open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ragnvald Soma

**Ragnvald Soma** () er ein norsk fotballspelar. Soma er midtstoppar eller defensiv midtbanespelar for Viking FK. Han har spela i mange år for Bryne FK, frå 1996 til 2000 og frå 2002 til 2003. Til Bryne FK kom han frå Frøyland IL. Han har òg hatt eit relativt mislukka utanlandsopphald som proffspelar i den engelske klubben West Ham United. 

Etter å ha vore rekna som eit stort talent i mange år, fekk Soma eit gjennombrot for Sportsklubben Brann i 2004. Han vart då av fleire aviser kåra som den beste spelaren i Tippeligaen det året. I tillegg debuterte han på A-landslaget. Han vart òg cupmeister. 
I mars 2006 vart det klart at han gjekk over frå å spela for Brann, til å spela for Viking. 

## Karriere som spelar

*(oppdatert [[6. august]] [[2007]])*

## Bakgrunnsstoff
* Sportsklubben Brann om Soma
Jamstellingsvedtaket

**Jamstellingsvedtaket** er ei nemning på eit vedtak gjort i Stortinget den 12. mai 1885. Vedtaket var ei oppmoding til den norske regjeringa: «Regjeringen anmodes om at træffe fornøden Forføining til, at det norske Folkesprog som Skole- og officielt Sprog sidestilles med vort almindelige Skrift- og Bogsprog.» Vedtaket førte til at landsmål, det seinare nynorsk, vart eit offisielt skriftspråk i Noreg. Skriftspråket som på 1800-talet var standard skriftspråk vart kalla riksmål, som i det meste var likt dansk skriftspråk. Vedtaket vart gjort med 78 røyster frå partiet Venstre mot 31 røyster frå partiet Høgre.

Vedtaket fann stad etter fleire tiår med ordskifte og forsiktig fornorsking av det danske skriftspråket. Johan Sverdrup var på den tida formann for Venstre og kjempa fram vedtaket. Ein annan pådrivar for vedtaket var kyrkjeminister Elias Blix. 

## Sjå òg
* Jamstillingsvedtaket - eit vedtak i Stortinget i 1975 om å jamstilla lønsvilkåra innan industri og jordbruk
Det estetiske stadiet

**Det [[estetikk|estetiske]] stadium** er ifølgje filosofien åt Søren Kierkegaard det første av dei tre stadia på vegen mot full personleg fridom. Dette stadiet er kjenneteikna ved hedonisme (i sin vidaste forstand) og egoisme kombinert ved manglande forståing av det frie valet. Det estetiske stadiet endar i keisemd, ofte kompensert for ved stadige miljøendringar, og til slutt ei kjensle av vonløyse. Berre ved å bryte med det estetiske stadiet kan personen komma vidare. Dette brotet, som er kjenneteikna ved truskap til ein bestemd rolle i det private og/eller offentlege livet åt denne personen saman med bevisste val mellom det gode og det vonde, fører personen vidare til det etiske stadiet.

## Sjå òg
# Det estetiske stadiet
# Det etiske stadiet
# Det religiøse stadiet

## Kjelder
* «Søren Kierkegaard» ved Karey Perkins.
Årås

**Årås** er ein tettstad som er kommunesenter i Austrheim kommune i Vestland. Staden har  og ligg midt på Fosnøy. Riksveg 568 går gjennom staden.
Vardetangen

**Vardetangen** er det vestlegaste punktet i fastlandsnoreg, 4° 56′ 43,182′′ austleg lengd. Staden ligg på den nordvestlege spissen av Lindåshalvøya i Austrheim kommune. 

I 1996 vart det bygd ein stor steinvarde på staden.

## Kjelder
* Nordhordland Reiselivslag sine nettsider
* NRK Hordaland om Vardetangen
Pennsylvania

**Pennsylvania** er ein delstat nordaust i USA. Hovudstaden er Harrisburg og den største byen er Philadelphia. Delstaten grensar til New Jersey i aust,  delstaten New York i nord, Ohio i vest og Delaware, Maryland og Vest-Virginia i sør.

## Historie
Dagens Pennsylvania var opphavleg folkesett av lenapefolk, susquehannock, irokesarar, eriez, shawnee og andre urfolk. Begge breiddene av Delaware-elva blei gjort krav på som koloniland både av nederlandarar og englskmenn. Også Sverige gjorde krav på delar av området som Nya Sverige. I 1664 skjenkte kong Karl II av England store område til James, hertugen av York (seinare Jakob II). I løpet av året tok britane kontroll over Nye Nederland, sjølv om dei nederlandske innbyggjarane fortsette å ha stor innverknad på området.

28. februar 1681 gav Karl II eit charter på landet til kvekaren William Penn for å betals tilbake eit lån til far hans, admiral William Penn. Penn kjøpte også landområdet vest for Delaware-elva av hertugen av York. Kongen kalla området «Pennsylvania» ('Penn-skoglandet') til ære for Penn. William Penn, som først hadde kalla området New Wales og deretter Sylvania, ønskte ikkje oppkallinga, men kongen insisterte. Penn skipa eit styre med to nyskapingar som blei viktige for den nye verda: Lokalstyre (*county commission*) og religiøs fridom.

Frå 1754 til 1763 blei området råka av Den franske og indianske krigen og det påfølgjande Pontiacopprøret (Pontiac's War). 12. desember 1787 blei Pennsylvania den andre delstaten til å ratifisera den amerikanske grunnloven, fem dagar etter den første delstaten, Delaware.

## Kjende personar frå Pennsylvania

* John Barrymore, skodespelar
* Joe Biden, visepresident frå 2009
* James Buchanan, president av USA
* Rachel Carson, biolog
* Bill Cosby, skodespelar
* Charlie Crist, guvernør i Florida
* Jimmy Dorsey, orkesterleiar
* Tommy Dorsey, orkesterleiar
* Stephen Foster, komponist
* Robert Fulton, oppfinnar
* Alexander Haig, general og politikar
* Michael Keaton, skodespelar
* Gene Kelly, dansar og skodespelar
* Grace Kelly, skodespelar og fyrstinne av Monaco
* Mario Lanza, songar og skodespelar
* George C. Marshall, general, politikar og nobelprisvinnar
* P!nk, songar og låtskrivar
* Robert Peary, polarforskar
* Trent Reznor, musikar
* Wallis Simpson, hertuginne av Windsor
* Will Smith, skodespelar
* Sharon Stone, skodespelar
* Taylor Swift, songar
* John Updike, forfattar
* Andy Warhol, kunstnar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pennsylvania|Pennsylvania]]» frå , og «[[:sv:|Pennsylvania]]» frå  den 25. april 2015.*
Nils Torvalds

**Nils Ole Hilmer Torvalds** () er ein finsk journalist og politikar som sidan 2012 har vore europaparlamentsmedlem for Svenska folkpartiet i Finland. 

Torvalds er finlandssvensk og har arbeidd med svenskspråkleg radio og fjernsyn i Finland. Torvalds har sidan 2001 arbeidd som reporter for Den finske kringkastinga (YLE) i Washington D.C.. Før han flytta til USA hadde han Russland som arbeidsfelt. Under studietida var han aktiv i kommunistpartiet og studerte mellom anna i Moskva eit år på 1970-talet. I mai 2006 melde Nils Torvalds seg inn i Svenska Folkpartiet i Helsingfors. Sommaren 2007 gjekk det ein debatt i Hufvudstadsbladet om korleis tidlegare moskvakommunistar (i dette tilfellet Torvalds) går inn i andre parti.

