open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Absalon Pederssøn Beyer

**Absalon Pederssøn Beyer**, også kalla *magister Absalon* () var ein norsk prest, historikar, forfattar og lærar. Han var ein sentral norsk humanist som bidrog sterkt til den andelege reformasjonen i Noreg.

Beyer var fødd i Aurland i Sogn. Han vart foreldrelaus då han var seks år og vart send til onkelen i Bergen. Der gjekk han på latinskulen til han var 15 år. Som elev budde han hjå biskop Gjeble Pedersøn, og biskopen støtta vidare studiar ved universitetet i København (1544–49) og Wittenberg (1549–51). I 1552 tok Beyer magistergrad i København, og året etter blei han lektor i teologi ved Bergen katedralskole. Frå 1557 til 1564 var han også rektor ved katedralskulen. I 1560 vart Beyer notarius ved Bergen domkapitel, og frå 1566 også slottsprest på Bergenhus.

Som skjønnlitterær forfattar omsette Beyer utanlandske skodespel, og skreiv sjølv, og fekk framført, *Adams fall* som første norske teaterframsyning 1562. Han vert rekna som den første teaterregissøren i Noreg. 
Absalon Pederssøn Beyer sine dagboksnotat frå 1552–72 er også kjend som *Bergens kapitelsbok* og skildrar samtida hans i Bergen. Det vert rekna som eitt av dei viktigaste kjeldeskrifta i kultur- og sosialhistorie frå 1500-talet.
Beyer skeiv også ein *Oration om mester Geble*, ei hylling til Gjeble Pedersøn som var velyndaren hans i oppveksten. Storverket til Absalon Pedersøn Beyer er likevel historieverket *Om Norgis Rige*, skrive i 1567, men først trykt i 1781. Dette tek føre seg stordomstida og forfallet til nasjonen og rakkar ned på hanseatane. Det er det første store topografisk-historiske verket om Noreg. I tillegg til Noregs historie skildrar Beyer også dagleglivet i landet i si samtid. Verket vart til etter oppmoding frå slottsherre Erik Rosenkrantz.

Beyer var gift med Anne Pedersdotter frå Trondheim. Ho vart skulda for trolldom medan mannen levde, men vart då frikjend. Femten år etter at Absalon var død, vart ho på nytt skulda for trolldom og dømd til døden. Anne Pedersdotter vart brend som heks på Nordnes i 1590.

Ein bautastein over Absalon Pedersøn Beyer vart reist ved Vangen kyrkje i Aurland i 1984.

## Bibliografi
*Tekstar av Absalon Pederssøn Beyer ved dokpro.uio.no
*
*
*
*

## Kjelder

*Absalon Pederssøn Beyer (15. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 21. mai 2014.

*Fylkesleksikon Sogn og Fjordane

## Bakgrunnsstoff
* Om Absalon Pederssøn Beyer i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
*
*
Ralph Myerz and the Jack Herren Band

**Ralph Myerz and the Jack Herren Band** er eit norsk electronicaband.

## Historie
Gruppa vart danna i 1997 då Erlend Sellevold spurte etter folk som ville spele slagverk saman med han på ein fest i Bergen. Thomas Lønnheim og Tarjei Strøm møtte opp via ein kombinasjon av felles vener og venskap frå vidaregåande. Dette skulle eigentleg vere eit eingongstilfelle, men dei hadde det så moro med å spele saman at dei bestemte seg for å danne eit band, og Ralph Myerz and the Jack Herren Band vart danna. Dei lanserte ein 7" og ein 12" på plateselskapet Tellé Records, som vart etterfylgt av ein del merksemd frå blad og DJ-ar rundt i Europa, inkludert Dimitri from Paris som brukte låten «*Nikita*» på ein av sine «Playboy Mansion CD-samlingar». I 2002 signerte Ralph Myerz ei kontrakt med det amerikanske plateselskapet Emperor Norton Records, og dei lanserte sin fyrste EP, *A Special EP*. Albumet *A Special Album* fylgde eit år seinare. Det inneheldt blant anna spora «Casino» og «Think Twice», som begge vart slagarar i klubbar rundt omkring i Europa, og kommersielt i Noreg, og gjekk rett inn på 2. plass på VG-lista Topp 20. I løpet av turnéane der dei promoterte albumet, slo gitarist Mads Berven seg saman med dei på liveshow.

I 2005 kom albumet *Your New Best Friends*, og vart godt moteke av kritikarar i Europa. Blad som Mixmag, Djmag og Sunday Times lovprisa det nye albumet som «Downtempo Heaven». Liveshowa deira fekk eit stort rykte på seg både i Noreg og resten av Europa om at dei kombinerte diverse slaginstrument og pyroteknikk. Medlemmene i bandets har uttala i mange intervju at dei er fans av rockegruppa KISS, og at dette har hatt stor innverknad på liveshowa deira. Namnet til bandet er teke frå B-filmregissøren Russ Meyer, og Jack Herren er ein fiktiv kameramann.

Både i 2004 og 2005 vann dei Alarmprisen i klassen elektronika.

## Diskografi
**[[A Special EP]]*
**[[A Special Album]]*
**[[Your New Best Friends]]* (2005)

## Bakgrunnsstoff
Carlo Azeglio Ciampi

**Carlo Azeglio Ciampi** () er ein italiensk politikar som var presidenten i Italia frå 13. mai 1999 til 15. mai 2006.

I 1941 tok han ein akademisk grad i litteratur frå Scuola Normale de Pisa, eit av dei mest prestisjetunge universiteta i Italia. Han studerte så jus ved Universitá de Pisa, og tok graden sin i 1946. Same år byrja han å jobbe for Banca d'Italia, den italienske sentralbanken.

I 1960 vart han tilsett sentraladministrasjonen i Banca d'Italia. Han vart generalsekretær i banken i 1973, visegeneraldirektør i 1976 og generaldirektør i 1978. I oktober 1979 vart han guvernør for banken, og president for Ufficio Italiano Cambi. Desse stillingane hadde han til 1993.

Frå april 1993 til mai 1994 var han statsminister i Italia, og leia ei teknisk koalisjonsregjering. Frå 1996 til 1999 var han finansminister i landet, og hadde blant anna ansvaret for innføring av euro som ny valuta.

Ciampi vart i 2001 tildelt storkrossen av St. Olavs Orden.
Thabo Mbeki

**Thabo Mvuyelwa Mbeki** () er ein sørafrikansk politikar for African National Congress (ANC). Han var den andre presidenten i Sør-Afrika frå 14. juni 1999 til 13. juni 2008.

## Liv og virke
Mbeki vart fødd i Idutywa i Transkei. Han var i politisk eksil frå 60-talet til ANC vart legalisert i 1990 og studerte økonomi ved University of Sussex. Han var visepresident i landet mellom 1994 og 1999 og vart vald til president i 1999 og deretter gjenvald i 2004. 

Trass i at han tidlegare var medlem av det sørafrikanske kommunistpartiet har han i stadig større grad vorte assosiert med nyliberalistisk økonomisk politikk, og vert rekna som arkitekten bak det sørafrikanske økonomiske reformprogrammet GEAR som har vore offisiell regjeringspolitikk sidan 1996. 

