open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1372

**1372** (romartal MCCCLXXII)

## Hendingar

### Utlandet
* 14. mars: Den heilage Birgitta la ut på pilegrimsferd till det heilage landet. 
* Valdemar Atterdag kom tilbake til Danmark.

### Noreg
*

## Fødde
* Makhdoom Ali Mahimi, indisk sufihelgen
## Døde
* Kong Bagrat I av Georgia
1353

**1353** (romartal MCCCLIII) var eit normalår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen. 

## Hendingar

### Utlandet
*Grunnlegginga av det søraustasiatiske riket Lan Xang, forløparen til dagens Laos (eller 1354)

### Noreg
*

## Fødde
* Dronning Margrete Valdemarsdotter av Noreg og Sverige.

## Døde
*27. april: Simeon av Moskva, storfyrste av Moskva
*Anna av Pfalz, dronning av Böhmen
1357

**1357** (romartal MCCCLVII)

## Hendingar

### Utlandet
*

### Noreg
*

## Fødde
* 11. april Johan I av Portugal

## Døde
*
1362

**1362** (romartal MCCCLXII)

## Hendingar

### Utlandet
*Natt til 16. januar omkom fleire titusen menneske i ei stormflo som råka dei frisiske låglanda i dagens Nederland og Danmark. 

### Noreg
*

## Fødde
*

## Døde
*
1347

**1347** (romartal MCCCXLVII) var eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen.

## Hendingar
* Desember – Svartedauden kom til Mallorca, truleg med eit handelsskip.

## Fødde
* 25. mars: Katarina av Siena, italiensk mystikar og helgen
* Eleonora av Arborea, regjerande dommar av Arborea på Sardinia, som gav namn til eleonorafalk.

## Døde
* 11. oktober: Ludvig IV, konge av Tyskland frå 1314, tysk-romersk keisar frå 1328.

## Kjelder
1302

**1302** (romartal MCCCII)

## Hendingar

### Utlandet
* 10. april: Den franske stenderforsamlinga heldt sitt første møte
* 11. juli: *Guldensporenslag* gav flamlendarane ein viktig siger over den franske okkupasjonsmakta.
* 24. september: Karl II av Napoli slutta fred med Fredrik III av Sicilia.
* Spanske styrkar okkuperte hamna i Algier.
* Pave Bonifatus VIII avvikla fransiskanarordenen.
* Guelf-familien tok makta i Firenze, og mellom anna Dante Alighieri og far til Petrarca blei sende i eksil.
* Fyrtårnet i Alexandria blei øydelagd i eit jordskjelv
### Noreg
*

## Fødde
*

## Døde
* 2. desember: Baron Audun Hugleikson Hestakorn (avretta)
* Riddar Vidkun Erlingssøn
1342

**1342** (romartal MCCCXLII) var eit normalår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen.
## Hendingar

### Utlandet
* Mai: Valet av pave Klemens VI.
* Konstantin IV blei konge av Armenia.
* Ludvig I blei konge av Ungarn.
* Vijayanagarariket blei grunnlagd i Sør-India.

### Noreg
*

## Fødde
* Kong Leo VI av Armenia
* Julian av Norwich, engelsk kristen mystikar

## Døde
* 24. april: Pave Benedikt XII
* 16. juli: Kong Karl I av Ungarn
* Al-Jaldaki, persisk lege og alkymist
*
1343

**1343** (romartal MCCCXLIII)

## Hendingar

### Utlandet
* 27. januar: Pave Klemens VII gav ut bulla *Unigenitus*, der doktrinen bak katolsk avlatspraksis blei definert.
* 22.-23. april: Det estiske opprøret i 1343, også kalla jørgenskveldopprøret fordi det byrja natt til jørgensdagen

* Grunnlegginga av Universitetet i Pisa

### Noreg
* Håkon VI Magnusson blei hylla som konge av Noreg. Ettersom han var mindreårig fortsette faren Magnus VII som regent fram til 1355.

## Fødde
* Alexander Stewart, 1. jarl av Buchan, skotsk prins

## Døde
* Vira Ballala III av Hoysala, sørindisk konge
1304

**1304** (romartal MCCCIV)

## Hendingar

### Utlandet
*

### Noreg
*

## Fødde
*
* Francesco Petrarca, italiensk diktar og renessansehumanist

## Døde
*
* Keisar Go-Fukakusa av Japan (後深草天皇)
1305

**1305** (romartal MCCCV)

## Hendingar

### Utlandet
*
* Pave Klemens V flytta pavesetet til Avignon i Frankrike, noko som vart starten på det såkalla babylonske fangenskap.

### Noreg
*

## Fødde
*

## Døde
*
1307

**1307** (romartal MCCCVII)

## Hendingar

### Utlandet
* 13. oktober: Alle tempelriddarane i Frankrike blei fengsla etter ordre frå kong Filip IV av Frankrike. Dette var ein fredag, og skal ha gjeve opphav til redsla for fredag 13.
* Mongolske raid i India tok slutt.

### Noreg
* Den første kjende kyrkja i Vardø blei innvigd av erkebiskopen av Nidaros.

## Fødde
*

## Døde
* 10. februar: Uldjaitu-Timur Khan, mongolsk keisar
* 7. juli: Kong Edvard I av England
* Thomas Bruce av Carrick, skotsk adelsmann
1310

**1310** (romartal MCCCX) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen. 
## Hendingar

*22. mars: Freden i Oslo blei slutta mellom Sverige og Noreg.
*17. juli: Freden i Helsingborg blei slutta mellom Sverige, Danmark og Noreg.

## Fødde
* Laura de Sade, fransk grevinne, muse for Francesco Petrarca
* Pave Urban V som Guillaume Grimoard

## Døde
* 1. juni: Marguerite Porete, fransk forfattar, begin og mystikar
1313

**1313** (romartal MCCCXIII) var eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen. 
## Hendingar

### Utlandet
*

### Noreg
*

## Fødde
*Giovanni Boccaccio, italiensk forfattar
## Døde
* 24. august: Henrik VII av Det tysk-romerske riket
* 28. oktober: Elisabeth av Göritz, tysk dronning
* Bjarne Erlingssøn, norsk baron
* Anna av Böhmen
* Konstantia av Portugal, dronning av Castile
1316

**1316** (romartal MCCCXVI) var eit skotår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar
* Den store hungersnauda i 1315-1317 var på sitt verste.

### Utlandet
*7. august: Johannes XXII blei pave etter Klemens V.
*10. august: Det andre slaget ved Athenry førte til over 5&nbsp;000 døde og fortset normannisk styre over Irland.

### Noreg
*

## Fødde

*2. mars: Kong Robert II av Skottland
*14. mai: Karl IV av Det tysk-romerske riket
*  Kong Magnus Eriksson av Noreg og Sverige.

## Døde

*2. mars: Marjorie Bruce, skotsk kongsdotter
*5. juni: Kong Ludvig X av Frankrike
1319

**1319** (romartal MCCCXIX)

## Hendingar
* 28. juni: Noreg gjekk inn i personalunion med Sverige etter at Håkon Magnussons døydde. Tre år gamle Magnus Eriksson blei vald til konge med mora Ingebjørg Håkonsdotter som formyndar.

