open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Flyktningruta

**Flyktningruta** er namnet på ei fottur-rute, ei såkalla historisk vandrerute, som fylgjer ein av de rutene mellom Noreg og Sverige som vart nytta av kurerar og flyktningloser under den tyske okkupasjonen av Noreg under den andre verdskrigen for å få meldingar, ustyr eller personar over  grensa i løyndom og skjul for okkupasjonsmakta og norske medløparar. Ruta er merka opp som tursti med blå merking og skilt, og er til saman om lag 120 kilometer lang.

Flyktningeruta som oppmerka fottur-rute vart innvigd 9. juni 1995 i samband med jubileet for frigjeringa i 1945. I 2015 vart ruta merka på nytt og lansert som historisk vandrerute av lokalforeininga DNT Oslo og omegn i Den Norske Turistforening, Riksantikvaren og Foreningen Flyktningeruta. Ruta tek til ved Skullerudstua i Østmarka i Oslo og går austover gjennom kommunane Enebakk og Eidskog til Sverige. Langs ruta ligg det fleire hytter, koier, gardar og andre bygningar som vart nytta som skjul, til ly og til overnatting for flyktningar og kurerar, og fleire av dei er å rekne som kulturminne.

Ikring 50 000 nordmenn flykta til Sverige under andre verdskrigen. 250-300 av vart eskortert langs kurér-ruta Timian, ei rute som Milorg oppretta gjennom Østmarka i Oslo, der det elles for det meste vart frakta viktige meldingar, pengar og utstyr. Fottur-ruta Flyktningruta følgjer Timianruta fram til innsjøen Øyeren. Vidare austover går ruta frå Enebakkneset, gjennom Aurskog og fram til Norske Grenselosers Museum i ei lita nedlagd skulestove på Skjølåen i Eidskog. Ein avstikkar av fottur-ruta går inn til Skillingsmark i Sverige, der det var flyktningmottak under krigen.

Aust for Øyeren er fottur-ruta ei samansetting av fleire ruter som flyktningane hadde teke. Her var det aktivitet under heile krigen, både på private ruter og ruter som var organisert av Heimefronten, Milorg, og Den kommunistiske motstandsrørsla, Komorg. Desse rutene skapte eit nettverk som kunne nyttast på vegen til fridomen. Totalt kan 10-15 000 flyktningar ha teke seg over til Sverige i søndre parten av Hedmark og Akershus.

## Bakgrunnsstoff
*Flyktningeruta på lokalhistoriewiki.no.
*Flyktningruta på UT.no

## Litteratur
*Diese, Terje: Milorg område 13130, i *Søndre Aker Historielags Årbok for 1986* 
*Berger, Aase. 1998. *Flyktningelos i grenseland* : *loser fra Halden til Grue Finnskog under Andre verdenskrig*. Lillehammer. ISBN 8278470375
*Ødegård, Tronn: På flukt i Østmarka under krigen, i *Medlemsblad for Østmarkas venner nr. 3/2005*. 
*Lilleeng, Bjørn: Langs Flyktningeruta, i *medlemsblad for Østensjø Historielag 10/2012*. 
*Saugstad, Even. 2012. *Østmarka fra A til Å*, Oslo. ISBN 8299541565
Margaret Burbidge

**Eleanor Margaret Burbidge**, fødd **Peachey** (), er ein britisk-amerikansk astrofysikar.

Ho var professor ved University of California i San Diego frå 1964. Ho var den første direktøren ved Central for Astrophysics and Space Sciences same stad og den første kvinnelege direktøren ved Royal Greenwich Observatory (1972–73). Ho har gjeve viktige bidrag til teoriane om kvasarar og om danninga av grunnstoff ved fusjon av stjerner. Burbidge spelte ei viktig rolle i utviklinga av instrumenta til Hubble-teleskopet.

## Prisar og utmerkingar
**Prisar**
*Helen B. Warner-prisen for astronomi, med ektemannen (1959)
*Medlem av American Academy of Arts and Sciences (1969)
*Medlem av National Academy of Sciences (1978)
*Brucemedaljen til Astronomical Society of the Pacific (1982)
*National Medal of Science (1983)
*Henry Norris Russell Lectureship (1984)
*Albert Einstein-prisen (1988) 
*Royal Astronomical Society sin gullmedalje, med ektemannen (2005)

**Oppkallingar**
*Asteroiden 5490 Burbidge

## Kjelder

*
Margaret Geller

**Margaret J. Geller** () er ein amerikansk astrofysikar ved Harvard–Smithsonian Central for Astrophysics. 

Geller har utført banebrytande arbeid med dei store strukturane i universet og mellom anna kartlagt fordelinga av galaksar, frå dobbeltsystem til dei største strukturane med titusenvis av galaksar, og utvikla nye metodar for å nytta sine data til å forklare korleis dei store strukturane har oppstått og utviklar seg. Ho er kjend for den populærvitskaplege formidlinga si og har motteke fleire medaljar, prisar og æresdoktorat. 

## Kjelder

*
Mary Somerville

**Mary Fairfax Greig Somerville** () var ein skotsk fysikar, astronom, matematikar  og sakprosaforfattar. Ho studerte matematikk og astronomi, og vart i lag med Caroline Herschel den første kvinnelege medlemmet av Royal Astronomical Society. 

Ho var særleg kjent for den populær omsetjinga av verket til Laplace, *Mécanique Céleste* (1831) og avhandlingane sine om magnetisme. Observasjonane hennar om forstyrringar i banen til Uranus førte sidan til at J.C. Adams oppdaga Neptun.

## Sjå òg
* Somerville College

## Kjelder

*
Maria Mitchell

**Maria Mitchell** () var ein USA-amerikansk astronom og feminist, som i 1847 oppdaga kometen Miss Mitchells komet. 

Ho var den første kvinnelege naturvitskapelege professoren ved Vassar College (1865), og den første kvinnelege astronomen i USA, det første kvinnelege medlemet av Association for the Advancement of Science (1850) og American Philosophical Society (1869) og president for Association for the Advancement of Women (1876).

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
Martin Schwarzschild

**Martin Schwarzschild** () var ein tysk-amerikansk astrofysikar. Han var son av den kjende tyske fysikaren Karl Schwarzschild og ein nevø av den sveitsiske astrofysikaren Robert Emden.

Schwarzschild var professor ved Princeton University frå 1947. Han gjorde viktige arbeid over solfysikk, variabel stjerner og den indre strukturen til stjerne. Han gav ut *Structure and Evolution of the Stars* (1958).

Asteroiden 4463 Marschwarzschild er namnsett etter han. 

## Kjelder

*
Masse-luminositetsrelasjonen

**Masse-luminositetsrelasjonen** eller **M–L-relasjonen** er ein tilnærma relasjon mellom masse, M, og luminositet, L, for hovudseriestjerner. Relasjonen er utleidd teoretisk av Arthur Eddington i 1924, men er òg påvist empirisk.

