open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Transformasjon i matematikk

**Transformasjon** i matematikk er ei endring av forma på eit uttrykk, til dømes omforming av ei likning til den enklaste forma. Ordet vert særleg nytta i analytisk geometri der ein vel nye koordinatsystem (koordinat-transformasjon) som forenklar studiet av eigenskapane til kurver og flater.

Transformasjon kan òg vise til ei avbilding eller korrespondanse mellom elementa i to mengder. Ein punkttransformasjon er til dømes ein korrespondanse mellom punkta i to geometriske objekt. Av særleg interesse er dei eigenskapane som ikkje vert endra under ein slik transformasjon, og desse vert gjerne brukt til å klassifisere transformasjonar. Ein har til dømes lineære transformasjonar, ortogonale transformasjonar, kontinuerlege transformasjonar osv. Eit fikspunkt er eit punkt som ligg stille (er invariant) ved ein transformasjon. 

## Kjelder
*transformasjon. (2012-02-15) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/transformasjon/matematikk_–_1 og http://snl.no/transformasjon/matematikk_–_2
Translasjon i matematikk

**Translasjon** i matematikk er ei parallellforskyving, det å flytte ein lekam utan at det vert rotert, slik at dei enkelte punkta i lekamen er fullstendig like og parallelle, rette eller krumme baner. Reint matematisk vert ordet translasjon nytta om ein vektorfunksjon *f* definert ved

 f(\vec{x}) = \vec{x} + \vec{a}

der  \vec{a} er ein fast vektor.

## Kjelder
*translasjon. (2012-02-15) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/translasjon/matematikk
Transportør

**Transportør** er ein matematisk reiskap forma som ein halvsirkel av plast eller metall med gradinndeling. Han vert nytta til å måle av vinklar på ei teikning og til å avsetje vinklar med eit viss gradtal (transportering av vinklar). Han er vanlegvis delt inn i gradar (°), men kan òg delast i radianar.

## Kjelder

* «transportør» (2012-02-15)/ I *[[Store norske leksikon]]*. 

## Bakgrunnsstoff
Brennerpasset

**Brennerpasset** (eller berre *Brenner*, italiensk *Passo del Brennero*) er eit grensepass i Aust-Alpane mellom det austerrikske forbundslandet Tirol og den italienske autonome provinsen Sør-Tirol.

Med ei høgd på 1370 meter over havet er Brennerpasset den lågaste fjellovergangen på Alpehovudkammen i Aust-Alpane sine høgfjell, og er med St.&nbsp;Gotthard, Simplon og Mont Cenis ein av dei fire viktigaste rutene over Alpane, og for vegtrafikken den mest brukte av dei. I motsetnad til for dei sveitsiske passa ligg ikkje hovudvekta på jernbanen, men på vegtrafikk.
Transversal

**Transversal** er ei linje som skjerer éi bestemt eller fleire kurver. Ein parallelltransversal i ein trekant er ei rett linje som er parallell med éi side og skjerer dei to andre. 

## Kjelder
*transversal. (2012-02-15) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/transversal/fysikk_–_1
Transcendent tal

**Transcendente tal** er tal som ikkje opptrer som rot i noka algebraisk likning med rasjonale koeffisientar. e og π er transcendente. Ein funksjon er transcendent viss han ikkje tilfredsstiller noka algebraisk likning der koeffisientane er polynom. Døme på transcendente funksjonar er ex, sin x og cos x.

## Kjelder
*transcendent tall. (2012-02-15) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/transcendent_tall
Arne Torp

**Arne Torp** () er ein norsk professor i nordisk språkvitskap ved *Institutt for lingvistiske og nordiske studie* ved Universitetet i Oslo.

Arne Torp har skrive fleire lærebøker, både for universitets- og høgskulesektoren og for vidaregåande skule. Arne Torp var i fleire år medlem av Norsk Språkråd og har delteke i ei rekkje radio- og fjernsynsprogram, m.a. i Typisk norsk på NRK. På heimesida si har han også laga videosnuttar av seg sjølv der han framfører gamle kvad og heltedikt på norrønt og urnordisk.

I 2008 deltok Arne Torp i ein serie med radioreklamar for daglegvarekjeda Joker, der han gissar kvar dei ulike butikkane ligg, etter å ha høyrt dialektane til dei lokale butikkmedarbeidarane som les opp vekas tilbod.

Arne Torp var leiar i Landslaget for språklig samling (LSS) frå 1989 til 1993. Fra 1993 til 2003 var han redaktør av bladet Språklig samling.

Arne Torp er far til skodespelarinna Ane Dahl Torp.

## Nokre publikasjonar

* *R - ei urokråke i språket* (Det norske samlaget, 2007)
* *Språk i Norden, nordiske språk og skandinavisk språkforståelse* (2006)
* *Gjerstadmålet* (2005)
* *Hovuddrag i norsk språkhistorie* med Lars S. Vikør. (Gyldendal, 2003)
* *Språklinjer : språkhistorie for den videregående skolen* med Berit Helene Dahl. (Aschehoug, 2003)
* *Språkutviklinga dei siste hundre åra * (2002)

## Kjelder

* *Denne artikkelen er omsett frå Wikipedia på bokmål om Arne Torp, henta inn 15. februar 2012.*
* Publikasjonar av Arne Torp på Bibsys.

## Fotnote
Tredelinga av ein vinkel

**Tredelinga av ein vinkel** er eit av dei klassiske greske konstruksjonsproblema, som går ut på at ein skal dele ein gjeven vinkel i tre like store delar ved hjelp av passar og linjal. Dette kan ein gjere for nokre spesielle vinklar, som til dømes 45°, men i det generelle tilfellet er dette bevist å vere umogeleg. 

Algebraisk kan problemet uttrykkast slik at når talet a = cos α er kjend, skal x = cos α/3 konstruerast; det vil seie at ein skal konstruere rota av tredjegradslikninga 4x3 – 3x –a = 0. Det finst fleire særs nøyaktige tilnærmingskonstruksjonar. 

## Kjelder
Trekantulikskapen

**Trekantulikskapen** eller **triangelaksiomet** er vanlege namn på ulikskapen |a+b| ≤ |a| + |b|, som gjelder for komplekse og reelle tal og for vektorar. Geometrisk uttrykker ulikskapen at summen av to sider i ein trekant ikkje kan vere mindre enn lengda av den tredje sida. 

For ein vilkårleg funksjon f(a,b) av to variable vert trekantulikskapen uttrykt som f(a,c) ≤ f(a,b) + f(b,c). Ulikskapen må vere oppfylt dersom funksjonen skal definere ein metrikk eller avstandsfunksjon. 

## Kjelder
*trekantulikheten (2012-02-15) i *[[Store norske leksikon]]*.
Rankine

**Rankine** eller **grad rankine** med symbol ºR er eininga for absolutt temperatur i det engelske einingssystemet og har fått namnet sitt frå den skotske ingeniøren og fysikaren William John Macquorn Rankine. Han framsette skalaen i 1859.

