open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Språk

**Språk** er eit (av fleire) teiknsystem som blir brukt til kommunikasjon. Det viktigaste kjenneteiknet på språk som system er at det er bygd opp av ei avgrensa (finitt) mengde einingar utan tyding som i sin tur kan setjast saman til ei ikkje-avgrensa (infinitt) mengde einingar med tyding. Dei tydingslause einingane tilsvarar språklydane (konsonantar og vokalar), og desse blir sette saman til ord og bøyingseiningar med tyding.
Etter denne definisjonen er det, så vidt ein veit, berre menneska som har språk. Alle mentalt friske menneske har språk, og det primære uttrykket for språk er talespråk, men også døves teiknspråk er kjenneteikna av to nivå på same måte som menneskeleg talt språk. Ein kjenner derimot ikkje til kommunikasjonssystem hjå dyr som er kjenneteikna ved at ei avgrensa mengde tydingslause einingar kan setjast saman til ei uendeleg mengde tydingsberande einingar. Dyr kommuniserer difor ved hjelp av ikkje-språkleg kommunikasjon. Såkalla kroppsspråk, dvs. rørsler med kroppsdelar for medvite eller ikkje-medvite å uttrykka meining, har ikkje dei viktigaste kjenneteikna på språk, men er likevel kommunikative. 

Alfabetiske og stavingsbaserte skriftspråk avspeglar menneskeleg talt språk og er bygde over same lest som dei. Bokstavane ber ikkje meining i seg sjølve og tilsvarar språklydane i talespråk. Bokstavane blir på same måte som språklydar sette saman til ord og bøyingseiningar med tyding. Symbolske skriftspråk har derimot ikkje den same todelinga som talespråk og alfabetiske skriftspråk - der vil kvart symbol i større grad direkte svara til bestemte ord. 

## Ulike språk

Det er vanskeleg å seia kor mange ulike språk ein snakkar i verda, ettersom grensene mellom dei er svært vage. Alle språk har geografiske variasjonar, desse blir kalla dialektar. Men av og til er desse dialektane uforståelege for andre som snakkar språket. Kva som er eitt språk blir ofte definert historisk og politisk, eller som språkforskaren Max Weinreich sa: *«Eit språk er ein dialekt med ein hær og ein marine.»*

Språk endrar seg stadig, og dette forklarar kvifor det er så mykje variasjon mellom dei. Mange språk har visse trekk til felles fordi dei stammar frå eit urspråk. Mange språkforskarar trur at alle språk i verda opphavleg kjem frå det same urspråket, men det er svært vanskeleg å prova. Dersom ein kan seia sikkert at nokre språk har likt opphav, seier ein at dei høyrer til ein språkfamilie. Språk utan slike familiar vert kalla isolerte språk.

## Bakgrunnsstoff
Nynorsk innhald på Internett

**Nynorsk innhald på Internett** var ein konferanse i regi av Nynorsk kultursentrum, som vart halden på Ivar Aasen-tunet 4.&ndash;5. november 2004. Konferansen skulle leggja grunnlaget for arbeid med eit nynorsk leksikon på Internett. 

Arrangementet vart støtta av Kultur- og kyrkjedepartementet og Nærings- og handelsdepartementet.

## Bakgrunnsstoff
* Ivar Aasen-tunet og Nynorsk kultursentrum sine heimesider
* Program for konferansen (www.aasentunet.no)
Tamil Nadu

**Tamil Nadu** (tamil தமிழ் நாடு *tamiḷ nāḍu*, ‘tamillandet’) er ein delstat lengst sør i India.  Som namnet viser var delstaten laga for å bli heimlandet til alle tamilar i India.  Som andre indiske delstatar har Tamil Nadu sitt eige parlament og ein stor grad av sjølvstyre over indre politikk.

## Historie

Dei tamiltalande områda var ikkje ein del av dei store indiske rika det meste av tida.  Dei blei første inkluderte i India i den britiske tida, då alle britiske eigedommar i sør-India blei samla i ein delstat i Britisk India.  Delstaten vart kalla Madras-presidensi etter Madras (moderne namn Chennai) som var hovudbyen.  Madras-presidensiet inkludert nesten alle av dei tradisjonelle tamilske områda i India, men også delar av moderne Andhra Pradesh, Karnataka, og Kerala.

Tamil Nadu blei danna etter det indiske sjølvstendet av dei tamiltamiltalande delane av Madras-presidensi.  Delstaten heitte 'Madras' inntil 1968, då namnet vart endra til Tamil Nadu.  På tamil er det vanlegare å bruka det tradisjonelle namnet «Tamilakam» som tyder ‘tamilheim’.  Det er også vanleg å kalla den lokale staten «Tamil arasu» (‘den tamilske staten’) i staden for det offisielle «Tamil natu arasu» (‘staten til Tamil Nadu’).

## Politikk
Tamilparlamentet har 234 medlemmer, som er valde for ein 4-årsperiode med majoritetsrøysting.  I tråd med Westminister-modellen blir staten styrt av ein sjefminister, som er regjeringssjefen, og andre ministrar, som alle må vera medlemmer av tamilparlamentet. Tamil Nadu sender også 39 medlemmer til det indiske parlamentet, som også blir valde med direkte majoritetsrøysting i 39 valkrinsar.  Tamilar er veldig stolte av språket og kulturen sin, og tamilpolitikk har veldig mykje å gjera med språk- og kulturpolitikk.  Tamil Nadu har som følgje av dette sine eigne politiske parti som dominerer over tamilpolitikk, medan indiske politiske parti nesten ikkje har spelt nokon rolle sidan 1967.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Hønesortar

Dette er ei liste over ulike hønerasar, sortert alfabetisk.

Hønar blir ofte sortert etter tunge og lette rasar, og urdverg.

**Tungre rasar** er rolege, flyg som oftast ikkje, legg lite egg, men produserer mykje kjøt. 

**Lette rasar** er urolege og lettskremte, kan flyge, legg mykje egg og produserer lite kjøt.

**Urdvergar** er ikkje så gode å plassere, men er førehaldsvis like og ikkje har noko klare motstykke.

## Sjå òg
* Hybridhøns
New hampshire red

**New hampshire red** er ein amerikansk hønerase først avla fram i delstaten New Hampshire. Det er ein relativt ny rase som oppstod i 1930-åra. I avlsarbeidet nytta ein seg blant anna av eit utval av rhode island red-høner. Han er ein av dei beste eggleggjarane, har mykje kjøt, er kraftig og veks fort. Egga er brune.

## Bakgrunnsstoff
* Side om rasen ved Oklahoma State University (på engelsk)
* The New Hampshire Red Club of Great Britain (på engelsk)
Egilssoga

**Egilssoga** eller **Egils saga** er ei islandsk ættesoge, eller ei islendingesoge. Andre namn på soga er **«Egils saga Skalla-Grímssonar»** og **«Egla»**. Hovudpersonen i Egilssoga er hovdingen og skalden Egil Skallagrimson, som levde på 900-talet. Egilssoga fylgjer Egil gjennom livet. I tillegg møter ein ei heil rekke med personar som anten er i slekt med Egil eller som han møter i strid eller venskap. Kring 400 personar er omtala i Egilssoga. Mange av desse er med av di det er viktig kven folk slektar på, eller er i ætt med.

