open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arica-provinsen

**Arica-provinsen** (spansk *Provincia de Arica*) er ein av to provinsar i den nordlegaste regionen i Chile, Arica og Parinacota. Provinsen grensar i nord til Tacna-regionen i Peru, i sør til Tamarugal-provinsen i Tarapacá-regionen, i aust til Parinacota-provinsen og i vest ligg Stillehavet. Hovudstaden er hamnebyen Arica.

## Historie

Villa de San Marcos de Arica vart grunnlagd i 1541 på staden for ei førkolumbisk busetjing, og fekk bystatus i 1570. Provinsen kring byen tilhøyrde Peru fram til 1879, då han vart erobra av chilenarane, som fekk kontroll over han under Ancón-traktaten (1883).

## Geografi og folkesetnad

Ifølgje folketeljinga for 2002 av National Statistics Institute (INE) spenner provinsen over eit område på 8&nbsp;726,4&nbsp;km2 og hadde ei befolkning på 186&nbsp;488 innbyggjarar (92&nbsp;487 menn og 94&nbsp;001 kvinner), noko som gav den ein befolkingstettleik på 21,4 innbyggjarar per km². Mellom folketeljingane 1992 og 2002 voks befolkninga med 9,5 % (16 184 personar).

## Administrasjon

Som ein provins er Arica ei administrativ eining på andre nivå i Chile, beståande av to kommunar (): Arica i den nordlege delen og Camarones i sør. Kystbyen Arica fungerer som provinshovudstad. Provinsen blir administrert av den presidentutnemnde regionale delegaten til Arica og Parinacota.

## Kjelder

**Denne artikkelen inneheld omsett tekst frå «[[:en:Arica Province|Arica Province]]» frå , den 3. mars 2024*

;Referansar

## Bakgrunnsstoff

*
Nataša Pirc Musar

**Nataša Pirc Musar** () er ein slovensk advokat, journalist, forfattar og politikar som frå 23. desember 2022 har vore president i Slovenia. Ho har tidlegare hatt ei rolle som eit nasjonalt data/informasjonsombod (2004–2014) og ho har vore president i den slovenske Raudekrossen (2015–2016).

I 2022 melde Pirc Musar sitt kandidatur til valet av president for republikken Slovenia og sigra i andre runde over motstandaren sin, Anže Logar. Ho blei vald som den fyrste kvinnelege presidenten i Slovenia. Ho tiltredde stillinga 23. desember 2022. Etter den slovenske forfatninga har presidenten hovudsakleg ei seremoniell rolle.

## Biografi
Nataša Pirc Musar blei fødd 9. mai 1968 i Ljubljana i det dåverande Jugoslavia. Ho har studert juss ved Det juridiske fakultet ved Universitetet i Ljubliana. Etter eksamen i 1997, da ho også fekk advokatløyving, jobba ho i ulike fjernsynskanalar. Frå 2001 var ho leiar for kommunikasjonsavdelinga i Aktiva Group. Frå 2004 til 2014 var Pirc Musar data- og informasjonsombod ved den slovenske høgsteretten.

Ho tok doktorgrad ved det juridiske fakultet ved Universitetet i Wien i 2015.

### Politisk karriere
23. juni 2022 kunngjorde Pirc Musar at ho stilte som uavhengig kandidat til presidentvalet som skulle finne stad 23. oktober 2022. Ho var den fyrste som melde kandidaturet sitt, og fekk støtte frå dei tidlegare presidentane Milan Kučan og Danilo Türk.

I den fyrste valomgangen i presidentvalet blei Pirc Musar nummer to med 26,88&nbsp;% mot kandidaten Anže Logar frå Det slovenske demokratiske partiet, som fekk 33,95&nbsp;% av røystene. I andre valomgang 13. november 2022 fekk Pirc Musar 53,89&nbsp;%. Ho blei tatt i eid som president 23. desember 2022.

## Privatliv
Pirc Musar er gift med forretningsmannen Aleš Musar.

## Merknadar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nataša Pirc Musar|Nataša Pirc Musar]]» frå , den 3. mars 2024.*
Skeise-VM 1997 i sprint-firkamp

**Verdsmeisterskapen 1997 i sprint-firkamp på skeiser** vart avvikla laurdag 1. og sundag 2. februar i Vikingskipet på Hamar. Meisterskapen var den 28. i sprint-firkamp. 62 utøvarar, 34 karar og 28 kvinner, deltok i meisterskapen.

Sergej Klevtsjenja frå Russland forsvarte verdsmeister-tittelen, han vann også opningsdistansen. Manabu Horii frå Japan fall på opningsdistansen, men sigra så på dei tre andre distanseløpa. Norske Roger Strøm kom på andreplass samanlagt. Franziska Schenk frå Tyskland vann alle fire løpa i kvinneklassa og vart suveren meister.

## Verdsmeisterskapen 1997 i skeise-sprint/Menn



Dato: 1./2. februar

### 500 meter




### 1000 meter




### 500 meter




### 1000 meter




## Verdsmeisterskapen 1997 i skeise-sprint/Kvinner



Dato: 1./2. februar

### 500 meter




### 1000 meter




### 500 meter




### 1000 meter




## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Wereldkampioenschappen schaatsen sprint 1997|Wereldkampioenschappen schaatsen sprint 1997]]» frå ,  den 4. mars 2024.*
Daniela Silivaș

**Viorica Daniela Silivaș** () er ein rumensk tidlegare turnar. Perioden 1985-89 vann ho sju VM-gull, fem EM-gull og tre OL-gull i ulike øvingar og tevlingar. I alt sanka ho desse fem åra ti medaljar i verdsmeisterskap, like mange i europameisterskap og seks medaljar under Sommar-OL 1988.

Silivaș vart verdsmeister på bom ved Turn-VM 1985. To år seinare i Moskva vart ho europameister i mangekamp, der ho også sigra i bom, frittståande og skranke. Same året i verdsmeisterskapen vann ho gull i frittståande, skranke og i lagkampen med rumenske mannskapet på seks utøvarar. Under dei olympiske sommarleikane 1988 i Seoul vann ho medalje i alle seks tevlingane. Ho sigra på bom, i frittståande og skranke, medan det var sølv i mangekampen og i lagkampen samt bronse i hopp-øvinga. Våren 1989 vann ho gullmedaljen i frittståande ved EM i Brussel. Eit halvt år etter sikra ho seg tre gullmedaljar under Turn-VM 1989 i Stuttgart, i både skranke og frittståande måtte ho dele fyrsteplassen med ein annan utøvar.

Ein kneskade førte til at Silivaș la opp i 1991. Kort etter utvandra ho til USA.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Daniela Silivaș|Daniela Silivaș]]» frå ,  den 4. mars 2024.*  
*
Atatürkdemningen

**Atatürkdemningen**, opphavleg kalla **Karababademningen**, er ein steinfyllingsdemning for flaumkontroll og irrigasjon i Tyrkia. Han er laga til på elva Eufrat på grensa mellom provinsane Adıyaman og Şanlıurfa søraust i Anatolia, og har namn etter Mustafa Kemal Atatürk, grunnleggjaren av den tyrkiske republikken. Bygginga gjekk føre seg frå 1983 til 1990.

