open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Robert Schumann

**Robert Schumann** () var ein tysk romantisk komponist. Han var fødd i Zwickau og gift med pianisten Clara Schumann, som han komponerte fleire verk for.

Tidleg i karrieren var Schumann ein god pianist, men etter ei fingerskade måtte han slutte å spele, og konsentrerte seg då heilt om komposisjon. Han skreiv 250 songar, og mange klaververk, som Arabeske, Papillons, Kreisleriana, Faschingsschwank aus Wien, Carnaval, Abegg Variationen, Kinderszenen, Album für die Jugend og Davidsbündlertänze. For Johannes Brahms var Schumann ei viktig kjelde til inspirasjon.

Schumann fekk etterkvart store mentale problem, og enda livet sitt på ein anstalt for psykisk sjuke som låg i Endenich ved Bonn.

## Bakgrunnsstoff
Gustav Lorentzen

:*Sjå òg [[Gustav Lorentzen (1915-1995)]].*

**Gustav Lorentzen** () var ein norsk musikar, humorist og forfattar. Best kjend som Ludvigsen i duoen Knutsen & Ludvigsen (1970&ndash;1986). Karriere som soloartist etter at duoen vart oppløyst i 1986. Forfattar av fleire bøker for barn. Han skreiv bøker som handlar om barn sine rettar, og om omsorg og terapi overfor barn. Nasjonal goodwill-ambassadør for UNICEF frå 1993. Gustav Lorentzen vann Spellemannsprisen i alt seks gonger.

Lorentzen fekk hjartestans og døydde brått under eit orienteringsløp i Bergen. 

## Utgjevingar (utval)
### Musikk
;Knutsen og Ludvigsen
* 1970: *[[Knutsen og Ludvigsen av Knutsen og Ludvigsen|Knutsen og Ludvigsen]]* 
* 1972: *[[Brunost no igjæn?]]* 
* 1974: *[[Knutsen og Ludvigsen nr. 3 - Tut]]* 
* 1975: *[[Ned med Nidaros]]* (som Bakklandet Bassangforening) 
* 1976: *[[Du milde Mosart]]* (med Bakklandet Bassangforening og Arve Tellefsen 
* 1980: *[[Fiskepudding! Lakrisbåter!]]* 
* 1983: *[[Juba Juba]]* 
* 1984: *[[Knutsen & Ludvigsen samleplate]]* (samlealbum)
* 1996: *[[Knutsen & Ludvigsens beste]]* (samlealbum)
* 1997: *[[Knutsen & Ludvigsens vær'ste]]* (samlealbum)
* 2008: *[[Dum og deilig: Knutsen & Ludvigsens beste]]* (samlealbum)

;Soloplater
* 1987: *Ludvigsens Hostesaft*, Notabene
* 1990: *Bli blid!*, Norsk Plateproduksjon
* 1992: *1. klasse*, Norsk Plateproduksjon
* 1995: *Kanskje kommer kongen*, CNR (konsertalbum) 
* 1997: *Amadeus*, CNR 
* 2004: *Mine beste for barn*, Universal Music (samlealbum)

### Bøker
;Barnebøker
* 1990: *Apen som ville se bak : en ødelagt ABC*, ABC
* 1991: *De villeste, våteste og verste vitsene fra Ludvigsens vitsetelefon*, vitsebok for barn
* 1991: *Johnny Pyjamas og supersabotørene*
* 1998: *Min Max*
* 1999: *Hest i huset: snille og ville vers*
* 2000: *Prompeboken*
* 2001: *Politimannen som brukte smokk*
* 2009: *Barske ramperim*
* 2009: *Spille i band*, handbok for ungdom

;Bøker for vaksne
* 1995: *Barn og rasisme*, med Magne Raundalen
* 2000: *Over broen*, rettleiing i å drive barnegrupper for krigsflyktningar, med A-E Røssland, Marianne Straume og Magne Raundalen
* 2001: *Et liv for barn*, red. med Atle Dyregrov og Kjell Raaheim
* 2002: *Filledukke*, roman
* 2005: *Gruppearbeid i flyktningefamilier*, med Atle Dyregrov og Magne Raundalen

## Prisar (utval)
* Spellemannprisen, to gonger med Knutsen & Ludvigsen, fire gonger som soloartist
* Sør-Trøndelag fylkes kulturpris
* Unicefs ærespris
* Nøffs Ærespris
* Teskjekjerringprisen
* Gammleng-prisen
* Kardemommestipendiet
* Trondheim kommunes kulturpris

## Kjelder
; Referansar 

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Gustav Lorentzen/Ludvigsens
Allmannajuvet

**Allmannajuvet** er eit juv (dalsøkk) mellom Sauda sentrum og Hellandsbygd i Sauda kommune i Rogaland fylke. På slutten av 1800-talet var det gruvedrift på staden, omtala som sinkgruvene i Allmannajuvet. I tida frå 1881 til 1895 vart det vunne ut 12 000 tonn sinkmalm som vart ført til fjorden i Sauda og skipa ut derifrå. Bygg i samband med gruvedrifta var reist på store pælar. Byggverka stod tomme i mange år etter nedlegginga, før Sauda kommune reiv ned det meste av dei. Det vert arbeidd med å byggja opp att nokre av byggverka. Gruvene er ein del av Ryfylkemuseet.

## Bakgrunnsstoff
* Sinkgruver i Allmannajuvet, Sauda på http://www.ryfylkemuseet.no
* Sauda sinkgruver på http://histos.no/industriminnekart/
The Saami A Cultural Encyclopaedia

***The Saami A Cultural Encyclopeaedia*** er eit leksikon om samiske emne, redigert av Ulla-Maija Kulonen, Irja Seurujärvi-Kari og Risto Pulkkinen. Leksikonet vart publisert i papirformat av Suomalaisen Kirjallisuuden Seura i 2005. Før det hadde delar av leksikonet vore tilgjengeleg på nettet i eit par år.

Leksikonet vart opphavleg skrive av bidragsytarane på ulike språk, som regel deira eige morsmål, og nettversjonen speglar denne språklege variasjonen, med at artiklane er lagt ut på dei språka dei vart skrive på (men ikkje på samisk). Det var i utgangspunktet meininga å publisere leksikonet på ulike språk, m.a. nordsamisk, men til no er det berre den engelske versjonen som er utgjeve.

Fokus for leksikonet er å framstille samisk kultur og språk på ein tverrfagleg måte, og å presentere resultata frå den tradisjonelt fleirspråklege forskingslitteraturen på engelsk. Leksikonet er på 500 tospalta sider, og inneheld ca. like mange artiklar.

## Bakgrunnsstoff
* Den elektroniske versjonen
Unio

**Unio** er ei samanslutning for norske arbeidstakarorganisasjonar. Unio er samansett av 14 ulike forbund for universitets- og høgskuleutdanna, og organiserer primært offentleg tilsette. Samanslutninga hadde  medlemar i 2022. Unio vart skipa under namnet *UHO* i 2001.

Medlemsorganisasjonar i Unio er Utdanningsforbundet, Norsk Sykepleierforbund, Forskerforbundet, Politiets Fellesforbund, Norsk Fysioterapeutforbund, Norsk Ergoterapeutforbund, Det norske maskinistforbund, Akademikerforbundet, Norsk ergoterapeutforbund, Norsk radiografforbund, Presteforeningen, Bibliotekarforbundet, Norsk tannpleieforening, Skatterevisorenes Forening og Det norske Diakonforbund. 

