open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Geir Waage

**Geir Waage** er ein norsk lokalpolitikar for Arbeidarpartiet som sidan 2015 er ordførar i Rana kommune, sist attvald i 2019. Han var også ordførar frå 2007 til 2011.

Waage har tidlegare vore heiltidspolitikar i Nordland fylkeskommune. Han har òg vore leiar i Nordland AUF. Han har permisjon frå ei stilling ved Nasjonalbiblioteket for å vere ordførar i Rana.



## Referansar
Geir Austvik

**Geir Austvik** () er ein tidlegare norsk fotballspelar som spelte for Brann i fyrste del av 1980-talet. Under cupfinalen i 1982, då Brann blei noregsmeister etter å ha vunne 3–1 over Molde, scora Geir Austvik Branns fyrste mål.
Ivan Haugland

**Ivan Haugland** () er ein norsk politikar for Arbeidarpartiet. Han er  ordførar i Leirfjord kommune frå 2015.

Han var tidlegare ordførar frå 2003 til 2011, etter Kommunestyre- og fylkestingsvalet 2007 vart Haugland vald til ordførar med støtte frå representantane frå Arbeidarpartiet og Leirfjord bygdeliste.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Leirfjord kommune
Friarfjorden

**Friarfjorden** (samisk *Irgavuotna*) er ein fjordarm av Ifjorden og Laksefjorden i Lebesby kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 3 km sørvestover til botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Friarfjordklubben i vest og Njángsaš i aust. På vestsida av fjorden ligg gardsbruka Nyheim og Heimdal. På sørsida av fjorden ligg det òg enkelte bustader. På det djupaste er fjorden 86 meter, nesten heilt ytst i fjorden. 

Riksveg 98 går langs sørsida av fjorden.
Bekkarfjorden

**Bekkarfjorden** (nordsamisk *Beahkkirvuotna*) er ein fjordarm av Laksefjorden i Lebesby kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 10&nbsp;km søraustover til bygda Bekkarfjord i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Bekkarfjordklubben i nord og Kalak i sør. Bortsett frå Bekkarfjord er det få bustader ved fjorden. Fjorden er 135 meter på det djupaste, heilt ytst i fjorden.

Riksveg 888 går langs sørsida av fjorden.
Store Torskefjorden

**Store Torskefjorden** (samisk *Stuorra Dorskavuotna*) er ein fjordarm av Laksefjorden i Lebesby kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 5,5 km søraustover til Haug i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Store Torskefjordklubben i nord og Lille Torskefjordklubben i sør. Sør for Lille Torskefjordklubben ligg Lille Torskefjorden. Garden Hamna ligg på sørsida av fjorden og like aust for Hamna smalnar fjorden kraftig inn. Dette sundet vert berre kalla Straumen. I den indre delen av fjorden ligg gardane Eidet, Moen og Haug på sørsida. Fjorden er 51 meter på det djupaste, like nord for Hamna.
Lille Torskefjorden

}}
**Lille Torskefjorden** (nordsamisk *Uhca Dorskavuotna*) er ein fjordarm av Laksefjorden i Lebesby kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 2,5&nbsp;km søraustover til Rundhaugen i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Lille Torskefjordklubben i nord og Seimaneset i sør. Grønmo og Rundhaugen er to gardsbruk på sørsida av fjorden. Nord for Lille Torskefjordklubben ligg Store Torskefjorden. Fjorden er 71 meter på det djupaste, like nord for Seimaneset.
Lille-Porsangen

**Lille-Porsangen** (nordsamisk *Skiessvuotna*) er ein fjordarm av Laksefjorden i Lebesby kommune i Finnmark og den einaste av fjordarmane på vestsida. Fjorden strekkjer seg 12&nbsp;km sørvestover til Stormyra i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Veidgamneset i nord og Veidnesholmen i sør. Sør for Veidnesholmen ligg bygda Veidneset. Fjorden er 55 meter på det djupaste, heilt ytst i fjorden.

Fylkesveg 8060 går langs sørsida av fjorden.

## Kjelder
Mårøyfjorden

**Mårøyfjorden** (samisk *Dáibarávuotna*) er ein fjordarm av Laksefjorden i Lebesby kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 3,5 km søraustover til garden Austmo i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Mårøyfjordklubben i nord og Lille Mårøya i sør. Torveholmen er ei øy midt i fjorden. Aust for denne holmen ligg vågen Austerbotnen og gardane Vinterplassen og Elvestrand. Sør for holmen ligg Sørfjorden med gardane Hjellneset og Austmo. Det er ikkje vegsamband langs fjorden. 

Fjorden er 116 meter på det djupaste, like aust for Lille Mårøya.
Eidsfjorden i Lebesby

**Eidsfjorden** (nordsamisk *Oarjjit Nuorevuotna*) er ein fjordarm av Laksefjorden på sørsida av Nordkinnhalvøya i Lebesby kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 15&nbsp;km søraustover til Hopseidet i botn av fjorden. Hopseidet er eit om lag 500 meter breitt eid som går over til botn av Hopsfjorden, ein fjordarm av Tanafjorden.

Fjorden har innløp mellom Kifjordneset i nord og Ersneset i sør. Vest for Kifjordneset går Kifjorden nordover. Dei einaste busetnadane ved fjorden er garden Nordmannset på nordsida i den ytre delen og ved Hopseidet i botn av fjorden.

Riksveg 888 går langs den indre delen av fjorden.
Kifjorden i Finnmark

**Kifjorden** (samisk *Gihpovuotna*) er ein fjordarm av Laksefjorden i Lebesby kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 5 km nordover til Kifjord i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Torveneset i vest og Kifjordneset i aust. Kifjord er ei bygd i botn av fjorden, men det ligg òg fleire andre bustader langs fjorden, hovudsakleg på austsida, sjølv om denne fjordsida ikkje har vegsamband. Langs vestsida går Fv241.
Dyfjorden

**Dyfjorden** er namnet på to fjordar i Noreg: 

* Dyfjorden i Lebesby er ein fjordarm av Laksefjorden i Lebesby kommune i Finnmark. 
* Dyfjorden i Måsøy er ein fjord i Måsøy kommune i Finnmark.
Dyfjorden i Lebesby

**Dyfjorden** er ein fjordarm av Laksefjorden på sørvestsida av Nordkinnhalvøya i Lebesby kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 1 km nordover til Dyfjordbotn i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Dyfjordneset i vest og Brenngamklubben i aust. Bygda Dyfjord ligg på vestsida av fjorden. Fv241 går langs begge sider av fjorden.
Kjøllefjorden

**Kjøllefjorden** (samisk *Gilevuotna*) er ein fjord på vestsida av Nordkinnhalvøya i Lebesby kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 8,5 km søraustover til tettstaden Kjøllefjord i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Kjøllefjordneset i nord og Store Finnkjerka i sør. Vest for Finnkjerka går Laksefjorden sørover. Bortsett frå Kjøllefjord er det ingen andre busetnader ved fjorden. Fjorden ligg mellom Dyfjordhalvøya i sør og Skjøtningberghalvøya i nord.
Oksfjorden i Finnmark

**Oksfjorden** (nordsamisk *Vuoksavuotna*) er ein fjord på nordsida av Nordkinnhalvøya i Lebesby kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 14 km søraustover til garden Sørbotnen i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Kjelsnæringen i vest og Engelsnæringen i aust. Fjorden går på nordaustsida av Skjøtningberghalvøya. Sør for denne ligg Kjøllefjorden. Det fråflytta fiskeværet Skjøtningberg ligg på sørsida heilt ytst i fjorden, elles er det berre busetnadar inst i fjorden. 

