open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bahar

**Bahar, baar, behar, bhar, bhara** eller **bokard** var ei masseeining som tidlegare vart nytta i arabiske land, og særskild for krydder i India og Indonesia. Storleiken varierer mellom 180 og 400 kg. I Arabia var ein bahar (òg kalla bokard) lik 204 kg; i britiske område 254 kg (der òg kalla candy).

## Kjelder
*
Kalori

**Kalori** er ei eldre måleining for energi med symbol **cal**, som svarar til 4,184 joule. Namnet kjem frå latin *calere* (å vere varm). Vanlegvis blir mengda oppgjeve i kilokaloriar (*kcal*) på matvareetikettar. I daglegtale er det vanleg å lese kcal som «kaloriar». Men i røyndomen blir dette like feilaktig som å lese *km* som meter, sidan 1 kcal = 1000 gonger energimengda i 1 cal. Ein kilokalori vart ein periode kalla storkalori med symbol Cal.

Omgrepet kalori skriv seg tilbake til tida då ein oppfatta varme som eit eige stoff, kalla *kalorikk* eller *flogiston*. Etter at ein påviste at varme var ei form for energi (kring 1850), heldt ein fram å nytte eininga kalori og kalla omrekningsfaktoren frå cal til ein mekanisk energieining for den mekaniske ekvivalenten til varmen.

Kalori er ikkje ei SI-eining, og er i ferd med å bli fasa ut til fordel for SI-eininga joule.

## Definisjon
Ein kalori er den energimengda som skal til for å heve temperaturen av éitt gram vatn éin kelvin, ved eit trykk på éin atmosfære.

Mengda varme som trengst er avhengig av temperaturen til vatnet frå utgangspunktet, noko som fører til fleire ulike definisjonar av kalori, kvar av dei tilsvarande ei noko ulik energimengd. Den mest brukte definisjonen er at ein kalori svarar til 4,1868 Joule.

Kalori blir brukt særleg, av historiske årsaker, til *å oppgje energi i matvarer*. I samband med mat nyttar ein som oftast kilokaloriar (symbol **kcal**).

Posen til eit 250 gram potetchips inneheld typisk kring 1 350 000 cal, dvs 1350 kcal. Dette er nok energi til å auke temperaturen på 13,5 liter vatn frå 0 til 100 grader Celsius.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kalori|Kalori]]» frå ,  den 18. februar 2012.*  

## Bakgrunnsstoff
Fuornpasset

**Fuornpasset** eller **Ofenpasset** er ein fjellovergang i kantonen Graubünden i Sveits. Fjellvegen, som går opp i 2&nbsp;149 meter over havet, knyter saman Val Müstair med Nedre Engadin. Vegen er også ei viktig ferdselsåre mellom Graubünden og Vinschgau i Sør-Tirol.

Fjellvegen over Fuornpasset er open heile året.

### Soge
Namnet kjem av at ein i området i tidlegare tider dreiv med smelting av jarn. Ruinar av smelteomnar (retoromansk *fuorn*, tysk *ofen*) kan ein sjå fleire stader nær køyrevegen. Allereie i mellomalderen var fjellovergangen mykje brukt i handelen mellom Sveits og Venezia. Køyrevegen over Fuornpasset stod ferdig i 1871.

## Bakgrunnsstoff
Dagpolarlys

**Dagpolarlys** eller **dagnordlys** er ei form for polarlys som opptrer på dagtid som svake, diffuse polarlys, hovudsakleg i raudt, men med innslag av sterke, kortvarige strukturar og diskrete former i grønt. 

Dagpolarlyset vert danna på liknande vis som polarlyset ved at elektron frå solvinden trengjer ned i atmosfæren. Desse elektrona har lågare energi enn partiklane som skapar nattpolarlyset, og vil om dagen derfor ligge høgare, typisk mellom 300-400 km eller 100-150 km. Det raude lyset er vanlegvis for svakt til at ein kan kunne sjå det med bere augo. 

Dei grøne strukturane i dagpolarlyset kjem av meir høgenergetiske, akselererte partiklar som trengjer ned til lågare høgder. 

Vanlegvis ligg dagpolarlyset 8-10° lenger mot polane enn nattpolarlyset, og i Europa kan ein dermed berre observere dette over Svalbard, der ein kring vintersolkverv har mørk nok himmel til at ein kan sjå dette lyset.

## Kjelder
*
Sustenpasset

**Sustenpasset** er ein fjellovergang i dei sveitsiske Alpane, mellom kantonane Bern og Uri. Sjølve fjellskardet er på 2&nbsp;264 meter over havet, medan fjellvegen gjennom Sustenpasset går i ein 300 meter lang tunnel, i opp til 2&nbsp;224 meter over havet. Fjellvegen, som knyter saman Innertkirchen i kantonen Bern med Wassen i Uri, stod ferdig i 1946, etter åtte års arbeid.

Ordet «sust» tyder handel eller varelager. Over Sustenpasset gjekk allereie i mellomalderen ei reiserute for handelsfolk.

Reiseruta over Sustenpasset er populær mellom turistar, særleg for utsynet mot isbreen Steingletscher på sørsida av passet.

Den 45 km lange fjellvegen over Sustenpasset er vinterstengd frå november til mai.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Sustenpass|Sustenpass]]» frå ,  den 18. februar 2012.*  


## Bakgrunnsstoff
Avosettar

**Avosettar**, er ei biologisk slekt *Recurvirostra* av vadefuglar i avosettfamilien, Recurvirostridae. Dei har karakteristisk langt, oppbøygd nebb og lange bein. Avosettar finst på alle kontinent unntatt Antarktis. Habitatet deira er våtmarker med brakkvatn eller saltvatn og estuar. Fjørdrakta er svart og kvit, nokre gonger også med litt raudt.

Medlemmer av denne slekta har symjehud på føttene og kan lett symje. Dietten består av vasslevande insekt og andre smådyr som dei fangar ved å feie nebbet frå side til side. Dei hekkar på bakken i lause koloniar.

## Artslista
Avosettar i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.7 frå september  2012 med norske namn etter *Norske navn på verdens fugler*.

Slekt ***Recurvirostra***
*Avosett, *Recurvirostra avosetta*
*Brunhovudavosett, *Recurvirostra novaehollandiae*
*Andesavosett, *Recurvirostra andina*
*Amerikaavosett, *Recurvirostra americana*

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Avocet|Avocet]]» frå ,  den 24. oktober 2012.*  

### Referansar
Eddy-diffusjon

**Eddy-diffusjon** er diffusjon der molekyl av eit laust stoff trenger inn i eller flyttar seg gjennom eit anna medium som følgje av virvelstraumar. 

## Kjelder
*eddy-diffusjon. (2012-02-18) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/eddy-diffusjon
Vuelta a España

**Vuelta Ciclista a España** (til vanleg *Vuelta a España*; på norsk òg *Spania rundt* eller *Vueltaen*) er ein av dei tre «Grands Tours» innan sykkelsporten, og etter Tour de France og Giro d'Italia det viktigaste etapperennet i verda. Rittet høyrde til UCI ProTour frå 2005 til 2007. Frå 2011 har det tilhøyrt etterfølgaren UCI World Tour. Arrangørar er firmaet *Unipublic*.

