open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Méd

**Méd** er landemerke som vert nytta til å kjenne att ein stad. 

For å stadfeste eit punkt trengst det méd i to retningar, slik at det kan gjerast krysspeiling. Helst burde méda vere vinkelrett på kvarandre. Eit godt méd vert teke ved at to godt avgrensa naturformasjonar er å sjå i eit gitt forhold til kvarandre. Ofte ser ein det eine punktet over det andre. Méd har ofte vorte brukte på sjøen for å finne att fiskereiskap, finne att fiskeplassar, unngå farlege fall og skjer, og til å finne trygge inn- og utsiglingar. Var det trongt eller vanskeleg å take med, kunne ein sette opp eller måla seglmerke.

Ein båtførar måtte tidlegare kunne mange méd. Ofte var det kunnskap som gjekk i arv frå far til son. I bruken av méd krevdest det og stor lokal geografikunnskap. Bruken av méd er no langt mindre viktig enn tidlegare. Tekniske hjelpemiddel løyser oppgåvene Likevel finn ein enno fram til fiskeplassar ved hjelp av gamle méd. 

## Nedskrivne méd

Ein del losar og fiskarar skreiv ned méd. Det vart skrive både fiskeplassar og fall. Slike handskrivne bøker har vorte kalla *médbøker*, *fallbøker*, *leidabøker* eller *skallbøker*. Det hende at fiskarar rodde omkring i fallgarden i roleg sommarver for å notere seg djupn og méd, så dei kunne det når det krevdest i hardvêr
Ofte var slike bøker svært private, men nokre har vorte prenta. I 1959 utgav Sunnmøre fiskarlag *Fallboka for Møre og Romsdal*. I tillegg til 600 méd, er her og landtoningar; teikna fjellomriss med méda for dei viktigaste farleiene.

## Døme på bruk av med
* Fiskegrunner fann ein ofte etter to greie, avgrensa med, som dette frå Smøla:

**Nåva**: «Stensøyneshaugen på litle Ballskjegga og Oddebelgen i Kråhaugen»  

* Landemerka kunne og vere vanskelegare å beskrive, slik som i dette dømet frå Smøla:

**Brattegga**:
«Rossvollhaugen inn til nordre kanten av Hallarhammaren på Hallarøya og Gjeslingen varde på søre høgste kanten av Austre Gåsskjeret».
* Méd kunne brukast på svært lange avstandar. Eilert Sundt nemner dette médet for **[[Storegga]]**:
«1)Vartals-Eggen over høieste Godø og 2) Trold-tinderne i Romsdalen over Hildre-Hesten og Harhamsø.»

Trolltindane vert då nære 150 km. vekk

* Stundom får fiskegrunna eller fallet namn etter ei av terrengformene som gir médet:

**Klovegrunnen**:
«Masdalsklova til Kvitneset og Kalen (Nystølhornet) ut til Skorpa».

## Anna navigasjon
Når méd ikkje kunne sjåast, som i skodde, nedbør eller mørke, kunne nokre båtførarar høyre korleis sjøen braut på ulike fall, og på den måten kjenne dei.

## Kjelder

* Uksnøy, Knut: *Fallboka for Møre og Romsdal*. Sunnmøre fiskarlag; 1959
* Sundt, Eilert: *Harham. Et eksempel fra fiskeridistrikterne*. Universitetsforlaget; 1971
* Grøvik, Ivar: *Vartdalssoga, band 2*; 1982
* Opstad, Kristian: *Vår gamle kystkultur på Møre, band 2*

## Bakgrunnsstoff
* Olav Fjørtoft: *Fiskarsoge for Haram*, Haram kulturhistoriske lag, skrift nr.61. Bokbra forlag, 2012. ISBN 978-82-998208-4-4

*Norvald Kjerstad: *Fiskeplassar. Illustrert skildring av gamle méd utanfor Giske og Nordøyane*.Kjerby AS 2018. ISBN 978-82-998466-4-6
Tyrannosaurus rex

***Tyrannosaurus rex*** (betyr «tyrannisk kongeøgle», av gresk *tyrannos*, 'herskar', *sauros*, 'øgle', og latin *rex*, 'konge') var ein stor rovdinosaur som levde i slutten av krittida for 68-65 millionar år sidan. Arten har vore mellom dei mest kjende og populære dinosaurane heilt frå han vart oppdaga i 1905.
Coca-Cola

**Coca-Cola** er ein mørk, kolsyrehaldig leskedrikk (cola) som vert produsert av The Coca-Cola Company i USA, skipa i 1886, eller vert produsert av andre brusfabrikkar på lisens frå dette selskapet, og av konsentrat som dette selskapet produserar etter ei oppskrift som er løynd for andre. Drikken er kjend over heile verda. 

Drikken blei funne opp av apotekaren John Pemberton som ein patentmedisin i 1886. Året etter kjøpte forretningsmannen Asa Griggs Candler oppskrifta og rettane til drikken, og byrja ei omfattande marknadsføring.

Drikken er ofte sett på som eit symbol på USA-amerikansk imperialisme.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Coca-Cola|Coca-Cola]]» frå ,  den 20. november 2010.*  
 
## Bakgrunnsstoff

*Coca-Cola Norge
Bourges

**Bourges** er ein by og kommune sentralt i Frankrike ved elva Yèvre. Han er *[[préfecture]]* (hovudstad) i departementet Cher i regionen Centre, og tidlegare hovudstad i den historiske franske provinsen Berry.

## Historie
Namnet på byen kjem anten frå *bituriges*, som er namnet på dei opphavlege innbyggjarane, eller frå det germanske ordet *Burg* (fransk: *Bourg*), som tyder «ås/landsby». Det keltiske namnet på byen var *Avaricon*. Under Gallarkrigane utførte gallarane ein brente jords taktikk, men innbyggjarane i Avaricon bad inntrengande om å ikkje brenne byen deira, og han vart spart sidan myrane rundt og ein sterk sørmur gjorde byen enklare å forsvare. 

St. Ursinus vart på 200-talet rekna som den første biskopen i byen. For tida er Bourges sete for eit erkebispedøme. 

Den gotiske Cathédrale Saint-Étienne de Bourges vart påbyrja på slutten av 1100-talet og står i dag på UNESCO si verdsarvliste. Ho vert rekna som det tidlegaste dømet på den høg-gotiske stilen som kom for fullt på 1200-talet. 

I mellomalderen var Bourges hovudstad i eit Vicomte fram til 1300-talet. Den framtidige kongen Karl VII søkte tilflukt her. Son hans Louis XI vart fødd i byen i 1423. I 1438 gav Karl ordre om Den pragmatiske sanksjonen av Bourges. I denne perioden var Bourges eit stort senter for alkymi.

Byen har lange tradisjonar for kunst og historie, og andre viktige stader i byen er mellom anna Palasset til Jacques Cœur og eit 65 hektar stort distrikt med tømmerhus og storhus. 

Byen vart kjend ei kort stund seint på 1700-talet då den skotske eventyraren Sir Fergus Woodward utkjempa ein duell med den lokale aristokraten Eric Mouhica utanfor den store domkyrkja. Mouhica skal visstnok ha organisert eit mord på ein nær ven av Woodward, Andre Gillespeaux, men dei lokale styresmaktene nekta å gjere noko med det. Edward Norman, ein prest i domkyrkja, skreiv i journalen sin at Woodward drap franskmannen med orda: «While I today have brought your grave, 'tis death which you have bred yourself.»