Nils Thorvalds er son til diktaren Ole Torvalds og far til programmeraren og grunnleggjaren av Linux, Linus Torvalds.

## Bakgrunnsstoff
* Nils Torvalds
* SKP:n ylimääräisen edustajakokouksen valitsema keskuskomitea (Kommunisti 5/1982, s. 471)
* Nils Torvalds valde bara strålbehandling
Geografiske ytterpunkt i Noreg

**[[Geografiske ytterpunkt]] i [[Noreg]]** lister opp geografiske ytterpunkt på den norske landjorda, både på fastlandet og medrekna øyar og biland.

## Kongeriket Noreg
* Nordlegaste punkt: Det nordlegaste punktet på Rossøya i Sjuøyane i Svalbard (80&deg;49&prime;42&Prime;&nbsp;N)
* Vestlegaste punkt: Høybergodden på Jan Mayen (09&deg;04&prime;39&Prime;&nbsp;W).
* Sørlegaste punkt: Øya Pysen i Mandal kommune (57&deg;57&prime;33&Prime;&nbsp;N).
* Austlegaste punkt: Kræmerpynten på Kvitøya i Svalbard (33&deg;31&prime;05&Prime;&nbsp;E).

## På fastlandsnoreg
* Nordlegaste punkt: Kinnarodden i Gamvik og Lebesby kommunar (71&deg;08&prime;02&Prime;&nbsp;N).
* Vestlegaste punkt: Vardetangen i Austrheim kommune (04&deg;56&prime;43&Prime;&nbsp;E).
* Sørlegaste punkt: Lindesnes i Lindesnes kommune (57&deg;58&prime;46&Prime;&nbsp;N).
* Austlegaste punkt: Kibergsneset i Vardø kommune (31&deg;03&prime;52&Prime;&nbsp;E).

## Fastlandsnoreg med øyar og skjer
* Nordlegaste punkt: Knivskjellodden i Nordkapp kommune (71&deg;11&prime;08&Prime;&nbsp;N).
* Vestlegaste punkt: Holmebåen ved Utvær i Solund kommune (04&deg;29&prime;57&Prime;&nbsp;E).
* Sørlegaste punkt: Øya Pysen i Mandal kommune (57&deg;57&prime;33&Prime;&nbsp;N).
* Austlegaste punkt: Hornøya aust for Vardø by (31&deg;10&prime;10&Prime;&nbsp;E).

## Noreg med biland
* Nordlegaste punkt: Det nordlegaste punktet på Rossøya i Sjuøyane på Svalbard (80&deg;49&prime;42&Prime;&nbsp;N)
* Vestlegaste punkt: Peter I Øy i Sørishavet utanfor Antarktis (90&deg;41&prime;25&Prime;&nbsp;W).
* Sørlegaste punkt: Sørpolen, Dronning Maud Land (90&deg;00&prime;00&Prime;&nbsp;S).
* Austlegaste punkt: På grensa mellom Dronning Maud Land og Australsk Antarktis (45&deg;00&prime;00&Prime;&nbsp;E).

## Bakgrunnsstoff
* Statistisk årbok 2004: Oversikt over geografiske forhold
Jamstillingsvedtaket

**Jamstillingsvedtaket** er ei nemning på eit vedtak i Stortinget i 1975 om å jamstilla lønsvilkåra innan jordbruk og industri. I byrjinga av 1970-åra tok mange til å sjå med uro på nedgangen i sysselsettinga i norsk jordbruk. Særleg var det mange små gardsbruk i utkantane som vart lagde ned eller slegne saman med andre gardar. I etterkant av og i samband med folkerøystinga i 1972 om medlemskap i EF var det mange som la vekt på jordbruket sin situasjon. Ein av grunnane til at sysselsettinga gjekk ned i jordbruket var at lønsemda gradvis vart mindre i høve til andre næringsvegar. 

Øksnesutvalet, leia av Oskar Øksnes vart sett ned i 1972, og la i 1974 fram innstillinga «Støtteordninger i jordbruket», som la eit grunnlag for jamstillingsvedtaket.

Den såkalla Hitraaksjonen i 1975 var ein skattenektaraksjon og grasrotaksjon mellom bøndene på Hitra og Frøya. Politikarar på Stortinget arbeidde samstundes med å få til betre vilkår for bøndene. Mellom anna Berge Furre som leiar i Landbrukskomiteen arbeidde fram jamstillingsvedtaket av 1975. «Stortinget uttaler at denne målsetting bør oppfylles snarest mulig og mener at dette bør skje senest i løpet av tre avtaleperioder. Under gjennomføringen må det legges avgjørende vekt på å øke inntekten på mindre bruk samtidig som jordbruket i vanskeligstilte områder må prioriteres høyt». Ein avtaleperiode viser her til jordbruksavtalen, og tyder at ei inntektsopptrapping skulle skje fram mot den 1. juli 1982.

## Bakgrunnsstoff
* Norsk institutt for landbruksøkonomisk forskning om vedtaket av 1975 om inntektsjamstilling 

## Sjå òg
* Jamstellingsvedtaket - eit vedtak i Stortinget i 1885 om å jamstilla dei to skriftmåla i landet, som seinare vart til nynorsk og bokmål
Kaland i Nordhordland

: For andre tydingar av Kaland, sjå fleirtydingsida Kaland.
----

**Kaland** er ein tettstad i Austrheim kommune i Vestland. Staden har  og ligg nord på Lindåshalvøya. Mongstad industriområde ligg like aust for Kaland.
Kinnarodden

**Kinnarodden** på Nordkinnhalvøya, 71°08&prime;02&Prime;N, er det nordlegaste punktet på det europeiske såvel som det norske fastlandet. Avstanden til det det norske fastlandspunktet som ligg lengst i sør, Lindesnes, er 1752&nbsp;km. Kinnarordden ligg 2106,6 km frå Nordpolen, som er om lag 6 km lenger sør enn Nordkapp. 

Odden ligg rundt tre mil frå Gamvik sentrum og kan berre nåast med båt eller til fots. I sterk kontrast til Nordkapp med busslaster av turistar og velutvikla infrastruktur er Kinnarodden ein temmeleg aude stad, sjølv om interessa har auka dei siste åra.

## Bakgrunnsstoff
* Info om odden frå Gamvik kommune
Kibergsneset

**Kibergsneset** (eller *Kibergneset*, ) nær Kiberg i Vardø er det austlegaste punktet på fastlandsnoreg.

På neset ligg ruinane av eit fort laga av dei tyske okkupasjonsmaktene under den andre verdskrigen.

## Kjelder
Hermann Tittel

**Hermann Karl Richard Eugen Tittel** () var generalmajor i artilleriet og sjef for den tyske 69. divisjon ved invasjonen i Noreg 9. april 1940. Han starta den militære karrieren sin i 1908, og tenestegjorde under heile første verdskrig, på Vestfronten 1914-1915 og 1917-1918 (ved Verdun), i Makedonia 1915-1916 og på Austfronten 1916-1917. 

