open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gabriel Kielland

**Gabriel Kirsebom Kielland** (fødd 26. januar 1796 i Stavanger, død 20. april 1854 i Lyngdal) var ein norsk prest. Saman med kona Gustava Kielland var han ein av  føregangspersonane for misjon i Noreg.

Kielland gjekk på skole i Danmark og tok examen artium ved Københavns universitet i 1816. Deretter tok han teologisk embetseksamen i Kristiania i 1823. Etter å ha vorte gift i 1824, var han først sokneprest på Finnøy (1826-1837), deretter i Lyngdal (1837-1854).

Etter å begynt på det teologiske studiet, kom han over nokre skrifter gjeve ut av *Brødremenigheten*. Dette la grunnlaget for at han resten av sitt liv skulle framstå som en pionér for misjonssaka. Brødremenigheten hadde utspring i Herrnhuterrørsla, som framleis er aktive både i Tyskland og Danmark. Kielland fekk eit nært forhold til forstandaren Niels Johannes Holm, og vart i april 1823 teke opp i meinigheita. 

Misjonstanken er grunnleggjande for meinigheita, og allereie i desember 1826 bidrog presten Kielland til skipinga av «Forening i Stavanger til Guds Riges Udbredelse blant Hedningerne», den aller første misjonsforening i Noreg. Deretter tok det drygt ti år før initiativet førte til ein nasjonal samanslutnad av dei norske misjonsforeiningane. 12. oktober 1841 skreiv Gabriel eit sirkulære med oppfordring til samling, og utforma innbydinga til «Norges samtlige Missionsvenner» 21. mai 1842 om å samlast i Stavanger. Det Norske Misjonsselskap vart stifta i Stavanger 9. august 1842. 

I Lyngdal stod han saman med kona Gustava i spissen for varige forandringar lokalt og nasjonalt. Andre juledag 1837 vart Lyngdal Afholdsforening stifta på kyrkjetrappa, og det vart danna misjonsforeiningar knytte til kvar av kyrkjene i soknet. 

Lyngdal har i dag eit eige misjonsmuseum som heidrar minnet til Gabriel og Gustava.

Eit utval av Kielland sine etterlatne brev med meir vart gjeve ut av sonen Hjalmar under tittelen *En gammel prests efterlatte papirer* (1922). Han førte ei omfattande brevveksling med venner i Noreg og utlandet, og omsette ei verdshistorie for skole og familiar frå tysk.

## Sjå òg
* Kielland
Grønsfjorden

**Grønsfjorden** eller **Grønsundsfjorden** er ein fjord som ligg på grensa mellom kommunane Lindesnes og Lyngdal i Agder fylke. Fjorden er 12 km lang, og går frå Vaholmen sør for Austre Seli og langs heile vestsida og nordsida av sjølve Lindesneshalvøya. Ved Jåsund ligg innløpet til Lenefjorden som held fram vidare nordover. Samla sett er lengda frå innløpet til Grønsfjorden til botn av Lenesfjorden 20 km. 

På det djupaste, utanfor Hundingsland, er fjorden 172 meter djup, medan han er grunnast inne ved Jåsund der han berre er 3,5 meter djup.

Bortsett frå øya Austre Seli ligg Revøy på vestsida av fjorden. Revøy har brusamband over til fastlandet over Revøysundet. Bortsett frå nordsida inst i fjorden, er begge sidene av Grønsfjorden vidare innover fjorden forholdsvis glatte med få store bukter og viker. Midt i fjorden ligg to små øygrupper, Førøyan og Midtfjordøyane. Nordaust for Førøyan ligg Epledalsbukta, medan Hovdebukta ligg nord for Midtfjordøyane. Like før Jåsund ligg Osevågen eller Åsevågen nord for sundet. Innløpet til vågen er smalt, berre om lag 60 meter breitt.
Lyngdalsfjorden

**Lyngdalsfjorden** er ein fjord som ligg i kommunane Farsund og Lyngdal kommunar i Agder fylke. Han har innløp mellom Spindsodden i Farsund og Sandvika i nord og strekkjer seg 15 km austover til sentrum av Lyngdal. 

Frå innløpet går fjorden først nordaustover, og etter om lag 5,5 km svingar han rett austover. Her går sidefjorden Åptafjorden nordvestover og endar opp i Drangsfjorden. Frå innløpet av Lyngdalsfjorden til botn av Drangsfjorden er det om lag 16 km. 

Eit stykke etter at Lyngdalsfjorden har svinga rett austover stikk Kollevollsbukta seg sørover til Kollevoll. Frå botn av vika er det berre 600 meter over til botn av Spindfjorden lenger sør. Ytst i Kollevikbukta ligg Homsholmane, dei største øyane i fjorden. Frå her og innover til Lyngdal stig Kløftefjell (275 moh) bratt opp på nordsida. Inst i fjorden ligg Lyngdal sentrum og her munnar elva Lygna ut i fjorden.
Rosfjorden

**Rosfjorden** er ein fjord som ligg i kommunane Lyngdal og Farsund i Agder fylke. Frå innløpet mellom Ullerøya i vest og Herreholmen i aust, i nærleiken av Hausvik, og inn til Agnefest i sjølve Lyngdal er fjorden om lag 12 km lang. 

Den ytre delen av fjorden inn til Børøy fungerer som kommunegrense mellom dei to kommunane, medan resten av fjorden ligg innanfor Lyngdal kommune. Grensa Ytre Skarstein ligg rett ovanfor Børøy på Farsundsida. Lenger inne i fjorden, på austsida, ligg bygda Austad og grenda Hakestad. På vestsida, rett ovanfor Hakestad, ligg grenda Svenevik. 

Lyngdal hamn, som ligg ved Holmsundet er den nest største hamna i Vest-Agder etter Kristiansand. Fjorden har høgt saltinnhald og frys derfor sjeldan.
Sven Fischer

**Sven Fischer** () er ein tysk tidlegare skiskyttar frå Schmalkalden i Thüringen i Tyskland. Han vann sju VM-gull og fire OL-gull i perioden 1994-2006, frå 1993 til 2007 sanka han i alt 28 medaljar i verdsmeisterskap og olympiske vinterleikar. Fischer sigra i verdscupen i skiskyting 1997 og 1999.

## Aktiv
Fischer vann sin første europacup-siger i desember 1990 i Hochfilzen. Han har gått individuelle renn i verdscupen i skiskyting sidan 1992/93-sesongen. Sidan 1995/96-sesongen har han alltid endt blant dei ti beste i verdscupen samanlagt. Alt i 1993 vann han bronse med det tyske stafettlaget i VM. Sin første individuelle medalje i eit stort meisterskap tok han i OL på Lillehammer i 1994, med bronse på 20&nbsp;km, her var han òg med å vinna stafetten. Stafetten var han òg med å vinna i Vinter-OL 1998 i Nagano. I Vinter-OL 2002 i Salt Lake City fekk han sølv på sprinten og stafetten og i Vinter-OL 2006 i Torino vann han sprinten og stafetten.

I VM har Fischer til saman vunne sju gullmedaljar, eit i lagkonkurransen (1993), fire på stafett (1995, 1997, 2003, 2004) og på 20&nbsp;km og fellesstart i Kontiolax i 1999. Han har vunne 33 verdscuprenn, tredje mest etter Ole Einar Bjørndalen og Raphaël Poirée, og vann verdscupen samanlagt i 1996/97- og 1998/99-sesongen.

