open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cecilie Ore

**Cecilie Ore** () er ein norsk komponist fødd i Oslo. Ho har komponert instrumentale, vokale og elektroakustiske verk og vunne fleire prisar. 

Cecilie Ore studerte klaver ved Norges musikkhøgskole og i Paris (1974-81) og fortsette deretter med komposisjonsstudiar ved Institutt for Sonologi i Utrecht og med Ton de Leeuw ved Sweelinck-konservatoriet i Amsterdam (1981-86).

I løpet av 1980-åra vart Ore internasjonalt anerkjend for fleire av dei elektroakustiske verka sine. Blant anna vann ho både 1. og 2. pris ved International Rostrum for Electro-Acoustic Music 1988 for Etapper. Same året mottok ho Norsk Komponistforening sin pris *Årets Verk* for orkesterverket *Porphyre*, og Statens Garantiinntekt for Kunstnere. I 2004 fekk Ore Arne Nordheims komponistpris.

## Utvalde verk

* 1984 &ndash; *Helices*
* 1984 &ndash; *Im-Mobile*
* 1986 &ndash; *Porphyre*
* 1988 &ndash; *Etapper* 
* 1988&ndash;89 &ndash; *Praesens Subitus*
* 1991 &ndash; *Erat Erit Est*
* 1992 &ndash; *Futurum Exactum*
* 1992&ndash;93 &ndash; *Lex Temporis*
* 1993&ndash;94 &ndash; *Nunc et Nunc*
* 1997 &ndash; *Ictus*
* 1999 &ndash; *Nunquam Non*
* 2003 &ndash; *A &ndash; Ein skuggeopera*
* 2008 &ndash; *Dead Beat Escapement* 
* 2013 &ndash; *Come to the Edge!* 
* 2015 &ndash; *Adam & Eve – a Divine Comedy* 
* 2016 &ndash; *Dead Pope on Trial* 
* 2017 &ndash; *The Fig Leaf Campaign! * For vocal ensemble or choir 
* 2017 &ndash; *The Pregnant Pope!* For vocal ensemble or choir 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Cecilie Ore|Cecilie Ore]]» frå ,  den 8. november 2019.*
Tuvia Bielski

**Tuvia Bielski** () var leiaren for ei gruppe jødiske partisanar og ein jødisk familieleir i skogane i Belarus under den nazi-tyske okkupasjonen. Han rømde saman med tre brør ut i skogen da jødane i nabolaget vart drepne, mellom dei far og mor hans, og to brør. Bielski-partisanane er blant anna namngjetne for at dei hadde den konsekvente linja at dei tok imot alle som kom til dei, anten dei kunne stride eller ikkje. Tuvia Bielski overlevde krigen, utvandra til Palestina i 1945, og drog sidan til USA, der han døydde, 81 år gammal, i 1987.

Historia til Bielski og leiren i skogane i Belarus vart portrettert i filmen *[[Defiance]]*, som kom ut i 2008. Bielski vart spelt av Daniel Craig.
Leipzig

**Leipzig** (sorbisk *Lipsk*) er ein by i Tyskland og den største byen i delstaten Sachsen. Byen har eit innbyggjaratal på om lag 620&nbsp;000, og ligg der elvane Pleiße, Weiße Elster og Parthe renn saman.

Leipzig er kjend for universitet og varemessa. Det første tyske arbeidarpartiet vart grunnlagt i byen.

Namnet Leipzig kjem frå det slaviske ordet *Lipsk*, som tyder ‘busetnad ved lindetrea’.

## Historie

Den første historiske omtalen av byen er frå 1050, då me høyrer om ein slavisk busetnad som heitte *Lipsk*. På grunn av tysk ekspansjon austover blei byen etter kvart ein av deira handelsstader, og fekk byrettar i 1165 av markgreven av Meissen.

Byen blei stygt skada av bombeåtak frå dei allierte under den andre verdskrigen. Medan det budde over 750&nbsp;000 menneske i byen like før den andre verdskrigen, hadde folketalet gått ned til 500&nbsp;000 i 2002.

I 1989 byrja den fredelege revolusjonen mot DDR-styret i byen med såkalla *[[Montagsdemonstrationen]]*.

## Kjende personar med samband til Leipzig

Leipzig har i mange hundreår vore eit kultursentrum i Tyskland, noko ein merkar på menneska som har vore innom byen. Filosofen Gottfried Leibniz og fleire musikarar frå Bach-familien verka eller var fødde her, mellom anna Johann Sebastian Bach. Martin Luther preika i byen.

Fleire nordmenn har søkt seg til Leipzig. Ei rekke norske komponistar og musikarar, som Edvard Grieg, Johan Selmer, Ole Olsen, Johannes Haarklou, Christian Sinding, Eyvind Alnæs, Johan Halvorsen og Geirr Tveitt studerte her. Av norske vitskapsmenn var Sophus Lie professor i matematikk og Vilhelm Bjerknes professor i geofysikk ved Universitetet i Leipzig. Salmediktaren Elias Blix studerte teologi ved universitetet frå 1871 til 1872. Han hadde adresse Parkstrasse 2.

## Verd å vitja i byen
* Det gamle rådhuset, bygd av Hieronymus Lotter på 1500-talet 
* Det nye rådhuset
* Thomaskirche
* Nikolaikirche
* Völkerschlachtdenkmal (monument over folkeslaget)
* Universitetet i Leipzig
* Det tyske biblioteket
* Gohlisslottet

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Klaus Egge

**Klaus Egge** () var ein norsk komponist og musikkritikar. Han er mest kjend for symfoniane, konsertane og kammermusikken sin.

## Biografi

Egge vart fødd i Gransherad (nær Notodden) i Telemark. Han studerte ved Musikkonservatoriet i Oslo, og tok organisteksamen der i 1929. Etter dette studerte han bl.a. komposisjon under Fartein Valen. I tida 1937&ndash;38 studerte han under professor Walter Gmeindl ved Musikkhøgskolen i Berlin.

Klaus Egge var ein viktig figur i norsk kulturliv. Han var formann i Norsk Komponistforening i perioden 1945&ndash;72, og var det òg i Norges Kunstnerråd, TONO, Statens Musikkråd og Norges Nasjonale Musikkomité. I tillegg var han styremedlem i Nordisk Komponistråd og International Music Council. Han fekk kunstnarløn frå 1949. I 1972 vart han tildelt Norsk kulturråds ærespris. Han var kommandør av St. Olavs Orden og av Den islandske Falkeorden. I 1978 fekk han Lindemanprisen.

Musikken hans var inspirert av norsk folkemusikk, men etter kvart vart Egge meir opptatt av atonal musikk.

Blant dei større verka hans finn vi fem symfoniar, tre klaverkonsertar, ein fiolinkonsert og ein cellokonsert. Kammermusikken står òg sentralt, med ein strykekvartett, ein klavertrio, to blåsekvintettar, ein fiolinsonate og mange klaververk. Han komponerte òg mange verk for kor, samt fleire songar.