## Historie
*Vueltaen* blei første gong arrangert i 1935, og frå 1955 har rittet blitt arrangert kvart år. Det første året konkurrerte 50 deltakarar over 14 etappar med ei snittlengd på 240&nbsp;km kvar. Totaldistansen var 3&nbsp;411&nbsp;km. Vueltaen blei starta av Juan Pujol for å auke salet av dagsavisa *[[Informaciones]]* etter at han såg kor viktige dei franske og italienske etapperitta var for å auke salet av sponsoravisene *[[L'Équipe|L'Auto]]* og *[[La Gazzetta dello Sport]]*.

I starten blei Vueltaen arrangert om våren, til vanleg seint i april, men for å unngå direkte konkurranse med Giro d'Italia som går føre seg i mai, blei Vueltaen frå og med 1995 flytta til september. 

## Særdrag
Rittet går føre seg over tre veker gjennom Spania og det nære utlandet og finaleetappen blir gjerne lagt til Madrid. 

Til vanleg blir arrangementet bygd opp av *flate etapper* som favoriserer sprintarane, *mellomtunge* etappar som er veleigna for utbrytargrupper og *fjelletapper* som favoriserer klatrespesialistane. I tillegg er det gjerne to tempoetappar. Vueltaetappene er relativt kuperte, noko som har ført til at det stort sett er sterke klatrar som har tatt samanlagtsigeren. 

I 1999 stod klatreetappen opp Alto de El Angliru i Asturias på programmet for første gong. Stigninga er opp mot 24% på det brattaste, og stigninga blir rekna som ei av dei hardaste i noko landevegsritt. Seinare har denne etappen blitt eit særmerke for Vueltaen.

## Vinnarar av Vuelta a España

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell webside
* Trøyefargar på rp-online.de
Hugh David Politzer

**Hugh David Politzer** () er ein amerikansk fysikar og nobelprisvinnar. Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 2004 saman med landsmennene David Gross og Frank Wilczek for bidraget til å forstå den sterke kjernekrafta som knyter protona og nøytrona saman til atomkjerner. Arbeidet som han fekk Nobelprisen for vart publisert i Physical Review Letters i 1973 som den første publiserte artikkelen hans.

Politzer vart fødd i New York i ein familie av slovakisk opphav. Han vart uteksaminert ved Bronx High School of Science i 1966 og fekk ein Bachelor frå University of Michigan i 1969 og ein filosofisk doktorgrad frå Harvard University under rettleiing av Sidney Coleman.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:David Politzer|David Politzer]]» frå ,  den 18. februar 2012.*  

## Bakgrunnsstoff
*Nettside ved Caltech 
*
Ibn al-Haitham

**Abu-Ali al-Hasan ibn al-Haitham** (latin: *Alhazen*), () var ein arabisk astronom, fysikar og matematikar. Han var fødd i Basra i Persia, no Irak, og døydde truleg i Kairo.

Al-Haitham var ein pioner innanfor optikk, ingeniørvitskap og astronomi. Han gjorde studium av det menneskelege auget og synssansen, han skreiv om lysbryting, særskild i atmosfæren, og forklarte mellom anna kvifor sol og måne verkar større rett over horisonten. Han forklarte korleis linser fungerer, og eksperimenterte med parabolspegelar. Han forklarte lysbrytinga ved overgangen til eit tettare medium. Han diskuterte problemet med regnbogen, men utan å kome fram til ei haldbar forklaring.

Hovudverket hans er sjubindsverket *Optikk* (*Kitab al-Manazir*), skrive mellom 1015 og 1021, og seinare omsett til latin mot slutten av 1100-talet eller byrjinga av 1200-talet. Verket fekk stor tyding gjennom mellomalderen og renessansen, og påverka seinare mellom anna Roger Bacon og Johannes Kepler. Arbeida av al-Haitham om geometri vart funnen att i Bibliothèque nationale de France i Paris i 1834. Andre manuskript er tekne vare på i Leiden og i Bodleian-biblioteket i Oxford.

*Optikk* er truleg det første verket i historia som brukar ein vitskapleg metode. I antikken trudde ein at sanninga blir nådd gjennom logisk resonnement åleine; eksperiment vart brukt til demonstrasjonar. Al-Haitham brukte eksperiment til å teste teoriane sine. Til dømes brukte han eksperiment for å bevise at Aristoteles hadde rett i teorien sin om at syn skuldast at auget mottok lys frå den sedde gjenstanden - og ikkje at auget sender ut strålar, som Evklid og Ptolemaios hadde hevda.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Al-Haitham|Al-Haitham]]» frå , den 18. februar 2012.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* Sabra, A. I., ed. *The Optics of Ibn al-Haytham, Books I-II-III: On Direct Vision. The Arabic text, edited and with Introduction, Arabic-Latin Glossaries and Concordance Tables*, Kuwait: National Council for Culture, Arts and Letters (1983) 
* Sabra, A. I., ed. *The Optics of Ibn al-Haytham. Edition of the Arabic Text of Books IV-V: On Reflection and Images Seen by Reflection*. 2 vols, Kuwait: The National Council for Culture, Arts and Letters (2002)
* Sabra, A. I., trans. *The Optics of Ibn al-Haytham. Books I-II-III: On Direct Vision*. English Translation and Commentary. 2 vols, Studies of the Warburg Institute, vol. 40, London: The Warburg Institute, University of London, (1989) ISBN 0-85481-072-2
* Smith, A. Mark, ed. *Alhacen on the Principles of Reflection: A Critical Edition, with English Translation and Commentary, of Books 4 and 5 of Alhacen's De Aspectibus, the Medieval Latin version of Ibn-al-Haytham's Kitāb al-Manāzir*, 2 vols, Transactions of the American Philosophical Society (Philadelphia: American Philosophical Soc.) 96 (2–3), (2006) ISBN 0-87169-962-1

## Bakgrunnsstoff

* The Miracle of Light – ein artikkel frå UNESCO om Ibn al-Haytham (engelsk)
* Biografi frå Molecular Expressions (engelsk)
* «The First True Scientist» utfyllande artikkel frå BBC News (engelsk)
Fading

**Fading** er ein variasjon i radiosignal. I radioteknisk samanheng syner fading til variasjon i signalstyrke og signalforvrenging. Fadinga oppstår når det motsette signalet er samansett av to eller fleire bølgjer som har følgt forskjellige vegar frå sendar til mottakar. Den mest kjende forma for fading er bølgjer som har spreidd seg langs jordoverflata og bølgjer som er blitt reflekterte frå ionosfæren. 

Fading skjer oftast for fjerntliggande stasjonar på mellom- og kortbølgje, medan lokale stasjonar på langbølgje og FM-radio sjeldan vert forstyrra. Ein prøver å unngå fading ved å nytte ein automatisk volumkontroll i mottakarane, og ved å nytte fleire frekvensar og antenner samstundes, slik at ein kan velje det signalet som til ei kvar tid har best kvalitet, kalla diversity-teknikk.

