open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Drei Schwestern

**Drei Schwestern** («Tre systrer») er eit fjell med tre taggar på grensa mellom Liechtenstein og forbundslandet Vorarlberg i Austerrike. Fjelltoppen er ein ein mange i Rätikonfjella.

Austerrikaren John Sholto Douglass, skotskætta adelsmann, var ein fylgje med ein kar ved namn Weiser frå Frastanz i Vorarlberg då dei som dei fyrste kleiv til topps på Drei Schwestern i 1870.
TV 2 Gruppen

**TV 2 Gruppen AS** er det største kommersielle mediehuset i Noreg. Kring 70 % av den norske folkesetnaden nyttar dagleg tilbod frå TV 2 Gruppen sine føretak og tenester. Konsernet sine tilbod er tilgjengeleg via fjernsyn, radio, internett og mobiltelefon. Alf Hildrum blei i 2007 presentert som Kåre Valebrokk sin etterfølgjar som adm. direktør både for TV 2 Gruppen AS og TV 2 AS.

## Føretaksoversikt
(eigarandel i parentes)

* TV 2 AS (100%) 
* TV 2 Interaktiv AS (100%)
* TV 2 Torget AS (100%)
* TV 2 Invest AS (100%)
* Kanal 24 AS (100%)
* MosartMedialab AS (100%)
* OB-Team AS (100%)
* Nydalen Studios AS (100%)
* Storm Weather Center AS (80,4%)
* TV 2 Zebra AS (55%)
* Nordic World AS (50%) 
* Der Du Bor (50%)
* Phonofile AS (43,8%)
* NA24 AS (40%) 
* Rettighetsselskapet Intrige AS (33,3%)
* Norges Televisjon AS/NTV Pluss AS (33,33%)

## Kjelder
Rätikon

**Rätikon** er ei fjellkjede i Dei sentrale Alpane på grensa mellom Vorarlberg i Austerrike, Liechtenstein og Graubünden i Sveits. Ho dannar den geologiske grensa mellom dei austlege og dei vestlege Alpane og strekkjer seg frå Montafon og heilt til Rhinen. I sør er Prättigau grensa, i nord Walgau. I aust grensar fjellkjeda til Silvretta-gruppa.

## Høgaste fjell
* Schesaplana 2&nbsp;969 m
* Schiltfluh 2&nbsp;890 m 
* Panüeler 2&nbsp;859 m 
* Drusenfluh 2&nbsp;829 m 
* Madrisahorn 2&nbsp;830 m 
* Sulzfluh 2&nbsp;820 m 
* Zimba 2&nbsp;643 m 
* Vorder Grauspitz 2&nbsp;599 m
* Falknis 2&nbsp;566 m 
* Naafkopf 2&nbsp;571 m 
* Hornspitze 2&nbsp;537 m

## Sjå òg
* Kalksteinsalpane
* Dei sveitsiske Alpane

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rätikon|Rätikon]]» frå , den 22. januar 2008.* 

## Bakgrunnsstoff
Adeccoligaen 2008

**Adeccoligaen 2008** er 2008-versjonen av den nest øvste fotballserien for menn i Noreg. 16 lag deltok i ligaen som starta 6. april. Han blei avslutta 2. november. 

}
Samina

**Samina** eller *Saminabach* er eit stryk som renn frå Saminadalen i Liechtenstein og inn i Austerrike. Med ei lengd på 17 km (12 km i Liechtenstein og 5 km i Austerrike) er ho den nest lengste elva i fyrstedømet. I kommunen Frastranz munnar ho ut i elva Ill. 

Vatnet i elva vert nytta av eit vasskraftverk og som drikkevatn for kommunar i Liechtenstein. Elvar vert òg nytta for rafting.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Samina|Samina]]» frå , den 22. januar 2008.*
Amazon Grimstad FK

**Amazon Grimstad** er eit norsk fotballag for kvinner som spelar i 1. divisjon fotball (2020).

Frå 2006-sesongen spela laget i Toppserien. Laget kjem frå Grimstad i Aust-Agder og spelar heimekampane sine på Levermyr. Den tidlegare storscoraren Margunn Haugenes er trenar for laget.

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
1. divisjon fotball for damer 2008

**[[1. divisjon fotball for kvinner]] 2008** vart vunnen av Sandviken. Kampen om andreplassen, som sikra direkte opprykk, vart avgjord i siste serierunde, då Medkila noko overraskande tapte si bortekamp mot Voss, som spelte for å unngå nedrykk. Begge laga som låg bak, Fortuna Ålesund og Manglerud/Star vann sine kamper, og klatra forbi dei på tabellen.

Linderud-Grei og Gjøvik kom sist, og måtte ut i kvalifisering mot høvesvis Vålerenga og Eik-Tønsberg. Begge laga vann, og fekk spela i 1. divisjon neste sesong.

## Tabell

## Bakgrunnsstoff
* Norges Fotballforbund - 1. divisjon kvinner 2008
Kommunar i Liechtenstein

Fyrstedømet Liechtenstein er delt inn i elleve kommunar (*Gemeinden* - i eintal *Gemeinde*) som stort sett består av ein enkelt landsby. Fem av *Gemeinden* er ein del av valkrinsen Unterland («Det nedre landet»), og resten er i Oberland («Det øvre landet»).

* Balzers - heilt sør i landet, inkluderer òg landsbyen Mäls
* Eschen - i nord, inkluderer landsbyen Nendeln
* Gamprin - ved Rhinen, like vest for Eschen, inkluderer landsbyen Bendern
* Mauren - i nord, nær Eschen, inkluderer Schaanwald
* Planken - den minste kommunen, i nordlege sentrale delar av Liechtenstein
* Ruggell - ved Rhinen, den nordlegaste kommunen i Liechtenstein
* Schaan - den mest folkerike kommunen, like nord for 
* Schellenberg - i nord
* Triesen - ved Rhinen, like sør for Vaduz
* Triesenberg - mellom Vaduz og Triesen, inkluderer landsbyen Steg, Samina og Malbun
* Vaduz - hovudstaden i fyrstedømet, ligg i midten av landet ved Rhinen 

## Tabell

 
 


## [[Ekslave|Ekslavar]] og [[Enklave|enklavar]]

Kommunane i Liechtenstein, *Gemeinden*, har ei komplisert form trass i at dei er små. Sju av kommunane har ein eller fleire ekslavar i tillegg til hovudområdet sitt: 

* Balzers: 2 ekslavar
* Eschen: 2 ekslavar
* Gamprin: 1 ekslave
* Planken: 3 ekslavar, 1 enklave
* Schaan: 4 ekslavar, 2 enklavar
* Triesenberg: 1 ekslave (rundt landsbyen Malbun)
* Vaduz: 5 ekslavar

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Municipalities of Liechtenstein|Municipalities of Liechtenstein]]» frå , den 22. januar 2008.*
Schaan

**Schaan** er ein kommune i fyrstedømet Liechtenstein. Han ligg midt i landet og grensar til hovudstaden Vaduz. I 2019 hadde han 5&nbsp;998 innbyggjarar, og er med det den største kommunen i landet. Han vart først nemnd rundt år 850 og er i dag det største økonomiske senteret i fyrstedømet. 

