open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Myriam Bédard

**Myriam Bédard** () er ein kanadisk tidlegare skiskyttar frå Québec. Ho vann ein VM-tittel i 1993 og begge dei individuelle tevlingane i skiskyting under vinterleikane på Lillehammer i 1994. 

### Liv og gjerning
I 1991 vart Bédard den andre kanadiaren som vann eit verdscuprenn i skiskyting. Både i 1991- og 1993-sesongen kom ho på andreplass i verdscupen i skiskyting. Ho deltok for Canada under vinter-OL 1992 i Albertville, der ho fekk bronsemedaljen på 7,5 km sprint. Året etter vart ho i Borovets verdsmeister i same øvinga, 7,5 km sprint. Ho kjempa hardt for sigeren også på 15 km, men måtte gje tapt overfor Petra Schaaf frå Tyskland.

Under OL 1994 på Lillehammer lukkast Bédard  overmåte godt, og gjekk til topps i begge dei individuelle tevlingane. Ho la opp som skiskyttar i 1998.

På byrjinga av 2000-talet var Bédard ei tid medlem av styret i det internasjonale skiskyttarforbundet (IBU), åleine kvinne mellom sju menn. I 2007 vart ho funnen skuldig for å ha bortført dotter si til USA, ho slapp unna dom, men fekk to års prøvetid. Bédard hadde då i førevegen vore opphav til fleire kontroversielle saker i den kanadiske offentlegheita.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

## Bakgrunnsstoff
*
Lademoen kyrkje

**Lademoen kyrkje** frå 1905 er i Trondheim kommune i Sør-Trøndelag. Kyrkja er ei slags krosskyrkje, men tverrarmane har ulik lengde, og møbleringa er som i ei langkyrkje. Kyrkja vart teikna av Ole Stein, og Ingvald Alstad var utførande arkitekt.

I 1954-56 var kyrkja stengd medan ho vart betre fundamentert. Interiøret vart endra ein god del i 1986, og kyrkja har vorte restaurert utvendig og innvendig på 2000-talet.

Mykje av det sentrale inventaret er på alder med kyrkja, men kyrkjesalen er møblert med stolar i staden for kyrkjebenkar. Orgelet frå 1905 vart restaurert til hundreårsjubileet i 2005.

Kyrkjegard med gravkapell er eit par hundre meter aust for kyrkja.

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* Wiki Strinda
* 
* Bakklandet og Lademoen kyrkjelydar
* 
* 
* 

## Fotnotar
Sauland kyrkje

**Sauland kyrkje** er ei krosskyrkje i Hjartdal kommune i Telemark.

Kyrkja vart innvigd i 1859, men vart ikkje heilt ferdig før i 1863. Ei stavkyrkje frå mellomalderen vart riven i 1860. Det finst ein portalvange frå stavkyrkja i Oldsaksamlinga i Oslo.

Sjølv om Sauland kyrkje strengt tatt er ei krosskyrkje, er tverrarmane nokså korte, og kyrkja vert ofte omtala som langkyrkje Tverrarmane er møblert med vanlege stolar, medan hovudskipet har tradisjonelle kyrkjebenkar. I 1974 vart kyrkja dekorert av Finn Emanuel Olsen. Kyrkja vart fargeretaurert innvendig til jubileet i 2009.

## Kjelder
* Arven nr. 5/2009 (kyrkjelydsbladet for Hjartdal ved jubileet i 2009)
* Arne Hardang: Kyrkje- og prestesoge for Hjartdal (Buen kulturverkstad, 1994; nå på Bokhylla.no)
* 
* Kyrkjesøk
### Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Gamlebanken Spelemannslag

**Gamlebanken Spelemannslag** (skipa 2012) er eit spelemannslag frå Sogn og Fjordane. Gamlebanken har medlemmar frå kommunane Førde, Naustdal, Jølster, Gaular og Luster. Synnøve S. Bjørset er musikalsk leiar. Blant Gamlebanken sine medlemmar finn ein mellom anna Erlend Apneseth, Ingrid Heieren, Ingrid Schei Stuhaug, Iselin Mulen Eikås, Oda Heidi Bolstad, Dagfrid Vallestad Brevik, Geir Marius Thorud, Åslaug Timenes Bell, Sølvi Lien og Leif Erik Stuhaug.

Formålet til spelemannslaget er å dyrke ungt engasjement for tradisjonell folkemusikk. Gamlebanken Spelemannslag hadde eksistert som laust samansett lag i kring ti år då dei vart formelt stifta på årsmøte 6. april 2012. Spelemannslaget har unge medlemmar frå Sunnfjord og Sogn, og mange av utøvarane har hatt bla. fylkesmusikar og hardingfelenestor Sigmund Eikås som læremeister. Utøvarane har bakgrunn frå mellom anna kulturskulen i Førde, Firda vidaregåande skule, Ole Bull Akademiet, Indre Sunnfjord Spelemannslag og Naustedalen spelemannslag. Gamlebanken Spelemannslag kan syne til særs gode resultat både nasjonalt og internasjonalt. Mellom anna vann dei lagspelklassa under Landsfestivalen på Oppdal sommaren 2011 og i Kinsarvik 2019. Gamlebanken skipa til Vestlandskappleik i Førde hausten 2013, og vann klassa for lagspel med komp.

## Bakgrunnsstoff
* Gamlebanken Spelemannslag si heimeside på Facebook
* Lydopptak av Gamlebanken Spelemannslag kan du høyre her. Opptaka er gjort av Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane, musikkavdelinga.
Dagfin Werenskiold

**Dagfin Werenskiold** () var ein norsk målar og bilethoggar.

Dagfin Werenskiold vart fødd på Solberg gard i Bærum i Akershus i 1892. Han fekk teikneundervisning av faren, den kjende målaren og teiknaren Erik Werenskiold, og følgde han på studiereiser rundt i norske bygder. Men for Dagfin Werenskiold var den kunstnariske sjølvstenda viktig. I 1911 reiste han på studietur til Paris, og i 1913 til Provence. Werenskiold hadde fleire studieopphald i Frankrike frå 1920 til 1923, der han han studerte modellering, malingog skjæring blant annet hjå Antoine Bourdelle i Paris. Han reiste også på studieturar til Grønland og Italia. 

Werenskiold malte bilete frå norsk bondeliv, modellerte portrett og lagde fleire relieffarbeid, blant anna bronsedørene til Oslo domkyrkje i 1937 og dei malte trerelieffa i borggarden framfor Oslo Rådhus i 1950. Han lagde og utsmykkingar ved St. Olaf College i Northfield i Minnesota i USA i 1958 og altertavler til Hornindal kyrkje i 1930 og Sandefjord kirke i 1963. Han illustrerte dessutan fleire bøker, blant anna Asbjørnsen og Moes samling av folkeeventyr, Ingeborg Refling Hagen si *Den gamle pioner* fra 1937 og Nordahl Rolfsen si lesebok fra 1939. Han deltok også på ei lang rekke store utstillingar i Noreg og utlandet.

Dagfin Werenskiold var lillebror til geologen Werner Werenskiold (1883–1961).

