open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Reidar Jentoft Nilsen

**Reidar Jentoft Nilsen** () var ein norsk fiskar som var leiar for Norges Fiskarlag 2001–2013 og lokalpolitikar for Arbeidarpartiet frå Hasvik i Finnmark. 

Reidar Nilsen voks opp i Hasvik på Sørøya og drog til sjøs alt som 14-åring med skuleskipet «Gann». Han var utdanna styrmann frå Sjømannskolen i Tromsø og reiste i utanriksfart til han i 1970 vart skipper på eigen reketrålar. Han var leiar av Norges Fiskarlag frå 2001 til 2013.  Nilsen var styremedlem i Finnmark Fiskarlag i ti år og formann i seks år. Han var også lokalpolitikar og medlem av Hasvik kommunestyre i fem periodar. Nilsen var leiar av pensjonistforeininga i Hasvik og var styremedlem i det lokale samfunnshuset.

Reidar Nilsen omkom i eit forlis på Finnmarkskysten søndag 9 januar 2022, saman med sonen Remi Nilsen. Dei var  på veg frå Hasvik til Tanafjorden då fiskebåten deira «Peik» forliste utanfor Gamvik i Finnmark.

Nilsen vart utnemnd til æresmedlem av Norges Fiskarlag i 2015.

## Fotnotar

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Reidar Nilsen (1947)|Reidar Nilsen (1947)]]» frå ,  den 28. desember 2023.*
Kenzō Shirai

**Kenzō Shirai** () er ein japansk tidlegare turnar som vart verdsmeister i frittståande i 2013, 2015 og 2017, i den siste meisterskapen tok han også gullmedaljen i hoppøvinga. Shirai fekk elles gull i lagkamp med Japans mannskap ved Turn-VM 2015 og Sommar-OL 2016.

Shirai vann frittståande då Turn-VM 2013 vart avvikla i Antwerpen, i hopp vart han nummer 4. Året etter enda han på sølvplassen ved Turn-VM 2014 i Nanning, slått med 0,017 poeng av russiske Denis Abljazin. Som året før vart han nummer 4 i hopp. I Turn-VM i Glasgow i 2015 vann Shirai ein suveren siger i frittståande, tidlegare i meisterskapen bidrog han til at Japan sikra gull i lagkampen. Under dei olympiske leikane i Rio de Janeiro i 2016 vann Shirai ein gullmedalje i lagkampen, saman med Ryōhei Katō, Kōhei Uchimura, Yūsuke Tanaka og Koji Yamamuro. Han vann deretter ein bronsemedalje i hopp-finalen. Frå Turn-VM 2017 i Montreal reiste han med gullmedaljar frå såvel frittståande som hopp, og ein bronse frå mangekampen. I sin siste verdsmeisterskap, Turn-VM 2018 i Doha, vann han sølv i frittståande og bronse i både hopp og i lagkamp.

To element i frittståande og eitt element i hopp er kalla opp etter Shirai, etter som han var den fyrste turnaren som viste desse i internasjonal tevling.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kenzō Shirai|Kenzō Shirai]]» frå ,  den 29. desember 2023.*
Skeise-VM 1997 i firkamp

**Verdsmeisterskapen på skeiser 1997 i firkamp** vart avvikla i Nagano i Japan dagane frå fredag 14. til sundag 16. februar. 66 utøvarar frå 24 land deltok i meisterskapen.

Tyske Gunda Kleemann forsvarte meistertittelen og vart verdsmeister i firkamp for sjette gong. Ids Postma frå Nederland vart verdsmeister for fyrste gong. Kleemann vann tre distansar, Postma ein distanse. Bart Veldkamp var bestemann på dei to lengste distansane og Lee Kyu-hyuk frå Sør-Korea gjekk fortast av alle på 500 meter. Annamarie Thomas var raskast av kvinnene på 500 m.

Dei tre norske deltakarane utmerka seg ikkje. Lasse Sætre vart nummer 11, Anette Tønsberg 14 og Kjell Storelid 30.

= Skeise-VM 1997=
## Menn



Dato: 14.–16. februar

### 500 meter




### 5&nbsp;000 meter




### 1500 meter




### 10&nbsp;000 meter




## Kvinner



Dato: 14.–16. februar

### 500 meter




### 1500 meter




### 3&nbsp;000 meter




### 5&nbsp;000 meter




## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Wereldkampioenschappen schaatsen allround 1997|Wereldkampioenschappen schaatsen allround 1997]]» frå ,  den 29. desember 2023.*  

*Arbeiderbladet 15. februar 1997
*Arbeiderbladet 17. februar 1997
Chen Yibing

**Chen Yibing** () er ein kinesisk tidlegare turnar frå Tianjin. Han var spesialist i ringar, vann i tida 2006-11 fire VM-gull og i 2008 OL-gull i øvinga.

Chen vart verdsmeister i ringar under verdsmeisterskapane 2006 i Århus og 2007 i Stuttgart, olympisk meister 2008 i Beijing, verdsmeister 2010 i Rotterdam og 2011 Tokyo. I alle desse meisterskapane og ved Beijing-OL 2008 fekk han også gullmedalje i lagkamp med ulike kinesiske mannskap. Også under Sommar-OL 2012 i London vann han gull med Kina i lagkamp. Han vart favoritt i ring-øvinga, men måtte nøye seg med sølvmedaljen ettersom brasilianaren Artur Zanetti stakk av med gullmedaljen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Chen Yibing|Chen Yibing]]» frå ,  den 28. desember 2023.*  
*
Helmstedt

**Helmstedt** er ein by og ein kommune aust i forbundslandet Niedersachsen i Tyskland, så å seie på grensa mot Sachsen-Anhalt. Kommunen omfattar 66,7 km² og har kringom 26&nbsp;000 ibuarar. Byen hyser administrasjonen for Landkreis Helmstedt. 

Helmstedt fekk bystatus i 1247. I 1576 vart eit universitet etablert, dette var ein sentral lærestad til dess Jérôme Bonaparte i eigenskap av konge over Westfalen stengte det. Frå 1948 til 1990 var Helmstedt ein viktig grenseby mellom Vest-Tyskland og Aust-Tyskland. Både hovudtoglinja og hovudvegen mellom Vest-Tyskland og Berlin gjennom Aust-Tyskland starta i Helmstedt (Checkpoint Alpha). Militær trafikk frå NATO-land til Vest-Berlin kunne ikkje bruke andre ruter enn denne.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Helmstedt|Helmstedt]]» frå ,  den 29. desember 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Jimmy Shand

**James Shand** MBE () var ein skotsk musikar som spelte tradisjonell skotsk dansemusikk på trekkspel. Han var kjend for signatursongen «The Bluebell Polka».

