open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Åsmund Forfang

**Åsmund Forfang** () er ein norsk forfattar og omsetjar busett på Orkanger.

Forfang debuterte i 1972 med ei samling science fiction-noveller, *Bilen med det store hjertet*. Seinare har han gjeve ut romanar, novellesamlingar, sakprosa og ungdomsbøker.

## Bibliografi
**Bilen med det store hjertet* &ndash; novellesamling (1972)
**I tråd med meg selv* &ndash; novellesamling (1973)
**Kringsett av fiendar* &ndash; novellesamling (1976)
**Max* &ndash; roman (1981)
**Bryllaupet i Ballarat og to andre historier* &ndash; novellesamling (1987)
**Bjørkfink, sa F* &ndash; roman (1990)
**Synnøve* &ndash; roman (1991)
**Asbjørn* &ndash; roman (1993)
**Ateisme* &ndash; essay (1996)
**Det svarte sverdets hemn* &ndash; ungdomsbok (1998)
**Den store dugnaden : Orkdal sanitetsforening 1898-1998* &ndash; sakprosa (1998)
**100 år med et smelteverk. En beretning om livet i Kopperå* &ndash; sakprosa (2000)
**Fra bekkekvern til kraftfôrfabrikk : A/L Orkla kornsilo og mølne 1952-2002* &ndash; sakprosa (2002)
**Kvinnene i gruvesamfunnet Løkken Verk* &ndash; sakprosa (2004)
**Den første sidan Sigurd* &ndash; langnovelle (2007)
**Ikkje denne guten* &ndash; roman (2016)

## Prisar
*Sokneprest Alfred Andersson-Ryssts fond 1988

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Digitaliserte bøker av Åsmund Forfang på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
* Åsmund Forfang på Allkunne
Jon Hjørnevik

**Jon Hjørnevik** () er ein norsk forfattar, diktar og komikar.

Hjørnevik har gjeve ut fleire humoristiske diktsamlingar samt eit leksikon på eitt bind med tittelen *Hjørneviks Store Norske Leksikon*, som spelar på Store norske leksikon.

## Bibliografi
**I ein sofa frå Korea* (Samlaget, 2001)
**Den vanskelege andreboka* (Samlaget, 2002)
**Eit liv i offside*, lydbok (Lydbokforlaget, 2004)
**Hjørneviks Store Norske Leksikon* (Samlaget, 2004)
**Shortsen til far min* (Samlaget, 2005)
**Mor mi står i glaset* (Samlaget, 2008)
**Norsk fotballhår : fra Tippen Johansen til Daniel Braaten*, skriven saman med Atle Nielsen (2009)
**Jon Hjørnevik samlar seg : ti tunge år med dikt* (2010)
**Flukta frå rekkehuset* (2011)
**Heimekontor i gravferda* (2014)

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
*Nettstaden til Hjørnevik
*Presentasjon av Jon Hjørnevik på nettstaden til Bergen Offentlige Bibliotek 
*Informasjon frå Samlaget
*Utgjevingar av Jon Hjørnevik i BIBSYS Ask
Stein Erik Lunde

**Stein Erik Lunde** () er ein norsk forfattar og lærar. 

Stein Erik Lunde voks opp i Bærum, men har sidan byrjinga av åttitalet budd på Nøtterøy i Vestfold. Han er cand.mag. frå Universitetet i Oslo og har arbeidd som lærar sidan 1980, for tida i halv stilling ved Horten videregående skole.

Han har gjeve ut sytten bøker, dei fleste for born og unge. Han har og skrive dramatikk og anna scenekunst, songtekster, noveller, essays og dikt. Han debuterte med kriminalromanen *Ingenting ruster* som han skreiv saman med Harald Skjønsberg i 1982.

## Bibliografi
* *Ingenting ruster*. Kriminalroman (saman med Harald Skjønsberg) 1982
* *Når knopper brister*. Kriminalroman (saman med Harald Skjønsberg) 1985
* *Gjennom ild og vann*. Roman 1997
* *Eggg*. Forteljing 1998
* *Sanger fra rom 22*. Roman 2002
* *Biografien om Henrik Ibsen. Alt eller intet*. 2003
* *Faren min*. Forteljing 2003
* *Biografien om Edvard Munch. Livets dans*. 2004 
* *Ulv*. Forteljing 2004
* *En far*. Roman 2006
* *Kyss & kjærlighet*. Songar 2006
* *Et dårlig år*. Roman 2007
* *Eg kan ikkje sove no*. Biletbok 2008
* *Biografien om Amalie Skram. Med vilje til å vite*. 2009
* *Bob Dylan*. Essay 2010
* *Nissens natt*. Sonettkrans 2010
* *Uka etter*. Forteljing 2012

;Dramatikk
* *Perlen*. Barneteater 1992
* *Himmel og hav*. 2000

;Plater (tekstar til songane)
* Ødeland Kvartal: *Ødeland kvartal. 4 oversatte sanger av Bob Dylan*. 1996 
* Herrene i haven: *Det hender så mangt en sommernatt*. 1999 
* Herrene i haven: *Drar til sjøs*. 2008

## Litterære prisar
* 1998: Brageprisen for *Eggg*
* 1999: Kultur- og kyrkjeepartementets pris for barne- og ungdomslitteratur for *Eggg* 
* 2004: Vestfolds litteraturpris for heile forfattarskapet
* 2009: Kultur- og kyrkjedepartementets pris for barne- og ungdomslitteratur for *Eg kan ikkje sove no*

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Bøker av Stein Erik Lunde digitaliserte hjå Nasjonalbiblioteket

* Stein Erik Lunde i NRK Forfatter
Karl Seglem

**Karl Seglem** () er ein norsk musikar (saksofon og bukkehorn), komponist og plateprodusent. Seglem er kjend frå ei rekkje innspelingar med jazz og folkemusikk i kombinasjon og som leiar av sitt eige plateselskap, NORCD, sidan 1991.

Seglem vart utdanna ved musikklinja på Voss folkehøgskule (1978–80), før han i Bergen samarbeida med Arvid Genius, Jan Grieg kvartett, Kenneth Sivertsen (1980–92) og Knut Kristiansen på 1980-talet.  Han leia og sitt eige orkester «Growl», skreiv for *[[Jazznytt]]* og var politisk aktiv i Foreningen norske jazzmusikere.

Som soloartist har han gjeve ut åtte album. Det lange samarbeidet hans med perkusjonist Terje Isungset
har hatt form av duoen Isglem og trioen Utla der også hardingfelespelar Håkon Høgemo bidreg. Båe har resultert i fleire utgjevingar på eige selskap.
Med poeten Jon Fosse har han to utgjevingar.
Seglem har turnert omfattande for Rikskonsertene og Den norske jazzscene.

