open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Europium

**Europium** er eit grunnstoff med kjemisk symbol **Eu**, atomnummer 63 og atommasse 151,96. Det er eit lantanid. 

## Kjenneteikn

### Fysiske eigenskapar

Smeltepunkt: 826&nbsp;°C, Kokepunkt 1439&nbsp;°C, Densitet 5,26 g/cm3

## Historie

Eugene Demarcay oppdaga grunnstoffet i 1901, men reint metall vart ikkje isolert før langt seinare. 

## Bakgrunnsstoff

* Europium ved Webelements.com
Selsnepe

**Selsnepe** (*Cicuta virosa*) er ein giftig plante i skjermplantefamilien. 

Planten er fleirårig og blir 50–150 cm høg. Han 
blomstrar i juli-august med lyse rosa blomar som sit saman i paraplyform. 

Ein finn blomen i våtområde som våte enger og myrer. Selsnepe veks naturleg i nordlege og sentrale Europa, nord i Asia og nordvest i Nord-Amerika.

## Giftstoff

Sår på stilken og røtene gjer at planten gjev frå seg ei gul, oljeaktig væske med lukt som kan minna om mys, gulrøter eller pastinakk. Ettersom planten har kvite rotknollar som kan minna om pastinakkgrønsaken kan han forvekslast med denne.

Den gule væska og planterøtene inneheld cicutoxin som kan stogga sentralnervesystemet i både menneske og dyr.

## Bakgrunnsstoff
Henning Mankell

**Henning Mankell** () var ein svensk forfattar og teaterregisør. Med kriminalbokserien om politietterforskaren Kurt Wallander frå Ystad i Skåne har han vorte ein storselgande forfattar ikkje berre i Sverige og resten av Norden, men også internasjonalt. Han har m.a. vunne Glassnøkkelen 1992 for *Mördare utan ansikte*.

Han vart fødd i Stockholm, men voks opp i Härjedalen. Frå 1991 hadde han bustad i Maputo i Mosambik, og arbeidde der som teaterregisør og dramaturg. Han hadde også ein heim i Göteborg. 

## Verk

### Ungdomsbøker
* 1974 - *Sandmålaren*
* 1990 - *Hunden som sprang mot en stjärna*
* 1991 - *Skuggorna växer i skymningen*
* 1992 - *Katten som älskade regn*
* 1995 - *Eldens hemlighet*
* 1996 - *Pojken som sov med snö i sin säng*
* 1998 - *Resan till världens ände*
* 2001 - *Eldens gåta*
* 2005 - *Eldens vrede*

### Romanar
* 1977 - *Vettvillingen*
* 1979 - *Fångvårdskolonin som försvann*
* 1980 - *Dödsbrickan*
* 1981 - *En seglares död*
* 1982 - *Daisy sisters*
* 1984 - *Sagan om Isidor*
* 1990 - *Leopardens öga*
* 1995 - *Comédia infantil*
* 2000 - *Vindens son*
* 2001 - *Tea-Bag*
* 2004 - *Djup*
* 2006 - *Beretning på tidens strand*
* 2006 - *Italienska skor*
* 2008 - *Kineseren*

### Kriminalbøker med Kurt Wallander i hovudrolla
* 1991 - *Mördare utan ansikte*, roman.
* 1992 - *Hundarna i Riga*, roman.
* 1993 - *Den vita lejoninnan*, roman.
* 1994 - *Mannen som log*, roman.
* 1995 - *Villospår*, roman.
* 1996 - *Den femte kvinnan*, roman.
* 1997 - *Steget efter*, roman.
* 1998 - *Brandvägg*, roman.
* 1999 - *Pyramiden*, forteljingar.
* 2002 - *Innan frosten*, roman med Linda Wallander i hovudrolla.
* 2009 - *Den orolige mannen*, roman.

### Andre kriminalbøker
* 2000 - *Danslärarens återkomst*, roman.
* 2002 - *Innan frosten*, roman.
* 2005 - *Kennedys hjärna*, roman.

### Essay- og artikkelsamlingar
* 1999 - *I sand och i lera*
* 2003 - *Jag dör, men minnet lever*

### Dramatikk
* *Från valp till diktare*
* *Grävskopan*
* *Påläggskalven*
* *Antiloperna*
* *Att storma himlen*
* *Berättelser på tidens strand*
* *Den samvetslöse mördaren Hasse Karlsson*
* *En gammal man som dansar*
* *Hårbander*
* *Innan gryningen*
* *Kakelugnen på myren*
* *Lampedusa*
* *Mannen som byggde kojor*
* *Mörketid*
* *Och sanden ropar*
* *Svarte Petter*
* *Teabag*
* *Älskade syster*
* *Apelsinträdet*

## Kjelder
* Offisiell nettstad for Henning Mankell
Håkan Nesser

**Håkan Nesser** () i Kumla i Örebro län), er ein svensk forfattar, manusforfattar og lærar. No bur han i Greenwich Village, New York. Han har hatt stor suksess med kriminalromanane sine, både i Sverige og i land som Noreg og Tyskland.

## Prisar og utmerkingar
* 1994 - Svenska Deckarakademins pris for beste svenske kriminalroman for *Borkmanns punkt*.
* 1996 - Svenska Deckarakademins pris för bästa svenska kriminalroman for *Kvinna med födelsemärke*.
* 1999 - Nerikes Allehandas kulturpris.
* 2002 - Skandinaviska Kriminalsällskapets Glassnøkkelen for beste kriminalroman i Norden for *Carambole*.
* 2002 - SKTFs pris til årets forfattar for *och Piccadilly Circus ligger inte i Kumla*

## Bøker
* 1988 - *Koreografen*, roman.
* 1993 - *Det grovmaskiga nätet*, kriminalroman.
* 1994 - *Borkmanns punkt*, kriminalroman.
* 1995 - *Återkomsten*, kriminalroman.
* 1996 - *Barins triangel*, roman.
* 1996 - *Kvinna med födelsemärke*, kriminalroman.
* 1997 - *Kommissarien och tystnaden*, kriminalroman.
* 1998 - *Kim Novak badade aldrig i Genesarets sjö*, roman.
* 1994 - *Münsters fall*, kriminalroman.
* 1999 - *Carambole*, kriminalroman.
* 1999 - *Flugan och evigheten*, thriller.
* 2000 - *Ewa Morenos fall*, kriminalroman.
* 2001 - *Svalan, katten, rosen, döden*, kriminalroman.
* 2002 - *och Piccadilly Circus ligger inte i Kumla*, roman.
* 2002 - *Kära Agnes*, kriminalroman.
* 2003 - *Fallet G*, kriminalroman.
* 2004 - *Skuggorna och regnet*, roman.
* 2005 - *Från doktor Klimkes horisont*, novellesamling.
* 2006 - *Människa utan hund*, kriminalroman. 
* 2007 - *En helt annan historia*, kriminalroman.
* 2008 - *Berättelse om herr Roos*, kriminalroman. 
* 2010 - *De ensamma*, kriminalroman. 
* 2012 - *Styckerskan från Lilla Burma* 
* 2013 - *Levande och döda i Winsford*
## Kjelder
* Håkan Nesser  henta frå svensk Wikipedia 4. juni 2004.

### Noter

## Bakgrunnsstoff
* Den offisielle nettstaden til Håkan Nesser
* Albert Bonniers Förlags forfattarside om Håkan Nesser
* Gyldendal Norsk forlags forfattarside om Håkan Nesser
Frøya

**Frøya** er

* Gudinna Frøya i norrøn mytologi

* Frøya kommune i Trøndelag fylke

* Øya Frøya i Trøndelag fylke

* Øya Frøya i Bremanger kommune i Vestland fylke

----
Skalar

Ein **skalar** er ein matematisk storleik som berre inneheld eitt element, i motsetnad til vektorar og matriser.  
Skalarar er element i ein algebraisk ring eller kropp, som til dømes heiltal i ringen **Z**, reelle tal i kroppen **R** og komplekse tal i kroppen **C**.

