Benjamin Zephaniah

**Benjamin Obadiah Iqbal Zephaniah** () var ein britisk forfattar og skodespelar. I 2008 blei han lista opp blant dei 50 viktigaste etterkrigsforfatterane i Storbritannia.

## Liv

Benjamin Zephaniah voks opp i eit bustadområde i Handsworth utanfor Birmingham, med ein barbadosfødd far som var postmann og ei jamaikansk mor som var sjukepleiar. Han har dysleksi, og slutta på skulen då han var 13 år gammal. Då hadde han korkje lært å lesa eller skriva. Dei litterære påverknadene hans kom frå rap, annan munnleg poesi og Bibelen. Han hadde sin første opptreden som tiåring i kyrkja. Då han var femten var han allereie kjend for poesien sin i den afro-karibiske og asiatiske folkesetnaden i Handsworth. 

Zephaniah kom tidleg i klammeri med politiet, og sat i fengsel for innbrot.  22 år gammal flytta han til London for å få betre moglegheiter og eit større publikum.

Han blei aktiv i eit arbeidarkooperativ i Stratford i London, og dette førte til utgjevinga av den første diktsamlinga hans, *Pen Rhythm* (Page One Books, 1980). Zephaniah har sagt at målet hans er å kjempa mot «the dead image of poetry», og å ta poesien overalt, også til folk som ikkje les bøker. Derfor heldt han diktopplesingar med musikk, konsertaktige opptredenar kjende som dub-poesi. Dei munnlege poesiframføringane hans har samla stort publikum, og han har gjeve ut fleire plater. 

I 1982 gav han ut albumet *Rasta*, som inneheldt The Wailers si første innspeling sidan Bob Marley hadde døydd, i tillegg til ei lovprising av Nelson Mandela. Albumet gav han internasjonal prestisje, og landa på toppen av den jugoslaviske poplista. Mandela, som då var i fangenskap på Robben Island, høyrde innspelinga. Etter at han blei fri møtte den komande sørafrikanske presidenten diktaren, og i 1996 bad Mandela om at Zephaniah skulle leia konserten hans Two Nations Concert i Royal Albert Hall i London. Zephaniah var «poet in residence» ved advokatkontoret til  Michael Mansfield QC. Han følgde med på granskinga av Bloody Sunday og andre saker, og desse erfaringane førte fram til diktsamlinga *Too Black, Too Strong* (2001).

Zephaniah er engasjert i mange politiske spørsmål, som veganar, republikanar, for Amnesty og Animal Liberation Project, til støtte for dysleksi, og som rastafarianar.

Zephaniah fekk også suksess med diktsamlingane for ungdom *Talking Turkeys* (1995), *Funky Chickens* (1997) og *School's Out, Poems Not for School* (1997). 

Den første prosaboka hans var romanen *Face* (1999), som både kan lesast som ein ungdoms- og ein voksenroman. *Refugee Boy* (2001) skildrar ein ung etiopisk flyktning i London. *We Are Britain*! (2002) er ei diktsamling for barn, der temaet er ei oppvurdering av det multietniske britiske samfunnet.

Zephaniah døydde 65 år gammal, den 7. desember 2023, åtte veker etter å ha blitt diagnostisert med ein hjernesvulst.

## Prisar og utmerkingar

Zephaniah vann BBC sin Young Playwright's Award.

Han mottok fleire æresdoktorat, mellom anna frå University of Birmingham i heimbyen i 2008, University of North London 1998, the University of Central England (in 1999), Staffordshire University (in 2001), London South Bank University i 2003 og University of Exeter og University of Westminster i 2006. 

Han var Writer in residence ved Keats House. Han var òg kjend for å ha takka nei til å bli utnemnd til offiser av Order of the British Empire i 2003.

Han vann prisen for Best Original Song ved Hancocks 2008 og Talkawhile Awards for Folk Music) for sin versjon av *[[Tam Lyn]] Retold* med The Imagined Village. Han tok imot prisen ved The Cambridge Folk Festival 2. august 2008, og omtalte seg sjølv som ein «Rasta Folkie».

## Bøker
### Lyrikk

**Pen Rhythm* (1980)
**The Dread Affair: Collected Poems* (1985) Arena
**City Psalms* (1992) Bloodaxe Books
**Inna Liverpool* (1992) AK Press
**Talking Turkeys* (1995) Puffin Books
**Propa Propaganda* (1996) Bloodaxe Books
**Funky Chickens* (1997) Puffin
**School's Out: Poems Not for School* (1997) AK Press
**Funky Turkeys (Audiobook)* (1999) AB hntj
**White Comedy* (Unknown)
**Wicked World!* (2000) Puffin
**Too Black, Too Strong* (2001) Bloodaxe Books
**The Little Book of Vegan Poems* (2001) AK Press
**Reggae Head (Audiobook)* 57 Productions

### Romanar

**Face* (1999) Bloomsbury
**Refugee Boy* (2001) Bloomsbury
**Gangsta Rap* (2004) Bloomsbury
**Teacher's Dead* (2007) Bloomsbury
**Terror Kid* (2014) Bloomsbury

### Barnebøker

**We are Britain* (2002) Frances Lincoln
**Primary Rhyming Dictionary* (2004) Chambers Harrap
**J is for Jamaica* (2006) Frances Lincoln
**My Story* (2011), Collins
**When I Grow Up* (2011), Frances Lincoln

### Andre
**Kung Fu Trip* (2011), Bloomsbury
**The Life And Rhymes of Benjamin Zephaniah* (2018), Simon & Schuster

## Diskografi
### Album

**Rasta* (1982) Upright (gjenutgjeve 1989) Workers Playtime (UK Indie #22)
**Us An Dem* (1990) Island
**Back to Roots* (1995) Acid Jazz
**Belly of De Beast* (1996) Ariwa
**Naked* (2005) One Little Indian
**Naked & Mixed-Up* (2006) One Little Indian (Benjamin Zephaniah Vs. Rodney-P)
**Revolutionary Minds* (2017) Fane Productions

### Singlar, EP-ar

**Dub Ranting* EP (1982) Radical Wallpaper
*"Big Boys Don't Make Girls Cry" 12-inch single (1984) Upright
*"Free South Africa" (1986)
*"Crisis" 12-inch single (1992) Workers Playtime

### Gjesteopptredenar
*"Empire" (1995) Bomb the Bass med Zephaniah & Sinéad O'Connor
**Heading for the Door* by Back to Base (2000) MPR Records
**Open Wide* (2004) Dubioza kolektiv (C) & (P) Gramofon
**Rebel* by Toddla T (2009) 1965 Records
*"Illegal" (2000) frå "Himawari" av Swayzak
*"Theatricks" av Kinobe (2000)

## Som skodespelar

* *[[Didn't You Kill My Brother?]]* (1987) – Rufus
* *Farendj* (1989) – Moses
* *Dread Poets' Society* (1992) – Andy Wilson
* *Truth or Dairy* (1994) – The Vegan Society (UK)
* *Crucial Tales* (1996) – Richard's father
* *Making the Connection* (2010) – Environment Films/The Vegan Society (UK)
* *[[TV-serien Peaky Blinders|Peaky Blinders]]* (2013–2022) – Jeremiah Jesus

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Benjamin Zephaniah|Benjamin Zephaniah]]» frå  og «[[:en:Benjamin Zephaniah|Benjamin Zephaniah]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}, den 28. juni 2020.*