open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hundvåg

**Hundvåg** er ei øy og ein bydel er ein del av Stavanger, knytt til fastlandet med bru (Bybrua - opna i 1978) til Storhaug og Stavanger. Hundvåg er 6,41&nbsp;km² stor, og har 12&nbsp;631 innbyggjarar (2007). Folketallet har auka med 873 personar sidan år 2000 (7,6 %).
Øyahuset er Hundvåg sitt bydelshus. Det ligg i bydelssenteret Hundvågkrossen. På Buøy ligg Rosenberg Verft.

## Geografi
Bydelen ligg nord i Stavanger, og består av øya Hundvåg (4,7&nbsp;km²), Grasholmen, Sølyst (120 dekar), Engøy (0,171&nbsp;km²), Buøy (675 dekar), Bjørnøy, Roaldsøy (0,252&nbsp;km²), Ormøy, Steinsøy og nokre mindre øyar, holmar og skjer. Sundet mellom Buøy og Hundvåg er utfylt.

Lundehaugen er det høgaste punktet på Hundvåg og ligg 35 meter over havet. Nest høgast er Drageberget på Austbø (30 moh.). På Buøy finn ein Dalehaugen, som er 31 meter over havet. Buøy fekk vasstank i 1920. Vasstårnet er bygd på øya sitt høgaste punkt. Tårnet er 17,5 meter, og er tre meter i diameter. Det høgaste punktet på på Roaldsøy er 18 meter og på Bjørnøy 17 moh.

## Historie
I 2001 vart spora etter dei aller første busetnadane på Hundvåg avdekte. Buplassane på Austbø er 9&nbsp;500 år gamle, og er dermed òg av dei eldste i landet. Buplassane låg heilt i strandkanten då dei var i bruk. På den tida stod havet 16 meter høgare enn i dag.

Dei eldste sikre spora etter dei første bøndene på Hundvåg er frå slutten av yngre steinalder, for om lag 4200 år sidan. På Austbø vart det funne forkola korn i ei grop under ei rund steinhelle, C14-datert til å vere 4200 år gamle, og er dermed det hittil eldste kornfunnet i Noreg.

## Samferdsel
Bybrua har landkjenning på Sølyst. Buøy vart knytt til Engøy og Sølyst med to bruer i perioden 1968 til 1972. Engøybrua over Engøysundet mellom Sølyst og Engøy er 388 meter lang. Pyntesundbrua over Pyntesundet mellom Engøy og Buøy.

Aust for øya Hundvåg går Kallagsundet bru til Bjørnøy. Skadesund bru går vidare frå Bjørnøy til Roaldsøy, som igjen er knytt til Ormøy med ein molo.

## Delområde og grunnkretsar
Grensene for delområda i Stavanger følgjer ikkje heilt grensene for bydelane. Hundvåg er inndelt i desse to delområda:
* Buøy
* Hundvåg

Det er 25 grunnkretsar i bydelen, der ein ligg utanfor delområda over, nemleg Bjørnøy/Roaldsøy/Ormøy/Steinsøy, som ligg i Øyane delområde.

Hundvåg består av to valkretsar: Buøy, og Hundvåg og Roaldsøy.

## Bydelsutval
Hundvåg bydelsutval er eit politisk utval som skal vere bindeledd mellom bydelen og byen sine sentrale organ. Det skal ta initiativ i saker som gjeld bydelen og har uttalerett i ei rekkje kommunale saker. Utvalet tildeler òg midlar til det frivillige organisasjonslivet i bydelen.

Utvalet består av 11 medlemmer med varamedlemmer vald av bystyret.

* Samansetting 2007-2011:
Ap 3, V 1, KrF 1, H 4, FrP 2

** Leiar: Egil Olsen (H)
** Nestleiar: Olaug Tveit Pedersen (A)

## Bakgrunnsstoff
* Stavangerguiden
Barentsregionen

**Barentsregionen**, eller *Barents euroarktiske region*, er ei formalisering av eit regionalt samarbeid på Nordkalotten og i den nordvestlege delen av Russland. Namnet kjem av Barentshavet. 

Barentsregionen består av desse administrative områda:

Barentsregionen vart formelt oppretta 11. januar 1993 på initiativ av Noreg, der både UDs Sverre Jervell og utanriksminister Thorvald Stoltenberg var sentrale. Eit av motiva bak opprettinga av Barentsregionen var å bygge opp handelsambandet på tvers av aust-vest-grensa frå den kalde krigen, eit anna var å danne Noregs bidrag til *regionanes Europa* før den planlagde EU-utvidinga i 1994.

Leiarvervet i det formaliserte samarbeidet i Barentsregionen går på omgang mellom dei fire statane. Den norske delen av barentssamarbeidet blir administrert frå Barentssekretariatet i Kirkenes. På svensk og finsk side har samarbeidet tradisjonelt vorte koordinert av tilsette med ansvar for internasjonale saker i lensadministrasjonen i Umeå og Rovaniemi. Noko av det spesielle med samarbeidet i Barentsrgionen er at ikkje berre statane deltar. I samarbeidet er det og eit regionråd der representantar for regionane samarbeider.

## Bakgrunnsstoff

* Barentssekretariatet i Kirkenes
* Barentswatch Atlas, ulike kart over barentsregionen
Norrbottens län

**Norrbottens län** er det nordlegaste lenet i Sverige. Administrativt sentrum er Luleå.

Norrbottens län er det største lenet i Sverige og utgjer i flatemål kring ein fjerdelel av det totale landarealet. Norrbottens län vert delt inn i landskapet Norrbotten og den nordlege delen av  landskapet Lappland. Norrbottens län vart skild ut frå Västerbottens län i 1810. 

Länet har 14 kommunar. Størst flatevidd har Kiruna kommune, medan Haparanda er den minste kommunen. Luleå kommune har flest innbyggarar og Arjeplog kommune minst.

Det høgste fjellet i Sverige, Kebnekaise, og landets djupaste innsjø, Hornavan på 232 m djupn, ligg i Norrbottens län. Samstundes som det er permafrost i fjellområda strøymer turistane til havbada ved Bottenvikskysten.

## Byar
* Boden
* Haparanda
* Kiruna
* Luleå
* Piteå

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Västerbottens län

**Västerbottens län** er eit len i Sverige. Lenet ligg i den nordlege delen av Norrland. Lenet vert utgjort av landskapet Västerbotten, den nordaustlege delen av landskapet Ångermanland og den sørlege delen av landskapet Lappland. Västerbottens län er det nest største lenet i Sverige. Flatevidda er ein åttandedel av flatevidda til Sverige. I lenet bur det kring 280 000 innbyggjarar. Administrasjonsstad er Umeå, som mellom anna har eit universitet.

Västerbottens län har ein variert natur, alt frå det karrige kystlandskapet ved Bottenviken til den mektige fjellnaturen i vest på grensa mot Noreg. Mellom finst innlandet med milevide skogar og myrar. Naturreservata i lenet avspeglar òg dette mangfaldet.

I Västerbottens län finst ein nasjonalpark, Björnlandets Nationalpark i Åsele kommune, og 153 naturreservat. Naturreservata har ei total flatevidd på kring 800 000 hektar og dekkjer dermed 13 prosent av flatevidda. Vindelfjällens naturreservat i Sorsele og Storumans kommune er med sina 550 000 hektar det største verna området nord i Europa.