*Rankine-skalaen* har same einingsstorleik som Fahrenheit-skalaen, slik at ein temperaturdifferanse på 1 °R tilsvarar ein differanse på 1 °F. Ved 0 °R er det absolutte nullpunktet, kaldare er det fysisk umogleg å få det.

*Rankine* er ei utbreidd eining for temperatur i engelsk litteratur og er ofte den føretrekte måleininga blant amerikanske og engelske vitskapsmenn. Samanblanding mellom, og feil bruk av rankine, Fahrenheit, Celsius og Kelvin er ei evig kjelde til reknefeil blant så vel professorar som studentar. 

## Omrekningstabell mellom dei forskjellige einingane

## Sjå òg

* Fahrenheit
* Kelvin
* Réaumur
* Celsius
* Temperatur

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Rankine|Rankine]]» frå ,  den 15. februar 2012.*
Aage Niels Bohr

**Aage Niels Bohr** () var ein dansk fysikar og nobelprisvinnar. Han er son av den store fysikaren Niels Bohr som sjølv vart tildelt Nobelprisen i 1922.

Han etterfølgde far sin i 1956 som professor i fysikk i København. Bohr var ein dugande teoretisk fysikar og matematikar, og kjend for bidraga sine til forståinga av strukturen i atomkjernene og særskild for den skildringa han saman med amerikanaren Ben Mottelson og Leo James Rainwater gav av atomkjernane og som dei saman fekk nobelprisen i fysikk for i 1975. Bohr hadde ein vesentleg del av æra for at København òg etter at Niels Bohr døydde helt fram som eit verdssentrum for kjernefysisk forsking. 

Bohr vart æresdoktor ved Universitetet i Oslo i 1969, ved Universitetet i Trondheim i 1972. Same året fekk han den amerikanske Atoms for Peace-prisen.

## Kjelder
*Aage Niels Bohr. (2012-02-16) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/Aage_Niels_Bohr
Aina Basso

**Aina Basso** () er ein norsk historikar, forfattar og skribent frå Giske. 

Basso debuterte som forfattar i 2008 med ungdomsromanen *Ingen må vite*. Ho har faste spalter i *[[Nationen]]* og *[[Sunnmørsposten]]*.

Basso har røter i Skallelv i Vadsø kommune og handlinga i den tredje romanen hennar, *Inn i elden*, er lagd til Finnmark.

Aina Basso vart i 2012 nominert til Brageprisen i klassa ungdomsbøker for romanen *Inn i elden*, og i 2013 vart *Inn i elden* nominert til Nordisk råds barne- og ungdomslitteraturpris.

I 2014 fikk hun Sokneprest Alfred Andersson-Ryssts pris for *Fange 59. Taterpige. *

I 2022 fekk ho Samlagsprisen for sine historiske romanar.

## Bøker

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Bloggen til Aina Basso
Atle Berge

**Atle Berge** () er ein norsk forfattar frå Hjelmtveit.

Han debuterte i 2010 med romanen *Muntergang*. I 2011 kom dei to fyrste bøkene i barnebokserien hans om eit fotballag kalla Barcelona-gjengen. Serien er illustrert av Henning Lystad.

## Bøker

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Atle Berge 
* Nettstad om Barcelona-gjengen 
* Utgjevingar av Atle Berge i BIBSYS
Sindre Ekrheim

**Sindre H. Ekrheim** () er ein norsk forfattar, bokmeldar og omsetjar frå Stavanger. Han debuterte i 2010 med diktsamlinga *Sjøen hugsar ingen barndom*.

Ekrheim bur i Bergen og er bokmeldar i *[[Bergens Tidende]]*.

## Bøker
* 2010 &ndash; *Sjøen hugsar ingen barndom* &ndash; Diktsamling
* 2013 &ndash; *Ho kjem fram i regnet* &ndash; Diktsamling

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Utgjevingar av Sindre Ekrheim i BIBSYS Ask
Ragnhild Kolden

**Ragnhild Kolden** () er ein norsk forfattar frå Bøverdalen.

Ho debuterte i 2001 med diktsamlinga *Ho inni meg* på Dølaringen boklag. På stort forlag debuterte ho i 2010 med romanen *I krig og kjærleik* på Samlaget. I 2011 kom så kriminalromanen *Evig skal døden vera* som ho hadde skrive saman med Vigdis Kroken.

Kolden bur i Oslo og arbeider som bokhandlar.

## Bøker
* 2001 &ndash; *Ho inni meg* &ndash; Diktsamling
* 2010 &ndash; *I krig og kjærleik* &ndash; Roman
* 2011 &ndash; *Evig skal døden vera* &ndash; Kriminalroman, skriven saman med Vigdis Kroken (Kroken og Kolden)
* 2012 &ndash; *Krigens skugge* &ndash; Roman
* 2013 &ndash; *Døden kjem med bussen* &ndash; Kriminalroman, skriven saman med Vigdis Kroken (Kroken og Kolden)

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Utgjevingar av Ragnhild Kolden i BIBSYS
Berit Rødstøl

**Berit Rødstøl** () er ein norsk forfattar og dokumentarfilmskapar frå Verma. Ho forfattardebuterte i 2010 med romanen *Himmelreisande*. Romanen handlar om hunden Laika som vart send opp i verdsrommet.

Rødstøl er utdanna bachelor i fjernsynsregi, dokumentar frå Høgskolen i Lillehammer og har studert litteraturvitskap og sosialantropologi ved Universitetet i Bergen. Ho har og studert ved Skrivekunstakademiet i Hordaland, og har arbeidd som kommunikasjonsrådgjevar for DNT.

## Bøker
* 2020 - Etter punktum - roman
* 2015  - Frøppeldunk - Barnebok
* 2010 &ndash; *Himmelreisande* &ndash; roman

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Utgjevingar av Berit Rødstøl i Oria – søkeportalen til fagbiblioteka
Aadne Ore

**Aadne Ore** () var ein norsk fysikar fødd i Oslo. Han var bror til Øystein Ore. 

Han tok doktorgraden ved Yale University i 1947, og var universitetsstipendiat i Oslo frå 1947 til 1949. Han var dosent ved Universitetet i Bergen frå 1949 og dosent ved Universitetet i Oslo frå 1953. I 1960 vart han her professor. Ore vart kjend for arbeida sine innan teoretisk fysikk, særskild for undersøkingar av positronium, ein atomær tilstand av eit elektron og eit positron, for arbeid innan strålings- og biofysikk og for oppbygginga og leiinga av avdelinga for biofysikk ved Universitetet i Oslo.

## Kjelder

*
Kristin Sørsdal

**Kristin Sørsdal** () er ein norsk forfattar, omsetjar og lærar frå Tromøya. Ho forfattardebuterte i 2010 med romanen *Makabre bikkjer*.

Sørsdal har studert italiensk ved Universitetet i Bergen og teke årsstudiet ved Skrivekunstakademiet i Hordaland.

