open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Klaudios Ptolemaios

**Klaudios Ptolemaios** (gresk Κλαύδιος Πτολεμαίος, latin *Claudius Ptolemaeus*; ca. 90-168) var ein egyptisk astronom av gresk avstamning, geograf og matematikar frå Alexandria. Han blir rekna som opphavsmannen til det geosentriske verdsbiletet, som var det rådande i Europa fram til 1600-talet.

I sitt store verk *Almagest* set han fram ein teori om at nattehimmelen utgjer ei perfekt halvkule med jorda i sentrum. Stjernene er festa til ulike sfærar som roterer omkring jorda. Planetane rører seg i sirkelforma baner omkring eit sentrum som i sin tur teiknar ein perfekt sirkel rundt jorda. Han utvikla kompliserte matematiske formlar for å forklare dei observerte planetrørslene sine avvik frå teorien. I følgje Ptolemaios var jorda i ro. Om ho ikkje var det, ville skyar og fuglar forsvinne.

Ptolemaios gjorde nye utrekningar av avstanden frå jorda til sola og månen. Almagest inneheld og ein stjernekatalog. Mange av dei kjente stjernebileta, som Orion og Løva, har fått namna sine av Ptolemaios. 

Han skreiv eit omfattande verk om geografi - *Geografike hyfegesis*. Her innfører han meir presise kartprojeksjonar, men karta hans lir av at han opererte med feil mål på jorddiameteren.

*Tetrabiblos* er eit stort verk om astrologi, og han skreiv og om optikk og musikk. Hans *Harmonika* er ei av dei viktigaste kjeldene til antikkens musikkteori. *Kanon basileion* er ein kronologi frå Nabonassar til Antoninus Pius. 

## Verk

* *Megale syntaxis* (*ΗμεγάληΣύνταξις*, 'Den store avhandlinga'), arabisk *Almagest* - ca. 140
* *Geografike hyfegesis*
* *Optik*
* *Analemma*
* *Harmonika*
* *Planisphaerium* 
* *Tetrabiblos*
* *Kanon basileion*
* *Kanon neger*

## Kjelder
* Wikipedia på riksmål/bokmål den 04.01.2007

## Bakgrunnsstoff

* Engelsk omsetting av ''Tetrabiblos'' ved penelope.uchicago.edu
* Engelsk omsetting av ''Geographia'' ved penelope.uchicago.edu
* Ptolemy at SkyScript - *The Life and Work of Ptolemy*
* Alexander Jones, "Ptolemy and his ''Geography''" 
* Ptolemy biography  
* http://wwwuser.gwdg.de/~fhasele/ptolemaeus/index.html 
* http://www.fiks.de/rom/index.htm?rom10.htm
Couronne

**Couronne** (frå fransk, uttalt *kurån>(g)*) eller **kurong**, er eit brikkespel for to eller fire, med spelebord og køar der det gjeld å få brikkene ned i skåler i bordhjørna. Spelet kjem frå det indiske subkontinentet, der det oppstod som ein variant av biljarden til koloniherrene. Utanfor Noreg finst spelet òg utan køar, og med tyngre «skytebrikke».

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Carrom|Carrom]]» frå ,  den 4. januar 2007.*
Mansa

:*Sjå òg [[Mansa i Zambia]]*

**Mansa** er eit mandinkaord som tyder *kongane sin konge*. Det er spesielt nytta om Keitadynastiet av Mali-riket som dominerte Vest-Afrika i det trettande og fjortande hundreåret. Mansane hadde rett til å dømme og monpolisere handel. 

Sundiata Keita var den legendariske grunnleggaren av dynastiet og den første til å nytte tittelen. Andre viktige mansar var sonen hans Wali Keita, og den mektige Kankan Musa I. Mansa Musa sin kjente hadj definerte ei ny retning for dynastiet. Regentrekka er i hovudsak kjent gjennom den tunisiske historikaren ibn Khaldun sitt verk *Berberane si historie*

## Ufullstendig liste over mansane av Mali
* Sundiata Keita (1240-1255)
* Wali Keita (1255-1270)
* Ouati Keita (1270-1274)
* Khalifa Keita (1274-1275)
* Abu Bakr (1275-1285)
* Sakura (1285-1300)
* Gao (1300-1305)
* Mohammed ibn Gao (1305-1310)
* Abubakari II (1310-1312)
* Kankan Musa I (1312-1337)
* Maghan (1337-1341)
* Suleyman (1341-1360)
* Kassa (1360)
* Mari Diata II (1360-1374)
* Musa II (1374-1387)
* Magha II (1387-1389)
* Sandaki (1389-1390)
* Mahmud (1390-1400)

## Kjelder
* Wikipedia på engelsk den 04.01.2007
Alligatorar

**Alligatorar** er ei slekt av krypdyr i ordenen krokodiller. Ho omfattar to nolevande artar: Amerikaalligatoren *Alligator mississippiensis* og den kinesiske alligatoren *Alligator sinensis*. Sjølve namnet «Alligator» kjem frå ein anglisering av det spanske uttrykket: «El Legarto», «øgla». Dette er misvisande, sidan alligatoren ikkje er i nær slekt med øglene.

## Bakgrunnsstoff
*
Romerike

**Romerike** (norrønt Raumaríki, «raumaranes rike», av *raumr*: «larm, dunder») er eit område på Austlandet i Viken fylke som omfattar elleve kommunar i området til tidlegare Akershus fylke: Hurdal, Eidsvoll, Nannestad, Nittedal, Gjerdrum, Ullensaker, Nes, Lillestrøm, Lørenskog, Rælingen, Enebakk og Aurskog-Høland.
Dette er eit rikt jordbruksområde. Glomma og Vorma møtest på Romerike og det er store leiravsetingar frå desse og andre elvar.

## Øvre Romerike
*Øvre Romerike* er den nordlegaste halvparten av distriktet Romerike. Han femner seks kommunar :
* Eidsvoll
* Gjerdrum
* Hurdal
* Nannestad
* Nes
* Ullensaker

## Nedre Romerike
*Nedre Romerike* er den sørlegaste halvparten av distriktet Romerike. Han femner sju kommunar :
* Aurskog-Høland
* Enebakk
* Fet
* Lørenskog
* Nittedal
* Rælingen
* Sørum
* Skedsmo

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Romerike Blad
* TVRomerike
* Visit Romerike
* Øvre Romerike Utvikling
* Samarbeidsrådet for Nedre Romerike
Skurlast

**Skurlast** er trelast skore direkte av tømmerstokkane med sag, eller framstilt ved kløyving eller ved splitting.

Skurlast vert framstilt på eit sagbruk og skoren i standard dimensjonar, målt i millimeter. Utgangspunktet for standarden er den gamle eininga tomme. Skurlasten kan vere gjennomskåre, det vil seie at plankane eller borda har stokkens opphavlege ytterkantar, eller kan vere skåre skarpkanta.

Alt etter tjukkleik og breidde vert skurlast kategorisert som lekter, rekker, bord, plankar og firkantar.
Mesteparten av skurlasten blir no for tida kløyvd/høvla til stender, bjelkar, kledning, paneler, listverk osb.

