open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Saddam Hussein

**Saddam Hussein** (), fødd nær Tikrit i Irak, var eineveldig president og diktator i Irak frå 1979 til 2003. 

## Liv og virke
### Bakgrunn
Hussein vart som ung gut medlem av Baathpartiet i Irak, og han deltok i 1956 i eit mislukka kuppforsøk mot kongen i Irak. To år seinare avsette ei anna gruppe, med general Abd al-Karim Qasim, kongen. Hussein deltok deretter i eit kuppforøk mot Qasim, men då det var mislukka, flykta han til Egypt. Der las han jus og egyptologi. Etter revolusjonen i Irak den 8. februar 1963 vende han attende til Irak, men vart fengsla året etter, og sat i fengsel i tre år.

Hussein var gift tre gonger og hadde seks barn.

### Statsleiar
I 1968 leidde han Baathpartiet til makta gjennom nok eit kupp. Han vart forfremja til general i 1973, og vart president i 1979, då Ahmad Hasan al-Bakr trekte seg som president, i ein alder av 65 år.

Med basis i oljeinntektene gjorde Hussein Irak til ei regional stormakt. Han gjekk til krig mot Iran med støtte frå USA i 1980, etter at islamistar med Ayatollah Khomeini i spissen hadde avsett sjahen og tatt makta året før. Denne krigen varte i åtte år, og Irak nytta masseøydeleggingsvåpen fleire gonger i løpet av denne tida. Derimot hadde dei ingen i 2003, slik USA påstod dei hadde prov for.

Etter krigen mot Iran var Irak eit fattig land, som hadde gjeld til mellom anna Kuwait. Den store gjelda førte til at Irak under Hussein starta ein ny krig i 1990, då dei hærtok Kuwait. Dette førte til den første Golfkrigen, der ein koalisjon med USA i spissen jaga styrkane til Hussein tilbake til Irak. Hussein var skulda for undertrykking og drap på meiningsmotstandarar. Særleg hard var han mot kurdarar og sterkt religiøse grupper, særleg blant sjiamuslimane, og massegraver særleg frå 1980-talet er funne fleire stader.

### Pågripinga
USA med koalisjonen av viljuge hærtok Bagdad 7. april 2003 og den 9. april gjekk Hussein under jorda. Amerikanske styrkar fann og fengsla han 13. desember 2003. Han vart stilt for retten, skulda for massemord. Hausten 2006 blei Hussein dømd til døden ved henging for drapet på 148 sjiamuslimar i Dujail i 1982. Denne saka vart vald fordi det var den enklaste å prove direkte involvering frå Hussein sjølv. Det kanskje verste brotsverket til Hussein var gassåtaket på den kurdiske byen Halabja i mars 1988 som førte til at om lag 5 000 menneske døydde og mange tusen fekk store skader. På 1980-talet, under krigen med Iran, var Hussein elles velsedd i vestlege land, trass i overgrep som det i Halabja.

Hussein vart hengd tidleg på morgonen den 30. desember 2006.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Masseøydeleggingsvåpen

**Masseøydeleggingsvåpen** (forkorta **MØV**) er ei nyare nemning for ABC-våpen. Ho viser til atomvåpen, biologiske og kjemiske våpen, som alle gjer det mogleg å ta livet av og skade mange på ein gong. Døme på masseøydeleggingsvåpen er sennepsgass og atombomber.

## Kjelder
Flygeleiar

Ein **flygeleiar** driv flykontrollteneste, under ei av formene tårn- innflygings- eller områdekontrollteneste. Tenesten gjeld og flygeinformasjonsteneste og alarmteneste og har inntil vidare hjelp frå LTT-Fullmektig.
Aerodrome Flight Information Service

**Aerodrome Flight Information Service** (**AFIS**) er ei teneste utført på ukontrollerte flyplassar. I Noreg gjeld dette til dømes Molde og Leknes. At flyplassen er ukontrollert vil seie at det ikkje er flygeleiarar til stades i tårnet for å kontrollere flytrafikken, men ein AFIS-fullmektig som held oversikt over annan trafikk, vindretning, tilhøva på rullebane (kor glatt ho er eller om det er vått) og eventuelt anna som kan påverke trafikken (til dømes fugleaktivitet).
Ut i frå dei opplysningane flygaren får frå AFIS-fullmektigen avgjer han om han skal lande (starte), vente eller avbryte landing (eller avgang).
Fjernsynsserien Idol

***Idol*** er ei multinasjonal og internasjonal musikktevling. Serien starta i Storbritannia som *[[Idol Storbrtiannia|Pop Idol]]* i 2001. Seinare har det vorte laga til saman 42 andre versjonar av serien. 

## Seriar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Idol series|Idol series]]» frå ,  den 29. november 2011.*
Knirkestemme

**Knirkestemme** eller **laryngalisering** er ei form for fonasjon (måte å bruke stemmebanda på) der pyramidebruskane i strupehovudet blir drege tettare saman enn normalt og stemmeleppene blir stramma ekstra opp. Det gjer at gjennomstrøyminga av luft blir lågare og vibrasjonsfrekvensen går ned til omkring 20&ndash;50&nbsp;Hertz (pulsar per sekund). Samtidig blir trykket under strupehovudet høgare, slik at energien i kvar stemmeleppeopning er høgare enn normalt. Resultatet blir ein «knirkande», sagliknande lyd.

Knirkestemme kan brukast ekstralingvistisk, for eksempel for å signalisere at ein er trøytt og sliten, eller det kan ha ein tydingsskiljande funksjon.

## Sjå også

* Luftfylt stemme

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vocal fry register|Vocal fry register]]» frå , og «[[:no:|Knirkestemme]]» frå  den 9. april 2006.*
Branko Tsrvenkovski

**Branko Tsrvenkovski** (), er ein makedonsk politikar og var president i Makedonia frå 2004 til 2009. Han har òg vore statsminister i Makedonia i to periodar.

## Liv
Tsrvenkovski var fødd i Sarajevo i dåverande Jugoslavia. Han studerte ingeniørfag ved universitetet i Skopje fram til 1986. I 1990 vart han vald til parlamentet i den makedonske delrepublikken i dei første frie vala i Jugoslavia. I 1991 vart han leiar for Makedonias Sosialdemokratiske Union (*Sotsijaldemokratski Sojuz na Makedonija (SDSM)*), etterfylgjarpartiet til kommunistpartiet i Makedonia. 5. september 1992 vart han Makedonia sin første statsminister etter lausrivinga frå Jugoslavia. Han sat som statsminister fram til 1998 og igjen frå 2002 til 2004.

14. og 28. april 2004 vart han vald til president med 42,5 % og 60,6 % av røystene i første og andre valomgang. Valoppslutninga var berre 53,8 %, dersom oppslutninga hadde vore lågare enn 50 % ville valet ha blitt annullert. Han vart innsett som president 12. mai 2004 og gjekk då av som statsminister. Som president var rolla hans stort sett seremoniell.

Tsrvenkovski stilte ikkje til attval ved presidentvalet i mars 2009. Han gjekk av som president 12. mai 2009.
1880-åra

**1880-åra** var det nest siste tiåret av 1800-talet. Dei byrja 1. januar 1880 og enda 31. desember 1889.

Den andre industrielle revolusjonen hadde hovudperioden sin i dette tiåret. Den moderne byen voks fram på denne tida, med innføringa av skyskraparar og bensinbilar.

