open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Amyotrofisk lateralsklerose

**Amyotrofisk lateralsklerose** (ALS) er ein nervesjukdom som går til åtak på motoriske nerveceller i ryggmergen og hjernen. Ein kan ikkje bli frisk frå han, og behandlinga er i stor grad symptomatisk, det vil seia at ein berre kan setja i verk tiltak som reduserer symptoma og plagene med sjukdommen. 

Gjennomsnittleg levetid etter diagnosetidspunkt er 3–4 år, men variasjonar frå seks månader til meir enn ti år er registrerte. Sjukdommen debuterer oftast etter 50-års alder. Dei fleste ALS-pasientar døyr på grunn av sviktande pust/lungefunksjon, sidan krafta i pustemuskulaturen forsvinn. Det finst likevel døme på menneske som har levd i fleire tiår med sjukdommen, slik som fysikaren Stephen Hawking, som levde i over 50 år med sjukdommen.

15 % av tilfella er arvelege, og vert nesten alltid arva etter eit autosomalt dominant arvemønster, det vil seia at det er nok med eit gen for sjukdommen i eitt av kromosompara. Likevel er recessiv arv kjend frå Skandinavia. Recessiv arv er når genet må vera til stades i båe kromosoma i kromosomparet for å gjeva sjukdom.

## Kjelder
Jens Holst Crøger

**Jens Holst Crøger** () var ein norsk skipper og losoldermann frå Stavern i dagens Vestfold, busett i Holmestrand.

Crøger var son til ein prest. Sjølv vart han sjømann, skipsførar frå ung alder. Han var gift og busett i Holmestrand. Ved stortingsvalet på rådhuset i Holmestrand 9. oktober 1847 vart han kåra, einstemmig med 3 røyster, til å representere kjøpstaden i 1848-Stortinget. På Tinget var han medlem i Tollkomiteen. Frå 1851 var Crøger losoldermann og hamnefut i Holmestrand.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*Holmestrandsposten, 9. oktober 1847 
*Holmestrandsposten, 7. oktober 1851
Los

**Los** eller **skipslos** (av tysk *lots(man)* frå mellomengelsk *lodesman* av gammalengelsk *lad* = veg, jfr. lei(a)) er ein vegvisar som rettleier skip i hamneområde og ukjende farvatn, ein navigatør med ekstraordinær lokalkompetanse om eit bestemt område, ein kunnskap som er nødvendig når større skip skal segla innanskjers. «Los» som uttrykk blir også brukt ein del som ei generell skildring om vegvisarar (såkalla *kjentmenn*) på land.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Los|Los]]» frå , den 9. juli 2025.*
Martin H. Gunnerud

**Martin Hanssen Gunnerud** () var ein norsk gardbrukar og politikar frå Røyken i Buskerud. Han var ordførar 1892-93 og 1899-1910 i Røyken og stortingsmann 1895-97.

Gunnerud  var frå 1869 gardbrukar på Gunnerud i Røyken, eigde også gardane Nordre Heggum og Graff i Røyken. Frå 1878 var han medlem i heradsstyret til 1910, og var ordførar i til saman 14 år. Gunnerud var forlikskommissær i 6 år, og var styremedlem i den lokale sparebanken i 21 år. Perioden 1895-97 var han Buskerud amt sin fyrsterepresentant til Stortinget der han var medlem i Gasje- og pensjonskomiteen. I 1906 deltok Gunnerud i kroninga av kong Haakon VII i Nidarosdomen som utsending frå amtet.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Wertheim

**Wertheim** er ein by og ein kommune lengst nord i Baden-Württemberg i Tyskland ved grensa mot forbundslandet Bayern, og om lag 70 kilometer søraust for Frankfurt am Main og 30 kilometer vest for Würzburg. Kommunen, som omfattar 138,6 km² og har knapt 23&nbsp;000 ibuarar, høyrer til Landkreis Main-Tauber

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Wertheim|Wertheim]]» frå ,  den 9. juli 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Lauda-Königshofen

**Lauda-Königshofen** er ein by og ein kommune nord i Baden-Württemberg i Tyskland. Kommunen, som høyrer til Landkreis Main-Tauber, hyser 14&nbsp;00 ibuarar og har eit flatemål på 94,4 km². Elva Tauber renn gjennom kommunen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Lauda-Königshofen|Lauda-Königshofen]]» frå ,  den 9. juli 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Johannes F. Jaschke

**Johannes Franciscus Jaschke** () var ein norsk urmakar og stortingsmann frå Flekkefjord.

Jaschke var fødd i Amsterdam og kom til Noreg då han var 2 år gammal, mora var norsk og faren tysk. Etter å ha gått i urmakarlære i København, slo han seg i 1806 ned på heimstaden Flekkefjord. Han var forlikskommissær i over 30 år og 1837-49 medlem i bystyret. Fleire gongar var han valmann, representerte Lister og Mandals amt i 1839-stortinget. Han var då medlem i Næringskomite nr 1.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Little Eva

**Eva Narcissus Boyd** betre kjent under artistnamnet **Little Eva** () var ein amerikansk popsongar som hadde ein stor hit med «The Loco-Motion» i 1962.

## Liv og virke
Boyd var fødd i Belhaven i Nord-Carolina i 1943 og hadde tolv søsken. Ho flytta til Brighton Beach i Brooklyn i New York då ho var femten.

Ho jobba som barnevakt og hushjelp for låtskrivar-ekteparet Carole King og Gerry Goffin. Dei valde henne til å syngja demoversjonen av «The Loco-Motion». Då den tiltenkte artisten for songen takka nei, blei Eva sin versjon gjeven ut og blei til ein hitt. Songen nådde fyrsteplassen på topplista i USA i 1962. Han selde over ein million eksemplar, og blei tildelt gullplate. 

Little Eva heldt fram med å gje ut plater utover på 1960-talet, men fekk ikkje like stor suksess. Dei andre singlane hennar var «Keep Your Hands Off My Baby», «Let's Turkey Trot» og ein coverversjon av Bing Crosby-standarden «Swinging on a Star», som ho spelte inn med Big Dee Irwin (utan å bli godskriven på plata).

