open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hans Mathisen

**Hans Mathisen** () er ein norsk jazzgitarist, utdanna ved Jazzlinja (NTNU) (1988-90) og kjend for sine Pat Metheny- og Wes Montgomery-inspirerte framføringar. Han er bror til jazzmusikarane Per Mathisen, Nils Mathisen og Ole Mathisen.

Han spelte på Brinck Johnsens *Lover man* (1995). I bandet Quarternion spelte han med Jarle Vespestad trommer, Finn Guttormsen bass og Arve Henriksen trompet (*Timbuktu*, Turn Left 1997).

Han medverka i duo med Halvard Kausland på *Good bait* (2003), samt laga musikk til Bent Hamers film *Salmer på kjøkenet* (2003). Bidrag har han òg gjeve på Kåre Conradis *La det sne* med Nora Brockstedt (2004), samt Conradis eigen *God Dag* (2005).

Mathisens første eigne utgjeving er *Quiet Songs* (Curling Legs, 2005) med eigne komposisjonar. Denne gav gode kritikkar og Spellemannprisen 2005 i klassen jazz. Musikarane var Johannes Eick bass, Per Oddvar Johansen og Gary Husband trommer. I tillegg spelte brørne hans, Ole Mathisen saksofon og Per Mathisen bass.

I **Hans Mathisen Kvartett** medverkar Olga Konkova piano, Per Mathisen bass, Per Oddvar Johansen trommer.

Elles leier han Sandefjord Storband og underviser ved musikklinja på Sandefjord vidaregåande skule. Med Espen Rud trommer og Jens Fossum bass har han reist for Rikskonsertene med framsyninga *Vi improviserer*.

## Utgjevingar
* *Quiet songs* (2005).

## Referansar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hans Mathisen|Hans Mathisen]]» frå ,  den 9. januar 2008.*
Foligno

**Foligno** er ein by i provinsen Perugia i regionen Umbria i Italia med om lag 55&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Topino der ho renn ut frå Appenninane og renn så ut på den vide sletta til elva Clitunno. Han ligg 40 km søraust for Perugia, 10&nbsp;km nordvest for Trevi og 6 km sør for Spello. 

Foligno er ein stasjon på jernbanelinja mellom Roma og Ancona. Som eit viktig jernbaneknutepunkt, med linje vidare til Perugia, vart han bomba av dei allierte under den andre verdskrigen. Store delar av byen vart då øydelagd, men nok av monumenta frå mellomalderen står framleis. Av næringar i byen finn ein sukkerraffineri og metallurgisk og tekstil industri, i tillegg til papir og tømmer. 

## Historie
Foligno vart truleg grunnlagd av umbriarar i førromersk tid (truleg rundt 700-talet fvt.). Han vart erobra av romarane etter slaget ved Sentinum i 295 fvt., fekk og fekk namnet *Fulginiae* etter gudinna Fulginia. Byen låg langs den gamle romarvegen Via Flaminia og vart derfor ein viktig by. Seint i perioden under Romarriket starta derimot byen å forfalle og etter fallet til Riket vart han ein del av hertugdømet Spoleto. Han vart plyndra av sarasenarar i 881 og lagt i grus av ungararar i 915 og igjen i 924. Innbyggjarane valde derfor å flytte og slo seg ned i nærleiken av ei kyrkje der biskopen og martyren Feliciano vart gravlagd på 200-talet. Den nye byen trekte òg til seg folk frå Forum Flaminii (i dag San Giovanni Profiamma), ein naboby som vart øydelagd av langobardane under Liutprand. 

Foligno fekk status som fri by i 1165 av keisar Fredrik Barbarossa. Innbyggjarane støtta først guelfarane i striden mellom ghibellinarar og guelfarar, men etter han vart okkupert av Robert Guiscard, ein kaptein for keisar Fredrik II skifta dei side og vart ein bitter rival til den guelfar-styrte Perugia. Han skifta ofte eigarar på 1200-talet fram til 1305 då den mektige familien Trinci fekk makta. Dei dreiv byen delvis underlagt Kyrkjestaten. Byen blømde i denne perioden og kontrollerte store landområde, inkludert Assisi, Bevagna, Giano, Montefalco, Nocera og Spello.

Då Corrado Trinci gjekk mot Kyrkjestaten sende pave Eugene IV ein styrke mot Foligno i 1439. Styrken var kommandert av den frykta kardinalen Giovanni Vitelleschi. Innbyggjarane opna portane til byen og Corrado vart halshogd i 1441 i borga i Soriano. Frå den tid og fram til 1860 var Foligno ein del av Kyrkjestaten, bortsett frå under napoleonskrigane då han var ein del av Den romerske republikken (1799) og Kongedømet Italia (1809‑1814). Innbyggjarane tok del i krigane under Risorgimento og 14. september 1860 vart han annektert til Kongedømet Italia.

Byen har fleire gonger vorte råka av store jordskjelv, mellom anna i 1832 og 1997.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Foligno|Foligno]]» frå ,  den 9. januar 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*
*

## Bakgrunnsstoff

* Giostra della Quintana
*FolignoNet.Com 
*Folignoweb
*Umbria Travel: Foligno
*Bilete av Foligno
Hjarteattakk

**Hjarteattakk** eller **hjarteinfarkt** (lat. *infarctus cordis*) er ein sjukdomstilstand som oppstår når ein får ei forstyrring på blodforsyninga til delar av hjartet, oftast frå ein blodpropp. Dette fører til oksygenmangel og kan skada hjartet.

Eit hjarteattakk fører vanlegvis til sterke smerter i brystet, særleg for menn. Hjarteattakk er ein særs alvorleg tilstand som utviklar seg raskt. Over 90 % overlever eit akutt hjarteattakk. Om pasienten kjem seg på sjukehus raskt, har han gode sjansar til å overleva.

## Kjelder
* caplex.no (*[[caplex]] på verdsveven er nedlagd frå 1. juni 2011*)
* Wikipedia på riksmål
Terni

**Terni** er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Terni i regionen Umbria og har om lag 110&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg på sletta til elva Nera, om lag 104 km nord for Roma, 36 km nordvest for Rieti og 29 km sør for Spoleto.

Jernbanelinja mellom Roma og Ancona går gjennom byen, og han har òg jernbanesamband mot Rieti og L'Aquila. Terni har eit universitet og er ein av dei viktigaste industribyane i Umbria.

## Historue

Byen vart truleg grunnlagd på 600-talet fvt. av sabinarar. På 200-talet fvt. vart han erobra av romarane og vart snart ein viktig *municipium* langs Via Flaminia. Det romerske namnet var *Interamna*, som tyder «mellom to elvar». Under Romarriket vart byen utbygd med mange flotte bygg, inkludert akveduktar, murar, amfiteater, tempel og bruer. 

Etter langobardane erobra Terni i 755 vart han mindre viktig og hamna i skuggen til Spoleto som den nest største byen i Hertugdømet Spoleto. I 1174 vart han øydelagd av Fredrik Barbarossa sin general, erkebiskop Kristian av Mainz. 

