open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mercury Islands

**Mercury Islands** *(Merkurøyene)* er ei øykjede som ligg utanfor nordaustkysten til Nordøya på New Zealand. Dei ligg åtte km utanfor kysten til Coromandelhalvøya, og 35 km nordaust for byen Whitianga.

Øykjeda består av den store *Great Mercury Island* (også kjend som *Ahuahu*) i vest, *Red Mercury Island* i aust, og fem mykje mindre øyer mellom desse to. Berre den største av øyane er busett, dei andre er delar av eit naturreservat. Sør for desse øyane ligg talrike små øyar nord for innløpet til Mercury Bay. Ei einsleg øy, Cuvier Island, ligg 15 km nord for Great Mercury Island, men denne øya er normalt ikkje rekna som ein del av Mercury Island-gruppa. Great Mercury Island er restane av ein ryolittvulkan frå pliocentida.

Great Mercury Island er eigd av Michael Fay, ein tidlegare framståande newzealandsk forretningsmann som no er busett i Sveits. Øygruppa vert ein gong i mellom omtala med det tidlegare namnet sitt, Iles d'Hausse.

## Kjelder

* Geology – New Zealand's Geological History, frå *Te Ara - An Encyclopaedia of New Zealand*, først utgjeven i 1966. Te Ara - The Encyclopedia of New Zealand, oppdatert 26.09.2006. Sett 23.07.2008.

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mercury Islands|Mercury Islands]]» frå , den 23. juli 2008.*
Spitzer

**Spitzer** kan mellom anna referera til:

* Lyman Spitzer - amerikansk teorifysikar
** Spitzer Space Telescope - eit av NASA sine romobservatorium
* Rezső Seress, né Spitzer (1889, Budapest &ndash; 1968, Budapest)
Norsk Romsenter

**Norsk Romsenter** (**NRS**) er eit offentleg forvaltningsorgan med særskilde fullmaktar underlege Nærings- og handelsdepartementet. 

Norsk Romsenter og norsk romverksemd har som mål å:

* skapa 10% årleg industriell vekst innan romverksemda
* dekkja nasjonale brukarbehov innan romverksemd
* oppnå intersnasjonale posisjonar innan romforsking
* ha ei leiande rolla innan romerelatert bakkeinfrastruktur

Norsk Romsenter freistar ved sida av sine eigne program å oppnå måla ved medlemskapen i den europeiske romfartsorganisasjonen (ESA).

Senteret forvaltar staten sin eigardel på 90% i Andøya Rakettskytefelt, som blir drive på forretningsmessig grunnlag og deltek mellom anna i Europa sitt nye satellittsystem for navigasjon, Galileo.

## Bakgrunnsstoff

* Den offisielle heimesida til Norsk Romsenter
* Nærings- og handelsdepartementet sine sider om romfart
* PDF-dokument om Norsk Romsenter sine langtidsplanar for romverksemd

## Kjelder
Te Rarawa

**Te Rarawa** er ein maori-iwi i regionen Northland på New Zealand. Dei reknar seg som etterkomarar av innvandrarane som kom med wakaen (kanoen) Māhuhu-ki-te-rangi.

## Kjende Te Rarawa
*Mamari Stephens, universitetslektor ved Victoria University of Wellington. Han arbeider med den første juridiske ordboka på maori.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Te Rarawa|Te Rarawa]]» frå ,  den 23. juli 2008.*  

## Bakgrunnsstoff
*Nettstad for Te Rarawa
Ngāti Kahu

**Ngāti Kahu** er ein maori-iwi i regionen Northland på New Zealand. Ngāti Kahu fører slekta si attende til innvandrarane som kom med wakaen (kanoen) Tinana. Kapteinen på Tinana var Tūmoana, far til Kahutianui-o-te-rangi. Ngāti Kahu har teke namnet sitt etter Kahutianui-o-te-rangi .

## Referanse

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ngāti Kahu|Ngāti Kahu]]» frå ,  den 23. juli 2008.*  

## Bakgrunnsstoff
*Ngāti Kahu si heimeside
Kulturnasjon

Ein **kulturnasjon** eller eit **kulturfolk** er definert som ein nasjon eller eit folk med gammal eller høg åndeleg eller teknologisk kultur. Dersom ordet nasjon definerast vidt, vil omgrepa kulturnasjon og kulturfolk i praksis vere synonym, men som faguttrykk vert orda nytta i ulike samanhenger.

Mange reknar Kina som verdas eldste kulturnasjon.

## Noreg som kulturnasjon
I den tida Noreg var ein del av kongeriket Danmark-Noreg, var Noreg ikkje ein sjølvstendig kulturnasjon, sjølv om eit grunnlag til kulturelt sjølvstende vart lagt då Kristiania fekk sitt eige Universitet i 1811. Då Noreg i 1814 fekk si eiga grunnlov og gjekk i union med Sverige, var dei kulturelle banda til Danmark enno sterke: Landet hadde dansk språk, danske lover og forordningar gav ein stor del av lovgrunnlaget utanom grunnlova, heilagdagkalenderen var felles med Danmark, det vart nytta danske salmebøker i kyrkjene, og dei fleste embetsmennene hadde utdanninga si frå Danmark. Den kulturelle frigjeringa kom gradvis, til ulike tider på ulike samfunnsområde.

Trass i unionen med Sverige vart Noreg aldri kulturelt underlagt svenskane.

Norske styresmakter arbeider aktivt for å bevare og utvikle Noreg som kulturnasjon. Den norske regjeringa har som mål at «Noreg skal verte ein leiande kulturnasjon som legg vekt på kunst og kultur i alle delar av samfunnslivet». Det medfører mellom anna satsing på kulturundervising i skulen, og arbeid for ein heilskapleg norsk språkpolitikk. Regjeringa ser språket som det viktigaste kulturuttrykket, og meiner at ein kulturnasjon har ei plikt til å ta vare på sitt eige språk. I den norske kulturnasjonen inneber det både aktivt arbeid for å tryggje to norske skriftspråk, verne og styrkje samisk språk leggja til rette for å verne og fremjespråka til nasjonale minoritetar.

## Kulturfolk

Tidlegare vart omgrepet *kulturfolk* nytta i antropologien ved at ulike kulturformer vart klassifiserte ut i frå kor langt folka var komne i å fri seg frå direkte avhengigheit av naturen. Nedst på skalaen stod då naturfolk, som livnærer seg ved direkte hausting frå naturen, på eit høgre trinn stod folk som ved fedrift eller jordbruk vann eit avgrensa herredømme over naturen, øvst stod kulturfolka.

Omgrepet er gått ut av bruk innan antropologien, m.a. fordi ulike kulturformer ikkje kan gjerast til gjenstand for generelle kvalitetsvurderingar.

## Referansar
Fylkesveg 12 i Finnmark

:*Sjå òg [[fylkesveg 12 (fleirtyding)]].*
**Fylkesveg 12 i Finnmark** går mellom Bukta og Amtmannsnes i Alta kommune. Vegen er 3,0 km lang.