Impresjonist-målaren Berthe Morisot vart fødd i Bourges 14. januar 1841.

## Bakgrunnsstoff

* Bilete av Domkyrkja i Bourges
* Reiseguide for Bourges
* Bourges og departementet Cher
Kåseri

**Kåseri** er ein sakprosasjanger som liknar essayet. Det er ofte lett i tonen, med kjende tema, og det er skrive for å underhalde.

Kåseri er ein personleg forma tekst, der forfattaren er synleg. Verkemidla i kåseri er humor, ironi, språklege bilete, kontrastar og gjentaking.
Symra

***Symra*** er den einaste diktsamlinga Ivar Aasen gav ut medan han levde. Samlinga er eit prov på at det let seg gjera å skrive lyrikk på landsmål. *Symra* var den første diktsamlinga på nynorsk. Attåt gir det eit bilete av Aasen som diktar. Mange av dikta vart snøgt folkeeige, og vart tekne opp i folketradisjonen som viser. Om lag halvparten av dikta lever vidare som songar.

Første utgåva gav han ut i 1863. Den hadde tittelen: *Symra, Tvo Tylvter med nya Visor*. Den endelege utgåva kom i 1875. Då hadde Aasen brigda ho to gonger.

Aasen nyttar kjende folkeviseformar i desse dikta, mellom anna nystev-forma, og byggjer ofte på gamle ordtak og folkelege uttrykk. Visene har ofte vore med i dei klassiske skolesongbøkene, og nokre av dei, som «Nordmannen», er rekna som nasjonalsongar.

## Innhald
* «Fyrestev»
* «Gamle Norig»
* «Nordmannen» («Millom bakkar og berg»)
* «Dei gamle Fjelli»
* «Heimvegen»
* «Gamle Grendi»
* «Vaardagen»
* «Sumarkvelden»
* «Haustvisa»¨
* «Hugen»
* «Von og Minne»
* «Saknad»
* «Elskug-kvæde»
* «Det einlege standet»
* «Ymse Vasarlag (1875)»
* «Tolugd Mod»
* «Tjon og Von»
* «Fals og Fusk»
* «Uvitingskap»
* «Høgferd»
* «Hugen til Rikdom»
* «Att og fram»
* «Gløymska»
* «Livet»
* «Vit og Tru»
* «Etterstev»

## Tonsetting av dikt
Nokre av dikta er tonsette av kjende komponistar som David Monrad Johansen, Sparre Olsen og Eivind Groven. I høve Aasen-jubileet i 1996 vart fleire av visene i samlinga sunge inn på folketonar av kvedargruppa Dvergmål. Henning Sommerro har òg sunge inn nokre av dei på plata *Neonlys på Ivar Aasen* frå 1983.

## Kjelder

* Reidar Djupedal: Etterord i *Symra og andre dikt*. Noregs Boklag. 1963.

## Bakgrunnsstoff
Béziers

**Béziers** (*Besièrs* på oksitansk og *Besiers* på katalansk) er ein by i Languedoc sørvest i Frankrike. Han er ein kommune og *[[sous-préfecture]]* i departementet Hérault, og har om lag 70&nbsp;000 innbyggjarar, som vert kalla *biterrois.*

Hovudnæringa i Béziers er dyrking av vindruer og vinproduksjon. 

## Geografi
Byen ligg i ein liten skrent over elva Orb, om lag 10 km frå Middelhavet. Ved Béziers går kanalen Canal du Midi over Orb som ein akvedukt kalla *pont-canal* («kanalbrua»).

## Historie
Staden har vore busett sidan steinalderen, og romarane grunnla ein by her på vegen mellom Spania og Italia. Dei grunnla byen på ny i 35-36 fvt. som ein koloni for krigsveteranar, og kalla han *Colonia Julia Baeterrae Septimanorum*. Steinar frå det romerske amfiteateret vart nytta til å byggje bymuren på 200-talet. 

Frå 900- til 1100-talet var Béziers senter for Grevskapet Béziers.

## Kjelder

* Offisiell turistside
* Bilete frå Béziers 
* Den gamle gravplassen i Béziers 
* Historia til Beziers
Anschluss

**Anschluss** er Nazi-Tyskland si annektering av Austerrike den 13. mars 1938.

Da Austerrike-Ungarn fall saman i 1918 vart den første republikken til – Republik Österreich, utropa 12. november 1918. Austerrike vart no ein forbundsrepublikk, noko som vart slege fast i konstitusjonen i 1920. Straks etter Første verdskrigen vart det diskutert ei tilslutning til Tyskland, da landet hadde minka mykje i storleik og ikkje lenger var ei stormakt. Det heile vart stoppa av sigersmaktene, som ikkje ville sjå ei utviding av Tyskland. Det leidde også til at dei forkasta det første namnet, Demokratische Republik Deutschösterreich (Tysk-Austerrike), da ein ville få bort koplinga mellom landa.

Tanken om eit Anschluss med Tyskland var populært i Austerrike, kanskje framfor alt blant sosialdemokratane. Kan hende hadde ei samanslåing av dei to landa først på 1920-talet styrkt demokratiet. Sosialdemokratane mista interessa for tilslutning til Tyskland da Hitler kom til makta der i 1933. 

Den 12. mars 1938 gjekk tyske troppar over grensa og møtte ingen motstand, da kanslar Kurt von Schuschnigg ikkje «ville spille noko tysk blod». Den 13. mars bestemte Hitler at landet skulle vere ein del av Tyskland. Det vart så halde ei liksom-folkeavstemming der 99,7 prosent stemte for tilslutninga. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Anschluss|Anschluss]]» frå ,  den 7. mai 2007.*
Knut Moe (1960-)

**Knut Moe** ()  var ordførar i Modalen kommune frå 2003 til 2015. Han er medlem av Høgre, men representerer Samlingslista i kommunestyret.
Iktyologi

**Iktyologi** (av gresk *ιχθύς*, *ichthys*, ’fisk’) er vitskapen som studerer fisk. Vitskapen er ein del av zoologien, og er spesielt retta mot grunnleggande studium av den biologiske systematikken til fiskane, i tillegg til morfologien, biogeografien, åtferda og økologien deira. Det finst om lag 25 000 beskrivne artar fisk i verda i dag, og rundt 250 nye vert registrert årleg.

Den svenske biologen Petrus Artedi, som var ein av Carl von Linné sine studentar, er rekna som grunnleggar av iktyologien gjennom sitt verk *Ichthyologia* frå 1738.

Sidan fisk lever i vatn er iktyologien nært forbunden med marinbiologien og limnologien.
Kreasjonisme

**Kreasjonisme** (av latin *creatio* = skaping) er det filosofiske synet at verda og livet på jorda er skapt av ei eller fleire guddommeleg(e) makter gjennom éi eller fleire særskilte, medvitne skapingshandlingar.

