open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kåfjord kommune

**Kåfjord kommune** (nordsamisk *Gáivuotna suohkan*, kvensk *Kaivuonon komuuni*) er ein kommune i Troms fylke. Han grensar til Nordreisa kommune i nord og aust, Storfjord i sør, og mot Lyngen i vest. I søraust har kommunen grense til Finland.

I tillegg til administrasjonssenteret Olderdalen har kommunen tettstadane Birtavarre, Kåfjorddalen, Djupvik, Nordmannvik og Manndalen eller Olmmaivaggi, der den internasjonale urfolkskulturfestivalen Riddu Riđđu blir halden årleg.

## Historie
Kåfjord kommune vart oppretta i 1929, då han vart skild ut frå Lyngen kommune. I 1992 vart fire gardar i grunnkrinsen Nordnes overført frå Lyngen kommune til Kåfjord kommune. 2. mai 1994 fekk kommunen offisielt tospråkleg namn, *Gáivuotna - Kåfjord*, då det samiske namnet vart lagt til kommunenamnet. I 2016 fekk Kåfjord kommune godkjent søknad om kvensk kommunenamn etter behandling i statsråd 15. april. Dermed ber kommunen offisielt eit trespråkleg kommunenamn.

Folketalet i  kommunen nådde toppen i 1970, då folketalet var 3362. Sidan då har det vore jamn nedgang i folketalet.

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for Kåfjord kommune frå 1930:**

:a*Dette talet omfattar ikkje eit område som var del av [[Lyngen kommune]] fram til 1992, då det vart overført til Kåfjord kommune. Dette området hadde då 38 innbyggjarar.*

## Sjå òg
*Offentleg utsmykking i Finnmark
## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
*
Lavangen kommune

**Lavangen** (nordsamisk *Loabák*) er ein kommune i indre Troms fylke. Han grensar mot kommunane Salangen i nord, Bardu i aust,  Gratangen i sør, og mot Ibestad over Astafjorden i vest.

Kommunen har den einaste kommunale sameskolen i Troms.

## Historie
Lavangen kommune vart oppretta 1. januar 1907, då han vart skild ut frå Ibestad kommune. 1. januar 1964 vart kommunen innlemma i Salangen kommune, men 1. januar 1977 vart kommunen skild ut att som eigen kommune. Området Lavangsnes, som tidlegare hadde vore del av Lavangen kommune, vart då verande i Salangen kommune.

I 1999 blei Lavangen kåra til landet sitt femte beste kommune å bu i av *[[Norsk Familieøkonomi]]*.

### Folketalsutvikling
Frå Lavangen vart gjenoppretta som eigen kommune i 1977 og fram til 2002, var han den nest minste kommunen i Troms etter folketal, berre større enn Bjarkøy kommune. I 2002 vart også Berg kommune mindre enn Lavangen, fordi nedgangen i folketal gjekk raskare der.

**Folketalsutvikling for Lavangen kommune frå 1910:**

:a *Talet omfattar [[Lavangsnes]], som var del av Lavangen kommune fram til [[kommunesamanslåing]]a i 1964, men vart igjen i [[Salangen kommune]] då Lavangen vart skild ut att som eigen kommune i 1977.*

## Folk
*Berit Oskal Eira (f. 1951), politikar
*Sandra Borch (f. 1988), politikar

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
*
Lenvik kommune

**Lenvik kommune** (nordsamisk *Leaŋgáviika suohkan*) er ein tidlegare norsk kommune i Troms fylke. Han hadde kyst mot Norskehavet og fjorden Malangen i nord  - på hi sida av Malangen låg Tromsø i nord og Balsfjord i nordaust. I søraust grensa Lenvik mot Målselv kommune, i sør mot Sørreisa kommune og i vest mot Tranøy og Berg. Om lag 60 % av arealet til kommunen låg på Senja, medan resten ligg på fastlandet. Administrasjonssenter var Finnsnes. 1. januar 2020 blei Lenvik slått saman med dei tre nabokommuneae Berg, Torsken og Tranøy til Senja kommune.

## Historie
Lenvik kommune var ein av dei opphavlege kommunane som vart oppretta med Formannskapslovene i 1837, og var då større enn han er no. I 1848 vart Målselv kommune skilt ut frå Lenvik som eigen kommune og i 1855 skjedde det same med Hillesøy. I 1871 vart eit område med 70 innbyggjarar overført til Malangen kommune. 1. januar 1964 vart den delen av Hillesøy som låg på Senja og øya Hekkingen slått saman med Lenvik att, saman med den delen av Sørreisa kommune som låg på Senja og gardane Hellemo, Paulsrud, Johnsgård og Stormo frå Tranøy kommune. Etter dette hadde Lenvik kommune 8825 innbyggjarar. I 1972 vart eit område med 63 innbyggjarar overført frå Målselv kommune til Lenvik kommune.

## Delområde
Lenvik kommune er deld inn i følgjande seks delområde (innbyggjartal 2008):
* På fastlandet:
** Rossfjordområdet (981)
** Bjorelvnesområdet (466)
** Finnsnesområdet (5352)
* På Senja:
** Silsandområdet (2620)
** Gibostadområdet (885)
** Stønnesbotn/Øyfjordområdet (824)
* Heimstad ikkje oppgjeve (32)

## Tettstader
* Finnsnes
* Gibostad
* Husøy
* Silsand

## Folk frå Lenvik

*Harald Vasbotten (1893–1973), olympisk brytar
*Bjarne Solli (1910-1989), ordførar 1946-1953, stortingsrepresentant for Ap 1954-1961
*Arvid Hanssen (1932-1998), forfattar
*Kent Nilssen (f. 1937) TV-direktør (NRK) 1993-1998
*Ragnar Olsen (f. 1950), forfattar og musikar
*Åge Konradsen (f. 1954), stortingsrepresentant for Høgre 2001-2005
*Anne-Lise Sollied Allemano (f. 1964), songar (sopran)
*Tor Eystein Øverås (f. 1968), forfattar (Finnsnes)
*Ingerid Stenvold (f. 1977), journalist og programleiar
*Maria Haukaas Mittet (f. 1979), songar og skodespelar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lenvik|Lenvik]]» frå , den 11. april 2008.* 

## Bakgrunnsstoff
*
Lyngen kommune

**Lyngen kommune** (nordsamisk *Ivggu suohkan*, kvensk *Yykeän komuuni*) er ein kommune som ligg mellom fjordane Lyngen og Ullsfjorden i Troms fylke. Kommunen grensar i vest mot kommunane Karlsøy og Tromsø og i aust mot Skjervøy, Nordreisa, Kåfjord og Storfjord.

## Historie
Dei eldste spora etter busetjing i Lyngen er frå yngre steinalder (3000 f.Kr. til år 0).

## Geografi
Lyngen kommune utgjer det meste av halvøya mellom Lyngenfjorden og Ullsfjorden i Troms. Kommunesenteret er Lyngseidet, der avstanden mellom fjordane er berre tre kilometer.

Landskapet er dominert av fjell, særleg fjellmassivet Lyngsalpan som også har den høgaste toppen i fylket, Jiehkkevárri (1833 moh).

Namnet Lyngen viser til Lyngenfjorden og kjem av det norrøne ordet «logn» som tyder «stille» eller «roleg». Fjorden er største i fylket og skjer seg 85&nbsp;km inn i landet.

