open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Høyanger kommune

**Høyanger** er ein kommune i Ytre Sogn i Vestland fylke.

## Tettstader
* Austreim med  
* Høyanger med 
* Kyrkjebø med 

## Kommunesoge
Høyanger kommune vart oppretta 1. januar 1964 ved at kommunane Lavik og Kyrkjebø vart slegne saman. I tillegg vart garden Nybø og bruket Nygjerdet overførte til Høyanger frå Vik kommune. I grove trekk fekk Høyanger kommune same grensene som det Lavik (Ladevig) formannskapsdistrikt hadde då det vart oppretta i 1837, men Bø sokn, som høyrde til Lavik i 1837, høyrer no til Hyllestad kommune, og området lengst vest på sørsida av fjorden, frå og med Ytre Tredalen og til Åkre, som hadde høyrd til Evenvik formannskapsdistrikt (Gulen kommune) i 1837, kom med i Høyanger kommune i 1964.

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for noverande Høyanger kommune frå 1920:**

:a *Talet omfattar ikkje området rundt garden Nybø og bruket Nygjerdet, som var del av [[Vik kommune]] fram til det vart overført til Høyanger kommune ved kommunesamanslåinga i 1964. Dette området hadde då ingen innbyggjarar.*

## Høyanger sokn

Høyanger er eit kyrkjesokn i Sunnfjord prosti. Soknet vart oppretta 1. januar 1997, fram til då hadde området høyrd til Kyrkjebø sokn.
Soknet har ei kyrkje, Høyanger kyrkje som er frå 1960 og står i kommunesenteret Høyanger. Før kyrkja vart bygd vart fyrst klasserom på skulen, og sidan bedehuset, brukt som interimkyrkje.

## Næringsliv
Ein vinn ut aluminium ved aluminiumsverket til Norsk Hydro.

## Kjende personar frå Høyanger
* Gunnar S. Gundersen, avdød kunstnar, voks opp i Høyanger
* Rolf Sagen (d. 2017), forfattar, grunnleggjar  av Skrivekunstakademiet i Bergen
* Einar Førde (d. 2004), journalist, politikar for Arbeidarpartiet og kringkastingssjef for NRK.
* Marit Tusvik forfattar, diktar og dramatikar
* Erna Osland, forfattar
* Tell Teigen (d. 1958), akrobat
* Frode Søreide, programleiar
* Ivar Orvedal, lyrikar som voks opp i Måren	
* Erling Norman Berge, oppfinnar av Berge grasfordeler

## Venskapsbyar
*  Ronneby

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Høyanger kommune
* Eldre fotografi frå Høyanger på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
* Om Høyanger sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
*
*Oversikt over kommunale arkiv frå Kyrkjebø kommune i perioden 1862-1965
*Oversikt over kommunale arkiv frå Høyanger kommune i perioden etter 1964
Luster kommune

**Luster** er ein kommune i Sogn i Vestland fylke. Kommunen er den nest største i fylket og femner i tillegg til fjordområde òg delar av Jotunheimen, Breheimen og Jostedalsbreen. Den ligg kring Lustrafjorden inst i Sognefjorden.

Luster kommune består i dag av dei tidlegare herreda Luster, Hafslo og Jostedal.

Store Skagastølstind «Storen» på 2405 moh., det høgste fjellet i Vestland og det tredje høgste fjellet i Noreg, markerer kommunegrensa.

## Historie
Kommunen fekk utstrekkinga han har i dag i 1963, då kommunane Hafslo, Jostedal og Luster vart slegne saman.

;Haugerørsla i Luster

I Sogn fekk Hauge følgje av Hans Feigum og Peder Steen frå Luster. Haugerørsla var ikkje ønskt velkommen av statskyrkja, og det var motsand mot rørsla i kommunen.

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for noverande Luster kommune frå 1920:**

## Luster prestegjeld
Luster var fram til 2004 òg namn på eit prestegjeld i Indre Sogn prosti. Prestegjeldet hadde sokna Nes, Dale og Fortun. Fram til 1967 høyrde òg Gaupne sokn til prestegjeldet, det vart då overført til Jostedal prestegjeld. Luster kommune var delt inn i tre prestegjeld, Luster, Hafslo og Jostedal. Frå 2004 har den lokale prestetenesta vorte organisert av prosten i Indre Sogn prosti.

## Tettstader
* Gaupne &ndash; 
* Hafslo &ndash; 

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* 
* Oversikt over kommunale arkiv: 
** Luster kommune 1837-1964
** Hafslo kommune 1837-1964
** Jostedal kommune 1837-1964
** Luster kommune 1964-
Naustdal kommune

**Naustdal**  er ein tidlegare norsk kommune i Sogn og Fjordane fylke. Kommunen grensa i nord til Gloppen, i aust til Jølster, i vest til bykommunen Flora kommune og i søraust til bykommunen Førde. Naustdal var først og fremst ein jordbrukskommune – kanskje mest kjend for elva Nausta. 1. januar 2020 vart han del av Sunnfjord kommune.

## Kjende personar frå Naustdal
*Gunnar Garfors
*Stian Grimseth
*Mons Litleré
*Eldrid Lunden
*Kåre Lunden
*Kjartan Slettemark
*Bård Vegar Solhjell

## Bakgrunnsstoff
* Naustdal kommune
Tinn kommune

**Tinn kommune** er ein kommune i Telemark fylke. Kommunen grensar i nord mot Nore og Uvdal, i aust mot Rollag og Flesberg kommune, i sør mot Notodden, Hjartdal og Seljord kommune, og i vest mot Vinje kommune.

Tinn kommune strekkjer seg langt inn på Hardangervidda. Kjende stadar i Tinn er Gaustatoppen 1&nbsp;883 moh. Årleg går 30&nbsp;000 menneske til toppen av fjellet. Ein reknar med at på klåre dagar kan sjå om lag 1/6 av Sør-Noreg frå toppen. i 2004 byrja ei storstilt utbygging ved Gaustatoppen til ein stor vintersportsstad. 

Krossobanen er den fyrste kabelbanen i Nord-Europa. Han vart bygd i 1928 som ei gåve frå Norsk Hydro.

Norsk Industriarbeidermuseum på Vemork fortel historia om industriutbygging bygd på vasskraft. Rjukanfossen var grunnlaget for Vemork, den største kraftstasjonen i verda i 1911. Stasjonen har no vorte eit museum der ein kan oppleva det fantastiske energieventyret og sjå utstillingar om industriutviklinga i Noreg og på Rjukan. 

Museet er kanskje mest kjend for sin presentasjon av Rjukan sin krigshistorie. På Vemork fann ein av dei viktigaste sabotasjeaksjonar under den andre verdskrigen stad, då norske sabotørar hindra tyskarane i å utvikla atomvåpen av tungtvatnet som vart produsert her. Utstillinga "Atomkappløpet" gjev ein presentasjon av dei fire tungtvassaksjonane og dei allierte sine forsøk på å utvikla ei atombombe. I filmrommet vert filmen "If Hitler had the bomb" vist - ein dokumentar om tungtvassabotasjen.

