open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Þingvallavatn

**Þingvallavatn** (utt. *thing-vatla-vatn* med trykk på fyrste staving) er den største naturlege innsjøen på Island med areal på 83,7 km2 (Þórisvatn er demt opp til kraftmagasin og har dermed blitt større). På det djupaste er Þingvallavatn 114&nbsp;meter. På nordsida av vatnet blei Alltinget danna i 930. 

Det meste av tilsiget i innsjøen kjem frå berggrunnen, i tillegg renn det tre småelvar uti, Villingavatnsá, Ölfusvatnsá og Öxará. Ut av vatnet renn elva Sogið, den største oppkomselva på Island. Det lever tre fiskeslag i Þingvallavatnet, av dei fem slaga ferskvassfisk ein finn på Island. Dei tre er røye, aure og trepigga stingsild. I Þingvallavatnet er er det fire variantar av røye, flest i verda. Alle desse er berre funne i dette vatnet.

Innsjøen er ein del av nasjonalparken Þingvellir og ligg sørvest på Island. Det vulkanske opphavet til øyane i innsjøen er tydleg. Sprekkdanninga rundt innsjøen, mellom anna *Almannagjá* som er den største av dei, indikerer at dei europeiske og amerikanske jordskorpeplatene møter kvarandre. 

## Sjå òg
* Innsjøar på Island

## Kjelder
* Thingvellir.is - fiskurinn  lese desember 2005
* Þingvallavatn  lese desember 2005
* Þórisvatn lese desember 2005
Apostelen Jakob

**Apostelen Jakob** var etter bibelsk tradisjon bror til apostelen Johannes, begge søner av Sebedeus og Salome, sistnemnde syster til Jomfru Maria. Følgjeleg var Jakob syskenbarnet til Jesus. For å skilje han frå den andre apostelen Jakob, vert han òg kalla Jakob den eldre.

Jakob var blant dei fyrste læresveinane Jesus kalla. Før han fekk dette kallet, var han fiskar i Genesaretsjøen. Etter Jesu død og himmelferd vart apostlane Johannes, Jakob og Peter leiarar for dei jødekristne i Jerusalem. Sidan skal Jakob i følgje katolsk tradisjon ha reist ut som misjonær, og slik kom han til Spania. Her synte jomfru Maria seg for han i Saragossa. Miraklet inspirerte han til å byggje den fyrste kyrkja tileigna den heilage jomfru, og misjoneringa gjekk etter tradisjonen noko betre etter at kyrkja var ferdig.

I år 44 reiste Jakob attende til Jerusalem. Der vart han halshogd på ordre frå kong Herodes Agrippa. Slik vart Jakob den fyrste av apostlane til å lide martyrdøden. Liket vart kasta til hundane utanfor Jerusalem, men vart redda av to av læresveinane hans, som frakta det til hamnebyen Jaffa og la det i ein båt av marmor. Båten hadde verken ror eller mannskap - ein engel styrte den over Middelhavet, gjennom Gibraltarstredet og langs Portugal til kysten av Galicia i Nordvest-Spania.

Her vart Jakob til sist gravlagd. Over grava vart det reist ei lita kyrkje, og i nærleiken vart det bygd eit kloster. Byen som voks opp rundt klosteret vart kjend som Campo de la Estella; «stjernemarka». På gammalspansk vart Jakob kalla Santo Iago. Derav namnet Santiago de Compostela - som i dag er eit av dei største pilegrimsmåla i den kristne verda.

Kong Alfonso II av Asturia og León utnemnde Jakob til vernehelgen for det kristne Spania. Han er òg vernehelgen for Chile. Dagen hans vert feira 25. juli, i Noreg kalla Jakob våthatt. Når denne datoen fell på ein søndag kallar spanjolane året «Año Santo»; eit heilag år; desse åra er pilegrimsstraumen til Santiago de Compostela på det største.

## Kjelder

* Pilegrimsfellesskapet St. Jakob 
* Margaret Mulvihill (2000): Helgener og martyrer, Luther forlag ISBN 82-531-4521-1
Karwendel

**Karwendel** er den største fjellkjeda i Dei nordlege kalksteinsalpane. Fire kjeder strekkjer seg frå vest til aust, i tillegg går der fleire mindre kjeder langs sidene og eit omfattande høgare område i nord.

Karwendel er ein del av Alpane mellom elvane Isar og Inn og Achensee.

Hermann von Barth oppretta tradisjonen om å kalle opp fjellkjedene etter dalen som avgrensa dei i sør: Karwendeldalen, Hinteraudalen og Vomper Loch, Gleierschdalen, Halldalen, Inndalen: Den nordlege Karwendelkjeda, Hinterautal-Vomper-kjeda (òg kalla hovudkjeda i Karwendelfjella), Gleiersch-Halltal-kjeda og Inndalenkjeda (òg kalla Solsteinkjeda eller Den nordlege kjeda). Sidekjeder er Erlspitzgruppa, Soierngruppa og Vorkarwendel, Falkengruppa, Gamsjochgruppa og Sonnjochgruppa.

## Geologi
Fjella i Karwendel inneheld mykje kalkstein og dolomitt (dolomitten spesielt ved Erlspitze). Hovudkjedene er laga av kraftige kalkbankar som går sørover. Den karakteristiske forma på fjella i Karwendel kan ein spesielt sjå ved Lalidererwänden. Klippene på nordsida er opp til 1000 meter høge. På sørsida er det mindre bratte klipper, grunna nedsliping av isbreane.

## Toppar
Det er 125 fjelltoppar over 2&nbsp;000 m i Karwendel. Dei viktigaste av desse er:

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Karwendel|Karwendel]]» frå ,  den 21. juli 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Alpenpark Karwendel
Scharnitz

**Scharnitz** er ein liten kommune i Tyrol i Austerrike. Han har 1&nbsp;331 innbyggjarar (2006), og ligg litt sør for grensa til Bayern i Tyskland og om lag ei mil nord for Innsbruck. Scharnitz ligg ved kjelda til elva Isar i Karwendelfjella.
Krün

**Krün** er ein liten landsby i Tyskland i delstaten Bayern med om lag 2&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg i *[[landkreis]]en* Garmisch-Partenkirchen ved elva Isar. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Krün|Krün]]» frå ,  den 22. juli 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Fylkesveg 6448

**Fylkesveg 6448** går mellom Mastad og Ulvan i Hitra kommune. Vegen er 5,8 km lang.

Før Trøndelag fylke vart oppretta 1. januar 2018 var vegen kjennetegna som Fylkesveg 364 i Sør-Trøndelag.

## Kommunar og knutepunkt

* Mastad,  til Skjerbusdal (15,9 km)
* Skjerbusdal
* Knarrlagsundet bru (ca. 220 m)
*Arm frå Knarrlagsund til Selvåg (1,3 km)
*Arm frå Knarrlagsund til Knarrlagsund kai (0,1 km)
*Endepunkt Ulvan

## Bakgrunnsstoff
Fylkesveg 6460

**Fylkesveg 6460** går mellom Nordskaget og Titran i Frøya kommune. Vegen er 15,1 km lang. 

Tidlegare var han ein del av fylkesveg 714.

Før Trøndelag fylke vart oppretta 1. januar 2018 var vegen kjennetegna som Fylkesveg 410 i Sør-Trøndelag.