Ho er busett i Bergen.

## Bøker
* 2010 &ndash; *Makabre bikkjer* &ndash; Roman
* 2013 &ndash; *Guds hund* &ndash; Roman
* 2017 &ndash; *Mare* &ndash; roman, Samlaget, 

## Omsetjingar
* 2008 &ndash; Giuseppe Ferrandino: *Pericle den svarte* &ndash; originaltittel: *Pericle il Nero* (2002)
* 2015 – Elena Ferrante: *Mi briljante venninne* – originaltittel: *L`amica geniale* (2011)
* 2015 &ndash; Elena Ferrante: *Historia om det nye namnet*&ndash; originaltittel:  *Storia del nuovo cognome* (2012)
* 2016 &ndash; Elena Ferrante: *Dei som flyktar og dei som blir*&ndash; originaltittel:  *Storia di chi fugge e di chi resta* (2013)
* 2017 &ndash; Elena Ferrante: *Historia om det tapte bonnet*&ndash; originaltittel: *Storia della bambina perduta*) (2014)
* 2017 &ndash; Elena Ferrante: *Svikne dagar* &ndash; originaltittel:  *I giorni dell'abbandono* (2002)
* 2017 &ndash; Elena Ferrante: *Natt på stranda*
* 2017 &ndash; Alessandro Leogrande: *Grensa* &ndash; originaltittel: *La frontiera* (2015)
* 2019 &ndash; Wanda Marasco; *Kompaniet av dikta sjeler* 
* 2019 &ndash; Elena Ferrante: *Frantumaglia : tankar, brev og intervju*
*2020 &ndash; Elena Ferrante: *Eit år med Elena Ferrante : spaltene frå The Guardian i samling*

## Prisar og utmerkingar
*2017: Storegutprisen

## Kjelder

*Søk i Unit/Bibsy
All My Life

**«All My Life»** (engelsk for *Heile livet mitt*) skulle vere det kviterussiske bidraget i Eurovision Song Contest 2012, framført av Alyona Lanskaya. Teksten er skriven på engelsk.

## EuroFest 2012
Songen deltok i semifinalen i Eurofest 2012 og gjekk vidare til finalen der han vann med 12 poeng frå sjåarane. 

24. februar 2012 vart det kunngjord at songen vart diskvalifisert etter at den kviterussiske presidenten gjennomførte ei undersøking der dei fann at sigeren ikkje var rettferdig. Det var rykte om at produsentane hadde gjord slik at ho skulle få 12 poeng frå sjåarane. For å få svar på påstandane vart det sett i gang ei etterforsking og det vart seinare bekrefta at det var juksa med poenga frå sjåarane. I staden gjekk songen som kom på andreplass, «We Are The Heroes» av Litesound, vidare til den internasjonale finalen.  

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:All My Life|All My Life]]» frå ,  den 16. februar 2012.*
Abbe-refraktometer

Eit **Abbe-refraktometer** er eit refraktometer for nøyaktige målingar av brytingsindeksar. Det vart oppfunnen av Ernst Abbe då han arbeidde for selskapet Zeiss i Jena i Tyskland seint på 1800-talet. Han var den første til å utvikle eit laboratorierefraktometer. Desse første instrumenta hadde innebygde termometer og kravde sirkulerande vatn for å kontrollere instrumentet og væske temperaturanen. Dei hadde òg tilpassingar for å eliminere effektane av dispersjon, samt ein analog skala for å lese av målingane. 

## Bakgrunnsstoff
* Refraktometer etter Ernst Abbe av Carl Zeiss frå 1904
* Utbetra Abbe-refraktometer av Carl Zeiss frå 1928

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Abbe refractometer|Abbe refractometer]]» frå ,  den 16. februar 2012.*
Skotoússa

**Skotoússa** (gresk Σκοτούσσα) er ein landsby og ein tidlegare kommune i periferieininga Sérres i periferien Sentral-Makedonía i Hellas. Skotoússa inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Iráklia.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunaleininga Skotoússa 3&nbsp;248&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 795&nbsp;innbyggjarar.

## Referansar
Hors catégorie

**** (kortform *HC*, om lag «utanfor kategori», dvs ekstremkategori) er klassifiseringa for dei hardaste stigningane i franske sykkelritt, til dømes i Tour de France. Ein bakke må enten stige meir enn 1500 høgdemeter eller 1000 høgdemeter med ein snittstigning større enn 6,5&nbsp;% for å karakteriserast som HC. Det finst unntak, til dømes er oppstigninga til Luz Ardiden berre 870&nbsp;høgdemeter, og opp til Port de Balès er det berre 6,3&nbsp;% i snittstigning, men begge er klassifisert som HC. Det motsette gjeld for Port d'Envalira, som trass 1685&nbsp;høgdemeter, er klassifisert som kategori 1. Grunnen er ei relativt låg snittstigning.

## Referansar
Sykloide

Ein **sykloide** er ei kurve som eit fast punkt på ein sirkel følgjer når sirkelen rullar på ei rett linje. Sykloiden består av ei rekkje kongruente bogar og har mange enkle eigenskapar. Han er eit vanleg nytta døme i infinitesimal- og variasjonsrekning. 

Galilei, Pascal, Roberval, Newton, Leibniz og brørne Bernoulli studerte denne kurva. Lengda av ein sykloideboge er åtte gangar radiusen til den rullande sirkelen, og arealet under bogen er tre gonger arealet til sirkelen. Den brakistokrone kurva er ein sykloide. 

## Sjå òg
*Episykloide

## Kjelder
*sykloide. (2012-02-15) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/sykloide
Vitskap i 1610

**Vitskapsåret 1610** er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1610.

## Hendingar
### Astronomi
* Galileo Galilei publiserte dei første teleskopiske observasjonane sine i ei kort avhandling med tittelen *[[Sidereus Nuncius]]* (Sidereus sendebud). Same år oppdaga han Jupiters fire største satellittar (månar): Io, Europa, Ganymede, og Callisto.
* Johannes Fabricius var den første til observere solflekkar med teleskop.
* Oriontåken vart oppdaga av Nicolas-Claude Fabri de Peiresc.

### Teknologi
* Jean Beguin publiserte *[[Tyrocinium Chymicum]]*, den første boka med foredrag om kjemi.
* Lan (utvalsa metalltrådar som mellom anna kan nyttast til glitter) vart funne opp av ein tysk sølvsmed, som brukte ekte sølv til metallremser.
* Bagelen vart skapt i Kraków, Polen og gjeven som gåver til kvinner etter barnefødslar.

## Fødde
* 1. mars - John Pell, engelsk matematikar (død )
* William Gascoigne, vitskapsmann.

## Døde
* 31. desember - Ludolph van Ceulen, tysk matematikar (fødd )
Vitskap i 1691

**Vitskapsåret 1691** er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1691.

__NOTOC__

## Astronomi
* Hartmann Mask som nyttast til å fokusere teleskop vart funne opp av Christopher Scheiner.

## Matematikk
* Michel Rolle utvikla Rolle-teoremet.

## Teknologi
* I musikk vart likestemd temperert skala som nyttast i dagens musikk utvikla av organist Andreas Werkmeister.

