open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Skipskanal

Ein **skipskanal** er ein kunstig vassveg over land som er konstruert for å late havgåande fartøy ta seg fram for eiga maskinkraft. Han kan vere ei kanalisert elv, eller han kan vere konstruert spesielt for skipstrafikk. Vasstanden vert halden konstant med hjelp av sluser. 

Ein kanal må vere minimum 5 meter djup for å reknast som skipskanal, grunnare kanalar er kanalar for lekterar og lasteprammar. 

Føremåla med kanalar kan vere: 
# Å korte ned lengda på ei transportrute, eller å gjere ruta tryggare.
# Å opprette ein vassveg mellom to innsjøar eller hav som elles er innelukka. 
# Å gje byar i innlandet direkte tilgang til havet.
# Å opprette ein økonomisk attraktiv alternativ transportveg.

Nokre viktige skipskanalar i verda:
# Kvitehavskanalen i Russland, 227 km lang, opna i 1933, er dels ei kanalisert elv, dels ein kunstig kanal og dels naturlege innsjøar.
# Suezkanalen i Egypt, 160 km lang, opna i 1869, forbind Middelhavet med Raudehavet.
# Volga-Donkanalen i Russland, 100 km lang, opna i 1952, bind saman Svartehavet, Azovsjøen, og Kaspihavet.
# Kielkanalen i Tyskland, 98 km lang, opna i 1895. Forkortar ruta mellom Nordsjøen og Det baltiske havet.
# Houston skipskanal i USA, 91 km lang, bind saman Houston, Texas til Mexicogolfen.
# Alphonse XIII-kanalen i Spania, 85 km lang, opna i 1926, mest ei kanalisert elv. Forbind Sevilla til Cadizgolfen.
# Panamakanalen i Panama, 82 km lang, opna i 1914. Forbind the Det karibiske havet med Stillehavet, opprettar ein snarveg.
# Manchester skipskanal i England, 57 km lang, opna i 1894. Forbind Manchester med Irskesjøen.
# Wellandkanalen i Canada, 45 km lang, opna i 1931. Forbind Lake Erie med Lake Ontario er ein del av Saint Lawrence-kanalen.
# Saint Lawrence-kanalen i Canada og i USA. Forbind Montreal med Lake Superior.
# Rhein-Main-Donau-kanalen

## Sjå òg
* Skipsrenne
* Kanal

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ship canal|Ship canal]]» frå ,  den 8. oktober 2006.*
Otsji tsjornyje

***Otsji tsjornyje*** (russisk *Очи чёрные*), kalla ***Svarte øyne*** på norsk, er ein italiensk og russisk film frå 1986. Den ytre handlinga er sett til 1900-talet og sentrerer seg om ein gift italienar som vert forelska i ei gift russisk kvinne. Hovudrollene vert spela av Marcello Mastroianni, Oleg Tabakov, Jelena Safonova, Pina Cei og Vsevolod Larionov.

Filmen vart produsert av Aleksandr Adabashyan, Suso Cecchi D’Amico og Nikita Mikhalkov, «inspirert av» noveller av Anton Tsjekhov. Filmen vart regissert av Mikhalkov.

Mastroianni fekk prisen som beste skodespelar på filmfestivalen i Cannes og vart nominert til Oscar for beste skodespelar. 

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
*
Horten Ho 229

**Horten Ho 229**, ofte kalla **Gotha Go 229**, var eit av dei mest eksepsjonelle og avanserte flya utvikla under 2. verdskrig. Flyet vart utvikla av Tyskland, og prosjektet vart starta i 1942 av Gothaer Waggon-fabrik. Flyet var ei flygande venge, mykje lik det moderne B2, og var det fyrste i sitt slag i verda. Det hadde nokre av dei beste eigenskapane på fly til da innanfor fart og stigning. Den fyrste prototypen *HO IX V1* vart bygd som eit glidefly, grunna at jetmotorane frå BMW ikkje passa, og vart testflogen tidleg på sumaren i 1944. *HO IX V2* vart bygd med dei nye jetmotorane, 2 Jumo 004B-1 turbojetar med 1890&nbsp;lb skuvekraft.
Testflyginga gav eit resultat på 800&nbsp;km/t, men etter 2 timar tok ein av motorane fyr. Tyskarane hadde ofte problem med brann i jetmotorane i jetfly under krigen, og flyet vart fullstendig øydelagt etter ein krasjlanding med berre ein motor på Oranienburg flyplass.
Dei byrja samtidig med den fyrste serieproduksjonen på 20 utgåver av flyet, men prosjektet vart avslutta då amerikanske styrkar okkuperte fabrikken.

## Spesifikasjonar
**Type**: einsetar jagar-bombar.
**Motor**: to Junkers Jumo 004C aksial-strøymings turbojetmotorar på 2200&nbsp;lb skuvekraft kvar.
**Utrustning**: 4 30mm MK 103 maskinkanonar, og to bombar på 500&nbsp;kg.
**prestasjonar**: maks fart ca. 950&nbsp;km/t ved havnivå, ca. 1030&nbsp;km/t i 7000 meters høgde, maks marsjfart ca. 895&nbsp;km/t, klatring 4300 fot i minuttet, maks flugehøgde 17000 meter, normal rekkjevidd ca. 1900&nbsp;km, maksimal rekkjevidd (med ein motor avslegen) ca. 4000&nbsp;km.
**Vekt og dimensjonar**
maks vekt:18700&nbsp;lb, vengespenn ca. 18m , lengde ca. 8,2 m ,høgde ca. 3,1 m, vengeoverflate 540.348 kvadratfot.

## Kjelder
*William Green: «War planes of the second world war», *FIGHTERS* volume one, side 117-118, 1960.
Summer Institute of Linguistics

**Summer Institute of Linguistics**, eller **SIL International** (ofte referert til berre som **SIL**) er ein misjonsorganisasjon med hovudkvarter i Dallas i (USA), som har spesialisert seg på lingvistiske undersøkingar av ukjende språk.

I tillegg til misjonsverksemd og lingvistisk arbeid lagar SIL også dataprogram og typesnitt til hjelp for det lingvistiske arbeidet.

Organisasjonen er mest kjend for å publisere Ethnologue-katalogen, eit årleg oversyn og ei klassifisering av alle språka i verda. Databasen ligg føre i bokform, er søkbar via internett, og opererer med ein tre-bokstavkode for alle språka i verda, den såkalla SIL-koden, med raferanse til meir enn 6&nbsp;500 språk.

I arbeidet med ISO 639-3 blir no Ethnologue-lista samanført med ISO 639-2 og andre kodingssystem til ein ny trebokstavsstandard som skal omfatte **alle** kjende levande, daude og kunstige språk. Prinsippet attom unifiseringa er å la språk som står i ISO 639-2 halde på den koden, men la språk som ikkje stå der få SIL-koden som ny ISO-kode. SIL er er oppnemnd som registreringsmyndigheit ('Registration Authority', ISO 639-3/RA) for det prosjektet.

## Kritikk mot SIL

SIL har vorte kritiskert for to tilhøve: I klassifiseringa av språk og dialektar er det alltid vanskeleg å dra skiljet mellom språk og dialekt. SIL er kjend for å splitte heller enn å slå saman, slik at dei i mange tilfelle opererer med fleire språk enn andre kjelder. T.d. opererer SIL med fem italienske og tre svenske språk (dalmål, skånsk og svensk). 