I moderne byggjeverksemd blir det stort sett berre nytte justert trelast. Dette er skurlast som etter tørkinga er justert til eksakte mål med ein definert toleranse, og med plane, parallelle flatsider. Justert skurlast har to millimeter mindre mål enn skurlast, og er glatthøvla på tre eller fire sider. Justeringa vert vanlegvis gjort med høvelmaskin, men dette er i og for seg ikkje eit vilkår.

Trelast med høvla glatt overflate, som anten er plan eller forma til forskjellige profilar, blir kalla høvellast.
Skaldyr

**Skaldyr** er ei nemning brukt om sjømat med skal og omfattar matnyttige krepsdyr og muslingar, til dømes reker, hummer eller blåskjell. Til skaldyr kan ein òg rekna havlevande dyr utan skal, som blekksprut og sjøpølse.

## Sjå òg
* Skalldyrfestivalen
Brasiltre

**Brasiltre** (*Caesalpinia echinata*) er eit tre i erteblomstfamilien. Det fekk namnet sitt av portugisiske oppdagingsreisande i Sør-Amerika. Namnet stammar i følgje Johan Lange frå malayisk der det er ei nemning på ein annan raud tresort, truleg Sappantreet (*Caesalpinia sappan*) i same slekt. Heimlandet til brasiltreet, Brasil, er oppkalla etter treet. Brasiltre er også kjent som *Pau-Brasil* eller *Pau-de-Pernambuco*.

Arten veks aust i Brasil, der det inngår i lauvfellande skogar på sedimentbergartar, ofte som «mata taboleiro» (høgsletteskog). Det er ei høgtliggande form av kystskogen «mata seca», dvs. eit tørt landskap på frittliggande kalk.

Den raude veden til planta har vore brukt som eit etterspurt fargestoff. I dag er arten utryddingstruga.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Bilete av brasiltreet  (engelsk tekst)
SKRUK

**SKRUK** er eit kor basert på Sunnmøre som i over 30 år har vorte dirigert av Per Oddvar Hildre. 

SKRUK har sidan starten i 1973 gjeve ut over 25 album. Flesteparten er utgjevne på Kirkelig Kulturverksted. Koret sine rundt 45 songarar er spreidde over heile landet og møtest for øving og konsertar i løpet av året.

Koret har blitt nominert til Spellemannsprisen tre gonger.

## Samarbeidsprosjekt

SKRUK har gjennomført mange spanande samarbeid med andre musikarar. I 1978 gav koret ut plata *Av moll er du komen - til dur skal du bli* der dei bearbeidde norske religiøse folketonar i samarbeid med Henning Sommerro og gruppa Vårsøg. Vidare kom plata *Kvite som negrar* ut i samarbeid med Ytre Suløens Jazzensemble ut i 1981.

Koret har også gjeve ut platene *Smykker fra bedehuset* (1979) og *Klenodier* (1985) der gamle bedehussongar vart arrangerte for SKRUK av etablerte komponistar som Knut Nystedt, Trond Kverno, Per Inge Almås og Harald Herresthal. Koret heldt òg konsertar med stoff frå desse platene. 

I 1990 kom cd-en *Slipp mine fløyter fri* ut i samarbeid med den ecuadorianske gruppa Altiplano. Plata bar preg av både norsk og sør-amerikansk musikk.
I eit samarbeid med komponistane Siyavoush Kerimi og Galib Mamedov frå Aserbajdsjan, og med tekstar av Erik Hillestad, kom *Landet vi kommer fra* med aserbadsjansk musikk i 1997.

## Diskografi (utval)

* *SKRUK* (1977)
* *Av moll er du komen - til dur skal du bli* (1978) med Vårsøg
* *Smykker fra bedehuset* (1979)
* *Kvite som negrar* (1981) med Ytre Suløens Jassensemble
* *Hallelujazz* (1984) med Ytre Suløens Jassensemble
* *Klenodier* (1985)
* *Living gospel* (1989) med The New Orleans Gospel Choir
* *Slipp mine fløyter fri* (1990)
* *Stille natt* (1991)
* *Landskap av stemmer* (1992)
* *Misa Andina* (1993) med Altiplano
* *En for alle* (1995)
* *Landet vi kommer fra* (1997)
* *Stjernen ledet vise menn* (1998)
* *Vuelo libre* (2000) med Susana Pena
* *På nytt* (2002)
* *Stjerna fra øst* (2002)
* *Krybberom* (2003)
* *Sommerlandet* (2004)
* *Brazzy Voices* (2004) med The Brazz Brothers mfl.
* *Dype stille sterke milde* (2006) med Nymark Collective
* *Messe for Kari og Ola - Misa Campesina* (2008) med Katia Cardenal
* *Starry crowns in Heaven* (2009)
* *Til alle tider* (2010)
* *I vinens speil* (2010) med Mahsa Vahdat
* *Sangen fra katakombene* (2013)
* *Høgtidsrom* (2014) med Beate S. Lech

## Referanser

## Bakgrunnsstoff

* SKRUK si heimeside
* Mange av SKRUK sine cd-ar hjå Kirkelig Kulturverksted.
Oddetal og partal

I matematikken er alle heiltal anten **odde** eller **par**. 

Eit tal er **par** (liketal), dersom det er eit mangfald (også kalla eit multiplum) av 2. Alle andre tal er **odde** (ulike tal).  Døme på partal er &#8722;4, 8, 0 og 70. Døme på oddetal er &#8722; 5, 1 og 71. Som ein ser er talet 0 eit partal, fordi det er lik med 2 ganga med 0.

Settet av partal tal kan skrivast: 

: *Partal* = 2**Z** = {..., &minus;6, &minus;4, &minus;2, 0, 2, 4, 6, ...}.

Settet av oddetal kan visast slik:

: *Oddetal* = 2**Z** + 1 = {..., &minus;5, &minus;3, &minus;1, 1, 3, 5, ...}.

Den eigenskapen ved eit tal at det er anten odde- eller partal blir kalla *paritet*. To tal som har same paritet (dvs. at begge er par eller odde), gjev eit partal som resultat, når ein legg dei saman eller trekker dei frå kvarandre. For at få eit oddetal, skal ein rekne med to tal av ulik paritet.

Når ein gangar eller deler to oddetal, blir resultatet alltid eit oddetal. Derimot vil både to partal og to tal med ulik paritet gje eit partal som resultat.  

Dersom ein førestiller seg at det berre fanst oddetal, ville det ikkje vere råd å trekke tal frå kvarandre eller legge dei saman, for det ville gje eit meiningslaust resultat. Derimot ville det vere mogleg å gange eller dele.

I det titalssystemet, vi normalt nyttar, er eit tal partal eller oddetal avhengig om det siste sifferet i talet er eit oddetal eller eit partal. Dersom det siste sifferet 1, 3, 5, 7 eller 9, er det eit oddetal; i motsett fall er det eit partal. 

## Talsystem med andre grunntal enn 10

Regelen om at eit tal er partal dersom det siste sifferet er eit partal gjeld i alle talsystem der grunntalet er eit partal. Tal i det binære talsystemet vere oddetal om det siste sifferet er 1 og partal om det siste sifferet er 0.

Eit tal i et talsystem med eit grunntal som er eit oddetal vil pariteten til eit tal vere avhengig av om summen av siffera i talet (tverrsummen) er eit partal eller eit oddetal.

