open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sigurd H. Jacobsen

**Sigurd Haakon Jacobsen** () var ein norsk smed, fabrikkeigar og politikar frå Bleik i Nordland. Han var stortingsmann 1937-45, vald for Samfundspartiet.

Far til Jacobsen var gardbrukar og smed. Sjølv deltok han i yngre år i fiske og arbeidde på gard. Han gjekk i smedlære på ulike verkstader, mellom andre hos Samuelsens Smedforretning & Pengeskapsfabrik i Bergen. Fleire stader, som Honningsvåg, Harstad, Andenes, var han i arbeid som røyrleggar. Frå 1920 dreiv han eiga smie på heimstaden Bleik. I 1942 kjøpte han hermetikkfabrikken Bleik Canning.

Jacobsen var 1934-47 medlem i heradsstyret i Andenes. Gjennom åra var han med i likningsnemnda, skulestyret og styremedlem i Andenes kraftverk og vannverk. Hausten 1936 vart han vald til stortingsrepresentant frå valkrinsen Nordland og Samfundspartiet. Perioden 1937–45 var han den siste som representerte det partiet på Stortinget. Han var medlem i Post-, telegraf- og kystfartskomitéen.

## Kjelder

*
Hn/Skanderbeg

**Gjergj Kastrioti** (1405–17. januar 1468), meir kjend som **Skanderbeg**, var ein albansk landshelt. Skanderbeg var ein osmansk offiser av albansk fødsel som tok atter albansk landumkverve og kjempa mot den osmanske heren i tvo tiår. Han er serleg kjend gjenom verket til renessansehistorikaren Marin Barleti.

## Liv
Gjergj (Georg) Kastrioti var fødd  i Krujë i midtre Albania, der far hans Gjon Kastrioti var fyrste yver eit osmansk lydrike. Som liten vart han og tri brør tekne til det osmanske hoffet for å tryggja truskap frå herskaren. Gjergj Kastrioti konverterte til islam og fekk militær upplæring i Edirne. Etter å hava leia mange slag for osmanarane fekk han tilnamnet *Arnavutlu [[Iskander|İskender]] [[Bey]]*, 'fyrst Aleksander Albanaren', etter Aleksander den store. Namnet vart seinare albanisert til Skanderbeg. Han vart etterkvart utnemnd til general i den osmanske heren, og kjempa fleire slag i Europa og Vesle-Asia. Han fekk tittelen vali av sultan Murat II, og leidde til slutt ein kavaleristyrke på 5000 mann.

I 1443 fekk Skanderbeg og fleire andre albanarar høve til å skifta side under eit slag mot ungararane i Niš sør i Serbia. Han fór atter til Albania og tok atter farsborgi i Krujë ved hjelp av eit forfalska brev frå sultanen til guvernøren der. Skanderbeg tok avstand frå islam og kunngjorde at han vilde hemna ætti og landet sitt. Han tok i bruk flagg med dobbeltørni, eit gamalt romersk og bysantinsk symbol som ein i dag millom anna finn på det albanske flagget. Han allierte seg med Gjergj Arianit Komneni og gifta seg med dotteri hans, Andronike (fødd Marina Donika Arianiti). I 1444 fekk han samla dei albanske prinsane i Lezhë og grunnla ein liga mot osmanarane. Skanderbeg vart vald til leidar. Dei neste 25 åri førte albanarane ein nokså vellukka geriljakrig mot osmanarane, der dei gjorde nytta av dei albanske fjelli til å slå mykje større styrkar. 

I 1461 vart Skanderbeg og den osmanske sultanen samde um ei triårig våpnkvila og deretter, etter ein mislukka osmansk invasjon, ei ny tiårig våpnkvila i 1463. I 1468 kom dei gjenverande albanske fyrstane saman i Lezhë att for å organisera ein ny liga og diskutera strategiar. Under møtet vart Skanderbeg sjuk av malaria og do. Albania var utarma av krig og leidarlaust. Dei osmanske styrkane erobra Krujë i 1478 og Shkodër i 1479. Dette var enden på organisert albansk motstand.
Walsh County

**Walsh County** er eit fylke nordaust i den USA-amerikanske delstaten Nord-Dakota med grense mot delstaten Minnesota i aust. Flatevidda åt fylket er 3&nbsp;352 km², 32 km² er dekt av vatn. Fylket vart grunnlagt i 1881.

 
I kring 11&nbsp;000 menneske bur i fylket, flest i småbyen Grafton som hyser fylkesadministrasjonen. Eit par mil lenger vest ligg landsbyen Park River. 

39,7&nbsp;% av ibuarane i fylket var norskætta ifylgje folketeljinga av 2000, 14,6&nbsp;% tyskætta, 8,7&nbsp;% polskætta og 8,0&nbsp;% av tsjekkisk ætt. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Walsh County, North Dakota|Walsh County, North Dakota]]» frå ,  den 4. mai 2021.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Cass County i Nord-Dakota

**Cass County** er eit fylke aust i den USA-amerikanske delstaten Nord-Dakota, med austgrense mot delstaten Minnesota. Flatevidda åt fylket er 4&nbsp;579 km², einast 7 km² er dekt av vatn. Fylket vart grunnlagt i 1872 og organisert året etter. 

Med sine over 180&nbsp;000 ibuarar er fylket det mest folkerike i delstaten, folkemengda er fordobla dei siste 40 åra. Fylkesadministrasjonen held til i Fargo, den mest folkerike byen i fylket og heile delstaten.

Folketeljinga 2000 registrerte ibuarane som 34,1&nbsp;% av tysk ætt og 32,4&nbsp;% av norsk ætt.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cass County, North Dakota|Cass County, North Dakota]]» frå ,  den 4. mai 2021.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Bass-sundet

**Bass-sundet** (bokmål også *Bass-stredet*, engelsk *Bass Strait*) er sundet som skil Australia og Tasmania. Det har namn etter George Bass som oppdaga det for europearane i 1797.

Bass-sundet bind saman Tasmanhavet i Stillehavet og Australbukta i Indiahavet. Det er 340 kilometer langt og 200 kilometer breitt. Det er 88 meter på sitt djupaste. Det ligg fleire øyer i sundet, som Flinders Island og King Island.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bass-stredet|Bass-stredet]]» frå ,  den 4. mai 2021.*
Norsk Leca

A/S **Norsk Leca** er eit tidlegare norsk aksjeselskap som produserte lettklinker, Leca. Selskapet vart skipa i 1954 av Bergens-selskapet Rieber & Søn. Det hadde fabrikkar i Skedsmo (Lillestrøm), Rælingen, Fredrikstad (Borge), Vestnes i Romsdal, Stjørdal og Skånland ved Harstad.

Norsk Leca vart selt i 1972 til sementprodusenten Norcem. Dette vart ein del av Aker Norcem frå 1987, og gjekk etter kvart inn i Scancem. I 1999 vart Scancem teke over av tyske HeidelbergCement. Norsk Leca vart underlagt dotterselskapet Optiroc, som i 2005 skifta namn til Maxit Group.

I dag er Leca Norge ein del av det fleirnasjonale føretaket Saint-Gobain. Det har hovudkontor på Leca-fabrikken på Rælingen.

