open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Laila Riksaasen Dahl

**Laila Riksaasen Dahl** () er ein norsk teolog og Den norske kyrkja sin biskop i Tunsberg bispedømme (Buskerud og Vestfold) frå 2003 til 2014.

Dahl vart oppnemnt i statsråd den 20. september 2002. Ho har teologisk utdanning frå Menighetsfakultetet i Oslo 1986&ndash;199]. Frå før dette har ho lærarutdanning frå Sagene lærerskole 1965 og praksis, både i skoleverket (1970&ndash;80), som kateket i Nittedal (1980&ndash;84), som fakultetslektor (1984&ndash;86) og amanuensis (1990&ndash;95) ved Det teologiske Menighetsfakultet. Ho hadde i 1995&ndash;2002 prestestillingar i Nittedal, fram til ho vart oppnemnt til biskop.

Ho er den andre kvinna som har vorte oppnemnt til biskop i Den norske kyrkja. Dahl har likevel gjeve uttrykk for at likestillingsloven bør ha unntak for trussamfunn som ynskjer det. Dahl har også fremma argument for at kyrkja ikkje bør ha vigselsrett, og at ekteskapsinngåing bør skiljast i ein obligatorisk offentleg del og ein valfri religiøs del.

Dahl vart innsett som biskop den 9. februar 2003 i Tønsberg domkyrkje. Før innsettinga hadde blomsterdekoratør-elevar frå Gjennestad gartnerskole pynta domkyrkja.

I desember 2005 vart ho mellombels utpeika som biskopane sin *preses* i sjukdomsfråveret til Finn Wagle. Dahl var ein av to biskopar som gav til kjenne at ho hadde skifta syn på om homofile partnarar skal kunne gjere vigsla teneste i Den norske kyrkja då lærenemnda i kyrkja la fram uttalinga si om dette i januar 2006.
Cordell Hull

**Cordell Hull** () var ein amerikansk politikar frå Tennessee. Han var utanriksminister for USA frå 1933–1944, i presidenttida til Franklin Delano Roosevelt. Hull vart tildeld Nobels fredspris i 1945 for arbeidet sitt for å få skipa Dei sameinte nasjonane.
Le Havre

**Le Havre** er ein by i Normandie, nord i Frankrike ved Den engelske kanalen og munningen til Seinen. Han har eit folketal på om lag 190&nbsp;000 innbyggjarar, medan storbyområdet i 1999 hadde 296&nbsp;773 innbyggjarar.

Byen var anløpshamn for franske passasjerdamparar som gjekk over Atlanterhavet til USA, og byen vert derfor kalla «La Porte Océane». Han er den største byen i Normandie, føre Rouen, og den femte største eksporthamna i Frankrike.

Le Havre har vore på verdsarvlista til UNESCO sidan juli 2005. Byen har eit universitet og ein sterk sportskultur med «Le HAC»,  den eldste profesjonelle fotballklubben i Frankrike.

## Administrasjon
Le Havre er ein kommune og *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Seine-Maritime, som igjen er ein del av regionen Normandie Den noverande borgarmeisteren i Le Havre er Antoine Rufenacht.

## Geografi
Le Havre ligg i nærleiken av byane Montivilliers, Harfleur, Gonfreville-l'Orcher. Elva Seinen skil Le Havre frå Honfleur. I aust ligg Pont de Normandie.

## Historie
Byen vart grunnlagd i 1517 med namnet *Franciscopolis* etter Francis I av Frankrike, og så omdøypt til **Le Havre-de-Grâce** («Nåden si hamn»). *Le Havre* tyder rett og slett «hamna». Byen vart bygd for å erstatte dei gamle hamnene i Honfleur og Harfleur, som det var vanskelegare å nytte på grunn av slamavleiring. Historia til byen er tett knytt til hamna. På 1700-talet byrja byen å vekse då handelen frå Vest-India til Frankrike og Europa auka i omfang. På 1800-talet vart byen eit industrisenter.

Byen vart øydelagd under Operasjon Overlord i Normandie under den andre verdskrigen. 5&nbsp;000 menneske vart drepne, og 12&nbsp;000 heimar vart totalskadd. Sentrum i byen vart bygd opp att i modernistisk stil av Auguste Perret.

## Folk frå Le Havre
*Georges de Scudéry (1601–1667), dramatikar, lyrikar og romanforfattar
*Madeleine de Scudéry (1607–1701), forfattar

## Bakgrunnsstoff

* Turisme
* Bilete av verdsarvbyen Le Havre
Saint-Étienne

**Saint-Étienne** er ein by sentralt i dei austlege områda av Frankrike, 60 km sørvest for Lyon. Han ligg i regionen Auvergne-Rhône-Alpes og er *[[préfecture]]* (administrasjonsstad) i departementet Loire i Massif Central. 

Byen har eit folketal på om lag 180&nbsp;000, medan storbyområdet i ei folketeljing i 1999 hadde 321&nbsp;702 innbyggjarar. Innbyggjarar i Saint-Étienne vert kalla *stéphanois* på fransk. Dei har fått dette namnet fordi «Etienne» er den franske utgåva av det greske namnet *Stephanos*.

## Geografi
Byen ligg ved hovudvegen mellom Toulouse og Lyon som går gjennom Massif Central.

## Historie
På 1500-talet hadde Saint-Étienne ein våpenfabrikk, som gjorde byen til ein viktig stad, men frå 1600-talet vart det òg laga sløyfer og dekorativ utsmykking her. Under den franske revolusjonen vart byen kalla **Armeville** («Våpenbyen») på grunn av våpenfabrikken. Seinare vart gruvedrift etter kol ei viktig næring i byen, og i nyare tid er byen kjend for produksjon av syklar. Saint-Étienne vart sete for eit postkontor frå 1825 og frå 1832 ein radiolinjestasjon. Byen utvikla seg ikkje i særleg grad før på 1800-talet. 

Den første halvdelen av 1800-talet var byen den viktigaste byen i eit arrondissement i departement Loire, med eit folketal i 1832 på 19&nbsp;672. Då industrien kom til byen steig folketal raskt til 110&nbsp;000 i 1880. Det var denne veksten som gjorde at byen vart prefecture 25. juli 1855. 

## Bakgrunnsstoff
* Turisme 
* Saint Etienne Metropole
* Cite du design
Toulon

**Toulon** (oksitansk *Tolon* eller *Touloun*) er ein by sør i Frankrike og ein stor marinebase ved kysten av Middelhavet for den franske marinen. Han ligg i regionen Provence-Alpes-Côte-d'Azur, og er *prefecture* (hovudstad) i departementet Var i den tidlegare franske provinsen Provence.

Byen har eit folketal på om lag 160&nbsp;000 innbyggjarar, men storbyområdet hadde 564&nbsp;823 i ei folketeljing i 1999. 

Toulon er eit viktig senter for skipsbygging, fiske, vinproduksjon og produksjon av luftfarstutstyr, våpen, kart, papir, tobakk, trykking, sko og elektronisk utstyr. 

Militærhamna vart omleira av Sébastien de Vauban. Napoleon sitt gjennombrot byrja med den avgjerande rolla han hadde under omleiringa av Toulon i 1793.