Den 20. februar 2004 vart Lyngsalpan landskapsverneområde oppretta i statsråd. Dette sikrar eit av dei mest markante fjellområda i Nord-Noreg for framtida. Verneområdet er prega av tindar, brear, ville og tronge dalar og landskap som styrtar frå høgfjell og rett ned i havet.

## Tettstader
* Furuflaten
* Lyngseidet

## Sjå og
* Lyngshest

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lyngen|Lyngen]]» frå ,  den 9. april 2008.*  

## Bakgrunnsstoff
* Lyngen kommune sine heimesider
* Lyngsalpan landskapsvernområde
Målselv kommune

**Målselv kommune** (nordsamisk *Málatvuomi gielda*)  er ein kommune i Troms fylke. Kommunen ligg sentralt i dei indre delane av fylket og grensar i nord til kommunane Senja, Balsfjord og Storfjord, i sør til Bardu, og i vest til Sørreisa. I aust grensar Målselv til Sverige.

## Tettstader
* Andsli
* Andslimoen
* Heggelia
* Skjold
* Moen

## Folketalsutvikling
Folketalet i Målselv kommune nådde toppen i 1975, då kommunen hadde 8118 innbyggjarar. Sidan då har folketalet vore i nedgang.

**Folketalsutvikling for noverande Målselv kommune frå 1910:**

:a*Dette talet omfattar [[Blomli]] i [[Fagerfjell i Troms|Fagerfjell]] krins, som var del av Målselv kommune fram til 1972, då det vart overført til [[Lenvik kommune]]. Dette området hadde då 63 innbyggjarar.*
:b*Dette talet omfattar ikkje [[Naveren]] og [[Målsnes]], som var del av gamle [[Malangen]] kommune fram til [[kommunesamanslåing]]a i 1964, då dei vart del av Målselv kommune. Dette området hadde då 118 innbyggjarar. Talet omfattar heller ikkje garden Skogli ved Heia, som var del av [[Balsfjord kommune]] fram til kommunesamanslåinga i 1964, då han vart del av Målselv kommune. Dette området hadde då 2 innbyggjarar. Talet omfattar heller ikkje [[Sørelvmo]] krins, som var del av Balsfjord kommune fram til 1966, då han vart overført til Målselv kommune. Dette området hadde då 131 innbyggjarar.*

## Folk frå Målselv
Folk frå Målselv kallast målselvdølar.
*Harald Solberg (1954—2020) keramikar, direktør for Bomuldsfabriken Kunsthall i Arendal

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
*
Nordreisa kommune

**Nordreisa** (nordsamisk **Ráisa**, kvensk **Raisi**, finsk *Raisi*) er ein kommune i Troms fylke. Kommunen grensar i nord mot Skjervøy kommune, i aust mot Kvænangen og Kautokeino, og i vest mot Kåfjord kommune. I sør har kommunen grense mot Finland. Nordreisa høyrer til regionen Nord-Troms, og var tidlegare del av Troms fylke.

Administrasjonssenteret i kommunen er Storslett, som har om lag 1500 innbyggjarar. Reisaelva renn ut i Reisafjorden her. På Storslett ligg Nordreisa kyrkje og Haltibygget, som husar ulike former for kulturell verksemd.

Rett utom Storslett ligg tettstaden Sørkjosen. I Sørkjosen ligg Sørkjosen lufthamn med dagleg flysamband til Tromsø, Hammerfest og Kirkenes med Widerøe.

Reisa nasjonalpark ligg i den sørlege delen av kommunen.

## Tettstader
* Storslett
* Sørkjosen

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nordreisa|Nordreisa]]» frå ,  den 17. april 2008.*  
* Om namnet: Pressemelding KMD 27.04.2018

## Bakgrunnsstoff

*
Salangen kommune

:*For fjorden som kommunen er kalla opp etter, sjå [[Salangsfjorden]]*

**Salangen kommune** (nordsamisk *Siellága suohkan*) er ein kommune i Troms fylke. Kommunen grensar i nord mot Dyrøy og Sørreisa kommunar, i aust mot Bardu, i sør mot Lavangen, og over Sagfjorden i vest mot Ibestad. Kommunen høyrde tidlegare til Troms fylke, og ligg i indre Sør-Troms.

Kommunesenteret Sjøvegan ligg inst i Sagfjorden.

## Kommunevåpenet
Kommunevåpenet viser ein sølvgrå sel på blå botn. Bakgrunnen for kommunevåpnet er namnet til kommunen som på norrønt er *Selanger*, med tydinga 'Selfjorden'.

## Kyrkjer og kapell
Salangen kyrkje ligg i kommunesentret Sjøvegan og vart teken i bruk i 1981. Kyrkja er bygd av betong og tre. Elvenes kapell ligg på Elvenes 11–12&nbsp;km austom kommunesentret Sjøvegan.

## Samferdsle i Salangen

### Avstandar
* Sjøvegan&ndash;Tromsø: 187,1&nbsp;km
* Sjøvegan&ndash;Harstad: 141,9&nbsp;km (via Bjerkvik)
* Sjøvegan&ndash;Harstad: 77,9&nbsp;km (via Sørrollnes inkludert ferjetur)
* Sjøvegan&ndash;Narvik: 91,1&nbsp;km
* Sjøvegan&ndash;Finnsnes: 70,8&nbsp;km

### Snøggbåt
Det er snøggbåtsamband med Brøstadbotn, Engenes og Harstad.

### Buss
Det er bussamband med Tromsø, Finnsnes, Harstad og Narvik.

## Kultur

### Idrett
Salangen har tre idrettslag, Salangen idrettsforening, Øvre Salangen idrettslag og Seljeskog idrettslag.

## Historie
Salangen kommune vart oppretta i 1871, då han vart skild ut frå Ibestad kommune. 1. januar 1964 vart nabokommunen Lavangen kommune innlemma i Salangen kommune, men vart skild ut att i 1977. Området Lavangsnes vart då verande att i Salangen kommune.

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for Salangen kommune frå 1875:**

:a *Talet omfattar ikkje [[Lavangsnes]], som var del av [[Lavangen kommune]] fram til [[kommunesamanslåing]]a i 1964.*

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Salangen|Salangen]]» frå , den 17. april 2008.* 
 

### Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Salangen kommune sine heimesider
Skjervøy kommune

**Skjervøy kommune** (nordsamisk *Skiervvá suohkan*, kvensk *Kieruan komuuni*) ligg i Troms fylke. Kommunen grensar i sørvest (på Uløya) til Nordreisa kommune, og grensar elles over dei omliggjande fjordar og havstykke i aust mot Kvænangen og Loppa og i vest mot Lyngen og Karlsøy. Øygruppa Skjervøy kommune omfattar øyene Skjervøya, Kågen, Arnøya, Uløya, Laukøya, Haukøya, Hakkstein, Vorterøya og Follesøyene. Kommunen høyrer til regionen Nord-Troms.

Tettstaden Skjervøy er administrasjonssenter i kommunen. Vel 2350 av dei vel 2900 som er busette i kommunen bur i tettstaden.

Skjervøy har snøggbåtsamband til Tromsø, og Hurtigruta har òg anløp her. Næraste flyplass er Sørkjosen lufthamn i nabokommunen Nordreisa, om lag 45 minuttars køyring frå tettstaden Skjervøy.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Skjervøy|Skjervøy]]» frå , den 17. april 2008.* 
 

## Bakgrunnsstoff
*
Skånland kommune

**Skånland** er ein tidlegare kommune i Troms fylke med administrasjonssentrum på Evenskjer. 1. januar 2020 blei han slått saman med Tjeldsund kommune til nye Tjeldsund kommune i det nyoppretta Troms fylke. Evenskjer blei administradjonsstad for den nye kommunen.

