open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oroshi

**Oroshi** (japansk 颪, tyder 'nedvind') er eit japansk namn på ein kraftig vind som bles ned ei fjellside.  *Oroshi* er ein kraftig lokal vind over Kantosletta på Japanhav-sida sentralt på Honshu. Vinden er ein katabatisk vind.

## I kulturen
Oroshi-vinden er omtalt i japanek lyrikk, mellom anna i eit dikt som er med i *[[Hyakunin Isshu]]*.

## Sjå òg
* Boravind
* Santa Ana-vind

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Oroshi|Oroshi]]» frå ,  den 3. september 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* .  (1969). , Vol. 20, No. 2, s. 111-174, 126 Tokyo, Meteorological Research Institute. OCLC 1761858
* Mostow, Joshua S., ed. (1996).  ''Pictures of the Heart: The Hyakunin Isshu in Word and Image.'' Honolulu: University of Hawaii Press. 10-ISBN 0 824817052; 13-ISBN 9780824817053; OCLC 645187818
* Simpson, John E. (1994). *Sea Breeze and Local Winds.* Cambridge: Cambridge University Press.  10-ISBN 0521452112/13-ISBN 9780521452113;  OCLC 243798029
Champéry

**Champéry** er ein kommune i distriktet Monthey i kantonen Valais i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 1055 meter over havet.

Landsbyen Champéry ligg øvst i dalen Val d'Illiez, nær grensa mot Frankrike. I aust reiser fjellet Dents du Midi seg over Champéry. I vest grensar kommunen mot Frankrike. Grensa går ved det 1&nbsp;923 moh. høge fjellskardet Col de Bretolet.

Champéry var ein av dei stadene som var tidleg ute med å satse på turisme. Det første hotellet, 'Dents du Midi', vart opna i 1857. Kommunen har i dag over 100 km med skiløyper.

Verdsmeisterskapen i terrengsykling på rundbane 2011 vart avvikla i Champéry dei første dagane av september.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Champéry|Champéry]]» frå ,  den 3. september 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
*Offisiell turistside
*Snøtilhøve for skikøyring I Champéry
Monthey

**Monthey** er ein by og hovudstaden i distriktet Monthey i kantonen Valais i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Byen ligg 430 meter over havet.

Kommunen består av ein hovuddel og fire enklavar. Hovuddelen ligg på vestbreidda av Rhône, kantonen Vaud på motsett side av elva. Elva Vièze renn gjennom Monthey, der ho munnar ut i Rhône. Ein av dei fire enklavane, den største, ligg vest ved landegrensa mot Frankrike.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Monthey|Monthey]]» frå ,  den 3. september 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Monthey
Distriktet Monthey

**Distriktet Monthey** er eitt av 14 distrikt i kantonen Valais i Sveits. Distriktet har eit areal på 255,1 km² og hadde 40&nbsp;766 innbyggarar i 2010. Monthey ligg sør for austdelen av Genfersjøen, og grensar i vest mot Frankrike.

Monthey består av ni kommunar. Dei ni kommunane er Champéry, Collombey-Muraz, Monthey, Port-Valais, Saint-Gingolph, Troistorrents, Val-d’Illiez, Vionnaz og Vouvry.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Monthey (Bezirk)|Monthey (Bezirk)]]» frå ,  den 3. september 2011.*
Papagayovind

**Papagayovind** er ein nordleg eller nordaustleg vind som i periodevis bles gjennom fjellpassa i fjella i Mellom-Amerika der ein finn Nicaraguasjøen. Vinden er kalla opp etter Papagayobukta ved stillehavskysten. Vinden er kraftigare enn passatvind som vanlegvis bles her. Vinden er kjend for å auke oppvellinga langs kysten av kjølig, næringsrik vatn. Vind og oppvelling i lag vert stundom kalla ei **papagayo-hending**.

Papagayo kjem av kjøligare, tørrare luft frå det nordamerikanske kontinentet. Slike hendingar er mest vanleg om vinteren, men kan òg skje til andre tider av året. 

## Sjå òg
*Tehuanovind

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Papagayo wind|Papagayo wind]]» frå ,  den 3. september 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
** NASA - Papagayo Wind
Piteraq

**Piteraq** (grønlandsk for ‘noko som gjer overfall’) er ein kald og valdsam katabatisk vind på Grønland som har opphavet sitt på grønlandsisen og som driv nedover mot austkysten. Han oppstår som regel når det hopar seg opp kald luft på innlandsisen som plutseleg blæs ned over kystområda.
Lufta stammar typisk frå Canada og blir kanalisert av isen mot Aust-Grønland, typisk mot den breie bukta sør for Tasiilaq.
 

Piteraq-vindane er mest vanleg om hausten og vinteren. Vindsnøggleiken kan typisk nå 50 til 80&nbsp;m/s, langt over grensa for orkan styrke, og kan oppstå svært plutseleg. 6. februar 1970 vart Tasiilaq hardt råka av ein særs kraftig piteraq som førte til stor skade. Sidan byrjinga av 1970-åra har Det danske meteorologiske instituttet sendt ut piteraqvarsel. 

Sommarpiteraqar kan også vera alvorlege. I august 2010 blei ei gruppe kajakkroarar overraska av ein i fjordsystemet ved Scoresbysund.

## Sjå òg
* Williwaw

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Piteraq|Piteraq]]» frå ,  den 3. september 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*** Greenlands weather and climate on greenlandholiday.com
Val-d’Illiez

**Val-d'Illiez** er ein kommune i distriktet Monthey i kantonen Valais i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 948 meter over havet.

Dei to grendene Les Crosets og Champoussin høyrer med til kommunen, som ligg i dalen Val-d’Illiez. Den katolske soknekyrkja frå 1687 står 948 meter over havet. I aust reiser fjellet Dents du Midi seg over dalen. I vest grensar Val-d’Illiez til Frankrike.

Skirennaren Corinne Rey-Bellet var frå Les Crosets.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Val-d’Illiez|Val-d’Illiez]]» frå ,  den 3. september 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad (engelsk)
*
Puelchevind

**Puelche** er ein tørr, austleg fønvind i Sør-Sentral-Chile. Vinden er kalla opp etter puelche-folket som bur på austsida av Andesfjella. Puelche-vinden er sakpt av høgtrykk over Stillehavet som strekkjer seg austover til Andesfjella og/eller byggjer ein høgtrykksrygg til eit høgtrykkssenter over Sør-Atlanteren. Puelche-vindane opptrer opp om våren og kan føre til rask snøsmelting i Andesfjella og flaum. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Puelche (wind)|Puelche (wind)]]» frå ,  den 3. september 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* *World Survey of Climatology*. Volume 12. Chapter 3. Climate of Chile, A. Miller  
* Puelche on Winds of the World
Santa Ana-vind

**Santa Ana-vindane** er ein kraftig, særs tørr frålandsvind som sveipar over Sør-California og nordlege Baja California seint på hausten og vinteren. Dei kan vere både varme og kalde, avhengig av den rådande temperaturen i området vinden starta, Great Basin og øvre Mojaveørkenen. Vindane er kjend for det varme vêret (ofte det varmaste for året) når dei kjem på hausten, og er frykta for å spreie skogbrannar. 

