open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ray Charles

**Ray Charles Robinson** () var ein amerikansk songar-låtskrivar, musikar og komponist kjend som **Ray Charles**. 

Han var ein pioner innan sjangeren soul i 1950-åra ved å blande rhythm and blues, gospel og blues på dei tidlege innspelingane hans med Atlantic Records. Han var òg med på å blande country og pop i 1960-åra med album som *[[Modern Sounds in Country and Western Music|Modern Sounds]]*. Med kontrakt for ABC Records vart Charles ein av dei første afroamerikanske musikarane som fekk kunstnarisk kontroll av eit stort plateselskap.  Frank Sinatra kalla Charles «det einaste verkelege geniet i show business», sjølv Charles sjølv bagatelliserte dette. Han vart blind då han var sju år gammal. 

Inspirasjonskjeldene til musikken hans var hovudsakleg jazz, blues, rhythm and blues og countryartistar på den tida som Art Tatum, Nat King Cole, Louis Jordan, Charles Brown og Louis Armstrong. Spelestilen hans henta inspirasjon frå countryblues-, barrelhouse- og stride-piano.

*[[Rolling Stone]]* rangerte Charles på 10. plass på lista deira over dei 100 største artistane gjennom tidene i 2004, og andreplassen på lista deira i november 2008 over dei 100 største songarane gjennom tidene. Billy Joel sa «Dette kan høyrast ut som heilagbrot, men eg meiner Ray Charles var viktigare enn Elvis Presley».

## Kjende songar

* «I Got A Woman»
* «What'd I Say»
* «Georgia on My Mind»
* «Hit the road Jack!»

## Ettermæle
I 2004 vart filmen *Ray*, basert på livet til Ray Charles, laga. Jamie Foxx hadde hovudrolla.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ray Charles|Ray Charles]]» frå ,  den 31. august 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff

* 
* Ray Charles - minneord i Daily Telegraph
* 
* 
*
Menneskerase

**Menneskerasar** er forsøk på å dela menneske inn i nokre få ulike grupper på biologisk grunnlag, som regel fysiske trekk. Det å dela menneskearta inn i rasar blei vanleg innan vitskapen på 1800-talet, men blei gradvis forkasta i løpet av 1900-talet, både fordi ein ikkje lett kunne fastslå rasar på noko objektivt grunnlag, og på grunn av historiske røynsler med raseorientert politikk og eugenikk. Omgrepet blir framleis brukt i fleire land, men viser då som oftast til kulturelt fastsette grupper (til dømes sørasiatar, afroamerikanarar eller nordmenn). På norsk bruker ein gjerne det mindre lada ordet etnisitet for denne tydinga av rase.
Vidourle

**Vidourle** er ei elv sør i Frankrike som munnar ut i Middelhavet i Le Grau-du-Roi. Ho har sitt utspring i Cevennane nordvest for Saint-Hippolyte-du-Fort og renn hovudsakleg søraustover. 

Vidourle renn gjennom følgjande departement og byar: 
* Gard: Saint-Hippolyte-du-Fort, Sauve, Quissac, Sommières
* Hérault: Lunel, Marsillargues
* Gard: Saint-Laurent-d'Aigouze, Le Grau-du-Roi

## Bakgrunnsstoff
Gardon

**Gardon** (eller **Gard**) er ei elv sør i Frankrike, og har gjeve namn til departementet Gard. Gardon er 133 km lang, medrekna den lengste sideelva hennar, Gardon de Saint-Jean. Ho har sitt utspring i Cevennane og munnar ut i Rhône frå høgre ved Beaucaire, ovanfor Vallabrègues.

Fleire av sideelvane hennar vert òg kalla *Gardon*.

Den romerske akvedukten Pont du Gard og Pont Saint-Nicolas frå 1500-talet er to historiske bruer som kryssar Gardon. Gorge du Gardon, som endar ved Pont Saint-Nicolas, er ein populær stad for kajakkpadling, kanoroing, fjellklatring og vandring. 

I september 2002, og igjen i desember 2003, hadde Gardon rekordstor vassføring som førte til flaum. Desse øydela fleire av bruene over elva, inkludert Pont Saint-Nicolas, som har vorte gjenoppbygd i etterkant. 

## Stader langs elva

* Lozère
* Gard: Anduze, Saint-Jean-du-Gard , Saint-André-de-Valborgne, Remoulins , Montfrin

La Grand-Combe og Alès ligg ved Gardon d'Alès, den største sideelva frå venstre. 

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av den øydelagde Pont Saint-Nicolas 
* www.languedoc-france.info/071203_gard.htm &ndash; Elva Gard i Languedoc
Durance

**Durance** (oksitansk: *Durença* eller *Durènço*) er ei 320 km lang elv sørvest i Frankrike, og ei av sideelvane til Rhône frå venstre. Ho har sitt utspring sørvest i Alpane, nær Briançon. Ho renn sørvestover gjennom følgjande departement og byar: 
* Hautes-Alpes: Briançon, Embrun.
* Alpes-de-Haute-Provence: Sisteron, Manosque.
* Vaucluse: Cavaillon, Avignon.
* Bouches-du-Rhône.

Durance munnar ut i Rhône nær Avignon. Dei største sideelvane hennar er Bléone og Verdon.

## Bakgrunnsstoff
Verdon

**Verdon** er ei 175 km lang elv søraust i Frankrike, og ei av sideelvane til Durance frå venstre. Ho har sitt utspring i ei høgd om lag 2&nbsp;400 meter over havet sørvest i Alpane (Dei maritime Alpane) nær Col d'Allos i fjellkjeda Trois Evêchés nær Barcelonnette. Ho renn sørvestover gjennom følgjande departement og byar: 
* Alpes-de-Haute-Provence: Allos, Colmars, Saint-André-les-Alpes, Castellane
* Var: Vinon-sur-Verdon

Verdon renn gjennom fleire kunstige innsjøar før ho munnar ut i Durance nær Vinon-sur-Verdon sør for Manosque. Verdon er mest kjend for den imponerande gjelet ho renn gjennom, Gorges du Verdon. Dette kalksteinsgjelet er 20 km langt og meir enn 300 meter djupt, og er ein populær turiststad, mellom anna for fjellklatring. Namnet kjem av den grønaktige fargen vatnet har i gjelet. 

## Bakgrunnsstoff
Buëch

**Buëch** er ei elv søraust i Frankrike, og ei av sideelvane til Durance frå høgre. Ho har utspring i Dauphiné-Alpane nær fjelltoppen Grand Ferrand. Ho renn hovudsakleg sørover, og held seg stort sett i departementet Hautes-Alpes. Byar langs Buëch er mellom anna Aspres-sur-Buëch, Serres og Laragne-Montéglin. Ho munnar ut i Durance i Sisteron.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Buëch|Buëch]]» frå ,  den 27. april 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
Soknebod

Eit **soknebod** er ei vitjing av prest hos folk som ligg sjuke eller for døden, slik at presten kan snakke med den sjuke, be i lag med han og dele nattverd. 

Når presten er bodsendt, vil han først snakke med den sjuke, gjerne i einerom, slik at han kan vere viss på om han ønskjer nattverd. Han vil da òg få vite om den sjuke skulle ønskje å skrifte. 

Kyrkja har ein eigen liturgi for soknebod. Etter ordninga i Den norske kyrkja kan prest eller diakon gå i soknebod. Liturgien vert innleia med salmesong, held fram med ei kort bøn og Fadervår før liturgen forrettar nattverden for dei som er tilstades. Han vil avslutte med velsigninga og gjerne ein salme.