## Verk (utval)
* Konsert for klaver og orkester Nr. 1, Op. 9 (1937)
* *Sveinung*, Op. 11 (1940) (H.H.Holm)
* *Fjell-Norig: Symfonisk høgsong for dramatisk sopran og orkester*, Op. 15(1941)
* *Noreg-songen*, Op. 16 (Utgitt: 1952) (Arne Garborg)
* Symfoni Nr. 1 : *Lagnadstonar*, Op. 17 (1942)
* *Draumar i Stjernesnø*, Op. 18 (1944) (H.H.Holm)
* *Elskhugskvede*, Op. 19 (1942) (Tore Ørjasæter)
* Konsert for klaver og orkester Nr. 2, Op. 21 (1944)
* Symfoni Nr. 2 : *Sinfonia Giocosa*, Op. 22 (1947)
* Konsert for violin og orkester, Op. 26 (1953)
* Symfoni Nr. 3 : *Louisville Symphony*, Op. 28 (1958)
* Konsert for cello og orkester, Op. 29 (1966)
* Symfoni Nr. 4 : *Sinfonia seriale sopra BACH - EGGE*, Op. 30 (1967)
* Symfoni Nr. 5 : *Sinfonia dolce quasi passacaglia*, Op. 31 (1969)
* Konsert for klaver og orkester Nr. 3, Op. 32 (1973)
* Symfoniske variasjoner og fuge over en norsk folketone

### Litteratur
* Ingrid Loe Dalaker 2011, *Nostalgi eller nyskaping : Nasjonale spor i norsk musikk : Brustad, Egge og Groven*
* Ragnar Olsen (Notodden): Klaus Egge - telemarking og europear. Artikkel i Årbok for Telemark (2007)

## Bakgrunnsstoff

* Biografi
Terje Rypdal

**Terje Rypdal** () er ein norsk jazzmusikar og -komponist frå Oslo. 

Han vart kjend på 1960-talet som gitarist i popgruppa the Vanguards, gjekk seinare over til å spele jazz og har hatt tette samarbeid med musikarar som Jan Garbarek og den danske trompetaren Palle Mikkelborg. 

## Prisar og utmerkingar

* Rypdal vart tildelt spesialprisen *Sølvharpen* under utdelinga av Spellemannprisen 1981. 
* Norsk Jazzforbund sin ærespris, Buddyprisen, i 1985. 
* Gammleng-prisen 1990 i klassen jazz.
* Under Spellemannprisen 1995 vann han i open klasse for plata *If Mountains Could Sing*. 
* Under Spellemannprisen 2005 vann Rypdal juryens heidringspris.

## Band
* 1962&ndash;67 Vanguards
* 1967&ndash;69 Dream (på slutten var også Jan Garbarek og Jon Christensen med)
* 1969&ndash;72 Jan Garbarek Kvartett, Kvintett
* 1970&ndash;71 Min Bul med Bjørnar Andresen og Espen Rud
* 1971&ndash;77
:Terje Rypdal Ensemble med Brynjulf Blix, Åsmund Feidje, Jon Christensen, Inger Lise Rypdal
:Terje Rypdal Kvartett med Blix, Thorstensen & Christensen
:Terje Rypdal Trio med Barre Phillips og Christensen
::med Hovensjø og Christensen
:Odyssey med Torbjørn Sunde, Blix, Sveinung Hovensjø og Svein Christiansen
* 1977&ndash;80 Terje Rypdal / Palle Mikkelborg Kvartett, Trio
* 1977&ndash;78 Mikkelborg, Rypdal, Hovensjø og Christensen
* 1978&ndash;80 uten Hovensjø
:Rikskonserter (skole): Mikkelborg, Rypdal og Pål Thowsen
:Trio med Iver Kleive og Thowsen
* 1980&ndash;81 Terje Rypdal Trio med Hovensjø og Thowsen
:Turné: med Christensen og John Taylor.
:Terje Rypdal Trio med Bjørn Kjellemyr og Audun Kleive
(...)

## Diskografi
* 1968 &ndash; *Bleak House*
* 1970 &ndash; *Min Bul*
* 1970 &ndash; *Afric Pepperbird* (med Jan Garbarek)
* 1921 &ndash; *Terje Rypdal*
* 1971 &ndash; *Sart* (med Jan Garbarek)
* 1973 &ndash; *What comes after*
* 1974 &ndash; *Whenever I seem to be far away*
* 1975 &ndash; *Odyssey*
* 1975 &ndash; (1 tittel på:) *1. New jazz festival, Hamburg -75*
* 1976 &ndash; *After the rain*
* 1976 &ndash; *The Hapless Child* (med Michael Mantler)
* 1976 &ndash; *Satu* (med Edward Vesala)
* 1977 &ndash; *Waves*
* 1978 &ndash; *Terje Rypdal/Miroslav Vitous/Jack DeJohnette*
* 1978 &ndash; *Three Day Moon* (med Barre Phillips)
* 1979 &ndash; *Descendre*
* 1981 &ndash; *To Be Continued*
* 1985 &ndash; *Chaser*
* 1985 &ndash; *Eos* (med David Darling)
* 1985 &ndash; (1 tittel på:) *Bratislava jazz days 1985*
* 1986 &ndash; *Blue*
* 1987 &ndash; *Undisonus*
* 1988 &ndash; *The singles collection*
* 1990 &ndash; *Mnaomai, Mnomai* (med Heinz Reber)
* 1991 &ndash; *Q.E.D.*
* 1994 &ndash; *If mountains could sing*
* 1994 &ndash; *Nordic Quartet* (med John Surman)
* 1994 &ndash; *Water Stories* (med Ketil Bjørnstad)
* 1994 &ndash; *The Sea* (med Ketil Bjørnstad)
* 1995 &ndash; (1 tittel på:) *Mike Mainieri presents “Come together”, Vol. 2*
* 1996 &ndash; *Skywards*
* 1996 &ndash; *The Sea II* (med Ketil Bjørnstad)
* 1997 &ndash; *Litania* (med Tomasz Stanko)
* 1998 &ndash; *Double Concerto / Fifth Symphony*
* 1999 &ndash; *Karta* (med Markus Stockhausen)
* 2000 &ndash; *Lux Aeterna*

## Kjelder
* «Terje Rypdal» på Bokmålswikipediaen
Minsk

**Minsk** (belarusisk Менск, Мінск; russisk Минск) er hovudstad og største by i Belarus og Minsk voblast ved elvene Svislotsj og Niamiha. I 2024 hadde byen om lag 2 millionar innbyggjarar. 
Han ligg ved elva Svislotsj.

Minsk er det kulturelle og industrielle sentrumet i Belarus. Industrien omfattar produksjon av transportmiddek, næringsmiddel, kjemikaliar og ulike forbruksvarer. Byen er eit veg- og jernbaneknutepunkt med internasjonal lufthavn. Det finst også ein tunnelbane i byen.

## Soge
Minsk vart grunnlagt som del av eit vikingrike på 900-talet og vart seinare underlagt Polen-Litauen. Frå 1569 var han ein delstatshovudstad i Den polsk-litauiske realunionen. I 1655 vart Minsk erobra av russarane, men vart teken tilbake av Polen-Litauen. Byen vart igjen annektert av Russland ved Polens andre deling i 1793. Han blei hærteken av Napoleon sin hær i 1812.

I perioden mellom 1919 og 1991 var Minsk hovudstad i Kviterussiske SSR. Under andre verdskrigen vart Minsk bomba alt første dagen av det tyske åtaket på Sovjetunionen, 22. juni 1941. Fire dagar seinare vart byen teken. Nokre fabrikkar, museum og titusenvis av sivile hadde likevel alt vorte evakuerte austover. Tyskarane gjorde Minsk til administrasjonssenter for «Reichskomissariat Ostland», og behandla sivilfolket svært brutalt. Kommunistar vart fengsla eller avretta, og tusenvis av sivile vart tvinga inn i slavearbeid både lokalt og i Tyskland. Tusenvis svalt i hel då tyskarane rekvirerte det meste av maten i området og det mest ikkje var betalt arbeid å få. Minsk vart etter kvart eit senter for sovjetisk partisanverksemd. I ghettoen stua nazistane saman over 100 000 jødar. Dei fleste vart drepne. Minsk vart frigjord 3. juli 1944 under den store sovjetiske offensiven Operasjon Bagration. Men då var mesteparten av byen ein ruinhaug, og det meste måtte byggjast opp på ny. Før andre verdskrigen hadde Minsk 300 000 innbyggjarar. Ved frigjeringa i 1944 var det berre 50 000 att.