## Kommunar og knutepunkt

* Bukta
*Endepunkt Amtmannsnes

## Bakgrunnsstoff
Ruawai

**Ruawai** er ein liten by 30 km sør for Dargaville i regionen Northland på New Zealand. Folketalet var 426 ved folketeljinga i 2006, ein nedgang på 30 frå 2001.

Namnet kjem frå maorispråk og tyder 'to vatn', som peikar på den nærliggjande elva Wairoa og den naturlege hamna Kaipara Harbour. Byen er primært eit tenestesenter for det omliggjande jordbruksområdet som for det meste driv kvegavl og dyrking av søtpotet.

## Utdanning
Ruawai har to skular med fem klassetrinn kvar.

Ruawai School er grunnskulen (1.-6. skuleår) med eit elevtal på 128.

Ruawai College er ein ungdoms- og vidaregåande skule (7.-13. skuleår) med 171 elevar. Ruawai District High School vart oppretta i 1929.

## Referansar

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ruawai|Ruawai]]» frå ,  den 24. juli 2008.*  

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Ruawai College
Jødeparagrafen

**Jødeparagrafen** vil seia siste passus i § 2 i Grunnlova av 1814 som lydde «Jøder ere fremdeles udelukkede fra Riget.»

I grunnlova §2, religionsparagrafen, kom det inn eit forbod mot jesuittar, munkeordnar og jødar. Det var den siste setninga som inneheldt forbodet mot jødar, som seinare vart kalla *Jødeparagrafen*. Jødeforbodet gjekk attende på *[[Christian Vs norske lov]]* frå 1687. 

## Soge
Ved skrivinga av den norske grunnlova i 1814 var pådrivarane for ordlyden i §2 om å halda Noreg fritt for jødar særleg fronta av Christian Magnus Falsen, Georg Sverdrup og Nicolai Wergeland.

### Avskaffing
Henrik Wergeland, rett nok sonen til Nicolai Wergeland, tok opp jødespørsmålet i *Statsborgeren* i 1837, og i 1839 hadde han utarbeidd eit grunngjeve framlegg for å slette siste passus i Grunnlova. Det vart opplese i Stortinget i 1839 og sidan innarbeidd i Wergelands skrift *Indlæg i Jødesagen*. Stortingspresidenten, Wilhelm Anton Sørenssen, fremja Wergelands framlegg som sitt eige. Saka kom opp i Stortinget første gong i 1842 og fekk simpelt fleirtal. Grunnlovsendring treng 2/3 fleirtal. Det vanta 11 stemmer. Framlegget var oppe også i 1845 og i 1848. I 1851 vart jødeparagrafen sletta, seks år etter Wergelands død.

Då saka var oppe første gong 9. september 1842, var diktaren sjølv til stades. Han skreiv eit friskt referat av debatten: *Jødesagen i Det norske Storthing* (1842).

Dei to diktsamlingane *Jøden* (1842) og *Jødinden* (1844) er poetiske innlegg i jødesaka. Her tek Wergeland mellom anna opp religiøs toleranse i vidt perspektiv, motarbeider fordomar og kritiserer kristne som vil stengje folk med anna tru ute. Religionsfridom er òg eit tema i *Nordmandens Kathekisme* (1845).

### Gjeninnføring
Under den andre verdskrigen gjeninnførte Vidkun Quisling jødeparagrafen 12. mars 1942, og han vart ståande under hans regjering fram til frigjeringa i 1945.

## Kjelder

## Litteratur
* Benkow, Jo: *Henrik Wergeland : Såmannen* 2008

## Bakgrunnsstoff
* Jødeparagrafen i Stortinget.no
* Wergeland og Stortinget
* Wergeland og jøders adgang til riket
*
Helikståka

**Helikståka** (katalogisert **NGC 7293**) er ei planetarisk tåke som ligg rundt 700 lysår unna i stjernebiletet Vassmannen og er mellom dei næraste planetariske tåkene.

Helikståka består av gass kasta av ei døyande sollik stjerna, og i midten av ho ligg det ein kvit dverg som i lag med den planetariske tåka sjølv er det som er att av stjerna.  

Helikståka blei oppdaga av den tyske astronomen Karl Ludwig Harding før 1824.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Astronomy Picture of the Day med bilete av helikståka
* Pressemelding frå hubblesite.org om helikståka
Bokbyen ved Skagerrak

**Bokbyen ved Skagerrak** i Tvedestrand er Noreg sin andre bokby og den største i Norden. Den blei offisielt opna av Lars Saabye Christensen 28. juni 2003. I Bokbyen ved Skagerrak finst det 12 antikvariat og bokhandlarar.

Bokbyen ved Skagerrak er oganisert som ei stifting der dei fleste utsala blir drivne av eigne eigarar, men er alle er medlemsbedifter i bokbyen.

## Bakgrunnsstoff
* Heimesida til bokbyen
Tidsfaktorøkonomi

**Tidsfaktorøkonomi** er eit økonomisk system, der skatt likesom løn står i proporsjon til den tida som eit arbeid krev. Dette forholdet skil tidsfaktorøkonomi frå dei fleste andre økonomiske system, der andre faktorar enn tidas gang ligg til grunn for utrekning av skatt. På seinare tid har den svenske oppfinnaren Karl Gustafson laga ei grundig utgreiing av systemet, men allereie den tyske økonomen Silvio Gesell huste tankar om ein tidsfaktorbasert økonomi. 1976 leverte den svenske folkepartisten Anders Gernandt et forslag til Sveriges riksdag om å innføre *tidskatt*.

## Bakgrunn
Tidsfaktorøkonomien går ut frå føresetnadene om at dei notidige økonomiske systema grunnar seg på forhold som ikkje er til gunst for alle som må etterleve dei, og at ulempene med desse system kunne rydjast unna, viss økonomien var grunna på naturlovene. I samsvar med prinsippa i tidsfaktorøkonomien er dei urettferder som dagens systemer fører med seg avhengige av at det i dag ikkje finst nokre faste reglar for korleis ein må styre med økonomien eller for korleis ein må avgjere verdien til ting. Tidsfaktorøkonomien tar sikte på tilfellet at tida er ein objektiv konstant, som politiske vedtak ikkje kan regulere eller påverke, og går ut frå at denne konstant er den mest rettferdige som grunn for eit økonomisk system.

## Føremål
Tidsfaktorøkonomien siktar mot å avløyse rentesystemet med avgifter for utførte arbeid; avgifter som ein tel i *tid*. I ein tidsfaktorøkonomi kan kapital aldri auke med tida utan at ein arbeidsinnsats som svarar til aukinga er blitt gjort. Siktemålet med tidsfaktorøkonomi er å binde kapitalverdien ved ein naturkonstant, på same måte som volum og vekt i dag er bundne ved faste einingar. På denne måten blir juks og spekulasjon gjort vanskelegare.

## Kritikk mot tidsfaktorøkonomien
Tidsfaktorøkonomien har vorte kritisert for å vere for teoretisk for å fungere i røyndommen; at han går ut frå at alle skattepliktige har arbeid.

