open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Trådtjønnaks

**Trådtjønnaks** (*Stuckenia filiformis*) er ei plante i trådtjønnaksslekta i tjønnaksfamilien. Arten har ei nordleg sirkumpolar utbreiing.

I Noreg er arten heimleg i grunt ferskvatn eller brakkvatn. Arten er nokså vanleg i mange delar av landet. I&nbsp;Raudlista 2021 er arten rekna som livskraftig (LC).

Trådtjønnaks finst i fleire former, og det kan vere at plantene i Noreg kan skiljast i to ulike underartar, men dette er ikkje utgreidd:
* sørleg trådtjønnaks (*S. filiformis* ssp. *filiformis*) omfattar i så fall låglandsplantene
* nordleg trådtjønnaks (*S. filiformis* ssp. *alpina*) omfattar planer i dal- og fjellstrøk og i nord

Hybriden med busttjønnaks (*S. filiformis* × *S. pectinata* eller *S.* ×*suecica*) er funnen spreidde stader nær kysten frå Agder til Troms, men finst truleg fleire stader der foreldreartane finst. Ein hybrid med sliretjønnaks (*S. filiformis* × *S. vaginata* eller *S.* ×*fennica*) er funnen i Brønnøy i Nordland.

## Kjelder





## Bakgrunnsstoff
Busttjønnaks

**Busttjønnaks** (*Stuckenia pectinata*) er ei plante i trådtjønnaksslekta i tjønnaksfamilien. Arten finst over det meste av verda.

I Noreg er arten heimleg i ferskvatn eller brakkvatn. Arten veks spreidde stader på Austlandet og langs kysten til Troms. I&nbsp;Raudlista 2021 er arten rekna som nær truga (NT).

Hybriden med trådtjønnaks (*S. filiformis* × *S. pectinata* eller *S.* ×*suecica*) er funnen spreidde stader nær kysten frå Agder til Troms, men finst truleg fleire stader der foreldreartane finst.

## Kjelder





## Bakgrunnsstoff
Knortetjønnaks

**Knortetjønnaks** (*Potamogeton trichoides*) er ei plante i tjønnaksslekta i tjønnaksfamilien. Arten finst i Europa, vestlege Asia og nordlege Afrika.

I Noreg er arten heimleg i noko næringsrikt ferskvatn. Han vart først funnen i Skien i 1994 og er seinare òg funne i Rogaland. I&nbsp;Raudlista 2021 er arten rekna som sterkt truga (EN).

## Kjelder





## Bakgrunnsstoff
Kranstjønnaks

**Kranstjønnaks** (*Groenlandia densa*) er ei plante i kranstjønnaksslekta i tjønnaksfamilien. Arten finst i Europa, vestlege Asia og nordlege Afrika.

I Noreg er arten berre kjend frå eit vatn ved Fredrikstad i 1883–84. Han er truleg framand og komen inn med ballastjord, men han kan òg vere komen naturleg inn med fugl. I&nbsp;Framandartslista 2018 er arten ikkje risikovurdert.

## Kjelder





## Bakgrunnsstoff
Sliretjønnaks

**Sliretjønnaks** (*Stuckenia vaginata*) er ei plante i trådtjønnaksslekta i tjønnaksfamilien. Arten har ei spreidd sirkumpolar utbreiing.

I Noreg er arten heimleg på djupt vatn i innsjøar, men er sjeldan. Han vart først funnen i Brønnøy i Nordland i 1983 og er seinare registrert nokre få stader vidare nordover. Han er likevel truleg ikkje nyinnvandra, men har vore oversedd. I&nbsp;Raudlista 2021 er arten rekna som nær truga (NT).

Hybriden med trådtjønnaks (*S. filiformis* × *S. vaginata* eller *S.* ×*fennica*) er funnen i Brønnøy i Nordland.

## Kjelder





## Bakgrunnsstoff
Småhavgras

**Småhavgras** (*Ruppia maritima*) er ei plante i havgrasslekta i havgrasfamilien. Arten veks over det meste av verda.

I Noreg er arten heimleg på havstrand og i grunt brakkvatn. Arten er nokså vanleg langs kysten til Troms. I&nbsp;Raudlista 2021 er arten rekna som livskraftig (LC).

Hybriden med skruehavgras (*R. cirrhosa* × *R. maritima*) er registrert i Oslo, men er no utgått.

## Kjelder





## Bakgrunnsstoff
Komsakulturen

**Komsakulturen** er ei eldre nemning for arkeologiske funn frå eldre steinalder i Finnmark og på Kola. Denne vart fyrst påvist av Anders Nummedal i 1925 og fekk namn etter dei fyrste buplassane funne på Komsafjellet i Alta. Russiske arkeologar har funne lokalitetar på Kola datert til 8&nbsp;000–7&nbsp;000 år før vår tid. Ein antek at desse funna kjem frå innvandring frå Finnmark. Truleg har komsakulturen spreidd seg nordover langs norskekysten.

Opphavleg skilde ein mellom Komsa- og Fosnakulturen, men i dag har ein i stor grad gått bort frå dette skiljet og ser på desse som same kultur med variasjon i steinreiskapane sine.

## Kjelder

## Litteratur
*
*
*
*
*
*
*
* Ingrid Fuglestvedt: *Phenomenology and the Pioneer Settlement on the Western Scandinavian Peninsula*. Bricoleur forlag, Göteborg 2009
* Bjørnar Olsen: Komsakulturen, i Hedeager & Østmo (red.): *Norsk arkeologisk leksikon*, Pax 2005
Sharmila Tagore

**Sharmila Tagore** (også kjent som **Begum Ayesha Sultana**; ) er ein indisk skodespelar som er kjend for virket sitt innan hindispråleg og bengalsk film. Tagore er rekna som ein av dei mest gåverike skodespelarane i den indiske filmindustrien, og har vunne to National Film-prisar, ein Filmfare-pris og Filmfare Lifetime Achievement Award for bidraga sine til indisk film. I 2013 fekk ho den høgaste sivile æra i India, Padma Bhushan, for bidraget sitt til den indiske kulturen gjennom utøvande kunst.

Tagore var fødd i den kjende Tagore-familien, ein av dei fremste familiane i Calcutta og ein av dei viktigaste innverknadane under den bengaiske renessansen. Tagore debuterte som skodespelar 14 år gammal i Satyajit Ray sin anerkjende episke dramafilm *The World of Apu* (1959). Ho samarbeidde med Ray i mange andre filmar, som *Devi* (1960), *Nayak* (1966), *Aranyer Din Ratri* (1970) og *Seemabaddha* (1971); og blei dermed ein av dei mest framståande figurane i den bengalske filmindustrien.

