Førhistorisk tid

**Førhistorisk tid** eller **forhistorisk tid** er i historievitskapane (historie, arkeologi, kunsthistorie, religionsvitskap og anna) heile den lange perioden frå tida for dei fyrste spora etter menneske i det aktuelle geografiske området og fram til tida for dei fyrste skriftlege kjeldene som gjeld menneska i området, kalla byrjinga av *historisk tid*.

Kva som er å rekne som førhistorisk tid vil soleis variere frå stad til stad og samfunn til samfunn, og i eit visst mon òg frå fag til fag med omsyn til kva tid den førhistoriske tida vert avløyst av historiske tid. Til dømes vert førhistorisk tid i Norden rekna frå rundt 10&nbsp;000 fvt. (før Kr.), det vil seie frå den tida etter siste istid då landet var meir eller mindre fritt for is og vart teke i bruk av menneske, og fram til rundt år 1000, då mellomalderens kristne skribentar skildrar  tilhøve i samtid og fortid på eit meir eller mindre truverdig sett.  I Frankrike, der det er gjort mykje eldre funn etter menneske og menneskeleg aktivitet, vert førhistorisk tid rekna frå dei fyrste spora etter menneskeleg liv for 1&nbsp;800&nbsp;000 år sidan og fram til tida då det som finst att av antikke romerske skrifter gjev opplysningar om dette området.

## Inndelinga av førhistorisk tid i bolkar
Førhistorisk tid vert delt inn i ulike periodar, som steinalder, bronsealder og jarnalder, som kvar vert delt inn i stuttare periodar. Slike namngjevne inndelingar har ikkje berre føremonar, men reiser òg mange problem.

På kontinentet er det i mange fagmiljø dessutan vanleg å dele førhistorisk tid inn i to hovudbolkar: *prehistorisk tid* og *protohistorisk tid*. Prehistorisk tid er etter ei av desse inndelingane den lange tida frå dei eldste tider og fram til menneska tok i bruk metall, medan protohistorisk tid er resten av førhistorisk tid, altså tida frå og med bronsealderen til og med jarnalderen. 

Men då det er ein stendig sterkare tendens til å basere inndelinga av den førhistoriske tida meir på dei økonomiske og sosiale tilhøva i dei einskilde samfunna enn på generell kronologi knytt til bruk av metall eller ikkje, vert det òg nytta ei inndeling som reserverer nemninga *prehistorisk tid * for den tida då samfunnet utnytta naturlege ressursar ved ha jakt, fiske og samling som det einaste livsgrunnlaget, medan *protohistorisk tid* har å gjere med den tida då samfunnet hovudsakleg levde av å dyrke jorda og ale opp husdyr, og menneska soleis var meir bufaste enn dei stort sett var i tidlegare tider. Etter denne inndelinga høyar eldre steinalder og mellomsteinalderen til prehistorisk tid, og til protohistorisk tid høyrer yngre steinalder, (i delar av Europa, i Kaukasus og andre stader deretter ein *[[Koparsteinalderen|koparsteinalder]]*, òg kalla kalkolitikum (chalkolithikum) eller æneolitikum), bronsealderen og jarnalderen.

## Kjelder til kunnskap om førhistorisk tid
Det finst hovudsakleg tre former for kjelder til kunnskap om den førhistoriske tida: 
# Arkeologiske funn, det vil seie funn i eller på jorda, i holar, myr, vatn og sjø, av gjenstandar, konstruksjonar, helleristingar og andre spor etter menneskeleg aktivitet.
# Skriftlege kjelder frå nærliggande område, som til dømes tidlegare tiders arabiske, romerske og greske forfattarars skildringar av germanske og keltiske tilhøve.
# Munnlege tradisjonar som ein meiner skriv seg frå førhistorisk tid og har vorte teke vare på ved å ha nedfelt seg i gamle, skriftlege kjelder på ein akseptabelt truverdig måte. Til dømes byggjer kunnskapen om religionane og samfunnstilhøva i Norden og i Irland i førkristen tid på dei opplysningane som finst i kristne mellomalderskrift ut frå den føresetnaden at forfattarane har nytta eit etter måten truverdig munnleg tradisjonsmateriale om tru og tilhøve i førkristen tid som grunnlag for framstillingane sine.