open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Øystein Hauge

**Øystein Hauge** () er ein norsk poet og kulturarbeidar frå Vegårshei i Aust-Agder fylke.

Han er busett i Elnesvågen.
Hauge mottok i 2002 Sokneprest Alfred Andersson-Ryssts fond og i 2012 fekk han Sørlandets litteraturpris for diktsamlinga *Predikanten*.

## Bøker
* 1987 &ndash; *Alle dei svarte fuglane* &ndash; Diktsamling
* 1988 &ndash; *Det spørs i Møre og Romsdal*
* 1989 &ndash; *Messe og maskespel* 
* 1992 &ndash; *Forfattarliv og røre* &ndash; Alternativ litteraturhistorie
* 1995 &ndash; *Norske etymologier : språklige kuriositeter og metaforer*
* 1996 &ndash; *Norsk kulturliv på folkemunne* 
* 1999 &ndash; *Kunsten å sitere Piet Hein : ny norsk ordliste*
* 2000 &ndash; *Grønt* &ndash; Diktsamling
* 2002 &ndash; *Bare* &ndash; Diktsamling
* 2003 &ndash; *Radiodikt* &ndash; Diktsamling
* 2005 &ndash; *Fotografi av to som dansar* &ndash; Diktsamling
* 2010 &ndash; *Stilleben* &ndash; Diktsamling
* 2011 &ndash; *Predikanten* &ndash; Diktsamling

## Prisar
* 2002 &ndash; Sokneprest Alfred Andersson-Ryssts fond
* 2010 &ndash; Vegårshei kulturpris
* 2012 &ndash; Sørlandets litteraturpris for *Predikanten*

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Bloggen til Øystein Hauge 
* Digitaliserte bøker av Øystein Hauge hjå Nasjonalbiblioteket
* Utgjevingar av Øystein Hauge i BIBSYS Ask
Sputnik 1

**Sputnik 1** (russisk Спутник-1, namnet tyder «reisevenn») var den fyrste kunstige satellitten som blei sendt ut i verdsrommet. Han blei sendt opp av Sovjetunionen 4. oktober 1957. Dette kom som eit sjokk på USA, som på den tida trudde at teknologien deira låg framom den til Sovjetunionen.

Massen til satellitten var på 83,6 kg og diameteren 0,58 m. Han hadde to radiosendarar (20 og 40 MHz), og ein meiner at banehøgda var på 250 km. Analysar av radiosignala blei nytta til å samle inn informasjon om elektrontettleiken til jordatmosfæren. Sputnik 1 blei sendt opp av ein R-7-rakett.

Det indre av Sputnik 1 var fylt med nitrogengass, og ei inntrenging av ein meteoroide ville kunna merkast sidan det ville føra til trykkfall og soleis eit fall i temperatur. Ingen slike inntrengingar vart registrerte.

Radiosendarane om bord på Sputnik 1 fungerte i tre veker, fram til dei kjemiske batteria om bord gjekk tomme. Banen til Sputnik 1 morkna 4. januar 1958; og satellitten fall då ned mot jorda, 92 dagar etter oppskytinga.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
CNN

**Cable News Network** (**CNN**) er eit amerikansk kringkastingsselskap som er mest kjent for sin verdsdekkjande nyhendekanal. Selskapet vart grunnlagt i 1980 av Ted Turner og Reese Schonfeld og er no eigd av selskapet Time Warner. Selskapet har 42 distrikskontor samt ca. 900 reportarar jorda rundt. CNN sine hovudsendestadar i USA er Atlanta, New York og Washington D.C.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* 
* CNN (tidlegare norsk versjon, arkivert på Internet Archive)
Hadza

**Hadza** er eit språk som blir snakka av hadzafolk i Tanzania. Det har nokre hundre talarar; *[[Ethnologue]]* oppgjev til dømes at det finst 800 menneske av hadzaetnisitet (2000).

## Genetisk klassifisering

Den genetiske klassifiseringa av hadza er omstridd.  Joseph Greenberg (1976) meiner hadza, i lag med sandawe, er khoisan-språk. Han kjem til denne konklusjonen på basis av eit relativt lite sett av delte etymologiar, og fonologisk likskap (alle desse språka har t.d. klikk-lydar). I seg sjølv er denne teorien plausibel, dei språka som skil hadza og sandawe frå (dei sørlege) khoisan-språka i Kalahari er bantuspråk for folk som har vandra inn i området nordfra for under 1000 år sidan. Andre reknar hadza som eit isolert språk.

## Grammatikk

### Vokalar
Hadza har fem vokalar, [i e a o u]

### Konsonantar

## Leksikon

Hadza er eit språk med grammatisk genus. Substantiv høyrer til eitt av to genus, maskulinum og femininum. Genus er markert på kongruerande ord, men også på substantiva sjølv. På same måten som til dømes spansk er ein del av genussystemet i hadza farierande, ordet *k//aʔano* ‘hund’ er maskulin når det tyder ‘hannhund’, eller ‘hund, uavhengig av kjønn’, med det er feminin (med suffisk *-ko*) for å vise til tispe. For eit substantiv der utgangsgenus er feminin, blir tilhøvet mellom dei to genera omvendt, *doŋgo-ko* er feminin, og kan tyde både ‘ei sebrahoppe’ og ‘ein sebra’, mens *doŋgo* berre kan tyde ‘ein sebrahingst’.

I hadza er substantiv som viser til menneske av begge kjønn enten maskulinum eller femininum, mens substantiv som viser til kvinner er feminine, og omvendt. Ord for kjøttetande dyr er maskuline, mens ord for store, tamme gras-etarar er feminine. For fuglar er det vanskeleg å finne klåre tendensar, men når det gjeld insektar og slangar er det ei klassifisering etter form: Ord for slangar og lange, tynne insekt er maskuline, mens edderkoppar og termittar er feminine. Tre, plantar og etande vekster er feminine, det same er plantedelar og frukt og ber.

## Litteratur
* Edenmyr, Niklas 2004: The semantics of Hadza gender assignment: a few notes from the field. Africa & Asia No 4, pp. 3-19.
* Sands, Bonny E. (1998) 'The Linguistic Relationship between Hadza and Khoisan' In Schladt, Matthias (ed.) *Language, Identity, and Conceptualization among the Khoisan* (Quellen zur Khoisan-Forschung Vol. 15), Köln: Rüdiger Köppe, 265-283.

## Kjelder
Samisk ortografi

**Samisk ortografi** er rettskrivinga til dei åtte samiske språka som har eigne skriftspråk, sørsamisk, umesamisk, pitesamisk, lulesamisk, nordsamisk, enaresamisk, skoltesamisk og kildinsamisk.

Det er mogleg å identifisere tre ulike utviklingsliner i skriftfestinga av samisk. Den eldste har som utgangspunkt at dei ortografiske prinsippa skal vere dei same for samisk som for majoritetsspråket. Han går attende til tradisjonen der samisk først vart teke i bruk som skriftspråk, i Sverige. Skriftspråka som står i denne tradisjonen er det gamle umesamiske skriftspråket frå 1700-talet, og tildels dei moderne sørsamiske og lulesamiske skriftspråka. Også den eldste rettskrivinga for nordsamisk i Noreg, Leem si rettskriving, står i denne tradisjonen. Den andre tradisjonen går attende til Rasmus Rask sin revisjon av Leem, og byggjer på det fonematiske prinsippet. Nord-, enare og skoltesamisk er ein del av denne tradisjonen. Den tredje tradisjonen er representert av kildinsamisk, som har vorte skriftfesta tre gonger: Først av russiske misjonærar, så på 1920- og 30-talet som del av Stalin sin språkpolitikk, med det latinske alfabetet, og til slutt på 1970-talet, med kyrillisk alfabet.