## Diskografi
### Soloalbum
* *Waves* (2015)
* *Live in Germany* (2015)
* *WorldJazz*  (2015)
* *Lærad (The tree)* (2015)
* *Som spor* (2014)
* *NyeSongar.no* (2013)
* *Ossicles* (2010)
* *NORSKjazz.no* (2009)
* *Skoddeheimen* (2009)
* *Draumkvedet* (2009) (med Berit Opheim Versto)
* *Urbs* (2007)
* *Dikt* (2006) (med Jon Fosse)
* *Reik* (2005)
* *Femstein* (2004)
* *New north* (2004)
* *Nye nord* (2002)
* *Spir* (1998)
* *Struggle for life* (1998) (filmmusikk Norsk Villakssenter)
* *Tya* (1997) (med Reidar Skår)
* *Prosa* (1996) (med Jon Fosse)
* *Rit* (1994)
* *Sogn-a-Song* (1991)
* *Poems for trio* (1988)

## Bibliografi
### Bøker
*
*
*
*
### I bøker
*

*

*

*

*
*

### I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
* Artikkelen *Om naturlyd, scenelyd - og audmjuk undring* i *Koreografi ute* (2009) (Teater & eftf.)

## Prisar, utmerkingar og stipend (utval)
* 2012 - NOPA sin musikkpris for tingingsverket *Som spor* 
* 2012 - Årets Årdøl
* 2012 - Egil Storbekkens musikkpris
* 2012 - Statens kunstnarstipend (1 år)
* 2010 – Buddyprisen (norsk jazz høgaste utmerking)
* 2010 - Komponistenes Vederlagsfond fordjupingstipend (2010 - 2011)
* 2010 - Statens kunstnarstupend (1 år)
* 2010 – Folkelarmprisen for *Ossicles* 
* 2004 - Statens kunstarstipend (1 år)
* 1998 – Edvard-prisen i klassen populærmusikk – større verk, saman med Reidar Skår for *Tya*
* 1998 – Gammleng-prisen i open klasse
* 1983 – Årdal Kommunes Kulturpris

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Karl Seglem|Karl Seglem]]» frå ,  den 8. november 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
*Om Karl Seglem på Nordcd 
*Music Norway  (22.11.2018)
*Om Karl Seglem i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
Neumer

**Neumer** er ein type stenografiske teikn som antyda korleis melodiane skulle syngjast. Det er vassrette linjer med markeringar. Gregoriansk musikk vart etter kvart skriven med neumer. 

## Galleri

Graduale triplex.jpg
Clef Fa 4ème ligne.png
Tractus Absolve.png
Rode mensurale notatie.jpg
4 lines music XIV century.jpg


## Kjelder
* Neumer på Store norske leksikon
* Korleis oppstod notesystemet på Historienet.no
* http://www.musikkordboken.no/ord-n.html#neumer
Dance with Me av Zoli Ádok

**«Dance with Me»** var det ungarske bidraget i Eurovision Song Contest 2009. Songen vart framført på engelsk av Zoli Ádok.
Cherokesisk

**Cherokesisk** er eit irokesisk språk som blir snakka av cherokee-stammen i USA. Språket blir snakka i delstaten Oklahoma og i cherokee-reservatet i Great Smoky Mountains i Nord-Carolina. Cherokesisk er det einaste levande sørirokesiske språket, og det vert i følgje Ethnologue talt av mellom 15&nbsp;000&nbsp;og 22&nbsp;500&nbsp;personar, av dei er 130 einspråklege.

Cherokesisk har eit komplisert tonesystem, som varierer frå dialekt til dialekt. Sjølv om det tonale systemet i mange område gjennomgår ei gradvis forenkling, er det i andre område svært robust, noko som ser ut til å gje opphav til fenomenet tone-sandhi.

Cherokesisk har eit eige alfabet, ei stavingsskrift, som vart laga av sølvsmeden Sequoyah. Alfabetet har 85&nbsp;teikn som står for kvar si staving (ikkje lydar). Eit døme frå alfabetet er **ᏣᎳᎩ** *tsa-la-gi*, som er *cherokee* på cherokesisk.

## Fonologi

Cherokesisk har dette konsonantsystemet:

### Tone

Cherokesisk er eit tonelagsspråk med seks tonar, to nivåtonar (høg, låg) og fire konturtonar (stigande, fallande, høg fallande, låg fallande).

## Morfologi

Cherokesiske er eit polysyntetisk språk. Verbformer har strukturen *personprefiks - rot - aspektsuffiks - modalsuffiks*.

## Syntaks

Cherokesisk er eit SOV-språk. Nominalfraser har strukturen *determinativ - adjektiv - substantiv - relativsetning*.

## Referansar


## Bakgrunnsstoff
* Cherokee  - UCLA Language Materials Project, University of California Los Angeles (UCLA).
Stoa haldeplass

**Stoa haldeplass** på Arendalsbanen i Arendal kommune vart offisielt opna 18. august 2008. Den vart tatt i bruk 19. juli 2008 under båtracet «Norwegian Grand Prix». Haldeplassen ligg på Stoa industriområde på den delen som blir kalla Stoa senter ved E18. Ved store arrangement i Arendal, blir parkeringsplassen på Stoa Senter nytta og det blir sett opp ekstra tog mellom Stoa og Arendal.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Stoa holdeplass|Stoa holdeplass]]» frå ,  den 8. november 2012.*  
  

## Bakgrunnsstoff

* Stoa haldeplass på nsb.no
* Opning av Stoa haldeplass på nettstaden til Jernbaneverket
Besoin

***Besoin***, i nokre land gjeve ut som ***Stéphanie***, er debutstudioalbumet til prinsesse Stéphanie av Monaco. Albumet vart produsert av Yyves Roze og gjeve ut av Julisa and Carrere Records i 1986. *Besoin* låg som nummer 6 på Syndicat National de l'Édition Phonographique og Sverigetopplistan, nummer 12 på Media-Control-Charts og nummer 59 på Ö3 Austria Top 40. Truleg har det vorte seld 1,5 millionar platar, og albumet selde til gull i Frankrike.   

## Albuminformasjon
Før ho gav ut *Besoin* gav ho ut debutsingelen «Ouragan», som ho produserte sjølv. Truleg har han vorte seld meir enn 2 millionar gonger. Stéphanie fekk deretter platekontrakt med det franske plateselskapet and Carrere Records. Albumet var produsert av Yves Roze. *Besoin* vart gjeven ut i september 1986, og vert oppfatta som dansepop, synthpop, dans og pop. Til tross for suksessen til det fyrste albumet gav ho ut albumet *[[Stéphanie av Stéphanie av Monaco|Stéphanie]]* fem år seinare, i 1991.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Besoin|Besoin]]» frå ,  den 8. november 2012.*
Stéphanie av Stéphanie av Monaco

***Stéphanie*** er det andre studioalbumet til prinsesse Stéphanie av Monaco. Albumet vart gjeve ut 30. juli 1991 av WTG Records i USA og Epic Records i Europa. Det vart gjeve ut fem år etter det suksessfulle debutalbumet hennar, *[[Besoin]]*. *Stéphanie* selde dårleg - det selde berre 3 500 kopiar i USA - og fekk blanda kritikk.
I Frankrike vart albumet nummer 48 på Syndicat National de l'Édition Phonographique. Stéphanie gav ikkje ut fleire studioalbum.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Stéphanie (album)|Stéphanie (album)]]» frå ,  den 8. november 2012.*
Lana Del Rey