Demningen er den fjerde største steinfyllingsdammen i verda (mest massive), med eit massevolum på 84,5 millionar m³. Han er 169 meter høg og 1819 meter lang. Installert vasskrafteffekt er 2400 MW, med ein mellomliggjande produksjon på kring 8900 MWh årleg.

Det er 5 demningar på Eufrat i Tyrkia. I rekkjefølgje ovanfrå er dei: Kebandemningen (1330 MW), Karakayademningen (1800 MW), Atatürkdemningen (2400 MW), Birecikdemningen (670 MW) og Karkamisdemningen (180 MW). 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Atatürkdemningen|Atatürkdemningen]]» frå ,  den 4. mars 2024.*
Det færøyske flagget

**Det færøyske flagget** (på færøysk kalla *Merkið*, «Merket») er eit nordisk krossflagg, fyrst presentert den 22. juni 1919 og offisielt i bruk sidan 1940.

## Soge
Merkið vart laga av tre færøyske studentar i København våren 1919: Jens Olivur Lisberg, Janus Øssursson og Pauli Dahl. Kjartan Mohr var den fyrste som bar flagget offentleg i København. Flagget vart sendt til Færøyane i juni same år og vart fyrst heist i Fámjin den 22. juni 1919.

Til Ólavsøka i 1930 vart flagget teke i bruk i eit offisielt høve, og frå 1931 kom flagget i vanleg bruk, do framleis uoffisielt. Bruken var ei kjelde til usemje mellom dei danske og færøyske styresmaktene igjennom 1930-talet. Då Danmark vart okkupert av tyske styrkar den 9. april 1940, tok britiske styrkar kontroll over Færøyane. Det vart då naudsynt å etablera ein flaggskikk som skilde skip frå britisk-kontrollerte område frå danske/tyske-kontrollerte skip. Den 25. april 1940 anerkjende Storbritannia Merkið som det færøyske flagget.

Sidan 1947 har 25. april vore nasjonal høgtidsdag til minne om flagget.

Med Hjemmestyreloven av 23. mars 1948 vart flagget anerkjent som det offisielle flagget på Færøyane.

## Proporsjonar
Proporsjonane til det færøyske flagget er 6-1-2-1-12 (lengd) og 6-1-2-1-6 (høgd). Proporsjonane er dei same som det norske flagget. 

## Fargesymbolikk
Den kvite botnfarga skal representera den klåre himmelen, og  skumtoppane på bylgjene som slår mot kysten. Raudt og blått er fargene som finst på tradisjonelle hovudplagg frå øyane, og er samstundes ei anerkjenning av sambanda til Island og Noreg, som nøyter dei same fargene i flagga deira.

## Galleri

Fil:Flag of Denmark.svg|Det danske flagget vart nøytt før det færøyske vart offisielt.
Fil:19th century Faroese flag.svg|Det færøyske flagget som vart nøytt på 1800-talet.
Fil:Flag of the Faroe Islands.svg|Det offisielle flagget i dag.


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Færøyenes flagg|Færøyenes flagg]]» frå ,  den 4. mars 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Twin Atlantic

**Twin Atlantic** er eit skotsk alternativt rockeband frå Glasgow. Gruppa består for tida av Sam McTrusty (hovudvokal, rytmegitar) og Ross McNae (bass). Hovudgitaristen Barry McKenna forlét gruppa i 2019, men held fram med å opptre med henne på konsertane deira. Craig Kneale (trommer) kunngjorde at han ville trekkja seg tilbake frå bandet i september 2021, berre ein dag etter utgivinga av songen deira «One Man Party» frå albumet *Transparency*. Gruppa har gitt ut seks album: *Vivarium*, *Free*, *Great Divide*, *GLA*, *Power* og *Transparency.* Den høgast plasserte singelen hennar er «Heart and Soul» frå *Great Divide*, som nådde 17. plassen på UK Singles Chart.

## Album
* 2009: *Vivarium* (Red Bull Records)
* 2011: *Free* (Red Bull Records)
* 2014: *Great Divide* (Red Bull Records / für EU: PIAS)
* 2016: *GLA* (Red Bull Records)
* 2020: *Power* (Virgin EMI)
* 2022: *Transparency* 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Twin Atlantic|Twin Atlantic]]» frå ,  den 4. mars 2024.*
Trichonephila clavata

***Trichonephila clavata*** er ein edderkopp som finst i Japan (utanom Hokkaido), Korea, Taiwan og Kina. Han høyrer til gruppa silkeedderkoppar. Edderkoppen er òg kjend som ***jorō-gumo*** (**ジョロウグモ**).

## Kjenneteikn
Edderkopphoa er påfallande klart farga i gult, mørkeblått og raudt og har ei kroppslengd på 17–25 millimeter medan hannen er ein god del mindre og berre måler 7–10 millimeter.

## Levesett
Silkeedderkoppar i slekta *Nephila* er kjende for å spinna store nett. Det er hoene som spinn netta, og hjå denne arten kan dei ha ein diameter på opp mot ein meter. I sollys har dei store netta ein gyllen farge. Strukturen er uvanleg for eit hjulnett, det ser ut å ha tre lag, med eit stort hjulnett i midten og uregelmessige trådar (barrierenett) framfor og bakom dette.

Forplantninga til edderkoppen skjer om hausten, då dei små hannane oppsøkjer netta til  for å para seg. Etter paringa spinn hoa ein eggesekk for egga sine som ho festar til eit tre. Egga overvintrar og blir klekka om våren.

## I kulturen
I japansk folkeminne finst det eit vesen som blir kalla jorōgumo. Dette er ein edderkopp som kan endra seg til ei vakker kvinne. Ho lokkar til seg menn, og mennene ho lykkast med å forføra blir bundne fast og etne opp.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Trichonephila clavata|Trichonephila clavata]]» frå ,  den 4. mars 2024.*  

## Bakgrunnsstoff
*
The Fratellis

**The Fratellis** er eit indierockband frå Glasgow i Skottland. Det blei skipa i 2005 og gav ut debutalbumet *Costello Music* året etter. Gruppa har nådd den britiske topp ti-lista med singlane «Chelsea Dagger» og «Whistle for the Choir». 

Medlemmane i gruppa er ikkje i slekt, men spelar i bandet under artistnamn der slektsnamnet er «Fratelli». Namnet kjem frå filmen *[[The Goonies]]* frå 1985. Gruppa blei fyrst spelt på radio i 2005, på den skotske stasjonen Beat 106 (seinare XFM Scotland, no Capital Scotland)  i programmet *Beatscene* presentert av Jim Gellatly. Ho fekk kontrakt med Fallout Records etter under 10 show.

Debutalbumet *Costello Music* kom ut i september 2006, og nådde andreplassen på den britiske albumlista.
Etter suksessen vann gruppa Brit Award for British Breakthrough Act i 2007, etter avstemming på BBC Radio One.