Ho opptredde framleis i 2001, då ho hadde fått ein kreftdiagnose. Ho døydde i 2003.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Little Eva|Little Eva]]» frå ,  den 10. juli 2025.*  

## Bakgrunnsstoff
Henrik Horneman (1769-1838)

**Henrik Horneman** () var ein norsk gardbrukar frå Trondheim. Han var 1827-28 stortingsmann frå Søndre Trondhjems amt.

Horneman, som var bror til Christian Horneman, reiste i unge år mykje utanlands. Etterkvart tok han over som eigar av Rein kloster etter far sin, og budde på eigedomen sommarstida. Vintrane heldt han hus i Hornemansgården i Trondheim. I 1827 møtte han i Stortinget der han var medlem i komiteen for budsjett- og skattestell og for jordbruk og fedrift. Horneman møtte også omframtstortinget 1828. Han døydde ugift på Rein kloster.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Dee Dee Sharp

**Dee Dee Sharp** (, opphavleg *Dione LaRue*) er ein amerikansk songar frå Philadelphia.

Sharp byrja karrieren i musikkbransjen i 1961 som bakgrunnssongar. Den fyrste suksessen hennar var «Slow Twistin'» i 1962, som var ein duett saman med Chubby Checker. Same år kom den største suksessen hennar, «Mashed Potato Time» ut, og nådde andreplassen på Billboard Hot 100-lista. Dei etterfølgjande singlane «Gravy (For My Mashed Potatoes)», «Wild!» og «Do the Bird» var ganske  vellukka, men etter å ha gjeve ut «I Really Love You» i 1965 hadde ho ikkje nokon kommersiell suksess på resten av 1960-talet. På slutten av 1970-talet spelte ho inn for plateselskapet Philadelphia International, og fekk ein viss suksess med nokre songar.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Dee Dee Sharp|Dee Dee Sharp]]» frå ,  den 10. juli 2025.*
Henrik Horneman (1816-1891)

**Henrik Horneman** () var ein norsk gardbrukar og politikar i Rissa i Trøndelag. Han var stortingsmann frå Søndre Trondhjems amt 1859–60.

Horneman var fødd og oppvaksen i Holmestrand, der faren Ebbe Carsten Horneman budde i mange år. Sjølv studerte han ved universitetet i Christiania og vart cand.jur. i 1841. Han søkte aldri embete, men dreiv i staden gard i Rissa. Ei tid ordførar i Rissa herad. 1861–65 var han lensmann i Stadsbygd og Rissa, deretter forstandar for Angellske stiftelser fram til 1889.

Henrik Horneman representerte Søndre Trondhjems amt i Stortinget 1859–60. På Tinget var han medlem i Justiskomite nr 1. Ein mørk vinterkveld i Trondheim fall han ned i «en aabenstaaende Kjælderhals» og knuste hjerneskallen. Han døydde av skadane.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*Fædrelandsvennen, 23. januar 1891
Ebbe Carsten Horneman

**Ebbe Carsten Horneman** () var ein norsk litterat frå Trondheim. Han var stortingsmann frå Holmestrand i 1830.

Horneman vart cand.jur. i 1804. Han var så rik at han let vere å søkje embete. I staden levde han som litterat i Holmestrand frå 1813, heimstaden åt kona. I 1830 møtte han i Stortinget som Holmestrand sine einaste representant. Han var medlem i Konstitusjonskomiteen og i komiteen om kjøpstadskatten. År 1834 flytta han til Trondheim, deretter i 1840 til garden Bustad i Rissa, eit bruk sonen Henrik Horneman (1816-1891) dreiv.

Han var bror til Henrik Horneman og Christian Horneman.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Tettnang

**Tettnang** er ein by og ein kommune i Bodenseekreis, sør i forbundslandet Baden-Württemberg i Tyskland. Kommunen omfattar 71,3 km² med 20&nbsp;000 ibuarar. Byen ligg 466 meter over havet, 9 kilometer nordaust for Friedrichshafen. I aust grensar kommunen mot fristaten Bayern.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Tettnang|Tettnang]]» frå ,  den 10. juli 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Uelzen

**Uelzen** er ein by og ein kommune nordaust i forbundslandet Niedersachsen i Tyskland. Kommunen har ikring 33&nbsp;000 ibuarar og eit flatemål på 136,8 km². Byen hyser administrasjonen for Landkreis Uelzen og ligg ved Elva Ilmenau.

Byen, som fekk byrettar i 1270, var med i Hansaen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Uelzen|Uelzen]]» frå ,  den 11. juli 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Bramsche

**Bramsche** er ein by og ein kommune sør i forbundslandet Niedersachsen i Tyskland, 15 kilometer nord for Osnabrück. Kommunen har 28&nbsp;000 ibuarar og eit flatemål på 183,4 km². I sørvest deler kommunen ei kort grense med Nordrhein-Westfalen. 

Byen høyrer til Landkreis Osnabück, elva Hase renn gjennom kommunen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Bramsche|Bramsche]]» frå ,  den 11. juli 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Bad Iburg

**Bad Iburg** er ein by og ein kommune langt sør i forbundslandet Niedersachsen i Tyskland, og som grensar i vest mot Nordrhein-Westfalen. Kommunen har 10&nbsp;652 ibuarar (2023) og dekker 36,5 km². Bad Iburg ligg 16 kilometer sør for Osnabrück og høyrer til Landkreis Osnabück. Teutoburgerskogen dekker mykje av norddelen av kommunen.

Byen har namn etter ei mellomalder-borg som kneisar på ei høgde over byen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Bad Iburg|Bad Iburg]]» frå ,  den 11. juli 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Sylvie Vartan

**Sylvie Vartan** (, fødd som *Sylvie Vartanian*) er ein fransk-bulgarsk songar og skodespelar. Far hennar var av armensk opphav og mor hennar av ungarsk opphav.

Vartan hadde ei stordomstid mellom 1960- og 1980-talet. Ho er mest kjend som popsongar med yéyé-sjangeren somspesialisering. I 1964 var ho hovudatraksjon på Olympia i Paris saman med Trini López og The Beatles. 

Vartan var gift med rockesongaren Johnny Hallyday frå 1965 til 1980, og fekk ein son med han. I 1984 gifta ho seg med plateprodusenten Tony Scotti. Dei adopterte ei jente frå Bulgaria.

Vartan har halde fram med å spela inn plater, og gav ut eit album med tilbakeblikk på karrieren sin i 2001.

## Utgjevingar
;Album
**Sylvie* (1962)
**Twiste et chante* (1963)
**Sylvie a Nashville* (1964)
**A gift wrapped from Paris* (1965)
**Il y a deux filles en moi* (1966)
**2'35 de bonheur* (1967)
**Comme un garçon* (1967)
**La Maritza* (1968)
**Aime-moi* (1970)
**Sympathie* (1971)
*Untitled (*J'ai un problème*) (1973)
**Je chante pour Swanee* (1974)
**Shang shang a lang* (1974)
**Qu'est-ce qui fait pleurer les blondes?* (1976)
**Sylvie Vartan (Ta sorcière bien-aimée)* (1976)
**Georges* (1977)
**Dancing Star* (1977)
**Fantaisie* (1978)
**I Don't Want the Night to End* (1979)
**Déraisonnable* (1979)
**Bienvenue solitude* (1980)
**Ça va mal* (1981)
**De choses et d'autres* (1982)
**Danse ta vie* (1983)
**Des heures de désir* (1984)
**Made in USA* (1985)
**Virage* (1986)
**Confidanses* (1989)
**Vent d'ouest* (1992)
**Sessions acoustiques* (1994)
**Toutes les femmes ont un secret* (1996)
**Sensible* (1998)
**Sylvie* (2004)
**Nouvelle vague* (2007)
**Toutes peines confondues* (2009)
**Soleil bleu* (2010)
**Sylvie in Nashville* (2013)
**Une vie en musique* (2015)
**Avec toi* (2018)
**Merci pour le regard* (2021)

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Sylvie Vartan|Sylvie Vartan]]» frå ,  den 10. juli 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Überlingen

**Überlingen** er ein by og ein kommune i Bodenseekreis, sør i forbundslandet Baden-Württemberg i Tyskland. Kommunen omfattar 58,7 km² og har nærare 23&nbsp;000 ibuarar. Byen Überlingen ligg på nordbreidda av Bodensjøen, 403 meter over havet.