**Elizabeth Woolridge Grant** (), betre kjend under scenenamnet **Lana Del Rey**, er ein amerikansk songar og låtskrivar. Del Rey byrja opphavleg å synge i klubbar i New York City då ho var 18 år og signerte den første platekontrakten sin då ho var 20 med 5 Points Records. Ho gav ut det det første digitale albumet sitt, *[[Lana Del Ray a.k.a. Lizzy Grant]]* i januar 2010. Del Rey kjøpte seg sjølv ut av kontrakten med 5 Points Records i april 2010 og signerte ein felles kontrakt med Interscope, Polydor og Stranger Records i oktober 2011. Debutsingelen hennar, «Video Games» kom ut i juni 2011 og ein musikkvideo laga av Del Rey sjølv for songen vart lagt ut på YouTube i august 2011. Etter at songen spreidde seg som eit virus på nettet med over 20 millionar visingar, vart det andre studioalbumet hennar, *[[Born to Die av Lana Del Rey|Born to Die]]*, gjeve ut i januar 2012. Albumet selde opp mot 3 millionar eksemplar verda over og vart eit av dei bestseljande albuma i 2012. Albumet gjekk inn på listene mange stader i Europa og gav fleire store hittar som «Blue Jeans», «National Anthem», «Born to Die» og «Summertime Sadness». Den tredje EPen hennar, *[[Paradise av Lana Del Rey|Paradise]]*, kom ut i november 2012  både for seg sjølv og som eit dobbeltalbum i lag med *Born to Die*. Songane hennar og musikkvodeoane har vorte nominerte til feire prisar. Ho har vunne Q Award for Beste nykommar, ein BRIT Award for bsste internasjonale gjennomb rot og ein GQ Award for årets kvinne. 

Musikken til Del Rey er kjend for den filmaktige stilen og referer til forskjellige sider ved popkulturen, særleg americana frå 1950- og 1960-åra. Ho har seg sjølv skildra seg som ein «sjølvdesigna Nancy Sinatra i gangsta-stil». Før ho signerte for eit større plateselska, laga ho musikkvideoane sine sjølv, og var inspirert av dei ho sjølv meinte var meistrar innan sjangeren, som Elvis Presley, Janis Joplin, Eminem og Britney Spears. Andre former for media som har inspirert musikken og videoane hennar er dikt og film noir. Ho signerte ein kontrakt med NEXT Model Management og var hausten og vinteren 2012 modell for H&M og har fronta ein reklame for luksusbilen Jaguar F-Type.

## Diskografi
* *[[Lana Del Ray a.k.a. Lizzy Grant]]* (2010)
* *[[Born to Die av Lana Del Rey|Born to Die]]* (2012)
* *[[Paradise av Lana Del Rey|Paradise]]* (2012)
* *Ultraviolence* (2014)
* *Honeymoon* (2015)
* *Lust for Life* (2017)
* *Norman Fucking Rockwell!* (2019)
* *Violet Bent Backwards Over the Grass* (2020)
* *Chemtrails over the Country Club* (2021)
* *Blue Banisters* (2021)
* *Did You Know That There's a Tunnel Under Ocean Blvd* (2023)
* *Lasso* (2024)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lana Del Rey|Lana Del Rey]]» frå ,  den 9. november 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

*Offisiell nettstad
*
*
Born to Die av Lana Del Rey

***Born to Die*** er debutalbumet til den amerikanske artisten Lana Del Rey. Albumet kom ut 27. januar 2012 på iTunes og 31. januar 2012 på Interscope Records, Polydor Records og Stranger Records. Etter å ha signert ein platekontrakt med Stranger i juni 2011, gav Del Rey ut debutsingelen sin, «Video Games», som vart særs populær på Internett. «Video Games» var med på *Born to Die*, som gav ho ytterlegare fire hitsinglar: «Born to Die», «Blue Jeans», «National Anthem» og «Summertime Sadness».

Musikalsk er *Born to Die* eit popalbum som er innom sjangrar som alternativ hip hop og indiepop. Musikkjournalistane gav *Born to Die* blanda til positiv kritikk, og hylla den særeigne stilen hennar, medan andre kritiserte at songane og den melodramatiske produksjonen vart for einsformig over 12-15 spor. Trass i polariseringa hos musikkritikarane, selde albumet godt. Det toppa albumlistene i elleve land, inkludert Australia, Frankrike, Tyskland og Storbritannia. I november 2012 hadde *Born to Die* seld over tre millionar eksemplar verda over, og var eit av dei mestseljande albuma i 2012. 

Del Rey la ut på ein verdsturné i 2011. I november 2012 gav Del rey ut «Paradise»-utgåva av *Born to Die* med ytterlegare ni songar. «Blue Velvet», ein populær song frå 1960-åra, vart her spelt inn av Del Rey og gjeven ut som singel før denne utgåva kom ut, medan «Ride» vart gjeven ut som den første tradisjonelle singelen hennar. 

## Innhald

(*) syner til medprodusent
(^) syner til supplerande produsent

## Lister

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Born to Die (Lana Del Rey album)|Born to Die (Lana Del Rey album)]]» frå ,  den 9. november 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
* *[http://www.metacritic.com/music/born-to-die/critic-reviews Born to Die]* på Metacritic
Ride av Lana Del Rey

«**Ride**» er ein song av den amerikanske musikaren Lana Del Rey frå den tredje EPen hennar *[[Paradise av Lana Del Rey|Paradise]]* (2012). Songen vart først gjeven ut som singel 25. september 2012 på Interscope Records, Polydor Records og Universal Music. Omslaget til singelen syner Del Rey på ei hjulhuske med cowboyboots og dongerijakke. Songen vart generelt godt motteke av kritikarane. Han vart skriven i lag med Justin Parker og er ein popballade med tekst som omhandlar foreldreproblem, drikking av alkohol og einsemd. 

Det vart laga musikkvideo til singelen regissert av Anthony Mandler. 

Singelen selde bra i USA, Belgia og Frankrike og nådde Topp 10 på singellista i Russland. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ride (Lana Del Rey song)|Ride (Lana Del Rey song)]]» frå ,  den 9. november 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Milkshake

**Milkshake** er ein leskedrikk laga av mjølk som er piska saman med smakssetjande stoff, til dømes iskrem, sukker, sjokolade, frukt eller ulike smaksstoff. 

Humoristiske norske omsetjingar av det engelske ordet *milkshake* er «mjølkerist» eller «skakamjølk».

## Bakgrunnsstoff
Bernt Anker

**Bernt Anker** () var ein norsk forretningsmann, skipsreiar, skogeigar, trelasteksportør, godseigar, verkseigar, kammerherre og konferensråd. Han var Noregs rikaste mann i si samtid og eigde mellom anna Hakadal Verk og Moss Jernverk, Paléet og Frogner Hovedgård.

Anker var son av Christian Ancher og bror av Peder Anker. Han var gift med Mathia Leuch fødd Collett, enkje etter Morten Leuch. Dei fekk inga born.