## Liv og karriere
James Shand var fødd i East Wemyss i Fife som son av ein pløyemann som blei kolgruvearbeidar. Han var ein av ni born. Familien flytta snart til Auchtermuchty. Denne byen har no ein stor statue av Shand. Far hans var ein dyktig melodeon-spelar. Jimmy byrja spela munnspel, og byrja så å spela fele. Som 14-åring måtte han forlata skulen og byrja arbeida i gruva. Han spelte på sosiale tilstellingar og i tevlingar. Begeirstinga hans for motorsyklar blei til ein fordel då han kunne spela ved arrangement i heile Fife. I 1926 spelte han ved ein støttekonsert for streikande gruvararbeidarar, og etter dette fekk han ikkje arbeid i gruver meir. Ein dag var Shand og ein ven i Dundee og såg instrument i ein musikkbutikk. Shand gjekk inn og prøvespelte eit trekkspel. Eigaren, Charles Forbes, høyrde Shand spela og tilbaud han ein jobb som omreisande seljar og kredittinnkrevjar. Han kjøpte seg snart ein varebil, og køyrde rundtom i Nord-Skotland. Han gjekk over til britisk kromatisk knappetrekkspel, eit instrument han heldt seg til resten av livet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jimmy Shand|Jimmy Shand]]» frå ,  den 29. desember 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
Skeise-VM 1998 i firkamp

**Verdsmeisterskapen på skeiser 1998 i firkamp** vart avvikla i Heerenveen i Nederland dagane frå fredag 13. til sundag 15. mars. 65 utøvarar frå 24? land deltok i meisterskapen.

Tyske Gunda Kleemann forsvarte meistertittelen og vart verdsmeister i firkamp for suande gong. Også Ids Postma frå Nederland forsvarte verdsmeistertittelen. Postmann var bestemann på dei tre kortaste distansane,
Kleemann på tre lengste i kvinneklassa. Chris Witty frå USA gjekk fortast av kvinnene på 500 meter, Bart Veldkamp som representerte Belgia sigra i milløpet.

Dei norske deltakarane utmerka seg ikkje. Eskil Ervik og Anette Tønsberg vart begge nummer 13, Lisa Marie Braathen og Kjell Storelid nummer 23 og 24.

= Skeise-VM 1998=
## Menn



Dato: 13.–15. mars

### 500 meter




### 5&nbsp;000 meter




### 1500 meter




### 10&nbsp;000 meter




## Kvinner



Dato: 13.–15. mars

### 500 meter




### 1500 meter




### 3&nbsp;000 meter




### 5&nbsp;000 meter




## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Wereldkampioenschappen schaatsen allround 1998|Wereldkampioenschappen schaatsen allround 1998]]» frå ,  den 29. desember 2023.*
Austavind

**Austavind** er ein vind som kjem frå aust og blæs i ein vestleg retning. Denne vinden er knytt til symbolisme i ulike typar kultur, mytologi, poesi og litteratur.

## I kulturen

I kinesisk kultur blir austavinden (东风, dongfeng) ofte brukt som ein metafor for drivkrafta eller impulsen til revolusjon og framgang. Folkets frigjeringshær brukar «Austavind» (Dongfeng) som namn på sin taktiske missilserie.

I gresk mytologi var Eurus, austavinden, den einaste vinden som ikkje var tilknytt ei av dei tre gresk årstidene. Eurus er òg den einaste av dei fire Anemoi som ikkje er nemnd i Theogonien til Hesiod eller i orfiske hymnar.

I romersk mytologi var austavinden representert av Vulturnus.

I den nordamerikanske irokesarkulturen blir austavinden sagt å bli ført av O-yan-do-ne, elgånden. Pusten hans sender grå tåke og kaldt regn til jorda.

Det gamle testamentet har rundt sytten referansar til austavinden. I 1. Mosebok, kapittel 41, skildrar Farao ein draum, som Josef tolkar, om sju år med korn som blir blåse bort av austavinden. I 2. Mosebok kapittel 10 og 14 kallar Moses på ein austavind til å føra ut grashoppene som plager Egypt og til å dela Raudehavet slik at israelittane kan rømme frå faraohæren. Det finst nokre andre referanser som gjerne knyter austavinden til øydelegging. Ofte er dette Gud si øydelegging av syndarar.

Innan islam har austavinden, sabā, religiøs tyding ettersom han skal ha hjelpt profeten Muhammad i slaget ved diktet, og er ofte nemnd i Koranen.

### I litteraturen
I Hans Christian Andersen sitt eventyr «Paradisets have» (fyrst gjeve ut i 1839) er det austavinden som tek med seg helten for å vitja dette paradiset.

Vinden symboliserer endringar i P.L. Travers sin serie om Mary Poppins (publisert 1934-1988). Mary Poppins kjem til familien Banks ved hjelp av austavinden, men åtvarer barna om at ho berre vil bli til vinden endrar retning. I slutten av boka fører vestavinden henne vekk.

Arthur Conan Doyle si Sherlock Holmes-historie «His Last Bow» (publisert i 1917, men føregår i 1914) endar med at Holmes vender seg til assistenten sin doktor Watson like før utbrotet av den fyrste verdskrigen:
 Denne talen blei brukt i slutten av Basil Rathbone sin Holmes-film *Sherlock Holmes and the Voice of Terror*, denne gongen med referanse til den andre verdskrigen. I den nyare BBC-serien *Sherlock* er systera til Holmes, Eurus Holmes, oppkalla etter Eurus, guden for austavinden.

## Sjå også
;Austavindar
* Viento de Levante
* Polar austavind
;Andre vindar
* Nordavind
* Sønnavind
* Vestavind
;Anna
* Flakpanzer IV «Ostwind», eit tysk pansra luftvern frå andre verdskrigen

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:East wind|East wind]]» frå ,  den 29. desember 2023.*
Sven Tore Løksild

**Sven Tore Løksild**  () er ein norsk økonom og politikar frå Arbeidarpartiet.

Han var fylkesordførar i Telemark fylke frå 2015 til 2019, og blei med det den siste ordføraren i fylket før det blei del av Vestfold og Telemark fylke. Den 29. oktober 2019 blei Løkslid vald til fylkesvaraordførar for Vestfold og Telemark medan Terje Riis-Johansen frå Senterpartiet blei fylkesordførar. Før fylkespolitikken var Løkslid ordførar i heimkommunen Hjartdal.

Etter fylkestingsvalet i 2023 blei han vald til fylkesordførar i nye Telemark fylke.

Løkslid var tilsett i Hjartdal og Gransherad sparebank frå 2008 til 2011.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Sven Tore Løksild|Sven Tore Løksild]]» frå ,  den 30. desember 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Korthalepapegøye

**Korthalepapegøye** (*Graydidascalus brachyurus*) er ein mellomstor korthala neotropisk papegøye med utbreiingsområde langs Amazonaselva med bielver. 

Korthalepapegøyen er den einaste medlemmen av slekta si og har ingen underart. I 2023 er det rekna at dei næraste slektningar er solpapegøye (*Alipiopsitta xanthops*) og medlemmene av slekta *[[Pionus]]*.

## Skildring
Korthalepapegøyen er ca. 24 cm lang og veg rundt 200 gram. Den har eit stort hovud og som namnet ymtar om, ein kort hale og breie venger. Vaksne er nesten heilt grøne, men gulaktige på undersida og øvre haledekkarar. Primærfjørene deira er mørkare grøn og vengdekkarane har gule kantar. Skuldra deira er raudbrun som sjeldan er synleg bortsett frå i flukt. Dei ytre halefjørene deira har raude band ved botnen. Nebbet deira varierer frå lysegrønt til mørkegrått og iris er oransjeraud. Juvenile fuglar er som vaksne, bortsett frå at dei ikkje har raudt på halen.

