open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
William Sturgeon

**William Sturgeon** () var ein britisk fysikar. Han konstruerte i 1824 den første brukbare elektromagneten. Sturegon tente ikkje på oppfininga si, og døydde fattig.

## Liv
Sturgeon var son av ein skomakar i Lancashire. Tretten år gammal vart han skomakarlærling, men verva seg i Westmorland Militia og var frå 1804 til 1820 ved artilleriet. I fritida si lærde han seg matematikk, latin, gresk og naturvitskap. Etter militærtenesta slo han seg ned i Woolwich som skomakar, der han òg eksperimenterte med elektrisitet og laga sine eigne instrument.

I 1824 vart Sturgeon utnemnd til lektor i eksperimentell naturvitskap ved Det britiske austindiske kompaniet si militære utdanning i Addiscombe. Han byrja i 1836 med eit eige tidskrift, *Annals of electricity, magnetism, and chemistry*. I 1840 vart han utnemnd til sjef for *Royal Victoria Gallery of Practical Science* i Manchester. Men nokre år seinare hadde både Gallery og tidskriftet opphøyrt. Dei siste åra av livet sitt livnærte han seg som timelærar ved ulike utdanningsstader rundt Manchester. Han fekk eit stipend på 200 pund og i 1849 ein årleg pensjon på 50 pund, men han døydde 1850.

## Verk
William Sturgeon utvikla det første elektrodynamiske galvanometeret og den første brukbare elektromagneten i 1824.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:William Sturgeon|William Sturgeon]]» frå ,  den 17. februar 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*
Tuomo Ylipulli

**Tuomo Sakari Ylipulli** () var ein finsk skihoppar frå Rovaniemi. Han vart to gongar verdsmeister med Finlands hopplag, i 1985 og 1987, og vart så olympisk meister i laghopping i 1988. Ylipulli vann eitt verdscuprenn i januar 1987.

## Aktiv
Ylipulli debuterte internasjonalt i Oberstdorf 30. desember 1982 og vart nummer 14 i opningsrennet i den tysk-austerrikske hoppveka. Seinare i debutsesongen fekk han sin fyrste pallplass då han i Vikersundbakken berre vart slått av landsmannen Matti Nykänen og canadiske Horst Bulau. Også hans beste prestasjon i 1984 kom i ein skiflygingsbakke, då han i Bad Mitterndorf i mars månad vart nummer sju.

22. januar 1985 vart Ylipulli verdmeister i laghopping. I verdsmeisterskapen i Seefeld sikra han gullmedalje for Finland saman Pentti Kokkonen, Matti Nykänen og Jari Puikkonen. Tre veker seinare kom Ylipulli på tredjeplass i eit verdscuprenn i Sapporo. I VM i skiflyging 1986 i Bad Mitterndorf vart han nummer fem, hans beste plassering i sesongen.

Ylipulli vann sitt fyrste og einaste verdscuprenn då han gjekk til topps i avslutningsrennet i hoppveka i Bischofshofen 6. januar 1987. Han slo då toraren Ernst Vettori frå Austerrike med 4,6 poeng, i eit renn der andreomgangen vart avlyst. Ein månad seinare var Ylipulli med då Finland i Oberstdorf på suverent vis forsvarte VM-tittelen i laghopping. Også Nykänen vart verdsmeister som i 1985, nye på laget var Ari-Pekka Nikkola og Pekka Suorsa. Indviduelt fekk Ylipulli ein sjuandeplass i normalbakken og vart nummer ti i storbakken i meisterskapen.

Ylipulli var også med på å sikre finsk gull i laghopping under OL 1988 i Calgary. Dei tre andre var førnemnde Nykänen, Nikkola og Puikkonen. Ylipulli la opp etter 1988-sesongen, då eit par niandeplassar var hans beste individuelle plasseringar i verdscupen.

## Kjelder
* *Sportsboken*, aktuell årgangar
* 

## Bakgrunnsstoff
*
Lobamba

**Lobamba** er den lovgjevande hovudstaden i Eswatini. Staden ligg sentralt i landet, rundt 18 km sør for den administrative hovudstaden Mbabane. Lobamba er eit tett folkesett landbruksområde som huser dronningmora i landet, som har tittelen *Ndlovukazi*.

Det eswatinske parlamentet og nasjonalmuseet i landet ligg her. Lobamba har også ein minnepark for kong Sobhuza II.

## Kjelder

*Lobamba i *Encyclopædia Britannica*
*GEOGRAPHY OF SWAZILAND ved swazidirectory.co.sz
Janne Happonen

**Janne Mikael Happonen** () er ein finsk skihoppar frå Kuopio. Han har vunne tre sølvmedaljar og ein bronsemedalje i laghopping for Finland i internasjonale meisterskap. Mellom 2006 og 2008 sigra han i tre verdscuprenn.

## Aktiv
Happonen vart juniorverdsmeister i skihopping i 2002 i Schonach, men fekk sitt internasjonale gjennombrot fyrst i 2006-sesongen. Han deltok då i VM i skiflyging i Bad Mitterndorf, der Finland vann sølvmedaljen i laghoppinga. Finlands fire utvalde; Happonen, Tami Kiuru, Matti Hautamäki og Janne Ahonen var det einaste laget som makta utfordre Noreg, men hamna til sist vel 20 poeng bakom nordmennene. Under OL 2006 i Torino fekk Finland med dei same fire på laget eit nytt sølv i laghopping. Med 976,6 poeng var Finland 7,4 poeng bakom olympiameistrane frå Austerrike. Den 5. mars 2006 vann Happonen sin fyrste siger i verdscupen i Lahti, fjorten dagar seinare vart det ein ny siger i sesongavslutninga i Planica.

Happonen og Finland tok sin tredje sølvmedalje for lag då Austerrike vann suverent i VM i skiflyging i 2008. Som to år tidlegare var både Hautamäki og Ahonen også med på Finlands lag, ny hoppar var Harri Olli. I den individuelle tevlinga vart Happonen nummer fem, hans beste plassering i eit verdsmeisterskap i så måte. I mars månad same året tok Happonen sin tredje og siste siger i verdscupen i eit amputert renn heime i Kuopio.

Grunna skade deltok han ikkje i 2009-sesongen. Han kom med på Finlands lag i laghopping i VM i skiflyging i Planica i 2010, der det vart bronsemedaljar på Harri Olli, Matti Hautamäki, Olli Muotka og Happonen. Hans beste plassering individuelt i verdscupen er dei siste sesongane ein sjetteplass i Vikersundbakken, der han 13. februar 2011 sette personleg rekord med eit hopp på 240 meter.

## Bakgrunnsstoff
**Sportsboken*, aktuelle årgangar
*
Hovudavtale

**Hovudavtale** er ei ordning der større partar i arbeidslivet legg grunnleggjande rammer for samarbeid. Slike avtalar er vanlege i Norden. Den viktigaste hovudavtalen i Noreg er hovudavtalen LO-NHO.

