Place Stanislas

**Place Stanislas** er ein stor plass for fotgangarar i byen Nancy i nordaustlege Frankrike. Sidan 1983 har den arkitektoniske heilskapen beståande av Place Stanislas, Place de la Carrière og Place d'Alliance vore med på UNESCO si liste over verdsarv. Arkitekturen og monumenta er meir typiske for ein hovudstad enn for ein provinsby. Lonely Planet-guideboka har kåra Place Stanislas til det 4. vakraste torget i verda.

## Namn
Uttalen av *Place Stanislas* er [plas stanis'las] på fransk. I dagleg tale blir namnet i fellesskap forkorta som *Place Stan*' [plas 'stan] av lokalbefolkninga.

Tidlegare namn på dette store torget er *place entre les Deux Villes* («torget mellom de to byane»), *place devant l'hôpital Saint-Julien*, («Torget føre Saint-Julien sjukehus»), deretter i 1755 *place Royale* («Kongetorget»), i 1792: *place du Peuple* («folkeplassen»), i 1804: *place Napoléon* («Napoleonplassen»), i 1814: *place Royale*, i 1831: *place Stanislas*, i 1848: *place du Peuple* og sidan 1851, *place Stanislas*.

## Historie

Som ein del av dei diplomatiske manøvrane som var retta mot å annektera hertugdømmet Lorraine til kongeriket Frankrike, hadde Stanislas Leszczyński, tidlegare konge av Polen-Litauen og svigerfar til konge Ludvig XV, mottatt hertugdømmet som livrente i 1737.

Før tilkomma til Stanilas hadde Léopold (hertug frå 1690 til 1729) gjort rekonstruksjonen av Lorraine, herja av krigane i førre hundreår. Han omringa seg med arkitektar og kunstnarar som Germain Boffrand, som skulle danna Emmanuel Héré, Mique-familien, Barthélemy Guibal, Lamour ... Stanislas fann derfor ein gruppe av særs talentfulle kunstnarar ved tilkomma si. Med barokk kunst frå Sentral-Europa, tilfører den ein stilinnovasjon i Lorraine som vil tena som inspirasjon for andre stader i Frankrike

Før styret til hertug Leopold vart denne staden brukt til framsyning av domfelte i gapestokken. Torget var eit overordna prosjekt innan byplanlegging, vorte med barn av hertugen Stanisłas, som ein måte å knyta den gamle delen av Nancy med den nye delen som vart bygd under Karl III på 1600-talet.  Torget ville òg vera ein *Place royale* («kongetorg») for å heidra  svigerson til Stanislas, Ludvig XV av Frankrike. Planen kopla to vakre bygningar som allereie eksisterte, *Hôtel de Ville* («rådhuset»), i dag midt i kvarta, og *Hôtel du Gouvernemen*t. Byrådet i Nancy og regjeringa til hertugdømmet hadde plassane sine overfor kvarandre på dette tidspunktet.

Torget og de omgivande bygningane, som sameinast gjennom ein stor arkitektonisk harmoni, vart teikna av den kongelege arkitekten Emmanuel Héré de Corny (1705–63). Bygginga starta i mars 1752 og var fullført i. november 1755. Barthélemy Guibal og Paul-Louis Cyfflé skapte ein bronsestatue av Ludvig XV, som stod midt på torget til han vart flytta under den franske revolusjonen og erstatta med ein enkel vengja figur.

Torget namn vart endra til *Place du Peuple* («folkets plass»), og seinare til *Place Napoléon*. I 1831 vart det sett ein bronsestatue som avbildar Stanisław (Stanislas på fransk) opp i midten av plassen, som sidan då er visst som *Place Stanislas*.

Torget har alltid vore brukt til offentlege samlingar og festleikar, men har gjennomgått fleire endringar gjennom åra og har òg vore ein parkeringsplass mellom 1958 og 1983. I løpet av 2004 og 2005 gjennomgjekk torget ei særs omfattande restaurering, inspirert av dei opphavlege 1700-talsplanane. Det ti månaders prosjektet kosta rundt 9 millionar euro. Den offentlege opninga av Place Stanislas i mai 2005 fall saman med 250-årsjubileumet til torget.

## Bygningar

Place Stanislas er 125 meter langt og 106 meter breidd. Det er dekt med ljose okkre stein med to linjer mørke stein som dannar eit diagonalt kormotiv. Torget blir omgitt av ei arkitektonisk harmonisk samling bygningar, korav de interessantaste er:*Hôtel de Ville* (rådhuset i Nancy), som opptar plassen sin heile sørside med *Préfecture de [[Meurthe-et-Moselle]]* på dette søraustlege hjørnet.

* I aust, *Opéra-Théâtre* (før Palasset til biskopen) og *Grand-Hôtel* (opphavleg *Hôtel de la Reine*).
* I vest, *Musée des Beaux Arts* («kunstmuseet»), opphavleg *Collège de Médecine* («medisinsk fakultet») og Pavillon Jacquet.

Bygningane til nordsida vart halde lågare av forsvarsgrunn (for å tillata koreld mellom bastionane Vaudemont og Haussonville.

