open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anatomiske rørsleskildringar

**Rørsle** er skildra ved bruk av spesifikke anatomiske omgrep. Rørsle førekjem i organa, lemmene og andre spesifikke kroppsdelar. Terminologien som blir bruka skildrar denne rørsla i samsvar med den relative retninga til ledda i anatomisk utgongsstilling. Anatomar brukar ei einskapleg samling av omgrep for å skildra rørsle, men den unike rørsla i hendene, føtne og augene krever ofte spesialiserte omgrep.

Rørsle blir ofte klassifisert i samsvar med anatomiske plan. *Fleksjon* og *ekstensjon* er døme på vinkelrørsle, der to aksar i eit ledd høvesvis blir ført nærare eller lenger vekk frå kvarandre. Rotasjonsrørsle blir skildra som *intern* eller *ekstern* og kan førekoma i somme ledd, som til dømes skuldra. Andre omgrep, som til dømes *elevasjon* og *depresjon*, visar høvesvis til rørsle over eller under horisontalplanet. Mange anatomiske omgrep stammar frå latin, der dei ofte har same tyding.

Læra om rørsle vert kalla rørslelære, og må ikkje forvekslast med «anvendt» kinesiologi, som er ei alternativ behandlingsform.

## Klassifisering
Rørsle er klassifisert etter dei anatomiske plana rørsla førekjem i, sjølv om rørsle oftast er ein kombinasjon av fleire rørsler samstundes. Rørsle kan delast inn i kategoriar i høve til ledda som er involvert:

* *Gliderørsle* førekjem mellom flate overflater, som til dømes i mellomvirvelskivene eller mellom knoklane i handrota og mellomhanda.
* *Angulær* rørsle førekjem over synovialledda og aukar eller minskar vinkelen mellom desse.
* *Rotasjonal* rørsle flyttar strukturar rundt ein lengdeakse, som til dømes når ein bøyar hovudet bakover eller kikkar til sidene.

Rørsle kan òg delast inn i:
* *Lineær* eller *translatorisk* rørsle, der strukturen vert flytta langs ei line mellom to punkt. *Rektilineær* rørsle skildrar rørsle langs ei rett linje mellom to punkt, medan *kurvilineær* rørsle skildrar rørsle langs ein krumma bane.
* *Angulær* rørsle førekjem når eit objekt omfemnar eit anna objekt medan det aukar eller minskar vinkelen. Dei ulike delane av objektet rører seg i ulike lengder. Dømer på dette er rørsle i kneet der leggen endrar vinkel i forhold til lårbeinet, eller rørsle i ankelen.

### Abnorm rørsle
Prefikset *hyper-* vert stundom lagt til for å skildre rørsle som overgår dei normale grensene, som til dømes ved *hypermobilitet*, *hyperfleksjon* eller *hyperekstensjon*. Rørsleområdet skildrar det området eit ledd kan flytta seg over. Viss eit ledd vert overstrekt eller «bøygd bakover» kan ein skildra leddet som *hyperekstendert*. Hyperekstensjon aukar stresset på leddbanda i leddet, og oppstår ikkje alltid etter friviljuge rørsler. Det kan skuldast ulukker, fall eller andre formar for trauma. Det kan brukast i kirurgi, der ein stundom disloserer ledda for å utføre kirurgiske inngrep.

## Referansar

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Anatomical terms of motion|Anatomical terms of motion]]» frå ,  den 15. november 2014.*  
 
:*Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

## Kjelder

* 
* 
* 
*
Anatomiske knokkelskildringar

**[[Knokkel|Bein]]** eller **knoklar** blir skildra ved bruk av anatomisk terminologi. Ulike omgrep skal gjera det lettare å diskutera ulike typar bein, relasjonane mellom desse og generelle karakteristikkar.
Anatomiske muskelskildringar

**[[Muskel|Musklar]]** vert skildra ved bruk av unik anatomisk terminologi i samsvar med funksjonen og strukturen til muskelen. Terminologien er utgjort av ei rekkje spesifikke omgrep som bidreg til å auka grannsemd og presisjon, og eliminera tvitydigheit og medisinske feiltydingar. Dei fleste omgrepa stammar frå latinske og greske ord.


**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Anatomical terms of muscle|Anatomical terms of muscle]]» frå ,  den 15. november 2014.*
Sjakkolympiaden 2016

**Sjakkolympiaden 2016** blir det 42. sjakkolympiaden. Sjakk-OL, som det òg kallast, er ei sjakkturnering for landslag, og blir arrangert i Baku i Aserbajdsjan frå 17. til 30. september 2016.

Baku blei tildelt sjakkolympiaden av Verdssjakkforbundet (FIDE) i konkurranse med søknadsbyane Albena i Bulgaria og Tallinn i Estland. Budsjettet var 13,3 millioner euro.

## Referanser

## Bakgrunnsstoff
* FIDE
Lesbiinae

**Lesbiinae** er ein av dei seks underfamiliane som utgjer familien kolibriar med 124 av alle ca. 365 kolibriartar. 
Underfamilien er delt inn i to biologiske tribus (stammar): Heliantheini («briljantar») som inneheld 13 slekter og Lesbiini («koketter») som inneheld 18 slekter.

## Fylogeni

Ein molekylær fylogenetisk studie av kolibriane publisert i 2007 fann at familien bestod av ni klader. Då Edward Dickinson og James van Remsen Jr. oppdaterte *Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World* for den 4. utgåva i 2013, delte dei kolibrifamilien inn i seks underfamiliar og foreslo å bruke namnet Lesbiinae for ein underfamilie som inneheld stammane Heliantheini og Lesbiini. Underfamilien Lesbiinae vart første gongen introdusert av Ludwig Reichenbach i 1854.

Molekylær fylogenetiske studiar av Jimmy McGuire og medarbeidarar publiserte mellom 2007 og 2014 bestemde forholdet mellom hovudgruppene av kolibriar. I kladogrammet nedanfor er dei engelske namna introduserte i 1997. Dei latinske namna er dei som vart foreslått av Dickinson og Remsen i 2013.

Kladogram for kolibrifamilien:

## Oversyn over slekter
For oversyn av biologiske slekter og artar i Lesbiinae, sjå lister for stammane
*Heliantheini 
*Lesbiini

## Kjelder

**Artikkelen inneheld omsett tekst frå «[[:en:Lesbiinae|Lesbiinae]]» frå , den 19. april 2023*

;Referansar
Polytminae

**Polytminae** er ein underfamilie av kolibriar, Trochilidae, etter inndelinga av kolibriar i * i HBW and BirdLife International illustrated checklist of the birds of the world*, band 1, 2014. Det er gjort framlegg om å bruke det uformelle namnet «mangoar» om gruppa.

## Fylogeni

Ein molekylær fylogenetisk studie av kolibriane publisert i 2007 fann at kolibrifamilien bestod av ni klader. Då Edward Dickinson og James van Remsen Jr. oppdaterte *Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World* for den 4. utgåva i 2013, delte dei kolibrifamilien inn i seks underfamiliar og foreslo å bruke namnet Polytminae for «mangoar». Underfamilien Polytminae vart første gongen introdusert av Ludwig Reichenbach i 1854.