Han grensar til kommunen Buchs i Sveits.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Schaan|Schaan]]» frå , den 22. januar 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Manfred-symfonien

***Manfred*** er ein  «symfoni i fire scenar» i h-moll av Pjotr Tsjajkovskij, hans opus 58, men unummerert. Han blei skriven mellom mai og september 1885 etter eit program som bygde på diktet *Manfred* av lord Byron frå 1817. Verket blei skrive mellom den fjerde og femte symfonien til Tsjajkovskij.

Symfonien har fire satsar, eller bilete, som han valde å kalle dei: 
# Manfred vandrar i Alpane
# Feene kjem til syne for Manfred i fossens regnboge
# Pastorale
# Bacchanalen i Arimanes palass - vondskapen sjølv

Symfonien vart framført fyrste gong 23. mars 1886 og er kanskje eit av Tsjaikovskijs mest personlege verk. Ei omtykt innspeling er med Oslo Filharmoniske Orkester under Mariss Jansons.
## Kjelder
Arna-Bjørnar Fotball

**Arna-Bjørnar Fotball** er ein norsk fotballklubb frå Arna i Bergen, og er resultat av ei samanslåing av dei tidlegare klubbane Arna Turn og Idrettslag og Bjørnar IL. Sidan 2006-sesongen har Arna-Bjørnar sitt seniorlag for damer igjen spelt i Toppserien etter eit kortare opphald i 1. divisjon. Laget spelte i toppserien første gong i 1996. Klubben har også eit seniorlag for menn i 3. divisjon, samt fleire aldersbestemte lag.

## Spelarstall

Endra 19. august 2020

, målvakt
, målvakt

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Vaduz

**Vaduz** er hovudstad i fyrstedømet Liechtenstein og sete for nasjonalparlamentet. Byen, som ligg ved Rhinen, har 5&nbsp;668 (2019) som hovudsakleg er romersk-katolske. Domkyrkja er sete for ein romersk-katolsk erkebiskop.

Sjølv Vaduz er den mest kjende staden i Liechtenstein er han ikkje den største landsbyen i fyrstedømet. Nabokommunen Schaan har litt fleire innbyggjarar. 

## Historie
Vaduz skal visstnok ha vorte nemnd i historiske kjelder på 1100-talet som Farduzes. Han vert derimot rekna for å ha vorte grunnlagd på 1200-talet av grevane av Werdenberg. I 1322 vert det nemnd at det vart bygd ei borg, som vart plyndra av sveitsarane i 1499.

## Landemerke
Det mest kjende landemerke i Vaduz er Schloss Vaduz, residensen til fyrsten av Liechtenstein og fyrstefamilien. Slottet er synleg frå nesten alle stader i Vaduz og ligg på toppen av ein bratt ås i midten av byen. 

## Museum
Det nasjonale kunstgalleriet og nasjonalmuseumet ligg i Vaduz. Kunstgalleriet (Kunstmuseum Liechtenstein) inneheld moderne kunst og samtidskunst. Bygget er eit arkitektonisk landemerke bygd av dei sveitsiske arkitektane Morger, Degelo og Kerez. Det stod ferdig i 2000 og dannar ein «svart boks» med farga betong og svart basaltstein. Museumssamlinga er òg den nasjonale kunstsamlinga til Liechtenstein.

*Liechtenstein nasjonalmuseum* viser ei permanent utstilling av kultur- og naturhistoria til Liechtenstein i tillegg til nokre spesielle utstillingar. Ein finn òg eit frimerkemuseum og eit skimuseum i byen. 

## Turisme
Vaduz har ein livleg turistindustri trass i at han er ein av særs få hovudstader i verda utan flyplass eller jernbanestasjon. Den næraste jernbanestasjonen ligg i Sargans i Sveits, om lag 7 km frå Vaduz. Vaduz har derimot eit effektivt bussnettverk som ofte har avgangar til Sargans og Buchs (i Sveits). Mobile turistkontor finn ein i sentrale område gjennom turistsesongen. Byen har ein livleg marknad som sel handlaga suvenirar. 

## Sport
FC Vaduz er det lokale fotballaget i Liechtenstein, og både dette og andre lag i landet spelar i den sveitsiske ligaen. 

## Bilete

Kunstmuseum Liechtenstein (Walti).jpg|Sentrum av Vaduz
Kunstmuseum Liechtenstein, Vaduz.jpg|Kunstmuseum Liechtenstein i Vaduz
Haupttribüne mit Gebirge.JPG|Rheinpark Stadion
Liechtenstein asv2022-10 img02 Vaduz Aussicht beim Schloss.jpg|Utsyn over Vaduz frå slottet.
Vaduz2005.JPG|Arkitektur i Vaduz
Liechtenstein asv2022-10 img01 Vaduz Schloss.jpg|Slottet i Vaduz
Schlossvaduz.jpg|Schloss Vaduz


## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vaduz|Vaduz]]» frå , den 22. januar 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Balzers

**Balzers** er ein landsby og kommune sør i Liechtenstein. I 2019 hadde han 4&nbsp;628 innbyggjarar.

Hovuddelen av landsbyen ligg langs austbreidda av Rhinen. 

## Historie og kultur
Historisk består dagens kommune av to forskjellige landsbyar, den faktiske Balzers i aust og Mäls i vest. Denne delinga av kommunen er framleis til dels synleg i den lokale landsbykulturen i form av uskuldig lokal konkurranse. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Balzers|Balzers]]» frå , den 22. januar 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Mauren

**Mauren** er ein kommune i Liechtenstein. I 2019 hadde han 4&nbsp;404 innbyggjarar, og dekkjer eit areal på 7,5 km². Han vart først nemnd i skriftlege kjelder som *Muron* i 1178. Her ligg eit minnesmerke til den lichtensteinske læraren og historkaren Peter Kaiser (1793–1864). 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mauren|Mauren]]» frå , den 22. januar 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
McIntosh County i Nord-Dakota

**McIntosh County** er eit fylke i den amerikanske delstaten Nord-Dakota. Det ligg sør i staten og grensar mot Logan County i nord, LaMoure County i nordaust, Dickey County i aust Emmons County i vest. Det har òg grense mot delstaten Sør-Dakota i sør.