Paul Ramdohr var frå Überlingen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Überlingen|Überlingen]]» frå ,  den 10. juli 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Øya Larak

**Larak** er ei iransk øy i Persiabukta, aust for Qeshm.

Øya får straum frå ein undersjøisk kabel.

## Kjelder
Gynoxys chingualensis

***Gynoxys chingualensis*** er ein art av planteslekta *[[Gynoxys]]* i korgplantefamilien. Arten vart først skildra av botanikarane Harold Robinson og José Cuatrecasas i 1992.

Dette er ei lågvokst, tre til fire greina busk med mørkegrøne blad og korgblomar som er gul-oransje lik tusenfryd. Planten er endemisk for Ecuador, og veks naturleg i høgareliggjande, 3400-3600 meter over havnivå, i páramo, særleg i fuktige fjellskogar i Andes. Arten er kjend frå eit svært avgrensa geografisk område, og er truga av habitatøydelegging.

Det finst høg biodiversitet i leveområdet, men mange artar er sparsamt undersøkte og under press. *Gynoxys chingualensis* har fått status som sårbar (VU) på raudlista til Verdas naturvernunion, IUCN.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Abu Musa

**Abu Musa** er ei øy i Persiabukta med eit areal på kring 12 kvadratkilometer. Øya er under iransk kontroll. Landet tok fyrst kontroll over delar av øya i 1971, men Dei sameinte arabiske emirata gjer òg krav på øya. Iran opna ein flyplass på Abu Musa i 1996.

Iran har militære styrkar og militær infrastruktur på Abu Musa, og Den iranske revolusjonsgarden er verksam på øya.

## Kjelder
Martin Nicolai Brodtkorb

**Martin Nicolai Brodtkorb** () var ein norsk gardbrukar og lensmann i Hitra, fødd i Trondheim. Han var ordførar i Hitra i mange år og stortingsmann 1865-66. 

Brodtkorb var son til ein kjøpmann og var elev ved den borgarlege realskulen i Trondheim. Der etter gjekk han i to år landbruksskule på Munkvoll, også i heimbyen. I 4 år var han huslærar i Stadsbygd, i 2 år bruksforvaltar i Stadsbygd og like lenge i Åfjord. 1854-56 forpakta han garden Nedre Ingdal i Stadsbygd. Han kjøpte garden Kaldklov i Hitra og dreiv denne fram til 1876. Brodtkorb overtok i 1874 stillinga som lensmann i Hitra, budde frå 1876 i Kvernhusvik på Hitra. Før han vart lensmann, var han i mange år ordførar og forlikskommissær i Hitra.

På Stortinget 1865-66 var han 4. representant frå Søndre Trondhjems amt, og medlem i Tollkomiteen.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Martinus Nissen Drejer

**Martinus Nissen Drejer**, også stava Dreier () var ein norsk fut, ordførar og stortingsmann, fødd i Trondheim og død i Tromsø.

Drejer tok juridisk embetseksamen i 1834. Han var frå 1838 konstituert prokurator i Tromsø, deretter frå 1840 underrettsprokurator i Finmarkens amt (dagens Troms og Finnmark fylke). Til sist var han fut for Senjen og Tromsø frå 1854 til han døydde. Drejer arbeidde for å oppretta ei nordnorsk avdeling av Noregs Bank i Tromsø. Etter bankkontoret opna i 1852, var han styremedlem i avdelinga.

I åra frå 1849 til 1867 var Drejer fleire periodar ordførar i Tromsø. Hausten 1853 vart han vald til å representere Tromsø og kjøpstadene i Finnmark i Stortinget. 1854 møtte han på Tinget, medlem i Justiskomite nr. 2. I 1859 var han medlem av ein offentleg kommisjon om sildefisket i Nordland og Finmarken.

År 1857 kjøpte Drejer eit stort gardsbruk på Tromsøya, som seinare fekk namnet Åsgård. Her tok han til med modernisert jordbruk. Då hadde han allereie i nokre år vore styreformann i nyskipa Tromsø Amts Landhusholdningsselskab.

Drejer vart i 1870 tildelt St. Olavs orden for sitt virke. Byen og amtet reiste ein minnestein på grava hans i Tromsø. Fogd Drejers gate i Tromsø er kalla opp etter han.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
OGAE Second Chance Contest 2025

**OGAE Second Chance Contest 2025 (OGAE SCC 2025)** er den trettiniende gongen OGAE Second Chance Contest vert arrangert. Tevlinga vert halden i Italia, etter at Italia vann tevlinga i 2024 med songen «Sinceramente» av Annalisa.

For å kunne deltake i OGAE Second Chance Contest 2025, måtte ein ha delteke i ein av dei nasjonale finalane i Eurovision Song Contest 2025; men om eit bidrag hadde vunne ein nasjonal finale eller representert landet i Eurovision Song Contest same år, fekk ein ikkje delta.

Tjuefem land deltok i OGAE Second Chance Contest 2025. Luxembourg deltok for fyrste gong i OGAE Second Chance Contest. Albania, Armenia, Belgia, Hellas, Irland, Island, Latvia, Polen og Slovenia returnerte til tevlinga. Tsjekkia, som deltok i 2024, deltok ikkje i 2025-utgåva av OGAE Second Chance Contest.

## Bidrag

## 12 poeng

## Kjelder
Trungsystrene

**Trưng-systrene**, som blei drepne kring år 43 e.Kr., var to vietnamesiske systrer som leidde eit opprør mot kinesarane under det kinesiske styret i Vietnam. Den eldste systera heitte Trưng Trắc medan den yngste heitte Tråt Nhị. Motstanden deira har ofte vore brukt til å kalla til patriotisme i tider der Vietnam har vore truga av ytre fiendar.

Systrene voks opp i ein familie med militære tradisjonar. Då kinesarane starta å styrkja grepet sitt over landet, oppstod det misnøye blant aristokratane frå det gamle Au Lac. I år 40 byrja dei to systrene eit opprør mot dei kinesiske styresmaktene. Dei samla store folkemengder rundt seg, og makta å driva ut kinesarane. 

Det tok tre år før den kinesiske generalen Ma Yuan med ein hær på 20 000 mann overvann systrene. Dei blei avretta (eller tok sjølv livet av seg, ifølgje vietnamesiske kjelder) i år 43. Ma Yuan sette opp fleire festningar for å styrka det kinesiske grepet om landet.