Fylkesveg 894 går langs botn av fjorden.
Eskilstuna

**Eskilstuna** er ein svensk by i Södermanlands län i landskapet Södermanland. Eskilstuna fekk bystatus i år 1659 og er administrasjonssenter i Eskilstuna kommune. Innbyggartalet er 64 679 (2010). 

## Industri
I 1832 stifta Johan Theofron Munktell Eskilstunas Mekaniska Werkstad, som i 1879 vart omgjort til eit aksjeselskap under namnet *Munktells Mekaniska Verkstads Aktiebolag*. Frå 1932 heitte det AB Bolinder Munktell og frå 1950 *Volvo BM*.

## Vennskapsbyer
*  Stavanger
Kinnar-Sandfjorden

**Kinnar-Sandfjorden** (nordsamisk *Sáttovuotna*) er ein fjord på nordsida av Nordkinnhalvøya i Lebesby kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 2,5&nbsp;km sørover til Sandfjord i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Bøneset i vest og Kinnarodden i aust. Kinnarodden er det nordlegaste punktet i Noreg og Europa som ligg på fastlandet. Fjorden endar i ei 850 meter lang sandstrand i botn.

## Kjelder
Magkeilfjorden

**Magkeilfjorden** (nordsamisk *Mahkilvuotna*) er ein fjord på nordsida av Nordkinnhalvøya i Gamvik kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 6&nbsp;km sørvestover til Kobbvågen i botn av fjorden og ligg like aust for Kinnarodden, det nordlegaste punktet i Noreg og Europa på fastlandet.

Fjorden har innløp mellom Magkeilspiret i nord og Smørbringen i sør. Sydvestneset stikk ut i fjorden frå botn og deler den inste delen i to. På nordsida ligg Vesterbotn og på sørsida Kobbvågen.

Det er ingen busetnader ved fjorden.
Mehamnfjorden

**Mehamnfjorden** (samisk *Donnjevuotna*) er ein fjord på nordsida av Nordkinnhalvøya i Gamvik kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 6 km sørover til tettstaden Mehamn.

Fjorden har innløp mellom Smørbringen i vest og Kamøynæringen i aust. Vest for Smørbringen ligg Magkeilfjorden og aust for Kamøynæringen ligg Skittenfjorden. Ved Vedvikneset, som strekkjer seg nordover i fjorden frå Mehamn, går Normannsethfjorden inn mot aust, medan Mehamnfjorden fortset mot sør. Ved Steinfjordneset går sidearmen Steinfjorden inn mot vest, og ved Vardholmen går Sørfjorden mot sør, medan Mehamnfjorden går mot aust inn til Mehamn og havneområdet der.
Steinfjorden i Gamvik

**Steinfjorden** er ein fjordarm av Mehamnfjorden i Gamvik kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 1,5 km sørover til Steinfjordvatna i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Kuskjellhamnklubben i nord og Steinfjordneset i sør. På vestsida av fjorden ligg garden Kuskjellhamna, men denne har ikkje vegsamband til resten av kommunen. Aust for Steinfjordneset går Sørfjorden sørover.
Sørfjorden i Gamvik

**Sørfjorden** er ein fjordarm av Mehamnfjorden i Gamvik kommune i Finnmark. Fjorden ligg på vestsida av Mehamn og strekkjer seg 1,4 km sørover til Mehamn flyplass i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Steinfjordneset i vest og Vardholmen i aust. Vest for Steinfjordneset ligg Steinfjorden.
Nordmannsetfjorden

**Nordmannsetfjorden** er ein fjordarm av Mehamnfjorden like aust for Mehamn i Gamvik kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 2,5 km sørover til Normannset i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Vedvikneset i vest og Skipvikneset i aust. Lille Kamøya ligg ytst i fjorden.
Skittenfjorden

**Skittenfjorden** er ein fjord i Gamvik kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 4 km sørvestover til Austerbotnen.

Fjorden har innløp mellom Kamøynæringen i vest og Bispen i aust. Vest for Kamøynæringen ligg Mehamnfjorden og aust for Bispen ligg Sandfjorden. Det ligg spreidde bygg ved fjorden. Inst i fjorden ligg to vågar, Vesterbotnen og Austerbotnen.
Sandfjorden ved Mehamn

**Sandfjorden** er ein fjord i Gamvik kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 5 km sørvestover til grenda Langstranda i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Bispen i vest og Bjørkevikneset i aust. I tillegg til Langstranda ligg Sandfjord på vestsida. 

Fv263 passerer botn av fjorden.
Gunnarsfjorden

**Gunnarsfjorden** er ein fjord i Gamvik kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 1,5 km vestover til botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom garden Ingebrigtslåtta i nord og Gunnarfjordneset i sør. Inst i fjorden ligg òg ein busetnad. Gunnarsfjorden ligg like sør for sjølve Gamvik.
Risfjorden

**Risfjorden** er namnet på fleire fjordar i Noreg, alle av dei i Finnmark: 

* Risfjorden i Berlevåg er ein fjordarm av Kongsfjorden i Berlevåg kommune. 
* Risfjorden i Gamvik er ein fjord på Nordkinnhalvøya i Gamvik kommune. 
* Risfjorden ved Tufjorden er ein fjordarm av Tufjorden på Magerøya i Nordkapp kommune. 
* Risfjorden ved Skarsvåg er ein fjord på Magerøya i Nordkapp kommune. 
* Risfjorden ved Kamøyvær er ein fjordarm av Duksfjorden på Magerøya i Nordkapp kommune.
Risfjorden i Gamvik

**Risfjorden** er ein fjord på Nordkinnhalvøya i Gamvik kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 4 km sørover til Laksesættet i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Larsolaurda i vest og Skalangsneset i aust. Det ligg ein gammal busetnadsplass på begge sider av fjorden kalla Risfjord. Koifjorden ligg aust for Skalangsneset.
August Herman Francke

**August Hermann Francke** () var ein tysk pietistisk teolog og pedagog, fødd i Lübeck og død i Halle. Francke stog i leiinga for det teologiske faktultetet i Halle, og han bygde opp ei rekkje sosiale og pedagogiske institusjonar, og slik vart han den som sette Philipp Jacob Speners pietistiske idear ut i livet.

## Universitetsutdanning
Francke studerte ved universiteta i Erfurt, Kiel og Leipzig. I 1686 grunnla han eit *Collegium philobiblicum*  i Leipzig for filologisk og praktisk tolking av Bibelen.