## Folk frå Tinn
*Knut Dale (1834–1921), norsk spelemann
*Gunnar Sønsteby (1918–2012), motstandsmann
*Anton Blom (1924–2012), journalist, NRK-utanrikskorrespondent
*Johannes Dale (1890–1980), spelemann
*Aasne Linnestå, forfattar

## Bilete

Fil:Gaustatoppen peak.jpg|Gaustatoppen er i Tinn kommune.
Fil:Rjukan Church.jpg|Rjukan kyrkje
Fil:Rjukanbanen Ammonia.png|Rjukanbanen gjekk med jarnbaneferge på Tinnsjø, her ved Mæl.
Fil:Austbygde.jpg|Austbygde frå sørsida av Tinnsjå


## Bakgrunnsstoff
* 
* Rjukan Turistkontor
Sigrun Berg

**Sigrun Berg** () var ein norsk tekstilkunstnar, vevar og tekstilformgjevar frå Oslo.

## Utdanning
Ho var utdanna ved Statens kunst- og håndverksskole og Statens kunstakademi.

## Arbeid
Frå 1936 knytt til Teletweed Vevarlag. Frå 1947 hadde ho eiga vevstove i Oslo. I tillegg var ho formgjevar ved De Forenede Ullvarefabrikker 1957–1965, og arbeidde for kunsthandverk som binæring på bygdene og for å høgne kvaliteten på norsk fabrikktekstil. Ho sette mellom anna i gang veving på akkord i Trysil.
Frå 1956 var ho lærar i farging ved Statens kunst og håndverkskole.

Sigrun Berg arbeidde med eit fargeskjema bygd på gamal norsk tradisjon, men med ei utforming som heilt høyrde til samtida.

## Utsmykkingsoppdrag
Eit utval:
* Alstadhaug kyrkje
* Asker rådhus
* Bodø Domkyrkje
* Håkonshallen
* Kongeskipet
* Sandefjord rådhus

## Prisar og utmerkingar
* 1954 Diplôme d'Honeur, Triennalen i Milano
* 1958 Gullmedalje Deutsche Handwerksmesse i München
* 1960 Gullmedalje Triennalen i Milano
* 1963 Jacobprisen

## Kjelder
* Red. Erik Zahle - *Brukskunst i hjemmet*, Nordiske Fagbøker.
Raudeberg

**Raudeberg** er ein tettstaden i Kinn kommune, Vestland. Staden har  og ligg ved Ulvesundet på austsida av Vågsøy. Staden var administrasjonsstad for gamle Nord-Vågsøy kommune. 

Næringslivet er dominert av skipsverft (Blaalid, Båtbygg) og fiskeindustri. Skulen heiter Raudeberg skule og det går om lag 125 elevar. Barnehagen heiter Skarevik barnehage, og kyrkja heiter Nord-Vågsøy kyrkje. Her er vassverk og ei småbåthamn som er stor nok til om lag 50 båtar. Næringslivet er knytt til sjøen. I sentrum ligg Skarevik («Vikja»). Namnet Raudeberg kjem i frå den raude steinsorten (olivin, som blir raud når den oksiderer) som fjellet/berget er bygd opp av ovanfor sjølve bygda.
Det ivorianske flagget

**Det ivorianske flagget** blei teke i bruk som nasjonalflagg i Elfenbeinskysten den 7. august 1959. Det er ein trikolor med tre vertikale striper i oransje, kvitt og grønt, etter mønster frå det franske flagget. 

Stripene symboliserer ulike verdiar som svarer til det nasjonale mottoet Union-Discipline-Travail, eller Samhald, disiplin og arbeid. Den oransje står for vekst, den kvite for fred gjennom samhald, og grønfargen for framtidshåp. Men fargane har òg fått andre tydingar av ivorianarane. Dei meiner grønfargen symboliserer dei tropiske skogane deira og kvitfagen elvane, medan oransje står for savannen i landet.

Flagget har dei same fargane som det irske flagget, men i motsett rekkefølge. Medan irane heiser flaget med den grøne delen nærast flaggstanga, har ivorianarane den oransje inst.
Severin Brørby

**Severin Petter Brørby** () var ein norsk glaskunstnar og formgjevar fødd på Hønefoss.

## Utdanning
Utdanna ved Statens håndverks- og kunstindustriskole. Fagutdanna gravør.

## Arbeid
Han vart tilsett ved Hadeland Glassverk i 1956. Der formgav han kunstglas i K-glass programmet til Hadeland. Nummera hans i K-glass-serien er 7000-serien, det vil seie kunstglasverk gravyrmerka *Hadeland 7XXX* under botnen. Dei merka også ting *SB*. I tillegg til kunstglas formgav han mellom anna bruksglasserien *Furu* som dei framleis lagar på Hadeland, og ein serie glaskrukker med blått lokk som heitte *Barbara* og ein serie skåler, fat og vasar som heitte *Marina*.
I 1984 slutta han ved Hadeland og fekk seg eiga glashytte på Åmot i Modum. Der laga han glas som var friare i både form og fargeval enn på Hadeland, med mjukare former og større preg av å vere handlaga. Desse er merka "Severin" og det vart også brukt etikettar der det stod *Severin*.

## Prisar og utmerkingar
* 1958 Merket for god design
* 1972 Die Gute Industriform, Hannover, Tyskland
* 1979 Jacobprisen 

## Representert ved desse samlingane
Mellom anna:
* Corning Museum of Glas, New York
* Kunstindustrimuseet i Oslo
* Nordenfjeldske Kunstindustrimuseum, Trondheim
* Vestlandske Kunstindustrimuseum, Bergen

## Kjelder
* Red. Erik Zahle - Brukskunst i hjemmet, Nordiske Fagbøker
* Rolf Simeon Andersen og Astrid Olsen - Moderne Antikviteter II: norsk glass, kunstnere og signaturer 1900-1970. ISBN 82-520-3560-4
* NBL-artikkel om Brørby, skriven av Randi Gaustad.
Gene Dalby

**Gene-Haavard Dalby** () på Veitvet i Oslo) er ein norsk lyrikar.

Han debuterte i 1979 med diktsamlinga *Linedanser på piggtråd*. I 1985 fekk han Mads Wiel Nygaards legat.

## Verk
* 1979 *Linedanser på piggtråd* (Aschehoug) ISBN 82-03-10117-8
* 1981 *Flammekaster* (Aschehoug) ISBN 82-03-10467-3
* 1982 *Frostknuter* (Aschehoug) ISBN 82-03-10719-2
* 1983 *Neon/furu : daitoshi-haiku/haiku* (Aschehoug) ISBN 82-03-11112-2
* 1984 med Cindy Haug *Elektrisk ereksjon : av Cindy og Geneale dikt : en sambok* (Aschehoug) ISBN 82-03-11359-1
* 1985 *Gene Dalby* (Aschehoug) ISBN 82-03-15139-6
* 1986 *Med månen som monokkel* (Aschehoug) ISBN 82-03-15422-0
* 1987 *Den tatoverte tungen* (Aschehoug) ISBN 82-03-15792-0
* 1990 *Øm ulv* (Aschehoug) ISBN 82-03-16128-6
* 1992 *Gyldne sårkanter* (Aschehoug) ISBN 82-03-16574-5
* 1994 *Rå* (Aschehoug) ISBN 82-03-17457-4
* 1998 *Første møte med Atlantis* (Aschehoug) ISBN 82-03-18044-2
* 2002 *Angst kler meg ikke* (Aschehoug) ISBN 82-03-18613-0

## Bakgrunnsstoff
* Dagbladet si forfattarside.
* Aftenposten sin Forfattarindeks
Fossekall

**Fossekallen** (*Cinclus cinclus*) er ein fugl i fossekallfamilien som er utpeikt som nasjonalfugl i Noreg. Fossekallen finst i store delar av Europa og nordvestre Asia.