## Verda
* Den nye imperialismen og kappløpet om Afrika
* Frankrike gjorde det første forsøket på å grava ut Panamakanalen.
* Transvaalkrigen
* Vulkanen Krakatoa i Indonesia hadde eit voldsamt utbrot som drap 36&nbsp;000 og skapte ei stor flodbølgje.

### Noreg

* Naturalismen prega kulturlivet.
* Norsk skriftspråk blei noko endra frå dansk og i retning av norsk talemål. Landsmål blei likestilt med «det almindelige skrift- og bogsprog» (riksmål).

## Vitskap og teknologi
* Elektrisk lys blei utvikla for kommersiell bruk.
* Oppfinninga og utviklinga av bensinbilen.
* Sal av grammofonar og grammofonplater tok til.
* Ein bygde dei første skyskraparane.
* Heinrich Hertz oppdaga den fotoelektriske effekten.

## Personar

* Keisar Franz Josef av Austerrike
* Keisar Guangxu av Kina
* Keisar Wilhelm I av Tyskland
* Keisar Wilhelm II av Tyskland
* Kanslar Otto von Bismarck av det tyske riket
* Kong Umberto I av Italia
* Pave Leo XIII
* Keisar Meiji av Japan
* Keisar Aleksander II av Russland
* Kong Alfonso XII av Spania
* Dronning, seinare keisarinne Victoria av Storbritannia
* Statsminister William Ewart Gladstone av Storbritannia
* President Rutherford B. Hayes av USA
* President Chester A. Arthur av USA
* President Grover Cleveland av USA
* Sjah Nasser-al-Din av Persia
Trondheim Turistforeining

**Trondhjems Turistforening** er ein del av Den norske turistforening med kjerneområde i Trollheimen og Sylan. Foreininga har over femten tusen medlemer og driv atten turisthytter.

Foreininga har to undergrupper: *Fjellsportgruppa* for erfarne turgåarar, og *Ungdomsgruppa* for dei mellom 15 og 25.

Friluftslaget blei grunnlagd i Trondheim i desember 1887 med Carl Schulz som leiar. 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
### Kjelder
* Historie på www.tt.no
Freding

**Freding** er eit verkemiddel innan lovverket som er meint å ta vare på noko og verna det mot inngrep. Ein kan til dømes freda ein art, eit område, eit bygg eller særskilde ting. Føremålet med fredinga kan vera at ein vil ta vare på eit kulturminne, kulturlandskap, naturlandskap, eller at ein vil verna om ein særskild truga bestand av dyr eller plantar.

## Freding av norske kulturminne
 
Kulturminneloven fastset kva kulturminne som er freda i Noreg. Funn og funnstader frå førhistorisk tid og mellomalderen (fram til 1649) er automatisk freda. Det same gjeld samiske kulturminne som er eldre enn hundre år. Elles kan Miljøverndepartementet freda andre viktige kulturminne.

Freding inneber at ingen skal forandra, ta med seg eller på andre måtar forstyrra eit slikt kulturminne. Riksantikvaren har kontroll med freda kulturminne i Noreg.

## Freding av norsk natur

Naturvernloven styrer freding av viktige naturområde og truga artar. Direktoratet for naturforvalting står for styret av naturvernet.

Rundt 12,5&nbsp;% av fastlandarealet i Noreg er verna etter naturvernloven. Område kan fredast på fem ulike måtar: Som naturreservat, nasjonalpark, landskap, naturminne eller biotop.

## Bakgrunnsstoff

### Sjå òg
*Kategorien «Freda plantar»
*Kategorien «Freda dyr»
*Kategorien «Freda bygg»
*Kategorien «Verneområde»

### Kjelder
*Bergen Museum (bergenmuseum.uib.no )
*Lov om kulturminner ( lovdata.no)
*Direktoratet for naturforvalting (dirnat.no)
*Riksantikvaren: Å eie et fredet hus
*Miljøstatus i Noreg: vernet natur  på http://www.miljostatus.no
*Miljøstatus i Noreg:  Kulturminner  på http://www.miljostatus.no
AFIS

Forkortinga **AFIS** kan tyde fleire ting: 

* Aerodrome Flight Information Service
* Automated Fingerprint Identification System
Nasjonalpark

Ein **nasjonalpark** er eit område som er statleg verna mot inngrep eller utnytting som kan endra naturtilhøva og eventuelt kulturminne i området. Nasjonalparkane er som oftast større område med ein særmerkt, urørt eller særleg vakker natur. Yellowstone nasjonalpark i Wyoming i USA vart oppretta 1873 som den fyrste nasjonalparken i verda.

Nasjonalparkane er gjerne opne for friluftsliv så lenge dette ikkje verkar negativt inn på naturen. Også avgrensa økonomiske aktivitetar, som jakt, fiske, tømmerhogst, beiting og anna landbruksaktivitet, kan vera tillatne under bestemte vilkår.

## Sjå òg
* Nasjonalparkar i Finland
* Nasjonalparkar i Japan
* Nasjonalparkar i Noreg
* Nasjonalparkar i Sverige
* Nasjonalparkar i Tyskland
* Nasjonalparkar på New Zealand
* Nasjonalparkar i USA

## Kjelder
*
Automated Fingerprint Identification System

**Automated Fingerprint Identification System** (Automatisk fingerprintidentifikasjonssystem) er eit system for automatisk attkjenning av fingeravtrykk, avtrykket vert sjekka mot ein database med kjende avtrykk for å forsøke å identifisere eigaren til avtrykket. Dette vert ofte gjort i samband med etterforsking av kriminalsaker.
Kulturminne

**Kulturminne** er ei nemning på i vidaste tyding leivningar frå menneskeleg verksemd frå dei tidlegaste tider fram til i dag. I følgje den norske Kulturminneloven omfattar nemninga alle spor etter menneskeleg verksemd i det fysiske miljøet, mellom anna stader det knyter seg historiske, religiøse eller sogehendingar til. 

Kulturminne som vert sett på som særleg viktig kulturarv, kan verta bandlagde gjennom freding. I Noreg er det Riksantikvaren som har forvaltingsmynde knytt til kulturminne. UNESCO har utpeika nokre kulturminne som dei ser på som svært viktige minne om menneskja sin historie til å vera verdsarv.

## Typar
Kulturminna kan vera slike bygningar eller ting som hus, industribygg eller fartøy, eller eldre busetjingsspor, gravhaugar, jernvinner eller tjøremiler. Ein kan også finna dei som kulturlandskap i til dømes dyrka mark, beiteområde og utmark.

## Vern
Ein kan verna kulturminne gjennom lovverk som seier at det er forbode å øydeleggja eller gjera visse endringar på dei. Ein kan også gje økonomisk støtte til vedlikehald av kulturminna, til dømes støtte til ei viss form for gardsdrift som opprettheld kulturlandskapet. Kommunar kan også få støtte til å registrere og ta vare på kulturminne gjennom samarbeidsprosjekt mellom Riksantikvaren og dei ulike fylkeskommunane. Lokale kulturminneplanar i Sogn og Fjordane fylke er eit døme på dette.

