open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Solskive

Ei **solskive** er ei enkel form for solur. Ho består av ei rett stong parallell med jordaksen som, når det er solskin, kastar ei skuggelinje på ei plan flate med inndelt kurvenett. Ut frå stillinga til skuggen vert timevinkelen til sola avlesen, og ein får dermed sann soltid. For å få sonetida må tidsjamninga trekkast frå og lokalkonstanten (som kan vere innarbeidd i kurvenettet) leggast til. Den enklaste typen solskive er polaruret, der avlesingsplanet står vinkelrett på stonga.

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff

* Forstå solskiver gjennom kartprojeksjonar
Solsyklus

Ein **solsyklus** eller **solsirkel** er eit tidsrom på 28 julianske år. Ved enden av tidsrommet fell ein særskild dato på same vekedag igjen. Nummeret til året i solsyklusen vert kalla *soltalet*. Dette vart saman med søndagsbokstaven gjeve i middelalderske kalendarium for å lett kunne gje vekedagen for ein viss dato i året. På 1700-talet vart soltalet mindre viktig etter innføringa av den gregorianske kalenderen.

## Kjelder

*
Solkverv

**Solkverv** er dei to tidspunkta i løpet av eitt år då sola finn seg høgast over (sommarsolkverv) og lågast under (vintersolkverv) himmelekvator. Det vil sei at sola har den største positive og negative deklinasjonen. Dette skjer 21. eller 22. juni og 21. eller 22. desember.

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff

;Tid for solkverv
Tabellen viser når det er solkverv på forskjellige stader i verda: Timeanddate.no
Sibirvandresnipe

**Sibirvandresnipe** (*Tringa brevipes*) er ein mellomstor vadefugl i snipefamilien som hekkar i på to åtskilde område: i sentrale Sibir og i austre Russland. Dei lever elles langs kystar i Søraust-Asia og Australasia og på øyar i vestlege Stillehavet.

## Skildring

Denne arten har utsjånad mykje likt den nært nærskylde alaskavandresnipa, *T. incana*. Men  mellom sibirvandresnipa er 2 - 3 centimeter kortare, ca. 23 og 27 centimeter i kroppslengd og dei veg 80 - 162 gram. Det meste av fjørdrakta i hekketida er i grått, oversida er mørk grå, men undersida kvit med mørke strekar og skjelmønstra sperrestrekar. I vinterdrakta er brystet grått og flekkar og strekar er diffuse. Dei har stutte, mørke gule bein og eit mørkegrått nebb, mørkare mot spissen. I begge sesongdraktene har sibirvandresnipa ei ganske framtredande augebrynstripe. Drakta er gjennomgåande bleikare enn hos alaskavandresnipa.  Begge artane skil seg frå dei andre medlemmene i den biologiske slekta *[[Tringa]]* med fråvære av flekker på vengene, gråaktige venger og rygg, og skjelmønster på brystet som strekkjer seg meir eller mindre over buken i hekkefjørdrakta. 

Utanom hekketida lever sibirvandresnipene spreitt på kystar, frå Taiwan i nord, gjennom Filippinane, sørlege Malayahalvøya, Indonesia, Ny-Guinea og til kystar av Australia.   Dei kan finnast, men er sjeldan langs kystar av Fiji, Tuvalu og New Zealand.

Sibirvandresnipa hekkar i to åtskilte område: i Putoranfjella på Det sentrale sibirplatået samt i austlege Russland inkludert Verkhojanskfjella, og frå Transbajkal i sørvest til Kamtsjatkahalvøya i aust. 

I vinterkvartera beitar dei på mudderbankar, på innelukka kystområde med rev, stein eller berg. Hekkehabitata ligg langs strandlinjer og elveleie med grus, innanfor tundra, boreal barskog og taiga, opptil 1800 moh. Reirplassane er ofte ved eit grusete elveleie, med kan òg ligge i tre. 

Utanom hekkesesongen lever dei i stor grad av krabbar, men òg andre virvellause dyr inkludert krepsdyr, børstemakk, insekt, dessutan litt småfisk. Under hekkesesongen et dei mest vasslevande insekt og larver. 

Lætet skil seg sterkt frå alaskavandresnipa og er skildra som ei høg fløytestrofe med to, nokre gonger tre tonar. 

Storleiken på den totale populasjonen er estimert til å ligge på ca. 44&nbsp;000 individ og er trudd å vere minkande.

## Kjelder
;Referansar 

;Notar


## Bakgrunnsstoff
Uelands gate

**Uelands gate** er ei 2,1 kilometer lang gate i Oslo som går mot nord ut frå Maridalsveien, rett sør for Alexander Kiellands plass. Maridalsveien nordover framstår no som ei lita sidegate til Uelandsgate i dette vegskillet.

Uelandsgate går nordover gjennom stroket Ila, kryssar Ring 2, som her heitar Griffenfeldts gate, og går til slutt over i Tåsenveien vidare nordover. Uelands gate, ikkje Akerselva, er tradisjonelt rekna som grensa mellom austkanten og vestkanten i denne luten av Oslo.

Gata fekk namnet i 1879 etter Ole Gabriel Ueland (1799-1879), som var representant på Stortinget i perioden 1833-1869, og då var den leiande mellom bonderepresentantane på Stortinget.

Det er òg Uelands gate i Haugesund og Hamar, O G Uelands gate i Sandnes, og Uelandsgate i Kongsberg.
Sommartriangelet

**Sommartriangelet** er ein asterisme i form av eit stort, tydeleg triangel som vert danna av dei tre klåre stjernene Vega, Altair og Deneb. Desse stjernene er dei første som blir synlege på nordiske sommarkveldar. 

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
Speckle-interferometri

**Speckle-interferometri** er ein teknikk der ein prøver å fjerne effekten av atmosfærisk turbulens (scintillasjon) på avbildinga til eit teleskop. Dette oppnår ein ved databehandling av ei mengde korteksponerte fotografi tekne av objektet i rask rekkefølgje. Teknikken har mellom anna vore nytta for studium av dobbeltstjerner, superkjemper og små områdw av soloverflata, og til å avgjere stjernediametrar.

## Kjelder

*
Hepatitt

**Hepatitt** er ein betennelse som råkar levra. Sjukdommen kan ha ei rekke årsaker og varierande kliniske sjukdomsbilde. Ofte er årsaka ulike virus, men hepatitt kan også koma av autoimmunitet, bruk av alkohol eller medikament.

## Sjå òg
*Hepatitt A
*Hepatitt B
*Hepatitt C
*Hepatitt D
*Hepatitt E

## Kjelder
*
Solkvervskoluren

**Solkvervskoluren** er storsirkelen gjennom polane til ekliptikken og ekvator. Han går dermed òg gjennom solkvervspunkta.

## Kjelder

*
Spektroheliograf

Ein **spektroheliograf** er eit instrument for fotografering av sola i monokromatisk lys. Instrumentet vart funne opp av George Ellery Hale i USA og Henri-Alexandre Deslandres i Frankrike i 1891.

## Sjå òg
* Spektrohelioskop
* Helioskop
* Heliometer

## Kjelder

*
Spektrohelioskop

Eit **spektrohelioskop** er eit instrument for visuelle observasjonar av sola i monokromatisk lys. Det vart funnen opp av George Ellery Hale i 1924.

