open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vitrinitt

**Vitrinitt** er eit omdanningsprodukt av vedmateriale som utgjer ein dominerande komponent i steinkol, og som dessutan finst som finfordelte partiklar i sediment. Omdanninga (innkolinga) skjer under påverknad av jordvarmen og fører til gradvis auke i evna vitrinitten har til å reflektere lys, frå under 0,5 til ca 5 % refleksjon. Vitrinittrefleksjonsmåling er eit sentralt hjelpemiddel i rutinemessige undersøkingar av jordvarmepåverknaden i sediment i samband med oljeleiting. 

## Kjelder
*Vitrinitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/vitrinitt.
Vitrofyr

**Vitrofyr** er ein bergart, ein porfyrisk lavabergart med grunnmasse av glas. Han har same kjemiske samansetnad som rhyolitt.

## Kjelder
*Vitrofyr. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/vitrofyr.
Volatilar

**Volatilar** er i geologi dei komponentane i eit magma, som blir konsentrert i den fluide fasen, særleg vatn og karbondioksid, men òg hydrogensulfid, hydrogenfluorid, hydrogenklorid og andre, og dessutan mindre mengder av løyste metallsambindingar. 

Dei utgjer ofte store delar av skorpa på månar og dvergplanetar. 

## Kjelder
*Volatiler: geologi. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/volatiler%2Fgeologi.
Historisk geologi

**Historisk geologi** er eit fagfelt som nyttar prinsippa innan geologi til å forstå og rekonstruere historia til jorda

Det fokuserer på geologiske prosessar som endrar jordskorpa til jorda og nyttar stratigrafi, strukturgeologi og paleontologi til å fortelje rekkefølgja til desse hendingane. Ein fokuserer òg på evolusjonen til planter og dyr i forskjellige tidsperiodar på geologisk tidsskala. Oppdaginga av radioaktivitet og utviklinga av forskjellige radiometriske dateringar på første halvdel av 1900-talet gjorde at ein kunne finne absolutte og relative aldrar i den geologiske historia. 

Økonomisk geologi, som er leitinga og utvinninga av energi og råmaterial, er særs avhengig av å forstå den geologiske historia i eit område. Miljøgeologi, inkludert dei viktigaste geologiske farane som jordskjelv og vulkanisme må òg ha detaljert kjennskap til geologisk historie. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Historical geology|Historical geology]]» frå ,  den 7. januar 2014.*
Anton Skulberg

**Anton Skulberg** () var ein norsk veterinær-professor og politikar for Senterpartiet, fødd i Oslo. I 1972-73 var han kyrkje- og undervisningsminister i Korvald-regerjinga.

Skulberg utdanna seg til veterinær, og tok eksamen i veterinærmedisin i 1949. Frå 1961 var han førsteamanuensis ved Institutt for næringsmiddelhygiene og forskningsleiar av Forskningsutvalet for konservar. I 1965 tok han doktorgraden på Norges veterinærhøgskule på avhandlinga *Studies on the formation of toxin by clostridium botulinum*. År 1970 vart han utnemnd til professor i næringsmiddelhygiene ved Norges veterinærhøgskule og året etter til direktør for Norsk institutt for næringsmiddelforskning.

I 1964 vart Skulberg vald til ordførar i Spydeberg kommune, dermed var han også medlem av fylkestinget i Østfold. Frå 1969 var han stortingsrepresentant for Senterpartiet i Østfold. Hausten 1972 vart han leiar for Kyrkje- og undervisningsdepartementet i Lars Korvald si mindretalsregjering beståande av Kristeleg Folkeparti, Senterpartiet og Venstre. Skulberg gjekk tilbake til Stortinget etter stortingsvalet 1973. I den andre og siste stortingsperioden sin, 1973-77, var han medlem av kommunal- og miljøvernkomiteen.

Skulberg vart utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden i 1989.

## Kjelder
* Stortings-biografi
Vederlag

**Vederlag** er godtgjersle for ei yting, til dømes løn for arbeid, teneste i gjengjeld, betaling for ei vare eller ein rett. Det treng ikkje vera snakk om pengar; det kan òg vera ei motyting i form av til dømes arbeid, varer eller rettar. Vederlaget for ein kvelds barnepass kan vera ein kinobillett og ein pose snop.

Vederlagsfritt er det same som gratis.
Inge Lønning

**Inge Johan Lønning** () var ein norsk teolog og politikar for partiet Høgre, fødd og oppvaksen i Fana i Hordaland. Per Lønning var ein eldre bror.

## Teologen
Lønning studerte teologi ved Universitetet i Oslo frå 1957, der han tok embetseksamen i 1962 og praktikum i 1963. Dei neste åra arbeidde han mellom anna som universitetsstipendiat og som marineprest ved Haakonsvern i Bergen, samt universitetslektor ved Det teologiske fakultet ved Universitetet i Oslo. I 1971 tok han doktorgraden i teologi, basert på avhandlinga *Kanon im Kanon. Zum dogmatischen Grundlageproblem des neutestamentlichen Kanons*. Lønning var internasjonalt kjend som forskar på Martin Luther og systematisk teologi. Han var sterkt inspirert av Luther og Dietrich Bonhoeffer.

I 1971 overtok Lønning professoratet i dogmatikk ved Universitetet i Oslo, og var formelt professor i teologi ved universitetet til 2008. I tida 1985 til 1992 var han rektor ved universitetet. Då han var rektor sette han i gang ei omstrukturering av universitetet, og ei meir sentralisert styring. Lønning hadde gjennom åra ymse verv, til døme ssom styreleiar i Norges almenvitenskapelige forskningsråd 1981–84, styreleiar i NKS-stiftinga 1986–2001, og som styreleiar i Universitetsforlaget 1986–99.

## Politikaren
Lønning markerte seg som politikar under EU-kampen i 1990-åra og seinare som stortingsrepresentant for Høgre. Frå 1993 til -95 var han leiar for Europabevegelsen i Noreg, og såleis ein forgrunnsfigur for EU-tilhengarane gjennom EU-kampen i 1994.

I 1997 vart Inge Lønning innvald på Stortinget for Høgre i Oslo. Året etter vart han vald til fyrste nestleiar i partiet, eit verv han hadde fram til 2002. Lønning var Stortinget sin visepresident 2001–05, og perioden 2005-09 den aller siste lagtingspresidenten. På Stortinget var han medlem av kyrkje-, utdannings- og forskningskomitéen 1997–2001, nestleiar i utanrikskomitéen og i valkomitéen 2001–2005, samt medlem av helse- og omsorgskomitéen 2005–2009. 

Under Oslo Høgre sitt nominasjonsmøte til stortingsvalet 2009 tapte Lønning kampvoteringane mot både Michael Tetzschner og mot Nikolai E. Astrup.