## Bandmedlemmar

* Jon Fratelli (fødd John Paul Lawler 4. mars 1979 i Glasgow) – song, gitar
* Barry Fratelli (fødd Barry Wallace 23. april 1979) – bassgitar
* Mince Fratelli (fødd Gordon McRory 6. mai 1983) – trommer

; Turnémedlemmer

* Will Foster – keyboard, piano

## Diskografi

; Studioalbum

* *Costello Music* (11. september 2006)
* *Here We Stand* (9. juni 2008)
* *We Need Medicine* (2013)
* *Eyes Wide, Tongue Tied* (2015)
* *In Your Own Sweet Time* (2018)
* *Half Drunk Under a Full Moon* (2021)

; Livealbum

* *Live At Glasgow Barrowlands* (2006)

; EP-ar

* *The Fratellis EP* (3. april 2006)
* *Flathead EP* (23. januar 2007)
* *Ole Black 'n' Blue Eyes EP* (11. juni 2007)
* *The Soul Crush EP* (8. september 2014)

; Singlar

* "Henrietta" / "Cigarello" (2006)
* "Chelsea Dagger"/ "Dirty Barry Stole The Bluebird" (2006)
* "Whistle For the Choir" / "Nina" (2006)
* "Baby Fratelli" / "Ooh La Hot Love Live From Glasgow Barrowlands" (2007)
* "Mistress Mabel" / "Boy Done Good" (2008)
* "A Heady Tale" / "Lazybones" (2008)
* "Look Out Sunshine!" / "The Good Life" (2008)

; DVD

* *Edgy In Brixton - Live* (2007)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:The Fratellis|The Fratellis]]» frå ,  den 4. mars 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

* 
*The Fratellis på allmusic.com
*Diskografi på Discogs
Parinacota-provinsen

**Parinacota-provinsen** (spansk *Provincia de Parinacota*) er ein av to provinsar i den nordlegaste regionen i Chile, Arica og Parinacota. Provinsen grensar i nord til Tacna-regionen i Peru, i aust til La Paz-departementet i Bolivia og i vest til Arica-provinsen. Hovudstaden er Putre. Provinsen har namn etter vulkanen Parinacota.

## Historie

Arica y Parinacota-regionen vart oppretta 8. oktober 2007 under lov 20.175, kunngjort 23. mars 2007 av president Michelle Bachelet i byen Arica. Lova delte den tidlegare Tarapacá-regionen i to: den nordlege delen vart XV Arica og Parinacota-regionen, og den sørlege delen vart verande i Tarapacá-regionen.

## Geografi og folkesetnad

Ifølgje folketeljinga for 2002 av National Statistics Institute (INE) spenner provinsen over eit område på 8&nbsp;146,9&nbsp;km2 og hadde ei folkesetnad på 3&nbsp;156 innbyggjarar (2&nbsp;106 menn og 1&nbsp;050 kvinner), noko som gav den ein befolkingstettleik på 0,4 innbyggjarar per km². Mellom folketeljingane 1992 og 2002 fell folketalet med 17,3 % (659 personar).

## Administrasjon

Som ein provins er Parinacota ei administrativ eining på andre nivå i Chile, beståande av to kommunar (): General Lagos i den nordlege delen og Putre i sør. Byen Putre fungerer som provinshovudstad. Provinsen blir administrert av den presidentutnemnde regionale delegaten til Parinacota.

## Kjelder

**Denne artikkelen inneheld omsett tekst frå «[[:en:Parinacota Province|Parinacota Province]]» frå , den 4. mars 2024*

;Referansar

## Bakgrunnsstoff

*
Lycosa tarantula

***Lycosa tarantula*** er ein edderkopp i gruppa ulveedderkoppar (Lycosidae). Dei jaktar vanlegvis på jordbotnen, og spinn ikkje fangstnett. Artane i slekta *Lycosa* blir kalla *eigentlege tarantellar*, men er langt mindre enn dei store fugleedderkoppane som i daglegtale blir omtalte som «tarantellar». Han er utbreidd i Sør-Europa, i Spania og Sør-Italia, men finst ikkje i Noreg. 

## Utsjånad
Kroppen er todelt i ein bakkropp (abdomen) og eit hovud-bryst-parti (prosoma eller cephalothorax). Framme på hovudet er det åtte auge, med dei to i midterste langt større enn dei andre. 

Fleire av artane i slekta *Lycosa* er ganske like kvarandre og er variable i farge, sjølv om enkelte kan ha artstypiske flekker (mønster). For sikker artsbestemming krevst ofte nærare undersøking av genitalia til kjønnsmogne edderkoppar, hjå hoer epigynet og hjå hannar siste leddet av pedipalpane.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lycosa tarantula|Lycosa tarantula]]» frå ,  den 4. mars 2024.*  

## Litteratur

* W. Nentwig, A. Hänggi, C. Kropf & T. Blick (Hrsg.): *Spinnen Mitteleuropas – Bestimmungsschlüssel*, slekta (gattung) ''Lycosa'' (tysk)

## Bakgrunnsstoff
*
Verl

**Verl** er ein by og ein kommune i forbundslandet Nordrhein-Westfalen i Tyskland, 15 kilometer sør for Bielefeld. Kommunen omfattar 71,4 km² og 25&nbsp;000 ibuarar.

Fleire store industriselskap har hovudkontor i Verl, noko som gjer at kommunen har god økonomi. Langt fleire pendlar inn til arbeid i Verl, enn ut av kommunen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Verl|Verl]]» frå ,  den 5. mars 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Rietberg

**Rietberg** er ein by og ein kommune nordaust i forbundslandet Nordrhein-Westfalen i Tyskland, 26 kilometer sør for Bielefeld. Kommunen omfattar 110,3 km² og om lag 30&nbsp;000 ibuarar.

Rietberg er ein industriby, men utan dei store, lokalbaserte selskapa.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Rietberg|Rietberg]]» frå ,  den 5. mars 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Ajiaco

**Ajiaco** () er ei suppe eller stuing som er utbreidd i  Peru, Colombia og på Cuba, 
Ajiaco er rekna som colombiansk nasjonalrett. Han er særleg populær i den colombianske hovudstaden Bogotá, der han blir kalla *ajiaco santafereño* og typisk blir laga med kylling, tre typar potet og urten *[[Galinsoga parviflora]]*, som lokalt blir kalla *guasca* eller *guascas*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ajiaco|Ajiaco]]» frå ,  den 5. mars 2024.*  

## Bakgrunnsstoff
Skeise-VM 1998 i sprint-firkamp

**Verdsmeisterskapen 1998 i sprint-firkamp på skeiser** vart avvikla laurdag 24. og sundag 25. januar i Berlin i Tyskland. Meisterskapen var den 29. i sprint-firkamp. Rekordmange utøvarar, 75 i talet, 41 karar og 34 kvinner, var påmeld i meisterskapen.

Jan Bos frå Nederland vart verdsmeister, han vann også tre av løpa. Andremann samanlagt, kanadiske Jeremy Wotherspoon var best av alle på sundagens 500 meter. Catriona Le May frå Canada vart verdsmeister i kvinneklassa, etter ha sigra på begge 500-meterane. Chris Witty frå USA og Franziska Schenk frå Tyskland vann kvar sitt 1000-meterløp.

