Tam Lin

**Tam Lin** er ein sogefigur frå grenselanda mellom Skottland og England. Soga er særleg kjend gjennom folkeviser. Ho handlar om Tam Lin som vert redda frå huldrefolket av ei fryktlaus ung kvinne. Sjølv om denne balladen er frå Skottland, finn ein liknande motiv der ein held ein person gjennom ulike omformingar i segner frå heile Europa.

Soga er blitt omdanna til ulike forteljingar, songar og filmar. Ho har også gjeve namn til ein reel som også er kjend som Glasgow-reelen. Namnet på helten varierer, han blir mellom anna kalla **Tamlane**, **Tamlin**, **Tomlin**, **Tam Lien**, **Tam-a-Line, Tamas Lin** og **Tam Lane**. Det same gjer namnet til heltinna, som til dømes blir kalla Janet, Margaret og May Margery.

## Samandrag

Dei fleste variantane av songen byrjar med ei åtvaring til ungjenter mot å dra til staden der Tam Lin er, fordi han kjem til å ta noko frå dei - gjerne jomfrudommen. Staden det er snakk om blir vanlegvis namngjeven som Carterhaugh.

Ei ung jente, vanlegvis kalla Janet eller Margaret, dreg til Carterhaugh trass åtvaringane og plukker ei dobbel rose. Då dukkar Tam opp og spør ho kvifor ho er i Carterhaugh utan at han har gjeve ho løyve og teke det som er hans. Ho seier at ho eig Carterhaugh, fordi faren hennar har gjeve det til ho.

I dei fleste variantane fer ho så heim og oppdagar at ho er gravid. Somme variantar starta soga frå dette tidspunktet. Når ein gammal riddar seier at han er far til barnet, seier ho at dette ikkje er sant, at faren er ein alv og at ho elskar han. Ho reiser attende til Carterhaugh. I somme variantar har broren fortalt ho at det veks ei urt der som ho skal ete for å ta abort. I alle variantar plukkar ho opp noko, anten det er urta eller dei same rosene som første gongen dei møttest. Tam dukkar opp att, rasande og nektar ho å ta abort.

Ho spør han om han nokon gong var menneske, anten etter at han dukkar opp att, eller i somme variantar like etter det første møtet deira. Han seier at han ein gong var ein dødeleg mann, som etter å ha falle frå hesten sin, vart redda og fanga av alvedronninga. Kvart sjuande år betaler hulderfolket ein tiande til helvete, av ein av deira folk, og Tam fryktar at han skal verte ofra den neste kvelden (halloween). Han skal ride som del av eit riddarkompani, og Janet kan kjenna han att på den kvite hesten han kjem ridande på. Han åtvarar ho om at når ho fangar han, så vil alvane gjere han om til all slags udyr for at ho skal forlate han, men han vil ikkje skade ho, og når han til slutt er gjort om til brennande kol, så skal ho kaste han i brunnen. Då vil han dukke opp att som ein naken mann som ho så skal gøyme. Janet gjer som ho får beskjed om, og vinn Tam Lin. Alvedronninga er ikkje nøgd, men godtar kravet hennar.

I forskjellige versjonar er Tam Lin visstnok barnebarnet til Laird of Roxburgh, Laird of Foulis, jarlen av Forbes eller jarlen av Murray. Namnet hans varierer òg i forskjellige versjonar (Tam Lin er den vanlegaste) som Tom Line, Tomlin, Young Tambling, og Tam-a-line.

## Versjonar
Det er fleire tolkingar av Tam Lin-soga. 
Den første dokumenterte versjonen av songen finst i boka *[[The Complaynt of Scotland]]* frå 1549. 
Francis James Child samla inn fjorten variantar i *The English and Scottish Popular Ballads*,
I moderne tid er soga blitt attfortald i ei rekkje prosaverk, kanskje på grunn av den sterk kvinnelege hovudperosnen.
Songen er også blitt spelt inn ei rekkje gonger.

