open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Overtonerekkja

**Overtonerekkja** er eit akustisk fenomen, som dannar klangbotn for all melodisk musikk. Overtonene svingar med den slegne, blesne eller sungne hovudtonen, og avskuggingane frå denne rekkja er med å avgjera kva slag klang røysta eller instrumentet har.

### Oppbygging

Overtonerekkja er i prinsippet uendeleg lang, med mindre og mindre intervall di lengre opp i rekkja ein kjem. Til vanleg plar ein stanse ved overtone 16, og tala nedanfor desse dannar utgangspunktet for intervallindelinga i heile tal, slik dei vart sett opp av Pythagoras, som oppdaga og definerte tilhøva mellom dei ulike tonehøgdene. 

Grunntonen i rekkja svarar alltid til den klingande tonen på instrumentet. Overtone 2 ligg ein rein oktav over grunntonen. Med dette utgangspunktet fann Pythagoras at tala for oktaven var 2:1. Overtone 3 er soleis ein rein kvint (3:2), og overtone 4 er ein ny oktav, men ein kvart over tone 3 (kvarten er soleis 4:3). Overtone 5 er ein rein stor ters (5:4), og nr 6 ein liten ters (6:5). Tone 4, 5 og 6 utgjer ein rein durtreklang, og overtone 2 til 6 er nytta som grunnlag for instrument som lur og signaltrompet. 

Overtone 7 er rekna som «halvhøg», rekna etter vanleg durskala, og intervallet 7:6 er soleis «irregulært» eller «blått». Tone 8 råkar ein ny, rein oktav frå grunntonen, og intervall 8:7 er nytta som «mellomstor sekund» i folkemusikk over heile kloden.

### Naturskalaen

Frå overtone 8 til 16 (neste oktav) er intervalla små nok til at det er råd å spela melodiar. I denne delen av overtonerekkja finn ein melodiane som er nytta på seljefløyte og barokktrompet. 

9:8 er ein stor sekund, 10:9 er noko mindre (10:8 svarar til 5:4, altså ein stor ters). Overtone 11 er ein «halvhøg» kvart, rekna frå grunntonen (nr 8). Denne kvarten er og typisk for folkemusikken frå gamalt av. Nr 12 er atter ein kvint frå grunntonen, og nr 13 ein «halvhøg» sekst frå grunntonen. Overtone 14 svarar til nr 7 (ein oktav over), og nr 15 svarar til ein høg leietone, før oktaven kjem attende på tone 16. 

Eivind Groven fann prov for at denne skalaen var utgangspunkt for store mengder av melodimaterialet i folkemusikken, noko han fekk stadfest gjennom seljefløyta. Seljefløyteskalaen har nokre avvik frå den matematiske naturskalaen på grunn av skipnad i borken på fløyta. Grovens teoriar har sidan vore under debatt, men han har hatt støtte frå fysikken. Arbeidet med reinstemmingsautomaten tok utgangspunkt i heile svingetal, nett som overtonerekkja.

Motsett overtonane, er svingetala i ein temperert skala bygd opp kring brøkar på grunn av det pytagoreiske kommaet.
Heinrich August de la Motte Fouqué

**Ernst Heinrich August de la Motte Fouqué** () var ein prøyssisk general og nær ven av kong Fredrik den store. Fouqué hadde tittelen *[[Freiherr]]* (baron).

Han var fødd i Haag i ein gammal normannisk familie. Fouqué vart ein del av hoffet til Leopold I av Anhalt-Dessau i 1706. Som kadett i 3. Infanterie-Regiment i Halle, tok Fouqué del i det prøyssiske felttoget i Vorpommern. Han vart forfremma til *[[Premier-Leutnant]]* i 1719, *[[Stabskapitän]]* i 1723 og kompanikommandør i 1729.

Fouqué vart ven med kronprins Fredrik II då han vitja han i Küstrin. Etter å ha krangla med Leopold etter at Fouqué ikkje vart forfremma, forlét han Preussen og gjekk inn i teneste for danskane. Då Fredrik inntok trona i 1740 bad Fredrik han kome attende og gjorde han til oberst same år.

Under den første schlesiske krigen i 1742 leia Fouqué ein grenaderbataljon og vart guvernør i Glatz. Han vart generalmajor i 1743 og fekk kommando over eit infanteriregiment eit år seinare. I 1751 vart han generalløytnant.

I 1757 under sjuårskrigen hengde Fouqué den katolske presten Andreas Faulhaber fordi han visstnok hadde oppfordra garnisonen i Glatz til å desertere. Fredrik gav Fouqué kommando over 13&nbsp;000 soldatar for å forsvare Schlesien mot fiendtlege åtak. I juni 1760 vart den undertalige Fouqué tvungen til å trekke seg attende frå kamp tre gonger mot ein austerriksk styrke leia av Ernst Gideon von Laudon. Då Fredrik gav ordre til generalen om å rykke fram igjen, vart Fouqué slått med 8000 soldatar under slaget ved Landeshut den 23. juli 1760. Han vart skadd tre gonger av sablar, og ville døydd om ikkje stallkaren hans Trautschke hadde varsla dei austerrikske dragonane om at dei angreip ein kommanderande offiser. Då dragonleiaren Voit verna Fouqué og tilbaud han hesten sin, svarte Fouqué: «eg kjem til å skjemme ut den fine salen med blodet mitt» og Volt svarte: «salen min kan berre hauste fordel av blodet til ein helt». Då Fredrik høyrde at Fouqué vart fanga og om åtferda hans, sa han: «Fouqué oppførte seg som ein romar.»

Fouqué vart sleppt fri frå austerrikarane i 1763, då krigen enda. Han var nøydd til å nytte rullestol og følte skam etter nederlaget ved Landeshut, og ønskte ikkje å kome attende til Glatz. I staden trekte han seg attende til Brandenburg an der Havel. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Heinrich August de la Motte Fouqué|Heinrich August de la Motte Fouqué]]» frå ,  den 29. desember 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
**Heinrich August de la Motte Fouqué på Tysk Wikipedia frå 11. desember 2007
**
**
Slaget ved Landeshut i 1760

**Slaget ved Landeshut** var eit slag utkjempa 23. juni 1760 under sjuårskrigen. 

Ein prøyssisk arme på 12&nbsp;000 mann under general Fouqué kjempa mot ein austerriksk arme på over 28&nbsp;000 mann under General von Loudon og leid eit nederlag. Fouqué vart teken til fange av austerrikarane. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Battle of Landeshut (1760)|Battle of Landeshut (1760)]]» frå ,  den 29. desember 2009.*
Isaac Abrabanel

**Isaac ben Juda Abrabanel** (), også skrive **Abravanel** og **Abarbanel**, var ein portugisisk jødisk statsmann, filosof, bibelkommentator og finansmann.

Abrabanel hadde lenge eit embete ved hoffet til kong Alfonso V i Portugal, medan han samtidig arbeidde med statssaker og dreiv teologiske studiar. Då han hamna i unåde hjå etterfølgjaren til kongen, flykta han til Spania, der han vart finansminister hjå Ferdinand II av Aragón.