## Fødde
* 16. april: Johan II av Frankrike
* Karl av Blois, hertug av Bretagne
* Johanna av Penthièvre, hertuginne av Bretagne

## Døde
* 8. mai: Kong Håkon V Magnusson av Noreg.
* 13. november: Erik Menved, konge av Danmark
* Duccio, italiensk målar
* Ingeborg Magnusdotter av Sverige
* Guan Daosheng, kinesisk diktar og biletkunstnar
* Remigio dei Girolami, italiensk teolog
1324

**1324** (romartal MCCCXXIV) var eit skotår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen.
## Hendingar

### Utlandet
*Mansa Moussa, herskaren av Maliriket, utførte ein mykje omtalt hadj til Mekka.

### Noreg
*

## Fødde
*5. mars: Kong David II av Skottland
;Ukjend dato:
*Konstantia av Sicilia (1324-1355), regent på Sicilia
## Døde
* 8. januar: Marco Polo, italiensk oppdagar
* 26. mars: Marie av Luxembourg, fransk dronnign (vognulukke)
*16. juli: Keisar Go-Uda av Japan
*Helvig av Holstein, svensk dronning (eller 1325/1326)
1325

**1325** (romartal MCCCXXV) var eit normalår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar

### Utlandet
*
* 21. november: Ivan I blei fyrste av Moskva.

### Noreg
*

## Fødde
*Eleonora av Sicilia, dronning av Aragon

## Døde
* 17. januar: Esger Juul, dansk erkebiskop
* 21. november: Jurij av Moskva, storfyrste av Moskva og Vladimir
1326

**1326** (romartal MCCCXXVI) var eit normalår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar

### Utlandet
*14. februar: Ingebjørg Håkonsdotter sa formelt frå seg all politisk makt i Sverige, etter fleire år som regent i Noreg og Sverige.

*Oktober: Ibn Battuta nådde Mekka.

*Orhan I blei osmansk sultan etter Osman I.

### Noreg
*
*3. juni: Novgorod-traktaten fastsette grensa mellom Russland og Noreg i  Finnmark.

## Fødde
*5. mars: King Ludvig I av Ungarn
*30. mars: Ivan II av Moskva
*8. mai: Johanna I av Auvergne

## Døde
*28. februar: Hertug Leopold I av Austerrike
*26. mars: Alessandra Giliani, italiensk anatom
*25. november: Prins Koreyasu, japansk shogun
1331

**1331** (romartal MCCCXXXI)

## Hendingar

### Utlandet
* Historikaren Ibn Batutta besøker Mombasa.

### Noreg
*

## Fødde
*

## Døde
*
Guru Angad Dev

Guru **Angad Dev** dji () var den andre av dei ti sikh-guruane. Guru Angad Dev dji vart guru den 7. september 1539 som etterfølgjar etter guru Nának Dev dji, som var grunnleggjaren av sikhismen.

Føre guru Angad Dev dji døydde, utpeikte han guru Amar Das som den tredje sikh-guruen.

Guru Angad Dev dji er kjend for dei følgjande bidraga til sikh-trua:

* Tilrådde niskam seva — «å tena menneskja utan sjølvsentrering».
* Tilrådde fullstendig overgjevnad til Guds vilje.
* Frårådde ekshibisjonisme og dobbeltmoral.
* Fann opp den noverande forma av gurmukhiskrifta.

## Bakgrunnsstoff
* allaboutsikhs.com 
* sikhs.org
* sikh-history.com 

### Audio
* proudtobesikh.com
1334

**1334** (romartal MCCCXXXIV)

## Hendingar

### Utlandet
* Warszawa fekk byrettar.

### Noreg
*

## Fødde
* 25. mai: Keisar Suko av Japan 
* Kong Hayam Wuruk av Java

## Døde
* 4. desember: Pave Johannes XXII
1295

**1295** (romartal MCCXCV)

## Hendingar

### Utlandet
* Oktober: Baron Audun Hugleikson lurte den franske kongen til å betale heile den norske utlandsgjelda mot at Noreg skulle stille 300 skip og meir enn 33 000 soldatar på fransk side i ein mogeleg krig mot Storbritannia. Det er særs lite sannsynleg at Noreg hadde ressursar til å stille ein slik hær.

### Noreg
*

## Fødde
*

## Døde
*
Befalsskule

Ein **befalsskule** er ein institusjon innanfor militæret som utdannar befal. Innanfor Forsvaret varar ein befalsskule 12 månader og er fylgt av nye 12 månader obligatorisk praksistid. Befalsskulestrukturen i Noreg er under omlegging og mange skular har blitt lagde ned.

## Sjå òg
* Utskrive befalskurs
Samband

**Samband** er kommunikasjon, særleg innan militæret. Nokre sambandsformer:
* Linjesamband - Det er faste linjer mellom operatørane.
* Radio - Operatørane kommuniserer ved hjelp av apparat som kan sende ut og ta imot radiobølgjer på ymse frekvensar.
** Stemme - Operatørane nyttar mikrofon og høgtalar for å sende og motta tale gjennom ein radio.
** Morse - Operatørane nyttar ein morsenøkkel for å sende meldingar på morsealfabetet.
** Fjernskrivar - Er eit apparat som kan sende og motta tekst som datasignal gjennom ein radio.
** Kringkastar - Nyttar dei same prinsippa som fjernskrivaren, men kommunikasjonen går berre ein veg.
* Blink - Operatørane nyttar ei aldislampe (lyskastar) som kan blendast for å sende meldingar på morsealfabetet.
* Semafor - Operatørane nyttar flagg eller lett synlege plater som dei held i hendene for å kommunisere gjennom eit semaforalfabet. Dette alfabetet går ut på at operatøren held armane i spesielle posisjonar i høve til kroppen. Kvar posisjon tilsvarar ein bokstav.

## Sjå òg
* Kryptering
Fyrstegongsteneste

**Fyrstegongsteneste** er den viktigaste delen av verneplikta. Dette er ein periode som går over lengre tid der soldaten berre er i militæret og får den grunnleggjande soldatopplæringa. Nokre vil i tillegg få spesialistopplæring eller befalsutdanning. I Noreg varar fyrstegongstenesta anten seks eller 12 månader. Etter fyrstegongstenesta vil soldaten anten bli overført til Heimevernet, mobiliseringsforsvaret eller sett på ei reserveliste. Dei som vert overførte til Heimevernet og mobiliseringsforsvaret vil bli kalla inn til repetisjonsøvingar.

## Bakgrunnstoff
*
Sanitet

**Sanitet** er eit uttrykk som kan tyde det same som helsestell. Innanfor Forsvaret er sanitet alt frå fyrstehjelp til kirurgi og tannhelse. Men samstundes er det nokre forskjellar på praksis innanfor feltsanitet eller feltkirurgi og det sivile helsestellet. Desse forskjellane er særleg gjeldande i krigssituasjonar.
Flyvåpen

Eit **flyvåpen** er ein militær organisasjon som primært opererer i lufta. Flyvåpen nyttar vanlegvis jagarfly, bombefly, helikopter og andre luftfartøy. Eit flyvåpen kan vere ei eiga forsvarsgrein eller inngå som våpenart i andre forsvarsgreiner.
Våpenart

Ein **våpenart** (òg kalla *korps*, *troppeart*, *tenestefelt* og *bransje*) er ei funksjonell gruppering av personell innan ei og same forsvarsgrein.