SIL er også kritisert for å vere ein misjonsorganisasjon, dermed indirekte for kulturimperialisme, der målet med verksemda er å erstatte verdsbiletet og kulturen til urfolk rundt om i verda med det kristne verdsbiletet. På den andre sida er SIL også den organisasjonen i verda som har gjort mest for å bevare og styrke språkleg mangfald.

## Kjelde

Den første delen av teksten vart omset frå nederlandsk Wikipedia.

## Bakgrunnsstoff
* SIL International
* ISO 639-3/RA Home page
* Ethnologue og Ethnologues ISO 639-side
* Oversyn over programvare frå SIL
Rossbybølgje

**Rossbybølgjer** (eller **planetære bølgjer**) er storskala rørsler i havet eller atmosfæren som blir skapt av endringar av corioliskrafta med breiddegraden. Bølgjene blei først oppdaga i atmosfæren i 1939 av Carl-Gustaf Arvid Rossby som seinare forklarte rørsla deira. 

## Planetære bølgjer
Rossbybølgjer har ein fasefart (farten til bølgjetoppane) som alltid går vestover. Gruppefarten (assosiert med energifluksen) til bølgja kan derimot ha ein annan retning. I hovudsak har kortare bølgjer ein gruppefart i austleg retning, medan lange bølgjer har ein gruppefart mot vest. 

Ein snakkar om «barotrope» og «barokline» rossbybølgjer for å skilje mellom den vertikale strukturen deira. Barotrope rossbybølgjer varierer ikkje vertikalt og har den høgaste forplantingsfarten. Dei barokline bølgjene er seinare med ein fart på berre eit par centimeter i sekundet eller mindre. 

## Atmosfæriske bølgjer
Rossbybølgjer i atmosfæren kan ein lett observere som storskala svingingar i jetstraumen. Når desse svingingane blir ekstra store kan dei skilje frå kvarandre kalde og varme luftmassar og danne lågtrykk og høgtrykk. 

Fasefarten er gitt ved:
: c = u - \frac{\beta}{k^2}

Der *c* er bølgjefarten, *u* er den midla vestlege vinden, *<math>\beta</math>* er rossbyparameteren, og *k* er det totale bølgjetalet.

## Havbølgjer
Både barotrope og barokline rossbybølgjer i havet skapar variasjonar i høgda på havoverflata, men bølgjelengda til bølgjene har vore svært vanskeleg å måle før ein fekk satellittar som kunne måle denne høgda. Barokline bølgjer fører til store endringar i termoklinen i havet, ofte fleire titals meter. Satellittobservasjonar har vist at Rossbybølgjer, særleg på lågare og midlare breiddegrader, kan bruke månadar og til og med år på å krysse store hav som Stillehavet.

## Referansar
* Rossby, C-G (1939), Relation between variations in the intensity of the zonal circulation of the atmosphere and the displacements of the semi-permanent centers of action, *J. Marine Research* pp38-55
* Platzman, G (1968) The Rossby wave, *Quart. J. Roy. Meteorol. Soc.* pp94-248
* Dickinson, R E (1978) Rossby waves - long-period oscillations of oceans and atmospheres, *Ann. Rev. Fluid Mech.* pp10-195

## Sjå òg
* Atmosfærisk bølgje

## Bakgrunnsstoff
* Ein introduksjon til Rossbybølgjer i havet
Åsetesrett

**Åsetesrett** er ein rett til å ta over landbrukseigedom ved skifte etter ein slektning i rett oppstigande line (frå foreldre, besteforeldre osv).

Åsetesarvingen har krav på at det ved skjøn blir fastsett ein overtakingspris som er rimeleg etter dei tilhøva som ligg føre. Verdsetjinga skal gjerast med særleg tanke på at overtakaren kan makte å bli sitjande med eigedomen. Åsetestakst må ikkje setjast høgare enn verdien av eigedomen ved odelstakst. Takstfolk har ofte tolka dette slik at åsetestaksten vert sett 25 % lågare enn odelstaksten, men det finst ikkje lovdekning for denne praksisen.
  
Åsetesrett kan gjerast gjeldande både for odlingsjord og for ein eigedom det er opparbeidd odelsrett til, men *ein* arving har berre åsetesrett til *ein* eigedom, om det er fleire gardsbruk i buet. 

Åsetesrett er eit gamalt germansk rettsinstitutt. Medan odelsretten har røter langt inn i førkristen tid, vart åsetesretten utvikla gjennom mellomalderen, først ved at eldste son fekk førsteretten til hovudbølet. Åsetesretten slik vi kjenner han, var ikkje etablert før ved utgangen av mellomalderen, i 1539. Han er lovfesta i Lov om odels- og åsetesretten og verna av Grunnlova § 107.

## Kjelder
* NOU 2003:26
* Lov om odels- og åsetesrett
* Ingvild Øye *Landbruk under press 800 - 1350* i *Norges landbrukshistorie*, Det Norske Samlaget 2002
Svovelkis

**Svovelkis** eller **pyritt** er eit mineral med kjemisk formel FeS2. Svovelkiskrystallar er vanlege, og finst helst som kubar (ofte med striper) eller som pentagondodekaeder, men også i andre former og kombinasjonar. Tvillingar, trillingar osb. er vanlege. Fargen er bleik messinggul, (ganske lik fargen til gull) svovelkis blir ofte forveksla med gull av mindre erfarne gullgravarar.

## Fysiske eiganskapar
Hardleik 6-6,5, altså betydeleg hardare enn chalkopyritt og gull. Svært sprø med ujamt/musleg brot og utydeleg kløyvd. Streken er svart-grøn. Ved oppvarming blir svovelkis/pyritt svakt magnetisk og utskiller SO2.

## Førekomst
Svovelkis er det mest utbreidde sulfidet i naturen.

## Bruk
Svovelkis blir brukt i industriell samanheng til å produsere svovelsyre. (H2SO4)

## Kjelder

* *Norsk Steinbok* av Torgeir T. Garmo (Universitetsforlaget, 1993)

## Bakgrunnsstoff
Hárbarðsljóð

***Hárbarðsljóð***, norsk ***Hårbardsljod***, er eit eddadikt som skildrar ei trette mellom Tor og ein ferjemann.

Tor er på heimveg og kjem til eit sund der ein ferjemann står på den andre sida. Tor ropar og ber ferjemannen å ferja seg over sundet. Ferjemannen, som heiter Hårbard, nektar og sidan byrjar ei trette mellom dei. Tor rosar seg av storverka sine men Hårbard fornærmar han og skildrar sine eigne.

Til slutt gir Tor opp og tek ein omveg. 

Diktet er dunkelt og ferjemannen er gåtefull. Dei fleste forskarar trur at det er Odin som skjuler seg bak ferjemannen si maske.

## Bakgrunnsstoff
* Hårbardsljod Omsetjing av Ivar Mortensson-Egnund
* Hárbarðsljóð Norrønt
Sjimpansen Julius

**Julius** () er ein noregskjend sjimpanse. 

Etter fødselen vart den vesle sjimpanse-babyen avvist av mora. Ho beit også av han ein av fingrane. For å redde livet hans, vart han henta ut frå sjimpanseflokken. Julius fekk vekse opp vekselvis heime hjå direktøren for dyreparken, Edvard Moseid, og hjå legen som redda han, William Glad.