Karrieren til Tagore voks endå meir då ho byrja spela i hindifilmar, fyrst med Shakti Samanta sin romanse *Kashmir Ki Kali* (1964). Ho etablerte seg som ein av dei fremste skodespelarane innan hindifilmverda med filmar som *Waqt* (1965), *Anupama* (1966), *An Evening in Paris* (1967), *Aamne Saamne* (1967), *Satyakam* (1969), *Aradhana* (1969), Safar (1970), *Amar Prem* (1972), *Daag* (1973), *Avishkaar* (1974), *Chupke Chupke* (1975), *Mausam* (1975), og *Namkeen* (1982). Ho vann Filmfare-prisen for beste kvinnelege skodespelar for *Aradhana* og National Film Award for beste kvinnelege skodespelar for *Mausam*. Dei neste tiåra hadde ho spreidde roller, mellom anna i Mira Nair sin engelskspråklege *[[Mississippi Masala]]* (1991) og Goutam Ghose som *Abar Aranye* (2002), som ho vann National Film Award for beste kvinnelege skodespelar for, og i hindifilmene *Aashik Awara* (1993), *Mann* (1999), *Viruddh* (2005), *Eklavya: The Royal Guard* (2007) og *Break Ke Baad* (2010). Etter eit avbrekk på 13 år kom ho tilbake til filmen med dramaet *Gulmohar* i 2023.

I tillegg til skodespel har Tagore òg vore formann for Central Board of Film Certification frå oktober 2004 til mars 2011. I desember 2005 blei ho utnemnd til UNICEF Goodwill Ambassador. Ho var gift med cricketspelaren og nawaben av Pataudi, Mansoor Ali Khan Pataudi, som ho fekk tre barn med: Skodespelarane Saif og Soha, og smykkedesignaren Saba.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sharmila Tagore|Sharmila Tagore]]» frå ,  den 23. februar 2024.*  

## Bakgrunnsstoff
Småvasskrans

**Småvasskrans** (*Zannichellia palustris*) er ei plante i vasskransslekta i tjønnaksfamilien. Arten er utbreidd over store delar av verda, men fordelinga mellom denne arten og storvasskrans er ikkje klarlagd.

I Noreg er arten heimleg på leirstrand i ferskvatn og brakkvatn og på havstrand. Arten finst spreidde stader heilt til Finnmark, oftast nær kysten. I&nbsp;Raudlista 2021 er arten rekna som sårbar (VU).

Småvasskrans finst i to varietetar med om lag same utbreiing:
* krypvasskrans (*Z. palustris* var. *palustris*)
* stilkvasskrans (*Z. palustris* var. *pedicellata*)

## Kjelder





## Bakgrunnsstoff
Storvasskrans

**Storvasskrans** (*Zannichellia major*) er ei plante i vasskransslekta i tjønnaksfamilien. Arten er utbreidd over store delar av verda, men fordelinga mellom denne arten og småvasskrans er ikkje klarlagd.

I Noreg er arten heimleg i grunne viker, oftast i brakkvatn. Arten er sjeldan og er registrert nokre få stader ved kysten frå Østfold til Telemark. I&nbsp;Raudlista 2021 er arten rekna som kritisk truga (CR).

## Kjelder





## Bakgrunnsstoff
Den libanesiske borgarkrigen

**Den libanesiske borgarkrigen** var ei rekkje interne væpna stridar i Libanon frå 1975 til 1990. Stridane hadde tydeleg regional og internasjonal innblanding, inkluderte ein israelsk invasjon. Krigen vert gjerne rekna til å ha byrja med eit åtak på ein buss med palestinarar i Ain al-Roummaneh i Aust-Beirut 13. april 1975. Åtaket skal ha vore hemn for eit åtak på livvaktene til Pierre Gemayel, leiaren for det kristne libanesiske falangistpartiet Kataeb. I mars 1978 invaderte Israel Sør-Libanon med Operasjon Litani etter eit åtak av palestinsk styrkar på ein buss i Israel.

Etter at krigen enda i 1990 vart dei ulike militsgruppenei Libanon avvæpna, med unnatak av Hizbollah

## Kjelder
*
Skeise-VM 1990 i sprint-firkamp

**Verdsmeisterskapen 1990 i sprint-firkamp på skeiser** vart avvikla laurdag 25. og sundag 26. februar på Tromsdalen kunstisbane i Tromsø. Meisterskapen var den 21. i sprint-firkamp. 58 utøvarar, 31 karar og 27 kvinner, deltok i meisterskapen.

Ki Tae-bae frå Sør-Korea vart verdsmeister, like framom sovjetiske Andrej Bakhvalov. Det var fyrste gongen ein sørkoreansk utøvar vart verdsmeister i lengdeløp på skeiser. Uwe-Jens Mey frå Aust-Tyskland var bestemann på begge 500-meterane, men fall og braut den fyrste 1000-meteren. Igor Zjelesovskij vann den fyrste 1000-meteren, Andrej Klimov den andre, begge representerte Sovjetunionen. Austtyske Angela Stahnke Hauck vart verdsmeister i kvinneklassa, etter å ha vunne begge 500-meterane. Christine Aaftink frå Nederland sigra på 1000-meteren om laurdagen, Bonnie Blair frå USA om sundagen.

## Verdsmeisterskapen 1990 i skeise-sprint/Menn



Dato: 25./26. februar

### 500 meter




### 1000 meter




### 500 meter




### 1000 meter




## Verdsmeisterskapen 1990 i skeise-sprint/Kvinner



Dato: 25./26. februar

### 500 meter




### 1000 meter




### 500 meter




### 1000 meter




## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Wereldkampioenschappen schaatsen sprint 1990|Wereldkampioenschappen schaatsen sprint 1990]]» frå ,  den 24. februar 2024.*
Shirafolk

**Sira**- eller **shirafolk**, *eshira*, er ei bantuspråkleg folkegruppe frå Gabon som hovudsakleg lever i kystområde og i skog- og grasområde sør for elva Ogooué og vest for bielva hennar Ngounié.  Nokre grupper bur òg i Republikken Kongo. Språket deira blir også kalla shira eller sira. Saman med punufolk og massangofolk blir shirafolk rekna til den større gruppa shira-punu.  Kring 2000 var rundt 28 % av innbyggjarane i den gabonske hovudstaden Libreville shira punu-folk.

## Opphav
I følgje den munnlege tradisjonen til dei 9 klanane av sira- eller punufolk migrerte dei frå nord, gjennom Egypt til Nubia, og slo seg ned i Merowé nær åmotet mellom Sira og Nilen mellom -500 f.Kr. og 100 e.Kr. Sira-elva var opphavet til namnet deira. Frå 500-til 1700-talet flytta dei frå Nubia gjennom Uganda og Kongo til det noverande leveområdet sitt, etter krig med andre grupper. I 1800-talet handla dei med kopar, og var kjende for tobakk og raffia-klede av høg kvalitet. Talet deira gjekk kraftig tilbake på grunn av kopparepidemiar i 1865 og 1898.

Fransk-amerikanske Paul du Chaillu reiste gjennom eshira-området i 1858 og 1864, og norterte seg at kvar klan styrte sine eigne saker. Mulendaen av Kamba-klanen var den viktigaste av høvdingane; han hadde 300-400 slavar, og døydde av koppar i 1885. Heilagandsfedrane skipa ei misjon her i 1895.

## Skrivemåte
Namnet på gruppa er blitt skrive på ei rekkje måtar: Achira, ashango, ashira, chira, échiras, eschira, eshira, eshiras, gesira, gisira, ichira, ishira, isira, shira, shiras, shire, aira og yichira.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Shira people|Shira people]]» frå ,  den 24. februar 2024.*  

**Denne artikkelen bygger på «[[:fr:Échira (peuple)|Échira (peuple)]]» frå ,  den 24. februar 2024.*
Isjenbaj Kadyrbekov

**Isjenbaj Dujsjonbajevitsj Kadyrbekov** () er ein kirgisisk politikar som var formann i nasjonalforsamlinga i Kirgisistan og fungerande president frå 24. til 25. mars 2005. Kadyrbekov er partipolitisk uavhengig.