M. B. Landstad har skildra eit soknebod i diktet «Et Sognebud» (1842). 

## Kjelder
* Gudstjenestebok for Den norske kirke, Verbum 1996
* Tenesteordning for diakonar
Ouvèze

**Ouvèze** er ei elv sør i Frankrike, og ei av sideelvane til Rhône frå venstre. Ho har sitt utspring i Préalpes i kommunen Montauban-sur-l'Ouvèze. Ho munnar ut i Rhône i Sorgues, nord for Avignon.

Ouvèze renn gjennom følgjande departement og byar: 
* Drôme: Buis-les-Baronnies, Mollans-sur-Ouvèze
* Vaucluse: Vaison-la-Romaine, Bédarrides, Sorgues
Slaget ved Fimreite

**Slaget ved Fimreite** i 1184 var det endelege slaget mellom kong Sverre og Magnus Erlingson om kongsmakta i Noreg. Begge hevda at dei var av kongeætt og gjorde krav på å bli konge i Noreg. Under slaget fall Magnus Erlingson og, i følgje soga, over 2000 av mennene hans. Slaget fann stad i Sogndalsfjorden ved Fimreite som ligg i dagens Sogndal kommune.

## Slagets forløp
Kong Sverre hadde reist til Sogndal for å slå ned eit opprør som hadde kosta to av hans sysselmenn livet. Magnus Erlingson hadde fått nyss om at Sverre var i dei trakter. Etter å ha mobilisert i Bergen, og med sterk dansk støtte, reiste han innover Sognefjorden med sine 26 skip for å ta eit endeleg oppgjer med Sverre. Sverre, som berre hadde 14 skip, innsåg at situasjonen var ille. Men ved å oppeldna sine menn og med krigslist greidde han likevel å kjempa ned fienden.

## Etter slaget

Konsekvensane av slaget var at nesten heile det gamle aristokratiet vart utsletta og Sverre sette inn sine eigne menn i desse maktposisjonane. Dette var med på å sikra hans stilling som konge i Noreg.

## Bakgrunnsstoff

* Slaget ved Fimreite Sogn og Fjordane Fylkesleksikon
* Kan ha funne vikingskip  Sogn Avis 15.07.2006
Ramsund kapell

**Ramsund kapell** er ei arbeidskyrkje frå 1964 i Tjeldsund kommune i Troms. Kapellet er eigd av Ramsund kapellforening og vert mellom anna leigd ut til Ramsund orlogsstasjon/Sjøforsvaret.

Byggverket er i stein og tre og skal ha 250 plassar. 

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
*
Rørstad kyrkje

**Rørstad kyrkje** er ei krosskyrkje frå 1761 i Sørfold sokn i Salten prosti.

Byggverket er i tre og skal ha 300 plassar.

## Galleri

Rørstad prestegård, Nordland - Riksantikvaren-T413 01 0048.jpg|Rørstad kyrkje og prestegard i 1918.
Rørstad church seen from the east.jpg|Kyrkja i 1961
Service in the old church at Rørstad.jpg|Gudsteneste i kyrkja i 1961.


## Bakgrunnsstoff
* Eldre fotografi av kyrkja på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
*
Røssvoll kyrkje

**Røssvoll kyrkje**, tidlegare *Røssvoll kapell*,  er ei åttekanta kyrkje frå 1953 i  Røssvoll sokn i Indre Helgeland prosti.  Røssvoll ligg i Rana kommune.

Byggverket er i tre og skal ha 250 plassar. Treskurden på preikestolen og rundt altartavla, samt den utskorne døypefonten i kleberstein, er gjord av Iver Hølmo (1910-1954) frå Vågå. Interiøret i Røssvoll kyrkje var det siste han laga før han døydde.


Fil:Røssvoll church 01.JPG
Fil:Røssvoll church 03.JPG
Fil:Røssvoll church 04.JPG
Fil:Røssvoll church 06.JPG

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Røst kyrkje

**Røst kyrkje** ligg på Røst i Nordland. Kyrkja er ei langkyrkje i tømmer med 270 plassar. Ho vart vigsla 26. september 1900 sist ombygd i 1971.

Dagens avløyste ei eldre steinkyrkje som var blitt for lita. Den kyrkja vart vigsla treeiningssøndag 5. mai 1839. Ei endå eldre kyrkje blåste ned under ein orkan i januar 1835. Tårnet frå denne kyrkja står enno på kyrkjegarden på Røst. Til saman kan det ha stått fem forskjellige kyrkjer på Røst.

Altarskapet i Røst kyrkje gav prinsesse Elisabeth av Habsburg som ei votivgåve rundt 1520. Ho var tretten år gammal då ho reiste sjøvegen til Danmark for å bli Christian II si dronning. På reisa kom ho ut for ein storm. I takksemd for at ho overlevde, gav ho altarskap til fem kyrkjer på kysten av Noreg.

## Kjelder

* Røst kyrkje  frå Kyrkjesøk
* Eldre fotografi av Røst kyrkje på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
*

## Bakgrunnsstoff
* Røst kyrkje  frå Kyrkjesøk
* Eldre fotografi av Røst kyrkje på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
*
Reine kyrkje

**Reine kyrkje** (tidlegare *Reine kapell*) ligg på Reine i Moskenes sokn i Lofoten prosti. Kyrkja er ei langkyrkje i tømmer med 250 plassar. Ho vart vigsla i februar 1891. Arkitekt for kyrkja var Ole Scheistrøen.

Kyrkja var privateigd til 1922, då kommunen overtok eigarskapen.

## Andre kyrkjer i Moskenes
* Moskenes kyrkje

## Kjelde
* Liste over kyrkjer i Noreg 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Eldre fotografi av kyrkja på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
Rødøy kyrkje

**Rødøy kyrkje** er ei åttekanta krosskyrkje frå 1885 som står på Rødøya i Rødøy sokn i Nord-Helgeland prosti. 

Byggverket er i tømmer og skal ha 700 plassar.

## Bakgrunnsstoff
* 
* Om Rødøy kyrkje i Kyrkjebyggdatabasen
* Eldre fotografi av kyrkja på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
*
Helgelandsbrua

**Helgelandsbrua** er ei 1065 meter lang skråstagbru som knyter saman kommunane Alstahaug og Leirfjord i Nordland. Brua kryssar Leirfjorden mellom fastlandet og øya Alsten og er ein del av Fylkesveg 17.

Helgelandsbrua vart opna i juli 1991 og var bomveg til ho var nedbetalt 27. mai 2005. 

## Konstruksjonen
Brua har i alt 12 spenn; hovudspennet er på 425 m. Seglingshøgda er 45 m.

Brua er ei rein betongbru. Alle pilarane er bygde med klatreforskaling.

Brubanen er slank i horisontalplanet, berre 40cm i tjukna på midten og
1,2m i ytterkantene. For kvart kabelfeste går det i tillegg bjelkar på tvers under brubanen.

Kablane er festa til ytterkanten av brubanen. Forankringane til kablane ligg i eit prefabrikert element som igjen er støypt inn i betongen på undersida av overbygningen.

Hovudtårna er 138 m og 127 m høge frå havoverflata og til toppen. I tillegg er det nordlegaste tårnet fundamentert ned til ei djupn på 30 m under havoverflata.

Tårna er 6m brei sett frå sida av brua og 2,2 m på det smalaste, sett på tvers av brua.

Brua fekk 1994 utmerkinga «FIP - outstanding structures».