NRK laga ein serie om Julius som gjekk som Barne-TV i 1981. Etter dette vart Julius landskjend, og var i mange år den største attraksjonen i Kristiansand Dyrepark. Terje Formoe skreiv ein song om Julius som også vart særs populær.

## Julius og andre sjimpansar
Intensjonen var at Julius skulle kome attende til familien sin i sjimpanseflokken. Det vart gjort forsøk på dette, men Julius hadde tydelege åtferdsvanskar og valdelege tendensar. Som vaksen levde han difor lenge isolert frå sjimpanseflokken i Juliusgrotta. I desember 2005 vart det gjort eit nytt forsøk med Julius og flokken. Dei godtok han no som leiar etter at den førre alfahannen var daud.

Ein prøvde òg å finne ei kone til Julius. Den fyrste var Miff i 1996. Det viste seg at Miff allereie var gravid då ho kom saman med Julius. Julius var valdeleg både mot Miff og ungen hennar, og paret vart skilde. Julius vart seinare partnar med Bini. Dei to fekk ein son, Julius Junior, 15. mai 2003. 

5. november 2006 fekk han ein son til, Linus, med Dixi. Linus vart funne død på botnen av ei vassgrav i dyreparken 3. mai 2012.

6. september 2011 fekk han si fyrste dotter, Yr, med Jane. Yr er oppkalla etter nettstaden til NRK for vêrvarsel, yr.no.

## Kjelder
* Julius-veteranene hedret Julius ved dyreparken.no
* Julius er blitt pappa igjen 
* Sjimpansen Linus er død

## Bakgrunnsstoff
* Julius  ved dyreparken.no
Noxagt

**Noxagt** er ei rockegruppe frå Sandnes/Stavanger. Dei spelar instrumentalmusikk i kryssningspunktet mellon pønk, heavy metall, klassisk, samtidsmusikk og støy og dei kallar sjølv musikken sin for norwave. Noxagt vart starta opp rundt 2000 og det var då eit soloprosjekt til Kjetil D. Brandsdal, i 2001 vart Noxagt utvida til ein trio med Nils Erga på bratsj og Lars Christian L. Kyvik på trommer.

## Diskografi
* 2001 &ndash; *Noxagt*
* 2003 &ndash; *Turning it Down Since 2001*
* 2004 &ndash; *The Iron Point*

 
## Andre nettstader
* Noxagt.com Nettstaden til Noxagt

## Bakgrunnsstoff
* MICLEX/Norsk pop- og rockleksikon
Løver og Tigre

**Løver og Tigre** var eit kortvarig musikalsk samarbeid mellom Hot Club de Norvège, Sverre Knudsen og Chris Erichsen frå The Aller Værste! og Geir «Bulle» Underdal frå Kaare og Partiet, Siste Dagers Hellige og Betong Hysteria. Andre musikarar var også innom gruppa. Musikalsk blanda gruppa element frå new wave, pønk og jazz. Gruppa gav i 1983 ut plata *Grr...* i 3000 eksemplar, av dei hadde 2000 handmåla omslag, medan de resterande hadde eit omslag med bilete frå målingsprosessen.

## Medlemmer
På plata *Grr...*:
* Sverre Knudsen &ndash; song, elektrisk bass
* Chris Erichsen &ndash; elektrisk gitar
* Geir «Bulle» Underdal &ndash; (trommer)
* Jon Larsen &ndash; akkustisk gitar
* Per Frydenlund &ndash; akkustisk gitar
* Svein Aarbostad &ndash; kontrabass
* Ivan Brodal &ndash; fele

Andre medlemmer:
* Audun Strype &ndash; kontrabass
* Nils Økland &ndash; fele

Denne artikkelen er henta frå Wikipedia på bokmål 9. oktober 2006.
Norgez Bank

**Norgez Bank** var eit pønkband frå Tromsø. Dei har fått æra for å ha gitt ut den fyrste pønkplata i Nord-Noreg, *Life of Rian* frå 1980. Gruppa vart starta i 1978 og held det gåande til 1982.

Mannskapet på den fyrste EP-en var Erik Smith-Meyer (vokal), Alf «Alfen» Krogseth (bass), Niels Høegh (gitar) og Tor Harald Jensen (trommer). Gruppa var med på NRK-fjernsynsprogram Zikk Zakk i 1981 med *Nordens Paris* frå *Life of Rian*. I 1981 gav dei ut ei 12-tommars EP-plate kalla *Energi mot apati* som mellom anna inneheld sporet «Tromsø brenn», ein versjon av The Clash-låten «London Burning». 

Knut Nilsen overtok som trommeslagar og Tore Nergård kom inn som keyboardist på dei seinare utgjevingane til gruppa. 

## Diskografi
* *Life of Rian* (7" EP, Sånn'ja 1980. Dei fleste kom med cover på rosa papir, men 50 eksemplar hadde kvitt papir.) 
* *Energi mot Apati* (12" EP, 1981)
* Tre spor på kassetten *Bankhjørnet* 
* Norgez Bank / Hjertesvikt a/s (Splittsingel med to tidlegare uutgjevne Norgez Bank-låtar og tre kutt med Hjertesvikt a/s)
* *Norgez Bank i studio 1980-1982* (CD-R-utgjeving i avgrensa opplag, 1998)
* *Live 16 mai* (CD-R-utgjeving i avgrensa opplag, 2000)

## Bakgrunnsstoff
* MICLEX/Norsk pop- og rockleksikon
Denne artikkelen byggjer på artikkelen [«Norgez Bank» henta frå http://no.wikipedia.org/wiki/Hovedside Wikipedia på bokmål 9. oktober 2006.
Gulflankedelfin

**Gulflankedelfin** eller **vanleg delfin** (*Delphinus delphis*) er eit havlevande pattedyr i delfinfamilien. Han kan verte drygt 2 meter lang og veg om lag 80 kg. Han kan forekomma som gjest i norske farvatn.

## Bakgrunnsstoff
Julius

**Julius** er eit romersk slektsnamn som seinare er kome i bruk som mannsnamn.

Det kan ha opphav i latinske *iovilius*, 'vigd til Jove', det vil seia guden Jupiter, eller stamma frå gresk ioulos (ιουλος), 'dun-skjegga'.

Kortformer av namnet er Jul, Julie og Lius. Jules, Julian og Julio er variantar, medan Julia og Juliane er kvinnelege former.

Julius har svensk namnedag den 16. februar og norsk den 12. april.

## Bruk
Namnet Julius var brukt av ein tidleg pave og helgen, men var lite vanleg i mellomalderen. Det blei teke opp att som namn under renessansen i Italia og Frankrike, og spreidde seg så til resten av Europa.

Julius var utbreidd som døypenamn for norske gutar på midten av 1800-talet.