I 1687 omvenda han seg etter eiga utsegn til ein «levande kristendom». Frå 1690-91 var han diakon ved Augustinkyrkja i Erfurt. Preikene hans fekk stor merksemd, ikkje på grunn av dogmatikken, men på grunn av vekkinga han forkynte. Mange, både protestantar og katolikkar, vart inspirerte til å gå over til pietismen, og dette førte til at katolske fyrstebiskopen av Mainz utviste han frå byen. 

I 1692 vart Francke professor i semittiske språk ved universitetet i Halle og pastor i Glaucha, ein forstad til Halle. 1698 vart han professor i teologi ved same universitetet. Gjennem verksemda som prest og akademisk lærar vart han ved sida av Philipp Jacob Spener ein av grunnleggarane av pietismen. 

## Dei franckeske stiftelsar i Halle
I 1695 etablerede Francke ein fri- og fattigskole og eit par andre skolar og i 1697 ein latinskole, *Die Franckeschen Stiftungen zu Halle*. Til fattigskolen la han ein heim for foreldrelause barn. Her vart plassen snart for liten, og 24. juli 1698 la han grunnsteinen til Waisenhuset i Halle. Arbeidet vart finasiert ved frivillige bidrag. 

I 1705 etablerte Francke eit misjonsinstitutt. 

## Kritikk
Som pedagog la Francke vekt på at barna fekk ei moralsk oppseding, og at kvart barn burde bli behandla etter sin individualitet. Han la vekt på realfaga og på lærarutdanninga. 

Ei innvending mot det pedagogiske systemet hans var at det var einsidig religiøst innretta, ei slagside som vart sterkare etter at Francke sjølv døydde. 

## Bibliografi i utval
* 1702 - *Offentliches zeugniss vom werk, wort und dienst Gottes*, (indeheld alle skriftene utgjevne før 1702, unntatt dei polemiske) 

* 1702-09 - *Segensvolle fussstapfen des noch lebenden und waltenden liebreichen und getreuen Gottes etc.* (ei utgreiing om utviklinga av skriftene hans)

* 1704 - *August Hermann Franckes Schrift über eine Reform des Erziehungs- und Bildungswesens als Ausgangspunkt einer geistlichen und sozialen Neuordnung der Evangelischen Kirche des 18. Jahrhunderts: der Grosse Aufsatz. Mit einer quellenkundlichen Einführung*. Hrsg. v. Otto Podczeck. Berlin. Akademie 1962. 

## Bakgrunnsstoff
* Heimeside  for *Dei franckeske stiftingar*
*Reinhard Breymayer: *Zum Schicksal der Privatbibliothek August Hermann Franckes. Über den wiedergefundenen Auktionskatalog der Privatbibliothek seines Sohnes Gotthilf August Francke*. 3., verbesserte Auflage. Tübingen: Noûs-Verlag Thomas Leon Heck 2002. – 32 S. – ISBN 3-924249-42-3.
Koifjorden

**Koifjorden** er ein fjord på nordaustsida av Nordkinnhalvøya i Gamvik kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 6 km sørover til Innervalen i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Skalangsneset i vest og Sandfjordneset i aust. Vest for Skalangsneset ligg Risfjorden og aust for Sandfjordneset ligg Sandfjorden Koiøya ligg midt i innløpet til fjorden. I den indre delen av fjorden ligg det spreidde bustader, men desse har ikkje vegsamband.
Sandfjorden ved Koifjorden

**Sandfjorden** er ein fjord i Gamvik kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 1 km sørvestover til ei 130 meter lang sandstrand i botn av fjorden.

Fjorden ligg på austsida av Sandfjordneset. Vest for dette neset ligg Koifjorden. Det er ingen busetnader ved fjorden.
Tanafjorden

**Tanafjorden** (nordsamisk *Deanuvuotna*) er ein fjord i Finnmark fylke i kommunane Gamvik, Berlevåg og Tana. Fjorden strekkjer seg 66 km sørover til bygda Smalfjord i botn av fjorden og ligg mellom Nordkinnhalvøya i vest og Varangerhalvøya i aust. 

Fjorden har innløp mellom Omgangsneset i vest og Skarveneset i aust. Tanafjorden har mange fjordarmar og dei fleste busetjingane ligg i botn av desse. Bygda Store Molvik på austsida er eit av unntaka og Lávvonjárga eit anna nesten heilt sør i fjorden. 

Av fjordarmar finn ein på vestsida Tyfjorden, Skardfjorden, Rafjorden, Hopsfjorden og Langfjorden, og på austsida Gulgofjorden. Inst i fjorden deler han seg i fem greiner. Frå vest til aust er desse Vestertana, Tarmfjorden, Smalfjorden, munningen av Tanaelva og Leirpollen. 

Riksveg 98 og Riksveg 890 går langs botn av fjorden.
Kompresjonsforhold

**Kompresjonsforhold** i ein stempelmotor er forholdet mellom sylindervolumet når stemplet er i nedre posisjon og når det er øvre posisjon. Eit høgt kompresjonsforhold fører til auka virkningsgrad, men i ein Ottomotor kan det ikkje vera så høgt at gas-luft-blandinga sjølvtenner. Moderne bensinmotorar har ofte eit kompresjonsforhold på opp mot 10:1, medan dieselmotorar kan ha kompresjonsforhold på opp til 20:1.
Gulgofjorden

**Gulgofjorden** (nordsamisk *Vuođavuotna*), også kalla eller *Trollfjorden*, er ein fjordarm av Tanafjorden i Berlevåg kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 4 km austover til Gulgofjord i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Skjerberget i nord og Gulgoneset i sør. Begge sider av den indre halvdelen av fjorden er utbygd, men staden har ikkje vegsamband til resten av kommunen.
## Kjelder
Tyfjorden

**Tyfjorden** (samisk *Dáigevuotna*) er ein fjordarm av Tanafjorden på austsida av Nordkinnhalvøya i Gamvik kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 4,5 km vestover til Tyfjord i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Hanstyske i nord og Tyfjordneset i sør. Tyfjord er ein gammal busetnadsplass ved fjorden. Det er ingen andre busetnader her.
Skardfjorden

**Skardfjorden** eller **Skarfjorden** (samisk *Skáravuotna*) er ein fjordarm av Tanafjorden på austsida av Nordkinnhalvøya i Gamvik kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 2,5 km vestover til hamn Skardfjord i botn av fjorden.

Fjorden har innløp sør for Oterstein. Det er ingen andre busetnader ved fjorden enn den inst i fjorden og heller ingen vegsamband.
Rafjorden

**Rafjorden** (samisk *Rávjavuotna*) er ein fjordarm av Tanafjorden i Gamvik kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 5 km nordvestover til Rafjordbotn i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Deaigu i nord og Rafjordneset i sør. Fjorden har bratte fjordsider som stig 300 meter opp frå fjorden. Den einaste busetnaden ved fjorden er Hamna på nordsida av fjorden.
Skjoldkreps

**Skjoldkreps** er ei gruppe primitive bladfotkreps som lever i innlandsvatn over heile jorda. Tidlegare fanst dei òg i havet, men der har dei no vorte utkonkurrert. Gruppa er særs gamal, og har forandra seg lite sidan *[[Triops cancriformis]]* dukka opp i triastida for 220 millionar år sidan. Denne arten vert difor ofte kalla den eldste levande arten på jorda.