Inge Lønning døydde brått på Beitostølen i 2013.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Inge Lønning|Inge Lønning]]» frå ,  den 7. januar 2014.*  
 
*
Altiplano Plate

**Altiplano Plate** er ei kontinental jordskorpeplate i Sør-Peru, Vest-Bolivia og Nord-Chile. Plata består av sentrale delar av Andesfjella og Altiplano-platået i Peru og Bolivia. Vestgrensa til kontinentalplata er definert ved ei subduksjonssone der Stillehavsplata blir pressa ned.

## Kjelder

*Askheim, Svein. (1. juni 2009). «Altiplano Plate». I *Store norske leksikon*. Henta 7. januar 2014.
Alpamayo

**Alpamayo**, **Allpamayu** eller **Shuyturahu** er ein av dei tydlegaste fjelltoppane i Cordillera Blanca i Andesfjella i Peru. Det er kalla opp etter elva Allpamayu som spring ut nordvest for fjellet.

Fjellet er bratt (60º) og nesten heilt pyramideforma. Det er dekt av is og ein av fleire toppar som dannar massivet Pukarahu, det nordlegaste massivet i Cordillera Blanca. Sjølv om det er mindre enn mange av fjelltoppane i nærleiken, skil det seg ut med den uvanlege forma og venleiken. Det har i røynda to spisse tindar, ein nordleg og ein særleg, skild av ein smal egg.

I juli 1966 vart det trykt eit bilete i det tyske tidskriftet *Alpinismus*, av den amerikanske fotografen Leigh Ortenburger, i lag med ein artikkel om klatring og fotografar, og Alpamayo vart då valt ut som «det vakraste fjellet i verda».

## Klatrehistorie og ruter

Dei mest populære rutene startar frå landsbyen Caraz, nord i Cordillera Blanca. Ein fransk-belgisk ekspedisjon, med George og Claude Kogan hevda å klatra til toppen i 1951. Etter å ha studert bileta i boka til George Kogan, *The Ascent of Alpamayo*, kom det tyske laget av G. Hauser, F. Knauss, B. Huhn & H. Wiedmann fram til at laget frå 1951 ikkje faktisk hadde nådd toppen, slik at tyskarane vart den første som nådde toppen i 1957 via nordryggen.

Den vanlegaste klatreruta, kalla Ferrari-ruta, går opp sørvestsida av fjellet. Denne opna i 1975 av ei gruppe italienske fjellklatrarar leia av Casimiro Ferrari. Det vert rekna som eit vanskeleg fjell å klatre og krev god teknikk med broddar og innan isklatring. Det finst òg fleire alternative ruter.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Alpamayo|Alpamayo]]» frå ,  den 7. januar 2014.* 

## Bakgrunnsstoff
*Alpamayo på Summitpost
*Ekspedisjon til Alpamayo  - fleire bilete
Vesterøy kyrkje

**Vesterøy kyrkje** er ei arbeidskyrkje frå 1967 i Sandefjord kommune i Vestfold fylke. Berre eitt byggetrinn er gjennomført i det som er meint som ein totrinnsprosess. Det som no vert nytta som kyrkjesal, er meint som sal til kyrkjelyden.

Altarpartiet er utsmykka av kunstnarparet Hans Gerhad Sørensen og Brit Bakken Sørensen. H.G. Sørensen har òg laga glasmosaikken i våpenhuset.

## Kjelder

## Litteratur
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* Sandefjord kyrkjelege fellesråd
* 
*
Ama Dablam

**Ama Dablam** er eit fjell i Himalaya, aust i Nepal. Den høgaste toppen er 6856 meter over havet og den lågaste toppen er 6170 meter over havet. Ama Dablam tyder «halskjedet til mor» og dei lange ryggane på kvar side liknar armane til ei mor (*ama*) som held rundt barnet sitt og hengebreen som *dablam*. I fleire dagar dominerer Ama Dablam den austlege horisonten i fleire dagar når ein går mot hovudleiren ved Mount Everest.

Ama Dablam vart først klatra den 13. mars 1961 av Mike Gill (NZ), Barry Bishop (USA), Mike Ward (UK) og Wally Romanes (NZ) via sørvestkammen. Dei var godt akklimatiserte til høgda og hadde overvintra ved 5800 meter over havet nær foten av toppen som ein del av Silver Hut Scientific Expedition 1960-61, leia av Edmund Hillary.

Ama Dablam er det tredje mest populære fjellet å klatre i Himalaya av fjella som er opne for ekspedisjonar. Den klårt mest populære ruta er opp sørvesryggen (til høgre på biletet). Klatrarar nyttar seg som regel av tre leiarar langs ryggen, med den tredje leiren like under og til høgre for hengebreen, Dablam. Is som kalvar frå breen fell vanlegvis til venstre, bort frå leiren. I 2006 vart likevel leieren råka av eit snøras. Ein må ha klatreløyve og ein sambandsoffiser med for å klatre Ama Dablam. Som med Mt. Everest er dei beste klatremånadane april–mai (før monsunen) og september–oktober. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ama Dablam|Ama Dablam]]» frå ,  den 7. januar 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

*Nepal Expedition Trips 2009 – Ama Dablam Expedition.
*Ama Dablam på Globetrooper 
*Ama Dablam på Summitpost
*Ama Dablam på Peakware
Bugården kyrkje

**Bugården kyrkje** er ei arbeidskyrkje frå 1980 i Sandefjord kommune i Vestfold.

Kyrkja har 350 plassar i sjølve kyrkjesalen. Dette kan utvidast til 650. Hans Gerhard Sørensen har laga glasmåleri i korveggen, og Thorbjørn Danielsen  har laga eit krusifiks av gamle orgelpiper.

Det er ikkje kyrkjegard på staden.

## Litteratur
* 

## Bakgrunnsstoff
* Sandefjord kyrkjelege fellesråd
*
Eik kyrkje

**Eik kyrkje** er ei arbeidskyrkje frå 1988 på Eik, nord for Tønsberg sentrum i Vestfold. Arkitekt for kyrkja var Harald Hille.

Det er ikkje kyrkjegard på staden.

## Bakgrunnsstoff
*  
* Hille Mellbye Arkitekter: Eik kirke 
* 
* 
*
Undrumsdal kyrkje

**Undrumsdal kyrkje** er ei langkyrkje frå 1882 i Tønsberg kommune i Vestfold.

Det har vore kyrkje i Undrumsdal sidan mellomalderen, men dei tidlegare kyrkjene stod andre stader i bygda. Ei stavkyrkje frå mellomalderen vart avløyst av ei tømmerkyrkje i 1730. Etter at kommunen tok over i 1876, vart ny kyrkje oppført. Kyrkja vart restaurert i 1881 og 1998.

## Litteratur
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Det andinske vulkanbeltet

**Det andinske vulkanbeltet** er eit vulkansk område ved Andesfjella langs kysten av Colombia, Bolivia, Peru, Ecuador og Argentina. Vulkanane er danna i ein subduksjonssone der Nazcaplata blir pressa under den søramerikanske plata. Den nordlege delen av Det andinske vulkanbeltet heiter Nevado del Ruiz.