Typiske våpenartar i ein armé:
*Infanteri
*Kavaleri/Panser
*Artilleri
*Flykorps
*Ingeniørvåpen
*Militærpolitikorps
*Sanitetskorps
*Etterretningskorps
*Signalkorps
*Logistikkvåpen
*Intendanturkorps
*Transportkorps
*Våpenteknisk korps
*Veterinærkorps
*Feltprestkorps
*Militærjuristkorps/Auditørkorps

Våpenartar grupperast ofte inn i kampvåpen (*combat arms*), kampstøttekorps (*combat support*) og forvaltningsstøttekorps (*combat service support*).

Som regel består kvar våpenart av eit eller fleire regiment.

I ei marine vert våpenartane delt inn i bransjar som så vert delt inn i tenestefelt.
Typiske bransjar:
*Teknisk bransje
*Operativ bransje
*Forvaltning

Tenestefelt i Sjøforsvaret:
*Artilleri
*Sanitet
*Forpleining
*Samband
*Fjernskrivar-RATT
*Skipsdykkar
*Minedykkar
*Kystjeger
*Sonar
*Takkel
*Torpedo
*Maskin

Nokre av tenestefelta utgjer eigne detaljar om bord, men på enkelte skip er det kan hende berre èin person i eit tenestefelt.

## Bakgrunnsstoff
*Den norske hærens våpenartar
*Den britiske hærens våpenartar
*Den irske hærens våpenartar
*Den australske hærens våpenartar
*Den newzealandske hærens våpenartar
Svend Wam

**Svend Olaf Wamnes Akstuft**, mest kjend som **Svend Wam**, () var ein viktig norsk filmregissør og -produsent.

Wam har vore ein sentral person i den norske filmbransjen sidan byrjinga av 1970-talet, både som sjølvstendig aktør og i tospann med Petter Vennerød i selskapet Mefistofilm. Studerte ved Fotoskolan og Dokumentärfilmskolan. Wam og Vennerød vann begge Aamotstatuetten i 1985.

Han debuterte som spelefilmregissør med *Fem døgn i august* i 1973, og har sidan makta å skape ein omfattande, samanhengande og tydeleg filmografi. 

## Filmografi

### Kortfilm
* 1970 : *Rekruttskolen*

### Spelefilm
* 1976 : *[[Lasse & Geir]]* (Svend Wam vann Filmkritikerprisen for manus og regi av denne).
* 1977 : *Det tause flertall*
* 1978 : *Hvem har bestemt...!?*
* 1979 : *Svartere enn natten*
* 1980 : *Liv & død*
* 1981 : *Julia, Julia*
* 1982 : *Leve sitt liv*
* 1983 : *Åpen framtid*
* 1984 : *Adjø Solidaritet*
* 1986 : *Drømmeslottet*
* 1988 : *[[Hotel St. Pauli]]*
* 1989 : *Bryllupsfesten*
* 1992 : *Lakki* eller *Gutten som kunne fly*
* 1995 : *Sebastian*
* 1998 : *Desperate bekjentskaper*

## Litteratur
* Tone Minerva Grenness: *Wam og Vennerød : et filmunivers*. Oslo : Universitetet, 1994
## Referansar
Arbeidernes Idrettsforbund

**Arbeidernes Idrettsforbund** **AIF** var eit idrettsforbund organisert av arbeidarrørsla som motvekt og alternativ til *Norges Landsforbund for Idrett* som var underlagt Forsvarsdepartementet og blant anna blei bruka til å rekruttere streikebrytarar og medlemmer til den høgreaktivistiske organisasjonen *Samfundshjelpen*. 

Idrettslaget *Spartacus* som blei danna i 1920 og *Arbeidernes Idrettskomite* som blei danna i 1921 var grunnlaget for *Arbeidernes Idrettsopposisjon*, som blei danna i 1922 og blei til Arbeidernes Idrettsforbund i 1924. Forbundet hadde i starten 70 lag med 6000 medlemmer. Forbundet utvikla seg raskt, og voks særleg mykje på 1930-talet. I 1939 hadde AIF heile 100.000 medlemmer. Logoen til AIF var ei raud stjerne med bokstavane AIF i kvitt inni. 

Formålet for AIF var å utvikle masseidretten, og dei streva bevisst for å utvikle ei form for idrett som stod i motsetning til den borgarlege konkurransementaliteten og elitedyrkinga. AIF-laga ville dessutan utvikle heile mennesket, og arrangerte såleis studiesirklar om arbeidarrørsla og sosialismen, og klubbkveldar med føredrag, opplesing og underhaldning. 

Ei svært viktig side av verksemda til AIF var at dei bevisst satsa på å organisere dei mange arbeidslause ungdommane, gi dei noko konstruktivt å halde på med, og hjelpe dei å halde motet oppe.

I 1936 stilte det «upolitiske» idrettsforbundet opp på Adolf Hitler sin propaganda-olympiade, men AIF følgde oppfordringa frå LO-kongressen i 1934 og boikotta Hitler-Tyskland. Arbeidaridretten internasjonalt prøvde å få til ein alternativ olympiade i Barcelona i Spania i 1936, men den kunne ikkje gjennomførast da den spanske høgresida under leiing av general Franco same året gjekk til åtak på det spanske demokratiet og sette i gang den spanske borgarkrigen. 

På slutten av 1930-talet ønskte leiande kretsar i begge dei norske idrettsforbunda at det skulle komme til samling, og Norges Idrettsforbund blei stifta hausten 1940. På grunn av okkupasjonen begynte det likevel ikkje arbeidet sitt før i 1946.
Gerilja

**Gerilja** (frå spansk *guerrilla*, «liten krig») er eit omgrep som blir nytta om væpna grupper som ikkje er del av eit statsapparat. Dei opererer med små, mobile og fleksible stridsstyrkar, som ofte vert kalla «celler», utan noka fastsett frontlinje.

Geriljakrig er ein av dei eldste formene for asymmetrisk krigføring. Dei fremste bidragsytarane til moderne teoriar om geriljakrig er mellom andre Mao Zedong, Wendell Fertig, og Che Guevara. Medan asymmetrisk krigføring er det militære omgrepet for geriljataktikk, blir det ofte omtala som terrorisme av motstandarane.

Om sør- og aust-europeiske tilhøve under andre verdskrigen nyttar ein ofte omgrepet partisan for dei som dreiv væpna kamp mot okkupasjonsstyrkane. 

## Sjå òg
* Krig
* Vietnamkrigen
Krig

**Krig** er ei alvorleg, valdeleg konflikt mellom to eller fleire partar. Desse konfliktane kan oppstå over land, ideologiar, tilgang til makt, ressursar eller rikdom, eller ei blanding av desse. 

Det oppstår stadig krigar ulike stader i verda, og det kan ta svært lang tid før konfliktane tek slutt. Det kan sjå ut som om krigar er noko som kjem med jamne mellomrom der fleire menneske er samla.
Ifølgje Platon er det nødvendig å føra krig for å utvikla ein sivilisasjon; ein må ta ressursar frå andre. Denne koplinga mellom krig og samfunn er sjølvsagt omdiskutert, særleg sidan ein krig som oftast verkar øydeleggjande for alle partar.

## Definisjon
Krigar oppstår gjerne mellom grupper som definerer seg som ulike, til dømes mellom statar, folkegrupper, tilhengjarar av ein særskilt religion eller ideologi, eller liknande. Ein krig treng minst to partar. Dersom berre ei av sidene bruker vald, dreier det seg «berre» om undertrykking. Ein invasjon fører derfor berre til krig om dei som blir okkuperte gjer opprør.

