open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Samtalerobot

Ein **samtalerobot** eller **praterobot**, engelsk **chatbot**,  er ein programvareapplikasjon som blir brukt til å gjennomføre ein nettprat via tekst eller tekst-til-tale.  Samtalerobotar er dataprogram som er i stand til å halde oppe ein maskin-menneske-samtale med ein brukar på naturleg språk, forstå intensjonen deira og svare basert på førehandsinnstilte reglar og data. Systema er utforma for å simulere måten eit menneske ville oppføre seg som ein samtalepartnar.

Samtalerobotar blir brukte til kundeservice, sortering og vidaresending av førespurnader, informasjonsinnhenting og liknande. Medan nokre applikasjonar bruker omfattande ordklassifiseringsprosessar, prosessorar med naturleg språk og sofistikert kunstig intelligens (KI), søkjer andre ganske enkelt etter generelle nøkkelord og genererer svar ved å bruke vanlege setningar henta frå eit tilknytta bibliotek eller database.

Mange moderne samtalerobotar er tilgjengelege i nettlesar, ofte via mindre dialogboksar, andre er utforma som virtuelle assistentar i eigne applikasjonar. Dei kan klassifiserast i brukskategoriar som handel, utdanning, underhaldning, finans, helse, nyhende og produktivitet.

## Utvikling

Tidleg programvare med menneske-maskin samtaleeigenskapar er ELIZA frå 1966 og PARRY frå 1972. Nyare døme er A.L.I.C.E. frå 1995 som bygger på kunstig intelligens. Medan ELIZA og PARRY berre vart brukte til å simulere maskinskriven samtale, inkluderer mange samtalerobotar no andre funksjonelle funksjonar, som spel og nettsøkevner. 

Samtalerobotar kan bruke kunstig intelligens og naturleg språkhandsaming for å tolke spørsmåla og automatisere svar på dem for å simulere menneskelig samtale. Ei spesialisering er språkmodellen *generative pre-trained transformer (GPT)* med ein type maskinlæringsmodell *transformer*. «Pre-training» i namnet refererer til den innleiande opplæringsprosessen på eit stort tekstkorpus som gir eit solid grunnlag for at modellen skal fungere godt på oppgåver med avgrensa mengder oppgåvespesifikke data. Eit døme på ein GPT-robot er ChatGPT frå 2022. Trass i kritikk av nøyaktigheita, har ChatGPT fått merksemd for dei detaljerte svara sine og historiske kunnskapar.

## Døme på bruk i Noreg
Eit norsk selskap tilbyr kundane sine å utvikle samtalerobotar basert på deira KI-platform med språkmodellar. Statens lånekasse for utdanning prøvde ut ein slik samtalerobot i eit prosjekt i 2017 for hente inn informasjon frå eigne tilsette.

Innenfor helsetenester finst til dømes *Praterobot om svangerskapsdiabetes*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:|Chatbot]]» frå , den 19. februar 2023*

;Referansar

## Bakgrunnsstoff
Trine Lindborg

**Trine Lindborg** () er ein norsk politikar frå Arbeidarpartiet. Ho var ordførar i Bjørnafjorden kommune i Vestland fylke frå 2020 til 2023.

Før ho blei vald til den fyrste ordføraren i Bjørnafjorden kommune, var Lindborg senior boreforsyningsansvarlig i Equinor. 

## Kjelder
Juhani Lehtiranta

**Juhani Lehtiranta** er ein finsk språkforskar frå Nurmijärvi. Han skreiv doktoravhandlinga si om pitesamisk språk. *Arjeploginsaamen ääne- ja taivutusopin pääpirteet*. I tillegg har han skrive to sentrale verk. Det eine er *Yhteissamelainen sanasto*, eit oversyn over rekonstruerte ord i ursamisk og dei tilsvarande orda i moderne samiske språk. Det andre er ei utgåve av Erkki Itkonens kildinsamiske tekstsamlingar.

Juhani Lehtiranta har òg vore oppteken av typesnitt. I samband med arbeidet sitt med samisk språkforsking frå 1980-talet og framover trengte han å representere det finskugriske lydalfabetet digitalt. Dermed laga han ulike serier av typesnitt, både for samiske språk, for det finskugriske lydalfabetet og for mange språk i Europa og asiatisk Russland som på det tidspunktet ikkje var representert i kommersielle løysingar i det heile. I samband med dette arbeidet grunnla Lehtiranta i 1985 firmaet JL-Types.

## Kjelder

## Bibliografi
* Itkonen, Erkki 1985: *Kildinlappische Sprachproben. Herausgegeben von Juhani Lehtiranta*. Suomalais-Ugrilaisen Seuran Toimituksia 191.
* Lehtiranta, Juhani 1989: *Yhteissamelainen sanasto*. Suomalais-ugrilaisen seuran toimituksia 298.
* Lehtiranta, Juhani 1992: *Arjeploginsaamen ääne- ja taivutusopin pääpirteet*. Suomalais-ugrilaisen seuran toimituksia 212.

## Bakgrunnsstoff

* JL-Types
Verdscupen i skiskyting 2009

**Verdscupen i skiskyting 2009** tok til 3. desember 2008 og vart avslutta 29. mars 2009. Turneringa omfatta 26 individuelle tevlingar for begge kjønn. Renna fann stad i Östersund i Sverige, Hochfilzen i Austerrike, Oberhof og Ruhpolding i Tyskland,  Antholz i Italia, Pyeongchang i Sør-Korea, Whistler i Canada, Trondheim i Noreg og Khanty-Mansijsk i Russland.

Dei mannlege utøvarane tevla i fire 20 km normalprogram, ti stk 10-kilometer sprint, sju jaktstartar à 12,5 km og fem 15 km-lange fellesstartar. I tillegg vart det arrangert seks stafettar over 4 x 7,5 km. Fjorårsvinnar Ole Einar Bjørndalen vann verdscupen for sjette og siste gong. Tomasz Sikora  frå Polen vart nummer 2 og Emil Hegle Svendsen nummer 3.

Dei kvinnelege utøvarane tevla i fire 15 km normalprogram, ti stk 7,5 km sprint-tevlingar, sju jaktstartar à 10 km og fem fellesstartar à 12,5 kilometer. I tillegg vart det arrangert seks stafettar over 4 x 6 km. Sveriges Helena Jonsson og Tysklands Kati Wilhelm enda opp med like mange poeng, men ettersom Jonsson vann fire tevlingar mot Wilhelms tre enkelt-sigrar, vart det den svenske utøvaren som vart kåra til vinnar av verdscupen. Norske Tora Berger kneip tredeplassen i samandraget. 

## Menn
### Individuelt

## Kvinner
### Individuelt

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Biathlon-Weltcup 2008/09|Biathlon-Weltcup 2008/09]]» frå ,  den 19. februar 2023.*
Synne Vo

**Synne Vorkinn** (), kjend som **Synne Vo**, er ein norsk songar og låtskrivar frå Lesja i Innlandet.

Ho er signert på plateselskapet Warner Music Norway.

## Karriere
Vorkinn står bak låta «Gonna Be Alright» som var hovedlåta til spelefilmen *Børning 3*. For denne låta fekk ho ein nominasjon til musikkforleggarprisen i 2021

I 2021 vart Vorkinn nominert til årets nykommar på P3 Gull. Ho er låtskrivar på låta «Smilet i ditt eget speil» av Chris Holsten, som vann Spellemannprisen i kategorien årets låt, og to prisar på musikkforleggarprisen 2022: årets verk – populærmusikk og årets mest spela låt. Vorkinn vart òg nominert til årets gjennombrot på musikkforleggarprisen 2022 . Under P3 Gull i 2022 vart ho nominert i klassa årets artist.