## Kjelder

*
Stand i astronomi

**Stand** eller **urstand** er skilnaden mellom riktig tid og avlesen tid for eit ur. Eit ur som går for fort har negativ stand, og eit ur som går for sakte har positiv stand.

## Kjelder

*
Steady-state-teorien

**Steady-state-teorien** er ein modell for universet der ein tenkjer seg at dette er uendeleg i tid og rom. Føresetnaden for denne modellen er at universet i stor skala er likt overalt og til alle tider. Når ein så observerer at universet utvidar seg, det vil sei at avstandar mellom fjerne galaksar aukar med tida, må det følgjeleg stadig skapast ny materie i verdsrommet, slik at nye galaksar kan dannast. Teorien vart sett fram av dei britiske astronomane Hermann Bondi og Thomas Gold, og matematisk utforma av Fred Hoyle i 1948. Teorien er ikkje lenger aktuell. 

## Kjelder

*
Stadlinje

Ei **stadlinje** er den geometriske staden for dei punkta som i ein viss augneblink har same himmellekam i same høgd over horisonten. Plasseringa av ei stadlinje vert rekna ut ved hjelp av posisjonstriangelet. Hjørna til dette er senit til observatøren, den nærmaste himmelpolen og den observerte himmellekamen. 

## Sjå òg
*Stadlinjemetode

## Kjelder

*
Stadlinjemetode

**Stadlinjemetode** eller **Sumnerlinjemetode** er ein metode utvikla av den amerikanske sjøkapteinen Thomas Hubbard Sumner i 1837 for stadavgjersle til sjøs. I forskjellege variasjonar har han vore nytta både innafor skipsfart og luftfart, men er no erstatta av moderne metodar, som radionavigasjon og satellittnavigasjon.

## Sjå òg
*Stadlinje
## Kjelder

*
Stellarstatistikk

**Stellarstatistikk** er ei grein av astronomien som ved hjelp av statistiske metodar prøver å finne fordelinga og rørsla til stjernene i verdsrommet.

## Kjelder

*
Stellar

**Stellar** eller **stellarisk** syner til noko som omhandlar stjernene. Der ein på engelsk nyttar *stellar*, nyttar ein ofte «stjerne-» på norsk. 

## Sjå òg
*Stella

## Kjelder

*
Spicules

**Spicules** er element, i røynda supersoniske plasmastråler, som dannar finstrukturen av kromosfæren, den inste delen av atmosfæren til sola.

Ei forskargruppe ved University of Lockheed Martin Solar and Astrophysics Lab har funne ut at spicules vert skapt av spesielle lydbølgjer på soloverflata. Ein spicule varer fem minutt og har ei utstrekking på 600 km og ei høgd på 5000 km. Sjsølv om det til ei kvar tid finst kring 100&nbsp;000 spicules på sola, har ein ikkje forklart opphavet deira før no. 

Ein datamodell vart bygd opp ved å ta samtidige bilete av soloverflate og plasmastrålene. Ein fann ut at lydbølgjene på overflaten vanlegvis vert dempa før dei når atmosfæren. I ein del tilfelle vil de nå heilt ut i atmosfæren og forvandlast til sjokkbølgjer. Desse skyv stoff opp og ut frå sola.

## Kjelder

*
Spica

**Spica** (Vir, α Virginis, Alfa Virginis) er den mest lyssterke stjerna i stjernebiletet Jomfrua, og den 15. mest lyssterke stjerna på nattehimmelen. Ho er ei blå kjempe og ei variabel stjerne av Beta Cephei-typen, 250 ± 10 lysår frå jorda.

Spica er ei tett dobbeltstjerne og dei to stjernene krinsar rundt kvarandre med ein periode på fire dagar. Dei ligg så tett at det ikkje er mogeleg å skilje dei frå kvarandre i eit teleskop. 

Primærstjerna har spektralklasse B1 III-IV. Ho er halvvegs mellom ei subkjempe og ei kjempestjerne, og er ikkje lenger ei klasse B hovudseriestjerne. Dette er ei massiv stjerne so er ti gonger så massiv som sola og har ein diameter som er sju gonger så stor. Den samla lysstyrken til denne stjerna er kring 12&nbsp;100 gonger så kraftig som sola. Primærstjerna er ei av dei nærmaste stjernene til sola som har nok masse til å ende som ein supernova.

Primærstjerna er ein Beta Cephei-type variabel stjerne med ein lysstyrke som varierer over ein 0,1738 dagar lang periode. Stjerna roterer raskt med ein rotasjonssnøggleik på 199&nbsp;km/s langs ekvator.

Sekundærstjerna er ei av få stjerner som syner Struve–Sahade-effekten. Dette er ei uvanleg endring i styrken til spektrallinjene, der linjene vert svekka når stjerna flyttar seg bort frå observatøren. Dette kan kome av ein sterk stjernevind frå primærstjerna, som spreiar lyset frå den sekundære stjerna når ho flyttar seg bort. Denne stjerna er mindre enn primærstjerna, og er kring 7 gonger så massiv som sola og 3,6 gonger så stor radius. Spektralklassen hennar er B2&nbsp;V, som gjer ho til ei hovudseriestjerne.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Spica|Spica]]» frå ,  den 10. juli 2016.*
Stereokomparator

**Stereokomparator** er eit stereoskop med måleinstrument til nøyaktig samanlikning av to bilete, til dømes ein falsk og original pengesetel eller fotografi av stjernehimmelen til forskjellege tider. Ei lita forskyving av eit punkt gjer at det i stereokomparatoren er rykka ut av biletplanet.

## Kjelder

*
Stjerne-assosiasjon

**Stjerne-assosiasjonar** er særs opne hopar av stjerner i spiralarmane til Mjølkevegen. Spektraltypen, rørsla og posisjonen deira på himmelen viser at dei har same opphav. Hopane er på grunn av den låge stjernetettleiken særs ustabile og går raskt i oppløysing (10–20 mill. år). Ein veit om kring 100 stjerne-assosiasjonar i Mjølkevegen.

O–B-assosiasjonar består av unge, lyssterke stjerner av tidleg spektralklasse (O og B). Mange av desse ekspanderer, og frå ekspansjonsfarten kan ein rekne ut alderen deira. ξ Tauri-assosiasjonen er til dømes berre 1,3 mill. år gammal. T-assosiasjoner består av T Tauri-stjerner, det vil sei ein type unge stjerner som er assosiert med interstellar materie, og som viser raske og uregelmessige lysvariasjonar.

## Kjelder

*
Paul Pogba

**Paul Labile Pogba** () er ein fransk fotballspelar frå Lagny-sur-Marne i Seine-et-Marne-departementet som spelar for den engelske klubben Manchester United. 

Frå 2012 til 2016 spelte han sentralt på midtbana til italienske Juventus. Han har delteke i 37 landskampar for Frankrike i tida 2013-16 og skåra seks mål.

Pogba fekk kontrakt med den engelske klubben Manchester United då han var 16 år gammal, og spelte nokre få kampar for laget i 2011/12-sesongen. Sommaren 2012 valde han å gå til Torino-klubben Juventus og vart seriemeister dei fire fyrste åra han spelte i klubben. I 2015 og 2016 var han attpåtil nasjonal cupvinnar. Han var også med då Juventus tapte finalekampen i Meisterligaen 2015 mot FC Barcelona.