## Bakgrunnsstoff

* Uoffisiell nettstad
* Life In Toulon 

; Litteratur 
* Maurice Arreckx,* Vivre sa ville*, Paris, La Table ronde, 1982 ; *Toulon, ma passion*, 1985
* Jean-Pierre Thiollet, *Le Chevallier à découvert*, Paris, Laurens, 1998
Edith Södergran

**Edith Irene Södergran** () var ein finlandssvensk diktar. Ho var fødd i St. Petersburg i Russland, budde vekselvis i St. Petersburg og i Raivola i Karelen i Finland frå ho var nokre månader gammal.

Frå 1902 til 1909 gjekk Edith på den tyskspråklege jenteskulen *Die deutsche Hauptschule zu S:t Petri*, i St. Petersburg.

I 1907 døydde far hennar av tuberkulose, og året etter vart same sjukdomen påvist hos Edith. Ho vart send til eit sanatorium, der treivst ho ikkje. Kjensla av å vere fanga av sjukdomen og sanatoriet, vart eit vedvarande tema i poesien hennar. 

Oktober 1911 reiste Edith og mora til Arosa i Sveits. Der vart Edith undersøkt av ulike legar. Etter få månader vart ho forflytta til Davos-Darf-sanatoriet. I mai 1912 var tilstanden så god ho kunne reise heim. Seinare tok sjukdomen seg opp att, og ho døydde i heimen i Raivola. Bustaden vart elles øydelagd under andre verdskrigen.

Södergran var lite anerkjent i samtida, men vert i dag halden som ein av Finlands fremste poetar. Ho vert rekna som ein av dei største modernistiske lyrikarane i Norden. Ho var den fyrste finlandsk-svenske modernisten, påverka av både fransk symbolisme, tysk ekspresjonisme og russisk futurisme. Dikta er karakterisert av fri rytme og vár intimitet, noko som gjer dei lett tilgjengelege for lesaren.

Södergrans fyrste verk, *Dikter*, inneheld nokre av hennar best kjende kjærleiksdikt. Desse dikta skreiv ho etter eit kjærleiksforhold som verka sterkt på henne. Hennar seinare arbeid byter ut det vare med sterke, profetiske syner som sjokkerte kritikarane. Hennar siste verk, *Landet som icke är*, er ei samling resignerte, intime dikt; skrivne nær slutten av livet hennar. Dei vart samla av lyrikaren Hagar Olsson og utgitt etter ho var død.
Rennes

**Rennes** (gallo *Resnn*, bretonsk *Roazhon*) er ein by nordvest i Frankrike og aust i Bretagne. Rennes er hovudstad i regionen Bretagne og *préfecture* (hovudstad) i departementet Ille-et-Vilaine.

Folketalet i Rennes er etter ei folketeljing i 1999 på 206&nbsp;229, og i 2004 estimert til 209&nbsp;100. Storbyområdet til Rennes har 521&nbsp;188 innbyggjarar (1999). Innbyggjarane i Rennes vert kalla Rennais.

## Geografi
Det gamle sentrumet i byen er bygd på ein ås, der nordsida ligg høgare enn sørsida. To elvar møtes i byen, Ille og Vilaine.

## Historie
Der elvane Ille og Vilaine renn i hop grunnla det armoriske folket **Redones** i det første hundreåret fvt. byen **Condate**. Arkeologiske utgravingar har funne mange myntar som dei gav ut, mellom anna den såkalla Amanlisskatten, som vart funne i 1835. Desse myntane kan ein sjå på museum i Rennes.

Redonerane slo seg saman med gallarane mot Roma i år 57 fvt., som vart forrådt av Crassus. Romerske sendebod vart teke til fange i byen, noko som fekk Julius Cæsar til å sende troppar til området. År 52 fvt. slo mange redonarar seg saman med Vercingetorix sine troppar, men området kom snart heilt under romersk styre. Romarane kalla Rennes for **Condate Riedonum**. Byen låg strategisk til nær via Osismii. Undre trugsel for invasjon på 200-talet vart det reist ein teglmur rundt heilt byen, og han vart kjend som *den raude byen*.

I mellomalderen var Rennes folkesett av bretonarar, og var frå 851 ein del av Bretagne.

I moderne tid er Rennes kjend for rettssaka mot Alfred Dreyfus som fann stad her.

## Bakgrunnsstoff

* Parlement de Bretagne
* Bilete av Rennes
* Rennes for vitjande
* Fleire bilete av Rennes
Grenoble

**Grenoble** (frankoprovensalsk *Grasanòbol*) er ein by og kommune søraust i Frankrike, ved foten av Alpane. Byen ligg der elvane Drac og Isère renn i hop. Grenoble høyrer til regionen Auvergne-Rhône-Alpes og er *[[préfecture]]* (administrasjonsstad) i departementet Isère. Grenoble har nesten 160&nbsp;000 innbyggjarar, medan storbyområdet etter ei folketeljing i 1999 hadde 514&nbsp;559 innbyggjarar.

## Geografi
Grenoble er omringa av fjell. I nord ligg Chartreuse, i vest Massif du Vercors og i aust Belledonne. Byen vert ofte vitja av sykkelrittet Tour de France og vert ofte kalla «Alpane sin hovudstad». Byen er stort sett bygd på elvesletta til elva Isere, i ei høgd på om lag 214 meter. Fjellsport har gjort byen til ein viktig turistby, og meir enn 20 skisenter ligg omkring byen. Det næraste er Le Sappey-en-Chartreuse.

Sidan byen ligg i botn av ein dal er det ofte alvorleg luftforureining på grunn av biltrafikk, brenning av søppel, kjemiske fabrikkar, papirfabrikkar og til og med eit kjernefysisk testlaboratorium. Strålingsdetektorar står med faste intervall langs elva Drac.

Grenoble har lenge vore eit senter for tungindustri og gruvedrift. Sjølv i dei minste landsbyane rundt Grenoble kan ein finne forlatne fabrikkar.

## Historie
Byen har hatt forskjellige namn gjennom historia: 
* **Cularo** då Allobroges bygde festningsverk rundt den litle byen på 200-talet. 
* **Gratianopolis** etter 380 då den vestromerske keisaren Gratian vitja byen og forsterka bymurane.

Etter at Romarriket kollapsa vart byen først ein del av Bourgogne, før han vart teken av Clotaire I, konge over frankarane og son av Clovis. Seinare gjekk byen vidare til dei karolingske kongane, så igjen til kongedømet Arles i Bourgogne og til slutt til hertugane i Vienne. Grenoble vart hovudstad i Dauphiné, ein provins i Frankrike, frå 1349, då den siste hertugen i Vienne selde regionen til Frankrike med vilkår om at arvingen til den franske krona måtte bruke tittelen *[[Dauphin av Frankrike|Dauphin]]*.

Grenoble var vertsby for vinter-OL 1968.

## Bakgrunnsstoff

* Turisme
Angers

**Angers** er ein by i Frankrike i departementet Maine-et-Loire, 300 km sørvest for Paris. Ein person frå Angers vert kalla angevin. 