Internasjonalt vart han òg kjend for det kontroversielle synet sitt på AIDS, han støttar seg til ei mindre gruppe vitskapsmenn som meiner at HIV-viruset ikkje er årsak til AIDS. I staden har han ved fleire høve ymta om at dei helsemessige konsekvensane ekstrem fattigdom fører med seg, som underernæring, kan vere ei av årsakene til sjukdomen. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Ricardo Lagos

**Ricardo Froilán Lagos Escobar**, fødd 2. mars 1938 i Santiago i Chile er ein chilensk politikar som var presidenten i Chile frå 2000 til 2006.

Han var den fyrste chilenske presidenten frå det chilenske sosialistpartiet, Partido Socialista de Chile sidan Salvador Allende, som vart styrta av Augusto Pinochet.
Sergej Sjojgu

**Sergej Kuzjugetovitsj Sjojgu** () er ein russisk politikar. Han har vore forsvarsminister i Russland sidan november 2012. Frå 1994 til mai 2012 var han minister for sivilforsvar, ekstraordinære situasjonar og opprydding etter naturkatastrofar.

## Karriere
Sergej Sjojgu er etnisk tuvinar og vart fødd i Tsjadan i republikken Tyva i Russland. Sjojgu studerte ved Krasnojarsk polytekniske universitet i 1977, utdanna som sivilingeniør og økonom. Frå 1988 til 1989 andresekretær i bykomitéen for Sovjetunionens kommunistiske parti i Abakan. Frå 1989 til 1990 var han inspektør i regionskomitéen for Sovjetunionens kommunistiske parti i Krasnojarsk kraj. I 1990 flytta han til Moskva der han vart utnevnt til andresekretær i den russiske føderasjonens komité for arkitektur og konstruksjon. I 1991 vart han leiar for den statlege komitéen for sivilforsvar, ekstraordinære situasjonar og opprydding etter naturkatastrofar. Denne komitéen vart eit eige departement 20. november 1994 og Sjojgu vart minister. Frå 1996 er han medlem av det russiske tryggingsrådet. Sjojgu beheldt stillinga si etter at Vladimir Putin tok over etter Boris Jeltsin som president. Han var lenge den ministeren som hadde sete lengst i den russiske regjeringa. Sjojgu har vorte populær for sitt synlege leiarskap i krisesituasjonar. I april 2012 vart han vald til guvernør i Moskva oblast, og forlet då ministerposten sin, men i november same året vart han utnemnd til forsvarsminister i Russland, etter Anatolij Serdjukov.

20. september 1999 vart han tildelt utmerkinga *helt av den russiske føderasjonen*, den høgste statlege utmerkinga i Russland. Frå 1999 var han ein av leiarane for partiet Einskap, som i 2001 slo seg saman med andre parti og vart til Sameint Russland, Vladimir Putin sitt støtteparti, og det største partiet i Russland. Sjojgu er ein av dei mest framståande politikarane i dette partiet.

Sjojgu har rang av general i hæren. Han er gift og har to døtrer.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Шойгу, Сергей Кужугетович|Шойгу, Сергей Кужугетович]]» frå , og «[[:en:Sergei Shoigu|Sergei Shoigu]]» frå  den 20. januar 2006.*  

## Bakgrunnsstoff

*Sergei Shoigu i government.ru (engelsk)
Kultur i 1991

**Kultur i 1991** er ei oversikt over hendingar, fødde og døde personlegdomar innan kulturlivet i 1991.

## Hendingar
* Skipinga av Vetrhus Bluesband.

## Prisar og utmerkingar
* Nadine Gordimer fekk Nobelprisen i litteratur
* *[[The Silence of the Lambs]]* (norsk: *Nattsvermeren*) fekk Oscarprisen for beste film

## Litteratur
### Norske utgjevingar
* Sylvelin Vatle: *Alle kjenner vel presten?* (roman, debut)
### Utgjevingar i utlandet
* Klaus Rifbjerg: *150 korte og meget korte tekster* (dikt og aforismar), *Rapsodi i blåt* (roman), *Den hemmelige kilde* (barnebok), *Bjerget i himlen* (dikt)
Bergensarar

**Bergensarar** er folk som kjem frå Bergen. Det er ikkje ein etnisk klassifikasjon, og det er knapt noko samfunn i Noreg som i mindre grad er ei eining og som har ein så mangfaldig sosialstruktur som i Bergen. Språktonen er det einaste som kan reknast som felles for bergensarane. Frå 1500-talet og fram til 1900-talet har 40-50 % av alle bergensarar vore fødde andre stader enn i Bergen.

Eit særtrekk ved innvandrarar til Bergen har vore trongen til å verte assimilert. Trønderen Johan Nordahl Brun skreiv til dømes bysongen, og Wilhelm Frimann Koren Christie frå Kristiansund oppfatta seg sjølv som bergensar og var i samtida si meir heidra lokalt enn nokon annan. Ludvig Holberg sa «Bergensere er en samling av alle nasjoner», medan Aksel Sandemose sa at bergensarar var «skrudd sammen av reservedeler og de er livsfarlige når de virker».

Felles for bergensarane var og er den bergenske dialekten. På 1800-talet utvikla det seg to bergensdialektar, ein «danna» dialekt og ein dialekt for gatebruk. Før dette hadde det berre vore eitt språk. Det var ikkje noko deling mellom aust- og vestkant i Bergen, sjølv om ein kunne finne strøk som vart rekna som finare enn andre. Heile tida og i alle krinsar herska det ein merkverdig fellesskapskjensle som òg framande lett vart fanga inn i. Bergen var forholdsvis isolert overfor landet elles, men dette gjaldt ikkje sjøvegen mot Europa. Bergen var stor nok og hadde ein jamn nok vekst til at ein kunne ta vare på og utvikle alle former for samfunnsliv, og kunne ta imot og tilpasse seg impulsar som heile tida kom utanfrå. På den eine sida kunne ikkje bergensarane verte heimfødingar, og på den andre sida blømde nasjonalismen. I festtalar og bordviser fall kraftpatriotiske uttrykk naturleg, og sjølv i Eidsvollsforsamlinga lærte ein seg raskt å «skåle på bergensk».

Om det i det heile tatt finst, så er det bergenske lynnet i dag oppfatta som ein eigenart, ofte med negativt forteikn.