## Kommunar og knutepunkt

* Nordskaget
*Kommunal veg til Måsøyvalen (0,8 km)
*Kommunal veg til Bua (3,6 km)
*Kommunal veg til Kvisten (2,2 km)
*Kommunal veg til Håvik gravplass (0,3 km)
*Kommunal veg til Stabben (1,1 km)
*Kommunal veg til Kjervågsundet (2,4 km)
*Kommunal veg til Titran kapell (0,1 km)
*Endepunkt Titran

## Bakgrunnsstoff
Fylkesveg 6462

**Fylkesveg 6462** går mellom Storhallaren og Fillingsneset i Frøya kommune. Vegen er 7,7 km lang.

Før Trøndelag fylke vart oppretta 1. januar 2018 var vegen kjennetegna som Fylkesveg 411 i Sør-Trøndelag.

## Kommunar og knutepunkt

* Storhallaren
*Endepunkt Fillingsneset

## Bakgrunnsstoff
Fylkesveg 6464

**Fylkesveg 6464** går mellom Valen og Bergli i Frøya kommune. Vegen er 1,9 km lang.

Før Trøndelag fylke vart oppretta 1. januar 2018 var vegen kjennetegna som Fylkesveg 412 i Sør-Trøndelag.

## Kommunar og knutepunkt

* Valen
* Bergli

## Bakgrunnsstoff
Fylkesveg 6466

**Fylkesveg 6466** går mellom Strømøybotn og Sør-Dyrøy i Frøya kommune. Vegen er 10,3 km lang.

Før Trøndelag fylke vart oppretta 1. januar 2018 var vegen kjennetegna som Fylkesveg 431 i Sør-Trøndelag.

## Kommunar og knutepunkt

* Strømøybotn
* frå Strømøy til   Hellesvik (5,0 km)
*Arm frå Skjellvik til Leirvikhamna (2,7 km)
*Arm frå Sæter til Nord-Dyrøy (1,1 km)
**  Ferje via  Mausundvær til Lomsøya → Sula
*Endepunkt Sør-Dyrøy

## Bakgrunnsstoff
Fylkesveg 6468

**Fylkesveg 6468** går mellom Gårdsøya og Purkvik i Mausund i Frøya kommune. Vegen er 1,7 km lang.

Før Trøndelag fylke vart oppretta 1. januar 2018 var vegen kjennetegna som Fylkesveg 436 i Sør-Trøndelag.

## Kommunar og knutepunkt

*Endepunkt Gårdsøya
*Arm til Mausund kai (0,2 km)
**  Ferje frå Mausundvær til Lomsøya og til  Nord-Dyrøy
*Arm frå Kåvik til Litle Aursøya (0,9 km)
** Aursøybrua (ca. 170 m)
**Kommunal veg frå Litle Aursøya til Storaursøya (0,8 km) og til Geitøya (0,7 km)
*Endepunkt Purkvik

## Bakgrunnsstoff
Fylkesveg 6470

**Fylkesveg 6470** går mellom Nord-Dyrøy og Sula i Frøya kommune. Vegen er 3,4 km lang utanom ferjestrekninga.

Før Trøndelag fylke vart oppretta 1. januar 2018 var vegen kjennetegna som Fylkesveg 437 i Sør-Trøndelag.

## Kommunar og knutepunkt

* Nord-Dyrøy
* Ferje frå Nord-Dyrøy
*via  Mausundvær
*via Bogøyvær
*til Lomsøya
*Arm Følingen (0,5 km)
*Endepunkt Sula

## Bakgrunnsstoff
Fylkesveg 6480

**Fylkesveg 6480** går mellom Ødynhaug og Snøsen i Orkdal kommune. Vegen er 6,7 km lang.

Før Trøndelag fylke vart oppretta 1. januar 2018 var vegen kjennetegna som Fylkesveg 461 i Sør-Trøndelag.

## Kommunar og knutepunkt

* Ødynhaug
* frå Solem til  Vollen (4,2 km)
* Osbrua (ca. 30 m)
* Snøsen

## Bakgrunnsstoff
Fylkesveg 6482

**Fylkesveg 6482** går mellom Forve bru og Gjølmesli i Orkdal kommune. Vegen er 4,2 km lang.

Før Trøndelag fylke vart oppretta 1. januar 2018 var vegen kjennetegna som Fylkesveg 462 i Sør-Trøndelag.

## Kommunar og knutepunkt

*  Forve bru
* frå Vollen til  Solem (4,2 km)
* Gjølmesli

## Bakgrunnsstoff
Fylkesveg 6488

**Fylkesveg 6488** går mellom Laugen og Morken i Skaun kommune og mellom Sundli og Fannrem i Orkdal kommune. 

Trasear: Laugen - Morken 5,7 km, Sundli - Fannrem 3,5 km.

Før Trøndelag fylke vart oppretta 1. januar 2018 var vegen kjennetegna som Fylkesveg 470 i Sør-Trøndelag.

## Kommunar og knutepunkt

* Laugen
* frå Laugen til Sør-Egga (3,6 km)
* frå Svorkland til  Melby (3,6 km)
*Morken
----
Kommunal veg mellom Morken og Sundli (6,5 km)
----

*Sundli
* frå Fannrem kyrkje til  Skjølberg (15,4 km)
*
*  Fannrem

## Bakgrunnsstoff
Metropolitt Filip II

**Den heilage Filip** (), fødd Fjodor Stepanovitsj Kolytsjov (russisk Фёдор Степaнович Колычёв) var metropolitt av Moskva og heile Russland under tsar Ivan den fælslege. Han er rekna som martyr og helgen i Den austlege ortodokse kyrkja.

## Minnefestdagar for heilage Filip
* 9. januar i den julianske kalenderen, tilsvarande 22. januar i den gregorianske

## Kjelder

* Den hellige Filip II av Moskva (1507-1569) ved katolsk.no

## Bakgrunnsstoff
* Den hellige Filip II av Moskva (1507-1569) ved katolsk.no
Husflid

**Husflid** er handverksmessig produksjon av varer for eigen bruk eller for sal. Husflidproduksjon skjer i heimen og treng få og enkle tekniske produksjonsmiddel. Husfliden omfattar teknikkar som vevnad, strikking, treskurd, smiarbeid og rosemåling.

## Ordsoge
Omgrepet *husflid* er sett saman av orda *hus* og det lågtyske ordet *flid* (jf. *flittig*) og er kjend frå tidleg 1800-tal i tydinga flid i heimen. Biskop Jacob Neumann brukte omgrepet i sin omtale av Asker prestegjeld i 1817.

I vår tyding skal Henrik Wergeland vere rekna som opphavsmann til uttrykket. Eilert Sundt brukar omgrepet om arbeid som oppfyller stundene mellom hovudarbeida og som  sysselset kvar hand i familien — til skilnad frå fabrikkdrift og handverk som hovudsyssel.  Han har problem med å definere emnet, sidan det «er noget Usikkert og Svævende i Husflidens Navn og Begreb».

Sundt si bok gav støtet til etablering av dagens husflidlag; Den norske husflidforening vart stifta i 1891.  Formålet med husflidlaga å lære opp folk i husflidarbeid, og å etablere utsal for husflidprodukt.  Opplæring i husflid var hjelp til sjølvhjelp og for mange eit alternativ til fattigkassa.