## Døme frå fysikk
Hastigheit og kraft er døme på vektorielle storleikar, i og med at desse i tillegg til ein skalar talverdi òg har retning. Masse, trykk og ladning derimot har ikkje retning og er difor skalare storleikar.
Liza Marklund

**Eva Elisabeth Marklund**, kjend som **Liza Marklund**, () i Pålmark utanfor Piteå i Norrbotten, er ein svensk journalist og krimforfattar.

Dei fleste av bøkene hennar krinsar om tabloidjournalisten Annika Bengtzon.

Liza Marklund har engasjert seg i samfunnsdebatten kring avfolkningsproblematikken i Norrlands innland, og menns mishandling av kvinner.

Alle bøkene hennar er omsette til norsk.

## Bøker
* *Gömda* (Norsk *På flukt*) (1995, ei omarbeidd utgåve kom i 2000. Norsk utgåve 1997), skriven saman med Maria Eriksson.
* *Sprängaren* (Norsk *Sprengeren*) (1998. Norsk utgåve 2000)
* *Studio sex* (1999. Norsk utgåve 2000)
* *Paradiset* (2000. Norsk utgåve 2002)
* *Prime time* (2002. Norsk utgåve 2003)
* *Den röda vargen* (Norsk *Den røde vargen*) (2003. Norsk utgåve 2004), 
* *Asyl* (Norsk *Aldri mer fri*) (2004. Norsk utgåve same år)
* *Det finns en särskild plats i helvetet för kvinnor som inte hjälper varandra - En bok med [[Lotta Snickare]]* (2005)
* *Nobels testamente* 2006
* *Livstid* 2007
* *En plats i solen* 2008
* *Postcard killers* (2010) &ndash; medforfattar James Patterson
* *Du gamla, du fria* (2011)
* *Lyckliga gatan* (2013)

## Kjelder

* Liza Marklund henta frå svensk Wikipedia 5. juni 2005.
* Bibsys , katalogen til dei norske fag- og forskingsbiblioteka.

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettside for Liza Marklund
* Forfattarside hjå Piratförlaget 
* Forfattarside hjå Aschehoug
Viskositet

**Viskositet** er ein eigenskap hjå væsker og gassar og eit mål på korleis fluidet motstår deformasjon når det er utsett for krefter. Ei viskøs væske har høg viskositet og er seig. Omvend har lettflytande væsker låg viskositet. 

SI-eininga for viskositet er pascalsekund Pa&middot;s, men centipoise er òg mykje brukt. 1 poise = 100 centipoise = 0,1 Pa&middot;s.

## Newtonske væsker

Newtonske væsker har ein viskositet som er uavhengig av skjærraten. For slike væsker vil eit plott av skjærstress mot skjærrate visa ei rett linje. For ikkje-newtonske væsker er forholdet meir komplisert. Til dømes kan ei væske først byrja å flyta ved ein viss 

## Sjå òg
* Reologi
Heksadesimalt siffer

Eit **heksadesimalt siffer** er eit siffer i sekstentalsystemet,
normalt eitt av dei 16 sifra 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, a, b, c, d, e, f.
Ofte bruker ein dei store bokstavane A, B, C, D, E og F
framfor dei tilsvarande små bokstavane. Eit heksadesimaltal er sett saman av heksadesimale siffer.
Leonhard Euler

**Leonhard Euler** () var ein sveitsisk matematikar og fysikar frå Basel. Han er rekna som ein av dei største matematikarane gjennom tidene, saman med til dømes Carl Friedrich Gauss. Leonhard Euler nytta omgrepet «funksjon» (fyrst definert av Leibniz i 1694) til å skildra eit uttrykk med parametrar, altså *y* = F(*x*).

Euler var eit barnegeni, fødd og utdanna i Basel. Han arbeidde det meste av livet sitt som professor i matematikk i St. Petersburg, med eit opphald i Berlin. Han ruva i matematikkfaget på 1700-talet, og kom fram til mange sluttingar basert på den nye matematiske analysen. Euler var ein av dei mest produktive matematikarane me har sett, med 75 bind i dei samla verka sine. Dei siste sytten åra av livet sitt, då han skreiv nesten halvparten av dei totale utgjevingane sine, var han totalt blind.

Leonhard Euler døydde i St. Petersburg i 1783. Asteroiden 2002 Euler er oppkalla etter han.

## Eulers tal
Eulers tal, *[[e i matematikk|e]]*, er definert som e = \lim_{n\to\infty} \left(1+\frac{1}{n}\right)^n  \approx 2.71828 18284 59045 23536 02874

## Sjå òg
* Eulerlikningane
* Eulers sats
* Eulers konstant
* Eulers φ-funksjon
* Eulers stegmetode
* Dei sju bruene i Königsberg
* Matematikkhistorie

## Bakgrunnsstoff
Euler

**Euler** er eit slektsnamn frå Tyskland og Sveits.

## Euler som slektsnamn
* August Euler (1868&ndash;1957) &mdash; tysk flypionér og flyteknikar
* August-Martin Euler (1908&ndash;1966) &mdash; tysk politikar
* Kurt Euler &mdash; kunstløpar
* Leonhard Euler (1707&ndash;1783) &mdash; matematikar og fysikar
* Ulf Svante von Euler-Chelpin (1905&ndash;1983) &mdash; svensk nobelprisvinnar i medisin (1970)
* Hans Karl August Simon von Euler-Chelpin (1873&ndash;1964) &mdash; tyskfødd svensk nobelprisvinnar i kjemi (1929)

## Euler som oppkallingsnamn

### Astronomi
* **[[Månekrateret Euler]]**
* Asteroiden **[[2002 Euler]]**

### Matematikk
* Eulers formel
* Eulers sats
* Eulers konstant
* Eulers φ-funksjon
* Eulers stegmetode
* **[[EULER]]** er eit dataprogram og programmeringsspråk for numerisk analyse

### Isdans
Googol

Ein **googol** eller **gogol** er talet 10100 som er det same som 1 med 100 nullar bak.

Talet vart skildra i boka *Mathematics and the Imagination* frå 1940 av dei amerikanske matematikarane Edward Kasner og James R. Newman. Ordet oppstod i 1938 då Kasner spurte den ni-årige nevøen sin Milton Sirotta om eit høvande namn på eit ufatteleg stort tal. 

I røynda er ingenting er så stort at det kan skildrast med ein googol. Derfor har talet heller ikkje mykje betydning i matematikk. 
Talet på elementærpartiklar i det kjente universet er omtrent 2,5 x 1089 – mykje mindre enn ein googol som er 10100.

Uttrykket googolplex vart oppfunne i 1938 av matematikaren Edward Kasner, etter at nevøen hans hadde laga ordet *[[googol]]*.
 

Nettsøkemotoren Google er kalla opp etter googolen.

## Ein googol med siffer
10 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000

## Sjå òg
* Googolplex
Samir Qasir

**Samir Qasir**, òg skrive *Samir Kassir* (), var ein libanesisk-fødd lærar og journalist av kristen bakgrunn. Han underviste ved Universitetet i Paris I: Panthéon-Sorbonne og ved St. Josefsuniversitetet i Beirut. I den libanesiske avisa *al-Nahar*, der han var førstesidespaltist, såvel som i ymse europeiske media, tala han sterkt for demokrati i Libanon, og han var ein vidkjend kritikar av Syria si rolle i Libanon. Som ein av grunnleggjarane av den demokratiske venstrerørsla i Libanon spela han ei viktig rolle under dei anti-syriske demonstrasjonane etter mordet på tidlegare statsminister Rafiq Hariri. I tillegg gjekk han inn for at dei syriske troppane måtte trekkje seg ut av Libanon.