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Dagfin Werenskiold|Dagfin Werenskiold]]» frå ,  den 12. februar 2014.*  
 

## Litteratur
* Parmann, Øistein (1967): *Dagfin Werenskiolds trerelieffer.* Oslo.

## Bakgrunnsstoff
*
Linda Gytri

**Linda Gytri** () er ein norsk folkemusikar frå Oldedalen i Stryn i Nordfjord i Sogn og Fjordane. Ho spelar trekkspel, og komponerer eigne låtar.  Ho er utdanna utøvande musikar frå Høgskulen i Telemark, avd. Rauland (Raulandsakademiet), og frå Ole Bull Akademiet. Dessutan var ho eit år som utvekslingsstudent ved Sibeliusakademiet i Helsingfors i Finland. I 2010 avslutta ho ein mastergrad i tradisjonskunst hjå Raulandsakademiet. På debutplata *Umbra* (2012) finn ein utelukkande Gytri sine eigne komposisjonar, framført på solo trekkspel. 27. februar 2015 sleppte ho *Audire*, for fyrste gong med eigen trio. Med i Linda Gytri Trio er, forutan Gytri sjølv på trekkspel, den finske musikaren Timo Alakotila på piano, og telemarkingen Anders Bitustøyl på kontrabass.

## Diskografi
* *Umbra* (Lærdal Musikkproduksjon, 2012)
* *Audire* (Linda Gytri Trio) (Lærdal Musikkproduksjon, 2015)

## Bakgrunnsstoff
* Linda Gytri heimeside 
* Linda Gytri si masteroppgåve frå Raulandsakademiet
Elin Grytting

**Elin Pehrson Grytting** () er ein norsk folkemusikar og songar. 

## Liv
Grytting har slektsrøter i Aurland i Sogn, og har budd på Sandane i Gloppen kommune i Nordfjord sidan 1976.

Ho er utdanna folkedansar og musikkpedagog, og har studert lokalhistorie og forming. Sidan 1989 har ho vore tilsett i Sogn og Fjordane fylkeskommune si fylkesmusikarordning. Ho har arbeidd mykje med innsamling av mellom anna vokal folkemusikk, og har formidla tradisjonsmusikk og –dans vidare gjennom undervisning og konsertverksemd. I 1998 gav ho ut plata Almuens Sanger, med tekstar av diktarpresten Claus Frimann. I 2011 vart ho tildelt kulturprisen i Gloppen kommune.

Laurdag 29. mars 2014, under Fylkeskappleiken på Sandane, blei Elin Grytting tildelt Folkemusikkprisen 2014 frå Sogn og Fjordane Folkemusikklag.

I 2019 gav ho ut biografien *Claus Frimann : diktarpresten frå Nordfjord*.

## Bibliografi
### Bøker
* 
## Kjelder
* Fylkesleksikonet i NRK 
* Lydopptak av Elin Grytting kan du høyre her. Opptaka er gjort av Fylkesarkivet i Vestland, musikkavdelinga.
* Sogn og Fjordane folkemusikklag
* Fjordenes Tidende, henta 28.08.2019

## Bakgrunnsstoff
;Verk av Grytting:
:I bøker - eit utval:
*
:I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
Nykøbing Mors

**Nykøbing Mors** er ein by og tidlegare kjøpstad på øya Mors i Limfjorden i Danmark. Med  innbyggjarar i 2013 er han den største byen på øya. Nykøbing Mors er administrasjonssenter i Morsø kommune og høyrer til Region Nordjylland.

Byen er omtala første gong i 1299 som Nova Civitas og kjøpstadsrettane er rekna frå dette året. I Nykøbing ligg bygningane frå det tidlegare Dueholm kloster, eit johanitterkloster byen oppstod kring. Dei nyttast no av Morslands Historiske Museum. 

I Nykøbing Mors har levevegen vore fiske etter østers, skipsfart og seinare industri med mellom anna eit jarnstøperi.

Forfattaren Aksel Sandemose vart fødd i Nykøbing Mors og byen er inspirasjonsstad for Janteloven. Det er satt opp ei minneplate på huset han vaks opp i.

## Kjelder
Sogn og Fjordane Folkemusikklag

**Sogn og Fjordane Folkemusikklag** arbeider for folkemusikktradisjonane i Sogn og Fjordane. Formålet er å ta vare på og vidareformidle folkemusikktradisjonane i fylket gjennom å auke kunnskapen om, kjennskapen til og interessa for tradisjonelt spel, song og dans. Sogn og Fjordane Folkemusikklag har 19 medlemslag. Anna kvart år deler Sogn og Fjordane Folkemusikklag ut Folkemusikkprisen til ein person, eit lag, eller ein institusjon som har gjort særleg mykje for folkemusikken. Sogn og Fjordane Folkemusikklag er knytt til Folkemusikk- og Folkedansorganisasjonen i Noreg (FolkOrg). Folkemusikklaget står bak ei rekkje tiltak og arrangement på regionalt nivå, mellom anna Mokurset og Smørbukk-kappleiken. Kvart år skipar Sogn og Fjordane Folkemusikklag til Fylkeskappleik saman med ein lokal arrangør.  

= Bakgrunnsstoff = 
*Sogn og Fjordane Folkemusikklag sine heimesider
*Sogn og Fjordane Folkemusikklag sine vedtekter
Horsens kommune

**Horsens kommune** er ein dansk kommune på Jylland i Region Midtjylland. Kommunen vart danna ved kommunereforma i 2007 ved ei samanslåing av  Brædstrup kommune, Gedved kommune og den tidlegare Horsens kommune.

Kommunen har 97&nbsp;392 innbyggjarar (2024). Administrasjonssenteret ligg i Horsens.

## Borgar­meistrar
* Peter Sørensen (S) 2012– 
* Jan Trøjborg (S) 2007–2012

## Fotnoter

## Referansar
Tuddal kyrkje

**Tuddal kyrkje** er ei krosskyrkje frå 1796 i Hjartdal kommune i Telemark.

Det har vore kyrkje i Tuddal sidan mellomalderen, og dagens kyrkje er den tredje i rekka. Kyrkja har vorte relativt lite endra opp gjennom åra.

## Kjelder
* Arne Hardang: Kyrkje- og prestesoge for Hjartdal (Buen kulturverkstad, 1994; nå på Bokhylla.no)
* 
* Kyrkjesøk

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Thiruvananthapuram

**Thiruvananthapuram** (tidlegare kalla *Trivandrum*) er hovudstad i den indiske delstaten Kerala og administrasjonssentrum i Thiruvananthapuram distrikt. Byen ligger heilt sør i Kerala, på sørvestkysten av India, og rundt 8 mil nordvest for sørspissen av India.

Byen hadde 752&nbsp;490 innbyggjarar ved folketeljinga i 2011, 1&nbsp;687&nbsp;406 om ein reknar med forstader. Det mest utbreidde språket her er malayalam, som i resten av Kerala.

## Historie og stilling
Namnet «thiru-anantha-puram» tyder 'byen til Anantha' og viser til gudefiguren i Padmanabhaswamytempelet som ligg sentralt i byen. Tempelet er rundt 2&nbsp;000 år gammalt. Byen blei gjort til hovudstad av kong Marthandavarma i 1729, og var hovudstad i Travancore frå 1745. Då Kerala blei eigen delstat i 1956 var byen eit naturleg val som delstatshovudstad. Han er erkebispesete både for den katolske kyrkja og den syro-malankariske kyrkja, som har eksistert i Kerala i fleire hundre år.

Byen blei kalla «Trivandrum» av britane, som var aktive i byen sjølv om kongeriket aldri var direkte underlagt det britiske imperiet. I 1991 blei namnet offisielt bytta tilbake til malayalamnamnet Thiruvananthapuram.