Ein skil ofte mellom *krig* og *væpna konflikt* ut ifrå kvar mange menneske som blir drepne i laupet av eitt år med krigshandlingar. Ved ein væpna konflikt har ein gjerne 25–1&nbsp;000 drepne i året, medan ein krig har meir enn 1&nbsp;000 drepne i året.

### Klassifisering
Ulike typar krig, som ofte kan gå over i eller utvikla seg frå kvarandre.

Krig kan også klassifiserast etter korleis han blir ført:
* Kald krig
* Konvensjonell krig
* Lynkrig (Blitzkrieg)
* Skitten krig
* Skyttargravskrig
* Stillingskrig

Ordet kan òg brukast om mindre kampanjar mot uønskte ting (rottekrig, krig mot polio eller narkotika) og i overført tyding: Ordkrig, skyttargravskrig.

## Korleis krigar oppstår
Ifølgje rasjonalistar, fronta av statsvitar James D. Fearon, oppstår ein krig som følgje av:
# **Udelelege godar** (*issue indivisibilities*): det som ikkje lèt seg dela, skapar konflikt. Konflikten blir eit nullsumspill.
# **Ufullstendig informasjon** (*private information* & *incentives to misrepresent*): begge partar ønskjer å bløffa kvarandre, innbyrdes mistillit.
# **Forpliktingsproblem** (*commitment problems*): når ein part ikkje held seg til ei semje med truverd.

## Sjå òg
* krigar
* krigsgudar

* krigsbrotsverk
* krigsfange
* krigsdans
* krigsmåling
* krigsskodeplass 
* krigsskole
* internasjonale relasjonar
* demokratisk fredsteori

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Hær

**Hær** (av norr. *herr*) eller **armé** er den landbaserte forsvarsgreina i eit militærvesen. Føremålet ved hæren er særleg territoriell kontroll ved at soldatar er tilstades på bakken. 

Moderne hærar har våpengreiner som infanteri, stridsvogner, artilleri og luftfartøy (vanlegvis helikopter), støtta av ingeniør-, samband- og trentroppar.

## Struktur

## Referansar
Al-Idrisi

**Abu Abdullah Muhammad al-Idrisi**, latinisert **Dreses**, (fødd 1099/1100 i Ceuta, døydde 1166 på Sicilia) var ein av dei mest kjende arabiske geografane frå før moderne tid, samstundes som han var kartograf og botanikar.

Han studerte ved Universitetet i Cordoba og levde ved hoffet til normannarkongen Roger II av Sicilia.

Hans viktigaste bokverk som botanikar var *[[Kitab al-Jami-li-Sifat Ashtat al-Nabatat]]*.

Som kartograf laga han ei kart over heile verda som dei kjende den på den tida. Hovudverket var *[[Nuzhat al-Mushtak]]*.
Terrorisme

**Terrorisme** er medvitne og systematiske åtak på sivile for å skapa frykt, med intensjon om å nå politiske, ideologiske eller religiøse mål. Dei som gjer dette, kan vera organisasjonar (sjå nedanfor) eller statar. I det siste tilfellet kallar ein det gjerne statsterrorisme. 

USA har ei terrorliste som nemner mellom anna Taliban, Hamas, ISIL og Al-Qaida som terrororganisasjonar.

### Førebygging
Lov av 20.mars 1998 **(Oppheva)** nr. 10 om forebyggande tryggingssteneste (Tryggingslova) §3 punkt 5, opererte med ein smalare definisjon av terrorisme. Der vart terrorhandlingar definert som: «Ulovlig bruk av, eller trussel om bruk av, makt eller vold mot personer eller eiendom, i et forsøk på å legge press på landets myndigheter eller befolkning eller samfunnet forøvrig for å oppnå politiske, religiøse eller ideologiske mål.»

Straffeloven §§ 131-146 tek føre seg definisjon og straff som omhandlar terrorisme.

I Noreg er det Politiets tryggingsteneste (PST) som har ansvaret for å førebyggja terrorhandlingar.

## Kjelder


### Artiklar
* Ganor, B.: Defining Terrorism: Is One Man’s Terrorist Another Man’s Freedom Fighter?  (engelsk)
* Perspectives on Terrorism: Defining the Line  (engelsk)
* Polish Terrorism Center
Wikimania

**Wikimania** er ein internasjonal konferanse for brukarar av wikiprosjekt drivne av Wikimedia-stiftinga. Han blir halden årleg.

Den første konferansen blei halden i Frankfurt i Tyskland 4.-8. august 2005. Forskarar og innleiarar presenterte ei rekkje studiar av Wikipedia og andre wikiprosjekt, av wiki-kultur og teknologi, og om fri kunnskap. Programmet omfatta føredrag, demonstrasjonar og prosjekt på engelsk og tysk.

Wikimania 2006 blei halden i Boston i USA frå 4. til 6. august 2006.

## Stader
* 2005:  Frankfurt i Tyskland
* 2006:  Boston i USA
* 2007:  Taipei på Taiwan
* 2008:  Alexandria i Egypt
* 2009:  Buenos Aires i Argentina
* 2010:  Gdańsk i Polen
* 2011:  Haifa i Israel
* 2012:  Washington, D.C. i USA
* 2013:  Hongkong
* 2014:  London i Storbritannia
* 2015:  Mexico by i Mexico

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Wikimania|Wikimania]]» frå ,  den 21. februar 2016.*  
 
## Bakgrunnsstoff

* Wikimania hovudside
Ole Kirk Christiansen

**Ole Kirk Christiansen** () var ein dansk snikkar som fann opp LEGO. 

Christianse var fødd i Filskov, ein landsby nord for Billund by i Danmark. Då han var ferdig med skulen fekk han først arbeid på fabrikk, før han etter kvart lærte seg trearbeid og blei ein snikkarmeister. Han etablerte eit firma som laga krakkar, gardintrapper, strykebrett og leiketøy av tre.

Etter kvart utvida snikkaren leiketøyverksemda si, og i 1949 kom den store oppfinninga: Byggeklossar, ikkje i tre, men i plastikk, som kunne låsast saman, men òg takast frå kvarandre. Klossane blei forbetra i 1958, og tok etter kvart verda med storm.

Christiansen døydde i 1958, og sonen Godtfred Kirk Christiansen tok over leiinga av firmaet. LEGO-verksemda er blitt hjørnesteinen i Billund, og Christiansen vil lenge bli hugsa for oppfinninga han gav verda.

## Bakgrunnsstoff
*Ole Kirk Christiansen ved gravsted.dk
Uteliv i Bergen

Som Noregs nest største by har Bergen ei rekkje utestader. **Utelivet i Bergen** er prega av det sterke studentmiljøet i byen, og difor er studentstader som til dømes Kvarteret og Hulen dominerande, men utelivet omfattar likevel mykje meir enn studentar og er mangfaldig i norsk samanheng.

