open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Toomas Savi

**Toomas Savi** () er ein estisk politikar. Han er medlem av Europaparlamentet for Eesti Reformierakond («Det estiske reformpartiet»), som er ein del av European Liberal Democrat and Reform Party.

Toomas Savi er utdanna lege. Han vart uteksaminert frå Universitetet i Tartu i 1970, og spesialiserte seg i idrettsfysiologi i 1975. Han har arbeidd både som praktiserande lege og som forskar. 

Han vart politisk aktiv på slutten av 1980-åra. Frå 1989 til 2000 var han i fleire periodar medlem av bstyret i Tartu. Frå 1993 til 1995 var han viseordførar i Tartu. I 1994 vart han medlem av reformpartiet, og i 1995 vart han vald inn i den estiske nasjonalforsamlinga, *[[Riigikogu]]*, der han i to periodar var parlamentspresident. Frå 2003 til 2004 var Savi visepresident i Riigikogu og observatør i Europaparlamentet. Våren 2004 vart han vald inn i Europaparlamentet, der han vart den einaste representanten frå partiet sitt. 

Som idrettslege og ivrig sportsutøvar var han i 1989 med på å grunnleggje Den estiske olympiske komiteen, der han vart visepresident i 2008. I 1999 vart han også president i Det estiske skiforbundet.
Johann Voldemar Jannsen

**Johann Voldemar Jannsen** () var ein estisk journalist og lyrikar.

Jannsen skreiv teksten til den estiske nasjonalsongen, «Mu isamaa, mu õnn ja rõõm», og var far til diktaren Lydia Koidula. Som leiar av organisasjonen som arrangerte den fyrste landsdekkjande songfestivalen i Tartu i 1869, spela Jannsen ei viktig rolle i vekkinga av nasjonalkjensla til estarane.

J.V. Jannsen var òg med på å skipa estiske medie med fleire estiskspråklege aviser, blant dei forløparen til dagsavisa *[[Postimees]]*.
Barzelletta

**Barzelletta** (italiensk for 'skjemt') var ei diktform som var sværtpopulær i Italia seint på 1400-talet, og mykje nytta som tekstførelegg for frottolaen. Songen hadde åtte stavingar i kvar line, og eit fast rytmemønster (troké). Barzellettaen hadde tydelege avgrensa delar, ein *ripresa* og ei strofe, med ein volta i enden. Desse songane var kjende for å vera livlege og lette å danse til. Det vart lagt stor tyngde i dei avrundane frasane eller kadensane. 

## Sjå òg
*frottola

## Kjelder
Månvatnet

**Månvatnet** er eit vatn i Måndalen i Rauma kommune i Møre og Romsdal. Elva Måna har sitt utspring her.

## Bakgrunnsstoff
* Om Månvatnet på nettstaden romsdal.com
Pirmin Zurbriggen

**Pirmin Zurbriggen** () er ein tidlegare sveitsisk alpinist. I dag driv han hotell i Saas-Almagell og Zermatt. Han er bror av den kvinnelege alpinisten Heidi Zurbriggen.

Sju år på rad (1984&ndash;1990) kom han blant dei to beste sammanlagt i den alpine verdscupen, og i løpet av desse årene vann han 40 enkeltrenn og 11 samanlagtsigrar i disiplincupar. 

## Merittliste

### Olympiske leikar
* Sarajevo 1984 4. plass i utfor
* Calgary 1988 gull i utfor, bronse i storslalåm, 5. plass i Super-G, 7.plass i slalåm

### Verdsmeisterskap
* Bormio 1985 &ndash; gull i utfor og kombinasjon, sølv i storslalåm
* VM i alpint 1987 i Crans-Montana &ndash; gull i Super-G og storslalåm, sølv i utfor og kombinasjon
* Vail 1989 &ndash; sølv i Super-G, bronse i storslalåm

### Verdscupen
* 1984 &ndash; 1. plass samanlagt
* 1985 &ndash; 2. plass samanlagt
* 1986 &ndash; 2. plass samanlagt
* 1987 &ndash; 1. plass samanlagt
* 1988 &ndash; 1. plass samanlagt
* 1989 &ndash; 2. plass samanlagt
* 1990 &ndash; 1. plass samanlagt

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Pirmin Zurbriggen|Pirmin Zurbriggen]]» frå , den 12. april 2009.*
Francisco de Zurbarán

**Francisco de Zurbarán** () var ein spansk målar, og ein av dei viktigaste kunstnarane frå den spanske barokken.

Zurbarán er kjend for sine spektakulære religiøse bilete og sine særeigne stillebenmåleri, utført i ein realistisk stil som gav han tilnamnet «Spanias Caravaggio». Verka hans hadde stor innverknad i Spania og i dei spanske koloniane i Sør-Amerika, og vart ei inspirasjonskjelde for franske 1800-talsrealistar som Gustave Courbet.


Fil:Inmaculada (Zurbarán).jpg|Inmaculada *Concepcion*
Fil:Bodegón de recipientes (Zurbarán).jpg|*Bodegón*
Francisco de Zurbarán 006.jpg|*Agnus Dei*
Fil:Francisco de Zurbarán - Crucifixion - The Art Institute of Chicago.jpg|'Krossfestinga'
Fil:Francisco de Zurbarán 011.jpg|'Det heilage andletet'
Fil:Francisco de Zurbarán 070.jpg|*Vision des Fra Pedro de Salamanca*


## Sjå òg
* Diego Velázquez

## Bakgrunnsstoff
Zuñifolk

**Zuñifolk** eller ***a:shiwi*** (som dei kallar seg sjølv på sitt eige språk) er ei nordamerikansk urfolksgruppe, ei stamme av puebloindinarar, som hovudsakleg lever i Zuni Pueblo ved Zunielva, ei sideelv til Little Colorado River vest i New Mexico i USA. Zuñiane held til 55&nbsp;km sør for Gallup i New Mexico og består av om lag 12&nbsp;000 innbyggjarar. 43 % av indianarstamma lever under fattigdomsgrensa i USA, men mange i indianarstamma reknar ikkje den låge inntekta og livsstilen sin som fattig.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zuni|Zuni]]» frå ,  den 12. april 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
Ernst Jaakson

**Ernst Jaakson** () var ein estisk diplomat. Han er kjend for å ha halde det estiske generalkonsulatet i New York i drift gjennom dei tiåra då Estland var innlemma i Sovjetunionen. 

Jaakson studerte ved Universitetet i Tartu og heldt fram studia sine i USA, der han tok bachelorgraden i økonomi ved Columbia University. Etter enda utdanning og verneplikt gjekk han inn i utanrikstenesta. Frå 1929 til 1932 var Jaakson ved det estiske konsulatet i San Francisco. I 1932 vart han stasjonert ved generalkonsulatet i New York. USA anerkjende ikkje okkupaskonen og innlemminga til Sovjetunionen, men heldt fram det diplomatiske sambandet med Estland, noko som innebar at generalkonsulatet i New York heldt fram drifta og at personalet der framleis hadde diplomatisk status. Etter at andre ved generalkonsulatet hadde falle frå, vart Jaakson i 1965 leiar av generalkonsulatet. Dermed vart Jaakson også eit symbol på håpet om fridom for Estland og ein representant for kontinuiteten i Estland sitt sjølvstende. Etter at Estland fekk att sjølvstendet i 1991 vart Jaakson utnemnd til estisk ambassadør i USA og til landet sin permanente representant til FN. Han heldt frå 1993 fram som generalkonsul i New York. 

