open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Magnesium

**Magnesium** er eit grunnstoff med atomnummer 12 og kjemisk symbol **Mg**. Det er eit jordalkalimetall. 

## Særlege kjenneteikn

Brannar i magnesium er vanskelege å slukka da metallet brenn både i nitrogen og karbondioksid. Magnesium brenn med ein klar, kvit flamme. 

## Bruk

Magnesium vert brukt som reduksjonsmiddel i produksjon av uran og andre metall frå salta deira. 

Hydroksid, klorid, sulfat og sitrat av magnesium vert brukt i medisin. 

Metallet vert brukt i legeringar. 

## Historie

Magnesium vart oppdaga av Sir Humphrey Davy i 1755.

## Biologisk rolle

Magnesium er viktig for plantar og dyr. Nokre enzym er avhengige av magnesium for å verka rett. 

Klorofyll inneheld magnesium. 

## Førekomst

Magnesium er det åttande vanlegaste grunnstoffet på jorda, men finst ikkje i fri form i naturen. Mange mineral inneheld magnesium. Dolomitt og magnesitt er to av desse. 

## Kjemi

I sambindingar har magnesium oksidasjonstrinn +2.

Magnesiumklorid (MgCl_2) og Magnesiumoksid (MgO) er vanlege magnesiumsambindingar. 

## Isotopar

## Tryggleik

Magnesium reagerer eksotermt med luft og vatn.

## Sjå også
* Grunnstoffliste
* Periodesystemet
* Isotoptabell

## Bakgrunnsstoff
* WebElements.com - magnesium
* Magnesium
Rettsvitskaplege omgrep på latin

Mange **[[rettsterm|rettsvitskaplege omgrep]]** er på **[[latin]]**, ettersom dei europeiske rettstradisjonane i stor grad bygger på romarretten.

Dette er eit oversyn over nokre slike omgrep:

*de lege lata
*de lege ferenda
*de sententia ferenda
*lex posterior
*lex specialis
*lex superior
Det tyske rettssystemet

**Det tyske rettssystemet** er eit system av domstolar som tolkar og gjer seg nytte av lovene i Tyskland.

## Historie
Det tyske rettssystemet er som fleire av dei kontinentaleuropeiske rettssystema prega av romarretten. Frå 1200-talet til 1500-talet byrja denne å verte importert frå Nord-Italia. Romarretten vart dels sidestilt med, dels tok den over for dei enkelte germanske stamme-rettssystema. Romarretten pregar den tyske retten i dag særskilt gjennom den systematiske rettsutviklinga på 1800-talet.

Grunnleggjande for den tyske retten i dag er òg, ikkje minst, erfaringane frå 1933 til 1945 med den barbariske naziretten. Desse gav grunnlaget for ein omfattande debatt om rettspositivismen og den "over-positive" retten. Debatten gjekk m.a. på "når er rett ikkje lenger rett", eksistensen av ein naturrett og skiljet mellom positiv rett og moral. Desse spørsmåla fekk dels svar gjennom utviklinga av det internasjonale menneskerettsomgrepet.

## Rettsområde (Rechtsgebiete)

* Privatrecht (Privatrett)
::Den tyske privatretten er regulert gjennom ei rad enkeltlovar (Einzelgesetzen) men har sentrum i lovasamlinga *[[Bürgerliches Gesetzbuch]]* (BGB) (norsk: den borgarlege/sivile lovboka), som byrja å verka frå 1. januar 1900. I Austerrike er den tilsvarande lovsamlinga *Allgemeines Bürgerliches Gesetzbuch* (ABGB) og i Sveits *Schweizer Zivilgesetzbuch* (ZGB).

* Öffentliches Recht (Offentleg rett) omfattar normer som gjer kompetanse til å nytte offentleg vald eller å gje offentlege plikter.

* Strafrecht (Strafferett)
Advokatfullmektig

Ein **advokatfullmektig** er ein person som har teke juridisk embetseksamen (graden cand.jur.), eller ein Mastergrad i rettsvitskap, men enno ikkje har fått advokatløyve. Advokatfullmektigen er tilsett hos ein advokat som har ansvaret for det advokatfullmektigen gjer.

Advokatfullmektigen kan få advokatløyve etter vanlegvis minst 2 års praksis. I tillegg må advokatfullmektigen vanlegvis ha prosedert 3 sivile saker av tilstrekkeleg omfang på eit akseptabelt vis. 

Reglane om dette står i domstollova.
Operasjon Condor

**Operasjon Condor** (spansk *Operación Cóndor*, portugisisk *Operação Condor*) var ein organisasjon som dreiv ein hemmeleg «skiten krig» mot venstreopposisjonen i Sør-Amerika i åra frå 1973 til om lag 1980. Det er vanleg å rekne med at ca. 30&nbsp;000 menneske blei drepne. Mange av desse blei torturerte i hel og mange berre «forsvann» utan at slektningane deira fekk vite noko hos politiet eller fekk ei grav å gå til. Ein spesialitet var å kaste ut folk frå fly eller helikopter når torturistane meinte dei ikkje kunne få meir ut av dei.

Initiativet til Operasjon Condor kom frå den chilenske generalen Augusto Pinochet, som hadde leidd militærkuppet mot den folkevalde sosialistiske presidenten Salvador Allende 11. september 1973. Med støtte frå den USA-amerikanske etterretningsorganisasjonen CIA blei det organisert ein fleirnasjonal terrororganisasjon med namnet Operasjon Condor. Organisasjonen skulle også forfølgje venstreorienterte som flykta frå Sør-Amerika til USA eller Europa. Med i organisasjonen var representantar frå USA, Chile, Argentina, Bolivia, Brasil, Paraguay og Uruguay. 

I 1980-åra blei mange av erfaringane frå torturen og terroren Operasjon Condor dreiv med bruka i tilsvarande «skitne krigar» som lokale regime med støtte frå USA førte mot venstreopposisjonen i Mellom-Amerika. Den nyutnemnde (2005) sjefen for all USA-amerikansk etterretning, John Negroponte, spela ei sentral rolle i området på denne tida.
Den fornærma

Med **den fornærma** meiner ein innan rettsvitskapen (på nynorsk) den personen som har vorte utsett for ærekrenkjing e.l. Sjå elles den krenkte
Den krenkte

Med **den krenkte** meiner ein innan rettsvitskapen (på nynorsk)) den personen som har vorte utsett for t.d. vald, seksuelle overgrep eller økonomiske brotsverk. Sjå elles den fornærma.
Antonio Gramsci

**Antonio Gramsci** () var ein italiensk journalist og ein av dei viktigaste sosialistiske tenkjarane på 1900-talet. Gramsci var fødd på Sardinia i Italia. Han studerte ved universitetet i Torino, den leiande industribyen i landet, og blei kjend med mellom andre den seinare kommunistleiaren Palmiro Togliatti. 