Korthalepapegøyane lever langs Amazonaselva og store sideelvar frå det sørlege Colombia, nordaust i Ecuador og nordaust i Peru til Atlanterhavet. I Peru, til dømes, er arten funne så langt sør som inn i Ucayali-regionen. Utbreiinga strekkjer seg også nordover langs kysten av Brasil inn i det nordaustlege Fransk Guyana. Hovudhabitatet er sesongmessig overfløymt varzea-skog og andre sumpområde som finst langs dei store elvene i Amazonasbassenget. Ved kysten lever han i mangrovar. Områder spenner også lokalt inn i dyrka område. Høgdenivået i utbreiingsområdet varierer frå havnivå opp til omtrent 400 moh. Korthalepapegøyen lever av frukt, spesielt dei av fikenslekta, og dyrka guava og mango. Frø, nøtter, bær og rakkel frå *[[Cecropia]]*-vekstar står òg på menyen.
Korthalepapegøyen blir trudd å gjere rørsler, i Loreto-regionen i Peru kanskje i takt med tidspunkt for sesongmessige flaum.

I flukt høyrast er «ein ganske høglydt rullande *krii-ki-ki*» frå desse fuglane. Elles gjer dei ei rekkje høge, harde, ytringar.

Verdas naturvernunion(IUCN) har vurdert korthalepapegøyen til å vere livskraftig, LC. Han har eit stort utbreiingsområde, men populasjonsstorleiken er ikkje kjend og er truleg minkande. Ingen umiddelbare truslar er identifiserte. I somme område, spesielt i nedre Amazonas, er han rekna som ein vanleg fugl, men er sjeldnare i dei øvre delane av Amazonas.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger dels på «[[:en:Short-tailed parrot|Short-tailed parrot]]» frå ,  den 30. desember 2023*  

;Referansar 

## Bakgrunnsstoff
Marita Lindquist

**Marita Elisabeth Lindquist**, fødd *Gustafson* () var ein finlandssvensk forfattar fødd i Helsingfors. Ho var mor til songaren og programleiaren Anki Lindquist.

Lindquist skreiv mange barnebøker. Ho debuterte i 1937 med jenteboka *Bara en backfisch*. Det breie gjennombrotet hennar kom fyrst på 1960-talet, då ho òg nådde ut til det rikssvenske publikummet. Blant bøkene hennar kan ein merka seg serien om Malena (1964–1975), Kotten- serien (1972–1978) og dessutan bøkene om Toffe og Andrea (1976–1979) og om Robban (1980–1982). Totalt skreiv ho over 40 bøker, og fleire av dei er omsette til andre språk.

Ho skreiv også songtekster og illustrerte bøker og arbeidde som omsetjar, læremiddelforfattar, produsent, redaktør og journalist.

## Verk i utval
* Stina och jag, 1955 (ill. av Doris Klaile-Lindholm)
* Malenas nya bror, 1964
* Malena börjar skolan, 1966 (ill. av Kerstin Thorvall)
* Malenas finaste sommar, 1967 (ill. av Kerstin Thorvall)
* Malena och glädjen, 1969
* Malena, 11 år, 1975
* Kottens bakvända B, 1978 (ill. av Ilon Wikland)
* Du klarar det, Kotten, 1978 (ill. av Ilon Wikland)
* Kotten vågar inte gå hem, 1978 (ill. av Ilon Wikland)
* Vem tar hand om Kotten? (ill. av Ilon Wikland)
* Toffe och Andrea, 1976 (ill. av Tord Nygren)
* Andrea + 6 cm, Toffe + 7 cm, 1977 (ill. av Tord Nygren)
* Toffe och Andrea i sommarskogen, 1979 (ill. av Tord Nygren)
* Kalla mig Robban, 1979 (ill. av Tord Nygren)
* Det var ditt fel Robban, 1980 (ill. av Tord Nygren)
* Hugg i, Robban, 1981 (ill. av Tord Nygren)
* Marielle och Madame, 1982 (ill. av Margareta Nordqvist)
* Marielle och Vera-Teresa, 1983 (ill. av Margareta Nordqvist)
* Columbus och Matilda, 1984 (ill. av Tord Nygren)
* Av pappa, så klart! 1984 (ill. av Gunilla Nordin)
* Columbus klass 1B, 1985 (ill. av Tord Nygren)
* Min katt heter Mirre Sundström: verser på lek och allvar, 1985 (ill. Kjell Ivan Anderson)
* Det var inte jag, 1988 (ill. av Maj Fagerberg)
* Du misstar dig Sanna, 1988 (ill. av Louise Jacobsson)
* Teater! Teater! 1998, (ill. av Louise Jacobsson)
* Vuokko Vendela Kristofferson, 1989 (ill. av Tord Nygren)
* Stora planer, Sanna, 1990 (ill. av Gunilla Haldón Brattström)
* Spöket James och benbrotten, 1992 (ill. av Erika Eklund)
* Milligram och småspökena, 1993 (ill. av Erika Eklund)
* Nikodemus, 1995 (ill. av Erika Eklund)
* Festa och fira!: årets högtider förr och nu, 1995 (tills. med Margareta Schildt, bilder: Måd Olsson-Wannefors)
* Majali i juni månad, 2000 (ill. av Bettina Björnberg)
* Maritas verser och lite prosa, 2006 (ill. av Stina Ericsson)

## Prisar og utmerkingar

* Statens litteraturpris 1973 och 1975
* Bonniers barnboksstipendium 1975
* Svenska litteratursällskapets pris 1970 och 1980
* Svenska Folkskolans Vänners kulturpris 1981
* Topeliuspriset 1982
* Sveriges författarfonds pris 1985
* Statens barnkulturpris 1989
* Nygrénska stiftelsens pris 1990
* Kulturfondens pris 1999
* Stiftelsen Längmanska kulturfondens pris 2008

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Marita Lindquist|Marita Lindquist]]» frå ,  den 30. desember 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

* 
* Marita Lindqvist på sider av Schildt&Sørstraum
Nordavind

**Nordavind** er ein vind som kjem frå nord og blæs i ei sørleg retning. Nordavinden har hatt historisk og litterær tyding, sidan det ofte signaliserer kaldt vêr og sesongskifte på den nordlege halvkula. På den sørlege halvkula, særleg i Sør-Australia, er nordavinden ein varm vind som ofte medfører skogbrann.

Bora er ein vind med namn etter den greske guden for nordavinden, Boreas, og opptrer i Adriahavet, Hellas, Russland og Tyrkia. Tramontane er eit namn på nordavinden fleire stader i middelhavslanda. Meltemi er ein sterk, tørr nordavind i Egearhavet.

## Mytologi

* I gresk mytologi var Boreas guden for nordavind og førte med seg kald vinterluft.
* I romersk mytologi var nordavinden representert av Aquilo og Septentrio.
* I inuittisk mytologi står Negafok for Nordavinden, eller meir veltalande, «ånda som elskar kaldt og stormfullt vêr».
* I egyptisk mytologi er Qebui guden for nordavindane. Han blir avbilda med mannskropp og fire verhovud, eller som ein ver med fire hovud og venger. 