## Bakgrunnsstoff
* ERNST JAAKSON - Diplomat, det estiske utanriksdepartementet.
* Estonian Government-in-Exile:a controversial project of state continuation , Estonian School of Diplomacy.
Leikeplass

Ein **leikeplass** er ein offentleg stad utandørs, som er tilrettelagt slik at barn kan leika der. På staden finn ein gjerne sandkassar og ymse leikeapparat, til dømes husker, vipper, rutsjebanar og stativ der barna kan klatra, i tillegg til benkar der foreldra kan sitja. På, eller ved, somme leikeplassar finst det òg idrettsbanar. Underlaget er ofte sand, slik at det blir mjukt om barna fell på bakken, men gras og asfalt er òg brukt.

Leikeplassar finst i all hovudsak der barn bur eller ferdast, til dømes ved bustadfelt eller bustadblokker, på skular, i barnehagar, i parkar, og i andre friområde. Slike område er ein viktig miljøfaktor for dei som bur eller oppheld seg i nærleiken av desse.
Heinrich Lenz

**Heinrich Friedrich Emil Lenz** () var ein tysk-baltisk fysikar som er mest kjend for å ha formulert Lenz-lova i 1833.

Han studerte ved Universitetet i Tartu i Estland. Frå 1834 var han medlem av Det russiske vitskapsakademiet og frå 1840 til 1863 var han rektor ved universitetet i St. Petersburg. Han undersøkte hovudsakleg elektriske fenomen som elektromagnetisk induksjon og temperaturavhengnaden til elektrisk motstand.
Astrid

**Astrid** og **Astri** er kvinnenamn av norrønt opphav. Det er sett saman av *ás*, 'ås' eller 'gud', og *fríðr*, 'ven'.

Astrid har namnedag den 13. april i Noreg og den 27. november i Sverige.

## Bruk
Namnet Astrid er kjend frå nordisk og tysk namnetradisjon.

## Opphav og variantar

Den norrøne forma av namnet var *Ásfríðr* eller *Ástríðr*. *Astridh* og *Æstridh* er gammalsvenske former av namnet. *Estrith* er ei austnordisk form, og namnet *Estrid* er særleg kjend frå moderne dansk.

Asta kan vera ei kortform av namnet og Sassa er ei svensk kjæleform.

## Namneberarar

*Astrid Langjord (1885–1956), norsk diktar og organisasjonskvinne
* Astrid Tollefsen (1897–1973), norsk diktar
* Dronning Astrid av Belgia (1905–1935), svenskfødd dronning
* Astrid Lindgren (1907–2002), svensk forfattar
*Astrid Krog Halse (1914–2007), norsk diktar
* Astrid Hjertenæs Andersen (1915–1985), norsk forfattar
* Astrid Gjertsen, (f. 1928), norsk politikar, tidlegare statsråd.
* Prinsesse Astrid, fru Ferner (f. 1932) av Noreg
* Prinsesse Astrid av Belgia (f. 1962)
*Astrid Aarhus Byrknes (f. 1963), norsk lokalpolitikar, ordførar i Lindås kommune
*Astrid Farestveit Selsvold (f. 1964), norsk lokalpolitikar, ordførar i Kvam herad
*Astrid Sverresdotter Dypvik (f. 1977), norsk målforkjempar og mediekvinne
*Astrid Jacobsen (f. 1987), norsk langrennsløpar

## Kjelder

*ÁSTRÍÐR ved behindthename.com

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Astrid (navn)|Astrid (navn)]]» frå ,  den 12. april 2009.*
Asta

**Asta** er eit kvinnenamn som kan ha fleire ulike opphav. Som Åsta kan det stamma frå norrønt *Ásta* med tydinga 'gudinne'. Dette er ei kortform for namn som byrjar på Ås-, Åst- og Åse. 

Eit anna mogleg opphav er norrønt *ást*, som tyder 'kjærleik', eller det kan vera ei kortform for Augusta.

Asta har namnedag den 13. april i Noreg og den 27. november i Sverige.

## Namneberarar
* Asta Hansteen (1824–1908), norsk målar, forfattar og kvinnesaksforkjempar kjend som Aasta Hansteen
* Asta Nørregaard (1853–1933), norsk kunstnar
* Asta Nielsen (1881-1972), også kalla «Die Asta», dansk skodespelar
* Asta Beate Håland (f. 1956), norsk forfattar og kvinneaktivist
* Asta Busingye Lydersen (f. 1970), norsk-ugandisk skodespelar

## Annan bruk
* 1041 Asta er namnet på ein asteroide
Spotify

**Spotify** (samantrukke av *spot* og *identify*) er eit svensk rettigheitsverna musikkstreamingprogram som gjev brukarane høve til å lytta til eit internettbasert lydbibliotek.

## Historie
Spotify har vorte utvikla sidan 2006 av ei gruppe ved Spotify AB i Stockholm. Firmaet Spotify vart etablert av Daniel Ek og Martin Lorentzon, delgrunnleggjar av TradeDoubler, i Stockholm. Selskapet er lokalisert i Storbritannia og Sverige.

Spotify lèt folk strøyma musikk blant eit massivt utval songar via nettstaden eller appen deira. Dei tilbyr mellom anna musikk frå mange av dei store plateselskapa; til dømes Universal, EMI og Warner Music. Strøymetenesta har tre ulike abonnement: Spotify Free, Spotify Premium og Spotify Family, fyrstnemnde er gratisversjonen med reklame.

### Spotify Premium
Ein kan kjøpa "Premium Membership" for ei månadsavgift på kroner 99 (NOK) og få tilgang til alle songar utan reklameavbrot, samt få betre lydkvalitet (320 kbps). Ein får òg høve til å høyra spelelister når ein ikkje er tilkopla internett (offline) via mobiltelefon og liknande. Ein kan høyra musikk så mykje ein vil og ein får ingen reklame.

### Spotify Unlimited
Tidlegare kunne ein kjøpa "Daypass" for 9 kroner (NOK), men det har vorte erstatta av "Unlimited" (49 kroner i månaden), som tilbyd tilgang til heile Spotify-biblioteket. Du kan ikkje høyra på musikk "offline" med Unlimited, men du slepp reklamen.

### Spotify Free
Om ein har ein invitasjon, kan ein få "Spotify Free". Då har ein tilgang til alle songane i Spotify-biblioteket, men vil få spelt reklame mellom songane, samt at det vert synt reklame i hovudvindauget.

### Spotify Open
Dette liknar Spotify Free, men er tilgjengeleg for alle (ingen invitasjon trengst). Til gjengjeld er det fastsett ei maksimal lyttegrense på 20 timar i månaden.

## Kjelder

* *Denne artikkelen byggjer på «[[:nb:Spotify|Spotify]]» frå , den 03. januar 2011.* 
** * oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

*
Gammalsvenskby

**Gammalsvenskby** er ein del av landsbyen **Zmijivka** (ukrainsk Зміївка) i Khersonska oblast i Ukraina med svensk kulturarv.  Lenge budde det fordrivne estlandssvenskar i Gammalsvenskby.