Universitetet i Minsk er frå 1921. Byen har også fleire høgskolar og institutt.

Domkyrkja i byen er frå 1622.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Nantes

**Nantes** er ein by i det vestlege Frankrike. Byen har 280&nbsp;600 innbyggjarar (2004), 711&nbsp;120 med forstadene. Dette gjer Nantes til den sjette største byen i Frankrike.

## Historie

Byen blei romersk i 56 f.Kr. med namnet *Portus Namnetum* etter ein gallisk stamme kalla *namnetes*. 
Nantes blei kristna på 300-talet og blei i åra etter åtaka av saksarar, frankarar og normannarar. I 1066 blei Nantes del av hertugdømet Bretagne, og var i lang tid hovudstad for regionen. I 1460 blei det grunnlagt eit universitet her som eksisterte fram til til den franske revolusjon. Hertugdømet Bretagne var til tider sjølvstendig og til tider underlagt England, og kom ikkje inn under Frankrike før 1532. Området har framleis ein sterk bretonsk identitet med sitt eige språk, bretonsk.

Byen blei skild ut frå Bretagne av Vichy-regjeringa i 1941. Sidan 1971 har han vore del av regionen Pays-de-la-Loire, men mange innbyggjarar føler seg framleis kulturelt heime i Bretagne. Byen er òg *[[préfecture]]* (administrasjonstad) i departementet Loire-Atlantique. 

I 1962 blei universitetet i Nantes grunnlagt på nytt. I 2016 hadde det cirka 38&nbsp;000 studentar. Verftskrisa på 1980-talet ramma byen hardt. Tiltakt som flytting av delar av sentraladministrasjonen frå Paris og gode infrastrukturtiltak som TGV-tilknyting revitaliserte byen, og han er i dag ein av dei fremste byane i Vest-Frankrike ved sida av Bordeaux. I 2004 blei han kåreat av magasinet ''Time'' til den beste staden i Europa å bu i .

## Kjende folk frå Nantes
* Anne av Bretagne (1477-1514), fransk dronning
* Jules Verne (1828-1905), forfattar
* Aristide Briand (1862-1932), statsminister og fredsprisvinnar

## Ymse
Den bretonske musikkgruppa Tri Yann heitte opphavleg *Tri Yann an Naoned*, som er bretonsk for «tre Janar frå Nantes».

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nantes|Nantes]]» frå ,  den 26. august 2022.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Cajamarca-regionen

**Cajamarca** (spansk *Región Cajamarca*, quechua *Kaxamarca suyu*) er ein region i det nordlege Peru med grense mot Ecuador. Han har grenser mot Piura-regionen og Lambayeque-regionen i vest, mot Amazonas-regionen i aust, og Libertad-regionen i sør. Folkesetnaden var 1&nbsp;341&nbsp;012 i 2017, arealet er 33&nbsp;304 km². Hovudstaden er Cajamarca.

Regionen er delt inn i 13 provinsar.

Provins (hovudstad)

# Cajabamba (Cajabamba)
# Cajamarca (Cajamarca)
# Celendín (Celendín)
# Chota (Chota)
# Contumazá (Contumazá)
# Cutervo (Cutervo)
# Hualgayoc (Bambamarca)
# Jaén Province, Peru (Jaén, Peru)
# San Ignacio Province (San Ignacio)
# San Marcos Province (San Marcos, Peru)
# San Miguel Province (San Miguel de Pallaques)
# San Pablo Provine (San Pablo, Peru)
# Santa Cruz (Santa Cruz)

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Andøya flystasjon

**Andøya flystasjon** er ein militærbase for luftforsvaret som ligg på Andenes i Andøy kommune i Nordland fylke. Her ligg luftforsvaret sin 333-skvadron, med P-3 Orion overvakingsfly.

Flyplassen på Andøya vart bygd etter ønske frå NATO, og var ferdigbygd og operativ i 1957. Under den kalde krigen var basen svært viktig for forsvaret av Noreg. Flystasjonen er ei hjørnesteinsverksemd i Andøy kommune.

Det går òg sivile passasjerfly frå Andenes. Den sivile delen av flyplassen heiter Andøya lufthamn, Andenes.
Vandrarheim

**Vandrarheim**, som tidlegare vart kalla *ungdomsherberge* her i landet, er enkelt innretta gjestehus av ein type som finst både i byar og på landsbygda i mange land. Meininga med dei har tradisjonelt vore å gjeve rimeleg nattely til ungdom på fotturar eller sykkelturar, men no til dags vert dei nytta av bilturistar og anna ferdafolk i alle aldrar.

Vandrarheimane er ofte utstyrt med køyesenger på sovesalar, men òg med einskildrom eller familierom. Det er ein tendens til at vandrarheimar med sovesalar vert stendig færre, og at skilnaden mellom vandrarheimar og enkle hotell vert mindre. Men på dei fleste vandrarheimane finst det kjøken der gjestane kan lage maten sin sjølve, sjølv om mange vandrarheimar òg har matservering. Eit særkjenne ved vandrarheimar i mange land har i lange tider vore at dei stengjer fleire timar på dagtid, og at dei kunne ha meir eller mindre strenge krav til gjestane om at dei skulle ta sin del av reingjeringa og tilsvarande arbeid før dei drog frå staden. Mange vandrarheimar kan vere opne berre delar av året.

Vandrarheimane er ofte tilslutta nasjonale vandrarheimorganisajonar, til dømes organisasjonen Norske Vandrerhjem for mange av dei norske vandrarheimane. Einskildpersonar eller grupper som reiser saman kan melde seg inn i dei nasjonale vandrarheimorganisasjonane for å få føremonar ved overnattingar på vandrarheimar både i heimlandet og utlandet, ettersom dei nasjonale organisasjonane gjerne er med i samarbeidorganisasjonen Hostelling International.

## Bakgrunnsstoff
*Norske Vandrarheimar
* VIP backpackers
* Hostelling International

## Kjelder

*Norske Vandrarheimar
Romeriksporten

**Romeriksporten** er ein dobbeltspora, elektrifisert jernbanetunnel som går frå Etterstad i Oslo til Stalsberg ved Lillestrøm. Tunnelen er 14&nbsp;580 meter lang med største tillatte fart på 210 km/t og vart opna i 1999. Tverrsnittet er 110 m2.

Tunnelen er ein del av Gardermobanen som går frå Oslo Sentralstasjon til Eidsvoll stasjon via Oslo lufthamn på Gardermoen. Gjennom tunnelen går alle persontog med unnatak av lokaltoga som har Lillestrøm som endestasjon. Desse toga og godstoga nyttar Hovedbanen.

Tunnelen har fått namn etter området Romerike som startar ved tunnelopninga ved Lillestrøm. Denne tunnelopninga ligg like ved der Lille Strøm stasjon låg då Hovedbanen vart opna i 1854.