Totalarealet til McIntosh Countys er 2 577 km², av dette 51 km² vatn. I 2000 hadde fylket 3&nbsp;390 innbyggjarar. Administrasjonssenteret ligg i byen Ashley.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Planken

**Planken** er ein kommune i Liechtenstein. Med 478 innbyggjarar (2019) er han den minste kommunen i landet og dekkjer eit areal på 5,3 km². Namnet skal visstnok kome frå det latinske ordet for «stigande enger». Den største attraksjonen i landsbyen er eit kapell frå 1700-talet som vart ombygd i 1955 under oppsyn av arkitekt Felix Schmid frå Rapperswil. I tillegg er det fødestaden til diktaren Martin Smyrk frå 1800-talet. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Planken|Planken]]» frå , den 22. januar 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Ruggell

**Ruggell** er den nordlegaste og mest lågtliggande kommunen i Liechtenstein. I 2019 hadde han 2&nbsp;295 innbyggjarar, og dekkjer eit areal på 7,4 km². Namnet skal visstnok kom frå det latinske uttrykket for å «rydde land». Han er mest kjend for dei verna områda og for den historiske soknekyrkja St. Fridolin. 

Medan Liechtenstein stort sett er dekt av fjellandskap er Ruggell relativt flatt og ligg langs Rhinen, der grensa mellom Sveits og Austerrike møter kvarandre. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ruggell|Ruggell]]» frå , den 22. januar 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Fredrikstad Stadion

**Fredrikstad stadion** er Fredrikstad Fotballklubb si heimebane. Anlegget vart innvia 14. april 2007 med kamp mot Lyn. Stadionet ligg på eit område kalla «Værste» på Kråkerøy i Fredrikstad. Anlegget er teikna av Geir Hermansen i Griff kommunikasjon.

Det spesielle med det nye stadionet er at tribunene er bygd inn i gamle industrihallar. Ein nyttar to av verkstadhallane på Fredrikstad Mekaniske Verksted til langsidetribunar, og to nye kortsidetribunar. Det nye stadionet vil «veve» saman industri- og fotballkultur, som båe er sterke symbol for Fredrikstad by.

Byggestart var 15. september 2005 og anleggsprosessen vart avslutta 1. februar 2007. Totalkostnaden for stadionet var omkring 223 millionar kroner, og kapasiteten er på 12 500 , med moglegheit for utviding til 15 000. Underlaget på det nye stadionet er naturgras.

## Sjå òg
* Gamle Fredrikstad stadion

## Bakgrunnsstoff
* f-b.no 
* Fredrikstad på fotballbaner.no
Gamprin

**Gamprin** er ein kommune i Liechtenstein. I 2019 hadde han 1&nbsp;663 innbyggjarar, og dekkjer eit areal på 6,1 km². Kommunen inneheld Bendern som er ein av dei mest historiske stadane i landet. Bøndene i området svor truskap til fyrsten her i 1699. I Benderen ligg Jomfru Maria-kyrkja, bygd i 1481, men det har vore mindre kyrkjer her tilbake til 1045. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gamprin|Gamprin]]» frå , den 22. januar 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Triesenberg

**Triesenberg** er ein kommune i Liechtenstein. I 2019 hadde han 2&nbsp;643 innbyggjarar, og dekkjer eit areal på 30 km² i ei høgd på 884 til 1000 meter over havet. 

Landsbyen er kjend for den særprega dialekten til innbyggjarane, som er påverka av innflyttarar frå Walser i mellomalderen. Det vert aktivt gått inn for å bevare og bruke dialekten i bygda.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Triesenberg|Triesenberg]]» frå , den 22. januar 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Liechtensteinsk geografi

Liechtenstein er eit lite fyrstedøme Alpane, skvisa inn mellom Sveits og Austerrike. Dei fleste innbyggjarane bur i dalen til Rhinen som renn gjennom landet. Heile den vestlege grensa av landet er forma av elva. Målt frå nord til sør er landet 24 km langt. Dei austlegaste områda er dei høgaste med Grauspitz som det høgaste fjellet med ei høgd på 2&nbsp;599 meter over havet. Dei nordlegaste kommunane er derimot relativt flate. 

Nye landmålingar frå 2006 viser at landet har eit areal på 160,475 km² og 77,9 km lange landegrenser. Dette er 1,9 km lenger enn ein tidlegare har trudd. Liechtenstein er eit av berre to land i vera som er «dobbelt omgjeve av land», altså det grensar berre til land som heller ikkje grensar til havet. Det andre landet er Usbekistan. 

Liechtenstein er det sjette minste sjølvstendige landet i verda ut frå areal. 

**[[Geografiske koordinatar]]:** 

## Klima
Klimaet i Liechtenstein er sterkt prega av Alpane som krinsar landet i alle retningar. Her finst mange djupe og små dalar, og klimaet i dalane er ofte ganske forskjellig frå klimaet i høgda. Dalane og fjellsidene som vender mot nord er ofte kalde med mykje skya ver om vinteren. Av og til kan derimot kraftig fønvind presse temperaturane opp i 10&nbsp;°C og høgare, medan sørvendte sider ofte har meir sol om vinteren. Nettene held seg kalde til ut i mai, men frå då av kan ettermiddagane ofte by på behagelege temperaturar med unntak av enkelte regnbyer no og då. Varmen frå sommarsola fører ofte til torevêr om sommaren. September og tidleg oktober er den tørraste og mest tempererte tida på året. 

## Statistikk
 

## Geografiske ytterpunkt
* Nord - Rhinen 
* Sør - toppen av Mazerakopf (2&nbsp;452&nbsp;m) 
* Aust - grensepost 28, over Nenzinger Himmel 
* Vest - Rhinen
Schellenberg

**Schellenberg** er ein kommune i det lågareliggande området av Liechtenstein, ved breidda av Rhinen. I 2019 hadde han 1&nbsp;091 innbyggjarar, og dekkjer eit areal på 3,5 km².

## Soge
Området vart ført busett av keltarar, så av raetiarar. Romarriket erobra området i 15 fvt. og det vart ein del av provinsen Raetia. Provinsen vart seinare eit grevskap under Karl den store. Grevskapet vart fleire gonger delt mellom arvingane. 

Herskapet Schellenberg vart kjøpt av grevane av Vaduz i 1437 og dei to statane har vore samla sidan den gong. Etter den schwabiske krigen i 1499 kom begge under Austerrike sin kontroll. Forskjellige herskapsfamiliar kjøpte og selde dei før dei vart kjøpt av Lichtenstein-familien tidleg på 1700-talet. Dei hadde fått fyrstestatus i 1706, men trong eit område nær keisardømet for å kunne stemme i riksdagen til fyrstane i riket. Keisaren slo formelt saman Vaduz og Schellenberg i 1719 som Fyrstedømet Liechtenstein.