Norsk Målungdom tildelte ho Dialektprisen for 2024.

## Diskografi

### Album

* 2024: *Kanskje det går te helvete*

### EP-ar

* 2023: *MVH*

### Songar

* 2018: «Lær meg å leve»
* 2020: «Ikkje tenk på meg»
* 2020: «Gonna Be Alright»
* 2021: «Ett Minutt»
* 2021: «De e OK um du glømme me»
* 2021: «Seksten»
* 2021: «Spagetti for to»
* 2022: «Heime»
* 2022: «Lykke te»
* 2022: «st.hanshaugen»
* 2022: «desember»
* 2023: «ok»
* 2023: «Synnes sumarvise»
* 2023: «Ti kniver i hjertet»
* 2023: «Ser du den såmmå himmelen»
* 2024: «Sjå på oss nå»
* 2024: «E ha aldri»
* 2024: «Sommerflørt»
* 2024: «Mamma sa det ordne se for snille piker»
* 2024: «25»

### Låtskrivar

* 2020: Anna Jæger – «How About Mars»
* 2021: Chris Holsten – «Smilet i ditt eget speil»
* 2021: Audien – «Wish It Was You»
* 2021: INGEBORG – «Det jeg aldri sa»
* 2021: Braaten & Chrit Leaf, Aili, ILYAA – «Pedestal»
* 2021: Victoria Nadine – «Du er ikke alene»
* 2021: Vidar Villa – «Naken»
* 2021: BRKLYN – «Sip Sip»
* 2021: Gaute Ormåsen – «Tempo Corvette»
* 2021: MUST, Nikoline – «Your Dreams Are Your Wings»
* 2022: Hkeem & Makosir – «Danser videre i livet»
* 2022: Selma Ibrahim – «Den Ene»
* 2022: CLMD – «Burning My Bridges»
* 2022: Sebastian Zalo – «Lykkelig uten meg»
* 2022: Chris Abolade – «Et brev»
* 2022: Ida Celine – «Mer enn du kan se»
* 2022: Lyse Netter – «Uansett ka»
* 2023: Hagle & Elov & Beny – «Över gränsen»
* 2023: Emma Steinbakken – «Hjemme for meg»
* 2023: DJ MøMø & Hagle – «Hæljetur»
* 2024: Medina & Julie Bergan – «Danser For Mig Selv»
* 2024: Molly Hammar & Emma Steinbakken – «En sista chans»

## Prisar og nominasjonar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Synne Vo|Synne Vo]]» frå ,  den 19. februar 2023.*
Gunnar Gjengset

**Gunnar Hauk Gjengset** () er ein norsk filolog og forfattar.

Gjengset vart i januar 1970 arrestert i Sovjetunionen for å demonstrera mot Bresjnev-regimet. Gjengset hadde reist til Leningrad for å dela ut løpesetlar for å frigi forfattaren Yoli Galanskov og krigshelten Pjotr Grigorenko, begge kjende dissidentar. I rettssaka som følgde vart Gjengset dømd til eitt år i straffeleir, men vart lauslaten etter internasjonalt press etter vel ein månads internering i kriminalasyl. Han skreiv seinare boka *Under jernteppet* om dette.

Gjengset har doktorgrad i litteraturvitskap frå Umeå universitet om den samiske forfattaren Matti Aikio (*Matti Aikio - verk og virke*, Umeå 2011). Gjengset har skrive fleire bøker, mellom anna ein biografi om Gustav Vigeland. Han er òg aforistikar, og har ei dagleg spalte *Dagens sukk* i *[[Klassekampen]]*, under pseudonymet *Hauk*. Spalta gjekk i *[[Adresseavisen]]* i meir enn 20 år. 

I boka *Avoid the Void* (2013), utgitt på det New York-baserte vanityforlaget Morgan James Publishers, drøftar han alkoholisme.

Saman med Harald Gaski har han skrive *Johan Turi*, eit skodespel om forfattaren Johan Turi. Dette stykket hadde urpremiere på Det Norske Teatret i Oslo 6. september 2017, produsert og framført av Beaivvás samisk nasjonalteater. Stykket vart òg framført under bokmessa i Frankfurt i 2019. I 2020 gav Gjengset ut ei ny aforismesamling, *Nye sukk med illustrasjonar av Håkon Bleken*, på sitt eige Hauk Forlag.  

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gunnar Gjengset|Gunnar Gjengset]]» frå ,  den 19. februar 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
Bjønnkamslekta

**Bjønnkamslekta** (*Blechnum*) er ei slekt av bregner i  bjønnkamfamilien, som igjen er ein del av ein større monofyletisk orden, *[[Polypodiales]]*.  Slekta omfattar 150-220 artar.

Bregnane veks normalt langs bakken. Eit viktig kjenneteikn er dei unge skota, som ofte har eit raudt preg. Plantane er 10–100&nbsp;cm høge, og har blad som står ut i rosettformasjon frå grunnen. Nokre av artane veks rundt krater i vulkanar, blant anna kjeldebjønnkam på Island.

I Noreg finst arten bjønnkam *Blechnum spicant*. Denne blei fyrst vitskapleg skildra av Linne, og er ein 15–50&nbsp;cm høg, symmetrisk tofinna bregne med bladstenglane ståande opp frå rota i rosettformasjon. Sterile og fertile blad er ulike. Bjønnkam går opp til 1250 moh. i Stranda i Møre og Romsdal, og går elles nord til Kvænangen i Troms. Arten har hovudtyngde i kyststrøk på Vestlandet og er meir sjeldan i austlege delar av landet.

## Artar
Følgjande artar er nokre av dei totalt 150-220 som finst i bjønnkamslekta:
* Bjønnkam *(Blechnum spicant)* (Linné) (Nord-Norge, Vestlandet, nedre Austlandet, nordvestre Afrika, den nordlege halvkula)
** *[[Kildebjønnkam]] (Blechnum spicant var. fallax)* (Island)
** *[[Blechnum appendiculatum]]* = syn. *[[Blechnum occidentale var. pubirhachis]]*
* *[[Blechnum brasiliense]]*
* *[[Blechnum buchtienii]]*
* *[[Blechnum chilensis]]* (Chile)
* *[[Blechnum cordatum]]*
* *[[Blechnum dentatum]]* = syn. *[[Blechnum vittatum]]*
* *[[Blechnum discolor]]* (New Zealand)
* *[[Blechnum fluviatile]]*
* *[[Blechnum gibbum]]*
* *[[Blechnum lanceola]]*
* *[[Blechnum nipponicum]]* = syn. *[[Woodwardia japonica]]* (Kina, Korea, Japan)
* *[[Blechnum obtusatum]]*
* *[[Blechnum occidentale]]* (Linné)
** *[[Blechnum occidentale var. pubirhachis]]* = syn. *[[Blechnum appendiculatum]]*
* *[[Blechnum orientale]]* (Linné)
* *[[Blechnum penna-marina]]* = syn. *[[Polypodium penna-marina]]*
* *[[Blechnum radicans]]* = syn. *[[Woodwardia radicans]]* (Linné)
* *[[Blechnum schomburgkii]]*
* *[[Blechnum serrulatum]]*
* *[[Blechnum vittatum]]* = syn. *[[Blechnum dentatum]]*
* *[[Blechnum volubile]]*

## Sjå òg
*Blechnum Peaks

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Bjønnkamslekten|Bjønnkamslekten]]» frå ,  den 20. februar 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Dicksonia

***Dicksonia*** er ei slekt av relativt små eller mellomstore tre-liknande bregnar innan familien Dicksoniaceae, som igjen på si side inngår i ordenen Cyatheales. Artane veks i tropane, hovudsakleg på den sørlege halvkula, heilt sør til New Zealand.