Blant samar er det ei sterk kjensle av at det er *eitt samisk folk*. No og då har det gjeve seg utslag i framlegg til eit samla samisk skriftspråk, men til det er dei språklege skilnadene for store.

## Sjå også

Sjå under artiklane til dei individuelle språka, og under spesialartiklane:

* Nordsamisk ortografi
* Sørsamisk ortografi
* Kildinsamisk ortografi
* Lulesamisk ortografi
Lars Jacobsen Hætta

**Lars Jacobsen Hætta** () var ein norsk reindriftssame frå Kautokeino. Han deltok i Kautokeino-opprøret i 1852.

I februar 1852 vart han dømd til fem dagars fengsel på vatn og brød då han i lag med 21 andre samar vart dømd for å ha forhindra gudstenesta i Skjervøy kyrkje 6. og 7. juni 1851.  

I 1852 slutta han seg til ein storsiida i lag med søskena sine. Siidaen var dominert av ei ytterleggåande religiøs gruppering.  Han deltok då folket frå siidaen 8. november 1852 under leiing av bror hans, Aslak Jacobsen Hætta, gjekk til angrep på huset til brennvinshandlaren i Kautokeino og drap både denne og lensmannen.

14. februar 1854 vart Lars Hætta i høgsterett, likt fire andre opprørarar, dømd til døden for si deltaking i opprøret.  Straffa vart seinare omgjort til livsvarig straffarbeid på grunn av den unge alderen hans.  I fengselet kom han i kontakt med professor Jens Andreas Friis som i Lars Hætta fann ein svært verdifull medarbeidar i arbeidet med å omsetje religiøse skrift til samisk.  Friis engasjerte seg etterkvart for å få han frigitt.  Lars Hætta fekk nåde og slapp ut etter 13 år, i 1867. Etter fengselstraffa vart han tilsett som lærar i Kautokeino.  Sidan vart han òg kyrkjetolk. 

Han fekk æresoppreising i 1884  «for senere fortjenester». Lars Jacobsen Hætta var sentral i arbeidet med omsetjinga av Bibelen til nordsamisk i lag med J.A. Friis, eit arbeid som tok til då han sett i fengsel på Akershus, men som heldt fram etter at han slapp ut av fengselet. Den samiske Bibelen kom ut i 1895, som fram til 2019 var den einaste komplette bibelutgåva på samisk. Hætta dikta òg salmar på samisk. Tre strofer frå ein av desse, «De Genesaret jávregáttis», er omsett til norsk bokmål og står i *[[Norsk salmebok 2013]]* på nr. 598: «Gud, la din Ånd ved guddomsordet». To strofer av ein annan står på nordsamisk og norsk som nr. 652: «O Ipmil, buressivdnit dál dán bára»/«Å Gud, velsigna desse to». I lag med Friis gav han ut fleire salmesamlingar og salmeboka *Salbmagirja* (Kristiania 1870).

## Fotnotar
Henningsvær

**Henningsvær** er eit fiskevær og ein tettstad i Vågan kommune i Lofoten i Nordland fylke. Tettstaden har  og ligg ved Heimsundet, på øyene Heimøy og Hellandsøy, utanfor sørspissen av Austvågøya med fjellet Vågakallen i ryggen.

## Bakgrunnsstoff

* Henningsvær.com
Orddeling

**Orddeling** er eit typografisk om&shy;grep for det å de&shy;la ord som kjem på slutt&shy;en av ei linje ved hjelp av binde&shy;strek. Ord&shy;deling føl&shy;gjer vis&shy;se reg&shy;lar som skal gje&shy;ra ord&shy;et lett&shy;are å le&shy;sa rett. Ord&shy;deling kan gje&shy;rast ma&shy;nu&shy;elt ved å skri&shy;va inn ein bin&shy;de&shy;strek og sjølv gjen&shy;nom&shy;fø&shy;ra lin&shy;je&shy;skift eller det kan gje&shy;rast au&shy;to&shy;mat&shy;isk ved at ein set inn mjuk bin&shy;de&shy;strek, el&shy;ler eit ord&shy;del&shy;ings&shy;pro&shy;gram kan hjelpa til med å de&shy;la orda.

## Orddelingsreglar
Innanfor språkteknologi viser omgrepet «orddeling» til automatisk innsetjing av moglege bindestrekar (orddelingspunkt) i ord. 

Norske ord kan delast etter følgjande algoritme:

# Samansette ord kan bli delt mellom dei samansette delane (*trekk-spel, atmo-sfære*)
# Ord kan delast etter morfologiske grenser: Etter eit prefiks eller før eit suffiks (*be-stå, skri-ving*)
# Viss eit ord har fleire stavingar, kan det delast på stavingsgrensa (*ba-re*, *som-mar*, *ep-le-slang*)

Reglane i algoritmane er ordna, slik at tidlege reglar virkar før seinare. Etter den siste regelen er det rett å dele *atmos-fære*, men ordet blir delt etter den første regelen.

I hovudsak er det to innfallsvinklar til orddeling: Den eine har eit sett med fonologiske reglar (t.d. «sett inn orddelingspunkt framfor kvar konsonant-vokal-sekvens»). Den andre listar opp moglege stammar, som ikkje skal delast, som *sfære* i dømet ovanfor. I praksis opererer dei fleste orddelingsprogramma med ein kombinasjon av dei to innfallsvinklane.

Ord kan ikkje delast slik at ein bokstav står åleine, midt i ei bokstavsamansetjing som utgjer éin språklyd, slik at ei staving blir delt, i ei forkorting, tal, dato og liknande. 

## Sjå òg
*Stavingsinndeling

## Kjelder

* Terje Kristensen og Dag Langmyhr: Two approaches to hyphenating Norwegia (tidlegare ved www.ifi.uio.no/~ftp/publications/pub/preprints/DLangmyhr-3.pdf)
*Orddeling ved linjeslutt: orddelingsregler, korrekturavdelingen.no

## Bakgrunnsstoff
*«Orddeling ved linjeslutt: orddelingsregler», korrekturavdelingen.no
*«§ 16. Orddeling ved betydningsbærende orddele» ved Dansk Sprognævn
*«Orddeling ved linjeskift» sproget.dk
Ugriske språk

**Ugriske språk** er samnemnaren på ungarsk og på dei obugriske språka khantisk (tidlegare kalla *ostjakisk*) og mansisk (tidlegare *vogulsk*).

## Ugrisk i den uralske språkfamilien

Etter tradisjonell typologi har den uralske språkfamilien bestått av to greiner, samojedisk og finsk-ugrisk, som på si side har vore delt opp i ugrisk og *finsk-permisk*. No har forskarane meir eller mindre gått bort frå ein slik binær modell, og opererer med ein flat struktur der det er sju like språkgreiner i den uralske språkfamilien.

I dei siste tiåra har også eksistensen av ein ugrisk språkfamilie vore omstridd. Problemet er at det har vist seg vanskeleg å rekonstruere eit ugrisk urspråk, faktisk så vanskeleg at det er den einaste av dei sju greinene i den uralske språkfamilien det ikkje har vore mogleg å rekonstrukere eit urspråk for. Den tradisjonelle grunngjevinga for ein ugrisk språkfamilie er også relativt tynn, ho går attende på nemninga *jugra* for ungarsk i eldre russiske kjelder.