I kommunen er det eit monument ved grenselandsbyen Hinterschellenberg til minne om dei russiske soldatane som fekk asyl her. Mot slutten av den andre verdskrigen gav Liechtenstein asyl til om lag fem hundre soldatar frå Russland, som hadde støtta tyske Wehrmacht. Dette var ikkje ei enkel sak for det fattige landet som hadde vanskar med å fø og ta vare på sine eigne innbyggjarar. Til slutt valde Argentina å ta i mot asylsøkjarane. Britane sende heim russarane dei hadde fanga som hadde kjempa på tysk side tilbake til Sovjetunionen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Schellenberg|Schellenberg]]» frå , den 22. januar 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Triesen

**Triesen** er den tredje største kommunen i Liechtenstein. I 2019 hadde han 5&nbsp;230 innbyggjarar, og dekkjer eit areal på 26,4 km². Han har fleire historiske kyrkjer frå 1400-talet. Her ligg òg eit veveri frå 1863 som vert rekna som eit historisk monument. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Triesen|Triesen]]» frå , den 22. januar 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Klemet Gundersen

**Klemet Gundersen** () var ein samisk lærar, kyrkjesongar og kyrkjetolk i Kautokeino.

## Bakgrunn
Namnet til Klemet Gundersen blei òg skrive Clemet, Clement, Klemmet og Klement.
Ulike kjelder har oppført ulike fødselsår: Ved konfirmasjonen hans i 1820 er han oppført med alder 16 år. I folketeljinga 1865 er han oppført med alder 63 år, i 1875 med fødselsår 1797. Då han døydde 25. mars 1888 var fødselsåret oppført til 1800.

Klemet budde i Avžži. I 1828 vart han tilsett som lærar i Kautokeino. Den første tida reiste han omkring frå siida til siida som omgangsskolelærar, frå 1831 vart det fast skole i kyrkjestaden Kautokeino. Klemet fekk då eit husrom der òg, slik at han kunne bu der den tida av året dei heldt skole. Elles budde han fast på garden Jaremguolpan i Avzzi, der han hadde eit bruk med 9 storfe, 20 sauer og 40 rein – i tillegg til at han dyrka potet.

Som kyrkjetolk omsette han prestens ord frå norsk til samisk. Han kunne òg hjelpe presten til sjølv å gjere seg forstått på samisk. Han orienterte òg presten om kva som rørte seg blant folk i soknet på det religiøse feltet.

Då den læstadianske vekkinga breidde seg i indre Finnmark midt på 1800-talet, vart òg Klemet gripen av denne rørsla, men då biskop Juell kom til Kautokeino i samband med uroa vekkinga hadde ført med seg, gav han offentleg uttrykk for at han hadde vore på ville vegar, og at han gjekk attende til biskopens tru. – Slik offentleg syndevedkjenning var forøvrig eit karakteristisk trekk for læstadiansk kristendom.

Då uroa i Kautokeino toppa seg med Kautokeino-opprøret i november 1852, vart det sendt bod til Klemet Gundersen i Avžži. Væpna med ei uladd hagle for han med eit følgje på i alt seksten menn og tre kvinner til Kautokeino, som han nådde på ettermiddagen. Her greidde følgjet hans etter hard kamp å ta opprørarane til fange og stengje dei inne i stabburet på prestegarden. 

Klemet Gundersen heldt fram som lærar og kyrkjesongar til 1869. 

## Kjelder
* Folketeljinga 1865
* Kautokeino, Klokkarbok nr. 2 (1877-1896)
* Nellejet Zorgdrager. *De rettferdiges strid : Kautokeino 1852 : samisk motstand mot norsk kolonialisme* ; omsett frå nederlandsk av Trond Kirkeby-Garstad. - Nesbru : Vett & viten ; Oslo : i samarbeid med Norsk folkemuseum, 1997. - 558 s. .(Samiske samlinger ; B.18, red.: Ove Pettersen) ISBN 82-412-0300-4
* Adolf Steen: *Samenes kristning og finnemisjonen til 1888* Egedeinstituttet, Oslo, 1954

## Bakgrunnsstoff
* Portrettfoto
Abdullah I av Jordan

**Abdullah Ibn Hussein** () var konge av Jordan frå staten vart grunnlagd i 1946.

Abdullah vart emir i den britiske kolonien Transjordania i 1921, etter å ha samarbeidd med Lawrence av Arabia i det arabiske opprøret mot Det osmanske riket under 1. verdskrigen. Då Jordan vart sjølvstendig i 1946 vart han konge og døypte seinare om landet til *Det hasjemittiske kongeriket Jordan*. 29. juli 1951 reiste han til Palestina saman med sonesonen Hussein for å be i den heilage Al aqsa-moskeen. Då vart han skoten av palestinaren Mustapha Shukri Usho og døydde.

## Kjelder

* Wikipedia på svensk
* «Abdullah Ibn Hussein» i caplex.no
45 Eugenia

**45 Eugenia** er ein stor hovudbelteasteroide. Den er kjent som ein av dei første asteroidane ein har funne ein måne i bane rundt. Den er også den andre kjente trippelasteroiden, etter 87 Sylvia.

## Oppdaging

Eugenia vart oppdaga 27. juni 1857 av Hermann Goldschmidt. Han vart namnsett etter keisarinne Eugénie, kona til Napoleon III, og var den første asteroiden namnsett etter ein ekte person i staden for etter ein figur frå ein klassisk legende. Det har likevel har det vore ein del kontrovers om 12 Victoria var namnsett etter den mytologiske figuren eller etter dronning Victoria.

## Fysiske eigenskapar

Eugenia er ein stor asteroide med ein diameter på 214 km. Han er ein F-type-asteroide, noko som betyr at han har ei veldig mørk overflate (mørkare enn sot) med ei karbonhaldig samansetning. Likt som 253 Mathilde, ser tettleiken ut til å vera uvanleg låg, noko som tyder på at asteroiden er laust pakka i staden for å vera ein gigantisk ”kampestein”. Lyskurveanalysar indikerer at Eugenias pol mest sannsynleg peikar mot ekliptikkordinatane (β, λ) = (-30°, 124°) med ein unøyaktigheit på 10°, som gir han ein aksehelling på 117°. Eugenia sin rotasjon er retrograd.

## Satellittsystemet

### [[asteroidemånen Petit-Prince|Petit-Prince]]

I november 1998 oppdaga astronomar ved Canada-Frankrike-Hawaii-Teleskopet på Mauna Kea på Hawaii ein liten måne i bane rundt Eugenia. Dette var den første gongen ein asteroidemåne hadde blitt oppdaga ved bruk av eit bakketeleskop. Eugenia sin måne har blitt namnsett (45) Eugenia I Petit-Prince, etter keisarinne Eugénie sin son, Napoleon Eugene. Månen er mykje mindre enn Eugenia, omtrent 13 km i diameter, og bruker fem dagar på eitt krinsløp rundt han.

### S/2004 (45) 1

Ein andre, mindre satellitt vart oppdaga i bane nærare Eugenia. Diameter er estimert til å vera 6 km og han har får overgangsnamnet S/2004 (45) 1. Månen vart oppdaga ved analyse av tre bilete tekne i februar 2004 av 8,2 meter VLT-teleskopet Yepun ved ESO i Cerro Paranal i Chile.  Oppdaginga vart offentleggjort i IAUC 8817 7. mars 2007 av Franck Marchis og hans IMCCÈ-samarbeidspartnarar.