Systrene har gjeve namn til både tempel og gater i Vietnam, og i februar blir dei æra gjennom ein festival.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Trungsystrarna|Trungsystrarna]]» frå ,  den 13. juli 2025.*
Ole Pedersen Moe

**Ole Pedersen Moe **() var ein norsk forretningsmann frå Røros, busett i Kristiansand. Han representerte Kristiansand i Stortinget i 1836 og 1837.

Moe kom med i den haugianske rørsla og fekk opplæring i handel. I 1815 vart han gift med enkja etter Hans Thoresen Bakkerud, den einaste boktrykkaren i Kristiansand. I tillegg til trykkeripriviliegiet tok over føremannen si handelsverksemd, adressekontor og bladet Kristiansands Adresse-kontoirs Efterretninger. 1816 sette han i gong eit tobakkspinneri. Denne verksemda vart seinare kjent som «Rose Tobakk AS». Moe selde trykkeriet i 1838. To år seinare kjøpte han eit skipsverft på grannetomta ved der han dreiv varehandel. Året 1842 starta han også eit reiarlag. Etter sonen Peter Moe kom med som partnar i 1854, dreiv firma O. P. Moe & Søn også med trelasthandel i Kristiansand og vidare.

Moe var varamann til tre storting, før han hausten 1835 vart kåra til stortingsmann frå Kristiansand. Med 4 røyster fekk han den tredje og siste stortingsplassen frå valkrinsen. Han møtte 1836 i Stortinget og 1836-37 i Omframtstortinget. Moe var der medlem i Næringskomiteen.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Bad Nenndorf

**Bad Nenndorf** er ein by og ein kommune sør i forbundslandet Niedersachsen i Tyskland. Byen har 11&nbsp;500 ibuarar og er 23,2 km² vid. Kommunen høyrer til Landkreis Schaumburg. Byen ligg 26 kilometer vest for Hannover.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Bad Nenndorf|Bad Nenndorf]]» frå ,  den 14. juli 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Liisi Oterma

**Liisi Oterma** () var ein finsk astronom, den fyrste kvinna til å ta doktorgrad i astronomi i Finland. Ho er særleg kjent for dei astronomiske observasjonane sine. Mellom anna oppdaga ho 54 asteroidar og tre kometar.

Liisi Oterma studerte astronomi ved Åbo universitet. Ho var assistent for Yrjö Väisälä og bidrog til oppbygginga av forskingsgruppa i astronomi ved universitetet. I doktoravhandlinga si behandla ho optikken i teleskop. Ho blei dosent i 1959 og professor i 1965 ved Åbo universitet. Etter at Väisälä døydde i 1971 etterfølgde ho han som direktør ved observatoriet i Tuorla. Då observatoriet mista sjølvstende i 1978 tredde ho tilbake.

Asteroiden 1529 Oterma er kalla opp etter henne. Tre kometar som Oterma var delaktig i å oppdaga ber alle hennar namn: 38P/Stephan-Oterma, 39P/Oterma og 139P/Väisälä-Oterma

## Oppdaga asteroidar
Under er ei liste over dei 54 asteroidane som blei oppdaga av Liisi Oterma i åra 1938–1953

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Liisi Oterma|Liisi Oterma]]» frå ,  den 13. juli 2025.*
Waymo

**Waymo** er ei amerikansk verksemd som utviklar og driftar teknologi for sjølvkøyrande bilar. Verksemda er ått av Alphabet.

I juli 2025 tilbaud verksemda sjølvkøyrande taxiar i byane Los Angeles, San Francisco, Phoenix og Austin.

## Kjelder




## Bakgrunnsstoff
Christen Leif Vebæk

**Christen Leif Pagh Vebæk** () var ein dansk arkeolog som hovudsakleg verka på Grønland.

## Liv og virke
Christen Leif Vebæk var fødd i Horsens som son av dyrlegen Carl Diderik Vebæk (1877-1962) og læraren Astrid Pagh (1881-1970). Han gjekk på skule i Horsens og byrja deretter å studera historie og engelsk ved Københavns Universitet. Han fullførte som cand. mag. i 1939. Allereie under studietida blei han rekruttert av Det danske nasjonalmuseet i 1935. I 1937 drog han for fyrste gong til Grønland for å delta i utgravingar av etterlevande av norrøne grønlendingar, og igjen i 1939. Under andre verdskrigen var Grønland skilt frå Danmark, og han arbeidde i staden med å registrera arkeologiske funn i Jylland, og redda gravhaugar frå å bli fjerna for å bygge festningsverk. 

Etter at krigen var slutt, gifta han seg 4. august 1945 i Qaqortoq med læraren og den seinare forfattaren Maaliaaraq Kleist (1917-2012), dottera til kateketen og diktaren Josva Kleist (1879-1938) og kona hans Bolette Chemnitz (1888-1957). Paret fekk døtrene Bolette (f. 1946) og Astrid (f. 1947). Han utførte vidare utgravingar i 1945, og igjen i 1946, 1948 til 1951, 1954, 1958 og 1962. Under utgravingane fann han det mellomalderske St. Olaf-klosteret. I 1946 blei han vise-museumsinspektør og i 1957 museumsinspektør. 

I Danmark leidde han òg utgravingar med betydelege funn. I 1940 oppdaga han restar frå bronsealderen i Frøjk ved Holstebro, i 1953 ei ganggrav ved Brejning, i 1965/66 ein jernalderlandsby ved Hurup og i 1966 fleire gullbrakteatar ved Kitnæs. I 1983 blei han pensjonert. Fleire av artiklane hans kom ut i *Meddelelser om Grønland* og i *Tidskriftet Grønland*.

Christen Leif Vebæk var òg politisk aktiv. I 1953 var han eit grunnleggjande medlem av Knud Kristensen sitt parti De Uafhængige. Frå 1954 til 1955 var han visepresident og deretter til 1959 formann for lokalavdelinga av partiet i København og medlem av partistyret. Han var kandidat til Folketinget ved valet i 1957, utan å bli vald. Han døydde i byrjinga av 1994, då han var 80.

## Verk i utval

* 1943: *Inland farms in the norse East Settlement – archaeological investigations in Julianehaab District, summer 1939*
* 1991: *The church topography of the eastern settlement and the excavation of the Benedictine convent in Uunartoq Fjord*
* 1992: *Vatnahverfi – an inland district of the Eastern Settlement in Greenland*
* 1992 mit Søren Thirslund: *The Viking compass guided Norsemen first to America*
* 1993: *Narsaq – a Norse landnáma farm*

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Christen Leif Vebæk|Christen Leif Vebæk]]» frå ,  den 14. juli 2025.*
Bad Münder

**Bad Münder am Deister** er ein by og ein kommune sør i forbundslandet Niedersachsen i Tyskland. Byen har 17&nbsp;000 ibuarar og eit flatemål på 108 km². Kommunen høyrer til Land kreis Hameln-Pyrmont. Byen ligg 15 kilometer nordaust for Hameln.