Då jødane vart fordrivne frå Spania i 1492, reiste han fyrst til Napoli, og flakka seinare omkring.

Mellom dei mange verdifulle skriftene hans kan ein nemne *Eksegesar till pentateuken* og *Daniels bok*, kommentarar til *[[Talmúd]]* og Maimonides, og undersøkingar kring kabbalá.

## Kjelder
*«Juda ben Isaac Abravanel» på Wikipedia på svensk, innhenta 30. desember 2009.
Uttrykk frå latin

Dette er ei liste over mykje brukte **uttrykk frå latin**.

## A

## C

## E

## I

## O

## P

## Q

## S

## V

## Kjelder
* Mange av uttrykka er henta frå nettutgåva til leksikonet Caplex
Slaget ved Warburg

**Slaget ved Warburg** vart utkjempa 31. juli 1760 under sjuårskrigen. Slaget vart ein siger for hannoverane og britane mot franskmennene. Franskmennene mista 1500 mann, som anten vart drepne eller skadde, rundt 2000 vart tekne til fange og dei mista ti kanonar. 

Den britiske generalen John Manners vart kjend for å storme i åtak i front av det britiske kavaleriet og for å ha mista hatten sin under åtaket. Manners var tynnhåra alt frå 20-åra og hendinga var opphav til det engelske uttrykket «*going at it bald-headed*»

## Bakgrunnsstoff
* Slaget ved Warburg på britishbattles.com

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Battle of Warburg|Battle of Warburg]]» frå ,  den 30. desember 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Pyntegrønt

**Pyntegrønt** er greinar og bar av grøne vekster, bruka til dekorasjonar. Ein skil gjerne mellom klippegrønt, som vert bruka om bar av gran, furu, edelgran eller sypressar, og snittgrønt, som vert bruka om kristtorn og finare dekorgrønt til bukettar. Anna naturmateriale, som mose og lav, kan også klassifiserast som pyntegrønt. Det er vanleg å skilje mellom juletre og pyntegrønt, men per definisjon kan også juletre kallast for pyntegrønt. Sjølv om ein held juletre utanfor statistikken, er jula toppsesong for pyntegrønt.

Til klippegrønt høver bar av edegran best, sidan det har ei frisk lukt, og sidan nålene sit fast sjølv om baret tørkar. 

## Kjelder
* Pyntegrøntsidene
Falkenbergs kommun

**Falkenbergs kommun** er ein kommune i Hallands län i Sverige. Kommunen grensar innanfor Hallands län til Hylte kommun i aust, Halmstads kommun i søraust og Varbergs kommun i vest og nordvest. I tillegg grensar han til Gislaveds kommun i Jönköpings län i nordaust, og til Svenljunga kommun i nord og Marks kommun i nordvest, begge i Västra Götalands län. Administrasjonssenteret i kommunen er Falkenberg.

Det indre høglandet i kommunen er prega av skog, og dalbotnane har har elveavleiringar og våtmarker. Kystlinja i sør har strandstrekningar og sandvollar mellom bergknausene. Næringslivet er dominert av små og mellomstore verksemder. Mellom dei viktigaste føretaka er bryggjeriet Carlsberg Sverige AB og Gekås Ullared, som er eit av dei mest besøkte kjøpesentera i Sverige.

## Administrativ historikk
Den noverande kommunen vart oppretta i to steg gjennom kommunereformene i 1952 og 1971 av Falkenbergs *[[by|stad]]* og 23 andre kommunar. I 1952 vart desse «*[[storkommune|storkommunane]]*» oppretta: Högvad (då i Älvsborgs län), av kommunane Holsljunga, Mjöbäck og Älvsered), Morup (av Morup og Stafsinge), Ullared (av Fagered, Källsjö og Ullared), Vessigebro (av Alfshög, Askome, Köinge, Okome, Svartrå og Vessige), Vinberg (av Ljungby og Vinberg), Årstad (av Abild, Asige, Eftra, Slöinge og Årstad) og Ätran (av Gunnarp, Gällared og Krogsered). Skrea *landskommun* vart innlemma i Falkenbergs stad.

I 1971 danna Falkenbergs stad, saman med landskommunane Morup, Ullared, Vessigebro, Vinberg, Ätran og Årstad, samt Älvsereds *församling* (frå den oppløyste Högvads landskommun), Falkenbergs *kommun*.

## Kommunevåpenet
Blasonering: *På sølvbakgrunn, ein raud falk som står på eit grønt fjell med tre kular*.

Dette er eit prakteksempel på eit såkalla «talande våpen», altså at våpenet illustrerer sjølve namnet. Namnet kjem frå ei borg i mellomalderen, og det eldste seglet med ein falk er frå 1500-talet. Fargevalet vart vedteke av Kongen i 1948. Etter kommunesamanslåinga vart våpenet teke i bruk i den nye kommunen. Det fanst ikkje andre våpen i området.

Det biletet av våpenet som kommunen brukar, vart teikna og teke i bruk i 1999, og ein kan sjå det på nettstaden til kommunen. Frå eit heraldisk synspunkt er det ingen skilnad i høve til den versjonen som er presentert i denne artikkelen.

## Tettstader
Det er 17 tettstader i Falkenbergs kommun.

Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal per 31. desember 2005. Administrasjonssenteret er utheva.

## Kjelder
*«Falkenbergs kommun» på Wikipedia på svensk, innhenta 30. desember 2009.
*«Falkenberg – kommune i Sverige» på SNL.no, innhenta 30. desember 2009 (lisensiert under CC-BY-SA).

### Referansar
Skjermflygarar

**Skjermflygarar** (*Dermoptera*), også kalla *kaguangar* eller *kolugoar*, er ein orden av pattedyr. Dei vert også nokre gonger kalla *flygande lemurar*, men dei er ikkje lemurer. Dei er ganske store dyr med flygehud mellom føtene og høyrer naturleg heime i låglands- og fjellskogar i Søraust-Asia. Ein reknar med éi slekt med berre to artar av desse dyra i dag.

## Skildring
Skjermflygarar er slanke dyr med lange føter. Dei har klør som gjer dei til dugelege klatrarar. Dei har ein omfattande skjerm av hud som bind saman alle beina og halen, og til og med fingrane. Han verkar som ein fallskjerm og gjer dei i stand til å glidefly meir enn 70 meter frå tre til tre, noko som overgår dei fleste andre pattedyr som kan gjere det same. Dei kan ikkje fly aktivt, og nede på bakken rører dei seg dårleg. Dei lever hovudsakleg av blad og frukt. Hoindivid får éin unge om gongen. Han er i høg grad uutvikla og lever den fyrste tida i skjul av huda til mora.

Auga er godt utvikla, og det har vore føreslått at skjermflygarane stammar frå dyr som var tilpassa livet i den antarktiske skogen som fanst på det no islagde kontinentet for fleire millionar år sidan, og som var mørklagt halve året. Det finst også kjende fossile slektningar i familien Plagiomenidae frå Nord-Amerika for 60–50 millionar år sidan.