## Kjende bergensarar
* Helvig Hardenberg (1540–1599), adelskvinne (Fyn i Danmark)
* Ludvig Holberg (1684–1754), dansk-norsk forfattar
* J.C. Dahl (1788–1857), kunstmålar
* Ole Bull (1810-1880), komponist og fiolinvirtuos
* Gerhard Henrik Armauer Hansen (1841–1912), lege og patolog
* Kristofer Janson (1841–1917), forfattar
* Edvard Hagerup Grieg (1843-1907), komponist og pianist
* Amalie Skram (1846-1905), forfattar
* Arnulf Øverland (1889-1968), diktar, fødd i Kristiansund
* Nordahl Grieg (1902–1943), forfattar og diktar
* Torborg Nedreaas (1906-1987), forfattar
* Max Manus (1914–1996), krigshelt
* Georg Johannesen (1931–2005), forfattar
* Roald «Kniksen» Jensen (1943–1987), fotballspelar
* Helge Jordal (f. 1946), skodespelar
* Gunnar Staalesen (f. 1947), forfattar
* Davy Wathne (f. 1950), journalist
* Hans-Wilhelm Steinfeld (f. 1951), journalist og historikar
* Siri Sunde (f. 1958), prest
* Mons Ivar Mjelde (f. 1967), fotballspelar og fotballtrenar
* Sissel Kyrkjebø (f. 1969), songar
* Stine Skogrand (f. 1993), handballspelar

;Utan dato
* Mons Ivar Mjelde, fotballtrenar
* Harald Sæverud, komponist
* Johan Sebastian Welhaven, diktar og forfattar
* Frode Øverli, teikneserieforfattar

## Kjelder
Engelsk horn

**Engelsk horn**, av fransk *cor anglais* som tyder ‘engelsk horn’, er eit treblåseinstrument med dobbelt røyrblad som er stemt i F. 
Instrumentet blei utvikla på 1600-talet. Det er mest brukt i symfoniorkester. 

Instrumentet er ein tenor-obo, med ei stemming som er ein ren kvint lågare enn den til vanleg obo. Det er lengre enn oboen, og er kjenneteikna av eit pæreforma endestykke.

## Sjå òg
* Obo
* Fagott

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Ørjan

**Ørjan** er eit norsk mannsnamn som stammar frå det greske *[[Georgios]]*, «han som dyrkar jorda», og dermed er i slekt med namnet Georg.

Ørjan har namnedag 9. juli saman med Gøran og Jøran.

## Kjende namneberarar
* Ørjan Olsen (1885-1972), norsk zoolog og forskingsreisande
* Ørjan Berg (f. 1968), norsk fotballspelar
* Ørjan Burøe (f. 1974), norsk komikar
* Ørjan Sæle (f. 1975), norsk forretningsmann
* Ørjan Låstad (f. 1977), norsk fotballspelar
* Ørjan Drange (f. 1978), norsk forfattar
* Ørjan Hartveit (f. 1982), norsk operasongar
* Ørjan Hatlevik (f. 1984), norsk Idol-deltakar
* Ørjan Hopen (f. 1992), norsk fotballspelar
Thea

**Tea** og **Thea** er kvinnenamn, kortformer av Teodora eller Dorotea. Theda er ei liknande kortform.

Tea og Thea har norsk namnedag den 26. april medan Tea har svensk namnedag den 23. september.

## Bruk
Namna er blitt gjevne som dåpsnamn i Sverige sidan 1800-talet. Dei er kjende i resten av Skandinavia, i Tyskland og i Nederland.

I 2000-åra har namna vore mykje brukt i Noreg og Sverige. I 2003 var dei det andre mest gjevne jentenamna i Noreg, medan det var det trettiande mest populære i Sverige.

## Kjende namneberarar
*Thea Beckman, nederlandsk forfattar
*Thea Dorn, tysk forfattar
* Thea von Harbou, tysk forfattar
*Thea Selliaas Thorsen, norsk forfattar

## Bakgrunnsstoff

### Kjelder
*:sv:Tea
*SSB
Theia

**Theia** var namnet på ein av titanane i gresk mytologi. Ho var dotter av Gaia og Uranos og gift med broren sin, Hyperion. Saman fekk dei ungane Helios (Sola), Selene (Månen) og Eos (Morgonrauden). Namnet *theia* heng saman med *[[theos]]* og tyder ganske enkelt 'gudinne'.
Spekkhoggar

**Spekkhoggar**, **vagn** eller **staurkval** (*Orcinus orca*) er ein tannkval i delfinfamilien. Han kan verte om lag 10 meter lang og vege 10 tonn. Ein spekkhoggar kan ete 100 kilo fisk om dagen.

Spekkhoggaren er det mest utbreidde av sjøpattedyra. Han er mest vanleg tempererte, kystnære farvatn, særleg i nordområda, men er å finna i alle typar farvatn. 

## Skildring
Spekkhoggaren er kjend for det særprega svarte og kvite mønsteret sitt. Størsteparten av dyret er svart medan teikningane er kvite, i nokre høve med innslag av gulkvitt eller raudgult, særleg i hovudregionen. Han har ein større kvit flekk bak kvart auge. Halsen og buksida er for det meste kvit eller gulkvit. Fargemønstret og ryggfinnen er unike for kvart individ.

Ein vaksen spekkhoggarhann kan bli opptil 9,5-10 meter lang og veg opp mot 8 tonn (6 tonn er normalt), spekkhoggarhoa er noko mindre og blir opptil 8,5 meter lang og veg gjerne ca. 5 tonn. Det gjer spekkhoggaren til den største av alle delfinar. Spekkhoggaren har også den høgaste finnen av alle kvalar, med ei høgd på opptil 2 meter hjå hannar.

Hoene kan bli opp mot 80-90 år gamle, sjølv om 50 år er meir normalt. Hannane kan bli 50-60 år gamle, men det normale er rundt 30 år.

## Levevis
Spekkhoggaren jaktar på byttedyr som fisk, sel, skate og hai. Dei jaktar ikkje menneske, men det finst døme på at spekkhoggarar i fangenskap har skada eller drepe dyrepassarane sine.

Dei er rekna som ein toppkonsument sidan dei ikkje sjølv er byttedyr.

Dyra er svært sosiale, og lever gjerne i stabile familiegrupper rundt ein matriark.

## Tal
Det er usikkert kor mange spekkhoggarar som finst og fordi dyra lever spreidd i havet. Frå tidleg på 1970-talet har forskarar nytta fotoidentifikasjon for å finna ut meir om dette. Ein har gått ut frå at populasjonen har vore i attendegang sidan 1800-talet. Reeves og Leatherwood estimerte i 1994 at talet var på rundt 100&nbsp;000 dyr, mens Forney og Wade i 2006 hevda at talet var minimum 50&nbsp;000 dyr.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Spekkhogger|Spekkhogger]]» frå , den 15. august 2010.* 


## Bakgrunnsstoff
Leopold Mozart

**Johann Georg Leopold Mozart** () var ein tysk, seinare austerrikisk fiolinist og komponist. Han er best kjend som far til Wolfgang Amadeus Mozart og Maria Anna Mozart.
Hu Jintao

**Hu Jintao** () var generalsekretær i det kinesiske kommunistpartiet frå 2002 til 2012 og president i Folkerepublikken Kina frå mars 2003 til mars 2013.

Hu er utdanna hydraulikkingeniør ved det prestisjefylte Qinghua-universitet i Beijing. Han blei med i det kinesiske kommunistpartiet før Kulturrevolusjonen i 1964. Då han var ferdig utdanna året etter, blei han send til den nordvestre Gansuprovinsen som del av Mao sitt utviklingsprogram for Kina. Han gjorde inntrykk på dei overordna i provinsen og i partiet, og steig i gradene.

Han var partisekretær for Den autonome regionen Tibet frå 1988 til 1992 og blei generalsekretær i det kinesiske kommunistpartiet i 2002. 15. mars 2003 blei han president av Kina etter Jiang Zemin.

