open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sykkylvsbrua

**Sykkylvsbrua** er ei bru som kryssar Sykkylvsfjorden i Sykkylven kommune i Møre og Romsdal. Brua er 860 meter lang, lengste spenn er 60 meter, og seglingshøgda er 16 meter. Brua har 15 spenn.

Sykkylvsbrua vart opna 14. oktober 2000, og anlegget hadde då kosta 140 millionar kroner. Brua er bompengefinansiert, og innkrevinga av bompengar er rekna med skal vara til 2016.

Brua går mellom krinsane Vik og Ikornnes.

## Sjå òg
* Bruer i Noreg

## Bakgrunnsstoff
Zanzibar

**Zanzibar** er ei afrikansk øygruppe. Ho har hovudøya Zanzibar (swahili: **Unguja**) på 1658 km², og Pemba på 984 km² i nord. Zanzibar ligg utanfor austkysten av Afrika og høyrer til Tanzania. Namnet Tanzania er ei samansetting av dei to delane i landet: fastlandet Tanganyika, og Zanzibar. Hovudstad og økonomisk sentrum er Zanzibar by med gamlebyen Stone Town (verdsarv). Zanzibar utgjer saman med øya Pemba og nokre andre småøyer Zanzibararkipelagoet. Hovudstaden på Pemba er Chacke Chacke.

## Bakgrunnsstoff

* Meir om Zanzibar
Arne-Ivar Kjerland

**Arne-Ivar Kjerland** () er ein norsk antikvarbokhandlar i Nynorsk Antikvariat i Tvedestrand. Kjerland var leiar i Granvin Mållag 1974&ndash;1977 og redaktør av *[[Granvinsmaole]]* 1975&ndash;1977. Mest kjend er han nok som mangeårig disponent i nynorskavisa *[[Dag og Tid]]* (1981&ndash;2004). I perioden som *Dag og Tid*-disponent var han samstundes sekretær for Riksfondet for nynorsk presse. Kjerland er kjend som formidlar av nynorsk litteratur, mest Olav H. Hauge og dei nynorske salmediktarane. Som sambygding har Kjerland arbeidd mykje med forfattarskapen til Thrond Sj. Haukenæs, og skrive ei rekkje artiklar om denne særmerkte folkeminnesamlaren frå Hardanger.



## Referansar
Kystverket

**Kystverket** er ein norsk statleg etat under Fiskeri- og kystdepartementet. Kystverket har eit operativt ansvar for kystforvalting, sjøtryggleik og samferdsle på sjøen langs kysten av Noreg. Kystverket er organisert med eit hovudkontor i Ålesund (**Kystdirektoratet**), fem kystdistrikt med distriktskontor i Arendal, Haugesund, Ålesund, Kabelvåg og Honningsvåg og ei beredskapsavdeling i Horten. 

Kystverket har 12 større fartøy som vert nytta til nybygging, vedlikehald og drift av fyrstasjonar, lykter, lanterner og merke langs kysten. Kystverket har ansvaret for lostenesta og Trafikksentralar.

Kystdirektoratet vart til i 1974 då Fyr- og merkevesenet, Losvesenet, og Hamnedirektoratet blei slått saman. I 1981 blei verksemda omforma til Kystverket, med Kystdirektoratet som hovudkontor. Frå 2007 har heile verksemda hatt namnet Kystverket.

I 2008 vart Kystverkmusea, etatsmuseet til Kystverket, formelt danna.

## Kjelder




## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
* Nettstaden til Kystverkmusea
* Kystverkmusea
Holmgang

**Holmgang** var ei form for tvikamp brukt i norrøn tid som gjekk føre seg på ein holme, eit skjer eller ein annan avgrensa stad. Dei to som stod mot kvarandre slost til første blodsdråpe eller til døden. Ein kunne òg overgjeva seg, men dette blei rekna som eit tap av ære. 

Tvikampforma er nemnd fleire gonger i sogelitteraturen. Holmgang blei avskaffa som dom i Noreg etter at kristendommen blei innført i mellomalderen.

## Bakgrunnsstoff
*
Adele Bloch-Bauer I

**Adele Bloch-Bauer I**, òg kjend som «Goldene Adele» ('Gylne Adele'), er eit måleri laga av Gustav Klimt (1862-1918) mellom 1903 og 1907. Biletet er eit portrett av Adele Bloch-Bauer, bestilt av ektemannen hennar Ferdinand Bloch-Bauer, som var ein jødisk bankier og sukkerprodusent. Biletet vert rekna for å vere eit av dei viktigaste verka til Klimt og eit hovudverk innan den austerrikske jugendstilen (*[[Wiener Secession]]*) og vert ofte sett som eit ikon for den austerrikske kulturelle identiteten.

I 1941 blei måleriet stole av nazistane og seinare utstilt ved Österreichische Galerie Belvedere. I 2006, etter åtte års arbeid på vegner av Bloch-Bauer-arvingane, blei det stolne måleriet gjeve tilbake til familien. I juni 2006 vart biletet seld for 135 millionar amerikanske dollar, den høgaste prisen nokon hadde betalt for eit måleri til då (rekorden vart slått i november same året). Måleriet vart kjøpt av den amerikanske forretningsmannen og museumsdirektøren Ronald Lauder til Neue Galerie på Manhattan i New York. 

## Motiv

Måleriet viser Adele Bloch-Bauer (1881–1925) i 26-årsalderen. Ho var dottera til generaldirektør Moritz Bauer i Wiener Bankverein. I 1899 gifta Adele Bauer seg med Ferdinand Bloch (1864–1945). Systra hennar, Marie Therese Bauer, var allereie gift med bror hans, Gustav Bloch. Begge familiane tok namnet Bloch-Bauer. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Portrait of Adele Bloch-Bauer I|Portrait of Adele Bloch-Bauer I]]» frå ,  den 5. mars 2019.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Neue Galerie New York · Museum for german and austrian art
Weser

**Weser** er ei stor elv nordvest i Tyskland. Ho har sitt utspring i Hann. Münden der elvane Fulda og Werra renn saman, og renn gjennom den historiske hansabyen Bremen og 50 km seinare munnar ho ut i Nordsjøen ved hamnebyen Bremerhaven. På motsett side (i vest) ligg byen Nordenham ved utgangspunktet til halvøya Butjadingen, som plasserer elvemunningen i Niedersachsen. Elva har ei total lengd på 452 km, og i lag med kjeldeelva Werra, som har utspring i Thüringen, er lengda 744 km. 

Språkleg sett har namnet på elvane Weser og Werra same opphav, og skilnaden kjem av den gamle språklege grensa mellom høgtysk og nedertysk, som låg i området rundt Hannoversch Münden.

Weser er den einaste elva som munnar direkte ut i havet og som berre renn innanfor Tyskland. 

## Geografi
Dei øvre delane av elva renn gjennom eit åslendt landskap kalla Weserbergland. Det strekkjer seg frå området der Fulda og Werra renn saman til Porta Westfalica, der ho renn gjennom eit gjel mellom dei to fjellkjedene Wiehengebirge i vest og Weserbergland i aust.