Kreasjonisme står i motsetnad til den darwinistiske utviklingslæra og vert ikkje teken seriøst som forklaringsmodell i vitskapen. Med «intelligent design» er det forsøkt å få kreasjonismen til å framstå som ei vitskapleg lære.

Tradisjonelt har den kristne kyrkja stått på eit kreasjonistisk verdsbilete, men i dag vert retninga identifisert med fundamentalistiske grupperingar. I fleire andre religioner finst det tilsvarande syn og kløyvingar.

I nokre land har det vore diskutert om skolane skal undervise i kreasjonisme, utviklingslære, eller begge delar. Debatten har vore særleg hard i USA; dette har samanheng med at kreasjonismen er blitt ståande som ei symbolsak for somme fundamentalistiske grupper.

Dei fleste større protestantiske kyrkjer og i den katolske kyrkja har per i dag ikkje større problem med evolusjonsteorien: Dei ser for seg at kimen til evolusjonen var innebygd i verda slik ho var skapt av Gud.
Dermed er ikkje motstanden mot evolusjonsteorien nå stor lenger i dei største kyrkjesamfunna. Desse tolkar forteljinga om skapinga, slik ho er gjengjeven i Fyrste mosebok, allegorisk heller enn bokstaveleg. 

## Bakgrunnsstoff
* Samleside med artiklar om kreasjonisme frå nettavisa forskning.no  
* Norsk kreasjonistisk nettstad
* Temaside med artiklar frå nettsidene til Skepsis
* Dansk kreasjonistisk nettstad
* Evolution Sciences versus Doctrines of Creationism and Intelligent Design
Stenbrohult

**Stenbrohult** er eit sokn i sørlege Småland, mest kjend som heimbygda til Carl von Linné. Staden Älmhult har tidlegare vore ein del av Stenbrohult sokn.
Dei fremste Linnéminna i Stenbrohult er, utanom naturen kring sjøen Möckeln, den tidlegare kappelangarden i Råshult, der Linné vart fødd, samt kyrkjegården, der den noverande kyrkja likevel er oppført etter Linné si tid. På ein del av den noverande kyrkjegarden låg den eldre prestegarden der Linné voks opp. Denne garden vart brannherja allereie på 1700-talet. Der han låg finst det no ei statue av Linné. Ved den noverande kyrkja kan ein sjå restar av den eldre kyrkja der morfaren, faren og broren til Linné var prestar.

I Råshult har markene i nokre tiår vore passa på med stor omsorg for at dei framleis skal ha eller få att karakteren av gammalt landbrukslandskap. I dei siste åra har det området der 1700-talskarakteren skal attskapast vorte utvida.

Ein lokalflora for Stenbrohult sokn har vorte utgjeve i *[[Svensk Botanisk Tidskrift]]*.
Colmar

**Colmar** er ein by og kommune aust i Frankrike. Han er *préfecture* (hovudstad) i departementet Haut-Rhin i regionen Grand Est. I 1999 hadde Colmar 65&nbsp;136 innbyggjarar. Colmar er òg den største byen i arrondisementet Colmar, som har 86&nbsp;832 innbyggjarar.

## Historie
Colmar vart grunnlagd på 800-talet. Det var her Karl den feite heldt ein riksdag i 884. Colmar fekk status som fri keisarby i Det heilage tysk-romerske riket i 1226. Under Trettiårskrigen vart byen teken av den svenske hæren i 1632, som heldt byen i to år. Byen vart erobra av Frankrike under Louis XIV i 1697.

I lag med resten av Alsace vart Colmar gjeven tilbake til Tyskland i 1871, som eit resultat av den fransk-prøyssiske krigen, men vart igjen fransk etter den første verdskrigen. Nazi-Tyskland annekterte igjen området i 1940, før Frankrike igjen fekk kontroll etter slaget ved «Colmar-lommen» i 1945.

## Geografi
Colmar ligg 64&nbsp;km sørvest for Strasbourg ved elva Lauch. Han er forbunden med elva Rhinen via ein kanal.

Med ein årleg nedbørsnormal på berre 530&nbsp;mm er Colmar den tørraste byen i Frankrike. Dette kjem av at byen ligg like aust for fjellkjeda Vogesane. Sidan vestavinden er dominerande i Nord-Frankrike, fell det meste av nedbøren på vestsida av Vogesane, medan austsida og Colmar vert liggande i regnskuggen. Det solrike mikroklimaet gjer staden ideell for vinproduksjon, som området er kjent for.

## Bakgrunnsstoff

* Reiseguide for Colmar
Valence

**Valence** er ein by og kommune søraust i Frankrike og *prefecture* (hovudstad) i departementet Drôme, ved den venstre breidda av Rhône. Han ligg om lag 100&nbsp;km sør for Lyon langs jernbanelinja til Marseille. Byen har om lag 65&nbsp;000 innbyggjarar, som vert kalla *valentinois*.

Tidlegare var byen kjend som *hertugdømet Valentinois*, styrt av hertugen av Valentinois, ein tittel som fyrsten av Monaco framleis har, sjølv om han ikkje har noko administrativ kontroll over området.

## Historie
Byen var i romartida kjend som *Valentia Julia* og var hovudstad i Segalauni og sete for ein lovprist skule før den romerske erobringa. Han vart ein koloni under keisar Augustus, og vart ein viktig by i Viennensis Prima under Valentinian I. Byen var sete for eit bispedøme kanskje så tidleg som på 300-talet. Ataulf omleira og erobra Jovinus ved Valentia i 413. Byen fall så inn under styret til burgundarane, frankarane, maurarane, fyrstedømet Arles, keisarane i Tyskland, grevane av Valentinois, grevane av Toulouse, i tillegg til sine eigne biskopar, som kjempa for å halde kontroll over byen dei hadde vunne på 400-talet. Desse biskopane var ofte i konflikt med innbyggjarane og grevane av Valentinois. For å styrke kampen mot desse grevane slo paven i 1275 saman bispedømet med Die.

Innbyggjarane vart derimot verna av dauphinen (den franske kronprinsen), og i 1456 fekk dei av Louis XI dei same rettane og privilegia som resten av Dauphiné. Biskopane gav seg dermed på det. På 1500-talet vart Valence eit senter for protestantisme i provinsen i 1563. Det vart bygd festningsverk i byen av kong Frans I. Byen vart sete for eit lovprist universitet på midten av 1400-talet, men opphevinga av Ediktet i Nantes i 1685 gjekk hardt ut over industrien, handelen og busetnaden i byen.

## Økonomi
Hovudnæringen til Valence er i dag metallurgiske produkt, tekstilar, lêrvarer, smykke og krigsmateriell, og er òg eit foredlings- og handelssentrum for det omliggande jordbruksområdet.

Nokre høgteknologiske selskap har slått seg ned i Valence, som Thalesgruppa, Crouzet/Schneider, Alcatel og Ascom Monetel.

## Bakgrunnsstoff

*
Quimper

**Quimper** (*Kemper* på bretonsk, *Corspotium* på latinsk) er ein by og kommune i Bretagne nordvest i Frankrike. Byen har rundt 65&nbsp;000 innbyggjarar, som vert kalla *quimpérois*. Quimper er *prefecture* (hovudstad) i departementet Finistère.