Eit særtrekk ved Sven Fischer er at han alltid konkurrerer utan hanskar og brukar eit særeige ladegrep. Han snakkar òg litt norsk.

## Kortfatta merittliste
(pr. 28. februar 2006)
* Verdscupen samanlagt:
** To sigrar (1996/97 og 1998/99), to andreplassar, tre tredjeplassar
* Verdsmeisterskap:
** 7 gull (2 individuelle), 8 sølv, 7 bronse
* Olympiske leikar:
** 4 gull (1 individuelt, sprint, 2006), 2 sølv, 2 bronse 
* Verdscuprenn:
** 33 gull, 20 sølv, 33 bronse

## Bakgrunnsstoff
* Sven-Fischer-Fanpage
*
Olga Pyljova

**Olga Valerjevna Pyljova** () er ein russisk skiskyttar. Ho er olympisk meister og verdsmeister i skiskyting. Mellom februar 2006 og februar 2008 er ho utestengd frå skiskyting grunna doping. På norsk ser ein ofte namnet hennar skrive *Olga Pyleva*.

Pyljova byrja å gå på ski som tiåring. Ho var først langrennsløpar og konkurrerte på høgt internasjonalt nivå som junior. I 1996 fekk ho dottera Dasja med mannen, Jevgenij Pyljov. Då ho vende tilbake til toppidrett gjekk ho over til skiskyting, og i 2000 kom ho med på det russiske landslaget. Same året var ho med å vinna det første av så langt fire VM-stafettgull i verdsmeisterskapen i skiskyting i Holmenkollen. I vinter-OL 2002 i Salt Lake City vann ho jaktstarten og i VM i Oberhof i 2004 vann ho 15 km. 

I OL i Torino i 2006 kom ho i mål som nummer to på 15 km, men ho testa positivt for det forbodne stoffet Carphedon og vart diskvalifisert for doping. Ho vart utestengt frå skiskyting for to år frå 13. februar 2006.

## Kortfatta merittliste
(per 15. februar 2006)
* Verdscupen samanlagt:
** Ein 2. plass (2003/04), ein 3. plass
* Verdsmeisterskap:
** 5 gull (1 individuelt, 15 km 2004), 1 sølv, 1 bronse
* Olympiske leikar:
** 1 gull (jaktstart, 2002), 1 bronse
* Verdscuprenn:
** 10 gull, 13 sølv, 11 bronse

## Merknadar
Kleptokrati

**Kleptokrati** (av gresk *kleptein* *«stela»* og *kratia* *«makt», «styre»*) er ei nemning for eit styresett so korrupt at ho ikkje ein gong held ein fasade av ærlegdom. Den personen eller den gruppa som på autoritær vis held makta i ein sovoren stat kallar me *kleptokrat(ar)*. Kleptokratar er sermerkte ved at dei forsyner seg uavgrensa frå statskassa, og fyller på ved å tyngja undersåttane med høge skattar. Kleptokrati har me gjerne sett i tidlegare koloniar som er vortne sjølvstendige, der det ikkje har funnest noko velvakse sivilt samfunn, og presidenten har vorte den eine dominerande makta i heile samfunnet. Soleis har denne eine allmektige personen kunna fara fram med landet sitt som han sjølv har vilja. Men, kleptokrati kan òg finnast andre stader, i autoritære eller totalitære statar, der makta er samla på få hender. Kleptokratar tek gjerne i bruk kvitvasking av pengar eller set pengane i anonyme bankkonti i utlandet for å taka vare på dei ulovlege innkomene sine.

## ''Ti på topp'' kleptokratar
2004 ålmenta Transparency International ei lista over dei statsleiarane som har teke til seg mest statlege midlar i moderne tid.
Rada opp etter stolne summar:
# Suharto, Indonesia, 15–35 milliardar amerikanske dollar
# Ferdinand Marcos, Filippinane, 5–10 milliardar
# Mobutu Sese Seko, Zaire, 5 milliardar
# Sani Abacha, Nigeria, 2–5 milliardar
# Slobodan Milosevic, Jugoslavia, 1 milliard
# Jean-Claude Duvalier, Haiti, 300–800 millionar
# Alberto Fujimori, Peru, 600 millionar
# Pavlo Lazarenko, Ukraina, 114–200 millionar
# Arnoldo Alemán, Nicaragua, 100 millonar
# Joseph Estrada, Filippinane, 78–80 millionar

## Kjelder
Haukeland i Arna

**Haukeland** ligg i Arna i Bergen.

Haukeland stasjon var høgste punkt på Gamle Vossabanen. Om lag 25 meter høgare over havet enn Voss stasjon.

## Andre nettstader
Haukeland stasjon
Fulkomne tal

**Fullkomne tal** er heile tal som er lik summen av divisorane i talet, det vil seie dei tala som går opp i det fulkomne talet unntatt talet sjølv. Alle kjende fullkomne tal er partal.

Euklids regel seier at når p = 2n - 1 er eit primtal, så er F = p2n-1 eit fullkome tal. 

Dei første fullkomne tala er 

* 6 = 1 + 2 + 3 
* 28 = 1 + 2 + 4 + 7 + 14 
* 496 = 1 + 2 + 4 + 8 + 16 + 31 + 62 + 124 + 248 
* 8 128 = 1 + 2 + 4 + 8 + 16 + 32 + 64 + 127 + 254 + 508 + 1016 + 2032 + 4064 
* 33 550 336 
* 8 589 869 056 
* 137 438 691 328 

## Tilstrekkeleg kriterium for perfekte tal
La m = 2^{n-1}p, der 2^n-1 er eit primtal. Då er summen av dei naturlege tala som deler *m* (*m* inkludert) 
:p + 2p + ... + 2^{n-1}p + 1 + 2 + ... + 2^{n-1}= (p+1)(1 + ... + 2^{n-1}) = (p+1)(2^{n}-1) = 2m = m + m, 
så summen av alle tala som deler *m* utan å vera *m* er *m*.

Spørsmålet om alle fullkomne tal er partal, er eit kjent uløyst problem innan talteorien. 

## Sjå også
* Fermattal
* Mersennetal

## Kjelde
* Anton Røstad i *[[Norsk Allkunnebok]]* (1953)
* Fullkomne tall i SNL
Korrosjon

**Korrosjon** vil seia at metall blir tært vekk gjennom ein kjemisk reaksjon med oksygen. 
Metallet natrium kan berre halde seg blankt i luft berre nokre minutt, mens gull ikkje korroderer i heile tatt. Den mest kjende forma for korrosjon er rust, som er korrosjon av jarn.
Tupou VI av Tonga

**Tupou VI** (personnamn *ʻAhoʻeitu ʻUnuakiʻotonga Tukuʻaho*) () er konge av Tonga og tidlegare statsminister, forsvarsminister og utanriksminister på Tonga. Han var tidlegare kjend som **Lavaka Ata 'Ulukalala**.