Som oberst vart han 26. august 1939 utnemnd til kommandant for 69. divisjon, like før starten av andre verdskrig. Han vart generalmajor 1. oktober 1939. Under Operation Weserübung, det tyske kodenamnet på invasjonen av Noreg i 1940, leia han 69. divisjon vest i Noreg. Han etablerte hovudkvarter i Bergen.

Hermann Tittel vart generalløytnant 1. september 1941, og 29. september 1941 fekk han kommandoen over 169. infanteridivisjon, som då stod i Finland for å angripe russarane og å skjere av jernbanekommunikasjonen til Murmansk. Han stod som sjef for denne divisjonen til 22. juni 1943, då han vart sett til å leie det 70. armekorps i Sør-Noreg. Han vart utnemnd til kommanderande general 1. september 1943, og sat med kommandoen over dette armekorpset til 9. mai 1945.

Hermann Tittel vart arrestert i Oslo og sat internert i engelske leirar til 12. mai 1948.

## Litteratur
* http://www.arkivverket.no/webfelles/sab/bp2005a.pdf

## Bakgrunnsstoff
* www.bridgend-powcamp.fsnet.co.uk  - Informasjon og bilda av Tittel som soldat (engelsk)
Karl von Beeren

**Karl von Beeren** () var ein tysk offiser fødd i Eissen. Han gjorde teneste i den tyske armeen frå 1909, og vart såra to gonger under første verdskrigen. Han vart utnemnd til oberst 1. januar 1938. Under invasjonen av Noreg våren 1940, Operation Weserübung, var han sjef for 193. infanteriregiment i 69. infanteridivisjon. 

Han fekk kommandoen over 280. infanteridivisjon 27. april 1942, og vart stasjonert i Bergen. Han vart utnemnd til generalmajor 1. februar 1943, og til generalløytnant 15. mai 1943. Han leia 280. infanteridivisjon til 10. november 1944, då han vart send til Tyskland. Der fekk han kommandoen for 526. divisjon 1. desember 1944. 

Han vart teken til fange av britane 9. april 1945 og internert i Tyskland, og seinare i Storbritannia. Han vart sett under tiltale for krigsbrotsverk (som ansvarleg for drap på krigsfangar) 13. desember 1945, men vart frikjend i britisk krigsrett 30. mai 1946. Han sat internert til 20. november 1947.

Han døydde i Wiedenbrück i 1961.

## Bakgrunnsstoff
* http://www.arkivverket.no/webfelles/sab/bp2005a.pdf
KNM «Alta»

**KNM «Alta»** var ein norsk minesveipar av Sauda-klassen som var i bruk i det norske sjøforsvaret frå 1966 til 1996.

Skipet blei bygd i USA for den amerikanske marinen i berre tre og ikkje-magnetiske metall. Det blei sjøsett i januar 1953, overtatt året etter av den belgisk marinen, før det blei med i den norske marinen den 23. mai 1966.

Etter at Alta blei teke ut av teneste blei det gjort om til eit museumsskip. Dette blir i dag drive på hobbybasis av ei rekke pensjonistar med økonomisk støtte frå private sponsorar.

Til vanleg ligg skipet til kai ved ved Oslo Maritime Kulturvernsenter. Det vitjar òg ulike arrangement langs norskekysten.

## Bakgrunnsstoff

* knmalta.org - heimesida til museumsskipet
Aksemaktene

**Aksemaktene** er ei nemning for alliansen mellom Tyskland, Italia, Japan og ei rad andre land under andre verdskrigen. Dei tre store medlemene av alliansen refererte til han som **[[Roma-Berlin-Tokyo-aksen]]**. Omgrepet *aksemaktene* vart fyrste gong nytta av Benito Mussolini i november 1936.

* **Store aksemakter**
** Tyskland, under Führer Adolf Hitler, og mot slutten av krigen president Karl Dönitz)
** Japan, under statsminister Hideki Tojo (mot slutten av krigen Kuniaki Koiso og Kantaro Suzuki) og keisar Hirohito av Japan 
** Italia (til 8. september 1943), under statsminister Benito Mussolini og kong Viktor Emmanuel III av Italia.
* **Mindre aksemakter**
** Ungarn
** Romania
** Slovakia
** Bulgaria
** Finland
** Jugoslavia
** Thailand

## Sjå òg
* Sentralmaktene, under fyrste verdskrigen
Operasjon Weserübung

**Operasjon Weserübung** (tysk *Unternehmen Weserübung*) var kodenamnet på den tyske invasjonen av Noreg og Danmark i april 1940. Kodenamnet kan omsetjast til norsk som 'Weser-øving'. Weser er ei elv i Tyskland. Operasjonen vart delt inn i *Weserübung-Nord* i Noreg og *Weserübung-Süd* i Danmark. Dei militære måla med invasjonen var å få tilgjenge til norske hamner. I tillegg ville ein sikra tilgangen på jernmalm frå Kiruna i Sverige, frakta ut via Narvik.

Operasjonen byrja for den tyske marinen (Kriegsmarine) sin del den 7. april 1940. I operasjonen deltok mellom anna slagskipa «Scharnhorst» og «Gneisenau» i tillegg til kryssarane «Admiral Hipper», «Blücher» og «Lützow». Kriegsmarine måtte tola svære tap i Noreg, mellom anna «Blücher», «Königsberg», «Karlsruhe» og 10 destroyarar. I tillegg gjekk ei mengd ubåtar tapt. 

Den britiske marinen byrja krigen med HMS «Warspite» og H-gruppa av jagarar, mellom anna HMS «Hunter» og HMS «Hardy». I tillegg kom mindre marinestyrkar frå Frankrike og Polen: jagarane ORP «Gorm», ORP «Blyskawica» og ubåten ORP «Orzel». 

Den tyske regjeringa frykta at motstandarane England og Frankrike skulle invadera dei nordiske landa og så truga det indre av Tyskland derifrå. I alle høve ville det kunne ha vorte laga til ein havsblokade av Tyskland. I tillegg kom at den tyske marinen gjerne ville ha basar for ubåtar i Noreg. Frå Noreg ville dei lettare kunna koma ut i Atlanterhavet og truga konvoiane med forsyningar til Storbritannia. 


File:Bundesarchiv Bild 183-J19316, Norwegen, Schlachtschiff, Zerstörer.jpg|Sjøslag
File:Bundesarchiv Bild 101I-758-0056-35, Norwegen, deutsche Kriegsschiffe.jpg|Tyske skip i norske hamner
File:HMS Warspite, Norway 1940.jpg|Kampane i Narvik
File:Bundesarchiv Bild 183-L03744, Norwegen, Oslo, Deutsche Panzer im Hafen.jpg|Nazityske stridsvognar i Oslo


## Sjå òg
* Andre verdskrigen
* Noreg under andre verdskrigen
Central Intelligence Agency

**Central Intelligence Agency** (**CIA**) er ein amerikansk føderal etterretningsetat som vart danna i 1947 av president Harry S. Truman. CIA har ansvar for innsamling og analyse av etterretning om utanlandske styresmakter, selskap og personar. Etaten har òg ein betydeleg paramilitær organisasjon.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Johann de Boer

**Johann de Boer** () var ein tysk generalløytnant og sjef for 280. infanteridivisjon og stasjonert i Bergen ved den tyske kapitulasjonen 8. mai 1945. 

