open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ypsilonprisen

**Ypsilonprisen** er Drammensbibliotekets litteraturpris som har vorte delt ut årleg sidan 2000. Fram til og med 2010 heitte prisen Brakeprisen. Prisen skal gå til ein forfattar som enten er frå, eller har nær tilknyting til Drammen, Røyken, Hurum, Lier, Øvre Eiker eller Nedre Eiker, og som har gjort noko særskild for litteraturen i drammensområdet året før, noko som har stimulert til leselyst og leseglede.

Kandidatane vert nominert av ein komité ved biblioteket, og etterpå er det lånarane og andre interesserte som stemmer fram sin favoritt mellom dei nominerte. Prisen er på 10&nbsp;000 kroner og eit kunstverk.

Det tidlegare namnet på prisen, Brakeprisen, var inspirert av skaldeguden Brage, av einerbusken (som i ein einar), som òg kan kallast *brake*, og av *Brakernes*, det tidlegare namnet på Bragernes i Drammen. Dessutan var det eit tilsikta spel på likskapen med Brageprisen. Etter kvart vart det eit problem at namnet vart forveksla med Brageprisen, og det vart avgjort at namnet skulle endrast til Ypsilonprisen. «Ypsilon» er namnet på ei y-forma gangbru over Drammenselva. Brua ligg i nærleiken av Drammensbiblioteket og er vorte eit kjennemerke for byen.

## Prisvinnarar

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* «Ypslionprisen»  på nettstaden til Drammensbiblioteket.
Det Norske Akademis Pris

**Det Norske Akademis Pris** tidlegare **Det Norske Akademis Pris til minne om Thorleif Dahl** vert delt ut årleg av Det Norske Akademi for Språk og Litteratur. Prisen er skipa og betala av Thorleif Dahls Kulturbibliotek, der halve styret er valt av familien Dahl og den andre halvdelen av Akademiet. Styreleiar er Kitty Dahl. Prisen vert gjeve som ei påskjønning for framifrå skjønnlitterært eller faglitterært forfattarskap på riksmål eller for omsetjing til riksmål av skjønnlitteratur eller faglitteratur. Frå og med 1991 er prisen på 100 000 kroner. 

## Prisvinnararar
* 1983 - Arnold Eidslott 
* 1984 - Astrid Hjertenæs Andersen 
* 1985 - Leif Østby 
* 1986 - Torborg Nedreaas 
* 1987 - Stein Mehren 
* 1988 - Bergljot Hobæk Haff 
* 1989 - Anne-Lisa Amadou 
* 1990 - Jan Jakob Tønseth 
* 1991 - Erik Bystad 
* 1992 - Egil Kraggerud 
* 1993 - Ingard Hauge 
* 1994 - Erik Egeberg 
* 1995 - Kjell Heggelund
* 1996 - Peter R. Holm 
* 1997 - Tove Lie 
* 1998 - Hans Aaraas
* 1999 - Tor Åge Bringsværd
* 2000 - Georg Johannesen 
* 2001 - Sven Kærup Bjørneboe
* 2002 - Dag Østerberg 
* 2003 - Arne Worren
* 2004 - Kjell Askildsen
* 2005 - Torgeir Schjerven 
* 2006 - Sverre Dahl
* 2007 - Marianne Gullestad
* 2008 - Arild Stubhaug
* 2009 - Ingvar Ambjørnsen
* 2010 - Torstein Bugge Høverstad
* 2011 - Beate Vibe
* 2012 - Espen Stueland
* 2013 - Jan Kjærstad
* 2014 - Arne Ruste
* 2015 - Kaj Skagen
* 2016 - Merete Alfsen

Sjå også: Thorleif Dahl.

## Kjelder
*
Vestfolds litteraturpris

**Vestfolds litteraturpris** er ein litterær pris innstifta og gjeven av Norli Bokhandel i Tønsberg (tidlegare Olafsens Bog- og Papirhandel). Prisen vert delt ut til ein forfattar som personleg eller gjennom forfattarskapet sitt er knytt til Vestfold. 

Prisen er primært ein skjønnlitterær pris, men kan også verta gjeven til ein sakprosaforfattar. Prisen vert utdelt årleg av ein jury med fem medlemmer oppnemd av Tønsberg og Nøtterøy Bibliotek, Vestfold fylkesbibliotek, Norli i Tønsberg og Tunsberg Litterære Selskap. 

## Prisvinnarar
* 1997: Harald Rosenløw Eeg
* 1998: Gro Dahle
* 1999: Ingvar Ambjørnsen
* 2000: Margaret Skjelbred
* 2001: Dag Solstad
* 2002: Trude Marstein
* 2003: Jan Mehlum
* 2004: Stein Erik Lunde
* 2005: Odd Børretzen
* 2006: Kåre Glette 
* 2007: Svein Nyhus
* 2008: Niels Christian Geelmuyden
* 2009: Sidsel Mørck
* 2010: Tom Kristensen
* 2011: Erling Pedersen
* 2012: Jørn Lier Horst
* 2013: Mathis Mathisen
* 2014: Kurt Aust
* 2015: Tone Gleditsch Stabell
* 2016: Steinar Opstad
* 2017: Kari Woxholt Sverdrup
* 2018: Stig Aasvik
* 2019: Marta Breen
* 2020: Kim Leine
* 2021: Tone Hødnebø

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Vestfolds Litteraturpris
Ibsenprisen

**Ibsenprisen** er ein pris til fremje av norsk dramatikk. Prisen vert administrert av Skien kommune, og har vore delt ut årleg sidan 1986.

Prisen kan delast ut årleg til ein norsk dramatikar som det siste året har fått oppført eit nytt verk for barn eller vaksne ved eit profesjonelt sceneteater, radioteater eller fjernsynsteater, eller for eit samla dramatisk forfattarskap. Prisen vert delt ut i Skien på fødedagen til Henrik Ibsen, 20. mars. Prisen er frå 2005 på 150 000 kroner som er stilt til disposisjon av Forsikringsselskapet Vital A/S og frå Skien kommune ein Ibsenstatuett laga av bilethoggaren Nina Sundby.

I juryen sit det 5 medlemmer, ein kvar frå desse organisasjonane:
* Kritikerlaget for teater, musikk og ballett
* Norsk Dramaturgforum
* Norsk Sceneintruktørforening
* Norsk Teaterleder-Forening
*Kunsthøgskolen i Oslo/Universitetet i Oslo
* Skien kommune v/ Teater Ibsen

