open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Victoria Benedictsson

**Victoria Maria Benedictsson** (), fødd Bruzelius, var ein svensk forfattar og dramatikar som skreiv romanane sine under pseudonymet og mannsnamnet ** Ernst Ahlgren**. Ho vart fødd i grenda Domme i dåverande Skytts härad, som no er ein del av Trelleborgs kommun i Skåne, og døydde 38 år gamal for eiga hand i København i Danmark. Der er ho gravlagt på Vestre Kirkegård under namnet Ernst Ahlgren.

Victoria Benedictsson voks opp i grenda Domme, der foreldra hennar var jordbrukarar. Ho vart tidleg interessert i kunst, og gjekk i teneste som guvernante for få pengar til å kunne studere til kunstnar i Stockholm med godkjenning av faren, som seinare endra meining og nekta ho dette. For å kome seg unna foreldra sine, gifta ho seg 21 år gamal med ein 49 år gamal enkjemann med fem born, og fekk to døtrer med han, men den eine døydde allereie som spedbarn.

I 1882 vart ho sjuk og sengeliggjande, og det vart under sjukdomsperioden ho utvikla forfattarskapen sin. Ho debuterte i 1884 med novellesamlinga *Från Skåne*, og året etter kom romanen *Pengar*, som vart gjennombrotet hennar. Som så mange andre svenske forfattarar på 1880-talet fann ho så vegen til København, der den danske litteraturkritikaren Georg Brandes vart merksam på henne, og dei hadde ei stutt og ulukkeleg kjærleiksaffære i åra 1886-1888.

Sjølv om Victoria Benedictssons tid som forfattar vart kort, er ho rekna som ein av dei fremste av dei realistiske forfattarane i 1880-talets Sverige. I romanane tek ho opp ekteskapsproblematikk og  aktuelle kvinnesakspørsmål. Debutromanen *Pengar* skildrar ei ung og umogen jente som vart overtala til gifte seg alt for tidlig med ein rik godseigar, men som med tida bryt ut av ekteskapet. I romanen *Fru Marianne* frå 1887 skildrar ho ei kvinne som vert slite mellom ektemannen Börje, som er ein heiderleg og praktisk bonde, og den kultiverte vennen Pål. Men soga endar ikkje her i skilsmisse som i romanen *Pengar*, men med framhald av samlivet i eit ekteskap kjenneteikna av likeverd og samforstand mellom ektefellane.

## Skjønnlitteratur av Victoria Benedictsson
*Från Skåne. Stockholm: Fritze. 1884.
*Final: skådespel i 3 akter. Stockholm: Hæggström. 1885.
*Pengar: novell. Stockholm: Fritze. 1885.
*Folklif och småberättelser. Stockholm: Beijer. 1887.
*Fru Marianne: roman. Stockholm: Hæggström. 1887.
*Berättelser och utkast. Stockholm: Hæggström. 1888.
*Modern: en berättelse. Stockholm: Beijer. 1888.
*Den bergtagna: en kärlekens tragedi. Stockholm: Hæggström. 1890.
*Efterskörd. Stockholm: Hæggström. 1890.

## Bakgrunnsstoff

*Atrium Förlag om  Victoria Benedictsson, med lenkjer og lesetips
*Internettside med opplysningar og mange fotografi om  Victoria Benedictsson
*''Victoria Benedictsson'' : ''En sjelfbiografi ur bref och anteckningar samlade och utgifne af Axel Lundegård'', Stockholm 1890)
Bjørn Erling Ytterhorn

**Bjørn Erling Ytterhorn** () var ein norsk offiser og politikar frå Fana i Hordaland. Han representerte Hordaland og Framstegspartiet på Stortinget frå 1981 til han omkom i 1987. Frå 1978 til -82 var han nestformann i Framstegspartiet. Han var gift med Inger-Marie Ytterhorn.

Ytterhorn var son til ein lærar. Etter studenteksamen i 1943 utdanna han seg ved Sjøkrigsskulen og Sjøforsvarets stabsskule. Frå 1945 gjorde han teneste i Marinen, etter 1952 som divisjonssjef for motortorpedobåtar, minesveiparar og i 1964-65 jagarar. Han var sjef for utdanningsavdelinga i Sjøforsvarets overkommando 1961–64 og torpedo/mineskulen 1965-68. Noregs forsvarsattaché i Sovjetunionen og Polen 1968–71 og tilsett ved Forsvarskommando Sør-Norge 1971–75. Til sist sjef for operasjonsavdelinga ved Vestlandets sjøforsvarsdistrikt på Haakonsvern Orlogsstasjon 1975–81.

I 1973 var Ytterhorn med på å stifte Anders Langes Parti, forløparen til Framstegspartiet. Han var formann i fylkespartiet i Hordaland 1975–81 og 1. viseformann i Framstegspartiet 1978-82. Frå 1976 var Ytterhorn fylkestingmedlem i Hordaland og frå 1980 bystyremedlem i Bergen bystyre, begge desse omboda hadde han til 1983. Hausten 1981 vart Ytterhorn vald inn på Stortinget frå Hordaland, attvald i 1985.  Dei fire fyrste åra på Tinget var han sekretær i Forsvarkomiteen, sidan medlem i same komite. Han var heile tida parlamentarisk nestleiar. 

Ytterhorn vart tildelt Forsvarsmedaljen og Deltakarmedaljen og britiske Defence Medal og War Medal. Han drukna.

## Kjelder
*Stortingsbiografi
Asbjørn Lillås

**Asbjørn Lillås** () var ein norsk arbeidsmann og politikar frå Nøtterøy som representerte Arbeidarpartiet på Stortinget frå 1961 til 1973.

Lillås var son til ein sjømann og var sjølv til sjøs ei tid. Frå 1937 var han tilsett ved Kaldnes mek. verksted A/S i Tønsberg, der han var personalsjef 1958-61. Perioden 1952-63 var han medlem i Nøtterøy kommunestyre, siste ti åra som formannskapsmedlem. Han var styreformann i Nøtterøy elektrisitetsverk 1959-63.

Ved stortingsvalet i 1961 vart Lillås vald til stortingsrepresentant frå Vestfold for Arbeidarpartiet. Sidan vart han attvald i 1965 og -69. På Tinget var han 1961-65 medlem i Finans- og tollkomiteen og der etter 1965-73 i Sjøfarts- og fiskerikomiteen.

## Kjelder
*Stortingsbiografi
Distriktet Völkermarkt

**Distriktet Völkermarkt** er eit administrativt distrikt (Bezirk) i forbundslandet Kärnten i Austerrike. Distriktet dekker ei flatevidd på 908 km² og har 42&nbsp;000 ibuarar (2017). Byen Völkermarkt er administrasjonssenter for distriktet.

## Kommuneskipnaden
Distriktet består av 13 kommunar, to av dei er byar og tre er såkalla Marktgemeide.

*Bleiburg
*Diex
*Eberndorf
*Eisenkappel-Vellach
*Feistritz ob Bleiburg
*Gallizien
*Globasnitz
*Griffen
*Neuhaus
*Ruden
*Sankt Kanzian am Klopeiner See
*Sittersdorf
*Völkermarkt

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Bezirk Völkermakrt|Bezirk Völkermakrt]]» frå ,  den 20. oktober 2019.*
Sankt Andrä

**Sankt Andrä** (slovensk Šentandraž v Labotski dolini) er ein by og ein kommune i distriktet Wolfsberg i forbundslandet Kärnten i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 113,6 km² og 10&nbsp;000 ibuarar (2017). Byen ligg i eit kupert jordbrukslandskap 430 meter over havet, åtte kilometer sør om distriktssenteret Wolfsberg. Nord og aust i kommunen ris eit fjellandskap som toppar seg i Großer Speikkogel på 2&nbsp;140 meter over havet.