## Liv og virke
Gramsci arbeidde som journalist i ei avis som høyrte til det italienske sosialistpartiet PSI, og frå 1919 var han med å gi ut tidsskriftet *Ordine Nuovo*, som gjekk inn for eit arbeidarrådssystem med *direkte* demokrati. I 1921 gjekk Gramsci med i det italienske kommunistpartiet PCI, som blei danna det året. Han stod i motsetning til leiaren Amadeo Bordiga, som han meinte førte ein sekterisk politikk. I 1926 vann han fram på det no illegale partiet sin kongress i Lyon i Frankrike, men same året blei han arrestert, og sat resten av livet i Benito Mussolini sine fascistiske fengsel.

Det er såleis ikkje som praktisk-politisk leiar han er blitt kjend. Men i fengsel, trass i sjukdom og ymse vanskar, skreiv han ei rekkje notatbøker der han mellom anna skisserer ein sosialistisk strategi for utvikla land, som måtte vere heilt annleis enn bolsjevikane sin revolusjon i det tilbakeliggjande Russland. Gramsci sine notatbøker, som først blei kjende etter han var død, la mykje av grunnen for det italienske kommunistpartiet si politiske frigjering frå sovjetisk dominans etter andre verdskrigen. 

## Ideologi
Gramsci meinte ein på venstresida måtte slutte å tenkje *før* eller *etter* «revolusjonen». Sosialismen må vere ein prosess «i uavbroten utvikling i eit styre der fridommen er organisert og kontrollert av folkefleirtalet». Særleg viktig er arbeidarklassen sine eigne demokratiske organ, fagforeiningane og arbeidarråda. Desse må liggje i botnen for eit verkeleg arbeidardemokrati, ifølgje Gramsci. 

I Russland hadde tsar-staten vore alt og det sivile samfunnet ingenting, men slik er det ikkje i utvikla land, meinte Gramsci. Det «nasjonale terrenget» er heilt annleis i til dømes Italia. Derfor kunne ikkje endring skje ved eit frontalangrep på ei statsmakt som mesta berre bygde på vald, som i det gamle Russland. I Vest-Europa har den beståande staten eit massegrunnlag i det sivile samfunnet, og byggjer normalt meir på ideologisk *hegemoni* enn direkte vald, og sikrar seg samtykke frå mange av dei styrte gjennom dei «hegemoniske apparata» sine, blant anna massemedia. Sosialistane må derfor føre ein langvarig «stillingskrig» for at ei mot-hegemonisk politisk-kulturell blokk frå venstre skal avløyse den rådande borgarlege maktblokka. Alliansespørsmålet blir avgjerande viktig, og all sekterisme negativt. 

Gramsci si tenking rundt sosialistisk strategi spela ei stor rolle for utviklinga av ei uavhengig og demokratisk linje i det italienske og seinare det spanske og franske kommunistpartiet, den såkalla eurokommunismen.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*Antonio Gramsci i marxists.org
Kalsium

**Kalsium** er eit grunnstoff med kjemisk symbol **Ca** og atomnummer 20. Det høyrer til jordalkalimetalla og er plassert i gruppe 2 og periode 4 i periodesystemet.

## Særlege kjenneteikn

Kalsium er eit gråaktig metall. 

## Bruk

Kalk (kalsiumhydroksid, Ca(OH)_2) blir mellom anna brukt til kalking av vassdrag, dyrkbar jord og grasplenar for å redusera syrenivået (auka pH-en) og dermed betra levekåra for fisk og nyttevekstar.

Kalsiumoksid vert nytta i stålproduksjon. 

## Historie

Sambindingar av kalsium har vore kjende i lang tid. Kalsiummetall vart isolert første gong i 1808. Sir Humphrey Davy gjorde dette ved elektrolyse av ein blanding av kalsiumoksid og kvikksølvoksid.

## Biologisk rolle

Kalsium er viktig for plantar og dyr. Tenner og skjelett er for ein stor del bygd opp av kalsiumfosfat.

Mennesket sitt dagsbehov av kalsium er mellom 800 og 1500 mg.

## Førekomst og framstilling

Kalsium er det femte vanlegaste grunnstoffet på jorda. Det vert for det meste funne som kalsiumkarbonat. 

## Kjemi og sambindingar

Ved romtemperatur reagerer kalsium sakte med luft, men ved høg temperatur brenn metallet kraftig og kalsiumoksid (CaO) vert danna. 

 2Ca(s) + O_2(g) > 2CaO (s) 

Kalsiumhydroksid (Ca(OH)2) og Kalsiumkarbonat (CaCO3) er andre viktige sambindingar.

## Isotopar

## Tryggleik / Forholdsreglar

## Sjå også
* Kalkstein
* Krit
* Grunnstoffliste
* Periodesystemet
* Isotoptabell

## Referansar

* Geoff Rayner-Canham *Descriptive Inorganic Chemistry 2.ed*, New York 2000
* WebElements
* Kalsium
Standard temperatur og trykk

Temperatur og trykk kan variera frå stad til stad på jorda, og kan dessutan variera på den same staden til ulike tider. Sidan desse verdiane er svært viktige i mange kjemiske og fysiske prosessar, særleg i samband med målingar, har det vore nødvendig å definera **standardtilhøve for temperatur og trykk**.

Innan kjemien refererer **standard temperatur og trykk** (**STP**) til den eksakte temperaturen 0°C (273,15&nbsp;K) og eit trykk på 1&nbsp;atm (101,325&nbsp;kPa). Desse tilhøva tilsvarar smeltepunktet for vatn og det normale lufttrykket ved havflata.

Ein refererer somme tider også til **standard romtemperatur og trykk** (**SATP**), som er lik 25&nbsp;°C (298,15&nbsp;K) og 100&nbsp;kPa. Sjølv om det er fleire variasjonar av denne definisjonen, er det vanlegast å bruka temperaturen og trykket der likevektskonstanten for autoioniseringa av vatn er 1,0×10−14 (dvs. at nøytral pH er 7,0).
Sund

**Sund** er delar av hav som er innsnevra av landmassar, slik at ein kan sjå eller symja frå den eine til den andre sida. 

Innan skipsfarten har sund vore viktige fordi dei band saman ulike hav og gjorde at reisande kunne segla gjennom heller enn rundt eit kontinent. Men sunda kunne òg lett bli kontrollerte av lokale innbyggjarar som kravde toll eller løysepengar for å sleppa skip forbi.

Fleire norske byar er tilknytte sund og har fått namn etter dei, til dømes Farsund, Kristiansund og Ålesund.

## Kjende sund
* Beringsundet
* Danmarksundet
* Dardanellane
* Gibraltarsundet
* Øresund
Støtteadvokat

**Støtteadvokat** eller **bistandsadvokat** er ein advokat som på det offentlege sin kostnad skal take seg av interessa til offeret (den skadelidne) i særlege grove straffesaker, altså saker som den offentlege påtalemakta reiser mot ein person som det er grunn til å tru har stått attom eit sers alvorleg brotsverk. Hovudregelen etter norsk og mange andre lands strafferett er at ei straffesak berre har å gjere med den offentlege påtalemakta på den eine sida mot den eller dei personane som vert rekna for å ha gjort brotsverket på den andre sida, medan offeret for brotsverket berre har status som eitt av eventuelt fleire vitne i saka. Men når det gjeld visse typar særleg grove brotsverk mot personar, vil offeret ha eiga interesse av utfallet av straffesaka og trong til å få kravt inn skadebot og oppreising for ikkje-økonomisk tap i samband med straffesaka. Difor er det rimeleg at det offentlege tek kostnadene ved ein advokat som kan hjelpe offeret i samsvar med særskilde reglar i denne typen straffesaker.