## Litteratur
* Gustafson, Karl, *Deus ex machina* (2006)
* Benjes, Hermann, *Wer hat Angst vor Silvio Gesell* (2006)

## Bakgrunnsstoff
* Tidskattesystemet - Grundat i naturlagarna
Planetarisk tåke

**Planetariske tåker** er emisjonståker som blir danna når stjerner med nokre solmassar kastar av seg dei ytre laga av plasma medan dei døyr. Atoma i tåka blir ioniserte av den sterke strålinga frå stjerna i midten som er ein kvit dverg. Når iona tek opp att elektron blir det sendt ut lys som resulterer i den synlege tåka.

Planetariske tåker ekspanderer medan den sentrale stjerna blir svakare og er difor kortvarige; ein reknar med at levetida kan målast i titusenar av år. 

Namnet kjem av at mange planetariske tåker kunne sjå ut som planetar i teleskopa på 1700-talet.

## Bilete


Fil:NGC6543.jpg|Kattaugetåka, NGC 6543
Fil:NGC7293 (2004).jpg|Helikståka, NGC 7293
Fil:M57 The Ring Nebula.JPG|Ringtåka, M57
Fil:NGC 5315HSTfull.jpg|NGC 5315
Fil:Ant Nebula.jpg|Maurtåka, Mz 3


## Bakgrunnsstoff

* Artikkel om planetariske tåker av Knut Jørgen Røed Ødegaard

## Kjelder
Grønlia

**Grønlia** er ei li i Oslo i området ved Sjømannsskolen mellom det gamle Kongshavn og Sørenga der kyrkjeruinen etter Mariakyrkja ligg. Grønlia hallar mot Grønlikaia og sjøen. På sørsida av Sjømannskolen går den såkalla Familiedalen ned mot Kongshavn. Øvst i Familiedalen, rett innunder Kongsvegen finn ein 6000 år gamle helleristningar. Sjømannskolen ligg på ein knaus med utsyn over Oslo havn og Akershus festning på motsett side av Bjørvika.

Ved munningen av Alnaelva sør for Sørenga, var det tidlegare eit industriområde som var i drift frå 1737-1815, Alunverket. Der dreiv dei ut alun og fargestoff av alunskifer som var teken ut av Ekebergskrenten noko lenger aust. Alunbrota er framleis godt synlege som store sår i fjellsida. I dag held bilbergingsselskapet Viking til på noko av tomta der berget er sprengt vekk, dvs. sørvest for vegkrossen mellom Ekebergveien og Konowsgate (tidlegare Gravergata).

Alnaelva går for ein del i røyr beint under Ekebergrestauranten og kjem ut i Kongshavn. Men det er gjort mykje for å få elva mest mogeleg opp i dagen. Ei simulering av den opphavlege osen finn ein i austenden av «Vannspeilet» i Middelalderparken.

Diktaren Henrik Wergeland (1808-45) kjøpte ei hytte i Grønlia i mai 1838 og busette seg der til han gifte seg i april 1839. Søster hans, Camilla Collett, seier i eit brev at han flytta ut til Alunverket. Han selde hytta etter knapt eit år, og leigde husvære for seg og kona i Akersveien, i dag Damstredet 1-3 like ved Vår Frelsers kyrkjegard.

I samband med salet, skreiv han eit brev 6. april 1839, der han skildrar koss eigedomen hans kan utvidast og gjerast om til terassehage ned mot sjøen. Han meiner at hytta kan tene som ein paviljong. Det finst ei teikning som etter tradisjonen skal vera av denne hytta. Ho har nettopp form som ein firkanta paviljong. Hytta var raudmåla, hadde berre eitt rom og ein liten gang. Ho må ha høvd dårleg som vinterbustad, for Wergeland skriv i brev om «Grønlikulden». 

Midt på 1800-talet bygde konsul Lorentz Meyer eit herskapshus i Grønlia nede ved sjøen. Det låg som eit landemerke i nokre år. Det vart kalla «Alunverket» til minne om den nedlagde industriverksemda. Huset vart rive i samband med jernbaneutbygginga.

Det var gjort store inngrep i fjordidyllen då Smålensbanen, dvs. Austfoldbanen, vart bygd i 1877. I dei aller siste åra er raseringa bortimot total for skuld veg- og tunnelbygging under Bjørvika.

## Kjelder
### Fotnotar
Kattaugetåka

**Kattaugetåka** (katalogisert **NGC 6543**) er ei planetarisk tåka i stjernebiletet Draken. Observasjonar viser at stjerna som er opphavet til tåka har kasta av seg materiale med intervall på 1500 år. 

Kattaugetåka er ei av dei planetariske tåkene med mest komplisert struktur. Årsaka kan vera at det i midten finst eit binærsystem og ikkje berre éi stjerna. 

## Bakgrunnsstoff

* Oversiktsbilete over kattaugetåka 

## Kjelder
Brandal

**Brandal** er ein tettstad i Hareid kommune i Møre og Romsdal. Tettstaden ligg på vestsida av Sulafjorden og på austsida av øya Hareidlandet, like nord for sjølve Hareid. 

## Historie
Brandal har ei lang historie innan selfangst. I 1898 gjekk dei første skutene til Nordishavet. Far og son Severin og Peter Brandal var skipper på kvar si skøyte som vart forsterka til å gå i is. På vårparten i 1898 stemnde dei ut Breisundet med «Minna» av Brandal og «Nils Liaaen» av Ålesund. Dei hadde også lag med «Sleipner» av Ålesund med skipper Jonas Fuglevik. Dette var starten på ein ny næringsveg for Sunnmøre og Vestlandet. Brandal vart etterkvart eit senter for all selfangst og polare ekspedisjonar frå heile Vestlandet. Her vart det bygd mottaksannlegg i land for både selprodukt og sildeolje. Fram mot siste verdskrig voks det fram eit miljø i denne vesle bygda som var eineståande for heile landet. Det var ikkje berre pelsskinn og selspekk dei tok med seg heim, men dei fanga og levande isbjørn og moskus som dei leverte til dyrehagar rundt om i Europa. Dei hadde moskusar gåande på beite oppe på fjellet, isbjørn i bur på sjøbuene og jamvel ha kvalross symjande under sjøbugolva i påvente av sal.

Brandal var heimehamn for til saman 47 ishavsskuter frå starten i 1898 og fram til siste fangsttur i 1998. I tillegg kjem skuter frå Hareid og Hjørungavåg, så til saman hadde Hareid kommune 57 ishavsskuter. Alle desse er i dag vekk. Berre to skuter er tekne vare på i regionen: «Aarvak» frå 1912 som er sett på land ved sidan av ishavsmuseet Aarvak, og «Polarstar» den første selfangaren bygd i stål i 1948. Ein 100 år gamal næringsveg er i dag borte. Dei to mottaksanlegga er nedlagde.

