open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xerofyttar

**Xerofyttar** eller **tørkeplanter** er planter som er tilpassa tørre tilhøve. Dei har ein xeromorf bygnad som vil seie morfologiske og anatomiske trekk som gjev liten transpirasjon og dermed lågt vassforbruk. Dette gjeld berre når spalteopningane er lukka. Om opningane er opne er vasstilgongen god, og xerofyttane har då ofte ein transpirasjon som liknar andre planter. Xerofyttane har ofte eit godt utvikla rotsystem slik at planta får nok vatn. Blad og unge stenglar har ofte mykje styrkevev som hindrar desse organa å falle saman ved større vasstap. 

For å redusere transpirasjonen så mykje som mogeleg er til dømes overflata av blada lite i forhold til volumet. Blada er derfor ofte små og faste, og gjerne vintergrøne, som nåletre og mange lyngartar. Epidermis har celler med tjukke veggar og er overtrekt med ein tjukk kutikula og ofte eit vokslag i tillegg. Om planta er kledd med hår og innsokne spalteopningar medverkar dette òg til nedsett transpirasjon. 

Planter i ørkenar og stepper har ofte sterkt reduserte blad, som kan vere omdanna til tornar, medan stengelen har fotosyntese. Dette finn ein hos mange kaktusartar. Sukkulentar er ein spesielle type xerofyttar som lagrar vatn i cellevev, samstundes som dei har liten transpirasjon. Lav og mosar er òg xerofyttar. Desse har ikkje særskild liten transpirasjon, men kan likevel overleve store vasstap. 

## Sjå òg
* Tørkeresistens

## Kjelder
*
Brekke skule i Gulen

**Brekke skule** er ein barne- og ungdomsskule for Brekke skulekrins som dekkjer austlegaste delen av Gulen kommune.

## Bakgrunnsstoff
* Heimeside
Xeroftalmi

**Xeroftalmi** eller **augeturrsott** er ein augesjukdom som kjem av mangel på vitamin-A. Sjukdomen er sjeldan i Noreg, men vanleg i utviklingsland, og ein trur at mellom 5 og 10 millionar born i Asia vert blinde kvart år på grunn av sjukdomen. 

Tilstanden fører til nedsett nattsyn på grunn av mangel på rhodopsin, som ein får med vitamin A. Rhodopsin er eit fargestoff som gjer at stavane i netthinna fungerer. I tillegg skjer det endringar i bindehinna med tap av slimproduserande celler. Dette fører til tørre auge, som igjen fører til sår og etter kvart arr i hornhinna. 

Om sjukdomen ikkje får behandling kan det føre til at ein vert varig blind eller til og med døy. Med tidleg behandling med vitamin A kan ein normalisere tilstanden.

## Kjelder
Olavskjelda i Eivindvik

**Olavskjelda i Eivindvik** er ei vasskjelde i Eivindvik i Gulen kommune. Vasskjelda er på Krossteigen i Eivindvik der det også står ein 2,5 meter høg steinkross av «nord-anglisk» type. 

Ifølgje ei segn skal Olav den heilage ha drukke av kjelda, som er kjend for å nesten aldri gå turr. Rundt om i landet finst det fleire slike St. Olavs-kjelder, og dei har liknande segn knytte til seg. Etter tradisjonen er dei gjerne omtalte som heilage offer- og lækjedomskjelder, og gir velsigning og styrke til den som drikk eller tek på vatnet. Segna seier at også denne er helsefremjande. Slike kjelder er ofte kopla til heidenskap og ritar mot blant anna åsatru. Til kjeldene er det ofte knytte segn.

Mange som har studert steinkrossane i Eivindvik meiner å finne ein samanheng mellom krossane og denne kjelda. Ein ynskte å overføre merksemda frå kjelda til krossen ved kjelda, der kjelda kan ha hatt ein eldre funksjon. Krossen kan ha vore brukt under Gulatinget når det blei lyst tingfred under krossmerket. Krossen ved kyrkjeporten kan ha fungert som samlingsmerke for kyrkjelege handlingar.

Under utbygginga av kommunehuset på 80-talet blei Olavskjelda drenert, men ho blei rekonstruert i 2003.

## Kjelder
* Aaraas, Margrethe Henden, Dupedal, Torkjell. Vengen, Sigurd og Førsund, Finn Borgen; *På kyrkjeferd i Sogn og Fjordane*, bind 2 Sogn, Førde 2000 ISBN 82-91722-14-5
* *Nordsjøløypa*, Informasjonsark fra Turistinformasjonen i Gulen kommune
## Referansar
Else Bugge Fougner

**Else Bugge Fougner** () i Moss er ein norsk advokat og politikar for Høgre. Ho var justisminister frå 1989 til 1990 i regjeringa Syse.

Ho er utdanna cand.jur. frå Universitetet i Oslo i 1971. Med unntak av perioden som justisminister har ho for det alt vesentlege arbeidd i Advokatfirmaet Hjort, der ho er partner. Ho vart høgsterettsadvokat i 1975. Ho har brei erfaring frå sivilrett, strafferett og som rådgjevar for næringslivet, og har hatt ei lang rekkje offentlege verv og styreverv. 

## Kjelder
* 
*Presentasjon på Advokaformaet Hjort sine nettsider
Xenokrates

**Xenokrates** (fødd 396 f.Kr., død 314 f.Kr.) var ein gresk filosof frå Khalkedon. Han overtok i 339 f.Kr. leiinga av Akademiet i Athen etter Platon og Speusippos. Under påverknad av pythagoreisk talmystikk identifiserte han ideane med tal. 

## Kjelder
Rognald Pederson Haugland

**Rognald Pederson Haugland** () var ein norsk lærar, lensmann og politikar frå Brekke i Gulen kommune.

Som syttenåring vart Haugland lærar i Eivindvik (truleg under opplæring av soknepresten og folkeopplysaren Niels Griis Alstrup Dahl,) og frå 1838 i Utvær i Solund. Frå 1855 vart han lensmann i Lavik tinglag medan han budde i Brekke, før han vart kommunekasserar i Eivindvik.

Det var Niels Dahl som vart den fyrste ordføraren i Gulen kommune, eller Eivindvik kommune som det heitte den gongen. Haugland vart etterfylgjaren hans, og sat som ordførar i Eivindvik kommune i tre økter, til saman 22 år: 1850-1851, 1855 og 1858-1877.

## Kjelder

* Sogn og Fjordane Fylkesleksikon om Haugland.
Erlend Filippusson

**Erlend Filippusson** (1330-åra-1407) var ein norsk godseigar av Losnaætta som verka som væpnar, riksråd, syslemann og fehirde i Noreg på 1300-talet. Han var far til Eindride Erlendsson.

Erlend Filippusson var med i riksrådet i sistedelen av regjeringstida til Håkon VI, og var med i formyndarrådet for Olav Håkonsson frå 1381 til 1385.

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff
*
Otto L. Midthun

**Otto L. Midthun** () var ein bonde, politikar og telefonkonstruktør frå Eivindvik i Gulen kommune.

I åra 1868 - 1898 var Midthun telegraf-arbeidsstyrar 1868-1898 og spela difor ei sentral rolle i planlegginga av telefonnetta i Nord-Noreg og på Island. Tre av sønene hans var med på å byggja den fyrste telefonlina på Island frå Seyðisfjörður til Reykjavik kring 1905.