### Byar
* Lycksele
* Skellefteå
* Umeå

### Kommunar
* Bjurholms kommun
* Dorotea kommun
* Lycksele kommun
* Malå kommun
* Nordmalings kommun
* Norsjö kommun
* Robertsfors kommun
* Skellefteå kommun
* Sorsele kommun
* Storumans kommun
* Umeå kommun
* Vilhelmina kommun
* Vindelns kommun
* Vännäs kommun
* Åsele kommun

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Khanti

**Khanti** (tidlegare *ostjakisk*) er eit ugrisk språk i den uralske språkfamilien som blir snakka i Khanty-Mansia i Vest-Sibir i Russland.

## Utbreiing
I 1959 vart khanti tala av 77 % av eit folketal på 19 410 khantiar. I 1970 var tala 68,9 % av 21 138, i 1989 60,5 % av 28 678, i 2002 48,8 % av 28 678 og i 2010 31,0 % av 30 943.

## Dialektar

Khanti er eigentleg tre ulike språk (nord-, aust- og sørkhanti), som kvar for seg er delt opp i svært mange dialektar.

## Skriftspråk

Før den russiske revolusjonen vart det publisert ein del religiøse skrifter på khanti. Rett etter revolusjonen fekk khanti, som så mange språk i Sovjetunionen, eit eige skriftspråk, basert på det latinske alfabetet. I tråd med skiftet i den sovjetiske politikken i 1935 vart dette skriftspråket skifta ut med eit skriftspråk det kyrilliske alfabetet. 

## Kjelder

## Litteratur
* Honti, László 1984: Chrestomathia ostiacica. Tanköyvkiadó, Budapest.
* Steinitz, Wolfgang 1950: Ostjakische Grammatik und Chrestomathie. Mit Wörterverzeichnis, Otto Harrasowitz, Leipzig.
* Steinitz, Wolfgang 1975: Ostjakologische arbeiten I, Mouton Publishers, The Hague - Paris - New York.

*Glottolog sin bibliografi over khantisk språkforsking
NRK P2

**NRK P2** er ein av NRK sin radiokanalar. Han blei skipa i 1984 som den andre riksdekkande radiokanalen i landet. Sidan 1993 har han vore profilert som ein kulturkanal. Programma består av klassisk musikk, nyhende, debatt, analyser, populærvitskap og generelle tema om  kultur og samfunn. Kvart år deler kanalen ut P2-lytternes romanpris.

Hovudkontoret er på Marienlyst i Oslo.
Haltdalen

**Haltdalen** er ein tidlegare sjølvstendig kommune i tidlegare Sør-Trøndelag fylke. Haltdalen hadde opphavleg namnet Holtaalen. Kommunen vart delt og Ålen skild ut som eigen kommune i 1855. Holtålen hadde frå starten som sjølvstendig kommune 809 innbyggjarar. Kommunen endra namn til Haltdalen i 1937.

Då Haltdalen vart samanslegen med Ålen kommune att 1. januar 1972, vart det tidlegare namnet teke i bruk på nytt. Haltdalen hadde ved samanslåinga 778 innbyggjarar og Ålen 1&nbsp;944. Den nye kommunen, Holtålen kommune, fekk altså 2&nbsp;722 innbyggjarar.

Haltdalen er òg namnet på ein av dei lengste dalane i Trøndelag.
Vêrmelding

Ei **vêrmelding** er ei formidling av eit vêrvarsel til ålmenta via media som fjernsyn, radio, aviser og Internett.

Vêrmeldingar består oftast av ferske observasjonar, stundom med ei kort skildring av vêrsituasjonen og utviklinga vidare, samt varsel for visse område og tidsintervall. Meldingar rekna for skipsfarten legg vekt på vind, sjø og sikt over større havområde. Luftfarten legg størt vekt på å få hyppige og nøyaktige observasjonar frå flyplassane og på kortsiktige varsel som gjev vind, sikt og skytilhøve. 

I Noreg leverer Meteorologisk institutt fjernsynsmeldingar for NRK og TVNorge, medan selskapet StormGeo leverer varsel til TV 2. Det vert vêrkart der frontar, vindpiler og nedbørområde er teikna inn på ein datamaskin og teke frå der og direkte inn på fjernsyn. Vêrkarta ligg stundom nært opp til dei som meteorologane nyttar. Ved å sende desse som stillbilete i ein sekvens, viser ein både forflytting og endring av vêrsystema for varslingsperioden. Det vert ofte vist satellittbilete som hentar informasjon ved fleire bølgjelengder enn i det synlege lyset, til dømes i det infraraude området. Bileta er handsama etter mottakinga for å illustrere til dømes snø, is og skytilhøve. 

Det vert òg nytta grafiske informasjonssystem der vêrparametrane er ein funksjon av tida for mange geografiske posisjonar. Dette gjer det mogeleg å vise vêrutviklinga i form av ein tilsynelatande trinnlaus utvikling (animasjon). Område med nedbør og isobarar vert vist som ein fortløpande prosess, medan aktuelt vêr på faste tidspunkt vert henta ut på eit detaljkart. Detaljkarta viser vêrparametrar i utvalte punkt, som gjerne svarar til vêrstasjonane. 

## Kjelder
Ålen

**Ålen** er ein tidlegare sjølvstendig kommune i Sør-Trøndelag. Kommunen var frå 1837 ein del av Holtaalen formannskapsdistrikt, men vart utskild som eigen kommune med 1&nbsp;487 innbyggjarar i 1855.

1. januar 1875 vart ein del av Ålen overført til Røros. I 1937 skifta Holtålen kommune namn til Haltdalen kommune.

1. januar 1972 vart Ålen kommune samanslegen med Haltdalen kommune. Med den nye kommunen kom namnet Holtålen kommune attende. Ålen kommune hadde ved samanslåinga 1&nbsp;944 innbyggjarar.
Super Nintendo Entertainment System

**Super Nintendo Entertainment System** (også kjent som **Super NES**, **SNES** eller **Super Nintendo**) er ein 16-bits spelkonsoll som vart lansert i 1990 av Nintendo i Japan, 1991 i Nord-Amerika, 1992 i Europa og Australasia (Oceania), og Sør-Amerika i 1993. 4. juni 1992 vart maskina lansert i Noreg. I Japan og søraust-Asia er systemet kalla . I Sør-Korea, er systemet kjent som **Super Comboy** (슈퍼 컴보이) og var distribuert av Hyundai Electronics. Sjølv om dei ulike versjonane i utgangspunktet var like, har regionlåsar i ulike variantar hindra dei ulike versjonane frå å vere kompatible med kvarandre.

Super Nintendo Entertainment System er den andre heimekonsollen til Nintendo, og er etterfylgjaren av Nintendo Entertainment System (NES). Konsollen introduserte avansert grafikk og lydattgjeving samanlikna med andre konsollar på den tida. I tillegg vart det utvikla ei rekkje chipar som utvida kapasiteten på konsollen, noko som hjelpte han å halde seg konkurransedyktig etter lanseringa.

SNES var ein global suksess, og vart den konsollen i den såkalla 16-bit-eraen som selde mest, trass i ein relativt sein start og hard konkurranse frå Mega Drive-konsollen av Sega. SNES har heldt seg populær langt inn i 32-bit-eraen, og held fram med å vere populær blant samlarar, retro-spelarar og til emulering.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Super Nintendo Entertainment System|Super Nintendo Entertainment System]]» frå ,  den 4. november 2012.*  

## Bakgrunnsstoff
Polarlys

**Polarlys** (*aurora polaris*) er eit naturfenomen som oppstår når solvinden er kraftigare enn normalt, med store elektriske utladingar som slynger elektrisk ladde partiklar (elektron og proton) mot jorda. Når desse partiklane kolliderer med, og ioniserer, luftmolekyl i den ytre delen av atmosfæren (90&nbsp;km til 150&nbsp;km over bakken), vert det produsert «dansande» (bølgjande) lys med ulike fargar.