## Prisvinnarar
*1986 - Arne Skouen for samla dramatisk forfattarskap.	
*1987 - Peder Wright Cappelen for *Eufemianatten*.	
*1988 - Odd Selmer for *På egne ben*.	
*1989 - Julian Garner for *Svarte Okser*.	
*1990 - Edvard Rønning for *Himmelplaneten*.	
*1991 - Marit Tusvik for *Mugg*.	
*1992 - Bjørg Vik for *Møte i Venezia*.	
*1993 - Norvald Tveit for samla dramatisk forfattarskap.	
*1994 - Eva Sevaldson for *Framtida er avlyst*.	
*1995 - Terje Nordby for *Isblomst*.	
*1996 - Jon Fosse for *Namnet*.	
*1997 - Jesper Halle for *Dagenes lys*.	
*1998 - Petter S. Rosenlund for *En umulig gutt*.	
*1999 - Cecilie Løveid for *Østerrike* og samla dramatisk forfattarskap.
*2000 - Tor Åge Bringsværd for samla dramatisk forfattarskap.	
*2001 - Nina Valsø for *Ubuden gjest*.	
*2002 - Niels Fredrik Dahl for *Som Torden*.	
*2003 - Wetle Holtan for *De som lever*.	
*2004 - Per Schreiner for *Den brysomme mannen*.
*2005 - Maria Tryti Vennerød for *Dama i luka* 
*2006 - Liv Heløe og Finn Iunker
*2007 - Christopher Grøndahl for *Tundra* og *Silent Winds of Blackpool*
*2008 - Edvard Hoem for *Mikal Hetles siste ord*
*2009 - Christopher Nielsen for *Verdiløse menn*
*2010 - Kate Pendry for *Erasmus Tyrannus Rex*
*2011 - Lennart Lidström for *Pingviner i Sahara*
*2012 - Fredrik Brattberg for *Tilbakekomstene*
*2013 - Arne Lygre for *Jeg forsvinner*
*2014 – Johan Harstad for *Osv.*
*2015 – Cecilie Løveid for *Visning* 
*2016 – Mette Edvardsen for *We to be*
*2017 – Tore Vagn Lid, Cecilie Løveid og Nordahl Grieg for *Vår ære/vår makt*
*2018 – Malmfrid Hovsveen Hallum for *Solveigs 2. sang*
*2019 – Demian Vitanza for *Tyngde*
*2020 – Lisa Charlotte Baudouin Lie for sceneteksten *Mare*.
*2021 – Jon Fosse for *Slik var det*.
*2022 – Demian Vitanza for *Nå*.
*2023 – Monica Isakstuen for *Dette er ikke oss*.

## Fotnotar
Scottish Socialist Party

**Det skotske sosialistpartiet**, **Scottish Socialist Party** (**SSP**), er eit venstreparti i Skottland som står på ein marxistisk økonomisk plattform og arbeider for skotsk sjølvstende. 

SSP blei danna i 1998, med utgangspunkt i *Scottish Socialist Alliance*, som namnet seier ein allianse av skotske venstregrupper, mellom dei «trotskistiske» *Scottish Militant Labour* (*Militant Tendency*), *Scottish Republican Socialist Par*ty, og *Communist Party of Scotland*. Dei viktigaste personane ved danninga av SSP var Tommy Sheridan og Alan McCombes. 

I 1999 gjorde SSP det ganske godt i det første valet dei deltok i, og fekk inn Sheridan som parlamentsmedlem for Glasgow. Perioden sidan har vore ein vekstperiode for partiet, og det fekk ein betydeleg medlemstilvekst da Socialist Workers Party i Skottland bestemte seg for å bli ein del av SSP. Mange medlemmer er også komne frå Labour Party og Scottish National Party (SNP). Avgjerda til *Rail, Maritime and Transport workers union RMT* i 2003 om å la lokalavdelingane deira slutte seg til SSP om dei vil, førte til at heile forbundet blei ekskludert (utestengt) frå Labour Party i januar 2004. 

SSP har opplevd ein del interne usemjer. Fraksjonar, det vil seie organiserte tendensar som i SSP blir kalla plattformer, er fullt ut tillatte i SSP. Nokre hevdar dette bidrar til indre strid, men andre vil hevde det burde vere ein sjølvsagd demokratisk rett å organisere tendensar i alle politiske parti, slik det er i SSP. 

Partiet har blitt den fremste krafta på ytre venstre i Skottland, og skåra mykje betre enn den fremste konkurrenten på den sosialistiske venstresida, allbritiske Socialist Labour Party (SLP), ved det skotske parlamentsvalet i 2003. SSP fekk da 6 medlemmer i parlamentet i Edinburgh, og sidan har ein tidlegare SNP-medlem gått over i SSP-gruppa, så dei er 7. 

SSP ønskjer først og fremst å utfordre Tony Blairs Labour Party, men valresultata tyder visstnok så langt på at det er det politisk sentrumsorienterte skotske sjølvstendepartiet SNP som har tapt flest stemmer til SSP. 

Den populære partileiaren Tommy Sheridan har nyleg gått av etter eige ønske. Colin Fox er vald til ny leiar for SSP. 

Ungdomsorganisasjonen til SSP heiter *Scottish Socialist Youth*.

SSP gir ut ei vekeavis kalla *Scottish Socialist Voice*.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Neshornprisen

**Neshornprisen** eller **Neshornet**, er ein kulturpris delt ut av avisa Klassekampen sidan 2003. Fram til 2005 heitte prisen **Klassekampens litteraturpris**.

Prisen består av eit diplom og ein nashornskulptur i bronse laga av Christine Aspelund. Fram til 2015 var nashornet laget av keramikaren Finn Hald.

## Prisvinnarar
* 2003 – Per Petterson for *Ut og stjæle hester*
* 2004 – Hanne Ørstavik for *Presten*
* 2005 – Karin Sveen og Ottar Brox
* 2006 – Ebba Wergeland og Dag Seierstad
* 2007 – Cecilie Enger og Jan Erik Vold
* 2008 – Åsa Linderborg og Kåre Lunden
* 2009 – Edvard Hoem
* 2010 – Christine Koht og Geir Berdahl
* 2011 – Karl Ove Knausgård og Solveig Aareskjold
* 2012 – Vigdis Hjorth og Håkon Bleken
* 2013 – Vanessa Baird og Rune Slagstad 
* 2014 – Frida Ånnevik og Ulrik Imtiaz Rolfsen
* 2015 – Pia Maria Roll og Kaj Skagen
* 2016 – Åsne Seierstad og Erik Hillestad
* 2017 – Bodil Stenseth og Olaug Nilssen
* 2018 – Kjartan Fløgstad og Marte Michelet
* 2019 – Dag Solstad og Grethe Fatima Syéd
* 2020 – Zeshan Shakar og Tronsmo bokhandel
* 2021 – Jonas Bals og Ingvild Rishøi
* 2022 – Julie Wilhelmsen og Christopher Nielsen
* 2023 – Maria Navarro Skaranger og Odd Karsten Tveit
* 2024 – Britta Marakatt-Labba
* 2025 – Tuva Syvertsen og Carl Frode Tiller 

## Kjelder
Arthur Holmeslands pris for sakprosa

**Arthur Holmeslands pris for sakprosa** er ein pris som vert gjeven som påskjønning for norske forfattarar av dokumentar- og fagbøker og er ei hylling til minne om Arthur Holmesland, sjefen i forlaget Aschehoug gjennom mange år. Prisen vart skipa i 1996, og vert delt ut av Aschehoug etter innstilling frå forlagets redaksjon for sakprosa og leiinga i forlaget. Prisvinnarane er tilknytte forlaget Aschehoug. Ein kan ikkje søkja om å få prisen. 

## Prisvinnarar
* 1996: Kristian Ottosen 
* 1997: Trond Berg Eriksen
* 1998: Finn Skårderud
* 1999: Thomas Hylland Eriksen og Dag O. Hessen 
* 2000: Arild Stubhaug
* 2001: Jahn Otto Johansen
* 2002: Torkil Berge og Arne Repål
* 2003: Berit Nøkleby
* 2004: Alf R. Jacobsen
* 2005: Eivind Smith

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Aschehoug: «Arthur Holmeslands pris for sakprosa»
Kvarter

:*Sjå òg [[bykvarter]]*

Eit **kvarter** er ei tidseining som utgjer ein kvart eller ein fjerdedel av ein time, det vil seia 15 minutt. Nemninga blir ofte brukt for å visa til eit kort tidsrom på om lag 15 minutt. Ordet stammar frå mellomalderlatin *quartus*, 'fjerdeparten', og har kome til norsk gjennom lågtysk og fransk.