Attåt forretningsdrifta var Anker òg opptatt av vitskap og teater. Han blei tatt opp som medlem av Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab i Trondheim i 1770 og av den engelske Royal Society i London i 1784. Han var òg medlem av Kungliga Vetenskapsakademien.

Anker blei adla i 1778 og fekk seinare Dannebrogordenen.

Han testamenterte Paléet til det offentlege og bygningane blei seinare nytta som kongebustad.

## Referansar
Hakadal Verk

**Hakadal Verk** var eit jernverk som låg i Hakadal i Nittedal. Verket blei grunnlagd omkring 1550.

I 1798 kjøpte Bernt Anker verket som i 1820 gjekk over til broren Peder Anker.
Då han døydde, gjekk det over til svigersonen grev Herman Wedel Jarlsberg. 

Verket blei lagt ned i 1869.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
*
Paléet

**Paléet** var opphavleg ein stor murgard på ein etasje og låg mellom Oslo Børs og Jernbanetorget i Store Strandgade 6, dagens Fred. Olsens gate i Kristiania. Fyrste trinn av Paléet blei reist av kjøpmann og skipsreiar Christian Ancher, far til Bernt Anker, i 1744-45.

I ein periode blei bygningen nytta av danske statthaldarar i Noreg. Frå 1814 var Paléet Noregs kongebustad og nytta av Kristian Fredrik. Etter unionen med Sverige blei inngått i 1814 vart han nytta av dei svensk-norske kongane inntil Det kongelege slott stod ferdig i 1849.

Paléet brann natt til 14. mai 1942 og vart rive ned. 

## Kjelder
* Knut Are Tvedt (red): *Oslo byleksikon*, Kunnskapsforlaget 2010, side 442-443, ISBN 978-82-573-1760-7
*Alf Collett: ''Gamle Christiania-Billeder''. Ny Udgave. J.W. Cappelens Forlag. Kristiania 1909, s. 115-120 og 180-189

## Bakgrunnsstoff
Schmidt

**Schmidt** er eit utbreidd tysk etternamn knytt til smedyrket. Det svarar til det engelske Smith.
## Kjende namneberarar

* Christen Schmidt (17271804), norsk biskop
* Frederik Schmidt (17711840), norsk-dansk teolog og diktar
* Peter Schmidt (f. 17821845), norsk kjøpmann
* Johannes Schmidt (18431901, Berlin), tysk språkforskar
* Heinrich (Wilhelm) Schmidt (18671947), tysk-dansk-norsk arkitekt og byggmeister
* Lauritz (Thure Thrap) Schmidt (18971970), norsk siglar

* (Anna Maria Geertruida) «Annie M. G.» Schmidt (19111995), nederlandsk forfattar
* Herbert Schmidt (19142002), tysk roar
* Helmut (Heinrich Waldemar) Schmidt (f. 1918), tysk politikar og statsmann
* Ulf «Uffe» Schmidt (f. 1934), svensk tennisspelar
* Rainer Schmidt (f. 1948), tysk skihoppar
* Veronika Hesse, f. Schmidt (f. 1952), austtysk langrennsløpar
* Wolfgang Schmidt (f. 1954), austtysk-tysk friidrettsutøvar
* Bettina Schmidt(-Neumann) (f. 1960), austtysk akar
* Helle Thorning-Schmidt (f. 1966, Rødovre), dansk politikar
* Brian P. Schmidt (f. 1967), australsk astrofysikar
* Arno Schmidt (19141979), tysk forfattar og omsetjar

## Sjå òg
* Schmitt
* Schmid
Gstaad

**Gstaad** er ein landsby i Berner Oberland i kantonen Bern i Sveits. Landsbyen ligg i kommunen Saanen og er særleg kjend som ein feriestad for rike skituristar. Gstaad har om lag 3&nbsp;2000 ibuarar.

Sidan 1997 er landsysentrum ei bilfri sone.

Kvar sommar går tennisturneringa Swiss Open av stabelen i Gstaad.

## Bakgrunnsstoff


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gstaad|Gstaad]]» frå ,  den 9. november 2012.*
Fiskestong

**Fiskestong** er ein fiskereiskap laga av ei passe tjukk og lang stong av anten tre, bambus, glasfiber eller anna kunstig materiale som skal syte for at eit snøre med ein ongul (fiskekrok) med naturleg eller kunstig agn kjem ut i vatnet på ein måte som får fisken til å bite på.

Den enklaste fiskestonga har ikkje anna funksjon enn å få snøret til å henge ned i vatnet eit lite stykkje frå land eller frå brygga, og kan vere ein naturleg kjepp eller ei bambusstong som det i ytste enden er knytt fast eit passe langt snøre som det er festa ein ongul (fiskekrok) til, egna med til dømes meitemakk  eller anna makk dersom det gjeld fiske i ferskvatn, eller til dømes innmat av blåskjel, bitar av fisk, reke eller noko anna dersom fisket går føre seg i sjø eller hav. Ein dupp av kork kan festast til snøret i høveleg fråstand frå ongulen og både syte for at ongulen ikkje heng djupare enn ynskjeleg, og syte for at fiskaren vert varsla ved at duppen rører på seg eller vert drege ned i vatnet dersom fisken bit.

## Flugestenger, kastestenger og andre stenger
Dei vanlegaste fiskestengene no til dags er laga av kunstige materiale som gjer stonga spenstig og lett, men haldbar. Dei kan vere massive eller bygde som røyr, og kan som oftast delast opp i to eller fleire delar når dei skal transporterast. Ein type stenger, såkalla teleskopstenger, er laga slik at dei einskilde delane kan gå inn i kvarandre. I nedre enden er stonga utstyrt med haldarar som det kan setjast fast ei snelle av ei eller anna type i, som snøret går ut frå og skal rullast inn på når fisken vert drege opp, og frå snella og opp til toppen av stonga går snøret gjennom ringar festa til stonga. Både stonga, snella og snøret er vanlegvis spesialisert for den måten som fisket skal gå føre seg på. Det finst soleis særlege stenger laga for flugefiske, det vil seie fiske der kunstige fluger vert kasta ut på vatnet og drege inn att på måtar som freistar fisken til å bite på, kastestenger laga for å kaste ein sluk, onglar med naturleg eller kunstig agn eller liknande langt ut i vatnet, båtstenger som vert festa til båtripa for å dra sluk eller anna kunstig agn etter båten under dorging, pilkestenger til å pilke med, småstenger til isfiske og så bortetter.

Fiskestenger vert fyrst og fremst nytta av sportsfiskarar, det vil seie folk som ikkje har fiske som yrke, men som hobby, tidtrøyte eller matauk.