Det førekjem rundt tolv nolevande artar skjoldkreps, alle i same familie *[[Triopsidae]]*. Dei vert fordelt på to slekter *[[Triops]]* og *[[Lepidurus]]*. Dei førekjem i vatn med all slags salinitet, særleg i midlertidige dammar. Arten *[[Lepidurus arcticus]]* (arktisk skjoldkreps) førekjem òg i vanlege tjern og sjøar, mellom anna fleire stadar i Noreg.

## Kjenneteikn
Skjoldkreps har fått namnet sitt frå det breie, skjoldaktige ryggskalet, som er vakse saman med hovudet. Det dekkjer og brystet og dei første kroppsledda på bakkroppen. Framme på hovudet har dei eit par fasettaugo med eit tredje, enklare auge midt mellom. 

Brystet består av elleve segment, som regel med kvart sitt lauvaktige beinpar (*phyllopodia*). Talet på desse kan variera, elleve er vanlegast men eksemplar med alt frå 10 til 32 beinpar er kjend. Desse vert nytta hovudsakleg til symjing og graving. Mellom beina går dei ei fordjupning for mat. Det siste brystleddet ber i tillegg kjønnsopningar.

Bakkroppen er sett saman av ringar, som alle er danna av meir enn eitt ekte kroppsledd. Dei har fleire sett med lemmar på kvar av dei fremste ringane, medan dei bakerste manglar dei heilt. Ytst på halespissen har skjoldkrepsane to lange halar, ein på kvar side av anusopninga. 

Skjoldkreps er små dyr, oftast mellom 2 og 12 centimeter.

## Levesett

Dei langt fleste nolevande skjoldkreps heldt til i midlertidige dammar som ligg tørrlagt mykje av tida. Særleg slekta *Triops* har egg som er særs motstandsdyktige mot tørke. Alle artane har kort levetid; det går sjeldan meir enn 30-40 døger frå eit egg vert lagt til det klekte dyret legg sine eigne egg. Det finst både tokjønna, hermafrodittiske og partenogenetiske artar.

Mesteparten av tida kryp skjoldkrepsen rundt på botnen, men dei kan òg symja. Dei lever stort sett av ymse organisk materiale dei finn i avleiringane på botnen, stundom med innslag av levande bytte som blautdyr, andre krepsdyr, vassinsekt, makk, froskeegg og stundom tilmed rompetroll og småfisk.

Somme *Triops*-artar har økonomiske effektar, gjennom at store bestandar kan grava i rismarkar og drepa plantane.

## Kjelder
* Brusca & Brusca: *Invertebrates* Sinauer Associates 2002

## Bakgrunnsstoff
*www.dinopets.no Spørsmål og svar om «Triops»  ved dinopets.no
*
Hopsfjorden

**Hopsfjorden** (nordsamisk *Nuoartat Nuorevuotna*) er ein fjordarm av Tanafjorden i Gamvik kommune i Finnmark. Fjorden ligg på sørsida av Nordkinnhalvøya strekkjer seg 17&nbsp;km vestover til Hopseidet i botn av fjorden. På andre sida av det om lag 500 meter breie Hopseidet ligg botn av Eidsfjorden

Fjorden har innløp mellom Segelneset i nord og Langfjordodden i sør. Sør for Langfjordodden går Langfjorden sørvestover. Skjånes er ei bygd på nordsida av fjorden. Litt vest for denne bygda går Ivarsfjorden nordover til bygda Ivarsfjord. På sørsida av fjorden ligg fjordarmane Store Skogfjorden og Litle Skogfjorden

Fv264 går langs begge sider av fjorden.
Litle Skogfjorden

**Litle Skogfjorden** (samisk *Guolmmesvuotna*) er ein fjordarm av Hopsfjorden i Gamvik kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 2,5 km sørover til Litle Skogfjordbotn i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Litle Skogfjordneset i vest og Sandneset i aust. Det einaste bygget ved fjorden ligg i botn.
Store Skogfjorden

**Store Skogfjorden** (samisk *Caganvuotna*) er ein fjordarm av Hopsfjorden i Gamvik kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 5 km sørvestover til Horsbukta i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Bergan i vest og Kveitneset i aust og innløpet ligg like aust for Hopseidet som er den smale landtunga ut til Nordkinnhalvøya. Det einaste bygget ved fjorden ligg heilt i botn av fjorden.
Ivarsfjorden

**Ivarsfjorden** (samisk *Vuoiddasvuotna*) er ein fjordarm av Hopsfjorden i Gamvik kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 3,5 km nordaustover til Ivarsfjordbotnen i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Ytre Værnes i vest og Indre Hopsneset i aust. Bygda Ivarsfjord ligg på vestsida av fjorden. På austsida ligg ein liten gard ved ein ås kalla Sukkertoppen. To holmar ligg i fjorden, Torvholmen og Sandholmen. 

Fv264 går langs begge sider av fjorden.
Langfjorden i Gamvik

**Langfjorden** (samisk *Lákkovuotna*) er ein fjordarm av Tanafjorden i Gamvik kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 24 km sørvestover til grenda Langfjordbotn.

Fjorden har innløp mellom Langfjordodden i vest og Digermulen i aust. Nord for Langfjordodden går Hopsfjorden vestover. Langfjordnes er ei bygd på vestsida av fjorden. Bygda har ikkje vegsamband til resten av kommunen. Storholmen er ein holme som ligg på nordvestsida eit stykke inn i fjorden. Vest for denne holmen ligg bygda Nervei og heller ikkje denne har vegsamband. Søraustsida av fjorden er ikkje utbygd.
Vestertana

**Vestertana** (samisk *Deanodat*) er ein fjordarm inst i Tanafjorden i Tana kommune i Finnmark fylke. Fjorden strekkjer seg 10 km sørvestover til Leaibbosvuovdi i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Kråkeneset i vest og Sommarneset i aust. Aust for Sommarneset går Tarmfjorden sørover. Det ligg enkelte gardsbruk langs fjorden, som Fellesjorda på austsida. På vestsida av fjorden ligg den djupe Vesterbukta. 

Riksveg 98 går langs botn av fjorden.
Philipp Jacob Spener

**Philipp Jacob Spener** () var ein tysk teolog og ein av grunnleggjarane av pietismen. Han var dessutan slektsforskar og grunnleggjar av den vitskaplege heraldikken. Spener var fødd i Rappoltsweiler i Elsass og døydde i Berlin.

## ''Pia Desideria'' eller ''Fromme ønske''
Spener var frå omkring 1670 med å opprette såkalla *collegia pietatis*, grupper av kvinner og menn som samla seg i lag med presten til oppbyggelege møte utanom gudstenestene i kyrkja.