I Gaular står ein lang, smal stein som vart nytta som telefonstolpe. Denne vart reist av Otto Midthun og mannskapet hans i 1892. 

Midthun sat som ordførar i Gulen i 1880 - 1881.  Kring 1880 starta Midthun også opp butikk på garden Lavik. Denne vart seinare overteken av andre, som dreiv butikken fram til 1940. Midthun vart òg ein av skiparane av Gulen Sparebank i 1886 og var styremedlem der til 1916. 

Midthun døydde i 1919.

## Kjelder

* Sogn og Fjordane Fylkesleksikon om Otto L. Midthun.
* Sogn og Fjordane Fylkesleksikon om landhandlarar i Høyanger.
* Magnor Midttun si lokalhistoriske heimeside.
Hans Kolbeinsson Rutledal

**Hans Kolbeinsson Rutledal** () var ein norsk bonde, underoffiser og politikar frå Rutledal i Gulen kommune.

Rutledal vart medlem av kommunestyret frå 1899 og sat som ordførar i Gulen i heile tjue år 1911-1931. Elles hadde han ei rekkje kommunale tillitsverv. Som bonde på Rutledal var han ein føregangsmann når det galdt skogplanting. 

## Kjelder

* Sogn og Fjordane Fylkesleksikon om Hans Rutledal.
Tom Bache-Wiig

**Tom Bache-Wiig** () er ein norsk målar, grafikar og skulptør frå Eivindvik i Gulen kommune.

## Bakgrunnsstoff
* Heimeside
Ordførarar i Gulen

**Liste over ordførarar i [[Gulen kommune]]** etter at formannskapslovene vart innført i 1837. 

## Gulen kommune

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Liste over ordførere i Gulen|Liste over ordførere i Gulen]]» frå ,  den 2. november 2010.*  
 
* Sogn og Fjordane fylkesleksikon
Byrknes skule

**Byrknes skule** er ein 1-10 skule med SFO på Byrknes i Gulen kommune som ligg vegg i vegg med Byrknes Barnehage.

I dei to åra 1945 - 1947 var det og 2-årig realskule i det gamle skulehuset på Byrknes.

## Bakgrunnsstoff
* Heimeside
Józef Gosławski

**Józef Jan Gosławski** () var ein polsk bilethoggar og gravør.

Gosławski vart fødd i Polanówka i Lublin-voivodskapet, og utdanna seg i Kraków, Warszawa og Roma. Bilethoggaren har utført mange minnesmerke i det offentlege rommet. Eit større arbeid av Gosławski er eit monument over Frédéric Chopin som vart sett opp i Żelazowa Wola i Masoviske voivodskap. Han har òg laga myntar (blant anna 5 og 10 zloty) og medaljar. Gosławski var prisvinnar ved fleire kunstkonkurransar og fekk republikken Polens fortenestmedalje i sølv *(Srebrny Krzyż Zasługi)*. Verka hans er og har vore representert i ei rekkje utstillingar.

Gosławski var frå 1948 gift med Wanda Mankin, og saman fekk dei to barn.

## Utstillingar
### Separatutstillingar

### Gruppeutstillingar
#### Utland

## Kjelder

## Litteratur
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Tårnfalk

**Tårnfalk** er ein fugleart i falkefamilien. Tårnfalken er av dei meir talrike rovfuglane både i Noreg og i Europa.

## Utsjånad
Tårnfalken er ein middelsstor falk med ein lang stjert og lange vengar som er smale ved kroppen. Forma på fuglen minner om sporvehauken. Tårnfalkane av den europeiske underarten har gjennomsnittlege lengder på 34,5 cm for hannen og 36 cm for hoa. Tala for vengespennet er 75 cm for hannen og 76 cm for hoa. Vekta på hannane er kring 200 gram, og hoene veg kring 220 gram.

På ryggen og dei øvre vengedekkfjørene er tårnfalkane lyst raudbrune med svarte flekkar og svarte dekkfjør. På undersida er fuglane spraglete og lyse, under buken er dei lyst beige og under vengane meir grå. Nebben er bøygd på falkevis, gul ved rota og mørk elles. Fuglen har ein noko mørk falkemustasje, auga er svarte og ramma inn med gult, føtene er gule med svarte klør. Stjerten har eit mørkt band i bakkanten, med eit smalt kvitt band heilt på enden. 
Den vaksne hannen har grått hovud og ein grå overgump og stjert. Hoa har rustbrunt hovud, grå spraglete overgump og ein stjert med strekar på langs, i fargane svart og rustbrunt. Undersida av stjerten har også svarte strekar på langs. Ungfuglane liknar hoene, men er meir gulraude på oversida og har breiare og meir diffuse strekar på brystet og litt meir lyst på vengedekkfjørene. 

## Læte
Det vanlegaste lætet er ei kjapp ramse: ***ki-ki-ki-ki***. Dette vert brukt som varsellæte. Ungfuglane og hoa tiggar med eit oppatteke og drillande *kirrl*, *kirrl*.

## Utbreiing
Tårnfalken finst utbreidd over det meste av Europa, Asia og delar av Afrika. Arten vert delt opp i eit titals underartar. I Europa lever underarten *F. t. tinnunculus*.

## Førekomst i Noreg
Tårnfalken hekkar over det meste av landet, med hovudtyngda i Sør-Noreg. Arten varierer mykje med smågnagarane. Dei sikraste førekomstane er knytt til kysten og bjørkebeltet til fjells.

## Hekking
 
Reiret vert gjerne lagt i ture solvarme bergveggar, og helst der det er vegetasjonsrike hyller. Reiret ligg godt gøymd i eit holrom eller i ein bergsprekk, ofte bakom ein einer eller ei tue med geitrams. I skog vel paret seg gjerne gamle kråkereir. I blant kan avstanden vere kort mellom to tårnfalkreir i bruk.
Egga vert lagde kring månadsskiftet mai-juni, og ruga i 27-31 døgn. Ungane flyg etter 25-27 døgn, og held seg ved reiret enno to veker etter det.

Truleg hekkar 2000-4000 par i Noreg, mindre i dårlege år. I det nittande hundreåret var arten meir talrik enn no.

## Føde
Tårnfalken lever mest av mus og andre smågnagarar, men også ein del insekt. Synet er skarpt, og fuglen står gjerne flaksande i lufta mot vinden utan å flytte seg i høve til terrenget under når han jaktar over ope lende. Fire til åtte smågnagarar for dag er eit typisk matinntak. Fuglane kan også hamstre. 

## Trekktilhøve
Tårnfalken er trekkfugl og held seg i Noreg frå april til oktober. Vinterkvartera ligg i Vest-Europa frå Danmark til Spania. Nokre få overvintrar i Sør-Noreg i gode smågnagarår.

## Kjelder
* Norsk fugleatlas, 1994.
* * «[[:sv:Tornfalk|Tornfalk]]» frå  *
;Referansar
Hurtigbåtanløp i Gulen

**Hurtigbåtanløp** i Gulen kommune omfattar ekspressbåtane til Norled.
Fjord1 har to hurtigbåtruter som går innom Gulen kommune. Den eine er Dingja-Sollibotn, den andre er Gulen-Ytre Solund.