Blada er karakteristisk svært store og flikete, bladplatene er gjerne 1–4 meter lange. Samtidig er artane nokre av dei lågaste blant dei såkalla «trebregnane». Stengelen er ein einskildståande «trestamme, og alle artane har eit tydeleg hårdekke.

Slekta har 20–25 artar i tropisk Asia, Stillehavet og Australia, med nokre få artar i Latin-Amerika. Fleire av artane blir dyrka som stove- eller hageplantar. Artane er relativt primitive, med opphav for slekta heilt tilbake til jura og krit.

## Slekter og artar

* *Dicksonia*, 20–25 artar
** *[[Dicksonia antarctica]]* eller «Soft Tree Fern (Australia)
** *[[Dicksonia arborescens]]* (St. Helena)
** *[[Dicksonia archboldii]]* (Ny-Guinea)
** *[[Dicksonia baudouini]]*, (Ny-Caledonia)
** *[[Dicksonia berteriana]]*, (Juan Fernández-øyene)
** *[[Dicksonia blumei]]* (Indonesia, Filippinane)
** *[[Dicksonia brackenridgei]]* (Fiji, Samoa)
** *[[Dicksonia externa]]* (Juan Fernández-øyene)
** *[[Dicksonia fibrosa]]* eller «Woolly Tree Fern» (New Zealand)
** *[[Dicksonia grandis]]* (Ny-Guinea)
** *[[Dicksonia herbertii]]* (Queensland)
** *[[Dicksonia hieronymi]]* (Ny-Guinea)
** *[[Dicksonia lanata]]* (New Zealand)
** *[[Dicksonia lanigera]]* (Ny-Guinea)
** *[[Dicksonia mollis]]* (Indonesia)
** *[[Dicksonia sciurus]]* (Ny-Guinea)
** *[[Dicksonia sellowiana]]* (Latin-Amerika frå Mexico til Bolivia og Uruguay)
** *[[Dicksonia squarrosa]]* eller «New Zealand Tree Fern (New Zealand)
** *[[Dicksonia steubelii]]* (nordlege Peru)
** *[[Dicksonia thyrsopteroides]]* (Ny-Caledonia)
** *[[Dicksonia youngiae]]* eller «Bristly Tree Fern» (Australia)

## Bakgrunnsstoff
*
Edderkoppen

***Edderkoppen*** er eit skodespel av  Hulda Garborg. Det blei sett opp første gongen i 1904 og var det mest ambisiøse stykket hennar. Det vart likevel ein fiasko for Garborg. 

Stykket er blitt samanlikna med verk av Ibsen, med ein tematikk som fortsette der *[[Et Dukkehjem|Et dukkehjem]]* slapp. Det tok for seg kvinnemakt, erotikk og intelligens. Garborg bygde forteljinga på oppveksten sin, der den fråskilte faren hennar losjerte hos ei rik kvinne med stor seksuell ap[etitt – «edderkoppen». Garborg skreiv stykket anonymt, mellom anna fordi fleire av modellane framleis var i live, men avisene oppgav likevel namnet hennar. Stykket fekk hard medfart då det blei sett opp på Nationaltheatret i 1904, og blei tatt av plakaten etter tre dagar. Grunnen er ikkje klar, men kan ha vore dei dårlege meldingane eller at direktøren for Nationaltheatret, Bjørn Bjørnson (son av Bjørnstjerne), var ein hovudmotstandar av Arne Garborg i målstriden.

Fiaskoen kom etter fleire år med stor suksess. Garborg hadde etablert seg som landets mest populære kvinnelege dramatikar, mellom anna med komedien ''Rasjonelt fjøsstell'', som etter kvart blei det mest spelte stykket i Noreg. Nedturen var så stor at Garborg rømte Kristiania i skam, og skjulte seg på eit hotellrom i Trondheim langt unna sladder og aviser.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Bøkene til Arne og Hulda Garborg, garborg.no (Garborgsenteret si nettside)
Kvinden skabt af manden

**Kvinden skabt af manden** er ein essayistisk roman skriven av Hulda Garborg i 1904. Boka blei ei av årets bestseljarar i Noreg. Forfattaren var anonym, men «alle» skjøna kven som stod bak. Boka gjekk i tolv opplag på nokre veker, selde ti tusen første året, og resulterte i parodiar skrivne av andre. 

Boka var ein reaksjon på den kvinnefiendtlege filosofien til austerrikaren Otto Weiniger, og blei skriven i ein rasande raptus på eit par månadar tidleg på året. Boka kom ut før sommaren. Med denne boka stod Hulda fram som ein viktig feminist, men «forskjellsfeminismen» hennar var ein annan enn den politiske feminismen som stod på barrikadane og ville ha full jamlikheit mellom kjønna. Boka blei omsett til svensk og tysk. Historia om fru Eva heldt fram i *Fru Evas dagbok* som kom året etter. Ein av grunnane til den store suksessen var at mange lesarar trudde ho skildra sitt eige ekteskap med Arne Garborg, då hovudpersonane hadde mange ytre likskapar med kjendisekteparet Garborg, men dette var noko Hulda sjølv avkrefta.

## Kjelder
Hasselnøtt

**Hasselnøtt** er nøtta frå tre og buskar i hasselslekta (*Corylus*), særleg europeisk hassel. Ho er den einaste av nøttene knytte til jula som botanisk sett er ei ekte nøtt, dvs. ei tørr frukt som ikkje opnar seg før frøet inni spirer. Det finst omlag 15 artar av hassel som veks i tempererte delar av den nordlege halvkula. Hasselnøtter veks særleg i Europa og Asia. Tyrkia og Italia er dei to største produsentlanda i verda.

Nøttene er næringsrike og velsmakande, og har vore ettertrakta som vintermat frå gammal tid. Nokre forskarar meiner tilmed at jeger- og samlar-folk før utviklinga av jordbruket bevisst sådde hasselnøtter rundt seg. 

Hasselnøtter blir ofte nytta til baking og søtsaker, til pralin, og ofte i lag med sjokolade, til dømes i pålegga Nutella og Nugatti. Hasselnøttolje er ei planteolje med sterk smak som kan nyttast som matolje.

100 g hasselnøtter inneheld 16 g protein, 60 g feitt, 20 g karbohydrat, 4 g fiber og 2,8 g oske. Vidare 250 mg kalsium, 400 mg fosfor, 4 mg jern, 2,1 mg natrium, 900 mg kalium, 0,3 mg tiamin, 0,5 mg riboflavin, 5,3 mg niacin og 6 mg vitamin C, som gjev 650 kcal.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Hasselnød|Hasselnød]]» frå ,  den 21. februar 2023.*
Conwyelva

**Conwyelva** (engelsk *River Conwy*, walisisk *Afon Conwy*, uttalt [ˈkɔnʊɨ]) er ei elv nord i Wales.  Frå kjelda til utløpet i Conwy Bay er det . Nedslagsfeltet er 678 km². 