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* AAS-JACOBSEN AS om Helgelandsbrua  
* Structurae om Helgelandsbrua
Sundøybrua

**Sundøybrua** er ei fritt-frambygg-bru i Leirfjord kommune i Nordland. Brua knyter Sundøya på austerenden av øya Alsten til fastlandet. Brua har ei lengd på 538 meter og eit hovudspenn på 298 meter. Seglingshøgda er 43,5 meter. Hovudspennet gjer at ho pr. 2005 har det nest lengste hovudspennet i verda for nokon fritt-frambygg-bru. Brua vart opna for trafikk den 9. august 2003, og er ein del av fylkesveg 220 i Nordland. 

## Historikk
Sundøybrua vart bygd av entreprenørane NCC og Reinertsen Anlegg i eit arbeidsfellesskap. Prosjektleiar for prosjektet var Kurt E. D. Johnsen, Reinertsen Anlegg. Byggelediar for Statens Vegvesen, Nordland var Hallgeir Skog. Brua kosta 176 millionar kroner.

Vedtaket om å prioritere vegpengar til Sundøya, som har færre enn 150 innbyggarar, var lenge omstridd lokalt. Brua vart bygd etter lovnader frå sentrale politikarar. Bakgrunnen for lovnadene var at det ei tid var planar om å leggje kystriksvegen, Fv17, over Sundøya og i tunnell gjennom Søstrene mot Sandnessjøen. Dei som ønska å byggje brua lenger ute i fjorden, der Helgelandsbrua går i dag, meinte ein heller kunne byggje ei eiga bru til Sundøya. 

## Byggemateriale
Ved bygginga av Sundøybrua vart det brukt betong av typen C65 og LC60. Det vart pumpa lettbetong over 120 meter.

Tilslag for lettbetong vart importert frå Stalite i USA. Sundøybrua vart opna i august 2003 av samferdselsminister Torhild Skogsholm.

## Bakgrunnsstoff
* Statens Vegvesen om Sundøybrua 
* Structurae om Sundøybrua
* Helgeland Arbeiderblad om bruopninga
* Lenkjer til fleire sider om Sundøybrua
Hilde Myklebust

**Hilde Myklebust** () er ein lyrikar, skribent og bonde frå Syltedalen i Vanylven kommune på Sunnmøre. Ho har vore elev ved Skrivekunstakademiet i Hordaland og studert litteratur og teater ved Universitetet i Bergen. Sidan 2009 har ho drive eit småbruk på heimstaden.

## Bøker
* *Berre dagar seinare*, Det Norske Samlaget, 2005
* *Søkk*, Det Norske Samlaget, 2008
* *Jon og den lange julenatta*, Det Norske Samlaget, 2009 (illustrert av Inger Lise Belsvik)
* *Glødepunkt*, Det Norske Samlaget, 2011

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
*Hilde Myklebusts blogg
*Utgjevingar av Hilde Myklebust i BIBSYS Ask
Elva Ardèche

**Ardèche** (oksitansk: *Ardecha*) er ei 120 km lang elv sør i Frankrike, og ei av sideelvane til Rhône frå høgre. Ho har sitt utspring i Massif Central, nær landsbyen Astet. Ho munnar ut i Rhône nær Pont-Saint-Esprit, nordvest for Orange. Elva har gjeve namn til departementet Ardèche.

Ardèchedalen er svært naturskjønn, særleg over eit 30 km langt strekke kalla **Gorges du Ardèche**. Her er det 300 meter høge kalksteinsklipper som utgjer breidda av elva. Kajakkpadling ned dette stykket er ikkje så veldig teknisk vanskeleg og er svært populært om sommaren. Så mange tar denne turen at det byrjar å verte eit problem for styresmaktene av naturparken som ligg i området. Den mest vidkjende staden her er ein naturleg steinboge med eit spenn på 60 meter, som går over elva, kalla Pont d'Arc (Bogebrua).

## Departement og byar
Ardèche renn gjennom følgjande departement og byar: 
* Ardèche: Astet, Vals-les-Bains, Aubenas, Ruoms, Vallon-Pont-d'Arc, Saint-Martin-d'Ardèche
* Lozère
* Gard: Pont-Saint-Esprit.

## Sideelvar
* Auzon
* Ligne
* Lignon
* Beaume
* Chassezac
* Ibie

## Bakgrunnsstoff
* Bilete frå Trek Earth
Sagfjord kyrkje

**Sagfjord kyrkje** er kyrkje for Sagfjord sokn i Ofoten prosti.

Kyrkja vart bygd på Presteid som hovudkyrkje for Hamarøy i 1775, men vart riven og reist på nytt på garden Karlsøy som kapell for Sagfjord etter kongeleg resolusjon av 19. september 1885. I fylgje same resolusjonen skulle det haldast sju gudstenester i året i Sagfjord, og det skulle lagast til gravplass ved kyrkja.

Kyrkjebygget på Presteid var ei krosskyrkje medan kyrkja vart attreist som ei langkyrkje i Karlsøy. 
Kyrkja har tånet mot sørvest og koret mot nordaust og kyrkjegarden ligg like sørvest for kyrkja.

Altertavla og døypefonten i dagens Sagfjord kyrkje stammer frå ei endå eldre kyrkje på Presteid, som vart reist omkring 1660.
Altertavla kan ha vorte laga i Bergen så tidleg som på 1600-talet.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Om Sagfjord kyrkje i Lokalavisa NordSalten. Publisert 24. september 2008  
*
Rønvik kyrkje

**Rønvik kyrkje** er ei arbeidskyrkje i Rønvik sokn i Bodø domprosti. 

Kyrkja vart bygd i 1997 og arkitekt var Reidar Berg ved Arkitektstudio AS. 

## Kjelder
* Nettside for Rønvik sokn 
* Rønvik kyrkje frå Kyrkjesøk
Bodø domkyrkje

**Bodø domkyrkje** er hovudkyrkja i Sør-Hålogaland bispedømme og den største kyrkja i Bodø. Ho vart teikna av Gudolf Blakstad og Herman Munthe-Kaas og stod ferdig i 1956. Ho vart freda i 2002.

## Bygningen

Kyrkja er bygd i betong og har ein basilikaform. Ho har eit frittståande klokketårn som er 36 meter høgt og som rømmer tre klokker. Desse har inskripsjonar frå Mark. 10:14, Matt. 11:28 og Matt: 25:34. Kyrkja har ein ytre skulptur som førestiller Petter Dass, laga av Kristoffer Leirdal.

I to tilbygg til kyrkja er det forsamlingssalar og ei kombinert kontor- og bustadfløy. Dei tre delane er sett i rett vinkel på kvarandre og vert lågare med aukande avstand frå dei sentrale delane av kyrkja.

## Interiør og utsmykking
Kyrkja er ei langkyrkje, men også ei av dei første arbeidskyrkjene. Ho har eit midtskip med kvelv og to sideskip på kvar side.

Ved koret er eit korgitter av betong med ei skulpturgruppe som framstillet Jesus på krossen, Maria og Johannes som er laga av Kristoffer Leirdal og Tone Thiis Schjetne. Over altaret i austveggen er der eit 12 meter høgt glasmåleri. Det er utforma av Åge Storstein og utført av Borgar Hauglid.
Galleribrystningen er dekorert i gull, raudt og blått.
Kyrkja har 12 stolar i gyllenlær og 10 ryer lagde av Sigrun Berg.