Mellom Minden og Nordsjøen er elva stort sett kanalisert og skip opp til 1&nbsp;200 tonn kan segle her. Det er bygd åtte demningar for vasskraftproduksjon langs elva. Lenger nede er ho forbunde til Dortmund-Ems-kanalen via Küstenkanal og ein annan kanal knyter ho til Elbe ved Bremerhaven. Eit stort reservoar på elva Eder, den største sideelva til Fulda, vert nytta til å regulere vassnivået i Weser, slik at ho er djup nok for skipstrafikk året rundt. Demninga, som vart bygd i 1914, vart bomba og øydelagd av britiske fly i februar 1943, noko som førte til tap av liv og store øydeleggingar lenger nede i elva. Demninga vart bygd opp att etter fire månadar. I dag er reservoaret Edersee ein feriestad om sommaren og ein stor produksjon av vasskraft. 

Weser munnar ut i Nordsjøen i den sørlegaste delen av Tyskebukta. Her delar ho seg i to greiner. Desse sjøarmane vert kalla *Alte Weser* (Gamle Weser) og *Neue Weser* (Nye Weser). Dei er store vassvegar for skip som skal til hamnene i Bremerhaven, Nordenham og Bremen. Det nordlegaste punktet til Weser er markert med fyret Alte Weser. Dette fyret erstatta det historiske og kjende fyret *[[Roter Sand]]* i 1964.

## Byar langs Weser
Byar som ligg langs elva, frå kjelda til munning, er: Hannoversch Münden, Beverungen, Höxter, Holzminden, Bodenwerder, Hameln, Hessisch Oldendorf, Rinteln, Vlotho, Bad Oeynhausen, Porta Westfalica, Minden, Petershagen, Nienburg, Achim, Bremen, Brake, Nordenham og Bremerhaven.

## Sideelvar
Den største sideelva til Weser er Aller, som ho mottar i Bremen. 

Sideelvar til Weser og Werra (frå kjelda til munning): 
* Venstre
** Ulster
** Fulda, med Eder
** Diemel
** Große Aue
** Hunte
* Høgre
** Nesse
** Aller
** Lesum

## Etymologi
Namnet *Weser* finn ein igjen i andre elvar som *[[Wear]]* i England og *[[Vistula]]* i Polen, som alle har opphav i den gamle frisiske rota *wāse* eller norrønt *veisa*, som tyder «slam, gjørme, stilleståande dam».

## Sjå òg
* Operation Weserübung

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Weser|Weser]]» frå ,  den 12. juni 2007.*
Festung Norwegen

**Festung Norwegen** er på tysk språk ei nemning på dei festningsverka som vart bygd opp i Noreg i løpet av andre verdskrig. Særleg gjaldt det installasjonar langs heile kysten, som del av Atlanterhavsmuren (Atlantikwall). Festung Norwegen skulle hindra invasjon av Noreg. I tillegg vart det bygd opp basar for offensiv deltaking i krigen. Særleg gjaldt dette flyplassar og basar for ubåtar. 

## Bakgrunnsstoff
* "Festung Norwegen" – de tyske festningsanleggene i Norge 
* Atlantikwall in Norwegen
* U-boat bases The Bases in Norway på http://www.uboat.net
* Festung Norwegen German coastal main defence in Norway during WW II på http://www.nuav.net

## Sjå òg
* Noreg under andre verdskrigen
Vemork

**Vemork** er eit område i Tinn kommune, nær Rjukan. I 1906 starta Norsk Hydro bygging av eit stor vasskraftverk på Vemork. Kraftverket Rjukan I stod ferdig i 1911 og var då det største vasskraftverket i verda. Elektrisk kraft la grunnlaget for oppbygging av store industrianlegg. Kunstgjødsel vart produsert. Framom kraftverket vart det bygd eit fabrikkbygg, der det vart gjort ymse forsking. Mellom anna vart det utvikla metodar for å produsera tungtvatn. 

Under andre verdskrig organiserte SOE den såkalla tungtvassaksjonen (eller Vemork-aksjonen) for å hindra produksjon av tungtvatn. Ein trudde at tungtvatnet kunne gje grunnlag for framstilling av ei atombombe. 

Norsk Industriarbeidermuseum har i dag hovudsete i kraftstasjonsbygget. Utstillingane i museet fokuserer på historia knytt til tungtvassaksjonen. Eit anna hovudelement er historia til norsk arbeidarrørsle. 

## Bakgrunnsstoff

*
* www.visitvemork.com Norsk Industriarbeidermuseum sin nettstad
Olaf Nordhagen

**Johan Olaf Brochmann Nordhagen** () var ein norsk arkitekt, ingeniør og kunstnar, fødd og oppvaksen i Oslo. I 1906 vann han arkitektkonkurransen om Bergen Offentlige Bibliotek. Han teikna også kraftstasjonane til vasskraftverka Såheim og Vemork ved Rjukan.

Han er mest kjend for å ha leia restaureringa av Nidarosdomen frå 1909 fram til han døydde. I Nidarosdomen stod han bl.a. ansvarleg for oppføringa av store delar av vestskipet etter teikningar av Christian Christie. Nordhagen var den første som måtte attoppbyggja delar av domkyrkja som ikkje kunne rekonstruerast ut frå historiske eller arkeologiske kjelder, og nokre av Nordhagen sine utkast til løysing vekte stort ordskifte. Etter at han i 1922 gjekk sigrande ut av den såkalla systemstriden om prinsippet for atterreisinga av vestskipet, utforma han kvelvingar og tak i vestskipet og midtdelane av vestfronten, irekna det store rosevinduet. Desse delane stod ferdig i 1930, fem år etter at han døydde.

Nordhagen sitt gravmonument ligg like ved nordre tverrskip i Nidarosdomen.

## Sjå òg
* Restaureringa av Nidarosdomen

## Bakgrunnsstoff
* Olaf Nordhagen Ingeniør, arkitekt og kunstner  på http://www.iu.hio.no 
* Johan Olaf Brochmann Nordhagen på http://www.artemisia.no
* Store Norske Leksikon om Nordhagen.
Jimmy Cobb

**Jimmy Cobb** () var ein amerikansk jazztrommeslagar som mellom anna er kjend for samarbeidet med Miles Davis, John Coltrane og Cannonball Adderley i 1950 og -60-åra.

Cobb byrja karrieren i Washington D.C., der han spelte med mellom andre Billie Holiday og Pearl Bailey. I 1950 var han med på si første plateinnspeling med saksofonisten Earl Bostic. Seinare spelte han med artistar som Dinah Washington, Clark Terry og Cannonball Adderly, før han kom med i Miles Davis sin kvintett i 1957. Høgdepunktet i karrieren kom med Davis-innspelinga *[[Kind of Blue]]* i 1959, som vert rekna som eit av dei store meistarverka innan jazzen (andre kjende plater han var med på er *Sketches of Spain*, *Someday My Prince will Come* og *[[Porgy and Bess]]*).

I 1964 slutta Cobb hjå Miles, men rytmeseksjonen frå sekstetten heldt saman, under namnet «Wynton Kelly Trio». Bandet, som i tillegg til Cobb bestod av Wynton Kelly på piano og Paul Chambers på bass, heldt fram til slutten av 1960-åra, og dei laga fleire plater både som trio og saman med andre artistar.

Etter trioen vart oppløyst, spelte Cobb med Sarah Vaughan i ni år. I tillegg jobba han frilans med ulike artistar, noko han har halde fram med sidan. I den seinare tida har Cobb også hatt sitt eige band i New York, under namnet «Cobb’s Mob».

## Bakgrunnsstoff
* Jimmy Cobb på Drummerworld

### Kjelde
* Offisiell heimeside for Jimmy Cobb
Fyrebilsbibelen

***Fyrebilsbibelen*** eller ***Studentmållagsbibelen*** er nemningar på den fyrste omsetjinga av heile Bibelen til landsmål. Bibelen kom ut sommaren 1921 med tittelen *Bibelen eller Den Heilage Skrifti* og undertittelen *Dei kanoniske bøkerne i Det Gamle og Det Nye Testamentet*. Han vart prenta i eit opplag på 50&nbsp;000.