Hu Jintao var den fyrste statsleiaren i Folkerepublikken Kina til å tale standard mandarin. Han er gift med Liu Yongqing, som han møtte på Tsinghuauniversitetet då han studerte der. Dei har to barn] Hu Haifeng og Hu Haiqing.

Hu var den første statsleiaren i Kina sidan danninga av folkerepublikken i 1949 som besøkte ein taiwankinesisk president, Lien Chan.  Hu har òg understreka kor viktig dei demokratiske rettane i Kina er, men han har likevel innført streng mediasensur, og er ofte vorten skulda for å undertrykkje pressefridomen. Spesielt har Hu vore skeptisk til Internett.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hu Jintao|Hu Jintao]]» frå , og «[[:sv:|Hu Jintao]]» frå  den 20. januar 2006.*
Karl I av England

**Karl I av England** (), var konge av England, Skottland og Irland frå 1625 til 1649.
Han var son av og etterfylgde kong Jakob I av England. Karl I regjerte utan parlament frå 1629 til 1640. Regimet utvikla seg i retning av einevelde. 

I 1640 måtte Karl I kalla inn det engelske parlamentet for at få løyvingar til å finanisera kampen mot eit opprør i Skottland. Striden utvikla seg til den engelske borgarkrigen. Borgarkrigen braut ut i 1642. Parlamentshæren leia av Oliver Cromwell sigra og tok over makta i 1649. Kongen fekk dødsdom og var halshoggen, og overhuset avskaffa.

## Bakgrunnsstoff
Statsleiarar i Folkerepublikken Kina

**[[Folkerepublikken Kina]]** har ein person med tittelen *zhuxi* som statsleiar. Dette kinesiske ordet tyder 'formann', og blei brukt som tittel på leiarane fram til ein ny grunnlov i 1982 slo fast at den offisielle omsetjinga var president. Presidenten blir formelt vald av den nasjonale folkekongressen, som i praksis stemmer over éin kandidat lagt fram av partileiinga.

## Liste over statsleiarar
# Mao Zedong (1. oktober 1949&ndash;27. april 1959)
# Liu Shaoqi (27. april 1959&ndash;31. oktober 1968)1
# Dong Biwu (31. oktober 1968&ndash;24. februar 1972)
#* medSong Qingling til 24. februar 1972
# Zhu De (17. januar 1975&ndash;6. juli 1976)2
# ***Ikkje fylt *** (6. juli 1976&ndash;5. mars 1978)3
# Ye Jianying (5. mars 1978&ndash;18. juni 1983)
# Li Xiannian (18. juni 1983&ndash;8. aprol 1988)
# Yang Shangkun (8. april 1988&ndash;27. mars 1993)
# Jiang Zemin (27. mars 1993&ndash;15. mars 2003)
# Hu Jintao (15. mars 2003&ndash;i dag)

## Noter
# Ingen blei vald til å etterfylgja Liu Shaoqi, så viseformann Dong Biwu fungerte som statsleiar, saman med viseforkvinne Song Qingling 1969&ndash;1972, åleine 1972&ndash;1975.
# Stillinga som partiformann blei offisielt avskaffa i 1975 og formannen for den nasjonale folkekongressen sin permanente komite var statsleiar.
# Stillinga blei ikkje fylt mellom juli 1976 og mars 1978. Dei tjue viseformennene i den nasjonale folkekongressen sin permanente komite fungerte kollektivt som statsleiarar.

## Kjelder
* :en:President of the People's Republic of China
Barneoppseding

**Barneoppseding** eller **oppdraging** er ein prosess som føregår frå fødsel til vaksen alder der barn lærer normene i eit samfunn. Ein bruker ulike middel i oppseding, som ros, straff eller å vera eit føredøme. Oppsedinga kan føregå medvite, basert på ein viss filosofi eller pedagogikk, eller meir «naturleg» og umedvite. Synet på kva som er god barneoppseding er knytt til kulturen ein høyrer til.

Dei som står bak oppsedinga er som regel nære eldre slektningar av barnet, men også resten av samfunnet i form av naboar, lærarar eller andre institusjonstilsette kan delta i sosialiseringsprosessen. Som regel er foreldre dei viktigaste barneoppsedarane, men eldre søsken, besteforeldre, tanter og onklar kan òg spela ein stor rolle. 

## Teoriar
Tenkarar har kome fram til mange ulike teoriar om barneoppseding. 

Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) la i verket *Emile* fram ei mest mogleg naturleg oppseding som skulle hjelpa barnet til å styrka kroppen og sinnet, og framfor alt hjelpa det til å utvikla medkjensle.
Jakob VI av Skottland og I av England

**Jakob I av England** () var konge av Skottland som **Jakob VI av Skottland** frå 24. juli 1567, og konge av England og Irland frå 24. mars 1603. Han var den første som var konge av dei tre kongerika samstundes. Jakob I var son av Maria Stuart og Darnley, og var den første engelske kongen frå fyrstehuset Stuart. Han etterfylgde den siste monarken av fyrstehuset Tudor, Elisabeth I, som døydde utan å ha fått barn. Sonen hans, Charles, etterfylgde han som Karl I av England.

## Bakgrunnsstoff
Mole antonelliana

**Mole antonelliana** er eit tårn som er eit symbol på byen Torino i Italia. Det har fått namnet sitt etter arkitekten som bygde det, Alessandro Antonelli. Bygginga starta i 1863.

Det var opphavleg tenkt som ein synagoge. Ikkje-katolikkar hadde fått sin religiøse fridom, men Antonelli kom ikkje godt overeins med dei jødiske gruppene. Arkitekten modifiserte planane og enda opp med eit 113 meter høgt tårn, 47&nbsp;m høgare enn den opphavlege kuppelen. Endringane, kostnadsaukar og tidsoverskridingar gjorde til at oppdragsgjevarane stoppa bygginga i 1869.

I 1873 bytta oppdragsgjevarane og myndigheitene i byen den uferdige bygningen med ei tomt for ein synagoge. Bygget vart så dedisert til Viktor Emmanuel II. Antonelli heldt fram bygginga, og tårnet strekte seg til slutt til 167&nbsp;m.

I dag husar Mole antonelliana det nasjonale filmmuseumet i Italia. Ein spektakulær heiskonstruksjon trekkjer ein glasheis fritt svevande langs leiekablar gjennom hovudrommet under kuppelen og til utsiktsplattforma. I dag er *Mole antonelliana* avbilda på baksida av dei italienske 2 cent-myntane, og er utgangspunktet for logoen til Vinter-OL 2006.

## Bakgrunnsstoff
*Historia til Mole antonelliana
Edward Fenech Adami

**Edward «Eddie» Fenech Adami** () var statsminister på Malta frå 1987 til 1996 og frå 1998 til 2004. Frå 4. april 2004 til 4. april 2009 var han president på Malta. Han etterfylgde Guido de Marco.
Folkehøgskule

**Folkehøgskule** er ein eksamensfri, allmenndannande skule for vaksen ungdom. Føremålet med skulane er å oppmode til å utvikle kunnskap, dugleik og menneskelege kvalitetar. Ein siktar mot å utvikle heile mennesket, med forstand, kjensler og vilje. I pedagogisk samanheng omfattar allmenndanningsomgrepet både teoretiske og praktiske fag og oppgåver.