Forholdet er oppført som
:\frac{L}{L_{\odot}} = \left(\frac{M}{M_{\odot}}\right)^a
der *L*⊙ og *M*⊙ er luminositeten og massen til sola og 1&nbsp;<&nbsp;*a*&nbsp;<&nbsp;6. Verdien *a*&nbsp;=&nbsp;3.5 er ofte nytta for hovudseriestjerner. Likninga gjeld ikkje for raude kjemper og kvite dvergar. 

## Kjelder

*
Kokkinotrimithiá

**Kokkinotrimithiá** (gresk Κοκκινοτριμιθιά, tyrkisk *Koççinotrimitya*) er ein distriktsby på Kypros og ein lokalstyrt busetnad i distriktet Levkosía i Republikken Kypros.

Ved folketeljinga i 2021 hadde busetnaden 4&nbsp;817 innbyggjarar, mot 4&nbsp;077 innbyggjarar i 2011.

## Referansar
Tséri

**Tséri** (gresk Tσέρι, tyrkisk *Çeri*) er ein by på Kypros og ein kommune i distriktet Levkosía i Republikken Kypros. Kommunen vart oppretta i 2011.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunen 8&nbsp;304 innbyggjarar, mot 7&nbsp;035 innbyggjarar i 2011.

Tséri inngår i storbyområdet til Levkosía.

## Referansar
Devterá

**Devterá** (gresk Δευτερά, tyrkisk *Deftera*) er to lokalstyrte busetnader i distriktet Levkosía i Republikken Kypros:
*Káto (=Nedre) Devterá (gresk Κάτω Δευτερά, tyrkisk *Aşağı Deftera*)
*Páno (=Øvre) Devterá (gresk Πάνω Δευτερά, tyrkisk *Yukarı Deftera*)

## Referansar
Ivar Hvamstad

**Ivar Hvamstad** () var ein norsk landhandlar frå Brandbu. Han representerte Arbeidarpartiet på Stortinget i 1916. Iver L. Hvamstad var far hans.

Hvamstad gjekk to år på Grans høgre allmennskule og var deretter handelsbetjent i tre år. Han var så landhandlar i Nes i Akershus åra 1898-1904 og dreiv deretter eit landhandleri i Hof i Solør i tida 1904-11. Frå 1911 dreiv han landhandel i Brandval til han døydde fem år seinare.

Hvamstad var mykje aktiv i arbeidarrørsla, heldt foredrag og stifta lag. Han var medlem 1907-10 i heradsstyret i Hof og i skulestyret. Perioden 1910-12 var han varamann til Stortinget frå Solør krins. Ved stortingsvalet 1915 fekk han fast tingsete frå same einmannskrinsen. Han var med i Næringskomite nr 1, men døydde berre fire månader etter at tingperioden tok til.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*Stortingsbiografi
Ole O. Haavardsrud

**Ole Olsen Haavardsrud** () var ein norsk gardbrukar og politikar frå Svene sokn i Flesberg herad. Han var Venstre-representant på Stortinget i perioden 1916-18. 

Haavardsrud var son til ein gardbrukar i Svene. Skulevintrane 1894/95, 1895/96 og 1899/1900 var han elev ved høvesvis amtsskulen i Uvdal, skogskulen på Kongsberg og Kristiania tekniske elementærskole. I 1904 tok han over drifta av farsgarden Håvardsrud. Her var han tidleg ut med å byggje eit privat elektrisitetsverk.

Haavardsrud var medlem av Flesberg heradsstyre i periodane 1902-22 og 1929-34. Han varaordførar 1905-10 og 1932-24, og ordførar frå 1911 til -22. Ei tid bar han også revisor i Flesberg Sparebank og i Buskerud fylke.

I to valperiodar, 1910-12 og 1913-15, var Haavradsrud varamann til Stortinget frå Numedal krins. Perioden 1916-18 representerte same einmannskrinsen og partiet Venstre på Stortinget. Etter å ha vore ei stund i Jarnbanekomiteen, vart han seinare flytta over i Skog- og vassdragskomiteen.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*Stortingsbiografi
Spread Your Wings

«**Spread Your Wings**» er ein ballade av rockebandet Queen, gjeven ut i 1977 på albumet *[[News of the World av Queen|News of the World]]*. Han var skriven av bassisten John Deacon, og gjeven ut på singel med «Sheer Heart Attack» som B-side i 1978. Freddie Mercury spelar piano og vokal, Brian May spelar elektrisk gitar, Roger Taylor spelar trommer og John Deacon bassgitar. Ein konsertversjon av songen finst på albumet *[[Live Killers]]* frå 1979. Singelen nådde 34. plassen på singellista i Storbritannia. 

Teksten skildrar ein ung, uroleg mann, Sammy, som arbeider på The Emerald Bar, der han kostar golvet. Forteljaren oppfordrar Sammy til å forfølgje draumane sine, og bed han om «spreie vengjene og fly av stad» (*spread your wings and fly away*).

## Medverkande
*Freddie Mercury - solovokal, piano
*Brian May -  elektrisk gitar 
*Roger Taylor - trommer
*John Deacon - bassgitar, akustisk gitar

## Lister

## Andre versjonar
Songen vart spelt av det tyske power metal-bandet Blind Guardian i 1992 på albumet *[[Somewhere Far Beyond]]*. Den same innspelinga kom ut på *[[The Forgotten Tales]]* i 1996.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Spread Your Wings|Spread Your Wings]]» frå ,  den 29. juni 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
*
* Tekst på den offisielle nettsida til Queen
Dénia

**Dénia** (gresk Δένεια, tyrkisk *Denya*) er ein landsby på Kypros og ein lokalstyrt busetnad i distriktet Levkosía i Republikken Kypros. Busetnaden ligg i FNs buffersone på Kypros.

Ved folketeljinga i 2011 hadde Dénia 373 innbyggjarar.

## Referansar
Haakon Finstad

**Haakon Sæmingsen Grindalen Finstad** () var ein norsk lærar og politikar frå Øvre Rendalen i Hedmark. Han vart stortingsrepresentant for Arbeidarpartiet i åra 1913-18.

Finstad var son til ein gardbrukar. Sjølv vart han seminarist frå Hamar i 1882, og student i Kristiania 1884. I 1892 tok han språkleg-historisk lærareksamen ved universitetet i Kristiania og var det neste året lærar ved Nordstrand middelskole og underviste så 1893-97 ved Gundersens skole, også desse i hovudstaden. Han flytta så til Nord-Noreg, arbeidde fyrst to år ved Bodø middelskole, medan han i tida 1899-1908 var lærar ved Vadsø høgre allmennskule. Åra 1909-18 var han overlærar og styrar av den høgre allmennskulen i Hammerfest. Til sist var han styrar og lektor ved Kragerø kommunale høgre allmennskule fram til 1931.