## Særtrekk ved dei ugriske språka

Ungarsk på den eine sida og obugrisk på dena andre dannar to svært ulike grupper. Ungarsk er sterkt påverka, både av tyrkiske språk frå tida før ungararane busette seg der dei bur i dag, og av slavisk og særleg tysk, mens dei obugriske språka er prega av eit vestsibirsk Sprachbund med dei samojediske språka, med tre numerus (eintal, total, fleirtal), med, eit relativt lite kasussystem (visse khantiske dialektar har så få som tre kasus, og med svært lik fonologisk struktur.

Det er likevel likskapar innanfor dei ugriske språka. Ein opplagt likskap er objektkonjugasjonen, som dei alle delar.

## Litteratur
* Honti, László 1988: Die Ob-Ugrische Sprachen. Sinor, Denis (ed.) The Uralic Languages. Leiden: E.J.Brill.
* Honti, László 1998: Ugrilainen kantakieli – erheellinen vai reaalinen hypoteesi? *Oekeeta asijoo. Commentationes Fenno-Ugricae in honorem Seppo Suhonen sexagenarii.* Suomalais-Ugrilaisen Seuran Toimituksia 228, Helsinki.
* Salminen, Tapani 2002: Problems in the taxonomy of the Uralic languages in the light of modern comparative studies. Лингвистический беспредел: сборник статей к 70-летию А. И. Кузнецовой. Москва: Издательство Московского университета, 2002. 44–55.
Google Earth

**Google Earth** er eit program frå Google der ein kan sjå satellitt- og flyfoto frå heile jordkloden. Det varierer frå stad til stad kor bra oppløysning det er på bileta. For til dømes Oslo er det mogeleg å sjå bilar på parkeringsplassar. Best oppløysing i 2005 er det til dømes for Grand Canyon i Sambandsstatane.

Google Earth heitte tidlegare *Keyhole*, men skifta namn då Google kjøpte selskapet.

## Bakgrunnsstoff
* 
* Sjå koordinatar frå Wikipedia i Google-Earth (engelsk)
* Google Earth Connectivity Add-on for ArchiCAD (engelsk)
* Google Earth startpagina  Kml files
Særskriving

**Særskriving** vil seie at ein skriv samansette ord som to eller fleire enkeltståande ord i staden for som eitt enkelt ord (samanskriving). Ord som *terrassedør* vert til *terrasse dør*. Orda kan skifte meining slik som at *sjukepleiarar* vert til *sjuke pleiarar*, og at *rådyrjakt* vert til *rådyr jakt*. Særskriving er altså ei mogleg kjelde til språklege misforståingar.

Særskriving blir òg kalla *[[orddeling]]*, som er ei beskriving av det som skjer, men *orddeling* er eigentleg ei nemning på det å dele eit ord ved bruk av bindestrek på slutten av ei linje.

## Årsaker
Ein teori på kvifor særskriving har vorte så utbreidd, er at det kjem frå påverknad frå engelsk språk. Denne teorien er likevel ganske tvilsam, sidan ein så seint som for tjue år sidan sleit i norsk skule med at elevane samskreiv engelske ord. Ein annan teori er at det kjem av stavekontrollen i tekstbehandlingsprogram. Mange samansette ord finst ikkje i desse programma sine ordlister, og vert dermed markerte som feilskrivne. Særskriv ein orda, blir dei likevel oppfatta av tekstbehandlaren som korrekt skrivne.

Generell tvil om norma er ei anna mogleg forklaring. Når folk blir usikre i grunnleggjande språkreglar, ser ein gjerne at fleire særskrivingar dukkar opp.

## Døme
Særskriving opptrer ofte i samanhengar som reklame, logoar, skilt og på bokryggar. Det vert då ofte vist til estetiske grunnar, sjølv om ein må gå ut frå at mange av tilfella i utgangspunktet har opphav i feil, og at estetikk er ei sekundær forklaring. Det er òg svært delte meiningar om kor fordelaktig særskriving kan vere  estetisk sett, sidan mange meiner at ein feil skjemmer teksten, og at problemet med tilpassing til plassen ein har å skrive på, kan løysast enkelt ved hjelp av ein bindestrek etter vanlege orddelingsreglar.

Eit eksempel er *Nynorsk ord boka*. Trass i at framsida seier *Nynorsk ord boka*, står det *Nynorskordboka* på bokryggen. Dette er svært vanleg, og ein kan finne det igjen på for eksempel juicekartongar. På en eplejuicekartong vil det ofte stå *Eple Juice* framme, mens det på sida vil stå *eplejuice*.

## Kampen mot særskriving

Organisasjonen Astronomer mot orddeling som&nbsp;&ndash; trass i namnet, ikkje berre består av astronomar &ndash; kjempar mot fenomenet, og hadde per 20. juli 2005 4749 medlemmer.

## Bakgrunnsstoff
*Astronomer mot orddeling
*Orddelingsmafiaen
Transitiv relasjon

Ein binær relasjon *R* over ei mengd *X* er **transitiv**, viss det gjeld for alle *a*, *b* og *c* i *X*, at dersom *a* er relatert til *b* og *b* er relatert til *c*, er òg *a* relatert til *c*. I predikatlogikk skriv ein
:\forall a,b,c \in X, a R b \wedge b R c \Rightarrow a R c.

Døme på transitive relasjonar er «er større enn» og «er lik»: Viss *a* > *b* og *b* > *c*, så er òg *a* > *c*, og viss *a* = *b* og *b* = *c*, så er *a* = *c*.

Ein transitiv relasjon som òg er refleksiv og symmetrisk vert kalla ein ekvivalensrelasjon.
Vålerengens Idrettsforening

**Vålerengens Idrettsforening** (VIF) er ein paraplyorganisasjon for idrettslaga Vålerenga Fotball, Vålerenga Ishockey, Vålerenga Håndball, Vålerenga Amerikansk Fotball, Vålerenga Ski og Vålerenga Innebandy. Vålerengens Idrettsforening blei skipa 29. juli 1913 som idrettslaget Spring og har røter attende til fotballklubben Spark, skipa 1898 på Vålerenga.
Foreininga blei delt opp i sjølvstendige klubbar for dei skilde idrettene i 1989. Foreininga er no mest kjend for fotball og ishockey.  Vålerenga Fotball har blitt seriemeister 5 gonger og cupmeister 3 gonger (2004). Vålerenga Hockey har blitt norgesmeister heile 23 gonger.
VIF har om lag 2 100 medlemmar (2005).

## Bakgrunnsstoff
* Vålerengens Idrettsforening
Sigbjørn Bernhoft Osa

**Sigbjørn Bernhoft Osa** () var ein norsk musikar og statsstipendiat i folkemusikk, fødd i Ulvik i Hardanger og busett på Voss. Han var son til kunstmålaren Lars Osa og bror til journalisten Theodor Bernhoft Osa. Sigbjørn Bernhoft Osa spela både fiolin og hardingfele og var den mest kjende utøvaren på det sistnemnde instrumentet i det 20. hundreåret.