Offeret for brotsverket vil som hovudregel ha krav på støtteadvokat dersom straffesaka gjeld seksuelle overgrep, valdtekt, freistnad på valdtekt, incest, vald i nære relasjonar (såkalla familievald), menneskehandel, kjønslemlesting, tvangsekteskap, brot på forbod mot at ein særskild person tek kontakt eller kjem på vitjing, eller når det gjeld rettsmøte om forbod mot kontakt og vitjing i eigen heim, eller offeret er påført stor fysisk eller psykisk skade.

Dersom ein person under 18 år er avliden som fylgje av eit brotsverk, har foreldra krav på støtteadvokat i samband med straffesaka. I andre høve kan det òg vurderast om offeret har særskild trong for støtteadvokat som det offentlege bør ta kostnadene for.

Støtteadvokaten skal hjelpe offeret under både etterforskinga av brotsverket og under den straffesaka som påtalemakta eventuelt reiser. Støtteadvokaten kan såleis hjelpe til med å melde frå til påtalemakta (politiet) om brotsverket, gjere greie for offeret for gangen i straffesaka, og førebu offeret på å kunne forklare seg i ei komande rettssak. Støtteadvokaten har rett til å vere til stades under tilleggsavhøyr som offeret skal møte til hjå politiet, eller vere til stades når born skal avhøyrast i domaravhøyr. Advokaten skal dessutan syte for at offeret får informasjon om viktige steg som vert gjort i etterforskinga, og at offeret får innsyn i saksdokumenta. Under sjølve rettssaka skal advokaten fremje offerets interesser, inklusive å setje fram krav om skadebot mot den skuldige. Skulle saka på eit eller anna stadium verte lagt bort av påtalemakta, skal støtteadvokaten klage på avgjerda dersom offeret krev det. Det er òg støtteadvokatens oppgåve å fremje søknad om valdsoffererstatning frå det offentlege, eit krav som i særlege høve vil kunne verte godteke sjølv om det ikkje vart fellande dom i straffesaka. 

## Bakgrunnsstoff

*Om støtteadvokat (bistandsadvokat) på internettsidene til Advokatforeningen.

## Litteratur
* Anne Robberstad. *Bistandsadvokaten*. Oslo 2014, Universitetsforlaget. ISBN 978-82-15-02262-8
Aktor

**Aktor** er ein person med juridisk embetseksamen som representerer påtalemakta i ei straffesak for domstolane. Aktor skal føre prov for at sakgjevne er skuldig, og argumentere for at den som vert kjend skuldig, skal ha ein viss straff. Det er ein føresetnad at aktor skal vere nøytral i den meininga at han må òg føre eventuelle prov som òg er til gunst for sakgjevne.

I Noreg kan Riksadvokaten, statsadvokatar og dei juristane som er tilsett i politiet som politifullmektigar, politiadvokatar og politiinspektørar, vere aktorar. I de fleste av sakene for tingrettane, som er sakene på det lågaste nivået i domstolsystemet, er det til vanleg juristar i politidistriktet som fungerer som aktorar, medan statsadvokatane tek seg av sakene for høgare domstolar og når meir alvorlige saker er oppe til avgjerd. Riksadvokaten kan i somme sjeldsynte høve, særleg om saka er sers prinsipielt viktig, ta oppgåva som aktor når saka står for Høgsterett.
Sundag

**Sundag** eller **søndag** har i mange tradisjonar vore rekna som den første dagen i veka, men har sidan ein ISO-standard innført i 1973 vorte rekna som den sjuande og siste dagen i veka.

Namnet sundag kjem av norrønt *sunnudagr* og tyder 'soldag' , jamfør det latinske namnet *dies solis*.

## Sundag som heilagdag

Innan dei fleste retningane av kristendommen er sundag den heilagaste dagen, og blir sett av til kvile, kyrkjegang og refleksjon.

Mange kristne samfunn har på grunn av dette innført sundag som ein offentleg høgtidsdag der vanleg arbeid ikkje blir utført, og mange utsalsstader er stengde. Den norske heilagdagslova slår òg fast at det skal vera heilagdagsfred på heile sundagen.

## Kjelder
Pedagogikk

**Pedagogikk** er eit vitskapleg fagområde som tar for seg spørsmål knytt til undervising, oppdraging, læring og utvikling og dei verkemidla, metodane og teoriane ein nyttar for å oppnå dette. Pedagogikk er nært knytt opp mot fagområda psykologi, filosofi og sosiologi.

Ein deler gjerne inn pedagogikk i tre paradigme:
* Behaviorisme
* Kognitivisme
* Sosiokulturalisme

## Sjå òg
*Barndom
*Utdanning

## Bakgrunnsstoff

*
Behaviorisme

**Behaviorismen** er ei retning innan psykologien som voks fram ved byrjinga av 1900-talet. Retninga byggjer på å forska vitskapleg på **åtferd** ved å observera henne heller enn å ty til introspeksjon. Retninga har hatt stor innverknad på behandlinga av psykiske lidingar.

Ein av idéane bak behaviorismen er at fri vilje ikkje finst, men at all åtferd er bestemt av ein samverknad av påverknader frå gener og miljø.

Behaviorismen fekk ry som ein vitskap gjennom forskinga til B.F. Skinner med operant betinging og dei klassiske hundeforsøka til Ivan Pavlov med klassisk betinging.

Sidan 1970-talet har interessa for den tradisjonelle behaviorismen gått ned til fordel for kognitiv psykologi. 

Behaviorismen har sterkt fokus på klassisk betinging som læringsform, og miljøet vert dermed kjelda til danninga av personlegdomen gjennom måten det påverkar individet på. For behavioristane er det viktig at inga åtferd kan skje utan ein påverknad. Dette er grunnlaget for samanhengen mellom stimulus og respons, som kanskje er det behaviorismen er mest kjend for (Bø & Helle, 2002; Imsen, 1991).

Ei behavioristisk grunnhaldning vil ha fokus på formidling av informasjon (Ludvigsen, 2002). Kunnskapssynet er empirisk (Dysthe, 1999), noko som inneber at ein ser på kunnskap som erfaringar ein skaffar seg igjennom sansane (Magee, 1999). Fokus vert retta mot assosiasjonar mellom mentale prosessar og handlingar (Greeno m. fl., 1996). Undervisningssynet er dermed instruksjonalistisk, noko som medfører at kunnskapar er noko som kan overførast – instruerast – frå ein aktør til ein annan.

Viktige omgrep i denne tradisjonen er: Stimulus-respons, små suksessar, fokus på resultat og positiv forsterking (Dysthe, 2001a; Wilson & Myers, 2000).

Watson, Skinner og Thorndike er døme på teoretikarar frå denne tradisjonen. I eit instruksjonalistisk læringsmiljø er det altså lagt til rette for at ein kompetent person, som oftast læraren, skal ha høve til å formidle sine erfaringar til mindre kompetente lærande.