Tupou VI er den tredje sonen til kong Taufa'ahau Tupou IV. Han var statsminister frå 3. januar 2000 til 11. februar 2006, då han gjekk av på grunn av protestar mot at medlemmer av kongefamilien skulle sitje i regjering. Han blei konge 18. mars 2012 då broren George Tupou V døydde.
Stål

:*Sjå òg [[namnet Stål]]*

**Stål** er ei legering med jarn og karbon som dei viktigaste elementa. Det er eit sterkt metall med mange bruksområde, som konstruksjon og i reiskapar og våpen. I Noreg blir det produsert stål i Mo i Rana og på Jørpeland.

## Oppbygging
Den klassiske definisjonen er at stål er jern-karbon-legeringar med opp til 2,1 prosent karbon. Karbonet, som legg seg mellom jernatoma i krystallgitteret, hindrar desse i å skli frå kvarandre. Karbonatoma vil også påverka fasetransformasjonane i metallet, slik at stålet blir meir herdbart. 

Mengda av karbon i legeringa bestemmer kva eigenskapar stålet får. Stål med høgt karboninnhald kan gjerast sterkare og hardare enn jern, men blir òg sprøare.

Andre legeringselement kan vera mangan, krom eller nikkel. 

## Typar
Det finst fleire typar stål, dei mest vanlege er: 
* Rustfritt stål
* Høgfast stål
* Verktøystål
* Støypestål

Når karboninnhaldet i jern er høgare enn 2,1% blir legeringa kalla støypejern.

## Bakgrunnsstoff
Maskin

**Maskinar** er menneskelaga gjenstandar som overfører eller omformar energi slik at dei kan utføra eller hjelpa til med ei oppgåve. Ofte vert maskinar nytta for oppgåver der det er bruk for store krefter og det er naudsynt å omsetta mykje energi frå ei form til ei anna. Maskinar vert òg nytta for å utføra repetetive oppgåver, for oppgåver som må utførast med stor presisjon, eller stor fart.

Maskinar vert sett saman av maskindelar (maskinelement), ved hjelp av monteringsdelar som skruvar, naglar, flensar og liknande, eller ved sveising, lodding, eller ved at dei vert haldne på plass av andre delar. 

## Maskintypar

## Merknad

## Bakgrunnsstoff
Tradisjon

**Tradisjon**, **konvensjon**, **skikk og bruk**, er hevdvunne fastlagde og ålment godkjende retningsliner og måtar å gjera noko på i dei aktuelle situasjonane. I stor mon er gamle skikkar og tradisjonelle handlings- og åtferdsmønstre normerande for det menneskeleg livsmønstret og det sosiale livet. Det finst til dømes tradisjonar for å feira høgtider og utføra religiøse handlingar. Sed og skikk om kva som høver seg i arbeidslivet, i festleg lag, korleis ein skal kle seg i ulike samanhengar eller ved særskilde høve og så bortetter, dominerer tankane og åtferda til mange menneske. For dei fleste gjev det velvære i å kjenne til konvensjonane på eit område for kunne rette seg etter dei, ettersom brot på det som reknast for å vere høveleg i dei aktuelle situasjonane, kan verte møtt med misnøye og ulike former for sosiale sanksjonar i form av kritiske blikk og kommentarar. Skikk og bruk kan likevel alltid verte endra eller moderert av ulike årsaker eller miste si makt over sinna, jamvel erstattast av nye skikkar med motsett innhald, og er soleis aldri evigvarande. Ofte vert brot på konvensjonar møtte med åtgaum som gjev opphav til nye reglar for rett framferd. Men ofte lever konvensjonar, skikk og bruk og tradisjonar sitt eige sjølvstendig liv lengje etter at årsaka til at dei oppstod er borte og gløymt.

Omgrepet *tradisjon* vert òg nytta i samband med kunstformer som blir overførte frå person til person, til dømes folkemusikk (også kjend som *tradisjonsmusikk*) og munnleg litteratur.

## Bakgrunnsstoff
Castor

***Castor*** er ei pattedyrslekt som omfattar to artar av bever. Bever er den største gnagaren som finst på den nordlege halvkula. Beverane omfattar familien Castoridaæ med dei to artane *Castor canadensis* og *Castor fiber*. Førstnemnde høyrer heime i Amerika, mens sistnemnde høyrer heime i Europa.

Beveren kan oppnå ei vekt på 40&nbsp;kg. Han er dekt av tjukk, vasstett pels, og bakbeina er kraftige, med symjehud mellom de fem tærne. Forbeina derimot liknar våre hender, og beveren bruker dei med stor dyktigheit og presisjon til forskjellige oppgåver.

Beveren overgår alle andre pattedyr (unntatt mennesket) når det gjeld evna til å endre og tilpasse sitt livsmiljø. Det som imponerer mest er beveren sine demningar. Dei kan vere opptil fleire titals meter lange, og sørgjer for at vasstanden i hovudreviret er mest mogleg konstant. Sjølve beverhytta kan vere opptil 7&nbsp;m i diameter, og huse 2–3 familiar, med høgast 8–10 individ.

## Artar
* *C. canadensis*, amerikansk bever
* *C. fiber*, europeisk bever eller berre bever

## Bakgrunnsstoff
*
Organisasjon

Ein **organisasjon** (frå gresk *organon*, 'verktøy') eller ein **skipnad** er ein samskipnad av fleire menneske med nokolunde felles interesser eller mål. *Organisasjon* kan og visa til korleis ei gruppe er bygd opp på og verker, sjå organisasjonsteori.

Det finst mange ulike organisasjonar, til dømes internasjonale organisasjonar av ulike land, frivillige organisasjonar, interesseorganisasjonar, ungdomsorganisasjonar og fagforeiningar.

## Sjå òg
*Samskipnad
*Selskap
*Lag
Land

**Land** (frå norrønt *land*) er eit geografisk avgrensa område eller eit politisk-administrativt område med felles styre. Eit land kan vera ein suveren stat, men kan også vera ein mindre del av ein stat.

## Namn og status på land

Historisk har ein gjerne omtalt særmerkte område som land, til dømes stader der det budde ei viss folkegruppe. Døme på dette finst i moderne stadnamn som Jylland, Svealand, Götaland, Hordaland og Rogaland, som er knytt til høvesvis jydar, svear, gøtar, hordar og ryger. Andre namn kan koma frå visse særmerke ein meinte landet hadde, som Sjælland (avleidd av 'sel' eller 'furer'), Island og Grønland.

I nokre høve er slike landområde blitt omdanna til moderne sjølvstendige statar, som Irland, Russland og Afghanistan (-stan tyder land). I andre er dei undernasjonale administrative område med eit visst sjølvstyre, som forbundslanda i Austerrike og Tyskland (*Bundesland*, tidlegare kalla *Land*) eller dei fire landa (*countries*) som utgjer Storbritannia: England, Skottland, Wales og Nord-Irland. 

Land blir gjerne rekna som suverene statar dersom dei har éi sentralisert styresmakt som har suverenitet over eit definert landområde med fast folkesetnad. Vidare må dei kunna ha internasjonle band med andre statar. Som regel reknar ein også med at land må ha diplomatisk anerkjenning frå andre land for å kunne verka som suverene statar. Usjølvstendige biland eller territorium kan reknast som land i nokre høve, men ikkje andre; innbyggjarar av Hong Kong var til dømes rekna som britiske undersåttar men ikkje statsborgarar då landet var under britisk styre, i dag har mange av dei  særskilde britiske eller kinesiske Hong Kong-pass.