## Liv og virke

Osa vart fødd i Ulvik, men familien budde i nokre år i Valle i Setesdal før dei flytte til Voss. Faren Lars Osa spela fele, og det viste seg snart at sonen hadde talent. Bernhoft Osa flytte til Oslo for å få fiolinutdanning av Bjarne Brustad som 16-åring. I 1920 til 1930 var han elev på ein orkesterskule i Bergen, og i 1931-32 fortsette han fiolinstudia sine i Berlin. Læraren hans i Berlin var Sigfried Eberhart. Seinare studerte han også hjå Emil Telmányi i København, i 1952 og 1973.

Osa vart med i  Hardingfeletrioen med Alfred Maurstad og Eivind Groven i 1934.

I 1937 debuterte Osa som fiolinist i Oslo. Like etter andre verdskrigen vart han tilsett som fiolinist i det som skulle verta Kringkastingsorkesteret, og spelte også i fleire andre orkester.

Etter kvart byrja Bernhoft Osa å satsa for fullt på hardingfele. Han gjorde ei rekkje innspelingar på grammofon både som solist og med orkester og heldt mange konsertar og turnear både i Noreg, Europa og USA. Som ein av dei første folkemusikarane i Noreg let han musikken sin få samklang med moderne musikalske uttrykksformer, som t.d. i samarbeidet sitt med popgruppa Saft frå Bergen. Han hadde ei rekkje framføringar både i radio og fjernsyn, og var elles ein etterspurd foredragshaldar. 

Osa hadde i ei årrekkje tillitsverv i Voss Spelemannslag og i Landslaget for spelemenn. Osa var initiativtakar til, og fyrste musikalske leiar for, Ole Bull Akademiet på Voss, som gjev undervisning i norsk folkemusikk. Han vart elles utnemnd til æresborgar av staten Washington i 1968, fekk Norsk kulturråds ærespris i 1976, Spellemannsprisen sin heiderspris og Torkjell Haugerud-prisen med gullmedalje.

Sigbjørn Bernhoft Osa var far til skodespelaren Liv Bernhoft Osa.

## Bøker av Bernhoft Osa

* *Hardingfela* (1952)
* *Spelmannsliv* (1979) i samarbeid med Jostein Mæland.

## Kjelder
Plinius den eldre

**Gaius Plinius Secundus** (), meir kjent som **Plinius den eldre**, var ein romersk forfattar, offiser og embetsmann. Han var morbroren til Plinius den yngre. 

Som soldat tenestegjorde Plinius mellom anna i Germania og Spania. Han var i Roma frå 72, og var i 79 flåtesjef i Misenum ved Napolibukta. Då Vesuv-utbrotet som øydela Pompei og Herculaneum tok til la han ut på ein utkikks- og hjelpeekspedisjon, der han døydde, ifølge dei som var med han, av giftige gassar frå utbrotet.

Plinius skreiv store historieverk, eitt om germanarkrigane i 20 bind og ein samtidshistorie i 31, som var viktige kjelder for historikaren Tacitus. Det 37 bøker lange *[[Naturalis Historia]]* ('Naturlære') er derimot bevart.

## Kjelder
*
Ullensvang kyrkje

**Ullensvang kyrkje** er ei steinkyrkje bygd i åra 1250-1300 i Lofthus i Ullensvang kommune. Opphavleg stod kyrkja utan tårn. Tårnet vart oppført framføre vestinngangen mellom 1883 og 1885. Den opphavlege vestportalen vart då sett inn som portal vest i tårnet. Det vart også sett til to tverrstilte tilbygg i nygotisk stil på sørsida av kyrkja. 

I 1958 vart kyrkja restaurert på nytt, under leiing av Arnstein Arneberg. Mykje av det nygotiske interiøret frå 1870-talet vart då teke vekk og interiøret vart prega av 1950-talet, inspirert av 1600-talet med dører framfor benkene etc. Veggene fekk ny puss innvendig, og det vart lagt kvelving over skipet.

Kyrkja står i det nordvestre hjørnet av kyrkjegarden. Nordvest for kyrkja er Ullensvang prestegard.

Ved avviklinga av prestegjelda frå 2004 låg kyrkja i Ullensvang prestegjeld.

## Bilete

Ullensvangkirke1.JPG| Ullensvang kyrkje. Foto: Im-berlin
Ullensvang kyrkje portal Wilse.jpeg| Ullensvang kyrkje,frå 1912. Foto Wilse
278. Hardanger, Parti af Ullensvang og Folgefonnen - NB bldsa AL0278.jpg| Ullensvang kyrkje før 1900
Lofthus1.jpg| Epledyrking på Lofthus.


## Bakgrunnsstoff
* Ullensvang kyrkje på nettstaden norgeskirker.no
* Om kyrkja på nettstaden til Ullensvang herad 
* Fotografi av kyrkja før ombygginga på 1880-talet
* Skanna kyrkjebøker frå Hordaland på nettstaden til Arkivverket
* Oversyn over gravminne i Ullensvang herad på nettstaden disnorge.no
*
*
Voss kyrkje

**Voss kyrkje**, ofte kalla **Vangskyrkja**, er ei steinkyrkje som ligg på Vossavangen i Voss herad. Vangskyrkja vart truleg bygd i 1270-åra. 
Kyrkja har truleg vore hovudkyrkje i Hordafylket og soknekyrkje for eit stort område. Utvendig er kyrkja dominert av det store og høge myrke tretårnet, som er bygd på 1600-talet, og dei åtte massive støttepilarane ved veggjene. 

## Interiør


File:Voss kyrkje interioer.jpg|Interiør frå Voss kyrkje
File:Voss kyrkje korsfestingsgruppe.jpg|Korsfestingsgruppe i Voss kyrkje
File:Voss kyrkje orgel.jpg|Orgelet i Voss kyrkje
File:Voss kyrkje preikestol.jpg|Preikestolen i Voss kyrkje
Fil:Voss.dåpsengel.jpg|Dåpsengel fra Voss kyrkje 


## Litteratur
* Ekroll, Øystein, Stige, Morten & Havran, Jiri: *Middelalder i Stein* bind 1 i serien **Kirker i Norge**, Oslo 2000, ISBN 82-91399-09-3
* 

## Bakgrunnsstoff
* Norges Kirker: «Voss kyrkje», på nettstaden til Norsk institutt for kulturminneforskning
* DIS Hordaland om Vangskyrkja 
* Skanna kyrkjebøker frå Hordaland på nettstaden til Arkivverket
* Oversyn over gravminne i Voss kommune på nettstaden disnorge.no
* 
*
Kvinnherad kyrkje

**Kvinnherad kyrkje** er ei steinkyrkje bygd i åra kring 1275-1300. Kyrkja ligg i Rosendal i Kvinnherad kommune i Vestland.

Kyrkja vart lenge eigd av Baroniet i Rosendal, men vart i 1910 teke over av kommunen.  

## Bakgrunnsstoff
* Norges Kirker: «Kvinnherad kirke» på nettstaden til Norsk institutt for kulturminneforskning
* DIS Hordaland om kyrkja 
* Om Kvinnherad kyrkje på nettstaden til Kyrkja i Kvinnherad 
* Om Kvinnherad sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* «Kirkebøker, Hordaland», på nettstaden til Arkivverket 
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* Eldre fotografi av Kvinnherad kyrkje på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
* 
*
Det svenske Sametinget

**Det svenske Sametinget** (nordsamisk *Sámediggi*, lulesamisk *Sámedigge*, sørsamisk *Saemiedigkie*) er ein særskild svensk organisasjon for samane i Sverige som både omfattar eit statleg forvaltingsorgan og eit folkevald parlament.

