open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Reven

**Reven** (frå latin *Vulpecula*) er eit lyssvakt stjernebilde på den nordlege himmelhalvkula. Det vart identifisert på 1600-talet og ligg midt i Sommartrekanten (ein asterisme som består av dei lyssterke stjernene Deneb, Vega og Altair).

## Kjende objekt

### Stjerner
Det er ingen stjerner som er meir lyssterk enn 4. storleiksgrad i dette stjernebiletet. Den mest lyssterke stjerna er α Vulpeculae med magnitude 4,44m. Ho er ei raud kjempe som ligg 297 lysår. Stjerna er ei dobbeltstjerne som kan skiljast frå kvarandre i ein kikkert. Stjerna har det tradisjonelle namnet Anser.

I 1967 vart den første pulsaren, PSR B1919+21, oppdaga i Reven av Antony Hewish og Jocelyn Bell i Cambridge. Medan dei leitte etter scintillasjon for radiosignal i kvasarar, observerte dei pulsar som gjentok seg med ein periode på 1,3373 sekund. Dei utelukka at signalet kunne kome frå jorda, sidan tida det tok for lekamen til å dukke opp att var sidereal dag og ikkje ein soldag. Anomalien vart til slutt identifisert som ei raskt roterande nøytronstjerne. Femten år seinare vart den første millisekund-pulsar, PSR B1937+21, oppdaga i Reven, berre nokre få grader på himmelen frå PSR B1919+21.

I Reven ligg HD 189733 b, ein av dei nærmaste eksoplanetane. I 2014 vart det rapportert at det vart funne kjemisk signal etter vassdamp i atmosfæren til denne planeten. Sjølv om atmosfæretemperaturen på HD 189733b er over 1&nbsp;000&nbsp;°C og det derfor ikkje er mogeleg å bu der, aukar dette sjansen for å finne vatn på andre meir jordliknande planetar i framtida.

### Djupromsobjekt

To kjende djupromsobjekt ligg i Reven. Manualtåka (M27), er ei stor, lys planetarisk tåke som vart oppdaga av den franske astronomen Charles Messier i 1764 som ein av dei første av sitt slag. Han er synleg i ein kikkert på stader med mørk himmel, som ei svakt skinande skive kring 6 bogeminutt i diameter. Brocchihopen (Collinder 399) er ein asterisme ein tridlegare trudde var ein open hop. Denne vert òg kalla «Kleshengjaren» på grunn av mønsteret til stjernene gjennom ein kikkert eller lite teleskop.

NGC 7052 er ein spiralgalakse i Reven som ligg 214 million lysår frå jorda. Det er eit supermassivt svart hòl med ein masse på 300 millionar solmassar i kjernen. Kring galaksen ligg ei skive med støv, som ein trur er restane av ein mindre galakse som vart slått saman med NGC 7052. Ein kan sjå jettar som stråler ut frå galaksen og han har ei særs kraftig radiostråling. Dette tyder at han vert klassifisert som ein radiogalakse.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vulpecula|Vulpecula]]» frå ,  den 9. juli 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Ian Ridpath and Wil Tirion (2007). *Stars and Planets Guide*, Collins, London. ISBN 978-0-00-725120-9. Princeton University Press, Princeton. ISBN 978-0-691-13556-4.

## Bakgrunnsstoff

*The Deep Photographic Guide to the Constellation: Reven
*Star Tales - Reven
*Reven på Constellation Guide
Seglet

**Seglet** (frå latin *Vela*) er eit stjernebilde på den sørlege himmelhalvkula. Det var opphavleg ein del av det større stjernebiletet *[[Argo Navis]]*, som seinare vart delt inn i fire delar: Kjølen, Akterstamnen og Kompasset. Med ein tilsynelatande storleik på 1,8, er den mest lyssterke stjerna den varme blå, multiple stjerna Gamma Velorum, der den eine komponenten er den mest lyssterke Wolf-Rayet-stjerna på himmelen. Delta og Kappa Velorum, i lag med Epsilon og Iota Carinae, dannar ein asterisme kjend som Den falske krossen. Delta har storleiksklasse 1,95 og er i røynda eit trippelt eller kvadruppelt stjernesystem.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vela (constellation)|Vela (constellation)]]» frå ,  den 9. juli 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* 
* Ian Ridpath and Wil Tirion (2007). *Stars and Planets Guide*, Collins, London. ISBN 978-0-00-725120-9. Princeton University Press, Princeton. ISBN 978-0-691-13556-4.
* Richard Hinckley Allen, *Star Names, Their Lore and Legend*, New York, Dover, various dates.

## Bakgrunnsstoff

* Star Tales – Seglet
* Seglet på Constellation Guide
Kultur i 1818

**Kultur i 1818** er ei oversikt over hendingar, fødde og døde personlegdomar innan kulturlivet i 1818.

* 11. mars: Utgjevinga av *[[Frankenstein]]* av Mary Shelley, ofte rekna som den første science fiction-romanen.
* 25. desember: Første framføringa av *Stille Nacht* (*[[Glade jul]]*), komponert dagen før av austerrikarane Franz Xaver Gruber og presten Joseph Mohn då orgelet i kyrkja svikta.
Al-Masudi

**Abul Hasan Ali Ibn Husain Ibn Ali Al-Masu’di** betre kjend som berre **Al-Masudi** (ca. 895-956/**[[957]]**/958) er ein kjend arabisk geograf, forfattar og historikar som er kjend for sine reiseforteljingar, historieverk og kartverk.

Han vart fødd og voks opp i Bagdad, og reiste storparten av livet sitt gjennom Asia og midtausten. Al-Masudi skreiv fleire titals bøker, mellom anna Moroj Al-Thahab som skulle vera eit historieverk over mennesket fram til hans eiga tid. Han døydde ein gong på slutten av 950-talet i Egypt.

## Kjelder
* malaspina.org  utfyllande lengre biografi.
* Engelsk Wikipedia sin artikkel om Al-Masudi - oppgjev 958 som dødsår. Oppgjev anna fullt namn.
* Al-Masudi's Map - nyteikna versjon av Al-Masudi sitt verdskart. Oppgjev 957 som dødsår.
* Civilizimi Islam - Oversikt over viktige personar innan den arabiske kulturen. Oppgjev 957 som dødsår. Oppgjev anna fullt namn.
Kongedømet Alodia

**Alwa** eller **Alodia** var eit kristent kongedømme i savanneområdet i Nildalen sør for Egypt og var det sørlegaste kongedømmet i kristne Nubia. Det vart stifta av kristne bysantiske misjonærar på 400- og 500-talet og dukka under omkring byrjinga på 1300-talet.

## Kjelder
* Engelsk Wikipedia om Alodia
* Roland Oliver og Anthony Atmore (2001). *[[Medieval Africa, 1250-1800]]*. Cambridge University Press. ISBN 0-521-79372-6. Side 97-98. (Kan søkast gjennom på Google Print).
* . Side 163.
Al-Yaqubi

**Al-Yaqubi** (d. 897) var ein kjend arabisk geograf og historikar på 800-talet.

## Kjelder
* 
* Ahmed, Akbar S. Discovering Islam : Making Sense of Muslim History and Society. London, UK: Routledge, 2002. Side 46. http://site.ebrary.com/lib/ntnu/Doc?id=10061081&ppg=67
Ali-garn

**Ali-garn** (også kalla *adii*) er ei gruppe ghanesiske fiskegarn. Aligarna vart truleg først introduserte av europearar og så først tekne i bruk av fiskarar frå ga-folket (frå Labadi eller Teshie) ein gong på slutten av 1800-talet eller byrjinga av 1900-talet. Garnet blir bruka til å fiska sild, men har også blitt modifisert til å kunna fanga annan fisk.