## Kjelde
Wikipedia på dansk den 04.01.2007
Robert Fulton

**Robert Fulton** () var ein USA-amerikansk oppfinnar.

I 1797 i Paris i Frankrike konstruerte han ein u-båt, «Nautilus», og eksperimenterte seinare med dampseglas på Seinen. Fulton reiste attende til USA og i 1807 bygde han den første dampdrivne båten i trafikk («Clermont»). «Clermont» sigla på Hudsonelva mellom New York og Albany.

## Kjelder
* Wikipedia på svensk den 04.01.2007
Trelast

**Trelast** er material framstilt av tømmer.

Trelast skoren rett frå tømmeret blir kalla skurlast, medan justert skurlast er avretta og justert til eksakte dimensjonar innanfor definerte marginar. Høvellast er trelast med høvla glatt overflate som er plan eller forma med forskjellige profilar.

### Sortering

Trelast vert i Noreg seld og sortert i dimensjonar etter Norsk standard.

C14 vert nytta til forskalingsarbeid og i stillas. 

C18 og C24 vert nytta i byggverk. Ein C24-bjelke toler om lag 10% lengre spenn (lysopning) enn ein C18-bjelke.

C30 vert nytta i takstolar. Ein C30-bjelke toler om lag 15% lengre spenn (lysopning) enn ein C18-bjelke. 

C40 vart nytta mest til produksjon av limtredragarar.

Trelast vert seld i fallande lengder eller justert i 30 centimeters intervall.
Finn Bjelke

**Finn Bjelke** () er ein norsk humorist, forfattar, musikkjournalist og radiomann fødd i Oslo. 

Bjelke er kjend som programleiar for *[[Reiseradioen]]*, *[[Popquiz]]* og *[[Herreavdelingen]]* i NRK, den siste saman med Yan Friis. Frå 1993 til 1995 var han mellom anna produsent for radioprogrammet *[[Irma 1000]]* på NRK P3.

Frå 1985 til 1990 var Bjelke journalist i ungdomsbladet *[[Det Nye]]*. Han har også skrive for musikkavisene *[[avisa Puls|Puls]]* og *[[avisa Beat|Beat]]*. 

## Bibliografi
#### Eigne bøker
* 1999: *GGG - Gyldendals gode gutteguide* - saman med Yan Friis, illustrert av Frode Øverli 
* 2000: *Året rundt med Finn og Yan* - saman med Yan Friis
* 2002: *Pappa for første gang* - illustrert av Frode Øveli
* 2004: *Småbarnspappa for første gang* - illustrert av Frode Øverli 
* 2004: *Popquiz* - utgitt av NRK 

#### Medredaktør
* 2001: *Gubbealarm!*
* 2001: *Kjerringalarm!* 
* 2002: *Fjortisalarm!*
* 2002: *Fotballidiotalarm!*

## Bakgrunnsstoff

* Store Norske Leksikon om Finn Bjelke
* Finn Bjelke i NRK Forfatter
* Finn Bjelke på Gyldendal.no
Øyvind Jørgensen

**Øyvind Jørgensen** () er ein norsk koreograf og dansar fødd i Kragerø. Han byrja karrieren sin som dansar i 1978, og i 1983 tok han hovudfageksamen i moderne dans ved Statens Balletthøgskole. Dei neste to åra studerte han vidare ved Martha Graham School of Contemporary Dance i New York, der han òg dansa med Martha Graham Ensemble under leiing av Yuriko. 

I 1987 grunnla han Zakraz Dansekompani saman med koreografane Karen Foss og Ingun Bjørnsgaard. I Zakraz fungerte han både som dansar, koreograf og medprodusent fram til 1993. I 1994 grunnla han sitt eige dansekompani, Ø.J.Prod..

Øyvind Jørgensen er tildelt Statens arbeidsstipend for kunstnarar to gonger, fyrste gong i 1993 og andre gong i 2003 for ein periode på fire år.

Han har sett opp fleire danseproduksjonar med utgangspunkt i bøker, mellom anna oppsettingar som Don Quijote og Peer Gynt. I desse to har han ikkje dansa, men koreografert. 

## Bakgrunnsstoff

* Store Norske Leksikon om Jørgensen.
Johannes Jørgensen

**Johannes Jørgensen** () var ein dansk forfattar frå Svendborg. Som 16-åring reiste han til København for å verte student, og det vart han i 1884. Eit medfødt melankolsk gemytt og det at han tidleg hadde sans for mangfaldet i naturen og venleik prega livet hans. I København utvikla han radikale sosialpolitiske synspunkt som førte han inn i krinsen av kulturradikale kunstnarar, der han markerte seg.

## Verk
Mellom verka hans finn ein:

* *En Fremmed* - roman, 1890 
* *Stemninger* - dikt, 1892 
* *Sommer* - roman, 1892 
* *Bekendelse* - dikt, 1894 
* *Hjemve* - roman, 1894 
* *Pilgrimsbogen* - reiseskildring, 1903
* *Den hellige Frans af Assisi* - biografi, 1907

## Bakgrunnsstoff
* Johannes Jørgensen Selskabet
* Johannes Jørgensens Mindestuer 
* Tårnspringeren. Johannes Jørgensen på ''Epoke - danske romaner før 1900'' 
* Stig Holsting og Oluf Schönbeck (red.): *Fagerø. En antologi om Johannes Jørgensen og hans forfatterskab*, 2006
* Teddy Petersen: *Et menneske kommer derhen, hvor det vil*, biografi, 2006. ISBN 87-7887-391-6
Joint Aviation Authorities

**Joint Aviation Authorities** (**JAA**) er ei samanslutning av europeiske luftfartsmyndigheiter, og ein del av European Civil Aviation Conference (ECAC). Desse vil samarbeide om å utvikle og ta i bruk tryggleiksstandardar og -prosedyrar. Hovudkontoret til JAA ligg i Nederland. JAA har 34 medlemsland.

## Bakgrunnsstoff
* Vevsida til JAA
Iver Jåks

**Iver Jåks** () var ein norsk samisk kunstnar frå Karasjok.

Jåks var utdanna ved Statens håndverks- og kunstindustriskole og ved Kunstakademiet i København. Jåks arbeidde som teiknar, målar, kunsthandverkar og skulptør, og la vekt på å ta vare på samiske røter og tradisjonar. Han var statsstipendiat fra 1988.

Han utførte fleire illustrasjons- og utsmykkingsoppdrag, og vart tildelt Norsk kulturråds ærespris i 1992. 
I 2002 vart han utnemnd til Ridder av 1. klasse av St. Olavs Orden.
Per Jørgensen

**Per Jørgensen** () er ein norsk jazzmusikar (trompet) som er kjend som ein allsidig musikar (vokal, gitar) frå et titals innspelingar og leiar av ei rekkje jazzorkester i Bergen. 

Han var lenge med i Bergen Blues Band (1974-85), også som vokalist, og spela i Knut Kristiansen sin kvintett samt andre orkester i byen. Også i The Gambian/Norwegian Friendship Orchestra deltok han, som har gjeve vidareføring med Miki N’Doye Orchestra (*Tuki*, 2006).