Hildegard Falck er frå Bad Münder.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Bad Münder am Deister|Bad Münder am Deister]]» frå ,  den 14. juli 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Dixieland

**Dixieland** er ei musikkform som blir rekna som den fyrste forma for jazz-musikk. Musikkforma utvikla seg i Dixie-området, særleg rundt New Orleans i tida 1900-1910, og spreidde seg til Chicago og New York 1910-1915. Medan eit blåseinstrument spelar melodiane meir eller mindre rett fram, improviserer dei andre. «Kompet» sørgar for stødig rytme og akkordunderlag. Forma inneber eit hovudtema på trompet, etterfølgd av samtidig improvisasjon over temaet frå resten av orkesteret. Kjende melodiar spelte som dixieland var «Muskat ramble», «Basin street blues» og «When the saints go marching in».

Omgrepet «dixieland» blei vanleg etter at Original Dixieland Jass Band spelte inn den fyrste jazzplata i 1917,  og fekk mykje suksess med over ein million eksemplar selde. Gruppene til Louis Armstrong (som Hot Five og Hot Seven) blei òg kjende og i 1920- og 1930-åra, og referert til som dixieland-orkester. Dixieland som pop-fenomen avtok etterkvart som swing-jazzen blei populær i 1930-åra. Omgrepet «trad jazz» blir brukt om seinare speling av dixieland, såkalla «revivals» , som fann stad t.d. innanfor den britiske jazzen på 1950-talet. Ein finn òg «dixie-bop» eller «progressiv dixieland», som freistar å sameina dixieland med andre jazz-former, m.a. bebop.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Dixieland|Dixieland]]» frå ,  den 14. juli 2025.*
Winsen (Luhe)

**Winsen (Luhe)** er ein by og ein kommune nordaust i forbundslandet Niedersachsen i Tyskland. Kommunen har nærare 37&nbsp;000 ibuarar og omfattar 109,8 km². Byen ligg ved elva Luhe, 5 meter over havet, nær åmotet Elben. Byen Winsen hyser administrasjonen for Landkreis Harburg. Til storbyen Hamburg er det om lag 25 kilometer i nordvestleg retning.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Winsen (Luhe)|Winsen (Luhe)]]» frå , den 15. juli 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Einar Greve

**Einar Greve** () var ein norsk skulemann og politikar frå Ølen, ordførar 1917 i Bergen og stortingsmann 1931-33 frå Bergen.

Far hans dreiv landhandel i Ølen. Sjølv utdanna Einar Greve seg til cand.real. Frå 1895 til 1908 underviste han ved Hambros skole i Bergen, sidan overlærar 1909-11 ved Krohnengen skole og til sist skuleinspektør i Bergen frå 1911 til han fekk pensjon i 1936.

Greve var medlem i skulestyret i Bergen frå 1900 til 1936 og i bystyret frå 1901 til 1937, i tre av valperiodane hadde han sete i formannskapet. Etter bybrannen i 1916 var han formann i hjelpekomiteen. År 1917 var han ordførar i Bergen, vald for partiet Venstre. Han braut med Venstre då han var mykje misnøgd med partiet si sterke støtte til målsaka og brennevinsforbodet, melde seg i staden inn i Frisinnede Venstre. Greve var 1924-32 formann i Riksmålsvernet og ein iherdig talsmann for å behalde Bergen som bynamn, då målfolk tala for å ta tilbake Bjørgvin-namnet. Han var stortingsmann frå Bergen åra 1931 til 1933, vald for Frisinnede Venstre. I Stortinget var han medlem i Universitets- og fagskulekomiteen. Greve var landsformann i Frisinnede Venstre frå 1932 til -33.

Greve var elles formann i Bergens pedagogiske Forening, styremedlem i Filologenes og Realistenes Landsforening og styremedlem i Bergens Museum. Han var styremedlem i Norges Livredningsselskap, eit forbund som utnemnde ham til heidersmedlem for hans innsats for symje- og livbergings-saka.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Einar Greve|Einar Greve]]» frå ,  den 15. juli 2025.*
Theodor W. Adorno

**Theodor Wiesegrund Adorno** () var ein av dei fremste filosofane, kultur- og samfunnsgranskarane i Tyskland etter andre verdskrigen. I 1960-åra var han den klåraste utfordraren til både Karl Popper sin vitskapsfilosofi og Martin Heidegger sin eksistensfilosofi. Jürgen Habermas, Tysklands fremste samfunnsfilosof etter 1970, var Adorno sin elev og assistent.

Framveksten av nasjonal-populistisk politikk har ført til fornya interesse for Adorno sine tankar omkring sosialpsykologi, massemedia og antisemittisme. Omfanget av Adornos innverknad kjem av den tverrfaglege karakteren i forskinga hans ved Institutt for samfunnsforsking, Universitetet i Frankfurt. Det kjem òg frå hans verksemd som filosof og kritisk teoretikar, frå hans omfattande musikkteori og hans rolle som ein framståande kultur- og samfunnskritikar og offentleg intellektuell i Vest-Tyskland.

## Kjelder
Buchholz in der Nordheide

**Buchholz in der Nordheide** er ein by og ein kommune nordaust i forbundslandet Niedersachsen i Tyskland. Kommunen har 41&nbsp;000 ibuarar og omfattar 74,8 km². Byen Buchholz ligg om lag 30 kilometer sør for Hamburg, ved nordkanten av Lüneburger Heide. Kommunen høyrer til Landkreis Harburg. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Buchholz in der Nordheide|Buchholz in der Nordheide]]» frå ,  den 15. juli 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Erik Moltke

**Erik Moltke** () var ein dansk runolog.

## Liv
Moltke var fødd i Laurbjerg som son av stasjonsforstandaren Carl Frederik Moltke (død 1944) og kona hans Frederikke Marie f. Johnsen (død 1950). Han blei student ved Aalborg Katedralskole i 1919 og cand.mag. i 1926. Han var medutgjevar af *Danmarks Runeindskrifter* 1927–42. Han var konsulent i runologiske og epigrafiske spørsmål ved Nationalmuseet, og frå 1971 leiar av det runologisk-epigrafiske laboratoriet ved museet. Han blei dr.phil. i 1959. Moltke  var medlem av Vetenskapssocieteten i Lund og av Dansk Selskab for Oldtids- og Middelalderforskning.

Erik Moltke gav saman med Lis Jacobsen ut *Danmarks Runeindskrifter* (1941–42), som var basert på grundige undersøkingar av alle runeinnskrifter frå det eldre danske territoriet. Moltke utvikla og forbetra undersøkingsmetodane ved den innovative bruken sin av kunstlys til runefotografering. Gjennom utgjevingar av talrike artiklar og bøker stod Moltke sentralt på dette feltet, m.a. i hovudverket *Runerne i Danmark og deres opprinnelse* (1976), der han alfabethistorisk prøvde å påvisa den latinske bakgrunnen for runeskrifta.

Han ytte også bidrag til kunsthistoria som redaktør ved Nationalmuseet sin publikasjon *Danmarks Kirker* frå 1937 og som leiande redaktør 1948-71.

Han var gift frå 1927 til 1948 med aktuar cand.aet. Inger Ermerud Lindberg og gifta seg opp att i 1949 med arkitekten og redaktøren Elna Møller.