Saman med andre nye garn var aligarnet ei stor forbetring i forhold til det som hadde blitt brukt før, og var mykje meir effektivt. Aligarnet blir bruka i alifisket, saman med store havkanoar.

Fram til 1950-åra vart alifisket dominert av fantefolk, men det vart også praktisert av gafolk. Frå 1920-åra og fram til midten på 1900-talet vart alifisket etterkvart ein av dei dominerande fiskemetodane i Ghana.

Storleiken på aligarn har auka heilt sidan ein byrja å bruka dei. På midten av 1930-åra vart han rapportert til å vera 210-302 meter (230-330 yard) lange og 8,7 meter (9,5 yard) vide; tidleg i 1950-åra auka dette til 366 meter (400 yard) · 36,6 meter (40 yard) og seint i 1970-åra vart det rapportert om 1097 meter (1200 yard) lange garn. Samtidig med dette var tendensen at garnlykkjene vart mindre.

## Kjelder

### Bibliografi
* E. Vercruijsse (1984). *The Penetration of Capitalism. A West African Case Study*. London. Side 36.
* . Side 10-14 og 20.

## Bakgrunnsstoff
*
Virak

:*For bygda i Ofoten, sjå [[Vidrek]].*

**Virak** eller **olibanum** er namnet på ein velluktande, gummiaktig harpiks frå tre i *[[Boswellia]]*-slekta, særleg *B. sacra* og *B. frereana*, som er ein viktig del av røykjelse.

Virak er blitt mykje brukt som røykjelse i religiøse ritar, som parfyme, som vern eller medisin mot sjukdom og sår, og til balsamering. I dag er det særleg brukt i aromaterapi. Ein kan hausta virak frå Boswellia-tre frå dei er 8-10 år gamle. Det er mogleg å ta ut virak heile året, men den som er teken på den varmaste årstida har høgast kvalitet.

## Ordsoge
Ordet *virak* kjem frå lågtysk *wirok* og tyder eigentleg 'vigd røyk'. *Olibanum* kjem frå arabisk *lubán*, 'mjølk' eller hebraisk *lebonah*, 'kvit', gjennom latin *libanus*, som viser til den mjølkeaktige kvaa frå viraktrea. Dette har òg gitt opphav til namnet Libanon.

## Historie
Virak er kjend frå dei eldste sivilisasjonane, frå farao-Egypt til Ming-Kina. Rundt 1500 f.Kr. sende den egyptiske dronninga Hatshepsut ein ekspedisjon til landet Punt (dagens Somalia) for å få tak i tre som skilte ut velluktande harpiks. Turen var vellukka, og saman med ibenholt, elfenbein og myrratre kom han tilbake med tre som skilde ut virak.

Også i Arabia voks viraktre, og kong Darius av Persia skal i følgje Herodot ha fått om lag 25 tonn røykjelse i året herfrå som skatt.

Byen Ubar i dagens Oman, som blei funnen på 1990-talet, skal ha vore eit handelssenter for trafikken langs den nyleg gjenoppdaga «virakvegen». Den nabateiske byen Petra i Jordan voks òg som følgje av handelen.

Medan virak mellom anna blei mykje brukt under ofring i jødedommen og i romerske religionar, førte veksten av kristendommen og nye former for gudsdyrking til at etterspurnaden sokk. Samstundes gjorde ørkenspreiing, åtak frå nomadar og høge skattar langs handelsruta det vanskeleg for karavanar å frakta produktet til marknaden. Frå 300-talet gjekk handelen med virak sterkt tilbake.

I dag har produksjonen auka og transporten blitt mykje lettare. Virak er dermed blitt eit billigare produkt. Medan virak var like verdifullt som gull i romartida, kan ein i dag kjøpa 100 gram for rundt 60 kroner. 

## Anna
* Virak blei funne i grava til farao Tutankhamon.
* Det årlege forbruket av virak ved Ba'al-tempelet i Babylon var på 2½ tonn. 
* Keisar Nero av Romarriket skal ha vore ein storforbrukar av stoffet. Mellom anna brann han opp heile årslageret for Roma under gravferda til kona si, Poppaea

## I overført tyding
I uttrykket *mykje virak* tyder virak noko bra, noko rosverdig, eit positivt oppstyr, til dømes hyllinga av ein stor skodespelarprestasjon. Men ein kan òg *verta lei all viraken*.
Røykjelse

**Røykjelse** er ei blanding av harpiks, planteoljer og andre velluktande stoff frå planter og somme tider dyr som blir brend for å gje får seg ein aromatisk røyk.

Ein kan brenna røykjelse direkte i form av små kjegler, som pulver i haldarar eller bål, eller på ein røykjelsespinne laga ved å rulla han rundt ein pinne av til dømes bambus. Etter at ein set fyr på røykjelsen skal flammen nesten slokka slik at røykjelsen gløder og sender ut ein jamn, velluktande røyk.

Røykjelse blir brukt innan religiøse samanhengar eller som stemningsskapar. Han er brukt innan buddhismen, hinduismen og dei katolske og ortodokse kyrkjene, og innan new age-religionar. I Noreg er det mange som bruker røykjelse rundt juletider.

Bruken av røykjelse går langt tilbake i tid, og han blei brukt i store mengder i ulike gudshus i Eurasia, til dømes i tempelet i Jerusalem. Men røykjelsen var òg ein luksusvare, brukt og gjeven som gåve av rikfolk og herskarar.

Den dyraste delen av røykjelse er virak, kjend som «rein røykjelse» eller *frankincense*. Andre vanlege luktgjevande delar er ambra, eine, kamfer, myrra, nellik, patsjoli, sjasmin, sedertre, sandeltre og ylang-ylang.

## Bakgrunnsstoff
American Board of Commissioners for Foreign Missions

**American Board of Commissioners for Foreign Missions** (ABCFM) var ein amerikansk misjonsorganisasjon. Ideen til organisasjonen kom frå nokre avgangsstudentar ved Williams College i USA i 1806. Dei tok han med seg til Andover Theological Seminary og stifta organisasjonen formelt i 1810 i Boston i Massachusetts. I 1812 vart dei første misjonærane sende til India. 

I 1961 vart ABCFM slegen saman med andre kyrkjeorganisasjonar og vart til United Church Board for World Ministries.

Organisasjonen var tidleg ute med misjonsverksemd i Sør-Afrika der dei byrja i 1835 og dreiv misjonering i Zululand frå 1841 til 1843.