Han har sidan 1990 leia trioen Jøkleba med Audun Kleive og Jon Balke til ei rekkje innspelingar, samt trioen J.I.G. med Terje Isungset og Ole Amund Gjersvik (1992-). 
Jørgensen har elles medverka på innspelingar og turnear med mellom andre Jon Balke sitt orkester, Eldbjørg Raknes, Knut Kristiansen, Jan Gunnar Hoff, Berit Opheim, Svein Folkvord (til Vossajazz 2004), Edvard Askeland (til Vossajazz 2005), Kari Bremnes, Cæcilie Norby og Terje Isungset. 

I trioar og duettar med gitaristen Tobias Sjögren har han sidan 1990 gjeve ut *The Thule spirit* (1996) og *Unspoken songs* (Curling Legs, 2006).
Han har fått Vossajazz-prisen (1991) og «Årets jazzmusikar» i 1991, utdelt av Foreningen norske jazzmusikere, Buddyprisen (1995) og Radka Toneff Minnepris (2001).

## Bakgrunnsstoff
* Biografi  frå Norsk Musikkinformasjon
Jørstadmoen leir

**Jørstadmoen leir** er ein norsk militærleir og var standkvarteret til Forsvarets kompetansesenter for kommando og kontrollinformasjonssystemer. Staden ligg ved Fåberg i Lillehammer kommune, nordvest for byen Lillehammer.

## Historie
Jørstadmoen har vore brukt som ekserserplass sidan 1700-talet, men det var fyrst på slutten av 1800-talet Jørstadmoen vart leir med fast bygningsmasse. Leiren vart brukt til internerings- og flyktningleir fleire gonger under den fyrste verdskrigen og i mellomkrigsåra. Tyskarane bygde ut mesteparten av leiren under krigen, mellom anna den tidlegare fangeleiren K-leir, som ligg utanfor resten av leirområdet i dag. 

Jørstadmoen er også kjend frå Lærarinterneringa under krigen. I 1942 vart 686 lærarar internert på Jørstadmoen av NS-regimet for vidare deportering til Nord-Noreg. Seinare sat sovjetrussarar der som krigsfangar. 

Etter krigen overtok sambandet leiren. Hæren sitt samband prega Jørstadmoen fram til avdelinga i 2005 vart erstatta av eit nytt felles kompetansesenter; FK KKIS. FK KKIS ivaretek samband, kommando og kontrollinformasjonssystem for heile Forsvaret, både hær, sjø og luft. Sjefen i FK KKIS og plasskommandant for basen Jørstadmoen er brigader Jon Ragnar Krogstad.

## Sjå òg
*Cyberforsvaret
*Fangeleirane til okkupasjonsmakta i Noreg under andre verdskrigen

## Bakgrunnsstoff
*
Kabal

**Kabal** er eit kortspel for éin spelar. Å spele kabal vert oftast kalla «å leggje ein kabal». Spelet har to moglege utfall; anten vinn ein (kabalen «går opp»), eller så taper ein. 

Dei fleste kabalar går opp sjeldnare enn dei ikkje gjer det. Somme kabalar er heilt tilfeldige og mekaniske, og då kan ein i prinsippet rekne ut sannsynet for at han går opp. I andre kabalar er eit godt utfall avhengig av at spelaren spelar godt. Nokre få kabalar er spel med fullstendig informasjon, som tyder at ein i prinsippet kan sjå ut frå korleis han er delt ut om det er mogleg at han går opp, og i tilfelle korleis. Likevel set minnet og tankegangen til mennesket ei grense for dette. 

Ein kabal handlar ofte om å leggje ut korta i eit mønster på bordet, og sidan sortere dei «rett» etter visse reglar, til dømes frå lågaste til høgaste valør i kvar kortfarge. Somme kabalar er delte ut slik at det er umogleg å få dei til å gå opp uansett kva ein gjer. Andre kabalar igjen kan teoretisk sett gå opp uansett tangegong. 

Kabal kan òg vere nemninga på ein fordekt organisasjon av konspiratorisk karakter.
José María Aznar

**Jose María Aznar** () er ein spansk politikar. Han var statsminister i Spania frå 4. mai 1996 til 17. april 2004. Han representerer partiet Partido Popular. Aznar vart fødd i Madrid, men kjem opphavleg frå Baskarland. Bestefaren Manuel Aznar Zubigaray var opphavleg baskisk nasjonalist, men vart seinare overtydd falangist og fekk høge posisjonar i Franco-Spania.

Som ung mann skildra José María Aznar seg sjølv som falangist. Han studerte jus i Madrid og arbeidde for spanske skattemyndigheiter. Aznar vart medlem av den konservative Folkealliansen (Alianza Popular) og vart innvald i parlamentet for La Rioja. Seinare vart han president for den autonome regionen Castilla y León. Det nære tilhøvet hans til Manuel Fraga førte til at han etterfylgde han som partiformann for dei konservative. Aznar omorganiserte deretter dei spanske konservative i eit nytt parti, Partido Popular, som han flytta det politiske sentrum og distanserte seg frå arva frå falangismen. Under leiinga hans melde partimedlemmene i Europaparlamentet overgang frå den konservative gruppa til det meir sentrumsorienterte kristelegdemokratiske europeiske folkepartiet.

Aznar har vorte kjend for ei tøff line mot baskiske separatistar, og for å ha gått heilhjarta inn for krigen mot Irak. Desse tilhøva førte til at partiet hans tapte regjeringsmakta til sosialistpartiet i 2004.

Han er gift med Ana Botella Serrano og har to søner og ei dotter.

## Publikasjonar
* *Libertad y solidaridad* (1991)
* *La España en que yo creo* (1995)
* *España: la segunda transición* (1995)
* *Ocho años de Gobierno. Una visión personal de España* (2004)

## Bakgrunnsstoff
* Partido Popular
Skorpa kyrkje

**Skorpa kyrkje** er i langkyrkje frå 1850 i Kvænangen kyrkjesokn i Den norske kyrkja. Kyrkja står aust på den no fråflytte øya Skorpa i Kvænangen kommune i Troms.

Skorpa kyrkje er ei tømra langkyrkje med om lag 200 sitjeplassar. Kyrkja har ståande kvitmåla bordkleding og er tekt med skifer.

## Historie
Den første kyrkja på Skorpa vart kanskje bygd i *misjonstida* på 1700-talet, då Thomas von Westen starta arbeidet med misjon blant samane. 

Den første kyrkja vi sikkert veit om, vart bygd i 1795 og vigsla av sokneprest Angell i 1806. Kyrkja fungerte som kapell under soknekyrkja på Skjervøy, og presten kom til kyrkja fire gonger i året.

Kyrkja som står på Skorpa i dag, vart vigsla av biskop Daniel Bremer Juell den 18.september 1850.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Kvænangen kyrkjelyd om Skorpa kyrkje
*
*
Isach Jørgen Coldevin

**Isach Jørgen Coldevin** () var ein norsk oberstløytnant og godseigar på storgarden Dønnes på Dønna i Nordland fylke. 

## Bakgrunnsstoff
* Isach Jørgen Coldevin (1724-93)
Kabelfjernsyn

**Kabel-TV** er ei nemning på fjernsynssignal over ein kabel i bakken. Dette kan gjerne vere ein koaksialkabel laga av kopar. 

Opphavleg var kabelfjernsyn analogt og einvegs, men er no òg mogleg digitalt og tovegs.
Kabuki

er ei japansk teaterform som oppstod på byrjinga av 1600-talet. Kabuki er kjend for ein stilisert spelestil og ei spesiell sminking, den såkalla kumadori-sminkinga. Kraftfulle liner i raudt, blått eller svart skal understreke rørslene til ansiktsmusklane og symboliserer den grunnleggande karakteren til rollefiguren.