## Institusjonar og næringsliv

Byen huser fleire statlege bygg, kontor, organisasjonar og verksemder. Thiruvananthapuram er også eit akademisk sentrum med fleire høgare utdanningsinstitusjonar som Universitet i Kerala frå 1933, Vikram Sarabhai Space Centre (VSSC), Technopark og Det indiske instituttet for romvitenskap og teknologi (IIST). I tillegg finst fleire museum, ein botanisk hage og ein dyrehage. 

Thiruvananthapuram er også ein viktig hamneby med kystfiske og handel. Det blir mellom anna utført kopra og titanjernstein herfrå. 
Det finst også ein bomulls- og silkeindustri.

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettside for Thiruvananthapuram distrikt (engelsk)
*Public Relations Department Page on Trivandrum  (engelsk)
*Government of Kerala Website on Thiruvananthapuram District  (engelsk)

## Kjelder

*Trivandrum (15. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 11. februar 2014.


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Thiruvananthapuram|Thiruvananthapuram]]» frå , og «[[:sv:|Thiruvananthapuram]]» frå  den 12. februar 2014.*
Arild Haga

**Arild Haga** () var ein norsk revyforfattar, kapellmeister og komponist.

## Karriere

Frå og med 1935 var Haga profesjonell revyforfattar, og tidleg i karrieren skreiv han tekstar til revyen *Mellom oss sagt* (1937) av Einar Sissener. Vinteren 1939-40, i byrjinga av andre verdskrigen, var han med i ei gruppe som spelte ein revy med namnet *Vi besatte* til inntekt for Finlandshjelpa under Vinterkrigen. Hausten 1941 komponerte han revymusikken til *Med megen aktelse* for Carl Johan-teatret, og blei tilsett som kapellmeister ved Søilen teater frå 1941-42.

Arild Haga er kjend for visa «Byen med det store hjertet», som han skreiv til russerevyen 1938. Visa var både kjærleg og ironisk og blei hugsa for framføringa av Vesla Stenersen på Chat Noir i 1943-revyen *Smil og vi smiler igjen*. Seinare har songen vorte omarbeidd både av Alfred Næss og Nora Brockstedt (1979). Arild Haga skreiv også «Nordmarka», som Lalla Carlsen framførte i 1945. Denne gav inntrykk av å vera ei skildring av norsk skog og mark, men var i røynda ei hyllest til «Gutta på skauen».

Frå 1942 til 1959 arbeidde Arild Haga ved høvesvis Edderkoppen teater og Chat Noir. Det var Haga som skreiv «Vi e'kje nokke, vi» som bergensduoen Kurt Foss og Reidar Bøe framførte på Chat Noir i 1955. Seinare vart denne innspelt på plate. I 1959 skifta Arild Haga yrke og blei lektor i skulen, men var likevel formann i revyforfattarforeininga i ei årrekkje.

## Prisar og utmerkingar

* 1981: Leif Justers ærespris
* 1985: Leonardstatuetten

## Kjelde

* Biografi om Arild Haga på mic.no, henta frå Norsk pop- og rockleksikon, Vega forlag (2009). Vitja 12.02.14 
### Fotnote
Alf Hartmann

**Alf Hartmann** () var ein norsk journalist og tekstforfattar frå Hvalstad i Asker, cand.philol. frå 1941. Han er kjend under pseudonymet *Scorpio* som han brukte i over ti tusen petitartiklar for Verdens Gang i løpet av karrieren.

Alf Hartmann skreiv revytekstar sidan 1930, og fekk prøva seg som revyskodespelar fyrste gongen i Asker i 1932 på lokalet *Venskaben*. I 1934 sette han opp sin fyrste lokalrevy på *Venskaben* sjølv, der Arvid Nilssen debuterte som skodespelar. Seinare skreiv Hartmann for Jens Book-Jenssen, Lalla Carlsen, Per Aabel og Leif Juster, artistar ved Chat Noir og Edderkoppen. Alf Hartmann har òg omsett europeiske dramastykke til norsk og omarbeidd manus.

Bortsett frå nokre sesongar i Morgenbladet 1950-52 i London, og Dagbladet 1952-56 i Paris, blei han i VG frå 1945. I 1960 skreiv han for VG då han kritiserte rivinga av kunstnarbustaden til Edvard Munch på Ekely. Då skreiv han: *«Bord for bord rives det opp med kubein og øks. (...) Planke for planke løsner. Men vi har den idiotiske tanke at vi kan få litt ut av å besøke kjente menns faste oppholdssteder på jorden.»* I 1964 gav han ut boka *Nei--nå for tiden!*

## Prisar og utmerkingar
*Leif Justers ærespris i 1982
*Statens stipend til eldre fortente kunstnarar i 1998

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Alf Hartmann|Alf Hartmann]]» frå ,  den 12. februar 2014.*  
 

;Fotnotar
Andreas Diesen

**Andreas Diesen** () er ein norsk skodespelar og NRK-programleiar i ei årrekkje. Han er son av komikarane Kari og Ernst Diesen.

Andreas Diesen starta karrieren sin som barneskodespelar, m.a. i *Aldri annet enn bråk* (1954) av Edith Carlmar. I seinare tid har han oftare arbeidd som manusforfattar og regissør. Diesen har vore tilknytt NRK gjennom heile vaksenlivet, og har m.a. arbeidd med Jon Skolmen og Trond Kirkvaag.

Andreas Diesen har omsett fleire musikalar og komediar til norsk. Ein av desse er Olsenbanden og Dynamitt-Harry på sporet (1977), som opphavleg var ein dansk komedie. Diesen er sitjande formann i Norsk Revyforfatterforening. Då Diesen vart feira ved tildelinga av Kongens fortenestmedalje i 2012, sa kringkastingssjef Hans Tore Bjerkaas at Diesen truleg er den som har størst fagkunnskap om revyhistoria i Noreg. Underhaldningssjef Charlo Halvorsen, som overrakte prisen til han, skildra han som eit vandrande leksikon og la til: «Det som er flott, er at han raust deler kompetansen».

## Prisar og utmerkingar

* Riddar av Oslo journalistklubbs orden *Blækspruten*.
* Chaplinprisen ved underhaldningsfestivalen i Montreux.
* 1995: Leif Justers ærespris
* 2005: Leonardstatuetten for sitt arbeid med å ta vare på norsk komediehistorie.
* 2012: Kongens fortenestemedalje i sølv
* 2012: Fagprisen under utdelinga av Komiprisen

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* 
* Sjølvbiografi skrive av Andreas Diesen (engelsk) i IMDb.
Julija Tsjepalova

**Julija Anatoljevna Tsjepalova** () er ein russisk tidlegare langrennsløpar frå Komsomolsk-na-Amure. Ho vart olympisk meister på 30 km i 1998 og vann verdscupen i langrenn i 2001, same året tok ho VM-gull i 4×5 km stafett. I 2002 vann ho OL-gull i sprintøvinga, fire år seinare fekk ho sitt tredje OL-gull då Russland vann kvinnestafetten. Året i førevegen tok ho sin andre VM-tittel, då vann ho 15 km jaktstart.