## Sjå òg

Dactyl og 243 Ida –eit delvis utforska asteroidemånesystem. 

## Bakgrunnsstoff

* Johnston Archive-data
* «Astronomy Picture of the Day» 14. oktober 1999 
* SwRI-pressemelding
* Bana til Petit-Prince
* IAUC 8177
* Modell av asteroideforma konstruert ved bruk av lyskurvedata (s. 17)

## Kjelder
Peparkake

**Peparkake** er ein type småkaker typisk laga i samband med jula. Ein lagar deig av til dømes kveitemjøl, sukker, smør, sirup (eller honning), natron (eller hjortetakksalt), og kryddera kanel, nellik, ingefær og kardemomme. Sjølv om kakene heiter peparkaker, er det ikkje nødvendig å bruka pepar i deigen.

Peparkakedeigen blir kjevla ut i plater som ein deretter skjer eller presser små figurar utav. Tradisjonelle figurar er hjarte, stjerner og menneske. Kakene blir så steikte på smurt plate i steikeomn til dei er blitt brune og nokså sprø. Dei kan pyntast med melisglasur etter steikinga. 

I mange mattradisjonar lager ein peparkaker i samband med julefeiring, mellom anna i Noreg. Her blir det laga og seld peparkaker berre rundt juletider. I andre land kan ein kjøpa peparkaker heile året.

## Peparkakehus

Ein kan også laga peparkakehus av deigen ved at ein steiker større stykke og set dei saman til eit lite pyntehus etterpå. Delane kan bli festa saman med smelta sukker, og etter på bli dekorerte med melis, godteri eller anna pynt. Peparkakehuset kan stå som dekor fram til det eventuelt blir knust og ete opp.

## Sjå òg
*Pepperkakebyen i Bergen
*Mjuk pepparkaka

## Bakgrunnsstoff
94 Aurora

**94 Aurora** er ein av dei største hovudbelteasteroidane. Med ein albedo på berre 0,04 er han mørkare enn sot. Asteroiden sin samansetning er  primitiv og består av karbonhaldig materiale. Han vart oppdaga av J. C. Watson den 6. september 1867 frå Ann Arbor og namnsett etter Aurora, den romerske gudinna for morgongryet. 94 Aurora okkulterte ei svak stjerne 12. oktober 2001. Ein fann at asteroiden hadd ei noko oval form på 225×173&nbsp;km.

## Kjelder
95 Arethusa

**95 Arethusa** er ein stor hovudbelteasteroide. Fargane er mørke, samansetninga karbonhaldig og primitiv. Asteroiden vart oppdaga av Robert Luther den 23. november 1867 og namnsett etter ein av dei mange Arethusa i gresk mytologi. 95 Arethusa har blitt observert mens han okkulterte stjerner tre gongar: ein gong den 2. februar 1998 og to gongar i januar 2003.
Asteroiden har namn etter Arethusa, ein av hesperidane i gresk mytologi.

## Kjelder
PISA i ekkokardiografi

**PISA** er eit akronym for *proximal isovelocity surface area* og namnet på ein metode for å setja mål på lekkasjar i hjarteklaffar ved hjelp av ekkokardiografi.
Arne Treholt

**Arne Treholt** () var ein norsk  tidlegare embetsmann og politikar frå Arbeidarpartiet. 

Den 20. januar 1984 vart han arrestert på Fornebu og sikta for spionasje, og 20. juni året etter vart han dømd til 20 års fengsel for landssvik og spionasje til fordel for Sovjetunionen og Irak. Etter åtte år med soning vart han benåda av Regjeringa Brundtland III i statsråd 3. juli 1992. Han reiste seinare til Russland, og deretter til Kypros.

## Sjå òg
*Treholt-saka

## Bakgrunnstoff
Kobo Abe

**Kobo Abe** () var ein japansk forfattar. Han skreiv romanar og skodespel. Namnet Kobo Abe er eit pseudonym for **Kimifusa Abe**.

Abe vart fødd i Kita i Tokyo. Han jobba som lækjar før han byrja å livnæra seg som forfattar. Forfattarskapet hans ligg nær den europeiske absurdismen. Han skriv mykje om framandgjering i det moderne industrisamfunnet.

## Bibliografi
* *Suna no onna* (nb: *Kvinnen i sanden*), 1962
* *Tanin no kao* (nb: *En annens ansikt*), 1964
* *Hakootoko* (nb: *Eskemannen*), 1973

## Kjelder
* caplex.no
Aukštojas

**Aukštojas** er det høgaste punktet i Litauen som ligg i høglandet Medininkai, om lag 24 km søraust for hovudstaden Vilnius. I 2004 vart høgda målt til 293,84 meter over havet med hjelp av GPS-teknologi. Tidlegare vart Juozapinė Hill med 292.7 meter over havet offisielt rekna som det høgaste punktet. Geografen Rimantas Krupickas vekte i 1985 mistanke om at kanskje Juozapinė ikkje var det høgaste punktet. Aukštojas ligg om lag 500 meter vest for Juozapinė Hill.

Området der Aukštojas ligg er no endra av styresmaktene i Vilnius fylke frå å vere eit område tiltenkt jordbruk til eit område tiltenkt turisme og kultur. Toppen av åsen er dekt av furutre. Den offentlege institusjonen *Lietuvos viršūnės*, leia av Vladas Vitkauskas, ein litauisk fjellklatrar, har prøvd å få Aukštojas utpeikt som eit geografisk landemerke i den historisk viktig Medininkai-regionen.

Nmnet Aukštojas vart foreslått av Libertas Klimka, ein professor i historie ved Vilnius pedagogiske universitet etter at han vann ein konkurranse om kva den «nyoppdaga» åsen skulle heite. Aukštėjas var ein av dei viktigaste gudane i gammal litauisk mytologi og vart rekna som skaparen av verda. Åsen vart døypt 20. juni 2005 under ein uoffisiell seremoni. Namnet vart offisielt godkjend 18. november same året. 

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aukštojas|Aukštojas]]» frå , den 22. januar 2008.*
Erik Andersen

**Erik Andersen** () blei i 2010 dømd for seksuelle overgrep mot mindreårige gutar i store delar av Sør-Noreg på 1990-talet og fram til 2007. Under etterforskinga blei han av politiet og media kalla «Lommemannen», fordi han skal ha lurt gutar til å kjenna etter ting i lommene hans. I januar 2008 hadde politiet oversyn over 160 tilhøve dei meinte «Lommemannen» stod bak. Kripos meinte om lag 300-400 unge gutar hadde vore utsett for  gjerningsmannen.

## Rettsoppgjer
I byrjinga av januar 2008 blei Erik Andersen arrestert og sikta for å vere «Lommemannen». Den første forsvarsadvokaten hans var Tor Erling Staff. Han bytte i slutten av april 2008 til advokat Gunhild Lærum.