Boer var fødd i Altona i Hamburg. Han melde seg som frivillig til dei tyske styrkane i september 1914, og vart underoffiser i 1917. Han forlet hæren og arbeidde i det tyske politiet frå 1920 til 1935. 

Ved krigsutbrotet i 1939 var han oberstløytnant og sjef for 22. artilleriregiment av 22. infanteridivisjon, og han var med på åtaket mot Nederland og Belgia i april 1940. I juni 1941 var han med ved åtaket på Sovjetunionen, og tok del i felttoget på Krim 1941-1942. I juli 1942 vart de Boer og hans regiment forflytta til Kreta. Han hadde rang av oberst frå 1. oktober 1942. Han vart flytta til 26. infanteridivisjon på Austfronten i august 1943, og vart generalmajor og overtok kommandoen over 26. infanteridivisjon 1. oktober 1943. Han vart generalløytnant 1. april 1944, 46 år gammal. 

10. november 1944 vart Johann de Boer forflytta til Noreg, og fekk kommandoen over 280. infanteridivisjon. Han vart teken til fange 8. mai 1945, og sat internert i Storbritannia til 15. april 1948. Han døydde i Hamburg i 1986.

## Litteratur
* http://www.arkivverket.no/webfelles/sab/bp2005a.pdf
Dewey

**Dewi**, **Dewy** og **Dewey** er keltiske avleiingar av namnet David, opphavleg brukt i Cornwall og Wales, seinare importert til USA. Namna kan brukast som personnamn, slektsnamn og stadnamn.

## Bruk

### Som førenamn
* Dewey Martin (1940–2009), kanadisk trommeslagar, kjend frå Buffalo Springfield

### Som etternamn
* John Dewey (1859–1952), amerikansk filosof og pedagog
* Melvil Dewey (1851–1931), amerikansk bibliotekar, fann opp Deweys desimalklassifikasjon
* Miles Dewey Davis (1926–1991), amerikansk jazzmusikar

## I kulturen
* Dewey er det opphavlege namnet på ein av dei tre nevøane til Donald Duck
Kvalsund på Nerlandsøya

:*Sjå [[Kvalsund]] for andre stader med same namnet.*
----

 

**Kvalsund** er ein av tre grunnkrinsar på Nerlandsøya i Herøy kommune på Sunnmøre, og omfattar to matrikkelgardar. Den eine, Kvalsund, har same namnet som grunnkrinsen, medan den andre heiter Teige. Kvalsund grensar til grunnkrinsen Kopparstad i vest og Kvalsvik i nord.

## Tettstaden Kvalsund
Etter SSB sine reglar er Kvalsund å rekne som ein tettstad, med .

Like ved Nerlandsøybrua finn ein Kvalsund gartneri og Herøy Byggsenter. Litt lenger nord ligg hamna, med djupvasskai og ei dugnadsdrive småbåthamn. Oppom hamna ligg Handelshuset som er ein daglegvarebutikk etablert i 1908. Medan ein butikk som låg lenger oppe vart lagt ned på 1980-talet. Ved gartneriet ligg det òg ein gravplass.

## Geografi
Kvalsund grunnkrins strekkjer seg frå Søre Vaulen der Nerlandsøybrua går over til Bergsøya, og opp på Kvalsundfjellet. Fylkesveg 20 kjem over til Kvalsund frå Bergsøya, og går vidare til Kopperstad. Fylkesveg 21 startar frå fylkesveg 20, og går utover mot Kvalsvik. Kvalsund er rimeleg flatt nede med sjøen, før det går brattare og brattare oppover, først opp mot Teigane og vidare opp på fjellet. På fjellet finn ein toppen Teigetua og eit mindre vatn. I nordaust ligg nesa Langeneset og Teigeneset, samt Kyrkjeholmen. Mellom Teigeneset og Grønholmen ligg Breidsundet i Holmefjorden, og nokre mindre skjer.

## Historie
I 1920 vart det grave fram to båtar som ein har datert til det 600-talet. Den største har fått namnet Kvalsundskipet, medan den minste vert kalla Kvalsundfæringen. Ein trur at desse har høyrt til ein lokal hovding, då det var store og flotte båtar som såg ut til å passe best innaskjærs.

## Sjå òg
* M/K «Kvalsund I» er ein båt med namnet herifrå
* Kvalsund for informasjon om slektsnamnet

## Fotnotar
Kvalsund

**Kvalsund** er eit stadnamn som finst fleire stader i Noreg:

;Stader
* Kvalsund kommune er ein tidlegare kommune i Finnmark
* Kvalsund er ein tettstad i den tidlegare Kvalsund kommune, no i Hammerfest kommune.
* Fyret Kvalsund ligg i Kvalsund kommune
* Sundet Kvalsundet ligg i Kvalsund kommune
* Kvalsund på Nerlandsøya er ein tettstad og grunnkrins i Herøy på Sunnmøre
** Kvalsund er òg ein matrikkelgard i Herøy på Sunnmøre
* Kvalsund i Flora er eit sund i Flora kommune
* Kvalsund i Bømlo er eit sund i Bømlo kommune

; Anna 
* M/K «Kvalsund I» er ein fiskebåt frå Kvalsund på Nerlandsøya
* Kvalsundskipet er eit arkeologisk funn frå Kvalsund på Nerlandsøya

; Slektsnamnet Kvalsund 
Kvalsund er òg eit norsk slektsnamn, og det hadde i underkant av 400 berarar per juli 2005.

## Bakgrunnsstoff
Ole Torvalds

**Ole Torvalds**, (), var ein finlandssvensk diktar og journalist. Torvalds debuterte litterært i 1939. Frå tradisjonell versform utvikla diktinga seg i modernistisk retning. 
Torvalds er far til journalisten Nils Torvalds og farfar til Linux-oppfinnaren Linus Torvalds.

## Diktsamlingar
* *Strängar av aska*, 1954
* *Mellan is och eld*, 1956
Swiss International Air Lines

**Swiss International Air Lines** er eit sveitsisk flyselskap. Selskapet brukar IATA-koden LX og ICAO-koden SWR.

## Flåte
Swiss International Air Lines sin flåte består av fylgjande fly:

* 7 Airbus A319-100
* 14 Airbus A320-200
* 4 Airbus A321-100
* 9 Airbus A330-200
* 9 Airbus A340-300
* 12 Embraer ERJ-145
* 15 BAe Avro RJ100ER
* 4 BAe Avro RJ85ER
* 8 Saab 2000

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Swiss International Air Lines
* Swiss International Air Lines Fleet Detail 
* Swiss Virtual Air Lines 
* Swiss International Air Lines Passenger Opinions
Livarden

**Livarden** er eit fjell som ligg mellom gardane Lid, Unneland og Bontveit i Bergen. Toppen er 683 moh. Fjellet ligg i eit høgdedrag mellom Gulfjellet og Totlandsfjellet, og er om vinteren mykje nytta av skigåarar på tur mellom Gulfjellet og Totland og Bontveit.
Europaveg 8

**Europaveg 8** (**E8**) er ein europaveg som går frå Tromsø til Åbo (finsk *Turku*) i Finland. Mellom Nordkjosbotn og Skibotn delar han trasé med europaveg 6. I Finland følgjer han i hovudsak grensa til Sverige ned til Bottenvika. Vegen har ei lengd i Noreg (utanom felles trasé med E6) på 117,9 km.