Menneska jaktar på skjermflygarar for kjøtet og huda sin del. Dei har også vore fanga fordi dei kan gjere skade på gummi- og kokosplantasjar.

## Kjelder
*«Skjermflygere» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 30. desember 2009.
*«Skjermflygere» av Eivind Østby på SNL.no, innhenta 30. desember 2009.

## Bakgrunnsstoff
*
Louis Kahn

**Louis Isadore Kahn** (fødd  som **Itze-Leib Schmuilowsky**, ) var ein amerikansk arkitekt med estisk og jødisk opphav.

Familien til Kahn emigrerte til USA i 1905. Han tok utdanninga si ved University of Pennsylvania. Frå 1920 til 1930 arbeidde Kahn som teiknar og var deretter sjefsdesignar ved fleire arkitektkontor i Philadelphia. Fram til 1948 samarbeidde han med ei rekkje arkitektar, og deretter verka han i eige namn.

Kahn er nært tilknytt modernismen, men verka hans skil seg ut frå det meste av annan arkitektur i samtida hans gjennom den klassiske monumentaliteten og den platonske geometrien. Gjennom å kombinere dei moderne konstruksjonane i samtida si, i framfor alt teglstein og betong, med klassisk geometri, fekk byggverka til Kahn både eit samla inntrykk med det massive murverket, men samtidig også eit lett inntrykk.

I 2004 kom det ein dokumentar om Louis Kahn, *[[My Architect|My Architect – A Son’s Journey]]*, som var laga av sonen Nathaniel Kahn.

## Galleri

National Assembly of Bangladesh (07).jpg|Jatiyo Sangshad Bhaban, nasjonalforsamlinga i Bangladesh (1974)
Salk Institute1.jpg|Salk Institute i La Jolla i San Diego (1966)


## Kjelder
*«Louis Kahn» på Wikipedia på svensk, innhenta 30. desember 2009.
Kaholmane

**Kaholmane** er to små berglendte øyar i Oslofjorden på til saman 0,25 km². Dei ligg nordvest for Drøbak, som det òg går båtsamband frå og til. Dei høyrer til Frogn kommune, og dermed Akershus fylke.

Oscarsborg festning med tilhøyrande museum ligg på Søndre Kaholmen.

## Kjelder
* «Kaholmene» på SNL.no, innhenta 30. desember 2009 (lisensiert under CC-BY-SA).
* «Kaholmen» på Caplex.no, innhenta 30. desember 2009.

## Bakgrunnsstoff
* Oscarsborg festning på Nasjonalefestningsverk.no.
Josef Kaifas

**Josef Kaifas** () var ein jødisk øvsteprest i Jerusalem. Han var svigerson av øvstepresten Annas og etterfølgjaren hans i embetet. Han vart innsett av den romerske landshøvdingen Valerius Gratius og avsett av ein annan romar, legaten Vitellius. Kaifas leidde Sanhedrin (‘det høge rådet’) under prosessen mot Jesus (sjå Matt 26,3; 57–68 og Joh 18, 13–24).

## Kjelder
* «Josef Kaifas» på SNL.no, innhenta 30. desember 2009 (lisensiert under CC-BY-SA).
Kåter

:*Sjå òg [[gamme]].*

**Kåter** (også kalla *kart*, *kular* eller *rirkular*) er utvekstar som ein finn på mange tre. Dei kjem av at vedfibrane er vridde og slyngde om kvarandre, slik at veden får ein svært hard og seig konsistens. Dei har ofte ein flott struktur (særleg dei ein finn på bjørk og or), og vert difor ofte brukte til treskurd.

Fruktlekamane til visse råtesoppar som snyltar på tre, som kjuker og poresoppar, vert feilaktig kalla kåter.

## Kjelder
* «Kåter» på SNL.no, innhenta 30. desember 2009 (lisensiert under CC-BY-SA).
Barfotrevyen

**Barfotrevyen** er skolerevyen ved Langnes ungdomsskole i Tromsø. Han blir halden kvart år om hausten.

Barfotrevyen er den yngste av skolerevyane i Tromsø.

## Bakgrunnsstoff
*barfotrevyen.com
Polarshow

**Polarshow** er skolerevyen ved Sommerlyst ungdomsskole i Tromsø. Han blir halden kvart år etter påskeferien.

Polarshow er den eldste av ungdomsskolerevyane i Tromsø – revyen har 45 års jubileum i 2015.

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Polarshow
Krokenrevyen

**Krokenrevyen** er skolerevyen ved Kroken skole i Tromsø. Han blir halden kvart år i samband med vinterferien.

## Revyar
* Krokenrevyen 2003: *Flække teinner*
* Krokenrevyen 2006: *To serve and protect!*
* Krokenrevyen 2008: * I den sjuende himmel*
* Krokenrevyen 2015: *Fantasien e sann*
Tindtrollrevyen

**Tindtrollrevyen** er skolerevyen ved Tromsdalen videregående skole i Tromsø. Han blir halden kvart år i samband med vinterferien.

Tindtrollrevyen vart starta i 1983. I 2023 blei det halde ei jubileumsførestilling kalla *Tindtroll 40 år*, etter tre års pause grunna koronapandemien.

## Kjelder
Tromsøpalmen

**Tromsøpalmen** er skolerevyen ved Grønnåsen skole i Tromsø. Han blir halden kvart år på hausten, som regel i oktober.

## Revyar
* *Jomfruturen* 1990
* *Århundrets tripp* 1991
* *Tromsøpalmen tar av!* 1992
* *Heisaturen* 1993
* *Kul tur* 1994
* *På bærtur* 1995
* *Kjekspress* 1996
* *På turné* 1997
* *-vi tar over* 1998
* *Et støkke djevelsk humor* 2000
* *Revyen da Gud flirte så ho pessa sæ ut!* 2001
* *Må se det. Bare må se det.* 2002
* *Vi bare kødda* 2003
* *Fest i Valhall* 2004
* *Casapalma* 2005
* *Nattfeber - dans til du daue* 2006
* *Jakten på et supershow* 2007
* *Tar superhelt av* 2008
* *Vi e smud og kriminell* 2009
* *Humorens Forbannelse* 2010
* *TVPalmen* 2011
* *Fra spøk til revolver* 2012
* *Hotell Palmen* 2013
* *M/S Humordronningen* 2014
* *Game of Troms* 2015
Bragerevyen

**Bragerevyen** er skolerevyen ved Kongsbakken videregående skole i Tromsø. Han blir halden kvart år rundt jul/nyttår, med premiere første nyttårsdag. Det er òg den revyen som har hatt flest førestillingar i heile landet. 

Revyen hadde den første premieren sin 1. januar 1930 på teiknerommet på skolen. Den seinare forfattaren og historikaren Nils Ytreberg vende seg til ein av jenteklassane ved Tromsø Offentlige Høyere Allmennskole, som seinare endra namn til Kongsbakken videregående skole, med spørsmål om å lage underhaldningskabaret. Førestillinga skulle vere til inntekt for *[[Bladet Tromsø]]* sitt årlege lotteri, «Julegrisen», som då hadde 10-årsjubileum. Sidan den gongen har revyen vore sett opp i juleferien kvart einaste år, unntatt eitt år då rektoren på skolen nekta elevane å gjennomføre revyen. Revyen vart òg sett opp i krigsåra, men då under streng sensur av okkupasjonsmakta. Bragerevyen er ein av dei eldste amatørrevyane i landet, og ein av dei aller eldste amatørrevyane med kontinuerlege oppsetjingar i landet.