## Referanse
### Kjelder
* . Side 210-211.
* Engelsk Wikipedia
* harwich.edu 
* tatumweb.com

### Bibliografi
* Steed, Christopher (2000). *[[History of the Church in Africa]]*. Port Chester, NY, USA: Cambridge University Press. Side 363. http://site.ebrary.com/lib/ntnu/Doc?id=10005027&ppg=382
* Wilbert R Shenk (redaktør) (2004). *[[North American Foreign Missions, 1810-1914]]*. Wm. B. Eerdmans Publishing. ISBN 0-8028-2485-4. Side 11 og utover. Kan søkast gjennom på Google Print.
* *[[Encyclopedia of Protestantism]]*. Routledge (UK), 2003. ISBN 0-415-92472-3. Frå side 40. Kan søkast gjennom på Google Print.
* Tracy, Joseph (1842). *[[History of the American Board of Commissioners for Foreign Missions]]*. New York: M. W. Dodd.
Amílcar Cabral

**Amílcar Lopes Cabral** () var ein agronom, skribent og geriljaleiar frå Guinea-Bissau. Han var med å stifta og leia Partido Africano da Independência da Guiné e Cabo Verde (PAIGC), som mellom anna dreiv væpna motstandkamp mot den portugisiske kolonimakta i portugisisk Guinea (Guinea-Bissau) og Kapp Verde. Cabral var ein av dei fremste tenkjarane innan afrikansk anti-kolonialisme på 1900-talet.

Han knytte seinare nære personlege og politiske band med leiarane som oppretta frigjeringsrørsla MPLA i Angola. Cabral var øvste leiaren for den framgangsrike frigjeringskampen til PAIGC mot det portugisiske kolonistyret.

Cabral gav ut ei rekkje skrifter som har fått stor betydning i utviklingsland, særleg om organisering av geriljakamp, sosialistisk teori og betydninga av nasjonal kultur i afrikanske land. Ein del av dei viktigaste publikasjonane er samla i *Frigjøringskamp i teori og praksis* (Oslo 1973).

Cabral vart drepen under eit attentat i Conakry i det uavhengige nabolandet Guinea den 20. januar 1973.

Broren hans, Luís de Almeida Cabral, var president i Guinea-Bissau frå 1974 til 1980.

## Kjelder

* . Side 5.

## Bakgrunnsstoff

*
*
Målsak

**Målsak** er nemninga for arbeidet for å fremja nynorsk, ei tidlegare nemning er målstrev. 

## Organisert målarbeid

Det organiserte målarbeidet tok til med Vestmennene i Bergen. I Kristiania var det første mållaget Det norske samlaget, som etter kvart utvikla seg til å vere berre eit forlag.

Sidan 1906 har mange målfolk organisert seg i Noregs Mållag.
Maktfordelingsprinsippet

**Maktfordelingsprinsippet** skal sikra at maktutøvinga er delt mellom tre uavhengige styresmakter:

# Ei lovgjevande makt som vedtek lovar.
# Ei utøvande makt (òg kalla *iverksetjande makt*)som set lovane ut i livet.
# Ei dømmande makt som tolkar lovane og bruker dei i kvar enkelt rettskonflikt.

## Historikk

Prinsippet blei tenkt ut av den franske filosofen Charles Montesquieu, som levde på 1700-talet. For Montesqieu var det det viktig å avgrensa korrupsjon blant kongen og adelen i det franske samfunnet. I 1748 formulerte han maktfordelingsprinsippet, som skulle sikra at statsmakta blei delt på tre uavhengige organ. Desse organa skulle vera uavhengige av kvarandre, og ingen av dei skulle styra over nokre av dei andre. Derfor var det viktig at dei balanserte kvarandre, gjennom skilte myndigheitsområde og ei klar oppgåvefordeling seg i mellom.

For å hindra maktmisbruk skulle statsmaktene halda kvarandre i sjakk gjennom eit system av vekt og motvekt. Den lovgjevande makta skulle koma frå sjølve folket gjennom valde representantar. Den utøvande makta skulle kongen ha, «fordi denne delen av regjeringa, som nesten alltid krever rask handling, blir betre utført av éin enn fleire». For at ikkje den lovgjevande forsamlinga skulle bruka lovgjevinga til å gje seg sjølv all makt og dermed setta dei andre statsmaktene ut av spel, måtte kongen ha vetorett. Den dømande makta kunne på si side ta stilling til eller avgjera om ein ny lov gjeven av dei folkevalde var i samsvar eller i strid med grunnloven.

Eit slikt system med maktfordeling og vekt og motvekt mellom styresmaktene kjenneteiknar presidentialismen. Der skal kongressen, presidenten og høgsterett vera klårt åtskilde, men alle styresmaktene har nokre kontrollfunksjonar seg imellom. Parlamentarisme og semipresidentialisme er derimot eit brot på maktfordelingsprinsippet.
Undredal stavkyrkje

**Undredal stavkyrkje** er ei stavkyrkje i bygda Undredal i Aurland kommune i Vestland.
Kyrkja vert ut frå stilhistorie og annan kunnskap datert til slutten av 1100-talet.

Ho er den minste kyrkja i Skandinavia som framleis er i bruk, med berre 40 sitjeplassar. Skipet er knapt sju meter langt utvendig, kor og våpenhus kjem i tillegg med 4 og 2 meter. 

Det er spor etter svalgang rundt kyrkjeskipet. Skipet er forlenga mot vest med klokketårn og eit våpenhus med saltak. Kyrkjekoret er nyare og i same breidd som skipet.

Inne i kyrkja heng den første kyrkjeklokka frå mellomalderen, men kyrkjeklokka er teken ut av bruk. I klokketårnet er det to nye klokker datert 1884 og 1996.

Veggane har den originale dekoren i limfarge frå 1600-talet, og i taket er det måla bibelfigurar og englar.

Inne i kyrkja er det mellom anna ein kneleskammel frå 1647, døypefat frå kring 1680, preikestol med datering 1696 og to lysestakar med skjold datert 1702.

Vestenden er i tømmer (laft) - tårnet var opphavleg ein frittståande stopul som vart bygd i hop med skipet etter reformasjonen.

## Historie
Kyrkja er første gong nemnt i skriftlege kjelder på 1320-talet, då som *capellam beati Nicolai de Undradal*. I 1665 vert det nemnt svalgangar på kyrkja, som då måtte vølast. I 1722 blei svalgangane kring kyrkja fjerna og dei første vindauga vart sette inn. Kyrkja vart dette året skildra som "en ældgammel og liden Stavkirke" med "Taarn paa". Kring 1850 vart våpenhuset og siste del av skipet påbygd. Kyrkja vart òg måla kvit innvendig. På slutten av 1800-talet trudde ein at den gamle stavkyrkja var riven, og at kyrkja som stod i Undredal var bygd ein gong etter 1722. Lorentz Dietrichson hadde ikkje vore i Undredal og baserte seg berre på skriftlege kjelder. Først tidleg på 1900-talet vart det oppdaga at det faktisk var den gamle stavkyrkja som framleis stod. Etter ei stor ommvøling i 1961 vart den kvite målinga vaska av og dei originale måleria kom til syne att. Kyrkja vart òg restaurert i 1984, med nytt kyrkjegolv, og ny bordkledning utvendig. Seinare vart òg taket og kyrkjetårnet reparert. Ved fleire høve har det vore planar om flytting av kyrkja, sist gong var i 1913, men flytting vart det ikkje noko av.