Fuglen er brunsvart med kvit hakelapp, liten og rundvoren, med stutt stjert. Han held særleg til langs fossestryk, elvar og vatn. 

Fossekallen er delvis trekkfugl, og medan dei gjerne held seg i nordlege område om sommaren flyg mange av dei sørover om vinteren. Mange fuglar trekkjer til dømes frå Noreg og nord-Sverige til sør-Sverige om vinteren. Ein kan likevel finna fossekallar i vassdrag og vatn i Noreg året rundt. 

Fuglen dykkar til botnen etter føde og bruker vengene til å symja. Han et hovudsakleg larvar av små vassdyr. Fossekallen kan òg eta insekt på land som han finn mellom steinar og ved vassbredden.

Reiret er rundt med ein liten opning på eine side. Det blir bygd på ein avsats, i ei kløft eller under ei bru, nær vatn. Fossekallen legg 3–6 egg som blir klekka etter 14–18 dagar.

## Bakgrunnsstoff
### Kjelder
* «Fossekall» på bokmålswikipedia
* «Strömstare» på svensk Wikipedia
Chelsea FC

**Chelsea Football Club** (stifta 1905) er eit fotballag frå bydelen Chelsea i London i England. klubben spelar i Premier League. «The Blues», som er kallenamnet til Chelsea, spelar heimekampane sine på Stamford Bridge. Heimebana ligg ikkje i bydelen Chelsea, men i nabobydelen Hammersmith og Fulham, som ligg vest i London.

## Historie
Klubben vart stifta i 1905, og vart vald inn i The Football League det same året.
Klubben sin eigar og styreformann er den russiske milliardæren Roman Abramovitsj. Han overtok klubben i 2003. Etter at Abramovitsj overtok, har han gjeve klubben tilgang til romsleg med pengemidlar. Mellom anna har klubben difor kunna kjøpa inn mange gode spelarar. Chelsea vann ligagull i 2004/05 sesongen og i 2005/06 sesongen.

## Meisterskap

* Semifinalist i Meisterligaen: 2005.
* Vinnar av 2. divisjon: 1983/84 og 1988/89.
* Finalist i FA-cupen: 1915, 1967, 1994 og 2002.
* Finalist i ligacupen: 1972

## Kjende spelarar
* Peter Bonetti
* Peter Osgood
* Ray Wilkins
* Ruud Gullit
* Glenn Hoddle
* Gianfranco Zola
* Dennis Wise
* Marcel Desailly
* Damien Duff
* Dan Petrescu
* Frank Lampard
* Petr Cech
* Didier Drogba
* John Terry
* Arjen Robben
* Carlo Cudicini
* Hernan Jòrge Crespo
* Joe Cole
* Claude Makélélé
* Ricardo Carvalho
* Michael Ballack
* Andriy Shevchenko

## Norske spelarar
Tore André Flo, Erland Johnsen og Frode Grodås.

## Overgangsrekordar
I januar 2023 sette Chelsea klubbrekord og Premier League-rekord då dei henta Enzo Fernandez frå Benfica for 107 millionar britiske pund. Chelsea signerte også ukrainske Mykhailo Mudryk i løpet av det same overgangsvindauget. Ukrainske Mudryk er den tredje dyraste signeringa i klubben si historie. 

## Trenarar (managers)

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Chelsea FC sin offisielle nettstad
* BBC
Krigskrossen

**Krigskorset, Krigskrossen,** vart innstifta ved kongeleg resolusjon 23. mai 1941 (med endring ved kgl.res. 18. mai 1945) til løn for personleg innsats i kamp eller liknande til norske eller utanlandske sivile og militære som under krig på særleg framifrå måte har utmerkt seg ved personleg mot eller ved leiinga av troppeavdeling, fartøy eller flyavdeling. Krigskrossen rangerar framfor alle andre ordenar og medaljar og vert delt ut av Kongen i statsråd. 

Dekorasjonen er Olavskrossen i bronse med riksvåpenet i midten av krossen og med band i fargane til flagget forsynt med eitt eller fleire sverd. Etter 1945 er alle tildelingar med sverd.

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
*
Medaljen for borgardåd

**Medaljen for borgerdåd** er den nest høgaste medaljen i Noreg etter Krigskorset. Han vart innstifta ved kongeleg resolusjon 10. april 1819 av Kong Karl III Johan og endra og utvida ved kongeleg resolusjon 13. april 1844. 

Medaljen vert delt ut av Kongen i statsråd, etter innstilling frå Justisdepartementet. Dette heidersmerket var opphavleg tenkt berre brukt for utmerkt flid og dugleik ved forliksvesenet og andre liknande ombod, og for borgarleg forteneste av riket, men vart i 1844 utvida til òg å gjelde for nidkjær embetsførsle anna fortenestefull verksemd av kva som helst sort som vert funnen å egne seg til offentleg anerkjenning, og for enkelt utmerkt dåd. Det har seinare vorte merka at medaljen helst skal vere for fortenesteleg verksemd i ikkje løna verv og anna veldedig verksemd.

Medaljen er delt inn i to klassar. 1. klasse er i gull og 2. klasse er i sølv. Begge klassane er med krone. På aversen av medaljen er sidan 11. februar 1907 Kong Haakon VII sitt brystbilete. På reversen er det ein eikekrans kring orda «For borgerdåd». Medaljen vert mottakaren sin eigedom og skal berast på venstre side av brystet i eit høgraudt, vatra band som i midten har ei mørkeblå stripe med kvite kantar. Medaljen har ikkje vore utdelt til utlendingar sidan 1885.

Regjeringa vedtok i 2004 at Medaljen for borgerdåd ikkje lenger skal delast ut. I dag er St. Olavs Orden den høgste utmerkinga ein nordmann kan motta for sivile utmerkingar. Krigskrossen har høgare rang, men vert berre utdelt for krigsinnsats.
Thomas Edison

**Thomas Alva Edison** () var ein USA-amerikansk oppfinnar og forretningsmann. *Trollmannen frå [[Menlo Park]]* stod for fleire banebrytande oppfinningar, som forbetring av fonografen. Edison var kjend for å æra for oppfinningane til assistentane sin, og til andre oppfinnarar. Det var til dømes ikkje Edison som fann opp det elektriske ljoset. Det var fleire som hadde arbeid med elektrisk ljor før Edison, som til dømes James Bowman Lindsay, Moses G. Farmer, William E. Sawyer, Joseph Swan og Heinrich Göbel. Men det var Edison som fyrst klarte å laga ein versjon som kunne produserast industrielt.