Kulturminne kan også flyttast til museum der ein syna dei fram til eit større publikum.

## Tyding
Kulturminne kan vera viktige historiske kjelder for historikarar og arkeologar. Dei kan også gjeva ei kjensle av historie til vanlege folk. Flotte eller spesielle kulturminne er ofte mål for turisme, og har såleis stor økonomisk tyding.

## Sjå òg
* Riksantikvaren
* Norsk folkemuseum, eit museum som særleg tek vare på norske kulturminne
* National Trust, engelsk organisasjon som tek vare på og syner fram gamle (herskaps)hus

## Kjelder



* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cultural heritage|Cultural heritage]]» frå  den 10. april 2006, og «[[:nb:Kulturminne|Kulturminne]]» frå  27. juni 2007.* 


## Bakgrunnsstoff

* Hva er et kulturminne?  Nord-Troms Museum
* Miljøstatus i Noreg: Kulturminne 
* Riksantikvaren- direktoratet for kulturminneforvaltning
* Cultural heritage search engine
* Cultural routes and landscapes, a common heritage of Europe  (English and French language)
* EPOCH – European Research Network on Excellence in Processing Open Cultural Heritage
* National Register of Historic Places  travel itineraries in the U.S.
* UNESCO World Heritage Centre – Official website
* Cultural heritage information from UNESCO
Bergstaden Røros

**Bergstaden Røros** (sørsamisk Plaassja) er administrasjonsstad for Røros kommune. Tettstaden Røros har formelt ikkje status som by, men som bergstad. På grunn av viktige kulturminne knytt til drifta av Røros Kobberverk, vart tettstaden Røros i 1980 teke med på UNESCO si liste over verdsarv. Utvinninga av kopar gjekk føre seg i tida 1644-1977. Store delar av bergstaden vart brent ned av svenske styrkar i  1678 og 1679, men bergstaden vart bygd opp att i same stil med smale gater og låge hus. Over dei låge husa tronar kyrkja «Bergstadens Ziir» (*bergstadens pryd*).

## Biletgalleri

fil:Roeros market.jpeg|Vintermarknaden på Røros i 2001.
Image:Kjerkgata sett nedenfra 1869 Foto Elen Schomragh.jpg|Kjerkgata på Røros i 1869.


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Bergstaden Røros Røroshistorie
* Bergstaden Røros Riksantikvaren
* Røros Reiseliv 
*  Verdensarven Røros
* Miljøstatus i Noreg: Bergstaden Røros 
* Røros på http://whc.unesco.org
Muren i Bergen

**Muren i Bergen**, **Murhvelvingen**, **Mureporten** eller **Rosenkrantzke Muur**, til dagleg oftast kalla **Muren**, er eit bygg som ligg på Østre Murallmenning i Bergen. Muren vart bygd i 1562 som privathus for lensherren Erik Rosenkrantz. Rosenkrantz hadde fått løyve frå kongen til å henta kleberstein frå klosterruinane på Munkeliv kloster. Steinane kan ein sjå i hjørne og innrammingar. Bygningen fekk skade i fleire av bybrannane på 1600-talet, og har vore gjennom mange ombyggingar, men er ein av få bygningar i Bergen som overlevd sidan 1500-talet. 

I sokkeletasjen har det vore drive handel sidan 1600-talet. Buekorpsmuseet held til i bygningen, i det som ei gong var ein stor festsal. 

Muren er i motsetnad til Stadsporten i Kalfarveien ikkje ein byport. Opphavleg låg der ein brønn under kvelvinga. Brønnen vart tildekt og den offentlege passasjen vart laga til i 1880-åra. Bygget vart skadd av brann i 1625, 1640 og 1643. I åra 1651-52 vart Muren reparert for offentlege middel, og etter det brukt av eit vaktkompani. Bygget hadde gavl òg mot aust og vest, og det noverande valmtaket er bygd etter brannen i 1702. 

I 1880&ndash;82 vart private eigarar kjøpt ut av Brennevinssamlaget, og i 1922 vart samlaget kjøpt av A/S Vinmonopolet. Muren vart seld til kommunen i 1924. Kyrkjeverja hadde kontor i fyrste etasje i åra 1929-75. I 1565 feira Brynhilde Benkestok og futen Erik Hanssøn Schønnebøl eit staseleg bryllaup i denne salen. Seinare vart dette «Café for Striler». Brennevinssamlaget innreidde òg ein «Toddysal for et bedrestilt publikum» i første etasje, men der kom ingen. Muren vart freda i 1927.

## Bakgrunnsstoff

*
Etnisk nasjonalisme

**Etnisk nasjonalisme** er ein nasjonalisme som byggjer på at nasjonen ein ønskjer å fremje interessene til, er etnisk definert. Det vil seie definert etter det som i det aktuelle området definerer ei etnisk gruppe, vanlegvis eit eller fleire av desse særdraga: Rase, språk, religion, anna kultur. 

Dei fleste statar er fleir-etniske, og derfor vil etnisk nasjonalisme (eller etnonasjonalisme) mesta utan unntak føre til konflikt, og somtid til undertrykking og krig. Etnisk nasjonalisme står då i motsetning både til internasjonalisme til ein statspatriotisme som definerer nasjonen som staten eller eventuelt staten som fleirnasjonal. Døme på statspatriotisme i statar med mange etniske grupper, kan vere den USA-amerikansk patriotismen, sovjetpatriotismen i Sovjetunionen og den jugoslaviske patriotismen under Tito. 

To av dei mest ekstreme døma på etnisk nasjonalisme med dramatiske følgjer er Nazi-Tyskland (*Ein Volk, ein Reich, ein Führer!*), og den etniske nasjonalismen som vart vekt til live att og kynisk utnytta av maktpolitikarar i det tidlegare Jugoslavia etter at Tito var død. Den første førte til verdskrig og Holocaust, den andre til etnisk reinsing i stor stil i Bosnia og Kosovo, med massemord og tvangsfordriving som verkemiddel. 

Norsk nasjonalisme før 1905 kan ikkje kallast etnonasjonalistisk, då han ikkje retta seg mot andre menneske som etnisk gruppe, heller ikkje svenskar, men mot ein nasjons (Sveriges) dominans over ein annan (Noreg) i ein union. Denne nasjonalismen retta seg såleis i hovudsak mot dei institusjonane og ordningane som representerte denne dominansen, som den ikkje-parlamentariske statsskikken før 1884 og den felles utanrikstenesta og felles kongen før 1905. 

Heller ikkje norskdomsrørsla kan kallast etnonasjonalistisk, fordi ho ikkje retta seg mot danskar som folk, men den norske sosiale elitens norskdanske kulturherredømme, som heldt fram også under unionen med Sverige. Det var (og er) ein kamp for kulturell og språkleg sjølvrespekt meir enn noko anna. 

