open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eincella organismar

**Eincella organismar** er organismar som berre består av ei celle. Dei fleste slike organismar er mikroskopiske, og blir derfor rekna som mikroorganismar. Andre kan ein sjå med det nakne auget. 

Eincella organismar er ei mangfoldig gruppe. Nokre har mange organellar, som mitokondrium eller flimmerhår, medan andre nesten berre har det dei treng for å kunna formeira seg. Nokre lagar skal av kiselsyre, kitin eller kalk. Dette gjeld til dømes mange frittlevande eincella protoktistar som skalamøbar, foraminiferar og soldyr.

Det er kjend om lag 300&nbsp;000 artar eincella organismar.

Ernst Haeckel føreslo i 1866 eit eige biologisk rike for eincella organismar, protistar (*[[Protista]]*). Dette har ein seinare gått bort frå.

Nokre døme på eincella organismar er:

**[[Xenophyophorea]]*, ei gruppe kjempemessige eincella organismar innan rekkja *[[Foraminifera]]*. *[[Syringammina fragilissima]]* kan nå ein diameter på opptil 20 cm.
**[[Nummulitidae]]*
**[[Valonia ventricosa]]*, ein alge i klassen *[[Chlorophyceae]]*, kan nå ein diameter på 1-4 cm.
**[[Acetabularia]]*, alge.
**[[Caulerpa]]*, alge
**[[Gromia sphaerica]]*, amøbe
**[[Thiomargarita namibiensis]]*, den største kjende bakterien, kan få ein diameter på opptil 0,75 mm.
**[[Epulopiscium fishelsoni]]*, bakterie

## Kjelder
Fanafjorden

**Fanafjorden** er fjordarmen som går frå Korsfjorden og 8,5 km inn til botnen av fjorden ved Fanahammaren. Sjølve fjorden endar ved ytre Milde og har Krokeidvika som avgrensing mot sør. Fjorden har ei djupne på ca. 100 meter ved utløpet med ca. 15-20 meter inst. Fjorden hadde monaleg bra vintertorskefiske i tidlegare tider, og svære notbåtar kom årleg innom og lystra opp torsken som var på gyting. Han er no ureina av husa ikring, men det er mogleg å få , aure, laks, hummar, krabbe, kviting, kolmule, lusuar torsk og sei på opp til meir enn 10 kilo der fjorden er djupare enn 40 meter.

På Hordnes var det inntil om lag 1955 sildesalteri og ved Stend Mølle m.a. hermetikkfabrikk og mangearta småindustri som alginatproduksjon, målingsprodukt, sømstove og til sist elektronisk industri som produksjon av transformatorar, reaktorar til lysrøyr og elektroniske komponentar til ymse formål for mellom anna elektronikkbedriften NERA 

Rosendahl Spinnerier dreiv reperbane og framstilling av tauprodukt bl.a. frå 1846 til først på 1980-talet ved utløpet av Fana-elva, der det og vart bygd eit lite kraftverk, som ved Stendaelva der det framleis er el-produksjon.

Tettstaden Fanahammaren som har historiske røter tilbake til 1100-talet var inntil 1960-åra prega av småbruk og busetnad av arbeidarar ved bedriftene ved Stend Mølle og Fossen (Rosendahl) med eit folketal på om lag 150 personar pluss tilgrensande endå 100 i Volladalen. Tilgrensande bygder på Hordnes og på Saganes hadde eit par hundre innbyggjarar.

Fanahammeren er no den raskast veksande tettstaden i Bergens-området når område i ein omkrets på 2-3 kilometer blir rekna med.

Inst i fjorden ligg Hordamuseumet, ei samling gamle bygg frå forskjellige stader i Hordaland.

## Kjelder
Ingapirca

**Ingapirca** (namnet er frå quechua og tyder 'inkamur') er eit område med ruinar av eit kompleks av bygningar frå seint på 1400-talet i Cañarprovinsen i Ecuador. 

Ruinane ligg ca ein kilometer frå ein liten landsby med same namn ca 3200 moh. To litt større byar ved den panamerikanske hovudvegen, Cañar og El Tambo, ligg mindre enn 10 kilometer frå ruinane. 

Det skal vere inka Huayna Cápac som bygde komplekset like ved hovudvegen mellom Cuzco og Quito. Det ein finn att av ruinar har vore tolka slik at det opphavleg fanst lagerbygningar, bad, eit *tambo* &mdash; gjestehus, forlegning og eit soltempel etter førebilete av Coricancha. Det sistnemnte bygget er det som først fangar merksemd på staden i dag, ein ovalforma mur. 

Det meste av bygningane vart øydelagt under kolonitida og ruinane som er på staden i dag er prega av rekonstruksjon. Ruinane er no verna. 

## Kjelde
* *Insight Guide Ecuador*. Apa Publications GmbH & Co, 2004, ISBN 981-4120-36-7

## Bakgrunnsstoff
* Kort skildring på engelsk
Le Corbusier

**Le Corbusier** () er kunstnarnamnet til den sveitsiske arkitekten og formgjevaren **Charles-Edouard Jeanneret**, ein av dei sentrale skikkelsane innan modernismen. Han hadde evne til å arbeida på alle nivå, frå formgjeving av møbel til byplanlegging. 

Charles-Edouard Jeanneret blei fødd i La Chaux-de-Fonds i Sveits. Han lærte først å bli gravør av klokkar som faren, men studerte seinare arkitektur. Jeanneret reiste mykje rundt i Europa, der han mellom anna fekk auga opp for armert betong som byggemateriale. I 1917 flytta han til Paris og tok kunstnarnamnet Le Corbusier.

### Best kjende verk
* 1912: *Villa Jeanneret* i Paris
* 1928: *Villa Savoy* i Poissy-sur-Seine utanfor Paris
* 1923: *Villa LaRoche* i Paris
* 1924: *Pavillon de l'Esprit Nouveau* i Paris (øydelagd)
* 1947–1952 : Bustadblokka *Unité d'Habitation* i Marseille
* 1949–1952: SN-hovudkvarteret i New York
* 1952–1959: Planlegging og bygg i Punjab-hovudstaden Chandigarh

## Bakgrunnsstoff
Holger Koefoed

**Holger Vagn Koefoed** () er ein norsk kunsthistorikar og lektor på Norges musikkhøgskole. Han er òg fyrsteamanuensis ved Kunsthøgskolen i Oslo/Fakultet for visuell kunst, og har skrive ei rekkje bøker om kunstnarar.
Grensestriden mellom Ecuador og Peru

**Grensestriden mellom [[Ecuador]] og [[Peru]]** var ein meir langvarig tvist enn alle andre grensekonfliktar på den vestlege halvkula fram til det kom ei løysing i 1998. Striden starta i praksis allereie då dei to nasjonane braut ut frå det spanske imperiet tidleg på 1800-talet. Han overlevde den andre verdskrigen og heldt fram gjennom den kalde krigen og fram mot den siste militærkonflikten mellom dei to nasjonane i 1995. Per 2006 verkar det som at tvisten er løyst gjennom deltaking frå garantistatar i ein mellombels avtale i 1995. Han la grunnlaget for fredsavtalen som blei underskriven i 1998.
Far

**Far** er ein mannleg forelder. Farskap kan mellom anna innebera å gje liv, omsorg og eigedelar til eit barn. 

Det finst ulike former for farskap som kan kombinerast. Ein **[[biologisk far]]** er den som har gjeve halvdelen av arvestoffet til barnet. Ein som er **far sosialt sett** er ein mann som har hovudansvaret for ein unge. Ein **[[adopsjon|adoptivfar]]** er far til ein unge ifølge loven, men ikkje biologisk.