Edison var fødd i Milan i staten Ohio, og voks opp i Port Huron i Michigan. Han hadde vore tunghøyrt sidan tidleg i oppveksten då han vart tilsett som telegrafist på 1860-talet. Før han saman med faren sette opp laboratoriet i Menlo Park i 1876, der han gjorde størstedelen av oppfinningane sine, hadde han selt snop på jarnbanen, arbeidd som griseslaktar og vore grønsakshandlar.

I alt 1&nbsp;093 patent vart registrerte i Edison sitt namn, men mange av desse var betringar av gamle patent, og Edison var illgjeten for å taka æra åt assistentane sine når dei gjorde oppfinningar. Ein av desse assistentane var Nikola Tesla, som braut med Edison og etter kvart gjorde stor lukke for seg sjølv.

## Kjelder
Chelsea

**Chelsea** kan visa til:
*Chelsea i London, eit område i London
*Chelsea i New York, et område i New York
*Chelsea Bridge, ei bru over Themsen i London
*Chelsea FC, ein fotballklubb frå London
*Namnet Chelsea, eit engelskspråkleg kvinnenamn
Den Kongelege Norske Fortenesteordenen

**Den Kongelege Norske Fortenesteordenen** vart stifta av kong Olav V i 1985 og vert tildelt utanlandske borgarar og norske borgarar som er fast busette i utlandet som løn for særleg fortenestefult verke for norske interesser. Kongen er stormeister i ordenen. Ordenen er delt inn i fem grader: Storkross, Kommandør med stjerne, Kommandør, Riddar av 1. klasse og Riddar. Bandet til ordenen er kongeblått. Dekorasjonane som høyrer til ordenen er mottakaren sin eigedom.
St. Olavsmedaljen

**St. Olavsmedaljen** vart stifta av Kong Haakon VII i 1939 til løn for fortenester ved utbreiing av kjennskap til Noreg og fremjing av sambandet mellom det utflytta Noreg og heimlandet. Medaljen kan delast ut til nordmenn og utlendingar. Han er alltid i sølv med krone. Adversen har den regjerande kongen sitt portrett og valspråket hans. På reversen er Olavskrossen. Over medaljen er den regjerande monarken sitt monogram. Medaljen skal berast på venstre side i bandet til St. Olavs orden. Medaljen vert òg delt ut med eikegrein for krigsinnsats, då er han rangert etter St. Olavs orden.
Arthur Miller

**Arthur Asher Miller** () var ein amerikansk dramatikar fødd i New York. Han var kjend for å ha skrive skodespel som *En Handelsreisendes død* (originaltittel *Death of a Salesman*) og *Heksejakta* (originaltittel *The Crucible*), og for å ha gifta seg med Marilyn Monroe i 1956. Han døydde 89 år gamal i Roxbury i Connecticut.

## Produksjon
### Skodespel
* (1936) *Honors at Dawn*
* (1944) *The Man Who Had All the Luck*
* (1947) *All My Sons*
* (1949) *Death of a Salesman* 
* (1953) *The Crucible*
* (1955) *A Memory of Two Mondays*
* (1955) *A View from the Bridge*
* (1964) *After the Fall*
* (1965) *Incident at Vichy*
* (1968) *The Price*
* (1972) *The Creation of the World and Other Business*
* (1977) *The Archbishop's Ceiling*
* (1981) *The American Clock*
* (1982) *Elegy For a Lady* 
* (1982) *Some Kind of Love Story*
* (1986) *Danger: Memory!: Two Plays* (*I Can't Remember Anything* and *Clara*)
* (1991) *The Ride Down Mt. Morgan*
* (1993) *The Last Yankee*
* (1994) *Broken Glass*
* (1998) *Mr. Peters' Connections*
* (2004) *Resurrection Blues*
* (2004) *Finishing the Picture*

### Filmmanus
* (1961) *The Misfits* (IMDB)
* (1966) *An Enemy of the People*  (tilpassing av Henrik Ibsens *En folkefiende*) (IMDB)
* (1980) *Playing for Time* (for fjernsyn) (IMDB) 
* (1989) *Everybody Wins* (IMDB)

### Anna
* (1945) *Focus* 
* *Situation Hopeless (but Not Serious)*
* *The Ryan Interview*
* *The Golden Years*
* *Fame*
* *The Reason Why*
* *Homely Girl, a Life: And Other Stories* 
* *The Theater Essays of Arthur Miller* 
* *Timebends: A Life*

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Arthur Miller|Arthur Miller]]» frå ,  den 11. februar 2005.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* The Arthur Miller Society
Ruhollah Khomeini

*[[Sajjed]]* **Ruhollah Khomeini** (), kjend som **[[imam]] Khomeini** i Iran og verdskjend som **''[[ayatolla]]'' Khomeini**, var ein iransk geistleg og øvste leiaren i Iran frå den iranske revolusjonen i 1979 til han døydde i 1989.

## Liv og virke
### Til makta
Khomeini var den andelege leiaren for mange iranske sjiamuslimar, og stod også i politisk opposisjon til sjahen av Iran, Muhammed Reza Pahlavi. Han gjekk inn for avskaffing av monarkiet og innføringa av ein islamistisk stat. Etter at sjahen var blitt avsett kom Khomeini tilbake frå eksil og blei den første religiøse leiaren i den islamske republikken Iran.

I oktober dette året tok gisselkrisa i Iran til, der fleire titals diplomatar frå den amerikanske ambassaden blei haldne som gislar i 444 dagar. Ein månad seinare blei den nye teokratiske grunnlova til landet vedteken. Iran blei invadert av Irak under Saddam Hussein i september 1980, og krigen mellom Iran og Irak kom til å vara fram til august 1988. Dei dramatiske hendingane samla iranarar bak det nye prestestyret i Iran. 

### Fatwaen
I 1989 framsa Khomeini ein *[[fatwa]]* med ein dødsdom mot forfattaren Salman Rushdie og alle som hadde hjelpt til med å utgje boka *[[Sataniske vers]]* for blasfemi mot profeten Mohammed. Utsegna sende sjokkbølgjer gjennom det internasjonale samfunnet, førte til drap på den japanske omsetjaren av boka og attentatforsøk mot to andre involverte, mellom dei den norske forleggjaren William Nygaard. Rushdie levde i skjul i mange år, og blei utsett for attentatforsøk.

### Død
Khomeini døydde at hjarteåtak i juni 1989, 86 år gammal. Store folkemassar kom ut på gatene i Iran for å sørgja. Rundt to millionar kom til gravferda hans. Khomeini blei gravlagd i eit eige mausoleum i Teheran.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Sør-Fron kommune

**Sør-Fron** er ein kommune i Innlandet fylke og ligg i Gudbrandsdalen om lag 70 kilometer nord for Lillehammer. Han grensar til Nord-Fron kommune i nordvest, Folldal kommune i nord, Ringebu kommune i aust, og Gausdal kommune og Øystre Slidre kommune i sør.

Dei viktigaste næringsvegane er landbruk, industri og turisme. 

I perioden 1966–1977 var Sør-Fron og Nord-Fron kommune slegne saman til ein kommune, Fron kommune. 