## Fablar og eventyr
* Ein av dei mest kjende fablane til Æsop er «Nordavinden og sola».
* Nordavinden spelar ei rolle i det norske folkeeventyret «Østenfor sol og vestenfor måne» som den einaste vinden som kan hjelpa ei kvinne å fly til staden ho kan finna mannen sin.
* Vinden spelar også ei viktig rolle i «Gutten som gikk til nordavinden og krevde melet igjen». Som erstatning for mjølet han har blåse vekk gjev nordavinden guten ein duk som lagar mat, eit esel som lagar gull og ein stokk som slår på kommando.

## Moderne litteratur og film

* I George MacDonald si barnebok *At the Back of the North Wind* (*Bak Nordavindens rygg*, gitt ut som framhaldsforteljing i *Good Words for the Young* frå 1868 og i bokform i 1871), dukkar tittelfiguren, i form av ei vakker kvinne, opp for ein gut som heiter Diamond og tar han med på ei rad nattlege reiser.
* I eventyret «The Selfish Giant» (1888) av Oscar Wilde er nordavinden personifisert som ein mann kledd i pels som rasar rundt i hagen og blæs ned skorsteinar.
* I den andre generasjonen av *[[Pokémon]]*-spelet (fyrst gjeve ut i Japan i 1999,  Australia og Nord-Amerika i 2000 og Europa i 2001), blir Suicune sagt å vera inkarnasjonen av nordavindane.
* I  filmen *Chocolat* driv sjokolademakaren Vianne Rocher (spelt av Juliette Binoche) og dottera hennar Anouk (Victoire Thivisol) rundtom i Europa etter nordavinden.

## Sjå også

* Vestavind
* Austavind
* Sønnavind
* Dzungarianpasset

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:North wind|North wind]]» frå ,  den 29. desember 2023.*
2400-talet fvt.

**2400-talet fvt.** var åra frå 2499 fvt. til 2400 fvt.

## Hendingar
* Kring 2450 fvt.: Userkaf vart konge av Egypt som den fyrste frå det femte dynastiet.
* Kring 2450 fvt.: Slaget mellom Lagash og Umma 

## Kjelder
Gulduskparakitt

**Gulduskparakitt** (*Leptosittaca branickii*) er ein stor, langhala neotropisk papegøye som lever i høgtliggande habitat langs Andesfjella frå sentrale Colombia i nord til sørlege Peru i sør. Dette er den einaste arten i slekta *Leptosittaca*. Han har ikkje underartar.

## Skildring
Gulduskparakitten er ein stor og langhala parakitt på ca. 36-38 cm og med kroppsvekt på i overkant av 150 gram. Vaksne parakittar med gulduskparakittar er for det meste lysegrøne med oransjegul stripe frå nebb bakover under auget og ender i ein liten gyllen gul dusk bak auget. Buken har ei bleikare gulaktig farge med spreidde raudoransje fjører. Gulduskparakitten har gulaktige svingfjører på undersida av vengen og dessutan sterkt raudlege fargefjører på undersida av halen. Nebbet er mørk grått. Unge gulduskparakittar minner sterkt om dei vaksne, men buken deira har ein lysare grøn, gul og oransje farge i tillegg til å ha bleikrosa nebb.

Habitatet ligg høgt i tåkeskog, utbreiingsområdet er fragmentert langs Andesfjella, så langt nord som inn i ekstremt sørlege Antioquia-departementet i Colombia og så langt sør som nordaustskråninga av Andes i ekstremt sørlege Madre de Dios-regionen i Peru. I Colombia er dei avgrensa til begge sider av den sentrale Andesfjellkjeda, i Ecuador og Peru berre langs austskråninga. Høgdnivået er mest vanleg mellom 2400 og 3400 moh., men dei kan òg treffast litt under og over dette nivået.

Gulduskparakittar held seg vanlegvis i grupper på 5-15 og kan sjåast i grupper med så mykje som 35-40 fuglar. Dei lever truleg som streiffuglar med eit nomadisk rørslemønster, forlèt reiret når ungane har floge ut og kjem tilbake neste hekkesesong. 

Føda er frø og frukter frå ei rekkje treslag, inkludert konglar på *Podocarpus*-artar, bartreslag i gultrefamilien.

Lætet deira er ein skingrande lyd som dei gjer under flukt og medan dei sit, og dei kan høyrast heile året, men oftast i hekkesesongen.

## Status
Skadde og fragmente habitat er dei to hovudtruslane som årsakar ein nedgang i talet gulduskparakittar i Ecuador. Globalt er det rundt 7&nbsp;300-20&nbsp;000 modne vaksne parakittar igjen i dag som følgje av fragmentering og tap av habitat. Populasjonen er venta å minke med 2 % per 10 år. Arten oppfyller likevel ikkje kravet til raudlisting og er derfor kategorisert som livskraftig, LC.

Mårdyr har vore observerte som predatorar, både på vaksne gulduskparakittar på reirplass og på egg. Bier har vore kjende for å invadere tomme reir, så vel som aktive reir med ungar.

LeptopsittacaBranickiiKeulemans.jpg 


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger dels på «[[:en:Golden-plumed parakeet|Golden-plumed parakeet]]» frå , den 30. desember 2023* 
* Williamson, J. L. (2020). Golden-plumed Parakeet (*Leptosittaca branickii*), version 1.0. I *Birds of the World* (S. M. Billerman, B. K. Keeney, P. G. Rodewald, og T. S. Schulenberg, red.) Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.goppar1.01
* Ridgeley, Robert S. Paul J. Greenfield, *The Birds of Ecuador vol II*, s. 188, Christopher Helm London (2001) ISBN 0-7136-6117-8

;Referansar 

## Bakgrunnsstoff
Malpighiaceae

**Malpighiaceae** er ein plantefamilie i ordenen Malpighiales. Han omfattar kring 1100 artar fordelt på 65 planteslekter. Familien har ikkje noko norsk namn. Frå *Malpighia glabra* kjem den C-vitaminrike steinfrukta acerola (*Barbados cherry*).

## Slekter

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Malpighiaceae|Malpighiaceae]]» frå ,  den 30. desember 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
* Davis,  C. C., and W. R. Anderson. 2010. «A complete phylogeny of Malpighiaceae inferred from nucleotide sequence data and morphology». *American Journal of Botany* 97: 2031–2048
*
Vochysiaceae

**Vochysiaceae** er ein plantefamilie i myrteordenen. Han har 8 slekter med i alt ca. 200 eviggrøne artar av tre, urter og buskar. Dei veks i tropane i alle verdsdelar. Dei veks i Latin-Amerika og i det vestlege Afrika. Ein går ut frå at gruppa oppstod i Latin-Amerika, og spreidde seg til Afrika.