Eininga er mykje brukt i daglegtale, men ikkje i vitskapleg tidsmåling. På kinesisk er *[[ke]]* (刻; pinyin: *kè*) mykje brukt i daglegtale. Eininga var en gang = eit centidøgn (= en desimal kilosekund). 

På andre språk snakkar ein gjerne heller om «ein kvart time» (fransk *un quart d'heur*) eller «femten minutt» (engelsk *fifteen minutes*) enn berre «eitt kvarter».

## Galleri

Quarter and half-hour bells, Salisbury Cathedral.JPG|Klokker som slår kvart kvarter og kvar halvtime i Salisbury domkyrkje.
Watch with PHS brand, chimes quarter hours, early 19th century AD, gold, enamel - Museo Nacional de Artes Decorativas - Madrid, Spain - DSC08029.JPG|Ur som lagar lyd kvart kvarter


## Kjelder
Norman Thomas

**Norman M. Thomas** () var ein leiande amerikansk sosialist, pasifist, og presidentkandidat for Det amerikanske sosialistpartiet seks gonger. 

Thomas var son av ein protestantisk prest i Marion, Ohio. Han gjekk ut Princeton-universitetet i 1905, og tok så eit teologisk seminar, der han blei sosialist. Han var ferdig utdanna som prest i 1911, og arbeidde i East Harlem i New York. 

Thomas gjekk imot USA si deltaking i første verdskrigen. Etter krigen var han ein av grunnleggjarane av *American Civil Liberties Union* ACLU. Han stilte som sosialistisk kandidat ved guvernørvalet i New York i 1924. Etter at Eugene Debs døydde i 1926 blei han sosialistpartiet sitt fremste ansikt utetter, og presidentkandidat i 1928, 1932, 1936, 1940, 1944 og 1948.

Norman Thomas var ein artikulert og engasjerande talsperson for demokratisk sosialisme. Han klargjorde skilnaden mellom demokratisk sosialisme og tradisjonell kommunisme, som han tok skarpt avstand frå.
Karve

**Karve** (*Carum carvi*) er ein toårig skjermplante og krydderplante. Planten er vanleg og veks vilt i Noreg. Elles har arten ei sirkumpolar utbreiing.

Planta er kring 40 cm høg med greina stengel og lysgrøne 2-3-dobbelt finna blad med sitjande finnar. Øvre stengelblad har to små finna blad ved grunnen av gladslira. Karve har kvit eller raudleg blomster. Frukta er 4 mm lang. Karve blømer kring juni månad i turre bakkar nær og på dyrka mark. 

Både rota og blad har vore brukt til mat. Frøa vert brukt som krydder, og er viktige smakssetjarar i akevitt, surkål og pultost. Dei unge blada blir kalla «karvekål» og kan brukast som spinatvekst.

Karve har òg vore brukt som medisin. 

## Kjelder

* Karve, *Urter i litteraturen* ved Aust-Agder-Arkivet

## Bakgrunnsstoff

* Karve, *Urter i litteraturen* ved Aust-Agder-Arkivet
* Den virtuella floran - karve
* Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.
Mikrosekund

**Mikrosekund** er ei SI-eining for måling av tid, avleia av sekund. Eit mikrosekund er lik 10−6 sekund. Symbolet for mikrosekund er **µs**. Dersom µ-symbolet ikkje er tilgjengeleg, kan ein bruka symbolet *us* i staden.

## Bruk
Mikrosekund er ei vanleg eining for å måla korte tidsintervallar. Ho blir mellom anna brukt innan tidtaking i fleire idrettar, som bob og aking.

## Konvertering
1 µs = 1 × 10−6 sekund
1 µs = 1000 nanosekund
1000 µs = 1 millisekund
Bru

Ei **bru** er ein konstruksjon laga for kryssing av til dømes elver eller juv. I nyare tid er det òg blitt vanleg å byggja bruer over smale havstykke, som sund eller fjordar. Bruer kan bli brukte for å letta trafikken, både ved fotgjengararbruer over vegar og jernbanespor eller bruer for tog eller vegtransport over ei anna ferdselsåre.

Å byggja bruer er ein kunst som ingeniørar har imponert med i tusenår. Romarane er kjende for å ha bygd bruer overalt der riket deira spreidde seg. 

## Brutypar

Det finst fleire typar bruer, frå enkle til svært innvikla. 

* bjelkebru er ganske enkelt ein tjukk bjelke brukt som bru. 
* bogebru er forma som ein boge, og presset blir leia til fundamentet av brua. 
* hengebru er ei bru som er forankra med kablar frå høge tårn på kvar side og kanskje undervegs på brua. 
* skråkabelbru er òg forankra i høge tårn, men her står kablane i ei vifte ut frå tårna
* flytebru er ei bru som ligg på vatnet, halde oppe av si eiga oppdrift. Har gjerne pontongar for å få stor nok oppdrift.
* klopp er ei lita gangbru av stokkar eller stein
* vindebru
* utkragingsbru er ein variant av bjelkebru der spennet blir gjort kortare ved å mure utkraging frå begge sider slik at det dannar ein sterk «utkragingsbue»

## Sjå òg
* Bruer i Noreg
* Bru - Ein tidlegare kommune i Sogn og Fjordane fylke

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Norsk side for Bruer
* Oversyn over brutypar
Millisekund

**Millisekund** er ei SI-eining for måling av tid, avleidd av sekund. Eitt millisekund er lik 10&minus;3 sekund. Symbolet for millisekund er **ms**. 

## Bruk
Millisekund blir brukt for å måla hendingar som tek tilsvarande lita tid. Døme på ting ein kan måla i millisekund:
* 1,0 millisekund er éin periode for frekvensen 1 kHz
* 1 ms er normal varnad for ein typisk fotografiblitz
* 2 ms er halveringstida for hassium-265
* 2,27 ms er perioden for nota A over middel C (440 Hz). Dette er den vanlege lyden for ein stemmegaffel.
* 3 ms er tida det tek ei fluge å slå ein gong med vengene
* 3,4 ms er halveringstida for meitnerium-266
* 5 ms er tida det tek ei bie å slå ein gong med vengene
Sokneprest Alfred Andersson-Ryssts fond

**Sokneprest Alfred Andersson-Ryssts fond** vart skipa i 1952 etter ei testamentarisk gåve frå sokneprest Alfred Andersson-Rysst. Avkastinga frå fondet, det vil seia rentene, vart opphavleg delt ut annakvart år til eit lovande yngre nynorsk bokmenneske og annakvart år som stønad for samkjensle mellom Noreg og Færøyane eller Noreg og Island. Etter at fondet i 2015 vart ein del av i Samlagsfondet, vert prisen no berre gitt til stønad for samkjensle mellom Noreg og Færøyane eller Noreg og Island.

Styret i fondet har tre medlemmer som er oppnemde av litteraturselskapet Det Norske Samlaget.

## Mottakarar av stipendet
Dei som har fått prisen som nynorsk bokmenneske er merkte med NN etter namnet. Dei andre har fått stipendet for arbeidet sitt for å styrke samkjensla mellom Noreg og Island eller Noreg og Færøyane.

