open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
MTZ Belarus

***Belarus*** («Белару́с», tidlegare «Белару́сь») er ein serie av firehjula traktorar produsert frå 1950 ved Minsk Traktorfabrikk, MTZ (Мінскі трактарны завод; Ми́нский тра́кторный заво́д, МТЗ) i Minsk i Belarus.

Traktormerket er velkjend i heile den tidlegare Sovjetunionen, og har i tillegg vorte eksportert til andre land, inkludert Noreg.  

Etter at Belarus vann sjølvstende, vart namnet på traktormerket endra frå "Беларусь" til "Беларус".

## Bakgrunnsstoff

* MTZ Belarus offiell nettstad
*Belarus Norge
Fylkeshovudstad

**Fylkeshovudstad** er den byen som inneheld dei fleste administrative einingane i eit fylke. Dette er som regel den største byen i fylket.

Oversyn over fylkeshovudstader:
Hinna

**Hinna** er ein bydel sør i Stavanger kommune. I 2020 hadde han  innbyggjarar. 

Hinna grensar til Gandsfjorden i aust, Sandnes kommune i sør, Sola kommune i vest og bydelen Hillevåg i nord. Grensa til Hillevåg går ved Breiflåtveien og Breidablikkveien. Flatevidda til bydelen er 15,00 km². 

Hinna omfattar tre valkrinsar: Hinna valkrins, Gausel og Vaulen. Delar av Vaulen valkrins ligg i Hillevåg bydel. Jåttå med Jåttånuten og Jåttåvågen ligg i Hinna bydel.

## Sjå òg
* Hinna kyrkje
* Hinnavågen - ein våg ved Hinna

## Kjelder
Hillevåg

**Hillevåg** er ein bydel i Stavanger med 17&nbsp;731 innbyggjarar (2004). Flatevidda til bydelen er 8,08 km².

Bydelen omfattar valkrinsane Kvalaberg, Ullandhaug, Tjensvoll i tillegg til ein del av Vaulen. Hovuddelen av Vaulen valkrins ligg i Hinna bydel.
Eiganes og Våland

**Eiganes og Våland** er ein bydel i Stavanger med 19&nbsp;915 innbyggjarar (2004). Flatevidda til bydelen er 7,01 km².

Bydelen omfattar fire valkrinsar: Kampen, Stokka, Eiganes og Våland.

Vålandshaugen på 84 moh. er det høygaste punktet i bydelen. Her ligg Vålandstårnet, eit utsiktstårn oppført i 1895. Tidlegare stod tårnet «Vålandspibå» her. På Kampen ligg Byhaugen, 76 meter over havet.

## Folk frå bydelen
*Einar Høigård (1907–1943), lærar og motstandsmann, vaks opp på Våland. Han er minna gjennom gatenamnet Lektor Einar Høigårds gate i bydelen.

## Kjelder
Tasta

**Tasta** er ein bydel i Stavanger med 15&nbsp;543 innbyggjarar (2004). Flatevidda til bydelen er 10,87 km². Unnateke Austre Åmøy er flatevidda 7,19 km².

Bydelen omfattar av tre valkrinsar: Austre Åmøy, Ytre Tasta og Indre Tasta.

Bydelen Tasta grensar opp mot Randaberg kommune.
Storhaug

**Storhaug** er ein bydel som ligg nord-aust i Stavanger kommune. Det bur 11&nbsp;870 menneske i bydelen (2004), irekna øyane Vassøy (572 innbyggjarar), Langøy (31) og grunnkrinsen Lindøy, Hellesøy og Kalvøy med 33 personar.

Flatevidda til bydelen er 6,436&nbsp;km² (unnateke øyane 3,04&nbsp;km²). Bydelen omfattar tre valkrinsar: Vassøy, Storhaug valkrins og Varden. 

Bydelen har eit internasjonalt preg med folk frå mange nasjonar.
Lhasa

**Lhasa** nokre gonger kalla **Llasa**, er den tradisjonelle hovudstaden i Tibet. Byen er no hovudstad i Tibet-regionen i Folkerepublikken Kina. Byen er i tillegg tradisjonelt hovudsetet til Dalai Lama.

Lhasa tyder «staden til gudane». Byen ligg kring 3650 meter over havnivå og er med det ein av dei høgstliggjande byane i verda.

## Historie

Den andre keisaren av Tibet, Songtsen Gampo, skal ha gjort Lhasa til hovudstad. Andre kjelder syner at landet vart styrt frå fleire byar, som skifta mellom å vera hovudstad.

I den første delen av 1900-talet kom fleire vestlege oppdagarar til byen. Mellom desse var Francis Younghusband, Alexandra David-Néel og Heinrich Harrer. I utgangspunktet var Lhasa ein heilag og lukka by, stengd for framande. I 1950-åra gjorde kinesrane seg stadig sterkare gjeldande, og ved hjelp av militære styrkar fekk dei styringa over Tibet. Frå 1959 har tibetanarar i eksil, leia av den fjortande Dalai Lama oppretthalde ei eksilregjering.

## Turisme
Potalapalasset er definert av UNESCO til å stå på verdsarvlista for kulturminne. Andre viktige bygg er Jokhang, Norbulingka, Drepung-klosteret og Sera-klosteret.

Ein 1080&nbsp;km lang jarnveg, Qinghai-Tibet jarnvegen til Lhasa er under bygging.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
Vassøy

**Vassøy** er ei lita øy, få minutt med båt frå Stavanger. Vassøy høyrer til Storhaug bydel som ligg på austkanten av Stavanger. Øya har eigen barneskule der elevtalet er kring 70. Når elevane går ut av barneskulen må dei pendla til byen.

Det har i mange år vore eit ordskifte om mogleg brusamband til Vassøy, men førebels klarar Vassøybuen seg med ferjesamband til Stavanger.
Reinald av Stavanger

**Reinald** (død 1135) vart den fyrste biskopen i Stavanger, truleg på 1120-talet. Hans store prosjekt var bygginga av Stavanger domkyrkje.

Det har vore spekulert i om han var ein normannisk benediktinarmunk frå Winchester i England. 

Etter ei stund med kyrkjebygging gjekk han tom for pengar. Morkinskinna fortel at kong Sigurd I Jorsalfar vende seg til han. Kongen ynskte å gifta seg på nytt, men biskopen av Bergen hadde nekta å annullera det tidlegare ekteskapet til kongen. Om Reinald ville, skulle kongen gje han pengar til å halda fram bygginga av domkyrkja. Eit slikt tilbod kunne ikkje Reinald takka nei til. Forteljinga har neppe noko historisk bakgrunn. 

Stavanger domkyrkje vart vigd til den heilage Svithun, og armbeinet hans vart lagd i eit relikvieskrin på høgalteret i Domkyrkja. Der vart det liggjande til etter reformasjonen. Det har vore diskutert om Reinald hadde med seg armbeinet til Stavanger. 

Då Harald Gille og Magnus Blinde kom i konflikt nekta Reinald å gje pengar til kong Harald. For dette måtte han bøta med livet i galgen i Bjørgvin den 18. januar 1135.
Bjørgvin

**Bjørgvin** er eit gamalt namn på Bergen, med opphav i norrønt. Namnet tyder grøn eng (*vin*) mellom fjella (*bjørg*).

Namnet er framleis nytta i visse omgrep, som Bjørgvin bispedøme.