Kyrkja er soknekyrkje i Undredal sokn i Sogn prosti. Fram til prestegjelda vart fasa ut frå 2004 låg ho i Aurland prestegjeld.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
* «Undredal stavkirke» på nettstaden stavkirke.org  
* 
*
Minnepinne

Ein **minnepinne** er eit minnekort (til datamaskiner) som har avlang form (derav namnet) og ein storleik som gjer det lett å ta med seg i lomma (t.d. festa på eit nøkkelknippe).

Minnepinnar kan pluggast rett inn i passande portar (ofte USB-portar) i datamaskiner, for rask kopiering av data som ein ynskjer å transportera. Datamaskina oppfattar minnepinnen som eit ekstra platelager.

Somme minnepinnar har innebygd kryptering med passord, fordi ein liten pinne kan vera lett å miste.

Minnepinnar kan ha ein kapasitet frå nokre få KB til fleire GB.

Avlange minnekort til Sony-fotoapparat vert somme tider kalla minnepinnar, både på grunn av forma og varemerkenamnet *Memory Stick*.
Breitt dunkjevle

**Breitt dunkjevle** (*Typha latifolia*) er ei av to norske plantar i dunkjevlefamilien (Typhaceae). Det er ei fleirårig vassplante som kan bli to meter høg, og veks i tjørn og grøfter. Ho har smale (2 cm) blad og både hoaks og hannaks på same planta. Hoakset er den mørke kjevla, hannakset den lyse dusken øvst. Blada kan bli høgare enn akset. Den mest synlege skilnaden på breitt dunkjevle og smalt dunkjevle er at hann- og hoaks går i kvarandre.

## Kjelder

*Johannes Lid: *Norsk og svensk flora*. Oslo, 1974.

## Bakgrunnsstoff
Dunkjevlefamilien

**Dunkjevlefamilien** (*Typhaceae*) er høge fleirårige vassplantar med smale blad. Familien inneheld berre ei slekt, *Typha*. Det finst om lag ti artar på verdsbasis, flest på den nordlege halvkula. Av desse veks to artar i Noreg; breitt dunkjevle og smalt dunkjevle.

## Bakgrunnsstoff
Isak Saba

**Isak Mikal Saba** () var ein lærar og politikar frå Nesseby i Finnmark. 11. oktober 1906 vart han den fyrste samen som vart vald inn på Stortinget vald for Arbeiderpartiet.

Saba var son ein av gardbrukar, fiskar og handelsfaktor i Nesseby. Sjølv tok han eksamen ved Tromsø seminar i 1898 og tok straks til som lærar heime i Nesseby. I 1900 avla han i Kristiania eksamen for middelskulen. År 1902-03 las han til artium i Tromsø, grunna pengemangel braut han av studiane. I staden vart han lærar i Lebesby, seinare lærar og kyrkjesongar i Nesseby. Frå 1916 var han lærar i Vardø. Han vart vald inn i heradsstyret i Nesseby, der han var varaordførar 1907-10 og ordførar 1914-15.

Periodane 1906-09 og 1910-12 representerte Saba krinsen Øst-Finmarken på Stortinget, vald på Arbeidarpartiet sitt program. Det siste valet vart fyrst forkasta med 73 røyster med 34, ved nytt val 10. april vann Saba atter ein gong og tok sete i Stortinget den 27. april. I den fyrste perioden var han medlem av vegkomiteen, i den siste av næringskomite nr 1.

Saba arbeidde heile sitt vaksne liv for samane si sak. Mellom anna samla han inn samiske songar og folkemelodiar. Han deltok i arkeologiske utgravingar og var ein aktiv skribent. I 1906 skreiv han teksta til «Sámi soga lávlla». Denne songen vedtok Samekonferansen i 1986 skulle vere samane sin nasjonalsong.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* 

## Bakgrunnsstoff
* Isak Saba Guovddáš
Saimen

**Saimen** (finsk *Saimaa*) er den største innsjøen i Finland, og den femte største i Europa. Han har eit areal på 4&nbsp;400&nbsp;km², og det største opne området har eit areal på 1&nbsp;377&nbsp;km². Innsjøen ligg i den søraustre delen av landet, frå Villmanstrand og nordover. Av byar langs innsjøen finn ein mellom anna Villmanstrand, Imatra, Nyslott og S:t Michel. Øyane ligg tett i tett i det meste av innsjøen, og enkelte stader er det berre smale kanalar som knyter dei forskjellige delane av innsjøen saman. Kvar del av Saimen har sitt eige namn, slik som Orivesi, Puruvesi, Haukivesi, Yövesi og Pihlajavesi.

Mesteparten av vatnet i Saimen kjem frå Pielis älv, medan vatnet vidare renn ut i elva Vuoksen og i Saimaa-kanalen. Elva Vuoksen tar vatnet vidare til innsjøen Ladoga i Russland, den største innsjøen i Europa.

Saimen er spesielt kjend for ein eigen underart av ringsel, *Pusa hispida saimensis*, som er etterkommarar som vart att i Saimen då landet steig såpass at sambandet til Austersjøen vart kutta for Saimen.

Saimaa-kanalen går frå Villmanstrand til Viborg, han vart opna i 1856, og stengd etter vinterkrigen i 1940, då halve kanalen kom på russisk side av grensa. Deretter var kanalen open under fortsetjingskrigen, frå 1942 til 1944. Etter iherdig finsk diplomatisk innsats vart kanalen opna for trafikk att i 1968, men då hadde kanalen mista mykje av posisjonen han hadde før krigen.
Guanoskarv

**Guanoskarv**, *Phalacrocorax bougainvillii* er medlem av skarvfamilien og lever på vestkysten av Sør-Amerika, og då mest ved øyar utanfor Peru og Nord-Chile. Det fanst tidlegare ein stamme utanfor Patagonia som i dag ser ut til å vere utrydda. Når hekkinga er avslutta kan den spreie seg ned til Sør-Chile og nord til kysten av Ecuador.  Den har og vore observert så langt nord som ved Panama og Colombia, venteleg etter migrasjon på grunn av matmangel i El Ni&ntilde;o-år. Hovudhabitatet er grunne havområde og bergklipper på øyar og land ved kysten. 

Denne skarvarten er 69&ndash;73 cm og har et godt kjenneteikn: kontrasten mellom glinsande svart overside og kvitt brystparti. Han har òg ein kvit flekk under haka. Nebbet er langt og tynt med svak gul farge. Vaksne guanoskarvar kan forvekslast med unge individ av den mindre flodskarv *Phalacrocorax brasilianus*, og med den mykje større magellanskarv, 
*Phalacrocorax magellanicus*.

Guanoskarven hekkar året rundt, men med ein topp i november og desember. Han byggjer reiret av guano på eit plant underlag på øyar eller fjerne kystplassar. Reira vert bygd i så stor tettleik som 3 reir pr kvadratmeter. Guanoskarven legg egg som har ein storleik på ca 63x40mm, 2 eller 3 i kvart kull. 

Føda åt guanoskarven er i hovudsak peruansjos, *Engraulis ringens* og peruansk «silverside», *Odontesthes regia* som lever i den kalde Perustraumen. Guanoskarven er hovudprodusenten av guano. 