## Sjå òg
*Nasjonalisme
*Verdas land

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
UNCTAD

**SN-konferansen for handel og utvikling** (**UNCTAD**: *United Nations Conference on Trade and Development*), er generalforsamlinga i SN sitt hovudorgan for handels-, investerings- og utviklingsspørsmål. Organisasjonen vart etablert i 1964.

## Formål
Formålet til UNCTAD er å «maksimere handels-, investerings- og utviklingsmoglegheitene for utviklingsland og hjelpe dei i innsatsen deira for å integrere seg i verdsøkonomien på ein likeverdig basis».

## Organisasjonen
UNCTAD har 191 medlemsstatar og har hovudsete i Genève i Sveits. Organisasjonen har 400 tilsette. Sidan 1. september 2005 har Supachai Panitchpakdi (Thailand) vore generalsekretær.

Det er fire nivå for møte i UNCTAD:
* UNCTAD-konferansen blir heldt kvart fjerde år. Siste konferanse var den ellevte i rekka og vart heldt i São Paulo i juni 2004.
* UNCTADs leiarskap for handel og utvikling. Leiarskapet administrerer arbeidet til UNCTAD mellom to konferansar og møtest opp til tre gonger per år.
* Fire UNCTAD-kommisjonar og ei arbeidsgruppe. Desse møtest oftare enn leiarskapet, for å diskutere policy-, program- og budsjettspørsmål.
* Ekspertmøte. Kommisjonane kallar saman til ekspertmøte om utvalde emne for å tilføre kunnskap og meiningar til kommisjonane sine policy-diskusjonar.

## Rapportar
UNCTAD produserer ei mengde rapportar på ulike tema, mellom anna:
* Handels- og utviklingsrapporten (*The Trade and Development Report*)
* Verdsrapporten for investeringar (*The World Investment Report*) 
* Rapporten over økonomisk utvikling i Afrika (*The Economic Development in Africa Report*)
* MUL-rapporten (*The Least Developed Countries Report*)
* UNCTAD-statistikken
* Informasjonsøkonomirapporten (*The Information Economy Report*) 
* Sjøtransportmeldinga (*The Review of Maritime Transport*) 

## Samarbeid
UNCTAD har ei rekke tekniske samarbeidsprogram, som ASYCUDA, DMFAS, EMPRETEC og WAIPA.

I tillegg har UNCTAD ein del teknisk samarbeid med Verdsorganisasjonen for handel gjennom det felles internasjonale handelssenteret (Internasjonal Trade Centre - ITC), som rettar seg mot operasjonelle og føretaksorienterte sider av utvikling av handel.

## Bakgrunnsstoff

*
* Informasjon om UNCTAD  (FN-sambandet)
* Det internasjonale handelssenteret
Tendensroman

Ein **tendensroman** er ein roman som set samtidsproblem under debatt og som ønskjer å peike på skjeivskapar i samfunnet.

*[[Amtmannens døtre]]* (1855) av Camilla Collett blir rekna som den første tendensroman i norsk litteratur. Andre tendensromanar er *Gift* (1883) av Alexander Kielland , *Albertine*(1886) av  Christian Krohg, *De vergeløse* av Gabriel Scott og *[[Jonas]]* av Jens Bjørneboe.

## Kjelder
Espeland

**Espeland** er eit norsk stadnamn, særleg brukt om gardar, og etternamn.

Det er brukt om desse stadene:
* Espeland i Audnedal
* Espeland i Bergen, ein tettstad i Arna
* Espeland i Fana attmed Flesland i Fana i Bergen 
* Espeland i Bjerkreim
* Espeland på Bø
* Espeland på Bømlo
* Espeland i Etne
* Espeland i Farsund
* Espeland i Froland
* Espeland i Gaular
* Espeland i Hjelmeland
* Espeland i Hyllestad
* Espeland i Hægebostad
* Espeland i Kvinesdal
* Espeland i Lindås
* Espeland i Naustdal
* Espeland i Nissedal
* Espeland i Sandnes
* Espeland i Saudal
* Espeland i Songdalen
* Espeland i Tinn
* Espeland i Vegårshei
* Espeland i Vennesla
* Espeland i Ølen
* Espeland i Åmli

## Kjelder
* Norgesglasset
Fugleinfluensa

**Fugleinfluensa** er ein dyresjukdom valda av influensa A-virus. Han kan i visse tilhøve føra til døden, også hjå menneske som har fått viruset i seg gjennom kontakt med avføring frå smitta fuglar.

## Bakgrunnsstoff
* Om fugleinfluensa hjå Folkehelseinstituttet
* Om fugleinfluensa hjå Mattilsynet
* Om fugleinfluensa hjå Norsk Helseinformatikk
Hilde Gjermundshaug Pedersen

**Hilde Gjermundshaug Pedersen** (), er ein norsk tidlegre langrennsløpar og skiorienterar, medlem i Nybygda IL. Ho vann to gullmedaljar i 4 x 5 km stafett for Noreg og fleire individuelle sølv- og bronsemedaljar i verdsmeisterskap og olympiske leikar. 

### Langrenn og skiorientering
Gjermundshaug debuterte i verdscupen i langrenn 3. mars 1984. Etter nokre års satsing på langrenn trappa ho ned, og konkurrerte i fleire år berre i skiorientering, der ho tok 7 individuelle NM-gull i løpet av åra 1994-98, og vart vinnar av verdscupen i 1997.

### Langrenn
I langrenn gjorde Gjermundshaug Pedersen comeback i verdscupen i 1997. Ho gjekk på det norske stafettlaget som tok sølv under Lahti-VM i 2001. 

I VM 2003 i Val di Fiemme vann Gjermundshaug Pedersen dei første individuelle VM-medaljane sine i langrenn. Det vart bronse både i sprinten og på den klassiske 10-kilometeren. I tillegg gjekk ho for det norske laget som tok bronsemedaljane på stafetten.

Under VM 2005 i Oberstdorf tok ho sin tredje VM-medalje på stafetten, denne gongen gull.

I estiske Otepää vann ho 10 km klassisk 7. januar 2006, og tok dermed sin aller første verdscupsiger i ein alder av 41 år. Under Ski-NM 2006 på Kongsberg tok Pedersen, saman med døtrene Eli og Ida, eit historisk NM-gull i stafett for Nybygda IL. Same år tok ho òg bronsemedaljen på 10 km klassisk i Torino.

### Ymse
I 2002 vart Hilde Gjermundshaug Pedersen tildelt Egebergs ærespris for prestasjonane i skiorientering og langrenn. 

## Bakgrunnsstoff
* Resultatoversikt hos FIS
Linda Grubben

**Linda Grubben** () er ein tidlegare norsk skiskyttar på elitenivå. Grubben la opp etter verdsmeisterskapen i Anterselva i 2007, der ho vann ein gull-, ein sølv- og ein bronsemedalje.