Det finst folkehøgskular i Danmark, Finland, Noreg, Sverige, og på Færøyane, Island og Grønland. Nokre folkehøgskuleprega tiltak finst også i Storbritannia, Tyskland, Austerrike, Nederland, Polen, India, USA og nokre afrikanske land. Ideen om skuletypen har også vakt interesse i nokre austeuropeiske land, men noka verkeleg folkehøgskulerørsle utanom Norden kan truleg ikkje reknast med.

Ideen om folkehøgskulane kom frå den danske pedagogen og teologen N.F.S. Grundtvig, og den første folkehøgskulen vart etablert i Danmark i 1844. I Noerg vart Sagatun Folkehøyskole på Hamar oppretta som den første folkehøgskulen i 1864. 

I Noreg er det om lag 80 folkehøgskular i drift. Dei fleste er eigd av diverse sjølvstendige organisasjonar. Den norske folkehøgskuletradisjonen har utvikla seg i to hovudretningar, den eine er ein skule basert på eit kristent livssyn, mens den andre er ein frilyndt skule som ikkje legg inn kristendom som basis for undervisninga.

Folkehøgskulane er i hovudsak knytte til internat, der ein bur i miljøet i heile utdanningsperioden. Mesteparten av elevane som går på folkehøgskule i Noreg tar heilårskurs på ni månader, men nokre av folkehøgskulane tilbyr òg lengre eller kortare kurs. Folkehøgskulane er for mange ungdommar fyrste gong dei flyttar heimanfrå. 

## Sjå òg
* Folkehøgskular i Danmark
* Folkehøgskular i Finland
* Folkehøgskular i Noreg
* Folkehøgskular i Sverige

## Bakgrunnsstoff
* Informasjonskontoret for folkehøgskolene
Kim Jong-il

**Kim Jong-il** () var eineveldig statsleiar i Nord-Korea frå 1994 til 2011. Han var son til Kim Il-sung, som han etterfylgde som leiar i landet. Han hadde postane som ordførande i den nasjonale forsvarskomitéen og generalsekretær i arbeidarpartiet i Korea. Tidlegare vart han nemnd offisielt som *Den Kjære Leiaren*, men seinare berre som *Ordføraren*. Fødselsdagen han er allmenn helgedag i Nord-Korea.
Jorge Sampaio

**Jorge Fernando Branco de Sampaio** ()) er ein portugisisk sosialistisk politikar frå Lisboa. Han var presidenten i Portugal frå 1996 til 2006. Han vart gjenvald i valet i 2001, men var hindra frå å delta i valet i 2006, sidan han har vunne to val på rad. Han er utdanna jurist, og var involvert i studentprotestar mot fascist-styret i landet. I 1978 vart han medlem av sosialistpartiet, og vart innvald i parlamentet året etter. Frå 1989 var han borgarmeister i Lisboa.

Sampaio er vorten tildelt storkrossen av St. Olavs Orden.
Minimalisme

**Minimalisme** er ei nemning på ulike rørsler, uttrykksformer og stiltrekk innanfor kunst, arkitektur og design. Minimalistisk kunst og design er kjenneteikna ved ei redusering av form og verkemidlar, ned til det mest fundamentale formale og innhaldsmessige utgangspunkt. 

Som kunstnerisk rørsle vert minimalismen rekna å ha oppstått i USA på byrjinga av 1960-talet, mellom anna som ei reaksjon mot den dominerande abstrakte ekspresjonismen. Omgrepet er likevel også brukt om tidlegare kunstverk, som suprematismen til kunstnarar som Kasimir Malevitsj. Karakteristisk for den minimalistiske kunsten er bruk av enkle geometriske former, repetisjon, og industrielt framstilte material. 

Minimalisme i musikken er gjerne kjenneteikna ved at musikken går og går i ein gjentakande straum.

## Viktige namn
* Carl Andre (biletkunstnar)
* Daniel Buren (biletkunstnar)
* Dan Flavin (biletkunstnar)
* Philip Glass (komponist)
* Donald Judd (biletkunstnar)
* John Cage (komponist)
* Ellsworth Kelly (biletkunstnar)
* Sol LeWitt (biletkunstnar)
* Steve Reich (komponist)
* Ludwig Mies van der Rohe (arkitekt)
* Frank Stella (biletkunstnar)

Andre kunstnarar som vert assosiert med minimalismen:
* Walter de Maria
* Robert Morris
* Barnett Newman
* Robert Smithson

## Sjå òg
* Postminimalisme
* Postmodernisme
* Popkunst
* Konseptkunst

## Kjelder

*«Minimalism». *Glossary of art terms*, tate.org.uk
*«Minimalism», *Art terms*, moma.org
*«Minimalism», *Archive Journeys: Reise*, tate.org.uk

## Bakgrunnsstoff
Agder folkehøgskole

**Agder Folkehøgskole** er ein frilynt folkehøgskule i Kristiansand kommune i Agder fylke.

Det er Agder Høgskolelag som eig og driv skulen. Laget er danna av Agder folkehøgskoles venneforening, Kristiansand kommune og Agder fylke.

Skulen ligg ved skjergarden i Søgne, innanfor Ny-Hellesund. Agder Folkehøgskole har ca. 120 elevplassar, og ein kan velja om ein vil bu i enkelt- eller dobbelthybel. Elevane bur på internatet til skulen. Hovudinternatet er delt opp i 6 delar fordelte på 3 etasjar. I tillegg bur nokre elevar i leilegheiter og på kurssenteret til skulen, populært kalla hotellet.

## Linjer
I skuleåret 2025/2026 har folkehøgskulen følgjande linjer:

* Checkpoint Charlie - ei reise i europeisk historie
* Biologi og Naturglede
* Film- og Videoproduksjon
* Friluftsliv og Foto
* Global Utvikling
* Kunst - kultur
* Norwegian Language and Culture
* Reiseliv NaturAktiv
* Reiseliv og Utvikling

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Toneheim folkehøgskole

**Toneheim folkehøgskole** er ein frilynt folkehøgskole for musikkinteressert ungdom frå heile Noreg. Skolen ligg på Ridabu, 3 km aust for Hamar sentrum. Den er ein av seks folkehøgskolar i Hedmark fylke og landets nest største etter talet på elevar (ca. 150 hvert år). 

Toneheim folkehøgskole vart oppretta i 1972 som Noregs første musikkfolkehøgskole og med musikkpedagogen Thorbjørn Dahl (1912-1974) som rektor. Det er Toneheim Høgskolelag som eig skolen.

Heilt frå starten har skolen gitt elevane undervisning og samspel på eit høgt musikalsk nivå, forankra i den klassiske musikktradisjonen. Dei siste tiåra har det også vorte gjeve tilbod til jazz- og folkemusikarar. I staden for liner, har skolen obligatoriske og valfrie fag. 