Leiar i Unio er Ragnhild Lied.

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Unio
Magnus Ulleland

**Magnus Ulleland** () var ein norsk filolog. Han var professor i romansk filologi ved Universitetet i Oslo frå 1974 til 1996. Mellom anna har han omsett Dante sitt verk *[[Den guddomlege komedien]]* til nynorsk. Han fekk Oversetterprisen i 1998.

## Verk
* *Giovanni Boccaccio &ndash; humanist og sogeforteljar* (1972)
* *Italiensk grammatikk*
* *Italiensk-norsk / norsk-italiensk ordbok*

### Omsetjingar
* Giovanni Boccaccio: *[[Dekameronen]]* (*Il Decamerone*. 3 bd., 1969&ndash;71)
* Benvenuto Cellini: *Livssoga mi* (1974)
* Dante Alighieri: *[[Den guddomlege komedien]]* (*La divina commedia*. 3 bd., 1993&ndash;96)
* Alessandro Manzoni: *[[Dei trulovade]]* (*I promessi sposi*)
Anders Svor Museum

**Anders Svor Museum** i Volda er eit kunstmuseum, oppført til minne om bilethoggaren Anders Svor, som var frå bygda. Museumsbygget, som inneheld dei fleste av arbeida til bilethoggaren, i alt 450 arbeid, vart opna i Hornindal i 1953. 

I 1992 vart museet utvida og skulptursamlinga fekk betre utstillingsrom. Museet inneheld no også eit galleri med plass for eigne gjesteutstillingar. 

Anders Svor sin kunst er kjenneteikna av det enkle, reine og rotekte. Arbeida hans har ei naturalistisk form, ofte med eit romantisk drag. Anders Svor er ein av fylket sine mest viktige kunstnarar gjennom tidene, og ein sentral kunstnar i si samtid, forankra som han var i «den store tradisjonen». Han er representert kringom i landet med fleire større arbeid, mellom anna i Nasjonalgalleriet i Oslo.

## Bakgrunnsstoff

*
Hypatia av Alexandria

**Hypatia av Alexandria** (ca. 370–415) var ein populær hellenistisk kvinneleg filosof, matematikar og lærar som levde i Alexandria i Egypt, og som bidrog mykje til det intellektuelle fellesskapet i byen. Fleire verk blir tilskrivne henne av seinare kjelder, desse omfattar kommentarar til *Arithmetica* av Diophantus, *Conics* av Apollonius og verka til Ptolemeus, men ingen av desse kommentarane har overlevd. Brev skrivne til henne av eleven hennar Synesius gir ein idé om hennar intellektuelle miljø. Ho var av den platonske skulen. Det er hevda at Hypatia var med og fann opp astroloben og hydrometeret. 

Hypatia var dotter av Theon, som også var læraren hennar og tilknytt Museet i Alexandria, som låg attmed eller omfatta Biblioteket i Alexandria. Hypatia underviste ikkje i museet, men tok mot elevar i sin eigen heim. Ho vart leiar for platonistskulen i Alexandria cirka år 400. Ho underviste i matematikk og filosofi. 

I 391 hadde den dåverande kristne patriarken i Alexandria, Theofilus, øydelagt nokre heidenske tempel i byen, og desse øydeleggingane kan ha vedrørt Biblioteket. Same året hadde keisar Theodosius I kome med eit forbod mot ymse sider ved heidendomen, og kristne over heile Romarriket starta ein stor kampanje for å øydeleggje eller kristne heidenske heilagdomar. 

Hypatia var ikkje kristen, altså heidning, og ho vart til slutt pint i hel av ein kristen mobb. I kor stor grad den kristne patriarken Cyril stod attom drapet er det usemje om. 

Hypatia kan ha vore den første «heksa» som vart drepen under dei kristne hekseforfølgingane. Måten ho vart pint i hel på, med at kjøtet vart skrapa av beina på kroppen hennar, synest å høve med straffa for hekseri slått fast av den kristne keisaren Konstantin II. 

Patriarken Cyril vart elles kanonisert (heilaggjord) etter han døydde. Biblioteket i Alexandria vart brent heilt ned og fullstendig øydelagt. 

## Kjelder
* Den engelskspråklege wikipediaen http://en.wikipedia.org/wiki/Hypatia_of_Alexandria

## Bakgrunnsstoff

* Hypatia World: Nettstad som fremjer framhald av arbeidet til Hypatia
* http://www.hypatia-lovers.com/
Moral

**Moral** (frå latin *moralis*, *moris*, som tyder 'sed, skikk') viser til normer og verdiar til korleis eit individ eller ei gruppe menneske meiner det er rett å leva. Handlingar og haldningar som følgjer desse reglane blir kalla *moralske*, medan noko som bryt med dei blir kalla *umoralske*. Synet på kva som er moralsk kan variera mellom ulike kulturar, subkulturar, generasjonar og på individuell basis. Fleire tenkjarar har likevel hevda at det finst ein absolutt moral med moralske reglar som gjeld alle.

Moral og etikk er nærskylde omgrep. Ofte viser «moral» til konkrete handlingar, medan «etikk» viser til teorien som ligg bak (moralfilosofi). I filosofien har ein hovudsakleg tre retningar som freistar å svara på korleis ein handlar moralsk rett: dygdsetikk, utilitarisme og pliktetikk. 

## Bakgrunnsstoff
* «Test Your Morality» ved bbc.co.uk
* Morality-artiklar ved psychologytoday.com
* Morality i Stanford Encyclopedia of Philosophy
## Kjelder

* 

* etikk og moral  ved statvoks.no
Hekseforfølging

**Hekseforfølgingar** var tradisjonelt leiting etter hekser eller prov for hekseri, som kunne føre til ei rettssak for den personen som var skulda. Hekseforfølging finst framleis i lokalsamfunn der religiøse eller kulturelle verdiar fordømer hekse-praksis og okkultisme. Meir generelt kan termen brukast om forfølging av ein oppfatta fiende, oftast ikkje-konforme grupper, ei forfølging prega av ekstreme fordomar og utan omsyn til faktisk skuld eller uskuld. 

I mange hundre år trudde kristne at djevelen verka gjennom menneske og dyr. Det var omfattande forsøk på å utrydde den påståtte innverknaden frå djevelen, retta mot menneske som vart skulda for å tene han. Folk som var mistenkte for å vere besette av djevelen vart stilte for retten. Desse rettssakene var einsidig retta inn på å finne den som var skulda for hekseri skuldig. 

Det er ulike syn på kva tid og korfor dei store hekseforfølgingane tok til, men inkvisisjonen til den katolske kyrkja vart systematisk involvert frå 1400-talet. Likevel var det i protestantiske land at forfølgingane var mest utbreidde. Mange mistenkte var kvinner som levde i småbyar, landsbyar og bygder der dei kanskje praktiserte naturmedisin eller som jordmødrer, men ofte var det rett og slett fattige uutdanna kvinner som ikkje hadde mektige venner. Kristne styresmakter såg på alle uttrykk for ikkje-kristen spiritualitet med intenst hat og paranoia. 