Kongsbakken skole har sidan slutten av 1800-talet hatt eit studentsamfunn med namnet Bragesamfunnet. Dei var dei første til å arrangere revyen, men etter kvart som Bragesamfunnet gjekk i oppløysing, heldt revyen stand og har vart heilt fram til i dag. Då revyen skulle få namn, vart ikkje elevane samde om han skulle heite Bragerevyen eller Bragiaden. Revyen skiftar difor namn annakvart år. I oddetalsår heiter revyen Bragiaden, medan han i partalsår heiter Bragerevyen.

Bragerevyen blir fullt og heilt arrangert av elevane på skolen. Tidlegare elevar og andre revyengasjerte i byen fungerer som frivillige instruktørar. Svært mange kulturarbeidarar, musikarar og skodespelarar hadde den første sceneopptredenen sin på revyane i Tromsø. Mellom bragianarar som no jobbar innan kultur, finn ein Espen Lind, Kristian Fr. Figenschow jr. og Finn Arve Sørbøe. Bragerevyen vann kåringa av Årets tromsøværing i 2007.

## Tidlegare revyar
* Bragerevyen 2012: *Tatt av Brage*
* Bragiaden 2011: *En god Bragefølelse*
* Bragerevyen 2010: *Gratulerer med Bragen!*
* Bragiaden 2009: *Viva la Brage!*
* Bragerevyen 2008: *Bragenismen - bare den artigste overleve!*
* Bragiaden 2007: *No brage det laus*
* Bragerevyen 2006: *Verdens nordligste brageri*
* Bragiaden 2005: *75 år, en bragd*
* Bragerevyen 1990: *Fallossomhalsen*
* Bragiaden 1989: *Abrakabrage*
* Bragerevyen 1988: *Når teppet fallera*
* Bragiaden 1987: *Bragsuccess — kæm sa det?*
* Bragerevyen 1986: *Bra´gebrocken*
* Bragiaden 1985: *Bra’ gemén*
* Bragerevyen 1984: *Bragevisjoner: en galleforestilling*
* Bragiaden 1983: *Kongsbragen*
* Bragerevyen 1982: *Bragen derpå*

## Bakgrunnsstoff

* Bragerevyen si heimeside 
* Bragerevyen si facebookside

## Kjelder

* Wikipedia på bokmål
* Bragerevyen si facebookside
Monkeyrevyen

**Monkeyrevyen** er skolerevyen ved Kvaløysletta ungdomsskole i Tromsø. Han blir halden kvart år i september eller oktober.
Kårde

Ein **kårde** er eit stikkvåpen med ei lang, rett og trekanta stålklinge. Kården er det mest brukte konkurransevåpenet i fekting. Den moderne kården har opphav i duellsverda som vart brukte på 1800-talet.

Kårdefekting har for menn vore ei øving i OL frå 1896, og for kvinner frå 1996. Det har vore arrangert noregsmeisterskap sidan 1913, og for kvinner sidan 1986.

## Galleri

Helbild - LKR 5102 - Livrustkammaren - 39620.tif|Kårde frå 1600-talet ved Livrustkammaren i Sverige.
Rapier MET 174009.jpg|Kårde frå 1600-talet ved Metropolitan Museum of Art.


## Kjelder
* «Kårde» av Rolf Bryhn på SNL.no, innhenta 30. desember 2009.
Erling Kaas

**Erling Kaas** () var ein norsk stavhoppar frå Idrettsklubben Tjalve.

Under sommar-OL 1948 kom han på 4. plass I stavhoppkonkurransen med eit hopp på 4,10 meter. Under sommar-OL 1952 fullførte han på 6. plass med 3,80 m. Kaas kom på fjerde plass under EM i 1946 og 5. plass i 1950, begge gongene med resultatet 4,10 m. Han vann noregsmeisterskapen i 1939 og 1946-1952.

## Medaljar i norske meisterskap
* 1937: Bronsemedalje - 3,40 m
* 1938: Bronsemedalje - 3,70 m
* 1939: Gullmedalje – 4,00 m, framom Michael Salomonsen (3,80 m)
* 1946: Gullmedalje – 4,21 m, framom Wilhelm Carlsen (3,70 m)
* 1947: Gullmedalje – 4,05 m, framom Audun Bugjerde (3,50 m)
* 1948: Gullmedalje – 4,13 m, framom Audun Bugjerde (3,60 m)
* 1949: Gullmedalje – 4,15 m, framom Audun Bugjerde (3,75 m)
* 1950: Gullmedalje – 4,03 m, framom Andreas Larsen (3,40 m)
* 1951: Gullmedalje – 4,00 m, framom Andreas Larsen (3,60 m)
* 1952: Gullmedalje – 3,80 m, framom Erik Riis (3,50 m)

Den personlege rekorden hans, som han oppnådde i juli 1948 på Bislett stadion, var på 4,31 m.

## Kjelder
*«Erling Kaas» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 30. desember 2009.

### Notar
Rodeo

**Rodeo** er ein idrett der deltakarane handterer utamde dyr, som kvegokser og hestar. Innanfor rodeosporten eksisterer fleire ulike sportsformer, som til dømes okseriding, hesteriding og lassokasting. 

## Sjå òg
*Cowboyhatt
*Boss of the Plains
*Rodeoklovn

## Bakgrunnsstoff
Slaget ved Liegnitz i 1760

**Slaget ved Liegnitz** vart utkjempa 15. august 1760 og Fredrik den store og den prøyssiske armeen hans slo austerrikarane under Ernst Gideon von Laudon. 

Armane braka saman rundt den prøyssiske byen Liegnitz (Legnica) i Schlesien. Det austerrikske kavaleriet til Laudon gjekk til åtak på den prøyssiske stillinga tidleg om morgonen, men vart slått tilbake av hussarane til general Zieten. Ein artilleri duell oppstod og vart til slutt vunne av prøyssarane då ei granat trefte ei austerriksk krutvogn. Det austerrikske infanteriet gjekk så til åtak på den prøyssiske linja, men vart møtt med tett kanoneld. Det prøyssiske infanteriet gjekk til motåtak leia av regiment Anhalt-Bernburg på venstreflanken, og tvinga austerrikarane i retrett. 