## Kjende Toneheim-elevar

* Eldar Vågan, kjend frå Vazelina Bilopphøggers
* Vilde Bjerke, skodespelar og artist

## Bakgrunnsstoff
* Toneheim folkehøgskole
* Toneheim på Facebook
Åsane Folkehøgskole

**Åsane Folkehøgskole** er ein frilynt folkehøgskule som ligg på Hylkje, nord i Bergen kommune. Skulen er særleg opptatt av å utvikle kulturell forståing hjå elevane. Den legg særleg vekt på fredsarbeid og internasjonal solidaritet. Skulen er eigd av FORUT og IOGT og har årleg rundt 82 elever. I 09/10 har dei nådd nye høgder når det kjem til elevtal og har 100 elevar på skulen. 
 
Skulen har følgjande linjer i 2009/2010:
* Kina/Kampsport	
* U-landslinje(ISA)
* Visuell Kunst	
* Musikk/Vokal	
* Skriveverkstad	
* Hestesport(todelt, trav og riding)
* Scenekunst
* Latinamerikalinje

## Historie

Skulen blei til på Frekhaug i Meland i 1921. Bakgrunnen var at Nordhordland ungdomsskule blei skipa i 1914 som den 12. av sitt slag i Norge. Olav Bjørkum var første rektoren ved skulen. I 1921 ble det konflikt mellom rektor og styret for denne skulen. Samarbeidsproblema førte til slutt til at Olav Bjørkum slutta, og han starta sin eigen ungdomsskule på Frekhaug. For Nordhordland ungdomsskule førte dette til alvorlege økonomiske problem, siden statstilskotet følgde med rektor Bjørkum til den nye skulen. Frekhaug ungdomsskule heldt til i det som truleg var eit nybygg frå 1920, rett sør frå meieriet på Frekhaug. I 1966 sto eit nytt bygg klart på Hylkje i Åsane, og skulen flytta dit. I åra straks etter 2000 er bygningane ved skulen sterkt fornya.

## Bakgrunnsstoff
Åsane Folkehøgskole si nettside
Nordhordland folkehøgskule

**Nordhordland folkehøgskule** er ein kristen folkehøgskule som ligg i på Frekhaug i Alver kommune i Vestland fylke. Skulen tar imot om lag 175 elevar i året og er den største folkehøgskulen i Noreg etter elevtal. Nordhordland folkehøgskule vart skipa i 1914 og er eigd av Nordhordland indremisjon. Utanom skuleåret driv Nordhordland folkehøgskule med catering, kurs og utleige av lokale.

Skulen har symjehall, idrettshall, sandvollyballbane, fotballbane og turløyper i terrenget omkring skuleområdet. Alle linjefaga drar på ein tur til utlandet i løpet av skuleåret. I tillegg tilbyr skulen ein studietur på 3 veker til Israel for alle elevane.

#### Linjefag ved skulen i 2015:
* Dans
* eXercise
* Fotball
* FotoGlobal
* Global Active
* Global Care
* Global eXtreme
* Global Helse
* Mission Global
* Musikal
* Musikk
* Sport & Outdoor

## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Nordhordland folkehøgskule på Facebook
Hadeland folkehøgskole

**Hadeland folkehøgskole** er ein frilynt folkehøgskule som ligg på Brandbu i Gran kommune i Innlandet fylke. Mykje av undervisninga på skolen tar utgangspunkt i austleg filosofi, og blant anna det vert arrangert tur til Kina, Japan og Sør-Korea. Det er årleg 90 elevar ved skulen. Skulen het før 2011 **Vestoppland folkehøgskole**.

Linjefaga på skulen er:
* Yoga
* Helse og Helhet	
* Martialart og Zen
* Aikido og Kenjutsu
* Trening, Mindfulness, og Kosthold

*Vestuppland folkehøgskule* vart skipa i 1906 av læraren og målmannen Olaus Islandsmoen, som sidan 1902 hadde vore lærar ved Valdres folkehøgskule. Islandsmoen var styrar fram til 1939, og skulen fekk ein klar frilynt profil, i motsetnad til den kristelege Viken folkehøgskole på Gjøvik (skipa 1901).

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
Drap

**Drap**, eller **mord**, er å ta livet av eit anna menneske.

Talet på drap i Noreg i 2005 var 31. Dette var det lågaste talet drepne på 10 år.

## Bakgrunnsstoff
* Dødsårsakar i Noreg for åra 1994 - 2004 hjå SSB
Sunnfjord Folkehøgskule

**Sunnfjord Folkehøgskule** er ein kristen folkehøgskule i Sunnfjord kommune i Vestland fylke. Skulen tilbyr ulike linjer innanfor volleyball, friluftsliv, foto, globale tema, idrett og dans. Vidare tilbyr skulen ulike valfag og har også fellesfag på timeplanen. Skulen har plass til 100 elevar i året og er eigd av Normisjon.

Sunnfjord Folkehøgskule starta i Naustdal, der det i 1902 vart etablert ein ungdomsskule eigd av *Ungdomsvennernes Foreining*. I 1910 tok Sunnfjord indremisjon over denne skulen, og flytte han til Solvang i Førde. Skulen vart då gjort om til ein folkehøgskule med kristeleg profil og har vore i drift fram til i dag.

Det vart opna eit museum i Haavetun-bygget under feiringa av 100-års jubileet til skulen i 2002. Museet har eit bibliotek og eit rekonstruert elevrom frå 1960-talet.

#### Linjer ved skulen i 2015:
* Beachvolleyball
* Beach sport
* Dans + idrett
* Fotball
* Friluftsliv og foto
* Global foto
* Global reise
* Global Sri Lanka
* Volleyball
* Volleyball toppidrett

Skulen tilbyr også halvårskursa *Beach Sport* og *Beachvolleyball* som går om hausten og våren.

## Kjelder

* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Ål folkehøyskole og kurssenter for døve

**Ål folkehøyskole og kurssenter for døve** ligg i Ål i Hallingdal. Skulen er landets einaste frilynte folkehøgskule for døve, og opna offisielt i 1974. All undervisning på skulen skjer på teiknspråk. Skulen tar imot opptil 46 elevar årleg. I tillegg til folkehøgskulen er her også omfattande kursverksemd, og tv-produksjonsselskapet Døves Media var tidlegare tilknytt skulen. Skulen er eigd av ei stifting oppretta av Norges Døveforbund. Skulen har gymsal, symjehall og treningsrom.

Skulen har følgjande linjefag for 2015/16:
* «Aktiv»
* «Teiknspråk»
* «Norsk»
* «Bistand»
* «Trening og kosthald»

## Bakgrunnsstoff
* Ål folkehøyskole sin nettstad
Alta folkehøgskole

**Alta folkehøgskole**, tidlegare **Øytun folkehøgskole**, er ein kristen folkehøgskole som ligg i Alta kommune i Finnmark. Skolen ligg 6&nbsp;km sør for Alta sentrum og 12&nbsp;km frå Alta lufthamn. Skolen fokuserer spesielt på friluftslivfag og tar imot rundt 110 elevar i året.

