open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hardt mellomrom

**Hardt mellomrom** (engelsk *nonbreaking space*, forkorta *nbsp*) er eit spesialskriftteikn som blir brukt for å hindra at ord som er forbundne med mellomrommet vert skilde av lineskift. Det kan til dømes brukast som *tusenkiljeteikn*: 10&nbsp;000.

Hardt mellomrom blir brukt mellom kvart tredje siffer i store tal og mellom annkvart siffer i vanlege telfonnummer:
*I 1928 var det 6&nbsp;018&nbsp;000 innbyggjarar i New York. 
*Telefonnummeret til departementa er +47&nbsp;22&nbsp;24&nbsp;90&nbsp;90
Hardt mellomrom blir brukt etter replikkstrek, slik at ein replikkstrek ikkje skal bli ståande sist på ei line.
Hardt mellomrom blir brukt i ein del forkortingar, som TV&nbsp;2, 25&nbsp;°C

I Word og OpenOffice kan ein setje inn hardt mellomrom ved hjelp av hurtigkommandoen **Ctrl+Skift+mellomrom**. HTML-kode for hardt mellomrom er **&amp;nbsp;**.
Tisj‘á beáb

**Tisj‘á beáb** (hebr. ט’ בְּאָב *el.* תִּשְׁעָה בְּאָב [tiš‘ā bəāḇ]), eller **9. [[Månaden ab|ab]]**, er ein sørgjedag over Tempelets fall i 587 fvt. og 70 evt.. I tillegg fann mange andre tragiske hendingar i jødisk historie stad på eller nærme denne datoen, inkludert utvisinga av jødane frå Spania i 1492. Dagen blir markert i jødedommen med spesielle gudstenester og med full faste frå solnedgang på tisj‘á beáb-aftanen til solnedgang ved slutten av tisj‘á beáb-dagen.

## Kva dagar fell tisj‘á beáb på?
* 2005: Frå solnedgang den 13. august til etter solnedgang den 14. august.
* 2006: Frå solnedgang den 2. august til etter solnedgang den 3. august.
* 2007: Frå solnedgang den 23. juli til etter solnedgang den 24. juli.
* 2008: Frå solnedgang den 9. august til etter solnedgang den 10. august.
* 2009: Frå solnedgang den 29. juli til etter solnedgang den 30. juli.
* 2010: Frå solnedgang den 19. juli til etter solnedgang den 20. juli.
* 2011: Frå solnedgang den 8. august til etter solnedgang den 9. august.
* 2012: Frå solnedgang den 27. juli til etter solnedgang den 28. juli.
* 2013: Frå solnedgang den 15. juli til etter solnedgang den 16. juli.
* 2014: Frå solnedgang den 4. august til etter solnedgang den 5. august.
Ideologi

**Ideologi** er ei samling idéar om samfunnet som heng saman slik at dei til saman utgjer ei tankeretning, ein bestemt måte å sjå ting på, eit samfunnssyn. Desse samfunnssyna vil ofte henge saman med ulike menneskesyn.

Dei viktigaste ideologiane i moderne politisk idehistorie oppstod i tida etter den store franske revolusjonen. I løpet av 1800-talet kom liberalismen, konservatismen og sosialismen, i løpet av 1900-talet fascismen og kommunismen. Nazismen er ei undergruppe av fascismen, med svært stor vekt på eit biologisk-kulturelt samfunnssyn, det vil seie rasisme.
Eddadikt

**Eddadikt** eller **eddakvede** er dikt frå norrøn tid som handlar om ulike ting frå den norrøne mytologien. Dikta er truleg blitt overleverte munnleg i fleire hundre år før dei blei skrivne ned av prestar og munkar på Island rundt 1200-talet.

Dikta er bygde opp på bokstavrim (alliterasjon), og nokre av dei best kjende er Trymskvida, Voluspå og Håvamål (den høges tale). Trymskvida er eit komisk verk, medan Voluspå handlar om korleis verda blei til og skal gå under. Håvamål er det diktet der Odin fortel folket korleis dei skal leve.

Eddadikta har fått namna sine frå boka om skaldekunst skrive av Snorre Sturlason, *Edda*. Boka blir nå kalla den yngre edda ettersom ei eldre bok med meir fullstendige dikt, den eldre edda, blei funne seinare.

## Bakgrunnsstoff
* Edda-kvæde frå www.heimskringla.no
* Edda-dikt I, Voluspå og Håvamål, gjendikting og kommentarar av Knut Ødegård,  Cappelen Damm, Oslo 2013
* Edda-dikt II, Gudedikt, gjendikting og kommentarar av Knut Ødegård, Cappelen Damm, Oslo 2014
* Edda-dikt III, Heltedikt, del 1, gjendikting og kommentarar av Knut Ødegård, Cappelen Damm, Oslo 2015
* Edda-dikt IV, Heltedikt, del 2, gjendikting og kommentarar av Knut Ødegård, Cappelen Damm, Oslo 2016
Australske språk

**Australske språk** er språka som vart snakka i Australia då europearane kom dit. I følgje Ethnologue er det 263 australske språk. Dei består av fleire språkfamilar og isolat. Språka på Tasmania, som døydde ut som følgje av folkemordet på øya blir ikkje rekna til dei australske språka, og vi kjenner for lite til dei til å kunne klassifisere dei.

## Underfamiliar

Den indre strukturen til den australske språkfamilien er omstridd. Dei fleste hevdar at omtrent halvparten av språka høyrer til ein familie, pama-ngyuansk (ein av dei som ikkje gjer det er R.M.W. Dixon, den mest kjende eksperten på australske språk).
Anorakk

Ein **anorakk** (frå grønlandsk) eller **parkas** (truleg opphavleg frå nenetsisk og russisk) er ei vindtett jakke med hette og utan opning framme. Plagget er oppfunne av inuittar, som brukte det utandørs, til dømes når dei jakta eller reiste i kajakk. Anorakken vernar godt mot kulde på mange minusgrader, og blei fort teken i bruk av folk som vitja polarområda. 

Dei opphavlege anorakkane er laga av varmt skinn, til dømes frå sel, og fôra med pelsverk. Det blei regelmessig behandla med fiskeolje for å halda seg vasstett. Moderniserte anorakkar er laga av vasstett tøy, men har gjerne skinn rundt hettekanten for å verna fjeset mot kald vind.

## Kjelder
Novelle

**Novelle** (italiensk *novella*, 'lite nyhende') er ei stutt forteljing som oftast skildrar eit einskilt hende.

Det finst til dels strenge kriterium for kva som blir kalla ei novelle &ndash; det er ikkje nok at ho er kort. Ho skal gjerne vera ei fortetta skildring av éi hending som føregår over eit kortare tidsrom mellom få personar. Ei typisk novelle har ein spaningskurve som stig mot ein topp mot slutten av novella, der ho ofte har eit vendepunkt, ein uventa slutt.

Novellesjangeren blei utvikla i nyare tid av forfattarar som Nathaniel Hawthorne (t.d. *Twice Told Tales* frå 1842), Edgar Allan Poe (t.d. *Tales of the Grotesque and Arabesque* frå 1836) og Guy de Maupassant (*La Maison Tellier* frå 1881). Mot slutten av 1800-talet førte framveksten av tidsskrift og aviser til auka etterspurnad etter korte lesestykke, og novella blei særs etterspurd.