Den første danske hovudavtalen kom som del av Septemberforliget i 1899. I Noreg danna Arbeidernes faglige Landsorganisasjon og Norsk Arbeidsgiverforening sin første hovudavtale i 1935. Den første svenske hovudavtalen var Saltsjöbadsavtalen frå 1938.

## Kjelder
* hovedavtale (16.11.2012) i *Store norske leksikon*.


**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Hovedaftale|Hovedaftale]]» frå ,  den 17. februar 2013.*
Staur

**Staur** (norrønt *staurr*, i slekt med verbet «å stå») er ein stor stokk som er kvessa i ein ende. Staur kan mellom anna brukast til gjerde, hesjer og handspik. Ein jernstaur er ei stauraktig jernstong som kan brukast som spett.

I geologi viser «staur» til ei søyle av stein som står fråskild frå anna land.

I norsk politisk historie er staur kjend frå uttrykke «å bera staur». Då Per Borten gjekk av som statsminister etter at koalisjonsregjeringa hans braut saman, likna han leiarvervet med å bera ei tung bør av staur som hadde byrja å sprika.

## Kjelder

*
Fantasmagori

**Fantasmagori** er eit fantasibilete eller blendverk som vart nytta i teater der ein nytta optiske illusjonar, ofte bilete av spøkelsesaktige figurar danna av levande personar ved hjelp av magiske lanterner, speglar, holspegel og liknande. Bileta vart ofte vist fram blanda med verkelege menneske som opptrer på ei scene. Prosjektoren var mobil, slik at biletet kunne flyttast og endrast på skjermen. Fantasmagori vart oppfunnen i Frankrike seint på 1700-talet og vart populært i det meste av Europa (særleg England) på 1800-talet. 

## Kjelder

* «fantasmagori – optiske illusjonar», *Store norske leksikon*.
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Phantasmagoria|Phantasmagoria]]» frå ,  den 17. februar 2013.*
Ellipsometri

**Ellipsometri** er ein optisk metode til måling av særs tynne sjikt på materialoverflater. Polarisert ljos blir sendt mot ei overflate slik at polarisasjonen av utgangslyset (refleksjonen) er avhengig av eigenskapar på overflata til materialen. Målemetoden kan vise belegg ned til éit atomlag. Ellipsometri er mykje i bruk innan teknologi og forsking, og blir mellom anna brukt til å måle belegg på halvleiarar. Viktige bidrag til utviklinga av teknikken vart gjeve av NTH-professorane Leif Tronstad (1903–45) og Arthur Baker Winterbottom (1904–78), og dessutan professor Ola Hunderi ved same stad (frå 1996 NTNU).

## Kjelder
* ellipsometri. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/ellipsometri
Ernst Abbe

**Ernst Abbe** () var ein tysk fysikar. I lag med Otto Schott og Carl Zeiss la han grunnlaget for moderne optikk.

Han var professor i Jena frå 1870 til 1896 og var ein av grunnleggjarane og leiarane av det optiske firmaet Zeiss og glasverket Schott & Genossen. Han ytte viktige bidrag til teoretisk og instrumental optikk, samstundes som han gjennomførte ei rekkje sosiale reformer i føretaka og oppretta den sosiale og vitskaplege Carl Zeiss-stiftinga.

## Kjelder
*[{kjelde www|tittel=Ernst Abbe|verk=Store norske leksikon|url=https://snl.no/Ernst_Abbe}}
Fargeharmoni

**Fargeharmoni** er eit omgrep for opplevinga av korleis ulike fargar passar saman, etter mønster frå harmoni i musikken. Teoriar om fargeharmoni byggjer gjerne på komplementærfargar, kontrastar mellom eller blanding av fargar.

## Kjelder
*fargeharmoni. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/fargeharmoni
Fargelære

**Fargelære** er studiet av fargane på det jamne. Overalt der det blir talt om fargar, oppstår eit behov for ei teoretisk eller praktisk orientert forståing av kva ein talar om – fargelæra er difor tverrvitenskapleg. Det omhandlar definisjonar (eller kategoriar) basert på fargehjulet: primærfarge, sekundærfarge og tertiærfarge. 

Dei første prinsippa innan fargelære vart skrive ned av Leone Battista Alberti (ca. 1435) og Leonardo da Vinci (ca. 1490), men sjølve «fargelæra» byrja på 1700-talet, først kring striden kring fargeteorien til Isaac Newton (*Opticks*, 1704) og karakteren til såkalla primærfargar. Frå der utvikla det seg ein sjølvstendig kunstnarisk tradisjon med berre overflatisk samband til fargemåling og synsstudium.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Color theory|Color theory]]» frå ,  den 17. februar 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene: *
***  Albers, Josef (2006). Interaction of Color. Revised and Expanded Edition. Yale University Press. ISBN 0-300-11595-4.
***  Bellantoni, Patti (2005). If it's Purple, Someone's Gonna Die. Elsevier, Focal Press. ISBN 0-240-80688-3.
***  Burchett, K. E. (2002). Color harmony. Color Research and Application, 27 (1), pp28-31.
*** Feisner, E. A. (2000). Colour: How to use colour in art and design. London: Laurence King.
***  Goodwin-Guerrero, Erin. RECALLING THE MOMENTIOUS SIXTIES AND SEVENTIES, *ARTSHIFT San Jose*
***  Hard, A. & Sivik, L. (2001). A theory of colors in combination - A descriptive model related to the NCS color-order system. Color Research and Application, 26 (1), pp4-28.
*** O'Connor, Z. (2010). Color harmony revisited. Color Research and Application, 35 (4), pp267-273.
***  O'Connor, Z. (2010). Colour psychology and colour therapy: Caveat emptor. Color Research and Application, (Published online in 'EarlyView' in advance of print).
***  Mahnke, F. (1996). Color, environment and human response. New York: John Wiley & Sons.
***  Pointer, M. R. & Attridge, G.G. (1998). The number of discernible colors. Color Research and Application, 23 (1), pp52-54.
***  color temperature. handprint. 2009-04-19.
Feltblendar

**Feltblendar** er i optikk ein blendar som blir plassert i eller ganske nær planet for ei feltlinse, og som har til oppgåve å avgrense lysmengda i biletet.

## Kjelder
*
Feltlinse

Ei **feltlinse** er ein kollektiv, vanleg komponent i kikkertar, mikroskop, periskop og tilsvarande optiske system, plassert mellom objektivlinsa og okularlupa.

## Kjelder
* feltlinse. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/feltlinse
Fermats prinsipp

**Fermats prinsipp** er eit prinsipp oppstilt av Pierre de Fermat. Det seier at mår ei lysstråle går frå eit punkt A til eit anna punkt B, vel ho ein slik veg, at lyset kjem fram på kortast mogleg tid.