Polarlys på den nordlege halvkula vert òg kalla *aurora borealis* eller *nordlys*, medan polarlys på den sørlege halvkula ofte vert kalla *aurora australis* eller *sørlys*. Nord- og sørlys opptrer i ein oval ring rundt den magnetiske nord- eller sørpolen.

I Noreg er nordlyset mest aktivt like før midnatt, to-tre døger etter at store solflekkar har hatt utbrot på sola. Dei mest aktive nordlysmånadene er mars, april, september og oktober. På grunn av lystilhøva er det lettast å sjå nordlyset kring midtvinter.

## Sjå òg
*Dagpolarlys

## Bakgrunnsstoff
* Nordlysstasjonen i Adventdalen på Svalbard (engelsk)
Saturnmånen Yme

**Yme** er ein av månane til planeten Saturn. Han blei oppdaga i august 2000 med teleskopet ESO/MPI frå det sørlege europeiske observatoriet i Chile og fekk den mellombelse nemninga **S/2000 S 1**. Månen er òg kjent under nemninga **Saturn XIX**. Seinare har Den internasjonale astronomiske unionen vedteke å kalla han opp etter jotunen Yme frå den norrøne gudelæra. Dette braut med tradisjonen John Herschel hadde starta i 1847 med å kalla opp saturnmånar etter titanane, men følgjer likevel temaet med kjemper frå ein gammal mytologi.

Samanlikna med andre saturnmånar har Yme har ein forholdsvis høg massetettleik, og ein trur han er sett saman av ei blanding av vassis og steinmateriale. Månen har ei temmeleg mørk overflate som berre kastar tilbake 6 % av lyset som treffer ho.

## Kjelder
Det europeiske sørobservatoriet

**Det europeiske sørobservatoriet** (**ESO**: *European Southern Observatory*) er eit samarbeid mellom 11 europeiske land om å driva eit astronomisk observatorium. Forskningsinstituttet har hovudkvarter i Garching nær München, men observasjonane blir gjort frå La Silla-observatoriet i Chile.

Medlemslanda er Belgia, Danmark, Tyskland, Finland, Frankrike, Storbritannia, Italia, Nederland, Portugal, Sverige og Sveits.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Yme

**Yme** (*Ymir*) var urjotunen i den norrøne gudelæra. Frå han stamma alle jotnane, og av kroppen hans laga æsene Odin, Ve og Vilje jorda etter at dei drap han. I den yngre Edda kallar Snorre han **Aurgjelme**. Andre namn på han er **Ymer**, **Ym** og **Blåin**.

Jotunen blei til i Ginnungagap då eld frå Muspelheim og is frå Niflheim møttest. Han levde på mjølk frå Audhumbla. Jotnane blei til frå sveitten frå armholene og skrittet hans.

Odin og brørne hans drap Yme for å stoppa straumen av jotnar; dei fleste av desse drukna då òg i blodet hans. Sjølve kjempekroppen blei til jorda, blodet blei til sjøar og hav, beina til fjell, og tennene og beinbitar til sand og steinar, håret hans til skogar og åmer frå kjøtet hans blei dvergar. Skallen til Yme blei sett over Ginnungagap og blei til himmelen, halden oppe av dei fire dvergane Austre, Vestre, Søndre og Nordre. Hjernen hans kasta Odin til vinden der han blei til skyer.

Saturnmånen Ymir, Ymefeltet i Nordsjøen og Ymerbukta i Isfjorden på Svalbard er namngjevne etter urjotunen.

## Sjå òg
* Cipactli
* Porosja
Akefalt samfunn

**Akefalt samfunn** (engelsk *acéphalous*, frå gresk *ακέφαλος* som tyder ‘utan hovud’) er ei nemning på eit samfunn utan styresmakt som tvingar menneske til å lystre lovverk. I staden har «sosial kontroll» tatt funksjonen som styresmakta har i moderne samfunn.

Eit *akefalt samfunn* treng korkje vere anarkistisk eller egalitært. Jakt- og fangstsamfunn er typiske *akefale samfunn*, i motsetnad til landbruksamfunn som har vore sett på som «høgkultursamfunn».

## Kjelder
* Finn Fuglestad, *Latin-Amerika og Karibiens Historie*, Cappelen Akademiske Forlag (1994) ISBN 82-456-0000-8
Mykologi

**Mykologi** er læra om sopp, og utgjer dermed eit av fagområda i biologi.
I og med at sopp tidlegare blei rekna blant plantene, var au mykologien ein del av botanikken.
Nå ser mykologar stort sett på fagfeltet sitt som ein eigen biologisk disiplin.

Ofte blir au studiet av lav (lichenologi) teke med i mykologien.

Inndelinga til *soppane*: sjå sopp.
Sega Game Gear

**Sega Game Gear** er ein berbar spelkonsoll som vart laga av det japanske føretaket SEGA. Den var hovudsakleg konkurrent til Nintendo sin Game Boy men også Atari Lynx. Utviklinga av konsollen byrja i 1989 under kodenamnet *Project Mercury* og den vart sleppt i Japan i 1990, i USA i 1991 i Europa og Australia i 1992.

## Tekniske spesifikasjonar
*Prosessor: Zilog Z80 (8 bit) 
*Prosessorhastigheit:  3.58&nbsp;MHz
*Oppløysing: 160 x 144 pikslar
*Antal tilgjengelege fargar: 4096
*Antal fargar på skjermen: 32
*Maksimalt antal sprites: 64
*Spritestorleik: 8x8 eller 8x16
*Skjermstorleik: 3.2 tum (81&nbsp;mm)
*Lyd: 4 kanals tonegenerator
*RAM: 8 KiB

## Funksjonar
Til skilnad frå Nintendo sin svart/kvite Game Boy, hadde Game Gear fargebilete. Game Gear vart heldt horisontalt i handa, med LCD-skjermen mellom hendene, til skillnad frå Game Boy sitt vertikale design.

Game Gear var eigentleg ein portabel variant av Sega Master System men, hadde ein større fargepalett og kunne difor gje betre grafikk. Ein funksjon hjå Game Gear var ein *TV Tuner Adapter* som gjennom kassettuttaket gjorde det mogleg å sjå fjernsyn på  LCD-skjermen.

Ettersom Game Gear og Sega Master System var så like kvarandre var det enkelt å konvertere spela til den portable spelemaskinan, noko som førte til at Game Gear fekk mange spel. Å konvertere Game Gear-spel til Master System var umogleg, grunna den utvida fargepaletten.
Atene

**Atene** (gresk *Αθηνα* eller *Αθηνη*), au skrive **Athene**, kalla **Pallas Atene**, er den greske gudinna for visdom, krig og strategi. Atene var au gudinna for å rettleie heltar. Ho vart assosiert med den etruskiske gudinna Menrva og seinare av romarane som Minerva. 