## Geografi

Namnet *Quimper* kjem av det bretagnske ordet *kemper*, som tyder «samanløpande», fordi byen vart bygd der elvane Steir, Odet og Jet renn i hop. 

Quimper ligg i ein vakker dal der elvane Odet og Steir renn i hop i det sørvestlege hjørnet av Bretagne. Byen ligg 55 km nordvest for Lorient, 175 km vest for Rennes og 485 km sørvest for Paris.

## Historie
I antikken var byen hovudstad i La Cornouaille. I 495 vart byen eit bispedøme, og seinare hovudstad for grevane av Cornouailles. På 1000-talet vart det slått i saman med Hertugdømet Bretagne. Byen leid stort under Den bretagnske arvefølgjekrigen på 1300-talet. I 1364 gjekk hertugdømet over til Huset Montfort.

Under den franske revolusjonen fekk byen namnet Montagne-sur-Odet.

## Attraksjonar
Byen har ein landleg atmosfære med sjarmerande gangbruer over elvane som renn gjennom han. Kyrkja Locmaria, ein romansk bygning frå 1000-talet ligg her, og mellom 1200- og 1500-talet vart den flotte Cathédrale Saint-Corentin de Quimper bygd, med sin storslåtte fasade i gotisk stil. Det er den eldste gotiske bygningen i nedre Bretagne. Dei to tårna på om lag 80 meter vart reist på 1800-talet. Domkyrkja har òg nokre usedvanlege glasmåleri som vindauge. Domkyrkja er tileigna den første biskopen i Quimper, Corentin.

I dag er byen mest kjend for keramikken Quimper faïence, som har vore laga her sidan 1690 etter modell av Jean-Baptiste Bousquet. 

## Bakgrunnsstoff

* Vêrstasjon og direkte webkamera frå Quimper
* Reiseguide for Quimper
Aubervilliers

**Aubervilliers** er ein kommune i dei nordaustlege forstadane til Paris i Frankrike. Han ligg 7,2 km frå Paris sentrum, men har eigen bystatus. Med over 70&nbsp;000 innbyggjarar fordelt på berre litt over 5 km² er han ein av kommunane i Europa med størst folketettleik. 

Datasenteret Telecity Paris, som husar Wikimedia sine servarar, ligg i Aubervilliers.

## Namn
I mellomalderen vart namnet Aubervilliers skrive som *Alberti Villare*, som tyder «eigedomen (*villare*) til Adalbert». Adalbert er eit germansk førenamn som tyder «adleg (Adal-) og kvikk (-bert)», og som har gjeve det meir moderne namnet Albert. 

## Historie
1. januar 1860 vart byen Paris gjort større ved å annektere nabokommunane. Samtidig vart ein liten del av kommunen Aubervilliers annektert av Paris, medan kommunen La Chapelle-Saint-Denis vart oppløyst og delt mellom Paris, Aubervilliers, Saint-Denis og Saint-Ouen. Aubervilliers fekk derimot berre ein liten del.

## Bakgrunnsstoff
Drancy

**Drancy** er ein kommune i dei nordaustlege forstadane til Paris i Frankrike. Han ligg 10,8 km frå Paris sentrum, men har eigen bystatus og om lag 71 300 innbyggjarar. 

## Namn
Namnet Drancy kjem frå det mellomalderlatinske ordet *Derenciacum*, og før det *Terentiacum*, som tyder «eigedomen til Terentius», ein gallo-romersk landeigar. 

Uttalen av Drancy er [dʁɑ̃ˈsi] .
Innbyggjarane vert på fransk kalla *Drancéens*.

## Historie
På 1600-talet vart Drancy delt inn i to eigne landsbyar, Drancy le Grand og Le Petit Drancy. Bydelen Village Parisien er bygd over den gamle grenda Groslay, som var omgjeve av Bondy-skogen, som ein ser igjen i gatenamnet rue des bois de Groslay. Under den andre verdskrigen låg det ein deportasjonsleir i Drancy, der jødar, sigøynarar og andre før dei vart frakta til tyske konsentrasjonsleirar. I 1976 laga skulptøren Shelomo Selinger eit minnesmerke over dei franske jødane som var fengsla i leiren. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Noisy-le-Grand

**Noisy-le-Grand** er ein kommune i dei austlege forstadane til Paris i Frankrike. Han ligg 15,2 km frå Paris sentrum, men har eigen bystatus og like over 60&nbsp;000 innbyggjarar. 

Kommunen Noisy-le-Grand er ein del av sektoren Porte de Paris, ein av fire sektorar som utgjer den «nye byen» Marne-la-Vallée.

## Namn
Namnet Noisy kjem frå det mellomalderlatinske ordet *nucetum* , som tyder «valnøttlund», etter valnøttrea som voks i området i antikken (valnøtt på fransk er *noyers*).

Tilnamnet «le-Grand» (mellomalderlatinsk: *Magnum*), som tyder «den store» vart lagt til i mellomalderen, sannsynlegvis for å skilje byen frå den mindre busetnaden Noisy-le-Sec, som stundom vart kalla *Nucenum Minus* («Noisy den litle»).

## Bakgrunnsstoff
Antony

**Antony** er ein kommune i dei sørlege forstadane til Paris i Frankrike. Han ligg 11,3 km frå Paris sentrum, men har eigen bystatus. Antony er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Hauts-de-Seine og sete i Arrondissementet Antony. 

## Namn
Namnet Antony vart nedteikna første gong i eit kongeleg dokument frå 829 som *Antoniacum*, som tyder «eigedomen til Antonius», ein gallo-romersk landeigar. 

## Historie
Mot slutten av Hundreårskrigen hadde Antony om lag hundre innbyggjarar. 

## Bakgrunnsstoff
Neuilly-sur-Seine

**Neuilly-sur-Seine** er ein kommune i dei vestlege forstadane til Paris i Frankrike. Han ligg 6,8 km frå Paris sentrum, men har eigen bystatus, og med eit folketal på rundt 60&nbsp;000 innbyggjarar fordelt på berre 3,7 km² er han ein av byane i Europa med høgast folketettleik. 

Neuilly er ein rik forstad til Paris, og ligg tett opp til sjølve Paris. 

## Bakgrunnsstoff
Håvard Gibøen

**Håvard Gibøen** () var ein kjend spelemann frå Telemark. Han jamnast oftast med Myllarguten.

Håvard var fødd på Møsstrond som son av Knut Gibøen og Åsne Gjuvland frå Rauland. Ho var systerdotter av Ånund Berge, bestefar til Rikard Aslaksson Berge. Håvard vart fødd i dei verste naudsåra, men folket på Møsstrond merka lite til dette, av di dei levde tett på Hardangervidda. 

Far av Håvard var ein brukande spelemann, og bestefaren Håvard attåt. Håvard sjølv ville tidleg bortpå fela. 

:«Ein dag - han gjekk i kjolen endaa - kom han til aa klive uppaa himlingi. Der stod feleskrine etter godfar hans, og han fumla og plundra so lenge til han fekk det upp og fekk fingrar i den gamle fela. Guten rørde ved strengine so det song so underleg, og daa vart det liv i karen kann det hende. Han truga etter fela jamt og samt.» (Rikard Berge)

Første læremeisteren til Håvard var spelemannen Knut Lurås frå Tinn. Luråsen var mykje innom Gibøen på veg over fjellet til Rauland, og Håvard lærde mykje av han. Håvard fekk og ei høvande barnefele av Knut, fortel Rikard Berge.