## Sjå òg
*kunsthandverk

## Kjelder
*Kultursjef Aaslaug Vaa: «Husflid - et tidløst fenomen, et nytt begrep» i *Av nød, lyst og kjærlighet - Husflid i Nordland gjennom 100 år* Nordland Husflidlag og Husfliden i Bodø 
*Bunad & Husflidsportalen 
*Eilert Sundt 1867-68: ''Om Husfliden i Norge - Til Arbeidets Ære og Arbeidsomhedens Pris'' 
*Dagsavisen: «Flittig mangfold hos Husfliden»
*''Nynorskordboka''

### Fotnotar
Hufvudstadsbladet

**Hufvudstadsbladet** (**HBL**, på folkemunne *Husis*, på finsk også *Hubla* eller *Höblä*) er ei finlandssvensk dagsavis som blir gjeven ut i Helsingfors. Ho vart grunnlagt i 1864 av August Schauman og det første nummeret kom ut den 5. desember same år.

I byrjinga utkom Hufvudstadsbladet seks dagar i veka og vart seld berre til abonnentar. I slutten av 1800-talet vart Hufvudstadsbladet den største dagsavisa i Finland. I dag er ho den største svenskspråklege avisa i Finland, med eit opplag på omkring 50&nbsp;000&ndash;55&nbsp;000 per utgjevingsdag.

Namnet blir skrive *Hufvudstadsbladet* av historiske grunnar. Avisa, som frå og med 2004 kjem ut i tabloidformat, har også finskspråklege lesarar i Helsingfors.

## Kortfatta historikk:
* 1885 vart Hufvudstadsbladet seld til Arthur R. Frenckell. 
* 1888 grunnla avisa eit eige trykkeri.
* 1896 skaffa dei den førsta rotasjonspressa i Finland.
* 1920 vart Hufvudstadsbladets Förlags- och Tryckeri AB grunnlagt.

## Kjende kolumnistar
* Heidi Hautala
* Matti Klinge
* Paul Lillrank
* Henrik Meinander
* Suvi-Anne Siimes
* Erkki Tuomioja
* Matti Vanhanen

## Bakgrunnsstoff
* Hufvudstadsbladet
* Historiska tidningsbiblioteket 1771 - 1890: ''Hufvudstadsbladet''
* Arkiv over Reuters rutor
Slackware

**Slackware** er ein av dei tidlegaste linuxdistribusjonane, og er blant dei eldste som framleis vert oppdatert. Filisofien bak Slackware er stabilitet og det vert berre inkludert stabile og nøye gjennomtesta programvarepakkar i distribusjonen. 

## Kjelder
Cantus firmus

**Cantus firmus** (latin for *fast melodi*) er ei nemning som skriv seg frå musikken i mellomalderen. 

Cantus firmus utvikla seg frå Organum-stilen slik han oppstod innan Notre Dame-skolen. Her vart det vanleg at ein gregoriansk hymnetone vart sunge mot ein eller to motstemmer (organum duplum eller triplum). Den røysta som til vanleg song hovudstemma vart kalla tenor, og med tida vart dei andre stemmene (altus og discantus), nytta til utbroderingar kring hovudmelodien. Verdiane i hovudmelodien vart lengre og lengre, slik at tenor oftast song den same tona over mange taktar. Rundt denne tona vart det lagt ei mengd med forsiringar og raske løp. Særleg Perotin utvikla dette til meisterskap, med opp til tre stemmer sett opp mot grunnmelodien. 

Nemninga *cantus firmus* er først å finne om lag midt på 1300-talet, knytt til utviklinga av den isorytmiske motetten. Innanfor denne sjangeren vart det vanleg at *altus* og *discantus* fekk kvar sine eigne tekster som vart sunge som kommentarar til hovudmelodien. Tenor-melodien kom mindre og mindre fram, og vart mindre og mindre viktig. Nokre gonger vart det til at berre to stavingar var att av ei heil setning.

Frå om lag 1390, då den sykliske messa vart til, vart det vanleg å leggje ein cantus firmus inn i messeledda, som eit kompositorisk grunnlag for heile messa. Dette førte til at ein einskild melodi kom til å bera heile messa, om dei ulike messene fekk namn etter cantus firmus. Med tida kunne denne skifte frå å vera ein hymnetone til å vera ein vanleg folketone. Stundom vart cantus firmus og laga av komponisten sjølv, gjerne på grunnlag av eit namn, slik at messa stod fram som ein kommentar til ein einskild person. Josquin des Prez laga ein slik messe tileigna Ercole d`Este, hertugen av Ferrara (*Missa Hercules Dux Ferrara*). Namnet fekk ein særskild melodi på grunnlag av solmisasjon, noko som var svært vanleg på denne tida. 

I staden for å la cantus firmus liggje jamnt i ei stemme, kunne melodien stundom varierast på to eller tre, etter kanon-prinsippet. Andre gonger vart han løyst opp i gjennomført imitasjon. Det har vore hevda at dette var ei engelsk oppfinning. Stilen vart vanleg i sein flamsk skole, og Josquin kunne jamvel løyse opp cantus firmus heilt i gjennomført imitasjonsteknikk.

Cantus firmus vart òg sentral i utviklinga av vanleg firstemt koral. Songar av dette slaget heldt lenge fram med å leggje hovudmelodien i tenorstemma. Omslaget kom med komponisten Claude Goudimel, som la melodien øvst, i sopran. Dette har vore tradisjon sidan.

Den tradisjonelle cantus firmus-messa vart med tida avløyst av parodimessa, men komponistar heldt fram med å nytte prinsippet for cantus firmus langt opp i nyare tid. Johann Sebastian Bach tek prinsippet i bruk i brorparten av kantatane sine, og ikkje minst i opnings-satsen av Matteuspasjonen frå 1733. Mozart nyttar same prinsippet i opningssatsen av rekviemet sitt (cantus firmus over den gamle tyske magnificat-tona).

## Kjelde
* Gads Musikhistorie, København.
Folkereisning mot krig

**Folkereisning mot krig** (FMK) er ein norsk pasifistisk organiasjon. Han vart stifta i 1937 av Olaf Kullmann og Lilly Weber, som norsk avdeling av War Resisters' International (WRI). 

Grunnlaget for WRI er ei oppfatning av krig som eit brotsverk mot menneskja, og at ein difor ikkje kan støtte nokon form for krig, men heller må arbeide for å fjerne alle årsaker til krig. FMK vil samle og styrke menneske og organisasjonar som vil arbeide i pakt med ei slik målsetjing. 

FMK gir ut tidsskriftet *[[Ikkevold]]*, som kom ut første gong i 1968. 

## Bakgrunnsstoff

* Ikkevold (nettutgåve)
Regjeringsleiar

Ein **regjeringsleiar** eller **regjeringssjef** er leiaren for regjeringa, den utøvande myndigheiten, i ein stat eller tilsvarande institusjon.