## Sjå òg
*Chinook
*Diablovind
*Fønvind
*Katabatisk vind
*Sundowner
*Sjirokko
*Boravind
*Oroshi

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Santa Ana winds|Santa Ana winds]]» frå ,  den 3. september 2011.*
Sarma

**Sarma** er ein vind på vestkysten av Bajkalsjøen. Han er kalla opp etter Sarma-elva som spring ut i denne dalen. 

Vinden er kjend som den kaldaste og kraftigaste i Bajkal-området, og kan stundom nå 40 m/s.

## Sjå òg
*Barguzinvind

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sarma (wind)|Sarma (wind)]]» frå ,  den 3. september 2011.*
Shamal

**Sjamal** eller **shamal** er ein nordvestleg vind som bles over Irak og statane kring Persiabukta (inkludert Saudi Arabia og Kuwait). Han er ofte kraftig om dagen, men minkar om natta. Vinden kan oppstå når som helst på året, hovudsakleg om sommaren, men stundom òg om vinteren. Vinden fører ofte til store sandstormar som råkar Irak. Det meste av sanden er plukka opp i Jordan og Syria.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Shamal (wind)|Shamal (wind)]]» frå ,  den 3. september 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Greatest Remix Hits 2

***Greatest Remix Hits 2*** er eit remiksalbum av den australske songaren Kylie Minogue. Albumet vart opphavleg utgjeve eksklusivt i Japan i 1993, men vart utgjeve på nytt i 1997 i Australia.
 
Albumet inneheld sjeldne og tidlegare utilgjengelege remiksar av songar frå Minogues studioalbum frå 1987 til 1992.

## Sporliste
;CD 1
#«Got to Be Certain» (Extended) – 6:36
#«Kylie's Smiley Mix» (Extended) – 6:17
#«Getting Closer»" (7" version) – 3:33
#«Je Ne Sais Pas Pourquoi» (The Revolutionary Mix) – 7:16
#«Made in Heaven» (Made in England Mix) – 6:20
#«Especially for You» (Extended) – 5:01
#«Hand on Your Heart» (The Great Aorta Mix) – 6:26
#«Wouldn't Change a Thing» (Your Thang Mix) – 7:10
#«Tears on My Pillow» (More Tears Mix) – 4:05
#«Better the Devil You Know» (Mad March Hare Mix) – 7:09
#«I'm Over Dreaming (Over You)» (Extended Remix) – 4:54

;CD 2
#«The Loco-Motion» – 3:17
#«What Do I Have to Do?» (The Pump and Polly Mix) – 7:48
#«Shocked» (Harding/Curnow Mix) – 7:31
#«Say the Word, I'll Be There» – 4:00
#«Keep on Pumpin' It Up» (Angelic Remix) – 7:24
#«Give Me Just a Little More Time» (12" version) – 4:35
#«Do You Dare?» (NRG Mix) – 7:04
#«Finer Feelings» (Brothers in Rhythm 12" Mix) – 6:47
#«Closer» (The Pleasure Mix) – 6:49
#«What Kind of Fool (Heard All That Before)» (No Tech No Logical Mix) – 9:55
#«Got to Be Certain» (Out for a Duck, Bill, Platter Plus Dub Mix) – 3:17

## Bakgrunnsstoff
*''Greatest Remix Hits 2'' på Allmusic
Solano

**Solano** er ein sør til søraustleg vind i den sørlege sektoren av Spania. Om våren og sommaren, frå juni til september, og fører eit varmt, tørt, kvelande vêr over La Mancha og Andalusia med byane Sevilla og Cádiz. Han fører til utmatting og svimmelheit. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Solano (wind)|Solano (wind)]]» frå ,  den 3. september 2011.*
Squamish

Ein **squamish** er ein kraftig vind som opptrer i dei mange fjordane, buktene og dalane i British Columbia. Squamish opptrer i fjordane orientert i nordaust-sørvest eller aust-vest-retning, der kald polarluft vert pressa vestover, i motsett retning enn det vinden her generelt bles langs kysten. Desse vindane kan om vinteren føre til kraftig vindavkjøling på -20 til -30 ºC. Dei er kjende i Jervis-, Toba- og Butebuktene og i Dean Channel og Portland Canal. Squamish mister styrke når dei kjem ut av fjordane, og har døydd heilt ut 25 km frå kysten. 

## Sjå òg
*Williwaw
*Chinook

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Squamish (wind)|Squamish (wind)]]» frå ,  den 3. september 2011.*
Sudestada

**Sudestada** er det spanske namnet på eit klimatisk fenomen som er vanleg ved Río de la Plata i Sør-Amerika. Fenomenet består av to brå roterande kalde, sørlege vindar i søraust. Denne endringane, med moderate låge temperaturar, fører masse fukt inn frå havet, og gjev kraftig regn og grov sjø ved kysten. *Sudestada* opptrer oftast seint på hausten og vinteren. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sudestada|Sudestada]]» frå ,  den 3. september 2011.*
Suestado

Ein **suestado** er ein kraftig søraustleg vind, skapt av kraftige lågtrykk utanfor kysten av Argentina og Uruguay, som påverkar sørlege delar av kysten av Brasil om vinteren. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Suestado|Suestado]]» frå ,  den 3. september 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*http://ggweather.com/winds.html
Sundowner

Ein **sundowner** er ein nordleg frålandsvind, ein fønvind, i Santa Barbara i California. Han oppstår ved høgtrykk like nord for området, der kysten går aust-vest. Dette står i kontrast til den meir typiske pålandsvinden. Vindane er kraftigast når trykkgradienten står normalt på Santa Ynez-fjella, som ligg like bak Santa Barbara. Desse vindane kjem ofte før Santa Ana-vindar med ein dag eller to.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sundowner (wind)|Sundowner (wind)]]» frå ,  den 3. september 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Tehuano

**Tehuano** er ein nord- til nordaustleg vind, som periodevis bles over Tehuantepec-eidet sør i Mexico. Vinden er sterkare enn passatvinden som normalt bles her. Han fører mellom anna til auka oppvelling ved kysten, av kaldt, næringsrikt vatn i Tehuantepec-bukta ved kysten av Stillehavet. 

Tehuano er skapt av ei bølgje av kjøligare, tørrare luft frå det nordamerikanske kontinentet. Slike bølgjer er meir vanleg om vinteren, men kan skje til andre tider av året òg. Denne lufta er tyngre enn den tropiske luftmassen ein normalt finn i området, og opprettar derfor ein sterk trykkgradient, som skapar vinden. Vinden vert vidare forsterka av at han vert kanalisert av Chivelapasset mellom Campechebukta og stillehavskysten. Dei same tilhøva er årsaka til Papagayovinden utanfor kysten av Costa Rica og Panama lenger sør. 