## Fødde
*

## Døde
*
Vitskap i 1692

**Vitskapsåret 1692** er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i  1692.

## Hendingar
* I dei amerikanske koloniane utvikla hekseprosessane i Salem seg i 1692, når dei etterfølgjer 250 år med hekseprosessar i Europa.

## Matematikk

* Tractrix, nokre gonger kalla ein bane eller horisontaltangential krumming, vart for første gong studert av Christiaan Huygens, som gav han namnet sitt. 

## Teknologi
*

## Fødde
* 22. april - James Stirling, matematikar (død 1770)

## Døde
* 10. januar - Robert Boyle, ein av grunnleggjarane av moderne kjemi (fødd 1627)
Vitskap i 1693

**Vitskapsåret 1693** er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1693.

__TOC__

## Teknologi
*
## Fødde
* 3. april – George Edwards, engelsk naturforskar (død 1773)
* James Bradley, Astronomer Royal (død 1762)

## Døde
*
Vitskap i 1694

**Vitskapsåret 1694** er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1694.

## Teknologi
*
## Fødde
* 

## Døde
* 29. november - Marcello Malpighi, italiensk fysiolog (fødd 1628)
Vitskap i 1695

**Vitskapsåret 1695** er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1695.

## Teknologi
*

## Fødde
*2. februar - William Borlase, engelsk naturforskar (død 1772)
*6. februar - Nicolaus II Bernoulli, sveitsisk matematikar (død 1726)
*3. mai - Henri Pitot, italienskfødd fransk fysikar, oppfinnar av pitotrøyret (død 1771)
*10. november - John Bevis, engelsk fysikar og astronom (død 1771)

## Døde
* 8. juli - Christiaan Huygens, nederlandsk matematikar og fysikar (fødd 1629)
Vitskap i 1600

**Vitskapsåret 1600** er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar som er tilknytte vitskap i 1600.

## Astronomi
* 1. januar - Skottland nytta 1. januar som første nyttårsdag.
* 4. februar - Tycho Brahe og Johannes Kepler møtest for første gong i nærleiken av Praha
* 17. februar - Giordano Bruno vart brunnen på stake for heresi (kjetteri) i Roma.
* Juli – Den danske astronomen Christen Sørensen Longomontanus kom til Praha, der han arbeidde med månebaneteori; han hadde resten av dei astronomiske instrumenta til Tycho med seg.

## Fysikk
* William Gilbert nytta det latinske ordet «electricus» for å skildre elektrisitet.

## Geologi
* William Gilbert publiserte *[[De Magnete]]* i England, der magnetfeltet til jorda vart skildra og var byrjinga på moderne geomagnetisme.

## Matematikk
* Ludolph van Ceulen rekna ut dei første 35 desimalane til pi (π) omtrent på denne tida.

## Oppdagingar
* 31. desember - Det britiske Ostindiske kompani vart grunnlagt.
* Tadoussac, den første handelsstasjon til Frankrike på fastlandet i Ny-Frankrike (no Canada), vart etablert.

## Teknologi
* Simon Stevin fann på ei vogn driven med segl.

## Fødde
* 5. februar &ndash; Johan Picardt, tysknederlandsk lege, pastor og forfattar (død )
* November &ndash; John Ogilby, skotsk kartograf (død )
* 20. desember &ndash; Nicolas Sanson, fransk kartograf (død )
* ca. 1600- &ndash; Pierre de Carcavi, fransk matematikar (død )

## Døde
* 17. februar &ndash; Giordano Bruno, italiensk filosof og naturvitar (fødd )
* 28. mars: Salomon Alberti, tysk lege (fødd )
* 1. september &ndash; Tadeáš Hájek, tsjekkisk lege og astronom (fødd )
* 15. februar &ndash; José de Acosta, spansk jesuitt misjonær og naturhistorikar (fødd )
Vitskap i 1696

**Vitskapsåret 1696** er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1696.

## Teknologi
*

## Matematikk

* Guillaume de l'Hôpital sette fram regelen sin for utrekning av grenseverdiar.
* Jakob Bernoulli og Johann Bernoulli løyste det brachistochrone problemet, det første resultatet av variasjonsrekning

## Fødde
* Olof Petrus Hjorter, svensk astronom (død )

## Døde
* 21. november – Otto von Guericke, oppfinnar og politikar (fødd 1602)
* Jean Richer, astronom (fødd 1630)
Vitskap i 1697

**Vitskapsåret 1697** er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1697.

## Teknologi
*

## Fødde
* 27. februar – Knud Leem, norsk språkforskar, prest og misjonær (død 1774)

## Døde
* 26. januar – Georg Mohr, dansk matematikar (fødd 1640)
Vitskap i 1698

**Vitskapsåret 1698** er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1698.

## Astronomi
* Christiaan Huygens argumenterte i boka *Cosmotheros*, som blei gjeven ut etter han døydde, at planetane i solsystemet var folkesette. Han starta med dette ein debatt som ville vara til 1900-talet.

## Teknologi
* Ein dampmaskin blei utvikla av Thomas Savery (1650-1715), ein britisk ingeniør, som kalla den «Gruvearbeiderens venn». Maskinen blei brukt til å pumpe ut vatn av gruvesjaktene.
* Pianoet blei oppfunne av italienaren Bartolomeo Cristofori, opphavleg kalla «piano et forte» (som tyder 'mjukt og høgt').
* Ein metronom blei utvikla, ein maskin til å måle musikalsk tempo.

## Fødde
* februar: Colin Maclaurin, skotsk matematikar (død 1746)
* 26. mars: Václav Prokop Diviš, tsjekkar teolog og naturforskar (død 1765)
* 8. mai: Henry Baker, engelsk naturforskar (død 1774)
* 17. juli: Pierre Louis Moreau de Maupertuis, fransk matematikar (død 1759)

## Døde
*
Vitskap i 1699

**Vitskapsåret 1699** er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1699.

## Teknologi
* 14. juni: Thomas Savery demonstrerte sin første dampmaskin, ei dampdriven pumpe, for Royal Society. 
* Engelskmannen Edward Lhuyd stod bak den første vitskaplege unersøkinga av ein dinosaurdel då han skildra tanna til ein sauropod funne nær Whitney i Oxfordshire og gav han artsnamnet *Rutellum implicatum*
*(ca. 1699) Isaac Newton utvikla ein oktant.