Kort tid etter mørket senka seg var den verste kampen over, men det prøyssiske artilleriet heldt fram skota mot austerrikarane. General Leopold von Daun kom til staden og fekk vite om nederlaget til Laudon. Sjølv om han hadde med seg ein stor, utkvilt arme, valde han å ikkje gå til åtak. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Battle of Liegnitz (1760)|Battle of Liegnitz (1760)]]» frå ,  den 30. desember 2009.*
MF «Bilfergen»

**MS «Bilfergen»** er eldste bilferja i Noreg. Ho vart bygd ved Nerhus verft i Ølve i Hardanger i 1922.

Då kjølen vart strekt var det meininga at båten skulle verte ein fiskekutter. Under vegs i bygginga overtok A/S Aalesund Færgeselskap og bygde båten ferdig som bilferje. Lasterommet vart innreidd som salong. Dekket vart tillag for å ta fire bilar som skulle takast om bord og setjast i land tverrskips.  Rekke og skansekledning kunne takast ned og flyttast når ferja låg til kai. I tillegg var det plass til ein motorsykkel med sidevogn. Etter at «Bilfærgen», som ho opphavleg heitte, hadde fått innsett ein tosylindra Bolindermotor frå 1916, vart ho sett inn på strekninga Vestnes - Åndalsnes sommaren 1922. Det økonomiske tapet på denne ruta vart så stort t ho vart innstilt same året. Aalesund Færgeselskap leigde ferja ut til Møre Fylkes Ruteselskap, som sette henne inn i sommartrafikk mellom Hellesylt og Geiranger. 

I 1925 kjøpte dette reiarlaget ferja. Ho vart sett i rute mellom Vestnes og Molde.Det vart bygt større dekshus med betre forhold for dei reisande. Bilkapasiteten vart redusert frå fire til tre. I 1931 vart namnet endra frå «Bilfærgen» til «Bilfergen».

I 1934 vart ferja ombygd. Dekket vart forlenga og fekk form som hangardekk. Bildekket vart gjennomgåande frå for til akter og kapasiteten vart auka til fem  bilar.  Samtidig vart den lange kutterhekken endra for å verte brei nok til om bord- og ilandkøyring. 

I november 1940 vart «Bilfergen» rekvirert av tyske okkupasjonsstyrkar og brukt til transport langs Vestlandskysten. Etter krigen vart ho sett inn att i ulike ruter i Møre og Romsdal. 

Fleire og større bilar gjorde at ferja måtte ombyggjast på nytt. Det var i 1954. Då fekk ho mellom anna nytt rorhus. Møre og Romsdal Fylkesbåtar, som eigarselskapet no heitte, tok  «Bilfergen» ut or rutetrafikk i  1959. Ho vart seld til Sund kommune i Hordaland i 1960, og overteka av Øygarden & Sotra Rutelag i 1961. Etter omfattande reparasjonar vart sett i rute mellom Tofterøy og Steinsland, ei strekning på om lag 200 meter. Her gjekk ho til i 1972. Då vart ho ikkje klenger godkjend av skipskontrollen. I staden for å verte senka vart ho i 1975 overteken av Søndeled Veteranskibsklubb i Risør, ei foreining som vart skipa for å ta vare på ferja. Dei gav ho tilbake utsjånaden frå 1934. I 1999 kom «Bilfergen» attende til Møre og Romsdal Fylkesbåtar, som no tek hand om ho. Frå 2006 til 2009 vart ho fornya ved Hardanger Fartøyvernsenter.

## Kjelder
* Tenfjord, Kåre Johan:«Hjem fra Hardanger som en nyslått toskilling» i *[[Nostalgibølgen]]* nr 3 2009
*Norsk Forening for Fartøyvern 

## Bakgrunnsstoff
*
Jutullaget

**Jutullaget** er ei norsk gammaldansgruppe som vart skipa i 1988, da Jon Amund Karusbakken, Inge Gjevre og Stig Ove Kveen gjekk saman. Gruppa kjem hovudsakleg frå Vågå.

Namnet stammar frå segna om Jutulen og Blessomen.

## Besetning
### Nåverande medlemmar
* (1988-) Jon Amund Karusbakken - toradar
* (1988-) Inge Gjevre - toradar
* (2008-) Kjell Arne Kolden - toradar
* (1991-) Svein Ove Brun - gitar
* (2000-) Bjarne Odde - bass

### Tidlegare medlemmar
* (1988-2008) Stig Ove Kveen, torader
* (1996-2000) Øyvind Grindstuen, bass

## Diskografi
* *Jutullaget* (1997)
* *Luringen* (2000)
* *Trivle* (2005)

## Utmerkingar
* 1993 &ndash; Norgesmeister på Titanofestivalen på Vinstra
* 1994 &ndash; Norgesmeister i NM durspel, Norske Trekkspillers Landsforbund i Klæbu
* 1996 &ndash; Gull på Landsfestivalen i Gamaldansmusikk på Fagernes
* 1996 &ndash; Gull i 'Kappspel', NRKs gamaldanskonkurranse
* 1999 &ndash; Sølv i 'Kappspel', NRKs gamaldanskonkurranse
* 2002 &ndash; Bronse på Landsfestivalen i Gamaldansmusikk i Førde
* 2004 &ndash; Gull på Landsfestivalen i Gamaldansmusikk på Oppdal
* 2005 &ndash; Gull på Landsfestivalen i Gamaldansmusikk på Harpefoss

## Bakgrunnsstoff
* Heimeside
Zakhar Tsjernysjov

Grev **Zakhar Grigorjevitsj Tsjernysjov** () var ein russisk general under Peter den store, krigsminister under Katarina den store av Russland og den første grev Tsjernysjov.

## Karriere
Han var den eldste av tre brør, Zakhar, Ivan Tsjernysjov og Pjotr Tsjernysjov, ein nær ven av Timofei Evreinov og son av Grigorij Tsjernysjov.  Tsjernysjov var i russisk militærteneste frå 1735. 38 år gammal fekk han kommando over eit russisk korps på om lag 20&nbsp;000 soldatar og tok den prøyssiske hovudstaden Berlin i 1760 under den blodige sjuårskrigen.

Då Peter III av Russland, tidlegare hertug av Holstein, vart ny russisk tsar fekk han ordre i mai 1762 om å slå seg saman med den tidlegare fienden Preussen.

I lag med Fredrik II av Preussen gjekk dei imot den tidlegare allierte til Tsjernysjov, feltmarskalk Daun og den austerrikske styrken hans, nær Burkersdorf. Kong Fredrik hadde alt vald å gå til åtak på austerrikarane då Tsjernysjov fekk ordre om å forlate prøyssarane. Men Fredrik kravde at den russiske kommandøren skulle sjå bort frå ordren sin og deltok i den prøyssiske sigeren i Burkersdorf (21. juli 1762).

Peter III vart myrda kort tid etter og hustrua hans, Katarina den store, gjorde seinare Tsjernysjov til leiar av den russiske krigsskulen (1773) og russisk feltmarskalk.