Elevar ved skolen vel seg eit friluftslivs-linjefag og fire valfag fordelt på periodane haust, mørketid og vår/vinter. Alle elevane får felles turar og dagar med ulike tema og seminar. Felles skoleturar går til Kolahalvøya i Russland og og Levi i Finland. I tillegg blir det mellom anna arrangert «bli-kjent-tur» til Orroshytta, skolehytta på Finnmarksvidda, førstehjelpskurs, felleskapsseminar, soldagstur, samisk seminar og avslutningstur til Jøkelfjorden. Skolen har gymsal, trimrom, skytesimulator, bandrom, buldrerom, skimakarverkstad og sykkelverkstad.

Skolen blei skipa i 1917 i Havøysund i Måsøy kommune under namnet Øytun. I 1967 flytte skolen til Alta, men namnet Øytun blei ført vidare. Skolen ligg i furuskog ved foten av fjellet Skoddevarre og har gangavstand til Altaelva. Skolebygningen og 8 internat er oppført rundt eit tun. Skolen er eigd av Normisjon, Norges Samemisjon og Indremisjonsforbundet. I desember 2016 skifte skolen namn til *Alta folkehøgskole  – folkehøgskolen for Arktisk Villmarksliv*. Tunet på skolen er framleis kalla Øytun.

#### Linjefag ved skolen i 2019:
* Arktis – Svalbard
* Friluftsliv 70° Nord 	
* Friluftsliv Ingen Grenser	
* Hundekjøring – Finnmarksløpet
* Jakt og fiske	
* Foto villmark – Island/USA	
* Off Piste – ski og sykkel
 		 	
Skolen tilbyr også halvårskursa *Ski og skred* og *Circum Polar*, i tillegg til andre kortkurs.

## Kjelder

* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Verdas språk etter utbreiing

Dette er ei liste over dei 46 **mest tala språka i verda**. Talet på brukarar av dei einskilde språka er frå rundt 1995. Tala inkluderer morsmålstalarar og dei som har språket som fyrstespråk. 

Det er rundt  språk i verda, denne Wikipediautgåva har artiklar om ca. 8 % av dei, sjå :Kategori:Einskildspråk for eit oversyn. Sjå også Liste over språkfamiliar.

## Kjelder
* Ethnologue

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Lista över världens största språk efter antal talar|Lista över världens största språk efter antal talar]]» frå ,  den 21. januar 2006.*
Gasskraftsaka

**Gasskraftsaka** var ei sak som førte til at regjeringa Bondevik I stilte kabinettspørsmål, som den fyrste i Noreg, på grunn av ei miljøsak. Høgre og Arbeidarpartiet køyrde over sentrumsregjeringa og resten av Stortinget med å røyste ja til å gjeva løyve til bygging av forureinande gasskraftverk i Noreg.
Global dimming

**Global dimming** er reduksjon i innstrålinga frå sola til jorda grunna utslepp av sot og svovel frå industri og trafikk til atmosfæren.

Ein meiner at den globale dimminga fører til lågare temperatur og redusert fordamping ved jordoverflata, og dermed ha ein bremsande verknad på den globale oppvarminga. 

## Bakgrunnsstoff
* Schrødingers katt om global dimming
* Artikkel i Aftenposten om global dimming
* Artikkel på Forskning.no om global dimming
Vefsn folkehøgskole

**Vefsn Folkehøgskole** (også kalla **Toppen**) er ein frilynt folkehøgskule på Halsøya i Mosjøen i Nordland. Skulen er eig av Hålogaland Ungdomslag og tar årleg imot vel 90 elevar.

Linjefaga ved denne skulen er:
* Band
* Friluftsliv
* Idrett
* Lyd-Lys-Scene
* Teater
* Volleyball

## Bakgrunnsstoff
* Vefsn Folkehøgskole
Valdres folkehøgskule

**Valdres folkehøgskule** er ein kristen folkehøgskule som ligg på Leira i Nord-Aurdal kommune i Innlandet fylke. Skulen tar årleg imot om lag 100 elevar og er eigd av organisasjonen KFUK-KFUM. Slagordet til skulen er «Midt i vintereventyret», som kjem av gunstig geografisk plassering i høve vinteraktivitetar og friluftsliv, med stabil vinter frå november til mai.

Det er kort køyreavstand frå Valdres folkehøgskule til Valdres alpinsenter og preparerte langrennsløyper. På skulen er det gymsal, buldrerom, styrkerom, sandvolleyballbane, tekstil- og sløydsal, og skistall. I uteområdet ved skulen er det grusbane som vinterstid vert dekt av is og brukt til ishockey og skeising. Det er kort gåavstand frå skuleområdet til klatrefelt og gode forhold for terrengsykling. Fleire av turane som skulen arrangerer er lagt til fjella i og omkring Jotunheimen. Det er også turar og aktivitetar knytt til turiststadene Beitostølen og Hemsedal.

## Historie
Skulen vart skipa av den kristelege læraren og målmannen Ola Eiriksson Bø (1867–1917) i 1899. Han skal ha fått ideen om ein folkehøgskule i Valdres av Jakob Dale i Aust-Agder då han arbeidde på amtsskulen der 1897–1899, og like etter tok avisa  på Gjøvik til orde for ideen. Bø sjølv innleidde om saka på ei ungdomsstemne på Rogne i Øystre Slidre kommune sommaren 1899 der  vart skipa. Møtet gjorde vedtak om å arbeida for ein folkehøgskule, og etter eit brev frå Bø 30. juni 1899, slutta alle kommunane i Valdres seg til skuleskipingsplanen.

2. oktober 1899 kunne så Bø ynskja dei fyrste elevane velkomne til skulestart i mellombelse lokale på Løkje hotell i Vestre Slidre kommune. Då Valdresbanen opna i 1906, flytte skulen til garden Øvre Nes på Fagernes. I 1911 flytte så skulen til Leira der skuletunet er i dag, og sommaren 1912 vart skulebygningen sett opp. Ola Eiriksson Bø var styrar så lenge han levde (til 1917).

Skulen hadde frå skipinga ein kristeleg profil som skilde han frå dei frilyndte folkehøgskulane, og han vart gjerne heller rekna mellom dei kristelege ungdomsskulane. Ein av lærarane frå 1902 var Olaus Islandsmoen, som i 1906 skipa Vestoppland Folkehøgskole.

Familien Asheim kom inn som eigarar av skulen i 1929. I 2012 tok organisasjonen KFUK-KFUM over som eigarar av skulen.

I 2014 omkom to elevar frå Valdres folkehøgskule og ein sjåfør då ein minibuss kolliderte med ein lastebil i Nanyuki i Kenya. Ni vart skadde etter ulukka.

## Kjelder

* Brekkun, Ola. (1925). Valdres folkehøgskule i 25 år. *Vårvon*, s. 28-35.
* Aars, Ivar, Trond Bollerud, og Torkjell Asheim. (1999). *Heimsyn. Valdres folkehøgskule 1899-1999.* Hundreårsskrift. Leira: Valdres folkehøgskule.
* 

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
* Valdres folkehøgskule på Facebook
Christian av Danmark (2005)

**Christian** () er kronprins av Danmark, greve av Monpezat og son av kong Frederik X og dronning Mary av Danmark.

Prinsen vart fødd kl. 1:57 på Rigshospitalet i København. Han vog 3500 gram og var 51 cm lang. Prins Christian vart døypt 21. januar 2006 i Christiansborg Slotskirke.