## Sjå òg
* Avisa Bjørgvin, ei avis som tidlegare kom ut i Bergen
* Bjørgvin videregående skole
* Bjørgvin Marknad - viking- og mellomalder festival i Bergen
Jørpeland

**Jørpeland** er ein by og administrasjonssenteret i Strand kommune i Rogaland fylke. Jørpeland har , og fekk bystatus den 1. april 1998. 

## Lokale attraksjonar

### Jørpelands Brug
Inst i Vågen i Jørpeland ligg Jørpelands Brug i eit bygg frå 1883. Frå starten var det ein møbel- og trevarefabrikk i huset, men det har vorte bygd om til selskapslokale og historisk utstilling.

### Preikestolen Golfklubb
Den lokale golfklubben Preikestolen Golfklubb har ein golfbane med ni hòl like ved Preikestolen. Næraste store by er Stavanger, som ein kjem til ferjesamband frå Tau i Ryfylke eller Oanes. 

### Galleri Skjæveland
Galleriet viser skiftande utstillingar med etablerte kunstnarar. Kunstgalleriet vert drive av den figurative målaren Stian Heimlund Skjæveland.

## Kjelder
* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Møre og Romsdal»

### Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Preikestolen Golfklubb 
* Galleri Skjæveland
Røvær

**Røvær** er eit lite øysamfunn i Haugesund kommune i Rogaland utanfor sjølve Haugesund. Det er kring hundre fastbuande. 

Røvær har ein skule for kring 20 elevar, ein nærbutikk, sommerkafe, bedhuskapell og hotell. Rutebåten Røværfjord har 5-9 daglege avgangar til Haugsund. Innbyggjarane på Røvær livnærer seg av fiske, havbruk og jordbruk. Den gode komunikasjonen til byen gjer det mogleg å dagpendla. Om sommaren har restauranten Sjøhuset ope, der det òg er mogleg å overnatta.

Under den andre verdskrigen var øya okkupert av tyskarane og det er framleis bunkersar att etter dei.

## Bakgrunnsstoff
* Stiftelsen Røvær 
* Røværsamfunnet og skulen
* (http://www.rovarkulturhotell.no
Komle

**Komle** er ein matrett som òg er kjend som **raspeball**, **klubb** eller **kompe**. Namnet på matretten varierer etter talemål og landsdelar i Noreg. Matretten vert laga til av raspa poteter som saman med mjøl vert knadd til ein ball. Komlene vert så kokt. 

Komler kan serverast saman med ulike typar kjøt og pølser. Ein kan òg ha noko inni komlene når ein lager dei, såkalla *komle med dott i*. Det kan vera at ein har inni ein bit flesk eller kjøt. Somme et retten saman med kålrabi, nokon likar å ete dette med sukker, sirup eller duppe. 

Gamle komler kan varmast opp att ved å steikast. Då vert dei ofte servert i små steikte bitar saman med steikte pølser.

Ikkje-norske slektningar av potetballen er tysk *Knödel* og italiensk *gnocchi*.

## Sjå òg
*Den svenske retten kroppkaka

## Kjelder
*
Snøhvitfeltet

**Snøhvitfeltet** er eit naturgassfelt på norsk kontinentalsokkel nord i Norskehavet, i petroleumssamanheng ofte omtalt som Barentshavet. Det er det første gassfeltet som er utbygd i dette havområdet. Det finst ingen installasjonar på havoverflata, berre undervassinstallasjonar. Desse er konstruert slik at det er mogeleg for trålarar å tråle i området utan å skade verken installasjonane eller trålane.

Strukturane i undergrunnen omfattar sju ulike petroleumfunn som vert utnytta med ei sams utbygging av infrastruktur for produksjon. Reservoara vart kalla Albatross, Askeladd og Snøhvit. I tillegg til naturgass (193 milliardar kubikkmeter) vil ein utvinna noko NGL (5,1 millionar tonn) og naturgasskondensat (17,9 millionar kubikkmeter) frå feltet. Råolja i feltet skal ikkje utvinnast.

I alt skal det borast 20 brønnar som skal produsere gass frå dei tre reservoara. Ni av brønnane skal borast på Snøhvit-feltet, åtte for produksjon og ein for reinjisering av karbondioksid. Seks produksjonsbørnnar og CO2-brønnen vart bora i 2004 og 2005. Dei siste to skal borast i 2011. I tillegg vart det bora tre produksjonsbrønnar på Albatross i 2005 og 2006. Askeladd-feltet skal først i produksjon i 2014-2015.

Naturgassen vert ført til land gjennom ein 143 kilometer lang gassrøyrleidning til anlegget Snøhvit LNG på Melkøya like utanfor Hammerfest. På Melkøya vert gassen prosessert og kjølt ned til flytande gass, LNG, før han vert frakta ut med skip. 21. august 2007 tok prosessanlegget på Melkøya for første gong imot gass frå Snøhvit..

Dei første funna på feltet vart gjorde i 1984, medan utbygging vart godkjend først i 2002. Produksjonen byrja i august 2007. Det vil etter planen gå føre seg utvinning frå feltet i om lag 30 år. Feltet er det femte største gassfeltet på norsk sokkel etter Trollfeltet, Ormen Lange-feltet, Åsgardfeltet og Ekofiskfeltet.

Statoil ASA er operatør for feltet. Eigarar av rettar til feltet er: Amerada Hess Norge AS 3,26 %
Gaz de France Norge AS 12,00 %, Petoro AS 30,00 %, RWE Dea Norge AS 2,81 %, Statoil ASA 33,53 %, Total E&P Norge AS 18,40 %

## Snøhvit LNG
Prosessanlegget er det første av sitt slag i Europa og Snøhvitfeltet skil seg frå dei fleste andre norske olje- og naturgassfelt på norsk sokkel på ei rad område:
* Alt utstyr i produksjonsanlegget på feltet vert plassert på havbotnen, ingen oljeplattformar eller andre innretningar vert nytta på overflata. Det vert mogleg for trålarar å tråla over installasjonene. 
* Gassen vert ført i land gjennom ein røyrleidning utan prosessering 
* Oppløyst C0<sub>2</sub> i gassen vert separert ut, ført attende til feltet og ført ned i eit reservoar
* Eigne skip er utvikla og bygd for transport av gassen (LNG) frå Melkøya til markedet

## Kjelder
### Fotnotar
* no.wikipedia.org/wiki/Snøhvitfeltet
* Olje- og energidepartementet: Fakta norsk petroleumsverksemd 2005. Nettversjon
* Statoil sin nettstad for Snøhvitfeltet
Mikronesia

**Mikronesia** er ein region i Stillehavet. Filippinane ligg i vest, Indonesia i sørvest, Papua Ny-Guinea og Melanesia i sør og Polynesia i søraust og aust.

Regionen består av hundrevis av små øyer spreidd over eit stort område i det vestre Stillehavet. Politisk er den inndelt i sju territorium: Mikronesiaføderasjonen, Marshalløyane, Palau, Nord-Marianane, Nauru, Kiribati og Guam.
Melanesia

**Melanesia** (frå gresk for 'dei svarte øyane') er ei øygruppe i Stillehavet, nord og aust for Australia.

Gruppa omfattar Bismarckøyane, Salomonøyane, Santa Cruz-øyane, Vanuatu, Ny-Caledonia, Loyauté-øyane, Fiji og ofte også Ny-Guinea.