Snorre Sturlason skal om lag år 1230 ha skrive ned Egilssoga. Egilssoga er rekna som ei av dei beste sogene, og er òg ei av dei lengste. Men om ein skal legga dagens moral til grunn hadde Egil Skallagrimsson eit lite vinnande vesen; han drap folk i tylftevis, reiv ut det eine auga på ein han ikkje lika, drakk seg så full i eit gjestebod at han spydde i andletet på verten, osb. Den islandske skalden Haldor Laxness hadde så lite sympati for han at han i *Egil Skallagrimson og fjernsynet* skreiv at han vona at Egilssoga er «løgn frå ende til annan».

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Eldar Heide (2014). “Møte i døra. Tyranni, rett og sjølvbedrag i Egilssoga – og tvitydige situasjonar i islendingsogene”. *Gripla*. s. 7–40.
* 
* ''Egils saga Skalla-Grímssonar'' på norrønt, svensk og dansk hjå heimskringla.no
* ''Egilssoga'' med islandsk, norrøn og engelsk tekst i The Icelandic Saga Database.
* ''Egilssoga'' på engelsk.
Soga om Gunnlaug Ormstunge

***Soga om Gunnlaug Ormstunge*** eller ***Gunnlaug Ormstunges saga*** (norr. *Gunnlaugs saga ormstungu*) er ei islendingesoge. Soga er skriven ned på 1200-talet og er ei skildring av livet til skalden Gunnlaug Ormstunge. Bakgrunnen er eit islandsk hovdingsamfunn på 1000-talet. Ei samlande ordensmakt mangla. I staden var det særs viktig kven ein ætta frå. Om ein var utsett for ei ugjerning kunne ein rekna med hjelp frå ætta si til å få hemn. 

Hovudemne i soga er framfor alt ære, men også ulykkeleg kjærleik og inderleg hat. Soga er romantisk og ber preg av påverknad frå dei omsette riddarsogene.

## Handling
Gunnlaug dreg som ungdom frå Island og ut på reise til kongar og mektige ætter. Av viktige menn kan nemnast Olav Svenske i Sverige og kong Adalsråd i England. Ferdene må Gunnlaug gjere for å syne at han har blitt ein vaksen og mogen mann, slik at han kan få Helga den fagre til kone. Helga hadde Gunnlaug hatt kjærleik til heilt sidan barndomen. Hjå Olav Svenske møter Gunnlaug på skalden Ravn, han òg frå Island. Gunnlaug vanvyrder Ravn sitt hyllingsdikt (flokk) til svenskekongen. Ravn sver å hemna vanvyrdinga. Ravn dreg attende til Island og gjer krav på Helga. Ho var lova vekk til Gunnlaug om han kom attende etter tre år i utlandet. Gunnlaug vert forsinka av Adalsråd i England. Danane (danskane) kom med truslar om krig. Gunnlaug kjem heim den kvelden bryllaupet mellom Ravn og Helga står.

Soga sluttar med at Ravn og Gunnlaug dreg til Noreg for å gå holmgang. Kampforma var nett gjort ulovleg på Island. I holmgangen vert Ravn drepen. Gunnlaug vert skadd slik at han døyr tre dagar seinare. Helga vert gifta vekk til ein ny mann. Seinare døyr ho liggjande med hovudet i fanget til mannen sin. I fanget har ho kappa ho ei gong fekk frå Gunnlaug. 

## Form og stil
Kvad vert nytta gjennom heile soga. Tru på skjebne og draumar er òg viktig. Kampen om Helga den fagre vert drøymd av Torstein Egilsson, far til Helga, og spådd av Bergfinn, som dei kalla Austmannen. Han spår dette allereie i byrjinga av soga. Slektsliner og referansar til samtida finst gjennom heile soga. Innføringa av kristendomen og regjerande kongar vert vist til.

## Bakgrunnsstoff
* ''Soga om Gunnlaug Ormstunge'', omsett av Jakob Fjalestad. Digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket
* ''Soga om Gunnlaug Ormstunge'', omsett av Ivar Eskeland. Digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket
* ''Gunnlaugs saga ormstungu'' (norrønt) på heimskringla.no
* Preben Meulengracht Sørensen: ''Fortælling og ære : studier i islændingesagaerne''. Digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket
* Karin Elisabeth Ellefsen: ''Om Gunnlaug Ormstunges saga''. Digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket
Ættesoge

**Ættesoge** er ei nemning som vert nytta på ei helst skriftleg framstilling der ætt (slekt) er viktig. 

Islendingesogene er mange gonger kalla «ættesoger». Islendingesogene inneheld jamt over lange opplistingar av kven som er i slektskap med kvarandre. 

Dei norske bygdebøkene vert ofte kalla «gards- og ættesoge». Slike bygdebøker inneheld gjerne ei opplisting av ætter knytt til gardar. Bygdebøker vert ofte gjeve ut knytt til ein noverande eller tidlegare kommune eller eit prestegjeld.
Bastard

:Sjå òg: Bandet Bastard

Ordet **bastard** kjem frå det norrøne *bastarðr* som tyder frilleson. 

Det er blitt brukt om folk som var fødd utanfor ekteskap, eller som ein ville terga ved å kalla mor deira lettliva. På engelsk er ordet gått over til å bli eit skjellsord som avhengig av situasjonen kan vera svært grovt eller spøkefullt.

Ein har òg brukt ordet *bastard* med nedsetjande tyding om menneske med foreldre frå forskjellige sosiale lag eller folkegrupper, eller om dyr av blandingsrase, særleg hundar.

Eit anna, mindre nedsetjande ord for kryssingar mellom ulike plante- og dyregrupper er hybrid.
Lund kommune

**Lund** er ein kommune i Rogaland fylke. Han ligg i Dalane-regionen. 
Lund kommune vart oppretta i 1837. I 1965 vart gamle Heskestad kommune ein del av Lund kommune.  
Kommunevåpenet er tre eikenøtter som symboliserer dei tre hovudområda i kommunen. Moi, Hovsherad, Ualand/Heskestad er sentera i kommunen, men berre administrasjonssenteret Moi har status som tettstad med .
Kommunevåpenet vart teikna i 1983 av Svein Arild Berntsen.

## Folk frå Lund
* Hans Andreas Naverstad, mekanikar og oppfinnar

## Bakgrunnsstoff
* Lund kommune
Njålssoga

***Njålssoga***, er ei islandsk ættesoge, eller ei islendingesoge. På islandsk heiter ho *Njáls saga*, *Brennu-Njáls saga* ('Brende Njáls soge') eller berre *Njála*. 

Soga skildrar ein feide mellom to familiar som går over femti år. Hendingane i soga skal ha gått føre seg mellom 930 og 1020, og dekker dermed tida då Island gjekk over til kristendommen i år 1000. Slaget ved Clontarf utanfor Dublin i 1014 blir skildra i soga.