## Sjøulukker
Skipsforlis i Ytre Gulen- «Sea Cat»
Den 4. november 1991 gjekk katamaranen «Sea Cat» rett i fjellveggen på Risøy utanfor Mjømna. 104 menneske vart skadde og to døydde. Passasjerbåten «Sea Cat» kom ut av kurs i det den skulle svinge inn mot Mjømna og køyrde rett inn i fjellveggen på Risøy.
Xenofobi

**Xenofobi** (av gresk ξένος (*xenos*), «framand» og φόβος (*[[fobi|phobos]]*), «frykt»), eller **framandfrykt**, er nemninga på angst for alt som er framand, utanlandsk eller annleis enn det kjende.

Xenofobi blir ofte brukt for å skildre ei frykt eller eit framandhat mot det ukjende. Visse former for rasisme kan ha utspring i framandfrykt. Denne frykta botnar ut i at elementa – menneske, stader og skikkar - innehar ukjende verdiar som ein har vanskeleg for å forhalde seg til. I så måte kan kjønnsdiskriminering ikkje naudsynleg reknast som framandfrykt i ein generell forstand, sjølv om einskildmenneske kan ha reaksjonar overfor den andre gruppa utover kva det som er forventa av kjenslemessige eller institusjonaliserte reaksjonar.

## Sjå òg
* Rasisme
* Homofobi
* Fobiar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:|]]» frå , den 2. november 2010.*
Xenofili

**Xenofili** (av gresk «framand» og *filein*, «elske») er ei begeistring eller beundring for alt som er framand og utanlandsk. Ein xenofil er ein person som er begeistra for alt som er utanlandsk. 

## Kjelder
*
Xenofanes frå Kolofon

**Xenofanes** (frå byen Kolofon) (fødd kring 570 f.Kr, død kring 485 f.Kr) var ein gresk filosof. Ifølgje Aristoteles var han den første som lærde at alt utgjer ei stor eining. Han grunnla den eleatiske skulen i filosofi.r

Etter segna skal Xenofanes ha hatt Parmenides som læraren sin, men som med så mykje anna rundt liva hans er òg dette langt frå sikkert. I dei berre 38 fragmenta vi har av verka til Xenofanes, opptrer han med fleire ulike meiningar som kryssar kvarandre. Det er mogleg han ikkje søkte ei eining i sin eigen filosofi, men opptredde meir som han som spør enn han som svarar. Ein av dei få tinga som går igjen er at han er kritisk til den antropomorfistiske polyteismen som Homer og Hesiod stod for. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:|]]» frå ,  den 2. november 2010.*
Iannis Xenakis

**Iannis Xenakis** òg **Yannis** () var ein gresk-fransk komponist og arkitekt. Han var innan arkitekturen ein elev av mellom andre Le Corbusier og av Olivier Messiaen innan musikk.

## Biografi

Han var utdanna som ingeniør og deltok i den greske motstandskampen under den andre verdskrigen. Etter krigen, i 1947, busette han seg i Paris, der han studerte musikk med mellom andre Olivier Messiaen. I 1950-åra var han ei stund assistent for arkitekten Le Corbusier og i lag med han bygde dei Philips-paviljongen ved verdsutstillinga i Brussel i 1958.

Innan musikken vart Xenakis kjend for teoriane sine om samband mellom musikk og matematikk, fysikk og arkitektur, og særleg er namnet hans knytt til såkalla stokastisk musikk, der heilskapen i verket kan vere forutsigbart, medan detaljane byggjer på tilfeldigheiter. 

Av komposisjonane hans finn ein *Metastasis* (1953–54), *Pithoprakta* (1955–56), *Stratégie* (1959–62), *Polytope* (1967) og *Tuorakemsu* (1990). *Pléiades* (1978) er for seks slagverk, Nekuïa (1980) for kor og orkester. Han skreiv òg musikk for scenen.

## Kjelder
Xantofyll

**Xantofyll** (frå gresk *xanthos*, 'gul' og *phyllon*, 'blad') er eit gult fargestoff som finst i mange organismar. Dei fleste gule fargane hos blomar og frukter kjem frå xantofyll. Dei finst òg alltid i grøne blad, men vert dekt av klorofyllet. Om plantene får for lite næring vert det danna lite klorofyll, og om hausten vert klorofyllet brote ned slik at det gule i dei kjem til syne. 

Hos brunalgar skuldast den brune fargen eit xantofyll som vert kalla fucoxantin. Dette dekker over klorofyllet. Purpurbakteriar har òg xantofyll, spirilloxantin, som skaper purpurfargen. 

Xantofylla er oksygenhaldige derivat av karotenar og høyrer til karotenoidene. 

## Kjelder

*
*
Mjåsundbrua

**Mjåsundbrua** er ei bru på Fylkesveg 5582 i Gulen kommune i Vestland. Brua kryssar Mjåsundet mellom Sandøyna og Mjømna og er ein del av fastlandssambandet til øyene Byrknesøya, Sande og Mjømna. Arbeidet med den 217 meter lange brua byrja i oktober 1992, og ho vart opna 9. juli 1993 av fylkesordførar Sjur Hopperstad. Mjåsundbrua er bygd i stål og betong og ligg på to dominerande fyllingar. Ho er måla i ein varm raudfarge for å gjere ho ekstra synleg.

## Sjå òg
* Brandangersundet bru
* Mjømnesundbrua
* Nappsundbrua
* Bruer i Noreg

## Bakgrunnsstoff
* Kristin Ese: «Veg og ferje mellom Byrknesøy og fastlandet» på nettstaden til Fylkesarkivet i Vestland
Nappsundbrua

**Nappsundbrua** er ei bru på Fylkesveg 5582 i Gulen kommune i Vestland. Brua kryssar Nappsundet mellom Mjømna og Tyløya. Ho er 141 meter lang. Saman med Mjømnesundbrua knyter Nappsundbrua saman øyene Byrknesøya og Mjømna. Dei to bruene vart opna 13. september 1997.

## Sjå òg
* Bruer i Noreg

## Bakgrunnsstoff
* Kristin Ese: «Veg og ferje mellom Byrknesøy og fastlandet» på nettstaden til Fylkesarkivet i Vestland
Anders Hantveit

**Anders Bertelson Hantveit** () var ein norsk bonde og Høgre-politikar frå Hantveit i Austre Gulen.

Hantveit gjekk på Sogndal folkehøgskule 1877-1879 og jordbrukshøgskule på Ås 1879-1881. Hantveit utdanna seg vidare ved å studera meieribruk i Rogaland, og fruktdyrking.

I åra 1881 - 92 jobba Hantveit som reisande agronom og meierilærar i Sogn og Fjordane, og var bonde heime på Hantveit frå 1882. Han kjøpte ein av dei fyrste mjølkeseparatorane til fylket i 1887, og planta ut om lag 300 bærbuskar.

I 1902 skipa han Gulen Skoglag, og planta sjølv 200 dekar skog. Han fekk seinare ei rad utmerkingar for pionérinnsatsen sin for jordbruket, mellom anna gullmedalje frå Hagedyrkingens Venner.

