Jonas Vellesen

**Jonas Vellesen** () var ein norsk skulemann og lærebokforfattar som gjorde nybrottsarbeid når det gjaldt nynorske lærebøker.

## Liv

Vellesen var fødd i Bjerkreim. Som spedbarn fekk han engelsk sjuke (rakitt) og da han var to år gjorde mor hans klart eit liksveip til han. Han kom seg likevel, men lærte ikkje å gå før han var seks. 

Jonas Vellesen gjekk i lærarskule hos den eldre broren Velle Vellesen, der også Arne Garborg gjekk. Han blei uteksaminert frå Holt seminar i 1865, og var deretter huslærar og folkeskulelærar til han blei tilsett som kyrkjesongar og lærar i Enebakk i 1866.

Han var far av organist og komponist Velle Vellesen. Jonas Vellesen døydde i Enebakk.

## Lærebøker

Vellesen er særleg kjent som nynorsk lærebokforfattar, men fleire av lærebøkene hans kom også på bokmål, dessutan kom det også variantar på i-mål.
*Den fyrste bok åt barnet* var ei svært moderne og pedagogisk lærebok i si tid. Boka blei stadig utgitt i nye opplag. Den siste utgåva kom i 1945, 56 år etter første utgåva og 30 år etter at han sjølv var død. Som lesestykke tok han også med barnerim og forteljingar som han sjølv hadde høyrt som barn i Bjerkreim: *Ro ro til Siraland* og *Segna om [[Gloppedalsura]]*.
Det same gjeld for *Emne* (første utgåva 1909). Boka inneheld ei rekkje segner, dyrefablar og småforteljingar. Boka blei brukt til diktat og attforteljingar i alle fall til 1950-talet.

## Studiereise

I 1895 fekk Vellesen eit stipend for å studere skolevesen i Sverige. I september same år drog han til Karlstad og blei derfrå vist til Väse og vidare til Vingåker. Hans detaljerte og episke rapport frå studiereisa, blei trykt i *[[Norsk barneblad]]* i 1899 og 1900.
 

## Bibliografi

* Den fyrste bok aat barnet 1889
* Folkeskolens abc-bog 1891
* Norsk grammatik med skriveøvingar aat folkeskulen og til sjølhjelp 1891
* Sproglære 1892
* Emner til retskrivning og stil med retledninger og regler 1893
* Emner til retskrivning og stil 1893
* Norges historie for folkeskolen 1895
* Noregs soga aat folkeskulen 1896 
* Den første undervisning i læsning og skrivning efter læsetabeller og ABC-bog 1898
* Norsk ABC, elder Lesebok aat smaaborn 1899
* Norsk rettskrivningsbok med maallæra aat folke- og framhaldsskular 1900
* Norigs soga aat folkeskulen 1900
* Verdenshistorie med kirkehistorie for folkeskolen 1900
* Den kristelige barnelærdom med bibelhistorie forbundet med forklaring over Luther
* Heimssoga med kyrkjesoga aat folkeskulen 1901
* Norigs soga for skule og heim 1904
* Tvo bokmaal og korleis ein skal kunna fylla lovkravet og læra lesa deim i folkeskulen [1904] 
* Lerka Norsk songbok samla av Jonas Vellesen og K.M. Elden, Svorkmo 1905
* Folkeskolens abc-bog 1891
* Kristelig barnelære i historisk sammenhæng 1906
* Bibelhistorie for skole og hjem 1906
* Norigs soga for skule og heim 1907
* Fyrste boka åt barnet 1908
* Norske emne med rettleiding til aa skriva nynorsk 1909
* 500 emner til retskrivning og stil med retledninger og regler 1910
* Norges historie for skole og hjem 1910
* Heimssoga med kyrkjesoga aat folkeskulen 1911
* Norsk ABC eller Lesebok aat smaaborn 1911
* Norigs soga for skule og heim 1916
* Norges historie for skole og hjem 1921
* Norigs soge for skule og heim 1922
* Bibelhistorie for skole og hjem 1923
* Folkeskolens abc-bok 1924
* Bibelhistorie for skole og hjem 1925
* Bibelsoge for skulen og heimen 1925
* Bibelhistorie for folkeskolen 1929
* Bibelhistorie for skole og hjem 1929
* Den fyrste bok åt barnet 1921
* Fyrste boka åt barnet 1932
* Fyrste boki åt barnet 1932
* Bibelhistorie for folkeskolen 1933
* Bibelsoge for skulen og heimen 1935
* Folkeskolens abc-bok 1922
* Noregs soge for folkeskulen 1930
* Norges historie for folkeskolen 1928
* Heimssoge med kyrkjesoge åt folkeskulen 1923
* Bibelhistorie for folkeskolen 1940
* Fyrste boka åt barnet 1940
* Fyrste boki åt barnet 1940
* Norges historie for folkeskolen 1940
* Noregs soge for folkeskulen 1940
* Folkeskolens ABC-bok 1940
* Fyrste boka åt barnet 1945
* Ættesoge og minne 1968

## Kjelder
* Jonas Vellesen, *Ættesoge og minne*, Bryne 1968 (stensilert manus utgitt av Time kulturnemnd)
* Allkunne om Jonas Vellesen.