## Farsrolle
Biologiske fedre har ikkje eit like sjølvsagt naturleg band til ungar som mødre har frå byrjinga, i og med at desse går med ungen inni seg under svangerskapet og deretter gjerne ammar han. Dette ser ein mellom anna i farsskapssaker der det gjeld å fastsetja kven som eigentleg er far til eit barn.

Likevel finst det band mellom far og barn på same måte som det finst morskjærleik. Dette bandet kan ta til medan ungen er i moras liv og styrkast ved at faren steller og leiker med ungen frå han er fødd. Biologiske fedre kan føla slektskap ved at dei kjenner igjen eigne trekk i ungane sine.

## Far i kulturen
Ordet «far» blir brukt i overført tyding, mellom anna innan historie og religion. 

Ein mann som er opphavet til eit omgrep, til dømes ein vitskap, kan omtalast som *faren* til dette omgrepet. Ein som har stått på og frigjort eller forma landet sitt kan kallast *[[landsfader]]*.

I kristendommen blir den eine delen av treeininga omtala som *far* eller *fader*. Ordet er òg ein tittel for mange av dei som har kyrkjelege stillingar: Paven, patriarken for den ortodokse kyrkja og prestar innan den katolske og den ortodokse kyrkja.

## Farsnamn

Ord frå mange register blir brukte om fedre. På norsk er til dømes *far* eit nøytralt ord, *fader* meir formelt, medan *pappa* er eit koseord som kan oppfattast som barnsleg.

På indoeuropeiske språk byrjar som regel ordet for «far» med p/f (t.d. hindi *pitá*, islandsk *faðir*) eller t/d (tsjekkisk *táta*, engelsk *daddy*) og har to stavingar.
VM i fotball 2006

**[[Verdsmeisterskap]]en i [[fotball]] i [[2006]]** vart arrangert i Tyskland mellom 9. juni og 9. juli. Det var den 18. verdsmeistarskapen sidan byrjinga i 1930. Opningskampen vart spelt i München, medan finalen gjekk av stabelen Berlin. 

Vedtaket om å tildele meisterskapen til Tyskland var omdiskutert, sidan det var venta at han skulle gå til eit afrikansk land (med Sør-Afrika som favoritt), og FIFA-presidenten Sepp Blatter hadde lagt stor prestisje i å få meisterskapen til Afrika. Etter at meisterskapen vart tildelt Tyskland, har FIFA sagt at dei ynskjer å innføre eit system der arrangementet roterer mellom dei ulike verdsdelsforbunda.

I finalen møtte Italia Frankrike, og kampen enda 1–1, og vart avgjort med straffesparkkonkurranse som enda 5–3, og dermed vann Italia VM i fotball for fjerde gong. Miroslav Klose frå Tyskland vart toppscoraren i VM med sine fem mål.

## Banar og spelestader

## Fyrste runde
### Gruppe A

### Gruppe B

### Gruppe C

### Gruppe D

### Gruppe E

### Gruppe F

### Gruppe G

### Gruppe H

## Finalerunde

## Toppscorarar
**5 mål**
*  Miroslav Klose
**3 mål**
*  Hernan Crespo
*  Maximiliano Rodríguez
*  Ronaldo
*  Fernando Torres
*  David Villa
*  Lukas Podolski
**2 mål** 
*  Tim Cahill
*  Adriano
*  Paolo Wanchope
*  Aqustin Delgado
*  Carlos Tenorio
*  Aruna Dindane
*  Steven Gerrard
*  Thierry Henry
*  Patrick Vieira
*  Luca Toni
*  Omar Bravo
*  Bartosz Bosacki
*  Nuno Maniche
*  Alexander Frei
*  Tomáš Rosický
*  Andrej Sjevtsjenko

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell vevside
SvalSat

**SvalSat** er ein jordstasjon for satellittkommunikasjon som ligg på Svalbard. Det er Kongsberg Satellite Services som driv stasjonen. Sidan SvalSat ligg så langt nord som 78 grader, kan stasjonen ta imot data frå alle satellittar i polar bane, ved alle omløp. Dette gjer stasjonen unik i verdssamanheng. Det er er planlagt ein søsterstasjon i Antarktis

Stasjonen tek imot data frå fleire kundar, og vert sentral i det nye navigasjonssystemet Galileo. Sidan Svalbard har fått filbertilknytting til fastlandet vart konkurransesituasjonen til SvalSat styrkt. Tidlegare måtte nedlasta data sendast til fastlandet via ein satellitt-link eller med fly. 

## Kjelder

* Digi om Galileoavtala 
* Heimesida til Kongsberg Satellite Services
Pittsburgh

**Pittsburgh** er ein by i delstaten Pennsylvania i USA. Byen er den nest største i delstaten og hadde eit folketal på 334&nbsp;563 i år 2000. Han vert kalla «The Steel City», stålbyen.
Namnet Mohammad

**Mohammad**, det arabiske namnet  som kan skrivast på ei rekke ulike måtar med latinske bokstaver bokstavar, er eit muslimsk namn som tyder 'den lovpriste'. Den mest kjende namneberaren var den muslimske profeten Mohammed.

## Opphav og stavemåtar
Namnet finst med fleire ulike transliterasjonar og uttalevariantar. I Noreg er Mohammad den mest utbreidde. Opphavet til namnet er den arabiske rota Ḥ-M-D, 'prisa', som også er knytt til fleire andre namn: Ahmad, Hamid, Humayd og Hamdan, i tillegg til eit av dei 99 namna til Gud, *al-Hamid*, 'signaren'.

Den latinske stavemåten Mohammad er særleg vanleg i iransk, afghansk og pakistansk tradisjon. Mohammed, Mohamed og Muhammed finn ein særleg i arabisk tradisjon. På kasakhisk er namnet Makhambet (Махамбет) og på russisk vanlegvis Magomed (Магомед), medan ein vanlegvis staver namnet til profeten Mukhammad (Мухаммад). På kinesisk skriv ein namnet 穆罕默德 med transliterasjonen Mùhǎnmòdé.

I tillegg finst variantar som Mamadu (vestafrikansk), Maxamed (somalisk) Mahommed, Mahomet og Mehmed (albansk), Mehmet (albansk, tyrkisk), Mahoma (spansk, uttalt Maoma). På latin er namnet blitt Mahometus medan det er Moameth (Μωάμεθ) på gresk. 

## Bruk

I dag er namnet truleg det vanlegaste førenamnet i verda. Det er eit særs vanleg namn for muslimar, brukt både til barn og av konvertittar. Ettersom muslimsk namneskikk ofte inneber at ein bruker namnet til far eller farfar sin som etternamn, er Mohammed òg blant dei mest brukte etternamna i verda.

I Noreg har namnet vore registrert sidan 1910-åra, og har sidan auka i bruk. Sidan 1945 har ein jamnt brukt Mohammad som namn for rundt 0,15% av nyfødde, medan Mohammed har fortsett auken fram mot 2000-åra. I 2009 var det 3114 norske menn som heitte Mohammad og 1607 som heitte Mohammed. I Oslo har Mohammad vore det vanlegaste gjevne namnet til nyfødde gutar frå midten av det første tiåret i 2000-talet; med 93 gutar i 2009.