## Bakgrunnsstoff

* Prins Christian (Dansk)
Åna-Sira

**Åna-Sira** er ein tettstad i Flekkefjord og Sokndal kommunar i sør-vestre Noreg. Tettstaden ligg på grensa mellom fylka Agder og Rogaland, langs Riksveg 44. 

Åna-Sira har namnet frå fjorden Åna og elva Sira, som er ein del av Sira-Kvina-kraftutbygginga. Det meste av busetnaden ligg på Rogalandssida av fylkesgrensa, som går midt etter fjorden og elva. På austsida ligg rekepillefabrikken og hovudkontora til næringsmiddelverksemda til Finny Sirevaag. og Åna-Sira kraftstasjon. På vestsida ligg mellom anna ein interkommunal skule og Åna-Sira kyrkje.

## Fotnotar
Trøndertun Folkehøgskole

**Trøndertun folkehøgskole** er ein frilyndt folkehøgskole i Melhus kommune i Trøndelag fylke. Skolen tar årleg imot vel 120 elevar. Eigar er Gauldal Høgskulelag.

Linjefaga ved denne skolen er:
* Dans
* Jazz
* Kunst
* Lydteknikk
* Rock

## Bakgrunnsstoff
* Trøndertun folkehøgskole
Harstad folkehøgskole

**Harstad folkehøgskole**, tidlegare **Trondarnes Frilynte Folkehøgskole**, er ein frilyndt folkehøgskule i Harstad i Troms fylke. Skulen tar årleg imot vel 70 elevar. Det er Stiftelsen Harstad Folkehøgskole som eig og driv skulen. Skulen opna i 1919 og vart gjenreist i 1948 etter å ha vorte råka av ein brann. Namnet vart endra til *Harstad folkehøgskole* 3. november 2015.

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Freikollen

**Freikollen** på 629 moh. er det høgaste fjellet  i Kristiansund kommune i Møre og Romsdal. Fjellet ligg på øya Frei, og vert ofte vitja av dei lokale innbyggjarane. Dei som har over 25 turar får diplom.

Frå Freikollen er det flott utsikt over byen Kristiansund og kysten av Nordmøre.

I området omkring Freikollen ligg Lågfjellet (488 moh.), Snipå (455 moh.) og Møstabjønn (331 moh.).


Fil:Freikollen_1.JPG|Freikollen og Lågfjellet sett frå Flatsetøya sør for Frei.
Fugløya i Kristiansund

**Fugløya** er ei øy som ligg i Bolgsvaet mellom Freiøya og Nordlandet i Kristiansund kommune. Arealet er på 220 dekar.

## Freding og kulturminne

Fugløya var planlagt innlemma i ei utbygging av industriområdet på Husøya i tidlegare Frei kommune. Øya vart, etter ein folkeaksjon i kommunen, kåra til kulturminne for kommunen i kulturminneåret 1997 og vart samstundes freda. 

Formannskapet i Frei kommune prøvde å sette resultatet av avstemminga til side, og vedtok i staden å kåre Rastarkalv til kommunen sitt kulturminne. Dette vedtaket vart overprøvd av sekretariatet i kulturminnestafetten, som slo fast at det var kommunen sine innbyggjarar som skulle avgjere. Øya vart òg vald til kulturminne for Møre og Romsdal fylke.

## Busetnad

Øyen er i dag ikkje busett, men i mange år budde brørne Frank og Roald Thoresen på øya og dreiv med tradisjonelt fiske. Eit portrettprogram med brørne har vore sendt på TV Nordmøre.

## Fugleliv

Fugløya var rekna som den viktigaste hekkeplassen for sjøfugl i Frei, og i 1998 hekka mellom 150 og 200 fiskemåsepar her saman med 20-30 par raudnebbterner. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Fugløya bør vernes. Leiar i lokalavisa Tidens Krav 3. mars 2006
Ibrahim Rugova

**Ibrahim Rugova** () var den første presidenten i republikken Kosovo. Han var leiar i partiet *[[Lidhja Demokratike e Kosovës]]* (LDK), *Den demokratiske ligaen i Kosovo*. Han fekk diagnosen lungekreft på slutten av 2005, og døydde 21. januar året etter.

## Bakgrunnsstoff
*Dr. Ibrahim Rugova, President of Kosova  frå *Kosova Information Center* (engelsk)
Sogndal folkehøgskule

**Sogndal Folkehøgskule** er ein frilynt folkehøgskule som ligg i Sogndal sentrum. Skulen har 80 elevplassar, og har desse linjene:
* Ski og Klatring
* Fotokunst
* Friluftsliv
* Idrett
* Fotoreise

Skulen har òg tilbod i musikk og kunstfag.

Stiftinga Sogndal Folkehøgskule driv skulen.

## Bakgrunnsstoff
* Sogndal Folkehøgskule sin nettstad
* Sogndal folkehøgskule, lokalhistoriewiki (om historia)
Klaver

Eit **klaver** er eit musikkinstrument med strengar som ein hovudsakleg speler ved å trykka på tangentar.

Det finst tre ulike klaverartar:

#Klaver der strengane blir anslåtte av metalltunger, som klavikord
#Klaver der strengane blir kneppa av ei fjør-, lær- eller metalltunge om lag som med eit plekter, til dømes cembalo, spinett eller virginal
#Klaver der strengane blir anslåtte med filtovertrukne hammarar, til dømes piano eller flygel.

Ein utvikla truleg det klavikordet, på 1300-talet. Dette og etterfølgjaren cembalo blei fortrengd av hammarklaveret i løpet av 1700-talet.

## Anna
Uttrykket *å trampa i klaveret* viser til det å gjera eit stort feiltrinn.

## Kjelder
Pedagog

Ein **pedagog** (gresk *pais*, 'gut' og *agogos*, 'førar') er ein utdanna lærar, ein som har teoretiske og praktiske kunnskaper i å læra opp andre.

Pedagogar kan spesialisera seg innan ei viss aldersgruppe, som ungar eller ungdom, ei viss opplæringsgruppe, som innvandrarar eller lærarar, eller ei fagruppe, som musikk eller snekring.
Byron Erickson

**Byron Erickson** () er ein amerikansk teikneserieskapar og kreativ leiar i Egmont Creative, særleg kjend som redaktør for serieskaparar som Don Rosa og William Van Horn. Han starta teikneseriekarriéra si i 1983 ved «Another Rainbow», eit lite selskap drive og grunnlagt av Carl Barks-fans. Då dei fekk lisens til å gje ut Disney-seriar i USA under merket Gladstone, vart Erickson redaktør. I 1989, då Disney overtok lisensen, forlét han Gladstone til fordel for «First Publishing», som redaktør for ei mengde ulike seriar. To år seinare flytta Erickson til Danmark for å jobbe i Egmont, fyrst som ansvarleg redaktør, seinare som sjefredaktør, og no som kreativ leiar. Han finn også tid til å skrive historier.

## Bakgrunnsstoff
*Byron Erickson i Inducks