## Sjå òg
*Papagayovind

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tehuano wind|Tehuano wind]]» frå ,  den 3. september 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
** NASA - Tehuano wind


## Bakgrunnsstoff
* Papagayovinden
Tehuantepecer

**Tehuantepecer** er ein kraftig vind gjennom Chivelapasset i Mexico. Han har opphav i Campechebukta som ein nordleg vind som kryssar eidet og bles gjennom passet mellom dei meksikanske og guatemalanske fjell. Vinden vert danna av eit høgtrykk over Sierra Madre. Vinden når 20–40 knop og stundom 100 knop. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tehuantepecer|Tehuantepecer]]» frå ,  den 3. september 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*Steenburgh, W. J., D. M. Schultz, B. A. Colle, 1998: The Structure and Evolution of Gap Outflo over the Gulf of Tehuantepec, Mexico. Monthly Weather Review: Vol. 126, pp. 2673-2691
*Romero-Centeno R, Zavala-Hidalgo J, Gallegos A, et al., Isthmus of Tehuantepec wind climatology and ENSO signal, JOURNAL OF CLIMATE 16 (15): 2628-2639 AUG 1 2003
*Bourassa MA, Zamudio L, O'Brien JJ, Noninertial flow in NSCAT observations of Tehuantepec winds, JOURNAL OF GEOPHYSICAL RESEARCH-OCEANS 104 (C5): 11311-11319 MAY 15 1999
*Chelton DB, Freilich MH, Esbensen SK, Satellite observations of the wind jets off the Pacific coast of Central America. Part I: Case studies and statistical characteristics, MONTHLY WEATHER REVIEW 128 (7): 1993-2018 Part 1 JUL 2000
Vendavel

**Vendavel** ein vestleg vind som bles i Middelhavet i området kring Gibraltarsundet og Marokko. Vinden oppstår i samband med lågtrykk som kjem inn i Middelhavet frå vest. 

## Sjå òg
*Viento de Levante
*Sjirokko

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vendavel|Vendavel]]» frå ,  den 3. september 2011.*
Zondavind

**Zonda** er ein fønvind på austsida av Andesfjella i Argentina. Zonda er ein tørr vind (ofte med støv) som kjem frå den polare, maritime lufta, som blir oppvarma på andre sida av fjella, som er om lag 6000 meter over havet. Vinden kan nå ein snøggleik på 40 km/h.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zonda wind|Zonda wind]]» frå ,  den 3. september 2011.*
Frostrøyk

**Frostrøyk**, **sjørøyk**, **frosttåke** eller **damptåke** dannast når kald luft driv over ei varmare vassflate. Lufta tilførast vassdamp frå vassflata, når metting, og kondensasjon oppstår. Samstundes stig lufta som er vorte tilført varme frå underlaget, og frostrøyken virvlast opp i spiralforma rørsler. I høgda fordampar kondensen på nytt i umetta luft, slik at frostrøyk sjeldan når særleg høgt.

Frostrøyk er eit vanleg fenomen over elver og innsjøar om hausten og tidleg på vinteren medan vatnet enno er relativt varmt. Frostrøyk (sjørøyk) er òg vanleg i norske fjordar og langs kysten om vinteren, når kald luft frå land driv til havs. Fenomenet vert òg kalla **alvedans** eller **alveleik** når dei «dansar» over vassflata. 

Under spesielle tilhøve kan sjørøyken bli kraftig. Når svært kald luft frå isdekte område i Arktis og Antarktis om vinteren blæs ut over ope hav, med ein temperaturskilnaden på 20-30 °C mellom luft og havoverflate, kan tåka bli særs tjukk og dekke store område.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Frostrøyk|Frostrøyk]]» frå ,  den 3. september 2011.*
Elektrodiafon

Ein **elektrodiafon** er eit apparat som varslar om at det nærmar seg torevêr. Det består av ei kort antenne og ein detektor med høyretelefon. Alle lyn sender ut elektromagnetiske bølgjer, «radiostøy», som gjev ein lyd i telefonen.

## Kjelder
Eldre dryas

**Eldre dryas** var eit stadial mellom bøllingtida og allerødtida under den siste istida i pleistocen for kring 12&nbsp;000 år sidan. Tida er kalla opp etter den alpine planta dryas, som blømde i denne perioden. 

Perioden var kald og tørr og ein har funne sterke signal etter perioden nord i Eurasia, særleg i Nord-Europa. 

## Sjå òg
* Yngre dryas
* Eldste dryas

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Older Dryas|Older Dryas]]» frå ,  den 4. september 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Frontolyse

**Frontolyse** er oppløysinga eller svekkinga av ein vêrfront eller frontsone mellom to luftmassar. Det motsette er frontogenese

## Kjelder
Frontogenese

**Frontogenese** er danninga eller forsterkinga av ein vêrfront eller ei frontsone mellom to luftmassar. 

Under frontogenesen vert temperaturgradient sterkare og termalvinden kjem i ubalanse. For å oppretthalde balansen, vert den geostrofiske vinden over og under tilpassa, slik at det oppstår område med divergens og konvergens. Massebevaring krev ein vertikal transport av luft langs kaldfronten der det er divergens (lågare trykk). Sjølv om denne sirkulasjonen er skidlra som ei rekkje prosessar, skjer dei faktisk samstundes, og kan observast langs fronten som ein termalt direkte sirkulasjon. 

## Kjelder
Ekstremtermometer

Eit **ekstremtermometer** er eit termometer som kan måle både maksimums- og minimumstemperatur. Det er laga slik at det vert liggande att to stiftar ved høvesvis høgaste og lågaste temperatur som har vore registrert gjennom eit visst tidsrom. 


Fil:Max_Min_Thermometer.JPG
Fil:Six%27s_thermometer_marker.png


## Kjelder
Einar Høiland

**Einar Høiland** () var ein norsk fysikar. 

Han vart dr.philos. i 1939. I 1947 vart han dosent i aero- og hydrodynamikk ved Universitetet i Oslo og frå 1954 var han professor ved universitetet. I 1951 fekk han oppretta *Videnskapsakademiets institutt for vær- og klimaforskning*, som han leia til 1960. Her bygde han om eit vitskapleg miljø som har vore viktig for rekrutteringa av meteorologisk forsking i Noreg. Høiland arbeidde særleg med å undersøke stabiliteten i væskestraumar og teorien om atmosfæriske bølgjer bak ein fjellrygg, fjellbølgjer.

## Kjelder
Eigil Hesstvedt

**Eigil Hesstvedt** () var ein norsk meteorolog og ein internasjonal pioner innan problem knytte til atmosfærisk kjemi og forureining. 

