open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nils Bergslien

**Nils Nilsen Bergslien** () var ein norsk biletkunstnar fødd på Voss. Han verka både som kunstmålar, teiknar og bilethoggar, og kan knytast til nasjonalromantikken. Nils Bergslien var brorson til bilethoggaren Brynjulf Bergslien og kunstmålaren Knut Bergslien.

## Utdanning

Nils Bergslien vart utdanna ved målarskulen til onkelen Knut Bergslien og Morten Müller i Kristiania i åra 1871 - 72. I 1873 vart han med onkelen på studiereise til Tyskland og Austerrike. I åra som følgde fekk han offentleg stipend til å leggja ut på studiereise i Telemark i lag med Gerhard Munthe. Frå 1876 til 1879 studerte han ved Akademie der Bildenden Künste i München under professor Otto Seitz, før han i 1880 fòr over Hardangervidda til Eidfjord i lag med bilethoggaren Axel Ender og den danske diktaren Holger Drachmann. Her møtte Bergslien den jamaldrande Johanna Møkletun. Dei gifte seg året etter, og vart buande i Eidfjord resten av livet, avbrote av kortare opphald i Bergen og på Jæren. 

## Arbeid

Han var kjend for dei nasjonalromatiske folkelivsskildringane sine og motiv fra eventyr og segner, mellom anna mange, ofte komiske nissebilete som det har vorte laga postkort av. I 1886 gav han ut ein serie av desse i *Nissealbum*. 

Bergslien arbeidde også med dekorasjonsmåleri og utforma relieff, medaljongar o.l. Oppetter åra fekk Bergslien ei rekkje utsmykkingsoppdrag. I 1886 laga han dekorasjonar til turistskipet «Britannia», i åra 1899–1900 dekorerte han fleire rom i Hotel Norge og Café Boulevard i Bergen (vart øydelagt i bybrannen 1916) og i Tyssedal Hotel. Seinare laga han dekorasjonar i nasjonalromantisk stil til spisesalen i Hotel Vøringfoss i Eidfjord. Måleria vart flytte til kommunehuset i Eidfjord i 1995. 

Han måla òg fleire altartavler, til dømes i Granvin kyrkje (1911) og Oppheim kyrkje (1906). Vidare måla han bilete med motiv frå noregshistoria (til dømes *Etter [[slaget på Stiklestad]]* og *[[Kong Sverre]] på Vossafjelli*) eller frå norsk litteratur (*[[Åsgardsreia|Åsgårdsreien]]*). Han laga òg ei rekkje portrett. Som teiknar laga han mellom anna tittelomslaget til humorbladet *Vikingen* og ei rekkje karikaturar. Han prøvde seg òg som bilethoggar, med portrettbyster, relieff og medaljar.

Teikningane og måleria til Bergslien vart svært populære, og etterspurnaden gjekk deretter. Av dei betre verka hans kan nemnast måleriet *Kyrkjeofring* og relieffet *Ridande Vossabrudlaup* – eit minnesmerke over felespelaren Ola Mosafinn. Bergslien spela sjølv fele, og hadde lært seg fleire folketonar i oppveksten.

I Eidfjord sentrum ligg Galleri Nils Bergslien som er eigd av Eidfjord kommune. I 1996 inneheldt samlinga 47 måleri innan ulike teknikkar og 11 gipsmodellar. Atelieret og huset hans har òg vorte restaurert. Huset vart på folkemunne kalla *[[Bergsliskorane]]* og kan framleis sjåast ein kilometer utanfor Eidfjord sentrum. 

## Kjelder

* Store Norske Leksikon om Bergslien
* Utdjupande artikkel om Bergslien, skriven av Alf Borge på snl.no
* Galleri Bergslien på Kulturnett i Vest. 
* Norske Folkelivsbilleder av Bergslien.
* Biografi og historia bak bileta til Bergslien på eidfjord.no. 

## Bakgrunnsstoff
Lars Eskeland

**Lars Eskeland** () var ein norsk forfattar og skulemann, fødd på Stord.

Eskeland skreiv ei rekke ulike skrifter, både talar, innlegg i blad og aviser, og frittståande verk. Han gav ut lærebøker og fleire biografiar, mellom anna om Ole Vig og Ivar Aasen. Han har også skrive teksten til «Vossasongen». Han var også aktiv målmann, og hadde verv som formann i Voss Mållag frå det var grunnlagd i 1898 til 1905. Han var også formann i Vestlandske Mållag (1904-11) og Norsk Måldyrkingslag (1928-42).

Eskeland var ein føregangsmann for folkehøgskulerørsla, og grunnla Voss Folkehøgskule saman med Olaus Alvestad i 1895. Han var styrar av skulen i tida 1895&ndash;1927, då han måtte gå av etter at han hadde konvertert til katolisismen i 1925. Om han hadde halde fram som styrar av skulen, ville skulen ha mista statsstøtta.

Lars Eskeland var bror til skulemannen Severin Eskeland og onkel til kåsøren og forfattaren Ivar Eskeland.

## Utmerkingar

* Eskeland fekk Kongens fortenestemedalje i gull i 1925 
* Melsom-prisen i 1926 for *Bønder*
* Utnemnd til riddar av St. Olavs Orden i 1935 
* I 1949 vart det avduka ein statue av Lars Eskeland på Voss, laga av bilethoggaren Torleiv Agdestein
## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*Biografi ved Aasentunet
*''Norsk Formlæra'' av Lars Eskeland ved sambandet.no
*Digitaliserte bøker av Lars Eskeland på bokhylla.no (Nasjonalbiblioteket)
Christine Dancke

**Christine Dancke** () er ein norsk rappar som fekk gjennombrot med låten *Jenteinvasjon* i 2003. 

## Diskografi

2003:

* «Jenteinvasjon» (singel)
* *Knekt* (album)

## Kjelder
* Qultur nettside (hos Universitetet i Oslo)
* hiphopleksikonet www.picknick.has.it
Niue

**Niue** er ei autonom øy i sørvestre Stillehavet, i fri assosiasjon med New Zealand. Hovudstaden er Alofi.

Niue ligg 2400 km nordaust for Auckland og 3900 km nordaust for Sydney i eit triangel mellom Tonga, Samoa og Cookøyane.

## Historie
Niue blei folkesett av polynesarar frå Samoa rundt år 900. Nye innvandrarar eller erobrarar kom frå Tonga på 1500-talet. Det niuiske språket er eit polynesisk språk som er nærast i slekt med tongansk.

Dei første europearane som kom til øya var James Cook sin ekspedisjon i 1744.
Cook kalla øya «Savage Island», 'Villmannsøya', ettersom innbyggjarane hadde tenner farga raude. Raudfargen stamma ikkje frå blod, som Cook trudde, men ei lokal raud banan.
Etter nokre hundreår blei det lokale namnet *Niu ē*, som tyder 'sjå kokosnøtta', teke i bruk internasjonalt.