Hovudpersonen i Njáls saga er Njál Torgeirsson. Islandske namn på Njál er Njáll Þorgeirsson, Brennu-Njáll og Njáll á Bergþórshvoli. Soga skildrar mellom anna den djupe vennskapen mellom Njál og Gunnar frå Lidarende, som dei held fast på trass i at konene deira ligg i blodig strid med kvarandre. Nokre tema i soga er ære, hemn og tilgjeving.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Njáls saga|Njáls saga]]» frå , og «[[:sv:Njáls saga|Njáls saga]]» frå  den 9. november 2005.*  

## Bakgrunnsstoff

* Njålssoga omsett av Aslak Liestøl og Jan Ragnar Hagland (1996)
* Njålssoga omsett av Aslak Liestøl (4. utg 1965)
* Njåla omsett av Olav Aasmundstad og Knut Liestøl (1928)
* Njaala, elder Soga um Njaal Torgeirson og sønerne hans omsett til landsmål av Olav Aasmundstad (1896), Nasjonalbiblioteket
* Brennu-Njáls saga på modernisert islandsk
* Sögusetrið Nettstad på islandsk og engelsk knytt til *Njålssoga*.
* «Njáls saga» av Bjarni Guðnason i *Kulturhistorisk leksikon for nordisk middelalder* (1967)
Tora Mosterstong

**Tora Mosterstong** (norr. *Þóra Morstrstǫng*), òg kalla **Thora Mostaff**, var ei frille av Harald Hårfagre. Saman med Harald Hårfagre fekk ho sonen Håkon den gode (Hákon Aðalsteinsfóstri), som var konge i Noreg om lag 935&ndash;961. Han vert rekna som eit uekte barn, av di Tora ikkje var gift med Harald Hårfagre.

Snorri Sturluson skriv i soga om Harald Hårfagre at Tora kom frå Horda-Kåre (Hörða-Kára) si ætt frå Moster:

:«Då kong Harald var innpå sytti år, fekk han ein son med ei møy som heitte Tora Mosterstong; ho var ætta frå Moster. Ho var av gode folk og var skyld med Horda-Kåre. Det var ei storvaksen jente og overlag vakker. Dei kalla henne tenestjenta til kongen. Den gongen var det mange som laut tene kongen, men var av go ætt; både karar og kvinner.» 

Ifølge Snorre skal Tora ha ønskt at kongen sjølv skulle ausa vatn over ungen deira og namngje han. Ho for difor med skip frå Moster og nordover mot Seim, der Harald heldt til. Men ho fødde før dei kom fram, på ei helle som blei kalla Håkonshella, og det blei Sigurd jarl som auste vatn over barnet, og kalla han opp etter far sin, Håkon Ladejarl.

Medan Håkon var liten budde han i lag med mor si på kongsgarden.

## Kjelder
* Soga om Harald Hårfagre (*Snorre*, 1979, Det Norske Samlaget)
Håkonshella

**Håkonshella** er eit stadnamn i Laksevåg bydel i Bergen kommune. Håkonshella ligg ved Alvøen, ut mot sjøen. 

Det norrøne namnet var *Hákonarhella*. Kong Håkon den gode skal vera fødd der i år 920. 40 år seinare i år 960 skal han ha døydd same stad etter slaget på Fitjar. Andreleddet er ordet *hella*, som tyder «flatt berg». Ordet «hella» vert mange stader nytta om ein landingsstad for båtar. 

## Kjelder
* Norsk stadnamnleksikon
Tamil (fleirtyding)

**Tamil** er eit ord med fleire tydingar:

* For *folkegruppa tamilar*, sjå **[[Tamilar]]**.
* For det dravidiske språket *tamil*, sjå **[[Tamil]]**.
* For *tamilsk klassisk musikk*, sjå **[[Karnatisk musikk]]**.
* For *tamilsk klassisk dans*, sjå **[[Bharata nattyam]]**.
* For *det tamilske geografiske kjerneområdet*, sjå **[[Tamil Nadu]]** og **[[Sri Lanka]]**.
* For *litteratur skriven på tamilsk språk, sjå *'Tamilsk litteratur'''.
Harald V av Noreg

**Kong Harald V av Noreg** er kongen av Noreg sidan 1991. Harald var kronprinsregent frå mai 1990, då far hans var sjuk. Den 17. januar 1991 døydde kong Olav, og Harald vart då ny konge. Han vidareførte valspråket til faren og farfaren sin, «Alt for Norge». Lik faren sin vart han signa i Nidarosdomen i Trondheim.

Kongen er øvste leiaren for Den norske kyrkja og øvstkommanderande for den norske hæren.

## Barndom
Kong Harald vart fødd på Skaugum den 21. februar 1937 som son av kronprinsparet Olav og Märtha. Han har to eldre søstrer, prinsesse Ragnhild fru Lorentzen og prinsesse Astrid fru Ferner. Harald V høyrer til det nordtyske fyrstehuset Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg.

Under Den andre verdskrigen flykta kronprinsesse Märta med dei tre barna til Sverige og sidan til USA, der dei budde i Washington, D.C. til krigen var over.

Då prinsen kom tilbake til Noreg, gjekk han på Smestad skule, der ei politivakt i gangen var det einaste som skilde han frå dei andre skulebarna.

## Utdanning
Etter at han fekk artium gjekk prins Harald inn i militæret, først på Kavaleriets befalsskule og sidan på Krigsskulen, der han vart uteksaminert i 1959. Deretter drog han til Balliol College i Oxford der han studerte historie, samfunnsvitskap og økonomi.

## Kronprins
Då kong Haakon VII døydde den 21. september 1957 blei prins Harald kronprins. Han møtte til statsråd, og opptredde som regent når kong Olav var vekke, første gong i 1958.

## Familie

Kronprinsen gifta seg den 29. august 1968 med Sonja Haraldsen, som no er dronning Sonja. Dei to hadde kjent kvarandre i ni år, men det at ho kom frå borgarskapet og altså ikkje var adeleg vart då sett på som eit problem. Etter at kong Olav hadde rådspurd regjeringa og ulike stortingsleiarar, fekk dei to lov til å gifta seg.

Paret fekk borna Märtha Louise av Noreg og Haakon Magnus av Noreg i høvesvis 1971 og 1973.

## Interesser
Harald byrja å segla i ti-årsalderen og har halde denne interessa ved like sidan. I 1964 deltok han i Dei olympiske leikane i Tokyo, og i 1987 vart han og mannskapet på «Fram X» verdsmeistrar i segling for eitt-tonnarar. I 2005 tok kongen og mannskapet på «Fram XV» gull i EM i Sverige.

Kong Harald er innehavar av ei lang rekkje ordnar, mellom anna St. Olavs Orden.

## Meisterskap

### Segling

* Kronprins Harald av Noreg bar det norske flagget under opninga av Sommar-OL 1964.

## Dekorasjonar
Kongen er innehavar av følgjande norske og utanlandske ordenar, medaljar og dekorasjonar. Oversikta er basert på Kongehuset si liste over dekorasjonar.

## Galleri

Fil:Royal Monogram of King Harald V of Norway.svg|Monogrammet til kong Harald V.
Fil:Dual Cypher of King Harald V and Queen Sonja of Norway.svg|Fellesmonogrammet til kong Harald V og dronning Sonja.
Fil:Norwegian royal family with clinton.jpg|Prinsesse Märtha Louise, Dronning Sonja, Bill Clinton, og Kong Harald V, 1. november 1999.
Fil:The Norwegian Royal Family in 2007.jpg|Prinsesse Ingrid Alexandra, Kronprins Haakon, Kronprinsesse Mette-Marit, Dronning Sonja og Kong Harald V på slottsballkongen, 17. mai 2007.


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* www.kongehuset.no
På Vossevangen der vil eg bu

**«På Vossevangen der vil eg bu»** er eit dikt som fyrst vart skrive på dansk av Carsten Hauch i 1861. Det blei sidan omsett til norsk av Hulda Garborg. Vossavangen er sentrum i Voss kommune i Hordaland fylke. 