Namnet «Conwy» er avleidd frå dei gamle walisiske orda *cyn* ('hovding') og *gwy* ('vatn'). Elva heitte opphavleg «Cynwy». Ein tidlegare engelsk skrivemåte var «Conway».

Elva spring ut på Migneint-heia der fleire små bekkar renn inn i innsjøen Llyn Conwy. Utløpet dannar Conwyelva som hovudsakleg renn mot nord, med sideelver som Machno og Afon Lledr før ho når Betws-y-Coed, der også Llugwy renn inn i henne.  Frå Betws-y-Coed fortset elva nordover gjennom Llanrwst, Trefriw (der Afon Crafnant renn saman med henne) og Dolgarrog (der Afon Porth-llwyd og Afon Ddu renn inn i henne) før ho når Conwybukta ved Conwy. Her ligg kaien Cei Cae Gwyn langs breidda hennar. Ved springflod når tidvasstraumen så langt som Tan-lan, nær Llanrwst.

Ved munningen til Conwy der ho renn ut i  Conwy Bay ligg byen Conwy med verdsarvstaden Conwy Castle og to kjende bruer. Ei av dei eldste hengebruene til Thomas Telford, Conwy Suspension Bridge, er no del av ein tursti for fotgjengarar, medan Robert Stephenson si smijernsbru Conwy Railway Bridge framleis fører hovudjarnbanelinja mellom Holyhead og London over seg. Det finst òg ei tredje, nyare bru for vegtraffik, og ein tunnel under estuaret for  vegen A55.

## Sideelver til Conwy
Dette er ei liste over sideelvar med namn som renn ut i Conwy (og deira sideelver) frå kjelda til munningen:

* River Machno ved Conwy Falls
* Afon Lledr nær Betws-y-coed
* River Llugwy ved Betws-y-coed
* Afon Gallt y Gwg
* Nant y Goron ved Llanrwst
* Afon Crafnant & Fairy Falls ved Trefriw
** River Geirionydd
* Afon Ddu (1) ved Dolgarrog
* Afon Porth-llwyd ved Dolgarrog
* Afon Dulyn ved Tal-y-bont
** Afon Ddu (2)
** Afon Garreg-wen
** Ffrwd Cerriguniawn
** Afon Melynllyn
* Afon Hiraethlyn nær Tal-y-cafn
* Afon Roe nær Llanbedr-y-Cennin
** Afon Tafolog
* Afon Gyffin ved Conwy

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Conwy|River Conwy]]» frå ,  den 21. februar 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
Ridande politi

**Ridende politi** er politi som nyttar hest (i nokre land også kamel) i tenesta.

Arbeidet som ridande politi inneber til kvardags patruljering. Elles kan ridande politi delta i samband med arrangement, opptog og demonstrasjonar.

London Bow Street Horse Patrol blei operativt i 1763. 

India har det størst talet ridande politi i verden. Ei av dei best kjende politistyrkane med ridande politi er Royal Canadian Mounted Police. Rytterkorpset i Oslo politidistrikt har 14-18 hestar som har tilhald i den gamle offiserstallen på Akershus festning.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Ridende politi|Ridende politi]]» frå ,  den 22. februar 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
Antofagasta-provinsen

**Antofagasta-provinsen** (spansk: *Provincia de Antofagasta*) er ein av tre provinsar i den nordlege chilenske regionen Antofagasta. Hovudstaden er hamnebyen Antofagasta. Som ein del av Atacama-ørkenen, grensar han til El Loa- og Tocopilla-provinsane i nord, Stillehavet i vest, Atacama-regionen i sør og mot Argentina i aust.

Provinsen spenner over eit område på 67 813,5 km² i Atacama-ørkenen. Han er den nest største provinsen i landet, nest etter provinsen Antártica Chilena (1 265 853,7 km²), som ikkje er internasjonalt anerkjend.

Området er rikt på salt og andre mineralførekomstar med dei viktige Caracoles-sølvgruvene omtrent 140 km nord-aust for Antofagasta. Som dei andre provinsane i denne regionen produserer Antofagasta kobbar, sølv, sølvmalm, bly, natriumnitrat, boraks og salt for eksport. Jern- og manganmalm finst òg her.

I tillegg til byen Antofagasta, er dei viktigaste byane Taltal og Mejillones.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Antofagasta Province|Antofagasta Province]]» frå , den 22. februar 2023.*

## Bakgrunnsstoff
Den svenske Magallan-ekspedisjonen

**Den svenske Magallan-ekspedisjonen 1907–09** var ein vitskapleg ekspedisjon utført av Carl Skottsberg, Percy Dudgeon Quensel og Thore Gustaf Halle for å studera geografi, geologi og flora i Patagonia. Andre område han studerte omfatta Eldlandet, Falklandsøyane, Juan Fernández-øyane, Chiloé-øyane og sentrale Chile. Eit anna føremål med ekspedisjonen var å studera alakaluf-folket som heldt til langs kystane i Vest-Patagonia.

Carl Skottsberg (1880–1963) var ein botanikar som nett hadde teke doktorgraden. Han hadde delteke på Den svenske antarktisekspedisjonen, og hadde fleire spørsmål om området han ønskte å få svar på. Skottsberg blei seinare professor og leiar for Göteborg botaniske hage i 1919. Percy Quensel (1881–1966) var ein geolog som avbraut studia for å bli med på ekspedisjonen, og seinare blei professor i mineralogi og petrografi ved Stockholm universitet i 1914. Thore Gustaf Halle  (1884–1964) var botanikar og geologist, og blei professor og kurator ved Naturhistoriska riksmuseet i Sverige i 1915. Gruppa finansierte reisa, som kosta kring 23 000 svenske kroner, gjennom støtte frå mellom anna vitskaplege organisasjonar og privatpersonar. I Chile fekk dei også statleg støtte gjennom lån av eit større skip som gjorde at dei kunne utforska større delar av Patagonia enn planlagd.

Det fyrste målet for reisa var Falklandsøyane, deretter vitja gruppa Eldlandet (Tierra del Fuego) og det innvikla systemet av kanaler og øyer ved sørvestkysten av Sør-Amerika. Dei følgde så kysten av Chile mot nord, og vitja Juan Fernandez-øyane ganske kort. Dei brukte også over fire månader til hest på å ta seg 260 mil sørover langs austsida av Cordillera, frå Nahuel Huapi i nord til Punta Arenas heilt i sør. Siste stopp for ekspedisjonen før han vende tilbake til Sverige i juni 1909 var Sør-Georgia.

Skottsberg  gav ut dei botaniske resultata av forskingsreisa i ein serie på elleve artiklar. Quensel laga eit oversiktskart over berggrunne i den sørlege delen av Sør-Amerika som var det fyrste i sitt slag. Han tok doktorgraden i 1911 med ei avhandling om dei tertiære magmatiske bergartane i dei sentrale og austlegaste delane av Andesfjella. Også Halle bygde doktorgraden sin på forsking frå reisa, med ei geologisk avhandling om Falklandsøyane.