Ein regjeringsleiar kan ha forskjellige titlar. I nedanfor blir det lista opp ein del slike titlar i alfabetisk rekkefølgje, med døme i parentes:

* Forbundskanslar (Tyskland: *Bundeskanzler*)
* Formann i ministerrådet (Italia: *Presidente del Consiglio dei Ministri*)
* Fyrsteminister (Skottland: *First minister*)
* Guvernør (California: *Governor*)
* Ministerpresident (Sachsen: *Ministerpräsident*)
* Premierminister (Frankrike: *Premier ministre*)
* President (Mexico: *Presidente*)
* President i ministerrådet (Sovjet)
* Regjeringspresident (Spania: *Presidente del Gobierno*)
* Statsminister (Noreg)
* Taoiseach (Irland)
* Sjefminister (Guernsey: *Chief minister*)

## Sjå au
* Statsleiar
Curriculum vitae

Eit **curriculum vitae	** (eller **curriculum vitæ**), oftast forkorta til **CV**, er eit samandrag av skolegang, studium og yrkeskarriere og kva ein har oppnådd til no i livet. Det er vanleg å leggje ved ein CV når ein søkjer ein jobb, for slik å vise kva for kvalifikasjonar og relevant arbeidsrøynsle ein har.

Curriculum vitae er latinsk for «livsløp». 

Nokre vel å starte med dei nyaste hendingane, andre vel å skrive kronologisk med det eldste først. 
I Noreg er praksisen med å ta det eldste først truleg mest vanleg. I USA byrjar ein gjerne med dei nyaste hendingane om ein søkjer ikkje-akademiske stillingar, medan søknader på akademiske stillingar vert vedlagd ein CV med dei eldste hendingane oppførte først. 

## Bakgrunnsstoff
Det er ei rad CV-tips på verdsveven. Her er nokre:
* Om CV på cappelen.no 
* EURES - utlegging av CV på nett i EØS-området
*LagMinCV.no - Hvordan skrive CV? Mal til hvordan du kan få en fantastisk CV
Johannes Tinctoris

**Johannes Tinctoris** () var ein framståande flamsk musikkteoretikar og komponist i renessansen.

Johannes Tinctoris var fødd i Brabant. Det første som er kjend om livet hans, er at han song i kyrkjekoret i Cambrai på den tida det vart leia av Guillaume Dufay (tidleg i 1460-åra. Seinare vart han magister i juss, og vart leiar for gutekoret i Chartres. Derifrå reiste han til Napoli, der han heldt seg i om lag tjuge år. I Napoli skreiv han fleire teoretiske verk om musikk, og hadde kontakt med dei napolitanske humanistane.

Mot slutten av livet reiste han attende til Brabant, og døydde truleg i Nivelles, ein gong før 11. oktober 1511.

## Verk

Johannes Tinctoris skreiv tolv bøker mellom 1470 og 1480. Av desse er det fem som fortener merksemd:

* *Terminorum musicae diffinitorium* (oppslagsverk over musikalske omgrep). Det første oppslagsverket av dette slaget som vart utgjeve.
* *Proportionale Musices* (oppdelinga av musikken), skriven om lag 1473. Her tek han for seg vanskane med mensuralnotasjon, og freister å fastsette tidsintervall og toneverdiar.
* *Liber de natura et proprietate tonorum* (om korleis dei ulike skalaene skal nyttast), datert 6. november 1476, tileigna Johannes Ockeghem og Antoine Busnoys, som tek for seg vanskane med kyrkjetoneartar og polyfoni. Her legg han fram at modusen tenor står i, skal fastsette modus for heile verket.
* *Liber de arte Contrapunkti* (læra om kontrapunkt), frå 1477, drøftar kontrapunkt og reglar for fleirstemt song. Her finn ein òg den mest kjende setninga frå Tinctoris: *Det er ingen komposisjon som er verd å lye på, er han eldre enn førti år*. Dette skulle få avgjerande tyding for synet på mellomaldermusikk seinare i renessansen.
* *De inventione et usu musicae* (om korleis laga og nytte musikk). Av dette er det berre att nokre få sider, men skal opphavleg ha vore det lengste verket Tinctoris skreiv. Her fortel han mellom anna om instrument som var i bruk, og om dei komponistane han sette høgast, først av dei står Johannes Ockeghem.

Tinctoris står fram som den førande teoretikaren i si tid, og på 1400-talet.

## Kjelder
* Allan W. Atlas: Renaissance Music, London 1998
Dei saroniske øyane

**Dei saroniske øyane** er ei øygruppe i Saroniabukta, like utanfor det greske fastlandet. Dei største av dei busette øyane i gruppa er Salamína (der den gamle greske marinen slo persarane i slaget ved Salamis), Éjina, Angístri og Póros. Øyane Ýdra og Dokós, som ligg utanfor den nordaustlege enden av Peloponnes (teknisk sett mellom Saroniabukta og Argolikósbukta) og Spétses, som ligg i Argolikósbukta, vert òg ofte rekna til Dei saroniske øyane. Stundom blir den noko meir presise neminga **Dei argosaroniske øyane** brukt når desse øyane blir rekna med.

Administrativt høyrer dei til periferieininga Øyane i periferien Attikí. Denne periferieininga omfattar òg den austlege spissen av Peloponnes og øya Kýthira, som tradisjonelt blir rekna til Dei joniske øyane.

Mange grekarar frå fastlandet har feriehus på Dei saroniske øyane. Det går mange ferjesamband frå Pireus og Peloponnes.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Saronic Islands|Saronic Islands]]» frå ,  den 23. juli 2007.*
Pernambuco

**Pernambuco** er ein delstat nordaust i Brasil. Nabodelstatar er Paraíba og Ceará i nord, Piauí i vest og Alagoas og Bahia i sør. Delstatshovudstad er Recife. Andre byar er Caruaru og Petrolina.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
John Dunstaple

**John Dunstaple** eller *Dunstable* (fødd om lag 1390, død 24. desember 1453 i London) var ein sentral engelsk komponist på starten av 1400-talet, og rekna som stilskapar for den flamske skolen. Saman med Leonel Power er han den største i sin generasjon i England.

Dunstaple var i teneste hjå John, hertugen av Bedford, medan denne rådde som drottsete for Frankrike under den mindreårige kong Henrik 6.. Samstundes åtte han land under den engelske krona i Normandie. Styringstida til John vara ved frå 1423 til 1435, så Dunstaple har truleg vore lang tid i Frankrike. Han åtte elles landområde i Wessex. 

Dunstaple var òg til stades under fleire av dei diplomatiske sendeferdene som på den tid vart utveksla mellom Frankrike og England, og i 1438 var han med i følgjet til hertugen av Gloucester, som nett då sette det engelske miljøet i kontakt med dei italienske humanistane. Saman med andre komponistar vart han registrert hjå hertugen av Ferrara, Leonello d´Este seint på 1440-talet. Følgja av dette er at Dunstaple sin musikk vart betre teke vare på i Italia enn i England, av di mange av dei lagra manuskripta der vart brende då kong Henrik 8. oppløyste klostervesenet under den engelske reformasjonen. 

Dunstaple var og kjend som matematikar, astronom og astrolog. Han var òg knytt til abbediet St Albans, sjølv han, motsett mange andre komponistar på same tid, ikkje var vigd prest. Han døydde julaftan 1453.

Den franske diktaren Martin le Franc hylla Dunstaple for noko han kalla *le contenance Anglois*, eit heller langt dikt. Her vert det sagt at Dunstaple har påverka både Guillaume Dufay og Gilles Binchois. 