Molekylær fylogenetiske studiar av Jimmy McGuire og medarbeidarar publiserte mellom 2007 og 2014 bestemde forholdet mellom hovudgruppene av kolibriar. I kladogrammet nedanfor er dei engelske namna som vart introduserte i 1997 omsett til norsk. Dei latinske namna er dei som vart foreslått av Dickinson og Remsen i 2013.

Kladogram for kolibrifamilien:

## Artsliste
Liste over biologiske slekter med artar i Polytminae («mangoar») i rekkjefølgje etter IOC World Bird List V13.1, 2023,
 med norske artsnamn etter *Norske navn på verdens fugler*. Utval av slekter, samt IUCN raudlistekategori er etter *HBW and BirdLife Taxonomic Checklist*.

## Kjelder

**Artikkelen bygger på «[[:en:Lesbiini|Lesbiini]]» frå , den 18. april 2023*

;Referansar
Florisuginae

**Florisuginae** er ein underfamilie av kolibriar, Trochilidae, etter inndelinga av kolibriar i * i HBW and BirdLife International illustrated checklist of the birds of the world*, band 1, 2014.

Liste over biologiske slekter med artar i Florisuginae i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.9 frå august 2014 med norske namn etter *Norske navn på verdens fugler*.

**Slekt ''[[Topaza]]***
* [[Karmintopas]], *Topaza pella*, Crimson Topaz, <small>LC, Linné, 1758</small>
* [[Flammetopas]], *Topaza pyra*, Fiery Topaz, <small>LC, Gould, 1846</small>

*'Slekt *[[Florisuga]]**'
* [[Kvitnakkekolibri]], *Florisuga mellivora*, White-necked Jacobin, <small>LC, Linné, 1758</small>
* [[Svartkolibri]], *Florisuga fusca'', Black Jacobin, LC, Vieillot, 1817
## Kjelder

### Referansar
Arve Berg

**Arve Berg** () er ein tidlegare norsk politikar og industriarbeidar frå Skodje. Han representerte Arbeidarpartiet og Møre og Romsdal på Stortinget frå 1973 til 1989.

Før han kom på Stortinget, hadde Berg gått folkehøgskule og teknisk fagskule 1952-54. Han var deretter tilsett hos skipsverftet A.M. Liaaen A/S i Ålesund, der han arbeidde som hjelpearbeidar til 1958, deretter som fagarbeidar og frå 1965 til 1973 som verkstadformann.

Berg var politisk aktiv frå 1960-talet. I tre valperiodar, frå 1963 til 1975, var han medlem av Ålesund bystyre, i den den siste fireårsperioden også av formannskapet. Hausten 1973 vart han vald til å representere Møre og Romsdal og Arbeidarpartiet på Stortinget, og vart attvald i både 1977, 1981 og 1985. På Tinget var han medlem av Industrikomitéen fram til 1981, frå 10. februar 1981 som formann i komiteen. Perioden 1981-85 var han medlem i Finanskomitéen og Valkomiteen, i den sistnemnde komiteen heldt han fram til 1989. I si siste stortingsperiode, 1985-89, var Berg ei tid nestleiar i Energi- og industrikomitéen og seinare medlem i Kommunal- og miljøvernkomitéen. Berg var elles 1977-81 visesekretær i Odelstinget, og 1981-85 visesekretær i Stortinget.

Etter sine år på Stortinget var Berg deretter distriktsarbeidssjef i Ålesund frå 1989 til 1998. Han var styreleiar i Oljedirektoratet frå 1989 til 1992 og medlem av bedriftsforsamlinga i Statoil frå 1992 til 1997.

Ei tid etter han vart pensjonist busette han seg i Skodje.

## Kjelder
*Stortinget.no - Stortingsbiografi
Punta Tersiva

**Punta Tersiva** er ein 3&nbsp;515 meter over havet høg fjelltopp i Graji-Alpane i Aostadalen i Italia. 

Soknepresten i nærliggjande Cogne, P.B. Chamonin, vart fyrstemann til topps på Punta Tersiva ein augustdag i 1842.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:it:Punta Tersiva|Punta Tersiva]]» frå ,  den 15. november 2014.*
Pérama i Réthymno

**Pérama** (gresk Πέραμα) er ein distriktsby i periferieininga Réthymno i periferien Kreta i Hellas og hovudsete i kommunen Mylopótamos.

## Referansar
Jeropótamos

**Jeropótamos** (gresk Γεροπόταμος) er ein tidlegare kommune i periferieininga Réthymno i periferien Kreta i Hellas. Jeropótamos inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Mylopótamos.

## Referansar
Roccia Viva

**Roccia Viva** er ein 3&nbsp;650 meter over havet høg fjelltopp i Graji-Alpane, på grensa mellom provinsane Aostadalen og Torino i Italia. Fjelltoppen høyrer til Gran Paradiso-massivet.

Sommaren 1874 vart Alessandro Martelli, Jean-Jospeh Maquignaz og S. Meynet dei fyrste som tok seg til topps på Roccia Viva.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:it:Roccia Viva|Roccia Viva]]» frå ,  den 15. november 2014.*
Garázo

**Garázo** (gresk Γαράζο) er ein landsby i periferieininga Réthymno i periferien Kreta i Hellas. Garázo var hovudsete i den tidlegare kommunen Kouloúkonas, som frå 2011 inngår som ei kommunaleining i kommunen Mylopótamos.

## Referansar
Sjakkolympiaden 2006

**Sjakkolympiaden 2006** var den 37. sjakkolympiaden, og blei arrangert i Torino i tidsrommet 20. mai til 6. juni 2006. Det deltok 148 nasjonslag i open klasse og 108 lag i kvinneklassa.

## Resultat

### Open klasse

### Kvinneklassa

## Noreg
Det norske laget i open klasse var førehandsrangert som nummer 24. Laget bestod av:
*Magnus Carlsen
*Simen Agdestein
*Leif Erlend Johannessen
*Kjetil Aleksander Lie
*Einar Gausel
*Rune Djurhuus

Kvinnelaget var førehandsrangert som nummer 42. Det bestod av følgjande deltakarar:
*Ellen Hagesæther
*Sheila Barth Sahl
*Silje Bjerke
*Torill Hagesæther

## Bakgrunnsstoff
* Resultat og nyhende  ved chess-olympiad.com
Reidar T. Larsen

**Reidar Toralf Larsen** () var ein norsk journalist og politikar, fødd og død på Lillehammer. Han var formann i Norges Kommunistiske Parti i tida 1965-75 og var stortingsrepresentant frå Hedmark 1973-77.

## Liv og gjerning
Larsen var 1941-45 fabrikkarbeidar i heimbyen. Han tok eksamen ved handelsskule i 1943 og Sørmarka folkehøgskole i 1946. Frå 1945-47 var han medlem av Lillehammer bystyre, der han representerte Norges Kommunistiske Parti.

Etter eit år som journalist i Dagningen, var Larsen redaktør for Norges Kommunistiske Ungdomsforbund sitt blad Unge Viljer i 1946-47, og seinare for NKU-avisa Avant-Garden i 1948 og 1951-53. I 1949 vart han vald til formann i NKU, etter den interne maktkampen i NKP som enda med at Peder Furubotn og hans meiningsfellar vart utvist frå partiet. I 1953 tok Larsen til som redaksjonssekretær i partiavisa Friheten, der han var redaktør 1959–65.