17. mai 1941 kom dei første tyske soldatane til Brandal, ein tysk løytnant med 22 mann. Tre dagar seinare, den 20. mai kom 64 mann med fullt utstyr. 23. mai kom 4 kanoner og 22 artilleristar, 18. juli kom 50 infanteristar frå Roald. I august kom to norske entreprenørar med det mål å byggje ei festning på Kvitneset, desse var Bernard Olsvik og Erlend Hurlen. 7 august byrja bygginga. 
27 juni 1942 kom dei første russiske fangane til Kvitneset, 30 stk. I januar 1943 var fangetalet oppe i 105, men i gjennomsnitt var der ca. 60. På det meste var der om lag 500 tyske soldatar på Kvitneset i løpet av krigen.

## Kjelder

* Lærebok av Magnulf Bjørndal 1982
* Ishavsmuseet Aarvak
* Brandalinfo.no - Internettportal for Brandal
Troy Perkins

**Troy Perkins** () frå Springfield i Ohio) er ein amerikansk fotballspelar som er målvakt for Vålerenga. Han har og vore teken ut på landslaget til USA, men utan å få speletid.

## Karriere
### Universitetsfotball
Perkins spela Collage-fotball for University of south Florida og University of Evansville. Han sleppte berre inn 21 mål på 19 kampar, eit gjennomsnitt på 1.09 pr. kamp.

### Profesjonell karriere
I 2003 blei han henta til Major League Soccer-klubben D.C. United. Han stod 16 kampar første sesongen. I 2006-sesongen spelte han 30 av 32 kampar for United og blei kåra til den beste målvakta i MLS. Perkins signerte ein femårs-kontrakt med Vålerenga den 20. desember 2007 og blei den første spelaren deira frå USA.

## Bakgrunnsstoff
Arthur Klæbo

**Arthur Klæbo** () var ein norsk journalist, kåsør og forfattar. Han vart fødd i Ålesund og voks opp i Volda.

Arthur Klæbo var fyrst journalist i Den 17de Mai. Frå 1934 arbeidde han i NRK i Oslo. Her var han fyrste åra hallomann. Han var redaktør av Hallo-Hallo og av framhaldet av dette, Programbladet.

Klæbo vart etter kvart ein mykje omtykt radiokåsør. Kåseria kunne likne på ordmåleri, han brukte mange ulike ord, ein direkte talestraum, humoristiske karakteriseringar og tydelege undertonar. Om sin eigen kåseristil sa han: «Eg nyttar masse ord og fargar, nektar meg ingen ting. Det eg opplever, fortel eg så om. Inntrykka gir eit sant, realistisk bilete av miljø, folk og forhold.»

Klæbo slutta i NRK då han nådde aldersgrensa i 1978. Same året vart han tildelt Kringkastingsprisen for nynorskbruk/ dialektbruk i media. Klæbø redigerte elles fyrste nummeret av *[[Dag og Tid]]*.

Av dei om lag 30 bøkene han skreiv finn ein kåserisamlingar og reiseskildringar. Dei mest kjende er truleg *Farlige fjell* og *Ullstrømper til Afrika*. Klæbo har òg skrive skodespel.

Han døydde i Oslo.

## Bibliografi
* *Farlige fjell* (1942). Om rasulykka i Loen i 1905 og rasulykka i Loen i 1936.
* *[[Alfred Maurstad]]. F&oslash;rste 25 &aring;r* (Ekko forlag, 1945)
* *Arvesølvet blinkar bak glasdisken* (1951)
* *Isflå. Skodespel i fire bilete* (1952). 
* *Dette er norsk rikskringkastning* (1953)
* *God jul, granne! Ein liten julespøk* (1953)
* *Ullstrømper til Afrika* (1963)
* *Over alle hav* (1964). Om jordomseglinga hans.
* *Eventyrhav* (1965). Fortsetjing om jordomseglinga.
* *Fattigmannsfesten* (1966)
* *[[Edvard Drabløs]]. Eit liv på teatret* (Samlaget, 1967)
* *God kveld godtfolk* (Aschehoug, 1968)
* *Harpeleiken. Fortellingar frå ein blå fjord* (Lutherstiftelsen, 1973)
* *God kveld igjen* (Lutherstiftelsen, 1972)
* *Dagar av mitt år* (Aschehoug, 1975). Radiokåseri 
* *Kringkasting i Norge 1925–1975* (1975). Medforfattar til Torolf Elster o.a.
* *Vinteren varer så lenge. Reise i vinterlandet ut mot havet* (1976)
* *På eiga bølgjelengd* (Gyldendal, 1977)
* *Balladen i Alstadbygda* (1978)
* *Eit anna land - ei anna tid* (1980). Om bygdene.
* *Nye ullstrømper til Afrika* (1981).
* *Farlige fjell* (1981). Ny og auka utgåve.
* *Heim – over sjø og land* (1982)
* *Radioliv med Nrk i femti År* (1983)
* *Fest i vest* (1984)

## Utmerkingar
* Sunnmørsprisen 1959 for *Farlige fjell*
* Melsom-prisen 1965
* Kringkastingsprisen 1978

Arthur Klæbo fekk kongens fortenestmedalje i gull i 1977.

## Kjelder

* Mottakarar av Kringkastingsprisen.

## Bakgrunnsstoff
* Bøker av Arthur Klæbo digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket
* Go'kveld, godtfolk. Fjernsynsprogram ved NRK.no
Mangawhai

**Mangawhai** ein liten by i regionen Northland på New Zealand ved **Mangawhai Harbour**. Mangawhai ligg i den sørvestlege delen av hamna, og busetnaden **Mangawhai Heads** ligg fem km mot nordaust. Kaiwaka ligg 13 km mot sørvest og Waipu 20 km nordvest for Mangawhai Heads. 

Folketalet i Mangawhai distrikt var 813 ved folketeljinga i 2006, ein oppgang på 189 frå 2001. Det statistiske distriktet dekkjer eit betydeleg større område enn sjølve byen. Folketalet i Mangawhai Heads var 852 i 2006, opp 132 frå 2001.

## Historikk

Tidleg og midt på 1800-talet var Mangawhai Harbour ein av dei viktigaste tilgangsstadane til Kaipara. Maoriar frå iwien Ngāti Whātua brukte å dra wakaer (kanoar) over land frå Kaiwaka til Mangawhai. Ei gruppe krigarar frå iwien Ngā Puhi gjekk i land ved Mangawhai i februar 1828 og drog tolv kilometer inn i landet for å gå til åtak på Ngāti Whātua ved Te Ika-a-ranga-nui nær Kaiwaka. 

Seinare på 1800-talet  reiste nybyggjarar med båt frå Auckland til Mangawhai, så gjekk dei til Kaiwaka, og drog så vidare att med båt over Kaipara Harbour. Tidleg på 1860-talet fanst det ein kjerreveg mellom Mangawhai og Kaiwaka. 

Byane marknadsfører seg som turistmål ikkje så langt frå Auckland med natur prega av mangrovar og pōhutukawa-tre på ei side av hamna og fine strender og sanddyner på den andre.