Angers har om lag 150&nbsp;000 innbyggjarar, og nær 270&nbsp;000 i storbyområdet. Byen har røter tilbake til romersk tid. Han ligg på begge sider av elva Maine, og har seks bruer som kryssar ho. Distriktet langs elva er kjend for sine planteskular og handelsgartneri. 

## Historie
Dei første teikna etter menneske i Angers er ein steinreiskap som går 400&nbsp;000 år tilbake i tid. Den første kjende folkegruppa var andecavi, ei gallisk stamme, og vart erobra av romarane. Under romersk styre vart byen kalla **Juliomagus**.

Rådet i Angers vart halde her i 453.

Byen leid kraftig under invasjonar frå normannarane i 845 og påfølgjande år. 

Angers var ein gong hovudstad i den tidlegare provinsen Anjou. På byrjinga av 800-talet vart regionen styrt av ein mektig familie av godsherrar. Han er opphav til Huset Plantagenet, som styrte England frå 1100-talet, og gav namn til Angevin-kongane av England. På denne tida vart sjukehuset Saint-Jean bygd av kong Henrik II av England. Byggverket står framleis i dag, og er no eit viktig museum. I 1204 vart Angers erobra av kong Filip II.

Hugenottar tok byen i 1585, og vendeiske rojalistar leid nederlag i nærleiken i 1793. Fram til den franske revolusjonen var Angers sete for eit lovprist universitet, som vart grunnlagd på 1300-talet.

## Bakgrunnsstoff
Dijon

**Dijon** er ein by aust i Frankrike og *prefecture* (hovudstad) i departementet Côte-d'Or og hovudstad i regionen Bourgogne-Franche-Comté. Dijon er den historiske hovudstaden i den tidlegare provinsen Burgund. Byen har eit folketal på om lag 150&nbsp;000 innbyggjarar, medan storbyområdet har 240&nbsp;000 innbyggjarar.

Dijon er kjend for sennepen som vert produsert her.

## Historie
Dijon byrja som ein romersk busetnad kalla *Divio*, og låg langs vegen frå Lyon til Mainz. Saint Benignus, byen sin vernehelgen, skal visstnok ha innført kristendom til området før han vart martyrdrepen. Denne provinsen var òg heim til Hertugane av Burgund frå tidleg på 1000-talet og fram til seint på 1400-talet, og Dijon var ein svært rik og mektig by, og eit av dei europeiske sentera for kunst, lærdom og vitskap.

## Bakgrunnsstoff

* Bilete av Dijon 
* Turistattraksjonar i Dijon
Brest i Frankrike

**Brest** er ein by i regionen Bretagne nordvest i Frankrike, og *prefecture* (hovudstad) i departementet Finistère. Byen ligg heilt vest i Bretagne, og er ein viktig hamneby og marinebase. Brest har eit folketal på nesten 150&nbsp;000 innbyggjarar, medan storbyområdet etter ei folketeljing i 1999 hadde 303&nbsp;484 innbyggjarar. 

## Historie
Det vart bygd festningsverk rundt militærhamna av Vauban (1633–1707). Under den andre verdskrigen hadde tyskarane ein stor ubåtbase i Brest. Byen vart totaltøydelagd under Slaget ved Brest, berre tre bygningar stod igjen, og byen har sidan vorte bygd opp att. Etter krigen var over måtte den vesttyske regjeringa betale fleire milliardar dollar som kompensasjon til dei heimlause og naudlidande innbyggjarane i byen. Den nybygde byen består stort sett av grå granitt- eller betongbygningar. 

## Geografi
Brest ligg midt i eit dramatisk landskap nær inngangen til Rade de Brest heilt vest i Bretagne. 

## Bakgrunnsstoff

* Luftfoto av heile byen
* Interaktivt kart over Brest
Le Mans

**Le Mans** er ein by i Frankrike ved breidda av elva Sarthe. Han var lenge hovudstad i provinsen Maine, og er i dag *prefecture* (hovudstad) i departementet Sarthe. Innbyggjarane i byen vert kalla *Manceaux* og *Mancelles*. Le Mans har om lag 150&nbsp;000 innbyggjarar, medan storbyområdet har nær 300&nbsp;000 innbyggjarar. 

## Historie
Byen vart først nemnd av Ptolemaios som den romerske byen *Vindinium* og hovudstad for aulerci, ei stamme under Aedui. Le Mans vart òg kalla *Civitas Cenomanorum* (Byen av Cenomani). Byen låg då i den romerske provinsen Gallia Lugdunensis. Ein kan framleis sjå eit amfiteater frå 200-talet i byen. 

Gregorius av Tours nemner den frankiske underkongen Rigomer, som vart drepen av Clovis under felttoget hans for å samle dei frankiske områda. 

Som den største byen i provinsen Maine var det fleire kampar i Le Mans på 1000-talet mellom hertugane i Anjou og hertugane i Normandie. Då normannarane hadde kontroll over Maine, kunne Vilhelm Erobraren invadere England, men i 1069 gjorde innbyggjarane opprør og forviste normannarane. Etter dette vart Hugo V hertug av Maine. 

Under den andre verdskrigen vart Le Mans frigjeve 8. august 1944 av amerikanske styrkar under Operasjon Overlord.

## Sport
Byen er er kanskje best kjend for motorsport. To forskjellige racerbanar ligg i Le Mans. Den minste heiter Circuit Bugatti du Mans, og er ein relativt kort bane som vert brukt årer rundt. Den lengre og meir vidkjende Circuit de la Sarthe består delvis av offentleg vegar, som vert stengd for vanleg trafikk under løp, og som har vore åstad for det vidkjende billøpet 24 heures du Mans sidan 1923. 

## Bakgrunnsstoff

*
* Turisme
* Offisiell side for 24 heures du Mans 
* Bilete av Le Mans
Romper Stomper

***Romper Stomper*** er ein australsk film frå 1992. Han tek for seg opplevingane og undergangen til ei gruppe nynazistiske skinhead i forstadene til Melbourne. Russell Crowe, Daniel Pollock, Jacqueline McKenzie og Tony Lee speler hovudrollane.
Sophisti-pop

**Sophisti-pop** er nemninga på ein musikksjanger som var nært knytt til new wave-bølgja på 1980-talet. Han kjennast som en mjuk, jazz-liknande radiovennleg popmusikk. Han vart først høyrd på midten av 1980-talet med mykje bruk av synthesizerar, slik vanleg var i dette tiåret. I oversyn kan sophisti-pop reknast å dele vesentlege element med smooth jazz, blue-eyed soul og new wave.

Populariteten hans bland det store publikumet var likevel begrensa og vara ikkje lenge.