Finstad var formann i Fisker- og arbeiderforeningen i Vadsø 1904-08, og i Hammerfests arbeider- og fiskerforening 1911-13. Ved stortingsvalet 1912 vart han vald til representant for kjøpstadene i Finnmark, attvald tre år seinare. På tinget var Finstad medlem 1913-15 i Protokollkomiteen og 1916-18 i Konstitusjonskomiteen og Utanrikskomiteen.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*Stortingsbiografi
Norges Sykepleierhøyskole

**Norges Sykepleierhøyskole** vart etablert i 1959 som **Norges Høyere Sykepleierskole**.

Skulen vart drive og finansiert av Norsk Sjukepleiarforbund. Skolen var ei videreføring av *Forsættelsesskolen* som NSFs stiftar Bergljot Larsson hadde stifta i 1925. Skolen vart i 1972 omdøypt til Norges Sykepleierhøyskole. Skolen vart nedlagt i 1985, i samband med skipinga av Institutt for sjukepleievitskap ved Universitetet i Oslo.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Norges Sykepleierhøyskole|Norges Sykepleierhøyskole]]» frå ,  den 29. juni 2016.*  
 

## Litteratur
* Kjellaug Lerheim. *Fra høyskole til universitetsinstitutt : Norges Sykepleierhøyskole 1925-1984 : en vitenskap under utforming*. Oslo: Institutt for sykepleievitenskap, 1987. 20 s.
Lýmbia

**Lýmbia** (gresk Λύμπια, tyrkisk *Limbya*) er ein distriktsby på Kypros og ein lokalstyrt busetnad i distriktet Levkosía i Republikken Kypros.

Ved folketeljinga i 2021 hadde busetnaden 2&nbsp;911 innbyggjarar, mot 2&nbsp;694 innbyggjarar i 2011.

## Referansar
It's Late

«**It's Late**» er ein song skriven av Queen-gitaristen Brian May og framført av bandet i 1977 for albumet *[[News of the World av Queen|News of the World]]*. Songen var ein idé May hadde om å ha lage ein tre aktar lang teatralsk song, der versa er «aktene». May spelar gitarsoloen med ein «tappe»-teknikk, fleire månader før Eddie Van Halen, gjorde det same på *[[Van Halen av Van Halen|Van Halen]]*. May sa til *Guitar Player Magazine* at han vart inspirert til å nytte denne teknikken av ein ukjend gitarist på ein bar i Texas. Teknikken var òg blitt nytta tidlegare av andre gitaristar, mellom anna Steve Hackett frå Genesis. 

Teksten handlar om eit kjærleiksforhold som er i ferd med å slutte.

Songen vart gjeven ut som singel i USA i 1978 i ei forkorta utgåve, og nådde 72. plassen på Billboard-lista der. Songen vart seinare gjeven ut på samlealbumet *[[Queen Rocks]]* i 1997, og det vart produsert ein ny video med bilete av Las Vegas og prostituerte, innimellom konsertklipp av songen. 

Songen vart nytta i dokumentarfilmen *[[Kurt Cobain: About a Son]]* i 2006. 

## Medverkande
*Freddie Mercury - solo- og korvokal
*Brian May - elektrisk gitar, korvokal
*Roger Taylor - trommer, korvokal
*John Deacon - bassgitar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:It's Late|It's Late]]» frå ,  den 29. juni 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* Tekst på den offisielle nettsida til Queen (from *[[Queen Rocks]]*)
Hyperparasitt

**Hyperparasittar** er parasittar som sjølve snyltar på parasittar. Til dømes kan ei rekkje artar snyltekvefs og chalcididar konskevent leggja egga sine i ein annan insektlarve (til dømes ein snyltekvefslarve) som alt er ein parasitt i eit tredje insekt (til dømes ei bladlus).

Hyperparasittisme er òg kjend på fleire soppar i slekta *[[Ophiocordyceps]]* som endrar åtferda til vertsmaurane. Andre soppartar snyltar nemleg på desse parasittsoppane.

Det er òg observert parasittar som snyltar på hyperparasittar.

## Kjelder
Basepar

**Basepar** (**bp**) er dei para av basar i DNA- og RNA-molekyl som er bundne til kvarandre med hydrogenbindingar, til dømes i DNA-dobbelheliksen. Desse er som regel berre adenin–tymin (A–T, i DNA), adenin–uracil (A–U, i RNA) og guanin–cytosin (G–C).

## Kjelder
Lars Ramndal

**Lars Ramndal** () var ein norsk gardbrukar, fiskar og politikar frå Mosterøy. Han representerte partiet Venstre på Stortinget frå 1945 til 1965.

Ramndal var fødd i Rennesøy, men foreldra flytta til Mosterøy då han var eitt år gammal. Foreldra dreiv sidan garden Dyskeland, farsgarden til mor hans. Sjølv var han forretningsførar for Mosterøy trygdekasse og heradskasserar i Mosterøy frå høvesvis 1911 og -12 til 1917. I åra frå 1917 til 26 livnærde han seg som fiskar. Han var formann 1925-39 i Rogaland fiskarlag, 1927-36 i Rogaland brislingfiskarlag og 1934-36 i Notfiskarsamskipnaden. I 1926 tok han over slektsgarden Dyskeland og dreiv denne i mange år.

Ramndal var varaordførar i Mosterøy herad 1922-25 og ordførar 1932-41 og 1945. Partipolitisk sokna han på 1920-talet til Bondepartiet, men braut med partiet før stortingsvalet 1927. Han melde seg inn i Venstre og stod på vallister for partiet i 1930-åra, utan å oppnå stortingsplass. Under andre verdskrigen vart han arrestert i april 1944. Han sat fengsla lokalt til han 1. juni 1944 vart overført til Berg interneringsleir i Østfold. I frigjeringsdagane i mai 1945 var han sett fri.

Frå hausten 1945 til 1965 var Ramndal stortingsrepresentant frå Rogaland og Venstre. I heile denne 20-årsperioden var han formann i Justiskomiteen. Han var elles medlem i landsstyret i Venstre frå 1945 til han i 1950 vart vald til nestformann, ein posisjon han hadde i to år.

Ramndal deltok aktivt i ungdoms-, fråhalds- og kristeleg arbeid. Han var medarbeidar 1945-56 i Norsk Misjonstidende og formann 1957-61 i Landsnemnda til Avholdsfolket.

## Kjelder
*Stortingsbiografi
Per Sandal

**Per Sandal** () var ein norsk historikar, forskar og forfattar. Han vaks opp på Breim i Gloppen, og var busett store delar av livet i Sogndal. Han tok utdanning som cand.philol. ved Universitetet i Oslo, med hovudfag i historie i 1972 og arbeidde frå 1982 som førsteamanuensis ved Distriktshøgskulen i Sogndal (seinare Høgskulen i Sogn og Fjordane). Sandal synte tidleg interesse for lokalhistorie og han har gitt viktige bidrag til å utvikle lokalhistorie som fag i Noreg i 1980- og 90-åra. I hovudfagsoppgåva tok han for seg økonomisk og sosial struktur i heimbygda Breim i perioden 1865–1910. I midten av 1970-åra gjekk han så laus på oppgåva med å skrive bygdeboka for Gloppen og Breim. Ho kom ut i til saman fem bind i tida 1978–2001 og blir rekna som eit føredøme i lokalhistoriesjangeren. Sandal fekk i 2003 Gloppen kommune sin kulturpris for verket.