På 1300-talet hadde Terni sine eigne lover og frå 1353 vart bymurane forsterka og nye kanalar vart opna. Som i mange andre italienske kommunar i mellomalderen gjekk striden mellom ghibellinarar og guelfarar hardt ut over byen. Seinare strida òg dei to partane *Nobili* og *Banderari* om makta i byen. Terni vart etter kvart ein del av Kyrkjestaten. I 1580 vart eit jernverk, Ferriera, bygd ved byen og dette var starten for Terni som industriby. På 1600-talet gjekk det derimot nedover med byen på grunn av pest og svolt. 

På 1800-talet nøyt Terni godt av den industrielle revolusjonen og den gode tilgangen til vatn i området. Av nye indstriar kom det til eit stålverk, eit støyperi og fabrikkar som produserte våpen, jute og ull. Han vart derfor hard råka av dei allierte sine bombetokt under den andre verdskrigen. Totalt var det 108 raid. 

## Bakgrunnsstoff

* aboutterni.com
* Byportal
* terniweb.it 
* Terni på UmbriaTravel.Com 

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Terni|Terni]]» frå , den 9. januar 2008.*
Aosta

**Aosta** (fransk *Aoste*) er ein by i Italia. Han ligg i regionen Valle d'Aosta (Aostadalen) og har om lag 35&nbsp;000 innbyggjarar. Byen er ein tospråkleg by som ligg i dei italienske Alpane, om lag 110 km nordvest for Torino. Han ligg nær den italienske enden av Mont Blanc-tunnellen der elvane Buthier og Dora Baltea renn saman, og staden der fjellovergangane i det Store St. Bernhard-passet kjem ned. Aosta er ikkje hovudstad i provinsen sidan desse funksjonane er delt mellom regionen og kommunane. 

## Historie
Aosta har vore busett sidan førhistorisk tid og vart ein keltisk-ligurisk by for stamma salassarar. Terentius Varro erobre byen i 25 fvt. for romarane og grunnla kolonien *Augusta Praetoria*. Etter 11 fvt. vart Aosta hovudstad i *Alpes Graies* («Dei grå Alpane»), ein provins i Romarriket.

Etter at Vestromarriket fall vart byen erobra av burgundarar, austgotarar, austromarar og langobardar, som annekterte byen til det italienske kongedømet sitt. Dei vart drivne ut av frankarane under Pipin den yngre. Under Karl den store vart Aosta viktig som ein stad langs vegen Via Francigena, som gjekk mellom Aachen og Italia. Etter 888 vart han ein del av det nye kongedømet Italia under Arduin av Ivrea og Berengar av Friuli.

På 900-talet vart Aosta så ein del av Kongedømet Bourgogne, men etter at dette fall i 1032 gjekk byen til Umberto I Biancamano av Huset Savoie. Aosta følgjer så historia til grevskapet Savoie, som hadde hovudstad i Chambéry. Dette kom seinare inn under Kongedømet Sardinia og eit samla Italia. 

Under Huset Savoie fekk Aosta ein spesiell status som han opprettheldt då Den italienske republikken vart oppretta i 1948.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aosta|Aosta]]» frå , den 10. januar 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

* Virtuelt museum i Aosta
* Attraksjonar i Aosta
Frumpy

**Frumpy** er eit tysk progressivt band frå 1970-talet. Det vart forma i 1969 og og vart oppløyst i 1972. Men i 1990 hadde dei ei reformering. 

## Diskografi
* 1970 - All will be changed
* 1971 - Frumpy 2
* 1972 - By the Way
* 1973 - Live
* 1990 - Now
* 1991 - News
* 1995 - Frumpy (live '95)
Svealand

**Svealand** er den mellomste av de tre noverande landsdelane i Sverige, og grensar til Götaland i sør og Norrland i nord.

Før i tida vart òg namna *Svearíki* (Svearike) og *Svíþjóð* (Svitjod) bruka. Det førre vert no bruka om landet Sverige, og den seinare vert bruka om same land på islandsk og færøysk.

## Landskap

Svealand består av landskapa:

* Södermanland
* Uppland
* Västmanland
* Närke
* Dalarna
* Värmland (sidan 1800-talet)
Motala

**Motala** er ein svensk by som ligg i Östergötlands län i Östergötland. Han er administrasjonssenter i Motala kommun, og i 2011 hadde byen 29&nbsp;824 innbyggjarar.

Byen ligg ved elva Motala som renn ut frå Vättern i retning av Austersjøen. Han er òg ein sentralt stad for Göta kanal, som blei bygd i 1810-åra. Kanalen renn parallelt med elva Motala, og held fram i vest ved Karlsborg i Västergötland. Byen er ein utprega industriby med verkstadindustri. Motala Verkstad vart grunnlagd i 1822, i samband med bygginga av kanalen og er det første mekaniske verkstaden i Sverige, og omtalt mellom anna i Jules Verne sine SF-romanar. Annan industri i byen er våpenindustrik, produksjon av elektriske hushaldningsartiklar, forbrukarelektronikk og meir. Den svenske radio- og TV-produsenten Luxor AB hadde fabrikkane sine i Motala.

Motala var kjend som tingstad alt i mellomalderen, men voks fram som tettstad etter at Motala Verkstad og hovudadministrasjonen for Göta Kanal-selskapet vart lagt her i 1820-åra. Sør for sentrum ligg Motala radio, ein av dei første kringkastingssendarane i Sverige. Langbølgjesendaren til Sveriges Radio vart bygd i 1925 på 191 kHz. Byen ligg nemleg på midten av ei rett linje mellom Stockholm og Göteborg, 250 km frå begge, sendaren dekte derfor ein størst mogeleg del av folkesetnaden i Sverige frå eitt punkt. Sendaren er i dag eit radiomuseum.

Ved kanalen er grava til kanalbyggaren Baltzar von Platen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Motala|Motala]]» frå ,  den 5. juli 2012.*  
 
* Motala. (19.11.2011) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/Motala
Linköping

**Linköping** (uttakt /ˈlinːɕœːpiŋː/) er ein by i Sverige. Med 104 232 innbyggjarar i 2011 er han den sjuande største i landet. Byen er òg centralort. Byen er administrasjonssenter i Östergötlands län og i Linköpings kommune. 

Linköping, som ligg ved Stångån sør for sjøen Roxen, har sjøsamband gjennom Göta kanal, og er eit jernbaneknutepunkt, bispesete, lenshovudstad og i det heile ein typisk sentralstad. Byen har hatt ein sterk industriell ekspansjon etter krigen. Den viktigaste industribedrifta er Saab (fly). Linköping var tidlegare standkvarter for fleire militære avdelingar. Samarbeid mellom universitetet og næringslivet har medverka til at mange IT-relaterte verksemder har vakse fram.

Linköpings universitet blei oppretta 1970. Byen har òg regionsjukehus, stifts- og landsbibliotek, teater, länsmuseum og flyvåpenmuseum. I utkanten av byen ligg «kulturreservatet» Gamla Linköping, der ein del av den eldre bybusetnaden er gjenreist. Linköping voks fram som handelsplass i tidleg mellomalder, og vart bispesete på 1100-talet. Linköping domkyrkje, den best verna mellomalderkatedralen i Sverige, vart om- og påbygd i fleire etappar frå ca 1230, og har altertavle av Henrik Sørensen (1934). Linköping slott er frå 1100-talet og er i dag landshøvdingsresidens.