Tunnelen vart opna i 1999 eit år etter at Oslo lufthamn vart opna. Under drivinga av tunnelen vart det ein stor vasslekkasje som førte til at Nordre puttjern vart drenert for vatn. Det polymerbaserte tettingsmiddelet Rhoca-Gil vart brukt under utbygginga for å hindre inntrenging av vatn, men på grunn av feil bruk klarte ein ikkje å få full polymerisering av dei injiserte væskene. Dette førte til at Rhoca-Gil vart forbode nytta i Noreg i 1997.

## Kjelder
Norges Klatreforbund

**Norges klatreforbund** (**NKF**) er eit forbund som har som formål å fremje klatresporten i Noreg og representere norsk klatresport internasjonalt.

Norges klatreforbund er eit særforbund i Norges idrettsforbund og olympiske komité (NIF). Norges klatreforbund er medlem av det internasjonale klatreforbundet (UIAA) og Friluftslivets fellesorganisasjon, FRIFO.

## Bakgrunnsstoff
*
Shaoxing

**Shaoxing** er ein kinesisk by  i provinsen Zhejiang ved Kina sin kyst mot Austkinahavet. I 2004 var folkesetnaden innan bykjerna rekna til til 351&nbsp;000 i 2004, medan heile storbyområdet hadde 4,3 millionar innbyggjarar. Den vidgjetne poeten Lu Yuo var frå Shaoxing.

## Fotnotar
Montserrat

**Montserrat** er eit britisk oversjøisk territorium i Leewardøyane i Karibia.

## Historie
Øya vart oppdaga av Kristoffer Columbus i 1493 og kalla opp etter fjellklosteret Santa Maria på Montserrat nær Barcelona i Spania.

Frå 1632 blei Montserrat kolonisert av irar frå St. Kitts. Ho var ein slavekoloni fram til 1838, då slavane blei frigjevne.
I perioden frå 1958 til 1962 høyrte øya til Den vestindiske føderasjonen, før ho vart ei britisk øy med indre sjølvstyre.

Montserrat blei hardt råka av orkanen «Hugo» i 1989.

### Vulkanutbrot
Øya er 102&nbsp;km² stor og mesteparten av øya er øydelagd og avsperra etter eit vulkanutbrot 18. juli 1995, mellom anna hovudstaden. Berre 44&nbsp;km² vert i dag rekna som ei trygg sone. Hovudstaden Plymouth vart fråreist etter vulkanutbrota. Styresmaktene på øya held i dag til i Brades nordvest på øya ved Carr's Bay/Little Bay.

Montserrat er kupert og det høgaste punktet er vulkanen Soufrière på 915 moh. Vulkanen har hatt utbrot meir eller mindre samanhengande sidan 1995 og kulminerte i eit alvorleg og øydeleggjande utbrot sommaren 1997. Folkesetnaden vart då evakuert og tilbakeflyttinga byrja først i 1998. Bustadmangel førte derimot til at det var sterkt avgrensa kor mange som kunne returnere. Ein del valde då å reise til Storbritannia, der dei etter kvart fekk statsborgarskap.

Vulkanutbrota sette økonomien på øya kraftig attende, og samferdselsmessig vart øya òg isolert, då både flyplassen og hamnene måtte stengast. Gjenoppbygginga kom i gang på slutten av 1990-åra, og mange var sysselsett innan bygg og anlegg. Gjenoppbygginga vart mellom anna finansiert med bistand frå Storbritannia.

## Kjelder

*History  visitmontserrat.com
*

## Bakgrunnsstoff

*
Jeløya

**Jeløya** er ei øy i Moss kommune i Østfold. Byen Moss ligg delvis på sørenden av denne øya. Ho er òg ein tidlegare kommune og vart innlemma i Moss kommune 1. juli 1943. Jeløya hadde ved samanslåinga 4&nbsp;243 innbyggjarar. 

Jeløy Folkehøyskole‎ ligg på øya.

## Historie
Jeløya hadde frå 1837 administrativt nemninga Moss landsokn. Ein del av soknet med 340 innbyggjarar vart allereie i 1840 overført til Moss.

Den 1. januar 1876 vart ein ny del med 631 bebuarar overført frå Jeløy (Moss landdistrikt) til Moss. 1. juli 1925 hende den siste grensereguleringa før samanslåinga, då ein del med 30 innbyggjarar vart overført til Moss.

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jeløya|Jeløya]]» frå ,  den 10. juli 2005.*  

## Bakgrunnsstoff
Seoul

**Seoul** er hovudstaden i Sør-Korea. Byen dannar saman med omlandet sitt det nest største byområdet i Asia med ca. 21,9 millionar innbyggjarar.

Byen var vertsby for Sommar-OL 1988. Fleire kampar under VM i fotball 2002, som Sør-Korea arrangerte saman med Japan, gjekk føre seg i byen.

År 2007 er byrjinga på slutten for Seoul som hovudstad, da tar byen Yongi gradvis over den rolla. Det er enno uklart når flyttinga kjem til å vera ferdig, men i 2030 reknar ein med at alt er ferdig.

## Historie
I år 18 fvt. vart byen Wiryeseong grunnlagt i det området der Seoul no ligg. Det var eit av dei tre kongedøma som på den tida striddest om kontroll over Koreahalvøya som grunnla byen. I dette område utspelte det seg ofte stridar mellom kongedøma, ettersom det var eit så strategisk viktig område.

I moderne tid var Seoul tidlegare hovudstad for hela Koreahalvøya, men etter Koreakrigen har han berre vore hovudstad for Sør-Korea. Byen fekk det noverande namnet sitt etter frigjeringa frå japansk styre i 1945.

## Flyplassar
Det finst to flyplassar nær byen. Gimpo internasjonale lufthamn i byen Gimpo vart bygd under Koreakrigen og var lenge den einaste flyplassen i nærleiken. I år 2001 vart Incheon internasjonale lufthamn i byen Incheon ferdig og tok over stort sett all internasjonal flytrafikk, medan Gimpo internasjonale lufthamn no stort sett handterer innanrikstrafikken.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Arequipa-regionen

**Arequipa** (spansk *Región Arequipa*, quechua *Ariqipa suyu*) er ein region i det sørlege Peru med ei lang kystlinje grense mot Stillehavet. Han har grenser mot Ica-regionen i nordvest, mot Ayacucho-regionen og Apurímac-regionen i nord, Cuzco-regionen og Puno-regionen i aust, og Moquegua-regionen i søraust. Folkesetnaden var omtrent 1,4 millionar i 2017, arealet er 63&nbsp;345 km². Hovudstaden er Arequipa.

Regionen er delt inn i 8 provinsar.

Provins (hovudstad)

# Arequipa (Arequipa)
# Camaná (Camaná)
# Caravelí (Caravelí)
# Castilla (Aplao)
# Caylloma (Chivay)
# Condesuyos (Chuquibamba)
# Islay (Mollendo)
# La Unión (Cotahuasi)

## Geografi
Arequipa har eit variert landskap med ei mykje tørr kyststripe i sør og eit mektig fjellandskap i sentrale og nordre delar av regionen. Kystlandskapet er gjennomskore av dalar med elver frå Andes som syter for vasstilførsel til frodig jordbruksland i avgrensa område. Sideelver til Apurímac har opphav i fjella rett nord for den djupe Colcadalen i Caylloma-provinsen og er dei mest fjerne kjelda til Amazonas-floden. Her finst fleire aktive vulkanar, høgste vulkanen er Ampato på 6310 moh., ein annan mykje kjent og kjegleforma vulkan er Misti på 5821 moh. like ved byen Arequipa.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Sevilla

**Sevilla** er det kunstnariske, kulturelle og økonomiske senteret i det sørlege Spania. Han er regionshovudstad i Andalucía og i provinsen Sevilla. Byen ligg på sletta ved elva Guadalquivir, om lag 7 meter over havet. Innbyggjarane i byen vert kalla *sevillanos* (feminin form *Sevillanas*) eller *Hispalenses*. Byen har kring 700&nbsp;000 innbyggjarar, men i storbyområdet bur det i underkant av 1,5 millionar menneske. Det gjer Sevilla til den fjerde største byen i Spania. 