Sandal spela ei sentral rolle i arbeidet med å byggje opp eit eige studium innanfor lokalhistorie i Sogndal frå 1970-åra og utover. Han skreiv fleire lærebøker, mellom anna Ættegransking (1980), Lokalhistorie (1983) og På leit etter slekta (1991), og han underviste sjølv i faget. Sandal la stor vekt på å verdsetje folkeleg historieengasjement, og å gi amatørforskarar påfyll med faghistorisk kunnskap og metode. I 1982–91 var han styremedlem i Landslaget for lokalhistorie.

## Bibliografi
### Bøker
*

*

*

*

*

*

*

*

*

*

*

*

### I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Kjelder
*Allkunne

## Bakgrunnsstoff
* Om Per Sandal i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
Karl Henry Fyhn

**Karl Henry Fyhn** () var ein norsk  prest og politikar, fødd i Trondheim. Han representerte Venstre i Stortinget perioden 1916-18, vald frå Sarpsborg krins.

Fyhn var son til Henriette Barbara With og  tollkontrollør Hans Jørgen Fyhn. Han vart student frå Skien skole i 1870 og cand.theol. i 1876. I studieåra var han huslærar i Sandvika og lærarvikar i Fredrikstad, heile tida for å finansiere studiane. Frå 1876 til -78 lærar ved han ved Aars & Voss skule og ved Falsens jenteskule i Kristiania. Deretter var han kateket i Farsund frå 1878. Sidan var han sokneprest 1883-95 i Fredriksvern og 1895-1925 i Sarpsborg.

Fyhn var forlikskommissær i Fredriksvern alle åra han var der, og ordførar 1888-95. Også i  Sarpsborg var han ordførar, 1905-07, og dessutan formann i skulestyret. Valperioden 1903-06 var han varamann til Stortinget frå Sarpsborg krins. Ved stortingsvalet 1915 vart han vald å representere same einmannskrinsen på Stortinget. Han var ei kort tid med i Sosialkomiteen, sidan medlem i Næringskomite nr. 2 ut 1918.

## Referansar

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*Stortingsbiografi
Simon Malkenes

**Simon Mikael Malkenes** () er ein norsk litteraturvitar, forfattar og lektor i den vidaregåande skulen (Ulsrud videregående skole i Oslo). Essaysamlinga *Apokalypse nå igjen?* vart utgitt på Det Norske Samlaget i mai 2008.

## Bibliografi
### Bøker
*

*

*
*
*
*
## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
* Om Simon Malkenes på Samlaget.no
* Boktrailer for ''Apokalypse nå igjen?'' på Youtube
Mustapha av Queen

«**Mustapha**» er ein song skriven av Freddie Mercury og spelt inn av det britiske rockebandet Queen. Det er den første låten på albumet *[[Jazz av Queen|Jazz]]* frå 1978, kategorisert som ein «rask hebraisk rockelåt» av Circus Magazine.

«Mustapha» vart gjeven ut på singel i Tyskland, Spania, Jugoslavia og Bolivia i 1979. B-sida til singelen var «Dead On Time» i Tyskland og Spania, og «In Only Seven Days» i Jugoslavia og Bolivia. Alle dei fire versjonane hadde forskjellige omslag.

Teksten i songen inneheld både engelsk, arabisk og persisk og kanskje fleire oppdikta ord. Somme forståelege ord er «Mustapha», «Ibrahim» og setninga «Allah, Allah, Allah we'll pray for you», «salaam alaykum» og «alaykum salaam».

På somme konsertar song Mercury opninga av «Mustapha» i staden for den kompliserte introen til «Bohemian Rhapsody», og gjekk frå «Allah we'll pray for you» til «Mama, just killed a man...». Stundom spelte bandet nesten heile versjonen av songen, frå «Crazy-turneen» sent i 1979 til «The Game-turneen» i 1980, med Mercury på piano. Dei droppa det andre verset og gjekk frå det første refrenget til det tredje. 

## Medverkande
* Freddie Mercury - solo- og korvokal, piano
* Brian May - elektrisk gitar
* Roger Taylor - trommer, bjøller
* John Deacon - bassgitar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mustapha (Queen song)|Mustapha (Queen song)]]» frå ,  den 30. juni 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* Tekst på den offisielle nettsida til Queen
Fat Bottomed Girls

«**Fat Bottomed Girls**» er ein song av det britiske rockebandet Queen. Han er skriven av gitaristen Brian May og vart gjeven ut i 1978 på albumet *[[Jazz av Queen|Jazz]]*, og seinare på samlealbumet *[[Greatest Hits av Queen|Greatest Hits]]*. Songen vart gjeven ut på singel i lag med «Bicycle Race», og nådde 11. plassen på UK Singles Chart, og 24. plassen på ''Billboard'' Hot 100 i USA.

Songen er basert kring ein open bluesaktig, metallisk gitarstemming, med ein melodi som opnar seg med refrenget. Det var ein av få Queen-songar i ei alternativ gitarstemming, ei drop D-stemming. Musikkvideoen til songen vart filma i Dallas Convention Center i Texas i oktober 1978.

Queen spelte «Fat Bottomed Girls» på konsertar frå 1978 til 1982.

Etter songen kom ut har han blitt nytta i fjernsyn og filmar, og har blitt spelt av mange andre artistar.

## Versjonar
Songen har eit anna vokalarrangement i studio enn på konsertane. På konsertane vart refrenget sungen av Freddie Mercury og harmonisert med ei øvre stemme (Roger Taylor) og ei nedre stemme (Brian May). I studioversjonen er det ikkje ein høgare harmonivokal. Solovokalen på versa vert sungen av Freddie Mercury, medan Brian May syng solovokal på refrenget.

Singelversjonen (som finst på *[[Greatest Hits av Queen|Greatest Hits]]*) utelèt dei lange gitarmellomspela mellom versa og tonar ut før slutten.

I 1991 vart det gjeve ut ein remiksa versjon av songen av Matt Wallace som bonusspor på Hollywood Records-utgåva av *Jazz*.

I 1992 miksa Organized Konfusion songen for det seinare skrinlagde samlealbumet *BASIC Queen Bootlegs*.  Denne versjonen inneheld alternativ vokal av Mercury, i tillegg til ein hiphop-produksjon og rap vers som var lagt til.

«Fat Bottomed Girls» vart gjeven ut som dobbel A-side med songen «Bicycle Race», og inneheld linja «Get on your bikes and ride 'em». «Bicycle Race» inneheld teksten «Fat bottomed girls, they'll be riding today/So look out for those beauties, oh yeah», slik at begge songane refererer til kvarandre.

## Andre versjonar

Fall Out Boy og The Band Perry framførte songen i lag på CMT Crossroads. Mark Salling song songen i TV-serien *[[Glee]]*.