Samir Qasir vart snikmyrda av ukjende personar med hjelp av ei bilbombe ved heimen sin i den hovudsakleg kristne bydelen Ashrafiyeh i Beirut den 2. juni 2005, få dagar etter det libaneiske valet. Sidan han hadde fått ei rekkje trugsmål frå libanesiske og syriske etterretningsoffiserar, meinte mange libanesarar at mordarane hans kom frå det libanesisk-syriske tryggleiksapparatet eller restar etter denne organisasjonen.

## Verk
* 2003: *Histoire de Beyrouth*
* 2004: *Considérations sur le malheur arabe*

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Samir Qasir|Samir Qasir]]» frå , og «[[:de:|Samir Qasir]]» frå  den 5. juni 2005.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* «Samir Kassir: Profiles» 
* *Daily Telegraph*: «Anti-Syria journalist killed by car bomb»
* BBC News: «Anti-Syria writer slain in Beirut»
* BBC News: «Hundreds mourn Beirut journalist»
Einstein

**Einstein** er eit askenasisk-jødisk slektsnamn.

## Som slektsnamn
* **[[Albert Einstein]]** (1879&ndash;1955) &mdash; tyskfødd teoretisk fysikar og nobelprisvinnar i fysikk (1921)
* **[[Alfred Einstein]]** (1880&ndash;1952) &mdash; tysk-amerikansk musikkvitar
* **[[Hans Albert Einstein]]** (1904&ndash;1973) &mdash; amerikansk professor i hydraulikk og son av Albert Einstein 
* **[[Albert Brooks]]** (fødd som *Albert Einstein*) (1947&ndash;&nbsp;) er ein amerikansk skodespelar, komikar og regissør

## Som avleiing eller oppkalling

### Astronomi
* Asteroiden **[[2001 Einstein]]**, oppdaga 5. mars 1973, er oppkalla etter Albert Einstein

### Fysikk
* Eininga einstein, oppkalla etter fysikaren, er brukt innan fotokjemi og for å måla strålingsstyrke

### Kjemi
* Einsteinium er eit syntetisk grunstoff i periodetabellen med kjemisk symbol **Es** og atomnummer 99

### Politikk
* «Einstein on socialism» er ein artikkel skriven av Albert Einstein i 1949

### Kunst og kultur
* *[[Einstein on the Beach]]* er ein opera komponert av den minimalistiske komponisten Philip Glass
* Tagore Einstein Council
* *[[Young Einstein]]* er ein filmkomedie (1988) regissert av den australske filmskaparen Yahoo Serious

### Varenamn
* Tatung Einstein er ei 8-bits personleg datamaskin produsert av det taiwanesiske føretaket Tatung
* Baby Einstein er eit føretak som spesialiserer seg på læringsleikar og filmar for småborn
* Einsteinkjøleskåp er ein kjøleskåptype som Albert Einstein og Leó Szilárd fann opp saman
* Einstein Bros. Bagels er ei beigel- og kaffi-serveringskjede i Sambandsstatane.
Helene Tursten

**Helene Tursten** () i Göteborg) er ein svensk kriminalforfattar. Ho bur i Sunne i Värmland. Bøkene hennar om politietterforskaren Irene Huss i Göteborg har vorte omsett til fleire språk, mellom dei tysk, engelsk og norsk.

Helene Tursten var utdanna fyrst sjukepleiar og sidan tannlækjar, men revmatisme gjorde at ho måtte gje opp å arbeida som tannlækjar, og etter kvart byrja ho i staden å skriva. Den fyrste boka hennar kom i 1998 og heitte *Den krossade tanghästen*.

## Bøker

### Kriminalromanar med Irene Huss i hovudrolla

### Andre bøker
* 2003 &ndash; *Kvinnan i hissen och andra mystiska historier*, forteljingar.
* 2004 &ndash; *Svarta diamanter* (redaktør)

## Bakgrunnsstoff
* Forfattarside hjå Alfabeta Bokförlag
* Forfattarside hjå Gyldendal Norsk Forlag 

## Kjelde
* Forfattarside hjå Länsbiblioteket i Värmland
Skogstjerne

**Skogstjerne** (*Trientalis europæa*) er ein fleirårig plante i nøkleblomfamilien. Han veks i heile landet, både i skogen og til fjells, og blømer i juni&ndash;juli. Skogstjerna får ein eller nokre få kvite, stjerneforma blomster på lange skaft. Desse har seks eller sju kronblad og like mange mjølberarar. Blomsten utviklar kulerund kapsel. Planten vert kring 15 cm høg og har ugreina stengel med små skjelforma blad og store blad i rosett høgt oppe på stengelen. I Jotunheimen er skogstjerna funnen opp til 1580 m. Planten er utbreidd i Europa og Asia.

## Kjelder
* Den virtuella floran
* Johannes Lid, Norsk-svensk-finsk flora, Det Norske Samlaget,1985.

## Bakgrunnsstoff
Terbium

**Terbium** er eit grunnstoff med kjemisk symbol **Tb**, atomnummer 65 og atommasse 158,92. Det er eit lantanid.

## Særlege kjenneteikn
Fysiske eigenskapar:

* Smeltepunkt 1356 gradar celsius
* Kokepunkt 2800 gradar celsius
* Densitet 8,27 g/cm3

## Bruk

Terbium vert brukt i legeringar. 

## Historie

Terbium vart oppdaga i yttria av Carl Mosander i 1843. 

## Førekomst

Terbium vert aldri funne i fri form i naturen, men finst i mange mineral. 

## Bakgrunnsstoff

* Webelements.com - terbium
Dysprosium

**Dysprosium** er eit grunnstoff med atomnummer 66 og kjemisk symbol **Dy**. Det er eit lantanid. 

## Særlege kjenneteikn

Dysprosium er eit paramagnetisk metall.

## Bruk

Dysprosium vert brukt i CD-plater.

## Historie

Dysprosium vart oppdaga av Paul Emile Lecoq de Boisbaudran i 1886, men metallet vart først isolert seinare. 

## Førekomst

Dysprosium finst ikkje i fri form i naturen. 

## Sjå også

* Periodesystemet
* Grunnstoffliste
* Isotoptabell

## Bakgrunnsstoff

* Webelements - dysprosium
Holmium

**Holmium** er eit grunnstoff med kjemisk symbol **Ho**, atomnummer 67 og atommasse 164,93. Det er eit lantanid.

## Fysiske eigenskapar

* smeltepunkt: 1461&nbsp;°C
* Kokepunkt: 2600&nbsp;°C
* Densitet: 8,80 g/cm3

## Bruk

Holmium vert brukt i legeringar.

## Førekomst

Holmium vert ikkje funne i fri form i naturen. 

## Bakgrunnsstoff

* Webelements.com - holmium
Erbium

**Erbium** er eit grunnstoff med kjemisk symbol **Er**, atomnummer 68 og atommasse 167,26. Det er eit lantanid.

## Fysiske egenskapar
Smeltepunkt 1497&nbsp;°C Kokepunkt 2900&nbsp;°C
Densitet: 9,05 g/cm3

## Bruk

Erbiumoksid er rosa og vert brukt til å farga glas. 

## Historie

Erbium vart oppdaga av Carl G. Mosander i 1842. 

## Førekomst

Erbium finst ikkje i naturen i fri form, men fleire mineral inneheld erbium og andre sjeldne jordartar.