Byen var setet for Verdsutstillinga i 1929 og EXPO´92, som vart arrangert sommaren 1992.

To av dei betre fotballlaga i Spania finst i byen, Real Betis Balompié og Sevilla FC, begge spelar i den øvste spanske divisjonen. 

Sevilla har tre bygningar på UNESCO si verdsarvliste: ''La Catedral'', ''El Alcázar'' og ''El Archivo General de Indias''. De tre bygningane ligg like nær kvarandre i sentrum av Sevilla. 

Sørvest for byen ligg Morón flybase.

## Historie
Sevilla er meir enn 2000 år gammal. Dei forskjellige folkeslaga som har dominert byen i alle desse åra har gjeve byen ein særeigen atmosfæren med eit stort bevart historiske senter. Byen har vore mykje påverka av arabisk kultur, noko einkan sjå i dei mest kjende monumenta og stadane. 

Byen vart i romartida kalla *Hispalis*. Den nærliggande romarbyen Italica er velbevart og gjev eit inntrykk av korleis Hispalis kan ha sett ut i den seinare romerske perioden. I Sevilla finst i dag restane etter ein romerske akvedukt.

Etter at vandalane og vestgotarane erobra den romerske provinsen *[[Hispania Baetica]]* på 400- og 500-talet, vart byen erobra av maurarane i 712 og fekk då namnet *Išbīliya* (إشبيلية), som det noverande namnet «Sevilla» kjem frå. Det var eit viktig senter i det muslimske Andalucía og var verande under muslimsk kontroll, under dynastia til umayyadane, almoravidane og almohadane før han fall til Fernando III i 1248. Byen har mange spor etter maurarane, mellom anna store delar av bymuren. 

Etter reconquista utvikla byen seg vidare og det vart bygd fleire offentlege bygg, som kyrkjer. Mange av kyrkjene var i *[[Mudéjar]]*-stil. Seinare opplevde byen ei gullalder som førte mykje rikdom til byen. Dette kom av at Sevilla hadde monopol på handel med dei spanske områda i Den nye verda. Etter at Guadalquivir vart fylt med mudder vart det økonomiske nedgangstider i byen. 

Den store pesten i Sevilla i 1649 tok livet av nesten halve byen og han kom seg ikkje skikkeleg på fote att før tidleg på 1800-talet.

På 1800- og 1900-talet vart Sevilla industrialisert og folketalet voks. 

Sevilla fall raskt for troppane til general Francisco Franco i byrjinga av den spanske borgarkrigen i 1936, sidan han var ein av dei første byane invasjonsstyrken frå Marokko kom til. Etter at byen først var erobra, auka motstanden i arbeidarklassen i byen ei stund, før sterke represaliar stoppa dette.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Seville|Seville]]» frå , den 5. oktober 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

*
Robert Southey

**Robert Southey** () var ein engelsk diktar av den romantiske skulen, og ein av dei såkalla «Lake Poets». Sjølv om han ikkje er så namngjeten som til dømes sin samtidige William Wordsworth, så er diktinga hans framleis populær.

Han vart fødd i Bristol og utdanna ved Westminster School (som han vart utvist frå fordi han hadde skrive ein artikkel som fordømde pisking), og Balliol College i Oxford (om denne tida i Oxford sa Sothey seinare at «alt eg lærte var litt symjing og litt båtaktivitet»). Etter å ha eksperimentert med eit skrivepartnerskap med Samuel Taylor Coleridge, gav han ut si første diktsamling i 1794. Same året drøfta han, Coleridge og nokre andre om dei skulle etablere eit idealistisk fellesskap i Amerika. Sidan planla dei å skipe dette kollektivet i Wales, men gav til slutt opp ideen.

Kona til Southey, Edith, var syster til kona til Coleridge. Southey-familien sette bu i Greta Hall i Keswick i Lake District, og levde på ei lita inntekt. Frå 1809 skreiv han for *Quarterly Review*, og i 1813 hadde han vorte så kjend at han vart utnemnd til Poet Laureate.

I 1819 vart Southey venn med sivilingeniøren Thomas Telford, og slutta seg til han på ein lang reise for å sjå på ymse prosjekt i Dei skotske høglanda. Southey førte dagbok og skreiv ned observasjonane sine.

I 1838 døydde Edith, og Southey gifta seg med Caroline Anne Bowles, som også var diktar. Mange av dikta til Southey blir framleis lesne av skulebarn. Dei best kjende er «The Inchcape Rock» og «After Blenheim», som truleg er eit av dei første antikrigsdikta som finst.
Det skotske høglandet

**Det skotske høglandet** viser til området som utgjer den barske nordre delen av det skotske fastlandet.

Skottland består tradisjonelt av tre hovuddelar, låglandet, høglandet og øyane. Mesteparten av folket bur i låglandet, med byane Edinburgh (hovudstad) og Glasgow (den største byen). Det skotske høglandet er tynt folkesett, og har ein heilt annan kultur enn låglandet.

Inverness blir rekna som høglandshovudstaden. Tradisjonelt skil ein dei skotske høglanda frå låglanda ved å dra ei nordvestleg line frå Dumbarton til Stonehaven. Nokre øyar, som Hebridane, blir rekna med til høglanda, medan Orknøyane og Shetland ikkje blir det.

## Kultur

Dei skotske høglanda er kjende for at dei skotske tradisjonane har halde seg betre der. Det skotske klansystemet heldt seg sterkt her fram til 1700-talet.

I høglanda snakkar ein del menneske framleis skotsk gælisk, sjølv om høglandengelsk òg er brukt og bruken av engelsk stadig veks.

Husdyr har tilpassa seg det harde klimaet i høglandet, og ein har fått rasar oppkalla etter det, til dømes høglandskyr og highland-ponniar.

## Historie
Den mest dramatiske perioden i historia til høglandet blir kalla *The Highland Clearances*. Denne hendinga var ein del av ein generell endringsprosess i heile det britiske jordbruket, som førte til at dei fleste småbøndene vart fordrivne frå bygdene fordi godseigarane ikkje trong dei der lenger, dei var i vegen. I Dei skotske høglanda kom denne prosessen seinare enn i resten av landet, i hovudsak på 1800-talet, den var bråare og enda meir brutal. Heimane vart nedbrende, og mange, særleg barn og eldre, døydde av svolt og sjukdom. Mange måtte utvandre eller flytte sørover. Enno i dag er det fleire sauer enn menneske i Høglanda. Somme meiner det som skjedde òg var ei form for tidleg etnisk reinsing, og ein freistnad på å utrydde den keltiske kulturen. Godseigarane lukkast iallfall, med militær støtte frå styresmaktene, i å redusere folkesetnaden varig, og svekkje keltisk kultur i området. 