## Verdsmeisterskapen 1998 i skeise-sprint/Menn



Dato: 24./25. januar

### 500 meter




### 1000 meter




### 500 meter




### 1000 meter




## Verdsmeisterskapen 1998 i skeise-sprint/Kvinner



Dato: 24./25. januar

### 500 meter




### 1000 meter




### 500 meter




### 1000 meter




## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Wereldkampioenschappen schaatsen sprint 1998|Wereldkampioenschappen schaatsen sprint 1998]]» frå ,  den 5. mars 2024.*
Henry Herford

**Henry Herford** () er ein skotsk barytonsongar.

Herford er fødd i Edinburgh. Han studerte klassisk og engelsk ved Cambridge University, og studerte song ved Royal Northern College of Music i Manchester, der han blei tildelt Curtis Gold Medal. Han blei seinare instruktør i fransk song ved RNCM. Han var med i Glyndebourne Opera Chorus i 1977 og 1978, og song leiande roller på turné. Sidan har han framført over sytti roller med operaselskap over heile Storbritannia og Europa, inkludert i Covent Garden, Glyndebourne og Scottish Opera.

Nokre av dei kjende rollene hans er greven (*[[Figaros bryllup]]*), Guglielmo og Alfonso (*Così fan tutte*), tittelrolla i *[[Don Giovanni]]*, Germont (*[[La Traviata]]*), Silvio (*I Pagliacci*), Dr Falke (*[[Die Fledermaus]]*), skogmannen (*Příhody lišky Bystroušky*), Smirnov (*The Bear* av William Walton), og Demetrius (*A Midsummer Night's Dream*), som han spelte inn for Virgin Records.

Herford har spesialisert seg på musikken til Charles Ives, og har spelt inn mange av songane hans.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Henry Herford|Henry Herford]]» frå ,  den 5. mars 2024.*
Det ålandske flagget

**Det ålandske flagget**, slik ein no kjenner det, vart vedteke av Ålands Landsting (sjølvstyreforsamlinga) i 1953 og godkjent av den finske presidenten i 1954. Det ålandske flagget fylgjer mønsteret til nordiske krossflagg. Letane mellomblå, gult og raudt er nøytt i samband med letane til det ålandske landskapvåpenet og det finske riksvåpenet. Flagget kan au tolkast som det svenske flagget med ein raudt kross i midten.

Flagget er i høvet 17:26. Dei blåe felta er 6:8 ved stongsida og 6:13 i den frie enden av flagget. Breidda til krossen svarer til 5 einingar der dei gule kantane svarer til 1,5 einingar kvar og den raude krossen 2 einingar.

## Flaggdagar
Åland har tre offisielle flaggdagar:

* 30 mars: dagen for feiring av Ålands demilitarisering og nøytralitet
* siste sundag i april: flaggdagen til det ålandske flagget
* 9 juni: Ålands sjølvstyredag

## Lovgjeving
Det ålandske flagget er lovregulert igjennom *Landskapslag (1992:41) om Ålands flagga*. Her vert forma fastsett, og det vert gjeve føresegner om korso ein skal nytta flagget. Flagglova seier at Ålands flagg kan nyttast som handelsflagg av fartøy som høyrer heime i landskapet. Fartøy som vert drivne av landskapsstyresmaktene er pålagde å føra det ålandske flagg. Lova gjev vidare føresegner om eit eige spesialflagg for fritidsfarkostar. Dette er seinare fastset til å ha splitt, og dessutan merket i båt- eller seglforeininga i øvre felt på stongsida av flagget.

I 2004 gav Landskapsregjeringa ut retningslinjer for letane i det ålandske flagget. Her vart det gjeve spesifikasjonar for letane i Natural Colour System, Pantone Matching System og CMYK.

## Tidlegare flagg
Allereie i 1922 fanst det eit ålandsk flagg; det hadde ein vassrett gul stripe på blå duk, men vart ikkje offisielt vedteke. Dette flagget vart kjent som «trevådsflaggan». Forma vert forklart som det svenske flagget utan den vertikale krossarmen og viser eit av forsøka til den ålandske folkesetnaden om å verna den svenske kulturen sin og fremja tilhøyrsla til Sverige.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ålands flagg|Ålands flagg]]» frå ,  den 5. mars 2024.*  

## Bakgrunnsstoff
Det orknøyske flagget

**Det orknøyske flagget** vart det offisielle flagget til Orknøyene etter at det vann den offentlege flaggrøystinga i februar og mars 2007.

Det orknøyske flagget fylgjer formatet til det norske flagget, men der kvitfargen er erstatta med gul. Letene i det orknøyske flagget er henta frå det skotske og norske flagg og våpen. Raud og gul er frå den skotske og norske kongelege løva. Flagget symboliserer øya sin skotske og norske kulturarv. Blått er henta frå det skotske flagget, og representerer havet og den maritime kulturarven til øyene.

## Soge
### Val av flagg i 2007
Ved flaggrøystinga vart orknøyingar bedne om å røysta fram det beste designet frå ei liste med fem forslag, som alle hadde vorte godkjente av Lord Lyon. Det kosne flagget var det Duncan Tullock frå Birsay som hadde laga, forslaget hans fekk 53&nbsp;% av dei 200 røystene.

**Finalistane i 2007**


Fil:2007 Orkney Flag Proposal - design 1.svg|alt=Design 1|Forslag 1
Fil:2007 Flag of Orkney.svg|alt=Design 2 (winner)|Forslag 2 (vinnaren)
Fil:2007 Orkney Flag Proposal - design 3.svg|alt=Design 3|Forslag 3
Fil:2007 Orkney Flag Proposal - design 4.svg|alt=Design 4|Forslag 4
Fil:2007 Orkney Flag Proposal - design 5.svg|alt=Design 5|Forslag 5


### Det tidlegare flagget
Det gamle flagget til Orknøyene vart vedteke i 1995. I 2001 vart Orkney-flagget, det tradisjonelle flagget til St. Magnus, avvist til offisiell anerkjenning av Lord Lyon, den heraldiske autoriteten i Skotland, på grunn av likskapen til andre nasjonale flagg; og dessutan flagget til Kalmarunionen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Flag of Orkney|Flag of Orkney]]» frå ,  den 5. mars 2024.*  

## Bakgrunnsstoff
Pave Klemens IX

**Klemens IX** (fødd Giulio Rospigliosi, ) var pave frå 20. juni 1667 til han døydde.

## Liv og virke

### Bakgrunn
Giulio Rospigliosi var fødd i Pistoia i Italia. Foreldra hans var Giacomo og Caterina Rospigliosi, og han tilhøyrde ei gammal lombardisk slekt. To av nevøane hans, Giacomo Rospigliosi og Felice Rospigliosi, blei kardinalar, og dei seinare kardinalane Bandino Panciatici og Antonio Banchiere var av same slekt.

Rospigliosi studerte i Roma og Pisa, og tok doktorgrader i teologi, filosofi og *utroque iure*, det vil seia både sivil- og kyrkjerett. Frå 1623 til 1625 var han professor i filosofi i Pisa. Deretter byrja han å arbeida ved Den romerske kurien, og fekk ei rekkje embete. Han skreiv også poesi og melodrama som blei nokså godt mottekne i Roma.