## Aktiv
Tsjepalova fekk sitt definitive gjennombrot då ho vann 30 km under vinter-OL 1998 i Nagano, og 21 år gammal vart den yngste kvinnelege olympismeister i langrenn. Ho vann verdscupen i 2001-sesongen, i ein sesong der ho vart bronsemedaljevinnar i sprint og gullmedaljevinnar i stafett under verdsmeisterskapen i Lahti.

Under vinter-OL i Salt Lake City i 2002 tok ho tre medaljar, ein i kvar valør. Gullmedaljen kom i sprintøvinga, på 10 kilometer klassisk stil vart det sølv og i 30 kilometer fristil fekk ho bronse.

I ski-VM 2005 i Oberstdorf vann Tsjepalova heile fire medaljar. Ho starta med å ta sølvmedaljen på 10 kilometer fristil, 1,2 sekundar bakk vinnaren Kateřina Neumannová frå Tsjekkia. To dagar seinare vann ho gullmedaljen på 15 kilometer jaktstart, framom norske Marit Bjørgen og Kristin Steira. På 4×5 km stafett måtte ho som ankerkvinne gjekk tapt for Marit Bjørgen og hamna dermed på sølvplass, medan ho på lagsprinten fekk bronse i spann med Alena Sidko.

Tsjepalova tok sine to siste medaljar under vinterleikane i Torino i 2006. Her var ho med på Russland sitt gullag på 4×5 km stafett, medan ho på 30 km fellesstart fekk ein sølv. Ho vart slått i spurten av Kateřina Neumannová, men klarte å vise polske Justyna Kowalczyk til bronseplass. 

### Doping
I august 2009 vart gjort kjent at Tsjepalova hadde avgitt ein positiv dopingprøve den 3. januar i Val di Fiemme. Ho vart utestengd frå idrett av FIS i to år, og ho la deretter opp.

## Merknadar

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

## Bakgrunnsstoff
*
Klingenthal

**Klingenthal** er ein by i distriktet Vogtlandkreis i Sachsen i Tyskland, ved landegrensa mot Tsjekkia. Kommunen omfattar 28,7 km² og har nær 8&nbsp;000 ibuarar.

Klingenthal er særleg kjend for sin produksjon av musikkinstrument og som vintersportstad.

Skihopparen Harry Glaß, kombinertrennarane Ralph Pöhland og Uwe Dotzauer og langrennaren Marlies Rostock var/er alle frå Klingenthal.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Klingenthal|Klingenthal]]» frå ,  den 12. februar 2014.*  


## Bakgrunnsstoff

*
Alfred Næss

**Alfred Næss** () var ein norsk revyforfattar frå Vardø. Han flytte til Oslo etter evakueringa av Finnmark og tok artium ved Oslo katedralskole i 1947 før han tok til på jusstudiar i byen. Han tok til med revyarbeid allereie i studietida, og var med på å skriva både *Faen i nøtta* (1950) og *Du slette tid* (1952). Næss vart kjend med Einar Schanke i denne tida, og debuterte profesjonelt i Chat Noir-revyen *Ferske fjes* med Schanke i 1957. Han vart tilsett som fast forfattar på Chat Noir av direktør Egil Monn-Iversen i 1959, og heldt fram då Schanke overtok direktørstolen i 1962 heilt fram til 1975. Deretter heldt Schanke og Næss fram samarbeidet sitt i ABC-teatret resten av karrieren, til 1992.

Alfred Næss har forøvrig samarbeidd med Wenche Myhre, Yngvar Numme i Dizzie Tunes, Hege Schøyen, Øyvind Blunck og The Monn Keys. Næss døydde i 1997, nøyaktig 70 år gamal. I 2000 vart det utgjeve ei minneplate om han, med tittelen *Folk skal trives. Revyviser og sketsjer med tekster av Alfred Næss.*

## Prisar og utmerkingar

* 1981: Leonardstatuetten
* 1987: Leif Justers ærespris saman med Kjell Halvorsen
* Han var medforfattar av fleire av NRK sine vinnarbidrag i Montreux. 

## Kjelder

* Biografi om Alfred Næss på mic.no, frå Norsk pop- og rockleksikon, Vega forlag (2005). Henta inn 12.02.14. 

## Fotnotar
Lille Åklungen

**Lille Åklungen** er eit vatn 259 meter over havet i Nordmarka i Oslo, i nord-nordvestleg lei frå Sognsvann, mellom Sognsvann i sør og Store Åklungen i nord. Store Åklungen (293 meter over havet) har avlaup ved ein bekk til Lille Åklungen, som  frå gamalt av er demma opp med ein murt dam, og har avlaup til Sognsvann ved ein bekk. 

## Bakgrunnsstoff
*Opplysningar med kart frå Skiforeningen om Lille Åklungen
Ikast-Brande kommune

**Ikast-Brande kommune** er ein kommune på Jylland i Region Midtjylland i Danmark. Kommunen vart 
danna ved kommunereforma i 2007 ved ei samanslåing av Nørre-Snede kommune, Brande kommune og Ikast kommune.

Kommunen har 42&nbsp;737 innbyggjarar (2024). Administrasjonssenteret ligg i Ikast.

## Borgar­meistrar
* Ib Boye Lauritsen (V) 2018–
* Carsten Kissmeyer (V) 2007–2017

## Kjelder
Lemvig kommune

**Lemvig kommune** er ein dansk kommune på Jylland i Region Midtjylland. Kommunen vart 
danna ved kommunereforma i 2007 ved ei samanslåing av tidlegare Lemvig kommune og Thyborøn-Harboøre kommune.

Kommunen har 19&nbsp;110 (2024) innbyggjarar. Administrasjonssenteret ligg i Lemvig.

## Borgar­meistrar
* Erik Flyvholm (V) 2007–

## Kjelder
Norddjurs kommune

**Norddjurs kommune** er ein dansk kommune på Jylland i Region Midtjylland. Kommunen vart danna ved kommunereforma i 2007 ved ei samanslåing av Grenaa kommune, Nørre Djurs kommune, Rougsø kommune og dei østlege delane av Sønderhald kommune. Øya Anholt i Kattegat er òg ein del av kommunen.

Kommunen har 36&nbsp;773 innbyggjarar (2024). Administrasjonssenteret ligg i Grenaa.

## Borgar­meistrar
* Kasper Bjerregaard (V) 2022–
* Jan Petersen (S) 2010–2021
* Torben Jensen (Lokal liste) 2007–2009

## Kjelder
Odder kommune

**Odder kommune** er ein dansk kommune på Jylland i Region Midtjylland. Kommunen vart danna i 1970 og ikkje endra ved kommunereforma i 2007.

Kommunen har 23&nbsp;896 innbyggjarar (2024). Administrasjonssenteret ligg i Odder.

## Borgar­meistrar
* Lone Jakobi (S) 2022–
* Uffe Jensen (V) 2014–2021
* Elvin J. Hansen (S) 2010–2013
* Niels-Ulrik Bugge (V) 2006–2009
* Elvin J. Hansen (S) 1998–2005
* Iver Tesdorpf (KF) 1994–1997
* Gerda Pedersen (S) 1990–1993
* Erik Toftegaard (V) 1986–1989
* Vagn Mikkelsen (S) 1978–1985
* Søren Aagaard (KF) 1970–1978

## Kjelder
Ullevålseter

**Ullevålseter** er ei såkalla *markastue*, ein serveringsstad i Nordmarka i Oslo,  335 meter over havet og 5,5 kilometer nord for Sognsvann og endestasjonen på Sognsvannsbanen. Ein turveg, lysløype om vinteren, går mellom Sognsvann og Ullevålseter, som ligg i eit område der skogsvegar, stigar og skiløyper møtast. Serveringsstaden har 150 sitjeplassar, og er mykje nytta av turfolk, mellom anna av unge foreldre som lett kan take med borna på ein trilletur, sykkeltur eller skitur frå Sognsvann.