Håvard møtte Myllarguten ein sommar han var ute og gjette. Myllaren var åtte år eldre enn Håvard, men dei spela i lag, og Håvard lærte mykje av myllaren.

Håvard spela i bryllaup frå han var ti år. «Daa var han so liten at han rokk ikkje nedpaa med føtane um han sat paa krakken. So laut han sitja paa borde og trampe paa krakken.» (Rikard Berge). Av andre spelemenn han møtte i desse åra var Jon Kjos den fremste. Men han heldt støtt mest av Myllaren og Luråsen. Myllaren meinte på si side at Håvard var den beste: «Når Håvar tek ti spela, so græt eg,¢ sa Myllaren. «Ja, Håvar er nok meister åt konn alle.»

Håvard Gibøen hadde ein annan stil enn Myllarguten. Myllaren kunne bygge ut og brigde på slåttane, og spela seg opp i ekstase til sola rann. Gibøen trøytna snøggare, og heldt seg gjerne med spel i stuttare økter. Attåt heldt Gibøen seg til eldre slåtteformer, og kunne refse Myllaren når denne gjekk for langt i nyskaping. Slik er slåttane etter Håvard særmerkte for ein meir alderdomeleg dåm. 

:«Myllaren trampa so udømeleg, han, men Haavard sat logn og tródde so lint, det var sovidt du saag den eine hælen og den eine taai uppifraa.»

Håvard vart gift med Mari Kjetilsdotter Eikja frå Bø, og dei fekk fleire born saman. Etterslekta lever på Møsstrond den dag i dag. 

Den mest kjende eleven av Håvard Gibøen er nok Knut Dale frå Tinn. Etter han vart nokre av slåttane skrive ned at Johan Halvorsen til bruk for Edvard Grieg i hans Opus 72. Sonen Kjetil Håvardsson vart òg ein dugande spelemann. 

Håvard døydde i 1873, og vart gravlagt på Møsstrond. Seinare vart det reist eit minnesmerke over han der.

## Sjå og
* Håvard Gibøens draum, Håvardsdraumen

## Litteratur
Berge, Rikard, 1972: *Myllarguten* : *Haavard Gibøen* med etterord av Eivind Groven: "Myllar-spel og Håvard-spel" s. 233-38 og Magne Myhren, "Rikard Berge og livesverket hans" s. 239-52, Noregs boklag
Levallois-Perret

**Levallois-Perret** er ein kommune i dei nordvestlege forstadane til Paris i Frankrike. Han ligg 6,4 km frå Paris sentrum, men har eigen bystatus, og med eit folketal på rundt 60&nbsp;000 innbyggjarar fordelt på berre 2,4 km² er han ein av byane i Europa med høgast folketettleik. 

## Namn
Namnet Levallois-Perret kjem frå frå to bustadprosjekt (Levallois og Champerret) påbyrja av landeigar Jean-Jacques Perret i 1822 (Champerret) og utviklar Nicolas-Eugène Levallois i 1845 (Levallois), som førte til at begge namna vart nytta i kommunen. 

## Historie
Før den franske revolusjonen låg det ein landsby kalla Villiers og ei grend kalla Courcelles på staden. Desse har i dag gjeve namn til to metrostasjonar i området. Då kommunane vart oppretta under den franske revolusjonen, vart desse ein del av kommunen Clichy, medan kommunen Neuilly-sur-Seine strekte seg over det som i dag er sørvestlege delar av Levallois-Perret.

Landeigar Jean-Jacques Perret byrja å byggje bustadar i 1822 i den nordaustlege delen av kommunen Neuilly-sur-Seine, på ein stad som snart vart kalla Champerret («champ perret» tyder «sletta til Perret»), som har gjeve namn til ein av stasjonane til Paris Métro. I 1845 starte Nicolas-Eugène Levallois eit bustadprosjekt for landeigar André Noël i hans område nær La Planchette (i kommunen Clichy). Området som Nicolas-Eugène Levallois utvikla vart snart kjend som Village Levallois.

I 1860-åra hadde Village Levallois og Champerret vakse saman til eit samanhengande område, og fleire kravde då at desse skulle verte slått saman til ein kommune. 

30. juni 1866 vart kommunen Levallois-Perret til slutt utskild frå Clichy der Village Levallois stod, og slått saman med delen frå Neuilly-sur-Seine der Champerret stod.

Levallois-Perret vart eit viktig senter for den tidlege franske bilindustrien med selskap som Clément-Bayard, Delage og karosseritilvirkaren Chapron. Citroën kjøpte Clément-Bayard-fabrikken og den vidkjende Citroën 2CV vart produsert i Levallois i nesten førti år. Levallois-Perret var òg eit viktig senter for kosmetikkindustrien tidleg på 1900-talet. 

Dei nordlege delane av den kjende Ile de la Jatte i elva Seinen, der franske impresjonisme-målarar laga mange av sine meisterverk, ligg i kommunen Levallois-Perret.

## Bakgrunnsstoff
Issy-les-Moulineaux

**Issy-les-Moulineaux** er ein kommune i dei sørvestlege forstadane til Paris i Frankrike. Han ligg 6,6 km frå Paris sentrum, men har eigen bystatus, og med eit folketal på rundt 60&nbsp;000 innbyggjarar fordelt på berre 4,2 km² er han ein av byane i Europa med høgast folketettleik. 
1. januar 2003 vart Issy-les-Moulineaux ein del av Communauté d'agglomération Arc de Seine i lag med kommunane Chaville, Meudon, Vanves og Ville-d'Avray. 

Issy-les-Moulineaux har med stort hell endra seg frå ei industriell fortid til å verte hjarte i forretningsstrøket Val de Seine, som har spesialisert seg på kommunikasjon. Trass i at folketalet i dag er på veg oppover, har Issy-les-Moulineaux fleire arbeidarar enn innbyggjarar. 

## Namn
Opphavleg vart Issy-les-Moulineaux berre kalla Issy. Namnet Issy kjem frå det mellomalderlatinske ordet *Issiacum* eller *Isciacum*, som kanskje tyder «eigedomen til Isicius (eller Iccius)», ein gallo-romersk landeigar. 

I 1893 vart Issy offisielt Issy-les-Moulineaux. Les Moulineaux var namnet på grenda som låg i same området som kommunen, og namnet kjem visstnok av vindmøller (fransk *moulins*) som stod her i eldre tider. 

## Bakgrunnsstoff
Sarcelles

**Sarcelles** er ein kommune i dei nordlege forstadane til Paris i Frankrike. Han ligg 16,3 km frå Paris sentrum, men har eigen bystatus, og eit folketal på rundt 60&nbsp;000 innbyggjarar. Sarcelles er *[[sous-préfecture]]* (underhovudstad) i departementet Val-d'Oise og sete i Arrondissementet Sarcelles.