Ho var fylgd av ei lita ugle, bar eit geiteskinnsskjold som blei kalla Aegis som blei gitt til henne av far hennar og var i fylgje med gudinna for siger, Nike. Atene er ei væpna krigargudinne, var aldri eit barn, alltid ei jomfru (*parthenos*). Parthenon i Athen i Hellas er det mest berømte tempelet hennar. Ho hadde aldri ein ektemann eller elskar, sjølv om Hefaistos forsøkte ein gong, og mislykkast. Herodot og Platon identifiserte feilaktig *Atene* med gudinna Neith dyrka av libyarane (dei moderne berbarane).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Atene|Atene]]» frå ,  den 11. september 2005.*  

## Bakgrunnsstoff
Bergkunst

**Bergkunst** er eit arkeologisk omgrep brukt om symbol og bilete som er blitt måla, rissa eller skore ut i steinar, fjell eller berggrunn, som regel i førhistorisk tid. 

Helleristingar er ei form av kunsten der figurar er skorne ut i berget, og er den vanlegaste forma for bergkunst i Skandinavia. Bergkunst kan òg finnast i fjellholer, som holemåleri. 

Bergkunst er ein svært viktig historisk kjelde til korleis menneska levde i førhistorisk tid, særleg i steinalderen, som det finst få andre kulturlevningar frå. Ein kan til dømes lesa mykje om viktige matvegar, som jakt og fiske, ut frå kunsten. På den andre sida er det vanskeleg å vita kvifor kunsten er der&ndash;blei han laga for å hugsa, underhalda, utføra magi eller i samband med rituelle handlingar?

## Kjende bergkunststader

Holemåleria i Lascaux i Frankrike står på UNESCO si verdsarvliste. Det same gjer helleristingsområdet i Alta.

## Bakgrunnsstoff

* Bergkunst.net 
* Truga bergkunst i Norge 
* Om vern av bergkunst  ved Tromsø museum
* Levande bergkunst i Mosambik 
* Riksantikvaren om bergkunst

## Litteratur
* Gro Mandt og Trond Lødøen: *Bergkunst : helleristningar i Noreg*, Oslo Det Norske Samlaget 2005 ISBN 82-521-6227-4
Lunder kyrkje

**Lunder kyrkje** er kyrkja i Lunder kyrkjesokn og ligg ved tettstaden Sokna i Ringerike kommune. Det er ei krosskyrkje i lafta tømmer, utvendig kledd med staffpanel. Kyrkja var ei tid anneks under Hole kyrkje, men høyrer i dag inn under Norderhov prestegjeld, der Norderhov kyrkje er hovudkyrkje. Kyrkjene på Ringerike høyrer til Ringerike prosti som ligg i Tunsberg bispedøme.

Det har truleg vore kyrkje på Sokna sidan 1200-talet. Den eldste kyrkja me kjenner var ei lita stavkyrkje som vart riven tidleg på 1700-talet. Denne stavkyrkja låg om lag ein kilometer nordvest for der Lunder kyrkje står i dag. I 1706 vart det innvigd ei ny kyrkje som vart kalla «Vor Frelsers Kircke» og var ei lafta krosskyrkje som låg om lag 300 meter søraust for den gamle stavkyrkja. I slutten av 1750-åra vart kyrkja flytt dit ho no ligg. Innviinga etter gjenoppbygginga fann stad den 23. september 1761. Sidan har kyrkja vorte restaurert fleire gonger, mellom anna i 1880-åra og i 1922&ndash;1924. Kyrkja har plass til om lag 300 personar, og det er kyrkjegard ved kyrkja. 


Lunder kirke alter 08.07.07.jpg|Altar
Lunder kirke dopefont ny08.07.07.jpg|Døypefont
Lunder kirke prekestol 027.jpg|Preikestol
Lunder kirke skipet 032.jpg|Skip


## Litteratur
* 

## Bakgrunnsstoff
* Lunder kirke i «Norges Kirker»
* Else Marie Abelgård: Lunder kirke på Sokna hos Tunsberg bispedømme
* Om Lunder kyrkje på nettstaden disnorge.no
* Om Lunder sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* «Kirkebøker, Buskerud» på nettstaden til Arkivverket 
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* 
* 
**Denne artikkelen byggjer på [[:nb:Lunder kirke|Lunder kirke]] henta frå [[:nb:|Wikipedia på bokmål]] 12. september 2005.*
Matematisk gruppe

Ei **gruppe** er ein algebraisk struktur (G, *) som består av ei ikkje-tom mengd G og ein binær operasjon * : G\times G\to G slik at følgande aksiom held.  For alle a,b,c\in G, har me

* (assosiativitet) a*(b*c) = (a*b)*c
* (identitetselement) det finst e\in G slik at a*e = e*a = a
* (inverselement) det finst a^{-1}\in G slik at a*a^{-1} = a^{-1}*a = e

Dersom også

* (kommutativitet) a*b = b*a,

er (G,*) ei abelsk gruppe.

Andre teikn i staden for * nyttast ofte.  T.d., er \cdot mykje brukt og ein skriv ofte ab i staden for a\cdot b.  Viss G er ei abelsk gruppe, nyttar ein ofte +.

## Eksempel
* (\mathbb{Z},+) kor \mathbb{Z} er mengda av heiltal og + er ordinær addisjon, er ei abelsk gruppe.  Her er identitetselement 0 og inverselementet til a\in\mathbb{Z} er -a\in\mathbb{Z}.

## Sjå òg
* Ring
* Kropp
* Abelsk gruppe
Myrull

**Myrull** eller **(myr)fivel** er ei fellesnemning for fleire artar i storrfamilien (*Cyperaceae*). Dei er fleirårige myrplantar som øvst har ei trekanta nøtt med lange kvite ullhår. Dei kan ha ei høgd på 20-50 cm. Det finst myrull over heile Noreg, og det er registrert åtte artar her.

## Artar i Noreg
* Torvull *(E. vaginatum)*
* Gullull *(E. brachyantherum)*
* Snøull *(E. scheuchzeri)*
* Brannull *(E. russeolum)*
* Vrangull *(E. medium)*
* Duskull *(E. angustifolium)*
* Breiull *(E. latifolium)*
* Småull *(E. gracile)*

## Kjelder

*Johannes Lid: *Norsk og svensk flora*. Oslo, 1974.

## Bakgrunnsstoff
Bitihorn

**Bitihorn** er ein topp på 1&nbsp;607 meter i Sør-Jotunheimen. Han er bratt mot sør og aust, men har lett oppstiging frå nord.

Fjellet ligg på grensa mellom Øystre Slidre og Vang kommune, begge i Innlandet. Toppen av Bitihorn markerer kommunegrensa. Riksveg 51 passerer like på austsida av fjellet, like sør for Valdresflye.
Den nordiske sjuårskrigen

**Den nordiske sjuårskrigen** blei utkjempa frå 1563 til 1570 mellom Sverige på den eine sida og Danmark-Noreg med sine allierte i Polen og hanseatane i Lübeck på den andre. Begge partar gjekk til krig med stor entusiasme og hadde eit ønske om å bli dominerande i Norden. Sverige ønskte å opna sjøvegen, og Danmark hadde eit ønske om å gjenskapa Kalmarunionen.
Det store barriererevet

**Great Barrier Reef**, **det store barriererevet**, er det største korallrevet i verda, og ligg ved kysten av Queensland nordaust i Australia. Revet er om lag 2000 km langt, og kan sjåast frå verdsrommet. 

Revet vart sett på UNESCO si verdsarvliste i 1981, og store delar av det er verna av Great Barrier Reef Marine Park. Revet vart det største havreservatet i verda då det australske miljøverndepartementet utvida det verna området frå 4,5 % av revet til 33,3 % den 1. juli 2004.