Pogba var fast i fyrstellevaren då Frankrike deltok i fotball-VM 2014 i Brasil, og sameleis då Frankrike var vertsland til EM i fotball 2016.

## Kjelder

*eu-football
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Paul Pogba|Paul Pogba]]» frå ,  den 10. juli 2016.*
Antoine Griezmann

**Antoine Griezmann** () er ein fransk fotballspelar frå Mâcon i Saône-et-Loire-departementet som frå 2014 spela på den spanske klubben Atlético Madrid. I tida 2014-16 har han spelt 33 landskampar for Frankrike og skåra 13 mål.

Griezmann debuterte på spanske Real Sociedad hausten 2009 og var med å spele klubben frå San Sebastian opp i Primera Division i 2010. Sommaren 2014 vart han overført til ein annan spansk klubb, hovudstadslaget Atlético Madrid. Han var med då laget tapte Meisterligaen 2016 mot byrival Real Madrid.

Griezmann fekk sin landslagsdebut 5. mars 2014. Sommaren 2014 var han med i alle Frankrike sine kampar under fotball-VM i Brasil. Under EM i fotball 2014 på fransk heimebane markerte han seg med offensivt angrepspel og skåra seks mål i turneringa.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Antoine Griezmann|Antoine Griezmann]]» frå ,  den 10. juli 2016.*  
 
*eu-football
Enerhaugen

**Enerhaugen** er eit område med fire høge bustadblokker på Tøyen nord for stroket Grønland i bydel Gamle Oslo i Oslo. Næraste T-banestasjon er Tøyen. Området ligg på ei høgd, og bustadblokkene i 13-15 etasjar har dominert bybiletet frå 1965, då dei var ferdige, reist i regi av OBOS og teikna av arkitekt Sofus Haugen.

I Enerhauggata 4, på ei klippe midt mellom høgblokkene, ligg St. Hallvard kyrkje og kloster, kyrkjelydskyrkje for austre kyrkjelyd i Oslo katolske bispedømme. Kyrkja vart bygd i 1966, og er freda av Riksantikvaren på grunn av dei arkitektoniske verdiane ho har

## Det gamle Enerhaugen

Enerhaugen, som ein reknar med har namn etter veksten einer, vart ein slags forstad til Oslo på fyrste halvpart av 1800-talet. Opphavleg låg området under husmannsplassen Ulvebråten, som høyrde til Oslo ladegård i Gamlebyen, det opphavlege Oslo. Ulvebråten vart seld av Ladegården til lensmann Barthold Nicolai Knoph i 1811, som delte eidedomen i tre parseller, og selde til eigedomsspekulant Knud Olsen det arealet som i dag er Enerhaugen. I 1815 vart området kjøpt av Jørgen Young, si tids rikaste mann i Christiania, som stykka opp Enerhaugen i meir 70 parsellar. Her fekk arbeidsfolk rimeleg byggjegrunn utanfor sjølve byen, friteke frå det påbodet om å byggje i mur som var gjeldande i byen. I 1842 var det registrert over 1&nbsp;200 menneske busett på Enerhaugen i dei små lafta husa eller bindingsverkhusa i ei høgd, eller halvannan høgd, som hadde grodd opp i høgt tempo.

Koleraepidemiar rundt 1850 råka områda aust for Akerselva hardt på grunn av små og tettfolka bustader, skral vatntilførsle og jamt over dårleg hygiene. Desse område av Aker, mellom anna  Grønland med Enerhaugen, vart innlemma i byen Christiania i 1859, og det vart sett i verk tiltak for å betre tilhøva. På Enerhaugen vart det bygd nye hus, laga til vasspostar, og dei smale, krokete gatene vart gjort farbare. På slutten av 1800-talet fekk Enerhaugen sitt offentlege bad.

Fem av dei gamle husa frå Enerhaugen vart flytt og attreist på Norsk Folkemuseum på Bygdøy, og innreia etter skildringar i folketeljinga frå 1865 og 1891, opna for publikum i 1969. I 2011-2012 vart husa ominnreia, og to av dem, frå Johannes gate 4 og Stupinngata 10, innreia slik dei hadde vore som heimane til Augusta og Marius Andresen, som hadde budd i Johannes gate 4 frå 1909 til 1940, og dottera deira, Martha Olsen, som hadde budd i Stupinngata 10 frå 1917 til 1959. Nyinnreiinga vart gjort i samarbeid med barneborna til Martha Olsen, som hadde budd i Stupinngata 10 som små, og med basis i fleire hundre fotografi innsamla hjå etterkomarane av Augusta og Marius.

## Bakgrunnsstoff
*Kjenn din by: Enerhaugen 
*Digaitalt museum: Stupinngata 10
*Enerhaugen på Norsk Folkemuseum

## Fotnotar
Ananasslekta

**Ananasslekta (''Ananas'')** er ei planteslekt frå Sør-Amerika. Ho omfattar arten som gjev ananasfrukta, som finst i fleire variantar.

## Artar
Ifølgje nyare systematikk omfattar ananasslekta berre to artar:

## Galleri

File:Pineapple.plantation.jpg|Ananasplantasje
File:Ananas nanus - habitat 1.jpg|*Ananas comosus* i Surinam
File:Ananas jardin Martinique.jpg|Ananas i ein hage på Martinique


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Bydel Gamle Oslo

**Bydel Gamle Oslo** er ein administrativ bydel i Oslo med eit areal på 7,5 km². Bydelen dekkjer mellom anna det området der Oslo låg i mellomalderen, og som no ligg i stroket med namnet Gamlebyen. Til bydelen høyrer elles stroka Bjørvika, Lodalen, Grønland, Enerhaugen, Nedre Tøyen, Kampen, Vålerenga, Helsfyr, Ensjø, Valle-Hovin, Etterstad, Bryn, Ekebergskråninga, Kværner, området attmed hamna Kongshavn og dessutan  øyane Bleikøya, Gressholmen,  Heggholmen, Hovedøya, Kavringen, Lindøya, Nakkholmen og Rambergøya i Indre Oslofjord.

## Bakgrunnsstoff
*Offisielle internettsider
Kongshavn i Oslo

**Kongshavn** i Oslo er namnet på både eit særeige natur- og kulturområde innunder Ekebergskråninga og eit tidlegare bustadområde ved sjøen i bydel Gamle Oslo, og hamneområdet Konghavnkaia - Sydhavna, som ligg i bydel Nordstrand. Kongshavn grensar til Grønlia i Bjørvika i nord, og mot Sjursøya og Bekkelaget i sør.  For å betre tilkomsten til Sydhavna i Kongshavn, som er utbygd for lasting og lossing av konteinerskip, vart bygningane i Kongshavn fjerna i 2013 for å byggje veg til hamna. Hamnevegen på strekninga frå utløpet av elva Alna til Ormsundveien fekk i 2010 namnet Kongshavnveien.

## Soga om Kongshavn
Kong Håkon Håkonsson gjorde seg nytte av den naturlige hamna i Kongshavn i 1240, og Christian II la si krigsflåte i Kongshavn då han kringsette Akershus festning. Men det er ikkje kjend om det var ei permanent hamn i området i mellomalderen. Før Mosseveien sørover frå Gamlebyen var bygd om lag 1850 var det ikkje mogleg å take inn i byen langsetter stranda; ein måtte leggje vegen opp i skråninga der dagens Karlsborgveien går opp, og deretter ned til byen.