I Storbritannia var namnet det andre mest vanlege gjevne til gutebarn i 2007 om ein la saman alle skrivemåtane.

## Kjende namneberarar

* Profeten Muhammed
* Muhammad ibn Abd al Wahhab, (1703–1792), grunnleggjaren av wahhabirørsla.
* Muhammad Iqbal (1877–1938), indisk diktar, rekna som ein av landsfedrane til Pakistan.
* Mohammed Nadir Shah (1880–1933), konge av Afghanistan.
* Mohammed Mossadegh (1882–1967), statsminister i Iran.
* Elijah Muhammad (1897–1975) leiar av amerikanske Nation of Islam.
* Muhammad Naguib (1901–1984), første president av republikken Egypt.
* Mohammed Rafi (1924–1980), indisk filmsongar.
* Muhammad Zia-ul-Haq (1924–1988), militærdiktator i Pakistan.
* Muhammad Yunus (f. 1940), bangladeshisk økonom og nobelprisvinnar
* Muhammed Ali (f. 1942 som Cassius Clay), amerikansk boksar.
* Mohamed ElBaradei (f. 1942), leiar av International Atomic Energy Agency
* Mohammad Khatami (f. 1943), president av Iran
* Mohamed Abdelaziz 	(f. 1947), eksilpresident av Vest-Sahara
* Mohammad Najibullah (1947–1996), afghansk statsminister
* Muhammad Nawaz Sharif (f. 1949), pakistansk statsminister
## Kjelder
FC Bayern München

**FC Bayern München** er ein tysk fotballklubb frå München, som er hovudstaden i den sørtyske delstaten Bayern. Laget spelar heimekampane sine på Allianz Arena. FC Bayern München hadde pr. 14. november 2005, 104 720 medlemmer, og er med dette verdas nest største idrettsforeining i verda etter FC Barcelona. Fotball er den største idretten innan klubben, men klubben har i tillegg aktivitet innan basketball, handball, bowling, sjakk, bordtennis og turn.

## Merittar
Bayern München sitt A-lag har spela i 1. Bundesliga frå 1965. Klubben er den mestvinnande innan tysk fotball gjennom tidene.

* I 2020 vart laget det første til å vinne alle oppgjera sine i Meisterligaen.
* Europacupen/Cupvinnercupen (3) / Champions League (3)
** Vinnande finalist: 1974, 1975, 1976, 2001, 2013, 2020
** Tapande finalist: 1982, 1987, 1999
* UEFA Cup vinnar (1): 1996
* Europacup vinnar (1): 1967
* VM for klubblag vinnar (2): 1976, 2001
* The Double vinnar (5): 1969, 1986, 2000, 2003, 2005
* Tysk seriemeister (32): 1932, 1969, 1972, 1973, 1974, 1980, 1981, 1985, 1986, 1987, 1989, 1990, 1994, 1997, 1999, 2000, 2001, 2003, 2005, 2006, 2008, 2010, 2013, 2014, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022
* Tysk Vizemeister (9):1966,1970, 1971, 1988, 1991, 1993, 1996, 1998, 2004
* DFB-Pokal vinnar (20): 1957, 1966, 1967, 1969, 1971, 1982, 1984, 1986, 1998, 2000, 2003, 2005, 2008, 2010, 2013, 2014, 2016, 2019, 2020
* DFB-Pokal finalist (2): 1985, 1999
* Tysk Supercup vinnar (9): 1983 (uoffesiell), 1987, 1990, 2010, 2012, 2016, 2017, 2018, 2020, 2021
* Tysk ligacup vinnar (6): 1997, 1998, 1999, 2000, 2004, 2007
* Sørtysk meister (2): 1926, 1928
* Bayersk meister (4): 1910, 1911, 1926, 1928, 
* Sørbayersk meister (12): 1910, 1916, 1917, 1918, 1920, 1923, 1929, 1930, 1931, 1932, 1933, 1944 
* Nordbayersk meister (6): 1904, 1905, 1908, 1917, 1918, 1945

## Spelarstall
17. august 2021

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Kongsberg Satellite Services

**Kongsberg Satellite Services** (KSAT) er eit norsk føretak med hovudkontor i Tromsø som driv fleire jordstasjonar for satellittar, mellom anna SvalSat på Svalbard og TrollSat i Antarktis. Føretaket tilbyr tenester som er baserte på data frå satellittane deira. Verksemda har over 300 tilsette, rundt 230 av dei i Tromsø.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Optisk fiber

**Optisk fiber** er eit optisk system som leiar lys gjennom såkalla *optiske fiber* som har kjernar som er laga av reint glas eller plast på alt frå fleire millimeters diameter ned til ein diameter som er mindre enn eit hårstrå. Desse glas- eller plastkjernane er omslutta av ein mantel og vanlegvis òg av eit vernande skal. Optiske fiber vert ofte brukt i telekommunikasjonssystem.
Lysbilete

Eit **lysbilete** eller **ljosbilete** er eit slags lite kort med eit bilete på som ein puttar ned i ein lysbileteframvisar. Biletet vert då forstørra, og kan då visast til alle i ei forsamling på same tid, til dømes på eit lerret. Når ein har teke ein film med bilete, kan ein få dei framkalla som lysbilete. Ein får då alle bileta på filmen på kvart sitt vesle «kort», ein kan setje dei i lysbileteframvisaren og bla gjennom dei. I dag viser mange digitale bilete som ligg på ei datamaskin med prosjektor i staden for å bruke lysbilete og lysbileteframvisar.
NSA

**NSA** kan vere ei forkorting for:
* National Security Agency, ein statleg etat i USA
* Norges Socialdemokratiske Arbeiderparti, eit tidlegare norsk politisk parti
ISSN

**ISSN** er kortforma for **International Standard Serial Number** (*Internasjonalt standard serienummer*). ISSN-systemet er eit vanleg system for identifisering av blad og andre tidsskrift. I ISSN-systemet har kvar publikajon eit eige og unikt ISSN-nummer, men ikkje eit for kvar utgåve, slik som det er med ISBN-nummer. Det er fast, og vert ikkje endra utan at det skjer store endringar med publikasjonen. I tillegg til papirutgåver av publikasjonar, vert ISSN-nummer òg brukt til elektroniske publikasjonar. ISSN-systemet har ISO-nummeret 3297. Det fekk det i 1975.

## Sjå òg
* ISBN (International Standard Book Number, sjå http://isbn.org)
* ISEN (Internet Search Environment Number, sjå http://isen.org)
* ESBN (Electronic Standard Book Number, sjå http://esbn.org)

## Bakgrunnsstoff
* http://www.issn.org/
* ISBN-kontoret i Noreg
Hewlett-Packard

**Hewlett-Packard Company** (**HP**) er eit føretak i USA som hovudsakleg produserer datamaskiner, skrivarar, digitalkamera og PDA-ar.

## Historie
Føretaket vart grunnlagt i 1939 i ein garasje av Bill Hewlett og Dave Packard. Det fyrste produktet deira var ein god tonegenerator til ein låg pris. Ein tidleg stor ordre gjekk til Walt Disney Productions som trong verktøy til å lage musikken til filmen *[[Filmen Fantasia|Fantasia]]*. Føretaket utvikla og selde kvalifiserte elektroniske instrument og -utrustingar for forsking, undervising og industri i elektronikkbransjen. Etter kvart vart òg den medisinska sida ein stor kunde.

