Urgermansk

**Urgermansk** eller **frumgermansk** er urspråket som blir rekna for å vera opphavet åt dei germanske språka, mellom anna islandsk, norsk, svensk, dansk, jiddisch, tysk, skotsk, engelsk, nederlandsk, afrikaans og frisisk.

Det urgermanske språket delte seg i tre språkgreiner, dei austgermanske, dei nordgermanske og dei vestgermanske språka. Dei austgermanske språka er utdøydd, det mest kjende av dei er gotisk.
 
Den nordgermanske greina, urnordisk, delte seg i vestnordisk (gammalnorsk og islandsk) og austnordisk (svensk og dansk). I seinmellomalderen førte lågtysk språkpåverknad i til at norsk utvikla seg parallelt med dansk og svensk. Den vestgermanske greina har ein austleg (tysk, nederlandsk) og ein vestleg (engelsk, frisisk) del.

Den klassiske innføringa i germansk språkvitskap er Krahe og Meid 1969, ei nyare framstillinger Voyles 1992.

## Lydendringar i overgangen frå førgermansk til urgermansk

Dette oversynet systematiserer lydendringar presentert i faglitteraturen.

**[[Grimms lov]]**: Ein kjedereaksjon på tre sett av klusilar. 
* Ustemte klusilar blir frikativar viss dei ikkje kjem etter ein annan obstruent.
**  >  () — 
**  >  () — 
**  >  () — 
**  >  () — 
** Sekvensane , ,  og  er som før.

* Stemte klusilar blir ustemt:
**  >  —  
**  >  — 
**  >  — 
**  >  — 
* Aspirerte klusilar blir stemte klusilar eller frikativar (sjå nedanfor):
**  >  () — 
**  >  () — 
**  >  () — 
**  >  () — 

**[[Verners lov]]**: ustemte frikativar blir stemt viss dei kjem etter ei trykklett staving:
*  >  — 
*  >  — 
*  >  —  (with -z by analogy)
*  >  — 
*  >  —  "of darkness" >  >  > ;  "wheel" >  >  > 
* Dette gjeld også ein del ord som som regel var trykklett — , trykklett  "eg er" >  >  > ; , trykksvak  "dei er" >  >  >  (dei trykksterke variantane, som ville ha vore  og , er tapt)

**Trykk blir flytta til første staving**. Det kontrastive trykket i urindoeuropeisk forsvinn, og Verners lov blir fonematisert.

**Assimilering av sonorantar**:
*  >  —  "tynn" ~ fem.  >  ~  >  ~  >  ~  >  ~ 
*  >  — . Denne utviklinga er seinare enn kontakt med samiske språk, jf. lånordet **pulna* > ursamisk *polnē "ås".
*  >  — 

**Trykksvak  > ** før konsonant eller ordfinalt — 

**Trykksvak  > **, men ikkje før  —  "abstrakt substantivsuffiks" >  >  > 
* Trykksvak  blir drege saman til  —  "i-stem gen. sg." >  >  >  (med -z via analogi)
*  før  blir seinare  bmen ikkje før etter i-omlyden.

**Trykksvak  > ** —  "Ho ligg" ~  "dei ligg" >  ~  >  ~  >  ~  (med -þ- via analogi)
* Prosessn resulterer i ein diftong frå ein ein opphavleg sekvens av to stavingar —  "tematisk optativ 3pl" >  >  > ;  "om morgonen" >  >  "tidleg";  "tre" >  >  > 
* Sekvensen  blir til  —  "framande, nom. pl." >  >  >  "gjestar"

**Samanfall av ikkje-høge bakre vokalar**:
* ,  >  —  "framand" >  >  "gjest";  "bukk" > 
* ,  >  —  "ting" >  >  >  "judgement";  "søt" >  > 
* ,  >  (â) —  "såkorn" >  >  > ;  "eh₂-stem nom. pl." >  > 

## Kjelder

## Litteratur
* Krahe, Hans and Meid, Wolfgang (1969): *Germanische Sprachwissenschaft*, 3 bind. Berlin: de Gruyter.
* Lehmann, W. P. (1961): A Definition of Proto-Germanic, *Language* **37**, 67ff.
* Joseph B. Voyles (1992): *Early Germanic Grammar*. London: Academic Press. ISBN 0-12-728270-X.