## Historikk
Utelivet i Bergen har, som byen, vore særs internasjonalt prega, og har ei historie attende til tidleg mellomalder. Bergen har og har hatt eit sterkt preg av sjøfart og ulik handelsverksemd, med mange vitjande som ynskjer avkopling med ein tur på byen. Hanseatane på Bryggen i Bergen hadde til dels eigne utestader, slik som dei hadde ei eiga kyrkje (Mariakirken i Bergen). Knytt til hanseatane var det fleire vinstover og skytilstover (Shjøtstuer). Hanseatane hadde ikkje lov til å ha familien med seg, eller stifta familie medan dei var i teneste. Prostitusjon i Bergen har difor lange tradisjonar. 
Hanseatane handla med folk frå Nord-Noreg, som kom til Bergen med fisk. Under Nordfarstemna tidleg på hausten kom det tusenvis av handlande som gjerne ville nytta seg av utelivet i det som den gongen var den største byen i Noreg.
På ein fest i Bergen tidleg på 1500-talet møtte den seinare kong Christian II av Danmark-Noreg på ei hollandsk kvinne, Dyveke Sigbritsdatter. Ho vart elskarinna til kongen. Dyvekes Vinstue er oppkalla etter henne.

## Utestader

* **[[Bar for servering|Barar]] - [[Pub]]ar**
** Finnegans Irish Pub
** Inside Rock Café
** Legal
** The Scotsman
** Fotballpuben
** Zachen
** Bergen Gjestehus
** Maxime
** Hectors Hybel
** Wesselstuen

* **[[Diskotek]]**
** Inside diskotek
** Miles Ahead diskotek
*** **For 18-åringar**
**** Champions diskotek
**** Exodus diskotek
**** Ovenpaa diskotek
**** TMP diskotek
**** Trøkkeriet - senere kalt Downstairs (lå under Fotballpuben)

* **For [[homofil]]e**
** Fincken
** Kremm
** The Sailor

* **[[Student]]stader**
** Studenten
** Club Alrek
** Club Jur
** Det Akademiske Kvarter
** Garage
** Hulen i Bergen
** Ad fontes

* **Vidgjetne [[Kafé]]ar**
** Børs Cafe
** Cafe Opera
** Lido
** Godt Brød
** Kafe Kaffan

* **[http://www.holbergstuen.no][[Holbergstuen]]**
* **[http://www.wesselstuen.no][[Wesselstuen]]**

## Bakgrunnsstoff
* www.BergenUteliv.no - ei oversikt over utestader i Bergen
Antony Gormley

**Antony Gormley** () er ein engelsk kunstnar. 

Gormley studerte ved Ampleforth College og Trinity College i Cambridge fram til 1971, då han drog til India og Sri Lanka for å studera buddhismen. Tilbake i England i 1974 fullførte han studia sine ved ulike institusjonar i London.

Kunstnaren tek som oftast utgangspunkt i menneskekroppen, gjerne sin eigen, som han omformar til skulpturar ved hjelp av metallformer. Verka hans er i regelen reinska for individuelle kjenneteikn, og formene er ofte reproduserte fleire gonger.

I 1994 vann Gormley den prestisjefylte britiske Turnerprisen for *Field for the British Isles*.

## Kjende kunstverk
I Noreg er Gormley mest kjend for å ha sett opp ei rekke rustne avstøypingar av seg sjølve på Solastranda ved Stavanger lufthamn, Sola, kunstverket gav han tittelen *Another Place*, 'Ein annan stad'. Installasjonen har og vore sett opp i Tyskland, Belgia og England.

Kunstverket Broken Column - *avbroten søyle* er sett opp på utvalde stadar i Stavanger sentrum. 23 like, sandblåste jernavstøypingar av kroppen til Gormley er sett opp frå hamna og opp til Rogaland Kunstmuseum ved Mosvatnet. Ved Akershus festning i Oslo er det sett opp eit kunstverk av Gormley til minne om dei norske jødane som vart sende til konsentrasjonsleirar i Tyskland under den andre verdskrigen. 

I Storbritannia er han mest kjend som kunstnaren bak skulpturen *[[Angel of the North]]* ('engelen frå nord'). Skulpturen er plassert utandørs i landskapet ved Gateshead nord i England. Stålskulpturen *Quantum Cloud* i London, med ei høgd på 30 meter, har og fått merksemd.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell heimeside
* Intervju med Gormley, av Edward Lucie Smith i RealMedia format
* Intervju med Gormley av F. David Peat
* Gateshead Council si side om ''Angel of the North''
* Gormley side ved Tate Gallery
Hotel St. Pauli

***Hotel St. Pauli*** er ein norsk spelefilm frå 1988, regissert av Svend Wam og Petter Vennerød.

Filmen er basert på romanen *Jord* av Erland Kiøsterud. I hovudrollene figurerer John Ege, Amanda Ooms og Øyvin Berven.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Stat

Ein **stat** er ein institusjon i eit samfunn innanfor eit fastsett område, eit land, leidd av organiserte styresmakter som har monopol på å krevja inn skatt og på legal bruk av vald i området. I tillegg til slik indre suverenitet har staten òg ytre sjølvstende, slik at han kan inngå internasjonale avtalar og liknande på eiga hand.

Jamvel om historikarar stundom talar om statar også før det, fanst det ingen statar i denne tydinga innan freden i Westfalen i 1648. Då fyrst vart det skipa ein orden mellom landa som bygde på staten som den institusjonen som skulle ha monopol på bruk av legal vald. 

Noko usemje er det på feltet, då skattlegging har vore framsett som eit kriterium. For dei fleste løyser dette seg lett, då ein som Tilly definerer staten som eit monopol på skattlegging *og* valdsbruk. 

Blant tidlege statsbyggarar er kardinal Richelieu rekna for ein av dei fremste. Fram til freden i Westfalen framdyrka han den moderne staten; ei større sentralisert skattlegging, monopolisering av makt på kostnad av kyrkje og adel og ein sterk auke i utgifter på det militære feltet. Det siste grunna ein kombinasjon av ambisjonar som stormakt og nødvendige prosjekt for å tilpasse seg ei ny tid der ein førte krig med krut. 

## Sjå òg
* Imperium
* Nasjon
* Nasjonalstat
* Statssjef
* Styreform
* Suverenitet
* Vasallstat
Tannhjul

**Tannhjul** er hjul med takkete kantar, tenner, som passar inn i tilsvarande tenner på andre tannhjul. Tennene grip inn i kvarandre i eit glidelåssystem, og det eine kan få det andre hjulet til å røra på seg. Ein bruker tannhjul i utvekslingar eller girsystem. Tannhjula kan stå på same plan, som på bildet, eller vera bøygde.

Når tannhjula roterer saman, overfører det drivande hjulet rotasjon til eit anna hjul. Dersom hjulet som blir rotert er mindre, vil det gå rundt fortare enn det store; dersom tilhøvet er motsett, skjer det omvendte.

## Korleis tannhjul verker

Illustrasjonen viser to tannhjul med radius *r*1 og *r*2, utstyrt med like store tenner og mellomrom. Tennene grip inn i kvarandre, og dannar slik ei utveksling mellom dei to parallelle aksane som hjula sit på. «Radius» er her avstanden mellom aksen i hjulet og dei stadene tennene (her markeret med ein kvit strek) møter tennene til det andre hjulet.

Trekk ein det eine tannhjulet rundt med eit dreiemoment på *τ*1 og ein vinkelfart på *ω*1, blir det andre hjulet tvinga til å rotera i motsett retning med eit nytt dreiemoment på*τ*2 og ein vinkelfart på*ω*2.

