open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nicholas Haddock

**Nicholas Haddock** () var ein britisk admiral og parlamentspolitikar.

Som son av admiral Sir Richard Haddock var det nærast sjølvsagt at Nicholas Haddock skulle inn i marinen, og han utmerkte seg alt som 16-åring som sjøkadett i slaget ved Vigo i 1702. Han vart forfremma til løytnant og var med i støtta til Barcelona i 1706. I slaget ved Kapp Passaro i 1718 var han kaptein på «Grafton», som hadde 70 kanonar, og leia åtaket. I 1732 vart han kommandant av Nore. Han var øvstkommanderande i Middelhavet frå 1738 til 1742, der han med suksess blokkerte spanskekysten og erobra to spanske skatteskip. Han klarte derimot ikkje å få den spanske flåten ut i kamp. Han vart forfremma til viseadmiral i 1741 og til admiral i 1744. 

Haddock tente som paralamentsmedlem for Rochester frå 1734 til han døydde. 

## Bakgrunnsstoff
* Portrett av Nicholas Haddock ved National Maritime Museum
* Portrett av Nicholas Haddock ved National Portrait Gallery

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nicholas Haddock|Nicholas Haddock]]» frå , den 31. desember 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene: 
*** Concise Dictionary of National Biography (1930)
*** Robert Beatson, *A Chronological Register of Both Houses of Parliament* (London: Longman, Hurst, Res & Orme, 1807) [http://books.google.com/books?vid=024wW9LmFc5kXY0FI2&id=Gh2wKY2rkDUC&printsec=toc&dq=Return+of+Members+of+Parliament&as_brr=1&sig=SK5GVtGLfWQ9ovZDbyZObAyIO5I#PPP9,M1]
*** [http://www.british-history.ac.uk/report.aspx?compid=62884 *The History and Topographical Survey of the County of Kent: Volume 5 (1798)*]
*** http://leighrayment.com/*
Juan José Navarro

**Juan José de Navarro Viana y Búfalo** () var generalkaptein i den spanske marinen og *Marqués de la Victoria*. 

Han gjekk inn i den spanske hæren berre åtte år gammal og kjempa i den spanske arvefølgjekrigen i Italia. I 1708 kjempa han mot maurarane i Oran, der broren Ramón mista livet og faren døydde i fangenskap. I 1709 kom han tilbake til Spania og kjempa i slaget ved Almenar og slaget ved Zaragoza, der han vart teken til fange av soldatane til Guido Starhemberg. Etter freden i Utrecht vart han kaptein i den avdøde faren sitt kompani og deltok i frigjeringa av Catalonia. 

Etter krigen gjekk han inn i marinen og då kvadrupelalliansekrigen braut ut segla han på «Real» til Sardinia og Sicilia med hæren under markien av Lede, og tok her del i erobringane deira som marinesoldat. 

Under José Patiño steig han i gradene. I 1732 deltok han i erobringa av Oran under hertugen av Montemar og spelte ei viktig rolle i å dekkje troppane då dei gjekk på land med kanonane på skipet sitt. Under den austerrikske arvefølgjekrigen vann han den største sigeren i karrieren sin då han slo den britiske flåten i slaget ved Toloun i 1744. Han vart forfremma til generalløytnant og fekk tittelen **marqués de la Victoria**. 

I 1750 vart han generaldirektør for armadaen. Seks år seinare hadde han skrive ferdig verket *Diccionario demostrativo de la configuración y anatomía de toda arquitectura naval moderna* om militærteori.

I 1759 kommanderte han ein konvoi på 36 skip som førte Karl III, den nye kongen av Spania, frå Napoli til Spania. Flaggskipet hans var «Real Fénix». For dette vart han utnemnd til generalkaptein i den spanske marinen. 

Navarro døydde av kaldbrann, 84 år gammal. 

## Kjelde

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Juan José Navarro|Juan José Navarro]]» frå , den 31. desember 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** ei omsetjing av Juan José Navarro frå Spansk Wikipedia.
Claude-Élisée du Court de La Bruyère

**Claude-Élisée du Court de La Bruyère** () var ein fransk viseadmiral.

Under den austerrikske arvefølgjekrigen slo skvadronen leia av de Court seg saman med den spanske flåten utanfor sørkysten av Frankrike og jaga bort Nicholas Haddock og den britiske flåten i Middelhavet.
Richard Lestock

**Richard Lestock** () var ein offiser i Royal Navy og til slutt admiral. Han kjempa i mange slag og var ein kontroversiell person som er best hugsa for nederlaget i slaget ved Toulon, og vart derfor stilt for krigsrett. 

Lestock følgde faren sine fotspor inn i marinen. I 1701 vart han tredjeløytnant på «Cambridge» og steig raskt i gradene. Som kommandør på HMS «Vulture» deltok han i frigjeringa av Barcelona og erobringa av Alicante. I 1707 støtta han Sir George Byng i nederlaget ved Toulon, men erobra Menorca året etter. I 1709 vart han angripe av to fiendtlege fregattar utanfor Lisboa og vart tvungen til å overgje skipet. Heime i England vart han stilt for krigsrett for å ha tapt skipet, men vart frikjend 31. august 1709. 

Dei neste åra segla han i britiske flåtar i Vestindia og i Austersjøen, der han fekk kommando over ein skvadron på sju skip. I Skagerrak utmerkte han seg ved å ta svenske kaperar og Byng gjorde han til andrekaptein på flaggskipet sitt under slaget ved Kapp Passaro i 1718. Dei neste ti åra steig han ikkje i gradene, men vart etter kvart kaptein over eige skip. I 1739 segla han med Sir Chaloner Ogle til Vestindia, der han av viseadmiral Edward Vernon vart utpeikt til kommandør og tredjekommanderande av flåten. Lestock deltok i slaget ved Cartagena de Indias, der han fekk i oppdrag å angripe Fort San Luis den 23. mars 1741. Slaget enda med nederlag og Lestock returnerte til England, der han tok kommando over ein skvadron som segla til Middelhavet for å støtte Nicholas Haddock. I 1742 vart han utnemnde til kontreadmiral og då Haddock måtte reise heim på grunn av sjukdom, vart Lestock øvstkommanderande for ein kort periode. 

I 1744 deltok Lestock i slaget ved Toulon under den austerrikske arvefølgjekrigen. Slaget vart eit nederlag for britane og Lestock vart skulda for ikkje å ha følgd eller forstått den opphavlege åtaksplanen, men vart igjen frikjend heime i England, og berre to dagar seinare, 3. juni 1746, vart han utnemnde til admiral og fekk kommandoen over ein stor skvadron. 13. desember 1746 døydde han av ein magesjukdom. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Richard Lestock|Richard Lestock]]» frå , den 31. desember 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene: 
** [http://www.oxforddnb.com/view/article/16506 Oxford Dictionary of National Biography]
** [http://www.historyofwar.org/articles/people_mathews.html Artikkel om slaget ved Toulon]
*
Thomas Mathews

**Thomas Mathews** () var ein britisk admiral. Mathews gjekk tidleg inn i marinen og vart løytnant i 1699 og kaptein i 1703.