## Liste over sophisti&ndash;pop-artistar
* Basia
* Rhian Benson
* The Blow Monkeys
* The Blue Nile
* Curiosity Killed The Cat
* Danny Wilson
* The Dolphin Brothers
* Double
* Everything but the Girl
* Joe Jackson
* Johnny Hates Jazz
* Laid Back
* Matt Bianco
* Orange Juice
* The Philosopher Kings
* Prefab Sprout
* Sade
* Safire
* Scritti Politti
* Chris Rea
* Simply Red
* Spandau Ballet
* The Style Council
* Swing Out Sister
* When in Rome

## Referansar



## Bakgrunnsstoff

* Sophisti-Pop - All Music Guide Framstillinga av sjangeren og tilrådingar
Clermont i Oise

:*For byen i Puy-de-Dôme, sjå [[Clermont-Ferrand]]*
 

**Clermont** er ein by og kommune nord i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Oise i regionen Hauts-de-France, og har om lag 10&nbsp;000 innbyggjarar.
Christiania Theater

**Christiania Theater** var eit teater i Oslo som låg på Bankplassen ved Akershus festning. Det vart teikna av arkitekt Christian H. Grosch og opna den 4. oktober 1836 med skodespelet *Kong Sverres Ungdom* av Andreas Munch. Trass i det nasjonalromantiske stykket, var alle skodespelarane danske. Dette vart etter kvart eit stridstema på teateret, og det toppa seg ved det store teaterslaget, «Campellerslaget» i 1838, da gruppene kring Henrik Wergeland og Johan Sebastian Welhaven stod mot kvarandre.

Teateret hadde da sett opp stykket *Campbellerne eller den hjemkomne Søn* av Wergeland. Dette førte til ein veldig pipekonsert og etter kvart slagsmål i teateret.

Striden gjekk på om ein skulle bruke norske skodespelarar for å fremme det norske språket, eller om ein skulle bruke danske skodespelarar fordi dei var betre skolerte og det danske språket var tilstrekkeleg etablert i Noreg.

Ettersom teateret vart meir etablert, kom det stadig fleire norske skodespelarar inn i staben og «blanda ut» det danske innslaget; blant desse var Johannes Brun og Laura Gundersen. I 1856 lova leiinga å ikkje engasjere fleire danske skodespelarar, men da løftet ikkje vart halde vart det nye pipekonsertar, og Bjørnstjerne Bjørnson støtta dei opprørske tilskodarane. Uro vart det i 1873 òg, da svensken Ludvig Josephson vart leiar &mdash; utlendingar var ikkje velkomne. Også her skal Bjørnson ha vore blant iscenesettarane for pipekonsert og demonstrasjonar.

Men det var Josephson som i 1876 sette opp *[[Peer Gynt]]*, og det var han som gjorde dette stykket til ein stor suksess etter at det hadde lege lenge av di andre meinte at det ikkje eigna seg for scena.

Medan teateret framleis spela *Peer Gynt*, braut det ut brann den 15. januar 1877, og denne brannen øydela dekorasjonane til stykket. Skadane etter brannen vart snøgt utbetra, og Christiania Theater fungerte som eit slags nasjonalteater fram til Nationaltheatret vart bygd. Nationaltheatret vart innvigd den 1. september 1899.

## Kjelder
* «Christiania Theater» på Bokmålswikipediaen

## Litteratur
* Næss, Trine: *Christiania Theater forteller sin historie : 1877-1899*, Novus forlag, 2005 ISBN 82-7099-427-8
Amiens

**Amiens** er ein by nord i Frankrike, 120 km nord for Paris. Han er *[[préfecture]]* (administrasjonsstad) i departementet Somme og hovudstad i regionen Hauts-de-France. Byen har om lag 130&nbsp;000 innbyggjarar. 

## Historie
Steinalderkulturen kalla Acheulean vart gjeve dette namnet fordi dei først vart identifisert i Saint-Acheul, ein forstad til Amiens. Under romarrtida var byen, då kalla *Samarobriva*, ein sentral busetnad for Ambiani, ei av dei største stammene i Gallia. Dei brukte myntar, sannsynlegvis frå Amiens, i det første hundreåret f.kr. I følgje segna var det ved byporten til Amiens at Martin av Tours, då han framleis var ein romersk soldat, delte kappa si med ein naken tiggar. St. Honoratus (d. 600 evt.) var den sjuande biskopen i byen.

## Attraksjonar

Amiens katedral (ein verdsarvstad) er den høgaste av dei store «klassiske» gotiske kyrkjene på 1200-talet og den største av sitt slag i Frankrike. Etter at ein brann øydela den tidlegare katedralen, vart den nye katedralen påbyrja i 1220, og stod ferdig i 1247. Amiens katedral er kjend for den samanhengande planløysinga, dei tre vakre nivåa inne i kyrkja, skulpturane på fasaden og tverrskipet, og labyrinten og andre utskjeringar på golvet. Ho har vorte kalla «det gotiske svaret på Parthenon».

## Bakgrunnsstoff

* Bilete og detaljar om Amiens katedral
* Bilete av Amiens
* Bilete av Amiens og Somme 
* Gamle postkort frå Amiens
Limoges

**Limoges** (*Lemòtges / Limòtges* på oksitansk) er ein by i Frankrike med eit folketal på 130&nbsp;000. Storbyområdet har 247&nbsp;944 innbyggjarar. Limoges er *prefecture* (hovudstad) i departementet Haute-Vienne, og den administrative hovudstaden i tidlegare regionen Limousin.

Limoges er verdskjend for den glasserte emaljen frå mellomalderen (Limogesemalje) på kopar, for porselen frå 1800-talet (Limoges-porselen) og for eiketønnene (Limousin-eik), som vert nytta i produksjonen av konjakk.

## Historie

Byen vart grunnlagd av romarane som *Augustortium* rundt år 10 fvt., men galliske stammer skal ha vore busett i området før den tid. Romarane bygde mellom anna eit amfiteater i byen, i tillegg til forum, bad og heilagdomar. 

På 200-talet reiste dei fleste innbyggjarane frå byen, sidan germanarane invaderte området. Folkesetnaden flytta i staden til område som var lettare å forsvare. På 900-talet vart det oppretta eit kloster i byen, som etter kvart fekk eit stort bibliotek. Dette førte til at Limoges på 1000-talet vart eit blømande kunstnerisk senter, og det vart mellom anna oppretta ein viktig musikkskule. Den mest vidkjende eleven ved skulen var trubadur Bertran de Born på 1200-talet. 

I 1370 vart Limoges okkupert av Edward, den svarte prinsen, arving til den engelske trona, som massakrerte 3&nbsp;000 menneske. 

Under den franske revolusjonen vart mange religiøse bygningar, som ein såg på som symbol på det gamle regimet, øydelagd, mellom anna klosteret frå 900-talet. Nokre år seinare utvikla porselensindustrien seg i byen, fordi ein fann kaolinitt i området. Dei fleste innbyggjarane vart på ein eller annan måte involvert i denne industrien, t.d. tømmerhoggarar som gav tømmer til koking av porselenen. 

## Bakgrunnsstoff

* Adrien Dubouché Museum - kermaikk, glassvare og porselen frå Limoges
* Limoges universitet
* Historie og geografi
Andreas Tjernshaugen

**Andreas Tjernshaugen** () var leiar for SV sin ungdomsorganisasjon Sosialistisk Ungdom 1994&ndash;1996.
Nîmes

**Nîmes** (oksitansk *Nimes*) er ein by i Sør-Frankrike, og *prefecture* (hovudstad) i departementet Gard i regionen Occitanie. Byen har om lag 140&nbsp;000 innbyggjarar. Nîmes har ein rik historie som går tilbake til Romarriket, og er eit populært turistmål.