Våren 2005 kom det til store demonstrasjonar i Kirgisistan og hovudstaden Bisjkek mot regjeringa og president Askar Akajev spesielt. Bakgrunnen var misnøye med eit styre som med åra var blitt meir og meir autoritært og korrupt. Den 24. mars storma demonstrantar presidentpalasset i det som blei kalla Tulipanrevolusjonen, og tvinga presidenten til å trekkje seg. Akajev rømde til Moskva, og Kadyrbekov blei mellombels innsett som fungerande president i eigenskap av stillinga si. Dagen etter, 25. mars, blei den tidlegare statsministeren Kurmanbek Bakijev innsett som fungerande president fram til ein kunne gjennomføra nytt presidentval.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Isjenbaj Kadyrbekov|Isjenbaj Kadyrbekov]]» frå , den 23. februar 2024.*
VM i skiskyting 2024

**Verdsmeisterskapen i skiskyting 2024**, den 54. i rekka, vart avvikla i  Nove Mesto i Tsjekkia i tida 7.–18. februar 2024. Meisterskapen omfatta fem individuelle tevlingar for kvinner og like mange for menn, dessutan ein mixstafett der kvart land deltok med to kvinner og to menn på laget, samt ein parstafett der ei kvinne og ein mann veksla om å gå kvar sine to etappar.

Johannes Thingnes Bø frå Noreg vann sju medaljar, fire av dei i individuelle tevlingar og vart som året før den største framgrunnsfiguren i meisterskapen. Flest gullmedaljar fekk franske Julia Simon med sine fire, to av dei individuelt, i tillegg fekk ho også ein bronsemedalje. Landskvinna Justine Braisaz-Bouchet fekk også fem medaljar (3-1-1). Stor suksess for Frankrike i stafettane sikra Quentin Fillon Maillet og Lou Jeanmonnot fire medaljar, medan italienske Lisa Vittozzi sanka tre av sine fire medaljar individuelt.

Nové Město arrangerte verdsmeisterskap i skiskyting for andre gong, 11 år etter den fyrste meisterskapen.

## Menn
### 10 kilometer



Fredag 10. februar


### 12,5 km jaktstart



Sundag 11. februar


### 20 km normal



Onsdag 14. februar


### 15 km fellesstart



Sundag 18. februar


### 4 x 7,5 km stafett



Laurdag 17. februar


## Kvinner
### 7,5 kilometer sprint



Fredag 9. februar


### 10 km jaktstart



Sundag 11. februar


### 15 km normal



Tysdag 13. februar


### 12,5 km fellesstart



Sundag 18. februar


### 4 x 6 km stafett



Laurdag 17. februar


## Mixøvingar
### Parstafett 7,5 km +6 km



Torsdag 15. februar


### Mixstafett 4 x 6 km



Onsdag 7. februar


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Biathlon-Weltmeisterschaften 2024|Biathlon-Weltmeisterschaften 2024]]» frå ,  den 23. februar 2024.*
Okandéfolk

**Okandé** er ei folkegruppe frå Nordaust-Gabon som tilhøyrer mèmbè-språkgruppa (okandé, apindzi, simba, vové, tsogho, evia og kotakota). Folkegruppa omfattar eit anslått folketal på 2000 menneske (i 2003) som bur i Lopé-departementet i Ogooué-Ivindo. 

I bantuspråk-klassifikasjonen til Malcolm Guthrie tilhøyrer språket deira mokande-kande den tsogo-språklege gruppa (B30) og har koden B32. Språket overlappar med språket til apindzi- og simbafolk med høvesvis 80 og 86 %, ifølgje professor Van Der Veen. 

Mwiri, ein mannleg innviingsinstitusjon, spelar framleis ei viktig rolle i det tradisjonelle sosiale og religiøse livet til okandéfolk.

## Kjelder

### Bibliografi
* David E. Gardinier og Douglas A. Yates, *Historisk ordbok i Gabon*, Scarecrow Press, Lanham, Md., Plymouth, 2006 (3rd ed.)  
* James Stuart Olson, "Okandé", i The Peoples of Africa: An Ethnohistorical Dictionary, Greenwood Publishing Group, 1996, s. 464  &nbsp;
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Okandé|Okandé]]» frå ,  den 24. februar 2024.*
Ngounié-elva

**Ngounié** er ei elv i Gabon, ei bielv til Ogooué. Ho renn gjennom provinsane Ngounié, som har  namn etter henne, og Moyen-Ogooué, i den sentrale delen av landet. Elva er farbar til stryka Chutes de Fougamou.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Ngounié (vattendrag)|Ngounié (vattendrag)]]» frå ,  den 24. februar 2024.*
Mauro Ramos

**Mauro Ramos de Oliveira** () var ein brasiliansk fotballspelar. Midtstopparen vart verdsmeister med Brasil sitt landslag i 1958 og 1962, og søramerikansk meister i 1949.

## Karriere
### Klubbspel
Ramos spelte for São Paulo FC frå 1948 til 1959, eit lag han vart delstatsmeister i São Paulo med fire gongar. Sidan var han aktiv for FC Santos åra 1960-66. Saman med mellom andre Pelé vann han den nasjonale meisterskapen fem år i rad, dessutan sigra laget i Copa Libertadores i 1962 og 1963. I 1966 flytta han utanlands og avslutta proff-tida si hos Deportivo Toluca i Mexico.

### Landslagsspel
Mauro Ramos spelte ikkje meir enn 23 landskampar, den fyrste i 1949 og den siste i 1965. Han deltok i  verdsmeisterskapane 1954, 1958 og 1962. I 1962 var han lagkaptein for mannskapet som forsvarte VM-tittelen under meisterskapen i Chile.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Mauro Ramos|Mauro Ramos]]» frå ,  den 24. februar 2024.*
Rockford

**Rockford** er ein by langt nord i delstaten Illinois i USA. Byen er fylkessete i Winnebago County og har i kring 149&nbsp;000 ibuarar. Rockford breier seg på begge sider av elva Rock River.

Rockford, som vart busett frå 1834, vart strategisk plassert mellom Chicago og Galena for å kunne utvikle  industri. Byen var fyrst kjend for framstilling av tungt maskineri, ut på 1900-talet var Rockford den nest største  møbel-produsenten. Til liks med andre industribyar i Illinois gjekk folketalet ned frå siste tiåra av det 20. hundreåret.

Museums i byen er mellom anna Burpee Museum of Natural History, Rockford Art Museum, det svensk-amerikanske Erlander Home, Tinker Swiss Cottage Museum og lokalhistoriemuseet Midway Village and Museum Center. Byen har grøntområde som  Sinnissippi Park, Anderson Japanese Gardens og Klehm Arboretum and Botanic Garden.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rockford, Illinois|Rockford, Illinois]]» frå ,  den 24. februar 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Ogooué-Lolo

**Ogooué-Lolo** er ein provins i Gabon. Provinshovudstaden er Koulamoutou. Ogooué-Lolo har eit areal på &nbsp;km², og i 2013 hadde han  innbyggjarar.
Han har namn etter to store elvar som renn gjennom han, Ogooué og bielva hennar Lolo.