Kongshavnområdet var ein lut av garden Jomfrubråten fram til det vart skilt ut i 1747. I åra frå om lag 1750 til 1830-åra var Kongshavn eit vertshus som vart vitja av mange. På midten av 1800-talet vart eigedomen stykka opp i fleire eigedomar. Det er ukjent kor gamal bygningane på desse eigedomane har vore, men det er truleg at det eldste var frå 1700-talet.

## Fotnotar
Grønlandsleiret

**Grønlandsleiret** er ei gate på Grønland i bydel Gamle Oslo. Hovudgata i dette stroket, som òg heiter Grønland og går frå området ved Vaterlands bru over Akerselva, held beinveges fram som gata Grønlandsleiret ved krysset med gata Tøyenbekken. Gata Grønland og Grønlandsleiret var i si tid hovudsambandet mellom sjølve Christiania og det stroket som no heiter Gamlebyen, men vart kalla Oslo den gongen byen heitte Christiania og deretter Kristiania, ettersom Oslo låg her i mellomalderen. Den fyrste Vaterlands bru over Akerselva vart bygd i 1654.

Grønlandleiret går fram til krysset med Schweigaards gate i Gamlebyen, og held fram på andre sida under namnet Oslo gate.

I tidlegare tider var Leiret namnet på Grønlandsleiret og det området gata går gjennom i dag. Dette var då ei strand i Bjørvika der båtar vart drege på land. I mellomalderen gjekk sjøen heilt opp til området der Grønland kyrkje ligg no.

På nordsida av Grønlandsleiret, mellom Borggata og Schweigaards gate, ligg Grønlands park – Botsparken.
Filip Ingebrigtsen

**Filip Ingebrigtsen** () er ein norsk friidrettsutøvar frå Sandnes som vart europemister på 1500 meter under EM i friidrett 2016 i Amsterdam. Han er medlem i Sandnes Idrettslag. Henrik Ingebrigtsen er hans eldre bror.

### Aktiv
Ingebrigtsen er mellomdistanseløpar og deltek også i terrengløp. I 2012-sesongen vart han norsk juniormeister på 1500 meter i Sigdal i juli månad, før han i august tok bronsemedalja på 800 meter under NM i friidrett 2012. Thomas Roth vann den nemnde 800-meteren, med Henrik Ingebrigtsen på sølvplass. Under NM i friidrett 2013 vart Filip Ingebrigtsen noregsmeister på 1500 meter. Seinare i 2013 var han med å vinne gull på 4 x 1500 meter stafett i stafett-NM 2013.

Ingebrigtsen deltok på 1500 meter under EM i friidrett 2014, men tida 3.41,06 var ikkje god nok til at han kvalifiserte seg til finalen. Ei veke etter europameisterskapen tok han sølvmedalja på 1500 m og bronsemedalja på 800 m under NM i friidrett 2014. I NM i friidrett 2015 kopierte han sølvmedalja på 1500 meter, slått av Snorre Løken.

Tidleg i juni 2016 forbetra Ingebrigtsen den personlege rekorden på 1500 m til 3.36,2 under eit stemne i Huelva. Under europameisterskapen i friidrett 2016 i Amsterdam, den 9. juli, spurta Ingebrigtsen frå alle konkurrentane på oppløpssida på 1500 meter og vann med tida 3.46,6. Storebror Henrik Ingebrigtsen fylgde opp med å spurte inn til bronsemedalje på tida 3.47,1, spanske David Bustos fekk sølv, tid 3.46,9.
  
## Kjelder

*friidrett.no
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Filip Ingebrigtsen|Filip Ingebrigtsen]]» frå ,  den 10. juli 2016.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Nøttemuslingkreps

**Nøttemuslingkreps** (*Cyclocypris ovum*) er muslingkreps med ein storleik på kring 0,5 millimeter, noko som gjer han til ein av dei minste muslingkrepsane som finst i Noreg. Han har ein tydeleg pigmentert augeflekk. Namnet kjem frå den runde forma og brunfargen.

Nøttemuslingkreps kan festa seg til froskar, salamandrar og symjehåra til vassinsekt som blindpassasjerar. Soleis kan dei spreia seg til nye vatn og dammar.

Nøttemuslingkreps har like kjønn og dannar berre éin seintveksande ættled i året. Fullvaksne individ finst til alle årstider.

Ved større konsentrasjonar kan nøttemuslingkreps vera viktig føde for småfisk. Nokre populasjonar av harr på Dovre er observerte å nøttemusklingkreps som viktigaste føda på forsumaren.

Nøttemuslingkreps har vid økologisk toleranse og lever i bortimot alle vasstypar i Noreg, både til fjells og i låglandet, frå Finnmark til Lindesnes.

## Kjelder

*
Bindingsverk

**Bindingsverk** er nemning for ein måte å byggje ytterveggane i hus på. Bindingsverket i ein vegg er bygd opp av horisontale tresviller i botn og topp med trestenderar (vertikal støtter) mellom, ofte supplert med skrå avstivingar. Eldre bindingsverk vart ofte bygd av tømmer i grove dimensjonar, sett saman utan bruk av spikar, men trepluggar, og ved hjelp av metodar som til dømes tapping, bladning og kamming. Mellomromma vart vanlegvis utmura med teglstein, i gamal tid med flettverk som var tetta med leireklining. Ofte var trekonstruksjonane synlege, men kunne òg vere dekt av mur eller murpuss.

## Soga
Bindingsverk er ei metode som har vore nytta i heile Vest-Europa, utvikla i mellomalderen med utgangspunkt i forhistoriske stolpekonstruksjonar. Bindingsverk utmurt med teglsteinsmur vart vanleg i seinmellomalderen, og det vart bygd slike hus framover mot 1900-talet, jamvel i byar som kravde at husa vart bygde i mur for å hindre bybrannar.
Muslingkreps

**Muslingkreps** (Ostracoda) er ei samling småe krepsdyr som lever både i havet og i ferskvatn. Namnet har dei fått frå forma deira, som er so lik på muslingar at dei kan forvekslast utan nærare undersøkingar. Til liks med muslingar har muslingkreps eit todelt kalsifisert skal som kan lukkast ved hjelp av eit kippe tverrgåande musklar og eit hengselsystem på ryggsida. Anatomien er derimot tydeleg frå eit sant krepsdyr, med både bein, munndelar og fleire andre organ som lett kan relaterast til hummar, krabbar og kreps.

13 000 artar muslingkreps er estimerte eller kjende frå saltvatn, medan 2 000 artar er estimerte å finnast i ferskvatn. I Noreg er 232 artar registrerte og 250 artar er estimerte å leva her totalt (per juli 2016 eller tidlegare).

## Kjelder
*
Stjerneglobus

**Stjerneglobus** eller **himmelglobus** er ei kule med avbilding av stjernehimmelen. Han gjev eit forteikningsfritt bilete av stjernehimmelen, men speglvendt, fordi globusen vert sett utanfrå, medan himmelkula vert sett innanfrå.