Kjende norske novelleforfattarar er Alexander Kielland, Sigurd Hoel, Nils Johan Rud, Tarjei Vesaas, Johan Borgen, Hans E. Kinck, Cora Sandel, Kjell Askildsen, Hans Herbjørnsrud, Tor Åge Bringsværd, Øystein Lønn, Merethe Lindstrøm og Laila Stien.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Novelle|Novelle]]» frå ,  den 2. januar 2006.*  
 

## Bakgrunnsstoff

*Novelle i Store norske leksikon
Sjøfolk

**Sjøfolk** eller **sjømenn** er folk som arbeider på sjøen. Når ein til vanleg nemner sjøfolk, vil det då vera leiande at det vert sikta til folk som var knytte til handelsflåtane, men nemninga gjeld også fiskarar og medlemmer av marinen.
Bilbombe

**Bilbomber** er bomber brukt i samband med bilar brukt til å drepe dei som sit i bilen og eventuelt andre. Det er eit typisk våpen for terrorist og kriminelle ettersom bilbomber er lette å rigga opp og eksplodera på kommando, og ein kan køyra dei dit ein vil.

Ein bil fylt med sprengstoff kan ta store mengder menneskjeliv, medan ein mindre ladning i den personlege bilen deira kan drepa særskilde personar, også dei som er under vern.
Diplomati

**Diplomati** viser til kontakt mellom ulike statar som blir utført av embetsfolk med fullmakter. Orda «diplomat» og «diplomati» kjem frå fransk og er avleidd av diplom, som i denne bruken tyder 'fullmakt'. Diplomatar representerer ein stat og interessene hans i ein framand stat eller i forhandlingar som ambassadørar, konsular og liknande. Ordet «diplomatisk» kan også brukast om personar eller handlingar som går fram på ein smart og smidig måte.

## Kjelder

*
Christlich Demokratische Union

**CDU** (Christlich Demokratische Union Deutschlands) er eit tysk kristeleg-konservativt politisk parti, som har sete med regjeringsmakta i store delar av etterkrigstida. Partiet har røtene sine i Det katolske senterpartiet, skipa i 1870 for å tryggja rettane til katolikkane i Tyskland.

## [[Tysklands kanslarar|Kanslarar]] frå CDU etter krigen
* 1949-1963: Konrad Adenauer
* 1963-1966: Ludwig Erhard
* 1966-1969: Kurt Georg Kiesinger
* 1982-1998: Helmut Kohl
* sidan 2005: Angela Merkel

## Tysklands presidentar frå CDU etter krigen
* 1959-1969: Heinrich Lübke
* 1979-1984: Karl Carstens
* 1984-1994: Baron Richard von Weizsäcker
* 1994-1999: Roman Herzog
* 2004-2010: Horst Köhler
* 2010-2012: Christian Wulff

## Leiarar
* Konrad Adenauer (1950-1966)
* Ludwig Erhard (1966-1967)
* Kurt Georg Kiesinger (1967-1971)
* Rainer Barzel (1971-1973)
* Helmut Kohl (1973-1998)
* Wolfgang Schäuble (1998-2000)
* Angela Merkel (2000-2018)
* Annegret Kramp-Karrenbauer (2018-)

## Leiarar for CDU/CSU-fraksjonen
* Heinrich von Brentano di Tremezzo (1949-1955)
* Heinrich Krone (1955-1961)
* Heinrich von Brentano di Tremezzo (1961-1964)
* Rainer Barzel (1964-1973)
* Karl Carstens (1973-1976)
* Helmut Kohl (1976-1982)
* Alfred Dregger (1982-1991)
* Wolfgang Schäuble (1991-2000)
* Friedrich Merz (2000-2002)
* Angela Merkel (2000-2005)
* Volker Kauder (2005-2018)
* Ralph Brinkhaus (2018-)

## Bakgrunnsstoff
* http://www.cdu.de
* http://www.cducsu.de
Brød

**Brød** er ein matvare laga av deig som er blitt steikt eller dampa. Det finst ei rekkje ulike brødslag frå heile verda. Dei kan etast varme som kalde, vera ferskvare som varer éin dag eller tola langvarig lagring.

## Ingrediensar
Ein kan laga brød av så lite som mjøl og vatn, men salt høyrer òg som regel med, og andre væsker kan brukast. Ein kan bruka mjøl frå ein type korn eller fleire. Kveite er eit særs vanleg kornslag til å laga brød av, ettersom det har eit høgt gluteninnhald som gjer at det lett heng saman. Brød kan òg lagast av til dømes rug eller mais som einaste kornslag.

Frø, nøtter eller krydder kan brukast for å setja smak på brødet. Feittstoff, egg og honning er andre ting ein kan ha i brøddeigen. Mange brød hever ved hjelp av eit stoff som utviklar gass i brødet, kan henda gjær, men det finst òg mange typar flatbrød som ikkje hever.

## Brødmaking

For å laga eit brød må ein blanda til ein deig, forma han, og så steika brødet. Skal det heva må ein i kalde klima syta for at det står varmt nok. For at deigen skal få dei rette eigenskapane må ein kna eller elta han akkurat nok.

Der brød er hovudmat er brødbaking ofte blitt rekna som heilag arbeid, gjerne berre for kvinner. Andre stader tok profesjonelle bakarar over det viktige arbeidet med å laga brød. I moderne tid har me fått brødmakarmaskinar som kan baka eit brød over natta.

## Servering

Som regel blir brød servert attåt noko anna, ettersom det i seg sjølv kan vera noko keisamt å eta. Eit norsk uttrykk om fengselslivet seier at ein et *vatn og brød* der, noko som ikkje er meint å vera forlokkande. Kva ein et brødet med finst det nesten ikkje grenser for. Det kan serverast med pålegg, frå ost til rekesalat, eller til hovudrettar, som suppe eller karri. Brødet kan fyllast, anten før steiking, som pizza eller croissantar, eller etterpå, som tortillaer eller lomper.

Brød kan vera store eller små. Dei små blir serverte som dei er medan store brød kan skjerast, brekkast eller rivast i mindre delar. Ferdigoppskorne brød blir skorne opp på særskilde maskinar før dei blir selde, og er populære i land der ein gjerne ristar brødet før ein et det. Ulempen med slike brød er at dei fort blir gamle.

## Bakgrunnsstoff
Dyirbal

**Dyirbal** er eit australsk språk i den pama-nyunganske språkfamilien. På grunn av R.M.W. Dixon si doktoravhandling frå 1968 er dyirbal svært godt kjend blant lingvistar, og det blir ofte brukt som døme på australske språk. Genussystemet i dyirbal har gjeve namnet til George Lakoff si kjende bok *Women, fire and dangerous things*, eit av dei sentrale verka innanfor kognitiv lingvistikk.

### Avleidde språk
Tradisjonell dyirbal hadde eit avgrensa språk, eit såkalla svigermorspråk, som vart brukt når talarane var innom høyrevidde til personar i slekta dei ikkje kunne snakke til, som svigermor, svigerbarn, barna til fars søster eller morbror. Dyirbal sitt svigermorspråk vart kalla *dyalŋuy*, mens «vanleg» dyirbal vart kalla *guwal*. I følgje Dixon 1983 har dyalŋuy ikkje vore i bruk sidan 1930-talet.