## Litteratur
*Heum, Ingar, Rune Johansen, Yngve Ask, 2005/2011. *Sportsfiske fra A-Å* : *Leksikon*. Oslo: Vega Forlag. ISBN 978-82-8211-207-9 

## Bakgrunnsstoff
Speleautomat

**Speleautomat** eller **einarma banditt** er ein maskin som ein brukar kan spele på etter å ha lagt på ein innsats.

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff

* Yngre spilleavhengige etter automatforbud ved forskning.no
IFP School

**IFP School** (tidlegare ENSPM - École Nationale Supérieure du Pétrole et des Moteurs) er ein høgskole med mastergradsutdanning i ingeniørfag. Den ligg i forstaden Rueil-Malmaison til Paris i  Frankrike. Skolen vart grunnlagd i 1954. I dag er IFP School ein del av IFP Energies Nouvelles, French Institute of Petroleum (IFP), eit offentleg fransk forskings- og utdanningssenter. Skolen utdannar i dag rundt 500 studentar kvart år på 17 utdanningsprogram. Av desse er 8 på engelsk. Skolen har om lag 40 professorar og 350 undervisarar frå næringslivet.

## Referansar

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:IFP School|IFP School]]» frå ,  den 23. november 2012.*
Albatrossøya

**Albatrossøya** eller **Albatross Island** er ei øy 3&nbsp;km søraust for Cape Buller, som ligg i Bay of Isles ved Sør-Georgia. Ho vart kartlagd i 1912&ndash;13 av Robert Cushman Murphy, ein amerikanske naturalist ombord på briggen «Daisy», som gav øya namnet sitt fordi han observerte albatrossar der.

Øya er utan rotter og det er ein hekkande bestand av sørgeorgisk pipelerke her, i tillegg til vandrealbatrossar og kjempestormfuglar.

Albatrossøya har fått status som særskild verneområde og har vore lukka for vitjande sidan 2004 for å verne ho frå nedtråkking. 

## Sjå òg
* Antarktiske og subantarktiske øyar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Albatross Island (South Georgia)|Albatross Island (South Georgia)]]» frå ,  den 10. november 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Aniline Island

**Aniline Island** er ei lita, klipperik øy med flat topp som ligg 0,8&nbsp;nautiske mil sør-sørvest for Dartmouth Point i Morenefjorden på Sør-Georgia. Øya finst på tidlegare kart, men vart namngjeven av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) i 1951 etter ei landmåling. Øya er kalla opp etter ein kjemisk beis som vart nytta i førebuinga av histologisk utforsking av prøvar samla inn av FIDS.

## Sjå òg
* Antarktiske og subantarktiske øyar

## Kjelder
Tynnsjiktkromatografi

**Tynnsjiktskromatografi** (engelsk *thin layer chromatography*, TLC) er ein sensitiv, rask, enkel og billeg analytisk metode. Den stasjonære fasen er normalt ein polar, fast adsorbent, og den mobile fasen kan vere eit enkelt løysemiddel eller ei blanding av fleire løysemiddel.

## Bruk av TLC

**1. Til å bestemme talet komponentar i ei blanding.**
TLC er ein rask og enkel metode for å analysere reaksjonsblandingar, ekstrakt frå plantesubstansar eller innhaldet i tablettar. Å vite talet og relative mengder av komponentane hjelper med å planlegge vidare analytiske og separasjons steg.

**2. Å identifisere substansar.**
Viss to substansar prikka på same TLC plate går like langt, so *kan* desse substansane vere identiske. Viss posisjonane på prøvane er ulike so er det ikkje same substansen. Det er mogleg for to eller fleire relativt like, men ikkje identiske sambindingar å gå like langt på ei TLC plate. Endringar i den stasjonære eller den mobile fasen vil normalt påverke deira separasjon.

**3. Til å overvake progresjonen til ein reaksjon.**
Ved å ta prøver med jamne intervall so er det mogleg å sjå at reaktantane forsvinn og at produkta blir danna ved å bruke TLC. Slik kan ein sjå korleis endringar i variablar som temperatur, konsentrasjon og løysemiddel påverkar reaksjonen utan at ein må isolere produktet. 

**4. Bestemme kor effektiv reinsinga er.**
Effektiviteten til destillasjon, krystallisering, ekstraksjon og andre separasjons- og reinsemetodar kan bli overvaka ved bruk av TLC, med atterhald om at ein prikk ikkje garanterer ein enkelt substans.

**5. Til å bestemme hensiktsmessige forhold for kolonnekromatografisk separasjon.**
Generelt er ikkje TLC ein tilfredsstillande metode for reinsing og isolering av makroskopiske mengder av materialar, men adsorbenten som er mest brukt for TLC blir og brukt for kolonnekromatografi. Den rette adsorbenten og løysemiddelet for kolonnekromatografi kan raskt blir bestemd med TLC.

**6. Overvake kolonnekromatografi**
Når kolonnekromatografi blir utført blir løysemiddelet samla i fleire mindre flasker. Viss ønskte produkt ikkje er farga, so må dei ulike fraksjonane blir analysert slik at ein kan identifisere kva fraksjon som har dei ønskte sambindingane. TLC er ein rask og effektiv metode for å gjere dette.

## Referansar
August Macke

**August Macke** () var ein tysk målar, ein av dei leiande medlemene i den ekspresjonistiske målargruppa Der Blaue Reiter. Han utvikla seg som målar i ei særleg nyskapande tid for tysk kunst, mellom anna for den breie ekspresjonist-rørsla, samt framveksten av ulike avantgarde-rørsler som vart danna over det meste av Europa. Til liks med andre store kunstnarar i samtida, viste han å ta opp i seg dei avantgardistiske elementa som han fann særleg interessante.

## Liv og gjerning

Macke var fødd i Meschede i Westfalen, der faren var byggmeister. I 1900 flytta familien til Bonn, der Macke jamnast budde resten av livet. Han fekk si kunstutdanning ved Kunstakademie Düsseldorf i 1904-06. I 1907 reiste han til Paris fyrste gongen, og såg impresjonist-bilete. Særleg beundra han verk av Georges Seurat og Henri Matisse og deira bruka av fargar. Kort etter fór han til Berlin og gjekk i lære hos Lovis Corinth nokre få månader i 1907/08. Stilen hans var i den tid prega av fransk impresjonisme og postimpresjonisme, med ei kort periode med fauvisme. Han gifta seg i 1910 med Elisabeth Gerhardt.

Gjennom vennskapen med Franz Marc vart han kjend med Vasilij Kandinskij. Desse tre målarane skipa gruppa Der Blaue Reiter i München i 1911. Ei tid framover fylgde Macke dei nonfigurative, estetiske og mystiske og symbolistiske målsettingane til Blaue Reiter.

I 1912 besøkte Macke og Marc den franske målaren Robert Delaunay i Paris. Delaunay sin kromatiske kubisme, kalla orfisme av Guillaume Apollinaire, vart som ei openberring for Macke. Mackes verk *Butikkvindauge* kan reknast som ei personleg tolking av biletet *Vindauge * av Delaunay, med impulsar også frå italiensk futurisme.

Våren 1914 reiste Macke saman med Paul Klee og Louis Moilliet til Tunis. Den eksotiske atmosfæren i Tunisia var avgjerande for å skape den tilnærminga til lys han viste i si siste tid, då han laga ei rad verk som no vert rekna for meisterverk. Hans siste måleri er prega av det same lyset som Klee snakka om.