## Bakgrunnsstoff

* Webelements.com - erbium
Jan Mehlum

**Jan Mehlum** () er ein norsk krimforfattar og sosiolog. Bøkene hans om Tønsbergadvokaten Svend Foyn har vorte vel mottekne av både lesarar og bokmeldarar, og dei har også vorte omsette til tysk, nederlandsk og svensk.

## Prisar og utmerkingar
* 1998 - Rivertonprisen for *Kalde hender*
* 2003 - Vestfolds litteraturpris

## Bøker

### Krimbøker med advokaten Svend Foyn i hovudrolla
* 1996 - *Gylne tider*
* 1998 - *Kalde hender*
* 1999 - *Det annet kinn*
* 2000 - *En rettferdig dom* 
* 2002 - *En nødvendig død*
* 2003 - *Den siste dansen*

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell forfattarside
* Forfattarside hjå Aftenposten
* Forfattarside hjå Dagbladet 

### Kjelder
* Gyldendal Norsk Forlags forfattarside 
* Offisiell forfattarside
Thulium

**Thulium** er eit grunnstoff med kjemisk symbol **Tm**, atomnummer 69 og atommasse 168,93. Det er eit lantanid. 

## Fysiske eigenskapar
* Smeltepunkt 1545&nbsp;°C
* Kokepunkt 1727&nbsp;°C
* Densitet 9,33 g/cm3
## Bruk

Thulium vert brukt i legeringar. 

## Historie

Thulium vart oppdaga av Per Theodore Cleve i 1879. 

## Førekomst

Thulium vert ikkje funne i fri form i naturen. Grunnstoffet finst i små mengder saman med andre sjeldne jordartar i ein del mineral. 

## Bakgrunnsstoff

* Webelements.com - thulium
Lutetium

**Lutetium** er eit grunnstoff med atomsymbol **Lu**, atomnummer 71 og atommasse 174,97. Lutetium høyrer til lantanoida. 

## Fysiske eigenskapar
Smeltepunkt: 1652 gradar celsius
Kokepunkt: 3327 gradar celsius
Densitet: 9,84 g/cm3

## Bruk

Lutetium vert brukt i legeringar og som katalysator. 

## Historie

Lutetium vart oppdaga av Georges Urbain og Carl Auer von Welsbach i 1907. 

## Førekomst

Lutetium finst saman med andre sjeldne jordartar i ein del mineral.

## Bakgrunnsstoff

* Webelements.com - lutetium
Tom Kristensen (1955- )

**Tom Kristensen** () er ein norsk forfattar, siviløkonom og ingeniør frå Tjøme. Kriminalbøkene hans med handling frå finansmiljøa har vorte vel mottekne av kritikarar og lesarar.

Han debuterte som forfattar i 2001 med *En kule*. Boka har sidan vorte omsett til nederlandsk og tysk.

## Bøker
* 2001 &ndash; *En kule* &ndash; Kriminalroman
* 2002 &ndash; *Hvitvasking* &ndash; Kriminalroman
* 2003 &ndash; *Freshwater* &ndash; Kriminalroman
* 2005 &ndash; *Profitøren* &ndash; Kriminalroman
* 2006 &ndash; *Dødsriket* &ndash; Kriminalroman
* 2008 &ndash; *Dragen* &ndash; Kriminalroman
* 2010 &ndash; *Dypet* &ndash; Kriminalroman
* 2012 &ndash; *Korsbæreren* &ndash; Kriminalroman 

## Utmerkingar
* Den 20. mars 2007 fekk han Rivertonprisen for boka *Dødsriket*. 
* I 2010 fekk han Vestfolds litteraturpris. 

## Kjelde
* Forfattarside hjå Aschehoug 

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Utgjevingar av Tom Kristensen i BIBSYS
Tom Kristensen (1893-1974)

**Tom Kristensen** () var ein dansk forfattar og kritikar. Han budde på Thurø frå 1946 til han døydde. 

Mest kjend er han for romanane *Hærværk* (1930) og *Livets arabesk* (1921) og for diktsamlinga *Fribytterdrømme* (1920).
Eksoterm reaksjon

Ein **eksoterm** reaksjon er ein kjemisk reaksjon som frigjev varme. Det motsette er ein endoterm reaksjon. Eit eksempel på ein eksoterm reaksjon er hydrering av svovelsyre.

## Kjelder
Dioksin og dioksinliknande sambindingar

**Dioksin** og **dioksinliknande sambindingar** (**DLC**) er ei gruppe giftige, organiske sambindingar. Alle er bygd opp på same måte med to benzenringar bunde saman over to oksygenatom. Talet på og plasseringa av kloratoma skil dei ulike dioksina frå kvarandre. 

Dioksin er feittløyselege miljøgifter som bioakkumulerar.
Tom Kristensen (1967- )

:*For andre personar med namnet Tom Kristensen, sjå fleirtydingssida *'Tom Kristensen**.''
----

**Tom Kristensen''' () er ein dansk resarbilkøyrar. Han vart kåra til årets sportsmann i Danmark i 2002 av Danmarks Idræts-Forbund.

Tom Kristensen har vunne 24-timarsløpet i Le Mans åtte gonger.

Alt første gongen han var med i Le Mans vann han.
Han skreiv rekord då han i vann tre gonger på rad med dei same førarane i 2000, 2001 og 2002. 

I 2003 vann han igjen Le Mans, denne gongen saman med Rinaldo Capello frå Italia. I 2004 vann han igjen saman med Rinaldo Capello, og det vart den femte sigeren på rad i Le Mans for Tom Kristensen.

## Resultatlister
### 24-timarsløpet i Le Mans

### 12-timarsløpet i Sebring

### Petit Le Mans

### Deutsche Tourenwagen Masters

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettside for Tom Kristensen

## Kjelder
* [Tom Kristensen (sportsmand)](http://da.wikipedia.org/wiki/Tom_Kristensen_(sportsmand)) henta frå dansk Wikipedia 5. juni 2005.
Ytterbium

**Ytterbium** er eit grunnstoff med atomsymbol **Yb**, atomnummer 70 og atommasse 173,04. Det er eit lantanoid. 

## Særlege kjenneteikn

Ytterbium har tre allotrope former. 

## Fysiske eigenskapar

* Smeltepunkt: 824&nbsp;°C.
* Kokepunkt: 1427&nbsp;°C.
* Densitet: 6,98 g/cm3.

## Bruk

Ytterbium vert brukt i laserar. 

## Historie

Ytterbium vart oppdaga av Jean de Marignac i 1878, og er oppkalla etter den svenske funnstaden Ytterby gruva.

## Førekomst

Ytterbium finst ikkje i fri form i naturen. Grunnstoffet finst saman med andre sjeldne jordartar i nokre mineral. 

## Bakgrunnsstoff

* Webelements.com - ytterbium
Tom Kristensen

Det finst fleire personar med namnet **Tom Kristensen**:

* **[[Tom Kristensen (1893-1974)]]** var ein dansk forfattar og kritikar.
* **[[Tom Kristensen (1955- )]]** er ein norsk kriminalforfattar.
* **[[Tom Kristensen (1967- )]]** er ein dansk racerbilførar.

Sjå òg:
* Tomm Kristiansen, norsk journalist og forfattar.
Periodane i periodesystemet

Ein **periode** er dei vassrette radene i periodesystemet. Bortover i ein periode aukar antalet protoner, nøytroner og elektroner med ein for kvart nytt grunnstoff. Periodenummeret fortèl kor mange skal atomet har. Alle stoffa i ein periode har likt antal atomskall. Det finst sju periodar i periodesystemet.