## Lydsystem

### Vokalar

### Konsonantar

### Fonologi

### Historiske lydendringar

## Grammatikk
Dyirbal er kjend for det ergative kasussystemet sitt.

## Ordforråd
### Genussystem
Tradisjonell dyirbal har 4 genera, som blir markert ved at talaren sett ein variant av eitt av dei fire orda, *bayi, balan, balam, bala* foran substantiv. Genus I (bayi) er for menneske av hankjønn og levande vesen som ikkje er menneske, genus II (balan) for menneske av hokjønn, vatn, eld og slagsmål, genus III (balam) for etande frukt og grønsakar, og genus IV (bala) for alt
anna. For å vere i stand til å gi rett genus til orda i dyirbal må ein kjenne
tradisjonell dyirbalmytologi. Ord for fuglar får til dømes genus II, fordi
mytologien seier at fuglane er sjelene til døde kvinner. Månen og sola er i
mytologien mann og kone, og dermed er ordet for måne, *gagara*, genus I og ordet for sol, *garri*, genus II

I moderne dyirbal er *balam*-genus forsvunne, orda herfrå er no i *bala*-genus IV. Genus I, *bayi*, er som før, *balan*-genus er berre for menneske av hokjønn, og *bala*-genus er som før genus for alt anna.

## Historie
I starten av 1800-talet var det sannsynlegvis minst 5000 dyirbal-talarar.

I 1963, då R.M.W. Dixon starta arbeidet sitt med dyirbal, var det sneisvis med talarar, også barn. I løpet av tiåra etterpå har talet på talarar gått drastisk ned, og det er i dag berre eit par att. Allereie i starten av 1980-talet var dyirbal-grammatikken drastisk endra samanlikna med det Dixon kunne dokumentere i 1963.

## Litteratur
* Dixon, Robert Malcolm Ward (1972): *The Dyirbal Language of North Queensland*. Cambridge et al.: University Press, 1972 (PhD-Thesis, Univ. London, 1968)
* Dixon, Robert Malcolm Ward (1983): *Searching for Aboriginal Languages. Memoirs of a field worker*. St Lucia: University of Queensland Press, 1983
* Schmidt, Annette (1980): "Young people's Dyirbal. An example of language death from Australia"

* Ethnologue report for Language

## Bakgrunnsstoff
Konrad Adenauer

**Konrad Adenauer** () var tysk kanslar i perioden 1949-1963.

Konrad Adenauer var ein djupt truande katolikk, noko som vart ein stor fordel i den politikken som skulle gjere samarbeidet, og oppmjuking i tilhøvet til Frankrike lettare, ettersom Charles de Gaulle også var katolikk. 

Adenauer var jurist av yrke. Han vart politisk aktiv, og vart mellom anna borgarmestar i Köln og president for det prøyssiske statsrådet, men sidan han arbeidde mot nazistane vart han sett i fengsel under den andre verdskrigen. 

Adenauer dreiv eit stort sjansespel i tida like etter andre verdskrigen. Han begynte å bli gammal, og satsa alt på samarbeid med dei allierte, altså okkupantane i Tyskland. Dette var risikabelt, då han var konfrontert med at han var ein landsforrædar. Trass i dette fekk Adenauer den største draumen sin oppfylt, eit fritt og etterkvart uavhengig Tyskland som var integrert og samarbeidde med dei andre nasjonane i Europa.
Tyske kanslarar

**Kanslaren** er leiaren for den tyske sentralregjeringa. Kvar delstat har òg si eiga regjering, leidd av ein statsminister.

Kanslarposisjonen har ein lang tradisjon og går tilbake til det tysk-romerske riket. Ei stilling som forbundskanslar (*Bundeskanzler*) blei oppretta allereie med det nordtyske forbundet i 1867. Etter at nasjonalstaten Tyskland blei samla i 1871 blei den offisielle nemninga rikskanslar (*Reichskanzler*), og posisjonen fekk stort sett den forma han har hatt sidan. Sidan 1949 har den offisielle nemninga igjen vore forbundskanslar.

## Liste over tyske kanslarar
Gerhard Schröder

**Gerhard Fritz Kurt Schröder** () var tyske kanslar frå 1998 til 2005. Han representerer det sosialdemokratiske partiet SPD.

Schröder er utdanna jurist, og jobba i mange år som advokat, før han blei politikar. Mellom 1990 og 1998 var han statsminister i Niedersachsen. 27. oktober 1998 vart han innsett som kanslar, og avløyste då Helmut Kohl.

I Forbundsdagsvalet 2005 fekk han sterk konkurranse om kanslarvervet frå Angela Merkel. Etter eit jamt val, tok ho over som kanslar i november 2005.

## Bakgrunnsstoff
Korvetten KNM «Sleipner»

**KNM «Sleipner»** var ein korvett i Sleipner-klassen og vart teke i bruk (heiste kommando) 29. april 1965 med orlogskaptein Axel R. Haglund som skipssjef. 

KNM «Sleipner» var det første fartøyet i den nye Sleipner-klassen, og vart bygd på Nylands mekaniske verksted. Båten vart nytta fram til det vart utfasa i 1992. Etter dette gjekk båten i opplag, før den vart senka i 2002 i ei øving med overflatemål. Missiltorpedobåten KNM «Jo» stod for senkinga med ein torpedo av typen TP 613. Vraket av KNM «Sleipner» ligg no på djupt hav ved Trænabanken vest for Nordland.

## Fakta
* Deplasement: 780 tonn
* Toppfart: 20 knop
* Besetning: 63 mann

Ved utfasinga var KNM «Sleipner» væpna med
* 1 3” kanon
* 1 40 mm Bofors kanon
* Anti-ubåt-torpedoar
* TERNE III A/U-raketter

## Sjå òg
* KNM «Sleipner», ein jagar frå andre verdskrigen
* KNM «Æger», søsterskipet åt KNM «Sleipner»
Konsulat

Eit **konsulat** er ein diplomatisk representasjon som vanlegvis er underlagt eit framandt lands ambassade i same land. Konsulatet er ambassaden sin stadlege representasjon, og tek hand om rutinemessige saker som på ein ambassade. Leiaren er konsul.

Det hender også at eit konsulat kan vere underlagt ein ambassade i eit anna land. Leiaren sin tittel er då chargé d'affaires under føresetnad av at konsulatet er bemanna med ei diplomatisk utsending frå sendarlandet.

I dei tilfelle sendarlandet ikkje har eigne diplomatar i ein by, kan ein i samråd med vertslandet oppretta eit *honorært konsulat*. Leiaren, ein honorær konsul, er då gjerne ein statsborgar av vertslandet. Om stillinga er ulønna, kan den honorære konsulen ta seg betalt for sine tenester.

## Sjå òg
* Konsulatsaka
Fyrstehuset Sachsen-Coburg-Gotha

**Sachsen-Coburg-Gotha** er namnet på eit tysk fyrstehus, som regjerer eller har regjert i fleire land, mellom anna hertugdømma Sachsen-Coburg og Gotha og kongerika Belgia, Portugal, Bulgaria, Storbritannia og Irland.

