open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Meråkerklarinett

**Meråkerklarinetten** er eit moderne norsk folkeinstrument, òg kalla gjetarinstrument. Produksjon av folkelege klarinettar har lange tradisjonar i Meråker og på 1950- og 1960-talet tok Harald Gilland opp denne tradisjonen. 

Instrumentet kan opphavleg ha likna på østerdalsklarinetten, men meråkerklarinetten skil seg frå andre folkelege klarinettar ved at han har eit tilpassa b-klarinettrøyrblad og plant røyrbladanlegg. 

Det norske gruppa Tigerlily, som er mest kjend for bruken av norsk sekkepipe, har òg spela inn nokre låtar med meråkerklarinett.
Sveltefôring

**Sveltefôring** var ein fôringspraksis der det vart gitt svært lite vinterfôr til dyra. Det vart sett på bås svært mange dyr i forhold til fôrmengda ein rådde over. 

Ein vona at flest mogeleg skulle overleve vinteren. Det vart rekna som truleg at dyr kunne kome til å svelte i hel. Mange av dei som ikkje døydde vart så avmagra at dei måtte hjelpast ut or fjøset. På tysk har ein uttrykket «Schwanz-vieh» &mdash; 'halefe', dyr som måtte dragast ut etter halen, fordi dei ikkje kunne fote seg. Sveltefôring må ikkje forvekslast med vårknipa, då det kunne verte for lite dyrefôr, mot bonden sin vilje.

Sveltefôring var ein utbreidd praksis både i Noreg, i Norden og mange stader elles i Europa. I Noreg vart oftast hestane sparde for denne mishandlinga. 

Kva tid denne fôringsmåten stammar frå er usikkert. Den avtok siste halvdel av 1800-talet, og har neppe vore praktisert på 1900-talet.

Det har vorte framsett ulike forklaringar på denne foringspraksisen:
* Flest mogeleg storfe, sauer og geiter til å sende på beite, ville gi størst mogeleg avdrått.

* Ein freista å ha flest mogeleg dyr om våren som kunne seljast når beitesesongen tok til.

* I korndistrikta gav mange dyr mykje gjødsel, som var viktig for åkrane.

Uttrykka *snaufôring*, *knappfôring* og *vedlikehaldsfôring* beskriv og beviser knapp foring av dyra, og har delvis vorte brukte som synonym til sveltefôring.

## Kjelder

* *Jord og gjerning* Norsk lanbruksmuseum 1989. Anna Helene Tobiassen: «Sulteforing - nød, uforstand eller økonomisk strategi?»
Takson

Eit **takson** er ei kategorisk eining som vert nytta om ei gruppe organismar i biologisk systematikk. Ulike takson vert plassert i eit hierarkisk system, der små takson fell inn under større.

Dei grunnleggjande taksona i Linnés system er, frå øvst til nedst:
* Rike
* Rekkje
* Klasse
* Orden
* Familie
* Slekt
* Art

Ein nyttar i tillegg forstavingar som «over-», «under-» og «infra-» som tilpassing til evolusjonshistoria.

I kladistikken nyttar ein oftast ordet *klade* om takson.
RS-232

**RC-232** (Recommended Standard 232) er ein standard for seriell overføring av binær data mellom ulike datahandsamingseiningar. CCITT/ITU-T-standaren **V.24** tilsvarar RS-232. Etter den siste modifikasjonen av standarden i 1991 er den offisielle nemninga **EIA-232**, men på folkemunne vert han framleis kalla RS-232. RS-232 er eit eining-til-eining samband. 

Standaren vart vedteken av Electronic Industries Association (EIA) i 1962 og har ei lang og brokete historie. Tidlegare vart RS-232 nytta for overføring av data mellom datamaskiner og eksterne einingar som modem, skrivarar, utviklingssystem for mikroprosessorar og mikrokontrollarar, osb. 

I dag har USB fortrengt RS-232 og berbare datamaskinar har som oftast ikkje RS-232 serieport. Men RS-232 er framleis viktig for industrien, der det enno finst mykje utstyr, som om til dømes datainnsamlingseiningar og ymse måleinstrument, med RS-232 seriepostar. 

## Relaterte standardar
* RS-422 (RS-232 med balansert overføring)
* RS-423 (RS-232 med 5-pins DIN-sokkel)
* RS-449 (Ein kombinasjon av RS-422 og RS-423)
* RS-485 (RS-232 versjon for kommunikasjon mellom meir enn to einingar)
* MIL-STD-188 (Ein militær versjon av RS-232)
* EIA-530 (Ei vidareutvikling av RS-449, med same elektriske eigenskapar som RS-422 or RS-423, men med same sokkel som EIA-232)
* TIA-574 (RS-232 med 9-pins D-sokkel)
Mégdovas

**Mégdovas** (gresk Μέγδοβας) eller **Tavropós** (gresk Ταυρωπός) er ei elv som renn gjennom periferieiningane Kardítsa og Evrytanía i Hellas.

Elva har sitt utspring i fjella nord i Kardítsa og renn gjennom reservoaret Plastírassjøen, som gjev elektrisitet og vatn til Thessalía og Sentral-Hellas. Ho renn inn i Evrytanía og ein dal med noko jordbruk og skogar av furu og gran. Elva renn forbi Karoplési og vest for Domianí før ho renn ut i Kremastásjøen (Akhelóosreservoaret). Elva Akhelóos renn vidare frå Kremastásjøen.

## Historie
Seint i 1950-åra vart det bygd ei demning på Mégdovas, som danna Plastírassjøen. Eit anna damprosjekt danna Kremastáreservoaret i 1967, og før dette reservoaret vart konstruert, rann Mégdovas direkte ut i Akhelóos.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Megdova|Megdova]]» frå ,  den 1. september 2007.*
Mílikhos

**Mílikhos** (gresk Μείλιχος), òg kalla *Meilihos*, *Milikhos* og *Milihos*, er ei elv nordvest i periferieininga Akhaía i Hellas. Ho renn gjennom Río og Pátra før ho munnar ut i Pátrabukta.

Elva har utspring i Panakhaikófjella på vestsida og renn gjennom eit reservoar som gjev vatn til Pátra og noko straumproduksjon. Reservoaret vert òg nytta til å hindre flaum. I antikken stod det eit tempel for Artemis ved Mílikhos og då ein bygde E65 oppdaga ein restane av ei gammal bru som gjekk tilbake til romartida.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Meilichos|Meilichos]]» frå ,  den 1. september 2007.*
Mórnos

**Mórnos** (gresk Μόρνος) er ei elv som renn gjennom periferieiningane Fokída og Etoloakarnanía i Hellas. Ho har sitt utspring i Ítifjella nær grensa til prefekturet Fthiótida og renn gjennom landsbyen Mavrolithári og fleire andre i ein skogkledd dal. Ho renn ut i Mórnosreservoaret som gjev vatn til periferieininga og er ein del av elva i om lag 6 km. Ho renn så vest for Lidoríki og inn i ein anna skogkledd dal. Her dannar ho grensa mellom Fokída og Etoloakarnanía og renn gjennom Tríkorfo, Dáfni og mellom Kastráki og Návpaktos, før ho munnar ut i Korintbukta.