24. august 2009 blei tiltalen mot Andersen offentleggjord. Tiltalen omfatta til saman 66 ulike overgrep eller forsøk på overgrep. Dei to mest alvorlege tiltalepunkta gjaldt handlingar som blir likestilt med valdtekt, mot gutar på 7 og 11 år. Desse to og 11 andre tiltalepunkt gjaldt også seksuell omgang med barn under 14 år. I tiltalen var elles eit fleirtal av tiltalepunkta beskrive som forsøk på straffbar handling. 

Rettssaka starta i Follo tingrett 2. november 2009. Saka blei avslutta i juni 2010. Andersen blei den 14. juni 2010 dømd til 9 års forvaring med ei minstetid på 6 år, i tråd med aktor sin påstand. Han blei dømd for overgrep mot 66 gutar, mellom anna eitt tilfelle av valdtekt av ein sju år gammal gut i Hordaland, og fleire brot på våpenlova. I vurderinga av om Andersen skulle få forvaringsstraff, som betyr fengsel på ubestemt tid, la retten vekt på at Andersen hadde fått diagnosen pedofil av dei psykiatrisk sakkyndige, som meinte det er stor fare for at han vil kunne begå nye seksuelle brotsverk. Andersen blei òg dømd til å betale 2,5 millionar i erstatning til gutane, i tillegg til ein halv million i sakskostnadar.

Andersen blei lauslaten i november 2014 etter å ha sona minstetida si (inkludert varetekt).

## Kjelder
Juozapinė

**Juozapinė** er ein ås nær Vilnius i Litauen. Han vart tidlegare rekna som det høgaste punktet i landet med ei høgd på 292,7 meter over havet. Denne statusen har no Aukštojas med ei høgd på 293,84 meter over havet etter at nye målingar vart gjort. Juozapinė er faktisk berre det tredje høgaste punktet i Litauen, det nest høgaste er Kruopinė med 293,65 moh, om lag 10 km vest for Juozapinė.

## Bakgrunnsstoff
* Kva er det høgaste punktet i Litauen 

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Juozapinė Hill|Juozapinė Hill]]» frå , den 23. januar 2008.*
Kruopinė

**Kruopinė** eller **Žybartonys** er ein ås nær Vilnius som vert rekna som det nest høgaste punktet i Litauen. Han har ei høgd på 293,65 meter over havet, berre nokre centimeter bak Aukštojas (293,84 moh.). Juozapinė på 292,7 moh. vart tidlegare rekna som det høgaste punktet i landet, men er i dag berre det tredje høgaste etter at ein gjorde meir nøyaktige målingar. Kruopinė ligg om lag 10 km vest for Juozapinė like ved Aukštojas.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kruopinė Hill|Kruopinė Hill]]» frå , den 23. januar 2008.* 


## Bakgrunnsstoff
* Kva er den høgaste toppen i Litauen
Rambynas

**Rambynas** er ein 46 meter høg ås vest i Litauen ved elva Nemunas, nær grensa til Russland og Kaliningrad oblast. Ein meiner at det vart utført seremoniar her av heidenske litauarar. Det stod eit gammalt altar på åsen fram til tidleg på 1800-tapet, då toppen av åsen raste ut i Nemunas. Det finst fleire segner som omhandlar Rambynas og staden er framleis populær for litauiske festivalar. 
 
Ein stor del av åsen er alt vaska bort av Nemunas. Det vart gjort mykje arbeid som stod ferdig i 2003 for å bevare åsen frå vidare erosjon. 

Åsen er ein del av Rambynas regionspark. Den næraste større byen er Tauragė.

## Bakgrunnsstoff

* Rambynas regionpark 
* Nokre bilete

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rambynas|Rambynas]]» frå , den 23. januar 2008.*
97 Klotho

**97 Klotho** er ein relativt stor hovudbelteasteroide. Sjølv om han er av M-typen, er radaralbedoen for låg til at han kan ha ein nikkel-jern-samansetning.  Klotho er lik på 21 Lutetia og 22 Kalliope ved at alle tre er M-typar med ukjent samansetning. Klotho vart oppdaga av Ernst Tempel den 17. februar 1868. Oppdaginga vart hans femte og siste av ein asteroide. Asteroiden er namnsett etter Klotho, ein av dei tre moirae i gresk mytologi.

## Kjelder
98 Ianthe

**98 Ianthe** er ein stor hovudbelteasteroide. Han er veldig mørk og har ein primitiv karbonhaldig samansetning. Asteroiden vart oppdaga frå Clinton i New York av C. H. F. Peters den 18. april 1868.

## Kjelder
99 Dike

**99 Dike** er ein ganske stor og mørk hovudbelteasteroide. Dike vart oppdaga av Alphonse Borrelly den 28. mai 1868. Asteroiden var hans første, og er namnsett etter Dike, gudinne for moralsk rettferd i gresk mytologi.

## Fotnotar
Innsjøar i Litauen

Dei flest av **innsjøane i Litauen** er små. Det er om lag seks tusen innsjøar og vatn i alt og halvparten av dei er mindre enn 5&nbsp;000 kvadratmeter. Alle innsjøane utgjer totalt 950 km² eller 1,5 % av landområdet til Litauen Innsjøane er ikkje spreidd jamt utover landet og dei fleste ligg i det baltiske høglandet som går frå grensa til Polen og langs grensa med Kviterussland og Latvia. 

Om lag 1&nbsp;200 av dei får berre vatn via grunnvatnet og har ingen elvar eller bekkar som renn inn eller ut av seg. Det finst mange innsjøar som er forbunde saman via kompliserte passasjar og bekkar. Slike innsjøsystem er ein stor turistattraksjon i Aukštaitija nasjonalpark det det vert drive med kajakkpadling. I tillegg er område som Molėtai stader der mange innbyggjarar i Vilnius har bygd fritidsbustadar ved dei mange innsjøane. 

## Største innsjøar

## Andre innsjøar

* Asveja er den lengste innsjøen. Med alle buktene er lengda nesten 30 km. Han er òg den tredje djupaste (50,2 m).
* Tauragnas er den djupaste innsjøen med 60,5 meter. 
* Baluošas har ei lita øy, som igjen har eit lite vatn. 
* Žuvintas er eit strengt verna reservoar. Han er den grunnaste innsjøen (3 m) og inneheld mange vadefuglar, men står i fare for å verte ei myr. 
* Galvė har ei øy der slottet Trakai står. 
* Krokų Lanka er den einaste innsjøen i Litauen med marint opphav. 