## Sjå òg

* Den svenske antarktisekspedisjonen

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Swedish Magellanic Expedition|Swedish Magellanic Expedition]]» frå ,  den 23. februar 2023.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
* Swedish Magellanic Expedition: Preliminary report 
* Carl Johan Fredrik Skottsberg (Dictionary of Falklands Biography)
* Thore Gustaf Halle (Dictionary of Falklands Biography)

## Bakgrunnsstoff

* Thore Gustaf Halle (1911) *On the geological structure and history of the Falkland Islands* (Uppsala University)
* Percy D. Quensel (1911) *Geologisch-petrographische Studien in der patagonischen Cordillera* (Uppsala University)
* Carl Skottsberg (1919)  (London: Edward Arnold)
Ivar Bjørklund

**Ivar Bjørklund** () er ein norsk sosialantropolog som er professor emeritus i kulturvitskap ved UiT Noregs arktiske universitet og forskar på interetniske relasjonar i Nord-Noreg.

## Virke
Med *Fjordfolket i Kvænangen* (1985) fornya Bjørklund bygdeboksjangeren, og løfta utviklinga i ei sjøsamisk bygd i førre hundreåret opp til nasjonal historie. Som forskar har han halde fram problemstillinga frå denne viktige publikasjonen: Han har sett på ulike utviklingstrekk i dei samiske samfunna. Ofte har han tatt utgangspunkt i lokale problemstillingar eller hendingar og vist at dei har spelt ei viktig rolle nasjonalt, eller han bruker dei for å kaste lys over meir generelle problemstillingar. Eit døme er Bjørklund 2011, som analyserer dei ulike etnopolitiske og økonomiske vegvala som vart tatt i tiåra etter andre verdskrigen, med den såkalla Påskeresolusjonen i Karasjok som utgangspunkt.

I 2019 var han medredaktør og medforfattar i tobindsverket *Erindringer – samiske beretninger om bakgrunnen til Kautokeino-opprøret, etikk og moral*, som på samisk vart gitt ut som *Muitalusat*.

## Bibliografi (utval)
* Bjørklund, Ivar 1985: *Fjordfolket i Kvænangen. Fra samisk samfunn til norsk utkant 1550-1980.* Universitetsforlaget. 455 s.
* Bjørklund, Ivar 2011: «Påskeresolusjonen i 1960 – Karasjoks etnopolitiske oppgjør.» *Heimen - Lokal og regional historie* Volum 48.(3) s. 195-206.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ivar Bjørklund|Ivar Bjørklund]]» frå ,  den 23. februar 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
*Ivar Bjørklund ved UiT Noregs arktiske universitet.
Jordskjelvet i San Francisco i 1906

**Jordskjelvet i San Francisco i 1906** var eit kraftig jordskjelv i San Francisco i California som fann stad tidleg om morgonen onsdag 18. april 1906. Etter jordskjelvet øydela påfølgjande brannar mesteparten av byen, også det av bygningar som hadde overlevd skjelvet. Dette jordskjelvet er kanskje det best kjende og omtaltet i historia, ved sida av jordskjelvet i Lisboa i 1755, som la Lisboa i Portugal i ruinar.

Jordskjelvet i 1906 er truleg blitt såpass mykje omtalt fordi det var den fyrste store naturkatastrofen som blei dokumentert med fotografi, samtidig som interessa for geologi og seismologi byrja å blomstra for fullt.

Det offisielle talet på døde var 700, men ein reknar i dag med at det korrekte talet er nærare 3 000, dei fleste i sentrale San Francisco, medan det blei rapportert om 198  andre stader. Av ei befolkning på 400 000 blei 225 000 heimlause.

Det fyrste førskjelvet blei registrert tidleg om morgonen klokka 05:12, 18. april 1906. Sjølve hovudskjelvet, som hadde episenter nær San Francisco by, kom dryge 20–25 sekund seinare og varte i 47 sekund. Ristingane var så kraftige at jordskjelvet kunne kjennast frå Oregon til Los Angeles, og så langt inn i landet som sentrale Nevada.

I tida etter kom det fleire sterke etterskjelv, men det som la heile byen i ruinar var alle brannane som oppstod i samband med at gassleidningar blei øydelagde og tok fyr under skjelvet. Det aller meste av vassforsyningssystemet i byen hadde naturleg nok òg brote saman, og brannvesenet stod makteslaust. Fleire brannar slo seg raskt saman og blei til store flammeinferno. Brannen øydela mesteparten av busetnaden i sentrum, ca. 500 kvartal.

General Frederick Funston fekk raskt erklært unntakstilstand, og fekk etterkvart brannane under kontroll ved å sprenga sund bygningar rundt brannane slik at flammane slutta å spreia seg.

## Galleri

Fil:San Francisco City Hall 1906-04-20.jpg|San Francisco City Hall 20. april 1906
Fil:SanFranFire.jpg|Den øydeleggjande brannen
Fil:SanFranHouses06.JPG|Hus øydelagt i jordskjelvet


## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Jordskjelvet i San Francisco 1906|Jordskjelvet i San Francisco 1906]]» frå ,  den 24. februar 2023.*
Sølvsilda

**Sølvsilda** var ei norsk utmerking til fiskefartøy som hadde størst totalfangst under vintersildfisket. Første sølvsilda vart utdelt i 1958 og den siste i 1971.

Sølvsilda vart utdelt av Eriksens Oljeklædefabrik i Ålesund. Sølvsilda vart overlevert ved ei tilstelling etter vintersildfisket, der mannskap, folk frå reiarlaget,  representantar frå fiskeriorganisasjonane og pressa var til stades. Reiarlaget fekk ei storsild i ekte sølv og i naturtru storleik, montert på ei plate. Kvar av mannskapet fekk eit sølvfat med inngravert sild.
Det var stor prestisje i å vinne sølvsilda, og i vintersild-distrikta var engasjementet stort. I tre år på rad fekk Torrison-reiarlaget i Meløyvær sølvsilda: «Ole Torrisen» i 1964, og «Torris» i 1965 og 1966.

Det vart utdelt sølvsild til beste snurpar, som fiska med snurpenot. Nokre år fekk beste drivar, som fiska med drivgarn, sølvsild, og eitt år vart sølvsild utdelt til beste trålar.

### Vinnarar av sølvsilda

## Kjelder
* Per Helge Pedersen og Åge Olsen: *Havets sølv Kystens gull . Kristiansund – den siste store sildebyen i Norge.* Per Helge Pedersen ENK 2022  ISBN 978-82-692255-1-8
* Norvald Kjerstad: *FISKERFOLKET  Illustret fiskeri- og fartøyhistoreie fra Lepsøya (1870 – 2013)*  Kjerby AS og Lepsøy  Bygdearkiv 2013. ISBN 978-82-998466-1-5
Fjærebergkall

**Fjærebergkall** (*Cinclodes nigrofumosus*) er ein fugleart i omnfuglfamilien Furnariidae. Han er endemisk for Chile og lever i tidevassona frå nordlegaste regionen og sørover langs kysten til Los Lagos-regionen. Han liknar systerarten brottbergkall som lever i liknande habitat langs kysten av Peru, og nokre autoritetar reknar dei som same arten. Dei to har ikkje overlappande utbreiing.