Øya blei vitja av misjonærar frå London Missionary Society i 1846.
I 1887 tilbaud kong Fata-a-iki øya til Det britiske imperiet i frykt for andre kolonimakter. Øya blei britisk protektorat i 1900, men annektert av New Zealand i 1901. Øya fekk valet i 1974 om ho ville bli sjølvstendig, sjølvstyrande eller framleis vera styrt av New Zealand, og valde sjølvstyre i ei folkeavstemming. Øya er i dag styrt av Niue-forsamling, *Niue Fono Ekepule*.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Niue|Niue]]» frå , og «[[:en:|Niue]]» frå  den 20. april 2012.* 


## Bakgrunnsstoff

*
Vossavangen

**Vossavangen** eller **Vossevangen**, ofte kalla berre **Vangen**, er ein tettstad og kommunesenteret i Voss herad. Staden ligg der Raundalselvi og Strandaelvi renn saman i Vosso ved Vangsvatnet. Skulestadmoen, like nord for og nesten samanvaksen med Vossevangen, er likevel definert som eigen tettstad av SSB. 

På Vangen ligg Voss stasjon ved Bergensbanen. Stasjonen ligg 56,5 meter over havet og vart opna i 1883, då Vossebanen frå Bergen opna. Vossavangen har fleire vidaregåande skular: Voss gymnas, Voss vidaregåande skule, Rogne vidaregåande skule og Voss husflidsskule, i tillegg til Voss folkehøgskule. Her ligg òg Voss ungdomsskule og barneskulane Vangen skule, Gullfjordungen skule og Gjernes skule. Vossavangen har òg sjukehus, Fylkessjukehuset på Voss.

Voss kyrkje, ei steinkyrkje frå om lag 1277, ligg på Vossavangen, og er i bruk som soknekyrkje. I tettstaden finst òg eit forsamlingshus for pinsevenner og eit katolsk kapell.

Gondolbanen Hangursbanen fører frå Vossavangen opp på Hanguren med turløyper sommar og vinter, og alpinanlegget til Voss ski- og fjellheisar. Vossavangen er ein turiststad både sommar og vinter, og har fleire hotell. I utkanten av tettstaden mot vest ligg Finnesloftet, ein trebygning frå 1295, som er eigd av Fortidsminneforeningen. I åssida over sentrum ligg Voss folkemuseum med eit bevart klyngetun, Mølstertunet, med bygningar frå to gardsbruk, frå 1600-talet til 1800-talet.

Tettstaden voks opp rundt soknekyrkja og prestegarden på ei flate ved Vangsvatnet. I april 1940 vart staden lagt i ruinar av tyske brannbomber, som øydela det meste av dei gamle trebygningane som dominerte før krigen. Mellomalderkyrkja var ein av få bygningar i sentrum som overlevde bombinga uskadd. Sentrum vart bygd opp att med nytt gatenett etter krigen, og er no prega av 1950-tals murarkitektur.

I dei siste tiåra har det blitt etablert fleire musikkfestivalar på Voss, der dei mest kjende er Vossajazz og Ekstremsportveko, som er basert på Vossavangen.

«På Vossevangen der vil eg bu» er ein song om Voss og Vossavangen. 


Fil:Vossavangen Lindahl.jpeg|Vossavangen, omtrent 1890
Fil:Fleischer's Hotel, Voss.jpg|Fleischer's Hotel på Vossavangen, omtrent 1910
Fil:Vangskyrkja.jpg|Vangskyrkja på Vossavangen
Fil:VangsvatnetVoss.jpg|Vangsvatnet sett frå Vossavangen
Fil:Vangsgata på Vossavangen.jpg|Vangsgata på Vossavangen


## Folketalsutvikling
Spegel

:*Sjå òg den russiske filmen [[Zerkalo]], som har den norske tittelen Speil*

Ein **spegel** er eit objekt som reflekterer lys svært bra.  Ein god spegel har til dømes ingen farge, for han absorberer ingen bølgjelengder av lyset.  I refleksjonen kan ein sjå spegelbiletet av det som er framfor spegelen, som virtuelle objekt som ser ut som dei ligg bakom spegelen.
## Spegelbilete

I eit spegelbilete er bak og fram *spegla* i høve til originalobjektet, dvs.&nbsp;at det virtuelle objektet ser ut til å vera snudd motsett veg.  Dersom spegelen er bua innover (som t.d.&nbsp;innsida av ei sylvskei), kan òg høgre/venstre (og opp/ned) byta plass.

Dei fleste menneske nyttar (flate) speglar til dagleg, m.a.&nbsp;for å sjå korleis dei sjølve ser ut.  I tidlege tider brukte menneska berre vassyter eller metallplater som speglar, men på 1300-talet fann italienarane opp ein spegel laga av glas.  Metoden dei brukte, vart vakta som ein viktig løyndom, og i århundre var Venezia den einaste staden i verda der glasspeglar vart produsert.

I dag veit me at venetianarane laga speglane sine på denne måten:
Dei hamra nyblåste, klåre glasflaskar flate medan glaset enno var mjukt, og dekte eine sida av glaset med ei legering av tinn og kvikksølv, kjevla flatt og glatt.  For å festa metallet til glaset, måtte det liggja i press under tunge jarnvekter i minst ei veke, og deretter kunne dei la det overskytande kvikksølvet renna av.

I 1665 reiste sjefsministeren til Ludvig XIV av Frankrike til Italia og muta &ndash; med fare for dødsstraff &ndash; 18 venetianske spegelmakarar til å flytta til Frankrike.  Like etter vedtok Frankrike ei lov som gjorde det forbode å importera venetianske speglar.

Tre år seinare vart *glasruta* funnen opp av ein franskmann ved namn Louis Lucas.  Han oppfann ein metode for å hella flytande glas utover eit jarnbord og kjevla det flatt med ei jarnkjevle.  Med denne metoden kunne ein laga mykje større speglar, og Frankrike vart snart vidkjent for speglane sine.  Ein svært nøgd Ludvig XIV kjøpte inn 700 speglar og dekorerte ein heil korridor i palasset i Versailles med dei.
## Spegel i kunst

Fil:Titian - Venus with a Mirror - Google Art Project.jpg|Tizian: Venus
Fil:Georg Friedrich Kersting - At the Mirror - WGA12123.jpg|Georg Friedrich Kersting: Spegelen
Fil:William paxton1.jpg|William Paxton: Ung kvinne med spegel
Fil:Rubens Venus at a Mirror c1615.jpg|Rubens: Venus


## Bakgrunnsstoff
Norsk Hydro

**Norsk Hydro** () er eit norsk energiselskap, ofte omtala berre som **Hydro**. Hydro har 25&nbsp;000 tilsette, fordelt på verksemd i over 30 land. Selskapet er organisert i divisjonar for Energi og Aluminium. Selskapet er eit Fortune 500-selskap og inngår òg i Dow Jones-indeksen for berekraftige selskap i tillegg til FTSE4Good-indeksen.

Om lag to tredelar av eigarinteressene i Norsk Hydro er på norske hender. Den norske staten eig 43,8 prosent av selskapet.

Hovudkontoret ligg på Vækerø i Oslo, der Svein Richard Brandtzæg leier selskapet. 
I Noreg har Hydro fabrikkar på Rjukan, Porsgrunn, Vennesla, Karmøy, Høyanger, Årdal, Sunndalsøra, Holmestrand, Magnor og Raufoss.

## Historie

Selskapet vart grunnlagd den 2. desember 1905 av Sam Eyde og Kristian Birkeland med det fulle namnet *Norsk Hydro-Elektrisk Kvælstofaktieselskab*. Den svenske Wallenberg-familien hjelpte til med å finansiere det nye selskapet. Selskapet var basert på eit patent av Birkeland. Ein lysboge vart nytta til å laga nitrogenbasert kunstgjødsel. Til dette trengde ein elektrisk energi, som vart skaffa ved å byggja ut Svelgfossen ved Notodden.