Ein triumfboge av Héré finst i midten av den fjerde sida (imot rådhuset) og ledar til det koplande *Place de la Carrière*, der hovudaksen blir utvikla til ein trekanta aveny, med symmetriske bygningar imot kvarandre over heile då lengde.


File:Nancy Musee des Beaux-Arts BW 2015-07-18 13-55-20.jpg|Musée des Beaux-Arts
File:1 Place Stanislas, Nancy, France.jpg|Pavillon Jacquet
File:Nancy Place Stanislas BW 2015-07-18 14-00-16.jpg|Hôtel de ville
File:France-Nancy-Place Stanislas 2 2007-03.jpg|Opéra-Théâtre
File:2 Place Stanislas, Nancy, France.jpg|Grand Hôtel de la Reine
File:Nancy Porte Here BW 2015-07-18 13-45-47.jpg|Triumfboge, av Héré


## Statuar

* Statuen i midten av Place Stanislas vart skapt av Georges Jacquot og visar Stanislas ståande, kledd i fotside rokk med eit sverd i den venstre handa si og med den høgre handa si pekande mot nord. På den høge marmorpidestallen finst ein inskripsjon med følgjande ordlyd:

• Søre sida: *Stanislas Leszczynski, Roi de Pologne, Duc de Lorraine et de Bar, 1737-1766*
(«Stanislas Leszczynski, konge av Polen, hertug av Lorraine og Bar, 1737-1766»)

• Nørdre sida: *À Stanislas le Bienfaisant, la Lorraine Reconnaissante, 1831, Meurthe-Meuse-Vosges*
(«Til velgjerande Stanislas,  frå eit takknemleg Lorraine, 1831, Meurthe-Meuse-Vosges»)

To symmetriske fontener som representerer den romanske guden Neptun og sjøgudinna Amfitrite er ordna i vinklane som forbind de nedre sidene til sidepaviljongane. Dei er i rokokkostil som bryt med den klassiske arkitekturen til plassen.

* Statuen Amfitrite sjokkerte kapellan til Stanislas på grunn av gudinna var naken.
* Neptun-fontenen har ein statue av guden som ber ein trident og har utsikt over barn som køyrer delfinar. Kvar store fontane er omgitt av to små fontener på kvar side. I den vesle fontenen til venstre ser vi eit gråtande barn. På den tida hadde han ein kreps som klemte fingeren på han; krepsen eksisterer ikkje lenger i dag.
* På gesims til triumfbogen, som tar opp temaet krig og fred, er det statuar av dei romerske gudinnene Ceres og Minerva , halvguden Herkules (kopi av den farnesiske Herkules) og krigsguden Mars. I midten av gesims er det ein akroterion som støttar ei gruppe på tre figurar i forgylt bly og dekorert med ein Ludvig XV-medaljong. Medaljongen blir støtta av Minerva, til venstre, og dessutan av ein personifikasjon av fred, som ligg til høgre. På bakkesida av medaljongen er den romerske gudinna Fama representert, med ein trompet i venstre hand og ein laurbærkrans i høgre hand. Alle desse statuane vart laga av Guibal.


Fil:2012-05-14_-_Statue_of_Stanislas_Leszczyński_on_Place_Stanislas_in_Nancy.jpg|Stanislas Leszczynski (1831)
Fil:Fontaine_d'Amphitrite_Place_Stanislas_2212_4.jpg|Fontene Amfitrite (statue)
Fil:Porte Héré Place Stanislas 221207.jpg|Statuane på triumfbogen


## Jernportar

De fem hjørna og dessutan vestre og austre sida av plassen har smidde og forgylte jernportar med lanternar, skapte av låsesmeden til Stanislas, Jean Lamour (1698–1771), som òg ansvaret for den smidde jernbalustraden til hovudtrappa inne i rådhuset og dessutan balkongen langs med midtdelen av hovudfasaden dens. De nordvestlege og nordaustlege hjørna har òg kunstnerisk utsmykka fontener av Barthélemy Guibal (1699–1757).

for å smi dei brukte Lamour ei tidlegare kyrkje som smieverkstad.

I rokokkostilen som fontener var dei laga av smijern, tynnt med ein hammar og dekorert med gullblad. Desse gav Nancy kallenamnet *Ville aux Portes d'Or* («byen med gullportane»).

Jernverket som etterliknar den omkringliggjande arkitekturen var ikkje uvanleg på 1700-talet. Tala til franske kongen Ludvig XV er funna på sideopningane medan våpenskjoldet hans dekorerer entablementet. Pilastrane som støttar jernverket er dekorerte med eikeblad som symboliserer styrke. Mange symbol framkallar Frankrike:  kapitéler  som heng over pilastrane og dekorert med ein gallisk hane som ser på ei sol; fleur de lys. Det er òg olivengreiner.

Dei graverte scenene til dekorasjon er av Dominique Collin (1725-1781). Ei scene representerer Stanislas besøker atelieret til kunstnaren.


File:Place Stanislas - Lumière.jpg|Lanterne
File:Place Stanislas - Porte.jpg|Port
File:Lys sur une grille de la place Stanislas.jpg|Fleur de Lys
File:Grilles de Jean Lamour Nancy 221207 02.jpg|Våpen til det franske kongeriket


## Kjelder