open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Peter Wessel Zapffe

**Peter Wessel Zapffe** () var ein norsk statsstipendiat frå og med 1978, forfattar, filosof, fjellklatrar og friluftsmann. 

Zapffe var fødd i Tromsø. I 1923 tok han sin juridiske embetseksamen, og han praktiserte som jurist i fem år.

Han døydde i Asker.

## Filosofen

Zapffe var sterkt påverka av Arthur Schopenhauer sin filosofiske pessimisme. I lys av denne skapte Zapffe eit eige perspektiv som han såg verda frå, den såkalla biosofien. Gjennom essayet *Den sidste Messias* (1933) kjem biosofien til uttrykk, og den filosofiske avhandlinga (*Om det tragiske*) som kom ut i 1941 gjer i sin heilskap greie for tankane i *Den sidste Messias*. 

Zapffe sin teori er at mennesket har overutvikla evner (forståing og sjølvinnsikt) i høve til dei omstenda det lever under og difor ikkje passar inn i naturen. Mennesket sitt strev etter rettferd kring tema som liv og død kan ikkje oppnåast, og difor har menneska behov som naturen ikkje kan oppfylla. Tragedien, som er ein konsekvens av denne teorien, er at mennesket heile tida prøver å ikkje vera menneske. Slik sett er mennesket eit paradoks.

Peter Wessel Zapffe vart tildelt Fritt Ords honnør i 1987 for «sin mangesidige og originale forfattarskap.»

## Større verk
* *Om det tragiske*, avhandlinga for graden dr. philos. (Oslo 1941)
* *Vett og uvett*, utgjeve i samarbeid med Einar K. Aas (Trondheim 1942)
* *Den fortapte sønn*, en dramatisk gjænfortelling (Oslo 1951)
* *Den logiske sandkasse* (Oslo 1965)
* *Rikets hemmelighet* (Oslo 1985)

## Bakgrunnsstoff
* Om Peter Wessel Zapffe av Øyvind Olsholt
* Zapffes fotosamling på 6000 bilder overteke av Nasjonalbiblioteket
* Omtale av Zapffe av biologen Dag O. Hessen
New York

**New York** er eit namn som har fleire tydingar:

* **[[Delstaten New York]]** er ein delstat ved austkysten av USA.
* **[[Byen New York]]** er ein millionby og den største byen i sambandsstaten New York.
* **New York county** er eit county (*fylke*) som dekkjer bydelen Manhattan i New York by.
Våle i Vestfold

**Våle** er ei bygd og ein tidlegare norsk kommune i Vestfold fylke som i 2002 blei slått saman med Ramnes til Re kommune.  

## Kjelder
Tintin

**Tintin** er ein teikneserie skapt av belgiaren Hergé, Georges Remi. 
Teikneserien handlar om journalisten Tintin, hunden hans Milou (Terry), og kaptein Haddock som stadig rotar seg opp i mysteriar. Fyrste episode av Tintin, historia Tintin au pays des Soviets (Tintin i Sovjet) vart trykt i barnebilaget *Le Petit Vingtième* hos den belgiske avisa *Le Vingtième Siècle* den 10. januar 1929.

16 år gamal starta Remi ein teikneserie om ein speidarleiar, kalla *Totor*, i den belgiske speidaravisa *Le Boy-Scout Belge*. Hovudpersonen Totor var ein forgjengar til Tintin.

## Alle Tintin-album utgjevne på norsk
# *Tintin i Sovjet* (*Tintin au Pays des Soviets*, 1929)
# *Tintin i Kongo* (22, *Tintin au Congo*, 1930)
# *Tintin i Amerika* (20, *Tintin en Amérique*, 1931)
# *Faraos sigarer* (7, *Les Cigares du Pharaon*, 1932)
# *Den blå lotus* (8, *Le Lotus Bleu*, 1934)
# *Det knuste øret* (3, *L'Oreille Cassée*, 1935)
# *Den sorte øya* (15, *L'Ile Noire*, 1937)
# *Kong Ottokars septer* (7, *Le Sceptre d'Ottokar*, 1938)
# *Krabben med de gyldne klør* (9, *Le Crabe aux Pinces d'Or*, 1940)
# *Den mystiske stjerne* (10, *L'Étoile Mysterieuse*, 1941)
# *Enhjørningens hemmelighet* (11, *Le Secret de la Licorne*, 1942)
# *Rackham den rødes skatt* (12, *Le Trésor de Rackham le Rouge*, 1943)
# *De syv krystallkulene* (5, *Les Sept Boules de Cristal*, 1946)
# *Soltemplet* (6, *Le Temple du Soleil*, 1947)
# *Det sorte gull* (17, *Tintin au Pays de l'Or Noir*, 1948)
# *Månen tur retur, del 1* (13, *Objectif Lune*, 1950)
# *Månen tur retur, del 2* (14, *On a Marché sur la lune*, 1952)
# *Det hemmelige våpenet* (18, *L'Affaire Tournesol*, 1954)
# *Koks i lasten* (1, *Coke en Stock*, 1956)
# *Tintin i Tibet* (2, *Tintin au Tibet*, 1958)
# *Castafiores juveler* (21, *Les Bijoux de la Castafiore*, 1961)
# *Flight 714 til Sydney* (19, *Vol 714 pour Sydney*, 1966)
# *Tintin og picaroene* (4, *Tintin et les Picaros*, 1975)