*Pia Desideria* frå 1675 er rekna for Speners viktigaste verk. På den tida hadde den lutherske ortodoksien dominert det protestantiske Tyskland i meir enn hundre år. *Pia Desideria* vart skriven som føreord til ei nyutgiving av Johann Arndt si bok *Den sanne kristendom*. Det er rekna for pietismens programskrift, og inneheldt tre hovuddelar:

# Den forderva tilstanden i den evangeliske kyrkja - om manglar hos øvrigheita, hos prestane og det jamne folket
# Kan tilstanden bli betre?
# Konkrete framlegg for å rette på det som er feil

For Spener var sjølvfornektinga ei grunnutfordring i kristendommen. Prestane skulle ikkje arbeide for personleg rikdom og ære, men utelukkande for Guds ære og frelsa for kyrkjelyden. Om berre prestane kunne leve etter dette, ville den haldninga smitte over på alminnelege menneske. Dette lekfolket vart viktig for pietistane. Men først måtte folket få bukt med drukkenskapen. Vidare måtte dei få bukt med trongen til rettsprosessar, og heller dra lærdom av eigedomsfellesskapet i dei første kristne kyrkjelydane. 

For Spener var ikkje kristendom kunnskap, men handling.

## Verk
* Philipp Jacob Spener: *Pia desideria – Umkehr in die Zukunft*, Brunnen Verlag Giessen, 1995, ISBN 3-7655-9065-7

## Litteratur
* Jürgen Beyer: Doktor Speners fingernagel. Om pliktläsning på resor, i: *Biblis. Kvartalstidskrift för bokvänner* 61 (2013), s. 72–76.
* Ludwig Biewer: «Philipp Jakob Spener als Heraldiker - Ein kleiner Beitrag zu dem 300. Todestag eines großen Theologen» i: *Der Herold* (Vierteljahresschrift des "Herold" - Verein für Heraldik, Genealogie und verwandte Wissenschaften zu Berlin), Bd. 16, Heft 17/2005, pp. 493 seqq.
* Reinhard Breymayer: «'Der "Vater des deutschen Pietismus" und seine Bücher. Zur Privatbibliothek Philipp Jakob Speners», i: *Bibliothecae selectae da Cusano a Leopardi, a cura di Eugenio Canone*. Leo S. Olschki Editore, Firenze 1993 (Lessico Intellettuale Europeo, 58), pp. 299 - 331.
* Johannes Wallmann: *Philipp Jakob Spener und die Anfänge des Pietismus*, Mohr (Siebeck) Tübingen 1986.

## Kjelder

* Utdrag av tilsvarande artikkel på dansk wikipedia.
* Per Eriksen i Vårt Land 31. mars 2008: «Hva ville pietistene?»
### Notar
Tarmfjorden

**Tarmfjorden** (nordsamisk *Čuollovuotna*) er ein fjordarm av Tanafjorden i Tana kommune i Finnmark fylke. Fjorden strekkjer seg 5 km sørvestover til Jámešbávtgohppi i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Sommarneset i nord og Hjellnes i sør. I tillegg til Jámešbávtgohppi ligg garden Márbmegieddi på austsida. 

Riksveg 98 går langs austsida av fjorden.
Smalfjorden

**Smalfjorden** er namnet på to fjordar i Noreg:

* Smalfjorden i Tana, ein av dei inste fjordarmane av Tanafjorden i Tana kommune i Finnmark. 
* Smalfjorden på Stjernøya, ein fjord på Stjernøya i Hasvik kommune i Finnmark.
Smalfjorden i Tana

**Smalfjorden** (nordsamisk *Ráttovuotna*) er ein fjordarm inst i Tanafjorden i Tana kommune i Finnmark fylke. Fjorden strekkjer seg 12 km sørvestover til Smallfjordbotn i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Tjeldneset i vest og Smalfjordneset i aust. Dei einaste busetnadene ved fjorden ligg i den indre delen. Her ligg mellom anna bygda Smalfjord på austsida av fjorden. Steinvik er ein gard på vestsida. 

Riksveg 98 går langs vestsida av den indre delen av fjorden.
Leirpollen

**Leirpollen** eller **Store Leirpollen** (samisk *Juovlavuotna*) er ein fjordarm inst og aust Tanafjorden i Tana kommune i Finnmark fylke. Fjorden strekkjer seg 5,5 km sørover til bygda Austertana i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Leirpollnes i vest og Giemašlávvonjárga i aust. Det ligg spreidde busetnader langs begge fjordsidene, men i botn av fjorden ligg dei tettare ved bygda Austertana. 

Riksveg 890 går langs heile vestsida av fjorden.
Sandfjorden i Berlevåg

**Sandfjorden** er ein fjord på nordsida av Varangerhalvøya i Berlevåg kommune i  Finnmark. Fjorden strekkjer seg 5,5 km vestover til ei kilometer lang sandstrand i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Sandfjordklubben i nord og Nålnesaksla i sør. Han er om lag like brei som han er lang. 

Riksveg 890 går langs fjorden.
Kongsfjorden

**Kongsfjorden** er namnet på to fjordar i Noreg: 

* Kongsfjorden på Svalbard
* Kongsfjorden i Berlevåg på nordsida av Varangerhalvøya i Berlevåg kommune i Finnmark.
Tørvikbygd

**Tørvikbygd** er ei bygd i Kvam herad i ytre Hardanger i Vestland. Staden ligg på vestsida av Hardangerfjorden, ved riksveg 49, og har ferjesamband med Jondal på austsida av fjorden. Frå Tørvikbygd er det om lag 13&nbsp;km. til kommunesenteret Norheimsund.

I Tørvikbygd ligg Tørvikbygd Bygdemuseum og barneskulen Tørvikbygd skule.

## Kommunesoge
Fram til 1846 høyrde Tørvikbygd til Strandebarm kommune, då vart Tørvikbygd med i den delen som vart skild ut som Jondal kommune. I 1965 vart Tørvikbygd-krinsen overført til Kvam i ei kommuneregulering.

## Bakgrunnsstoff
* Om namnet Tørvikbygd i språkspalta på nettstaden til NRK Hordaland
*Tørvikbygd grendautval , kvam.no
Kongsfjorden i Berlevåg

**Kongsfjorden** er ein fjord på nordsida av Varangerhalvøya i Berlevåg kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 15 km sørvestover til Austerbotn.

Fjorden har innløp mellom Nålneset i vest og Vestneset i aust. Risfjorden er ein liten fjordarm på vestsida av fjorden like sør for Nålneset. Like sør for Risfjorden ligg tettstaden Kongsfjord. Myrvoll er ei lita grend på vestsida heilt inne i fjorden ved Vesterbotn. 

Det ligg ei rekkje øyar og holmar i fjorden. Av desse finn ein Grønøya, Helløya, Kongsøya og Skarvholmen. Veidenesodden er eit nes som strekkjer seg om lag 5 km utover i fjorden frå vestsida. Den indre delen av fjorden vert kalla Straumen, som igjen deler seg i vågane Vesterbotn og Austerbotn. Innløpet til Straumen er eit smalt sund. 

Riksveg 890 går langs vestsida av fjorden.
Risfjorden i Berlevåg

**Risfjorden** (nordsamisk *Miennavuotna*) er ein fjordarm av Kongsfjorden i Berlevåg kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 5&nbsp;km sørvestover til botn av Øster-Risfjorden.