## Tettstader
* Evenskjer
* Grov

## Historie
Skånland kommune vart oppretta i 1926, då han vart skilt ut frå Trondenes kommune. 1. januar 1964 vart kommunen slått saman med Astafjord kommune, samstundes som den delen av kommunen som låg på øya Rolla vart overført til Ibestad kommune.

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for noverande Skånland kommune frå 1930:**

*a* *Dette talet omfattar ein del av øya [[Rolla]] som var del av Skånland kommune fram til [[kommunesamanslåing]]ane i 1964, då han vart overført til [[Ibestad kommune]]. Dette området hadde då 143 innbyggjarar.*

## Bakgrunnsstoff
* Skånland kommune sine heimesider 

## Andre prosjekt

## Fotnotar
Storfjord kommune

**Storfjord**, på nordsamisk *Omasvuotna* og på kvensk *Omasvuono*, er ein kommune i Troms fylke. Kommunen er kalla opp etter Storfjorden som er den inste delen av Lyngenfjorden.

## Historie
Storfjord kommune vart oppretta i 1929 i dåverande Troms fylke, då kommunen vart skilt ut frå Lyngen kommune. Kommunen har vorte utvida to gonger med to ubygde område: I 1964 vart garden Elvebakken overført frå Balsfjord kommune og i 1992 vart ein gard i grunnkrinsen Nordnes overført frå Lyngen kommune.

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for Storfjord kommune frå 1930:**

## Sjå også
*Fangeleirane til okkupasjonsmakta i Noreg under andre verdskrigen

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Storfjord kommune sine heimesider

## Andre prosjekt
Sørreisa kommune

**Sørreisa** er ein kommune i  Troms fylke.
Han har grensar til Senja kommune i nord, Målsøy og Bardu kommune i aust, Salangen i sør, og mot Dyrøy kommune i vest.

## Historie
Sørreisa kommune vart oppretta 1. september 1886, då han vart skild ut frå Tranøy kommune. 1. januar 1964 vart den delen av kommunen som låg på Senja, innlemma i Lenvik kommune, som i dag er del av Senja kommune.

### Folketalsutvikling

:a *Talet omfattar eit område på [[Senja]] som var del av Sørreisa kommune fram til 1964, då det vart overført til [[Lenvik kommune]].*

## Næringsliv
Sørreisa kommune er del av Hjerttind reinbeitedistrikt. I dette distriktet finst 35 reineigarar.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Sørreisa kommune
Tranøy kommune

::*For øya i Fitjar, sjå [[Tranøy i Fitjar]]*

**Tranøy kommune** (nordsamisk *Ránáidsullo suohkan*) er ein tidlegare kommune i Troms fylke. Kommunen låg på den sørlege delen av øya Senja. Kommunen grensa til Torsken kommune i nordvest, til Berg kommune i nord, og til Lenvik kommune i aust. Over sundet i aust låg Dyrøy, mot sør Ibestad kommune og i sørvest Harstad kommune.

Tranøy kommune hadd sine siste grenser frå 1964, då den ytste delen av Senja, Lemmingvær og sørsida av Selfjorden vart overført frå høvesvis Bjarkøy og Torsken, medan områda på fastlandet på sørsida av Solbergfjorden vart overført til Dyrøy og Stormoenområdet sør for kaperelva på Senja til Lenvik.

Administrasjonssenteret i kommunen låg i Vangsvik, ved Solbergfjorden, medan helse- og sosialadministrasjon hadde sete i Stonglandseidet. Kommunen hadde ingen tettstader.

## Næringsliv
Dei viktigaste jordareala i det tidlegare kommuneområdetligg på kambrosilurmark. Dei kalkhaldige bergartane gjev god dyrkingsjord, og jordbruket speler ei viktig rolle i næringslivet i tidlegare Tranøy kommune. Det meste av jordbruksarealet blir brukt til grasproduksjon, i tillegg til dyrking av nokre fôrvekster og poteter. På myrområda i dei austlege delane av kommunen har det vore drive ei betydeleg nydyrking etter 1945. Jordbruk blir i stor grad drive som kombinasjonsnæring, særleg saman med fiske. Avverkinga i skogane er låg. 

Fiske var den viktigaste næringsvegen i kommunen, særleg i dei ytste delane som ligg nær opp til dei store fiskefelta i Vesterålen og Sør-Troms. Berre ein mindre del av fangstane blei bringa i land i kommunen. Av dei yrkesaktive hadde i 2001 39 % arbeid utanfor kommunen, 25 % i Lenvik og 5 % i Tromsø.

## Geografi
Landskapet i Tranøy kommune er prega av relativt høge fjell i grunnfjellsområdet (Svanfjellet 898 moh. på grensa til Berg og Torsken), og eit flatare landskap i dei austlege delane, myrlendt med bjørkeskog. I Tranøy ligg Ånderdalen nasjonalpark, som er 68 km² stor med svært variert natur, mellom anna urskog og kjempefuruer.

Kommunen har hatt forholdsvis stor utflytting sidan andre verdskrig, med eit minkande folketal som resultat.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Tranøy kommune
Torsken kommune

**Torsken kommune** (nordsamisk *Doaskku suohkan*) er ein tidlegare norsk kommune i Troms fylke. Han låg på yttersida av øya Senja. Kommunen grensa i nord mot Berg kommune, og i sør og aust mot Tranøy kommune. Torsken kommune fekk grensene sine i 1964, då områda sør for Selfjorden i sør vart ført over til Tranøy. 1. januar 2020 vart Torsken slått saman med dei tre nabokommunane Berg, Lenvik og Tranøy til Senja kommune.

Busetnaden i kommunen er konsentrert om typiske fiskevær. Størst er tettstaden og administrasjonssenteret Gryllefjord. Kommunen har fleire spisse tindar på 600-1000 moh., og mellom tindane går djupe botnar og tronge søkk. Det er også meir opne, myrlendte dalar og mange vatn. Frå vest er kommunen sterkt innskoren av Selfjorden, Sifjorden og Torskefjorden.

## Næringsliv
Kommunen ligg nært ressursene på dei store fiskebankane utanfor Vesterålen og Sør-Troms, og i 2004 vart det ført i land 9,8 mill. tonn til ein verdi av 76,3 mill. kr til fiskemottaka i Torsken, Gryllefjord, Kaldfarnes og Grunnfarnes. Av desse er Gryllefjord viktigast med den største bedrifta i kommunen, Gryllefjord fryseri AS med filetproduksjon. Kommunen har ein del fiskeoppdrett og har forholdsvis lite produktiv skog, men det er planta ein del gran på lune område. I sørlege delar finst brukbare jordbruksareal. Det er fem gardar med meir enn 5 daa jordbruksareal i kommunen (1999).

## Samferdsel
Vegnettet deler kommunen i to: Ein nordre del med Gryllefjord og Torsken som har vegsamband med Indre Senja og Finnsnes på fylkesveg 86, og ein søre del med den resterande busetnaden som har eit samband via fylkesveg gjennom Kaperdalen til fylkesveg 86. Det går hurtigbåt frå Flakstadvåg til Harstad, og ei ferje frå Gryllefjord til Andenes om sommaren.