Macke vart innkalla til krigsteneste i fyrste verdskrigen. Han fall på slagmark i Champagne, få veker etter krigshandlingane braut ut. Det siste måleriet hans, *Farvel*, skildrar det tungsinnet som breidde seg etter krigen var eit faktum.

August Mackes samla verk kan reknast som ekspresjonisme og dels som ein del av fauvismen. Måleria er særleg opptekne av å uttrykke kjensler og stemningar, meir enn å gjengi den faktiske røyndomen, oftast vrengjer dei på former og fargar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:August Macke|August Macke]]» frå ,  den 10. november 2012.*
Annenkovøya

**Annenkovøya** er ei øy vest for Sør-Georgia i det sørlege Atlanterhavet. Pickersgilløyane ligg sørvest for øya. Ho er 6,5 km lang og 650 meter høg og ligg 13 km sør for den sentrale kysten av Sør-Georgia. 

## Historie
Ho vart oppdaga i januar 1775 av ein britisk ekspedisjon under James Cook, som namngav ho **Pickersgills Island** etter løytnant Richard Pickersgill på ekspedisjonsskipet HMS «Resolution». Ho vart observert på ny i 1819 av ein russisk ekspedisjon under Fabian Gottlieb von Bellingshausen på «Vostok», som trudde han var den første som oppdaga øya og kalla ho Annenkovøya etter løytnant Mikhail Annenkov, som var offiser på ekspedisjonsskipet. Namnet Pickersgill har vorte nytta om ei øygruppe 18&nbsp;km mot søraust &mdash; sjå Pickersgilløyane.

## Natur
Annenkov er ei av få rottefrie øyar i Sør-Georgia. Og som Bellinghausen klaga over så finst det ikkje spor av vegetasjon på øya. 

500 par vandrealbatross hekkar her.

Det er berre lov å gå i land på øya med løyve. 

## Geologi
Det høgaste punktet på Annenkov er Olstad Peak () med ei høgd på 650&nbsp;moh. Olstad Peak vart kartlagd av South Georgia Survey i perioden 1951&ndash;57, og vart namngjeven av United Kingdom Antarctic Place-Names Committee etter Ola Olstad, ein norsk zoolog som var medlem av Norvegia-ekspeidsjonen under Harald Horntvedt, 1927&ndash;28, og sjefsforskar på den norske ekspedisjonen under Nils Larsen, 1928-29.

Det er ein av få stader i Sør-Georgia der det er funne fossil.

### Intrusion Lake
**Intrusion Lake** er ein innsjø som er 300 meter lang og som ligg nord-nordaust for Olstad Peak sentralt på Annenkovøya. Han vart kartlagd av British Antarctic Survey i 1972&ndash;73 og fekk dette namnet på grunn av forma hennar er danna av fleire intrusjonar av andesitt på nordsida av innsjøen. 

## Sjå òg
* Composite Antarctic Gazetteer
* History of Sør-Georgia og Sør-Sandwichøyane
* Antarktiske øyar nord for 60 °S
* Scientific Committee on Antarctic Research

## Kjelder
* Stonehouse, B (ed.) *Encyclopedia of Antarctica and the Southern Oceans* (2002, ISBN 0-471-98665-8)

## Bakgrunnsstoff
*
Babe Island

**Babe Island** er ei øy som ligg i innløpet til Cobblers Cove, langs nordkysten av Sør-Georgia. Ho vart kartlagd og namngjeven av mannskap på Discovery Investigations i 1929.

## Sjå òg
* Antarktiske og subantarktiske øyar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Babe Island|Babe Island]]» frå ,  den 10. november 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene: 
* *
Birdøya

**Birdøya** eller **Bird Island** er ei øy utanfor vestenden av Sør-Georgia og mellom dei ligg Bird Sound. Ho er 4,8 km lang og 800 meter brei. 

## Historie
Ho vart oppdaga i 1775 av ein britisk ekspedisjon under James Cook, som gav ho namnet på grunn av dei mange fuglane som var på øya. 

Seint i 1950-åra dreiv amerikanske forskarar undersøkingar på øya. Mellom 1959 og 1962 vart mange av vandrealbatrossane på øya merka, noko som gjorde at ein oppdaga kor langt desse fuglane faktisk dreg. Ein av fuglane vart funnen i Australia.

Øya har vore ein stasjon for antarktisk forsking sidan 1963, og i dag ligg ein biologisk forskingsstasjon for British Antarctic Survey (BAS) ved Jordan Cove, med fire biologar. Hovudfokuset er økologi og bestanden av sjøfuglar og selar på øya.  

Då argentinarane okkuperte Sør-Georgia i 1982 var det 15 britar andre stader i øygruppa som argentinarane ikkje kom til. Dei argentinske tapa i Grytviken hindra Argentina frå å ta resten av øya og basen på Birdøya og andre feltleirar vart verande under britisk kontroll. 

Øya har i dag status som *[[Site of Special Scientific Interest]]*, så det er ikkje lov å gå i land her utan løyve. 

Toppen av øya, Roché Peak, er kalla opp etter engelskmannen Anthony de la Roché som oppdaga Sør-Georgia i 1675.

## Dyreliv
På øya finn ein
* 65&nbsp;000 antarktiske pelsselar (kring 1 for kvar 6 m² av øya)
* 50&nbsp;000 gulltoppingvinar
* 15&nbsp;000 par svartbrynalbatross
* 12&nbsp;000 par gråhovudalbatross
* 1000 par vandrealbatross
* 500 par sørkjempepetrellar (10% av bestanden i heile Sør-Georgia)

I tillegg finst det fleire hundretusen andre fuglar, inkludert bøylepingvin, sørgeorgiaspissand og sørgeorgiapiplerke. Av 31 hekkande artar på Sør-Georgia finn ein 27 her på Birdøya. 

Øya er fri for rotter, i motsetnad til hovudøya i Sør-Georgia.

## Sjå òg
* Composite Antarctic Gazetteer
* Antarktiske og subantarktiske øyar
* Antarktiske øyar nord for 60 °S
* SCAR

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bird Island, South Georgia|Bird Island, South Georgia]]» frå ,  den 10. november 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Stonehouse, B. (red.) *Encyclopedia of Antarctica and the Southern Oceans* (2002, ISBN 0-471-98665-8)


## Bakgrunnsstoff
*BAS Bird Island page
*Map
Songen Born to Die

«**Born to Die**» er ein song av den amerikanske songaren Lana Del Rey frå det andre studioalbumet hennar, med same namn. Songen vart gjeven ut son den andre singelen hennar den 30. desember 2011 på Interscope Records. Songen vart skriven av Del Rey og Justin Parker, og produsert av Emile Haynie. Musikalsk er «Born to Die» ein neddempa ballade medan teksten handlar om eit forhold som er dømd til å mislukkast. Kritikarane merka seg at den apokalyptiske teksten og strykarane minna om komposisjonane til John Barry. Han fekk middels til gode meldingar av kritikarane, som meinte han var like stemningsskapande, men likevel lik, den førre singelen til Del Rey, «Video Games». I Storbritannia vart «Born to Die» den andre singelen til Del Rey på Topp 10 og nådde 9. plass den 4. februar 2012.