Diktet blei tonesett av Niels Peter Hillebrandt i 1876. Songen «På Vossevangen der vil eg bu» er noko nytta til songleikar. 

I Donald Duck-historia *[[Eggemysteriet]]* møter ein Firkantfolket. Firkantfolket har i den norske omsettinga lært å setja pris på alt som har med Voss å gjera. Mellom anna syng dei «På Vossevangen der vil eg bu», i staden for sørstatssongen «Dixie» som dei gjorde i originalutgåva.

## Tekst

## Kjelder
* «Fra sørstatsdialekt til vossamaol» i bt.no

## Bakgrunnsstoff
* Teksten til Hauch sitt dikt ved kalliope.org
Francis Hagerup

**George Francis Hagerup** () var ein norsk jurist og politikar for Høgre, og norsk statsminister i to periodar.

Hagerup var fødd i Horten. Han blei dr. juris i 1885 og var jusprofessor ved Universitetet i Oslo frå 1887 til 1906. Han var justisminister i regjeringa Stang frå 2. mai 1893 til 14. oktober 1893. Han blei deretter sjølv leiar for ei samlingsregjering frå 14. oktober 1895 til 17. februar 1898.

I perioden 1900 til 1906 var Francis Hagerup vald til stortingsmann. Han blei igjen statsminister den 22. oktober 1903, men gjekk av den 11. mars 1905 då han var imot det politiske kravet om å løysa opp unionen med Sverige. Han meinte ei unionsoppløysing ville kunne føra til militære trugsmål frå Russland, men støtta likevel kravet om eit eige norsk konsulatvesen.

Etter tida si som statsminister gjekk Hagerup inn i det norske diplomatiet. 
Han var sterkt engasjert i utviklingen av internasjonal lov. Frå 1897 var han medlem av *l'Institut de Droit International*, som han blei formann for i 1912. I 1907 leia han den norske delegasjon ved den andre fredskonferansen i Haag. Hagerup var medlem av den norske nobelkomitéen frå 1906 til 1920. Han var òg delegat ved internasjonale havrettskonferansar.

I 1920 var Hagerup leiar for den norske delegasjonen då Folkeforbundet kom saman for første gong i Geneve. Same året blei han vald til ein juridisk komité under Folkeforbundets Råd.

## Kjelder

* :no:Francis Hagerup
* http://www.nb.no/baser/1905/tema/hag.html
*
Jens Bratlie

**Jens Kristian Meinich Bratlie** (), kjend som **Jens Bratlie**, var ein norsk jurist, offiser og politikar i partiet Høgre som var statsminister i Noreg frå 1912 til 1913.

Bratlie kom frå Nedre Skiaker i Nordre Land i Oppland. Han eigde Utøya i Hole som feriestad frå 1893 til 1933 då han selde øya til LO.

Jens Bratlie var statsminister i Noreg frå 20. februar 1912 til 31. januar 1913. Samstundes var han forsvarsminister og revisjonsminister.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Otto Albert Blehr

**Otto Albert Blehr** () var ein norsk jurist og politikar. Han representerte det politiske partiet Venstre. Blehr var gift med kvinnesakskvinna Randi Blehr.
 
Blehr hadde ei rekkje politiske verv. Han var stortingsmann for Nordre Bergenhus amt frå 1883 til 1888, for Nordland frå 1895 til 1900. Frå 1891 til 1893 var han 
statsminister i den norske statsrådsavdelinga i Stockholm og norsk statsminister frå 21. april 1902 til 22. oktober 1903. Siste statsministerperioden var frå 1921 til 1923.

Blehr var stiftamtmann i Kristiania frå 1905 til 1917 og norsk delegat i Folkeforbundet 1920 og frå 1922 til 1925.

Kongen utnemnde Blehr den 7. november 1898 til storkrossen av St. Olavs Orden.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Kjell Bondevik

**Kjell Bondevik** () var ein norsk Kristeleg Folkeparti-politikar og folklorist fødd i Leikanger. Bondevik vaks opp i Sogndal.

## Liv og virke
### Yrkesliv
Bondevik var lærar ved Oslo Kristelige gymnas 1927-1931, stipendiat 1931-1933, lektor i Haugesund 1933-1937, rektor ved Sauda gymnas frå 1937, dosent i folkeminne-vitskap og folkelivsgransking ved Universitetet i Bergen.

### Politikk
Bondevik var stortingsmann for Rogaland fylke 1950-1965, Kristeleg Folkeparti sin nestformann 1955-61 og parlamentarisk leiar 1961-65.

Vidare var han sosialminister i John Lyng si regjering 1963, og kyrkje- og undervisingsminister i Per Borten si regjering 1965-71.

Etter at Borten si regjering gjekk av den 2. mars 1971 på grunn av «lekkasjesaka» om EF, fekk Bondevik, etter at Høgres John Lyng var vorten uaktuell som statsministerkandidat, den 6. mars i oppdrag å danna ei ny firepartiregjering. Dei samarbeidande partia skulle vera Høgre, Kristeleg Folkeparti, Senterpartiet og Venstre. Forhandlingane tok til måndag den 8. mars.

Då han allereie neste kveld den 9. mars måtte gje opp, kom han på direktesendt fjernsyn med denne klassiske uttala:

:«Eg er djupt såra og vonbroten over at Senterpartiet, som gjekk sterkt inn for å få meg til å prøva å skipa ei ny regjering, mot mitt personlege ynskje, ikkje sa greitt ifrå om sitt standpunkt. Særleg er det leitt at Senterpartiet gav dei andre partia grunn til ein optimisme som det viste seg ikkje å vera grunnlag for. 
:
:Alle representantane frå dei andre partia rekna med at det var skapt eit akseptabelt grunnlag som alle burde kunne ha stått på, men det viste seg altså ikkje å vera tilfelle. 
:
:Når eg tenkjer på alle dei sakene som samarbeidsregjeringa har gjennomført i dei siste fem åra, og nye - som ein kunne ha fått gjennomført - gjev eg uttrykk for djup sorg over det som no har hendt.»

I ettertid har «djupt såra og vonbroten» vorte eit populært uttrykk, som vert nytta av både nynorsk- og bokmålsfolk.

Kjell Bondevik var onkel (farbror) til Kjell Magne Bondevik.

## Bibliografi
### Bøker
*

*

*

*

*

*

*

*

*

*

*

### I bøker - eit utval
*

*

*

*

*

### I tidsskrift - eit utval
*Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Kjelder

* Om Kjell Bondevik i Allkunne
* Tidsskrift. Nummer 26. Utgjeve av Historielaget for Sogn. Dikting og diktarar frå Sogn. Ved Andreas Bjørkum og Jarle Bondevik Kaupanger : Historielaget, 1978
*Gravminner i Norge

## Bakgrunnsstoff
*

*

*
*
Håkon II av Noreg

**Håkon II** (**Sigurdsson**) **Herdebrei** (dvs. 'skulderbrei') () var norsk konge frå 1157 til 1162.

Håkon var uekte son av Sigurd Munn, og vart etter at faren og farbroren Øystein II Haraldsson var døde, teken til konge av deira tilhengjarar. Dei held fram kampen mot kong Inge Krokrygg under førarskap av Sigurd på Røyr (i Ringsaker). Flokken hadde ein del medgang og felte kong Inge i 1161 eit slag på isen ved Oslo. Håkon sitt parti hadde særleg støtte i Trøndelag. Han var nær ved å verta anerkjent då han var 15 år gammal, men det overvunne partiet samla seg under Erling Skakke.