I 1951 byrja selskapet å produsera magnesium. Det vart vedteke å byggja eit smelteverk for aluminium på Karmøy i 1963. Etter den fyrste konsesjonstildelinga for norsk kontinentalsokkel i 1964 har Hydro bygd opp ei stor petroleumsverksemd. Verksemda førte til ei satsing på petrokjemi. Satsinga på aluminium vart forsterka i 1986 då lettmetalldivisjonen vart fusjonert med Årdal og Sunndal Verk. I 2002 vart tyske Vereinigte Aluminium Werke kjøpt opp. I 2004 vart landbruksseksjonen skilt ut som eit eige selskap og børsnotert under namnet Yara International ASA. Hydro dreiv òg ei tid med fiskeoppdrett. Oppdrettsverksemda vart seld til nederlandske Nutreco i 2000.

## Divisjonar
### Olje og energi
Hydro Olje & Energi var operatør for 15 olje- og gassinstallasjonar fram til 2007, då avdelinga slo seg saman med Statoil og danna StatoilHydro. I 2003 var selskapet sin gjennomsnittlege eigenproduksjon på 530&nbsp;000 fat olje pr. dag. Det var norsk kontinentalsokkel som var selskapets hovudbase, men Hydro dreiv i tillegg med petroleumsverksemd i Angola, Canada, Russland og Libya. Selskapet var ansvarleg for utbygginga av naturgassfeltet «Ormen Lange-feltet» utanfor Midt-Noreg.

Selskapet har òg verksemd knytt til vasskraft og vindkraft. I tillegg vert det drive med handel knytt til energi over heile Europa.

### Hydro Aluminium
Hydro Aluminium er mellom dei tre største aluminiumsselskapa i verda og har 27&nbsp;000 tilsette, i hovudsak i Noreg og Tyskland. Selskapet driv med både aluminiumproduksjon og vidareforedling av aluminium. Arbeidet inkluderer både valsing, ekstrudering og støypte komponentar.

### Anna verksemd
Avdelinga for «Andre virksomheter» er definert å liggja utanfor Hydro sine to kjerneområde. Her ligg aktivitetar som Hydro Polymers (petrokjemi), fiskeforprodusenten Biomar, Hydro Business Partner og skadeforsikringsselskapet Industriforsikring.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Iowa

**Iowa** er ein delstat i USA. Hovudstaden er Des Moines.

## Kjende personar frå Iowa
* Herbert Hoover, USAs 31. president
Reconstructionist Rabbinical College

The **Reconstructionist Rabbinical College** (**RRC**) er hovudutdanningsinstitusjonen for rekonstruksjonistiske rabbinarar i USA. Seminaret, som i dag ligg i Wyncote i Pennsylvania er akkreditert av Kommisjonen for høgre utdanning ved Middle States Association of Colleges and Schools i USA. Det femårs programmet, som inkluderer eitt studieår i Israel, leier fram til tittelen rabbinar og ein MA-grad i hebraisk språk.

RRC har òg tre programsenter:
# **Kolot** er eit senter for kjønnsstudium og kvinnestudium;
# The **Center for Jewish Ethics** er eit senter for jødisk etikk; og
# **Hiddur** er eit senter for studium av aldring og jødedom.

Seminaret vart grunnlagt i 1968 av grunnleggjaren av den rekonstruksjonistiske rørsla, Mordecai Kaplan, og heldt opphavleg til i to murbygningar i 2308 North Broad Street i Philadelphia i Pennsylvania. I september 1982 flytte RRC til den tidlegare Curtis Mansion ved Greenwood Avenue i Wyncote i Pennsylvania &mdash; ein forstad rett nordom Philadelphia. Hovudbygningen, som er om lag 2&nbsp;560&nbsp;m&sup2;, er bygd i raud teglstein med skifertak og er eit eksempel på georgiansk arkitektur (om lag det same som Louis-seize-arkitektur). Bygningen inneheld klasserom, ein foajé, kontor for undervisnings- og administrasjonspersonal, Mordecai M. Kaplan-arkiva, eit kapell, ein kafeteria og ymse konferanserom. Ei om lag 560&nbsp;m&sup2; stor garasje- og lagerbygning ligg òg i nærleiken.

## Kjelder
* «Reconstructionist Rabbinical College» frå English Wikipedia

## Bakgrunnsstoff
*rrc.edu &mdash; den offisielle nettstaden
Ryvarden fyrstasjon

**Ryvarden fyrstasjon** er eit leifyr ved Mølstrevåg i Sveio, 12 kilometer nordom Haugesund. Fyret ligg på Ryvardneset, med det vêrharde havstykket Sletta mot sør og Bømlafjorden mot nord.

Ryvarden har vore eit seglingsmerke i over tusen år, heilt sidan Floke Vilgerdsson (seinare kalla Ramna-Floke) bygde ein varde på neset i 869, Floke-varden. Neset med varden ligg like nord for grensa mellom Rogaland og Hordaland, og fekk etter kvart namnet Ryvarden (varden mellom ryger og hordar). Det første fyret på Ryvarden kom i 1849, og det vart bygd nytt eller utvida ei rekkje gonger fram til siste fyrmeisterbustaden som er frå 1958. Under ei av utbyggingane vart det teke stein frå Floke-varden til ein grunnmur. I 1994 vart det reist ein ny varde til minne om den gamle.

Fyret vart automatisert og fråflytta i 1984. Frå 1992 har Ryvarden vorte brukt til kulturelle aktivitetar, og fyret vert no også kalla Ryvarden kulturfyr. På staden er det i dag eit galleri, Galleri Ryvarden, i fyrmeisterbustaden frå 1958. Det er også kafedrift, eit kunstatelie, Flókemuseet og ein representasjonsbustad. Bygningane på Ryvarden vert også nytta til annan kulturell aktivitet, mellom anna har gruppa Vamp spelt inn fleire av platene sine der. Sveio kommune kjøpte i april 2005 bygningane ved Ryvarden fyr av Kystverket for 750 000 kroner.

Ved Ryvarden fyr er det også eit minnesmerke over Sleipner-forliset, som skjedde like ved. Snøggbåten M/S «Sleipner» gjekk på grunn på skjeret Store Bloksen og sokk den 26. november 1999. 16 personar omkom i forliset.

Det går ein 2,5 km lang grusveg ut til fyret og det er ikkje tillate å køyre på vegen utan løyve. Vegen er open året rundt og ein kan både gå og sykle til fyret.

Den fyrste fyrvaktaren var Jon Simonsen Mølstre, også kalla Jo Berget i daglegtale. Han var kjøpmann i Mølstevåg på midten av 1800-talet.

## Sjå også

* Sleipner-forliset

## Kjelder
* «Ryvarden fyr» henta frå Bokmålswikipedia 28. august 2005.
* Norsk fyrhistorisk forrenings nettsider om Ryvarden fyrstasjon. 