* 1959 - Ivar Orgland NN
* 1960 - Torstein Viglundsson
* 1961 - Jan Magnus Bruheim NN
* 1962 - Páll Patursson
* 1963 - Ragnvald Skrede NN
* 1964 - Eigil Lehmann
* 1965 - Johannes Heggland NN
* 1967 - Harald Hope
* 1968 - Olav H. Hauge NN
* 1969 - Sigurd Slyngstad
* 1970 - Halvor Sandsdalen NN
* 1971 - Christian Matras
* 1972 - Pål Sundvor NN
* 1973 - Hákon Bjarnasson
* 1974 - Alfred Hauge NN
* 1975 - Knut Ødegård
* 1976 - Marie Takvam NN
* 1977 - Ivar Eskeland
* 1978 - Edvard Hoem NN
* 1979 - Albert Olafsson
* 1980 - Paal-Helge Haugen NN
* 1981 - Ludvig Jerdal
* 1982 - Einar Økland NN
* 1983 - Hallvard Magerøy og Sverre Stove
* 1984 - Eldrid Lunden NN
* 1985 - Asbjørn Hildremyr
* 1986 - Marit Tusvik NN
* 1987 - Helga Kress
* 1988 - Åsmund Forfang NN
* 1989 - Hróbjartur Einarsson
* 1990 - Lars Amund Vaage NN
* 1991 - Sólva og Páll Patursson
* 1992 - Jon Fosse NN
* 1993 - Lidvin Osland
* 1994 - Eva Jensen NN
* 1995 - Sigurjón Gudjónsson
* 1996 - Brit Bildøen NN
* 1997 - Carl Jóhan Jensen
* 1998 - Ann Kavli NN
* 1999 - Jan Kløvstad
* 2000 - Bjørn Sortland NN
* 2001 - Egil Ødegård
* 2002 - Øystein Hauge NN
* 2003 - Erna og Njål Djurhuus 
* 2004 - Olaug Nilssen NN
* 2005 - Aðalsteinn Ásberg Sigurðsson og Anna Pálina
* 2006 - Maria Parr NN
* 2007 - Jógvan Hugo Gardar
* 2008 - Agnes Ravatn NN
* 2009 - Dagný Kristjánsdóttir og Kristján Jóhann Jónsson
* 2010 - Erlend Kaasa NN
* 2011 - Lars Moa
* 2012 - Ruth Lillegraven NN
* 2013 - Tone Myklebost
*2014 – Aina Basso NN
*2015 – Eivør Pálsdóttir
*2016 – Kjersti Rorgemoen NN
*2017 – Jon Julius Sandal, Carsten Lyngdrup Madsen og Jesper Lauridsen
*2018 – Øyvind Rangøy NN
*2019 – Bergsveinn Birgisson
*2021 – Gunn Hernes
*2023 – Gerður Kristný

## Referansar
New Democratic Party

**New Democratic Party NDP** er eit politisk parti i Canada med sosialdemokratiske og demokratisk-sosialistiske tendensar. Den demokratisk-sosialistiske venstresida i partiet er organisert i *NDP Socialist Caucus*. 

NDP blei danna i 1961 av *Cooperative Commonwealth Federation CCF* og *Canadian Labour Congress CLC*. NDP representerer venstresida i kanadisk politikk, mens Det liberale partiet representerer sentrum og Det konservative partiet høgresida. 

NDP har røter i både bondepopulisme og sosialisme, er nært knytt til fagrørsla, og sjølv om partiet er sekulært, er det kjent for sitt langvarige tilhøve til kristne venstrekrefter. Føderal leiar for NDP er for tida Nycole Turmel etter at den førre leiaren Jack Layton frå Toronto døydde av kreft. Turmel er mellombels leiar, fram til nytt val i mars 2012.

Partiet har aldri hatt føderal regjeringsmakt, men har hatt innverknad på liberale mindretalsregjeringar, og har fått gjennom slike ting som rett til offentleg helsestell for alle, utvida arbeidsløysetrygd og indeksregulering av pensjonsutbetalingar.

NDP har derimot styrt fleire provinsar. Medlemmer av NDP er også aktive lokalt, og er blitt valde til ordførarar og allslags andre lokale verv. Eit døme er ordføraren i Toronto, David Miller. 

Ved parlamentsvalet i 2004 fekk NDP tredje flest stemmer, etter dei konservative og dei liberale. Men partiet lir under valsystemet, som liknar på det britiske og dermed diskriminerer det tredje (eller fjerde) partiet, særleg viss stemmene deira er fordelte utover landet. Kampen for proporsjonal representasjon er eit viktig spørsmål for partiet.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Dei offisielle heimesidene til NDP
* NDP Socialist Caucus
Pensjonistpartiet

**Pensjonistpartiet** vart danna i 1985 som ein protest mot at saker som var viktige for pensjonistar og eldre ikkje var dominerande nok i samfunnsdebatten og at det var for få eldre i avgjerande politiske stillingar.

Partiet byggjer på eit kristent grunnlag og fokuserer sterkt på å betre livssituasjonen til eldre og andre svake grupper i samfunnet.

Partiet har per mars 2023, 14 fylkeslag og 52 lokallag spreidde omkring i landet. Pensjonistpartiets Ungdom starta i 2009, med eit lokallag i Vest-Agder.

Pensjonistpartiet var det første norske politiske partiet som sende politisk reklame på fjernsyn, sjølv om dette er ulovleg i Noreg.

Representantar frå pensjonistpartiet har aldri blitt valde inn til Stortinget, men dåverande stortingsrepresentant Arne Haukvik melde overgang til Pensjonistpartiet då han ikkje blei renominert for Senterpartiet i 1997.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Side Brok

**Side Brok** er ei hip-hop-gruppe frå Hovdebygda i Ørsta kommune på Sunnmøre. Namnet Side Brok, ‘sid brok’, spelar på den vide «saggebuksa» som vert nytta i hip-hop-kulturen.

I bandet spelar Runar Gudnason (elles kjent som «Sjef R» eller «Thorstein Hyl III»), Bård Aasen Lødemel («Skatebård» eller «Sirkel sag») og Oddgeir Kristensen («Odd G»). 

I 2003 blei gruppa kåra til Årets Urørt av NRK P3.

Gruppa fekk prisen Årets nynorskbrukar frå Nynorsk kultursentrum i 2004.

Side brok fekk Storegutprisen saman med Runar Gudnason i 2021.

## Diskografi
* 2002 - *Side Brok EP*
* 2004 - *Høge Brelle*
* 2005 - *Side Brooklyn EP*
* 2006 - *Kar Me Kjøme Frå*
* 2009 - *Ekte Menn*
* 2013 - *H.O.V.D.E.B.Y.G.D.A.*
* 2025 - *All verda*

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Socialist Party USA

**Det amerikanske sosialistpartiet**, **Socialist Party of the United States of America** (**SPUSA**), er ein etterkommar etter *Socialist Party of America*, som i si tid blant anna hadde dei store leiarane Eugene Debs og Norman Thomas, og tidvis stod relativt sterkt som tredjeparti i USA i første halvdel av førre hundreåret. 

SPUSA er eit demokratisk sosialistisk parti med fleire organiserte tendensar, som går inn for ein demokratisk sosial revolusjon nedanfrå, ikkje ein valdeleg revolusjon ovanfrå der eit parti tar makta. Ungdomsorganisasjonen til partiet heiter *Young People's Socialist League.*
 
SPUSA blei danna i 1973 etter at Socialist Party of America blei overtatt av ei gruppe som danna det høgresosialdemokratiske partiet *Social Democrats USA*. Enda ei gruppe som sprang ut av det gamle sosialistpartiet i 1973 danna sidan Democratic Socialists of America, eit sosialdemokratisk parti som arbeider innanfor Det demokratiske partiet i USA. 