Arbeidsstyrken i Sankt Andrä er for ein stor del sysselsett i varehandelen, byggenæringa og ymse slags industri. Også landbruk er ei viktig næring, samstundes som turismen er ei veksande inntektskjelde.  

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Sankt Andrä (Kärnten)|Sankt Andrä (Kärnten)]]» frå ,  den 7. september 2017.*
Völkermarkt

**Völkermarkt** (slovensk Velikovec) er ein by og ein kommune i forbundslandet Kärnten i Austerrike, forvaltningssete i distriktet med same namn. Kommunen har ei flatevidd på 137,4 km² og i kring 11&nbsp;000 ibuarar. Byen ligg 462 moh. på ein markant terrasse over elva Drau, som her vart demd opp i 1962 og lagar ein kraftverksdam.

Byen Völkermarkt vart grunnlagd i kring 1090.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Völkermarkt|Völkermarkt]]» frå ,  den 7. september 2017.*
Sportsklubben Vidar

**Sportsklubben Vidar** er eit idrettslag i Oslo, stifta 1. september 1919. Laget er i dag eit reint friidrettslag, tidlegare var det òg med i skiidrett. SK Vidar var medlem i Arbeidernes Idrettsforbund til 1945.

SK Vidar arrangerer både Oslo Maraton, Tryvann Opp og er medarrangør i Bislett Games. Tidlegare arrangerte laget 19933-93 langrennet Vidarløpet og 1984-2003 byløpet Grete Waitz-løpet, det siste med berre kvinnelege deltakarar.

Mellom dei mest markante Vidar-medlemene finn ein hekkeløparen Jan Gulbrandsen, mellom- og langdistanseløparen Grete Waitz, fødd Andersen, og spydkastaren Per Erling Olsen. Også Hanne Haugland, Atle Douglas, Mette Bergmann og Andreas Thorkildsen var medlem i SK Vidar i ein eller fleire sesongar.

## Kjelder
Stig Sæterbakkens minnepris

**Stig Sæterbakkens minnepris** er ein norsk litteraturpris som vert utdelt årleg av forlaget Cappelen Damm. Prisen vart skipa i 2012 til minne om forfattaren Stig Sæterbakken og går til ein forfattar som skal ha gjeve ut to til fire skjønnlitterære bøker med «overtydande litterære kvalitetar». Prisen er på 100 000 kroner og eit kunstverk.

## Prisvinnarar
* 2012 &ndash; Mette Karlsvik
* 2013 &ndash; Jan Roar Leikvoll
* 2014 &ndash; Kristin Berget
* 2015 &ndash; Tina Åmodt
* 2016 &ndash; Morten Langeland
* 2017 &ndash; Cathrine Knudsen
*2018 &ndash; Bjørn Vatne
*2019 &ndash; Aina Villanger
*2020 &ndash; Joakim Kjørsvik
*2021 &ndash; Victoria Kielland
*2022 &ndash; Tore Kvæven

## Kjelder
Dystopi

**Dystopi** er ei skildring av eit framtidig skrekksamfunn prega av  mareritt-liknande levevilkår. Ein dystopi vert gjerne sett på som motsetnaden til ein utopi.

Å nytte litteratur, teater eller film til å framstille ein dystopi kan vere eit effektivt middel til å setje søkeljoset på det som er galt eller lite ynskeleg i notidas samfunn, og såleis vere ein måte å fremje eller forsterke samfunnskritikk på. Ved å overdrive dei verknadene det vil få dersom dette eller hint får halde fram og utvikla seg i vidare omfang inn i framtida, kan ein få folk til å reagere på tilhøve i samtida som kan hende ikkje ser så ille ut ved fyrste augnekast, eller som dei fleste bryr seg lite om av di det ikkje råkar andre enn eit mindretal, og difor ikkje ein sjølv.

Dystopiar kan òg verte nytta i politisk propaganda for å svekke motpartane og vinne tilslutnad til eigne synspunkt, og eventuelt stø opp under eiga makt og posisjon i samfunnet.

## Dystopiar i kulturen
Dystopiar blir ofte skildra i science fiction, særleg innan undersjangeren cyberpunk.

Nokre kjende dystopiske romanar er *[[romanen 1984|1984]]* av George Orwell, *[[Vidunderlige nye verden]]* av Aldous Huxley og *[[Tjenerinnens beretning]]* av Margaret Atwood. Alle romanane er også blitt filmatisert.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*Snl.no: Dystopi
NM i friidrett 1974

**Noregsmeisterskapen i friidrett 1974**, hovudmeisterskapen, vart avvikla på Hønefoss dagane 9.-11. august 1974. Meisterskapen omfatta 19 tevlingar for menn og 13 for kvinner.

Kongepokalane vart tildelt dei same utøvarane som året før. Grete Andersen fekk ved dette pokalen for sitt vinnarløp på 1&nbsp;500 meter, medan Leif Roar Falkum på ny vann høgdetevlinga.

## Menn
### 100 m





### 200 m





### 400 m





### 800 m





### 1500 m





### 5&nbsp;000 m





### 10&nbsp;000 m





### 110 m hekk





### 400 m hekk





### 3&nbsp;000 m hinder





### 1000 meter stafett





### Høgdehopp





### Stavhopp





### Lengdehopp





### Tresteghopp





### Kulestøyt





### Diskoskast





### Sleggjekast





### Spjutkast





## Kvinner
### 100 meter





### 200 m





### 400 m





### 800 m





### 1500 m





### 3&nbsp;000 m





### 100 meter hekk





### 1000 meter stafett





### Høgdehopp





### Lengdehopp





### Kulestøyt





### Diskoskast





### Spjutkast





## Kjelder
**Sportsboken 74*. Dreyerbok - Stavanger.
*Arbeiderbladet 12. august 1974
Ålgård kyrkje

**Ålgård kyrkje** er ei arbeidskyrkje frå 2015 i Gjesdal kommune i Rogaland fylke. 

Kyrkja vart teikna av arkitektane René de Groot og Erik Thesen ved LINK signatur. Ho fekk Gjesdal kommunes byggeskikkpris for 2015. I 2016 vart kyrkja nominert til Archmarathon-prisen for religiøse byggverk.