## Kjelder
Løpstikke

**Løpstikke** (*Levisticum officinale*, dansk *løvstikke*, svensk *libsticka*, engelsk *lovage*) er ein høg flerårig plante i skjermplantefamilien.

Han kan bli mellom 1 til 2,5 meter høy og blomstrar frå juli til august med lysegule blomar.

Planten har opphav rundt det austre middelhavsområdet, men har lenge vore dyrka i Europa. Frøa, stilken og blada blir brukte som krydder, særleg i søreuropeisk matlaging. Planten kan nyttast i t.d. supper, buljong, kjøtkraft, pizza og salatar. Blada kan tørkast og frysast.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Løpstikke|Løpstikke]]» frå ,  den 3. mai 2021.*
Stillwater County

**Stillwater County** er eit fylke sør i den USA-amerikanske delstaten Montana, med kringom 9&nbsp;000 ibuarar. Fylket, som vart grunnlagt i 1913, dekker eit areal på 4&nbsp;674 km². Fylkesadministrasjonen held til i Columbus, den største landsbyen i fylket med rundt 1&nbsp;900 innbyggjarar.

Folketeljinga 2000 fann at 29,7&nbsp;% av ibuarane var tyskætta, 11,8&nbsp;% norskætta, 10,8&nbsp;% engelskætta og 10,6&nbsp;% av irsk ætt.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Stillwater County, Montana|Stillwater County, Montana]]» frå ,  den 5. mai 2021.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Yellowstone County

**Yellowstone County** er eit fylke sør i den USA-amerikanske delstaten Montana med ei total flatevidd på 6&nbsp;861&nbsp;km². Fylket vart grunnlagt i 1893.

I kring 160&nbsp;000 menneske bur i fylket, om lag 2/3 av dei held til i fylkessenteret Billings.

I fylgje folketeljinga 2000 var 31,1&nbsp;% av ibuarane tyskætta, 10,4&nbsp;% norskætta, 9,7&nbsp;% irskætta og 9,3&nbsp;% av engelsk ætt.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Yellowstone County, Montana|Yellowstone County, Montana]]» frå ,  den 5. mai 2021.*
NM i orientering 1986

**Noregsmeisterskapen i orientering 1986** vart avvikla 13. og 14. september i Tynset i Hedmark, med Tynset Idrettsforening som arrangør. Menn og kvinner tevla i normaldistansen og stafett.

## Menn





### Stafett





## Kvinner





### Stafett





## Kjelder
**Sportsboken 86-87*. Sportsboken As. Stavanger 1986.
Terje Spurkland

**Terje Spurkland** () var ein norsk runolog og professor ved Universitetet i Oslo.

## Bibliografi (utval)

* Spurkland, Terje 1991: *En fonografematisk analyse av runematerialet fra Bryggen i Bergen*. Doktorgradsavhandling, UIO.

## Litteratur

* Spurkland, Marte: *Pappas runer*.
NM i orientering 1986/langdistanse

**Noregsmeisterskapen i orientering 1986** i langdistanse fann stad 22. juni i Trøgstad i Østfold.

### Menn




### Kvinner




## Kjelder
**Sportsboken 86-87*. Sportsboken As. Stavanger 1986.
Oddvar Støme

**Oddvar Støme** () er ein norsk filolog, forfattar og tidlegare bonde.

## Liv og virke
Oddvar Støme er utdanna lærar ved Tromsø lærarskole 1954. Støme har arbeidd som lærar i Vardø, Kirkenes og Kiberg før han drog sørover. Han skreiv i godt vaksen alder ei hovudfagsoppgåve i norsk om heimemålet. Støme har òg vore dosent i norsk ved Universitetet i Tartu i Estland.

Støme bygde opp ein gard i Komagvær på 1970-talet.

### Bøker og artiklar
I 1989 skreiv Støme hovudfagsoppgåve om kibergsdialekten. I 1994 blei denne grunnlaget for ei bok, *Vår eigen stemme*. Samtidig gav han ut ei lita bok, *Syn betre enn segn*, med barndomsminne.

I 2007 gav Støme ut ein kortversjon av hovudfagsoppgåva om kibergsdialekten, i boka *Partisanbygda Kiberg. Fiskeværet mellom øst og vest*.

Strøme har vore ein ivrig skribent om målsak. Våren 1991 var Støme reiseskrivar i Noregs Mållag og reiste rundt i Finnmark og fortalde korfor nynorsken høvde som skriftmål i Finnmark.

Støme har ivra for å få Karl Akres målsyn fram i lyset.

Støme har også engasjert seg i urfolksspørmål, samepolitikk og striden rundt Finnmarkseigedommen.

## Bibliografi

* *Kibergsdialekten. Ein kystdialekt i Finnmark*. Hovudoppgåve i norsk, Universitetet i Oslo 1989?, 198 s. (nynorsk)
* *Vår eigen stemme*, Tartu Ülikool Kirjastus, Tartu 1994, 133 s. (nynorsk)
* *Syn betre enn segn*, Tartu 1994 (nynorsk)
* "Kibergsmålet. Ein kystidialekt i Finnmark", i Einar Niemi (red.): *Partisanbygda Kiberg*, Kiberg bydelag 2007, side 294-310 (nynorsk)

## Referansar

## Kjelder
* "Språk, krig og barndom", *Finnmarken*, tirsdag 11. oktober 1994.https://www.nb.no/items/873c577ddc84420145635e917cb48f4e?page=15&searchText=%22Oddvar%20St%C3%B8me%22
* "Kommentar" i *Utdanningsnytt*, mandag 9. september 2019 https://www.utdanningsnytt.no/fagfornyelse-laereplaner-norsk/nye-laereplaner-og-norskfaget/211469?fb_comment_id=3100463376662588_4029808400394743
* "Oddvar Støme" på nb.no https://www.nb.no/search?q=%22Oddvar%20St%C3%B8me%22&mediatype=aviser
* "Oddvar Støme" på bibsys https://bibsys-almaprimo.hosted.exlibrisgroup.com/primo-explore/search?query=any,contains,St%C3%B8me,%20Oddvar&tab=default_tab&search_scope=default_scope&vid=BIBSYS&offset=0
University of Texas

**University of Texas** (forkorta **UT**) er eit universitetssystem med ni universitet og seks medisinske forskings- og lærestader i Texas i USA. Vanlegvis viser namnet til flaggskipsinstitusjonen **University of Texas at Austin** (forkorta **UT Austin**), som er eit til doktorgrads- og forskingsuniversitet i Austin i Texas. Universitetet er del av kvalitetsmessig svært høgt rangerte Public Ivy-universiteta i USA. Universitet blei danna i 1883.

Til universitetet høyrer blant anna dei fagleg særs anerkjende University of Texas School of Law, McCombs School of Business, og Lyndon B. Johnson School of Public Affairs, som òg husar Lyndon B. Johnson Library and Museum til minne om den 36.presidenten av USA.

Hovudlokala til skulen ligg ikkje langt frå Texas State Capitol i Austin. 

Biblioteka ved UTA har 8,937 millionar titlar, som gjer det til det tiande største biblioteket i USA (2006).