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lakes of Lithuania|Lakes of Lithuania]]» frå , den 23. januar 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* Stasys Vaitiekūnas, Elena Valančienė, Lietuvos geografija (Geography of Lithuania), 2004, Alma littera, ISBN 9955-08-534-7
* Ežerai (Lakes), Žemė, augalai, gyvūnai. Kompiuterinė Lietuvos enciklopedija (Land, Plants, Animals. Electronic Encyclopedia of Lithuania), 2005, Šviesa. 
* Dėl valstybinės reikšmės vidaus vandens telkinių sąrašo ir jų plotų patvirtinimo, Government of the Republic of Lithuania, October 14, 2003, Decision No. 1268. Stored on Seimas law database.
Asveja

**Asveja** eller **Dubingiaisjøen** (litauisk *Asveja* eller *Dubingių ežeras*) er den lengste innsjøen i Litauen med ei lengd på 21,9&nbsp;km eller 29,7&nbsp;km medrekna buktene Žalktynė, Vyriogala og Dubingiai. Han har eit areal på 9,78&nbsp;km² og eit djup på 50,2 meter, som er det tredje djupaste i Litauen. Han ligg delvis i Molėtai fylke, Švenčionys fylke og Vilnius fylke. Det alternative namnet kjem frå det historiske Dubingiai slott, som vart bygd på ei tidlegare øy i innsjøen, og den litle tettstaden Dubingiai som ligg ved innsjøen og er ein populær turistdestinasjon. Žeimena renn gjennom innsjøen og folk kan leige båtar eller kajakkar og ro eller padle ned elva til elva Neris.

Innsjøen vart danna av smeltevatn frå isbreane under den siste istida. Slike innsjøar liknar ofte elvar, dei er lange, smale og djupe. I 1992 vart Asveja regionpark oppretta for å verne økosystemet og landskapet.

Det går ei trebru over innsjøen. Ho vart bygd i 1934 og er framleis i bruk. President Antanas Smetona deltok i opninga av den førte brua over ein innsjø i Litauen. Brua er 84 meter lang.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Asveja|Lake Asveja]]» frå , den 23. januar 2008.* 

## Bakgrunnsstoff
* Nettside om innsjøen
Morten Abel

**Morten Abel Knutsen** () er ein norsk popsongar, musikar og komponist. Abel er fødd og oppvaksen i Bodø, men har budd i Stavanger sidan han var 15 år gamal. 

Han vart først kjend som vokalist i Stavanger-gruppa Mods på 1980-talet, då spesielt for songen «Tore Tang». Seinare var han seinare med på å starte The September When. Han har òg spelt i gruppa Peltz, før han starta ein suksessrik karriere som soloartist i 1997.

Morten Abel har hatt stor suksess som artist i Noreg, mellom anna vart han «Årets spellemann» både i 1993 og 2001. Det sistnemnde året vann han også to andre spellemannprisar for albumet *I'll Come Back and Love You Forever*. Abel vann også Gammleng-prisen i 2002 i klassen pop. Til saman, når ein ser på både band og solokarriere, har han selt over éin million album.

## Utgjevingar

### Mods
* *Revansj*, 1981
* *Amerika*, 1982
* *Time Machine*, 1984

### The September When
* *The September When*, 1989
* *Mother I've Been Kissed*, 1991
* *One Eye Open*, 1993
* *HuggerMugger*, 1994
* *Absolute The September When - Prestige de la Norvegè 1989-96*, 1996 (samlealbum)
* *The Best Of TSW*, 2002 (samlealbum)

### Peltz
* *Coma*, 1996

### Soloartist
* *Snowboy*, 1997
* *Here We Go Then, You And I*, 1999
* *I'll Come Back And Love You Forever*, 2001
* *Being Everything, Knowing Nothing*, 2003
* *Morten Abel*, 2004 (dobbelt samlealbum)
* *Give Texas Back To Mexico*, 2005 (samlealbum, berre gjeve ut i Sverige)
* *Some Of Us Will Make It*, 2006
* *I fullt alvor* (2015)

## Kjelder

* caplex.no
* Annette Orre: «Abel, Morten» i *Hvem er hvem?* (Aschehoug, 2008)

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Morten Abel|Morten Abel]]» frå ,  den 23. januar 2008.*
96 Aegle

**96 Aegle** er ein veldig stor hovudbelteasteroide. Asteroideoverflata er mørk i fargen og har sannsynlegvis ei primitiv og karbonhaldig samansetning. Asteroiden vart oppdaga av Jérôme Coggia den 17. februar 1868 og namnsett etter ein av dei tre Aegle i gresk mytologi. Så langt har tre stjerneokkultasjonar av 95 Aegle blitt observert.

## Fotnotar
Trys kryžiai

**Trys kryžiai** («Tre krossar») er eit monument i Vilnius i Litauen utforma av Antoni Wiwulski. 

## Historie
Det vart bygd i Kalnų Park på åsen Trys kryžiai (òg kalla *Plikasis kalnas*) i 1916 på staden der det hadde stått tre krossar av tre sidan 1636. Trekrossane fall saman i 1869 og tsariststyresmaktene lét dei ikkje byggast opp att. Det nye monumentet av Antoni Wiwulski vart reist i skul i 1916. Det vart sprengt i stykke på ordre frå den sovjetiske regjeringa 30. mai 1950, men vart til 14. juni 1989 bygd opp att. 

Dei tre krossane er bygd i betong og måla kvite. Krossane er i dag 1,8 meter høgare enn dei som vart reist i 1916. Frå toppen av åsen har ein eit flott utsyn over gamlebyen i Vilnius.

## Biletgalleri

Fil:TrijuKryziuKalnas.jpg|Trys kryžiai om våren 
Fil:Vilnius 3crosses.jpg|Trys kryžiai om sommaren
Fil:Vilnius view.jpg|Gamlebyen i Vilnius sett frå toppen av åsen


## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Three Crosses|Three Crosses]]» frå , den 23. januar 2008.* 


## Bakgrunnsstoff

*
Drūkšiai

**Drūkšiai** (belarusisk Дрысвяты, *Drysvjaty*, russisk Дрисвяты *Drisvaty*) er ein innsjø nordaust i Litauen og i Vitebsk voblast i Belarus. Innsjøen fungerer som eit reservoar for Ignalina atomkraftverk.

På det djupaste er innsjøen 33,3 meter og i snitt er han 7,6 meter djup.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Drūkšiai|Lake Drūkšiai]]» frå , den 23. januar 2008.*
Dusia

**Dusia** er den største innsjøen sør i Litauen. Han ligg i Lazdijai fylke og er ein del av nedslagsfeltet til elva Dovinė. I nærleiken ligg innsjøane Metelys og Obelija. 

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Dusia|Lake Dusia]]» frå , den 23. januar 2008.*
Dysnai

**Dysnai** er den nest største innsjøen i Litauen. Han ligg i Aukštaitija i Ignalina fylke, berre 3 km sør for byen Dūkštas. Dysnai er forbunde til Dysnykštis. Elva Dysna har kjelda si her.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Dysnai|Lake Dysnai]]» frå , den 23. januar 2008.*
Galvė

**Galvė** er ein innsjø nordaust i Trakai i Litauen. Innsjøen har 21 øyar og ein av dei husar Trakai slott. På øya Bažnytėlė er det ruinar av ei gamal ortodoks kyrkje. 