## Salstrofé

## Medverkande
*Freddie Mercury - solo- og korvokal
*Brian May - elektrisk gitar, solo på refreng og korvokal
*Roger Taylor - trommer
*John Deacon - bassgitar

## Konsertopptak
**[[Queen on Fire - Live at the Bowl]]*
**[[Return of the Champions]]*
**[[Super Live in Japan]]*
**[[Live in Ukraine]]*

## Lister

### Vekeslister

### Årslister

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Fat Bottomed Girls|Fat Bottomed Girls]]» frå ,  den 30. juni 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
* Offisielle Youtube-videoar: original musikkvideo, Live at the Bowl, Queen + Paul Rodgers
* Tekst på den offisielle nettsida til Queen (from *[[Queen Rocks]]*)
*
Ragnhild Skår Nesje

**Ragnhild Lilly Skår Nesje** () var ein norsk lyrikar frå Stryn. 

Nesje fekk allereie som barn sine første dikt trykt i avisa Fjordingen. Ho skreiv seinare humoristiske stykke under psevdonym i Sunnmørsposten, i spalta Nest siste side. Det første diktet i bokform kom på Gyldendal i *Debutant-antologi 1976*.

## Bibliografi
### Bøker
*

*

### I bøker - eit utval
*

*

*

### I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane 

## Kjelder
* Årbok for Nordfjord 1983, s. 13-23

## Bakgrunnsstoff
*Om Ragnhild Skår Nesje i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
Bicycle Race

«**Bicycle Race**» er ein song av det britiske rockebandet Queen. Han vart gjeven ut i 1978 på albumet *[[Jazz av Queen|Jazz]]* og var skriven av Freddie Mercury. Songen vart gjeven ut på singel som ei dobbel A-side med «Fat Bottomed Girls». Songen er kjend for musikkvideoen der mange nakne kvinner syklar i eit sykkelløp på Wimbledon Stadium. Videoen vart redigert eller bannlyst i fleire land.

## Song og tekst
Songen vart skriven av Mercury og var inspirert av den 18. etappen under Tour de France i 1978 som passerte Montreux der bandet spelte inn *Jazz* i Mountain Studios. Songen startar med eit uakkompagnert refreng. Refrenget vert etterfølgd av to vers knytte saman av eit mellomspel, og eit nytt refreng. I midten av sognen er det ein solo spelt med mange sykkelbjøller. Songen har ein uvanleg akkordprogressjon med fleire moduleringar, taktendringar (frå 4/4 til 6/8 og attende), og vokal og gitarharmoniar i mange lydspor.

Teksten inneheld mange referansar til tida han vart skriven i, som religion, Watergate, narkotika, oppdikta heltar (Peter Pan, Frankenstein og Superman) og filmane *[[Haisommer]]* og *[[Star Wars]]*. Songen nemner skodespelaren John Wayne.

Brian May hevda at songen ikkje var sjølvbiografisk og at Mercury ikkje spesielt likte sykling. Trass i teksten var Mercury fan av *Star Wars*.

Songen refererer til «Fat Bottomed Girls» med tekstlinja «fat bottomed girls, they'll be riding today». Dei to songane vart gjene ut i lag som ei dobbel A-side.

## Video

Videoen til songen var kjend for dei 65 nakne kvinnene, alle profesjonelle modellar, som syklar rundt på Wimbledon Greyhound Stadium. Han vart filma av Denis de Vallance. Gruppa leigde stadionet og mange syklar for ein dag, men då butikken var klar over at dei hadde blitt sykla på av mange nakne kvinner, kravde dei at gruppa kjøpte alle sykkelseta. Den originale videoen nytta spesialeffektar for å skjule dei nakne kvinnene.

## Medverkande
*Freddie Mercury - solo- og korvokal, piano, sykkelbjøller
*Brian May - elektrisk gitar, korvokal, sykkelbjøller
*Roger Taylor - trommer, korvokal, sykkelbjøller
*John Deacon - bassgitar, sykkelbjøller

## Lister



## Andre versjonar
Songen er òg spelt inn av
* Blümchen (1996) i ein versjon som samplar den originale songen. 
* Upsilon Acrux (2002) på eit hyllestalbum til Queen 
* Lemon Demon (2005) som bonusspor på *Damn Skippy* 
* Be Your Own Pet (2005) på eit hyllestalbum til Queen
* Between the Buried and Me (2006) på albumet *[[The Anatomy Of]]*
* Mamas Gun (2011) som bonusspor på det andre albumet deira, *The Life and Soul*

Refrenget på songen vart sampla på «C'mon Let Me Ride» av Skylar Grey med Eminem.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bicycle Race|Bicycle Race]]» frå ,  den 30. juni 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
* 
* Tekst på den offisielle nettsida til Queen
Ajía Varvára i Levkosía

**Ajía Varvára** (gresk Αγία Βαρβάρα, tyrkisk *Ayvarvara*) er ein distriktsby på Kypros og ein lokalstyrt busetnad i distriktet Levkosía i Republikken Kypros.

Ved folketeljinga i 2021 hadde busetnaden 2&nbsp;866 innbyggjarar, mot 2&nbsp;204 innbyggjarar i 2011.

## Referansar
Jealousy av Queen

**Jealousy** er ein song av det britiske rockebandet Queen, gjeven ut i 1978 på det sjuande studioalbumet deira, *[[Jazz av Queen|Jazz]]*, og eitt år seinare som den fjerde og siste singelen frå albumet. Han var skriven av Freddie Mercury.

Songen vart berre gjeven ut på singel i seks land, USA, Canada, Brasil, New Zealand og Sovjetunionen, men gjekk ikkje inn på salslistene noko stad. Singelen var den første og einaste singelen til bandet i Sovjetunionen. I Sovjetunionen var B-sida «Don't Stop Me Now», men i dei andre landa var B-sida «Fun It». I 1980 var songen på ei liste songar for sommar-OL 1980 som vart halde i Moskva.

«Jealousy» vart skriven av Mercury. May spelar sin Hairfred akustisk gitar med små stykke pianostreng under gitarbanda for å skape den «summande» effekten til ein sitar. Denne effekten var alt blitt nytta tidlegare på «White Queen (As It Began)», frå *[[Queen II]]*. All vokal var sungen av Mercury.

## Medverkande
*Freddie Mercury - solo- og korvokal, piano
*Brian May - akustisk gitar
*Roger Taylor - trommer
*John Deacon - bassgitar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jealousy (Queen song)|Jealousy (Queen song)]]» frå ,  den 30. juni 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Ophiocordyceps unilateralis

***Ophiocordyceps unilateralis*** er eit kompleks av parasittiske soppartar som snyltar på maur i underfamilien Formicinae.
Dei er blitt funne i tropisk regnskog i Thailand  og Brasil.

Soppen endrar åtferda til mauren og får han til sist til å bita seg fast på undersida av eit blad på eit tre, stort sett i ei åre på bladet, før han døyr. Ein struktur som kan spreia sporane til soppen veks ut frå hovudet til mauren.

## Kjelder
Jéri

**Jéri** (gresk Γέρι, tyrkisk *Yeri*) er ein by på Kypros og ein kommune i distriktet Levkosía i Republikken Kypros. Kommunen vart oppretta i 2011.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunen 9&nbsp;706 innbyggjarar, mot 8&nbsp;235 innbyggjarar i 2011.

Jéri inngår i storbyområdet til Levkosía.