Under den korte kvadrupelalliansekrigen mot Spania (1718-20) kommanderte han slagskipet «Kent» i flåten til George Byng. Han deltok i slaget ved Kapp Passaro i 1718, og vrå 1722 til 1724 kommanderte han ein liten skvadron som vart send til Austindia for å drive bort sjørøvarar ved Malabarkysten. I mars 1741 hamna i Middelhavet og vart utnemnd til admiral, noko som vart sett på som rart sidan han aldri hadde utmerkt seg på noko måte og hadde liten erfaring. I tillegg kom han dårleg overeins med hans nestkommanderande, Richard Lestock. 22. og 23. februar 1744 deltok han i slaget ved Toulon mot franske og spanske skip under den austerrikske arvefølgjekrigen. Slaget vart eit nederlag for britane, sjølv om dei hadde fleire skip. Slaget var likevel viktig for britane fordi det synte at strategiane deira hadde vore ineffektive og dårlege. Fleire av kapteinane, inkludert Mathews og Lestock, vart stilt for krigsrett. Lestock vart frikjend, sjølv om han hamna så langt bak dei andre skipa at han ikkje hadde delteke i slaget, medan Mathews vart frådømd stillinga si.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Thomas Mathews|Thomas Mathews]]» frå , den 31. desember 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene: *
***
Slaget ved Toulon i 1744

**Slaget ved Toulon** eller **slaget ved Kapp Sicié** fann stad 22. og 23. februar 1744 i Middelhavet utanfor kysten av Toulon i Frankrike. Ein spansk konvoi slo den britiske Middelhavsflåten. Den franske flåten kom til støtte for Spania mot slutten av slaget då den britiske flåten trekte seg tilbake. 

## Slaget
Den 22. februar gjekk 30 britiske skip under Thomas Mathews til åtak på den spanske baktroppen. Den franske og spanske flåten hadde til saman 27 skip, men dei franske skipa deltok ikkje i sjølve slaget. Mathews hadde følgd etter den franske flåten i perioden opp til slaget i tilfelle ein av sidene erklærte krig mot ein annan som ein del av den austerrikske arvefølgjekrigen. Dei tolv spanske skipa vart kommandert av Don Juan José Navarro. Kl. 17 trekte begge sidene seg bort frå kvarandre. Åtaket heldt fram frå lang avstand dagen etter, men britane leid kraftig, og då franskmennene kom til, vart britane tvungen til å trekke seg tilbake. Den 24. februar segla Mathews mot Italia.

Mathews sin nestkommanderande, viseadmiral Richard Lestock bad seinare kong Georg II av Storbritannia om å stille mange av dei britiske offiserane som hadde delteke i slaget for krigsretten, inkludert Mathews. Mathews og fleire andre offiserar vart sagt opp av Royal Navy som følgje av dette .

## Skip i slaget
### Frankrike og Spania
**I front** 
«Boree» 64
«Tolosa» 60
«Tigre» 50
«Eole» 64
«Alcion» 56
«Duc d'Orleans» 68
«Espoir» 74 (flaggskipet til de Gavaret)
**Senter** 
«Trident» 64
«Heureux» 60
«Aquilon» 44
«Sólide» 64
«Diamant» 50
«Firme» 70
«Terrible» 74 (flaggskip)
«Sancti Spiritus» 68
«Serieux» 64
**Bak** 
«Oriente» 60
«América» 60
«Neptuno» 60
«Poder» 60 - Øydelagd og fanga, men gjenerobra og bora i senk dagen etter
«Constante» 70
«Real Felipe» 114 (flaggskipet til Juan José Navarro)
«Hércules» 64
«Brillante» 60
«Halcón» 60
«San Fernando» 64
«Soberbio» 60
«Santa Isabel» 80
3 fregattar
2 brannskip
1 slagskip som vart nytta som sjukehusskip

Skip merkte med * var spanske.

### Britane (Thomas Mathews)
**I front** 
«Chatham» 50
«Nassau» 70
«Chichester» 80
«Boyne» 80
«Barfleur» 90 (flaggskipet til Rowley)
«Princess Carolina» 80
«Berwick» 70
«Stirling Castle» 70
«Bedford» 70
**Senter** 
«Dragon» 60
«Royal Oak» 70
«Princess» 70
«Somerset» 80
«Norfolk» 80
«Marlborough» 90
«Dorsetshire» 80
«Essex» 70 (Richard Norris)
«Rupert» 60
«Namur» 90 (flaggskip)
**Bak**
«Salisbury» 50
«Romney» 50
«Dumkint«? 60
«Revenge» 70
«Cambridge» 80
«Neptune» 90 (flaggskipet til Lestock)
«Torbay» 80
«Russell» 80
«Buckingham» 70
«Elizabeth» 70
«Kingston» 60
«Oxford» 50
«Warwick» 60
3 fregattar
3 brannskip
3 skonnertbriggar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Battle of Toulon (1744)|Battle of Toulon (1744)]]» frå , den 31. desember 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Lippe (fleirtyding)

**Lippe** kan visa til:

* Lippe i anatomi
* Ei elv med same namn i Tyskland, sjå elva Lippe
* Ein tysk Kreis i delstat Nordrhein-Westfalen, sjå Kreis Lippe
* Ei tysk adelsslekt, sjå Huset Lippe
* Eit tidlegare tysk fyrstedømme og fristat, sjå Fristaten Lippe
Pat Metheny Group

**Pat Metheny Group** er ei jazzgruppe som blei danna i 1977. Dei tre viktigaste medlemmane er Pat Metheny (gitarist, bandleiar og komponist), Lyle Mays (keyboardist og pianist, starta gruppa saman med Metheny) og Steve Rodby (bassist og produsent). Paul Wertico var trommeslagar i 18 år, men frå og med albumet Speaking of Now har Antonio Sanchez handtert stikkene.

## Medlemmar

### Nåverande
* Pat Metheny (gitar og gitar-synthesizer)
* Lyle Mays (piano, synthesizerar)
* Steve Rodby, sidan 1980 (bass)
* Antonio Sanchez, sidan 2002 (trommer og perkusjon)
* Cuong Vu, sidan 2002 (trompet, song og perkusjon)
* Grégoire Maret, sidan 2005 (harmonika, song, perkusjon)
* Nando Lauria, sidan 2005 (gitar, song, ymse perkusjon og andre instrument)

### Tidlegare
* Mark Egan, 1977-1980 (bass)
* Danny Gottlieb, 1977-1982 (trommer)
* Nana Vasconcelos, 1981-1982 (song, perkusjon)
* Pedro Aznar, 1983-1985, 1989-1992 (song, perkusjon, bass, gitar, saksofon)
* Paul Wertico, 1983-2001 (trommer)
* David Blamires, 1987-1988, 1995-1997 (song, ymse instrument)
* Mark Ledford, 1987-1988, 1995-1998 (song, ymse instrument)
* Armando Marçal, 1987-1996 (perkusjon)
* Jeff Haynes, 1997-1998 (perkusjon, song, ymse instrument)
* Philip Hamilton, 1997-1998 (song, ymse instrument)
* Richard Bona, 2002-2005 (perkusjon, song, elektrisk bass, akustisk gitar)
* Faith Hendricksen, 1986-ca 1999 (synclavier, song)

## Diskografi
### Studioalbum

### Live-album

### Filmmusikk

## Bakgrunnsstoff

* Pat Metheny Group si heimeside 
** Songbøker med Pat Metheny Group 
** Noter og tablatur til songar av PMG

* Booking 
* Gruppemedlemmane sine biografiar


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pat Metheny Group|Pat Metheny Group]]» frå , den 31. desember 2008.*
Jacques Aymar de Roquefeuil et du Bousquet

**Jacques Aymar de Roquefeuil et du Bousquet** () var ein admiral i den franske marinen.

Han var den yngre bror til baron Louis de Roquefeuil et du Bousquet og eit medlem av Huset Roquefeuil-Blanquefort frå Languedoc. 