## Bakgrunn
Linda Grubben, opphavleg Tjørhom, vart fødd i Stavanger og voks opp på Tjørhom i Sirdal kommune. Tjørhom gjekk på Sinnes skule i 9 år, og sykla ofte til skulen. Slik la ho grunnlag for ei idrettskarriere. Ho byrja med skiskyting då ho var kring 12 år gamal, etter å ha drive med langrenn i fleire år. 

Etter grunnskulen flytta ho 3 mil til kommunesenteret Tonstad, for å gå på skigymnaset Sirdal VGS. Det var her ho møtte læraren Roger Grubben, som ho seinare vart sambuar og gifta seg med. Som elev ved Sirdal VGS fekk ho ei god utvikling i sporet, og ikkje minst på standplass der hennar styrke låg. Ho tok eit fjerde år ved skulen for å kunna konsentrera seg meir om skiskyting, og samstundes få gode karakterar. Seinare vann ho gull i junior-VM på stafett, saman med mellom anna Gro-Marit Istad Kristiansen. 

Tjørhom har vore på det norske elitelaget frå 2000. Samstundes som ho har satsa på skiskytinga har ho utdanna seg som førskulelærar, ved høgskolen i Sør-Trøndelag. Ekteparet Grubben er busett i Sirdal.

## Merittliste

*Berre topp 3-plasseringar er tekne med.*
*Både stafettresultat og individuelle resultat vert medrekna.*

**Olympiske leikar**
* 1 sølv (2002)

**VM i skiskyting**
* 2 gull (2004, 2007)
* 2 sølv (2006, 2007)
* 2 bronse (2005, 2007)

**Junior-VM i skiskyting**
* 1 gull (1997)
* 3 sølv (Eit i 1998 og to i 1999)
* 1 bronse (1999)

**Verdscupen i skiskyting, enkeltrenn**
* 12 sigrar
* 7 andreplassar
* 14 tredjeplassar

## Bakgrunnsstoff
*
Loch Kishorn

**Loch Kishorn** (skotsk-gælisk *Loch Ciseorn*) er ein fjord (*[[loch|sea loch]]*) nordvest i Highland i Skottland. Loch Kishorn skil halvøya Applecross frå Lochcarron-området. Fjorden er kring 1,5&nbsp;kilometer vid, og 4&nbsp;km lang. Ut mot havet er det nokre øyar, den største av desse er Kishorn Island.

Tre små busetnader ligg langs den sørlege sida av fjorden. Samla vert desse kalla **Kishorn**. 
Sør for Kishorn ligg to små fjell: An Sgurr og Bad a'Chreamha.

## Kishorn-verftet
Verftet **Kishorn Yard** vart nytta til å byggja oljeplattformar ved Loch Kishorn. Verftet vart eigd av ingeniørfirmaet Howard Doris, og vart nytta frå 1975 til 1987. Loch Kishorn er veldig djup, og ein kunne laga ein byggjedokk for plattformer av betong. Oljeplattforma Ninian Central vart bygd fram mot 1978, på den tida det største flyttbare byggverket nokonsinne. 

## The Kishorn Commandos
Gordon Menzies i folkemusikkgruppa Gaberlunzie skreiv ein song kalla «The Kishorn Commandos», refrenget er slik:

:*We're the Kishorn Commandos way up in Wester Ross*
:*We've never had a gaffer, we've never had a boss*
:*But we'll build the biggest oil-rig you've ever come across*
:*Remember we're the Kishorn Commandos*

## Bakgrunnsstoff
* Kishorn www.undiscoveredscotland.co.uk
* www.lochkishorn.co.uk
Pau

**Pau** er ein by sørvest i Frankrike. Byen er administrasjonsstad (*préfecture*) for det departementet Pyrénées-Atlantiques i regionen Nouvelle-Aquitaine. I Pau vart kongane Henrik IV av Frankrike og Karl Johan av Sverige og Noreg fødd.

Université de Pau et des Pays de l'Adour (grunnlagd i 1972) ligg i byen og gjer at studentar utgjer ein god del av folketalet i byen, som er rundt 80&nbsp;000. 

## Geografi
Pau var hovudstad i den tidlegare franske provinsen Béarn. Staden, som ligg på ei høgd over dalen til elva Gave de Pau, der det låg ein vadestad, kontrollerte ein lett veg inn i Pyreneane, som vart brukt for å frakte sauer til seterbeite i fjella.

## Historie
Det var bygd festningsverk på staden på 1000-talet. Pau tyder «palisade» på oksitansk, og var sete for vicomtane i Béarn. Pau vart derfor hovudstad i Béarn i 1464. Tidleg på 1500-talet vart Château de Pau omgjort til bustad av grev Gaston Fébus av Foix, og vart residens for kongane av Navarre, som òg var grevar av Béarn. Derfor vart Henrik IV av Frankrike (1553–1610) fødd her, sjølv om mor hans, den respektable Jeanne d'Albret, måtte reise gjennom heile Frankrike slik at son hennar kunne verte fødd i Pau. Leppene til barnet vart fukta med den lokale vinen og gnidd med kvitlauk like etter han var fødd. Kong Karl Johan av Sverige og Noreg vart òg fødd på slottet, i 1763. Det vert i dag rekna som eit fransk historisk monument og inneheld ei flott samling av veggteppe.

Då Henrik IV drog bort frå Pau for å bli konge av Frankrike sa han at han gav ikkje Béarn til Frankrike, han gav Frankrike til Béarn.

Engelskmennene oppdaga sjarmen til Pau og klima i byen før franskmennene sjølv gjorde det, og etterlét sitt preg på byen. Delvis var dette fordi Wellington etterlét ein garrison ved Pau på veg til Spania. Dei ferierande britane kom her før jernbanen, og oppretta den vakre promenaden *Boulevard des Pyrenées,* den første fulle golfbanen med 18 hol i Europa (oppretta i 1856-1860 og framleis i bruk), ein bane for tennissporten jeu de paume (verkeleg tennis), som seinare utvikla seg til trinquet.

Napoleon III pussa opp slottet, medan Pau la til gater av Belle Époque -arkitektur, før moten flytta seg til Biarritz. Pau er framleis eit stort senter for vintersport og riding, og er mellom anna åstad for eit vidkjend terrengritt for hest.

## Bakgrunnsstoff
* Reiseguide for Pau og området rundt 
* Vitje Pau
* Pau-online.com
Apollo 17

**Apollo 17** var den ellevte bemanna romferda i Apollo-programmet og det siste Apollo-fartøyet som landa på månen. Apollo 17 vart skoten opp frå Cape Kennedy, Florida, den 6. desember 1972 med ein Saturn V rakett. Apollo 17 bestod av månelandingsfartøyet «Challenger» og kommandoseksjonen «America». Romferda varte i 12 døgn og 17 timar.

«Challenger» landa i eit område på månen kalla Taurus-Littow. Mannskapet kartla topografien til månen med laserbasert høgdemålar, undersøkte grunnen med ekkolodd og undersøkte korleis månen reagerte på gravitasjonen frå Jorda. Det vart og tatt geologiske målingar og  steinprøver vart brakt tilbake til jorda. Analysar av steinane gav opplysningar om alderen til månen.