### Kjelder
* Svensk Wikipedia
* Engelsk Wikipedia
* Bø, I., & Helle, L. (2002). Pedagogisk ordbok. Oslo: Universitetsforlaget AS.
* Dysthe, O. (1999). Ulike teoriperspektiver på kunnskap og læring. Bedre skole.
* Dysthe, O. (2001a). Dialog, samspel og læring. Oslo.: Abstrakt forl.
* Greeno, J. G., Collins, A. M., & Resnick, L. B. (1996). Cognition and learning. In B. D. & C. R. (Eds.), Handbook of educational psychology (pp. 15-46). New York: Macmillan.
* Imsen, G. (1991). Elevens Verden (2. utgåve ed.). Oslo: TANO AS.
* Ludvigsen, S. (2002, 140302). Studentaktive arbeidsformer - Læring og IKT. Paper presented at the Kvalitetsreforma ved HVO, Høgskulen i Volda.
* Magee, B. (1999). Filosofi (J.-E. E. Hanssen, Trans.). Oslo: N.W. Damm & søn AS - Teknologisk forlag.
* Myhre, R. (1993). Grunnlinjer i pedagogikkens historie. Oslo: Ad Notam Gyldendal Norsk Forlag AS.
* Wilson, B. G., & Myers, K. M. (2000). Situated Cognition in Theoretical and Practical Context. In D. Jonassen & S. M. Land (Eds.), Theoretical Foundations of Learning Environments (pp. 57-88). Mahwah NJ: Lawrence Erlbaum Associates.
GNU General Public License

**GPL** (**G**eneral **P**ublic **L**icense) er ein lisens mykje brukt i programvare, som Linux, Linuxkjernen og GNU-verktøy og program. Under GPL kan du fritt bruke og endre til dømes kode så lenge du lanserer alle endringar under GPL og gir fri tilgang til kjeldekoda.

## Bakgrunnsstoff
* The GNU General Public License (engelsk)
* Frequently Asked Questions about the GNU GPL
Henrik Nordbrandt

**Henrik Nordbrandt** () var ein dansk forfattar og lyrikar.

Han budde største delen av det vaksne livet sitt utanfor Danmark, i Tyrkia, Hellas og Spania. Dei siste åra av livet budde han på Østerbro.

## Bibliografi
* 1966 *Digte*, dikt, (Gyldendal, København) 	
* 1967 *Miniaturer*, dikt, (Gyldendal, København) 	
* 1969 *Syvsoverne*, dikt, (Gyldendal, København) 	
* 1972 *Omgivelser*, dikt, (Gyldendal, København) 	
* 1974 *Opbrud og Ankomster*, dikt, (Gyldendal, København) 	
* 1975 *Ode til Blæksprutten og andre kærlighedsdigte*, dikt, (Gyldendal, København) 	
* 1976 *Glas*, dikt, (Gyldendal, København) 	
* 1977 *Istid*, dikt, (Gyldendal, København) 	
* 1977 *Guds hus*, dikt, (Augustinus) 
* 1978 *Breve fra en ottoman*, essaysamling, (Gyldendal, København) 
* 1979 *Rosen fra Lesbos*, dikt, (Swing) 	
* 1979 *Spøgelseslege*, dikt, (Gyldendal, København) 	
* 1980 *Forsvar for vinden under døren*, dikt, (Brøndum) 	
* 1981 *Udvalgte digte*, dikt, (Gyldendal, København) 	
* 1982 *Armenia*, dikt, (Gyldendal, København) 
* 1983 *Finkelsteins blodige bazar*, roman, (Gyldendal, København) 	
* 1984 *84 digte*, dikt, (Gyldendal, København) 	
* 1985 *Violinbyggernes by*, dikt, (Gyldendal, København) 
* 1986 *Håndens skælven i november*, dikt, (Brøndum) 	
* 1987 *Under mausolæet*, dikt, (Gyldendal, København) 
* 1988 *Nissen flytter med*, essaysamling, (Gyldendal, København) 	
* 1989 *Vandspejlet*, dikt, (Gyldendal, København) 
* 1990 *Tifanfaya*, barnebok, (Dansklærerforeningen) 	
* 1991 *Glemmesteder*, dikt, (Brøndum) 	
* 1992 *Støvets tyngde*, dikt, (Gyldendal, København) 
* 1993 *Den elektriske mus*, barnebok, (Gyldendal, København) 
* 1994 *Damelår og andre specialiteter*, tyrkisk kokebok, (Brøndum) 	
* 1995 *Ormene ved himlens port*, dikt, (Gyldendal, København) 
* 1996 *Ruzname. Dagbog. 4. Marts 1995 - 4. Marts 1996*, (Brøndum) 	
* 1998 *Drømmebroer*, dikt, (Gyldendal, København)
::på norsk:
::2000 *Drømmebroer* (Cappelen, Oslo) ISBN 82-02-19125-4
* 1999 *Egne digte*, dikt, (Gyldendal, København) 
* 2001 *Fralandsvind*, dikt, (Gyldendal, København) 
* 2002 *Døden fra Lübeck*, erindringsbok, (Gyldendal, København) 	
* 2004 *Pjaltefisk*, dikt, (Gyldendal, København)
* 2005 *Dumhedens løvefødder*, idiosynkrasier
* 2007 *Besøgstid*, dikt
* 2010 *Vi danskere* dikt
* 2012 *3 1/2 D*, dikt
* 2015 *Jetlag*, dikt
* 2017 *Den store amerikanske hævn*, dikt

## Prisar og utmerkingar
* 1980 Det Danske Akademis Store Pris
* 2000 Nordisk råds litteraturpris for diktsamlinga *Drømmebroer*
* Medlem av Det Danske Akademi frå 2014
* Statens Kunstfonds hædersydelse

## Kjelder
GNU-prosjektet

**GNU-prosjektet** vart skipa i 1984 av Richard M. Stallman med målsetjing om å utvikle eit 
komplett og fritt Unix-aktig operativsystem . GNU er eit rekursivt akronym for **G**NU's **N**ot **U**nix, med dette meinast at GNU er eit heilt nytt operativsystem utan noko
felles programkode med Unix. Prinsippa bak GNU er derimot like med Unix og systema er i stor grad kompatible. 

Heilt sentralt i GNU-prosjektet er tanken om at programvare bør vera fri, det vil seie at brukarar har rett til å ha tilgang til programkoden, kunne endre denne og gje den vidare til andre og til og med selje den til andre. For å sikre dette vart GNU General Public License (GPL) programvarelisensen utarbeidd. 

GNU-prosjektet er styrt av Free Software Foundation (FSF) som vart skipa i 1985 av Richard Stallman. FSF jobbar med å støtte GNU-prosjektet, lisensiering, vern og å fremje bruken av fri programvare. 

Operativsystemkjernen i GNU systemet, GNU Hurd er derimot mindre kjend, og er ikkje brukt noko særleg. Langt vanlegare er det å bruke GNU-programvare saman med Linux-kjernen. Slike system kallast av nokon for GNU/Linux for å kreditere GNU-prosjektet. GNU-programvare blir også brukt i andre operativsystem, da særleg Unix-liknande operativsystem som *BSD, men også heilt ulike operativsystem som Microsoft Windows. 