## Byar og landsbyar i høglanda

* Aberfeldy, Altnaharra, Applecross, Aviemore
* Back of Keppoch, Ballachulish, Beauly, Blair Atholl, Braemar
* Cannich,Coldbackie,Crianlarich, Cromarty, Culbokie
* Dalwhinnie, Dornie, Dornoch, Durness
* Fort Augustus, Fort William
* Gairloch, Glencoe, Glenelg, Galnafanaigh
* Inveraray, Invermoriston, Inverness
* Killin, Kingussie, Kinlochleven, Kinlochewe, Kinloch Rannoch, Kyle of Lochalsh
* Lochinver
* Mallaig
* Nairn, Newtonmore, Ballachulish, Nethy Bridge
* Oban
* Plockton, Poolewe
* South Ballachulish, Strathpeffer, Strathy
* Taynuilt, Thurso, Tobermory, Tomintoul, Tongue, Torridon
* Ullapool
* Wick

## Verdt å vitja

* Castle Tioram
* Glencoe skisenter
* Glen Orchy	
* Glen Spean
* Loch Linnhe
* Loch Lochy
* Rannoch Moor
* Tor Castle
* Glen Coe
* Glen Lyon
* Loch Rannoch
* Loch Katrine
* West Highland Way
* Eilean Donan
Bertine Zetlitz

**Bertine Zetlitz** () er ein norsk musikar som lagar elektronisk popmusikk. Hennar tre siste plater, *Beautiful So Far*, *Sweet Injections* og *Rollerskating* har alle vore blant topp to på VG-lista.

## Biografi

Bertine Zetlitz voks opp på Frogner i Oslo. 12 år gamal var ho med i NRKs laurdagsprogram for born og ungdom, *[[Midt i smørøyet]]*. Ho platedebuterte med singelen «Getting Out» i februar 1997, men debutalbumet *Morbid Latenight Show* kom først i mars 1998. For dette fekk ho Spellemannsprisane «Årets nykommer» og «Årets popartist».

Ho vann ein Spellemannspris i 2003 òg, som «Beste kvinnelege popsolist» for albumet *Sweet Injections*.

## Diskografi
### Album

* (1998) *Morbid Late Night Show*
* (2000) *Beautiful So Far*
* (2003) *Sweet Injections*
* (2004) *Rollerskating*
* (2006) *My Italian Greyhound*
* (2012) *Electric Feet*
* (2015) *Tikamp* (norsk)

### Singlar

* (2000) *Adore Me*
* (2000) *Cruel*
* (2001) *Fate*
* (2003) *Girl Like You*
* (2003) *Twisted Little Star*
* (2004) *Fake Your Beauty*
* (2005) *Ah-Ah*

### EP

* (1998) *Morbid Remix Show*

## Kjelder
* http://bandindex.no/index.cfm?template=info.cfm/1043 
* Bertine Zetlitz' profil på discogs.com
Shanghai

**Shanghai** () er ein storby og hamneby ved austkysten av Kina. Med eit folketal på 24,2 millionar i 2018 er han det folkerikaste byområdet i Kina og etter nokre utrekningar den andre folkerikaste byen i verda. Hamna er den travlaste containerhamna i verda. Shanghai er elles eit globalt senter for finans, teknologi og transport.

Byen ligg ved det sørlege estuaret av Yangtze, medan Huangpu renn gjennom han. Han var opphavleg ein fiskelandsby og marknadsstad, men fekk auka tyding på 1800-talet. Han var ein av fem traktathamner i Kina som blei opne for handel med utlandet etter den første opiumskrigen.

Shanghai er ein byprovins, ein «regjeringsumiddelbar by», dvs. som er direkte understilt sentralregjeringa i Kina og har same status som ein provins. 

Bydelen Pudong er det finansielle senteret i Shanghai.

## Namn
Dei to kinesiske skriftteikna for bynamnet «Shanghai» betyr 'på' og 'hav'. Første gongen ein kjem over dette namnet er under Song-dynastiet, då «Shanghai» var namnet både på staden der to elvar flaut saman og ein liten by på denne staden. Det er omstridd korleis namnet skal tolkast, men kinesiske historikarar har kome fram til at staden låg under havnivået under Tang-dynastiet, slik at det bokstaveleg var 'på havet'.

## Administrativ inndeling

Shanghai er delt inn i 19 einingar på fylkesnivå: 18 distrikt og eitt fylke.

Ni av distrikta dekkjer «Puxi», som er dei eldre delane av Shanghai sine bymessige delar og forstader på vestbreidda av elva Huangpu:

* Huangpu-distriktet (Huángpǔ Qū)
* Luwan-distriktet (Lúwān Qū)
* Xuhui-distriktet (Xúhuì Qū)
* Changning-distriktet (Chángníng Qū)
* Jing'an-distriktet (Jìng'ān Qū)
* Putuo-distriktet (Pǔtuó Qū)
* Zhabei-distriktet (Zháběi Qū)
* Hongkou-distriktet (Hóngkǒu Qū)
* Yangpu-distriktet (Yángpǔ Qū)

«Pudong», eller dei nyare delane av Shanghai sine bymessige delar og forstader på austbreidda av Huangpu, er eit eige distrikt med namnet Pudong. Før 1992 heitte det Chuansha fylke.

Åtte distrikt dekkjer forstader, satellittbyar og landlege område lengre vekk frå bykjerna:

* Baoshan-distriktet (Bǎoshān Qū) — Baoshan fylke til 1988
* Minhang-distriktet (Mǐnháng Qū) — Shanghai fylke til 1992
* Jiadingv-distriktet (Jiādìng Qū) — Jiading fylke til 1992
* Jinshan-distriktet (Jīnshān Qū) — Jinshan fylke til 1997
* Songjiang-distriktet (Sōngjiāng Qū) — Songjiang fylke til 1998
* Qingpu-distriktet (Qīngpǔ Qū) — Qingpu fylke til 1999
* Nanhui-distriktet (Nánhuì Qū) — Nanhui fylke til 2001
* Fengxian-distriktet (Fèngxián Qū) — Fengxian fylke til 2001

Chongming-øya, ved osen av Yangtzeelva, er styrt av Chongming fylke (Chóngmíng Xiàn).

## Styresmakter
Leiaren for lokallaget til Kinas kommunistparti er Li Qiang (2020).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Shanghai|Shanghai]]» frå ,  den 1. november 2019.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Paul Abraham

**Paul Abraham** () var ein ungarsk-jødisk komponist og musikar.

## Liv
Paul Abraham vart fødd i byen Apatin, som da låg i Ungarn, men som i dag er ein del av den serbiske provinsen Vojvodina.

Abraham studerte musikk ved musikkonservatoriet og den kongelege musikkhøgskulen i Budapest. Dei første suksessane hans var med klassiske musikkstykke og han fekk m.a. ein *Josef Haydn-pris* i 1922. Økonomiske problem tvinga han til å søkje arbeid, og han vart i slutten av 1920-åra dirigent i Budapest, og der vart dei to første operettane hans oppførte utan nokon særleg suksess.

I 1929 flytte Abraham til Berlin og arbeid ved Metropolteatret. I ein av UFAs musikkfilmar fekk ein av songane hans, «Bin kein Hauptmann, bin kein grosses Tier» stor suksess, og i kjølvatnet av denne kom dei operettane som gjorde han vidkjend.

* 1930 – *Viktoria und ihr Husar*
* 1931 – *Die Blume von Hawaii*
* 1932 – *Ball im Savoy*

Da nazistane kom til makta i 1933 vart musikken hans fordømt som *entartet* («utarta»), og som jødisk komponist var han ikkje lenger velkommen. Han flytte derfor til Wien, berre for å snart bli tvinga til å gje seg på flukt att — denne gongen til USA via Cuba.

Den mentale helsa hans hadde sidan byrjinga av 1930-åra vore noko vaklande (han leid m.a. av utprega basillskrekk), og ho vart stadig verre. Han døydde på eit sjukehus i Hamburg i 1960.