SPUSA har dei siste åra vakse frå om lag 600 til om lag 1500 medlemmer. Kandidatar frå SPUSA har gjort det overraskande godt i ein del lokale val, såleis i Oregon, der sosialisten David Gillette fekk nesten 26 % av stemmene i valet til representanthuset i delstaten, og i Milwaukee i 2000, der sosialisten Wendell Harris fekk nesten 20 % av stemmene i ordførarvalet.

SPUSA er det einaste venstresosialistiske partiet i USA. Det er mot både kapitalisme og sovjetkommunisme. Partiet godtar fleire organiserte tendensar i eigne rekkjer, og det er ulike syn i det på korleis eit sosialistisk samfunn kan nåast. Nokre medemmer er reformistar, og ser for seg ein gradvis overgang. Dei ser den nordiske velferdsstatsmodellen som eit viktig delmål. Andre er for ei meir revolusjonær tilnærming til overgangen frå kapitalisme til sosialisme.

SPUSA har i det siste fokusert mest på grasrots- og lokalpolitikk, på kampen mot det militær-industrielle komplekset, ulovleg internering av innvandrarar etter terroråtaka 11. september 2001 og generelt på kampen for å forsvare menneskerettane. 

## Bakgrunnsstoff
* Heimesidene til partiet
Sorbarar

**Sorbarar** (òg kjend som **vendarar**) er ei vestslavisk folkegruppe som for det meste bur i Tyskland, hovudsakleg i delstatane Sachsen og Brandenburg.

Folkegruppa er berekna til å utgjera ca. 60 000 menneske, medan rundt 20-30 000 av desse snakkar sorbisk, som finst i to variantar, oversorbisk og nedersorbisk. Sorbisk er rekna som eit minoritetsspråk i Tyskland. Det høyrer til same språkgruppe som polsk, tsjekkisk, slovakisk og kasjubisk.

I løpet av mellomalderen kom sorbarane under tysk herredømme, og dei vart i stor grad germanisert. Nesten heile den sorbiske folkegruppa bur i Tyskland. Filosofen Gottfried Wilhelm von Leibniz, oppdagaren Ludwig Leichhardt og Stanislaw Tillich, som er sjef for statskanselliet i Sachsen, er alle kjende sorbarar.
Anders Jahres kulturpris

**Anders Jahres Kulturpris** er ein årleg utdelt pris som skal vera ei heiderspåskjøning for framifrå arbeid i fyrste hand for norsk kulturliv. Prisen har vorte delt ut sidan 1990. Kvart år vert det plukka ut ein eller to vinnarar som kvar får eit pengebeløp, eit diplom og ein statuett laga av Nils Aas. 

Frå 1996 til 2015 delte ein òg ut Anders Jahres pris for yngre kunstnarar. Vinnaren av Anders Jahres kulturpris vert beden om å peike ut ein yngre, talentfull kunstnar til å ta imot Anders Jahres pris for yngre kunstnarar, som regel innanfor sitt eige verkeområde. I 2018 vart det delt ut heiderspris til visesongar og songpoet Alf Cranner.

Vinnarane får eit pengebeløp, eit diplom og ein statuett laga av Nils Aas. Frå 2017 er beløpet 1,5 millionar kroner som vert fordelt mellom vinnarane.  Før det var beløpet i fleire år på 1,2 millionar kroner, som normalt vart fordelt med 500 000 kroner til kvar av dei to vinnarane av hovudprisen og 100 000 kroner til kvar av dei to vinnarane av juniorprisen.  

### Prisvinnarar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Anders Jahres kulturpris|Anders Jahres kulturpris]]» frå ,  den 9. januar 2014.*
Skorpa

**Skorpa** er namnet på fleire stadar i Noreg.

* Store Skorpa er ei øy i Austevoll kommune i Vestland fylke.
* Skorpa er ei øy i Gulen kommune i Vestland fylke.
* Skorpa er ei øy i Hyllestad kommune i Vestland fylke.
* Skorpa er ei øy i Herøy kommune i Møre og Romsdal.
* Skorpa er ei øy i Kinn kommune i Vestland fylke.
* Skorpa er ei øy i Kristiansund kommune i Møre og Romsdal.
* Skorpa er ei øy i Dønna kommune på Helgeland i Nordland.
* Skorpa er ei øy i Steigen kommune i Nordland.
* Skorpa er ei øy i Kvænangen kommune i Troms.
* Skorpa er eit fjell i Bykle kommune i Agder.
* Skorpa er eit fjell i Suldal kommune i Rogaland.
* Skorpa er eit fjell i Hol kommune i Buskerud.
* Skorpa fuglereservat er eit naturreservat som omfattar holmane vest for Harpunodden på Danskøya nordvest på Svalbard. 

Skorpa òg namn på fleire gardar og på fleire holmar.

## Tyding av namnet
Skorpa finst som øynamn mange stader langs kysten, i nokre tilfelle også som fjellnamn inne i landet. I nokre tilfelle går namnet attende til mellomalderen, det er nemnt av Snorre i *Soga om Magnus Erlingsson*, i Aslak Bolt si jordebok og i skattelistene for tiendpengeskatten. Namnet kan opphavleg ha vore *Skarpa* og ha samanheng med adjektivet *skarp*.

Etter *Norsk Ordbog* av Hans Ross 1895 tyder ei *skorpa* ei *skarp arrig og vrangvillig kvinne*.

## Skorpa som slektsnamn
Skorpa er eit slektsnamn som 21 hadde per mars 2005.

## Sjå òg
* Skorpen
* Skorpo

## Bakgrunnsstoff

* Forklaring til namnet Skorpen i Kinn etter O. Rygh *[[Norske Gaardnavne]]*
Skorpen

**Skorpen** er eit norsk slektsnamn.

Skorpen er avleia av Skorpa og er mellom anna nytta av personar med tilknyting til øya Skorpa i Herøy kommune på Sunnmøre og fleire øyar med namnet Skorpo i Hordaland, vidare personar med tilknyting til Skorpa i Kvænangen i Troms og Skorpa i Dønna på Helgeland. 

**492** personar hadde Skorpen som etternamn per mars 2005, **482** i 2009.

## Bakgrunnsstoff
Skorpa i Herøy i Møre og Romsdal

**Skorpa** er ei øy i Herøy kommune på Sunnmøre.

Skorpa ligg rett vest av Nerlandsøya, skilt av Skorpesundet. Terrenget er bratt og ulendt, med Keipen på 431 meter som det høgste punktet. Det er ikkje lenger fast busetnad på øya, og i dag vert Skorpa hovudsakleg nytta til fritidsbustadar og beite for ein stamme villgeiter.

Matrikkelgarden Skorpa hadde gardsnummer 1. Skorpa er òg ein grunnkrins.

## Andre verdskrigen
Skorpa var eit viktig kontaktpunkt for Shetlandsbussen og anna alliert, militær trafikk under andre verdskrigen. Øya var òg ein stad der agentar og motstandsfolk både møttest og søkte dekning. For mange som rømte til Storbritannia, var dette siste stoppestaden, og første for mange agentar på veg inn i Noreg.

I 1940 vart engelske soldatar gøymde, før dei vart ført til Shetland i fiskebåtar. 1941 var første året norske båtar gjekk mellom Noreg og Shetland, og desse var òg innom. 17. november 1943 gjekk første turen til KNM «Hitra» til Noreg og Skorpa, der dei skulle hente 10 rømlingar som gøymde seg i sommarfjøsen i Skorpesundet. Og i 1943, etter at båten «Bergholm» forliste utanfor Kristiansund med mellom andre Shetlands-Larsen om bord, kom etterkvart både han og fylgjet til sommarfjøsen i Skorpesundet.