## Bakgrunnsstoff
* Norsk fyrhistorisk forrenings nettsider om Ryvarden fyrstasjon. 
* Om Ryvarden fyrstasjon hjå histos.no.
* Om turvegen frå Mølstrevåg til Ryvarden fyr hjå Hordaland Fylkeskommune. 
* Webkamera
Evanger

**Evanger** er ei bygd i Voss herad og ein tidlegare sjølvstendig kommune i Hordaland.

Tettstaden Evanger er haldeplass på Bergensbanen. Her er Evanger kyrkje, skule og kjøtforedlingsindustri. Europaveg 16 går gjennom staden.

## Evanger kommune 1885-1964

Frå 1837 var Evanger del av Voss formannskapsdistrikt.

1. januar 1885 vart Evanger skilt ut frå Voss som eigen kommune. Evanger hadde då 2 045 innbyggjarar.

1. januar 1964 vart det meste av Evanger (unnateke Bergsdalen og Eksingedalen) med 1 075 innbyggjarar slått saman med Voss og Vossestrand til den nye Voss kommune. 

Frå same dato vart resten av kommunen (krinsane Bergsdalen og Eksingedalen) med 251 innbyggjarar samanslegen med mesteparten av Bruvik og ein del av Modalen til den nye Vaksdal kommune.

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for tidlegare Evanger kommune frå 1885 til 1964:**

### Politikk
**Heradstyrerepresentantar**

Det første listevalet i Evanger vart halde i 1919.

a"Arbeidar- og smaabrukarlista"

## Kjelder
Vossestrand

**Vossestrand** er ein tidlegare sjølvstendig kommune i Hordaland fylke som frå 1837 var ein del av Voss formannskapsdistrikt.

Europaveg 16 og riksveg 13 går gjennom Vossestrand.

## Folk frå Vossestrand

Skihopparen og OL-vinnaren Lars Bystøl og forfattaren Sjur Bygd kjem frå Myrkdalen på Vossestrand. Forfattaren Per Sivle voks opp på Vossestrand.

## Vossestrand herad 1868-1964
1. januar 1868 vart Vossestrand skilt ut frå Voss som eigen kommune. Vossestrand hadde då 2 009 innbyggjarar.
21. august 1869 vart ein ubebudd del av Voss overført til Vossestrand ved kongeleg resolusjon.

1. januar 1964 vart Vossestrand, det meste av Evanger kommune (unnateke Bergsdalen og Eksingadalen) og Voss slegne saman til den nye Voss kommune. Vossestrand hadde ved samanslåinga 1 573 innbyggjarar.

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for tidlegare Vossestrand kommune frå 1868 til 1964:**

### Politikk
**Heradstyrerepresentantar**

Det første listevalet i Vossestrand vart halde i 1919.

a«Arbeidarlista»
b«Arbeidar- og smaabrukarlista»
c«Kristeleg Folkeparti og Fråhaldsfolket»
d«Bygdelista»

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* vossestrand.com:
* myrkdalen.org:
* vossestrand.no:
Nordmannen

**Nordmannen** er eit dikt skrive av Ivar Aasen, betre kjent som *Mellom bakkar og berg*. Diktet kom første gong ut i diktsamlinga *[[Symra]]* i 1863. Delar av diktet vert mykje brukte, og frå 1998 til 30. juni 2007 blei dei to første strofene graverte inn på nye alle nye, norske førarkort.

## Teksten
Diktet har kome ut i fleire utgåver, tre «offisielle» men òg fleire. I «Lauvduskar II» Chr.a 1868 hadde diktet heile 8 strofer.

:(Tone: *[[Dei vil alltid klaga og kyta]]*)

&nbsp;1. Millom Bakkar og Berg ut med Havet
heve Nordmannen fenget sin Heim,
der han sjølv heve Tufterna gravet
og sett sjølv sine Hus uppaa deim.

&nbsp;2. Han saag ut paa dei steinutte Strender;
det var ingen, som der hadde bygt.
«Lat oss rydja og byggja oss Grender,
og so eiga me Rudningen trygt.»

&nbsp;3. Han saag ut paa det baarutte Havet;
der var ruskutt aa leggja ut paa;
men der leikade Fisk ned i Kavet,
og den Leiken den vilde han sjaa.

&nbsp;4. Fram paa Vetteren stundom han tenkte:
Giv eg var i eit varmare Land!
Men naar Vaarsol i Bakkarne blenkte,
fekk han Hug til si heimlege Strand.

&nbsp;5. Og naar Liderna grønka som Hagar,
naar det laver av Blomar paa Straa,
og naar Næter er ljosa som Dagar,
kann han ingenstad vænare sjaa.

Frå Ivar Aasen: *Symra*. Tvo Tylfter med Visor og Rim. Tridje Utgaava. (Med Notar.) Kristiana. Forlagt av P.T. Mallings Boghandel. 1875. Side 6-7. Elektronisk utgåve ved Det Norske Samlaget/Nynorsk kultursentrum 2003.

## Dei apokryfe strofane
Aasen arbeidde og forkasta fleire strofar før han vart nøgd med diktet. Det vart difor utgjeve ei rekkje gonger før den endelege versjonen kom på prent. Nokre av dei mindre kjende versa er framleis nytta av Raud Ungdom, Norsk Målungdom og Natur og Ungdom. Særskilt den siste av desse strofane vart nytta under folkeavrøystinga om medlemsskap i EU i 1994.

Sud om havet han stundom laut skrida,
der var rikdom på benkjer og bord.
Men kringum såg han trældomen kvida,
og so vende han atter mot nord.

Lat no andre om storleiken kivast
lat deim bragla med rikdom og høgd
Millom kaksar eg litet kann trivast
Millom jamningar helst er eg nøgd

Lat deim hava den æra dei kunna
og sin rikdom og styrkje dertil
når då berre dei meg villa unna
og få rå om min arv som eg vil.

Ottar Grepstad har halde fram at ein helst skal akte på Aasen sine val av strofar, og halde seg til dei endelege fem som er attgjevne øvst. Desse andre har likevel vore nytta i ungdomsrørslene i fleire år.

## Bakgrunnsstoff
* Ottar Grepstad i Dag og Tid om ''Nordmannen'' (PDF)
* Nordmannen - på Aasentunet.

## Referansar
Oneworld Alliance

**Oneworld** er den nest største flyselskapalliansen i verda. Medlemmene er Aer Lingus, American Airlines, British Airways, Cathay Pacific, Finnair, Iberia Airlines, Lan og Qantas.

Canadian Airlines var medlem til selskapet vart overteke av Air Canada. Swiss International Air Lines heldt på å bli medlem til ein vedtok å ikkje slutte seg til alliansen, den 3. juni 2004.

## Moglege framtidige medlemmer
Japan Airlines, Mexicana, SN Brussels Airlines og TAM Airlines er potensielle kandidatar for tilslutting til Oneworld Alliance. Dei har allereie såkalla *code sharing* med Oneworld-medlemmer slik som American Airlines, British Airways, Cathay Pacific, Lan, Qantas med fleire.

Øvrige moglege medlemmer er China Eastern og Dragonair. Desse to flyselskapa har slutta seg til Asia Miles, Cathay Pacific sitt stamkundeprogram.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Grunnstoffliste etter namn

__NOTOC__
Dette er ei liste over kjemiske grunnstoff sortert etter namn, og fargekoda etter kjemisk serie i periodesystemet. Til ein viss grad er lista òg sortert etter atomsymbol.&nbsp;&sup2;

(Klikk på blå kolonneoverskrift for alternativ sortering.)