Han tok cand.real. innan matematikk i 1947 og dr.philos. i 1961. Han var professor i meteorologi ved Universitetet i Oslo frå 1966. Hesstvedt arbeidde først hovudsakleg med skyfysikk, mellom anna perlemorskyer og nattlysande skyer. Seinare arbeidde han mest med problem knytte til kjemi i atmosfæren og forureining. 

Eigil Hesstvedt var formann i Oslo geofysikeres forening 1963–1965 og formann i Den nasjonale komité for geodesi og geofysikk frå 1969. Han vart medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi i 1966. Han hadde fleire verv i Verdas meteorologiorganisasjon og International Union of Geodesy and Geophysics. 

Hesstvedt vart nordisk meister i fekting med sabel i 1969 og var noregsmeister i fekting i 1959 med florett og i 1964 med sabel. 

## Utgjevingar (utval)
* *On the physics of mother pearl clouds*, i Geofysiske publikasjoner, nr. 9/1960
* *On the photochemistry of ozone in the ozone layer*, i Geofysiske publikasjoner, nr. 5/1968
* *Long range transport of ozone* (saman med Ø. Hov og I. S. A. Isaksen), i Institutt for geofysikks rapportserie, nr. 32, 1977
* *Possible increase in total ozone due to anthropogenic release of carbon monoxide and nitrogen oxides near the ground*, i Institutt for geofysikks rapportserie, nr. 35, 1978

## Kjelder
Edward Lorenz

**Edward Norton Lorenz** () var ein prislønt amerikansk matematikar, meteorolog og ein av pionerane innan kaosteorien. Han er spesielt kjent for sommarfugleffekten.

Han studerte matematikk ved Dartmouth College i New Hampshire og Harvard University i Massachusetts. Under andre verdskrigen gjorde han teneste som varslingsmeteorolog for det amerikanske flyvåpenet. Etter krigen tok han opp studium i meteorologi ved Massachusetts Institute of Technology der han seinare var professor i mange år. I den perioden hadde han eit nært samarbeid med mellom andre norske Arnt Eliassen.

## Forsking
På 1960-talet konstruerte Lorentz ein deterministisk modell for å studere atmosfærisk sirkulasjon ved hjelp av datamaskiner. Han oppdaga at ørsmå variasjonar i starttilstanden til kvar av dei tolv parametrane til modellen førte til totalt divergerande løysingar. Denne kjennslegheita for startvilkåra vart etterkvart kjent i popularisert form under namnet sommarfugleffekten. Han brukte denne nemninga første gongen under eit foredrag 29. desember 1979.

Lorenz fortsette med å utleie dei underliggande matematiske samanhengane og publiserte eit forholdsvis enkelt sett av likningar som til saman skildrar eit kaotisk mønster seinare kjent som lorenzattraktorar.

Han er rekna som ein av dei mest viktigaste matematikarane på 1900-talet.

## Prisar (utval)
*1983 – Crafoordprisen

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Edward Lorenz|Edward Lorenz]]» frå ,  den 4. september 2011.*
Eddy i væskedynamikk

Ein **eddy** er ein virvel i ei væske og den motsette straumen som oppstår når væske renn forbi ei hindring. Like bak hindringa, nedstraums, vil ikkje væska vere i rørsle, så væska når væska passerer hindringa, vil ho strøyme inn i tomrommet skapt av virvelen på kvar side av hindringa, etterfølgd av ein reversert væskestraum bak hindringa som renn på framsida, mot bakenden av hindringa. Dette fenomenet er mest synleg bak store steinar i elvar. 

Ein anna type turbulens er virvelen. Eddyar i gassar, som har dei same eigenskapane som gassar, vert som regel kalla virvlar. For virvlar vert det ikkje laga noko tomrom, men berre eit område med lågare trykk, men igjen ein tilbakestraum som får gassen til å rotere. 

## Sjå òg
* Malstraum
* Virvelvind

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eddy (fluid dynamics)|Eddy (fluid dynamics)]]» frå ,  den 4. september 2011.*
Dukting

**Dukting**, **ducting** eller **leiing** er elektromagnetiske bølgjer som vert avbøygde i atmosfæren på grunn av varierande brytingsindeks. 

Brytingsindeksen for elektromagnetiske bølgjer er særskild avhengig av fukta i lufta, men lufttrykket og temperaturen spelar òg ei rolle. Normalt sett er atmosfæren godt blanda, slik at brytingsindeksen minkar sakte med høgda. Dette gjer at radiohorisonten er noko fjernare enn den synlege horisonten. Om atmosfæren derimot er lagdelt, til dømes ved at ein har eit fuktigare lag slik at brytingsindeksen aukar, så kan krummingsradiusen for normalen til bølgjefronten verte lik krummingsradiusen til jorda. Ein vil då få ein dukt eller kanal der den elektromagnetiske energien vert fanga opp. I prinsippet kan signalet då flytte seg rundt heile jorda. Om brytningsindeksen aukar ytterlegare vil dette auke krumminga, og radiohorisonten vil kome nærare og slik hindre den elektromagnetiske energien å nå fram til mottakaren. Dess høgare frekvens ei elektromagnetisk bølgje har, dess meir vert ho påverka av dukting. 

Ein får oftast dukting i høgtrykk der ein har subsidens og i temperaturinversjonar. Fenomenet er særleg kjend innan radiokommunikasjon, og i seinare tid òg innan flynavigasjon, sidan ILS-strålen som fører flya inn mot rullebanen kan påverkast av dukting. 

## Kjelder
Dobsoneining

Ei **dobsoneining** (ofte forkorta **DU** etter engelsk *Dobson Unit*) er ei måleining som vert nytta til å gje tjukkleiken til ozonlaget. Ei dobsoneining svarar til 2,7 x 1020 ozonmolekyl per kvadratmeter. Eit ozonlag på 0,01 mm har ved eit trykk på 1 atmosfære og ved 0°C ei dobsoneining på 1.

Eininga er kalla opp etter den engelske fysikaren Gordon Dobson. Han var den første som bygget eit apparat som kunne måle tjukkleiken til ozonlaget frå jordoverflata.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dobson (enhet)|Dobson (enhet)]]» frå ,  den 4. september 2011.*
Dryas

**Dryas** var tre forholdsvis kalde klimaperiodar ved slutten av den siste istida med relativt tørt og kjølig klima. 

Dei er kjenneteikna ved at planten reinrose, *Dryas octopetala*, var utbreidd i desse periodane. Dei tre dryas-periodane er: 
* eldste dryas (ca. 13 000–10 500 f.Kr.)
* eldre dryas (ca. 10 000–9700 f.Kr.)
* yngre dryas (ca. 9000–8300 f.Kr.)

Mellom dei tre periodane kom dei noko mildare periodane bølling og allerød.