## Kjelder
*
Vivestad kyrkje

**Vivestad kyrkje** er ei langkyrkje frå 1914 i Tønsberg kommune i Vestfold.

Det har vore kyrkje på Vivestad sidan mellomalderen. Ei stavkyrkje var vigd til Peter og Paulus. Ei tømra kyrkje frå 1628 brann i 1911, men inventar vart redda ut og er i bruk i dagens kyrkje.

## Litteratur
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Tjøme kyrkje

**Tjøme kyrkje** er ei langkyrkje på Tjøme i Færder kommune i Vestfold. Kyrkja vart oppført i 1866 og innvigd i 1867, men det har vore kyrkje på staden sidan mellomalderen, og mykje av inventaret er overført frå gamlekyrkja.

På kyrkjegarden står eit gravkapell frå 1925.

## Bakgrunnsstoff
* 
* Færder kyrkjelege fellesråd
* 
* Tjøme kirke 140 år . Utgjeve av Tjøme prestegjeld. 2007.
*
Veierland kyrkje

**Veierland kyrkje** er ei langkyrkje frå 1905 på Veierland i Færder kommune i Vestfold. Kyrkja vart oppført med utgangspunkt i standardteikningar frå Kyrkjedepartementet og utvida omkring 25-årsjubileet etter planar av Ahasverus Munthe-Kaas Vejre. Også altartavla er frå den tida.

Blant dei som er gravlagde på kyrkjegarden, er forfattaren Jens Bjørneboe.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* Færder kyrkjelege fellesråd
* 
*
Astrolabe Reef

**Astrolabe Reef** er eit rev nær Motiti Island, utanfor kysten av Bay of Plenty i New Zealand. Revet, som bryt ved fjøre sjø, er ein kjend dykkestad som er ned mot 37 meter djup somme stader. Revet vart namngjeve av Jules Dumont d'Urville etter skipet hans, «Astrolabe», som nesten gjekk på grunn her den 16. februar 1827.

## Grunnstøytinga til «Rena»
Den 5. oktober 2011 gjekk MV «Rena» på grunn på revet. 9. oktober hadde eit 5 km oljeflak spreidd seg og truga dyrelivet og det rike fiskelivet i området. «Rena» var eit containerskip og noko av lasta var lagra ute på dekket. 13. oktober byrja skipet å krenge og over 88 containerar hamna i sjøen og somme vart vaska på land. Somme av containerane som fall overbord inneheld farlege kjemikaliar. Vraket braut i to under ein storm 7. januar 2012. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Astrolabe Reef|Astrolabe Reef]]» frå ,  den 7. januar 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
*Informasjon og bilete av MV Rena
*Filmopptak av djuphavsfiske på Astrolabe Reef
*3D-bilete av Astrolabe Reef
Meghna

**Meghna** () er ei større elv i Bangladesh og ein viktig del av Gangesdeltaet. Byrjinga av elva ligg i eit tidlegare Brahmaputra-leie der ho blir danna ved at Surma og Kushiyara renn saman sør for Bhairab Bazar. Elva renn nesten heilt rett sørover og tek imot vatn frå Padma (Ganges) og Djamuna (Brahmaputra) i nærleiken av Chandpur. Ho munnar ut i Bengalbukta i Indiahavet. Løpet er rundt 25 mil langt og er 12&nbsp;km brei på det breiaste, nær munningen.

I tillegg til Ganga og Brahmaputra er andre viktige bielvar til Meghna Dhaleswari, Gomati (Gumti) og Feni. Ved Ghatalpur i Brahmanbaria-distriktet skil elva Titas seg frå hovudelva og buktar seg i 240&nbsp;km før ho renn saman med Meghna att ved Nabinagar Upazila. Ei rekkje mindre elvar som Pagli, Katalia, Dhonagoda, Matlab og Udhamodi har liknande løp. Elva ber med seg over 1&nbsp;000&nbsp;km³ vatn og rundt 1&nbsp;500 millionar tonn sediment årleg.

Elva har ei tidvassbølgje som kan nå opptil 6 meter ved springflod. Eit anna særmerke er fargen på vatnet etter tilføringa frå Padma. Det brune, mudrete vatnet frå Padma blandar seg ikkje med ein gong med det klare vatnet i Meghna, slik at elva er tofarga.

Elva er djup og farbar, men rasktflytande og farefull. Ho deler seg fleire gonger i skiftande leie og sandbankar. Der sideelvar renn tilbake til hovudløpet kan det danna seg kraftige virvelstraumar, særleg i monsuntida.
Av fleire båtulukker kan nemnast ferjene MV «Dinar», MV «Salahuddin-2» og MV «Nasrin-1» som forliste i 1994, 2002 og 2003. Kvar gong drukna fleire hundre menneske. Elva kan også gje store flaumar, og fleire stader er det bygd dike for å verna områda rundt.

Meghna har fire hovudmunningar — frå vest Tetulia (Ilsha), Shahbazpur, Hatia og Bamni.

## Kjelder

*«Meghna River», *Encyclopædia Britannica* (britannica.com)
*«Bodies surfacing from ferry disaster», *Chicago Tribune* (11. juli 2003)
*«Hopes dying down», *The Daily Star* (11. juli 2003)
* 
----
**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Meghna River|Meghna River]]» frå ,  den 7. januar 2014.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Calbuco

**Calbuco** er ein stratovulkan sør i Chile, som ligg søraust for Llanquihuesjøen og nordvest for Chaposjøen i Los Lagos-regionen. Vulkanen og det kringliggande området ligg i Llanquihue nasjonalreservat. Vulkanen er ein særs eksplosiv andesittvulkan som kollapsa seint i pleistocen og skapte eit ras som nådde innsjøen. 

## Vulkanaktivitet
Calbuco har hatt minst ni utbrot sidan 1837 og det siste kom i 1972. Eit av dei største vulkanutbrota i sørlege Chile fann stad her i 1893&ndash;1894. Kraftige utbrot sende 30 cm store bomber ut opp til 8&nbsp;km unna krateret, i lag med store mengder varme laharar. Kraftige eksplosjonar skjedde i april 1917 og ein lavadom oppstod i krateret i lag med varme laharar. Eit anna kort utbrot fann stad i januar 1929 med ein pyroklastisk straum og lavastraumar. Det siste store utbrotet skjedde i 1961 og sende ei oskesøyle 12–15&nbsp;km opp i lufta og spreidde seg søraustover i lag med to lavastraumar. Det var eit lite, fire timar langt utbrot den 26. august 1972. Kraftige fumaroler vart sett ved hovudkrateret den 12. august 1996. 

## Galleri

File:Calbuco 11 Feb 2010 zoomed out.jpg | Calbuco frå nord langs veg 225 ved breidda av Llanquihuesjøen. (2010)
File:Volcán Osorno 006.jpg | Frå vulkanen Osorno (2006)


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Calbuco (volcano)|Calbuco (volcano)]]» frå ,  den 8. januar 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene: 
* <small>(in Spanish; also includes volcanoes of Argentina, Bolivia, and Peru)</small>
*
*

*
 

## Bakgrunnsstoff
* "Volcán Calbuco, Chile" on Peakbagger
Korintar

**Korintar** er ein type rosin som har namn etter den greske byen Korint. Ein korint er laga av tørka steinfrie druer av ein særskild varietet av vinranke, *Vitis vinifera var. apyrena*, og dannar ei lita rosin.

