open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Holøydalen kyrkje

**Holøydalen kyrkje** er ei lafta langkyrkje frå 1908 i Tolga kommune i Innlandet. Det har vore kyrkjegard på staden sidan 1892. Målaren Søren Steen Johnsen har dekorert kyrkja innvendig.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* 
* 
* Tolga kyrkjelege fellesråd 
*
Hanestad kyrkje

**Hanestad kyrkje** er ei lafta langkyrkje i Rendalen kommune i Innlandet. Kyrkja vart teikna av Carl Berner omkring 1919–20, oppført av byggmeister Kristoffer Brændhagen og innvigd i 1926. Mykje av inventaret vart utforma av arkitekten, som òg var ein framståande møbeldesignar.

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* 
* 
* Rendalen kommune  om kyrkjene i kommunen
*
Ytre Rendal kyrkje

**Ytre Rendal kyrkje** er ei lafta krosskyrkje ved Otnes i Rendalen kommune i Innlandet. Ho er soknekyrkje i Ytre Rendal sokn i Den norske kyrkja.

Kyrkja vart måla kvit ved ei restaurering i 1878, men fekk att raudfargen i 1930.

Jacob Breda Bull er gravlagd saman med kona si ved Ytre Rendal kyrkje i ein haug med eit stort minnesmerke.

## Litteratur
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Rendalen kommune  om kyrkjene i kommunen
*
Øvre Rendal kyrkje

**Øvre Rendal kyrkje** er ei lafta krosskyrkje ved Bergset i Rendalen kommune i Innlandet fylke. Kyrkja stod ferdig i 1759, men vart ikkje innvigd før i 1761.

Jacob Breda Bull voks opp på prestegarden i nærleiken, der det no er museum for han.

## Litteratur
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Rendalen kommune  om kyrkjene i kommunen
*
Vingelen kyrkje

**Vingelen kyrkje** er ei lafta langkyrkje frå 1880 i Tolga kommune i Innlandet.

Det har vore kyrkje i Vingelen sidan mellomalderen, og dagens kyrkje er den tredje i rekkja. Ragnvald Einbu dekorerte kyrkja innvendig i 1926.

På veggen i koret heng ein modell av den førre kyrkja. I *Vingelen kirke- og skolemuseum*, like attmed kyrkja, er ei rekke gjenstandar frå dei tidlegare kyrkjene stilt ut.


Fil:Vingelen kirke - 7. sept.- 2013.jpg|Sett frå kyrkjegarden på austsida.
Fil:Vingelen kirke T118 01 0028.jpg|Interiør
Fil:Modell av den gamle Trefoldighetskirka i Vingelen ( 1653 - 1882 ).jpg|Denne modellen av den tidlegare kyrkja finn ein i *Vingelen kirke- og skolemuseum*.


## Kjelder
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Tolga kyrkjelege fellesråd 
*
Hodalen kyrkje

**Hodalen kyrkje** er ei lafta langkyrkje frå 1934 i Tolga kommune i Innlandet.

Det har vore kyrkjegard på staden sidan 1899, og aust for kyrkja står eit lite bygg som opphavleg vart nytta i samband med gravferder.

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* 
* 
* Tolga kyrkjelege fellesråd
*
Tylldalen kyrkje

**Tylldalen kyrkje** er ei lafta langkyrkje frå 1736 i Tynset kommune i Innlandet fylke. Dette er den sjette kyrkja i Tylldalen, der det har vore kyrkje sidan mellomalderen.

Veggene og taket i kyrkja er dekorert med rankemåleri. Byggverket er i tømmer og har 240 plassar. Bygget blei reist av Karl Brandvold og sonen Arne. Dei to bygde også dei no nedrivne kyrkjene på Tynset og i Alvdal. Tømmerveggane fekk grov bordkleding utvendig i 1756. Innvendig er tømmerveggar og himling fullstendig dekt av måla dekorasjonar. Mellom anna rosemåling, Christian 6.s monogram og lidingshistoria framstilt av Jens Rasmussen Sandberg. Dekorasjonane var lenge tildekka, men blei avdekka av Domenico Erdmann og Ola Seter. Alvdal og Kvikne kyrkjer har liknande dekorasjonar og truleg står same lokale kunstnar bak. Altertavlene er barokke og tradisjonelle for den tida. Eit opphaveleg korskille blei fjerna i 1785.


Tylldalen kirke - interiør.jpg|Kyrkjesal
Tylldal kirke alter.jpg|Altar
Tylldalen kirke - Kristian VIs monogram.jpg|Kongemonogram i taket
Hellig Olav fra Tylldalen Kirke.jpg|Olav den hellige frå Tylldalen (på Nationalmuseet i København)


## Kjelder
* 
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Tynset kyrkjelege fellesråd 
* 3D-framsyning av kyrkja  hos fellesrådet
* Tynset kommune 
*
Brydalen kyrkje

**Brydalen kyrkje** er ei lafta langkyrkje i Tynset kommune i Innlandet fylke. Kyrkja vart oppført i 1883 og innvigd som skolekapell i 1884.

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* Kyrkja.no om Brydalen og kyrkja der
* 3D-framsyning av kyrkja  hos fellesrådet
*
Kvikne kyrkje i Tynset

**Kvikne kyrkje** er ei lafta krosskyrkje frå 1654 i det som før var Kvikne kommune, men som frå 1966 er ein del av Tynset kommune i Innlandet fylke. I byrjinga hang klokkene i tårnet, men i 1768 vart dei overførte til ei klokkestove ved våpenhuset i vest. Sakristiet er frå 1773.

Veggene i kyrkja vart utsmykka med rankedekorasjonar i 1730-åra. Galleribrystingane har bilete av Jesus og disiplane.

Bjørnstjerne Bjørnson vart fødd på Bjørgan prestegard i Kvikne i den tida far hans var prest i Kvikne.


Kvikne kirke Tynset altar.jpg|Altartavle
Kvikne kyrka prediksstol.jpg|Preikestol
Kvikne kirke - kongemonogram.jpg|Kongemonogram for Kristian VI
Kvikne kyrka krucifix.jpg|Krusifiks
Kvikne kyrka tynset tvärskepp.jpg|Galleribrystning i tverrskipet
Kvikne kyrka tynset bänkdetalj.jpg|Benkevange


## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* 
* 
* Kvikne.no om kyrkja
* Kart og 3D-framsyning  hos fellesrådet
*
Egnund kapell

**Egnund kapell** er ei lafta langkyrkje frå 1975 i Folldal kommune i Innlandet. Det har vore gravplass på staden sidan 1922.

## Bakgrunnsstoff
* 
* Folldal kyrkjelege fellesråd 
*
Atar

**Adar** eller **atar** (avestisk *ātar*, pahlavi *atash, atesh, adur*) er omgrep for eld i parsismen. Eld er heilag, og står for reinskap, livskraft og Guds nærvær. Adargan er ei parsarhøgtid til ære for elden.

## Kjelder

*GLOSSARY and Standardized spelling of Zoroastrian terms, avesta.org
*Zoroastrianism, hinduwebsite.com
*Adar (Sacred Fire) , symboldictionary.net
Khazarar

**Khazarar**  eller **khasarar** var ei halvnomadisk tyrkisk folkegruppe frå Sentral-Asia som herska over eit større rike frå 600- til 900-talet. På høgda av si makt kontrollerte dei store delar av det som i dag er det sørlege Russland, Vest-Kasakhstan, Aust-Ukraina og store delar av Kaukasus (medrekna Dagestan, Aserbajdsjan,  Georgia) og Krim-halvøya.