Linköping er heimen til ishockeyklubben Linköpings HC, som spelar i SHL.

## Kjelder
* Linköping. (19.11.2011) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/Linköping
Nasjonalt kompetansesenter for aldring og helse

**Nasjonalt kompetansesenter for aldring og helse** eller berre **Aldring og helse** er eit norsk nasjonalt senter
som tek for seg med aldersrelaterte tilstandar og sjukdommar.

Senteret vart oppretta som *Nasjonalt kompetansesenter for aldersdemens* i 1997 på bakgrunn av eit stortingsvedtak frå 1995. Frå tidlegare fanst det to statlege utviklingsprogram om aldersdemens og alderspsykiatri som senteret bygde vidare på.

## Lokalisering
Kompetansesenteret er geografisk lokalisert to stadar: Medisinsk divisjon, Ullevål universitetssykehus HF og Psykiatrisk fylkesavdeling, Psykiatrien i Vestfold HF. Senteret har ei einskapleg fagleg leiing og er knytt til Universitetet i Oslo gjennom plasseringa i den geriatriske universitetseininga ved Medisinsk divisjon på Ullevål universitetssykehus.

## Organisering
Hausten 2006 vart verksemda omorganisert. Dette førte til eit Nasjonalt kompetansesenter for aldring og helse som bestod av *Nasjonalt kompetansesenter for demens, funksjonshemning og aldring* (FoA) og *Utviklingsprogram om aldring hos menneske med utviklingshemming* (UAU).

## Oppgåver
* Administrasjon av dei ulike verksemdene, organisering av sams informasjons- og bibliotekverksemd, støtte til forskings- og utviklingsarbeid i dei ulike verksemdene og publisering av læremateriell og rapportar gjennom Forlaget Aldring og helse. 
* Organisering av kurs og konferansar i samarbeid med fagfolk knytte til dei ulike verksemdene.
* Vidareutvikling og evaluering av tilbodet til menneske med demens og deira næraste gjennom forskings- og utviklingsarbeid.
* Utvikling og formidling av læremateriell på området.
* Rådgjeving til kommune- og spesialisthelsetenesta.
* Undervisning om demens.
* Funksjonshemming og aldring - FoA. Organisering og drift av eit utviklingsprogram om funksjonshemming og aldring (sidan 1999). 
* Eldre personar med utviklingshemming - UAU. Utvikling og drift av eit nytt utviklingsprogram om eldre menneske med funksjonshemming (sidan 2003).
* Alderspsykiatri.
* Forskings- og utviklingsarbeid.
* Informasjon, rådgjeving.
* Bibliotek.
* Forlagsverksemd. Kompetansesenteret driv forlaget *Aldring og helse*.
* Tidsskrift. Tidsskriftet *Demens&Alderspsykatri* vart gjeve ut av kompetansesenteret fram til 2019, og kom ut fire gonger i året. Sidan dette har senteret gjeve ut alt innhald digitalt.
* Kurs og konferansar. Landsomfattande, retta mot personell i kommunal pleie- og omsorgsteneste og i spesialisthelsetenesta. 
* Samarbeid med *Nasjonalt senter for telemedisin* i Tromsø om utvikling av videokonferanse- og nettbasert undervising.

## Kjelder

*Nasjonalt kompetanser for aldring og helse sine vevsider
Bolzano

**Bolzano** (tysk *Bozen*, ladinsk *Bulsan*, latin *Bauzanum*, mange italienske dialektar i området nyttar *Bolzan* eller *Bulsan*) er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Bolzano i regionen Trentino-Alto Adige og har om lag 100&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Isarco i Alpane.

## Historie
Staden var opphavleg busett av raetiarar og seinare av romarane i 15 fvt. under Nero Claudius Drusus som bygde ei bru over elva Isarco. Landsbyen vart kalla *Bauzanum*. Bolzano har vore ein handelssstasjon sidan han vart grunnlagd og fekk status som by på 1200-talet. Byen var relativt viktig sidan han låg langs handelsvegen mellom Venezia og Augsburg. Fire gonger i året vart det halde ein marknad der handelsmenn møttest frå nord og sør. Det vart derfor utnemnd handelsleiarskap i 1635 som vart styrt av to italienarar og to tyskarar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bolzano|Bolzano]]» frå , den 9. januar 2008.* 

## Bakgrunnsstoff
*

* Turistkontoret i Bolzano
* Turistattraksjonar i Bolzano
Ludvig XI av Frankrike

**Ludvig XI av Frankrike** () var konge av Frankrike frå 1461. Han var son av Karl VII av Frankrike og Marie av Anjou. Ludvig XI var far til etterfylgjaren Karl VIII av Frankrike.

;**Barn:** (i andre ekteskap):
# Joaquim, fødd og død 1459
# Anne de Beaujeu (1461-1522; i den tida Karl VIII var umyndig regjerte ho Frankrike)
# Jeanne (1464-1505; gift med Ludvig XII av Frankrike
# Karl VIII av Frankrike (1470-1498)
* 2 søner, 1 dotter, døydde i barndomen
Karl VI av Frankrike

**Karl VI** () var konge av Frankrike frå 1380 til 1422.

Karl VI var son av Karl V av Frankrike og Jeanne av Bourbon.

Han er gravlagd i Saint-Denis-basilikaen i Paris. 

### Barn
# Charles (1386-1386)
# Jeanne (1388-1390)
# Isabella av Valois (1389-1409), gift fyrst med Rikard II av England, gift for andre gong med hertug Charles av Orleans.
# Jeanne (1391-1433}
# Charles (1392-1401)
# Marie (1393-1438)
# Michelle (1395-1422), gift med hertug Filip III av Burgund.
# Louis (1397-1415), gift med Margareta av Burgund.
# Jean (1398-1417), gift med Jacqueline av Hainaut.
# Catherine av Valois,(1401-1438), gift fyrst med Henrik V av England, gift for andre gong med Owen Tudor.
# Karl VII av Frankrike (1403-1461)
# ein son som døydde ung
Antoninus Pius av Romarriket

**Titus Aurelius Fulvius Boionius Arrius Antoninus Pius** var romersk keisar frå 138 til 161. Som keisar fekk han tittelen Imperator Caesar Titus Aelius Hadrianus Antoninus Augustus.

Han fekk tilnamnet *Pius* fordi han insisterte på at det romerske senatet skulle gudomleggjera adoptivfaren Hadrian.

Antoninus Pius si regjeringstid var ei fredeleg tid for Romarriket. Han døydde av naturlege årsaker den 7. mars 161 og vart etterfylgd av sine to adoptivsøner Marcus Aurelius og Lucius Verus.

## Bakgrunnsstoff
Senator

Ein **senator** er ein person som har sete i et senat. Historisk sett var senator nemninga på medlemene av det romerske senatet. I moderne tid kan ein senator både vera ein parlamentarikar, som i senatet i USA, eller eit regjeringsmedlem, som i senatet i dei nordtyske bystatane.