## Kultur
Kommunevåpenet til Sør-Fron er ei kølle til minne om den Kolbein sterke slo sund Torsfiguren til Dale-Gudbrand med under innføringa av kristendommen.

Peer Gynt-spelet blir arrangert kvart år på Gålå som ligg i kommunen.

## Verdt å sjå i Sør-Fron
* Hundorp, garden åt Dale-Gudbrand
* Sør-Fron kyrkje
* Sygard Grytting
* Hiet
* Peer Gynt-spelet på Gålå
* Fjelltur til Ruten

## Bilete

Fil:Sør-Fron kirke 1.JPG|Sør-Fron kyrkje, av og til kalla «Gudbrandsdals-katedralen»
Fil:Buriald mound at Dale Gudbrand Gård in Gudbrandsdalen.jpg|Gravhaug ved Dale-Gudbrand sin gard på Hundorp
Fil:Hundorp stasjon.JPG|Hundorp stasjon


## Kjente folk frå Sør-Fron
Ein person frå Fron vert kalla *frøning*.

* Hans Borolien (1860–1952), gammaldansmusikar
* Trond Halle (1952–2020) og musikkgruppa Baksi'a

## Bakgrunnsstoff
* Sør-Fron kommune
Glas

**Glas** er eit amorft (ikkje-krystallinsk) materiale som vanlegvis er gjennomsiktig. Dei fleste glastypar er baserte på silisiumdioksid (SiO2).

## Produksjon

Kvartsglas vert laga ved å varma rein (SiO2) til over 2000&nbsp;°C. Ved å blanda inn andre oksid kan ein endra eigenskapane. Ulike metall og metalloksid kan gje glaset farge. Kobolt gjer glaset blått, koparoksid gjev turkis farge og metallisk gull i små konsentrasjonar gjev raudfarge. Sølvsambindingar kan gje mange ulike fargar.

I Noreg vart til saman sju glasverk grunnlagt på 1700-talet. Hadeland glassverk er nok det mest kjende. 

Glas er eit fast stoff ved normale temperaturar på jordyta. Det er ein utbreidd myte at glas er ei (uhyre) treigtflytande væske, men årsaka til at glas i svært gamle vindauge ofte er tjukkare i den nedre delen av rutene enn i den øvre, er truleg at glasplatene ikkje var perfekte, og at glasmeistrane då naturleg nok valde å setja rutene inn med den tjukke kanten nedst.

## Bruk

Glas vert brukt til vindauge, lyspærer, drikkeglas, laboratorieutstyr og mykje anna. Glas vert òg brukt i kunstverk, som glasmåleri.

## Bakgrunnsstoff

* Norsk glashandverk på 1700-talet 
* Hadeland glassverk
Skien kommune

**Skien kommune** (uttalt /²ʃeːen/ [²ʃeːɛn̻]) er ein kommune i Telemark fylke. Kommunen grensar til Midt-Telemark og Kongsberg i nord , Siljan i aust, Porsgrunn og Bamble i sør, og til Drangedal og Nome i vest. Byen Skien er ein av dei eldste byane i Noreg, og har røter attende til år 900.

Kommunen har ei flatevidd på 778 km², der om lag 479 km² er skogareal, 46 km² jordbruksareal og 57 km² ferskvatn. Dei 197 km² som er igjen er byområde, bustadområde og industriområde. 

Det eldste bygget i kommunen er Gjerpen kyrkje, bygd før 1150. Det høgaste punktet er Skårrafjellet, 814 moh.

## Tilknytte Skien

Henrik Ibsen vart fødd i Skien i 1828 og budde i Skiensområdet til han var 16 år. Den store diktaren har gjeve namn kulturhuset i byen, Ibsenhuset.

Odds Ballklubb er ein av dei eldste fotballklubbane i landet, stifta i 1894.

## Kjende personar frå Skien
* Henrik Ibsen (1828-1906), forfattar og dramatikar
* Hjalmar Johansen (1867-1913) polfarar og idrettsmann
* Tor Åge Bringsværd (f. 1939), forfattar

## Verdt å sjå
* Lekeland i Skien
* Ibsenhuset
* Telemarkskanalen
* Brekkeparken
* Telemark museum

## Bydelar
* Gjerpen
* Falkum
* Borgestad
* Hyni
* Gulset
* Strømdal
* Solum
* Skotfoss
* Gimsøy
* Klyve
* Nenset
* Tollnes
* Menstad
* Mælum
* Kilebygda
* Åfoss

## Venskapsbyar
* Loimaa i Finland
* Mosfellsbær på Island
* Uddevalla i Sverige
* Thisted i Danmark

## Skiensdialekten
Tradisjonelt talemål i det området som no ligg innanfor grensene av Skien kommune, er variantar av *[[grenlandsmålet]]*, som blir klassifisert mellom dei *[[vikværsk]]e* dialektane.

## Bakgrunnsstoff
* Skien kommune
* Heile Skienssongen i tekst og lyd.
Strikkepinne

**Strikkepinnar** er avlange reiskapar som vert nytta til handstrikking. Dei finst i ulike utformingar og storleikar og kan vera laga av metall, plast eller tre, særleg bambus, men dei finst òg i til dømes bjørk, bøk og ibenholt. 


## Typar
Dei viktigaste strikkepinnetypane er rette pinnar, strømpepinnar og rundpinnar. Det blir også laga særskilde pinnar, til dømes flettepinne med ein bøygd del som kan brukast til å strikka flettemønster, og pinnar som kan setjast saman til ulike typar og dermed ha forskjellig bruk.

## Tjukkleik

I Noreg har strikkepinnane nummer etter diameteren i millimeter. I ein del andre land har strikkepinnar ulike nummersystem.

For å finna tjukkleiken på ein strikkepinne kan ein stikka han inn i ein strikkepinnemålar med hòl i ulike storleikar.

## Bakgrunnsstoff
*Døme på strikkepinnar ved knitting.no

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Knitting needle|Knitting needle]]» frå ,  den 25. juni 2011.*  
 
*Knitting Needle Sizes ved fibergypsy.com
Svartkrut

**Svartkrut** er eit type krut som mange meiner vart oppfunne i Kina i det niande hundreåret og var det einaste i omfattande bruk heilt fram til det nittande hundreåret. For bruk i skytevåpen og sprenging, har svartkrut vorte erstatta av røyksvakt krut og dynamitt. I dag blir det brukt i fyrverkeri og i skytevåpen av entusiastar.

Svartkrut blir framstilt ved å blande svovel, trekol, og salpeter mekanisk. Tidlegare skjedde dette med ein morter drive for hand. Seinare har ulike typar blandeapparat som hjulmøller og kulemøller drive av eit vasshjul eller av elektrisitet vorte nytta. Trekolet som blir nytta i svartkrutt er vanlegvis av eit lett treslag som pil, hassel eller svartor. 
I Noreg har svartkrutt vore framstilt mellom anna på Nittedals kruttverk, men i dag er det ikkje
noko innanlands produksjon.
 