## Kjelde

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jacques Aymar de Roquefeuil et du Bousquet|Jacques Aymar de Roquefeuil et du Bousquet]]» frå , den 31. desember 2008.*
The Way Up

***The Way Up*** er Pat Metheny Groups 13. studioalbum, utgjeve i 2005. Albumet består av éin song, *The Way Up*, delt inn i fire spor for at navigeringa skal bli lettare. Bandmedlemmane leikar seg med songen, og ein får høyre mykje improvisasjon og soloar, både frå vanlege soloinstrument som gitar og piano, men òg frå bassgitaren og trommene.

## Songane
*The Way Up*, komponert av Pat Metheny og Lyle Mays:

# *The Way Up: Opening* – 5:17
# *The Way Up: Part One* – 26:27
# *The Way Up: Part Two* – 20:29
# *The Way Up: Part Three* – 15:54

## Musikarane
* Pat Metheny - akustisk gitar, elektrisk gitar, gitar-synthesizer
* Lyle Mays - piano, keyboard
* Steve Rodby - bassgitar, cello
* Cuong Vu - trompet, song
* Gregoire Maret - harmonika, perkusjon
* Antonio Sanchez - trommer

With the following musicians making guest appearances:
* Richard Bona - perkusjon, song
* Dave Samuels - perkusjon
** Nando Lauria - gitarar, song, perkusjon (berre på turneen)

## Utmerkingar
**[[Grammy]]-prisar**


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:The Way Up|The Way Up]]» frå , den 31. desember 2008.*
Admiral John Norris

**Sir John Norris** (1670 eller 1671&ndash;13. eller 14. juni 1749) var ein britisk admiral på 1600- og 1700-talet som var øvstkommanderande i Royal Navy under Georg II. 

I mai 1699 gifta han seg med Elizabeth Aylmer, dotter til admiral Matthew Aylmer, og dette hjelpte han mykje framover i karrieren. Han vart slått til riddar i 1705 og admiral i 1709. Han var parlamentsmedlem frå 1708 til han døydde. 

Norris medverka i den spanske arvefølgjekrigen og vart seinare send med ein flåte til Austersjøen for å vise dei nordlege nasjonane styrken til England. Offisielt kom han hit for å verne engelske handelsskip, men i røynda var det for å leggje press på Sverige og Russland, og han vart ein ven av tsar Peter, sin tilbaud han kommando over den russiske marinen. I oktober 1715 reiste han derimot tilbake til England, og i mai 1716 vendte han tilbake for å hindre eit mogeleg svensk forsøk på å erobre Skottland med hjelp av jakobittane. Her møtte han både svenske, danske og russisk skip i småtrefningar. 

I 1717 forhandla han med tsar Peter i Amsterdam, men kom ikkje fram til noko resultat. I 1718 vende han tilbake til Austersjøen med eit fåtal troppar. 

Etter kong Karl XII av Sverige døydde kom det i gang forhandlingar mellom Georg I og Sverige, og John Norris vart no sett til å hindre russarane i å herje langs austkysten av Sverige. Då han nådde fram hadde russarane alt reist heim att, så Norris vendte tilbake til England. Fleire tokt for å halde russarane unna Sverige følgde, det siste i 1727. 

I 1734 vart han admiral for flåten og øvstkommanderande i Royal Navy. I 1744 pensjonerte han seg frå marinen. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:John Norris (Royal Navy officer)|John Norris (Royal Navy officer)]]» frå , den 31. desember 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** https://runeberg.org/nfbs/0801.html 
*** 


## Bakgrunnsstoff
* Biografi på ''Dictionary of Canadian Biography Online''
The Downs

**The Downs** er eit red eller havområde sør for Nordsjøen nær Den engelske kanalen utanfor austkysten av Kent, mellom North og South Foreland sør i England.

I seglskutetida var The Downs var ein permanent base for krigsskipa som patruljerte Nordsjøen og ein oppsamlingsstad for reparerte eller nybygde skip som kom ut frå Chatham Dockyard. Her var ein trygg ankringsplass under uvêr med Goodwin Sands som verna mot vind og vêr i aust og kysten i nord og vest. Redet ligg òg mellom Doversundet og Themsen-estuaret, så både handelsskip som venta på austleg vind som kunne ta dei gjennom Kanalen, og dei som skulle til London, samla seg her, ofte i ganske lange periodar. I 1639 fann slaget ved The Downs stad her, då den nederlandske marinen øydela ein spansk flåte som hadde søkt tilflukt i det nøytrale engelske farvatnet. 

Reidet har ei djupne på 22 meter. Sjølv under storm frå sør kunne redet gje noko vern, men stundom førte dette òg til forlis. Stormar frå alle retningar kunne og drive skipa på land eller på sandbanken, som alltid endra form og ikkje alltid vart godt merkte. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:The Downs|The Downs]]» frå , den 31. desember 2008.*
Nordvestkaukasiske språk

**Nordvestkaukasiske** eller **pontiske språk** er ein språkfamilie som blir snakka i Kaukasus, framfor alt i Russland i republikkane Adygeia, Kabardi-Balkaria og Karatsjai-Tsjerkessia, i Abkhasia, i Tyrkia og i små grupper rundt i Midtausten.

## Klassifisering

Det er fem nordvestkaukasiske språk, som kan bli delt inn i tre grupper:

**Abkhasisk-abaziske språk**

* abkhasisk
* abaza

**[[Tsjerkessiske språk]]**

* adygisk
* kabardinsk

**Ubykhiske språk**

* ubykh
Abkhasisk

**Abkhasisk** (аҧсуа бызшәа [ аpʰswa bəzʃʷa ]) er eit nordvestkaukasisk språk som blir snakka i Georgia (i den autonome republikken Abkhasia) og i Tyrkia.

Det finst 101.000 talarar av abkhasisk i Georgia. Kor mange talarar som finst i Tyrkia er ikkje kjend på grunn av manglande sensusdata, men eit overslag er 4.000, av ei etnisk gruppe på ca. 39.000). 

## Språklege karakteristika
Abkhasisk er kjenneteikna av eit rikhaldig konsonantforråd og eit lite vokalforråd: To fonologisk distinkte vokalar, ein open *a* og ein lukka *ə*. Avhengig av omgjevnad kan denne vokalen bli uttalt *e, i, o* eller *u*. Abshuj-dialekten har 58 konsonantar, Bsyp-dialekten sogar 67.