Trasé fastlagt av UNECE: Tromsø–Nordkjosbotn–Skibotn–Kilpisjärvi–Torneå–Uleåborg–Vasa–Åbo.

## Historikk
Namnet E78 vart innført 1. juni 1965 for strekninga Tromsø - Kilpisjärvi - Torneå. UNECE avgjorde i 1983 å reformere systemet. E78 skulle få nummeret E08 og E6 skulle få nummeret E47. Det tok nokre år med forhandlingar om E6 og først 1992 vart det nye systemet innført i Noreg der E8 gjekk (Tromsø–Kilpisjärvi–Torneå). E8 vart forlenga frå Torneå til Åbo i 2002. Før 1985 gjekk E8 frå London via Hoek van Holland–Hannover–Berlin til Brest i Kviterussland.

## Knutepunkt

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Europavei 8|Europavei 8]]» frå , den 22. mai 2010.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
** FENNIA Kartverk över Finland, Lantmäteristyrelsen og Weilin+Göös 1979. ISBN 951-35-1955-4
** GT SUOMI - FINLAND Vägatlas, Genimap Oy, Vantaa Finland 2005. ISBN 951-593-944-5
** Suomi - Finland Stadsatlas, Genimap Oy, Vantaa 2003. ISBN 951-593-874-0
** Grunnkart (Kartplatsen, Lantmäteriverket)
** Svenska ortnamn i Finland 


## sjå òg
* Europaveg 8 i Noreg
* Europaveg 8 i Finland

## Bakgrunnsstoff
Friedrich Fröbel

**Friedrich Willhelm August Fröbel** () var ein tyskar, som i 1840 fyrst brukte ordet **kindergarten** (barnehage) om leik- og aktivitetsinstituttet for unge barn han grunnlagde i Bad Blankenburg i 1837.

Han oppfann også fleire leikar, mellom anna dei såkalla **Fröbel Gaben**, eller fröbelgåver. Fröbelgåvene var samansette av diverse geometriske figurar som kunne setjast saman til større figurar. Den kjende amerikanske arkitekten Frank Lloyd Wright har sjølv sagd at han vart påverka i stor grad av å leike med fröbelgåver.

Fröbel si store innsikt var kor viktig det er med aktivitet i eit barn si oppvekst. I den fyrste barnehagen hadde ein leikar som song, dans, hagearbeid og leik med fröbelgåver.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Fløyfjelltunnelen

**Fløyfjelltunnelen** er ein del av E39 og E16, på denne strekninga kalla Åsanevegen, går frå Sandviken til Kalfaret i Bergen. Fløyfjelltunnelen har to separate løp, kvart med to køyrebanar. Det sørlege løpet er 3,2 km langt og for trafikk inn til Bergen. Det vart teke i bruk i 1989, det andre (nordlege) løpet er 3,6 km langt, tek trafikken ut av sentrum og vart teke i bruk i 1988. Tunnelane vart laga for å leie biltrafikken utanom sentrum. 
Tunnelane går gjennom Fløyfjellet, eit av dei sju fjella kring Bergen.

## Bergens mest stengde tunnel
I 2010 var tunnelen heilt eller delvis stengd 216 gongar, noko som tilsvarar 110 timar og 10 minutt.

## Referansar
Gudvangatunnelen

**Gudvangatunnelen** er 11&nbsp;406 meter lang og går mellom Langhuso i Undredalen og Ramsøy ved Gudvangen i Aurland kommune i Sogn og Fjordane fylke. Han er ein del av E16. Saman med Flenjatunnelen og Lærdalstunnelen gjev han ferjefritt samband mellom Bergen og Oslo. Før tunnelane vart bygde gjekk sambandet mellom Voss og Lærdal med ferje mellom Gudvangen og Lærdalsøyri.

Tunnelen vart opna 17. desember 1991 og var då den lengste i Noreg. No er han den nest lengste, etter at Lærdalstunnelen på 24&nbsp;509 meter opna i 2000.

## Brannar
Ved brann i tunnelen er viftene sette til å automatisk blåse ut mot Gudvangen. Dette for å gje brannvernstyrkane, som vil kome fyrst frå austsida (sidan brannvernet i Aurland har tilhald på Aurlandsvangen), best mogleg tilhøve.

### Brann i 2013
Eit vogntog tok fyr inne i tunnelen kring klokka 12 den 5. august 2013. Sjølve brannen var sløkt innan ein time, men røyken skapte særs vanskelege tilhøve i tunnelen, og fleire bilar køyrde inn i andre bilar eller tunnelveggen då folk skulle berge seg ut. Ingen kom likevel til skade på grunn av elden eller trafikkulukkene, men mange vart førte til sjukehus med røykskadar. Over 70 personar vart sende til sjukehusa i området. Brannvernsjefen i Aurland sa at det berre var takk vere rein flaks og dyktigheit at ingen omkom i brannen.

### Brann i 2015
Den 11. august 2015 tok det til å brenne i ein svensk turistbuss i tunnelen. 37 personar vart evakuert, og av dei var fire alvorleg skadde. Gudvangatunnelen fekk store skader ved brannen og vart stengd i fleire veker for reparasjon. Anbefalt omkøyring for strekka Bergen–Oslo var Rv 7, og for Bergen–Sogndal Rv 13/Rv 55 for personbilar og E39/Fv/Rv 55 for lastebilar. Tunnelen var stengd til 31. august 2015 for reparasjonsarbeid.

### Brann i 2019
Natt til 30. mars 2019 oppstod ein ny brann. Grunna pågåande vedlikehaldsarbeid var det kolonnekøyring i tunnelen. Ein kolonne med fire vogntog på veg austover frå Gudvangen-sida var halvannen kilometer inne i tunnelen då det byrja å brenne i eit av vogntoga. Fylgjebilen fekk varsla redningssentralen, og sjåføren organiserte evakuering av 32 personar som var i tunnelen. Tunneltaket fekk store skader.

Gudvangatunellen vart på nytt opna  for fri ferdsel 5 april 2019.

## Sjå òg
*Vegtunnelar i Noreg

## Referansar
Garden Kvalsund på Nerlandsøya

:*Sjå [[Kvalsund]] for andre stader med same namnet.*
----

**Kvalsund** er ein matrikkelgard på Nerlandsøya i Herøy på Sunnmøre.

Garden omfattar den sørvestre delen av Kvalsund grunnkrins, og grensar mot gardane Teige og Kopparstad.
Nynorsk talemål

:*Denne artikkelen omhandlar den det yngste [[målsteg]]et i [[norsk språk]], til skilnad frå [[Gammalnorsk|gamalnorsk]] og [[mellomnorsk]]. Sjå [[nynorsk]] for artikkelen om den nolevande norske målforma.*
----

**Nynorsk** er namnet på det yngste målsteget i norsk, til skilnad frå gamalnorsk og mellomnorsk, og dekkjer tida frå ikring 1550/1600.
Erling Folkvord

**Erling Folkvord** () var ein norsk politikar fødd Levanger. Han var nestleiar i Arbeidernes Kommunistparti i perioden 1990–1997, og har og vore nestleiar i Raud Valallianse. I perioden 1993–1997 var han stortingsrepresentant for RV. Folkvord var dessutan medlem av Oslo bystyre, der han sat i perioden 1984–1995.