Namnet *fyrebilsbibelen* kom av at ein ikkje hadde ferdig ei heil vitskapleg omsetjing frå grunnteksten. Omsetjingar til andre skandinaviske språk vart lagd til grunn. Arbeidet i bibelnemnda åt Studentmållaget i Oslo vart leia av Peter Hognestad. Som heilskap ber bibelutgåva mest preg av Alexander Seippel, som samla omsette kring ein tredel. Elles var fleire med på å omsetja større eller mindre delar av skriftene. Mellom desse kan nemnast Lars Eskeland, Jon Mannsåker, Arne Bergsgård, Torkell Mauland, Erik Eggen, Elias Blix, Ivar Mortensson og Anders Hovden. Gustav Indrebø gjekk gjennom språkføringa, og sytte for at alt fekk same form og rettskriving. Midtsommarsdagen 1921 tok bibelnemnda imot dei fyrste eksemplara av den ferdige Bibelen. Etter ti år var heile opplaget utseld. Det Norske Bibelselskapet sikra seg rettane til bibelutgåva, og gjekk i gang med å førebu ei ny revidert utgåve i samsvar med bokmålsutgåva frå 1930. Ragnvald Indrebø tok på seg revisjonen, og i 1938 kom den fyrste "endelege" nynorske Bibelen ut. Denne bibelutgåva vert gjerne kalla Indrebøbibelen. 

Seippel nytta ein fulltonande og klangrik nynorsk, og han var ein språkkunstnar. Med Martin Luther som førebilete la han vekt på å få eit folkeleg bibelspråk. Seippel sa at «språket skulle vera so folkelegt som råd var; difor satte eg meg fyr at eg inkje ville skrive ei setning som eg inkje visste eller trudde at ein norsk bonde kunde segja». Seippel greidde å gje det nynorske bibelspråket den rike klangen som har prega det nynorske bibelspråket heilt fram til i dag. Det var Seippel som fyrst nytta «Lat»-formene i dei tre fyrste bønene i Fadervår: «Lat namnet ditt helgast». I 1978 kom ei form med «La -» også inn i bokmålsomsetjinga.

## Bidragsytarar
* Alexander Seippel
* Jørgen Reitan
* Lars Eskeland
* 
* Jon Mannsåker
* Peter Hognestad
* 
* Arne Bergsgård
* Torkell Mauland
* 
* Elias Blix
* Ivar Mortensson
* Anders Hovden
* Johannes A. Barstad
* Leonhard Næss
* Zakarias Brekke
* Torleif Homme
* Torleif Farnes
* Brage Høyem
* Rasmus Haugsøen
* Peder Berge

## Kjelder

### Litteratur
* Studentmållaget i Oslo: *Studentar i målstrid. Studentmållaget i Oslo 1900-2000*, Oslo 2003. ISBN 82-521-5698-3

### Andre kjelder
* Bibelselskapet 

## Bakgrunnsstoff
* Heile Bibelomsetjinga
Kondominium

**Kondominium** (av latin *con-[[dominium]]*, «felles eigedom», òg *kondominat*) refererer til at fleire statar styrer over eit felles område. Området i seg sjølv har nemninga kondominium.

I historia finst ei rekkje eksemplar på kondominium, men slike forvaltingar viste seg ofte å vere ustabile, og dei fleste kondominium enda under styret åt ein enkelt stat.

## Historiske kondominium
* Kypros var i over 300 år delt mellom den bysantinske keisar og kalifen.
* Schleswig-Holstein var preussisk og austerriksk kondominium frå 1864 til 1866.
* Sudan var fram til 1956 britisk-egyptisk kondominium.
* Det nøytrale Moresnet var frå 1816 til 1919 eit prøyssisk (seinare tysk) og nederlandsk (seinare belgisk) kondominium.
* Bosnia-Hercegovina var frå 1908 eit austerriksk-ungarsk kondominium (Austerrike-Ungarn bestod av to separate statar, som forvalta dette området i fellesskap).
* Etter fransk rett blei Andorra lenge sett på som eit fransk-spansk kondominium, men det er nå vanlegare å rekne det som medfyrstedømme.
* Ny-Hebridane (i dag Vanuatu) var fram til 1980 under felles britisk og fransk styre.
* Den britiske regjeringa foreslo i 2001 å dele suvereniteten over Gibraltar med Spania, men det blei avvist av folket i Gibraltar i ei folkeavstemming i 2002.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kondominium|Kondominium]]» frå ,  den 21. juni 2006.*
Mixteip

**Mixteip** var opphavleg det engelske ordet for *samlekassett* — ei samling ulike musikkstykke festa til lydband. I seinare tid har uttrykket vorte teke opp av hiphopmiljøet, der det som regel tyder «uoffisiell samleplate/album». Her nyttar artistane ofte beatar frå kjende songar og lagar sine eigne versjonar.
Beat

Som musikalsk omgrep kan **beat** ha fleire tydingar. I det engelske språket viser det først og fremst til pulsen eller taktslaga i musikken. På norsk nyttar vi hovudsakleg omgrepet for å syne til ei form for rytmisk figur. 

Det musikalske grunnlaget i ein hip hop-song vert gjerne kalla «beat». Som regel består dette av ein kort melodi med trommer til, som vert repetert ei rekkje gongar. Melodiane vert ofte sampla frå kjende eller ukjende musikkstykke, men mange produsentar nyttar òg musikkinstrument, særleg synthesizarar.
Varangerfjorden

**Varangerfjorden** (nordsamisk *Várjjatvuotna*, finsk *Varanginvuono*) er ein fjord i Finnmark og den austlegaste fjorden i Noreg. Fjorden er om lag 95&nbsp;km lang.

Ved munningen, mellom Vardø i nord og Grense Jakobselv nær Kirkenes i sør er fjorden om lag 70&nbsp;km brei. Fjorden strekkjer seg vestover mot Varangerbotn i kommunen Nesseby.

Av kommunar ved fjorden finn ein Vardø og Vadsø på nordsida, Sør-Varanger på sørsida og Nesseby i den indre delen.

## Geografi
Fjorden ligg på sørsida av Varangerhalvøya. Den største busetnaden på nordsida av fjorden er byen Vadsø som ligg om lag halvvegs inn i fjorden. Andre stader på nordsida er Kiberg, Komagvær, Skallelv, Krampenes, Ekkerøy, Golnes, Vestre Jakobselv og tettstaden Nesseby. På sørsida ligg byen Kirkenes (ved Bøkfjorden) Bugøynes og Karlebotn.

Inst i fjorden stikk Selešnjárga ut i fjorden her ligg fjordane Karlebotn på sørsida og Meskfjorden på nordsida. Inst i Meskfjorden ligg Varangerbotn

I den ytre delen av fjorden på sørsida ligg fleire øyar. Den største av desse er Skogerøya like nord for Kirkenes. Her ligg òg Kjelmøya og Reinøya.

### Fjordarmar
Alle fjordarmane, om ein ser bort i frå Karlebotn og Meskfjorden i botn, ligg på sørsida av fjorden, og dei fleste i den ytre delen av fjorden rundt Kirkenes.