## Namneberarar

*Julius Cæsar (100–44 f.Kr.), romersk keisar
*Pave Julius I pave 337–352, katolsk helgen
*Pave Julius II (1443–1513)
*Pave Julius III (1487–1555) 

*Julius Hammer (1798–1877), norsk stortingsmann
*Julius Olsen (1832–1908), norsk stortingsmann
*Julius Richard Petri (1852–1921), tysk medisinar, fann opp petriskåla
*Julius Martov (1873–1923), russisk politikar
*Julius Braathe (1877–1914), norsk skyttar
*Julius Cæsar Hartmann (1885–1969), norsk kunstnar

*Julius Hougen (1906–1993) journalist og mediemann
*Julius Kambarage Nyerere (1922–1999), tanzaniansk frigjeringsleiar og den første presidenten i landet
*Julius Paltiel (1924–2008), norsk jøde som overlevde Holocaust
*Julius Erving (f. 1950), USA-amerikansk basketballspelar
*Julius Jones (f. 1981), amerikansk fotball-utøvar frå USA

## Annan bruk
*Sjimpansen Julius, kjend sjimpanse fødd i Kristiansand Dyrepark i 1979

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Julius|Julius]]» frå ,  den 11. april 2009.*  
 

*behindthename.com
Radjasthani

**Radjasthani** er ei gruppe indoariske dialektar som blir tala i Rajasthan og i tilstøytande delstatar i India, og av handelsfolk som reiser over heile landet.

Radjasthani kan delast inn i fire dialektgrupper:

# Marvari, vestlege målføre, snakka av om lag 2/3 av innbyggjarane i Rajasthan
# Austlege målføre: Djaipuri, haurati og adjmeri
# Nordaustlege målføre: Mevati og ahirvati
# Malvi, tala nordvest i Madhya Pradesh

Dialektane har tradisjonelt blitt rekna som ei form av hindi &mdash; i folketeljinga i 1971 blei halvparten av dei om lag 20 millionar talarane rekna som hinditalarar. Språkforskarar har likevel funne at språka skil seg frå hindi både fonologisk, morfologisk, syntaktisk og når det gjeld ordforråd.

## Kjelder

* G.A. Zograph: *Languages of South Asia*, 1960 (translated by G.L. Campbell, 1982), Routledge, London.
* Engelsk Wikipedia

## Bakgrunnsstoff
* Radjasthani-engelsk ordliste
* Ethnologue-rapport
Elvedelfinar

**Elvedelfinar** eller  **ferskvassdelfinar** (*Platanistoidea*) er ei gruppe tannkvalar som heilt eller hovudsakleg lever i ferskvatn i elvar. Gruppa omfattar fire nolevande familiar: Platanistidae (indus- og gangesdelfin), Iniidae (amazonasdelfinar) og Pontoporiidae (laplatadelfin). Tre av dei lever i elvar med ferskvatn, og den siste lever i estuar (elvegap) og i havet.

Ferskvassdelfinane er primitive kvalar, og dei har ganske liten hjerne. Dei har lange kjevar og spisst nebb. Delfinane kan bøye halsen, og dei har åtte par ribbein. Dei brukar ekkolodd for å lokalisere føda. Synet til dei asiatiske artane er nedsett. Desse artane er av dei mest truga kvalartane i verda.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Stavangerensemblet

**Stavangerensemblet** var ei rockegruppe frå Stavanger danna i 1976 og oppløyst att i 1985. Særmerket deira var ein enorm energi, ikkje minst frå frontmannen Frode Rønli, og originaltekstar framført på stavangerdialekt. Gruppa var fronttroppen for Rogalandsrocken i perioden.

Gruppa vann Spellemannprisen 1982 i klassen rock.

## Mannskap
* Frode Rønli - vokalist
* Anders Bru - gitarist
* Knut Køningsberg - trommeslager
* Terje Munthe - gitarist (1975-1978)
* Åge Jensen - bassist (1975-1978)
* Reidar Larsen - keyboards (1978-1980)
* Gunnar Engen - bassist (1978-1980)
* Øystein Eldøy - bassist (1980-)

## Plateutgjevingar
* *Ta ein kjangs!* (Program, 1980)
* *Ska det ver ... så ska det ver* (Mai, 1981)
* *30-årskrigen* (Philips, 1981) m/Ketil Bjørnstad
* *På bommen* (Mai, 1982)
* *Knappar og glansbilder* (Tomato, 1984)

## Bakgrunnsstoff
* «Stavangerensemblet» i MICLEX/Norsk Pop- og Rockleksikon.
Miguel Serveto

**Miguel Serveto**, òg skrive **Michael Servet**, **Michel Servet** og **Michael Servetus**, () var ein spansk naturvitskapsmann, lege og religiøs tenkjar under reformasjonen. Han vart anerkjend for sine vitskapelege studium, men han vart utsett for negative reaksjonar både frå katolikkane og reformatorane for sitt teologiske syn. Han vart til slutt avretta i Sveits.

Miguel Serverto var truleg fødd i Villanueva de Sijena. Han oppheldt seg i Toulouse og studerte jus som tenåring. I 1530 var han til stades under kroninga av Karl V av det tysk-romerske riket, og det førte til at han byrja å kritisere den overdådige prakta til kyrkja. Han reiste mykje rundt i Europa og tok ulike typar utdanning. Det vert sagt at han og Jean Calvin møtte kvarandre som unge og at dei kom dårleg ut av det med kvarandre. I bøkene sine, *De Trinitatis erroribus libri vii* og *Dialogorum de Trinitate libri ii* gav han tilkjenne det teologiske synet sitt der han mellom anna gjorde seg til talsmann for antitrinitarisme. 

Han forska òg på menneskekroppen og naturvitskap. Han interesserte seg òg for astrologi, som var ganske utbreidd på den tida. Han utgav ei rekkje skrifter om desse emna. Ein av dei tinga han skreiv om, var blodomløpet. 

Han arbeidde ei tid for erkebiskopen i Vienne og lét som han var ein trufast katolikk. Han opererte også ofte under pseudonymet Michel frå Villanueva. På eit tidspunkt brevveksla han og Calvin, men Calvin byrja ganske raskt å kritisere han sterkt.

Til slutt kom Serveto til Géneve, der han vart attkjend og teken til fange, skulda for vranglære. Calvin spela ei viktig rolle i rettargangen. Calvin skal ha ynskt at han skulle verte avretta med halshogging. Til slutt vart han likevel brend på bålet medan Calvin var til stades. Denne saka gjorde at kritikken mot Calvin og reformatorane i Sveits auka. 

Læra til Serveto hadde innverknad på Lelio Sozzini og Fausto Sozzini og fleire reformatorar i Transsylvania.

## Kjelder
Stena Line

**Stena Line** er eit svensk skipsfartføretak med trafikk over heile Nord-Europa. Føretaket vart grunnlagd av Sten A. Olsson i Gøteborg på 1960-talet. Det er eit av verdas største reiarlag.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Color Line

**Color Line** er eit norsk reiarlag som driv ferjetrafikk mellom Noreg, Sverige, Danmark og Tyskland. Color Line har over 3 000 tilsett og har ein flåte på 11 skip.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Fjæreplytt

**Fjæreplytt** eller **fjøreplytt** (*Calidris maritima*) er ein fugl i snipefamilien som held til i kystområde på den nordlege halvkula, i Europa, Asia og Russland.

## Skildring
Hannfuglen og hoa er like store, omtrent 22&nbsp;cm. Han er mellom myrsnipa og polarsnipa i storleik. Fuglen er tettbygd og kortbeint. Vinter- og sommardrakta er omtrent like. Han er mørkegrå og brun over heile kroppen, bortsett frå buken, som er kvit. Føtene er gule. Fjæreplytten har eit langt, litt bøygd nebb som er mørkebrunt, men gult ved rota. Fuglen har ein mørk flekk ved auget, og ein tilsvarande større flekk ved øyret. Han kan skiljast frå myrsnipa ved at han ikkje har ein svart bukflekk.