## Lærestader og skular
Universiteta omfattar:

* University of Texas at Arlington (1895) – 24 825 studentar
* University of Texas at Austin (1883) – 49 697 studentar
* University of Texas at Brownsville, and Texas Southmost College (1973, 1926, fusjon 1991) – 15 688 studentar
* University of Texas at Dallas (1961) – 14 523 studentar
* University of Texas at El Paso (1914) – 19 842 studentar
* University of Texas at San Antonio (1969) – 28 380 studentar
* University of Texas at Tyler (1971) – 5 926 studentar
* University of Texas of the Permian Basin (Odessa (1973) – 2 695 studentar
* University of Texas–Pan American (Edinburg (1927) – 17 337 studentar

Dei medisinske institusjonane omfattar:

* University of Texas Health Science Center at Houston – 3 399 studentar
* University of Texas Health Science Center at San Antonio – 2 754 studentar
* University of Texas M. D. Anderson Cancer Center (Houston) – 89 studentar
* University of Texas Health Center at Tyler
* University of Texas Medical Branch (Galveston) – 2 255 studentar
* University of Texas Southwestern Medical Center at Dallas – 2 350 studentar  
** University of Texas Southwestern Medical School

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:University of Texas|University of Texas]]» frå ,  den 6. mai 2021.*
Fasade

**Fasade** (frå fransk *façade*, «andlet utover», framside) har fleire tydingar. Ordet er av same latinske rot som franske og engelske *face* og blir brukt om «andlet utover», særleg i arkitekturen.

Fasaden er anten den sida av ein bygning som vender mot gata (inne i eit kvartal) eller sida der hovudinngangen er. Det blir nesten alltid lagt mest arbeid i fasadeutforminga som blir laga slik at det er klart både kva som er fasade, og i arkitektonisk formspråk kva bygningen er og kva tyding han har.

Fasadeutforminga har variert etter dei rådande stilartane i kunsthistoria.

I overført tyding bruker ein ofte ordet som spesiell nemning for den mest representative sida.

## Biletdøme

Cathedrale Saint-Guy Prague facade sud mosaique Jugement dernier.jpg|Mosaikk på sørfasaden til St. Vitus-katedralen i Praha frå 1300-talt.
Palacio de Golestán, Teherán, Irán, 2016-09-17, DD 07.jpg|Fasaden til Golestan-palasset i Iran frå 1500-/1700-talet.
Iglesia de San Ildefonso, Oporto, Portugal, 2012-05-09, DD 01.JPG|Fasaden til San Ildefonso-kyrkja i Oporto i Portugal frå 1700-talet, med azulejo-fliser frå 1900-talet.
Brzeg Castle 03.jpg|Fasaden til Brzeg slott med skulpturar i renessansestil, gjenreist på 1900-talet.
Illuminated facade of a 3-storey restaurant with Japanese signs and red paper lanterns, Chiyoda, Tokyo.jpg|Fasaden til ein restaurant i Chiyoda i Tokyo med skilt og lanterner.
Chicago Theatre blend.jpg|Fasaden til Chicago Theatre med store skilt over inngangen.
Wuhan Botanical Garden.jpg|Glasfasade i Wuhan botaniske hage.


## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Fasade|Fasade]]» frå ,  den 6. mai 2021.*  
 
## Litteratur

* Ahlstrand, Jan Torsten. (1976): *Arkitekturtermer*. Lund: Studentlitteratur, ISBN 91-44-02852-0
Jeanett Kristiansen

**Jeanett Egebakken Kristiansen** () er ein norsk handballspelar, oppvaksen i Eigersund og Mjøndalen. Ho vert jamnast brukt som venstre rykkromspelar, men kan også vere kantspelar. Veronica Kristiansen er syster hennar.

Jeanett Kristiansen spelte på Mjøndalen IF sitt lag på nivå tre? i seriesystemet fram til 2010. Ho melde då overgang til Glassverket IF og bidrog mykje til at laget i 2012 rykte opp i eliteserien. Sesongen 2013/14 spelte ho for Larvik HK, den dominerande klubben i norsk kvinnehandball. Med Larvik vart ho noregsmeister 2013 og seriemeister 2014. Deretter drog ho tilbake tilbake til Glassverket og var aktiv 2014-16 i Drammens-laget. Sommaren 2016 skreiv Kristiansen kontrakt med IK Våg/Vipers i Kristiansand, ein klubb som var i ferd med å take over hegemoniet i den nasjonale kvinnehandballen. Her var ho med å vinne NM 2017 og 2018, samt verte seriemeister i 2018 og 2019. Etter eit mellomspel 2019/20-sesongen i danske Herning-Ikast, var Kristiansen sesongen etter tilbake i Våg/Vipers. Frå hausten 2021 har ho kontrakt med Storhamar IL.

Kristiansen deltok i 6 landskampar for Noreg i 2017-18, skåra 10 mål. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Jeanett Kristiansen|Jeanett Kristiansen]]» frå ,  den 6. mai 2021.*  
*handball.no
Pierce County i Wisconsin

**Pierce County** er eit fylke vest i den USA-amerikanske delstaten Wisconsin, både i vest og i sør grensar fylket mot delstaten Minnesota.

Folketalet i fylket var i 2010 ikring 41&nbsp;000, flatevidda er på 1532 km². Fylkesadministrasjonen held til i småbyen Ellsworth.

Fylket vart grunnlagt i 1853. Ved folketeljinga 2000 vart 41&nbsp;% av ibuarane registrert som tyskætta og 16,2&nbsp;% av norsk ætt.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pierce County, Wisconsin|Pierce County, Wisconsin]]» frå ,  den 6. mai 2021.*
Firehundreårsnatta

**Firehundreårsnatta** er ei nemning, skapt av Henrik Ibsen, som skildrar den 434 år lange unionen mellom Danmark og Noreg. I «dansketida», spesielt under einevelde, var det i fyrste rekke det som vart oppfatta som urettferdige skattar og den ofte arrogante haldninga til dei stort sett danske embetsmennene som skapte misnøye . Den norske nasjonalrørsla vart ikkje kveikt før på 1800-talet.
 
## Nasjonalrørsla på 1800-talet
Det var fyrst i 1867, over eit halvt århundre etter at unionen var oppløyst, at Henrik Ibsen nytta –  det ikkje så lite nedsettande – omgrepet «Firehundreaarig Natten» («firehundreårsnatta»), i diktet «Per Gynt». Men at dansketida vart sett på som ein mørk periode ser ein alt i 1814, då presten og forfattaren Nicolai Wergeland, under arbeidet med grunnlova, i eit innlegg utrykte seg med desse orda:
:«Intet, ærede Medborgere, Intet anseer jeg mer fordærveligt for Fædrelandet, end Gjenoprettelsen af Foreningen med Danmark, Kilden til den Afmagt, Fædrelandet er sunket i».
 
## Konsekvensar for det norske skriftspråket
Etter som kongen heldt til i København var det det danske språket som vart nytta av prestar og andre embetsmenn. Prestane tala dansk i kyrkja og det var vel så ymse med kva kyrkjelyden skjøna av det som vart sagt frå preikestolen. Likeeins tala futane og medhjelparane deira dansk, eller fornorska dansk, på haust- og vårtinga. Men lensmennene var som oftast lokale bønder, som tala bygdemål. Med unnatak av i byane vart difor dei norske dialektane ikkje så mykje påverka av dansk.