Melanesiarar talar over 700 ulike språk. Dei fleste innfødde språka blant melanesiarar er malayo-polynesiske språk. På Ny-Guinea og i det indre av Ny-Britannia og Solomon-øyane talar ein papua-språk.

## Sjå òg
*Mikronesia 
*Polynesia
*Oseania

## Kjelder
Tau (fleirtyding)

**Tau** kan visa til:

* Tau - tauverk
* Tau i Ryfylke - ein tettstad i Rogaland fylke
* Tau bokstaven - den nittande bokstaven i det greske alfabetet
Petoro

**Petoro** er eit norsk statleg aksjeselskap med ansvar for å ivareta dei forretningsmessige tilhøva knytt til statens direkte økonomiske engasjement (SDØE) i petroleumsverksemda på norsk kontinentalsokkel. Verdien av SDØE vart den 1. januar 2005 rekna til 625,7 milliardar kroner. 
Etableringa av Petoro i 2001 kom i samband med omgjeringa av Statoil frå eit reint statsselskap til eit aksjeselskap med fleire eigarar. Statoil hadde før dette ansvar for forvaltinga av SDØE. 
I 2006 vart Petoro verdsett til 1000 milliardar kroner. I desember 2006 hadde Statoil/Hydro ein børsverdi på 587 milliardar kroner.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
* Om Petoro Olje- og energidepartementet
* Større enn Statoil/Hydro  på http://www.bt.no
Ørsted A/S

**Ørsted A/S** er eit dansk energiselskap med verksemd i Danmark, Noreg, Sverige, Tyskland, Nederland og Storbritannia. 

Den danske staten skipa i 1972 Dansk Naturgas A/S, som året etter skifta namn til Dansk Olie og Naturgas A/S (DONG). Etter kvart nytta ein forkortinga DONG som namn på selskapet. Selskapet var tidleg på 1980-talet engasjert i transportsystem for petroleum og naturgass i Danmark. I ettertid er aktiviteten utvikla til å omfatta leveransar av elektrisk energi. I tillegg er selskapet involvert i forsking, leiting etter og utvinning av råolje og naturgass.

I Noreg er selskapet representert med dotterselskapet DONG Norge AS. Selskapet har kontor i Stavanger der selskapet si verksemd på norsk kontinentalsokkel vert ivareteke. Selskapet er den tiande største eigaren av rettar til norsk kontinentalsokkel, med reserver hovudsakleg i naturgassfeltet Ormen Lange-feltet. Andre felt der selskapet har eigardelar er Gydafeltet, Glitnefeltet, Tambarfeltet og Ulafeltet.
I 2002 kjøpte DONG Statoil sine eigardelar på dansk kontinentalsokkel. DONG vart då operatør for Sirifeltet.

DONG Energy vart danna våren 2006 som resultatet av ei samanslåing av seks danske energiselskap. Desse var DONG, Elsam, ENERGI E2, Nesa, Københavns Energi sin elaktivitetar og Frederiksberg Forsyning.  6. november 2017 endra selskapet namn til Ørsted, oppkalla etter Hans Christian Ørsted.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
* DONG Norge AS
Petrobras

**Petrobras** (portugisisk *Petróleo Brasileiro S/A*) er eit brasiliansk oljeselskap. Selskapet vart skipa i 1959 og føremålet var å vera regjeringa sitt utøvande selskap innan i petroleumsverksemd. Selskapet har hovudkontor i Rio de Janeiro men har òg større kontor i São Paulo, Salvador og Brasilia. For tida er selskapet inndelt i fire ulike forretningsområde: 
:* Utforsking og produksjon (Oppstraums verksemd)
:* Nedstraums verksemd (Raffinering og sal)
:* Gass & Energi
:* Internasjonalt
Selskapet er delvis privatisert. I 2003 passerte selskapet 2 milionar produserte fat med petroleum og naturgass. Equinor har hatt eit langvarig samarbeid med Petrobras.

## Galleri

Petrobrás-cavalo-mecânico.jpg|Modell av oljepumpe med Petrobras sine fargar.
Petrobraspostobolivia2006.jpg|Petrobras-bensinstasjon.


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Friedrich Nietzsche

**Friedrich Wilhelm Nietzsche** () var ein tysk filosof. 

Nietzche var fødd i Röcken ved Lützen ikkje langt frå Leipzig.

Han utvikla mellom anna omgrepet nihilisme, og kom til å verte viktig for europeisk filosofi og litteratur kring hundreårsskiftet 1900. Komponisten Richard Wagner og filosofen Arthur Schopenhauer påverka tidleg Nietzsche, men han frigjorde seg seinare frå deira tenking og utvikla han vidare.

Dei mest kjende bøkene hans er *[[Also sprach Zarathustra]]* (slik tala Zaratustra) og *[[Jenseits von Gut und Böse]]* (Hinsides det gode og det vonde) 
Programmatisk for nihilismen er setninga *Gott ist tot* (Gud er død).

Frå 1889, etter ei stor krise i Torino, vart Nietzsche sinnsjuk og vart teken hand om
av syster si. Han døydde i Weimar, og systera, som var tiltrekt av nasjonalsosialismen, redigerte og forfalska ein stor del av det han skreiv. Nasjonalsosialistane misbrukte og fordreia Nietzsche si tenking og nytta han som eit ideologisk førebilete.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Nietzsches initiale krise (på dansk)
* Nietzschewiki  (på fransk)
Marathon Oil Corporation

**Marathon Oil Corporation** var eit oljeselskap med hovudkontor i Houston i Texas i Sambandsstatane. Selskapet hadde verdsfemnande petroleumsverksemd. Selskapet var engasjert i leiting etter petroleumsressursar hovudsakleg i Sambandsstatane, Noreg, Ekvatorial-Guinea, Angola og Canada. Selskapet dreiv med utvinning av petroleum i Sambandsstatane, Storbritannia, Irland, Noreg, Ekvatorial-Guinea, Gabon og Russland. Det vart i november 2024 ein del av ConocoPhillips.

## Historie
Marathon vart skipa som The Ohio Oil Company i 1887. I 1889 vart selskapet kjøpt av John D. Rockefeller sitt Standard Oil-selskap. Selskapet var ein del av Standard Oil heilt til selskapet vart dømd til å oppløysa seg i 1911. I 1930 kjøpte Ohio Oil Company Transcontinental Oil Company, og starta å nytta «Marathon» som eit varemerke. I 1962 endra selskapet namn til Marathon Oil Company i høvet til varemerket. Mobil ynskte å kjøpa selskapet i 1981. Innbyggjarane i Findlay i Ohio var redde for å verta arbeidslause. Det vart såleis arbeidd for å finna andre til å ta over. I 1982 kjøpte United States Steel selskapet. Hovudkontoret vart flytta til Houston i 1990 men selskapet heldt fram med verksemd i Findlay. I 2002 endra holdingselskapet USX namn til Marathon Oil Corporation etter å ha seld stålføretaket United States Steel.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettstad
Flotell

**Flotell** er ei nemning på ei flytande, flyttbar innretning for innkvartering av menneske. Ordet er ei fornorsking av den engelske samansetjinga *flotel* for *floating hotel*, eller *flytande [[hotell]]*. Mest typisk vert omgrepet «flotell» nytta om flytande innretningar med større bustadeiniger som vert nytta offshore under utbygging av oljefelt eller ved produksjon av olje eller naturgass. Flotell som permanente innkvarteringsløysing er i ferd med å gå ut av bruk på norsk kontinentalsokkel. Talet på arbeidarar utaskjers er i ferd med å gå ned, og flotell vert mest nytta ved større vedlikehald.
Eit flotell kan vera spesielt bygd for føremålet, det kan vera ein ombygd boreplattform, eller det kan vera ein vanleg boreplattform som mellombels vert nytta som flotell.