Khazarriket hadde ei viktig rolle som handelsveg mellom Europa og Asia, og var bufferstat mellom det kristne bysantinske riket og det muslimske omajaderiket. I Khazarriket budde mange jødar, og på 700-talet konverterte khazarherskaren Bulan og fleire adelsfolk til jødedommen. Elles var befolkninga kristen eller muslimsk, medan den opphavleg stammereligionen deira seinare er blitt kjend som tengriisme.

## Kjelder

*Mendelsohn, Oskar. «Khazarer» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Henta 24. november 2013.


**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Khazars|Khazars]]» frå ,  den 24. november 2013.*
Folldal kyrkje

**Folldal kyrkje** er ei lafta langkyrkje frå 1882 i Folldal kommune i Innlandet. Kyrkja var raud frå 1939 til 1975.

Ragnvald Einbu måla kyrkja innvendig i 1924.

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* Folldal kyrkjelege fellesråd 
*
Avaldsnes idrettslag

**Avaldsnes Idrettslag** (skipa 16. juni 1937) er eit idrettslag frå Avaldsnes på Karmøy. Medlemstalet per 31. desember 2012 var 818. Klubben held til ved Avaldsnes Idrettssenter, og spelar heimekampane på «Skeie», også kalla «Nye bana».

Idrettsanlegget på Skeie, som ligg 1 km vest for riksveg 47 ved Avaldsnes sentrum, inneheld følgjande: to store grasbaner, éi stor kunstgrasbane med flomlys, to grasløkker (fire 7'ar-baner), éi grusløkke med flaumlys, to klubbhus, éin ballbinge og éin sandvolleyballbane.

AIL har både fotball- og handballavdeling, samt ei avdeling for born; Idrettsskolen, og ei avdeling for ski/trim. Idrettsskolen har 200 born i alderen 5-10 år, medan ski/trim har tre aktive utøvarar i langrenn (Einar Vikingstad, med fleire VM-gull i klassen over 50 år) og 40 aktive i trimgrupper.

## Fotball
Fotballavdelinga har i sesongen 2013 24 lag, med totalt ca. 250 aktive spelarar, trenarar og leiarar og med damenes elitelag som flaggskip.

### Damer Elite
Elitelaget spelar i Toppserien f.o.m. sesongen 2013 etter å ha rykka opp med ein klår siger i 1. divisjon i 2012. Dei er det første laget frå Karmøy som har spela i den øvste divisjonen. I 2013 vart laget nummer 4 i Toppserien og tok seg heilt fram til cupfinalen, der dei tapte mot Stabæk.

Cecilie Pedersen er den mest kjende spelaren på laget og har fleire landskampar på A-landslaget, inkludert EM i Finland i 2009. I tillegg har laget etter opprykket i 2012-sesongen henta fleire gode utanlandske spelarar, deriblant tre brasilianske landslagsspelarar, med eit mål om å etablere seg i Toppserien.

#### Spelarstall
Endra 17. august 2020

 

 
 

### Menn
A-laget spelar i 4. divisjon etter å ha rykka ned frå 3. divisjon i 2012. Før dette hadde laget spela i 3. divisjon frå 2005 til 2010, og i 4. divisjon sesongen 2011.

## Handball
Handballavdelinga, som held til i Håvikhallen på Håvik, har 22 lag med ca. 300 aktive spelarar, leiarar og trenarar.

## Kjende utøvarar
*Cecilie Pedersen, fotball
*Rosana dos Santos Augusto Rosana

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Avaldsnes Idrettslag|Avaldsnes IL]]» frå , den 24. november 2013.
** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
*Nettstaden til Avaldsnes idrettslag
Nikolaj K. Kruglov

**Nikolaj Konstantinovitsj Kruglov** (russisk: Николай Константинович Круглов) () er ein sovjet-russisk, tidlegare skiskyttar frå landsbyen Krasnyj Mys i Nizjegorod oblast, som representerte Sovjetunionen. Han vart verdsmeister på 10 km i 1975 og olympisk meister på 20 km året etter. Mellom 1974 og 1977 vann han to VM-gull og eitt OL-gull med sovjetiske stafettlag. Han er far til skiskyttaren Nikolaj N. Kruglov.

## Aktiv
Kruglov deltok i sitt fyrste verdsmeisterskap i 1974. Etter å ha vorte beste sovjet-løpar på 10 km, fekk han æra av å gå Sovjetunionen inn til gullmedalje i 4 x 7,5 km stafett. Året etter vart han verdsmeister på 10 km i italienske Antholz, og kom på sølvplass i dei to andre VM-øvingane. Under Vinter-OL 1976 i Innsbruck vann han 20-kilometeren, og gjekk tredje etappen på Sovjetunionen sitt stafettlag som vann framom Finland og DDR.

Kruglov fekk sølvmedaljen på 10 km under VM i skiskyting 1977 på Vingrom, slått einast av landsmannen Aleksandr Tikhonov. Seinare i meisterskapen gjekk Kruglov inn til sitt tredje internasjonale stafett-gull. To år etterpå tok Kruglov under VM i 1979 sin tiande og siste VM- og OL-medalje då Sovjetunionen fekk bronsen i stafetten. Alle dei fem stafettmedaljane sine tok han på lag med Aleksandr Tikhonov.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap
*VM i skiskyting 1974 i Minsk: Gullmedalje i stafett, nr 6 på 10 km
*VM i skiskyting 1975 i Antholz: Gullmedalje på 10 km, sølvmedalje både på 20 km og i stafett
*Vinter-OL 1976 i Innsbruck: Gullmedalje både på 20 km og i stafett
*VM i skiskyting 1976 i Antholz: Bronsemedalje på 10 km
*VM i skiskyting 1977 i Vingrom: Gullmedalje i stafett og sølvmedalje på 10 km
*VM i skiskyting 1978 i Hochfilzen: Nr 5 på 20 km 
*VM i skiskyting 1979 i Ruhpolding: Bronsemedalje i stafett, nr 14 på 10 km

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nikolaj K. Kruglov|Nikolaj K. Kruglov]]» frå ,  den 25. november 2013.*
Dombås kyrkje

**Dombås kyrkje** er ei krosskyrkje frå 1939 i Dovre kommune i Innlandet fylke. Kyrkja er oppført i sparagmitt frå Jondalen, frå eit steinbrot som vart opna kort tid i førevegen. Ho er teikna av Magnus Poulsson.

## Brann i 2020

Kyrkja blei setje eld på natt til 20. februar 2020 og fekk skadar til ein verdi av rundt 20 millionar kroner.

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* 
* 

## Fotnotar
Dovre kyrkje

**Dovre kyrkje** er ei lafta krosskyrkje i Dovre kommune i Innlandet fylke. Kyrkja vart oppført og teken i bruk i 1736, men innvigd fyrst den 21. februar 1740. I 1840–41 fekk tårnet si noverande form, og kyrkja vart kledd med skiferplater.