### Dreiemomentet er proporsjonalt med radius
Dreiemomentet er proporsjonalt med krafta som tennene verkar på kvarandre med, og med lengda til momentarma, som i dette tilfellet er radiusane til hjula. Etter som krafta er lik for begge tennene (sjå Newtons tredje lov om kraft og motkraft), blir dreiemomentet på kvart av tannhjula proporsjonalt med radiusen til hjulet. Ein har at:
:\frac{\tau_1}{\tau_2} = - \frac{r_1}{r_2}
Den siste likninga gjeld berrei ei ideell utveksling utan friksjonstap.

## Bakgrunnsstoff

## Sjå òg
* Planetgir
* Drivreim
* Kjede
Hulen i Bergen

**Hulen** er ein utestad i Bergen. Hulen er eit tidlegare tilfluktsrom, som i 1969 vart bygd om til klubblokale for studentane ved særleg Universitetet i Bergen. Hulen ligg inne i Nygårdshøyden, med inngang frå Møhlenpris. Universitetet ligg på og kring Nygårdshøyden, slik at vegen ned til Hulen er ikkje lang for mange studentar. Studenthuset Det Akademiske Kvarter *Kvarteret* opna fyrst i 1995. Aktive studenters forening i Bergen og Bergen Realistforening delte på driftsansvaret for Hulen. Desse organisasjonane flytta hovudkvarteret og største delen av aktivitetane sin ned på det nye studenthuset. 

På grunn av auke i studenttalet har det vist seg å vera rom for fleire utestadar for studentar. Eit eige Hulestyre koordinerer aktiviteten på Hulen. 
Hulen har satsa på å vera ein nattklubb med mange slags konsertar. 

## Bakgrunnsstoff
* http://www.hulen.no

### Sjå òg
* Uteliv i Bergen
Fedrelandslaget

**Fedrelandslaget** var ein norsk organisasjon som vart skipa i 1925. Ingeniøren Joakim Lehmkuhl er rekna som initiativtakar til skipinga. Elles var polfararen Fridtjof Nansen og tidlegare statsminister Christian Michelsen med mellom stiftarane. Føremålet med organisasjonen var å skapa ein borgarleg front mot den framveksande sosialismen. Høgresida i norsk politikk skulle samlast. Fedrelandslaget spela ei viktig rolle i stortingsvalet i 1930, utan sjølv å stilla til val.

Om Fedrelandslaget i 1930-åra seier *Norgeslexi* dette: «I 1930-årene var Fedrelandslaget tydelig inspirert av italiensk fascisme og tysk nasjonalsosialisme, men samtidig ble organisasjonen politisk sett en mer marginal foreteelse i Norge.» ()

Den seinare skiparen av Anders Langes Parti (no Framstegspartiet), Anders Lange, var partisekretær i Fedrelandslaget frå 1930 til 1938. 

Ved stortingsvalet i 1936 stilte Fedrelandslaget eigne lister i nokre fylke og felleslister med Frisindede Folkeparti i andre, men oppnådde ikkje å bli vald inn på Stortinget. Fedrelandslaget vart forbode saman med alle andre politiske rørsler under den tyske okkupasjonen, og starta ikkje opp igjen aktiviteten sin etter frigjeringa.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Fridtjof Nansens tale ved stiftelsen av Fedrelandslaget (1925)  på http://historie.cappelen.no
Qatarsk riyal

**Qatarsk riyal** (QR) er valutaen i Qatar. 

Han er (per skrivande stund, april 2005) sett til fast vekslingskurs mot amerikansk dollar (USD) slik at 1 USD = 3.64 QR.
Det Akademiske Kvarter

**Det Akademiske Kvarter**, òg kalla «Kvarteret», er studentenes kulturhus i Bergen. 
Huset ligg i Olav Kyrres gate 49 / 53, nedanfor Nygårdshøyden. 

Det er Universitetet i Bergen (UiB) som eig sjølve eigedomen. Resten vert eigd av Studentkulturhuset i Bergen AS (SkiBAS), saman med UiB. Det er kring fire hundre aktive knytt til huset. Dei aktive vekslar på å skipa til ulike tilskipingar. Det er rom til om lag 1&nbsp;200 gjestande. I hovudsak er det berre studentar som arbeider på huset. Alle desse arbeider friviljug, organisert i ulike organisasjonar. Studentane som arbeider på huset kjem i hovudsak frå Universitetet i Bergen, men òg frå Norges Handelshøyskole. 
Opp gjennom tida har det vore mange store konsertar på «Kvarteret».

## Namnet
Namnet «Det Akademiske Kvarter» spelar på ein tradisjon om at akademikarar hadde eitt kvarter over oppsett tid til å møte *«presist»*. I same tradisjonen var tidlegare alle klokkesletta til til dømes forelesingar på norske universitet eit kvarter *før* sjølve forelesinga. Av denne grunnen har ein òg opptil eitt kvarter over planlagt tid før ein er for sein til å treffe venar og veninner på *Kvarteret*.

## Historie
Det Akademiske Kvarter vart opna 10. februar 1995 av Kronprins Haakon. Ti år etter feira Kvarteret seg sjølv med ei stor jubileumsveke. 
Då planane om kvarteret vart lansert, var det fordi det mangla eit eige studenthus i Bergen sentrum. Den studentdrevne konsertstaden Hulen hadde mykje aktivitet, men i det tidlegare tilfluktsromet var det avgrensa plass. Mange av dei organisasjonane som vart aktive på Kvarteret har bakgrunn i miljøet på Hulen. 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell heimeside for Kvarteret
* Aktive Studenters Forening (ASF) 
* Bergen Realistforening (RF) 
* Samfunnet
### Sjå òg
* Uteliv i Bergen
Guru Amar Das

Guru **Amar Das** () var den tredje av dei ti sikh-guruane. Han vart guru den 26. mars 1552 som etterfølgjaren åt guru Angad Dev dji, som døydde 29. mars 1552.

## Liv
Guru Amar Das var fødd i landsbyen Bāsarke i Amritsar-distriktet i Panjab.
Han døydde i Goindval, 95 år gammal.
Føre guru Amar Das døydde, utpeikte han guru Ram Das som den fjerde sikh-guruen.

## Virke
Guru Amar Das dji er kjend for dei følgjande bidraga til sikh-trua:

* Alle som vitjar gurdvaraene får taka del i fellesmåltidet i langár (matsalen). Denne avvisinga av det indiske kastesystemet ergra brahmanar. 
* Han løfta kvinnerolla til å vera likestilt med menn. Han forbaud sati (enkjebrenning).
* Han sette opp eit administrasjonsystem for drift av meinigheiter.
* Han skreiv bøna «Anand Sáhib».
* Han sette saman *Mohan Pothī*, ei samling verk av han sjølv og dei to føregangarane hans, somdanna utgangpunkt for *[[Adi Granth]]*
* Han innførte fødsels- og dødsrituale med sikh-hymne i staden for hindu-slokaer.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff

* allaboutsikhs.com 
* sikhs.org
* sikh-history.com 

### Lyd
* srigurugranthsahib.org
Sikkerhetsloven

**Sikkerhetsloven, Sikkerheitslova** eller **Tryggingslova** har det formelle namnet «Lov av 20. mars 1998 nr. 10 om forebyggende sikkerhetstjeneste». Lova har i fylgje §1 som formål å legge tilhøva til rette for å effektivt kunne motverke trugsmål mot sjølvstendet og sikkerheita til riket og andre vitale nasjonale sikkerheitsinteresser. Lova og forskriftene som høyrer til gjev reglar for korleis den forebyggande sikkerheitstenesta skal utførast. Særleg er lova meint å verna mot kompromittering av skjermingsverdig informasjon og skjermingsverdige objekt.