Abkhasisk er eit agglutinerande ergativspråk. Språket skil mellom ulike genus i dei personlege pronomena. Morfologien til nomena er relativt enkel, med berre eit par kasus, men verbbøyinga er svært kompleks, og dominert av prefiksering.

## Skriftspråk

Det første abkhasiske alfabetet vart utvikla i 1862 av Baron Peter von Uslar og bestod av 37 kyrilliske bokstavar. Frå 1905 var eit kyrillisk alfabet med55 bokstavar i bruk. Nikolaj Marr utvikla eit latinsk alfabet med 75 bokstavar, som var i bruk mellom 1926 og 1928, då det vart erstatta med eit nytt latinsk alfabet. I 1937 vart det innført eit alfabet basert på det georgiske alfabetet. Då abkhasarane ville distansere seg frå georgiarane, vart det innført eit kyrillisk alfabet i 1954.

## Litteratur
* Georgij A. Klimov: *Einführung in die kaukasische Sprachwissenschaft*. Buske, Hamburg 1994 (omsett frå russisk av Jost Gippert).
* Vjačeslav A. Čirikba: *Abkhaz*. LINCOM Europa, München 2003. (på engelsk)
* George Hewitt: *Abkhaz* (*Lingua Descriptive Studies*). North-Holland, Amsterdam 1979. (på engelsk)
* K. V. Lomtatidze: *Grammatika abchazskogo jazyka: fonetika i morfologija*. Suchumi 1968. (på russisk)
* N. Ja. Marr: *O jazyke i istorii abchazov*. Verlag der Akademie der Wissenschaften der UdSSR, Moskau u.&nbsp;a. 1938. (på russisk)
* Teimuraz Gvanceladze (PDF)

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Ethnologue, Languages of the World: Abkhaz
* Abchasisches Alphabet
* Abasinisch-abchasische Website aus der Türkei 
* Beitrag der Enzyklopädie des Europäischen Ostens über das Abchasische 
* Teimuraz Gvanceladze
* Teimmuraz Gvanceladze: ''Iz istorii perechoda abchazskogo knižnogo jazyka na gruzinskuju grafiku''
Muskett

**Muskett** er eit handskytevåpen med luntelås, hjullås, flintelås eller ein slaglås. Løpet er glattbora, langt, og vert ladd frå munningen. Under avfyring vart løpet støtta mot ein muskett-gaffel (forkett), fordi musketten vog om lag 6–7 kg. Prosjektila som vart avfyrte, vog om lag 50 g og hadde ein distanse på om lag 200 m. Våpenet var i bruk frå byrjinga av 1500– til midten av 1800-talet.

Soldatar utstyrt med muskettar vart ofte omtala som musketerar.

## Sjå òg
* Eldvåpen
* Eldhandvåpen
* Munningsladevåpen
* Arkebuse
* Muskedunder
* Gevær

## Kjelder
* *Aschehoug og Gyldendals store norske leksikon. Bind. 8. M-Norg.* Oslo: Kunnskapsforlaget. ISBN 82-573-0019-5.
* Caplex.no - Muskett.
Krigsskip

Eit **krigsskip** er eit skip som i hovudsak vert nytta under militære konfliktar. Krigsskip vert bygd annleis enn handelsskip: Krigsskipa er væpna med våpen for å nedkjempe fienden og er pansra for å motstå fiendtleg eldgjeving.

Forskjellige typar krigsskip:

* Fregatt 
* Hangarskip
* Jagar 
* Korvett 
* Kryssar
* Landgangsfartøy
* Mineleggjar
* Minesveipar
* Monitor
* Slagskip 
* Torpedobåt
* Undervassbåt
Dei austindiske øyane

**Austindia**, **Ostindia** eller **Dei austindiske øyane** er namn som er blitt nytta om Den indiske halvøya, Søraust-Asia, Indonesia og øyane omkring. Omgrepet er lite brukt i dag.

Nemningar som Aust- eller Ostindia blei brukt i Vesten opphavleg om dei to halvøyane «Forindia» (den indiske halvøya) og «Bakindia» (Indokina) i tillegg til dei austindiske øyane - øygruppene i Søraust-Asia mellom det asiatiske fastlandet og Ny-Guinea og Australia. Innbyggjarane på Dei austindiske øyane vert stundom kalla austindarar for å skilje dei frå indarane i India, Karibia (som stundom vert kalla Vestindia) og amerikanske indianarar. 

Novernade land som var omfatta av omgrepet er India, Pakistan, Bangladesh, Myanmar, Sri Lanka, Maldivane, Thailand, Kambodsja, Laos, Brunei, Singapore, Filippinane, Aust-Timor, Malaysia og Indonesia. Nederlandske koloniar i området vart kalla Nederlandsk Austindia før Indonesia fekk sjølvstende. 

Austindia kan òg inkludere Indokina, Filippinane, Brunei, Singapore og Aust-Timor, men ikkje vestlege Ny-Guinea (Vest-Papua), som er ein del av Melanesia. 

Regionar i Austindia er stundom delt inn etter kva kolonirike dei høyrte til, til dømes Britisk Austindia som refererer til Malaysia, Nederlandsk Austindia som er Indonesia og Spansk Austindia som er Filippinane.

## Historie
Europearane kom til desse regionane seint på 1400-talet og tidleg på 1500-talet, ført an av portugisiske utforskarar. Regionane vart viktige kjelder for handelsvarer, særleg bomull, indigofargestoff og krydder etter at det vart oppretta europeiske handelsselskap, som Det britiske og Det nederlandske austindiske kompaniet på 1600-talet. 

Kristoffer Columbus trudde i starten at Den nye verda var den austlegaste delen av dei indiske områda, då han hadde bomma grovt på den vestlege avstanden frå Europa til Asia. For å unngå forvirring vart Den nye verda seinare kalla «Vestindia», medan dei opphavlege indiske øyane vart kalla «Austindia». 

Folkeslaga i Austindia har eit stort kulturelt mangfald og reknar seg ikkje som ei enkel etnisk gruppe. Hinduisme, buddhisme og islam er dei vanlegaste religionane i regionen, men i enkelte område òg kristendom, sikhisme, jainisme og andre tradisjonelle trusretningar. Språket regionen er variert og kjem frå mange språkfamiliar i Sør-Asia. 

## Sjå òg
* Stor-India
* Spansk Austindia
* Vestindia

## Kjelder

----
* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Indies|Indies]]» frå , den 1. januar 2009.*
Bertrand-François Mahé de La Bourdonnais

**Bertrand-François Mahé de La Bourdonnais** (**comte de La Bourdonnais**) () var ein offiser i den franske marinen og administrator  i Det franske austindiske kompaniet. 