I den grad norsk nasjonalisme kan kallast etnisk nasjonalisme, må det gjelde behandlinga av samar og romanifolk fram til lenge etter andre verdskrigen. Då bortsett frå NS-regimet under okkupasjonen, som òg retta seg mot dei norske jødane. Det verkar likevel rart å skulle kalle NS-regimet nasjonalistisk, sidan det var innsett av ei framand okkupasjonsmakt. I kva grad dei som ottast og mislikar muslimar i Noreg i dag kan kallast etnonasjonalistar, kan kanskje diskuterast, men ekstreme utgåver av denne skepsisen liknar vel på etnisk nasjonalisme.

## Sjå òg
*Etnonasjon
Fuglenes

**Fuglenes** er ein bydel i Hammerfest. Han er ein av dei 34 stadene som er tekne med i verdsarv-kulturminnet Struvemeridianen. Det var her Friedrich Georg Wilhelm von Struve sine oppmålingar vart avslutta i 1852.

## Meridianstøtta

I 1854 vart *Meridianstøtta* reist, som eit minnemerke over oppmålinga. Støtta har ein fot i granittstein, ein pilar i bronse og ovanpå den ein rund klote av kopar, som skal minna om jorda. På minnesmerket står det:

:*«Det nordligste endepunkt av en meridianbue på 25 ° 20' fra det nordlige ocean til Donaufloden – gjennom Norge, Sverige og Russland. Etter foranstaltning av [[Oskar I av Sverige|HM Oscar I]] og keiserne [[Alexander I av Russland|Alexander I]] og [[Nikolai I av Russland|Nicolaus I]] ved uavbrutt geometrer. Bredde 70° 40' 11,3`` ».*

I 1945, under andre verdskrigen, vart minnesmerket sendt til Trondheim for å unngå øydelegging.

Nokre år etter krigen vart støtta attreist på plassen sin, det var den 17. mai 1949. I dag er det norske meridianmonumentet eit symbol for Hammerfest, som lenge var den nordlegaste byen i Noreg. 

Ein liknande pilar står ved den andre enden av meridianbogen, ved punktet Stara Nekrasivka i Ukraina.

## Bakgrunnsstoff
* Hammerfest Turist AS 
* Fuglenes Fyr 
* Hammerfest Historia - Meridianstøtta
Industriminne

Eit *industriminne*' eller *teknisk- industrielt kulturminne* er eit industribygg eller -område som vert rekna som eit kulturminne. Studiet av industriminne etter den industrielle revolusjonen vert kalla industriarkeologi. 

## Døme på industriminne
* Berg- og gruveindustri
** Bergstaden Røros
** Völklinger Hütte
** Zeche Zollverein i Essen 
** Landschaftspark Duisburg-Nord 
* Kringkasting
** Grimeton kringkastar

## Bakgrunnsstoff
* http://www.industriedenkmal-stiftung.de/
* http://www.erih.net/
* http://www.industriedenkmal.de/
* http://www.dubtown.de/

## Sjå òg
* Tekniske og industrielle kulturminne i Noreg
* Industrisamfunn
* Postindustrielt samfunn
Spettmeis

**Spettmeisa** (*Sitta europaea*) er cirka 15 cm, hannfugl og hofugl er nesten heilt like. Spettmeisa er ein tett «plugg» med stort hovud og eit rett, meiselforma nebb. Styrken til nebbet blir understreka av den framståande svarte augestripa. Dette er ein svært spesiell fugl på mange måtar. Når han skal ha seg mat, hentar han ofte ei nøtt nede frå bakken og tek ho med seg opp i eit tre. Der plasserer han nøtta omhyggeleg ned i ein fast sprekk. Han hakkar på nøtta til ho klovnar. Her kjem det kraftige nebbet godt med. Spettmeisa er også den største treakrobaten av alle fuglar. Han er den einaste som er i stand til å faktisk klatre *nedover* bratte trestammar utan problem. Han sprintar nedover stammen i ein valdsam fart. Han nyttar heller ikkje stjerten til støtte. Dette er noko dei aller fleste fuglar gjer. Spettmeisa rugar i 15-18 dagar på 6-8 kvite egg med rustraude flekkar. Om spettmeisa hekkar i ein fugleholk, kan ho lett jage bort større fuglar som alt har teke i bruk reirplassen. Spettmeisa murar igjen holet til det er passe stort berre til ho, og større fuglar må finne seg ein annan plass å legge reiret sitt. Ho kan til og med jage bort kattugle på denne måten. Svært utprega standfugl.

## Sjå også
* Spettmeisfamilien
* Meisefamilien

## Bakgrunnsstoff

*Miljølære
*Norsk ornitologisk forening
Bergstad

**Bergstad** er ein by-liknande tettstad grunnlagd med utgangspunkt i gruvedrift. Ein bergstad hadde tidlegare eigne lover og rettar, såkalla berglover. I Noreg er Kongsberg og Røros gamle bergstader.
Fram til 1683 gjaldt bergordninga slik ho var fastsett i kurfyrstedømet Sachsen. Bergordninga danna grunnlaget for Berg–Ordinancen av 23. juni 1683. Kongelege forordningar og bergprivilegium vart gjort gjeldande. Lovane regulerte mellom anna retten til å driva med gruvedrift. 

## Kjelder
* http://de.wikipedia.org/wiki/Bergordnung
* http://no.wikipedia.org/wiki/Bergstad
* Dialektnivellering, ungdom og identitet Ein komparativ studie av språkleg variasjon og endring i to tilgrensande dialektområde, Røros og Tynset
Ferenc Gyurcsány

**Ferenc Gyurcsány** () er ein ungarsk politikar, og var statsminister i Ungarn frå 2004 til 2009. Han representerer Det ungarske sosialistpartiet (*Magyar Szocialista Párt - MSZP*).

Gyurcsány studerte til å bli lærar og fekk bachelorgrad i 1984 frå Janus Pannonius-universitetet i Pécs. I 1990 fullførte han ein mastergrad i økonomi ved det same universitetet. Han vart først med i politikken gjennom den kommunistiske ungdomsligaen (KISZ) i 1984. Frå 1984 til 1988 var han nestleiar i KISZ i Pécs. Frå 1988 til 1989 leia han KISZ sin studentorganisasjon. etter kommunismens fall i 1989 vart han nestleiaren i KISZ sin etterfylgjar, det Ungarske Demokratiske Ungdomsforbundet. I 1990 avbraut han den politiske karrieren sin for å jobba i næringslivet.

I 2002 vendte han tilbake til politikken, som rådgjevar for Péter Medgyessy, som vart statsminister i 2002. Frå mai 2003 til september 2004 var han minister med ansvar for idrett, ungdom og born. Han sat i denne posisjonen då Ungarn vart utsett for ein dopingskandale under sommar-OL i Athen i 2004. Etter samarbeidsproblem med Medgyessy gjekk han av frå regjeringa i september 2004. Like etterpå måtte Medgyessy gå av som statsminister etter at sosialistpartiet sin liberale koalisjonspartnar ikkje lenger kunne godta han. Gyurcsány vart då vald som statsminister av parlamentet, 29. september 2004. Ved parlamentsvalet i 2006 gjekk sosialistpartiet hans fram med litt over eitt prosentpoeng og fekk 43,2 % av røystene. Gyurcsány si koalisjonsregjering vart dermed sitjande.

Gyurcsány gjekk av som statsminister 14. april 2009 og vart erstatta av partifellen Gordon Bajnai.