Larsen var formann for NKP frå 1965 til 1975. Han deltok i den politiske alliansen Sosialistisk Valforbund, som vart danna i forkant av stortingsvalet i 1973. Larsen vart i 1973 vald inn på Stortinget frå Hedmark for Sosialistisk Valforbund. På Tinget var han medlem av industrikomiteen og av valkomiteen. Han var parlamentarisk leiar for Sosialistisk Valforbund i 1976/77-sesjonen. Larsen er den siste medlem av Norges Kommunistiske Parti som har hatt sete på Stortinget.

Då fleirtalet i NKP nekta å sluttføre samlingsprosessen som gjorde Sosialistisk Valforbund om til partiet Sosialistisk Venstreparti, braut Larsen med kommunistpartiet og melde seg inn i Sosialistisk Venstreparti, der han var medlem av hovudstyret frå 1975 til 1982.

Larsen var informasjonsleiar hos Forbrukarombodet frå 1978 til han i 1987 vart leiar av Forbrukarkontoret i Østfold, ei stilling han hadde til 1991. Han var styremedlem i Østfold Naturvern 1989–91 og nestleiar i Østfold Nei til EU 1990–94. I 1999 melde han seg ut av Sosialistisk Venstreparti i protest mot at SV støtta NATO si krigføring i Jugoslavia og bombinga av Serbia. 

I 1980 og 1984 gav han ut to minnebøker; *Styrt fra Moskva*, om tida 1960-80, og *I gode og onde dager*, om åra frå eigen fødsel til 1960.

## Kjelder
*Stortingsbiografi
Ciarforon

**Ciarforon** er ein 3&nbsp;642 meter over havet høg fjelltopp i Graji-Alpane, på grensa mellom provinsane Aostadalen og Torino i Italia. Fjelltoppen, som på avstand er lett å kjenne grunna sin store snøkuppel, høyrer til Gran Paradiso-massivet. 

Rundt toppen av Ciarforon breier isbreane Moncorvè (nord), Ciamousseretto (aust), Breuil (sør) og Monciair (vest) seg. Aust for Ciarforon reiser fjelltoppen La Tresenta (3&nbsp;609 moh) seg, i vest fjelltoppen Becca di Monciair (3&nbsp;544 moh).

Dei fleste toppturane på Ciarforon byrjar frå fjellhytta *Rifugio Vittorio Emanuele* (2&nbsp;750 moh).

I 1871 var italienarane F. Vallino og A. Blanchetti dei fyrste menneska på toppen av Ciarforon.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Ciarforon|Ciarforon]]» frå ,  den 15. november 2014.*
Dôme de Chasseforêt

**Dôme de Chasseforêt** er ein 3&nbsp;586 meter over havet høg fjelltopp i Graji-Alpane i departementet Savoie, søraust i Frankrike. Fjelltoppen, som høyrer til Vanoise-massivet, er for ein stor del omgjeven av ein isbre. Dôme de Chasseforêt ligg i Vanoise nasjonalpark.

Den 1. september 1876 la Charles Maingot, Pierre og André Puissieux ut frå landsbyen Termignon og vart dei fyrste menneske på toppen av fjellet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:fr:Dôme de Chasseforêt|Dôme de Chasseforêt]]» frå ,  den 15. november 2014.*
Dôme de l'Arpont

**Dôme de l'Arpont** er ein 3&nbsp;601 meter over havet høg fjelltopp i Graji-Alpane i
departementet Savoie, søraust i Frankrike. Fjelltoppen, som høyrer til Vanoise-massivet og ligg i Vanoise nasjonalpark, er på austsida omgjeven av ein isbre. Nære grannefjell er Dôme de Chasseforêt i nordaust og Dent Parrachée i søraust.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:it:Dôme de l'Arpont|Dôme de l'Arpont]]» frå ,  den 15. november 2014.*
Jarl Henning Ulrichsen

**Jarl Aage Henning Ulrichsen** () har vore professor i Det nye testamente og omverda rundt det ved NTNU i Trondheim. Han er også ein framifrå sjakkspelar. 

## Teolog
Ulrichsen tok doktorgrada ved Universitetet i Oslo i 1982 med ei avhandling om *Grunnskriftet til De tolv patriarkers testamenter*. Han har gitt ut ei *Lærebok i bibelhebraisk* (2006) og ei *Gresk-norsk ordbok til Det nye testamente* (2009).

## Sjakkspelar
Ulrichsen er også sjakkspelar med tittelen FIDE-meister i sjakk fra Verdssjakkforbundet FIDE. Han var førstereserve på det norske laget under sjakkolympiaden i Nice, Frankrike i 1974 og tok 8,5 poeng på 12 parti. Dei seinare åra har han mange gode plasseringar i Noregsmeisterskapen i sjakk i seniorklassa, Noregsmeister i denne klassa i 2012 og 2014.

Ulrichsen er også ein framifrå komponist av sluttspelstudiar.

## Bakgrunnsstoff

* Jarl Henning Ulrichsen si spelarside hos FIDE
* Jarl Henning Ulrichsen sine parti hos www.chessgames.com

## Kjelder
* Øystein Brekke: Norske sjakktrekk. Norges Sjakkforbund 100 år 1914-2014. Norges Sjakkforbund 2014, ISBN 978-82-991916-2-3

## Fotnotar
Bergens Schakklub

**Bergens Schakklub**, skipa 11. september 1902 er ein sjakklubb i Bergen.
Klubben blei skipa med bakgrunn i klubben "Den Gode Hensigt", og seinere stortingsrepresentant Henrik Ameln var ein av stifterane. Seinere var også statsminister Christian Michelsen blant medlemmane.

Av kjende sjakkspelarar kan nemnast:
* Oluf Kavlie-Jørgensen, noregsmeister i sjakk 1938
* Per Ofstad, noregsmeister 1961
* Roy Harald Fyllingen, Internasjonal meister i sjakk (IM) og noregsmeister 1998.
* Ivar Bern, Verdsmeister i fjernsjakk og Stormeister i fjernsjakk, og også Internasjonal meister i sjakk. 
* Katrine Tjølsen, Kvinne-IM i sjakk og Junior-Noregsmeister i sjakk 2010
* Kjetil Stokke, Internasjonal Meister i sjakk (IM)
* Joachim B. Nilsen, Internasjonal Meister i sjakk (IM)
* Benjamin Haldorsen, Internasjonal Meister i sjakk (IM)

Heimesida til Bergens Schakklub har sidan den vart oppretta i 1998 vore norsk sjakks viktigaste side for nasjonale og internasjonale nyhende, heile perioden administrert av Internasjonal Meister i sjakk Eirik T. Gullaksen.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Heimesida til Bergens Schakklub
Aiguille de Polset

**Aiguille de Polset** er ein 3&nbsp;531 meter over havet høg fjelltopp i Graji-Alpane i departementet Savoie, søraust i Frankrike. Fjelltoppen, som reiser seg opp frå Gébroulaz-breen, høyrer til Vanoise-massivet. Over isbreen er det elles ikkje langt til grannetoppen Aiguille de Péclet. 