## Forfattarskap
* *Danmarks Runeindskrifter* (s. m. Lis Jacobsen, 1942), lommeutgåve av same verk 1942.
* *Jon Skonvig og de andre runetegnere* I (1956), II (1958) disputats
* *[[Bernt Notke]]s altertavle i [[Århus domkirke]] og Tallinntavlen* I-II, 1970.
* «Hjælpemidler og metoder i epigrafiens tjeneste», i *[[Fornvännen]]*, 1932.
* «Er runeskriften opstået i Danmark», i *Nationalmuseets arbejdsmark 1951*.
* «Christiansborg Slot» (i *Danske Slotte og Herregaarde*)
* «Malerier og deres forbilleder», i *Årbog for nordisk Oldkyndighed*, 1955.
* «Christian IIs altertavle», i *Nationalmuseets arbejdsmark 1965*.
* «Runer», *Skalk*, 1965.
* «Trekantrelieffet over Ribe domkirkes kathoveddør», i *Vitterhets akademiets handlingar*, 1972 og *Skalk* 1973.
* *Runerne i Danmark og deres oprindelse* 1976.
* Medforfattar: *[[Danmarks Kirker]]: Sorø, Tisted, Københavns. Frederiksborg og de sønderjyske Amter*
* Medarbeidar (runer, kirker) ved fleire leksikon Trap ''Danmark'', *Før og Nu* etc.
* Utgjevar (saman med Mouritz Mackeprang) av Christian Axel Jensen: *Danske adelige gravsten* II, 1953.
* Rådgjevar for redaksjonen av *[[Weilbachs Kunstnerleksikon]]* III (1952).

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Erik Moltke|Erik Moltke]]» frå ,  den 15. juli 2025.*
Reel

**Reel** (frå engelsk *reel*, av verbet *reel*, «kvervla, snurra, slingra») er ei form for folkedans, såvel som den tilhøyrande dansemelodien. Dansen er av skotsk opphav, men reel er også ein viktig del av repertoaret til feletradisjonane på Dei britiske øyane og Nord-Amerika. I skotsk folkedans er reel ein av dei fire tradisjonelle dansane, der dei andre er jig, strathspey og vals. Reel er ei generell nemning som dekkjer dans for tre dansarar, reel for fire dansarar, og i sjeldnare tilfelle for meir enn fire dansarar. Rytmen det blir dansa til går i livleg 4/4-takt. Han blei vanleg på 1500-talet i Skottland, Irland og delar av England. Opphavleg blei han berre dansa av menn. Dansen er i slekt med norsk lausdans.

Innan irsk dans er ein reel alle dansar som blir dansa til musikk i direkte tid (*reel time*). Innan irsk steppedans (som i *[[Riverdance]]*) blir reel dansa i mjuke sko og er ein av dei første dansane som blir lært bort til elevar. Det finst også ein *treble reel* (tredobbel reel), dansa i harde sko til reelmusikk.

Felelåtane («fiddle tunes») som blir brukte til reel er kanskje den vanlegaste forma for britisk folkemusikk. Desse er vanlege i Irland, Skottland, England, Canada og USA. Fleire gamle reelar er blitt vovne inn i bluegrass. I Irland blir låtane spelte i raskt tempo og virtuost, medan i Skottland og USA blir det spelt enklare og i langsamt tempo.

## Historie
Reel er stadeigen i Skottland. Den eldste referansen er frå ei rettssak i 1590, der den tiltalte var rapportert å ha *«daunced this reill or short dance»*. Forma kan likevel gå tilbake til mellomalderen. Namnet kan vera knytt til eller vera relatert til norrønt *hræll*, som betyr «å kvervla/snurra». Dette blei til angelsaksisk *hreol*. Opphavet til ordet verka å opphavleg ha vore nytta om å spinna rundt ein akse, som ved eit spinnehjul, og blei sidan overført til dansen.

Etter å ha blitt introdusert til Irland på slutten av 1700-talet blomstra reelen. Seinare blei han introdusert til Nord-Amerika av engelske, skotske og irske nybyggjarar og immigrantar. I USA er reel framleis sentral i tradisjonane for anglo- og afroamerikansk musikk av typen oldtime og turdans (*[[squaredans]]*), og dessutan cajun og zydeco. I Canada er dei viktige delar av felespeletradisjonane på øya Cape Breton, i Quebec, for akadiarar og métisar.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Reel|Reel]]» frå ,  den 15. juli 2025.*  

## Bakgrunnsstoff
Bad Lauterberg im Harz

**Bad Lauterberg im Harz** er ein by og ein kommune i forbundslandet Niedersachsen i Tyskland med 10&nbsp;000 ibuarar og eit flatemål på 41,6 km². Kommunen ligg søraust i forbundslandet, ved sørdelen av skog- og fjellandskapet Harz. Kommunen, som høyrer inn under Landkreis Göttingen, grensar i sør mot forbundslandet Thüringen.

Byen Bad Lauterberg ligg 296 meter over havet, ei 40 kilometer sørvest for Göttingen. 

Polarforskaren Alfred Ritscher var frå Bad Lauterberg.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Bad Lauterberg im Harz|Bad Lauterberg im Harz]]» frå ,  den 16. juli 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Martin Marius Bøhm

**Martin Marius Bøhm** () var ein norsk jurist, lensmann og stortingsmann, fødd i Christiania.

Bøhm var son til ein snikkarmeister i hovudstaden. Sjølv arbeidde han på kontoret til sorenskrivaren i Rakkestad, før han i 1849 tok norsk juridisk eksamen. Han arbeidde deretter eit år hos sorenskrivaren i Trøgstad, og var frå 1852 til han døydde lensmann i Hobøl. I 1869 kjøpte han garden Brekke og busette seg der.

Bøhm var medlem i Hobøl heradsstyre frå 1854, forlikskommissær 1858-76 og postopnar 1857-70. Stortinget 1865-66 representerte han Smaalenenes amt, og var medlem i Budsjettkomiteen. I 1866 av han medlem av ein kongeleg kommisjon om dei sat i embete lønna med sportlar.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Cupfinalen i fotball 1977/Menn

**Cupfinalen i fotball 1977** var den 72. finalen i rekka av norske meisterskap i fotball for menn. Finalekampen vart spelt på Ullevaal stadion i Oslo sundag 23. oktober med 22&nbsp;648 tilskodarar på tribunane. Lillestrøm Sportsklubb vart noregsmeister for aller fyrste gong ved å vinne over Bodø/Glimt med 1–0. Rolf Haugen frå Lillehammer FK dømde oppgjeret.

### Kampen
Lillestrøm SK og Bodø/Glimt møttest på ei haustvåt, sleip fotballbane. Noko som kan ha medverka til at fyrste omgangen vart ganske fri for opne målsjansar og prega av få gode avslutningar. Finalen vart avgjort i det 76. minutt. Tom Lund tok mot ballen på høgresida, spela vegg med Terje Olsen og sprang gjennom mykje av Glimt-forsvaret og plasserte fotballen forbi ei utrusande målvakt og i motsett del av målet.