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* 
*
Total krigføring

**Total krigføring** eller **total krig** viser til krigføring der ein av partane tek i bruk alle moglege middel. Ei slik krigføring kan medføra eit mindre skarpt skilje mellom sivile og stridande, og sivile kan også vera eit større mål for krigføringa enn i anna krigføring. 

Omgrepet «total krig» blei introdusert av den tyske generalen Erich Ludendorff, men er blant mange blitt ført tilbake til krigsteoretikaren Karl von Clausewitz som omalte «absolutt krig». Under andre verdskrigen blei omgrepet brukt av den tyske propandaministeren Joseph Goebbels.

General Curtis LeMay frå USA la i 1949 fram eit oppdatert syn på total krig etter utviklinga av atomvåpen. Med eit atomarsenal ville total krigføring frå ei atommakt medføra «drapet på ein nasjon». To atommakter ville då eventuelt kunna utsletta kvarandre. Sjå terrorbalanse.

## Kjelder

*«total krig», denstoredanske.dk. Henta 25. november 2013.
Helgesen, Jan E. Krig: krigens rett (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Henta 25. november 2013.
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Total war|Total war]]» frå ,  den 25. november 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
***
Fotograf Engvig

**Fotograf Engvig A/S** er eit fotograffirma i  Kristiansund. Det vart skipa i 1875 av Johan Konrad Engvig.
Garba

**Garba** (gujaratiskrift ગરબા) er ein folkedans frå Gujarat vest i India. Dansen har namn etter *garbhadip*, der 'garbha' tyder 'krukke' eller 'livmor' og *dip* tyder 'lys'. Ei rund krukke med eit levande lys inni seg er tradisjonelt ein del av dansen. Tradisjonelt dansa ein garba ved kveldstid under høgtida navaratri ('ni netter').
Garba er blitt eit populært kjennemerke for gujaratikultur, og blir dansa fleire stader i India og resten av verda.

Garba er tradisjonelt ein ringdans for kvinner til ære for gudinna Amba (Durga), og er særleg knytt til hinduhøgtida navaratri. Gudinna er symbolisert av garbakrukka, eit bilde eller ein skulptur i midten av ringen. Ved nokre høve held dansarane krukka på hovudet. Ei garbakrukke kan ha hol i sidene slik at lyset slepp ut. Ho kan elles vera måla i ein sterk farge, typisk kvit og raud, og pynta med blanke ting som speglar, perler, gullpynt eller zaritråd.

Deltakarane i dansen er typisk kledd i fargesterke klede som tradisjonell gudjaratisk læhnga tsjoli. Dei klappar rytmisk til dansen. 
Ein songar og trommar og eventuelt fleire musikarar akkompagnerer.

Garba er blitt påverka av fleire andre dansetypar, og blir i dag også dansa av menn. Han kan også dansast til andre høgtider og feiringar enn navaratri, som ved bryllaup.

Ein garbavariant er *ras garba*, også kalla *[[dandiya]] [ras]*, som blir dansa med stikker i hendene.

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder

*
*
*
*
Nord-Sel kyrkje

**Nord-Sel kyrkje** er ei lafta langkyrkje i Sel kommune i Innlandet
.

Altartavla er overført frå ei tidlegare kyrkje som stod på garden Romundgard i nærleiken av dagens kyrkje.

På kyrkjegarden er 31 *Commonwealth War Graves*, graver for allierte soldatar som fall i andre verdskrigen.

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* 
* Nord-Sel kyrkjelyd
*
Pave Siricius

Pave **Siricius** () sat som pave frå desember 384 til han døydde i 399.

Ifølgje *[[Liber Pontificalis]]* var han son av ein Tiburtius frå Roma. Som ung gut gjekk han i kyrkjeteneste, først som lektor og deretter som diakon. 

Etter av pave Damasus I døydde i 384 stilte motpave Ursinus opp som kandidat, men Siricius blei enstemmig vald. Dette blei stadfesta av keisar Valentinian II av Romarriket den 25. februar 385. Det var tydelig at keiseren var nøgd med valet. Han bidrog med middel til å restaurera Paulusbasilikaen (*San Paolo fuori le Mura*, 'Sankt Paulus utanfor murane') i Roma. Siricius konsekrerte den nye kyrkja i 390; det står ein moderne søyle utanfor nordre søylehall til minne om dette. 

Dekretalar – direktiv i disiplinære spørsmål – til Siricius er dei eldste som er bevart. Medan referansar til tidlegare dekretalar tyder på at dei var i ein broderleg tone, er dekretaliane til Siricius i ein autoritativ kansellistil som minnar om keisarlege edikt. Dei fekk automatisk status som lover.

Siricius bekrefta at arianarar som blei gjenopptekne i den katolske kyrkja ikkje skulle døypast på nytt. Han slo også fast at ein berre i særskilde høve skulle døypa på andre tidspunkt enn påske og pinse, noe som var ein gammal skikk. Han utstedte også reglar for sølibat, aldersgrense for kandidatar til ordinasjon og for botsdisiplinen. 

Det var under pontifikatet til Siricius at keisar Theodosius den store forbaud alle heidenske ofringar. Medan kristendommen allereie var blitt statsreligion i Romarriket, blei han no den einaste lovlege.

Siricius døydde i Roma den 26. november 399. Han blei gravlagd i basilikaen San Silvestro nær Priscilla-katakomben. Dødsdatoen er minnedagen hans som helgen. Paven blei æra som helgen kort tid etter at han var død, men var ikkje med i dei offisielle helgenlistene, truleg grunna kritikk frå kyrkjefaren Hieronymus og Paulinus av Nola. Først i 1748 blei han føydd til listene av pave Benedikt XIV, som hadde skrive ei avhandling om han. 

## Kjelder
*«Den hellige pave Siricius ( -399)», katolsk.no

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Siricius|Siricius]]» frå ,  den 26. november 2013.*  
 

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pope Siricius|Pope Siricius]]» frå ,  den 26. november 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene: 
***  "[https://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_(1913)/Pope_St._Siricius Pope St. Siricius]". *Catholic Encyclopedia*. New York: Robert Appleton Company. 1913.*
Hindustanimusikk

**Hindustanimusikk** er den eine hovudforma av klassisk indisk musikk. Ho høyrer heime i Nord-India, Pakistan og Bangladesh og til ein viss grad Nepal og Afghanistan, typisk blant folk som talar indoariske språk. Den andre hovudforma er karnatisk musikk, og er vanleg i det dravidiske språkområdet. Musikktypane har felles utgangspunkt, men skilde lag då dei nordlege delane av Sør-Asia blei erobra av muslimar frå 1200-talet og hindustanimusikk tok opp i seg element frå persisk og arabisk musikk. Begge musikktypane byggjer på ragaer og talarytmar, og legg stor vekt på improvisasjon. 

Dei vanlegaste instrumenta i hindustanimusikk er strengeinsturmenta sitar, sarod, sarangi og tamboura, blåseinstrumentet shehnai og trommesettet tabla. Hindustanisong har ofte eit religiøst innhald, både hinduisk og muslimsk. Tradisjonelt framfører utøvarar av musikken ofte musikk knytt til begge religionane.

Ravi Shankar, Ali Akbar Khan og Bismillah Khan er kjende moderne hindustanimusikkutøvarar.