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Galvė|Lake Galvė]]» frå , den 23. januar 2008.*
Pierre Abélard

**Pierre Abélard** () var ein fransk filosof og teolog. Abélard var ein av grunnleggjarane av skolastikken. Brevvekslinga han hadde med eleven og kjærasten sin, Héloïse, er noko av det han er mest kjend for. Han vart i 1141 dømd for kjetteri.

## Kjelder
*  caplex.no
Plateliaisjøen

**Plateliaisjøen** er den største innsjøen i Samogitia og den niande største i Litauen. Han er ein sentral attraksjon i Žemaitija nasjonalpark. Han har eit areal på 12 km² og er 47 meter på det djupaste. Det er sju øyar i innsjøen og på ei av dei ligg dei ei borg. Arkeologar har funne spor etter to borger til og meiner det kan ha vore dronning Bona sine. Innsjøen har både ein segle- og ein dykkeklubb. Plateliai er ein liten landsby som ligg på vestsida av innsjøen. 

Det vert òg gjort undervassarkeologi i innsjøen. Forskarar meiner at vasstanden var mykje lågare i innsjøen tidlegare og at mange øyar i dag er under vatn. I Plokštinėskogen, ikkje langt frå innsjøen, ligg restane av ein gamal sovjetisk oppskytingsbase for atomrakettar. 

## Bakgrunnsstoff
* Žemaitija nasjonalpark: Innsjøar
### Fotnotar

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Plateliai|Lake Plateliai]]» frå , den 23. januar 2008.*
Rubikiaisjøen

**Rubikiaisjøen** er ein innsjø i Litauen. Han er kjend for alle øyane (13 eller 16) som til saman dekkjer eit areal på 1,1 km². Av busetnader langs innsjøen finn ein Rubikiai. Den vesle elva Anykšta renn ut frå innsjøen og ut i Šventoji. I 1960 vart Rubikiaisjøen erklært eit landskapsreservat og er i dag ein del av Anykščiai regionpark. Det er fleire campingstader langs innsjøen. 

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Rubikiai|Lake Rubikiai]]» frå , den 23. januar 2008.*
Abelia

**Abelia** er ei planteslekt. Dei er buskar med motståande lauv og endestilte, klokkeforma blomar. 

Abeliaplantene kan vera 1-6 meter høge. Artane frå varme stròk er eviggrøne, dei som held til i kaldare område feller blada.

## Bakgrunnsstoff
*
Sartai

**Sartai** er ein innsjø nordaust i Litauen og er den innsjøen i landet med lengst kystlinje med 79 km. Det er seks øyar i innsjøen. Elva Šventoji renn gjennom Sartai. 

Innsjøen er kjend for det årlege hesteveddeløpet som vart halde på isen på innsjøen nær Dusetos. På grunn av tryggleiken vert ikkje lenger den gamle tradisjonen utført på isen ,men i staden på ein veddeløpsbane ved breidda av innsjøen. 

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Sartai|Lake Sartai]]» frå , den 23. januar 2008.*
Širvėna

**Širvėna** er ein innsjø nord i Litauen ved Biržai kommune. Han er den eldste kunstige innsjøen i Litauen. Han vart danna i 1575 då det vart bygd ei demning over elvane Agluona og Apaščia. Innsjøen vart bygd for å verne Radvilaslottet. I dag ligg Biržai, som vart bygd rundt slottet, ved den sørlege breidda av innsjøen. Ein forstad i Astravas ligg i nord og ein forstad til Rinkuškiai i vest. 

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Širvėna|Lake Širvėna]]» frå , den 23. januar 2008.*
Tauragnas

**Tauragnas** er den djupaste innsjøen i Litauen med eit djup på ned til 60,5 meter. Overflata har eit areal på 5,13 km² og i snitt er djupet 18,7 m. Han ligg i Aukštaitija nasjonalpark nær Tauragnai i Utena fylke.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Tauragnas|Lake Tauragnas]]» frå , den 23. januar 2008.*
Kjeld Abell

**Kjeld Abell** () var ein dansk forfattar, manusforfattar, dramatikar og teiknar. Frå 1960 var han medlem av Det Danske Akademi.

Abell fekk eit stort gjennombrot som dramatikar i 1935 med *Melodien, der blev væk*, som er ein satirisk komedie om småborgarlegheit. Abell skreiv fleire drama, revyar, festspel og filmmanus. Han er i dag gravlagd på Assistens Kirkegård i København.

## Referansar
Veisiejis

**Veisiejis** er ein innsjø sør i Litauen i Lazdijai fylke. Han ligg om lag 6 km sørvest for byen Veisiejai. Innsjøen er smal og har utsjånad som ei elv og breidda er bratt og høg. Veisiejis har 13 øyar (totalt areal 0,322 km²). Han har kontakt med innsjøen Niedas. Av landsbyar rundt innsjøen finn ein Paveisiejai, Navikai, Gerveliai, Sapiegiškiai, Paveisininkai, Burbai, Palačionys, Purviniai, Subačiai og Kalviai. 

Veisiejis hadde eit areal på 4,44 km² fram til 1956, men etter at vasskraftverket Kapčiamiestis vart bygd rann Veisiejis i saman med Nadorius og Uosis.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Veisiejis|Lake Veisiejis]]» frå , den 23. januar 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*
Vištytissjøen

**Vištytissjøen** (litauisk *Viśtyčio ežeras*, russisk Виштынецкое озеро, *Visjtynetskoje ozero*, tysk *Wystiter See*, polsk *Jezioro Wisztynieckie*) er ein innsjø på grensa mellom Litauen og Russland som stundom vert omtalt som «Europa sitt svar på Bajkalsjøen». Før den andre verdskrigen markerte han grensa mellom Tyskland og Litauen. Han er kalla opp etter den vetle byen Vištytis som ligg på nordsida i Litauen.

Vištytissjøen har eit areal på 17,87&nbsp;km² og mesteparten av han ligg i Russland. Grensa følgjer vasslinja på den litauiske sida. Han ligg i eit vakkert landskap med skogar og åsar og er bevart som eit naturreservat. Tilnamnet den europeiske Bajkalsjøen har han fått på grunn av det unike dyre- og plantelivet.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Vištytis|Lake Vištytis]]» frå , den 23. januar 2008.*
Žuvintas

**Žuvintas** er ein grunn innsjø i Alytus kommune sentralt i Litauen. Han har eit areal på 9,65 km² og er den grunnaste innsjøen i Litauen. Det største djupet er berre 3 meter og i snitt 0,6 meter. Innsjøen er full av vadefuglar, men står i fare for å gro igjen til ei myr. 

## Naturreservat

Innsjøen er eit strengt verna reservat. Det vart det første naturreservatet i Litauen, oppretta av ornitologiprofessoren Tadas Ivanauskas (1882-1970) i 1937. Žuvintas vart ein del av Ramsarkonvensjonen si liste over særleg viktige våtmarksområde. 

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Žuvintas|Lake Žuvintas]]» frå , den 23. januar 2008.*