I sør av kommunen vart det på 1950- og 1960-talet bygd leilegheiter (*HLM*) for å huse *[[pieds-noirs]]*, mange av dei jødiske, som drog bort frå Algerie under Den algeriske sjølvstendekrigen

I Sarcelles er det ein stor marknad på søndagar.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Mérignac

**Mérignac** er ein by og kommune i departementet Gironde i 
regionen Nouvelle-Aquitaine i Frankrike. Han er den største forstaden til byen Bordeaux, som han ligg like vest for, og høyrer dermed til storbyområdet til Bordeaux med om lag 1 million innbyggjarar. Sjølve Mérignac har like over 60&nbsp;000 innbyggjarar. 

Bordeaux internasjonale flyplass ligg i Mérignac.
Troyes

**Troyes** er ein by og kommune nordaust i Frankrike. Han er *[[préfecture]]* (hovudstad) i departementet Aube og ligg ved elva Seinen i nærleiken av byen Pont-Sainte-Marie. Troyes har i overkant av 60&nbsp;000 innbyggjarar. 

## Historie

Troyes har eksistert sidan romartida. I mellomalderen vann byen seg eit namn som sentrum for handel og er det framleis. Ludvig den stamme vart krona i byen i 878 av pave Johannes VII. Fyrsten i Champagne valde Troyes som sete. I 1285, då Filip den smukke annekterte Champagne til kongeriket, hadde byen ei rekkje privilegium. 

Johan den fryktlause, hertug av Burgund og alliert med England, ville gjere byen til hovudstad i Frankrike i 1417. Han vart einig med Isabella av Bayern, kona til Karl VI av Frankrike, om at byen skulle ha hoff, råd og folkeforsamling med kontrollerande organ. I Troyes vart Henrik V av England 21. mai 1420 forlova med Catherine, dotter til Karl VI. Ho skulle følgje etter han som dauphin. Fredsavtalen i Troyes frå 1420 skulle få slutt på Trettiårskrigen. I 1429 vann Jeanne d'Arc byen tilbake fra engelsk herredøme.

## Næringsliv
Klesfabrikanten Lacoste har hovudkontor i byen. Det er òg anna tekstil- og gummiindustri i byen. Ettersom han er ein del av Champagne-distriktet, er det òg omfattande vinproduksjon her. 

## Kjende folk frå byen
* Chrétien de Troyes, diktar frå 1100-talet (*trouvère*)
* Linard Gonthier (1565–etter 1642), glasmålerikunstnar (*verrier*)
* François Girardon (1628–1715), bilethoggar
* Marguerite Bourgeoys (1620–1700), ordensgrunnleggjar i Montreal
* Rashi (1040–1105), bibelsk og Talmud-kommentator
* Rabbeinu Tam (1100–1171), rabbinar, barnebarn av Rashi

## Bakgrunnsstoff

*
La Seyne-sur-Mer

**La Seyne-sur-Mer** eller **La Seyne** er ein by og kommune søraust i Frankrike. Han ligg i departementet Var, og er ein industriell forstad til Toulon, sørvest for hamna. Byen har eit folketal på like over 60&nbsp;000 innbyggjarar.

Den største næringsvegen i byen er skipsbygging og Société des Forges et Chantiers de la Mediterranée har eit av dei flottaste skipsverfta i Europa her, som gjev arbeid til om lag 3&nbsp;000 arbeidarar.

## Bakgrunnsstoff

*
* LaSeyne.Info
* Offisiell turistside
Time kyrkje

**Time kyrkje** er ei langkyrkje i Time kommune i Rogaland fylke. Kyrkja var ferdig bygd i 1859.

Byggverket er i tre og har 700 sitjeplassar.

Forfattaren Arne Garborg sokna til Time kyrkje, og har skrive om henne i dagbøker og Knudaheibrev (1904). I 2016 lanserte Garborgsenteret Noregs største digitale formidlingsløype, Garborgløypa, i og ved Time kyrkje, Knudaheio og Garborgheimen.

## Bakgrunnsstoff
* 
* Time kyrkje på nettstaden disnorge.no 
* Om Time sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* «Kirkebøker, Rogaland» på nettstaden til Arkivverket
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* Eldre fotografi av Time kyrkje på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
Systema naturae

***Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species cum characteribus, differentiis, synonymis, locis***, til vanleg forkorta ***Systema naturae***, er ei bok av Carl von Linné, første gong publisert i 1735. Den latinske tittelen tyder 'Systematikken i naturen, dei tre rika i naturen, underordna klassar, ordnar, slekter, artar med deira karakteristikkar, skilnader, synonym og lokalitetar'.

I dette verket skriv Linné om alle artar som han kjende til i planteriket, dyreriket og mineralriket . Han grupperer her artane tufta på observasjonar av ytre kjenneteikn. Linné var på denne tida av sin vitskaplege karriere ein sterk tilhengar av prinsippet om at artane var uforanderlege, og han påviste ikkje nokon evolusjonær utviklingsline. Mot slutten av sin vitskaplege løpebane kom Linné meir og meir til å gje opp tanken om at artane er uforanderlege, etter å ha gjort mange observasjonar omkring hybridisering. Nokon evolusjonslære utvikla han likevel aldri teoriar om.

Arbeidet til Linné tok utgangspunkt i den engelske naturforskaren John Rays arbeid (blant anna presentert i *[[Historia generalis plantarum]]*), men vidareutvikla prinsippa og metodane hans. Andre vitskapsmenn som har hatt innverknad på Linné sitt arbeid med denne boka er Andrea Cesalpino, Joseph Pitton de Tournefort og Sébastien Vaillant.

I boka presenterer Linné den biologiske systematikken for klassifiseringa av biologiske artar som har vore bruka sidan, og som i prinsippet enno vert bruka i dag. Kvar art vert tildelt eit vitskapleg namn, basert på latin, samansett av artens slektsnamn og artsnamn. Til saman utgjer dette ei unik nemning for arten. Slektsnamnet vert skrive med stor forbokstav, og heile namnet vert skrive i *kursiv*. Denne toledda nemninga vert kalla for eit binomen.

Boka kom ut fleire gonger i auka og omvølte opplag. Det første opplaget var på berre 11 sider, medan den 13. utgåva, frå 1770, var på over 3000 sider. I den 10. utgåva (1758) overførte Linné kvalane frå fiskane til pattedyra, og denne boka er i dag rekna som den eldste gyldige kjelda for vitskaplege namn på biologiske artar innan dyreriket. Innan planteriktet reknast tilsvarande Linnés *[[Species plantarum]]* (Växternas arter) frå 1753 som den eldste kjelda.

*Systema naturae* har vore eit grunnlag for vitskapleg arbeid innan biologien, på tilsvarande måte som det periodiske systemet har vore eit grunnlag for kjemien. Men mineralriket er ikkje lenger rekna som eit separat rike på same måten som plantar og dyr. Viktige systematiske endringar gjort i ettertida er at soppane er utskilte i eit rike for seg, dessutan er bakteriar og protoktistar rekna som separate rike. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Systema naturae|Systema naturae]]» frå ,  den 8. mai 2007.*  
 
## Bakgrunnsstoff
*Systema naturae* er tilgjengeleg i digitalisert form:
* Bind I (dyr; 10. utgåve frå 1758)
* Bind II (plantar; 10. utgåve frå 1759)
* Bind III (mineral; 12. utgåve frå 1766)

Andre nettkjelder:
* Tiande opplag av ''Systema naturae'' i digital form
* Linné online på Uppsala universitet
Lorient

**Lorient** eller **L'Orient**, (bretonsk: *An Oriant*) er ein kommune og hamneby nordvest i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) departementet Morbihan i Bretagne. Byen har like over 60&nbsp;000 innbyggjarar, medan storbyområdet etter ei folketeljing i 1999 hadde 186&nbsp;144 innbyggjarar. 