Korintar kjem frå middelhavslanda i Sør-Europa og Vest-Asia, særleg Hellas. Dei blei ofte utførte via hamna i Korint.

## Kjelder

*Korinter (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 8. januar 2014. 
*
Cerro Torre

**Cerro Torre** er eit fjell i Det sørpatagonske isfeltet i Sør-Amerika. Det ligg i eit område som er omstridd mellom Argentina og Chile, vest for Cerro Chalten (òg kjend som Fitz Roy). Toppen er den høgaste av fire fjell i ei rekkje, der dei andre er Torre Egger (2685 m), Punta Herron og Cerro Standhardt. På toppen av fjellet ligg ofte ein soppforma isklump av rimis, forma av konstant kraftig vind og ising, noko som gjer det vanskeleg å nå sjølve toppen. 

## Første klatring
Cesare Maestri hevda i 1959 at han og Toni Egger hadde nådd toppen av fjellet og at Egger hadde blitt råka av eit snøras på veg ned att og omkom. Meastri hevda at Toni hadde med seg bileta som viste at dei hadde vore på toppen, men kameraet vart aldri funnen. Hol i historia til Maestri og mangelen på boltar og tau har gjort at andre fjellklatrarar har sådd tvil om Meastri verkeleg nådde toppen. I 2005 sette Ermanno Salvaterra, Rolando Garibotti og Alessandro Beltrami, etter mange forsøk frå fjellklatrarar i verdsklassen, ei rute langs veggen som Meastri hevda å ha klatra. Dei fann ikkje noko bevis på at nokon hadde klatra der før, og fann ut at ruta var heilt annleis slik Maestri hadde skildra. 

Meastri vendte attende til Cerro Torre i 1970 med Ezio Alimonta, Daniele Angeli, Claudio Baldessarri, Carlo Claus og Pietro Vidi, og prøvde ei ny rute på søraustveggen. .Ved hjelp av ein gassdriven kompressbor, utstyrte Maestri 350 meter fjell med boltar og kom til enden av det berglendte partiet av fjellet, like nedanfor is-soppen. Maestri hevda at «soppen ikkje var ein del av fjellet» og fortsette ikkje til toppen. Boret vart hengane att på den siste bolten, 100 meter nedanfor toppen. Meastri vart kraftig kritisert for dei urettvise metodane han nyta under klatringa av fjellet. 

Ruta Maestri følgde vert no kalla «Kompressorruta» og vart klatra til toppen i 1979 av Jim Bridwell og Steve Brewer. 

Den første uomstridde klatringa vart gjort i 1974 av Ragni di Lecco-klatrarane Daniele Chiappa, Mario Conti, Casimiro Ferrari og Pino Negri.

## I populærkulturen
Cerro Torre vart filma i 1991 i filmen *[[Scream of Stone]]*, regissert av Werner Herzog med Vittorio Mezzogiorno, Hans Kammerlander og Donald Sutherland.

Jon Krakauer nemner fjellet i *[[Into Thin Air]]*, som ein av dei tidlegare vanskelege klatreturane sine.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cerro Torre|Cerro Torre]]» frå ,  den 8. januar 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene: * 

## Bakgrunnsstoff

*http://ktml.freeservers.com/Misc/patagonia/to_rutas.htm Klatring på Cerro Torre.
*Kart over Cerro Torre
*Cerro Torre på SummitPost.org
Hvasser kyrkje

**Hvasser kyrkje** er ei langkyrkje i Færder kommune i Vestfold. Kyrkja vart innvigd i 1903, og tårnet (med våpenhus i tårnfoten) kom til i 1912. Kyrkja fekk glasmåleri til femtiårsjubileet i 1953.

Bårehuset på kyrkjegarden er frå 1942.

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* 
*
Haldia

**Haldia** er ein hamneby i Vest-Bengal i India med litt over 200 000 innbyggjarar.
Saman med Kolkata lengre nord på elva er Haldia ei viktig internasjonal hamn for India, og den femte største hamna i landet.

Haldia ligg ved møtestaden til elvane Haldi og Hugli, begge munningsarmar av Ganga. Han ligg i distriktet Purba Medinipur, rundt 9 mil nord for elvemunningen ved Bengalbukta og 6 mil sør for Kolkata. Hamna i Haldia blei hovudsakleg bygd for å avlasta Kolkata. Ho kan ta imot større havgåande skip, og er både ei viktig eksport- og importhamn. I tillegg til elvefart har byen veg- og jernbanesaband med Kolkata og vegsamband med Kharagpur og Jamshedpur i vest.

Byen huser fleire høgskular, mellom anna Haldia Institute of Technology, Haldia Government College, Haldia Law College, Haldia Paramedical College, Global Institute of Science and Technology, Haldia Institute of Dental Sciences & Research, ICARE Institute of Medical Sciences & Research og Haldia Institute of Maritime Studies and Research.

## Bakgrunnsstoff
*Haldia Development Authority (hda.gov.in)
**Bykart 
*Haldia Law College (hlc.in)
*icare-haldia.org
## Kjelder

*«Haldia» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Henta 8. januar 2014.
*Geography , hda.gov.in. Henta 8. januar 2014.
*«About Haldia», icare-haldia.org. Henta 8. januar 2014.


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Haldia|Haldia]]» frå , og «[[:en:|Haldia]]» frå  den 8. januar 2014.*
Valle Central i Chile

**Valle Central** er ei senking mellom Cordillera de la Costa (dei chilenske kystfjella) og Andesfjella. Den sentrale dalen må ikkje forvekslast med Sentral-Chile, som dekkjer delar av dalen. I den vidaste definisjonen, den geologiske, dekkjer Valle Central området frå Pampa del Tamarugal ved 20 °S til Ofqui-eidet ved 46 °S. Vinområdet Valle Central strekkjer seg frå Santiago og sørover til Biobío-regionen.

Stundom vert Puerto Montt rekna til den sørlege enden av Valle Central, fordi dalen sør for her ligg under havnivå og dukkar opp sporadisk som øyar ned til Ofqui-eidet.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Chilean Central Valley|Chilean Central Valley]]» frå , den 8. januar 2014.* 


## Bakgrunnsstoff
*  Google-bilete av Valle Central. Argentina ligg aust for Andes
Vulkanen Chaitén

**Chaitén** er ein vulkansk kaldera med ein diameter på 3&nbsp;km, som ligg 17&nbsp;km vest for den isdekte vulkanen Michinmahuida og 10&nbsp;km nordaust for byen Chaitén, nær Corcovadobukta sør i Chile. Det siste utbrotet starta 2. mai 2008 og enda i 2010. I følgje Global Volcanism Program har radiokarbondatering av eldre tefra vist at vulkanen hadde det førre utbrotet sitt kring 7420 fvt. ± 75&nbsp;år.