Skriftspråket, derimot, var i heile dansketida og lagt utover 1800-talet dansk, og det gamle norske skriftspråket frå tida før Kalmarunionen kom heilt bort. Ikkje før Ivar Aasen freista å rekonstruera det norske skriftspråket, ved at han utvikla landsmålet, fekk Noreg att noko av det gamle skriftspråket sitt. Men på grunn av språkstriden mellom det nye landsmålet til Aasen og fornorska dansk – som utvikla seg til riksmål og bokmål – er det norske skriftspråket framleis strekt påverka av dansk. Det er vel i denne samanhengen «firehundreårsnatta» påverkar Noreg mest i dag. Men ho har òg ført til at nordmenn har lettare for å forstå nabospråka svensk og dansk enn svenskar og danskar har for å forstå norsk og spesielt kvarandre.

## Referansar
NM i orientering 1987/langdistanse

**Noregsmeisterskapen i orientering 1987** i langdistanse fann stad 20. juni i Molde i Møre og Romsdal med Molde og Omegn Idrettsforening som arrangør. Løypa for menn var 24,4 km lang.

### Menn





### Kvinner





## Kjelder
**Sportsboken 87-88*. Sportsboken As/VG. 1987.
NM i orientering 1987

**Noregsmeisterskapen i orientering 1987** vart avvikla 19. og 20. september i Siljan i Telemark med Porsgrunn Orienteringslag som arrangør. Menn og kvinner tevla i normaldistansen og stafett. Den individuelle løypa for menn var 14,3, km lang og hadde 16 postar, kvinnene sprang 8,5 km og måtte innom 10 postar.

## Menn





### Stafett





## Kvinner





### Stafett





## Kjelder
**Sportsboken 87-88*. Sportsboken As/VG. 1987.
Pennington County i Minnesota

**Pennington County** er eit fylke i den USA-amerikanske delstaten Minnesota. Fylket ligg nordvest i delstaten. Flatevidda til Pennington er 1601 km². Folketalet var 13&nbsp;930 i 2010. Fylkesadministrasjonen held til i byen Thief River Falls.

Fylket vart grunnlagt i 1910. Ved folketeljinga 2000 vart 49,0&nbsp;% av ibuarane registrert som norskætta og 15,4&nbsp;% tysk ætta.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pennington County, Minnesota|Pennington County, Minnesota]]» frå ,  den 7. mai 2021.*
Nagarjuna

**Acharya Nāgārjuna** (ca. 150–250) var ein indisk filosof og grunnleggjaren av Madhyamaka-skulen innan Mahayana-buddhismen. Han blir ofte rekna som den mest innverknadsrike buddhisttenkjaren etter prins Siddharta Gautama sjølv.

Nagarjuna blei fødd i Sør-India som ein hinduisk brahminar. Han blei ein sterk kritikar av hinduismen og av den tradisjonelle buddhismen (hinayana-skulane). Nagarjuna blir ofte framstilt med eigne statuar som ein bodhisattva. Desse er lett gjenkjennelege ettersom han ofte er avbilda saman med ein «naga» - ein kjempemessig guddommeleg slange – som vaktar han. Nagaen kan òg forståast som ein arhat. Ida om arhaten som vaktar skattane til buddhismen finst òg i mahayana i Kina - «luohan»

Nagarjuna skreiv fleire filosofiske avhandlingar, sjølv om mange av bøkene er skrivne av andre, men tillage Nagarjuna. Den mest kjende og viktigaste er *Mūlamadhyamakakārikā* – 'Ei avhandling om middelvegen'. Nagarjuna brukte i likskap med Buddha òg omgrepet «middelvegen» om sin filosofi.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nāgārjuna|Nāgārjuna]]» frå ,  den 7. mai 2021.*  
 
## Litteratur
* Knut A. Jacobsen: *Buddhismen*, Pax forlag, 2000, ISBN 9788253022086
Feilernæring

**Feilernæring** er det å få i seg for lite eller for mykje av visse næringsstoff, til dømes vitamin eller jarn. Risikoen for feilernæring aukar når meir enn 10 % av energien kjem frå raffinert sukker. Slik feilernæring kan føra til at det blir for lite jarn eller andre mineral og vitamin i kosthaldet.

Ifølgje Verdsorganisasjonen for helse er svolt og feilernæring dei største einskildståande truslane mot helsa til folkesetnaden i verda, og feilernæring er den største einskildståande faktoren ved barnedøydelegheit.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Feilernæring|Feilernæring]]» frå ,  den 7. mai 2021.*
Gastroenteritt

**Gastroenteritt** er ein betennelsestilstand (-«itis») i mage (-«gastro») og tarm (-«entero»)-kanalen som fører til ein kombinasjon av diaré, oppkast, bukholesmerter og krampar.

Globalt er dei fleste gastroenterittar blant barn forårsaka av rotavirus. Hjå vaksne dreiar det særleg om norovirus og campylobacter. Meir sjeldne årsaker er andre bakteriar (og toksina deira). Smitta skjer ofte som følgje av inntak av dårleg laga mat eller kontaminert vatn eller via tett kontakt med infiserte individ.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gastroenteritis|Gastroenteritis]]» frå ,  den 7. mai 2021.*
Birgit Gjernes

**Birgit Halvorsdotter Gjernes** () var ein norsk journalist og programskapar i radio og fjernsyn, fødd i Nesherad i Telemark. Ho arbeidde nesten 40 år i Norsk Rikskringkasting, der ho laga mange kulturprogram.

Gjernes tok examen artium ved Grimeland skole i Oslo. Etter songstudiar ved Musikkonservatoriet i Oslo studerte ho filologi ved Universitetet i Oslo, vart cand.philol. i 1950 med tysk hovudfag.

I 1951 vart Gjernes tilsett i NRK som programsekretær, arbeidde i Utanlandssendinga. Frå 1959 var Opplysningavdelinga i radioen arbeidsplassen hennar. Her sysla ho mykje med kulturstoff, særleg litteratur og teater. Gjennom åra var ho knytt til mange programseriar i NRK; så som Ønskediktet, Ord i dag, Møte med menneske, Bokkvelden, Teatermagasinet, I rampelyset og Ekko. Ho hadde også ansvaret for ei rad TV-program. Frå 1978 til 1990 var ho redaksjonssjef i kulturavdelinga i P1. I NRK nytta ho både nynorsk og bokmål.

Gjernes skreiv *Marie Hamsun – et tidsbilde* og redigerte verk om lyrikaren Aslaug Vaa og om lyrikk. Ho omsette fleire bøker og teaterstykke frå tysk, engelsk og svensk.

## Kjelder
*allkunne.no
FA-cupfinalen i fotball 1971

**FA-cupturneringa i fotball 1971** vart avslutta med finale på Wembley stadion i London laurdag 8. mai. 100&nbsp;000 tilskodarar såg London-laget Arsenal FC sikre seg pokalen etter å ha vunne med 2 – 1 mot Liverpool FC etter ekstraomgangar. Det var fjerde gongen Arsenal triumferte i FA-cupen, den førre pokalsigeren fann stad i 1950. Tidlegare i veka hadde mannskapet sikra seg sigeren i ligameisterskapen.