## Frå Dagö i Estland
På øya Hiiumaa i Estland, eller Dagö, som øya heiter på svensk, hadde det frå  12-1300-talet budd svenskar. I 1781 tvinga Katarina II dei svensktalande øybuarane til å dra frå Hiiumaa, og ho gav dei lovnad på nytt land sør i Ukraina, ved elva Dnjepr. 1&nbsp;200 personar byrja så ein dødsmarsj som berre 300 personar kom til å overleve. Året etter kom dei resterande til den nye heimbygda si. Her dyrka dei jorda, og langsamt voks talet på svensktalande, til det nådde eit maksimum på om lag 900 tidleg på 1900-talet. Tyskarane gav byen namnet «Altschwedendorf» – Gammalsvenskby.  Svenskbybuarane heldt på den svenske dialekta si, si lutherske tru og sine svenske sedar og skikkar.

## Nye evakueringar
Etter den russiske revolusjonen vart det sett i gang arbeid for å hente svenskbybuarane heim til Sverige.  1. august 1929 kom om lag 900 svenskar till Sverige. Dei fleste vart verande i Sverige, nokre fór vidare til Canada. Men om lag 250 personar vende etter nokre år attende til den gamle heimbyen sin i Ukraina. På byrjinga av 1930-åra vart dei råka av utreinskingane hans Stalin, og mange vart fengsla eller forviste til Sibir.  Under andre verdskrigen vart dei tyske troppane helsa som frigjerarar, og då russarane kom attende, vart dei straffa på nytt.

## Gammalsvenskby i dag
Mot slutten av 1980-åra kom perestrojkaen og glasnost i Sovjetunionen. Det vart råd å ta opp att kontakten mellom Sverige og dei isolerte svenskane i Ukraina. Den raserte svenske kyrkja i byen vart bygd opp att av den ortodokse kyrkja i Ukraina, og det vert på nytt feira messer på svensk i kyrkja. 

Den Svenska kyrkan og Gotland kommune har gjeve noko økonomisk støtte til byen, og i 1994 etablerte Chumak, eit svensk selskap som produserer olje, ketsjup og hermetikkmat, seg i nabobyen Kakhovka. I dag har landsbyen mellom 150&nbsp;og 200&nbsp;innbyggjarar med ein svensk kulturarv. Berre nokre få av dei snakkar den svenske dialekta flytande.

## Kjelder

*SVENSKBYBORNA kort historik av Kjell Knutas 
*Svenskbyborna - heimeside
Den estiske fridomskrossen

**Den estiske fridomskrossen** (*Vabadusrist*) vart innstifta i 1919 for å heidre dei som gjorde ein innsats under Den estiske sjølvstendekrigen. Medaljen er ei militær utmerking, som vert gjeven til personar som forsvarar Estland sitt sjølvstende i krig. Den siste fridomskrossen vart utdelt i 1925.

## Kjelder
Braunschweig-Lüneburg

**Braunschweig-Lüneburg** vart eit historisk hertugdøme frå seinmellomalderen til tidleg moderne tid nordvest i Det tysk-romerske riket. 

Som namnet viser til, var hovudbyane i denne føydale staten Braunschweig og Lüneburg gjennom det meste av mellomalderen. Etter kvart voks Hannover seg til ein by som dominert regionen økonmisk og seinare valde hertugane å flytte dei administrative funksjonane hit, medan dei heldt familiesetet som før. Då familien vart forfremma til kurfyrstar vart namnet på kurfyrstedømet endra til Hannover. 

## Hertugdømet Braunschweig-Lüneburg
Staten kom til ved arv i den første saksiske staten til Henrik Løve seint på 1100-talet. I 1180 vart Henrik avsett av keisar Fredrik Barbarossa som hertug av Sachsen, men fekk halde nokre landområde i Niedersachsen, som gjekk i arv til borna hans som hertugdøma Braunschweig og Lüneburg.

Den første hertugen av Braunschweig-Lüneburg var Otto I, barnebarnet til Henrik Løve, som regjerte frå 1235 og framover. Etter 1267 dele sønene hans hertugdømet i to delar, Lüneburg-Celle-linja til Johannes og Wolfenbüttel-linja til broren Albert, som seinare vart fleire mindre statar. Alle av dei vart styrt av Welf-dynastiet og hadde tette band til kvarandre, ofte ved at syskenborn gifta seg med kvarandre. Maktsenteret flytta seg samstundes frå Braunschweig og Lüneburg til Celle og Wolfenbüttel. 

Sjølv om det var om lag eit dusin inndelinga av hertugdømet, var dei fleste av desse berre familiebasert og ikkje anerkjende som statar i Riket, som på eit tidspunkt hadde over 1500 slike lovleg anerkjende statseiningar. Av deltakarar på riksdagen i 1792 finn ein fire inndelingar av Braunschweig-Lüneburg som var anerkjende: 
* Lüneburg-Celle, oppretta i 1269, arva av George Louis av Calenberg i 1705.
* Calenberg og Göttingen, slått saman under Erik I av Braunschweig-Wolfenbüttel i 1495. Georg, den yngre broren til hertug Ernst II av Lüneburg-Celle fekk Calenberg i 1635 ig valde å slå seg ned i Hannover. Son hans Ernst August vart utpeikt som kurfyrste av Hannover i 1692.
* Grubenhagen, oppretta i 1291 under Henry I Braunschweig-Lüneburg, sonen til Albert I av Braunschweig-Lüneburg, men vart lagt under Lüneburg-Celle i 1617.
* Hertugdømet Braunschweig-Wolfenbüttel, oppretta i 1269, forgjengaren til hertugdømet Brunswick. Opphavleg kalla fyrstedømet Braunschweig og hertugane flytta residensen sin til Wolfenbüttel i 1432.

I 1705, bortsett frå Hannover-dynastiet som styrte England, var det berre to hertugar att i Braunschweig--Lüneburg, ein som styrte Calenberg i Celle, og den andre som styrte Wolfenbüttel. 

## Bakgrunnsstoff
* Kart over Niedersachsen i 1789
* Herskarar av Braunschweig 
* Herskarar av Braunschweig-Lüneburg 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Brunswick-Lüneburg|Brunswick-Lüneburg]]» frå , den 12. april 2009.*
Ellinor

**Ellinor** er eit kvinnenamn av uviss tyding. Namnet er kome til norsk gjennom engelsk (**Eleanor, Elinor, Ellinore**) frå fransk **Eléonore**, ei form av oksitansk **Aliénor**. Namnet er også kjend som Eleonora. Ei tysk form er Leonora, og det har elles kortformer som Ellen, Elly, Lore og Nora.

Ellinor har namnedag den 14. april i Noreg og den 11. juli i Sverige.

## Tyding
Namnet er blitt forklart som ei avleiing frå arabisk, kanskje med tydinga 'Gud er mitt lys', ei form av det greske Helena som tyder 'lysande', eller med eit germansk førsteledd 'ali' som tyder 'annan' eller 'framand'.

Namnet er kjend frå mellomalderdronninga Eleonora av Akvitania. Ho skal ha blitt kalla opp etter mora Ænor de Châtellerault.
oppkallingsform, Alia-Ænor, der førsteleddet tyder 'andre' og Ænor er eit namn som tyder tyder 'lega' eller 'mjukna'.

## Bruk

Namnet blei utbreidd på grunn av Eleonora av Akvitania, som var dronning i Frankrike og England. Også to seinare engelske dronningar bar namnet: Eleanor av Provence og Eleanor av Castile.