I 1907 tok han til med å eksportera bær til England. Han sendte bæra i sponkorger som dei laga på Hantveit, og kunne på det meste produsera 6 tonn rips og 12 tonn solbær i året.

## Ordførar
I åra 1890 - 1910 sat han som ordførar i Gulen kommune, og medlem av fylkesutvalet. I 1898 - 1900 var han også vararepresentant til Stortinget. 
Ei av dei aktuelle sakene Hantveit handsama som ordførar, var om det skulle byggjast kyrkje på øya Mjømna. Ifylgje bladet Kjelda, freista Hantveit å leggja kjeppar i hjula for kyrkjesaka så godt han kunnne. Mjømna hadde fått eigen kyrkjegard i 1893, og øybuane tok fleire gonger opp spørsmålet til kommunestyret om dei kunne få byggja eiga kyrkje. Hantveit sin konklusjon vart kvar gong at saka vart for lite utgreidd, og måtte utsetjast.

Våren 1896 hadde Hantveit laga i stand folkemøte i Eivindvik kyrkje, der alle røysteføre menn i kommunen fekk røysta i saka om det skulle byggjast kyrkje på Mjømna eller ikkje. Hantveit tok til orde på møtet og oppfordra folk til å røysta imot, og ifylgje Håkon Wergeland frå Byrknesøy, gjekk alle byrknesingane i protest då han sa dette. Då røystinga kom, var øybuane i sterkt mindretal i høve til dei som budde på fastlandet, og det vart difor nei frå kommunen til å byggja kyrkje på Mjømna.

Trass i dette danna mjømningane ein eigen komité som søkte Kyrkjedepartementet om å få byggja kyrkje i staden. Der fekk dei klarsignal i år 1900, kyrkja vart bygd og Mjømna kyrkje vart offisielt vigsla i november 1901.

Hantveit gjekk av som ordførar i 1910 og vart etterfølgt av Hans Kolbeinsson Rutledal.

## Kjelder
* Sogn og Fjordane Fylkesleksikon om Anders Hantveit 
* Kjelda, nr. 3, 2001: Då øyfolket bygde kyrkje
Søren Randal

**Søren Olai Hansson Randal** () var ein norsk skulemann og lokalpolitikar for partiet Venstre.

Randal voks opp i Eivindvik. Han var ordførar i Gulen kommune i to periodar: 1946 og i 1964 – 67. Han var lærar og skuleinspektør i Gulen, og var leiar av fylkesskulestyret i Sogn og Fjordane og det regionale høgskulestyret. Randal hadde også ei rekkje andre tillitsverv – han var formann i Gulen kraftlag 1949 – 57 samt styremedlem i Vestlandsheimen, Vestlandske Teaterlag og Universitetet i Bergen.

I 1960-åra fekk han i stand ei yrkesfagleg linje i husstell i Eivindvik. Denne vart driven som underavdeling under husstellfagskulen i Førde fram til kring 1972.

Søren Randal vart far til Høgrepolitikaren Håkon Randal.

## Kjelder
*Artikkelen er omsett frå bokmålswikipedia om Søren Randal.
*Sogn og Fjordane Fylkesleksikon om Søren Randal.
Ludvik J. Kjellevold

**Ludvik Benjamin Johnsson Kjellevold** () var ein norsk gardbrukar, handelsmann og lokalpolitikar frå Dalsøyra i Gulen kommune.

Kjellevold reiste til Sambandsstatane i 1909 for å søkja betre forteneste, men vendte heim att i 1914 og dreiv landhandel i Lavik fram til 1920. Deretter var han både gardbrukar, handelsmann, postopnar og dampskipsekspeditør på Dalsøyra. Han sat som ordførar i Gulen samanhengjande frå 1947 til 1963. Søren Randal var både forgjengaren og etterfylgjaren til Kjellevold som ordførar.

Kjellevold hadde styreverv i Vestlandske Salgslag og Bergensmeieriet og mottok heidersteiknet til Norsk Kommuneforbund samt Kongens fortenestmedalje i 1964.

## Kjelder

* Artikkelen er omsett frå bokmålswikipedia om Kjellevold.
* Sogn og Fjordane Fylkesleksikon om Kjellevoll
Dalsøyra

**Dalsøyra** er ei bygd i Gulen kommune i Vestland. Bygda ligg på austsida av Eidsfjorden, ved munningen av Moldeelva.

Her finst barnehage, Dalsøyra skule og butikk.

Den første landhandelen på Dalsøyra opna i 1902 av Isak Breidvik som også var damskipsekspeditør da fylkesbåtane fekk stoppestad her. Dampskipskaia vart bygd i 1911. Frå 1904 var Isak Breidvik og ansvarleg for ein telegrafstasjon inntil ca. 1920 da han vart flytta og staten tok over drifta.

Dalsøyra vart eigen poststad i 1905, og den første postopnaren var John J. Kjellevoll. 

Dalsøyra har ei flystripe for mikrofly, Rompene Airport, som etter siste utbetring måler 210x20 meter. 

## Bakgrunnsstoff

* 
*
Nappsundet

**Nappsundet** er eit sund i Gulen kommune. Den 141 meter lange Nappsundbrua kryssar Nappsundet mellom Mjømna og Tyløya.
Sløvåg

**Sløvåg** er mest kjent som ein  ferje- og industristad i Gulen kommune i Vestland fylke. Ferjeleiet er eitt av tre innan sambandet Leirvåg-Sløvåg-Skipavik, på Fv57 og Fv4. Når siste del av fastlandssambandet på Fv4 opnar i 2010 vert Skipavik ikkje lenger stoppestad for ferja.

Staden ligg på motsett side av Fensfjorden i høve til oljeraffineriet på Mongstad.

## Industri

På grunn av den sentrale plasseringa i høve Mongstad har Sløvåg frå slutten av 1980-talet hatt kraftig industriell vekst.

Dei fyrste som etablerte seg i området var Wergeland-konsernet med produksjon av sementvarer i 1987 og behandlingsanlegg for oljehaldig avfall i 1992. I 1994 starta de eit av dei største steinknusarverka i Nord-Europa på området (Halsvik Aggregates).

Andre føretak som er etablerte er mellom andre Baker Oil Tools, Johnny Birkeland Transport og Vest Tank (seinare Alexela.)

Det er òg eit lagringsanlegg for lågradioaktivt avfall i området. Dette anlegget har vorte kraftig kritisert av miljøvernorganisasjonar fordi det ligg under havnivå, og for tett på Alexelas tankanlegg (40-50 meter).

## Vest Tank-ulukka

I 2007 skjedde ei eksplosjonsulukke i Sløvåg, då ein av tankane til Vest Tank (Alexela) eksploderte og ein annan brann opp. Denne ulukka har fått namnet Vest Tank-ulukka, eller Sløvåg-eksplosjonen. Dei miljømessige konsekvensane av ulykka har vore store, og for områda nord og nord-vest for Sløvåg.
Nedfallet frå eksplosjonen ramma eit område med om lag 1000 innbyggjarar.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
*Kulturkart for Gulen kommune (Kulturnett.no)
Xanthippe

**Xanthippe** (gresk Ξανθίππη) var kona til Sokrates som av ettertida har fått rykte på seg for å ha vore ei vanskeleg kvinne. Omgrepet **xantippe**, med dette opphavet, òg vore generelt nytta om eit rivjern – ei hissig eller trettekjær hustru eller kvinne.