I søraust grensar Ogooué-Lolo til regionen Niari i Republikken Kongo. I Gabon grenser han til følgjande provinsar:
* Ngounié – vest
* Moyen-Ogooué – nordvest
* Ogooué-Ivindo – nord
* Haut-Ogooué – aust

## Departement

Ogooué-Lolo er delt inn i fire departement:
* Lolo-Bouenguidi (Koulamoutou)
* Lombo-Bouenguidi (Pana)
* Mouloundou (Lastoursville)
* Offoué-Onoye (Iboundji)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ogooué-Lolo|Ogooué-Lolo]]» frå , og «[[:fr:|Ogooué-Lolo]]» frå  den 25. februar 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Martina Franca

**Martina Franca** er ein by og ein kommune i Taranto-provinsen i regionen Puglia i Italia. Kommunen har i kring 47&nbsp;000 ibuarar og er 298,7 km² vid. Byen ligg 431 meter over havet, om lag 3o kilometer nordaust for provinshovudstaden Taranto.

Byen hadde si stordomstid på 1700-talet og ein stor del av bygningane i sentrum er frå den tida.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Martina Franca|Martina Franca]]» frå ,  den 25. februar 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Tarantisme

**Tarantisme** er ein sjukeleg oppførsel som fyrst blei skildra i Italia på 1000-talet, og særleg kjend på 1500- og 1600-talet. Dei som leid av sjukdommen fall fyrst i djup melankoli, men blei vekka ut av det dystre sinnet sitt når dei høyrde musikk. Dei byrja då å dansa ein krampaktig dans («tarantella»), som dei heldt fram med til dei svima av. Ifølgje folketrua var tilstanden forårsaka av bitt frå ulveedderkoppar (*[[Lycosa tarantula]]*). Namnet på edderkoppen, «tarantell» eller «tarantella», stammar frå byen Taranto i Sør-Italia, der han er vanleg.
Ein har aldri funne prov på noko samband mellom slike bit og tarantisme-oppførselen.

På omtrent same tid som tarantismen herja dansemanien kjend som St. Johannes- ell St. Vitus-dansen i Grevskapet Holland. Sjukdommen blei sett på som ein hysterisk epidemi, og ein trur bakgrunnen kan liggja i den vanskelege tida som europearar då gjennomlevde, med til dømes pest. Ei anna årsak kan vera skremsel og overtruiske førestillingar, og når hysteriet spreidde seg, spreidde det seg mektig fort. Hjå ainuar i Japan kjenner ein *imu-bakko* og hjå malayane *latah*, som begge liknar tarantismen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Tarantism|Tarantism]]» frå ,  den 25. februar 2024.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
* 
* Tarantel
* Newsfinder: Lycosa tarantula
Araknofobi

**Araknofobi** er angst for edderkoppar. Det karakteristiske ved tilstanden er at reaksjonen på edderkoppen er ute av proporsjon med faren som araknofoben er utsett for. Det er ein enkeltfobi som må bli skildra som irrasjonal ettersom berre ganske få edderkoppar er farlege for menneske, og dessutan er edderkoppar berre sjeldan er aggressive. I Noreg finst det ingen edderkoppar som er farlege for menneske, men nokre av dei kan gje smertefulle bit.

Ein reknar med at einkvan utviklar araknofobi ved anten sjølv å ha ei skremmande oppleving med edderkoppar eller sjå at andre reagerer med frykt mot edderkoppar. I motsetnad til sosiale fobiar er ein enkeltfobi som araknofobi nokså lett å behandla, til dømes ved kognitiv terapi.

Ei forklaring på araknofobi som blir støtta av evolusjonær psykologi går ut på at fobiar er ein overreaksjon som stammar frå dei tidlege forfedrane til menneska. Sidan dei ofte levde i farlege miljø, var det gjerne dei med genar som gjorde dei redde for farlege dyr som overlevde, og derfor kunne føra slekta vidare.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Araknofobi|Araknofobi]]» frå ,  den 25. februar 2024.*
The Gaugers

**The Gaugers** var ei skotsk folkemusikkgruppe frå Nordaust-Skottland, skipa i 1974 av Peter Hall, Tom Speirs og Arthur Watson. Alle tre var songarar, i tillegg spelte Spiers fele, Watson fløyte og Peter Hall concertina.

Gruppa gav ut det fyrste albumet sitt, *Beware of the Aberdonian*, i 1976. Det siste, *No More for Ever*, kom ut i 2000, etter at Hall hadde døydd i 1996.

Gruppa blei teken inn i Scottish Traditional Music Hall of Fame i 2013.

## Kjelder
Magasinet Classic Rock

***Classic Rock*** er eit britisk tidsskrift og ein nettstad vigd rockemusikk, eigd og gjeve ut av Future plc. Det blei lansert i oktober 1998 og har base i London. Bladet gjev ut 13 nummer per år, og dekker hovudsakleg rockeband frå 1960-talet, 1970-talet, 1980-talet og 1990-talet, med Led Zeppelin, AC/DC, Pink Floyd, Rolling Stones, Queen, Black Sabbath, Aerosmith og Deep Purple som døme på artistar det har avbilda på framsida. I tillegg til veteranar i rock, dekker *Classic Rock* òg moderne rockeband og utgjevingar, med Alter Bridge, Rival Sons, Halestorm, Ghost, Blackberry Smoke og The Struts blant dei yngre artistane som har vore på framsida i seinare år.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Classic Rock (magazine)|Classic Rock (magazine)]]» frå ,  den 25. februar 2024.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Myriam Marbé

**Myriam Marbé** () var ein rumensk komponist, pianist, lærar, musikolog og journalist.

Marbé studerte klaver og komposisjon på Musikkonservatoriet i Bucuresti (1944-1954), hjå mellom anna Mihail Jora. Ho underviste seinare i kontrapunkt og komposisjon på Musikkonservatoriet i Bucuresti (1954-1988). Marbé skreiv 2 symfoniar, orkesterverka, kammermusikk, konsertmusikk, ballettmusikk, korverk, klaverstykke osb. Ho verka òg som journalist og musikolog. Marbé var medforfattar til ein monografi om komponisten George Enescu.

## Verk i utval

* Symfoni nr. 1 «Ur-Ariadne» (1988) - for mezzosopran, saksofon og orkester
* Symfoni nr. 2 «Sym-phonia» (1996) - for mezzosopran og kammerorkester
* *Triumf* (1978) - for stort orkester
* Bratsjkonsert (1977) - for bratsj og orkester
* Saksofonkonsert «for Daniel Kientzy» (1986) - for saksofon og orkester
* *Trommelbas* (1985) - for stryketrio og trommer

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Myriam Marbé|Myriam Marbé]]» frå ,  den 25. februar 2024.*
Skeise-VM 1991 i sprint-firkamp

**Verdsmeisterskapen 1991 i sprint-firkamp på skeiser** vart avvikla laurdag 23. og sundag 24. februar i Inzell i Bayern i Tyskland. Meisterskapen var den 22. i sprint-firkamp. 65 utøvarar, 35 karar og 30 kvinner, deltok i meisterskapen.