### Kampen
Arsenal skapte fleire store sjansar i ordinær tid, utan å få ballen over målstreken. Liverpool tok leiinga i det andre minutt av ekstraomgangane, då Steve Heighway frå skrått hald sette ballen inn ved nærast stolpe, forbi ei feilplassert målvakt. Ni minutt seinare utlikna Eddie Kelly då han pirka ballen i mål, etter rot i Liverpool-forsvaret. Charlie George vart matchvinnar for Arsenal med eit velplassert, halvhøgt skot frå 18-19-meters hald.

På **Arsenal** sitt vinnarlag spelte: Bob Wilson, Pat Rice, Frank McLintock (kaptein), Peter Simpson, Bob McNab, Peter Storey, George Armstrong, George Graham, John Radford, Ray Kennedy, Charlie George. Eddie Kelly kom inn i staden for Peter Storey i det 64. minutt.

På **Liverpool** spelte: Ray Clemence, Chris Lawler, Alec Lindsay, Tommy Smith (kaptein), Larry Lloyd, Emlyn Hughes, Ian Callaghan, Alun Evans, Steve Heighway, John Toshack og Brian Hall. Peter Thompson kom inn i staden for Alun Evans i det 68. minutt

Dommaren heitte Norman Burtenshaw.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:1971 FA Cup Final|1971 FA Cup Final]]» frå ,  den 8. mai 2021.*
Audiens

**Audiens** er ei høgtideleg mottaking der ein høgtståande person, ofte eit statsoverhovud, tek imot undersåttar eller sendebod. Ordet stammar frå latin *audentia*, av *audire*, 'å høyra', og tyder 'høve til å høyrast'. Audiensar kan omfatta eit visst seremoniell.

## I Noreg
I Noreg gjev kongen og andre medlemmar av kongefamilien audiens i ulike samanhengar. Kongen mottek ambassadørane for framande land første gong i *høgtideleg audiens*. Ambassadøren leverer her akkreditiva sine. Norske statsborgarar blir mottekne i audiens etter å ha blitt utnemnde til ein orden eller å ha motteke medalje, for at dei skal kunna takka for heidersteiknet dei har motteke. Kongen kan òg ta imot personar i audiens for at desse skal få høve til å gjera greie for for ei sak eller presentera ein organisasjon.

## Anna

* *Audiens* er tittelen på lyrikaren Gro Dahle si debutsamling frå 1987.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Audiens|Audiens]]» frå ,  den 8. mai 2021.*  
 
## Bakgrunnsstoff

* Det norske kongehuset om «Audiens»
Pat Rice

**Patrick James Rice** () er ein nordirsk tidlegare fotballspelar, fødd i Belfast.

Rice voks opp i London og fekk kontrakt med Arsenal FC. Han fekk sin debut i desember 1967, men ikkje plass i fyrsteellevaren før 1970. Sidan var han fast høgreback i Arsenal-laget i ti år, siste tre sesongane som lagkaptein. Våren 1971 var han med om å vinne både ligameisterskapen og FA-cupen. I 1979 kunne han som kaptein heve FA-trofeet då Manchester United vart slått i cupfinalen på Wembley stadion i London. Etter 528 kampar for Arsenal flytta han til Watford FC i 1980, spelte på det laget til han la opp i 1984. I 1983 overraska Watford-laget med å kome på andreplass i 1. divisjon etter Liverpool FC. Rice spelte 49 landskampar for Nord-Irland i tida 1968-79, utan å skåre.'

Frå 1996 til 2012 var Rice assisterande lagsjef i Arsenal FC.

### Merittar
*Engelsk ligameister: 1971 med Arsenal FC
*Vinnar av FA-cupen: 1971 og 1979 med Arsenal FC

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pat Rice|Pat Rice]]» frå ,  den 8. mai 2021.*  

*eu-fottball
Anja Hammerseng-Edin

**Anja Marie Hammerseng-Edin** () er ein norsk tidlegare handballspelar frå Porsgrunn som vann EM-sølv 2012 og VM-bronse 2009 med Noregs landslag. Ho var rykkromspelar, ofte i rolla som spelstyrar. 

## Karriere
### Klubbspel
Edin spelte fram til 2001 på Herøya, eit lag ho hjelpte til opprykk til nivå 2 i seriesystemet. Sjølv melde ho overgang til Gjerpen IF i eliteserien. Allereie sommaren 2002 skifte ho over til Sola HK, ein klubb ho var aktiv i fram til 2004. Perioden 2004-08 var ho atter Gjerpen-spelar. Den neste fireårsperioden spelte ho på Storhamar IL. Til sist tente ho Larvik Håndballklubb, det dominerande kvinnelaget i norsk handball i fem år. Gjennom dei fem sesongane frå  2012 til 17 var ho med om å vinne samtlege cup- og seriemeisterskap.

### Landslagsspel
Edin deltok i to landskampar våren 2006. Etter eit opphald på over tre år, spelte ho 57 landskampar i åra 2009-13. I denne perioden var ho i med troppa som vann bronsefinalen under VM 2009 i Kina. Tre år seinare var ein viktig spelar i det norske mannskapet som tok seg til finalen i europameisterskapen 2012, ho skåra fire mål i finalen mot Montenegro, ein kamp som enda med tap 31–34. I sin siste internasjonale meisterskap, VM 2013, bidrog ho heller lite og fekk ikkje fleire landskampar. På 59 kampar med flagget på brystet skåra ho 143 mål.

## Familie
Anja Hammerseng-Edin gifta seg med Gro Hammerseng-Edin i 2013. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Anja Hammerseng-Edin|Anja Hammerseng-Edin]]» frå ,  den 7. mai 2021.*  
*handball.no
Det skotske nasjonalistpartiet

**Det skotske nasjonalistpartiet** (engelsk *Scottish National Party*, avstytt *SNP*)  er eit skotsk nasjonalistisk parti som verkar for skotsk sjølvstende. Det vart danna i 1934 gjennom samanslåinga av partia Scottish Party og National Party of Scotland.

## Kjelder




## Bakgrunnsstoff
Polk County i Minnesota

**Polk County** er eit fylke i den USA-amerikanske delstaten Minnesota. Fylket ligg i den nordvestlege delen av delstaten, med vestgrense mot delstaten Nord-Dakota. Flatevidda til Polk er på 5&nbsp;170 km², 70 km² er dekt av vatn. I kring 31&nbsp;000 menneske bur i fylket. Fylkesadministrasjonen held til i småbyen Crookston.

 
Fylket vart grunnlagt i 1858 og organisert i 1872. Ved folketeljinga 2000 vart 41,7 % av ibuarane registrert som norskætta og 19,7 % som tyskætta.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Polk County, Minnesota|Polk County, Minnesota]]» frå ,  den 9. mai 2021.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Sibley County

**Sibley County** er eit fylke sentralt i den sørlege delen av den USA-amerikanske delstaten Minnesota. Det totale arealet til fylket er 1555 km², 30 km² er dekt av vatn. I kring 15&nbsp;000 menneske bur i Sibley. Fylkesadministrasjonen held til i landsbyen Gaylord. 

Fylket vart grunnlagt i 1853. Ved folketeljinga 2000 vart 65,7 % av ibuarane registrert som tyskætta og 6,3 %  av norsk ætt.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sibley County, Minnesota|Sibley County, Minnesota]]» frå ,  den 9. mai 2021.*  

## Bakgrunnsstoff
*
FA-cupfinalen i fotball 1966

**FA-cupturneringa i fotball 1966** vart avslutta med finale på Wembley stadion i London laurdag 14. mai 1966. 100&nbsp;000 tilskodarar såg Liverpool-laget Everton FC vinne klubbens tredje FA-pokal, etter å ha vunne med 3 mot 2 over Sheffield Wednesday.