## Huset Sachsen-Coburg-Gotha
### Hertugar av Sachsen-Coburg og Gotha, 1826 - 1918

*Ernst I 1826-1844
*Ernst II 1844-1893
*Alfred 1893-1900
*Carl Eduard 1900-1918

### Overhovud for huset Sachsen-Coburg og Gotha frå 1918

*Carl Eduard 1918-1954
*Prins Friedrich Josias 1954-1998
*Prins Andreas 1998-

### Kongar av Belgia av huset Sachsen-Coburg og Gotha

*Leopold I (1831-1865)
*Leopold II (1865-1909)
*Albert I (1909-1934)
*Leopold III (1934-1951)
*Baudouin I (1951-1993)
*Albert II (1993-)

### Kongar av Portugal av huset Sachsen-Coburg og Gotha

*Pedro V (1853-1861)
*Louis (1861-1889)
*Carlos (1889-1908)
*Manuel II (1908-1910), død 1932

### Tsarar av Bulgaria av huset Sachsen-Coburg og Gotha

* Ferdinand (1887-1918)
* Boris III (1918-1943)
* Simeon II (1943-1946), seinare statsminister i Bulgaria (2001-2005)

### Kongar og dronningar av Storbritannia og Irland (til 1927) og Storbritannia og Nord-Irland av huset Sachsen-Coburg og Gotha

Albert av Sachsen-Coburg-Gotha vart gift med dronning Victoria av Storbritannia den 10. februar 1840, og då ho døydde etterfylgde den fyrste mannen av ætta Sachsen-Coburg-Gotha henne på den britiske trona.

Sachsen-Coburg-Gotha vart nytta som dynastisk namn fra 1901 (og avløyste då Hannover) til 1917 (medan dei kongeleges personlege namn var Wettin), men i samband med fyrste verdskrigen vart namna endra til «Windsor» av Georg V.

* Edward VII (1901-1910)
* George V (1910-1936)
* Edward VIII ((1936)
* Georg VI (1936-1952)
* Elisabeth II (1952-2022)

Etter at dronning Elizabeth II døydde gjekk trona over til fyrstehuset Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg. Sonen hennar Charles III av Storbritannia er medlem av fyrstehuset til faren, prins Filip av Hellas.
Heinrich von Brentano di Tremezzo

Dr. jur. **Heinrich von Brentano di Tremezzo** () var ein tysk konservativ politikar for CDU og advokat. Han høyrde til skiparane av CDU i Hessen og var medlem av det tyske parlamentet frå 1949. Han var her parlamentarisk leiar for CDU/CSU-fraksjonen. Han var òg medlem av Europarådets parlamentariske forsamling (som visepresident) og av Europaparlamentet frå starten av. Dessuten var han medlem av landdagen i Hessen. Frå 1955 til 1961 var han tysk utanriksminister. Heinrich von Brentano di Tremezzo spelte ein stor rolle i skipinga av det europeiske økonomiske fellesskapet, forløparen til EU.

Han høyrde til ein familie av italiensk opphav som slo seg ned i Hessen på 1600-talet og vart anerkjend som hessisk adel. Familien inkluderte mellom anna diktaren Clemens von Brentano og var knytt til ein krets under den tyske romantikken som inkluderte personar som Goethe, Arnim og Savigny.

## Bakgrunnsstoff
Hausa

**Hausa** er eit tsjadspråk i den afroasiatiske språkfamilien. Det blir snakka som førstespråk av 24 millionar menneske, og som andrespråk av ca. 15 millionar. Hausafolk  held først og fremst til i nordlege delar av Nigeria, Niger,  Ghana, Kamerun, Benin og Togo og sørlege delar av Niger, Tsjad og Sudan, med ein stor minoritet i Elfenbeinskysten.
## Geografisk område
Hausa blir snakka i Niger og nord i Nigeria, men det blir brukt som lingua franca i store delar av Vest-Afrika, spesielt blant muslimar.

### Offisiell status
Hausa er offisielt språk i den nordlege delen av Nigeria.

## Lydsystem

### Vokalar

Hausa har eit klassisk femvokalsystem, * / i, e, a, o, u /*, der alle vokalane kan vere lange eller korte. I tillegg har hausa diftongane */ai, au/*.

### Konsonantar
Tabellen viser konsonantane i hausa. Når den ortografiske representasjonen avvik frå IPA, er IPA-symbolet sett til i parentes.

### Fonologi

Hausa er eit tonespråk, med tre tonar, *høg, låg* og *fallande* tone.

## Ordforråd

### Lånord
Hausa har mange arabiske lånord.

### Genustilordning
Hausa har to genera, maskulinum og femininum. Der språket har ulike ord for referentar med biologisk hankjønn og hokjønn, er dei maskulina eller feminina, som *yáròo* «gut» og *yáarínyàa* «jente». Frå denne semantiske kjernen har hausa eit fonologisk basert genustilordningssystem: Ord på *-aa* er feminina, alle andre ord er maskulina.

## Skriftsystem
Hausa har vore skriftfesta i meir enn 200 år, først med ein variant av det arabiske alfabetet (ajami), men deretter med det latinske alfabetet, som vart innført i byrjinga av 1900-talet. Dette alfabeter er kjend som boko (frå engelsk *book*), og blei offisiell skrift for hausa i 1930.

Hausa har 3 konsonantar i tillegg til dei vanlege latinske: ɓ, ɗ og ƙ.

## Ord frå grunnordforrådet

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Ethnologue-rapport for Hausa
John William Waterhouse

**John William Waterhouse** () var ein engelsk målar kjend for ei rekkje vakre tablå av tragiske eller vondskapsfulle kvinner frå legender og historie. Han blir ofte kalla ein prerafaelitt, men høyrer like gjerne heime i den romantiske rørsla, og kan reknast som ein klassisist for motivvala sine.

## Liv
Waterhouse var sonen til William og Isabela Waterhouse, som begge var målarar. Han blei fødd i Roma, men familien flytta til London då han var fem. John studerte kunst med far sin og blei oppmuntra til å vitja kunstmusea i området. Her trente han seg opp til å teikna opp att vakre måleri frå minnet, noko som seinare ville hjelpa han til å hugsa scenar som målar. Waterhouse ville først bli bilethoggar, men via seg seinare til målarkunsten.

I 1870 blei den unge kunstnaren teken opp ved Royal Academy of Arts, det kongelege akademiet. Han viste fram verka sine på fleire av sommarutstillingane det heldt, og fekk sin første store suksess med allegorien *Sleep and His Half-Brother Death* i 1874. Etter dette stilte han ut ved Royal Academey nesten kvart år fram til han døydde. Han fekk den prestisjefylte statusen som fullverdig medlem av akademiet i 1895. Han blei etter kvart medlem i akademirådet og underviste ved St. John's Wood Art School.

I 1883 gifta Waterhouse seg med Esther Kenworthy, som òg var kunstmålar. Paret fekk ingen born. Waterhouse fortsette målargjerninga si fram til han døydde i 1917. Han er gravlagd i Kensal Green Cemetery i London.

## Kunst

Bileta til Waterhouse er prega av naturtru, men romantiserte skikkelsar, hovudsakleg kvinner med flagrande langt hår og klede. Målaren var opptatt av fargar, og arbeidde ofte ute for å få dei så naturlege som mogleg.