Det vart laga musikkvideo til songen, regissert av Yoann Lemoine, som syner Del Rey i eit ustabilt forhold med kjærasten, spelt av modellen Bradley Soileau, der dei er på ein biltur so med at ho vert drepen. 

## Komposisjon

Songen har ein «lett apokalyptisk» tekst, og opnar med linjene «Feet don't fail me now/ Take me to the finish line/ Oh my heart, it breaks every step that I take/ But I'm hoping at the gates, they'll tell me that you're mine.» I følgje songaren er songen «ei hyllest til ekte kjærleik og det ville livet», eit tema ein kan høyre i linjer som «Let me kiss you hard in the pouring rain, you like your girls insane.» Denne linja var annleis i den originale versjonen av songen der Del Rey song «Let me fuck you hard in the pouring rain» i staden for. Laura Snapes i *[[NME]]* samanlikna musikken med «sklier av smelta sjokolade pressa fram av ulasteleg produksjon», med John Barry-aktig «piskande strykarar» som minnar om musikken i *[[filmen Tatt av vinden|Tatt av vinden]]* (1939) og *[[filmen Western|Western]]* (1997). 

Songen inneheld samplingar av vokalen frå «Long Red» av musikkgruppa Mountain.

## Format og innhald

***7" vinyl**
#"Born to Die"
#"Born to Die" (Woodkid & the Shoes Remix)

***CD-singel**
#"Born to Die (Album Version)" - 4:46
#"Video Games (Rainer Weichhold & Nick Olivetti Radio Edit)" - 3:50

***UK promo CD**
#"Born to Die" (single mix) – 4:09
#"Born to Die" (album version) – 4:47
#"Born to Die" (instrumental) – 4:48

***The Remix EP**
#"Born to Die (Album Version)" - 4:49
#"Born to Die (PDP / 13 Remix)" - 6:24
#"Born to Die (Woodkid & The Shoes Remix)" - 4:03
#"Born to Die (Parrade Remix)" - 5:47
#"Born to Die (Chad Valley Remix)" - 3:46
#"Video Games (Rainer Weichhold & Nick Olivetti Remix)" - 7:43

***Promo CD Single**
#"Born to Die (Damon Albarn Remix)"
#"Blue Jeans (Penguin Prison Remix)"

***Promo CD Single 2**
#"Born to Die (PDP/13 Remix)"
#"Blue Jeans (Penguin Prison Remix)"

## Salslister

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Born to Die (song)|Born to Die (song)]]» frå ,  den 10. november 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Mossekonvensjonen

**Konvensjonen i Moss** (òg kalla **Mossekonvensjonen**) av 14. august 1814 var ei våpenkvileavtale mellom den svenske kongen Karl XIII og det norske Stortinget. Avtalen blei underteikna i hovudbygninga til Moss Jernverk etter ein kort krig mellom Sverige og Noreg. Avtalen blei òg den faktiske fredsavtalen og la grunnlaget for personalunionen mellom Sverige og Noreg.

## Bakgrunnsstoff
* Mossekonvensjonen frå Eidsvoll 1814
* Utdrag frå Nils Johan Ringdals Moss Bys historie, b.2
Video Games av Lana Del Rey

«**Video Games**» er debutsingelen til den amerikanske songaren Lana Del Rey. Han er ein kammerpop-ballade med element av indiepop og triphop og vart produsert av Robopop. Teksten og musikken er skriven av Del Rey og Justin Parker. Han vart først gjeven ut på Internett den 29. juni 2011 og vart seinare gjeven ut på EPen *[[Lana Del Rey (EP)|Lana Del Rey]]*, før han kom ut som første singelen frå studioalbumet *[[Born to Die av Lana Del Rey|Born to Die]]* den 10. oktober 2011, på Interscope Records. Songen fekk stort sett gode meldingar frå kritikarane, som hylla den unike stemma hennar. 

«Video Games» selde særs godt og nådde førsteplassen i Tyskland og Topp 10 på singellistene i Austerrike, Belgia, Tsjekkia, Nederland, Frankrike, Irland, Polen, Skottland, Sveits og Storbritannia. Musikkvideoen til songen vart regissert og klypt av Del Rey sjølv der ho syng songen filma med eit webkamera blanda med arkivklipp. 

Singelen selde til platinaplate i minst ni land og vann ein Ivor Novello-pris for «Best Contemporary Song» i 2012 i tillegg til at han vart nominert til fleire andre prisar. 

## Innhald



***CD-singel**
#"Video Games" (Radio Edit) – 4:01
#"Blue Jeans" – 3:31

***Digital EP**
#"Video Games" – 4:46
#"Blue Jeans" – 3:34
#"Video Games" (Mr Fingers Remix) – 9:00
#"Video Games" (Omid 16B Remix) – 5:14

***The Remix EP**
#"Video Games" – 4:03
#"Blue Jeans" – 3:33
#"Video Games" (Club Clique for The Bad Girls Remix) – 4:59
#"Video Games" (White Lies C-mix) – 7:33
#"Video Games" (Larry "Mr. Finger" Heard Remix) – 9:00
#"Video Games" (Helium Robots Remix) – 4:51
***Digital Remix EP**
#"Video Games" (Club Clique for The Bad Girls Remix) – 4:57
#"Video Games" (Jakwob and Etherwood Remix) – 3:42
#"Video Games" (White Lies C-Mix) – 7:32
#"Video Games" (Jamie Woon Remix) – 5:14
#"Video Games" (We Don't Belong In Pacha Remix) – 5:19



## Lister

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Video Games (song)|en:Video Games (song)]]» frå ,  den 10. november 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
*
*
*
Unionspartiet

**Unionspartiet** (òg kalla *svenskepartiet*) er nemninga som vert brukt om mindretalsgruppa i Riksforsamlinga på Eidsvoll 1814. 

Til unionsspartiet sokna rundt 20 av representantane som møtte på Eidsvoll. Gruppa vart leia av grev Johan Caspar Herman Wedel Jarlsberg, Severin Løvenskiold, Nicolai Wergeland, Peder Anker og Jacob Aall.

Unionspartiet tala for ei grunnlov som opna for at ein kunne inngå ein frivillig union med Sverige. 

## Bakgrunnsstoff
*Partiene på Eidsvoll frå Eidsvoll 1814
Eidsvoll Verk

**Eidsvoll Verk** er eit område i Eidsvoll kommune på Øvre Romerike i Akershus fylke. Området har fått namn etter det jarnverket som låg her tidlegare, og som Eidsvollsbygningen høyrde til, kjend for å ha hysa Riksforsamlinga som utarbeidde og gjorde vedtak om grunnlova for Noreg i 1814. *Eidsvoll Verk* er òg namnet på ein stoppestad på den strekninga av Gardermobanen som ligg i Eidsvoll kommune, sjølv om haldeplassen eigenleg ligg utanfor det området som har namnet Eidsvoll Verk.