## Kjelder
* Fermats prinsipp. (20.10.2011) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Fermats_prinsipp
Fokometer

Eit **fokometer** (av fokus og -meter) er eit apparat der brennvidda til ei linse eller eit linsesystem blir avgjort ved å måle avstanden mellom linsa, gjenstanden og biletet. Apparatet vert nytta innan oftalmologi når ein skal finne rett brillestyrke. 

## Kjelder
* fokometer. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/fokometer
Fokus

**Fokus** kan syne til: 

* Fokus i fysikk
* Fokus i medisin
* Fokus i språkvitskap
* Fokus i bibliografi
* FOKUS, eit ressurs- og kompetansesenter for kvinnesolidaritet.
* Fokus Bank
* fokusere
Fokus i fysikk

**Fokus** innan fysikk er det punktet der lysstrålane i ein parallell strålebunt samlar seg etter at dei har gått gjennom ei linse eller er vorte reflektert frå ein holspegl.

Ordet blir òg brukt for avstanden mellom linsa og brennpunktet som òg blir kalla brennvidda (fokalavstanden). Fleirtalsforma er *foki* på norsk (latinsk bøying).

Held vi ei lupe med breisida mot sola, vil ljoset samle seg i dette punktet, blant anna med den verknaden at brennbart material plassert der kan antennast. Ser vi gjennom lupa, vil feltet i fokus bli forstørra og framstå som klårare, medan synsbiletet er utanfor brennvidda.

I overført tyding blir det brukt det om midtpunkt eller midtfelt i mange samanhengar, både sosiale og andre der det snakkast om samlingspunkt. («Han var det naturlege fokuset for merksemda i samband med ---»)

## Sjå òg
* brennpunkt

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Fokus (optikk)|Fokus (optikk)]]» frå ,  den 17. februar 2013.*
Foncé

**Foncé** (fransk for 'mørk') er ei nemning innan fargelære som vert nytta for å skildre ein farge som *mørk*. 

## Kjelder
*
Forstørring

**Forstørring** er i optikk tilhøvet mellom utstrekkinga av eit objekt og utstrekkinga av biletet av objektet. Forstørringa er altså eit forholdstal som kan vere større, lik eller mindre enn éin. I det siste tilfellet talar vi om ei **forminsking**. 

Ein nyttar forstørring til å skalere opp bilete for å kunne sjå fleire detaljar. Døme på forstørringsapparat er lupe, teleskop, mikroskop og lysbiletapparat.

## Kjelder
* forstørrelse. (27.10.2011) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/forst%C3%B8rrelse
Fotometer

Eit **fotometer** er eit instrument til måling av lysstyrke. Måling av styrken til ei lyskjelde føregår ved samanlikning med ei lyskjelde med ein kjend lysstyrke. Lysstyrken blir gjeve med eininga candela (symbol cd). 

## Sjå òg
* lysmåling

## Kjelder
* fotometer. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/fotometer
Fototeodolitt

Ein **fototeodolitt** er eit instrument som består av eit kamera og ein teodolitt, slik at ein med dette både kan fotografere, måle vinklar og gjere optisk lengdemåling. Instrumentet vert nytta ved fotogrammetri.

## Kjelder
*
Fraunhoferdiffraksjon

**Fraunhoferdiffraksjon** er ei bøying (diffraksjon) av lys som oppstår når ein parallell lysbunt går gjennom ein eller fleire opningar i ein blendar og treffer ein skjerm som anten står særs langt borte frå blendaren eller slik at ein ved eit linsearrangement får avbilda lyskjelda på skjermen. 

## Sjå òg
* fresneldiffraksjon

## Kjelder
* fraunhoferdiffraksjon. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/fraunhoferdiffraksjon
Fraunhoferlinje

**Fraunhoferske linjer** eller **fraunhoferlinjer** er skarpe, mørke linjer på tvers av solspekteret. Dei blir forklart som absorpsjonslinjer som kjem av lys med avgjorde bølgjelengder absorberast sterkt i einskilde atom i den ytre solatmosfæren. Dei gjev difor opplysningar om samansetnaden i solatmosfæren.

Dei fraunhoferske linjene vart først påvist av William Hyde Wollaston i 1802. Han oppfatta dei som delelinjer mellom lys med ulike fargar. Linjene vart gjenoppdaga av Joseph von Fraunhofer i 1814. Han fann ca. 600 slike linjer, avgjorde bølgjelengdene deira og gav dei sterkaste av dei nemningar med bokstavar. Desse linjene er sidan brukt som referanselinjer for lys med avgjorde bølgjelengder.

## Kjelder
* fraunhoferske linjer. I Store norske leksikon.

## Bakgrunnsstoff
Fresnelsone

Ei **fresnelsone** er soner eller område som ein kan tenkja seg at ein lysblendar eller ei lysopning er inndelt i. Inndelinga blir gjort slik at lys som går gjennom ei sone og lys som går gjennom nabosonen vil vere i motfase og difor utslokke kvarandre når det fangast opp på same stad på ein skjerm. Metoden, som først angjeve av Augustin-Jean Fresnel, nyttast for å berekne diffraksjons - eller bøyingsbilete.

## Kjelder
*fresnelsoner. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/fresnelsoner
Fresneldiffraksjon

**Fresneldiffraksjon** er ei bøying (diffraksjon) av lys som oppstår ved at ein plasserer ein blendar med éin eller fleire små opningar mellom ei lyskjelde og ein skjerm, slik at ein utan å gjere bruk av linser får danna eit interferensbilete på skjermen. 

## Sjå òg
* fraunhoferdiffraksjon

## Kjelder
* fresneldiffraksjon. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/fresneldiffraksjon
Brunsidelo

**Brunsidelo** (*Erythrogonys cinctus*) er ein liten vadefugl og ein lett kjenneleg medlem av lofamilien. Brunsideloa er utbreidd over det meste av Det australske kontinentet med høveleg habitat, og på sørlegaste delen av Ny-Guinea. Ho søkjer føde ved ferskvatn og brakkvatn.

## Skildring
Brunsideloa er ei lita lo på ca. 18 centimeter med gjennomsnittleg kroppssvekt på 50 gram. I flukt viser ho ein kvit bakkant på oversida av vengen inst mot kroppen, resten av oversida er sjokoladebrun. Halen har kvite ytre fjører med brun midtstripe. Hovudet er svart ned til et stykke under auga, strupen og kinna er kvit. Ho har ein svart krage og brystband som er utvida til ei brun stripe på kroppsidene. Buken og undergumpen er kvit. Nebbet er raudt med ein svart tupp. 

Hekkeområdet er avgrensa til område med innsjøar og våtområde i Australia, i tørre periodar trekk dei ut mot kysten. Denne loa kan symje. 

Dietten består av virvellause dyr som dei søkjer med nebbet på strender av innsjøar eller i små dammar ved kysten. 

Storleiken på populasjonen er stabil og arten har status som livskraftig.