## Kjelder

*
Stjernekatalog

Ein **stjernekatalog** er eit systematisk ordna register over stjerner etter koordinatar (rektascensjon og deklinasjon) på himmelkvelvinga, saman med oppgåve over storleiksklasse, spektrum, parallakse og meir. Utanom generelle stjernekatalogar har ein spesialkatalogar over fundamentalstjerner, dobbeltstjerner, variabel stjerner, eigenrørsle, parallakse, radialsnøggleik og fleire.

## Kjende stjernekatalogar

Mykje brukt er Bonner Durchmusterung, der til dømes BD+50°3410 tyder stjerne nr. 3410 mellom 50 og 51° nordleg deklinasjon. I Henry Draper-katalogen er stjernene nummerert etter aukande reaktscensjon, til dømes HD206570.

Messierkatalogen er ein katalog over 103 diffuse objekt som ein alltid kan sjå på himmelen, slik som stjernehopar, tåker og galaksar, utgjeven av Charles Messier. Objekta vert oppført med bokstaven M og eit nummer. Messier var eigentleg interessert i å oppdage kometar. For å skilje kometar frå andre objekt utarbeidde han ei liste basert på eigne observasjonar på observatoriet til den franske flåten på Hotel de Cluny i Paris. Han publiserte katalogen i tre deler: den første kom i 1774 og inneheld M 1–45, andre del kom i 1780 og inneheld ytterlegare 25 objekt (opp til M70), tredje del kom i 1781 og inneheld objekt til og med M 103. Messier planla òg ei fjerde utgåve, men denne vart aldri realisert. Katalogen inneheld òg tilvising til objekt som var oppdaga av andre astronomar. Visse av katalognumra er synlige for det nakne auga, som til dømes stjernehopen Pleiadane (M 45) og Andromedagalaksen (M 31).

Dagens Messierkatalog inneheld 110 objekt. Messier hadde kjennskap til òg dei siste sju, men dei vart føydd til av seinare astronomar.

## Sjå òg
*Astronomisk katalog

## Kjelder

*
Stormuslingkreps

**Stormuslingkreps** (*Herpetocypris reptans*) er ein muslingkreps som er ljost grøn med mørkegrøne flekkar. Han har ei skallengd på opp til 2,6 millimeter, og er med det den største arten av muslingkreps i Noreg. Hannar er ikkje kjende for denne arten. Stormuslingkreps kan vanskeleg forvekslast med andre artar.

Stormuslingkreps lever i botnsediment i næringsrike dammar med stabil vass-spegel og i verna, næringsrike viker i større innsjøar. Han ser ut til å føretrekkja leirrike sediment med mykje vassplantar, gjerne i tjørner og støre parkdammar i kulturlandskap, der han beitar på visnande plantar og detritus.

Storleiken til stormuslingkreps gjer han utsett for å verta jakta av fisk.

I Noreg har stormuslingkreps truleg ei avgrensa utbreiing. I ei nyleg (2016 eller tidlegare) landsdekkjande kartlegging vart arten berre funnen nokre få stader i låglandet kring Oslo (mellom anna i Frognerdammen). Georg Ossian Sars rapporterte derimot om stormuslingkreps òg i dammar kring Trondheim.

## Kjelder
*
Superkjempe

Ei **superkjempe** er ei stjerne med særs store dimensjonar, relativt stor masse, svært liten middeltettleik og særs stor lysutstråling. Eit døme er Antares, som er ei raud superkjempe med spektralklasse M1 Ib. Med sola som eining er diameteren 280 og den absolutte lysstyrken meir enn 10&nbsp;000. 

## Sjå òg
*Kjempestjerne
*Raud kjempe
*Raud superkjempe
*Blå superkjempe
*Gul superkjempe
*Hyperkjempe

## Kjelder

*
Elis Strömgren

**Svante Elis Strömgren** () var ein svensk-dansk astronom.

Strömgren var professor og direktør for observatoriet i København frå 1907 til 1940. Det vitskaplege arbeidet hans fall hovudsakleg innafor himmelmekanikken, studiet av kometbaner (påviste mellom anna at alle kometar truleg tilhører solsystemet) og utførte viktige undersøkingar over tre-lekam-problemet.

## Kjelder

*
Syklus i tid

**Syklus** er eit tidsrom der visse fenomen gjentek seg i same rekkjefølgje etter at syklusen er over. Det vært særskild nytta om kronologiske fenomen, som til dømes ein solsyklus.

## Kjelder

*
Synodisk omlaupstid

**Synodisk omlaupstid** er omlaupstida til ein planet eller måne rekna i forhold til sola, observert frå jorda. Den synodiske omlaupstida til månen er ein synodisk månad, eller perioden til fasevekslinga.

## Kjelder

*
S Andromeda

**S Andromeda** eller **SN 1885A** er ein supernova som vart observert i 1885 i Andromedagalaksen, og som ved maksimum var synleg med det nakne auga.

Han vart først sett den 17. august 1885 av den franske astronomen Ludovic Gully, men Gully trudde på den tida at det var spreidd månelys i teleskopet sitt og følgde ikkje opp observasjonane. Ernst Hartwig ved Tartu-observatoriet i Estland såg supernovaen 20. august og kommuniserte funnet i eit telegram den 31. august 1885, då Hartwig hadde stadfesta at det ikkje var skapt av reflektert månelys. Telegrammet førte til vidstrekte observasjonar av hendinga. 

## Kjelder

*
Tellurium

**Tellurium** er ein mekanisk modell for demonstrasjon av omlaupet til jorda kring sola. Det gjer klårt døgnskiftet og årstidene, ofte òg månen sin gang om jorda med månefasane.

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
Terrestrisk kikkert

Ein **terrestrisk kikkert** er ein kikkert som gir oppretta bilete. Den opphavlege astronomiske kikkerten gav omvendte bilete, som vart rettvendt ved å innføre ei ekstra linse mellom objektivet og okularet.

## Kjelder

*
Saturnmånen Themis

**Themis** var ein mogleg måne kring Saturn som vart oppdaga i 1905 av William H. Pickering, som tidlegare hadde oppdaga Phoebe. Seinare vart ikkje månen observert. Studium av Saturn-systemet frå Voyager 1 og Voyager 2 i 1980 og 1981 viste at han ikkje eksisterte.

## Kjelder

*
Theodor von Oppolzer

**Theodor von Oppolzer** () var ein austerriksk astronom og matematikar av bøhmisk opphav.

Etter å ha teke den medisinske doktorgraden i 1864, vigde han seg heilt til astronomien. Han var professor i Wien frå 1875 og arbeidde særleg med utrekning av komet- og planetbanar. Dei viktigaste publikasjonane hans var *Lehrbuch der Bahnbestimmung der Planeten und Kometen* (1870 og 1880), og *Canon der Finsternisse* (1887), som inneheld elementa for alle sol- og måneformørkingar i tidsrommet 1205 f.Kr. til 2161 e.Kr.

Han var son av fysikaren Johann Ritter von Oppolzer.

Krateret Oppolzer på månen og asteroiden 1492 Oppolzer er namnsette etter han. I tillegg var asteroiden 237 Coelestina namnsett etter kona hans og 153 Hilda og 228 Agathe etter dei to døtrene hans.