## Sjå òg
* Senatet i Romarriket
* Senatet i Berlin
* Senatet for Finland, 1816-1919
* Senatet i Frankrike
* Senatet i Italia
* Senatet i Polen
* Senatsforsamling
* Senatet i USA
Senatet i USA

**Senatet i USA** (*United States Senate*) er eitt av to kammer i den riksdekkjande lovgjevande forsamlinga, Kongressen. Det andre kammeret er Representanthuset. Paragraf 1 i den amerikanske grunnlova slår fast korleis Senatet og Representanthuset skal vera samansette og kva fullmakter dei har. Kvar delstat har to representantar, eller senatorar, uavhengig av folketal. Desse representantane vert valde inn for seks år. Senatval vert haldne annakvart år, der ein tredel av representantane står på val, som syter for ei kontinuerleg omrokering av samansetjinga.

Somme teoretikarar meiner at Senatet, sidan det er mindre og representantane tener lengre periodar, får eit større handlingsrom fordi det er meir verna frå tradisjonell USA-amerikansk partipolitikk og folkeopinionen.

Senatet har fullmakter som Representanthuset ikkje har. Det er til dømes eit krav at Senatet samtykkjer i avtalar før dei kan ratifiserast. Dette kravet gjer seg òg gjeldande når ministrar og domarar i dei riksdekkjande rettsinstitusjonane skal veljast.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Conchobar mac Nessa

**Conchobar mac Nessa** eller **Conor mac Nessa** var ein segngjeten irsk konge, som er mykje omtala i Ulster-segnkrinsen. 

Conchobar var son av Fachtna, kongen i Ulster, og Nessa, dotter av Echid med den gule hælen. Fachtna var son av Ross den raude og Maga, som òg var bestemor av Cúchulainn. Då Fachtna døydde, vart Ulster styrd av halvbroren Fergus mac Roch, so lenge Conchobar var liten. Fergus ville gjerne ha Nessa til kone, men som vilkår bad Nessa han la Conchobar rå for riket eit år. Fergus gjekk inn på dette, og Conchobar vart konge. I denne tida rådde han så godt og dømde så vist at folket i Ulster ville ha han som konge for seg, og Fergus let han ha kongestolen.

Helten Cúchulainn var i teneste hjå Conchobar, og mykje av segnene om kongen er òg knytt til helten. Conchobar er mest framståande i segna om Deirdre og Usna-sønene. Her vert det fortald korleis kongen bela til Deirdre, og korleis ho vart hugteken av Naise, son av Usna. Forteljinga ber bod om at kongen på denne tida var noko gamalvoren, og korleis han jaga Usna-sønene ut av landet av di dei ville berge Deidre frå kongen. Forteljinga minnar i mangt om Tristan og Isolde. 

Namnet til Conchobar lever att i provinsen Connaught i Irland.
Bispedømmeråd

Eit **bispedømmeråd** er i Den norske kyrkja eit lovfesta organ for bispedømmet, samansett av ti eller elleve medlemmer som er valde av dei tilsette i kyrkja og av sokneråda. Bispedømmerådet skal arbeide for det kristelege livet i kyrkjelydane, og det skal fremje samarbeidet mellom sokneråda og andre lokale arbeidsgrupper innan bispedømmet.

Bispedømmet vart innført ved lov av 16. juni 1933. Reglane om val av bispedømmeråd finst no i kyrkjelova. Dei ti eller elleve representantane i bispedømmerådet er:
* biskopen 
* ein prest vald av prestane i bispedømmet
* ein lek kyrkjeleg tilsett vald av dei leke kyrkjelege tilsette i bispedømmet
* sju andre leke valde ved direkte val eller i kombinasjon av direkte val og val gjennom sokneråd 

I Nord-Hålogaland bispedømmeråd er det i tillegg ein nord-samisk representant, i Sør-Hålogaland bispedømmeråd ein lule-samisk representant og i Nidaros bispedømmeråd ein sør-samisk representant. I Oslo bispedømmeråd er det i tillegg ein representant frå døvekyrkjelydane i bispedømmet.

Bispedømmerådet tilset og har arbeidsgjevaransvar for prestar i kyrkjelydane. Bispedømmerådet fordeler òg statlege tilskott til særskilde stillingar innan kyrkjeleg undervisning og diakoni. Rådet har òg andre forvaltingsoppgåver som gjeld lokalkyrkja.

Bispedømmerådet medverkar ved utnemning av ny biskop. 

Medlemmane av bispedømmeråda utgjer ein del av kyrkjemøtet.

## Bakgrunnsstoff
* Kyrkjelova § 23
* Om kyrkjevalet 2011

## Kjelder
* *Handbok for sokneråd og kyrkjelge fellesråd* 1997 utg. av Kyrkjerådet i samarbeid med Kirkens arbeidsgiverorganisasjon
Ulster-segnkrinsen

**Ulster-segnkrinsen** (på engelsk *The Ulster Cycle*) er ein av fire hovudsegnkrinsar som fortel om irske segner og irsk mytologi. Dei tre andre er Milesar-segnene, Konge-segnene og Feniar-segnkrinsen. 

Segnkrinsen er som namnet seier knytt til den irske provinsen Ulster, og fortel om Ulaid, folket i Ulster på den tida landet var eit sjølvstendig rike i jernalderen. Segnene er samanfletta og krinsar om kongen Conchobar mac Nessa og ætta hans, og bustaden hans på Emain Macha. Den mest kjente segna i krinsen er Táin bó Cuailgne, eller *Kvegrovet i Cooley*. Mange av segnene krinsar om tretta mellom dronninga i Connacht, Medb, og kong Conchobar i Ulster. Sentrale irske gudar, som Lug og Morrigan, er òg med i sogene.

## Overlevering
Dei fire segnkrinsane vart skrivne ned av irske munkar på 600-talet, etter ei lang tid med munnleg overlevering. Her er mytologisk stoff og folkeminnestoff blanda saman med historiske hendingar. Ulster-segnkrinsen er nedskriven i fleire handskrift:

*Lebor na hUidre, for det meste skriven på 1100-talet. 
*Lebor Laignech, ofte kalla *[[The book of Leinster]]* etter staden ho vart teken vare på. Her finst den mest fullstendige versjonen av Táin. Denne boka har òg vore nytta som kjelde for omsetjingar og seinare arbeid. Thomas Kinsella gjorde eit godt arbeid med omsetjing frå denne grunnteksta i 1969.

## Kjelder
* Jan Erik Rekdal: *det irske epos Táin bó Cuailgne*, foredrag 1985.
63 Ausonia

**63 Ausonia** er ein stor hovudbelteasteroide. Den vart oppdaga av A. de Gasparis 10. februar 1861. 'Ausonia' er eit poetisk namn på Italia.

Basert på lyskurvedata har det blitt føreslege ein liten satellitt.

## Kjelder
64 Angelina

**64 Angelina** er ein medium-stor hovudbelteasteroide og av den uvanlege E-typen. Han er den tredje største av typen etter 44 Nysa og 55 Pandora. Han var opphavleg tenkt å vera den største, men ny forsking har vist at diameteren berre er ein fjerdedel av det ein trudde. 

Asteroiden vart oppdaga 4. mars 1861 av ein profilert kometoppdagar, E. W. Tempel. Oppdaginga var den første av hans fem asteroidar.