Han vart fødd 11. februar 1699 i Saint-Malo i Bretagne og reiste til sjøs som gut. I 1718 tente han for Det franske austindiske kompaniet som løytnant. I 1724 vart han forfremma til kaptein og utmerkte i erobringa av Mahé utanfor Malabarkysten, slik at han fekk namn etter byen. I to år tente han som portugisisk statthaldar i Goa, men kom tilbake i fransk teneste i 1735 som guvernør i Île de France (Mauritius) og the Île de Bourbon (Réunion). Han vitja Frankrike i 1740, men reisa vart avbroten på grunn av krig med Storbritannia og han vart sett til å kommandere flåten i dei indiske farvatna. 

Han redda Mahé og hjelpte general Dupleix ved Pondicherry, slo Lord Peyton og i 1746 medverka han i omleiringa av Madras. Han krangla med Dupleix over styret av India, og tilhøvet dei i mellom vart ikkje betre då Mahe kom tilbake til Île de France og oppdaga at Dupleix hadde utpeikt ein etterfølgjar som guvernør. Han segla på eit nederlandsk fartøy for å ta saka si til retten då han vart teken til fange av britane. Han fekk derimot lov å reise til Frankrike på prøve, men i staden for å ta krangelen med Dupleix til retten, vart han i 1748 arrestert for vanstyre som guvernør, og sett i Bastillen i to år. Han vart stilt for retten i 1751 og frikjend, men helsa hans hadde vorte dårleg i fengselet og han hadde mista eigedomane sine. Til det siste kom han med urettvise anklager mot Dupleix. Han døydde i Paris den 10. november 1753.

Fleire stader vart kalla opp etter han, som Mahé på Seychellane, Mahé i Pondicherry i India, Mahébourg på Mauritius og ei gate i Pondichéry. Port Louis på Mauritius har eit hotell med hans namn, Labourdonnais Waterfront Hotel.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bertrand-François Mahé de La Bourdonnais|Bertrand-François Mahé de La Bourdonnais]]» frå ,  den 1. januar 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
***
Det franske austindiske kompaniet

**Det franske austindiske kompaniet** (fransk *La Compagnie française des Indes orientales* eller *Compagnie française pour le commerce des Indes orientales*) var eit handelsselskap grunnlagt i 1664 for å konkurrere mot Dei britiske og nederlanske austindiske kompania. 

Det vart planlagt av Jean Baptiste Colbert og oppretta med løyve frå kong Ludvig XIV for å gjere handel på den austlege halvkula. Kompaniet oppstod med samanslåinga av tre tidlegare selskap, Compagnie de Chine frå 1660, Compagnie d'Orient og Compagnie de Madagascar. Den første generaldirektøren for selskapet var François Caron, som hadde verka for Det nederlandske austindiakompaniet i 30 år, over 20 av dei i Japan.

## Historie
Den første statsfinansierte franske reisa til Austindia skjedde i 1603 med Paulmier de Gonneville frå Honfleur som kaptein. Den franske kongen Henrik IV gav løyve til det første *Compagnie des Indes Orientales*, og gav selskapet monopol i 15 år på indisk handel. Denne forgjengaren til *Compagnie des Indes Orientales*, var ikkje eit aksjeføretak og vart finansiert av staten. Kongen gav òg selskapet evig konsesjon for øya Madagaskar, samt andre område som dei klarte å erobre. 

Selskapet klarte ikkje å grunnleggje ein vedvarande koloni på Madagaskar, men opprette hamner på dei nærliggande øyane Bourbon og Île-de-France (i dag Réunion og Mauritius). I 1719 hadde selskapet etablert seg i India, men var då nesten konkurs. Same året vart *Compagnie des Indes Orientales* av John Law slått saman med andre franske handelsselskap til *[[Mississippiselskapet|Compagnie Perpétuelle des Indes)]]*. 

Då Mogulriket vart svekka valde franskmennene å blande seg inn i indisk politikk for å verne interessene sine, hovudsakleg ved at dei danna alliansar med lokale herskarar sør i India. Frå 1741 følgde franskmennene under Joseph François Dupleix ein aggressiv politikk overfor både indarane og engelskmennene til dei omsider vart slått av Robert Clive.

Selskapet klarte ikkje lenger å oppretthalde seg sjølv finansielt og det vart nedlagt i 1769, om lag 20 år før den franske revolusjonen. Kong Ludvig XVI gav i 1770 ut eit edikt som gjorde at selskapet måtte overføre alle eigedommane sine til staten. Kongen sa seg då villig til å betale gjelda og obligasjonane til selskapet, men aksjeeigarane fekk berre om lag 15 % av pålydande verdi av investeringane sine då selskapet vart avvikla i 1790.

Fleire indiske handelsplassar, som Pondicherry og Chandernagore, vart verande under fransk kontroll til 1949.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:French East India Company|French East India Company]]» frå , den 1. januar 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* Museum i Lorient 

## Sjå òg
* Det britiske austindiske kompaniet, grunnlagt i 1600
* Det nederlandske austindiske kompaniet, grunnlagt i 1602
* Det nederlandske vestindiske kompaniet, grunnlagt i 1621
* Det svenske austindiske kompaniet, grunnlagt i 1731
* Det franske koloniriket
* Fransk India
* Lorient
Gamleåret seig i hav

**«Gamleåret seig i hav»** er ein nyårssalme skriven av Elias Blix. 

Med fyrstelina «Gamleaaret seig i Hav» stod salmen alt i første heftet av *[[Nokre Salmar]]* (1869), som nummer to, den gongen med sju vers.

Salmen står med fem vers i *[[Norsk Salmebok]]* på nummer 85, under bolken «Nyårsdag». Salmen er inspirert av dei fyrste kapital i *[[Fyrste mosebok]]*, og denne tidlege Blix-salmen brukar det poetiske verkemiddelet som vart eit særkjenne for Elias Blix, kontrasten lys – mørker. I tilknyting til nyårsdagen som Jesu namnedag, tar salmen opp lyset som ligg i Jesu namn.

## Melodien
I dei fyrste utgåvene av *Nokre Salmar* er melodireferansen «Rind nu op i Jesu Navn», i utgåva frå 1891 er det vist til melodien «Saligheten er oss nær». I *Norsk Salmebok* er desse to salmane begge oppførte med ein melodi av Ludvig M. Lindeman, komponert i 1863.

## Bakgrunnsstoff
* Teksten i tre utgåver 

## Referansar
Det første slaget ved Kapp Finisterre i 1747

**Det første slaget ved Kapp Finisterre** var utkjempa 14. mai 1747 då 14 britiske linjeskip under admiral George Anson gjekk til åtak på ein fransk konvoi på 30 skip kommandert av Admiral de la Jonquière under den austerrikske arvefølgjekrigen. Britane kapra fire linjeskip, to fregattar og sju handelsskip i eit sjøslag som varte om lag fem timar i Biscayabukta utanfor Kapp Finisterre nordvest i Spania. Ein fransk fregatt, eit krigsskip frå Det franske austindiske kompaniet og dei andre handelsskipa kom seg unna. 