## Historie
Byen har fått namnet sitt frå Nemausus, 'frå kjelda'. Våpenskjoldet til Nîmes viser ein krokodille festa til ei palme med inskripsjonen 'COLNEM', som er ei forkorting for «Colonia Nemausus». Det er ein referanse til koloniane til dei romerske legionveteranane i Cæsar sine felttog ved Nilen. Etter 15 år som soldat, fekk veteranane eit lite stykke land dei kunne dyrke på slettene ved Nîmes. Nîmes vart ein romersk koloni om lag 50 fvt.

Nîmes låg langs Via Domitia, ein romersk veg konstruert i 118 fvt, og som knytte Italia til Spania. Keisar Augustus gjorde Nîmes til hovudstad i provinsen Narbonne. Augustus bygde 6&nbsp;km lange festningsvollar rundt byen, forsterka med 14 tårn og portar, der to framleis står i dag. Byen hadde eit estimert folketal på 60&nbsp;000. Det vart bygd både forum, basilika, eit gymnas og kanskje òg eit sirkus. Amfiteateret er frå 100-talet. Nîmes var ein svært rik by, og då Romarriket stod for fall mot slutten av 200-talet, vart byen stadig plyndra av vestgotarar, burgundarar og austgotarar.

Etter desse invasjonane, på 700-talet, vart byen okkupert av maurarar frå Spania, men i 754 gjorde Pipin den yngre slutt på okkupasjon. Nîmes var no berre ein skugge av den flotte byen han hadde vore i romartida. Byen kom så under karolingisk styre, som førte med seg fred. Føydaltida på 1100-talet var derimot meir uroleg, og byen vart styrt av innbyggjarane i byen, biskopen og fire konsular som sat i Maison Carrée. Ludvig IX av Frankrike klarte etter kvart å opprette eit styre i regionen som vart Languedoc, som då vart ein del av Frankrike.

Nîmes opplevde ei oppgangstid på 1700-talet, og folketalet auka frå 21&nbsp;000 til 50&nbsp;000, medan slummen vart bytta ut med nyare hus.

## Attraksjonar
I Nîmes finst fleire svært godt bevarte romerske leivningar:

* Det ellipseforma amfiteateret, som ofte vert brukt til den provençalske utgåva av tyrefekting.
* Tempelet Maison Carrée frå 19 fvt. som vert rekna som det best bevarte romerske tempel
* Akvedukten Pont du Gard som ligg like utanfor byen
* *Tour Magne* som er restane av eit romersk festningstårn på Mt. Cavalier.
* Delar av bymuren
;Nyare attraksjonar er:
* domkyrkja *Saint Castor*, som ifølgje tradisjonen ligg der templet for Augustus låg. Ho er delvis bygd i romansk samt gotisk stil. 
I moderne tid har fleire vidkjende arkitektar fått oppført bygningar i Nîmes, m.a.
* Norman Foster sin *Carré d'art* frå 1986, som er eit kunstmuseum og mediatek, bygd ovanfor det antikke Maison Carrée.
* Jean Nouvel sin *Nemausus*, som er eit postmoderne bustadkompleks.
* Kisho Kurokawa som har teikna ein bygning i same ellipseform som amfiteatret.

## Bakgrunnsstoff

*
Villeurbanne

**Villeurbanne** er ein kommune i storbyområdet Lyon i regiøn Auvergne-Rhône-Alpes aust i Frankrike. Han ligg rett nordaust for Lyon, og i lag dannar dei det største storbyområdet i Frankrike etter Paris. Med  innbyggjarar ved byrjinga av 2014 er Villeurbanne den folkerikaste forstadskommunen i landet. Han er den 4. folkerikaste kommunen i Auvergne-Rhône-Alpes og den 20. største i Frankrike. Storbyområdet han dannar saman med Lyon er det andre folkerikaste i Frankrike, etter det til [Paris].

== Historie ==
Det noverande sentrumet i Villeurbanne har vore busett heilt tilbake til 6000 [fvt. Det noverande namnet kjem frå det galloromerske jordbruksomrdået som vart oppretta om lag samtidig med Lyon (då *[[Lugdunum]]*) og var kjend som *[[romersk villa|Villa]] Urbana* («byhuset»). Han vart så *Urbanum*, så *Villa Urbane* og til slutt *Villeurbanne*.

Villeurbanne har vore ein del av kongedømet Frankrike sidan 1349. Han var då fråskild Lyon av elva La Rize, ei tidlegare grein av elva Rhône.

Fram til 1800-talet var byen berre ei samling av forskjellige landsbyar med jorde og uutvikla land mellom. Desse landsbyane har stort sett overlevd, og dannar i dag bydelane Charpennes, Cusset, Croix-Luizet, Maisons-Neuves, osv 

I den industrielle perioden skaut økonomien i Villeurbanne i veret. Tekstilindustrien var den første som blømde, etter følgd av mekaniske og kjemiske fabrikkar. Fabrikkane trekte til seg mange imigrantar, hovudsakleg italienarar.

Omvandlinga frå eit bygdesamfunn til ein industriell by førte til at folketalet i Villeurbanne eksploderte frå 3&nbsp;000 i 1928 til 82&nbsp;000 i 1931. Ordførar Lazare Goujon (vald i 1924) engasjerte så byen i eit omfattande offentleg arbeidsprogram. Det mest synlege frå denne perioden er *Gratte-Ciel*, eit bustadkompleks av to art deco-tårn og mindre bygningar rundt langs Henri Barbusse avenue. Desse bygningane vart teikna av Môrice Leroux og er ein av dei mest kjende art deco-bygningane i Frankrike.

## Bakgrunnsstoff
Metz

**Metz** er ein by nordaust i Frankrike, og hovudstad i regionen Grand Est og *[[préfecture]]* (administrasjonsstad) i departementet i Moselle. Byen ligg der elvane Mosel og Seille renn i hop. Byen har om lag 124&nbsp;000 innbyggjarar. 

Sjølv om Nancy var hovudstad i hertugdømet Lorraine og den seinare franske provinsen Lorraine, vart Metz vald som hovudstad i den nye regionen på midten av 1900-talet. 

Metz er ei elvehamn og handelsby og har m.a. mat-, metall- og elektroteknisk industri. Ein del av mellomalderbygningane, murar og byportar er bevart, i tillegg til den store gotiske og vakre domkyrkja. 

## Historie
Under romartida var den galliske Metz (Mettis) ei viktig grensefestning. Då Frankarriket vart løyst opp i 870 kom byen inn under Lothringen, og seinare under Det tysk-romerske riket der Metz var ein fri keisarby. År 1552 vart byen erobra av franskmennene, som gjorde han til ein sterk festning. Byen vart okkupert av tyskarane under Den fransk-prøyssiske krigen 1870–71 og vart ein del av Tyskland, men etter den første verdskrigen i 1918 vart byen gjeve tilbake til Frankrike. 

## Sport
Fotballaget FC Metz kjem frå Metz. Dei spelar for tida i Ligue 2, det nest høgaste nivået i fransk fotball. 

## Bakgrunnsstoff

* Bilete frå Metz
* Historiske kart
Tours

**Tours** er ein by i Frankrike, og *prefecture* (hovudstad) i departementet Indre-et-Loire ved den lågare delen av elva Loire, mellom Orléans og atlanterhavskysten. Touraine, området rundt Tours, er eit kjent vindistrikt, og området er òg kjent for den lokale franske dialekten og det vidkjende Slaget ved Tours i 732. Han er òg åstad for sykkelrittet Paris-Tours.