Folkvord var kjend som korrupsjonsjegar og som ein dyktig politikar, også langt utanfor RV sine rekker. Han gav ut fleire bøker, mellom anna *Livet bak murene* frå tida hans på Stortinget.

Dottera Jorunn Folkvord har mellom anna vore leiar i Raud Ungdom.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Torstein Dahle

**Torstein Dahle** () i Oslo) er ein norsk politikar som var leiar for Raudt frå partiet blei skipa i 2007 til 2010.

## Karriere
Frå 2003 til 2007 var han leiar for Raud Valallianse, som han vart medlem av ved skipinga i 1973. Han var tidlegare også medlem av AKP. Han er utdanna siviløkonom ved Norges Handelshøyskole og arbeider på Høgskulen i Bergen som høgskulelektor. Han har tidlegare arbeidd ved Skatteetatskolen og vore timelærar ved BI og Norges Handeshøyskole. Han har også vore engasjert som utgreiar og forfattar av fleire rapportar for forskingsstiftinga De Facto.

Sidan 1987 har Dahle sete i bystyret i Bergen, der han er vorten ein populær politikar. Han har i mange år vore den fremste talsmannen for partiet i Bergen. Ved fylkestingsvalet i 2003 vart han vald inn i Fylkestinget i Hordaland, etter at veljarane hadde flytta han opp frå den nedste plassen på lista. På grunn av det store talet på kumuleringar og slengjarar han fekk ved kommunevalet i Bergen i 2007, rykte han opp frå fjerde til fyrste plass i bystyret etter valoppgjeret.

I 2001 melde Dahle pastor Enevald Flåten til politiet for brot på rasismeparagrafen (§135a i straffelova), etter at Flåten uttalte at griser veit betre enn homofile. Saka vart lagd bort.

## Kjelder

* «Han er mest populær» i bt.no 12. septmeber 2007.

## Bakgrunnsstoff

*Meldinga av Enevald Flåten
Keipen på Skorpa

:*Sjå [[Keipen]] for andre stader med same namnet.*

**Keipen** eller **Skorpetua** er ein fjelltopp på øya Skorpa i Herøy kommune i Møre og Romsdal på Sunnmøre. Toppen er òg høgste punktet på øya med 431 meter over havet.

## Kjelder
Pave Johannes XXIII

**Pave Johannes XXIII**, fødd **Angelo Giuseppe Roncalli**, () var pave frå 8. oktober 1958 til han døydde i 1963.

Angelo Giuseppe kom frå fattige kår, og vart fødd i Sotto il Monte i provinsen Bergamo ved foten til Alpane, og voks opp i ein stor familie. Roncalli vart prestevigd i Roma i 1904 og vart lærar i Bergamo. I 1924 vart han biskop, og var paveleg diplomat. I 1953 vart han utnemnd til patriark av Venezia og kardinal. Roncalli vart overraskande vald til pave, og er særleg hugsa for å ha opna det andre vatikankonsilet. 

Den fyrste handlinga hans som pave var å utnemne 23 nye kardinalar for dermed å gjere kardinalkollegiet meir internasjonalt. Johannes vart kjend for si varme menneskelegheit og sin toleranse. Han sende ut åtte encyclikaer. Han gav ut Mater et Magistra (1961) om kyrkja si sosiale lære. I Pacem in Terris (1962) behandla han menneskerettane og grunnlaget for varig fred, med skarp fordømming av atomopprustninga. Han døydde den 3. juni 1963. 

Johannes XXIII vart saligkåra av Johannes Paul II den 3. september 2000.
Marknad

**Marknad** (frå norrønt *mark(n)aðr*, gjennom gamalfransk med opphav i latin: *mercatus* 'handel, marknad') er eit ord med fleire tydingar, som alle har med kjøp og sal av varer eller tenester å gjere.

I snever samanheng er ein marknad ein avgrensa plass, eit torg eller ein salshall der kjøparar og seljarar møtast for å gjere handel i liten skala, og då kan det vere tale om ein grønsakmarknad eller eit grønsaktorg, ein blomemarknad, ein fiskemarknad og liknande. Marknadar kan òg går føre seg berre til fastsett tider på fastsette stader, som til dømes mellom anna *[[Rørosmartnan]]*, *Hamarmart'n*. Ein supermarknad er ei moderne nemning for ein butikk med stort utval av varer, ofte særleg av matvarer, men kan òg vere ein rikhaldig spesialbutikk innanfor ein annan bransje.

I vid tyding er marknad å forstå som den samla etterspurnaden og tilbodet for varer eller tenester innanfor eit geografisk område og/eller for ein spesifikk type varer eller tenester. Geografisk er det tale om ein lokal marknad for eit mindre geografisk område, ein innanlandsmarknad innanfor landegrensene, ein eksportmarknad for sal til eit eller fleire land utanfor eigne landegrenser, ein fellesmarknad for fleire land, ein global marknad eller verdsmarknad som femner om storparten av verda. I samanheng med typar av produkt, råstoff, varer og tenester er det tale om ulike råvaremarknader for ulike råvarer, arbeidsmarknad når det gjeld arbeidstakar-arbeidsgjevartilhøve, tenestemarknad når det gjeld sal av tenester av ulike typar, varemarknad når det gjeld omsetjing av varer, pengemarknad og lånemarknad på dei økonomiske områda, tankmarknad når det gjeld frakt av olje og bensin på tankskip, gassmarknad når det gjeld omsetnad av gass levert gjennom gassrøyrleidningar, og anna.

Ein kundekrins, altså ei uavgrensa gruppe kjøparar av ei vare, eller som vert rekna som moglege kjøparar av ei vare, vert òg ofte omtala som ein marknad; til dømes kan ungdom verte sett på som marknad for det som ulike treningssenter har å tilby, og yngre menn som marknad for kjappe personbilar. Det er tale om «kjøpars marknad» når det er stort tilbod i høve til etterspurnaden og lett å gjere økonomisk gunstige kjøp, altså få gjort kjøp til ein låg pris, og om «seljars marknad» når etterspurnaden er stor i høve til tilboda og seljarane kan gjere økonomisk gunstige sal, altså selje dyrt. Eit økonomisk system der dei såkalla produksjonsfaktorane (inklusive arbeidskrafta) og produkta vert kjøpte og selde i marknader på grunnlag av vilkåra og føresetnadene i marknadene, utan prisreguleringar eller andre inngrep frå styremaktene, vert kalla marknadsøkonomi.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
*snl.no: Marked

## Sjå og
*Detaljhandel
*Loppemarknad
*Torg
Viking (fleirtyding)

**Viking** er eit ord som kan ha fleire tydingar:

* For krigarane og handelsfolka frå Skandinavia i vikingtida, sjå **[[vikingar]]**.
* For mannsnamnet Viking, sjå **[[namnet Viking]]**.
* For fotballklubben Viking i Stavanger, sjå **[[Viking FK]]**.
* For det svenske dansebandet Vikingarna, sjå **[[Vikingarna]]**.
* For det norske tidsskriftet *Vikingen* som kom ut i perioden 1862–1932, sjå ***[[Vikingen]]***.