## Kjelder

*
Theophilus

**Theophilus** er eit markant ringfjell på månen som ligg mellom Sinus Asperitatis i nord og Mare Nectaris i søraust. Det går delvis inn i det nesten like store Cyrillus i sørvest. I aust ligg det mindre krateret Mädler og lenger sør-søraust ligg Beaumont. Han vart kalla opp etter den koptiske paven Theofilos (Theophilus) av Alexandria.

Theophilus, Cyrillus og Catharina dannar ei markant gruppe store krater som er synlege ved terminator fem dagar etter nymåne. 

Kanten av  Theophilus har ein vid, terrassert indre flate som syner indikasjonar på jordras. Veggane er 4,6 km høge og har brote inn i krateret Cyrillus. Det vart skapt under eratosthenium frå 3,2 til 1,1 milliardar år sidan. Det har eit stort sentralt fjell, 1400 meter høgt, med fire toppar.

Botnen i krateret er relativt flatt. Den vestlege toppen på sentralfjellet heiter Psi (ψ), den austlege Phi (φ), og den nordlege Alfa (α) Theophilus. Vestsida av denne ryggen er vidare og meir irregulær.

Under Apollo 16 vart det samla inn fleire bitar av basalt som ein trur er kasta ut under danninga av Theophilus.

## Satellittkrater
Til vanleg er desse identifisert på månekart med ein bokstav ved sidan av kratermidtpunktet som er nærast Theophilus.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Theopilus (crater)|Theopilus (crater)]]» frå ,  den 10. juli 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Anders Redal

**Anders Andersson Redal** () var ein norsk bonde, politikar og haugianar. Han var frå Redalen i Vevring i Naustdal kommune. I ungdommen slutta Redal seg til Haugevenene i Sunnfjord og han reiste som emissær for haugerørsla i om lag 50 år, reisene betalte han med eigne midlar. 
Anders A. Redal skipa ei av landets første misjonsforeiningar i Vevring i 1844. Sjølv var han leiar for foreininga til 1894.

Redal skreiv salmar, songar, brev og andakter. Fleire av salme- og songtekstane hans er samla i "Nogle ord om mit pillegrims liv, og reiseminder i Morbærdalen", utgjeven av Ingolf Kvamen. Dei fleste av songtekstane med notar er også utgjeve som "Religiøse sange" i "Sogeskrift for Naustdal. 2005"

Anders Redal var ordførar i Vevring kommune 1858-1863.

## Bibliografi
### Bøker
*
*

### I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Kjelder
* Om Anders Redal i Allkunne
* Gravminner i Norge
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Om Anders Redal i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
Tellurisk linje og band

**Telluriske linjer og band** er ein systematisk feil i form av spektrallinjer og spektralband som er danna i jordatmosfæren, og som vert observert i spektrum til himmellekamar.

## Kjelder

*
Tangentialsnøggleik

**Tangentialsnøggleik** er snøggleiken til ein himmellekam normalt på retninga til synslinja.

## Kjelder

*
Katharina Molitor

**Katharina Molitor** () er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Bedburg i Nordrhein-Westfalen som deltek i spydkasting. Ho vart verdsmeister i øvinga under VM i friidrett 2015. Molitor vart tysk meister i 2010 og 2015.

## Aktiv
Molitor sette i mai 2008 personleg rekord med 61,74 m under eit stemne i Halle. Ho vart utteken til sommarleikane i Beijing, der ho vart nummer åtte. Den 25. juni 2010 forbetra ho den personlege rekorden til 64,53 m på heimebana i Leverkusen, og fire veker seinare vart ho tysk meister i Braunschweig med eit bestekast på 64,27 m. Under europameisterskapen i Barcelona enda ho med 63,81 m på fjerdeplassen. Sommaren 2011 flytta ho sitt personbeste i øvinga med 14 cm til 64,67 m i Kassel. Tre veker seinare vart ho nummer fem i VM i Daegu, same plasseringa fekk ho i EM året etter, medan ho i London-OL kom på sjetteplassen. 

Sommaren 2015 var Molitor i sitt livs beste form. I juli månad forbetra ho den personlege rekorden til 66,40 m då ho vann DL-tevlinga i Luzern. Veka etter vart ho i Nürnberg tysk meister for andre gong med eit kast på 65,40 m. Den 30. august 2015 smelte ho til med heile 67,69 m i siste omgangen under friidretts-VM i Beijing, og vann gullmedaljen framom den kinesiske heimfavoritten Lü Huihui. Under friidretts-EM 2016 enda Molitor som nummer fire.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*OL 2008 i Beijing: Nr 8 – 59,64 m
*EM 2010 i Barcelona: Nr 4 – 63,81 m
*VM 2011 i Daegu: Nr 5 – 64,32 m
*EM 2012 i Helsinki: Nr 5 – 60,99 m
*OL 2012 i London: Nr 6 – 62,89 m
*VM 2013 i Moskva: Utslått i kvalifiseringa (60,32 m=nr 13)
*EM 2014 i Zürich: Nr 9 – 58,00 m
*VM 2015 i Beijing: Gullmedalje – 67,69 m, framom Lü Huihui (66,13 m)
*EM 2016 i Amsterdam: Nr 4 – 63,20 m
*VM 2017 i London: Nr 7 – 63,75 m
*EM 2018 i Berlin: Utslått i kvalifiseringa (58,00 m=nr 15)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Katharina Molitor|Katharina Molitor]]» frå ,  den 11. juli 2016.*  
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Katharina Molitor|Katharina Molitor]]» frå ,  den 11. juli 2016.*
Cindy Roleder

**Cindy Roleder** () er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar, fødd i Karl-Marx-Stadt, som internasjonalt deltok på 100 m hekk, nasjonalt også i sjukamp. Ho vart europameister på 100 meter hekk i 2016 og tok VM-sølv i 2015 og EM-bronse i 2014 og 2018.

## Aktiv
Roleder vart i Kassel tysk meister 2011 på korthekken med tida 13,10 sekundar. Kort etter sette ho personleg rekord med 12,91 sekundar i Fribourg og kvalifiserte seg dermed til VM i Daegu, der ho i semifinalen tangerte den personlege rekorden, men vart slått ut. I 2012 vart ho nummer sju i Helsinki-EM og var sjanselaus på vidare avansement frå semifinalane.

Med tida 12,82 sekundar tok Roleder i 2014 bronsemedaljen på 100 m hekk då friidretts-EM fann stad i Zürich, ho var 0,06 sekundar bak vinnaren Tiffany Porter som representerte Storbritannia. Under verdsmeisterskapen 2015 i Beijing i 2015 overraska ho stort med eit glitrande finaleløp på 12,59 sekundar, noko som gav henne sølvmedaljen i øvinga, einast 0,02 sekundar bak den jamaikanske vinnaren, Danielle Williams. I friidretts-EM 2016 i Amsterdam var ho favoritt og innfridde med sitt neste snøggaste løp nokon gong, klokka inn på 12,62 sekundar.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*EM 2010 i Barcelona: Diskvalifisert i semifinalane – nr 16
*VM 2011 i Daegu: Utslått i semifinalane – nr 12 (12,91)
*EM 2012 i Helsinki: Nr 7 – 13,11
*OL 2012 i London: Utslått i semifinalane – nr 18 (13,02)
*EM 2014 i Zürich: Bronsemedalje – 12,82
*VM 2015 i Beijing: Sølvmedalje – 12,59, bakom Danielle Williams (12,57 )
*EM 2016 i Amsterdam: Gullmedalje – 12,62, framom Alina Talaj (12,68)
*EM 2018 i Berlin: Bronsemedalje – 12,77
*VM 2019 i Doha: Utslått i semifinalane – nr 12 (12,86)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Cindy Roleder|Cindy Roleder]]» frå ,  den 11. juli 2016.*  
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cindy Roleder|Cindy Roleder]]» frå ,  den 11. juli 2016.*
Sigurd Helle