## Grunnkrinsar
Torsken kommune har berre eitt delområde. Det er deld i følgjande sju grunnkrinsar (folketal 2008):
* Ballesvik (4)
* Gryllefjord (387)
* Torsken (170)
* Grunnfarnes (90)
* Kaldfarnes (142)
* Sifjord (103)
* Flakkstadvåg (40)
* Utan oppgjeve bustad (1)

## Kommunevåpenet
Kommunevåpenet er ein ankerkross i gult på svart bakgrunn. Ankerkross har særleg vore brukt i kyrkjer på kysten, og er eit eldgamalt kristent symbol. Det symboliserer på den eine sida kampen for tilværet (krossen) og på den andre sida ei trygg hamn (ankeret). Kommunevåpenet skal slik seie noko om staden kommunen ligg på og utfordringane folket har i omgjevnadane dei lever i. Ivar Enoksen står bak ideen til våpenet og har også teikna det.

## Historie
Torsken kommune vart oppretta 1. januar 1902, då han vart skild ut frå Berg kommune. 1. januar 1964 vart Rødsandområdet overført til Tranøy kommune.

### Folketalsutvikling
Torsken kommune var frå 2013 den minste kommunen i Troms etter folketal.

**Folketalsutvikling for Torsken kommune frå 1910:**

:a *Talet omfattar [[Rødsand]]området, som var del av Torsken kommune fram til 1964, då det vart overført til [[Tranøy kommune]]. Dette området hadde då 160 innbyggjarar.*

## Folk frå Torsken
*Ottar Brox, politikar, sosiolog, sivilagronom

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Torsken kommune sine heimesider
Ølen

**Ølen** er ein tidlegare kommune i Sunnhordland. Kommunen vart frå 1. januar 2002 overført frå Hordaland fylke til Rogaland fylke i samsvar med fleirtalet av innbyggjarane sine ynske. Seinare vart Ølen kommune slege saman med den dåverande Vindafjord kommune, som kommunen grensa til over land i sør. Kommunen grensa dessutan til Etne kommune i Hordaland fylke i aust, og over sjøen til Hordalandskommunane Kvinnherad kommune og Stord kommune i nord og Sveio kommune i vest.

Kommunesenteret Ølensjøen var den største tettstaden. Andre tettstadar var Ølensvåg, Vikebygd og Bjoa. 

## Historie
Namnet Ølen kjem av norrønt språk Olund eller *Ǫlund*. Dette kan ha vore det opphavlege namnet på Ølensfjorden. Tilhøyrande innbyggjarnamn er Ølensbu eller Ølsbu. Namnet har samanheng med norrønt *ala*, næring eller føde, og kan sikta til rikdom på fisk. Namna Ølensjøen og Ølensvåg er laga ut frå namnet &#x01EB;lund. Eit namn nytta i dansketida var Aalund (Ålund). Namnet vart nytta til innpå 1800-talet. Ølen vart eigen kommune i 1916, og omfatta då kyrkjesokna Ølen og Bjoa. I 1964 kom til Austre Vikebygd til. Det heradet Vikebygd vart delt mellom kommunane Sveio kommune og Ølen. Før 1916 var Ølen ein del av Fjelberg (Fjeldberg) herad og prestegjeld. Ølen høyrde til dette prestegjeldet fram til 1954, då Ølen vart eige prestegjeld som omfatta sokna Ølen og Bjoa, frå 1964 òg Vikebygd sokn. Soknet er i dag tilsvarande Ølen kommune.

Ølen kommune vart slegen saman med Vindafjord den 1. januar 2006. Namnet på den nye kommunen vart Vindafjord, kommunesenteret vart lokalisert i Ølen sentrum ved Ølensjøen. Nytt felles kommunestyre var det val på i samband med stortingsvalet 2005. Ved kommunesamanslåinga vart òg eit nytt kommunevåpen laga til nye Vindafjord kommune, dette hadde same utforminga som kommunevåpenet til Ølen kommune, men der grønfargen var erstatta med raudt.

## Bakgrunnsstoff
* Kommunefakta (Rogaland) - frå Statistisk sentralbyrå
* "Nye Vindafjord" - informasjon om kommunesamanslåinga 
* NRK Rogaland om Ølen kommune 

## Litteratur
* Anders Haugland og Toralf Tvedt: Gardar og ætter i Ølen, bygdebokverk i fire band utgjevne 1986 - 2003.
Etne kommune

**Etne** er ein kommune i Vestland fylke. Han ligg sør i fylket og grensar til Kvinnherad, Ullensvang, Vindafjord, Suldal  og Sauda; av desse ligg dei tre siste i Rogaland. Innbyggjartalet er om lag 4.000. Rundt halvparten av desse bur ved tettstadane Etnesjøen og Skånevik.

## Kjende folk frå Etne
*Ingvar Moe, forfattar
*Gunnar Berge, politikar  
*Hans Olav Tungesvik, stortingsmann, psykiatar, målmann, samfunnsdebattant
*Olav Vik, forfattar

## Bakgrunnsstoff
* Etne kommune sine heimesider
* 360-graders panorama over Etne  foto: Espen Mills

Fil:FV48P Skånevik II.jpg|Skånevik
Fil:Fjæra sett fra Hidleren.jpg|Fjæra
Fil:FV39 Frettevegen II.jpg|Like ved Frette
Fil:Etne, Grindheim kyrkje (2).JPG|Grindheim kyrkje (1728)
Norsk språknemnd

**Norsk språknemnd** vart oppretta 14. desember 1951, og trådde i arbeid frå 1. januar 1952. Nemnda hadde til oppgåve på vitskapleg grunnlag å gje styresmaktene og ålmenta råd og rettleiing i språkspørsmål og i dette arbeidet «fremja tilnærming mellom dei to skriftmåla på norsk folkemåls grunn». Nemnda skulle gje rettleiing i rettskrivingsspørsmål, fremje einskap i terminologi, føre tilsyn med språket i lærebøker og syte for utgreiingar, språkkurs og anna opplysningarbeid til styresmaktene, offentlege institusjonar, pressa og ålmenta. 

Norsk språknemnd hadde 30 medlemmer, 15 for kvar målform. Nemnda utarbeidde læreboknormalen av 1959. Ho vart avløyst av Norsk språkråd frå 1972.
Vindafjord kommune

**Vindafjord** er ein kommune på Haugalandet i Rogaland fylke. På land grensar kommunen mot Tysvær i sørvest, mot Suldal i søraust og mot hordalandskommunen Etne i aust. I sjøen har  Vindafjord grense mot Sveio i vest, Stord i nordvest og Kvinnherad i nordaust. Alle dei tre sistnemnde kommunane ligg i Vestland fylke. Kommunen har teke namn etter Vindafjorden, ein fjordarm i Boknafjorden. Vindafjorden utgjer den sørlege grensa mot Suldal. Den noverande Vindafjord kommune oppstod 1. januar 2006 ved samanslåinga av Ølen kommune og den tidlegare Vindafjord kommune. Kommunesenteret er Ølensjøen – Vikedal var senter i gamle Vindafjord kommune.

