Sporvepapegøyar

**Sporvepapegøyar** er ei biologisk slekt *Forpus* av neotropiske papegøyar med ni svært små medlemar som er utbreidd frå Mexico i nord til nordvestre Argentina i sør. Flest artar finst i nordvestre Sør-Amerika, fem av artane finst i Colombia. Typisk lever dei i halvopne område og i utkantar av skog, hovudsakleg i låglandet, der dietten er bær, frukt, frø og anna plantebasert føde.

## Skildring

Dette er dei minste neotropiske papegøyane, men med solid, tett kroppsbygging. Artane er mykje einsarta i storleik og dels i fjørdrakt, kroppslengda er 12-13 cm, sinaloapapitt er opp mot 14 cm. For samanlikning med sporvefuglar i Europa er dette storleiken på raudstrupe og svartkvit flugesnappar.

Fjørdrakta til *Forpus*-papittar er hovudsakleg i klår grøn farge. Særeigent for neotropiske papegøyar, så viser dei kjønnsdimorfisme, hannane har blått eller turkis i venger, over- og undergump og ved auga. Dei fleste hannane er lyse grøne eller gulgrøne. Hoene er matte grøne med meir gulgrøne markeringar og har få eller ingen blå fjører. Gulmaskepapitt i Peru er avvikande i fjørdrakt ettersom begge kjønn har klår gul framhovud og bryst. Papittar har mørkebrune auge med lyse fersken- eller brunfarga føter og nebb. Unnatak er amazonpapitt, som har mørkare nebb og føter. Halen er kort og noko kileforma, kortare enn hos *[[Bolborhynchus]]*-parakittar. Flyginga er særeigen for papegøyar, rykkete og «urekneleg», veksling mellom snøgge vengeslag og flukt med lukka venger.

### Utbreiing og habitat
Alle *Forpus*-artar finst i Sentral- og Sør-Amerika, og nokre artar er introduserte på  karibiske øyar. Sinaloapapitten lever lengst nord, i Sinaloa, i det vestlege Mexico, medan koboltpapitt har det sørlegaste utbreiingsområdet, og strekkjer seg inn i det sørlege Brasil og Argentina. Dei andre artane lever mellom desse yttergrensene, for det meste i Peru, Ecuador og Colombia.

*Forpus*-papittar lever i subtropiske og tropiske tørre skogar, men finnast også i buskområde, savannar og sterkt avskoga skogområde. Dei lever i høgder opp til 1800 meter, og dei fleste artane finn meir vanleg langt lågare.

*Forpus*-papittar er standfuglar, sjølv om nokre populasjonar av koboltpapitt er kjende for å gjere lokale trekk for å følgje modningsfrukt og spirande trendar. Nokre populasjoner av akkurat denne arten i atlanterhavsskogen i Brasil er også kjende for å vere høgdemigrantar.

### Åtferd
Papittanei slekta flokkar seg ofte i grupper på opptil 100 individ for sosialisering og beiting. Dei har komplekse sosiale relasjonar, og mange artar, spesielt blåbrillepapitt, har individuelle spesifikke helsingsrop, nokre gonger kalla «namn» for å kjenne igjen kvarandre.

Den typiske dietten inkluderer bær og frukt, frø, blad, blomstrar, knoppar og anna plantemateriale. 

## Status
Papittane i *Forpus* er oppførte som livskraftige, LC, på IUCN si raudliste, med unntak av sinaloapapitten, som er nær truga (NT) og har ein minkande bestand, og gulmaskepapitt, som er sårbar (VU) og har ein stabil bestand. Sinaloapapitt blir fanga og blir selt som burfuglar i Mexico, gulmaskepapitt i Peru. Ein trur grønmaskepapitt og koboltpapitt har stabile populasjonar. Dei andre artane har enten ukjent trend eller minkande populasjonar. Galleripapitt frå IOC-lista er ikkje godtatt som art av Birdlife International og er derfor ikkje vurdert for raudlisting.