Johannes Tinctoris gjev Dunstaple mykje av æra for at «den nye musikken» kom til på 1400-talet. Soleis er han gudfar til den stilretninga som seinare vart kalla den flamske skolen. Dunstaple var truleg ein av dei første som bygde ei messesyklus kring ein samanbindande Cantus Firmus, og sette med dette standard for utviklinga av messestilen det følgjande hundreåret. Det finst berre femti av verka hans att, mellom dei to messer, tre ufullstendige, og ei lang rekkje einskilde messesatser. Attåt har vi 12 isorytmiske motettar, og 27 ulike songar over religiøse tekstar, mest knytt til Jomfru Maria. Nokre verdslege songar er tillagt Dunstaple, men opphavet her er uvisst. Det var kjend at Dunstaple skreiv ei rad med songar eller carols. Forskarane trur at ein del av dei som er teke vare på anonymt kan vera frå hans hand.

John Dunstaple er truleg den engelske komponisten som har hatt størst påverknad nokon gong.

## Kjelder
* Allan W. Atlas: Renaissance music, London 1998. 
* Engelsk Wikipedia.

## Bakgrunnsstoff
* John Dunstable på Allmusic
Éjina

**Éjina** (gresk skrift Αίγινα) eller *Aegina* er ei av Dei saroniske øyane i Saroniabukta i Hellas, 50&nbsp;km frå Athen. Tradisjonen seier at namnet kjem av Aigina, mor til Aiakos som var fødd på og herska over øya. Øya er ein kommune i periferieininga Øyane i periferien Attikí. Administrasjonssenteret er Éjina by, som ligg på den nordvestlege enden av øya. På grunn av plasseringa i forhold til Athen er øya ein populær utfartsstad i sommarmånadane, og mange atenarar eig sommarhus her.

## Geografi
Éjina har ei trekanta form med eit areal på 87&nbsp;km². Øya er 13&nbsp;km lang frå nordvest til søraust og 15&nbsp;km brei.

To tredelar av Éjina er ein utdøydd vulkan. Den nordlege og vestlege sida består av steinete, men frodige sletter, der ein mellom anna dyrkar korn, bomull, vinranker, mandel, oliven og fiken, men mest karakteristisk er pistasje. Økonomisk er òg fiske etter svampar viktig.

Den sørlege, vulkanske delen av øya er kupert og berglendt, og stort sett aude. Den høgaste toppen er Óros i sør. Ein fjellrygg strekkjer seg nordover derifrå med smale, frodige dalar på kvar side.

Strendene på øya er ein populær turistattraksjon. Båtar frå Athen kan nå øya på 20 minutt, men vanlege ferjer bruker opp mot ein time.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

Dei andre busetnadene på øya er:

Småøyar i kommunen:
*  (Lagoúsa) (0)
*  (Lagousáki) (0)
*  (0)
*  (0)
*  (0)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aegina|Aegina]]» frå ,  den 23. juli 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Bilete frå Éjina
* Éjina på athensguide.org 
* Éjina aeginagreece.com
* Reiseguide for Éjina
* Kart over Antikkens Hellas, inkludert Éjina
Gilles Binchois

**Gilles Binchois** eller **Gilles de Bins**, fødd kring 1400, død 20. september 1460 i Soignies i Belgia, var ein fransk-flamsk komponist og ein av dei første innanfor stilretninga den flamske skolen, og er ofte nemnd saman med Guillaume Dufay. Stilane deira var elles svært ulike. Binchois har truleg hatt større påverknad enn Dufay, av di han vart meir skriven av og sitert av seinare komponistar.

## Liv

Binchois var truleg frå Mons, son av Jean og Johanna de Binche. Faren var rådgjevar for hertug Guillaume IV av Hainault. I 1419 vart han organist i Mons, og reiste til Lille i 1423. Etter minnemotetten Johannes Ockeghem skreiv over han seinare, skal han ha vore i hærteneste hjå hertugen av Burgund på denne tida, eller kanskje Jarlen av Suffolk. Kring 1430 vart han musikalsk leiar for kapellet i Burgund.

## Verk

Det vert sagt at Binchois er ein av dei finaste melodikarane på heile 1400-talet. Stilen hans var tydeleg og klår, og svært lydarvenleg. Dette gjorde at han vart svært folkekjær. Ved eit høve skreiv han slik at hertug Filip den gode gret då han høyrde songen *Dueil angoisseus*.

Binchois skreiv mange sekulære songar, kjærleiksviser og riddarviser for hertugen av Burgund, attåt mykje musikk for kyrkja. 

## Kjelder
* Allen W. Atlas: renaissance Music, London 1998
* Classical Composers Database om Binchois

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gilles Binchois|Gilles Binchois]]» frå ,  den 23. juli 2007.*
Ýdra

**Ýdra** (gresk Ύδρα), eller *Hydra*, er ei av Dei saroniske øyane i Hellas. Ho ligg i Egearhavet mellom Saroniabukta og Argolikósbukta. Øya er ein kommune i periferieininga Øyane i periferien Attikí. Kommunen inkluderer òg den sparsamt busette øya Dokós. Mellom Peloponnes og øya ligg den smale Ydrabukta. I antikken vart øya kalla Hydrea (Υδρέα), som viser til kjeldene på øya.

Øya er avhengig av turisme, og mange athenarar kjem hit. Ferjer går regelmessig frå Pireus (hamnebyen nær Athen) og frå Návplio, som ligg på kysten av Peloponnes. Bortsett frå søppelbilar er ikkje motoriserte køyretøy tillatne på øya. Det meste av den offentlege transporten er dermed esel og båttaxi. Det busette området er så kompakt at folk flest uansett går der dei skal.

Øya har ein hovudby, berre kalla «Ýdra hamn». Han består av ei halvmåneforma hamn, der handelssenteret ligg rundt med restaurantar, butikkar, marked og galleri. Bratte steingater fører opp frå hamneområdet. Dei fleste fastbuande bur i desse gatene.

Sjølv om øya har fått namn frå eldgamle kjelder, er desse i dag tørre. Ýdra hadde tidlegare brønnar, men desse vart lukka av seismisk aktivitet på midten av 1900-talet. I dag vert vatn transportert frå fastlandet med båt. Dei dominerande geografiske trekka på Ýdra er dei berglendte åssidene, som er tomme bortsett frå eit og anna gardshus og eit par svært isolerte ortodokse kloster.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

Dei andre busetnadene på øya er:

Småøyar i kommunen:
* Dokós (18)
* Ájos Ioánnis (0)
* Ájos Jeórjios (0)
* Ájos Nikólaos (0)
* Kivotós (0)
* Limióniza (0)
* Pétasi (0)
* Platonísi (0)
* Stavronísi (0)
* Tríkeri (0)
* Véniza (0)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hydra, Saronic Islands|Hydra, Saronic Islands]]» frå ,  den 23. juli 2007.*  
 

; Referansar

## Bakgrunnsstoff
Periferiar i Hellas

**Periferiane i Hellas** (gresk περιφέρεια, *periféria*) utgjer ei administrativ inndeling i Hellas. Det er 13 periferiar (ni på fastlandet og fire øygrupper). Periferiane er delte inn i 74 periferieiningar som frå 2010 erstattar dei 54 prefektura. Tradisjonelt, og fram til 1987 òg offisielt, var det ti regionar i Hellas, som framleis ofte vert nytta uoffisielt.