Seinare vart han send for å styre Kviterussland, som vart teke frå Polen under den første delinga. Han gjorde fleire regionale reformer rundt om i riket og vart den første guvernøren som gjennoppretta Moskva gubernija.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zakhar Chernyshyov|Zakhar Chernyshyov]]» frå ,  den 31. desember 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

**http://en.wikipedia.org/wiki/Guberniya
** Ian GREY, (New Zealand, 1918 -  ), Attaché Officer between the British og the Russisk Navy, British Naval Attaché in Moscow Embassy for many years, under R. A. Longmire. *Catherine the Great*. Unabridged translation into Spanish by Valentina Gómez de Muñoz for Ed. Pomaire (1962). Publ. Círculo de Lectores S.A., (1969), 295 sider. Depósito Legal: B. 18128 - 69.
** Isabel DE MADARIAGA. *Catherine the Great, a Short History *, 262 sider, Yale Univ. Press, (U. S. A.), 2nd edition, August 2002.17 b/w illustrations,   ISBN 9780300097221 ISBN 030009722
Slaget ved Villinghausen

**Slaget ved Villinghausen** (eller Vellinghausen) var utkjempa 15. og 16. juli 1761 mellom ein stor fransk arme og ein samla prøyssisk-hannoveriansk-britisk arme leia av hertug Ferdinand av Braunschweig.

To franske armear, under to marskalkar, Duc de Broglie og Prince de Soubise møtte opp i juli 1761 for å tvinge hertug Ferdinand av Braunschweig-Lüneburg ut av Lippstadt, ein viktig by. Den allierte prøyssisk-hannoveriansk-britiske styrken sette linjene sine opp langs ei rekkje åsar, med venstre sida fast ved elva Lippe (i nord) og Ahse sentralt. Den franske armeen rykte fram den 15. juli og troppane til Broglie i nord klarte å presse dei tyske troppane under Wutginau. Dei britiske styrkane under Granby like sør for Wutginau heldt stillinga si og det franske åtaket stoppa opp. Begge sidene fekk forsterkingar i løpet av natta og Ferdinand forsterka venstreflanken i større grad enn den høgre.

Morgonen etter heldt Broglie fram åtaket mot den allierte venstreflanken, og venta at Soubise skulle angripe den svekka høgreflanken. Soubise klarte berre å gjere nokre få mindre åtak til høgre, mellom anna fordi begge dei franske kommandantane hadde same rang og derfor var motvillig til å ta ordre frå kvarandre. Allierte forsterkingar under Wolff kom kort tid etter langs Lippe og gjekk til åtak på den franske flanken. Dette stoppa åtaket til Brogliew og tvinga mennene hans i retrett. Rundt middagstider var franskmennene i full tilbaketrekking og slaget var over.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Battle of Villinghausen|Battle of Villinghausen]]» frå ,  den 30. desember 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
** Military History Encyclopedia
** BritishBattles.com
Pjotr Rumjantsev

Grev **Pjotr Aleksandrovitsj Rumjantsev-Zadunajskij** () var ein av dei fremste generalane i Russland på 1700-talet. Han styrte Vesle-Russland for tsarinne Katarina den store frå Hetmanatet vart avskaffa i 1764 fram til Katarina døydde 32 år seinare. Monument til ære for sigrane hans er mellom anna Kagulobelisken i Tsarskoje Selo (1772), Rumjantsevobelisken på Vasilievskijøya (1798–1801), og at Derzjavin skreiv mange hyllingsdikt om han. 

Peter var den einaste sonen til grev Aleksander Rumjantsev og Maria, dotter og arving til grev Andrej Matvejev. Mor hans var mykje saman med Peter den store og det gjekk rykte om at den unge Rumjantsev var den uekte sonen til tsaren. Han vart kalla opp etter Peter den store, som var gudfaren hans. 

Rumjantsev gjekk inn i militærteneste i den russisk-svenske krigen 1741-1743. Han bar personleg Åbo-traktaten til tsarinna, og vart slik forfremma til oberst. 

Han hadde suksess under sjuårskrigen (1756-1763) i Gross-Jägersdorf (1757) og Kunersdorf (1759). I 1761 omleira han og erobra den pommerske festninga Kolberg og la slik vegen open for den russiske armeen til Berlin.

Så lenge Katarina den store regjerte, tente Rumjantsev som øvste guvernør i Ukraina. I dette embetet, som faren òg hadde hatt, prioriterte han å fjerne alt sjølvstyre som hetmanen hadde hatt og innlemme dei nyerobra områda i Det russiske imperiet. Somme anklagar han for å ha fremma liveigenskap i Ny-Russland, men valet av ein slik politikk stod utanfor hans kontroll. 

Då den russisk-tyrkiske krigen braut ut i 1768, tok Rumjantsev kommando over ein arme som vart send for å erobre Azov. Han slo tyrkarane grundig i slaga ved Larga og Kagula, kryssa Donau og rykte fram til Romania. For desse blendande sigrane vart han forfremma til feltmarskalk og fekk sigerstittelen *Zadunajskij* (som tyder «på andre sida av Donau»). Då styrkane hans nådde Shumla i 1774, fekk den nye sultanen Abdul Hamid I panikk og bad om fred. Rumjantsev signerte avtalen på ei militærtromme i landsbyen Küçük Kaynarca. 

Rumjantsev var no ein vidkjend russisk kommandant. Andre generalar under Katarina den store var visstnok så sjalu på suksessen til Rumjantsev at dei ikkje ville la han få kommando igjen, ein av dei Potemkin. I fredstid skreiv Rumjantsev om dei nyskapande taktikkane sine i *Instruksjonar* (1761), *Skikk i militærtenesta* (1770) og *Tankar* (1777). Desse verka vart teoretisk grunnlag for omorganiseringa av den russiske armeen som Potemkin gjorde. 

Under den andre russisk-tyrkiske krigen mistenkte Rumjantsev at Potemkin med vilje heldt tilbake forsyningar til armeen hans og trekte seg som kommandør i protest. I det polske felttoget i 1794 vart han igjen øvstkommanderande, men det var rivalen hans Aleksandr Suvorov som faktisk førte armane i kamp. I dette tilfellet brydde ikkje ein gong Rumjantsev om å forlate heimen sin i Tasjan, som han hadde ombygd til ei festning. Han døydde der 8. desember 1796, fleire månader etter Katarina døydde, og vart gravlagd i Petsjersk Lavra i Kiev.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pyotr Rumyantsev|Pyotr Rumyantsev]]» frå ,  den 31. desember 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
**
Kołobrzeg

**Kołobrzeg** (tysk *Kolberg*, kasjubisk *Kòłobrzeg*) er ein by sentralt i Pommern, nordvest i Polen med i underkant av 50&nbsp;000 innbyggjarar. Kołobrzeg ligg ved elva Parsęta på sørkysten av Austersjøen (i området delt mellom elvane Oder og Wisła.

