Ingeborg Bachmann

**Ingeborg Bachmann** () var ein av dei viktigaste tyskspråklege lyrikarane og prosaforfattarane på 1900-talet. Ho skreiv i blant under pseudonymet «Ruth Keller».

## Liv
Ingeborg Bachmann voks opp i Kärnten og var det første barnet til rektoren Mathias Bachmann og Olga Haas. Som barn hadde ho ambisjonar om å bli musikar og tok til å komponere musikk og skrive dikt allereie i ung alder. Frå 1945 til 1950 studerte ho filosofi, psykologi, germanistikk og rettsvitskap ved universiteta i Innsbruck, Graz og Wien. Doktorarbeidet var ei kritisk analyse av Martin Heidegger sin eksistensialisme.

Magasinet *Kärntner Illustrierte* publiserte i 1946 den vesle novella «Die Fähre», og det var det første verket Ingeborg Bachmann fekk på trykk. I studietida blei Bachmann kjend med Paul Celan, Ilse Aichinger og Klaus Demus. Ho hadde eit kjærleiksforhold til Celan på slutten av 1940- og og byrjinga av 1950 åra. Eit brev i buet etter den austerrikske filosofen Jacob Taubes frå 1981, som blei publisert i 2005, syner at Ingeborg Bachmann på eit tidspunkt òg hadde eit kjærleiksforhold med Taubes.

Etter at Bachmann var uteksaminert ved universitetet arbeidde ho i 1951–1953 ved den allierte radiostasjonen Rot-Weiß-Rot i Wien. Her skreiv ho sitt første høyrespel *Ein Geschäft mit Träumen* og forfatta elleve episodar i det svært populære vekentlege programmet *Radiofamilie* – at det var ho som skreiv dei blei ikkje kjend før lenge etter at ho var død.

I 1953 las ho for første gong opp på eit Gruppe 47-møte og gjorde si første reise til Italia. Same år fekk ho Gruppe 47 sin litteraturpris for diktsamlinga *Die gestundete Zeit*. Frå seinsommaren same år budde ho i Ischia, Napoli, til slutt Roma. I august hadde det tyske vekebladet *[[Der Spiegel]]* ein hovudartikkelen om henne og med det blei ho kjend for eit større publikum. Frå 1955 samarbeidde ho med komponisten Hans Werner Henze ved å skrive høyrespelet *Die Zikaden*, tekstversjonen til ballettpantomimen *Der Idiot* og operalibrettoane til *Der Prinz von Homburg* og *Der junge Lord*.

Bachmann budde i Roma i sambuarskap med den sveitsiske forfattaren Max Frisch frå 1960. For den første novellesamlinga si, *Das dreißigste Jahr* (1961), vann ho den tyske kritikarprisen (*Deutscher Kritikerpreis*). Ho blei òg medlem av Berlin kunstakademi (*Akademie der Künste*). To av hennar forteljingar med eit eksplisitt kvinneperspektiv, *Ein Schritt nach Gomorrha* og *Undine geht* høyrer til dei tidlegaste døma på feministiske ytringar i den tyskspråklege etterkrigslitteraturen.

Samlivet med Frisch tok slutt i 1962. Ingeborg Bachmann takla brotet dårleg, og ho måtte ved fleire høve legge seg inn på sjukehus. I 1963 fekk ho eit eittårig «Artist in Residence»-stipend frå Ford Foundation og med det i lomma reiste ho til Berlin der ho blei buande til 1965. Ho byrja å arbeide på romantrilogien *Todesarten*, men berre første band, *Malina* (1971) blei ferdigskriven. Dei to andre,  *Der Fall Franza* og *Requiem für Fanny Goldmann* blei publisert som fragment i 1979. Desse seine arbeida til Bachmann reknar kvinneforskarar som «paradigmatisk kvinnelitteratur».

I 1964 vann Ingeborg Bachmann Georg-Büchner-Preis. Året etter reiste ho attende til Roma. Ho var no avhengig av tablettar og publiserte berre sporadisk nokre dikt. I 1967 forlét ho Piper Verlag fordi dei hadde gjeve den tidlegare Hitlerjugend-leiaren Hans Baumann i oppdrag å omsette Anna Akhmatova sin diktsyklus *Requiem*.  Ho skifta over til Suhrkamp Verlag etter at Paul Celan anbefalte forlaget. I sitt siste brev til Bachmann frå 30. juli 1967 takka Celan for engasjementet hennar i «Akhmatova-affæren». Novellesamlinga *Simultan* (1972) blei løna med Anton-Wildgans-Preis, men Marcel Reich-Ranicki kritiserte samlinga som «affektert-anakronistisk prosa».