## Skildring

Fjærebergkallen er ein stor art i *[[Cinclodes]]*, veks til ei kroppslengd på 21-22 (-27) cm. Oversida er hovudsakleg i ein mørk sotbrun fargetone, med ei smal kvitaktig superciliærstripe (augebrynstripe) og bleike tuppar på dei ytre halefjørene. Vengene har eit raudbrunt vengeband som hovudsakleg er synleg under flukt. Strupen, halsen og sidene av halsen er kvite, medan brystet og buken er brune, stripete med kvitt. Nebbet er koksgrått og lett bua og dei ganske korte beina er mørkegrå.

Dei har ein høg trillande song, ofte ytra frå toppen av ei steinblokk, og ofte slår dei ut med vengene medan dei syng.

Denne fuglen lever i marint habitat ved kysten, typisk på sjøvåte berg og steinblokker med algevekst. Utbreiinga strekkjer seg frå Arica til Valdivia. Dei søkjer føde enkeltvis eller i par, og søkjar langs bølgjeutsette forstrender etter små krepsdyr og andre virvellause dyr som dei lever av. Hekkeperioden er i august og september. Reiret er bygd i ein fjellsprekk eller i eit hol som er grave ut i ein jordbank og er danna av gras, med tre til fire kvite egg.

## Status
Fjærebergkallen er skildra som vanleg i heile det langstrekte utbreiingsområdet sitt. Storleiken på populasjonen ser ut til å vere stabil. IUCN har klassifisert arten som livskraftig.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Chilean seaside cinclodes|Chilean seaside cinclodes]]» frå , den 25. februar 2023*

;Referansar

## Bakgrunnsstoff
Elisabeth Turmo

**Elisabeth Turmo** () er ein norsk fiolinist og spelmann frå Mosjøen. Ho har utdanning frå Royal College of Music i London og Barrat Due Musikkinstitutt i Oslo.

I 2018 blei ho utnemnd som *Artistic director* for Timani Chamber Orchestra, og ho har oppnådd både fyrste og andre plass hjå Ungdommens Musikkmesterskap.

Turmo har mellom anna spelt med Bjørn Hegstad, og vunne 2. pris i *Grand Virtuoso International Competition*.

## Kjelder
Masafueratornstjert

**Masafueratornstjert** (*Aphrastura masafuerae*) er ein kritisk truga fugleart som er endemisk for Alejandro Selkirk-øya, den ytste øya i Juan Fernández-øygruppa. Arten er medlem av omnfuglfamilien og han er monotypisk.

Det naturlege habitatet til arten er fuktig fjellkratt, dominert av trebregnar (*[[Dicksonia]] externa*) og bregnar (*Lophosoria quadripinnata*) mellom 800–1300 meter over havet, sjølv om dei vil søke seg lågare i løpet av den australe vinteren.

Masafueratornstjertar rører seg parvis mens dei et av leddyr på skogbotnen og av og til på bakken blant nedfallslauv. Han hekkar vanlegvis i små naturlege sprekkar i fjell.

Masafueratornstjerten er ein kritisk trua art. Undersøkingar av arten på 1980-talet fann mellom 500-1000 fuglar, men i 1992 hadde dei sokke til 200 og i 2012 berre 140. Arten er truga av tap av vegetasjon som ringast av introduserte pattedyr, spesielt geiter, men sannsynlegvis også rotter og villkattar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Masafuera rayadito|Masafuera rayadito]]» frå , den 22. februar 2023*
*BirdLife International (2023) *[http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/masafuera-rayadito-aphrastura-masafuerae/text Species factsheet: Aphrastura masafuerae]*. Henta 22. februar 2023

## Bakgrunnsstoff
Verdscupen i skiskyting 2010

**Verdscupen i skiskyting 2010** tok til 2. desember 2009 og vart avslutta 28. mars 2010. Turneringa omfatta 25 individuelle tevlingar for begge kjønn. Renna fann stad i Östersund i Sverige, Hochfilzen i Austerrike, Pokljuka i Slovenia, Oberhof og Ruhpolding i Tyskland,  Antholz i Italia, Whistler i Canada, Kontiolahti i Finland, Oslo i Noreg og Khanty-Mansijsk i Russland.

Dei mannlege utøvarane tevla i fire 20 km normalprogram, ti stk 10-kilometer sprint, seks jaktstartar à 12,5 km og fem 15 km-lange fellesstartar. I tillegg vart det arrangert fem stafettar over 4 x 7,5 km. Norske Emil Hegle Svendsen vann den store IBU-premien, framom Christoph Sumann frå Austerrike, Ivan Tsjerezov frå Russland vart tredjemann.

Dei kvinnelege utøvarane tevla i fire 15 km normalprogram, ti stk 7,5 km sprint-tevlingar, seks jaktstartar à 10 km og fem fellesstartar à 12,5 kilometer. I tillegg vart det arrangert fem stafettar over 4 x 6 km. Magdalena Neuner frå Tyskland gjekk til topps i turneringa for andre gong, hennar landskvinne Simone Hauswald vart nummer 2 og fjorårsvinnar Helena Jonsson frå Sverige kom på tredjeplass.

## Menn
### Individuelt

## Kvinner
### Individuelt

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Biathlon-Weltcup 2009/10|Biathlon-Weltcup 2009/10]]» frå ,  den 23. februar 2023.*
Verdscupen i skiskyting 2011

**Verdscupen i skiskyting 2011** tok til 1. desember 2010 og vart avslutta 20. mars 2011. Turneringa omfatta 26 individuelle tevlingar for begge kjønn. Renna fann stad i Östersund i Sverige, Hochfilzen i Austerrike, Pokljuka i Slovenia, Oberhof og Ruhpolding i Tyskland,  Antholz i Italia, Presque Isle og Fort Kent i USA, Khanty-Mansijsk i Russland. , Oslo i Noreg og

Dei mannlege utøvarane tevla i fire 20 km normalprogram, ti stk 10-kilometer sprint, sju jaktstartar à 12,5 km og fem 15 km-lange fellesstartar. I tillegg vart det arrangert fire stafettar over 4 x 7,5 km. Tarjei Bø frå Noreg vann verdscup-turneringa, få poeng framom fjorårsvinnaren, landsmannen Emil Hegle Svendsen. Martin Fourcade frå Frankrike vart tredjemann.

Dei kvinnelege utøvarane tevla i fire 15 km normalprogram, ti stk 7,5 km sprint-tevlingar, sju jaktstartar à 10 km og fem fellesstartar à 12,5 kilometer. I tillegg vart det arrangert fire stafettar over 4 x 6 km. Kaisa  Kaisa Mäkäräinen frå Finland sikra seg IBU-premien, medan Andrea Henkel frå Tyskland kneip andreplassen føre Helena Ekholm frå Sverige på tredjeplass.

## Menn
### Individuelt

## Kvinner
### Individuelt

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Biathlon-Weltcup 2010/11|Biathlon-Weltcup 2010/11]]» frå ,  den 25. februar 2023.*
Klippeløpar

**Klippeløpar** (*Ochetorhynchus melanurus*) er ein fugleart i omnfuglfamilien Furnariidae. Han er endemisk for Chile der han lever i den sentrale delen av landet.

## Taksonomi og systematikk

Klippeløpar var tidlegare plassert i si eiga slekt, *Chilia*. Han er no plassert i slekta *[[Ochetorhynchus]]* saman med tre artar nemnde markløparar. To underartar er anerkjende, *O. m. melanurus* sentralt og sør i utbreiingsområdet og *O. m. atacamae* i nord.