Det er mange fleire historier enn det er fakta om Xanthippe. Ein trur at ho var mykje yngre enn filosofen ho var gift med, kanskje så mykje som 40 år. Dette har ein mellom anna lese ut frå Platon sin dialog *Pheado* 60a, der Sokrates skal ha vore 70 år medan ho var ung nok til å vera mor til eit barn ho bar i armane.

I *Symposium* av Xenofon seier Sokrates seg einig i at ho er «den vanskelegaste å leva med av alle kvinner som finst», og hevder han gifta seg med henne for dette. I seinare framstillingar var Xanthippe kjend for den skarpe tunga si og det vart sagt at ho var den einaste som nokosinne hadde vunne ein diskusjon med Sokrates. Etter ein spesiell krangel skal ho ha tømt ei potte over hovudet hans, før han skal ha sagt, «Etter tore kjem som regel regnet.»

## Litteratur
I Shakespeare sin *[[Troll kan temmes]]* samanliknar Petruchio Katherina *«Som Sokrates' Xanthippe eller verre»* i Akt 1 Scene 2.

Den engelske viktorianske poeten Amy Levy skreiv ein dramatisk monolog kalla opp etter «Xantippe».

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Xanthippe|Xanthippe]]» frå ,  den 2. november 2010.*  
 

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Xanthippe|Xanthippe]]» frå ,  den 3. november 2010.*
Gunn Wållgren

**Gunn Wållgren** () var ei svensk skodespelarinne.

Ho slo igjennom som Emiliy i Thornton Wilder sin *Byen vår* på Dramaten, der ho jobba frå 1937 til 1942 og frå 1954. Wållgren spelte mange karakterroller, som ho hadde eit stort talent for. Ho var ein av dei fremste svenske dramatiske filmskodespelarane i Sverige i 1940-åra. Ho hadde ein lang pause frå filmroller, før ho fekk eit internasjonal gjennombrot som filskodespelar mot slutten av livet sitt då ho spelte duedronninga i *[[Bröderna Lejonhjärta]]* (1977) og som gamle fru Ekdahl i *[[Fanny och Alexander]]* (1982).

## Kjelder
Svardalselva

**Svardalselva** er ei elv i Gulen kommune i Vestland. Vassdraget ligg heilt vest på fastlandet i Gulen, og drenerer dei sentrale dela av halvøya mellom Brandangersundet i vest, Eidsfjorden i aust og Gulafjorden i nord. Det blir dominert av dei to innsjøane Svardalsvatnet (29 moh) og det nedanforliggande Langevatnet (13 moh). Sjølve Svardalselva renn mellom Svardalsvatnet og Langevatnet, og fortset (under namnet Tverrelva) til Litlevatnet og derfrå vidare til munningen i Brandangersundet ved Eidssaga. Elva er  lang rekna frå kjeldene nord for Svardalsvatnet, og har eit nedbørfelt på . Middelvassføringa ved munningen er .

Landskapet i nedbørfeltet blir dominert av relativt lågtliggande skogs- og myrområde. Det er busetnad og jordbruksområde ved Svardalen, som ligg mellom dei to innsjøane, medan det er sparsamt med busetnad i dei øvre og nedre delane av vassdraget.

## Fiske
Det er organisert fiskekortsal i Svardalsvatnet og Langevatnet.

Fiskebestandane i vassdraget vart på slutten av 1900-talet sterkt skadd som følgje av sur nedbør, og bestanden av røye i begge innsjøane gjekk tapt på 1980-talet trass i gode gyteforhold. Bestanden av aure var overtalig i Svardalsvatnet men god i Langevatnet. Bestanden av aure i Svardalsvatnet vart redusert på 1980-talet og vart i 1988 vurdert som «tynn», medan han i 1997 vart vurdert som «delvis god». Òg i Langevatnet vart bestanden av aure i 1990 vurdert som «god», til trass for at vassdraget var særs surt og hadde høgt innhald av aluminium. Ei forklaring kan vere at både saltinnhaldet og innhaldet av organisk stoff i vassdraget var høgt, noko som truleg bidrog til å redusere giftverknaden av aluminium og hindre salttap. For å bøte på skadane som følgje av forsuringa vart det i 1992 sett i gang bekkekalking ved Svardalsvatnet, medan vatnet vart fullkalka i åra 1994–2002. Kalkinga påverka òg det nedanforliggande Langevatnet, der det i tillegg òg vart gjennomført bekkekalking på 90-talet. Kalkingsprosjektet er no avslutta.

## Kjelder
Midttunelva

**Midttunelva** (også skrive **Midtunelva**) er ei elv i Gulen kommune i Vestland. Ho begynner som fleire strie fjellbekkar som lauper saman ved Midttundalsstølen inst i Midttundalen. Derfrå renn elva i sørleg og seinare vestleg retning til ho munnar ut i Midttunvågen ein kilometer nordaust for kommunesenteret Eivindvik. Elva er  lang, og har eit nedslagsfelt på . Middelvassføringa ved munningen er .

Ein stor del av nedbørsfeltet består av lågtliggjande skogsområde. Aust for Midttunvatnet ligg eit større myrområde. Nedanfor Midttunvatnet går elva gjennom eit trongt juv, før dalen vidar seg ut i den nedste delen av vassdraget, der det er busetjing og jordbruksområde. Det er ingen større innsjøar i Midttunelva sitt nedbørsfelt. I ein sidebekk nord for Midttunvågen ligg Svartevatnet, som er drikkevasskjelde for Eivindvik. 

Vassdraget er påverka av sur nedbør og har eit høgt innhald av aluminium. Det har vore kalka ved Midttunvatnet kvart år sidan 1992. Elva er generelt næringsfattig og har eit lågt innehald av organiske stoff. Dei nedste delane er likevel påverka av kloakk og landbruk, og særleg på hausten er både næringsinnhaldet, tarmbakterieinnhaldet og innhaldet av organiske stoff høgt. Innhaldet av metall er likevel lågt.

## Referansar
Bjarne Waaler

**Bjarne Arentz Waaler** () var ein norsk lege. Han var son av Rolf Waaler. 

Han tok doktograd i medisin i 1959 og fekk universitetsstipendiat ved Universitetet i Oslo i hematologi og seinare fysiologi. Frå 1955 til 1960 arbeidde han ved Institutt for tromboseforskning, og i perioden 1955 til 1958 arbeidde han òg ved Rikshospitalet. 

Han vart professor i medisin (fysiologi) Universitetet i Oslo i 1962 og fram til 1995. Frå 1977 til 1984 var han rektor ved universitetet. 

## Kjelder
Nic Waal

**Nic Waal**, fødd **Caroline Schweigaard Nicolaysen** () var ein norsk lege og føregangsperson innan barnepsykologi og barnepsykiatri.

## Biografi
Ho tok artium i 1923 og vart cand.med. i 1930. Etter turnusteneste tok ho spesialistutdanning i psykoanalyse i Berlin. Både før og etter dette gjekk ho sjølv i psykoanalyse, både terapeutisk og didaktisk, blant anna hos Harald Schjelderup og Wilhelm Reich. Ho vart godkjent psykoanalytikar i 1933, spesialist i psykiatri 1951 og i barnepsykiatri 1953.