### Kampen
Jim McCalliog sende Sheffied Wednesday i føringa i det 4. minutt med ei skot frå 14-15 meter. 12 minutt ut i andre omgang la David Ford på til 2 – 0.  I løpet av dei neste sju minutta utlikna Everton-spissen Mike Trebilcock til 2 – 2. Kampen vart avgjort då venstrevengen Derek Temple i det 74. minutt sprang frå Wednesday-forsvaret og frå 18 meters hald sende ein markkrypar i målvaktas høgre hjørne.

**Everton** sitt vinnarlag bestod av Gordon West, Tommy Wright, Ramon Wilson, Jimmy Gabriel, Brian Labone (kaptein), Brian Harris,  Alex Scott, Mike Trebilcock, Alex Young, Colin Harvey og Derek Temple.

For **Sheffield Wednesday** spelte: Ron Springett,  Wilf Smith, Don Megson (kaptein), Peter Eustace, Sam Ellis, Gerry Young, Graham Pugh, John Fantham, Jim McCalliog, David Ford, John Quinn.

Jack Taylor var dommar, åtte år seinare dømde han finalen under VM i fotball 1974.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:1966 FA Cup Final|1966 FA Cup Final]]» frå ,  den 9. mai 2021.*
Epletre

**Epletre** eller **apal** (*Malus domestica*) er eit utbreidd frukttre som i tillegg til i hagar og frukthagar òg finst forvilla i hekkar og skogbryn. Det har gule, raude eller grøne frukter, eple, som til skilnad frå villeple alltid er over 3 centimeter i diameter. Treet er utan tornar. 

## Skildring

Epletre er eit mellomstort, lauvfellande tre med ei rund, tettgreina krone. Stammen er ganske kort, og hovudgreinene er store med mange sidegreiner. Kortskota kan verta torneaktige (uten å vera heilt tornete). Borken er først raud med gråleg hårdekke, i det minste på den ytste halvdelen av skota. Seinare blir borken gråbrun med lyse korkporer. Til sist er han grå og oppsprekkande i smale furar. Knoppane er spreidde, avrunda og raude med grått hårdekke. 

Blada er ovale til eggforma eller nesten runde med ein rundtakka kant. Stilken er kort. Oversida er mørkegrøn og lett håra i byrjinga, medan undersida er grå av det tette hårdekket. Blomsterknoppar finst berre på dei knudrete kortskota (fruktsporar), og dei er heilt dekte av grå hår. Bløming skjer i mai månad, der dei kvite til svakt rosa blomane sit i små buntar på 4-5 blomar. Fruktene, eple, er  hjelpefrukter som kan vera er grøne, gule, raude eller ei blanding av desse fargane. Frøa spirer lett, men dei gjev typisk tre som berre i lita grad liknar foreldreplantane. Triploide sortar (som 'Belle de Boskoop' og 'Bramley Seedling') set ikkje frø.

Rotnettet og veksten til treet er avhengig av kva grunnstamme ein bruker. 'M27' har ei svært svak rot, 'MM106' har ei mellomsterk rot, og villstammer dannar kraftige røter. Villstammerota dannar eit rotnett av få, men store hovudrøter som går langt ned og ut. Siderøter og finrøter ligg høgt i jorda. Treet skapar jordtrøttleik.

Typisk høgd × breidd og årleg tilvekst er 12 × 6 m (30 × 20 cm/år).

## Veksestad
Det finst ei rekkje ulike sortar epletre som resultat av fleire hundreår med utval og kryssing. Treet har altså ingen heimstad, men dei ville stamformene høyrer alle heime i den blanda lauvskogen frå Aust-Europa over Vesleasia og Kaukasus til Elburzfjella og Sentral-Asia. Nye undersøkingar tyder overtydande på at eple har opphavet sitt i Kasakhstan, der ein også finn den største genetiske variasjonen. Alle desse stadane føretrekk villformene til treet ein jordbotn som er rik på humus og mineral, og som er konstant fuktig.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Almindelig æble|Almindelig æble]]» frå ,  den 8. mai 2021.*  

## Bakgrunnsstoff
Skuldelev 1

**Skuldelev 1** er eit vikingskip frå om lag 1030 som vart utgrave i Roskildefjorden saman med dei andre Skuldelevskipa i 1962.

## Konstruksjon
Skipet har vore ein knarr, som er bygd av fure. Han var 15,80 m lang og 4,8 m på det breiaste. Knarren har hatt ope lasterom  midt i skipet,  og ein reknar med at han  har vorte brukt som frakteskip på lengre turar, og på ope hav.
Skipet er bygd av fure. Undersøking av trevirket tyder på at det er bygd i Sogn i 1025. Det er reparert fleire gonger. Då har det vore brukt eik. Materialprøver tyder på at det har vorte gjort både ved Oslofjorden og i Danmark.

## Rekonstruksjonar

Der er bygd fleire rekonstruksjonar av Skuldelev 1:
* *[[Ottar af Roskilde]]* – Roskilde, 2000 Rekonstruksjonen ligg i hamna til Vikingeskibsmuseet.
* «Saga Siglar» –Volda, 1983 (16,5 m)
* «Borgundknarren» – Volda, 1993 (16 m)
*  «Kvitserk», – Volda, 1994 (16 m)
* «Snorri» - Vinland (Newfoundland), 1997 (16 m)

## Fotnotar

## Kjelder

*[Http://vikingskip.com/vikingknarr.htm Vikingknarr]
**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Skuldelev 1|Skuldelev 1]]» frå ,  den 9. mai 2021.*
Bilderberg-konferansen

**Bilderberg-konferansen** (òg kjend som **Bilderberg-gruppa** eller berre **Bilderberg**) er ein internasjonal samskipnad av leiarar frå næringslivet, finansfolk, politikarar og opinionsdannarar i Vest-Europa og USA, som møtest for å diskutere politiske og økonomiske spørsmål. Gruppa vart oppretta i 1952 og har hovudkontor i Leiden i Nederland.

## Aktivitet
Den einaste offisielle aktiviteten i Bilderberg-gruppa er å arrangere ein årleg lukka konferanse der medlemmer og andre spesielt inviterte får delta. Konferansen er organisert av styringskomitéen til gruppa, som består av 34 personar som kvar for seg representerer sitt ulike medlemsland. Konferansen varer i tre dagar og har kring 130 inviterte deltakarar. Arrangementet er ikkje ope for mediedekning, og deltakarane får heller ikkje lov til å uttale seg offentleg om det som har vorte sagt ved konferansen. Bilderberg-konferansen er finansiert av medlemmene i styringskomitéen i tillegg til det enkelte landet der konferansen går føre seg. 