### Prest og biskop
I 1644 blei han bispevigd av kardinal Antonio Barberini og utnemnd til titularerkebiskop av Tarsus. Fram til 1653 var han nuntius til Spania. Under sedesvakansen frå januar til april 1655 var han guvernør for kardinalkollegiet.

### Kardinal
Rospigliosi blei sjølv kreert til kardinalprest ved konsistoriet april 1657, to år etter at Aleksander VII hadde utnemnd han til kardinalstatssekretær.

### Pave
Han deltok ved konklavet 1667, der han sjølv blei vald til pave den 20. juni. Den 26 april blei han krona i Peterskyrkja av kardinal Rinaldo d'Este.

Klemens IX døydde i Roma 9 desember 1669 og blei gravlagd i Santa Maria Maggiore.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Klemens IX|Klemens IX]]» frå ,  den 5. mars 2024.*
Domenico Mazzocchi

**Domenico Mazzocchi** () var ein italiensk barokkomponist.

Mazzocchi kan ha vore elev av Giovanni Bernardino Nanino. I 1640 var Mazzocchi i teneste hjå kardinal , ein grandnevø av pave Klemens VIII i Roma. Takka vera støtta til kardinalen levde Mazzocchi i stor luksus.

Domenico Mazzocchi fekk noko å seia for utviklinga av ein eigen romersk opera. Dei trykte verka hans er blant dei fyrste som tek i bruk dynamiske nemningar som *crescendo*, *diminuendo* og *messa di voce* .

Broren hans Virgilio Mazzocchi (1597–1646) var musikar og komponist i Vatikanet.

## Verk

* femstemmige madrigalar (Roma, 1638)
* operaen *La catena d'Adone* (Roma, 1626)
* 1 italiensk oratorium  (Coro di profeti, 1638)
* 7 latinske oratorium
* 2 samlingar med ariar (*Dialoghi et sonetti*)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Domenico Mazzocchi|Domenico Mazzocchi]]» frå ,  den 5. mars 2024.*
Borgny Grande

**Borgny Kjølstad Grande** () er ein norsk Sp-politikar, økonom og gardbrukar. 
Ho var ordførar i Grong kommune frå 2019 til 2023.

Grande har mastergrad i økonomi og ressursforvaltning frå NLH og har arbeida innan blant anna landbruksrådgiving. Ho er også gardbrukar på Tømmerås i Grong.

Ho var medlem av Nord-Trøndelag fylkesting i periodane 1999–2003 og 2003–2007, det siste året som leiar i fylkestingsgruppa til Senterpartiet.

Frå 2017 til 2019 var Grande leiar av Nord-Trøndelag Bondelag.

Frå 2019 til 2023 var Grande ordførar i Grong kommune.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Borgny Grande|Borgny Grande]]» frå ,  den 5. mars 2024.*
Aina Bartmann

**Aina Nilsen Bartmann** (tidlegare **Edelmann**; ) er dagleg leiar i GMO-Nettverket, ein paraplyorganisasjon for 18 organisasjonar og bedrifter i Noreg.

Bartmann var i perioden 2015–2017 politisk rådgjevar i Oikos – Økologisk Norge. Ho var geitebonde i Lyngen i Troms i 15 år og var leiar av Norsk Bonde- og Småbrukarlag frå 1992 til 1996. I 2000 blei ho oppnemnd som medlem av Bioteknologinemnda. I 2003 blei ho vald inn i landsstyret til Sosialistisk Venstreparti. Fra 2003 til 2015 var ho dagleg leiar i Stiftelsen Bondens marked Norge.

Under EU-kampen i 1994 var Bartmann sentral på nei-sida.

## Bibliografi
* Aina Edelmann og Svein Sæter: *Bondelandet*, Samlaget, Oslo, 1994. ISBN 82-521-4317-2

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Aina Bartmann|Aina Bartmann]]» frå , den 5. mars 2024.*  

## Bakgrunnsstoff
Jenny Lund

**Jenny Lund** () var ein norsk politikar for Ap. Ho var fast møtande stortingsrepresentant for Sør-Trøndelag fylke frå 1956 til 1963.

## Liv og virke
Lund vaks opp i fjellbygda Ålen som nest yngst av åtte sysken. Faren, Rasmus Saksgård, var skomakar, kommunepolitikar og avhaldsmann. Mora Marie var dotter av Gøran Bengtson, som var stiger ved Killingdal gruver.

I 1931, 15 år gammal, melde Lund seg inn i arbeidarungdomslaget på Graftås i Ålen.

16 år gammal flytta Lund til Trondheim for å skaffe arbeid. Ho arbeida som hushjelp, seinare på eit bokbinderi. Ho engasjerte seg også i arbeidarungdomslag og godtemplarungdomslag. I 1943 gifta ho seg med Per-Helge Lund (1916–1950) frå Trondheim.

### Gründer
Like etter krigen byrja Jenny og Per-Helge Lund, saman med broren til Jenny og svigerinna, å produsere ryggsekkar på loftet heime. Dette blei byrjinga på Fjellheimen sportsfabrikk, som produserte blant anna soveposar, ryggsekkar, telt og anorakkar. Fabrikken blei ein viktig kvinnearbeidsplass i Ålen. Selskapet blei kjøpt opp av Helsport i Trondheim i 1965 og flytta produksjonen til Melhus i 1979.

### Politikar og organisasjonsbyggjar
Jenny Lund blei ei drivkraft bak å danne fleire arbeidarkvinnelag i Ålen og nabobygdene, og ho fekk også plass i Sør-Trøndelag Arbeidarparti sitt kvinneutval. Ho blei også lagt merke til som kommunepolitikar.

Lund var vararepresentant til Stortinget i fire valperiodar frå 1954 til 1969. Ho rykka opp som fast representant då Amund Skarholt døydde i april 1956. Etter stortingsvalet i 1957 møtte ho fast som vara for fiskeriminister Nils Lysø. Lund sat heile tida i Stortingets sosialkomité, der ho deltok i lovbehandlinga av den kommunale sosialhjelpen og ytingar som seinare blei ein del av folketrygda. Då Gerhardsen-regjeringa måtte gå av på grunn av Kings Bay-saka i 1963, mista Lund også stortingsplassen.

Etter stortingsvalet i 1965 møtte Lund, i samband med regjeringsskiftet, i eit par veker for sosialminister Olav Gjærevoll.

Lund sat i komitéen som i 1969 la fram forslag til endringar i straffeprosesslova.