## Klokketårnet
Kyrkja har eit frittståande klokketårn på 36 meter med eit minnesmerke over Bodøs falne under andre verdskrigen:
«Til de fra Bodø som gav sitt liv for Norge under krig og okkupasjon 1940 – 1945. Ingen nevnt, ingen glemt»

## Historie
Etter at gamlekyrkja som resten av Bodø sentrum vart bomba 27. mai 1940, planla NS-styresmaktene eit partihus på tomta. Etter freden vart det halde ein arkitektkonkurranse om ny kyrkje. Denne vart vunnen av arkitektane Gudolf Blakstad og Herman Munthe-Kaas med utkastet "Kathedral". Grunnsteinen vart lagt ned i 1954 og kyrkja vart vigsla av biskop Wollert Krohn-Hansen i 1956.

## Galleri

Utgangsparti i Bodø domkirke.jpg|Galleri
Portal i Bodø domkirke.jpg|Inngang til kapell
Bodø domkirke 04.jpg|Klokketårnet

## Litteratur
*Kristoffersen, Sigrid Fløttum: *Bodø domkirke - et monumentalbygg fra gjenreisingstiden*. Hovudfagsoppgåve i kunsthistorie, Universitetet i Bergen 1990.

## Bakgrunnsstoff
* Kyrkja i Bodø 
* Bodø Domkyrkje 
* Arkitekturguide Nordnorge og Svalbard
*
Sand kyrkje i Vesterålen

**Sand kyrkje** ligg på Sanden i Hadsel kommune i Nordland fylke. Kyrkja ligg nord på Austvågøya. Kyrkja er ei langkyrkje bygd i 1912, med 100 plassar.

## Andre kyrkjer i Hadsel
* Grønning kyrkje
* Hadsel kyrkje
* Hanøy kyrkje
* Innlandet kyrkje
* Melbu kyrkje

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* Den norske kyrkja i Hadsel
Saura kyrkje

**Saura kyrkje** er ei langkyrkje frå 1884 i Gildeskål kommune og sokn i Bodø domprosti.

Byggverket er i tre og skal vere bygd med 250 plassar. Arkitekt for kyrkja var Carl Julius Bergstrøm.

## Bakgrunnsstoff
* Saura kyrkje frå Kyrkjesøk
* 
*
Selfors kyrkje

**Selfors kyrkje** eller **Vår Frelsers kirke** er ei kyrkje bygd 1971 i Rana kommune i Nordland fylke. Kyrkja var først underlagt St. Eysteins menighet i Bodø. Den 5. oktober 2003 vart ho lagt under Den hellige ånds menighet i Mosjøen. Rana kyrkjeleg fellesråd har frå 1976 leigd kyrkja for gudstenester i Nord-Rana sokn om lag annankvar søndag.

## Bygginga
Kyrkja vart reist av katolske gjestearbeidarar som var i Rana i samanheng med bygginga av Norsk Jernverk. Siden 1976 er den også blitt tatt i bruk av Den norske kyrkja, og leigd ut til Nord-Rana kyrkjelyd. Det første utkastet til teikning av kyrkja forelå i 1965, og kjøpet av tomt og bygginga av kyrkja vart finansiert av omkring 18 000 store og små gåver. Kyrkja vart vigsla den 15. august 1971 av biskop Johannes Wember.

Kyrkja er mura av lettbetongstein og har om lag 200 plassar.

## Inventar
### Altar

Fil:Selfors church altar A.JPG|Altaret
Fil:Selfors church altar B.JPG|I altaret er det murt inn helgenrelikivie. 


### Altertavla
Altertavla er 9,25 meter brei og 3,65 meter høg og vart måla på mur av kunstnaren Miss Everild Feeny frå Liverpool i England i april 1971. Motivet er den gjenoppståtte Kristus, som strekkjer hendene sine mot himmelen i ei Y-form. Til venstre for Kristus har målaren framstilt dødsriket, til høgre dei tre kvinnene som besøker den tomme grava. 

### Utsmykking
På veggane i kyrkjeskipet heng bilete som illustrerer Jesu lidingssoge.

### Skriftestol
Vår frelsers kyrkje på Selfors er den einaste katolske kyrkja på Helgeland med tradisjonell skriftestol. 

Fil:Selfors church confessional A.JPG
Fil:Selfors church confessional B.JPG
Sigerfjord kyrkje

**Sigerfjord kyrkje** ligg i Sigerfjord i Sortland sokn i Vesterålen prosti. Kyrkja er ei langkyrkje i tre. Ho har 280 plassar, og vart innvigd i 1933. Arkitekt for kyrkja var Harald Sund.

Sigerfjord kyrkje har ein St. Olavsfigur frå 1400-talet.

Den eine av die to kyrkjeklokkene var i si tid ei gåve frå Hedly Ridderseth

Ved kyrkja står ein bauta over falne i 2. verdskrig, reist i 1947 av Sigerfjord Sjømannsforening.

## Andre kyrkjer i Sortland
* Indre Eidsfjord kyrkje
* Sortland kyrkje

## Bakgrunnsstoff
* Sigerfjord kyrkje  frå Kyrkjesøk
*
Saltdal kyrkje

**Saltdal kyrkje** er ei langkyrkje frå 1862 i Rognan i Saltdal kommune og sokn i Salten prosti. 
Byggverket er i tre og skal vere bygd med 545 plassar.

## Bakgrunnsstoff
*
Skjomen kyrkje

**Skjomen kyrkje** er ei langkyrkje frå 1893 i Skjomen sokn i  Narvik kyrkjeleg fellesråd i Ofoten prosti. 
Byggverket er i tre og skal vere bygd med 240 plassar.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* Eldre fotografi av kyrkja på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
*
Skogmo kapell

**Skogmo kapell** er eit kapell frå 1979 i Brønnøy kommune og sokn i Sør-Helgeland prosti. 

Av inventar har kapellet eit lite krusifiks på altaret samt døypefont og altarkar i tinn.

## Litteratur
*
Solstad kyrkje

**Solstad kyrkje** er ei langkyrkje frå 1888 på Holm i Bindal. Kyrkja høyrer til Solstad sokn i Sør-Helgeland prosti. 

Byggverket er i tre og skal vere bygd med 300 plassar.

Kyrkja vert først sett opp på garden Solstad, på yttersida av Bindalshalvøya. Dit var ho slytta frå Sund i Sømna i 1643. I 1730-åra vart det bygd ny kyrkje på Solstad. I 1888 vart Solstad kirke riven og flytta til Lande i Tosen. Dette kapellet er eno i bruk, som Lande kapell. Etter ein lokaliseringsstrid, vart Solstad tredje kyrkje bygd på Holm. Mange meinte at kyrkja skulle byggjast på Solstad, der den gamle kyrkja hadde stått, men med knapt fleirtall vedtok kommunestyret å flytte kyrkjestaden til Holm.

## Kjelder
* Om Solstad kyrkje på nettstaden til Bindal kommunearkivert utgåve
*
Sortland kyrkje

**Sortland kyrkje** ligg på Sortland i Nordland. Kyrkja er ei lang krosskyrkje i tre i nygotisk stil, innvigd i 1901. Ho har 840 plassar. Arkitektar for kyrkja var Carl Julius Bergstrøm og Karl Norum.

Den gamle kyrkja på staden vart riven då den nye vart bygd. Tårnet frå den gamle kyrkja er teke vare på, og står i dag ved inngangen til minnelunden på den gamle kyrkjetomta på Sortland. Klokka i tårnet har ei innskrift frå 1476.

## Andre kyrkjer i Sortland
* Indre Eidsfjord kyrkje
* Sigerfjord kyrkje

## Bakgrunnsstoff
*
Stamsund kyrkje

**Stamsund kyrkje** ligg i Stamsund i Vestvågøy kommune i Nordland. Kyrkja er ei langkyrkje i betong. Ho vart innvigd i 1937 og skal vere bygd med 540 plassar.