Nokre av verka til Waterhouse er svært velkjende, ettersom dei blitt reproduserte fleire gonger. Dette gjeld mellom anna *[[The Lady of Shalott]]* (1888), inspirert av diktet til Tennyson, og *[[Hylas]] and the [[nymfe|Nymphs]]* frå den greske gudeverda.

Waterhouse måla òg portrett som er mindre påakta enn dei litterære og mytologiske verka hans.

## Bakgrunnsstoff
* http://www.johnwilliamwaterhouse.com med informasjon om kunstnaren og dei fleste bildene hans
Lysøya

**Lysøya** er ei lita øy i Lysefjorden i Bjørnafjorden kommune i Vestland fylke. 
Seinast frå 1670 var det eit lite gardsbruk eller husmannsplass her. Ole Bull kjøpte øya i 1872. Her bygde han sitt eige fabelhus, eit byggverk i nymaurisk stil. Frå 1974 er øya og huset museum og konsertlokale, eigde og drivne av Fortidsminneforeningen, og frå 1. januar 2007 vart det under namnet Ole Bull Museum Lysøen lagt inn under kunstmuseet KODE i Bergen.

**Folketalsutvikling:**

## Bakgrunnsstoff
* Museet Lysøen
* Nils Tveit, *Os: Eit utsyn over Osbygdi frå gamall tid til no, bd. II* (1938)
Flod

**Flod** kan ha fleire tydingar:

* høgvatn, ein type **[[tidvatn]]**;
* ei **[[elv]]** av ein viss storleik;
* ein **[[flaum]]**, særleg i storflaumar som Syndfloda;
* *[[Romanen Flod|Flod]]* er ein ungdomsroman skrive av Jon Bing
Pentagram

**Pentagram** eller *pentalpha* (fem A-ar) er namnet på ein regulær femtakka stjerneform, som gjennom historia har vorte nytta som ikon i diverse religiøse og okkulte samanhengar. Stjerna kan teiknast i ein fortløpande strek, og linene dannar eit pentagon (femkant) i midten av symbolet. *Penta* er gresk og tyder «fem».

## Bruk
Gjennom tidene har pentagrammet vorte sett på som eit magisk teikn, og har mellom anna vorte nytta som
* Vern mot vonde ander, då oftast nytta ved inngongspartia til hus og liknande, målt på dører og dørtersklar, til dømes.
* Påkalling og fasthalding av ander. Om spissen er retta oppover kallar ein på andene frå oververda, og om spissen er vendt nedover kallar ein på andane frå underverda.

I dag vert femkanta stjerne, men ikkje teikna i ein strek, nytta i fleire flagg, til dømes i USA og EU sine, der dei symboliserer medlemsstatane. Flagget til Marokko har pentagram i ein strek.

## Symbolisme

Pentagrammet kan symbolisere mennesket med utstrakte armar og bein, samstundes som det viser dei fem sansane våre. Er symbolet vend oppover viser ein til det medvitne mennesket, medan ein viser til det omvendte om ein snur stjerna.

For pythagoristane var pentagrammet eit symbol på helse. Dei teikna bokstavane S, A, L, U, S i spissane, noko som opphavleg har vore sett på som eit lukkebringande teikn.

I kristendommen symboliserer pentagrammet dei fem såra til Jesus Kristus.

Pentagrammet har òg vorte sett på i samband med planeten Venus sin konjunksjon med sola, som i ein periode på åtte år dannar eit heilt presist pentagram.

Den femkanta stjerna inneheld det gylne snittet, eller talet phi, og symboliserer på det viset venleik i skapinga.

Pentagrammet var attributtet til Sir Gawain

I tarot symboliserer pentagrammet elementet jord.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Engelsk side om pentagram og matematikk
* Skeptics dictionary
Molotovcocktail

**Molotovcocktail** eller **brannflaske** er eit primitivt sprengvåpen som består av ei flaske med brennbar væske, som olje eller bensin, og ei seintbrennande lunte. Ettersom molotovcocktailar er raske, enkle og billige å framstilla er dei vanlege å bruka ved gatekampar, opptøyar, geriljaverksemd og liknande. 

Molotovcocktailar blei brukt av finske soldatar mot sovjetiske stridsvogner under Vinterkrigen 1939–40. Dei har namn etter Vjatsjeslav Mikhajlovitsj Molotov, den sovjetiske folkekommisæren for utanrikssaker på denne tida.

## Kjelder

*«Brannflaske» (30. oktober 2014). *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 9. juni 2015.
*«Molotovcocktail» (30. oktober 2014). *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 9. juni 2015.

## Bakgrunnsstoff
Nettlesaren Opera

**Opera** er ein nettlesar som vert utvikla av det norske selskapet Opera Software ASA. Selskapet tek sikte på -og gjennomførar- full kompatibilitet med dei fleste nemneverdige system og platformar, og dei seinare åra har dei i følgje delar av media vunne eit teknisk føresprang i kampen om nettlesarmarknaden for handheldte datamaskiner (til dømes Palm).

Til Mac OS X/PC kjem nettlesaren på eit utal språk (men ikkje lenger nynorsk).

Opera var tidlegare reklamefinansiert, men frå september 2005 har Opera vore gratis (utan reklame). Kundar som ønskjer støtte kan kjøpe det frå selskapet.

Opera har òg, i tillegg til å vere ein nettlesar:
* Epost- og Nyhendelesaren M2 (han les òg Atom og RSS)
* Adressebok
* IRC-klient (prateprogram)
* Nedlastingshandsamar

## Kort historie
Opera starta som eit utviklingsprosjekt i Telenor i 1992, med Jon S. von Tetzchner (Noverande sjef i Opera Software ASA) og Geir Ivarsøy. Sidan Telenor ikkje såg seg tent med å utvikle ein eigen nettlesar vart Opera Software tufta i 1995 for å vidareutvikle programvaren.

Selskapet dreiv på lenge i det små, men sidan 1999/2000 har selskapet satsa for fullt med utviding av staben, hard konkurranse på handheldt-marknaden og opne konfrontasjonar med Microsoft, som hittil har dominerer nettlesarmarknaden for PC.

## Marknadsandel
I fylje har Opera har ein marknadsandel på rundt 2 % på verdsbasis, men på grunn av at eldre versjonar av Opera var innstillte til å identifisera seg som MS Internet Explorer er dette talet truleg for lågt. Grunnen til dette er at Microsoft aktivt har motarbeidd Opera ved å blokkera tilgang til mellom anna nettstaden MSN for andre nettlesarar enn sin eigen. Ved å identifisera seg som MS IE kan andre nettlesarar omgå denne sperringa. Problemet med dette er at i oversyn over kva for nettlesarar som er mest populære ser ut som MS Explorer er meir populær enn han i røynda er. Operabrukarar kan endra innstillingae slik at nettlesaren identifiserer seg som Opera i menyen Verktøy | Snøgginstillingar. Nyare versjonar av Opera er innstilte til å identifisera seg som Opera.