Gyurcsány er gift for andre gong. Han har to søner frå det første ekteskapet, og ein son og ei dotter frå det andre.
Skagensmålarane

**Skagenmålarane** var ein skandinavisk kunstnarskoloni som var verksam i Skagen på Jylland, særleg på 1870- og 1880-talet. Kunsten deira er kjenneteikna av realistiske friluftsmåleri og intense lysskildringar med rike valørar.

Kunstnarar som i kortare eller lengre tid var verksame i Skagen var mellom anna P.S. Krøyer, Oscar Björck, Michael Ancher, Anna Ancher, Christian Krohg og Johan Krouthén.

Kunstnarkolonien er rikt representert på Skagens kunstmuseum. 

## Bakgrunnsstoff
* Skagens museum
Björg Þorláksdóttir

**Björg Karítas Þorláksdóttir** (), fødd i Vesturhópshólum i Húnaþingi, død i København, var den første kvinna frå Island som fekk ein doktorgrad. 17. juni 1926 vart ho kréert til doktor i psykologi ved Sorbonneuniversitetet iParis, og same året vart ho æra med Riddarkrossen til Den islandske falkeordenen.

Ho var syster til Jón Þorláksson.
Anna Ancher

**Anna Ancher**, *Anna Kirstine Brøndum Ancher* () var ein dansk kunstmålar, gift med kunstnaren Michael Ancher. 
Ho vart fødd i Skagen, som den einaste av Skagensmålarane. Ho var søster til Degn Brøndum, eigaren av kunstnarane sitt samlingspunkt Brøndums Hotel.

Ho studerte i København og i Paris med Pierre Puvis de Chavannes som lærar, saman med Marie Triepcke.

Ancher måla ofte kvinner i situasjonar knytt til arbeid. Ho budde mestedelen av livet sitt på Skagen, der ho skildra fattige folk knytt til fiskeri. Måleria hennar er rekna å syna ei god evne til bruk av fargar.

Ho fekk utmerkinga Tagea Brandt Rejselegat i 1924.

## Bakgrunnsstoff
Pass

**Pass** er eit reisedokument og identifikasjonsprov som særleg vert nytta ved reising gjennom ulike område, og særleg mellom ulike statar. Eit pass er prov på kven ein er, kvar statsborgarskap ein har, og kva ein heiter. 
Eit pass har gjerne informasjon om namn, dato ein er fødd, fødestad, fotografi, og nokre gonger ei skildring av eigaren. I passet kan det òg gå fram kva statar statsborgaren ikkje har høve å reisa til.

Dokumentet har form av ei lita bok, og inneheld rom som for viseringar (stadfesting av innreisevisa, eller innreiseløyve). Eit norsk pass er normalt gyldig i fem år for barn og i ti år for vaksne.

Mellom nokre land er det innført passfridom.

## Galleri

Fil:Montenegro passport.jpg|Pass utferda i Montenegro i 1887. Før fotografi vart vanleg, hadde pass ei skildring av eigaren i staden for eit fotografi


## Sjå òg
* Nansenpass
* Fjellpass
## Bakgrunnsstoff
Gudinna Flora

**Flora** var ei gudinne for vår og blomar i romersk mytologi. Ho var ein relativt uviktig guddom, men blei likevel feira kvar vår med høgtida *floralia*. Denne fann stad i april eller mai og blei markert med dansing, drikking og blomar. Flora stod for grøde og høgtida hennar feira gjenfødinga av livet som skjedde kvart år.

Flora var gift med vindguden Favonius. Ho svara til Khloris i gresk gudelære.

Under renessansen blei gudinna teken fram igjen og dyrka av humanistar og kunstnarar frå denne tida i ei større grad enn ho nokon gong hadde vore i Romarriket. Namnet hennar blei eit populært jentenamn og blei knytt til planteliv og vekst. Me finn det framleis i uttrykk som *[[flora i botanikken|flora]] og [[fauna]]*, *[[florabok]]* eller *[[bakterie]]flora*.


Fil:Sandro Botticelli 040.jpg|Flora i *[[Våren av Botticelli|Våren]]* (ca. 1482) av Botticelli.
fil:Flora (Museum of Bordeaux).jpg|*Flora eller Hebe* av Alexandre Roslin. 1700-talet.
Fil:Triomphe de Flore Pavillon de Flore Louvre.jpg|*Le Triomphe de Flore* (1866) av Jean-Baptiste Carpeaux ved Louvre.


## Bakgrunnsstoff
* Flora ved thaliatook.com
Namnet Flora

:*Sjå òg fleirtydingssida [[Flora]]*

**Flora** er eit kvinnenamn som kjem frå den romerske gudinna Flora, avleia av det latinske ordet *flos* som tyder 'blome'. Namnet har vore utbreidd over heile Europa. Det er i slekt med namn som Flo, Flor, Florentia og Florence.

## Kjende namneberarar
*Den heilage Flora av Cordoba
*Den heilage Flora av Beaulieu (eigtl. *Fleur*)
*Flora Heilmann (1872-1944), dansk målar
*Flora Larsson (1904-2000), svensk-argentinsk salmediktar og frelsesarméleiar
*Flora Macdonald (1722-1790), skotsk jakobittheltinne
*Flora Robson (1902-1984), engelsk skodespelar
*Flora Shaw (1852-1929), engelsk journalist
*Flora Annie Steel (1847-1929), engelsk forfattar
*Flora Thompson (1876-1947), engelsk forfattar
*Flora Tristan (1803-1844), fransk-peruviansk tidlegfeminist
Jylland

**Jylland** er den delen av Danmark som heng i hop med det europeiske kontinentet. Halvøya Jylland har ikkje noka fastlagd grense mot sør. Alt etter samanhengen kan sørgrensa seiast å vera ved Elben, Ejderen, den dansk-tyske grensa etter 1920 eller ved Kongeå. I Jylland finst mellom anna byane Horsens, Randers, Viborg, Silkeborg, Aarhus og Aalborg. Den sørlege delen av halvøya vert kalla Sønderjylland, og den sørlege delen ligg i Tyskland.

## Bakgrunnsstoff
Jelling

**Jelling** er ein by i Vejle kommune på Jylland som ligg om lag 10 km nordvest for Vejle. Han har 3&nbsp;769 innbyggjarar (2023).

I Jelling er det ein gamal, heiden kultstad med to store gravhaugar og restar av ei skipssetting (det vil seie to radar av reiste stein som markerer konturene av eit skip, sett ovanfrå) som ein reknar med vart endra og omgjort til ein kristen heilagstad av kong Harald Blåtann. Arkeologiske granskingar gir grunn til å tru at han bygde ei etter måten stor trekyrkje (stolpekyrkje) mellom gravhaugane og flytta liket av den heidne faren sin, Gorm den gamle, frå eit gravkammer i den eine av dei to gravhaugane og over til eit gravkammer under kyrkja, og på den måte la denne heidne kultstaden under kristent kyrkjeleg og kongeleg herredøme. Ei kyrkje i stein frå mellomalderen står no på staden for kong Harald Blåtanns trekyrkje og dei etterfylgjane trekyrkjene som arkeologane fann spora etter.