Forbrenninga av krutet skaper ei mengde små partiklar som dannar kondensasjonskjernar for vassdampen som finst i lufta. Det er dette som fører til såkalla krutrøyk.
Kateríni

**Kateríni** (gresk Κατερίνη) er ein by og ein kommune i periferieininga Piería i periferien Sentral-Makedonía i Hellas. Han ligg på Pieríasletta mellom Ólymbos og Thermaikósbukta i ei høgd på 14 m. Byen, som er ein av dei nyaste i Hellas, har om lag 57&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg nær Thessaloníki, den nest største byen i Hellas og som har hjelpt utviklinga til Kateríni dei seinaste åra.

Kateríni ligg seks kilometer frå sjøen, og er eit populært turistmål. Strendene Korinós, Paralía og Olymbiakí Aktí er mykje brukte sumarstid. Fleire arkeologiske funn, som den antikke byen Dío og det venetianske slottet Platamónas, finst i området.

Bynamnet har sine røter i Katerina av Alexandria (*Ajía Ekateríni*), ein gresk-ortodoks martyr, som levde på 300-talet. Kateríni vart frigjord frå osmanarane 16. oktober 1912 under den første balkankrigen. Den tyske hæren tok byen 14. april 1941 og trekte seg ut tre år seinare.

## Administrativ inndeling

Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane
* Pétra
* Piérii
* Elafína
* Kateríni
* Paralía
* Korinós 
Dei seks tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunen 82&nbsp;892&nbsp;innbyggjarar, medan kommunaleininga Kateríni hadde 62&nbsp;742 og tettstaden med same namn 56&nbsp;961&nbsp;innbyggjarar.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Katerini|Katerini]]» frå ,  den 11. februar 2005.*  
 
## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad (gresk)
Siljan kommune

**Siljan** er ein kommune aust i Telemark fylke. Kommunen grensar i nord til Kongsberg, i aust mot Larvik, i sør mot Porsgrunn og i vest mot Skien.

Namnet «Siljan» skal vera knytt til trenamnet selje. Kommunevåpenet viser tre opprette sagblad i sølv mot ein grøn bakgrunn, og står for dei tradisjonelle næringsvegane sagbruk og tømmerfløting.

Kommunen har rundt 2&nbsp;400 innbyggjarar, rudnt 900 av dei bur i administrasjonssenteret Siljan. Meir enn halvparten av arbeidstakarane i Siljan arbeider i nabokommunane Skien, Porsgrunn og Larvik. 

Høgaste punkt i kommunen er Rådmannen, som måler 646 moh. Størsteparten av Siljanvassdraget med utløp i Farris ligg i Siljan. Vassdraget er bygd ut med tre vasskraftverk.

Det blir også drive jordbruk og skogbruk her. Konsernet Treschow-Fritzøe eig det meste av skogen.

Fylkesveg 32 mellom Eidanger og Lågendalen er ein del av vegsambandet mellom Skien og Oslo, og går gjennom sentrum av kommunen.

## Kjelder

*Om Siljan , siljan.kommune.no
*Siljan: i Telemark (19. mai 2012), *Store norske leksikon*. Henta 12. februar 2014.
*Siljan Kommune , telemarkfylke.no

## Bakgrunnsstoff
* SIljan kommune
Millimeter

Ein **millimeter** er ein tusendels meter. Symbolet for millimeter er **mm**.

Målet blir brukt til å måla små lengder, mellom anna nedbørsmengda i eit område ved hjelp av ein regnmålar.

## Bakgrunnsstoff
* Hvor mye er 1 millimeter nedbør?
Sauherad kommune

**Sauherad kommune** var ein kommune aust i Telemark fylke. Kommunen grensa til Nome i sør-vest, Bø i vest, Notodden i nord, Kongsberg i aust og Skien i sør-aust. 1. januar 2020 slo kommunen seg saman med Bø med namnet Midt-Telemark kommune.

Kommuneadministrasjonen var på Akkerhaugen, som låg sentralt i kommunen. Høgste punkt var Narefjell på 815 moh. 
## Geografi
Sauherad ligg kring nordenden av Norsjø og strekker seg nordover dalføra langs Sauaelva i nordaustleg retning Heddal og Gvarvelva i nordvestleg retning Bø. Heradet var frå gamalt av delt inn i to kyrkjesokn, Saude (seinare Sauherad) i aust med bygdelaga Hjuksebø, Vårheim, Nordagutu og Akkerhaugen, og Nes i vest med bygdelaga Gvarv, Stranna og Sætersbø. Sauherad blir saman med Bø og Nome kommunar rekna til Midt-Telemark, og desse tre kommunane har fleire samtenester.

## Næringsliv

Sauherad er ein typisk jordbrukskommune og er særleg kjend for epledyrking. Over fire femdelar av fruktarealet i fylket ligg i Sauherad.

## Skulestruktur og -sentralisering

Sauherad hadde frå gamalt av ein desentralisert skulestruktur med skular i nær sagt kvar husklynge i heradet, frå 1920-talet var det tolv skular til saman. På 60-talet vart det noko sentralisering, men framleis var det 9-10 skular til frampå 1980-talet. Dei seinaste tiåra har det vore følgjande skular i kommunen: Akkerhaugen, Gvarv, Hjuksebø, Nordagutu, Sauar (lagt ned 1994, frå 1996 Sauar friskole), Sunds (lagt ned 1994) og Sætersbø (lagt ned 2001), og Sauherad ungdomsskole. Etter ein opprivande strid, vert dei resterande kommunale skulane sentraliserte til Gvarv frå hausten 2013.

## Målstoda

Dialekten i Sauherad ligg i grenseland mellom  Austlandsk og Midlandsmål. Sørover går dialektane over i Grenlandsmål, medan ein nordover finn typiske Aust-Telemål i Bø og Heddal. Denne grensa har gradvis flytta seg nordover i Telemark, i fyrste rekkje grunna etablering av jarnbane og industri i ein rekkje tettstader, så òg i Sauherad. Då nynorsken vart ført inn i skulane fram mot Andre verdskrigen vart Sauherad målkløyvd, av di fire (av tolv) krinsar heldt på bokmålet. Desse var Haukvik, Moen og Sauar i Sauar sokn, og Stranna i Nes sokn, såleis vart omkring ein tredel av elevane verande med bokmålet. Slik var meir eller mindre stoda til utpå 1980-talet, då framleis sju av ti skular heldt på nynorsken. I denne tidsbolken vart fleire åtak frå bokmålet slått attende og nynorsken vann jamvel einskilde krinsrøystingane i samband med samanslåingar av krinsar med bokmålsskular.

Dei seinaste tiåra har det derimot vore ein stendig attergang for nynorsken, sidan 1981 har målet tapt alle dei fem målrøystingane i krinsane, og med det seinaste tapet i 2013 er nynorsk etter alt å dømme på veg ut av Sauherad som skulemål.