Eit kapell på Steine var bygd i 1853, men blåste ned under ein storm den 28. januar 1905. Under diskusjonen om oppbygging av kapellet vart det dragkamp om stadvalet. Etter meir enn 30 år vart Stamsund kyrkje bygd som erstatning for Steine kapell. Kyrkja vart bygd som naudsarbeid.

## Andre kyrkjer i Vestvågøy
* Borge kyrkje
* Buksnes kyrkje
* Hol kyrkje
* Knutstad kapell
* Valberg kyrkje

## Bakgrunnsstoff
* Den norske kyrkja i Vestvågøy
* Den norske kyrkja i Vestvågøy - om Stamsund kyrkje
* Om Stamsund kyrkje på nettstaden til Vestvågøy kommune 
*
Sjona kyrkje

**Sjona kyrkje** er ei kyrkje i nygotisk stil, konstruert i ei rektangulær form. Kyrkja vart bygd som eit kapell i 1916 og høyrer til Sjona sokn i Indre Helgeland prosti. 

Byggverket er i tre og skal vere bygd med 170 plassar.

## Bakgrunnsstoff
*
Sildpollnes kyrkje

**Sildpollnes kyrkje** ligg på Sildpollneset i Austnesfjorden i Vågan kommune i Nordland. Kyrkja vart bygd som bedehus i 1891 og innvigd til kapell i 1960.

Kyrkja på Sildpollneset er eit populært fotomotiv, særleg for turister sørfrå på europaveg 10.

## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
*
Steigen kyrkje

**Steigen kyrkje** er ei gammal steinkyrkje i Steigen sokn i Salten prosti. Dei eldste delane av kyrkja er frå rundt 1200&ndash;1300. 

Gjennom åra har kyrkja vore gjenstand for ulike reparasjonar som følgje av brann og uver. På 1600-talet bles kyrkjetaket av tre gonger, og i 1657 slo lynet ned og kyrkja og inventaret vart skadd. «*Stegens Kirche er aff Torden og Liunild antænt st. Lucia nat og gandske opbrændt med alle sine ornamenter; och bahre forbrændte muhr igjenstod*». Rester etter noko av det gamle inventaret er bevart på Tromsø Museum. I 1869 vart påbyggingsarbeidet av Steigen kyrkje fullført. Halvparten av murene frå den gamle steinkyrkja vart teke vare på som kor, og nytt stort kyrkjeskip vart bygd. Dette var i pietismetida, så mesteparten av gammalt inventar og historisk materiale som fanst i den gamle kyrkja vart kasta ut, og nytt inventar vart gjeve til kyrkja mot slutten av 1800-talet. Nokre få av gjenstandane frå den gamle kyrkja vart likevel bevart, bl.a. ei lysekrone i messing frå 1684.

I 1963&ndash;65 vart Steigen kyrkje restaurert på nytt og fekk att noko av mellomalderpreget. Blant anna vart det bygd nytt tårn, og veggane vart kalka innvendig.

## Bakgrunnsstoff
* Eldre fotografi av kyrkja på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
*
Sulitjelma kapell

**Sulitjelma kapell** er eit kapell frå 1996 i Fauske kommune i Nordland fylke. Kapellet ligg på den nye kyrkjegarden i Sulitjelma, på sørsida av Langevatnet.

## Kjelder
Sulitjelma kyrkje

**Sulitjelma kyrkje** er ei langkyrkje frå 1899 i Sulitjelma i Fauske kommune i Nordland fylke.

Byggverket er i tre og skal vere bygd med  250 plassar.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Sulitjelma kyrkje frå Kyrkjesøk
* 
* 
* 
* Fauske kyrkjelege fellesråd
* Sulitjelma historielag: Sulitjelma gamle kirkegård
Vik kyrkje på Sømna

**Vik kyrkje** er ei langkyrkje frå 1876 i Sømna sokn i Sør-Helgeland prosti.

Byggverket er i tre og skal opphavleg vere bygd med 600 plassar, men etter at nokre benkar er tekne ut for å frigjere plass til andre formål, er det på langt nær så mange sitjeplassar no.

## Bakgrunnsstoff
* Arkitekturguide for Nord-Norge og Svalbard
* 
* 
* 
* Sømna kyrkjelyd
Sørfjorden kapell

:*For kyrkja med same namn i Sørfjorden i Rødøy kommune, sjå [[Sørfjorden kyrkje]].*

**Sørfjorden kapell** er ei langkyrkje frå 1957 i Gildeskål sokn i Bodø domprosti. 
Byggverket er i tre og skal vere bygd med 300 plassar.

## Litteratur
* Alf Henry Rasmussen (red.): *Våre kirker - norsk kirkeleksikon*, Vanebo forlag 1993, side 200, ISBN 82-75-27022-7

## Bakgrunnsstoff
*
Sørskot kapell

**Sørskot kapell** er ei langkyrkje frå 1943 i Steigen i Salten prosti.

Kapellet er både forsamlingshus for kyrkjelyden og kapell.

Byggverket er i tre og har 70 plassar.
Susendal kyrkje

**Susendal kyrkje** er ei tømra langkyrkje i Susendalen i Hattfjelldal sokn i Indre Helgeland prosti.

Kyrkja er bygd på dugnad av bygdefolket i Susendalen,  hjelp frå næringslivet og kommunen i Hattfjelldalen.  Det stod eit gammalt kapell i Susendalen, dette vart bygd i 1916, men då biskop Øystein I. Larsen var på visitas i 1998, var kapellet så forfalle at det vart semje om å avvigsle kapellet og bere ut kyrkjesølvet.

I 2001 kom biskopen attende for å vigsle den nye kyrkja. Men arbeidet med å gjere kyrkja ferdig heldt fram i tida som følgde; i mars året etter vart altertavla vigsla, sidan vart det sett inn benkar.

Susendal kyrkje er ei av fleire kyrkjer i Hattfjelldal sokn.  Hattfjelldal kyrkje er hovudkyrkja, elles er det òg gudstenester i Varntresk kyrkje.

## Altartavla
Altertavla er eit triptykon, sett saman av tre bilete, måla av Karl Erik Harr:

* Biletet til venstre er såmannen, eit motiv knytt til Jesu likning om forkynninga av Guds ord og med ein parallell i jordbruket, hovudnæringa i Susendalen.  
* Hovudmotivet viser Jesu fødsel i Betlehem. 
* Biletet til høgre viser ei kvinne som held fram avlinga som er resultatet av arbeidet til såmannen.

## Kjelder
* Helgeland Arbeiderblad etter vigslinga
* Helgeland Arbeiderblad om altaravla

## Bakgrunnsstoff
* 
* Den norske kyrkja i Hattfjelldal
*
Strandlandet kyrkje

**Strandlandet kyrkje** ligg i Laukvik i Vågan kommune i Nordland. Kyrkja er ei langkyrkje i tre. Ho vart bygd i 1938 og skal ha 250 plassar. Arkitekt for kyrkja var Sverre Pettersen.

## Bakgrunnsstoff
* Strandlandet kirke  frå Kyrkjesøk
*
Straumsnes kapell

**Straumsnes kapell** er eit kapell frå 1927 i Narvik kommune og sokn i Ofoten prosti.

Byggverket er i tegl og skal ha 150 plassar.

## Bakgrunnsstoff
*
Facebook

**Facebook** er eit nettsamfunn. Det vart opphavleg laga for universitetsstudentar og fakultet i USA, men har sidan spreidd seg til å femne om vener, skular og geografiske område.

Nettsamfunnet har over 2850 millionar månadlege brukarar på verdsbasis.