* Kobbholmfjorden
* Sagfjorden i Sør-Varanger
* Jarfjorden
** Litle Jarfjorden
* Holmengråfjorden
* Bøkfjorden, ved Kirkenes 
** Krokfjorden
** Sølferbotn
** Langjorden ved Kirkenes
** Korsfjorden i Sør-Varanger
* Kjøfjorden
** Spurvfjorden
** Neidenfjorden
*** Munkefjorden
* Oterfjorden
* Vagnfjorden
* Bugøyfjorden
* Veidnesfjorden
* Karlebotn
* Meskfjorden

## Historie
Kvenene som bur ved Varangerfjorden er stort sett etterkomarar etter finske immigrantar som kom til området på 1800-talet frå Finland og Nord-Sverige.

På den første halvdelen av 1800-talet var sjansen for at Russland kom til å krevje ein del av kysten langs Varangerfjorden eit politisk tema i Europa, noko som gjorde at kong Oskar I gjekk inn i allianse med Storbritannia og Frankrike for å hindre dette.

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Varangerfjord|Varangerfjord]]» frå , den 21. februar 2008.*
Soge

**Soge** (frå norrønt *[[saga]]*, 'utsegn, forteljing') viser til noko som blir sagt eller fortald. *Soge* kan visa til svært ulike stilnivå, frå simpel baksnakking til høgtidelege kongesoger.

## Sjå òg
* Forteljing
* Historie
* Munnleg overlevering
* Islendingesogene
Borgøy

**Borgøy** er ei øy i Tysvær kommune i Rogaland. Øya ligg i innlaupet til Skjoldafjorden og er utan bru- og ferjesamband. Øya er ca 4,5 km².

Målaren Lars Hertervig var fødd på Borgøy. Foreldra hans hadde eit lite bruk nær Hattarvågen på vestsida av øya. Namnet Hertervig skal kome av Hattarvik.
Vindafjorden

:*For kommunen Vindafjord sjå [[Vindafjord kommune]].*

**Vindafjorden** er ein 31 km lang fjord i Ryfylke nord i Rogaland. Fjorden skjer seg nordover i landet frå Nedstrandfjorden og Boknafjorden. Vindafjorden er ein del av den krossforma **Krossfjorden** og utgjer den sørlege og den austlege armen av denne. Den sørlege delen av fjorden dannar grensa mellom Tysvær i vest og Suldal kommune i aust. Midt i «krysset» møter desse kommunegrensa til Vindafjord og den austlege delen av fjorden dannar kommunegrensa mellom Vindafjord og Suldal. 

På austsida av innlaupet ligg Hebnes og på vestsida ligg Nedstrand. Fjorden går så om lag 12 km rett nordover før han svingar 90° grader mot aust. Fjorden som går mot vest heiter Yrkefjorden og fjorden som held fram nordover heiter Sandeidfjorden. Fylkesveg 46 går på nordsida av den inste delen av Vindafjorden. Inst inne i fjorden er det er berre eit smalt eide som skil Vindafjorden frå Sandsfjorden, litt mindre enn 500 meter på det smalaste. På hi sida av eidet ligg Ropeid.

I den sørlege delen av Vindafjorden ligg det berre små busetnader langs austsida i Suldal, til dømes Vormestrand, medan vestsida i Tysvær stort sett er for bratt til at det er busetnader her. I delen av Vindafjorden som går mot aust er det stort sett på nordsida i Vindafjord at ein finn busetnader. På sørsida i Suldal finn ein bygda Finnvik. På nordsida ligg grenda Hogganvik, bygda Imsland og Kvaløyna. Rett utanfor Kvaløyna ligg Storøyna som er 1,7 km lang og 600 meter brei. Lenger aust ligg grenda Skipavåg. Den inste delen av Vindafjorden heiter Sørvika, og frå Sørvika og over eidet til Ropeidvika i Sandsfjorden er det berre om lag 500 meter.
Rappar

Ein **rappar** er ein som framførar tekstar ved å «rappa», ei kunstform som ligg i grenselandet mellom song og tale. Rapparar blir som regel rekna som musikarar, ettersom dei oftast framfører tekstane sine til musikk eller i det minste ein bakgrunnsrytme. Dei skil seg frå spoken word-artistar ved at dei nesten alltid snakkar raskt. 

Rapparar vert òg gjerne kalla MCar. Rapping er eit av dei fire elementa i hiphop.
Hkon

**Hkon** er kunstnarnamnet til ein ung norsk hiphop-produsent frå Fyllingsdalen i Bergen. Han arbeider tett med rapparar som Area, Ovelution, Jave, Broder Jo, Jonas V og Eventuelt Problem, og har dessutan gjort beats for m.a. Tier'n & Lars, Kompani 69, Skurke Sprett og Gutta På Skauen. Han er tilknytt Grind Entertainment og ATP Music.

## Diskografi
2005
* *Ovelution & Area - Best of FY*: «Intro», «Will not lose», «Ro deg ned», «For you remix», «Hot», «Loving you», «Over deg», «Life in a pause», «Ny dag», «Life writer»
2006
* *[[A-Laget]] - Nokke feita vol.1*: «Høy på det her», «Sommerdag», «Vi flipper helt ut»
* *Gutta på Skauen - Motstandsbevegelsen*: «Jeg er lei», «Stikk vekk»
* *Hkon - Straight Outta FY*: Heile mixteipen
* *[[Sa-G]] presents N.O.K.A.S - The Mixtape*: «Vi legger det ned», «Gateshit»
* *Area - Before the first impression of*: Heile albumet
* *Skurke Sprett - Sprett, drugs, rock'n'roll*: «Kamman»
* *Hkon* - Straight Outta FY Vol. 2 Heile mixteipen
* *Jave - Tekst og tanke*: «Intro», «Bryr oss ikke», «Skryte litt», «Stedet er mitt», «Framtiden», «Ligger i kortene», «Tekst og tanke», «Ikke lenger», «Være med oss», «Ny tid»
* *[[Shifty]] - Min tur mixteip*: «Der vi kommer fra», «Sommertider»
* *Tier'n & Lars - Kulturclash*: «Kompis med bil», «Gi det litt tid»
2009
* *Hkon - Straight Outta FY Vol. 3.5* : Heile mixteipen
2008
* Devin The Dude - Landing Gear - In My Draws
2011
* *[[Jonas V]]* - 21 Gram 
* *[[Jonas V]]* - 0,1 tonn - ung og tung
Tier’n & Lars

**Tier’n & Lars** var ein norsk hip hop-duo busett i Bergen. Dei var leiarfigurar i ATP Music, og var rekna som grunnleggjarar av den norske rap-sjangeren kjekkas-rap.

Tier’n & Lars bestod av dei to rapparane Fernando Manuel «Tier’n» Lopez og Lars Nesheim Vaular. Dei debuterte som medlemmar i gruppa Freakshow, som rappa på engelsk tidleg på 2000-talet. Tidleg tok dei til å eksperimentera med morsmålsrap, og dei fleste versa deira på Freakshow sin debut-mixteip «*We are the champions*» frå 2004 var på norsk.

På tampen av same året slapp dei to sin første mixteip som duo; «*Frykt og avsky i Bergen*». Her samarbeidde dei med store norske hiphop-namn som m.a. Tungtvann, Side Brok, Kleen Cut og F’EM one, og fekk god fagnad innanfor hiphop-miljøet. I platemeldingane av teipen vart omgrepet kjekkas-rap lansert, og det har vorte hengande som ei nemning for stilen deira.