## Kjende folk frå Sauherad
* «Myllarguten» (Torgeir Augundsson) (1801-1872), spelemann
* Lars Fykerud (1860-1902), spelemann
* Arne Haukvik (1926-2002), idrettsleiar
* Johannes Østtveit (1927-2013), veterinær og politikar 
* Liv Holtskog (1934-2014), diktar
* Dag-Eilev Fagermo (1967-), fotballtrenar

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Heimesidene til Sauherad kommune 
* Sauherad historielag og lokalhistoriske arkiv
Porsgrunn kommune

**Porsgrunn kommune** er ein kommune i Telemark fylke. Kommunen blei slegen i hop med dei tidlegare kommunane Brevik og Eidanger 1. januar 1964. Porsgrunn kommune grensar i nord til Skien kommune og Siljan kommune, i aust mot Larvik kommune, og i vest mot Bamble kommune. Høgaste punkt er *Fjerdingen*, 361 moh.

Porsgrunn by er administrasjonssenteret i kommunen. Byen ligg ved utløpet av Telemarksvassdraget og er ein viktig industriby. 

Av næringsverksemd i Porsgrunn er det tung- og prosessindustri som skil seg ut. Norsk Hydro med Agri og Polymer-divisjonane, er Porsgrunn sin største industri-arbeidsgjevar. Yara, ein av dei største kunstgjødsel-fabrikkane i verda, er lokalisert her. Porsgrunds Porselænsfabrik, Eramet og Norcem er andre viktige industrielle aktørar i Porsgrunn.

Av kulturartilskipingar kan ein mellom anna nemna Porsgrunn Internasjonale Teaterfestival (PIT).

## Namnet Porsgrunn

Byen skal ha fått namn etter ei grunne – eller lita øy – i Porsgrunnselva som var tilvaksen med *pors* (myrica gale). Øya låg litt nedanfor der Porsgrunnsbrua no ligg, ved venstre breidd (jamfør kartet til venstre), der kjøpesenteret Downtown ligg no. Namnet blir i dag uttala /²poʃgrʉn/ [²pʰɔʃkɾʉn̻]. Fram til byrjinga av 1900-talet var /²posgrʉn/ [²pʰɔskɾʉn̻] den vanlege uttalen, og *pors* heitte /¹post/ [¹pʰɔs̻t̻] på tradisjonelt porsgrunnsmål.

## Venskapsbyar
* Pori Kaunpunginhallitus, Finland
* Sigtuna kommune, Sverige
* Sundsvall kommune, Sverige
* Sønderborg kommune, Danmark

## Porsgrunnsdialekten
Tradisjonelt talemål i Porsgrunn kommune er variantar av *[[grenlandsmålet]]*, som utgjer ei undergruppe av dei vikværske dialektane. 

## Folk frå Porsgrunn

*Cort Adeler (1622–1675), admiral
*Steinar Schjøtt (1844–1920), ordbokredaktør og omsetjar
*Johan Castberg (1862-1926), politikar, statsråd
*Jan Thomas Njerve (1927-2014), kunstmålar
*Hans Reynolds (1876-1933), journalist, forfattar og statsstipendiat
*Arne Martin Klausen (1927-), professor (sosialantropologi)
*Jahn Otto Johansen (1934–2018), utanrikskorrespondent (NRK), sjefredaktør i Dagbladet og forfattar
*Finn Kristensen (1936-), stortingsrepresentant (Ap), statsråd.
*Harald Berntsen (1945–), historikar
*Mads Gilbert (f. 1947), forfattar, lege, fylkesting-politikar
*Petter Stordalen (1962-), hotelleigar
*Anne Aasheim (1962–), journalist, redaktør i NRK, sjefredaktør i Dagbladet
*Ronny Deila (f. 1975), fotballtrenar

## Kjelder
* 

### Bibliografi
*Reynolds, Hans 1952. *Porsgrunns-maal. Ordsamling og Porsgrunnsviser.* (Skrifter fraa Norsk Maalførearkiv ved Sigurd Kolsrud. 2.) Oslo, i kommisjon hos Jacob Dybwad.

### Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Nettsidene til Porsgrunn kommune
Kantarell

**Kantarell** (*Cantharellus cibarius*) er ein sopp. Fargen er gul. Undersida og stilken har same farge som hatten. Soppen veks i grupper i skog, gjerne ved stiar. Kantarell dannar mykorrhiza (sopprot) med mange ulike tre. 

Kantarell er ein god og sikker matsopp. Han er vanleg i heile landet, og er å finna frå tidleg sommar til sein haust.

Falsk kantarell er ein skivesopp som kan minna om kantarellen. Falsk kantarell er ikkje giftig. 

## Sjå òg
* Falsk kantarell
* Traktkantarell

## Bakgrunnsstoff
* Ekte og falsk kantarell
Musikkgruppa Gåte

**Gåte** er ei musikkgruppe frå Sør-Trøndelag som speler ei blanding av norsk folkemusikk og rock.

## Oppstart

Medlemene i gruppa var i starten vokalist Gunnhild Sundli, bror hennar, Sveinung Sundli, på fele og tangentinstrument, Magnus Børmark på gitar, Gjermund Landrø på bass og Martin Langlie på trommer. Seinare overtok Kenneth Kapstad etter Langlie. Gåte har jobba saman med den kjende felespelaren Knut Buen, og nokre av tekstane deira byggjer på dikt av Astrid Krog Halse.

Debutalbumet *Jygri* selde over 40&nbsp;000 eksemplar. I 2002 vann gruppa Spelemannsprisen for beste nykomar for denne plata. Dei mest kjende songane Gåte spela er «Bendik og Årolilja», «Grusomme skjebne», «Kara tu omna» og «Knut liten og Sylvelin».
Gruppa fekk Prøysenprisen i 2003.

## Oppløysing og comeback
Gruppa vart vedteken oppløyst i september 2005. I byrjinga vart oppløysinga av mange omtala som ein pause, men medlemer i gruppa understrekte seinare at det var snakk om eit brot. På tampen av 2005 heldt Gåte fire avskjedskonsertar; to konsertar på Blæst i Trondheim, éin konsert på Rockefeller i Oslo og den siste konserten i Setesdal på nyårsaftan.

I 2010 gjorde gruppa eit mindre comeback. Etter ein underskriftaksjon på Facebook, sa medlemene seg viljuge til å ha konsert i Trondheim den 24. oktober 2009. Etter dette fekk gruppa lyst til å reisa på sommarturné i 2010, og det resulterte i fire konsertar denne sommaren: éin på Vinjerock, éin på Raumarock, éin på Storåsfestivalen og til slutt éin på taket til Operahuset i Oslo.

Eit meir markant comeback kom i 2017, då med Gunnhild og Sveinung Sundli, samt Magnus Børmark frå den opphavlege besetninga, og dei to nye medlemmane Jon Even Schärer og Mats Paulsen på trommer og bass. November same år gav dei ut EP-en *[[Attersyn]]*, og november 2018 kom albumet *Svevn*. Gruppa heldt fram med å skape ny musikk, og kom med EP-en *Til Nord* våren 2021, som vart utvida til albumet *Nord* i desember same år.