Brukarane lagar ein profil som inneheld personleg informasjon, bilete og interesser. Deretter kan dei opprette relasjonar til andre brukarar, utveksle private og offentlege meldingar og melde seg inn i ulike typar grupper. Sida er gratis å bruke.

## Historie
Nettstaden vart starta av Mark Zuckerberg, med hjelp frå Andrew McCollum og Eduardo Saverin, i februar 2004 under namnet Thefacebook. Zuckerberg var student ved Harvard University, og nettstaden var meint som eit internt nettverk for universitetsstudentar. I løpet av det første døgnet hadde 1200 Harvard-studentar registrert seg som brukarar, og i løpet av den første månaden var halvparten av studentane medlemer. 

Ordet Facebook kjem frå skulekatalogar i USA, som vert delt ut til nye studentar på høgskuler og universitet.

26. september 2006 vart nettverket opna for alle med ei gyldig e-postadresse. I Noreg auka interessa rundt Facebook drastisk i første halvdel av 2007. Rundt årsskiftet var det registrert 3000 norske brukarar, i april 2007 var talet stige til ein stad mellom 80&nbsp;000 og 170&nbsp;000.

## Kritikk
Ekspertar åtvarar mot å leggja ut mange personlege opplysningar på Facebook. På dei fleste liknande venenettverk på internett er det vanleg å operera under «dekknamn», det vil seia at ein har eit kallenamn på profilen sin, medan det normale på denne staden er at profilen ligg under personane sitt fulle namn. Det er difor lett for utanforståande å finna detaljerte opplysningar om einskildpersonar. Ein kan sperra profilen sin for innsyn, men perifere vener vil likevel kunna sjå dei fleste opplysningar og bilete. I tillegg har Facebook eit regelverk som seier at Facebook når som helst kan endra regelverket. Så sjølv om ein les regelverket grundig, kan det vera vanskeleg å vita nøyaktig kva ein forpliktar seg til. Nokre konspirasjonsteoretikarar meiner jamvel at Facebook kan vera underlagt Sambandsstatane sine styresmakter, som eit verktøy for å overvaka folk.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
*
Votivgåve

Ei **votivgåve** (eller eit **votiv**, av latin *votum*, «lovnad») er ein kunstgjenstand lova og gjeven til ei kyrkje eller ein guddom som takk for heling eller berging.

Votivgåver kan vere votivskip, votivbilete eller votivkyrkjer.

Kyrkjeskip ei gjerne gjevne som votivgåver etter berging frå farefulle sjøreiser, og heng i mange kyrkjer, kanskje spesielt i Noreg og Danmark. Votivbilete vert gjerne brukte som altartavler. Døme på votivkyrkjer er St. Thomaskyrkja i Vang i Valdres, ved fjellovergangen på Filefjell, og Flosta kyrkje i Moland, på eit farleg stykke av skipsleia.

 
## Bakgrunnsstoff
* Lenkje til bilete,sjå bilettekst til høgre
Marsfiol

**Marsfiol** (*Viola odoráta*) er ein plante i fiolslekta som blir opp til 7 cm. høg. Han blømer om våren med store mørkblå blomstrar som luktar godt. Blad og blomsterskaft dannar ein rosett ved bakken. Han har òg små blad på blomsterskaftet. Seinare kjem det blomstrar som ikkje opnar seg, men sjølvpollinerar. Desse har korte skaft og bøyer seg mot marka. Fruktene på desse blir modna på eller i molda. Plantar som har to slags frukt, på marka og i lufta, blir kalla amfikarpe. Eit anna døme er gaukesyre. Frøa til marsfiolen blir spreidde av maur. Planta formeirar seg også vegetativt med lange tæger, og kan danne store koloniar.

I Noreg er marsfiol ein forvilla hageblomster som finst rundt Oslofjorden, sør til Arendal. Det er òg førekomstar ved Mandal og Stavanger. 

## Galleri

Viola-odorata-closeup.jpg|Nærbilete av blomsteren.
Viola odorata whole.png|Marsfiol. Sjå særleg korleis rosetten med blad- og blomsterskaft går av frå tægene, og dei små blada på blomsterskaftet. 


### Kjelder

* Johannes Lid: *Norsk og svensk flora*. Oslo, 1974.
* C. A. M. Lindman: *Nordens flora*. Oslo 1977.

## Bakgrunnsstoff
*
Spørsmålsteikn

**Spørsmålsteiknet** eller **spørjeteiknet** (**?**) er eit skriftteikn som vert brukt til å markera eit spørsmål. Spørsmålsteiknet erstattar punktumet i slutten av ei spørjande setning, som til dømes:
*Korleis har du det?*
Teiknet kan også setjast i margen av ein tekst eller i klammer bake ei utsegn der ein stiller spørsmål ved det som blir sagt.

## Opphav
Spørsmålsteiknet kjem frå det latinske ordet *quaestio*, som tyder 'spørsmål', og som i si tid vart forkorta med *Qo*. Q vart skriven over o, og markerer i overført tyding det moderne symbolet som vert brukt i dag, der «krøllen» er over prikken.

## På andre språk
På nokre andre språk, som spansk, vert det brukt omvende spørsmålsteiknet (¿) i starten på setningar saman med det ordinære spørsmålsteiknet i slutten. 
Spørsmålet «Kva er klokka?» blir til dømes skrive «¿Qué hora es?».

I arabisk vert det brukt eit mindre og spegelvendt spørsmålsteikn (؟). 

I gresk og kyrkjeslavisk vert semikolon (;) brukt som spørsmålsteikn og i armensk har det form som ein liggjande ufullendt oval (՞) plassert over siste vokalen i spørjesetningen.

Spørsmålsteiknet vert òg brukt i kinesisk, koreansk og japansk skrift, sjølv om dette ikkje er påkravd i språka.

## Andre typar spørsmålsteikn

Eit retorisk spørsmålsteikn forma som eit speglvendt spørsmålteikn blei brukt ei tid rundt 1600-talet. 
Dette teiknet har også vore brukt som ironiteikn.

Skiljeteiknet interrobang er ein kombinasjon av spørjeteiknet og utropsteikn som blei laga på 1960-talet. Teiknet er sjeldan brukt, men finst mellom anna i logoen til State Library of New South Wales i Australia og
Punctuate! Theatre frå Edmonton i Alberta i Canada.

## I overført tyding

Å likna eit «levande» eller «stort spørsmålsteikn» er ein metafor for å ikkje forstå noko.

Ein kan også seia at ein «set spørsmålsteikn» ved noko ein tviler på utan å skriva sjølve teiknet.

## Sjå også
* Utropsteikn
* Ironiteikn

## Bakgrunnsstoff
* Om bruk av spørsmålsteikn i norsk på Korrekturavdelingen.no.

## Kjelder

* «spørsmålstegn» (02.08.2012) i Store norske leksikon. 
*
Kabir Bedi

**Kabir Bedi** () er ein indisk skodespelar. Han er mest kjend som Sandokan i den indiske fjernsynsserien Sandokan og Gobinda i James Bond-filmen *[[Filmen Octopussy|Octopussy]]* frå 1983.

Bedi kjem frå ein sikh-familie frå Mumbai. No bur han i London og Mumbai.
Paulus’ brev til romarane

**Paulus’ brev til Romarane**, også kalla **Romarbrevet**, er eit av breva i Det nye testamentet som har apostelen Paulus sitt namn, og i den kanoniske rekkefølgja er det den sjette boka i Det nye testamentet. Brevet blir rekna til dei breva som visseleg kan seiast å vere skrivne av Paulus. I norske bibeltilvisingar blir brevet etter Bibelselskapet sin standard forkorta «Rom». Det er det lengste av dei paulinske breva.