## Historie
Bilderberg-gruppa vart oppretta i 1952 etter initiativ frå den polske aktivisten Joseph Retinger, som ønskte å styrke det politiske samarbeidet mellom Vest-Europa og USA. Gruppa vart kalla opp etter Hotel de Bilderberg i Oosterbeek i Nederland, som var namnet på hotellet der den første konferansen vart halden i 1954, der 61 delegatar frå tolv ulike land deltok. Trass at innhaldet i konferansene framleis er privat, har Bilderberg-gruppa endra eigne reglar slik at medlemslista for konferansen kvar år vert publisert på nettsidene deira. Tidlegare deltakarar frå Noreg har vore mellom andre Thorvald Stoltenberg, Jens Stoltenberg, Erna Solberg, Siv Jensen, Knut Vollebæk, Kristin Clemet, Hanne Skartveit og mange fleire.

## Kritikk
Ettersom Bilderberg-gruppa består av leiarar frå næringslivet og politikken, har gruppa vorte kritisert for å fatte politiske avgjerder i lukka forum utan at ålmenta får vite om det eller delta i avgjerdsprosessane. Andre har også reagert på at journalistar ikkje får lov til å dekke konferansen, samtidig som leiarar for store redaksjonar og mediehus vert invitert til å delta som privatpersonar.

## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
*
Irina Begljakova

**Irina Anatoljevna Begljakova** () var ein sovjetisk diskoskastar som vann sølvmedaljen i øvinga både ved EM 1954 og Sommar-OL 1956.

## Aktiv
Begljakova vart nummer to i diskoskasting ved europameisterskapen 1954, slått med over to meter av landskvinna Nina Ponomarjova. Den 30. oktober 1956 presterte Begljakova sitt livs lengste kast då diskosen landa etter 52,71 meter i Tasjkent. Ein månad seinare vann ho ein ny internasjonal sølvmedalje med eit kast på 52,54 m under dei olympiske sommarleikane 1956 i Melbourne. Olga Fikotová frå Tsjekkoslovakia vart olympisk meister med sine 53,69 m, medan førnemnde Ponomarjova kom på bronseplassen med 52,02 m. I sin siste internasjonale meisterskap, EM 1958 i Stockholm, enda Begljakova på fjerdeplassen, 12 cm bakom bronsevinnaren.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Irina Anatoljewna Begljakowa|Irina Anatoljewna Begljakowa]]» frå ,  den 10. mai 2021.*
NM i turn 1958 for menn

**Noregsmeisterskapen i turn 1958** for menn vart avvikla i Kristiansand helga 29.–30.  november, med Kristiansand Idrettsforening som arrangør. Deltakarane tevla i tolvkamp, dobbelt program i alle seks øvingane med både obligatoriske og sjølvvalde program i øvingane. 

### Tolvkamp





Åge Storhaug vart bestemann i alle seks øvingane.

## Kjelder
Rogalands Avis 1. desember 1958
Rundormar

**Rundormar**, **rundmakkar** eller **nematodar** (Nematoda) er ei biologisk rekkje av virvellause dyr. Ein kjenner til over 15&nbsp;000 artar, og truleg finst det mange fleire. Måla i biomasse er rundormane moglegvis den vanlegaste typen dyr på planeten. Dei er kjenneteikna av ein langstrekt, glatt kropp. Rundormar ser ut som bittesmå ormar eller makkar. Dei kan leva fritt i jord og vatn, og mange av dei snyltar på plantar og dyr.

Kroppen til rundormar er omgjeven av ei komplisert og hardfør ytterhud av keratin, det same materialet som hår og neglar er laga av. Denne gjer det mogleg å ha eit høgt indre trykk som gjer at tverrsnittet til kroppen ikkje blir deformert under rørsle, noko som er grunnen til at ringmusklane til kroppen er forsvunne, og berre fire knippe med langsgåande musklar er attende. Det høge indre trykket er samstundes grunnen til at dyra er har eit relativt avansert munnapparat der maten må pumpast ned i svelget. Rundormar har ei såkalla «falsk» sekundær kroppshole.

Potetcyste-nematoden (potetål/potetråte) kan skapa store problem for potetdyrking.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Rundormer|Rundormer]]» frå ,  den 10. mai 2021.*
Epleslekta

**Epleslekta** (*Malus*) er ei planteslekt med små tre eller buskar i rosefamilien. Den meste kjende arten i slekta er epletreet, men ho omfattar òg mange viltveksande artar med små, sure frukter.

Tre i slekta er som regel lauvfellande, men nokre få er halvt eviggrøne. Nokre av artane har tornar, men dei fleste er utan. Knoppane er avlange med fleire overlappande skjel. Blada sit spreidd og er tanna eller flikete. Blomane sit i ein klase eller halvskjerm; dei har 5 begerblad og 5 kvite, rosa eller raude kronblad. Det er 15–50 pollenberarar med kvit stilk og gul pollenknapp. Frukta er ei kjernefrukt med 3–5 kammer som kvar har 1–2 svarte eller brune frø. 

Epleslekta er utbreidd i dei fleste tempererte strøk på den nordlege halvkula. I Noreg veks ein art naturleg, villeple (*M*. *sylvestris*). 

Hageeple har størst økonomisk tyding, men er ikkje den einaste arten som blir dyrka. Mange andre arter og hybridar mellom dei blir planta i hagar sidan dei har vene blomar om våren, fargerike frukter om hausten og ein kompakt vekst. 

## Artar

* *[[Malus angustifolia]]*
* *[[Malus arnoldiana]]*
* *[[Malus asiatica]]*
* *[[Malus baccata]]*
* *[[Malus bhutanica]]*
* *[[Malus caspiriensis]]*
* *[[Malus chitralensis]]*
* *[[Malus coronaria]]*
* *[[Malus crescimannoi]]*
* *[[Malus daochengensis]]*
* *[[Malus dasyphylla]]*
* *[[Malus dawsoniana]]*
* *[[Malus florentina]]*
* *[[Malus fusca]]*
* *[[Malus halliana]]*
* *[[Malus honanensis]]*
* *[[Malus hupehensis]]*
* *[[Malus ioensis]]*
* *[[Malus jinxianensis]]*
* *[[Malus kansuensis]]*
* *[[Malus komarovii]]*
* *[[Malus leiocalyca]]*
* *[[Malus mandshurica]]*
* *[[Malus micromalus]]*
* *[[Malus muliensis]]*
* *[[Malus ombrophila]]*
* *[[Malus oxysepala]]*
* *[[Malus platycarpa]]*
* *[[Malus prattii]]*
* *[[Malus prunifolia]]*
* *[[Malus pumila]]*
* *[[Malus rockii]]*
* *[[Malus sieboldii]]*
* *[[Malus sieversii]]*
* *[[Malus sikkimensis]]*
* *[[Malus soulardii]]*
* *[[Malus spectabilis]]*
* *[[Malus spontanea]]*
* *[[Malus sylvestris]]*, villeple
* *[[Malus toringoides]]*
* *[[Malus transitoria]]*

## Galleri

Malus asiatica 1.jpg|*Malus asiatica*
Crab apple flower.jpg|*Malus coronaria*
Malus spectabilis kz01.jpg|*Malus spectabilis*
Malus spontanea Makino 1.jpg|*Malus spontanea*


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Epleslekten|Epleslekten]]» frå ,  den 10. mai 2021.* 
*** oppgav desse kjeldene:* &nbsp;
 
* 
* 
* I. Palmstierna (1999). Trær & busker i hagen. Oversatt av N.P. Thuesen, foto B.K. Johanson. Orion. s. 163–165. ISBN 82-458-0370-7. 
* R. Lancaster (1977). Trær i hagen. Oversatt av K.E. Aarthun. Stavanger: Stavanger lithografiske anstalt. s. 88–91. ISBN 82-990430-2-6. 
* 
*
FA-cupfinalen i fotball 1984

**FA-cupturneringa i fotball 1984** vart avslutta med finale på Wembley stadion i London laurdag 19. mai, med om lag 100&nbsp;000 tilskodarar til stades. Everton FC sikra seg klubbens fjerde FA-pokal gjennom siger 2–0 over Watford FC, ein klubb som deltok i sin aller fyrste finale i FA-cupen.