### Mannskap
*Eugene Cernan, kommandør
*Ronald E. Evans, (pilot, kommandoseksjonen)
*Harrison Schmitt, (pilot, månelandingsfartøyet)

Eugene Cernan er den personen som sist har sett sin fot på månens overflate.
Dalasau

**Dalasau** er ein norsk kryssingssau som blei rekna som den mest utbreidde sauerasen i Noreg fram til nemninga Norsk Kvit Sau blei innført i 2000/2001. 

## Historie
Dalarasen blei ala fram i Hordaland rundt 1925 gjennom kryssing av spælsau og ulike engelske rasar (truleg sutherland, leicester og sjeviot). 

## Skildring
Dalasau er ein storvokst og grovbygd sauetype som typisk veg 80-90 kilo (søyer). 
Sauen er kvit med kritkvite dekkhår på bein og hovud, men svart nase og klauvar. 
Han har store, svakt hengande øyre.

Sauen produserer mykje ull av middels kvalitet og har god kjøtfylde.

## Utbreiing
I 2006 var 6 % av dei registrerte søyene i Sauekontrollen dalasau, men ein del av dei registrerte dyra høyrer nok eigentleg til rasen Norsk Kvit Sau.

Før dette blei heile 43 % av dyra tilslutta Sauekontrollen rekna som dalasau. 

## Kjelder
* Bokmålswikipedia
* http://www.eldars.it/lagdomsgard/far/dalasau.htm 
* «Sauerasene i Norge»  ved nsg.no
Rygja

**Rygja** er ein sauerase danna i Rogaland ved kryssing av den lokale sauetypen med engelske rasar (sutherland, leicester og sjeviot). Dette er ein velbygd sau, og ulla er nesten heilt fri for marghår. 

## Usjånad
Rygjasauen er mindre enn dalasauen og heller ikkje like grovbygd. Han har svart nase og klauver, blankt og glansfullt hårlag på hovud og føter. Han kan ha svarte flekker i hårlaget i fjeset og på føtene. Rygjasauen har bra kjøttfylde, og ulla er kjend for å vrre glansfull og nærast margfri.

## Historie
Rygjasauen er avla fram i Rogaland av den den gamle sauen i området og importerte britiske rasar som leicester, sutherland, southdown og merino som var spreidde som avlsdyr på 1700- og 1800-talet.

Rogaland landhusholdningsselskap presenterte lokale sauetypar av rygjatype på ei utstilling i 1907. Gjennom målretta arbeidd leidd av fylkesagronom L. H. Kvadsheim og statskonsulent Teig vart det lagd vekt på å utvikle ein sau med god mjølkeevne, og som var høveleg stor med tanke på utnytting av fjellbeitet i området. I 1924 vart sauen godkjend som eigen rase under namnet rygjasau. 

Norsk genressurssenter har per 2010 oversikt over om lag 1100 vinterfôra sauer fordelt på 30 besetningar. Rasen er ikkje direkte truga, men sidan ein ikkje har full oversikt over kor reinrasa dei registrerte individa er, er situasjonen for rasen noko usikker. 

## Kjelder
* Skog og landskap: Rygjasau
Sjeviot

**Sjeviot** er ein sauerase som vart importert til Noreg frå Skottland mot slutten av 1800-talet. Han har vore viktig for utviklinga av dala-, rygja- og steigarsauen. 

Dette er ein velbygd sau med gode slakteeigenskapar. Han er middels stor; vêren blir rundt 80 kg, medan ei søye typisk veg 40 kg. Ein bruker både kjøt og ull frå sauen.

## Historie

Namnet sjeviot kjem frå ei gruppe åsar i grensetraktene mellom England og Skottland, Cheviot Hills. Rasen er framleis vanleg i dette området, men har spreidd seg til resten av Storbritannia såvel som resten av verda.

Historiske referansar til ein sauetype som kan vera sjeviot, kjem frå så langt tilbake som 1300-talet, men i løpet av åra er rasen blitt forbetra og kryssa med andre typar, slik at dagens sjeviot er ganske ulik den som fanst då.

Sauen blei spreidd på 1800-talet ettersom ein meinte ulla hans passa særleg godt til å laga det sterke tweed-tøyet.
Svartfjes

**Svartfjes** er ein sauerase som stammar fra fjellstrøka i Skottland. Han vert rekna som den mest hardføre rasen i
Storbritannia, og er den mest utbreidde.
Svartfjes er kjenneteikna av svarte fjest (som kan ha kvit teikning) og svarte føter med kvit kropp. Begge kjønn har horn.  

Rasen har heller kort hale. Kroppen er kort men kraftig. Beina er korte, men sterke. Både vêrar og søyer har horn. Ulla består hovudsakleg av dekkhår og er lang og grov.

Svartfjes blir hovudsakleg brukt til å produsera sauekjøt.
Ulla frå sauen blir ofte brukt til å fylla madrassar, til teppe og møbelstoff. Finare ull kan brukast til klede, til dømes Harris-tweed.
 
Det var ei viss satsing på denne sauerasen på Vestlandet sidan midt på 1800-talet. 
Johan Schumann innførte ti lam av rasen frå Skottland i 1859.
I dag er det lita interesse for svartfjessauen i Noreg.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Norsk sau og geit
Norsk pelssau

**Norsk pelssau** er resultatet av ein krysning mellom norsk blå og grå spælsau og den svenske gotlandssauen.
FAO

**FNs organisasjon for ernæring og landbruk** (**FAO**: *Food and Agriculture Organization*) er SN-organisasjonen for mat og landbruk, men arbeider òg mot svolt i verda. Han skal òg samla og dela kunnskap om korleis ein kan forbetra og modernisera landbruk, skogbruk og fiske, særleg i u-land.

## Historie

FAO blei grunnlagd i 1945 i Hot Springs i Virginia. Han har som motto *fiat panis*, latin for 'det vere brød'. I 2009 hadde han 191 medlemsland.

José Graziano da Silva frå Brasil har vore direktørgeneral i FAO sidan 2012. Før han har organisasjonen vore leia av:

* John Boyd Orr (Storbritannia), oktober 1945-april 1948
* Norris E. Dodd (USA), april 1948-desember 1953
* Philip V. Cardon (USA.), januar 1954-april 1956
* Herbert Broadley (Storbritannia, fungerande) april 1956-november 1956
* Binay Ranjan Sen (India), november 1956-desember 1967
* Addeke Hendrik Boerma (Nederland), januar 1968-desember 1975
* Edouard Saouma (Libanon), januar 1976-desember 1993
* Jacques Diouf (Senegal), januar 1994-desember 2011
* José Graziano da Silva (Brasil), januar 2012

## Arbeid

Organisasjonen har særleg prøvd å utvikla områda der 70 % av dei fattige og svoltne i verda bur. For å få til dette har han fire strategiar:

* Gjera informasjon tilgjengeleg
* Fordela ekspertise rundt målsetjingar
* Skapa ein møtestad for nasjonane
* Bringa kunnskap ut til folket

FAO sin underorganisasjon for Berekraftig Utvikling (SD) gir råd til regjeringar om integrert regulering, planlegging og styring var naturresursar. Den koordinerer korleis organisasjonane set i gang Rio-toppmøte sin Agenda 21 og dei globale miljøkonvensjonane om biologisk mangfald, klimaendringar og ørkendanning frå 1992. 