Eit mykje omtala flotell var den ombygde oljeplattforma «Alexander L. Kielland». Eit anna kjend flotell var den tidlegare innkvarteringseininga for Statfjord A, «Polymariner».
Inka

**Inka** (quechua for 'individ'), eller *sapa inka*, er ein tittel på herskaren av kongeriket Cuzco (ca. 1200–1438), seinare inkariket, Tawantinsuyu (1438–1533).

Sjølv om inkatittelen gjekk i arv, i første ledd frå solguden og skaparen Inti til Manco Capac, var alle inkaene rekna som søner av sola i ein slags sakral rolle.

Omgrepet «inka» tyder òg herskar, konge eller keisar. I ei snever meining er det berre herskarane som kan kallast inkaer. Men i ei vidare tyding nyttar vi omgrepet om heile ætta åt inkaene og alle menneske som tok del i skipinga av Tawantinsuyu, ein elite. Ein snakkar ikkje om eit «inkafolk» som ei gruppe av alle menneske i riket. Tvert om var folket i Tawantinsuyu frå eit utal etniske grupper, kan hende med hundrevis av ulike språk.

## Liste av alle inkaer
Caral

**Caral** (2600 f.Kr.–1800 f.Kr.) er ein ruinby som ligg i Supe-dalen 180&nbsp;km nord for Lima i Peru frå førkeramisk periode VI. Eldste datering er omtrent frå tida då Giza-pyramidane i Egypt vart bygd.

Denne arkeologiske plassen inneheld pyramidar, steintemplar, alter og bustader. Området er på ca. 650 dekar. Sivilisasjonen her kan ha vore heimstad for opp til 3000 menneske. Dei arkeologiske utgravingane er ikkje ferdige, i 2002 blei eit amfiteater med diameter på 30 meter grave ut. Av andre funn kan nemnast utsmykka fløyter laga av bein frå kondorar og pelikanar. Her finst spor etter handel med kystområda, med jungelområda og med folk i Andes. Her er òg spor etter jordbruksvarer som bomull, squash og guava. Ein hadde ikkje tatt i bruk mais endå. Arkeologar har hevda at Caral viser korleis sivilisasjonar i «den nye verda» har utvikla seg i takt med dei i «den gamle verda».

Caral kan vere den eldste arkeologiske plassen i Amerika med spor etter vel utvikla urban sivilisasjon. Ruinbyen er ein del av eit større område i Norte Chico med til saman 10 – 20 byar, med bustader i stein, kanalar for vatn og plassar for seremoniar.

Funnet vart gjort så tidleg som i 1905. Grundige undersøkingar vart starta i 1994 av ei gruppe leia av Ruth Shady, og held endå fram.

## Bakgrunnsstoff
* NRK:Pyramidane i Caral
* Archaeology.org om Caral
* Nyhender om Caral
* Kommentar frå Michael E. Moseley
* Om arbeid av Ruth Shady i Caral 
* Informasjon frå prosjektet åt Jonathan Haas
Idd

**Idd** var tidlegare ein kommune i Østfold. Han blei innlemma i storkommunen Halden i 1966. 

Folkeetymologien koplar namnet til den eine av to systrer, *Ida* og *Ara*, som rudde kvar si bygd i grenseskogane.

Sørover frå høgdedraga ved Halden og Fredriksten festning, skrånar jordbruksbygda Iddesletta seg svakt nedover mot Fagerholt, der ho møter ei grein av Iddefjorden. Søretter langs Iddefjorden stig landet igjen. I bergknausene langs fjorden finn ein spor etter steinbrot der iddefjordsgranitt har vore henta ut. I enden av fjorden ligg herregarden Berby, ved utløpet av lakseelva Enningdalselva. Vidare oppetter elva opnar landskapet seg på nytt. Her, på grensa til Sverige ligg nok ei jordbruksbygd: Enningdalen. Den austre delen av Idd er kledd med skog. Frå Kornsjø, der jernbanen kryssar grensa, og nordover strekker ei rekke lange gran og furukledde åsar seg i nord-sør retning. I aust ligg Boksjøaene, og i nord Femsjøen. Der Femsjøen renn ut i elva Tista kvelvar eit mektig ra, ei morene frå istida seg over sagbruksstaden Tistedalen. Raet fortset nordvestover gjennom Berg og vidare nordover.

**Idd** er òg eit prestegjeld i Sarpsborg prosti og har sokna Asak, Enningdalen, Idd og Tistedal.
Beijing

**Beijing** er hovudstaden i Folkerepublikken Kina. Han er òg ein av dei 4 sjølvstyrte kommunane i Kina og inneheld 16 distrikt og 2 fylke. 

Beijing har omkring 22 millionar innbyggjarar, og er den andre folkerikaste byen i Kina, etter Shanghai. 

I byen ligg fleire verdsarvstader: Den forbodne byen, Himmeltempelet, Sommarpalasset, Minggravene, staden der ein fann leivningane av Peking-mennesket og delar av Den kinesiske muren og Keisarkanalen.

## Namn
Namnet Beijing () betyr 'nordleg hovudstad', og blei brukt av Ming-dynastiet frå 1403 for å skilja byen frå Nanjing ('sørleg hovudstad'). Namnet blei historisk translitterert som «Peking». Dette byggjer på uttalen av dei to kinesiske skriftteikna i namnet i dei sørlege delane av Kina som europeiske handelsfolk og misjonærar først vitja.  

## Historie

Den første hendinga i Beijing si historie, som synast å vera stadfesta av arkeologiske funn, er datert til 1000-talet fvt., då Zhou-dynastiet erobra Shang-dynastiet (kring 1046 fvt.). Ifølgje historikaren Sima Qian skal kong Wu av Zhou ha tatt makta frå den siste Shang-kongen, i det ellevte året av kong Wu si regjeringstid.

Jin-dynastiet sin hovudstad Zhongdu vart bygd i noverande Beijing.

## Utdanning

Det ligg 91 universitet i Beijing. Fleire av dei ligg øvst på rangeringslistene over dei beste universiteta i landet, som Pekinguniversitetet og Tsinghuauniversitetet. 