Ellinor var mykje brukt i Noreg frå rundt 1920 til midten av 1950-talet. Bruken sokk etter dette, før han gjekk opp igjen på 2000-talet.

## Namnet i kulturen
Namnet er kjend frå fleire skandinaviske songar. Evert Taube brukte det i fleire viser, som «Ellinor dansar», «Ellinors vals» og «Karl-Alfred och Ellinor». Dotter til Taube heitte Ellinor. «Ellinors vise», med tekst av Klaus Hagerup og melodi av Sverre Kjelsberg, er ein populær norsk song frå 1976. Songen startar med orda «Ka e det som æ drømme om...»

The Beatles hadde ein song som heitte «Eleanor Rigby» på albumet *Revolver* frå 1966.

## Namneberarar
*Eleonora av Akvitania (1122–1204), europeisk dronning gift med Ludvig VII av Frankrike og Henrik III av England
*Eleanor av Provence, gift med Henrik III av England
*Eleanor av Castile, gift med Edvard I av England
*Elinor Glyn (1864–1943), britisk forfattar
*Elinor Wylie (1885–1928), USA-amerikansk diktar
*Ellinor Hamsun (1916-1987), norsk skodespelar
*Elinor Ostrom (f. 1933), USA-amerikansk samfunnsvitar og nobelprisvinnar
*Ellinor Rafaelsen (f. 1945), norsk forfattar
*Ellinor Flor (f. 1949), norsk kunstnar
*Ellinor Marita Jåma (f. 1971), sametingsrepresentant

## Kjelder

*
----	
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ellinor|Ellinor]]» frå , og «[[:sv:|Ellinor]]» frå  den 12. april 2009.*
Eleonora

**Eleonora** er eit kvinnenamn av uviss tyding. Namnet er kjend frå italiensk og stammer frå fransk **Eléonore**, ei form av oksitansk **Aliénor**. 

Eleonora har namnedag i Sverige den 11. juli saman med Ellinor, og i Danmark den 28. juni.

## Tyding

Namnet er blitt forklart som ei avleiing frå arabisk, kanskje med tydinga 'Gud er mitt lys', ei form av det greske Helena som tyder 'lysande', eller med eit germansk førsteledd 'ali' som tyder 'annan' eller 'framand'.

Namnet er kjend frå mellomalderherskaren Eleonora av Akvitania. Ho skal ha blitt kalla opp etter mora Ænor de Châtellerault.
oppkallingsform, Alia-Ænor, der førsteleddet tyder 'andre' og Ænor er eit namn som tyder tyder 'lega' eller 'mjukna'. 

Andre former av namnet er Ellinor og Leonora. Det har elles kortformer som Ellen, Elly, Lore og Nora.

## Namneberarar

* Eleonora av Akvitania, fransk og engelsk dronning som levde på 1100-talet
* Eleonora di Arborea, sardinsk dommar og folkehelt som levde på 1300-talet
*Eleonore Helena av Portugal (1436–1467), gift med Fredrik III av det tysk-romerske riket
* Eleonora di Toledo (1522–1562), spanskfødd adelskvinne og grevinne av Firenze
* Maria Eleonora (1599-1655), svensk dronning gift med Gustav II Adolf av Sverige
*Eleanora James (1600-talet), engelsk skribent
* Hedvig Eleonora (1636-1715), svensk dronning gift med Karl X Gustaf av Sverige
* Ulrika Eleonora (1656-1693), danskfødd dronning gift med Karl XI av Sverige
* Dronning Ulrika Eleonora (1688-1741), svensk dronning gift med Fredrik I av Sverige
* Ulrika Eleonora Stålhammar (1688–1733), svensk soldat i den store nordiske krigen som gav seg ut for å vera mann
* Eleonora Fonseca Pimentel (1751-1799), italiensk diktar og revolusjonær
*Eleonora Olson (1870-1946), norsk-amerikansk artist
* Eleonora Duse (1858–1924), italiensk skodespelar
*Eleonore Bjartveit (1924-2002), norsk politikar (KrF)
* Eleonora Giorgi (f. 1953), italiensk skodespelar og filmmakar
*Leonor av Spania (f. 2005), spansk prinsesse

## Annan bruk
*354 Eleonora er namnet på ein stor hovudbelteasteroide

## Kjelder

*
**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Eleonora|Eleonora]]» frå ,  den 12. april 2009.*
Mu isamaa, mu õnn ja rõõm

**Mu isamaa, mu õnn ja rõõm** («Mitt fedreland, mi lykke og glede»), har sidan 1990 som i tida frå 1920 til 1941 vore Estlands nasjonalsong. Teksten er skriven av Johann Voldemar Jannsen, musikken av Fredrik Pacius i 1848.

Uroppføringa vart gjort som korverk på den aller første estiske songfestivalen i Tartu 1869, og songen vart sidan eit viktig symbol for Estlands nasjonale oppvakingbruka medvite i estisk nasjonsbygging. Musikken til den estiske nasjonalsongen er den same som til den finske, men i Estlands nasjonalsong vert ikkje dei to siste verseline repeterte.

## Mu isamaa, mu õnn ja rõõm
: Mu isamaa, mu õnn ja rõõm,
: Kui kaunis oled sa!
: Ei leia mina iial teal
: See suure laia ilma peal,
: Mis mul nii armas oleks ka
: Kui sa, mu isamaa!

: Sa oled mind ju sünnitand
: Ja üles kasvatand;
: Sind tänan mina alati
: Ja jään sull' truuiks surmani!
: Mul kõige armsam oled sa,
: Mu kallis isamaa!

: Su üle Jumal valvaku,
: Mu armas isamaa!
: Ta olgu sinu kaitseja
: Ja võtku rohkest' õnnista
: Mis iial ette võtad sa,
: Mu kallis isamaa!

## Svensk tolking
: Mitt fosterland, min lust och fröjd, 
: hur skönt du är att se! 
: Ej finner jag ett hem, en härd 
: i denna stora, vida värld, 
: med lika starka kärleksband 
: som du, mitt fosterland! 

: Du har ju fött och fostrat mig
: och sett mig växa upp; 
: Jag fylls av tacksamhetens glöd 
: och blir dig trogen till min död! 
: För dig mitt hjärta står i brand, 
: mitt dyra fosterland! 

: Dig Gud försvara må i allt, 
: mitt kära fosterland! 
: Må han dig skydda och dig ge 
: sin rikaste välsignelse 
: vad än du gör och tar om hand, 
: mitt dyra fosterland! 

## Sjå òg
* Mu isamaa on minu arm (Uoffisiell nasjonalsong i sovjettida)
* Jää kestma, Kalevite kange rahvas (Nasjonalsong i sovjettida fram til 1990)
* Den syngande revolusjonen

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Mu isamaa, mu õnn ja rõõm|Mu isamaa, mu õnn ja rõõm]]» frå , den 12. april 2009.* 

## Bakgrunnsstoff
* Ei mp3-fil med musikken
Mu isamaa on minu arm

**Mu isamaa on minu arm** («Mitt heimland er min kjærleik») er eit estisk dikt av Lydia Koidula. Diktet fekk sin eigen melodi, komponert av Aleksander Kunileid, til den første estiske korfestivalen i 1869.

«Mu isamaa on minu arm» vart ein svært populær fedrelandssong i sovjettida. I 1944 fekk songen ein ny melodi, skriven av Gustav Ernesaks. Sidan 1947 har songen alltid vore sungen som avslutning på songfestivalen. I sovjettida vart «Mu isamaa on minu arm» nær som ein uoffisiell nasjonalsong.

