Romani rakkripa

**Romani rakkripa** eller **romani**, òg kalla **norsk romani**, **svensk romani**, **skandoromani**, **rodi**, **rotipa** eller **reisandespråk**, er eit språk med hovudsakleg skandinavisk grammatikk og indisk-basert ordforråd som tradisjonelt blir bruka av romanifolket (reisande, taterar, romanoar, romanisæl) i det vestlege Sverige, på Austlandet og i Trøndelag. Romani rakkripa er i Noreg definert som eitt av dei nasjonale minoritetsspråka.

Sett som eit romanispråk høyrer romani rakkripa til dei nordlege romanispråka i lag med m.a. finsk romani, sintiromani, dei tre andre greinene er valakisk romani, sentralromani og balkanromani. 
## Ordtilfang

Ordtilfanget i romani ber sterkt preg av historia til romanifolket. Kjernen av ordtilfanget kjem frå dei indoariske språka kring Panjab i Pakistan og det nordvestlege India. Mange ord liknar på dei tilsvarande orda i hindi &#8212; slik som tala frå ein til fem. Andre vesentlege kjelder er gresk, slaviske språk, romanske språk og germanske språk. Det finst òg enkelte hebraiske og finske ord i romani.

Mange ord som er innlånte frå skandinavisk er omforma med suffiks som -(d)ra, -us, -is og liknande.

Ordtilfanget i romani er presentert i Ordliste for skandoromani.

## Grammatikk
Grammatikken står i sterk motsetnad til ordtilfanget i romani rakripa; både syntaksen (setningsoppbyggjinga) og morfologien (systemet av bøyingsendingar) er i det store og heile av sentralskandinavisk type.

### Morfologi

#### Substantiv

Substantiva i romani tek vanlegvis *-(a/e)r* i ubunde fleirtal, og dei har etterhengd bunden artikkel som i dei fleste nordgermanske språka og målføra. Endingsvokalen i ubunden form blir halden i bøygde former. Typiske endingsvokalar er hankjønnsendinga *-o* og hokjønnsendinga *-i*.

Avleiingsendingar inkluderer *-ipa* (*rakra* = ‘tala’, *rakripa* = ‘språk’, ‘tale’; *nak* = nase, *nakkipa* = ‘snus’) og *-ar* (*tradra* = ‘reise’, *tradrar* = ‘bil’).

#### Verb

Verba har oftast a-infinitiv på romani. Dei fleste verba blir bøygde som nynorsk *kasta*. Einstavingsverb blir oftast bøygde om lag som nynorsk *ha*. Perfektum blir oftast danna med hjelpeverbet *kamma* (ha). Mange verb, inkludert ord frå germanske språk, har suffikset -(d)ra: *bidra* (vent), *bodra* (bu), *dindra* (tena), *dragra* (draga, reise).

### Syntaks
Den grunnleggjande setningsbygnaden i romani er stort sett av SVO-type (Subjekt-Verb-Objekt): *Vårsnus rakrar romani* (SVO) svarar ordrett til &laquo;Vi talar romani&raquo;. Ved tilføying av adverb først i setninga får vi, som i all skandinavisk, reverseringa SV > VS:  *Ninna rakrar vårsnus romani* (AVSO) &laquo;No talar vi romani.&raquo;

## Kjelder

## Litteratur
* Hancock, Ian: «The Social and Linguistic Development of Scandoromani» , i *Language Contact: Theoretical and Empirical Studies.* Berlin: Mouton de Gruyter, 1992.
* Hyltenstam, Kenneth *(red.)*: *Sveriges sju inhemska språk : ett minoritetsspråksperspektiv.* Lund (Studentlitteratur), ca 1999. (366 s. : ill.) ISBN 91-44-00777-9 (hf.) https://bibsys-almaprimo.hosted.exlibrisgroup.com/permalink/f/1fb9390/BIBSYS_ILS71476540450002201
* Iversen, Ragnvald: *The Romany language in Norway.* (Skrifter / utgitt av det Norske videnskapsakademi i Oslo. II. Historisk-filosofisk klasse ; 1944:3 1) 1944. (275 s.)
* Karlsen, Hermann: *Romani-norsk ordbok.* Fredrikstad (Stiftelsen Roma), 2000. (90 s.; ill.) https://bibsys-almaprimo.hosted.exlibrisgroup.com/permalink/f/1fb9390/BIBSYS_ILS71511764770002201
* Karlsen, Hermann: *Vandriar : et enkelt innføringskurs i romani : ved undervisning, skriftlig og på CD.* Fredriksstad (Stiftelsen Roma), 2001. Hefte (28 s.) + CD. https://bibsys-almaprimo.hosted.exlibrisgroup.com/permalink/f/1fb9390/BIBSYS_ILS71485405300002201
* Karlsen, Ludvig [...] *et.al.*: *Romani-folkets ordbok : Tavringens rakripa = de reisendes språk.* 1993. ISBN 82-992363-1-2. https://bibsys-almaprimo.hosted.exlibrisgroup.com/permalink/f/1fb9390/BIBSYS_ILS71472248710002201
* Mac Mathúna, Séamus & Ó Corráin, Ailbhe *(red.)*: *Minority languages in Scandinavia, Britain and Ireland.* (Studia Celtica Upsaliensia ; 3) Uppsala (University of Uppsala); Stockholm (Almqvist & Wiksell International), 1998. (220 s. : ill.) ISBN 91-554-4111-4 (hf.) https://bibsys-almaprimo.hosted.exlibrisgroup.com/permalink/f/1fb9390/BIBSYS_ILS71489808010002201
* *Sveriges officiella minoritetsspråk : finska, meänkieli, samiska, romani, jiddisch och teckenspråk : en kort presentation.* (Skrifter utgivna av Svenska språknämnden ; 86) Stockholm (Norstedt), 2003. (76 s. : ill.) ISBN 91-7297-611-X (hf.) https://bibsys-almaprimo.hosted.exlibrisgroup.com/permalink/f/1fb9390/BIBSYS_ILS71466809350002201


## Sjå òg
* Romanés
* Rodi

## Bakgrunnsstoff
* Utdrag frå ''Tavringens rakripa : romanifolkets ordbok'' av Ludvig Karlsen 
* Norske nyheter på romani rakripa (Pre Drommen te Romani-Manuset)
* «Ethnologue Report: Romani, Tavringer : a language of Sweden»