## Slekter
Dei sju slektene i familien omfattar:

* Callisthene
* Erisma
* Erismadelphus – 1 art – Afrika
* Korupodendon – 1 art – Afrika
* Qualea – 10 artar – Latin-Amerika
* Ruizterania = syn. *[[Lightia]]* = syn. *Euphronia*
* Salvertia
* Vochysia – Mellom-Amerika

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Vochysiaceae|Vochysiaceae]]» frå ,  den 30. desember 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Skeise-VM 1999 i firkamp

**Verdsmeisterskapen på skeiser 1999 i firkamp** vart avvikla i Vikingskipet på Hamar dagane frå 4. til 6. februar. 24 kviner og like mange menn frå 11 ulike land deltok i meisterskapen.

Tyske Gunda Kleemann forsvarte meistertittelen og vart verdsmeister i firkamp for åttande gong. Ho vann dei to lengste distansane og sette verdsrekord på 5&nbsp;000 meter med tida 6.57,2, samt i liten firkamp med poengsummen 161,479. Annamarie Thomas frå Nederland sigra på dei to kortaste distansane i kvinneklassa. Nederlendaren Rintje Ritsma vart verdsmeister for tredje gong, utan å vinne eitt einaste løp. Distansesigrane fall i staden på Christian Breuer frå Tyskland, Vadim Sajutin frå Russland, Ådne Søndrål frå Noreg og Belgias Bart Veldkamp.

Dei fire norske deltakarane enda på tredjeplass, Eskil Ervik, sjettplass, Ådne Søndrål, ellevteplass, Anette Tønsberg og tolvteplass, Kjell Storelid.

= Skeise-VM 1999=
## Menn



Dato: 4.–6. februar

### 500 meter




### 5&nbsp;000 meter




### 1500 meter




### 10&nbsp;000 meter




## Kvinner



Dato: 4.–6. februar

### 500 meter




### 3&nbsp;000 meter




### 1500 meter




### 5&nbsp;000 meter




## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Wereldkampioenschappen schaatsen allround 1999|Wereldkampioenschappen schaatsen allround 1999]]» frå ,  den 30. desember 2023.*  

*Glåmdalen 8. februar 1999
The Sensational Alex Harvey Band

**The Sensational Alex Harvey Band** var ei skotsk rockegruppe som blei oppretta i Glasgow i 1972.  Alex Harvey var frontmann, med Zal Cleminson på gitar, Chris Glen på bass, Hugh McKenna på keyboard og Ted McKenna på trommer, var musikken deira ein blanding av glam rock, blues rock og hard rock, med kabaretelement. Konsertane deira hadde teatralske element. Bandet var populært i Kontinental-Europa, og hadde innverknad i Australia, særleg på AC/DC (spesielt songaren Bon Scott) og på den unge Nick Cave og det fyrste bandet hans The Boys Next Door.

## Historie
Alex Harvey skipa The Sensational Alex Harvey Band (ofte forkorta til SAHB, og uttala «sab») august 1972, med Zal Cleminson (gitar), Chris Glen (bass), og syskenbarna Hugh (keyboard) og Ted McKenna (trommer), alle medlemmar av det progressive rockebandet Tear Gas.

The Sensational Alex Harvey Band hadde topphittar i Storbritannia med singelen Delilah, ein coverversjon av Tom Jones-hitten frå albumet deira *Live* som nådde sjuandeplassen i 1975, og med «The Boston Tea Party» i juni 1976.  «Anthem» var ein topp 30-hitt i Australia i 1975.

Harvey forlét gruppa seint i 1975; dei andre medlemmene heldt fram med namnet «SAHB (without Alex)». Dei spelte inn eit nytt album, *Fourplay*, i februar 1977. Albumet gjekk mot ein solid pop-rock-lyd med noko småpreg frå prog. Harvey blei med i gruppa att i midten av 1977, medan Hugh McKenna forlét henne. I 1978 spelte Sensational Alex Harvey Band inn albumet *Rock Drill*, med Tommy Eyre som erstattar for Hugh McKenna, og blei oppløyst kort tid etter. Harvey døydde av hjartesvikt den 4. februar 1982 i Belgia.

### Studioalbum

### Konsertalbum

* *Live* (1975) - #14 UK, #100 USA
* *Alex Harvey Presents: The Loch Ness Monster* (1977)
* *BBC Radio 1 Live in Concert* (1991)
* *Live on the Test* (1995)
* *The Gospel According to Alex Harvey* (1998)
* *British Tour '76* (2004)
* *US Tour '74* (2006)
* *Live at the BBC* (Spectrum/Universal 2009)

### Reunion-album

* *Live in Glasgow 1993* (1994) (med Stevie Doherty på vokal)
* *Zalvation* a.k.a. *Zalvation: Live in the 21st Century* (2006) (med «Mad» Max Maxwell på vokal)

### Samlalbum/andre utgjevingar

* *Hot City* (early version of *The Impossible Dream*, remastered and released in 2009)
* *Vambo Rools: 'Big Hits and Close Shaves*' (Vertigo 1977)
* *The Sensational Alex Harvey Band Collection* (Castle Communications 1986)
* *All Sensations* (Vertigo 1992)
* *Faith Healer – An Introduction to* (Mercury Records 2001)
* *...Delilah* (Spectrum 1998)
* *Considering the Situation* (Universal 2003)
* *The Best of the Sensational Alex Harvey* - #148 UK 
* *Last of the Teenage Idols* (2016) – a 14-CD/217-track box set including 21 previously unreleased songs, 59 songs on CD for the first time and a number of rare recordings plus a hardback book of photographs.
* *Shout: The Essential Alex Harvey* (Spectrum Audio 2018)

### Singlar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:The Sensational Alex Harvey Band|The Sensational Alex Harvey Band]]» frå ,  den 30. desember 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Skeise-VM 2000 i firkamp

**Verdsmeisterskapen på skeiser 2000 i firkamp** vart avvikla i Milwaukee i USA 5. og 6. februar. 24 kvinner og like mange menn frå 11 ulike land deltok i meisterskapen.

Nederlendaren Gianni Romme og tyske Claudia Pechstein vart begge verdsmeister for fyrste gong. Romme var bestemann på dei to lengste distansane, Pechstein sigra på 3&nbsp;000 meter. Choi Jae-bong frå Sør-Korea gjekk fortast av alle på 500 meter og Ådne Søndrål vann 1500-meteren. I kvinneklassa vann norske Edel Therese Høiseth 500 m, japanske Maki Tabata 1500 m og tyske Gunda Kleemann 5&nbsp;000 meter.

Dei fem norske deltakarane vart nummer 10: Ådne Søndrål, 15 Eskil Ervik, 19 Edel Therese Høiseth, 20 Petter Andersen og 24 Ellen Kathrine Lie.

= Skeise-VM 2000=
## Menn



Dato: 5.–6. februar

### 500 meter




### 5&nbsp;000 meter




### 1500 meter




### 10&nbsp;000 meter




## Kvinner



Dato: 5.–6. februar

### 500 meter




### 3&nbsp;000 meter




### 1500 meter




### 5&nbsp;000 meter




## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Wereldkampioenschappen schaatsen allround 2000|Wereldkampioenschappen schaatsen allround 2000]]» frå ,  den 30. desember 2023.*
Junior Eurovision Song Contest 2024

**Junior Eurovision Song Contest 2024 (JESC 2024)** var den 22. gongen Junior Eurovision Song Contest vart arrangert. Tevlinga blei halden i Madrid i Spania, etter at fjorårets vinnarland og vertsland Frankrike takka nei til å arrangere tevlinga. Programleiarar for Junior Eurovision Song Contest 2024 er ,  og .