## Reservoaret
Mórnosreservoaret vart bygd på midten av 1900-talet og la natur og skogområde under vatn. Vegen mellom fleire landsbyar i Vardoúsiafjella og hovudvegen vart òg lagt under vatn. I dag gjev reservoaret vatn til Fokída og delar av Fthiótida og Viotía.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mornos|Mornos]]» frå ,  den  1. september 2007 .*
Néda

**Neda** (gresk Νέδα) er ei elv som renn gjennom periferieininga Arkadía, Ilía og Messinía vest på Peloponnes i Hellas. Det meste av elva renn gjennom fjellområde. Ho har sitt utspring i Lýkeofjella vest i Arkadía og renn inn i Messinía og nær landsbyen Néda, som har fått namn etter elva. Dei neste 40-50 km dannar ho grensa mellom prefektura Messinía og Ilía. Ho renn gjennom eller nær landsbyane og byane Dório, Figalía, Avlónas, Karyés og Neokhóri. Ho munnar ut i Kyparissíabukta i Det joniske havet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Neda River|Neda River]]» frå ,  den 1. september 2007.*
Inoús

**Inoús** (gresk Οινούς), òg kalla **Kelefína** eller **Oenos**, er ei elv i Hellas. Ho har sitt utspring ved fjellet Párnonas og renn sørvestover før ho munnar ut i elva Evrótas like før Spárti. (Polyb. ii. 65, 66; Liv. xxxiv. 28.) Den største sideelva til Oenos var Górgylos (gresk Γόργυλος, Polyb. ii. 66), som sannsynlegvis i dag er elva Vrestená. (Leake, *Peloponnesiaca*, s. 347.)

## Kjelde

* Smith, William, *Dictionary of Greek and Roman Geography* (1857).
Pámisos

**Pámisos** (gresk Πάμισος) er ei elv i periferieininga Messinía sør på Peloponnes i Hellas.

Elva har utspring i Lýkeofjella i nord i eit område med grassletter, steinar og kratt og lite tre. Eit par landsbyar ligg i området rundt elva, som renn forbi mellom anna Zevgolatió, Meligalás, Éva, Áris og aust for Messíni. Til slutt munnar Pamissos ut i Messiníabukta i Det joniske havet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pamissos|Pamissos]]» frå ,  den 1. september 2007.*
Píros

**Píros** (gresk Πείρος) eller **Peiros** er ei elv sentralt og nordvest i periferieininga Akhaía i Hellas. Elva har lokalt mange namn som *Kamenítsa* (Καμενίτσα), *Méllas* (Μέλλας), *Píeros* (Πίερος), *Nezerítiko* (Νεζερίτικο), *Prévedos* (Πρέβεδος) og *Akhelóos* (Αχελώος).

Píros er den lengste elva Akhaía. Ho har utspring aust i Erýmanthosfjellet og renn gjennom kommunane Kalávryta, Trítéa og inn i Khaikáli og Tóskes, og så vidare gjennom Olenía og Dými. Elva munnar ut i Pátrabukta vest for Alissós og aust for Káto Akhaía. Det er planlagd å byggje ei demning på elva som vil danne Píros-Parapíros-reservoaret. Dette vil gje straum til Pátra.

Elva ligg nær to antikke byar, Ólenos i Dými og Farrai (Farrés).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Peiros|Peiros]]» frå ,  den 1. september 2007.*
Kamenitsa

**Kamenitsa** kan vere: 

* Kamenitsa, lokalt namn på elva Píros i Hellas
* Kamenitsa i Mirkovo, landsby i kommunen Mirkovo i provinsen Sofia i Bulgaria
Piniós på Peloponnes

**Piniós** (gresk Πηνειός) er ei elv på Peloponnes i Hellas. Ulikt Piniós i Thessalía er ho truleg ikkje kalla opp etter guden Penevs. 

## Elveløp
Elva har utspring i Erýmanthos (Olonós), og munnar ut i ei bukt sørvest for Gastoúni i Det joniske havet. Ho renn over den sørlege halvdelen av Ilíasletta og renn mellom anna gjennom: 

* Ajía Triáda
* Simópoulo
* Kéntro
* Ílida

Ho renn vidare mellom Roupáki og Ajía Mávra, sør for Kavásila og aust for Vartholomió.

## Historie
I antikken rann elva aust for det som i dag er Stafidókambos, den militære flyplassen Andravida i Lekhainá, og tidlegare våtmarksområde, som i dag er tørka opp for å nyttast til jordbruk, nær Ájos Pandeleímonas. 

I 1960-åra vart det bygd ei demning på elva som skapte Piniósreservoaret, som gav vatn til det meste av Ilía. Vatnet er derimot giftig og kan ikkje drikkast. I dag går det ein veg over demninga som er nesten 2 km lang med eit vasskontrolltårn på midten. Elva tørkar sjeldan ut om sommaren, men mange av sideelvane hennar tørkar inn. 

## Kjelder
Piniós i Thessalía

**Piniós** (gresk Πηνειός), òg kalla *Pineios* og *Peneus*, er ei elv i Thessalía i Hellas. Elva er kalla opp etter guden Penevs, men har dei siste 1000 åra som regel vorte kalla *Salambria*. 

Piniós renn frå Píndosfjella og munnar ut i Egearhavet nordaust for Témbi, nær Stómio. Ho dannar eit stort delta, som er kjend for vakker natur og mange dyreartar og som er verna av internasjonale miljøvernsavtalar. Ho har ei lengd på 216&nbsp;km og har kjelde nord i Píndosfjella, aust for Métsovo. Metéoraområdet og byane Tríkala og Lárisa ligg ved Piniós. I 1960-åra vart det bygd ein motorveg mellom Aten og Thessaloníki i Témbidalen, men dette øydela ikkje det spesielle miljøet. 

Slagskipet «Piniós» er kalla opp etter elva. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pineios (Thessaly)|Pineios (Thessaly)]]» frå ,  den 1. september 2007.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Dei kjemiske forholda i Piniós
* Ovide, Métamorphoses, Livre I
* Informasjon om Piniós
Platanéiko

**Platanéiko** (gresk Πλατανέικο) er ei elv nord i periferieininga Akhaía i Hellas. Elva renn gjennom kommunen Río og munnar ut i Pátrabukta.

Elva har utspring nær Kastrítsi. Ho renn nær byen Plátani, som elva har fått namn frå. Særleg om vinteren kan elva få mykje vatn, noko som stundom fører til flaum og øydeleggingar. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Plataneiko|Plataneiko]]» frå ,  den 1. september 2007.*
Akademikar

Ein **akademikar** er ein person som er universitetsutdanna og har ein akademisk grad. Ein **akademisk borgar** er ein innskriven studerande eller ein tilsett person ved eit universitet.
Sélemnos

**Sélemnos** (gresk Σέλεμνος, latinsk *Selemnus*) er ei elv nord i periferieininga Akhaía i Hellas. Elva renn gjennom Río og munnar ut i Korintbukta.