## Kjelder
* Eureka!: Sammendrag Eureka! 9 
* *Eureka! 9* av Merete Hannisdal, John Haugan og Morten Munkvik. ISBN 978-82-05-33429-8
Habdalá

**Habdalá** eller **havdalá** (hebr. הַבְדָּלָה [haḇdālā]), jid. **havdóle**, er namnet på ein jødisk seremoni som markerer overgangen frå sjabbát eller ei jødisk høgtid til kvardag eller frå sjabbát til ei jødisk høgtid.

Habdaláen markerer alltid overgangen frå meir heilag til mindre heilag. Det fulle ritualet frå sjabbát til kvardag på ein laurdagskveld (når denne kvelden ikkje er høgtidsdag), inneheld desse elementa:

# Ein tenner eit levande lys (gjerne eit fletta lys eller eit lys med fleire veikar) 
# Ein innleiingsdel &mdash; denne delen varierer mellom ulike jødiske retningar og etter om ein gjer habdalá i synagogen eller heime.
# Signing av ein bekar med kasjér vin eller druejus. (Ein drikk ikkje vinen enno.)
# Signing av velduftande krydder. Ein luktar på kryddera.
# Signing av elden.
# Signing av skilnaden mellom helg og kvardag.
# Ein drikk så vinen eller jusen og sløkkjer det levande lyset att.
Pelargonium

**Pelargonium**, tidvis også kalla *«geranium»*, er ei biologisk slekt i storkenebbfamilien (*Geraniaceæ*). Slekta har rundt 200 artar, og omfattar buskar, sukkulentar og fleirårige blomar. Mange av desse blir dyrka som potte- eller hageplantar.

Dei fleste pelargoniumartana stammar frå floraregionen Cape i det sørlege Afrika. Den første kjende planten som blei frakta til Europa og dyrka var *Pelargonium triste*, truleg før 1600. Johannes Burman gav slekta namnet *Pelargonium* i 1738 etter gresk pelargós (πελαργός), 'stork', ettersom ein del av blomen minner om eit storkenebb. Det tidlegare slektsnamnet, *[[Geranium]]*, gjeve av Linné, tyder 'trane'. Denne slekta blei delt inn i noverande Geranium og Pelargonium av Charles L'Héritier i 1789.

Pelargonium blir dyrka som pynte- og nytteplantar. Rosengeranium (*P. graveolens*) blir brukt i parfymeindustrien for ulike lukter. Blad og blomar kan også brukast til å smaksetta dessertar og te.


Géranium rose.jpg|Hengande pelargonium
fil:Pelargonium grandiflorum.jpg|*Pelargonium grandiflorum*
fil:Pelargonium graveolens 2.jpg|Rosengeranium (*P. graveolens*) 
fil:Pelargon.jpg|Hagepelargonia *Pelargonium x hortorum*
fil:R10 kamera 059be.jpg|*Pelargonium x hortorum*

## Kjelder

----
* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pelargonium|Pelargonium]]» frå , og «[[:sv:Pelargonsläktet|Pelargonsläktet]]» frå  den 13. juli 2010.* 
* *Denne artikkelen bygger på «[[:de:Pelargonien|Pelargonien]]» frå , den 13. juli 2010.* 

## Bakgrunnsstoff
Oleander

**Oleander** (*Nerium oleander*) er ei eviggrøn plante med giftige blad, blomar og røter.
Oleander er ein subtropisk plante som veks i eit vidt område frå Marokko og Portugal til Kina, der han som oftast dannar kratt langs bekkar, vassdrag og elveleie som tørkar ut om sommaren.
Geir Johnson

**Geir Johnson** () var direktør for Ultima Oslo Contemporary Music Festival fra 1998 til 2009. Han studerte musikkvitskap ved Universitetet i Oslo og filosofi ved Universitetet i Bergen kring 1980. Samtidig var han aktiv i Johnny Banan Band, som redaktør for StudVest og som kordirigent for mellom anna Sosialistisk Kor, Bergen. Han arbeidde som musikkoordinator ved Kunstsenteret på Høvikodden frå 1983 til 1987. I 1987 starta han avantgardemusikkfestivalen Music Factory i Bergen, som i 2004 vart slegen saman med festivalen Autunnale til Borealis. Saman med Stein Olav Henrichsen starta han òg BIT20 Ensemble og Opera Vest, som begge presenterer samtidsmusikk i inn- og utland. Sidan 2007 har han utvikla Transposition (www.transposition.no) - eit samarbeidsprogram i musikkutdanning og -framføring mellom sju norsk og fem vietnamesiske musikkorganisasjonar. Han er og aktiv som komponist, med om lag 60 verk som har vore spelte i inn- og utland.
Hartvig Kiran

**Hartvig Kiran** () var ein norsk forfattar, lyrikar og komponist frå Ålesund. Han voks opp i Sorenskriver Bulls gate 56.

Kiran var oppteken av å få kultur ut til folket. Han var sentral i Visens Venner, og var tilsett i NRK der han lenge presenterte Ønskediktet som alltid vart introdusert med Kiran si omsetjing av Auld Lang Syne. I tillegg til å skriva eigne dikt, omsette han teaterstykke og musikalar som *[[Hamlet]]* og *[[Macbeth]]*.

Under andre verdskrigen var han i eksil i England frå 1941 til 1945, og arbeidde då ved den norske avdelinga til BBC.

## Utmerkingar

* I 1960 fekk Kiran Bastianprisen for å ha omsett ei diktsamling av Robert Burns til nynorsk.
* I 1963 fekk han Melsom-prisen.
* I 1978, same året som han døydde, vart Kiran tildelt Kringkastingsprisen for nynorskbruk/dialektbruk i media.

## Bakgrunnsstoff
* Bøker av Hartvig Kiran digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket
* Dottera Yngvil Kiran om faren.
* Mottakarar av Kringkastingsprisen.
Odd Olsen Ingerø

**Odd Olsen Ingerø** () er ein norsk jurist som har vore sysselmann på Svalbard og politimeister. Han var òg sysselmann på Svalbard i perioden mellom 2001 til 2005 og frå 2009 til 2015.

## Karriere
Han var tidlegare politimeister i Fredrikstad politidistrikt og har mellom anna vore politimeister i Sør-Varanger politidistrikt i tida mellom 1985 til 1998.

Ingerø har røynsle frå fengselsstyret i Justisdepartementet. Han har vore politijurist i Kirkenes, dommarfullmektig i Vardø og statsadvokatfullmektig. Frå 2005 til 2009 var han leiar for Kripos.

Ingerø fekk Politiets heiderskross i 2009.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Veg

Ein **veg** er ei smal strekning i terrenget skapt av og/eller for menneskeleg ferdsel og transport. Utviklinga av vegar starta som tråkk eller stiar i terrenget. Etter kvart trongst det tilrettelegging for køyring med hestekøyretøy. Mesteparten av transporten gjekk på elvar og kanalar. Frå 1850-åra vart det bygd jarnvegar. Vegbygginga skaut fart med utviklinga av bilismen og bilvegar frå fyrst på 1900-talet. Bilismen førte med seg utviklinga av motorvegar. 

## Norsk veghistorie
Den fyrste eigentlege vegen i Noreg vart bygd i åra 1625-30 mellom Kongsberg og Hokksund. Etter vedtaket av veglova av 1851 vart det meir fart over vegbygginga i alle delar av landet.

## Administrativ inndeling
I Noreg kan vegar delast inn i fylgjande kategoriar:
* Europavegar
* Riksvegar
* Fylkesvegar
* Kommunale vegar
* Private vegar

## Sjå òg
* VEI - Vulkaneksplosivitetsindeks

## Bakgrunnsstoff
* Norsk vegmuseum sin nettstad 
* Vegvalg Nasjonal verneplan veger - bruer - vegrelaterte kulturminner
Fjordabladet

***Fjordabladet*** er ei avis som vert utgjeven i Eid i Nordfjord i Vestland fylke. Lokalavisa er partipolitisk uavhengig og rettar seg mot lesarar i midtre Nordfjord. 