## Fotnotar


## Bakgrunnsstoff
* Kyrkjesøk – Ålgård kirke
* LINK arkitektur om Ålgård kyrkje 
* Ålgård kyrkjelyd
Tore Bongo

**Tore Bongo** () var ein samisk lærar i samisk språk, politikar og naturvernforkjempar, fødd i Alta.

Tore Bongo var særleg kjend for å ha vore ein av leiarane av Altaaksjonen, òg kalla Stillaaksjonen, som var ein  sivil ulydnad-aksjon av landsomfemnande format for å hindre gjennomføringa av dei gjennomgripande planane for vasskraftutbygginga i Alta-Kautokeino-vassdraget, som gjekk ut på å setje av delar av Finnmarksvidda, inkludert bygda Masi, under vatn. Den største samlinga av norske politistyrkar etter andre verdskrigen vart sett inn 14. januar 1981 for å fjerne aksjonistane som hadde lenka seg saman på anleggsområdet i Stilla for å hindre at byggjearbeida kom i gang. Bongo vart deretter ein av dei fire leiarane som vart dømde til straff etter «oppviglarparagrafen», paragraf 140 i straffelova frå 22. mai 1902. Denne straffeføresegna vart då nytta for fyrste gongen sidan Einar Gerhardsen og Martin Tranmæl vart dømde i mellomkrigstida.

Tore Bongo skipa Alta sameforeining på 1970-talet, og var leiar av foreininga i fleire periodar. Han var medlem av Sametinget frå 1993 til 1997, og stod i 2017 på tiandeplass til sametingsvalet i nordre valkrinsen for Norske Samers Riksforbund. Han har medverka som skodespelar i dokumentarfilmen *[[La elva leve!]]* frå 1980 om Altaaksjonen i 1979 og 1980.

## Kjelder
*Minneord i Klassekampen 8. september 2017, side 32.

## Bakgrunnsstoff
*Forvaltningsdatabasen: Tore Bongo
NVIS

**NVIS** (engelsk **Near Vertical Incidence Skywave** ) er ein måte brukt til å etablere samband i frekvensområdet kortbølgje (HF) på korte avstander uten at fenomenet skip zone hindrar sambandet. Fenomenet vert særleg nytta i militært og paramilitært samband, særleg i tropane, og av radioamatørar for kontakt i nærleiken som elles kan hindrast av barrierar i synslina.
Radiobølgjene går nær vertikalt opp i ionosfæren, der dei blir brotne og sende tilbake til eit sirkulært område på opptil 650 km frå sendaren. 

## Frekvensar og formering
Dei mest pålitelige frekvensane for NVIS-kommunikasjon er mellom 1,8 MHz og 8 MHz. Over 8 MHz byrjar det å verta tvilsamt om ein får samband på denne måten, og nær 30 KHz er det nesten umogeleg. Brukbare frekvensar vert dikterte av lokale ionosfæriske forhold, som har ein sterk systematisk avhengigheit av geografisk plassering. Vanlege band som blir brukte i amatørradio på midtbreiddegrader er 3,5 MHz om natta og 7 MHz i dagsljos, men eksperimentell bruk av 5 MHz går framleis føre seg. Militær NVIS-kommunikasjon går føre seg mest på 2-4 MHz om natta og på 5-7 MHz i dagsljos.
 
Optimale NVIS-frekvensar har ein tendens til å vera høgare når ein nærmar seg tropane og lågare nærare arktiske regionar. Dei brukbare frekvensane endrar seg frå dag til natt, ettersom solljos gjer at det lågaste laget av ionosfæren, som blir kalla D-laget, aukar. Dette forårsakar demping av låge frekvensar om dagen, medan den maksimale bruksfrekvensen (MUF) som er den kritiske frekvensen av F-laget stig med større solljos.

NVIS er mest nyttig i fjordar og fjell der bruk av VHF- eller UHF-frekvenser er ineffektiv, eller når kommunikasjonsavstanden er utanfor 50 kilometer for jordbølgjer og mindre enn 300-1500 kilometer (500-2500 km) rekkjevidde for rombølgje i låg vinkel. Eit anna interessant aspekt ved NVIS-kommunikasjon er at retninga til avsenderen er vanskelegare å peile enn for jordbølgjekommunikasjon (dvs. VHF eller UHF). For kringkastarar tillét NVIS dekning av eit heilt mellomstort land til mykje lågare pris enn med VHF (FM), og dagtidsdekning som MW (AM) nattedekning til lågare pris og ofte med mindre forstyrrande støy.

## Referansar
Radioskugge

**Radioskugge** er nemninga på eit avgrensa geografisk område der kontakt med ein nærliggande basestasjon eller radiosendar vert hindra av høgt terreng. Dekningsområdet til sendaren vil meir eller mindre omringa området med radioskugge. 

Dei store hovedsenderene for radio og fjernsynkringkasting dekkjer eit stort geografisk område. Innan dette området vil det vera fleire små område bak fjell eller i djupare dalar med radioskugge. For å få dekning av signala vert det ofte sett opp mindre frekvensomformarar eller separate sendarar.

Dersom signalet i ein radioskugge berre er litt for svakt, vil ei retningsantenne på basestasjonen eller på radioen til brukaren kunne auka felttyrken i radioskuggen eller antennesignalet i radioen, slik at samband likevel kan oppnåast i området. I hytteområde kan mobiltelefonsignala vera for svake. Ei tilpassa retningsantenne på hytta (til dømes ei yagi (antenne)) for rett frekvens, innstilt i rett retning, kan likevel samband for mobiltelefonen etablerast. Ei slik antenne vil krevja ein eigen antenneutgang på mobiltelefonen, noko dei færraste mobiltelefonane verta levert med.

Ved skiping av sendarnett for mobiltelefon, maritim VHF, nødnett, flyradiosamband, anna lukka nett, jarnbanesamband etc. er  viktig å avgjera om sambandet verkar eller ikkje verkar. Sidan det er vanskeleg å føresjå der det vert danna radioskugge for ei gjeven sendarplassering, er det ofte naudsynt å gjera dekningsprøver ved å røra seg i området med ein radiomottakar og kartleggja der det er samband og der det ikkje er samband.

I område med mykje leiande metall i grunnen kan radiosignala påverkast mykje slik at dekningsområde og radioskugge vert forandra frå det som forventast.

## Referansar
Izer Aliu

**Izer Aliu** () er ein norsk-makedonsk filmregissør. Han debuterte som regissør av kortfilmar i 2012 med *Å vokte fjellet*; eksamenfilmen hans ved Den Norske Filmskolen. Filmen fekk Amandaprisen i klassen for beste kortfilm i 2012.

Den neste kortfilmen hans var *Det gode livet, der borte* frå 2014, den vart nominert til Amandaprisen i klassen for beste kortfilm i 2014.

I 2016 debuterte Aliu som  spelefilmregissør med filmen *[[Fluefangeren]]*. Han fekk Amandaprisen for beste regi for filmen i 2017. Same år vart *Fluefangeren* nominert til Nordisk råds filmpris frå Noreg.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Berhane Adere

**Berhane Adere** () er ein etiopisk tidlegare langdistanseløpar som vart verdsmeister på 10&nbsp;000 meter i 2003 og elles vann to VM-sølv på same distansen.

Etter fire sesongar med gode internasjonale resultat lukkast Adere i 2001 vinne ein medalje i eit stort meisterskap. Under VM 2001 i Edmonton tok ho sølvmedaljen på 10&nbsp;000 meter, fattige fire hundredels sekund bakom landskvinna Derartu Tulu. Året etter vann Adere gull på 5&nbsp;000 meter i afrikameisterskapen og i halvmaraton.