Snorre Sturlason skriv i Heimskringla (Norske kongesoger):

:*Då låg Håkon i ei hamn ... (alle handskriftene har eit ope rom for namnet) og hadde 14 skip. Han sjølv og mennene hans var oppe på øya og leika seg, men lendmennene hans sat på en haug. Då såg dei ein båt som kom roende sørfrå imot øya. Det var to mann i båten ... då svara den som først kunne få opp målet for trøyttleik: «Her sigler Erling nordover imot dykk med 20 skip eller så pålag ...» Då stemnde alt mannskapet til skipa, og kvar sprang ut på det skipet som var nærast, og skipa vart ujamt manna. Nokre tok til årane og nokre reiste mastene og snudde skipa nordetter og stemde til [[Veøy]]; for der venta dei seg mykje hjelp fra bymennene. [[Eindride Unge]] hadde eit skip som heitte [[Draglaun]], eit stort busse-langskip, og dette hadde for lite mannskap, for dei som før hadde vore ombord der hadde sprunge over på andre skip og det var det attarste av skipa hans Håkon.*
:
:*Då Eindride kom rett utanfor øya [[Sekken]], kom [[Bøkesuda]], som Erling Skakke styrde, etter dei og haka seg fast. Men skipet hans Håkon var mest kome inn til Veøy då dei høyrde lurane gjekk. Dei skipa som var nærast snudde att og ville hjelpe Eindride, og no la dei til slag frå begge sider. Då sette alle i hærrop og eggja kvarandre opp og rodde fram. I dette ståket fekk kong Håkon banesår. Liket til kong Håkon Herdebrei førte dei inn i [[Romsdal]]en og jorda det der; men [[kong Sverre]], bror hans, førte sidan liket til kong Håkon nord til kaupangen, og let dei legge det i steinveggen i kristkyrkja på sørsida i koret.*

Det står bautaer på Sekken og Veøy til minne om slaget. På Sekken vert det òg kvart år skipa til ein turmarsj, Herdebreimarsjen, til minne om Håkon Herdebrei.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Magnus V av Noreg

**Magnus V** eller **Magnus Erlingsson** () var konge av Noreg i tidsrommet mellom 1161 og 1184.

Magnus var son åt stormannen Erling Skakke og Kristin, dotter åt Sigurd Jorsalfare. Han var difor ikkje kongsson, noko birkebeinane nytta mot han i kampen om makta. Magnus Erlingsson var den fyrste norske kongen som vart krynt, anten i 1163 eller 1164. Han var berre fem år då han vart vald til konge av lendmannspartiet under borgarkrigstida. Dei fyrste åra, medan han var umyndig, var Erling Skakke formyndarregent. Den fyrste sigeren hans på slagmarka var slaget på Re utanfor Tønsberg i 1177, der birkebeinkongen Øystein Møyla vart drepen.

Seinare same året kom Sverre Sigurdsson frå Færøyane og tok over leiinga av birkebeinane og førte kampen vidare. Erling Skakke fall i slaget på Kalvskinnet i Nidaros i 1179. Magnus Erlingsson fall i slaget ved Fimreite i Sognefjorden i 1184.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Sverre Sigurdsson

**Sverre Sigurdsson** () var konge av Noreg i tidsrommet mellom 1184 og 1202. Han vart i fylgje *[[Sverresoga]]* fødd i Noreg om lag i 1151. Han døydde den 8. eller 9. mars 1202 i Bergen.

## Liv
Sverresoga fortel at Sverre var fødd i Noreg som son av Gunnhild, som skal ha vore gift med Unas kammakar.

Frå han var kring fem år budde Sverre i bygda Kirkjubøur på Færøyane. Han må ha hatt særskilde evner, for Roe, biskopen der på øyane, sette han i prestelære. Som vaksen skal han ha fått høyra av mor si at han var son av kong Sigurd II Munn. Korleis det no var med den saka, så gav det legitimitet til eit meir storlåtent prosjekt enn ei karriere innan kyrkja hadde vore. Sverre tok kontakt med den leiande opprørsflokken i landet, birkebeinane, som stod utan hovding etter at Øystein Øysteinsson Møyla fall i Slaget på Re. Dei tok han til hovding og han viste seg raskt som ein taktisk dyktig hærførar. Han klarte på kort tid å få seg sjølv hylla som konge på Øyratinget i 1177, men det tok fleire år før kongsmakta var endeleg sikra.

## Krig
Motstandaren var kong Magnus Erlingsson, og far hans, lendmannen Erling Skakke. Magnus var dotterson til kong Sigurd I Magnusson Jorsalfare, og var støtta av kyrkja som ynskte ei kontrollert arvefylgje grunna på ektefødsler. Dei to utkjempa slag på Kalvskinnet i 1179 og Ilevollen i 1180. I slaget ved Fimreite i 1184 vann Sverre. Magnus døydde i dette slaget, og bispane Nikolas og Eirik trødde fram som Sverre sine argaste motstandarar. Dei reiste sin eigen krigarflokk, baglarane og klarte samstundes å få kong Sverre lyst i bann av paven. Striden med baglarane vara ved til Sverre uventa døydde på sotteseng i Bjørgvin i 1202.

Han er til no den einaste norske kongen som har hatt namnet Sverre, og vert ofte omtala berre som *kong Sverre*.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Claus Krag: *Sverre : Norges største middelalderkonge*, Oslo 2005 ISBN 82-03-23201-9
* Karl Jonsson m. fl: *Sverresoga*. Omsett til norsk av Halvdan Koht, *Sverresoga* Det Norske Samlaget, Oslo 1967 ISBN 82-521-4474-8 Nettversjon på bokmål
Dag og Tid

***Dag og Tid*** er ei nynorsk vekeavis. Utgjevarstaden er Oslo med adresse Pilestredet 8.

Avisa kom med fyrste prøvenummer i 1962, med den kjende NRK-profilen Arthur Klæbo som redaktør. Det skulle gå så lenge som seks år før avisa klarte å etablere stabil drift med vekentlege ugjevingar. Det skjedde frå 1968. Dag og Tid hadde eit oppsving kring striden med EF. På siste halvdel av 1970-talet kom avisa med to nummer i veka.
 
Dag og Tid er politisk sjølvstendig, men med ein klår motstraums og målpolitisk profil. Ho legg vekt på stoff om kultur og politikk, og gjer plass for innlegg og artiklar som dekkjer eit breidt spekter av samfunnsoppfatningar. Eigarskapet er spreidd på rundt 1200 aksjonærar.

Kjende namn i Dag og Tid opp gjennom historia har mellom anna vore Herbjørn Sørebø, Ivar Eskeland, Per Øyvind Heradstveit, Daniel Liseth, Olav Rytter, Kristin Fridtun, Jon Hustad og Agnes Ravatn.