## Kjelder
Landslaget for spelemenn

**Landslaget for spelemenn** (LfS) er eit tidlegare norsk lag som var den største folkemusikk og -dansorganisasjonen i Noreg.
Det blei skipa i 1923 og gjekk i 2009 saman med Norsk Folkemusikk- og Danselag og danna FolkOrg. Ved slutten hadde laget over 5000 medlemmer og rundt 150 lokal- og fylkeslag rundt heile landet. Føremålet med Landslaget for Spelemenn var å vere ei drivkraft innan utbygginga av ulike utdanningstilbod innan instrumental og vokal folkemusikk samt -dans, samstundes som dei var ein interesseorganisasjon for amatørbaserte og profesjonelle folkemusikarar. Fleire profilerte folkemusikarar var medlemmer i LfS. 

LfS gav ut *[[Spelemannsbladet]]* og arrangerte og deiv mellom anna Landskappleiken, Landsfestivalen, Folkemusikkscena og Folkelarm. I tillegg til desse har lokallag i LfS vire eigarar og tydelege drivkrefter bak arrangement som Førde Internasjonale Folkemusikkfestival, Jørn Hilme-Stemnet, Mokurset, Strunkeveko og Ungfolk.

## Bakgrunnsstoff
* Folkemusikk.no - Offisiell nettstad
Selja Forlag

**Selja Forlag** er eit norsk forlag, skipa i 1996 med kontor i Førde i Sogn og Fjordane. Den første boka som kom ut på forlaget handla treffande nok om klosterruinane på Selja. Selja var i eldre tider eit senter for heile vestlandskysten, og namnet skal gje uttrykk for at Selja Forlag er eit forlag for heile Vestlandet.

Forlaget gjev ut i snitt mellom seks og åtte bøker kvart år; og til no har dei fleste hatt tema frå Sogn og Fjordane. Til saman har forlaget gjeve ut meir enn 100 bøker.

Forlaget har tre tilsette, Torkjell Djupedal, Grethe Eithun og Anne Britt Sandøy. 

## Bakgrunnsstoff
* Selja.no - Nettstaden til forlaget
Politikar

Ein **politikar** er ein person som driv med politikk, anten ved sida av anna arbeid eller på heiltid. Politikarar er ofte anten tillitsvelde (ikkje berre medlemmer) i eit politisk parti, eller utmerkar seg sjølv offentleg med til dels klåre politiske haldningar og meiningar.

----
Hordaland Folkeblad

**Hordaland Folkeblad** er ei avis som vert utgjeven i Norheimsund i Vestland fylke. Fyrste utgåve kom ut i 1873 og ei av dei eldste lokalavisene i Noreg. Avisa er ei uavhengig lokalavis for Kvam herad og Jondal kommune.

Sigbjørn Linga er redaktør og Camilla Skaar Ljones er dagleg leiar.

Hordaland Folkeblad kjem ut to gonger i veka, tysdag og fredag, og er ei nynorskavis.

På folkemunne vert avisa ofte kalla «Skaaralappen». Avisa er framleis 100 % i Skaar-slekta si eige, no ved femte generasjon, Camilla Skaar Ljones.

## Historie
Fyrste nummer av Hordaland Folkeblad kom ut 27. desember 1873 på Lofthus under namnet «Hardangeren, et Ugeblad».

Bladet hadde då bak seg nokre få, uregelbundne utgjevingar. Den fyrste Hardangeren vart trykt av BT-trykkeriet i 1871.

Oddmund Børven frå Ullensvang stifta bladet. Han drog til Hamburg for å kjøpa trykkpresse. Det vart bomtur, men han lukkast med handelen i København. Trykkeriet var først installert i eit naust på Børve i Øystese.

Børven selde seinare avis og trykkeri til Nils Nilsson Skaar, Per og Torstein Børve for 3.600 kroner. Skaar, som var lærar ved Hardanger Folkehøgskule, var etablert som redaktør i 1878. Han var representant på Stortinget (Venstre) og opptekjen av folkeopplysing, Noregs frigjering og målsak.

Selskapet Søndre Bergenhus Folkeblad vart skipa i 1879 med 4.500 kroner i aksjekapital, fordelte på 25 aksjonærar. Skaar kjøpte ut alle i 1889.

Namnet vart endra til Hordalands Folkeblad, før det endeleg vart Hordaland Folkeblad.

Tre redaktørar frå Skaar-familen styrte avisa gjennom 112 år frå 1878 til 1990. Den siste, Bjørn Skaar, var redaktør i 58 år til 1990, berre avbrote av tre krigsår. Hordaland Folkeblad var lenge såkalla Venstre-avis. Bjørn Skaar avvikla den politiske tilknytinga.

Då han trekte seg i 1990, overtok Olav Bjørkum som redaktør. Åsmund Soldal gjekk inn i stillinga i 2002. Sigbjørn Linga overtok som redaktør i 2013.

Redaksjonen låg lenge i kjellaren i hovudhuset til Skaar-familien i Norheimsund sentrum, til han flytta til Sandvenvegen 40 i 2010.

## Opplagstal

## Kjelder

* Aviskatalogen 
* Nettsidene til Hordaland Folkeblad

## Bakgrunnsstoff
* Nettsidene til Hordaland Folkeblad
Firda Tidend

***Firda Tidend*** er ei lokalavis for Gloppen og Jølster, som vert gjeven ut to dagar i veka på Sandane i Vestland fylke. Avisa vart oppretta som kamporgan for bonderørsla i 1924, sterkt knytt til Bondepartiet som vart stifta fire år før; i 1920. I den første tida vart avisa driven av eit aksjeselskap, men grunna økonomiske vanskar vart eigarskapen overført til Anders Øvreseth, som då òg tok redaktørstolen i heile 36 år (1930-1966).

I 1967 vart avisa omorganisert til å skulle fungere som lokalavis for Gloppen og Jølster. Selskapet L/L Senterpartiavisa vart oppretta som eigarorganisasjon, og Senterpartiet heldt fram som største aksjonær med til saman 45 % av aksjane, medan resten kom i eigarskap av fleire einskildmedlemmer i partiet og handelslaget på Breim.

I 1981 annekterte L/L Senterpartibladet Solglimt Trykkeri. 

Firda Tidend har til saman 8 tilsette.

## Redaktørar i Firda Tidend
* 1924-1929: Johan Lid
* 1929-1930: Martin Loftesnes
* 1930-1966: Anders Øvreseth
* 1967-1967: Karl Kolstad
* 1967-1968: Kjetil Sandåsen
* 1968-1974: Gunnar Nygjerd
* 1974-1977: Ola Rolf Gloppestad
* 1977-1979: Vidar Eikrem
* 1979-1987: Bjørn Grov
* 1987-1988: Anders Ryssdal
* 1988-1996: Bjørn Grov
* 1996-1997: Jan Nik. Hansen
* 1997-2017: Bjørn Grov
* 2017- Aadne Gloppestad

## Opplagstal

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Diktatur

**Diktatur** er eit styresett der eitt enkelt parti, ein militærjunta, eller ein einerådande diktator har makta. Diktatur er kalla totalitære når styremaktene grip inn, legg under seg og kontrollerer alle sider ved sivilsamfunnet, og autoritære når styremaktene berre råder over eit avgrensa statsapparat. Dette skilet kan illustrerast ved at autoritære regime berre slår ned på dei som ope går ut og protesterer mot det, medan totalitære regime gjerne slår ned på alle som synest å ha negative meiningar om regimet. Døme på totalitære diktatur er Tyskland under Hitler og Sovjetunionen under Stalin.