Elvar byrjar på nordsida av Kastrítsi, der ho òg vert kalla **Kastritsiániko** (Καστριτσιάνικο).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Selemnos|Selemnos]]» frå ,  den 1. september 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Sélemnos på theoi.com
Sperkhiós

**Sperkhiós** (gresk Σπερχειός) er ei elv i Sentral-Hellas. Elva har sitt utspring i periferieininga Evrytanía i Panetolikófjella og renn nordaustover frå nær Megálo Khorió og inn i Karpenísi, sør for Tymfristós og inn i prefekturet Fthiótida gjennom Ájos Jeórjos Tymfristoú og Makrakómi. Elva renn så ut på ei slette og vidare sør for Lamía, der Sperkhiós går gjennom eit myr- og våtmarksområde før ho munnar ut i Maliábukta.

## Kjelde
Titarísios

**Titarísios** (gresk Τιταρήσιος), eldre form *Xeriás* (Ξεριάς), er ei av dei store elvane i Thessalía i Hellas og ei av dei store sideelvane til Piniós. Elva har sitt utspring vest for Ólymbos og renn vestover, så sørvestover før ho munnar ut i Piniós. 

Titarísios er internasjonalt verna på grunn av det rike plantelivet langs elva. I tillegg har elva 37 fiskeartar. 

## Kjelde
Tythévs

**Tythévs** (gresk Τυθεύς) eller *Tithefs* er ei elv nordvest i periferieininga Akhaía i Hellas. Elva vert òg kalla **Parapíros** (Παραπείρος) og tidlegare **Tóskesi** (Τόσκεσι).

Tythévs har utspring aust i Erýmanthosfjellet og renn gjennom kommunane Tritéa og inn i Farés. Ho renn ut i Píros der ein er i ferd med å byggje ein ny demning som vil skape reservoaret Píros-Parapíros mellom Khaikáli og Tóskes. Reservoaret vil gje straum til Pátra.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tytheus|Tytheus]]» frå ,  den 1. september 2007.*
Scuderia Ferrari

**Scuderia Ferrari** er formel 1-laget til den italienske bilprodusenten Ferrari. Laget som debuterte i Formel 1 ved Monaco Grand Prix i 1950, har vunne konstruktørmeisterskapen 16 gongar og førarmeisterskapet 15 gongar. Med det er Ferrari det mest suksessfulle laget innan formel 1, det er og det eldste som framleis er aktivt.

Bilførarar som har vunne førarmeisterskap for Ferrari er Alberto Ascari, Juan Manuel Fangio, Mike Hawthorn, Phil Hill, John Surtees, Niki Lauda, Jody Scheckter, Michael Schumacher og Kimi Räikkönen. 

## Ferrari og tobakksreklame

Hovudsponsor for laget har vore sigarettprodusenten Marlboro sidan 1997. I 2005 fornya Ferrari og Marlboro kontrakten fram til 2011. Dette til trass for at tobakksreklame var forbode i mange av arrangørlanda og andre lag innan formel 1 difor valde å avslutte sine avtalar.

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell Ferrari-nettstad
* TheScuderia.net
Zakholítikos

**Zakholítikos** (gresk Ζαχολήτικος) er ei elv vest i periferieininga Korinthía. Elva har utspring nær Sarandápikho og munnar ut i Korintbukta aust for Dervéni. Zakholítikos vert òg kalla Dervénios (Δερβένιος). 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zacholitikos|Zacholitikos]]» frå ,  den 1. september 2007.*
Vardar

**Vardar** eller **Axiós** (slavisk Вардар, gresk Ἀξιός eller Βαρδάρης, *Vardáris*, latinsk *Axius*) er den lengste elva i&nbsp;Nord-Makedonia og ei stor elv i Hellas. Ho er 388 km lang og har eit nedslagsfelt på om lag 25&nbsp;000&nbsp;km².

Elva har utspring ved Vrutok, nokre kilometer nord for Gostivar i Nord-Makedonia. Ho renn gjennom Gostivar, Skopje og inn i Veles, kryssar den greske grensa nær Gevgelija, Polýkastro og Axioúpoli, før ho munnar ut i Egearhavet i Sentral-Makedonía vest for Thessaloníki nord i Hellas. 

Nedslagsfeltet til Vardar dekkjer to tredjedelar av arealet til Nord-Makedonia, som enkelte kallar «Vardar Makedonia» etter elva. 

Dalen består av frodige landområde i periferieiningane Kilkís og Thessaloníki, Gevgelija og andre område. Elva er elles omgjeve av fjell. Motorvegane M1 og E75 i Hellas går langs heile dalen og nesten heilt til Skopje. 

Elvedalen har gjeve namn til *vardháris* eller *vardarec*, ein nordleg og vedvarande dalvind som bles ned heile dalen og fører med seg kalde forhold i Thessaloníki-området i Hellas. Han oppstår når det er høgare trykk over Aust-Europa enn over Egearhavet, som ofte er tilfellet om vinteren. Vinden er liknande mistralvinden i Frankrike. 

## Etymologi
* Den mest aksepterte teorien på opphavet til namnet er at det har sitt opphav i tida då persarane okkuperte Makedonia. På antikt persisk språk tyder *var-darya* *open elv*. Namnet Vardários (Βαρδάριος) vart stundom nytta av dei gamle grekarane på 200-talet fvt. Det same namnet vart mykje nytta under tida med Austromarriket. 
* Det liknande persiske ordet Bar-Darya (lang elv) er òg eit sannsynleg opphav.
* Ein annan teori seier at *Vardar* kjem frå thrakisk språk, frå **sword(o)-wori-*, «svart vatn».

## Andre tydingar
Vardar er òg namnet på tre fotballklubbar - ein i Skopje, ein i Melbourne og ein i Clarkston i Michigan.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vardar|Vardar]]» frå ,  den 1. september 2007.*
Volinéos

**Volinéos** (gresk Βολιναίος) eller *Volinaios*, òg kalla **Drepanéiko** (Δρεπανέικο), er ei elv vest i periferieininga Akhaía i Hellas. Elva munnar ut i Korintbukta og er kalla opp etter den antikke byen Volíni (Bolina).

Elva har utspring på vestsida av Panakhaikófjella og renn forbi landsbyen Drépano og har vatn året rundt. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Volinaios|Volinaios]]» frå ,  den 1. september 2007.*
Attikí

**Attikí** (gresk Αττική), òg kalla **Attika**, er ein av tretten periferiar i Hellas og inneheld Aten, hovudstaden i landet. Attikí omfattar dei tidlegare prefektura Aten, Pireus, Vest-Attikí og Aust-Attikí.

Attikí ligg sør i Hellas og har eit areal på 3&nbsp;808&nbsp;km². I tillegg til Aten ligg byane Pireus, Elevsína, Mégara, Lávrio og Marathónas (Marathon) i Attikí. Attikí omfattar òg ein liten del av halvøya Peloponnes og øyane Salamína, Angístri, Éjina, Póros, Ýdra, Spétses, Kýthira og Andikýthira. Oppunder 4 millionar menneske bur i periferien, og meir enn 95 % av dei bur i storbyområdet til Aten.

Attikí var tidlegare ein del av periferien Sentral-Hellas, men vart skild ut som eigen periferi i 1987. Han grensar mot Sentral-Hellas i nord og mot Peloponnes i vest og sør.