Jenny Lund fortsette å engasjere seg i partiarbeid. Ho hadde også leiarverv i pensjonistlag og eldreråd i Ålen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jenny Lund|Jenny Lund]]» frå , den 5. mars 2024.*
Bríet Bjarnhéðinsdóttir

**Bríet Bjarnhéðinsdóttir** () var ein islandsk kvinnesaksforkjempar, lærar og redaktør, som skipa  og kvinnetidsskriftet **. Ho engasjerte seg i kvinnesaksarbeidet på Island frå 1880-åra og var blant grunnleggjarane av den islandske kvinneforeininga  i 1894. Ho gjekk inn for røysterett for kvinner, og etter at kvinneforeininga vegra seg for å gå inn for dette etablerte ho på 1900-talet tett kontakt med leiarar i kvinnesaksrørsla i Noreg, Danmark og USA, og med Den internasjonale kvinnerøysterettsalliansen. I 1907 grunnla hun den islandske kvinnesaksforeininga, , og leia foreininga gjennom nesten 20 år i to periodar (1907–1911 og 1912–1927). Foreininga sprang ut av den progressive fløyen av kvinneforeininga, som gjekk inn for full politisk likestilling. I 1895 skipa ho det fyrste kvinnetidsskriftet på Island, *Kvennablaðið*. Ho var medlem av bystyret i Reykjavík frå 1908.

## Biografi
Bjarnhéðinsdóttir tok eksamen som lærar i 1880 og arbeidde som lærar i Reykjavík frå slutten av 1880-åra. Samstundes byrja hi å engasjere seg i kvinnesaka. I 1888 gifta ho seg med den liberale tidsskriftredaktøren  (1852–1902), som skipa tidsskriftet *Fjallkonan*. I 1894 var ho blant initiativtakarane til den islandske kvinneforeininga. Ho skipa også tidsskriftet *Kvennablaðið* i 1895, og tidsskriftet blei gjeve ut fram til 1919. Mellom 1898 og 1903 gav ho ut *Barnabladíð*.

Bjarnhéðinsdóttir hadde kontakt med leiande kvinnesaksforkjemparar i Danmark, Noreg og Sverige, og med Carrie Chapman Catt, grunnleggjaren av Den internasjonale kvinnerøysterettsalliansen (no International Alliance of Women). Ho deltok på alliansen sin kongress i København i 1906 (den tredje internasjonale kvinnerøysterettskongressen), og impulsane frå kontaktane ho knytta i Norden og internasjonalt bidrog til at ho i 1907 skipa Kvenréttindafélag Íslands, der ho var leiar frå 1907 til 1911 og frå 1912 til 1927.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bríet Bjarnhéðinsdóttir|Bríet Bjarnhéðinsdóttir]]» frå , den 5. mars 2024.*
Maxi Gnauck

**Maxi Gnauck** () er ein tysk tidlegare turnar frå Berlin som representerte Aust-Tyskland. Ho vart europameister 1981 i mangekamp og sikra seg elles fem VM-gull, fire EM-gull og eitt OL-gull i ulike øvingar i åra frå 1979 til 1985.

## Karriere
Gnauck fekk sin internasjonale meisterskapsdebut ved EM 1979 i København, der ho tok sølv i hopp og bronse i skranke. I Turn-VM 1979 vann ho gullmedaljen i skranke-øvinga, kom på sølvplass i mangekampen og fekk bronse i lagtevlinga. Under Sommar-OL 1980 i Moskva enda ho opp med same medaljehausten i dei same tre tevlingane, i tillegg vann ho bronse i frittståande. Våren 1981 sopa Gnauck med seg fire gullmedaljar då europameisterskapen fann stad i Madrid, berre i hopp-øvinga måtte ho nøye seg med ein sølvmedalje. I Turn-VM 1981 tok ho gull i skranke, bom og hopp. Sidan vart ho verdsmeister i skranke i 1983 og europameister i skranke i 1985.

Gnauck sanka i alt 22 medaljar i ulike europameisterskap, verdsmeisterskap og Sommar-OL 1980. Etter som Aust-Tyskland boikotta dei olympiske sommarleikane 1984 deltok ho ikkje i Los Angeles.

## Kjelder

* 
**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Maxi Gnauck|Maxi Gnauck]]» frå ,  den 6. mars 2024.*  

## Bakgrunnsstoff
Skeise-VM 1999 i sprint-firkamp

**Verdsmeisterskapen 1999 i sprint-firkamp på skeiser** vart avvikla laurdag 20. og sundag 21. februar i Calgary i Canada. Meisterskapen var den 30. i sprint-firkamp. 62 utøvarar, 32 karar og 30 kvinner, deltok i meisterskapen.

Arrangørlandets Jeremy Wotherspoon vart verdsmeister for fyrste gong, og viste fjorårsvinnaren 
Jan Bos frå Nederland til andreplass. Wotherspoon var bestemann i begge løpa om laurdagen, Bos det same om sundagen. I kvinneklassa kneip tyske Monique Garbrecht meistertittelen, like framom fjorårsvinnar Catriona Le May frå Canada. LeMay sigra på begge 500-meterane, medan Sabine Völker gjekk fortast av alle på den fyrste 1000-meteren og landskvinna Garbrecht i det andre 1000-meterløpet.

## Verdsmeisterskapen 1999 i skeise-sprint/Menn



Dato: 20./21. februar

### 500 meter




### 1000 meter




### 500 meter




### 1000 meter




## Verdsmeisterskapen 1999 i skeise-sprint/Kvinner



Dato: 20./21. februar

### 500 meter




### 1000 meter




### 500 meter




### 1000 meter




## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Wereldkampioenschappen schaatsen sprint 1999|Wereldkampioenschappen schaatsen sprint 1999]]» frå ,  den 6. mars 2024.*
Katalin Novák

**Katalin Éva Novák** () er ein ungarsk politikar for partiet Fidesz. Novák var den fyrste kvinnelege presidenten i Ungarn, ho styrte i perioden frå 10. mai 2022 til 26. februar 2024.

## Utdanning
Novák er fødd i Szeged. Etter å ha fullført vidaregåande utdanning ved SZTE Ságvári Endre Gyakorló Gimnáziumban i fødebyen i 1996, studerte ho økonomi ved Corvinus-universitetet i Budapest og juss ved Universitetet i Szeged. Ho har også studert i utlandet ved Université Paris X: Nanterre. I tillegg til ungarsk talar Novák fransk, engelsk og tysk.

## Politisk karriere
Novák byrja å arbeide i utanriksdepartementet i 2001, der ho spesialiserte seg i EU- og europeiske saker. I 2010 blei ho ministerrådgjevar i same departement og i 2012 kabinettsjef i Departementet for offentlege tenester.

I 2014 blei Novák 2014 statssekretær for familie- og ungdomssaker i Departementet for menneskelege ressursar og var familieminister oktober 2020–desember 2021.

Novák var visepresidenten til Fidesz i 2017–2021.

Statsminister Viktor Orbán kunngjorde 21. desember 2021 at Novák ville bli hans kandidat under presidentvalet i 2022. Ho vann valet 10. mars 2022 gjennom å få 137 av 188 røyster i parlamentet. Ho gjekk av som president etter ei kontroversiell benåding av ein mann dømd for å ha dekka over ei sak om seksuelle overgrep mot barn.

## Privatliv
Katalin Novák er gift og har tre barn. Ektemannen er økonomen István Veres, som har ei direktørstilling i den ungarske sentralbanken.