## Redaktørar

* Arthur Klæbo 1962
* Olav Maaland
* Tor Gabrielsen / Kjell Snerte 1967-
* Bjarne Myrstad 1974-1979
* Kjetil Tandstad 1976-1980
* Helge Arild Bolstad 1976-1985
* Asgeir Olden 1986-1990
* Arnhild Skre 1990-1993
* Audun Skjervøy 1993-2001
* Svein Gjerdåker 2001-dd

## Opplag
Bekrefta netto opplagstal frå Mediebedriftenes Landsforening:

## Kjelder






**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Dag og Tid|Dag og Tid]]» frå ,  den 9. mars 2013.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Dag og Tid
* '''Medieregisteret:''' Dag og Tid  (*[[Medietilsynet]]*
Tvedestrandsposten

**Tvedestrandsposten** er ei avis som vert utgjeven i Tvedestrand og Vegårshei i Agder. Avisa vart grunnlagd i 1872 av Arne Garborg, som òg var den første redaktøren. I dag er Jonas Pettersen redaktør og dagleg leiar for avisa (2026).

## Opplagstal

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Språknytt

**Språknytt** er eit blad gjeve ut av Språkrådet. Det vart skipa i 1973 og kjem med fire nummer i året.   

Opphavleg kom det ut som eit meldingsblad. Dei seinare åra har det vore meir av eit tidsskrift. Bladet har artiklar om språkpolitikk, språkplanlegging, normering og praktiske språkråd. Opplaget er (2004) på om lag 25 000. Bladet finst òg i digital utgåve.

## Bakgrunnsstoff
*Språknytt - digital utgåve
Olav Duun

**Olav Duun** () var ein norsk forfattar som er særleg kjend for seksbandverket *[[Juvikfolket]]*, *[[Medmenneske]]*-trilogien og romanen *[[Menneske og maktene]]*. Språkforma hans var nynorsk med sterke innslag av namdalsmål og fleire radikale former som braut med høgnorsken i samtida.

## Verk
* 1907: *Løglege skruvar og anna folk* 
* 1908: *Marjane*
* 1909: *På tvert*
* 1910: *Nøkksjølia*
* 1911: *Gamal jord*
* 1912: *Hilderøya, Storbåten*
* 1913: *Sigyn, Sommareventyr*
* 1914: *Tre venner*
* 1915: *Harald*
* 1916: *Det gode samvite*
* 1917: *På Lyngsøya*
* 1918&ndash;23: *[[Juvikfolket]]*
** 1918: *Juvikingar*
** 1919: *I Blinda*
** 1920: *Storbryllope*
** 1921: *I eventyre*
** 1922: *I ungdommen*
** 1923: *I stormen*
* 1924: *Blind-Anders*
* 1926: *Straumen og evja*
* 1927: *Olsøygutane*
* 1928: *Carolus Magnus*
* 1929: *[[Medmenneske]]*
* 1930: *Vegar og villstig*
* 1931: *Ragnhild*
* 1932: *Ettermæle*
* 1933: *Siste leveåre*
* 1935: *Gud smiler*
* 1936: *Samtid*
* 1938: *Menneske og maktene*

## Utmerkingar

* Frå 1923 mottok Olav Duun diktarløn frå staten.
* I 1934 vart Olav Duun den fyrste til å motta Gyldendals legat.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff

* Digitaliserte bøker av Olav Duun hjå Nasjonalbiblioteket
*
*
*
*
Aalesunds Fotballklubb

**Aalesunds F.K.** er eit norsk fotballag frå Ålesund. Klubben spelar i Eliteserien (2020). Lars Bohinen var hovudtrenar fram til 2020.

Laget vart stifta 25. juni 1914. Dei brukar oransje trøyer, blå bukser og oransje sokkar. Heimebanen til laget er Color Line stadion som vart opna i 2005.

## Spelarstall
*Oppdatert 1. juli 2020.*

### Utlånte spelarar
*Oppdatert 1. juli 2020.*

## Historie
* Meritt: Kvartfinale NM, 1962, Semifinale NM 2002. Cupmeister 2009
* Publikumsrekord: 12 000 i 1962 mot SK Brann (Aksla Stadion).
* Supporterklubben Stormen

Profilar: 
* Erling «Yttis» Ytterland
* John Arne Riise

Legendariske trenarar:
* Bobby Gould
* Egil Roger Olsen
* Ivar Morten Normark
* Kjetil Rekdal

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* 
* Supportarklubben Stormen	
* Colorline Stadion
Eirik II av Noreg

**Eirik II Magnusson** () var konge av Noreg i tidsrommet mellom 1280 og 1299.

Eirik var eldste son av Magnus Lagabøte. Eit fall frå hesteryggen gav han moglegvis hjerneskade. Sidan han berre var barnet då han blei konge, blei styret ført av eit formyndarstyre. Han kom i konflikt med kyrkja under erkebiskop Jon Raude og fekk tilnamnet *[[Prestehatar]]*.

Han var først gift med Margaret av Skottland, dotter av kong Alexander III. Dei fekk dottera Margrete, som blei dronning av Skottland i 1286, berre tre år gammal. Etter at kona hans døydde i barselseng i 1283 gifta Eirik seg seinare med Isobel Bruce, søster av Robert I av Skottland.

Ettersom han døydde sønelaus blei Eirik Magnusson etterfølgd av bror sin, Håkon V.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Fyrstikkarbeidarstreiken

**Fyrstikkarbeidarstreiken** var ein streik utført i oktober 1889 av kvinnelege arbeidarar ved Bryn og Grønvolds fyrstikkfabrikkar i Kristiania. Bakgrunnen for streiken var dårlege arbeidstilhøve og låg løn, men den utløysande årsaka var eit lønnskutt på 20 %. 

Dei kvinnelege fyrstikkpakkarane la spontant ned arbeidet for å visa kor lite nøgde dei var med avgjerda. Deretter danna dei si eiga fagforeining på eit møte i Lakkegata 3, den 28. oktober 1889.

Arbeidarpartiet, særleg redaktøren for Social-Demokraten Carl Jeppesen, bidrog til å få streiken inn i organiserte former. Arbeidarane sette fram krav om fast arbeidstid frå 7 til 21, garantert løn (7 øre pr. gross for ramme og 6 1/2 øre for skuffpakning), og at mulktsystemet skulle bli avskaffa.

Mulktsystemet var innført av mange fabrikkeigarar for å stramma inn disiplinen og auka kontrollen med arbeidarane. Fyrstikkarbeidarane i Kristiania fekk hele vekeløna redusert med 10 % dersom dei kom for seint på arbeid måndag morgon. På verkstadane i byen vart det vanleg å stenga portane presis klokka 7. Dei som kom for seint slapp ikkje inn før klokka 12.30, og mista dermed ei halv dagløn.

Den 31. oktober 1889 vart det arrangert eit stormøte i Arbeidersamfundet der legen Oscar Nissen skildra tilhøva arbeidarane levde og arbeidde under. Støttespelaren Bjørnstjerne Bjørnson deltok òg på møtet. Mange andre kunstnarar gav inntekter frå sine framføringar til dei streikande, og det vart starta fleire innsamlingar. Til og med ein aksjonær i ein av fabrikkane sende streikebidrag. Den 24. november gjekk over 10 000 menneske i demonstrasjonstog, og endå fleire samla seg på Etterstadsletta same dagen. Der vart det vedteke ein resolusjon til regjeringa om å ta større omsyn til arbeidarane sine krav om vern mot helsetrugande industriell verksemder. 

Trass i streikebidrag som til slutt kom opp i nesten 14 000 kroner, trass i ein nesten overveldande støtte og sympati frå vide kretsar, måtte kvinnene til slutt kapitulera og venda tilbake til arbeidet utan særleg større resultat enn løfte om betre lønn frå årsskiftet.