## Galleri

Fil:OlenFlyfoto 300 200.jpg|Ølen
Fil:Sandeid.jpg|Sandeid
Fil:Vindafjordhallen.jpg|Vindafjordhallen i Vats (Brunnen ned i 2019)
Fil:Stille morgen.jpg|Vikebygd


## Bakgrunnsstoff
*
Flesberg kommune

**Flesberg kommune** ligg nedst i Numedalen og grensar til Kongsberg, Øvre Eiker, Rollag, Sigdal i Buskerud fylke og Notodden og Tinn. Han har fire tettstader: Lampeland, Svene, Flesberg og Lyngdal.

Kommunevåpenet er grønt med to tømmerklavar i sølv, og markerer skogdrifta i kommunen. I tillegg til skogen er jordbruk ein viktig næringsveg, det same er fjellområda med hyttefelt og moglege vinteraktivitetar. Moelven Treindustri og Norsk Fjellhus er dei største verksemdene i kommunen.

## Stader å vitja
* Blefjell
* Bygdetunet Dåset
* Fagerfjell
* Flesberg stavkyrkje
* Holtefjell
* Lyngdal kyrkje

## Bilete

Fil:Flesberg stave church.jpg|Flesberg stavkyrkje
Fil:Høymyr Søre Flesberg.jpg|Høymyr Søre
Fil:Vinter.jpg|Vinter på Blefjell


## Bakgrunnsstoff
* Flesberg kommune
Norn

**Norn** (ei samandraging av adjektivet «norrøn») er eit nordisk språk som vart tala på Shetland, Orknøyane og Hebridane før skotsk byrja ta over på 1400-talet. Norn var til liks med islandsk og færøysk eit vestnorsk utflyttarspråk, utgått frå norrønt, og høyrer saman med islandsk, færøysk og norsk til dei vestnordiske språka. Det var i bruk av somme heilt fram til 1800-talet, og vi finn restar att i ordforråd og namn, men i dag er norn rekna som eit utdøydd språk.

## Kjelder for norn
Ei folkevise på norn, «Hildinakvadet», vart skriven ned av G. Low i 1774. Det mest omfattande vitskaplege arbeidet er gjort av Jakob Jakobsen, og hans arbeid dannar utgangspunkt for mykje av den seinare forskinga på norn. 

## Grammatikk
På grunn av mangel på kjelder finst det ingen presise oversikter over lydverket i norn. Ut frå dei fåe skriftlege kjeldene ser ein mange likskapar med dialektar i sørvestnorsk. Det gjeld overgang frå /p, t, k/ til [b, d, g] før eller mellom vokalar og ein overgang frå /θ/ og /ð/til [t] og [d]. Morfologien var relativt lik dei andre vestnordiske språk; substantiv hadde to numerus, tre kjønn og fire kasus, medan verbbøyinga var tilsvarande lik.

## Kvifor døydde norn ut?
Michael Barnes peikar i «The Norn Language of Orkney and Shetland» (1998) på at visse domene vart tapte tidlegare enn andre. Jakob Jakobsens granskingar i *Det norrøne sprog på Shetland* (1897) viser at norn heldt seg lengst i intimsfæren og i tradisjonelle domene som fiske og landbruk; norn overlevde derimot ikkje moderniseringa. Ein viktig bakgrunn for at norn ikkje overlevde moderiniseringa, var at Shetland og Orknøyane på 1400-talet kom under skotsk herredøme, seinare under britisk styre, og at kontakten med den nordiske språkfellesskapen fall vekk. Innflytting av skottar var saman med allmenne økonomiske og politiske vilkår med på å fremje skotsk som språk. Seinare kom engelsk inn som hovudspråk. 

I ein freistnad på å liva opp att norn er det laga eit språk som vert kalla «nynorn».

## Språkdøme

## Kjelder

## Litteratur
* Michael P. Barnes: *The Norn Language of Orkney & Shetland*. Shetland Times 1998. ISBN 1-898852-29-4 (72 sider, den einaste monografien om norn)
* Gillian Fellows-Jensen: *Scandinavian influence on the place-names of England*, i: Ureland/ Broderick (Hrsg.): *Language Contact in the British Isles*. Tübingen 1991 337–354.
* Jakob Jakobsen: *An Etymological Dictionary of the Norn Language in Shetland*. 2 Band. London/Copenhagen 1928-32 (Nytt opplag 1985).
* O. Werner: Die Erforschung des Inselnordischen, *Zeitschrift für Mundartforschung Supplement*, NS 6, 2: 459–519. (1968).
Natur og Ungdom

**Natur og Ungdom** (**NU**) er Noregs einaste miljøvernfylking for ungdom. NU er ungdomsfylkinga åt Naturvernforbundet, men er sjølvstendig driven. 
Alle medlemene må vera under 25 år. Organisasjonen er partipolitisk uavhengig.

Natur og Ungdom oppgjev eit medlemstal på om lag 7000. Desse har danna over åtti lokallag i heile landet. Lokallaga har som oppgåve å ta opp miljøsaker der dei bur.

Viktige saker er å kjempa mot menneskeskapte klimaendringar, til dømes ved å få betre busstilbod slik at fleire kan reisa kollektivt og å hindra bygging av gasskraftverk i Noreg. Dei har òg engasjert seg mot boring etter olje i Barentshavet.

## Historie

Natur og Ungdom vart stifta som ungdomsfylkinga til Norges Naturvernforbund den 18. november 1967. Det finst òg ein tilsvarande dansk organisasjon som heiter Natur og Ungdom som blei stifta i 1960.

Det var Norsk Feltbiologisk Ungdomsforening (NFU) og Oslo Katedralskoles Naturvernforeining som gjekk saman om å forma den nye organisasjonen. Bakgrunnen var at begge hadde søkt om å verta ungdomsorganisasjonen til Naturvernforbundet, men laget, som berre ynskte seg éi ungdomsfylking, bad dei om å samarbeida. Samanslåinga av ungdomslaga førte til ein del konfliktar, men òg til at kunnskap om naturen vart kopla saman med ynsket om å verna han.

Byrjinga var tung for Natur og Ungdom, som hadde få medlemer og sleit med styringa. Men etter kvart som miljøproblema vart betre kjende auka medlemstalet og nye lokallag kom til, og Natur og Ungdom vart meir synleg som kamporganisasjon for miljøet.

Natur og Ungdom var i fyrstninga mest opptekne med jordvern og sjølvberging. Vidare engasjerte dei seg sterkt i «Aksjon mot atomkraft», og på grunn av stor folkeleg motstand vart det aldri tillate med atomkraft i Noreg.

Etter kvart skulle organisasjonen verta kjend for fleire aksjonar, både lovlege og ulovlege, mot dei dei meinte var dei største miljøsyndarane. Under ein protest i 1984 mot at verksemda Titania A/S i Sokndal lovleg kunne dumpa 2,2 millionar tonn olje og steinstøv blanda med kjemikalium i Dyngadjupet utanfor Jøssingfjorden vart aksjonistar frå Greenpeace og Natur og Ungdom arresterte for å lenkja seg til lasteanlegget på fabrikken for å stansa transporten av malmen. Dette var fyrste gong medlemer av Natur og Ungdom fekk bøter for sivil ulydnad. I 1990 fekk Titania pålegg om å leggja avfallet sitt på land, slik miljøvernarane hadde kravt.

Mot slutten av 80-talet voks miljøengasjementet blant folk, særleg ungdom, og Natur og Ungdom fekk mange fleire medlemer og auka aktivitet.