Jarnverket Eidsvoll Verk attmed Andelva var mellom dei eldste jarnverka i Noreg. Det skal ha kome i gang i tida 1624 – 1630 (det er ikkje kjend kva år verksemda tok til), og vart avvikla i 1822 som fylgje av konkurs. Verket var mellom dei aller fyrste som tok i bruk masomn for utsmelting av jarnet or malmen, og vart med dette med på å utvikle den industrielle jarnproduksjonen i Noreg. I motsetnad til dei andre jarnverka i Noreg, som måtte basere seg på jarnmalm frå gruver i Arendal – Kragerøområdet etter at lokale førekomstar snøgt vart uttømde, kunne Eidsvoll Verk heile tida nytte malm frå gruver i nærleiken av verket.

Av sjølve jarnverket er det ikkje noko att. Med unnatak av Eidsvollsbygningen med omgjevnader, som Stortinget fekk som gåve i 1851, er eigedomen eigd av familieverksemda Mathiesen Eidsvold Værk ANS, som er ein stor grunn- og skogeigar i kommunane  Hurdal, Eidsvoll, Nannestad, Ullensaker, Nes, Gran og Østre Toten.

## Bakgrunnsstoff
*Soga om det tidlegaste Eidsvoll Verk på internettsida ''«Feiring Jernverk» – bakgrunn og historie'' 
*Soga om Eidsvoll Verk i tida 1794 – 1822 på internettsida ''«Feiring Jernverk» – bakgrunn og historie''. 
*Statsbyggs internettisde om Eidsvollsbygningen og Eidsvoll Verk.
Musculus trapezius

**Musculus trapezius**, på norsk **trapeziusmuskelen** eller **kappemuskelen**, er den store ryggmuskelen som ligg overflatisk mellom skulderblada. Han strekker seg loddrett frå dei nedre ryggvirvlane i brystregionen, og opp til eit beinframspring nedst på nakkebeinet på hovudskallen. Vassrett spring muskelen ut til skulderblada, *[[scapula]]*, til skulderhøgda, *[[acromion]]* og kragebeinet, *[[clavicula]]*. Han blir brukt til å bevege skulderbladet og støtte armane. *M. trapezius* har tre hovudfunksjonar. Den øvste delen, *pars descendens*, trekkjer skulderbladet opp og medialt. Den midtre delen, *pars transversus*, dreg skulderbladet medialt. Den nedste delen, *pars ascendens*, trekkjer skulderbladet ned og medialt. Muskelen blir innervert av nerven ''n. accessorius'', den ellevte hjernenerven.

*M. trapezius* blir ført vidare av *[[musculus deltoideus|m. deltoideus]]* som har utspring på dei same beina som *m. trapezius* festar. Han er ofte ein av dei innblanda musklane når ein blir stiv i nakken.

## Utspring og feste
Muskelen spring ut frå midtlinja av kroppen frå hovudskallen og ned til der korsrygger byrjar. Øvst byrjar han i det ytre nakkebeinsutspringet, *protuberantia occipitalis externa*, som er eit beinframspring ein kan kjenne nedst medialt på nakkebeinet. Vidare går han ut frå nakkeaponevosen *lig. nucheale*, og sist ut frå ryggtaggane *processi spinosi C7–Th12*, som tyder frå den øvste ryggtaggen ein klarer å kjenne til der ribbeina sluttar.

*M. trapezius* festar tre plassar på skulderbogen. Først på skulderbladskammen, *spina [[scapula]]e*, så på skulderhøgda, *[[acromion]]*, og sist på den laterale tredel av kragebeinet, *[[clavicula]]*. Han festar på dei same stadane som *[[m. deltoideus]]* spring ut frå, og dermed hjelper *m. trapezius* til med å abdusere armen enda meir når glenohumeralleddet, det mellom *scapula* og *[[humerus]]*, er fullt abdusert.

## Rørsler
Kontraksjon av muskelen vil gjere to ulike rørsler som kjem an på om det er ryggrada som er fast eller om *scapula* er festa. Når den eine er festa, vil den andre røre på seg. 

### Rørsler av skulderbladet
* Den øvste delen av *m. trapezius* bruker ein når ein løfter skuldrene. 
* Dei midtre fibrane blir brukt når ein trekkjer skulderblada saman. Til denne rørsla nyttar samstundes ein og dei øvre og nedre fibrane. 
* Den nedste delen bruker ein ved å trekkje skulderblada ned medan armane er rette og stive.  

### Rørsler av ryggrada
Når *scapula* ligg i ro (som når ein ligg på bakken) så kan kontraksjon av *m. trapezius* gjere at ryggrada beveger på seg. Til dømes vil samantrekking av dei øvste fibrane på begge sider gjere at nakken ekstenderer.
Alfonso Cuarón

**Alfonso Cuarón Orozco** () er ein meksikansk filmregissør, manusforfattar og filmprodusent kjend for filmar som *[[A Little Princess]]*, *[[Y Tu Mamá También]]*, ''Harry Potter og fangen fra Azkaban'', *[[Children of Men]]* og *[[Gravity]]*.

## Prisar og utmerkingar
**[[Academy Awards]]** (Oscarprisar):
*2003: Best Screenplay - Original (*Y tu mamá también*, nominert)
*2007: Best Screenplay - Adapted (*Children of Men*, nominert)
*2007: Best Editing (*Children of Men*, nominert)

**[[British Academy of Film and Television Arts|BAFTA]]-prisar:**
*2003: Best Film Not in the English Language (*Y tu mamá también*, nominert)
*2003: Best Screenplay - Original (*Y tu mamá también*, nominert)
*2004: BAFTA Children's Award - Best Feature Film (*Harry Potter og fangen fra Azkaban*, **vann**)
*2005: Alexander Korda Award for Best British Film (*Harry Potter og fangen fra Azkaban*, nominert)
*2007: Best Film Not in the English Language (*El laberinto del fauno* eller *Pan's Labyrinth*, **vann**)
*2011: BAFTA Children's Award - First Light Awards - Kids' Vote for Film of the Decade (*Harry Potter og fangen fra Azkaban*, **vann**)
*2011: Michael Balcon Award for Outstanding British Contribution to Cinema (*Harry Potter*-serien, saman med  J. K. Rowling, David Heyman, David Barron, David Yates og Mike Newell, delt med *Harry Potter* skodespelarane og crew)

**[[Independent Spirit Awards]]:**
*2003: Best Foreign Film (*Y tu mamá también*, **vann**)
*2007: Best Feature (*Pan's Labyrinth*, nominert)

**[[Filmfestivalen i Venezia]]:**
*2001: Gulløva (*Y tu mamá también*, nominert)
*2001: Beste manus (*Y tu mamá también*, **vann**)
*2006: Gulløva (*Children of Men*, nominert)
*2006: Laterna Magica-prisen (*Children of Men*, **vann**)

**[[Saturn-prisen|Saturn-prisar]]:**
*2005: Best Director (*Harry Potter og fangen fra Azkaban*, nominert)
*2005: Best Director (*Children of Men*, nominert)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Alfonso Cuarón|Alfonso Cuarón]]» frå ,  den 11. november 2012.*  
 
* Alfonso Cuaròn på Internet Movie Database

## Bakgrunnsstoff