SD koordinerer og det tverrfaglege programmet for økologisk dyrking, den fremjar landbruket sitt omsyn til økosystem, og også beredyktige energistrategiar og -teknologiar. Den hjelpe og utviklingslanda med å bruke fjernovervaking, agrommeterorlogi og geografiske informasjonssystem, slik at dei kan styre naturressursane og overvake tilstanden til avlingane.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* 
* FAO Norden
* FAO Norden på Facebook
Såpeopera

**Såpeopera** er eit økenamn på dagtidsfjernsynsseriar med svært mange episoder og stort persongalleri. Ein såpeopera har gjerne mange intriger og innfløkt handling, og tek ofte utgangspunkt i velståande familier og deira vener og fiendar. Mange slike seriar har mange melodramatiske element. 

Det finst svært få eksempel på norsk såpeopera, men *[[Venner og Fiender]]* og Hotel Cæsar er eksempel på dette. 

USA og Latin-Amerika er storprodusentar av slike seriar, dei mest kjende amerikanske seriane er *[[fjernsynsserien Dallas|Dallas]]*, *[[Dynastiet]]*, *[[Beverly Hills 90210]]*, *[[Days of Our Lives]]* (som er ein av verdas eldste såpeoperaar) og *[[The Bold and The Beautiful]]* (*Glamour*).

Namnet «såpeopera» kjem truleg av at slike seriar vart sendt på dagtid også i fjernsynets barndom, og at dei var mynta på heimeverande kvinner. Dermed var såpeprodusentar storannonsørar. «Opera» peiker tilbake på melodramaet i seriane.
Navle

**Navlen** (*umbilicus*) er eit gropforma arr etter navlestrengen på buken hos alle placentale pattedyr. 

Ordet 'navle' blir nytta nedsettande som synonym for «midtpunkt».

Ordet blir òg nytta som verb i tydinga *skjere over navlestrengen*.
Høgtid

**Høgtid** (norr. *hátíð*, frå lågtysk *hochtit* 'kyrkjeleg fest, bryllaup') viser til ei større feiring. Høgtider er større festdagar som kan ha eit religiøs eller anna kulturelt grunnlag. Høgtider blir ofte markerte med religiøse seremoniar, særskild mat og drikke, festar og underhaldning, og deltakarar opplever ofte ei eiga oppløfta stemning som ein kallar «høgtidsstemning».

Dei finn ofte stad årleg, gjerne i samband med korleis året går. Feiringar av nyår, midsommar, midvinter og andre hendingar knytt til årstider eller astronomiske hendingar er vanlege. Det er også minnedagar for ulike viktige hendingar, som dei kristne jul, påske og pinse, jødiske *[[pesah]]* og *[[sjabu‘ót]]* og dei muslimske *[[id ul-fitr]]* og *[[id ul-adha]]*. 

## Sjå òg
* Ferie
* Festival
* Heilagdag
* Merkedag
* Offisiell flaggdag

* Ulike høgtider:
** Buddhistiske høgtider
** Hinduhøgtider
** Jødiske høgtider
** Kristne høgtider
** Muslimske høgtider

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
Dorothy Tennant

**Dorothy Tennant** () var ein britisk nyklassisistisk målar frå viktoriatida. 

Tennant var fødd ved Russel Square i London som den andre dottera til politikaren Charles Tennant og sosietetskvinna Gertrude Barbara Rich Collier. Ho  studerte målarkunst under Edward Poynter ved Slade School of Fine Art i London og Jean-Jacques Henner i Paris.

I tillegg til å laga måleri skreiv og illustrerte Tennant fleire bøker, mellom anna *London Street Arabs* frå 1890.

I 1890 gifta ho seg med Afrika-oppdagaren Henry Morton Stanley, og då han blei adla ni år seinare fekk ho tittelen *Lady Stanley*. Dei to adopterte ein son, Denzil. Etter at ektemannen døydde i 1904 redigerte og illustrerte ho sjølvbiografien hans, er blitt skulda for å ha teke vekk alt snakk om kvinner i livet hans før henne.

Dorothy gifta seg opp att i 1907 med Henry Curtis (d. 1944), ein kirurg, patolog og forfattar. 

## Galleri

Lord Henry Morton Stanley (1841-1904), by Dorothy Tennant.jpg|Henry Morton Stanley måla av Dorothy Tennant i 1880.
Dorothy Tennant-L'Amour Blesse 1895.jpg|L'Amour Blessé (1895) av Dorothy Tennant.


## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dorothy Tennant|Dorothy Tennant]]» frå ,  den 16. februar 2017.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Loch Ness

**Loch Ness** (skotsk gælisk *Loch Nis*) er ein stor og djup innsjø (loch) i det skotske høglandet, kring 37&nbsp;km sørvest for Inverness. Loch Ness er mest kjend for ein sjøorm som skal halda til der, populært kalla «Nessie» etter namnet på sjøen. Mange hevdar å ha sett eit stort monster symjande i innsjøen, men det er ikkje prova at eit slikt vesen verkeleg finst. Det har vore organisert fleire store leiteaksjonar etter monsteret, men ingen har lukkast i å finna det. Frå ulike stader kring Loch Ness går det båtar, slik at turistar får høve til å sjå etter ormen.

## Geografi
Loch Ness er ein av fleire skotske sjøar som blei skorne ut av brear under tidlegare istider. I flatevidd er han den andre største sjøen i Storbritannia, etter Loch Lomond, og den største sjøen i den geologiske forkastinga Great Glen. I vassmasse har Loch Ness meir vatn enn alle innsjøar i England og Wales til saman. I tillegg til å vera ein stor og djup *[[loch]]* har Ness særs dårleg sikt på grunn av mykje torv i jordsmonnet rundt.

Sørvest i sjøen, nær Fort Augustus, ligg øya Cherry, ein crannog (menneskeskapt øy) frå jernalderen.

På breidda av Loch Ness ligg ruinane av Urquhart Castle. I landsbyen Drumnadrochit ligg eit utstillingssenter om sjøormen i Loch Ness.

## Bruk av sjøen

Sjøen utgjer ein del av Den kaledonske kanalen. Han blir også brukt som lågare reservoar for vasskraftutbygginga Foyers, eitt av dei første av sitt slag i Storbritannia.

## Bakgrunnsstoff

* Nessie og Loch Ness www.nessie.co.uk
* Tony Harmsworth's Loch Ness Information Site
* Loch Ness Guide
* Loch Ness photos
* Google Map on Loch ness
* Loch Ness & Nessie links
Smalehovud

**Smalehovud** eller **smalahove** (dialektalt òg *sau(d)ehau(d)* eller *skjelte*) er hovud av lam eller sau som er nytta som mat. 

Dette er mat som har lang tradisjon på Vestlandet, der ein har måtta utnytta all mat på dyra. Hovuda vert vanlegvis svidde for å få vekk ulla. Deretter vert hovuda kløyvde og hjernen reinska vekk før ein saltar og ofte røykjer i røykhus. Tradisjonar frå Voss måtte ha hovuda røykte, men i Sogn heldt det å salta hovuda. Når ein skal servera smalehovud, vert dei fyrst vatna ut i eit døger og so kokt i om lag tre timar. 

I nyare tid vert smalehovud sett på som festmat og vert servert på restaurantar. Det er særleg feittlaget kring øyro og rundt augo og tunga som vert rekna som delikatesser på eit smalehovud. På Voss vert det skipa meisterskap i smalehovudeting.