Oslo kommune er eigar av Ullevålseter, som har 150 sitjeplassar og vert drive i privat regi. Den same familien har stått for drifta sidan 1927.

Opphavleg var Ullevålseter ein eigedom under Store Ullevål gard, som låg der Ullevål sjukehus ligg no. Eigedomen har vore i kommunal eige frå 1900. Det huset som står på Ullevålseter i dag, er bygd for serveringsverksemd, og har ikkje noko med den tidlegare bruken av eigedomen å gjere.

## Bakgrunnsstoff

*Oslo kommune om Ullevålseter
Sorø

**Sorø** er ein by på Vestsjælland 75 km vest for København i Danmark med   (2013) innbyggjarar. Byen ligg i Sorø kommune og er sete for det folkevalde Regionsrådet og administrasjonen av  Region Sjælland.

Sorø oppsto på 1100-talet da stormannen Asser Rig grunnla eit munkekloster på staden, men utvikla seg ikkje til by før etter at den hadde fått kjøpstadsrettar av Kristian IV i 1638. 

I Sorø ligg Sorø klosterkyrkje frå 1100-talet som mellom anna er gravplass for Ludvig Holberg, den siste norske mellomalderkongen Olav IV av Noreg og bestefaren Valdemar Atterdag. Sorø Akademi ligg i tilknyting til kyrkja. 

## Venskapsbyar
Sorø har fire venskapsbyar; Eidsvoll, Skara i Sverige, Fljótsdalshérað på Island og Pruszcz i Polen.

## Kjelder
Verdscupen i kombinert

**Verdscupen i kombinert** er ein årleg serietevling for utøvarar av den nordiske kombinasjonen i ski, og som omfattar av skihopping og langrenn. Serien tek vanlegvis til i siste del av november og varer til eit stykke ut mars månad. Arrangørar av serietevlinga er Det internasjonale skiforbundet (FIS).

Tabellen under viser dei tre beste i seriane som er avslutta.

## Verdscupen i kombinert 1984–2013
Flåbygd kyrkje

**Flåbygd kyrkje** er ei krosskyrkje  i Nome kommune i Telemark.

Kyrkja vart oppført av Gunnar Knutson Saga i 1818–22 og innvigd 22. august i sistnemnte år. Vesttårnet er frå 1877. Kyrkja vart restaurert etter planar av Ragnar Nilsen i 1953–55.

Kyrkja hadde preikestolaltar i byrjinga, men dette vart gjort om i 1864.

## Kjelder
* 
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Lunde og Flåbygd kyrkjelyd
*
Ankervegen i Oslo og Bærum

**Ankervegen** er ein om lag 20 km lang veg som Peder Anker fekk bygd mellom jarnverket Bærums Værk i Bærum og staden Hammeren i Maridalen i Oslo tidleg på 1790-talet for å lage ein transportåre mellom jarnverket hans og ein vasskraftdriven stangjarnshammar, Maridalshammeren, som fossane i Skjærsjøelva frå Skjærsjøen til Maridalsvannet dreiv. Denne hammaren smidde ut jarnet til stenger som vart råemne for spiker og anna. Eit kraftverk nyttar no det same fallet.

Ankervegen krysser grensa mellom kommunane Oslo og Bærum ved Bogstad. Somme parti av vegen er freda, og i vår tid er nokre av dei attverande partia nytta som turvegar og stengde for motorisert ferdsle. Ikkje minst strekninga i Nordmarka mellom Sognsvann og Hammeren er ein mykje nytta turveg og skiløype.

## Litteratur
* Christensen, Trygve: *Ankerveien – Greveveien – Krokskogveien – langs gamle ferdselsveier gjennom Oslomarka*. Cappelen. 1995. ISBN 978-82-02-15492-9, ISBN 82-02-15492-8
* Olav Harlem: *Tur i Asker og Bærum*. Skiforeningen og Budstikka Media. 2006.
Larisa Lazutina

**Larisa Jevgenjevna Lazutina**, tidlegare **Larisa Jevgenjevna Ptitsyna** () er ein sovjet-russisk tidlegare langrennsløpar frå Kondopoga i Karelia. Mellom 1987 og 2001 vann ho elleve gullmedaljar i sju ulike verdsmeisterskap på ski. Og i perioden 1992-98 sikra ho seg fem gullmedaljar i dei olympiske vinterleikane. Ni av dei seksten gullmedaljane kom i stafettevlingar. I alt fekk ho 22 VM- og OL-medaljar (16-3-3), etter 16 år som aktiv på toppnivå.

## Aktiv
Larisa Ptitsyna vann si fyrste internasjonale medalje då ho gjekk for Sovjetunionen sitt vinnarlag på 4×5 km stafett under ski-VM 1987 i Oberstdorf. Seinare i same meisterskapen tok ho si fyrste medalje, ein bronse, på 20 km i klassisk stil. To år seinare tok ho VM-sølv på 30 km i Lahti, slått med åtte sekundar av landsmannen Jelena Välbe.

I 1990 gjekk Lazutina, som ho då heitte etter å ha gifta seg med langrennaren Gennadij Lazutin, heilt til topps i verdscupen i langrenn, ein prestasjon ho skulle gjenta i 1998-sesongen. Ho fekk si fyrste olympiske medalje på stafetten under OL 1992 i Albertville, ein gullmedalje til fire russiske kvinner som gjekk for den oppløyste Sovjetunionen.

Frå 1993 tok Lazutina jamnt rikeleg for seg av medaljane i dei store meisterskapane. Med Russland fekk ho sju strake triumfar på 4×5 km stafett; VM-gull 1993, OL-gull 1994, VM-gull 1995 og 1997, OL-gull 1998, VM-gull 1999 og 2001. Elles vart ho verdsmeister på 5 km i klassisk stil både i 1993 og 1995, vinnar av jaktstarten i VM 1995 og OL 1998, samt 15 km under VM 1995 og 30 km i VM 2001, begge i klassisk stil. 

Lazutina vann fem medaljar under OL 1998 i Nagano, tre gull, ein sølv og ein bronse. Ho tok fire medaljar under ski-VM 1995 i Thunder Bay, samtlege i gull, og tre (2-1-0) medaljar under ski-VM 1993 i Falun.

I 1998 vart ho tildelt Holmenkollmedaljen, samstundes som Fred Børre Lundberg, Harri Kirvesniemi og Aleksej Prokurorov fekk medaljen.

### Doping
Under vinter-OL 2002 i Salt Lake City vart Lazutina tildelt sølvmedaljar på 10 km jaktstart og 15 på km. Etter positive dopingtestar, som vart gjort kjend straks føre stafettevlinga over 4×5 km, vart ho utestengd frå å tevle og seinare frådømt dei to sølvmedaljane. Ho la deretter opp.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Lunde kyrkje i Nome

**Lunde kyrkje** er ei langkyrkje frå 1872 i Nome kommune i Telemark.

Kyrkja avløyste ei steinkyrkje frå mellomalderen. I 1873 vart kyrkja avstiva med strekkfiskar, for ho tok til å sige. Interiørfargane er frå 1960-åra.