17 land deltok i tevlinga. Kypros og San Marino returnerte til tevlinga etter å ha sist ha deltatt i høvesvis 2017 og 2015, medan Storbritannia valde å stå over konkurransen.

Vinnaren av Junior Eurovision Song Contest 2024 blei Georgia med songen «», framført av . Dette var den fjerde sigeren til Georgia i Junior Eurovision Song Contest, etter å ha vunne tevlinga i 2008, 2011 og 2016. Portugal, Ukraina, Frankrike og Malta utgjorde resten av topp fem.

## Deltakande land

## Sjå òg
* Eurovision Song Contest 2024

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Junior Eurovision Song Contest
Marian Drăgulescu

**Marian Drăgulescu** () er ein rumensk tidlegare turnar frå Bucuresti. Han deltok på øvste internasjonale nivå frå 1999 til 2019 og vann til saman åtte gullmedaljar i verdsmeisterskap og ti gullmedaljar i europameisterskap. Han var spesialist i øvingane hopp og frittståande. Eit element i hopp-øvinga er kalla opp etter han, ettersom han var den fyrste som brukte det i ei internasjonal tevling.

## Aktiv
Drăgulescu tok steget opp i verdseliten med ein fjerdeplass i hopp ved Turn-VM 1999. Året etter vann han frittståande i EM i Bremen. I 2001 vann han gullmedalje i hopp i og frittståande ved verdsmisterskapen i Gent. År 2002 sigra han i hopp både i EM og i VM, dessutan bidrog han mykje til at Romania gjekk til topps i lagkampen i EM i greske Patras. I 2003 enda han som best på sølvplassen ved VM i Anaheim. Under EM 2004 i Ljubljana triumferte han både i mangekamp, frittståande og hopp, samt i lagkampen for Romania. Få månader seinare sanka han tre olympiske medaljar då Sommar-OL 2004 vart avvikla i Aten; sølv i frittståande og bronse i hopp og i lagkamp.

I 2005 vart Drăgulescu europameister i frittståande og verdsmeister i hopp. Eitt år seinare vann han gull i hopp både ved EM i Volos og i VM i Århus, i Århus vann han også frittståande. Ein skade gjorde at han ikkje deltok i verdsmeisterskapen 2007. Under Sommar-OL 2008 imponerte han i kvalifiseringa, men mislukkast i finalane og enda opp med ein fjerdeplass i hopp som fremste prestasjon. Året etter stilte han opp i Turn-VM 2009 i London og vann på ny gullmedaljar i frittståande og hopp.

Etter nokre år utan medalje kom Drăgulescu tilbake og sikra seg ein sølvmedalje i hopp ved Turn-VM 2015 i Glasgow. I Turn-EM 2016 i Bern vart han andremann i begge spesialøvingane. Sidan enda han på fjerdeplass i hopp-øvinga både under Sommar-OL 2016, Turn-VM 2017 og Turn-VM 2019. Inn i mellom desse plasseringane vart han i 2017 europameister i hopp. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Marian Drăgulescu|Marian Drăgulescu]]» frå ,  den 31. desember 2023.*  
*
Schöningen

**Schöningen** er ein by og ein kommune aust i forbundslandet Niedersachsen i Tyskland, ved grensa mot Sachsen-Anhalt. Kommunen omfattar 35,5 km² og hyser 11&nbsp;200 ibuarar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Schöningen|Schöningen]]» frå ,  den 30. desember 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Sveinung O. Flaaten

**Sveinung Olavsson Flaaten** () var ein norsk gardbrukar, skogeigar og politikar frå Lisleherad i Telemark. Han var stortingsrepresentant frå Telemark for partiet Høgre frå 1961 til han døydde i 1962.

Flaaten voks opp i Lisleherad. Etter artium i 1918 og lærarprøva i 1923 underviste han ved Notodden kommunale høyere allmennskole, før han i 1929 overtok farsgarden med store skogeigedommar. I tillegg dreiv han eit lite sagbruk.

Flaaten fekk mange verv innom skogbruket, så som formann i Lisleherad skogeierlag, styreformann i Telemark tømmersalgslag, styremedlem i Norges Skogeierforbund og styremedlem i Østlandets skurlastmåling. Elles var han skjønns- og takstmann vedkomande vassdragsreguleringar og kraftoverføringar.

Både før og etter den tyske okkupasjonen var Flaaten i fleire år heradsstyre-medlem i Heddal, 
vald på borgarlege felleslister, frå 1959 på Høgre-lista. 1960–61 var han ordførar i Heddal. Hausten 1961 vart han vald inn på Stortinget frå Telemark og fekk plass i Finans- og tollkomitéen.  Frå 21. april 1962 var han sjukepermittert, og døydde på Rikshospitalet den 11. juni. I minnetalen skildra stortingspresident Nils Langhelle honom som «en elskverdig og stillfarende medarbeider». Han vart gravlagd frå Lisleherad kyrkje.

## Kjelder

*stortinget.no
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sveinung O. Flaaten (1898–1962)|Sveinung O. Flaaten (1898–1962)]]» frå ,  den 30. desember 2023.*
Bror Yngve Rahm

**Bror Yngve Rahm** () er ein norsk politikar frå Skien. Han var 1997–2005 stortingsrepresentant for Telemark og Kristeleg Folkeparti.

Rahm voks opp i Gjerpen, far hans var snikkar. Sjølv byrja han arbeide i postverket, deretter var han 1977-80 reisesekretær i Kristeleg Folkeparti. Sidan hadde han jobb som bilseljar heime i Telemark. Perioden 1984 til -95 var han dagleg leiar av Kontaktsenteret (seinare Skien diakonale senter), eit tilbod for unge rusmisbrukarar. I 1995 vart han vald inn i Telemark fylkesting der han fekk posisjonen som leiar av hovudutvalet for vidaregåande opplæring. To år seinare kom Rahm inn på Stortinget som den fyrste representanten busett i Siljan. På Tinget var han medlem i Energi- og miljøkomitéen, perioden 2001–05 som komitéleiar. Ved stortingsvalet 2005 mista Rahm og Kristeleg Folkeparti sitt mandat i Telemark. Frå 2006 var Rahm tilsett i Norsk Industri i over ti år. Jamsides hadde han fleire offentlege verv, så som styreleiar i Statens naturskadefond, i Telemarkskanalen og i Artsdatabanken.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bror Yngve Rahm|Bror Yngve Rahm]]» frå ,  den 31. desember 2023.*
Amazonastapir

**Amazonastapir** (*Tapirus terrestris*) er eit hovdyr som lever i Amazonasbekkenet. Det trivst på våtmark og i regnskog. Amazonastapir er ein av fire tapirartar som alle tilhøyrer same slekt Tilsaman utgjer artane tapirfamilien (Tapiridae).

Amazonastapir skil seg frå dei andre tapirane gjennom å ha ein definert strittande man på nakkekammen, som byrjar på hovudet og spring langs nakken og ned mot skuldrene. Han blir kring 170–200 cm lang og oppnår normalt ei vekt på cirka 181–226 kg, og er dermed mellomstor som tapir.