Ein topptur til Aiguille de Polset tek oftast ut frå fjellhytta *Refuge du Saut*, 2&nbsp;140 meter over havet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:fr:Aiguille de Polset|Aiguille de Polset]]» frå ,  den 15. november 2014.*
Karl Schranz

**Karl Schranz** () er ein austerriksk tidlegare alpinist frå St. Anton am Arlberg i Tirol som vann verdscupen i alpine greiner både i 1969 og 1970. Han vart dobbeltvinnar under VM i alpine greiner 1962 med sigrar i utfor og kombinasjonen og vart verdsmeister i storslalåm i 1970. Schranz vann 12 renn i verdscupen.

I 1972 vart Schranz grunna brot på amatørreglane utestengd frå vinter-OL i Sapporo. Etter utestenginga la Schranz opp som alpinist.

Schranz bidrog mykje til at VM i alpine greiner 2001 vart arrangert i heimbyen St. Anton, der han eig og driv eit hotell.

## Merittar
*VM i alpine greiner 1962 i Chamonix: Gullmedalje i utfor og kombinasjon, sølv i storslalåm
*Vinter-OL 1964 i Innsbruck: Sølvmedalje i storslalåm
*VM i alpine greiner 1966 i Portillo: Bronsemedalje i storslalåm
*VM i alpine greiner 1970 i Gherdëina : Gullmedalje i storslalåm

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar
Alberto Tomba

**Alberto Tomba** () er ein italiensk tidlegare alpinist frå Bologna som vann verdscupen i alpine greiner i 1995. Han vann tre OL-gull i 1988 og -92 og vart den første utøvaren som tok gull i alpine øvingar i to OL på rad. Under alpint-VM 1996 vart han dobbeltvinnar med sigrar i slalåm og storslalåm. I tida november 1987 og mars 1998 vann Tomba 50 renn i verdscupen; 35 i slalåm og 15 i storslalåm. Tomba deltok ikkje i andre øvingar enn slalåm og storslalåm.

### Merittar
*VM i alpine greiner 1987 i Crans-Montana: Bronse i storslalåm
*Vinter-OL 1988 i Calgary: Gullmedaljar i slalåm og storslalåm
*Vinter-OL 1992 i Albertville: Gullmedalje i storslalåm, sølvmedalje i slalåm
*Vinter-OL 1994 på Lillehammer: Sølvmedalje i slalåm
*VM i alpine greiner 1996 i Sierra Nevada:  Gullmedaljar i slalåm og storslalåm
*VM i alpine greiner 1997 i Sestriere: Bronse i slalåm

Tomba la opp som alpinist i 1998.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Marc Girardelli

**Marc Girardelli** () er ein tidlegare alpinist frå Lustenau i Vorarlberg i Austerrike som representerte Luxemburg. Han vann verdscupen i alpine greiner heile fem gongar; 1985, 1986, 1989, 1991 og 1993. Girardelli, som vann 46 renn i verdscupen i tida februar 1983-januar 1996, er ein av få alpinistar som har vunne verdscuprenn i samtlege fem øvingar.

Girardelli vann fire gullmedaljar i fire ulike alpine verdsmeisterskap. Tre av VM-triumfane kom i kombinasjons-øvinga; 1987, 1989 og 1996, medan han i 1991 tok VM-gullet i slalåmtevlinga. I alt vann han 13 medaljar i VM og OL i åra 1985-96; fire gull, seks sølv og tre bronsar.

## Kjelder
* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

## Bakgrunnsstoff
*
Ingemar Stenmark

**Ingemar Stenmark** () er ein svensk tidlegare alpinist frå Joesjö ved Tärnaby som vann verdscupen i alpine greiner tre år på rad, 1976-78, og vart dobbelvinnar både under verdsmeisterskapen 1978 og vinterleikane 1980. I 1982 vart han verdsmeister i slalåm. Stenmark vann i alt fem gullmedaljar, ein sølv- og ein bronsemedalje i OL og VM i tida 1976-82. I verdscupen i alpine greiner er han den mestvinnande utøvaren sidan tevlingane kom i gang i 1967. I tida frå desember 1974 til februar 1989 vann han 86 renn i verdscupen, 46 i storslalåm og 40 i slalåm.

### Merittar
*Vinnar av Verdscupen i alpine greiner: 1976, 1977, 1978
*Vinter-OL 1976 i Innsbruck: Bronse i storslalåm
*VM i alpine greiner 1978 i Garmisch-Partenkirchen: Gull i slalåm og storslalåm
*Vinter-OL 1980 i Lake Placid: Gull i slalåm og storslalåm
*VM i alpine greiner 1982 i Schladming: Gull i slalåm og sølv i storslalåm

Han vart tildelt Holmenkollmedaljen i 1979.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar
Benjamin Raich

**Benjamin Raich** () er ein austerriksk tidlegare alpinist frå Arzl im Pitztal som vann verdscupen i alpine greiner i 2006. Han vart dobbeltvinnar både under VM i alpine greiner 2005 i Bormio og under Vinter-OL 2006 i Torino. I Bormio vann han slalåm og kombinasjonen, i Torino sigra han i slalåm og storslalåm. Raich var i 2007 med på Austerrike sitt lag som tok gullmedaljen i VM i Åre. Sesongane 2002-11 vann han i alt 14 medaljar i OL og VM-tevlingar; 5 gull, 6 sølv og tre bronsar.

### Aktiv
Raich vann si første internasjonale meisterskapsmedalje då han fekk sølv i slalåm under VM i St. Anton i 2001. I Vinter-OL 2002 tok han bronse i både slalåm og kombinasjonsøvinga. Under VM i alpine greiner 2005 i Bormio lukkast han overmåte godt og vart verdsmeister i kombinasjon og i slalåm, og tok sølv i storslalåm og i lagtevlinga, samt bronse i super-G.

Raich vann verdscupen 2006. Fem sesongar har han kome på andreplassen i verdscupen. I tida frå nyår 1999 til februar 2012 vann han 36 renn i verdscupen, flest i slalåm og storslalåm med 14 sigrar i kvar. Hans siste siger i eit verdscuprenn, i Crans-Montana, var hans fyrste i  super-G-øvinga.

Raich la opp etter 2015-sesongen. Sidan 2015 er han gift med Marlies Schild.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar
Svanemerket

**Svanemerket** er det offisielle nordiske miljømerket. Det blei skipa av Nordisk Ministerråd i 1989. Symbolet for merket er rundt med ei kvit svane med fire vengefjører mot ein grøn bakgrunn. Det blei laga av den finske kunstnaren Kyösti Varis og symboliserer samarbeidet mellom dei nordiske landa. Dei fire fjørene står for Sverige, Noreg, Finland og Island. Danmark kom med i ordninga i 1992.

Ei vare eller teneste som er svanemerka har gjennomgått ei objektiv miljøvurdering. For å kunna få svanemerket må heile livsløpet til produktet eller tenesta vera så miljøtilpassa som mogleg gjennom heile livsløpet, frå råvare til produksjon via bruk og til avfallshandtering. Svanemerket stiller strenge krav til energieffektivitet, materiale, kjemikaliar og til god haldbarheit. 