## Kampen
I det 38. minutt tok Graeme Sharp mot ballen nær ved straffesparkmerket, vende og skaut i mål via målvaktas høgre stolpe. Kampen vart avgjort etter eit langt innlegg frå Trevor Steven som Watford-målvakta fanga i lufta ved bortre stolpe, men som Everton-spissen Andy Gray stanga or grepet til målvakta og i mål.

**Everton** sitt vinnarlag bestod av: Neville Southall, Gary M. Stevens, Kevin Ratcliffe (kaptein), Derek Mountfield, John Bailey, Trevor Steven, Peter Reid, Adrian Heath, Graeme Sharp, Andy Gray og Kevin Richardson.

**Watford FC** stilte med Steve Sherwood, David Bardsley, Steve Terry, Lee Sinnott, Neil Price, Les Taylor (kaptein), Nigel Callaghan, Kenny Jackett, Mo Johnston, George Reilly, John Barnes. I 58. minutt kom Paul Atkinson inn i staden for Price.

Dommaren heitte John Hunting.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:1984 FA Cup Final|1984 FA Cup Final]]» frå ,  den 10. mai 2021.*
Torn

Ein **torn** er ein hard spiss som sit på stammen, greinene eller blada til nokre landplanter.

Nokre kjende plantar med tornar er mellom anna:

* Berberis (*Berberis*), danna av konverterte blad
* Hagtornslekta (*Crataegus*), konverterte greiner
* Bjørnekjeksslekta (*Heracleum*), spesialiserte bladrander
* Kristtornslekta (*Ilex*), spesialisert bladrand
* *[[Robinia]]*, konverterte akselblad
* Roseslekta (*Rosa*), konvertert bork

Tornar er ein måte for plantar til å verna seg mot beiting frå større dyr. Dei hindrar ikkje beiting, men gjer det vanskelegare og mindre vanleg. At det kostar plantane noko å danna tornar, kan ein sjå av at mange at dei slutter å vera torna når dei når ei høgd som hindrar beiting.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Torn|Torn]]» frå ,  den 10. mai 2021.*
Handball-EM 2022 for menn

**Europameisterskapen i handball 2022 for menn**, den 15. i rekka, vart avvikla i dagane frå 13. til 30. januar 2022 i Slovakia og Ungarn. 24 land deltok i meisterskapen. Turneringa kom i nokon grad til å verte påverka av utviklinga av Covid-19-pandemien. Flest alle laga hadde spelarar som måtte stod over enkeltkampar, eller trekke frå resten av turneringa.

### Gull, sølv og bronse
Sverige gjekk til topps i meisterskapen, for fyrste gong på 20 år. I finalen skåra det svenske mannskapet 27 mål mot Spanias 26. Niclas Ekberg avgjorde kampen då han skåra på straffekast i kampens siste sekund. Ved pause leia Spania 13–12. Sverige sine mål kom frå Oscar Bergendahl og Niclas Ekberg, begge 5, Hampus Wanne skåra 4 gongar, Jim Gottfridsson 3, Jonathan Carlsbogård, Daniel Pettersson og Felix Claar skåra kvar sine 2 mål, medan Max Darj, Albin Lagergren, Valter Chrintz og målvakta Andreas Palicka noterte seg for 1 skåring kvar. Toppskårarar i finalen vart spanjolane Adrian Figueras og Aleix Gómez, begge med 6 nettkjenningar. Danmark sikra bronse ved å vinne 35–32 etter ekstraomgangar mot Frankrike.

## Trekning
Trekninga av gruppene fann stad i Budapest 6. mai 2021.

### Seeding
Seedinga vart annonsert 3. mai 2021. Vertsnasjonane hadde retten til å tildele gruppene dei var vert for eitt lag, grunna moglegheita for auka publikumsinteresse. Ungarn (tildelt plass i gruppe B) valde Kroatia (tildelt plass i gruppe C) og Slovenia (tildelt plass i gruppe A), medan Slovakia (tildelt plass i gruppe F) valde Tyskland (tildelt plass i gruppe D) og Tsjekkia (tildelt plass i gruppe F).

## Innleiande runde
### Gruppe A

-------

--------

----------

### Gruppe B

---------

---------

-------

-----------

### Gruppe C

--------

-------

----------

### Gruppe D

-------

--------

--------

### Gruppe E

-------

--------

--------

### Gruppe F

-------

--------

----------

## Hovudrunden
### Gruppe I

---------

--------

---------

--------

### Gruppe II

-------

---------

------

--------

## Sluttspelet
### Kamp om 5.-plassen

### Semifinalar

---------

### Bronsefinale

### Finale

## Sjå òg
* Handball-EM 2022 for kvinner

## Referansar
Mick Mills

**Michael Dennis Mills**, kjend som **Mick Mills**, () er ein engelsk tidlegare fotballspelar, fødd i Godalming, som vann FA-cupen 1978 og UEFA-cupen 1981 med Ipswich Town.

## Karriere
### Klubbspel
Mills spelte på Ipswich Town frå 1966 til 1982, som lagkaptein frå 1971. I siste halvdelen av 1970-åra hevda klubben seg i toppen av engelsk fotball. Etter tredjeplass i ligaen 1977 vann Ipswich den engelske cupfinalen 1978 med 1–0 over Arsenal FC. På dagen tre år etter FA-triumfen på Wembley stadion i London, slo Ipswich nederlandske AZ Alkmaar med 3–0 på heimebane i det fyrste av to finaleoppgjer i UEFA-cupen 1981. Returoppgjeret vann AZ 4–2, dermed kunne Mills heve ein ny pokal for Ipswich. Etter 741 kampar på Ipswich Town vart han i november 1982 overført til Southampton FC. Hans aktive tid som spelar enda 1985-87 i Stoke City, eit lag han samstundes var sjef for.

### Landslagsspel
Mills spelte 42 landskampar for England i tida frå oktober 1972 til juni 1982. Han deltok i europameisterskapen 1980, ei turnering der det engelske laget vart slått ut i gruppespelet. Under verdsmeisterskapen 1982 var han kaptein for England, laget kom ikkje vidare frå mellomspelet og Mills sin landslagskarriere var over.

### Merittar
*Vinnar av UEFA-cupen: 1981 med Ipswich Town
*Vinnar av FA-cupen: 1978 med Ipswich Town
*Andreplass i den engelske ligaen: 1981, 1982 med Ipswich Town og 1984 med Southampton  FC
*Tredjeplass i den engelske ligaen: 1975, 1977 og 1980 med Ipswich Town

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mick Mills|Mick Mills]]» frå ,  den 11. mai 2021.*  
*eu-football