Sovjetiske Igor Zjelesovskij vart verdsmeister for fjerde gong, han vann også begge 1000-meterane. Nummer 2 Uwe-Jens Mey frå Tyskland var bestemann på begge 500-meterane. Tyske Monique Garbrecht vart verdsmeister i kvinneklassa, etter å ha vunne dei to siste distanseløpa. Om laurdagen sigra Christine Aaftink frå Nederland på 500 meter og Angela Stahnke Hauck på 1000 meter.

## Verdsmeisterskapen 1991 i skeise-sprint/Menn



Dato: 23./24. februar

### 500 meter




### 1000 meter




### 500 meter




### 1000 meter




## Verdsmeisterskapen 1991 i skeise-sprint/Kvinner



Dato: 23./24. februar

### 500 meter




### 1000 meter




### 500 meter




### 1000 meter




## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Wereldkampioenschappen schaatsen sprint 1991|Wereldkampioenschappen schaatsen sprint 1991]]» frå ,  den 26. februar 2024.*
Myene

**Myene** er ei samling nærskylde bantuspråk som blir tala i Gabon av rundt  menneske. Det er kanskje det mest ulike av gruppa kjent «Narrow Bantu», men Nurse & Philippson (2003) plasserer det i lag tsogo-språk (B.30). Dei meir karakteristiske variantane av språket er mpongwe (*pongoué*), galwa (*galloa*) og nkomi.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Myene language|Myene language]]» frå ,  den 26. februar 2024.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
*Jacquot, A. (1976) *Etude de la phonologie et de la morphologie myene*, i *Etudes Bantoues II*, Bulletin SELAF 53, Paris, 13–79.
*Philippson, G. & G. Puech (1996) 'Tonal domains in Galwa (Bantu, B11c)'
* *The Bantu languages*

## Bakgrunnsstoff
* ELAR archive of Comparative documentation of the Myene language cluster: Adyumba, Enenga, Galwa, Mpongwe, Nkomi and Orungu
Rasmus Olai Mortensen

**Rasmus Olai Mortensen** () var ein norsk gardbrukar og politikar for Venstre. Han var provianteringsminister 1921–1922 og sosialminister 1922–1923.

Mortensen var fødd og gjekk på skule i Bergen. Etter avslutta skulegang drog han til Spania, der han arbeidde i trevareforretning 1887–1896. Han dreiv deretter sagbruksforretning i Finland 1896–1902, og dreiv garden Nedre Bleiker i Asker frå 1902. Mortensen hadde ei rekkje offentlege og organisatoriske verv, mellom anna som nestformann i Norsk Landmandsforbund, representant i Selskabet for Norges Vel 1910–1930, styremedlem i Akershus Landhusholdningsselskap, styremedlem i Fellesslakteriet, styreformann i Landmandsposten frå 1913, og formann i Noregs Kreditforening for Land- og Skogbruk frå 1916.

Mortensen formann i Bærum og Follo Venstre ei tid, og dessutan medlem av Asker heradstyre 1907–1919 (varaordførar 1910–1916). Han var provianteringsminister 1921–1922 og sosialminister 1922–1923, begge i den andre regjeringa til Otto Blehr.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Rasmus Olai Mortensen|Rasmus Olai Mortensen]]» frå ,  den 26. februar 2024.*
Strathan

**Strathan** er ein avsidesliggande landsby ved kysten av Skottland. Han ligg i Bàgh an t-strathain Bay, på sørkysten av sjølochen Loch Inver, i distriktet Assynt på vestkysten av Sutherland i Scottish Highlands.  Strathan ligg under 1 mile nordaust for Badnaban, 1 mile nord for Inverkirkaig og 2 mile sørvest for Lochinver.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Strathan, Sutherland|Strathan, Sutherland]]» frå ,  den 26. februar 2024.*
Ulukbek Maripov

**Ulukbek Asamidinovitsj Maripov** () er ein kirgisisk politikar som var statsminister i Kirgisistan frå 3. februar til 5. mai 2021, og som heldt fram som formann for ministerkabinettet etter ei konstitusjonell endring frå 5. mai til 12. oktober 2021.

## Biografi
Maripov blei fødd 30. august 1979 i landsbyen Kyrgyz-Ata i Osj-regionen i den dåverande kirgisiske sosialistiske sovjetrepublikken. Han er son av Asamuddin Maripov. Han er utdanna innan finans og rettsvitskap og arbeidde i finansdepartementet frå 2001 til 2003. Frå 2003 til 2005 var han rådgjevar for *[[akim]]* (tilsvarande guvernør) i Batken oblast sør i Kirgisistan. Han var konsulent i parlamentet frå 2005 til 2006, og fram til 2010 var han i presidentadministrasjonen. I 2010 var han leiar for avdelinga for internasjonalt samarbeid i beredskapsdepartementet. Frå 2010 arbeidde han ved presidentkontoret, frå 2015 som visesstabsleiar for president Almazbek Atambajev. Frå 2016 til 2021 var han leiar for revisjonsretten. I 2022 var han fullmektig ved den kirgisiske ambassaden i Saudi-Arabia, seinare også i Bahrain og Egypt.

## Regjeringssjef

Etter parlamentsvalet 4. oktober 2020 samla fleirtalskoalisjonen seg om å føreslå Maripov som statsministerkandidat. Regjeringa hans blei tatt i eid 3. februar 2021. Talet på regjeringsmedlemmar blei redusert frå 22 til 16. Rett etter innsetjinga drog Maripov til møte i Det eurasiske mellomstatlege rådet (EIC) i Almaty der han hadde samtalar med den russiske statsministeren Mikhail Misjustin, den belarusiske statsministeren Raman Halowtsjanka og den armenske statsministeren Nikol Pasjinjan. Etter konflikten med Tadsjikistan i 2021 kunngjorde han at Batken-regionen, der konflikten fann stad, skulle få ein spesiell status.

## Formann for ministerkabinettet
Den 5. mai 2021 signerte president Sadyr Zjaparov ei ordre som omorganiserte regjeringsmakta og utnemnde Maripov til formann for ministerrådet. Han blei 12. oktober 2021 erstatta av Akylbek Zjaparov som overtok som fungerande formann.

## Etter regjeringssjefperioden
Frå 25. januar 2022 var Maripov den kirgisiske ambassadøren til Saudi-Arabia. Frå 25. november 2022 er han den kirgisiske ambassadøren til Bahrain og Egypt. 

## Familie
Maripov er bror til Baktybek Maripov som var akim (guvernør) i Nookat-regionen frå november 2020 til han blei avsett i februar 2021.

## Kjelder

  
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ulukbek Maripov|Ulukbek Maripov]]» frå , den 25. februar 2024.*

## Bakgrunnsstoff
Strausberg

**Strausberg** er ein by og ein kommune i forbundslandet Brandenburg i Tyskland, 35 kilometer aust/nordaust for Berlin. Kommunen omfattar 67,9 km² og 27&nbsp;000 ibuarar.