## Mu isamaa on minu arm
:Mu isamaa on minu arm,
:kel südant annud ma.
:Sull' laulan ma, mu ülem õnn,
:mu õitsev Eestimaa!
:Su valu südames mul keeb,
:su õnn ja rõõm mind rõõmsaks teeb,
:mu isamaa, mu isamaa!

:Mu isamaa on minu arm,
:ei teda jäta ma,
:ja peaksin sada surma ma

:Mu isamaa on minu arm,
:ei teda jäta ma,
:ja peaksin sada surma ma
:see pärast surema!
:Kas laimab võõra kadedus,
:sa siiski elad südames,
:mu isamaa, mu isamaa!

:Mu isamaa on minu arm,
:ja tahan puhata,
:su rüppe heidan unele,
:mu püha Eestimaa!
:Su linnud und mull' laulavad,
:mu põrmust lilled õitsetad,
:mu isamaa, mu isamaa!

## Svensk tolking
:Mitt eget hemland är mig kärt,
:mitt hjärta hennes är.
:Dig sjunger jag av glädje stor,
:o Estland, blomma kär!
:Den sorg du känner rör min själ,
:din glädje får mig att må väl,
:mitt fosterland, mitt fosterland!

:Mitt eget hemland är mig kärt,
:min håg av trohet full.
:Jag skulle hundra gånger om
:dö blott för hennes skull!
:Om främlingar förtalar dig,
:bor du i hjärtat än hos mig,
:mitt fosterland, mitt fosterland!

:Mitt eget hemland är mig kärt,
:där vill jag vila ut,
:och i din famn jag möta skall,
:o Estland, livets slut!
:Mig fåglar sjunga skall till ro,
:och från mitt stoft skall blommor gro,
:mitt fosterland, mitt fosterland!

## Sjå òg
* Mu isamaa, mu õnn ja rõõm
* Den syngande revolusjonen

## Referansar


* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Mu isamaa on minu arm|Mu isamaa on minu arm]]» frå , den 12. april 2009. Svensk wikipedia oppgjev som kjelder:* 
 
* Paul Rummo, "Ühe laulu lugu" – Looming 1961, nr 1, sid. 111–128
* Paul Rummo, "Mitme laulu lood" (uurimusi, kõnesid mälestusi), ER 1969, sid. 25–53 

## Bakgrunnsstoff
* Framføring av sonngen på den 24. songfestivalen 2004
Evstratij Petsjerskij

**Evstratij Petsjerskij** er ein russisk-ortodoks helgen frå Kiev.  

## Soge

Ifølgje soga blei Evstratij Petsjerskij fødd i ein rik familie i Kiev på 1000-talet. Som vaksen gav han alt han hadde til dei fattige og blei munk i Grotteklosteret. Då Kiev blei angripen av kiptsjakarar i 1096 blei Grotteklosteret lagd i ruinar og mange munker drepne. Prost Evstratij blei tatt til fange saman med 30 klosterarbeidarar og 20 kievfolk og seld som slavar til ein jøde som budde i Korsun. Han skal ha kravd at dei fornekta Kristus, og truga med å la dei svelta i lenkjer om dei ikkje gjorde det. Evstratij bad for fangane og gav dei åndeleg støtte slik at fangane valde å døy av mangel på mat og drikke enn å fornekta Kristus.

Alle fangane omkom, bortsett frå Evstratij, som var van med hard faste. Den vonde jøden ville hemne seg på prosten fordi hadde han mista dei verdifulle fangane. Då det nærma seg pesach samla jøden venene sine til feiring, og krossfesta Evstratij. Han takka Gud for den store æra av å få døy som Kristus. Ein av jødane høyrte dette, blei rasande og drap Evstratij med eit spyd. Leivningane hans blei kasta på sjøen. 

Truande kristne leita lenge etter liket av martyren, men fann det ikkje. Ved eit mirakel dukka liket opp i ei grotte, like heilt som då han var levande, og dei som vitja leivningane opplevde mange mirakel. Det blei så flytta til Grotteklosteret. 

Evstratij hadde spådd at han ville hemnast snart etter at han døydde. Same dagen kom det ordre frå den greske keisaren om at alle jødar skulle jagast ut frå Korsun. Dei skulle miste alle eigedelane sine, og dei eldste skulle bli slått for å ha torturert kristne. Jøden som hadde drepe Evstratij blei hengt i eit tre.

## Minnefestdagar
* 28. mars i den julianske kalenderen, tilsvarande 15. mars i den gregorianske
* 28. september
## Kjelder
*
La Cumbre på Galápagos

**La Cumbre** er ein vulkan på den ubebudde øya Fernandina i Galápagos-arkipelet i Ecuador. Vulkanen er den mest aktive i øygruppa og er 1476 meter høg. I april 2009 er vulkanen i utbrot etter eit opphald sidan mai 2005.
Rahva Hääl

***Rahva Hääl*** ('Folkets røyst') var ei avis som i åra 1940–1995 var organet til kommunistpartiet i Den estiske sosialistiske sovjetrepublikken. Rahva Hääl erstatta i 1940 avisa *[[Uus Eesti]]* . I 1995 vart avisene *[[Hommikuleht]]*, *[[Päevaleht]]* og *Rahva Hääl* slått saman til *[[Eesti Päevaleht]]*.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:fi:Rahva Hääl|Rahva Hääl]]» frå , den 12. april 2009.*
Jää kestma, Kalevite kange rahvas

**«Jää kestma, Kalevite kange rahvas»** («Hald ut, Kalevs standhaftige søner») var nasjonalsong for Den estiske sosialistiske sovjetrepublikken fra 1945 til 1991, på estisk «Eesti Nõukogude Sotsialistliku Vabariigi hümn».

## Historie
Melodien til nasjonalsongen var skriven av Gustav Ernesaks og teksten av Johannes Semper. Denne nasjonalsongen og nasjonalsongen for den Den karelo-finske sosialistiske sovjetrepublikk var dei einaste sovjetiske nasjonahymnane som i teksten ikkje nemnde russararane. Den 21. juli 1956 fekk songen ny tekst, der namnet til Josef Stalin var teke bort. Det er den siste versjonen som er gjeven att nedanfor.

## Estisk tekst

:Jää kestma, Kalevite kange rahvas,
:ja seisa kaljuna, me kodumaa!
:Ei vaibund kannatustes sinu vahvus,
:end läbi sajanditest murdsid sa
:ja tõusid õitsvaks sotsialismimaaks,
:et päikene su päevadesse paista saaks.

:Nüüd huuga, tehas, vili, nurmel vooga,
:sirp, lõika, alasile, haamer, löö!
:Nõukogu elu, tuksu võimsa hooga,
:too õnne rahvale, me tubli töö!
:Me Liidu rahvaste ja riike seas
:sa, Eesti, sammu esimeste kindlas reas!

:Sa kõrgel leninlikku lippu kannad
:ja julgelt kommunismi rada käid.
:Partei me sammudele suuna annab
:ja võidult võitudele viib ta meid.
:Ta kindlal juhtimisel kasva sa
:ja tugevaks ning kauniks saa, me kodumaa!