Fjordabladet er ikkje berre den eldste av dei åtte avisene i fylket, avisa er også den nest eldste i fylket si 133-årige pressesoge. Avisa på Eid blei skipa som Fjordenes Blad i august 1874. I 1911 blei Fjordenes Blad den første i fylket til å introdusera den tredje avisdagen. Ni år seinare tok avisa namnet Fjordabladet, samstundes lufta avisa ut riksmålet, heretter var det nynorsk som var avismålet. Det same skjedde i fleire av fylkets aviser på denne tida. Fjordabladet er klemt mellom to andre nordfjordaviser, Fjordenes Tidende i Måløy og Fjordingen i Stryn. Denne posisjonen har medført at avisa har hatt ei flat opplagsutvikling i åra etter krigen. 

## Opplagstal

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Romarveg

**Romarveg** er ei nemning på vegar som vart bygd i samband med Romarriket. 
Vegane vart bygd for å gjera transport mellom ulike delar av riket lettare. 

## Nokre romarvegar

### [[Albania]]/[[Hellas]]/[[Tyrkia]]
* Via Egnatia (146 f.Kr.) knytte Dyrrhachium saman med Bysants over Thessaloniki

### [[Frankrike]]
* Via Aquitania, frå Narbonne, der han kom saman med Via Domitia, til Atlanterhavet over Toulouse og Bordeaux,
* Via Domitia (118 f.Kr.), frå Nîmes til Pyreneane, der han kom saman med Via Augusta på Col de Panissars.

### [[Italia]]
#### Større vegar
* Via Aemilia, frå Ariminum til Piacenza
* Via Appia (312 f.Kr.), frå Roma til Apulia (Puglia)
* Via Aurelia (241 f.Kr.), frå Roma til Gallia
* Via Cassia, frå Roma til Toscana
* Via Flaminia (220 f.Kr.), frå Roma til Ariminum
* Via Salaria, frå Roma til Adriahavet (i Marche)
* Via Tiburtina, frå Roma til Tibur (Tivoli)

#### Andre
* Via Annia (131 f.Kr.), frå Atria til Aquileia
* Via Aemilia Scaura (109 f.Kr.)
* Via Aquillia, avleggjar frå Via Appia i Capua til havet ved Vibo
* Via Amerina, frå Roma til Ameria og Perusia
* Via Claudia Julia Augusta (13 f.Kr.)
* Via Clodia, frå Roma til Toscana
* Via Domitiana, kystveg frå Napoli til Formia.
* Via Gallica, frå Verona til Milano.
* Via Julia Augusta (8 f.Kr.), ved Aquileia.
* Via Labicana, søraustover frå Roma
* Via Nomentana, frå Roma til Nomentum (i dag Mentana)
* Via Ostiense, frå Roma til Ostia
* Via Postumia (148), frå Verona over Appenninane til Genova
* Via Popilia (132 f.Kr.), two ulike vegar, ein frå Capua til Rhegium og den andre frå Ariminum gjennom Veneto, muligens til Pola i Istria
* Via Praenestina, frå Roma til Praeneste
* Via Salaria Gallica, band saman Via Flaminia med Via Salaria.
* Via Salaria Picena, band saman Via Flaminia med Via Salaria.
* Via Severiana, frå Terracina til Ostia
* Via Traiana Nova (Italia), frå Bolsena-sjøen til Via Cassia. Berre kjend gjennom arkeologiske funn.

### Alpevegar
Desse vegane knytte Italia saman med Germania
* Via Claudia Augusta (47) frå Altinum til Augsburg over Reschenpasset
* Via Mala frå Milano til Lindau over San Bernardino-passet
* Via Decia

### [[Romania]]
Trajans bru og Jernporten.

### [[Spania]]
* Iter ab Emerita Asturicam, frå Sevilla til Gijón. Seinare kjent som *[[Vía de la Plata]]*.
* Via Augusta, frå Cádiz til Pyreneane, der han treff Via Domitia på Coll de Panissars, i nærleiken av La Jonquera. Han går gjennom Valencia, Tarragona og Barcelona.

### [[Romersk Britannia|Storbritannia]]

* Akeman Street
* Dere Street
* Ermine Street
* Fen Causeway
* Fosse Way
* King Street
* Peddars Way
* Stane Street
* Stanegate
* Via Devana
* Watling Street

### Tyskland
Den viktigaste romarvegen i Germania var nord-sørsambandet gjennom Rhindalen frå dagens Sveits til munningen av Rhinen i Nederland.

## Kjelder


**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Romersk vei|Romersk vei]]» frå ,  den 24. juli 2019.*  
 
## Bakgrunnsstoff
Americium

**Americium** er eit kunsteg grunnstoff med kjemisk symbol **Am**, atomnummer 95 og atommasse (243). Det er eit aktinid. 

## Bruk
Americium vert brukt i røykvarslarar. 

## Historie
Americium vart oppdaga i 1944. 

## Bakgrunnsstoff
* WebElements.com - americium
Curium

**Curium** er eit kunstig, radioaktivt grunnstoff med atomnummer 96 og kjemisk symbol **Cm**. Det er eit aktinid. Grunnstoffet er oppkalla etter Marie og Pierre Curie. 

## Historie

Curium vart oppdaga i 1944. 

## Bakgrunnsstoff

* WebElements.com - curium
Californium

**Californium** er eit kunstig, radioaktivt grunnstoff med atomnummer 98 og kjemisk symbol **Cf**. Det er eit aktinid. 

## Historie

Californium vart oppdaga i 1950 ved Lawrence Berkeley National Laboratory ved University of California. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* WebElements.com - californium
Fermium

**Fermium** er eit kunstig, radioaktivt grunnstoff med kjemisk symbol **Fm**, atomnummer 100 og atommasse (257). Det er eit aktinid.

## Fysiske eigenskapar

* smeltepunkt: ikkje kjend.
* kokepunkt: ikkje kjend.
* densitet: ikkje kjend.

## Historie

Fermium vart oppdaga i 1952 og har fått namnet etter Enrico Fermi. 

## Bakgrunnsstoff

* WebElements.com - fermium
Mendelevium

**Mendelevium** er eit kunstig, radioaktivt grunnstoff med atomnummer 101 og kjemisk symbol **Md**. Det er eit aktinid. Grunnstoffet har fått namnet etter den russiske kjemikaren Dmitrij Mendelejev.

## Historie

Mendelevium vart oppdaga i 1955.

## Bakgrunnsstoff

* WebElements.com - mendelevium
Nobelium

**Nobelium** er eit kunstig, radioaktivt grunnstoff med kjemisk symbol **No**, atomnummer 102 og atommasse (259). Det er eit aktinid og har fått namn etter Alfred Nobel.

## Historie

Nobelium vart oppdaga i 1958. 

## Bakgrunnsstoff

* WebElements.com - nobelium
Lawrencium

**Lawrencium** er eit kunstig, radioaktivt grunnstoff med atomnummer 103 og atomsymbol **Lr**.

## Historie

Lawrencium vart oppdaga i 1961. 

## Bakgrunnsstoff

* WebElements.com - lawrencium
Berkelium

**Berkelium** er eit kunstig, radioaktivt grunnstoff med kjemisk symbol **Bk**, atomnummer 97 og atommasse 247. Det er eit aktinid.