2003-sesongen innleia Adere med å verte innandørs verdsmeister på 3000 meter. Den 27. juni presterte ho råsterke 14.29,3 på 5&nbsp;000 meter i Oslo. Høgdepunkt kom likevel under VM 2003 i Paris med siger på 10&nbsp;000 meter. Vinnartida 30.04,1 var etiopisk rekord inntil Tirunesh Dibaba slo rekorden i 2008. I friidretts-VM 2005 i Helsinki sikra Adere seg ein ny sølvmedalje på 10 000 meter, bakom nemnde Dibaba.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*VM 1993 i Stuttgart: Utslått i kvalifiseringa på 10 000 meter (33.20,6)
*VM 1995 i Göteborg: Utslått i kvalifiseringa på 10 000 meter (33.14,7)
*OL 1996 i Atlanta: Nr 18 – 32.57,3
*VM 1997 i Aten: Nr 4 – 31.48,9
*VM 1999 i Sevilla: Nr 7 – 31.32,5
*OL 2000 i Sydney: Nr 12 – 31.40,5
*VM 2001 i Edmonton: Sølvmedalje på 10000 m – 31.48,85, bakom Derartu Tulu (31.48,81)
*VM 2003 i Paris: Gullmedalje på 10000 m – 30.04,1, nr 10 på 5000 m – 14.58,0
*VM 2005 i Helsinki: Sølvmedalje på 10000 m – 30.25,4, bakom Tirunesh Dibaba (30.24,0)
*OL 2008 i Beijing: Braut maratonløpet

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Berhane Adere|Berhane Adere]]» frå ,  den 9. september 2017.*
Kjeld Langeland

**Kjeld Langeland** () var ein norsk lærar og politikar frå Bergen som representerte Hordaland og Høgre på Stortinget frå 1965 til han døydde i 1973.

Langeland var son til ein næringsdrivar. Frå 1945 til -49 underviste han ved Danielsens skole i Bergen, der etter var han lærar 1950-53 ved Åsane folkeskule og sidan 1953 adjunkt ved Åsane realskule og gymnas.

Langeland engasjerte seg i lokalpolitikken i Åsane og var medlem i kommunestyret frå 1956 til 1971, ordførar 1960-63. Perioden 1956-60 var han forretningsførar for overformynderiet i Åsane og 1959 formann i skulestyret. Han var medlem i fylkesskulestyret i Hordaland frå 1960 til 1967 og formann 1964-66 i skulenemnda i Hordaland. Då Åsane kommune frå 1972 var slått saman med  Bergen kommune, var han medlem i bystyret til han døydde.

Frå hausten 1965 var Langeland stortingsrepresentant frå Hordaland til han døydde vinteren 1973. Alle sesjonane på Stortinget sat Høgre-mannen i Kyrkje- og undervisningskomiteen.

## Kjelder
*Stortingsbiografi
Peder Næsheim

**Peder Næsheim** () var ein norsk journalist frå Stavanger som representerte Rogaland og Arbeidarpartiet på Stortinget frå 1965 til han døydde.

Næsheim var som til ein grosserar. Han tok eksamen ved Stavanger handelsgymnas i 1945 og arbeidde som bladfyk i avisa 1ste Mai åra 1946-49. Der etter var han redaktør 1949-51 i *[[Hardanger Folkeblad]]* i Odda og 1951-53 i *[[Romsdal Folkeblad]]* i Molde. Sidan arbeidde han atter i *1ste Mai/[[Rogalands Avis]]*, der han var redaktør 1955-65.

Frå 1956 til 1967 var Næsheim medlem i bystyret i Stavanger, dei fire fyrste åra med sete i formannskapet. Perioden 1956-63 var han formann i den kommunale arbeids- og tiltaksnemnda i byen og 1958-61 formann i byplanrådet. Hausten 1965 vart Næsheim vald til stortingsrepresentant for Arbeidarpartiet og Rogaland, medlem i Finanskomiteen. Fire år seinare vart han attvald, men døydde allereie sju veker etter Stortinget var opna i oktober 1969.

## Kjelder
*Stortingsbiografi
Eidsvåg kyrkje

**Eidsvåg kyrkje** er ei kvadratisk arbeidskyrkje frå 1982 i Bergen kommune i Vestland fylke. Byggverket er i betong og har 600 sitjeplassar.

Kyrkja er soknekyrkje i  Eidsvåg sokn i Åsane prosti. Det er ikkje kyrkjegard ved kyrkja.

## Kjelder
* Hans-Emil Lidén: Eidsvåg kirke (i «Norges kirker»)
* 

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Eidsvåg kyrkje|Eidsvåg kyrkje]]» frå ,  den 9. september 2017.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Peter Lorange

**Peter Lorange** () er ein norsk samfunnsøkonom (siviløkonom). Han er busett i Sveits, og er skiparen og eigaren av Lorange Institute of Business Zurich i Zürich, der han er arbeidande styreformann og rektor.

Lorange er utdanna som siviløkonom hjå Norges Handelshøyskole i Bergen, og tok seinare mastergrad ved Yale University, og etter dette Doctor of Business Administration ved Harvard University, som båe er private universitet i USA.

Lorange har vore rektor ved Handelshøyskolen BI i Oslo (1989-1993), professor ved Wharton School ved University of Pennsylvania i USA og Kristian Gerhard Jebsen Professor of International Shipping ved International Institute for Management Development (IMD) i Lausanne i Sveits. Han er forfattar av ein rad vitskaplege bøker og artiklar, og har seks æresdoktorgradar, mellom anna frå Lunds universitet i Sverige.  I 2010 vart han utnemnd til kommandør av Den Kongelege Norske Fortenesteordenen «for fortjenstfullt virke for fremme av norske næringslivsinteresser internasjonalt»

Peter Lorange er eigar av selskapet S. Ugelstad Invest AS.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
*snl.no: Lorange (om ætta Lorange i Noreg, opphavleg frå Frankrike)
*Lorange Institute of Business Zurich 
*Zurich Institute of Bussines Education: Peter Lorange
Bjørndal kyrkje

**Bjørndal kyrkje** er ei interimskyrkje på Bjørndal i Oslo, ei midlertidig kyrkje som vert nytta mens ein venter på at ei permanent kyrkje skal bli bygd. Det dreier seg om det tidlegare gatekapellet som stod ved sida av Oslo domkyrkje medan domkyrkja vart vøla. Bygget vart flytta til Bjørndal i november 2014 og vigsla der 8. mars 2015.

## Fotnotar


## Bakgrunnsstoff
* Miljø- og byutviklingskomiteen om byggjesaka
Jordbølgje

**Jordbølgje** (engelsk *ground wave*) i radiosamband er ei radiobølge som følgjer jordoverflata frå radiosendaren og vert raskt svekka ut til maksimalt 30 kilometer. Slike bølgjer er òg kjende som nortonbølgjer. Brukbart samband med denne som berebølgje kan berre reknast til eit par mil. Det er særleg på kortbølgje (HF) og med NVIS at denne er interessant i høve til rombølgje.

## Referansar
Rombølgje

**Rombølgje**  (engelsk *skywave*) er ei  radiobølge som vert reflektert frå ionosfæren, og difor kan brukast til samband til bakom horisonten. Under visse høve kan ein jamvel oppnå samband rundt heile jordkloden.  Det er særleg på kortbølgje (HF), og  med NVIS at denne er interessant i forhold til jordbølgje.