Tidleg på hausten i 2005 kom mixteip/«gatealbumet« «*Tilbake til stripa: Forberedelsen*», der dei baserte seg utelukkande på original produksjon (frå Tier’n, Even Brenna, Anand, Leeroy, DJ Leven, I. Forgot, Harry West og Nja’al) og minimalt med gjestar. Albumet vart lagt ut på ATP Music sine heimesider for gratis nedlasting, og vart motteke godt av publikum.

Den 23. oktober 2006 sleppte duoen den offisielle albumdebuten sin, «*Kulturclash*».

## Diskografi
* *Tilbake til stripa: Forberedelsen* (2005)
* *Frykt og avsky i Bergen* (2005)
* *Kulturclash*

## Bakgrunnsstoff
ATP Music
Vikedal

**Vikedal** er ein tettstad og eit sokn i Vindafjord kommune på Haugalandet i Rogaland fylke. Det var tidlegare også ein kommune.

## Vikedal (Vikadal) tettstad
Tettstaden ligg ved Osavika, ei vik på austsida av Sandeidfjorden, ved utlaupet av Vikedalselva. Fylkesveg 46 går gjennom staden som har kombinert barne- og ungdomsskule og kommunal barnehage. Her er tre campingplassar, og mykje av næringsgrunnlaget for dei er folk som kjem og driv sportsfiske etter laks i Vikedalselva. 

Vikedal var administrasjonsenter i Vindafjord kommune fram til samanslåinga med Ølen kommune, då denne funksjonen vart overflytta til Ølensjøen.

## Vikedal sokn
Soknet femnar om bygdene rundt Osavika, Vikedalselva og Fjellgardsvatnet og har 862 innbyggjarar (2013). Det høyrer til Haugaland prosti. Tidlegare femna det òg om Ilsvåg krins, på vestsida av Sandeidsfjorden, som vart overført til Sandeid sokn etter opprettinga av Vindafjord kommune.

## Vikedal kommune
Då dei norske kommunane vart oppretta ved formannskapslovene i 1837 omfatta Vikedal kommune dei tre sokna Vikedal, Sandeid og Imsland, I 1923 vart Sandeid og Imsland frådelte som eigne kommunar, og den gjenverande kommunen hadde då 924 innbyggjarar. Vikedal kommune vart nedlagd i 1965 og gjekk inn i den nyoppretta Vindafjord kommune, med unnatak for Hapnes krins på Nedstrandhalvøya, som vart overført til Tysvær kommune. Vikedal hadde då 980 innbyggjarar, 2 av dei i Hapnes krins.
## Kjelder
*Nettstaden til Vindafjord kommune
*Dag Juvkam, ''Historisk oversikt over endringer i kommune- og fylkesinndelingen'' (SSB, 1999)
*SSB
Tommy Tee

**Tommy Tee** () er artistnamnet til den norske hiphop-pioneren **Tommy Flaaten** frå Grefsen i Oslo.

## Biografi

Tommy Tee har drive på med hiphop sidan slutten av 80-talet, hovudsakleg som DJ og produsent. I tillegg har han vore drivkraft bak plateselskapet Tee Productions, butikken T&D Records og radioprogramma «Strictly Hip-hop» på Rainbow Radio og «National Rap Show» på NRK P3.

Som produsent er han vidgjeten i hiphopmiljø i heile Europa så vel som i undergrunnskrinser i USA, der han har gjort beats for storleikar som M.O.P, Souls of Mischief og AG. Han har dessutan fått med seg utallige kredible namn på eigne prosjekt; m.a. Talib Kweli, Styles P, Craig G, Pete Rock, Chingy, Stat Quo, Rah Digga, Young Zee og Proof frå D12.

I 1998 fekk han ein hit i Noreg med singelen *Takin' Ova* der både Warlocks, Diaz, Opaque og N-Light-N er med han og rappar. 

## Solodiskografi

* *Bonds Beats and Beliefs* (1998)
* *T.P. Allstars: Norske Byggeklosser* (1999)
* *Various: ScandalNavia vol.1* (2000)
* *Back To Work* (2005)
* *2 Legender utan Penger* med Ken Ring (2004)
* *Tommy Tycker Om Mej* (2005)
* *No Studio No Time* (2007)
* *Absolute Music Tee* (2007)
* *3 The Hard Way* (EP Collection) (2009)
* *Studio-Time* (2009). 

## Utmerkingar

* Gammleng-prisen 2004 i klassen rap.
* For *Studio-Time* vann han Spellemannprisen 2009 i klassen hip-hop.
Sandeid

**Sandeid** er ein tettstad og eit sokn i Vindafjord kommune på Haugalandet i Rogaland fylke. Det var tidlegare også ein kommune.

## Sandeid tettstad
Sandeid, eller Sandeidsjøen, ligg inst i Sandeidsfjorden. Fylkesveg 46 går gjennom Sandeid, og Riksveg 514 går nordover til Ølensjøen. Det er barneskule og barnehage i bygda, og den største verksemda er slakteriet til Gilde.

## Sandeid sokn

Soknet femnar om bygdene vid indre Sandeidsfjorden og har 1&nbsp;081 innbyggjarar (2013). Det høyrer til Haugaland prosti.

## Sandeid kommune
Då dei norske kommunane vart oppretta ved formannskapslovene i 1837 var Sandeid ein del av Vikedal kommune, men vart i 1923 frådelt som ein eigen kommune, då med 558 innbyggjarar. I 1965 vart Sandeid kommune med 876 innbyggjarar nedlagd og gjekk inn i den nyoppretta Vindafjord kommune. 

## Kjelder
*Nettsidene til Vindafjord kommune
*Dag Juvkam, ''Historisk oversikt over endringer i kommune- og fylkesinndelingen'' (SSB, 1999)
*SSB
Båt

Ein **båt** er i fyrste rekkje ein mindre, sjøgåande farkost med eitt eller fleire skrog som vert drive fram med årer, segl eller motor. Ordet «båt» kjem truleg frå det norrøne ordet *bátr*, som igjen er avleidd frå gamalengelsk og tyder kløyvd eller uthola trestamme. 

Båt har alltid vore viktig for nordmenn flest. Noreg har ei samla strandline på 57&nbsp;258 km og 80 % av folket bur langs kysten. På norsk har vi mange forskjellige nemningar på båtar, både tradisjonelle og nyare. Me har i språkbruket vårt ikkje noko klar og eintydig definert grense mellom kva som er ein båt og kva som er eit skip, men i fylgje Godal er ein båt ein farkost som er mindre enn ei jekt eller eit fartøy.