## Periferieiningar og kommunar
Etter den administrative reforma i 2010 er periferien Attikí delt inn i åtte periferieiningar som omfattar 66&nbsp;kommunar.

## Geografi
Attikí er ei halvøy som stikk ut i Egearhavet. Av fjell finn ein Ymittós, dei austlege delane av Jeránia, Párnitha, Egáleo og Pendéli. Dei deler halvøya inn i slettene Mesójia og Thriásio Pedío. I nord grensar Attikí til Viotíasletta og i vest til Korint. Saroniabukta ligg i sør og øya Évvia ligg utanfor nordkysten. Aten sitt eldste vassreservoar, Marathonsjøen, ligg om lag 40&nbsp;km nordaust for byen, og opna i 1920-åra. Sidan den gong har reservoaret vore den største innsjøen i Attikí. Skogar dekkjer områda rundt Párnitha, Ymittós og på åsane og i fjella i nordaust og nord, bortsett frå dei høgaste toppane. Fjella i vest og sør er hovudsakleg graskledd eller berre, men ein kan òg finne noko skog her.

Kifisós er den lengste elva og Párnitha det høgaste fjellet i Attikí. Periferien har parkområde i Ymittós-, Pendéli- og Párnithafjella og i dei sørlege områda av halvøya.

I følgje Platon var Attikí i antikken avgrensa av Korinteidet i sørvest, og nordover strakk ho seg til fjella Kitherónas og Párnitha. Grensa herfrå mot sjøen hadde området Oropós til høgre og elva Asopós til venstre.

## Klima
Attikí har eit typisk middelhavsklima med varme og tørre somrar og generelt lite nedbør. Den årlege nedbørsnormalen varierer frå 370&nbsp;mm til over 1&nbsp;000&nbsp;mm. Vintrane er generelt milde i lågtliggande område nær sjøen, men er meir kjølige i fjella. Snø kan stundom falle i Attikí og skape kaos, som i januar 2002, februar 2004 og januar 2006. Den lågaste temperaturen som er målt i området er -10,4&nbsp;°C i Votanikós i Aten, medan den høgaste temperaturen som er målt vart målt ved flyplassen Tatói og var på 48,7&nbsp;°C. Skogbrannar og flaum er vanleg.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i periferien er:

1 Til byområdet for Aten er rekna dei fire periferieiningane Sentral-Aten, Nord-Aten, Vest-Aten og Sør-Aten, i alt 35 kommunar.

2 Til byområdet for Pireus er rekna periferieininga Pireus, i alt 5 kommunar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Attica|Attica]]» frå ,  den 2. september 2007.*
Periferien Sentral-Hellas

**Sentral-Hellas** eller **Kontinental-Hellas** (gresk Στερεά Ελλάδα, *Stereá Elláda*) er ein av tretten periferiar i Hellas. Han omfattar dei tidlegare prefektura Evrytanía, Fthiótida, Fokída, Viotía og Évvia.
Periferien utgjer den austlege delen av den tradisjonelle regionen Sentral-Hellas, nord for Attikí og Peloponnes og aust for periferien Vest-Hellas. I nord ligg periferiane Thessalía og Ípiros. Området er eit av dei mest fjellendte i Hellas.

## Periferieiningar og kommunar
Etter den administrative reforma i 2010 er periferien Sentral-Hellas delt inn i fem periferieiningar som omfattar 25&nbsp;kommunar.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i periferien er:

## Referansar

## Kjelde
Sentral-Makedonía

**Sentral-Makedonía** (gresk Κεντρική Μακεδονία, *Kendrikí Makedonía*) er ein av tretten periferiar i Hellas og er ein sentral del av Gresk Makedonia nord i landet. Sentral-Makedonía grensar til nabolanda Nord-Makedonia og Bulgaria i nord, til Aust-Makedonía og Thráki i aust, Vest-Makedonía i vest og Thessalía i sørvest.

Han omfattar dei tidlegare prefektura Thessaloníki, Khalkidikí, Sérres, Kilkís, Pélla, Imathía og Piería. Folketalet er om lag 1,9 millionar, noko som gjer han til den nest folkerikaste periferien i Hellas.

Hovudstaden i Sentral-Makedonía er Thessaloníki.

## Periferieiningar og kommunar
Etter den administrative reforma i 2010 er periferien Sentral-Makedonía delt inn i sju periferieiningar som omfattar 38&nbsp;kommunar.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i periferien er:

1 Til byområdet for Thessaloníki er rekna kommunane Thessaloníki, Kalamariá, Neápoli-Sykiés, Pávlos Melás, Ambelókipi-Meneméni, Kordelió-Évosmos og kommunaleininga Pyléa i kommunen Pyléa-Khortiátis.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Central Macedonia|Central Macedonia]]» frå ,  den 2. september 2007.*  
 
### Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Khalkidiki
* Alistartigrottene
Aust-Makedonía og Thráki

**Aust-Makedonía og Thráki** (gresk Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, *Anatolikí Makedonía ke Thráki*) er ein av tretten periferiar i Hellas. Han dekkjer den austlege delen av Gresk Makedonia i lag med Gresk Thráki og omfattar dei tidlegare prefektura Dráma, Kavála, Xánthi, Rodópi og Évros.

Periferien har vel 560&nbsp;000 innbyggjarar (2021) og grensar til Sentral-Makedonía i vest, til Bulgaria i nord og Tyrkia i aust. I sør ligg Det thrakiske havet, som er den nordlegaste delen av Egearhavet. Hovudstaden i periferien er Komotiní.

## Periferieiningar og kommunar
Etter den administrative reforma i 2010 er periferien Aust-Makedonía og Thráki delt inn i seks periferieiningar som omfattar 22&nbsp;kommunar.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i periferien er:

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:East Macedonia and Thrace|East Macedonia and Thrace]]» frå ,  den 2. september 2007.*
Thrakia

**Thrakia** er ein historisk region aust på Balkanhalvøya. Etter oppløysinga av Det osmanske riket i tida før, under og etter den første verdskrigen er regionen delt mellom fleire land.
* Vest-Thrakia eller Gresk Thráki høyrer til Hellas.
* Aust-Thrakia høyrer til Tyrkia.
* Nord-Thrakia eller Den thrakiske sletta høyrer til Bulgaria.
Dei nordlege egeiske øyane

**Dei nordlege egeiske øyane** (gresk Βόρειο Αιγαίο, *Vório Egéo*) eller **Nord-Egearhavet** er ein av tretten periferiar i Hellas og ligg nordaust i Egearhavet. Tyrkia ligg i aust, medan det greske fastlandet ligg i vest og i nord. Sør for periferien ligg Dei sørlege egeiske øyane.

Periferien omfattar dei tidlegare prefektura Khíos, Lésvos og Sámos.
Hovudstaden i periferien er Mytilíni på Lesbos. Periferien har omkring 200&nbsp;000 innbyggjarar.