**Sigurd Helle** () var ein norsk bonde og forfattar frå Naustdal. Han skriv høvesdikt og prologar.

## Bibliografi
### Bøker
*

### I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar  Sogn og Fjordane

## Kjelder

* Her er så fagert ved høge lid : dikting og diktarar frå Naustdal og Vevring. Naustdal, Naustdal Sogelag, 2010, s. 124
Anna Jorunn Avdem

**Anna Jorunn Avdem** () er ein norsk historikar, forfattar og SV-politikar.  Ho er fødd i Lesja, busett i Lærdal. Avdem har som forfattar gjeve ut fleire bøker om kvinner sine kår. Ho har arbeidd som lærar i skulane i Lærdal og i 2002 vart ho tilsett som museumslektor på De Heibergske Samlinger - Sogn Folkemuseum.

Hovudoppgåva hennar «Gjort kva gjerast skulle» vart gjeve ut som bok i 1984. Saman med Kari Melby gav ho ut «Opp først og sist i seng» 1985, og i 2001 gav Avdem ut «Husmorparadiset», der ho skildrar glansåra for husmorrolla på 1950- og 1960-talet. I 2009 gav ho ut ”Levd liv, ei soge om sogningane og muséet deira” (Skald) saman med Aage Engesæter og Lars Asle Vold.

Avdem var varaordførar i Lærdal frå 2003 til 2007.

Ho er gift med Jan Olav Fretland og mor til Jostein Avdem Fretland.

## Bibliografi
### Bøker
*

*

*

*

*

### I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Kjelder

*Anna Jorunn Avdem i Fylkesleksikon Sogn og Fjordane
Gesa Felicitas Krause

**Gesa Felicitas Krause** () er ein tysk friidrettsutøvar frå Ehringshausen i delstaten Hessen som deltek internasjonalt i hinderløp. Ho vart europameister på 3&nbsp;000 meter hinder i 2016 og 2018. I tillegg tok ho bronsemedaljen i same øvinga under verdsmeisterskapane 2015 og 2019, og ho sikra seg bronsen i EM 2012 og sølvet i EM 2024. Krause er tysk rekordhaldar i 3000 m hinder med tida 9.03,3, oppnådd i Doha-VM 2019.

## Aktiv
Krause vann 3000 meter hinder under junior-EM i Tallinn i 2011. Ho fekk delta i VM 2011, der ho vart nummer ni på ny personleg rekord, 9.32,7. Året etter  forbetra ho, under Sommar-OL 2012 i London, bestetida si på 3000 m hinder til fyrst 9.24,9 og så 9.23,5 då ho enda på åttandeplassen i leikane. I 2013 vann ho øvinga under U23-EM i finske Tammerfors, og kopierte i Moskva-VM niandeplassen frå verdsmeisterskapen 2011.

Krause heldt fram med å forbetre den personlege rekorden i dei store meisterskapane. I 2015 tok ho med tida 9.19,25 bronsemedaljen i hinderløpet under verdsmeisterskapen i Beijing, eitt hundredels sekund bak sølvvinnaren og 0,14 sekund bak gullvinnaren, Hyvin Jepkemoi frå Kenya. Året etter vann Krause gullmedaljen under friidretts-EM i Amsterdam, med vinnartida 9.18,8 var ho i mål nesten ti sekundar før nummer to i tevlinga.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*VM 2011 i Daegu: Nr 9 – 9.32,7
*EM 2012 i Helsinki: Nr 4 – 9.38,2
*OL 2012 i London: Nr 8 – 9.23,5
*VM 2013 i Moskva:  Nr 9 – 9.37,1
*VM 2015 i Beijing: Bronsemedalje – 9.19,2
*EM 2016 i Amsterdam: Gullmedalje – 9.18,8, framom Luiza Gega (9.28,5)
*OL 2016 i Rio de Janeiro: Nr 6 - 9.18,4
*VM 2017 i London: Nr 9 – 9,23,8
*EM 2018 i Berlin: Gullmedalje – 9.19,8, framom Fabienne Schlumpf (9.22,2)
*VM 2019 i Doha: Bronsemedalje – 9.03,3
*OL i 2021 i Tokyo: Nr 5 – 9.14,0
*VM 2022 i Eugene: Nr 15 – 9.52,6
*EM 2024 i Roma: Sølvmedalje – 9.18,0, bakom Alice Finot (9.16,2)
*OL 2024 i Paris: Nr 14 – 9.26,9
*VM 2025 i Tokyo: Nr 7 – 9.14,2

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Gesa Felicitas Krause|Gesa Felicitas Krause]]» frå ,  den 11. juli 2016.*  
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gesa Felicitas Krause|Gesa Felicitas Krause]]» frå ,  den 11. juli 2016.*
Ivana Španović

**Ivana Španović** (), er ein serbisk friidrettsutøvar frå Zrenjanin som internasjonalt deltek i lengdehopp, nasjonalt også i sjukamp. Ho vart europameister i lengdehopp i 2016 og 2022, verdsmeister i 2023 i Budapest der ho sette personbeste med 7,14 meter. Španović, som ei tid var gift **Vuleta**, har elles vunne to VM-bronsar og eitt EM-sølv i same øvinga og hoppa 7,24 meter innandørs. 

## Aktiv
Španović markerte seg internasjonalt då ho vann lengdehopp i junior-VM 2008 i polske Bydgoszcz med resultatet 6,61 m. Året etter vann ho øvinga i Universiaden i Beograd med 6,64 m. Både under friidretts-EM 2010 og Sommar-OL 2012 kvalifiserte ho seg til finalen, utan at ho nådde opp mot sitt bestenivå i korkje meisterskapane.

I verdsmeisterskapen 2013 i Moskva sette Španović personleg rekord med 6,82 m og sikra seg dermed bronsemedaljen med eit lengre nestbestehopp enn Volja Sudarova frå Kviterussland. Året etter landa ho på 6,81 m under friidretts-EM, fire centimeter kortare enn den franske gullvinnaren Éloyse Lesueur, men langt føre nummer tre i tevlinga.

Under verdsmeisterskapen i Beijing i 2015 hoppa Španović for fyrste gong over sju meter. Ho tok leiinga i tevlinga i fyrste omgang med eit hopp som målte 7,01 m, ei lengde ho tangerte i siste omgangen. I tredje omgangen mista ho leiinga til Shara Proctor frå Storbritannia som då sette britisk rekord med 7,07 m. Før den sjette og siste omgangen låg førehandsfavoritten Tianna Bartoletta frå USA på fjerdeplassen, men ho smelte til med 7,14 meter og vann tevlinga. Seks dagar etter VM-finalen forbetra Španović den serbiske lengderekorden til 7,02 m under DL-stemnet i Zürich.