## Merknader
# Atommassen for stabile grunnstoff er oppgitt som snittet av dei isotopane som førekjem på jorda. Massetala for radioaktive grunnstoff, t.d. [227] for actinium, er oppgitt for den vanlegaste (eller einaste) kjende isotopen. På bakgrunn av nye data kan massetala endrast.
# Grunnstoff som har atomsymbol som ligg langt frå grunnstoffnamnet alfabetisk, er oppført ein ekstra gong på latin, gresk, engelsk eller tysk med tilvising til det norske namnet.

## Sjå òg
* Atom
* Grunnstoff
* Grunnstoffliste etter atomnummer og atommasse
* Periodesystemet
* Periodesystemet i stor utgåve
* Isotoptabell

## Bakgrunnsstoff
* IUPAC - periodic table
Bruvik

**Bruvik** er ei bygd i Osterøy kommune i Vestland fylke. Bygda ligg på sørkysten av Osterøy. Bruvik var senter for ein eigen kommune frå 1870 til 1964.

## Bruvik kommune 1870 - 1964
Bruvik var opphavleg ein del av Haus (Arna) formannskapsdistrikt.

Haus vart delt i to og Bruvik skilt ut som eigen kommune 1. januar 1870.

1. januar 1964 skifta Bruvik kommune namn til Vaksdal kommune og fekk Bergsdalen og Eksingadalen frå Evanger og Modalen kommunar innlemma i seg.

Samstundes vart sjølve Bruvikbygda frådelt, og denne utgjer den nye Osterøy kommune, saman med dei delane av Haus, Hosanger og Hamre som låg på Osterøya.

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for tidlegare Bruvik kommune frå 1920 til 1964:**

## Sjå òg
* M/S «Bruvik», eit passasjerskip

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* bruvikbygda.no
Rolvsøy

**Rolvsøy** er ein tidlegare kommune i Østfold. Frå 1. januar 1994 vart Rolvsøy ein del av Fredrikstad kommune. Tuneskipet, eit vikingskip frå ca. år 900, vart funne i Rolvsøy, som på den tida høyrde til Tune. Skipet er i dag på Vikingskipmuséet på Bygdøy i Oslo.
Singsås

**Singsås** er ein tidlegare sjølvstendig kommune i Sør-Trøndelag fylke, frå 1837 ein del av Holtålen kommune (Holtaalen) formannskapsdistrikt. Namnet kan vera avleidd av det norrøne mannsnamnet *Singulfr*, men dette er noko uvisst.

Singsås vart skild ut som eigen kommune frå Holtålen i 1841 og hadde då 1&nbsp;272 innbyggjarar.

1. januar 1964 vart Singsås slegen saman med Budal, Soknedal og Støren kommunar til den nye Midtre Gauldal kommune. Singsås hadde ved samanslåinga 1&nbsp;554 innbyggjarar.

Elva Gaula, Rørosbanen og Fylkesveg 30 går gjennom bygda.
Soknedal

:*For kommunen Sokndal i Dalane, sjå [[Sokndal]].*
----
 
**Soknedal** er ein tidlegare sjølvstendig kommune og ein tettstad i Trøndelag fylke. Tettstaden Soknedal har .

Soknedal var frå 1837 ein del av Støren formannskapsdistrikt. I 1841 vart Soknedal og Horg skilde ut som sjølvstendige kommunar. Soknedal hadde då 1&nbsp;966 innbyggjarar.  1. januar 1964 vart Soknedal slegen saman med Budal, Singsås og Støren til den nye Midtre Gauldal kommune. Ved samanslåinga hadde Soknedal 1&nbsp;916 innbyggjarar.

Europaveg 6 og Dovrebanen går gjennom bygda.

Soknedal er også kjent for seterbruk som det er utgitt eiga bok om, *Kom No, Dagros*.

## Bakgrunnsstoff
* Eldre fotografi frå Soknedal på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
Sjur Bygd

**Sjur Bygd** () var ein norsk forfattar, gardbrukar, ordførar og banksjef busett i Myrkdalen på Voss. Han debuterte i 1915 med novellesamlinga *«Fjell-folk»*.

## Litterær produksjon
Sjur Bygd debuterte med *Fjellfolk* i 1915, ei samling forteljingar frå ei avstengd vestlandsbygd. I romanen *Holmgang* (1917) skildra Bygd dei psykologiske føresetnadane for ein bygdestrid. Det same gjer den store romanen *Valplassen* (1921). Eit av Bygd sine fremste verk, *Luftspeglingar* (1925) er ei samling noveller med same miljø. Andre betydelege romanar er *I hamskifte* (1949) og *Mot blå berg* (1957). Bygd var ein skarp psykolog, og kjende dei løynde tildriva i menneska, krokvegane deira, hyklarskapen, naturangsten og religiøsiteten. Med sin knappe stil og friske synsbilete skreiv han levande situasjonar om norsk folk og kultur.

### Bøker
* 1915 - *Fjell-folk* 
* 1917 - *Holmgang*
* 1921 - *Valplassen* 
* 1925 - *Luftspeglingar. Nokre bilæte*
* 1949 - *I hamskifte* 
* 1954 - *Draumen* 
* 1957 - *Mot blå berg* 
* 1970 - *Mannen og natta*

Sjur Bygd vann Melsom-prisen i 1955, og i 1976 fekk han Kongens fortenestemedalje i gull for innsatsen sin som bankmann, politikar og diktar.

## Bakgrunnsstoff
* Digitaliserte bøker av Sjur Bygd hjå Nasjonalbiblioteket
* Mads Liland: «Sjur Bygd» i Norsk Biografisk Leksikon, 2. utg (2000)
* «Sjur Bygd» av Eirik Helleve på ''Allkunne''
* *Sjur Bygd. Om bøkene hans og bruken av vossamålet* av Andreas Bjørkum (2012)
* 
* «Bygd, Sjur» av Johannes Andreasson Dale i ''Norsk allkunnebok'' (1949)
* «Sjur Bygd – ein sermerkt forfattarprofil» (del 1) av Nils Hellesnes i Syn og Segn (1941), (del 2)
* skjulte Norge'', s 71–83, av Jørgen Bukdahl (1926)
Saga Petroleum

**Saga Petroleum** var eit privateigd norsk oljeselskap med verksemd i Noreg og Storbritannia. Føretaket vart etablert i 1972. Selskapet bygde seg opp til å vera eit av dei største selskapa i verda innan utvinning av petroleum (oppstraums petroleumsverksemd) . Selskapet vart fusjonert inn i Norsk Hydro Oil and Gas den 31. desember 1999. 

## Bakgrunnsstoff
* Arkivert nettstad for saga.no
* Rapport fra «Makt- og demokratiutredningen» Petter Nore: Norsk Hydro's Takeover of Saga Petroleum in 1999 A Case Study. Makt- og demokratiutredningens rapportserie. Rapport 73, august 2003. 
* Melding frå energidepartementet i USA, frå 1996
Hérault

:*For elva med same namn, sjå [[Elva Hérault]]*
 

**Hérault** (oksitansk: *Erau*) er eit departementet sørvest i Frankrike. Departementet ligg i regionen Languedoc-Roussillon, og er kalla opp etter elva med same namn. *[[Préfecture]]* (administrasjonsstad) i departementet er Montpellier (225&nbsp;000 inb. i 1999) som òg er hovudstad i regionen.