I Noreg blei Stiftelsen Miljømerking oppretta av Barne-, likestillings- og inkluderingsdepartementet for å forvalta merket. 

I ISO-terminologi er Svanemerket «miljømerking, type 1, ISO 14024». Dette betyr at Svanemerket er frivillig, stiller breispektra miljøkrav (multikriterium), er basert på livssyklusvurderingar, skjerpar krava jamleg, utviklar krava ope, opererer med kjende kostnader, og driv med tredjeparts uavhengig sertifisering.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Svanemerket|Svanemerket]]» frå , og «[[:sv:Svanen (miljömärkning)|Svanen (miljömärkning)]]» frå  den 16. november 2014.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Miljømerking  administrerer Svanemerket i Noreg.
* Om Svanemerket  ved den offisielle nettstaden til Nordisk Råd og Nordisk Ministerråd.
Emil Sandberg

**Emil Sandberg** () var ein norsk lokomotivfører og fagleg tillitsmann, frå 1908 til 1911 og ein periode ved årsskiftet 1924-25 formann i Norsk Lokomotivmannsforbund.

Sandberg byrja å arbeide ved jarnbana som 15-åring i 1890, då han fekk jobb som lokomotivpusser ved Hovedbanen. Han avanserte til fyrbøter, deretter lokomotivførar.

Han var medlem av 1. distrikts lokomotivpersonales foreining frå organisasjonen vart stifta i 1893, og vart snart òg aktiv i landsforeininga. I 1904 deltok han i lokomotivmannskongressen på skandinavisk nivå, og året etter vart han nestformann i Lokomotivmandsforbundet. I 1906 var han initiativtakar til skipinga av bladet til organisasjonen *[[Lokomotivmands Tidende]]*, og sat som formann i redaksjonskomiteen.

I 1908 vart Sandberg vald til formann i NLF, og hadde vervet til 1911. Frå 1913 var han vald redaktør for *Lokomotivmands Tidende* og frå 1916 forretningsførar i forbundet, i fullt lønna stilling. Sandberg var ein sentral pådrivar då NLF i 1919 gjekk inn i Landsorganisasjonen.

På landsmøtet i september 1924 vart han for andre gong vald til formann i NLF, men satt denne gongen berre nokre månader i vervet før han måtte gå av. Ved årsskiftet avdekte nyvalde revisorar uregelmessigheiter i økonomien til forbundet, ei sak som endte med at Sandberg vart tiltalt for underslag og dømt til to års fengsel. I alt var det underslått nær 59 000 kroner, på den tida ein stor sum.

## Referansar

## Kjelder
* «Emil Sandberg», side 159, Alfred Skar: *Norsk Lokomotivmannsforbund gjennom 60 år*, NLF, Oslo 1953
* «Emil Sandberg», side 194, Olaf Ingebretsen: *Først i spora gjennom 100 år. Norsk lokomotivmannsforbund 1893-1993*, Notabene Forlag, Oslo 1993
Norsk Villsaulag

**Norsk Villsaulag** er ein norsk interesseorganisasjon for villsaubønder. Laget blei oppretta i 1995. Det arbeider med teljing av sau og kontrollerer tilhøva for villsau i Norge og arbeider for å sikra kvaliteten på villsau. 

Villsau frå Norskekysten er eit varemerke på produkt frå gammalnorsk sau som beiter på lyng og går ute heile året.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Norsk Villsaulag|Norsk Villsaulag]]» frå ,  den 16. november 2014.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Ludvig O. Bauer

**Ludvig O. Bauer** (fødd 29. oktober 1866 på Kongsberg, død 28. august 1929) var ein norsk lokomotivførar og fagleg tillitsmann, frå 1901 til 1908 formann i Norsk Lokomotivmannsforbund. 

Bauer var son av ein lokomotivførar, Lars Olsen Bauer, og byrja sjølv ved jarnbana som ung gut i 1882. I 1893 hadde han vorte lokomotivførar, og i 1918 avanserte han til lokomotivkontrollør. Han jobba ved jarnbana til han seksti år gammal gjekk av som pensjonist i 1926.

Bauer var med på å stifte 1. distrikt av lokomotivpersonalet sin samskipnad i oktober 1893, og vart då nestformann i samskipnaden. I 1897 deltok han på den første skandinaviske konferansen av lokomotivpersonale, avvikla i Stockholm. Han var òg tidleg ute med å reise kravet om spesiell utdanning for lokomotivførarar, eit krav forbundet seinare prioriterte sterkt. Han vart vald til formann i samskipnaden stt 1. distrikt, og var mykje med både i Norsk Lokomotivmannsforbund og i det skandinaviske samarbeidet.

Etter at han vart formann i NLF i 1901 var han sentral i lokomotivførerarane sin lønnsaksjon i 1906. Då han gjekk av som formann i 1908 heldt han fram som forretningsførar, og opprettheldt difor ei sentral rolle i forbundet. Han sat i stillinga som forretningsfører til 1916.

Då han fekk stilling som lokomotivkontrollør kunne han ikkje lengjer vere medlem av NLF. Han fekk likevel æresmedlemskap i samskipnaden til Kristianiaa distrikt, fram til æresmedlemsskapet vart trekt tilbake i 1922, etter det som vart sagt på grunn av framferda hans under jernbanestreiken. Bauer meinte sjølv han ikkje hadde oppført seg klanderverdig, men han nådde ikkje fram med argumentasjonen sin då han tok dette opp med forbundet.

## Referansar

## Kjelder
* «Ludvig O. Bauer», side 137, Alfred Skar: *Norsk Lokomotivmannsforbund gjennom 60 år*, NLF, Oslo 1953
* «Ludvig O. Bauer», side 193, Olaf Ingebretsen: *Først i sporet gjennom 100 år. Norsk lokomotivmannsforbund 1893-1993*, Notabene Forlag, Oslo 1993
Gustav Thöni

**Gustav Thöni** () er ein italiensk tidlegare alpinist, frå bygda Trafoi i Stilfs kommune i provinsen Bolzano, som vann verdscupen i alpine greiner fire gongar; 1971, 1972, 1973 og 1975. Han vann OL-gull i storslalåm i 1972, og VM-gull i alpin kombinasjon i både 1972 og 1976, samt VM-gull i både slalåm og storslalåm under VM i alpine greiner 1974. I alt vann han fem gullmedaljar og to sølvmedaljar i dei store meisterskapane i åra 1972-76. Frå februar 1969 til januar 1977 sigra Thöni 24 gongar i verdscuprenn; 11 i storslalåm, 8 i slalåm, 4 i kombinasjon, samt eitt parallellrenn (i slalåm).