## Internasjonale utmerkingar
I 2019 blei Novák dame av den franske Æreslegionen og i 2020 kommandør av Republikken Polens fortenestorden.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Katalin Novák|Katalin Novák]]» frå , den 6. mars 2024.*
Oran

**Oran** er ein by i Algerie med ca. 850 000 innbyggjarar. 
## Historie
Dagens Oran blei grunnlagd i 903 av azdaja- og ajissa-berbarar frå Maghrawa-føderasjonen som hadde budd i området over lengre tid. Byen hadde ein velståande periode under almohadkalifen Abd al-Mu'min, som bygde tretti skip for å knytta han til Andalusia.
Han var også ein rik hamneby under zayyaniden av Tlemcen, som særleg dreiv handel med Spania herfrå. Oran blei erobra av Castilla under kardinal Cisneros i 1509, og var under spansk styre til 1708, då han blei teken av algerarar ved omleiringa av Oran (1707–1708). Spania tok byen tilbake i 1732. Under kong Karl IV av Spania blei byen så teken av ein koalisjon av algeriske styrkar i perioden 1790-1792.
Ein bey styrte byen til 1831, då han blei teken av det franske Julimonarkiet.

Byen var underlagd Vichy-regimet under andre verdskrigen, men blei frigjort av dei allierte i Operasjon Torch i 1942.

## Klima
Oran har eit mildt klima om vinteren, og varmt om sommaren. Om vinteren kan ein ha temperaturar ned i 5°C, om sommaren kan dei bli opptil 46°C.
## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Oran|Oran]]» frå , og «[[:en:|Oran]]» frå  den 6. mars 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Saraj Batu

**Saraj Batu**, som på tyrkisk tyder Batu-palasset, var hovudstaden til Batu khan, barnebarnet til Djengis khan, som rundt 1240 var den øvste leiaren for Den gylne horden. Byen låg ved Volga, ikkje så langt unna der Volgograd ligg i dag.
Det shetlandske flagget

**Det shetlandske flagget** er ein kvit kross på ein blå bakgrunn. Flagget nøyter letene til det skotske flagget, men i form av ein nordisk kross for å symbolisera dei historiske og kulturelle banda Shetland har til Skandinavia. Den offisielle føretrekte leten på flagget til Skottland er Pantone 300, noko som vil vera norma for det shetlandske flagget òg, sjølv om *Flag Institute* listar leten som ein liknande Pantone 286.
Flagget vart laga av Roy Grønneberg og Bill Adams i 1969, i samanheng med 500-årsjubileet av overføringa av øyene frå Noreg i Kalmarunionen til Skottland, og dessutan feiringa av dei 500 åra øyene før det hadde vore ein del av Noreg.

Flagget vert mykje nøytt privat av Shetland både til lands og sjøs, og vert no sett på som eit symbol på den shetlandske identiteten. I 2007 vart «Shetland Flagg Day» innført av rådet, som voner at dagen skal verta nøytt til å «feira alle ting som har med Shetland å gjera». Nesten 40 år med uoffisiell bruk, vart flagget formelt godkjent av Lord Lyon King of Arms, den heraldiske autoriteten i Skottland, den 1. februar 2005.

## Likskapar med andre flagg
Flagget er nesten identisk med det tidlegare uoffisielle nasjonale flagget til Island – *[[Det islandske flagget|Hvítbláinn]]* – som vart nøytt av islandske nasjonalistaktivistar frå 1897 til 1915. *Hvítbláinn* vart erstatta av di likskapen med det greske og det svenske flagget, som kritikarane synte ville vera vand å skilja frå kvarandre på sjøen, ei stor sak i ein krig. Det kvit-blåe flagget vert framleis nøytt av Islandsk ungdomsforeining, nasjonalistar og ved politiske arrangement.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Flag of Shetland|Flag of Shetland]]» frå ,  den 6. mars 2024.*  

## Bakgrunnsstoff
Gena Turgel

**Gena Turgel** (fødd **Goldfinger**; ) var ein polskfødd britisk forfattar og holocaustoverlevande. Ho overlevde Auschwitz og gifta seg med ein av soldatane som frigjorde Bergen-Belsen.

## Bakgrunn
Gena Turgel var yngst av ni sysken i ein velståande jødisk familie i Kraków. Foreldra Samuel og Estera Goldfinger dreiv eit tekstilfirma. Faren døydde då ho var barn og mora tok over drifta av firmaet.

## Den andre verdskrigen
Under den tyske okkupasjonen blei familien Goldfinger i 1941, saman med andre jødar, stua saman i gettoen i Kraków. Firma, bustad og andre eigendelar blei beslaglagde. Dei ble deretter ført til Płaszów konsentrasjonsleir, før dei i 1944 blei sende til fots til Auschwitz. Ho fortalde seinare at ho blei send inn i eit slags dusjrom saman med fleire hundre andre utan at noko skjedde: Ho kom seinare til at det var eit gasskammer og at ein teknisk svikt redda livet hennar. 

Systera Hela døydde med store smerter då Josef Mengele utførte eit medisinsk eksperiment på ho i Auschwitz.

Då Auscwitz blei tømd i januar 1945, blei Gena og mora (dei siste overlevande i familien) sende på fire vekers dødsmarsj til Buchenwald og vidare til Bergen-Belsen. I Bergen-Belsen arbeidde ho på sjukestova og hjelpte til med å pleie Anne Frank, som var dødssjuk av tyfus. Leiren blei frigjord av britiske styrkar 15. april 1945, og blant soldatane var Norman Turgel. Ho har skildra synet av Bergen-Belsen som haugar av lik overalt, det var ikkje mogleg å avgjere om det berre var skjelett eller om det var kvinner eller om det var menn.

Norman Turgel var del av ei etterretningseining med oppdrag å arrestere SS-kommandantar, blant anna var han med på arrestasjonen av leirkommandant Josef Kramer. Tre dagar etter at dei møtte kvarandre på sjukehuset i Bergen-Belsen blei dei, til overrasking for Gena, trulova, dei hadde knapt nok innleia eit forhold. Ho var avmagra og svært medteken. Gena Goldfinger og Norman Turgel gifta seg i ein synagoge i Lübeck 7. oktober 1945, til stor glede for dei overlevande jødane i forsamlinga.

Historia om Gena og Norman Turgel ble eit populært gladnyhende i den vanskelege tida. Britiske aviser kalla Gena for *Bride of Belsen*. Då ho og Norman kom frå Tyskland til London blei dei møtte av journalistar. Gena Turgel sydde brudekjolen av fallskjermstoff, og han er stilt ut i Imperial War Museums. Den jødiske militærkapellanen (seinare rabbinaren) Leslie Hardman stod for vigsla. Hardman var med då britiske styrkar frigjorde Bergen-Belsen og stod for gravferdsseremonien av rundt  daude i leiren.

## Seinare virke
Gena Turgel var den einaste av ni sysken som overlevde holocaust. Mora overlevde. Ekteparet Turgel slo seg ned i Storbritannia, og ho brukte etterkvart mykje av tida si på å formidle historia om holocaust. Memoarane hennar, *I Light a Candle,* kom ut i 1987. I 2000 utnemnde dronning Elizabeth ho til medlem av Order of the British Empire (MBE) for arbeidet med å lære nye generasjonar om holocaust.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gena Turgel|Gena Turgel]]» frå , den 5. mars 2024.*
Dagmar Loe

**Dagmar Loe** () var ein norsk journalist kjend frå åra sine i NRK. Loe medverka til å utvikle forbrukarjournalistikken og den kritiske, gravande journalistikken i norsk fjernsyn.