## Kjelder
fading. (2012-02-18) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/fading/variasjon_i_radiosignaler
Dumeng Giovanoli

**Dumeng Giovanoli** () frå Sils im Engadin/Segl er ein sveitsisk, tidlegare skirennar.

Giovanoli vann sin første siger i verdscupen 14. januar 1968 i slalåm i Wengen. Ei veke seinare gjekk han til topps i slalåmrennet i Kitzbühel, og han vann den sesongen slalåmcupen av verdscupen. Under OL 1968 i Grenoble hamna han utanfor sigerspallen, med fjerdeplass i slalåm som best. Derimot kom han på andreplass i den alpin kombinasjonen, den stod ikkje på OL-programmet men talde som VM-øving. Han tok ei bronsemedalje i storslalåm under VM 1970 i Gherdëina.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap
*1964: Nr 13 i utfor under vinter-OL i Innsbruck
*1966: Nr 8 i storslalåm i VM i alpint i Portillo
*1968: Sølvmedalje i den alpine kombinasjonen i VM i alpint, nr 4 i slalåm og nr 7 i storslalåm under vinter-OL i Grenoble
*1970: Bronsemedalje i storslalåm og nr i 6 i slalåm i VM i alpint i Gherdëina

### Verdscupsigrar

## Bakgrunnsstoff
* 

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Dumeng Giovanoli|Dumeng Giovanoli]]» frå ,  den 18. februar 2012.*
Flüelapasset

**Flüelapasset** er ein fjellovergang i kantonen Graubünden i Sveits. Fjellvegen, som går opp i 2&nbsp;383 meter over havet, knyter saman Davos i dalen Landwassertal med Susch i Nedre Engadin.

Køyrevegen over Flüelapasset vart bygt 1866-67.

Vegen over Flüelapasset er vinterstengd frå november til mai. Fram til 1999 var vegen heilårsveg, men sidan den nærliggjande Vereinatunnelen vart opna i 1999 har fjellvegen vore stengd om vinteren, ettersom strekninga er utsett for snøras.

## Bakgrunnsstoff


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Flüelapass|Flüelapass]]» frå , den 18. februar 2012.*
Jack Kilby

**Jack St. Clair Kilby** () var ein amerikansk fysikar og vinnar av Nobelprisen i fysikk i år 2000. Han vart tildelt prisen «for bidraget hans til oppfinninga av den integrerte kretsen» (mikrobrikka). Han vart tildelt halve prissummen, og den andre halvparten gjekk til tyske Herbert Kroemer og russiske Zjores Alfjorov «for utvikling av halvleiarheterostrukturar brukt i høgsnøggleiks- og optoelektronikk».

Kilby fekk ein bachelor of science frå University of Illinois at Urbana-Champaign der han er æresmedlem av *Acacia Fraternity*, og i 1947 fekk han ei grad i elektroteknikk. Han tok vidare ein mastar of science i elektroteknikk frå University of Wisconsin i Milwaukee samstundes som han jobba ved Centralab i Milwaukee.

Kilby var tilsett ved Texas Instruments sidan 1958 og professor ved Texas A&M University 1978-85. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jack Kilby|Jack Kilby]]» frå ,  den 18. februar 2012.*  

## Bakgrunnsstoff
*Biografi av Texas Instruments
Mache

**Mache** er ei eldre måleining for konsentrasjon av radioaktivitet i væsker, lik 13,5 becquerel per liter. Eininga er kalla opp etter den austerrikske fysikaren Heinrich Mache (1876–1954).

## Kjelder
*mache. (2012-02-18) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/mache
Nail

**Nail** er ei eldre britisk måleining for lengd. Denne er typisk lik 1/16 yard eller 2 inches, tilsvarande 5,715 centimeter. *Nail* er eit engelsk ord som kan tyda 'nagl' eller 'spikar'.

Opphavleg skal det ha vore breidda av ei fingernagl (engelsk *nail*) som var 3/4 tomme eller 1/16 fot. R.D. Connor nemner dette i *The weights and measures of England* (s. 84) utan å oppgje nokon referanse. Zupko si *A dictionary of weights and measures for the British Isles* (s. 256) seier at einiing opphavleg var lengda frå tommelenaglar til leddet ved bonten av tommelen, eller frå enden av langfingeren til det andre leddet. Tidleg i mellomalderen fekk det tydinga 1/16 med referanse til yard. 

Ei anna forklaring er at eininga fekk namn frå spikrar hamra inn i bordet på ein disk til oppmåling for sal av klede etter lengd.

*Nail* er nemnd i skodespelet *[[The Taming of the Shrew]]* av Shakespeare i samband med ein scene hjå ein skreddar:

Half-yard, quarter og nail er alle inndelingar av yard som blei brukt i oppmåling av klede.

## Kjelder

*
A Touch of Class

**A Touch of Class**, opphavleg **ATC**, var ei popgruppe som bestod av medlemer frå 4 forskjelige land: Joseph Murray frå New Zealand, Livio Salvi frå Italia, Sarah Egglestone frå Australia og Tracey Elizabeth Packham frå England. Gruppa var basert i Tyskland.

## Karriere

ATC sin fyrste singel vart innspelt i Sverige i 1999 og fekk tittelen «Around the World (La La La La La)». Songen sampla låta «Pesenka» av den russiske techno-gruppa Ruki Vverh!, og vart ein stor hit i Europa i 2000. Singelen var med på ATC sitt debutalbum, *Planet Pop* frå 2001. Her fekk dei m.a. musikalsk hjelp av den tyske DJ-en Alex Christensen. Under utdelinga av den tyske ECHO-prisen vann ATC i kategorien for *dance*-musikk for albumet. Dei produserte også fleire singlar frå *Planet Pop*, men ATC er framleis mest kjende for debutlåta.

Etter dette vart plateselskapet ATC saksøkt av den tyske DJ-en ATB (André Tanneberger) for plagiat. Tanneberger vann saka og ATC vart tvunge til å endra namn. Det nye namnet deira vart difor **A Touch of Class**. Under dette namnet gav dei ut plata *Touch the Sky* i 2003, og gav ut 3 singlar herifrå med avmålt suksess. Same året gjekk gruppa i oppløysing.

## Diskografi

* *Planet Pop* (2001)
* *Touch the Sky* (2003)

## Kjelde


**Denne artikkelen byggjer på «[[:en:A Touch of Class|A Touch of Class]]» frå , den 18. februar 2012.*
Objektglas

Eit **objektglas** eller **preparatglas** er ei tynn glasplate som vert nytta som underlag eller feste for preparatet ein skal studere i eit mikroskop. 

## Kjelder
*objektglass. (2012-02-18) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/objektglass
Kai Siegbahn

**Kai Manne Börje Siegbahn** () var ein svensk fysikar og nobelprisvinnar. Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1981 saman med Nicolaas Bloembergen og Arthur Schawlow for bidraga deira til utviklinga av spektroskopi.

Kai Siegbahn var son av Manne Siegbahn, som sjølv fekk Nobelprisen i fysikk i 1924, bror til Bo Siegbahn og far til Per Siegbahn og Hans Siegbahn.