## Kjelder

*«Hindustani music»  (2011). *Encyclopædia Britannica*. Encyclopædia Britannica Ultimate Reference Suite.  Chicago: Encyclopædia Britannica.
Håvard Rem

**Håvard Rem** () er ein norsk forfattar og lyrikar, busett i Oslo. Han er far til musikaren Simen Rem, universitetslektoren Dina Munthe-Kaas Rem og forfattaren Oliver Lovrenski.

Han debuterte allereie som 18-åring med *Kall på heltene* i 1977, og har så langt gjeve ut elleve diktsamlingar. Han har skrive ei rekkje biografiar, mellom anna om Bjarte Baasland, Erik Mykland, Aril Edvardsen, Tor Erling Staff og Hank von Helvete. Han har gjendikta Bob Dylan og Leonard Cohen, og har skrive eigne songtekstar for bruk av artistar og band som a-ha, Morten Harket, Kaizers Orchestra, Vamp, Jørn Hoel, Silje Nergaard og Ørkenkjøtt.

Saman med eldstesonen Simen utgjer han duoen REM & REM.
Klassisk indisk musikk

**Klassisk indisk musikk** viser til sørasiatiske musikktradisjonar som byggjer på ragaer og musikkreglane skildra i verk frå oldtida og mellomalderen. Dei to klassiske hovudtradisjonane er karnatisk musikk frå Sør-India og hindustanimusikk frå Nord-India, Pakistan, Bangladesh og til ein viss grad Nepal og Afghanistan.

Av klassiske musikkverk kan nemnast *[[Natyasjastra]]* frå ein gong mellom 200-talet f.Kr og 200-talet e.Kr., som la grunnlaget for indisk musikk, dans og drama,
*Brihaddeśi* frå om lag 700-talet, det eldste verket som definerer ragaer.

## Kjelder

*«Classical Music», *The Oxford Encyclopaedia of the Music of India* oxfordreference.com
*«Brihaddeśi», *The Oxford Encyclopaedia of the Music of India*, oxfordreference.com
Vladimir Melanjin

**Vladimir Mikhailovitsj Melanjin** () var ein sovjet-russisk skiskyttar frå Balyik i Kirov oblast i Russland. Han vart verdsmeister i skiskyting i 1959, 1962 og 1963, samt olympisk meister for Sovjetunionen i 1964 i Innsbruck.

## Aktiv
Melanjin vart den andre verdmeisteren i skiskyting då han i Courmayeur i 1959 vann den einaste øvinga i meisterskapen. Året etter vart han nummer fire dei olympiske leikane i Squaw Valley. Både i 1962 og 1963 vart han verdsmeister, begge gongane framom finske Antti Tyrväinen. 1963-meisterskapen gjekk elles i Seefeld i Austerrike, der Melanjin året etter var tilbake og vann ein suveren gullmedalje under dei olympiske vinterleikane 1964. Han trefte då på alle 20 skota og slo landsmannen, sølvvinnaren Aleksandr Privalov med over tre minuttar, nordmannen Olav Jordet tok bronsen. I 1965 var Melanjin sjølvskriven på Sovjetunionen sitt firemannslag til den fyrste stafetten i eit VM i skiskyting. Saman med Valentin Psjenitsyn, Aleksandr Privalov og Nikolaj Puzanov kom han på bronseplass; Noreg vann stafett-tevlinga framom Sverige.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap
*VM i skiskyting 1959 i Courmayeur: Gullmedalje på 20 km
*Vinter-OL 1960 i Squaw Valley: Nr 4 på 20 km
*VM i skiskyting 1962 i Tavastehus: Gullmedalje på 20 km
*VM i skiskyting 1963 i Seefeld: Gullmedalje på 20 km
*Vinter-OL 1964 i Innsbruck: Gullmedalje på 20 km
*VM i skiskyting 1965 på Elverum: Nr 7 på 20 km, bronsemedalje i stafett
*VM i skiskyting 1966 i Garmisch-Partenkirchen: Nr 4 i stafett

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar
Peder Tonning

**Peder Tonning** () var ein norsk postmeister, tollar og stortingsmann frå Stryn, busett på Steinvågnes i Borgund og Ålesund.

## Liv og gjerning
Tonning var son til ein handelsmann og proprietær i Stryn i Nordfjord. Han fekk arbeid som postmeister i Borgund på Sunnmøre, der han i krigsåra 1807-1814 var divisjonssjef for dei lokale styrkane i prestegjeldet. I 1812 byrja han som postmeister i nyoppretta stilling i ladestaden Ålesund. Frå 1832 var han i tillegg til postmeister også leiar av tollkontoret i byen. Han var i over to tiår medlem av forlikskommisjonen i heradet.

Tonning vart sommaren 1814 vald til fyrsterepresentant for Romsdals Amt til Stortinget. Både til tingsamlinga 1818 og til Stortinget 1821-22 var han fyrste varamann til tinget, og møtte i 1821 frå den 20. mars og i 1822 frå den 28. september. I 1821 var han medlem av sju stortingskomitear, mellom andre om hummarfisket, om korntoll og om tollbud i Stavanger. Tonning var i 1823 med i stortings-deputasjonen som i 1823 reiste til Stockholm. Han var på ny stortingsmann i 1830, medlem av tollkomiteen og komiteen om skattlegginga i kjøpstadene.

I 1837 vart Tonning den fyrste ordføraren i Borgund herad. To år seinare døydde han. Han var farfar til Peder Elibert Tonning.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*
Eolisk landform

**Eoliske landformer** er landskapstrekk som anten er skapt av den eroderande eller byggande effekten til vind. Denne prosessen skjer ikkje berre på jorda, men er òg observert på andre planetar, som Mars.

## Terminologi
Ordet kjem frå Æolus, den greske vindguden, og sonen til Helen og nymfa Orseis, og bror til Dorus, Xuthus og Amfiktyon.

## Mekanisme

I eoliske prosessar transporterer og avset vinden sedimentpartiklar. Eoliske landskapsformer oppstår i område der vinden er hovudårsaka til erosjon. Partiklane som vert avsette har storleik som sand, silt og leire. Partiklane vert innblanda i lufta i ein av fire prosessar. Kryping skjer når partiklane rullar eller glir langs overflata. Løfting skjer når ein partikler stig opp frå overflata på grunn av Bernoullieffekten. Om luftstraumen er turbulent vil større partiklar verte transportert i ein prosess kalla saltasjon. Støyttransport skjer når ein partikkel i rørsle treff ein annan partikkel, slik at den andre partikkelen flyttar seg.

### Erosjonslandformer
Vinderoderte landformer vert sjeldan bevarte på jordoverflata utanom i tørre regionar. Andre stader vil vatn på overflata vaske bort dei eoliske landformene. Det finst fleire typar landformer som er tilknytte erosjon: ventifaktar, yardangar og tørre innsjøar. 

## Sjå òg

*Barchan
*Blowout
*Desert pavement
*Sanddyne
*Erg
*Løss
*Médanos
*Playa
*Sandås

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aeolian landform|Aeolian landform]]» frå ,  den 26. november 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Erosjonssyklus

Ein **erosjonssyklus** er heving og seinare nedsliting av eit fjellområde til eit sletteland (peneplan) i høgd med havet. Viss landflata blir heva att, byrjar ein ny syklus. Teorien om syklisk erosjon vart utvikla av William Morris Davis i 1889, som skilde mellom eit ungt, mode og gammalt stadium i landskapsutviklinga.