Albuma er sortert etter opphavleg utgjeving. I parantesane står norsk nummer, originaltittel og opphavleg utgjevingsår.

## Bakgrunnsstoff
* Tintin.com
* Intertintin : Tintin - Kuifje publications by country.
* Tintinologist.org - Tintin fan site
Notatblokk-PC

Ein **notatblokk-PC**, kalla «tablet PC» på engelsk, er ein pc der ein kan skrive rett på skjermen. Dei er som regel ein intel i386 arkitektur-PC i ymse format. PC-en har ein pennbasert inneining frå Wacom som dekker skjermflata, tastaturet kan ein enten legge bak skjermen (konverterbar notatblokk-PC), fjerna, eller er ikkje-eksisterande (virtuelt). Desse to siste er fullverdige notatblokk-PC-ar)

### Microsoft Tablet PC
Microsoft er initiativtakar til notatblokk-PC-ane, dei har utvikla eit operativsystem Windows XP TabletPC edition som inkluderer skriftgjenkjenning. Det har ikkje vore den suksessen dei opphavleg håpte på, men stoda kan endre seg. Tablet PC var det teknologiske termet som var mest søkt på i 2004 på google. Ein norsk versjon på nynorsk eller bokmål er ikkje tilgjengeleg per dags dato.

### Linux Notatblokk-PC
Situasjonen på Linux er litt mørkare, ein kommersiell versjon frå Lycoris er laga, men denne er ikkje særleg utbreidd. Drivarar for wacomskjermar er tilgjengelege, og det største problemet for etterinstallasjon på ein notatblokk PC er gjennkjenning av handskrift (delvis dekt av xstroke).
PDA

:*For den medfødde hjartefeilen PDA, sjå [[Ductus arteriosus]].*

**PDA**, forkorting for **Personal Digital Assistant** eller **Personleg Digital Assistent**, er ei lita personleg datamaskin som mellom anna kan halde orden på avtalar og kontaktar. Maskinen er og ofte kalla ein «digital filofax», og dei fleste har pennbasert inndata. Tidlege versjonar hadde enkle funksjonar som kalkulator, avtalebok og adressebok. I tillegg kunne ein legge inn eit begrensa antal program på maskina på det faste minnet som var på under ein megabyte. Moderne maskiner har prosessorar som kan samanliknast med datamaskiner frå få år tilbake, og kan ofte spele film, musikk og 3D-spel.

### Operativsstem
Apple var dei første å lansere personlege hjelpemaskinar med sine Newton-maskiner, men desse var ikkje særleg kommersielt vellykka og vart avvikla. Palm kom så på bana og dominerte markedet i lengre tid, fram til nyleg då Microsoft PocketPC byrja å ta over markedet. Psion var og ein vesentleg produsent med sine avlange maskiner med fullstendig qwerty-tastatur i markedet framtil dei vart meir eller mindre utkonkurrert av Palm og Microsoft. Psion sitt operativsystem Symbian er nå dominerande i Smarttelefon-markedet. Linux har òg eit operativsystem for PDA-maskiner og Smarttelefonar; dette er nytta i blant anna Sharp sine maskiner for den japanske marknaden, der dei har nytt stor suksess.
Robert D. Levin

**Robert D. Levin** () er ein vidkjend amerikansk konsertpianist, komponist og musikkvitar med historisk oppføringspraksis som hovudfelt. Det kanskje viktigaste verket hans er fullføringane hans av fleire ufullførte Mozart-verk &#8212; særleg ''Requiem'' i d-moll og *[[Große Messe]]* i c-moll. På oppdrag frå John Eliot Gardiner har han nyarrangert manglande orkesterstemmer til fem satsar frå kantatar av J.S. Bach. Som utøvar er han mest kjend for arbeidet sitt som hammarklavérsolist for klassiske konsertar, og særleg for si fagleg gjennomførte handsaming av verk av Mozart. Som utøvar prøver han å atterskapa oppføringspraksis frå tida til komponistane, inkludert improvisasjon av lange kadensar. Han er kjend for å lære musikk snøgt, og han hevdar å kunna lære eit praktisk tala kva som helst slags standard klavérverk på under tre veker.