Sametinger har som hovudmål å arbeida for ein levande samisk kultur.
Med til dette reknar ein samisk næringsverksemd, som reindrift. Elles driv tinget fordeling av statlege middel frå Samefonden, forvaltar samisk utdanning og leier samisk språkarbeid. Det skal også informera om samiske tilhøvet. Oppgåvene til Sametinge er regulerte av Sametingslagen (SFS 1992:1433).

## Historie
Opprettinga av Sametinget kom som resultat av fleire tiårs arbeid for politiske rettar, og i 1982 sette den svenske regjeringa i gang arbeidet med ei utgreiing, Samerättsutredningen. Regjeringa var likevel ikkje viljug til å gå lenger enn til eit organ med avgrensa påverknadskraft. I 1993 vart *Sametinget* grunnlagt som ei statleg myndigheit og eit folkevald organ. Som statleg myndigheit er Sametinget likevel tvinga til å setje i kraft den politikken som den svenske riksdagen og regjeringa fattar, noko som kan gå imot politikken til dei samiske partia.

Tilsvarande sameting finst også i Noreg (Sametinget i Noreg, oppretta 9. oktober 1989) og Finland (Sametinget i Finland, oppretta 1. januar 1996). 

## Plassering og bygning

Det svenske sametinger har ingen fast parlamentsbygning. Forvaltingsdelen (*Kansliet*) har tilhald i Kiruna, med lokalkontor i Jokkmokk, Tärnaby og Östersund. 

Etter ein lovnade frå statsminister Göran Persson i 2004 utreda Statens fastighetsverk (forvaltingsorganet for faste eigedommar i Sverige) ein sametingsbygning, og presenterte utredinga i 2005. Året etter blei det halde ein arkitektkonkurranse som  Murman arkitekter frå Stockholm vann med bidraget BADJÁNEAPMI. Prosjektet blei forseinka av usemje om tomta - gruveselskapet i Kiruna, LKAB, motsette seg den utpeikte tomta, og Statens fastighetsverk trekte tilbake stønaden til prosjektet ettersom den bygde på denne tomta. Den nye allianseregjeringa gjekk likevel inn for at ein skulle fortsetja arbeidet. Etter forhandlingar mellom LKAB, Sametinget og Kiruna kommune blei det semje om ei ny tomt nær gamle gruvetår i Tuolluvaara og det nye rådhuset som skulle byggjast i Kiruna i samband med Kiruna byforvandling.
Gjennomføringa av prosjektet er likevel framleis usikkert i 2017, utan budsjettert stønad og med nye invitasjonar frå Jokkmokk og Arvidsjaur.

## Folkevalde

Sametinget har 31 folkevalde representantar. 

I 2001 var det 6&nbsp;701 registrerte røysteføre samar i Sverige.
I 2017 hadde nær 9&nbsp;000 registrert seg. Ein reknar med det finst 20&nbsp;000-35&nbsp;000 samer i Sverige.

Etter sametingsvalet 2005 var seks parti representert på tinget:
* Jakt- och fiskesamerna
* Sámiid Riikabellodat (Samelandspartiet)
* Samerna
* Vuovdega (Skogssamerna)
* Guovssonásti 
* Min Geaidnu (Mijá Gäjnno eller Mijjen Geajnoe, tyder «Vår veg»)

## Sjå også
*Det norske sametinget 
*Det finske sametinget 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*Nettstaden til det svenske Sametinget
Pulitzerprisen

**Pulitzerprisen** er ein amerikansk journalistikk- og litteraturpris. Han vert delt ut kvart år og er sett på som den fremste ærespris i amerikansk journalistikk. Prisen vert òg gjeven til littereære, fotografiske og musikalske verk. Den aller første Pulitzerprisen vart delt ut 4. juni 1917, og i dei seinare åra er vinnarane utropte i april. 

Prisvinnarane vert utvalde av ein sjølvstendig komité knytte til Columbia University Graduate School of Journalism i USA. Prisen vart skipa av Joseph Pulitzer (1847-1911), ein ungarsk-amerikansk journalist og avisutgjevar i siste del av det 19. hundreåret. 

Prisen vert delt ut i kategoriar som er knytte til journalistikk, kunst og reportasjar. Berre reportasjar og fotografi som er utgjevne av USA-baserte aviser eller verksemder som gjev ut daglege nyhende kan få journalistikkprisen.
Egil Nyhus

**Egil Nyhus** () er ein norsk avisteiknar, barnebokforfattar og illustratør frå Tønsberg. Han er utdanna ved Kunst- og handverksskulen i Oslo.

Nyhus har var fast teiknar i Romerikes Blad frå 1987 til 2020 og har mellom anna illustrert barnebøkene om Kaptein Sabeltann av Terje Formoe. Han er tvillingbroren til teiknaren og forfattaren Svein Nyhus. Egil Nyhus bur på Jessheim.

## Prisar
* 1998: Årets avisteikning for ei karikaturteikning av Lars Sponheim 
* 2012: Gull og delt hederspris i den internasjonale World Press Cartoon Sintra 2012 for ei karikaturteikning av Dominique Strauss-Kahn 
* 2013: Teskjekjerringprisen

## Kjelder
Kaura fyrstasjon

**Kaura fyrstasjon** er eit leifyr som ligg på ein holme ved innlaupet til Brandsfjorden i Kaurleia i Åfjord kommune i Trøndelag fylke. 

Fyret står i samanheng med Vingleia og Asenvågøy fyrstasjon. Fyrtårnet er eit 22 m høgt støypejarnstårn med steinsokkel. Rett ved tårnet ligg eit betongnaust med støypt bru ut til landinga. Det opphavlege franske linseapparatet er framleis i bruk. 

Kaura fyrstasjon vart bygd i 1931 som det nest siste manna fyret i Noreg. Stasjonen vart automatisert og avfolka i 1959. I bustaddelen er mange av dei originale detaljane intakt. 

Fyrstasjonen er i dag eigd av Staten ved Kystdirektoratet og er freda etter lov om kulturminne.

## Sjå òg
* Fyr i Noreg

## Kjelder
* 
* 
## Bakgrunnsstoff
*
Talgje kyrkje

**Talgje kyrkje** er ei kyrkje som ligg på øya Talgje i Stavanger kommune, nord for Stavanger by. Kyrkja er bygd på  1100-talet, hovudsakleg i stein. 

## Litteratur
* Ekroll, Øystein, Stige, Morten, Havran, Jiri, *Middelalder i stein* bind 1 i serien *Kirker i Norge*, Oslo 2000, ISBN 82-91399-09-3

## Bakgrunnsstoff
* Om Talgje sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* Om Talgje kyrkje på nettstaden disnorge.no 
* Eldre fotografi av Talgje kyrkje på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* «Kirkebøker, Rogaland» på nettstaden til Arkivverket
*
Færder fyrstasjon

**Færder fyrstasjon** er eit kystfyr på vestsida av ytre Oslofjord, i Færder kommune i Vestfold. Fram til 1857 stod fyret på Store Færder, no står det på Tristein (også kalla Lille Færder).