# Aust-Makedonía og Thráki
# Sentral-Makedonía
# Vest-Makedonía
# Ípiros
# Thessalía
# Dei joniske øyane
# Vest-Hellas
# Sentral-Hellas
# Attikí
# Peloponnes
# Dei nordlege egeiske øyane
# Dei sørlege egeiske øyane
# Kreta

I tillegg finst det ein autonom region kalla Áthos (14), som grensar til Sentral-Makedonía. Dette er ein munkestat under gresk suverenitet. Han ligg på den austlegaste av dei tre store «fingrane» som stikk ut i Egearhavet frå halvøya Khalkidikí.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Peripheries of Greece|Peripheries of Greece]]» frå ,  den 23. juli 2007.*  

## Referansar
Prefektur i Hellas

Eit **prefektur** (gresk νομός, *nomós*, fleirtal νομοί, *nomí*) var fram til 2010 ei administrativ inndeling av periferiane i Hellas. Dei 13 periferiane er frå 2011 delt inn i 74 periferieiningar som erstattar dei tidlegare 54 prefektura.



Attikí, sjå nedanfor
Évvia
Evrytanía 
Fokída 
Fthiótida 
Viotía 
Khalkidikí 
Imathía 
Kilkís 
Pélla 
Piería 
Sérres 
Thessaloniki
Khaniá 
Iráklio
Lasíthi 
Réthymno
Dráma 
Évros 
Kavála 
Rodópi 
Xánthi
Árta 
Ioánnina 
Préveza 
Thesprotía




Kérkyra  
Kefaloniá 
Levkáda 
Zákynthos
Khíos 
Lésvos 
Sámos
Akhaía 
Argolída 
Korinthía
Lakonía 
Messinía 
Kykladane 
Dodekanesane 
Kardítsa 
Lárisa
Magnisía 
Tríkala
Arkadía 
Etoloakarnanía 
Ilía
Flórina 
Grevená 
Kastoriá 
Kozáni


&nbsp;&nbsp; (a) &nbsp; Áthos




Attikí (1 på kartet) var delt inn i dei fire prefektura Aten, Pireus, Aust-Attikí og Vest-Attikí.

## Referansar
Leikanger kyrkje i Herøy

:*For kyrkja med same namn i Selje i Nordfjord, sjå [[Leikanger kyrkje i Selje|Leikanger kyrkje i Nordfjord]].*
:*For kyrkja med same namn i Leikanger i Sogn, sjå [[Leikanger kyrkje i Sogn]].*

**Leikanger kyrkje** er ei åttekanta trekyrkje på Leikong i Herøy kommune i Møre og Romsdal fylke. Kyrkja stod opphavleg på Sjøholt i Ørskog, der ho hadde stått frå 1807, og vart flytt til Leikong i 1872. Den seinare eidsvollsmannen Elling Olsson Valbø stod bak kyrkja frå Ørskog. J.F.L. Dreiers bilete frå 1826 viser kyrkjebygget då det stod på Sjøholt, men Dreiers fantasifulle teikning framstiller bygget som ei krosskyrkje. Siste gudstenesta på Sjøholt vart halde 7. april 1872. Deretter vart kyrkja plukka ned og frakta med båt til Leikong. Ørskog fekk 750 specidalar for bygget. Før året var omme var kyrkja reist på dei ny tuftene på Leikong, 26. januar 1873 vart kyrkja på Leikogn vigsla. Bygget var først tekt med spon, nokre år seinare kom det skifter fordi spona ikkje held. Tårnet var først sett opp over våpenhuset, men vart flytta tilbake til sin opphavlege plass midt på taket ved restaureringa i 1960. Frå Sjøholt kom ei inngangsdør og preikestolen frå 1642 med. Preikestolen er dekorert med utskjeringar. Altartavlen er ved Bergen Museum, men i 1948 fekk Leikong ein kopi som er sett opp i kyrkja.

Kyrkja har 380 sitjeplassar.

## Bilete

File:Altar Leikong.JPG|Alteret i kyrkja.
File:Altartavle Lekong.JPG|Altertavla.
File:Preikestol Leikong.JPG|Preikestolen er dekorert med dei sju dygdene.
File:Preikestol_Leikong2.JPG|Detalj av preikestolen


## Kjelder
* Nettstaden til Herøy kommune: «Leikanger kyrkje»Arkivert utgåve
* Redaktør: Alf Henry Rasmussen &ndash; *Våre kirker : norsk kirkeleksikon*. Vanebo Forlag, Kirkenær 1993. ISBN 82-7527-022-7

## Bakgrunnsstoff
* 
* JFL Dreiers bilete frå 1826 på Digitalt Museum
*
Toyota Motor Corporation

**Toyota Motor Corp** (japansk トヨタ自動車株式会社) er verdas nest største bilprodusent, etter General Motors. Toyota vart grunnlagd av Kiichiro Toyoda i 1937, Føretaket eig og produserer bilmerka Toyota, Lexus, Scion, og delvis Daihatsu. Toyota eig òg lastebilprodusenten Hino Jidōsha.

Toyota har vunne Verdsmeisterskapen i Rally med både Celica og Corolla. Toyota har og vore med i Formel 1 sidan 2002. Til trass for store investeringar, har resultata til no ikkje vore som venta.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Toyota Norge
* Toyota Owners Group Norway (Forum)
Rally Norway

**Rally Norway** er namnet på det norske rallyet som frå og med 2007-sesongen er ein del av World Rally Championship. Frå tidlegare er det berre Sverige som har arrangert rally-VM på snø. Køyring på snø og is vert sett på som veldig eksotisk i rallysamanheng og med bruken av Vikingskipet som servicehall og testmulighetene på WRC Test Camp på Haslemoen er Rally Norway en unik VM-runde.

Rallyet har utspring i Rally Finnskog Norway og KNA Kongsvinger.

## Prøve-VM
Et kandidatløp, populært kalla prøve-VM, vart arrangert den 10. og 11. februar 2006 med stor suksess. Start og mål gjekk frå Hamar, medan etappane gjekk til Lillehammer, Sjusjøen, Kongsvinger og Elverum m.m.

Det var Henning Solberg som til slutt vart vinnar av løpet. Lenge var Daniel Carlsson rett bak Solberg, men køyrde ut på SS12 og måtte bryte. På høvesvis andre og tredje plass kom dei norske talentena Mads Østberg og Anders Grøndal.

## VM-status
FIA avgjorde 5. juli 2006 i et møte i Paris at Rally Norway skulle få status som VM-runde. I første omgang for eit år, med mogleikar for fornya kontrakt etter dette. 18. oktober 2006 bestemte FIA at ingen av dei nye rundene skulle VM i 2008, mot at andre kandidatar skulle få prøve seg. Etter 2007 og 2008 vil alle VM-løpene bli likestilt, og FIA vil gi 16 runder VM-status.

Det første rally-VM på norsk snø vart held 15.-18. februar 2007. Vinnar var Mikko Hirvonen som leia rallyet frå og med første etappe. På 2.-plass kom Marcus Grönholm medan Henning Solberg vart beste nordmann på ein 3.-plass.

## Vinnarar sidan 2006
* 2006 (Kandidatløp): Henning Solberg
* 2007: Mikko Hirvonen

## Organisasjon
Frå byrjinga var Jim Carlsen dagleg leiar, men Even Wiger, som blant anna hadde hatt ansvar ovanfor myndigheitene, tok over den rolla i oktober 2005. Jim Carlsen er no sponsoransvarleg i organisasjonen. Under kandidatløpet var Bertil Klarin, med mangeårig erfaring frå Uddeholm Swedish Rally, løpsledar. Han er nå sportsleg rådgjevar og Stig Rune Kjernsli er løpsleder.