Medan Montpellier har vore ein viktig universitetsby sidan mellomalderen, så er hovudnæringsvegane i departementet landbruk og turisme. Vin for masseforbruk har vore det viktigaste produktet. Auka import frå Amerika og Australia og mindre vinforbruk i Frankrike har gjort at vinbøndene står overfor krav om omlegging til mindre vinmarker og høgare kvalitet, nok som har vore ein smertefull prosess.

## Historie
Hérault er eit av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Det vart danna frå delar av den tidlegare provinsen Languedoc.

Ved byrjinga av 1900-talet førte låge vinprisar i samband med sjukdom i vindruene førte til protestar frå tusentals mindre vinmakarar. Opprøret vart hardt slått ned på av regjeringa til Georges Clemenceau.

Den harde frosten vinteren 1956 øydela oliventrea, og oliveproduksjonen i området kom seg ikkje på fote igjen før i 1980-åra. Mykje av verksemda tilknytt olivenindustrien la ned.

## Geografi
Departementet er i dag ein del av regionen Languedoc-Roussillon og grensar til departementa Aude, Tarn, Aveyron, Gard, i tillegg til Middelhavet (Golfe du Lion) i sør. 

Geografisk er departementet svært variert med strender i sør, Cevennane i nord, og med jordbruksland i mellom. 

Viktige elvar:
* Aude
* Orb
* Hérault
* Vidourle

## Klima
Middeltemperaturen ligg mellom 15 og 16&nbsp;°C. 

## Demografi
Innbyggjarane i departementet vert på fransk kalla *Héraultais*.

## Kultur
Canal du Midi står på UNESCO si verdsarvliste. 

## Turisme
Dei mest kjende turiststadene i Hérault er:
* Strendene ved La Grande-Motte, Palavas-les-Flots, Carnon, Sète, Cap d'Agde, Valras og Portiragnes.
* Kalksteinsgrottene les grottes de Clamouse og les grottes des Demoiselles.
* Slusene frå Fontserrane til Canal du Midi.
* Fjellet Pic-Saint-Loup og kløftene les Gorges d'Héric.
* Thau-bassenget.
* Valfartsstaden og mellomalderlandsbyen Saint-Guilhem-le-Désert.

## Bakgrunnsstoff
 
* Prefekturet si nettside
* Offisiell nettside
* Turisme i Hérault 
* Nettside om Languedoc Roussillon
* Canal du Midi
* Bilete frå Hérault
Støren

**Støren** er kommunesenteret i Midtre Gauldal kommune og har eigen barne- og ungdomsskule og  vidaregåande skule. Dovrebanen og Rørosbanen møtest her, og lakseelva Gaula renn gjennom tettstaden. Europaveg 6 og Fylkesveg 30 møtest også her.

Støren var fram til 1964 eigen kommune, men vart då ein del av Midtre Gauldal kommune etter å ha blitt slegen saman med Budal, Singsås og Soknedal kommunar. Gamle Støren kommune gjekk frå Hage bru i nord til Singsås i sør-aust, Budal i sør og Soknedal i sør-vest.

## Bakgrunnsstoff
* Eldre fototgrafi frå Støren på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
* Støren museum og historielag
Budal

**Budal** er ein tidlegare sjølvstendig kommune i Sør-Trøndelag fylke, frå 1837 ein del av Støren formannskapsdistrikt.

Budal vart skilt ut som eigen kommune i 1879. Kommunen hadde då 585 innbyggjarar.

1. januar 1964 vart Budal slegen saman med Singsås, Soknedal og Støren kommunar til den nye Midtre Gauldal kommune. Budal hadde ved samanslåinga 529 innbyggjarar.
Enodd var det tidlegare kommunesenteret i Budal kommune. Ved Enodd møtest elvane Bua i Sørtrøndelag (som har gjeve Budal namnet) og Ena. På Enodd ligg trevareverksemda *[[Budalsmøbler AS]]*.
Departement i Frankrike

Eit **departement** (fransk: *département*) er ein fransk adminstrativ eining noklunde tilsvarande eit norsk fylke (ein provins). Frankrike er delt inn i 96 departement. Eit departement vert leia av ein prefekt, tilsvarande norsk fylkesmann, og ei folkevald forsamling, *conseil général*. Departementa er gruppert i 22 regionar i sjølve Frankrike og fire oversjøiske regionar. Departementa er oppdelt i 342 arrondissement. Det finst òg departement i Elfenbeinskysten.

## Historikk
Under den franske revolusjonen blei det den 22. november 1789 vedteke å opprette eininga *département* som erstatning for den gamle inndelinga i provinsar og landskap. Dei fleste av departementa blei oppretta den 4. mars 1790 etter vedtak i den grunnlovgjevande forsamlinga. Målet med denne reforma var å få vekk strukturar frå det gamle regimet og for å skape ein homogen nasjon. 

I oppbygging er departementa ganske like: Dei er tilstrekkeleg små til å kunne styrast effektivt frå ein hovudstad. Hovudstaden skulle idéellt sett vere plassert midt i departementet og vanlegvis skulle det ikkje vere meir enn ein dags hesteritt frå kvar utkant av departementet til hovudstaden. Departementa er vanlegvis oppkalla etter elver, fjell og liknande. Dette i kontrast til den nyare franske regioninndelinga som har teke gamle provinsnamn.

Opphavleg var det 83 departement og dette auka til 130 i 1810 grunna Napoleons ekspansjon av fransk territorium, men redusert til 86 etter imperiet sitt fall. Seinare auka og minka talet i høve til grensedragingar med nabolanda. I 1860 blei Savoie og Nice lagt i Frankrike, medan områda Alsace og Lorraine blei skilde ut etter krigen med Tyskland i 1870 - 1871. Desse siste blei gjeninnlemma i 1919, men igjen lagt til Tyskland under andre verdskrigen. Etter krigen vart dei franske regionar. Dei algirske departementa blei skilde ut ved frigjeringa av dette landet i 1962. Seinare har enkelte grensedragingar funne stad ved deling av Korsika og ved omorganisering av Parisområdet. Dei tok også store delar av andre land.

## Tidlegare departement
(Ikkje fullstendig liste)
* Seine
* Seine-et-Oise
* Franske departement i Nederland.
* Franske departement i Algerie.
** 91 Algiers
** 92 Oran
** 93 Constantine
* Dei 130 departementa som Napoleon Bonaparte oppretta.

## Sjå òg
* Departement
Indiana

**Indiana** er ein delstat i USA. Hovudstaden er Indianapolis.

## Kjende personar frå Indiana
* David Letterman, talkshowvert
* Michael Jackson, artist, underhaldar og forretningsmann
Kansas

**Kansas** er ein delstat i USA. Hovudstaden er Topeka. Delstaten ligg i Midtvesten og grensar til Missouri i aust, Oklahoma i sør, Colorado i vest og Nebraska i nord.  Han har tilnamnet «Sunflower State». 

Staten er delt inn i 105 fylke og har 628 byar. Topeka med  innbyggjarar er den fjerde største byen i Kansas. 

## Namn
Namnet kjem frå Kansaselva som renn gjennom staten, og stammar frå siouxordet *Kansa*, som betyr «folk av sønnavinden». 