## Sjå òg
* Vikingskip - ein type skip frå vikingtida
* Vikingskipshuset - eit museum i Oslo
* Viking Stadion - eit fotballstadion i Jåttåvågen i Stavanger
* Vikingbanken - ein fiskebanke i Nordsjøen
* Viking-Askim A/S (eller Viking-konsernet,) - grunnlagd i 1906 som Viking Gummivarefabrik A/S
* Satellitten Viking - ein svensk satellitt
* Vikingprogrammet - eit amerikansk romprogram med romsondene Viking 1 og Viking 2
* Viking Line - eit reiarlag i Mariehamn på Åland, med ferjetrafikk i Austersjøen
Bruno Ortner

**Bruno Ortner** () var generalløytnant i den tyske hæren og var verksam i Noreg under andre verdskrigen. 

Ortner var fødd i Austerrike.
Han vart sjef for 69. infanteridivisjon og stasjonert i Bergen frå 29. september 1941. Då storparten av divisjonen (minus eit regiment) vart send til Leningradområdet i november 1942 vart generalløytnant Ortner med, og han stod som sjef for divisjonen til januar 1944, då han fekk kommandoen over den nye 91. infanteridivisjon. Der vart han ståande berre fram til 25. april 1944. Denne divisjonen vart sett inn i Normandie i juni 1944, og vart utsletta i august same år.

1. mai 1944 fekk Ortner kommandoen over 44. reichsgrenadierdivisjon som var stasjonert i Nord-Italia. Denne divisjonen var utsett for harde angrep og måtte i mai 1944 trekke seg attende nordover. Generalløytnant Ortner stod som sjef for denne divisjonen til 25. juni 1944. Han stod som sjef for 281. infanteridivisjon frå 27. juli 1944 til 8. mai 1945. Han var internert til 1946.

Han døydde i Steiermark i Austerrike i 1971.

## Litteratur
*http://www.arkivverket.no/webfelles/sab/bp2005a.pdf
Gyldenpris

**Gyldenpris** er eit bustadområde i Bergen og ligg vest for Puddefjorden. Namnet er henta frå ein lystgard frå 1700-talet, som var skild ut frå Damsgård. Hovudhuset stod til 1955. Bergen kommune kjøpte eigedommen Gyldenpris i 1912 og hadde planar for utbygging av bustader. Etter bybrannen i Bergen i 1916 vart det bygt barakker på Gyldenpris for husville. Området vart administrativt overført frå Laksevåg til Bergen i 1921. Då budde det om lag 1700 innbyggjarar på Gyldenpris. 

Langs Damsgårdssundet var det i siste del av 1800-talet bygd ut industri. I 1956 vart området knytt nærare til Bergen kommunikasjonsmessig ved at Puddefjordsbrua vart opna.
Hovudmål

**Hovudmål** er ei nemning bruka om den av dei to variantane av norsk (bokmål og nynorsk) som kvar og ein nyttar i personlege samanhengar til vanleg. Den andre varianten, som ein gjerne bruker mindre, blir kalla **sidemål**.

I grunnskolen kan ikkje elevane velje hovudmålet sitt sjølve, det blir i utgangspunktet avgjort av folket i skolekrinsen i røystingar med allmenn røysterett dersom det er strid om det. Der det finst parallellklassar kan barna/foreldra deira velje mellom bokmåls- og nynorskklassar. Viss foreldra til meir enn ti barn på eit klassetrinn krev det, har dei rett på parallellklasse med den andre målforma. I den vidaregåande skolen er det fleire som vel bokmål enn nynorsk som nytt hovudmål av dei som skiftar. Det er vanleg å rekne med at dominansen av bokmål i media er ein av grunnane. Men dei fleste held fast på hovudmålet frå grunnskolen, og nokre skiftar frå bokmål til nynorsk òg.

## Bakgrunn
Som eitt av verkemidla for å prøve å få til reell jamstilling mellom dei to målformene, må alle elevar i den norske skolen få opplæring i å skrive både bokmål og nynorsk. Om ein til dømes har nynorsk som hovudmål, blir bokmålet kalla sidemål. Dette gir valfridom til elevane, for berre når dei får opplæring i begge målformene, kan dei sidan velje kva for eitt dei vil nytte som hovudmål i livet sitt. (Denne logikken kan ein jo overføre til andre område i samfunnet òg. Eit anna spørsmål er om slik valfridom i røynda impliserer lik opplæring i begge måla.) I svært mange jobbar, særleg i offentleg teneste, krevst det elles at ein kan bruke begge målformene, mellom anna fordi folk har krav etter mållova å få svar i same målform som dei har vendt seg til den aktuelle tenesta på. Men det er eit problem at opplæringa i nynorsk sidemål er for dårleg mange stader, og ho må derfor bli betre om ordninga skal verke slik ho er meint. 
 
## Usemje
Ordninga med hovudmål og sidemål blir kritisert med jamne mellomrom. Det blir frå somme hald ofte hevda at sidemålsopplæringa er sløsing med tid og ressursar som ein kunne bruka til å forbetre hovudmålet, eller på andre fag. Andre meiner at opplæringa må forbetrast om ho skal ha nokon verdi. Målrørsla er samd i at opplæringa i nynorsk sidemål må styrkjast, mellom anna med det at nynorsk blir nytta i andre fag òg, slik somme skolar har gode røynsler med, men går på det sterkaste imot avskaffing av skriftleg sidemålsopplæring med same vurderingsform som andre fag og emne.

## Bakgrunnsstoff
Nynorsk i bokmålsland 

Norsk Målungdom om hovudmål og sidemål:Sidemål
Maharashtra

**Maharashtra** (महाराष्ट्र) er ein delstat vest i India. Han har kyst i vest mot Arabiahavet og grensar elles til Gujarat, Madhya Pradesh, Chhattisgarh, Telangana, Karnataka, Goa og Dadra og Nagar Haveli. Hovudstaden er millionbyen Mumbai (Bombay), og staten er den nest mest folkerike i landet etter Uttar Pradesh. Målt i flatevidd er han den tredje største, etter Rajasthan og Madhya Pradesh. Hovudspråket i delstaten er marathi.

## Geografi
Sahyadri er marathinamnet på den delen av den vestlege fjellkjeda som går langs kysten av landet frå grensa mellom Maharashtra og Gujarat til Tamil Nadu, nesten ved sørspissen av India. Mange viktige elver, som Godavari, Krisjna og Káveri oppstår her, og fjella er grøne og frodige. Aust for fjella ligg det tørre Dekkanplatået, medan Konkanområda langs vestkysten av Maharashtra er lågtliggande, fruktbar mark med ei breidde på 50–80&nbsp;km.

Viktige byar er Mumbai, Pune, Jangaor, Ahmednagar, Sholapur, Nasik, Kolhapur, Aurangabad og Nagpur.