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
VM i fotball 1990

**Verdsmeisterskapen i fotball i 1990** vart arrangert i Italia i tida 8. juni - 8. juli 1990. Dei 52 kampane vart spelt på tolv arenaer i tolv ulike byar. Vest-Tyskland vart verdsmeister for tredje gong, etter å ha sigra 1–0 over Argentina i finalen. Andreas Brehme sette inn målet på straffespark. Det var den 14. verdsmeisterskapen sidan byrjinga i 1930.

Turneringsformatet for dei 24 landa som deltok i verdsmeisterskapen var det same ved forrige meisterskapen. Deltakarlanda vart delt inn i seks grupper med fire land i kvar. Dei to beste i kvar gruppe, samt dei fire beste trearane gjekk vidare til utslagsspel. Italia, Jugoslavia, Argentina, Vest-Tyskland, Tsjekkoslovakia, England, Kamerun og Irland gjekk vidare frå åttedelsfinalane, sistnemnde etter straffesparktevling mot Romania.

Både Italia og Vest-Tyskland vann sine respektive kvarfinalar 1-0. England trengde ekstraomgangar for å slå Kamerun 3-2, medan Argentina slo ut Jugoslavia på straffespark etter 120 mållause minuttar. Begge semifinalane enda 1-1 og finalistane Argentina og Vest-Tyskland kvalfiserte seg ved betre straffeskyting enn Italia og England.

Vertslandet Italia kapra bronsemedaljen med siger 2-1 over England i Bari. Italias eigen Salvatore Schillaci vart toppskårar med seks mål.

## Gruppespelet
### Gruppe A



### Gruppe B



### Gruppe C



### Gruppe D



### Gruppe E



### Gruppe F



## Finalen
VM-finalen 1990 fann stad på Stadio Olimpico i Roma om kvelden 8. juli, framfor 73&nbsp;603 tilskodarar. Ein svært sjansefattig finale vart avgjort då venstrebacken Andreas Brehme skåra på straffespark i det 85. minutt. Argentinaren Pedro Monzón vart utvist i det 65. minutt og landsmannen Gustavo Dezotti for same vegen få minuttar før kampen var over. Det var fyrste gongen ein VM-finale vart avgjort på straffespark.

Det vesttyske vinnarlaget bestod av Bodo Illgner, Klaus Augenthaler, Thomas Berthold, Guido Buchwald, Jürgen Kohler, Andreas Brehme, Thomas Häßler, Lothar Matthäus, Pierre Littbarski, Jürgen Klinsmann og Rudi Völler. Stefan Reuter kom inn for Berthold i det 73. minutt.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Fußball-Weltmeisterschaft 1990|Fußball-Weltmeisterschaft 1990]]» frå ,  den 23. juli 2015.*
Khumbu

**Khumbu** er eit område i Nepal. Saman med Solu og Pharak er det det viktigaste sherpaområdet i Himalaya. Khumbu ligg i det nordaustlege Nepal, og inneheld byen Namche Bazaar og landsbyane Thami, Khumjung, Pangboche og Kunde. Det berømte buddhist-tempelet i Tengboche ligg også i Khumbu.

På grunn av plasseringa i Himalaya, stig Khumbu-landskapet dramatisk – frå 3&nbsp;300 meter og heilt til toppen av verdas høgste fjell, Mount Everest, 8&nbsp;850 meter over havet. Sagarmatha nasjonalpark ligg også innanfor Khumbu-regionen.

Det finst ei lufthamn rett ved Khumbu, Tenzing-Hillary lufthamn, òg kjend som Lukla lufthamn. Ho vert rekna som ei av dei farlegaste lufthamnene i verda.

Administrativt ligg Khumbu i distriktet Solukhumbu, *Shagramatha sone* i *austregionen*.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Kart over Solukhumbu distrikt
Leikanger sokn på Sunnmøre

**Leikanger sokn** ligg på den søraustre luten av Gurskøy, i Møre bispedømme, Søre Sunnmøre prosti, Herøy prestegjeld.

Frå gamalt høyrde Leikongbygda til Rovde sokn. Det var ein vanskeleg kyrkjeveg. I 1856 vart det sett fram ynskje om å flytte kyrkja frå Rovde til Leikong. Dette vart det ikkje noko av. I 1870 vart det sendt søknad til kongen om å få oppretta eige sokn for Leikanger. Svar på denne søknaden kom frå Kyrkjedepartementet i 1871 om at det kunne opprettast eit eige sokn for Leikong og Jøsok saman med delar av Gurskedalen og delar av Eika og Eiksund. Nokre år seinare slutta heile Eika og Eiksund seg til det nye soknet. I 1957 vart Djupvika lagt til Leikanger sokn. I 1964 vart Gurskedalen overført til Sande prestegjeld og Eiksund overført til Ulstein sokn.

## Kjelder
* Nettstaden til Herøy kommune: «Leikanger kyrkje»
Darjeeling

**Darjeeling** (nepali दार्जीलिङ्ग, bengali দার্জিলিং) er hovudstaden i Darjeeling distrikt i delstaten Vest-Bengal i India. Namnet er sett saman av dei tibetanske orda for lyn, *dorje*, og stad *ling*, slik at namnet tyder 'lynlandet'.

Byen ligg 2,134 m.o.h. i åsane opp mot Himalaya. Han ligg ved 27,03° nord og 88,16° aust.
. Arealet er 10.57 km². Befolkninga var i 2001 107&nbsp; 530. I Europa blei Darjeeling kjend på 1800-talet som ein av dei britiske Storbritannia kolonistane sine mest populære «hill stations» - feriestader i åsane opp mot Himalaya, der dei trekte seg tilbake for å unngå den varmaste tida om sommaren og dei drepande sjukdomane som følgde med.

På siste del av 1800-talet grunnla britane også store teplantasjar her, og distriktet er framleis berømt for sin Darjeeling-te.

Dette førte til ei stor innvandring frå Nepal (som den gongen framleis offisielt heitte Gorkha). Også arbeidarar som i Nepal høyrte til andre språkgrupper gjekk over til å bruke nepali som fellesspråk. Den nepali-talande befolkninga i området kallar seg enno gorkhaer, no også for å ikkje bli forveksla med innbyggjarar i Nepal. Darjeeling blei eit viktig sentrum for språk, litteratur og kultur på nepali.

Byen Darjeeling er forbunden til omverda via ein 80 km lang, smalspora (610mm) jarnbane til byen Siliguri, eller via ein veg, som går langs og kryssar jernbana mange gongar. Darjeeling Himalayan Railway i distriktet Darjeeling blei ført opp på UNESCO si liste over verdsarv i 1999. I 2005 la UNESCO til Nilgiri Mountain Railway som er ei forlenging til lista. Jarnbana, som blei opna i 1881, drivast av Indian Railway. Den blei bygd av britane mellom 1879 og 1881 og blir sett på som det første og enno det mest storslegne eksempelet på jarnbanar i veldig høgtliggande område.
Florence Nightingale

**Florence Nightingale** () – kjend som *The Lady with the Lamp* – var ein pioner innan moderne sjukepleie.

Ho blei fødd inn i ein rik britisk familie i Firenze i Italia. Ho blei kalla opp etter fødebyen sin (som heiter *Florence* på engelsk) i likskap med den eldre systera Parhenope. Ho var ei brilliant og viljesterk kvinne som gjorde opprør mot den forventa rolla for ei kvinne av hennar status, som gjekk ut på å bli ei lydig kone.