Jamvel om diktatur ikkje er demokratiske, kan dei like fullt ha ein viss legitimitet.

## Kjelder
Ålhus

**Ålhus** er ei grend i Sunnfjord kommune. Her førte mellom anna Audun Hugleikson opp ei borg i stein på 1200-talet. Bygda ligg på nordsida av Jølstravatnet, i opninga av Ålhusdalen, om lag midt mellom Skei og Vassenden. 

Eikaasgalleriet ligg på Ålhus, og kunstnaren Nikolai Astrup voks opp på den gamle prestegarden i grenda. Ålhus kyrkje, som er den eldste kyrkja i kommunen, ligg også her. Næringslivet i bygda er dominert av jordbruk.
Audun Hugleiksonspelet

**Audun Hugleikssonspelet** er eit sogespel om baron Audun Hugleikson Hestakorn, som mellom anna er kjend for å lure den franske kongen til å betale heile den norske utanlandsgjelda i 1295. Arrangørane er stiftinga Audun Hugleiksson Sogespel og Sogn og Fjordane Teater. 

Spelet gjekk for første gong i 2002 og for andre gong i 2004, då med om lag 2&nbsp;500 tilskodarar. Begge gongane har ein hatt med kjende namn som Bjørn Sundquist og Linda Øvrebø som skodespelarar i spelet. Spelet går på utescene på Ålhus i Sunnfjord kommune, der Hugleiksson i si tid oppførte noko so sjeldant i Noreg som ei borg i stein. 

Neste spel var planlagt å vere gjennomført på *Bensentunet* 1. til 6. august 2006, men er utsett til sommaren 2007, sidan hovudrolleinnehavarane Bjørn Sundquist og Linda Øvrebø ikkje hadde høve til å møte.

## Bakgrunnsstoff
* Hugleikson.no - Offisiell nettstad 
* **Firda.no:** Hugleiksonspelet utsett *(Artikkel 09.11.05)*
Prins Philip, hertug av Edinburgh

**Philip** () var ektemannen til dronning Elizabeth II av Storbritannia, hertug av Edinburgh, prins av Storbritannia og tidlegare prins av Hellas og Danmark. 

Philip Mountbatten, tidlegare Glücksburg, var opphavleg gresk statsborgar, med titlane prins av Hellas og Danmark. Han gav avkall på desse titlane og statsborgarskapet for å gifta seg med den dåverande prinsesse Elizabeth. 

Seinare fekk han titlane hertug av Edinburgh, jarl av Merioneth og baron Greenwich. Han vart òg gjort til britisk prins.

## Slekt
Philip var det eldste gjenlevande tipp-tipp-oldebarnet til dronning Victoria av Storbritannia, så vel som den eldste gjenlevande etterkomaren hennar etter dødsfallet til grev Carl Johan Bernadotte av Wisborg 5. mai 2012. På grunn av avstamminga frå den britiske kongefamilien var prins Philip òg med i arverekkjefylgja til den britiske trona.

I juli 1993 stadfeste britiske forskarar, gjennom DNA-analysar av blodet til prins Philip, at dei kunne stadfeste identiteten til restane av fleire medlemer i familien til keisarinne Aleksandra av Russland, fleire tiår etter massakren av bolsjevikane i 1918. Prins Philip var då éin av to levande oldeborn frå den kvinnelege lina etter Aleksandra si mor, prinsesse Alice av Storbritannia. Den andre var systera hans, prinsesse Sophie av Hellas og Danmark, som døydde i 2001.

## Titlar og tiltaleformer
* 10. juni 1921–18. mars 1947: Den Høgvørde Prinsen Philip av Hellas og Danmark
* 18. mars 1947–19. november 1947: Løytnant Philip Mountbatten
* 19. november 1947–20. november 1947: Den høgvørde sir Philip Mountbatten
* 20. november 1947–22. februar 1957: Den høgvørde hertugen av Edinburgh
* Frå 22. februar 1957: Den høgvørde prins Philip, hertug av Edinburgh, jarl av Merioneth, baron Greenwich 

## Ordenar og utmerkingar
I 1952 vart han tildelt storkrossen med kjede av St. Olavs Orden.
Eksil

**Eksil**, **utlegd** eller **landflyktigheit** er det å leva utanfor heimlandet sitt. Omgrepa blir ofte brukt om dei som er tvinga til å forlata landet, anten fordi dei er dømde til det som straff eller fordi dei sjølv meiner dei ikkje kan vera trygge der.

*Eksil* kan òg brukast i lausare tyding om folk som meir frivillig har busett seg utanlands, men held på den nasjonale identiteten sin, til dømes «eksilnordmenn» eller «eksilfinnar». Dersom store delar av ei folkegruppe dreg i eksil blir dei kalla ein diaspora.

## Sjå og
* Flyktning
* Ostrakisme
Svenska flaggans dag

**Svenska flaggans dag** er den svenske nasjonaldagen og blir feira den 6. juni. Dagen er til minne om fleire hendingar som var viktige for den svenske nasjonen. Av dei vert særleg to framheva:

 
***[[1523]]**: Gustav Vasa blei vald til svensk konge av ein riksdag i Strängnäs. I det same blei Kalmarunionen oppløyst.
***[[1809]]**: Ein ny svensk grunnlov gav mykje makt til den svenske ståndsriksdagen då Karl XIII blei konge.
 
Dagen blei flaggdag i 1916 og svensk nasjonaldag i 1983. Før 2005 blei ikkje dagen feira so intenst mellom folk flest, mykje fordi dagen var vanleg arbeidsdag. Frå 2005 har han òg vore heilagdag, i staden for andre pinsedag.

## Bakgrunnsstoff
François Couperin

**François Couperin** () var ein vidkjend fransk cembalospelar, organist og komponist av fransk barokkmusikk.

Han var òg kjend som *Couperin le Grand*, det vil seie ‘den store’, for å skilje han ut frå dei andre evnerike medlemmene av Couperin-familien, på grunn av den uvanlege virtuositeten hans på pipeorgel og cembalo.

## Liv og virke

Couperin vart fødd i Paris. Han vart undervist av far sin, Charles Couperin, som døydde då Francois var 10, og av Jacques Thomelin. I 1685 vart han organist i Saint-Gervais-kyrkja i Paris, ei stilling han arva av far sin og som han skulle vidareføre til syskenbarnet, Nicolas Couperin. Andre medlemmer av familien skulle halde den same posisjonen i seinare år. I 1693 tiltredde Couperin for læraren sin Thomelin som organist i Chapelle Royale (det kongelege kapellet) med tittelen *organiste du Roi*, organist etter avtale med kongen. Dette var solkongen, Ludvig XIV.

I 1717 vart Couperin hofforganist og komponist, med tittelen *ordinaire de la musique de la chambre du Roi*. Med sine kollegaer gav Couperin vekentlege konsertar, vanlegvis på sundagar. Mange av desse konsertane var suitar for fiolin, gambe, obo, fagott og cembalo.

## Musikk
Couperin skreiv over 240 rikt ornamenterte cembaloverk som han samla i 27 *Ordres* og utstyrte enkeltsatsane med titlar som skulle vise til karakteren i stykket.