Den offentleg verksemda hennar byrja allereie i studietida, med foredrag om familieplanlegging og seksuell frigjering. Som privatpraktiserande lege i Oslo 1932 til 1939 vart ho gjenstand for ei Chat Noir-vise: *«Fru Nic Hoel har psykoanalysert meg, har ‘a psykoanalysert deg?»*.

Ho hadde ulike stillingar innan psykiatri ved sjukehus i Oslo 1939-1954. I 1951 opna ho i Oslo *Dr. Waals institutt for barn med tilpasningsvanskeligheter*, Noregs første tilbod innan barnepsykiatri. Instituttet vart utvida i 1953 og kalla Nic. Waals Institutt. Ho leia instituttet til hø døydde i 1960.

Posten utgav i 2005 eit frimerke i høve 100-årsdagen for fødselsdagen til Waals.Norwegian stamps 2005 

## Ekteskap og born
Nic Waal var gift med forfattaren Sigurd Hoel 1927-1936. Ho var òg gift med Wessel Waal frå 1937 og hadde to born med han, Berit og Helge. I 1951 gifta ho seg med lege Axel Helju, eit ekteskap som varte til 1954. I oppveksten og studietida pleidde ho omgang med Mot Dag-kretsen til Trygve Braatøy, Trygve Bull, Karl Evang og Erling Falk. 

## Motstandsarbeid under andre verdskrigen
Nic Waal deltok under krigen aktivt i motstandsarbeidet, blant anna ved å føre jødiske born til Sverige. Ho vart arrestert og var flyktning i Sverige våren 1945. For dette vart ho heidra med æresbevisinga Righteous Among the Nations.

Meir kuriøst kan nemnast at ho i 1929 omsette kriminalromanen *Mordaren i den kinesiske eske* til norsk. 

## Bibliografi

**Filmen og barna*. 1938 (som Nic Hoel)
**Disiplin og karakterutvikling*. 1939
**Family life and housing conditions*. Stockholm, 1947 
**Mennesker og boliger*. 1948. (Medforf. Bind 2 av Oslo byes vel's boligundersøkelse)
**Vi og smårollingene våre i det første året*. 1948 (omsett til svensk)
**Personlighetsdiagnostikk med henblikk på strukturbeskrivelse, utkast til begrepssystem*. 1956 (Medforf. Stensiltrykk. 2. utg. 1973)
**Nic Waal's metode for somatisk psykodiagnostikk, beskrivelse av undersøkelsesmetoden med utkast til begrepssystem*. 1957  (Medforf. Stensiltrykk)
**Er det foreldrenes skyld?*. 1962 (omsett til svensk og dansk)
**Utvalgte faglige skrifter*. 1969

## Litteratur

*Lemjan, Ida. «Nic Waal og hennes metode». I: *Impuls, tdsskrift for psykologi*, nr 4, 1990 
*Waal, Helge. *Nic Waal, det urolige hjerte*. Pax, 1991

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:|]]» frå ,  den 2. november 2010.*  


## Bakgrunnsstoff
*Tidsskrift for den norske legeforening Jon Lange: *Nic Waal - norsk barne- og ungdomspsykiatris mor*
Erik Waaler

**Erik Waaler** () var ein norsk lege. Han var bror til Georg Waaler og Rolf Waaler. 

Erik Waaler var professor i patologi ved Universitetet i Bergen (UiB) frå 1948 til 1971 og var rektor same stad i to periodar. Han vart verdskjend då han oppdaga ein spesiell faktor i blodet til revmatikarar, som var grunnlaget for ein test som har fått stor diagnostisk utbreiing. 

## Biografi
Han voks opp på Hamar og tok medisinsk embetseksamen i Oslo 1927. Han gjorde sjukehusteneste både i Hamar og i Oslo, før han vart privatpraktiserande lege i Hamar i 1929. Frå 1930 vart han assistenlege ved Hærens bakteriologiske laboratorium i Oslo fram til 1933. Etter å ha jobba ved fleire sjukehus tok han doktorgrad i medisin med. 1935 på avhandlinga *Studies on the Dissociation of the Dysentery Bacilli*. Han reiste så på eit 11 månaders stipendopphald i 1936-1937 ved Department of Pathology, Columbia University i New York. Etter å ha jobba ei stund ved ved patologisk-anatomisk avdeling på Ullevål sykehus 1937–38 og var prosektor ved den tilsvarande avdeling på Rikshospitalet 1938–1940. I 1941 vart hn tilsett ved dr.med. F. G. Gades Pathologisk Anatomiske Laboratorium i Bergen og vart verande i Bergen resten av livet, der han arbeidde med patologi og rettsmedisin. 

I 1939 gjorde Waaler den kjende oppdaginga si i blodet til revmatikarar. Dette klarte han ut frå arbeidet han gjorde med antistoff. Etter andre verdskrigen var Waaler aktivt med i førebuingane til å opprette medisinsk utdanning ved universitetet i Bergen. I 1947 vart han professor i patologisk anatomi og rettsmedisin og var i to år dekanus for det nye medisinske fakultetet. 1954 til 59, det vil sei i to periodar, var han rektor ved universitet. 

Waaler var òg delaktig i å opprette tannlegeutdanninga i Bergen, og at Universitetet i Tromsø fekk medisinstudium i 1968. 

## Utmerkingar
Erik Waaler var medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi frå 1947 og av Selskapet til Vitenskapenes Fremme frå 1952 samt æresmedlem i fleire medisinske organisasjonar. Han mottok Fridtjof Nansens belønning frå Det Norske Videnskaps-Akademi i 1964 og vart utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden i 1959 og til kommandør i 1973.

## Kjelder
Fjordselva

**Fjordselva** (også kalla **Storelva** og **Fjordsdalselva**) er ei elv i Gulen kommune i Vestland. Ho har utspring på sørvesthellinga av Svadfjellet (878 moh.) like ved fylkesgrensa til Hordaland. Ho renn derfrå mot sørvest, deretter vest, og passerer gjennom Askarvatnet og Husevatnet. Frå Husevatnet snur elva mot nord og renn ned i Fjordsdalen, der ho renn saman med mange sideelver, der dei største er Duelva frå Duvedalen og Kvernhuselva frå Storelivatnet. Elva munnar ut ved Instefjord inst i Risnefjorden. Fjordselva er  lang, med eit nedbørfelt på . Middelvassføringen ved munningen er .

Europaveg 39 går parallelt med elva frå Husevatnet til Risnefjorden.

## Fiske
I likskap med andre vassdrag i området vart fiskebestandane i Fjordselva negativt påverka av sur nedbør, spesielt i dei høgareliggjande delane av nedbørfeltet. Her vart det på 1970- og 1980-talet registrert reduserte bestandar, og i fleire vatn vart bestanden av aure heilt utrydda. I lågareliggjande dele av vassdraget var tilhøva betre, men òg her redusert. Undersøkingar i seinare år har likevel vist ei betring av tilhøva.