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar
Toni Sailer

**Anton Engelbert Sailer** (), kjend som **Toni Sailer**, var ein austerriksk alpinist frå Kitzbühel.

Sailer var den fyrste alpinisten som vann alle dei tre alpinøvingane, slalåm, storslalåm og utfor, i eitt og same OL. Dette presterte han under OL 1956 i Cortina d'Ampezzo. Ettersom han sigra i både slalåm og utfor vart han også automatisk verdsmeister i kombinasjonen. To år seinare var han nær ved å kopiere prestasjonane under VM i alpine greiner 1958 i Bad Gastein, der han vann tre gullmedaljar og ein sølvmedalje. Sølvmedaljen kom i slalåm, landsmannen Josl Rieder sigra med sju tidels sekund betre tid enn Sailer.

Sailer la opp som alpinist i 1959. Han arbeidde sidan som filmskodespelar og i 1972-76 som sjefstrenar for det austerrikske skiforbundet. Frå 1986 til 2006 var han tilsett i Hahnenkamm-renna i heimbyen Kitzbühel.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Toni Sailer|Toni Sailer]]» frå ,  den 16. november 2014.*
Zeno Colò

**Zeno Colò** () var ein italiensk alpinist frå fjelllandsbyen Abetone i provinsen Pistoia. Han vart i 1950 verdsmeister i både utfor og storslalåm i Aspen i Colorado. To år seinare, under Vinter-OL 1952 i Oslo, vann han gullmedaljen i utforrennet.

Frå 1941 til 1955 vann Colò 19 italienske meisterskap i alpine øvingar, meir enn nokon annan utøvar.

## Kjelder
* 
* 

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Zeno Colò|Zeno Colò]]» frå ,  den 16. november 2014.*
Arkádi

**Arkádi** (gresk Αρκάδι) er ein tidlegare kommune i periferieininga Réthymno i periferien Kreta i Hellas. Arkádi inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Réthymno.

## Referansar
Ádele

**Ádele** (gresk Άδελε) er ein landsby i periferieininga Réthymno i periferien Kreta i Hellas. Ádele var hovudsete i den tidlegare kommunen Arkádi, som frå 2011 inngår som ei kommunaleining i kommunen Réthymno.

## Referansar
Lungekreft

**Lungekreft** er ein vondarta neoplasi i lungene som er kjenneteikna ved ukontrollert cellevekst i lungeveva.

Utan medisinsk behandling kan veksten spreie seg utanfor lungene gjennom metastasering til nærliggjande vev og andre delar av kroppen. Kreft som oppstår i lungene blir kalla *primær lungekreft*. Desse er oftast karsinomar med opphav i epitelceller. Lungekreft kan delast inn i småcella og ikkje-småcella lungekreft. Dei vanlegaste symptoma er hosting (inkludert opphosting av blod), vekttap, dyspné og brystsmerter.

Storparten (80-90 %) av tilfella oppstår som følgje av langtidseksponering for tobakksrøyk. Kring 10-15 % av tilfella oppstår hjå personar som aldri har røyka. Desse tilfella skuldast ofte ein kombinasjon av genetiske faktorar og eksponering for radongass, asbest eller andre former for luftureining, til dømes passiv røyking. Lungekreft kan påvisast på eit radiogram eller tomogram av brystet. Diagnosen vert stadfesta med biopsi (vevsprøve).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lung cancer|Lung cancer]]» frå ,  den 16. november 2014.*
Neoplasi

**Neoplasi** (frå gamalgresk νεο- *neo-* «ny» og πλάσμα *plasma* «formasjon, skaping») er ei unormal vekst av cellevev. Veksten formar ofte ei *neoplastisk* masse, ein såkalla **neoplasme**, betre kjent i ålmenta som **svulst** eller **tumor**.

Verdsorganisasjonen for helse klassifiserer neoplasmar (eller svulstar) i fire hovudgrupper: benign (godarta) neoplasme, karsinom in situ, malign (vondarta) neoplasme og neoplasmar med ukjent utgangspunkt. Ein malign svulst er kreft.

## Sjå òg
* lungekreft
* karsinom in situ

## Kjelder
Hemoptyse

**Hemoptyse** eller **blodhoste** er ekspektorasjon (opphosting) av blod eller blodfarga oppspytt (*sputum*) frå bronkiane, strupehovudet, luftrøyret eller lungene. Blodhoste kan vere eit symptom ved til dømes hjarte- og karsjukdommar, tuberkulose eller andre luftvegsinfeksjonar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hemoptysis|Hemoptysis]]» frå ,  den 17. november 2014.*
Metastatisk sjukdom

**Metastatisk sjukdom** eller **metastase** er spreiinga av kreft eller annan sjukdom frå eitt organ til eit anna som ikkje er direkte tilknytt. Dei nye sjukdomsførekomstane blir kalla for **metastasar** eller *sekundærsvulstar*. Det blei tidlegare ymta om at berre maligne tumorceller og infeksjonar hadde evne til å ***metastasere*** (*metastasering*); dette har blitt avvist av nyare forsking.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mestasis|Mestasis]]» frå ,  den 17. november 2014, men har norske kjelder.*
Småcella lungekreft

**Småcella [[lungekreft]]** er ei veldig vondarta kreftform som vanlegvis oppstår på innsida av lunga, sjølv om den stundom kan oppstå i til dømes livmorhalsen, prostata og mage-tarm-kanalen.

## Sjå òg
* Ikkje-småcella lungekreft
* Lungekreft

## KJelder
Seriesjakken

**Seriesjakken** er Norges sjakkforbund sin serie for norske sjakklubbar. Eliteserien er det øvste nivået i seriesjakken, og er den einaste landsomfattande divisjonen.

## Regionale seriar
For tida er dei regionale seriane inndelt i Austlandsserien, Vestlandsserien og Midtnoregserien. I tillegg vert det arrangert eit eige nordnorsk meisterskap for lag i dei tre nordlegaste fylka. Vinnarane av desse seriane spelar påfølgjande kvalifisering for dei to plassane som er ledige i eliteserien.

Ausstlandsserien er delt inn i fire nivå, der 1. divisjon består av ei avdeling, 2. divisjon av to avdelingar og 3. og 4. divisjon består av fire avdelingar kvar.

Vestlandsserien er delt inn i to avdelingar, nord og sør, med to divisjonar i nord og ein divisjon i sør.

Midtnoregserien er delt inn i to avdelingar, Trøndelag og Møre og Romsdal, med ein divisjon i Møreserien, og tre divisjonar i Trøndelag.

## Bakgrunnsstoff
* NSFs sider for seriesjakken
Apokóronas

**Apokóronas** (gresk Αποκόρωνας) er ein kommune i periferieininga Khaniá i periferien Kreta i Hellas. Apokóronas ligg aust for Khaniá og grensar i aust mot periferieininga Réthymno. I nord ligg Kretahavet.

## Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane
* Arméni
* Así Goniá
* Vámos
* Jorjoúpoli
* Kryonerída
* Fres
Dei seks tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

## Referansar
Vrýses

**Vrýses** (gresk Βρύσες) er ein landsby i periferieininga Khaniá i periferien Kreta i Hellas og hovudsete i kommunen Apokóronas.

## Referansar
Arméni

**Arméni** (gresk Αρμένοι) er ein landsby og ein tidlegare kommune i periferieininga Khaniá i periferien Kreta i Hellas. Arméni inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Apokóronas.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunaleininga Arméni 3&nbsp;159&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 411&nbsp;innbyggjarar.