## Kjelder

*Barrie Heather og Hugh Robertson, *The Field Guide to the Birds of New Zealand* (revised edition), Viking, 2005 

### Referansar

## Bakgrunnsstoff

*Birds in Backyards Red-kneed Dotterel  Henta 17. februar 201
Galileisk kikkert

Ein **galileisk kikkert**, òg kalla **nederlandsk kikkert** eller **teaterkikkert**, er ein kikkert konstruert av Galileo Galilei. Han skil seg frå den enkle astronomiske kikkerten ved at okularet består av ei konkav linse i staden for ei konveks. Kikkerten gjev eit rettvendt bilete med ei forstørring på opptil 30 gonger.

## Kjelder
* galileisk kikkert. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/galileisk_kikkert
Geometrisk optikk

**Geometrisk optikk** eller **stråleoptikk** er ein del av optikken der lyset vert rekna som strålar, i motsetnad til bølgjeoptikken, som byggjer på bølgjenaturen til lyset. 

«Strålen» i geometrisk optikk er ein abstraksjon som kan nyttast til å tilnærma syne korleis lyset vil flytte seg. Lysstrålar er definert til å forplante seg i rettlinja vegar når dei går gjennom eit homogent materiale. Strålane bøyer seg (eller deler seg) i grenseflata mellom to ulike medium og kan bøyast i eit medium om brytingsindeksen endrar seg, og kan absorberast eller reflekterast. 

## Kjelder
* geometrisk optikk. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/geometrisk_optikk

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Geometrical optics|Geometrical optics]]» frå ,  den 17. februar 2013.*
Gitter i optikk

Eit **gitter** er i optikk eit system med tettliggjande parallelle linjer eller profilerte furer med like stor innbyrdes avstand. Det kan vere opp til 1800 linjer per millimeter. Gitteret kan liggje i ei plan glasplate eller i ein spegel som kan vere både plan eller konkav. Optiske gitter vert nytta for å studere diffraksjonen til lyset og til å finne bølgjelengda og energifordelinga til lyset. Dette vert kalla gitterspektroskopi. 

## Kjelder
* gitter – optikk. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/gitter/optikk
Galleritone

**Galleritone** er eit slangnamn på ein brunleg fargetone som ein får på gamle oljemåleri ved kjemisk forandring av fernissen. I 1880-åra vart denne tonen kunstig laga med lasur.

## Kjelder
* galleritone. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/galleritone
Gangskilnad

**Gangskilnad** er ein skilnad i tilbakelagt veglengde for to lysstrålar som rører seg ut frå same punkt og blir igjen samla i eit anna punkt. Som regel blir gangskilnaden gjeve i bølgjelengd.

## Kjelder

*
Crisalide (Vola)

**«Crisalide (Vola)»** (italiensk for 'Kokong (Fly)') er det sanmarinske bidraget i Eurovision Song Contest 2013 i Malmö i Sverige, framført på italiensk av Valentina Monetta. Songen er skriven av Ralph Siegel og Mauro Balestri.

Ein engelsk versjon av songen, titulert «Chrysalis (You'll Be Flying)», var òg spelt inn med tekst av Timothy Touchton.

## Eurovision Song Contest 2013

For andre år på rad vart Valentina Monetta vald ut av Radiotelevisione della Repubblica di San Marino (SMRTV) til å representere San Marino i Eurovision Song Contest, denne gongen i Malmö i Sverige med den italienskspråklege songen «Crisalide (Vola)», skriven av Ralph Siegel og Mauro Balestri. San Marino deltok i den andre semifinalen 16. mai 2012 og enda på ellevteplass med 47 poeng; ti frå Spania, seks frå Malta, fem frå Makedonia og Frankrike, fire frå Israel, Armenia og Romania, tre frå Latvia, to frå Ungarn og eitt frå Aserbajdsjan, Finland, Hellas og Georgia. Landet kvalifiserte seg dimed ikkje til finalen 18. mai 2013. Monetta slo sin eigen rekord frå året før, og bidraget frå 2013 er førebels det sanmarinske bidraget med best plassering. Bidraget var òg det beste mellom dei bidraga som ikkje kvalifiserte seg frå båe dei to semifinalane.

## Andre versjonar
* «Chrysalis (You'll Be Flying)», engelsk versjon

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Crisalide (Vola)|Crisalide (Vola)]]» frå ,  den 17. februar 2013.*  

* 

## Fotnotar
Gråkile

**Gråkile** er ei skive som blir nytta til optiske målingar. Skiva blir laga som ei kileforma skive av eit einsarta, halvgjennomsiktig stoff eller av ei fotografisk plate med aukande sverting mot den eine kanten, slik at gjennomsiktigheita minkar frå den eine kanten til den andre.

## Kjelder
* gråkile. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/gr%C3%A5kile
Gråskala

**Gråskala** er ei nemning for ein serie av gråfarger, vanlegvis 8–10 fargar, ordna etter kvarandre frå kvitt til svart. Gråskalaen blir nytta som samanlikning for å angje lysheitsgrad, eller – på fjernsynsapparat – for å kontrollere riktig innstilling av kontrast sidan skalafargane skal vere mogelege å skilje frå kvarandre og vise jamne sprang frå kvitt til svart. 

## Kjelder
* gråskala. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/gr%C3%A5skala
Grensevinkel

**Grensevinkel** eller ein **kritisk vinkel** er i optikken den innfallsvinkelen som gjev ein brytingsvinkel på 90° når lys går frå eit optisk tettare til eit optisk mindre tett medium. Medan ein for innfallsvinklar mindre enn grensevinkelen har både bryting og refleksjon, får ein for større innfallsvinklar berre refleksjon, totalrefleksjon. Ein kan bruke Snell-lova til å finne grensevinkelen

Snell-lova seier
:n_1\sin\theta_i = n_2\sin\theta_t \quad.
Om ein omarrangerer lova får ein 
:\sin \theta_i = \frac{n_2}{n_1} \sin \theta_t.
For å finne grensevinkelen må vi finne verdien for \theta_i når \theta_t = 90° og dermed \sin \theta_t = 1. Verdien ein får for \theta_i er lik grensevinkelen \theta_c.

No kan vil løyse for \theta_i, og får likninga for grensevinkelen: 
:\theta_c = \theta_i = \arcsin \left( \frac{n_2}{n_1} \right), 

Prinsippet for totalrefleksjon blir utnytta i samanhengar der ein ynskjer minimal reduksjon i lysintensiteten. I reflekskamera er det vanleg å bruke totalreflekterende prisme i staden for spegel. Innanfor moderne dataoverføring inntar optiske fibrar ein stadig breiare plass. Her blir ljoset inne i dei tynne fibrane totalreflektert mot overflata (sjå optisk fiber).

## Kjelder
*grensevinkel. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/grensevinkel

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Total internal reflection|Total internal reflection]]» frå ,  den 17. februar 2013.*
Gjenskin

**Gjenskin** eller **diffus refleksjon** er ljos som er kasta tilbake frå ein uregelmessig, reflekterande flate. Ved gjenskin blir det ikkje danna noko spegelbilete, men sjølve flata synst å lyse. 