## Referansar
Chicken Run

***Flukten fra hønsegården*** er ein USA-amerikansk stop motion-animasjonsfilm frå 2000. Han handlar om ein flokk høns som blir overtalt av ein rhode island red-hane til å flykta frå hønsegarden ettersom eigarane der er i ferd med å konvertera frå eggproduksjon til hønsepaiproduksjon.

## Engelske stemmer
* Mel Gibson - Rocky
* Julia Sawalha - Ginger
* Miranda Richardson - Mrs. Tweedy
* Tony Haygarth - Mr. Tweedy
* Benjamin Whitrow - Fowler 
* Lynn Ferguson - Mac
* Timothy Spall - Nick
* Phil Daniels - Fetcher
* Imelda Staunton - Bunty
* Jane Horrocks - Babs
## Norske stemmer
* Dennis Storhøi - Rocky
* Suzanne Paalgaard - Inger
* Marianne Krogness - Fru Tvilsheim
* Trond Brænne - Herr Tvilsheim
* Helge Reiss - Fjærvang
* Gjertrud Jynge - Mack
* Ivar Nørve - Nask
* Kim Fangen - Kvarte
* Sigrid Huun - Borghild
* Mia Gundersen - Babs

## Kjelder
Gavrià

**Gavrià**' (gresk Γαβριά) er ein landsby i periferieininga Árta i Ípiros i Hellas. Gavrià høyrer til kommunaleininga Árta i kommunen Árta.

## Referansar
Stróvolos

**Stróvolos** (gresk Στρόβολος, tyrkisk *Strovolos*) ligg i den sørvestlege delen av byområdet til Levkosía på Kypros og er ein kommune i distriktet Levkosía i Republikken Kypros.

Stróvolos inngår i storbyområdet til Levkosía.

## Folketal
Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunen 70&nbsp;823 innbyggjarar, mot 67&nbsp;904 innbyggjarar i 2011.

Folketalet har fordelt seg slik på bydelane:

### Kart

## Referansar
Anfin Øen

**Anfin Øen** () var ein norsk lensmann og politikar frå Hyllestad i Sogn. Han representerte Bondepartiet på Stortinget i tida 1922-30.

Øen var son til ein gardbrukar. Han gjekk åra 1887-89 på landbruksskulen for Nordre Bergenhus. Deretter var han eitt år kontorist på amtskontoret i Nordre Bergenhus, fullmektig same staden i tida frå 1890 til -97. Sidan var han lensmann i Vik i Sogn frå 1897 til han døydde. Jamsides var han frå 1899 styreleiar i Vik Sparebank, også det ei stilling han hadde til 1928. Øen var elles styreformann i Gaula Kraftselskap, i fylkeslandbruksselskapet og 1911-18 i Sogns kommunikasjonskomite. I 1919 vart han utnemnd til formann i den statlege Jordkommisjonen av 1919.

Frå 1900 til 1925 var Øen med i heradsstyret for Vik. Han var varamann til Stortinget frå einmannskrinsen Ytre Sogn i periodane 1906-09 og 1913-15. Med omlegginga til fylkesvalkrinsar fekk han seg stortingsplass ved vala i 1921, -24 og -27. Han var då Bondepartiet sin fyrstekandidat i Sogn og Fjordane, og sat som medlem i Konstitusjonskomiteen i perioden 1922-24. Sidan var han med i Utanriks- og konstitusjonskomiteen frå 1925. I januar 1928 vart han vald til formann i komiteen, men døydde få veker etter.

## Kjelder
*Stortingsbiografi
Fredrik Maseng

**Johan Fredrik Olsen Maseng** () var ein norsk gardbrukar og politikar frå Askim. Han var stortingsmann for Venstre i tida mellom 1909 og 1924.

Maseng var son til ein gardbrukar. Han i gjekk i åra 1888-90 på amtsskulen i heimbygda Askim. Frå 1894 var han gardbrukar på farsgarden Maseng i Askim. Han var aktiv i skyttarlaget og i ungdomslaget, og var ei tid formann i skulestyret i Askim herad.

I to valperiodar, frå 1906 til -12, var han varamann til Stortinget frå Eidsberg krins. I 1909-sesjonen møtte han frå 25.8 til 13.9.09 på tinget i staden for Ludvig Larsen Kragtorp. Ved stortingsvalet 1915 vart han Maseng vald til å representere einmannskrinsen Eidsberg og partiet Venstre på Stortinget. Han vart attvald to gongar, siste gongen frå Østfold fylke. Perioden 1916-18 var han nestformann i Justiskomite nr 3, medan han i dei siste valperiodane var sekretær i Militærkomiteen.

## Kjelder
* Stortingsbiografi
Rosa vokssopp

**Rosa vokssopp** (*Hygrocybe calyptriformis*) er ein beitemarkssopp med rosa hatt. Han er funnen i Europa, Nord-Amerika og Asia. Han er særs sjeldan i Skandinavia og er raudlista i Noreg.

## Kjelder

* Faktaark ISSN1504-9140 nr. 114 frå Artsdatabanken. Utgjeve i 2010.
Nordsjøfartmuseet

**Nordsjøfartmuseet** i Telavåg (òg kalla Tælavåg), som er eit av musea i Museum Vest, opna i april 1998 som ei vidareføring og utviding av ei krigsminnesamling som opna i 1988 i eit naust i Telavåg. Denne krigsminnesamlinga hadde vorte oppretta etter eit kommunalt initiativ, men mykje av innsamlings- og utstillingsarbeidet  var det lokale krefter i Telavåg som stod for. Av di talet på dei som ville sjå krigsminnesamlinga  hadde vore såpass høge allereie fyrste året, sette Sund kommune og Hordaland fylkeskommune året etter i gang eit utgreiingsarbeid for å få opna eit museum i Telavåg. Arkitekt for ein ny museumsbygning vart Paal Kahrs, og grunnsteinen lagt med 8. mai 1995, på 50-årsdagen for frigjeringa av Noreg i 1945. I november 1996 vart Stiftinga Nordsjøfartmuseet i Tælavåg skipa for å stå for drifta av museet.

Krigsminnesamlinga frå 1988 konsentrerte seg framfor alt om krigstragedien i Telavåg, sett frå ein lokal synsvinkel. Med skipinga av Nordsjøfartmuseet vart krigshendingane sett inn i ein større samanheng, både i høve til den andre verdskrigen generelt, og i høve til samtidige konfliktar verda over. Nordsjøfartmuseet sette òg søkeljoset på den såkalla nordsjøfarten, den illegale trafikken mellom Noreg og Storbritannia under den tyske okkupasjonen av Noreg.

Museet har difor både ei utstilling om terroren som råka Telavåg under krigen, og om nordsjøfarten (òg kalla Englandsfarten). Den tyske okkupasjonsmakta fastsette at det skulle vere dødsstraff for å krysse Nordsjøen, ettersom dette var ei vanleg fluktrute for dei som måtte eller ynskte å kome seg over til Storbritannia. Dei fleste flykta for å verve seg til dei allierte styrkane, og mange våga livet for å frakte våpen, agentar og utstyr attende til motstandsrørsla i Noreg. Motstandskampen i Noreg hadde truleg ikkje vore mogleg utan desse operasjonane. Telavåg var eit sentralt utgangspunkt for denne farefulle, løynde sjøreisa. På Nordsjøfartmuseet vert det gjeve eit innblikk i liva til dei som trossa forbodet.