## Artslista

*Forpus* i rekkjefølgje etter IOC World Bird List V15.1, 2025, med norske artsnamn etter *Norske navn på verdens fugler*. IUCN kategori er etter *HBW og BirdLife Taxonomic Checklist*.
* Amazonpapitt, *Forpus modestus*, Dusky-billed parrotlet, (Cabanis, 1849), (LC)
:13 cm, 28 gram, grøn fjørdrakt. Lever i Amazonas, isolerte populasjonar i Venezuela og Guyana. Maksimum 1000 moh.

* Sinaloapapitt, *Forpus cyanopygius*, Mexican parrotlet, (Souancé, 1856), (NT)
:13-14 cm, 30-37 gram, lys grøn fjørdrakt, hannfuglar med turkis i venger og bakkropp. Vestlegaste Mexico og Islas Marías, til 1400 moh.

* Galleripapitt, *Forpus crassirostris*, Riparian parrotlet, (Taczanowski, 1883)
:12-13 cm, grøn fjørdrakt, hannar med blått i venger og overegump. Lever i vestlege Amazonas, konsentrert rundt sørveste Colombia, Ecuador, nordaustlege Peru og inn i Brasil, opptil 500 moh.

* Smaragdpapitt, *Forpus spengeli*, Turquoise-winged parrotlet, (Hartlaub, 1885), (LC)
:12-13 cm, grøn fjørdrakt, hannfuglar med turkis i venger og bakkropp, hoer gult andlet. Endemisk til i nordlege Colombia.

* Koboltpapitt, *Forpus xanthopterygius*, Cobalt-rumped parrotlet, (Spix, 1824), (LC)
:12-13 cm, 30 gram, grøn fjørdrakt. Austlege Brasil, gjennom Paraguay og nordaustlege Argentina, til søraustlege Peru og austlege Bolivia, under 1200 moh.

* Sporvepapitt, *Forpus passerinus*, Green-rumped parrotlet, (Linnaeus, 1758), (LC)
:12-13 cm, 20-28 gram, grøn fjørdrakt. Lever i frå La Guajira-departementet i Colombia, gjennom Venezuela, Guyana-landa til Brasil og vestover langs nedre Amazonas, 0-1800 moh.

* Blåbrillepapitt, *Forpus conspicillatus*, Spectacled parrotlet, (Lafresnaye, 1848), (LC)
:12-13 cm, 224-28 gram, grøn fjørdrakt, hannar med blå flekk rundt auga. Lever over store delar av vestlege Colombia, litt inn i austre Panama, nordlege Ecuador og vestre Venezuela, 100-1800 moh., nokre gongar til 2600 m. Minkande populasjon.

* Grønmaskepapitt, *Forpus coelestis*, Pacific parrotlet, (Lesson, RP, 1847), (LC)
:13 cm, 24-28 gram, grøn fjørdrakt, hannfuglar med grågrøn overside og blå strek bakover frå auget. Ecuador og nordlege Peru vest for Andes, under 1500 moh.

* Gulmaskepapitt, *Forpus xanthops*, Yellow-faced parrotlet, (Salvin, 1895), (VU)
:13 cm, 28 gram, grøn med klår gulfarge på framhovud og bryst. Svært avgrensa leveområde i nordlege Peru, 600–1800 moh. Stabil populasjon på 350-1500 individ per 1996.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger dels på «[[:en:Forpus|Forpus]]» frå ,  den 31. desember 2023*  
* Birdlife International Oversyn over og inngang til faktasider om artsstatus ''Forpus'' 
* Winkler, D. W., S. M. Billerman, og I. J. Lovette (2020). *[https://birdsoftheworld.org/bow/species/psitta3/cur/introduction#genusForpus New World and African Parrots (Psittacidae)]*, version 1.0. *I Birds of the World* (S. M. Billerman, B. K. Keeney, P. G. Rodewald, og T. S. Schulenberg, red.) Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.psitta3.01

;Referansar

## Bakgrunnsstoff