## Russisk tekst

:Живи, сын Калева - народ наш славный, 
:И стой, отчизна наша, как скала. 
:Сквозь все страдания веков бесправных 
:Отвагу ты и доблесть пронесла. 
:И вот зажгла социализма свет, 
:Воспрянула в цвету для счастья и побед.

:Могучим колосом цветите нивы! 
:Жни, серп, и, молот, бей, гуди, завод! 
:В стране советской каждый будь счастливым - 
:Упорный труд нам счастье принесёт. 
:В союзе братском пред тобой простор - 
:Эстония, шагай в строю своих сестёр!

:Ты знамя Ленина несёшь святое, 
:Дорогой славною идёшь вперёд. 
:Родная партия всегда с тобою - 
:Путём побед она тебя ведёт. 
:Расти, отчизна, на пути большом, 
:Прекрасней и сильней будь с каждым новым днём!

## Svensk tolking

:Håll ut, ni ståndaktiga Kalevssöner,
:och stå som klippan fast, du fosterland!
:I lidande ditt mod ej motgång röner,
:i sekler du stått emot tidens tand.
:I blomstrande socialism du står,
:må solen skina över dig i alla år.

:Du fält må växa, du fabrik må tuta,
:du skära, klyv, och slå, du hammare!
:Sovjetland, du kan dig mot lyckan luta;
:vårt arbete skall dig all välgång ge!
:Bland folk och länder uppå jordens rund
:gå, Estland, bland de främsta i vårt Rådsförbund!

:Du håller högt vår Lenins helga fana
:och kommunismen med dig framåt går.
:Partiet för dig in på segerns bana
:och tryggt det alltid vid din sida står.
:Ja, väx dig stort; du styrs med säker hand
:och må du starkt och skönt förbli, du fosterland!

## Sjå òg
* «Mu isamaa, mu õnn ja rõõm»
* «Mu isamaa on minu arm»

## Bakgrunnsstoff
* MIDI-fil 
* Inspelning i MP3-format
* Text - nationalanthems.info

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Estniska SSR:s nationalsång|Estniska SSR:s nationalsång]]» frå , den 12. april 2009.*
Postimees

***Postimees*** er ei estisk dagsavis. Med eit opplag på mellom 61&nbsp;000 og 72&nbsp;000 er avisa, etter laussalsavisa *[[SL Õhtuleht]]* den største og viktigaste avisa i Estland. *Postimees* tyder ’postmann’.

## Historie
Med løyve frå Alexander II fekk *Perno Postimees ehk Näddalileht* trykkeløyve i 1856. Avisa kom ut i Pärnu i perioden mellom 1857 og 1863 som eit åttesiders vekeblad på estisk. Redaktør var Johann Voldemar Jannsen. Den andre estiskspråklege avisa som fekk trykkeløyve same år, Tartu-avisa *Tallorahwa Postimees*, gjekk inn etter berre to år.

I 1864 forlét Jannsen *Perno Postimees*, og gav i lag med forlagsmannen Laakman ut ei konkurrerande avis, *Eesti Postimees*, som snart vart meir populær enn *Perno Postimees*. Begge avisene var viktige i den nasjonale rørsla i siste halvpart av 1800-talet.

I 1882 selde Jannsen *Eesti Postimees*, som i dei neste tre åra vart redigert av Karl August Hermann. I 1884 kjøpte Karl August Hermann avisa sjølv, og la redaksjonen til Tartu.

*Pärnu Postimees* eksisterte fram til 1885. Under leiing av Hermann kom den nystarta avisa *Postimees* i Tartu som etterfølgjar til Pärnu-avisa, først som vekeavis (1886/87), deretter 1887–91 tre gonger i veka. I 1891 vart *Postimees* den første estiske dagsavisa. Både *Eesti Postimees* og *Postimees* var talerøyr for motstandarane av tsaren si russifisering av Estland. I 1896 selde Hermann *Postimees* til eit eigedomsselskap.

Medeigar vart òg den estiske journalisten og politikaren Jaan Tõnisson. Han vart gjennom *Postimees* ein sentral person i pressemiljøet i den sjølvstendige republikken Estland i 1918. Han var medeigar i avisa fram til 1930 og sjefredaktør i åra 1896 til 1935.

Då Estland vart okkupert av Sovjetunionen i juni 1940, som følgje av Molotov–Ribbentrop-pakta, vart òg pressefridomen avskaffa. *Postimees* kom då ut som eit talerør for kommunistane, og vart 28. september 1940 erstatta av avisa *Tartu Kommunist* fram til 24. juni 1941, då Estland vart okkupert av Tyskland under Operasjon Barbarossa. Under den tyske okkupasjonen av Estland, kom avisa ut frå 13. juli 1941 til 16. september 1944, frå august 1944 under namnet *Uus Postimees*, medan ho frå 1945 igjen fekk det gamle namnet *Postimees*. Frå 1. mai 1948 og fram til 1990 vart ho gjeven ut som ei kommunistisk avis under namnet *Edasi* («Framover»).

## Postimees i dag
Etter det nye sjølvstendet vart *Postimees* stifta på nytt i 1991. Eigar er *Eesti Meedia Gruppe*, der det norske mediekonsernet Schibsted i dag har 92,5 % av aksjane.

Til Postimees-gruppa høyrer også regionsavisene *Tartu Postimees*, *Pärnu Postimees*, *Sakala*, *Virumaa Teataja*, *Järvamaa Teataja* og *Valgamaalane*. Frå og med 1995 kom Postimees òg ut i ei internettutgåve. Sidan 2005 har det også kome ut ei russiskspråkleg utgåve av dagsavisa, i eit opplag på 25&nbsp;000.

Hovudredaksjonen ligg i Tallinn, med regionkontor i Tartu.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Postimees (på estisk og russisk)
* Schibsted-konsernet
* Eeste ajalehtede liit (Estonian Newspaper Association (på estisk og engelsk)
Gerli Padar

**Gerli Padar** () er ein estisk songar som representerte heimlandet i Eurovision Song Contest 2007 med songen «Partners in Crime». Songen gjekk ikkje vidare frå semifinalerunda. Ho er systera til Tanel Padar, som vann Eurovision Song Contest 2001 for Estland.

## Bakgrunnsstoff
* «Gerli Padar sweeps Eurolaul», *[[The Baltic Times]]*, 7. februar 2007.
Guvernementet Estland

**Guvernementet Estland** (russisk Эстляндская губерния eller *Estljandskaja gubernija*) var eit guvernement i Det russiske riket i det som i dag er Estland.

Fram til seint på 1800-talet vart ikkje guvernementet styrt av Russland, men administrert sjølvstendig av ein lokalt balttysk adel gjennom eit føydalt regionsråd (tysk *Landtag*).

Guvernementet vart òg kalla **Hertugdømet Estland** som Russland tok frå Sverige i 1721. 
Dei russiske tsarane hadde tittelen hertugar av Estland (russisk Князь Эстляндский).

I starten vart guvernementet kalla **Guvernementet Reval** etter byen Reval, som i dag heiter Tallinn. Det vart oppretta i 1719 av områda erobra frå Sverige under den store nordiske krigen. Dei tidlegare landområda i Svensk Estland vart formelt avstått til Russland med freden i Nystad i 1721. Under den påfølgjande omorganiseringa fekk guvernementet i 1796 namnet Guvernementet Estland. Medan styret til dei svenske kongane hadde vore forholdsvis liberalt med større grad av sjølvstyre for bondestanden, vart regimet strengar under dei russiske tsarane og liveigenskapen vart ikkje avskaffa før 1819.