Fjorden har innløp mellom Nordmanneset i nord og Veidnesodden i sør. Sør for Veidneset ligg tettstaden Kongsfjord. Risfjorden deler seg i to små armar i den indre delen, Vester-Risfjorden og Øster-Risfjorden.

Riksveg 890 går langs botn og nordvestsida av fjorden.
Båtsfjorden

**Båtsfjorden** er namnet på fleire fjordar i Noreg:

* Båtsfjorden i Båtsfjord er ein fjord i Båtsfjord kommune i Finnmark. 
* Båtsfjorden på Sørøya er ein fjord på Sørøya i Hammerfest kommune i Finnmark.
Båtsfjorden i Båtsfjord

**Båtsfjorden** er ein fjord på nordsida av Varangerhalvøya i Båtsfjord kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 13 km sørover til tettstaden Båtsfjord i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Selbåneset i vest og Rossmålen i aust. Utanom Båtsfjord som utgjer den vestlege delen av fjordbotnen er det ingen busetnader ved fjorden.
Syltefjorden

**Syltefjorden** er namnet på fleire fjordar i Noreg:

* Syltefjorden i Finnmark, ein fjord på austsida av Varangerhalvøya i Båtsfjord kommune i Finnmark.
* Syltefjorden på Sunnmøre, ein sidefjord til Vanylvsfjorden i Vanylven kommune på Sunnmøre.
Trengereid skule

**Trengereid skule** var ein offentleg barneskule frå 1896 på Trengereid i Bergen kommune. Skulen vart nedlagd 31. desember 2023.

Trengereid skule vart utvida i 1949 og sist i 1984. Nynorsk var hovudmålform på skulen.

Trengereid skule kjempa lenge mot nedlegging sidan elevgrunnlaget var lågt. I 2022 hadde skulen 22 elevar. Skulen var på slutten fådeld med ein klasse på 1.-4. steg og ein klasse på 5.-7. steg. 

## Kjelder

*Denne artikkelen byggjer på «Trengereid skule» henta frå Wikipedia på bokmål 1. april 2008.

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Trengereid skule
Lars Lofthus

**Lars Torsteinsson Lofthus**, 1798-1892, var ein kjend spelemann frå Voss.
Lars Lofthus var ein av læresveinane til Nils Rekve, og var god på rull og gangar, som mange andre av læresveinane hans Nils. Han vart ein bindelekk mellom Rekve og Ola Mosafinn, sameleis som far av Ola, Sjurd Liland. 

Lars Lofthus har ord for å ha dikta gangaren Lofthusen, som har namn etter han, ein slått som finst i ei rekkje former i Hordaland og Telemark. Det finst og ein springar med same namn, rekna under Mosafinnspringarane. 

Lars Lofthus vart 94 år gamal, og var bufast på Voss det meste av livet. Difor kom han til å prege mange yngre spelemenn i området over lang tid.
Landsfader

**Landsfader** er ein ærestittel som vert gitt til særleg viktige personar som har hatt spesielt positiv innflytnad særleg på den politiske utviklinga i eit land eller også for å ha grunnlagt nasjonen eller staten. I Noreg er det i etterkrigstida Einar Gerhardsen som i stort omfang har blitt omtala som landsfader.

I det antikke romerske senat vart tittelen (latin *pater patriae*) formelt tildelt borgarar.

## Nokre kjende landsfedrar

## Tidlegare land
* Firenze: Cosimo de'Medici

## Sjå òg
* Landsmoder
Tarmgass

**Tarmgass** (*flatus*) er hovudsakleg sett saman av gassane N<sub>2</sub> (nitrogengass), CO<sub>2</sub> (karbondioksid) og H<sub>2</sub> (hydrogengass); og 30-40 % av friske personar skil òg ut metangass (CH4). Når gassen slepp ut av endetarmen blir det kalla ***flatulens*** på latin, på folkeleg norsk *promp* eller *fis*.
Stimulantia

**Stimulantia** er psykoaktive stoff som verkar stimulerande på sentralnervesystemet eller sympatikus, eventuelt båe.

## Døme på stimulantia
* Amfetamin
* Efedrin
* Koffein
* Kokain
* MDMA (ecstasy og molly)
* Nikotin
* Teobromin
Lærdal Golfklubb

**Lærdal Golfklubb** er ei golfbane i Lærdal kommune i Sogn og Fjordane, og blei skipa den 1. januar 2000. Det er ei open parkbane på seks hol, og par 63. Ho ligg ca 15 km frå Lærdalsøyri.

## Bakgrunnsstoff

* Lærdal Golfklubb
Makkaur-Sandfjorden

**Makkaur-Sandfjorden** (nordsamisk *Sáttovuotna*) er ein fjord på nordaustsida av Varangerhalvøya i Båtsfjord kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 4 km vestover til Kålfjord i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Korsnes i nord og Storsteinneset i sør og ligg eit stykke sør for Makkaur fyr. Bortsett frå hytteområdet Kålfjord er det ingen bygg ved fjorden. Fjorden har bratte fjordsider som stig nesten 300 meter opp frå fjorden.

## Kjelder
Syltefjorden i Finnmark

**Syltefjorden** er ein fjord på austsida av Varangerhalvøya i Båtsfjord kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 16 km sørvestover til garden Vesterelv i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Syltefjordstauran i nord og Svartneset i sør. Like ved Syltefjordstauran ligg den vide våge Syltefjord-Sandfjorden og garden Ytre Syltefjord. På nordsida av fjorden strekkjer Nordfjorden seg langs nordsida av Hamnesodden og inn til bygda Nordfjord. På sørsida av Hamnesodden ligg garden Hamna.
Nordfjorden i Båtsfjord

**Nordfjorden** er ein fjordarm av Syltefjorden i Båtsfjord kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 4 km vestover til bygda Nordfjord i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Sandfjordneset i nord og Veidnesodden i sør, og ligg på nordsida av Hamnesodden. Det ligg ingen andre busetnader enn Nordfjord ved fjorden.
Persfjorden

**Persfjorden** (samisk *Biesavuotna*) er ein fjord på austsida av Varangerhalvøya i Vardø kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 4 km sørvestover til Persfjord i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Seglodden i vest og Prestnæringen i aust. Persfjord er ei grend som strekkjer seg får botn av fjorden og utover langs austsida. 

Fv341 går langs begge sider av fjorden.
Meskefjorden

**Meskefjorden** (nordsamisk: *Mieskavuonna*) er den inste fjordarmen av Varangerfjorden i Nesseby kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 8 km vestover til Varangerbotn.

Fjorden har innløp mellom Bunes i nord og Geahceváinjárga i sør og ligg på nordsida av Angsnes. Det ligg fleire gardsbruk langs heile nordsida av fjorden. 

E75 går langs nordsida av fjorden.

## Kjelder
Karlebotn

**Karlebotn** (nordsamisk *Stuorravuoanna*) er ein fjordarm av Varangerfjorden i Nesseby kommune i Finnmark. I lag med Meskfjorden dannar han den inste delen av Varangerfjorden. Fjorden strekkjer seg 6 km vestover til bygda med same namn i botn av fjorden. 