I byrjinga av september 2001 kom beskjeden om at HP gjennom eit aksjeutbytte kom til å kjøpe føretaket Compaq for om lag 20 milliardar amerkanske dollar. Dermed var eit av dei største oppkjøpa i dataindustrien eit faktum.

HP har vokse gjennom eigen tilvekst og gjennom oppkjøp av Apollo Computer i 1989, Convex Computer i 1995 og Compaq i 2002. Compaq hadde igjen kjøpt Tandem Computers (1997) og Digital Equipment Corporation (1998).

HP tok òg over Compaq si rolle som ein av BMW WilliamsF1 Team sine hovudsponsorar.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
France Prešeren

**France Prešeren** () var ein slovensk forfattar som er kjend for lyrikken sin.

France Prešeren vert sett på som ein av dei største slovenske poetane nokonsinne, han var kjend og hylla både på landsbasis, og som ein av dei leiande i europeisk litteratur på den tida då han levde. Prešeren vert sett på som ein av dei fremste europeiske romantikarane.

Han vart fødd i den vesle byen Vrba i Slovenia i ein fattig familie. Mor hans ville at han skulle verte prost, noko France ikkje ville. Han studerte filosofi og seinare rettsvitskap på unversitetet i Wien i Austerrike. Etter det vart han tilsett som assistent på eit advokatfirma i Ljubljana. Han lukkast likevel aldri som advokat.

Prešeren forfatta òg eit stort historisk epos, *Krst pri Savici*, og han skreiv dessutan mellom anna sonettar på tysk. Den sjuande strofa i Prešeren sitt dikt «Zdravljica» ('Ein skål') har sidan 1991 vore nasjonalsongen i Slovenia.
Frelst

***Frelst*** er ei plate av den norske gruppa Jokke & Valentinerne. Plata kom ut på Sonet i 1991. «Frelst» var den fjerde plata til bandet, og vert av mange rekna som den beste plata «Valentinerne» gav ut.

Joachim Nielsen bidreg med vokal og gitar. May Irene Aasen er trommeslagar, i tillegg til vokal på låten «Aftenbønn». Peter Pogo spelar bass, gitar, keyboard og mandolin.

## Sporliste
# «Frelst!»
# «Hr. Smith»
# «Sørgelig»
# «Dere Får Meg Ikke Til Å Le»
# «Gnukk»
# «Ikke Gå»
# «Her Kommer Vinteren»
# «Tempo»
# «Kong Eddie»
# «Kleggen & Knugern»
# «Sitte»
# «Eller Var Det En Drøm»
# «Aftenbønn»
Tornekrattet

:*Sjå òg barnebokserien [[Brambly Hedge]] av Jill Barklem som er kalla Tornekrattet på norsk.*
**Tornekrattet** er ein uavhengig og upolitisk supporterklubb for Molde Fotballklubb. Tornekrattet blei starta etter cupfinalen i 1994.

På Molde Idrettspark (gamle Molde Stadion) stod Tornekrattet plassert øvst på vestre ståtribune.
I dag er Tornekrattet plassert på inngang 13 på Aker Stadion, bak det eine målet. 
Tornekrattet har rundt 700-800 medlemmer.

Tornekrattet har si eiga «tifogruppe», Krattet-Tifo, som blei stifta i 2005. Krattet-Tifo fekk tredjeplass i Gullblusset i avdelinga for supporterklubbar over 500 medlemmer, for tifoen dei presenterte under cupfinalen i 2005.

Klubben har også ei songgruppe, Krattet Sang.

## Leiarar

* Sverre Eilert Mauseth (1994-1998)
* Tom Sande (1999) 
* Ronny Koteng (2000)
* Arne Kleveland (2001-2002)
* Tor Melsæter (2003-2006)
* Eva Britt Mauseth (2007-)
Brambly Hedge

**Brambly Hedge**, kalla **Tornekrattet** på norsk, er ein serie med illustrerte barnebøker som er skrivne av Jill Barklem.

## Bøkene i Tornekrattet-serien
* *[[Spring Story]]* (1980, *En vårfortelling fra kjerr og kratt*' og *En vårfortelling*)
* *[[Summer Story]]* (1980, *En sommerstubb fra kjerr og kratt* og *En sommerstubb*)
* *[[Autumn Story]]* (1980, *En høsthisorie fra kjerr og kratt* og *En høsthistorie*)
* *[[Winter Story]]* (1980, *En vintervise fra kjerr og kratt* og *En vintervise*)
* *[[The Secret Staircase]]* (1983, *En hemmelig trapp*)
* *[[The High Hills]]* (1986, *Høyt til fjells*)
* *[[Sea Story]]* (1990, *På tur tilsjøs*)
* *[[Poppy's Babies]]* (1994, *Barna til Poppi*)

Dei fyrste norske titlane i dei fire øvste bøkene er frå dei norske enkeltutgjevingane, dei andre er frå den samla utgåva. Dei fire nedste bøkene er berre utgjevne samla på norsk. Bøkene er omsette til norsk av Jo Tenfjord. 

## Bakgrunnsstoff
* Brambly Hedge
Tifo

**Tifo** (frå italiensk *tifoso* tilhengjar) er eit omgrep som dekker all organisert opptreden av tilhengjarar av eit fotballlag under ein kamp. Dette kan vera t.d. vifting med flagg, framsyning av banner og bruk av signalbluss. I Noreg er m.a. Vålerenga Fotballs tilhengjarar (Klanen) kjend for sin tifo.

## Kjelder
* 

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tifosi|Tifosi]]» frå ,  den 11. juni 2006.*
Nokre vener slæst

**«Nokre vener slæst»** har blitt ei setning som gjerne blir trekt fram for å vise dei store valmoglegheitene ein har på nynorsk. Setninga kunne før rettskrivingsreforma i 2012 skrivast på 48 forskjellige måtar, med «noen venner slåss» (som svarar til skrivemåten på bokmål) og «nokre vener slæst» som dei to skrivemåtane som skil seg mest frå kvarandre. Etter 2012-rettskrivinga er det berre att åtte ulike måtar å skrive setninga på.

Dei tre orda hadde desse forskjellige tillatne formene:

* *nokon*, *nokre*, *noen*
* *vener*, *venner*, *venar*, *vennar*
* *slåst*, *slæst*, *slæss*, *slåss*

Etter 2012-rettskriving er desse formene tillatne:

* *nokon*, *nokre*
* *vener*, *venner*, *venar*, *vennar*
* *slåst*

## Bakgrunnsstoff

* «Nokre vener slæst!» av Olaug Nilssen
* «Ny rettskriving for 2000-talet. Innstilling til ny rettskriving for det nynorske skriftmålet.»
Dei vises stein

**Dei vises stein** er ein gjenstand som i fylgje legendene kan gjera vanleg bly om til reint gull, gi evig liv og helbedre sjukdom. Alkymistar har gjennom tidene prøvd å laga, eller å finna steinen. Men enkelte alkymistar trudde ikkje at «Dei vises stein» i røynda var ein stein, men eit symbol på Jesus Kristus. Den kjende alkymisten Nicholas Flamel (1330–1410), var mellom dei som viste interesse for steinen.