## GNU programvare
* Bourne-again shell 
* Coreutils
* Emacs
* GCC
* glibc
* Gimp 
* GNOME

## Bakgrunnsstoff
* Vevsida til GNU-prosjektet på nynorsk
Hn/Meter

**Meter** er ei SI-eining for lengd. I dag er denne lengda definert som strekningi ljos forplantar seg i vakuum i løpet av nøyaktig 1/299.792.458 sekund. Symbolet for meter er m.

Einingi blei til etter den franske revolusjonen, då dei revolusjonære villa hava eit nytt og uavhengig mål for lengd. Dei tok det greske ordet *metron*, som tyder mål, og lét denne einingi stå for 1/10.000.000 av avstanden frå Nordpolen til ekvator. Problemet med denne definisjonen var at dei såg på jordi som heilt rund, noko ho ikkje er.

Definisjonen på ein meter har derfor endra seg over åri, for å bliva meir presis og uforanderleg:
Sameloven

**Sameloven**, eigentleg *Lov om Sametinget og andre samiske rettsforhold*, vart vedteken i 1987 i eit forsøk på å gjera god att mykje av den uretten samane hadde opplevd frå det norske samfunnet. 

Loven oppretta Sametinget og set retningslinjer for kva område det skal ta for seg, kven som kan stemma og bli valde inn på tinget, kor ofte vala skal skje og kva valkretsar som gjeld.

Sameloven seier òg at i dei kommunane som har vald å ha norsk og samisk til forvaltingsspråk, har ein kvar rett til å uttala seg og få svar på samisk i tilhøve til offentlege organ, helsetenester, politiet, rettsvesenet og Den norske kyrkja. Samisktalande har òg krav på undervisning på samisk.

## Sjå også

* Samiske område i Noreg
Ouidah

**Ouidah** er ein by på atlanterhavskysten av Benin.

Byen heitte opphavleg Ajuda. Portugisarane kom til byen i 1580, og han voks snart som følgje av slavehandel. Både portugisarar, engelskmenn, franskmenn og danskar bygde fort i byen for å verna om slaveinteressene sine. São João Batista, det portugisiske fortet, høyrde til Portugal heilt fram til 1960. Det huser nå eit museum.

I Ouidah kan ein også sjå kunstgalleriet *Maison du Brésil*, eit voodootempel, ei kyrkje frå tidleg 1900-tal og den heilage skogen Kpasse, som inneheld fleire bronsestatuar.

*Route des Esclaves*, slaveruta, var den vegen slavane tidlegare blei frakta til stranden og inneheld i dag talrike statuar og monument til minne om dette.

## Kjende folk frå Ouidah
* Angélique Kidjo (f. 1960), musikar
* Oscar Olou (f.1987), fotballspelar
Peer Hultberg

**Peer Hultberg** () i Vangede) var ein dansk forfattar, doktor i polsk og psykoanalytikar. Han voks opp i Horsens og Viborg.

Han studerte i København, Skopje, Warszawa, London og Zürich.

Han debuterte som forfattar i 1966 med romanen *[[Mytologisk landskab med Daphnes forvandling]]*. Sentralt i forfattarskapet står for utan romanen *Præludier* frå 1990 (om Chopin) dei fortetta historiene i verka *Requiem* og *Byen og Verden*. Det litterære gjennombrotet kom med *Requiem* i 1985. 

Bøkene hans er omsette til norsk, svensk, tysk, fransk og italiensk. Hultberg har omsett skodespel frå fransk, tysk, engelsk og polsk til dansk.

## Bibliografi
* 1966 *Mytologisk landskab med Daphnes forvandling*,roman (Arena forlag)
* 1968 *Desmond!*, roman (Arena forlag)
* 1985 *Requiem*, roman (Gyldendal forlag)
:: på norsk:
:: 1991 *Preludier* omsett av Knut Ofstad (Gyldendal Norsk Forlag, Oslo)
* 1988 *Slagne veje : fortællinger*, noveller (Gyldendal forlag)
* 1989 *Præludier*, roman (Gyldendal forlag)
* 1991 *Fjernt fra Viborg*, noveller (Nørhaven forlag)
* 1992 *Byen og Verden*, roman (Lindhardt og Ringhof forlag)
:: på norsk:
:: 1993 *Byen og verden : roman i hundre tekster* omsett av Svein Jarvoll (Gyldendal Norsk Forlag, Oslo)
* 1995 *Kronologi : prosa 1964-1994*, noveller (Lindhardt og Ringhof forlag)
* 1998 *De skrøbelige*, skodespel (Lindhardt og Ringhof forlag) 
* 2000 *Fædra & Kunstgreb*, skodespel (Lindhardt og Ringhof forlag)
* 2001 *Vennebogen & Koglerier*, skodespel (Lindhardt og Ringhof forlag)
* 2004 *Tre skuespil*, skodespel (Lindhardt og Ringhof forlag)

## Prisar og utmerkingar
* 1986 Otto Benzon-Prisen 
* 1992 Den danske kritikarprisen
* 1993 Nordisk Råds litteraturpris for romanen *Byen og verden*
* 1997 Irmgard Heilmann prisen 
* 2001 Dansk-tysk Selskabs pris 
* 2001 Hubert-Fichte-prisen
* 2004 Det Danske Akademis Store Pris

## Bakgrunnsstoff
*Peer Hultberg hos litteratursiden.dk
Gnu

**Gnu** er ei slekt av store klauvdyr med vitskapleg namn *Connochaetes*. Dei har ein kort, tjukk hals og smalt hovud. Begge kjønn har horn som snor seg innover, men kua har mindre horn enn oksen. 
Dei kan ha ei skulderhøgd på 1,15-1,4 meter, og veg mellom 150 og 250 kg. Dyra kan bli over tjue år gamle.

Gnuane lever i store flokkar med mange kyr og ein hann (typisk ein hann til 150 hoer). 
Dei held til på savannen og i opne skogar i det sørlege Afrika, særleg Serengeti. Dei kan springa opptil 50 km om dagen.

## Artar av gnu
* Kvithalegnu (*Connochaetes gnou*)
* Stripegnu (*Connochaetes taurinus*)

## Bakgrunnsstoff

* Gnu ved Vår vidunderlige verden (vulkaner.no)
Mainz

**Mainz** er ein by i Tyskland i delstaten Rheinland-Pfalz med om lag 220&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved Rhinen der ho møter elva Main. Mainz har universitet, bispedømmesete og fleire fjernsyns- og kringkastingsorganisasjonar. Dei største nabobyane er Wiesbaden, Darmstadt og Frankfurt am Main.

Mainz utgjer eitt av dei fem store bysentera i Rheinland-Pfalz.

Folketalet passerte i byrjinga av 1900-talet 100&nbsp;000 innbyggjarar og Mainz fekk dermed status som storby. Folketalet i 2002 var på 183&nbsp;822 (ytterlegare 18&nbsp;619 har hovudbustad andre stader, men eiger ein bustad i Mainz).