## Småbåtar
* Motorbåt
* Robåt
* Segelbåt
* Småbåt

### Trebåtar
* Tradisjonelle norske bruksbåtar
* Dory
* Elvebåt
* Jolle
* Kano
* Kajakk
* Sampan
* Snekke

### Moderne materialar
* Cabincruiser
* Daycruiser
* Gummibåt
* Klassebåt
* Plastbåt
* Racerbåt
* Seglduksbåt
* Skinnbåt
* Skjergardsjeep
* Speedbåt

### Etter bruk
* Dekksbåt
* Dommarbåt
* Eintypebåt
* Kapproingsbåt
* Kappseglarbåt
* Lettbåt
* Losbåt
* Politibåt
* Postbåt

## Fiskebåtar
* Brønnbåt
* Fiskebåt
* Garnbåt
* Kvalbåt
* Makrellbåt
* Notbåt
* Sildebåt
* Sjark
* Skøyte
* Snurpebåt

## Fraktebåtar
* Bulkbåt
* Fruktbåt
* Jekt
* Kogg
* Lastebåt
* Listring
* Malmbåt
* OBO-båt
* Sandbåt

## Passasjerbåtar
* Ambulansebåt
* Cruisskip
* Ferje
* Fjordbåt
* Kystbåt
* Husbåt
* Lekjarbåt
* Restaurantbåt
* Rutebåt
* Skyssbåt
* Slupp
* Snøggbåt
* Sundbåt
* Turbåt
* Turistbåt

## Redningsbåtar
* Bergingsbåt
* DC-båt
* Livbåt
* Redningsbåt

## Militære båtar
* Kanonbåt
* Kaperbåt
* Motortorpedobåt
* Skjærbåt
* Undervassbåt

## Båtar for ymse oppgåver
* Bukserbåt
* Dukkarbåt
* MOB-båt
* Patruljebåt
* Taubåt eller slepebåt

## Skrogtypar
* Hydrofoilbåt
* Katamaran
* Luftputebåt
* Trimaran

## Skrogmateriale
* Aluminiumsbåt
* RIB-båt
* Trebåt
* Stålbåt

## Framdriftstype
* Segelbåt
* Dampbåt
* Hjulbåt

## Andre
* Perlebåt
* Rundbanebåt

## Båtar som ikkje heiter noko med -båt
* Djunke
* Jakt
* Lørje
* Motorseglar

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
Aksdalsvatnet

**Aksdalsvatnet** er eit vatn i Tysvær kommune i Rogaland. Det går fisk i vatnet og det vert drive fritidsfiske etter aure, røye og ål.

Tettstaden Aksdal ligg på nordsida av vatnet, og E134 går på nordsida, medan E39 går på austsida, mellom Aksdalsvatnet og det mindre Fuglavatnet.

## Kjelder

* NVE
* Brosjyre i pdf-format frå Nord-Rogaland og Sunnhordland friluftsråd .
Skrog

**Skrog** eller **skrov** kan tyde fleire ting:

* Innan anatomi er **skrog** ein kropp utan hovud og lemmar, særleg nytta om skjelettet av fugl og vilt etter at det meste av kjøtet er tatt bort. 

* Skipsskrog. På skip og båtar er det skroget som gjer den nødvendige oppdrift slik at konstruksjonen flyt. Skrogforma er svært avgjerande for dei dynamiske eigenskapane, korleis konstruksjonen oppfører seg i uroleg sjø og korleis han rører seg i vantet ved ulik fart. Skip og båtar kan ha ein, to eller fleire skrog. Ein toskrogsbåt vert kalla katamaran, treskrogs trimaran. Skroget på eit skip omfattar kjøl, spant, kledning og fast innreiing, men ikkje rigg, maskineri og ror. 

* På fly er skroget sjølve kroppen med cockpit og kabin, men utan vengjer, motorar, understell og hjul.

For å minimere motstand nyttar ein ofte ein tilnærma kule-, pære- eller dropeform i fronten både i fly- og skipsskrog. På fly er forma modifisert for å gje piloten naudsynt synsfelt.
Vatsvatnet

**Vatsvatnet** er eit vatn i Vindafjord kommune i Rogaland. Det går fisk i vatnet og det vert drive fritidsfiske etter sjøaure, røyr og ål.

Vatnet er langstrekt og smalt og det har same hovudretning som Vatsfjorden. Mellom vatnet og fjorden ligg bygdene Øvre og Nedre Vats. Langs vestsida av vatnet går Fylkesveg 46 og ved nordenden går E134.

## Kjelder

* NVE
* Brosjyre i pdf-format frå Nord-Rogaland og Sunnhordaland friluftsråd.
Segl

**Segl** er tøy-, duk eller materialstykke som er skorne og sett saman etter aerodynamiske prinsipp for at skip, båtar og andre farkostar skal kunne bruke vind som drivkraft. Funn tyder på at segl er nytta på båtar og skip gjennom 6&nbsp;000 til 7&nbsp;000 år.

Ein fagmann som kan laga segl vert kalla ein seglmakar.

## Materiale

Det er viktig at segl har låg vekt og er lette å handtere. Materialet må ha høg strekk- og krympemotstand, vere faste og tette. Det må ta opp minst mogeleg vatn og overflata må vere glatt.

Opphavleg var seglduk laga av lin. I vikingtida vart segl ofte laga av ull. Midt på 1800-talet kom segl i bomull i bruk. Hundre år seinare dukka dei fyrste kunstfibrane opp, først i form av polyester.

Fordelane med linsegla var at dei var faste når dei blei våte av sjøsprøyt eller regn. Men bomullssegla var lettare og heldt betre på forma. Dei gjorde det mogeleg å gå høgare opp mot vinden og kome snøggare fram. Bomullssegl vart fyrst nytta i Europa på kappseglingsskonnerten SS «Amerika» i 1851.

På veteranskip og kopiar av eldre båttypar nyttar ein framleis segl i lin og bomull.

## [[Råsegl]] og sneisegl

Råsegl og sneisegl er to hovudtypar av segl. Råsegl er normalt stilt tverrskips, mens sneisegl står langskips. Råseglet er kjent frå vikingskip. Ettersom råsegl verkar dårleg i motvind gjekk ein seinare vekk frå det.

Frå råsegl har utviklinga gått via latinarsegl, sprisegl og gaffelsegl til dagens segl som på dei fleste moderne båtar vert utforma og kombinert på ein måte kalla bermudarigg.

Seglutviklinga har dei seinaste åra dreia seg dels om utvikling av materiale, mellom anna kevlar og mylar, dels om utvikling av datasystem for konstruksjon og produksjon av segl som gjev maksimal effekt.

Hjørnet av eit segl vert kalla *barm*, til dømes skøytebarm eller halsbarm. Ein brille i denne samanhengen er ein jarnklave i skøytebarmen. På eit gaffelsegl vert dette kalla *gitau*.

## Samansetjing av segl

Kombinasjonen av master og segltypar som er vald for ein båt vert kalla rigg. Seglskip vert ofte nemnd etter utforminga på riggen, til dømes fullrigger, brigg, bark, skonnert og slupp.

Bermudariggen som er dominerande på lystbåtar og kappseglingsbåtar har to karakteristiske segl, begge trekanta. Det er storsegl og fokk. To av sidene på storseglet, masteliket og bomliket, er festa til masta og bommen. Den tredje sida, akterliket, vert halden oppe i ein svak boge ved hjelp av smale spiler som ligg i spileposar. Forseglet til denne riggen kallar ein fokk. Dette seglet kan vere laga i forskjellige storleikar, tilpassa varierande vindtilhøve. Den minste varianten vert kalla stormfokk, så kjem kryssarfokk (mindre eller normal) og genoa (stor).

## Andre farkostar med segl

Segl vert også nytta på seglbrett (windsurfer), på farkostar med meier som vert nytta til issegling, med ski til snøsegling, og med hjul til segling på land.

## Bakgrunnsstoff
Hn/Tunga

**Tunga** er den store muskelsamlingi i munngolvet som handsamar maten til tyggjing og svelgjing. Ho er dessutan eit av smaksorgani; mykje av tungeyta er tekt med smakslaukar. Tunga er viktug i taleframburden, jamfør nemningi tungemål.
Tungekyss

Ein **tungekyss** (au kalla **fransk kyss**) er ein kyss der tungone på dei som kysser rører ved einannan. I ein tungekyss kjem det gjerne føre at ein let tunga glide inn i munnen på hin, eller at ein syg og småbit på leppene.