## Periferieiningar og kommunar
Etter den administrative reforma i 2010 er periferien Dei nordlege egeiske øyane delt inn i fem periferieiningar som frå 2019 omfattar 11 kommunar.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i periferien er:

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:North Aegean|North Aegean]]» frå ,  den 2. september 2007.*  
 

## Referansar
Periferien Peloponnes

**Peloponnes** (gresk: Πελοπόννησος, *Pelopónnisos*) er ein av tretten periferiar i Hellas. Periferien utgjer ein større del av halvøya Peloponnes og grensar til Vest-Hellas i nord og Attikí i nordaust. Han har eit areal på 15&nbsp;490&nbsp;km² og om lag 540&nbsp;000 innbyggjarar (2021).

Han omfattar dei tidlegare prefektura Arkadía, Lakonía, Messinía, Argolída og Korinthía.

Hovudstaden i Peloponnes er Trípoli.

## Periferieiningar og kommunar
Etter den administrative reforma i 2010 er periferien Peloponnes delt inn i fem periferieiningar som omfattar 26&nbsp;kommunar.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i periferien er:

## Referansar

## Kjelde
Dei sørlege egeiske øyane

**Dei sørlege egeiske øyane** (gresk: Νότιο Αιγαίο, *Nótio Egéo*) eller **Sør-Egearhavet** er ein av tretten periferiar i Hellas og utgjer den sørlege delen av Egearhavet. Han består av dei to øygruppene og tidlegare prefektura Dodekanesane og Kykladane. Hovudstaden er Ermoúpoli på Sýros, medan enkelte administrative oppgåvert vert utførte frå Ródos by på Ródos, som er det økonomiske og sosiale senteret, samt turistsenter, i periferien.

Sørvest for periferien ligg Kreta, medan Tyrkia ligg i aust. Det greske fastlandet ligg i nordvest og i nord ligg Dei nordlege egeiske øyane.

## Periferieiningar og kommunar
Etter den administrative reforma i 2010 er periferien Dei sørlege egeiske øyane delt inn i 13 periferieiningar som omfattar 34 kommunar.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i periferien er:

## Referansar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:South Aegean|South Aegean]]» frå ,  den 2. september 2007.*
Vest-Hellas

**Vest-Hellas** (gresk Δυτική Ελλάδα, *Dytikí Elláda*) er ein av tretten periferiar i Hellas. Han omfattar dei tidlegare prefektura Akhaía, Etoloakarnanía og Ilía.

Periferien ligg på begge sider av den vestlege delen av Korintbukta. Hovudstaden i Vest-Hellas er Pátra.

## Periferieiningar og kommunar
Etter den administrative reforma i 2010 er periferien Vest-Hellas delt inn i tre periferieiningar som omfattar 19&nbsp;kommunar.

## Klima
Vest-Hellas har eit typisk middelhavsklima med varme somrar og milde vintrar. Soldagar dominerer om sommaren ved kysten, medan fjellområda kan få noko meir skya vêr og regn. Snø er vanleg om vinteren i fjella Erýmanthos, Panakhaikó og Aroánia. Om vinteren ligg temperaturen på dagtid omkring 10&nbsp;°C i lågtliggande område.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i periferien er:

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:West Greece|West Greece]]» frå ,  den 2. september 2007.*  
 

### Referansar
Lokativ

**Lokativ** er eit kasus som uttrykkjer at referenten til kasusberaren er *på, ved* eller *i* staden. Lokativ finst i fleire indoeuropeiske språk, som t.d. i russisk. Det finst også i nordsamisk, der det i tillegg til tydinga *på, i* også har tydinga *ut av, frå*. I mange språk, som t.d. sørsamisk og finsk, er den lokale funksjonen fordelt på fleire kasus.
Laurence Rees

**Laurence Rees** () er ein britisk dokumentarfilmskapar og forfattar som særleg har vore opptatt av temaet nazismen og andre verdskrigen.

Rees har produsert fleire dokumentarar for BBC mellom anna *Auschwitz: Inside the Nazi State*.

Av bøker han har utgjeve kan ein nemne *The Nazis: a Warning from History* og *Auschwitz: a New History*. For den siste boka vann han i 2006 prisen *History Book of the Year*. Bøkene hans om temaet nazisme blei også diskutert på det norske tv-programmet *[[Først & sist]]* der han var gjest den 20. oktober 2006.

Rees har også vunne fleire prisar for dokumentarane sine, slik som til dømes *Grierson Award*, *International Documentary Award*, og *BANFF festival award*.
Saturn V

**Saturn V** er ein namnet på ein amerikansk bererakett nytta av romfartsorganisasjonen NASA til Apollo-programmet og seinare Skylab. Den 3-trinns raketten vart produsert av Boeing, North American Aviation og Douglas.

Frå 1967 til 1973 vart i alt 13 Saturn V rakettar skote opp, utan tap av last.
Teiknspråk

**Teiknspråk** er eit gestuelt-visuelt språk. Det vil seie at ein brukar hendene, ansiktsbevegelsar, kroppen og rommet for å teikne meiningar som blir oppfatta gjennom synet. Teiknspråk i verda har utvikla seg naturleg for brukarane etter behov. Mange teikn bygger på forma til det ein beskriv eller bevegelsar ein gjer knytt til bruken av det som blir beskrive. Difor er det lettare å forstå heilt ukjende teiknspåk enn det som vanlegvis gjeld talespråk.

Teiknspråk er morsmål for barn av døve foreldre og fyrstespråk for døve. Det kan også brukast enklare teiknspråk mellom grupper som har ulike talespråk eller i situasjonar der ein ikkje kan tala (til dømes til dykking eller i samband med taletabu).

Det finst internasjonalt teiknspråk, men til dagleg brukar dei fleste teiknspråkbrukarane nasjonale teiknspråk som til dømes norsk teiknspråk eller svensk teiknspråk. Teiknspråk har også dialektar og sosiolektar.

Taktilt teiknspråk er brukt av døvblinde der dei held hendene sine oppå hendene til den som snakkar. Dette for å avlese (avkode) teikna.

## Bakgrunnsstoff
Thessalía

**Thessalía** (gresk Θεσσαλία) er ein av tretten periferiar i Hellas. Han fell i hovudsak saman med den tradisjonelle regionen med same namn. Periferien omfattar dei tidlegare prefektura Tríkala, Lárisa, Kardítsa og Magnisía, og har Lárisa som hovudstad. I lag med områda Makedonia og Thráki vert området uoffisielt rekna som ein del av Nord-Hellas. Thessalía ligg sentralt i Hellas og grensar til Sentral-Makedonía og Vest-Makedonía i nord, Ípiros i vest og Sentral-Hellas i sør. I aust ligg Egearhavet.

## Periferieiningar og kommunar
Etter den administrative reforma i 2010 er periferien Thessalía delt inn i fem periferieiningar som omfattar 25&nbsp;kommunar.

## Periferi og periferieiningar

Den tradisjonelle regionen fell i hovudsak saman med periferien Thessalía med desse periferieiningane: 

## Geografi
Topografien i området består av ein ring av fjell rundt låglandet på Den thessaliske sletta. Området kan få noko regn om sommaren, noko som gjer frodige forhold for jordbruk. Thessalía vert av den grunn stundom kalla «brødkorga til Hellas». Fjella Khásia og Kamvoúnia ligg i nord, Ólymbosmassivet ligg i nordaust. I vest ligg fjellkjeda Píndos og i søraust kystfjella Óssa og Pílio.