Dei viktigaste formene for prov i mange hekseprosessar var oppnådd ved «prøving». Dette omfatta tortur av fælaste slag, blant anna glovarme klyper, tommeskruver og mange andre liknande metodar. Heksefinnarane bruka systematisk grov tortur for å presse fram tilståingar og fordømingar av venner, slektningar og grannar. Vanlege avrettingsmåtar var levande brenning, henging og drukning. Historikarar reknar med at mellom 40 000 og 60 000 menneske vart avretta som hekser i den perioden da dei fleste prosessane fann stad, mellom ca 1450 og ca 1750.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Witch-hunt|Witch-hunt]]» frå ,  den 25. mai 2006.*
Victoriafalla

**Victoriafalla** eller **Victoriafossen** er ein foss i elva Zambezi. Høgaste fall er 108 meter. Fossen er størst mot slutten av regntida i mars/april. Fossen ligg på grensa mellom Zambia og Zimbabwe.

Victoriafalla er regulerte til straumproduksjon.

## Sjå òg
* Iguazúfalla

## Bakgrunnsstoff
Koronarkrinsløpet

**Koronarkrinsløpet** eller **koronarsirkulasjonen** er eit krinsløp som forsyner blod til hjartemuskelen. Dei blodårene som forsyner oksygenrikt blod til hjartemuskelen kallast **kranspulsårer**, **koronarkar**, **kransarteriar **eller *koronararteriar* (av latin *cor* - 'hjarte'). Dei er ein del av krinsløpssystemet, men ein reknar som oftast koronarkrinsløpet som eit eige krinsløp.

Kranspulsårene går av frå livpulsåra rett etter aortaklaffen. Det er stor variasjon i korleis dei ligg, men den vanlegaste varianten er ei åre til venstre og ei til høgre (lat. *arteria coronaria cordis sinistra* og *dextra*) frå livpulsåra. Kranspulsårene ligg i all hovudsak utanpå hjartet.
Tilla Valstad

**Mathilde Georgine Valstad**, oftast kalla *Tilla*, () var ein norsk forfattar. Ho var fødd i Tønsberg, med etternamnet Christiansen, og døydde i Asker.

Tilla Christiansen utdanna seg til lærar ved den private Nissen Lærerinneskole i Kristiania, og arbeida fyrst som lærar i Tønsberg. Her gifta ho seg med boden og møbelsnikkaren Otto Valstad (1862-1950) frå Hvalstad i Asker, og dei flytta til Kristiania, året etter til Øvre Valstad i Asker, som var garden Otto var oppvaksen på. Der vart dei næraste grannane til Hulda og Arne Garborg. Ei rad kunstnarar, forfattarar og kulturpersonlegdomar busette seg i dette området, som difor vart kalla på folkemunne både Kunstnardalen og Målkroken, då mange av dei var kjende personar som brukte og arbeidde for landsmålet og norsk folkeleg kultur, og hadde heimane til ektepara Valstad og Garborg som samlingsstader: Garborg, Rasmus Løland, Rasmus Steinsvik, Olav Nygard og andre.

## Litteratur
*Fidjestøl, Alfred. 2014. *Frå Asker til Eden* : *historia om askerkretsen 1897-1924*. Oslo: Samlaget. ISBN 978-82-521-8459-4
*Nilsen, Karl, 2019 (1979), *Blant kunstnere i det gamle Asker*, 2. utgåva, redigert at Randi Gunderson Malm, Asker og Bærum Historielag, ISBN 978-82-90095-23-4

## Bakgrunnsstoff
* Kåre Glette: TILLA VALSTAD - TØNSBERGS FØRSTE MODERNE FORFATTAR 
* Kunstnere i Akershus: Tilla (Mathilde Georgine) Valstad (f. Christiansen)
* Svein Lundby: "Jorda er rik, og hu er trofast"
Sogn og Fjordane fiskar- og småbrukarparti

**Sogn og Fjordane fiskar- og småbrukarparti** var eit politisk parti som stilte til val i Sogn og Fjordane ved stortingsvalet i 1945. Listetoppen var Ole H.K. Molnes frå Florø. Partiet fekk 6,7 % av røystene i Sogn og Fjordane, dette var ikkje nok til å oppnå representasjon på Stortinget.
Judits bok

**Judits bok** er eit gammaltestamentleg apokryft skrift også kalla ei deuterokanonisk bok. Desse skriftene er inkludert i den ortodokse og katolske bibelen og i dei septuagintiske skriftene, men ikkje i den protestantiske eller jødiske bibelen. Judits bok fortel om hendingar som skal ha skjedd tidleg i historia til Israel.

## Handling

I Judits bok blir det fortalt at Assyria gjekk til åtak på israelittane under ein hærførar kalla Holofernes. Ei enke som heitte Judit gjorde likevel inntrykk på hærføraren og han heldt eit stort gjestebod for ho. Då han i berusa tilstand har fått ho med seg inn på eit rom, drep ho han med hans eiga sverd. Åtaket til assyrarane blir dermed stoppa.

## Judits bok i kulturen
Forteljinga frå Judits bok har inspirert ei rekkje kunstverk innan tekst, musikk og biletkunst.

### Biletkunst
Kombinasjonen av sensualitet og vald innanfor ein bibelsk kontekst har appellert til mange kunstnarar og kunstkjøparar gjennom tidene, på samme måte som forteljinga om Johannes døyparen og Salome. 

Donatello laga ein skulptur av Judit og Holofernes rundt 1455. Andre renessansekunstnarar som skildra paret var Botticelli, Giorgione, Tizian og Paolo Veronese. Dei er også avbilda i Det sixtinske kapellet dekorert av Michelangelo. Lucas Cranach den eldre er ein av fleire tyske renessansekunstnarar som avbilda Judit. Av barokkmålarar som har brukt motivet kan nemnast Caravaggio, Leonello Spada, Bartolomeo Manfredi, Rembrandt, Peter Paul Rubens og Eglon van der Neer. Artemisia Gentileschi avbilda seg sjølv i rolla som Judit. I nyare tid har både Jean Charles Cazin, Franz von Stuck og Gustav Klimt brukt motivet.

### Litteratur
Den angelsaksiske Nowellkodeksen inneheld, saman med mellom anna Beowulfdiktet, eit dikt om Judit. Under den italienske renessansen valde Lucrezia Tornabuoni Judit som ein av fem figurar frå bibelhistoria ho skildra i dikt. Den norske barokkdiktaren Petter Dass gjenfortalde soga i ei av sine *Trende Bibelske Bøger udi Riim*. På 1500-talet blei hendingane i boka omtalt av franske diktarar som Guillaume Du Bartas, Gabrielle de Coignard og Anne de Marquets. På 1800-talet skreiv den russisk-jødiske dramatikaren Abraham Goldfaden eit drama over historia.