## Verk
* *Zenebona (Der Gatte des Fräuleins)*
*: Operette i 3 akter (saman med andre komponistar). Uroppført 1928 i Budapest. Libretto: L. Lakatos og S. Brody
* *Viktoria und ihr Husar*
*: Operette i 3 akter + forspel. Uroppført 21. februar 1930 i Budapest, Hauptstädt. Operettentheater. Libretto: Alfred Grünwald og Fritz Löhner-Beda
* *Die Blume von Hawaii*
*: Operette i 3 akter. Uroppført 24. Juli 1931 Leipzig, Neues Theater. Libretto: Alfred Grünwald og Fritz Löhner-Beda, etter Imre Földes
* *Ball im Savoy*
*: Operette i 3 akter + forspel. Uroppført 23. desember 1932 i Grosses Schauspielhaus i Berlin. Libretto: Alfred Grünwald og Fritz Löhner-Beda. Engelsk: *Ball At The Savoy*, 8. september 1933 ved Drury Lane Theatre i London.
* *Märchen im Grand-Hotel*
*: Lystspeloperette i 3 akter. Uroppført 29. mars 1934 ved Theater an der Wien i Wien. Libretto: Alfred Grünwald og Fritz Löhner-Beda.
* *Dschainah, das Mädchen aus dem Tanzhaus*. 
*: Operette i 3 akter. Uroppført 21. desember 1935 ved Theater an der Wien i Wien. Libretto: Alfred Grünwald og Fritz Löhner-Beda 
* *Roxy und ihr Wunderteam*
*: Musikalsk fotballspel. Uroppført 1937 i Wien 
* *Der weisse Schwan* 193?
* *Es geschehen noch Wunder* i 193?
* *Julia*
*: Operette i 3 akter. Uroppført 1937 i Budapest
* *Zwei glückliche Herzen*.
*: Libretto av Robert Gilbert og Armin L.Robinson. Oppføringsdato ukjend.

## Kjelder
* «Paul Abraham» på Svensk Wikipedia
* «Paul Abraham» på Tysk Wikipedia
Jean Calvin

**Jean Calvin** () var ein fransk-sveitsisk kyrkjereformator fødd i Noyon i Picardie. 

Han var påverka av Martin Luther. Calvin drog bort frå Frankrike i 1534 på grunn av at han vart forfølgt og oppheldt seg deretter hovudsakleg i Genève i Sveits, der han døydde i 1564.

Kalvinismen lærer at Bibelen er Guds lov. Nokre menneske er forutbestemt av Gud til evig frelse, andre til evig fortaping. Guds majestet og forutbestemming er viktige delar av læra til Calvin. 

## Kalvinismen
Læra til Jean Calvin spreidde seg til mange land, og går gjerne under nemninga kalvinisme. Kalvinismen vart det dominerande teologiske systemet i Skottland, Nederland og nokre delar av Tyskland. Han fekk òg innflytnad i Frankrike, Ungarn (særleg i Transsylvania som no er i Romania, og i område som no ligg nordaust i Ungarn), og i Polen. Eit fleirtall av dei første europeiske kolonistane på den midtre atlanterhavskysten til USA og i New England var òg kalvinistar, blant anna puritanarane og dei nederlandske grunnleggjarane av Ny-Amsterdam (New York). Sør-Afrika vart kolonisert av nederlandske kolonistar på 1600-talet; dei vart kjent som «boere» eller «afrikaanarar». Sierra Leone vart kolonisert av kalvinistar frå Nova Scotia. Nokre av dei største kalvinistiske gruppene vart etablert på 1800- og 1900-talet; særleg store er dei i Korea og Nigeria.
Varden på Runde

:*For andre stader med same namn, sjå [[Varden]].*
----
**Varden** er ein fjelltopp på øya Runde i Herøy kommune på Sunnmøre. 

Varden er den høgaste toppen på Rundefjellet med sine 332 meter over havet, og ligg om lag rett opp om ankomsten med Rundebrua.
Kieren Keke

**Kieren Aedogan Keke** () er ein naurisk lækjar og tidlegare parlamentsmedlem. Han er no ein hovudperson i opposisjonspartiet Naoero Amo. Han er ein av få lækjarar på øya. (Andre er dr. Mark Kun, dr. Ludwig Keke (far hans Kieren, tannlækjar), dr. Godfrey Waidabu og dr. Kiki Thoma.)

I 2004 fekk han ikkje taka parlamentssetet sitt av di parlamentsmedlem Russell Kun hevda at Keke ikkje er ein naurisk innbyggjar. Keke vart òg arrestert saman med David Adeang og Fabian Ribauw i april 2004 og sikta for opprørsleiing etter ein demonstrasjon på flyplassen i Nauru, men siktinga vart snart fråfallen. Keke vart atter innvald i parlamentet i oktober 2004 og er no helseminister på Nauru.

## Kjelder
* «Kieren Keke» på Wikipedia på Bokmål
Paul Henriksen

**Paul Bernhard Henriksen** () frå Arbeidarpartiet var ordførar i Hvaler kommune frå 2003 til 2007.

## Kjelder
Jørenvågssalen

**Jørenvågssalen** (òg stundom skrive *Jørenvågsalen*, *Jørgenvågsalen* el. *Jørgenvågsalen*), òg kalla **Søfjellet**, er eit nord&ndash;sørgåande fjell vestanfor Skarven og Gullsteinsdalen og austanfor Sinnsetten på øya Tustna i Aure kommune på Nordmøre. Det høgste punktet, Jurtinden, er 857 moh.. Andre toppar er Leirtinden (760 moh.) og Knubben (680 moh.).
Tau

Eit **tau**, kollektivnamn **tauverk**, er ein tjukk, tvinna eller fletta streng som kan bli laga av naturfiber, kunstfiber eller metalltråd. Tau blir klassifisert etter materialet det er laga av eller måten det er framstilt på.


Tågvirke - Ystad-2016.jpg|Tau blir målt til den riktige lengda til ein trål i Ystad i 2016.


## Sjå òg
* Streng
* Tråd
* Ståltau
* Kjetting
Rundabranden

**Rundabranden** er ein fjellformasjon på øya Runde i Herøy kommune på Sunnmøre.

Rundabranden røyser seg 294 meter rett opp frå havet, og utgjer det nesthøgste punktet der den ligg nordvest på Rundefjellet. Sett frå Holmefjorden, ser formasjonen ut som eit trappetrinn, eit motiv som har vorte eit lett gjenkjenneleg landemerke og symbol på kampen mot naturkreftene. I Herøysongen heiter det mellom anna: *og Rundabranden stolt ur havet kneiser*
Norddeutscher Bund

**Norddeutscher Bund**, eller **Det nordtyske sambandet** var ein union av statar som eksisterte 1867–1871 mellom oppløysinga av Den tyske konføderasjonen og grunnlegginga av det tyske riket. Det nordtyske sambandet var først og fremst ein handelsunion og sementerte prøyssisk kontroll over dei 22 statane i Nord-Tyskland. Gjennom tollunionen vart denne kontrollen utvida sørover. Grunnlova laga av Bismarck vart grunnlaget for det seinare moderne Tyskland.

## Kjelder
* «Nordtyske forbund» på Bokmålswikipediaen
Hermine Grang

**Hermine Grang**, (engelsk: **Hermione Granger**), er ein av hovudpersonane i historiene om trollmannen Harry Potter, forfatta av J.K. Rowling.