## Styresmakter
Leiaren for lokallaget til Kinas kommunistparti er Cai Qi og borgarmeisteren er Chen Jining (2021).

## Kjelder
;Referansar

;Bibliografi
*Hou, Renzhi (1998). *The Works of Hou Renzhi*. Beijing: Peking University Press.
----

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Beijing|Beijing]]» frå ,  den 31. oktober 2019.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Viking Stadion

**Viking Stadion** er heimebanen til fotballklubben Viking FK. Viking Stadion ligg i bydelen Hinna i Stavanger, ved Jåttåvågen. Stadionet er spesielt teikna med omsyn til fotball. Det vart opna den 1. mai 2004 og kosta 160 millionar kroner. Viking spela då 1-1 i seriekamp mot Molde Fotballklubb. Tilskodarkapasiteten er 16 600.

Arenaen er utstyrt med ståplassar og sitjeplassar og varmelamper i taket. Arenaen vert òg nytta til store konsertar. Stadionet har gjort det mogleg å få store artistar til Stavanger.

Rett ved banen er det oppretta ein ny Jåttå haldeplass for jarnbanen Jærbanen. Når det er tilskipingar på stadion stoggar toget på haldeplassen.

## Bakgrunnsstoff
* Viking FK om Viking Stadion
* The Stadium Guide om Viking Stadion 

## Fotnotar
Louis et Anne

**«Loise et Anne»** var eit sjørøvarskip som forliste og sokk utanfor øya Hidra i Vest-Agder 17. desember 1723, rett etter Den store nordiske krigen. Den svenske kaperfregatten vart attfunnen 10. juli 2005. Skipet var fullasta med våpen (blant anna 700 bomber). Ein er ikkje sikker på kor det var på veg, men kanskje skulle det til Madagaskar.

## Kjelder
* Et ekte sjørøverskip
Ketil Hvoslef

**Ketil Hvoslef** (), døypt **Ketil Sæverud**, er ein norsk komponist. Han er fødd i Fana i Bergen, og er son til Harald Sæverud.

Hvoslef tok utdanning i bratsj- og orgelspel ved Musikkonservatoriet i Bergen og studerte deretter i London, København og Stockholm. Han har komponert for orkester, strykekvartettar, klaver og orgel, og har laga musikk for filmar og fjernsynsprogram. Han har også komponert operaen Barabbas.

## Diskografi
* *Ketil Hvoslef*. Aurora, 1988
* *Revised Revelation*. Hemera Music, 2002
*Hvoslef Concerto for Piano and Orchestra, Ein Traumspiel, Barabbas. Leif Ove Andsnes, Bergen Philharmonic Orchestra, Edward Gardner.  (SIMAX 2020)

## Prisar og utmerkingar

* 1990: Lindemanprisen
* 2011: Edvard-prisen i klassa samtidsmusikk for *Octopus Rex*
Balder

**Balder** (norrønt *Baldr*) er i norrøn gudetru son av Odin og Frigg. Han budde i Breidablikk, var gift med Nanna og hadde saman med henne sonen Forseti. Balder var gud for rettferd, og den venaste av alle æsene. Ein kenning for Balder var *den vene*, ein annan *den myrda guden*.

## Drapet på Balder

Den best kjende soga om Balder er korleis han blei drepen. Ho blir fortald mest utførleg i den yngre Edda, og der er detaljane slik:

Balder eller mor hans hadde ein draum om korleis han blei drepen. Ettersom draumar blei sett på som profetiske, blei Frigg straks redd for at noko skulle skje sonen, og gjekk rundt og fekk alle ting til å lova at dei ikkje skulle skada Balder. Den einaste ho oversåg var mistelteinen.

Sidan Balder var blitt usårleg, mora æsene seg med å skyta på han med pil og boge. Einast Hod var ikkje med på moroa, for han var blind. Den slu halvguden Loke lokka Hod til å skyta med ei pil laga av misteltein, og slik blei Balder drepen likevel.

Det blei stor sorg då den vene guden døydde, og Frigg bad gjennom Hermod dødsgudinna Hel om å sleppa han ut frå dødsriket. Ho gjekk til slutt med på dette, men berre dersom heile verda sørgde over Balder. Dette gjorde alle, med eitt unntak: Jotunkvinna Thokk, som eigentleg var den forkledde Loke. Så måtte Balder likevel fara til Hel. Kroppen hans ble lagt i skipet hans, og han blei brend i det saman med kona, som hadde døydd av sorg. Hesten hans i full utrusting vart òg med på likbålet.

Snorre fortel at Loke fekk den endelege straffa si etter dette, at han blei bunden fast i ei fjellhole og lagt under ein giftslange. Tidlegare versjonar av myta om Balder nemner ikkje eingong Loke som involvert i historia.

## Enden og byrjinga
Drapet på Balder skal vera byrjinga på Ragnarok, men etter at verda er gått under vil det koma ei ny verd der Balder skal bli gjenfødd og forsona med drapsmannen sin, Hod. Denne delen kan vera inspirert av dei nye forteljingane om Jesus som tok til å spreia seg i den norrøne verda.

## Sjå òg
* Balderbrå, ein blome oppkalla etter dei vene augebryna til Balder
* Balderfeltet, eit oljefelt oppkalla etter Balder
Balderfeltet

**Balderfeltet** er eit av dei relativt mindre oljefelt på norsk kontinentalsokkel. Feltet er kalla opp etter den norrøne guden Balder. Geografisk ligg feltet i Nordsjøen, om lag 59° 10` 57`` nord og 2° 24` 25`` aust, meir enn 100 km vest av Karmøy. Feltet omfattar ei rad små skilde petroleumsfunn og er bygd ut med produksjons- og lagringsskipet Balder FPSO, i tillegg til fleire brønnar på havbotnen. Ringhornefunnet er bygd ut med ei kombinert bustad-, bore- og brønnhovudinnretning som òg er knytt opp til Balder FPSO, og ei havbotnramme med ein oljeproduksjonsbrønn og ein vassinjeksjonsbrønn. Plan for utbygging og drift (PUD) for Balder vart godkjend den 2. februar 1996. Produksjonen frå Ringhorneplattformen tok til 11. februar 2003. Ringhorne er no ein del av Balder.

Balderfeltet har historisk interesse av di det kan seiast å vera det fyrste oljefeltet som vart oppdaga i norsk del av Nordsjøen. Oppdaginga fann stad allereie i 1967, meir enn to år før Ekofiskfeltet vart funne og erklært drivverdig. Det amerikanske oljeselskapet Esso hadde fått einerett i utvinningsløyve nr 001, og allereie i den andre leitebrønnen vart det påvist olje. Testinga var avslutta den 9. juli 1967, men funnet vart den gongen ikkje erklært kommersielt interessant. I tidsrommet fram til 1995 vart strukturane i lisensen undersøkt med 22 nye brønnar, ein utbyggingsplan vart godkjend i 1996 og produksjonen starta i 1999. 

I dag er Exxon Mobil framleis einaste eigar av rettar i Balderfeltet og operatør på feltet.

### Sjå òg
* Olje- og gassfelt på norsk kontinentalsokkel

## Kjelder
* no.wikipedia.org/wiki/Balderfeltet
* Olje- og energidepartementet: Fakta norsk petroleumsverksemd 2005. Nettversjon
Statfjordfeltet

**Statfjord** er eit oljefelt som i hovudsak ligg på norsk kontinentalsokkel i Nordsjøen, men 14,53% av ressursane i feltet er rekna å høyra til Storbritannia.