## Sjå òg
* diffusjon
* refleksjon

## Kjelder
* gjenskinn. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/gjenskinn
Glødelys

**Glødelys** syner til forskjellige typar lys. 

Glødelys i gassutladingsrøyr, særskild omkring katoden, er negativt glødelys og det same som glimlys. Lys som skuldast termoluminescens er til dømes gassglødelys frå auerbrennarar. Glødelys er òg lys som kjem av termisk stråling, til dømes frå kol og glødelampar.

## Kjelder
* glødelys – ljos omkring elektrodane. (25.07.2009) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/gl%C3%B8delys/ly sine_omkring_elektrodene
* glødelys – Ljos som blir skulda termoluminescens. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/gl%C3%B8delys/Ly sine_som_skyldes_termoluminescens
* glødelys – ljos frå gloande lekamar. (31.08.2009) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/gl%C3%B8delys/ly sine_fra_gl%C3%B8dende_legemer
Halvbølgjeplate

Ei **halvbølgjeplate** er i optikken ei nemning brukt på ei tynn, dobbeltbrytande plate, til dømes ei glimmerplate, der ein for ei midlare bølgjelengd i det synlege spektrumet har ein gangskilnad mellom den ordinære og den ekstraordinære strålen på ei halv bølgjelengd. Sirkulært polarisert lys får ved gjennomgang gjennom ei halvbølgjeplate motsett omlaupsretning. Halvbølgjeplater blir brukt som hjelpemiddel ved undersøkingar av polarisasjonstilstanden til lyset.

## Kjelder
* halvbølgeplate. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/halvb%C3%B8lgeplate
Hestekjøttskandalen

**Hestekjøttskandalen** var ein matskandale i Europa i 2013. Hestekjøtt vart funne i matvarer der det ikkje skulle vere det i følgje innhaldsmerkinga. Saka vart kjend 15. januar 2013 då det vart rapportert at DNA frå hest var funnen i frosne karbonadar seld på fleire irske og britiske supermarknader.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:2013 meat adulteration scandal|2013 meat adulteration scandal]]» frå ,  den 17. februar 2013.*
Hefnerlampe

**Hefnerlampe** er ein lampe der isoamylacetat frå ein bomullsveike i eit 8 mm tjukt nysølvrøyr brenn med ein 40 mm høg flamme. Lysstyrken frå ein slik lampe i horisontal retning blir kalla eit hefnerlys og vart tidlegare brukt som eining for lysstyrke. Lampa vart konstruert av den tyske teknikaren Friedrich von Hefner-Alteneck (1845–1904).

## Kjelder
* hefnerlampe. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/hefnerlampe
Immersjonsobjektiv

**Immersjonsobjektiv** er eit mikroskopobjektiv som er berekna slik at ei væske må fylle rommet mellom objektivet og objektet. Med immersjonsobjektiv oppnår ein større oppløysningsevne enn med vanlege objektiv. Som immersjonsvæske kan ein bruke vatn, men som regel nyttar ein olje med noko høgare brytingsindeks, oftast sederolje. Ho har brytningsindeks 1,52, omtrent som dekkglaset i mikroskop. Lyset blir difor reflektert lite ved overgangen mellom glaset og olja, noko som bidreg til å gjere biletet klårare. 

Ved elektronmikroskop er immersjonsobjektivet ei elektrisk linse der det akselererande feltet byrjar like ved katoden.

## Kjelder
* immersjonsobjektiv. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/immersjonsobjektiv
Innfallsvinkel

Ein **innfallsvinkel** er i optikken nemning på vinkelen mellom ei linje som står vinkelrett på ei reflekterande eller brytande flate og ein innkomande lysstråle. Den vinklerette linja blir kalla eit **innfallslodd** og står der lysstrålen treffer flata. 

Innfallsvinkel vert òg nytta om vinkelen som ei vengje eller haleroret vert festa på ein flykropp med relativt til aksen til flykroppen. 

## Kjelder
* innfallslodd. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/innfallslodd
Irisblendar

**Irisblendar** er ei nemning på ein blendar som blir nytta i fotografiapparat og andre optiske apparat. Det gjer det mogeleg å ha ei trinnlaus regulering av den lysmengda som passerer gjennom det optiske systemet.

## Kjelder
* irisblender. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/irisblender
Irradiasjon

**Irradiasjon** er eit fenomen der ein lys figur på ein mørk bakgrunn synest større enn ein tilsvarande, like stor, mørk figur på ein lys bakgrunn. 

## Kjelder
*
Windows Phone

**Windows Phone** er eit operativsystem for mobiltelefonar utvikla av Microsoft. Operativsystemet er tilgjengeleg på over 25 forskjellige språk.

## Grafisk grensesnitt
Det grafiske brukargrensesnittet på den nyaste versjonen av Windows Phone (Windows Phone 8) liknar mykje på det nyaste datamaskin-operativsystemet Windows 8 på bruken av fargar og former.

## Programvare
Programvaren ein brukar i Windows Phone kjem frå Windows phone store som inneheld over 125 000 småprogram («apps»).

## Kjelder
Nordiske greiner under vinter-OL 1948

**Nordiske greiner** på ski under vinter-OL 1948 i St. Moritz omfatta fem øvingar, alle for menn. I langrenn var det to individuelle øvingar og ei stafettevling, elles tevla deltakarane i kombinert og i spesielt hopprenn. Langrenna gjekk føre seg i skogsområdet Stazerwald, medan skihoppinga vart avvikla i olympiabakken, ein skibakke der det gjekk an å hoppe 70 meter.
 
## Medaljeoversyn

## Langrenn
### 18 km



Dato: 31. januar 1948




### 50 km



Dato: 6. februar 1948




### 4 x 10 km stafett




Dato: 3. februar 1948




## Kombinert



Dato: 31. januar og 1. februar 1948




## Spesielt hopprenn



Dato: 7. februar 1948


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nordiske greiner under vinter-OL 1948|Nordiske greiner under vinter-OL 1948]]» frå ,  den 17. februar 2013.*
Shine av Natália Kelly

**«Shine»** (engelsk for 'Skin') var det austerrikske bidraget i Eurovision Song Contest 2013 i Malmö i Sverige, framført på engelsk av Natália Kelly. Songen er skriven av Andreas Grass, Nikola Paryla, Alexander Kahr og Natália Kelly.

## Österreich rockt den Song Contest 2013
Natália Kelly sendte inn den engelskspråklege songen «Shine» til Österreichischer Rundfunk (ORF) og vart vald ut til å delta i Österreich rockt den Song Contest, den austerrikske uttakinga til Eurovision Song Contest 2013. I finalen vann bidraget og fekk representere Austerrike.