## Fyrgryta på Store Færder
I desember 1696 fekk Jacob Wølner frå Drammen løyve i Kongebrev til å setje opp og drive fyr på Færder. Fyrdrifta starta på våren 1697 og var ei kolfyrt smidd fyrgryte som stod rett på fjellet på toppen av øya Store Færder. Wølner betalte sjølv for oppsetjinga og drifta av fyret og måtte betale ei avgift på 50 riksdalar for privilegiet til å drive fyret. Samstundes fekk han rett til å krevje inn 2 danske skilling pr. lest pr. reis for alle danske og norske fartøy som sigla på fjorden og det var tollarane som skulle drive inn denne fyravgifta for han. Til å vakte og drive fyret vart det tilsett ein fyrpassar. Fyret vart drive av private med berre denne fyrgryta fram til 1798 då staten overtok og sette i gang bygging av eit fyrtårn på Store Færder. 

## Det fyrste fyrtårnet
Fyrtårnet var ferdig i 1802 og var 6 meter høgt, i stein, og hadde ein glaskuppel på toppen. Fyret vart framleis drive med kolbrenning. I 1852 vart kolfyret nedlagt og det vart sett i drift ei ny fyrlykt med ein pumperverkslampe for rapsolje og 1. ordens linseapparat. Men det var vorte klart at fyret var feil plassert, det hindra ikkje at skip rende på Tristeinøyene om lag to nautiske mil sørom Store Færder, og allereie i 1854 løyvde Stortinget pengar til bygging av eit nytt fyr som skulle stå på Tristein.

## Fyret på Tristein (Lille Færder)
I 1857 var det nye Færder fyr ferdig oppsett på Tristein. Tårnet var bygd i teglfora støypejarn og er 43 meter høgt. Nedst er det om lag 30 meter i diameter og øvst er det 13 meter i diameter. Støypejarnsmodulane til tårnet var laga på Bærums Verk og frakta til Tristein der dei vart sett saman til det tredje støypejarnsfyrtårnet i Noreg. Linseapparatet frå den siste fyrlykta på Store Færder vart flytta over i det nye tårnet. 

Dei fyrste åra budde fyrvaktarane og familiane deira framleis på Store Færder og rodde mellom ved vaktskifte. Det var fordi ein trudde at det ville vere for vêrhardt å ha hus ute på Tristein. Men i uvêrsperiodar kunne det føre til at fyrbetjenten vart sitjande på Tristein i dagevis utan å verte avløyst, ikkje heilt sjeldan opp i 8 dagar. I 1868 vart det bygd bustadhus ute på Tristein, og husa på Store Færder vart etterkvart rivne og no står berre tufter att av anlegget på Store Færder.

## Klima
Det står ein vêrstasjon frå Meteorologisk Institutt ved Færder fyrstasjon med synopnummer 1482. Han står 6 meter over havet og har vore i drift sidan januar 1885. 

## Kjelder
* Færder Rotaryklubb sine nettsider om Færder Fyr .
* Norsk Fyrhistorisk Forrening si nettside om Store Færder fyrstasjon.
* Norsk Fyrhistorisk Forrening si nettside om Lille Færder fyrstasjon.
* Olaf Ellingsens foredrag frå 1938 om Færder fyrstasjon .
* 
* 

## Bakgrunnsstoff

* Været på Færder, oppdatert rapport frå vêrstasjonen på Færder.
Kinn kyrkje i Sunnfjord

**Kinn kyrkje** ligg på øya Kinn i Kinn kommune i Vestland og vart bygd i tida 1150-1200. 
Kyrkja vart modernisert i 1868 og prøvd attendeført i 1911-1912. 
Kyrkja er hovudsakleg bygd i stein, i to byggjesteg. Ho er freda.

Kyrkja ligg vêrhardt til ut mot storhavet på nordvestsida av øya, og har vore sett i samband med Sankta Sunniva-legenda. I fylgje segna var ei prinsesse Borni del av fylgjet til Sunniva som flydde Irland for å kome unna giftarmål med ein heidensk viking, og Borni og hennar del av fylgjet dreiv i land på Kinn. 

Kinn kyrkje ligg i Kinn sokn i Sunnfjord prosti. Fram til avviklinga av prestegjelda frå 2004 låg ho i Kinn prestegjeld.

## Sjå òg
* Kinnaspelet
* Kyrkjebygga til Den norske kyrkja i Sogn og Fjordane

## Kjelder
* 
* Fylkesleksikonet om Kinn kyrkje
* 

## Bakgrunnsstoff
*Om Kinn sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
*Sigurd Vederhus: «Kinnakyrkja» på nettstaden floraskulen.no 
*Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen/Digitalarkivet
*«Kirkebøker, Sogn og Fjordane» på nettstaden til Arkivverket
*Skanna kyrkjerbøker frå Sogn og Fjordane på nettstaden til Arkivverket
*Oversikt over gravminne på nettstaden disnorge.no
*
Tristein

**Tristein** er ei lita øygruppe i Ytre Oslofjord. Øygruppa ligg i den parten av Færder kommune som tidlegare var Tjøme kommune i Vestfold fylke. Det er som namnet seier, tre øyar i øygruppa. I tillegg er det fleire små skjer mellom og omkring øyane. Færder fyrstasjon er plassert på den midtre av øyane.

Omtrent to nautiske mil nord for Tristein ligg øya Store Færder. Der låg frå 1697 eit kolfyrt kystfyr. Det vart nedlagt då eit nytt fyr vart sett i drift på Tristein i 1857. Ruinar kan sporast etter den gamle fyrstasjonen. Fyrstasjonen fortsette å heite Færder også etter flyttinga, og det er truleg difor Tristein ofte vert kalla *Lille Færder*.

Namnet Færder har vorte godt kjend gjennom den årlege Færderseilasen med over tusen konkurrerande seglbåtar. Av namnet skulle ein kanskje tru at seglasen hadde vendepunktet sitt rett ved Store Færder eller ved Færder fyrstasjon, men slik er det ikkje. Ytterpunktet for dei største båtklassane i Færderseilasen er Tristeingrunnen. Dette er ei grunne om lag ei nautisk mil sørom Tristein.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tristein|Tristein]]» frå , den 24. august 2005.*
Periodesystemet i stor utgåve

**Periodesystemet**, som også blir kalla **det periodiske systemet** eller **periodetabellen**, er ein tabell over dei kjemiske grunnstoffa ein kjenner til. I dette systemet organiserer ein grunnstoffa etter atomnummer (talet på proton) slik at hydrogen, som har nummer 1, kjem først. Deretter vert grunnstoffa delte inn i periodar etter kva for elektronskal dei har og i grupper etter kor mange frie elektron dei har. Grunnstoff med like mange frie elektron har ofte svært like kjemiske eigenskapar.

For ei mindre utgåve av tabellen utan grunnstoffnamn og atommassar i kvar rute, sjå periodesystemet.

 † Gjennomsnitt av atommassane til grunnstoffet sine isotopar i naturleg material, ifølgje kjelde **1**. Tal i (parentes) er usikkerheita i sifferet foran, t.d. 78,96(3) tyder at den gjennomsnittlege atommassen er 78,96&nbsp;u med standardavvik 0,03. Tal i [klammer] er massetalet (talet på kjernepartiklar) for lengstlevande isotopar av grunnstoff som ikkje har stabile isotopar. NB! Thorium, uran og protactinium har ingen stabile isotopar, men dei har karakteristiske isotopsamansetjingar med målbare atommassar. 

 Kjelder: **1.** *Atomic Weights of the Elements 2001,* Pure Appl Chem 75(8), 1107-1122, 2003 (tal for grunnstoff 1-109). **2.** WebElements per 30. juni 2005 (tal for grunnstoff 110-118). 