Kalderakanten ligg 1122 meter over havet. Før det noverande utbrotet var han stort sett fylt av ein lavadom av rhyolittis obsidian som nådde høgda 962 meter over havet og var delvis dekt av vegetasjon. To små innsjøar okkuperer botnen av kalderaen på vest- og nordsida av lavadomen.

Den gjennomsiktige grå obsidianen som hadde vorte kasta ut av vulkanen, vart nytta av førkolumbiske kulturar som råmaterial for lekamar, og er unnen opp til 400&nbsp;km sør og nord for vulkanen, til dømes i Chan-Chan.

## 2008-09-utbrotet
Dei chilenske styresmaktene byrja ei evakuering av den nærliggande byen Chaitén (4200 innbggjarar) og det kringliggande området same dagen som utbrotet starta og hovudfasen var over den 3. mai 2008. Ein eldre person døydde på sjøen på veg til Puerto Montt. Ettermiddagen 3. maim hadde oskeskya frå utbrotet spreiddseg over Chile og Argentina til Atlanterhavet, og forureina drikkevatnenet, og visstnok dekka byen Futaleufú som ligg 75&nbsp;km mot søraust med 30&nbsp;cm oske. Dette viste seg å vere overestimert, og seinare undersøkingar snte at avsetningane kring Futaleufú var mindre enn 5–10&nbsp;cm.

Den 6. mai 2008 vart utbrotet kraftigare og produserte pyroklastiske straumar og mogelegeins nokre lavaeksplosjonar, og oskesøyla steig til ei høgd på kring 30&nbsp;000 meter. Folk som var att og nesten alle innbyggjarane i Chaitén og nærliggande landsbyar vart evakuerte, og det same vart Futaleufú.

Den 21. mai 2008 vart ein ny lavadom observert under oppbygging i krateret, og 24. mai 2008 hadde overgått høgda til den gamle domen. Lavadomen heldt fram å vokse utover sommaren 2008.

19. februar 2009 kollapsa ein delvis dom og skapte ein pyroklastisk straum som strekte seg ned til Chaiténdalen og stoppa opp 5&nbsp;km frå byen Chaitén. Oska nådde igjen Futaleufú og delar av Chubut-provinsen i nabolandet Argentina.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Chaitén (volcano)|Chaitén (volcano)]]» frå ,  den 8. januar 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
* BBC News: In pictures: Chile volcano erupts
* Chaiten Volcano Still Active - The Big Picture - Boston.com
Chilensk geologi

**Chile** ligg i Andesfjella, men landskapet fell bratt mot ei subduksjonssone ved kysten. Ved kysten finst to landformer som er orientert parallelt med Andesfjella: Valle Central, den sentrale dalen, som er ein graben og eit forland, og Cordillera de la Costa, kystfjella, som er ein horst. Påskeøya og Juan Fernández Archipelago er heiteflekk-øyar i Nazca-plata som rører seg austover. Den antarktiske halvøya i Chilensk Antarktis liknar Andesområdet og blir rekna som ei forlenging av fjella. 

Chile har ei rekkje vulkanar. Villarrica og Mount Hudson er aktive. Det store chilenske jordskjelvetden 22. mai 1960 er det kraftigaste jordskjelvet som er målt nokosinne med 9,5 på Momentmagnitude-skalaen. Fire tektoniske plater finst i Chile-området: Antarktis-plata, Nazca-plata, Scotia-plata og den søramerikanske plata. Andesfjellene, Dei chilenske kystfjella og den sentrale dalen går parallelt nord-sør frå Morro de Arica til Taitaohalvøya. Nord for Taitaohalvøya går subduksjonssonen over i Peru-Chile-gropa. Dette er grensa mellom den søramerikanske plata og Nazcaplata. Ved Taitao finst eit trippelpunkt. Nazcaplaten glir under kontinentet.

## Kjelder
*Askheim, Svein. (2013, 10. januar). Chiles Geologi Og Landformer. I Store norske leksikon. Henta 7. januar 2014 frå http://snl.no/Chiles_geologi_og_landformer.
Dağ

**Dağ** eller **Dagh** er eit tyrkisk ord for fjell og finst i mange namn på fjell og stader, til dømes Dagestan, som tyder «fjell-landet». 

## Kjelder
*Dağ. (2012, 29. januar). I Store norske leksikon. Henta 7. januar 2014 frå http://snl.no/Då%C4%9F.
Den antarktiske plata

**Den antarktiske plata** er ei jordskorpeplate som inneheld kontinentet Antarktika og strekkjer seg utover og under havet omkring. Den antarktiske plata grensar nesten berre til midthavsryggar. Dei tilstøytande platene er Nazcaplata, Den søramerikanske plata, Den afrikanske plata, Den indoaustralske plata, Stillehavsplata, og over ei transformasjonsgrense, Scotiaplata.

Den antarktiske plata dekkjer om lag 60&nbsp;900&nbsp;000 kvadratkilometer. Ho er den femte største plata i verda. 

Den antarktiske plata flyttar seg kring 1 centimeter i året mot Atlanterhavet. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Antarctic Plate|Antarctic Plate]]» frå ,  den 8. januar 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Torød kyrkje

**Torød kyrkje** er ei langkyrkje frå 1915 på Nøtterøy i Færder kommune i Vestfold. Kyrkja er bygd i langplan og har 200 sitteplassar.

Dåpssakristiet er frå 1929, og inventaret vart omfattande endra i i 1939–40. Etter nokre år med forfall vart kyrkja i 1975 restaurert etter planar av Elisabet Fidjestøl. Då fekk ho òg glasmåleri laga av Hans L. Rasmussen.

Kyrkjestova attmed kyrkja er frå 1981.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
* 
* Færder kyrkjelege fellesråd
* 
* 
*
Fon kyrkje

**Fon kyrkje** er ei langkyrkje i Fon i Tønsberg kommune i Vestfold. Steindelane av kyrkja (skipet og koret) er frå mellomalderen, truleg oppført på 1100-talet. Tårnet er frå 1839. Kyrkja vart omfattande restauret innvendig og utvendig i 1872, og interiøret fekk si noverande framtoning då. Sakristiet nord for koret er frå 1916, då kyrkja vart sett i stand etter planar av Carl Berner.

Bårehuset attmed kyrkja er frå 1971.

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* 
* 
* Vestfolds vakre middelalderkirker (PDF-bok)
Mongla

**Mongla** (bengali , Maṃlā, tidlegare *Chelna*) er ein hamneby sørvest i Bangladesh. Byen ligg ved møtestaden til Pussur- og Mongla-elva, rundt 10 mil nord for Bengalbukta. Han har rundt 40&nbsp;000 innbyggjarar.