To vidgjetne runesteinar, Jellingsteinane, står innanfor dette gamle kultområdet. Den eine av dei, den såkalla vesle Jellingsteinen, er reist om lag år 950 av kong Gorm den gamle til minne om hustrua hans, Thyra. Den andre, den såkalla store Jellingsteinen, er reist av sonen til kong Gorm, kong Harald Blåtann. Steinen er noko for seg sjølv ved å ha tre sider, der det på den eine sida er ein runetekst ordna i vassrette liner som i ei bok. Teksten held fram med ei line på kvar av dei to andre sidene, under eit bilete av eit stort dyr på den eine av sidene, og under ei særeigen framstilling av Kristus i krossfestingsstilling utan krossen, men omslynga av ormeliknande band, på den siste sida. Av runeteksten går det fram at steinen er reist som eit minne over dei døde foreldra til kong Harald Blåtann, Gorm og Thyra, men vel så viktig er det at teksten òg er ei klår fråsegn frå kong Harald om at han hadde samla Danmark og gjorde danane kristne, og dessutan lagt Noreg under seg. På grunn av fråsegna om kristninga av danane, er steinen blitt kalla Danmarks «dåpsattest».

Denne heilagstaden, Jellingmonumenta, står i dag på UNESCO si liste over verdas kulturarv.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Nedre Knive

**Nedre Knive** er ein gard som ligg på Åskollen i Drammen kommune. I dag er garden ein av Noregs leiande griseprodusentar og har òg noko jordbruk, men dette i ein mindre skala.

Nedre Knive vert ofte forveksla med garden Øvre Knive. Dei to gardane grensar til kvarandre.
Mikuláš Dzurinda

**Mikuláš Dzurinda** () er ein slovakisk politikar. Han var statsminister i Slovakia frå 1998 til 2006.

## Liv og virke
### Bakgrunn
Dzurinda vart fødd i Spišský Štvrtok i Prešov-provinsen i dåverande Tsjekkoslovakia. Han gjekk ut frå høgskulen for transport og kommunikasjon i Žilina i 1979. Han arbeidde som økonomisk analytikar for transportforskningsinstituttet i Žilina frå 1979 til 1988. 1988 til 1990 jobba han som seksjonsdirektør for den tsjekkoslovakiske jernbanen i Bratislava.

### Politisk karriere
Dzurinda gjekk inn i politikken som ein av grunnleggjarane av den Kristendemokratiske Rørsla (*Kresťanskodemokratické hnutie – KDH*) i 1990. Etter det første demokratiske valet i Tsjekkoslovakia i 1990 vart Dzurinda visesamferdselsminister i den slovakiske regjeringa i 1991. I 1992 vart han vald inn i det slovakiske parlamentet, der han var med i finanskomitéen. Då Tsjekkoslovakia vart oppløyst i 1993 var Dzurinda nestformann i KDH, med ansvar før økonomi. I 1994 var han minister i regjeringa til Jozef Moravčík, etter at Vladimír Mečiar vann parlamentsvalet i oktober 1994 vart han del av opposisjonen.

Mečiar sitt styre var svært kontroversielt og vart skulda for å vera autoritært. Som eit resultat av dette gjekk KDH og fire andre opposisjonsparti i 1997 saman i ein koalisjon, den Slovakiske Demokratiske Koalisjonen (SDK). Dzurinda vart talsmann, og 4. juli 1998 leiar for koalisjonen. Koalisjonen vann parlamentsvalet i 1998 og Dzurinda vart statsminister 30. oktober 1998.

Dzurinda starta opp att Slovakia sin integrasjonsprosess med internasjonale organisasjonar, og betra Slovakia sitt forhold til EU og USA, som hadde vore dårleg under Mečiar. I september 2000 vart Slovakia medlem i OECD, og forhandlingane om EU-medlemskap skaut fart. I januar 2000 grunnla Dzurinda eit nytt parti, den Slovakiske Kristne og Demokratiske Unionen (*Slovenská demokratická a kresťanská únia - SDKU*), som han har leia sidan då. Etter parlamentsvalet i september 2002 kunne Dzurinda halda fram som statsminister, i koalisjon med sitt gamle parti KDH, den Ungarske Koalisjonens Parti og den Nye Borgaralliansen. I november 2002 vart Slovakia invitert til å verta med i NATO, og i desember same år vart forhandlingsprosessen for medlemskap i EU fullført. Slovakia vart med i begge organisasjonane i 2004.

Ved parlamentsvalet 17. juni 2006 vart det sosialdemokratiske partiet størst, og Dzurinda gjekk av som statsminister 4. juli same år.

### Privatliv
Mikuláš Dzurinda er gift og har to døtrer. Han snakkar engelsk og fransk. Han er ein ivrig maraton-løpar, med personleg rekord på 2 timar, 54 minutt og 57 sekund, og har fullført både New York maraton og London maraton i si tid som statsminister.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Ehud Olmert

**Ehud Olmert** () var statsminister i Israel frå 11. april 2006 til 31. mars 2009. Frå 4. januar 2006 hadde han vore fungerande statsminister, etter at Ariel Sharon hadde fått eit hjerneslag. Olmert tok òg over som leiar for partiet Kadima, som Sharon var grunnleggjar av.

Gjennom heile tida som statsminister hadde Olmert skuldingar mot seg om korrupsjon. Då tidlegare utanriksminister Tzipi Livni utfordra han i leiarposisjonen i partiet den 30. juli 2008, valde Olmert å ikkje stille til attval som partileiar, og han sa at han ville gå av som statsminister så snart ein ny leiar var vald. Livni vann kampen og prøvde å setje saman ei ny regjering i september det året. Desse forsøka var resultatlause, og det vart i staden halde val i februar 2009. 20. februar valde den israelske presidenten, Shimon Peres, Benjamin Netanyahu som ny statsminister og spurde han om å lage ei ny koalisjonsregjering, etter at det ikkje var nokon klar siger i valet. Netanyahu etterfølgde Olmert 31. mars 2009.

## Bakgrunnsstoff
* BBC News – Profile: Ehud Olmert
Tre brødre som ikke er brødre

***Tre brødre som ikke er brødre*** er ein komiserie i seks episodar som gjekk på NRK1 hausten 2005. Medverkande var Harald Eia, Bård Tufte Johansen og Atle Antonsen. Serien var i god tradisjon frå tidlegare programseriar frå desse komikarane med blant anna ein parodi på dåverande miljøvernminister Knut Arild Hareide.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* ''Tre brødre som ikke er brødre'' på NRK Nett-TV
Ice Age

***Ice Age***, kalla ***Istid*** på norsk, er ein dataanimert film, som er laga av Blue Sky Studios og utgjeven av 20th Century Fox i 2002. Han var regissert Carlos Saldanha og Chris Wedge etter ei historie av Michael J. Wilson. Oppfylgjaren heiter *[[Ice Age: The Meltdown]]* (*Istid 2* på norsk), og kom i 2006. I 2009 kom den tredje filmen i denne serien, *[[Ice Age: Dawn of the Dinosaurs]]* (i Noreg namnsett Istid 3: Dinosaurene kommer).