Feltet er bygd ut med tre Condeep oljeplattformer med betongunderstell, Statfjord A, Statfjord B og Statfjord C. Feltet er eitt av dei eldste på norsk sokkel. Geografisk ligg feltet i det såkalla Tampenområdet i den nordlege delen av Nordsjøen. Det ligg ute i havet rett vest for munningen av Sognefjorden.

Feltet vart oppdaga i 1974 av det amerikanske oljeselskapet Mobil. Statfjord vart erklært drivverdig i august 1974, og den første innretninga der – Statfjord&nbsp;A – starta produksjonen i 1979.

## Kjelder
* no.wikipedia.org/wiki/Statfjordfeltet
* Olje- og energidepartementet: Fakta norsk petroleumsverksemd 2011. Nettversjon
Gullfaksfeltet

**Gullfaksfeltet** er eit oljefelt som ligg på norsk kontinentalsokkel i Nordsjøen. Feltet vart oppdaga i 1979. Statoil er operatør for feltet. Feltet er bygd ut med tre condeep-oljeplattformer i betong, Gullfaks A, Gullfaks B og Gullfaks C.

## Kjelder
* Olje- og energidepartementet: Fakta norsk petroleumsverksemd 2005. Nettversjon
* Fakta om Gullfaks  på http://www.zero.no
Osebergfeltet

**Oseberg** er eit oljefelt i norsk sektor av Nordsjøen, på norsk kontinentalsokkel.

## Kjelder
* Olje- og energidepartementet: Fakta norsk petroleumsverksemd 2005. Nettversjon
Hermansverk

**Hermansverk**  er ei bygd og administrasjonssenter i Sogndal kommune i Vestland. Staden var fylkeshovudstad i tidlegare Sogn og Fjordane fylke fram til regionreforma. Staden har fått namn etter kjøpmannen Herman Brun som verka i 1840-åra. Staden ligg på nordsida av Sognefjorden. Busetnaden på Hermansverk er vaksen saman med bygda Leikanger, og til saman har desse .

Dei to elvane Henjaelvi (Storeelvi) og Njøselvi (Vetleelvi) renn gjennom tettstaden. Frå gamalt av vert området vest for Henjaelvi kalla Henjasanden. Mellom elvane ligg sjølve det opphavlege Hermansverk. I 2010 var den nye sentrumsplassen ferdig, og denne har fått namnet Borgaren. Frå Borgaren og framover langs Henjaelvi er det ei flat strekkje, som heiter Riverdalen. Dette området vart tidlegare kalla «Byen», sidan det var den einaste plassen i bygda som hadde gatelykter.

All administrasjon for stat og fylke vart samla på Hermansverk då Statens Hus opna her i 2005. Fylkeskommunen flytte inn i Fylkeshuset i 1989.

Som sentrum i ein av fruktkommunane i landet er Hermansverk samlingspunkt for mykje av frukthandelen i Sogn.

Planteforsk Njøs som forskar på bær og frukt ligg òg her. I 1919 bygde Halvard Drægni ein konservesfabrikk. Denne vart overteke av Lerum AS i 1982 og ombygd til brusfabrikk i 1993, men seinare lagd ned. Like ved har Skald Forlag i dag hovudkontor.

Oppe i lia ovanfor Hermansverk ligg Henjatunet, eit klyngjetun med 6 gardsbruk.

## Bakgrunnsstoff
* Sognafrukt.no sitt nettkamera med utsyn mot Hermansverk sentrum

## Sjå òg
* Systrond
* Leikanger
Trollfeltet

**Troll** er eit gassfelt og oljefelt i norsk sektor av Nordsjøen. Feltet ligg vest av Øygarden kommune, 50 km vestover frå Fedje og 100 km nord-vestover frå Bergen. 

Condeep- oljeplattforma Troll A i betong er den største byggstrukturen som har vorte flytta av menneske. Total vekt er 1,2 millionar tonn, total høgd er 472 meter. Djupna på feltet er kring 300 meter. 

Statoil er operatør for Troll gass (Troll Øst), medan Norske Shell var operatør i utbyggingsfasen. 
Norsk Hydro er operatør for Troll olje (Troll Vest). 

## Installasjonar
* Troll A - plattform med betongunderstell sett ned på havbotnen. 
* Troll B - flytande produksjonsplattform for utvinning av råolje frå Trollfeltet 
* Troll C - flytande produksjonsplattform for utvinning av råolje frå Trollfeltet
* Troll Pilot - separasjonsanlegg på havbotnen
* Troll Oseberg gassinjeksjon (TOGI) havbotnramme for eksport av gass til Osebergfeltet

## Kjelder
* Tre hoder over ett Troll på http://www.npd.no (Oljedirektoratet)
* Olje- og energidepartementet: Fakta norsk petroleumsverksemd 2006. Nettversjon
Leikanger

**Leikanger** er ein tettbygd stad og ei bygd i Sogndal kommune i Sogn. Saman med Hermansverk dannar Leikanger ei bygd med meir eller mindre samanhengande busetnad som vert kalla Systrond. Systrond eksisterer rett nok ikkje som offisielt namn og Statistisk Sentralbyrå nyttar nemninga *Hermansverk/Leikanger* om den delen av bygda som tilfredsstiller deira krav til omgrepet tettstad. Bygda er sete for Sogn og Fjordane fylkeskommune og for Fylkesmannen i Sogn og Fjordane som held til i Statens hus Sogn og Fjordane (offisielt lokalisert til Hermansverk) som vart opna av moderniseringsminister Morten Andreas Meyer i mai 2005. Til saman bur det drygt 2&nbsp;100 innbyggjarar på Systrond.

Hermansverk har i løpet av dei siste par tiåra teke over dei aller fleste sentrumsfunksjonane i bygda, og i dag (2007) er ein av dei viktigaste funksjonane på det gamle Leikanger sentrum (Hanehaug) kaien som har anløp av ekspressbåten mellom Sogn og Bergen 
Ein annan viktig funksjon er Leikanger Fruktlager, samtidig ligg det òg bilverkstad, hotell og bilverkstad her.

Namnet Leikanger er opphavleg knytt til kyrkjestaden om lag ein kilometer aust for kaiområdet i retning Hermansverk, og namnet kjem av norrønt *leik* (kamp, leik) og *vangr* (slette, vang), noko som kan tyda på at staden har vore ein sentral møteplass i tidlegare tider der ein kanskje har møttest til idrett og eller tvekamp. Det er elles rike fornminnefunn frå både jarnalder og vikingtid i bygda.

## Media
Sogn Avis har hovudkontor på Leikanger.

## Bakgrunnsstoff
* Fylkesmannen i Sogn og Fjordane om Statens Hus i Leikanger
* www.noreg.no, portalen til offentleg informasjon i Noreg har kontor i Statens Hus i Leikanger
* Fornminne frå Systrond  på nettstaden til Leikanger kommune

## Kjelder
Henrik Ormåsen

**Henrik Ormåsen** () er ein norsk politisk aktivist frå Brumunddal. Han er talsperson for Ten Folket og mangeårig aktivist i SOS Rasisme. Han var tidlegare knytt til AKP og Raud Ungdom, men vart ekskludert frå desse organisasjonane i 1997. 
Ormåsen har også vore tillitsvald og tilsett i SOS Rasisme fram til organisasjonen gjekk konkurs i 2013. 2. november 2016 blei han dømd for bedrageri i samband med medlemsjukssaka i SOS Rasisme.