## Skildring
Klippeløparen veg frå 31 til 40 gram, er 18 til 19&nbsp;cm lang, og har fjørdrakt med mørkebrun overside og ein raudbrun bakdel og flankar, gråaktig bryst og brun buk. Karakteristisk er eit rettpeikande nebb, lysande kvitt strupeområde og ei kvit augebrynstripe, *supercilium*. Underarten i nord er generelt bleikare enn nominatforma.

### Utbreiing og habitat
Klippeløpar er endemisk for sentrale og nord-sentrale Chile. Utbreiingsområdet er omtrent frå Atacama-regionen (27 °S) til Colchagua-provinsen i O'Higgins-regionen, 34-35 °S, men dei eksakte avgrensingane er uklåre.

Han finst først og fremst i høgder frå 1400 til 3000 moh., men også i lågare høgder om vinteren.

Han lever i tørre fjellsider og klipper med sparsam vegetasjon, eller med krattvegetasjon, utbreiingsområdet er dels samanfallande med matorral i Chile.

### Åtferd og økologi
Klippeløparen sin diett er hovudsakleg leddyr, men inkluderer også frø. Det er vanlegvis ei einsleg basisføde som plukkar frå steinar og sonderer i sprekkar.

Arten er truleg monogam og hekkesesongen er i den australske våren og sommaren. Reiret er ein klumpete ball av pinnar fora med fjør og er vanlegvis plassert i eit holrom mellom steinar, sjølv om nokre reir er funne i hol inn i jordbankar eller i menneskeskapte strukturar.

## Status
Klippeløparen er kategorisert som livskraftig av IUCN. Sjølv om den har eit avgrensa utbreiingsområde, er habitatet ganske avsidesliggjande og derfor ikkje sterkt påverka av menneske. Arten er sjeldan å treffe i utbreiingsområdet. Han er verna mot jakt.	

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Crag chilia|Crag chilia]]» frå , den 26. februar 2023*

;Referansar

## Bakgrunnsstoff
Bohemian Club

**Bohemian Club** er ein USA-amerikansk herreklubb som held til to stader: Eit klubbhus i Nob Hill i San Francisco i California og Bohemian Grove nord for byen i Sonoma County. Han blei grunnlagd i 1872 av ei gruppe journalistar, kunstnarar og musikarar som jamleg kom saman, og tok etterkvart også opp forretningsfolk som permanente medlem. Han gav også mellombels medlemskap til universitsleiarar (til dømes frå Berkeley og Stanford) og militærleiarar som gjorde teneste i San Francisco Bay Area. Kvinner kan ikkje bli medlem av klubben.

## Klubbhus

City Club held til i ein seksetasjes murbygning på hjørnet mellom Post Street og Taylor Street, to kvartal vest frå Union Square, og i same kvartal som Olympic Club og Marines Memorial Club. Klubbhuset har spiserom, møterom, ein bar, eit bibliotek, eit kunstgalleri, eit teater og gjesterom.

### Bohemian Grove

Kvart år held klubben ein tre veker lang (tre helger) leir ved Bohemian Grove, som er kjend for framståande gjester og ein eklektisk seremoni kalla *Cremation of Care* der ein brenn ein figur som førestiller "Care" (alle plagene ein måtte ha i livet) og har storslåtte kostyme og pyroteknikk. Dette skjer ved breidda av ein innsjø ved foten av ein 12 meter høg uglestatue. Det blir også framført to utandørs spel, kalla Grove Play eller *High Jinks* og det meir komiske *Low Jinks*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bohemian Club|Bohemian Club]]» frå ,  den 26. februar 2023.*  

## Bibliografi

* Domhoff, G. William. ''Bohemian Grove and Other Retreats: A Study in Ruling-Class Cohesiveness'', Harper & Row, 1975. 
* Dulfer & Hoag. ''Our Society Blue Book'', San Francisco, Dulfer & Hoag, 1925.
* Garnett, Porter, ''The Bohemian Jinks: A Treatise'', 1908
* 
* Parry, Albert. (2005.) *Garretts & Pretenders: A History of Bohemianism in America*, Cosimo, Inc. 
* Watson, E. H. "The Bohemian Club Legacy." *The English review* 62.3 (1936): 289-306.
### Primærkjelder

* Bohemian Club. ''Constitution, By-laws, and Rules, Officers, Committees, and Members'', 1904
* Bohemian Club. ''Semi-centennial high jinks in the Grove'', 28 . juli 1922. Haig Patigian, Sire.
* Bohemian Club. ''History, officers and committees, incorporation, constitution, by-laws and rules, former officers, members, in memoriam'', 1960
* Bohemian Club. ''History, officers and committees, incorporation, constitution, by-laws and rules, former officers, members, in memoriam'', 1962

;Arkivkjelder
*Finding Aid to the Bohemian Club Collection 1872-2009 (bulk 1890-1970) at the San Francisco Public Library, Book Arts and Special Collections Center
*Finding Aid to Bohemian Grove Photographs, 1890 to 1950, at San Francisco Public Library, San Francisco History Center

## Bakgrunnsstoff
Verdscupen i skiskyting 2012

**Verdscupen i skiskyting 2012** tok til 28. november 2011 og vart avslutta 18. mars 2012. Turneringa omfatta 26 individuelle tevlingar for begge kjønn. Renna fann stad i Östersund i Sverige, Hochfilzen i Austerrike, Oberhof og Ruhpolding i Tyskland, Nové Město na Moravě i Tsjekkia,  Antholz i Italia, Oslo i Noreg, Kontiolahti i Finland og Khanty-Mansijsk i Russland.

Dei mannlege utøvarane tevla i tre 20 km normalprogram, ti stk 10-kilometer sprint, åtte jaktstartar à 12,5 km og fem 15 km-lange fellesstartar. I tillegg vart det arrangert fire stafettar over 4 x 7,5 km. Martin Fourcade frå Frankrike vann verdscup-turneringa, som året før vart nordmannen Emil Hegle Svendsen nummer 2. Tysklands Andreas Birnbacher kom på tredjeplass.

Dei kvinnelege utøvarane tevla i tre 15 km normalprogram, ti stk 7,5 km sprint-tevlingar, åtte jaktstartar à 10 km og fem fellesstartar à 12,5 kilometer. I tillegg vart det arrangert fire stafettar over 4 x 6 km. Tyske Magdalena Neuner sikra seg sin tredje triumf i verdscupen, etter ein tett strid med Darja Domratsjeva frå Belarus. Norske Tora Berger tok tredjeplassen.

## Menn
### Individuelt

## Kvinner
### Individuelt

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Biathlon-Weltcup 2011/12|Biathlon-Weltcup 2011/12]]» frå ,  den 27. februar 2023.*
Skjeggturka

**Skjeggturka** (*Pteroptochos megapodius*) er ein sporvefugl i tapakulofamilien som er endemisk for Chile. Han er ein hovudsakleg bakkelevande fugl som kan springe raskt, men flyg sjeldan og kort. Han lever av små virvellause dyr.

## Taksonomi og etymologi

Tapakuloar er ei gruppe på ca. 65 artar som er kjenneteikna av oppreist stjert, korte venger og kraftige bein, tilpassa eit liv i underskog. Skjeggturka er medlem av den biologiske slekta *[[Pteroptochos]]*, saman med dei to andre artane som har den norske fellesnemninga «turka».
To underartar er anerkjende, nominatforma *P. m. megapodius* sentralt og sør i utbreiingsområdet og *P. m. atacamae* isolert i nord.