## Historie

Namnet på byen kjem frå den antikke galliske stamma kalla Turones. Under romartida vart byen kalla *Turonensis* eller *Caesarodunum*. Det moderne namnet Tours er det same som det franske ordet for «tårn». På midten av 200-talet vart Gaitanus send frå Roma for å organisere eit lite kristent samfunn. Martin av Tours var biskop i Tours mot slutten av 300-talet, og grava hans vart ein viktig pilegrimsstad, og kyrkja Saint-Martin vart ein av dei store romanske pilegrimskyrkjene, som Saturnin i Toulouse og Santiago de Compostela, og dei mektige biskopane i Tours, som Gregor av Tours, var personar dei merovingiske kongane rekna med.

Rådet i Tours vart halde her i 567.

Martel klarte å slå ein islamsk hær i byen, og slaget vert rekna som vendepunktet for dei vestlege kristne i kampen mot muslimske erobringar i Europa. Touraine var ein provins på tida under dei karolingiske herskarane (751 til 987). Vikingane plyndra byen i 853 og 903. I 1044 kom han inn under hertugane i Anjou. Under styret til Filip II, vart Livre Tournois (Tours-pund) vedtatt som internasjonal valuta i Frankrike.

På 1500- og 1600-talet hadde Tours ein større folkesetnad av hugenottar, og mange av desse var med på å starte den store silkeindustrien. Då Ediktet i Nantes vart avskaffa i 1685 vart tusenvis av protestantar massakrert og hugenottane flykta frå landet og den ein gong blømande silkeindustrien i Tours forsvann for alltid. Enkelte hugenottar slo seg ned i Irland, der vevekunnskapane deira var med på å etablere dei store irske linfabrikkane.

Frå 7. oktober 1870 til 6. februar 1871 var Tours provinshovudstad for *Le Gouvernement de la Défense Nationale* under den fransk-prøyssiske krigen. Léon Gambetta valde Tours som reservehovudstad, sidan Paris på denne tida var omleira av den prøyssiske hæren.

## Bakgrunnsstoff

* Arkitektur i Tours 
* François Rabelais Universitet i Tours
* Tours for turistar
Orléans

**Orléans** er ein by sentralt i nordlege delar av Frankrike, om lag 130 km sørvest for Paris. Han ligg ved elva Loire der ho vender sørover mot Massif Central.

Byen har om lag 115&nbsp;000 innbyggjarar. Han er *prefecture* (hovudstad) i departementet Loiret og hovudstad i regionen Centre. 

## Historie
Orléans vart grunnlagd som ein gallisk bystat av den keltiske stamma Carnutes kalla *Cenabum*. Han vart grunnlagd på ny i 275 av den romerske keisaren Aurelian som gav han namnet *Aurelianum* etter seg sjølv. I 451 prøvde Attila å erobre og plyndre byen, men vart drive vekk av ein hær kommandert av Theodoric, konge av vestgotarane, og den romerske generalen Aëtius i siste augneblikk.

Han var hovudstad for den merovingiske kongen Clodomir (Clodmer) frå 511 til 524, i det som seinare vart kjend som kongedømet Burgund. 

Omleiringa av Orléans i 1428-1429 markerte vendepunktet i Hundreårskrigen. Jeanne d'Arc fekk omdømet sitt her då ho fjerna omleiringa berre ni dagar etter at ho kom dit. 

## Ymse
New Orleans (opphavleg *La Nouvelle-Orléans*) er kalla opp etter byen Orléans.

## Bakgrunnsstoff
Rouen

**Rouen** er den historiske hovudstaden i Normandie nordvest i Frankrike ved elva Seinen. I dag er byen hovudstad i regionen Normandie og *[[préfecture]]* (administrasjonsstad) i departementet Seine-Maritime. I mellomalderen var Rouen ein av dei største og rikaste byane i Europa. Han var ein av hovudstadane i dei anglonormanniske dynastia, som styrte både England, store delar av det som i dag er Frankrike frå 1000-talet til 1400-talet. Det var i Rouen at engelskmennene brende Jeanne d'Arc i 1431. Folk frå Rouen vert kalla Rouennais.

Rouen har eit folketal på 111&nbsp;000 innbyggjarar, medan storbyområdet etter ei folketeljing i 2011 hadde 650&nbsp;000.

## Historie

Rouen vart grunnlagd av gallarar, som kalla han *Ratumacos*, og vart seinare gjeve namnet *Rotomagus* av romarane. Rouen var den største byen i Secunda Provincia Lugdunensis under Konstantin den store. På 400-talet vart byen eit bispesete og seinare hovudstad i Neustria. På 800-talet erobra normannarane byen, og frå 912 var han hovudstad i Normandie og heimstad for hertugane der. 

På 1100-talet hadde byen ein yeshiva. På denne tida budde det 6&nbsp;000 jødar i byen, om lag 20&nbsp;% av busetnaden, i tillegg til mange jødar spreidd rundt i busetnadane i Normandie. Dei godt bevarte restane av yeshivaen vart oppdaga i 1970-åra. 

24. juni 1204 kom Filip II August til Rouen og annekterte Normandie i det franske kongedømet. 

Under Hundreårskrigen, den 19. januar 1419, overgav Rouen seg til Henrik V av England, som gjorde Normandie ein del av England. Jeanne d'Arc vart brend på bålet i Rouen 30. mai 1431. Franskmennene gjenerobra byen i 1449. 

Byen vart kraftig øydelagd på D-dagen under den andre verdskrigen, og den vidkjende domkyrkja vart nesten heilt øydelagd av dei allierte bombene. Under nazi-okkupasjonen hadde den tyske marinen hovudkvarteret sitt i eit slott i Rouen.

## Utdanning
Ein av dei vidaregåande skulane i byen, Lycée Pierre Corneille, har sidan 1918 tatt imot norske elevar for treårig utdanning som endar med fransk baccalaureat. Det vert for tida tatt opp åtte elevar kvart år, gjennom fylkesmannen i Vest-Agder. Den tradisjonsrike skulen, som vart grunnlagd av jesuittane for over 500 år siden, har òg utdanna kjende franske forfattarar som Gustave Flaubert, Guy de Maupassant og tragedielegenda som har gjeve skulen sitt noverande namn, Pierre Corneille.

## Museum
* Musée des beaux-arts de Rouen – kunstmuseum med verk av mellom anna Claude Monet.
* Musée maritime fluvial et portuaire de Rouen – Hamne- og sjøfartsmuseet i Rouen.

## Bakgrunnsstoff

* Turisme i Rouen
* Luftfoto av Rouen
* Objectif Rouen: Bilete og skildring av vidkjende monument i Rouen
* Bilete av Eglise Saint Maclou 
* Biletgalleri frå Rouen
* Rouen, historie og monument av Théodore Licquet, 1840
* Rouen attraksjonar
Dansk krone

**Dansk krone** (forkorta **kr** eller **DKK**) er valutaen i Danmark og på Grønland og Færøyane. Færøyane brukar danske myntar, men med færøyske motiv.