### Musikk
Motetten *Spem in alium* (1570) av Thomas Tallis for åtte kor brukar tekst frå Judits bok. Soga har inspirert oratorium av komponistar som Vivaldi, Mozart, Scarlatti, Hubert Parry og Francisco António de Almeida. Alessandro Scarlatti skreiv oratoriet *[[La Giuditta]]* i 1693, Antonio Vivaldi skreiv *[[Juditha triumphans]]* i 1716 medan Wolfgang Amadeus Mozart skreiv *[[Betulia Liberata|La Betulia Liberata]]* (KV 118) i 1771. Eit nyare oratorium blei skrive av Arthur Honegger i 1925. Det er også skrive operetter og operaer om emnet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Judits bok|Judits bok]]» frå , og «[[:en:Book of Judith|Book of Judith]]» frå  den 29. september 2006.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Judits bok i bibel.no
Hjelp de fremmede hjem ellers mister vi landet vårt

**Hjelp dei frammande heim elles mistar vi landet vårt** var eit politisk parti leia av Jack Erik Kjuus. Partiet stilte aldri til val. Partiet var eitt av to parti som gjekk saman då Kjuus slo dette saman med det andre partiet sitt, Stopp Innvandringen, til Kvit Valallianse i 1995.
Jah

**Jah** er ei forkorting av Guds namn JHVH i Bibelen. Namnet blir og brukt om Gud i den religiøse rastafaribevegelsen. Det kjem frå hebraisk **יָהּ** og er ein del av uttrykket halleluja: «lovpris Jah».
Halleluja

**Halleluja** er ein språkleg interjeksjon. Opphavet er hebraisk () &ndash; av  (‘lovpris’) og  (Jah) &ndash; altså «lovpris Jah». «Jah» heng saman med, og blir ofte oppfatta som ein stuttversjon, av namnet på den jødisk-kristne guden JHVH. Det blir m.a. brukt som eit religiøst lada gledesrop av både jødar og kristne.

## I Den katolske kyrkja

I Den katolske kyrkja blir ordet brukt i samband med lesinga av Evangeliet under Ordet si liturgi, ved at lesinga startar med eit trefaldig halleluja og eit hallelujavers. I fastetida bruker ein ikkje ordet *halleluja*, då det er eit gledesrop som ikkje passar for denne tida. Ved påskevigilien tar ein igjen i bruk utropet, ofte på ein spesielt høgtideleg måte. Bakgrunnen for denne bruken av **Halleuja** er den tidlege kristne gudstenesta, sml. Op 19,1. 3-4. 6.

## Annan bruk
* Alleluia-sekvensar var mykje nytta i gregoriansk song.
* Halleluja-koret frå Händel sitt oratorium *[[Händels Messias|Messias]]* er ei særs kjend bruk av ordet.
* «Hallelujah» er namnet på ein song av Leonard Cohen.
Lordi

**Lordi** er eit hardrockband frå Rovaniemi i Finland. Dei er kjende for monsterkostyma sine. Dei representerte Finland i Eurovision Song Contest 2006 og kom på 1. plass.

## Medlemmer
* Tomi Putaansuu - Vokal
* Kone - Gitar
* Hiisi - Bass
* Mana - Trommer
* Hella - Keyboard

### Tidlegare medlemmer
* Sami Keinänen - Bass (1996-1999)
* Sami Wolking - Bass (1999-2002)
* Niko Hurme - bass (2002-2005)
* Erna Siikavirta - Keyboard (1997-2005)
* Sampsa Astala - Trommer (2000-2010)
* Tonmi Lillman - Trommer (2010-2012)
* Leena Peisa - Keyboard (2005-2012)
* Samer el Nahhal - Bass (2005-2019)
* Jussi Sydänmaa - Gitar (1996–2022)

## Album
* Get Heavy (2002)
* The Monsterican Dream (2004)
* The Arockalypse (2006)
* Deadache (2008)
* Babez for Breakfast (2010)
* To Beast or Not To Beast (2013)
* Scare Force One (2014)
* Monstereophonic – Theaterror vs. Demonarchy (2016)
* Sexorcism (2018)
* Killection (2020)
* Lordiversity (2021)
* Screem Writers Guild (2022)

## Video
* Would You Love a Monsterman? (2002)
* Devil is a Loser (2003)
* Blood Red Sandman (2004)
* Hard Rock Hallelujah (2006)
* Who's Your Daddy? (2006)
* Would You Love A Monsterman? 2006 (2006)
* It Snows In Hell (2006)
* Bite It Like A Bulldog (2008)
* This Is Heavy Metal (2010)
* The Riff (2013)
* Scare Force One (2014)
* Hug You Hardcore (2016)
* Naked in My Cellar (2018)
* I Dug a Hole in the Yard for You (2019)
* Believe Me (2021)
* Abracadaver (2021)
* Borderline (2021)
* Merry Blah Blah Blah (2021)
* Demon Supreme (2021)
* Day Off Of The Devil (2022)
* Reel Monsters (2022)		
* Better Hate Than Never (2022)
* Lucyfer Prime Evil (2023)
* Thing in the Cage (2023)
* Dead Again Jayne (2023)
Klarinett

**Klarinett** er eit musikkinstrument i treblåsarfamilien. Namnet kjem av italiensk *clarino* som tydar trompet, og suffikset *-et* som tydar *liten*, fordi dei første klarinettane hadde ein lyd som likna trompeten. Klarinettar kjem i mange variantar, men når ein seier klarinett meiner ein vanlegvis sopranklarinett. Det finst òg lokale variantar, som til dømes meråkerklarinetten.

Klarinettar vert laga av spesielle treslag eller, om det gjeld billige modellar, komposittmaterial og plastikk. Lyden vert generert av ei flis (røyrblad) som vibrerer når ein blæs. Klarinetten har eit stort omfang, nesten fire oktavar. Dynamisk kan ein klarinett spele svakare enn dei fleste andre instrument.

Ein person som speler klarinett vert kalla klarinettist. Nokre døme på kjende klarinettistar er Benny Goodman, Artie Shaw, Sabine Meyer, Martin Fröst, Michael Collins og Hans Christian Bræin.

## Galleri

Parts of clarinet 1s.jpg|Delar av ein klarinett


## Bakgrunnsstoff
Liverpool FC

**Liverpool Football Club** er ein engelsk fotballklubb som spelar i Premier League. Klubben vart stifta i 1892, og vart vald inn i The Football League i 1893. «The Reds», som er kallenamnet til Liverpool, spelar heimekampane sine på Anfield i Liverpool. Byen Liverpool ligg ved Irskesjøen i den engelske regionen Merseyside, kring seks mil vest for Manchester.

## Historikk
Liverpool FC er det laget i England som har blitt ligameister nest flest gonger. Sidan Liverpool rykte opp i 1. divisjon i 1962 har laget aldri vore dårlegare enn nr 8 i den øvste serien.


**TROFE**
**ANTAL**
**ÅR**
 Ligameister **19 ** 1900/01, 1905/06, 1921/22, 1922/23, 1946/47, 1963/64, 1965/66, 1972/73, 1975/76, 1976/77, 1978/79, 1979/80,  1981/82, 1982/83, 1983/84, 1985/86, 1987/88, 1989/90, 2019/20 
FA-cupen**7** 1965, 1974, 1986, 1989, 1992, 2001, 2006 
Ligacupen**8 ** 1981, 1982, 1983, 1984, 1995, 2001, 2003, 2012 
 League Super Cup **1** 1986 
 FA Charity Shield **15** 1964 (delt), 1965 (delt), 1966, 1974, 1976, 1977 (delt), 1979, 1980, 1982, 1986 (delt), 1988, 1989, 1990, 2001, 2006 
 ScreenSport Super Cup **1** 1985/1986 
 Meisterligaen/Serievinnarcupen **6** 1976/77, 1977/78, 1980/81, 1983/84, 2004/05, 2018/19 
 UEFA-cupen **3** 1972/73, 1975/76, 2000/01 
 UEFA Super Cup **4** 1977, 2001, 2005, 2019 
 FIFA Club World Cup **1** 2019 
 FA Youth-cup **2** 1997, 2006 


* Vinnar av 2. divisjon: 1893/94, 1895/96, 1904/05 og 1961/62.
* Vinnar av Lancashire League: 1892/93.
* Finalist i FA-cupen: 1914, 1950, 1971, 1977, 1988 og 1996.
* Finalist i ligacupen: 1978, 1987 og 2005.
* Finalist i serievinnercupen: 1984/85.
* Finalist i cupvinnercupen: 1965/66.
* Finalist i Intercontinental Cup / FIFA Club World Cup: 1981, 1984 og 2005.
* Finalist i FA Charity Shield / FA Community Shield: 1922, 1971, 1983, 1984, 1992, 2002, 2019 og 2020.
* Finalist i FA Youth-cup: 1963 og 1972.