Natta til 26. september 1973 blei Ingeborg Bachmann hardt skadd under ein brann i leilegheita si i Roma. På grunn av de mangeårige storforbruket av roande middel (barbituratar) – noko dei behandlande legane først ikkje var klår over – døydde ho 17. oktober 1973 av alvorlege abstinenssymptom (konvulsjonar som likna epileptiske anfall).  Det italienske politiet etterforska først brannen som mogleg mordbrann, men det blir no rekna som sannsynleg at brannen starta ved at ho sovna frå ein brennande sigarett. Ho skal ha tatt opp til 100 tablettar om dagen og denne sterke dosen hadde gjort henne så ufølsam for smerte at Alfred Grisel, som vitja henne i starten av august 1973, fortalde at han såg brennande oske frå Gauloises-sigarettane ho røykte falle ned på armen uten at ho reagerte, og at kroppen hennar var nåbleik og full av merke etter brennande oske.

Ingeborg Bachmann er bisett på gravplassen *Zentralfriedhof Annabichl* i Klagenfurt.

Heinrich Böll skreiv ein nekrolog i *Der Spiegel* der han beskreiv ho som ein *«briljant intellektuell som i poesien sin korkje veik unna sensualitet eller neglisjerte abstraksjon.»*

Ho etterlét seg 6&nbsp;000 manuskriptsider som sidan 1979 har vorte oppbevart i Österreichische Nationalbibliothek.

## Ettermæle
Ein litteraturkonkurranse i Klagenfurt har sidan 1977 delt ut Ingeborg-Bachmann-Preis; den blir rekna som ein av dei viktigaste litteraturprisane i det tyske språkområdet.

I Klagenfurt har eit gymnas fått namnet «Ingeborg Bachmann-Gymnasium», og i Wien er «Ingeborg-Bachmann-Platz» i 22. Bezirk kalla opp etter henne.

## Verk

### Lyrikk
* 1953: *Die gestundete Zeit*
* 1956: *Anrufung des großen Bären*, med:
** *Reklame*
* 1998: *Letzte, unveröffentlichte Gedichte*
* 2000: *Ich weiß keine bessere Welt*

### Prosa
* ca. 1944: *Das Honditschkreuz*
* 1946: *Die Fähre*
* 1949: *Im Himmel und auf Erden*, *Das Lächeln der Sphinx*, *Die Karawane und die Auferstehung*
* 1951: *Der Kommandant*
* 1952: *Auch ich habe in Arkadien gelebt*, *Ein Geschäft mit Träumen*
* ca 1956: *Portrait von Anna Maria*
* 1959: *Der Schweißer*, *Der Hinkende*
* 1961: *Das dreißigste Jahr*, ei novellesamling med blant anna
** *Undine geht*
* 1966: *Der Fall Franza*
* 1971: *Malina*, 1990 filma av Werner Schroeter og Elfriede Jelinek.
* 1972: *Simultan*
* 1995: *„Todesarten“-Projekt. Kritische Ausgabe*

### Høyrespel
* 1952/53: *Die Radiofamilie* (14 episodar)
** 2011: kommentert utgåve, red. Joseph McVeigh: Suhrkamp Verlag, Berlin ISBN 978-3-518-42215-1
* 1952: *Ein Geschäft mit Träumen*
* 1955: *Die Zikaden*
* 1958: *Der gute Gott von Manhattan*

### Libretti
* 1952: *Ein Monolog des Fürsten Myschkin*
* 1960: *Der Prinz von Homburg*
* 1965: *Der junge Lord*

### Essays
* 1960: *Probleme zeitgenössischer Dichtung*
* 1965: *Ein Ort für Zufälle*
* 1981: *Die Wahrheit ist dem Menschen zumutbar*
* 1998: *Römische Reportagen – Eine Wiederentdeckung*
* 2005: *Kritische Schriften*

### Brevsamlingar
* *Ingeborg Bachmann & Hans Werner Henze: Briefe einer Freundschaft.* Red. Hans Höller. Forord av Hans Werner Henze. Piper, München 2004. ISBN 3-492-04608-8
* *Herzzeit. Der Briefwechsel zwischen Ingeborg Bachmann und Paul Celan*. Med koorespondansen mellom Paul Celan og Max Frisch, og mellom Ingeborg Bachmann og Gisèle Celan-Lestrange. Rediogert og kommentert av Bertrand Badiou, Hans Höller, Andrea Stoll og Barbara Wiedemann, Suhrkamp Frankfurt 2008. ISBN 3-518-42033-X
* Ingeborg Bachmann: *Kriegstagebuch. Mit Briefen von Jack Hamesh an Ingeborg Bachmann.*  Utgjven med eit etterord av Hans Höller. Suhrkamp, Berlin 2010. ISBN 978-3-518-42145-1