Etter å ha gitt ut EP-en *[[Vandrar]]* i desember 2023, kom det melding 5. januar 2024 om at Gåte er med som deltakarar i Melodi Grand Prix 2024 med låta «Ulveham»

## Utgjevingar
*Gammel (EP) (2000)
*GÅTE (EP) (2002)
*Jygri (2002)
*Statt opp (EP) (2003)
*Sjå Attende (singel, 2004)
*Iselilja (2004)
*Liva (live) (2006, både CD og DVD)
*Attersyn (EP) (2017)
*Svevn (2018)
*Til Nord (EP) (2021)
*Nord (2021)
*Vandrar (2023)

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Notodden kommune

**Notodden kommune** ligg nordaust i Telemark fylke og grensar i vest til Hjartdal og Seljord, i nord til Tinn, i sør til Bø og Sauherad og i aust til to kommunar i Buskerud, Kongsberg og Flesberg. Kommunen har sine noverande grenser frå 1964 då Notodden vart slegen saman med kommunane Heddal, Gransherad og ein del av Hovin.

Kommunen ligg ved Tinnsjø og Telemarkskanalen. Det var i Notodden Norsk Hydro vart grunnlagt, og føretaket hadde sin første og sentrale industristad basert på vasskraft i byen. Byen er kjend for å arrangere Notodden Blues Festival, ein av dei største bluesfestivalane i Nord-Europa.

## Geografi

Tinnelva (Tinne) som renn frå Tinnsjø til Heddalsvatnet, går sentralt gjennom kommunen. Til Tinnelva renn Fulldøla frå Follsjå sør for Blefjell. Til Heddalsvatnet renn også Heddøla gjennom Heddal som er ein vid dal med støre lausmassar opp til kring 160 moh. Det høgste punktet i kommunen er Tverrgrønut, 1 305 moh. 

Kommunesenteret Notodden ligg i bakkane på begge sidene av utløpet til Tinnelva i Heddalsvatnet. Dei opphavlege bygningane og industrien er på austsida av elva. Den andre tettstaden i kommunen er Yli, som ligg fire km vest for kommunesenteret. Notodden opplevde ein stor vekst i kjølstripa av den store utbygginga av vasskraft og industri i 1905, i hovudsak grunna Norsk Hydro. Frå 1900 til 1920 auka folketalet i tettstaden frå 849 til 6533.

## Samferdsle
Sørlandsbanen går gjennom den søraustlege delen av kommunen med sidebane frå Hjuksebø over Notodden til Tinnoset. E 134 (Drammen–Haugesund) går gjennom Notodden. Vest for byen ligg Notodden lufthamn.

## Kommunenamn og -våpen
Første ledd i namnet Notodden kjem av fiskereiskapen *not*. Ein person frå Notodden vert kalla for **notodding**.

Kommunevåpenet vart godkjent ved kongeleg resolusjon i 1939. Motivet er på blå botn ei sølv loddrett elv som sender ut lynstråler og står som symbol for vasskraft.

## Kjende personar frå Notodden
* Olea Crøger (1801&ndash;1855), folkevise- og folkeminnesamlar
* Ingebjørg Mælandsmo (1898&ndash;1981), forfattar
* Klaus Egge (1906&ndash;1979), komponist
* John Ingolf Alvheim (1930&ndash;2005), stortingsrepresentant
* Hans Herbjørnsrud (1938&ndash;), forfattar
* Kåre Virud (1943&ndash;), bluesmusikar
* Sigmund Groven (1946&ndash;), musikar
* Kåre Nordstoga (1954&ndash;), musikar
* Ådne Søndrål (1971&ndash;), skøyteløpar
* Tomas Haugen (1974&ndash;), musikar
* Kim Rune Hagen (1990&ndash;), musikar

## Bakgrunnsstoff
* Notodden kommune
* Vêrvarsel for Notodden  - yr.no
* Notoddenportalen
* Notodden Blues Festival
User Datagram Protocol

**User Datagram Protocol** (**UDP**) er ein enkel transportlagsprotokoll i 
Internett-protokollfamilien. UDP er koplingslaus, pakkeorientert og upåliteleg.
Desse eigenskapane gjer at for kvar sendeoperasjon gjort av ein prosess så blir nøyaktig ei IP-pakke
send. UDP sender pakkar vidare ned til IP-laget, men det er ingen garanti
for at dei kjem fram til den andre enden. Ein påliteleg transportlagsprotokoll som TCP har større protokollhovud, krev ofte at eit samband blir sett opp før overføringa kan starte og er meir utsett for ukontrollerte forseinkingar. 
Dette er eigenskapar som er uønskte for til dømes dataspel eller video og lyd i sanntid. Difor blir UDP brukt
mykje til slike ting. I tillegg blir UDP brukt til mellom anna DNS og NTP.

## Bakgrunnsstoff
* RFC768 Spesifikasjonen av UDP som vart publisert i 1980
Nome kommune

**Nome** er ein kommune i Telemark fylke. Kommunen grensar til Midt-Telemark kommune i nord,  Skien i aust og sør Drangedal i sør og Kviteseid i vest. Høgaste punkt er Knarren på 748 moh.

Kommunen ligg på vestsida av Norsjø og Telemarkskanalen. Tettstadane er Ulefoss og Lunde. Ulefoss er ein av dei eldste industristadane i landet med sagbruk frå 1500-talet og gruvedrift frå 1600-talet. Ulefoss Jernverk som framleis er i drift vart grunnlagt i 1657. Den gamle handels- og industrifamilien Cappelen frå Skien held til på Ulefoss.

*Kanalen* er lokalavis for Nome-samfunnet.

## Kommunenamnet Nome

:*«Nome er namnet på eit vatn som ligg innmed riksvegen som går gjennom Holla og Lunde. Dette vatnet ligg i båe bygdene. Det er så fin ein stad, utsynet frå Hollasida og oppover i Lundebygda er noko med det blidaste og mest yndefulle ein kan sjå. Difor er det au mykje nytta som utferdstad og stemnestad. Nome er såleis eit nøytralt namn, lett og fint, eit namn som bygdefolket i samkommunen nok vil bli nøgd med og glad i.»* 

Dette blei den forløysande grunngjevinga for nytt kommunenamn framføre samanslåinga av Holla og Lunde kommunar frå 1.1.1964. Det var etter langvarige og intense drøftingar om namnespørsmålet at ordføraren i Lunde, bonden og diktaren Torstein Børte, kom med framlegget om Nome som nytt kommunenamn i eit sammøte mellom Lunde og Holla kommunestyre midtsommars 1963. Namnet blei korkje Lunde, Holla, Ulefoss, Holla-Lunde, Lunde-Holla eller Hollund, det siste som kanskje det aller mest kreative framlegget.

Det vesle og grunne vatnet Nome var før kanaliseringa eit våtmarksområde som blei overfløymd om våren og i haustflaumane og elles ved stor nedbør. Namnet Nome har truleg bakgrunn i det gammalnorske verbet ”nema”, ta eller ta bort, jf. tysk ”nehmen” (og bokmålsk ”fornem”). Me snakkar nærare bestemt om fortidspartisippforma ”numinn” i gammalnorsk. Om vinteren kan me vera nomne i fingrane av kulde, eller me kan slå ein finger nomen til alle årstider. Dette har same opphav. Kjensla blir ”tatt bort” frå fingrane. Det myrlendte Nome blei i flaumtida ”tatt bort” av vatnet. Dette er den grunnforklaringa som altså stemmer best med naturforholda.

## Bakgrunnsstoff
* Nome kommune