## Verk

### Eigne komposisjonar
* 2 klarinettsonatar (1961; 1967&ndash;1968)
* 2 korte klavérstykke (1966&ndash;1967)
* Fagottsonate (1965&ndash;1966)
* Treblåsarkvintett (1965)
* Klavérkvartett (1964 -1965)
* Klavérsonate (1962)

## Bakgrunnsstoff
* Presentasjon av Robert D. Levin frå Harvard University, Department of Music
Robert Levin

:*For den amerikanske konsertpianisten Robert Levin, sjå *'Robert D. Levin**.''

**Robert Levin''' () var ein norsk-jødisk pianist og komponist. Robert Levin vart far til Mona Levin.

## Utmerkingar

* Juryens heidringspris under Spellemannprisen 1976
* Lindemanprisen 1983
* Gammleng-prisen 1985 i klassen klassisk.
* Anders Jahres kulturpris 1993
* Kommandør av St. Olavs Orden 
* Kongens fortenestmedalje i gull
Eiker

**Eiker** er eit område i Buskerud i Noreg som er sett saman av kommunane Nedre og Øvre Eiker. Det finst prov på at menneske har levd her sidan 8000 f.Kr. Tidleg i vikingtida var Eiker den vestlege delen av kongeriket Vingulmark. Noko seinare blei det ein del av kongeriket Vestfold.

Eiker var tidlegare ein sjølvstendig kommune, oppretta som Eger formannskapsdistrikt gjennom formannskapslovene i 1837. I 1885 blei Eiker kommune delt i Øvre Eiker og Nedre Eiker.

## Kjelder
Sissel Lie

**Sissel Lie** () er ein norsk forfattar, dramatikar og professor ved romansk institutt ved Universitetet i Trondheim. Den skjønnlitterære debuten hennar var med novellesamlinga *Tigersmil* i 1986. Nokre av bøkene hennar er omsett til åtte språk (2004).

## Dramatikk
**Dansen*, Trondheim Kunstmuseum
**Svømmersken*, innkjøpt av Nationaltheateret (1998)

## Bøker
**Tigersmil* &ndash; noveller (1986)
**Løvens hjerte* &ndash; roman (1988)
**Sjelen har intet kjønn : kvinner og kjærligheten i franske romaner på 1600-tallet og 1700-tallet* &ndash; sakprosa, (1988)
**Granateple* &ndash; roman, (1990)
**Reise gjennom brent sukker* &ndash; roman (1992)
**Rød svane* &ndash; roman, (1994)
**Pusegutten er en drittsekk* &ndash; barnebok, (1995) (illustrert av Kim Hiorthøy)
**Fri som foten : om å skrive fagtekster* &ndash; fagbok (1995)
**Pusegutten og den lille gule* &ndash; barnebok, (1996) (illustrert av Kim Hiorthøy)
**Pusegutten er eldst og tykkest og det har han tenkt å fortsette med!* &ndash; barnebok, (1997) (illustrert av Kim Hiorthøy)
**Svart due* &ndash; roman, (1997)
**Bustehøner på busstur* &ndash; barnebok, (1998) (saman med Kjersti Lie, illustrert av Finn Graff)
**Pusegutter tåler nesten alt* &ndash; barnebok, (1999)
**Mor og Medusa : portrett av den moderne kunstneren* &ndash; sakprosa, (1999)
**Jakten på jeget : blant amasoner og franske forførere* &ndash; sakprosa, (2003)
**Maske for et ukjent ansikt* &ndash; roman (2007)
**Kvinners surrealisme : hyener og nattsommerfugler* (2011)
**Slipp ordene løs! : skriveprosess og fagtekster* (2012)

## Prisar og utmerkingar
*Tarjei Vesaas' debutantpris 1986, for *Tigersmil*
*Gyldendals legat 1992

## Bakgrunnsstoff
* Digitaliserte bøker av Sissel Lie hjå Nasjonalbiblioteket
* Utgjevingar av Sissel Lie i BIBSYS Ask
Erlend Loe

**Erlend Loe** () er ein norsk forfattar og omsetjar som har skrive ei rad bøker, både for vaksne og barn. 

## Liv
Loe er fødd i Trondheim 24. mai 1969. Etter andreklasse på vidaregåande var han utvekslingsstudent i Frankrike i eitt år, før han avslutta skulegangen som privatist. Han nekta militæret og avtente siviltenesten ved teatergruppa *Stella Polaris*.