Fleire sideelvar til Piniós renn gjennom området.

## Historie
Thessalía hadde ein omfattande steinalderkultur rundt år 2500 fvt. Mykenske busetnadar har òg vorte oppdaga, til dømes ved Iolkos, Dimini og Sesklo (nær Vólos). I antikken vart låglandet i Thessalía heimstad for baronfamiliar, som Alevad av Larissa eller Skopad av Krannon. Desse familiane organiserte eit forbund i Thessalía, og kontrollerte seinare Det amfiktyoniske forbundet i Nord-Hellas.

Under dei gresk-persiske krigane slo alevadane seg saman med persarane. Jason av Ferae omforma ei kort stund området til ei viktig militærmakt, men han vart myrda før han klarte å oppnå varige gjerningar. På 300-talet fvt. vart Thessalía avhengig av Makedonia og vart ein vassal under dei. I 148 fvt. vart Thessalía ein del av Provinsen Makedonia i Romarriket, men i år 300 vart Thessalía ein eigen provins med Lárisa som hovudstad. Han vart ein del av Austromarriket fram til 1200-talet, då store området var kontrollert av vlakhar. Etter det fjerde krosstoget vart Thessalía ein del av Kongedømet Thessalonika, men i 1215 vart det igjen erobra av Theodore Komnenos Doukas og vart eit sjølvstyrt område styrt av denne familien. Dynastiet enda i 1318 og vart etterfølgd av ein periode med austromersk og slavsik herredøme. Etter enno ein periode med sjølvstende vart Thessalía til slutt erobra av Det osmanske riket i 1394. I 1881 avstod osmanarane det meste av Thessalía til Hellas.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i periferien er:

## Referansar

## Kjelde

## Fotnotar
Vest-Makedonía

**Vest-Makedonía** (gresk Δυτική Μακεδονία, *Dytikí Makedonía*) er ein av tretten periferiar i Hellas. Han omfattar dei tidlegare prefektura Kozáni, Grevená, Kastoriá og Flórina.

## Geografi
Periferien ligg nordvest i landet og grensar til periferiane Sentral-Makedonía i aust, Thessalía i sør, Ípiros i vest, i tillegg til nabolanda Nord-Makedonia og Albania i nord. Mykje av Vest-Makedonía er fjellendt, noko ein òg ser i fordelinga av folkesetnaden, som er oppunder 300&nbsp;000 innbyggjarar. Dei fleste innbyggjarane bur i jordbruksområda.

## Periferieiningar og kommunar
Etter den administrative reforma i 2010 med endringar i 2019 er periferien Vest-Makedonía delt inn i fire periferieiningar som omfattar 13&nbsp;kommunar.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i periferien er:

## Økonomi
70 % av straumproduksjonen i landet vert produsert i Vest-Makedonía, og i tillegg er gruvedrift ei viktig næring. Dei siste åra har turisme vorte viktigare, særleg om vinteren. Vest-Makedonía er den einaste greske periferien utan kyst, men han har mange innsjøar, fjell, vakre landsbyar og to store skisenter i Flórina (Vígla) og Grevená (Vasilítsa).

## Galleri

Fil:View of kozani.jpg|Kozáni
Fil:sakoulevas.jpg|Flórina
Fil:Kastoria2 200704.JPG|**Kastoriá** - Orestiádasjøen
Fil:Mamatsios.jpg|Klokketårnet Ájos Nikólaos i **Kozáni**
Fil:Mouseiokoz.jpg|**Kozáni** - Det naturhistoriske museumet
Fil:Florina (City) Greece - Semi-Aerial View.JPG|Sletta og byen **Flórina**


## Referansar

## Kjelde
Alan Shepard

**Alan Bartlett Shepard, Jr** () var ein amerikansk astronaut. Han var den andre personen ute i verdsrommet og den første amerikanaren som var der. Han var òg kommandør på Apollo 14, og den femte personen til å gå på månen. Då var han 47 år gamal og den eldste dåverande amerikanske astronaut.

Pinkerton High School, der Alan Shepard var elev, har oppkalla eit bygg etter han.

## Romferder
* Mercury-Redstone 3
* Apollo 14

## Bakgrunnsstoff
* history.nasa.gov om Alan Shepard

; Filmklipp 
* YouTube - The Mercury 7 & Shepard's Launch
* YouTube - mercury 7: first american in space
* YouTube - Apollo 14 Video
* YouTube - Surface of the moon filmed by Apollo 14
Edwin Aldrin

**Edwin Eugene «Buzz» Aldrin** () er ein pensjonert amerikansk astronaut, pilot og oberst. Etter Neil Armstrong er han det andre mennesket til å gå på månen. Det gjekk føre seg den 20. juli 1969 med Apollo 11. Han er ein etterkomar av utvandrarar frå Värmland i Sverige.

## Romferder
*  Gemini 12 - Siste ferda i Gemini-programmet
*  Apollo 11 - Dei første menneska på Månen

Aldrin var reserve for Gemini 9A.

### EVA
*  Gemini 12 - 3 romvandringar
** 12. nov 1966: 2 timar, 29 minutt
** 13. nov 1966: 2 timar, 6 minutt
** 14. nov 1966: 0 timar, 55 minutt
*  Apollo 11 - **Aller første månevandring**
** 21. juli 1969: 2 timar, 31 minutt 40 sekund

## Bakgrunnsstoff
* Biografi om Aldrin
Kollektbøn

Ei **kollektbøn** eller **kollektbønn** er ei bøn som samlar opp temaet for gudstenesta. I den tradisjonelle liturgien i Den norske kyrkja kom kollektbøna i innleiinga av gudstenesta, etter Gloria. Etter liturgireforma frå 1. søndag i advent 2011, er kollektbøna eit valfritt ledd. 

Kollektbøna varierer frå søndag til søndag, og skal gjenspeigle dagens bodskap. I liturgien for langfredag og bots- og bededag er det inga kollektbøn. Dagar som pinseaftan, 1. mai, 17. mai, jonsok, olsok, hausttakkefest og julaftan har òg eigne kollektbøner.

Dei eldste kollektbønene har bakgrunn i Missale Romanum. Dei er svært generelle. Kollektbønene som Veit Dietrich har skrive er fyldigare og meir spesielle. Kollektbønene som vert bruka i Den norske kyrkja byggjer på desse. Vi finn kollektbønene for kvar søndag i bøker med preiketekstane gjennom kyrkjeåret. Alle bønene endar med den faste vendinga *«han som med deg og Den Heilage Ande lever og råder, ein sann Gud frå æve og til æve.»*

## Kjelde
* Høgmessa 
* Om gudstenesta og liturgien
Eugene Cernan

**Eugene Andrew Cernan** () var ein amerikansk astronaut. Han var, 13. desember 1972|, den som sist forlet Månen av dei tolv romfararane som har vore på Månen .

## Romferder
*  Gemini 9A &ndash; 2 timar med romvandringar. Tre ulike møte i verdsrommet.
*  Apollo 10 &ndash; Lunar Module flaug rundt Månen.
*  Apollo 17 &ndash; Siste Apollo-ferda.

