Kaptein

**Kaptein** har fleire tydingar på norsk: 

* Kaptein blir vanlegvis brukt om ein skipsførar, den øvstbefalande offiseren på eit skip. Eit meir uformelt ord for skipsførar er skipper.
* Kaptein blir òg brukt om sjøkaptein, yrkestittel for innehavarar av dekksoffisersertifikat klasse 1.
*Kaptein blir på tilsvarande vis brukt om øvstbefalande piloten om bord i eit fly eller eit romfartøy.
* Kaptein blir brukt om ein lagførar i lagidrett, for eksempel i fotball, handball, bandy eller ishockey.
* Kaptein er ein offisersgrad i hæren og luftforsvaret mellom major og løytnant.
* Orlogskaptein er ei offisersgrad mellom kapteinløytnant og kommandørkaptein i sjøforsvaret.

Offisersgrada kaptein er vanleg i mange språk, men kan ha litt ulik tyding og posisjon i ulike land.

I siviladministrasjonen i nokre land, finst posisjonen *kaptein* - mellom anna på Filippinane (*kapitan ng [[barangay]]*).

## Opphav
Ordet *kaptein* kjem frå fransk *capitaine* som stammar frå det mellomalderlatinske *capitaneus* som igjen er avleidd av det latinske *caput*, som betyr «hovud». *Kaptein* betyr altså opphavleg «overhovud», «førar», «leiar» eller «sjef». Ordet kan ha litt ulik bruk i ulike språk.

## Kjende kapteinar
Det er ei mengde kjende kapteinar opp gjennom historia, både verkelege og oppdikta. Kapteintittelen fortel om ein person med makt og posisjon til å styre eit fartøy eller leie ei  gruppe underordna, og kling godt i titlar og kallenamn. Listene her viser berre eit lite utval der kaptein inngår som ein vanleg del av namnet.

### Historiske kapteinar
* Captain Jack, kallenamn for Kintpuash (1837-1873), nordamerikansk indianarhovding
* Kaptein Kaald, kaperkapteinen Paul Andreas Kaald (1784-1867) frå Trondheim
* Kaptein Raudskjegg, klassisk piratnamn brukt både i teikneseriar, filmar og barneprogram. *Raudskjegg*, eller på italiensk Barbarossa, var opphavleg kallenamn på den tyrkiske kaperen Aruj (1474 – 1518).

### Kapteinar frå bøker
* Kaptein Ahab, hovudperson i den amerikanske forfattaren Herman Melville sin  roman *[[Moby Dick]]* frå 1851
* Kaptein Nemo, litterær person frå Jules Verne sin roman *[[Ei verdsomsegling under havet]]* frå 1870
* Kaptein Skuteløs, eigenleg Skipper Skuteløs, psevdonym for forfattaren og forlagsmannen Fred A. Fredhøi m.fl.
* Kaptein Krok (*Captain James Hook*), sjørøvar i skodespelet, filmane og barnebøkene om Peter Pan som kom første gong i 1903
* Kaptein Efraim Langstrømpe, «negerkonge» og faren til den svenske barnebokbokfiguren Pippi Langstrømpe
* Kaptein Puma, figur frå barnebøker og teikneserie med manus av Tor Åge Bringsværd

### Kapteinar frå film og TV
* Kaptein Blod, filmpirat spela av Errol Flynn i eventyrfilmen *Captain Blood* frå 1935
* Kaptein Jack Sparrow, hovudrolla i dei amerikanske eventyrfilmane *Pirates of the Caribbean* frå 2005 og 2007, spela av Johnny Depp
* Kapitan Kloss, oppdikta hemmeleg agent under andre verdskrigen kjend frå den populære polske TV-serien *[[Stawka większa niż życie]]*
* Captain Power, amerikansk TV-figur frå science fiction-serien *Captain Power and the Soldiers of the Future* frå 1987-1988
* Captain Flamingo, kanadisk teiknefilmfigur kjend frå barne-TV-serie frå 2006
* Kaptein Grant, hovudperson i Jules Verne sin roman *[[Kaptein Grants barn]]* frå 1867. Han gav også ut boka *[[Kapteinen på 15 år]]* i 1878 om den unge Dick Sand og slavehandel i Afrika
* Kapten Zoom, svensk barne-TV-figur frå serien *Galaxer i mina braxer, sa Kapten Zoom* frå 1970-talet
* Russisk ubåtkaptein, Harald Heide Steen Jr. sin rollefigur i ein berømt sketsj på NRK, også i filmkomedien *[[Deilig er fjorden]]* 1985

Det er i tillegg mange filmar med Kaptein i tittelen.

### Kapteinar frå teikneseriar
* Kaptein Miki, cowboyhelt i italiensk teikneserie frå amerikansk westernmiljø gitt ut første gong i 1951
* Kaptein Mark, hovudperson i italiensk teikneserie frå amerikansk nybyggartid utgitt første gong i 1966 av dei same teikneserieskaparane som gav ut Kaptein Miki.
* Kaptein Vom, teikneseriefigur i Knoll og Tott
* Kaptein B eller Bestefar B, B-gjengen sin leiar i teikneseriane om Donald Duck
*Captain America, amerikansk teikneseriefigur og superhelt frå 1941
* Kaptein Haddock (Capitaine Archibald Haddock), ein figur i den belgiske teikneserien om Tintin

### Kapteinar frå annan populærkultur
* Kaptein Sabeltann, sjørøvar i barneteater av Terje Formoe
* Kaptein Sorte Bill, sjørøvar i vise av Thorbjørn Egner
* Kaptein Kårdespiss, teatersjørøvar frå Molde
* Kaptein Krabbeklo, teatersjørøvar frå Stavern

* Kaptein Tordenbrak, namn på norsk rockeband frå 1990-talet

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kaptein|Kaptein]]» frå ,  den 20. september 2009.*  

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Barangay captain|Barangay captain]]» frå ,  den 10. oktober 2022.*