## Referansar
Morsenøkkel

**Morsenøkkel** (eller *telegrafinøkkel*) er eit instrument som vert brukt for å senda telegrafiske meldingar. Eigentleg er morsenøkkelen ein straumbrytar som gjer det mogleg å kopla straumen på og av fleire gonger i sekundet på ein presis måte, slik at morsesignala kan sendast snøgt og korrekt.

## Telegrafinøkkeltypar
Det finst to hovudtypar morsenøklar, «handpumpa» og «paddle»-typen. Handpumpa nøklar vertikalt, medan paddle-typen som i dag er den mest populære mellom radioamatørar nøklar horisontalt. Med paddle kan ein senda morsekoden mykje raskare og på ein mindre slitsam måte.

## Snøggleik
Kravet til amatørradiolisens var tidlegare ein telegrafisnøggleik på 5 ord i minuttet, medan til skipsradiotelegrafistsertifikat av 2. klasse var det 15 ord i koda tekst eller 20 ord i klartekst. For same sertifikat av 1. klasse må 25 ord sendast feilfritt i klartekst. Ein slik snøggleik i sending er mykje raskare enn den raskaste sendinga av SMS med tastaturet på ein mobiltelefon.

## Yrkesskadar
Telegrafistar kan få yrkesskaden RSI-syndrom på grunn av muskelsmerter. RSI-syndromet kunne skuldast feilaktig bruk av handpumpa, skrivemaskina eller feil sittestilling. For å unngå smerter er det viktig å nøkle med eit laust og ledig handledd.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Morsenøkkel|Morsenøkkel]]» frå ,  den 9. september 2017.*
Fjernskrivar

**Fjernskrivar** er ein elektromekanisk maskin som vart brukt til overføring av tekst over radio eller telelinje. I den vestlege verda mista han aktualitet med innføringa av Internett.

Telegrafen vart etter kvart avløyst av teleks. Teleksnett vart første gong etablert i Tyskland i 1933 og fekk fotfeste av tyding i Noreg først etter andre verdskrigen. Kvart abonnement hadde ein fjernskriver og kunne kommunisera med andre teleksbrukarar. Mottakaren trong ikkje å vera til stades for å motta meldinga.

Det første sivile telekssambandet mellom Oslo og utlandet vart opna i 1946. Allereie under krigen hadde Wehrmacht og dei sivile tyske styresmaktene eit teleksnett som dekte landet. Telegrafverket sørgde òg for samband til skip i utenriksfart, både med telegraf, telefon og teleks. 

I 1988 var det cirka 10 000 teleksabonnentar, medan globalt var cirka 1 500 000 brukarar i over 200 land. Internett har overteke funksjonen til teleks og Telenor la ned teleksnettet 1. juli 2000.

Fono-teleks var ei vidareutvikling av teleksen der ein kunne skriva meldingane ved hjelp av ein ordinær telefon til ein sentral og dermed vidare til teleksnettet og fram til mottakaren. Det er enno høve for samtrafikk mellom e-post og teleks til eller frå land som enno nyttar teleks.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Fjernskriver|Fjernskriver]]» frå ,  den 9. september 2017.*
NM i friidrett 1976

**Noregsmeisterskapen i friidrett 1976**, hovudmeisterskapen, vart avvikla i Askim dagane 13.-15. august 1976. Meisterskapen omfatta 19 tevlingar for menn og 13 for kvinner.

For fjerde året i rad gjekk kongepokalen for kvinner til Grete Waitz, og for andre gong eit vinnarløp på 1500 meter. Høgdehopparen Leif Roar Falkum vart tildelt sin tredje kongepokal.

## Menn
### 100 m





### 200 m





### 400 m





### 800 m





### 1500 m





### 5&nbsp;000 m





### 10&nbsp;000 m





### 110 meter hekk





### 400 m hekk





### 3&nbsp;000 m hinder





### 1000 meter stafett





### Høgdehopp





### Stavhopp





### Lengdehopp





### Tresteghopp





### Kulestøyt





### Diskoskast





### Sleggjekast





### Spjutkast





## Kvinner
### 100 meter





### 200 m





### 400 m





### 800 m





### 1500 m





### 3&nbsp;000





### 100 m hekk





### 400 m hekk





### Høgdehopp





### Lengdehopp





### Kulestøyt





### Diskoskast





### Spjutkast





## Kjelder
**Sportsboken 76*. Dreyerbok Stavanger. 1976.
Semafor

**Semafor** (av gresk  *sema*, 'teikn',  og *ferein*, 'å bera') er eit system for kommunikasjon over lengre avstandar med fri sikt, ved hjelp av signalflagg som ein held i hendene. Flagga kan også henge på ein stolpe med rørlege armar. Stillinga til dei to armane står for ulike bokstavar, tal og andre teikn.

Semaforalfabetet er eit av fleire kommunikasjonsmiddel som kom i bruk før telegraf og trådlaus radio overtok. Spesielt jernbanevesen og losvesen såg seg nytte av denne måten å senda meldingar på, og brukte den til korte koda meldingar om venta eller uventa fartøy i eit område. Semafor er framleis i bruk i dei militære styrkane i enkelte land som reservekommunikasjon som ikkje kan avlyttast eller lett forstyrrast. I speidarrørsla er det fortsatt til stades i speidarboka.

På faste signalstasjonar var det mogeleg å bruke lys, slik at ein òg fekk til også å sende om natta, men då vart det heller nytta morse eller blink. 
Bruk av slike signalstasjonar var mykje brukte omkring 1800-talet, med fleire system i bruk.

Utforminga av og fargen på flagga har variert etter kva ein har sett som lettast leseleg. Alfabetet nedanfor er framstilt slik ein ser det når ein mottar ei melding. Sendaren må altså gjere dette spegelvendt. Ein del av tilleggsteikna varierer frå land til land.

## Kjelder
Tomt

**Tomt** er eit område der det kan stå ein bygning. Det kan både visa til ein stad der det har stått ein bygning, der han står no eller der han skal stå i framtida. Ordet «tomt» kjem av norrønt *to(m)pt*, og har same opphav som tuft.

I moderne samfunn er tomter ofte regulerte til ein viss bruk, som bustadtomt, landbrukstomt eller industritomt.

Den som eig ein bygning kan også eiga tomta, men i nokre høve kan denne ha ein annan eigar. Leige av tomt blir kalla tomtefeste eller bygsel.

## Kjelder
*
Gangliosid

**Gangliosid** er ei gruppe glykolipid som finst i sellemembranen til ulike typar seller, mellom anne nerveseller. Gangliosida er bygde opp av aminoalkoholen sfingosin, ei feittsyre og eitt eller fleire karbohydratmolekyl.

## Kjelder
Egil Storbekken

**Egil Storbekken** () var ein norsk musikar, komponist og instrumentmakar frå Tolga i Nord-Østerdal. Han er mest kjend for musikken som han komponerte for tussefløyte og framførte sjølv på dette instrumentet, og var ein viktig formidlar av norske folkemusikktradisjonar. Han har òg arrangert verk for orkester og songkor. I 1999 fekk han Gammleng-prisen i klassa «veteran».