Denne måten å kysse på er meir intim enn kyssing berre på leppene, og er å rekne for ei kjønnsleg gjerning. Tungekyssing vert ofte nytta i samband med nærare kjønnsleg samkvæme, so som samlega, eller som førespel til dette.
Hn/Tungekyss

Ein **tungekyss** (òg kalla **fransk kyss**) er ein kyss der tungone på deim som kysser rører ved einannan. I ein tungekyss kjem det gjerne fyre at ein lèt tunga glida inn i munnen på hin, eller at ein syg og småbit på lippone. Denne måten å kyssa på gjev større kroppsleg njoting en einfelde lippekyssar, og er å rekna for ei kynsleg gjerning. 
Tungekyssing vert ofte nytta i samband med nærare kynslegt samkvæme, so som samlega, eller som fyrespel til dette.
Leppe

**Leppe** (latin *labia oris*) er eit synleg organ kringom munnen på menneska og mange dyr. Dei to leppene er kledde med tynn ansiktshud og slimhud, og er mjuke og rørlege. Menneske har framståande, boga lepper med raudleg farge. Andre dyr har gjerne smalare lepper.

Leppene tener fyrst og fremst til næringsinntak, som eit taktilt kjensleorgan og til kommunikasjon. Menneske bruker leppene som taleorgan, til berøring og ulike uttrykk, som ved kyssing, smiling og plystring.

## Anatomi
Hjå dei fleste virveldyra er leppene små hudfoldar på utsida av kjeven utan større tyding. Pattedyr har derimot tydelege lepper med muskulatur som er skilde frå kjeven. Dei to leppene, overleppa og underleppa, inneheld ein ringmuskel som kan lukka munnspalta og annan muskulatur som gjer at dei kan utføra mange ulike rørsler. Leppene går saman på sidene i munnvikene. Det raude leppepartiet er del av ansiktshuda, men overhuda her er så tynn at blodet i dei mange fine kapillarårene kan lysa gjennom. Innsida av leppene går over i munnslimhinna. Underleppa på menneske er bogeforma, medan overleppa er sett saman av to bogar med ein amorboge imellom.

Dyr anna enn pattedyr har andre ordningar rundt munnen. Fiskar kan ha utstikkande leppeaktige organ som dei kan bruka til å finna mat med. Nokre ekte beinfisk kan ha følsamt «skjegg» frå leppene. Fuglar og skjelpadder har harde keratinhaldige nebb rundt munnen i staden for mjuke lepper.

## Bruk
Lepper blir brukte til ulike former for kommunikasjon. Fleire dyr kan dra tilbake leppene for å flekka tenner på trugande vis, eller visa eit avslappa eller smilandre uttrykk. Menneske kan uttrykka ei rekkje ulike utsegner med leppene, til dømes ved å stramma dei tett saman, bita seg i underleppa, setja trutmunn eller halda fingeren framfor dei, det siste for å visa til stille eller hysja på nokon.
Leppene kan forma språklydar ved å laga ei særskild form (til dømes runda eller urunda), ved at ein set leppene mot kvarandre (bilabialar) eller underleppa mot tennene (labiodentalar).

Lepper kan dekorerast på ulike måtar. I mange kulturar er det vanleg å farga dei med til dømes leppestift. Ein kan òg tatovera leppene eller plassera ulike piercingar i eller rundt dei. I nokre høve kan ein strekkja ei leppe rundt ei stor piercing, som ei leppeplate.

## Galleri
Lepper hjå ulike dyr:

fil:Spectacled-langur-bg.jpg|Leppene til ein sørleg brillelangur (*Trachypithecus obscurus*).
fil:Macaca nigra self-portrait.jpg|Celebesmakak (*Macaca nigra*) som «smiler» til kamera.
fil:Pig at Middle Farm, Sussex.jpg|Gris med halvopen munn og tydelege lepper.
fil:New Forest calf.jpg|Kalv med rosa lepper.

Leppedekorasjon:

Fil:Sparkly lip gloss in mirror.jpg|Lipgloss
Fil:Wiki fulani girl.jpg|Leppetatovering
Fil:Bobby G and Tracie.jpg|Leppepiercing
Fil:Mursi Tribe.jpg|Leppeplatepiercing


## Sjå òg
* Kjønnslepper
* Leddlepper

## Kjelder


* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Lip|Lip]]» frå , den 27. august 2012.* 
 

## Bakgrunnsstoff
Hn/Desibel

**Desibel**, *dB* er ei måleeining som segjer noko um tilhøvet millom tvo verde. Måleeiningi vert serleg mykje nytta i akustikk og elektronikk. Mest kjent er det kanskje at ein mæler ljodnivå i desibel. Sidan desibel er eit tilhøvestal, vert einingi dimensjonslaus. Desibel er ikkje ei SI-eining.

Ljodintensitet kann uttrykkjast med formelen under: 

::I_\mathrm{dB} = 10 \log_{10} \left(\frac{I}{I_0} \right)

:her er I0 den lægste ljoden ein kann høyre, og I er intensiteten åt den ljoden ein mæler. 

Tilhøvet millom tvo spenningsverde kann uttrykkjast slik: 
::V_\mathrm{dB} = 20 \log_{10} \left (\frac{V_1}{V_0} \right ) = 10 \log_{10} \left (\frac{V_1^2}{V_0^2} \right )

I elektronikken talar ein ofte um dB-milliwatt (dBm) eller dB-mikrovolt (dBuV). dB-milliwatt er effekt relativt til ein milliwatt med dB-mikrovolt er spenning relativt til ein mikrovolt.

## Samanhengen millom effektforsterking og spenningsforsterking

Dersom me set upp inngangseffekten i eit forsterkarsteg som

:: Pinn = Vinn^2/Rinn 

og på same måten utgangseffekten som

:: Put = Vut^2/Rut 

kann me skriva effektforsterkingi som

:: Put / Pinn = ( Vut^2 * Rinn ) / ( Vinn^2 * Rut ) 

Forsterkingi i dB vert då

::N(dB) =   10 \log_{10} ( ( Vut^2 * Rinn ) / ( Vinn^2 * Rut ) ) = 20 \log_{10} ( Vut / Vinn ) + 10 * log(Rinn / Rut)
Di Shvue

**Di Shvue** er ein sosialistisk kampsong bruka av den jødiske sosialistiske organisasjonen Bund, som stod sterkt særleg i Aust-Europa før andre verdskrigen og Holocaust. Di Shvue tyder «lovnaden» på jiddisch, og er ein lovnad om truskap til det raude flagget og til organisasjonen Bund. 

Første verset er slik (tekst av S. Ansky, norsk gjendikting ved E. Outzen):




 Brider un shvester fun arbet un noit
 alle vós zainen tsezeit un tseshpreit.
 Tsuzammen, tsuzammen, di fón zi iz greit &#8212;
 zi flattert fun tsór’n, fun blutt iz zi roit &#8212;
 a shvue, a shvue ouf lébn un toit!


 ברידער און שוועסטער פֿון אַרבעט און נוֹיט
 אַלע, וואָס זײַנען צעזייט און צעשפּרייט.
 צוזאַמען, צוזאַמען, די פֿאָן זי איז גרייט —
 זי פֿלאַטערט פֿון צאָרן, פֿון בלוט איז זי רוֹיט —
 אַ שבֿועה, אַ שבֿועה אויף לעבן און טוֹיט!