## Økonomi
Kansas har det tredje største jordbruksarealet i USA, og produserer en sjettedel av all kveite dyrka i landet. Staten er den nest største kvegprodusenten i USA,   etter Texas. Dei største jordbruksrelaterte inntektene kjem frå kveg, sauehald, kveite, durra, soyabønner, bomull, svin og mais. Gardsbruka er høvesvis små etter Midtvesten-standard, så landbrukssubsidiane var i 2006 dei femte høgaste i USA, 623 millionar amerikanske dollar.

Det kjem industriinntekter frå transportutstyr, kommersiell og privat flyverksemd, kjemikaliar, maskiner, klede, olje og gruvedrift. Kansas er den åttande største oljeprodusenten i landet. Staten er også rangert som den åttande største naturgassprodusenten i USA. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Kansas|Kansas]]» frå ,  den 26. august 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Talesyntese

**Talesyntese** er namnet på ein spesiell type dataprogram, som simulerer menneskeleg tale. Talesynteseprogram er av to typar. Dei kan enten lese opp tekst dei får som input (som når ein brukar får eit program til å lese opp e-posten for seg), eller dei kan generere tale ut frå eit visst sett av inputdata (som når programmet formidlar informasjon på grunnlag av inputdata, t.d. kan det generere ei setning *Neste buss går om 25 minutt.* ut i frå informasjon henta i ein busstabell, og kunnskap om kva klokka er akkurat no).

## Ulike metodar for talesyntese

Talesynteseprogram har lenge brukt den såkalla difonmodellen, i dei siste åra har dei også brukt Hidden Markov Models, eller HMM. Tidlegare har det og vore arbeidd med fullstendig syntetisk tale, der lydane har vorte produsert med å kombinere formantane for kvar lyd. Problemet med den syntetiske innfallsvinkelen er at resultatet blir nett syntetisk, ei stemme med «robotklang». Dei fonetiske eigenskapane til menneskeleg tale er langt meir komplisert enn berre dei lågaste formantane.

Eit alternativ til talesyntese er å spela inn alle replikkane ein vil at maskina skal seie, og så spele dei av i rett augneblink (t.d. beskjedar av typen «Neste stopp - Storgata» og «For opplysningar om saldo - tast fire». Problemet med dette alternativet er at systemet er lukka, det kan berre lese opp eit viss mengd setningar. Forsøk på å kombinere slike meldingar (t.d. ved å lese inn talord eitt og eitt og deretter setje dei saman til store tal) gjev svært dårlege resultat, i og med at setningsintonasjonen i dei ulike bitane ikkje passar saman.

Det motsette av talesyntese er taleattkjenning, dataprogrma som er i stand til å overføre tale til skrift.

## Opne kjeldekode-versjonar av talesyntese

Universitetet i Edinburgh har utvikla den såkalla Festival-plattforma, som eir ei utviklingsplattform for talesyntese, og som er tilgjengeleg for engelsk, spansk, kroatisk og walisisk. For finsk er det no tilgjengeleg ein open syntetisator, Suopuhe, frå 2004.

## Norsk talesyntese

Den mest kjende norske talesyntesen er Telenors Talsmann. Elles har SINTEF arbeidd med talesyntese, det same gjorde Nordisk språkteknologi før dei gjekk konkurs.
Det sixtinske kapellet

**Det sixtinske kapellet** (italiensk *Cappella Sistina*) er eit kapell i Vatikanpalasset som er den offisielle residensen til den romersk-katolske Paven i Vatikanstaten. Det var bygd mellom 1475 og 1483 i tida då pave Sixtus IV styrte, og er ein av dei mest kjende kyrkjene i den vestlege verda. Namnet har kyrkja fått med referanse til den paven som fekk bygd henne.
Rognes

**Rognes** er ei bygd i Midtre Gauldal kommune. Bygda ligg om lag ei mil sør for Støren, i retning Røros. Fylkesveg 30 går gjennom Rognes.
 
Staden med knapt 200 innbyggjarar ligg like ved elva Gaula, som har ei rekkje gode laksevald i dette området. Elva Bua frå Budalen renn ut i Gaula ved Rognes. Landbruk er hovudnæring på Rognes. Tidlegare var det òg skofabrikk, ryggsekkfabrikk og mekanisk verkstad her.

På Rognes var det fleire grendaskular, men i 1955 vart alle samla i Aune skole som låg på vestsida av Gaula. Seinare vart det bygd ny skule på austsida. Etter fleire rundar med nedleggingsdiskusjonar vart skulen til slutt lagt ned i 1999. Skuleborn frå Rognes dreg no til Støren for å gå på skule.

Rognes er heimstaden til skiløparen Marit Bjørgen.
Dragkamp

**Dragkamp** er ein uthaldenheits- og styrkesport der to lag på kvar si side dreg eit tau. Det laget som vinn, er det laget som dreg det andre laget ei strekning på fire meter fyrst.

Normalt består eit dragkamplag av åtte dragarar. Dragkamp vert konkurrert i ulike vektklassar der det er dei åtte dragarane si samanlagde vekt som tel. Tauet skal ha ein omkrins på 10–12,5&nbsp;cm og vere minst 33,5&nbsp;meter langt. Ute er bana 40&nbsp;meter lang og minst 3&nbsp;meter brei der ein konkurrerer på grasunderlag. Ein kamp vert avgjort i best av tre dragingar.

Sporten var olympisk mellom 1900 og 1920.
Ain

:*For elva med same namn, sjå [[elva Ain]]*

**Ain** er eit departement i dei austlege område av Frankrike. Ain ligg på grensa til Sveits, og er kalla opp etter elva med same namn som renn gjennom departementet. Departementnummeret til Ain er 01.

## Historie
Departementet er ein av 83 departement som vart oppretta under den franske revolusjonen 4. mars 1790. Han vart opprette frå dei fire tidlegare provinsane Bresse, Bugey, Dombes og Gex, og delvis av eit femte kalla Franc-Lyonnais.

Så tidleg som på 1200-talet snakka innbyggjarane ein spesiell dialekt av frankoprovensalsk språk kalla bressan. Dei heldt fram med å snakke denne dialekten i Ain inn på 1900-talet.

Området var opphavleg ein del av det gamle kongdømet Burgund, før det var avstått til Frankrike av hertugane av Savoie i 1601. Frå 1798 til 1814 var Gex ein del av departementet Léman. Seks kommunar i sørvest vart skild frå Ain i 1967 og vart ein del av storbyområdet til Lyon.

## Geografi
Departementet er delt nord-sør av elva Ain. Dei vestlege områda består av sletter og låge platå, medan dei austlege områda er meir fjellkledde og består av dei sørlege områda av Jurafjella. Det høgaste punktet i departementet (og i Jurafjella) er the Crêt de la Neige (1&nbsp;720 m).

Ain er omringa av dei franske departementa Jura, Saône-et-Loire, Rhône, Isère, Savoie og Haute-Savoie. I aust grensar det til dei sveitsiske kantonane Géneve og Vaud.