### Omsettingar og gjendiktingar til norsk
* *Vårherre fra Manhattan*, 1962, omsett av Inger Hagerup
* *Ord mot avmakt*, 1977, gjendikta av Odd Abrahamsen
* *Tredve* (noveller), 1980, omsett av Gerd Høst og Åse-Marie Nesse
* *Ny tenkning, nytt språk*, 1996, omsett av Sverre Dahl
* *Böhmen ligger ved havet. Utvalgte dikt*, 1997, gjendikta av Karin Haugane, ISBN 9788274880801 (8274880803)
* *Malina*, 1997, omsett av Sverre Dahl, ISBN 9788274880627 (8274880625)
* *Det er rimelig å kreve sannheten av mennesket. Essays, mindre skrifter og intervjuer*, 1997, omsett av Sverre Dahl, ISBN 9788274880733 (8274880730)
* *Simultan*, 1998, omsett av Sverre Dahl, ISBN 9788274880863 (8274880862)

## Litteratur
* Monika Albrecht (red): *Bachmann-Handbuch. Leben, Werk, Wirkung*. Metzler, Stuttgart 2002. ISBN 3-476-01810-5
* Heinz Ludwig Arnold (red.): *Ingeborg Bachmann*. Text + Kritik, München 1984. ISBN 3-88377-189-9
* Kurt Bartsch: *Ingeborg Bachmann*. Metzler, Stuttgart 1988. ISBN 3-476-10242-4
* Peter Beicken: *Ingeborg Bachmann*. Beck, München 1988. ISBN 3-406-32277-8
* Theo Breuer: «Ingeborg Bachmann. Sämtliche Gedichte (2002)». I *Aus dem Hinterland. Lyrik nach 2000*, Edition YE, Sistig/Eifel 2005, S. 355-357.
* Andreas Hapkemeyer: *Ingeborg Bachmann. Entwicklungslinien in Werk und Leben*. Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1990. ISBN 3-7001-1759-0
* Joachim Hoell: *Ingeborg Bachmann*. München, dtv 2004, ISBN 3-423-31051-0
* Hans Höller: *Ingeborg Bachmann*. Reinbek, Rowohlt 1999, ISBN 3-499-50545-2
* Doris Hildesheim: *Ingeborg Bachmann: Todesbilder, Todessehnsucht und Sprachverlust in „Malina“ und „Antigone“*. Weißensee, Berlin, 2000 ISBN 978-3-934479-34-0
* Herbert Hopfgartner: *Ingeborg Bachmann und die Musik.* Universität Warschau, Studien zur Deutschkunde (XXIX. Band, red. Lech Kolago) Warschau 2005, ISSN 0208-4597
* Ariane Huml: *„Silben im Oleander, Wort im Akaziengrün.“ Zum literarischen Italienbild Ingeborg Bachmanns*. Wallstein, Göttingen 1999. ISBN 3-89244-330-0
* Christine Kanz: *Angst und Geschlechterdifferenzen. Ingeborg Bachmanns „Todesarten“-Projekt in Kontexten der Gegenwartsliteratur.* Metzler, Stuttgart 1999. ISBN 3-476-01674-9.
* Holger Pausch: *Ingeborg Bachmann*. Colloquium, Berlin 1987. ISBN 3-7678-0685-1
* Oliver Simons und Elisabeth Wagner Hgg.: *Bachmanns Medien*. Vorwerk 8, Berlin 2008, ISBN 978-3-930916-98-6
* Frauke Meyer-Gosau: *„Einmal muss das Fest ja kommen.“ Eine Reise zu Ingeborg Bachmann.* Beck, München 2008, ISBN 978-3-406-57686-7
* Michèle Pommé: *Ingeborg Bachmann, [[Elfriede Jelinek]]. Intertextuelle Schreibstrategien in „Malina“, „Das Buch Franza“, „Die Klavierspielerin“ und „Der Tod und das Mädchen V (Die Wand)“*. Reihe: Kunst und Gesellschaft - Studien zur Kultur im 20. und 21. Jahrhundert, 6. Röhrig, St. Ingbert 2009, ISBN 978-3-86110-462-9

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Ingeborg_Bachmann på tysk wikiquote
* 
* Lenkesamling  ved Universitätsbibliothek der Freien Universität Berlin
* Ingeborg-Bachmann-forum
* Framstilling av liv og verk biografi, fortolkingar, utdrag, bibliografi
* Biografi, litteratur og kjelder for Ingeborg Bachmann FemBio, Institut für Frauen-Biographieforschung
* Literatur-Verein Ingeborg Bachmann