 Søstrer og brør i arbeid og nød
 Spreidd' er vi veike i kampen for brød.
 Men saman, saman, med flagget støtt -
 det blafrar av sinne, av blod er det rødt -
 gir vi ein lovnad på liv og på død!
Definite

**Magne Øyvind Flemmen** (), kjend under artistnamnet **Definite**, er ein norske rappar og hiphop-produsent frå Molde og Sandefjord. Han var ein av dei første til å gjera overtydande battlerap på norsk, og har òg gjort seg merka som del av grupper som Alarmclock Connection, Essentials, Fakultetet, Apollo, Jester og URO.

## Diskografi
### Åleine
* *Inkasso EP* — fem låtar, 2003
* *Beats, Rhymes & Hybelkaniner - Brynseng Bootlegs #1 (Da Mixtape)* — LP, 2003

### Samarbeid
* Essentials (Definite, DJ Kris og Viballistic): *Out The Dark* — demokassett, 1999 (opptaket i 1997)
* Essentials (Definite, DJ Kris og Jester): *Wake Up Call* — maxi-single (tre låtar), 1999

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Definite sida si 
* ''Norsk Hiphop:'' Definite 
* ''Groove'' om Definite (og Roskilde Festival)
Hn/Lippa

**Lippone** er eit synlegt organ kringum munnen på menneskja og mange dyr. Dei tvo lippone er mjuke, framståande og rørlege, og tener fyrst og fremst til matinntak, som eit kjensleorgan, og til å bera fram målljod.
Tor Torkildsen

**Tor Torkildsen** () var ein norsk sjømann, reiar og forfattar frå Trondheim. Etter eit langt liv på skip og i reiarlag debuterte Torkildsen i 1994 med spenningsromanen *Stella Baltica*. Etter kvart skreiv han om lag 30 bøker i alt. Alle bøkene til Tor Torkildsen byggjer på erfaringar frå arbeidet hans: reiarlag og båtar, og hamner og hav verda rundt. I nokre av dei beste bøkene sine har han òg med trekk frå sjølivet før i tida.

## Biografi
Tor Torkildsen vart fødd inn i ein shipping-familie. Faren og bestefaren var begge sjøkapteinar, og då Tor voks opp, tok han utdanning for å overta familiereiarlaget i heimbyen. Før han i 1961 vart sjef i reiarlaget, hadde han jobba med shipping i London, Santos, Djakarta og Oslo. Han dreiv reiarlaget frå 1961-77. Sidan dreiv han ein marina i Skottland frå 1977-1983, og jobba som eksportsjef i eit elektronikkfirma. Han vart arbeidsledig i 1989, då han var 57. Det var då skrivinga tok til for alvor. Sidan var han fulltidspensjonist og forfattar. Dei siste åra budde han halve året i Trondheim, og halve året i Thailand.

## Bibliografi
* *Stella Baltica* (1994) 
* *Piratene på Bali* (Lisa og Nils 1) (1995) 
* *Dødt skip* (1995)
* *Gullskatten på revet* (Lisa og Nils 2) (1996) 
* *På død manns kiste* (1996)
* *Flukten på floden* (Lisa og Nils 3) (1997) 
* *Livbåten* (1997)
* *Diamanter i lasten* (Lisa og Nils 4) (1999)
* Brenning-serien (20 bøker) (1999-2003) 
* *Kapret på Bermuda* (Lisa og Nils 5) (2000) 
* *Savnet i Alaska* (Lisa og Nils 6) (2001)
* *Forsvunnet på Ben Nevis* (Lisa og Nils 7) (2002)
* *Akterutseilt* (Peder 1) (2003)
* *Skipbrudden* (Peder 2) (2004)

## Bakgrunnsstoff
* schibstedforlagene.no Forfatterens selvbiografi i samband med lansering av bokserien *Brenning*.
Screw-musikk

**Screw-musikk** er ein avart av sørstats-hiphop som kort fortalt består i å skru ned tempoet på allereie eksisterande songar. Ofte vert songane òg *choppa*, det vil seie at ein kuttar opp lyden, gjerne for å ta opp att utvalde ord og frasar.

## Historie
Screw-musikken vart kjend gjennom den amerikanske DJen Robert Earl «DJ Screw» Davis Jr. (1971–2000) frå Houston i Texas. Han sette saman mixteipar med kraftig nedsett tempo for å simulera effekten av rusmiddelet *[[prometasin]]* (også kjend som kodein og sizzurp).

Etter at DJ Screw døydde av slag i 2000, vart screw-musikken vidareført av DJar som m.a. Michael "5000" Watts, OG Ron C og Paul Wall. Nyleg har fenomenet òg funne innpass i amerikansk mainstream-rap, der artistar som Mike Jones, Paul Wall og Bun B har opplevd stor suksess med å blanda inn element av det i songane sine.

I Noreg er screw-musikk eit særs smalt undergrunnsfenomen, men bergensbaserte artistar som Vågard, Broder Jo og Area har alle fått laga screwed-versjonar av eigne songar.
Statens Kunstakademi

**Statens Kunstakademi** var ein norsk utdanningsinstitusjon i Oslo for kunstmålarar og bilethoggarar. Akademiet vart oppretta i 1909 etter vedtak i Stortinget. 

Akademiet var den høgste utdanningsinstitusjonen i Noreg for biletkunst. I byrjinga var det tre professorklassar, ein for teikning, ein for måleri og ein for bilethoggarkunst. Dei første professorane var målarane Christian Krohg og Halfdan Strøm, og bilethoggaren Gunnar Utsond.

Statens kunstakademi har halde til i mange ulike bygningar i Oslo, og har opp gjennom åra vore gjennom store struktuelle endringar.

I 1971 vart kunstakademiet høgskule. Frå 1996 har kunstakademiet vore ein del av Kunsthøgskolen i Oslo, og i 2005 vart det slege saman med Statens Håndverks- og Kunstindustriskole (SHKS) og gjekk inn i det nyoppretta Fakultet for Visuell Kunst. I dag gjev skulen tilbod om eit treårig bachelorprogram og eit toårig masterprogram, med fordjuping i måleri, fotografi, skulptur – installasjon – performance, digital kunst og kunstteori.

## Bakgrunnsstoff
* Kunsthøgskolen i Oslo

## Kjelder
* «Statens Kunstakademi» henta frå bokmålswikipedia 24. juni 2006.
Tee Productions

**Tee Productions** er eit norsk hiphop-plateselskap som hadde stordomstida si på 1990-talet. Artistar som Warlocks, Diaz, Son of Light, Opaque, Gatas Parlament og Noora Noor har alle hatt kontrakt med etiketten, som vart grunnlagd av Tommy Tee.

## Diskografi

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Tunge

**Tunga** er ei stor muskelsamling i munnen som handsamar mat og blir brukt til å smaka med. Ho blir òg brukt til kommunikasjon, og er eitt av taleorgana hjå menneske. I tillegg har ho ei rekkje andre bruksfelt.

## Oppbygging
Mykje av tungeyta er tekt med smakslaukar.

## Bruk
### Kommunikasjon
Menneske brukar tunga til å framstilla ei rekkje språklydar ved at ho sperrar for noko av luftstraumen som går ut gjennom munnen.

Tunga er òg ein viktig del av kroppsspråk, der å slikka seg rundt munnen tyder at ein har lyst på mat, eller ei utstrekt tunge kan brukast til å erta eller skremma med. Det siste finst til dømes i formelle helsingar blant maoriar.

### Avkjøling
Nokre dyr bruker tunga til å kjøla seg ned med. Ved å rekka ut tunga slik at vatn fordampar frå henne, senker dei kroppstemperaturen på same måte som når menneske sveittar.

## Bakgrunnsstoff