Egil Storbekken tok til med komponist- og musikarverksemda si på 1930-talet. På heimstaden Tolga verka han både som musikar og som dirigent for eit strykeorkester, janitsjarkorps, to kor og eit folkemusikkensemble. Han hadde fatta interesse for gamle norske folkemusikkinstrument som bukkehorn, lur, munnharpe, seljefløyte og tussefløyte, og reiste i femten år saman med Rikskonsertane for å presentere desse instrumenta for skuleelevar over heile landet. Han skipa òg ensemblet Tolga-Tusseladdene for å kunne framføre både folkemusikk og sine eigne komposisjonar for tussefløyte. Formell musikkutdanning hadde han ikkje, berre eit stutt studieopphald ved Musikkonservatoriet i Oslo då han hadde nådd godt vaksen alder.

## Egil Storbekkens musikkpris
Tolga kommune, Norsk Lur- og bukkehornlag, Tolga-Os Sparebank og NOPA oppretta i 2006 Egil Storbekkens musikkpris for å fremme bruken av dei eldre folkemusikkinstrumenta i norsk folkemusikk og Egil Storbekken sin musikk.

## Filmografi (som komponist)
* 1963: *[[Freske fraspark]]*

## Diskografi (som komponist og utøvar)

* 1966: *[[Tussefløytelåter]]* (EP)
* 1967: *[[Optimist med freske fraspark - Stemning fra Steigjela landets mest omtalte bygdevei i Alvdal]]* (EP)
* 1967: *[[Ekkolåter]]* (EP)
* 1969: *[[Vårleken]]* (EP)

* 1968: *[[Tussefløytelåter]]* (LP)
* 1970: *[[Norske Fjelltoner]]* (LP)
* 1972: *[[Toner frå Fjell og Seter]]* (LP)
* 1974: *[[Kos på bygdom]]* (LP)
* 1977: *[[Helsing frå Østerdalen]]* (LP)
* 1984: *[[Trolldans]]* (LP)

## Bakgrunnsstoff

*Norsk biografisk leksikon: Egil Storbekken
*Om Egil Storbekken på ''Ballade''

## Kjelder
Al Khadraniyah

**Al Khadraniyah** er ein landsby i Irak. Han ligg vest for Tigris og nord for Al-Shirqat, nær ruinane av oldtidsbyen Assur . Frå 2014 til november 2016 vart han kontrollert av IS.

Byen ligg utafor vegen mellom Mosul og Tikrit. 

## Historie
I 1918 vart slaget ved Sharqat utkjempa sør for byen. I 2014 vart byen erobra av Den islamske staten og teken attende av Irakiske tryggingsstyrkar i november 2016.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Al Khadraniyah|Al Khadraniyah]]» frå ,  den 10. september 2017.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Hanna-stripa

**Hanna-stripa** (Umm El-Hanna-stripa) er ei smal stripe med tørt land mellom Tigris og Suwaikiyasumpene i Irak.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hanna defile|Hanna defile]]» frå ,  den 10. september 2017.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Teddy Dyring

**Teddy Dyring**, døypt **Theodor Dyring**, () var ein norsk forstmann og stortingsrepresentant frå Larvik. Han møtte på Stortinget 1965-73, vald frå Vestfold for Senterpartiet.

Far til Dyring var bokhandlar. Etter eksamen på handelsgymnas i 1937 tok Dyring artilleriet sin befalsskule i 1938. Sidan gjekk han skogskulen og tok i 1946 eksamen ved skogbruksavdelinga på Noregs landbrukshøgskule. I 1944-45 var han troppsjef i Milorg i Larvik og områdesjef 1948-55 i heimevernet i Larvig.

Dyring var tilsett i Telemark tømmersalgslag og Lågendalen skogeierforening 1947-54 og i framhaldet Lågendalen skogeierforening 1954-60. Redaktør av *Landbrukets årbok - skogbruk* 1961-69 og fylkesskogsjef i Vestfold 1970-75.

Hausten 1963 var Dyring statssekretær i Landbruksdepartementet i den kortliva Lyng-regjeringa. To år seinare vart han vald til stortingsrepresentant frå Vestfold for Senterpartiet. På Tinget var han medlem i Skog-, vassdrags- og industrikomiteen 1965-67 og Industrikomiteen 1967-69. Etter attval i 1969 var han formann i Industrikomiteen dei neste fire sesjonane til han gjekk ut av Stortinget i 1973.

## Kjelder
*Stortingsbiografi
Hawraman

**Hawrāmān**, **Húrāmān** (kurdisk هه‌ورامان eller *Hewraman*), **Ōrāmān** (farsi اورامان) eller **Avroman** er eit fjellområde i provinsane Kurdistan og Kermanshah vest i Iran og nordaust i Irak i Kurdistan-området. I Iran omfattar regionen byane Paveh og Mariwan og i Irak Halabja.

Hawraman har mange kjelder og elvar og dei fleste av dei endar opp i Sirwan. Bil-kjelda (eller Kani Bil) er ei av desse kjeldene og har ei vasføring på 3000-4000 liter i sekundet. Elva som Bil-kjelda dannar er berre 15 meter lang.

## Galleri

Hawraman - Tawela Village in Sulaymaniyah, Kurdistan, Iraq.jpg|Tawela i Sulaymaniyah i Kurdistan i Irak
Zhiwar.jpg|Zhiwar - ein kurdisk landsby i Hawraman i 2015


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hawraman|Hawraman]]» frå ,  den 10. september 2017.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Velden am Wörther See

**Velden am Wörther See** (slovensk Vrba na Koroškem) er ein by og ein kommune i forbundslandet Kärnten i Austerrike.  Kommunen har ei flatevidd på 53 km² og 9&nbsp;000 ibuarar. Landsbyen Velden har eit folketal på vel 2&nbsp;200 og ligg 460 meter over havet. Ibuarane elles fordelar seg i åtte mindre landsbyar og eit 20-tals grender.

Velden har sidan seint 1800-tal vore eit av dei mest søkte turistmåla i Austerrike, der det ligg i eit dels kupert landskap ved Wörthersee.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Velden am Wörther See|Velden am Wörther See]]» frå ,  den 10. september 2017.*
Fond for utøvende kunstnere

**Fond for utøvende kunstnere** er eit norsk fond som gjev økonomisk stønad til prosjekt som profesjonelle utøvande kunstnarar tek del i, og til innspelingar som vert gjort i Noreg. I båe høve må utøvarane bu i Noreg og hovudsakleg ha verksemda si i landet. Prosjektstønad skal berre gå til honorar til medverkande profesjonelle utøvarar som er busette i Noreg. Dei som kan søkje om midlar frå fondet må vere profesjonelle musikarar, skodespelarar, dansarar, sceneinstruktørar, dirigentar eller andre som i sin kunst framfører åndsverk som utøvande kunstnarar. 

## Soga
Fondet var skipa i 1957 etter at Stortinget vedtok i 1956 ei lov om avgift på bruk i offentleg samanheng av opptak av prestasjonar av utøvande kunstnarar, som i dei dagane ville seie å spele av grammofonplater eller bandopptak. Avgifta skulle til fondet, ikkje til dei einskilde utøvarane som det vart betalt avgift for å nytte opptaka av. Dette var ei solidarisk, kulturpolitisk løysing som skulle gje norske profesjonelle utøvarar høve til å søke stønad frå fondet på grunnlag av det føremålet dei gjorde greie for.