## Dei vises stein i populærkulturen
«Dei vises stein» har gjennom åra blitt nemnt i litteratur, film og teikneseriar. 
* I ei Onkel Skrue-historie av Carl Barks, leitar endene etter «Dei vises stein». 
* I boka «Harry Potter og De vises stein» blir både Nicholas Flamel og steinen nemnd, men der har legenda fått ein ny vri.
Det norske Theater

**Det norske Theater** var eit teater i Bergen skipa i 1850 og nedlagd i 1863, då det gjekk konkurs. Ole Bull og medhjelparar som Frits Jensen og Magdalene Thoresen fekk i gang drifta av teateret, som sidan hadde både Henrik Ibsen og Bjørnstjerne Bjørnson som tilsette.

Teateret blei innvigd med ei førestilling på stiftingsdagen den 2. januar 1850, ein dato som også i åra etter blei feira med premiereførestillingar. 
Det første stykket som blei spelt var *Den Vægelsindede* av Ludvig Holberg. 

Frits Jensen fekk ansvaret for å instruera unge, uerfarne skodespelarar. Det norske Theater gav førestillingar kvar onsdag og søndag i vår- og haustsesongen.
Teateret heldt til i Komediehuset på Engen, som var bygd i 1800.
I 1876 blei Den Nationale Scene opna i den same bygningen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Det norske Theater|Det norske Theater]]» frå ,  den 3. september 2017.*  


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Det norske Theater (Bergen)|Det norske Theater (Bergen)]]» frå ,  den 3. september 2017.*  
 
## Bakgrunnsstoff
*Almquist, Olaf: *[[Johannes Brun]]. En skildring af hans liv og hans samtidige af... med kunstnerens dagbog i uddrag*. Kristiania 1898. Albert Cammermeyer.
*Bang, Herman: *Af Dagens Krønike*. København 1889.
*Blanc, Tharald: *Norges første nationale Scene (Bergen 1850-1863). Et Bidrag til den norske dramatiske Kunsts Historie*.  Kristiania 1884. Albert Cammermeyer.
*Blytt, Peter: *Minder fra den første norske Scene i Bergen i 1850-Aarene.* (2. opl.). 1907.
*"Den første nationale Scene i Bergen" (s. 19-28). *[[Folkebladet (1880–1921)|Folkebladet]]* No. 2. 31te Januar 1900.
* Kroepelien, Johan Fredrik (Red): *Ibsen i Bergen*. Bergens historiske forenings skrifter nr. 101. Bergen 2006. Bodoni forlag. ISBN 82-7128-403-7 (ib) / ISBN 82-90846-16-9 (h).
* Nielsen, Fredrikke: *Minnen från min barndom och mina första ungdomsår*. Ibsenhuset og Grimstad Bymuseum. Skrifter nr. 7. Oslo 1998. Novus Forlag. ISBN 82-7099-294-1 (h).
*Paulsen, John: *Samliv med Ibsen. Nye erindringer og skitser*. København 1906.
*Paulsen, John: *Billeder fra Bergen. Barndoms- og Ungdomsminder*. Gyldendalske Boghandel, nordisk Forlag. Kristiania og Kjøbenhavn 1911.
*Sperati, Octavia: *Teatererindringer*. Gyldendalske Boghandel, nordisk Forlag. Kristiania og Kjøbenhavn 1911.
*Sperati, Octavia: *Fra det gamle Komediehus*. Gyldendalske Boghandel, nordisk Forlag. Kristiania og Kjøbenhavn 1916.
*Wolf, Lucie: *Livserindringer*. Andet oplag. Kristiania 1897.
Tomáš Rosický

**Tomáš Rosický** () er ein tsjekkisk fotballspelar. Han spelar no i Premier League-klubben Arsenal.

## Klubbkarrieren
Rosický starta karrieren hjå Sparta Praha i 1998. Med klubben vann han tre ligameisterskapar. I 2001 gjekk han til Borussia Dortmund, og hjelpte klubben til ein Bundesligatittel i 2002, og kom til UEFA-cupfinalen (der Dortmund tapte 3-2 for Feyenoord) same sesong. I alt spelte han nesten 150 Bundesliga-kampar for Dortmund, og 23 kamper i Champions League og UEFA-cupen.

23. mai 2006, bekrefta Arsenal at dei hadde sikra seg underskrifta til Rosický. 

## Landslagskarrieren
Rosický debuterte på landslaget til Tsjekkia i 2000, berre 19 år gammal, og står no (juni 2006) med over 50 landskampar. Han spelte i EM 2000 og EM 2004, og var med på å sikre Tsjekkia ein plass i sluttspelet i VM 2006. Han scora mellom anna vinnermåla i det andre oppgjeret i playoff-oppgjeret mot Noreg.

Mandag 12. juni 2006, i den fyrste VM-kampen til Tsjekkia mot USA, scora han to mål, det fyrste på eit langskot frå nesten 30 meter.
Jan Koller

**Jan Koller** () er ein tsjekkisk fotballspelar. Han spelar spiss for det tsjekkiske landslaget og det tyske klubblaget Nürnberg. Koller er 2,02 meter høg og veg over 100 kg.
Riobamba

**Riobamba** er hovudstaden i den ecuadorianske provinsen Chimborazo. Riobamba er også namnet på eit bispesete. Byen er eit regionsenter for jordbruk. Han har om lag 130&nbsp;000 innbyggjarar (2005). 

Riobamba ligg i det sentrale av Sierra-regionen 2750 moh. mindre enn 30 kilometer søraust for vulkanen Chimborazo, som med sine 6&nbsp;310 meter er det høgaste fjellet i Ecuador. Byen er omkransa av tre andre toppar på over 5000 meters høgde, blant dei vulkanen Tungurahua, som sidan 1998 har vore i utbrot. Byen er frå 1797 då den gamle byen nokre kilometer lengre vest vart utsletta av eit jordskjelv.

Riobamba har eit eige fotballag, Centro Deportivo Olmedo. Laget vann den nasjonale ligaen i 2000 og kom på andreplass i 2004. Heimestadion deira er Estadio Olympico de Riobamba.

April er månaden for dei tradisjonsrike byfeiringane. Gjennom heile månaden vert det halde kulturelle tilstelnader. Feiringa kulminerar med to store paradar gjennom bygatene; den 19. april vert folkeparaden halden (Desfile Civico), medan gledeparaden (Desfile de la Alegria) avluttar feiringane to dagar seinare, den 21. april. Tyrefekting ved den lokale tyrefektararenaen er og ein integrert del av feiringa. Det er vanleg at det kjem tyrefektarar frå heile Sør-Amerika og frå Spania for å konkurrere, og oppvisningane held eit internasjonalt nivå, sjølv om dei ikkje er like anerkjende som dei i hovudstaden, Quito.

Folkestnaden i områda rundt byen livnærar seg for det meste av jordbruk, men mange indianarar i området er også flinke handverkarar. I sentrum finst det fleire utsal for tekstilprodukta dei lagar. Mest kjend er Plaza Roja, der det i helgene vert halde indianarmarknad.