## Historie
Teaterforma blei innført i 1603 av Izumo no Okuni, ei ung jente som tente som *[[miko]]* i Kyoto, då ho tok til å framføra ei ny form for dansedrama på elvebreiddane. Spela, der kvinnelege skodespelarar framførte morosame stykke frå dagleglivet, blei raskt svært populære, og Okuni blei til og med beden om å spela for keisarhoffet.

Etter kvart blei det framført mange stykke som var svært dristige, for ikkje å seia uanstendige, mange av skodespelarane var prostituerte, og atmosfæren blant tilskodarane var ofte valdeleg. I 1629 blei det forbode for kvinner å spela skodespel med den uttrykte grunngjevinga at herskarane ville verna den offentlege moralen. Kabukitradisjonen fortsette med mannlege skodespelarar, men i same stilen, og også desse dreiv ofte med prostitusjon i tillegg til skodespelet. I 1652 forbaud shogunen derfor også unge menn å spela skodespel.

Kabuki blei gjeve status som immateriell verdsarv av UNESCO i 2005.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Skorpa fuglereservat

**Skorpa fuglereservat** er eit fuglereservat oppretta ved forskrift av 1. juni 1973 i medhald av Svalbardlova. Reservatet omfattar holmane vest for Harpunodden på Danskøya nordvest på Svalbard.

Formålet med fredinga er å sikre eit viktig hekke- og opphaldsområde for fugl, spesielt ærfugl og gjæser. I tida 15. mai - 15. august er all ferdsel, inkludert ferdsel på sjøen og landing med luftfartøy, forbode i fuglereservatet.

### Lenkje til kart
Skorpa fuglereservat
Gustav Hasselbrink

**Gustav Hasselbrink** () var ein svensk prest og språkforskar. Han er framfor alt kjend for den store ordboka si over sørsamisk, og for ei tidleg autosegmental analyse over sørsamisk omlyd.

Hasselbrink var i mange år prest i Vilhelmina, og det var der han gjorde feltarbeid for det språklege arbeidet sitt. I doktoravhandlinga si frå 1944 gjekk han gjennom fonologien til vilhelminasamisken. I 1957 publiserte han ei sørsamisk lesebok i lag med Knut Bergsland.

## Bibliografi (utval)

* 1944: *Vilhelminalapskans ljudlära : med särskild hänsyn till första stavelsens vokaler* / av Gustav Hasselbrink. Uppsala : Almqvist & Wiksell, 1944.
* Hasselbrink, Gustav og Knut Bergsland 1957: *Sámien lukkeme-gärjá : sydsamisk lesebok med grammatikk og ordliste* / utgitt av naborikenes sydsamer ved Knut Bergsland og Gustav Hasselbrink. Oslo : 1957.
* 1965: Alternative analyses of the phonemic system in Central South-Lappish. *Indiana University publications. Uralic and Altaic series* ; 49. Bloomington : Indiana University, 1965.
* Hasselbrink, Gustav 1970: Südlappische Verbalnomina. – Actes du Xe Congrès International des Linguistes. , edited by Alexandru Graur. Volume 4. Bucarest: Editions de l'Academie De La Republique Socialiste: 583–587
* 1981-1985: ''Südlappisches Wörterbuch = Oårj'elsaamien baaguog'ärjaa'' . Skrifter / utgivna genom Dialekt- och folkminnesarkivet i Uppsala Ser. C, Lapskt språk och lapsk kultur ; 4. Uppsala : Lundequistska bokhandeln, 1981-1985. 3 bind.

## Sjå også

* Samisk språkforsking i Sverige
## Litteratur

* Ruong, Israel 1980: Gustav Hasselbrink 80 år. I: *Samefolket* 1980/3, p.&nbsp;9.
Laurent-Désiré Kabila

**Laurent-Désiré Kabila** () var ein kongolesisk opprørsleiar, politikar og president. Han var president i Kongo frå 1997 til 2001.

Etter å ha styrta diktatoren Mobutu Sese Seko vart Kabila president i Kongo frå 17. mai 1997 og fram til han vart myrda av ein av sine eigne soldatar 16. januar 2001. Etter mordet vart han etterfølgd av sonen sin, Joseph Kabila.

## Merknadar

## Kjelder
Kapp Linné fuglereservat

**Kapp Linné fuglereservat** er eit fuglereservat oppretta ved forskrift av 1. juni 1973 i medhald av Svalbardlova. Reservatet omfattar området vest for lina Randvika–søraustenden av Fyrstesjøen unntatt stasjonsområdet for Isfjord radio. Området ligg på Nordenskiöld Land på Spitsbergen på Svalbard.

Formålet med fredinga var å sikre eit viktig hekke- og opphaldsområde for fugl, spesielt ærfugl og gjæser. 

## Bakgrunnsstoff
* Kart over Kapp Linné fuglereservat
Skorpa i Dønna

**Skorpa** er ei øy i Dønna kommune på Helgelandskysten.
Skorpa ligg vest for Sandnessjøen. Det meste av øya er fjell, det høgaste punktet på Skorpfjellet ligg 232 m.o.h. Det var fast busetnad på øya fram til 2005. I dag vert Skorpa hovudsakleg nytta til fritidsbustadar og beite for sau.

Matrikkelgarden Skorpa har gardsnummer 59 i Dønna.

Øynamnet vert i lokal dialekt uttalt *skorpo*, i dativ også *i skorpen* eller *på skorpen*.

## Historie

Fleire gravrøyser frå yngre steinalder og ein celt frå bronsealderen viser at folk har brukt Skorpa i lang tid.

Skorpa er nemnd i skattelistene frå tiendpengeskatten i 1521, då betalte Truid Erlandson på Skorpa 20 1/2 lodd sølv i formueskatt, meir enn tre gonger gjennomsnittleg skattebeløp.

Så seint som 1618 betalte ei enkje odelsskatt for garden. På 1640-talet høyrde garden til det store jordegodset futeenka Anne Jonsdotter hadde samla. I 1801 vart garden ved makeskifte overført til Herøy kyrkje. I 1847 kjøpte leilendingen garden av kyrkje- og skolefondet.

Garden vart sidan delt, slik at det på det meste var fire gardar og to husmannsplassar i drift på Øya. På 1920-talet var det eit klippfisktørkeri på Skorpa. Frå midt på 1930-talet til midt på 1950-talet låg trygdekontoret for Nordvik på Skorpa.

Skorpa høyrde til Herøy kommune til Nordvik kommune vart skilt ut frå Herøy. Frå 1962 har øya høyrd til Dønna kommune. I kyrkjeleg samanheng har øya sokna til Herøy kyrkje, Stamnes kyrkje og Hæstad kyrkje. 
  
## Sjå òg
* Skorpa som etternamn
* Skorpen som etternamn.
** Omtale av namnet i O. Rygh: *[[Norske Gaardnavne]]*
Speak to Me

**«Speak to Me»** er opningssporet på albumet *[[The Dark Side of the Moon]]* av den britiske rockegruppa Pink Floyd frå 1973. Sporet fungerer som ein slags ouverture, og Nick Mason står som «låtskrivar». Waters hevda derimot seinare at dette var ei «gåve» til Mason, noko han angra på etter han forlet bandet. 