Mainz ligg 25 minutt med S-Bahn frå Frankfurt internasjonale flyplass.

## Historie
Mainz er meir enn 2&nbsp;000 år gamal. 13 f.Kr. vart det bygd ei romersk festning på staden.

I Mainz vart boktrykkarkunsten utvikla av pionerar som Johann Gutenberg, Johann Fust og Peter Schöffer (svigerson av Fust). Den første boka som vart trykt med mekansikedelar vart trykt her. Denne boka vert kalla «Gutenbergs bibel», og i dag finst det tre perfekt bevarte eksemplar av boka. Ein i London, ein i Parisog ein i Washington D.C.. Teknikken som boktrykkarane i Mainz nytta bygde på den kinesiske boktrykkarkunsten, og sjølv papiret som vart nytta var sannsynlegvis ei kinesisk oppfinning.

## Bydelar
Byen er delt inn i 15 bydelar: Altstadt, Neustadt, Mombach, Gonsenheim, Hartenberg-Münchfeld, Oberstadt, Bretzenheim, Finthen, Drais, Lerchenberg, Marienborn, Hechtsheim, Ebersheim, Weisenau og Laubenheim.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Bab

I sjiaislam var ein **bab** (frå arabisk باب *bāb*, ‘port’), ein av fire menneske som frå 874 til 941 var meklarar mellom folket og den siste imamen. Det arabiske fleirtalet av *bab* er *abwāb* (ابواب), og er ofte brukt for å snakka om dei i hop.

På 800-talet levde imamane under Abbasid-kalifane, som sette seg sterkt imot sjiamuslimane. For å vera trygge slutta dei 10. og 11. imamane å treffa tilhengjarane sine. I staden brukte dei ein talsmann som heitte Uthman al-Amri.

Den 11. imamen, Hassan al-Askari, døydde i 874. Barnet til Hassan, Abu'l-Qasim Muḥammad eller Muhammad al-Mahdi som då var fire år gammal, forsvann då far hans døydde. Sjiamuslimar trur han gøymde seg for å verta trygg. Dei trur at han gjekk attanfor «porten av formørking», og sette Uthman al-Amri som meklar mellom han og folket. Uthman blei kalla ein *bab*, for det var ved han at imamen sitt lys skein på jorda.

Etter at Uthman døydde blei sonen hans den neste baben. Det var i alt fire menneske som vart babar. Den siste av dei heitte Abu'l Hassan Ali. Han døydde i 941. Før han døydde blei han spurd kven som skulle verta bab etter han, men han berre sa «Gud har sitt føremål, og det skal han fullføra.» Tida med babane slutta med det, og det har ikkje vore nokon bab i sjiaislam sidan.

### Bab i bahá'í-trua og bayánismen
*Sjå òg: [[Ali Muhammad Shirazi]]*

Ordet 'bab' har også ei spesiell tyding i bahá'í-trua og bayanisme, der det er ein tittel for grunnleggjaren deira, Ali Muhammad Shirazi.

Ali Muhammad tok tittelen *Báb* i 1844 då han forkynte misjonen sin. Han meinte at han hadde to rangar, den første som ein manifestasjon av Gud som tala med Gud si røyst, og den andre som eit levande menneske. Han var difor Gud sin port, som var komen for å bli den nye vegen som folket kunne nå Gud gjennom. Denne meininga var svært ulik den tradisjonelle tydinga av ordet, og blir ofte misforstått av mange som trur at han hevda at han var ein ny meklar.

Ali Muhammad prøvde å gjera meininga si klar gradvis. Han tok titlane *qaim* og *mahdi*, som var dei tradisjonelle titlane den siste imamen skulle få når han kom tilbake, i 1848. I 1849, etter at han hadde openberra den heilage boka si, *[[Bayan]]*, og lausrive seg heilt frå islam, tok han tittelen *noqṭah* (‘punktet’). Alle titlane hadde den same tydinga og viste kva slags misjon han sa han var gjeven.

I bahá'í-trua i dag er «Báb» brukt som hovudtittelen til Ali Muhammad, og dei andre titlane han tok vert så godt som aldri nytta. I bayanismen derimot er Ali Muhammad kjend med den siste tittelen han tok, *noqṭah* eller *noqṭey-e-ūlā* (‘det opphavlege punktet’), som bayaniar seier viser best kva rangen og misjonen hans var.
Gåte

Ei **gåte**  (norrønt *gáta*, har samanheng med 'å gjetta') er eit spørsmål med eit svar som er ukjent eller vanskeleg å finna. Gåter kan vera djupe filosofiske spørsmål, mysterium ein prøver å finna ut av i vitskapen, eller ei form for underhalding.

Gåtar har spelt ei rolle i mytologien, til dømes måtte Odyssevs svara på ei gåte då han møtte ein sfinks, og Odin lurte mange fiendar ved å stille dei lure gåter. 

Ein finn gåter i litteraturen, til dømes som ein svært viktig del i *[[Hobbiten]]* av J.R.R. Tolkien.

Det finst gåter frå norrøn tid og nyare gåter på rim frå både norsk folkedikting og frå britiske litteratar.

Nyare gåter kan vera forma som vitsar. Svaret på desse er ikkje logisk, men er overraskande, absurd, eller lagar eit ordspel.

## Sjå òg
*Paradoks
*Rebus

## Kjelder
Filosofi

**Filosofi** (*kjærleik til visdom*, frå gresk *philos* og *sophia*) er det kritiske studiet av dei mest fundamentale spørsmåla menneskeslekta har vore i stand til å stille, til dømes innan tru, eksistens, etikk og moral. Logikk handlar om å konstruere gyldige argument, og spelar ei sentral rolle i filosofisk diskusjon.

## Avgrensing av disiplinen
Sidan Aristoteles har filosofien vore oppdelt i praktisk og teoretisk filosofi. Målet til dei praktiske vitskapane er handling, mens målet til dei teoretiske vitskapane er viten. Sidan renessansen er også disiplinen filosofihistorie komen til. Den teoretiske filosofien blir ofte inndelt i erkjennelsesteori, metafysikk og vitskapsfilosofi. Den praktiske filosofien blir ofte inndelt i etikk, metaetikk, politisk filosofi og estetikk. Men også til dømes pedagogisk filosofi kan reknast til desse. Filosofi grensar mot andre fagområde som til dømes lingvistikk, psykologi og pedagogikk.

## Historie

### Gresk filosofi
Vestleg filosofi reknar opphavet sitt til det klassiske Hellas med naturfilosofane Thales frå Milet; etter han følgjer Anaksimander, Heraklit, Parmenides og Demokrit saman med andre førsokratiske tenkjarar.

Heretter følgde Sokrates, som vendte filosofien vekk frå naturen og mot mennesket. Den mest berømte eleven til Sokrates var idealisten Platon og eleven hans igjen var Aristoteles, som forsvarte empirien mot idealismen. Dei tre blir oftast rekna som vestens første store filosofar.