## Særlege kjenneteikn
At det er så få tilgjengelege opplysningar om det, skyldes antakeleg at dei ikkje har klart å framstille nok av stoffet til å måle dei.

## Fysiske eigenskapar
**Smeltepunkt:** 1259 K, 986 °C, 1807 °F (beta).
**Kokepunkt:** 2900 K, 2627 °C, 4760 °F (beta).
**Tettleik:** 14,78 g/cm3 (alfa), 13,25 g/cm3 (beta).
## Historie

Berkelium vart oppdaga i 1949.

## Bakgrunnsstoff

* WebElements.com - berkelium
Phleng Chat

**Phleng Chat** (เพลงชาติ) er nasjonalsongen til Thailand, teken i bruk den 10. desember 1939. Teksten er skriven av Luang Saranupraphan medan Phra Chen-Duriyang (Peter Feit, son av ein tysk innvandrar) skreiv melodien.

Songen blei til få dagar etter statskuppet i 1932, og blei kringkasta for første gong i juli det året. Khun Wichitmatra skreiv dei opphavlege orda. I 1939 blei namnet på landet endra frå Siam til Thailand, og det blei utlyst ei tevling om å skapa nye ord til teksten. Luang Saranuprapan sitt bidrag vann. Statsminister Phibunsongkhram gav ordre om at songen skulle spelast kvar dag klokka 8.00 og 18.00, då alle måtte stå for å markera respekt. Denne loven gjeld framleis, og thaiane står, om ikkje to gonger til dagen, men som regel når nasjonalsongen blir spelt.

## Tekst med transkripsjon

## Norsk omsetjing
:Thailand er bygd opp av kjøtet og blodet til thaiane
:jorda i fedrelandet høyrer heilt til barna
:der har dei budd frie i lang tid
:alle thaiar ønskjer å forbli samla
:dei søkjer fred, men vik ikkje unna frå strid.
:Dei lét ingen leggja dei under seg
:men ofrar sin siste drope blod for landet
:og vinn landet ein skinande siger.
Oganesson

**Oganesson** er eit grunnstoff med atomnummer 118 og kjemisk symbol **Og**. Det vart rapportert oppdaga i 1999, men dette er trekt tilbake da det ikkje har lukkast å etterprøva resultatet.

I 2002 greide russiske forskarar å lage eit atom, og i 2005 laga dei to nye atom.

## Bakgrunnsstoff

* WebElements.com - ununoktium
Romersk mil

**Romersk mil** er ei lengdeeining på om lag  meter. 1000 dobbeltsteg for marsjerande soldatar utgjorde ei romersk mil. Romermila vart måla etter tusen steg med venstrefoten.  På latin kalla ein mila *mille passus*, tusen steg, i fleirtal *milia passuum*. 

Ofte vart det stilt opp steinar på romarvegane ved kvar romersk mil frå Roma. Dei var innskrivne med romartal som viste kor mange mil det var til Forum Romanum i sentrum av Roma. Steinane vart kalla milepålar (latin *milliarium*). Mila og milepelane blei spreidde utover heile Europa, og er mellom anna opphavet til dagens norske mil.

## Sjå òg

*Romerske måleeiningar

## Kjelder
Amfifil

I kjemien er eit **amfifilt molekyl** eller berre ein **amfifil** eit molekyl som både har hydrofile og hydrofobe delar. Det vil seia at delar av molekylet er vassløyselege medan andre delar er feittløyselege.
Mølle (fleirtyding)

Ordet «mølle» kan ha fleire tydingar:
* For brettspelet mølle, sjå **[[brettspelet mil]]**.
* For eit anlegg for maling av korn og andre matvarer, sjå **[[mylne]]**.
** For vinddrivne mylner, sjå **[[vindmølle|vindmølle (vindmylne)]]**.
** For vassdrivne mylner, sjå **[[vassmylne]]**, **[[kvernkall]], [[vasshjul]]**.
* For eit anlegg for oppkverning av papirmasse og framstilling av papir, sjå **[[papirmylne]]**.

## Sjå òg
* Kvern fleirtyding
Brettspelet mil

:*For andre tydingar av ordet «mil», sjå *'Mil (fleirtyding)**.''
----

**Mil** eller **mølle''' er eit brettspel for to spelarar der målet er å slå ut motstandaren sine brikker ved å oppnå «mil» — tre eigne brikker langs éi line på brettet.
Rognbakels

**Rognbakels** er ein type vaflar der røra inneheld torskerogn. Rognbakels er ein tradisjonell norsk matrett frå Nordmøre.

## Bakgrunnsstoff
*Rognbakels i Mat med Mindor! ved NRK.no
Lefse

**Lefse** er eit tynt utkjevla og oftast mjukt, ugjæra og takkesteikt bakverk som oftast blir ete med smør og anten sukker eller pålegg som ost, myssmør eller gomme. Det finst to hovudtypar av lefser i tradisjonell norsk matlaging: «Tynnlefse» og «tjukklefse». Den norske matretten lefse svarar i hovudtrekk til den mjuke varianten av den svenske matretten tunnbröd.

Ordet «lefse» har mange dialektvariasjonar. På intrøndersk heiter det «læms» og på nordmørsk «læfs». Uavhengig av uttalen er bakverket sirkelforma, med diameter i intervallet 20–50 cm, alt avhengig av lokal tradisjon og storleiken på takka eller omnsplata. I gamle dagar var det ofte ei bakstekjerring som for rundt i bygda og baka læms og liknande.

## Galleri

Fil:Rakfisk.jpg|Lefse med rakfisk
Fil:Lefse12.jpg|Tjukklefse


## Sjå òg
* Lompe
* Chapati
* Tunnbröd
* Tortilla
Stjerne

**Stjerner** er store, lysande kuler av plasma i verdsrommet. På hovudserien fusjonerer stjerner hovudsakleg hydrogen og dannar helium. Denne kjernereaksjonen frigjer energi og får stjerna til å senda ut elektromagnetisk stråling. For sola ligg mesteparten av denne stålinga innanfor den synlege delen av det elektromagnetiske spekteret og blir oppfatta som lys.

## Sjå òg
* fiksstjerne
* galakse
* universet
* teleskop
* stjernebilete

### Kjende stjerner
* Albireo
* Aldebaran
* Alfa Centauri
* Algol
* Antares
* Arcturus
* Barnards stjerne
* Betelgeuse
* Canopus
* Castor
* Deneb
* Mizar
* Polarstjerna
* Proxima Centauri
* Rigel
* Sirius
* Spica
* Vega
Ejlert Bjerke

**Ejlert Bjerke** () var ein norsk forfattar. Han var fødd i Oslo. Ejlert Bjerke skreiv både romanar, dikt, noveller, skodespel, essay og reiseskildringar, og han omsette også verk av andre forfattarar til norsk &mdash; til dømes Johann Wolfgang von Goethe, Charles Dickens og Oscar Wilde. Ejlert Bjerke var far til André Bjerke.

Han debuterte som forfattar med novellesamlinga *Mennesker og fauner* i 1909.