## Kjelder
Kyrkjemøtet

**Kyrkjemøtet** er det øvste representative organet i Den norske kyrkja. 

Kyrkjemøtet skal arbeide for saker av felles kyrkjeleg karakter og elles for alt som tener det kristelege livet i kyrkjelydane, og det skal fremje samarbeidet innan Den norske kyrkja. Kirkemøtet skal òg verne og fremje samisk kyrkjeliv og ivareta dei internasjonale og økumeniske oppgåvene til Den norske kyrkja.

Kyrkjemøtet var lovfesta i 1984 og har (i 2020) 116 medlemmer, jf § 24 i kyrkjelova:
* 77 leke medlemmer, som samtidig er valde inn i dei elleve bispedømmeråda
* 12 biskopar (deriblant preses i Den norske kyrkja).
* 22 representantar for prestane og andre kyrkjeleg tilsette.
* 3 samiske representantar 
* 1 represenant for døvekyrkja
* leiaren av Samisk kyrkjeråd

Kyrkjemøtet fekk ved kronprinsregentens resolusjon i 1990 delegerert mynde til å vedta liturgiske reglar for Den norske kyrkja, herunder bl.a. innhaldet i altarboka og salmeboka reglar for bruk av kyrkjene.

Etter at statskyrkja vart avskaffa, har overtatt mykje av det kyrkjelege saksansvaret som før lå på Stortinget.

Kyrkjemøtet vert samla ein gong i året. Samlinga varer gjerne ei veke.

## Bakgrunnsstoff
* Kyrkjelova § 24

## Kjelder
* *Handbok for sokneråd og kyrkjelge fellesråd* 1997 utg. av Kyrkjerådet i samarbeid med Kirkens arbeidsgiverorganisasjon
* Artikkel i Vårt Land 10.10.2020
Barsa-Kelmes

**Barsa-Kelmes** (frå kasakhisk) var den største øya i Aralsjøen og utgjer Barsa-Kelmes naturreservat. Uttørkinga av Aralsjøen har derimot gjort Barsa-Kelmes til ei halvøy. I 1980-åra hadde øya eit areal på 133 km². På grunn av alt saltet som ligg att etter sjøen kan det vere særs ubehageleg i støvstormar og kraftig vind. 

## Historie

Øya vart oppdaga i august 1848. Geografen A. Maksjejev og topografen A. Akisjev gjorde ei topografisk undersøking av øya og skildra landskapet her. 

Ein springedderkopp, *[[Sitticus barsakelmes]]*, vart kalla opp etter øya i 1998.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Barsa-Kelmes|Barsa-Kelmes]]» frå , den 10. januar 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* *Tekhnika Molodyozji* (*Техника молодежи*). 1991, No. 3; 1993, No. 4.
* *Leksikon om mystiske stader på Jorda* (*Энциклопедия загадочных мест земли*)
HVAC

**HVAC** står for **Heating, Ventilation and Air Conditioning**. HVAC vert gjerne òg omtala som *[[klima]]kontroll* eller liknande. Omgrepet HVAC vert på norsk brukt om system som styrer inneklimaet i store bygg.

HVAC er basert på dei grunnleggjande prinsippa om termodynamikk og væskemekanikk.

HVAC-styringa må ta omsyn til temperatur, luftkvalitet, HMT og estetikk i tillegg til at kostnadane ved installasjon og vedlikehald skal vera lågast mogleg. I eit anlegg med krav til eksplosjonssikkert elektrisk utstyr har ein vanlegvis eit lite overtrykk i alle bygg, for å hindra eksplosjonsfarlege gassar (hydrokarbongassar) i å trengja inn gjennom dører o.l. Dette overtrykket vert då ei av oppgåvene til HVAC-anlegget.

I eit HVAC-anlegg inngår:
*Styresystem, vanlegvis med programmerbare logiske styringar
*Vifter
*Kanalar for lufttilførsle og avtrekk
*Spjeld
*Måleinstrument for overvaking av trykk, temperatur og gjennomstrøyming

## Sjå òg
*Varme-, ventilasjons- og sanitærteknikk
*Bygningsteknikk

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:HVAC|HVAC]]» frå ,  den 10. januar 2008.*
Vozrozjdenija

**Vozrozjdenija** (usbekisk *Tiklanish orollari*; russisk Остров Возрождения) er ei tidlegare øy, i dag ei halvøy, i Aralsjøen. Ho vart ei halvøy i 2002 på grunn av inntørkinga til innsjøen. Ho er i dag delt mellom Kasakhstan og Usbekistan.

Øya låg sentralt i Aralsjøen og var eit av dei største testområda for Sovjetunionen si gruppe for mikrobiologisk krigføring. I 1948 vart det oppretta eit topphemmeleg sovjetisk laboratorium for biologiske våpen. Rykte om farane på øya vart spreidd av sovjetiske avhopparar, som Ken Alibek, den tidlegare sjefen for Sovjetunionen sitt biovåpenprosjekt. I følgje frigjevne dokument var det her at sporar av miltbrann og byllepestbakteriar vart putta i våpen og lagra. Den største byen på øya er Kantubek, som i dag ligg i ruinar, men som hadde om lag 1&nbsp;500 innbyggjarar.

Dei siste forskarane reiste frå øya seint i 1991. Mange av behaldarane med sporer vart ikkje lagra skikkeleg eller øydelagd, og ein fryktar at dei i løpet av tiåra har byrja å lekke. Etter kvart som Aralsjøen held fram med å tømmast vil større og større område av øya vert forbunde med land. Mange forskarar fryktar at dyr kan føre med seg dei dødelege stoffa bort frå øya.

I 2002 vart det utført ein ekspedisjon for å nøytralisere det som truleg var det største lageret av miltbrann i verda. Den biokjemiske teknikaren Brian Hayes frå Pentagon i USA leia eit lag på 113 menneske som nøytraliserte mellom 100 og 200 tonn med miltbrannsporar i løpet av tre månader. Operasjonen kosta om lag 30-35 millionar kroner.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vozrozhdeniya Island|Vozrozhdeniya Island]]» frå ,  den 10. januar 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* Velkomen til Miltbrannøya - Guardian Unlimited
* Vozrozjdenija vert landfast 
* Satellittbilete frå NASA som viser skilnaden mellom 1989 og 2003. 
* Den biologiske oppreinskinga av Vozrozjdenija 
* Tidlegare sovjetiske biologiske våpenfasilitetar i Kasakhstan 
* Satellittbilete av det sovjetiske laboratiumet i 1960
* Pala, Christopher (2003),  ''Anthrax Island'' *[[The New York Times]]*, 12. januar 2003.
Helse, miljø og tryggleik

:*Oppslagsordet «HMT» omdirigerer hit. Sjå òg [[Hindustan Machine Tools]]*

**Helse, miljø og tryggleik** (**HMT**) eller **Helse, miljø og sikkerheit** (**HMS**) er eit omgrep som vert brukt i arbeidslivet om arbeidsplassane sitt interne arbeid med helsevern, miljøvern, arbeidsmiljø og tryggleik for dei tilsette. Tilrettelegging for HMT skal førebyggja skader og miljøøydeleggingar, sikra dei tilsette eit sunt arbeidsmiljø og sikra at verksemda følgjer krava i arbeidsmiljølova.