 †† Halogen og edelgassar er òg ikkje-metall. Lantanoid og actinoid blir kalla for sjeldne jordmetall. Alkalimetall, jordalkalimetall, transisjonsmetall og sjeldne jordmetall, saman med metalla i gruppe 13–16, blir alle kalla for metall. 

## Sjå òg
* Grunnstoffliste
* Isotoptabell
* Periodesystemet i lita utgåve

## Bakgrunnsstoff
* WebElements &ndash; periodesystem m.m. (engelsk)
XChat

**XChat** er ein open kjeldekode, IRC-klient, som er gitt ut under GNU.

## Støtte

XChat er støtta på dei følgjande plattformene:
* Windows 98/ME/NT/2000/XP
* GNU-Linux
* Mac OSX
* FreeBSD
* NetBSD
* OpenBSD
* Solaris

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
* Komplett liste over støtta plattformer
Idaho

**Idaho** er ein delstat i USA. 
Han grensar mot Montana i nordaust, Wyoming i aust, Utah og Nevada i sør, Washington og Oregon i vest og mot Canada i nord.
Delstatshovudstaden er Boise.
## Geografi
Idaho er ein fjellstat som ligg i fjellkjeda Rocky Mountains. Ei av elvene i delstaten, Snake River, renn gjennom den djupe dalen Hells Canyon. Det meste av folkesetnaden held til sør i delstaten, der den største byen Boise ligg. Andre byar i sør er Pocatello og Twin Falls. Elles husar delstaten byane Lewiston, som ligg ved ei elv og er den einaste hamnebyen i Idaho, og Coeur d'Alene.

## Historie

Området hadde kring 8&nbsp;000 innfødde innbyggjarar då Lewis og Clark-ekspedisjonen vitja det i 1805. 

## Næringsliv

Gruveindustrien etter sølv og bly, har vore viktig for Idaho. Det mest kjende jordbruksproduktet er potetar, og Idaho står for ein tredel av potetproduksjonen i USA. På 1970-talet etablerte også dataverksemder seg i Idaho.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Idaho|Idaho]]» frå ,  den 26. september 2022.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Nordisk optisk teleskop

**Nordisk optisk teleskop**, **NOT** eller **Nordic Optical Telescope** er eit astronomisk teleskop plassert ved Roque de los Muchachos - observatoriet på La Palma på Kanariøyane. Teleskopet blei klart til bruk i 1988, og observasjonar blei sett i gang i 1989. Dei nordiske landa Noreg, Sverige, Finland og Danmark finansierte bygginga og drifta. I 1997 blei Island au med i NOT-samarbeidet. Astronomar frå heile verda får tilgang til å bruke teleskopet gjennom å sende søknad til ein komité.

NOT var det fyrste store teleskopet som nytta aktiv optikk til å korrigere forma til primærspegelen.

NOT er eit 2,56 meters teleskop med fylgjande instrumentering:
* ALFOSC -- CCD (synleg lys) - spektrograf for fjerne objekt, fire megapiksels kamera
* NOTCam -- Eit megapiksels (HgCdTe) Hawaii-infrarødt kamera og spektrograf
* MOSCA -- Seksten megapiksels CCD-kamera
* SOFIN -- Høgoppløseleg CCD-spektrograf (opp til R=170&nbsp;000)
* StanCam -- Stand-by eit megapiksels CCD-kamera
* LuckyCam -- Høghastigheitskamera med låg støy, av CCD-typen, for «heldige bilde»
* TURPOL -- UBVRI Photopolarimeter

## Bakgrunnsstoff

* Den offisielle heimesida (engelsk)
Lille Presteskjær fyrstasjon

**Lille Presteskjær fyrstasjon** er eit innseglingsfyr ved innseglinga til Rekefjord i Sokndal kommune i Dalane i Rogaland fylke. Fyret vart automatisert og avfolka i 1973. 

Fyrstasjonen vart oppretta i 1895 og forutan sjølve fyrtårnet høyrer det eit naust og eit uthus til stasjonen. Fyrtårnet er eit støypejarnstårn. Gjennom 60 år gjekk arbeidet som fyrvaktar på Lille Presteskjær i arv frå far til son gjennom tre generasjonar, familien heitte Gjertsen. Fyrvaktarfamilien budde i sjølve tårnet, nedst var det kjøken, i etasjen over var det stove og over det igjen var det soverom. I etasjen like under fyrlykta, i det minste rommet, budde reserveassistenten.

I 1973 vart sjølve fyrlykta fjerna frå tårnet og erstatta med ei lanterne. Grunnen var at aktiviteten i steinbrotet like ved laga så mykje støv, risting og steinsprut at det vart for mykje ekstraarbeid med vindaugsvasking og ruteskifting.

Staten eig fyrstasjonen og han er ikkje freda. Det vert no drive catering- og hotelldrift på fyrstasjonen. 

## Kjelder
* Red. Bjørn Arild Ersland: *En kjede av fyr* &ndash; Randaberg kommune, Kulturavdelingen 2004.
* Norsk fyrhistorisk forrening si nettside om Lille Presteskjær fyrstasjon.
3 Busserulls

**3 Busserulls** (òg kjent som «Busserulls») er ein visesongtrio som består av Gunnar Andersen, Jostein Hveding og Kurt M Johansen frå revymiljøet i Nord-Rogaland. 

Trioen såg lyset for fyrste gong 2. juledag 1962 under eit juleshow for Åkra Idrettslag i Åkrehamn på Karmøy. Karl Magnus Sjøen entra scenen og song Chat Noir-viser saman med Oddvard Andreassen og Sverre Jensen. Då Sverre Jensen døydde høyrte me ikkje meir frå Busserulls før 1975, då dei starta opp att, denne gong med Lasse Pedersen som tredjemann.

Pedersen måtte gi seg i 1977, og trioen fekk då Gunnar Andersen med på laget. Gruppa gjekk da over til meir revyaktige sceneshow med masser av kostymeskift. I 1985 valde Oddvard Andreassen å trekkja seg frå laget og Reidar Brendeland vart opptatt som ny Busserull. Brendeland var med i to år før han gjekk tilbake til si tidlegare gruppe, Vestlandsfanden.

Gruppa fortsette då som duo, med det forkorta namnet «Busserulls» fram til Karl Magnus Sjøen (14. november 1944-30. mars 2002) vart alvorleg sjuk i 1990. Sjøen er nå gått bort.

## Diskografi

* *Suddeli-Duttan-Dei* (1977)
* *På 'an igjen* (1978)
* *Mytteri* (1979)
* *Stiv kuling* (1980)
* *Rabbagast* (1981)
* *Banditos* (1982)
* *Oljefeber* (1983)
* *Piker, Vin og 3 Busserulls* (1985)
* *Det glade vanvidd* (1986)
* *Å då lo eg* (1987)
* *Hi-ha! Jo Galare, jo bedre!* (1988)
* *Jubalon* (1989)
* *Fest & Baluba* (1990)
* *Kan du huska 3 Busserulls, 47 beste* (2000)
* *Gudsord fra landet* (2004)

## Bakgrunnsstoff
* Gunnar Andersen
* [http://www.josteinhveding.no/ Jostein Hveding
* [http://www.3busserulls.com/ 3Busserulls.com
Teori

Ein **teori** (gresk *theorein* - å sjå) er refleksjon over erfaringsdata sett i høve til einannan. Teori blir også brukt i tydinga *spekulasjon*.