## Verk

### Skjønnlitteratur

#### Romanar
* 1914 &ndash; *Livsfyrsten*
* 1917 &ndash; *Sværmere i solen*

#### Novellesamlingar
* 1909 &ndash; *Mennesker og fauner: syv skisser*
* 1910 &ndash; *Frie fugle*
* 1918 &ndash; *Meteorer*
* 1931 &ndash; *Het jord*

#### Diktsamlingar
* 1911 &ndash; *Fløjtefærder : dikte*

#### Skodespel
* 1911 &ndash; *Hjørnestene: drama i fire handlinger*
* 1912 &ndash; *Ung sejlads: skuespil i fire handlinger*
* 1915 &ndash; *Marmoret som sov*
* 1919 &ndash; *Purpurkappen*
* 1925 &ndash; *Under kundskapens træ: komedie i tre akter*

### Sakprosa

#### Reiseskildringar
* 1913 &ndash; *Judea drømmer*
* 1922 &ndash; *Skiftende kyster*
* 1927 &ndash; *Tre horisonter*

#### Essaysamlingar
* 1920 &ndash; *Molok*

### Andre/uklassifiserte
* 1916 &ndash; *Den sunkne lotus : egyptisk krøniker*
* 1921 &ndash; *Demon*
* 1924 &ndash; *Gjøglere: de samfundsløse*
* 1925 &ndash; *Fantaster*
* 1926 &ndash; *Allahs tjenere*
* 1930 &ndash; *Villnisset*
* 1937 &ndash; *Kjærlighetens legende*

## Kjelder
* SAMBOK, katalogen til dei norske fag-, fylkes- og folkebiblioteka.
* Deichmanske bibliotek sin katalog. 

## Bakgrunnsstoff
* Digitaliserte bøker av Ejlert Bjerke hjå Nasjonalbiblioteket
Zinken

**Zinken** har fleire tydingar:

* **Zinken** er namnet forfattaren Zinken Hopp (Signe Marie Brochmann) puliserte dei 3 bøkene *Kjøkkenvers*, *– merkelig nok!* og *Innen 4 vegger* under på 1930-talet.

* **Zinken** var eit kallenamn brukt om den elektrokjemiske fabrikken Norzink AS (som no heiter Boliden Odda AS) på Eitrheimsneset i Odda.
Omer

**Omer** er eit gammalt holmål.

Eininga omer bruka i Det gamle testamentet som eit mål for kornvarer. Det vart òg bruka til å måle opp manna ved ørkenvandringa til jødane her tilsvarer ein omer 3,6 liter. Det finst likevel ulike utrekningar for dei bibelske måla, og verdiane kan ikkje fastsetjast nøyaktig.

## Kjelder
Det internasjonale pengefondet

**Det internasjonale pengefondet** (engelsk *International Monetary Fund*, **IMF**) er ein organisasjon med 184 medlemsland. Organisasjonen arbeider for å fremje internasjonalt pengesamarbeid, ordna valutaforhold, stabil økonomisk vekst, høg sysselsetjing og å yte finansiell bistand til fattige land.  

## Historie
IMF vart oppretta i 1945, for å få orden på verdsøkonomien etter den andre verdskrigen.

Per 31. desember 2003 hadde fondet eit samla utlån på 107 milliardar amerikanske dollar.

Dei siste åra har IMF vorte sterkt kritisert av anti-globaliseringsrørsla for å presse eit marknadsliberalistisk system på landa dei stør økonomisk. Kritikken har gått ut på at Pengefondet krev omstrukturering og privatisering av offentleg sektor.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Moscovium

**Moscovium** er eit grunnstoff med atomnummer 115. Det kjemiske symbolet er **Mc**. 

## Bakgrunnsstoff

* WebElements.com - ununpentium
Livermorium

**Livermorium** (tidlegare *ununheksium*) er eit grunnstoff med atomnummer 116 og kjemisk symbol **Lv**. Oppdaginga av stoffet vart publisert i år 2000.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* WebElements.com - ununheksium
Flerovium

Eit atom av grunnstoffet **flerovium** med kjemisk symbol **Fl** med atomnummer 114 skal ha vorte laga i 1998. *Ununquadium* var eit mellombels, systematisk namn for grunnstoffet flerovium. 

## Bakgrunnsstoff

* WebElements.com - ununquadium
Nihonium

**Nihonium** er eit grunnstoff med atomnummer 113. Det har kjemisk symbol **Nh**. 

Resultat som tyder på at ununtrium er oppdaga er publisert, men oppdaginga er ikkje stadfesta.

## Bakgrunnsstoff

* WebElements.com - ununtrium
Verdshandelsorganisasjonen

**Verdshandelsorganisasjonen** (engelsk *World Trade Organization*, **WTO**) vart etablert i 1995 etter ein revisjon av GATT-avtalen. Avtalen legg reglar for verdshandelen, og har som formål å byggje ned handelsbarrierar som til dømes toll. WTO hadde 148 medlemsland per 26. mai 2005. Generaldirektør frå mai 2005 er Pascal Lamy. Han avløyste Supachai Panitchpakdi.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Copernicium

**Copernicium** er namnet på grunnstoffet med atomnummer 112. Copernicium har kjemisk symbol **Cn**. Atommassen er 277.

## Historie

Copernicium vart oppdaga i 1996 ved Gesellschaft für Schwerionenforschung (GSI) i Darmstadt i Tyskland.
  
## Bakgrunnsstoff

* WebElements.com - copernicium

lenkjetittel
Dubnium

**Dubnium** er eit kunstig, radioaktivt grunnstoff med atomnummer 105 og kjemisk symbol **Db**. 

## Særlege kjenneteikn

## Historie

Dubnium vart oppdaga i 1967. 

## Framstilling

## Isotopar

## Bakgrunnsstoff

* WebElements.com - dubnium
Obligasjon

**Obligasjon** er eit renteberande gjeldsbrev som seier at innehavaren har lånt ut pengar til nokon, til dømes staten (blir da kalla ein statsobligasjon), ein kommune eller eit aksjeselskap. Vanlegvis går obligasjonar over fleire år.

## Sjå òg
* Statsobligasjon
* Aksje
* Opsjon
Hassium

**Hassium** er eit kunstig, radioaktivt grunnstoff med atomnummer 108 og kjemisk symbol **Hs**. 

## Særlege kjenneteikn

## Historie
Hassium blei framstilt for fyrste gong i 1984 av ei tysk forskargruppe leia av Peter Armbruster og Gottfried Münzenberg ved Gesellschaft für Schwerionenforschung (GSI) i Darmstadt i Tyskland. Gruppa bombarderte ein 208**Pb** (bly) med 58**Fe** (jern)-kjernar, noko som gav tre atom av 265**Hs**:

:\, ^{208}_{82}\mathrm{Pb} + \, ^{58}_{26}\mathrm{Fe} \, \to\ \, ^{265}_{108}\mathrm{Hs} + \, ^{1}_{0}\mathrm{n} 

Den tyske forskargruppa foreslo sjølv namnet «hassium» som er avleia av *Hassias*, det latinske namnet for Hessen, delstaten der forskingsinstitutt GSI ligg. Grunnstoffet fekk i fyrste omgang namnet *unniloctum* (kvasi-latinisering av tala en-null-åtte) og kjemisk symbol **Uno**, inntil IUPAC i 1994 anbefalte at det blei kalla *hahnium* etter den tyske kjemikaren Otto Hahn. Seinare, i 1997, blei namnet «hassium» anerkjent internasjonalt. Tidlegare er grunnstoffet også blitt kalla *eka-osmium*.

## Framstilling

## Isotopar

## Bakgrunnsstoff

* WebElements.com - hassium
Verdsbanken

**Den internasjonale banken for gjenoppbygging og utvikling**, betre kjent som **Verdsbanken**, er ein internasjonal organisasjon oppretta i 1944 for å finansiere gjenoppbygging etter øydeleggingane i den andre verdskrigen. Mandatet har etter kvart endra seg til å motverke fattigdom.

## Sjå òg
* Den europeiske banken for gjenoppbygging og utvikling

## Kjelder

* 

## Bakgrunnsstoff

*
Statsobligasjon

**Statsobligasjonar** er obligasjonar utferda av ein stat og er ei form for statsgjeld. Statsobligasjonar vert rekna som den tryggaste finansielle investeringa, særskilt for store og stabile statar.

## Kjelder
*