Alle verksemder, med nokre få unntak har krav på seg om å arbeida systematisk med HMS i samsvar med Forskrift om Systematisk helse-, miljø og sikkerhetsarbeid i virksomheter («Internkontrollforskrifta»). Verksemder i petroleumsbransjen skal retta seg etter krava i Forskrift om helse, miljø og sikkerhet i petroleumsvirksomheten (rammeforskrifta).

## Kjelder
*Arbeidsmiljølova
*Internkontrollforskrifta
*Rammeforskrifta

### Fotnotar
Nes kyrkje

__NOTOC__
**Nes kyrkje** kan vere:

* Nes kyrkje i Bjugn
* Nes kyrkje i Gran
* Nes kyrkje i Hallingdal 
* Nes kyrkje på Ringerike
* Nes kyrkje på Ringsaker
* Nes kyrkje i Sauherad
* Nes kyrkje i Sogn
* Nes kyrkje på Vormsund
* Nes kyrkjeruinar 
* Tidlegare namn på Flekkefjord kyrkje

## Fylkesvis
#### Akershus
* Nes kyrkje i Vormsund
* Nes kyrkjeruinar 

#### Buskerud
* Nes kyrkje i Hallingdal 
* Nes kyrkje på Ringerike

#### Hedmark
* Nes kyrkje på Ringsaker

#### Oppland
* Nes kyrkje i Gran

#### Sogn og Fjordane
* Nes kyrkje i Sogn

#### Sør-Trøndelag
* Nes kyrkje i Bjugn

#### Telemark
* Nes kyrkje i Sauherad

#### Vest-Agder
* Flekkefjord kyrkje (heitte tidlegare Nes kyrkje)
HMS

**HMS** er ei forkorting som kan syna til:

*Her Majesty's Ship eller His Majesty's Ship (Royal Navy)
*Helse, miljø og sikkerheit, sjå Helse, miljø og tryggleik (HMT)
*Hjelpemiddelsentral
Ung Kirkesang

**Ung kirkesang** er ein norsk barne- og ungdomsorganisasjon som arbeider for å bevara og fornya korsongen i Den norske kyrkja. Organisasjonen har over 8000 medlemmer og over 300 medlemslag. Ung kirkesang arrangerer kurs for både korsongarar og dirigentar. 

Ung kirkesang vart skilt ut frå Norges Kirkesangforbund (NKSF) 12. oktober 1996. Organisasjonen er bygd opp av lokale forbund (eit for kvart bispedøme i Noreg). 

Ung kirkesang er med i ei rekkje forskjellige andre strukturar og organisasjonar: LNU (Landsrådet for Norges barne- og ungdoms-organisasjoner), NMR/MSF (Norsk musikkråd/Musikkens studieforbund), Ungdommens Kirkemøte og Norbusang (Nordisk barne- og ungdomskor samarbeid). Noverande leiar for Ung kirkesang er Ole Aleksander Østhassel (sidan 2015)

## Tidlegare leiarar
* Rolf Lunde 1991-1999  (den første tida som leiar i NKSF Barne- og ungdomskor styre, fram til fisjonen i 1996)
* Alise Narjord 1999-2001 
* Edgar Hansen 2001-2003 
* Kari Klyve Gulbrandsen 2003-2005
* Susanne Rodvelt Haugland (2005-2009)
* Jenny Lindheim. (2009- 2011)
* Johanne Bjørkhaug (2011- 2015)
* Ole Aleksander Østhassel (2015-

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Ung Kirkesang
* https://www.facebook.com/ungkirkesang/
67 Asia

**67 Asia** er ein lys hovudbelteasteroide. Han vart oppdaga av Norman Pogson 17. april 1861 frå Madras. Han vart namnsett etter Asia, ein titan frå gresk mytologi, men òg etter kontinentet sidan han var den første asteroiden oppdaga frå Asia.

## Kjelder
68 Leto

**68 Leto** er ein stor hovudbelteasteroide av S-typen. Han vart oppdaga av Robert Luther 29. april 1861 og namnsett etter Leto, mora til Apollon og Artemis i gresk mytologi.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Banesimulasjon frå JPL (Java) / Ephemeris
69 Hesperia

**69 Hesperia** er ein stor hovudbelteasteroide av M-typen.

Hesperia vart oppdaga av den kjente italienske astronomen Giovanni Schiaparelli 26. april 1861. Oppdaginga blei hans einaste asteroide. Asteroiden har namnsett etter det greske namnet på Italia, Hesperia, etter Hespera eller Vesper, ein av hesperidane i gresk mytologi. Detter er den nedgåande sola, som var i same retning som Italia frå eit gresk synspunkt.

## Kjelder
70 Panopaea

**70 Panopaea** er ein stor hovudbelteasteroide. Han går i bane nær Eunomia-familien, men er ein mørk og primitiv C-type-asteroide medan asteroidane i Eunomiafamilien er av S-typen. Panopaea vart oppdaga av H. Goldschmidt 5. mai 1861. Oppdaginga vart hans fjortande og siste asteroideoppdaging. Asteroiden er namnsett etter Panopea, ei nymfe i gresk mytologi.

## Fotnotar
71 Niobe

**71 Niobe** er ein ganske stor hovudbelteasteroide. Han vart oppdaga av Robert Luther 13. august 1861 og namnsett etter Niobe, ei kvinne frå gresk mytologi.

## Kjelder
72 Feronia

**72 Feronia** er ein ganske stor og mørk hovudbelteasteroide. Han var den første asteroiden oppdaga av C. H. F. Peters 29. mai 1861 og er namnsett etter Feronia, ei romersk grødegudinne.

## Kjelder
66 Maja

**66 Maja** er ein mørk og ganske stor hovudbelteasteroide. Den vart oppdaga av Horace Tuttle 9. april 1861 og namnsett etter Maia, ei av pleiadane i gresk mytologi.

## Kjelder
65 Cybele

**65 Cybele** er ein av dei størst asteroidane i hovudbeltet. Asteroiden er namneopphavet til Cybele-familien. Som ein C-type-asteroide er han mørk i farge og karbonhaldig i samnansetning. Asteroiden vart oppdaga 8. mars 1861 av Ernst Tempel og namnsett etter den frygianske jordgudinna Kybele.

Første stjerneokkultasjon av Cybele vart observert 17. oktober 1979 frå Sovjetunionen. Ein diameter på 230 km kom fram, noko som passa bra med diameteren på 237 km IRAS-satellitten seinare kom fram til. Under okkultasjonen vart det mogelegvis observert ein satellitt med ein diameter på 11 km.

## Kjelder
Bragefeltet

**Bragefeltet** er eit produksjonsfelt for olje og gass som ligg i blokkene 30/6, 31/4 og 31/7 i Nordsjøen med Statoil som operatør.

Bragefeltet er bygd ut med ei plattform som ligg 13 km aust for Osebergfeltet (OSF). Brageplattforma er ei stålplattform som har integrert bustad-, prosess- og boreutstyr. Utvinning av petroleum starta i 1993 og var i 2007 på kring 35 000 fat olje per dag. Feltet er rekna å innehalda 49,8 mill Sm3 olje og 2,4 mrd Sm3 gass.

Olja vert eksportert til Stureterminalen via Oseberg Transport System (OTS). Naturgass frå Bragefeltet vert eksportert via Statpipe til Tyskland.