Etter seinare lovendringar, seinast i 2000, vart ordninga slik at Noreg fekk eit todelt system, ei vederlagsordning for opptak som er verna etter Åndsverklova, og ei kulturpolitisk ordning for opptak som ikkje har vern etter Åndsverklova, som i praksis hovudsakleg var og er USA-amerikanske innspelingar. Vederlaga for dei verna opptaka går såleis til innehavarane av opphavsretten til opptaka, innkravd og betalt til rettshavarane av interesseorganisasjonen GRAMO  - Musikernes, artistenes og plateselskapenes vederlagsbyrå, medan det berre er vederlaga for dei ikkje-verna opptaka som går inn i Fond for utøvende kunstnere. Stortinget fastsette at fondet skulle vere eit rent kulturfond til stønad for profesjonelle utøvarar som bur og har verksemda si i Noreg, og til norske innspelingar. Avgrensa til dei midla fondet rår over ved vederlaga som vert mottek for dei ikkje-verna opptaka, skal fondet bidra til at ålmenta får tilgang til levende utøvarprestasjonar innanfor alle sjangrar og utøvarkategoriar.

## Gammleng-prisen
Fond for utøvende kunstnere har frå 1982  delt ut Gammleng-prisen kvart år. Prisen har namn etter Rolf Gammleng, som var forbundsleiar for Norsk Musikerforbund då fondet vart skipa, og som bidrog sterkt til dette.

## Kjelder
*Fond for utøvende kunstnere: Om fondet

## Bakgrunnsstoff
*
**Fond for utøvende kunstnere: Om fondet
Villach-Land

**Villach-Land** er eit administrativt distrikt (Bezirk) i forbundslandet Kärnten i Austerrike. Distriktet ligg kringom byen Villach og dekker ei flatevidd på 1009&nbsp;km² der det bur ikring 64&nbsp;700 ibuarar (2017). Forvaltningssetet for distriktet ligg i Villach by.

## Kommuneskipnaden
Distriktet består av 19 kommunar, ti av dei er såkalla 'Marktgemeide'.

*Afritz am See
*Arnoldstein
*Arriach
*Bad Bleiberg
*Feistritz an der Gail
*Feld am See
*Ferndorf
*Finkenstein am Faaker See
*Fresach
*Hohenthurn
*Nötsch im Gailtal
*Paternion
*Rosegg
*Sankt Jakob im Rosental
*Stockenboi
*Treffen am Ossiacher See
*Velden am Wörther See
*Weißenstein 
*Wernberg

## Galleri

Feld am See Gegendtal Brennsee 12082007 02.jpg|Feld am See nord i distriktet.


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Bezirk Villach-Land|Bezirk Villach-Land]]» frå ,  den 10. september 2017.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Helleland kyrkje

**Helleland kyrkje** er ei langkyrkje frå 1832 på Helleland i Eigersund kommune kommune i Rogaland fylke. Kyrkja er lafta og har 500 sitjeplassar. Det har vore kyrkje på Helleland sidan mellomalderen.

## Interiør og inventar
Kyrkja har galleri i vest og langs delar av sør- og nordveggen. Tidlegare hadde ho fleire galleri.

Altartavla vart måla av sokneprest Thorvald Egidius Isaachsen og gjeven i gåve til kyrkja i 1905. Inntil då hadde det stått ein trekross på altaret. Tavla fekk ny omramming i 1932. Døypefatet og mykje anna inventar er overført frå gamlekyrkja.

## Fotnotar


## Kjelder
* Helleland kyrkjelyd
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* Eigersund kyrkjelege fellesråd – Helleland kirke
Valle kyrkje i Lindesnes

**Valle kyrkje** ligg på austsida av elva Audna, på Vigeland i Lindesnes kommune.
			
Kyrka er ei lafta krosskyrkje som vart innvigd i 1793. Ho har 6 galleri og 600 sitjeplassar.

På slutten av 1980-talet vart taket på kyrkja restaurert, og til 200-årsjubileet i 1993 vart kyrkja restaurert inni. Mellom anna vart den naturlege fargen på tømmerveggane avdekka.

Det er dokumentert at det var kyrkje på Valle i 1390. Plasseringa er ikkje kjend. I 1577 bygde Peder Claussøn Friis ei ny kyrkje i nordenden av dagens kyrkjegard. Ho vart kalla Peder Claussøns kyrkje og var i bruk til 1792, då ho vart riven. Dagens kyrkje vart bygd i 1793.

I Valle kyrkje heng eit måleri av Peder Claussøn Friis som mellom anna har vore stilt ut på Nasjonalgalleriet. Måleriet og andre gjenstandar er overførte frå Peder Claussøns kyrkje.

På Valle kyrkjegard finn ein gravene til foreldra til Gustav og Emanuel Vigeland, Anna og Elisæus, og til eldste broren, Theodor. Desse er freda. Gravsteinane er utforma av Gustav, som vart konfirmert i Valle kyrkje i 1883. Han har òg utforma statuen av Peder Claussøn Friis utanfor kyrkja.
Krigsminnesmerket på kyrkjegarden er laga av fillenevøen til Vigeland-brørne, Arne N. Vigeland.

## Fotnotar


## Kjelder

* 
* 

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Valle kyrkje i Lindesnes|Valle kyrkje i Lindesnes]]» frå ,  den 11. september 2017.*  

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* Lindesnes kyrkjelyd
Vanse kyrkje

**Vanse kyrkje** er ei krosskyrkje i Vanse i Farsund kommune kommune i Agder. Delar av steinkyrkja er frå mellomalderen, men kyrkja vart bygd om og utvida i 1848–49. Ho har 850 sitjeplassar.

## Historie
Ein veit ikkje sikkert når kyrkja først vart bygd, men det har vore spekulert i at ho (eller ein forgjengar) kan vere heilt frå 1037. Elles meiner ein at kyrkja er frå tidleg på 1200-talet. Mellomalderkyrkja var ei langkyrkje som var for lita kring midten av 1800-talet. I 1848 hadde ein byrja på arbeidet med å utvide kyrkja til krosskyrkje då galleriet ein dag svikta under ei gudsteneste. Det braut ut panikk, og åtte personar vart trampa ihel og mange fleire skadde. Det gamle koret og austveggen vart rivne, og langkyrkja vart utvida til krosskyrkje.

På hausten i 1872 vart kyrkja råka av lynet og brann så berre murane stod att, men mykje av inventaret vart redda ut. Då kyrkja vart bygd opp att, fekk ho det vesttårnet ho framleis har. Kyrkja vart restaurert i 1923–28 og 1953–54. Ved det siste høvet fekk ho sakristi i aust, og vindauga i austveggen i koret vart fjerna. Altarpariet vart fornya, og kyrkja fekk ny døypefont og glasmåleri i koret (av Bjarne Strand). I 1987 (950-årsjubileum basert på 1037) vart glasmåleri laga av Veslemøy Nystedt Stoltenberg installerte på vestveggen og i våpenhuset.

## Fotnotar


## Kjelder
* Vanse kirkes historie gjennom 1000 år 
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* Lista kyrkjelyd
Askje kyrkje

**Askje kyrkje** (eller **Mosterøy kyrkje**) er ei langkyrkje frå 1846 i Stavanger kommune i Rogaland fylke.

Byggverket er i tre og har 200 sitjeplassar. Det er oppført etter typeteikningar av Hans Ditlev Franciscus von Linstow.