Hamna er den viktigaste i vestre Bangladesh. Ho kan ta imot sjøgåande skip, og blir brukt til eksport av jute, lêr, tobakk, frosen fisk og reker. Nokre viktige importvarer er korn, sement og gjødsel.
Mongla har transportsamband med fleire andre elvehamner i Bangladesh, og med jernbanenettverket i Khulna. 

## Kjelder

*Mongla, *Encyclopædia Britannica*

## Bakgrunnsstoff

*Mongla Port Authority
**Historical Background ved Mongla Port Authority
Den indoaustralske plata

**Den indoaustralske plata** er ei stor jordskorpeplate som omfattar kontinentet Australia og det omliggande havet, og strekkjer seg nordvest til det omfattar det indiske subkontinentet og farvatnet kring. Det vart forma då dei indiske og australske platene smelta saman for 43 millionar år sidan. Nyar studiar og seismiske hendingar som jordskjelvet i Indiahavet 2012, indikerer at den indoaustralske plata kan vere i ferd med å bryte opp i to separate plater på grunn av stresset som er skapt av kollisjonen mellom den indoaustralske plata og den eurasiatiske plata langs Himalaya. Den austlege delen (Australia) flyttar seg nordover med ein fart på 5,6&nbsp;cm per år, medan den vestlege delen (India), berre flyttar seg nordover 3,7&nbsp;cm per år på grunn av hindringa som Himalaya skapar. Denne skilnaden i rørsler fører til at plata vert pressa saman nær sentrum, ved Sumatra og ei potensiell deling av den indiske og den australske plata. Dei to protoplatene eller subplatene vert generalt kalla Den indiske plata og Den australske plata.

Ei tredje, Capricornplata, kan òg verte skild ut på vestsida av den indiske plata.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Indo-Australian Plate|Indo-Australian Plate]]» frå ,  den 8. januar 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Peter Angerer

**Peter Angerer** () er ein tysk, tidlegare skiskyttar frå Siegsdorf i Bayern, som vart olympisk meister på 20 km under OL 1984 i Sarajevo. I perioden 1980-88 fekk han i alt ti medaljar i ulike vinter-OL og verdsmeisterskap i skiskyting, seks av medaljane kom i stafett-øvinga med det vesttyske laget.

## Aktiv
Angerer fekk under OL 1980 i Lake Placid representere Vest-Tyskland i 4x7,5 km stafett, eit lag som kom på bronseplass. Fire år seinare tok han og Vest-Tyskland ein ny bronse på stafett, før han i OL 1988 i Calgary sikra sølv på stafetten. Han tok eit VM-sølv i stafett i 1981, og bronsemedaljar i skiskytings-VM 1985 og 1987.

Individuelt tok Angerer sine fyrste internasjonale medaljar under VM 1983 i Antholz i Italia. Han tok bronsemedaljen på 20 km, og fylgde opp med å ta sølvmedaljen på 10 km, der norske Eirik Kvalfoss vart verdsmeister med stor margin. Under dei olympiske leikane i Sarajevo i 1984 vann Angerer ein suveren siger på 20 km etter eit sterkt langrenn og god skyting. På 10-kilometeren under olympiaden kopierte han prestasjonen frå VM året før, nok ein gong måtte han sjå seg slått av Eirik Kvalfoss.

Angerer vann verdscupen i skiskyting i 1983, og vart nummer to både i 1984-sesongen og 1986. Han vann minst fem renn i verdscupen.

### Doping
Etter VM i skiskyting 1986 fekk Angerer påvist stoffet methyltestosteron. Dermed vart han utestengd frå å delta i idrettstevlingar fram til 31. januar 1987.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap
*Vinter-OL 1980 i Lake Placid: Nr 8 på 10 km, bronsemedalje i stafett
*VM i skiskyting 1981 i Lahti: Sølvmedalje i stafett, nr 6 på 10 km
*VM i skiskyting 1982 i Minsk: Nr 4 i stafett
*VM i skiskyting 1983 i Antholz: Sølvmedalje på 10 km og bronsemedalje på 20 km
*Vinter-OL 1984 i Sarajevo: Gullmedalje på 20 km, sølvmedalje på 10 km og bronsemedalje i stafett
*VM i skiskyting 1985 i Ruhpolding: Nr 8 på 10 km, bronsemedalje i stafett
*VM i skiskyting 1986 i Oslo: Bronsemedalje i stafett
*VM i skiskyting 1987 i Lake Placid: Nr 7 på 20 km og bronsemedalje i stafett 
*Vinter-OL 1988 i Calgary: Sølvmedalje i stafett, nr 10 på både 20 km og 10 km

I dag driv Angerer ein langrennsskule i Ruhpolding.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar
Den nordamerikanske plata

**Den nordamerikanske plata** er ei jordskorpeplate som dekkjer det meste av Nord-Amerika, Grønland, Cuba, Bahamas, og delar av Island og Asorane. Ho strekkjer seg austover til midthavsryggen i Atlanterhavet og vestover til Tsjerskijfjella aust i Sibir. Plata består berre av kontinentalskorpe og havskorpe. Det indre av den kontinentale hovudlandmassen omfattar ein omfattande granittkjerne kalla ein kraton. Langs kanten av det meste av denne kratonen ligg fragment av skorpemateriale kalla terranar, som er oppsamlingar av kratonen på grunn tektonisk aktivitet over lange geologiske tidsrom. Ein trur at det meste av Nord-Amerika vest for Rocky Mountains består av slike terranar. 

I sør grensar plata til Cocosplata i vest og grensa mot Den karibiske plata i aust er ein transformforkasting, som ein kan sjå ved Caymangrupa under Det karibiske havet og Motaguaforkastinga gjennom Guatemala. Den parallelle Septentrional og Enriquillo-Plantain Garden-forkastinga, som går gjennom øya Hispaniola og grensar til Gonâveplata, er òg ein del av grensa. Resten av den sørlege grensa strekkjer seg austover til mitdhavsryggen i Atlanteren der grensa mot Den søramerikanske plata er lite undersøkt og dårleg forstått. 

I nord er grensa eit framhald av den midtatlantiske ryggen kalla Gakkelryggen. Resten av grensa i nordvestlege delar strekkjer seg inn i Sibir. Denne grnesa heldt fram frå slutten av Gakkelryggen til Laptevhavrifta, til overgangssone i Tsjerskijfjella, så Ulakhanforkastinga mellom denne og Okhotskplata, og til slutt Aleutargropa til slutten av Queen Charlotte-forkastinga.

Den vestlege grensa er Queen Charlotte-forkastinga som går i havet langs kysten av Alaska og Cascadia subduksjonssone i nord, San Andreas-forkastinga gjennom California, Aust-Stillehavsryggen i Californiabukta og Mellomamerikagropa i sør. 

Langs vestkanten har Farallonplata blitt pressa under Den nordamerikanske plata sidan juratida. Farallonplata har nesten forsvunne heilt under den vestlege delen av Den nordamerikanske plata, slik at delar av plata er i kontakt med Stillehavsplata ved San Andreas-forkastinga. Juan de Fuca, Explorer, Gorda, Cocos og Nazcaplata er alle restar av Farallonplata. 