### Laga
**Lillestrøm**-laget bestod av Arne Amundsen, Rune Hansen, Jan Birkelund, Tore Kordahl, Georg Hammer, Frank Grønlund,  Tor Egil Johansen, Gunnar Lønstad, Terje Olsen, Tom Lund (kaptein) og Erik Karlsen.

**Bodø/Glimt** mønstra Jon Abrahamsen, Gunnar S. Haare, Truls Klausen, Ernst Pedersen, Arnfinn Helgesen, Arild Olsen, Harald Berg (kaptein), Anders Farstad, Ove Andreassen, Arne Hanssen og Jakob Klette.

## Kjelder
*Arbeiderbladet 24. oktober 1977
Jón Helgason

**Jón Helgason** () var ein islandsk litteraturhistorikar og diktar.

Jón Helgason var fødd på garden Rauðsgil i Borgarbyggð vest på Island. Han drog til København for å studera litteratur, og blei cand.mag. i 1923. Han tok doktorgraden ved Islands universitet i 1926. I 1927 blei han utnemnd til direktør for dei litteraturvitskaplege samlingane ved Den arnamagneanske samling. Han var i denne stillinga heilt til 1971, og stod for ei lang rekkje utgjevingar av gammalislandske kjeldeskrifter. Frå 1929 til 1970 var han også professor ved Københavns Universitet.

Samtidig offentleggjorde han eigne dikt. Den fyrste samlinga hans, *Úr landsuðri*, kom ut i 1939 og blei godt motteken.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Jón Helgason|Jón Helgason]]» frå ,  den 16. juli 2025.*
King Fahd Causeway

**King Fahd Causeway** (arabisk: جسر الملك فهد) er ein firefelts motorveg over vatn som knyter saman Saudi-Arabia og Bahrain. Bygginga av vegen byrja i 1968 og heldt fram fram til 1986. Vegen blei offisielt opna i 1982. Den totale kostnaden kom på 1,2 milliardar US-dollar eller 3 milliardar rijal. Veganlegget er 28 km langt og består av fyllingsvegar og fem par bruer som er høvesvis 5194, 3334, 2034, 934 og 934 meter lange og 2 x 12,3 meter breie. 

Vegen er bygd i tre seksjonar:

# Frå Khobar til grensa mellom Saudi-Arabia og Bahrain
# Frå grensa til Umm an Nasan (Nasanøya)
# Frå Umm an Nasan til hovudøya i Bahrain

Vegen er kalla opp etter kong Fahd bin Abdul Aziz av Saudi-Arabia.
Henrik Carsten Albretsen

**Henrik Carsten Albretsen** () var ein norsk kjøpmann og skipsreiar fødd i Risør. 1862-64 var han stortingsmann frå Brevik. Han var far til Henrik Marcus Albretsen.

Henrik Carsten var son til den tyskfødde skipsføraren Henrik Albretsen. Sjølv var han handelsbetjent i Brevik frå 1836 og sidan 1843 kjøpmann i same byen. Etter kvart utvida han verksemda til å omfatte trelasthandel, iseksport og skipsutreiing. Frå 1876 var han einast skipsreiar og iseksportør.

Albretsen var medlem i bystyret i mange år, ordførar i 6 år. Forlikskommissær i mange år. Han representerte Brevik i Stortinget 1862-63 og omframtstortinget 1864. 1862-63 var han medlem i Justiskomite nr. 2.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Herzberg am Harz

**Herzberg am Harz** er ein by og ein kommune i forbundslandet Niedersachsen i Tyskland med nærare 13&nbsp;000 ibuarar og eit flatemål på 71,8 km². Kommunen ligg søraust i forbundslandet og grensar mot sørdelen av skog- og fjellandskapet Harz, ein liten del del deler grense med forbundslandet Thüringen. Kommunen høyrer inn under Landkreis Göttingen.

Byen Herzberg ligg 240 meter over havet, 32 kilometer sørvest for Göttingen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Herzberg am Harz|Herzberg am Harz]]» frå ,  den 16. juli 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Duderstadt

**Duderstadt** er ein by og ein kommune i forbundslandet Niedersachsen i Tyskland med 20&nbsp;000 ibuarar og eit flatemål på 95,6 km². Byen ligg søraust i forbundslandet og kommunen grensar mot den sørvestlege delen av skog- og fjellandskapet Harz, og forbundslandet Thüringen. Kommunen høyrer inn under Landkreis Göttingen.

Bybiletet i Duderstadt er prega av hundrevis borgar-hus i bindingsverk og ulike andre byggestilar, mange av bygningane er frå mellomalderen. Rådhuset er eitt av dei eldste i Tyskland.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Duderstadt|Duderstadt]]» frå ,  den 16. juli 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Kristian Lian

**Kristian Lian** () var ein norsk heradsagronom, ordførar i Engerdal og stortingsrepresentant for Arbeidarpartiet.

Lian var fødd i Benson County i Nord-Dakota i USA av foreldre utvandra frå Rissa i Trøndelag. Sjølv var han 1915-16 elev ved Skjetlein landbruksskole i Leinstrand, og 1917-18 ved Statens Småbrukslærerskole i Asker. Han arbeidde ei tid i gruvene i Røros og ved Statens elektrisitetsverk sitt anlegg i Hasselvika. Etter dette agronom, var frå 1922 tilsett heradsagronom i Engerdal i Hedmark.

Lian  var 1922-28 formann i jordstyret i Engerdal. Frå 1926 var han medlem i Engerdal heradsstyre, ordførar 1929 til han døydde. Hausten 1930 vart Lian vald inn i Stortinget som 7. representant frå valkrinsen Hedmark fylke. På Tinget var han medlem i Landbrukskomiteen. Hausten 1931 vart han alvorleg sjuk av blindtarmbetennelse, døydde på Elverum sjukehus, 36 år gammal.

Lian er gravlagt ved Hasselvika kyrkje i Rissa.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kristian Lian|Kristian Lian]]» frå ,  den 17. juli 2025.*
Rishamn

**Rishamn** er ein badeplass på søraustsida av Korsneset ved Krokeide i Bergen. Stranda er ikkje ei offisiell fristrand, men er for det meste nytta av naturistar.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Rishamn|Rishamn]]» frå ,  den 18. juli 2025.*
Ivar Tufte

**Ivar Engebretsen Tufte** () var ein norsk postopnar, gardbrukar og politikar frå Hol i Buskerud, busett i Flå kommune. Han var stortingsrepresentant 1931-33 frå Buskerud.

Tufte var 1900-17 styrar av Flå Spareforretning og 1901-45 postopnar i Flå. 1914 kjøpte han eit gardsbruk sentralt i Flå og dreiv dette jamsides. I 1920 gjorde han opptakta til Flå Sparebank og var kasserar i banken til 1944. Han var forlikskommissær 1912-40 og formann i Flå provianteringsråd 1915-21.