## Referansar
Gjert J. Grinde

**Gjert Jakobson Grinde** () var ein bonde og lokalpolitikar frå Grinde ved Eidsfjorden i Gulen kommune.

I åra 1886–1889 var Grinde ordførar i Gulen. Han tok over etter Mikal L. Vadsø og blei etterfølgd av Anders Hantveit. Grinde hadde elles ymse ulike verv i kommunen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gjert J. Grinde|Gjert J. Grinde]]» frå ,  den 13. oktober 2018.*
Lasse Ellingsen

**Lasse Ellingsen** () var ein norsk lærar, lensmann og lokalpolitikar frå Grinde ved Eidsfjorden i Gulen. Ellingsen var ein av dei som fekk lærarutdanning av prost Niels Griis Alstrup Dahl i prestegarden i Eivindvik. Som syttenåring vart Ellingsen lærar i heimbygda ved Eidsfjorden. I 1850 vart han så lærar i Brekke, og han bygde eit nytt skulehus på Nedre Haugland i 1852 for eigne middel. Han busette seg etter kvart på Haugland i Brekke.

Frå 1862 - 1873 var Ellingsen ordførar i Lavik og Brekke kommune. Deretter, frå 1873, hadde Ellingsen stillinga som lensmann i kommunen, ei stilling han heldt på til han døydde i 1905. I fleire periodar var han varamann til Stortinget: 1862-1863, 1865-1866, 1868-1869 og 1871-1873. I åra 1874-1876 og 1877-1879 var han fast stortingsrepresentant.

I 1886 kjøpte Ellingsen opp det gamle sorenskrivarsetet og handelsstaden Lovisendal frå eit konkursbu. Etter dette dreiv Ellingsen-slekta handel og skipsekspedisjon i Brekke.

## Kjelder
* Sogn og Fjordane Fylkesleksikon om Lasse Ellingsen. død lenkje
* 
*
Harald Torfinn Thune

**Harald Torfinn Thune** () frå Sygnefest i Gulen kommune er konstituert fylkesmann i Rogaland.

Thune gjekk realskule på Balestrand og gymnas i Sogndal. Han tok vidare juristutdanning ved Universitetet i Bergen.

## Tidlegare verv
* Sakshandsamar i Forbrukar- og administrasjonsdepartementet, Prisavd. - 1979 til 1982
* Juridisk konsulent i Sogn og Fjordane Fylkeskommune, Plan- og utbyggingssjefen - 1982 til 1985
* Kontorsjef hjå fylkesrådmannen same stad. feb.- mai 1984
* Avdelingsleiar, Kommunal- og administrasjonsavdelinga, Fylkesmannen i Rogaland – 1985 til 1987
* Konstituert fylkeskontorsjef, Fylkesmannen i Rogaland des. 1987 til nov. 1989
* Skikka som fylkeskontorsjef/assisterende fylkesmann, Fylkesmannen i Rogaland november 1989
* Fungerande/konstituert fylkesmann i Rogaland nov. 1991 til august 1993

## Fylkesmann

Thune vart fyrst fungerande fylkesmann i Rogaland i oktober 2007 i samband med at den konstituerte fylkesmannen, Tora Aasland vart utnemnd til *minister for forsking og høgare utdanning* med umiddelbar verknad. Thune vart likevel konstituert fylkesmann frå desember 2007. 

Thune er gift og har tre born.

## Kjelder

* Artikkelen er omsett frå wikipedia på bokmål.
* Tora Aasland minister for forsking og høgare utdanning 
* Kva er fylkesmannen
Klorofyll

**Klorofyll** (av gresk *chloros*, 'grønt' og *phyllon*, 'blad') eller **bladgrønt** er eit stoff som gjev grønfarge i organismar som driv fotosyntese. I plantecellene finst klorofyll i membranar. Det blir mellom anna danna i kloroplastar.

Klorofyllmolekylet består av fire pyrrolringar som saman dannar ein porfyrinstruktur med eit magnesiumatom i midten. Til denne strukturen er det knytt ein fytolkjede. Klorofylla har karakteristiske absorpsjonsspektrum, det vil seia at det absorberer særskilde område av lysspekteret særleg sterkt: éit i raudt ljos og éit i blått. Bakterieklorofyllane absorberer derimot i infraraudt, som er usynleg for auget.

Den fysiologiske tydinga av klorofyll er at lysenergi som blir absorbert av fargestoffet, blir overført til kjemisk energi som blir brukt ved assimilasjonen av karbondioksid under fotosyntesen. Klorofyll blir syntetisert av blomsterplantane berre i ljos og når dei naudsynte mineralstoffa (nitrogen, magnesium, jarn, mangan og fleire andre) er til stades. Ved mangel på eit av desse stoffa oppstår klorose. Kimplantar av nakenfrøa plantar kan danna klorofyll òg i mørke. 

Det finst fleire typar: Klorofyll a, b, c, d og bakterieklorofyll. Kjemisk skil stoffa seg lite frå kvarandre. Grønalgar, mosar, karsporeplantar og frøplantar har klorofyll a (blågrønt) og b (gulgrønt), brunalgar, dinoflagellatar og diatoméar har klorofyll a og c, medan radalgar har klorofyll a og d. 

Klorofyll blir brukt som grønt fargestoff i næringsmiddel. Det har E-nummer E 140.

## Sjå og
*Xantofyll

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder
*
Henrik H. Tveit

**Henrik Andreas Henriksen Tveit** () var ein agronom og lokalpolitikar frå Gulen kommune i Sogn og Fjordane.

Tveit sat som ordførar i Gulen kommune frå 1932 til 1941, og igjen ein kort periode etter at andre verdskrigen tok slutt i 1945. Forgjengaren hans var Hans Kolbeinsson Rutledal, og Søren Randal tok over etter Tveit i 1945. Han var fylkesagronom i Sogn og Fjordane, og var med på å skipa Gulen Kraftlag i 1939.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Henrik H. Tveit|Henrik H. Tveit]]» frå ,  den 2. november 2010.*
Holleford-krateret

**Holleford-krateret** er eit meteorittkrater i Ontario i Canada. Krateret er ei sirkelforma fordjuping med ein diameter på 2350 meter og ei djupne på 30 meter. Det er om lag 550 millionar år gammalt og er i løpet av den tida nesten vorte utviska av erosjon, avleiring og oppdyrking. Det er likevel lett å kjenne att krateret på luftfoto. 

## Kjelder
*
Hornblenditt

**Hornblenditt** er ein massiv, magmatisk eller metamorf bergart. Han består hovudsakleg av grøn-svart hornblende. 

Hornblenditt må ikkje forveklast med den plagioklashaldige metamorfe bergarten amfibolitt.

## Kjelder
Hornfels

**Hornfels** er ein tett, finkorna bergart som har oppstått ved kontaktmetamorfose. Det vil seie at bergarten er omkrystallisert ved varmepåverknad frå smeltemassar som trenger seg oppover. 

Dei vanlegaste hornfelsane er danna av leirskifer. Desse er mørke og inneheld biotitt og plagioklas, og stundom andalusitt og cordieritt. Dei kan òg vere ureine kalksteinar, som er lyse på farge med kalksilikat som pyroksen, granat, og stundom wollastonitt og vesuvian. Nokre hornfelsar er omdanna metasomatisk og er i røynda skarnbergartar. Ein finn mykje hornfels i kontaktsonane kring Oslofeltet, der kambrosiluriske sediment er påverka av vulkanske bergartar frå permtida.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Hortenraet

**Hortenraet** er israndavsetningar ved Horten i Vestfold. Dei vart danna under den siste istida og utgjer ein del av raet.