Grensa langs Californiabukta er komplisert. Bukta ligg innanfor Californiabukta riftsone, ei rekkje rifter og forkastingar mellom nordenden av Aust-Stillehavsryggen ved munningen av bukta til San Andreas-forkastinga.  

Det er generelt akseptert at eit stykke av Den nordamerikanske plata vart broten laus og transportert nordover då Aust-Stillehavsryggen forplanta seg nordover, og skapte Californiabukta. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:North American Plate|North American Plate]]» frå ,  den 9. januar 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Den afrikanske plata

**Den afrikanske plata** er ei jordskorpeplate som omfattar kontinentet Afrika, i tillegg til havskorpa som ligg mellom kontinentet og dei forskjellige midthavsryggane omkring. 

## Grenser

Vestsida er ei divergerande grense mot Den nordamerikanske plata i nord og Den søramerikanske plata i sør, med Den atlantiske midthavsryggen i mellom. I nordaust grensar plata tli Den arabiske plata, i søraust til Den indoaustralske plata, i nord til Den eurasiske plata og Den anatolske plata, og i sør til Den antarktiske plata. Alle desse er divergerande eller spreiande grenser utanom den nordlege grensa mot Den eurasiske plata (og utanom ein kort del nær Asorane, kalla Terceirarifta.

## Delar

Den afrikanske plata består av fleire kratonar, som er stabile blokker av gammalt grunnfjell med djupe røter i mantelen, og mindre stabile terranar som kom i lag for å danne det afrikanske kontinentet under samlinga av superkontinentet Pangea for kring 550 millionar år sidan. Kraonane er, frå sør til nord, Kalaharikratonet, Kongokratonet, Tanzaniakratonet og Det vestafrikanske kratonet. Kratonane var spreidde og fråskilde i tidlege tider, men kom saman under den panafrikanske orogenesen og heldt saman etter at kontinentet Gondwana delte seg. Kratonane er knytte sama av orogenetiske belter, regionar med sterkt deformert fjell der dei tektoniske platenen har støytt saman. Saharakratonet har forsøksvis blitt identifisert som ein kraton som har løsna frå mantelen, men kan òg vere ei samling av jordskorpefragment som vart føydd saman under den panafrikanske orogenesen. 

I somme området er kratonane dekte av sedimentære basseng, som Tindoufbekkenet, Taoudenibekkenet og Congobekkenet, der eldgammal jordskorpe ligg under nyare sediment. Platene omfattar skjersoneer, som Den sentralafrikanske skjersonen og rifter som Anzatråget.

## Sjå òg
*Riftdalen

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:African Plate|African Plate]]» frå ,  den 9. januar 2014.* 
 

## Bakgrunnsstoff
*USGS - Understanding plate motions
*Cenozoic dynamics of the African plate with emphasis on the Africa-Eurasia collision
*
Den søramerikanske plata

**Den søramerikanske plata** er ei jordskorpeplate som omfattar kontinentet Sør-Amerika og ein stor del av Atlanterhavet austover til den atlantiske midthavsryggen.

Austsida er ei divergerande grense med Den afrikanske plata som utgjer den sørlege delen av midthavsryggen. Sørsida er ei komplisert grense mot Den antarktiske plata og Scotiaplata. Vestsida er ei konvergerande grense med Nazcaplata som via subduksjon er på veg under den søramerikanske plata. Nordsida grensar til Den karibiske plata og havskorpa til Den nordamerikanske plata. Ved det chilenske trippelpunktet på Taitato-Tres Montes-halvøya, går Den chilenske ryggen, ein havrygg, under Den søramerikanske plata .

Den søramerikanske plata er i rørsle og flyttar seg vestover og bort frå midthavsryggen i Atlanterhavet. Den tyngre Nazcaplata flyttar seg austover og hamnar under vestenden av Den søramerikanske plata langs Stillehavskysten av kontinentet, med ein rate på 77 mm per år. Kollisjonen mellom desse platane har skapt dei massive Andesfjella og skapt vulkanane som finst her. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:South American Plate|South American Plate]]» frå ,  den 9. januar 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Ramnes kyrkje

**Ramnes kyrkje** er ei langkyrkje i Tønsberg kommune i Vestfold.

Skipet og koret (av stein, men med bindingsverk i gavlane) er frå 1100-talet, medan sakristiet (også av stein) kom til på 1600-talet. Då fekk kyrkja òg våpenhus og takryttar (både av tre). Kyrkja vart restaurert omkring 1930.

På kyrkjegarden står eit kombinert bårehus og servicebygg frå 1957.

## Sjå òg
* Ramnes prestegard

## Kjelder
* 
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Vestfolds vakre middelalderkirker (PDF-bok)
Vear arbeidskyrkje

**Vear arbeidskyrkje** er ei arbeidskyrkje på Vear i Tønsberg  i Vestfold. Kyrkja vart oppført i 1993 og vert driven av *Vear og Hognes kirkeforening*.

Det er ikkje kyrkjegard attmed kyrkja, men det er ønskje frå kommunen si side om gravplass i nærleiken.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Tønsberg kyrkjelege fellesråd
*
Melsomvikkyrkja

**Melsomvikkyrkja** i Sandefjord kommune i Vestfold vart oppført som bedehus i 1902 og restaurert og innvigd som kapell «ca. 1965». I dag talar ein om *Melsomvikkyrkja* (*Melsomvikkirken*).

## Kjelder

* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Sandefjord kyrkjelede fellesråd
Arnadal kyrkje

**Arnadal kyrkje** er ei langkyrkje frå 1882 i Sandefjord kommune i Vestfold. Ho er reist etter teikningar av Henrik Nissen. Kyrkja ligg i tettstaden Fossnes.

Kyrkja vart omfattande restaurert på 1950-talet, og sakristia vart utvida i 1979 og 1981.

På kyrkjegarden står eit bårehus frå 1957.

## Litteratur
* 
* 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Stillehavsplata

**Stillehavsplata** er ei jordskorpeplate som ligg under Stillehavet. Med eit areal på 103 millionar kvadratkilometer er ho den største jordskorpeplata.

Nordaustsida dannar ei divergent grense med Explorerplata, Juan de Fuca-plata og Gorda.plata, som kvar for seg dannar Explorerryggen, Juan de Fuca-ryggen og Gordaryggen. Midtvegs på austsida grensar ho med Den nordamerikanske plata langs San Andreas-forkastinga, og ein grense med Cocosplata. Søraustsida er ei divergent grense med Nazcaplata som dannar Aust-Stilehavsryggen.

Sørsida er ei divergent grense med Den antarktiske plata som dannar Stillehavs-Antarktisryggen

Vestsida grensar mot Okhotskplata ved Kuril-Kamtsjatka-gropa og Japangropa, og dannar ein konvergent grense med subduksjon under Filippinhavsplata som har skapt Marianagropa. Ho har ei transform grense med Carolineplata og ein kollisjonsgrense mot Nord-Bismarckplata.