Španović vann gullmedaljen under EM i friidrett 2016  i Amsterdam. Vinnarhoppet målte 6,94 m.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*OL 2008 i Beijing: Utslått i kvalifiseringa – nr 30 (6,30 m)
*EM 2010 i Barcelona: Nr 8 – 6,60 m
*EM 2012 i Helsinki: Utslått i kvalifiseringa – nr 15 (6,33 m)
*OL 2012 i London: Nr 11 – 6,35 m
*VM 2013 i Moskva: Bronsemedalje – 6,82 m
*EM 2014 i Zürich: Sølvmedalje – 6,81 m, bakom Éloyse Lesueur (6,85 m)
*VM 2015 i Beijing: Bronsemedalje – 7,01 m
*EM 2016 i Amsterdam: Gullmedalje – 6,94 m, framom Jazmin Sawyers (6,86 m)
*VM 2017 i London: Nr 4 – 6,96 m
*EM 2018 i Berlin: Nr 12 (6,84 m i kvalifiseringa)
*OL i 2021 i Tokyo: Nr 4 – 6,91 m
*VM 2022 i Eugene:  Nr 7 – 6,84 m
*EM 2022 i München: Gullmedalje – 7,06 m, framom Malaika Mihambo (7,03 m)
*VM 2023 i Budapest: Gullmedalje – 7,14 m, framom Tara Davis-Woodhall (6,91 m) 
*OL 2024 i Paris: Utslått i kvalifiseringa (6,51 m=nr 16)

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Ivana Španović|Ivana Španović]]» frå ,  den 11. juli 2016.*  
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ivana Španović|Ivana Španović]]» frå ,  den 11. juli 2016.*
Thomas Bugge

**Thomas Bugge** () var ein dansk astronom, matematikar og landmålar. 

Bugge tok teologisk embetseksamen i 1759, men interesserte seg sterkt for matematiske studie. Kort tid etter eksamen vart han tilsett ved observatoriet, og frå 1762 vart han engasjert ved den nyleg starta oppmålinga av Danmark. I 1868 vart han utnemnd til overlandmålar med tittelen kammerråd, og føretok i denne stillinga den grunnleggende trianguleringa av Sjælland. I åra 1765 til 1772 fungerte han som lærar i matematikk for arveprins Frederik. I 1777 overtok han ei stilling som professor i astronomi. 

I samband med ei påtenkt opprusting og modernisering av observatoriet føretok han same året ei studiereise til observatorium i Tyskland, Frankrike og England. Etter Bugge sitt forslag vart det i dei følgjande åra oppretta observatorium i Noreg, Island, Grønland og Trankebar. Bugge var den første som rekna ut ein almanakk spesielt for Noreg. For åra 1804-1814 rekna han ut almanakkar for polhøgdene til Christiania og Trondheim, men almanakkane vart inntil 1814 trykt i København. 

Vona om på nytt å føra dansk astronomi opp til den respekten han hadde hatt på Tycho Brahe og Ole Rømer si tid, lét seg likevel ikkje realisera; noko av grunnen var at Bugge etter kvart vart oppteken med store kartleggingsoppgåver og eit mangfald av tidkrevande verv. I 1782 vart Bugge lektor i matematikk ved Søetaten, og underviste der mellom anna i «vandbygningskunst». I 1798 og 1799 var han dansk utsending til ein konferanse i Paris om metersystemet; frå desse reisene publiserte han i 1800 ei interessant ferdskildring. Han hadde på denne tida fått ei rekkje offentlege verv - medlem av Brolegningskommisionen og kommisjonane for brannvesenet og hamnevesenet i København, og president i Landhusholdningsselskabet. Frå 1801 til han døydde var han sekretær i Videnskabernes Selskab. I tre periodar mellom 1789 og 1811 var han òg rektor ved Københavns universitet. Det vart ofte trekt vekslar på dei breie kunnskapane hans i realfaga i ulike offentlege utgreiingar. Han vart i 1784 utnemnd til justisråd og i 1810 til etatsråd.

Av trykte arbeid må særleg nemnast læreboka hans *De første grunde til den rene eller abstrakte Mathematik* (1814) i tre bind, der siste bind omhandlar landmåling. Metodane hans for oppmåling og kartlegging vart lagt til grunn for den fullstendige økonomiske kartlegginga av landet på 1800-talet, og for eigedomsmåling og jordskifte. Han brevveksla med leiande vitskapsmenn over heile Europa, og etterlét seg ei brevsamling som fyller åtte bind. Under bombardementet til den engelske flåten av København i 1807 vart huset til Bugge stukke i brann; to tredelar av den private boksamlinga hans på 15&nbsp;000 bind og ein del av dei matematiske og fysiske instrumenta gjekk tapt, medan Bugge sjølv greidde å redda originalteikningar til karta med journalar og utrekningar.

## Kjelder

*
Bekkemuslingkreps

**Bekkemuslingkreps** (*Potamocypris pallida*) er ein muslingkreps som er bleikt gul til grøn. Han er vanleg i kjelder og oppkomer på myrer i fjellet.

## Kjelder

* ''Bekkemuslingkreps - Potamocypris pallida''  av Markus Lindholm. Utgjeve av Norsk institutt for vassforsking. Henta 11. juli 2016.
Dina Asher-Smith

**Dina Asher-Smith** () er ein britisk friidrettsutøvar frå Orpington som tevlar på sprintdistansane. Ho vart europameister på 200 meter under EM i friidrett 2016, og har to stafettmedaljar frå VM 2013 og EM 2016.

### Aktiv
Asher-Smith vann 200-meteren og sprang på Storbritannia sitt vinnarlag på 4 x 100 m stafett under junior-EM 2013 i italienske Rieti. Ein månad seinare deltok ho også på Storbritannia sitt bronselag i 4 x 100 m stafett då verdsmeisterskapen 2013 fann stad i Moskva. Også i 2014 vann ho ein EM-tittel for juniorar, men då på 100 meter i Eugene i USA. 

I juli 2015 sette Asher-Smith personleg rekord på 100 meter med 10,99 sekundar under eit stemne i London. Ho kvalifiserte seg i august same året til finalen på 200 m i verdsmeisterskapen i Beijing. I finalen kom ho i mål på tida 22,07, ny britisk rekord, men ho vart likevel berre nummer fem i det som må ha vore det tidenes sterkaste felt i ein 200 meter for kvinner.

Asher-Smith vann EM-gull på 200 m og fekk eit sølv på 4 x 100 m stafett under friidretts-EM 2016 i Amsterdam.
 
### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*VM 2013 i Moskva: Bronse i 4 x 100 m stafett
*EM 2014 i Zürich: Nr 8 på 200 m – braut (22,61 i semifinalane)
*VM 2015 i Beijing: Nr 5 på 200 m – 22,07
*EM 2016 i Amsterdam: Gullmedalje på 200 m – 22,37, framom Ivet Lalova (22,52)
*OL 2016: Bronse på 4 × 100 meter stafett 
*OL 2020: Bronse på 4 × 100 meter stafett 
*OL 2024: Sølv på 4 × 100 meter stafett
*VM 2025 i Tokyo: Nr 5 på 200 m, nr 8 på 100 m

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dina Asher-Smith|Dina Asher-Smith]]» frå ,  den 11. juli 2016.*  
 
*