Fjæreplytten er også svært lite sky. Han er mest talrik i Nord-Noreg. Fuglen liker seg i vegetasjonsfattige område i låglandet, helst ved vatn.

## Formeiring

Fjæreplytt hekkar på tundra, på ulike stader i Canada, Nordvest-Europa og på Grønland. Fuglen lager reiret i ei grop fylt med tørre blad og liknande. Hoa legg 3 eller 4 grøne eller lysebrune egg med brune flekkar i juni, og både hannfuglen og hofuglen rugar i til saman ca. 21 dagar. Ungane kan fly 3 veker gamle.

## Levevis

Fjæreplytt et insekt og smådyr, men òg vegetabilsk føde. Fuglane lever som regel i små flokkar, gjerne i lag med steinvendarar.

Om vinteren trekker mange fuglar sørover frå hekkestadene til isfrie område langs atlanterhavskysten. Dei dreg sjeldan lengre sør enn North Carolina i USA eller Nord-Portugal i Europa. Dei fleste fuglane i Noreg overvintrar, men nokre trekker sørover til andre nordsjøkystar.

## Kjelder
;Referansar

## Bakgrunnsstoff

* Norsk ornitologisk forening
Italiensk mat

**Italiensk mat** varierer mykje etter kva region ein er i, men vert vanlegvis rekna som middelhavsmat. I Nord-Italia vert det brukt meir smør og andre meieriprodukt enn i Sør-Italia som brukar meir olivenolje. Døme på typisk italiensk mat er pizza, minestronesuppe og risotto. Døme på dessertar er panettone, tiramisu og cassata.
Støvsugar

Ein **støvsugar** er ei mekanisk hushaldningsmaskin som vert brukt til å suge opp støv og andre små ting frå golv, møblar, vindaugskarmar, osb. Støvsugaren brukar ei vifte eller ei luftpumpe til å suge luft med støv inn i ein pose som fungerer som eit filter. Det porøse materialet som posen er laga av gjer til at støvet vert liggande att inne i posen mens lufta treng gjennom veggane i posen, gjennom nok eitt, eller fleire, filter for å skilje ut resten av dei aller minste partiklane og ut i rommet igjen.
Blodhemn

**Blodhemn** er drap for å hemne drap på ein slektning. Slekta til ein drepen person let drapsmannen, eller ein or slekta til drapsmannen, drepe. Blodhemn er typisk for ættesamfunn utan noko sterk sentral styringsmakt, der ætta tek hand om rettshandhevinga. I den tidlegaste nordiske lovgjevinga freistar lovgjevarane å tøyme skikken, som vart halden for å vere plikt. Blodhemn har vore skikk i samfunn mange ulike stader i verda.
Jahn Teigen

**Jahn Teigen** () var ein norsk artist fødd i Tønsberg. Han har sunge i fleire ulike grupper, og hatt fleire slagerar. Teigen har òg delteke i Melodi Grand Prix fleire gonger.

Teigen var tidlegare gift med Anita Skorgan. Saman har dei dottera Sara Teigen Skorgan. Teigen heiter eigentleg Jan til fornamn, men brukar Jahn som kunstnarnamn. Teigen er kjend for låtar som «Mil etter mil», «Optimist», «Det vakreste som fins» og «Min første kjærlighet». Teigen har spela i band i Israel (Lions of Judea), England og Danmark. Han var i fleire år vokalist i den progressive rockegruppa Popol Vuh (frå 1975 Popol Ace). Han har mottatt heidersprisen under Spellemannprisen to gonger, i 1983 og 2009, og i tillegg vunne fleire andre priser. Teigen vart i 2010 utnemnd til ridder av 1. klasse av St. Olavs Orden, og i 2012 innlemma i Rockheim Hall of Fame. 26. juli 2012 vart skulpturen av Jahn Teigen avduka på Lindalhplan i Tønsberg , ei gåve frå fansen ved Frank Rune Gustavsen og Marianne Larsen.

## Utmerkingar

* Spellemannprisen 1978 i klassen mannleg artist for plata *This Year's Looser*. 
* Gammleng-prisen 1984 i klassen pop.
* Under Spellemannprisen 1983 vann han juryens heiderspris
* Gammleng-prisen sin veteranpris i 2009.
* Under Spellemannprisen 2009 vann han igjen juryen sin heiderspris.

## Programleiar

Frå 1988 til 1990 var Teigen ein av programleiane for barneprogrammet *[[Midt i smørøyet]]* på NRK.

Teigen var også programleiar i TV 2-programmet *[[Stjerner i sikte]]* frå 1996 - 2000 og frå 2001 - 2002. Konseptet i programmet var at folk skulle kle seg ut som ein artist dei valde sjølv og framføra ein sjølvvald song av artisten. Vinnaren av finalen fekk platekontrakt.

I 1997 fekk serien ein oppfølgjar som heitte *[[Småstjerner]]*. Her var det born som skulle framføra songane, men dei brukte playback og slapp å syngja sjølve.

## Melodi Grand Prix
Jahn Teigen er kjent for at han har vore ein trufast deltakar i Norske Melodi Grand Prix. Til saman har han vore med i konkurransen i 14 finalar. I 1976 deltok han med tre bidrag. Teigen vann i 1978, 1982 og 1983, siste gong saman med Anita Skorgan. I denne samanhengen er Teigen kjend dårlege plasseringar i den internasjonale finalen.

Songane Teigen har delteke med i Grand Prix:

* * Anne-Karine Strøm framførte den i den internasjonale finalen, der han enda på delt 14. plass.
* ** Saman med Gudny Aspaas.
* *** Saman med Inger Lise Rypdal.
* **** Saman med Anita Skorgan.
* ***** Saman med Øystein Wiik. Duoen kalla seg To Tenorer.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jahn Teigen|Jahn Teigen]]» frå , den 8. januar 2012.* 
* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Stjerner i sikte|Stjerner i sikte]]» frå , den 8. januar 2012.* 
 

## Referansar
Atlantic Airways

**Atlantic Airways** er det nasjonale flyselskapet på Færøyane. Det flyg innanlands og utanlands, med base på øya Vágar. I Noreg har Atlantic Airways frakta tilsette for Aker Kværner (AKST) til og frå Snøhvit- og Ormen Lange-prosjektet sidan 2004. 

Selskapet vart skipa i 1987, og den første turen gjekk frå Færøyane til København i 1988. Selskapet er eigd av dei færøyske styresmaktene. Dei har ordinære ruter til Aalborg, Billund, Edinburgh, København, Oslo, Paris, Barcelona, Reykjavík og Shetland, i tillegg til charterturar. Internt på Færøyane har dei helikopterruter. Selskapet frakta 101&nbsp;428 passasjerar i 2002 og hadde 96 tilsette i januar 2005.