1 krone = 100 øre.

## Valørar
Pengesetlane og myntane finst i fylgjande valørar:

Til spesielle høve er det utgjeve gyldige myntar i andre valørar, som 50 kr, 100 kr og 200 kr.

Utover dei gyldige finst det som samleobjekt for myntsamlarar myntar i fylgjande valørar: 1 øre, 2 øre, 5 øre og 10 øre.
og setlar i fylgjande valørar: 1 kr, 5 kr, 10 kr, 20 kr.

Kroner og øre blei innført ved ein lov av 1873, og tatt i bruk 1. januar 1875 da dei avløyste rigsbankdaleren. 1 daler blei da verdsett til 2 kroner, 1 mark til 33 1/3 øre og 1 skilling til 2 øre. 

Samtidig blei den skandinaviske myntunionen innført, og fungerte fram til første verdskrigen.
Faen

**Faen** eller **fan** er ei forenkla form av det norske ordet «fanden», som er eit gamalt omgrep brukt om djevelen. Ordet blir brukt som interjeksjon og vert rekna for bannskap på norsk. Det vert òg brukt i svensk (som «fan»), dansk («fanden») og færøysk.

## Ordhistorie

*Fanden* kjem frå ordet *fjándinn*, ein norrøn bøyingsform av *fjándi* som tyder fiende, altså djevelen. I yngre norrønt vart denne forma til *fendinn*, og vidare til *fanden* og *faen* i moderne norsk. Ordet har opphav i det indoeuropeiske *pe(i)* som skal ha hatt tydinga 'å gjere skade på'. *Pe(i)* vart i germansk til *fijan*, med tydinga *å hata*, som har gitt opphav til tysk *Feind*, engelsk *fiend* og gotisk *fijands*.

## Kjelder
* Søk på faen i Bokmåls- og Nynorskordboka
* Fiend i dictionary.com
Besançon

**Besançon** (tysk *Bisanz*) er ein by nordaust i Frankrike, og kjend som den grønaste byen i landet. Han er hovudstad i regionen Bourgogne-Franche-Comté og har om lag 220&nbsp;000 innbyggjarar i storbyområdet. Byen ligg nær grensa til Sveits og er *prefecture* (hovudstad) i departementet Doubs. 

## Geografi
Besançon ligg i den nordaustlege delen av Frankrike ved elva Doubs og foten av Jurafjella. Han ligg om lag 325 km frå hovudstaden Paris og 100 km frå Dijon i Bourgogne, Lausanne i Sveits eller Belfort i Franche-Comté. 

Byen ligg ved ein nesten perferkt naturleg meander i elva Doubs med ein diameter på 1 km. Den indre svingen, eit flatt område, har ei høgd på om lag 250 meter, og er lukka av ein ås kalla *Mont Saint-Étienne*, med ei maksimal høgd på 371 m. Byen er omringa av seks andre åsar med høgder mellom 400 og 500 meter. 

Besançon har ei blanding av maritimt klima (forholdsvis mykje nedbør) og kontinentalklima med harde vintrar og varme og tørre somrar. Årsmiddeltemeraturen er 10,2&nbsp;°C. Den varmaste månaden er juli (18,9&nbsp;°C) og den kaldaste er januar (1,6&nbsp;°C). Besançon har ein årleg nedbørsnormal på 1&nbsp;108 mm. Den våtaste månaden er mai (111,4 mm), medan juli er den tørraste (80,5 mm). 

## Historie

Besançon vart grunnlagd som ein gallisk by, og det latinske namnet var *Vesontio*. Namnet har gjennom åra utvikla seg frå *Besantio*, *Besontion*, *Bisanz* på tysk til det moderne franske Besançon.

Som ein del av Det heilage romerske rike frå 1034 vart byen Erkebispedøme Besançon, og fekk status som fri keisarby med sjølvstyre i 1184. På 1400-talet kom Besançon under hertugane i Burgund. Etter at Maria av Burgund gifta seg med Maximilian I av det tysk-romerske rike vart byen i realiteten ein lensgård i Habsburg og byen fekk spansk påverknad. I 1526 fekk byen lov til å lage sine eigne myntar, noko dei gjorde fram til 1673. Spanjolane bygde det store festningsverket i byen i 1668, etter modell frå den franske militærarkitekten Vauban. I 1674 tok franske troppar over byen, og Vauban kunne sjølv oppgradere festningane, noko som tok 30 år. Etter Freden i Nijmegen vart byen gjeven til Frankrike. 

## Bakgrunnsstoff

* Byguide  (in French)
Caen

**Caen** er ein by nordvest i Frankrike. Han er *[[préfecture]]* (administrasjonsstad) i departementet Calvados i regionen Normandie. Byen har eit folketal på om lag 110&nbsp;000, medan storbyområdet har om lag 199&nbsp;490 innbyggjarar. Caen ligg 15&nbsp;km frå Den engelske kanalen.

Caen er kjend for sine historiske bygningar som vart bygd då Vilhelm I av England regjerte her. Han vart òg gravlagd her. Byen er òg kjend for Slaget ved Caen, kraftige kampar som fann stad i og rundt Caen under Operasjon Overlord i 1944 og som øydela store delar av byen.

## Historie
Nesten nøyaktig 600 år før byen vart lagd i ruinar i 1944, vart han på liknande måte øydelagd av krig, då den engelske kongen Edvard III av England i 1346 førte sin hær mot byen i håp om å plyndre han. På denne tida var Caen den rikaste byen i Normandie. Den 26. juli storma troppane hans byen og plyndra han, noko som kosta 3&nbsp;000 innbyggjarar livet og medførte at store delar av handelskvarteret i byen brann ned. Berre borga stod att då engelskmenna få dagar seinare marsjerte mot aust og sigra i slaget ved Crecy.

Under slaget om Normandie i den andre verdskrigen var det intense og bitre kampar i og omkring Caen mellom allierte styrkar og nazistane. Etter landsetjinga av det britiske 1. korps på Sword Beach den 6. juni 1944, gjekk framdrifta deira i stå utanfor Caen. Britiske og kanadiske troppar braut til slutt gjennom den 9. juli etter å ha kasta tusenvis av bomber under Operasjon Charnwood. Bombekastarane øydela store delar av byen, men gjorde sitt til at dei allierte kunne innta den vestlege delen av byen, ein månad etter planen som var utarbeida av Montgomery. Under slaget søkte mange av innbyggjarane i byen tilflukt i Abbaye aux Hommes, som var bygd av Vilhelm Erobraren 800 år tidlegare.

Gjennoppbygginga etter krigen tok 14 år (1948–1962) og førte til bygningane og byplanen som i dag finst i Caen.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Samuel Morse

**Samuel Finley Breese Morse** () var ein amerikansk kunstmålar og oppfinnar som saman med Alfred Vail oppfann morsealfabetet.
Finn Wagle

**Finn Wagle** () var biskop for Den norske kyrkja sitt bispedøme Nidaros frå 1991 til 2008.

Wagle har teologisk utdanning frå Menighetsfakultetet i Oslo, og vart cand.theol. i 1968. Frå 1970 til 1975 var han sokneprest i Sørreisa. Han var lektor ved menighetsfakultetet sitt praktisk-teologiske seminar frå 1975 til 1981, instituttstyrar ved IKO frå 1981 og domprost i Trondheim frå 1988 til han i 1991 var han biskop i Nidaros. Han var *preses* (leiar) i Bispemøtet frå oktober 2002 til september 2006.