Han er bror til artisten Gaute Ormåsen
og gift med forfattaren Eli Sol Vallersnes.

## Kjelder
* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Henrik Ormåsen|Henrik Ormåsen]]» frå , den 5. mai 2008.* 

## Bakgrunnsstoff
*Dagbladet presenterer ''Ten Folket''. Inneheld nettmøte med Ormåsen.
Madagaskar

**Madagaskar** er ein øystat som ligg aust for det afrikanske fastlandet i Indiahavet. Øya er den fjerde største i verda, og hyser rundt fem prosent av verdas plante- og dyreartar. 80 % av dei finst berre på Madagaskar.

## Historie
Republikken Madagaskar har ei blanding av aust-afrikansk (hovudsakleg bantu), asiatisk og polynesisk kultur. Medan gassisk er eit austronesisk språk med sterkt slektskap til maanjanspråket frå Borneo, viser DNA-studium at innbyggjarane på øya har delvis afrikansk, delvis indonesisk opphav, med noko arabisk innblanding.

Den nedskrivne gassiske historia tek til på 600-talet, då arabiske kjøpmenn skipa stasjonar langs den nordvestre kysten.

## Geografi

### Klima
Madagaskar heller oppover mot aust til ei skogkledd fjellrekkje som går frå sør til nord på øya. Den søraustlege passatvinden blir lyft oppover denne fjellrekkja (orografisk heving), og resultatet er ein nedbørsnormal på 2000–3000&nbsp;mm (og enkelte stader meir) langs austkysten av øya. Perioden med minst regn i aust er frå september til november, sjølv om ein har regn om lag annankvar dag òg i denne perioden. Seinare på året, medan det er sumar på den sørlege halvkula, vert passatvinden svekt, og vestsida av øya får regn- og torebyer bortimot dagleg.

Madagaskar har lægre temperaturar enn dei fleste andre tropiske øyar, hovudsakleg på grunn av det høge terrenget. I juli kan temperaturane gå under 10&nbsp;°C i områda høgare enn 1200 m. Desse områda ligg so høgt at dei får ein turr vestleg vind som blæs i høgda over den søraustlege passatvinden. Tropiske syklonar kan treffe Madagaskar, og særleg austkysten, kvart år og føre til store flaumar. Flaum er derimot ei lite sannsynleg hending på sørvestkysten som ligg i regnskugge. Desse områda får mindre enn 400&nbsp;mm i året.

## Bakgrunnsstoff
Arizona

**Arizona** er ein av dei sørvestlege delstatane i USA. Hovudstaden er Phoenix.

## Historie
Dei første europearane som søkte seg inn i området var to spanske munkar som i 1539 og 1540 leita etter dei mytiske *[[Sju gullbyane]]*. Dei første busetnadene var i hovudsak å rekne som misjonsretta. På denne tida var Arizona ein del av den spanske kolonien Mexico. I 1775 grunnla spanjolane *[[Fort Tucson]]*. Etter den meksikanske krigen vart Arizona i 1848, saman med dei andre delane av USA som i dag ligg nord for grensa, amerikansk territorium.

Arizona si historie er full av legender om det gamle *[[Ville Vesten]]* og to av dei mest kjende indianarhovdingane Geronimo og Cochise leia sine stammer i gjentekne stridar mot dei kvite. 

Byen Tombstone var åstad for den mest kjende revolvarduellen i Vesten – *[[revolverstriden ved O.K. Corral|The Gunfight at the O.K. Corral]]*. Staten har om lag 250 000 indianarar i 14 stammer busette i 20 reservat, og det gjer Arizona til ein av dei statane i USA som har flest indianske innbyggjarar.

Arizona er etter Hawaii og Alaska den av delstatane som sist vart innlemma i USA (i 1912).

## Geografi

Arizona er ein av dei sørlegaste delstatane i USA, og består for det meste av flate ørkenlandskap, der det kan bli ekstremt varmt på sommaren, men også på vinteren er det varmt her. 

Grand Canyon ligg i Arizona. Grand Canyon består av fleire djupe tronge dalar danna av Coloradoelva over fleire millionar år. Eit anna kjent område danna av store naturkrefter er Meteor Crater, eit meteorkrater midt i Arizona. Det vart danna av ein meteoritt som slo ned i Arizonaørkenen for rundt  år sidan. Omkrinsen på det er ca. 1 km.

Elles grensar Arizona i sør til Mexico, i vest til California og Nevada, i nord til Utah og i aust til New Mexico. Arealet er 295&nbsp;000 km².

## Økonomi
Den viktigaste industriproduksjonen i staten gjeld elektriske produkt og varer til bruk i kommunikasjons- og flyproduksjon. Arizona har hatt mange kopargruver og framleis kjem meir enn 50 % av den samla koparproduksjonen i USA frå Arizona. Fleire jordbruksprodukt er viktige i økonomien, viktigast er kreaturoppdrett, meierivarer og bomull.
Chinguetti

**Chinguetti** () er ein by nordvest i Mauritania som ligg på Adrarplatået aust for Atar. Han var tidlegare ein samlingsstad for karavanar som kryssa Sahara, og er framleis eit viktig religiøst senter. Byen blei sett på UNESCO si liste over verdsarv i 1996.

Viktige bygg i byen er moskéen, eit fort bygd av den franske framandlegionen og eit høgt vasstårn.

Byen har eit titals bibliotek med gamle manuskript på gasell- og geiteskinn. Dei fleste av desse bøkene handlar om islam, men det finst òg nokre bøker om litteratur og vitskap.
Fransk (fleirtyding)

**Fransk** er eit omgrep som kan syna til:
*Fransk
*Noko som har med Frankrike å gjera
*Franskmenn

## I samansetjingar
*Franskband eller franskbind, bokbind med rygg og hjørne av skinn og permar av papir
*Franskbrennevin (konjakk)
*Franskbrød
*Fransk opning i sjakk
*Fransk veranda
*Fransk kyss (tungekyss)
*Franske poteter
Troll

**Troll** er skapnadar som går igjen i nordiske folkeeventyr. Dei er gjerne store og lever langt inn i mørke skogar. Det finst mange slags troll: snille eller trollute, sinte eller godhjarta. Trolla toler ikkje sol, for då vert dei til stein. Om ein møter eit troll kan det vera godt å vita at dei fleste av dei er lettlurte. No for tida er det ikkje så mange som trur at det finst troll, men tidlegare hende det titt og ofte at folk meinte å ha sett troll på mørke haustkveldar.

I dag kan ein finna troll i fabelprosa-litteraturen og i dataspel og rollespel. Troll spelar ei stor rolle i den norske filmen Trolljegeren.