I 1984 var storleiken på førekomsten estimert til 3 millionar fuglar. Han er no (i 2005) minka med 30 %. Årsakene til tilbakegangen er habitattap og overfiske. Fuglearten står på den internasjonale raudlista i kategorien *nær trua*. 

## Kjelder
* Tilsvarande Wikipedia-artikkel på engelsk
*Ridgeley, Robert S. Paul J. Greenfield, *The Birds of Ecuador vol II*, Christopher Helm London (2001) ISBN 0-7136-6117-8

### Referansar
*Den internasjonale raudlista for trua arta frå 2004
*de la Peña, Martín R.;Rumboll, *Birds of Southern South America and Antarctica*, London:HarperCollinsPublishers. Maurice (1998) ISBN 0-00-220077-5
*GROMS Global Register of Migratory Species
Bud

**Bud** er ein tettstad og eit fiskevær i Hustadvika kommune i Møre og Romsdal fylke. Tettstaden har . Bud var tidlegare òg ein kommune.

## Bud kommune
Bud kommune vart oppretta som Bud formannskapsdistrikt i 1837.

1. januar 1878 vart ein del av Bud med 15 innbyggjarar overført til Kvernes. Det er noko uklårt om dette gjeld Kvernes sokn og/eller Kvernes kommune. 1. januar 1891 vart garden Bollien i Bud med 15 innbyggjarar overført til Kvernes kommune. 1. juli 1918 vart Hustad utskild som eigen kommune. Bud hadde 1&nbsp;397 innbyggjarar etter frådelinga.
 
1. januar 1964 vart Bud, Fræna og Hustad kommunar samanslegne til den nye Fræna kommune. Bud hadde 1&nbsp;610 innbyggjarar ved samanslåinga.

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for tidlegare Bud kommune frå 1918 til 1964:**

## Sjå òg
* Tettstader i Møre og Romsdal

## Kjelder

* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Møre og Romsdal»
* «Historisk oversikt over endringer i kommune- og fylkesinndelingen» av Dag Juvkvam for Statistisk sentralbyrå.
Åskollen

**Åskollen** er eit område i Drammen i Buskerud, del av bydelen Tangen/Åskollen. Åskollen ligg heilt sør i kommunen, og høyrde fram til 1964 til Skoger kommune. 

I dette området ligg den best kjende helleristinga i Drammen, av ein elg. I dag ligg gardane Lolland, Store og Nordre Solum og Nedre og Øvre Knive, her. Fram til 1970-talet var hjørnesteinsbedrifta Drammens glassverk drivkrafta i bydelen. Nå er berre namnet igjen etter verksemda på idrettslaget, Glassverket IF (inkludert fotballaget til bydelen, Glassverket IF fotball), og musikkorpset, Glassverket Musikkorps.

## Kjelder
Porsgrunns Dagblad

**Porsgrunns Dagblad** er ei avis som blir gjeven ut i Porsgrunn i Telemark.

## Opplagstal

## Bakgrunnsstoff
* Porsgrunns Dagblad

## Kjelder
Soria Moria slott

**Soria Moria slott** er eit norsk eventyr som vart skrive ned av Asbjørnsen og Moe til utgjevinga av *Norske folkeeventyr*, 1841 til 1844. Den velklingande tittelen og forteljinga om ein ung helt som reiser mot eit glitrande slott i det fjerne har inspirert norsk kulturliv sidan det kom ut, frå Theodor Kittelsen måla *Soria Moria slott* i 1900 til fjernsynsserien Soria Moria blei til i 2000.

## Oppkalla etter ''Soria Moria slott''
* Soria Moria kino på Torshov i Oslo
* Kulturslottet Soria Moria på Torshov i Oslo
* Soria Moria Hotell på Holmenkollen i Oslo
* *Soria Moria* (1995), ei plateutgjeving av Sissel Kyrkjebø
* Soria Moria (laivarrangørgruppa)
* Soria Moria (2000), norsk fjernsynsserie 

## Sjå òg
* Soria Moria-erklæringa, dei raud-grøne samarbeidspartia sitt grunnlag for andre Stoltenbergregjeringa

## Bakgrunnsstoff

* Soria Moria slott på prosjekt Runeberg
Stavanger kulturhus

**Stavanger kulturhus** er eit kulturhus som ligg i Stavanger sentrum. I huset ligg mellom anna biblioteket Stavanger bibliotek. I fyrste etasje og i kjellaren ligg kinoen Kino 1, tidlegare Stavanger kinematografer. 
Kulturhuset vart opna i 1987. 

Bygninga er teikna av Lund & Slaatto, fekk Betongtavlen i 1988 og Houens fonds diplom i 1994.

## Bakgrunnsstoff
* http://www.stavanger-kulturhus.no/
Joachim Rønneberg

**Joachim Holmboe Rønneberg** () var ein norsk offiser. Han hadde den militære grada fenrik. Rønneberg var under andre verdskrig medlem av Kompani Linge. Han var leiar for gruppa Swallow/Gunnerside, som sprengde tungtvassanlegget på Vemork ved Rjukan. Mot slutten av krigen leia Rønneberg operasjon Fieldfare i Tafjordfjella på Sunnmøre. Oppdraget var å førebu åtak på tyske forsyningsliner ned Romsdalen. Etter krigen arbeidde Rønneberg i NRK, mellom anna som programsekretær. 
I Veltdalen i Tafjordfjella ligg den såkalla Fieldfare-hytta. Hytta har Rønneberg vore med og rekonstruert for å gje eit bilete av korleis motstandsmennene budde under krigen. 

Motstandsmannen Erling Rønneberg  var bror hans.
## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Han visste ikke om a-bombeplanene En fortelling omkring Joachim Rønneberg
* Joachim Rønneberg  Norsk Krigsleksikon
Forbundsdagsvalet 2005

**Forbundsdagsvalet 2005** var eit forbundsdagsval til den tyske forbundsdagen den 18. september 2005. På tysk språk vert valet omtala som *Bundestagswahl 2005*. 
Hovudmotstandarane var forbundskanslar Gerhard Schröder frå sosialdemokratane (SPD) og Angela Merkel frå Kristelegdemokratane (CDU). 

Det var venta at venstresida ville få mindre oppslutnad enn ved sist val. Sosialdemokratane og dei grøne har hatt regjeringsmakt, og har slite med eit økonomisk tilbakeslag. 

I samband med samarbeidet med det nye i hovudsak vest-tyske venstrepartiet WASG framfor parlamentsvalet hausten 2005, skifta sosialistpartiet PDS den 17. juli 2005 namn til Die Linkspartei, *Venstrepartiet*, med kortforma Die Linke. Bokstavane PDS kan brukast attåt av dei delstatsavdelingane som ønskjer det, i praksis dei nye forbundslanda i aust. Hovudkandidatane til venstre for sosialdemokratane er Oskar Lafontaine og Gregor Gysi.

Etter valet danna Angela Merkel regjering i ein såkalla storkoalisjon (*Große Koalition*) mellom SPD og CDU/CSU.