Siegbahn studerte i Uppsala og vart der fil.kand., for seinare å disputere og bli Ph.D i fysikk og dosent. Han var professor ved den tekniske høgskulen i Stockholm frå 1951 til 1954 og opprettheldt sidan stolen til faren i eksperimentell fysikk ved Universitetet i Uppsala frå 1954 til 1984.

Kai Siegbahn vart innvalt som representant av Kungliga Vetenskapsakademien i 1958 vart representant av Ingenjörsvetenskapsakademien i 1968.

## Bibliografi (utval)
**Studies in ß-spectroscopy : with 36 figures in the text*, diss., Stockholm, 1944, 

## Bakgrunnsstoff
*Nobelprize.org, Kai Siegbahn - CV
Pack

**Pack** er ei gammal britisk måleining for massen av ull. 1 pack var lik 240 pund eller 108,86 kg. 

## Kjelder
*
Qian Sanjiang

**File:He Zehui 3.jpg** () var ein kinesisk kjernefysikar. 

Han var direktør for Instituttet for atomenergi ved Vitskapsakademiet i Beijing. Han vart utdanna i Frankrike ved Curie-laboratoriet frå 1937 til 1944. Sanjiang leia forskingsprosjektet som førte til den første kinesiske atomsprenginga i 1964. 

Han har skrive fleire vitskaplege publikasjonar og populærvitskaplege bøker. Saman med kona, Ho Zelian, som òg var ein dugande fysikar, utvikla han ein ny teknikk for sprenging av uranatom. Begge har vore sterkt engasjert i politikken.
Haninge kommun

**Haninge** (*Haninge kommun*) er ein kommune i Stockholms län i Sverige. Folketalet er 76 569. Administrasjonssenteret i kommunen er Handen.

## Tettstader
Haninge kommune har seks tettstader.
Innbyggjartalet i tabellen er per 31. desember 2005.

* *Den delen  av Stockholm som ligg i Haninge kommune. 

## Bakgrunnsstoff
* www.haninge.se
Radians

**Radians** er den effekten som vert strålt ut frå eit flateelement per romvinkeleining i ei særskild retning dividert på den tilsynelatande storleiken til flateelementet sett frå same retning. Radiansen er definert som 

:L = \frac{\mathrm{d}^2 \Phi}{\mathrm{d}A\,\mathrm{d}{\Omega} \cos \theta} \approx \frac{\Phi}{\Omega A \cos \theta}

der
:*L* er den observerte eller målte radiansen (W·m<sup>&minus;2</sup>·sr<sup>&minus;1</sup>), i retninga *θ*,
:d er differnsialoperatoren,
:*Φ* er den totale strålingsfluksen eller effekten (W) utstrålt
:*θ* er vinkelen mellom normalen på flata og den spesifiserte retninga
:*A* er arealet til flata (m<sup>2</sup>), og
:{\Omega} er romvinkelen (sr) i forhold til observasjonen eller målinga.
:Tilnærminga gjeld berre for små *A* og *Ω* der cos&nbsp;*θ* er tilnærma konstant. 

Viss radiansen er den same i alle retninga, seier ein at strålinga følgjer Laberts cosinuslov

Radians-faktoren for eit punkt på ei flate er forholdet mellom radiansen i ei særskild retning og den radiansen ein ville ha venta i same retning om flata hadde reflektert strålinga i samsvar med Lamberts cosinuslov.

## Kjelder
*radians. (2012-02-18) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/radians
Absorbsjonsareal

**Absorbsjonsareal** er ein akustisk storleik, definert som:



 A = \bar{\alpha} S_T = \Sigma_i S_i \alpha_i,

 
der



 \bar{\alpha} = \frac{1}{S_T}\Sigma_i S_T\alpha_i,


 
er gjennomsnittleg absorbsjonsfaktor, \alpha_i er absorbsjonsfaktoren til arealet S_i, og


  S_T = \Sigma_i S_i


er totalt areal. Det kan vera rart å kalla A=\bar{\alpha} S_T for eit «areal», men denne nemninga vert nytta av di eininga er m^2. Denne eininga vert òg kalla **Sabin**, til ære for Wallace Clement Sabine.

## Referansar
Salems kommun

**Salem** (*Salems kommun*) er ein kommune i Stockholms län i Sverige. Folketalet er  15 414. Administrasjonssenteret i kommunen er Salem.

## Tettstader
Salem kommune har berre ein tettstad.
Innbyggjartalet i tabellen er per 31. desember 2005.

* *Den delen  av Tumba som ligg i Salem kommune. I 2005 hadde Tumba 35 311 innbyggjarar (21&nbsp;140 i Botkyrka kommune og 14&nbsp;171 i Salem kommune).

## Bakgrunnsstoff
*  www.botkyrka.se
Laboratoriesystem

Eit **laboratoriesystem** er fysiske målingar som er gjort på ein fast stasjonær stad, som til dømes i eit laboratorium. Ofte er det nyttig å gje dei fysiske storleikane relativt til eit system som flyttar seg med snøggleiken til massepunktet eller tyngdepunktet, det såkalla massesentersystemet. 

## Kjelder
*laboratoriesystem. (2012-02-18) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/laboratoriesystem
Upplands-Bro kommun

**Upplands-Bro** (*Upplands-Bro kommun*) er ein kommune i Stockholms län i Sverige. Folketalet er  23 478. Administrasjonssenteret i kommunen er Kungsängen.

## Tettstader
Innbyggjartalet i tabellen er per 31. desember 2005.

## Bakgrunnsstoff
*  www.upplands-bro.se
Ultramikroskop

**Ultramikroskop** er eit mikroskop med mørkefeltbelysning. Det vert nytta til å studere objekt med storleikar under grensa for oppløysingsevna til vanlege mikroskop. Objekta, til dømes røykpartiklar i luft eller kolloidale partiklar i ei væske, vert studert gjennom eit vanleg mikroskop, men lyssett frå sida. Berre lys som blir spreidd av partikkelen kjem då inn i mikroskopet. Partiklar som er mindre enn bølgjelengda til lyset, vert ikkje optisk avbilda, men vert sett som små runde, lysande skiver. Ei sannare avbilding av så små objekt kan ein oppnå med elektronmikroskop.

Det vart funne opp av H. Siedentopf og Richard Adolf Zsigmondy i 1903.

## Kjelder
*
Mågålaupet

**Mågålaupet** (òg skrive *Magalaupet*, *Maglaupet* og *Måggålaupet*) er eit om lag 100 meter langt, siksakforma gjel i elva Driva. Det ligg ved Engan i Drivdalen i Oppdal kommune i Sør-Trøndelag. På det smalaste er det berre 1,5 meter breitt. Djupna er ukjend. 

Gjelet består av ei rekkje store, samanlenka jettegryter som elva Driva har grave ut sidan siste istid. Fjellet består av hard gneis, og Driva grev seg ned med ein fart på ca. 1&nbsp;mm pr. år, tilsvarande 10&nbsp;meter på 10&nbsp;000&nbsp;år.
Va

**VA**, **Va**, **va** har fleire tydingar:

*Vestfold Arbeiderblad, ei tidlegare norsk avis.
*Vesteraalens Avis, ei noverande norsk avis
*Veteranadministrasjonen, eit kontor i den norske Forsvarsstaben.
*Veterans Agency, ein britisk etat.
*Department of Veterans Affairs, eit amerikansk departement.
*VoltAmpere, elektrisk eining.
*Den amerikanske delstaten Virginia.