Bundeswehr har ein stor militærleir i Strausberg og er største sysselsetjar i kommunen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Strausberg|Strausberg]]» frå ,  den 27. februar 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Templin

**Templin** er ein by og ein kommune i forbundslandet Brandenburg i Tyskland, 90 kilometer nord for Berlin. Kommunen omfattar 379,6 km² og i kring 15&nbsp;500 ibuarar.

Statsleiaren Angela Merkel voks opp i Templin.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Templin|Templin]]» frå ,  den 27. februar 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Laïla Marrakchi

**Laila Marrakchi** () er ein marokkansk filmskapar frå Casablanca. Ho er særleg kjend for filmen *Marock*, som blei vist på filmfestivalen i Cannes i 2005. 

Marrakchi voks opp i overklasse miljøet i Casablanca som er skildra i *Marock*.
Ho er gift med filmregissøren Alexandre Aja.

## Filmografi

;Dokumentarar
* 2001: *Femmes en royaume chérifien*
* 2001: *Derrière les portes du hammam*

;Kortfilmar
* *L’Horizon perdu*' (2000)
* *Deux cents dirhams* (2002)
* *Momo mambo* (2003)

;Spelefilmar
* *Marock* (2005)
* *Rock the Casbah* (2013)
* *The Eddy* (2020) TV

;Fjernsyn
* 2016: *Le Bureau des légendes* (fjernsynsserie, sesong 2, episode 7 og 8)
* 2020: *The Eddy* (fjernsynsserie, sesong 1, episode 5 og 6)
*2021: *L'Opéra* (fjernsynsserie)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Laïla Marrakchi|Laïla Marrakchi]]» frå , og «[[:fr:|Laïla Marrakchi]]» frå  den 27. februar 2024.*
Leila K

**Laila El Khalifi** (), betre kjent under artistnamnet **Leila K**, er ein svensk eurodance-songar og tidlegare rappar med marokkanske anar. Leila K er rekna som ein av dei mest sentrale artistane i Sverige innan rapp, og har inspirert mange. Mellom anna er Lady Gaga ein stor fan av Leila K.

## Diskografi

* **Rob 'n' Raz feat. Leila K** 
** *Acozawea*
** *Got To Get*
** *On Tour*
** *Just Tell Me*
** *Human Drummer*
** *It Feels So Right*
** *From Scratch*
** *Rok The Nation*
** *Do Something Nice*
** *Love 4 Love*
** *Fonky Beats For Your Mind*
** *Dance The Fonk*
** *Mind Expander*
* **Carousel** 
** *Carousel*
** *Open Sesame *
** *Ça Plane Pour Moi *
** *Slow Motion *
** *Glam!*
** *Check The Dan *
** *Pyramid *
** *Massively Massive *
** *Close Your Eyes *
** *Open Sesame (Last Exit Remix) *
** *Ça Plane Pour Moi (Felix Remix)*
* **Manic Panic** 
** *C'Mon Now*
** *Blacklisted*
** *Dynamite *
** *It's 2 Die 4*
** *Electric *
** *Murderer*
** *Rude Boy* Featuring Papa Dee
** *Cue Club*
** *I'm Coming To You*
** *C'Mon Now (Amadin Remix)*
* **Leila K — Greatest Tracks** 
** *Carousel*
** *Electric*
** *Ça Plane Pour Moi*
** *Open Sesame*
** *Slow Motion*
** *Got To Get* Rob 'N' Raz featuring Leila K
** *Rok The Nation* Rob 'N' Raz featuring Leila K
** *Rude Boy* featuring Papa Dee
** *C'mon Now*
** *Murderer*
** *Hello Afrika* Dr. Alban featuring Leila K
** *Check The Dan*
** *Blacklisted*
** *Time*
** *Magic Ball*
** *I Love To Roll* Backyard Babies featuring Leila K
** *Close Your Eyes*
** *Burning Up*
** *Electric* (video)
** *Open Sesame* (video)
** *Slow Motion* (video)
** *Got To Get* (video)
** *C'mon Now* (video)
** *Close Your Eye*  (video)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Leila K|Leila K]]» frå ,  den 27. februar 2024.*
Standaleidet

**Standaleidet** er eit eid mellom Ørstafjorden og Hjørundfjorden i Ørsta kommune på Sunnmøre.

Det går kommunal veg over eidet frå Kolåsen i Follestaddalen til Store-Standal ved Hjørundfjorden. Høgste punkt på vegen er 374 moh. Vegen heiter Øyadalen på Ørstasida og Standalvegen på Hjørundfjordsida.

Den gamle kommunegrensa mellom Ørsta og tidlegare Hjørundfjord kommune gjekk på Standaleidet.

## Kjelder
Qohir Rasulzoda

**Qohir Rasulzoda** (tadsjikisk skrift Қоҳир Расулзода, ), også skrive **Kokhir Rasulzoda**, er ein tadsjikisk politikar som har vore statsminister i Tadsjikistan sidan 23. november 2013. Han er medlem av Det folkedemokratiske partiet i Tadsjikistan som er det største partiet i landet og som blir leia av landets president Emomalii Rahmon.

## Politisk bakgrunn
Fødenamnet hans er Abduqohir Abdurasulovitsj Nazirov. Han blei fødd i 1961 i Khistevarz i Ghafurov-distriktet, Sughd-regionen i den dåverande tadsjikiske sosialistiske sovjetrepublikken. I 1982 blei han uteksaminert frå Agricultural University of Tajikistan som hydraulikkingeniør. I 2008 tok han eksamen i teknisk vitskap ved Russian Presidential Academy of National Economy and Public Administration i Moskva.

Frå januar 2000 til desember 2006 var Rasulzoda minister for utvikling og vassressursar i Tadsjikistan. 2. desember 2006 tok han over som fungerande leiar i Sughd-provinsen, ei stilling som blei gjord permanent frå 27. februar 2007. I mai 2007 endra han namnet sitt til Qohir Rasulzoda.

I desember 2007 og i april 2010 blei Rasulzoda vald til fyrste varaformann i den tadsjikiske nasjonalforsamlinga (*Majlisi Milli*).

23. november 2013 blei Rasulzoda utpeikt til statsminister i Tadsjikistan og han etterfølgde då Oqil Oqilov, som då hadde vore statsminister sidan 1999.

Statsministerposten i Tadsjikistan er ei reint teknisk stilling. Formelt er det presidenten som er regjeringssjef.

## Galleri

Fil:Official visit of Ilham Aliyev to Tajikistan 01.jpg|Rasulzoda og Ilham Aliyev i 2014
Fil:Rasulzoda and Putin.jpg|Rasulzoda og Vladimir Putin i 2017


## Kjelder

  
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kokhir Rasulzoda|Kokhir Rasulzoda]]» frå , den 27. februar 2024.*
Senftenberg

**Senftenberg** er ein by og ein kommune i forbundslandet Brandenburg i Tyskland, kringom 40 kilometer sørvest for Cottbus. Kommunen, som omfattar 127,6 km² og 23&nbsp;000 ibuarar, grensar i aust mot fristaten Sachsen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Senftenberg|Senftenberg]]» frå ,  den 27. februar 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Skeise-VM 1992 i sprint-firkamp

**Verdsmeisterskapen 1992 i sprint-firkamp på skeiser** vart avvikla laurdag 29. februar og sundag 1. mars på Valle Hovin kunstisbane i Oslo. Meisterskapen var den 23. i sprint-firkamp. 54 utøvarar, 29 karar og 25 kvinner, deltok i meisterskapen.