## Eurovision Song Contest 2013
I Eurovision Song Contest 2013 i Malmö i Sverige deltok Austerrike i den fyrste semifinalen 14. mai 2013 og enda på 14. plass med 27 poeng; fire frå Kroatia, Danmark og Irland, tre frå Moldova og Belgia og to frå Kypros, Serbia og Italia og eitt frå Estland, Slovenia og Storbritannia. Hadde ein berre nytta telefonrøystar hadde bidraget femteplass med ei rangering på 6,32 og hadde ein berre nytta juryrøystar hadde bidraget enda på 15. plass med ei rangering på 12,33. Desse resultata gjeld berre om berre juryane og berre fjernsynssjåarane i alle deltakarlanda hadde røysta, men resultata er likevel upresist av di det ikkje er offentleggjort kor mange røyster kvart land fekk frå juryen og sjåarane. Landet kvalifiserte seg dimed ikkje til finalen 18. mai 2013. På scena hadde Kelly med seg fem støttevokalistar: Karin Bauer, Regina Mallinger, Birgit Kubica, Harald Baumgartner og Monika Ballwein.

## Format og sporliste
;Shine (Remix) - EP 
# «Shine» – 2:59
# «Shine (Edit)» – 3:00
# «Shine (Redio Remix)» – 3:58
# «Shine (SamV Club Remix)» – 5:24

## Listeplasseringar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Shine (Natália Kelly song)|Shine (Natália Kelly song)]]» frå ,  den 28. mars 2013.*  

*

## Fotnotar
Shine

**Shine** kan visa til:

* «Shine», studioalbum av Joni Mitchell
* «Shine», song av De Toppers og det nederlandske bidraget i Eurovision Song Contest 2009
* «Shine», song av Sopho Nizharadze og det georgiske bidraget i Eurovision Song Contest 2010
* «Shine», song av Natália Kelly og det austerrikske bidraget i Eurovision Song Contest 2013
* «Shine», song av Tolmatsjovy-systrene og det russiske bidraget i Eurovision Song Contest 2014
Nebo

**Nebo** (arabisk جبل نيبو *Jabal Nībū*; hebraisk skrift הַר נְבוֹ *Har Nevo*) er ein fjellkam i Jordan, kring 817 meter over havet. Han er nemnt i Bibelen som staden der Moses såg ut over Det lova landet han aldri skulle få kome inn i. Frå toppen har ein flott utsyn mot Israel og Palestina, og i nord ein liten del av Jordanelva. Ein kan som regel sjå byen Jeriko på Vestbreidda frå toppen, og ein kan sjå heilt til Jerusalem på ein klår dag.

## Bibelsoge
I følgje det siste kapittelet i Femte mosebok, gjekk Moses til toppen av Nebo for å sjå utover Det lova landet: «Så gjekk Moses frå slettene i Moab opp på Nebo, toppen av Pisga-fjellet, som ligg rett imot Jeriko.»

I følgje kristen tradisjon vart Moses gravlagd på fjellet, men gravstaden hans er ikkje spesifisert. Somme islamske tradisjonar hevdar det same, og somme hevdar Mosesgrava ligg ved Maqam El-Nabi Musa, 11&nbsp;km sør for Jeriko og 20&nbsp;km aust for Jerusalem i villmarka i Judea.

I følgje 2 Makkabearboka 2:4–7 gøymde profeten Jeremia tabernakelet og Paktkista i ei fjellgrotte der.

## Arkeologi

På det høgaste punktet på fjellet, Syagha, ligg ruinane av ei kyrkje og eit kloster, som vart oppdaga i 1933. Kyrkja vart bygd på andre halvdel av 300-talet til minne om dødsstaden til Moses. Kyrkja er forma som ein typisk basilika. Ho vart påbygd seint på 400-talet og ombygd i 597. Kyrkja er først nemnd i ei skildring frå ei pilegrimsreise utført av Aetheria i år 394. Det er funne seks graver utskorne i berge under kyrkjegolvet, som er dekt med mosaikk. I koret til det moderne kapellet på staden kan ein sjå restane etter mosaikkgolv frå ulike periodar. Det eldste av desse er eit panel med ein fletta kross som er plassert på austenden av sørveggen.

## Pavevitjingar
20. mars 2000 vitja pave Johannes Paul II staden under pilegrimssreisa si til Det heilage landet. Under besøket planta han eit oliventre ved sidan av det bysantinske kapellet, som eit symbol på fred.

Pave Benedikt XVI vitja staden 9. mai 2009.

## Gallery

Fil:Memorial of Moses Stone.jpg|Steinar markerer inngangen til det historiske Nebo
Fil:Mount Nebo Distances.jpg|Tavle som syner avstanden frå Nebo til forskjellige stader
Fil:Couple in Front of Church.jpg|Dei utgravne ruinane av ei kyrkje. 
Fil:MtNeboBaptismal.jpg| Døypefont
Fil:Prosphora_Nebo.jpg| Mosaikkinskripsjon 
Fil:The Brazen Serpent, Mount Nebo.jpg|Bronseslangen på Nebo.
Fil:BrazenSerpent.JPG|Detalj på Bronseslangen
Fil:Nebo02(js).jpg|Nebo
Fil:Nebo04(js).jpg|Nebo
Fil:Nebo05(js).jpg|Mosaikk på Nebo
Fil:Nebo07(js).jpg|Mosaikk på Nebo
Fil:Nebo10(js).jpg|Mosaikk på Nebo
Fil:Nebo09(js).jpg|Mosaikk på Nebo


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mount Nebo|Mount Nebo]]» frå ,  den 4. oktober 2015.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Celebrate

**Celebrate** kan visa til:

* «Celebrate!», song av Piero Esteriore & The MusicStars og det sveitsiske bidraget i Eurovision Song Contest 2004 
* «Celebrate», song av Daria Kinzer og det kroatiske bidraget i Eurovision Song Contest 2011
John Peckham

**John Peckham** eller **Pecham** () var ein engelsk teolog og naturforskar. Han var erkebiskop av Canterbury frå 1279 til 1292. 

Han studerte ved universiteta i Paris og Oxford, og tredde inn i Fransiskanerordenen i 1240-åra. Han arbeidde ei tid som lærar og kom i konflikt med Thomas Aquinas. Han var kjend som ein konservativ teolog og var imot Aquinas sitt syn på sjela. Peckham studerte òg optikk og astronomi, og studiane hans på desse felta var påverka av Roger Bacon.  

Han virkte frå 1277 ved den pavelige kurien i Roma, før han i 1279 vart utnemnd til erkebiskop av Canterbury. Tida hans som erkebiskop var prega av forsøk på å auke disiplinen hos prestestanden og omorganisere eigedomane i erkebispedømet. Pluralisme, det å ha meir enn eitt prestekall på ein gong, var noko Peckham kjempa mot. Han tente kong Edvard I av England i Wales. Under tida som erkebiskop sirekv han fleire verk om optikk, filosofi og teologi, i tillegg til at han skreiv salmar. Fleire manuskript frå verka hans har overlevd. Då han døydde vart han gravlagd i Canterbury katedral, men hjartet vart gjeve til fransiskanarane. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:John Peckham|John Peckham]]» frå ,  den 17. februar 2013.*
Joseph von Fraunhofer

**Joseph von Fraunhofer** ()  var ein tysk optikar. 

Han var professor i München frå 1824, kjend for kvalitet og originalitet i ei rekkje optiske arbeid. Han forbetra kikkertobjektivet ved å korrigere for fargefeil og sfæriske feil, avgjorde brytingsindeks for ei rekkje glassortar med særs stor nøysemd, fann opp nye metodar for konstruksjon av optiske gitter med meir. Han er òg kjent for særs nøyaktige målingar av bølgjelengder for lys, spesielt for oppdaginga og avgjersla av bølgjelengdene til ei rekkje absorpsjonslinjer i solspekteret, dei såkalla fraunhoferlinjene.