Den største turistattraksjonen i byen er det gamle toget som går mot kysten, og mot fjellet Nariz del Diablo. Togturen tek ein halv dag, og passasjerane reiser gjennom Andesfjella medan dei sit på taka til dei gamle togvognene. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Brasiland

**Brasiland** (*Amazonetta brasiliensis*) er ei and frå Sør-Amerika, den einaste arten innan slekta *Amazonetta*. Endene lever i den austre delen av Sør-Amerika, frå Uruguay til det nordlege Argentina, men dei fleste held til i det nordlege og sentrale Brasil.

## Skildring
Fargen på brasilendene er lysebrun. Andrikane skil seg frå hoene ved at dei har raude nebb og føter, og ein lysegrå flekk på sida av halsen og hovudet. Hoene sine fargar er meir avdempa.

## Levevis
Endene lever i par og smågrupper på opptil tjue fuglar. Begge foreldra passar ungane. Vaksne ender et insekt, røter, frukter og frø, medan andungane berre et insekt. Dei føretrekk å bu i eit vatn omgitt av tett plantevekst.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Brazilian Duck|Brazilian Duck]]» frå ,  den 13. juni 2006.*  

## Bakgrunnsstoff
Arctic Coal Company

**Arctic Coal Company** var eit selskap eigd av Frederick Ayer og John Munroe Longyear. 

Selskapet opna kolgruvedrift på Svalbard 10. juni 1906 og reiste Longyearbyen ved gruva. Byen og gruva blei seld til Store Norske Spitsbergen Kulkompani A/S i 1916.

## Kjelder
* Michigan Technological University: Svalbard Archelogy
* Arkivkatalog Arctic Coal Company 1906-16  pdf-fil på http://www.riksarkivet.no
Olympiastadion i Berlin

**Olympiastadion** er eit sportsstadion i Berlin, i bydelen Charlottenburg. Det har vore to idrettsanlegg på staden. Eit stadion vart bygd til dei olympiske sommarleikane i 1916 av Otto March. Det neste vart bygd av sonen Werner March til sommarleikane i 1936.

Før dei olympiske leikane i 1936 vart dagens Olympiastadion med Olympischer Platz bygd. Under andre verdskrig vart byggverket lite skadd. Dei britiske styrkane i Berlin nytta område som hovudkvarter fram til 1994.

Sett vekk frå bruk til olympiske leikar, har stadionet ein sterk fotballtradisjon som heimebane for Hertha Berlin og stadion til den tyske cupfinalen. Tre kampar vart spela her under fotball VM i 1974. Stadionet har vorte totalrenovert fram mot 2006 i høve fotball-VM. Seks av kampane (irekna finalen) vart spela på Olympiastadion.

Olympiastadion er freda som kulturminne.

## Helikoptarulukke
21. mars 2013 hadde tysk politi ei øving på Olympiastadion. Tre politihelikoptra som skulle lande på bana under ei av øvinga virvla opp mykje snø og fekk dårleg sikt. Eit av helikoptrane landa då oppå eit anna. Éin person døydde og elleve andre vart sende til sjukehus. Øvinga vart avslutta like etter ulukka fann stad.

## Kampar i VM 2006

* 13. juni: Brasil–Kroatia
* 15. juni: Sverige–Paraguay
* 20. juni: Tyskland–Ecuador
* 23. juni: Ukraina–Tunisia
* 30. juni: Kvartfinale
* 9. juli: Finale

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettstad
* Side med historisk informasjon om leikane i 1936
* Bilete av stadion teke i 1989: Detaljar, nokre av statuene frå den nasjonalsosialistiske tida]
* Hertha Berlin sin nettstad
Store Norske Spitsbergen Kulkompani

**Store Norske Spitsbergen Kulkompani A/S** (Ofte korta til *Store Norske*) er eit norsk føretak som i hovudsak driv med utvinning av kol på Svalbard.

Store Norske har si viktigaste verksemd i Sveagruva, men mange tilsette arbeider òg i Longyearbyen.

Totalt har Store Norske kring 230 tilsette.

## Historie
* Arctic Coal Company vart i 1916 overteke av Store Norske, då Store Norske vart skipa i november. 

## Gruver
* Gruve 3
* Gruve 7
* Sveagruva

## Bakgrunnsstoff
*
Jojo

**Jojo** er eit leiketøy laga av ei trinse av plast, tre eller metall som kan rotere ved hjelp av ei snor som går rundt eit djupt innskore spor i trinsa. Dette leiketøyet kan sporast heilt tilbake til antikken. Den moderne jojoen er laga av to skiver på ein kort aksling, og denne forma så me fyrst i USA i 1930-åra. 

Ein kan få jojoen til å gå opp og ned ved at han roterer på snora.

## Kjelder
* Store norske leksikon om jojo

## Bakgrunnsstoff
Kultur i 1976

**Kultur i 1976** er ei oversikt over hendingar, fødde og døde personlegdomar innan kulturlivet i 1976.

## Litteratur
* Ólafur Jóhann Sigurðsson fekk Nordisk Råds litteraturpris for *Að laufferjum* og *Að brunnum*

**Norsk litteratur** 
* Herbjørg Wassmo debuterte som forfattar med diktsamlinga *Vingeslag*.
Chad Michael Murray

**Chad Michael Murray** () er ein filmskodespelar fødd i Buffalo i den amerikanske delstaten New York.

## Filmografi
Løwenstrasse

**Løwenstrasse** er ein veg på Forus, sør for Stavanger, på Lura i Sandnes kommune. Vegen utgjer hovudvegen mellom Sola kommune og Forus. Vegen går frå Forussletta i aust til Forusbeen i vest og er 2 kilometer lang. Vegen er klassifisert som fylkesveg 349.

## Historikk
Vegen er bygd på ein betong- rullebane frå andre verdskrig. Namnet Løwenstrasse (Løvegata) skal ha vorte gjeve av nordmenn som arbeidde på rullebanen. 
I 1944 vart flyplassane Sola og Forus knytt saman med ein 5 kilometer lang rullebane for å gjera flytting av fly enklare. Langs rullebanen lét tyskarane byggja hangarar for vedlikehald av fly, og ymse luftvern-tiltak. Rullebanen var kring 20 meter brei, og kan nokre stader sjåast når ein køyrer på vegen. 

## Sjå òg
* Noreg under andre verdskrigen

## Bakgrunnsstoff
* Løwenstrasse  på http://www.sandnes.kommune.no 
* Stavanger lufthavn, Sola historie på http://www.avinor.no

## Litteratur
* *Festung Stavanger*, Baumgarten 2005. ISBN 3-00-013055-1
Folkemord

**Folkemord** er ei nemning brukt om ein medviten politikk som har som mål å utrydda eller svekkja ei folkegruppe. I Folkemordkonvensjonen frå SN blir dette brotsverket definert som:

«dei handlingane som er nemnde nedanfor gjorde med det for auget å øydeleggja heilt eller delvis ei nasjonal, etnisk, rasemessig eller religiøs gruppe i og for seg:
* å drepa medlemer av gruppa;
* å gjera alvorleg lekamleg eller sjeleleg skade på medlemer av gruppa;
* med vilje å la gruppa bli utsett for levevilkår som tek sikte på å føre til heil eller delvis fysisk øydelegging av gruppa;
* å påtvinge tiltak som tek sikte på å hindre fødslar innanfor gruppa;
* med makt å overføre barn frå gruppa til ei anna gruppe.»