Tufte var medlem i heradsstyret 1910-31, ordførar i ni år, 1920-28. Han var heradsstyremedlem på ny 1934-40. Valbolken 1931-33 representerte han Buskerud og partiet Høgre i Stortinget, og var medlem i Landbrukskomiteen. I 1945 møtte han i Stortinget som varamann.

Tufte var 1932-46 formann i Postopnernes Landsforbund og 1934-49 styreformann i Flå Kraftforsyning. I 1952 vart han tildelt Kongens fortenstemedalje i sølv. Tufte var ein «meget lun og omgjengelig mann».

## Kjelder

*Drammens Tidende og Buskeruds blad, tirsdag 3. april 1962
Peter Gaustad

**Peter Thorvald Gaustad** () var ein norsk gardbrukar og offiser frå Stange som 1931-33 representerte Hedmark og partiet Høgre i Stortinget.

Bondesonen Gaustad var offiser frå 1902 og tok eksamen 1905 på Den militære høyskole. Etter å ha gått ut frå den Den gymnastiske Centralskole i 1907, var han i fire år gymnastikklærar ved den høgare allmennskulen i Hamar. I 1911 tok han over slektsgarden Nøttestad, som han sidan dreiv. I 1911 fekk han elles kapteins grad i det militære, gjorde deretter teneste i bataljonane i Gudbrandsdalen og Østerdalen. Frå 1930 major og sjef for Østopland Infanteriregiment nr 5, i 1938 forfremja til oberstløytnant. Under angrepet på Norge i 1940 deltok han i felttoget i Østerdalen, tok seg i juni same året over til Sverige.

Frå 1914 til 1916 var Gaustad varaordførar i Stange herad, deretter 1917–19 og 1926–28 medlem i Stange formannskap. Formann i Stange allmenningsstyre frå 1926. Stortingsvalet hausten 1930 førte Gaustad inn i Stortinget, vald som 5. representant frå valkrinsen Hedmark fylke. På Tinget var han medlem i landbrukskomiteen.

## Kjelder
*
*Hamar Stiftstidende 12. januar 1949
Hann. Münden

**Hann. Münden** (**Hannoversch Münden** avkorta) er ein by og ein kommune i forbundslandet Niedersachsen i Tyskland med 23&nbsp;000 ibuarar og eit flatemål på 121,2 km². Kommunen ligg søraust i forbundslandet og grensar mot forbundslandet Hessen. Den høyrer inn under Landkreis Göttingen.

Byen ligg ved åmotet til elvane Werra og Fulda, som så dannar elva Weser.

Epigrafisten Georg Friedrich Grotefend var frå Hann. Münden.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Hann. Münden|Hann. Münden]]» frå ,  den 17. juli 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Holzminden

**Holzminden** er ein by og ein kommune i forbundslandet Niedersachsen i Tyskland med ikring 19&nbsp;000 ibuarar og eit flatemål på 88,2 km². Kommunen ligg sør i forbundslandet, ved elva Weser. I vest grensar kommunen mot Nordrhein-Westfalen.

Byen hyser krinssetet i Landkreiz Holzminden.

Den norske Tysklandsbrigaden heldt garnison i Holzminden.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Holzminden|Holzminden]]» frå ,  den 17. juli 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Westerstede

**Westerstede** er ein by og ein kommune i forbundslandet Niedersachsen i Tyskland med ikring 24&nbsp;000 ibuarar ei flatevidd på 179,6 km². Kommunen ligg nordvest i forbundslandet og hyser administrasjonen for Landkreis Ammerland.

Byen Westerstede ligg om lag 24 nordvest kilometer for Oldenburg. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Westerstede|Westerstede]]» frå ,  den 18. juli 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Harald Heyerdahl

**Harald Heyerdahl** () var ein norsk jurist og politikar frå Kristiansand. Han var stortingsmann 1862-64 frå Hedemarkens amt. Far hans heitte Thomas Stenersen Heyerdahl.

Harald Heyerdahl vart cand.jur. i 1848. Dei neste to åra var han sorenskrivar og amtsfullmektig. Sidan var han i tre år kopist i Justisdepartementet, frå 1856 overrettssakfører i Vang i Hedmark. Han tok i 1853 over garden Mæhlum i Furnes, dreiv denne til 1870. 1862-63 representerte han amtet i Stortinget, 1864 i omframtstortinget. 1862-63 medlem Budsjettkomiteen og Matrikkellovkomiteen. 17. mai 1864 var med i Stortinget sitt sendelag til Eidsvoll og 50-årsfeiringa av grunnlova. Også med ved markeringa av november-grunnlova 4. november i Christiania. Heyerdahl var ordførar i Vang frå 1862. Etter 1870 arbeidde han, etter tur, som sakførar i Flekkefjord, Tønsberg og Kristiania. Han døydde under eit opphald på Fåberg.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Thomas Stenersen Heyerdahl

**Thomas Stenersen Heyerdahl** () var ein norsk kjøpmann frå Kristiansand som var stortingsmann frå Kristiansand i 1833. Han var far til Harald Heyerdahl.

Heyerdahl utdanna seg åra 1810-13 i handel utanlands. 1815-19 kjøpmann i Kristiansand, og frå 1823 på ny. I 1823 vart han medstyrar av Froland Verk. Frå 1830 var han styremedlem i Noregs Bank si avdeling i Kristiansand. I 1833 representerte han Kristiansand i Stortinget, ogvar medlem i Bankkomiteen.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Laurentius Føyn

**Laurentius Føyn** () var ein skipsførar og- reiar, gardbrukar frå Tønsberg. Stortingsmann 1862-64 frå Tønsberg.

Føyn var son til ein skipsførar og gjekk sjølv til sjøs. Etter å ha teke styrmannseksamen førte han skip i fleire år, vart seinare skipsreiar. Kjøpte i 1875 ein stor gard på Sem.

Perioden 1853-81 var Føyn i mange år medlem i Tønsberg bystyre. 1862-63 representerte han byen i Stortinget og 1864 i omframtstortinget. 1862-63 var han medlem i Budsjettkomiteen.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Wittmund

**Wittmund** er ein by og ein kommune i forbundslandet Niedersachsen i Tyskland med 20&nbsp;000 ibuarar, flatevidda er 210,2 km². Kommunen ligg nordvest i forbundslandet og byen hyser krinssetet i Landkreis Wittmund.

Byen Wittmund ligg 15 kilometer frå Nordsjøen, men har eit kort sjøline mot det same havet.  

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Wittmund|Wittmund]]» frå ,  den 18. juli 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
SoundCloud

**SoundCloud** er ei lyddistribusjonsplattform som lèt brukarane sine lasta opp, ta opp, promotera og dela sine eigne lyd- og musikkfiler.

Ifølgje firmaet sjølv hadde nettstaden meir enn 175 millionar unike lyttarar kvar månad per desember 2014, samtidig som omtrent tolv timar lydfil blei lasta opp kvart minutt.

## Sjå òg

* Deezer
* Xbox Music
* Tidal
* Bandcamp
* Rdio

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:no:SoundCloud|SoundCloud]]» frå ,  den 19. juli 2025.*