### EVA
*  Gemini 9A - 1 romvandring
** 5. juni 1966: 2 timar, 7 minutt
*  Apollo 17 - 3 månevandringar, 1 romvandring
** 11. desember 1972: 7 timar, 11 minuttar, 53 sekund
** 12. desember 1972: 7 timar, 36 minuttar, 56 sekund
** 13. desember 1972: 7 timar, 15 minuttar, 8 sekund
** 17. desember 1972: 1 time, 5 minuttar, 44 sekund

## Sitatet
* Då Cernan var klar til å klatre inn etter avslutta opphald på Månen, sa han desse orda: «*As we leave the Moon and Taurus-Littrow, we leave as we came, and God willing, as we shall return, with peace and hope for all mankind. As I take these last steps from the surface for some time to come, I'd just like to record that America's challenge of today has forged man's destiny of tomorrow. Godspeed the crew of Apollo Seventeen*.»

## Bilete

Fil:The Actual Gemini 9 Prime Crew - GPN-2000-001353.jpg|Stafford og Cernan, mannskapet på Gemini 9A.
Fil:The Apollo 10 Prime Crew - GPN-2000-001163.jpg|Apollo 10-mannskapet.
Fil:Apollo 17 crew.jpg|Apollo 17-mannskapet.


## Bakgrunnsstoff
* Biografi om Cernan hjå NASA
Dennis Tito

**Dennis Anthony Tito** () er ein amerikansk entreprenør og multimillionær. Han fekk kjendisstatus då han som den første romturisten nokonsinne, betalte for å komme med i eit romfartøy opp til verdsrommet.

Sjølv mislikar Tito å bli kalla for «turist», og føretrekk å bli kalla «uavhengig forskar», ettersom han gjennomførte fleire vitskaplege eksperiment i verdsrommet. 

Tito har ein *[[Bachelor]] of Science in Astronautics and Aeronautics* frå New York University, og ein *[[mastergrad|Master]] of Science in Engineering Science* frå Rensselaer Polytechnic Institute. Han er medlem av Psi Upsilon og mottok eit æresdoktorat i ingeniørvitskap frå Rensselaer Polytechnic Institute 18. mai 2002. Han er og ein tidlegare vitskapsmann frå Jet Propulsion Laboratory hjå NASA. I 1972 starta han Wilshire Associates, eit føretak som syter for bistand og rådgjeving ifm økonomiske investeringar. 

Gjennom ein avtale med romturist-føretaket Space Adventures, Ltd., vart Tito med på romferda med den russiske Sojuz TM-32, og var heile 7 dagar, 22 timar og 4 minutt i verdsrommet etter 128 omløp rundt Jorda. Tito skal ha betalt 20 millionar dollar for ferda, sjølv om nære vener har hevda at summen var mindre, 12 millionar dollar.

Frå leiinga i NASA vart Tito motteken med stor skepsis før oppskytinga, spesielt Daniel S. Goldin, som rekna han som «u-amerikansk» for å bruke Sojuz til romferda. Då Tito kom til Johnson Space Center for å byrje treninga på den amerikanske delen av den internasjonale romstasjonen, vart dei sendt heim. Robert Cabana frå NASA uttalte seinare at dei ikkje ville trena saman med Tito: *«...We will not be able to begin training, because we are not willing to train with Dennis Tito.»* Sjølv om angrepa mot romferda til Tito vart leda av leiiande personar innan NASA, vart romferda hans støtta av astronautar, kosmonautar, sivile og media, både i USA og Russland.

## Bakgrunnsstoff
* Tito the spaceman BBC.co.uk
* Spacefacts biography of Dennis Tito
* Space.com - Dennis Tito, Space Tourist
* Romfart.no - NASA oppgir motstanden mot Dennis Titos Sojuz-ferd
* Romfart.no - Amerikansk/russisk krangel om romturist
* vg.no - Perfekt, et paradis
Ung flukt

***Ung Flukt***, frå 1959, var den siste filmen Edith Carlmar laga. Liv Ullmann hadde den første hovudrolla si på film i denne filmen.
Aten prefektur

**Aten prefektur** (gresk Νομός Αθηνών, *Nomós Athinón*) var eit prefektur i Hellas. Det var ein del av periferien Attikí og var òg ein del av storprefekturet Aten-Pireus. Hovudstaden i prefekturet var byen Aten, som òg er hovudstad i Hellas. Området er lite og tett folkesett og dekkjer sentrale område av storbyområdet til Aten. 

## Administrativ inndeling

Frå 2011 er det tidlegare prefekturet delt i dei fire periferieiningane Sentral-Aten, Nord-Aten, Vest-Aten og Sør-Aten.

## Referansar
Aust-Attikí

**Periferieininga Aust-Attikí** (gresk Περιφερειακή ενότητα Ανατολικής Αττικής, *Periferiakí enótita Anatolikís Attikís*) er ei av dei åtte&nbsp;periferieiningane i&nbsp;periferien Attikí. Hovudstaden er Pallíni. Periferieininga dekkjer i vest dei austlege områda av storbyområdet til Aten, medan dei austlege områda av Aust-Attikí er meir landlege.

Prefekturet grensar til periferieiningane Vest-Attikí, Nord-Aten og Sør-Aten i vest og til Viotía i nordvest. I nord ligg Sør-Évvia-bukta, i aust og sør Egearhavet, medan Saroniabukta ligg mot vest.

## Administrativ inndeling

Tidlegare var Aust-Attikí eit prefektur. Frå 2011 er periferieininga delt inn i 13 kommunar.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i periferieininga er:

## Referansar
Periferieininga Pireus

**Periferieininga Pireus** (gresk Περιφερειακή Ενότητα Πειραιά, *Periferiakí enótita Pireá*) er ei av dei åtte&nbsp;periferieiningane i&nbsp;periferien Attikí. Ho vart oppretta ved den administrative reforma i 2010, og&nbsp;var tidlegare ein del av prefekturet Pireus.

Periferieininga grensar til periferieiningane Vest-Aten i nord og Sør-Aten i aust.

Periferieininga er sett saman av kommunane (nummer på kartet)
* Pérama (8)
* Keratsíni-Drapetsóna (4)
* Korydallós (5)
* Níkea-Ájos Ioánnis Réndis (7)
* Pireus (1)

## Referansar
Heterotrofi

Heterotrofi (gresk *heteros*, «ein annan» og *trophe*, «føde/næring») er ei kjenning for levesettet til organismar som dekkjer energibehovet sitt gjennom å bryta ned organisk materiale frå andre organismar. Til dei heterotrofe organismane høyrer m.a. dyr, sopp, mange bakterier og nokre få plantar.

I økologien vert dei heterotrofe organismane ofte delt inn i detrivorar og predatorar, etter kva for form føda dei inntek kjem i. Detrivorar et daudt materiale, medan predatorar går etter levande organismar.

Heterotrofi står i motsetnad til *[[autotrofi]]*, som er energiproduksjon ved fotosyntese eller biokjemiske reaksjonar med uorganiske stoff.
Vest-Attikí

**Periferieininga Vest-Attikí** (gresk Περιφερειακή Ενότητα Δυτικής Αττικής, *Periferiakí enótita Dytikís Attikís*) er ei av dei åtte&nbsp;periferieiningane i&nbsp;periferien Attikí. Periferieininga dekkjer dei vestlege delane av storbyområdet til Aten og vestover, og hovudstaden er Elevsína.