Streiken var forut for si tid. Han tok moderne verkemiddel som fagleg organisering og skikkeleg streikeleiing i bruk. Konflikten resulterte i ein kongeleg resolusjon året etter med forskrifter for fyrstikkfabrikkane som inneheldt forbod mot å eta mat i produksjonslokala, betre hygiene blant dei tilsette, og betre ventilasjon i fabrikklokala.

Filmregissøren Olav Dalgard, ein føregangsmann innan arbeidarfilmen, laga filmen «Gryr i Norden» i 1939 om fyrstikkarbeidarstreiken.

## Bakgrunnsstoff
* Artikkel i PaxLeksikon 
* Artikkel frå fleirfagleg fellesorganisasjon
Håkon VI Magnusson

**Håkon VI Magnusson** () var konge av Noreg i tidsrommet 1355–1380.

Håkon var son åt den svensk-norske kongen Magnus Eriksson som overlét makta i Noreg åt han i 1355, medan den eldste sonen skulle erva Sverige når han døydde. Eit problem var det difor at Noreg var arverike, medan Sverige var valkongedøme. Difor meinte mange at det burde vera omvendt, noko som førte til strid mellom kong Håkon og far hans på ei side, og bror hans Erik Magnusson av Sverige på hi sida.

Håkon VI Magnusson var gift med dronning Margrete Valdemarsdotter av Danmark, noko som innleidde 434 år med dansk-norsk union.

Håkon VI Magnusson var konge av Sverige frå 1362 til 1364, og regjerte saman med far sin til Albrekt av Mecklenburg kom til makta.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Magnus II av Noreg

**Magnus II Haraldsson** () var konge av Noreg frå 1066 til 1069. Det meste av tida var han samkonge med broren Olav Kyrre. Magnus Haraldsson blei først teken med i den norske kongerekkja i moderne tid, ettersom han hadde eit svært kort styre.

Magnus Haraldsson var den eldste sonen til Harald Hardråde. Han blei innsett som konge då faren drog på englandstokt med den andre sonen sin, Olav Kyrre. Etter at Harald Hardråde fall ved Stamford bru kom Olav Kyrre tilbake til Noreg i 1067 og blei samkonge med Magnus. Dei verker som dei to delte kongsansvaret mellom seg på vennskapleg vis.

Magnus døydde berre 20 eller 21 år gammal, og broren fortsette ved makta. Sogene seier dødsårsaken var ringorm, men seinare syn er at han døydde av meldrøyeforgifting.

Håkon Toresfostre var sonen til Magnus. Han blei truleg fødd same året som faren døydde. Håkon blei seinare samkonge med syskenbarnet Magnus Berrføtt, men også han døydde ung.

## Kjelder

*Magnus 2 Haraldsson i *[[Store norske leksikon]]*
*Claus Krag, «Magnus 2 Haraldsson – utdypning» (Norsk biografisk leksikon, 11. mars 2009) i Store norske leksikon.
Magnus III av Noreg

**Magnus III Olavsson Berrføtt** () var konge av Noreg i tidsrommet frå 1093 til 1103. Det fyrste året var han konge saman med syskenbarnet Håkon Toresfostre, men etter at Håkon døydde i ung alder var Magnus einekonge frå og med 1094. Olav III Haraldsson Kyrre var far til Magnus Berrføtt.

## Regjeringstid
I 1098 fór Magnus Berrføtt på tokt til Orknøyane og Hebridane, og gjorde dei til ein del av Noregsveldet. Han førte dinest ein fåfengd krig mot den svenske kongen Inge Stenkilsson. Ufreden ende med forliksmøte i Konghelle, og Magnus gifta seg med dottera til Inge, Margrete, kalla «Fredkulla» («fredskvinna»).

I *[[Soga om Magnus Berrføtt]]* vert det fortald då kong Magnus kom attende frå vesterviking hadde han og mennene hans teke mykje dei same skikkane og kledebunader som var vanlege i vesterlanda. Mellom anna gjekk dei med berre legger på gata, og hadde stutte kjortlar og kapper. Han vart difor kalla «Magnus Berrføtt».

I 1102 tydeleggjorde Magnus sitt herredøme over øyene i vest under eit nytt hærtog, på heimferda fall han mellombels under ein landgang i Irland. Magnus oversjøiske herjingar og erobringar gjer at nokre forskarar ser på han som den aller siste vikingkongen, sjølv om dette er noko ein jamnan har tilskriven hans farfar, Harald Hardråde. Magnus vart gravlagd i St. Patricks kyrkje i Downpatrick. Han etterlét seg sønene Øystein I, Sigurd II og Olav Magnusson.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Magnus IV av Noreg

**Magnus IV** eller **Magnus Sigurdsson den blinde** () var konge av Noreg i tidsrommet frå 1130 til 1135. Harald IV Magnusson Gille var konge samstundes. Harald Gille lét Magnus IV verta teken til fange. I fangenskap vart Magnus IV kastrert og blinda.

Magnus Blinde var son av kong Sigurd I Magnusson Jorsalfare.

I borgarkrigstida i Noreg var det fleire stridar mellom ulike kongsemne. Byrjinga på borgarkrigstida går attende til då Sigurd Jorsalfare døydde i 1130. Makta vart delt mellom tre søner som heldt kvar si hird. Nye kongsemne, som hevda å vera kongssøner, kom og gjorde krav på kongsnamn. Etter kvart utvikla stridane seg til open strid mellom ulike flokkar.

Magnus IV vart igjen konge i tida frå 1137 til 1139, men då samstundes med Sigurd Slembe og Sigurd Munn.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Magnus

**Magnus** er eit mannsnamn. «Magnus» er same ord som det latinske adjektivet «magnus», som tyder «stor». 
Karl den store, som døydde i år 814, heitte på latin "Carolus Magnus". Truleg er det dette tilnamnet namnet "Magnus" stammar frå. Namnet "Magnus" vart brukt av nordiske vikinghovdingar i England på 900-talet. 
Magnus vart seinare eit kongenamn. Bruken som alminneleg førenamn skuldast truleg helgenen St. Magnus (av Orknøyane, død 1115). 

Sju norske kongar har hatt «Magnus» som fyrste namn:

* Kong Magnus I (Olavsson) den gode, konge (1035–1047)
* Kong Magnus II Haraldsson, konge (1066–1069)  
* Kong Magnus III (Olavsson) Berrføtt, konge (1093–1103)
* Kong Magnus IV (Sigurdsson) Blinde, konge (1130–1135)  
* Kong Magnus V Erlingsson, konge (1161–1184) 
* Kong Magnus VI (Håkonsson) Lagabøte, konge (1263–1280) 
* Kong Magnus Eriksson (Magnus VII), konge  (1319–1355) 

## Kjende personar med namnet Magnus
*Magnus av Øsel (1540-1583), dansk prins, konge av Livland
*Magnus Stenbock (1665-1717), svensk greve
*Magnus Brostrup Landstad (1802-1880), norsk prest og salmediktar
*Magnus Hirschfeld (1868-1935), tysk lækjar
*Magnus Bernhard Olsen (1878-1963), norsk språkforskar
*Magnus Buflod (1908-1997), norsk lyrikar
*Magnus Andersen (1916-1994), norsk politikar (Ap)
*Magnus Matningsdal (f. 1951), norsk høgsterettsdomar
*Haakon Magnus (f. 1973), norsk kronprins
*Magnus Bernhardsen (f. 1976), norsk målmann
*Magnus Grønneberg (f 1976), tidlegare vokalist i CC Cowboys
*Magnus Hængsle (f 1980), musikar
*Magnus Børmark (f. 1982), norsk gitarist frå Musikkgruppa Gåte og 22
*Magnus Glendrange (f. 1983), norsk høgdehoppar
*Magnus Moan (f. 1983), norsk kombinertløpar
*Magnus Myklebust (f. 1985), norsk fotballspelar
*Magnus Carlsen (f. 1990), norsk sjakkspelar
*Sverre Magnus (f. 2005), norsk prins