Dei abstrakte prinsippa som gjeld innan ein vitskap eller eit fag blir gjerne omtala som faget sin teori. Nemninga blir også brukt i meir avgrensa tyding om samlingar av prinsipp og føresetnader som blir gjevne høgt truverde innan vitskapane, til dømes *[[Den generelle relativitetsteorien|Einsteins relativitetsteori]]*.

Teori blir også brukt om prinsipp som gjev grunnlag for handling: «Metoden hennar var bygd på ein teori om at alle born vil lære».

Uttrykket *praksis* blir ofte brukt som det motsette av teori.

## Sjå òg
* Konspirasjonsteori
Kommunelova

**Lov om kommuner og fylkeskommuner** også kalla **kommunelova** (eller kommuneloven) har til formål å «legge forholdene til rette for et funksjonsdyktig kommunalt og fylkeskommunalt folkestyre, og for en rasjonell og effektiv forvaltning av de kommunale og fylkeskommunale fellesinteresser innenfor rammen av det nasjonale fellesskap og med sikte på en bærekraftig utvikling».

## Bakgrunnsstoff
* Kommunelova, hjå Lovdata.
Vestlandsfanden

**Vestlandsfanden** er eit norsk folk-rockband som vart starta i 1979. Fyrste offisielle spelejobb fekk det i 1980. Reidar Brendeland er frontfigur i gruppa.

Gruppa starta som eit band med irsk, skotsk, amerikansk og nordisk folkemusikk, og tekstar av mellom andre Kjartan Fløgstad, Ingvar Moe samt med melodiar og tekstar av Reidar Brendeland på repertoaret 
Vestlandsfanden har vore nominert til Spellemannprisen, gitt ut tolv plater og har hatt ei rekkje fjernsynsopptredenar, vore ofte på radio, og hatt mange topplasseringar på Norsktoppen.

## Orkesteret i dag
Vestlandsfanden består i dag av Reidar Brendeland (vokal, munnspel, tekst og melodiar), (tidlegare 3 Busserulls), Ivar Woxmyhr (fele, trekkspel, fløyte), Kjetil Lunde (gitarar), Sid Ringsby (bass) og Rune Engen (trommer) og Arne Martinussen (orgel, synth, piano, trekkspel).

## Diskografi
* *Vestlandsfanden* (1982)
* *Lystig Lag* (1983)
* *Vestlandsfanden III* (1987)
* *Livets glade gutter* (1989)
* *Livet har aldri vært rettferdig* (1991)
* *Fanden er løs* (1993)
* *Klappet & klart* (1994)
* *Horn & Harpe* (1995)
* *Ei god stund* (1996)
* *Plommer i Hardanger* (1999)
* *Hokahey* (2003)
* *El Gordo* (2005)

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettstad
* Offisiell nettstad for booking
Collège de France

**Collège de France** er ein sentral læreinstitusjon i Paris i Frankrike oppretta i 1530 av kong Frans I for å gje ei open og fri undervisning i tre felt som Universitetet i Paris ikkje brydde seg om: hebraisk, gresk og matematikk. 

Professorane ved *Collège de France* omfattar i våre dagar leiande forskarar på mange ulike felt. Målet for institusjonen er både å vere framtredande innan forsking og å formidle ny kunnskap til ålmenta. Førelesingane er såleis opne for alle og kvar professor må alltid førelese i eit nytt tema. Dermed tryggar ein at det alltid er aktive forskarar som held stillingane. Alle lærestolane er personlege utnemningar og samansetjinga av tema vil såleis kunne variere frå tidsperiode til tidsperiode. *Collège de France* held verken eksamen eller gjev vitnemål.

## Kjende tidlegare lærarar
* Émile Benveniste, lingvist
* Henri Bergson, filosof
* Claude Bernard, fysiolog
* Pierre Bourdieu, sosiolog
* Lucien Febvre, historikar
* Michel Foucault, filosof 
* Frédéric Joliot-Curie, fysikar
* André Leroi-Gourhan, arkeolog
* Claude Lévi-Strauss, sosialantropolog
* Gabriel Tarde, filosof og sosiolog

## Kjende noverande lærarar
* Jacques Bouveresse, språkfilosof
* Jean-Pierre Changeaux, nevrolog
* Philippe Descola, sosialantropolog
* Ian Hacking, vitskapshistorikar
* Jon Elster, filosof
## Bakgrunnsstoff
* Collège de France si heimeside
Norsk Oljemuseum

**Norsk Oljemuseum** i Stavanger vart opna den 20. mai 1999. Utsjånaden til museumsbygget er spesiell, og har på grunn av arkitekturen vorte eit landemerke i hamneområdet i Stavanger. Sett frå hamna og sjøen minner museet om ein liten oljeplattform. Utstillingene i museet fokuserer på utaskjærs (offshore) petroleumsverksemd i Nordsjøen. 

## Biletgalleri

Image:Oljemuseum 2.jpg|Inngangsområdet
Image:Oljemuseum from the sea.jpg|Museet sett frå sjøen
Image:Oljemuseet2.jpg|Museet sett frå hamna
Image:Oljemuseet med jekk.jpg|Installasjonar frå Nordsjøen framfor museet


## Bakgrunnsstoff
* Om arkitekturen til museumsbygget
* Historikk om oljemuseet  på http://www.byhistoriskforening.org
Brynjulf Bergslien

**Brynjulf Bergslien** () var ein norsk bilethoggar, utdanna ved Det Kongelige Danske Kunstakademi under Herman Wilhelm Bissen og Jens Adolf Jerichau.

Han har laga fleire monument i Oslo; ryttarstatuen av Karl Johan framfor slottet og statuane av Henrik Wergeland og Johannes Brun i Studenterlunden er dei mest kjende. Han var bror til kunstmålaren Knut Bergslien og farbror til kunstmålaren Nils Bergslien.

Bergslien fekk St. Olavs Orden i 1875.

## Galleri

Wergelandsmonumentet OB.F01934.jpg|Avdukinga av Henrik Wergeland-monumentet 17. mai 1881.
Horse infront of royal palace oslo norway..jpg|Karl Johan-monumentet foran slottet.
Peter Christen Asbjørnsen monument in Oslo.jpg|Skulptur av Peter Christen Asbjørnsen
Johannes Brun A-20145 Uaf 0005 012.jpg|Skodespelaren Johannes Brun


## Kjelder
Knut Bergslien

**Knut (Knud) Larsen Bergslien** () var ein norsk kunstmålar, fødd på Voss. Han måla folkelivsskildringar, portrett og historiske motiv.

Måleriet *Birkebeinerne*, med den unge Håkon Håkonsson, er spesielt kjent. Han er representert i Nasjonalgalleriet og måleriet hans, *[[Oscar II av Sverige|Oscar II's]] kroning*, heng på slottet i Oslo. 

Knud Bergslien utdanna seg i Antwerpen 1844&ndash;1852, Paris 1850&ndash;1851 og Düsseldorf 1855&ndash;1869. Ei tid dreiv han Johan Fredrik Eckersberg sin målarskule i Christiania. Nokre av elevane hans var Christian Skredsvig, Edvard Munch, Harriet Backer, Lauritz Haaland og Halfdan Egedius. 

Knud Bergslien var bror til bilethoggaren Brynjulf Bergslien og farbror til kunstmålaren Nils Bergslien.

## Bakgrunnsstoff

*