## Det generelle verkeområdet
Sikkerheitslova gjeld for alle forvaltingsorgan for stat eller kommune, for dei som leverar varer eller tenester til eit slikt organ i samband med sikkerheitsgraderte anskaffingar og for andre rettssubjekt etter vedtak https://www.nsm.stat.no/Regelverk/Lov/ . 

## Straff
§31 opnar for ei straff på opp til fengsel i eitt år for brot på einskilde paragrafar i lova dersom ikkje strengare lover kan nyttast. 

## Forskrifter
* Delegering av myndighet til Forsvarsdepartementet
* Forskrift om personellsikkerhet
* Forskrift om sikkerhetsadministrasjon
* Forskrift om informasjonssikkerhet
* Forskrift om sikkerhetsgraderte anskaffelser
* Forskrift om objektsikkerhet

## Sjå òg
* Terrorisme
* Spionasje

## Bakgrunnsstoff
* Sikkerhetsloven på Lovdata.no
Guru Ram Das

Guru **Ram Das** dji () var den fjerde av dei ti sikh-guruane og vart utnemnd til guru den 30. august 1574 som etterfølgjar av guru Amar Das dji.

Føre guru Ram Das dji døydde, utnemnde han guru Ardjan Dev dji, som var den yngste sonen hans, som den neste sikh-guruen.

Guru Amar Das dji er kjend for dei følgjande bidraga til sikh-trua:

* Skreiv «Láva» — hymnene åt bryllaupsritualet.
* Planla og oppretta byen Ramdaspur — seinare kjend som Amritsar.
* Planla Harmandir Sáhib (Det gylne tempelet).
* Utarbeidde organisasjonsstrukturen for sikh-samfunnet.

## Bakgrunnsstoff
* AllaboutSikhs.com 
* Sikhs.org
* Sikh-History.com 

; Lyd 
* ProudtobeSikh.com Hymne
Talet 18

**Talet atten (18)** er eit samansett tal:
18&nbsp;=&nbsp;2·3·3. I heiltalsrekkja kjem det etter talet 17 og før talet 19.

Ordenstalet som svarar til talet 18, er **attande** (**18.**).
MiRee Abrahamsen

**Britt MiRee Abrahamsen** () er ein norsk forfattar, biletkunstnar, journalist og lærar frå Tromøya i Arendal. 

Abrahamsen har studert kunst og språk i ulike delar av verda, mellom faga er russisk samtidslitteratur og klassisk arabisk. Ho har reist mykje i mellom anna Europa, Midtausten, Nord-Afrika og det tidlegare Sovjetunionen, og har som kunstnar hatt utstilling i fleire av desse landa, som Syria, Libanon og Dei sameinte arabiske emirata. Ho har òg stilla ut heime på Sørlandet, i Risør, Arendal og Kristiansand.

MiRee Abrahamsen debuterte som forfattar i 1999 med lyrikk. Den andre boka, *I skyggen av Qassioun*, er ein roman om ein arabisk familie i Damaskus, medan dei to neste romanane er lagt til Sørlandet.
Forfattaren er blitt nominert til Sørlandets litteraturpris tre gonger.

## Verkliste
**Ankeret i apegården*, dikt, 1999
**I skyggen av Qassioun*, prosa, 2001
**Bols*, roman, 2002
**Daviti*, roman, 2004
**Det ville Østen* 2012

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Digitaliserte bøker av MiRee Abrahamsen hjå Nasjonalbiblioteket
* Utgjevingar av MiRee Abrahamsen i Biblioteksøk
* Utgjevingar av MiRee Abrahamsen i BIBSYS Ask
Siggjarvåg

**Siggjarvåg** er ei naturleg lun hamn ved foten av fjellet Siggjo i Bømlo kommune på øya Bømlo. Siggjarvåg har gardsnummer 30 i Bømlo kommune.

Siggjarvåg var tidlegare ferjestad med samband over til Sagvåg på Stord. Dette sambandet vart nedlagt då Trekantsambandet opna i 2001.
Guru Har Gobind

**Guru Har Gobind** () var den sjette av dei ti sikh-guruane. Han vart guru den 25. mai 1606 som etterfølgjar etter far sin, guru Ardjan Dev, som blei avretta av stormogulen Jahangir. 

Føre guru Har Gobind døydde, utnemnde han Har Rai, barnebarnet sitt, som den neste sikh-guruen.

Dette er eit samandrag av høgdepunkta i livet hans:

# Han omforma sikh-samfunnet ved å innføre kampsportar og våpen for forsvar av massene etter at far hans døydde som martyr.
# Han militariserte sikh-rørsla; sjølv bar han to sverd — Miri og Piri.
# Han bygde Akal Takht i 1608 — dette er no ein av dei fem takhtane (styreseta) for sikhane.
# Han grunnla byen Kiratpur i Jalandhar i Panjab.
# Han sat som fange på fortet i Gwalior i eitt år, og da han vart frigjeven insisterte han på at dei andre 52 fangane der måtte frigjevast òg. Til minne om denne hendinga feirar sikhane divali.
# Han var den første sikh-guruen som gjekk ut i strid.
# Han slost fire slag mot Mughal-makta.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
AllAboutSikhs.com , 
Sikhs.org, 
Sikh-History.com 

## Lyd
* Sukhmani Sahib Mp3,Real Audio, Real Audio download
Siggjo

**Siggjo** er med sine 474 moh. det høgste fjellet i Bømlo kommune og ligg på øya Bømlo. Fjellet har ein karakteristisk fasong, er synleg frå store delar av Sunnhordland og er attkjenneleg frå langt til havs og frå fjelltoppane rundt Bergen. Siggjo har difor vore eit kjent innsiglingsmerke. Frå toppen kan ein sjå frå Folgefonna i aust til Haugesund i sør.

Fjellet er eit populært turmål, og det er gode vegar og stigar som fører til toppen.

Siggjo har kome til ved vulkansk aktivitet, og i fjellsida finst det mykje av bergarten rhyolitt. Rhyolitten vart i steinalderen broten ut og bruka til å laga reiskapar av.

Stundom kan det vere skya på toppen av Siggjo, og dette inngår i eit ordtak på Bømlo som seier at «Når Siggjo tar hatten på, då blir det vatn å få».
Kaperfart

**Kaperfart** er sjørøveri med godkjenning frå styresmakter, drive av private som eit verkemiddel i krigføring til sjøs. Målet for kaperfarten var å ta kontroll over fienden sine handelsskip og føre dei og lasta deira til eiga hamn som prise.

Kapervesenet utvikla seg i seinmellomalderen. Den første kommisjonen eller lisensen til å driva kaperverksemd blei gjeven av krona i England i 1243. 
Praksisen spreidde seg etterkvart i Europa, og kunne spela ei viktig rolle i krigar.

Ein kaper (brukt om både båten og kapteinen om bord) fekk utskrive kaperbrev som legitimerte verksemda og gav dei som dreiv den eit viss rettsleg vern. Dei unngjekk å bli straffa som sjørøvarar (dødsstraff) dersom dei vart tekne til fange av fienden. Det finst derfor mange historier om norske mannskap som hamna i «prisonen» i England etter mislykka kaperforsøk.