## Kjelder
*Erosjonssyklus. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 21. november 2013 frå http://snl.no/erosjonssyklus.
Fluviomarin

**Fluviomarin** (frå latinsk for «elv») er eit omgrep i geologi nytta om avleiringar avsett der ei elv renn ut i havet.

## Kjelder
*Fluviomarin: geologi. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 21. november 2013 frå http://snl.no/fluviomarin%2Fgeologi.
Solifluksjon

**Solifluksjon**, **jordsig** eller **jordflyting** er ei langsam gliding av finkorna jordartar på hellande marker, særleg i høgfjells- og polarstrok. Kvar gong jorda tinar etter frost, vil ho vere vassmetta og sige litt nedover med tyngdekrafta. I skråningar med solifluksjon blir jordlaget ofte liggjande i karakteristiske valkar eller tungeformer avgrensa av ein markert front nedst. Viss jorda er steinrik, kan stein- og finmateriale skilje seg frå kvarandre i parallelle striper nedover hellinga, ei slags strukturmark.

## Kjelder
*Solifluksjon. (2009, 22. juli). I Store norske leksikon. Henta 21. november 2013 frå http://snl.no/solifluksjon.
Khol

**Khol** (, ), også kjend som **mrdanga** eller **mridanga**(, forskjellig frå sørindisk mridangam) er ei keramisk tosida tromme brukt i nordlege og austlege India, særleg Bengal, Assam, Manipur og Orissa. Ein speler på henne med handflata og fingrane på begge hender. Ho blir brukt som akkompagnement til religiøs musikk (*[[bhajan]]* og *[[kirtan]]*), til dansen *[[gaudiya nritya]]* og til folkemusikk.

Korpuset eller kroppen til tromma er laga av leire, medan trommeskinna tradisjonelt er av tre lag lêr. Ein lager ein sirkel i midten av skinnet av rissmørning, lim og jern. I moderne tid finst også trommer med kropp av glasfiber og syntetiske trommeskinn. Tradisjonelle trommer har reimer mellom dei to trommeskinna og ei lengre reim som ein kan bera tromma med.

Den assamesiske helgenen Sankardev skal ha brukt khol. Tromma blir elles brukt til ulike songar, som kirtanar av dei bengalske diktarane Chandidas, Govindadasa og Gyanadas. Ein bruker henne også til den bengalske dansen *[[gaudiya nritya]]*.

Khol er hovudtromma brukt til bhajan- og kirtansynging av International Society for Krishna Consciousness (ISKCON, «Hare Krishna-rørsla») og Gaudiya Vaishnava.

Tromma blir sagt å vera ei lekamleggjering av guden Balarama, broren til Krisjna.

## Sjå òg
*Mridangam
*Tabla
*Thavil
*Karatalas
*Maddale
*Dholak

## Kjelder

* «Khol», *The Oxford Encyclopaedia of the Music of India*
*Mridanga Drum - Tilak, krishnastore.co.uk


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Khol|Khol]]» frå ,  den 26. november 2013.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Mridanganet.blogspot.com
Smegma

**Smegma**, frå det greske ordet σμήγμα, *sebum*, og på norsk *kukost* og/eller *flensost* er ei blanding av avskala, epiteliale celler, transsudate hudoljer, og fukt, som kan samlast opp under forhuda hos hannar og i vulva hos hoer. Den har ei sterk og karakteristisk lukt. Smegma kan som regel unngåast ved hjelp av god hygiene.

## Kjelde


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Smegma|Smegma]]» frå ,  den 27. november 2013.*
Frostforvitring

**Frostforvitring** er mekanisk forvitring der vatn trengjer inn i sprekkar i berggrunnen og sprenger han i stykke ved frysing. Frostsprenginga kjem av at vatnet utvidar seg 9 % når det går over frå flytande til fast form. Frostsprenginga blir først effektiv når temperaturen i berget fell til kring - 5 ºC og alt vatnet er frose. Stadige temperatursvingingar omkring 0 °C har liten verknad. Frostsprenging skapar blokkmark og urer, og er årsak til steinsprang.

## Kjelder
*Frostsprengning. (2009, 22. juli). I Store norske leksikon. Henta 21. november 2013 frå http://snl.no/frostsprengning.
Geomorfologi

**Geomorfologi** er vitskapen om formene på jordoverflata og korleis dei oppstod. Geomorfologi forklarar landformene ut frå strukturen til jordskorpa og den geologiske historia, og klassifiserer dei ulike landskapstypane. I geomorfologien reknar ein med ei utvikling frå unge landskap, med markert relieff, til gamle, med flate, avrunda former. 

## Sjå òg
* erosjonssyklus

## Kjelder
*
Sel kyrkje

**Sel kyrkje** er ei lafta krosskyrkje frå 1742 på Selsverket i Sel kommune i Innlandet. Det er den tredje kyrkja i Sel, men dei to førre stod ved Romundgard i Nord-Sel.

Altartavla er skoren av Eistein Guttormsson Kjørrn og vert gjerne rekna som hans hovudverk.


File:Sel(07)Altertavle.JPG|Altartavle skoren av Eistein Kjørn i 1783
File:Sel(20)Prædikestol.JPG|Preikestolen vart truleg laga av ein lokal handverkar; baldakinen er treleg eldre
File:Sel kirke orgel.jpg|Orgel (galleri/front utført av Mathias Fjerdingren)
File:Sel(33)Døbefont.JPG|Døypefonten i kleberstein, treleg frå mellomalderen
File:Sel kirke monogram.jpg|Kongemonogram i korportalen
File:Sel kirke glassmaleri.jpg|Glasmåleri (1925) til minne om Ellen Margrethe, kona til presten Thomas Hauge


## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* 
* Kunsthistorie.com — Sel kirke
* Sel kyrkjelege fellesråd 
*
Heidal kyrkje

**Heidal kyrkje** er ei lafta krosskyrkje i Heidal i Sel kommune i Innlandet. Dette er den fjerde kyrkja i Heidalen. På kyrkjegarden står dessutan Bjølstadkapellet eller Bjølstadkyrkja, som var kyrkje nummer to (kor og sakristi rekonstruert) og vart gjenreist her i 1964. Kapellet har portalvangar med dyreskurd som er noko av det eldste bevarte i landet.

Heidal kyrkje er utforma for å likne mest mogleg på den førre kyrkja, som var frå 1754 og brann i 1933. Denne kyrkja hadde inventar som var skore av Jakob Klukstad.

Kyrkjegarden har mange gamle gravminne av kleberstein.

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* 
* Heidal historielag om Bjølstadkyrkja
* Sel kirkelige fellesråd 
*
Isflåmannen

**Isflåmannen** er eit naturfenomen i Årskogdalen, Nordre Vartdal, Ørsta kommune, Møre og Romsdal. 960 m.o h. Frå tid til annan kan det høyrest smell frå fjellet, samtidig som det blir skote vatn ut frå fjellveggen Isflåa i ein lang stråle. Fenomenet har usikker årsak, men opptrer tilsynelatande i samband med passasje av lågtrykk, og kan såleis henge saman med vekslande trykk på vassamlingar i holrom i fjellet.