Dei fleste allierte gøymestadane langs norskekysten vart avslørt etter 7&ndash;8 månader, men Skorpa heldt heile krigen gjennom. Tyske soldatar heldt fleire husransakingar, men trass i at dei var svært nære, fann dei aldri illegale radioar. Nokre av innbyggjarane var ekstra aktive i motstandskampen, og Gerhard og Sina Skorpen måtte rømme til England under dekkje av at dei hadde drukna. Gerhard vart etterkvart mannskap på KNM «Vigra» der Leif Larsen var skipper. Mot slutten av krigen var dei òg nokre gongar innom Skorpa.

Øya vart fråflytta rundt 1970.

#### Folketalsutvikling:

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* O. Rygh: Norske Gaardnavne
Eugene V. Debs

**Eugene V. Debs** () var ein amerikansk arbeidarleiar og politikar, og han var presidentkandidat for det amerikanske sosialistpartiet fem gonger.

Debs kom frå byen Terre Haute i delstaten Indiana. Han blei vald til delstatsforsamlinga i Indiana for Demokratane i 1880, og danna ei fagforeining for jernbanetilsette som var den første verkelege fagforeininga i landet i 1893. Dette var American Railway Union (ARU), som hadde ein vellykka streik mot jernbaneselskapet Great Northern Railway i april 1894. Debs blei seinare same året fengsla for første gongen fordi fagforeininga hans støtta dei streikande arbeidarane ved Pullman-fabrikken som laga jernbanevogner. Den føderale regjeringa blanda seg inn i konflikten, og sende regulære troppestyrkar frå *US Army* inn som streikebrytarar. Streiken blei knust, og ARU likeins. 

Denne erfaringa radikaliserte Debs, som stilte opp som presidentkandidat for* Social Democratic Party* i 1900. Sidan var han kandidat for *Socialist Party of America* i 1904, 1908, 1912 og 1920, siste gongen mens han sat i fengsel.

Debs var klart anti-rasistisk, han fordømde rasismen gjennom alle sine år som sosialist, og formulerte ein gong sitt enkle syn slik: «The Socialist Party is the party of the working class, regardless of color – the whole working class of the whole world.»

Debs var ein karismatisk talar som bruka mykje av vokabularet til kristendommen og den oratoriske stilen til evangelisk kristendom, sjølv om han generelt var skeptisk til organisert religion. 

Den 16. juni 1918 heldt Debs ein antikrigstale i Canton, Ohio, i protest mot første verdskrigen. Han blei på grunn av det arrestert etter Spionasjelova av 1917, og dømd til ti års fengsel, pluss tap av stemmeretten og den amerikanske statsborgarskapen på livstid. Mens han sat i fengsel i Atlanta, var han presidentkandidat for sosialistpartiet ved valet i 1920. Han fekk nesten ein million stemmer. 

På slutten av året 1921 fekk Debs nåde av president Harding, og han blei sleppt ut av fengselet. Men helsa hans var øydelagd for godt.

I 1976 fekk Debs att statsborgarskapen sin, post mortem.
Johannes Steen

**Johannes Vilhelm Christian Steen** () var ein norsk politikar for Venstre. Han var statsminister i tidsromma 1891-93 og 1898-1902.

Steen blei stortingsrepresentant første gong i 1859, og utmerkte seg tidleg som en leiande politikar, og en av dei beste talarane på Stortinget. Han var odelstingspresident 1871–73 og 1877–81, og stortingspresident 1881–88 og 1895–98. 

I byrjinga var Johannes Steen ein ihuga tilhengar av Johan Sverdrup, men utover i 1860-åra voks det fram motsetningar mellom desse to. Dette førte til at Venstre blei splitta i «Moderate Venstre» (Sverdrup) og berre «Venstre» (Steen). 

## Sjå òg
* Norske statsministrar
* Lengst sitjande norske statsministrar

## Bakgrunnsstoff
* Johannes Steen på allkunne.no
* Johannes Steen på regjeringen.no
Hovdebygda

**Hovdebygda** er ei bygd i Ørsta kommune på Sunnmøre. Herfrå kjem mellom anna Ivar Aasen, Anders Hovden og hiphopgruppa Side Brok. Her ligg òg Ivar Aasen-tunet til minne om nynorskskaparen, og Ørsta/Volda lufthamn, Hovden.
Havørnulukka

**Havørnulukka**, 16. juni 1936, var den første ulukka innan sivil ruteflyging i Noreg. I sjutida om morgonen flaug flyet *Havørn* inn i fjellet Lihesten i Hyllestad kommune, på nordsida av munningen på Sognefjorden,  og vart knust. Alle som var om bord, eit mannskap på fire og tre passasjerar, mista livet. 

Denne morgonen var Lihesten dekt av lokal skodde. På ulukkestidspunktet heldt Havørn, som var på veg nordover langs Vestlandskysten, ein kurs som låg for langt mot aust.  Flyet flaug inn i skoddebanken som dekte Lihesten, for kort tid etterpå å verte knust mot fjellveggen om lag 100 meter nedanfor toppen av den 777 meter høge Risnesnipa.

I flyhistorisk samanheng er denne ulukka viktig, for pionerar i sivil norsk luftfart var både mellom dei omkomne og dei som hadde ansvaret for redningsarbeidet. Bernt Balchen leidde arbeidet med å få vrakdelar og fleire av dei omkomne ned frå den bratte og utilgjengelege fjellsida.

Då ulukka hende, flaug Havørn i Det Norske Luftfartselskap si post- og passasjerrute langs kysten mellom Bergen og Tromsø. Havørn var ein Junker av typen Ju-52/3M. Eit slikt luftfartøy kunne ta 15&ndash;17 passasjerar. Denne flytypen, som vart rekna for å ha stor lasteevne og gode kortbaneeigenskapar, var 19 meter langt og vengespennet målte 29 meter. 

Laurdag 14. juni 2008 vart Havørn-ulukka markert ved avduking av ein minnestein til ære for dei omkomne og deltakarane i det vanskelege hjelpe- og identifiseringsarbeidet. Ulrik Andrew Smith foretok avdukinga. Han er slektning av fyrsteflygaren på Havørn, Ditlef Pentz Smith. Minnesteinen er fire meter høg og står på ei utsiktshøgd under den steile Risnesnipa (Lihesten) der flyet havarerte. Eit lite hefte, *Havørn-ulukka som skaka fly-Noreg i 1936*, forfatta av Ingemar Nordstrand, vart utgjeve til markeringa. Ei lokal arbeidsgruppe, «Havørns Minne», er ansvarleg for minnesteinen.

## Bakgrunnsstoff
* Sogeskrift frå Hyllestad 2006, red. Finn Borgen Førsund, ISSN 0802-6041
* Havørnulukka 16. juni 1936, utgjeve av *Havørnprosjektet*, 6859 Sørbøvåg, november 2001
Olav Scheflo

**Olav Scheflo** () var ein norsk politikar og journalist, opphavleg frå Steinkjer. 

Han blei etter sigeren til den radikale fløya i Det norske Arbeidarpartiet (DNA) på landsmøtet i 1918 redaktør i hovudorganet Social-Demokraten (no Dagsavisen) i Oslo. Scheflo var tilhengar av den Tredje Internasjonalen(Komintern), og støtta både medlemskap for DNA i denne, og dei 21 opptaksvilkåra («Moskva-tesene»). I 1921 måtte Scheflo gå av som redaktør i hovudorganet, men blei i staden DNA sin medlem i leiinga for Komintern. Frå 1922 var han også stortingsrepresentant, og parlamentarisk leiar for DNA. 