**Va**

*Va-folket i Kina og Burma.
X-eining

**X-eining** (XE) er lik 1,00202·10–13 m. Eininga vert òg kalla siegbahn-eining etter Manne Siegbahn, som definerte eininga i 1918 i forhold til gitterkonstanten for CaCO3. Den var meint å skulle verte nøyaktig 10−13 m, men viste seg ved seinare målingar å avvike noko frå denne verdien. I dag nyttar ein i staden nanometer (10–12 m) som eining for bølgjelengder.
Yoichiro Nambu

**Yoichiro Nambu** () var ein japansk-amerikansk fysikar og professor ved University of Chicago. Han er kjend for bidraga sine til fagfeltet teoretisk fysikk.

I 1952 vart han invitert til Institute for Advanced Study in Princeton i New Jersey for å studere. Han flytta til University of Chicago i 1954 og vart utnemnd til professor i 1958. Frå 1970 var han USA-amerikansk statsborgar.

Nambu vann ei rekkje utmerkingar og prisar, mellom anna J. Robert Oppenheimer Prize, USAs National Medal of Science, Japan Order of Culture, Planck-medaljen og Wolfprisen i fysikk. Han vart tildelt halvparten av Nobelprisen i fysikk i 2008 for oppdaginga av spontan brotsymmetri i subatomær fysikk.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Yoichiro Nambu|Yoichiro Nambu]]» frå ,  den 18. februar 2012.*  

## Bakgrunnsstoff
* nobelprize.org, Pressemelding
Zamboni-søyle

**Zamboni-søyle** er eit galvanisk batteri som liknar ei Volta-søyle. Ho består av ein stabel uekte gull- og sølvpapirskjever. Fukt og mineralstoff i papiret dannar elektrolytten. Zamboni-søyla har i dag berre historisk interesse. 

Søyla er kalla opp etter den italienske fysikaren Giuseppe Zamboni (1776–1846).

## Kjelder
*
Satellitten Ørsted

**Ørsted** er ein dansk forskingssatellitt som er utstyrt med magnetometer for å måle magnetfelt til jorda med særs høg presisjon. I tillegg har han detektorar for å måle energirike partiklar. Føremålet er å studere jordmagnetisme med opphav i det flytande indre av jorda og magnetiske mineral i jordskorpa, samt endringar i mangfeltet som skuldast straumsystem i ionosfæren og magnetosfæren. 

Satellitten veg 62 kg og vart skoten opp 23. februar 1999 med ein amerikansk Delta 2 bererakett frå Vandenberg Air Force Base i California. Måledata frå Ørsted har gjeve den mest nøyaktige kartlegginga av magnetfeltet til jorda gjennom tidene. Ørsted er finansiert ved eit samarbeid mellom universitets-, forskings- og industriorganisasjonar i Danmark. 

18. november 2000 vart ei vidareutvikling av Ørsted-instrumenta, Ørsted-2, send opp på ein argentinsk satellitt, SAC-C. Saman vil Ørsted og Ørsted-2 føreta høgdepresisjonsmålingar av magnetfeltet samstundes frå to forskjellige stader i rommet. 

## Kjelder
*Ørsted. (2012-02-18) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/Ørsted/forskningssatellitt
Åtting

**Åtting** er ei gammal måleining for volum. Ein åtting var lik 1/8 tønne = 17 potter = 16,4 liter og vart nytta for fisk, smør og våte varer. 

Åtting eller *åttung* vart òg nytta om eit landområde som utgjorde åttedelen av eit fylke. 

## Kjelder
*
Be My Guest

**«Be My Guest»** er ein song av den ukrainske songaren Gaitana. Songen vann den ukrainske uttakinga til Eurovision Song Contest 2012 og representerte Ukraina i den andre semifinalen i Eurovision Song Contest 2012. Songen gjekk vidare til finalen og enda på ein 15. plass. Teksten er skriven på engelsk.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Be My Guest (Gaitana song)|Be My Guest (Gaitana song)]]» frå ,  den 18. februar 2012.*  
**Poengsum er henta frå eurovision.tv, 27. mai 2012.*
Vagn Walfrid Ekman

**Vagn Walfrid Ekman** () var ein svensk fysikar og oseanograf. 

Ekman var utdanna fil.dr. frå Stockholms Högskola i 1902. Same år vart han tilsett som underdirektør ved Det internasjonale havforskningslaboratorium i Oslo. Frå 1910 var han professor i mekanikk og matematisk fysikk ved Lunds universitet.

Ekman er mest kjend for modellen sin for korleis vinddrivne havstraumar under påverknad av corioliseffekten får eit aukande avvik i tilhøve til vindretninga frå overflata og nedover - den såkalla ekmanspiralen.

Fridtjof Nansen hadde på Fram-ekspedisjonen sin i 1893 observert at isfjell dreiv i ei anna retning enn vindretninga. Nansen framsette den hypotesen at vinddrivne havstraumar ville få ein anna retning enn vinden på grunn av jordrotasjonen, og at overflatevatnet i sin tur ville trekkje med seg djupareliggande vasslag, men med stadig større avvik frå vindretninga. Nansen rådspurde Vilhelm Bjerknes, som på det tidspunktet var professor i fysikk ved Stockholms Högskola. Bjerknes sette så ein av dei unge studentane sine, Vagn Ekman, på oppgåva å rekne på hypotesen til Nansen.

I 1905 kom Ekman med modellen sin i avhandlinga *Om jordrotationens inverkan på vindstrømmar i hafvet*. Modellen vakte stor motstand fordi han braut med den rådande oppfatninga at havstraumar ikkje vart påverka av jordrotasjonen, og at vatnet hadde same retning frå overflata og nedover. Modellen gjeld ikkje berre i vatn, men òg i atmosfæren.

Nansen spurte òg Ekman om årsaka til daudvatn, noko Ekman undersøkte eksperimentelt i 1902-1903, og stadfesta førehandstrua til Bjerknes, om at daudvatn skuldast danninga av indre bølgjer i grenseflata mellom det tyngre sjøvatnet og eit lag ferskt smeltevatn oppå dette. Ekman utførte vidare målingar om kompressibiliteten til sjøvatnet og konstruerte fleire instrument for havforsking, som Ekman straummålar. Sommaren 1930 deltok han i lag med Bjørn Helland-Hansen i ein ekspedisjon med Armauer Hansen til passatområdet mellom Portugal og Kanariøyane for å studere havstraumar. 

Ekman gav ut fleire avhandlingar i oseanografi og hydrodynamikk og dessutan ei lærebok i mekanikk (1919). Ekman sitt namn er knytt til fleire viktige tilhøve innan studiet av havstraumar, som ekmanspiral, ekmanpumping og ekmantransport. 