Nyare forsking har vist at denne arten har spesielt stor genetisk spreiing, men det er uklart om spreiinga kjem av ulike underartar eller endå ein eller fleire uoppdaga artar. Cozzuol m .fl. (2013) antydar minimum fem kladar (inkludert T. pinchaque), to av dei grunnlegjande. Det var slik ein oppdaga dvergtapiren (*Tapirus kabomani*), som forskarane tidlegare trudde var ein variant av amazonastapiren.

## Slektstre
Slektstreet nedanfor er ifølgje Cozzuol m. fl. (2013).

## Galleri

Jeune tapir au zoo de Hambourg.jpg|Tapirunge
Danta en Canaima.jpg|Symjande tapir i Venezuela.
Flickr - ggallice - South American tapir.jpg|Tapir i Ecuador.


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Amazonastapir|Amazonastapir]]» frå ,  den 31. desember 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Gudinna Nike

**Nike** (gresk Νίκη, 'Siger', uttalt nǐːkɛː) er sigersgudinna i gresk mytologi. I romersk mytologi blir denne gudinna kalla *Victoria*.

Nike er ein allegorisk personifikasjon av siger. Dette gjeld ikkje berre den blodige sigeren i krig, men òg den fredelege sigeren i greske tevlingar og elles i alle typar suksess ein kunne vinna.

Ifølgje Hesiod var Nike dotter av elvegudinna Styx og titanen Pallas. Ho blei ofte kopla til dei sigersgjevande gudane Zevs og Atene, og kultbilda deira har ofte ein Nike-statue  med venger. Etterkvart kom ho til å smeltast ihop med Atene til *Atene Nike*, som Atene Nike-templet i Aten var tileigna. Der var kultbida av Atene utan venger, bortsett frå Nike-figurane på marmorbalustraden, der ein mellom anna finn den kjende ‘Nike som rettar på sandalen’.

I biletkunsten blir sigersgudinna framstilt som ein blømande, kraftfullt skapt jomfru i fotside, flagrande klede. Ho har vanlegvis venger, og har ofte sigersteikn som  krans og palmekvist i handa, eller ein fanfaretrompet som forkynner sigersbodskapen. Av og til blir ho òg vist i ei triumfvogn og der ho sjølv køyrer spannet. Ho er òg blitt avbilda i skriftrullar frå det eldgamle biblioteket i Alexandria.

Nikestatuer var eit populært motiv i gresk kunst. Nike frå Samothráki er truleg det best kjende dømet. Nike frå Dílos av Arkhermos høyrer til dei eldste døma. Ein annan, meir kjend statue er Paionios Nike.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Nike|Nike]]» frå ,  den 1. januar 2024.*  

## Bakgrunnsstoff
Skeise-VM 2001 i firkamp

**Verdsmeisterskapen på skeiser 2001 i firkamp** vart avvikla i Budapest i Ungarn 10. og 11. februar. 24 kviner og like mange menn frå 14 ulike land deltok i meisterskapen. Meisterskapen vart avvikla på ei utandørs skeisebane i byparken.

Nederlendaren Rintje Ritsma vart verdsmeister for fjerde gong og tyske Anni Friesinger for fyrste gong. Friesinger vann dei to kortaste distansane i kvinneklassa, Bart Veldkamp dei to lengste distansane for menn. Elles sigra tyske Christian Breuer på 500 meter, nederlendarane Ids Postma og Renate Groenewold på høvesvis 1500 m og 3&nbsp;000 meter, samt tyske Claudia Pechstein på 5&nbsp;000 meter.

Noregs einaste deltakar, Anne Therese Tveter, enda på 23. og sisteplass av dei som fullførte tevlinga.

= Skeise-VM 2001=
## Menn



Dato: 10.–11. februar

### 500 meter




### 5&nbsp;000 meter




### 1500 meter




### 10&nbsp;000 meter




## Kvinner



Dato: 10.–11. februar

### 500 meter




### 3&nbsp;000 meter




### 1500 meter




### 5&nbsp;000 meter




## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Wereldkampioenschappen schaatsen allround 2001|Wereldkampioenschappen schaatsen allround 2001]]» frå ,  den 31. desember 2023.*
Argyll

**Argyll** (skotsk-gælisk *Earra-Ghaidheal*), nokre gonger også anglifisert som Argyllshire, er eit av dei historiske grevskapa i Skottland. Namnet blir også skrive som Argyle. Dette namnet kan også visa til eit tekstil- og klesmønster i to eller fleire fargar som blir hevda å vera likt tartanmønsteret nytta av Campbell-klanen i Argyll.

Den historiske hovudbyen til grevskapet er Inveraray, som framleis er setet til hertugen av Argyll. Dei andre hovudbyane er Oban, Campbeltown og Lochgilphead.

Ardnamurchan og Morvern, nord for Isle of Mull, er også ein del av fylket. Øyane Muck, Rum, Canna og Sanday, «dei små øyane», er også ein del av det historiske grevskapet, sjølv om dei har vore administrerte av Invernesshire sidan 1891 i lag med Eigg.

Regionen Argyll and Bute dekkjer det meste av grevskapet Argyll og Isle of Bute (i Buteshire) og området vest for Loch Lomond (del av Dunbartonshire). Administrasjonsbyen for dette området er Lochgilphead.

Fotballklubben Plymouth Argyle i England har namnet sitt frå Argyll i Skottland.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Argyll|Argyll]]» frå ,  den 31. desember 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
* Omand, Donald, red. (2006): *The Argyll Book*. Edinburgh: Birlinn. ISBN 1-84158-480-0
Matriarkat

**Matriarkat** er ei samfunnsform som er dominert av kvinner, der kvinner som gruppe har høgare politisk makt og høgaste prestisje i forhold til menn. Det er eit motsvar til *[[Patriarkatet|patriarkat]]*, eit mannsdominert samfunn. Både familiar og samfunn blir leia av matriarkar, og guddommen vil vera ei morgudinne i eit reint matriarkat. Ordet «matriarkat» kjem av gresk *matēr*, ‘mor’ og *archein*, ‘å styra’.

Antropologar har ikkje funne klare døme på reine matriarkat blant kulturar i verda, men det finst samfunn der ein særleg reknar slektskap gjennom morssida og der eigedom blir arva frå kvinne til kvinne. Desse samfunna blir kalla matrilineære. Det finst òg samfunn der kvinna blir rekna som overhovud for familien og har den viktigaste rollen i høve til å styra det som gjeld han, og der morsrolla er svært prestigefylt. Slike samfunn blir kalla matrifokale. Det blir ofte diskutert om forhistoriske menneskesamfunn var matriarkalske, og det finst mange teoriar om moglege matriarkalske kulturar i den djupe fortida, som ein ofte har funne avbildingar av kvinner framfor menn frå.