### Seinantikken og mellomalderen
I seinantikken var særleg nyplatonismen populær, med Plotin som første hovudrepresentant. Den nyplatonske tradisjonen vart særleg vidareført i kristendommen, mens dei jødiske og muslimske filosofane hovudsakleg vidareutvikla den aristoteliske tradisjonen i kombinasjon med sterk vekt på empiri og rasjonalisme. Særleg viktige namn her er den muslimske filosofen Ibn Rushd, den persisk-muslimske filosofen al-Farabi og den jødiske filosofen Moses Maimonides.

### Den tidlege modernismen
I kjølvatnet av renessansen og den vitskaplege revolusjonen kom dei to filosofiske retningane rasjonalisme, forfekta av mellom anna René Descartes, Gottfried Wilhelm Leibniz og Baruch de Spinoza, og empirisme, forfekta av blant anna John Locke og David Hume. Desse la hovudvekt på fornufta og erfaringa. Immanuel Kant lagde en syntese av desse to retningane, ved å leggje vekt på aktiv bearbeiding av sanseinntrykka.

### 1900-talet
Filosofien på 1900-talet var dominert av filosofar som Ludwig Wittgenstein, Gottlob Frege, Bertrand Russell, Martin Heidegger, Edmund Husserl, Donald Davidson, John Langshaw Austin, Kurt Gödel og Michel Foucault.
Ein av dei mest kjende norske filosofane frå denne tida er Arne Næss.

I denne perioden blei europeisk filosofi delt i to, med den såkalla «kontinentale» filosofien representert av folk som Heidegger og Foucault, og Wittgenstein og Russell i den «analytiske» filosofien.

## Sjå òg
* Filosofar
* Rettsfilosofi
* Politisk filosofi

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff

* Wikisource
Arkeologi

**Arkeologi** er studiet av menneskeleg aktivitet, det vil seie korleis dei levde, kva dei levde av, og eventuelt kvar dei kom frå eller drog til, hovudsakleg gjennom studiet av dei materielle leivningane som finst etter dei på og i jorda. Systematiske arkeologiske utgravingar er ei viktig metode for å skaffe fram dette materialet. Men moderne teknikk har òg stilt andre metodar til rådvelde for arkeologien, som til dømes fotografering frå fly og bruk av såkalla georadar, eit apparat som kan avteikne konstruksjonar som ligg under jordoverflata.
 
Arkeologi er den viktigaste måten å finne ut meir om tidleg menneskeleg historie på frå så gamal tid at det ikkje finst skriftlege kjelder å halde seg til, såkalla førhistorisk tid, før ein tok til å skrive. Arkeologiske metodar kan også brukast til å gje kunnskap om livet i  historisk tid, og fylle ut hòl og stadfeste eller avkrefte påstandar i skriftlege kjelder frå slike tider, som dei mange arkeologiske utgravingane av leivningar frå mellomalderen gjev gode døme på.

## Sjå au
* Arkeologisk kultur

* Nokre arkeologiske disiplinar:
** Arkeologisk teori 
** Egyptologi
** Historisk arkeologi
** Historisk osteologi
** Klassisk arkeologi
** Marinarkeologi

* Dateringsmetodar:
** Karbondatering/radiologisk datering (av organisk materiale)
** Pollendatering
** Termoluminesens
** Typologi
** Årringsdatering/dendrokronologi
**

* Lovar:
** Kulturminneloven, lov nr. 50/1978

* Funntypar:
** Avfall etter busetnad
** Bautasteinar
** Byggverk frå eldre tider
** Gravminne, gravfelt og gravhaugar
** Leivningar etter menneske, til dømes myrlik, mumiar, lik og beinrestar i gravhaugar, på gravfelt
** Myrfunn
** Reiskap av stein, knokkel, gevir og avfall frå produksjon av reiskap
** Ruinar
** Stolpehol og andre spor under jordoverflata etter byggverk og konstruksjonar
** Trekol og innretningar etter eldstadar
** Trekolhaldige lag i jorda, pollen (korn av blomsterstøv) etter særskilde planter og andre spor som tyder på menneskeleg aktivitet
**

* Arkeologiske museum i Noreg
** Arkeologisk museum i Stavanger
** Bergen Museum
** Bryggens museum i Bergen
** Kulturhistorisk museum i Oslo
** Tromsø Museum
** Vitenskapsmuseet i Trondheim

## Bakgrunnsstoff

* Nettstaden ''Arkeologen'', Bergen Museum, Universitetet i Bergen. 
* arkeologiforum.no  - Arkeologisk nettforum
Folkegruppe

Ei **folkegruppe** er ei stor eller lita gruppe menneske som har noko til felles, som språk, kultur, historie, avstamming eller religion. Dei kan sjå på seg sjølve som ei folkegruppe eller bli sett på som ei av andre.

Ulike folkegrupper kan leva med strenge skilje mellom seg, som i det indiske kastesystemet, eller dei kan blanda seg med kvarandre, som i Latin-Amerika. Det er også slik at små grupper kan bli gruppert som ei stor, som med aboriginarane i Australia, eller at ei større gruppe bryt seg opp i fleire små, som med jugoslavane etter Tito.

Ein har kalla folkegrupper ved ulike namn gjennom tidene. Då ein byrja å fokusera på folkegrupper på 1800-talet var nasjon populært, på 1800- og første halvdel av 1900-talet var rase mykje brukt. Omgrepet *rase* er blitt svært negativt lada, ettersom det vart brukt til å forsvara eit utal overgrep. I dag bruker ein gjerne ordet *[[etnisitet]]* om folkegrupper.

## Døme på folkegrupper
* Nordmenn
* Skandinavar
* Romanifolk
* Jødar
* Samar
* Tamilar
* Parsarar
Pia Tafdrup

**Pia Tafdrup** () i København) er ein dansk forfattar. Ho er utdanna cand. mag. frå Københavns Universitet.

Ho debuterte som forfattar i 1981 med diktsamlinga *Når der går hul på en engel*.

## Bibliografi
* 1981 *Når der går hul på en engel*, diktsamling (Borgen forlag) 
* 1982 *Intetfang*, dikt (Borgen forlag) 
* 1983 *Den inderste zone*, dikt (Borgen forlag)
* 1985 *Springflod*,dikt (Borgen forlag)
* 1986 *Hvid feber*, dikt (Borgen forlag) 
* 1988 *Døden i bjergene*, skodespel (Teaterforlaget DRAMA) 
* 1988 *Sekundernes bro*, dikt (Borgen forlag) 
* 1991 *Over vandet går jeg*, skisse til ein poetikk (Borgen forlag) 
* 1992 *Jorden er blå*, skodespel (Teaterforlaget DRAMA) 
* 1992 *Krystalskoven*, dikt (Borgen forlag) 
* 1994 *Territorialsang*, dikt (Borgen forlag) 
* 1998 *Dronningeporten*, dikt (Gyldendal forlag)
* 1999 *Tusindfødt*, dikt (Gyldendal forlag)
* 1999 *Digte 1981-83*, dikt (Gyldendal forlag)
* 2000 *Digte 1984-88*, dikt (Gyldendal forlag)
* 2001 *Digte 1989-98*, dikt (Gyldendal forlag)
* 2002 *Hvalerne i Paris*, dikt (Gyldendal forlag)
* 2004 *Hengivelsen*, roman (Gyldendal forlag)

## Prisar og utmerkingar
* 1995 Weekend-avisens litteraturpris
* 1996 Emil Aarestrup Medaljen
* 1997 Dansk Litteraturpris for Kvinner aa Ragna Sidéns Fond
* 1999 Nordisk Råds litteraturpris for diktsamlinga *Dronningporten*
* 2001 Riddar av Dannebrogordenen

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettside hjå Gyldendal forlag
Tua Forsström

**Tua Birgitta Forsström** () er ein finlandssvensk lyrikar.

I tillegg til lyrikk har ho skrive revyar, radioteater, kammerspel, kabarétar og tekstar for eit oratoriumog ei kantate. Ho vert rekna for å vera ein av dei viktigaste svenskspråklege lyrikarane i sin generasjon. Ho debuterte som forfattar med *En dikt om kärlek och annat* i 1972.