### Sandindustri
Utvinning av sand starta ved innløpet til Mangawhai Harbour i 1953. I 1988 fall sanddynene saman, og innløpet til hamna var stengt i fire år før det vart opna att. Interessegruppa *The Mangawhai Harbour Restoration Society* meiner at det var utvinninga av sand som starta kollapset.

Frå 1993 til 2004 vart sand til kommersiell bruk sogen ut frå sandbankane ved Mangawhai Heads. I 2004 vann Mangawhai Harbour Restoration Society ei rettsavgjerd i Miljødomstolen om å stoppa utferding av nye lisensar for sandfjerning. Selskapa anka avgjerda til regionstyret i Auckland, men fekk avslag her også i 2005.

Ein søknad om å få utvinna sand i Mangawhai Forest var i 2008 til handsaming i Miljødomstolen.

## Referansar


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mangawhai|Mangawhai]]» frå ,  den 24. juli 2008.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
* Heimeside til Mangawhai
Kaiwaka

**Kaiwaka** er ein busetnad i regionen Northland på New Zealand. Elva Kaiwaka renn frå aust gjennom området og går saman med Wairau og dannar Otamatea-elva som renn ut i Kaipara Harbour. Riksvegen *State Highway 1* går gjennom Kaiwaka. Wellsford ligg 20 km mot sør, og Brynderwyn åtte km mot nord. Mangawhai Heads ligg 18 km mot nordaust. 

Folketalet var 537 ved folketeljinga i 2006, ein oppgang på tre frå 2001.

## Historie
I februar 1825, under Muskettkrigane, fann det stad eit større slag mellom iwiane Ngā Puhi og Ngāti Whātua ved Te Ika-a-ranga-nui nær Kaiwaka. Meir enn 170 døydde her.

Seint i 1850-åra hadde Kaiwaka vorte eit haldels- og forretningssenter. Då det gjekk attende med kauritømmeret og kauri-gumverksemdene mot slutten av hundreåret, hadde jordbruk og mjølkeproduksjon kome i gang. Meieriverksemda *The Hakaru Dairy Company* vart skipa i 1902.

## Ferdsel
Frå 1880-åra gjekk dampskip i regelmessige ruter til Kaiwaka frå Otamatea. «Minnie Casey» gjekk i rute kvar tysdag frå 1882. Båtrutene vart oppretthaldne godt inn i det 20. hundreåret.

Great North Road frå Auckland til Whangarei gjekk gjennom Kaiwaka, men var storparten av 1800-talet berre ein strek på kartet. Utbetringar på vegen kom i gang frå 1895, og kring 1900 hadde dei verste strekningane på vegen mellom Kaiwaka og Whangarei fått fast dekke. I 1911 hadde Kaiwaka ein populasjon på 211.

Jarnvegslinja *North Auckland railway line* nådde Kaiwaka i mars 1913, men problem med terrenget og følgjene av den første verdskrigen gjorde at ho ikkje vart forlenga særleg vidare nordover før først på 1920-talet.

Jord- og oppmålingsstyresmaktene tok over store område av uproduktiv jord her og rydda denne på 1940-talet. Tidleg på 1950-talet vart områda overletne til soldatar som var vende heim frå krigen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kaiwaka|Kaiwaka]]» frå , den 25. juli 2008.* 

## Bakgrunnsstoff
*
Andromedagalaksen

**Andromedagalaksen** (katalogisert **M31** og **NGC 224**, òg kalla *Andromedatåka*) er den næraste spiralgalaksen til Mjølkevegen. Han ligg i omtrent 2,5 millionar lysår unna i stjernebiletet Andromeda og er det fjernaste objektet og den einaste galaksen som kan sjåast med det blotte auga.

Galaksen er omtrent 260&nbsp;000 lysår på tvers og inneheld omtrent éin billion stjerner; til samanliking er Mjølkevegen 100&nbsp; 000 lysår på tvers og inneheld eit par hundre milliardar stjerner.

Han var oppført i stjernekatalogen til Al-Sufi på 900-talet, og vart observert med teleskop første gong av den tyske astronomen Simon Marius i 1612. Spiralstrukturen vart påvist av den britiske amatørastronomen I. Roberts i 1888. Avstanden, som nå blir rekna til 0,7 mill. parsec (2,2 millionar lysår), vart først avgjort av Edwin Hubble i 1924 ut frå kefeidar i spiralarmane. 

Andromedagalaksen har fem elliptiske dverggalaksar som satellittar.

Ein reknar med at Andromedagalaksen vil kollidera med Mjølkevegen om nokre milliardar av år.

## Kjelder

*Andromedagalaksen. (3. november 2009). I Store norske leksikon. Henta 13. august 2014.
Paparoa

**Paparoa** er ein busetnad i regionen Northland på New Zealand, om lag ein og ein halv times biltur nord for Auckland. Elva Paparoa Stream renn frå aust gjennom busetnaden og inn i Paparoa Creek som går mot sør og renn saman med Arapaoa-elva som er ein del av Kaipara Harbour. Riksvegen *State Highway 12* går òg gjennom Paparoa. Matakohe ligg seks km mot sørvest, og Maungaturoto 12 km mot aust. Namnet *Paparoa* kjem frå maorispråk, og tyder 'lang, flat stein'. 

## Historie
Paparoa var ein av fleire busetnadar i Kaipara som vart grunnlagd av ei religiøs gruppe kjend som Albertlanders. Port Albert nær Wellsford var den viktigaste busetnaden deira, Matakohe var ein annan. Dei slo seg ned i Paparoa i 1863. Jorda vart svidd av slik at dei kunne så korn og gras. I 1865 vart det bygd ein veg til hamna i Pahi, og kort etter ein til Matakohe. Eit pottemakeri og ein fabrikk som laga tauverk og matter av *[[Phormium]]* (*P. cookianum* eller *P. tenax)* var i drift i 1870-åra, og der vart oppretta teglverk, men verksemdene måtte lida under dårlege vegar og høge fraktkostnadar. Dei næraste butikkane låg i Pahi, nesten ti km mot sør. 

Dampbåten «Minnie Casey» batt frå 1882 Paparoa saman med Helensville på sørsida av Kaipara med ei rute ein gong i veka. S.S. «Ethel» tok over frå 1891-95, etterpå gjekk ruta berre til Matakohe og Pahi. Vegnettet i området vart utbetra i 1880- og 1890-åra.

I 1890-åra hadde Paparoa 35 familiar og kring 200 busette, Dei fleste hadde slått seg ned langs breiddene til Paparoa-elva. Medrekna Pahi var der 400 pmenneske i området. Til 1906 var folketalet i Paparoa dobla. Det vart rydda beiteland i området, og eit meieri vart opna i Paparoa i januar 1895.
 