## Resultat
Soria Moria Hotell og konferansesenter

**Soria Moria Hotell og konferansesenter** er eit konferansehotell i Holmenkollåsen i Oslo. Senteret vart bygd av den norske lægeforening i 1983. Senteret er oppkalla etter Soria Moria slott. 
I etterkant av stortingsvalet 2005 vart senteret kjend som staden der regjeringsforhandlingene mellom Ap, Sp og SV fann stad september og oktober 2005. Det vart utarbeidd ei erklæring, kalla Soria Moria-erklæringa, som eit samlande politisk grunnlag for andre Stoltenbergregjeringa.

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Den norske legeforening

**Den norske legeforening** (Legeforeningen) vart stifta i 1886. Om lag 94 % av alle norske lækjarar er medlemer av foreiningen. Tidsskrift for Den norske legeforening («Tidsskriftet») vert utgjeve av foreiningen som òg har ansvaret for godkjenning av medisinske fagspesialistar.

Foreiningen har ei rekkje underorganisasjonar, m.a. Norsk medisinstudentforening, Praktiserende spesialisters landsforening (PSL), Leger i samfunnsmedisinsk arbeid og Almenpraktiserende legers landsforening (APLF).

## Styrande organ i Den norske legeforening (2005)
* **Generalsekretær:** Terje Vigen.

### Sentralstyret i Den norske legeforening
* **President:** Torunn Janbu
* **Visepresident:** Per Meinich
* Lars Eikvar.
* Hilde Engjom.
* Ottar Grimstad.
* Ernst Horgen.
* Bård Lilleeng.
* Siri Tau Ursin.
* Marte Walstad.

## Sjå òg
Den norske tannlegeforening‎

## Bakgrunnsstoff
* 
* Lover for Den norske legeforening
Tidsskrift for Den norske lægeforening

**Tidsskrift for Den norske legeforening**, ofte berre kalla *«Tidsskriftet»*, er eit fagblad som vert gjeve ut av Den norske legeforening.
Det kjem ut 15 gonger i året og vert sendt til alle medlemmar av foreininga, i tillegg til nokre bibliotek, sjukehus og institusjonar. Alt innhaldet vert også gjeve ut på nettstaden tidsskriftet.no, der det er fritt tilgjengeleg.

Tidsskriftet er utgjeve av ein uavhengig redaksjon som er underlagt Legeforeningen. Bladet rommar ei rekkje artiklar om ny medisinsk kunnskap og debatt om utdanninga og arbeidet til lækjarar, i tillegg til omtale av doktorgrader og medisinsk litteratur. Det vert òg bruka som lysingsblad for ledige legestillingar.

Opplaget i 2024 var på rundt 32 260.

## Redaktørar
*Ole Kristian Harlem (1962–1987)
*Magne Nylenna (1987–2001)
*Charlotte Haug (2002–2015)
*Are Brean (2015–)

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Tidsskrift for Den norske legeforening - nettside
Soria Moria-erklæringa

**Soria Moria-erklæringa** er ei nemning på dei raud-grøne samarbeidspartia sitt grunnlag for andre Stoltenbergregjeringa. Regjeringa vart danna etter at partia vann fleirtal i Stortinget i Stortingsvalet 2005. Erklæringa skal etter planen avklara moglege stridsspørsmål, og danna eit politisk grunnlag for regjeringa. 
Samarbeidspartia er Arbeidarpartiet (Ap), Senterpartiet (Sp) og Sosialistisk Venstreparti (SV).
Partileiarane Jens Stoltenberg, Kristin Halvorsen og Åslaug Haga leia forhandlingsutvalet frå kvart av partia. 
Namnet på erklæringa kjem av Soria Moria Hotell i Oslo, der forhandlingane om erklæringa gjekk føre seg frå 26. september. Hotellet er oppkalla etter Soria Moria slott. 
Erklæringa vart lagd fram den 13. oktober. Partia stod då fram og sa at erklæringa gjev grunnlag for danning av ny regjering. 
Regjeringa vert formelt danna den 17. oktober. 

## Nokre forhandlingsemne
* Grad av Petroleumsverksemd i Barentshavet og utanfor Nordland fylke. 
* Norsk landbruk sine vilkår, mellom anna i høve WTO-avtala
* Norsk militær deltaking i Afghanistan og Irak
* Organiseringa av offentlege sjukehus
* Skulemat
* Karakterar i skulen
* Ekteskap og adopsjon for homofile

## Bakgrunnsstoff

* Slik blir det rødgrønne Norge Dagbladet 
* 155 punkter med felles politikk www.dna.no
* Bush skjeler til Soria Moria Nettavisen
* Energi kan velte regjeringslasset  Stavanger Aftenblad
* Soria Moria-erklæringa må skrivast på nynorsk Pressemelding frå Noregs Mållag
Dataklynge

Ei **dataklynge** er ei fysisk samanstilling av datamaskiner som står i same (vanlegvis eit særs raskt) nett, og som samarbeider so tett at dei utanfrå kan sjåast på som *ei* maskin.
Huayna Picchu

**Huayna Picchu**, ofte skrive **Wayna Pikchu**, er eit fjell ved ruinbyen Machu Picchu i Peru. Namnet tyder «det unge fjellet». Fjellet dannar ein kulisse på mange bilete frå Machu Picchu og kan vere av dei mest fotograferte fjella i Sør-Amerika.

Toppen av fjellet ligg på 2667 moh. og fjellformasjonen reiser seg bratt meir enn 500 meter opp frå Urubambadalen, og ca. 160 meter opp frå ruinområdet i Machu Picchu. Urubambadalen med elva slynger seg meir enn 180 grader rundt Huayna Picchu i ein U-form med svært bratte dalsider, noko som er med på å skape det dramatiske landskapet som kjem fram på mange bilete av Machu Picchu. 

Det såkalla «månetemplet» ved Machu Picchu har truleg hatt ein viktig funksjon for byen då han var i bruk. Tempelet ligg på baksida og nordsida av Huayna Picchu og er ei grotte i fjellet. Innanfor opninga finst mura jukseveggar av hus med vindauge og dører og eit alter for ritual. Arbeidet er gjort i typisk inkaarkitektonisk stil. Det ligg andre ruiner rett ved tempelet og dette er ein av fleire stadar i fjellsida kort det er gjort arkeologiske funn. Ein kjenner ikkje det opphavlege namnet på templet og det er lite truleg at dette templet har hatt noko med månedyrking å gjere.

Det er mogleg å gå frå ruinområde i Machu Picchu rundt Huayna Picchu til «månetemplet» på ein forseggjort sti frå inkatida i den bratte fjellsida. Delar av stien er forseggjorte trappetrinn hogd ut i fjellet. Ein kan òg gå til «månetemplet» over toppen av Huayna Picchu langs ein sikksakksti ved sørkanten av fjellet som vender mot Machu Picchu, og ned på nordsida. Då får ein sett Machu Picchu frå fugleperspektiv på vegen samt eit oversyn over Urubambadalen som slynger seg rundt fjellet.

## Kjelder

* Rachowiecki, Rob, *Peru*, 3. opplag, Lonely Planet (1996)
* Informasjonsside frå enjoy-machu-picchu.org
Akvedukt

Ein **akvedukt** er ein kunstig kanal som er bygd for å føre vatn frå ein stad til ein annan. Ordet kjem frå dei latinske orda *aqua* «vatn», og *ducere* «å føre». Mange akveduktar er hevt over landskapet for å krysse elver og dalar, og liknar då meir på bruer enn elver. Store akveduktar kan også brukast av skip. Slike akveduktar er ein type viaduktar, men har vatn i staden for ein jarnbane eller veg.