## Døme på kvinnedominerte (matrifokale) samfunn

* Læsø. I Danmark hadde øya Læsø eit slags matrilineært slektsskapsystem frå kring 1728 til kring 1880. Gardbrukarane deira blei omtalt med etternamna til svigerfedrane sine. Gardane blei arva frå far til svigerson der det i resten av landet var den eldste sonen som arva garden. På Bornholm i nærleiken var det den yngste sonen som arva garden. Årsaka var at mennene var sjømenn på seglskipa, og derfor var bortreiste i landbrukssesongen. Det var også mange av mennene som utvandra, så det mangla menn.

* På Lesbos og andre øyar i Hellas blir jorda arva på kvinnesida, og slik var det òg i den greske oldtida. Dei få kvinnelege forfattarane ein kjenner til frå oldtida var alle frå denne øya. Dette kom av at mennene var sjømenn (eller piratar).
* Irokesarføderasjonen var eit militært forbund, men dei eldre kvinnene hadde stor makt fordi det var ei gammal kvinne som var leiar, matriarken av kvart langhus. Kvinnene kunne òg bli militære leiare.
* Mosofolk lever i eit avsides avfolka fjellområde i Kina. Samfunnet deira er både patrilineært og ein slags matrilineært. Det er dyrt for fattige menn å betala brurepris, og mennene er derfor gamle, over 40 eller meir før at dei har råd til å gifta seg. Jentene blir gift svært unge, til dømes i trettenårsalderen, om dei i det heile blir gifte. Dei einslege mennene vitjar dei einslege kvinnene om natta, men blir buande hjå mødrene sine. Sidan aldersskilnaden mellom ektefellane er så stor, lever enkjer lenge etter mennene sine. Ein familien består derfor gjerne av tre gongar fleire generasjonar av kvinner enn av menn.
* Himbafolk bur i Namibia og på grensa til Angola. Mennene har kyr og kvinnene geiter. Landsbyen flyttar rundt mellom ulike buplassar, der geitene beiter i området kring buplassen og mennene legg ut på lengre turar med kyrne, særleg i tørketida.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Matriarkat|Matriarkat]]» frå ,  den 1. januar 2024.*
Julussakonflikten

**Julussakonflikten** var ein arbeidskonflikt som gjekk føre seg våren 1927 i samband med fløyting av tømmer i elva Julussa i Elverum.

Ved Julussa hadde 150 fløytarar organisert seg og levert inn anbod på fløytinga. Mot desse meldte det seg eit lag av uorganiserte fløytarar med eit lågare anbod som fekk tilslaget. I dette laget fanst, mellom andre, skogeigarar og sønene deira, skogstyrarar og andre utan erfaring i fløytearbeid. Fleire faste fløytarar hadde elles lenge vore utan arbeid.

Då det uorganiserte laget starta fløyte i mai, vart streikebrytarane møtt med store demonstrasjonar og arbeidet blokkert. 13. mai kom væpna politi frå Oslo til Julussa, etter ordre frå Justisdepartemnetet. Same dag vart eit gardekompani sendt til Terningsmoen, truleg på initiativ frå hærsjefen. Nærveret av politi og militære førte til at konflikten spissa seg til. I stortinget fremja Arbeidarpartiet og Norges Kommunistiske Parti framlegg om at Stortinget skulle orsake tiltaket til regjeringa, utan å få fleirtal for framlegget.

Arbeidarane lukkast ikkje stanse streibrytararbeidet. Derimot lukkast det å skipe eit Norsk skog- og landarbeiderforbund hausten 1927.

## Kjelder
*  (lisens)
Wang Wei

**Wang Wei** (fødd 699 eller 701, daud 759 eller 761) var ein kinesisk poet, målar, musikar og statsmann under Tang-dynastiet. Han er særleg kjent for dikta sine, 29 av dei var inkludert i den klassiske og mykje lesne antologien *Three Hundred Tang Poems*. Han vert rekna som ein av dei største diktarane i Tang-perioden, saman med Li Bai, Du Fu og Meng Haoran. Wang Wei vart også halden som ein av de største målarane, kalligrafane og musikarar i samtida, men ingen slike verk har overlevd.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Wang Wei|Wang Wei]]» frå ,  den 1. januar 2024.*
Zoltán Magyar

**Zoltán Magyar** () er ein ungarsk tidlegare turnar frå Budapest. Frå 1973 til 1980 var han verdas beste turnar i bøylehest. I åtteårs-perioden vann han denne øvinga i kvar einaste store meistermøte.

Magyar slo gjennom i året 1973 og vart i Grenoble europameister i bøylehest. I Turn-VM 1974 i Varna slo han i same øvinga den sterke russaren Nikolaj Andrianov med 0,20 poeng. Ved EM i 1975 i Bern forsvarte Magyar sin tittel frå 1973. Med fjerdeplass i Bern presterte han sitt livs beste mangekamp. Under Sommar-OL 1976 i Montreal kom han på femteplass i hopp. Nok ein gong var han uslåeleg i bøylehest, med 19,70 poeng oppnådde han den høgste skåra i nokon av apparat-finalane. I Vilnius i 1977 vann han for tredje gong bøylehest i europameisterskap. Ved Turn-VM 1978 vart han tildelt heile 19,800 poeng i bøylehest og slo andre andremann med 0,375 poeng, hans aller største sigersmargin. Eitt år seinare, ved Turn-VM 1979 i Fort Worth, forsvarte Magyar meistertittelen med sine 19,825 poeng. Under dei olympiske sommarleikane i Moskva i 1980 vann han bronse med det ungarske mannskapet i lagekamp. På bøylehesten oppnådde Magyar enno ein gong den høgste poengsummen av alle med sine 19,925 poeng.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Zoltán Magyar|Zoltán Magyar]]» frå ,  den 2. januar 2024.*  
*
Marita Fossum

**Marita Fossum** () er ein norsk forfattar. Ho debuterte med romanen *Verden utenfor* i 2002. Ho fekk Brageprisen i 2005 for romanen *Forestill deg*.

## Prisar og utmerkingar

* *Tanums Kvinnestipend* 2005
* Brageprisen 2005
* Bokhandelens forfatterstipend 2007

## Bibliografi
* *Verden utenfor* – roman (2002) Oslo : Oktober – 92 sider ISBN 82-495-0123-3
* *Å drepe en drage* – roman (2004) Oslo : Oktober – 165 sider ISBN 82-495-0231-0
* *Forestill deg* – roman (2005) Oslo : Oktober – 93 sider ISBN 82-495-0375-9
:Denne boka ble også utgitt som Sommerbok i *[[Dagbladet]]* 23. juli 2006.
* *Kjære gjetergutt* – roman (2006) Oslo: Oktober
* *Lykksalighet* – roman (2011) Oslo: Oktober
* *Et siste kyss* – roman (2012) Oslo: Oktober ISBN 978-82-495-1065-8
* *Singularitet* – roman (2018) Oslo: Oktober ISBN 978 82 495 1978 1

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Marita Fossum|Marita Fossum]]» frå ,  den 2. januar 2024.*
Pallas i gresk mytologi

**Pallas**, gresk Πάλλας, var ein titan i gresk mytologi som var son av Krios og Eurybia. Han var make til elvegudinna Styx, og dei hadde barna Zelus, Scylla, Nike, Kratos, Fontese, Lacus og Bia.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Pallas (titan)|Pallas (titan)]]» frå ,  den 1. januar 2024.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
*** Greek Mythology