## Kjelder
* 
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Lunde og Flåbygd kyrkjelyd
*
Landsmarka kapell

**Landsmarka kapell** er ei langkyrkje  i Nome kommune i Telemark.

Kyrkja vart teikna av Herman Backer og oppført av byggmeister H. Hansen frå Skien. Teikningane vart seinare nytt til oppføringa av Stensgård kyrkje i Nannestad. Kapellet var mørkbeisa i byrjinga, men har sidan vorte måla kvitt.

## Kjelder
* 
* 
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Lunde og Flåbygd kyrkjelyd
*
Brit Pettersen

**Brit Pettersen Tofte** () er ein tidlegare norsk langrennar frå Lillehammer. Ho vart nummer to i verdscupen i langrenn både i 1982- og i 1983-sesongen, og nummer tre i 1985- og i 1986-sesongane. Til saman vann ho ti renn i verdscupen og kom på pallen 23 gongar. I løpet av si internasjonale skikarriere vann ho seks VM- og OL-medaljar. Ho tok ni gullmedaljar og fekk tre kongepokalar frå ulike NM på ski. Pettersen, som representerte Søre Ål IL, er gift med Hans Erik Tofte.

## Aktiv
Pettersen kom med i OL-troppen i 1980 og fekk gå opningsetappen på Noregs stafettlag som tok bronse etter DDR og Sovjetunionen. To år seinare fekk ho æra av å gå Noreg inn til VM-gull i 4x5 km stafett på heimebane i Holmenkollen, dei andre på laget var Anette Bøe, Inger Helene Nybråten og Berit Aunli. I same verdsmeisterskapen vart Pettersen nummer tre på 5 km og kom på fjerdeplassen på 10 km.

Saman med Nybråten og Aunli tok Pettersen ein ny stafettsiger under vinter-OL 1984, då saman med Anne Jahren. Pettersen gjekk sterke løp i alle OL-tevlingane i Sarajevo; ho tok bronsemedaljen på 10 km og vart nummer seks både på 5 km og 20 km. I VM 1985 i Seefeld vart ho nummer sju og sist av dei fem norske deltakarane på 5 km, dermed fekk ho ikkje plass på stafettlaget. Derimot gjekk ho inn til sølv på 20 km, ei tevling der dei fire norske utøvarane toppa resultatlista, med Grete Ingeborg Nykkelmo aller øvst. 

Pettersen deltok på 5 km og 10 km i ski-VM 1987 i Oberstdorf. Ho sikra seg ein bronsemedalje på 10 km, og vart nummer seks på 5 km. Under vinter-OL 1988 i Calgary gjekk ho dei same to distansane, men måtte nøye seg med 11. og 14. plass. Ved sesongslutt i 1988 la ho opp som langrennsløpar.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap
* Vinter-OL 1980 i Lake Placid: Bronsemedalje på stafetten
* Ski-VM 1982 i Oslo: Bronsemedalje på 5 km, gullmedalje på stafetten
* Vinter-OL 1984 i Sarajevo: Bronsemedalje på 10 km, gullmedalje på stafetten
* Ski-VM 1985 i Seefeld: Sølvmedalje på 20 km
* Ski-VM 1987 i Oberstdorf: Bronsemedalje på 10 km
* Vinter-OL 1988 i Calgary: Nr 11 på 5 km

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
*Ski-NM 1980: Bronsemedalje på 10 km og på 20 km i Asker
*Ski-NM 1981: Bronsemedalje på 5 km og 10 km på Eidsvoll
*Ski-NM 1982: Gullmedalje på 20 km, sølv på 5 km og på 10 km
*Ski-NM 1983: Gullmedalje på 5 km og 20 km, bronse på 10 km på Lillehammer
*Ski-NM 1984: Gullmedalje på 5 km og 10 km i Hof
*Ski-NM 1985: Sølv på 5 km og 20 km, bronse på 10 km i Tromsø
*Ski-NM 1986: Gullmedalje på 10 km og sølv på 20 km på Vang
*Ski-NM 1987: Gullmedalje på 5 km i Steinkjer
*Ski-NM 1988: Sølvmedalje på 10 km på Vang

### Ymse
I 1983 mottok Pettersen Porsgrunds Porselænsfabriks Ærespris og i 1986 vart ho tildelt Holmenkollmedaljen.

### Ymse
Pettersen har arbeidd i forsikringsbransjen og seinare utstyrsfirmaet Swix. Ein periode var ho styremedlem i Norges Skiforbund. 

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

## Bakgrunnsstoff
*
Observatoriet i Oslo

**Observatoriet i Oslo**, eigentleg **Det astronomiske observatorium**, er eit observatorium tilknytt Universitetet i Oslo. Det ligg i nærleiken av Solli plass i Oslo og har adressa Observatoriegata 1. 

Bygningen er bygd i pussa teglstein i åra 1831–1833 etter teikningar av arkitekt Christian H. Grosch, og er den eldste bygningen som vart reist for Universitetet i Oslo (UiO). Fram til 1935 var bygningen utstyrt og nytta som observatorium for astronomisk forsking, seinare har han vore teke i bruk til andre føremål. Mellom anna hadde Senter for Ibsen-studier tilhald her i åra 2000-2010. I høve 200-årsjubileet for Universitetet i Oslo vart bygningen restaurert og omgjort til realfagsenter for skuleelevar i Oslo-området. Alle instrumenta vart tilbakeført etter å ha vorte konservert ved Norsk Teknisk Museum i 2010-2011.

Observatoriet har vore viktig for kartlegginga av Noreg. Ein bautaliknande liten steinvarde med jarnkross i toppen vart sett opp i 1833 på Lindøya i Indre Oslofjord i ei fri siktline frå Observatoriet for å finne ut så nøye som råd var den austlege lengdegraden for Christiania (Oslo), og dette siktemerket står framleis. Og den såkalla Oslomeridianen, ein lokal nullmeridian som vart nytta frå 1948 i samband med kartlegging og oppmåling av Noreg etter det såkalla *System ngo 1948*, men seinare teke ut or bruk, vart lagt gjennom Observatoriet. I 1865 hadde ein klart å fastsetje at Observatoriet i Oslo låg 10º 43'22.5" (10 gradar, 43 minutt og 22,5 sekund) aust for Greenwich-observatoriet i London i England, som er staden der den internasjonalt vedtekne nullmeridianen går gjennom.

## Bakgrunnsstoff
*Nettstaden til Observatoriet ved uio.no
*Soga om Observatoriet på nettstaden til Universitetet i Oslo
*
Skafsåheii fjellkyrkje

**Skafsåheii fjellkyrkje** er ei trekyrkje i Tokke kommune i Telemark. Kyrkja vart innvigd 21. juni 2009 og ligg langs fylkesveg 45.

Det hadde vore arbeidd for kyrkje i fleire tiår, og arbeidet skaut fart etter ei pengegåve tidleg på 1990-talet. Ein planlegg utbygging av kjellaren med aktivitets- og overnattingsrom.

## Kjelder
* Fjellkyrkja i Skafsåheii
* Kyrkjelyden nr. 1/2009 , s. 8
## Fotnotar
Otto Wilhelm Hermann von Abich

**Otto Wilhelm Hermann von Abich** () var ein tysk mineralog, geolog og utforskar. 

Han vart professor i Dorpat (Tartu) i 1842, og var frå 1853 medlem av vitskapsakademiet i St. Petersburg. Frå 1877 levde han i Wien. Han reiste i Kaukasia og Iran.