### Byar
Dei største byane og landsbyane i Ain er: 
* Ambérieu-en-Bugey
* Bellegarde-sur-Valserine
* Belley
* Bourg-en-Bresse
* Ferney-Voltaire
* Gex
* Meximieux
* Montluel
* Nantua
* Oyonnax

### Elvar
I tillegg til elva Ain renn følgjande elvar gjennom departementet: 
* Saône
* Rhône
* Veyle
* Chalaronne
* Reyssouze
* Albarine

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettside
* Prefekturet si nettside
* Side om turisme
Corse-du-Sud

**Corse-du-Sud** er eit departement på den sørlege halvdelen av Korsika i Frankrike.

## Historie
Departementet vart oppretta 15. september 1975, då departementet Korsika vart delt inn i Haute-Corse og Corse-du-Sud. Grensene samsvarar med det tidlegare departementet Liamone, som eksisterte frå 1793 til 1811.

## Geografi
Departementet er omringa på tre sider av Middelhavet og i nord grensar det til departementet Haute-Corse.

Heile øya Korsika er kledd med fjell.

## Kultur
Koriskanarar er eit svært sjølvstendig folk. Ein folkeavstemming i 2003 der ein kunne stemme for auka sjølvstende vart derimot stemd ned med svært lite margin, 50,98 % mot 49,02 %. Dete var eit stort tilbakeskritt for den dåverande franske innanriksministeren Nicolas Sarkozy, som hadde håpa og bruke Korsika som eit første steg for desentraliseringspolitikken sin.

## Turisme
Sør-Korsika har eit varmt klima, som andre middelhavsøyar, og trekk derfor til seg mange turistar. Praktstykket er byen Bonifacio, som delvis er bygd på ei høg klippe. Dei indre fjellområda er òg svært vakre, særleg Aiguilles de Bavella, eit bert og nålliknande berg.

## Bakgrunnsstoff
 
* Offisiell nettside 
* Korsika universitet
Ernst Sars

**Johan Ernst Welhaven Sars** () var ein norsk historikar og politikar frå Florø. I 1870 fekk han universitetsstipendiat, og i 1874 vart han professor ved Det kongelige Frederiks Universitet i Kristiania.

Det mest kjende verket hans er *Udsigt over den norske historie*, som kom i fire band mellom 1873 og 1891. Bøkene fekk ein viktig posisjon då nasjonalstaten Noreg skulle etablerast. Sars trekte fram dei lange linene i ei samanhengjande norsk historie frå vikingtida til på 1800-talet.

Eit anna viktig verk var *Norges politiske historie 1814-1885*, som kom ut i åra mellom 1899 og 1904.

Sars var ein av sjefsideologane i partiet Venstre i den nasjonale reisingstida før unionsoppløysinga i 1905, og hadde omgang med ånsdhøvdingar som Bjørnstjerne Bjørnson og A.O. Vinje. Kvar søndag samla han og mora politikarar og intellektuelle til diskusjonsmøte heime hos seg i Bærum. Sjølv tok han ikkje imot framståande verv i rikspolitikken.

## Familie
Foreldra til Ernst Sars var Michael Sars og Maren Cathrine Welhaven Sars. Mora var syster av diktaren Johan Sebastian Welhaven. Under prestetida i Florø fekk ekteparet Sars sønene Ernst og Georg Ossian Sars. Dei hadde 18 andre sysken, men havforskaren G. O. Sars og historikaren Ernst Sars er dei mest kjende av syskena.

Ved 100-årsjubileet til Florø by i 1960 vart det avduka ein dobbelbyste av Ernst og broren Georg Ossian Sars. Den står i parken ved Flora Samfunnshus.

## Bibliografi
### Bøker
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Kjelder
* Fylkesleksikon Sogn og Fjordane

## Bakgrunnsstoff
*Om Johan Ernst Sars i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
Oppstraums petroleumsverksemd

**Oppstraums petroleumsverksemd** er ei nemning på leiting etter og utvinning av petroleum. Nemninga kjem av engelsk *upstream*. Innan denne delen av petroleumsverksemd vert det drive leiting etter og utvinning av råolje, naturgasskondensat og naturgass. Oppstraums petroleumsverksemd vert ofte omtala som *leiting og produksjonssektoren*. Den engelske nemninga på dette er *exploration and production*, forkorta E&P. 

## Sjå òg
* Midtstraums petroleumsverkstemd - Transport, lagring og sal av store mengder ikkje raffinert petroleum
* Nedstraums petroleumsverksemd - Raffinering og sal av petroleumsprodukt til forbrukarar
* Integrert oljeselskap - Eit oljeselskap som driv med alle formene for petroleumsverksemd
Wilhelm Peterson-Berger

**Olof Wilhelm Peterson-Berger**, () var ein svensk komponist og musikkskribent frå Ullånger i Ångermanland.

Peterson-Berger er kanskje mest kjend for ei rekkje omtykte pianostykke i nasjonalromantisk stil (samlinga *«Frösöblomster»*, med dei ofte spela *«Vid Frösö kyrka»* og *«Sommarsång»*). Han var framfor alt påverka av  Edvard Grieg og Richard Wagner. Han komponerte fem symfoniar, mellom anna *«Sunnanfärd»* (nr 2) och *«Same Ätnam»* (nr 3). Peterson-Bergers fiolinkonsert er sett på som det beste av orkesterverka hans. Det har ofte vore sagt at han hadde sine manglar på dette området, men på den andre sida var han original og ukonvensjonell. Han var også operakomponist, mest kjend for *[[Ran (1903)|Ran]]* (1903) og *[[Arnljot]]* (1910), «den svenske nasjonaloperaen». Den sistnemnde vert enno i dag framført som taledrama med musikkinnslag på Arnljotlägden nær Peterson-Bergers heim *Sommarhagen* på Frösön i Jämtland. Ein kortare periode var han verksam som operaregissør. Han tonesette mange dikt av nordiske forfattarar, m.a. Erik Axel Karlfeldt (t.d. *«Aspåkerspolska»*). Peterson-Berger var òg ein skarp og omstridd musikkritikar i *[[Dagens Nyheter]]* i åra 1896-1930.

## Bakgrunnsstoff
*http://www.sub.su.se/national/tglob51.htm 
*http://www.ostersund.se/4.1e0f2f6f2dce47f517fff17775.html 
*http://www.mic.stim.se/avd/mic/prod/personer.nsf/LookupBiografier/F687DFB39A010B6F41256492002D3697?OpenDocument 
*http://www.algonet.se/~urpe/peterson.htm
*http://www.froson.com/sevart/pellebemme.html
*http://www.arnljot.se
Leksikograf

Ein **leksikograf**, òg stundom kalla *leksikolog*, er ein person som  arbeider med ordbøker. Den vitskaplege disiplinen ordbokslære kallar vi leksikografi.

Vi skil mellom teoretiske leksikografar (også kalla metaleksikografar), som arbeider vitskapleg med prinsipp for utarbeiding av ordbøker, og praktiske leksikografar, som utarbeider konkrete ordbøker.

Som regel vil det vere ein fordel om ein leksikograf som utarbeider ei konkret ordbok, driv med både teoretisk og praktisk leksikografi, i og med at ein som leksikograf står best rusta viss ein har grunnleggjande teoretisk kunnskap om det ein held på med i praksis.

## Litteratur
* Henning Bergenholtz/Sven Tarp (red.): *Manual i fagleksikografi*. Systime, 1994.
* Sandro Nielsen: «Anmeldelse af ordbøger» i *[[LexicoNordica]]* 10-2003, s. 27-44.

## Kjelder
* «Leksikograf» frå Dansk Wikipedia

## Bakgrunnsstoff
*Center for Leksikografi (Danmark)