## Kjelder

*
Karnasjon

**Karnasjon** eller **inkarnat** er ei nemning for fargen av den menneskelege huda innan måleri eller polykrom skulptur. Den målariske oppfatninga av karnasjon har vore sterkt vekslande innan dei ulike tidsperiodane: i den bysantinske kunsten var han ofte lett grønleg på grunn av undermålinga, i høgrenessansen sterkt lysande, guleg, for så å bli kjølig bleikkvit under manierismen, medan han under barokken blussa varmt i det raudlege.

## Kjelder
karnasjon. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/karnasjon
Katoptrikk

**Katoptrikk** er læra om refleksjonen til lyset, i motsetnad til dioptrikk, som er læra om lysbryting. Dei grunnleggjande lovane i katoptrikken vart funne av Ibn al-Haitham. Ved katoptrisk styrke av ein holspegel forstår ein 1/f, når *f* er brennvidda til spegelen. 

## Kjelder
*
Mižerja

**«Mižerja»** er det kroatiske bidraget i Eurovision Song Contest 2013 i Malmö i Sverige, framført på kroatisk av Super Klapa. Songen er skriven av Goran Topolovac.

Hrvatska Radiotelevizija (HRT) valde «Mižerja» internt som det kroatiske bidraget. Sidan berre dei fem store og vertslandet er direktekvalifisert til finalen må kvart land kvalifisere seg i éin av dei to semifinalane. Kroatia vart tildelt ein plass i den fyrste semifinalen 14. mai 2013.

Songen vil starte som nummer fire, etter Slovenia med «Straight Into Love» av Hannah og før Danmark med «Only Teardrops» av Emmelie de Forest.

## Kjelder
Koma i optikk

**Koma** i fysikk er ein vanleg avbildlingsfeil ved linser. Han syner seg ved at eit punkt som ligg litt utanfor den optiske aksen til linsa blir avbilda med ein kometliknande hale. Koma kjem av at ulike område av linsa gjev ulik forstørring. Tenkjer ein seg linsa delt opp i sirkulære soner, vil berre den sentrale sona avbilde punktet optisk korrekt. Dei øvrige sonene vil kvar for seg avbilde punktet som ein sirkulær flekk utanfor det korrekte biletpunktet. Den perifere sona gjev størst avvik.

Viss dei perifere sonene gjev større forstørring enn den sentrale, blir koma rekna som positiv. Halen peikar då bort frå aksen. Tilsvarande tyder negativ koma at dei perifere sonene forstørrar mindre enn den sentrale. 

## Sjå òg
* aberrasjon

## Kjelder
*
Konkav

**Konkav** er eit adjektiv som vert nytta om noko som krummar innover. **Konkavitet** er eigenskapen å vere konkav.   Motsetninga til konkav er konveks.

Ordet konkav har opphav i latin, i ein samansetnad av forstavinga *co(n)* = saman og adjektivet *cavus* = hol.  

Konkav eller konkavitet kan referere til 

**Biologi**:

* Konkavflatviklar, ein sommarfugl.

**Fysikk:**

* Konkav linse, ei linse med sideflater som er plane eller krummar innover.
* Konkav spegel, ein spegel der spegelflata krummar innover, bort frå det innfallande lyset.

**Matematikk**:

* Konkav polygon, ein mangekant som ikkje er konveks.
* Konkav funksjon, ein funksjon der mengda av punkt under funksjonen er ei konveks mengde.

I tillegg kan omgrepet **konkav oppover** nyttast om konvekse funksjoner, og **konkav nedover** om konkave funksjoner.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Konkav|Konkav]]» frå ,  den 17. februar 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*


Image:Concave (PSF).png|Konkave linser
Image:Simple_polygon.svg|Konkav polygon
Image:Concave function.svg|Konkav funksjon 
Image:Concave mirror, Scottish Lighthouse Museum - geograph.org.uk - 562674.jpg|Konkav spegel
Konkavgitter

**Konkavgitter** er eit optisk gitter rissa inn på ei konkav, vanlegvis sfærisk, spegelplate. Konkavgitteret blir brukt i spektroskop og spektrografar. Det overflødiggjer linser eller holspegel i det gitteret sjølv virkar som ein holspegel. Konkavgitter blir særleg nytta ved undersøking av stråling som blir absorbert i linser, altså ultrafiolett og infraraud stråling. 

Konkavgitteret vart funne opp av Henry Augustus Rowland.

## Sjå òg
*spektralanalyse

## Kjelder

* «konkavgitter» i *Store norske leksikon*. Henta 17. februar 2013.
Kromatisk i fysikk

**Kromatisk** i optikk er ein eigenskap når eit bilete blir danna ved hjelp av ei linse med fargespreiing. Biletet av ein flamme får ei blå eller raud rand, fordi brennvidda til linsa og forstørringa er ulike for dei ulike fargane. Denne kromatiske feilen, kalla kromatisk avvik eller kromatisk aberrasjon, kan opphevast ved å kitte saman ei samlelinse og ei spreielinse av ulike glassortar og med brennvidder valde slik at fargespreiinga i dei to linsene opphevar kvarandre, medan brytinga ikkje blir oppheva. Ei slik linse blir kalla akromatisk.

## Kjelder
*
Lambert-lova

**Lambert-lova** er to lover av Johann Heinrich Lambert og kan vise til:

* Lamberts cosinuslov
* Lamberts absorpsjonslov eller Beer-Lambert-lova.
Lamberts cosinuslov

**Lamberts cosinuslov** eller **Lamberts lov for lysemisjon** seier at når det sendast ut lys frå ei flate, er lysstyrken frå eit lite flateelement i ei bestemd retning lik lysstyrken vinkelrett ut frå flateelementet gonger cosinus til vinkelen mellom flatenormalen og den retninga ein ser på. 

Lova uttrykkjer at lysstyrken av eit flateelement i ei bestemd retning er proporsjonal med den tilsynelatande storleiken av flateelementet når det vert sett frå denne retninga. Ikkje alle lekamar strålar overeins med Lamberts lov.