## Sjå òg
* Trollfeltet - eit oljefelt i Nordsjøen med plattformene Troll A, Troll B og Troll C
* Bilmerket Troll - eit norsk bilmerke produsert i 1956 av *[[Troll plastik- og bilindustri]]* i Lunde i Telemark fylke.
* Radrensaren Troll - eit jordbruksreiskap produsert av Underhaug Fabrikk A/S frå 1932
* Trollhättan - ein by i Sverige
* Trollstemming
* Trolltech - eit datafirma i Oslo
* Filmen Troll-elgen
* Nettroll
Seychellane

**Seychellane** er ein øystat som ligg aust for det afrikanske fastlandet i Indiahavet, nordaust for Madagaskar. Landet inneheld 115 øyar, den største og folkerikaste av dei er Mahé. Med eit folketal på om lag 80&nbsp;000 er Seychellane den minst folkerike av dei sjølvstendige statane i Afrika.

## Geografi
Seychellane ligg 1&nbsp;600&nbsp;km aust for Afrika og 300&nbsp;km nordaust for Madagaskar. Mauritius og Réunion ligg sør for øyane, Komorane og Mayotte sørvest, og Maldivane nordaust.

## Klima
Seychellane har tropisk klima, og den årlege nedbørsmengda varierer med høgda. Nedbøren er litt større på sørsida av øyane, som er utsett for den dominerande søraustlege passatvinden. Det regnar godt året rundt, men dei våtaste månadane er frå november til mars. I juni-november litt kjøligare på grunn av søraustpassaten. Port Victoria har ein årleg nedbørsnormal på 2351&nbsp;mm. Seychellane vert sjeldan råka av tropiske syklonar. Kombinasjonen av høge temperaturar og høg relativ fukt vert utjamna av sjøbrisen, men nettene kan vere nokså klamme.

## Historie
Den isolerte øygruppa var folketom då ho første gongen blei nedteikna på kart av portugisiske oppdagarar, i 1505. Ho blei noko brukt som landestad for sjøfart mellom Afrika og Asia, mellom anna av sjørøvarar, fram til Frankrike byrja å ta kontroll over henne frå 1756. Øyane blei då kalde opp etter den franske finansministeren Jean Moreau de Sechelles. Frankrike og Storbritannia stridde lenge om makta over Seychellane, men i 1814 vart øyane britisk koloni.

Etter sjølvstendet frå Storbritannia i 1976 vart eit kommunistisk statskupp gjennomført (i 1977), og France-Albert René, leiar for *the Seychelles People's Progressive Front* (FPPS) tok makta og einpartidiktatur vart innført.

I 1993 vart demokratiet gjeninnført, men René hadde makta heilt fram til 2004, då den noverande presidenten James Michel tok over.
Liberia

**Liberia** er ein republikk i Vest-Afrika. Landet grensar til Sierra Leone, Guinea og Elfenbeinskysten.

## Klima

I denne delen av Afrika flyttar den intertropiske konvergenssona med skyer, regn og torevêr seg nordover og sørover i lag med sola, men ligg vanlegvis fire til seks veker etter. Frå oktober til mars, når sola står lågt på himmelen, er vêret generelt tørt og fint med varme og solrike dagar. Perioden april til september er regntid, og regntida er på sitt mest intense i juli og august. I november er det om lag ikkje noko regn att. 

Langs kysten kjem det mellom 3500 og 4000 mm kvart år, medan dei indre områda får litt mindre. Temperaturen held seg høg året rundt på kysten, og under tørketida er han høgare i indre strøk. Under regntida er kystområda meir ubehagelege på grunn av høg relativ fukt, som sjeldan går under 80 % på dagtid. I tillegg vert landet i periodar av tørketida råka av den nordaustleg harmattanvinden, som ofte fører med seg støv og sand.
Polarsirkel

Ein **polarsirkel** er ein tenkt sirkel rundt jorda som er parallell med ekvator og markerer skiljet mellom tempererte og polare strøk. Det finst to polarsirklar, den sørlege og den nordlege. Den nordlege går mellom Noreg og er ofte det me meiner når me seier **Polarsirkelen**.

Kvar polarsirkelen ligg blir bestemt av korleis jordaksen heller i høve til planet på banen jorda går i. Han er difor ikkje statisk, pga. den jamne variasjonen i aksehellinga til jorda flyttar til dømes den nordlege polarsirkelen seg meir enn 14 meter nordover i året. Områda som ligg mellom ein polarsirkel og ein av polane har midnattssol minst ein dag i året.

Den nordlege polarsirkelen har nordleg breiddegrad 66° 33' 38" N og går mellom anna gjennom Noreg, Sverige, Finland, Russland, Alaska i USA, Canada og Grønland.

Den sørlege polarsirkelen har sørleg breiddegrad 66° 33' 38" S og går gjennom Balleny-øyane som New Zealand gjer krav på.
Eswatini

**Eswatini** eller *eSwatini*, tidlegare Swaziland, er eit kongedøme i det sørlege Afrika. Staten er ein av dei minste i Afrika, og ligg mellom Sør-Afrika og Mosambik på austsida av fjellkjeda Drakensberg. Namnet er kalla opp etter bantufolket *[[swazi]]*.

## Administrativ inndeling

Eswatini er inndelt i fire provinsar:
Hhohho, Lubombo, Manzini og Shiselweni.

## Fakta
* Lågaste punkt: Elva Great Usutu, 21&nbsp;moh.
* Naturressursar: Asbest, kol, vasskraft, skog, små mengder med gull og diamantar
* Folks gjennomsnittsalder: 18,5&nbsp;år (2002)
* Folks middellivslengde: 39,5&nbsp;år (2003)
* Spedbarnsdøydelegheit: 6,7 % (2003)
* Etniske grupper: afrikanarar 97 %, europearar 3 %
* Religion: zionistar (ei blandning av kristendom og dyrking av forfedrar) 40 %, katolikkar 20 %, muslimar 10 %, andre 30 %
* Analfabetisme: I 2003 var om lag 20 % av folkesetnaden over 15&nbsp;år analfabete

## Klima
Fjella i landet gjev store skilnader i temperatur og nedbør. I dei høgareliggande områda mot vest er vinteren tørr og mild, og nettene vert ofte kalde. Sommaren er varm med litt meir nedbør, men temperaturane vert sjeldan veldig høg. Mbabane har ein årleg nedbørsnormal på 1401 mm. Landet heller mot aust, og grenseområda mot Mosambik er lågland med nesten tropisk klima. Sommaren her er varm og fuktig.
Avisa Nordland

***Avisa Nordland*** er ei dagsavis utgjeven i Bodø i Nordland fylke. Første utgave av *Avisa Nordland* kom ut 18. februar 2002 etter ei av dei raskaste avisetableringane i Norden. Avisa er ei samansmelting av dei tidlegare bodøavisene *[[Nordlands Framtid]]* (etabl. 1910) og *[[Nordlandposten]]* (etabl. 1862). Før han tok slutt, blei aviskonkurransen i Bodø sett på som den hardaste i landet. 

Hovudkontoret til *Avisa Nordland* flytta seinare inn i det gamle Nordlandsbankbygget i Bodø. Avisa har avdelingskontor på Fauske, Oppeid og på Ørnes, og i tillegg ein redaksjonell medarbeidar i Lofoten.

Frå og med 22. mars 2004 er Tone Jensen tilsett som ansvarleg redaktør og erstatta Thor Woje som var Nordlands Framtid sin siste redaksjonelle leiar. 

## Opplagstal

## Bakgrunnsstoff
* Avisa Nordland

## Kjelder