## Komposisjon
Sporet er utan tekst eller melodi, men det inneheld ein del konversasjon her og der, i tillegg til eit kort klipp av Clare Torry sin vokal frå «The Great Gig in the Sky» og ein del lydeffektar. Sporet byggjer seg opp mot den første verkelege songen på albumet «Breathe», og dei heng i saman. På enkelte utgåver av albumet er begge songane i lag som første spor, og derfor vert dei ofte spelte i lag på radio.

### Lydeffektar
* Hjarteslag — dette kan ein og høyre på slutte av albumet på songen «Eclipse»
* Tikkande klokker — viser til songen «Time»
* Manisk latter — viser til songen «Brain Damage»
* Kasseapparat — viser til songen «Money»
* Helikopterlyd — viser til songen «On the Run»
* Skrik — viser til songen «The Great Gig in the Sky»

## Stemmer
* «I've been mad for fucking years, absolutely years. I've been over the edge for yonks, been working with bands so long. I think 'Crikey'.»
* «I've always been mad, I know I've been mad, like the most of us are. Very hard to explain why you're mad, even if you're not mad.»

## Medverkande
*Nick Mason&nbsp;– perkusjon, lydbandeffektar; lydbandsløyfer
*Roger Waters&nbsp;– lydbandeffektar; lydbandsløyfer
*Richard Wright&nbsp;– baklengs piano

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Speak to Me|Speak to Me]]» frå ,  den 29. juni 2019.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Breathe

**«Breathe»** er ein song av det britiske bandet Pink Floyd frå albumet deira *[[The Dark Side of the Moon]]* frå 1973.

## Komposisjon
Songen har sakte tempo og fyldig struktur med David Gilmour sin slidegitar og vokal over fleire spor med dempa og varm klang. Ein meiner at songen representerer fødsel. Teksten, som er skriven av Roger Waters, bed lyttaren om å ta ein pause i det tilsynelatande endelause arbeidslivet og leggje merke til meir meiningsfulle syslar i livet.

Songen startar direkte frå «Speak to Me», og på enkelte utgåver av albumet er begge desse første spor på plata. Derfor vert dei ofte spelte i lag på radio.

### Breathe (Reprise)
Ein reprise av songen kjem etter «Time» på albumet. Han er på same spor som «Time», og vert derfor ofte oversett som ein del av plata. Reprisen er meir eller mindre identisk til første versjonen, men med eit tredje vers. I tillegg er han ikkje like «rundt i kantane», som «Breathe».

## Andre versjonar
*Songen vart spelt på Live 8-konserten og her vart «Breathe» og «Breathe (Reprise)» kombinert til ein song, noko Pink Floyd aldri har gjort før. 
*På Roger Waters si soloplate *[[In the Flesh: Live]]* er songen sungen av Doyle Bramhall og Jon Carin.

## Medverkande
*David Gilmour – elektrisk gitar, fleirspora pedalsteelgitar, solo- og korvokal
*Roger Waters – bassgitar
*Richard Wright – Hammondorgel, Fender Rhodes elektrisk piano
*Nick Mason – trommer

## Merknadar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Breathe (Pink Floyd song)|Breathe (Pink Floyd song)]]» frå ,  den 29. juni 2019.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Time av Pink Floyd

**«Time»** er ein song av det britiske rockebandet Pink Floyd på albumet deira *[[The Dark Side of the Moon]]* frå 1973, og er den einaste songen på albumet som er tilskriven til alle fire medlemmane. Han er kjend for den lange introen med ringande klokkar og alarmar, som vart spelt inn som ein stereotest av Alan Parsons, og ikkje laga spesifikt for albumet. 

Songen er ein *[[memento mori]]* som skildrar fenomenet om at tida tilsynelatande går fortare når ein vert eldre, og at dette stundom fører til fortviling på grunn av moglegheiter ein ikkje greip i tidlegare år. 

## Komposisjon

Songen opnar med eit hav av klokker og alarmar som ringer og kimar. Kvar klokke vart spelt inn separat i ein antikvitetsbutikk. Etter dette følgjer eit to minutt langt og skummelt parti, som vert dominert av Nick Mason sine rototommar. David Gilmour syng solovokalen på versa, medan Richard Wright syng refrenget med kvinnelege koristar. Teksten til Roger Waters handlar om at livet ikkje går ut på å førebu seg på det neste som skjer, men om å ta kontroll over sin eigen lagnad. Gilmour spelar ein gitarsolo over same akkordprogresjon som i versa og refrenget. Gitarsoloen vert rekna for å vere ein av Gilmour sine aller beste, og ein av dei beste gitarsoloane i rockehistoria. Songen glir rett over i «Breathe (Reprise)», som alltid er på same spor på plata.

## Fakta
* Songen vart gjeven ut som b-sida til singelen «Us and Them» i USA, og nådde 101. plass på Billboardlista.
* Internettsida DigitalDreamDoor kåra teksten til den nestbeste songteksten nokonsinne, berre slått av «Desolation Row» av Bob Dylan.
* Beastie Boys brukte eit utdrag av «Time» på songen deira «Looking Down the Barrel of a Gun» frå albumet *Paul's Boutique*.
* The Prodigy brukte dei ringjande klokkene på spora sine «Claustrophobic Sting» og «Wake Up Call»
* Etter at klokkene er ferdig å ringe, er tempoet i songen nøyaktig 60 slag i minuttet. 

## Medverkande
* David Gilmour – elektrisk gitar, solovokal (vers og «Breathe (Reprise)») og korvokal (mellomspel og «Breathe (Reprise)»)
* Richard Wright – Farfisaorgel, Wurlitzer elektrisk piano, EMS VCS 3 og solovokal (mellomspel)
* Roger Waters – bassgitar
* Nick Mason – trommer og rototom

med:

* Doris Troy – korvokal
* Lesley Duncan – korvokal
* Liza Strike – korvokal
* Barry St. John – korvokal

## Andre versjonar
* Konserversjonar vart gjeve ut på både *[[Delicate Sound Of Thunder]]* og *[[P*U*L*S*E]]*
* Roger Waters har gjeve songen ut på konsertalbumet *[[In the Flesh: Live]]*, ein versjon der han syng vokalen sjølv.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Time (Pink Floyd song)|Time (Pink Floyd song)]]» frå ,  den 5. januar 2007.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
On the Run

**«On the Run»** er ein elektronisk instrumental av det britiske rockebandet Pink Floyd frå albumet deira *[[The Dark Side of the Moon]]* frå 1973. Songen omhandlar stress og mas med det å reise (som Richard Wright sa førte til dødsfrykt) og er driven fram av VCS3-synthesizerar. Då bandet spelte denne songen på konsertar hadde dei eit modellfly som glei langs ein streng frå eine sida av konsertstaden til den andre, og kolliderte i ein svær eksplosjon. 

## Komposisjon
Stykket vart danna ved å fore ein sekvens på åtte notar inn i VCS3-synthesizer og auke tempoet på han. High-hat lyden er laga ved hjelp av kvit støy-generatorar. Dei la så på gitarlydar ved å dra eit mikrofonstativ ned grepbreidda, og panorere lyden frå venstre til høgre. Dei brukte òg andre synthesizerlydar, som høyrdest ut som køyretøy som passerte forbi, og gav ein Dopplereffekt. 