Organisasjonen tok eit klart standpunkt mot norsk medlemskap i EU, og fann fram mange miljøverngrunnar for dette.

Natur og Ungdom har utført mange direkte aksjonar opp gjennom åra, men dei har òg utforska og laga meldingar om miljøproblem. Laget samarbeider gjerne med andre organisasjonar, til dømes Kollektivkampanjen i 1997, som dei utførte saman med fagforeiningane til bussjåførane.

Organisasjonen gjev ut bladet *[[Putsj]]*, som er framhaldet av *Skog og Mark* og *Natur og Samfunn*.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Donald Duck

**Donald Duck** er ein teikneseriefigur som første gong vart bruka i Disney-filmen *[[The wise little hen]]* (*Den vesle kloke høna*), som kom 9. juni 1934. Han spelar hovudrolla i Donald Duck & Co, som har kome ut sidan 1948 og er det mest selde teikneseriebladet i Noreg.

På 40-talet gjorde Carl Barks Donald om frå ein stor hissigpropp utan sjølvstendig tenkjesett, til ei and med familie, kvardagsproblem og eventyrlyst. I Barks sine seriar, som dei fleste nyare forteljarar grunnar på, bur Donald i Andeby saman med sine tre nevøar Ole, Dole og Doffen Duck. Donald er sjølv nevø av Skrue McDuck, den rikaste mannen i Andeby og moglegvis i heile verda. Donald er kjærast med Dolly Duck, men må heile tida kjempa for å behalda ho mot sin eigen griseheldige fetter Anton Duck (òg kjend som *Anton Antonsen*).

## Donald på andre språk

* Arabisk: بطوط (*Buttoot*)
* Bulgarsk: Доналд Дък
* Dansk: Anders And
* Finsk: Aku Ankka
* Gresk: Ντοναλντ Ντάκ
* Islandsk: Andrés Önd
* Italiensk: Paolino Paperino
* Japansk:ドナルドダック (*Donarudo Dakku*)
* Katalansk: Ànec Donald
* Kinesisk: 唐老鴨 (*Tánglăo Yā*)
*Koreansk: 도널드 덕 (*Doneoldeu Deok*)
* Kroatisk: Paško Patak
* Latvisk: Donalds Daks
* Nederlandsk: Donald Duck
* Polsk: Kaczor Donald
* Portugisisk: Pato Donald
* Russisk: Дональд Дак (Donald Dak)
* Spansk: El Pato Donald
* Svensk: Kalle (Karl Magnus) Anka

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell norsk nettstad
* Andeby online
Flå kommune

**Flå kommune** er ein kommune i Buskerud fylke. Flå ligg nedst i Hallingdal der Hallingdalselve renn ut i Krøderfjorden. Han er ein landbrukskommune der hovudnæringa er sauehald, dyrking av korn og skogbruk. Om lag halvparten av flatevidda i kommunen er skog med mykje vilt. Jakt på elg, hjort og rein er vanleg.

Kommunen grensar til Buskerud-kommunane Nes, Krødsherad, Nore og Uvdal, Ringerike og Sigdal, i tillegg til Sør-Aurdal i Innlandet fylke.
__NOTOC__
## Å sjå i Flå
* Gråfjell
* Høgevarde
* Krøderen
* Vassfaret
* Vassfaret Bjørnepark

## Bilete

Fil:Flaa Kommune Verwaltung.jpg|Kommunehuset i Flå
Fil:Flå kirke 2007.jpg|Flå kyrkje vart teikna av Christian Heinrich Grosch.
Fil:2012-07 Bjørneparken 02.jpg|Frå Bjørneparken i Flå


## Sjå òg
* Flå i Sør-Trøndelag, bygd, tettstad og tidlegare kommune i Sør-Trøndelag fylke.

## Bakgrunnsstoff
* Flå kommune
Tælavåg

**Telavåg** er ein tettstad i Øygarden kommune. Tettstaden har . Staden ligg like ved det opne havet på Sotra utanfor Bergen i Vestland fylke. Han er mest kjend for krigsbrotsverket som hende der den 30. april 1942. 

Telavåg låg sentralt til for nordsjøfarten til motstandsrørsla, og både Shetlandsgjengen og andre skøyter henta og sette i land agentar i området. Dei lokale hadde òg vore ivrig med i motstandsarbeid. 

Etter drapet på to offiserar i ei skotveksling mellom Gestapo og motstandsfolk frå Kompani Linge, meinte dei tyske okkupasjonsstyrkane at dei måtte setja eit eksempel. Reichskommisar Josef Terboven kom sjølv til bygda for å sjå til at ho vart straffa. Heile Telavåg vart jamna med jorda, og alle dei mannlege innbyggjarane sende til Sachsenhausen. 31 av dei 72 som vart sende til konsentrasjonsleiren døydde der.

Telavåg har fått ein spesiell plass i norsk okkupasjonshistorie. Ein finn ingen liknande hendingar i Noreg. Dei næraste parallellane er Lidice i Tsjekkia og Oradour-sur-Glane i Frankrike. Telavåg var eit av tiltalepunkta ved Nürnberg-domstolen som gjaldt norske tilhøve. 

Historia om Telavågtragedien og motstandsarbeidet blir skildra i Nordsjøfartmuseet, som vart opna i Telavåg i 1998.

## Sjå òg
* Noreg under andre verdskrigen

## Bakgrunnsstoff
* Nordsjøfartmuseet i Telavåg
* Telavåg Online, nytt frå Telavåg 
* Nordsjøløypa gjennom Telavåg 
* Barn fra Telavåg under andre verdenskrig- hvordan ble hverdagen endret? 
* Deutsche Besatzung Norwegens: Wie die SS ein Dorf ausradierte Der Spiegel
* They burnt our homes, they killed our men
Carl Barks

**Carl Barks** () var ein vidgjeten amerikansk teikneserieskapar. Han skreiv og teikna mest historier om Donald Duck, og laga mellom anna Andeby, Skrue McDuck og B-gjengen. I Noreg var Barks i mange år berre kjend som *den gode teiknaren*.

Barks var fødd i Oregon. Foreldra var gardbrukarar, og familien flytta mykje rundt i Statane for å søkja lukka. Kanskje på grunn av dette, eller fordi høyrsla tok til å svikta, vart Carl eit einsamt barn og brukte lang tid på å fullføra skolegangen. Som vaksen tok han fleire jobbar, men i 1935 vart han tilsett i *[[Disney]] Studios* der han kom til å gjera ein god karriere.

Ein kan seia at Carl Barks er den som gav Donald og dei andre endene i Andeby sjel. Han gav dei i alle høve personlegdomar og bakgrunnar. Donald har mange av eigenskapane til teiknaren, mellom anna er han ein sinnatagg som stadig skifter mellom dårleg betalte jobbar. Barks lét òg endene reisa ut i verda og gjorde seg flid med å få detaljane til å stemma.

## Kjende historier
* Jul på Bjørnefjell (1947)
* Eggemysteriet (1949)

## Litteratur
* Michael Barrier: *Carl Barks and the Art of Comic Book*, USA 1981 
* Donald Ault: *Carl Barks Conversations*, University Press of Mississippi, Jackson (Mississippi) 2003
* List of Carl Barks interviews and articles in the international press 

## Bakgrunnsstoff
* Carl Barks biography and quotes
Bue Digre

**Bue Digre** var son av jarlen Vesete på Bornholm, og bror til Sigurd Kappe. 

Bue Digre leia jomsvikingane under slaget i Hjørungavåg rundt år 986, men hardt medferen sprang han av borde og drukna. Sonen Sigurd overlevde slaget.