## Liv og virke
### Familie
Dagmar Scheflo blei fødd 19. januar 1923 i ein familie som var politisk aktiv på venstresida. Ho vaks opp i Oslo, Kristiansand og Lillehammer som dotter av redaktøren og politikaren Olav Scheflo (1883–1943) og Dagmar Kjølsrud (1886–1968). Ho var syster av redaktør Inge Scheflo (1915–1978) og var frå 1951 gift med journalisten og utanriksredaktøren i Arbeiderbladet Erik Loe (1920–2013).

### Trotskij og verdskrigen
I 1936 møtte Loe Lev Trotskij i Randesund under eksilopphaldet hans i Noreg. Faren Olav Scheflo hadde arbeida for å skaffe Trotskij asyl i Noreg, og Trotskij ferierte sommaren 1936 utanfor Kristiansand på invitasjon frå Scheflo. Etter den tyske invasjonen av Noreg i april 1940 flykta familien Scheflo nordover saman med blant andre Sigrid Undset og Fredrik Paasche med familie. Frå Rana reiste følgjet inn i Sverige 8. mai via Umbukta. Undset var ikkje kledd for å ta seg over fjellet på snøføre og ho var tungfør og ikkje sprek. Med hjelp av seks norske menn frå området blei Scheflo (som var invalidisert av leddgikt) og Undset trekte på slede over grensa. Etter 14 timar til fots kom dei til ei brakke med vegarbeidarar på svensk side. Unge Dagmar likte den storslåtte Undset som «var veldig varm, og samtidig veldig barsk». Olav Scheflo blei lagd inn på Karolinska med støtte av Undset.

### Karriere

Loe byrja yrkeskarrieren sin etter 1945 i Arbeidernes Pressekontor og deretter (frå 1951) i biletbladet *[[Aktuell]]* og *[[Forbrukerrapporten]]* (frå 1961) og medverka der å utvikle forbrukarjournalistikken. Ho arbeidde til dels som frilansar. I 1963 hadde ho flere kåseri i NRK-radio, og frå 1968 arbeidde ho i NRK Dagsrevyen som ein av dei fyrste kvinnelege reportarane. Seinare gjekk ho til sosialavdelinga i NRK, og i 1990 leia ho Sosialkanalen.  

I 1977 medverka Loe i utvalet som leverte NOU 1977: 52 *Informasjonstjenesten i Forsvaret*; utvalet blei leia av Johan Jørgen Holst. Ho var medlem av Statens tobakksskaderåd 1974–1976 (vara i føregåande periode).  

Frå tidleg på 1980-talet laga Loe fleire djuptpløyande dokumentarprogram, blant anna om abort, incest, likestilling, barnearbeid og våpenproduksjon. Ho blei tildelt Narvesenprisen i 1988 for seriøs, djuptpløyande og informativ journalistikk. I 1993 fekk ho Fritt Ords honnør for dristig, undersøkjande journalistikk og usjølviske arbeidsmetodar. Arbeidet til Loe blei kritisert frå talarstolen på Stortinget.

I 2011 blei biografien *Dagmar Loe. Reporter*, skriven av Sidsel Meyer, gjeven ut.

## Bibliografi
* 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Dagmar Loe|Dagmar Loe]]» frå , den 5. mars 2024.*  

## Litteratur
* Sidsel Meyer: *Dagmar Loe. Reporter*, Happy Jam Factory, 2011.
Borjana Krišto

**Borjana Krišto** () er ein bosnisk kroatisk politikar som har vore statsminister i Bosnia-Hercegovina sidan 25. januar 2023. Ho var tidlegare, frå 2007 til 2011, president i føderasjonen Bosnia-Hercegovina. Ho var den første kvinna i begge desse stillingane.

Krišto er utdanna jurist ved Universitetet i Banja Luka. Etter valet i Bosnia i 2006 blei ho president i Bosnia-Hercegovina-føderasjonen frå februar 2007, eit embete ho hadde fram til mars 2011. I juni 2011 var ho ein av kandidatane til valet som leiar for ministerrådet, men ho blei ikkje vald.

Krišto har sidan 1995 vore medlem av Den kroatiske demokratiske unionen i Bosnia-Hercegovina og ho var kandidaten til partiet til presidentskapet både i 2010 og i 2022, men lykkast ikkje i å bli vald i nokon av desse vala.

I januar 2023, etter det bosniske valet i desember 2022, blei Krišto føreslegen som leiar for ministerrådet og ho blei godkjend av nasjonalforsamlinga i landet. Ho avløyste Zoran Tegeltija.

## Biografi
Krišto vaks opp i Livno og har vidaregåande utdanning i økonomi og universitetsutdanning i juss. 
Ho tok embetseksamen i juss i Sarajevo.
Ho arbeidde i jussavdelinga i ulike føretal: Agro Livno (1987–1988), Guber Livno (1990–1991), Likom Livno (1991–1992) og Livno bus (1995–1999).

I 1995 gjekk Krišto inn i Den kroatiske demokratiske unionen og starta den politiske karrieren sin. Ho vart nestleiar i partiet i 2007. Ho var justisminister i Kanton 10 (ein av delstatane i Bosnia-Hercegovina) frå 1999 til 2000 og sekretær for delstatsregjeringa til 2002. I 2002 blei ho vald inn i Representanthuset, men ho tok ikkje sete der fordi ho blei utnemnd til justisminister i landet. I 2006 blei ho attvald til Representanthuset, og ho blei også vald inn i parlamentarikarforsamlinga i Europarådet. Ho trekte seg frå begge desse postane då ho blei vald til president for Bosnia-Hercegovina-føderasjonen 22. februar 2007. Ho var president fram til 17. mars 2011, då ho blei etterfølgd av Živko Budimir.

Ved valet i 2010 stilte Krišto som kroatisk kandidat til presidentskapen, men ho fekk berre 19,74 % av røystene mot sosialdemokratane sin kandidat, Željko Komšić, som fekk 60,61 %. Etter dette valet var ho representant i Folkets hus (det andre kammeret i parlamentet i Bosnia-Hercegovina).

Ved valet i 2014 blei Krišto nok ein gong vald inn i Representanthuset, og ho blei attvald i 2018. I 2022 stilte ho som Den kroatiske demokratiske unionen sin kandidat til presidentskapen. Ved valet 2. oktober 2022 tapte ho for den sitjande bosnisk-kroatiske sosialdemokraten Željko Komšić. Komšić fekk 55,80 % av røystene mot Krišto sine 44,20 %.

Etter valet i 2022 blei det semje om ein koalisjon mellom Alliansen av uavhengige sosialdemokratar, Den kroatiske demokratiske unionen og Det sosialdemokratiske partiet for å danne ei regjering med Borjana Krišto som leiar for ministerrådet. Ho blei offisielt nominert 22. desember og Representanthuset godkjende utnemninga 28. desember 2022. Ministerrådet tiltredde 25. januar 2023.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Borjana Krišto|Borjana Krišto]]» frå , den 6. mars 2024.*