## Innhald
Brevet blir oftast inndelt i fire hovuddelar. Først ei innleiing (1,1–17), så ein dogmatisk hoveddel (1,18–11,36), ein etisk hovuddel (12,1–15,13) og ei avslutning (15,14–16,27). Det er då lett å sjå kvifor Romarbrevet har vorte sett på som Paulus si dogmatiske arv. Martin Luther kalla brevet ein «hovuddel av Det nye testamentet».

## Forfattaren

Forfattaren av brevet er Paulus (jf. 1,1), og det er ikkje nokon grunn til å tru at brevet ikkje er eit ekte Paulus-brev. (Det same gjeld Første Korintarbrev, Andre Korintarbrev, Galatarbrevet, Filipparbrevet, Første Tessalonikarbrev og Filemonbrevet). Brevet vart nedteikna med hjelp av ein skrivar, *Tertius* (jf. 16,22). Bibelforskarane er ikkje samde om Paulus sjølv står bak lovprisinga (doksologien) i 16,25-27 (med bakgrunn i tekstkritiske problem, jf. Fader vår).

## Datering
Det er ikkje lett å datere brevet nøyaktig. Truleg vart det skrive under den tredje misjonsreisa Paulus gjorde — ho blir oftast datert til om lag år 53–57. Nøyaktig kva tid innanfor dette tidsrommet avheng av kvar ein trur han var då han skreiv det. Det mest trulege er at det vart skrive seint (år 56 eller 57).

## Stad
Det er vanskeleg å seie kvar Paulus oppheldt seg då han skreiv brevet. Det er vanleg å gå ut i frå at han var i Korint eller i hamnebyen Kenkreæ rett ved. Av 15,25–29 går det nemleg fram at Paulus har avslutta innsamlinga av pengegåver til Kyrkjelyden i Jerusalem etter å ha vore i Makedonia (mellom anna i Thessaloníki) og Akaia (Athen). Han bur dessutan hos Gaius (jf. 16,23) som òg blir nemnt som medlem av kyrkjelyden i Korint i 1 Kor 1,14. I tillegg blir Føbe nemnt; ho var diakon (gr. *diakonos*) i Korints hamneby Kenkreæ.

## Adressatar
Sjølv om adressaten er tydeleg nemnt i preskriptet er det reist tvil om kyrkjelyden i Roma verkeleg er adressaten. 

## Sjå òg
* Det nye testamentet
* Roma
* Jesus Kristus

## Litteratur
* Brown, Raymond E., *An introduction to the New Testament*, (The Anchor Bible reference library), New York : Doubleday, 1997.

## Bakgrunnsstoff
* Romarbrevet (Bibelselskapet)
Fvt.

**«fvt.»** er ei forkorting som tyder *før (byrjinga av) vår tidsrekning*. «*fvt.*» er ei sekulær nemning som svarar til «**f.Kr**» - *før [[Kristus|Kristi]] fødsel*. Eit døme på bruk er 100-talet fvt. Forkortinga «**evt.**» tyder tilsvarande *etter (byrjinga av) vår tidsrekning*. Desse nemningane har sine parallellar i andre språk, og det har vore stendig meir vanleg internasjonalt å gjere seg nytte av slike nemningar i staden for dei gamle nemningane knytt til Kristi fødsel. Ikkje minst gjeld dette i vitskapleg samanheng.

Anten ein nyttar nemninga f.Kr eller nemninga fvt., er det framfor alt viktigast å nytte dei når ei tidsperiode nær dette tidsskiljet skal nemnast, som til dømes perioden 50 fvt.— 50 evt., altså når det for lesarane kan vere tvil om det gjeld åra før eller etter skiljet. Men òg i andre høve, til dømes i omtale av kulturar og tilhøve som ikkje er særleg kjende for dei ein vender seg til, kan det vere viktig å poengtere om årstala gjeld tidene fvt. eller evt.

## Kjelder
*snl.no: Fvt.
Kålsommarfuglar

**Kålsommarfuglar** (*Pieris*) er ei slekt av dagsommarfuglar som er kjenneteikna ved kvit eller kvitaktig grunnfarge og svarte flekkar. Dei to artane av kålsommarfugl som finst i Noreg er stor kålsommarfugl (*Pieris brassicae*) og liten kålsommarfugl (*Pieris rapae*). Andre kålsommarfuglartar er *Pieris canidia*, *Pieris cheiranthi* og *Pieris napi*.


Pieris brassicae (xndr).jpg|Stor kålsommarfugl (*Pieris brassicae*). 
Cabbage white bf 5942 olve.jpg|Nærbilete av liten kålsommarfugl (*Pieris rapae*) på solhatt. 


## Bakgrunnsstoff
*
Octopussy

:*Sjå òg boka *Octopussy and The Living Daylights*, som ofte berre vert kalla ***Octopussy***.*

***Octopussy*** er ein britisk James Bond-film frå 1983. Han er den trettande i rekkja og den sjette med Roger Moore i hovudrolla. Filmen er regissert av John Glen, filmmusikken komponert av John Barry.

## Handling
Bond er på eit oppdrag på Cuba då han får melding om å returnere til London. Samtidig, i ein britisk base i Aust-Tyskland, kjem den døyeleg skadde, britiske agenten 009 tilbake og leverer eit falskt Fabergéegg før han døyr av store skader som Mishka og Grishka har gjeve han. Då Bond er på ein auksjon i London, ser han den afghanske prinsen Kamal Khan. Bond har fått vite om det falske Fabergéegget, og når han ser at Khan legg inn store bud på det, bestemmer Bond seg for å følgje etter Khan til India. I India bur Khan i eit monsunpalass. Han er rik, og har massevis av god mat og drikke, juvelar, ymse verdisaker, og atomvåpen. Han jobbar for den maktsjuke, sovjetiske General Orlov.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff

*
Skogfiol

**Skogfiol** (*Viola riviniána*) er ein fleirårig urt i fiolslekta. Han blir opp til 15 cm høg, og gror i skog og kratt. Skogfiol blømer om våren med store bleikfiolette blomstrar, dei største hos dei nordiske fiolartane. I Noreg finst han opp til Tromsøysund, elles sør til Nord-Afrika. 

## Skildring
Bladbærande stenglar går av frå jordstengelen, dei blomsterberande stenglande går av frå bladhjørna. Blada er tynne og hjarteforma. Han kan få blomstrar som ikkje opnar seg, men sjølvpollinerar. Det er mekanisk spreiing av frøa, dei blir skote ut frå belgen. Han visnar heilt ned om hausten. 

Det kan vera vanskeleg å skilje på skogfiol og engfiol. Det finst òg hybridar av dei.

## Galleri

Viola riviniana whole.png|Skogfiol. 
Viola riviniana seed pods.png|Frøkapslar frå sjølvpollinerte blomar. Ein kapsel nede til venstre, ein i midten og ein opna med frø i oppe til høgre. 


## Kjelder
* Johannes Lid: *Norsk og svensk flora*. Oslo, 1974.
* C. A. M. Lindman: *Nordens flora*. Oslo 1977.
Baskarlue

**Baskarlue** eller **alpelue** er eit hovudplagg utan skygge eller brem, tidlegare kunne det vera strikka, no helst av ullfilt. Det har eit militært motstykke i bereten. Lua har eit sveitteband, og det er vanleg at dette er bretta opp når lua blir boren av karar. Kvinner brettar det ned somme tider.

På baskisk blir lua kalla *txapela* ([]), på spansk *boina*.