I dryas var plantelivet i Norden lyskrevande, nøysame og hardføre planter som tolte å vere dekte av snø store delar av året. Av dyr finn ein særleg mykje rein, men det fanst òg ulv, jerv, villhest, bison og hare. 

## Kjelder
*
Dropsonde

**Dropsonde**, eller **fallskjermsonde**, er ein radiosonde som vert sloppe ned i fallskjerm frå fly. Sonden registrerer vêrtilhøva og sender signal med informasjon om høva tilbake til flyet ved hjelp av ein radiosendar. Dropsondar vert nytta til utforsking av forholda over Nordishavet og for å gjere målingar i sentrum av tropiske syklonar.

Dropsonden vart utvikla av National Center for Atmospheric Research (NCAR) i USA for å gjere målingar i tropiske orkanar. Dropsonden inneheld ein GPS-mottakar, og måler lufttrykk, temperatur og fukt for å lage ein atmosfærisk profil og gje termodynamiske data.

## Galleri

Dropsonde U.S. Air Force.jpeg|Ein dropsonde.
Dropsonde delivery system.jpg|Dropsonde-leveringssystem på eit «NOAA P-3 Hurricane Hunter»-fly.


## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Dropsonde|Dropsonde]]» frå ,  den 4. september 2011.*  

## Bakgrunnsstoff

* 
*
Chicagoskulen i meteorologi

**Chicagoskulen** er ei retning innan meteorologien som vart utvikla ved universitetet i Chicago frå 1945 til 1950. Utviklinga vart leia av den svensk-amerikanske meteorologen Carl-Gustaf Rossby. Utviklinga bygde på ei kartlegging av luftrørsler i den øvre troposfæren over det meste av den nordlege halvkula. Desse luftstraumane går som bølgjer omkring heile polkalotten frå vest mot aust og vert kalla Rossbybølgjer etter Rossby, som studerte desse i 1939. Arbeidet hans danna grunnlaget for forskingsgruppa i Chicago, som kom fram til metodar for å rekne ut forflyttingar og endringar av desse lange bølgjene. Dei analyserte òg for første gong jetstraumane, som er sterke, konsentrerte vindfelt i 10-12 km høgd med vindsnøggleik opp mot 50 m/s og meir. 

Chicagoskulen har vore eit viktig tillegg til Bergensskulen i meteorologi.

## Kjelder
*
Pøbel

**Pøbel** er eit nedsetjande uttrykk brukt om ein rå, udanna person, og viste tidlegare til dei breie lag av folket, særleg i ein større by. Ordet er komme til norsk frå latin 'populus', som tyder folk,  gjennom tysk 'pöbel', lågtysk 'popel' og fransk 'peuple'.  Uttrykket vart opphavleg ikkje brukt nedsetjande. 

Omgrepet «pøbelvelde» eller oklokrati viser til ei vondarta form for folkestyre.

Pøbelprosjektet i Stavanger nyttar «pøbel» om ungdom som ikkje er i utdanning eller arbeid og som prosjektet ønskjer å gje nye moglegheiter.

## Sjå òg
*Allmuge
*Elite
*Plebeiar
*Pub

## Kjelder
* 

*«pøbel» i *[[Ordbog over det danske Sprog]]*
* Falk og Torp 1903: *Etymologisk ordbog over det norske og det danske sprog* Faksimileutg. Bjørn Ringstrøms antikvariat 1992 ISBN 82-90520-16-6<
*«Er du en Pøbel?» ved pobelprosjektet.no
Großer Sendesaal des hessischen Rundfunks

**Großer Sendesaal des hessischen Rundfunks** er ein hall i Frankfurt am Main i Tyskland. Han var arena då Vest-Tyskland arrangerte Eurovision Song Contest 1957.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Großer Sendesaal des hessischen Rundfunks|Großer Sendesaal des hessischen Rundfunks]]» frå ,  den 4. september 2011.*
Olymbiakό Kleistό Gymnastírio

**Olymbiakό Kleistό Gymnastírio** (gresk: *Ολυμπιακό Κλειστό Γυμναστήριο*) er ein arena i Maroúsi i Hellas. Han vart brukt under sommar-OL 2004 og var arena for Eurovision Song Contest 2006.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:el:Ολυμπιακό Κλειστό Γυμναστήριο|Ολυμπιακό Κλειστό Γυμναστήριο]]» frå ,  den 4. september 2011.*  
 

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Olympic Indoor Hall|Olympic Indoor Hall]]» frå ,  den 4. september 2011.*
Sierre

**Sierre**, (tysk; *Siders*), er ein by og ein kommune i distriktet Sierre i kantonen Valais i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Sierre er hovudstad i distriktet og ligg 533 meter over havet.

Kommunen ligg ved grensa mellom fransk og tysk språk i Sveits. Sierre har ein større tyskspråkleg minoritet, og er ein av tre byar i Sveits som er offisielt tospråkleg.  Området har stor tilgang på vasskraft, og har over 1&nbsp;200 arbeidsplassar i smelteverksindustrien.

Kommunen ligg sentralt i Rhônedalen, ved høgrebreidda av elva. Den nærliggande elva Raspille vert rekna som språkgrensa mellom den fransk- og tysktalande delen av Sveits. Kommunen består av byen Sierre, landsbyane Granges, Noës og Muraz, og grendene og busetnadane Gerunden, Plantzette, Vieux-Sierre, Bourg, Glarey, Borzuat, Zervettaz, Villa d'en Bas, d'en Haut, Sous Géronde, Cuchon og Monderèche.

Sierre er innfallsporten til turiststader i Val d'Anniviers som består av landsbyane Vercorin, Chandolin, St-Luc Vissoie, St-Jean Chandolin, Grimentz, Zinal og Ayer. Sierre er knytt til Crans-Montana med ein kabelbane.

Lac de Géronde er ein liten innsjø i kommunen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sierre|Sierre]]» frå ,  den 21. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad (fransk)
Ikosidodekaeder

Eit **ikosidodekaeder** er ein arkimedisk lekam med 12 pentagonale og 20 trekanta sideflater, 30 hjørne og 60 kantar. Denne blir konstruert ved å kutte av alle hjørna i et dodekaeder til dei møter kvarandre. Dette kan òg gjerast med eit ikosaeder. Dette gjev ein lekam med både dei 12 sidene til eit dodekaeder og dei 20 sidene til eit ikosaeder. 

## Areal og volum
Arealet *A* og volumet *V* til eit ikosidodekaeder med sidelengd *a* er:
:A = (5\sqrt{3}+3\sqrt{25+10\sqrt{5}}) a^2 \approx 29.3059828a^2
:V = \frac{1}{6} (45+17\sqrt{5}) a^3 \approx 13.8355259a^3.