Mot slutten av instrumentalen kan ein høyre ein eksplosjon, som gradvis forsvinn og banar veg for dei ringande klokkene på «Time». 

Då *The Dark Side of the Moon* vart spelt på konsertar i 1972 (før albumet kom ut), vart dette sporet kalla «The Travel Sequence», og i staden for ein kompleks elektronisk instrumental, var han ein enkel gitarimprovisasjon. 

## Stemmer
* Etter 27 sekund kan ein høyre ei kvinneleg stemme over ein høgtalar. Dette er ei «flyplass-stemme» som gjev meldingar til dei reisande. Om ein høyrer nøye etter kan ein høyre stemma sei: «Get your tickets and your passports at the ready, we make a brief stop at customs and then we begin. Now boarding flight 215 to Rome from Colorado Fields.» Stemma seier meir enn dette, men druknar i lyden av ein helikopterliknande lyd. 
* Etter 1:54 seier studioarbeidaren Roger the Hat: «Live for today, gone tomorrow. That's me. Ha ha ha!» 

## Fakta
* Når ein spelar albumet i lag med filmen The Wizard of Oz frå 1939, syng Dorothy «Over the Rainbow» medan «On the Run» spelar. Dette gjev ein interessant kontrast, og det kan sjå ut som Dorothy kikkar på «fly» som fyk over hovudet på ho. Initialane til begge songane er i tillegg OTR. 
* Då bandet spelte songen på konsertar, gjekk alle (unntatt Wright) av scenen.

## Medverkande
* David Gilmour – elektrisk gitar, EMS Synthi AKS
* Roger Waters – VCS3, lydbandeffektar
* Richard Wright – Hammondorgel, Leslie høgtalar
* Nick Mason – perkusjon (hjarteslag), lydbandeffektar

med:

* Peter James – fotsteg
* Roger «The Hat» Manifold – talt vokal

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:On the Run (instrumental)|On the Run (instrumental)]]» frå ,  den 29. juni 2019.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Årdal i Gloppen

**Årdal** er ei bygd som ligg i Breim i Gloppen kommune i Vestland. Bygda har rundt 60 innbyggjarar, og dei fleste driv med landbruk. Mest geiter og kyr, men også griser. Frå Årdalen kan ein nå fleire nærtliggjande fjell, som Blåfjellet eller Svenskenipa, eit godt utgangspunkt er frå Årdalsstøylen. Du kan også nå Eggedalen og Svenskedalen.
Heiltalsring

Ein **heiltalsring** eller **integritetsdomene** er ein kommutativ ring med identitet slik at dersom st = 0\,, så er anten s = 0\, eller t=0\,. Alle endelege kroppar er heiltalsringar, men ikkje alle heiltalsringar er kroppar. Det enklaste dømet på ein heiltalsring som ikkje er ein kropp er ringen \mathbb{Z} = \{1,2,3,\dots\} av heiltal (derav namnet *heiltalsring*).

## Sjå også
* Fraksjonskropp
Kommutativ ring

Ein **kommutativ ring** er ein ring *R* slik at st=ts\, for alle *s* og *t* i *R*, det vil seia at multiplikasjonen er kommutativ.
Thorleif Haug

**Thorleif Haug** () var ein norsk skilaupar fødd i Lier. Han vert halden for å ha vore den beste skilauparen i verda rundt 1920 og då dominerte han i både langrenn og kombinert, attåt at han gjorde seg gjeldande i hopp. I dei fyrste olympiske vinterleikane i 1924 i Chamonix tok han tre gullmedaljar (18 km, 50 km og kombinert). Haug vann femmila i Holmenkollrenna heile seks gonger, noko ingen andre har klart verken før eller seinare. I 1919, 1920 og 1921 vann han både kombinerttevlinga og 5-mila. I 1919 fekk han Holmenkollmedaljen saman med Otto Aasen. Thorleif Haug var medlem i Drafn. Av yrke var han røyrleggjar. Han døydde av lungebrann berre førti år gammal. I 1946 vart det sett opp ein statue av Haug i Drammen, denne er laga av bilethoggaren Per Palle Storm.

## OL-medaljar
* 1924  - Chamonix -  **Gull** i langrenn 18 km
* 1924  - Chamonix -  **Gull** i langrenn 50 km
* 1924  - Chamonix -  **Gull** i kombinert

## Bakgrunnsstoff
*
Algebraisk struktur

Ein **algebraisk struktur** er ei mengd der det er definert ei eller fleire binære operasjonar. Strukturen vert bestemt av dei aksioma me vel. Til dømes kan me ha assosiativitet, kommutativitet, distributivitet og identitetselement og få strukturar som grupper, ringar og kroppar.
Kropp i matematikk

Ein **kropp** (F,+,\cdot) med identitetselement 0 og 1 er ein algebraisk struktur slik at
* (F,+) er ei abelsk gruppe med identitet 0.
* (F^*,\cdot) er ei abelsk gruppe med identitet 1 \ne 0.
* \cdot distribuerer over +: a(b+c)=ab+ac og (a+b)c=ac+bc.
Her er F^* mengda av alle element i F unnateke 0.

Døme er kroppane \mathbb{Q}, \mathbb{R} og \mathbb{C} av respektive rasjonale tal, reelle tal og komplekse tal, men også kvotientkroppen R[x]/(f), der f er eit irredusibelt polynom, og kroppen av konstruerbare tal.

#### Eksempel på ein endeleg kropp
Den minste ikkjetrivielle kroppen er \mathbb{Z}_2=\{0,1\}, der binæroperasjonane + og \cdot
er definert som i tabellane

\begin{array}{c|c|c}
+ & 0 & 1 \\
\hline
0 & 0 & 1 \\
\hline
1 & 1 & 0 
\end{array}
\quad \text{og} \quad
\begin{array}{c|c|c}
\cdot & 0 & 1 \\
\hline
0 & 0 & 0 \\
\hline
1 & 0 & 1 .
\end{array}


## Sjå også
* Gruppe i matematikk
* Ring i matematikk
* Endeleg kropp
Abelsk gruppe

Ei **abelsk gruppe** er ei gruppe G der binæroperasjonen er kommutativ, det vil seia at st = ts for alle s,t\in G.

Gruppa er kalla opp etter den norske matematikaren Niels Henrik Abel.

## Sjå òg
* Gruppe
* Gruppeteori
Terning

Ein **terning** (norrønt *ten(n)ingr*, truleg frå lågtysk *terninc*, av latin *quaternio*, 'firar' i terningspel) er ein kubeliknande gjenstand ein kan bruka i spel for å få tilfeldige resultat. Dei vanlegaste terningane har seks sider, men det finst også andre utformingar.

Ein rett utforma terning skal ha like stort sannsyn for å landa på kvar side, og bør derfor vera laga av homogent materiale.

Det er eit ulikt symbol på kvar flate. Vanlegvis svarer symbola til tala 1, 2, 3, 4, 5 og 6, slik at flata med *i* og flata med 6 - *i* står rett ovanfor kvarandre på terningen. 