Wagle vart i 2004 oppnemnd til kommandør av St. Olavs Orden.

## Bakgrunnsstoff
* Finn Wagles CV, bibliografi og eit utval preiker
* Store Norske Leksikon om Wagle.
Siviløkonom

**Siviløkonom** er ein tittel for ein person som har avlagt høgare utdanning innan økonomi av 4 års lengd, eller eksamen frå godkjent utanlandsk universitet. Tittelen *siviløkonom* (og *[[sivilingeniør]]*) var tidlegare verna i Noreg. Etter gjennomføring av Kvalitetsreformen for utdanning i Noreg med innføring av 3-årig bachelorgrad og deretter 2-årig mastergrad vert *siviløkonom* gjeve som sidetittel til graden *Master i økonomi og leiing* ved BI Oslo eller *Master i økonomi og administrasjon* ved NHH (Norges Handelshøyskole). Dei med fireårig siviløkonomutdanning kan ta eittårig vidareutdanning for å oppnå mastergraden ved mellom andre Høgskulen i Bodø og Handelshøgskulen BI.

Tittelen *Siviløkonom* vert no forvalta av Økonomene (tilknytt Akademikarane) som er ein medlemsorganisasjon med 14&nbsp;000 medlemmer.

Utdanningsinstitusjonar som tilbyr godkjent siviløkonomutdanning i Noreg:
* Universitetet i Stavanger 
* Handelshøyskolen BI i Oslo
* Norges Handelshøyskole i Bergen
* Universitetet i Agder (Kristiansand)
* Høgskolen i Molde
* Høgskulen i Bodø
* Universitetet for miljø- og biovitenskap (UMB) på Ås
* Høgskolen i Buskerud (HIBU)
* Universitetet i Tromsø/ Norges fiskerihøgskole
* Høgskolen i Sør-Trøndelag
Ole D. Hagesæther

**Ole Danbolt Hagesæther** () er ein tidlegare norsk biskop for Den norske kyrkja sitt bispedøme Bjørgvin. 

Hagesæther har teologisk utdanning frå Menighetsfakultetet i Oslo, og vart cand.theol. i 1965. Han har hatt undervisingsstillingar og prestestillingar fram til han i 1994 vart utnemnd til biskop av Bjørgvin.

Hagesæther hjelpte i januar]] 2006 til med mekling i samband med Kristina-saka.

30. november 2008 gjekk Hagesæther av som biskop.

## Bakgrunnsstoff
* Ole D. Hagesæther sin CV og anna tekst, lyd og bilete på Kirken.no
* Kristinasaken frå *[[Bergens Tidende]]*
* Enestående megling for Hagesæther  frå *[[Bergens Tidende]]*
Olav Skjevesland

**Olav Skjevesland** () var biskop i bispedømet Agder og Telemark i den norske kyrkja frå 1996 til han gjekk av med pensjon.

Skjevesland var fødd i Drøbak. Han hadde teologisk utdanning frå Menighetsfakultetet i Oslo, og vart cand.theol. i 1967. Han hadde undervisingsstillingar og prestestillingar fram til han i 1998 vart utnemnd til biskop av Agder (frå 2005 kalla *Agder og Telemark*). Skjevesland etterfylgde Halvor Bergan som gjekk av 1. januar 1999.

Han var preses i bispemøtet frå 2006 til 2010.

Skjevesland tok praktisk-teologisk eksamen i 1969. Han hadde teneste som hjelpeprest i Nordstrand prestegjeld i Oslo (1968-72), underviste som lektor ved Det norske diakonhjem (1972-74), arbeidde som studiesekretær i Den norske kirkes presteforening (1973-75) då han også var stipendiat ved stiftinga «Kirkens Hus» (1974-75). Frå 1975-76 var Olav Skjevesland sokneprest i Kampen prestegjeld i hovudstaden, og deretter og fram til 1979 residerande kapellan i Nøtterøy prestegjeld i Tunsberg. Sidan var han tilknytt Menighetsfakultetet, som fakultetslektor ved det praktisk-teologiske seminar, seinare som rektor, og frå 1994 også som professor i praktisk teologi.

## Kjelder
Helga Haugland Byfuglien

**Helga Haugland Byfuglien** () er ein norsk geistleg som preses i Bispemøtet i Den norske kyrkja frå 2011 til 2020. Ho kom då frå stillinga som biskop i Borg bispedømme.

Byfuglien har tidlegare vore generalsekretær i Norges KFUK-KFUM. Frå 1993 til 1997 var Haugland Byfuglien stiftskapellan i Borg bispedømme. Ho var kyrkelydsprest i Nidaros bispedømme frå 1978 til 1986 og i Ås prestegjeld i Borg frå 1986 til 1993.

Frå 2. mai 2006 til 1. juni 2007 var Byfuglien også medlem av det regjeringsoppnemnde utvalet som skulle vurdere dei kristne formålsparagrafane i skulen og barnehagen, det såkalla Bostad-utvalet.
Solveig Fiske

**Solveig Margrete Fiske** () er ein norsk luthersk teolog og biskop. Ho var biskop i Hamar bispedømme 2006–2022.

## Liv og virke
Fiske kjem opphavleg frå Frei i Møre og Romsdal. Ho tok teologisk embetseksamen ved Menighetsfakultetet i Oslo i 1980, og praktisk teologisk eksamen ved same lærestad i 1981. I januar 1982 vart ho ordinert til prest.

Solveig Fiske har hatt heile prestetenesta si i Hamar bispedøme. Ho byrja som residerande kapellan i Elverum i 1981, med hovudteneste i det austlege soknet i prestegjeldet: Hernes, Sørskogbygda og Nordskogbygda. Ho vart i 1994 sokneprest i Løten. Frå 2005 til 2006 hadde ho eit engasjement som personalsjef ved Hamar bispedømekontor.

Fiske vart utnemnd til biskop i Hamar bispedømme den 13. oktober 2006, og vigsla til biskop ved gudstenesta i Hamar domkyrkje søndag 17. desember 2006. Presesen i bispekollegiet, biskop Olav Skjevesland, stod for seremonien.

Fiske har vore leiar av Norsk kvinnelig teologforening, og vore engasjert i kvinnene sin situasjon i kyrkje og samfunn, også i internasjonal samanheng. Ho har også vore styreleiar i Kirkens ressurssenter mot vold og seksuelle overgrep.

Ho er gift med sjukehuspresten Guttorm Eidslott, og er svigerdotter til lyrikaren Arnold Eidslott.

I samband med jula 2006 gav ho i eit intervju med NTB tilkjenne at ho ville arbeide for eit ritual for inngåing av partnerskap for homofile i kyrkja, og at ho var tilhengjar av statskyrkjesystemet.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Biografi frå Hamar bispedøme
* «Støtter partnerskap» på Aftenposten.no