## Historie
Det er omstridd om lua opphavleg kjem frå Pyreneene i fransk Baskerland, eller frå Béarn.
Lua har minska i storleik opp i gjennom åra.

## Bakgrunnsstoff

*Baskarar og baskarlua (spansk)
Béarn

**Béarn** er ein tidlegare provins i Frankrike. Han ligg søraust i landet, vest i Pyreneane og på sletta nedanfor. Béarn blei slått saman med dei tre baskiske provinsane Soule, Labourd og Basse-Navarre, og ein liten del av Gascogne, til departementet Pyrénées-Atlantiques.

Baskarar fekk herredøme over området på 500-talet. Béarn hadde sin eigen vicomte frå 819. I 1290 kom regionen under grevane av Foix. Med Henrik IV av Frankrike, som var fødd her, blei det i 1589 del av Frankrike. Hovudstadene for Béarn var Beneharnum (til 841), Morlaàs (frå ca. 1100), Orthez (frå andre halvdel av 1200-talet) og Pau (frå midten av 1400-talet).

Frå 1290 tilhøyrde Béarn grevane av Foix gjennom giftarmål. På slutten av 1400-talet blei Béarn sameint med Navarra gjennom vicomte Gaston XII sitt giftarrmål med ei dotter av kong Johan II av Aragon og Navarra. Deretter tilhøyrde begge rika, Navarra og Béarn, huset Albret. Johanna d’Albret blei i 1548 gift med Anton av Bourbon, hertug av Vendôme og «første prins av blodet». Ho prøvde med alle middel, også med vald, å utrydda katolisismen i Béarn. Sonen Henrik II, som etterfølgde henne 1572, gjeninnførte katolisismen i 1599. Under sonen hans, Ludvig XIII av Frankrike, blei Béarn sameint med Frankrike.

Etter å ha vore ein fransk provins, blei størstedelen av Béarn del av Basses-Pyrénées. Ein liten del kom til å tilhøyra departementet Les Landes.

Béarn hadde ei slags forfatning med stenderforsamlingar frå 1100-talet og fram til 1789. Heilt fram til byrjinga av 1900-talet var fjellbøndene her nærast halvnomadiske. Flokkane deira av sauer og geiter blei drivne frå sommarbeite i fjellet til vinterbeite i låglandet. 

Béarn har gjeve namn til sausen béarnaise.

## Bilde frå Béarn

A Paysanne of Bearn - Fonds Ancely - B315556101 A HARDING 036.jpg|Ung kvinne frå Béarn. Illustrasjon fra 1830-åra.
A Paysan of Bearn - Fonds Ancely - B315556101 A HARDING 033.jpg|Bonde frå Béarn. Illustrasjon fra 1830-åra.
Danses Béarnaises.JPG|Folkedans i Pau.
Lhers.jpg|Gard ved Accous i Béarn.

## Kjelder

*«Béarn» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 1. februar 2015.
----
**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:sv:Béarn|Béarn]]» frå ,  den 1. desember 2019.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
*
 
## Bakgrunnsstoff
Bjørn Ingvaldsen

**Bjørn Ingvaldsen** () er ein norsk forfattar. 

Ingvaldsen debuterte i 1995 med novellesamlinga *Landskap med gul Lada*. I 1999 kom *Jada, jada, jada*, den første boka i serien om Elias og den umulege bestemora hans. I 2000 gav han ut *Jeg er berømt*, om Espen Herbert. Ingvaldsen mottok i 1998 Rogaland fylkes litteraturstipend og i 2004 mottok han ARKs barnebokpris for boka *Nei vel, da*.

Ingvaldsen er representert i ei rekkje antologiar. Bøkene hans er omsette til mellom anna tysk og fransk. I 2004 blei han medlem av styret i Norske Barne- og ungdomsbokforfattere. Han er no leiar.

Ingvaldsen har teknisk bakgrunn frå Televerket. Seinare har han arbeidd med ymse emne, frå norsk utvandring til arkeologi. Han har òg vore journalist. Bjørn Ingvaldsen bur i dag i Sandnes. 

### Prisar
* 1998: Rogaland fylkes litteraturstipend
* 2004: ARKs barnebokpris for boka *Nei vel, da*
* 2011: Rasmus Løland-stipendet
* 2014: Skolebibliotekarforeningens litteraturpris
* 2017: Nominert til Nordisk råds barne- og ungdomslitteraturpris for boka "Far din"
* 2018: Barnas bokpris for boka "Far din"
* 2019: Kulturdepartementets litteraturpris for barne- og ungdomslitteratur for "Apollo"

## Bibliografi
### Romanar
**Et eget prosjekt* (2000)
**Stopp for rød mann* (2004)
**Ungkarsfestivalen* (2007)

### Novellesamlingar
**Landskap med gul Lada* (1995)
**Å sitere fra virkeligheten* (1996)
**Rally* (2005)

### Barnebøker
**Stolpesko* (1998)
**Ingentingekspressen* (2003)
**Den gule flod - eller Jimmi Hendriksens kviser* (2008)
**Sangen om Lucy* (2010)
**Bloddråpetreet* (2011)
**Tryllemannen* (2014)
**Far din* (2016)

#### Faktabøker
**[[Harald Hårfagre]]* (2010)

#### Elias-serien
**Jada, jada, jada* (1999) 
**Nei vel, da* (2004)
**Au da* (2005)
**Svar, da* (2006)

#### Espen Herbert-serien
**Jeg er berømt* (2000) 
**Jeg er in love* (2001)
**Jeg er genial*  (2002)
**Jeg er stjerne* (2004)
**Jeg er super* (2006)
**Jeg er nyttig* (2007)

#### Brødrene Bruns beretninger
**Bestefars byrå* (2007)
**Overraskelsen* (2007)
**Spøkelseshuset* (2008)
**Klassefesten* (2009)

#### Fotballaget Froskene
**Den nye gutten* (2008)
**Landskampen* (2008)
**Treningsleiren* (2009)
**Klubben* (2009)
**Boller og blod* (2010)
**Seiersbrølet* (2010)
**Tåkekampen* (2012)
**Limbos plan* (2013)
**Samarbeid* (2013)
**Nedoverfotball]]* (2014)
**Snørør]]* (2015)
**Den rosa hevneren* (2015)

#### Fredes venner
**Den som blomstrer i mai* (2009)
**Den flygende pingvin* (2010)
**Bambusskudd i natten* (2011)

#### Sønnen til læreren
**Den nye læreren* (2012)
**For null musikk* (2013)
**Undervannskrekk* (2014)

#### Ikaros Olsens kamp for å nå toppen
**Nissekrigen* (2015)

## Referansar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bjørn Ingvaldsen|Bjørn Ingvaldsen]]» frå ,  den 4. april 2012.*  
  

## Bakgrunnsstoff
* Digitaliserte bøker av Bjørn Ingvalsen hjå Nasjonalbiblioteket
* Nettstaden til Bjørn Ingvaldsen
* Utgjevingar av Bjørn Ingvaldsen i BIBSYS Ask
Der Ewige Jude

***Der Ewige Jude*** er ein tysk nazistisk propagandafilm frå 1940, der den skildrar jødene som parasittar som lever blant det ariske overmennesket. Filmen vart regissert av Fritz Hippler.
Elva Drôme

**Drôme** er ei 110 km lang elv søraust i Frankrike, og ei av sideelvane til Rhône. Ho har sitt utspring ved foten av Alpane, nær landsbyen Valdrôme. Ho munnar ut i Rhône nær Loriol-sur-Drôme, mellom Valence og Montélimar. 

Drôme renn gjennom følgjande departement og byar: 
* Drôme (kalla opp etter elva): Die, Crest.