## Kjende spelarar på Liverpool
Nokre av dei mest kjende spelarar på laget i dag: Jamie Carragher, Steven Gerrard, Fernando Torres og Xabi Alonso

Tidlegare har kjende spelarar som Ray Clemence,Jan Mølby, Bruce Grobbelar, Emlyn Hughes, Ian Callaghan, Tommy Smith, Roger Hunt, Phil Thompson, Phil Neal, John Barnes, Ian Rush, Kenny Dalglish, Kevin Keegan, Graeme Souness, Steve McManaman, Michael Owen, Jamie Redknapp, Fernando Morientes, Stig Inge Bjørnebye og Robbie Fowler, spela for laget.

Norske spelarar som har spelt/spelar for Liverpool:
Stig Inge Bjørnebye,
Frode Kippe,
Øyvind Leonhardsen,
Bjørn Tore Kvarme,
Vegard Heggem,
John Arne Riise

## Managarar

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* liverpoolfc.com: Official Web Site
* Liverpool.no: Liverpool FC Supporters Club Scandinavian Branch
Holvene

Dei øvre og nedre **holvenene** (latin *vena cava superior* og *inferior*) er to store vener som tømmer blod frå det store kretsløpet i hjartet hos mennesket. Dei tømmer seg i høgre framkammer. Av det deoksygenerte blodet som returnerer til hjartet er berre blodet frå koronarkretsløpet som går utanom holvenene.

## Øvre holvene
Øvre holvene blir danna av dei to venae anonymae som går saman i den stutte øvre holvena. I tillegg kjem vena azygos inn rett før holvena går inn i høgre framkammer ovantil.

Ein anatomisk variant er ein persisterande venstresidig øvre holvene som tømmer seg i høgre framkammer via koronarsinus. Dette er ein rest frå fostertida og er til stades hos om lag 3 promille av befolkninga. Tilstanden er ikkje farleg. Som regel, men ikkje alltid, er då venstresidig vena anonyma ikkje til stades.

## Nedre holvene

Nedre holvene ligg bak bukhinna (lat. peritoneum) på høgre side av ryggraden. Ho tek imot blod frå beina, bekkenområdet, levra (og gjennom ho tarmane) og nyrene. Ho kjem inn i hjartet i høgre framkammer nedanfrå og baktil. Der ligg ein kraftig fold, *valvula Eustachi*, og styrer blodstraumen mot framkammerskiljeveggen. Dette har ein viktig funksjon i fosterkretsløpet.

## Vena azygos
Vena azygos drenerer blod frå området mellom ribbeina og nokre andre område. Ho er knytt både til nedre og øvre holvene.
Franz Kafka

**Franz Kafka** () var ein tyskspråkleg forfattar frå Prag (Praha), hovudstaden i kongeriket Böhmen som då var ein del av Austerrike-Ungarn.
Han er kjend som ein av dei store skikkelsane innan litteraturen på 1900-talet med verk som blander realisme med fantastiske element. Det best kjende verket hans er romanen *[[Der Process]]* (‘Prosessen’). Romanen skildrar ein person som er utsett for uklåre skuldingar av eit ugjennomtrengeleg rettssystem. Av dette kjem nemninga *Kafka-prosess*.

## Biografi
Kafka vart fødd i 1883 i ein tyskspråkleg jødisk familie i Prag (Praha) i Bøhmen, på den tida ein del av Austerrike-Ungarn, i dag hovudstad i Tsjekkia. Faren var ein *Galanteriewaren*-handelsmann, Hermann Kafka (1852-1931), og mora var Julie Kafka, fødd Löwy (1856-1934). Frå 1889 til 1893 gjekk Kafka på *Deutsche Knabenschule* ved Fleischmarkt i Praha og tok sin *[[Matura]]* i 1901. Han byrja å studera jus, og avla sin eksamen i 1906. Deretter arbeidde han for eit forsikringsselskap. Samstundes skreiv han på fritida. I 1917 vart han ramma av tuberkulose.

Kafka sitt tilhøve til den dominerande far sin var eit viktig tema i arbeida. I 1923 flytta han til Berlin i von om å koma vekk frå familien sin påverknad, og konsentrera seg om å skriva. Sjukdommen vart likevel verre, og han reiste attende til Praha. Han vart seinare innlagd på eit sanatorium i nærleiken av Wien. Her døydde han den 3. juni 1924. Han vart gravlagd i Neue Synagoge i Praha.

Kafka publiserte berre nokre få korte historier medan han levde, som berre utgjorde ein liten del av arbeidet. Han fekk difor ikkje stor merksemd i si levetid. Før han døydde, bad han venen og forleggjaren Max Brod og hans elskarinne Dora Dymant om å øydeleggja alle manuskripta hans. Dymant øydela lojalt dei manuskripta ho hadde, men Brod fylgde ikkje Kafka sine instruksar, og valde i staden å publisera dei.

## Verkliste
### Korte forteljingar (utval)
* «Das Urteil», 1913 (*Dommen*)
* «Die Verwandlung», 1915 (*Forvandlinga*)
* «In der Strafkolonie», 1919 (*I straffekolonien*)
* «Ein Landarzt», 1920 (*Ein landsens lækjar*)
* «Ein Hungerkünstler», 1924 (*Ein sveltekunstnar*)

### Romanar
* *[[Der Process]]*, 1925 (*Prosessen*)
* *[[Das Schloss]]*, 1926 (*Slottet*)
* *[[Romanen Amerika|Amerika]]*, 1927

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Universität Bonn: Umfassende Information zu Leben und Werk 
* www.ub.fu-berlin.de/  kommentierte Linksammlung
* KomistA Verlag: Leben und Werk sowie Texte von Kafka
* "Franz Kafka konkret" Leben und Werk
* Das Kafka Projekt englisches Projekt mit vielen Links und dem Ziel alle Texte in Form der Manuskripte zu sammeln 
* Viele Texte von Kafka im *Projekt Gutenberg-DE* 
* Deutsches Historisches Museum: kleine Biographie
* Biographie von Xlibris 
* Lexikon Eintrag zu Kafka
* Kafka und Prag
* "Versuch über Franz Kafka"
Carl Anton Larsen

**Carl Anton Larsen** () var ein norsk kvalfangar, sørhavsfarar og oppdagar frå Østre Halsen utanfor Larvik. 

Larsen grunnla Grytviken på Sør-Georgia den 16. november 1904 som ein kvalfangststasjon for selskapet sitt Compañía Argentina de Pesca (‘Argentinas fiskekompani’). Selskapet vart ein stor økonomisk suksess i starten, men vart nedlagd i 1966 på grunn av at det var lite kval att.