## Ulukka på Stord 2006
10. oktober 2006 køyrde Atlantic Airways rute 670 av rullebanen på Stord lufthamn, Sørstokken og tok fyr. Flyet var eit av AKST sine charterfly på veg frå Stavanger til Molde med arbeidarar som skulle til Ormen Lange. Det var 16 personar om bord, 12 av dei var passasjerar. Tre av passasjerane og ein av dei tilsette døyde i ulukka. Årsaka til ulukka var truleg at spoilerane på vengene, som skal halda flyet nede på bakken så hjulbremsene får tak, ikkje løyste seg ut.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Atlantic Airways|Atlantic Airways]]» frå , og «[[:en:Atlantic Airways|Atlantic Airways]]» frå  den 10. mai 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Mount Anglem

**Mount Anglem** er det høgaste fjellet på øya Stewart Island/Rakiura på New Zealand. Det ligg 20 kilometer nordvest for busetnaden Oban, nær nordkysten til øya, og er 979 meter høgt.
Lada

**Lada** (russisk skrift Лaдa) er eit russisk (opphavleg sovjetisk) bilmerke produsert av **[[:ru:AvtoVAZ|AUTOVAZ]]** (òg kjent som VAZ: Volzhsky Automobilny Zavod/ВАЗ: Во́лжский автомоби́льный заво́д). Lada var til å byrje med berre bruka i eksportsamanheng, medan merket Zhiguli stod for den same bilen i heimemarknaden. På 1980-talet blei namnet Lada òg innført i Russland. Hovudkvarteret til Lada ligg i Togliatti i Samara oblast.

Den svært rimelege «klassiske Ladaen», kjend som mellom anna *Zhiguli*, *Lada Riva* og *Lada Classic* blei selt i store mengder i Vest-Europa, men seinare modellar klarte ikkje å bli like populære. Nye avgifts- og avgassreglar sette ein endeleg stoppar for Lada-importen i dei fleste vest-europeiske land på midten av nittitalet.

Lada Niva er òg ein populær modell med firehjulstrekk og høg bakkeklaring. I dei seinare åra har Lada samarbeidt med General Motors, og Chevrolet har laga ein eigen versjon av Nivaen, *[[Chevrolet Niva]]*.

## Modellar

Lada Kalina sport 1.4 MosIAS 26 08 2008.jpg|Lada Kalina.
Lada Kalina (1119) Super 1600.jpg|Lada Kalina Sport.
Lada 2170 Priora.jpg| Lada Priora
Niva2123RCN1.jpg| Lada Chevrolet Niva 2123
ВАЗ-2131СП 213105.JPG| Sanitary Lada Niva 2131
Lada Revolution red.jpg|Lada Revolution


* Lada 1300/1500/1600/2107 (1970-2004)
* Lada Niva (1977-)
* Lada Samara (*Sputnik*) (1984-2001)
* Lada 110 (også 111 og 112, frå 1996)
* Lada Revolution (konseptbil, 2003)
* Lada Kalina (2004-)
* Lada Priora (2007-)

## Bakgrunnsstoff
* Offisielt nettstad - AUTOVAZ AG
Tannkrem

**Tannkrem,** tidlegare kalla **tannpasta**, er eit treigtflytande reingjeringsmiddel for tenner. Tannkrem kan vera tilsett ulike kjemikaliar som fjernar bakteriar, eller har andre funksjonar som hindrar skader på tenner og tannkjøt. Dei fleste tannkremar inneheld i dag fluor, som er påvist å styrkja emaljen på tennene. Tannkremen har mellom anna den funksjonen at det skummar og lèt tannbørsten gli lettare. Dessutan er han oftast tilsett smak slik at ein får ein god smak i munnen og ein «frisk» pust. 

Det vert produsert mange typar tannkrem, med ulike eigenskapar og verknader. Tannkremen kan vera tilsett ulike stoff som skal hjelpe mot konkrete tannhelseproblem til dømes å fjerna misfargingar, vera bra for tannkjøtet, verna mot plakk eller tannstein osb. Det finst òg tannkremar laga spesielt for barn i ulike aldrar. Tannkrem for barn er spesielt tilpassa mjølketenner, og har ofte mindre fluor enn vanlege tannkremar. Dei har òg gjerne mildare smak. For folk som er plaga med ising i tennene finst det spesielle tannkremar, som gjerne vert kalla «sensitive».

## Sjå òg
Tannkost
Fårikål

**Fårikål** eller **får i kål** er ein matrett av sauekjøt eller lammekjøt, hovudkål og heil svart pepar som er kokt saman i ei gryte. Andre ingrediensar er kveitemjøl som gjer krafta fyldigare, og salt etter smak. Fårikål blir servert med kokte poteter. I Noreg et folk tradisjonelt fårikål om hausten, når kålen er hausta og lamma er komne frå beite. 

Fårikål er i Noreg omtalt i kokebøker attende til 1800-talet. 
Den kanskje eldste trykte oppskrifta på ein rett av denne typen er frå *Fuldstændig Norsk Kogebog* av Karen Dorothea Bang frå 1835, der oppskrifta «Nedlagt Gaas i Hvidkaal» er som til fårikål. Oppskrifta antyder at ein kan bruka fårekjøt i staden for gås. 
  
I radioprogrammet *[[Nitimen]]* kåra lyttarane i 1972 fårikål til norsk nasjonalrett. Sidan 1993 har Opplysningskontoret for egg og kjøt drive foreininga «Fårikålens venner» som skal fremje fårikål som Noregs nasjonalrett.  Opplysningskontoret for kjøtt etablerte i 1997 også *fårikålens dag* som vert markert siste torsdagen i september kvart år.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
*Oppskrift frå Fjernsynskjøkkenet med Ingrid Espelid Hovig
Sandkasse

:*Viss du vil til sandkassen der du fritt kan eksperimentera med redigering, gå til .*

Ein **sandkasse** er ein låg, vid kasse eller grunn nedsenking i bakken fylt med sand der ungar kan leike. Sandkassar finst ofte på leikeplassar, men i motsetnad til anna utstyr på leikeplassar er dei såpass enkle å byggje at dei òg finst på ein del bustadeigedomar.

Sandkassar stimulerer fantasien og kreativiteten til ungane ved at dei kan byggje små byar eller sandslott, bruke leiker som bilar, bøtter og spadar til å flytte sanden rundt, grave hòl og grave ned ting. På denne måten kan ungane utforske, bygge og øydeleggje ei verd i tre dimensjonar.

Sandkasse har òg fleire analogar i dataverden, t.d. virtuelle verdenar der du kan fritt kan endra på ting utan at det har eit spesielt formål. Eller t.d. Wikipedia sin eigen sandkasse for eksperimentering med redigering.
Svenskevits

Ein **svenskevits** er ein vits som spelar på at svenskar ikkje skal vera så lure. Svenskane har tilsvarande vitsar om nordmenn. 

Det er vanleg overalt i verda å fortelja morosame historier om ei gruppe folk som er rekna som særs dumme. Ein har til dømes vitsar om dumme irar i Storbritannia og USA, sikhar i India, pasjtunarar i Pakistan eller om blondiner på verdsbasis. Ofte blir ei mindre gruppe peika ut som offer for morskapen, til dømes molbuar i Danmark eller kerryfolk i Irland. Utveksling av vitsar på ein meir likeverdig basis finn ein til dømes i Belgia mellom vallonar og flamlendarar.
Aleksis Kivi

**Aleksis Kivi** ()  var ein finsk forfattar. Han var ein av dei fyrste store finske forfattarane.

Hovudverket hans er romanen *Seitsemän veljestä* (*Sju brør* i Hartvig Kirans omsetjing frå svensk, boka er òg omsett til bokmål), som vert rekna som ein av dei store klassikarane i finsk litteratur.
St. Thomaskyrkja på Filefjell

**St. Thomaskyrkja** var opphavleg ei lita stavkyrkje på Filefjell i Vang kommune i Valdres. Ho låg lenge i ruinar, men ei ny kyrkje blei reist på staden og innvigd i 1971.