Anson var om bord på «Prince George» og kontreadmiral Sir Peter Warren på «Devonshire». Dei hadde segla frå Plymouth 9. april for å hindre fransk skipsfart. Då Anson oppdaga ein stor konvoi gjorde han signal om danna ei slaglinje, då kontreadmiral Warren mistenkte at fienden alt var på flukt bort frå dei. Han sa frå til admiralen, som så gav signal om å følgje etter. «Centurion» segla raskast og kom først fram til dei bakarste franske skipa, som vart kraftige angripe og to andre skip kom akterut for å gje det franske skipet støtte. Tre engelske skip til kom fram, mellom anna «Devonshire». Franskmennene hadde mange fleire skip og kjempa fram til kl. 19 om kvelden, då alle bortsett frå to av skipa deira var kapra, samt ni av handelsskipa. Franskmennene mista 700 menn, skadde eller drepne, og britane 520. Det vart funne i overkant av £300&nbsp;000 om bord på krigsskipa, som vart overført til dei britiske. 

Etter sigeren vart Anson forfremma til viseadmiral og vart adla. 

Eit anna slag i same området, det andre slaget ved Kapp Finisterre, følgde i oktober same år. 

## Involverte skip

### Britiske (George Anson)
Talet bak skipsnamnet er talet på kanonar. 

«Prince George» 90 (flaggskip)
«Devonshire» 66
«Namur» 74 (opphavleg 90)
«Monmouth» 64
«Prince Frederick» 64
«Yarmouth» 64
«Princess Louisa» 60
«Nottingham» 60
«Defiance» 60
«Pembroke» 60
«Windsor» 60
«Centurion» 50
«Falkland» 50
«Bristol» 50
«Ambuscade» 40 (tidelgare franske «Emuscade»)
«Falcon» 10 (korvett)
«Vulcan» 8 (brannskip)

### Franske (de la Jonquière)

«Diamant» * 30/56 - Kapra, seinare søkt
«Philibert» * 30 - Kapra
«Vigilant» * 20 - Kapra 
«Chimère» 36 - Slapp unna 
«Rubis» 52 - Kapra
«Jason» 50 - Kapra
«Sérieux» 64 (flaggskip) - Kapra
«Invincible» 74 - Kapra 
«Apollon» * 30 - Kapra 
«Thétis» * 22 - Kapra
«Modeste» * 18 - Kapra
«Gloire» 40 - Kapra
«Emeraude» 40 - Slapp unna
«Dartmouth» * 18 (tidlegare britisk sjørøvarskip) - Kapra
konvoi på 24 skip eller færre - 6 kapra

Skip markerte med * var frå Det franske austindiske kompaniet

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:First battle of Cape Finisterre (1747)|First battle of Cape Finisterre (1747)]]» frå , den 1. januar 2009.*
Det andre slaget ved Kapp Finisterre i 1747

**Det andre slaget ved Finisterre** var eit sjøslag som fann stad 25. oktober 1747 under den austerrikske arvefølgjekrigen i Biscayabukta utanfor Kapp Finisterre nordvest i Spania mellom ein britisk flåte på fjorten linjeskip kommandert av admiral Sir Edward Hawke og ein fransk konvoi, verna av ein skvadron på åtte franske linjeskip kommandert admiral Desherbiers de l'Etenduère. Det vart ein avgjerande britisk siger som sette Frankrike ute av spel på sjøen så lenge krigen varte.

Sjøslaget var mykje likt det første slaget ved Kapp Finisterre den 14. mai 1747.

Franskmennene gjorde heiderleg motstand, og dei gode skipa deira gjorde at dei til ein viss grad klarte å svare mot britane. Britane segla gradvis forbi dei franske skipa og kapra dei. Comte de Vaudreuil på «Intrépide», det første skipet i den franske linja, vendte tilbake for å hjelpe admiralen sin, slik at begge skipa klarte å kome seg unna, men alle dei andre skipa vart kapra.

Medan krigsskipa var opptekne segla dei franske handelsskipa, verna av Castor (26 kanonar) og «Content» (64 kanonar), som Desherbiers kunne spare, og dei segla vidare til Vestindia. Dei fleste av dei vart derimot avskorne og kapra i dei farvatna.

Nederlaget gjorde dei franske styresmaktene overbevist om at dei var hjelpelause til sjøs, og gjorde ingen fleire forsøk på å kjempe seg gjennom den britiske blokkaden. Dette gjorde at dei fleste franske koloniane i Vestindia raskt vart utsett for svolt, og fredsforhandlingane gjekk derfor raskt unna. Kong Ludvig lovde å gje tilbake Nederlanda, som franskmennene hadde erobra, mot at dei koloniane fekk vende tilbake til normale tilstandar. Finisterre-slaga hadde òg ein effekt i den komande sjuårskrigen, då Kong Ludvig ikkje klarte å sende nok forsyningar og menn til Ny-Frankrike og resten av dei sårbare koloniane.

## Involverte skip
### Britiske (Edward Hawke)

«Devonshire» 64/66 (flaggskip)
«Kent» 74
«Edinburgh» 70
«Yarmouth» 64
«Monmouth» 64
«Princess Louisa» 60
«Windsor» 60
«Lion» 60
«Tilbury» 60
«Nottingham» 60
«Defiance» 60
«Eagle» 60
«Gloucester» 50
«Portland» 50
nokre fregattar
«Weazel» (kanskje ein korvett)

### Franske (des Herbieres de l Etenduère)

«Intrépide» 74 (Comte de Vaudreuil)
«Trident» 64 (Marquis d Amblimont) - Kapra
«Terrible» 74 (Comte du Guay) - Kapra
«Tonnant» 80 (flaggskip )
«Monarque» 74 (de la Bédoyère) - Kapra
«Severn» 50/56 (du Rouret de Saint-Estève) - Kapra
«Fougueux» 64 (du Vignau) - Kapra
«Neptune» 70/74 - Kapra
«Castor» 26
«Content» 64
konvoi på 252 skip

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Second battle of Cape Finisterre (1747)|Second battle of Cape Finisterre (1747)]]» frå , den 1. januar 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** *A History of the French Navy* (1973)
Systemteknikk

**Systemteknikk** eller **systemarbeid** er eit tverrfagleg fagområde som tek for seg planlegging, gjennomføring og oppfølging av store prosjekt. Emne som logistikk, kvalitetskontroll står òg sentralt.
Henri-François des Herbiers-l'Étenduère

**Henri-François des Herbiers, marquis de l'Étenduère** () var ein skvadronleiar i den franske marinen. Far hans var òg kaptein og han gjekk inn i marinen alt som tiåring. Her steig han forholdsvis raskt i gradene og vart løytnant i 1706, kaptein i 1727 og skvadronleiar i 1745.

Han deltok i slaget ved Vélez-Málaga i 1704 og vart teken til fange ved Gibraltar i 1705. Frå 1712 til 1716 var han på tokt i India, og i 1720- og 1730 åra i Canada. Han utmerkte seg i det andre slaget ved Kapp Finisterre i 1747 under den austerrikske arvefølgjekrigen. Han var der førar for åtte linjeskip og møtte tjueto britiske fartøy under Edward Hawke. Han mista nesten alle linjeskipa, men konvoien på 252 skip som han verna, klarte å kome seg unna.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:fr:Henri-François des Herbiers, marquis de l'Estenduère|Henri-François des Herbiers, marquis de l'Estenduère]]» frå , den 1. januar 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene: *
*** Michel Vergé-Franceschi, *La Marine française au XVIII*, Paris, Sedes, 1998.
Edward Hawke

**Edward Hawke, 1. Baron Hawke** () var ein britisk offiser i Royal Navy.

Han vart fødd i London og gjekk inn i marinen i 1720, men var aldri ute for kamphandlingar før slaget ved Toulon i 1744. Under den austerrikske arvefølgjekrigen vart han forfremma til kontreadmiral i 1747 og same året kapra han seks skip frå ein fransk skvadron i Biscayabukta under det andre slaget ved Kapp Finisterre. I sjuårskrigen erstatta Hawke admiral John Byng som kommandant i Middelhavet i 1756. 