## Fødde
* 23. mars: John Bartram, naturforskar og oppdagar rekna for å vere «grunnleggjaren av amerikansk botanikk» (død 1777)
* 17. august: Bernard de Jussieu, fransk botanikar (død 1777)
* 12. september: John Martyn, engelsk botanikar (død 1768)

## Døde
*21. mars: Erhard Weigel, tysk matematikar, astronom og filosof
Vitskap i 1702

**Vitskapsåret 1702** er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1702.

## Hendingar
*20. april - ein komet passerte forbi jorda, den tiande næraste kometen i historia.
*William Cowper skildra Cowpers kjertelar.
*David Gregory publiserte *Astronomiae physicae et geometricae elementa*, det første verket som tillempa Isaac Newtons rørsleprinsipp til astronomi.
*Thomas Savery skildra i boka si *The Miner's Friend; or, An Engine to Raise Water by Fire* den dampmaskinen som han patenterte i 1698 og påstod at han kaunne nyttast til å pumpe vatn ut av gruver.
*Wilhelm Homberg oppdaga borsyre.
*Ein fyllepenn vart utvikla av franskmannen M. Bion.

## Fødde
*Thomas Bayes (død 1761), engelsk matematikar.
*George Martine (død 1741), skotsk lege og vitskapsmann.

## Døde

*15. juni - Georg Eberhard Rumphius (fødd 1627), tysk botanikar.
*17. september - Olof Rudbeck (fødd 1630), svensk fysiolog.
*Clopton Havers (fødd 1657), engelsk lege.
Col du Galibier

**Col du Galibier** (fransk for «Galibierpasset») er eit fjellpass i den franske delen av Alpane. Vegen over passet blei bygd i 1876 og er med ei høgd på  den femte høgste asfalterte vegovergangen i Alpane (per 2007). Vegen D&nbsp;902 som går over passet bind saman departementa Savoie i nord og Hautes-Alpes i sør; grensa går over passhøgda. Passet skil samstundes regionen Rhône-Alpes i nord frå regionen Provence-Alpes-Côte d'Azur i sør.

### Tour de France
Saman med Alpe d'Huez som ligg i nærleiken, Mont Ventoux i Provence og Col du Tourmalet i Pyreneane, er Col du Galibier ein av dei mest kjente stigningane i Tour de France.

## Litteratur
* Kristian Bauer: *Roadbook Tour de France*, Bruckmann Verlag 2006, ISBN 978-3-765444-77-7
* Peter Leissl, *Die legendären Anstiege der Tour de France*, Covadonga 2004, ISBN 978-3-936973-09-9
* Philippe Bouvet, Philippe Brunel, Serge Laget, Philippe Le Men, Christian Naitslimane: *Cols mythiques du Tour de France*, L’Équipe 2005, ISBN 978-2-915535-09-9

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
*Informasjon for motorsyklistar på 4biker.eu 
*Informasjon for syklistar på quaeldich.de
*Foto og informasjon  på bastianwehler.de
Vitskap i 1701

**Vitskapsåret 1701** er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1701.

## Fødde
* 28. januar - Charles Marie dei La Condamine (død 1774), fransk geograf.
* 14. mai - William Emerson (død 1782), engelsk matematikar.
* 27. juni - Paul Jacques Malouin (død 1778), fransk fysikar og kjemikar.
* 7. desember - Anders Celsius (død 1744), svensk astronom.

## Hendingar

* Den greske legen Giacomo Pylarini vaksinerte barn med smittkoppar i Konstantinopel, for å forsøkje å førebygge smitte.
* Joseph Sauveur nytta ordet akustikk.
* Jethro Tull fann opp rekkesåmaskinen.
* Isaac Newton skildra (i ein anonym artikkel til Royal Society) eit 3 fot lang glastermometer fylt med linolje.
* Olof Rudbeck byrja å publisere sitt botaniske verk *Campus Elysii*.
* Edmond Halley publiserte *General Chart of the Variation of the Compass* om den magnetiske misvisinga for kompass. Kartet over misvisinga var det første i sitt slag og nytta kotar for å vise skilnader.
Vitskap i 1703

**Vitskapsåret 1703** er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1703.

## Meteorologi
* 24. november til 2. desember - Den store stormen i 1703, ein atlantisk tropisk syklon, raserte sør-England og Den engelske kanalen, tok livet av nesten 8000, mest til sjøs.

## Teknologi

*Ein tidleg, enkel seismograf vart utvikla av den franske fysikaren Jean de Hautefeuille (1647-1724).

## Hendingar
*Isaac Newton vart vald til formann av Royal Society, ein posisjon han hadde til han døydde i 1727.

## Fødde
*28. oktober - Antoine Deparcieux (død 1768), fransk matematikar.
*25. november - Jean-François Séguier (død 1784), fransk astronom og botanikar.
*2. desember - Ferdinand Konščak (død 1759), kroatisk oppdagar.
*Chester Moore Hall (død 1771), engelsk instrumentmakar.
*Aleksei Tjirikov (død 1748), russisk forskingsreisande.

## Døde

*3. mars - Robert Hooke (fødd 1635), engelsk vitskapsmann.
*22. september - Vincenzo Viviani (fødd 1622), italiensk matematikar og vitskapsmann.
*28. oktober - John Wallis (fødd 1616), engelsk matematikar.
Vitskap i 1705

**Vitskapsåret 1705** er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1705.

## Hendingar
*Edmond Halley skreiv i *Synopsis Astronomia Cometicae* at kometar som vart vortne sett i 1456, 1531, 1607 og 1682 eigentleg var ein og same komet som han meinte ville koma tilbake i 1758.
*Raymond Vieussens publiserte *Novum vasorum corporis humani systema* der han var først med å gje ei korrekt skildring av mellom anna venstre hjartekammer.

*Newcomen dampmaskin, oppfunnen av Thomas Newcomen, var eit enkelt vertikalt stempel og sylinder på enden, brukt til å pumpe vatn ut av gruvesjakter.

## Fødde
*22. februar - Peter Artedi (død 1735), svensk naturforskar.
*11. april - William Cookworthy (død 1780), engelsk kjemikar.
*21. juni - David Hartley (død 1757), engelsk lege og psykolog.
*Charles Labelye (død ca 1781), sveitsisk ingeniør.
*Thomas Boulsover (død 1788), engelsk oppfinnar.

## Døde
*17. januar - John Ray (fødd 1627), engelsk naturforskar.
*16. august - Jakob Bernoulli (fødd 1655), sveitsisk matematikar.
*11. oktober - Guillaume Amontons (fødd 1663), fransk instrumentmakar og fysikar.
Vitskap i 1706

**Vitskapsåret 1706** er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1706.

## Hendingar
* William Jones foreslo at den greske bokstaven &pi; (pi) skulle syne til forholdet mellom omkrinsen og diameteren til sirkelen i sitt verk *Synopsis Palmariorum Matheseos*.
* John Machin rekna ut π med 100 desimalar, ved hjelp av ein ny raskt konvergerande arc-tangens-serie.
* Giovanni Battista Morgagni publiserte *Adversaria anatomica*, den første i ein serie studiar av anatomien til mennesket.
* Francis Hauksbee rapporterte til Royal Society at eit glasrøyr som trekte til seg messingbitar etter gniding ikkje lengre trekte til seg messingen etter kontakt med han.