Kyrkja var vigd til Thomas Becket, erkebiskopen av Canterbury frå 1162. Ei gong mellom 1173 og 1180 la den norske erkebiskopen Øystein Erlendsson og kong Magnus V Erlingsson planar om å byggja ei større St. Thomaskyrkje.
 
Kyrkja vart brukt fram til Svartedauden (1349-1350). Då gjekk kyrkja ut av bruk, inntil folketalet auka att på 1600-talet og presten T. A. Bahr i Vang tok initiativ til å få sett kyrkja opp att. På denne tida vart mange gamle katolske kyrkjer sette i stand, det same skjedde med St. Thomaskyrkja omkring 1615.

Det er knytt mange segner til kyrkja, som trekte til seg folk frå heile landet som ønskte botemiddel. Kyrkja blei riven i 1808. Ifølge folketrua fekk dei som reiv kyrkja straff for dette, fordi kyrkja heldt på dødsånder som no kom etter dei og gjorde skade.

Dei gamle kyrkjeklokkene blei ført til forskjellige kyrkjer i Valdres, men let ikkje godt i desse. Det var fyrst då dei kom tilbake i den nye St. Thomaskyrkja som etter kvart skulle byggjast at klokkeklangen blei slik som den skulle. 

Gamle spelemenn i Valdres spelte slik dei meinte å hugsa at klokkene klang i gamle dagar, og deretter blei det laga mange «klukkelåtta» både for langeleik og hardingfele. 

Diktaren og kulturforkjemparen Anders Underdal byrja i mellomkrigstida ein kampanje for å gjenreise St. Thomaskyrkja. Heilt frå Underdal, som var fødd i 1880, var smågut hadde han høyrt sogene om denne kyrkja. Særleg var det kiminga av kyrkjeklokkene som gjekk igjen i mange av desse forteljingane. Underdal brukte mykje av si tid som omreisande skald og foredragshaldar til å agitera for at kyrkja måtte gjenreisast, og han samla òg inn pengar til dette formålet. Og alltid song han den kjenningssongen han hadde skrive, «Klokkune klang over Filefjell». Dessverre for Underdal adopterte Nasjonal Samling gjenreisinga av kyrkja som ei av sine kampsaker. Underdal, som hadde lete seg påverke av Quisling sin propagandaministar til å melde seg inn i NS som eit ledd i dette prosjektet, hadde etter krigen altså hamna i vanære, så då kyrkja blei gjenreist i 1971 var det andre enn han som fekk hovudæra for det.

St. Thomaskyrkja ligg i dag på Kyrkjestølen på Filefjell tett ved E16.

## Kjelder
* Norges Kirker: «St. Tomaskirken» på nettstaden til Norsk institutt for kulturminneforskning

## Bakgrunnsstoff
* Jahn Børe Jahnsen: *Sagn i Valdres* 
* St Thomaskirken  på visitfilefjell.no
* 
*
Windows 7

**Windows 7** er ei tidlegare utgåve av operativsystemet Microsoft Windows som kom på marknaden i 2009. Windows 7 erstatta Windows Vista og vart erstatta av Windows 8 i 2012. Frå og med 14. januar 2020 har ikkje Microsoft retta feil i Windows 7.

## Utviklinga
Blackcomb skulle eigentleg vere etterkomaren til Windows XP (Whistler). Store funksjonar var planlagde for Blackcomb, men ei mindre utgåve ved kodenamn «Longhorn» vart gjort kjend. Denne skulle koma i 2003 og Blackcomb-utviklinga var utsett. I 2003 hadde Longhorn teke over nokre av funksjonane som var planlagde for Blackcomb. Etter at det kom tre store virus for Windows i 2003, måtte Microsoft leggja om prioriteringa for utvikling og Longhorn vart sett på vent slik at Microsoft fekk tid til å laga nye oppdateringar til Windows XP og Windows Server 2003. Longhorn-utviklinga vart dessuten starta opp att frå botnen i august 2004 og soleis utsett igjen. Fleire funksjonar måtte kuttast ut.

## Maskinvarekrav
Microsoft spesifiserte minstekrava til maskinvare for Windows 7. Krava for 32-bitarsutgåva er ganske uendra, men krava for 64-bitersutgåva er høgare.

**Ekstra krav til å nytta somme funksjonar:**
* BitLocker krev Trusted Platform Module (TPM) 1.2 og ein minnepinne for å nytta BitLocker To Go
* Windows XP Mode krev enda ein GB med minne, enda 15 GB plass på platelageret og ein prosessor som kan i stand til maskinvarevirtualisering med Intel VT eller AMD-V aktivert.

## Sjå òg
* Microsoft Windows

## Kjeldetilvisingar

## Bakgrunnsstoff
* Windows 7-bloggen hjå MSDN (engelsk)
* Norsk (nynorsk) LIP (språkgrensesnittpakke)  for Windows 7
Rapping

**Rapping** er rytmisk snakking, gjerne på rim, som kan framførast saman med ein beat eller ein annan musikalsk bakgrunn som ofte kan lagast gjennom sampling, scratching og mixing. Teknikken er ein viktig del i hiphopmusikk og i slekt med diktforma spoken word.

Rapping blei fyrst kjend seint på 1970-talet. Røtene kan førast tilbake til *militant black poetry,* dikting knytt til rørsla for svarte rettar som særleg er knytt til 1960-talet, og til jamaicanske musikkformer som dub og reggae. Han var opphavleg ei stilisert taleform brukt av unge afroamerikanarar, og blei teken i bruk av MC-ar (*master of ceremonies*) ved gatefestar for å introdusera DJ-en (*disc jockey*) for publikum. Denne talen kunne framførast til bakgrunnsmusikk eller rytme. Teknikken utvikla seg vidare i danselokale og klubbar i USA på 1980-talet. Han kunne visa fram evnene til rapparen og fyra opp publikum.

Raptekstar kan vera improviserte eller skrivne før framføringa. Dei kan ofte ha provoserande innhald knytt til sex, vald, rasisme, kvinnehat og homofobi. Særleg såkalla *gangsta rap* vektlegg vald. Tekstane kan også ha politisk innhald.

Nokre av dei best kjende rapparane i 2000-åra er Jay-Z, 50 Cent, Dr. Dre, Snoop Dogg, Tupac og Eminem. I Noreg er Karpe Diem, Paperboys, Klovner i Kamp, Tungtvann, OnklP og Gatas Parlament kjende namn.

## Kjelder
Mariner 1

**Mariner 1** var den første romsonden i det amerikanske Mariner-programmet. Meininga var at romsonden skulle fly forbi Venus, men romsonden vart tapt alt rett etter oppskytinga. Tekniske problem forårsaka at radiokontakten mellom rakettrinnet og navigasjonsystemet på bakken vart broten, dermed tok ein feilprogrammert datamaskin i raketten over kontrollen og sende han ut av kontroll. Mariner 1-ferda varte berre i 4 minutt og 53 sekund, då han vart skoten ned av sikkerheitsgrunnar.
Mariner 2

**Mariner 2** var den andre romsonden i det amerikanske Mariner-programmet. Han vart skoten opp 27. august 1962, ein månad etter at Mariner 1 feila kort tid etter oppskyting. Mariner 2 vart den første romsonden som vitja ein annan planet enn jorda då han flaug forbi planeten Venus 14. desember 1962.
Mariner 5

**Mariner 5** var ein romsonde i det amerikanske Mariner-programmet. Han undersøkte overflata til planeten Venus. Han vart skoten opp 14. juni 1967.
Aker-konsernet

**Aker ASA** () er eit norsk industrikonsern som blei skipa i 2004. Det har namnet sitt frå Akers mekaniske verksted, som blei skipa i 1841 og nedlagt i 1982.