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
* Nettsidene til filmen
Finding Nemo

***Oppdrag Nemo*** på norsk, er ein dataanimert film produsert av Pixar Animation Studios i samarbeid med Walt Disney Pictures frå 2003. Filmen er skriven og regissert av Andrew Stanton. Filmmusikken er komponert av Thomas Newman. Den fekk i 2004 Oscar for beste animasjonsfilm, og har til saman vunne 32 prisar.

## Historia
Filmen har ei enkel historie, der den vesle klovnefisken «Nemo» har ein svært overbeskyttande åleinepappa, «Marlin». «Nemo» vert fanga av ein tannlege og hobbydykkar i Sydney og «Marlin» må trasse alle sine nevroser for å redde sonen sin. Med seg på turen har han med seg palettkirurgifisken «Dory», som har ekstremt dårleg korttidsminne.

Marinbiologar har heidra filmen for si virkelegtru framstilling av fisk spesielt og det marine miljøet generelt.
## Heimemedium
*Oppdrag Nemo* blie utgjeven på DVD og VHS den 4. november 2003. Filmen blei ogso utgjeven på DVD i "Gold Edition", som kom med ein *Nemo*-kosedyr karakter. Den 4. desember 2012 kom filmen ut på Blu-ray og Blu-ray 3D, med båe 3-disc- og 5-disc-set.
## Oppfylgjar
I april 2013, kunngjorde Disney oppfylgjaren, *[[Oppdrag Dory]]*, som kom ut i 2016.
## Bakgrunnsstoff
* Nettsida til filmen
Slipp Jimmy fri

***Slipp Jimmy fri*** er ein norsk animasjonsfilm frå 2006. Filmen vart skriven og regissert av Christopher Nielsen.

## Handling
«Roy Arnie» drøymer om å drive sitt eige sirkus og erobre verda. Nøkkelen til at draumen hans skal gå i oppfylling er «Jimmy», ein elefant som er hekta på narkotika. Alt Roy Arnie treng å gjere for å få draumen til å verte sann er å sleppe «Jimmy» fri, men så rømer elefanten til vidda. Roy Arnie tek med seg to trøytte typar og jagar etter elefanten, men dei er ikkje åleine. Dyrevernarar, same-gangstarar og eit forfylla jaktlag vert òg med på elefantjakt. Elefanten, som er sterkt prega av abstinensar, har på si side slått seg saman med ein usedvanleg heltemodig elg.

## Anna
Dette er den fyrste heilaftans dataanimerte spelefilmen frå Noreg. I januar 2004 vart det kjent at det totale budsjettet til filmen ville verte tre gonger så høgt som opphavleg planlagt, og premieren vart sett eitt år lenger fram i tid.

Sjølv om dette er ein norsk film, har filmskaparane valt å synkronisere lepperørslene til figurane til dei engelske stemmene, og deretter dubba filmen til norsk etterpå.

Filmen vart ein av dei to norske nominerte filmane til Nordisk Råds filmpris i 2006. 

## Bakgrunnsstoff
* Nettsida til filmen 
* Slipp Jimmy Fri på snurrfilm.no
Claas

**Claas [[KGaA mbH]]** er ein tysk landbruksmaskinprodusent, med hovudkontor i den tyske byen Harsewinkel i Nordrhein-Westfalen.
 
## Generelt

Firmaet vart grunnlagt i 1913 av August Claas i Clarholz i Westfalen, og sel i dag produkta sine i om lag 140 land. Claas er fyrst og fremst kjent som produsent av innhaustingsmaskinar: skurtreskjarar, høypresser, slåmaskinar, høyvendarar og sjølvgåande forhaustarar. 

Claas er den største produsenten av sjølvgåande forhaustarar i verda og europeisk marknadsleiar innan skurtreskjarar. I 2003 tok Claas over den franske traktorprodusenten Renault Agriculture, og verksemda produserer i dag eit stort utval av landbrukstraktorar.

I 2005 hadde Class 8134 tilsette og ei omsetjing på 2175,3 millionar euro, med ei forteneste (før skatt) på 86,4 millionar euro. 
 
## Historie

* 1913: Claas vart grunnlagt av August Claas i Clarholz i Westfalen.
* 1914: August, Bernhard og Franz Claas grunnla firmaet «Gebr. Claas». 
* 1930: Det vart sett i gang utvikling av den fyrste skurtreskjaren tilpassa europeiske tilhøve. 
* 1936: Claas starta produksjon av den fyrste skurtreskjaren. 
* 1937: Serieproduksjon av slepetreskjarar.
* 1953: Konstruksjon av den fyrste sjølvgåande skurtreskjaren. 
* 1973: Claas synte fram den fyrste sjølvkøyrande forhaustaren.
* 1995: Introduksjon av stortreskjaren «Lexion», som med ein kapasitet på 40 tonn per time var verda største skurtreskjar. 
* 2002: Største omsetjing i firmaet si historie. 
* 2003: Skurtreskjar nr 400&nbsp;000 forlét samlebandet den 11. februar.
* 2003: Claas tok over den franske traktorprodusenten Renault Agriculture (som var ein del av firmaet Renault).
* 2006: Claas lanserte Lexion 600, og hadde dermed på nytt verdas største skurtreskjar på programmet.

## Produkt
### Traktorar

* Nexos: 54 &ndash; 74 kW
* Elios: 54 &ndash; 65 kW
* Axos: 54 &ndash; 74 kW
* Arion 400: 70 &ndash; 85 kW
* Arion 500: 85 &ndash; 115 kW
* Arion 600: 95 &ndash; 129 kW
* Axion: 132 &ndash; 175 kW
* Xerion Saddle Trac: 246 &ndash; 268 kW
* Xerion Trac: 246 &ndash; 385 kW

### Skurtreskjarar
* Dominator
* Medion
* Mega
* Lexicon 560-510
* Lexicon 580-570
* Lexicon 600

### Haustarar
* Grashaustarar: Jaguar 
* Slåmaskiner: Disco, Corto, Cougar
* Lastarar
* Høypresser 
* Teleskoplastarar 
* Rundballepresser: Rollant

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Trommesett

Eit **trommesett** (tidlegare kalla **batteri**) er ei samling trommer, cymbalar og eventuelle andre perkusjonsinstrument som er sett opp for å bli spelt av ein enkelt musikar. Trommesettet vert mest nytta innan moderne sjangrar som jazz og rock.

Trommesettet har vanlegvis ein eller fleire basstrommer (spelt med pedalar), skarptrommer og tamtamtrommer. Cymbalane kjem i ulike storleikar og vektklassar, og kan grupperast som «hihat», «ride», «crash» og «effektcymbalar». Hihat er eit sett med to cymbalar vende mot kvarandre. Desse vert monterte på eit eige stativ som gjer det mogeleg å slå cymbalane mot kvarandre ved hjelp av ein pedal.

I 1970-åra vart dei første **elektroniske trommene** tekne i bruk i progressiv rock. Desse har i dei seinare åra gått gjennom ei rivande utvikling. Det vert no selt mange elektroniske trommesett, med trykksensitive motstandar og lydar tilsvarande dei i akustiske trommer. Lydane er syntetiserte lydar eller opptak, lagra i ein digital trommemodul. Den same teknologien vert også nytta for å «trigge» akustiske trommer ved hjelp av sensorar som registrer slag på trommeskinna.