## Bakgrunnsstoff
* Bakgrunn og skildring av slaget i Hjørungavåg
Martin Linge

**Martin Jensen Linge** () var ein norsk skodespelar, offiser og motstandsmann under andre verdskrigen. Han leidde nokre av dei første norske styrkane i Storbritannia under den andre verdskrigen, som seinare vart kalla Kompani Linge etter han.

Martin Linge var fødd i Negarden på Linge i Norddal på Sunnmøre. Han var son av bonden Jens Linge og Gunhild Muldal. Linge var gift med Margit F. Vogt (søster av samfunnsøkonomiprofessoren Johan Vogt), dei var foreldre til båtkonstruktøren Jan Herman Linge og besteforeldre til forfattaren Espen Haavardsholm.

Sytten år gamal kom han inn på underoffiserskulen i Trondheim og vart etter tre år korporal. Hausten 1914 tok han til på Katedralskulen i Trondheim. Der var han mellom anna formann i Fraternitas Nidrosiensis og skreiv ein del for *Minerva* (på nynorsk). Etter artium gjekk Linge krigsskulen, då denne var fullført byrja han i skodespelarlære hos fru Movinckel. Han debuterte på Centraltheateret i 1921, før han gjekk over til Det Norske Teatret. 



Her fikk skuespiller Linge 
lysende sitt gjennombrudd.
Møtt av ingen bifallsalve,
men av mitraljøseskudd.

Frå Nordahl Grieg sitt minnedikt om Martin Linge

## Andre verdskrigen
Heile vinteren 1940 stod ryggsekken hans ferdigpakka slik at han kunne dra ut i felten på kort varsel. Ved invasjonen 9. april reiste han til Setnesmoen ved Åndalsnes, der vart han skada av ein granatsplint og kom til England med eit hospitalskip. Linge vart utpeika til ei ny avdeling med namnet «Norwegian Independent Company No 1», betre kjent som Kompani Linge. Svolværraidet i 1941 var det første allierte strandhogget i det okkuperte Europa. I desember 1941 leidde Linge den norske avdelinga under Måløy-raidet, men vart skoten og drepen på trappa til Ulvesund Hotell i Måløy. Kronprins Olav avduka minnebauta på heimstaden Linge 17. juni 1946.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Om Martin Linge i NRK sitt fylkesleksikon for Sogn og Fjordane
* Martin Linge i Norsk biografisk leksikon]
Støvkjuke

**Støvkjuke** (*Postia ptychogaster*) er ei kjuke som ein ofte finn på gran seint om hausten. Ho ser ut som ein hårete ball, (maks 5 cm), kvit eller skittenkvit med innslag av brun farge. Soppen er ei kjuke fordi han til tider kan danne eit porelag på undersida, men i slikt stadium er han ganske sjeldan. 

I Noreg er det rapportert fleire funn av soppen til Norsk SoppDatabase. Han er svært sjeldan på Vestlandet, og ikkje rapportert funnen i Nord-Noreg. Som dei fleste kjuker er han ikkje rekna som matsopp.

## Kjelder

* Oppføring (etiketter) i Norsk SoppDatabase
* Bilete frå nahuby.sk
* Klas Jaederfeldt, *Tickboken*, Sveriges Mykologiska Förening, Stockholm: 2003, ISBN 91-86586-07-6
* Norske Poresopper - eige avsnitt for støvkjuke eit stykke ned på sida.

## Bakgrunnsstoff
* Oppføring (etiketter) i Norsk SoppDatabase
* Klas Jaederfeldt, *Tickboken*, Sveriges Mykologiska Förening, Stockholm: 2003, ISBN 91-86586-07-6
* Norske Poresopper - eige avsnitt for støvkjuke eit stykke ned på sida.
*
Hjørungavåg

**Hjørungavåg** er ei grend i Hareid kommune på Sunnmøre. 
Dei tettbygde delane av Hjørungavåg er ein del av tettstaden Hareid.

Grenda og vågen hadde tidlegare namnet Liavåg. På 1700- og 1800-talet vart det etablert ein teori om at det var Liavågen ved Hareid som var slagstaden for Jomsvikingslaget, og denne løysinga vart rekna for sanning i lang tid. I 1897 vart det oppretta eit postopneri i Liavåg, men namnet vart då sett til «Hjørungavaag».  Som ein konsekvens av dette var namnet på sjølve vågen seinare offisielt endra til Hjørungavåg.

I følgje Snorre Sturlason var det her Håkon jarl leia slaget mot Bue Digre og jomsvikingane. Slaget i Hjørungavåg er tidfest til rundt år 986. Teorien om kvar helst den historiske vågen *Hjörungavágr* låg,  er særs omdiskutert.

## Kjelder
Rabbanittisk jødedom

**Rabbanittisk jødedom** er den hovudretninga av jødedom som reknar Misjná og Talmúd som religiøst autoritative skrifter ved sida av Tanákh. Rabbanittane blir rekna som arvtakarar av farisearane.

I motsetnad til rabbanittisk jødedom står *[[karaittisk jødedom]]* — ei retning som meiner at Tanákh (som dei gjerne kallar Mikrá) åleine er religiøst bindande, og at Misjná og Talmúd ikkje har nokon særskild autoritet. Karaittane sjølve reknar seg som etterkommarar etter sadukkearane.

Rabbanittisk jødedom er vidareført hovudsakleg gjennom mizrahisk, sefardisk, italiensk, jemenittisk og askenasisk jødedom.

Grupper som ikkje kjende til den talmudiske litteraturen, og som dermed fell utanfor skismaet mellom rabbanismen og karaismen inkluderer Beta Israel frå Etiopia og bené Israel frå India. Desse gruppene er i nyare tid i aukande grad vortne integrerte i rabbanittisk jødedom.
Morfologi

**Morfologi** (av gresk μορφή morphḗ 'form, skapnad' og λόγος lógos 'ord, lære, fornuft') er læra om former. Nemninga blir brukt innanfor ulike fagfelt om korleis ting er bygde opp, og ho vart laga av Johann Wolfgang von Goethe (1749–1832) i 1796. Han brukte nemninga i biologien, som læra om den ytre forma til levande skapningar. Seinare har ho vorte brukt innanfor fleire andre fagfelt, mellom anna desse:

* Astronomisk morfologi
* Biologisk morfologi
* Geomorfologi
* Hydromorfologi
* Krystallmorfologi
* Kulturmorfologi
* Lingvistisk morfologi
* Matematisk morfologi
* Psykologisk morfologi (retning eller skule innanfor psykologien)
* Urban morfologi
Musikk

**Musikk** er lyd som blir skapa for å underhalda, uttrykka seg, eller dyrka fram kjensler i dei som høyrer han. Melodi, harmoni, rytme og vekslinga mellom lyd og stille er viktige element i musikken. Ordet musikk kjem frå gresk *mousikê* (μουσικη), som er avleidd av ordet for muse.

Alle menneskesamfunn har ei eller anna form for musikk, og det meste kan brukast til å få fram vellyden. Stemmen er kanskje den viktigaste lydskaparen, men det finst òg ei stor mengd musikkinstrument, laga av materiale som tre, skjel, skinn, horn, stein, metall og plastikk.