Ved partikløyvinga i 1923 gjekk han med i Norges Kommunistiske Parti NKP, der han blei vald inn i partileiinga, som Kominternrepresentant (til 1927) og til redaktør i hovudorganet *Norges Kommunistblad*. Scheflo var politisk relativt moderat, og blei rekna til høgrefløya i NKP. Den indre striden i partiet førte til at han trekte seg som redaktør av hovudorganet i 1926. 

I mars 1928 gjekk Scheflo ut av NKP i protest mot partiet si negative haldning til regjeringa Hornsrud. Frå 1929 var han medlem i DNA, og frå 1931 var han redaktør i partiavisa *Sørlandet* i Kristiansand.  

Han forsvarte offentleg Lev Trotskij mot åtaka frå både borgarleg og stalinistisk hald da den gamle bolsjeviken hadde tilhald i Noreg i 1935-1936, mens mange i DNA elles var uklare og vaklande, såleis til dømes Martin Tranmæl i hovudorganet *Arbeidarbladet*. Scheflo var likevel ikkje «trotskist» i tydinga samd med Trotskij i alt. 

Scheflo si bok *Den røde tråd i Norges historie* gjer greie for hans politiske ståstad, midt i den folkeleg-radikale tradisjonen i Noreg.

## Bakgrunnsstoff
*
Lengst sitjande norske statsministrar

** Lengst sitjande norske statsministrar** er ei liste over norske statsministrar med meir enn tre års regjeringstid.

Einar Gerhardsen sat lengst, i like mange dagar som år. Gro Harlem Brundtland sat berre tre dagar meir enn Johan Nygaardsvold, medan Odvar Nordli held den same rekorden i høve til Johan Sverdrup.

Per Borten venta med å gå av til onsdag 17. mars 1971, då han hadde sete i akkurat 5 år, 5 månader og 5 dagar. 

# Einar Gerhardsen (Ap): 17 år og 17 dagar
# Gro Harlem Brundtland (Ap): 10 år, 3 mnd. og 8 dagar
# Johan Nygaardsvold (Ap): 10 år, 3 mnd. og 5 dagar
# Jens Stoltenberg (Ap): 9 år, 7 mnd. og 1 dag
# Gunnar Knudsen (V): 9 år, 3 mnd. og 4 dagar
# Erna Solberg (H): 7 år, 11 måneder og 28 dager 
# Johan Ludwig Mowinckel (V): 6 år, 10 mnd. og 21 dagar
# Kjell Magne Bondevik (KrF): 6 år og 5 mnd. og 29 dagar
# Johannes Steen (V): 6 år, 3 mnd. og 30 dagar
# Per Borten (Sp): 5 år, 5 mnd. og 5 dagar
# Odvar Nordli (Ap): 5 år og 20 dagar
# Johan Sverdrup (V): 5 år og 17 dagar
# Kåre Willoch (H): 4 år, 6 mnd. og 25 dagar
# Emil Stang (H): 4 år, 1 mnd. og 2 dagar
# Trygve Bratteli (Ap): 3 år og 10 mnd.
# Francis Hagerup (H): 3 år, 8 mnd. og 22 dagar
# Otto Albert Blehr (V): 3 år, 2 mnd. og 13 dagar
# Oscar Torp (A): 3 år, 2 mnd. og 3 dagar

*Lista er oppdatert per regjeringsskiftet 2021.*

## Sjå også
* Norske regjeringar
* Norske statsministrar
Øyar, holmar og skjer i Herøy i Møre og Romsdal

**Øyar, holmar og skjer i Herøy** er ei oversikt over øyar, holmar og skjer øykommunen Herøy i Møre og Romsdal.

* Bergsøya
* Flåvær
* Geitmaren - eit skjer der Arisan gjekk på grunn.
* Gurskøya
* Herøy - øya kommunen er oppkalla etter
* Husholmen
* Leinøya
* Nautøya
* Nerlandsøya
* Remøya
* Runde
* Skorpa
* Svinøya
* Torvholmen
* Varholmen
* Vågsholmen
Trotskisme

**Trotskisme** er ei retning innan kommunismen. Dei som kallar seg *trotskistar* ser på Lev Trotskij som ein stor ideolog. Trotskismen som omgrep oppstod i samband med Trotskij sin kritikk av Stalin sitt styre i Sovjetunionen, og vart først teke i bruk av Trotskij sine motstandarar i interne partikampar i bolsjevikpartiet i andre halvdel av 1920-åra. Trotskisme var òg ei av dei vanlegaste skuldingane mot dei tiltalte under Moskvaprosessane i siste halvdel av 1930-åra. 

Etter at Trotskij vart utvist frå Sovjetunionen i 1929 byrja trotskismen å ta form som ei eiga retning og ein ideologi som skilde seg frå den offisielle sovjetiske marxismen-leninismen. Trotskistane meinte det var dei som representerte den ekte marxismen-leninismen. Det som kjenneteikna dei trotskistiske rørslene var opphavleg analysen av Sovjetunionen som ein *degenerert arbeidarstat*, Trotskij sin teori om *[[permanent revolusjon]]* og motstanden mot nasjonalisme i sosialistiske parti og kommuniststyrte statar. Opprettinga av Den fjerde internasjonalen i 1938 var eit forsøk på å samla og styrkja desse partia.

På Sri Lanka og i Sør-Amerika har trotskistiske parti fått ein viss storleik og tyngd, og i Brasil er det trotskistiske Democracia Socialista med i regjeringspartiet PT. I Europa er Frankrike det landet der trotskistiske parti har fått størst oppslutnad ved val, med partiet Ligue Communiste Revolutionnaire. Den største trotskistgruppa i Noreg er Internasjonale Sosialister, som i 2008 vedtok å gå inn i Raudt. IS er systerpartiet til det britiske Socialist Workers Party. Dette partiet meiner mellom anna at Sovjetunionen etter at Stalin tok makta - og andre kommuniststyrte land som kom til - vart «statskapitalistiske», og ikkje (lenger) «degenererte arbeidarstatar». 

Ingen trotskistiske parti har vore statsberande eller stått i spissen for ein revolusjon.

Alle trotskistar ser som Trotskij positivt på bolsjevikane sin revolusjon i Russland i 1917, men svært negativt på utviklinga i Sovjetunionen frå midten på 1920-talet, då Josef Stalin samla stadig meir makt i sine hender. Det same gjeld dei fleste andre land der kommunistparti har eller har hatt makta. Etter at Trotskij døydde har trotskismen utvikla seg i ulike retningar, med til dels motstridande synspunkt i sentrale spørsmål. Felles for alle trotskistiske organisasjonar er at dei har opphav i Den fjerde internasjonale. Det er òg skilnader mellom ulike trotskistiske grupper i synet på korleis eit revolusjonært parti bør vera organisert og i synet på samarbeid med andre parti og grupperingar. Dei fleste viktige trotskistiske grupperingar er no opne for samarbeid med andre. 

## Sjå òg
*Stalinisme

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Trotskisme|Trotskisme]]» frå ,  den 18. februar 2008.*  
 

*Artikkel i IS-bladet Gnisten , skriven av Tony Cliff 1999
Jan P. Syse

**Jan Peder Syse** () frå Nøtterøy var norsk politikar for Høgre. Han var statsminister for ei koalisjonsregjering saman med Kristeleg Folkeparti og Senterpartiet mellom 1989 og 1990.