## Referansar
Kalýves

**Kalýves** (gresk Καλύβες) er ein distriktsby i periferieininga Khaniá i periferien Kreta i Hellas. Kalýves var hovudsete i den tidlegare kommunen Arméni, som frå 2011 inngår som ei kommunaleining i kommunen Apokóronas.

## Referansar
Lås

**Lås** er ei innretning som kan brukast til å stengja eller hindra bruk av opningar som portar, dører eller vindauge, bruksgjenstandar som fartøy og våpen eller ilåt som skuffer, skåp, skrin og liknande. Ein lås verker som regel ved at ein bolt hindrar den stengde tingen frå å opna seg eller verka. Mange låsar kan lukkast og opnast med nøkkel, eller dei kan ganske enkelt ha ein mekanisk opnings- og lukkingsmekanisme. Ein kan også opna låsar ved hjelp av kodar, elektroniske adgangskort, fingeravtrykk og anna.

## Sjå òg
*Slå

## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
*Søk etter lås ved Digitalt Museum.
Arthur Wellesley

**Arthur Wellesley, første hertug av Wellington** () var ein britisk militær, politikar og diplomat, ofte berre kjend som **hertugen av Wellington**. Han leia den allierte arméen i slaget ved Waterloo i 1815, der Napoleon leid sitt endeliee nederlag.
Han var også aktiv i Nederlanda, India og på Irland. Frå 1828 til 1830 og i 1834 var han britisk statsminister og i 1834-35 var han utanriksminister.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Arthur Wellesley, 1. hertug av Wellington|Arthur Wellesley, 1. hertug av Wellington]]» frå ,  den 17. november 2014.*  


## Bakgrunnsstoff
Chess Olympiad Tromsø 2014 AS

**Chess Olympiad Tromsø 2014 AS** er eit norsk aksjeselskap som blei skipa 2. mai 2008. Det vedtektsfesta formålet til selskapet er å førebu, søkje og gjennomføre Sjakkolympiaden i 2014 i Tromsø, i tillegg til å gjennomføre naudsynte sjakkarrangement i tida før sjølve sjakkolympiaden.

Selskapet har kontoradresse i Storgata 5–13 i Tromsø. Dagleg leiar er Børge Johan Robertsen, medan Hans Olav Karde er styreleiar.

I oktober 2014 blei det sett fram krav om å slå selskapet konkurs.
## Referansar
Marielle Goitschel

**Marielle Goitschel** () er ein fransk tidlegare ski-alpinist frå Sainte-Maxime i departementet Var som vann fem VM-gull og to OL-gull i tida 1962-68.

## Aktiv
16 år gammal tok Goitschel sølvmedaljen i slalåm i VM i alpine greiner 1962, eit meisterskap som vart avvikla i Chamonix. Ho var nesten halvtanna sekund bak den suverene vinnaren, Marianne Jahn frå Austerrike, faktisk var Goitschel tidsmessig mykje nærare dobbeltvinnar Jahn i storslalåm, der Goitschel måtte nøye seg med ein fjerdeplass. Men samanlagt slalåm/utfor vart Goitschel verdsmeister.
 
Under Vinter-OL 1964 i Innsbruck vart Marielle Goitschel olympisk meister i storslalåm, med systera Christine Goitschel på delt sølvplass. I slalåm var rollene omsnudd, systera Christine vann gullmedaljen, Marielle sølvmedaljen. Under leikane i Innsbruck vann Marielle også kombinasjonen, og vart dermed kåra til verdsmeister i øvinga.

Marielle Goitschel vart midtpunktet under VM i alpine greiner 1966 i chilenske Portillo. Ho sikra seg gullmedaljar i både storslalåm, utfor og kombinasjonen, i si plasseringsmessig svakaste øving måtte ho nøye seg med sølvmedalje i slalåm. Gullmedaljen i utfor fekk ho tildelt først to år seinare, då det vart fastslått at den opphavlege vinnaren, austerrikske Erika Schinegger, var tvekjønna og eigentleg mann.

Goitschel vart nummer to i verdscupen i alpine greiner i 1967, den aller fyrste sesongen turneringa vart avvikla. I alt vann ho sju renn i dei to fyrste sesongane av verdscupen. Ho sikra seg pokalen som beste slalåmrennar i begge sesongane, samt pokalen som beste utforrennar i 1967.

Under Vinter-OL 1968 i Grenoble vart Goitschel olympisk meister i slalåm. Etter ho vart nummer åtte i OL-utforen, vann ho også kombinasjons-tevlinga og vart kåra til verdsmeister i kominasjons-øvinga for fjerde gong på rad. Ho la opp då OL-sesongen var over.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar
Gunnar Berndtson

**Gunnar Fredrik Berndtson** () var ein finsk kunstmålar. 

Berndtson var fødd i Helsingfors. Han var son av forfattaren Fredrik Berndtson.

Han blei student i heimbyen i 1872. Seinare tok han opp måleri. Han studerte dels i heimlandet og dels i Paris, der han var elev av Gérôme ved École des Beaux-Arts frå 1876 til 1877. I 1882-1883 var han på kunstreise til Egypt. 

Gunnar Berndtson måla sjangerbilde og portrett, som «utmerka seg ved elegans i utføringa og omsorgsfull finheit i detaljane.»

Av måleria hans kan nemnast dei parisiske måleria *Konstkännare i Louvre* (1879) og *La chanson de la mariée* (1881), *Almée* måla i Kairo i 1883), og fleire scener frå finsk soldatliv. Han bidrog med teikningar til bokverket *Finland i 19:e seklet* (1893). 

Berndtson døydde i Helsingfors i 1895 etter lengre tids sjukdom.

## Kjelder

----

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Gunnar Fredrik Berndtson|Gunnar Fredrik Berndtson]]» frå ,  den 17. november 2014.*  

## Bakgrunnsstoff
Jean-Claude Killy

**Jean-Claude Killy** () er ein fransk tidlegare alpinist og seinare idrettsleiar som vann alle tre  gullmedaljane i dei alpine øvingane for menn under Vinter-OL 1968. To år tidlegare vart han verdsmeister i utfor og i kombinasjonen, med sine OL-sigrar i slalåm og utfor i 1968 fekk han VM-gull i kombinasjonen også då. Han vann verdscupen i alpine greiner både i 1967 og i 1968, dei fyrste to åra turneringa var i gang.

### Utøvar
Killy er fødd i Saint-Cloud i departementet Hauts-de-Seine, men voks opp i Val-d’Isère. I 1964 vart han nummer fem i storslalåm under vinterleikane i Innsbruck. Sommaren 1966 kopierte han plasseringa i same øvinga under alpin-VM i Portillo, hadde då allereie vunne utforrennet framfor landsmannen Léo Lacroix. Ein åttandeplass i den avsluttande slalåmtevlinga var nok til at Killy sikra seg gullmedaljen også i kombinasjonen, endå ein gong med Lacroix på sølvplass.

I 1967 gjekk Killy til topps i den fyrste verdscupen i alpine greiner. Han var heilt suveren og vann pokalen i alle tre øvingane; slalåm, storslalåm og utfor. Også i 1968 triumferte Killy i verdscupen, då han i tillegg var den beste storslalåmrennaren gjennom sesongen. I alt vann Killy 18 renn i verdscupen dei to sesongane han deltok.