## Bibliografi
* 1972 &ndash; *En dikt om kärlek och annat*
* 1974 &ndash; *Där anteckningarna slutar*
* 1976 &ndash; *Egentligen är vi mycket lyckliga*
* 1979 &ndash; *Tallört*
* 1983 &ndash; *September* 
* 1987 &ndash; *Snöleopard*
* 1990 &ndash; *Marianergraven*
* 1992 &ndash; *Parkerna*
* 1997 &ndash; *Efter att ha tillbringat en natt bland hästar*
* 2003 &ndash; *Jag studerade en gång vid en underbar fakultet*, dikt i samling
* 2004 &ndash; *Där en mild vind från väster blåser*
* 2006 &ndash; *Sånger*

## Prisar og utmerkingar
* 1988 &ndash; Edith Södergran-priset
* 1991 &ndash; Pro Finlandia–medaljen 
* 1992 &ndash; Svenska Akademiens Finlandspris
* 1992 &ndash; Göteborgs-Postens lyrikpris
* 1993 &ndash; Gerard Bonniers lyrikpris
* 1998 &ndash; Tollanderska priset
* 1998 &ndash; Nordisk Råds litteraturpris for diktsamlinga *Efter att ha tillbringat en natt bland hästar*
* 2003 &ndash; Bellmanpriset frå Svenska Akademien
* 2007 &ndash; Aniara-priset 
* 2007 &ndash; De Nios stora pris
Henry Purcell

**Henry Purcell** () var ein engelsk komponist, organist og songar. Han komponerte barokkmusikk som med si særeigne blanding av italiensk og fransk musikk med element av eldre engelsk musikk skapte ein eigenarta stil som kom til å bli rekna som typisk engelsk barokkmusikk.

## Livssoge
Purcell blei fødd i Westminster. Onkelen hans fekk han inn i koret i det kongelege kapellet (Chapel Royal), der han lærte å synga og skriva musikk. Det eldste verket hans me kjenner til er eit ode til kongen sin fødselsdag frå 1670.

Han var organist ved Westminster Abbey frå 1679 til 1682, og deretter ved Chapel Royal. I 1683 blei han hoffkomponist.

I 1676 laga han musikk til stykka *Aurenge-Zebe* av John Dryden, og *Epsom Wells* og *The Libertine*. Året etter sette han musikk til tragedien *Abdelazar* av Aphra Behn, og i 1678 komponerte han musikk for ein nylaga versjon av eit Shakespeare-stykke.

Purcell skreiv ein einaste opera, *[[Dido og Aeneas]]* (1689). Dette er den barokke operaen som er blitt framført mest i nyare tid. Han skreiv også fleire anthem og andre komposisjonar til kyrkjebruk. Han skreiv også odar og hyllingsmusikk til kongelege høve, songar for solostemmer, kammermusikk og musikk for cembalo og orgel. Purcell hadde mellom anna ansvaret for musikken i gravferda til Karl II etter hans død.

I 1695 skreiv *Funeral Music for Queen Mary* til gravferda for dronning Maria II. Året etter døydde han sjølv, berre nokre og tretti år gammal. Gravferdsmusikken blei framført for hans eiga gravferd i Westminster Abbey.

Purcell etterlét seg ei enkje og tre barn. Kona gav ut ei rekke av verka hans posthumt.

## Kjelder
Sosiologi

**Sosiologi** er ein samfunnskunnskap, vitskapen om det sosiale. Fokuset til sosiologien er relasjonane mellom menneska som individ eller grupper (inkludert heile samfunnet). Oppgåva til sosiologien er å beskrive dei sosiale relasjonanes struktur, funksjonar og utvikling. Det sosiologiske arbeidet er å undersøke samfunnet, i alle delar, og så prøve å skapa eit mest mogleg heilskapleg bilde ut av det gjennom teori og metode. Sosiologiens teoriar skal au kunne beskrive sosiologien sjølv, sidan sosiologien i seg sjølv er eit resultat av sosial samhandling. 

## Historie
Sosiologi er eit relativt nytt fag samanlikna med andre samfunnsfag som økonomi, antropologi, statsvitskap og psykologi. 

Uttrykket sosiologi blei skapa av Auguste Comte, som håpa å laga eit nytt fag for studie av heile menneskeslekta, inkludert historie, psykologi og økonomi. Det sosiologiske synet hans var typisk prega av opplysningstida, og han mente at heile menneskeslekta passerer dei same historiske trinna. Viss ein klarte å forstå dette, mente Comte at ein kunne førebygge og rette på mange av dei negative sidene til samfunnet.

I staden for å erstatte de andre faga, enda sosiologien opp blant dem; med sin eigen distinktive metode for å forklare verda.

## Sosiologar
Kjende internasjonale sosiologar er mellom anna Auguste Comte, Emile Durkheim, Gabriel Tarde, Ferdinand Tönnies, Georg Simmel, Karl Marx, Max Weber, Albion Woodbury Small, C. Wright Mills, Charles Horton Cooley, Ibn Khaldun, Pitirim Sorokin, Vilfredo Pareto, Robert E. Park, Louis Althusser, Karl Mannheim, Talcott Parsons, Robert K. Merton, Peter Blau, Reinhard Bendix, Norbert Elias, Ralf Dahrendorf, John Rex, David Lockwood, Erving Goffman, Harold Garfinkel, Anthony Giddens, Pierre Bourdieu, Peter Wagner David Harvey og Niklas Luhmann.

Kjende norske sosiologar er mellom anna Vilhelm Aubert, Ewald Bosse, Jon Elster, Gudmund Hernes, Sverre Lysgaard, Dag Østerberg, Per Otnes, Eilert Sundt, Hildur Ve og Kari Wærness.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sosiologi|Sosiologi]]» frå ,  den 28. februar 2005.*  

## Bakgrunnsstoff

* International Sociological Association ISA (engelsk)
* SocioSite frå Universetet i Amsterdam (engelsk)
* Kjende sosiologar  (engelsk)
* Populærvitskapleg samfunnsfag (engelsk)
* Sosiologiske utdrag (engelsk)
* Konferansar i sosiologi (engelsk)
* Julian Dierkes' guide for sosiologi (engelsk)
* Forening for sosiologi i bruk  (engelsk)
* The Global Social Change Research Project (engelsk)
* Metodar i samfunnsfagleg forsking  (engelsk)