Sidan det er bygd opp av mange levande korallar, vert det store barriererevet av og til kalla den største levande organismen i verda. Dette er ikkje heilt rett, ettersom korallane dannar mange ulike koloniar.

= Gjestar ved revet =

James Cook var den første europearen som såg Det store barriererevet. Han oppdaga det då han rann på grunn der den 11. juni 1770. Seinare har det trekt til seg turistar som gjerne vil dykka i det varme, klare vatnet og sjå dei mange ulike artane som finst der. Fleire øyar i området har turisme som hovudnæring, og mange byar langs kysten av Queensland tilbyr daglege turar til revet.

= Miljøtrugsmål =

Det største trugsmålet mot det store barriererevet og andre tropiske korallrev er stigande havtemperaturar. Mange av korallane lever nær dei øvste grensene for kva temperaturar dei kan tola. Dersom vatnet er for varmt i for lang tid, vil desse korallane driva ut zooanthellaer som driv fotosyntesen deira. Berre det kvite korallskjelettet blir igjen, og korallen vil etterkvart døy. Dette skjedde om sommaren i 1998 og 2002, då fleire korallar blei kvite.

Aukande temperaturar kan få heile økosystem til å bryta saman, slik dei har gjort med fleire korallrev i tropane. Klimaendringane kan òg føra til meir ekstremt vêr, men korallreva er hardføre når det gjeld tropiske stormar.

*[[Tornekrone]]r*, sjøstjerner som et korall kan veksa fort i antal dersom økosystemet i reva kjem ut av balanse. Fleire delar av barriererevet har vorte hardt skada av sjøstjerneåtak i dei siste tiåra.

Landbruksutslepp, særleg frå sukkerplantasjar, har òg verka inn på revet med avleiringar og korallbleiking. Den australske sukkerindustrien fall nyleg nesten saman, men ein veit ikkje kva dette vil seia for barrierevet.

Det store talet menneske som kvart år vitjar revet er òg eit problem. Populære område, som Green Island, har fått store skadar som følgje av turisme.
Stortingsvalet 2001

**Stortingsvalet 2001** var eit stortingsval som vart skipa til den 10. september 2001. I valet fekk dei borgarlege (høgresida) framgang. På venstresida gjekk Arbeidarpartiet attende, medan Sosialistisk Venstreparti gjorde eit godt val. Etter valet vart den andre Bondevikregjeringa skipa. Stoltenbergregjeringa gjekk av.

## Stemmetal ved stortingsvalet 2001 etter parti

Jan Simonsen og Ursula Evje, som vart vald inn for Framstegspartiet, gjekk ut av partiet i løpet av stortingsperioden.

## Partifordelinga på Lagtinget og Odelstinget ([[2001]]–[[2005|05]])

## Kjelder

* Stortinget.no
* Alle vallistene frå Statistisk Sentralbyrå

## Bakgrunnsstoff
### Valprogram
*
Stortingsvalet 1997

**Stortingsvalet 1997** var eit stortingsval som vart halde den 15. september 1997. 

## Stemmetal ved stortingsvalet 1997 etter parti

## Bakgrunnsstoff
* Stortingsvalget 1997 Statistisk Sentralbyrå
* Stortinget.no

### Valprogram
*
Gruppe

Ei **gruppe** er ei samling menneske eller ting. Omgrepet blir brukt innan fleire disiplinar:

* Menneskegrupper blir studerte innan psykologi
* Musikkgrupper er mindre grupper av menneske som speler moderne musikk, til dømes rock eller pop, saman
* Biologisk gruppe er ei samling like artar
* Kjemisk gruppe er ei samling grunnstoff med nokolunde like eigenskaper
* Matematisk gruppe
-ine

Suffikset **-ine** er ein namnedel som kan danna kvinnenamn av manns- eller stadnamn. Det kan også brukast til å gjera kjælenamn av kvinnenamn. Endinga var svært produktiv på 1800-talet, og mange mannsnamn som var mykje brukt då finn me igjen som kvinnenamn med ine-form. 

Stavinga kjem opphavleg frå gresk. Me finn henne til dømes i Hermine, frå gudenmnet Hermes. Ho vart mykje brukt i Frankrike og Tyskland, og spreidde seg derfrå til Danmark og vidare til Noreg. Sidan er mange former nesten døydd ut, medan nokre få ine-namn, som Kristine og Caroline, er blitt svært populære.

Bruken er nå gått kraftig ned i Noreg, men er framleis populær i dei tidlegare nemnde landa. Ine, som opphavleg var ei forkorting for slike namn, er derimot blitt eit populært fornamn i Noreg.

Den latinske forma av stavinga er -ina, som er mykje brukt i Italia og Storbritannia.

### Ine-namn
Norsk sameråd

**Norsk sameråd** var eit rådgjevande organ for styresmaktene rundt samiske spørsmål. Rådet besto av 18 medlemmar oppnemnd etter framlegg frå samiske organisasjonar. Rådet hadde ein egen administrasjon lokalisert i Karasjok. Norsk Sameråd erstatta dåverende Samisk råd for Finnmark. 

Rådet blei oppretta 26. juni 1964. Den første leiaren var Harald Samuelsberg frå Loppa, han var leiar fram til 1980. Norsk sameråd blei lagt ned i 1989, då Sametinget blei til. Sametinget arva administrasjonen til Norsk sameråd i Karasjok.

## Fotnotar


## Litteratur

* St. meld. nr. 17 (1985-86) Om Norsk Sameråds virksomhet I 1984. Kommunal- Og Arbeidsdepartementet
Nordisk sameråd

**Nordisk sameråd** (nordsamisk *Sámiráđđi*) er ein paraplyorganisasjon for samiske organisasjonar i Noreg, Sverige, Finland og Russland. Etter at Nordisk sameråd fekk representantar frå russisk side er det vanleg å referere til det berre som *Samerådet*.

Sekretariatet til Nordisk sameråd ligg i Utsjok i Finland.

## Historie

Nordisk sameråd vart grunnlagt 1956, men den første internasjonale samiske konferansen vart arrangert allereie 31.8.-3.9.1953 i Jokkmokk i Sverige. På denne konferansen vart det sett ned ein komité som fekk i oppgåve å danne eit felles sameråd. Dette samerådet skulle fremje dei økonomiske og kulturelle interessene til samane. 

Dei første vedtektene for eit sameråd vart fastsette på samekonferansen i Karasjok i 1956.

## Rådsmedlemmar

Samerådet består av 15 medlemmer, 5 frå norsk side, 4 frå svensk side, 4 frå finsk side og 2 frå russisk side. Kvar medlem har ein varamedlem.