Jarnvegslinja *North Auckland railway line* nådde Huarau, aust for Paparoa, tidleg på 1920-talet. Det var planlagt eit spor gjennom Paparoa, men dette vart det aldri noko av.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Paparoa|Paparoa]]» frå ,  den 25. juli 2008.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Te Roroa

**Te Roroa** er ein maori-iwi som held til i regionen Northland på New Zealand. Området deira *(rohe)* ligg på vestkysten til halvøya North Auckland Peninsula, mellom Hokianga Harbour og Kaipara Harbour.
Ngāti Wai

**Ngāti Wai** er ein maori-iwi på austkysten til regionen Northland på New Zealand. Historisk strekte området til iwiwen (rohe) seg frå Cape Brett i nord til Takatu Point på halvøya Tawharanui Peninsula i sør og ut til Great Barrier Island, Poor Knights Islands og andre øyer utanfor kysten.

I april 2006 gjekk Ngāti Wai til søksmål mot Department of Conservation (Miljøverndepartementet) for manglande konsultasjonar omkring eit marint reservat i Northland..

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ngāti Wai|Ngāti Wai]]» frå ,  den 25. juli 2008.*  

## Bakgrunnsstoff
* Ngatiwai Trust Board (Eit organ som ivaretek iwien sine interesser.)
Nils Collett Vogt

**Nils Collett Vogt** () var ein norsk diktar fødd i Christiania. Han debuterte med «Digte» i 1887.

Eit av Collett Vogts mest kjende dikt er hans «Kantate» frå 1914. I avsnittet om Wergeland står mellom anna dette:

:Han var Aarhundredets egen Sol –
:dets førstfødte Lærke, 
:og han steg over Landet, det sidstfødte Land 
:med Lystriller sprængende sterke. 

:Straaler av Haap og Straaler av Tro 
:med Kraft til at mætte og varme! 
:Og Norge det var et forfrossent Barn, 
:som laa i hans signende Arme. 

:Norge, saa ødslig og vanstelt det var, 
:han kaldte det rikest blandt Lande. 
:Og nævner vi Henrik Wergelands Navn, 
:da bader i Lys vi vor Pande. 

:Nævner vi Henrik Wergelands Navn, 
:da bader i Lys vi vor Pande; 
:vi hører i Skybrand og Morgengufs 
:en Lyd som av væltende Vande. 

:Fure i Mulmet han tændende skar, 
:skjønt kun litet han spurgte til Takken. 
:O under! Alt sprang det blaaveisblaatt, 
:den blaaeste Blomst, frem av Bakken! 
 
## Verk

* *Digte*, 1887
* *Familiens sorg*, 1889
* *Fra vaar til høst*, 1894
* *Musik og vaar*, 1896
* *Det dyre brød*, 1900
* *Harriet Blich*, 1902
* *Mennesker*, 1903
* *To mennesker*, 1904
* *Septemberbrand*, 1907
* *Spændte sind. To skuespill*, 1910
* *Moren*, 1913
* *Therese*, 1914
* *De skadeskudte*, 1916
* *Hjemkomst*, 1917
* *Karneval*, 1920
* *Levende og døde*, 1922
* *Ned fra bjerget*, 1924
* *Vind og bølge*, 1927
* *Forbi er forbi*, 1929
* *Fra gutt til mann*, 1932
* *Oplevelser*, 1934

## Kjelder
*

*

## Litteratur
* Jo Ørjasæter: *Nils Collett Vogt &ndash; dikter, opprører, kulturpersonlighet*, Aschehoug, 2004
* Utdjupande artikkel om Vogt skriven av Hans H. Skei på snl.no
Nicolas Poussin

**Nicolas Poussin** (), fødd i Les Andelys, Frankrike, død i Roma, var ein fransk målar. Han heldt seg i Roma gjennom store delar av livet sitt (han blei favorisert av pave Urban VIII), med unntak av ein kort periode då kardinal Richelieu sendte han til Frankrike som førstemålaren til kongen.

I 1612 reiste Poussin til Paris, der han hos Georges Lallament og Ferdinand Elle heldt fram med utdanninga si, som truleg hadde teke til i Rouen. Etter eit besøk i Venezia reiste Poussin i 1624 til Roma. Bortsett frå ei reise til Paris i 1640-1642 blei han i Roma til han døydde.

Han var sentral innan landskapsmåleri og blir rekna som grunnleggaren av det franske klassisistiske måleriet på 1600-talet. Arbeida hans var ofte klåre, og bar preg av orden. Han hevda at fargen hadde ein dekorativ verdi i eit måleri og var mindre viktig enn dei meir formelle delane teikning og komposisjon. Denne haldninga kom seinare til å bli kalla for *poussinisme*. Utifrå den antikke kunsten og den italienske renessansen utførte Poussin religiøse og mytologiske historiemåleri, portrett og landskap. Han blei den viktigaste referansen for seinare franske klassisistar som Jacques-Louis David. Trass i at Poussin måla under barokken, blir bileta hans kjenneteikna av vektlegginga av linja, teikninga og intellektuelle ordensprinsipp frå renessansen framfor dem dramatiske fargebruken og emosjonelle patosen i barokken.

## Kunstverk i utval
* *Germanicus død* (1627)
* *Den heilage Erasmus martyrium* (1628)
* *Midas og Bacchus* (1629-1630)
* *Pesten i Ashdod* (1630)
* *Et in Arcadia Ego* (1637-1639)
* *Israelittane samlar manna i ørkenen* (1637-1639)
* *Landskap med Polyfemos* (1648)
* *Sjølvportrett* (1650)

## Bakgrunnsstoff
* Olga's Gallery: Nicolas Poussin
Gjemnessundbrua

**Gjemnessundbrua** er ei hengebru som kryssar Gjemnessundet mellom Gjemnes på fastlandet og Bergsøya i Møre og Romsdal. Gjemnessundbrua opna i 1992. I dag er brua ein del av Europaveg 39.

I totallengd er ho den lengste hengebrua i Noreg, men ikkje ut frå enkeltspenn. Brua er 1257 meter lang, hovudspennet er 623 meter og seglingshøgda er 43 meter. Brua har 21 spenn.

## Krifast
Gjemnessundbrua er ein del av «Krifast», fastlandssambandet til Kristiansund. Krifast er eit trekantsamband, der tre vegar har møtepunktet sitt på Bergsøya. Bompengar finansierer ein del av dette veganlegget og bomstasjonen ligg på Bergsøya, i knutepunktet mellom desse tre vegane.
* Vegen frå aust, frå Tingvoll kommune går over Bergsøysundbrua og Straumsundbrua.
* Vegen frå Gjemnes i sør, over Gjemnessundbrua. 
* Vegen frå Kristiansund i nord, under Freifjorden i den undersjøiske Freifjordtunnelen.

## Krykkjekoloni
Gjemnessundbrua har den nest største krykkjekolonien i Møre og Romsdal og ein av dei største i landet. På kvart av bruspenna ligg det tett i tett med krykkjereir. Krykkjer er kolonihekkarar og bygger reir i bratte fjell (fuglefjell) på små berghyller. De små framspringa på bruspennet er utmerka rugeplass for krykkjer. 

Eit stort problemet er fugleskit som tærer på betongen og skadar han. Betongen vert meir sårbar for saltinntrengning som gjer at armeringen rustar. Mange bruer må reparerast fordi det salte sjøvatnet trekker inn i betongen og får armeringsjernet til å ruste. 