Terroren som råka den vesle fiskarbygda Telavåg under krigen, den såkalla Telavågtragedien, har likeeins ein vesentleg plass i utstillinga. Ingen andre stader i Noreg vart så hardt råka av tysk terror som Telavåg. Opptakten var ei skotveksling 26. april 1942 mellom Gestapo-offiserar og to norske Kompani Linge-agentar i Telavåg, då to av Gestapooffiserane og ein norsk agent vart drepne. 30. april 1942 vart alle menn mellom 16 og 60 år i Telavåg arresterte, 1. mai 1942 vart resten av dei som budde i Telavåg arresterte, og heile Telavåg vart deretter brent ned og jamna med jorda.  Mennene vart sende til tyske konsentrasjonsleirar, der 31 døydde, medan kvinnene, borna og dei eldre vart internerte i Noreg.

## Bakgrunnsstoff
* Nordsjøfartmuseet
Meridianhøgd

**Meridianhøgd** er høgda til ein himmellekam, i bogemål, over horisonten når han passerer meridianen til staden.

## Kjelder

*
Meridianplan

Eit **meridianplan** for ein observasjonsstad er eit plan som inneheld den vesle aksen til ein ellipsoide kring punktet, symmetriaksen, og som samstundes går gjennom observasjonsstaden. 

## Kjelder

*
Meridiansirkel

Ein **meridiansirkel** er eit passasjeinstrument oppstilt i meridianen og utstyrt med nøyaktig avlesingssirkel for måling av høgda til ein himmellekam. Om ein kjenner polhøgda på observasjonstaden, kan ein avgjere koordinatane til stjernene (rektascensjon og deklinasjon) ved å avlese kulminasjonshøgdene og tidene for meridianpassasjane. Om ein kjenner koordinatane til ei stjerne, kan meridiansirkelen nyttast til tids- og polhøgdeavgjersler. 

Den første meridiansirkelen vart konstruert av Ole Rømer i 1704. Moderne meridiansirklar er automatisert og knytt til datamaskinar.

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
*Gautier meridiansirkel
Museum Vest

**Museum Vest** er ei stifting som vart skipa i 2005 som eit resultat av den nasjonale museumsreforma, den såkalla konsolideringa, som skulle styrke musea ved å etablere større og meir robuste einingar. Museum Vest, som har hovudkontor i Sandviksboder 20 i Bergen, fungerer som eit regionsmuseum for nokre av omegnskommunane til Bergen, Austevoll, Sund, Fjell, Øygarden, Askøy, og på nokre særskilde felt òg for Bergen. Til å byrje med femna stiftinga om Norges Fiskerimuseum i Bergen, Det Hanseatiske Museum og Schøtstuene i Bergen, Kystmuseet i Øygarden, Herdla Museum og Nordsjøfartmuseet. Frå og med 2008 vart museet Fjell festning tilslutta Museum Vest.

Museum Vest er ikkje berre eit regionsmuseum, men òg eit tema-museum, altså eit museum som særskild tek for seg spesifikke tema. Den faglege profilen er ei samanfatting av spesialfelta til dei ulike avdelingane, og gjeld fiskeri og havbruk, fiskeforedling og fiskehandel, inkludert soga om hanseatane; krig og okkupasjon under andre verdskrigen, forsvar og menneskerettar; kystkultur med særleg vekt på energiperspektivet. På disse fagområda har museet ambisjonar som strekkjer seg ut over det regionale nivået. Etter førespurnad frå Kulturrådet har Museum Vest difor teke på seg eit nasjonalt nettverksansvar for fagområdet fiskeri og kystkultur.

Musea i Museum Vest har ein felles direktør, som er direktøren for Museum Vest. Styret for Museum Vest er samansett av representantar frå styra til einskilde musea, i tillegg til direktøren i Museum Vest og ein representant for dei tilsette. Ansvaret for museumsdrifta er knytt til dei einskilde musea, som har sine eigne driftsbudsjett, men funksjonar som personalforvalting, rekneskap og marknadsføring er organisert som fellestenester. Dei tilsette arbeider mykje i ulike faggrupper, med ansvar for formidling, samlingar, marknadsføring og liknande. Eigedomsretten til bygningar og samlingar ligg framleis hjå dei opphavlege eigarane, anten det er vedkomande kommune eller ei stifting.

## Bakgrunnsstoff
* Museum Vest om seg sjølv
Meton-syklus

**Meton-syklus** eller **månesyklus** er ein periode på nær 19 år der månefasane vil gjenta seg på dei same dataone. Dette vart oppdaga av grekaren Meton frå Aten i 432 fvt. Meton-syklusen er 235 synodiske månader (6939,69 dagar, eller nesten nøyaktig lik 19 tropiske år (6939,60 dagar). Årets løpenummer i Meton-syklusen (om ein lar første syklus byrje i år 1 fvt.) vert kalla gyllentalet, og dette vart i den julianske kalenderen nytta til utrekning av påskefullmånen. Meton-syklusen danna grunnlaget for utrekninga av lunisolarkalendrar.

## Kjelder

*
Astronomisk middag

**Middag** er det tidspunktet i løpet av døgnet då sola står høgast på himmelen, det vil sei på den nordlege halvkula passerer meridianen i sør, og på den sørlege halvkula i nord. *Sann middag* refererer til den verkelege sola, medan *middelmiddag* syner til middelsola. Av praktiske årsaker vert den borgerlage middagen sett til når middelsola passerer ein normalmeridian, som er vald felles for fleire land, slik at dei har same tidssone.

*Middagshøgda* er høgda til sola over horisonten ved middag. *Middagslinja* er skjeringslinja mellom meridian- og horisontplanet. Endepunkta til linja er sørpunktet og nordpunktet på horisonten.

Det motsette av middag er midnatt.

## Kjelder

*
*
*

## Bakgrunnsstoff
Mikrometeoritt

**Mikrometeorittar** er små meteoridar, med diameter mindre enn 1/10 mm, som frå verdsrommet trengjer inn i atmosfæren. Dei vert bremsa opp, men fordampar ikkje og fell som eit støvregn ned mot jordoverflata. 

## Kjelder

*
Miksa Hell

**Miksa Maximilian Hell** () var ein ungarsk astronom og ordinert jesuitt-prest frå Kongedømet Ungarn.

Frå 1755 var han direktør ved observatoriet i Wien og professor ved universitetet i Wien. Etter oppdrag frå Christian VII av Danmark-Noreg reiste han i 1768 saman med János Sajnovics til Vardø for å følgje Venus-passasjen føre solskiva, slik at ein for første gang kunne rekne ut den nøyaktige avstanden mellom sola og jorda. Under reisa vart breiddegraden til mange stader i Norge avgjort ved observasjon av sol og stjerner. Hell bygde observatorium i Vardø og fann lengde- og breiddegraden til staden med stor nøyaktigheit etter metodane på den tida. 