Grang med sitt store brune hår er ein av Harry sine beste vener på trollmannsskulen Galtvort. I historiene er ho ein puggehest og stadig den flinkaste i årskullet deira. Foreldra til Hermine Grang er begge heilt umagiske tannlegar. Hermine er altså gompefødt, men er likevel flinkare til å utføra magi enn medelevar som kjem frå reine magikarfamiliar.

Rollefiguren Hermine Grang vert i filmatiseringane av bøkene spelt av Emma Watson.
## ''Hermine Grang'' på andre språk
* Engelsk: Hermione Granger
* Bulgarsk: Хърмаяни Грейнджър
* Kinesisk (forenkla): 赫敏·格兰杰
* Kinesisk (tradisjonell): 妙麗·格蘭杰 (Mìao-lì Gé-lán-jíe)
* Tsjekkisk: Hermiona Grangerová
* Dansk: Hermione Granger
* Nederlandsk: Hermelien Griffel
* Tysk: Hermine Granger
* Moderne gresk: Ερμιόνη Γκρέιντζερ
* Japansk: Hermione Granger (ハーマイオニー・グレンジャー Haamaioni Gurenjaa)
* Latvisk: Hermione Grendžera
* Polsk: Hermiona Granger
* Russisk: Гермиона Грэйнджер (Germiona Greyndzher)
* Walisisk: Hermione Granger

## Skeivskank
Skeivskank er Hermines kjæledyr. Ho kjøper den oransje katten i Diagonallmenningen i den tredje boka, *Fangen fra Azkaban*. På andre språk heiter "Skeivskank";
* Skeivskank
** Engelsk: *Crookshanks*
** Bulgarsk: *Крукшанкс* (Krukshanks)
** Kinesisk (PRC): 克魯克山
** Kinesisk (Taiwansk): 歪腿
** Tsjekkisk: Křivonožka
** Dansk: *Skævben*
** Nederlandsk: *Knikkebeen*
** Finsk: *Koukkujalka*
** Fransk: *Pattenrond*
** Tysk: *Krummbein*
** Moderne gresk: *&#931;&#964;&#961;&#945;&#946;&#959;&#960;&#972;&#948;&#945;&#961;&#959;&#962;*
** Ungarsk: "Csámpás"
** Islandsk: *Skakklappi*
** Indonesisk: *Crookshanks*
** Italiensk: *Grattastinchi*
** Japansk: *Crookshanks* (*kurukkushankusu*, クルックシャンクス)
** Latvisk: *Bl&#275;&#382;k&#257;jis*
** Polsk: *Krzywo&#322;ap*
** Portugisisk (Brasil): *Bichento*
** Portugisisk : *Crookshanks*
** Serbisk: *Kruškens*
** Slovakisk: *Krivolab*
** Svensk: *Krumben*
** Thai: *ครุกแชงกส์*
Ferde Grofé

**Ferde Grofé** () var ein amerikansk komponist, pianist og arrangør som først og fremst er kjend for sin *Grand Canyon Suite* for orkester (1931). Grofe arrangerte mykje musikk for Paul Whiteman og orkestret hans, og det var han som i 1924 orkestrerte Gershwins *[[Rhapsody in blue]]*. Mange av verka åt Ferde inneheld uvanlege, ikkje-musikalske element, som lyden frå trykkluftbor og sirener.

## Liv
Ferde Grofé vart fødd den 27. mars 1892 i byen New York. Han døydde den 3. april 1972 i Santa Monica i California.

## Verk
Ufullstendig liste:
* *[[Grand Canyon Suite]]*
* *[[Hollywood Suite]]*
* *[[Mississippi — a tone Journey]]*
* *[[Broadway at Night]]*
* *[[A Symphony in Steel]]*
* *Concerto for Piano and Orchestra in D*
* *[[Death Valley Suite]]*

## Kjelder
* «Ferde Grofé» på Engelsk Wikipedia
* «Ferde Grofe» på Svensk Wikipedia
Rugby

**Rugby** er ein lagsport for to lag. Laga konkurrerer om å få ein oval ball over ein mållinje for å score *try* som gir poeng. Laga kan også score poeng ved å sparke ballen over tverrliggjaren til rugbymålet. Det finst to forskjellige former for rugby: rugby league (med 13 spelarar) og rugby union (med 15). Det er ikkje lov å kaste ballen til ein spelar som er framfor den som har ballen - dette blir kalla *offside*.
Permafrost

**Permafrost** vil seia at det er tele i jorda året rundt. Medan øvre jordlag kan tina om sommaren, vil dei som er lenger nede alltid vera frosne. Permafrost er vanleg ved dei nordlegaste og sørlegaste breiddegradene. I Noreg er det typisk permafrost i høgfjellet og på Svalbard.

Vitskapleg er permafrost definert som område der MAGT, (mean annual ground temperature, 'gjennomsnittleg årleg bakketemperatur') ligg under trykksmeltepunktet i minst to år på rad. Dette tilsvarar som oftast område der MAAT (mean annual air temperature, 'gjennomsnittleg årleg lufttemperatur') er −2&nbsp;°C eller kaldare. 
## Inndeling
Det finst tre hovudtypar permafrost, eigentleg berre definert etter kor mykje permafrost det er i eit område:

### Sporadisk permafrost
Sporadisk permafrost finn ein i område som eigentleg er for varme for å ha permafrost. Men lokale tilhøve gjer at det likevel er isolerte flekkar med permafrost. Typisk er dette i myrområde, som palsmyrar. Dette finn vi mange stader i Noreg, til dømes på Dovre eller i Jotunheimen, rundt 300 til 400 meter lågare enn der vi finn diskontinuerleg permafrost.

### Diskontinuerleg permafrost
Diskontinuerleg permafrost finn vi i Jotunheimen, på Dovre, i Sølen, og andre stader i Sør- og Nord-Noreg. Dette er område med mykje permafrost, men som ofte vil vera avbrotne av område utan.

### Kontinuerleg permafrost
Kontinuerleg permafrost finn vi mellom anna høgt i Jotunheimen og på Svalbard. Dette er stader der permafrosten er over alt bortsett frå enkelte stader. På Svalbard til dømes er det berre under dei store isbreane det ikkje er permafrost. Her er permafrosten 100 meter tjukk ved kysten mens han er 400 til 500 meter tjukk i fjellområda.

## Aktivt lag
Kvar sommar smeltar det øvste laget i permafrosten. Dette blir kalla *det aktive laget* og vil ha forskjellig tjukkleik avhengig av korleis det lokale klimaet er. Tjukkleiken kan variere frå 0,5 til 5 meter.

## Landformar

Permafrosten gir opphav til ein menge landformar. Dei kan vera:
* pingoar (open og lukka type)
* iskilepolygon
* blokkmark
* strukturmark
* solifluksjon
* palsar

## Infrastruktur i permafrostområde
Bygging i permafrostområde kan vera ei utfordring. Til dømes må alt av kablar og vassrør gå over bakkenivå for ikkje å bli pressa opp av permafrosten og alle oppvarma bygg må plasserast på pelar over bakkenivå så varmestråling ikkje smeltar permafrosten i lausmassane under. Og pelane må vera lengre ned i grunnen enn det aktive laget er tjukt. På Grønland løyser dei problemet på ein annan måte, ved å setja opp bygg på berggrunn.

## Kjelder
* Meteorologisk institutt 

## Bakgrunnsstoff
* «Limet» i bakken forsvinner  – nyhed den 21. Maj 2009 ved yr.no (Bokmål, set den 23. Juni 2009)