Kaperbåtane var av veldig varierande storleik, frå 2 1⁄2 til 50 lester. Bestykninga kunne variere frå éi til ti kanoner.

I Noreg spelte kaperfarten ein stor rolle under krigen mot England frå 1807 til 1814, spesielt på Sørlandskysten. Ca. 70 kaperbåtar vart utrusta berre i Kristiansand. Ein meiner at omkring 450 skip vart kapra og tekne inn til Noreg i krigsåra, 300 av dei vart førte til Kristiansand.

Kaperbrev og -fart vart forbodne i fylgje Pariskonvensjonen av 1856.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kaperfart|Kaperfart]]» frå ,  den 5. april 2005.*  
 
## Bakgrunnsstoff
*Kaperfarten i Norge under den store nordiske krig ved norgeshistorie.no
Kaperskip

**Kaperbåt** eller **kaperskip** er ein privat, væpna farkost som driv sjørøveri med tillating frå si eiga regjering eller på oppdrag frå si eiga regjering, såkalla kaperfart. Kaperbåtane var av veldig varierande storleik, frå 2 ½ til 50 lester. Bestykninga kunne variere frå ein til ti kanonar.

## Kaperskip ved norskekysten

Under den store nordiske krigen (1709‒1720) der Danmark-Norge kjempa mot Sverige nytta begge partane kaperskip. I 1711 rusta ein ut fleire kaperskip i Fredrikstad, Drammen og Bergen. Særleg i Bergen blei det rusta ut fleire skip som var større og betre væpna. Dei største skipa hadde mannskap på 100-150 mann om bord, medan dei minste hadde 40‒50.

I Noreg spelte kapertrafikken også ei stor rolle under krigen mot England frå 1807 til 1814, spesielt på Sørlandskysten. Ca. 70 kaperbåtar vart utrusta i Kristiansand. 450 skip vart kapra og tekne inn til Noreg i krigsåra, 300 av dei vart førte til Kristiansand.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Kaperfarten i Norge under den store nordiske krig ved norgeshistorie.no
*Kaperskip i Bulandet  ved allkunne.no
Lest (fleirtyding)

**Lest ** er eit ord med fleire tydingar:

***Lest** er eit gammalt rommål brukt mellom anna for å måle lastevolumet til eit skip. Det har hatt ulike verdiar gjennom historia, og det har òg variert frå land til land. I Noreg vart ein lest rekna som 12 tønner korn eller 18 tønner kol. 1 tønne korn tilsvarte 162 liter. (I Danmark var lesten 22 tønner korn eller 12 tønner kalk eller sand.)
**[[Kommerselest|Commerce-lest]]* eller *kommerse-lest* var mål på lasteevne. Heller ikkje dette lestmålet var standardisert frå land til land. I Noreg var ein kommerse-lest 2&nbsp;080&ndash;2&nbsp;300&nbsp;kg avhengig av storleiken på skipet. I Danmark var han 2&nbsp;050&ndash;2&nbsp;800&nbsp;kg avhengig av type last. I Sverige og Finland var lesten 2&nbsp;548&nbsp;kg og i Nord-Tyskland 3&nbsp;000&nbsp;kg. Når skipsstorleik vert oppgjeven i kommers-lester, reknar ein normalt ein lest som vel 2 registertonn (2,08).
***[[Leist]]** eller lest er òg nemninga for ein mal forma som ein fot brukt til å forma eller halda forma på skor
***Lest** vert nytta om tjukkare strømper eller sokkar i enkelte dialekter, til dømes på Sunnmøre.
Døgn

**Døgn** eller **døger** (frå norrønt *dǿgr, dǿgn*) er ei grunnleggande astronomisk tidseining. Der opererer ein med eit *sant [[sol]]døgn*, *[[middelsoldøgn]]* (24 timar) og *[[stjernedøgn]]et* (23 timar, 56 minutt og 4 sekund). Døgn, i tillegg til å vera ei tidseining av nemnd utstrekning, kan også tyde eit 24 timar langt tidsintervall med start kl. 00:00 og slutt 24:00 (også kalla *kalenderdøgn*).

### Sjå au
* Dag
* Middag
* Midnatt
* Natt
Guru Har Rai

Guru **Har Rai** () var den sjuande av dei ti sikh-guruane og vart guru den 8. mars 1644 som etterfølgjar etter bestefar sin, guru Har Gobind. Føre guru Har Rai dji døydde, utnemnde han guru Har Krisjan, sonen sin, som den neste sikh-guruen.

Dette er eit oversyn over dei viktigaste høgdepunkta i livet åt guru Har Rai dji:

# Som barn tok han seg nær av lidinga han påførte plantar når han uviljande øydela dei med kappa si.
# Han fortsette dei militære tradisjonane som bestefar hans, guru Har Gobind dji, starta.
# Han hadde alltid 2&nbsp;200 ståande soldatar.
# Han reiste fleire gonger til Malva og Doaba-distrikta i Panjab.
# Det blir sagt at da sonen hans, Ram Rai, framførte ein bani feil framføre mughal-keisaren Aurangzeb, så forsvann han og vart aldri sett att. Guru Har Rai dji skal ha sagt: «Ram Rai, du har trassa ordren min og synda. Eg vil aldri sjå deg att på grunn av utruskapen din.»

Guru Har Rai dji utnemnde den andre sonen sin, guru Har Krisjan, til guru da han var berre fem år gammal.

## Bakgrunnsstoff
* AllAboutSikhs.com  
* Sikhs.org 
* Sikh-History.com 

### Lyd
* Sukhmani Sahib Mp3,Real Audio, Real Audio download
Austersjøen

**Austersjøen** er eit innhav i Nord-Europa og eit randhav av Atlanterhavet. Han er det største brakkvasshavet på jorda. Sjøen ligg mellom Sverige og Finland i vest, Estland, Latvia, Litauen og Russland i aust og Polen, Tyskland og Danmark i sør. Store øyar er Gotland, Öland, Bornholm, Hiiumaa, Saaremaa, Fasta Åland og Rügen.

Sjøen har ei flatevidd på rundt 400 000 km² og gjennomsnittleg djupne på 60 m. Det djupaste punktet er 459 m, nord for Gotland. 
I nord, nær 60°N, delar han seg opp i Bottenhavet med framhald til Bottenviken mot nord og Finskebukta mot aust. Rigabukta er ei anna større bukt i nordaust.

Nokre av dei største elvane som renn ut i Austersjøen er Torne älv, Dalälven, avløp frå Mälaren og Vättern, russiske Neva, latviske Daugava og polske Wisła og Oder.

Austersjøen er forbunden til Kattegat gjennom tre tronge sund – Øresund, Storebælt og Lillebælt. Dette hindrar vassutskifting og fører til at innhaldsstoff, som salt og forureiningar, blir fanga. I sentrale delar av sjøen er saltinnhaldet 6–10 ‰. På siste halvdel av 1900-talet opplevde sjøen store utslepp av svovel og nitrogen. Desse næringsstoffa førte til algeblomstring, som igjen førte til oksygenmangel og ein daud havbotn.

Den baltiske straumen fører brakkvatn ut av Austersjøen til Skagerrak, medan ein saltare understraum fører saltvatn inn i Austersjøen. 
Den baltiske straumen fortset langs norskekysten som Den norske kyststraumen.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff