open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lyngsalpan

**Lyngsalpan** (også kalla **Lyngsfjellan**) er eit fjellområde som ligg på halvøya mellom Ullsfjorden og Lyngen i Troms fylke. Det høgaste fjellet i fjellområdet er Jiehkkevárri som også er det høgaste fjellet i Troms. Fjellkjeda har ei lengd på minst 90 km (avhengig av definisjonen sidan fjella går heilt til grensa av Sverige) og ei breidd på 15-20 km. Fjella dominerer Lyngenhalvøya. Den britiske fjellklatraren William Cecil Slingsby var den første til å klatre til toppen av mange av fjelltoppane. 

Desse alpine fjella er populære hos ekstremskiløparar og dannar flotte kulissar mot dei blå fjordane. I tillegg til Jiehkkevárri er Store Lenangstind eit av dei mest prominente fjella. Det er fleire isbrear i fjella. Lyngsalpane er høge nok til å skape ein regnskugge i dei lågareliggande områda aust for fjella. 

Lyngsalpan ligg hovudsakleg i kommunane Lyngen og Balsfjord, men det er fleire fjell lenger sør og aust. Desse er derimot ikkje like imponerande som Lyngsalpan. 

Lyngsalpan vart verna som landskapsvernområde 20. februar 2004. Verneområdet er på 961 km². 1833 m høge Jiehkkevárri ligg midt i verneområdet. Lyngsalpan er verna fordi området har stor naturfagleg verdi som glasiologisk og kvartærgeologisk referanseområde. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lyngsalpane|Lyngsalpane]]» frå , den 21. april 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** J.Tollefsrud. E. Tjørve, P. Hermansen: *Perler i norsk natur - en veiviser*; Aschehoug, 1991.
*** A. Dyer et al «Walks and Scrambles in Norway», ISBN 1-904466-25-7.
* Fylkesmannen i Troms


## Bakgrunnsstoff
* LyngenAlp - Offisiell turistside i Lyngen
Samlingspartiet

**Samlingspartiet** var tidlegare namn på eit politisk parti i Noreg. Ved Stortingsvalet hausten 1903 fann Høgre og moderate krefter frå Venstre saman. Partiet Moderate Venstre gjekk for ein stor del inn i Samlingspartiet, og gjekk i 1906 inn i Høgre. Samlingspartiet hadde front mot Venstre sin sosial- og unionspolitiske radikalisme og eit framveksande sosialdemokrati. Sentrale personar knytt til Samlingspartiet var mellom anna Christian Michelsen, Wollert Konow (SB) og Bjørnstjerne Bjørnson. Samlingspartiet gjekk i 1903 til val på eit politisk program som mellom anna inneheldt løfter om tingingar med Sverige framfor einsidige norske utspel i konsulatsaka.

Optimisme knytt til forhandling vann fram i 1903. Samlingspartiet og Høgre vann valet med 63 representantar mot Venstre sine 49. George Francis Hagerup frå Høgre danna regjering 22. oktober 1903. Etter unionsoppløysinga i 1905 var Samlingspartiet tiltenkt å halda fram i rolla som borgarleg samlingsalternativ ved valet i 1906. Det skulle syna seg at samlingspolitikken ikkje overlevde unionsoppløysinga. Då unionsproblemene var løyste, smuldra semja opp og motsetnadar kom opp i dagen. Frisindede Venstre førte seinare vidare mange av tankane til Samlingspartiet.
Østerdalen

**Østerdalen**, av og til **Østerdalene**, er eit dalføre og distrikt som ligg i Hedmark i Innlandet fylke. Østerdalen omfattar elvedalen utskoren av Glåma frå nordgrensa til Hedmark fylke og sørover til Elverum. Sør for Elverum kallast dalføret Glåmdalen.

Dei største sidedalane er Rendalen, Folldal og Atndalen. Østerdalen er dei fleste stader temmeleg brei, og blir rekna som Sør-Noregs største dalføre.

Dalen var tidlegare delt i to futedøme som framleis er brukt som regionsnemningar, Sør-Østerdal og Nord-Østerdal. I dag femner Østerdalen kommunane Rendalen, Engerdal, Alvdal, Folldal, Tynset, Tolga, Os, Elverum, Trysil, Åmot og Stor-Elvdal.

Distriktet Østerdalen omfattar òg sidedalane og Kvikne, Engerdal og Trysil, som ikkje har avløp til Glåma. Østerdalen er prega av rolege landskapsformer og avrunda fjell. Dalføret er for det meste dekt av furuskog. Typisk for Østerdalen er at store delar av skogbotnen er dekt av reinlav, særleg arten kvitkrull.

Østerdalen har eit samla areal på 19&nbsp;389 kvadratkilometer med 50&nbsp;122 innbyggarar (1. juli 2009), fordelt på elleve kommunar (sjå under).

## Historie
Østerdalen var tidleg folkesett av samar, som mellom anna levde av elgjakt. Norrøne bønder kom til i laupet av jernalderen. Dei fortrengde etterkvart samane, som gjekk over til å livnæra seg ved reindrift.

## Regionale inndeling

Østerdalen vert ofte delt inn i Sør-Østerdal, med Elverum som sentrum, og Nord-Østerdal, med Tynset som sentrum. 

### Geistleg inndeling

* Sør-Østerdal prosti: Åmot, Elverum, Stor-Elvdal, Trysil og Engerdal.
* Nord-Østerdal prosti: Rendalen, Alvdal, Folldal, Tynset, Tolga og Os.

Begge desse prostia ligg under Hamar bispedømme.

### Judisiell inndeling

* Sør-Østerdal tingrett: Elverum, Åmot og Trysil.
* Nord-Østerdal tingrett: Rendalen, Stor-Elvdal, Alvdal, Folldal, Tynset, Tolga, Os og Engerdal.

Begge desse tingrettane ligg under Eidsivating lagdømme.

### [[Interkommunale regionråd|Interkommunal inndeling]]

* Sør-Østerdal regionråd: Elverum, Åmot, Stor-Elvdal, Trysil og Engerdal.
* Fjellregionen: Rendalen, Tynset, Alvdal, Folldal, Tolga og Os, i tillegg kjem Røros i Sør-Trøndelag fylke.

### Tidlegare sivil inndeling

* Søndre Østerdalens fogderi: Elverum, Åmot, Stor-Elvdal og Trysil.
* Nordre Østerdalens fogderi: Rendalen, Alvdal, Folldal, Tynset, Tolga, Os og Engerdal.

Begge desse fogderia låg under Hedemarkens amt.

## Samferdsel
Østerdalen er ei hovudferdselsåre mellom Oslo og Trondheim med både veg (Riksveg 3) og jernbane (Rørosbanen).

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* osterdalen.org 
* fjellregionen.no
Dei sju systrene

:*For fjellformasjonen, sjå [[Sju søstre]]*

**Dei sju systrene**, òg kalla *Knivsflåfossen*, er den 39. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Geirangerfjorden i Stranda kommune i Møre og Romsdal og er ein av dei mest kjende fossane i landet. Fossen er ein del av Knivsflåelvane, som ligg ved sidan av kvarandre midtvegs inne i fjorden. Namnet kjem av at fossefalla på avstand kan likne håret til sju kvinner. På motsett side av fjorden ligg fossen Friaren (Skageflåfossen), som gjer kur på dei sju systrene. På fjellhylla nær fossen (til høgre på biletet) ligg øydegarden Knivsflå. 

Om sommaren kan fossane ha relativt lite vassføring slik at dei minste av falla tørkar opp. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg
* Sju søstre i Rissa - Ås ved Solem i Rissa

## Bakgrunnsstoff
* Dei sju systrene på World Waterfall Database
* Dei sju systrene på databasen European waterfalls
Acetylsalisylsyre

**Acetylsalisylsyre** er eit smertestillande, febernedsetjande og betennelsesdempande ikkjesteroid antiinflammatorisk middel som blir brukt som lækjemiddel under namn som **Aspirin, Dispril** og **Globoid**. Stoffet er ei fargelaus, luktfri krystallisk sambinding med sur smak. Han er lett løyseleg i alkohol, tungt løyseleg i vatn og smeltar ved rask oppvarming mellom 135&nbsp;°C og 141&nbsp;°C. 

Stoffet hemmar prostaglandinsyntesen, og vert brukt for å lindra smerter, motverka trombosar og i revmatiske sjukdommar. Stoffet reduserer også blodplatenes si evne til å klumpa seg saman. 

## Handelsnamn i Noreg

* **Albyl-E 75 mg og 160 mg**, produsert og marknadsført av Nycomed Pharma AS.
* **Acetyratio 75 mg**, produsert og markedsført av Ratiopharm AS.
* **Aspirin**, produsert og marknadsført av Bayer Health Care AG
* **Dispril**, produsert og marknadsført av Reckitt Benckiser Healthcare (UK) Ltd.
* **Globoid**, produsert og marknadsført av Nycomed Pharma AS

## Bakgrunnsstoff

* Preparatomtaler - Statens legemiddelverk 
* Felleskatalogen - Felleskatalog over farmasøytiske spesialpreparater markedsført i Norge
Johan Raatamaa

**Johan Johansson Raattamaa** (), på finsk **Juhani Raattamaa**, var ein svensk lekmannspredikant og andeleg leiar av læstadianismen etter at Læstadius døydde i 1861.

Raatamaa var fødd i Kuttainen i Karesuando sokn i ein velståande heim, som son åt nämndemannen Johan Persson Raattamaa (1777&ndash;1854; husbonde på garden Raattamaa i Kuttainen), og kona hans Anna Johansdotter Kunnari (1781&ndash;1866). Etter første giftarmålet busatte han seg i Saivomuotka. Han arbeide akkurat som broren Per Johansson Raattamaa (fødd 1804, busett i Kummavuopio, Karesuando sokn) som skulemeister i Karesuando sokn.

Johan Raatamaa gifte seg første gong med Eva Larsdotter Altalo i 1832; han gifte seg andre gong i 1885, etter at første kona hans døydde, med Karolina Larsdotter. Han døydde i Saivomuotka i Karesuando.

### Bakgrunnsstoff
* Raattamaa, Johan: *Brev och skrivelser*. Biblioteca Laestadiana, 2000. (492 s.)
* Portrett av Raattamaa
1500-talet

**[[1400-talet|&lt;]] 1500-talet [[1600-talet|&gt;]]** viser til hundreåret frå 1500 til 1599 i den julianske og den gregorianske kalenderen. 

## Hendingar
Den vesle istida, ein periode med kjøligare klima, førte til dårlegare haustar og hungersnaud i nord.

Ekspedisjonen til Ferdinand Magellan var den første som segla rundt heile jorda. Berre eitt skip overlevde turen, det kom tilbake til Spania under leiing av Juan Sebastián Elcano i 1522.

### Europa
Det osmanske riket nådde høgdepunktet sitt under Suleiman den Store (regjerte 1520–1566). Osmanarane svelgde nesten heile det ungarske kongedømet og truga habsburgarane, men måtte gje opp å ta Wien i 1529.

1500-talet såg byrjinga på protestantismen med Reformasjonen, og byrjinga på konflikten mellom dei to formene for vestleg kristendom i mellom anna Hugenottkrigen i Frankrike.

### Den nye verda

Spania styrta aztekarriket i Mexico i 1521 og inkariket i Sør-Amerika i 1533. Dei utforska Amerika og plyndra det for gull, men introduserte òg hesten til den nyfunne verdsdelen. Tilbake til Europa kom nye matsortar: Mais, potet, tomat og sjokolade.
 
Portugal byrja den europeiske koloniseringa av Søraustasia då dei overvann Malaccasultanatet.

## Kjende personar
* Michelangelo Buonarroti, italiensk målar og bilethoggar (1475-1564)
* Martin Luther, tysk religionsreformør (1483-1546)
* Hernán Cortés, spansk conquistador (1485-1547)
* Suleiman den Store, lovmakar og erobrar (1494-1566)
* Dronning Elizabeth I av England
* Miguel de Cervantes, spansk forfattar (1547-1616).
* William Shakespeare, engelsk forfattar (1564-1616).

## Oppfinningar og oppdagingar
* Rokk til å spinna garn med revolusjonerte tekstilindustrien
Øystein Sunde

**Øystein Sunde** () er ein norsk visesongar og gitarspelar. Han er kjend for sitt raske gitarspel og ordleiken i tekstane sine. 

Sunde vart fødd i Oslo, men familien flytta tidleg til Skarnes, der Sunde byrja på skule. I 1955 flytta familien tilbake til Lambertseter i Oslo. I 1976 flytta Øystein Sunde tilbake til Skarnes saman med kona Gudrun.

Under den norske visebølgja vart Øystein Sunde ein del av musikkmiljøet i hovudstaden, og frekventerte viseklubben Dolphins saman med personar som Kari Svendsen, Lillebjørn Nilsen, Ole Paus, Finn Kalvik og Hege Tunaal. Han har spelt i band som Hitch-Hikers, Hi-Five, Christiania Fusel & Blaagress og Gitarkameratene. Han har òg delteke i revyar, men er mest kjend som soloartist. Han har fleire gonger vunne Spellemannprisen, både som soloartist og med Gitarkameratene. I 2000 vann han også Edvard-prisen i klassen tekst til musikk. I 2000 fekk han og Alf Prøysens Ærespris.

I 1975 deltok Øystein Sunde i Melodi Grand Prix med songen *En enkel sang*, skriven av Benny Borg. Songen kom på ein tredjeplass.

Sunde skriv hovudsakleg humoristiske tekstar, ofte om kvardagslege ting frå sitt eige liv, som bleiebarn og modellfly. Uttrykk som «kjekt å ha», «morn, du!» og «du må’kke komme her og komme her» frå songane hans er blitt til norske munnhell.

## Utgjevingar
* *1001 Fnatt* (1970)
* *Det året det var så bratt* (1971)
* *Som varmt hvetebrød i tørt gress* (1972)
* *Sunderfundigheter* (1973)
* *Ikke bare tyll* (1974)
* *Klå* (1974)
* *Hurtbuller i hvit saus* (1975)
* *På sangens vinger* (1976)
* *Øystein Sundes beste* (1977)
* *Hærtata hørt* [1979)
* *Barkebille Boogie* (1981)
* *I husbukkens tegn* (1984)
* *[[Overbuljongterningpakkmesterassistent]]* (1986)
* *Kjekt å ha* (1989)
* *Øystein Sundes 40 beste* (1990)
* *Du må'kke komme her og komme her* (1994)
* *Nå er begeret nådd* (1999)
* *Sånn er'e bare* (2005)
* *Sundes verden* (2006)
* *Meget i sløyd* (2008)
* *Bestefar* (2016)

I tillegg har han gjeve ut fire bøker med tekst og notar til songane sine:
* *Viser uten slips* (1972)
* *Kjekt å ha&ndash;1* (1990)
* *Kjekkere å ha&ndash;2* (1992)
* *Du må'kke komme her og komme her* (1997)

## Utmerkingar som soloartist

* Gammleng-prisen 1983 i klassen *Vise*
* Årets verk 1989 for *Smi mens liket er varmt*
* Språklig samlings litteraturpris 1995
* Leonardstatuetten 1997
* Spellemannprisen 1989 for *Kjekt å ha*
* Årets spellemann under Spellemannprisen 1994
* Edvard-prisen 2000 i klassen *Tekst til musikk* for *Folk til slikt*

## Bakgrunnsstoff
* Spinner Records og Øystein Sunde sine vevsider
* Fan-side med låt-informasjon og diskografiar
Morfin

**Morfin** er eit alkaloid opioid smertestillande lækjemiddel som kan utvinnast frå opium. Det vert nytta ved sterke smerter og verkar ved hjelp av ein sentral smertestillande effekt. 

Stoffet står på WHO si liste over essensielle medisinar, men er også underlagt streng kontroll. Det står på den norske narkotikalista, og på dopinglista til antidopingbyråa WADA og Antidoping Norge.

## Historie

Stoffet vart først isolert frå opium mellom 1803 og 1805 av den tyske farmasøyten Friedrich Serturner. Han kalla stoffet *Morphium* etter Morfevs, ein gresk gud for søvn og draumar.

Sertürner og kompani byrja selja morfin i 1817 for smertelindring, og som eit middel mot avhengnad til opium eller alkohol. Selskapet Merck byrja selja stoffet i 1827. Morfin blei meir utbreidd etter at ein utvikla sprøyter til medisinsk bruk i 18531855. 

Stoffet blei mykje brukt i den amerikanske borgarkrigen, og over 400&nbsp;000 soldatar skal ha fått «soldatsjukdommen», det vil seia morfinavhengnad. På grunn av den sterke avhengnaden morfin skaper nyttar ein ofte andre smertestillande medikament ved kroniske smertar, medan kortvarig bruk er rekna som tilrådeleg og ikkje vanedannande.

## Handelsnamn
;Noreg
* *Dolcontin*, Pfizer AS
* *Morfin*, Nycomed Pharma AS
;Utlandet
Danmark:  Contalgin, Depolan, Doltard (frå Nycomed), Malfin, Morfin.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Morfin i Store medisinske leksikon
* Preparatomtaler - Statens legemiddelverk 
* Felleskatalogen - Felleskatalog over farmasøytiske spesialpreparater markedsført i Noreg
Nycomed

**Nycomed** er eit europeisk farmasøytisk selskap med rundt 12 000 tilsette. Dei utviklar, produserer og marknadsfører lækjemiddel og andre helseprodukt. Dei har produksjonsanlegg i Noreg, Danmark, Austerrike, Belgia og Estland. Hovudkontoret ligg i Zürich i Sveits. 

I 2004 omsette Nycomed Pharma for 644,6 millionar euro.

## Bakgrunnsstoff
*
* Nettstaden til Nycomed Norge
Oregano

**Oregano** er handelsnamnet på krydder av ulike underartar og kultivarar av bergmynte i slekta *[[Origanum]]* i leppeblomfamilien. Oregano er det engelske namnet på bergmynte.

Dei er alle aromatiske urter, og mange blir brukt som smakstilsetning i matrettar. Det krydderet som i Noreg og Sverige blir seld som oregano er ofte ei blanding av tørka blad frå underarten *gresk oregano* og sorten *Compactum*.

Det er òg andre artar i slekta *Origanum* som blir nytta som krydder, mellom desse merian *(Origanum majorana)*, men dei blir ikkje rekna som oregano-krydder.

## Etymologi
Oregano er den anglifiserte forma av det italienske ordet *origano*, eller mogleg frå mellomalder-latin *organum*. Det siste er nytta i minst eitt gammalengelsk skrift. Begge kjem frå klassisk latin *origanum*, som truleg refererer til merian (*Origanum majorana*), og var sjølv ei avleiing frå det greske  (*origanon*), som viste til ei plante med sterk lukt og smak. Etymologien av det greske ordet er ofte oppgitt som *oros*  'fjell' + verbet *ganousthai*  'glede seg over', men *[[Oxford English Dictionary]]* gjer merksam på at det mest truleg er eit lånord frå eit ukjent nordafrikansk språk.

## Referansar
Snøhetta

**Snøhetta** (2286 moh.) ligg i Dovre kommune og er det høgaste fjellet i Noreg utanom Jotunheimen og det 32. høgaste i landet. Det finst fleire ruter til toppen, dei tek omtrent fem timar og er så lette at ein òg kan ha barn med seg. Det er òg lett å nå Vesttoppen (2253 m), medan resten av massivet krev klatring. Traversen mellom hovudtoppen og Vesttoppen er ein klassisk klatretravers. DNT-hyttene Reinheim, Snøheim og Åmotdalshytta ligg på kvar si side av fjellet.

Fjellet har ein primærfaktor på 1675 meter, noko som er tredje størst i landet. 

## Sjå òg
*Høgaste fjell i Noreg
* Høgaste fjell i Noreg etter primærfaktor

## Bakgrunnsstoff
*Skildring av Snøhetta
* Snøhetta
Enoksaparin

**Enoksaparin** er ein type lågmolekylært heparin som vert nytta for tromboseprofylake, særskilt for pasientar før og etter kirurgiske inngrep.

## Handelsnamn i Noreg

* Klexane, Aventis Pharma AS

## Bakgrunnsstoff

* Preparatomtaler - Statens legemiddelverk 
* Felleskatalogen - Felleskatalog over farmasøytiske spesialpreparater markedsført i Noreg
Ekvator

**Ekvator** er ei tenkt linje rundt ein planet midtvegs mellom polane der skjeringsplanet er vinkelrett på rotasjonsaksa til planeten. Ekvator deler overflata av planeten inn i den nordlege halvkula og den sørlege halvkula. Breiddegrada ved ekvator er per definisjon 0°. Jorda sin ekvator er omtrent 40&nbsp;070 km lang. 

## Land under ekvator
Ved ekvator er alle dagar omtrent 12 timar lange. Klokka 12 ved vår- og haustjamdøgn står sola rett over hovudet. Landa som ligg under ekvator har som oftast tropisk klima. 

* São Tomé og Príncipe - ekvator går gjennom den vesle øya *Ilhéu das Rolas*
* Gabon
* Kongorepublikken
* Den demokratiske Kongorepublikken
* Uganda
* Kenya
* Somalia
* Maldivane (gjennom landet)
* Indonesia: Sumatra og småøyane Pini og Lingga i nærleiken
* Borneo
* Sulawesi
* Halmahera
* Gilbertøyane
* Phoenixøyane - på kanten av øya Baker
* Lineøyane - på kanten av øya Jarvis
* Galapagosøyane - gjennom øya Isabela
* Ecuador, som er oppkalla etter ekvator
* Colombia
* Brasil

## Bakgrunnsstoff
Tromboseprofylakse

**Tromboseprofylakse** er ein behandling som skal førebyggja levring av blod i årene (trombose).

## Antikoagulantar

Antikoagulantar vert først og fremst nytta for å førebyggja venøse trombosar, eller blodlevringar/koagulasjon, som til dømes djup venetrombose og den potensielt dødlege konsekvensen av dette, pulmonære emboli, eller lungeblodpropp. Ein pasient kan trengja tromboseprofylakse særskilt rundt ein operasjon, men kan og nyttast for pasientar som treng det av andre grunnar som til dømes på grunn av atrieflimmer eller hjå pasientar med kunstige hjarteklaffar.

Det finst mange ulike antikoagulantar. Dei viktigaste er warfarin som kjem i tablettform, og heparin og lågmolekylære heparinar som må injiserast. Warfarin hemmar syntesen av vitamin K som er viktig i vidare danning av koagulasjonsfaktorar. Heparin er eit protein som aktiverer antitrombin III, eit stoff i blodet som hemmar koagulasjon.

## Antiblodplatemiddel

Antiblodplatemiddel førebygg trombosar særskilt i arteriar. Det mest kjende av desse er acetylsalisylsyre, men det finst òg andre lækjemiddel som dipyridamol, sulfinpyrazon, abciximab, ticlopidin og clopidogrel. Desse verkar på ulike måtar hemmande på blodplatene som er ein viktig deltakar i blodlevringsmekanismen.
Lågmolekylært heparin

**Lågmolekylære heparin** er lækjemiddel som vert nytta for antikoagulasjon og er fragment av heparin. I Noreg finst dei  lækjemiddel som dalteparin, enoksaparin og tinzaparin.
Antikoagulant

**Antikoagulantar** eller **antikoagulantia** er stoff som hindrar blod frå å koagulera. Slike stoff finst naturleg i blodsugande dyr som igler og mygg, men blir i dag også framstil som lækjemiddel.

Antikoagulantar vert mellom anna nytta for å førebyggja venøse trombosar, eller blodlevringar/koagulasjon, som til dømes djup venetrombose og den potensielt dødelege konsekvensen av dette, pulmonære emboli, eller lungeblodpropp. Ein pasient kan trengja tromboseprofylakse særskilt rundt ein operasjon. Dei kan òg nyttast for pasientar som treng det av andre grunnar som til dømes på grunn av atrieflimmer eller hjå pasientar med kunstige hjarteklaffar. 

Antikoagulantar vert også tilsette i blodprøver som ikkje må koagulera før analysen vert føreteken, eller donert blod som skal lagrast i ein blodbank før blodoverføring.

Det finst mange ulike antikoagulantar. Dei viktigaste er warfarin som kjem i tablettform, og heparin og lågmolekylære heparinar som må injiserast. Warfarin hemmar syntesen av vitamin K som er viktig i vidare danning av koagulasjonsfaktorar. Heparin er eit protein som aktiverer antitrombin III, eit stoff i blodet som hemmar koagulasjon.

Behandling med koagulasjonshindrande middel krev hyppig kontroll av det som ofte blir kalla «blodfortynning».

## Kjelder

*«Koagulasjonshindrende midler« (26. august 2013), *Store norske leksikon*. Henta 5. juli 2014.
*Øye, Ivar. «Antikoagulantia» (13. februar 2009), *Store medisinske leksikon*. Henta 5. juli 2014.
Heparin

**Heparin** er ein mukopolysakkarid frå mastceller i leveren. Han verkar som ein antikoagulant, eit lækjemiddel som hindrar blodlevring, eller koagulasjon, særskilt i venene. Middelet vert nytta for tromboseprofylakse.

Heparin må injiserast inn i blodet (intravenøst) for å verka, sidan det er eit komplisert molekyl som ikkje kan takast opp i tarmen.

## Handelsnamn i Noreg

* Hepaflex, Baxter AS
* Heparin, LEO Pharma AS

## Bakgrunnsstoff

* Preparatomtaler  - Statens lækjemiddelverk
* Felleskatalogen - Felleskatalog over farmasøytiske spesialpreparat marknadsført i Noreg
Mul Mantra

**«Mul mantra»** eller **«mul mantar»** er den heilagaste bønna i sikhismen. Ho er også det første verset i sikhane sitt heilage skrift, *[[Guru Granth Sáhib]]*. Bønna vart skriven av guru Nának, grunnleggjaren til sikhismen, som ei enkel bønn som også samanfattar dei viktigaste grunntruene i sikhismen.
Prinsesse Astrid, fru Ferner

**Prinsesse Astrid, fru Ferner** () er den andre dottera til kronprins Olav og kronprinsesse Märtha. Søskena hennar er kong Harald V av Noreg og prinsesse Ragnhild, fru Lorentzen.

Prinsesse Astrid tok i 1950 examen artium ved Nissen pikeskole i Oslo. Ho studerte i Oxford frå 1950 til 1952. Prinsesse Astrid har drive mykje med keramikk og måling.

12. januar 1961 gifta Prinsesse Astrid seg med Johan Martin Ferner, og fekk då det offisielle namnet og tittelen Prinsesse Astrid, fru Ferner. Paret har fem ungar, Cathrine Ferner Johansen, fødd 22. juli 1962, Benedikte Ferner, fødd 27. september 1963, Alexander Ferner, fødd 15. mars 1965, Elisabeth Ferner, fødd 30. mars 1969 og Carl-Christian Ferner, fødd 22. oktober 1972. Paret bur i Oslo.

Dei første åra etter at Kong Olav kom på trona, bisto Prinsesse Astrid far sin mykje, og fungerte som landets førstedame. Dette var fordi Olav var enkemann då han blei konge, og den eldre syster hennar, Prinsesse Ragnhild, fru Lorentzen, var busett i Brasil.

Prinsesse Astrid har engasjert seg for fleire veldedige organisasjonar. Ho har hatt ei hovudinteresse for barn og unge med lese- og skrivevanskar, noko både ho sjølv og far hennar har slite med.

Astrid har fått ei lang rekkje utmerkingar og dekorasjonar, m.a. storkross med kjede av St. Olavs Orden. Heilt sidan mora hennar, kronprinsesse Märtha døydde, har Astrid vore den høge beskyttaren til Norges Lotteforbund.

## Titlar
Prinsesse Astrid av Noreg (1932-1961)Prinsesse Astrid, fru Ferner

## Galleri
;Astrid av Noreg


Fil:Royal Monogram of Princess Astrid of Norway.svg|Prinsesse Astrids monogram
Fil:President Medvedev and wife Svetlana with Royal Family of Norway big225594.jpg|Prinsesse Astrid, Dronning Sonja, Svetlana Medvedev, Dmitry Medvedev, Kong Harald V, Kronprinsesse Mette-Marit og Kronprins Haakon, 26. april 2010
Biletkunst

**Biletkunst** viser til kunstformer som på eitt eller anna vis dannar eit bilete for tilskodaren. Gamle slike kunstformer er målarkunst, teikning og grafikk, medan fotografi, film og graffiti er blitt kalla biletkunst i nyare tid.

## Ulike former for biletkunst
* Film
* Fotografi
* Glasmåleri
* Graffiti
* Grafikk
* Kalligrafi
* Mosaikk
* Målarkunst
* Teikning
* Tekstilkunst
Bokbåten «Epos»

**Bokbåten «Epos»** er ein båt som går som omreisande bibliotek for mindre stader langs kysten og inni fjordane i vestlandsfylka Hordaland, Møre og Romsdal og Sogn og Fjordane. Drifta av bokbåten er eit samarbeid mellom fylkesbiblioteka i desse tre fylka og skjer frå MS «Epos». Båten hadde i 2007 130 driftsdagar og eit utlån på 53 000. Born og eldre er viktigaste brukargruppene for båtbiblioteket.

Bibliotekbåtdrifta i Hordaland starta i 1959 frå fiskebåten «Abdullah», men det vart etter få år tydeleg at ein trong ein større og meir tenleg båt og i 1963 vart MS «Epos» spesialbygd for å kunne gå som bibliotekbåt for Hordaland fylkeskommune, og allereie året etter vart også Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal med i ordninga. Bokbåtbiblioteket har 20 000 bøker, av det er det plass til 6000 i båten, resten er alltid utlånd eller utplassert på stoppestadane. Der er det eigne kontaktpersonar som arbeider som bindeledd mellom lånarane og biblioteket, og som arbeider for å få rotasjon på bøkene mellom vitjingane av bokbåten på staden. Attåt bøker og lydbøker har båten med eit kulturprogram som til dømes kan vere forfattarar som les frå bøkene sine, eller små teaterframsyningar. 

MS «Epos» vart bygd i 1963 ved Fjellstrand AS i Strandebarm. Båten er 80 fot og kan ta med 100 passasjerar og har ein marsjfart på 17 knop. Han fekk nye motorar i 2004, ny innreiing i 2006 og tilhøyrer av Vinnes Skyssbåtservice AS i Fusa. 

Det er i vinterhalvåret «Epos» går som bibliotekbåt, resten av året vert han nytta som selskapsbåt, i turisttrafikk og annan skysstrafikk.

## Kjelder
### Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Bokbåten Epos
* Stig Holmås: *[http://www.nb.no/nbsok/nb/387f0b661eccd3ee1989f5576d7a9230;jsessionid=0ACFAAE681A21BE717844D3D7CD47AAD.nbdigital2?index=0 Epos : boka om bokbåten]* &ndash; Bergen 1988 ISBN 82-7326-012-7
* Heimesida til Sogn og Fjordane fylkesbibliotek 
* youtube.com «Bokbåten» med Det Norske Kammerkor
Slovakia

**Den slovakiske republikken** (forkorta til **Slovakia**; slovakisk *Slovensko* eller *Slovenská republika*) er eit land i Sentral-Europa med over fem millionar innbyggjarar fordelt på om lag . Det grensar til Tsjekkia og Austerrike i vest, Polen i nord, Ukraina i aust og Ungarn i sør. Den største byen er hovudstaden, Bratislava. Slovakia er medlemsland i Den europeiske unionen, NATO, SN, OECD, WTO, UNESCO og andre internasjonale organisasjonar. 

Det slaviske folket kom til området som i dag er Slovakia på 400- og 500-talet, under folkevandringstida. I løpet av historia har Slovakia høyrt til Samo-riket (den første kjende politiske eininga til slavarane), Stor-Mähren, Kongedømet Ungarn, Habsburgmonarkiet, Austerrike-Ungarn og Tsjekkoslovakia. Dagens Slovakia vart ein sjølvstendig stat den 1. januar 1993 etter den fredelege delinga av Tsjekkoslovakia under fløyelsrevolusjonen. I lag med Tsjekkia var landet det siste i Europa som fekk sjølvstende på 1900-talet.

Slovakia har den raskast veksande økonomien i EU og OECD (2007). Landet vart medlem av EU i 2004 og eurosona i 2009. 

## Geografi

Det slovakiske landskapet er hovudsakleg kjend for fjella, med Karpatane som den dominerande fjellkjeda som strekkjer seg langs det meste av den nordlege halvdelen av landet. I desse fjella finn ein dei høge fjelltoppane i Tatrafjella. I nord, nær grensa til Polen, ligg Høge Tatra, eit populært skiområde med mange vakre innsjøar og dalar, samt det høgaste fjellet i Slovakiak, Gerlachovský štít på 2655 meter over havet. Her ligg òg eit nasjonalsymbol for Slovakia, fjellet Kriváň.

Dei største slovakiske elvane er Donau, Váh og Hron. Tisa markerer 5 km av landegrensa mellom Slovakia og Ungarn. 

Det slovakiske klimaet ligg mellom den tempererte og den kontinentale klimasonen med relativt varme somrar og kalde, skya og fuktige vintrar. Området i Slovakia er delt inn i tre klimasoner: Dei varmaste låglanda i sør, dei meir varierte bekkena sentralt i landet og fjellklimaet i nord. 

## Historie

Det noverande Slovakia var ein del av Kongeriket Ungarn, og av det sameinte keisarlege og kongelege monarkiet Austerrike-Ungarn fram til 1918, då det vart ein del av den nye staten Tsjekkoslovakia. Slovakia vart uppretta som eigen stat fyrste gong i 1939 som fylgje av Münchenavtalen, og landet var i forbund med Tyskland under krigen. I 1945 vart landet igjen ein del av det gjenupprettede Tsjekkoslovakia, som var kommunistisk styrt og under sterk innflyt frå Sovjetunionen fram til 1989. Etter sovjetunionens fall vart staten Slovakia gjenuppretta 1. januar 1993. Slovakia vart medlem av den europeiske union i mai 2004.

## Folkesetnad

Størstedelen av dei som bur i Slovakia er slovakiske (86 %), ungararane (10 %) er det største mindretalet, andre mindretal er romafolk, tsjekkarar, tyskarar, ukrainarar og polakkar.

Den slovakiske grunnlova gjev religonsfridom. Størsteparten av slovakaren høyrer til den romersk-katolkse kyrkja, medan det største mindretalet er protestantar. I tillegg bur det 120 000 jødar i landet.

Det offisielle tungemålet er slovakisk men i nokre område nyttar ein òg ungarsk.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Malta

**Malta** er ei øy og ein liten og tett befolka republikk i Middelhavet sør for Sicilia. Dei offisielle språka på Malta er maltesisk og engelsk.
Den katolske kyrkja står svært sterkt på Malta og dei fleste av innbyggjarane er medlemmer av denne.
Malta har vore ein del av mange ulike statar, sist ein del av Det britiske imperiet. Malta vart sjølvstendig i 1964 og medlem av EU i 2004.

## Geografi

### Topografi
Øygruppa Malta har seks øyar. Øya Malta, Gozo og Comino er dei tre største, og er alle folkesette, medan dei tre små øyane Cominotto, Filfla og St. Paul er utan fast folkesetnad. Malta er den største av øyane, om lag 27&nbsp;km lang og om lag 14&nbsp;km på det breiaste. Gozo er tilsvarande 14&nbsp;km lang og 7&nbsp;km brei, Comino er berre 2,6 kvadratkilometer. Landskapet på malta er prega av låge åsar med terassejordbruk. Det høgaste punktet Ta' Dmejrek på Malta er 253 meter høgt.

Sidan 1993 har Malta vore delt inn i 68 kommunar.

### Klima
Malta har eit middelhavsklima (Köppen si klimaklassifisering Csa), med milde, regnfulle vintrar og varme, tørre somrar. Plantene går aldri i dvale, sjølv om planteveksten kan stoppe opp i kort periodar under unormalt kalde vintrar og tørre, varme somrar kan få plantene til å visne. Det er i røynda berre to årstider på øyane og dei er derfor populære turistmål i dei tørre månadane. Kraftig vind om våren kan derimot kjennast kald ut på Malta.

Vassforsyningane er eit problem på Malta sidan sommaren både er utan regn og den tida på året med størst vassforbruk. Regnet om vinteren kjem ofte i form av kraftige regnbyger der vatnet renn rett ut i havet og ikkje samlar seg opp på overflata. Malta er avhengig av grunnvatn for å få ferskvatn.

I januar 2007 valde International Living Malta som det landet med best klima i heile verda.

Den lågaste temperaturen nokon gong vart registert i januar 1905 med 1,1&nbsp;°C. Den høgaste temperaturen nokon gong er på 43,8&nbsp;°C i august 1999. Snø er så godt som ukjend på Malta, men det vart registrert snøflak i lufta i februar 1895, januar 1905 og mars 1949.

## Historie

Malta har vore folkesett sidan ca. 5200 fKr. Ein betydeleg neolittisk kultur utvikla seg på øyane før pyramidene i Egypt vart bygd, og talrike minnesmerke frå denne kulturen finst rundt omkring i landskapet. Fønikarane koloniserte øyane ca. 1000 f.Kr., og brukte dei som utgangspunkt for vidare ekspansjon i det vestlege Middelhavet.

## Økonomi
Viktige næringar på Malta er elektronikk og tekstilindustri og turisme.

## Kjelder
Kypros

**Kypros** (gresk **Κύπρος**, tyrkisk **Kıbrıs**) er ei øy aust i Middelhavet, 113&nbsp;km sør for Tyrkia og rundt 120 km vest for kysten til Syria. Geografisk sett er Kypros ein del av Asia, men kulturelt har øya vore europeisk i tida etter om lag den fyrste verdskrigen. Sidan ein tyrkisk invasjon i 1974 har øya vore delt i ein gresk og ein tyrkisk del, Republikken Kypros og Den tyrkiske republikken Nord-Kypros. Nord-Kypros er ikkje internasjonalt anerkjend av andre land enn Tyrkia.

## Geografi

Kypros er den tredje største øya i Middelhavet (etter Sicilia og Sardinia), og ligg aust i Middelhavet sør for halvøya Anatolia (eller Lilleasia). Øya høyrer geografisk til Midtausten. Tyrkia ligg berre 75 km mot nord og andre naboland er Syria og Libanon i aust, Israel i søraust, Egypt i sør og Hellas i vest-nordvest. 

Historisk, politisk og kulturelt er Kypros derimot nært knytt til Europa, dei greske kypriotane i Republikken Kypros med Hellas, og dei tyrkiske kypriotane i Nord-Kypros med Tyrkia. Historisk har Kypros vore ein krossveg mellom Europa, Vest-Asia og Nord-Afrika. Derfor vert øya hovudsakleg rekna som eit transkontinentalt land. 

Landskapet på Kypros består av tre generelle område - den sentrale sletta, Mesaoría, med fjella Kyrínia og Pendadáktylos i nord og fjellkjeda Tróodos i sør og vest. Det ligg òg spreidde og små sletter på sørkysten. 

Kypros har middelhavsklima med tørre somrar og våtare vintrar. Sommartemperaturane varierer frå varmt i dei høgare områda i Troodosfjella til steikande varmt i låglandet. Vinteren er mild i lågare område, men det kan verte kaldt i Troodosfjella med så pass mykje snø at det er oppretta eit skisenter her.

## Bakgrunnsstoff
Sjokolade

**Sjokolade** er ei populær matvare brukt i mange rettar, særleg dei med søt smak. Ein bruker sjokolade til å laga sjokoladplater og sjokoladedrikkar, som kakao, i is og kaker, og i visse sausar. Sjokolade blir gjerne brukt ved særskilde høve, til dømes som fødselsdagsgåve eller for å feira påsken. 

Ordet *sjokolade* kjem frå aztekarspråket nahuatl. Aztekarane kalde han *xocoatl*, som tyder bitter drikk. Dei blanda den reine, bitre sjokoladen med krydder, vanilje og litt honning som berre høgstatuspersonar kunne nyta.

## Produksjon
Sjokoladepulveret blir laga ved å gjæra, brenna og mala bønner frå kakaotreet. Som regel tilset ein ulike stoff for å mildna den bitre smaken, til dømes sukker og mjølk. Så kan ein laga til dømes godteri eller sjokoladepålegg.

## Sjokoladetypar

### Bønner
Det finst tre ulike kakaobønner ein kan laga sjokolade av. *Criollo*, også kalla mayasjokoladen, er den dyraste og sjeldnaste, og gjev òg den beste sjokoladen. Ein tidel av sjokoladen i verda kjem frå denne bønna. *Forastero* står for hovuddelen av produksjonen. Dette er ein meir hardfør plante som derfor gjev billigare bønner. *Trinitario* er ein hybrid av dei to andre sortane, og står for nok ein tidel av all sjokoladen.

### Fargar
Dei fleste tenker nok på brun som sjokoladefargen, men det finst òg kvit sjokolade. Rein sjokolade er svært mørkt brun. Jo meir feitt ein bruker for å laga sjokoladen, jo lysare blir han. Kvit sjokolade er laga av feittet frå kakaobønna, utan noko sjokoladepulver.

### Helse
Sidan lys sjokolade inneheld mykje sukker kan den ha ein uheldig effekt på helsa, medan mørk sjokolode med 55–80 % kakao kan gje helsegevinst på grunn av kakaoen sin gode effekt på helsa.
Bulgaria

**Republikken Bulgaria** ligg i søraust i Europa og grensar til Svartehavet i aust, til Hellas og Tyrkia i sør, til Serbia og Nord-Makedonia i vest, og til Romania over elva Donau i nord. Frå og med 1. januar 2007 er Bulgaria medlem i EU.

Landet har fått namn etter bulgararfolket, som leia av khan Asparoukh kom inn på nord-balkanske landområde og blanda seg med slaviske og thrakiske innbyggjarar. Den første bulgarske staten blei til i 681, og landet var ei viktig europeisk stormakt på åtte- og nihundretalet. Det kjempa mellom anna mot Det bysantinske riket om kontroll over Balkan.

Det bulgarske språket er eit slavisk språk i slekt med t.d. russisk og serbisk.

## Geografi

Bulgaria utgjer delar av dei gamle områda Thrakia, Moesia og Makedonia. Den sørvestlege delen av landet er fjellkledd med to alpine fjellkjeder - Rila og Pirin - og lenger aust dei lågare, men meir utstrekte Rodopifjella. I Rila ligg det høgaste fjellet på Balkan, Musala med ei høgd på 2925 meter. Den lange fjellkjeda Balkanfjella går frå vest mot aust i sentrale delar av landet, nord for den vidkjende Rozovadalen (Rosedalen). Ein har åskledde landskap og sletter i søraust, langs kysten av Svartehavet, og langs den største elva i Bulgaria, Donau, i nord. Andre store elvar i landet er mellom anna Struma og Maritsa i sør.

Balkan har fått namnet sitt frå Balkanfjella (eller Stara Planina) som delar Bulgaria i to frå Serbia i vest til Svartehavet i aust.

Dei største byane i landet er Sofia (1&nbsp;246&nbsp;791), Plovdiv (376&nbsp;918), Varna (345&nbsp;522), Burgas (259&nbsp;985), Ruse(177&nbsp;538), Stara Zagora (163&nbsp;193), Pleven (121&nbsp;700), Dobritsj (115&nbsp;861) og Sliven (100&nbsp;300).

Bulgaria har ein vitskapleg base på Livingstonøya i Sør-Shetland i Antarktis.

### Klima
To fjellrekkjer og to breie dalar påverkar mykje av klimaet i Bulgaria gjennom heile året, og klimaet er ein overgang mellom middelhavsklima i sør og klimaet i sørlege delar av Russland i nord. Balkanfjella går aust-vest gjennom sentrale delar av landet, og skjermar delvis dei sørlege låglanda mot vinterkulda frå nord. Langs den sørlege grensa finn vi Rodopifjella, som hindrar varm og fuktig luft frå Hellas i å strøyme nordover. Det er likevel varmt i Bulgaria om sommaren. Sofia er eit par grader kjøligare enn dei låge dalane i aust, og spesielt kysten langs Svartehavet er mildare om vinteren. Hausten fører ofte med seg moderate temperaturar og er den tørraste tida på året, medan vinteren som regel er kjølig og skya. Snø er ganske vanleg i store delar av landet.

## Bakgrunnsstoff
* History art and music in Bulgaria
Baxter AS

**Baxter AS** er eit internasjonalt farmasøytisk selskap.

## Bakgrunnsstoff

* Baxter AS sine heimesider i Noreg
* Baxter sine internasjonale heimesider
Vene

Ei **vene** (*[[Latin|lat.]] Vena (fleire venae)* er ei samleåre, eller veikåre, som fører blod attende mot hjartet. Dei fleste vener frakter deoksygenert (oksygenfattig) blod, med unntak av lungevenene og navlevena, som frakter oksygenert blod. Til skilnad frakter pulsårer blodet vekk frå hjartet.

Vener er mindre muskulære enn pulsårer og ligg ofte nærare huda. I tillegg inneheld dei ofte klaffar som hindrar tilbakestraum av blod.
Statens legemiddelverk

**Statens legemiddelverk**, tidlegare òg skrive *Statens lækjemiddelverk*, er eit statleg forvaltningsorgan som er ansvarleg for lækjemiddel både til menneske og dyr. Legemiddelverket er ein etat under Helse- og omsorgsdepartementet.

Blant oppgåvene til legemiddelverket er å gi løyve og ha tilsyn med lækjemiddelprodusentar. Dei godkjenner òg importørar av lækjemiddel, har tilsyn med kliniske prøvar, klassifiserer lækjemiddel og fastset prisar.

Frå 1. januar 2001 slo staten saman Statens legemiddelkontroll, hovuddelen av avdelinga for apotek og lækjemiddel i Statens helsetilsyn og delar av Rikstrygdeverket til Statens lækjemiddelverk for å samla og organisera ressursane på lækjemiddelområdet betre.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Statens legemiddelverk
Intravenøs behandling

**Intravenøs behandling** er ei behandlingsform som inneberer innsprøyting av flytande middel, ofte lækjemiddel, inn i ei vene. Mange lækjemiddel vert gjevne intravenøst ved hjelp av venepunksjon, eller innstikk i ei vene med ei sprøyte.
Anatomisk-terapeutisk-kjemisk lækjemiddelklassifikasjon

**Anatomisk-terapeutisk-kjemisk lækjemiddelklassifikasjon** (Anatomical Therapeutic Chemical Classification System eller ATC Classification System) er eit internasjonalt system som vert brukt for å klassifisera, eller gruppera og identifisera, lækjemiddel. Collaborating Centre for Drug Statistics Methodology ved Verdas helseorganisasjon, WHO, står for vedlikehald og oppdatering av systemet. Første utgåva kom i 1976.

Lækjemiddel er delt inn i ulike grupper alt etter kva organ eller system dei verkar på, eller etter karakteristiske terapeutiske og kjemiske eigenskapar. Lækjemidla er delt inn i grupper på 5 nivå. 

Første nivå er ein bokstav som syner til kva organ eller system lækjemiddelet verkar på. Der er 14 hovudgrupper:

På andre nivå får lækjemidla eit tosifra tal som deler dei inn etter kva slags terapeutisk undergruppe dei er i.

Tredje nivå deler lækjemidla opp i ei farmakologiske undergrupper med éin bokstav.

Fjerde nivå spesifiserer kjemisk undergruppe, og femte nivå den kjemiske substansen (til saman éin bokstav og to siffer)
Metoklopramid

**Metoklopramid** er eit lækjemiddel med kvalmestillande verknad. Metoklopramid verkar både sentralt, det har ein verknad på sentralnervesystemet, og perifert, i sjølve mage- og tarmsystemet. 

Sentralt verkar metoklopramid som ein hemmar på eit stoff i hjernen, dopamin. Ei slik hemming i kjemo-triggersona stilnar kjensla av kvalme. 

Periferalt aukar metoklopramid peristaltikken på mage og tarm, det vil seia auka muskelaktivitet og fremjing av tømminga av magesekken og tynntarmen. Denne verknaden skjer grunna agonistisk verknad på 5-HT<sub>4</sub>-reseptoren.

Metoklopramid kan administrerast i tablettform, som stikkpille, som drikk, eller som intravenøs injeksjon.

## Handelsnamn i Noreg
* Afipran, Nycomed Pharma AS
* Primperan, Sanofi-Synthelabo AB

## Bakgrunnsstoff
* Preparatomtaler  - Statens lækjemiddelverk
* Felleskatalogen - Felleskatalog over farmasøytiske spesialpreparat marknadsført i Noreg
Slektsnamn

**Slektsnamn** eller **familienamn** er den delen av ein person sitt namn som er felles for slekta hans. I Noreg og dei fleste vestleg land kjem slektsnamnet sist, etter førenamn og mellomnamn, og blir derfor som regel bruka synonymt med etternamn. Andre stader, særleg i Asia, er det vanleg å ha slektsnamnet først.

Det har vore ein tradisjon mange stader i Vesten, og er framleis vanleg mange stader, at kvinnene tek slektsnamnet til mannen når dei giftar seg. Det etternamnet kvinnene hadde før dei gifta seg, vert gjerne kalla «jentenamn» eller «pikenavn». I dag vel mange å ikkje skifte slektsnamn i det heile når dei giftar seg, nokre kvinner tek slektsnamnet til mannen, men har framleis det gamle slektsnamnet som mellomnamn, og i nokre tilfelle tek mannen og kvinna kvarandre sitt slektsnamn og slår dei i lag til eit nytt «bindestreknamn».

## Bruk av slektsnamn i Noreg
I gammal tid var det berre nokre få norske slektar som hadde slektsnamn. Slektsnamn vart først og fremst bruka blant borgarlege familiar. Etter namnelova av 1923 vart det i Noreg påbode med slektsnamn. Som slektsnamn kunne ein bruke opphavlege slektsnamn (av typen Falk, Tanke, Winther), ein kunne bruke gardsnamn eller bruksnamn (av typen Mo, Li, Haugen) eller ein kunne bruke opphavlege patronym (som Hanssen, Bjørnson). Ein har òg kunne få godkjent nylaga namn. Denne retten er ytterlegare liberalisert ved namnelova av 2002. 

Om ein vil ta eit nytt slektsnamn, så kan ein velje nesten heilt fritt, så lenge ikkje færre enn 200 personar i Noreg frå før brukar det same etternamnet.

## Bakgrunnsstoff
* Namnelova
Sivilforsvarets heiderskross

**Sivilforsvaret sin heiderskross** er ein ny medalje for personell i Sivilforsvaret. Medaljen består av ein blå maltesarkross i emalje med Sivilforsvaret sitt emblem i midten. På reversen står det «Honor et caritas» (Ære og miskunne). Medaljen vert administrert av Direktoratet for samfunnstryggleik og beredskap. Bandet har fargane grått og blått i vertikale striper.
Sivilforsvarsmedaljen med laurbærgrein

**Sivilforsvarsmedaljen med laurbærgrein** er ein medalje som vert delt ut for spesielle tenester for Sivilforsvaret. Medaljen er rund, i sølv og har Sivilforsvaret sitt våpenskjold på adversen. Bandet er grått og med ei tynn blå, vertikal stripe på midten. Bandet er forsynt med ei laurbærgrein i sølvmetall. Medaljen vert administrert av Direktoratet for samfunnstryggleik og beredskap.

## Sjå òg
* Sivilforsvarsmedaljen
Sivilforsvarsmedaljen

**Sivilforsvarsmedaljen** vert delt ut til alle som har gjort teneste i Sivilforsvaret meir enn 25 år. For kvart femte år over 25 vert bandet forsynt med ei stjerne. Medaljen er rund og med Sivilforsvaret sitt våpenskjold på adversen. Bandet er grått og med ei tynn, blå, vertikal stripe på midten. Medaljen vert administrert av Direktoratet for samfunnstryggleik og beredskap. 

## Sjå òg
* Sivilforsvarsmedaljen med laurbærgrein
Sivilforsvarets medalje for internasjonal teneste

**Sivilforsvaret sin medalje for internasjonal teneste** vert delt ut til personell i Sivilforsvaret som har teke del i internasjonale reddingsoperasjonar i ei akkumulert lengde på over seks månader. Medaljen er rund, i sølv og har Sivilforsvaret sitt emblem på adversen. Bandet er grått og med ei tynn, blå, vertikal stripe langs kvar side. Medaljen vert administrert av Direktoratet for samfunnstryggleik og beredskap.
Søndre Nordstrand

**Søndre Nordstrand** er den sørlegaste bydelen i Oslo kommune. 1. januar 2004 var det busett 33&nbsp;088 personar i bydelen.

## Kjelder
*Heimesida til Søndre Nordstrand bydel
Kvalmestillande lækjemiddel

Det finst fleire ulike **kvalmestillande lækjemiddel**, eller **antiemetika**, som verkar på ulik måte, og vert brukte i ulike samanhengar.

## Reisesjuke

Histamin-motverkande lækjemiddel vert ofte brukt mot reisesjuke, som til dømes prometazin og meklozin. Andre føretrekk å nytta eit skopolamin-plaster.

## Kvalme i kreftbehandling

5-HT<sub>3</sub>-antagonistar eller 5-hydroksytryptaminantagonistar som ondansetron og tropisetron er dyre medisiner som ein for det meste nyttar hjå kreftpasientar med kvalme på grunn av behandlinga. Eit anna lækjemiddel som vert brukt i sterk kvalme grunna til dømes cisplatinbehandling er aprepitant. Utanfor Noreg har cannabinoid-preparat som til dømes nabilon vorte brukt, men har fleire uønskte bieffektar enn mange andre lækjemiddel. 

## Andre kvalmestillande
Fentiaziner som klorpromazin og proklorperazin er i tillegg til å vera antipsykotiske lækjemiddel gode kvalmestillande, medan metoklopramid er eit lækjemiddel som vert ofte nytta ved magesjukdommar.

Glukokortikoid og benzodiazepin kan òg hjelpa mot kvalme i enkelte tilfelle.
Huldal

**Huldal** er ein liten dal på nokre få hundre meter som ligg på Bergsøya i Herøy kommune på Sunnmøre.

Huldal høyrer til i Igesund grunnkrins. Her finn ein også Huldal grus, ei av fotballbanene til Bergsøy IL.

## Huldal som slektsnamn
Per mars 2005, finnast det 32 personar i Noreg med slektsnamnet Huldal.

## Bakgrunnsstoff
Phenergan

Phenergan er eit handelsnamn for ein tablettform av prometazin, produsert og marknadsført av Aventis Pharma AS.
Meklozin

**Meklozin** er eit antihistaminmiddel som har kvalmestillande verknad, men kan og verka søvndyssande og roande. Det kan brukast mot reisesjuke, men og for post-operativ kvalme, vertigo eller Ménières syndrom.

Meklozin vert vanlegvis administrert i tablettform.

## Handelsnamn i Noreg

* Peremesin, Meda AS
* Postafen, Union Chimique Belge S.A.

## Bakgrunnsstoff

* Preparatomtaler  - Statens lækjemiddelverk
* Felleskatalogen - Felleskatalog over farmasøytiske spesialpreparat marknadsført i Noreg
Politimedaljen med laurbærgrein

**Politimedaljen med laurbærgrein** vert tildelt av Politidirektøren.
Medaljen er i sølvfarga metall. Den er rund og har ein diameter på 33 mm.
Adversen har Politiet sitt etatsemblem, og reversen har teksten «POLITIET - FOR TJENESTER». Medaljen skal berast i eit 35 mm breitt band i svart med ei loddrett, 4 mm brei gullstripe midt på. På bandet er det festa ei sølv laurbærgrein. Medaljen vert delt ut til politiembedsmenn, polititenestemenn og sivilt personell som har utmerkt seg på ein fortenesteleg måte i tenesta si for politi- og lensmannsetaten.

## Sjå òg
* Politimedaljen

## Bakgrunnsstoff
* Bilete og statuttar frå Politiet sitt regelverk
Politiets medalje for internasjonal teneste

**Politiets medalje for internasjonal teneste** vert delt ut av Politidirektøren. Medaljen vert delt ut til norsk politipersonell (både uniformerte og sivile) som har teke del i internasjonal teneste, etter avgjerd av norske politiske myndigheiter, i minst seks månader. Ein kan òg få medaljen for spesielle oppdrag av kortare varigheit, eller for fortenestefull teneste utanfor Noreg. Utanlandske personar som har ytt fortenestefull bistand til norske politistyrkar i utlandet. Medaljen skal berast med laurbærgrein ved meir enn 60 månaders akkumulert teneste i utlandet.

Medaljen er rund, forsølva og har ein diameter på 33 mm. Adversen har ein kross med eikelauvsbakgrunn og Politiet sitt etatsemblem i sentrum av krossvingane. Reversen har påskrifta "POLITIET - FOR INTERNASJONAL TJENESTE". Opphenget er ei kule med ein gjennomgåande ring for feste av medaljeband. Bandet er 35 mm breitt, svart og med to vertikale, fire mm breie, gule striper fire mm frå ytterkantane av bandet. 

## Bakgrunnsstoff
* Bilete og statuttar frå Politiet sitt reglement