Vest-Attika grensar til periferieininga Pireus og Saroniabukta i sør, til Korinthía og Korintbukta i vest, til Viotía i nord og til Aust-Attikí og Vest-Aten i aust.

## Administrativ inndeling

Tidlegare var Vest-Attikí eit prefektur. Frå 2011 er periferieininga delt inn i fem kommunar.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i periferieininga er:

## Referansar
Evrytanía

**Periferieininga Evrytanía** (gresk Περιφερειακή ενότητα Ευρυτανίας, *Periferiakí enótita Evrytanías*) er ei periferieining i Hellas. Ho er ein del av periferien Sentral-Hellas og hovudstaden i periferieininga er Karpenísi. Periferieininga vart oppretta som eit prefektur i 1947 ut av Etoloakarnanía. Ho består nesten berre av fjell, inkludert Tymfristós og Panetolikó i sør. Av elvar finn ein mellom anna Akhelóos i vest og Agrafiótis og Mégdovas i aust, som renn ut i Det joniske havet. Periferieininga er eit av dei minst folkesette i Hellas og ei av få periferieiningar som berre nyttar eitt retningsnummer. Evrytanía grensar til Etoloakarnanía i vest, sørvest og i sør (vest for Akhelóos), Kardítsa i nord og Fthiótida i aust. Evrytanía har eit stort skisenter nær Karpenísi i Tymfristósfjella.

## Administrativ inndeling

Tidlegare var Evrytanía eit prefektur. Frå 2011 er periferieininga delt inn i to kommunar.

## Klima
Evrytanía har ei blanding av middelhavsklima og fjellklima i dei vestlege områda og mykje av området får snø om vinteren. Sommarmånadane er derimot varme.

## Historie
Evrytanía har sitt opphav i antikken. Det vart ein del av Romarriket og seinare ein del av Austromarriket. I ein periode på 1200-talet vart det styrt av frankarane før Det osmanske riket erobra område på 1300-talet. I motsetnad til det meste av Hellas på denne tida var området rundt Ágrafa nesten heilt sjølvstyrt. Etter 400 år under osmansk styre vart Evrytanía igjen ein del av Hellas etter den greske sjølvstendekrigen. Økonomien betra seg med jordbruk, men landsbyane var framleis fattige. Området vart råka av den andre verdskrigen og seinare av den greske borgarkrigen. Mot slutten av 1940-talet vart det fred i området og økonomien blømde, sjølv om innbyggjartalet i landsbyane minka. Området fekk elektrisitet, radiokommunikasjon, motortransport og betre vegar i 1950-åra.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i periferieininga er:

## Referansar

## Kjelde
Konsentrasjonsleiren Jasenovac

**Konsentrasjonsleiren Jasenovac** i Kroatia var den største utryddingsleiren på Balkan under andre verdskrigen. Konsentrasjonsleiren vart oppretta sommaren 1941 av Ustasja-regimet, med dei tyske leirane som forbilde, og fekk tilnamnet *[[Auschwitz]] på Balkan*. Offera var etniske serbarar (ortodokse), sigøynarar, jødar og antifascistiske kroatar. Attåt å vere utryddingsleir, var Jasenovac òg samleleir for transportar til andre dødsleirar.

Talet på offer i Jasenovac har vore omstridd og anslaga varierer mykje. Det kan ha vore mellom 500 000 og 600 000. 

Frå 1941 til 1945 var det meir enn 25 konsentrasjonsleirar i Kroatia. 

Konsentrasjonsleiren Jasenovac vart 17. april 1945 frigjord og oppløyst av jugoslaviske partisanar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:KZ Jasenovac|KZ Jasenovac]]» frå ,  den 3. september 2007.*  

## Litteratur
* Vladimir Dedijer: *Jasenovac - das jugoslawische Auschwitz und der Vatikan*. 5. Auflage. AHRIMAN-Verlag, Freiburg, 2001, ISBN 3-922774-06-7
* Nataša Mataušić: *Jasenovac 1941.-1945. Logor smrti i radni logor*. Spomen-područje Jasenovac, Jasenovac 2003, ISBN 953-99169-0-9
* Narcisa Lengel-Krizman: *Genocid nad Romima. Jasenovac 1942.* Spomen-područje Jasenovac, Jasenovac 2003, ISBN 953-99169-1-7

## Bakgrunnsstoff

*
* Holocaust Encyclopedia, United States Holocaust Memorial Museum
* gemeinnütziger Verein SHOA, Deutsch
* Jasenovac Research Institue, Englisch 
* Jasenovac Info, Englisch 
* Umfassende Informationen, United States Holocaust Memorial Museum, Englisch  (erzwingt Flash)
* Prozess um Dinko Šakić, kroatische Seite, englischsprachig 
* Kroatische offizielle Seite der Gedenkstätte des KZ Jasenovac, Englisch 
* Operation: Last Chance, a joint project of the Simon Wiesenthal Center and the Targum Shlishi Foundation of Miami
Jugoslaviske partisanar

**Jugoslaviske partisanar**, med det offisielle namnet *Den jugoslaviske nasjonale frigjeringshæren*, var aktive under andre verdskrigen. Dei kjempa frå 1941 til 1945 mot dei fascistiske okkupasjonsmaktene Tyskland og Italia, den kroatiske Ustasja-rørsla og seinare òg mot serbiske tsjetnikar. Menneske frå alle folkeslaga i Jugoslavia høyrde til partisanrørsla. 

Den 22. juni 1941 vart den første partisaneininga skipa, i Sisak i Kroatia. 

Partisanane i Jugoslavia var ei kommunistisk leidd folkerørsle. Kommunistpartiet hadde alt i 1934 vedteke å gå inn for ei føderativ statsordning med likestilling mellom alle folkeslag, og dette gjorde at dei fekk stor oppslutning frå menneske frå ulike nasjonalitetar og kunne sameine desse. 

Under leiing av kroaten Josip Broz Tito, frigjorde partisanane landet frå fascismen og gjenoppretta Jugoslavia, no som føderal stat. 

Partisanane hadde til å begynne med dårleg utrusting og berre jaktvåpen. Sidan fekk dei betre våpen, ved å ta dei frå fienden, ved at overløparar kom til frå andre og betre væpna grupper, og til slutt òg via allierte våpenforsyningar. Områda partisanane kontrollerte vart stadig større, trass svært brutale straffeaksjonar mot sivilfolket frå okkupantane si side. 

Den 20. oktober 1944 vart hovudstaden Beograd frigjord av avdelingar frå den sovjetiske hæren og partisanrørsla i lag. Men kampane mot fascistgruppene i Kroatia og Slovenia heldt fram til utpå våren 1945. 

Om lag 1,5 millionar menneske døydde i Jugoslavia under andre verdskrigen, på grunn av krigshandlingar, tyske straffeaksjonar mot sivilfolket, og det kroatiske Ustasja-regimet sin folkemordspolitikk mot serbarar, sigøynarar og jødar. 

**Kjelde:** Tysk wikipedia