## Kjelder
*Wilhelm Hermann Abich. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 10. februar 2014 frå http://snl.no/Wilhelm_hermann_abich.
Jens Olavson Espedal

**Jens Olavson Espedal** () var ein radikal forfattar med røter i bondesamfunnet. Han var elev ved Mo jordbruksskule i Førde i 1917 og ved Voss folkehøgskule 1920 til 1921.

Diktsamlinga *Kvardagskvæde* vart gjeven ut posthumt av slektningar i 1926 året etter at Espedal døydde 27 år gamal. Aasulv Stave meldte lyrikkboka til Jens Olavson Espedal i avisa *[[Firda Folkeblad]]* i april utgjevingsåret og i omtalen heiter det mellom anna «...stemningsfulle dikt i ei lett skyneleg og folkeleg form utan store fakter». Bokmeldar Stave var uroa over sjukdomen som til slutt kravde livet til Espedal, og dette kom til uttrykk i eit dikt kalla «Til Den sjuke Sunnfjorddiktaren» publisert i Firda Folkeblad to månadar før Espedal døydde.

Jens Olavson Espedal fekk også på prent dikt i målbladet *[[Unglyden]]*, i det litterære tidsskriftet *[[Ung Norig]]* og avisa *[[Gula Tidend]]*. Han sette om dikt av Gustav Fröding frå Sverige, og fekk dei prenta i Gula Tidend.

Aasmund Olavsson Vinje var ein særs viktig inspirasjonskjelde for Jens Espedal, og mellomnamnet Olavsson henta han frå Vinje.

Jakob Sande var inspirert av radikalismen til Jens Olavson Espedal, meiner Sande-biograf Ove Eide.

## Bibliografi
### Bøker

### I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Referansar


## Kjelder
* 
* 
* 
* 
*
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Om Jens Olavson Espedal i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
* 
* Gravminner
Petter Normann Lyshol

**Petter Normann Lyshol** () er ein norsk lokalpolitikar frå Høgre. Han var ordførar i Sykkylven kommune på Sunnmøre frå 2011.

## Bakgrunnsstoff

* Profil hjå TV 2 Velgerguiden
Akito Watabe

**Akito Watabe** () er ein japansk kombinertrennar frå Hakuba. Han vann VM-gull med Japan i ei lagtevling under ski-VM 2009 og fekk OL-sølv i N+10-tevlinga under vinter-OL 2014. Watabe vart nummer to i verdscupen i kombinert 2012.

### Aktiv
Watabe debuterte i verdscupen i kombinert i mars 2006. Under ski-VM 2009 i Liberec overraska Watabe og Japan med å vinne lagtevlinga. I slutten av januar 2010 kom han i Seefeld for fyrste gong på sigerspallen i eit individuelt renn i verdscupen, der han vart nummer tre.

Vinteren 2012 slo Watabe seg inn i verdseliten med fire sigrar i verdscuprenn i løpet av fem veker i februar-mars. Han enda på andreplassen i verdscupen i kombinert, overgått einast av Jason Lamy-Chappuis frå Frankrike. Også 2013-sesongen vart ein god sesong for Watabe. Trass i at han ikkje makta å vinne noko tevling i verdscupen, men vart nummer to heile fem gongar, klarte han ein tredjeplass i verdscupen i kombinert.

Heller ikkje i 2014 har Watabe makta å vinne eit verdscuprenn. Jamt måtte han sjå seg slått av verdseinaren Eric Frenzel frå Tyskland, så også då dei to åleine kjempa om OL-gullet i tevlinga med hopp i normalbakken, etterfylgd av 10 km i langrennsløypa. Som fleire gongar tidlegare viste Frenzel seg som ein sterkare avsluttar. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Akito Watabe|Akito Watabe]]» frå ,  den 14. februar 2014.*
Fornvännen

***Fornvännen*** er eit svensk vitskapleg tidsskrift for artiklar om arkeologiske og eldre kunsthistoriske emne, og er størst i Norden for meldingar av bøker og artiklar på desse fagområda. Artiklane er skrivne av ulike forfattarar på eit av dei nordiske språka eller på engelsk eller tysk, og med samanfattingar på engelsk av artiklar skrivne på dei andre språka.

Tidsskriftet kjem ut med fire nummer i året. Tida det har teke frå innleveringa av manuskriptet og fram til publiseringa av den fagfellegodkjende artikkelen har vore ti månader for omfattande artiklar, og mindre enn seks månader for korte innlegg og for bokmeldingar. 

*Fornvännen* vart skipa i 1906 av Kungliga Vitterhets Historie och Antikvitets Akademien (ofte kalla berre *Vitterhetsakademien*), og erstatta då både *Vitterhetsakademiens Månadsblad* og *Svenska Fornminnesföreningens Tidskrift*. Frå juni 2000 vart tidsskriftet utgjeve i ei elektronisk utgåve på internett i tillegg til papirutgåva, og i november 2007 vart ein skanna internettversjon av dei fyrste hundre årgangane lansert. Frå og med mars 2009 vart tidsskriftet eit såkalla  Open Access-tidsskrift som publiserer kvart nummer på internett seks månader etter at det har kome ut i papirutgåva.

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettstad
*Fornvännens elektroniske opplag, søkbar frå og med årgang 1906.
Alflarsenitt

**Alflarsenitt** er eit zeolittisk beryllium-silikat-mineral med den kjemiske formelen NaCa2Be3Si4O13(OH) • 2H<sub>2</sub>O.

Mineralet er kalla opp etter den norske mineralogen Alf Olav Larsen som første gong i verda skildre mineralet frå ei sprekksone i ein nefelinsyenitt frå Tufta i Tveidalen i Larvik. 

## Kjelder
*
## Bakgrunnsstoff
*Raade, G., Grice, J.D., Cooper, M.A. (2009): Alflarsenite, a new beryllium-silicate zeolite from a syenitic pegmatite in the Larvik plutonic complex, Oslo Region, Norway. European Journal of Mineralogy, 21, 893-900
* Grice, J.D., Raade, G., Cooper, M.A. (2010): Alflarsenite: Structure and relationship to other Be-Anda si zeolite framework structures. Canadian Mineralogist, 48, 255-266
Takanori Kōno

**Takanori Kōno** (japansk: ) () er ein japansk tidlegare kombinertrennar som åra 1992-95 vann to OL-gull og to VM-gull med Japans lag i lagtevlingane under dei store meisterskapane i perioden.  

### Aktiv
Saman med Reiichi Mikata og ankermannen Kenji Ogiwara vann Kōno ein gullmedalje i lagtevlinga i kombinert under vinter-OL 1992 i Albertville. På byrjinga av den neste sesongen fekk han sitt internasjonale gjennombrot då han vart nummer to i eit verdscuprenn i Vuokatti i Finland. Under ski-VM 1993 i Falun kom han på femteplass i den individuelle øvinga, og vart verdsmeister i lagtevlinga saman med Masashi Abe og førnemnde Kenji Ogiwara. På tampen av sesongen vann han kombinerttevlinga i Holmenkollen, som aller fyrste asiat, noko som vart hans einaste siger i eit verdscuprenn. Samanlagt vart Kōno nummer tre i verdscupen i kombinert 1993.