## Ulike typar musikk

I mange samfunn har musikk vorte delt inn i to grove kategoriar. Den eine typen vert laga og høyrt på av folk flest, og kan kallast folkemusikk eller populærmusikk. Den andre krev ei lang utdanning for å laga og kanskje til og med for å verdsetja, og vert gjerne kalla klassisk musikk. Grensene mellom desse typane er aldri heilt faste - ein seriøs komponist kan gjerne bruka ein folkesong i eit verk, medan ein melodi frå eit seriøst verk lett kan verta allemannseige. Seriøs musikk vert ofte kalla klassisk musikk.

Musikk har nært slektskap til rørsle, og dans høyrer saman med fleire musikkformer.

## Sjå òg

* Akustikk
* Dans
* Folkemusikk
* Musikarar
* Musikkinstrument
* Musikksjangrar
* Musikkvitskap
* Song
Welsumer

**Welsumer** er ein hønesort som vart framavla i Nederland på byrjinga av 1900-talet. Han er oppkalla etter Welsum i Nederland. Utgangspunktet var blant anna rhode island red og barnevelder.

Rasen legg store mørkebrune egg med hardt skal. Desse egga skulle fyrst og fremst seljast til England, der det var stor etterspørsel. 
Welsumer er ein av dei tre rasane som legg mørkast egg (dei to andre er barnevelder og maran). Han er ein god verpar, og kan legga opptil 160 egg i året. Hønenen har ingen utprega rugelyst, sjølv om det hender at dei legg seg ned for å ruga. Welsumerkjuklingar er livlege.

## Skildring

## Bakgrunnsstoff
* Skildring og bilde  (engelsk)
Mikvé

Ein **mikvé** (hebraisk מִקְוֶה *miqve* eller מִקְוָה *miqvā*, ofte òg מקווה), fleirtal *mikvót* (sef.) eller *mikvaót* (ask.), er eit jødisk rituelt bad. Som mikvé kan brukast alt reint og «levande vatn» — det vil seie havet, ei innsjø, eit vatn, ei elv, ein bekk eller ei stor nok samling av regnvatn. Det vanlegaste er at ein byggjer eit eige basseng for bruk som mikvé. Dette bassenget må få hovuddelen av vassmengda si direkte frå levande vatn.

Mikvót blir bruka til rituell reinsing og i samband med konvertering.

Neddykking i mikvé (for menneske) eller dypping i mikvé (for gjenstandar) blir kalla tebilá.

## Påverknad på kristendommen
Kristne døypefontar har sitt historiske opphav i jødiske *mikvót*.

## Bakgrunnsstoff
Alstahaug kommune

**Alstahaug kommune** er ein kommune på Helgeland i Nordland fylke.

## Tettstader i kommunen
* Sandnessjøen 
* Tjøtta

## Sjå òg
*Liste over offentleg utsmykking i Alstahaug kommune

## Bakgrunnsstoff
* Alstahaug kommune sine heimesider
* sandnessjoen.com - Lokal portal for Sandnessjøen og Alstahaug
Andøy kommune

**Andøy kommune** er den nordlegaste kommunen i landskapet Vesterålen i Nordland fylke. Kommunen ligg i hovudsakleg på Andøya som har store myrareal og er velkjend for mange moltebær.

Andøya flystasjon gjer at kommunen har fleire band til luftfarten, mellom anna ligg Luftforsvaret sin 333-skvadron like ved stasjonen. Andøy Rakettskytefelt i Oksebåsen driv med romfart, og er særskilt orientert mot nordlysforsking.

Andenes er liggehamn for ei redningsskøyte.

## Tettstader i kommunen
* Andenes 
* Bleik 
* Risøyhamn 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Ballangen kommune

**Ballangen** var fram til og med 2019 ein kommune i Ofoten i Nordland fylke. Han vart då slått saman med Narvik kommune.

## Tusenårsstad
Tusenårsstaden i Ballangen er Husvannet, som ligg i sentrum av kommunen. I arealplaner for kommunen er området rundt sett av som parkanlegg.

## Venskapsbyar
*  Tosno 

## Kjende folk frå Ballangen
* Parelius Mentsen (1902-1985), LO formann 1965-1969
* Anni-Frid Lyngstad (f. 1945), svensk popsongar
* Thor Inge Falch, tenorsongar

## Bakgrunnsstoff
* Ballangen kommune sine heimesider
Brønnøy kommune

**Brønnøy** er ein bykommune på Helgeland i Nordland fylke.

Kommunen har ein flyplass (Brønnøysund lufthamn, Brønnøy),  og Hurtigruta stoppar her dagleg.

Det mest kjende landemerket i Brønnøy er fjellet Torghatten, som ligg vest i kommunen.

## Tettstader i kommunen
* Brønnøysund  
* Hommelstø 

## Bakgrunnsstoff
* Brønnøy kommune sine heimesider
*bronnoysund.com - Lokal portal for Brønnøysund og Brønnøy
Bø kommune i Nordland

**Bø kommune** er ein kommune i Vesterålen i Nordland fylke. Han dekkjer sørvestre Langøya, og er den vestlegaste kommunen i Vesterålen. Kommunen grensar til Øksnes i aust og har elles kyst mot Norskehavet.

## Tettstader i kommunen
* Bø
* Straume

## Folk frå Bø
*Asbjørn «ASA» Krogtoft (f. 1948), musikar

## Kjelder

*Bø: kommune i Nordland (8. juli 2010), *Store norske leksikon*. Henta 1. januar 2014.

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad for Bø kommune
Dønna kommune

:*For øya kommunen har fått namn etter, sjå [[øya Dønna]]*.

**Dønna** er ein kommune på Helgeland i Nordland fylke.

Dønna kommune vart oppretta i 1962 ved at Nordvik kommune og Dønnes kommune vart slegne i hop.  Sidan vart òg Åkvika i Herøy overført til Dønna, slik at kommunen no omfattar heile øya Dønna og nokre øyar aust og vest for hovudøya.  Dei største av desse er Løkta med ferjeleiet Kopardal og Vandved.

Dønna har ferjesamband til Sandnessjøen frå Bjørn.  Øya er òg knytt til nabokommunen Herøy med bru over Åkviksundet.

## Kjende dønnværingar
*Åsmund Grankjellson (ca. 1000-1050), sysselmann.
*Pål Vågaskalm (d. 1245), hirdmann
*Geble Pederson (ca. 1490-1557), Noregs første protestantiske biskop (superintendent)
*Preben von Ahnen (1606-1675), Lensherre
*Amtmann Peder Christophersen Tønder (1641-1694)
*Isach Jørgen Coldevin (1724-1793), godseigar og militær.
*John Klæboe (1839-1874), lærar, diktar og målmann
*Ole Edvart Rølvaag (1876-1931), professor og forfattar
*Anton Christian Bang (1840-1913), biskop, kyrkjehistorikar og statsråd
*Fredrikke Tønder-Olsen (1856-1931), kvinnesakskvinne.
*Axel Coldevin (1900-1992), professor og forfattar
*Steinar Bastesen (f. 1945) politikar og stiftar av Kystpartiet
*Roy Jacobsen (f. 1954), forfattar
*Odd Eriksen (f. 1955), politikar og næringsminister
*Tobias Vang Sivertsen (f. 1990), politikar, leiar i Ungommens fylkesting i Nordland

## Bakgrunnsstoff
*