## Fødde

* 17. januar - Benjamin Franklin (død 1790), amerikansk vitskapsmann, politikar og oppfinnar.
* 28. januar - John Baskerville (død 1775), engelsk trykkar og oppfinnar.
* 12. mai - François Boissier dei Sauvages dei Lacroix (død 1767), fransk lege og botanikar.
* 10. juni - John Dollond (død 1761), engelsk optikar.
* 17. desember - Émilie du Châtelet (død 1749), fransk fysikar.
Vitskap i 1707

**Vitskapsåret 1707** er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1707.

## Hendingar
*16. desember - det siste registrerte utbrotet til Fuji-fjellet.
**Arithmetica universalis*, Isaac Newton sine samla verk om algebra, vart publisert.
*John Floyer presenterte i *The Physician's Pulse Watch* idéen å måle puls i eit minutt.
*Giovanni Maria Lancisi publiserte *De Subitaneis Mortibus (Om brå død)*, eit tidleg arbeid innan kardiologi.

## Fødde
*11. januar - Vincenzo Riccati (død 1775), italiensk matematikar.
*10. april - John Pringle (død 1782), skotsk lege.
*15. april - Leonhard Euler (død 1783), sveitsisk matematikar.
*23. mai - Carl von Linné (død 1778), svensk naturforskar.
*7. september - Georges-Louis Leclerc, Comte dei Buffon (død 1788), fransk naturforskar.
*Lars Liedbeck (død 1762), svensk matematikar.
*Benjamin Robins (død 1751), engelsk forskar og ingeniør.

## Døde
Vitskap i 1708

**Vitskapsåret 1708** er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1708.

## Medisin
*Herman Boerhaave gav ut *Institutiones medicae*, ei av dei tidlegaste bøkene om fysiologi.

## Teknologi

* Eit kalkhaldig hardpakka porselen, rekna som ekte porselen, vart oppfunne i Sachsen.
* Dresdenporselen eller meissenerporselet vart oppfunne av Ehrenfried Walther von Tschirnhaus. Etter at han døydde fortsette Johann Friedrich Bottger utviklinga, og er ofte blitt gjeven æra for oppfinninga.
* Eit orkesterinstrument for å lage torelydar vart oppfunne av John Dennis.
 
## Fødde
*16. oktober: Albrecht von Haller (død 1777), sveitsisk lege og vitskapsmann, grunnleggar av nevrologien. 
*22. oktober: Frederic Louis Norden (død 1742), dansk forskingsreisande.

## Døde
*10. oktober: David Gregory (fødd 1659), skotsk astronom.
*11. oktober: Ehrenfried Walter von Tschirnhaus (fødd 1651), tysk matematikar.
*24. oktober: Seki Kowa (fødd ca 1640), japansk matematikar.
*28. desember: Joseph Pitton de Tournefort (fødd 1656), fransk botanikar.
Vitskap i 1709

**Vitskapsåret 1709** er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1709.

## Fysikk
* Francis Hauksbee publiserte *Physico-Mechanical Experiments in Various Subjects* som oppsummerte resultata av dei mange eksperimenta hans innan elektrisitet og andre emne.
* Isaac Newton konstruerte ein elektrostatisk generator av ei roterande glaskule. Francis Hauksbee forbetra konstruksjonen med ei metallkjede som skal fange elektrisiteten skapt av friksjonen.

## Psykologi
* George Berkeleys *Essay Towards a New Theory of Vision* inneheld tidlege psykologiske idear om kognisjon og persepsjon.

## Teknologi
* 8. august - Varmluftballongen til Bartholome de Gusmao flaug i Portugal.
* Smeltverk med koks som drivmiddel vart oppfunne, noko som forserte den industrielle revolusjonen.
* Europeisk produksjon av porselen byrja, men mengda porselenskoppar hadde ikkje nokon merkbar verknad på mengda steintøyskoppar før på 1720-talet.  
* Ein samanleggbar paraply vart oppfunnen under styret til Ludvig XVI.
* Pianoet vart oppfunne av Bartolomeo Christofori.

## Priser
* Godfrey Copley døydde og testamenterte midlar til Royal Society for opprettinga av Copleymedaljen. Første medaljen vart delt ut i .

## Fødde

* 24. februar - Jacques dei Vaucanson (død 1782), fransk ingeniør og oppfinnar.
* 3. mars - Andreas Sigismund Marggraf (død 1782), tysk kjemikar.
* 10. mars - Georg Wilhelm Steller (død 1746), tysk naturforskar.
* 17. april - Giovanni Domenico Maraldi (død 1788), fransk-italiensk astronom.
* 11. juli - Johan Gottschalk Wallerius (død 1785), svensk kjemikar og mineralog.
* 8. august - Johann Georg Gmelin (død 1755), tysk botanikar.
* 25. desember - Julien Offray dei La Mettrie (død 1751), tysk lege og filosof.

## Døde
* 29. juni - Antoine Thomas (fødd 1644), belgisk astronom.
* 30. juni - Edward Lhuyd (fødd 1660), walisisk naturforskar.
Copleymedaljen

**Copleymedaljen**, innstifta i 1731, er den finaste medaljen til Royal Society. Han vert delt ut årleg for eineståande forskingsprestasjonar innan alle greiner av vitskapen. Medaljen består av forgylt sølv og i tillegg prispengar på  britiske pund ().
 
## Prisvinnarar

## Bakgrunnsstoff
*Royal Society: Copley Medal
Vitskap i 1704

**Vitskapsåret 1704** er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1704.

## Hendingar
*John Harris gav ut den første utgåva av *Lexicon Technicum*, ei ensyklopedisk oppslagsbok for vitskap.
*Antonio Maria Valsalva gav ut *De aure humana tractatus*, den første detaljerte fysiologiske skildringa av øyret.
*Giacomo Maraldi oppdaga at R Hydrae er ei variabel stjerne.
*Charles Plumiers botaniske verk *Nova plantarum americanarum genera* skildra 700 artar ordna i eit system som Carl von Linné nytta seinare.
*Gondar i Etiopia blei råka av eit jordskjelv.
* Daniel Defoe dokumenterte den store stormen i 1703 med augenvitneskildringar i *The Storm* (1704).
* Isaac Newton gav ut ei oversikt over eksperiment og slutningane han gjorde i *[[Opticks]]*, eit viktig bidrag til studie av optikken og refraksjon av lys.
*Den andre elektriske maskinen blei oppfunnen av den britiske ingeniøren Francis Hauksbee (1666-1713). Maskinen bestod av ei glasskule som blir rotert av eit hjul.

*Ved ein tilfeldigheit innan oljemåling fann fargemakaren Heinrich Diesbach frå Berlin (Tyskland) opp den første syntetiske fargen, berlinerblått, eit kraftig mørk blå pigment med grøne undertonar (laga av alun og dyrebein).
*Ole Römer bygde det første teleskopet med meridiansirkel og altazimuthmontering.