Kolonien har vore uønskt i fleire år, men krykkjene har nekta å forlate hekkeplassen. I staden for å jage vekk krykkjene legg Vegvesenet til rette for at krykkjene kan bruke brua som rugeplass. Brua har vorte spylt og gjorde rein, og elastisk, sprekkoverbyggande membran er lagt på betongen for å verne mot stoffa i fugleskiten. 

## Sjå òg
* Bruer i Noreg
* Bruer i Noreg etter lengd

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gjemnessundbrua|Gjemnessundbrua]]» frå , den 25. juli 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** Tidens Krav 15.mars 2004
*** NRK Noregsglasset 19. juni 2006


## Bakgrunnsstoff

* Side om Gjemnessundbrua 
* Structurae om Gjemnessundbrua
* Bilete av Gjemnessundbrua
Hendanes fyrstasjon

**Hendanes fyr** er eit fyr på sørvest på Vågsøy,  Kinn kommune i Vestland. Det ligg like sør for Kråkenes fyr. Fyret vart bygd i 1914 og automatisert alt i 1963. 

Fyret er eit av fire fyr på Vågsøy og det siste som vart bygd på øya. Fyret er bygd i fjellsida ved innløpet til Kvalheimsvika. Etter at det vart avfolka på 1960-talet forfall fyret og i 2005 vart det seld til staten. 

## Kjelder
*
Ringtåka

**Ringtåka** (katalogisert **M57** og **NGC 6720**) er ei planetarisk tåka som ligg rundt 2300 lysår unna i stjernebiletet Lyra. 

Tåka blei oppdaga i 1779 av den franske astronomen Antoine Darquier de Pellepoix. Slike objekt vert danna når eit skal av ionisert gass vert kasta utover av ei raud kjempe  i det siste stadiet av stjerneutviklinga før ho vart ein kvit dverg.

## Kjelder

*
Seksdagarskrigen

**Seksdagarskrigen** var ein krig mellom Israel, Egypt, Syria og Jordan i juni 1967. Krigen byrja med at Israel gjekk til åtak på Egypt, som like før hadde stengt Tiransundet for israelsk ferdsel. Resultatet av krigen var total siger for Israel og eit massivt moralsk nederlag for heile den arabiske verda. Israel okkuperte den Palestinske Vestbreidda og Gaza-stripa, som hadde vore under høvesvis jordansk og egyptisk administrasjon, i tillegg til den egyptiske Sinai-halvøya og dei syriske Golan-høgdene. Jerusalem (Al Quds), palestinarane sin hovudstad, vart annektert av Israel og gjort utilgjengeleg for dei fleste palestinarar og mange muslimar og kristne i regionen. I tillegg vart Suez-kanalen gjenopna for vestlege handelsfartøy. Jordan gjorde tafatt motstand mot Israel, som berre i praksis fekk Vestbreidda overlevert utan motstand. Den palestinske frigjeringsrørsla PLO var delvis blitt avvæpna av jordanske myndigheiter i forkant av krigen.

Bakgrunnen for krigen var samansett. Den sionistiske ideen om eit Stor-Israel frå det gamle testamentet var for mange israelarar ei legitimering av vidare ekspansjonisme og utviding av grensene til Israel. Dei arabiske landa såg på staten Israel som illegitim sidan han var ein vestleg kolonialistisk stat oppretta gjennom fordriving av dei opphavlege innbyggjarane, palestinarane. Den uløyste statusen bygde seg gradvis opp til militær konfrontasjon. Sidan Egypts president Nasser hadde nasjonalisert Suez-kanalen i 1956, hadde Israel, som alliert med Vesten, eit ønske om å gjenopne han for vestleg ferdsel og varetransport. 

Kort tid etter seksdagarskrigen byrja Israel å byggje busettingar på dei okkuperte områda. Sinai-halvøya vart gjeven tilbake til Egypt i 1979 etter ein fredsavtale mellom Egypt og Israel. I denne garanterte  Egypt fri ferdsle gjennom Suez-kanalen, anerkjente staten Israel og gav opp all støtte til palestinarane sin sak. Resten av områda fortsette å vera okkuperte av Israel.

## Referansar
Laura Prepon

**Laura Prepon** () er ein amerikansk filmskodespelar, særleg kjend frå tv-serien *[[That 70's Show]]*.

Prepon er frå Watchung i New Jersey og hadde sin første skodespelarjobb i 1995, i ein reklamefilm for telekommunikasjonsselskapet MCI Inc..

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Laura Prepon|Laura Prepon]]» frå , og «[[:en:|Laura Prepon]]» frå  den 8. august 2008.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* Laura Prepon på IMDB
Kjeks

**Kjeks** er flatvorne, små bakverk som er steikt tørre slik at dei kan halda seg i lang tid. Dei kan vera søte som kaker eller mettande som brød. Kjeks er typisk ei enkel tørr skive som er rund eller firkanta på fasongen. Nokre kjeks kan ha andre former, til dømes bokstavkjeks. Dei kan også ha søtt fyll, anten mellom to kjeks eller midt på éin, eller trekkast med til dømes sjokolade. 

Kjeks blir ofte brukt som eit lite måltid, gjerne servert til te eller kaffi viss dei er søte, eller med ost og vin om dei ikkje er det.

Ordet «kjeks» er avleidd frå det engelske *cakes*, 'kaker'. På engelsk kallar ein kjeks *biscuit* (britisk engelsk) eller *cookie* for søt kjeks og *cracker* for annan kjeks (amerikansk engelsk).

## Sjå òg
* skipskjeks
* småkaker

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Kjeks|Kjeks]]» frå ,  den 26. juli 2008.*  
 
*

## Bakgrunnsstoff
Skandar Keynes

**Skandar Amin Casper Keynes** () er ein engelsk skodespelar. Han er mest kjend for rolla si som Edmund Pevensie i Narnia-filmane.

## Oppvekst og utdanning

Keynes vart fødd i London som son av Zelfa Cecil Hourani og forfattaren Randal Keynes. På farsida er han i slekt med Charles Darwin, John Maynard Keynes, nobelprisvinnaren Edward Adrian, 1ste Baron Adrian og David Hume; på morsida med forfattaren Cecil Fadlo Hourani og den røynde midtaustenforskaren Albert Hourani.

Frå 2000 til 2005 gjekk Keynes på Anna Scher Theatre School. Han kom deretter inn på guteskulen City of London School. Keynes bur i Highbury i London.

## Verkliste
* *Legenden om Narnia, Løven, Heksa og Klesskapet*
* *Legenden om Narnia, Prins Caspian*
* *Legenden om Narnia, Reisen til det ytterste hav* (planlagd)

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad 
* Intervju som prins Caspian 
* Intervju som Prins Caspian på settet 
* Intervju med Narniafans 
* Cinema Confidential interview
* Skandar Keynes Online  - Fanside
Randal Keynes

**Randal Hume Keynes** () er ein engelsk miljøvernar og forfattar. Han er barnebarn av biologen Charles Darwin. Han har skrive boka *Annie's Box*, som har undertittelen *Darwin, His Daughter and Human Evolution*. Boka er ei skildring av tilhøvet mellom Darwin og dottera, eit tilhøve som endra Darwin sitt syn på religion.