## Sjå òg
* Olje- og gassfelt på norsk kontinentalsokkel
Arbeiderbevegelsens Folkehøgskole

**Arbeiderbevegelsens Folkehøgskole (AFR)** er ein frilynt folkehøgskule i Ringsaker kommune i Innlandet. Skulen tar imot vel 80 elevar kvart år. Skulen er eigd av Landsorganisasjonen, og vart stifta i 1939. Skulen var stengd i skuleåret 1990&ndash;1991 grunna totalrenovering.

Etter fleire år med underskot vedtok eigarane (LO) i 2004 å leggje ned drifta av skulen. Ola Bergum vart tilsett for å leggje ned skulen, men i staden klara han saman med dei tilsette å snu økonomien til å gå i nær null. Skulen har opparbeida seg eit overskotsfond, men stadige vedlikehaldsutgifter gjer at skulen si framtid framleis ikkje er sikker.

## Linjefag

* Fotografi
* Fotojournalistikk
* Grafisk design
* Journalistikk
* FN-akademiet
* Media 2

## Bakgrunnsstoff

* Skulen si heimeside
Sveriges landsdelar

**Sveriges landsdelar** er nemninga på dei tre inoffisielle område som Sverige vanlegvis vert inndela i:

* Norrland
* Svealand
* Götaland

Tidugere fanst det i aust endå ein landsdel: Österland. Denne landsdel svann då russane erobra austre Sverige i den finske krigen.
Kunstig språk

Eit **kunstig språk** er eit språk som, i motsetning til naturlege språk, har vorte medvite konstruerte av menneske. Det finst ulike sortar av kunstige språk:
* Hjelpespråk: Hjelpespråk er skapt for å gi så mykje forståing som mogeleg. Desse språk er oftast *a posteriori*.
* Artistiske språk: Desse språka er skapt av personlege grunnar, dei er oftest *a priori*, men kan òg vera *a posteriori*.
* Eksperimentelle språk: Desse språka er laga for å prøva ut nye teoriar innom språkvitskapen, t.d å prøva å konstruera heilt logiske språk, eller språk med så få ord som mogeleg. Dei eksperimentelle språka er vanlegvis *a priori*.

*A posteriori* er språk som har utgangspunkt i naturlege språk, mens språk som er *a priori* sakner eit slikt grunnlag, og er derfor heilt nyskapande.

## Eksempel på kjende kunstige språk

### Hjelpespråk
* Volapük, av J.M. Schleyer
* Esperanto, av L.L. Zamenhof
* Interlingua, av International Auxiliary Language Association

### Artistiske språk
* Klingon, av Mark Okrand
* Quenya, av J.R.R. Tolkien
* Sindarin, av J.R.R. Tolkien
* Syldavisk, av Hergé

### Eksperimentelle språk
* Universalspråket, av K.T.G. Keyser
* Lojban, av The logical language group
* Toki pona, av Sonja Elen Kisa
Anne Grimdalen

**Anne Marie Grimdalen** () var ein norsk bilethoggar. Ho arbeidde hovudsakleg med granitt, men også med bronse.

Ho voks opp på fjellgarden Grimdalen i Skafså i Telemark, og budde og arbeidde seinare i den såkalla Kunstnardalen i Asker. Grimdalen studerte ved Statens handverk- og kunstindustriskule frå 1923 til 1926, ved Statens kunstakademi (1927–1929) under Wilhelm Rasmussen, og i København under Einar Utzon-Frank. Ho var på studiereiser til Italia (1933–34), Hellas (1935), Paris og Italia (1938) og London (1947). To av dei som inspirerte henne, var Henrik Sørensen og Otto Valstad. Ho debuterte på Statens kunstutstilling i 1928 med ei byste.

Grimdalen er spesielt kjend for dei mange dyreskulpturane sine, som er laga i ein enkel stil og ofte i granitt, som til dømes *Gaupe* (1928) og *Bjørn* (1933). Grunnen til at ho byrja å lage dyreskulpturar var eit bestillingsverk av bjørnungar frå Tilla og Otto Valstad i Asker. Ho bidrog også til utsmykkinga av Oslo rådhus, etter overraskande å ha vunne utsmykkingskonkurransen i 1938. Døme på bidraga hennar er *Tømmerfløtere*, *Dyrefontene* og den store ryttarstatuen av Harald Hardråde på vestveggen (1938-1950). Eit relieff av salmediktaren Magnus Brostrup Landstad (1951) er plassert utanfor Seljord kyrkje.

Ho er representert på Nasjonalgalleriet med *Jenta på hesten* av bronse frå 1931. Seinare arbeid er monumenta av Anders Hovden (1958, Ørsta), Audun Hugleiksson (1959, Jølster) og Håkon den Gode (1961, Fitjar). Om lag 40 av verka hennar er i offentleg eige. Anne Grimdalen hadde kunstnarløn frå staten frå 1959 og fekk Kongens fortenestmedalje i gull i 1950 for utsmykkingane sine ved Oslo Rådhus.

## Verk

Rotterdam 095.jpg|*To små leikande bjørnar* (1956) i Rotterdam.


## Kjelder
* «Anne Grimdalen» på Wikipedia på engelsk, innhenta 29. desember 2009.
* «Anne Grimdalen» i Allkunne, innhenta 29. desember 2009.
* Nilsen, Karl, 2019 (1979), *Blant kunstnere i det gamle Asker*, 2. utgåva, redigert at Randi Gunderson Malm, Asker og Bærum Historielag, ISBN 978-82-90095-23-4

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Heimesida til Grimdalstunet
Santiago de Cuba

**Santiago de Cuba** er ein hamneby på Cuba. Santiago de Cuba ligg søraust på øya og er hovudstad i provinsen Santiago de Cuba på austsida av Cuba. Byen har lenge vore den nest viktigaste av byane på Cuba, etter hovudstaden Havana, og er med om lag 450 000 innbyggjarar den nest største.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Norrland

**Norrland** er den nordlegste landsdelen i Sverige.

## Landskap

* Gästrikland
* Medelpad
* Ångermanland
* Hälsingland
* Västerbotten
* Norrbotten 
* Lappland
* Jämtland (etter freden i Brömsebro)
* Härjedalen (etter freden i Brömsebro)
Los Angeles Police Department

**Los Angeles Police Department** (**LAPD**) er politietaten i byen Los Angeles i den amerikanske delstaten California. Etaten har 9.500 polititenestemenn og 3.000 sivilt tilsette, og dekkjer eit område på 1.209 km&sup2; med ein befolkning på rundt 3,4 millionar. LAPD vart etablert i 1869 og har ein rik og kontroversiell historie, inkludert episodar med politibrutalitet og korrupsjon, til dømes Rodney King-saka. Etaten vorte framstilt i mange spelefilmar og TV-seriar.

LAPD har vore underfinansiert gjennom mange tiår, og Los Angeles har derfor eitt av dei lågaste tala på polititenestemenn per innbyggjar i forhold til andre storbyar. Som følgje av dette abonnerer innbyggjarane i stor grad på private tryggingstenester, og vektarar er eit mykje vanlegare syn i Los Angeles sine gater enn i andre byar i California.