I tillegg komponerte han motettar, chansons, to orgelmesser, triosonatar og dei programmatiske kammermusikkverka *Apothéose dei Corelli* og *Apothéose dei Lully*.

Det einaste teoretiske verket hans er *L'art dei toucher le clavecin* (kunsten å spele cembalo) som inneheld forslag til fingersetning, ornamentering og annan cembaloteknikk. Johann Sebastian Bach lærte seg Couperins fingersetningsteknikk, mellom anna ved å byrje å ta i bruk tomlane til å spele med.

### Instrumentalverk
#### Cembalo
* Første boka (1713) : *Ordres* 1 til 5
* Andre boka (1717) ; *Ordres*6 til 12
* Tredje boka (1722) : *Ordres* 13 til 19
* Fjerde boka(1728) : *Ordres*20 til 27
* A didactc treatise *L’Art de toucher le clavecin* (1716) som inneheld åtte preludium og ein allemande.

#### Orgel
To messer (1690)
** *Messe pour les paroisses* for soknekyrkjer
** *Messe pour les couvents* for kloster

#### Kammermusikk
* Triosonatar (ca 1690)
** *La Pucelle*
** *La Steinkerque*
** *La Visionnaire*
** *L'Astrée*
* quatuor sonata (ca 1695) : *La Superbe*
* *Les Nations* (1726) : desse triostykka er forma av ein sonate etterfølgd av ein suite. 
** *La Française* 
** *L'Espagnole* 
** *L'Impériale*
** *La Piémontaise* 
* « Apothéoses », triosuitar (1724)
** *Le Parnasse ou l’apothéose de Corelli*
** *Concert en forme d’apothéose à la mémoire de l’incomparable M. de Lully*
* *Concert royaux* (1714) N° 1 à 4
* *Nouveaux Concerts* eller *les Goûts réunis* (1724) N° 5 à 14
* *Pièces de violes* (1728) 2 suitar

### Vokalmusikk
 
* Lecons de ténèbres a une et deux voix
** * Première lecon*
** * Seconde lecon*
** * Troisième lecon*

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:François Couperin|François Couperin]]» frå ,  den 14. juni 2005.*  

## Bakgrunnsstoff
Bilete av skandinaviske komponistar

Dette er eit galleri med bilete av komponistar frå Skandinavia. Nye bilete kan leggjast inn på rett plass i alfabetet, sortert etter familienamn.


Fil:Composer Otto Lindblad from Svenska Familj-Journalen 1880.png|Otto Lindblad
Fil:Christian Sinding.jpeg|Christian Sinding


## Sjå òg
* Bilete av skandinaviske musikarar
* Bilete av skandinaviske forfattarar
Bilete av klassisistiske komponistar

Dette er eit galleri med bilete av komponistar frå klassisismen. 


Fil:Thomas Augustine Arne.jpg|Thomas Augustine Arne (1710&ndash;1778)
Fil:Haydn portrait by Thomas Hardy (small).jpg|Franz Joseph Haydn (1732&ndash;1809; portrett av Thomas Hardy, 1792)
Fil:Johann Christian Bach.png|Johann Christian Bach (1735&ndash;1782)
File:Giovanni Paisiello.png|Giovanni Paisiello (1740&ndash;1816)
File:Luigi Boccherini.jpg|Luigi Boccherini (1743&ndash;1805)
File:Domenico Cimarosa.png|Domenico Cimarosa (1749&ndash;1801)
Fil:Antonio Salieri painted by Joseph Willibrord Mähler.jpg|Antonio Salieri (1750&ndash;1825)
Fil:Wolfgang-amadeus-mozart 1.jpg|Wolfgang Amadeus Mozart (1756&ndash;1791)
File:Jean-Auguste-Dominique Ingres - Luigi Cherubini - Google Art Project.jpg|Luigi Cherubini (1760－1842)
Fil:Beethoven 3.jpg|Ludwig van Beethoven (1770&ndash;1727; måleri F. Waldmüller, 1804)
Fil:Beethoven 4.jpg|Ludwig van Beethoven (Måleri av W.J. Mähler, 1815)
Fil:Beethoven.jpg|Ludwig van Beethoven (Måleri av J.K. Stieler, 1820)
Fil:Johann Nepomuk Hummel - Schabblatt Franz Wrenk nach Zeichnung Escherich.jpg|Johann Nepomuk Hummel (1778&ndash;1837)
Fil:Fernando Sor.jpg|Fernando Sor (1778&ndash;1839)
Donaudeltaet

**Donaudeltaet** (*Delta Dunării* på rumensk) ligg i grenseområdet mellom Dobrogea (Romania) og i Odes'ka oblast' (Ukraina). Det er det største og best bevarte deltaet i Europa, med eit areal på heile 3446 km&sup2;.

I 1991 vart Donaudeltaet teke inn i UNESCO si verdsarvliste og lista over biosfære-reservat.

## Geografi
Donaudeltaet vert om lag 40 meter breiare kvart år grunna det store sedimenttilfanget som vert ført nedover elva Donau. Difor er deltaet i kontinuerleg endring. I nærleiken av Tulcea vert Donau delt opp i tre skilde elveløp før den endar i havet; *Chilia*, *Sulina* og *Sfântu Gheorghe* (St. Georg). I tillegg til desse tre vert deltaet delt opp i mindre delar av mange fleire små vasstraumar. Deltaet er so stort at det rommar store siv-, sump- og til og med skogområde. Nokre av desse områda vert årleg utsette for flaum kvar haust.

I 2004 byrja Ukraina eit arbeid på Bistroekanalen, eit arbeid som tek sikte på å gjere det mogeleg å ta seg frå Svartehavet til den ukrainske delen av deltaet med båt. EU protesterte og kravde at Ukraina skulle avslutte arbeidet for å verne om våtmarkene i deltaet, og Romania trugar med å stille Ukraina for den internasjonale domstolen i Haag.

## Natur
Det veks meir enn 1200 ulike plantetypar på deltaet, saman med 300 skilde fugleartar og 45 sjøfiskar som òg lever i området. I tillegg kjem fleire millionar fuglar frå store delar av verda, (Europa, Asia, Afrika, Middelhavsområda) til deltaet for å legge egg. Om lag 2,733&nbsp;km² av deltaet er strengt verna område.

I følgje den greske historikaren Herodot er det heile 2500 år sidan elva delte seg i sju greiner.

## Folkesetnad
Det bur om lag 15&nbsp;000 menneske på deltaet, og den viktigaste næringsvegen for dei fleste er fiske frå kajakk.

Ein del av folkesetnaden er ei gruppe lippovanar, som stammar frå ei russisk religiøs gruppe som flykta frå Russland i 1772 for å sleppe unna religiøs undertrykking og forfølging. Sentrumet for det lippovanske samfunnet i Ukraina er Vilkovo.

## Bakgrunnsstoff
* www.deltadunarii.ro 
* Fuglar i Donaudeltaet 
* Donaudeltaet: Fotogalleri
* UNESCO World Heritage Centre - Danube Delta
* The Danube Delta biosphere reservation
* UNEP World Conservation Monitoring Centre - Danube Delta Biosphere Reserve