Det er stor variasjon i korleis ein nyttar trommesettet i ulike sjangrar. Både utvalet av trommer og cymbalar og stemminga av trommene vil vere ulikt frå stilart til stilart. I rock vert gjerne trommene stemt djupt. Basstromme og skarptromme står langt framme i lydbiletet, og markerer pulsen i musikken. Hihat og ridecymbal vert gjerne nytta for å skape stabile, repetative rytmefigurar, medan crash og effektcymbalar (t.d. «china» og «splash») vert meir brukt for aksentueringar. I akustisk jazz (særleg bebop og liknande stilartar) vert trommene tradisjonelt stemt lysare, og dei vert i mindre grad nytta for å markere pulsen.

## Historie
Trommesettet vart til i USA i byrjinga av 1900-talet. På 1800-talet vart orkestertrommer nytta av orkester som spela til teater og andre framsyningar. Då var det i regelen ein musikar for kvart av instrumenta som basstromme, bekken, skarptromme og andre perkusjonsinstrument. Av praktiske og økonomiske omsyn ynskte ein å nytte færre trommeslagarar for å rekke over dei ulike perkusjonsinstrumenta.

Basstromma vart lagt på golvet og skarptromma vart sett på ein stol eller eit stativ, slik at ein kunne spele begge trommer samstundes (ein teknikk kjend som dobbeltromming). Etterkvart vart det utvikla fotpedal for å spele på basstromma, bekkencymbalar vart monterte på stativ og spelt med fotpedal, medan andre perkusjonsinstrument, til dømes kinesiske tamtamtrommer, kubjøller, treblokker og cymbalar av ulik storleik, vart sett opp på stativ og stenger. Slike samansettingar av ulike perkusjonsinstrument vart særleg populære innan tidleg jazz og som akkompagnement for stumfilmar. I løpet av 1930-talet hadde det vorte vanleg at trommesettet bestod av basstromme, skarptromme, tamtamtrommer med over- og underskinn som kunne stemmast uavhengig av kvarandre, hihat og cymbalar. Dette var ei samansetting av instrumentet som vart særleg popularisert av Gene Krupa, og som utgjer kjernen av trommesettet slik vi kjenner det i dag.

## Bakgrunnsstoff
Kotte

**Sri Jayewardanapura Kotte** (singalesisk ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර කෝට්ටේ , tamil ஸ்ரீ ஜயவர்த்தனபுரம் கோட்டே), vanlegvis kalla berre **Kotte**, er den lovgjevande hovudstaden på Sri Lanka. Byen ligg om lag 8 km sør for Colombo, som er den administrative hovudstaden. Han har 117&nbsp;600 innbyggjarar (estimat frå 2004). 

Namnet «Kotte» (tamilsk *kōṭṭai*) tyder «festning». Byen var opphavleg ei borg, grunnlagd på 1200-talet av Nissanka Alagakkonara, ein tamilsk herskar, for å motstå innrykkingar frå Jaffna-kongedømet. Borga var bygd på eit myrlendt område og vart forsterka med ringmurar og ei djup vollgrav. Desse gjorde byen lett å forsvara, og han vart hovudstaden til dei singalesiske kongane av Kotte-riket i 1400-talet. På den tida fekk byen namnet «Sri Jayewardanapura Kotte», som tyder «Borga i den heilage siger-sterkande byen.» 

Byen var hovudstaden åt Kotte-riket opp til slutten av 1500-talet. Han kom under portugisisk makt i 1565 då riket vart eit lydrike under Portugal. Etter at den siste kongen av Kotte-riket, Don Juan Dharmapala, døydde i 1597 fekk Portugal under Malvana-avtalen overhøgd over byen Kotte og resten av Kotte-riket. Portugisarane flytta hovudstaden sin til Colombo etter fleire åtak på Kotte. I utfall vart Kotte mindre viktig medan Colombo voks, og over dei neste hundreåra vart han til ein forstad åt Colombo sjølv om han enno hadde bystatus. 

I 1979 avgjorde det srilankesiske parlamentet å flytta setet sitt åt Kotte. Avgjerda var både symbolsk og praktisk: parlamentet turvte ein større bygning, og det var vanskeleg å finna nok plass i Colombo. Den nye parlamentsbygningen vart innvigd 29. april 1982. Staten har planlagd å flytta andre departement dit over dei neste åra.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Sri Jayawardenapura|Sri Jayawardenapura]]» frå ,  den 11. april 2006.*  
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kotte|Kotte]]» frå ,  den 11. april 2006.*  
* «Kotte» i *[[Encyclopædia Britannica]]*, 2005.
Kirovetz

**Kirovetz** («Кировец») er ein russisk traktor, produsert av «Петербургский тракторный завод» (Traktorfabrikken i St. Petersburg). Fabrikken har produsert traktorar heilt sidan 1924, då den byrja med å produsera «Фордзон-Путиловец» (Fordson Poltilovetsj), som var ein Fordson F produsert på lisens. Under 2. verdskrig produserte fabrikken krigsmateriale. Den har òg produsert anleggsmaskiner.

Fabrikken er best kjent for K700-serien, som er rammestyrte stortraktorar, med fleire hundre hk. Sidan produksjonen starta i 1962 er det produsert over 460.000 K700-traktorar. K700-traktorane vert nytta både for jordbruk, anleggsarbeid og militære føremål. 

### Bakgrunnsstoff
* Heimesida til Kirovetz
Fitte

**Fitte** er eit ord frå daglegtalen, bruka om kjønnsorgan hos kvinner. Ordet er òg nytta som banneord. Å bruke ordet fitte blir av somme rekna som vulgært. Likevel har ordet eit seriøst opphav, nett som stadnamna Fitje og Fitjar: ei frodig, fuktig eng.

Sjå vagina.
Romano Prodi

**Romano Prodi** () er ein italiensk politikar, som leidde koalisjonen av sentrum-venstreparti som fekk fleirtal ved parlamentsvalet i Italia i april 2006. Han etterfylgde med det Silvio Berlusconi som statsminister 17. mai same år.

Han er utdanna jurist frå det katolske universitetet i Milano, og har òg studert ved London School of Economics. Han byrja karrieren sin som professor i økonomi, og vart på 1970-talet aktiv i italiensk politikk. Han vart industriminister i 1978, og var statsminister i Italia frå 1996 til 1998.

Han var formann for Europakommisjonen frå september 1999 til 2004.

Italienske medier melde 21. februar 2007 at Prodi leverte avskjedssøknaden sin til Italia sin president Giorgio Napolitano. Nokre dagar seinare vart det klart at presidenten ikkje godtok avskjedssøknaden frå Prodi, som då måtte be nasjonalforsamlinga om fornya tillit. Den 23. januar vann Prodi eit tillitsvotum i deputertkammeret. 24. januar var det ei tilsvarande avstemming i senatet, der regjeringa tapte og difor gjekk av.

## Bakgrunnsstoff
* Nettsida til Romano Prodi (på italiensk)
* Offisiell side for formannen for EU-kommisjonen (på dansk)