Han blokkerte Rochefort i 1757 og i 1757 leia han ein blokade på Brest i seks månader. Då flåten til Hawke vart drive bort av ein storm, nytta den franske flåten høve og segla frå hamna under Hubert de Brienne-Conflans. 20. november 1759 følgde han dei franske krigsskip og under eit uvêr vann han slaget ved Quiberonbukta, som i lag med sigeren til Edward Boscawen ved Lagos fjerna franskemennene som ein invasjonstrugsel. 

Han pensjonerte seg og fekk æresgraden viseadmiral i Storbritannia i november 1765. Han vart adla i desember 1766 og vart baron i 1776.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Edward Hawke, 1st Baron Hawke|Edward Hawke, 1st Baron Hawke]]» frå , den 1. januar 2009.*
Charles Knowles

**Charles Knowles** () var ein britisk marineoffiser.

Han hadde vore kaptein på forskjellige krigsskip i åtte år, då han våren 1746 vart utpeikt som guvernør i Louisbourg. Han var misnøgd med tilhøva på fortet i Louisbourg og klaga til hertugen av Newcastle. 30. november 1747 fekk han igjen kommando på havet. 8. mars 1748 kapra han fort Saint Lous de Sud i Haiti med flaggskipet sitt «Cornwall». Like etter, 12. mai 1748, vart han forfremma til kontreadmiral av raud orden.

12. oktober 1748 kjempa Knowles i sjøslaget ved Havana mot ein spansk skvadron. Sjølv om eitt spansk skip vart kapra og eit anna skadd, vart ikkje slaget den store sigeren som britane hadde håpa på. Knowles vart skulda for dårleg leiarskap og vart ført til England og stilt for krigsrett. Resultatet vart ein reprimande for den dårlege taktikken han hadde nytta.

I 1749 vart Knowles sendt til Jamaica, der han vart guvernør fram til 1752.

I 1757, under sjuårskrigen mot Frankrike, var Knowles nestkommanderande under admiral Edward Hawke (1705-81) i Rochefort-toktet, der britane gjekk på land ved Rochefort i Frankrike. Toktet var mislukka og Knowles fekk etter dette ikkje kommando over skip igjen. Han vart full admiral i 1758, og admiral av kvit orden i 1770. Dette året trekte Knowles seg tilbake frå marinen og aksepterte ein avtale med Katarina av Russland om føre marinen hennar i krigen mot Tyrkia. Han tente i den russiske marinen til 1774.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Charles Knowles|Charles Knowles]]» frå , den 1. januar 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene: *
*** Blupete
Andrés Reggio

**Andrés Reggio** () var ein offiser i den spanske marinen. 
Han gjekk tidleg inn i marinen og deltok i invasjonen av Mallorca i 1715. Han tenestegjorde òg i felttog mot Sardinia i 1717 og Sicilia i 1718 som kaptein. På Sicilia medverka han i slaget ved Kapp Passaro mot britane, der skipet hans kom bort frå dei andre spanske skipa og han måtte overgje seg. I 1720 vart han send til Amerika, men vendte i 1730 tilbake til Middelhavet, der han tok del i gjenerobringa av Oran i 1732. Han vart utnemnd som direktør ved det maritime institutet i Ferrol i 1740, men etter berre ein månad vart han igjen send til Amerika. Her vart han sjef for dei marine styrkane i Vestindia og Ny-Granada og starta bygginga av eit arsenal i Havanna i 1741. I 1746 vart han forfremma til generalløytnant.

I det siste året av den austerrikske arvefølgjekrigen forsvarte han Havanna mot åtaket til Charles Knowles, men saka kom for krigsretten fordi slaget hadde skjedd få månader etter Aix-la-Chapelle-traktaten i 1748, då det vart fred mellom Storbritannia og Spania. Han vart derimot frikjend sidan han berre hadde prøvd å forsvare Havanna mot Knowles. I 1749 returnerte han ein siste gong til Spania, der han vart forfremma til generalkaptein.

## Sjå òg
* Krigen om øyra til Jenkins

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:es:Andrés Reggio|Andrés Reggio]]» frå , den 1. januar 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** *El Panteón de Marinos Ilustres*. Juan Cervera y Jácome, Ministerio de Marina, 1926.
*** *Enciclopedia General del Mar. Garriga*, Carlos Martínez-Valverde y Martínez, 1957.
Old Bahama Channel

**Old Bahama Channel** er eit sund nordaust for Cuba og Sabana-Camagüey-øyane og sør for Bahama Banks. Sundet er om lag 160 km langt og 20 km breitt. 

Old Bahama Channel deler dei nordlegaste områda av Dei vestindiske øyane i nesten to like store område. Nord og nordaust for sundet ligg Great Bahama Bank og Bahamas, og i sør ligg sandbanken rundt Cuba. Old Bahama Channel grenser heilt i nordvest til Floridasunda via to armar rundt Cay Sal Bank, Santaren-kanalen og Nicholas-kanalen. Sundet vert rekna for å munne ut i aust mellom Kapp Maysi på Cuba og Inagua på Bahamas. Stundom vert det djupe havområdet mellom Hispaniola og Puerto Rico òg rekna som ein del av sundet. Den smalaste delen av Old Bahama Channel er mellom 22° og 23 °N, der det stort sett er smalare enn 20 km.

Dei spanske handelsrutene til koloniane deira gjekk opphavleg gjennom Old Bahama Channel, men seinare vart Floridasunda rekna som eit tryggare alternativ.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Old Bahama Channel|Old Bahama Channel]]» frå ,  den 1. januar 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Namnet Kristen

**Kristen** eller **Christen** er norske former av namnet Kristian,  frå latinsk *christianus*, som tyder 'kristen'.  I Noreg er namnet eit mannsnamn, i engelsktalande land kan namnet òg verte bruka som kvinnenamn.

I Noreg har Kristen namnedag 14. mai.

## Bruken av namnet i Noreg
Bruken av namnet gjekk jamt attende gjennom heile 1900-talet.
*I folketeljinga i 1801 vart 6831 personar manntalsførte med namnet i skrivemåtane * Chresten, Chrissten, Christeen, Christen, Cresten, Kresten, Kristen*
*I folketeljinga i 1900 vart 5297 manntalsførte med namnet i formene *Chresten, Chrissten, Christeen, Christen, Cresten, Kresten, Kristen*
*I 2008 er det 951 som har *Kristen* til første fornamn, 229 heiter *Christen*.