## Bakgrunn

Under den andre verdskrigen laga den polsk-jødiske juristen Raphael Lemkin omgrepet *genocid* (gresk *genos*, 'familie', 'stamme' og *cide*, 'mord'). Folkemord var, ifølge Lemkin, å drepa andre menneske på grunn av kva dei var, for eksempel ut frå trusretning, etnisk tilhøyrsle, seksuell legning eller kjønn, og ikkje på grunn av noko dei hadde gjort.

Etter lang tids interesse for den omdiskuterte armenia-massakren, og det jødiske holocaust som fann stad på hans eiga tid, ville Lemkin laga ein lov som kunne visa at systematiske drap på menneske på grunn av rase, religion eller overtydingar var eit brotsverk verre enn alle andre. Loven skulle hindra slike grufulle handlingar frå å bli gjorde igjen.

I 1948 fekk Lemkin gjennomslag for loven som ein del av folkeretten i SN, og han gjeld den dag i dag. Skyldige i folkemord kunne frå no av dømmast for ein internasjonal domstol. Den internasjonale straffedomstolen i Haag handsamar rettssaker mot personar sikta for mellom anna folkemord.

## Bakgrunnsstoff
* Folkemordkonvensjonen
Jugendstilsenteret

**Jugendstilsenteret** er eit formidlingssenter for jugendstil som ligg i den gamle apotekergården like ved Brosundet i Ålesund. Bygget er teikna av arkitekten Hagbarth Schytte-Berg og oppført mellom 1905-07. Det var det første jugendstilhuset som blei freda i Ålesund (1984) og inneheld i dag Ålesunds best bevarte jugendstilinteriør. Senteret vart opna i 2003. Det nyttar både moderne multimedieutstillingar og viser meir tradisjonelle gjenstandsutstillingar.

## Utstillingar
Jugendstilsenteret er eit formidlingssenter og museum som både nytta moderne multimedieutstillingar og viser meir tradisjonelle gjenstandsutstillingar. I  utstillinga *Fra aske til jugendstil* kan ein ta ein tidsmaskin tilbake til bybrannen i Ålesund 1904 og gjennom to multimedieprogram kan ein læra meir om brannen og gjenoppbygginga av jugendstilbyen. Utstillinga *Håndverk og arkitektur* kan ein læra meir om gammalt handverk og sjå ulike arkitekturmodellar. Multimedieprogrammet *Den nye kunsten* fortel om jugendstil i Noreg og i Europa. I gjenstandsutstillinga *Den vakre jugendstilen* kan ein sjå kunst og kunsthandverk frå perioden.

## Tusenårsstad
Jugendstilsenteret er tusenårsstad for Møre og Romsdal.

## Galleri

JS Utst.jpg|Gjenstandsutstillinga *Den vakre jugendstilen* på Jugendstilsenteret
JS Spisestue.jpg|Apoteker Øwres spisestue utstilt på Jugendstilsenteret


## Bakgrunnsstoff
*Jugendstilsenteret og KUBE ved vitimusea.no
*
Fjellstua

**Fjellstua** er ein serveringsstad på byfjellet Aksla i Ålesund. Staden har kafé, selskapslokale og konferanserom. Fjellstua blei grunnlagd i 1903, og er dermed den eldste serveringsstaden i byen.

## Bakgrunnsstoff
* Fjellstua
Elektromagnetisk felt

**Elektromagnetiske felt** (EM-felt) er eit elektrisk felt og eit magnetisk felt som opptrer samstundes og som er kopla til kvarandre. Dette kan forklarast ut frå Faradays induksjonslov, som seier at eit tids-varierande magnetisk felt gjev opphav til eit elektrisk felt, og Ampères lov, som seier at eit tids-varierande elektrisk felt gjev opphav til eit magnetisk felt. Ettersom det eine feltet genererer det andre, kan ikkje det eine vera til stades utan det andre. (Dette gjeld for tids-varierande felt; statiske felt kan eksistera åleine.) Dei elektriske og det magnetiske felta er ortogonale.

EM-felt oppstår når ei elektrisk ladning blir aksellerert og Maxwells likningar forklarar korleis dei elektriske og magnetiske felta heng saman og påverkar kvarandre. Elektromagnetisk stråling (radiobølgjer) er elektromagnetiske felt, som breier seg ut i eit medium med ljosfarten. 

EM-felt spelar ein viktig rolle innan radiokommunikasjon, men òg i samband med konstruksjon av elektronikk. Ved utlegg av kretskort, til dømes, lyt ein ta omsyn til at dei ulike signala gjev opphav til EM-felt, som påverkar kvarandre. 

## Referansar
Vinskvetten

**Vinskvetten** (tidlegare *Salhusvinskvetten*) er ei revy- og musikkgruppe som vart stifta under ein lokal revy (Nornarevyen (Salhus Revy og Teater) ) i Salhus i 1975. Då var gruppa ein parodi på Salhuskvintetten. I mange av tekstane på strilamål tek gruppa utgangspunkt i livet i Salhus, med ferjekai og tekstil-industri (Salhus Trikotasjefabrikk). Gruppa spela inn eit fjernsynsprogram i 1983, som fekk tittelen «Livet i Råthôlo». Gruppa har gjeve ut fleire musikkalbum, tre av desse er prisløna med gullplate.

Opphavleg var det fulle namnet på gruppa «Salhusvinskvetten Vodka Cinzano» som spela på det fulle namnet til «Salhuskvintetten Olkabilamo» - eit kjent og kjært namn frå Ønskekonserten på NRK. Dei har òg spela inn ein song i same stil, kalla «Å!! Før ei suppa» der teksten handlar om ei makelaus suppe som blei servert av Gunn på ferja mellom Sævråsvåg og Duesund.

Ein av dei mest kjende songane til Vinskvetten er «Ferjebillettøren». I songen nyttar Peder den makta han har fått tildelt då han seier *«Ikkje kjør inn på ferjå før eg sei kjør inn på ferjå. Kjør inn på ferjå. Kom an kom an!»* 

Andre songar som gruppa er godt kjend for er «Dans på Grasdal», «Rånny Bruvik», «Tannlegen vår», «Sokkane», «Kronesautomaten» og «Data-Dagros».

## Med i Vinskvetten
I starten var det mykje utskifting, men desse har vore med frå 1986:
* Bjørn Jensen, gitar og vokal
* Gunnar Låstad, bass og vokal
* Arild Totland, trommer og vokal
* Jarle Farestveit, trekkspel og vokal
* Øyvind Østerbø, gitar og vokal
* Gunnar Polden, lys- og lydteknikar

### Utgjevingar
* 1988: *Platå*, seld i 25000 eks. Gullplate
* 1991: *På Helså Laus*, seld i 25 212 eks. Gullplate
* 1994: *På Nye Eventyr*
* 1997: *Rånnyen og Kveitebollen*, seld i 32 402 eks. Gullplate
* 2000: *Dei beste* (samleplate)
* 2002: *Du Sa Det Va Forbi Bi Bi...*
* 2005: *Stapp-Mett*
* 2019: ''Dei fem UimotSlåelige

## Bakgrunnsstoff
* Vinskvetten på Rockheim 
* Om Vinskvetten på Bjørn Jensen sin nettstad
* Vinskvetten - fin årgang 1975 på http://www.nrk.no
Levi Fragell

**Levi Fragell** () er ein norsk humanist. Han har tidlegare vore styreleiar og seinare generalsekretær i Human-Etisk Forbund og leiar av den humanistiske verdsorganisasjonen International Humanist and Ethical Union.