### Prosa
**Tam Lin* av Coyote Run
**Blood and Iron* av Elizabeth Bear
*"My Kingdom" av Hannah Wolf Bowen, *Abyss & Apex*, 2004
**Tam Lin* av Susan Cooper
*The Armourer's House av Rosemary Sutcliff inneheld Tam Lin-soga
**The Nightwood* av Robin Muller
**The Hawthorn Tree* av Patrick Little (kjønnsrollevariasjon)
**An Earthly Knight* av Janet McNaughton
**The Dogs of Babel* av Carolyn Parkhurst
**[[The Perilous Gard]]* av Elizabeth Marie Pope
**Summer's Lease* av Eluki bes Shahar (Rosemary Edghill)
*«Cotillion» av Delia Sherman, i *[[Firebirds]]*, redigert av Sharyn November
*«Tam Lin» i den grafiske romanserien *Ballads and Sagas* redigert av Charles Vess
**Tam Lin: An Old Ballad* av Jane Yolen, illustrert av Charles Mikolaycak
**Burd Janet* av Jane Yolen, i *[[Not One Damsel in Distress]]*
**Winter Rose* av Patricia McKillip
**Gnat Stokes and the Foggy Bottom Swamp Queen* av Sally Keehn
*«He Said, Sidhe Said» av Tanya Huff, i *Finding Magic*
**Nattens demon* av Margit Sandemo
**The Queen of Spells* av Dahlov Ipcar
*«Shapes» av K. Elizabeth Cornwell, i *Fickle Muses*

;Barnebøker
**Tam Lin* av Pamela Dean
**Red Shift* av Alan Garner
**Fire and Hemlock* av Diana Wynne Jones
**Wild Robin* skriven og illustrert av Susan Jeffers

### Teater
**Tam Lin* av N. G. McClernan
**The Thyme of the Season* av Duncan Pflaster (inneheld delar av soga)

### Musikk

*Tamlin (Тамлин) - folkrockband frå Ukraina

#### Songar
Følgjande artistar har spelt inn versjonar, alle kalla «Tam Lin» med mindre anna står nemnt

*Frankie Armstrong på *I Heard a Woman Synging*, og ein lengre versjon på samlealbumet *Ballads* (Fellside Records).
*«Young Tambling» av Anne Briggs på *The Time Has Come* LP
*Broadside Elektrisk på *Amplificata*
*Current 93 på singelen Tamlin og samleplata *SixSixSix: SickSickSick*. 
**Arcturus* av Enter the Haggis på *Aerials* (2001)
*Fairport Convention på *[[Liege & Lief]]*, *[[Sense of Occasion]]* og *[[Across the Decades]]* (live)
* «Tamlin» av harpespelaren og songaren Gillian Grassie på *Serpentine* (2007)
* «Tam Lyn Retold» av The Imagined Village (Benjamin Zephaniah, Eliza Carthy, et al.), 2007 
* Bob Hay & Jolly Beggars på *Tam Lin and More Songs by Robert Burns* 
**The Tale of Tam Lin* av Bill Jones på *Panchpuran*
*Mediæval Bæbes på *Mirabilis*
*Outgrabe på *Love & Death*
*Pyewackett på *The Man in the Moon Drinks Claret*
*Steeleye Span på *Tonight's the Night, Live!*
* «Tamlin» av det ukrainske bandet Tamlin (Тамлин) på *Dreams on the Shore* (2005 - Сны на Берегу) og i nytt arrangement på *On The Winter's Threshold* (2008 - На Пороге Зимы)
*Tempest på *Serrated Edge* (1992)
*Tricky Pixie på *Mythcreants* (2009)
* «Tam Lyn» av The Watersons på *For Pence and Spicy Ale*

### Film
**[[filmen Tam-Lin|Tam-Lin]]* (1970) regissert av Roddy McDowall med Ava Gardner.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tam Lin|Tam Lin]]» frå ,  den 26. januar 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

*Ei nettside om Tam Lin