## Avkuttingssekvens

Fil:Uniform polyhedron-53-t0.svg|Dodekaeder
Fil:Uniform polyhedron-53-t01.png|Avkutta dodekaeder
Fil:Uniform polyhedron-53-t1.png|Ikosidodekaeder
Fil:Uniform polyhedron-53-t12.png|Avkutta ikosaeder
Fil:Uniform polyhedron-53-t2.svg|Ikosaeder


## Sjå òg
* Arkimedisk lekam
* Dodekaeder
* Ikosaeder
Distriktet Brig

**Brig** er eit distrikt i kantonen Valais i Sveits. Distriktet, som har ei flatevidd på 434,5 km² og 25&nbsp;033 innbyggarar i 2010, grensar i sør og søraust mot Italia.

Brig består av ni kommunar. Dei ni kommunane er Birgisch, Brig-Glis, Eggerberg, Mund, Naters, Ried-Brig, Simplon, Termen og Zwischbergen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Brig (Bezirk)|Brig (Bezirk)]]» frå ,  den 4. september 2011.*
Algemene Vereniging Radio Omroep

**Algemene Vereniging Radio Omroep** (**AVRO**) er eit nederlandsk kringkastingsselskap.

8. juli 1923 vart *Hilversum Draadlooze Omroep* skipa, men skifta like etter namn til *Algemeene Nederland Radio Omroep* (ANRO). ANRO vart 28. desember 1927 slått saman med *Nederland Omroep Vereeniging* til *Algemeene Vereeniging Radio Omroep* (AVRO). Medrekna forgjengarane frå 1923 er AVRO det eldste kringkastingsselskapet i Nederland.

Då fjernsyn vart offisielt innført i Nederland 2. oktober 1951 var AVRO ein av dei fire fyrste fjernsynsselskapa.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:AVRO|AVRO]]» frå ,  den 4. september 2011.*
Martigny

**Martigny** (tysk *Martinach*, latin *Octodurum*) er hovudstaden i det fransktalande distriktet Martigny i kantonen Valais i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 471 meter over havet.

Martigny er eit trafikknutepunkt, med vegsamband over Store St. Bernhard-passet til Aostadalen i Italia, og eit anna over *Col de la Forlclaz* til Chamonix i Frankrike. Martigny ligg nær mange vintersportstader i Alpane, som Verbier, og søraust for Montreux.  Martigny ligg i Rhônedalen, ved foten av Dei sveitsiske Alpane, og ligg der Rhône svingar nitti gr ader nordover mot Genfersjøen. Elva Dranse renn frå Wallis-Alpane og ut i Rhône her.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Martigny|Martigny]]» frå ,  den 4. september 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad (fransk)/(engelsk)
*
Brig-Glis

**Brig**, offisielt  **Brig-Glis** (fransk *Brigue-Glis*, italiensk *Briga-Glis*) er ein kommune i distriktet Brig i kantonen Valais i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 691 meter over havet. 

Den noverande kommunen vart skipa i 1972 då byen Brig, Brigerbad og Glis vart slått saman.

Han er ein pittoresk liten by i Øvre Valais, ved foten av nordsida av vegen opp mot Simplonpasset, ved høgrebreidda av elva Saltina, og like ovanom samløpet til denne elva med Rhône. Brig ligg nær grensa til Italia. 

## Historie
Byen vart truleg grunnlagd av biskopen av Sion. På 1300-talet vart Brig første gong nemnd som ein by. Han vart gradvis viktigare og i 1518 vart han hovudstad i *Zenden* (eit distrikt i Valais) Brig. Rådhuset i byen vart først nemnd i 1618. Bymuren tente som flaumvern frå elva Saltina, som ofte flauma over, i nyare tid i 1920 og 1993. Elva Rhône skapte flaum i 1469, 1506, 1640, 1752, 1775, 1868 og 1920. I 1755 og igjen i 1855 vart byen øydelagd av jordskjelv. Pest råka byen i 1465, 1475, 1485 og 1575. I 1799 plyndra franske soldatar byen, brende arkiva og påførte byen store skadar. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Brig-Glis|Brig-Glis]]» frå ,  den 21. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
*Brig-Glis Offisiell nettside (tysk)
San Marino RTV

**Radiotelevisione della Repubblica di San Marino** (**San Marino RTV** eller **SMTV**) er ein allmennkringkastar i San Marino. Kanalen er tilgjengeleg i San Marino samt i enkelte delar av Italia.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:de:San Marino RTV|San Marino RTV]]» frå , den 4. september 2011.* 

## Bakgrunnsstoff

*
ARD

**Arbeitsgemeinschaft der öffentlich-rechtlichen Rundfunkanstalten der Bundesrepublik Deutschland**, vanlegvis berre kalla **ARD**, er ei friviljug samanslutning, eit forbund (Arbeitsgemeinschaft), av tyske kringkastingsselskap for radio og fjernsyn som til saman representerer heile ålmennkringkastingssektoren i Tyskland.

Medlemar i ARD er WDR, BR, SWR, MDR, NDR, RBB, HR, SR og Radio Bremen, i tillegg til den internasjonale kringkastaren DW.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på mellom anna «[[:nb:ARD|ARD]]» frå ,  den 4. september 2011.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Bâlgarsko natsionalno radio

**Bâlgarsko natsionalno radio** (**BNR**, bulgarsk *Българско национално радио*, * БНР*) er det offisielle kringkastingsselskapet i Bulgaria. Det blei skipa i 1936.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bulgarian National Radio|Bulgarian National Radio]]» frå ,  den 4. september 2011.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Nordvision

**Nordvision** (**NV**) er eit samarbeid mellom dei nordiske allmennkringkastarane NRK, DR, SVT, RÚV og YLE. Samarbeidet vart skipa i august 1959.

Partnarane i Nordvision arbeider for å styrke allmennkringkasting i Norden gjennom samproduksjon, programutveksling og vitensdeling.

Nordvision har også assosierte medlemmar i UR, KVF og KNR.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nordvision|Nordvision]]» frå ,  den 4. september 2011.*
Ràdio i Televisió d'Andorra

**Ràdio i Televisió d'Andorra** (**RTVA**) er ein allmennkringkastar i Andorra.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ràdio i Televisió d'Andorra|Ràdio i Televisió d'Andorra]]» frå ,  den 4. september 2011.*  

## Bakgrunnsstoff

*
NV

**NV** kan visa til:

* Nevada, ein delstat i USA
* Nordvision, eit samarbeid mellom nordiske allmennkringkastarar
C.L. Godske

**Carl Ludvig Schreiner Godske** () var ein norsk meteorolog og matematikar. 

Han tok gradane cand.real. i 1930 og dr.philos. i 1934 ved Universitetet i Oslo og var professor i meteorologi ved Geofysisk institutt i Bergen frå 1940. 
Han vart privatassistent for Vilhelm Bjerknes i 1929, og vart etter kvart ein av dei viktigaste medarbeidarane hans. Som professor ved Universitetet i Bergen bygde han òg opp faget anvendt matematikk, og var av dei første i landet som såg mogelegheitene som opna seg med bruk av elektroniske reknemaskinar. I 1958 fekk han starta selskapet EMMA (Elektronisk Matematikk Maskin), og var med på å få verkeleggjort EDB-anlegget til universitetet. 