Namnet på byen vart første gong nemnd av Thietmar av Merseburg som *Salsa Cholbergiensis*. Han vart grunnlagd på ny i seinmellomalderen og vart då regionssenter på kostnad av den tidlegare slavisk-pommerske Budzistowo. Som ein by i Hansaen med Lübeck-rettar, vart byen eit urbant senter for det romersk-katloske bispedømet Cammin. Då Kolberg vart ein del av det brandenburgske Pommern i tidleg moderne tid, stod dei imot Napoleon sine troppar i omleiringa av Kolberg. Frå 1815, var han ein del av Kongedømet Preussen i Pommern. I 1945 vart byen ein del av Polen og den tyske folkesetnaden som ikkje flykta før den raude armeen kom til staden, vart seinare kasta ut. Byen vart øydelagd under slaget ved Kolberg, og vart gjenoppbygd. Han mista derimot statusen som regionssenter til fordel for den nærliggande byen Koszalin.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kołobrzeg|Kołobrzeg]]» frå , den 31. desember 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Buskskvett

**Buskskvett** (vitskapeleg namn *Saxicola rubetra*) er ein flugesnappar.

## Utsjånad og lyd
Buskskvetten er brunspraglete med ein gulaktig overgump og kvit stjert med eit svart band i enden. Hannen er rustfarga eller oransje framme frå undersida av nebben og ned til midt på brystet. Buskskvetten er klart mindre enn steinskvetten. Den samanlagde vengen er berre 75 mm lang. Totallengda er 12,5 cm, vengespennet 21-24 cm. Eit godt kjennemerke som skil buskskvetten frå steinskvetten er at på denne har overgumpen same farge som ryggen. Buskskvetten sit på ein karakteristisk måte på utkiksposten sin. Kroppen er oppreist, enten fuglen sit på ein gjerdestaur eller i ein loddrett kvist med føtene i ulik høgd. Buskskvetten er livleg, med sprettande rørsler, og let høyre frå seg eit smekkande pip. Songen er reinare og meir vekslande enn steinskvetten sin og inneheld ofte hermestrofer.

## Taksonomi
Det rår ikkje semje om kva for ei fuglefamilie buskskvettslekta høyrer til. Tidlegare vart denne slekta plassert i familien trastefuglar (*Turdidae*), men i dag vil mange plassere slekta i familien flugesnapparar (*Muscicapidae*). Arten vert ikkje delt opp i ulike geografiske underartar.

## Utbreiing
Buskskvetten er ganske vanleg i heile Europa så langt nord som til midtre delar av Norden, og går austover inn i vestlege delar av Asia. 

## Leveområde i Noreg og trekktilhøve
Vanleg hekkefugl i Sør-Noreg, fåtalig i Troms og Finnmark. Fuglen held til i ope landskap, og trivst aller best der det er fuktige enger og myrområde med busker og høg urtevegetasjon. Fuglen går opp i bjørkebeltet. Buskskvettane reiser frå landet i august-september og reiser til Afrika sør for Sahara. Dei kjem attende til Sør-Noreg i byrjinga av mai, to-tre veker seinare kjem dei til Nord-Noreg. 

## Føde
Fuglen et framfor alt smådyr, til eksempel insekt og små sniglar. Buskskvetten finn maten på låge vekstar, i blant også nede på marka eller i lufta.

## Hekking
Buskskvetten i eit godt gøymd reir på marka under ei busk eller i tett vegetasjon. Reiret vert laga av plantedelar fora med fine strå og hår. I Sør-Noreg legg hoa 5-7 grønblå egg i slutten av mai eller først i juni. I Nord-Noreg vert egga lagde i første halvdel av juni. Hoa rugar egga i 12-14 dagar. Deretter vert ungane fora i 14 dagar før dei flyg ut av reiret. Ungane flyg dårleg i starten og held seg på marka. Buskskvetten held seg på eit lite område i hekketida og flyg sjeldan meir enn 150 meter når han leiter etter mat til ungane.

## Kjelder og lenkar
* Wikipedia på norsk bokmål.
* Svensk wikipedia.
* Norsk Fugleatlas, 1994.
* Sveriges Radio: P2-fågeln '''Buskskvätta''' Läte
* Sveriges Ornitologiska Förening 
* Dansk ornitologisk forening
Knut Frydenlund

**Knut Olav Frydenlund** (), fødd i Drammen, var ein norsk politikar frå Arbeidarpartiet. Han gav også ut ei rekkje bøker. Frydenlund var tilsett i utanrikstenesta frå 1953. Han var stortingsrepresentant frå 1969, og utanriksminister i Trygve Bratteli si andre regjering, Odvar Nordli si regjering og Gro Harlem Brundtland si første regjering, frå 1973-1981 og i Gro Harlem Brundtland si andre regjering frå 1986-1987. Frydenlund er etter Halvard Lange den norske utanriksministeren som har sete lengst. Han var ein sterk forkjempar for norsk EF-medlemskap i 1972.

Frydenlund hadde ein høgt utvikla humoristisk sans og blei ofte omtala som «det gode mennesket frå Drammen». Han døydde plutseleg av hjerneblødning på Ullevål sjukehus i Oslo i byrjinga på den andre perioden som utanriksminister, nær 60 år gammal. Han blei gravlagd frå Oslo domkyrkje den 6. mars, til stor deltaking frå både det offisielle Noreg og publikum.

## Bibliografi
* Knut Frydenlund: «Politisk samarbeid i Vest-Europa», 1962
* Knut Frydenlund: «Norsk utenrikspolitikk i etterkrigstidens internasjonale samarbeid», Tidens ekko-bøkene;2, 147 s., Norsk utenrikspolitisk institutt, 1966.
* Knut Frydenlund: «Norge og det europeiske fellesskap», 1967
* Knut Frydenlund: «Nato og Norge etter 25 år», 1974
* Knut Frydenlund: «Fredelig og balansert utvikling i Arktis : viktig mål for norsk utenrikspolitikk», Nordisk Kontakt, No.14, 1974.
* Knut Frydenlund: «Utviklingen i forholdet øst/vest», 1976
* Knut Frydenlund: «Norsk sikkerhetspolitikk i 1980-årene», 1981
* Knut Frydenlund: «Lille land - hva nå? : refleksjoner om Norges utenrikspolitiske situasjon», 213 s., Universitetsforlaget, 1982, ISBN 82-00-06197-3 (ib.) 
* Knut Frydenlund: «The future of East-West relations», 1986
* Knut Frydenlund: «En bedre organisert verden», 316 sider, Tiden, Oslo, 1987.

## Bakgrunnsstoff
*Knut Frydenlund hos Stortinget
*Knut Frydenlund i Norsk biografisk leksikon
Fylkesveg 611

:*Sjå òg [[Fylkesveg 611 (fleirtyding)]]*
**Fylkesveg 611 (Fv611)** går mellom Naustdal i Sunnfjord kommune og Eikefjord i Kinn kommune.

Opphavleg vart *Fylkesveg 611* bygd som riksveg mellom Naustdal og Stavang. Samstundes vart det bygd veg frå Eikefjord til Goldalsreset og vidare mot Sandvika. Seinare vart vegen mellom Goldalsreset og Stavang bygd, og heile vegen mellom Eikefjord og Stavang fekk nemninga *Fylkesveg 542 i Sogn og Fjordane* *(Fv542)*.

I 2002 vart den nye traséen til Riksveg 5 mellom Brekka og Kvalvik opna, og med dette omgjekk vegen Eikefjord. Dimed overtok Fv542 traséen mellom Eikefjord og Kvalvik, medan traséen mellom Eikefjord og Brekke vart kommunal veg.

Den 1. januar 2010 trødde forvaltingsreforma i kraft og dåverande *Riksveg 611* fekk status som fylkesveg.
I 2019 vart det gjort endringar i fylkesvegnettet, og  *Fylkesveg 542 i Sogn og Fjordane* vart innlema som ei forlenging av Fv611.