## Bibliografi
**Om jordrotationens inverkan på vindstrømmar i hafvet*, 1902.
**On dead-water*, 1904.
** On the influence of the earth's rotation on Ocean-currents *, 1905.
**Mekanik*, 1919.
**Gudstron och den fysiska vetenskapen*, 1936.
**Studies on ocean currents*, 1953.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vagn Walfrid Ekman|Vagn Walfrid Ekman]]» frå ,  den 18. februar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Anders Persson: Hundra år med Ekmanspiraler och Ekmanpumpning
Wallace Clement Sabine

**Wallace Clement Sabine** () var ein amerikansk fysikar. 

Han var professor ved Harvard University frå 1904 til 1914. Sabine innførte fysiske definerte omgrep og kvantitative målemetodar i romakustikk, og vert gjerne rekna som grunnleggjaren av den moderne romakustikken. 

## Kjelder
*Wallace Clement Sabine. (2012-02-18) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/Wallace_Clement_Sabine
Concordia

**Concordia** er ei gudinne for semje i romersk mytologi.  Det latinske ordet *concordia* tyder 'semje', 'harmoni' eller 'med hjartet'. Den tilsvarande greske gudinna er Harmonia. 

Gudinna blei framstilt med overflodshorn og offerskål (*patera*), på romerske myntar og i tempel. Hovudtempelet til Concordia ved Forum Romanum blei truleg bygd i 367 f.Kr. Det blei fornya i 121 f.Kr. etter at Gaius Gracchus fall. 

Concordia var også namnet på ein kristen martyr under keisar Decius. Ho levde i Roma rundt år 250, og er minna 18. februar, mellom anna som dansk namnedag.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Concordia|Concordia]]» frå , og «[[:sv:|Concordia]]» frå  den 18. februar 2012.*  

## Bakgrunnsstoff
Jaunpasset

**Jaunpasset** (fransk; **Col de Bellegarde**) er ein fjellovergang mellom kantonane Bern og Fribourg i Sveits. Fjellvegen, som går over passhøgda på 1&nbsp;509 moh, knyter saman Charmey og Jaun i Fribourg med grenda Reidenbach i Bern.

Fjellvegen over Jaunpasset var ferdigbygd i 1878.

## Bakgrunnsstoff


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Jaunpass|Jaunpass]]» frå ,  den 18. februar 2012.*
Grosse Scheidegg

**Grosse Scheidegg** er ein fjellovergang i Bern-Alpane i Sveits. Fjellovergangen, som når opp i 1&nbsp;962 meter over havet, knyter saman kommunane Grindelwald og Meiringen.

Fjellvegen over Grosse Scheidegg vart bygt i 1979. Vegen er open einast for rutetrafikk og lokalbefolkning som har køyreløyve. Av den grunn er fjellvegen er mykje nytta rute for syklistar.

## Bakgrunnsstoff


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Grosse Scheidegg|Grosse Scheidegg]]» frå ,  den 18. februar 2012.*
Riksforsamlinga på Eidsvoll

**Riksforsamlinga på Eidsvoll** frå 10. april til 20. mai 1814 blei kalla saman for å utarbeide den norske Grunnlova. Den lovgjevande forsamlinga vart innkalla av prins Christian Frederik, som inntil da hadde vore Fredrik VI sin statthaldar i Noreg.

Gjennom sitt opne brev av 19. februar til heile folket og embetsmennene i landet kunngjorde han at han hadde overteke riksstyret som regent for å hevde og forsvare at landet var uavhengig og sjølvstendig. 
:«Af Nationen valgte, oplyste Mænd skal samles den 10de April førstkommende udi Eidsvold i Akershus Amt, for at antage en Regjeringsform, som fuldkommen og for bestandig kan betrygge Folkets Frihed og Statens Tarv».

I rundskriv av same dato til biskopane, amtmennene, hæren og flåten kunngjorde han reglane for valet av representantar. Dei skulle finne stad i hovudkyrkjene i landet etter gudstenesta og og eiden skulle avleggjast på *bededagar* allereie den 25. februar eller så snart det var praktisk mogleg. 

Riksforsamlinga bestod av 112 representantar frå heile Sør-Noreg  og så langt nord som til Nord-Trøndelag. På grunn av lange avstandar og tidsnaud blei ikkje Nord-Noreg representert. Representantane ved forsamlinga blir populært kalla «Eidsvollsmennene» eller «fedrane på Eidsvoll». 

Forsamlinga hadde møta i Eidsvollsbygningen som var heimen til Christian Frederik sin ven Carsten Anker. Grunnlovsverket eller 17. mai-grunnlova vart fullført og datert 17. mai, og underteikna og forsegla av presidentskapet. Same dag blei Christian Frederik einstemmig valt til konge. 

Dagen etter, den 18. mai 1814, vart grunnlova underteikna og forsegla av dei øvrige representantane siden dette var ein tidkrevande prosess som ein ikkje rakk å fullføre på ein dag. 
 17. mai vart likevel grunnlovsdagen og Noregs nasjonaldag.

## Kjelder
Biasca

**Biasca** er ein by og ein kommune i distriktet Riviera i kantonen Ticino i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 301 meter over havet.

Kommunen ligg mellom Leventina, Blenio og Rivieradalane.  Kommunen, som omfattar Biasca og fem landsbyar, ligg ved munningen av Blenio-dalen. Kommunesenteret ligg 301 meter over havet. Biasca grensar i aust til kantonen Graubünden.

Italiensk er offisielt språk i kommunen.

### Soge
Eit stort snøras i 1512 frå fjellet Pizzo Magno knuste mange hus i Biasca. Fleire hundre menneske skal ha omkome. Raset demde opp elva Brenno og danna eit 14 kilometer langt vatn. Demninga brast våren 1514 og fløymde over Ticino-dalen heilt ned til Magadinoslettene.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Biasca|Biasca]]» frå ,  den 18. februar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad (italiensk)
* Turistside (Italian, fransk, tysk, engelsk)
*
Zjores Alfjorov

**Zjores Ivanovitsj Alfjorov** () var ein russisk fysikar.

Alfjorov vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 2002, saman med  tyskaren Herbert Kroemer, *for utviklinga av  halvleiarheterostrukturar for høgsnøggleiks- og optoelektronikk*. Dei delte halvparten av prispengane, medan den andre halvparten vart tildelt amerikanaren Jack Kilby.

Alfjorov tok doktorgrad i fysikk og matematikk ved A.F. Ioffe fysisk-tekniske institutt i St. Petersburg (dåverande Leningrad), og har undervist ved dette instituttet sidan 1987.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Zjores Alfjorov|Zjores Alfjorov]]» frå ,  den 18. februar 2012.*
Angelika Kauffmann

**Angelika Kauffmann** () var ein kunstmålar frå Chur i Graubünden, i dag ein del av Sveits. Ho var ein mykje omtykt kunstmålar innanfor portrett- og historiemåleri. Kauffmann måla i ein nyklassisistisk stil og følgde nøye samtidas akademiske ideal.