Igor Zjelesovskij vart verdsmeister for femte gong, etter å ha vunne alle fire løpa. Kinas Ye Qiaobo vann dei to 1000-meterane og vart vedsmeister for kvinner, framom Bonnie Blair frå USA som sigra på begge 500-meterane.

## Verdsmeisterskapen 1992 i skeise-sprint/Menn



Dato: 29. februar/1. mars

### 500 meter




### 1000 meter




### 500 meter




### 1000 meter




## Verdsmeisterskapen 1992 i skeise-sprint/Kvinner



Dato: 29. februar/1. mars

### 500 meter




### 1000 meter




### 500 meter




### 1000 meter




## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Wereldkampioenschappen schaatsen sprint 1992|Wereldkampioenschappen schaatsen sprint 1992]]» frå ,  den 28. februar 2024.*
Netiporn Sanesangkhom

**Netiporn Sanesangkhom** () var ein framståande thailandsk demokratiaktivist. Ho var elev ved Triam Udom Suksa vidaregåande skule i Bangkok, der ho var medlem av elevrådet. Ho var medlem av den thailandske kvinneaktivistgruppa Taluwang, og vart dømt til fengsel for majestetskrenking for å ha gjennomført ei meiningsmåling på kjøpesenteret Siam Paragon under demonstrasjonane i Thailand den 8. februar 2022. Ho byrja ein sveltestreik i fengselet saman med medaktivisten Nutthanit Duangmusit i protest mot å ha vorte varetektsfengsla, og kollapsa under eit vitneavhøyr på grunn av sterke magesmerter og trøyttleik. Ho vart likevel nekta kausjon trass i å ha vorte send til sjukehus etter å ha sveltestreika i nesten 50 dagar. 

Ho vart lauslaten mot kausjon den 4. august 2022, men den 31. januar 2024 vart kausjonen hennar trekt tilbake, og ho vart arrestert. Samtidig vart også Thailands yngste dømde person for majestetsfornærming arrestert, ei då 14 år gammal jente med kallenamnet «Yok», som Netiporn var støttespelar for. Ifølgje straffedomstolen vart ho dømd for å ha brote vilkåra for kausjonen då ho deltok i ein demonstrasjon ved det thailandske kulturdepartementet den 6. august 2023.

Netiporn byrja ifølgje Thai Lawyers for Human Rights ein ny sveltestreik i fengselet den 27. januar 2024. Ho vart send til fengselssjukehuset tysdag 8. februar, den 11. dagen av sveltestreiken. Ho hadde symptom på hepatitt og urinvegsinfeksjon, og var for svak til å gå. Den 26. februar 2024 vart ho på ny send til fengselssjukehuset etter å ha hosta blod i tre dagar. Ho gav då for første gong samtykke til avgrensa behandling i og med at ho hadde hosta opp mykje blod. Ho vart behandla intravenøst med brekkingsdempande og syrenøytraliserande medisinar. Ei oppdatering frå Thai Lawyers for Human Rights den 29. februar 2024 melde at ho heldt fram med å kasta opp blod. Blodet vart lysare og lysare for kvar dag. Ho hadde sterke magesmerter, kunne knapt gå, og hadde problem med å skilje drøymar frå røyndom.

Netiporn døydde ifølgje den thailandske avisa Matichon, og dessutan ei fråsegn gitt av medaktivisten Nutthanit Duangmusit og fleire, klokka 11:22 om morgonen den 14. mai 2024. Ifølgje den thailandske nettavisa Khaosod Online døydde ho av hjartestans, og vart freista gjenoppliva med hjarte- og lungeredning.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Amarildo Tavares

**Amarildo Tavares da Silveira** () er ein brasiliansk tidlegare fotballspelar kjend som **Amarildo** som i 1962 vart verdsmeister med det brasilianske landslaget.

## Karriere
### Klubbspel
Amarildo var Botafogo-spelar frå 1958 til -63, skåra 45 mål på 85 kampar. I 1963 skreiv han kontrakt med AC Milan, som han vann Coppa Italia med i 1967. Straks etter flytta han over til Fiorentina, der han bidrog til at laget var seriemeister i 1969. Sidan var han aktiv 1970-72 for AS Roma, før han avslutta med 7 kampar for Vasco da Gama i heimlandet.

### Landslagsspel
Amarildo spelte 22 landskampar for Brasil åra 1961-66 og skåra 7 mål. Under VM i fotball 1962 i Chile kom han inn på laget i staden for skadde Pelé. I finalen mot Tsjekkoslovakia utlikna han til 1–1 tidleg i kampen og spelte fri Zito som la på til 2–1.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:it:Amarildo Tavares da Silveira|Amarildo Tavares da Silveira]]» frå ,  den 28. februar 2024.*
Chachapoyas

**Chachapoyas** er ein by nordvest i Peru, og er administrasjonsstad for regionen Amazonas og for provinsen Chachapoyas. I 2015 var folketalet i byen 29&nbsp;869. Byen ligg i ei høgd på 2&nbsp;335 moh. Han blei grunnlagd i 1538 med namnet San Juan de la Frontera de los Chachapoyas. Han blei flytta nokre gonger på grunn av sjukdom, klimaproblem og konfliktar, og enda på den noverande staden i 1545. Lokale næringar er mellom anna dyrking av kaffibønner, orkidéar og sukkerrøyr.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Chachapoyas|Chachapoyas]]» frå ,  den 29. februar 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Haut-Ogooué

**Haut-Ogooué** (‘Øvre Ogooué’) er ein provins i Gabon. Han har eit areal på &nbsp;km², og provinshovudstaden er Franceville. I 2013 hadde han  innbyggjarar.

I sør, aust og nordaust grensar Haut-Ogooué til Republikken Kongo. I Gabon grensar provinsen til Ogooué-Lolo i vest og Ogooué-Ivindo i nord.

## Department

Moyen-Ogooué er delt inn i åtte department:
* Djoue (Onga)
* Djououri-Aguilli (Bongoville)
* Lekono-Lekori (Akieni)
* Lekoko (Bakoumba)
* Lemboumbi-Leyou (Moanda)
* Mpassa (Franceville)
* Plateaux (Leconi)
* Sebe-Brikolo (Okondja)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Haut-Ogooué|Haut-Ogooué]]» frå ,  den 29. februar 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Nils van der Poel

**Nils Göran van der Poel** () er ein svensk tidlegare skeiserennar frå Trollhättan som i 2022 vart olympisk meister på både 5&nbsp;000 meter og 10&nbsp;000 meter. Eitt år tidlegare vann han VM-gull på dei same to distansane. Han la opp etter å ha vorte verdsmeister i firkamp i mars 2022.