Slektsnamnet er frå gresk *pteron*,  «venge» og *ptochos*,  «svak».  Artsleddet *megapodius* er òg frå gresk: «stor fot».

## Skildring

Skjeggturkaen er ein stor tapakulo, 23–24&nbsp;cm lang, med eit solid nebb og kraftige bein og føter. Halen blir oftast halden opppreist. Fjørdrakta er for det meste brun med kvite tverrstriper på bryst og buk. Fuglen har ei mørk augestripe, kvite augebrynstripe og ei brei, kvit mustasjestripe frå nebbrota og nedre kinn ned langs halsen. Nebbet og beina er svarte. Underarten i nord er mindre og langt bleikare med mindre tydelege tverrstriper på undersida.

Føda for denne arten er insekt og litt bær og frø. Dei kraftige beina blir brukt til å skrape og grave etter føde, og dei kan fjerne relativt store steinar om naudsynt.

Denne vokale arten har ein song med ein serie låge, tutande tonar som varer i 5 til 10 sekund i fallande styrke og aukande takt. Ropet er ein annleis, lenger serie, 25-45 boblande støyt i fallande styrke. Dei gjer ofte lætet frå toppen av ein stein og lætet rekkjer langt.

Reiret blir konstruert i enden av ein opptil to meter lang tunnel som er graven i ein jordbank eller i ei vegkantskjering.

### Utbreiing og habitat
Nominatunderarten finst i det sentrale Chile frå den nordlege Biobío-regionen nord til Coquimbo-regionen. Den isolerte forma *atacamae* finst i Atacama-regionen.  
Dei lever frå havnivå til ca. 2000 moh. i og over matorral økoregion, i nokre tilfelle opptil 3200 moh. Habitatet er prega av buskmark, kratt og halvopne skråningar, ofte der det er spreidde steinar og berg.
Skjeggturkaen er primært ein bakkelevende fugl, ofte ganske iaugefallende, går og står fritt eller sit på toppen av en stein.

## Status
Skjeggturkaen er kategorisert som livskraftig av IUCN. Arten er skildra som vanleg i området rundt Santiago. Han er verna mot jakt.	

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Moustached turca|Moustached turca]]» frå , den 27. februar 2023*

;Referansar

## Bakgrunnsstoff
Sjøfararen Juan Fernández

**Juan Fernández**, fødd cirka 1528–1536 i Cartagena i Murcia, Spania, død cirka 1599–1604 i Santiago i Chile, var ein spansk sjøfarar og oppdagingsreisande som er rekna som oppdagaren av Juan Fernández-øyane og Desventuradasøyane sør i Stillehavet.

## Liv og virke
Det tidlege livet til Fernández er ukjent, men han må ha mønstra på i den spanske flåten og hamna sidan i dei spanske områda i Peru.

I 1563 gjennomførte Fernández ein ekspedisjon frå Callao i Peru til Valparaíso i Chile. Denne reisa tok berre 30 dagar, og gjorde han kjend som ein dyktig sjøfarar som fekk kallenamnet *brujo* ('trollmann').

Fernández gjennomførte truleg fleire ekspedisjonar i Stillehavet frå  1564 til 1574.

Juan Fernández-øyane blei truleg oppdaga den 22. november 1574 og Øygruppa er kalla opp etter han. Dei einskilde øyane blei fyrst kalla  Isla Más A Tierra (seinare Isla Robinson Crusoe), Islote de Santa Clara (no Isla Santa Clara) og Isla Más Afuera (no Isla Alejandro Selkirk).

Seinare same året oppdaga han òg San Ambrosio-øya og San Félix-øya i Desventuradas-øyane.

Nokre historikarar meiner det er mogleg at Fernández òg kan ha vitja New Zealand kring 1576. Deretter finst det ingen dokumentasjon om livet hans.

## Litteratur

* Alexander Dalrymple: *An Historical Collection of the several Voyages and Discoveries inn the South Pacific Osean*, London, (1769–1771)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Juan Fernández (sjöfarare)|Juan Fernández (sjöfarare)]]» frå ,  den 28. februar 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

* Om ekspedisjonane til Juan Fernández
Sandeltrefamilien

**Sandeltrefamilien**  eller mistelteinfamilien (Santalaceae) er ein plantefamilie av lauvtre i ordenen Santalales. Han inneheld 45 slekter med om lag 1 000 artar, med kjente artar som sandeltre og misteltein. Fleire av artane er parasittiske på andre tre.

## Slekter og artar
Av dei viktigaste slektene og artane kan nemnast:

* Sandeltreslekta (*Santalum*)
** *[[Santalum acuminatum]]* («Desert Quandong», «Sweet Quandong») — Australia
** Sandeltre (*[[Santalum album]]*) («Indian Sandalwood», «White Sandalwood», «Chandana») — India, Indonesia, nordlege Australia
** *[[Santalum ellipticum]]* («Coast Sandalwood») — Hawaii
** *[[Santalum fernandezianum]]* — Juan Fernández-øyene
** *[[Santalum freycinetianum]]* — Hawaii
** *[[Santalum haleakalae]]* — Hawaii
** *[[Santalum lanceolatum]]* («Northern Sandalwood») — Australia
** *[[Santalum murrayanum]]* («Bitter Quandong») — Australia
** *[[Santalum obtusifolium]]* — Australia
** *[[Santalum paniculatumiculatum]]* — Hawaii
** *[[Santalum salicifolium]]* («Willowleaf Sandalwood»)
** *[[Santalum spicatum]]* («Australian sandalwood») — Australia
* Trådurtslekta (*Thesium*)
** Trådurt (*Thesium alpinum*)
** Pontisk trådurt (*Thesium ebracteatum*)
* Mistelteinslekta (*Viscum*)
** Misteltein (*Viscum album*)
* *[[Acanthosyris]]*
* *[[Amphorogyne]]*
* *[[Antholobus]]*
* *[[Arceuthobium]]*
* *Arjona*
* *[[Austroamericium]]*
* *[[Buckleya]]*
* *[[Cervantesia]]*
* *[[Choretrum]]*
* *[[Cladomyza]]*
* *[[Colpoon]]*
* *[[Comandra]]* («Bastard Toadflax»)
* *[[Daenikera]]*
* *[[Dendromyza]]*
* *[[Dendrophthora]]*
* *[[Dendrotrophe]]*
* *[[Dufrenoya]]*
* *[[Elaphanthera]]*
* *[[Exocarpos]]*
* *[[Geocaulon]]*
* *[[Ginalloa]]*
* *[[Jodina]]*
* *[[Korthalsella]]*
* *[[Kunkeliella]]*
* *[[Leptomeria]]*
* *[[Mida]]*
* *[[Myoschilos]]*
* *[[Nanodea]]*
* *[[Nestronia]]*
* *[[Notothixos]]*
* *[[Okoubaka]]*
* *[[Omphacomeria]]*
* *[[Osyridocarpos]]*
* *[[Osyris]]*
* *[[Phacellaria]]*
* *[[Phoradendron]]*
* *[[Pyrularia]]* («Buffalo Nut»)
* *[[Quinchamalium]]*
* *[[Rhoiacarpos]]*
* *[[Scleropyrum]]*
* *[[Spirogardnera]]*
* *[[Thesidium]]*

## Bakgrunnsstoff
*