## Sjå òg
*Vatningsveit
*Viadukt

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Akvedukt|Akvedukt]]» frå ,  den 16. september 2005.*  
 

## Bakgrunnsstoff

* Nettside om akvedukter 
* Vatnsystem i Romerriket
* Romerske akveduktar i dag
Astronom

Ein **astronom** er ein som jobbar med astronomi som forskingsfelt. 

Ein astronom granskar stjerner, planetar og anna som finst i universet. Målet kan vera å 
* oppdaga nye himmellekamar. Mange amatørar tek fram teleskopet om natta for å følgja med på kva som skjer, og for kanskje å oppdaga noko nytt der oppe som ingen har sett før. Andre granskar bilete som er teken med dei større teleskopa og kan oppdaga dei same tinga. 
* finna ut korleis universet verkar. Ein kan til dømes undersøkja sola for å finna ut korleis stjerner verkar eller rekna på korleis ting var då universet blei til.
Fjære i Aust-Agder

**Fjære** var ein tidlegare kommune i Aust-Agder fylke, no ein del av Grimstad kommune. Fjære var sjølvstendig kommune frå 1846 til 1971.

Frå 1837 til 1846 var Fjære ein del av Øyestad formannskapsdistrikt saman med Froland, Hisøy og Øyestad.

* 1. januar 1878 vart ein ubebygd del av Fjære overført til Grimstad.
* 1. januar 1960 vart enno ein del av Fjære med 344 innbyggjarar overført.
* 1. januar 1971 vart landkommunen Fjære og Landvik slegne saman med Grimstad til den noverande Grimstad kommune.

Ved Fjære kyrkje er ei minnetavle over Henrik Ibsens diktfigur Terje Vigen.
Landvik

**Landvik** er ein tidlegare kommune i Aust-Agder fylke. Landvik formannskapsdistrikt vart oppretta i 1837 og var eigen kommune fram til 1970. 

1. januar 1883 vart kommunegrensene justerte, då ein del av Birkenes kommune vart overført til Landvik.

Ei ny justering av kommunegrensene fann stad 1. januar 1962 då Eide (undanteke Gitmarkgardane) vart lagt til Landvik. Gitmarkgardane i Eide vart overførte til Lillesand kommune.

1. januar 1971 vart landkommunane Landvik og Fjære samanslegne med Grimstad til dagens Grimstad kommune.
Eide i Aust-Agder

**Eide** (*Eidesogn*) er ein tidlegare sjølvstendig kommune i Aust-Agder fylke. Eide var eigen kommune frå 1837 til 31. desember 1961.

Eide har eit areal på 32,4 km&sup2;. Av dette er 29,2 km&sup2; fastland og resten øyer.

Eide grensar mot Skagerrak i sørøaust over ein stekning på 6 km. I nordvest ligg Vestre Moland, i nordaust Landvik.

* 1. januar 1962 vart området Gitmarkgardane i Eide lagt til Lillesand kommune, medan resten av kommunen vart samanslegen med Landvik.
* 1. januar 1971 vart så Landvik (saman med Fjære) ein del av Grimstad kommune.
Magnus Dagestad

**Magnus Madsson Dagestad** () var kunsthandverkar frå Voss og styrar ved Norsk Kunsthandverksskule som han sjølv grunnla i 1920. Som ung var han elev hjå den landskjende treskjeraren Lars Kinsarvik. Kinsarvik henta inspirasjon frå den gamle norrøne ornamentikken, den såkalla drakestilen, som også Magnus Dagestad vart mykje oppteken av.

På ei utstilling i Paris i 1889 fekk han bronsemedalje for møblar med treskurd. Han stilte også ut av arbeida sine på verdsutstillinga i Chicago. Saman med den fyrste kona si, brukskunstnaren Helena Dagestad, bygde han seg verkstad på Voss. Dei vart landskjende for utskorne og dekorerte møblar og bygningar. I 1920 grunnla Magnus Dagestad Norsk Kunsthandverksskule, og han var styrar for skulen til han gjekk av for aldersgrensa i 1935.
I 1950 opna Magnus Dagestad sjølv eit lite museum over arbeidet sitt. Museet er seinare utvida med nybygg og utstillingsrom.

Magnus Dagestad var spelemann attåt, og har ni nedskrifter i Hardingfeleverket, ved Arne Bjørndal.

## Bakgrunnsstoff
* Heimeside til Magnus Dagestad-muséet. 
* Ole Didrik Lærum: *Magnus Dagestad - Treskjerar, spelemann og livskunstnar.* Det norske samlaget 1989. ISBN 82-521-3440-8
* Norsk biografisk leksikon
Kristian den femtes norske lov

**Kristian den femtes norske lov** er eit sett med lover som kong Kristian V av Danmark-Noreg lét gjelda for Noreg. Lova erstatta for ein stor del kong Kristian den fjerdes norske lov. Ved forordning av 14. april 1687 vart lova sett i kraft frå Mikkelsdag, den 29. september 1687. I 1683 hadde Danmark fått si fyrste landslov, Kristian den femtes danske lov. Norske lov fekk ei utforming mykje i tråd med denne. 

Lova var gjeldande i den norske delen av kongeriket Danmark-Noreg. Etter 1814 heldt dei aktuelle delane av lova fram å gjelde i Noreg, på Færøyane og Island.

I dag er det berre restar av lova som er gjeldande, dette gjeld lova om kontraktsfridom.
## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* KONG CHRISTIAN DEN FEMTES NORSKE LOV 15DE APRIL 1687  - Universitetet i Oslo
* Heile Kong Christian den Femtis Norske Lov i nasjonalbiblioteket.no
Skagerrak

**Skagerrak** er havområdet som går mellom Noreg, sørvestkysten av Sverige og Jylland i Danmark. Ei rett linje frå Grenen ved Skagen lengst nord på Jylland mot Marstrand i Sverige markerer grensa mellom Skagerrak og Kattegat, som fører vidare til Austersjøen. I nord grensar Indre Skagerrak til Ytre Oslofjord.

## Namn
Namna til både *Skagerrak* og *Kattegat* har nederlandsk opphav. *Skagerrak* kjem av det nederlandske ordet for *[[Skagen]]*, det nordlegaste punktet på Jylland. Stavinga «rak» tyder sund. «Rak» kjem igjen av den urindoeuropeiske rota *reg-, «sund». 

Eit eldre namn for både Skagerrak og Kattegat var Norskehavet eller Jyllandshavet. Knýtlingasoga nemner namnet *Jótlandshaf* for begge området. 

## Geografi

Skagerrak er grovt sett forma som ein trekant og er 240 km lang og 80 til 140 km brei. Området vert djupare mot norskekysten og når eit djup på 725 meter ved Norskerenna. Av hamnebyar langs Skagerrak finn ein Oslo og Kristiansand i Noreg og Uddevalla og Strömstad i Sverige.