Guvernementet bestod av den nordlege delen av dagens Estland, om lag Harjumaa inkludert Tallinn, Vest-Virumaa, Aust-Virumaa, Raplamaa, Järvamaa, Läänemaa og Hiiumaa. Den 30. mars 1917 vart det utvida til å inkluderte det nordlege Livland, og Det autonome guvernementet Estland vart oppretta. Etter den russiske revolusjonen i 1917 vart Tallinn verande under sovjetisk kontroll fram til 24. februar 1918, då Estland fekk sjølvstende.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Governorate of Estonia|Governorate of Estonia]]» frå , den 12. april 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Tõnu Õim

**Tõnu Õim** () er ein estisk sjakkspelar og Stormeister i fjernsjakk, mest kjend for å vere den første som klarte å vinne Verdsmeisterskapen i fjernsjakk to gongar, i 1983 og 1999.

Tõnu Õim vart utnemnd til stormeister i fjernsjakk av ICCF i 1981. 

Han vann den 9. VM-finalen i fjernsjakk, som gjekk frå 1977-1983, med 13 poeng av 16 moglege, +10 = 6, ingen tap.

I den 12. VM-finalen, 1984-1991, vart det ein 6-plass med 8,5/14, +5 =7 -2.

Han vann deretter den 14. VM-finalen,1994-2000, med 11/14, +9 =4 -1.

Han har klart stormeisterkravet i fjernsjakk fire gongar, i 9. og 14. VM-finalane som han vann, og i Paul Keres 85 minneturnering avslutta i 2004 med 8/14, +3 =10 -1, og Axelsson minneturnering. 

Han klarte også 50 %, 4 av 8 og ein 5-plass av dei 9 deltakarane i ICCF si 50-års-jubileumsturnering 2001-2004, ei turnering som bestod av 9 tidlegare verdsmeistrar i fjernsjakk.

## Minneverdige sjakkparti
* Tonu Oim mot Grigory Konstantinovich Sanakoev, 50th World Champions Jubilee Tournament 2003, Siciliansk forsvar: Najdorf-varianten, engelsk angrep (B90), 1-0
* Tonu Oim mot Juan Sebastian Morgado, 14. Verdsmeisterskapen i fjernsjakk, finale 1994, Firspringarspel, den skotske varianten, mottatt gambit (C47), 1-0

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Tõnu Õim sine parti på Chessgames.com
* ICCF sin offisielle nettstad
Nesheim kyrkje

**Nesheim kyrkje** står på Nesheim i øvre delen av Eksingadalen i Vaksdal kommune i Vestland fylke, og er ei langkyrkje frå 1908. Ho er reist etter teikningar av arkitekt Adolf Schirmer.
Kyrkja er bygd i tre og har sitjeplassar til 120 personar.
Ho er den fyrste kyrkja på staden og vart bygd i nærleiken av ein eldre hjelpekyrkjegard. 
Ein veit ikkje sikkert når gamlekyrkjegarden vart oppretta, men det kan ha vore på byrjinga av 1800-talet.

Nesheim kyrkje er soknekyrkje i Nesheim sokn i Hardanger og Voss prosti. 
Området høyrde til Evanger prestegjeld til 1968, då vart det overført til det nyoppretta Vaksdal prestegjeld. Prestegjelda vart fasa ut frå Den norske kyrkja frå 2004.

## Kjelder
* Norges Kirker: «Nesheim kyrkje» på nettstaden til Norsk institutt for kulturminneforsking

### Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Om Nesheim sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* Kart frå 1979 som viser soknegrenser og kyrkjestader, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* «Kirkebøker, Hordaland» på nettstaden til Arkivverket 
* Skanna kyrkjebøker frå Hordaland på nettstaden til Arkivverket
* Oversyn over gravminne i Vaksdal kommune på nettstaden disnorge.no
* 
*
Den russisk-estiske Tartu-traktaten

**Den russisk-estiske Tartu-traktaten**, au kalla **Freden i Tartu** eller **Freden i Dorpat** (estisk *Tartu rahu*), er namnet på fredsavtalane som i 1920 blei inngått mellom Sovjet-Russland og Estland der sjølvstendet til desse landa blei anerkjent. Avtalen mellom Sovjet-Russland og Estland blei inngått i byen Tartu 2. februar 1920. Den russisk-finske Tartu-traktaten mellom Sovjet-Russland og Finland blei underteikna 14. oktober 1920.

## Fredsavtale mellom Sovjet-Russland og Estland

Fredsavtale mellom Sovjet-Russland og Estland blei inngått 2. februar 1920. I avtalen går Russland god for Estlands sjølvstende «for evig tid». Godkjenninga var den fyrste *de jure* internasjonale godkjenninga av Estland og bana veg for godkjenning frå andre land. Fredsavtalen trekte opp grensa mellom Estland og Russland. Avtalen la vidare til rette for at estarar i Russland fekk høve til å vende tilbake til Estland, med tilsvarande rettar for russarar i Estland. Russland gjekk i avtalen med på å slette all estisk gjeld. Traktaten forplikta også Russland til å betale Estland ein sum tilsvarande landets del av Russlands gullreservar. Estland fekk rettar til utnytting av skog i Russland, samt å bygge ei jernbanelinje frå grensa til Estland og til Moskva. mens Russland fekk etter avtalen rett til å etablere ei frihamn i Estland og til å bygge ein kraftstasjon i Narvaelva. Etter avtalen skulle også Russland tilbakeføre kulturgods som hadde blitt ført frå Estland til Russland i løpet av krigsåra.

Avtalen blei frå estisk side underteikna av Jaan Poska, frå sovjet-russisk side av Adolf Ioffe.
Den russisk-finske Tartu-traktaten

**Den russisk-finske Tartu-traktaten**, **Freden i Tartu** eller **Freden i Dorpat**, er namnet på fredsavtalen som blei inngått mellom Sovjet-Russland og Finland i 1920. Her blei sjølvstendet til desse landa anerkjent. Avtalen blei underteikna 14. oktober 1920. Ein tilsvarande avtale for Sovjet-Russland og Estland, *[[Den russisk-estiske Tartu-traktaten]]*, blei underteikna 2. februar 1920.

## Fredsavtale mellom Sovjet-Russland og Finland
Avtalen mellom Finland og Sovjet-Russland fastsette grensa mellom dei to landa. Finland sikra seg ved avtalen tilgang til havet i nord ved ein korridor til Petsamo, og Russland anerkjende den finske grensa frå 1812. Russland sikra seg på si side kommunane Repola og Porajärvi, som aust-karelske nasjonalistar med støtte frå finske jegerkorps hadde prøvd å få tilslutta Finland.

Den finske delegasjonen blei leia av Juho Kusti Paasikivi.

## Kjelder
Tartu-traktaten

Det er to traktatar underteikna i Tartu:
* Den russisk-estiske Tartu-traktaten
* Den russisk-finske Tartu-traktaten
Råkefuglar

**Råkefuglar** (Coraciiformes) er ein biologisk orden av fargerike fuglar som er nært i slekt med sporvefuglar. Ordenen inkluderer mellom anna isfuglfamilien, motmotar, råkar og og bietarar. Dei er vanlegvis syndaktyle – hos dei fleste artar er dei to ytre tærne vaksne saman i nesten heile lengda. Hos artar i isfuglfamilien er den indre tåa ofte redusert eller borte. 