## Kjelder
* Lamberts lov – fysikk – 1. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Lamberts_lov/fysikk_%E2%80%93_1
Linse i geologi

**Linse** i geologi er ei linseforma inneslutting med avvikande samansetnad som er tjukk i midten og tynn ved kantane, slik at ho liknar ei konveks linse i tverrsnitt.
Ein kan finna linser i sediment eller krystallinsk skifer. I sedimentære bergartar kan ei linse vere ein primær avsetning eller ei sekundær avsetning, konkresjon.

## Kjelder
Reidar Nyborg

**Reidar Nyborg** () var ein norsk langrennsløpar som deltok i vinter-OL 1948 i St. Moritz og der var med på det norske stafettlaget som vann bronsemedaljen. Nyborg, som var både fødd og døydde i Ringsaker, vart noregsmeister på tremila i 1949.

### Aktiv
Nyborg deltok for Noreg i vinter-OL 1948 i St. Moritz. Der vart han nummer 17 på 18 km. Han vann så ein olympisk bronsemedalje då han gjekk tredjeetappen på det norske laget på 4 x 10 km, ein kvartett som hamna langt bak olympiameistrane frå Sverige og sølvgutane frå Finland. Dei andre på Noregs lag var Erling Evensen, Olav N. Økern og Olav I. Hagen.

I 1949 fekk Nyborg fullklaff med forma til noregsmeisterskapen på Steinkjer. Etter å vorte noregsmeister på 30 km føre Oddvar Sandvig, gjekk han inn til sjetteplass på 18 km. På den avsluttande 50-kilometeren vart det bronse på Nyborg, slått av femmilsslukaren Magnar Estenstad med to og eit halvt minutt, Kåre Tømte tok sølvmedaljen. Nyborg la deretter opp.

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
* 1946: Nr 8 på 18 km
* 1948: Nr 7 på 18 km
* 1949: Gullmedalje på 30 km og bronsemedalje på 50 km i Steinkjer

## Kjelder
* P.Chr. Andersen:*Den nye olympiaboken*. 1957
Olav I. Hagen

**Olav Ingvaldsson Hagen** () var ein norsk langrennsløpar som vann ein bronsemedalje for Noreg på 4 x 10 km stafett under vinter-OL i St. Moritz.

## Karriere
Hagen deltok vinteren 1948 i dei olympiske leikane i St. Moritz. Han vart nummer ni og beste nordmann på 18-kilometeren og var dermed klar for det norske stafettlaget over 4 x 10 km. Etter at Erling Evensen, Olav N. Økern og Reidar Nyborg hadde gått sine etappar, gjekk Hagen ut på sin etappe over tre og eit halvt minutt etter Finlands ankermann. Han var såleis utan reell moglegheit på sølvmedaljen, olympiameistrane frå Sverige var i ein klasse for seg og gjekk i mål nesten ni miuttar føre Finland, medan bronselaget frå Noreg var over elleve miuttar bak svenskane. Seinare i sesongen tok Hagen sølvmedaljen på tremila i noregsmeisterskapen, Leif Haugen vart ein suveren meister på distansen. Etter OL-sesongen la Hagen ned satsinga på idretten.

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
*Ski-NM 1947: Nr 5 på 18 km i Tistedalen
*Ski-NM 1948: Sølvmedalje på 30 km på Lillehammer

## Kjelder
* P.Chr. Andersen: *Den nye olympiaboken*. 1957
* Olav I. Hagen i olympedia.org
Olav N. Økern

**Olav Nilssen Økern** () var ein norsk langrennsløpar. Han konkurrerte i 1930- og 40-åra og representerte Bærums skiklub. I 1948 vann han ein OL-bronse for Noreg under vinter-OL i St. Moritz og i 1938 eit VM-sølv, begge i 4x10 km stafett. 

## Aktiv
Økern var med på det norske sølvlaget på stafetten under VM 1938. Vinteren 1940 vann han 18-kilometeren i Holmenkollen.

Under andre verdskrigen var Økern tillitsmann på skifabrikken Splitkein i Oslo og vart arrestert etter Mjølkestreiken. Han sat i tukthus i nærleiken av Hamburg til han vart sett fri i 1942.

Etter verdskrigen var over kom Økern i 1946 på femteplass på 18&nbsp;km i Holmenkollen. Under OL i 1948 i St. Moritz vart han nummer 13 og nest beste nordmann på 18 km. Sidan i olympiaden gjekk han andreetappen for det norske stafettlaget som vann bronsemedaljen, dei andre løparane var Erling Evensen, Reidar Nyborg og Olav I. Hagen.

Økern deltok også i OL i 1952 i Oslo, og nær 41 år gammal vart han nummer fire på 50&nbsp;km. Same året vart han også nummer fire på femmila i Holmenkollen, men det var eit renn utan internasjonal deltaking.

Økern vart tildelt Holmenkollmedaljen i 1950. Onkelen Harald Økern fekk Holmenkollmedaljen i 1924.

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
*Ski-NM 1946: Nr 4 på 18 km
*Ski-NM 1948: Nr 5 på 18 km på Lillehammer
*Ski-NM 1949: Nr 10 på 18 km på Steinkjer
*Ski-NM 1950: Bronsemedalje på 30 km 
*Ski-NM 1951: Nr 4 på 50 km i Narvik
*Ski-NM 1952: Sølvmedalje på 50 km på Eidsvoll og bronsemedalje på 30 km i Porsgrunn

## Kjelder
* P.Chr. Andersen: *Den nye olympiaboken*. 1957
* FIS-profil 
* 
* Bokmålswikipedia
Linsestyrke

**Linsestyrke** er ei nemning på evna ei optisk linse har til å samle lysstrålar. Som eining for linsestyrke nyttar ein dioptriar, som er 1 dividert på brennvidda, 1/f, når brennvidda *f* er målt i meter. Samlelinser har positiv linsestyrke, spreielinser har negativ.

## Kjelder
* linsestyrke. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/linsestyrke
Lysmåling

**Lysmåling** eller **fotometri** er måling av styrken eller intensiteten til ei lyskjelde, måling av lysstraum eller lysfluks og lysmengd eller illuminans. I praksis er det lysstraum eller belysningsstyrke som blir målt, medan lysstyrken til ei kjelde må reknast ut frå illuminansen han gjev i ein bestemd avstand og i ulike retningar.

Lysmåling er ein del av radiometri, som er læra om måling av strålingsenergi (inkludert lys) i form av absolutt styrke. I fotometri vert strålingsstyrken til kvar bølgjelengd vekta av ein luminositetsfunksjon som baser seg på korleis mennesket sansar lysstyrken. 

## Einingar
Grunneininga for lysmåling i SI-systemet er eininga for lysstyrke, candela (cd). Tidlegare nytta ein eininga normallys (candle, internasjonalt lys) der 1 normallys = 1,05 cd, og hefnerlys der 1 hefnerlys = 0,94 cd. Desse einingane svarar om lag til lysstyrken frå eit vanleg stearinlys. 

Dei andre einingane for lysmåling vert definert ut frå grunneininga. 

 	

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Photometry (optics)|Photometry (optics)]]» frå ,  den 18. februar 2013.*  
*