Aker ASA blei notert på Oslo Børs den 8. september 2004. Sidan børsnoteringa har Aker ASA-aksjen gitt ei gjennomsnittleg årleg avkasting på 29 prosent, inkludert utbytte. I 2011 var avkastinga 17,9 prosent i verdi, inkludert utbyttet på 10 kroner per aksje. Hovudaksjonæeren i Aker ASA er Kjell Inge Røkke, som gjennom selskapet TRG eig 68,2 prosent av aksjene. Dei andre aksjane har noko over 13 000 aksjonærar. 

## Selskap
Selskap i Aker-gruppa:
*Aker Drilling, eigardel 35,3 %
*Aker Floating Production
*Aker Solutions, eigardel 50,01 %
*Aker Biomarine, eigardel 50,4 %
*Aker Seafoods, eigardel 65 %
*Aker American Shipping, eigardel 53,4 %
*Aker Material Handling eigardel 100 %
*Aker Capital, eigardel 100 %

## Bakgrunnsstoff
*
Mariner 3

**Mariner 3** var den tredje romsonden i det amerikanske Mariner-programmet. Han vart skoten opp 5. november 1964 med planeten Mars som mål. Sonden gjekk tapt då den vernande skjermen rundt ikkje opna seg skikkeleg og batteriet ikkje fekk nok straum frå solcellepanela. Mariner 3 går no i staden i bane rundt sola. Tre veker etter oppsytinga av Mariner 3 vart Mariner 4 skoten opp og flaug vellykka forbi Mars.
Mariner 4

**Mariner 4** var den fjerde romsondeen i det amerikanske Mariner-programmet. Han vart skoten opp 28. november 1964 på veg til planeten Mars, der Mariner 3 aldri rakk fram. Mariner 4 sende 28 utydelege bilete av marsoverflata. Det kunne ta ein heil dag å overføre eit einaste bilete tilbake til jorda. 5,2 millionar bits vart sende tilbake til jorda frå romsonden. Kommunikasjonen opphøyrde den [1. desember 1967.

## Konklusjon
Bilete av krater og målingar av den tynne atmosfæren, tyda på ein inaktiv planet der lite tyda på intelligent liv. Det var mange mytar om at Mars-buarar fanst, men Mariner 4 konkluderte med at eventuelt liv ville bestå av enklare, mindre livsformar. Atmosfærisk trykk vart målt til mellom 4,1 til 7,0 millibar (410 til 700 pascal). Temperaturen vart estimert til rundt -100 grader Celsius og noko magnetfelt rundt planeten vart ikkje registrert.


Mars (Mariner 4).jpg | Det første nærbiletet av Mars nokosinne, tatt 5. juli 1965.
Mars m04 11e.jpg | Foto som viser krater frå meteorittar.
M04 12.jpg | Mosaikk av bilete 1 og 2. Atmosfæren er synleg.
M04 1112.jpg | Mosaikk av bilete 11 og 12.


## Bakgrunnsstoff
* ''Nssdc Mariner 4 page'' 
* ''Mariner 4 Mission Profile''  by NASA's Solar System Exploration
* ''To Mars- The Odyssey of Mariner IV - Jan 1965'' (PDF)
* ''Processed images and mosaics from the ''Mariner 4'' mission to Mars'' 
* Mariner 4-sida til Ted Stryk
Mariner 8

**Mariner 8** var ein romsonde i det amerikanske Mariner-programmet. Romsonden var meint å senda bilete og data frå Mars, men kom aldri så langt. Ferda enda etter seks minutt då det øvste trinnet av Atlas-Centaur-bereraketten byrja å spinna ute av kontroll og kvelte brenselmotoren og sende dermed Mariner 8 i Atlanterhavet 560 kilometer nord for Puerto Rico.

## Kjelder
Mariner 10

**Mariner 10** var den siste romsonden i det amerikanske Mariner-programmet. Han vart skoten opp 3. november 1973 og flaug forbi både planeten Merkur og planeten Venus. Mariner 10 var den første romsonden som brukte ein planet sitt gravitasjonsfelt for å endre fart og lengderetning.

## Målsetjingar

Måla med romsonden var å undersøke atmosfæren og overflata til Merkur og Venus. Sekundære mål var å få erfaring med ei dobbel gravitasjonsslyngje, der sonden skulle nytte tyngdekrafta frå dei to planetane til å endre fart og retning. Mariner 10 vart den første romsonden til å nytte denne metoden som seinare vart nytta av Voyager 1, Cassini-Huygens og av romsonden Ulysses.

## Romferda

 
Mariner 10 vart skoten opp 3. november 1973, omtrent to år etter Mariner 9. Ved dei første vekene etter oppskytinga vart kameraet i romsonden testa ved å returnere fem mosaikkbilete av jorda, og seks av månen. Månen sin nordpol vart òg ytterlegare fotografert der tidlegare biletdekking var dårleg. 

Mariner 10 passerte planeten Venus den 5. februar 1974 og var 5 768 kilometer ifrå på det næraste. Med ultrafiolette kamerae var det mogleg å sjå skylag som knapt var synleg i vanleg lys. Ein har tidlegare kunna sjå desse skylaga frå jorda med ultrafiolette kamera, men detaljane sett frå Mariner 10 overraska mange.

Etterpå gjorde Mariner 10 tre forbiflygingar av planeten Merkur. Den første forbiflyginga hende den 29. mars 1974, den andre forbiflyginga 21. september same året, og den tredje og siste forbiflyginga gjekk føre seg den 16. mars 1975. Romsonden Mariner 10 kartla 40 % av overflata til Merkur og oppdaga ein tynn atmosfære og eit magnetfelt.

Undersøkinga vart avslutta den 24. mars 1975, då romsonden gjekk tom for drivstoff. Romsonden går no i bane rundt sola, men elektronikken om bord er nok mest truleg skada av stråling frå sola.

## Bakgrunnsstoff
* ''The Voyage of Mariner 10: Mission to Venus and Mercury'' (NASA SP-424) 1978 (PDF-utgåve)
* '''Mariner 10', NASA's 1973-75 Venus/Mercury Mission'' 
* ''Mariner 10 image archive''
Savoie

:*For departementet med same namn, sjå [[departementet Savoie]]*

**Savoie** (italiensk: *Savoia*, tysk: *Savoyen*, engelsk: *Savoy*) var ein historisk region i dei vestre delane av Alpane, mellom Genfersjøen, Rhône og Mont-Cenis.

Området var lenge eit stridseple mellom Frankrike og Italia, eller snarare dei ulike italienske statane som hadde hand om området, og ikkje minst huset Savoie. Fyrst i 1860 tilfall øvre Savoie, saman med Nice, Frankrike, men Aostadalen, som hovudsakleg er ein franskspråkleg dal, vart italiensk.

## Sjå òg
* Departementet Savoie
* Huset Savoie
* Hertugdømet Savoie