Råkefuglar finst hovudsakleg i «den gamle verda»,  representasjonen i Amerika er avgrensa til rundt eit dusin artar av todiar og motmotar, og berre ei handfull av dei over 110 artar av isfuglar finst i «den nye verda». 

Det latinske namnet Coraciiformes indikerer 'ramnaktig', som er misvisande ettersom ramnar er med i gruppa songfuglar av sporvefuglar. 'Corax' tyder ramn.

## Systematikk
Råkefuglar, Coraciiformes, samlar totalt ﻿185 artar fordelt på seks familiar:
* Råkar, Coraciidae, 13 artar
* Markråkar, Brachypteraciidae, 5 artar
* Isfuglar, Alcedinidae, 117 artar
* Todiar, Todidae, 5 artar
* Motmotar, Momotidae, 14 artar
* Bietarar, Meropidae, 31 artar

## Kjelde

*
Estisk kroon

**Estisk kroon** eller **krone** (Ekr - *Eesti kroon*) var valutaen i Estland. Valutakoden er **EEK**. 1 Kroon (pluralform *krooni*) = 100 senti (singularform *sent*). Noregs Bank noterer valutakurs for estikse kroner. Ei estisk krone er notert til mellom 50 og 60 øre (2009).

Valutaen vart innført i 1928 i staden for den tidlegare *estiske marken* som var innført i 1921. Den estiske krona gjaldt fram til at Estland vart hærteken av Sovjetunionen i 1940, og rubelen vart innført som betalingsmiddel. I juni 1992 vart den estiske krona på nytt innført som valuta istaden for rubelen. Den første tida var ho knytt til D-marken. Då Tyskland innførte euro, vart krona bunden til euroen i staden. Estland vart medlem av EUs pengeunion 1. januar 2011. Etter ein overgangsperiode på to veker er den estiske krona frå og med 15. januar 2011 ikkje lenger gyldig betalingsmiddel, men kan vekslast inn til sentralkurs (1 EUR = 15,6455 EEK) i sentralbanken.

## Bruk
Valutaen vart utmynta av *Eesti Pank - EP* som vart grunnlagd i 1919 og fornya i 1990. EP har hovudkontor i Tallinn.

## Valørar
* mynt: 1 og 5 krooni
* underening: 5, 10, 25 og 50 senti
* setlar: 1, 2, 5, 10, 25, 50, 100 og 500 krooni

## Sedlar

## Referansar


* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Estnisk krona|Estnisk krona]]» frå , den 13. april 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* Centralbanken EB 
* EEK-sedlar 
* '''Aktuell kurs''' frå XE.com
Aegviidu vald

**Aegviidu (vald)** er ein tettstad og kommune i nord i Estland, i Harju maakond. Kommunen har om lag 881 innbyggjarar (1. januar 2008). Arealet er 11,97 km². Folketettleiken i Aegviidu er dermed 77.5 innbyggjarar per km².

Aegviidu vart fyrst nemnd på eit livisk kart frå 1796, då med namnet *Aegwid*.

Aegviidu har ein stasjon på jernbanelinja Elektriraudtee.

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Aegviidu (på estisk)
Ago Markvardt

**Ago Markvardt** () er ein tidlegare sovjetisk/estisk kombinertløpar. 

Under OL i 1994 på Lillehammer låg Markvardt på andreplass etter hopprennet, men fall ned på femteplassen etter langrennet. Saman med Allar Levandi og Magnar Freimuth kom det estiske laget på fjerde plass i lagkonkurransen. 

I 1997 gjekk Markvardt igjen glipp av ein medalje ved ein internasjonal meisterskap, då han vart nummer 4 i normalprogrammet under verdsmeisterskapen i Trondheim.

Det beste resultatet til Markvardt i ei verdscupøving var ein åttandeplass i 1994 i Trondheim, ei plassering han tangerte i 1996 i Lahti.

## Bakgrunnsstoff
* Resultatoversikt hjå FIS  (på engelsk)
*
Aiboland

**Aiboland**, også kalla **Svenskestland**, er eit estlandssvensk namn på dei antikke svenskebygdene i Estland. Til Aiboland reknar ein mellom anna Noarootsi, Vormsi, Ruhnu og bygda rundt Haapsalu på det estiske fastlandet. Sommaren 1944 forlét nesten heile den svenske folkesetnaden Aiboland for å flykte frå Den raude arméen.

## Bakgrunnsstoff
* Aibolands museum (på svensk)
* Den Andra Stranden  (bilete, forteljingar og folkemusikk frå Aiboland, på svensk)
Airest

**AS Airest** er eit flyselskap med base i Tallinn i Estland. Selskapet driv chartertrafikk og godstrafikk.

Flyselskapet vart starta i november 2001, og byrja godsflygingar mellom Tallinn og Helsingfors i januar 2002. Selskapet brukar tsjekkiskbygde LET-410-UVPE-fly med plass til 17 passasjerar.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Air Livonia

**Air Livonia** var eit lite flyselskap med base i Pärnu i Estland. Flyselskapet dreiv rutetrafikk mellom Pärnu og Ruhnu, Kihnu og Kuressaare, og også chartertrafikk.

Air Livonia hadde små tomotors Antonov An-28-fly som kunne lande på dei korte flystripene på Ruhnu og Kihnu. Flya hadde plass til 18 passasjerar. Flyselskapet hadde også eldre fly av typen Antonov An-2.

Flyselskapet vart starta i 1994 under namnet Baltic Aeroservice, og i februar 2006 vart det meldt at selskapet ville stoppe ruteflygingane i april det året.

## Kodar
* ICAO-kode: LIV
* Opprop: Livonia
Aero Airlines

**Aero Airlines** var eit estisk dotterselskap til det finske flyselskapet Finnair. Dei dreiv all flyging i ein codeshare-avtale med Finnair, og dei flaug med flytypen ATR 72. Namnet på føretaket kjem frå det gamle namnet på Finnair, *[[Aero Oy]]*.

Sommaren 2007 avgjorde eigaren til Aero, Finnair, at ein skulle selje fire ATR 72, og dei hadde deretter berre tre att som skulle fly frå Helsingfors til Åbo, Tammerfors og Tallinn. Ifølgje Finnair var ATR-flya i god stand, sjølv om dei var frå 1989.

Den 6. januar 2008 slutta Aero Airlines å fly og flyselskapet vart lagt ned. Dei tre siste flya fekk nye eigarar. Finnair og Finncomm Airlines erstatta trafikken.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Aero Airlines AS sitt biletgalleri frå ''Airliners.net''
Avies

**Avies Air Company** er eit flyselskap med base i Tallinn i Estland. Flyselskapet driv rutetrafikk mellom Tallinn og Kuressaare og Kärdla, både chartertrafikk og godstrafikk.

Avies starta i 1991. Det var det fyrste flyselskapet i Estland basert på privat kapital som starta taxiflyging. I 2001 starta selskapet ruteflyging til Kuressaare, og sommaren 2002 også rute mellom Kuressaare og Visby på Gotland.

Selskapet brukar fly av typane Let 410 UVP, Jetstream 31, Learjet 55 og Learjet 60.

## Kodar
* IATA: U3
* ICAO: AIA
* Opprop: Avies

## Bakgrunnsstoff
* Avies  (på engelsk)