I sørvest er grensa komplisert, men generelt konvergerande med Den indoaustralske plata, med subduksjon under denne plata nord for New Zealand som dannar Tongagrupa og Kermadecgropa. Alpineforkastinga markerer ei transform grense mellom desse to platene og lenger sør glir Den indoaustralske plata under Stillehavsplata og dannar Puysegurgropa. Den sørlege delen av Zealandia. som ligg aust for denne grensa, er den største blokka av kontinentalskorpe for plata. 

Nordsida er ei konvergent grense som glir under Den nordamerikanske plata og dannar Aleutargropa og den tilhøyrande øygruppa Aleutane.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pacific Plate|Pacific Plate]]» frå ,  den 9. januar 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*



## Bakgrunnsstoff
* Alderen på havbotnen
Global Boundary Stratotype Section and Point

**Global Boundary Stratotype Section and Point**, forkorta **GSSP**, er eit stratigrafisk referansepunkt som definerer grensa mellom to ulike geologiske tidsperiodar. 

## Kjelder
*Askheim, Svein. (2009, 1. juni). Global Boundary Stratotype Section And Point. I Store norske leksikon. Henta 7. januar 2014 frå http://snl.no/Global_boundary_stratotype_section_and_point.
Gran Desierto de Altar

**Gran Desierto de Altar** er ein av dei store økoregionane i Sonaraørkenen i delstaten Sonora i Nordvest-Mexico. Han omfattar den einaste aktive erg-regionen i Nord-Amerika. Ørkenen strekkjer seg over det meste av den nordlege grensa til Californiabukta, og strekkjer seg 100 km frå aust til vest, og over 50 km frå nord til sør. Han utgjer ein av dei største kontinuerlege villmarksområda i Sonaraørkenen. 

I den austlege delen av området ligg det vulkanske Sierra del Pinacate. Dette dannar i lag med det vestlege Gran Desierto de Altar-området El Pinacate y Gran Desierto de Altar biosfærereservat og ein UNESCO-verdsarvstad.

## Geografi

Gran Desierto dekkjer kring 5700 km², det meste i den mexicanske staten Sonara. Dei nordlegaste områda strekkjer seg inn i det sørvestlege Arizona. Det dominerande sanddekket og sanddynene har ein tjukkleik frå mindre enn 1 km til meir enn 120 km. Det totale sandvolumet i Gran Desierto er kring 60 km³. Det meste av sanden vart sett av her av Colorado River i pleistocen som då flaut gjennom dagens Gran Desierto, omkring 120&nbsp;000 år sidan. Dette elvedeltaet flytta seg vestover med forkastinga og riftinga som opna Salton Trough og Californiabukta.

## Planteliv

Vegetasjonen i Gran Desierto er typisk for den lågare Sonaraørkenen med ein markert skilnad i vegetasjonstype og tettleik frå stad til stad. Store område i sør og aust, særleg nær utkanten av ørkenen, har eit moderat tett (opp til 20 %) dekke av lågt kratt og urter.

## Klima
Gran Desierto har eit svært varmt og tørt klima. Den normale årsnedbøren, som hovudsakleg kjem mellom september og desember, er 73 mm ved Puerto Peñasco i Sonora (heilt søraust i ørkenen) og minkar nordover mot Yuma i Arizona (heilt nordvest) til 62&nbsp;mm i året. Temperaturane midt på sommaren når ofte 45&nbsp;°C i det sentrale sandhavet. Midt på vinteren er temperaturar under 10&nbsp;°C sjeldne. Vinden vert styrt av posisjonen og styrken til Sonaralågrykket på sommaren, som skapar ein sørleg vind, og av Great Basin-høgtrykket om vinteren, som skapar ein nord-nordaustleg vind. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gran Desierto de Altar|Gran Desierto de Altar]]» frå ,  den 9. januar 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*Biehler, S., Kovach, R.L. and Allen, C.R., Geophysical framework of the northern end of the Gulf of California structural province, in Marine Geology of the Gulf of California, van Andel, T .H. and Shor, G.G., eds., A.A.P.G., Memoir 3, 126-143, 1964.
*Guzman, A.E., Petroleum possibilities in Altar Desert, Sonora, Mexico, abs., A.A.P .G., 64, 716, 1980.
*MacDougal, D.T., Across Papagueria, Bull. American Geographical Soc., 40, 705-725, 1908.


## Bakgrunnsstoff

*''El Pinacate and Gran Desierto de Altar Biosphere Reserve'' ved UNESCO sin verdsarvnettsstad
*Biletgalleri ved UNESCO sin nettstad
* ''Reserva de la Biosfera El Pinacate y Gran Desierto de Altar''  ved ElPinacate.gob.mx
*"Historia" (la ocupación humana)  ved ElPinacate.gob.mx
Gruveulukka i Chile i 2010

**Gruveulukka i Chile 2010** var ei ulukke i ei gruve nær Copiapó i Atacamaørkenen i Chile.

Ei 121 år gammal gull- og kopargruve i det nordlege Chile kollapsa den 5. august 2010. Gruva låg 80 km frå Copiapó og 33 gruvearbeidarar vart innesperra 700 meter under bakken, og kring 5 km frå inngangen. Dei vart redda ut den 13. oktober og dei sette dermed verdsrekord for innesperring, med 69 dagar. Tidlegare geologisk ustabilitet i den gamle gruva, og fleire tryggleiksbrot frå eigarane av gruva, hadde dei føregåande åra ført til ei rekkje bøter og ulukker, mellom anna åtte dødsfall. På grunn av historia til gruva, vart det opphavleg trudd at arbeidarane truleg ikkje hadde overlevd kollapsen, eller at dei kom til å svelte i hel før dei vart funne, om dei i det heile tatt vart funne. 

Ulukka fekk stor merksemd i Chile, og dei nasjonale styresmaktene tok over redningsaksjonen. Det statseigde gruveselskapet Codelco vart involvert, og klarte å bore åtte borehol. 17 dagar etter ulukka, den 22. august, kom det ein lapp skriven med store raude bokstavar, festa til eit brot, då denne kom opp til overflata. På lappen stod det skrive: «Estamos bien en el refugio, los 33» (Me har det bra i tilfluktsrommet, alle 33 av oss). Nasjonen krevde då at dei chilenske styresmaktene måtte finne ein måte å redde arbeidarane på. I redningsaksjonen vart det nytta tre store internasjonale borelag, nesten alle departement i den chilenske regjeringa, ekspertisen til NASA og meir enn eit dusin multinasjonale selskap frå nesten alle kontinent. Etter å ha vore fanga under bakken i 69 dagar, vart alle dei 33 mennene ført trygt til overflata den 13. oktober 2010 ved å hale dei opp i ein kapsel gjennom eit forholdsvis smalt hol. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:2010 Copiapó mining accident|2010 Copiapó mining accident]]» frå ,  den 10. januar 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*