## Antarktis

Larsen oppdaga i tida 1892—1894 øyar og landområde i Antarktis og var kaptein på båten «Antartic» på Otto Nordenskiöld sin forskingsekspedisjon til Antarktis. Der overvintra Nordenskiöld saman med sine fire forskarar på øya Snow Hill Island. 

Larsenisen i det nordvestlege Weddellhavet, like ved austkysten av Antarktishalvøya er oppkalla etter Carl A. Larsen. Han sigla langs denne kysten i 1893. Området er 86&nbsp;000 km², unnateke ein del øyar som er dekte av isen. Han har òg fått Mount Larsen og Larsen Nunatak kalla opp etter seg. 

## Kjelder
* Etableringen i Grytviken på http://www.hvalfangstmuseet.no
* Sout Georgia News  på http://www.jamescairdsociety.com
* Grytviken Centenary , *[[South Georgia Philatelic Society]]*, Desember 2004
*  ANTARCTIC QUEST 
*  The whaling stations of Grytviken, Leith Harbour, and Stromness Harbour 
* Fødsels- og dødsdato frå NBL-artikkel om Larsen, skriven av Bjørn L. Basberg.
Cats & Dogs

***Cats & Dogs***, kalla ***Som hund & katt*** på norsk, er ein amerikansk filmkomedie for ungar frå 2001. Filmen handlar om tilhøvet mellom kattar og hundar. Persarkatten mr. Tinker vil ta over verda med ein drikk som får alle menneska til å verte allergiske mot hundar. Han er skriven av John Requa og Glenn Ficarra, og regissert av Lawrence Guterman. Rollene vert spelte av mellom andre Jeff Goldblum, Elizabeth Perkins, Alexander Pollock, Miriam Margolyes og Myron Natwick. Filmmusikken er komponert av John Debney.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
*
Just For Laughs Gags

***Just For Laughs Gags***, kalla ***Bare for moro skyld*** på norsk, er eit kanadisk underhaldningsprogram der ein lurer folk med skjult kamera. I Canada har programmet gått på kanalen CBC, medan det i Noreg har vorte sendt på TV 2. Programmet inneheld ingen dialog, utanom at ein av og til kan høyre roping og skriking. I staden vert det spelt musikk i bakgrunnen, i tillegg til at det er sett på latter og andre lydeffektar. Dei fleste innslaga er filma i Montreal, men nokre er òg filma i Storbritannia og Mexico. Programmet vert vist i mange land og også på fly.

## Bakgrunnsstoff
* Den offisielle vevsida til programmet
* Vevsida til programmet på CBC
Mount Victoria i Auckland

**Mount Victoria i Auckland** (eller **Takuranga** på maori) er den høgaste vulkanen i bydelen North Shore i Auckland på New Zealand. Vulkanen hadde utbrot for om lag 20 000 år sidan, og lavastraumane frå utbrota dekkjer no mykje av forstaden Devonport si strandlinje. Ein viktig pa låg eingong oppe i skråningane, og restar av denne er enno synlege.

Åsen har fått namn etter dronning Victoria, og frå toppen er det vidt utsyn over Waitematahamna og den indre delen av Haurakigolfen. Gjennom åra har toppen og dei øvre skråningane til Mount Victoria gjeve rom for ein signalstasjon for skipsfarten, artilleristillingar og ulike militære betongbunkerar, somme av desse er frå 1870-åra. Ein av bunkerane er no tilhaldsstad for Devonport Folk Club, og den lokale tennisklubben held også til på Mount Victoria.

## Referansar
* Ewen Cameron, Bruce Hayward and Graeme Murdoch (1997). *A Field Guide to Auckland: Exploring the Region's Natural and Historic Heritage*. Godwit Publishing Ltd, Auckland. ISBN 1-86962-014-3.
* Lloyd Homer, Phil Moore and Les Kermode (2000). *Lava and Strata: A guide to the volcanoes and rock formations of Auckland.* Landscape Publications Ltd, Wellington in association with the Institute of Geological and Nuclear Sciences, Lower Hutt. ISBN 0-908800-02-9.
* Ernest J. Searle, revised by Ronald D. Mayhill (1981). *City of Volcanoes: A geology of Auckland.* Longman Paul Ltd, Auckland. ISBN 0-582-71784-1.

## Sjå òg
* Mount Victoria i Wellington
* Mount Victoria i New South Wales
* Mount Victoria i Alberta i Canada
* Mount Victoria i Papua Ny-Guinea

## Bakgrunnsstoff
* Utsyn frå Mount Victoria 
* Program til Devonport Folk Club
Pa

Ein **pa** eller **pā** (uttala pah) var ein maorilandsby eller ei grend som var forskansa og bygd for forsvar. Dei vart sett på som sosiale senter for sin stamme og sosiopolitiske senter for alle iwiar. I eit maorisamfunn stod ein stor pa for mana til ein høvding eller rangatira. Nesten alle pa var bygde på trygge og grøderike område. Sjølv om dei var bygde for forsvar, gjorde dei i fremste rekkje teneste som bustadar.

Ein avgrensande faktor til desse maoriskansene var at mannskapa måtte forlata dei ofte for å dyrka jord, hausta avlingar eller sanka mat i naturen. Såleis kunne dei gjerne vera fråflytta i fire til seks månadar i året.

## Bakgrunnsstoff

*
*
Max Roach

**Max Roach** () var ein amerikansk trommeslagar, bandleiar og jazzmusikar.

Roach vart fødd i New Land i Nord-Carolina, og flytta som barn til New York. I 1942 fullførte han musikkstudiane ved Manhattan School of Music, og han kom raskt inn i bebopmiljøet. Her vart han særleg påverka av trommespelet til Kenny Clarke, og han byrja å spele med Coleman Hawkins i 1943. I løpet av 1940-åra spela han med mellom andre Dizzy Gillespie, Charlie Parker, Stan Getz og Miles Davis.

Saman med trompetisten Clifford Brown, starta Roach i 1954 eit band som skulle bli svært viktig for utviklinga av sjangeren hardbop. Med dette bandet etablerte han seg som ein av dei fremste trommeslagarane i etterkrigstida. Etter Brown og pianisten Richie Powell døydde i ei bilulukke i 1956, samla Roach eit nytt band. Trompetistane Kenny Dorham og Brooker Little, saksofonisten George Coleman og pianisten Ray Bryant er blant dei som var innom dette bandet i løpet av 1950-åra, og i 1960-åra spela han med mellom andre Freddie Hubbard, Cecil Bridgewater og Cedar Walton. Saman med Duke Ellington og Charles Mingus spelte han inn plata *Money Jungle* i 1962.

Roach markerte seg som ein forkjempar for afroamerkianarane sin plass i det amerikanske samfunnet. I 1960 komponerte han musikken til plata *We Insist - Freedom Now!!*, ein protest mot rasisme i USA. Tekstane var skrivne av Oscar Brown, Jr, og Abbey Lincoln, som seinare (1962-1970) var gift med Roach, song på plata. 