Det er kyrkjegard ved kyrkja og eit separat kyrkjegardsstykkje eit par hundre meter lengre nordaust.

## Fotnotar

## Kjelder
* Erling Jensen: Askje kyrkje 
* 
* Kyrkjesøk – Askje kirke
* Rennesøy kyrkjelege fellesråd 

## Bakgrunnsstoff
*
Hausken kyrkje

**Hausken kyrkje** er ei langkyrkje frå 1857 i Stavanger kommune i Rogaland fylke.

Byggverket er i tømmer og har 230 sitjeplassar.

## Fotnotar


## Kjelder
* 
* Kyrkjesøk – Hausken kyrkje
* Rennesøy kyrkjelege fellesråd 

## Bakgrunnsstoff
*
Salhus kyrkje

**Salhus kyrkje** er ei langkyrkje frå 1924 i Bergen kommune i Vestland. Byggverket er i tegl og har 300 siteplassar. Arkitekt for kyrkja var Ole Landmark.

Kyrkja er soknekyrkje i Salhus sokn i Åsane prosti.

Det er kyrkjegard ved kyrkja som vart innvigd i 1916.

## Fotnotar


## Kjelder
* Hans-Emil Lidén: Salhus kirke (i «Norges kirker»)
* 

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Salhus kyrkje|Salhus kyrkje]]» frå ,  den 11. september 2017.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Egersund kyrkje

**Egersund kyrkje** er ei lafta krosskyrkje ved torget i Egersund. Det har vore kyrkje på staden sidan tidleg mellomalder, men den noverande kyrkja vart oppført som langkyrkje i 1623–34. Så vart ho bygd om og utvida til krosskyrkje i 1785–88 av den tyske tømmermannen Ludvig Feyling, som mellom anna heva taket, bygde inngangspartiet mot sør og lagde ein ny preikestol, som vart montert utanpå den gamle. I 1940 vart den opphavelege preikestolen oppdaga bakom den nye og sett i stand. Årstalet 1583 er skore inn i døypefonten, og sjølv om det er usikkert om fonten er så gamal, er dette den eldste gjenstanden i sjølve kyrkja. Altartavla er frå 1607 og vart gjeven til kyrkja av lensherren Jørgen Kaas og hustrua Mette Banner. Altartavla er måla og signert av stavangermålaren Peter Reimers.

## Fotnotar


## Kjelder
* Eigersund kyrkjelege fellesråd

## Bakgrunnsstoff
* Kyrkjesøk – Egersund kirke
* Eigersund kyrkjelege fellesråd: Fleirspråkleg informasjon om Egersund kyrkje (Word-format)
* Erling Jensen: Rogalandshistorier: Egersund kirke
* Agderkultur om Egersund kyrkje 
*
Bakkebø kyrkje

**Bakkebø kyrkje** er ei krosskyrkje frå 1960 i Eigersund kommune i Rogaland fylke. Byggverket er i betong og har 400 sitjeplassar.

Kyrkja ligg på området til den tidlegare HVPU-institusjonen Bakkebø, som i mange år vart driven av Raudekrossen. Etter at HVPU-institusjonane vart avvikla, vart kyrkja teken over av Eigersund kommune. Ho vert no nytta til omlag ei gudsteneste i månaden.

Altartavle er teikna av arkitekten, skoren av Sven Valevatn og måla av Anders Ragnvald Andersen. Tavla har fire nisjar med evangelistfigurar og i midten eit bilete måla av Harald Kihle.

## Fotnotar


## Kjelder
* Eigersund kyrkjelege fellesråd – Bakkebø kirke
* 
* Kyrkjesøk – Bakkebø kirke

## Bakgrunnsstoff
*
Fyllingsdalen kyrkje

**Fyllingsdalen kyrkje** er ei halvsirkelforma arbeidskyrkje frå 1976 i Bergen kommune i Vestland fylke.

Byggverket er i betong og har 342 sitjeplassar i sjølve kyrkjesalen.

Det er gravplass nokre hundre meter søraust for kyrkja.

## Kjelder
* Ellen Marie Magerøy og Hans-Emil Lidén: Fyllingsdalen kirke (i «Norges kirker»)
* 

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Fyllingsdalen kyrkje|Fyllingsdalen kyrkje]]» frå ,  den 11. september 2017.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* DIS Hordaland om kirken
Sjøfløyte

**Sjøfløyte** er ein variant av blokkfløyta, og har i Noreg vore nytta som folkemusikkinstrument. Dei er fløyter som vart laga på bygdene etter modell av trefløyter som vart teke med frå kontinentet på 1700-talet og 1800-talet av sjøfolk og ferdafolk på skip, og difor fekk dei denne nemninga. Desse fløytene var stor sett tyske, og kunne òg verte kalla kjøpefløyte eller byfløyte. Nemninga sjøfløyte er mest vanleg i Numedal, Telemark og på Agder. På Vestlandet kunne desse fløytene heite tyskfløyte, som altså synar til opphavsområdet for dei. I Gudbrandsdalen, der det er teke vare på mange 1700-talsfløyter, hadde desse fløytene gjerne nemninga trefløyte etter materialet dei var laga av. Egil Storbekken lagde si tussefløyte som ei vidareutvikling av ei slik trefløyte, som var lagd i Gudbrandsdalen.

Under dei pietistiske rørslene i Noreg i siste halvdelen av 1800-talet vart hardingfela sett på som eit syndig instrument, og mange spelemenn tok til å spele danseslåttane på fløyte i staden. I Flesberg i Numedal var det om lag tjue sjøfløytespelemenn i år 1900 som ein kjenner namna på. Men på 1900-talet var sjøfløytetradisjonen i ferd å døy ut, fram til musikarar som Per Midtstigen, Steinar Ofsdal, Tellef Kvifte og Ånon Egeland tok opp att tradisjonen på 1970-talet. Midtstigen og Ofsdal fekk i 1989 Spellemannprisen i klassa for folkemusikk/gammaldans for cd-innspelinga «Sjøfløyta».

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sjøfløyte|Sjøfløyte]]» frå ,  11. september 2017.*  

### Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Artikkel frå folkedans.no (Folkemusikk - Magasinet for folkemusikk og folkedans) 
* Artikkel av fløytemakar Bodil Diesen
Kjærleikssorg

**Kjærleikssorg** er ei kjensle ein kan ha når ein blir avvist, mister eller saknar den ein er forelska i.
Margaretakyrkja

**Margaretakyrkja** var ei einskipa kyrkje i naturstein og tegl i Maridalen i Oslo. Ho vart bygd på 1200-talet på nordsida av Maridalsvannet og vigd til Margareta av Antiokia.

Margaretakyrkja var kyrkjegods under Mariakyrkja i Oslo. Kyrkja må ha vore lagd ned før 1570-talet og framstår no som ein ruin. Ho vart restaurert i 1934 under leiing av Gerhard Fischer.

Ruinen er freda etter lov om kulturminne.


Fil:Ruinerne af Marriddals Kirke paa Kirkeby - no-nb digimanus 73327.jpg|Margaretakyrkja av Peter Andreas Brandt.
Fil:Margaretakirken, Maridalen 2.JPG| Margaretakyrkja på natterstid  
Fil:Margaretakirken, Maridalen 4.JPG| Margaretakyrkja på natterstid  
| 


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*