Kōno slo Bjarte Engen Vik i kampen om sølvmedaljen i kombinert under vinterleikane på Lillehammer i 1994, der Fred Børre Lundberg vann ein suveren siger. Saman med Abe og Ogiwara syrgde Kōno så for at Japan forsvarte OL-gullet i lagtevlinga. Han kom i 1994 på andreplass i verdscupen i kombinert, einast landsmannen Ogiwara sanka fleire poeng. I sin siste sesong tok Kōno sitt andre VM-gull då Japan i Thunder Bay i 1995 forsvarte VM-tittelen i lagtevlinga frå to år i førevegen.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

## Bakgrunnsstoff
*
Antofyllitt

**Anthofyllitt** er eit rombisk, fibrig mineral som høyrer til amfibolane. Mineralet har gråkvit til grøn til raudbrun farge. Mineralet finst ofte i regionalmetamorfe bergarter. Mineralet vart først skildra av Schumacher i 1801 frå Kjennerudvann i Kongsberg. I Noreg er elles mineralet kjend i Bamble, Mo i Rana og Åheim. 

## Kjelder
*Selbekk, Rune S.. (2012, 19. mars). Anthofyllitt: mineral. I Store norske leksikon. Henta 10. februar 2014 frå http://snl.no/Anthofyllitt%2Fmineral.
Peter Ascanius

**Peter Ascanius** () var ein norsk naturforskar. Han var elev av Carl von Linné. Frå 1759 til 1771 var han professor i zoologi og mineralogi ved det nystifta Natural- og Husholdningskabinet på Charlottenborg i København. Frå 1771 til 1776 var han oberbergamtassessor og leiar av Bergseminaret på Kongsberg. Han var berghauptmann nordafjells frå 1776 til 1788. 

Ascanius gav mellom anna ut *Icones rerum naturalium*, eit stort biletverk, derav 5. hefte utkom 1805, etter han døydde.

## Kjelder
*
Allanitt

**Allanitt**, tidlegare kalla **orthitt** er eit svart mineral i epidot-gruppa. Det er monoklint og har kjemisk samansetnad som epidot, men lantanoider erstattar delvis kalsium. Det er ofte i ein metamikt tilstand på grunn av eit lite innhald av thorium og uran. Mineralet er utbreidd som underordna (aksessorisk) bestanddel av granittar, syenittar og gneisar. Det finst i større mengder på granittpegmatittar, òg fleire stader i Noreg.

Mineralet er kalla opp etter mineralogen Thomas Allan (1777–1833).

## Kjelder
*Allanitt. (19. mars 2012). I Store norske leksikon. Henta 13. februar 2014.
Allargentum

**Allargentum** er ei naturleg legering av sølv og antimon (Ag,Sb). Det er mellom anna funne i gullkonsentrat frå Kárášjohka.

## Kjelder
*Allargentum. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 13. februar 2014 frå http://snl.no/allargentum.
Allotriomorf

**Allotriomorf** eller **xenomorf** er eit omgrep innan mineralogi nytta om mikrostruktur hos magmatiske bergarter der minerala har uregelmessig kornavgrensing, eller anhedrale krystallar. 

Magmatiske bergartar kan elles vera hypidiomorfe og idiomorfe.

## Kjelder
*Allotriomorf. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 13. februar 2014.
Alluvial

**Alluvial** vert nytta om lause elveavleiringar som er danna relativt nyleg, og under same tilhøve som i notida. Alluviale malmar er malmar som opptrer i laus sand og grus avsett av ei elv. 

Alluvialt gull er gull som opptrer i elvesand (til dømes sør-vest for Kárášjohka i Finnmark). Ei alluvial flate er ei lita elveslette langs ei elv, bygd opp av flaumavleiringer.

## Kjelder

*Alluvial. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 13. februar 2014.
Vitterhetsakademiens bibliotek

**Vitterhetsakademiens bibliotek** er eit svensk spesialbibliotek innan arkeologi, mellomalderens kunst og arkitektur, numismatikk, kulturmiljø- og kulturminnevern, og er mellom dei fremste i Europa. Dei eldste partane av samlingane høyrer til Kungliga Vitterhets Historie och Antikvitets Akademien, men heile samlinga og biblioteket disponerast fullt ut av  Riksantikvarieämbetet. Biblioteket er ope for ålmenta, og har tilhald i Riksantikvarieämbetets lokale i bygningen Östra stallet i Storgatan 41 på Östermalm i Stockholm, der  Antikvarisk-topografiska arkivet (ATA), det vil seie arkiva til Riksantikvarieämbetet og Statens historiska museer, òg har tilhald.

Litteratursamlingane i Vitterhetsakademiens bibliotek er bygd opp frå 1786 og femner i dag om om lag 400 000 band, fordelt på mellom anna fleire spesialsamlingar, til dømes Schering Rosenhanes (1754-1812) bibliotek, som inneheld eldre svenske skildringar av terrengforhold, topografi. Men den største og vitskapeleg mest verdfulle av desse spesialsamlingane er boksamlinga etter riksantikvaren og arkeologen Oscar Montelius (1843-1921), som Kungliga Vitterhets Historie och Antikvitets Akademien fekk overta i 1922. Denne samlinga er på om lag 9000 band, hovudsakleg arkeologisk litteratur frå samtida hans, og dessutan antropologisk, historisk, religionshistorisk og anna litteratur som var av særleg nytte for den arkeologiske verksemda.

Ei anna av Vitterhetsakademiens biblioteks spesialsamlingar er eit filialbibliotek, dronning  *[[Lovisa Ulrika]]s numismatiska bibliotek*, som held til på Kungliga Myntkabinettet i Slottsbacken 6 i Gamla Stan i Stockholm. Til liks med dei andre samlingane i Vitterhetsakademiens bibliotek, er òg denne samlinga tilgjengeleg for ålmenta. Samlinga er på om lag 600 hyllemeter med bøker og tidsskrift, med bøker heilt tilbake til 1500-talet. Men den største tilveksten kom på 1900-talet. Biblioteket har eit 70-tals løpande abonnement på  numismatiske tidsskrift.

## Bakgrunnsstoff
*Vitterhetsakademiens biblioteks huvudkatalog
Numismatikk

**Numismatikk** er vitskapen eller læra om myntar, men i ein viss mon òg pengesetlar og medaljar, og den systematiske samlinga av framfor alt myntar. Det som gjeld pengesetlar kan reknast til numismatikken som ei undergruppe, og samling av pengesetlar vert ofte omtala som *notafili*.

Mynt- og setelssamling føregår nesten som filateli. Ein numismatikar er oppteken av at myntane og setlane i samlinga hans er av god kvalitet, dess mindre ein mynt/setel er nytta dess meir verdifull er han for ein samlar. Numismatikarar gjer ei kvalitetsvurdering av myntar og setlar for å finna rett samlarverdi eller utsalspris. Ei såleis kvalitetsvurdering gjer ein ved hjelp av ein standard kvalitetvurderingsskala, somme land nyttar ymse kvalitetvurderingsskalaar.

Numismatikk er gjerne organisert som spesialstudium eller spesialområde innanfor fag som kunsthistorie og arkeologi.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Internettsida til Myntkabinettet ved Kulturhistorisk museum, Universitetet i Oslo.
*Internettsida «Myntkabinettets elektroniske utstilling»