Dei viktigaste verka til Hell er *Elementa algebrae* (1745), *Elementa mathematicae* (1755), *Observatio transitus Veneris* (1770), *Tabula geographica Ungariae veteris* (1801) og *Reise nach Wardoe* (1835).

Krateret Hell på månen er namnsett etter han.

## Kjelder

*
Milutin Milanković

**Milutin Milanković** () var ein serbisk matematikar, astronom, klimatolog, geofysikar og sivilingeniør. 

Milanković var professor i Beograd frå 1909 og direktør ved observatoriet der. Han arbeidde med termodynamiske og klimatologiske emne og er kjent for undersøkingane sine av klimaendringar på grunn av variasjonar i stillinga til jorda og banen i forhold til sola. Han stilte opp ein kurve med tanke på istidsinndelinga, Milanković-syklusane, for endringar i solstrålingsintensitet over dei siste 600 000 år (seinare utvida til 1 million år).

Krateret Milankovic på den andre sida av månen er namnsett etter han. Det same er eit krater på Mars. 

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
Stivtorvmose

**Stivtorvmose** (*Sphagnum compactum*) er ein torvmose med korte og stive greiner. Hovuda er som regel spragla i grønt, gult og brunt. Sporehusa er kulerunde og brunsvarte.

## Kjelder
;Referansar

* ''Stivtorvmose - Sphagnum compactum''  av Kjell Ivar Flatberg/NTNU Vitenskapsmuseet
Mirach

**Mirach** eller **Beta Andromedae** (Beta And, β And, β Andromedae) er ei markant stjerne nord i stjernebiletet Andromeda. β Andromedae ligg nordaust for den store firkanten i Pegasus og er teoretisk synleg for alle observatørar nord for 54° S. Galaksen NGC 404, som òg vert kalla Mirach-spøkjelset, er synleg sju bogeminutt unna.

Stjerna har ein midlare tilsynelatande storleiksklasse på 2,05, som gjer ho til den mest lyssterke stjerna i stjernebiletet. Luminositeten varierer noko frå storleiksklasse +2,01 til +2,10. Basert på parallaksemållingar, ligg ho kring 197&nbsp;lysår frå jorda. Den tilsynelatande storleiksklassen til stjerna er redusert med 0,06 på grunn av ekstinksjon skapt av gass og støv langs siktelinja.

## Eigenskapar
Beta Andromedae er ei raud kjempe med spektralklasse M0&nbsp;III. Sidan 1943 har spekteret til denne stjerna vore eit stabilt ankerpunkt som andre stjerner vert klassifisert etter. Ein mistenkjer at ho er ei halvregulær variabel stjerne med tilsynelatande storleiksklasse som varierer frå +2,01 til +2,10. På dette stadiet i utviklinga til stjerna, har den ytre envelopen utvida seg til å bli kring 100 gonger så stor som sola. Ho stråler 1&nbsp;995 gonger kraftigare enn sola med ein effektiv temperatur på 3&nbsp;842&nbsp;K.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Beta Andromedae|Beta Andromedae]]» frå ,  den 1. juli 2016.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av Mirach
*
Skuggemaur

**Skuggemaur** (*Stenamma debile*) er ein maur i skuggemaurslekta. Han har ei treg rørsle og spelar daud om han vert uroa.

Arten har ei sterkt avgrensa utbreiing i Noreg, der han er funnen i edellauvskog langs Sørlandet frå Kragerø til Kristiansand. Mogelegvis finst han òg i passande naturtypar på Sørvestlandet.

I Noreg er arten raudlista og rekna som sårbar.

## Raudlistevurdering
Bestanden er vurdert til truleg kraftig fragmentert fordi arten er svært varmekjær og kresen i habitatvalet slike over halvparten av individa blir antatte å finnast i relativt små og isolerte delpopulasjonar. Spreiings- og etableringspotensialet til arten er lite kjent. Pga. overnevnte påverknadsfaktorar er både førekomstareal og kvalitet på habitata under pågåande reduksjon.

**Konklusjon:** Skuggemaur er vurdert som sårbar (VU) fordi arten har eit svært avgrensa utbreiingsområde og førekomstareal der bestanden er kraftig fragmentert og kvaliteten på habitatet og tal lokalitetar er i tilbakegang.

## Kjelder

* ''Skyggemaur - Stenamma debile''  av Frode Ødegaard, Arnstein Staverløkk og Jan Ove Gjershaug. Utgjeve av Norsk institutt for naturforskning.
Hakon Magne Wrangell

**Hakon Magne Valdemar Wrangell** () var ein norsk skipsreiar og stortingsrepresentant frå Haugesund. Han representerte tre ulike partigrupper på Stortinget i tida 1903-09 og 1922-27.

Wrangell var son til ein telegrafist. Sjølv utdanna han seg til handelsmann, starta i 1880 opp eiga forretning i heimbyen. Han dreiv både handel og som skipsreiar, frå 1902 også kvalfangarselskap. I  tiåra etter 1900 var han ein av dei tre mektige skipsreiarane i Haugesund. Han var mellom anna styreleiar i Haugesund Privatbank og formann i Englandsrutekomiteen. I 1896 var han medlem i ein departementskomite om vrakarlova.

Wrangell var medlem av bystyret i Haugesund i samanhengande 41 år, frå 1887 til 1928. Han var ordførar 1894-95, 1897 og 1899.

Han representerte Haugesund på Stortinget frå 1903 til 1909, vald 1903-06 for Moderate Venstre og 1906-09 for Samlingspartiet. Han var medlem i næringskomite nr 1, sekretær i komiteen 1906-09. Både i 1904-, 1906-, 1907- og 1908-sesjonane var han permittert i opptil 2-3 månader. Seinare, 1922–24 og 1925–27, vart han vald frå valkrinsen som omfatta kjøpstadene i Vest-Agder og Rogaland. Då vart han vald på programmet til Frisinna Venstre. Begge desse valbolkane var han nestformann i Næringskomite nr 1.

Frå 1927 til 1930 var Wrangell president i Norges Rederiforbund.

## Kjelder
*Stortingsbiografi
Peder P. Næsheim

**Peder Pedersson Næsheim** () var ein norsk grosserar og politikar frå Stavanger. Han representerte partiet Venstre på Stortinget i to valperiodar.

Næsheim var son til ein bøkker. 14 år gammal byrja han som kontorist og handelsreisande, noko han var i 13 år. I 1898 starta han i heimbyen Stavanger opp eiga grossistforretning i mjøl- og kolonialvarer. Han var medlem av bystyret i Stavanger frå 1907 til -24. Elles hadde han ei mengd tillitsverv, både lokalt og nasjonalt.

Næsheim var perioden 1913-15 varamann til Stortinget frå Holmen krins i Stavanger. Han møtte i 1914 frå 10. mars i staden for Søren T. Årstad, medlem i Justiskomite nr 2. Valperioden 1916-18 var han den same einmannskrinsen sin faste representant på tinget, då som sekretær i Tollkomiteen.

## Kjelder
*Stortingsbiografi