### Utdanning og arbeid
I sin ungdom var Fragell predikant i pinserørsla. Som lærarstudent i Trondheim starta han uavhengig av Human-Etisk Forbund den kontroversielle «Aksjon ut av statskirka» i 1970. Han har jobba i avisa Vårt Land som journalist, han var PR- og reklamemann og har vore informasjonssekretær i Justisdepartementet, også under statsråd Inger Louise Valle (Ap), fram til 1981. Han var generalsekretær i Human-Etisk Forbund frå 1981 til 1991. Deretter redaktør i tidsskriftet «Humanist» til 1996 og fram til han gjekk av med pensjon i juni 2006 arbeidde han som spesialrådgjevar i Human-Etisk Forbund med vekt på internasjonalt arbeid. 

### Organisasjonar og verv
* Styreleiar i Human-Etisk Forbund (1976-1981)
* Formann i IHEU (1987-1990) (saman med Paul Kurtz og Rob Tielman i ein leiartroika)
* Leiar av Foreningen Retten til en verdig død (2006-d.d.)
* President i IHEU (1998-2003)

Fragell var i 2006 ein av stiftarane av Humanistiske sosialdemokrater og blei vald som revisor i foreininga.

### Tida i Human-Etisk Forbund
Fragell sine aktivistmetodar i «Aksjon ut av statskirka» blei først sedde som udanna av leiinga i Human-Etisk Forbund (HEF), spesielt hos den danna grunnleggjaren og styreleiaren Kristian Horn. Etter kvart blei han trass i dette teke inn i varmen og overtok midt på 70-talet styreleiarrolla i HEF. Då hadde forbundet rundt 1500 medlemmer i Noreg. 

Under Fragell si leiing var han med på å utvikle HEF til landets største livssynsorganisasjon utanfor statskyrkja. No har forbundet rundt 68.000 medlemmer og har lokallag og tilbod om humanistiske seremoniar over heile landet. 

Gjennom sine mange reiser såg han mykje som ikkje var som det burde, og difor tok han initiativ til å stifte HEF sin hjelpeorganisasjon Humanistisk aksjon for menneskerettar i u-land (HAMU).

## Bakgrunnsstoff
* IHEU
* Human-Etisk Forbund
* Foreningen Retten til en verdig død
* Humanistisk aksjon for menneskerettigheter i u-land
Gruve

**Gruver** er stader der det vert utvunne ulike slag malmar, mineral, edelsteinar og kol gjennom gruvedrift. Ei gruve er ofte kombinert med eit oppredningsverk, der malmen vert mole og reinsa til eit konsentrat før han vert gjort om til slig eller pellets og transportert vidare til eit smelteverk.

## Bakgrunnsstoff
Barn

**Barn** er ei nemning for ungar hos menneske, i motsetnad til vaksne. Det vert nytta ulike skilje for å markera overgangen frå barn til vaksen. Slike skilje kan vera puberteten, seksuell lågalder eller det året ein vert myndig. 

Barndommen kan delast opp i ulike delar: Spedbarn, småbarn, barn, tenåring eller ungdom. Dei siste delane er blanda med, og blir i nokre samfunn rekna som, vaksen alder. 

## Skildring
Barn er kjenneteikna ved å vera mindre, svakare og meir hjelpelause enn vaksne. Dei er avhengige av vern, omsorg og opplæring. Dei blir òg sett på som meir uskuldige, og brotsverk mot ungar vekker gjerne mykje større gru enn like handlingar mot vaksne.

Biologisk sett har ungar mange eigenskapar som gjer at eldre føler ekstra omsorg for dei, til dømes store auge og lys stemme.

## Sjå òg
* Gut, jente
* Far, mor, foreldre

* Barnearbeid
* Barnemishandling
* Barnepass, barnehage
* Omsorgsrett
* Pedagogikk
* Pediatri (barnemedisin)
* Pedofili

## Bakgrunnsstoff
Spinalonga

**Spinalonga** (gresk Σπιναλόγκα) er ei øy aust av Kreta i Hellas, ved inngangen til Mirambéllobukta og i nærleiken av byen Eloúnda på Kreta. Det offisielle namnet på øya er Kalydón, og ho høyrer til Kreta.

På øya ligg det ruinar av ei gamal festning med høge murar og to sirkulære bastionar. Festninga er bygd av venetianarane i 1579 på ruinane av eit antikk tempelkompleks, akropolis, for å verne hamna i Elounda på Kreta, då innseglinga til hamna kunne kontrollerast ved hjelp av artilleriet på festninga. Det var venetianarane som gav denne øya namnet *Spinalonga*, som kjem frå italiensk, *spina longa*, som tyder *lang torn*. Øya fekk ikkje dette namnet av di venetianarane meinte ho likna på ein lang torn, men av di dei misstydde og forvanska det greske uttrykket στην Ελούντα, «stin Eloúnda», som tyder «til Eloúnda».

Denne venetianske festninga var den viktigaste og militært best verna av alle plassane på Kreta. Sjølv etter at hovudøya Kreta var erobra av osmanarane i 1669, gav ikkje venetianarane slepp på Spinalonga, som òg var viktig for å verne sjøvegen mot den austre luten av Middelhavet. Soleis vart Spinalonga òg ein tilfluktsstad for kristne som flykta frå tyrkarane.

Etter fallet av Candia i 1669 var denne festninga eit av tre fort att som skulle forsvara sjøvegen mot Aust-Middelhavet. Tyrkarane kringsette Spinalonga i 1715, og etter tre månader måtte venetianarane la festninga gå over på tyrkiske hender. På byrjinga av 1900-talet vart det tyrkiske herredømet nedkjempa, men med tida hadde festninga vorte mindre viktig, og øya vart fråflytta.

I 1903 bestemte den greske staten at alle spedalske i heile landet skulle plasserast på Spinalonga, isolert frå resten av folket. Der skapte dei spedalske sitt eige samfunn, med kyrkjer, skule, kafear, butikkar og sjukehus, og bygde sine eigne bustader i det gamle fortet. Det var ikkje forbode for friske menneske å gå i land på Spinalonga, men det fanst reglar om korleis dei skulle oppføra seg der. Det var forbode å omfavna innbyggjarane på øya, og dei skulle ikkje eta ved same bord.

Det vart i alt ført ut 760 menneske til øya, og det vart fødd 36 born her. Desse borna vart sende inn til legesjekk på fastlandet, og om dei var friske, vart dei tekne frå foreldra og plasserte i fosterheimar eller hos slektningar.

Spedalske måtte leva her ute heilt til 1957, over 50 år. Då var medisin og behandling blitt monaleg betre, og spedalske vart plasserte på sjukehus i Aten. Spinalonga skal ha vore den siste av spedalskkoloniane i Europa som vart lagt ned. 

No er øya ein stor turistattraksjon. Årleg dreg øya til seg 30&nbsp;000 menneske som reiser ut for å sjå og verta fortalde korleis livet på Spinalonga hadde vore.

**Spinalonga** er òg eitt av fleire namn på ei lang og aude halvøy på sjølve Kreta, aust for byen Eloúnda. Halvøya vart til ei øy i 1897 etter at franske sjøfolk grov ein kanal gjennom eidet. Denne halvøya vart nytta av tyrkarane for å bombardere festninga på øya Spinalonga under kringsettinga og erobringa i 1715.