Fjorden startar i aust ved Sjøholmen og ligg på sørsida av Angesnes, medan Meskfjorden ligg på nordsida. Det ligg fleire busetnader langs sørsida av fjorden, som grenda Sirddagohppi. 

E6 går langs sørsida av fjorden, medan Fv311 går langs botn av fjorden.
Veidnesfjorden

**Veidnesfjorden** (samisk *Vieravuotna*) er ein fjordarm av Varangerfjorden i Nesseby kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 4,5 km vestover til Vieltegieddi langs sørsida av Veidneset.

Fjorden har innløp mellom Rungonjárga i nord og Fiskenes i sør. Grenda Grasbakken ligg på sørsida av fjorden, i tillegg til fleire midre busetnader. 

E6 går langs sørsida av fjorden.
Bugøyfjorden

**Bugøyfjorden** (samisk *Reaisavuotna*) er ein fjordarm av Varangerfjorden i Sør-Varanger kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 9 km sørvestover til bygda Bugøyfjord i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Storbukt i vest og Baskkesbogenjárga i aust. Grenda Valen er ein annan busetnad på vestsida av fjorden, medan Vagge ligg på sørsida. 

E6 går langs botn av fjorden.
Vagnfjorden

**Vagnfjorden** (samisk *Bárdevuotna*) er ein fjordarm av Varangerfjorden i Sør-Varanger kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 2 km sørover til botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Bárdevuonjárga i vest og Vagnfjordholmen i aust. Det er ingen busetnader ved fjorden.
Oterfjorden

**Oterfjorden** (samisk *Čoahkenvuotna*) er ein fjordarm av Varangerfjorden i Sør-Varanger kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 1,5 km sørover til botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Sorjevuonnjárga i vest og Oterfjordskjera i aust. Det ligg eit par busetjingar i botn av fjorden.
Kjøfjorden

**Kjøfjorden** (nordsamisk *Njávdánvuotna*) er ein fjordarm av Varangerfjorden i Sør-Varanger kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 32&nbsp;km sørvestover til Munkefjord i botn av Munkefjorden.

Fjorden har innløp mellom Čoahkenjárga i vest og Kjøøya i aust. Den ytste halvdelen av fjorden går langs vestsida av Skogerøya. Det ligg berre spreidde busetjingar langs denne delen av fjorden og ingen av dei har vegsamband. Her er Spurvfjorden ein liten fjordarm på vestsida. Der Skogerøya endar og fjorden går innover fastlandet vert han stundom kalla Neidenfjorden. Her er det litt tettare busetnad på autsida av fjorden, og på vestsida munnar Neidenelva ut i fjorden. Munkefjorden er den inste delen av Kjøfjorden frå Neidenelva og sørover til Munkefjord.

E6 går langs austsida av fjorden.
Spurvfjorden

**Spurvfjorden** (samisk *Čižževuotna*) er ein fjordarm av på vestsida av Kjøfjorden i Sør-Varanger kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 1 km vestover til i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Áhkobákti i nord og Rivdnjenjárga i sør i den ytre delen av Kjøfjorden. Skogerøya ligg aust for Spurvfjorden. Det er ingen busetnader ved fjorden.
Avtalefesta pensjon

**Avtalefesta pensjon (AFP)** er ei ordning med førtidspensjon for tilsette i føretak som gjennom tariffavtale (overeinskomst) deltar i AFP-ordninga. 

Ordninga vart innført ved tariffoppgjeret mellom LO og NHO i 1988.  Den første tida kunne arbeidstakarar med rett til AFP, gå av med førtidspensjon frå 66 år, om dei ønskte det.  Ordninga har sidan blitt gunstigare for arbidstakarane, slik at dei i 2008 kan gå med valfri førtidspensjon frå fylte 62 år.  Det er òg høve til å ta ut delpensjon i kombinasjon med deltidsarbeid.

For at AFP–pensjonistane ikkje skal tape pensjonspoeng og slik få mindre alderstrygd, vert dei godskrivne pensjonspoeng i folketrygda dei åra dei mottar AFP.  Slik vil dei få den same alderstrygda som dei ville fått om dei hadde stått i arbeid heilt til dei fylte 67 år.

Ordninga er finansiert ved at staten betaler 40 % av pensjonsutgiftene for AFP–utbetalingar som skjer etter fylte 64 år. For førtidspensjonistar mellom 62 og 64 år er ordninga finansiert av premie og eigenbetaling frå medlemsbedriftene.

Ordninga LO og NHO har forhandla fram gjeld berre private føretak, men stat og kommune har ei tilsvarande ordning. 

8 av 10 arbeidstakarar har tariffavtalar som gjer at dei kan ta ut frivillig førtidspenson. Rundt 25 prosent av dei går av ved 62 år, blant 66-åringane er det nær 70 prosent som har gått av med AFP.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
*Felleskontoret for LO/NHO-ordningene
*Vedtekter for AFP-ordninga 
**AFP på en to tre* -  Magnus Marsdal  ISBN 9788292866030
Korsfjorden i Sør-Varanger

**Korsfjorden** (nordsamisk *Ruossavuotna*) er ein fjordarm av Bøkfjorden og Varangerfjorden i Sør-Varanger kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg sørvestover frå Bøkfjorden til Neidenfjorden. Kirkenes lufthamn ligg på sørsida av fjorden og Europaveg 6 går langs sørsida eit stykke vest for lufthamna. Heile fjorden ligg på søraustsida av Skogerøya. 

Fjorden har innløp mellom Svenskesteinan i nord og Tømmerneset i sør og ligg like nord for Kirkenes.
Langfjorden ved Kirkenes

**Langfjorden** (nordsamisk *Uhcavuonna*, kvensk *Utsavuono*) er ein fjordarm av Bøkfjorden og Varangerfjorden i Sør-Varanger kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 18 km sørvestover til Langfjordeid i botn av fjorden. Han er stort sett berre 400-750 meter brei. 

Fjorden startar på nordsida av Kirkenes og går først sørvestover til eit smalt sund kalla Straumen. Her kryssar E6 fjorden via Strømsbrua. Innfor Straumen svingar fjorden rett sørover og held fram slik det inste 12 km. Eit stykke sørover i denne delen av fjorden ligg Litlestraumen og tettstaden Bjørnevatn på austsida. Vidare sørover er det berre spreidde busetnader ved fjorden før Langfjordeid i botn. 

Riksveg 885 går langs den inste delen av fjorden.

## Kjelder
Bøkfjorden

**Bøkfjorden** (nordsamisk *Báhčeveaivuotna*) er ein fjordarm av Varangerfjorden i Sør-Varanger kommune i Finnmark. 

Fjorden strekkjer seg 22 km sørover til Elvenes og munningen til Pasvikelva i botn av fjorden og passerer Kirkenes. Ved Kirkenes greinar Bøkfjorden seg i to smale armar. Den austre skjer inn til Elvenes, der Pasvikelva munnar ut, den vestre går inn Langfjorden.
Frå utløpet til botnen av fjordarmen Langfjorden er fjorden 33 km lang. 