Lorient ligg på sørkysten av Bretagn ved kysten av Atlanterhavet. Elvane Blavet og Scorff munnar ut i Biscayabukta ved Lorient.

## Historie
På byrjinga av 1600-talet hadde handelsmenn som handla med India oppretta i varehus i Port-Louis. Dei bygde seinare fleire varehus langs bukta i 1628, på staden som vart kjend som *L'Orient* (*orienten* på fransk). Det franske austindiske kompani vart grunnlagd her i 1664 og med løyve frå Kong Louis XIV vart det bygd eit skipsverft her, som hjelpte utviklinga av byen. 

Det meste av byen vart øydelagd under den andre verdskrigen, og i dag har Lorient ein ariktektonisk stil frå 1950-åra. 

## Bakgrunnsstoff

* Reiseguide for Lorient 
* Festival Interceltique de Lorient
Cergy

**Cergy** er ein kommune i dei nordvestlege forstadane til Paris i Frankrike. Han ligg 27,8 km frå Paris sentrum i den «nye byen» Cergy-Pontoise som vart oppretta i 1960-åra, og har eit folketal på rundt 55&nbsp;000 innbyggjarar.

Sjølv om nabokommunen Pontoise offisielt er *[[préfecture]]* (hovudstad) i departementet Val-d'Oise, ligg prefecture-bygningen og administrasjonen, i tillegg til rådsforsamlinga (*conseil général*) i kommunen Cergy, som vert rekna som ein *de facto* hovudstad i Val-d'Oise. *[[Sous-préfecture]]*-bygningen og administrasjonen ligg derimot i kommunen Pontoise.

## Namn
Namnet Cergy kjem frå det mellomalderlatinske ordet *Sergiacum*, som tyder «eigedomen til Sergius», ein gallo-romersk landeigar. 

## Bakgrunnsstoff
Niort

**Niort** er ein by og kommune vest i Frankrike med nesten 60&nbsp;000 innbyggjarar. Han er *[[préfecture]]* (hovudstad) i departementet Deux-Sèvres i regionen Nouvelle-Aquitaine. Byen ligg ved elva Sèvre Niortaise.

Det latinske namnet på byen var *Novioritum*.

## Ymse

Niort er kanskje mest kjend som senter for dyrking av angelika i Frankrike.

Ved Maisonnay nær Niort står ei av dei høgaste radiomastene i Frankrike med ei høgd på 330 meter.

## Bakgrunnsstoff

*
* Kart pver Moprt 
* Foirexpo i Niort
Pessac

**Pessac** er ein by og kommune sørvest i Frankrike i departementet Gironde og regionen Nouvelle-Aquitaine. Han er den nest største forstaden til Bordeaux, og ligg sørvest for byen. Pessac har opp mot 60&nbsp;000 innbyggjarar, men er ein del av storbyområdet til Bordeaux som har over 1 million innbyggjarar. 

*Université Montesquieu - Bordeaux IV* ligg i Pessac.

## Bakgrunnsstoff
Svedens gård

**Svedens gård** i Stora Kopparberg sokn er ein herregard utanfor Falun i Dalarna.

Garden vert for fyrste gong nemnd i 1542 og vert også ein bergsmansgard på slutten av 1500-talet. Hytta som høyrde til garden låg ved Korsnäs. I år 1653 vart Jesper Svedberg, prest og salmediktar og far til Emanuel Swedenborg, fødd her.

På Svedens gård ligg den meir kjende bygningen **Linnés bröllopsstuga**. Her gifta Carl von Linné seg ein junidag i 1739 med Sara Elisabeth Moræa. Garden var då eigd av svigerfar til Linné, Johan Moraeus. Stova har gobelengliknande måling på veggene i bryllaupssalen. Det er eit bilete av høgarestandsmiljøa i bergsmansgardane rundt Falu gruva på tidleg 1700-tal. Bryllaupsstova vart eit bygningsminne i år 1968. 

Garden inngår i verdsarven Falun.

## Eigarar
* Daniel Israelsson Stierna 
* Johan Moraeus
Vénissieux

**Vénissieux** (*Vènissiœx* på provensalsk) er ein by og kommune søraust i Frankrike i 
departementet Rhône og regionen Auvergne-Rhône-Alpes. Han er den nest største forstaden til Lyon, og ligg søraust for byen. Han er derfor ein del av storbyområdet til Lyon med over 1,5 millionar innbyggjarar, og er forbunde til Lyon Metro (undergrunnen). 

## Bakgrunnsstoff
* Vénissieux 69
Akureyri

**Akureyri** er ein islandsk by og kommune. Han er med dei 17&nbsp;253 innbyggarane sine (desember 2007) den fjerdestørste byen på Island, etter Reykjavík, Hafnarfjörður og Kópavogur. Byen ligg i fylket Norðurland eystra ved riksveg 1 (Hringvegur, ringvegen), og har au eigen flyplass. Kommunenamnet er
**Akureyrarbær** (Akureyriby).

Under andre verdskrigen var delar av den norske 330-skvadronen utstasjonert i Akureyri.

## Historie
Vikingen Helgi Magri Eyvindarson slo seg ned på staden på 800-talet. Den fyrste historiske kjelda som nemner Akureyri er ein dom frå 1562 der ei kvinne blei dømd for utruskap. På 1600-talet slo danske handelsfolk seg ned i Akureyri, i hovudsak på grunn av den gode naturlege hamna og det gode jordbrukslandet i området. Danskane bodde likevel ikkje i Akureyri heile året. Om vinteren blei husa låst og handelsmennene reiste heim. I 1778 blei det permanent busetnad i Akureyri, og åtte år seinare gav kongen av Danmark-Noreg staden kommunestatus, saman med fem andre stader. Kongen håpa å betre levevilkåra til islendingane, for til da hadde enda ikkje Island hatt bysentra. Det hjelpte likevel ikkje for Akureyri, staden økte ikkje frå innbyggartalet på tolv.

I 1836 mista staden statusen sin som kommune, men fekk han tilbake i 1862. Deretter begynte Akureyri å vokse, på grunn av den gode hamna, og ikkje minst på grunn av det gode jordbruket. Ein industri for vidareforedling av jordbruksprodukt voks fram og blei hjørnesteinen i byen. Gjennom 1900-talet trekte folk på Island inn mot byane, og Akureyri fekk sin del av desse nye byborgarane. Handels- og tenestenæringar har sidan vakse fram som dei viktigaste sysselsettingsområda, etter at produksjonsbedriftene har gått tilbake sidan 1990. 

Dei siste ti åra har fiskeindustri blitt meir viktig i Akureyri ettersom to av dei største fiskeribedriftene på Island, Samherji og ÚA, har hovudkontora sine her. 