## Kjende personer med namnet
*Christen Mølbach (1766-1834), Eidsvollsmann
*Christen Tidemand (1779-1838), norsk stortingsmann
*Kristen Nygaard (1926-2002), norsk politikar
*Kristen Gislefoss (f. 1954), norsk meteorolog
*Kristen Skjeldal (f. 1967), norsk langrennsløpar

## Sjå òg:

*  Folketeljingar i Digitalarkivet

## Andre kjelder:
* Olav Veka 1991:  Namneboka, Det Norske Samlaget ISBN 82-521-3604-4
Karl August av Waldeck og Pyrmont

**Karl August Friedrich av Waldeck og Pyrmont** () var fyrste av Waldeck og Pyrmont og kommandant for dei nederlandske styrkane under den austerrikske arvefølgjekrigen.

Han var andre son av Friedrich Anton Ulrich av Waldeck-Pyrmont og Louise av Zweibrücken-Birkenfeld.. I 1728 døydde faren og den eldre broren Kristian Filip, så han vart den nye fyrsten. 

I den austerrikske arvefølgjekrigen vart han utpeikt som kommandant av den nederlandske armeen av statsgeneralen av Nederlanda, som ei motvekt til Vilhelm IV av Orange, som var heilt avhengig av svigerbroren hertugen av Cumberland.

Den nederlandske armeen under Waldeck vart slått i slaget ved Fontenoy, slaget ved Rocoux og slaget ved Lauffeld. 

I 1746 vart han feltmarskalk i Det tysk-romerske riket.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Karl August, Prince of Waldeck and Pyrmont|Karl August, Prince of Waldeck and Pyrmont]]» frå , den 1. januar 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene: 
*** [[:it:Carlo Augusto Federico di Waldeck e Pyrmont|Den italienske utgåva av artikkelen]]
*** [http://genealogy.euweb.cz/waldeck/waldeck4.html Genealogy Euweb]*
USS «Enterprise» (CV-65)

**USS «Enterprise» (CV-65)** er eit tidlegare amerikansk hangarskip som var aktivt frå 1961 til 2017. Det var det første atomdrivne hangarsskipet i verda og det åttande skipet i USA si flåte som ber namnet USS «Enterprise». USS Enterprise hadde base i Norfolk i Virginia. 

Kjølen vart lagt den 4. februar 1958, og sjøsatt den 24. september 1960. USS «Enterprise» vart tatt inn i aktiv teneste den 25. november 1961. Skipet hadde base i Naval Station Norfolk i Virginia. 
Den andre basen var Naval Air Station Alameda fram til denne stengde i 1997.

Det 342,3 meter lange fartøyet er framleis eit av verdas største skip. Opphavleg var det meint som det første av ein serie på seks skip, men produksjonskostnadene vart langt større enn forutsett. Dei øvrige fem skipa vart aldri bygde, så USS «Enterprise» var det einaste skipet i si klasse.

Det siste toktet til skipet byrja 10. mars 2012 og enda 4. november 2012. Det blei deaktiveert den 1. desember 2012 og gjekk gjennom ein 48 månader lang deaktiveringsprosess som gjorde at det ikkje kunne brukast for militære føremål meir. «Enterprise» vart offisielt teke ut av teneste den 3. februar 2017, etter 55 års bruk.
Det var lenge det eldste skipet i US Navy som framleis var i teneste, om ein ser bort frå USS «Constitution» frå 1700-talet.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Charles Emil Lewenhaupt

**Charles Emil Lewenhaupt** *den eldre* () var ein svensk general. Han var son av greve og generalløytnant Carl Gustaf Löwenhaupt og grevinne Amalia Wilhelmina von Königsmarck. I ein alder av 16 år drog Lewenhaupt inn til nederlandsk militærteneste der han vart forfremma til kaptein i 1709. Året etter gjekk han inn i svensk teneste, der han etter kvart vart forfremma til oberstløytnant og deltok i slaget ved Gadebusch i 1712.

I 1720 gifta han seg med Beata Cronhielm etter å ha fått sonen Charles Emil Lewenhaupt den yngre (1721-1796). I 1722 vart Lewenhaupt forfremma til generalmajor. Ved ståndsriksdagen til Sverige i 1741 vart han ein faktor i avgjersla til den russisk-svenske krigen mot det russiske keisardømet. I løpet av krigen, den 20. juni 1743, vart Lewenhaupt dømd til døden på grunnlag av for dårleg utført teneste og leiing under krigen. Sjølve avrettinga vart sett til den 20. juli, men vart seinare utsett til 30. juli. Son til Lewenhaupt med same namn og ei mindre gruppe klarte derimot å frigjere han, men Lewenhaupt vart fanga om bord eit fartøy nær Stockholm i retning mot Gdańsk. 

Den 4. august 1743 vart dommen gjennomført, og Lewenhaupt vart halshogd ved Norrtull i Stockholm.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Charles Emil Lewenhaupt|Charles Emil Lewenhaupt]]» frå , den 1. januar 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** *Svenskt biografiskt handlexikon*, 1906 (tilgjengeleg i nettversjon på Project Runeberg: https://runeberg.org/sbh/b0042.html)
Slaget ved Hennersdorf

**Slaget ved Hennersdorf** fann stad 23. november 1745 i Katholisch-Hennersdorf (i dagens Polen) under den austerrikske arvefølgjekrigen. Prøyssarane under Fredrik II slo saksarane under general Buchner.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:de:Schlact bei Hennersrdorf|Schlact bei Hennersrdorf]]» frå , den 1. januar 2009.*
Slaget ved Havanna i 1748

**Slaget ved Havanna** var eit sjøslag mellom ein britisk karibisk skvadron og ein spansk skvadron med base nær Havanna. Etter fleire avbrotne åtak, klarte britane å drive spanjolane tilbake til hamna si etter å ha kapra «Conquistador», og rent viseadmiralen sitt skip på land, der skipet eksploderte. Begge kommandantar, Charles Knowles og Andrés Reggio fekk reprimandar av sine respektive styresmakter på grunn avslaget, førstnemnde for ikkje å ha teke heile flåten sin i bruk og teke alle dei spanske skipa. 
## Involverte skip
Talet på kanonar står oppført etter skipsnamnet.

### Britane (Charles Knowles)

«Cornwall» 80 (flaggskip)
«Lenox» 70 (Charles Holmes)
«Tilbury» 60 (Charles Pawlet)
«Strafford» 60 (David Brodiê)
«Warwick» 60 (Innes)
«Canterbury» 60 (Clarke)
«Oxford» 50 (Edmundo Toll)

### Spanske

«Africa» 70/74 (flaggskip 1, Andrés Reggio)
«Invencible» 70/74 (flaggskip 2, Benito Spínola)
«Conquistador» 60/64 (Tomás de San Justo)
«Dragón» 60/64 (Manuel de Paz)
«Nueva España» 60/64 (Fernando Varela)
«Real Familia» 60/64 (Marcos Forastal)
«Galga» 30/36 (Pedro de Garaycoechea)

## Bakgrunnsstoff
* The Battle of Havana

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Battle of Havana (1748)|Battle of Havana (1748)]]» frå , den 1. januar 2009.*