Fjorden har innløp mellom Transperskjeret på Kjelmøya i vest og Gråtaren i aust. Den ytste delen av fjorden går på austsida av Skogerøya. På søraustsida av Skogerøya går fjordarmen Korsfjorden sørvestover til Kirkenes lufthamn. På Skogerøya ligg òg dei små fjordarmane Krokfjorden og Sølferbotn. Reinøya er ei anna øy som ligg midt i fjorden søraust for Skogerøya. Søraust for Reinøya igjen ligg grenda Ropelv. 

Ved Kirkenes går Langfjorden sørvestover. Tvers over fjorden for Kirkenes ligg bygda Jakobsnes. Frå her går fjorden inn det siste stykket til Elvenes og Pasvikelva. Fv354 går langs austsida i den indre delen av fjorden.

## Kjelder
Krokfjorden

**Krokfjorden** (samisk *Moalkevuotna*) er ein fjordarm av Bøkfjorden på Skogerøya i Sør-Varanger kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 1,4 km nordvestover til botn av fjorden og er forma som ein krok. 

Fjorden ligg vest for Krokfjordneset. Det er ingen busetnader ved fjorden.
Sølferbotn

**Sølferbotn** (samisk *Rivdnjebahta*) er ein fjordarm av Bøkfjorden på Skogerøya i Sør-Varanger kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 2 km sørvestover til botn av fjorden.

Fjorden har innløp via Sølferstraumen i nordaust. Det er ingen busetnader ved fjorden.
Holmengråfjorden

**Holmengråfjorden** (nordsamisk *Ruksesvuotna*) er ein fjordarm av Varangerfjorden i Sør-Varanger kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 5 km vestover til Innerhamna i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Trifanneset i nord og Luččabavtnjárga i sør. Aust for Luččabavtnjárga går Jarfjorden sørover. Det er ingen faste busetnader ved fjorden.

Ved Ytterhamna nord i Holmengråfjorden er det funne ein godt bevart labyrint og andre teikn på busetjing frå år 1000–1600 som truleg er av samisk opphav.
Eit nyare kulturminne er laksefiskeværet Holmengrå frå slutten av 1800-talet bygd av kvenar frå Bugøynes.

## Sjå også
*Holmengråneset

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Holmengrå-labyrinten  ved bealljecohkka.no
Jarfjorden

**Jarfjorden** (nordsamisk *Ruovdevuotna*) er ein fjordarm av Varangerfjorden i Sør-Varanger kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 21 km sørover til Jarfjordbotn.

Fjorden har innløp mellom Oterneset i vest og Rundskjeret i aust. Like innfor innløpet ligg den Litle Jarfjorden nesten parallelt til Jarfjorden på austsida. Det ligg få busetnader innover i fjorden før bygda Lanabukt på austsida. Eit stykke lenger sør ligg grenda Storbukt og bygda Tårnet. Her svingar fjorden nesten nitti grader vestover og inn det siste stykket til Jarfjordbotn. 

Riksveg 886 går langs sørsida av fjorden.
Lille Jarfjorden

**Lille Jarfjorden** (samisk *Civzzavuotna*) er ein fjordarm av Varangerfjorden i Sør-Varanger kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 1 km sørover.

Fjorden har innløp ved Jarfjord fyr på vestsida og går sørover på innsida av Cizzavuonnjárga. Det er ingen faste busetnader ved fjorden.
## Kjelder
Neidenfjorden

**Neidenfjorden** er ein delfjord av Kjøfjorden, ein fjordarm av Varangerfjorden i Sør-Varanger kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 6,5 km sørvestover til starten på Munkefjorden i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Braselvneset i vest og Buholmen i aust. Det ligg enkelte gardsbruk på begge sider av fjorden, men primært austsida der mellom anna den vesle grenda Stonga ligg. Fjorden endar i sør ved munningen til Neidenelva som kjem ut på vestsida ved Mikkelsnes. 

E6 går langs austsida av fjorden.
Munkefjorden

**Munkefjorden** (nordsamisk *Uvduvuotna*) er ein fjordarm av Kjøfjorden og Varangerfjorden i Sør-Varanger kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 5,5&nbsp;km sørvestover til bygda Munkefjord i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Steinnes i vest og Sandneset i aust og er ei fortsetjing av Neidenfjorden. Neidenelva munnar ut på vestsida ved innløpet til fjorden. Heilt austsida av fjorden er utbygd.

E6 går langs botn og austsida av fjorden.
Sagfjorden i Sør-Varanger

**Sagfjorden** (samisk *Málesvuotna*) er ein fjordarm av Varangerfjorden i Sør-Varanger kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 1,5 km sørvestover til botn av fjorden.

Fjorden har innløp på sørsida av Sagfjordneset. Det er ingen busetnader ved fjorden.
Kobbholmfjorden

**Kobbholmfjorden** (samisk *Vuorkelvuotna*) er ein fjordarm av Varangerfjorden i Sør-Varanger kommune i Finnmark. Bortsett frå Varangerfjorden er dette den austlegaste fjorden i Noreg. Fjorden strekkjer seg 4,5 km sørvestover til Stasjonsberget i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Heikenset i vest og Skjergardsneset ved Grense Jakobselv i aust. Like ved innløpet til fjorden ligg Kong Oscar IIs kapell på austsida. Det ligg fleire holmar i den ytre delen av fjorden, som Ytre, Midtre og Indre Kobbholmen og Flatskjeret.
Bryggje

**Bryggje**, òg skrive *brygge*, *bryggja* eller *brygga*, er på dei sørlege kystane av Noreg nytta om dei innretningane som òg vert kalla kai, særleg når kaia står vinkelrett på strandlina. Bryggje vert òg nytta om flytande innretningar til å fortøye båtar i, såkalla *[[flytebryggje]]r*.

På vestlandskysten, og særleg på kysten nordetter frå Nordmøre, vert ordet bryggje òg nytta om eit sjøhus som ligg heilt i sjøkanten, gjerne slik at båtar har tilflott, det vil seie at dei kan verte fortøyde heilt innåt brygga for lasting og lossing.

Bryggja vart bruka som lager for utstyr som skulle brukast på sjøen og for varer som skulle skipast ut eller var førte til lands. Ei brygge kan ha ei vinne for å heise last i eller frå båtane.

I byane hadde gjerne kvar handelsmann si eiga bryggje. Gardar som låg eit stykke frå sjøen, kunne ha si eiga bryggje ved sjøen, ofte slik at mange gardar hadde bryggjene ståande attmed kvarandre. Somme stader var det vanleg å innreie bryggjeloftet for overnatting.

Med moderne transportmønster er det lite trong for tradisjonelle bryggjer. Dei bryggjene som er tekne vare på, har stort sett fått eit nytt bruksområde. Dei kan likevel ha namnet *brygge* i behald. Bryggen i Bergen er eit vidgjete døme på eit slikt historisk bryggjekompleks, medan Aker brygge i Oslo er eit nytt namn på eit gamalt område.

## Sjå òg
* Kai. Sørover kysten vert ordet *brygge* bruka om ei kai, spesielt når det står vinkelrett på kystlina.
* Byen Brugge vert uttala som *brygge*.

## Kjelder
### Fotnoter