## Medlemsorganisasjonar

* Norske Samers Riksforbund NSR/ Norgga Sámiid Riikkasearvi
* Norske Reindriftsamers Landsforbund NBR-NRL/ Norgga Boazosápmelaččaid Riikkasearvi
* Samenes Folkeforbund SÁL/SFF Sámiid Álbmotlihttu
* Samernas Riksförbund RSR/SSR/ Sámiid Riikkasearvi
* Same Ätnam - Den Samiska Riksorganisationen RSÄ/ Riikkasearvi Sámi Ätnam
* Guoládaga Sámi Searvi GSS / Saami Association of Kola Peninsula
* Murmanskka guovllu Sámesearvi / OOSMO Saami Association of Murmansk Region
* Finske Samers Sentralforbund / Suoma Sámiid Guovddássearvi SSG/ Saami Association of Finland
* Renägarförbundet RÄF / Boazoeaiggádiid Oktavuohta (BEO) / Reindeer Herders Association of Sweden

## Samekonferansar

# Jokkmokk, 1953
# Karasjok, 1956
# Enare, 1959
# Kiruna, 1962
# Tana, 1965
# Hetta, 1968
# Gällivare, 1971
# Snåsa, 1974
# Enare, 1976
# Arjeplog, 1978
# Tromsø, 1980
# Utsjoki, 1983
# Åre, 1986
# Lakselv, 1989
# Helsinki, 1992
# Murmansk, 1996 (Murmanskdeklarasjonen)
# Kiruna, 2000 (Kirunadeklarasjonen)
# Honningsvåg, 2004 (Honningsvågdeklarasjonen)
# Rovaniemi, 2008 (Rovaniemideklarasjonen)
# Murmansk, 2013
# Trondheim, 2017 (Tråantedeklarasjonen)
# Gällivare, 2021

## Samerådets litteraturpris
Sidan 1994 har Sámerådet delt ut Samerådets litteraturpris.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Stortingsvalet 1885

**Stortingsvalet 1885** var eit stortingsval i 1885. Kvinner hadde ikkje røysterett. 122952 menn hadde røysterett. Av desse røysta 92308, 75,1 % av alle med røysterett. Valet var eit indirekte val. Veljarane valde valmenn, som i sin tur valde 114 stortingsrepresentantar. 

## Parti
* De konservative Foreningers Centralstyre (Høire), progam: Cirkulæreskrivelse No.1 fra de konservative Foreningers Centralstyre
* Norges Venstreforening (Venstre), «program»: Love for Norges Venstreforening

## Resultat
* Venstre 63,4%, 84 stortingsrepresentantar til Venstre
* Høgre 26,6%, 30 stortingsrepresentantar

## Sjå òg
* Stortingsrepresentantar 1886-1888

## Bakgrunnsstoff
* Historisk statistikk Statistisk sentralbyrå
* Stortingsvalg. Stemmeberettigede og avgitte stemmer, etter kjønn og antall representanter, etter kjønn. 1815-2001 Statistisk sentralbyrå
Valdresflye

**Valdresflye** er ei vidde som ligg nord i Øystre Slidre kommune i dalføret Valdres. Flya ligg mellom Bygdin og Sjodalen, i Aust-Jotunheimen. 

Riksveg 51 går over ho til Ottadalen. Vegen er vinterstengd og har høgaste punkt på 1&nbsp;389 meter over havet. Midt på vidda, ved sida av riksvegen, ligg Valdresflya Vandrerhjem.
Stortingsrepresentantar 1886-1888

**Stortingsrepresentantar 1886-1888** er ei liste over stortingsrepresentantar som vart valde i stortingsvalet 1885. Desse sat på Stortinget i tida frå 1886 til 1888. Det var totalt 114 representantar, fordelt med 84 til Venstre, 30 til Høgre.

## Landkrinsar

### Smaalenenes Amt

### Akershus Amt

### Hedemarkens Amt

### Kristians Amt

### Buskerud Amt

### Jarlsberg og Larviks amt

### Bratsberg Amt

### Nedenes amt

### Lister og Mandal amt

### Stavanger amt

### Søndre Bergenhus Amt

### Nordre Bergenhus Amt

### Romsdals Amt

### Søndre Trondhjems Amt

### Nordre Trondhjems Amt

### Nordlands Amt

### Tromsø Amt

### Finmarkens Amt

## Bykretser

### Fredrikshald

### Sarpsborg

### Fredrikstad

### Moss og Drøbak

### Kristiania, Hønefoss og Kongsvinger

### Lillehammer, Hamar og Gjøvik

### Drammen

### Kongsberg

### Holmestrand

### Tønsberg

### Larvik og Sandefjord

### Brevik

### Porsgrund

### Skien

### Kragerø

### Østerrisør

### Arendal og Grimstad

### Kristiansand

### Flekkefjord

### Stavanger og Haugesund

### Bergen

### Aalesund og Molde

### Kristiansund

### Trondhjem og Levanger

### Tromsø og Bodø

### Hammerfest, Vardø og Vadsø

## Bakgrunnsstoff
* Norsk samfunnsvitenskapelig datatjeneste
** Kildevilkår
Statsborgar

Ein **statsborgar** er ein person som har fulle rettar og plikter til å bu, delta og nytta tenestene i ein stat. Omgrepet kjem frå dei tidlegare borgarane i ein by eller bystat.

Nokre land let ein ha statsborgarskap i fleire land, andre tillet berre eitt statsborgarskap. Noreg er blant dei sistnemnde. Dette og anna som gjeld norsk statsborgarskap er fastsett i statsborgarloven.

## Rett til statsborgarskap
Korleis ein kan oppnå statsborgarskap varierer òg mellom ulike land. Somme er opne for innvandring og gjev det til alle som har budd der lovleg i ei viss tid og ønskjer det. Andre kan nekta statsborgarskap til personar som har budd i landet i generasjonar, fordi dei ikkje har den rette etnisiteten.

Det finst to hovudtradisjonar for kven som har rett til statsborgarskap. *Ius sanguinis*, rett ved blod eller nedstammingsprinsippet, bygger på statsborgarskapet til foreldrea. Dette er vanlegast i germanske rettstradisjonar. *Ius soli*, rett ved jord eller territorialprinsippet, bygger på kvar ein er fødd. Dette har vore vanleg i latinske og angelsaksiske rettstradisjonar.

## Rettar og plikter
Å vera statsborgar i ein stat fører med seg visse rettar, som retten til å ha eit pass, røysta og stilla til val, og til å nytta utdannings-, helse- og trygdesystemet til staten dersom han har dette. For å ha visse stillingar, som regel for staten, må ein ha statsborgarskap. Samstundes fører det med seg visse plikter, til dømes å røysta eller å utføra verneplikt.
Valdresflya vandrarheim

**Valdresflya vandrarheim** ligg på Valdresflye i aust-Jotunheimen. Han er den vandrarheimen i nord-Europa som ligg høgst over havet, med 1389 meter.

## Bakgrunnsstoff
* Valdresflya Vandrerhjem
Stemorsblom

**Stemorsblom** eller **natt-og-dag** (lat. *Viola tricolor*) er ein eit- eller toårig fiol, opp til 15 cm. høg. Blomstrar mest heile året, berre det ikkje blir for vått. Mest vanleg i sør-Noreg; havstrand, vegkant, berg, skogbryn.  

Stemorsblom er brukt i folkemedisinen mot hudsjukdommar, luftvegskatarr, kikhoste, blærekatarr og som urindrivande middel. Han er dessutan eit symbol på «den frie tanken» innanfor livssynshumanismen.


Image:Viola_tricolor_LC0041.jpg| *Viola tricolor*
Image:Wildes stiefmuetterchen.JPG|*Viola tricolor*var. *tricolor*
Image:Viola_tricolor_whole.jpg|*Viola tricolor*
Image:Fiołek trójbarwny Viola tricolor var. maritima.jpg|*Viola tricolor*var. *maritima*
Image:Viola_tricolor.jpg|*Viola tricolor*
Image:Viola tricolor 2006.jpg|*Viola tricolor*
Image:Styvmorsviol.jpg|*Viola tricolor*
Image:viola_tricolor.jpeg|*Viola tricolor*
Image:Fiołek ogrodowy wisnia6522.jpg
File:Viola tricolor maritima.jpg|*Viola tricolor*var. *maritima*


## Kjelder
* Johannes Lid: *Norsk og svensk flora*. Oslo, 1974.
* Pål Hermansen: *Vakre vekster i skog og eng*. Universitetsforlaget, 1988.
* 

## Bakgrunnsstoff
*
Sametingsvalet 2005

**Sametingsvalet 2005** var eit val til Det norske sametinget som vart skipa til den 12. september 2005. Samstundes vart Stortingsvalet 2005 skipa til. 