Toppen for Killy kom under Vinter-OL 1968, på fransk heimegrunn i Grenoble. Han vann OL-gull i alle dei alpine greinene; både slalåm, storslalåm og utfor. Killy var suveren i storslalåm-tvelinga, men vann med knapp margin i både utfor og slalåm, i utfor var han åtte hundredels sekund føre landsmannen Guy Périllat og i slalåm slo han Herbert Huber frå Austerrike med ni hundredels sekund. Killy vart automatisk verdsmeister i kombinasjonen med sine sigrar i utfor og slalåm.

### Leiar
Killy var nestleiar for Vinter-OL 1992 i Albertville, og deretter leiar av *Société du [[Tour de France]]* frå 1992 til 2001. Sidan 1995 har Killy vore medlem av den internasjonale olympiske komiteen (IOK).

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar
Karsinom

**Karsinom** (frå gresk *karkinos*, 'krabbe' og *-oma*, 'vekst') er ei kreftform som utviklar seg frå epitelceller. Karsinomar oppstår når mengda av endra eller øydelagde DNA-molekyl blir så stor at cellene vert transformerte, og byrjar å utvise maligne eigenskapar.

## Sjå òg
* Karsinom in situ

## Kjelder
Annemarie Moser-Pröll

**Annemarie Moser-Pröll** (), opphavleg *Annemarie Pröll*, er ein austerriksk tidlegare alpinist frå Kleinarl i forbundslandet Salzburg som vann verdscupen i alpine greiner seks gongar i tida 1971-79. Ho sikra seg fire VM-gull frå 1970 til -78, og vart olympisk meister i utfor i 1980.

Pröll, gift Moser-Pröll i 1974, vann verdscupen i alpine greiner fem år på rad, 1971-75, og den sjette verdscup-pokalen i 1979. Gjennom ti år, frå 17. januar 1970 til 16. januar 1980, vann Moser-Pröll heile 62 renn i verdscupen, til 2015 meir enn nokon annan kvinne-alpinist. Flest sigrar tok ho i utfor, 36, medan ho vann 16 storslalåm-, tre slalåm- og sju kombinasjons-tevlingar. 

Moser-Pröll fekk med seg ni medaljar frå dei store skimeisterskapane i åra frå 1970 til 1980. Det tok til med ein VM-bronse i utfor i 1970, og heldt fram med sølvmedaljar i både utfor og storslalåm under vinterleikane 1972 i Sapporo. Frå Sapporo fekk ho elles med seg si fyrste gullmedalje, eit VM-gull i kombinasjonen (utfor/slalåm). Ho vart verdsmeister i utfor både i 1974 og 1978, i den sistnemnde meisterskapen tok ho elles eit nytt kombinasjongull og fekk bronsemedaljen i storslalåm. I sin siste sesong, [OL-sesongen 1980, vart ho olympisk meister i utfor i [Lake Placid. Moser-Pröll deltok ikkje i Vinter-OL 1976 i Innsbruck, pleia då sin dødssjuke far.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar
Italia i Junior Eurovision Song Contest

**Italia** debuterte i Junior Eurovision Song Contest i 2014 på Malta, og vann tevlinga, med songen «Tu primo grande amore», framført på italiensk og engelsk av Vincenzo Cantiello. Bidraget var valt internt av den italienske barnekanalen Rai Gulp, som tilhøyrer kringkastaren Radiotelevisione Italiana (RAI).

## Bidraga i Junior Eurovision Song Contest

## Røystehistorikk

## Galleri

File:Vincenzo Cantiello (JESC 2014 winner) with his prize.jpg|Vincenzo Cantiello, vinnar av Junior Eurovision Song Contest 2014
File:Chiara & Martina at stage of JESC 2015.jpg|Chiara & Martina i Sofia 2015
File:JESC 2016 Fiamma Boccia (Italy) (2).jpg|Fiamma Boccia i Valletta 2016
File:JESC 2018 partisipants. Melissa &amp; Marco (Italy) (2).jpg|Melissa & Marco i Minsk 2018
File:Elisabetta it jesc2021.jpg|Elisabetta Lizza i Paris 2021


## Sjå òg
* Italia i Eurovision Song Contest

## Kjelder
* Italia i Junior Eurovision Song Contest

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Italy in the Junior Eurovision Song Contest|Italy in the Junior Eurovision Song Contest]]» frå ,  den 17. november 2014.*
Montenegro i Junior Eurovision Song Contest

**Montenegro** debuterte som sjølvstendig nasjon i Junior Eurovision Song Contest i 2014, då tevlinga vart halden på Malta. I 2005 deltok landet som ein del av Serbia og Montenegro. Deira fyrste bidrag som sjølvstendig nasjon var med duoen Maša Vujadinović og Lejla Vulić og songen deira «Budi Dijete Na Jedan Dan», som var sungen på montenegrinsk og engelsk. Bidraga vert valde internt av den montenegrinske kringkastaren RTCG. 

## Bidrag i Junior Eurovision Song Contest

## Røystgjeving

## Galleri

File:Jana Mirkovic at stage of JESC 2015.jpg|Jana Mirkovic i Sofia 2015

## Sjå òg
* Montenegro i Eurovision Song Contest
* Serbia og Montenegro i Eurovision Song Contest
* Serbia og Montenegro i Junior Eurovision Song Contest

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Montenegro in the Junior Eurovision Song Contest|Montenegro in the Junior Eurovision Song Contest]]» frå ,  den 18. november 2014.*
Slovenia i Junior Eurovision Song Contest

**Slovenia** debuterte i **[[Junior Eurovision Song Contest]]** i 2014 på Malta med songen «Niši sam (Your Light)», framført på slovensk og engelsk av Ula Ložar. Bidraget var vald av den slovenske kringkastaren Radiotelevizija Slovenija.

## Bidrag

## Røystehistorikk

## Galleri

File:Lina Kuduzovic at stage of JESC 2015 (2).jpg|Lina Kuduzovic i Sofia 2015

## Sjå òg
* Slovenia i Eurovision Song Contest

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Slovenia in the Junior Eurovision Song Contest|Slovenia in the Junior Eurovision Song Contest]]» frå ,  den 18. november 2014.*
Plasmaceller

**Plasmaceller** er høgspesialiserte antistoffproduserande B-celler. Dei har framskoten sideforskyve rund kjerne og rikeleg cytoplasma som med vanlege fargemetodar blir sterkt blåfarga. Plasmaceller finst hovudsakleg i beinmarg, milt og lymfeknutar. Dei vert utvikla frå B-lymfocyttar.
Kryonerída

**Kryonerída** (gresk Κρυονερίδα) er ein tidlegare kommune i periferieininga Khaniá i periferien Kreta i Hellas. Kryonerída inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Apokóronas.

## Referansar
Kastrí på Gávdos

**Kastrí** (gresk Καστρί) er ein landsby på øya Gávdos sør for Kreta i Hellas. Han er hovudsete i kommunen Gávdos i periferieininga Khaniá i periferien Kreta.

## Referansar