I mange sefardiske (iberisk-jødiske) og mizraḥiske (arabisk-jødiske) familiar serverer ein smalehovud som ein av hovudrettene på rosj hasjaná. Smalehovudet, som helst skal vera av vêr, symboliserer ynsket om å vera initiativrik («å vera hovud heller enn hale»), og det viser dessutan språkleg sett til uttrykket *rosj hasjaná*, som ordrett omsett tyder ‘hovudet åt året’.
Porjus

**Porjus** (samisk staving: Bårjås) er ein tettstad nord i Sverige. Staden ligg i Jokkmokks kommun i Lappland i Norrbottens län. Tettstaden voks fram på byrjinga av 1900-talet i samband med bygging av eit vasskraftverk på staden. I dag er kraftverket i Porjus energiselskapet Vattenfall sitt tredje største vasskraftverk med ei normal årsproduksjon på 1&nbsp;233 GWh. 

Slik som mange andre kraftverksamfunn, skulle tettstaden etter planen avviklast etter at utbygginga var ferdig. Trass i dette heldt busetnaden seg oppe, og på det meste var det 3&nbsp;000 innbyggjarar. I dag er tettstaden den minste av Jokkmokks kommun sine tre tettstader. Elva Lule älv renn gjennom Porjus, vegen Riksväg 45 og jarnvegen Inlandsbanan går via tettstaden.

## Bakgrunnsstoff
* Porjus.se, nettstad om Porjus av Porjus By- och Intresseförening.
* Jokkomokks turistbyrå om Porjus 
* Porjus 1910 - banbrytande kraftstation i vildmarken  www.vattenfall.se
* Porjus  www.inlandsbanan.se
* Porjus Norrsken By
Inverness

** Inverness** er administrasjonsbyen i regionen Highland i Skottland, òg kalla hovudstaden i Dei skotske høglanda. Han har kring 50&nbsp;000 innbyggjarar.

## Historie
Inverness er og ein av dei byane som kan vise til ei historie som strekkjer seg tilbake til vikingtida.

I nærleiken av Inverness finn ein Culloden Moor, som er den siste slagmarka i skotsk historie, der Bonnie Prince Charlie kjempa i slaget ved Culloden for kongemakta i Skottland, den 16. april 1746.

Kvart år blir det arrangert høglandsleikar i Inverness, som har tradisjonar fleire hundre år tilbake; dei tidlegaste publikasjonane som er funne, stammar frå 1600-talet. Segner fortel om leikar som vart arrangert på breidda av elva Ness, som skil byen i to, og kjem frå Loch Ness.

Det er og ei bru som knyter saman byen, og i eldre tider var denne laga av tre. I dag står det ein steinbru, og historia fortel at for fleire hundreår sidan vart brua jamleg øydelagt av ein klan som pressa byen for løysepengar for å la dei byggje ho opp att.

Ved museet i Inverness kan ein sjå mange av gjenstandane som vart nytta under slaget på Culloden Moor. Ein finn og bilete, og eit hårlokk som skal stamme frå Prince Charles Edward Stuart, òg kjent som Bonnie Prince Charlie.

 

På ei høgd i Inverness finn ein Inverness Castle, ei borg som vart bygd første gongen på 1600-talet, men sprengt av ein engelsk offiser. Historia fortel at mannen døydde, men hunden hans vart kasta over på andre sida av Ness, og mista berre halen. I dag fungerer borga som rettsbygning.

Føre borga finn ein og ein statue av Flora McDonald som hjelpte Bonnie Prince Charlie å flykte frå Skottland.

I byen Inverness kan ein òg finne eit særs gammalt kjøpesenter, Victorian Market, som er bygd på 1600-talet, og som vart øydelagt av brann i midten av 1800, og bygt opp att 10 år seinare.

Bygningane i byen har og ei historie som strekkjer seg rundt 300 år tilbake, og i 2004-2005 jobba ein aktivt for å verne dei gamle bygningane, og fleire restaureringsprosjekt pågår.

## Transport
Caledoniakanalen som knyter saman aust- og vestkysten av Skottland går ut i Moray Firth ved Inverness. Det er togsamband nord, aust og sørover frå byen. Inverness lufthamn har regelmessige samband med fleire stader i Storbritannia.

## Sport
Inverness er heimstaden for fotballklubbane Inverness Caledonian Thistle og Clachnacuddin.

## Folk frå Inverness
*Màiri Mhòr (1821–1898), gæliskspråkleg forfattar frå Skye
*Josephine Tey (f. 1896), forfattar
*Ali Smith (f. 1962), forfattar
*Yvette Cooper (f. 1969), politikar og parlamentsmedlem
*Laura Muir (f. 1993), mellomdistanseløpar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Inverness|Inverness]]» frå ,  den 2. november 2011.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Samfunnshus

**Samfunnshus** er bygg der medlemmer av eit lokalsamfunn eller ei særskild gruppe kan koma saman til mellom anna møte, kurs, framsyningar, festar og seremoniar.

## Samfunnshus ulike stader

fil:Svelgen Samfunnshus.jpg|Svelgen i Bremanger.
fil:Swindon Community-Center-Railway-Village.jpg|Swindon i England.
fil:YLRaanana.jpg|Ra'anana i Israel.
Image:0253 Ungdomshuset 4 5 2007.jpg|Innersetra på Tustna
Roxette

**Roxette** er ei svensk popgruppe som består av Per Gessle og Marie Fredrikson. Gruppa vart starta i 1986 og var mest populære i tida 1989-1992, og er framleis aktive. Roxette har selt meir enn 75 millionar plater over heile verda. Dei har hatt fleire hittsongar, og fire av dei, «The Look», «It Must Have Been Love», «Listen to Your Heart» og «Joyride», nådde førsteplassen på den amerikanske Billboard-lista.

## Album:
* 1986 – *Pearls of Passion* 
* 1987 – *Dance Passion - The Remix Album* 
* 1988 – *Look Sharp!*
* 1991 – *Joyride* 
* 1992 – *Tourism* 
* 1994 – *Crash! Boom! Bang!*
* 1995 – *Rarities*
* 1995 – *Don't Bore Us, Get to the Chorus! Roxette's Greatest Hits*
* 1996 – *Baladas En Español*
* 1999 – *Have a Nice Day*
* 2001 – *Room Service*
* 2002 – *The Ballad Hits*
* 2003 – *The Pop Hits*
* 2006 – *Roxette Hits|A Collection of Roxette Hits – Their 20 Greatest Songs!*
* 2006 – *The Rox Box / Roxette 86-06*
* 2011 – *Charm School*
* 2012 – *Travelling*

## Kjelder


* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:sv:Roxette|Roxette]]» frå , den 25. august 2009.* 


## Bakgrunnsstoff

*
Talet 28

**Talet tjueåtte** (**28**) er eit samansett tal: 28 = 2·2·7. I heiltalsrekkja kjem det etter talet 27 og før talet 29.

Ordenstalet som svarar til talet tjueåtte er **tjueåttande** (**28.**).

Tjueåtte er det nest minste perfekte talet: 28 = 1 + 2 + 4 + 7 + 14.