Han arbeidde innan hydrodynamikk og var banebrytande innan forsking på lokalmeteorologi og landbruksmeteorologi. Han oppretta eit stasjonsnett for måling av varmestråling.

Godske var medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi frå 1937, Selskapet til Vitenskapenes Fremme og fleire utanlandske akademi, og han var formann i Norsk Geofysisk Forening 1956–1957. Han vart utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden i 1967.

## Utgjevingar (utval)
* *Die Störungen des zirkularen Wirbels einer homogen-inkompressiblen Flüssigkeit*, doktoravhandling, DNVA Avh. I 1934 nr. 1, 1934
* *On the coupling of shearing instability and static stability in fluid motions*, BMÅ, Naturvit. rk., 1945 nr. 4, Bergen 1945
* *Ungdommen og vitenskapen*, 1946
* redaktør for *Forskning og framsteg*, Bergen 1946
* *Kirken den er et gammelt hus*, Bergen 1948
* *Norge på langs. Roverstafetten 1951 Lindesnes–Nordkapp*, Bergen 1952
* *Studies in local meteorology and representativeness*, UiB Årbok, Naturvit. rk., 1952 nr. 10, Bergen 1952
* *Hvordan blir været? Meteorologi for alle*, 1956
* *Dynamic Meteorology and Weather Forecasting*, Boston (USA) 1957
* *Statistikk i forskning og praksis*, Bergen 1966
* *Oppdagerferden. Forskning og friluftsliv*, Bergen 1971

## Kjelder
Calima

**Calima** er ein vêrsituasjon med tørr og varm luft som bles frå vestover frå Sahara og ut i Atlanterhavet til mellom anna Kanariøyane. Dette kan vare frå nokre timar til fleire dagar. Vinden fører med seg fint sandstøv frå Sahara og kan gi særs høge temperaturar på Kanariøyane, i tillegg til nedsett sikt. Støvet legg seg gjerne på alle flater. Støvet kan stundom førast høgt til vêrs og frakast over havet til Nord-Amerika. Stundom er støvet synleg på satellittbilete. 

Calima oppstår når det subtropiske høgtrykket ligg ganske langt nord, og ein har lågtrykk sør for Kanariøyane. Lufta mellom trykksystema vert då «pumpa» vestover. Når lågtrykka i staden går inn i Middelhavet vil den sørlege, støvførande vinden, verte kalla sjirokko. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*Kanariøyane under calima 
*Satellittbilete av calima m.m.
Bøllingtid

**Bøllingtid** er ein klimaperiode ved slutten av den siste istida, datert til kring 10 500–10 000 f.Kr. Perioden kom mellom dei kaldare periodane eldste dryas og eldre dryas og haddde forbigåande mildare klima. Klimasvinging vart først påvist i dei seinglasiale avleiringane frå Bøllingsjøen ved Viborg i Danmark. 

Klimaet under bøllingtida var subarktisk og ein trur at den høgaste temperaturen var kring 10 °C. Det var isfritt i Danmark, Skåne og på delar av vestkysten av Noreg på denne tida. Krattskog med bjørk, raun og einer byrja å dekke landet før isen igjen voks fram i eldre dryas. 

## Sjå òg
*Allerød-interstadialen

## Kjelder
Kløvhest

**Kløvhest** er ein hest som vert nytta til å frakte ei bør på ryggen. Ofte vert det nytta ein eigen kløvsal.
Kalaallit Nunaata Radioa

**Kalaallit Nunaata Radioa** (**KNR**) er det offentlege kringkastingsselskapet på Grønland. Det har hovudkvarter i Nuuk. 

KNR har sendt landsdekkande radio sidan 1958, og landsdekkande fjernsyn sidan 1982.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kalaallit Nunaata Radioa|Kalaallit Nunaata Radioa]]» frå ,  den 4. september 2011.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Astronomisk klokke

Ei **astronomisk klokke** er ei klokke med spesielle mekanismar, visarar og skiver som syner astronomisk informasjon, slik som den relative posisjonen til sola, månen, stjerneteikn i zodiaken og planetane.

## Definisjon
Uttrykket *astronomisk klokke* er ikkje presist, men blir nytta om klokker og ur som i tillegg til å syne timar òg gir meir eller mindre astronomisk tilleggsinformasjon. Denne tilleggsinformasjonen kan vere at klokka syner sola og månen sine posisjonar og månefasane, solposisjon i ekliptikken, siderisk tid, gjeldande stjerneteikn i zodiaken eller eit roterande stjernekart.

Ein bør likevel ikkje nytte omgrepet om eit ur som blir nytta i astronomiske observatorium. Dette er eit «ordinært», men høgpresist ur utelukkande for å syne tida. 

## Kjente astronomiske klokker
* Praha
* Lund
* Notre dame
* Strasbourg
* København

## Bakgrunnsstoff

* 
* The Annosphere, a contemporary astronomical clock
* Les Cadrans Solaires (Solur), viser også europiske astronomiske klokker 

**Litteratur**
* Joseph, Needham (1986). *Science and Civilization in China: Volume 4, Physics and Physical Technology, Part 2, Mechanical Engineering*. Taipei: Caves Books Ltd.
* John North. *God's Clockmaker, Richard of Wallingford and the invention of time*. Hambledon and London, 2005.
* Tor Sørnes: *Klokkemakeren Rasmus Sørnes*. Borgarsyssel Museum, Sarpsborg Norway, 2003 norsk, ISBN 82-996847-0-6
* King, Henry *Geared to the Stars: the evolution of planetariums, orreries, and astronomical clocks*, University of Toronto Press, 1978

## Sjå òg

* Planetarium

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Astronomisk klokke|Astronomisk klokke]]» frå , den 4. september 2011.*
Barometrisk høgdemåling

**Barometrisk høgdemåling** er høgdemåling basert på at lufttrykk minkar med stigande høgd. 

Om temperaturen er 0 °C, kan høgdeskilnaden mellom to stader bestemmast som ei tilnærming med formelen h = 18 400 m · log(p1/p2), der p1 er lufttrykket på den lågaste staden og p2 på den høgaste. Trykket minkar med kring 1 hPa per 8 meter. Ved nøyaktige målingar må ein korrigere for lufttemperaturen og luftfukta. 

## Sjå òg
* Hypsometer

## Kjelder
*
Rune Bratseth

**Rune Bratseth** () er ein tidlegare norsk fotballspelar som var sportsdirektør i Rosenborg frå 1995 til 2007. Han arbeider også som ekspertkommentator i Viasat 4, og som spesialkonsulent for Olavsfestdagane.