Nightingale gav seg til sjukepleie etter det ho sjølv oppfatta som eit heilagt kall. Det første opplevde ho i ein alder av 17 år i 1837 ved Embley Park og ho fekk også kall seinare i livet. Sjukepleie var ein karriere med dårleg rykte og bestod stort sett av fattigare kvinner. Tradisjonelt sett blei jobben som sjukepleiar utført av kvinner som følgde med hæren. Dei kunne like gjerne fungere som kokkar eller prostituerte. Nightingale var spesielt oppteken av dei dårlege forholda for medisinsk pleie av legionane av fattige og trengande. Ho la fram valet sitt for familien i 1845, og det vekte harme og uro blant dei, spesielt hjå mor hennar.

I desember 1844 blei Nightingale den leiande forkjemparen for betra medisinsk pleie på sjukehusa. Dette kom etter at ein tiggar døydde på eit arbeidarsjukehus i London, noko som blei ein offentleg skandale. Ho engasjerte seg straks i å støtte Charles Villiers, formannen i komiteen for The Poor Law Act. Dette gav henne ei aktiv rolle i reformasjonen av fattigdomslovene, og gjekk langt utover det å gje medisinsk pleie.

I 1846 besøkte ho Kaiserwerth, et føregangssjukehus som var grunnlagt og drive av ein orden av nonner i Tyskland. Ho vart svært imponert over kvaliteten på den medisinske pleia og av engasjementet og praksisen til søstrene.

## Myten og verkelegheita
Overklassekvinna Florence Nightingale blei rekna som ein myte og ein legendarisk person, allereie før ho var 40 år gammal. Myten blei skapt under Krimkrigen, då ho som ein mild engel med lampe i handa vandra gjennom dei dystre sjukehusstovene i Scutari og kviskra trøystande ord til såra og sjuke britiske soldatar.

Men verkelegheita er annleis enn myten, og historikarar gjev eit anna bilete av Nightingale. Ho var ikkje den ømme og milde, men den bestemte og autoritære administratoren og organisatoren. Ho ville ha plan og orden på sjukehusa, og snakka om kor viktig det var med hygieniske tiltak som ordentlege latriner og sanitære anlegg, diettkjøkken, reint sengetøy og vindauge som kunne opnast for å sleppe friskluft inn. Ho hadde ikkje mykje pent å seie om dei religiøse sjukepleiarane når det gjaldt hygiene.

## Statistikk
Ho blir rekna for å vere skaparen av coxcomb-grafen samt ei rekkje andre statistiske konsept. Dei fleste av desse er forklarte i *Notes on Matters Affecting the Health, Efficiency and Hospital Administration of the British Army* som Nightingale gav ut i 1858.

## Bakgrunnsstoff

* Florence Nightingale og statistikk
Oskar Sylte Mineralvannfabrikk

**Oskar Sylte Mineralvannfabrikk AS** er ein mineralvassprodusent i Molde, grunnlagd i 1929. Aksjeselskapet har i dag 90 tilsette, og hadde ein omsetnad på 270 millionar kroner i 2003, med eit overskot på 15,5 millionar. Det mest kjende produktet deira er «brus med ananassmak».

## Historie
Starten for fabrikken var i Molde i 1929. Oskar Sylte (1905–1974) kom til byen som ungdom, og etablerte eiga agentur- og kommisjonsforretning etter å ha vore visargut i ulike lokale firma. Han dreiv med fisk, vilt og is, hadde eige ishus på Romsdalsmuseet, og leverte ferskmat til alle turistskipa som kom til byen. Oskar Sylte tente store pengar på fisk eit år makrellen hadde svikta på Sørlandet, og 24 år gamal kjøpte han inn maskinar til brusproduksjon i den gamle meierigarden i Molde.

Etter kvart slutta han med kjøt og fisk, og konsentrerte seg om brusproduksjon. I tillegg hadde han ølagentur for Frydenlunds Bryggeri i Oslo. Då Oskar Sylte måtte velje mellom øl- og brusproduksjon, valde han det siste.

Bombinga av Molde under krigen i 1940 råka Sylte òg. Etter gjenoppbygginga heldt han fram verksemda i Kirkebakken, og bygde seinare eit nytt fabrikklokale i Vektergata. På 1960-talet utvida Sylte marknadsområdet frå Romsdal til Nordmøre og Sunnmøre. Seinare vart det òg etablert eit stort lager i Ålesund.

Gründeren Oskar Sylte dreiv verksemda gjennom fleire tiår. På 1960-talet kom sønene Steinar og Oskar Dag inn som høvesvis administrerande direktør og salssjef. Seinare vart Steinar styreformann og Oskar Dag administrerande direktør.

I 1973 flytta Sylte verksemda frå Molde sentrum til eit nytt og større lokale på Årø, eit stykke utanfor byen. Nokre kritikarar meinte at det var urealistisk og naivt å byggje eit så stort anlegg, men bygget er seinare vorte utvida fleire gonger, og er i dag dobbelt så stort som det var i 1973. 

Gunstige sukkerkontraktar Steinar Sylte fekk på tida då bygget vart reist hjelpte verksemda seinare. Like etter steig nemleg sukkerprisane kraftig.

I 1989 fekk Sylte-brørne ei avtale med Ringnes og sleppte konsernet inn på eigarsida med ein lut på 44 prosent. Det tydde at dei hadde kontrollen lokalt. I utgangspunktet forhandla brørne med Hansa i Bergen, men Ringnes gav dei ei betre avtale.

## Brus
«Flaggskipet» til verksemda er brus med ananassmak. Han er like gamal som verksemda sjølv. Verksemda er òg ein del av Solo-historia i Noreg. Oskar Sylte var ein av gründerane bak Solo, som vart introdusert i 1934, og produserte brusen frå dag éin. Produktet vart marknadsført under slagordet «Syltes Solo først som tørst». Verksemda er framleis medeigar i Solo.

Eit anna populært produkt frå eigen stall er brus med pæresmak, som er lett attkjennande med den knallgrøne fargen.

På byrjinga av 1960-talet byrja fabrikken å tappe Pepsi-Cola, som fekk stor tyding for verksemda. Pepsi vart i ein periode erstatta av erkerivalen Coca-Cola. I dag tappar Sylte igjen Pepsi.

Tidleg på 1970-talet drog Steinar og Oskar Dag Sylte til London og inngjekk ei avtale med mineralvassgiganten Schweppes. Ho har òg hatt stort verd for verksemda.

## Sjå også
* Brus med ananassmak

## Fotnotar
Mads Østberg

**Mads Østberg** () er ein norsk rallyførar frå Moss. Han byrja med motorsport fire år gamal. Han var kartlesar for faren, Morten Østberg frå han var 13 og køyrde sitt første rally 16 år gamal.

I 2006 stilte han til start i Rally-NM i Gruppe A med ein Subaru Impreza. Han vart nummer to samanlagd og avslutta sesongen med siger. I 2007 har han til no vunne dei fire første NM-rundane og har ei komfortabel leiing på nummer to, Thomas Schie.
I februar 2007 køyrte Østberg WRC Rally Sweden og tok sin første etappesiger i WRC. Han er den yngste føraren nokonsinne til å vinne ein VM-etappe.

## Bakgrunnsstoff
* Bilsport.no, 04.06.09: Mads Østberg med avslappende opplading.