Etaten vert styrt av ein politikommisjon som består av fem sivile medlemer som vert utnemnde av borgarmeisteren i Los Angeles. Borgarmeisteren utnemner også politimeisteren &ndash; med politikommisjonen si godkjenning &ndash; som er øvste polititenestemann i etaten.

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Beverly Hills

**Beverly Hills** er ein by i Los Angeles County i den amerikanske delstaten California. Beverly Hills vart stifta i 1914 og grensar til byane Los Angeles og West Hollywood. Byen har om lag 35.000 innbyggarar. Beverly Hills er ein velståande by dominert av menneskjer med høg inntekt. Mange av Hollywoods filmstjerner bur i Beverly Hills.

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Beverly Hills|Beverly Hills]]» frå , den 11. januar 2008.*
Romskip

Eit **romskip** er eit fartøy eller ein innretning som er laga for å reisa i det ytre verdsrommet. Eit romskip kan vera med eller utan mannskap. Romskip er naudsynte for å utføra mange ulike oppdrag, mellom anna forsking og oppdaging i verdsrommet og på andre planetar, jordobservasjon, krigføring og militære oppdrag og utplassering av satellittar og anna utstyr i rommet. 

På 1960-talet gjennomførte ein dei første vellukka romferdene med menneske om bord. Utviklinga gjekk særs fort i denne perioden på grunn av romkappløpet mellom Sambandsstatane og Sovjetunionen. Førstemann i bane rundt jorda var russaren Jurij Gagarin i 1961, i romskipet Vostok 1. I 1969 vart Neil Armstrong og Buzz Aldrin dei første menneska på månen, med fartøyet Apollo 11. Den første månelandinga er sett på som den største hendinga i romfartshistoria.

Romskip er mykje brukte i science fiction-forteljingar.

## Sjå òg
* Astronomi
* Romferd
* Romsonde
* Romferje
Uteliggjar

Ein **uteliggjar** eller **heimlaus** er ein person som ikkje har ein fast bustad. Dette tyder ofte at dei bur under open himmel. Den sosiale statusen til uteliggjarar er på botnen av rangstigen, det finst knapt nokon verre livssituasjon. Uteliggjarar brukar ofte mykje tid på å finne seg ein bustad eller ein jobb. Det finst òg uteliggjarar som har gjeve opp å finne ein jobb og livnærar seg ved å tigge. Mange trur at alle uteliggjarar òg driv med narkotika, men dette er stort sett ein fordom.

## Bakgrunnsstoff
## Kjelder

* *Denne artikkelen byggjer på «[[:nb:Uteligger|Uteligger]]» frå , den 11. januar 2008.*
Kierâš

**Kierâš** var ei enaresamisk nettavis, som kom ut for første gong 6. september 2007. Avisa vart gjeven ut av Anarâškielâ servi og redaktør var Petter Morottaja. Avisa kom ut ein gong i veka og inneheldt enariskspråklege nyhende, annonsar og aktuelle diskusjonsemne. Lapin sivistysseura løyvde redaksjonen pengar for drift av avisa.

I følgje redaktøren hadde avisa 65 lesarar.
Hinteraudalen

**Hinteraudalen** (òg kalla **Lafatschdalen**) er ein dal i Tirol i Austerrike. I denne dalen ligg hovudkjeda i fjellkjeda Karwendel. Elva Isar har utspringet sitt ved Eiskarlspitze i denne dalen.

### Mineral
Det er funne bly og sink i kalkstein frå triastida i Hinteraudalen. Ein trur det er om lag 4 millionar tonn malmar med desse grunnstoffa i dette området. Området med desse minerala er om lag 7,5 km langt, og går frå Kastenalm i vest til Vomper Loch (òg kalla Brantlrinne) i aust. Tidlegare har det vore drive gruvearbeid i området, både aust for Kastenalm, sør for Hallerangeralm og i øvre Vomper Loch. Frå 1951 til 1954 gjekk det også ein stoll frå Kastenalm og sørvestover.

## Kjelder
* «Lafatsch valley (Hinterau valley), Karwendel Mts, North Tyrol, Tyrol, Austria» på mindat.org - the mineral and locality database.
Post-it

**Post-it** er ei notisblokk der kvart blad har ei stripe med svakt lim på baksida, slik at lappen kan festast på til dømes eit anna papir utan at dette blir skada av limet. Ein lapp frå ei slik blokk blir kalla ein post-it-lapp eller berre ein post-it.

I den opphavlege versjonen var kvar lapp eit kanarigult kvadrat med 7,5 cm sidelengde. Post-it-lappen vart oppfunnen i 1968 av forskaren Spencer Silver ved 3M Company. Post-it vert produsert av 3M, namnet Post-it og den kanarigule fargen er registrerte varemerke for 3M.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Post-it|Post-it]]» frå , 11. januar 2008.*
Noise

**Noise** er ein musikksjanger som brukar lyd som under normale forhold er sett på som ubehageleg eller plagsame. Namnet på sjangeren, *noise*, eller 'støy' på norsk, er av ein del sett på som ei motseiing, fordi «støy» vanlegvis blir definert som uønskt eller ufrivillig lyd, og musikk det motsette.

## Eksempel på noisegrupper/artistar
* Government Alpha
* Macronympha
* Masonna
* Merzbow
* Whitehouse
* Wolf Eyes
* Liars
* Sewer Election
* HIV+

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Noise|Noise]]» frå , den 11. januar 2008.*
Nasebløding

**Nasebløding**, medisinsk kalla ***epistaksis***, er bløding frå tynne blodårer i slimhinna i nasen. Å blø naseblod er vanlegvis heilt ufarleg, og tilstanden går vanlegvis raskt over av seg sjølv.

Det kan vera mange grunnar til at ein blør naseblod. Ei vanleg årsak er slag eller støyt på nasen, eller brot på nasebeinet. Men naseblødingar kan òg koma av trykkendringar, stress, allergi, tørr luft og mange andre små eller store påkjenningar. Nokre personar får lettare nasebløding enn andre, og gjerne utan at ein kan sjå ei klår årsak til blødinga.

Naseblødingar treng normalt ikkje behandlast, men går over av seg sjølve når blodet levrar seg. Nokre velkjende råd er å leggja press på nasen med fingrane og å leggja hovudet bakover eller framover.

Dersom ein blør svært mykje, kan det vera hol i ein arterie bak i nasen. Då må ein kontakta ein lækjar. Om blødinga ikkje vil gje seg i løpet av nokre minutt, eller om ein blør naseblod svært ofte, bør ein òg gå til lækjaren.

## Kjelder
* caplex.no
* http://www.nettdoktor.no/sykdommer/fakta/neseblod.php og http://www.nettdoktor.no/legevakten/fakta/neseblod.php nettdoktor.no
* Wikipedia på svensk
Birkkarspitze

**Birkkarspitze** er eit fjell i Tyrol i Austerrike. Det ligg sentralt i fjellkjeda Karwendel, og med sine 2&nbsp;749 meter over havet er det den høgste toppen i Karwendelområdet.

## Bakgrunnsstoff
* Skildring av turen opp
Jairzinho

**Jair Ventura Filho** (), betre kjend som «Jairzinho» *(vesle Jair)*, er ein tidlegare fotballspelarar.