## Karriere
Poel fekk sitt gjennombrot då han vann milløpet ved Skeise-VM 2018 framom verdsmeisteren Patrick Roest og sjølv enda på sjetteplassen. Tre år seinare vart han fjerdemann i europameisterskapen, etter å ha vunne milløpet på sterke 12.42,8. Under verdsmeisterskapen 2021 i Heerenveen sigra han på 5&nbsp;000 m. Tre dagar etter, den 14. februar, sette han verdsrekord med 12.32,9 då han sikra seg gullmedaljen på suverent vis på 10&nbsp;000-meteren. 3. desember 2021 tok han over som verdsrekordhaldar også på 5&nbsp;000 m, med di han vart klokka inn på 6.01,5 ved eit verdscupstemne i Salt Lake City. Under Vinter-OL 2022 kneip Poel gullmedaljen på 5&nbsp;000 m, før han den 11. februar forbetra sin eigen verdsrekord på 10&nbsp;000 meter til 12.30,7 og tok OL-gull nummer to. Helga 5.–6. mars 2022 avslutta Poel med å gå til topps i verdsmeisterskapen på Hamar. Han slo andremann Patrick Roest med over 1 tidspoeng og la opp.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Nils van der Poel|Nils van der Poel]]» frå ,  den 29. februar 2024.*  

## Bakgrunnsstoff
Schwedt/Oder

**Schwedt/Oder** er ein by og ein kommune nordaust i forbundslandet Brandenburg i Tyskland. Byen ligg ved elva Oder og med Polen på austbreidda av elva. Kommunen omfattar 360,7 km² og 33&nbsp;000 ibuarar.

I 1713 inngjekk Brandenburg-Preussen og Tsar-Russland ein avtale om deling av landområda i denne delen av Europa. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Schwedt/Oder|Schwedt/Oder]]» frå ,  den 29. februar 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Prenzlau

**Prenzlau** er ein by og ein kommune nordaust i forbundslandet Brandenburg i Tyskland. Kommunen, som i nord grensar mot Mecklenburg-Vorpommern, har i kring 19&nbsp;000 ibuarar og er 143 km² i flatevidd.

Prenzlau er ein garnisonsstad for Bundeswehr.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Prenzlau|Prenzlau]]» frå ,  den 29. februar 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

*
E.B. White

**Elwyn Brooks White** () var ein amerikansk forfattar kjend som **E. B. White**.

Den omfattande forfattarskapen til White strekte seg frå satire til barnelitteratur. Han skreiv ofte frå eit ironisk tilskodarperspektiv. Temaet for bøkene han var ikkje sjeldan fridommen til den enkelte, så òg i hans klassiske barneboktrio av *[[Charlotte's Web]]*, *[[Stuart Little]]* og *The Trumpet of the Swan*. Desse tre er blant dei mest kjende barnebøkene i USA, og er òg blitt filma ved fleire høve.

## Liv
E.B. White var fødd i Mount Vernon i New York, og tok graden Bachelor of Arts ved Cornell University 1921. I universitetstida si var han verksam som redaktør for studentavisa *The Cornell Daily Sun*. Deretter skreiv han for *The Seattle Times* og *Seattle Post-Intelligencer*, før han vende tilbake til heimstaten New York 1924.

I 1925 gav White ut den fyrste artikkelen sin i *[[The New Yorker]]*. Han avanserte raskt til å bli tilsett, og blei verande ved bladet i nær seksti år. Med tida blei han den viktigaste profilen til *New Yorker*,  og bidrog mykje til det gode ryktet til tidsskriftet. Mellom 1938 og 1943 skrev han òg ein del for *[[Harper's Magazine]]*. 

Seint på 1930-talet byrja White verksemda si som barnebokforfattar. Den fyrste barneboka hans, *Stuart Little*, kom ut etter slutten av krigen i 1945. I 1952 følgde *Charlotte's Web*. Begge blei hylla av kritikkar, og førte til at han fekk Laura Ingalls Wilder Medal i 1970, ei av dei fornemste amerikanske utmerkingane ein kan få som barnebokforfattar. Same året gav han ut den tredje barneboka si, *The Trumpet of the Swan*, som òg kom å bli løna med fleire prisar. 

I 1959 redigerte White skrivehandboka *The Elements of Style*. Boka blei godt  motteken, og blir framleis nytta som litteratur ved skrivekurs.

I 1978 vann White Pulitzerprisen for livsverket sitt. Han døydde i 1985 på garden sin i North Brooklin i Maine, etter ei lang tid med Alzheimers sjukdom. Han blei kremert og oska hans blei gravlagd ved sida av kona hans, forfattaren Katharine Sersjant Angell White, ved Brooklin Cemetery.

## Bibliografi

* *The Fox of Peapack*
* *The Lady Is Cold*
* *Every Day Is Saturday*
* *Farewell to Model T*
* *Quo Vadimus? Or, The Case for the Bicycle*
* *One Man's Meat*
* *Once More to the Lake*
* *The Points of My Compass*
* *The Second Tree from the Corner*
* *The Essays of E.B. White*
* *The Ring of Time*
* *Letters of E.B. White*
* *Poems and Sketches of E.B. White*
* *The Wild Flag*
* *Charlotte's Web*
* *Stuart Little*
* *The Trumpet of the Swan*
* *The Elements of Style*
* *A Subtreasury of American Humor*
* *Is Sex Necessary?* (med James Thurber)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:E.B. White|E.B. White]]» frå ,  den 29. februar 2024.*  

## Bakgrunnsstoff
Ogooué-Maritime

**Ogooué-Maritime** er ein provins i Gabon. Han har eit areal på &nbsp;km², og provinshovudstaden er Port-Gentil. I 2013 hadde han  innbyggjarar.

Provinsen har namn etter elva Ogooué og kysten til Atlanterhavet. Han grensar også til følgjande andre provinsar:
* Estuaire – nord
* Moyen-Ogooué – nordaust
* Ngounié – aust
* Nyanga – nordaust

## Department

Ogooué-Maritime er delt inn i tre department:
* Bendje (Port-Gentil)
* Etimboue (Omboue)
* Ndougou (Gamba)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ogooué-Maritime|Ogooué-Maritime]]» frå ,  den 29. februar 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Skeise-VM 1993 i sprint-firkamp

**Verdsmeisterskapen 1993 i sprint-firkamp på skeiser** vart avvikla laurdag 27. og sundag 28. februar i Ikaho i Japan. Meisterskapen var den 24. i sprint-firkamp. 63 utøvarar, 32 karar og 31 kvinner, deltok i meisterskapen.

Belarusiske Igor Zjelesovskij vann dei to 1000-meterane og vart verdsmeister for sjette og siste gong, Yasunori Miyabe frå Japan var bestemann på dei to 500-meterane. Ye Qiaobo frå Kina forsvarte verdsmeistertittelen på kvinnesida, ho sigra også på begge 500-meterane. Russiske Oksana Ravilova vann 1000-meteren på laurdag, Austerrikes Emese Hunyady på sundag.

## Verdsmeisterskapen 1993 i skeise-sprint/Menn



Dato: 27.-28. februar

### 500 meter




### 1000 meter




### 500 meter




### 1000 meter




## Verdsmeisterskapen 1993 i skeise-sprint/Kvinner



Dato: 27.-28. februar

### 500 meter




### 1000 meter




### 500 meter




### 1000 meter




## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Wereldkampioenschappen schaatsen sprint 1993|Wereldkampioenschappen schaatsen sprint 1993]]» frå ,  den 29. februar 2024.*