Kjelde: Store norske leksikon, Geografi, Norges Geografi, Møre og Romsdal
Jacques-François-Joseph Saly

**Jacques-François-Joseph Saly** () var ein fransk bilethoggar som arbeidde i Danmark frå 1754 til 1772. Han var òg professor og
direktør ved det nyoppretta Kunstakademiet 1754 til han søkte avskjed i 1771. Han forlét Danmark i 1774.

Hans mest kjende verk er rytterstatuen av Frederik V på plassen ved Amalienborg som er tatt opp i Danmarks kulturkanon.

## Referansar
Guyot

Ein **guyot** er eit undersjøisk vulkanfjell med flat topp. Den første vart oppdaga av amerikanske marinefartøy i Stillehavet under andre verdskrigen og seinare kalla opp etter naturforskaren Arnold Guyot (1807–84). Ein kjenner no hundrevis av guyotar. Frå den flate havbotnen, ofte på ca. 3000 til 4000 meter djup, ragar dei opp som isolerte, avkutta kjegler. Toppflata synest å vere danna ved bølgjeabrasjon, men ligg likevel på ca. 1000 meter djup.

Guyotane har med andre ord sokke etter danninga. Funnet av guyotane førte, saman med andre submarine observasjonar, til hypotesen om havbotnspreiing: botnen av verdshava spreier seg eller glir bort frå midthavsryggane i retning inn mot kontinenta i samband med platetektonikk. Vulkanane følgjer med underlaget, som gradvis søkk medan det rører seg mot kontinenta. Dette stemmer med at dei guyotane som ligg nær kontinentet, har sokke meir enn dei som ligg midt ute i verdshava.

## Kjelder
*
Garmo kyrkje

**Garmo kyrkje** er ei lafta langkyrkje frå 1879 i Lom kommune i Innlandet. Denne kyrkja avløyste Garmo stavkyrkje, som sidan er flytta frå Systun Garmo til Maihaugen på Lillehammer.

Kyrkja er utsmykka med akantus i tradisjonell stil av lokale kunstnarar, ikkje minst Reidar Nyrnes.

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* 
* Lom kommune— Garmo kyrkje 
*
Dhol

**Dhol** er ei sylindrisk, tosida tromme kjend frå store delar av Sør-Asia. Tromma finst i mange storleikar, men eit vanleg mål er ei lengd på om lag ein halvmeter. Ho er tradisjonelt laga av ein uthola del av ein trestamme med trommeskinn av lêr. Trommeskinna har noko ulik tjukkleik og ulike tonar. Ein speler som regel på tromma med to trommestikker, ei tjukk og bøygd stikke i bassenden og ei tynnare, mjuk stikke i den andre. 

Ein bruker typisk dhol til folkemusikk og til fleire folkedansar. Tromma er velkjend frå Panjab, særleg i samband med bhangra. I Assam finst fleire mindre dholtypar, som *jai dhol* og *[[bihu]] dhol*.
Gujaratiar bruker dhol til dansen garba og pasjtunar til attan.

Dhol (ḍhol) stammar truleg frå *[[dohol]]*, ei persisk tromme som var vanleg ved mogulhoffet. Trommer med liknande namn og av liknande type er kjende frå Armenia, Iran og Sentral-Asia.

## Sjå òg
*Dholak

## Kjelder

*Pete Locket, «The Punjabi Dhol» , drumdojo.com, 2001.
**The Oxford Encyclopaedia of the Music of India*, Oxford University Press. Print Publication Date: 2011, ISBN-13 9780195650983  Published online: 2011 Current Online Version: 2012 eISBN 9780199797721
Anne Marit Jacobsen

**Anne Marit Jacobsen** () er ein norsk skodespelar fødd i Oslo.

## Biografi

Anne Marit Jacobsen scenedebuterte i 1969 på Nationaltheatret i Stein Mehrens *Narren og hans hertug*, der ho spela Rikke. Frå og med 1970 har ho vore tilsett ved Nationaltheatret. Opptredenen hennar som Hedvig i *[[Vildanden]]* av Ibsen vart send på fjernsyn same året. Seinare har det vorte mange roller, både på film, fjernsyn, teater og revy. Talentet hennar spenner vidt og ho har spela i teaterstykke av alle slag. Ho har opptredt i verk av både Holberg, Wilde, Dostojevskij, Tsjekhov, Shakespare, Dario Fo og samtidsdramatikarar som Kaj Munk og Åge Rønning. I 1989 opptredde ho med førestillinga *Lilli Valentin* av Willy Russel, som bestod av ein monolog for éi kvinne på scena.

I 1986 sendte NRK fjernsynsshowet  «Hilde? På TV?!», som var skreddarsydd til underhaldningstalentet hennar. Showet vart NRKs bidrag til tevlinga i Montreux som kåra beste og løgnaste TV-program.

Nokre av dei best kjende film og fjernsynsrollene hennar er Marikken i *Marikkens bryllup* (1972), Petrine i *[[Reisen til Julestjernen]]* (1976), Tante Petra i *[[Ole Aleksander Filibom-bom-bom]]* (1998) og Anna Nedrebø i fjernsynsserien ''Vestavind'' (1994). Dei siste åra har ho vore å sjå som Elsa Mork i *[[Sejer - Svarte sekunder]]* (2006), Liv i komiserien *[[Etaten]]* (2006), Hilde Henningsen i ''Hvaler'' (2008-2010), og filmrollene som Jill i *[[Kong Curling]]* (2011) og Tante Inger i *[[Som du ser meg]]* (2012). I 2010 laga ho ei teaterførestilling om diktaren Hans Børli.

Anne Marit Jacobsen har også opptredd som jazzsongar og framført tradisjonell folkemusikk.

Ho er dotter av songarinna Randi Heide Steen og brordotter av Harald Heide-Steen. Harald Heide-Steen jr. var syskenbarnet hennar.

## Prisar og utmerkingar

* 1997: Per Aabels ærespris
* 2003: Komiprisen 2003 i klassen beste kvinnelige artist, revy og komedie for sin rolle som lady Bracknell i *Hvem er Ernest?*
* 2003: Aase Byes legat
* 2004: Oslo bys kunstnerpris
* 2005: Grenseløs kommunikasjon (utdelt av Telenor) 
* 2006: Gammleng-prisen i klassa for scenisk verksemd og teater.
* 2006: Gullruten for beste kvinnelege skodespelar for Sejer - Svarte sekunder.
* 2016: Amandakomiteens ærespris for sin mangeårige karriere på scene, film og TV.
* 2017: Kommandør av St. Olavs Orden for «sin fremragende innsats som skuespiller».

## Kjelder

*
Bøverdal kyrkje

**Bøverdal kyrkje** er ei lafta åttekantkyrkje frå 1864 i Bøverdalen i Lom kommune i Innlandet. Erik Pedersen Rusten, som bygde kyrkja etter teikning frå arkitekt Jacob Wilhelm Nordan var òg pådrivar for kyrkjebygging og stod for ein del av inventaret. Kyrkja vart restaurert i 1952.

## Litteratur
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Lom kommune — Bøverdal kyrkje 
*
Alfred Janson

**Alfred Janson** () var ein norsk komponist, pianist og trekkspelutøvar. Han voks opp på Tjølling i Vestfold der han budde med familien til han var åtte år gamal. Sidan han var 18 har familien hatt hus på Lahelle i Sandefjord.