## Kjende personar med etternamnet Magnus
* Anders Magnus (f. 1952), journalist, korrespondent i NRK.

## Bakgrunnsstoff
Olav

**Olav** er eit personnamn, eit mannsnamn. Den norrøne namneforma var **Ólafr** eller **Óláfr**, av urnordisk ***anu-laiƀaR**, samansett av **anu-** ‘ane, forfader’ og **-laiƀaR **, 'etterkomar, arving' (Stemshaug 1982). Andre former av namnet er **Olaf, Olof, Oluf, Olaus**.  Namnet til Olav den heilage, har òg fleire norske kongar hatt som namn. 
Namneformene er relativt standardisert etter språk. På norsk vert Ola**v** og Ola nytta. Svensk nyttar oftast Ola**f** eller Ol**o**f.

På latin vert Olav/Olaf vanlegvis til **Olaus** (med eller utan tødlar over «u»). Døme på dette er Olaf Petersson (ein tilhengjar av Martin Luther), som på latin er kjend som Olaus Petri. Olaus Petri var ein av dei fremste preikarane i Sverige i tida kring reformasjonen.

## Namneberarar

### Kongelege
**[[Kongar av Noreg]]**
*Olav I Trygvason eller Tryggvason, konge 969&ndash;1000
*Olav II Haraldsson den heilage, konge 1015&ndash;1028
*Olav III, Haraldsson Kyrre, konge 1067&ndash;1093
*Olav Magnusson, 1103&ndash;1110
*Olav IV Håkonsson, konge 1370&ndash;1387
*Olav V, konge 1957&ndash;1991

**[[Kongar av Sverige]]**
*Olof Skötkonung (980–1022), svensk konge frå 995

### Andre

*Olaf Rye (1791-1849), dansk-norsk krigshelt
*Olav Duun (1876–1939), norsk forfattar
*Olav Aukrust (1883-1929), norsk lyrikar
*Olaf Bull (1883–1933), norsk forfattar
*Olav Nygard (1884-1924), norsk lyrikar
*Olav Gullvåg (1885-1961), norsk forfattar
*Olav Dalgard (1898-1989), norsk forfattar
*Olav Kaste (1902-1991), norsk forfattar
*Olav H. Hauge (1908–1994), norsk forfattar
*Olof Lagercrantz (1911–2002), svensk forfattar
*Olof Palme (1927–1986), svensk politikar
*Olav Hestenes (1930–1996), norsk jurist
*Olav Vesaas (f. 1935), norsk forfattar
*Olav Veka (f. 1942), norsk namnegranskar
*Olav Bratland (f. 1944), norsk politikar (H)
*Olav Stedje (f. 1953), norsk musikar
*Olav Gunnar Ballo (f. 1956), norsk politikar (SV)
*Olav Akselsen (f. 1965), norsk politikar (Ap)
*Olaf Henning Thommessen (f. 1966), norsk politikar
*Olav Luksengård Mjelva (f. 1983), norsk folkemusikar

## Litteratur
* Stemshaug, Ola (red.) 1982: *Norsk personnamnleksikon.* Oslo: Det Norske Samlaget.

## Bakgrunnsstoff
Statsspråk

**Statsspråk** er eit blad utgjeve av Språkrådet. Bladet vart skipa i 1994, kjem med fire nummer i året og skal fremje godt språk i staten. Opplaget er på om lag 17 000 (2004).
Margrete

**Margrete** eller **Margrethe** er ei norsk form av det latinske kvinnenamnet *[[Namnet Margarita|Margarita]]*, frå gresk *Margarites* som tydar perle og eigentleg var eit lånord frå persisk. Namnet finst eit utal ulike former av dette namnet, både internasjonalt og innan norsk namnetradisjon.

Fleire skandinaviske dronningar har heitt Margrete, til dømes:
* Dronning Margrete Valdemarsdotter av Noreg, Danmark og Sverige.
* Dronning Margrethe II av Danmark

## Andre kjende berarar av namnet:
* Den heilage Margrete av Skottland
* Margrete Auken, dansk prest og politikar
* Margrethe Glud, dansk lege 
* Margrethe Holt, norsk radioprogramleiar
* Margrethe Munthe, norsk diktar
* Margrethe Rode, dansk-norsk lærar, journalist og kvinnesakskjempar
* Margrethe Vestager, dansk politikar

## Norske variantar
* Marit
* Marita
* Margit
* Magritt
* Marte
* Grete

## Utanlandske variantar
* Dansk: Margrethe, Merete, Mette, Grethe
* Engelsk: Margaret, Megan, Madge, Maggie, Mamie, Marjorie, Peggy, Gretta, May
* Finsk: Marjatta
* Fransk: Marguerite, Margot, Margaux
* Hebraisk: מַרְגָּלִית Margalit (sefardisk), Margolis (askenasisk)
* Irsk: Mairéad
* Italiensk: Margherita, Rita
* Oversorbisk : Marhata
* Polsk: Malgorzata
* Skotsk: Mairghread, Maisie, Peigi
* Spansk: Margarida
* Svensk: Märta
* Tsjekkisk: Markéta, Muchlina
* Tysk: Margarete, Margareta, Greta, Gretel, Gretchen
* Walisisk: Mared

## Bakgrunnsstoff
Newcastle

**Newcastle** er namnet på fleire byar, eit fotballag og ein ølsort.

## Byar i verda

### [[Australia]]
* Newcastle i New South Wales

### [[Canada]]
* Newcastle i New Brunswick
* Newcastle i Ontario

### [[St. Kitts og Nevis]]
* Newcastle i Nevis

### [[Storbritannia]] og [[Nord-Irland]]
* Newcastle upon Tyne i Tyneside i England.
* Newcastle i County Down i Nord-Irland
* Newcastle Emlyn i Carmarthenshire i Wales
* Newcastle-under-Lyme i Staffordshire i England

### [[Sørafrika]]
* Newcastle i Sørafrika i KwaZulu-Natal

### [[USA]]
* Newcastle i California
* Newcastle i Maine
* Newcastle i Nebraska
* Newcastle i Oklahoma
* Newcastle i Texas
* Newcastle i Utah
* Newcastle i Washington
* Newcastle i Wyoming

## Liknande namn
* New Castle
* Nyslott i Finland

## Andre tydingar
* Newcastle United FC
* Newcastle Brown Ale
1380

**1380** (romartal MCCCLXXX) var eit skotår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen. 

## Hendingar

### Utlandet

### Noreg
* Danmark-Noreg. Olav IV Håkonsson av Danmark vart også konge av Noreg. Dei to landa kom saman i ein personalunion som varte fram til Kielfreden i 1814.

## Fødde

## Døde
* Kong Håkon VI Magnusson av Noreg
* 16. september: Kong Karl V av Frankrike