## Fødde
*28. februar - Louis Godin (død 1760), fransk astronom.
*4. juni - Benjamin Huntsman (død 1776), engelsk oppfinnar.
*17. juni - John Kay (død 1780), engelsk oppfinnar.
*31. juli - Gabriel Cramer (død 1752), sveitsisk matematikar.
*William Battie (død 1776), engelsk psykiatar.
*Richard Pococke (død 1765), engelsk antropolog og forskingsreisande.

## Døde

*2. februar - Guillaume François Antoine l'Hospital (fødd 1661), fransk matematikar.
*15. april - Johann van Waveren Hudde (fødd 1628), nederlandsk matematikar.
*7. juli - Pierre-Charles Le Sueur (fødd ca 1657), fransk pelshandlar og forskingsreisande.
Vitskap i 1710

**Vitskapsåret 1710** er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1710.

## Hendingar
*Alexis Littré føreslo i *Diverse observations anatomiques* ein kolostomi for å fjerne hinder i tjukktarmen.
*Den Kungliga Vetenskaps-Societeten i Uppsala vart grunnlagd i Uppsala som *Collegium curiosorum*.
*Jakob Christof Le Blon fann opp trefargetrykk med raudt, blått og gult blekk. Seinare tilførte han òg svart og laga den tidlegaste firefargetrykket.
**An argument for Divine Providence, taken from the constant regularity observed in the births of both sexes* av John Arbuthnot inneheld tidlege statistiske resonnement.

## Fødde
*15. april - William Cullen (død 1790), skotsk lege og kjemikar.
*25. april - James Ferguson (død 1776), skotsk astronom.
*10. juni - James Short (død 1768), skotsk matematikar og optikar.
*21. juli - Paul Möhring (død 1792), tysk lege og vitskapsmann.
*20. august - Thomas Simpson (død 1761), britisk matematikar.
*3. september - Abraham Trembley (død 1784), sveitsisk naturforskar.
*William Heberden (død 1810), engelsk lege.
*Johann Bernoulli II (død 1790), sveitsisk matematikar.

## Døde

*25. februar - Daniel Greysolon (fødd ca 1639), fransk oppdagar.
*25. juli - Gottfried Kirch (fødd 1639), tysk astronom.
*19. september - Ole Rømer (fødd 1644), dansk astronom.
Vitskap i 1711

**Vitskapsåret 1711** er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1711.

## Hendingar
*Luigi Ferdinando Marsigili viste at korallar er dyr heller enn ei plante, som ein tidlegare har trudd.
*Giovanni Ceva publiserte *De Re Nummerari*, ei av dei første bøkene om matematisk økonomi.
*John Keil starta kontroversen mellom Newton og Leibniz matematiske analyse gjennom eit innlegg i journalen til Royal Society.
*John Shore fann opp stemmegaffelen.

## Fødde
*18. mai - Ruđer Josip Bošković (død 1787), dubrovnisk atomteoretikar.
*22. juli - Georg Wilhelm Richmann (død 1753), russisk fysikar.
*31. oktober - Laura Bassi (død 1778), italiensk vitskapsmann.
*19. november - Michail Lomonosov (død 1765), russisk vitskapsmann.
*Christoffer Tärnström (død 1746), svensk botanikar, ein av Linnés lærlingar.
*Thomas Wright (død 1786), engelsk astronom.

## Døde
Vitskap i 1717

**Vitskapsåret 1717** er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1717.

## Hendingar
*Joseph Pitton dei Tournefort sitt botaniske verk *Relation d'un voyage du Levant* vart publisert posthumt. Verket handlar om de Tournefort si reise i det den austlege delen av Middelhavet då han samla inn mange vekstar.

## Fødde
*22. september - Pehr Wilhelm Wargentin, svensk astronom og statistikar (død 1783).
*16. november - Jean le Rond d'Alembert, fransk matematikar (død 1783).
*26. november - Olof af Acrel, svensk kirurg (død 1806).
*30. november - Anders Hellant, svensk astronom (død 1789).

*Gottlob Siegmund Gruner, sveitsisk naturforskar (død 1778).
*Kilian Stobæus den yngre, svensk lege og professor (død 1792).
Vitskap i 1726

**Vitskapsåret 1726** er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1726.

## Hendingar
* John Harrison fann opp ristpendelen (Gridiron pendulum), ein forbetra kompensasjonspendel for pendelur, som kompenserer for feil som oppstår på grunn av temperaturvariasjonar ved å kombinere stenger av stål og messing.

## Prisvinnarar

## Fødde

* 8. mai - Peter Hernqvist, svensk botanikar og veterinær 
* 3. juni - James Hutton, skotsk geolog
* 29. oktober - Daniel Melanderhjelm, svensk astronom
* Thomas Melvill, skotsk naturfilosof

## Døde
*25. januar - Guillaume Delisle, fransk kartograf
Vitskap i 1731

**Vitskapsåret 1731** er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1731.

## Hendingar
*John Hadley utvikla oktanten.
*Nicholas Cerillo utvikla seismografen.
*René Antoine Ferchault de Réaumur lanserte Réaumurskalan for termometeret.

## Prisvinnarar
*Copleymedaljen: Copleymedaljen vart delt ut for første gong, mottakar var Stephen Gray, britisk astronom.

## Fødde

## Døde
Vitskap i 1700

**Vitskapsåret 1700** er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1700.

## Hendingar
*Det prøyssiske vitskapsakademiet vart grunnlagt med Gottfried Wilhelm Leibniz som formann.
*Joseph dei Tournefort publiserte sitt botaniske verk *Institutiones rei herbariae*, der han var ein av dei første til å gjere ein distinksjon mellom art og slekt.
*Bernardino Ramazzini gav eit systematisk studium av koplingar mellom smerte og sysselsetting i sitt verk *De Morbis Artificum Diatriba*, til dømes vart helsefarar handsama med kjemikalier, kunstige arbeidsstillingar og repetitive og kraftige rørsler.

## Fødde
*8. februar - Daniel Bernoulli (død 1782), sveitsisk matematikar.
*7. mai - Gerard van Swieten (død 1772), austerriksk lege.
*10. juni - Edward Georg von Kleist (død 1748), tysk fysikar.
*20. juli - Henri-Louis Duhamel du Monceau (død 1782), fransk naturforskar.
*19. november - Jean-Antoine Nollet (død 1770), fransk fysikar
*28. november - Nathaniel Bliss (død 1764), engelsk astronom.
*William Braikenridge (død 1762), matematikar.
*Samuel Mikovíny (død 1750), ungarsk matematikar og ingeniør.

## Døde
*17. mai - Adam Adamandy Kochański (fødd 1631), polsk matematikar.
*22. mai - Louis Jolliet (fødd 1645), fransk-canadisk oppdagar.
*1. juni - Willem ten Rhijne (fødd 1647), nederlandsk botanikar.
*Kamalakara (fødd 1616), indisk astronom og matematikar.
*John Worlidge (fødd 1640), britisk jordbruksforskar.
Vitskap i 1800

**Vitskapsåret 1800** er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1800.

## Hendingar
* Alessandro Volta fann opp den galvaniske cella.
* Fredrich von Hahn oppdaga sentralstjerna i Ringtåka, ein kvit dverg.
* Antipodøyane vart oppdaga av besetninga ombord på britiske HMS Reliance.
* William Herschel oppdaga infraraud stråling.
* Gjær vart oppdaga som ein ny måte å framstille øl på. Før 1800 fantest berre spontangjæra øl (lambic).