## Liv
Kauffmann gjekk i lære hos faren Joseph Kauffmann, ein fattig, flink kunstmålar som var ein bra lærar. Allereie som tolvåring var ho ein namngjeten portrettmålar og hadde biskopar og adelsmenn som kundar. Gjennom tenåra vitja ho Italia i lange periodar, der ho fekk vellæte både som person og som kunstnar.

Midt på 1760-talet flytta Kauffmann til England.  Også i England vart ho ein omtykt kunstnar. I 1768 var ho ein av dei som vart medlem då Royal Academy of Arts vart danna. Den engelske målaren Joshua Reynolds vart ein av hennar næraste vener.

1767 gifta ho seg med den svensk greven Fredrik Horn. Han viste seg vere ein ekteskapssvindlar som brått forsvann med alle oppsparte midlar. Reynolds hjelpte då til slik at ho lukkast få den anglikanske kyrkja til å erklære ekteskapet for ugyldig.

Kauffmann gifta seg i 1781 med den italienske målaren Antonio Zucchi. Året etter flytta paret til Roma. Heimen deira vart ein møtestad for kunstnarar, intellektuelle og adelsfolk. Keisar Josef&nbsp;II, forfattarane Goethe og Herder, arkeologen Johann Joachim Winckelmann og hertuginna Anna Amalia av Braunschweig-Wolfenbüttel var mellom dei som gjesta dei.

Kauffmann døydde i Roma, og er gravlagd i kyrkja Sant'Andrea delle Fratte der i byen.

## Utstillingar
* Retrospektive Angelika Kauffmann (270 works, c. 450 ill. ), Düsseldorf, Kunstmuseum (Nov. 15th 1998 - Jan. 24th 1999); München, Haus der Kunst (Febr. 5th - April 18th 1999); Chur, Bündner Kunstmuseum (May 8th - July 11th 1999)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Angelika Kauffmann|Angelika Kauffmann]]» frå , den 18. februar 2012.* 
 

**Bibliografi**
* Bettina Baumgärtel (red.): Retrospective Angelika Kauffmann, Exh. Cat. Dusseldorf, Kunstmuseum; Munich, Haus der Kunst, Chur, Bündner Kunstmuseum, Ostfildern, Hatje 1998, ISBN 3-7757-0756-5.
* Angelica Kauffman Research Project: Forthcoming catalogue raisonné by Bettina Baumgärtel 

## Bakgrunnsstoff
* Angelika Kauffmann Research Project
Melkweg

**Melkweg** (nederlandsk for *Mjølkevegen*) er eit multimediasenter i Amsterdam for pop musikk, dans, teater, film og biletekunst. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Melkweg|Melkweg]]» frå ,  den 18. februar 2012.*
Xenon-høgtrykkslampe

**Xenon-høgtrykkslampe** eller **xenonkolbe** er ein gassutladningslampe som gjev eit lys med fargesamansetnad som liknar dagslyset. Effekten på lyset er frå kring 100 W til fleire kW, og kan vere luft- eller vassavkjølt. Lampen er laga av kvartsglas forma som ein ellipsoide og fylt xenongass under høgt trykk. Utladinga, som er ekstra lyssterk, finn stad mellom to elektrodar av wolfram, plassert diametralt overfor kvarandre. Desse skapar ein lysboge med ei lengd på eit par millimeter. Gasstrykket er åtte atmosfærar når lampen er kald og kring tre gonger så høgt han han er i drift. Lysfargen er så å seie upåverka av drift og levetid og brukstida er kring 2000 timar. Xenon-høgtrykkslampar vert nytta ved industrielle prosessar og vart tidlegare nytta i mellom anna film- og lysbildeframvising og fjernsyn. Lampen har òg vitskaplege og medisinske bruksområde. 

## Kjelder
*
Beautiful Song

**«Beautiful Song»** (engelsk for 'Vakker song') er ein song av den latviske songaren Anmary. Songen vann Eirodziesma 2012 og representerte Latvia i den fyrste semifinalen i Eurovision Song Contest 2012. Songen gjekk ikkje vidare til finalen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Beautiful Song|Beautiful Song]]» frå ,  den 18. februar 2012.*
Impedans

**Impedans** (frå latin *impedire*, 'hindra, gjera motstand') er ein kompleks storleik og ei generalisering av motstand. Han er definert som forholdet elektrisk spenning/elektrisk straum, men er sidan òg teken i bruk innan fleire fagfelt, som til dømes akustikk og mekanikk. 

* Elektrisk impedans
** Karakteristisk impedans i transmisjonslinje
* Bølgjeimpedans (innan elektromagnetisme)
** Karakteristisk impedans i vakuum
* Akustisk impedans
* Mekanisk impedans

## Sjå òg
* Admittans
Col de l'Iseran

**Col de l'Iseran** er med  det høgastliggande køyrbare fjellpasset i Alpane. Det ligg i Dei graiiske Alpane i det franske Département Savoie. Den asfalterte strekninga der ein del av Route des Grandes Alpes.

Vegen knyter saman fjelldalane Isère (Tarentaise) og Arc (Maurienne) renn gjennom. Den eigentlege passvegen strekker seg frå Val-d'Isère i nord til Bonneval-sur-Arc i sør. Nordsida er brattast, vegen har ei stigningsgrad frå 7 til 12 % og går gjennom ei rekke tunnelar og overbygg. Her finn ein kjente vintersportstader som Tignes og Val-d'Isère. På sørsida går vegen i det fri gjennom ein karrig fjelldal. Vegen er berre farbar om sommaren, om vinteren blir den brukt som alpintrasé under skiområdet Espace Killy. 

Rett vest for passhøgda ligg Pointe des Lessières, ein relativt lett tilgjengeleg topp på  med eit flott utsyn over passvegen.

## Tour de France
Så langt har Tour de France gjort bruk av Col de l’Iseran vore i åra 1938, 1939, 1949, 1949, 1963, 1992 og 2007. Iseran stod på programmet i 1996 òg, men dårleg vær gjorde at klatringa over passet blei tatt ut.

## Litteratur
* Roadbook Tour de France, Kristian Bauer, Bruckmann Verlag 2006
* Peter Leisl, Die legendären Anstiege der Tour de France, Covadonga 2004
* Serge Laget, Cols mythiques du Tour de France, L’Equipe 2005

## Referansar og fotnotar

## Bakgrunnsstoff
*4biker.eu 
*Høgdeprofil nordsida 
*Høgdeprofil sørsida 
*GPS-track, kart og høgdeprofil på alpenrouten.de
Eurovision In Concert 2012

**Eurovision In Concert 2012** (**EIC 2012**) vil vere den fjerde gongen Eurovision In Concert vil vere arrangert. Konserten vil finne stad laurdag 21. april 2012 i Melkweg i Amsterdam i Nederland. Programleiarane vil vere Ruth Jacott og Cornal Maas.