Universitetet i Akureyri, Háskólinn á Akureyri, blei opna i 1987 og har veksande studenttal. Spesielt mange studentar er fjernstuderande.

Akureyri er vennskapsby med Ålesund.

## Bakgrunnsstoff
*Akureyrarbær
Mediebedriftenes Landsforening

**Mediebedriftenes Landsforening** (MBL) er bransje- og utgjevarorganisasjon for mediebedriftene i Noreg. Organisasjonen hadde 299 medlemer per 1. januar 2006, der 168 var avisbedrifter, 20 trykkeri, 24 distribusjonsselskap, 23 lokalfjernsynsselskap, 13 annonsesamkøyringar, 13 konsern og driftsselskap, 9 vekepresse, 7 multimediaselskap, 4 pressebyrå, og 2 reklamebyrå. 16 selskap kom inn under kategorien anna. 

Medlemsavisene representerer om lag 97 prosent av det totale avisopplaget i landet. Mediebedriftene er medlem av Næringslivets Hovedorganisasjon (NHO), og er den sentrale forhandlingsparten i forhold til arbeidstakarorganisasjonane til avisene.

MBL organiserer mellom anna innkjøp av avispapir og opplagskontroll og gjev ut fagbladet Dagens Medier. Gjennom Avis i Skolen bidreg MBL til at skuleelevar får kunnskap om avislaging.

## Bakgrunnsstoff
* Mediebedriftenes Landsforening
Saint-Quentin

**Saint-Quentin** er ein by og kommune nord i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underhovudstad) i departementet Aisne i regionen Hauts-de-France. Byen har om lag 60&nbsp;000 innbyggjarar. 

I antikken vart byen kalla *Augusta Veromanduorum*, men namnet byen har i dag kjem frå heilage Quentin, som skal ha vorte martyrdrepen her på 200-talet.
Háskólinn á Akureyri

**Háskólinn á Akureyri** (Universitetet i Akureyri) blei stifta i Akureyri i 1987 og har vekst mykje sidan. I dag er det innskrivi omkring 1500 studentar og av dei er om lag 500 í fjernundervising og over 900 på kurs på staden. Universitetet er blant dei fremste utdanningsinstitusjonane på Island på fjernundervising.

I skoleåret 2006-07 er det fire fakultet på universitetet:

* Samfunnsvitskapleg og juridisk fakultet (Félagsvísinda- og lagadeild) 
* Medisinsk fakultet (Heilbrigðisdeild) 
* Utdanningsvitskapleg fakultet (Kennaradeild) 
* Sosialøkonomisk og naturvitskapleg fakultet (Viðskipta- og raunvísindadeild)

## Bakgrunnsstoff
* Den offisielle heimesida
H.P. Lovecraft

**Howard Phillips Lovecraft** (), kjend som **H.P. Lovecraft**, var ein amerikansk forfattar som skreiv grøssar, fantasy, science fiction, poesi og spesielt undersjangeren weird fiction. Han var særleg kjend for skrekkfantasiane sine.

## Liv
Lovecraft voks opp hjå mora og tantene etter at faren døydde av syfilis. Her las han mykje, og vart inspirert av gresk mytologi og arabiske segner. Bestefar hans fortalde han òg ei rekkje eventyr av det meir skumle slaget, og desse sogene la grunnlaget for den fiksjonen han skapte som vaksen. Lovecraft leid av mange nervesamanbrot, og var mykje inne på institusjonar når han ikkje skreiv. 

## Verk
Det Lovecraft er mest kjend for er Cthulhu-mytologien, skapt i ei lang rekkje små noveller om menneske som råker ut for *Dei gamle*, eldgamle gudar som søv, og som helst ikkje skal vekkjast. Desse, meinte Lovecraft, hadde skulda for mange hendingar i verdsrommet og i menneskesoga. Mange meiner at han sjølv trudde på dette, og levde einsleg og innestengd på slutten av livet. 

Det meste av verka hans vart trykte i undergrunnsblad, kalla pulp-magasin, som det var mange av på den tida. Han skreiv mykje i samarbeid med Robert E. Howard, som skapte sogene om barbaren Conan. 

Lovecraft har hatt stor tyding for skrekk-litteraturen, teikneseriar, filmar og fjernsyn. Både Babylon 5 og Buffy the Vampire Slayer er inspirerte av verka hans. Elles er verka gjort om til rollespel, og bøkene hans vert lesne av mange i goth-miljøet verda over. Fleire av novellene er omsette til norsk.
## Innflytelse på Lovecraft
Lovecraft blei ofte inspirert av sine eigne mareritt. Han byrja å bli interessert tidleg i barndommen då bestefaren fortalde han grøssar-historier. 
## Norsk bibliografi
* *Vanviddets fjell & Fargen bortenfor tid og rom*. Omsatt av Cato Pellegrini. Oslo, 1995.
* *Skrekken fra Dunwich og andre historier*. Omsatt av Jens E. Røsåsen og Ragnar Askeland. Oslo, 1994. 
* *Makabre historier*. I serien Verdens beste spøkelseshistorier. Oslo, 1994.
* *Tingen på terskelen og andre hårreisende historier*. Utval og omsetting ved Øyvind Myhre og Einar Engstad. Oslo, 1973

## Bakgrunnsstoff
* Samtlege verk av Lovecraft fritt tilgjengeleg på nettet hos Project Gutenberg Australia.
Chambéry

**Chambéry** er ein by søraust i Frankrike, og er *préfecture* (hovudstad) i departementet Savoie i regionen Auvergne-Rhône-Alpes. Han var hovudstad i den historiske regionen Savoie sidan 1200-talet, då Amadeus V av Savoie gjorde byen til sitt maktsentrum. 

## Geografi
Chambéry vart grunnlagd i krysset mellom to antikke vegar som gjekk gjennom Dauphiné, Burgund, Sveits og Italia, i ein dal mellom fjella Bauges og Chartreuse ved elva Leysse. Storbyområdet har meir enn 100&nbsp;000 innbyggjarar, og strekkjer seg frå dei vindruekledde sidene av *Combe de Savoie*, og nesten heilt til breidda av Bourgetsjøen, den største naturlege innsjøen i Frankrike. Byen har ein stor jernbanestasjon, midt på linja mellom Lyon og Torino.

## Historie
Historia til Chambéry er nært knytt til Huset Savoie og var hovudstad her frå 1295 til 1563. I løpet av denne tida dekte Savoie eit område frå Bourg-en-Bresse i vest, over Alpane til Torino, nord til Gèneve og sør til Nice. For å unngå provokasjonar frå Frankrike, flytta hertug Emmanuel Philibert hovudstaden sin til Torino i 1563, og Chambéry byrja å forfalle. I stordomstida var våpen frå Savoie svært ettertrakta, og mange av dei mektigaste hærane i Europa kjempa med våpen frå Savoie. Chambéry og Hertugdømet Savoie gjekk tilbake til herskarane av Huset Savoie i 1815. 

## Bakgrunnsstoff
* ''Katolsk leksikon'': Chambéry
* Chateau de Chambéry 
* Reiseguide for Chambéry
* Café du Théâtre