## Prisvinnarar
* Copleymedaljen: Edward Charles Howard, britisk kjemikar.
*Rumfordmedaljen - Benjamin Rumford (Benjamin Thompson), engelsk-amerikansk fysikar.

## Fødde
* 11. februar - William Fox Talbot, britisk matematikar, fysikar og kjemikar, fotografipioner (død ).
* 31. juli - Friedrich Woehler, tysk kjemikar (død ).
* 29. desember - Charles Goodyear, amerikansk oppfinnar av vulkaniseringsprosessen (død ).

## Døde
* 1. januar - Louis-Jean-Marie Daubenton, fransk biolog (fødd ).
* 14. mars - Daines Barrington, engelsk jurist, antikvar og biolog (fødd ).
Vitskap i 1749

**Vitskapsåret 1749** er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1749.

## Hendingar
*Dei tre første binda av Georges-Louis Leclerc de Buffon-verket *Histoire naturelle*, som skildrar naturhistoria til mennesket og dyra, kom ut.

## Prisvinnarar
*Copleymedaljen: John Harrison

## Fødde
*23. mars - Pierre-Simon Laplace, fransk matematikar (død )
*17. mai - Edward Jenner, britisk lege, oppfinnar av vaksineet (død )
*30. juni - Abraham Gottlob Werner, tysk geolog (død )
*19. september - Jean Baptiste Joseph Delambre, fransk astronom (død )
*17. november - Nicolas Appert, fransk oppfinnar (død )

## Døde
*10. september - Émilie du Châtelet, fransk fysikar (fødd )
Vitskap i 1802

**Vitskapsåret 1802** er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1802.

## Hendingar
* 28. mars - H. W. Olbers oppdaga den andre asteroiden Pallas.
* Baltimore i delstaten Maryland i USA blei den første byen i verda med gassbelysning.
* Anders Gustaf Ekeberg, svensk kjemikar, oppdaga tantal.

## Prisvinnarar
* Copleymedaljen: William Hyde Wollaston, britisk kjemikar og fysikar.

## Fødde
* 6. februar - Charles Wheatstone, britisk vitskapsmann og oppfinnar (død ). 
* 5. august - Niels Henrik Abel, norsk matematikar (død ).
* 15. desember - Janos Bolyai, ungarsk matematikar (død ).

## Døde
* 18. april - Erasmus Darwin, lege, botanikar, oppfinnar og forfatter av *Zoonomia* (fødd ).
* 16. november - André Michaux, fransk botanikar og oppdagar (fødd ).
Vitskap i 1803

**Vitskapsåret 1803** er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1803.

## Hendingar
*Jacob Berzelius og Wilhelm Hisinger oppdaga oksydet til eit nytt grunnstoff, cerium. Martin Heinrich Klaproth gjorde oppdaginga same år uavhengig av Berzelius og Hisinger.
*Lazare Carnot publiserte *Principes fondamentaux de l'équilibre eit du mouvement*, der han gjorde arbeidet til ein viktig del av mekanikken.
*Lazare Carnot publiserte *Géométrie de position* om projektiv geometri, der han mellom anna diskuterer den geometriske tydinga av ei negativ rot for ein algebraisk likning.
*John Dalton utarbeidde atomteorien sin.
*Claude Louis Berthollet publiserte *Essay de statique chimique* der han samanfatta ideane sine om masseverknadslova. Ideane blei rekna for å vere uforeineleg med atomteorien, så det skulle gå til 1860-talet før dei blei allment akseptert.

## Prisvinnarar
* Copleymedaljen: Richard Chenevix, britisk kjemikar.

## Fødde
* 28. februar, Christian Heinrich von Nagel, tysk matematikar (død ).
* 12. mai - Justus von Liebig, tysk kjemikar (død ).
* 24. mai - Charles Lucien Bonaparte, fransk naturvitar og ornitolog (død ).
* 21. juni - Timothy Abbott Conrad (død ), amerikansk geolog.
* 31. juli - John Ericsson (død ), svensk oppfinnar og ingeniør.
* 29. november - Christian Doppler, austerriksk matematikar og fysikar, oppdagar av dopplereffekten (død ).
* 21. desember - Joseph Whitworth, engelsk ingeniør og entreprenør, oppfinnar av Whitworth-gjenger (død ).

## Døde
* 27. august- Peter Gustaf Tengmalm, svensk naturforskar, ein av Linnés lærlingar (fødd ).
* 14. oktober - Aimé Argand, sveitsisk fysikar og kjemikar (fødd ).
Vitskap i 1804

**Vitskapsåret 1804** er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1804.

## Hendingar
* 14. mai - Lewis og Clark-ekspedisjon reiste frå Camp Dubois for å utforske elva Missouri.
* Friedrich Sertürner lukkast å isolere morfin frå opium.
* William Hyde Wollaston oppdaga grunnstoffet palladium og korleis ein framstiller platina.
* Jöns Jacob Berzelius oppdaga grunnstoffet cerium.
* Smithson Tennant oppdaga grunnstoffa iridium og osmium.
* William Hyde Wollaston oppdaga grunnstoffet rhodium.
* Alexander von Humboldt oppdaga at magnetfeltet til jorda minkar frå polane til ekvator.
* Joseph Louis Gay-Lussac og Jean Baptiste Biot studerte atmosfæren frå ein varmluftballong.
* Richard Trevithick bygde sitt første jernbanelokomotiv.

## Prisvinnarar
* Copleymedaljen: Smithson Tennant, britisk kjemikar.
* Rumfordmedaljen: John Leslie, skotsk fysikar og matematikar.

## Fødde
* 8. mars - Alvan Clark, amerikansk astronom og teleskopmakar (død ).
* 24. mars – Emil Lenz, baltisk-tysk fysikar (død ).
* 20. juli - Richard Owen, britisk anatom og paleontolog (død ).
* 14. september - John Gould, britisk ornitolog (død ).
* 24. oktober - Wilhelm Eduard Weber, tysk fysikar (død ). 
* 10. desember - Carl Gustav Jakob Jacobi, tysk matematikar (død ) 
* Robert Schomburgk, oppdagar (død ).
* William Stokes, irsk lege (død ).
* Matthias Schleiden, tysk botanikar (død ).

## Døde
* 6. februar - Joseph Priestley, britisk prest, pedagog og kjemikar (fødd ).
* 20. september - Pierre François André Méchain, fransk astronom (fødd ).
* 2. oktober - Nicolas-Joseph Cugnot, fransk ingeniør og oppfinnar (fødd ).