## Parti med lister i ein eller fleire valkretsar
*Det norske Arbeidarpartiet
*Badjeolbmuid Listu
*Finnmarkslista
*Framstegspartiet
*Høgre
*Johttisápmelaččaid Listu
*Kautokeino Fastboendes liste
*Midtre Nordland Tverrpolitiske Liste
*Norske Samers Riksforbund
*NSR ja SáB oktasašlistu
*Salten sameforening-NSR
*Samefolkets parti
*Samenes Folkeforbund
*Samer bosatt i Sør-Norge
*Samisk Rød Valgallianse
*Senterpartiet
*Sosialistisk Venstreparti
*Várjjat Sámeálbmot Lihttu
*Venstre
*Åarjel læstoe

## Bakgrunnsstoff
*VALGA 2005 - Sametinget si informasjonsside om Sametingsvalet 2005.
*Landsoversyn frå Kommunal- og regionsldepartementet
Bilete av kyrkjer i Buskerud

Dette er eit galleri med **bilete av kyrkjer i [[Buskerud fylke]]** i Noreg. Bileta er sorterte alfabetisk etter kyrkjenamn.


Fil:Bragernes kirke fra sør 2018.jpg|Bragernes kyrkje 
Fil:Bønsnes kirke hole tb2000.jpg|Bønsnes kyrkje 
Fil:Fiskum_kirke_TRS_060715_046A.jpg|Fiskum kyrkje 
Fil:Haug Kirke Ring tb0305.jpg|Haug kyrkje 
Fil:Heggen kirke TRS 070429 022.jpg|Heggen kyrkje 
Fil:Hole kirke hole tb2000.jpg|Hole kyrkje 
Fil:Hurum kirke.jpg|Hurum kyrkje 
Fil:Honefoss-kirke-tb05.jpg|Hønefoss kyrkje 
Fil:TRS 070603 089.jpg|Jondalen kyrkje 
Fil:Komnes kirke TRS 060715 014.jpg|Komnes kyrkje 
Fil:Kongsbergkirkefront2.jpg|Kongsberg kyrkje 
Fil:Kongsdelene_kirke,_Buskerud,_Norway_-_20070405.jpg|Kongsdelene kyrkje 
Fil:Leveld kyrkje 01.JPG|Leveld kyrkje 
Fil:Lunder-kirke-ext-tb.jpg|Lunder kyrkje 
Fil:Norderhov Kirke tb0305.jpg|Norderhov kyrkje 
Fil:Røyken kirke TRS 060620 003.jpg|Røyken kyrkje 
Fil:TRS 070526 002.jpg|Sjåstad kyrkje 
Fil:Slemmestad_kirke_TRS_070324_003.jpg|Slemmestad kyrkje 
Fil:Sylling_kirke_TRS_070526_003.jpg|Sylling kyrkje 
Fil:St Laurentius Drammen.jpg|St. Laurentius kyrkje 
Fil:Torpo Stavkyrkje, Hallingdal.jpg|Torpo stavkyrkje 
Fil:Tranby_kirke,_Buskerud,_Norway_-_20070526.jpg|Tranby kyrkje 
Fil:Tyristrand_kirke_TRS_070602_007.jpg|Tyristrand kyrkje 
Fil:Veme kirke ringerike tb2000.jpg|Veme kyrkje 
Fil:Åros_kirke,_Buskerud,_Norway_-_20070405.jpg|Åros kyrkje 


## Bakgrunnsstoff
Det finske Sametinget

**Det finske Sametinget** (nordsamisk *Sámediggi*, finsk *Saamelaiskäräjät*) er eit forvaltingsorgan for samane i Finland med 21 representantar i eit folkevald parlament. Presidenten i det finske sametinget er Tiina Sanila-Aikio. 

Det finst tilsvarande sameting i Noreg og Sverige. Dei tre sametinga arbeider saman i Samisk parlamentarisk råd.

## Historie
Det finske sametinget vart stifta i 1996, og det erstatta det samiske parlamentsutvalet (*saamelaisvaltuuskunta*) frå 1973. Det finske Sametinget er det høgaste politiske organet for finske samar, og det høyrer under det finske justisdepartementet, og ikkje under den finske staten. Den viktigaste oppgåva til det finske Sametinget er å planleggje og setje ut i livet det samiske kulturelle sjølvstyret som er slått fast i den finske grunnlova. Sametinget disponerer dei løyvingane som den finske staten har gjeve til samiske formål.

Sametinget sett ned sju nemnder for å arbeide med ulike delar av den samiske politikken: skole- og læremiddelnemnda, nærings- og rettigheitsnemnda, kulturnemnda, sosial- og helsenemnda, ungdomsnemnda, valnemnda og den samiske språknemnda.

## Røysterett

Etter lova om sameting (974/1995, §3) er ein *same* ein person som reknar seg sjølv for same, under det vilkåra at:

# han eller ho sjølv, eller ein av foreldra eller besteforeldra hans eller hennar har samisk som førstespråk; eller
# han eller ho er etterkommar av ein person som er ført opp i fjell-, skog- eller fiskarlapperegisteret (tunturi-, metsä tai kalastaja*lappalaiseksi*), eller 
# at minst ein av foreldra hans eller hennar er ført opp eller kunne ha vore ført opp som røystefør i valet til det samiske parlamentsutvalet eller sametinget.

I perioden 2012–2015 har det finske sametinget ei regjering beståande av følgjande medlemmer:

* Klemetti Näkkäläjärvi, leiar (og sametingets president)
* Tiina Sanila-Aikio, I nestleiar
* Heikki Paltto, II nestleiar
* Asko Länsman
* Petra Magga-Vars 
* Pirita Näkkäläjärvi  
* Ilmari Tapiola

## Bakgrunnsstoff

*
Radioprogrammet Karate

**Karate** var eit radioprogram på NRK P3 som gjekk i perioden 1996 til 2003. Programmet vart leida frå studio av brørne Kristopher og Aleksander Schau medan Kyrre Holm Johannesen var utegåande reporter og intervjua tilfeldige personar på Majorstua. 

Siste sending var ei direktesending frå Quartfestivalen fredag 4. juli 2003. Kristopher Schau avslutta programmet med utsegna «Takk for oss! Forsøk å glemme oss, det er enklest sånn».

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Radioprogrammet Karate|Radioprogrammet Karate]]» frå , den 7. mai 2008.* 


## Bakgrunnsstoff
* Karate i NRKs radioarkiv på nett
Knud Knudsen (1832–1915)

**Knud Knudsen** () var ein norsk fotograf fødd i Odda.

Knudsen arbeidde som fotograf i Bergen frå 1862 til om lag 1900, men reiste mykje kringom i Noreg. Etter kvart vart han vidgjeten som natur- og landskapsfotograf, og tok mange bilete retta mot ein turistmarknad. Universitetsbiblioteket i Bergen har ei stor fotosamling etter fotostudioet til Knudsen.  Store delar av fotosamlinga er gjort tilgjengeleg for søk og gjennomsyn på internett. Det er òg laga til utstillingar etter tema. 
Universitetsbiblioteket si fotosamling av Knudsen-bilete er ein del av Noregs dokumentarv.