I 1970-åra starta han perkusjonsensembelet **M'Boom**. I tillegg til dette bandet, spela han vidare med sin ordinære kvintett og opptredde med musikarar som Dizzy Gillespie, Anthony Braxton og Abdullah Ibrahim. Roach heldt den aktive karrieren i gang til rundt 2000, då Alzheimers sjukdom tvinga han til å trappe ned på spelinga.
Roach døydde i New York City i 2007. 

## Kjelder
* Shadwick, Keith (1998): **Jazz: legends of style**. London: The Apple Press.

## Bakgrunnsstoff
* Max Roach på Drummerworld
Smeerenburg

**Smeerenburg** er ein tidlegare nederlandsk kvalfangststasjon nord-vest på Svalbard. Området er rekna som eit viktig kulturminne. Kring 1620 etablerte nederlendarar verksemd på ei øy dei kalla Amsterdamer Eyland (Amsterdamøya).
Smeerenburg fungerte som senter for kvalfangstverksemda nord på Svalbard. Namnet *Smeerenburg* tyder 'spekkbyen' på nederlandsk. 

Kring 1660, med nedgang i kvalfangsten, vart busetnaden fråflytta. 
I 1973 vart ruinane av Smeerenburg ein del av den norske Nordvest-Spitsbergen nasjonalpark.

Ingen stad på Svalbard er det så mykje spekkbetong (smelta spekk og sand) i tilknyting til omnane som her.

## Bakgrunnsstoff
* Svalbard- kulturminner: Smeerenburg 
* Kulturminneplan for Svalbard 2000-2010  (PDF), sysselmannen.svalbard.no
Sen to Chihiro no kamikakushi

***Sen to Chihiro no kamikakushi*** (千と千尋の神隠し), kalla ***Chihiro og heksene*** på norsk, er ein japansk anime-film frå 2001. Filmen er regissert av den japanske anime-regissøren og manga-teiknaren Hayao Miyazaki, og laga ved Studio Ghibli.

Filmen vann Oscar for beste heilaftans teiknefilm på den 75. årlege Academy Award-seremonien i 2003, og vann prisen for beste animasjon frå National Board of Review of Motion Pictures, Los Angeles Film Critics Association og New York Film Critics Circle. Han delte fyrstepremien gullbjørnen på Berlin filmfestival i 2002 med Paul Greengrass sin film, *[[Filmen Bloody Sunday|Bloody Sunday]]*.

## Handling
Filmen handlar om den vesle jenta Chihiro Ogino som flyttar til landet med foreldra sine, Akio og Yūko. Under flyttinga køyrer dei seg vill og oppdagar ein tunnel, og av rein nysjerrigheit går dei inn, uvitande om at den faktisk er ein inngang til åndeverda - blant anna til eit badehus der åndene og gudane (inspirert av den shintōistiske religiøse tradisjonen) dreg for å kvile og slappe av. Familien går inn i det som tilsynelatande er ein forlaten fornøyelsespark full av restaurantar, og «Chihiro» sine foreldre finn seg med ein gong ein stad å ete og forsyner seg av maten. Gjennom ein serie med forviklingar må «Chihiro» finne seg arbeid i badehuset til åndene for å redde seg sjølv og foreldra ut av åndeverda.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
*
Nordvest-Spitsbergen nasjonalpark

**Nordvest-Spitsbergen nasjonalpark** ligg på Svalbard og omfatter Moffen, Albert I Land og Haakon VII Land. Nasjonalparken vart oppretta ved kongeleg resolusjon den 1. juni 1973 og inneheld mellom anna varme kjelder og vulkanrestar i Bockfjorden.

Nasjonalparken har talrike koloniar av sjøfugl, i tillegg til svalbardrein og polarrev. Det er òg eit hiområde for isbjørn. Kvalross finst her òg. Det finst òg restar etter kvalfangststasjonar og graver frå 1600-talet, til dømes Smeerenburg. I tillegg finst restar etter fleire arktiske ekspedisjonar, mellom anna i Virgohamna. Den svenske ingeniøren Andrée gjorde eit forsøkt på å nå Nordpolen med ein hydrogenballong i 1897. Andrée hadde Virgohamna som base. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nordvest-Spitsbergen nasjonalpark|Nordvest-Spitsbergen nasjonalpark]]» frå ,  den 28. mai 2006.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Direktoratet for naturforvaltning, informasjon om Nordvest-Spitsbergen nasjonalpark 
* Kart verneområde på Svalbard
Home on the Range

***Home on the Range***, kalla ***Q-gjengen*** på norsk, er ein amerikansk teiknefilm frå 2004. Filmen er produsert av Walt Disney Feature Animation og regissert av Will Finn og John Sanford. Han handlar om tre kyr som må fange kvegtjuven Alameda Slim for å hindre at garden deira går konkurs. Dei originale stemmene i filmen har mellom andre Roseanne Barr, Judi Dench, og Jennifer Tilly, medan mellom andre Ellen Horn, Mari Maurstad og Suzanne Paalgard har dei norske.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
*
The Air Up There

***The Air Up There*** er ein amerikansk filmkomedie frå 1994. Filmen er skriven av Max Apple og regissert av Paul Michael Glaser. Han handlar om Jimmy Dolan, ein trenar på eit collegelag i basketball som vil finne ein ny god spelar til laget. Jimmy ser ein video med ein svært god spelar frå Afrika, og reiser dit for å prøve å rekruttere han. Rollene vert spelte av mellom andre Kevin Bacon, Charles Gitonga Maina og Yolanda Vazquez.

## Bakgrunnsstoff
*
Cars

***Cars***, kalla ***Biler*** på norsk, er ein amerikansk dataanimert film produsert av Pixar Animation Studios i samarbeid med Walt Disney Pictures frå 2006. Filmen er skriven og regissert av John Lasseter. Han handlar om Lightning McQueen, ein nybyrjar-racerbil som er på veg til eit meisterskap. På vegen dit møter han nokre andre bilar som gjer til at han lærer at ikkje alt handlar om å vinne. Filmen har premiere 9. juni 2006 i USA og 25. august i Noreg.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
* Vevsida til filmen
* Den norske vevsida til filmen
Racing Stripes

***Racing Stripes***, kalla ***Fartsstriper*** på norsk, er ein sørafrikansk-amerikansk filmkomedie frå 2005. Filmen er regissert av Frederik Du Chau. Han handlar om ein sebra med talent til å springe i veddeløp. Menneskerollene i filmen vert spelte av mellom andre Bruce Greenwood og Hayden Panettiere. Dei originale stemmene i filmen har mellom andre Frankie Muniz, Dustin Hoffman og Whoopi Goldberg medan mellom andre Erik Skøld, Finn Schau og Kari-Ann Grønsund har dei norske. 