Det er funne kubeforma terningar frå det gamle Egypt i graver. Dei gamle grekarane hadde ein firkanta terning kalla *astragalus*.
Ein terning er vanleg å bruka i ulike spel, som hundre, ludo, yatzy og *[[Settlers]]*.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Den jødiske autonome oblasten

**Den jødiske autonome oblasten** er ein autonom provins i Russland og eit av føderasjonssubjekta i den russiske føderasjonen. Han er det einaste av føderasjonssubjekta som brukar nemninga «autonom oblast» (*avtonomnaja oblast*). Hovudstaden er Birobidzjan. Arealet er 36&nbsp;244&nbsp;km² og innbyggjartalet er 156 500 (2021).

Provinsen ligg langt aust i Sibir, og grensar i sør til Kina ved elva Amur.

Ved folketeljinga i 2010 utgjorde jødar berre 0,9 % av innbyggjarane – 1628 menneske. 90,7 % var russarar og 2,8 % ukrainarar. Folketalet er fallande, endå meir enn i resten av Russland. I 1989 budde her 214&nbsp;085 menneske, noko som tyder at folketalet gjekk ned med 11,9 % frå 1989 til 2005. Delen jødar minkar endå meir – i 1989 registrerte 8887 menneske seg som jødiske.

## Historie
Dei første russiske oppdagarane kom til dette området rundt midten av 1600-talet. Russarane i dette området kom etter kvart i konflikt med kinesiske interesser, og i 1689 forlet russarane området rundt Amur under Nertsjin-avtalen. På midten av 1800-talet kom dei attende. Det relative styrkeforholdet mellom Russland og Kina var no endra, og i 1858 vart grensa med Kina regulert på nytt. Frå 1898 starta arbeid med å byggja jernbanesamband mellom Tsjita og Vladivostok. Denne jernbanen, som i 1916 vart del av den fullførte transsibirske jernbanen gjekk gjennom området. Busetjinga i Birobidzjan vart grunnlagd i 1915 ved jernbanelinja. Det var likevel lite økonomisk utvikling og folkesetnad i området på denne tida.

I 1928 vart eit Jødisk nasjonalt distrikt oppretta her. Dette skjedde som resultat av Josef Stalin sin nasjonalitetspolitikk. Jødane skulle få eit eige landområde der dei kunne utvikla kulturen sin i sosialistisk lei. Grunnlegginga av distriktet var tildels eit mottrekk mot sionismen – idéen om jødisk emigrasjon til eit heimland i Palestina/Israel. Jiddisch vart offisielt språk i provinsen, ikkje hebraisk. Under store propagandakampanjar flytta ein del jødar til det tidlegare nesten folketomme området på 1920- og 30-talet. Den 7. mai 1934 vart området ein autonom oblast. Men ikkje lenger etterpå endra Stalin si haldning til prosjektet seg. Kampanjane for masseinnvandring tok slutt, og mange jødiske leiarar vart arresterte og avretta, som del av dei enorme utreinskingane som Stalin sette i gang i heile Sovjetunionen. Etter den andre verdskrigen verserte det, ifylgje mange historikarar, planar om å tvangsdeportera jødar til den jødiske autonome oblasten, ettersom Stalin sin politikk vart meir anti-semittisk. Men Stalin sin død i 1953 sette ein stopp for eventuelle slike planar. På denne tida utgjorde jødane om lag ein tredel av folket i den jødiske autonome oblasten. Dei har aldri utgjort ein større del. Ved folketeljinga i 1989 var delen 4,2 %, i 2002 berre 1,2 %. Lokalavisa *Birobidzjaner Sjtern*, opphavleg ei jiddisch-språkleg avis, kjem no ut på russisk og jiddisch.

Fram til oppløysinga av Sovjetunionen var provinsen administrativt underlagt Khabarovsk kraj, men i 1991 vart han eit eige føderasjonssubjekt.

## Merknader

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Weimar (Lahn)

**Weimar (Lahn)** er ein kommune i landkrinsen Marburg-Biedenkopf i den tyske staten Hessen med 7600 innbyggjarar. Han ligg ved elva Lahn.

## Bilete

File:Wehrkirche Wenkbach.jpg|Wenkbach kyrkje
File:Roth Synagogues.jpg|Roth synagoge
File:Bahnhof Niederwalgern.jpg|Niederwalgern jarnbanestasjon
File:Argenstein water mill.jpg|Argenstein vassmylne
File:Niederwalgern school.jpg|Niederwalgern skule
File:Stedebach.jpg|Stedebach


## Bakgrunnsstoff

*
Us and Them

**«Us and Them»** (*Vi og dei*) er ein song av det britiske bandet Pink Floyd på albumet deira *[[The Dark Side of the Moon]]* frå 1973. Songen er skriven av Richard Wright og Roger Waters, og er sungen av David Gilmour (med harmonivokal av Wright). 

«Us and Them» vart gjeven ut som den andre singelen frå *The Dark Side of the Moon* i USA og nådde 72. plassen på *[[magasinet Cashbox|Cash Box]]* Top 100-lista i mars 1974. Singelen nådde òg 85. plassen på den kanadiske lista.

## Komposisjon

«Us and Them» er ein forholdsvis roleg song. Det vert framført to saksofonsoloar i løpet av songen, ein i byrjinga og ein i den andre halvdelen av songen. I midten av songen er det eit mellomparti der Pink Floyd sin scenearbeidar «Roger the Hat» snakkar. 

Songen skildrar at folk har ein tendens til å halde seg unna dei som er annleis i tilfelle som krig, politikk og sosiale klassar. I tillegg skildrar han kampen mellom ynska til borgarane og regjeringa deira, kampen mellom «oss og dei». Mange tilhengjarar av Pink Floyd meiner at songen er påverka at Waters sin far døydde i Andre verdskrig. Songen har ein sakte jazzstil, som ein ofte hadde på 1940-talet, og songen er eit slags tidssprang tilbake til kulturen i Storbritannia på 1940-talet, og starten på pasifismen. 

Songen vart opphavleg laga av Wright i 1970 som eit pianostykke for filmen *[[Albumet Zabriskie Point|Zabriske Point]]*, men då med namnet «The Violent Sequence».ref>

## Medverkande
*David Gilmour – elektrisk gitar, solovokal (vers og refrenget)
*Richard Wright – Hammondorgel, piano, harmonivokal (refrenget)
*Roger Waters – bassgitar, fuzzbass
*Nick Mason – trommer

;Andre medverkande
*Dick Parry – tenorsaksofon
*Lesley Duncan – korvokal
*Doris Troy – korvokal
*Barry St. John – korvokal
*Liza Strike – korvokal

## Stemmer
* «I mean, they're not gunna kill ya, so if you give 'em a quick short, sharp, shock, they don't do it again. Dig it? I mean he get off lightly, 'cos I would've given him a thrashing - I only hit him once! It was only a difference of right and wrong, innit. I mean good manners don't cost nothing do they, eh?» - Roger the Hat

## Andre versjonar
* Konsertversjonar av songen vart gjeve ut på både *[[P*U*L*S*E]]* og *[[Delicate Sound of Thunder]]*. Begge desse versjonane er litt kortare enn studioversjonen, og har litt forskjellige saksofonsolar. 
* Songen vart òg gjeve ut på samleplata **.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Us and Them (song)|Us and Them (song)]]» frå ,  den 29. juni 2019.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* Melding frå AMG