## Biografi

Alfred Janson studerte komposisjon under Finn Mortensen og utdanna seg innan musikk både i Darmstadt og ved Kungliga Musikhögskolan i Stockholm. Han var mest oppteken av jazz i 1950-åra, men frå byrjinga av 60-åra tok han til å komponera meir klassiske verk. Eit vendepunkt var klaverkomposisjonen *November 1962*. I 1991 var han festspelkomponist ved Festspela i Bergen.

Han var ein politisk markert komponist i 1970-åra, då han m.a. laga ein komposisjon for å minnast det fascistiske kuppet i Chile. Han komponerte eit verk til Arne Treholt ved arrestasjonen hans, og Den Konservative Studenterforening demonstrerte utanfor ved urframføringa. I godt vaksen alder tok Alfred Janson til å spela trekkspel att. "Trekkspel gjer folk lukkelege", seier han og kritiserer dei som meiner trekkspel er eit tarveleg instrument som ikkje er høgverdig nok.  På 70-årsdagen hans i 2007 vart det urframføring av det musikalske verket hans, *En bibelhistorie*. Verket vart utgjeve på plate i 2010, der sonen og skodespelaren Teodor Janson er forteljarstemma medan Oslo Sinfonietta spelar musikken. Janson vann Edvard-prisen for verket i 2008.

## Utvalde verk

* *Patrice Lumumba* for piano, bass og trommer (1961)
* *November 1962*, for piano (1962)
* *Vuggesang for sopran og 48 strykere* (1963)
* *Konstruksjon og hymne* for symfoniorkester (1963)
* *Kanon* for kammerorkester og lydband (1965)
* *Tema* for blanda kor, orgel, piano og slagverk (1966)
* *Nocturne* for blanda kor, to celli og to slagverkgrupper (1967)
* *Mot solen* ballettmusikk på bestilling frå Festspela i Bergen (1969)
* *Valse triste* (1970) Kollasj over norsk kulturdebatt.
* *Et fjelleventyr* opera, skrive til Den Norske Opera (1973)
* *Forspill* konsert for fiolin og orkester (1975)
* *Strykekvartett* (1978)
* *Errotikk og Pollitikk* (suite for blanda kor og orgel med rytmeboks, 1983) Tekst av Arild Nyquist.
* *Vinger* for kor og ymse instrument (1983)
* *Mellomspill* for orkester (1985)
* Tre songar av Ebba Lindqvist for blanda kor (1986)
* *Nasjonalsang* (1988)
* *Livsfrise* for cello, kor og orkester (1999)

## Prisar og utmerkingar

* 1966: Beste ikkje-hollandske verk i komposisjonskonkurransen ved Bilthoven-festivalen for  "Konstruksjon og hymne" 
* 1988: Lindemanprisen
* 2008: Edvard-prisen for *En bibelhistorie*
* 2010: Gammleng-prisen i open klasse

## Kjelder

*
Skjåk kyrkje

**Skjåk kyrkje** er ei lafta krosskyrkje frå 1752 i Skjåk kommune i Innlandet. Jakob Klukstad har skore altartavle, preikestol og korskilje til denne kyrkja, der ein òg finn ei rekkje votivtavler.

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* 
* 
*
Fylkesarkiv

**Fylkesarkiv** er ein arkivinstitusjon som er oppretta og vert drifta av ein fylkeskommune. Fylkesarkiv samlar inn og tek vare på arkivmateriale og anna kulturarvmateriale frå fylket. Det er seks fylkesarkiv i Noreg.

## Historie
Det eldste av dei seks fylkesarkiva er Aust-Agder-arkivet (i dag ein del av Aust-Agder kulturhistoriske senter) som vart oppretta i 1958. Det yngste er Vestfoldarkivet, oppretta i 1997. Dei øvrige fylkesarkiva vart etablert på 1980-og 90-talet: Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane i 1986 (prøveordning frå 1983), Hordaland fylkesarkiv i 1991, Fylkesarkivet i Oppland i 1995.

Det er i dag fylkesarkiv i desse fylka: 
* Oppland: Fylkesarkivet i Oppland
* Nordland: Arkiv i Nordland 
* Sogn og Fjordane: Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
* Hordaland: Hordaland fylkesarkiv
* Aust-Agder: Aust-Agder kulturhistoriske senter
* Vestfold: Vestfoldarkivet

## Organisering
Fylkesarkiva er oppretta av fylkeskommunane som også er eigarar. Ein fylkesarkivar leiar eit Fylkesarkiv. 

Fylkesarkiva er i hovudsak fylkeskommunale institusjonar, som regel underlagt fylkeskommunen si kulturavdeling, men kan og ligge direkte under fylkesrådmannen som i Oppland. I Aust-Agder og Vestfold er fylkesarkiva slått saman med musea og er organisert som interkommunale selskap, med fylkeskommunen som største eigar.

Fylkeskommunar som ikkje har oppretta eigne fylkesarkiv, er som regel medlem av eit interkommunalt arkiv (IKA) som tek seg av fylkeskommunen sine lovpålagte depotoppgåver. 

## Oppgåver
Fylkesarkiva arbeider breitt på arkivfeltet. Dei er for det første depotinstitusjonar for fylkeskommunane, og tek seg av fylkeskommunane sine lovpålagte depotoppgåver som spesifisert i Arkivlova. Fylkesarkiva oppbevarar dei eldre arkiva etter fylkeskommunane sine sentraladministrasjonar og eksterne verksemder som vidaregåande skular. Fylkesarkiva oppbevarer også arkiv etter institusjonar som fylkeskommunen tidlegare har hatt ansvar for, som barnevernsinstitusjonar, rusomsorgsinstitusjonar, heimar for psykisk utviklingshemma osb. 

Dei fleste fylkesarkiva jobbar også aktivt med privatarkiv frå sitt fylke, som til dømes arkiv etter bedrifter, organisasjonar og privatpersonar. I tillegg jobbar dei ofte med foto, film, lyd, stadnamn, folkemusikk, minnemateriale m.m. Fylkesarkiv driv aktiv formidling av arkiv og historie med utgangspunkt i institusjonen sine samlingar.

Fleire av fylkesarkiva har ei kommunearkivordning (interkommunalt arkiv), og er difor depotinstitusjon for kommunane i sitt fylke. Dei fleste fylkesarkiva driv og med aktiv rådgjeving innanfor arkivdanning.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Fylkesarkiv|Fylkesarkiv]]» frå ,  den 27. november 2013.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Heimeside for Arkiv i Nordland 
* Heimeside for Aust-Agder kulturhistoriske senter
* Heimeside for Hordaland fylkesarkiv 
* Heimeside for Fylkesarkivet i Oppland
* Heimeside for Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
* Heimeside for Vestfoldarkivet
* Lov om arkiv av 4. desember 1992, med forskrifter
Den hercynske orogenesen

**Den hercynske fjellkjedfoldinga** eller **den variskiske fjellkjedefoldinga** var ein orogenese eller fjellkjedefolding der jordskorpa vart pressa saman i karbon- og permtida ved slutten av oldtida til jorda for 360–250 millionar år sidan. Nedslitne restar av dei hercynske fjellkjedene opptrer i eit belte gjennom Europa frå sørlege Irland og Storbritannia (Devonshire, Cornwall), til det europeiske fastlandet i Bretagne, Ardennene, Schwarzwald, Vogesane og Massif Central. Utanfor Europa er dei kjent i Uralfjella og Novaja Zemlja, i eit belte frå Kaspihavet til Kina og i Appalachane i USA. På nordsida av foldesona, og mellom greinene til sona, vart det i karbon danna store sedimentfylte basseng med tjukke lag av kol, særleg i Vest-Europa og USA.