Keynes er aktiv i arbeidet for å få Down House, heimen hans Darwin, inn på UNESCO si verdsarvliste.

Randal er son av Ann Pinsent Adrian og psykologen Richard Keynes. Son hans, Skandar er skodespelar, mest kjend frå filmserien Legenden om Narnia. Han har òg ei dotter, Soumaya, Han er i slekt med John Maynard Keynes, og er bror til Simon Keynes.
Luton Shelton

**Luton Shelton** () er ein fotballspelar frå Jamaica som spelar spiss for Vålerenga Fotball, etter eit opphald i Sheffield United. Våren 2009 var han leigd ut til den danske klubben Aaalborg BK, etter at opphaldet i Vålerenga ikkje blei heilt vellukka. Shelton blir rekna som ein særleg rask spelar.

Shelton starta karrieren sin i den jamaicanske klubben Harbour View FC og fekk sine første landskampar for Jamaica, før han skreiv kontrakt med svenske Helsingborgs IF. Her fekk han til eit vidgjete samarbeid med Henrik Larsson i angrepsrekka, som resulterte i fleire mål og heldt Olivier Karekezi ute av startoppstillinga i lange periodar. Spelet til Shelton gjorde blant anna at fleire engelske klubbar blei interessert i han, og i januar 2007 skreiv han under for Sheffield United med ein overgangssum på 27,5 millionar SEK.

I Sheffield fekk han ligadebuten frå start mot Manchester United på Old Trafford i april 2007.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Luton Shelton|Luton Shelton]]» frå , den 26. juli 2008.* 

## Bakgrunnsstoff
* – Spelarprofil hos Vålerenga fotball
Tāne Mahuta

**Tāne Mahuta** er eit stort kauritre i Waipoua Forest i regionen Northland på New Zealand.

Maorinamnet til treettyder 'Herren i skogen' (sjå Tāne), og er namnet på ein gud i maorimytologien. Tāne Mahuta er det mest massive kauritreet ein kjenner til i dag. det er 51 meter høgt, og har ein omkrins på 13,8 meter. Alderen til treet er uviss, men ein rekar med at det er mellom 1250 og 2500 år gammalt. 

Tāne Mahuta har følgjande mål:

Omkrins på stammen: 13,77 meter

Høgda på stammen: 17,68 meter

Total høgde 51,2 m,

Volumet til stammen: 244,5 m3.

Treet er ein rest av den gamle subtropiske regnskogen som ein gong voks på halvøya North Auckland Peninsula. Andre store kauritre står i lærleiken, mest kjend av dei er Te Matua Ngahere.
Tāne Mahuta er det mest kjende treet på New Zealand og det eldste.
Ein meiner at dette treet vart oppdaga og identifisert på 1920-talet då landmålarar stakk ut traséen til den noverande riksvegen *State Highway 12* gjennom skogen. I 1928 fann Nicholas Yakas og andre arbeidarar på veganlegget treet på nytt.

I mytologien til maorifolket er Tāne son til Ranginui, far til himmelen, og Papatuanuku, mor til jorda. Tāne var barnet som skilde foreldra si omfamning, og då det var gjort, kledde mora i skogen som finst der i dag. Alle levande skapningar i skogen vert rekna som borna til Tāne.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tāne Mahuta|Tāne Mahuta]]» frå , den 27. juli 2008.*
Rafael

**Raffaello Santi**, betre kjend som **Rafael** (), var ein målar og arkitekt under den italienske renessansen. Han blei òg kalla **Raffaello Sanzio**, **Raffaello de Urbino** og **Rafael Sanzio de Urbino**.

## Liv og verk

Livet hans blir omtalt i Giorgio Vasari si *Vite*. Han blei fødd i Urbino og studerte under Perugino i Perugia. Etter å ha flytta til Firenze tok han snart i bruk same stilar som Leonardo da Vinci og Michelangelo.

Rafael er mest kjend for sine Madonna-måleri, heilage familiar og sine store freskoar i Vatikanet. Han blei i 1509 kalla til Roma for å måle pave Julius II sitt rom i Vatikanet. Truleg dei mest kjende verka hans, «Den atenske skulen» (*«[[Skolen i Athen|La scuola di Atene]]»*) og *«[[Disputa|La Disputa del Sacramento]]»*, to store bogeforma freskar; den første av filosofane i antikken rundt Platon og Aristoteles, og den andre av kristne teologar flokka rundt Jesus.

Under pave Leo X blei han hovudarkitekt for Peterskyrkja, og i 1514 blei han ein slags sjef for den romerske arkeologien.

Han døydde på sin 37. bursdag i Roma (det blir sagt at dette berre var veker før Leo hadde tenkt å gjere han til kardinal). Kroppen hans låg ei stund i eitt av romma der han hadde demonstrert sin genialitet, og han blei æra med ei offentleg gravferd. Det siste verket hans, «Forklåringa», blei bore føre han under seremonien.

Han blei gravlagt i Pantheon, den mest prestisjefylte gravstaden i landet.

### Måleri


Fil:Raffael 010.jpg|«Dei tre gratier» (1504-05)
Fil:Raffael 096.jpg|«Forklåringa» (1518-20)
Fil:Raffael 012.jpg|«Nymfa Galatea» (1512-14)
Fil:La velada, por Rafael.jpg|*La Velata* - 'Kvinne med slør' (1516)
Fil:La scuola di Atene.jpg|*[[Den atenske skolen]]* (1509)


## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Rafael|Rafael]]» frå , den 27. juli 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

* Raffaello Sanzio-biografi
* Webmuseum, Paris: Raphael
* Artsworld: Biography: Raffaello Sanzio Raphael 
* Olga's Gallery: Raphael
* Artcyclopedia: Raphael
* Exhibition: Raphael: Kunst og filosofi
* Kunstreiser NRK Rafaels stanzer
* Kunstreiser NRK Pavelige kartonger
Te Matua Ngahere

**Te Matua Ngahere** er eit stort kauritre i Waipoua Forest i regionen Northland på New Zealand.

Maorinamnet tyder 'Far til skogen'. Sjølv om treet ikkje er så stort og høgt som naboen, Tāne Mahuta, er Te Matua Ngahere mykje kraftigare, med ein omkrins på stammen på meir enn 16 meter. Ein har ingen sikre tal på kor gammalt treet er, men det er estimert til å vera omkring 2000 år. Treet er ein rest av den gamle subtropiske regnskogen som ein gong voks på halvøya North Auckland Peninsula

Treet har følgjande mål:

Dette storslagne eksemplaret i den nasjonale floraen fekk store skader i toppen i juli 2007, under ekstreme vinterstormar i Northland. 

## Sjå òg
* Agathis australis

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Te Matua Ngahere|Te Matua Ngahere]]» frå , den 27. juli 2008.*