## Historie
Delstaten blei danna 1. mai 1960 etter krav frå marathiane om å få sin eigen stat. Delstaten Bombay blei delt i dei to statane Maharashtra og Gujarat etter kva som var hovudspråk. Det var stor usemje om kva stat sjølve Bombay (no Mumbai) skulle høyra til, men regjeringa lét han til slutt høyra til Maharashtra.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Mot Dag

**Mot Dag** var ei politisk gruppe, hovudsakleg med intellektuelle medlemmer, stifta av Erling Falk i 1921. Frå starten var gruppa tilslutta Det norske Arbeidarpartiet, men vart i 1925 ekskludert (utestengd). Frå 1926 til 1928 var gruppa så tilslutta Norges Kommunistiske Parti, men var partipolitisk uavhengig frå 1929 til oppløysinga i 1936. 

Ei rekkje innverknadsrike personar var med i gruppa, m. a. seinare helsedirektør Karl Evang, og stortingsrepresentant Trygve Bull. Begge var framtredande medlemmer av Arbeidarpartiet, men gjekk sidan over til SV.
Langskip

**Langskip** er ei samlenemning på skip som i hovudsak vert rodd, og som er mykje lengre enn dei er breie. 
Langskip har vore nytta av fleire ulike folkeslag.

## Nokre typar langskip
* Vikingskip - nytta av vikingane i Skandinavia
* Greske langskip - skipstypen bireme vart utvikla på grunnlag av desse
* Romerske langskip - galeiar, som til dømes bireme trireme, quadrireme, quinquereme og dromone
* Saksiske langskip - ein type skip nytta av saksarane, mykje lik vikingskipa
 
### Norrøne langskip
Dei norrøne langskipa var under vikingtida store opne båtar med klinkbygd skrog, som regel av eik, kraftig grunn kjøl, ofte høge stamnar (særleg forut), mange årepar, sideror i bakstamnen, mast midtskips, rektangulært segl og faste tofter over dekk. Dette var typiske skip som gjekk lett i sjøen og hadde lange smekre linjer.
* Busse, krigsskip med stor lasteemne og med mange mann om bord. Det var to mann på åra eller meir. Ormen Lange, skipet til Olav Trygvason var eit slikt skip.
* Skeide, krigsskip med mindre fribord enn busser, men mykje slankare og raskare og med 1 til 2 mann på åra. 
* Snekke, krigsskip brukt i strid og på reiser, truleg ein båttype mellom busse og skeid. Tranen til Olav Trygvason var ei snekke.
* Karv, helst nytta som private farkostar i kystnære farvatn, men også på elvar, innlandsfjordar og opne hav. Osebergskipet og Gogstadskipet er døme på slike skip.
* Drake var langskip som hadde dyreliknande hovud i stamnen, gjerne drakeliknande hovud.

## Bakgrunnsstoff
* Salten museum
IRA

**Den irske republikanske hæren**, kjend som **IRA** frå det engelske **Irish Republican Army**, **Óglaigh na hÉireann** på irsk, er ei paramilitær rørsle i Nord-Irland som kjemper for ein samla irsk republikk med sjølvstende frå Storbritannia.

Gruppa har utført fleire terroraksjonar i Storbritannia og Irland. Sidan fredsprosessen i Nord-Irland tok til er gruppa blitt stadig meir fredeleg, men har samstundes opplevd at meir yttarleggåande grupperingar har brote ut.

Den 28. juli 2005 kunngjorde IRA at dei ville legga ned våpna og gå over til å bruka politiske middel for å nå måla sine. Denne avgjerda kom etter press frå mellom andre det politiske partiet Sinn Fein, som har same mål som IRA om eit sameint Irland.

IRA var opphavleg den illegale væpna organisasjonen til den første irske nasjonalforsamlinga *First Dáil*, og vart oppretta i 1919 da den irske sjølvstendekrigen tok til. Denne organisajonen blir kalla Old IRA.
S-blokk

**S-blokka** i periodesystemet består av dei to første gruppene i periodesystemet:

* alkalimetalla
* jordalkalimetalla

For desse grunnstoffa er elektronet med høgst energi i ein s-orbital. 

## Sjå òg

* d-blokk
* f-blokk
* p-blokk
Karl Evang

**Karl Evang** () var ein norsk lege, folkeopplysar og helsedirektør.

Evang var fødd i Kristiania. Han var eit sentralt medlem av Mot Dag-krinsen, var leiar av Socialistiske Lægers Forening, Evang vart i 1938 utnevnt til medisinaldirektør og sjef for Medisinaldirektoratet. Etter andre verdskrig vart namnet endra til Helsedirektoratet og tittelen til helsedirektør. Evang sat i embetet i 34 år, til 1972. Som helsedirektør var han både sjef for fagorganet Helsedirektoratet og sjef for den avdelinga i Sosialdepartementet som utvikla og gjennomførte helsepolitikk på vegner av statsråden. Slik var det mogleg med stor innverknad på utviklinga av norsk helsevesen, noko som Evang nytta seg av.

I 1932 var han med på å starta Populært Tidsskrift for seksuell opplysning. Tidsskriftet var ein stor suksess (første nummer kom i 120.000 eksemplar) og tok opp kontroversielle tema som homoseksualitet og abort. Tidsskriftet gjekk inn etter 1934-årgangen.

Gjennom stillinga som helsedirektør var Evang med på å setja sine politiske ideal om eit offentleg helsevesen og ein velferdsstat ut i livet, eit ideal som etterkvart fekk brei konsensus i alle dei politiske partia.

Karl Evang stod til venstre politisk, han var motstandar av Nato- og EU-medlemsskap, og i 1973 meldte han seg ut av Arbeidarpartiet og inn i SV.

## Bakgrunnsstoff
* Talar av Evang på http://virksommeord.uib.no
* Drømmen om det hele menneske på http://www.nrk.no (føredrag om Evang i P2-akademiet
Sinn Féin

**Sinn Féin**, som på irsk betyr *Vi sjølve*, er eit all-irsk politisk parti. Det vert ofte beskrive som den politiske fløyen av den irske republikanske arméen (IRA).

Partiet vart skipa i førstninga av 1900-talet, og arbeider for eit sameint Irland, det vil seie at Nord-Irland skal bli ein del av den irske republikken. 

Sinn Féin er det største nasjonalistpartiet i Nord-Irland sidan valet i 2001, da det overtok denne posisjonen frå Social Democratic and Labour Party (SDLP). Sinn Féin har for tida fire representantar i det britiske parlamentet, men møter ikkje, fordi dei da måtte sverje truskap til den britiske monarken. 

Sinn Féin har òg 14 medlemmer av den irske nasjonalforsamlinga i Dublin, og to representantar i EU-parlamentet, ein frå Nord-Irland og ein frå republikken Irland. 

Den første leiaren i Sinn Féin var Arthur Griffith, men først da Eamon de Valera tok over leiarskapen i 1917 etter Påskeopprøret tok partiet til å spele rolla som viktig kraft i den nasjonale frigjeringskampen. Noverande partileiar er Gerry Adams (sidan 1983). 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Politiske parti med røter frå Sinn Féin 1916-21
* Sinn Féin
* Fine Gael
* Fianna Fáil
* Workers' Party
* Republican Sinn Féin Poblachtach