## Kjelder
*Hercynske Fjellkjedfoldning. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 21. november 2013 frå http://snl.no/hercynske_fjellkjedfoldning.
Havbotnskorpe

**Havbotnskorpe** er ein del av litosfæren til jorda som flyt i havbassenga, i motsetnad til kontinentalskorpene som består vesentleg av landfaste, tjukkare delar av litosfæren. Havbotnskorpa er tynnare enn kontinentalskorpa, generelt mindre enn 10&nbsp;km og maksimalt 30&nbsp;km tjukk, og har ein gjennomsnittlig tettleik på omtrent 3,3&nbsp;gram per kubikkcentimeter. Det er viktig å merke seg at tektoniske plater kan bestå av både havbotnskorpe og kontinentalskorpe, og at grenser mellom plater òg kan gå midt over ein av typane jordskorpe.

Havbotnskorpe består primært av mafiske bergartar som er tunge og rike på jern og magnesium (sima), slik som til dømes bergartane basalt, diabas og gabbro. Til samanlikning består kontinentalskorpe (sial) i større omfang òg av silikat og aluminium, med lettare ofte felsiske bergartar som granitt, gneis, sandstein, kalkstein og slamstein.

## Sjå òg
*Tektonisk plate
*Platetektonikk

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Havbunnsskorpe|Havbunnsskorpe]]» frå ,  den 28. november 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Atle Sponberg

**Atle Sponberg** () er ein norsk fiolinist og orkesterleiar frå Gjøvik. Han er kunstnarisk leiar for orkesteret Gjøvik Sinfonietta og konsertmeister i Kringkastingsorkesteret. Han spelar på ein fiolin som vart laga av Giovanni Battista Guadagnini i Milano i 1752.

Atle Sponberg spelar ofte fiolinmusikk av dei største klassiske komponistane, Bach, Mozart, Beethoven og Brahms med fleire. Han vert mykje brukt som solofiolinist, og har vore solist med dei største norske orkestra. Han har turnert både i Europa, USA og i Australia. Sponberg er lidenskapeleg oppteken av å spela argentinsk tango, gjerne komponert av Astor Piazzolla. Hausten 2013 heldt han tangokonsert med TrondheimSolistene, Per Arne Glorvigen, Steinar Haugerud og Sverre Indris Joner, der dei framførte verk av Piazzolla og Carlos Gardel. Han har også fleire plateutgjevingar bak seg.

Hausten 2012 ytra Atle Sponberg med fleire ønskje om å etablera eit *Orkester Innlandet* med sentrum i Gjøvik for å gjera byen til eit musikksentrum i området. Målet var å koma inn på statsbudsjettet med orkesteret. Året etter fekk Gjøvik Sinfonietta utvida mannskap slik at Innlandet Filharmoniske Orkester vart skipa. Gjøvik Sinfonietta skifta samtidig namn til Innlandet Sinfonietta. Det nye orkesteret har som mål å dekkja heile Innlandet, både Hedmark og Oppland.

## Prisar og utmerkingar

* Gammleng-prisen 2006 i klassen for klassisk/ kunstmusikk.
* KORK-prisen 2006 

## Kjelder
*Bokmålswikipedia om Atle Sponberg, henta inn 27. november 2013 

;Fotnotar
Sva

**Sva** (frå norrønt *svað*, «glatt stad») eller **svaberg** er eit bert fjell- eller steinparti. Svaberg vart for det meste danna på slutten av siste istida, då den ofte meir enn tusen meter tjukke innlandsisen som dekte Skandinavia for meir enn ti tusen år sidan, smelta bort på relativt få tiår.

Sva er ikkje slipt og polert av sjølve isen, slik det stundom blir forklart, men derimot av enorme mengder smeltevatn *under* isen. Dette vatnet var fylt med sand, grus og stein som slipte på fjellet, og danna òg jettegryter. Ofte kom smeltevatnet med enormt trykk ut av opningar i isen, og laga, tildels djupe, *smeltevassrenner*, som nesten alltid opptrer saman med svaberg.

Korleis overflata på eit sva ser ut vil variere etter korleis kvaliteten og strukturen i fjellet er. Harde djupbergarter som granitt og syenitt kan slipast til jamne og glatte flater, medan metamorfe bergarter blir meir ujamne. 

Eit sva har ofte skuringsstriper som viser kva for ein veg isen har rørt seg. I nokre tilfelle kan det vere skuringsstriper i fleire retningar fordi isen skifta rørsleretning mot slutten av istida. Skuringsstripene er laga av stein som var frose fast i sjølve isen, og ikkje av sand- og grusblanda vatn.

Store sva er lett tilgjengelege i kommunane Gjerstad, Nissedal og Drangedal. Bukkesvåna og Kobbersvåna er eit besøk verd. Namnedelen «svå» er fleirtal av «sva» på den lokale dialekten.

Innan fjellklatring bruker ein «sva» om eit glatt fjellparti som er mindre enn 90 grader bratt (loddrett).

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sva|Sva]]» frå ,  den 28. november 2013.*
Hølje

Ei **hølje** er eit lågare parti på ei nedbørsmyr. Høljene har laus botn og opptrer i veksling med høgre tuestrenger. I ei myr som er under oppbygging, vil det vere tilvekst av torvmosar i dei våte høljene.

I høljene veks det mange artar torvmosar. Elles er torvull og rome døme på planteartar som i atlantisk klima veks på høljer med *fastmatte*, mens ein i høljer med *mjukmatte* kan finne kvitmyrark og dystarr.

## Sjå òg
* Flark

## Kjelder

* Asbjørn Moen, Anders Lyngstad og Dag-Inge Øien Kunnskapsstatus og innspill til faggrunnlag for oseanisk nedbørmyr som utvalgt naturtype (PDF)
Inselberg

**Inselberg** (tysk for 'øyfjell') er eit bratt, isolert fjell eller ein ås, oftast med avrunda topp. Det består vanlegvis av gneis, granitt eller anna hard bergart som har vorte ståande igjen etter utstrakt erosjon av mjukare bergarter i landskapet omkring. Dei finst gjerne i tropiske strøk. 

## Sjå òg
* kopje
* mesa

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff
Jordpyramide

**Jordpyramidar** er slanke pyramidar eller søyler som er danna i fast morene-masse ved regn-erosjon. Som regel ligg det ein større eller mindre stein på toppen; han har verna pyramiden mot direkte nedbør og gjort det mogeleg å få danna dei ofte ganske merkelege formasjonane.

Kjende jordpyramidar i Noreg er Kvitskriuprestinn i Uladalen i Sel kommune. Verdskjende er jordpyramidane ved Bolzano i Sør-Tirol, som er opptil 30 meter høge.

## Kjelder
*