## Bakgrunnsstoff
* Kjell Colding, Kjell Hanssen og Lars Roar Langslet (red.). «Vilkår for vekst». Festskrift til Jan P. Syses 60-årsdag. Oslo, 1990.
*
Birkat hammazón

**Birkat hammazón** er ei bøn med fire hovudbolkar som blir lesen etter brødmåltid etter jødisk tradisjon.

## Bakgrunnsstoff
* Birkat hammazón på hebraisk med nynorsk omsetjing
Sisít

Ein **sisít** (hebraisk צִיצִת el. צִיצִית [ṣīṣīt]; fleirtal *sisijót*), òg skrive *tsitsit* og *tzitzis*, er ei hjørnefrynse på ein jødisk tallét (bønesjal).

## Tekhélet
Fram til 800-talet hadde sisijót, som generelt er kvite, éin tråd farga med det blåe fargestoffet tekhélet. Etter den tid er tilverkingsmåten for tekhélet vorten gløymd, og rabbanittisk jødedom meiner at ein ikkje kan bruke andre fargestoff for blåfargen i sisijót enn den originale tekhélet. Det er derfor vanlegast i nyare tid å sjå einsfarga kvite sisijót. Etter karaittisk jødedom kan kva blått fargestoff som helst som er lys- og vaskeekte bli bruka til tekhélet. To mindre grupper av rabbanittiske jødar brukar i dag tekhélet i sine sisijót, men båe dei to variantane er sterkt omstridde.

## Sjå òg
* Tallét
* Tekhélet
Haustjamdøgn

**Haustjamdøgn** eller **haustjamdøger** er saman med vårjamdøgn dei døgna då natt og dag er like lange overalt på jorda. Etter haustjamdøgn vert dagane kortare og nettene lengre på den nordlege halvkula, der dagen ofte har markert byrjinga på hausten.

Haustjamdøgn fell ein dag frå 22. til 24. september, alt etter kvar ein er. I regelen er det 23. september, men på ein tidlegare dato mot vest og seinare mot aust.

## Markeringar
Det er vanleg å halda haustfestar rundt denne tida, til dømes hausttakkefest. Ifølgje den gamle norske primstaven fall mattismesse om hausten på 21. september. I wicca feirar ein mabon rundt haustjamdøgn. 

I den franske revolusjonskalenderen, i bruk frå 1793 til 1805, var haustjamdøgn nyttårsdagen. Dette fordi den første franske republikken vart erklært 21. september 1702, og den nye kalenderen med eit nytt år vart rekna for å ha byrja dagen etter.

I austleg asiatisk tradisjon innleier haustjamdøgn ein av 24 delar på lunisolarkalenderen. Denne delen er kjend som qiufen (kinesisk), chubun (koreansk), shubun (japansk) og thu phân (vietnamesisk), som tyder 'haustjamdøgn' eller 'senter'. I Japan er dagen ein offisiell høgtidsdag (秋分の日, shūbun no hi) der ein vitjar familiegravstader og held familieselskap.

## Kjelder
* «Autumnal equinox» på engelsk Wikipedia
Peder Furubotn

**Peder Furubotn** () var ein norsk kommunistisk politikar frå Brekke i Sogn, og leiar for den aktive kommunistiske motstandskampen mot den tyske okkupasjonsmakta under andre verdskrigen.

Alt i 1920-åra var vestlendingen Furubotn ein av leiarane i Norges Kommunistiske Parti. Han var medlem i leiinga i den Tredje Internasjonalen (Komintern) 1930-1938, og oppheldt seg tidvis i Sovjetunionen. På denne tida verkar det som Furubotn følgde Josef Stalin sine skiftande politiske linjer. 

Under okkupasjonen blei Furubotn den reelle leiaren av NKP. Han og krigsleiinga til partiet oppheldt seg i fjella i Valdres, og sjølv om tyskarane sette inn store styrkar for å få tak i han, greidde dei det ikkje. Det var da han fekk heidersnamnet «Noregs Tito».

Men i 1949 var Tito og Stalin bitre fiendar, og Furubotn og hans folk blei utestengde frå NKP som «titoistar». Det er framleis strid blant historikarane om i kor stor grad dette oppgjeret bygde på reelle politiske motsetningar eller om det mest var tale om personlege motsetningar. Furubotn var utan tvil ein stri personlegdom. Det kan likevel vere grunn til å tru at nettopp denne striheita gjorde at leiinga i Moskva meinte dei ikkje kunne lite på at Furubotn heldt seg til den «rette» linja i denne tida med sterk konflikt med ein annan stridbar kommunistisk motstandsmann, Josip Tito. Blant tilhengarane av Furubotn var det mange unge motstandsfolk som hadde komme til NKP frå Arbeidarpartiet eller AUF under krigen, og dette bidrog også truleg til ein otte blant førkrigskommunistane i partiet med omsyn til lojaliteten til «furubotnikane». 

Ei rekkje av desse ekskluderte «furubotnikane» spelte viktige roller i norsk politikk sidan. Det gjeld mellom andre faglege tillitsvalde som Ragnar Kalheim og Roald Halvorsen, som var aktive i motstanden mot norsk EF(EU)-medlemskap i 1960-åra og 1970-åra, og var sentrale i danninga av Sosialistisk Valforbund i 1973, som blei til Sosialistisk Venstreparti i 1975.

Furubotn sjølv spelte derimot ikkje noka betydeleg politisk rolle etter 1950.
AKP

**AKP** er ei forkorting med fleire bruksområde:

* Arbeidernes kommunistparti (AKP)
* Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP, tyrkisk for «Partiet for rettferd og utvikling»)
NKP

**NKP** er ei forkorting med ulike tydingar:

* For det politiske norske partiet NKP, sjå **[[Norges Kommunistiske Parti]]**.
* For det norske kooperative forsikringsselskapet NKP, sjå **[[Norsk Kollektiv Pensjonskasse]]**.
* For det nepalske kommunistpartiet, sjå **[[Nepals kommunistiske parti]]**.
Gene Roddenberry

**Eugene Wesley Roddenberry**, meir kjend som **Gene Roddenberry** (), vart fødd i El Paso i Texas i USA, voks opp i Los Angeles i California, er mest kjend som skaparen av science fiction-fjernsynsserien Star Trek, og var ein av dei første som vart gravlagde i verdsrommet.
Tempelet i Jerusalem

**Tempelet i Jerusalem** er fellesnamn for dei jødiske templa som har eksistert på tempelhøgda i Jerusalem.

## Bakgrunnsstoff
* Beged Ivri - «Beged Ivri is the Levitical Ministry, established in 1983, for the research and restoration of ancient Israelite customs in preparation for rebuilding the Holy Third Temple in Jerusalem.»
* Templemount.org - «Where were the First and Second Jewish Temples Located?»
* www.tempelmodell.de
Isme

Ein **isme** er oftast ein ideologi/eit tankesett eller eit grunnleggjande manifest som gjer uttrykk for ei ynskt samfunnsutvikling og eit meir eller mindre klårt mål med denne utviklinga. 

Innan politikken kan ein nytte ismane til å gje eit grunnleggande inntrykk for kvar ein står i den politiske landskapen. Til dømes stør SV seg på sosialismen, DLF på liberalismen og Høgre på konservativismen. 

Årsaka til at ein kallar det *ismar* er at mange ideologiar og system har endinga -isme. (T.d. kommunisme, kapitalisme eller til og med radikalisme, som ikkje ein gong er eit manifest eller ein ideologi, men skildrar korleis ein ønskjer å gjennomføre noko...)

## Sjå òg
*Ideologi