## Merittar
*1985: Seriemeister med Rosenborg
*1988 og 1993: Bundesligameister med Werder Bremen
*1991 og 1994: Tysk cupmeister
*1992: Vann cupvinnarcupen med Werder Bremen

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Rune Bratseth|Rune Bratseth]]» frå ,  den 4. september 2011.*
DR Byen

**DR Byen** er hovudkvarteret til DR i Ørestaden på Amager i København i Danmark. Her vart alle aktivitetane til DR i København samla i 2006 og 2007. Alle medarbeidarane til DR flytta til DR Byen frå Radiohuset på Frederiksberg og TV-Byen i Søborg. DR Byen er eit av dei mest avanserte multimediahusa i verda.

DR Byen består av i alt fire delar:

* Del 1: Mellom anna DR Produktion
* Del 2: Mellom anna DR Nyheder
* Del 3: Mellom anna P4 København (Københavns Radio) og administrasjonen.
* Del 4: DR Koncerthuset husar også mellom anna DR Rytmisk.

Dei fyrste sendingane frå DR Byen starta i februar 2006. Den fyrste direktesendinga var underhaldningsprogrammet *Showtime*. Sidan byrja *Debatten* og *Clement Direkte* på DR2 å sende direkte frå dei nye lokala i Ørestaden.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:DR Byen|DR Byen]]» frå ,  den 4. september 2011.*  


## Bakgrunnsstoff
TV-Byen

**TV-Byen** var hovudkvarteret til DR frå 1963 til 2006. Han ligg Gladsaxe i København i Danmark. 

TV-Byen vart bygd som følgje av stor plassmangel i Radiohuset på Frederiksberg, der dei fyrste danske fjernsynsprogramma vart sendt. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:TV-Byen|TV-Byen]]» frå ,  den 4. september 2011.*
Deutsches Rotes Kreuz

**Deutsches Rotes Kreuz** (**DRK**) er det nasjonale forbundet til Raudekrossen i Tyskland. Det vart skipa i Bamberg 25. januar 1921.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tysk Røde Kors|Tysk Røde Kors]]» frå ,  den 4. september 2011.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Hoeggen kyrkje

**Hoeggen kyrkje** eller Hoeggenkyrkja er ei kyrkje frå 1997 på Hoeggen i Lerkendal bydel i Trondheim, Sør-Trøndelag fylke. Kyrkja vart bygd til byjubileet i 1997 og vart vigsla 12. oktober det året.
Kyrkja har inge kyrkjegard.

Tidlegare var det ikkje kyrkje på Hoeggen og dei som sokna til kyrkja gjekk til Strinda kyrkje.

## Kyrkjebygget
Kyrkja er teikna av Arkitektkontoret Madsø & Sveen i Trondheim, som òg har teikna Herøy kyrkje på Sunnmøre og Grymyr kyrkje på Hadeland.

## Inventar
Alterbildet er ein fargerik glassmosaikk laga av Synva Tufte frå Horten, som vann ein idékonkurranse om alterbildet. Pipeorgelet er på 17 stemmer og har ein romantisk klang og er slik eit godt tilskott til orgellandskapet i Trondheim.

## Bakgrunnsstoff
* 
* Hoeggen kirke hos NRK 
* kirken.no Om utsmykkinga
Adele Adkins

**Adele Laurie Blue Adkins** (), mest kjend som berre **Adele**, er ein engelsk vokalist og låtskrivar. Ho har gjeve ut tre album: *19*, *21* og *25*.

Adele voks opp i Tottenham i London. Ho fekk kontrakt med XL Recordings etter at ein demo av henne vart lagt ut på MySpace. Debutalbumet *19* vart ein suksess og dei fleste låtane vart skrivne av henne sjølv. Det andre albumet hennar, *21*, kom ut i 2011 og nådde topplistene i fleire land. Frå dette albumet kom kjende singlar som «Rolling In The Deep», «Set Fire To The Rain» og «Someone Like You».

Ho fekk ein ny slager i 2012 med tittelsongen til James Bond-filmen *[[Skyfall]]*.

## Diskografi
* *19* (2008)
* *21* (2011)
* *25* (2015)
* *30* (2021)

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff
*
Barograf

Ein **barograf** er eit barometer for å registrere lufttrykk som ein funksjon av tida. Tradisjonelt er det eit aneoridbarometer som styrer ein skrivestift som teiknar ei kurve for lufttrykket på eit **barogram**, eit rutepapir som er festa til ein langsamt roterande trommel. I dag nyttar ein helst elektroniske trykkfølarar og dataoppsamling som syner registreringane på ein dataskjerm med både sanntidsmålingar, barogram og meir. 

Barografen vart funnen opp at franskmannen Lucien Vidie (1805–1866) i 1843.

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder
Aureol

Ein **aureol** er ein farga ring kring sola eller månen. Ringen er vanlegvis brun, men kan òg ha regnbogefargar med raud farge ytst. Ringen oppstår når lyset passerer gjennom tynne skylag og vert avbøygd i skydropane. Ein kan òg sjå aureol-effekten rundt lykter i tåke. Kor stor ringen vert kjem an på kor store dropane er og små dropar gjev ein stor radius. 


Auroele moon 2.jpg|Aureol kring månen
Quand le soleil décide de se parer d'une auréole de couleurs. - When the sun gives a show... - panoramio.jpg|Aureol kring sola

## Kjelder
Aspirasjonstermometer

Eit **aspirasjonstermometer** vert nytta for å måle temperaturen i lufta. Det består av eit termometer i ei blank hylse, som reflekterer stråling, der lufta vert suga (aspirert) forbi termometerkula med forholdsvis stor snøggleik. Instrumentet er lett å transportere og vert nytta mykje på ekspedisjonar, til sjøs og liknande, og dessutan for å kontrollere utstyr på meteorologiske stasjoner.

## Kjelder
Aspirasjonspsykrometer

Eit **aspirasjonspsykrometer** er to termometer der ein på det eine held eit fuktig stykke tøy eller veke omkring termometerkula. Dette vert nytta til å måle luftfukta. Det vert mellom anna nytta i laboratorium for å kalibrere og kontrollere anna måleutstyr. Ein nyttar då ei elektrisk vifte og automatisk vasstilførsel. Transportable instrument har anten ei fjør som vert trekt opp for å drive vifta, medan fukta vert tilført ved hjelp av ein pipette, eller ein kan nytte eit slyngetermometer, der termometerer vert slynga i ring med handkraft. 

Luftfukta vert målt ved at vatnet fordampar frå termometerkula, slik at dette viser våttemperaturen, som er lågare enn tørrtemperaturen. Ved å sjå i ein tabell med temperatur og temperaturskilnadane kan ein lese av den relative fukta til lufta. 

Instrumentet vart oppfunnen av den tyske meteorolog Richard Assmann (1845–1918). 

## Sjå òg
* aspirasjonstermometer

## Kjelder