## Kommunar og knutepunkt

* Naustdal
*Mjølkevika → kommunal veg Tunavegen til Naustdal kyrkje og Naustdal sentrum
*Mallasvik → kommunal veg Kringlavegen til Kringla
*Sæla
*Liabø
*Holmeset → kommunal veg Bunestølsvegen til Bunnestølen
* Frammarsviktunnelen (76 m)
*Frammarsvik
*Andal → kommunal veg Andalsvegen og vidare privat veg til Storelia
*Helle
**→ Kommunal veg Hellevegen til Klubba, Vatne og Russenes
**→ Kommunal veg Einevollvegen til Einevollen
* Helletunnelen (428 m)
*Redal → kommunal veg Øvreredalsvegen til Øvre Redalen
* Redalstunnelen (379 m)
* Grytetunnelen (272 m)
*Gryta
*Engjabøen
* Vevringtunnelen (627 m)
*Vevring → kommunal veg Vevringkyrkjevegen til Vevring kyrkje
*Årset → kommunal veg Vassbotnvegen til Vassbotnen
*Apalset
*Kvellestad

*Svortevik
*Standalsvika → kommunal veg Standalsvegen til Øvre Standal
*Fløholmen
*Stavvika
* Stavangtunnelen (55 m)
*Evja → kommunal veg Stavangsvegen til Stavang (350 m)
**→ Stavang kyrkje
**→ Stavang kai
***→  Rutebåt Florabassenget, sjå Skyss

* Åsen → Stavøyvegen til Skutevågen (9,2 km)
**Endepunkt Skutevågen snuplass
***→ Veidesund kai
****→  Rutebåt Florabassenget, sjå Skyss
* Ausevika helleristingsfelt
*Litle Høydal
*Store Høydal
* Osstrupen bru (258 m)
* Goldalsreset → Sandviksvegen til Sandvik (13,2 km)

* Sunnarvik → Svardalsvegen til Osen (11,5 km)
*Eikefjord kyrkje
*Eikefjord → kommunal veg Knapstadbakkane til  Knappstad (gamle Rv5 mellom Eikefjord og Knappstad)
* Hovland
* Kvalvik

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Dick Scobee

**Francis Richard «Dick» Scobee** () var ein amerikansk astronaut som vart drepen under  Challenger-ulykka den 28. januar 1986. Romferja skulle under ferda STS-51-L setje ut ein satellitt i bane rundt jorda, men eksploderte berre minuttar etter oppskyting. Scobee, som etterlét seg kone og to born, ligg gravlagd ved Arlington National Cemetery i Virginia.

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell NASA-biografi
*Challenger Center-biografi 
*Francis R. Scobee-biografi ved Arlington National Cemetery
Tegsnässkidan

**Tegsnässkidan** (*Tegsnässkia*) er ei treski produsert i Tegsnäset i Västerbottens län i Sverige. Tegsnässkia er veleigna for laus snø i minusgradar, og difor vert dei spesielt bruka på jakt og skiturar utanom løyper i skog.

For å få best mogleg bering i laus snø, vel ein ski med god breidde (70–95 mm) og stor lengd (6–9 fot) for vaksne. 

Tegsnässkidan vert produsert industrielt, i tråd med tradisjonell handverkskultur i Västerbotten.

## Bakgrunnsstoff
*Nettstad for Tegsnässkidan
Christa McAuliffe

**Christa McAuliffe** () var ein amerikansk lærar som vart utvald til å vere med romferja Challenger på STS-51-L der ho skulle undervise skuleklassar frå verdsrommet gjennom Teacher in Space-programmet. Til liks med dei andre seks astronautane om bord, vart McAuliffe drepen då romferja Challenger eksploderte like etter oppskytinga. 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell NASA biografi

**Litteratur**
* Burgess, Colin and Grace George Corrigan. *Teacher in Space: Christa McAuliffe and the Challenger Legacy.* 2000. ISBN 0-8032-6182-9
* Corrigan, Grace George. *A Journal for Christa: Christa McAuliffe, Teacher in Space.* 2000. ISBN 0-8032-6411-9
* Hohler, Robert T. *I Touch the Future: The Story of Christa McAuliffe.* 1986. ISBN 0-394-55721-2
Peter III av Russland

**Peter III**, fødd som **Karl Peter Ulrich** (), var tsar av Russland i seks månader i 1762. Han var hertug av Schleswig-Holstein-Gottorp frå 1739 til 1762. Han høyrde til ei linje av fyrstehuset Oldenburg, og grunnla linja Romanov-Holstein-Gottorp.

Han var einaste son av hertug Karl Friedrich av Holstein-Gottorp og Anna Petrovna, ei dotter av Peter den Store. Ifølgje dei fleste historikarar var han mentalt umoden og svært pro-prøyssisk, noko som gjorde han til ein upopulær leiar. Han skal ha vorte myrda som følgje av eit komplott som var leidd av Aleksej Orlov, bror til elskaren til Katarina, Grigorij. Det er uklart i kva grad kona hans var direkte involvert i mordet. Kona hans etterfølgde han på trona som Katarina II.

## Kjelder

* Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av «Peter III av Russland» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 31. desember 2009.
Elisabet av Russland

**Elisabet av Russland**  () var tsarinne av Russland frå 1741 til 1762. Ho tok landet inn i den austerrikske arvefølgjekrigen (1740–1748) og sjuårskrigen (1756–1763). Like før ho døydde i 1762 omfatta Det russiske imperiet nesten 16 millionar kvadratkilometer.

Innanrikspolitikken hennar tillét adelen å få større innverknad i dei lokale styra, medan ho korta inn tenestetida deira i staten. Ho oppfordra Lomonosov til å grunnleggje Universitetet i Moskva og Sjuvalov til å grunnleggje Det keisarlege kunstakademiet i St. Petersburg. Ho brukte òg enorme summar på grandiose barokkbyggverk av favorittarkitekten hennar, Bartolomeo Rastrelli, særleg i Peterhof og Tsarskoje Selo. Vinterpalasset og Smolnyjkatedralen er dei største monumenta etter henne i St. Petersburg. Generelt var ho ein av dei høgast verdsette russiske monarkane, på grunn av dei mange byggverka ho stod bak, fordi ho stod imot prøyssisk politikk og ho sørgde for at ikkje ein einaste person vart avretta under regjeringstida hennar.

Elisabet var den nest eldste dottera til Peter den store og Katarina I. Ho levde gjennom den urolege tida etter at halvbroren hennar, tronarvingen Aleksej, var blitt fengsla og straffa og så døydde i 1718. Då faren døydde gjekk trona fyrst til mora Katarina og så til den unge nevøen hennar Peter II, som døydde i 1730. Han blei etterfølgd av kusina til Elisabet, Anna. Etter den korte regjeringstida til Anna sin grandnevø, den unge Ivan VI, tok Elisabet trona med støtte frå militæret og utrope sin eigen nevø, den framtidige Peter III, til arving.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Elizabeth of Russia|Elizabeth of Russia]]» frå ,  den 31. desember 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
**