Skagerrak har ein salinitet på om lag 30 psu. Volumet som er tilgjengeleg for biomasse er om lag 3600 km², og inkluderer varierte habitat som sandbanker i Sverige og Danmark til dei djupe områda i Norskerenna. 

## Historie
Under begge verdskrigane var Skagerrak strategisk viktig for Tyskland. Eit av dei største sjøslaga under den første verdskrigen, slaget om Jylland, fann stad her 31. mai til 1. juni 1916. Det var viktig å ha kontroll over dette havområdet sidan det var den einaste naturlege tilkomsten til Austersjøen, og dette var del av årsaka til at Tyskland invaderte Danmark og Noreg under den andre verdskrigen.

## Biologi
Skagerrak er habitat for om lag 2000 marine artar, mange av dei tilpassa dette farvatnet. Ein finn t.d. torsk her som er tilpassa Skagerrak og som gyt utanfor norskekysten. Egga er flytande og ynglane lever av dyreplankton. Etter kvart som dei veks søkk dei til botn og veks. Torsken held seg lokalt i dei norske fjordane og flyttar seg ikkje ut av Skagerrak. 

Dei varierte habitata og dei store mengdene plankton ved overflata har gjeve eit fruktbart dyreliv. 


Fil:Heringsschwarm.gif|*[[Clupea harengus]]*
Fil:Scsco u0.gif|*[[Scomber scombrus]]*
Fil:Pandborealisind.jpg|*[[Pandalus borealis]]*
Fil:Oslo from holmenkollen.jpg|Oslofjorden


## Bakgrunnsstoff
* Djupvassfisk i Skagerrak

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Skagerrak|Skagerrak]]» frå , den 6. mai 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
The Big Apple

**The Big Apple**, *det store [[eple]]t*, er eit kallenamn for byen New York. Bruken av namnet spreidde seg i 1970-åra som følgje av ein reklamekampanje for byen. Kvar uttrykket kom frå er uklart, men det kan ha opphav i ei spalte om hesteveddeløp skriven av John J. Fitz Gerald den 18. februar 1924, der han skildra afroamerikanske stallgutar:


The Big Apple. The dream of every lad that ever threw a leg over a thoroughbred and the goal of all horsemen. There's only one Big Apple. That's New York.

Two dusky stable hands were leading a pair of thoroughbred around the «cooling rings» of adjoining stables at the Fair Grounds in New Orleans and engaging in desultory conversation.
:"Where y'all goin' from here?" queried one.
:"From here we're headin' for The Big Apple", proudly replied the other.
:"Well, you'd better fatten up them skinners or all you'll get from the apple will be the core", was the quick rejoinder.
Manhattan

**Manhattan** er namnet på ei øy langs Hudsonelva og ein av fem bydelar i New York. Bydelen omfattar òg nokre mindre øyar og ein liten del av fastlandet. Geografisk er han ein av dei minste administrative områda i USA, men samstundes er han den klart tettast busette i staten New York såvel som i heile USA.
Øverbygd

**Øverbygd** er ein tettstad i Målselv kommune med . Staden var tidlegare sentrum for ein eigen kommune. 

Kommuneadminstrasjonen ligg på Moen. Bygda ligg øvst i Målselvdalen der Målselvdalen møter Rostadalen og Dividalen. Forsvaret er den viktigaste arbeidsplassen i bygda med Skjold leir (tidlegare Maukstadmoen og Holmen Leir) som ligg sentralt i bygda og har om lag 800 soldatar. I 2005 vart *Filmcamp* etablert i den gamle militærleiren på Holmen. Øverbygd har ein pub som heiter Kaffebrenneriet.

## Øverbygd kommune 1925-1964
Øverbygd var tidlegare ein eigen kommune. Opphavleg var Øverbygd ein del av Målselv formannskapsdistrikt, men vart skild ut som eigen kommune med 566 innbyggjarar 1. juli 1925. 

Øverbygd kommune var den minste kommunen i Troms etter folketal frå han vart oppretta og fram til 1962, då han passerte Astafjord i folketal.

1. januar 1964 vart Øverbygd og Målselv kommunar med tillegg av garden Skogli ved Heia i Balsfjord, og Naveren og Målsnes i Malangen slegne saman til den nye Målselv kommune. Øverbygd hadde ved samanslåinga 1&nbsp;232 innbyggjarar.

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for tidlegare Øverbygd kommune frå 1925 til 1964:**

## Kjelder
Spelt

**Spelt** (*Triticum spelta*) er ein urgammal kornsort. Han er truleg ein hybrid mellom urkveitesortane emmer og einkorn (*Triticum monococcum*), og har same opphav som dagens moderne kveitesortar.

Kornslaget inneheld meir næringsstoff enn vanleg kveite, ettersom ein finn desse i sjølve frøkviten, og ikkje berre i skalet. Spelt har meir av både vitaminar, protein og fordøyelege fiber, og inneheld meir av minerala magnesium, jern, sink og kopar. Det har òg ei anna glutensamansetjing enn annan kveite, slik at enkelte glutenallergikarar toler det betre. 

## Bruk
Ein kan laga gryn og mjøl av spelt, og speltbrød blir rekna som mykje betre på smak enn vanlege kveitebrød. I Tyskland har ein òg tradisjon for å tørka og eta umogne frø under namnet *Grünkern*.

Spelt har vore mykje brukt som lækjande mat, særleg mot fordøyingsproblem og hudsjukdommar. Hildegard von Bingen kallar det «det beste kornet», og den beste maten ein kan gje sjuke. I dag er spelt ein alternativ kornsort for mange kveiteallergikarar.

## Dyrking
Kornslaget er nøysamt og har stor motsandskraft slik at det kan dyrkast utan gjødsel eller plantevernmiddel, og er ein populær kornsort innan organisk landbruk. Ulempa med speltkorn er at det gjev mindre utbytte enn kveite - frå halvparten av kornutbyttet per km² og ned til ein fjerdedel. 

## Historie

Ein har funne spelt i Kaukasus frå 6000–5000 f.Kr., og i Moldavia frå 4000–3000 f.Kr. Kornet spreidde seg ganske raskt til heile Vest-Asia og Europa. Fleire gamle skrifter nemner det, mellom anna Bibelen. 

I fleire tusen år var spelt ein viktig kornsort. Først under den industrielle jordbruksrevolusjonen på 1800-talet tok nye kveitesortar over på grunn av større utbytte.

I Bayern og Sveits heldt ein likevel fram med å dyrka spelt, og etter kvart voks etterspurnaden etter kornet slik at fleire tok til å dyrka det igjen. I Noreg tok ein til å dyrka spelt igjen i 1998. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* klikk.no  - baking med spelt
Vestre Moland

**Vestre Moland** er ein tidlegare sjølvstendig kommune i Aust-Agder fylke. Vestre Moland var eigen kommune frå 1865 til 1961. Vestre Moland utgjorde frå 1837 saman med Høvåg Vestre Moland formannskapsdistrikt. 

I 1865 vart området delt i to sjølvstendige kommunar. Vestre Moland hadde på det tidspunktet 2167 innbyggjarar.

Frå 1. januar 1962 vart Vestre Moland slegen saman med Eide, Høvåg og Lillesand til den nye storkommunen Lillesand.