## Deltakarar

## Kjelder
* eurovisioninconcert.nl
Yuval Ne'eman

**Yuval Ne'eman** () var ein israelsk fysikar. 
Han vart først utdanna som maskiningeniør, og vart frå 1955 til 1957 oberst i den israelske etterretningstenesta. Frå 1958 til 1960 var han militærattaché i London og studerte deretter elementærpartikkelfysikk. I 1961 sette han fram om lag samstundes med M. Gell-Mann, uavhengig av kvarandre, ein teori, den såkalla oktettmodellen. Denne skildra symmetrieigenskapane til elementærpartiklane. I 1962 vart han professor ved universitetet i Tel Aviv og frå 1961 til 1963 var han vitskapleg direktør ved laboratoria for kjernefysisk energi i Rehovoth. I 1968 vart han òg professor ved University of Texas i USA.

## Kjelder
*Yuval Ne'eman. (2012-02-18) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/Yuval_Ne'eman
Col du Pillon

**Col du Pillon** er ein fjellovergang i kantonen Vaud i Sveits. Fjellovergangen, som er 1&nbsp;546 meter over havet, går gjennom dei vestlege sveitsiske Alpane og knyter saman Aigle og Le Sépey med bygda Les Diablerets.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Col du Pillon|Col du Pillon]]» frå ,  den 19. februar 2012.*
Brünigpasset

**Brünigpasset** er ein fjellovergang mellom kantonane Bern og Obwalden i Sveits. Fjellovergangen i 1&nbsp;008 meters høgde knyter saman Meiringen i kantonen Bern med Lungern i Obwalden i det sentrale Sveits.

Over fjellskardet går det både køyreveg og jarnveg. Køyrevegen vart bygt 1861-68, medan jarnvegen vart opna i 1888. Jarnbanen vert trafikkert av 'Zentralbahn' som går mellom Luzern and Interlaken. Køyrevegen er heilårsveg.

## Bakgrunnsstoff


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Brünigpass|Brünigpass]]» frå ,  den 19. februar 2012.*
Zurzach

**Zurzach** er eit av dei elleve distrikta (*Bezirk*) i den tysk-talande kantonen Aargau i Sveits. Distriktet ligg nordaust i kantonen, og grensar mot Tyskland i nord, og mot kantonen Zürich i aust. Zurzach hadde 32&nbsp;238 innbyggarar per 31. desember 2010, og dekker eit areal på 130 km². Småbyen Bad Zurzach, som er den største i distriktet, er hovudstad.

Distriktet omfattar 23 kommunar, alle har ei flatevidd mindre enn 15 km². Ingen av kommunane har meir enn 5&nbsp;000 innbyggarar.  

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Zurzach (Bezirk)|Zurzach (Bezirk)]]» frå ,  den 19. februar 2012.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Distriktet Laufenburg

**Laufenburg** er eit av dei elleve distrikta (*Bezirk*) i den tysk-talande kantonen Aargau i Sveits. Distriktet ligg nord i kantonen, der det grensar mot Tyskland, medan det i sørvest har korte grenser mot kantonane Basel-Landschaft og Solothurn. Laufenburg hadde 29&nbsp;273 innbyggarar per 31. desember 2010, og dekker eit areal på 157 km². Småbyen Laufenburg er hovudstad i distriktet.

Distriktet omfattar 18 kommunar, alle har ei flatevidd mindre enn 25 km². Ingen av kommunane har meir enn 5&nbsp;000 innbyggarar.

## Kommunar



: Omfattar områda Hottwil, Etzgen, Mettau, Oberhofen og Wil som vart slått saman til Mettauertal den 1. januar 2010.
: Omfattar områda Ittenthal som vart slått saman til Kaisten den 1. januar 2010.
: Omfattar områda i Sulz som vart slått saman til Laufenburg den 1. januar 2010.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Laufenburg (Bezirk)|Laufenburg (Bezirk)]]» frå ,  den 19. februar 2012.*  

## Bakgrunnsstoff
Distriktet Muri

**Muri** er eit av dei elleve distrikta (*Bezirk*) i den tysk-talande kantonen Aargau i Sveits. Distriktet ligg søraust i kantonen, det grensar i vest og i sør mot kantonen Luzern, og i aust mot kantonane Zug og Zürich. Muri hadde 32&nbsp;370 innbyggarar per 31. desember 2010, og dekker eit areal på 139 km². Distriktet har namn etter den mest folkerike kommunen.

Distriktet omfattar 19 kommunar, alle har ei flatevidd mindre enn 21 km². Muri er den einaste kommunen med meir enn 5&nbsp;000 innbyggarar.




## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Muri (Bezirk)|Muri (Bezirk)]]» frå ,  den 19. februar 2012.*  

## Bakgrunnsstoff
Stelviopasset

**Stelviopasset** (tysk *Stilfser Joch* eller *Stilfserjoch*, italiensk *Passo dello Stelvio*) er med   den høgste fjellovergangen i Italia og den nest høgste asfalterte vegovergangen i Alpane – etter Col de l'Iseran. Stelvio knyter saman Bormio i Veltlin, Lombardia med Prad i Vinschgau, Sør-Tirol.

Området rundt passet har sidan 1935 vore ein del av Stelvio nasjonalpark.

## Sykkelsport
På grunn av sine mange hårnålskurver er vegen til Stelviopasset eit populært mål for syklistar. Dei kan ta passet som ein del av ein rundtur frå Prad eller Glurns. Den vanlegaste ruta går over Stelvio til kort over passhøgda, deretter over Umbrailpasset og Santa Maria Val Müstair i Sveits og tilbake til Glurns eller Prad. 

Stelviopasset er mykje brukt i Giro d'Italia, og på passhøgda står eit minnesmerke over den italienske syklisten Fausto Coppi som vann rittet fem gonger. 

Første laurdag i september eller siste laurdag i august er det sykkeldag på Stelviopasset, og då er vegen frå Trafoi til Bormio stengd for motorkøyrety frå om morgonen til sein ettermiddag. Same dagen er vegen frå Santa Maria i Münstertal over Umbrailpasset stengd for motortrafikk.

I midten av juli arrangerer sykkelklubben i Vinschgau eit ritt med start i Prad og målgang på passhøgda.

### Skisport
På Stelviopasset er det eit sommarskisenter som er open frå rundt pinsetid til november då vegen blir vinterstengd. 

## Galleri

Fil:Sommerskigebiet Stilfser Joch.jpg|Sommarskisenteret på Stelvio
Fil:Ortler vom Stilfser Jocj 2006.jpg|Ortler frå Stelvio
Fil:Kehrengruppe am Stilfserjoch.jpg|Hårnålsving nr 2, 3 og 4 av til saman 48 på austsida av Stelvio
Fil:Stilfser Joch 01.jpg|Utsyn mot passhøgda med Franzenshöhe, frå «Trespråktind»
Fil:Fausto Coppi Stelvio.jpg|Minnesmerket over Fausto Coppi på Stelvio


## Referansar

## Bakgrunnsstoff

* Bilder frå Stelviopasset under den første verdskrigen
* Bilder frå Stelviopasset under den første verdskrigen 2
* Bilder frå Stelviopasset under den første verdskrigen
* Nasjonalparken
* Høgdeprofil frå Prad 
* Høgdeprofil frå Bormio 
* GPS-tracks og høgdeprofil
* Sommarskistaden 
* Das Stilfser Joch für Radfahrer auf ''Quaeldich.de'', sykkelstoff