## Kjelder
Hverfjall

**Hverfjall** (òg kalla **Hverfell**, uttale *kvˈerfjadl*) er ei tefrakjegle eller ein tuffringvulkan nord på Island, like aust for Mývatn. 

Han hadde utbrot for 2500 år sidan i den sørlege delen av Krafla-svermen. Krateret har ein diameter på om lag 1 km.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hverfjall|Hverfjall]]» frå ,  den 2. november 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
Idaitt

**Idaitt** er eit koparhaldig ertsmineral med samansetning Cu3FeS4. Ein har funne mineralet i små mengder fleire stader i Noreg, mellom anna på kontaktførekomstar i Oslofeltet.

Det er kalla opp etter gruvelokaliteten Ida i Namibia i Afrika.

## Kjelder
Håkon Njøten

**Håkon Njøten** () er ein norsk songar frå Eivindvik i Gulen kommune.

## Karriere

Håkon Njøten vart landskjend i fjernsynsprogrammet Idol på TV 2 i 2004. Njøten var ein publikumsfavoritt, men vart til slutt slått ut av konkurransen og enda på ein femteplass. Kjartan Salvesen gjekk av med sigeren.

Njøten var også medlem av rockebandet Skin-Deep Stain som bestod av han sjølv, Henrik Tveit og Bjarte Sandal. Bandet spelte på fleire konsertar i 2004, mellom anna på Brann stadion saman med Kurt Nilsen og Bryan Adams.

Sommaren 2006 gav Njøten ut singelen *Som sommeren*. Dette vart debuten hans som soloartist, og det einaste han har gjeve ut på eiga hand pr. 2010. I dag er Njøten vokalist i elektropop-bandet The Micropops. Bandet vart kåra til *Ukens Urørt* i 2008, og har gjeve ut fleire singlar og ein cd.

I 2010 deltok Njøten i Melodi Grand Prix i bandet *The Diamond* saman med Matias Tellez og Axel Vindenes, men vart slått ut i delfinalen.

Njøten bur i Bergen, der han også jobbar som marknadsførar for artistar og med konsept innan den norske musikkbransjen gjennom skipinga *Hoge*.

## Kjelder

* Artikkelen er delvis omsett frå bokmålswikipedia om Njøten.
* Bokmålswikipedia om Melodi Grand Prix 2010.

## Bakgrunnsstoff

* Sida til Skin-Deep Stain 
* The Micropops på Myspace.
Idiomorf

**Idiomorf** er ein tekstur i magmatiske bergartar der mineralkorna er euhedrale. Dette vil seie at dei former si eiga krystallform. 

Magmatiske bergartar kan elles vera allotriomorfe og hypidiomorfe.

## Kjelder
Dekadanse

**Dekadanse** (av latin *de*, «ned» og *cadere*, «falle») er ei nemning litteraturkritikarar nytta om ei gruppe forfattarar som var verksame dei siste par tiåra av 1800-talet. Dei same forfattarane tok nemninga i bruk om seg sjølve, og gav nemninga eit positivt verd. Dekadansen var særleg knytt til litteratur- og kunstretninga symbolismen, og vert elles gjerne knytt til omgrepet fin de siècle.

Omgrepet dekadanse stammar frå teorien om at eit samfunn er i ei nedgangstid grunna moralsk forfall. Kroneksemplet er det gamle Roma, som det vart påstått gjekk under grunna dei styrande sine moralske utskeiingar. Omgrepet kan daterast tilbake til 1700-talets Frankrike, mellom anna hos Montesquieu. Det vart brukt av kritikarar som eit skjellsord mot Victor Hugo i sær, og allment om romantikken. Théophile Gautier og Charles Baudelaire markerte derimot avstand til positivisme og banal framskrittsoptimisme med den same nemninga.

I 1880-åra danna seg ei fast gruppering av franske forfattarar som kalla seg dekadentar. Det var Paul Verlaine som fyrst byrja kalla seg sjølv for dekadent, ei nemning som hadde vore nytta i ei samling parodier av Gabriel Vicaire and Henri Beauclair. Paul Verlaine var ein av skribentane i avisa *Le Décadent*, som vart skipa av Anatole Baju og kom ut mellom 1886 og 1889.

Verka av Charles Baudelaire vart ei viktig inspirasjonskjelde for dei dekadente forfattarane i Frankrike, som særleg er representert ved Stéphane Mallarmé, Paul Verlaine, Arthur Rimbaud, Paul Adam, Anatole Baju, Maurice Bouchor, René Ghil, Maurice Maeterlinck, Stuart Mérill, Jean Moréas, Francis Poictevin og fleire. Den mest kjende romanen frå denne gruppa er Joris-Karl Huysmans' *À rebours* frå 1884. Som litterær rørsle vert dekadansen i dag rekna som ein overgang mellom naturalismen og modernismen.

I England vert forfattarane Oscar Wilde, Arthur Symons, Ernest Dowson, Eric Stenbock og Lionel Johnson og illustratøren Aubrey Beardsley rekna til dei dekadente, og i Austerrike og Tyskland stod Arthur Schnitzler, Rainer Maria Rilke og brørne Mann som dei fremste. Den belgiske biletkunstnaren Félicien Rops si erotiske kunst spelte òg ei viktig rolle.

I norsk litteraturhistorieskriving har dekadanse vorte brukt om verk som *[[Trætte Mænd]]* (1891) av Arne Garborg, *I afgrunden* (1898) av Gabriel Finne og *Mod Kvæld* (1900) av Tryggve Andersen. I skandinavisk litteratur elles vert Herman Bang, Ola Hansson og Emil Kléen rekna til dei dekadente. Litteraturforskaren Per Thomas Andersen tok i 1992 doktorgraden på *Dekadanse i nordisk litteratur 1880–1900*.

## Fotnoter

## Bakgrunnsstoff
* Buvik, Per. 2001. *Dekadanse*. Oslo: Pax forlag. ISBN 82-530-2266-2
Ignimbritt

**Ignimbritt** er ein bergart som er danna ved avsetning og konsolidering av oskesuspensjonar som oppstår ved eksplosive vulkanutbrot av sterkt gasshaldige magmaer. Bergarten inneheld striper, band og lenser av forskjellig materiale. Vanlege stoff i bergarten er fragment av pimpstein og glas. Bergarten er ofte sterkt samansveist i botn av dei enkelte straumane.

I Noreg kjenner ein til ignimbrittar frå permtida i Oslofeltet.

## Kjelder
Gulen Sparebank

**Gulen Sparebank** blei etablert i 1885 i Gulen kommune i Vestland. I 1984 gjekk Gulen Sparebank med i Sunnfjord Sparebank. Denne danna saman med andre bankar i Sogn og Fjordane Sparebanken Sogn og Fjordane i 1988. 

## Kjelder
* Elnes, K, *Gulen Sparebank 1886-1961*, Bergen 1961
* Midtun, Magnor *Med banken gjennom 100 år i Gulen*, Eivindvik 1986

## Bakgrunnsstoff
* Bankens heimesider
* Oversikt over sparebankstiftelser og fusjonar, frå fylkesarkivet.no