Titian Peale

**Titian Ramsay Peale** () var ein amerikansk kunstnar, naturforskar og oppdagar frå Philadelphia i Pennsylvania. Han var ein vitskapleg illustratør som som er kjend for vene og naturtru bilde.

Peale var med på fleire prominente vitskaplege ekspedisjonar. I 1819-20 var han og Thomas Say med Stephen Harriman Long på ein ekspedisjon til Rocky Mountains. Han var òg medlem av USA Exploring Expedition (1838-1842).

Frå rundt 1855 var Peale ein ivrig amatørfotograf. Mange av fotografia hans var av bygningar og landskap i og rundt Washington D.C. Han blei med i ein lokal klubb med andre amatørfotografer og deltok på feltturer, fotobytte og konkurranser. Ved slutten av borgarkrigen minka interessa hans for fotografi, og han tok berre bilde av og til.

## Liv

### Bakgrunn
Peale blei fødd 17. november 1799 i Philosophical Hall i Philadelphia, som husa museet til far hans, Philadelphia Museum. Peale var den yngste sonen til polyhistoren Charles Willson Peale og kona hans Elizabeth de Peyster, og blei kalla opp etter den døde halvbroren sin, òg kalla Titian Ramsay Peale (1780-1798). Familien flytta til Germantown i Pennsylvania, utanfor Philadelphia, der Peale byrja å samla og teikna sommarfuglar og andre insekt. Nokre av teikningane hans blei publisert av Thomas Say i *American Entomology* så tidleg som 1816, men dei fleste var ikkje blitt publiserte før nyleg. Som dei eldre brørne sine Raphaelle, Rembrandt og Rubens Peale hjalp Titian far sin med å ta vare på gjenstandane i museet.

### Vitskapleg karriere og ekspedisjonar

Peale var medlem av den fyrste private utforskinga av USA støtta av eit museum då han la ut på ein ekspedisjon til Florida og Georgia i 1817 med William Maclure, Thomas Say og George Ord. Ekspedisjonen var støtta av Academy of Natural Sciences of Philadelphia.

I 1819-20 drog han og Say på ein offentlege leia ekspedisjon til Rocky Mountains med Stephen Harriman Long som leiar. Peale føretok ei stor samling av teikningar av naturobjekt og landskap.

Vinteren 1824-25 reiste Peale til Sør-Carolina og Florida for å samla eksemplar av fuglar til Charles Lucien Bonaparte si komande halvforsetjing av Alexander Wilson si *American Ornithology* (1825-1833). I Florida budde han ei kort tid på garden til Bonaparte sitt syskenbarn, Achille Murat, og kom tilbake til Philadelphia i april 1825.

I 1831-32 utforska Peale elvedalen rundt Magdalenaelva i nordlege Colombia. Constantine S. Rafinesque melde i 1832 at «Mr. Peale er nettopp komen tilbake frå reisa si til Sør-Amerika, og reiser i 1831 opp Magdalenaelva til Bogotá. Han har med seg ei fin zoologisk samling til Philadelphia Museum, som mellom anna omfattar 500 fuglar og 50 firfotingar, som ikkje var der. Det er venta at han vil publisera ei skildring av dei zoologiske reisene og oppdagingane sine. Han legg fram det særs merkverdige faktumet at Magdalenaelva ikkje har nokon skaldyr, og berre få fiskar.»

Rundt 1832 var Peale ein av dei fyrste naturforskarane som stilte spørsmål ved John James Audubon si påstand om å ha oppdaga ein ny ørneart.

I 1833 blei han vald inn som medlem av American Philosophical Society. Frå 1833 til 1836 var Peale styrar for Philadelphia Museum, som var blitt grunnlagt av faren hans Charles Willson Peale.

I 1838 gjekk Peale ombord på USS «Peacock» som hovudnaturforskar for United States Exploring Expedition (1838-1842) under leiing av Charles Wilkes. Dei andre naturforskarane på ekspedisjonen var James Dwight Dana og Charles Pickering. Som hovudnaturforskar samla han og tok vare på ulike naturhistoriske eksemplar, mange av dei pakka han og sende tilbake til Philadelphia. Under ekspedisjonen kalla Wilkes opp Peale Passage i Puget Sound etter Titian Peale.

Ekspedisjonen var prega av misnøye, og i 1848 blei Peale teken av lønnslista til det vitskaplege korpset. I 1851 øydela ein brann i Library of Congress nesten alle dei 100 kopiane av ekspedisjonrapporten til Peale, *Mammalia and Ornithology* (1848), og utgjevinga av denne blei forseinka. John Cassin blei hyra inn for å produsera eit korrigert band, som kom ut i 1858.

### Vitskaplege samlingar
Peale var den andre ornitologen som samla inn ei ho av gullvengparula (*Vermivora chrysoptera*), og den fyrste som illustrerte dette eksemplaret. Thomas Jefferson hadde tidlegare samla eit i 1782. Peale skaut eksemplaret sitt i 1824 nær Camden i New Jersey, og teikninga hans blei gravert av Alexander Lawson og publisert som Plate 1 av Bonaparte sitt fyrste band av *American Ornithology; or, the Natural History of Birds Inhabiting the United States, Not Given by Wilson* (Philadelphia: Carey, Lea & Carey, 1825).

Peale utvikla ein effektiv metode for å lagra sommarfuglar i forsegla kassar med glasfront og -bakside, og delar av samlinga hans på over 100 artar finst framleis.

Han var kurator for Peale's Museum og var ein leiande vitskapleg illustrator av flora og fauna i Central Plains i fleire tiår. Han utforma òg mynter for United States Mint.

### Seinare år og død
Peale var tilsett ved United States Patent Office fram til 1873. Han døydde den 13. mars 1885 i Philadelphia, og blei gravlagd ved Laurel Hill Cemetery, Section 8, Lot 74, i ei umerka grav.

I tillegg til Peale Passage er Pealefjorden i Antarktis kalla opp etter han.

## Utgjevingar
* 1831. *Circular of the Philadelphia Museum: Containing Direction for the Preservation and Preparation of Objects of Natural History.*

## Galleri

Bright house rehoboth beach titian ramsay peale.jpg|*Bright House, Rehoboth Beach*. Ukjent år.
Western Engineer by Titian Ramsay Peale.png|«Western Engineer» måla av Titian Ramsay Peale i 1819.
Titian Ramsay Peale, Lepus Palustris, 1836, NGA 49122.jpg|*[[Lepus palustris]]*, 1836.
Titian ramsay peale green moths051258).jpg|*Green moths*, 1876


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Titian Peale|Titian Peale]]» frå ,  den 12. januar 2025.*