## Referansar

## Litteratur
* Susanne Bonge: *Eldre Norske Fotografer; Fotografer og amatørfotografer i Norge frem til 1920*, Bergen 1980 ISBN 82-7130-014-8
## Bakgrunnsstoff

* Knudsenbildesamlinga ved Universitetsbiblioteket i Bergen
*
Ilulissat

**Ilulissat** (grønlandsk for *[[isfjell]]*, dansk namn **Jakobshavn**) er ein by på vestkysten av Grønland. Han ligg i Avannaata kommune. Med rundt 4000 innbyggjarar er han den tredje største busetjinga i landet. Like ved ligg Ilulissatfjorden, ein særmerkt isfjord som er med på UNESCO si verdsarvliste. 

Vintertemperaturen i området kan gå ned til rundt -30° celsius medan sommartemperaturen kan stiga til 25°C. 

## Historie
Det har budd folk i Ilulissat-området i minst tre tusen år. Semermiut, ein gong den største bustaden på Grønland med 250 menneske og forlaten, ligg rundt to kilometer sør for dagens by. Denne blei grunnlagd i 1741 som Jakobshavn av misjonæren Paul Egede etter at pelshandlaren Jakob Severin hadde slått seg ned der.

Polforskaren Knud Rasmussen var fødd og voks opp her, og byen har nå eit museum tileigna han.

## Turisme

Frå Ilulissat har ein panoramautsikt over isfjorden, som har gjort byen til det viktigaste turistmålet på Grønland, og Diskobukta med Diskoøya, som ein kan vitja derfrå med båt eller helikopter. 6&nbsp;000 sledehundar set òg sitt preg på byen, og det blir ofte arrangert sledeturar for vitjande. 

## Bakgrunnsstoff
Zevs

**Zevs** (gresk Ζεύς (Zeús eller Zdeús) eller Δίας (Dias, gudekonge) er herskar over gudane i den greske mytologien, og gud over himmel og torevêr. I den romerske mytologien svarar han til Jupiter. 

## Mytologi
Soga fortel at Zevs var den siste ungen til Kronos, som til då hadde svelt alle ungane kona Rhea til då hadde født. Då ho fekk Zevs klarte ho å lura Kronos til å svelja ein stein i staden, og Zevs voks opp i trygg løyndom. 

Då han var blitt vaksen tvinga han eller skar opp far sin og sleppte ut dei eldre søskena sine. Han tok søster si Hera til kone. Dei fekk ungane Hefaistos, Eileithyia, Hebe og Ares saman. Elles er Zevs kjend for talrike sidesprang med andre gudinner, nymfer og menneske, både kvinner og menn. Hera var svært sjalu, og straffa elskarane, eventuelt avkom og dei som hjelpte Zevs når ho kunne.

## Historisk utvikling

Zevs var vidareutvikla frå den indoeuropeiske guden Dyeus som blei til Dyaus i den vediske gudelæra og Tyr (*Ziu, Tiw, Tiwaz*) i den norrøne.
Den greske tilbedinga av guden har utspring i den minoiske sivilisasjonen, som kalla han for «Jordrystaren». 

## Bakgrunnsstoff
Stjernebiletet Andromeda

**Andromeda** er eit stjernebilete på den nordlege himmelhalvkula som er oppkalla etter prinsessa Andromeda. Det ligg mellom Perseus og Pegasus. Dei klåraste stjernene i biletet er Alpheratz, Mirach og Almach.

## Kjelder
*Andromeda: stjernebilde. (7. januar 2011). I Store norske leksikon. Henta 13. august 2014 frå http://snl.no/Andromeda%2Fstjernebilde.
Alteret

**Alteret** eller **altaret** (frå latin: *[[Ara]]*) er eit svakt sørleg stjernebilete mellom stjernebileta Teleskopet og Vinkelhaken.
Altaret

**Alteret** (engelsk *The Altar*) er eit fjell med flat topp (2200&nbsp;moh.) ved botnen Grautskåla, like vest for Altarduken i Humboldtfjella i Dronning Maud Land. Det vart oppdaga og gjeven det skildrande namnet *Altar* av Den tyske antarktisekspedisjonen under Ritscher, 1938-39.

## Kjelder
Røysterett

**Røysterett** er retten til å røysta i val. Allmenn røysterett blir i dag sett på som ein viktig byggestein i eit demokrati. Gjennom tidene har likevel røysteretten vore avgrensa ut frå kjønn, rase, sosial klasse, eigedom eller utdanning. I dag er han avgrensa ut frå alder i alle land, medan visse grupper kan vera utelukka, til dømes psykisk utviklingshemma, innsette i fengsel, dømde kriminelle eller tilsette i politi eller militæret.

Det finst ulike måtar å avgrensa røystretten på. Det kan anten gjerast direkte gjennom lovverket, eller indirekte, ved at ein gjer det vanskeleg for ei særskild gruppe å røysta. Eit døme på det førstnemnde er måten kvinner som noko ganske naturleg var utelukka frå å røysta dei fleste stader fram til 1900-talet (i Liechtenstein fram til 1984). Det sistnemnde hende mellom anna i Sørstatane i USA, der mange afroamerikanarar og amerikanske urfolk blei haldne frå å skriva seg på vallistene ved hjelp av skriftlege prøvar, selektiv koppskatt for å kunne røysta og systematisk plaging og truging av minoritetsgruppene og dei som ville hjelpa dei.

## Røysterett i Noreg
Den norske grunnlova frå 1814 gav stemmerett til embetsmenn, byborgarar og jordeigande bønder. I 1814 kunne kring 40 % av alle menn over 25 år stemma ved stortingsval. Likevel var den norske grunnloven lenge ein av dei mest radikale og demokratiske forfatningane i Europa.

Utover på 1800-talet sokk talet på dei som hadde røysterett fordi det blei stadig fleire husmenn og eigedomslause. Det er rekna ut at i tida 1860-1870 hadde 7,5 % av innbyggjarane i landet stemmerett.

I 1884 vedtok Stortinget ein forsiktig utviding av røysteretten på grunn av gjennombrotet til parlamentarisme. Retten var framleis reservert eit mindretal av den vaksne mannlege befolkninga.

Då Venstre oppnådde grunnlovsfleirtal i 1898 vedtok Stortinget å innføra allmenn røysterett for menn. Kvinner frå borgarskapet og middelklassen kunne røysta for første gong i 1909. I 1910 fekk kvinnene allmenn røysterett ved kommuneval, og etter eit forslag frå regjeringa i 1913 vedtok Stortinget einstemmig at kvinner skulle ha røysterett på same vilkår som menn.

## Sjå òg
* Røysteplikt

## Bakgrunnsstoff
* Om kampen for røysterett
Paradisfuglen

**Paradisfuglen** (frå latin *Apus*, som tyder paradisfugl eller svale, igjen frå gresk *απους*, bokstavleg «inga-føter») er eit svakt stjernebilde på den sørlege himmelhalvkula. Stjernebildet er eit av tolv skapt av Pieter Dirkszoon Keyser og Frederick de Houtman mellom 1595 og 1597. Det blei fyrste gongen nytta i *[[Uranometria]]* av Johann Bayer i 1603.

## Viktige stjerner

Kjelde: The Bright Star Catalogue, 5th Revised Ed. og The Hipparcos Catalogue, ESA SP-1200

## Bakgrunnsstoff
* Peoria Astronomical Society - Apus  (engelsk)