## Bakgrunnsstoff
* Vevsida til filmen
*
Localhost

**Localhost** er eit omgrep som vert brukt om den datamaskina ein nyttar. IP-adressa til localhost er 127.0.0.1 med IPv4 og ::1 med IPv6. Å la datamaskina snakke til seg sjølv, som om det kopla opp mot ei anna maskin, har mange fordelar. Ein kan teste ut eit nettverksprogram ved å berre lete programmet lytte etter signal frå localhost. Dermed hindrar ein folk utanfrå å kopla seg til.
Bryan Adams

**Bryan Guy Adams** () er ein kanadisk vokalist, gitarist og låtskrivar.

Adams byrja å spele på gitar då han var 9 år gamal, og som tenåring i Vancouver forsøkte han bli med i band etter band, utan å finne nokon som ville ha han med. Som 15 åring danna han difor si eiga gruppe, kalla «Shock». Musikken tok opp meir og meir av tida hans, så han slutta på skulen alt som sekstenåring for å kunne spele profesjonelt.
I januar 1978 vart Bryan Adams introdusert for produser Jim Vallance og dei to starta å skrive saman.

## Diskografi
* *Bryan Adams* (1980)
* *You Want It You Got It* (1981)
* *Cuts Like a Knife* (1983)
* *[[Reckless (album)|Reckless]]* (1984)
* *Into the Fire* (1987)
* *Live!Live!Live!* (1989)
* *[[Waking Up the Neighbours]]* (1991)
* *So Far so Good* (1993)
* *18 Til I Die* (1996)
* *Unplugged* (1997)
* *On a Day Like Today* (1998)
* *The Best of Me* (1999)
* *Spirit: Stallion of the Cimarron* (filmmusikk) (2002)
* *Spirit: L'étalon des plaines* (filmmusikk - fransk) (2002)
* *Room Service* (2004)
* *[[11 (Bryan Adams album)|11]]* (2008)
* *Tracks of My Years* (2014)
* *Get Up* (2015)
* *Shine a Light* (2019)
* *Pretty Woman - The Musical* (2022)
* *So Happy It Hurts* (2022)
* *Classic* (2022)
* *Roll with the Punches* (2025)

## Bakgrunnsstoff
* Bryan Adams si offisielle vevside
Virgohamna

**Virgohamna** er ei bukt på Danskøya på Svalbard, i Nordvest-Spitsbergen nasjonalpark. Den svenske ingeniøren Andrée gjorde eit forsøk på å nå Nordpolen med ein hydrogenballong i 1897. Andrée hadde Virgohamna som base.

## Bakgrunnsstoff
* Virgohamna – Møteplass for Nordpolferder på http://www.sysselmannen.svalbard.no 
* Virgohamna og Salomon August Andrée
* Kartlegging av kulturminne i Virgohamna
Den lille havfrue

**Den lille Havfrue** er ein vidgjeten skulptur i bronse av ei sittande nake kvinne med finnar på beina, plassert oppå ein stor naturstein i strandkanten på Langelinie («Den Lange Linie»), ei hamnestrekning på Østerbro i København. Skulpturen vart sett opp permanent på Langelinie 23. august 1913, og er meint å illustrere eventyret *Den lille Havfrue* av den danske forfattaren H.C. Andersen.

Skulpturen Den lille Havfrue var ei gåve til København by frå ølbryggjar Carl Jacobsen, og vart utforma av bilethoggaren Edvard Eriksen, som nytta kona si som modell. Arvingane til Edvard Eriksen eig no opphavsrettane til skulpturen, og har ved fleire høve kravd store skadebøter av folk som har offentleggjort fotografi og andre typar attgjevingar av skulpturen utan løyve frå dei på førehand. Arvingane har òg den originale skulpturen, som dei sel kopiar av. Det står kopiar i Solvang i California og Kimballton i Iowa i Sambandsstatane og i Vancouver i Canada. Ifylgje dansk lov fell den eineretten som arvingane har til skulpturen vekk når Edvard Eriksen har vore død i 70 år; det vil seie i 2029.
Ved fleire høve har det vore gjort skade på Den lille Havfrue på Langelinie, både ved måling og anna tilgrising, og til og med ved at delar av skulpturen har vorte skore av og fjerna. Hovudet vart kutta av i 1964, og korkje hovudet eller dei som stod attom illgjerninga er funne. Eit nytt hovud vart seinare utforma på grunnlag av to eksemplar i gips som finst av statuen.

Biletkunstnaren og diktaren Jørgen Nash påstod at han kjende skadevoldaren, men nekta å avsløre kven det var. I 1997 skildra han i boka *En havfruemorder krydser sit spor* korleis han sjølv hadde kasta hovudet av havfrua i ei myr, Utterslev Mose, utan at han etter dette vart trudd og straffa.

Armen som havfrua støttar seg på, vart kutta av 22. juli 1984. Skadevoldarane melde seg eit par dagar seinare og hadde med seg armen, som kjapt kunne setjast på att. Dei måtte ut med ei stor skadebot for å dekkje kostnadene ved reparasjonen.

Hovudet på havfrua vart kutta av att enno ein gong ei natt i 1988 av folk som om morgonen kontakta ein yrkesfotograf over telefon om skadeverket. Etter fyrst å ha fotografert den hovudlause statuen, som han seinare gjorde gode pengar på ved å selje fotografia til interesserte, varsla han politiet. Fotografen vart arrestert og sikta for å ha stått for skadeverket sjølv, men lauslaten etter to veker. Ikkje før i november 1998 vart saka mot han og to andre formelt lagt vekk.

Ved alle reparasjonane av statuen har bronsestøyparane hatt god nytte av dei to eksemplara i gips av havfrua.

Frå 1. mai til 31. oktober 2010 var havfrua stilt ut i den danske paviljongen på verdsutstillinga World EXPO i Kina.

## Bakgrunnsstoff
* Arvingane og opphavsretten til skulpturen Den lille Havfrue
* Om opphavsretten til Den lille Havfrue og brot på denne retten.
* Jørgen Nash. 1997. *En havfruemorder krydser sit spor: erindringer på fersk gerning* ISBN 87-11-15061-0
Tun

**Tun** er opphavleg eit romleg omgrep som kjem av samlinga av hus ved ein eller fleire gardar, eller inngjerding av eit tilstøytande område. Tun som romleg skildring nyttast oftast der bruksbygningane ved ein eller fleire gardar står så tett at det dannar eit romleg fellesskap. 

Eit tun kan ofte ha oppstått dersom ein større gard vert oppdelt ved arveskifte, eller der bønder samlar gardshusa sine på ein stad for å oppnå driftsfordelar. Ved vestnorske fjellsider er sam-lokaliseringa ikring felles tun ofte gjort for konsentrere bustader der ein ligg skjerma frå ras, og for å unngå å ta opp meire dyrkbar mark enn det som er nødvendig. I Trøndelag var det vanleg med lukka firkanttun.

I moderne tider vert omgrepet òg brukt om andre bygningar samla rundt ein plass, til dømes «helsetun». Nokre døme på namngjevne tun er Agatunet, Havråtunet og Ivar Aasen-tunet.

## Ordsoge
Ordet tun kjem frå gammalt germansk og norrønt *tún*. Det er det same ordet som på nederlandsk *tuin*, engelsk *town* og islandsk *tún*. Godt døme for moderne bruk at ordet tun er det nederlandske ordet for 'botanisk hage', som er *krudt-tuin*. Eller ser ein at ordet har i dei tre andre germanske målføra utvikla seg delvis annleis, der ein på engelsk har teke ordet vidare i form av samling av hus, og av dette nyttar ordet for ein liten by, *town*. Nederlanderne nyttar ordet meire i form av 'hage' medan islendarane nyttar det for 'åker'.

## Klassiske tuntypar

*Klyngjetun
*Rekkjetun
## Kjelder