Loe tok graden cand.mag, med grunnfag folkeminnevitenskap og mellomfaga filmvitenskap og litteraturvitskap. Loe er også utdanna manuskriptforfatter ved Den Danske Filmskole i København, og gjekk ei tid ved Kunstakademiet i Trondheim. 

Erlend Loe busette seg deretter i Oslo, der han har arbeidd som konsulent i Norsk filmfond.
Hausten 1998 var han med på å starta Screenwriters Oslo, som er eit kontorfellesskap for  manusforfattarar.

## Verk
Loe debuterte i 1993 med boka *Tatt av kvinnen*, og kom året etter ut med barneboka *Fisken* om truckføraren Kurt. Loe har ein spesiell skrivestil som ofte blir karakterisert som naivistisk. Forfattaren bruker ofte verkemiddel som ironi, overdriving og humor. Hovudpersonane i bøkene er ofte litt rare og fulle av eigne tankar om livet.

Alle barnebøkene til Loe er illustrert av Kim Hiorthøy. Alle bøkene er omsette til svensk. Bøkene om truckførar Kurt er omsette til tysk, dansk og italiensk, *Den store røde hunden* og *Maria & José* til dansk, *Tatt av kvinnen* til tysk og *L* til finsk. *Naiv.Super.*, den mest suksessrike boka hans, er omsett til svensk, finsk, estisk, dansk, islandsk, nederlandsk, tysk, polsk, russisk, slovakisk, engelsk, italiensk og portugisisk.

Loe har sjølv omsett to diktsamlingar av amerikanske Hal Sirowitz til norsk.

## Verkliste
**Tatt av kvinnen* (1993)
**Fisken* (1994)
**Maria & José* (1994)
**Kurt blir grusom* (1995)
**Den store røde hunden* (1996)
**Naiv.Super.* (1996)
**Kurt quo vadis?* (1998)
**L* (1999)
**Jotunheimen, bill.mrk. 2469* (2001)
**Fakta om Finland* (2001)
**Kurt koker hodet* (2003)
**[[Romanen Doppler|Doppler]]* (2004)
**Volvo lastvagnar* (2005)
**Organisten* (2006)
**Muleum* (2007)
* *Stille dager i Mixing Part* (2009)
* *Fvonk* (2011)
* *Vareopptelling* (2013)
* *Slutten på verden slik vi kjenner den* (2015)
* *Dyrene i Afrika* (2018)
* *Helvete* (2019)
Han har òg omsett ymse bøker til norsk.

## Prisar og utmerkingar
*Kultur- og kirkedepartementets billedbokpris for barne- og ungdomslitteratur 1996, for *Den store røde hunden (saman med [[Kim Hiorthøy]])
*[[Cappelenprisen]] [[1997]]
*[[Kritikerprisen|Kritikerprisen for barne- og ungdomsbøker]] [[1998]], for *Kurt - Quo vadis*
*[[Bokhandlerprisen]] [[1999]], for *L*
*[[Trondheim kommunes kulturpris]] [[2002]]
*[[Sør-Trøndelag fylkes kulturpris]] [[2005]]
*Prix Européen des Jeunes Lecteurs [[2006]], for *Naiv. Super* (utdeles av [[Europaparlamentet]])
*Prix Tam-Tam [[2006]], for *Kurt et le poisson* (*Fisken'') (fransk)
* Aschehougprisen (2013)

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Nettstad om Erlend Loe
Max Tau

**Max Tau** () var ein tysk-norsk humanist, filosof og diktar av jødisk avstamming.

Tau var fødd i Beuthen i Schlesien i Tyskland, no Bytom i Polen. 
Han tok doktorgraden i filosofi i 1927, og flytta deretter til Berlin. Her var han forlagsredaktør i Bruno Cassirer-forlaget. Han oppdaga og fremja forfattarar som Walter Bauer, Marie-Luise Kaschnitz, Wolfgang Koeppen, Horst Lange og August Scholtis. Han introduserte også Karel Čapek til eit tysk publikum. 

Som jøde hadde Max Tau ei særskild vanskeleg stilling i Nazi-Tyskland, og han emigrerte til Noreg  i 1938. Han måtte flykta vidare til Sverige i 1942, og fekk norsk statsborgarskap av den norske ambassaden. Han flytta tilbake til Noreg i 1945.

I Noreg var Tau verksam som litteraturkritikar og forfattar. Fram til han døydde verka han som forlagsredaktør i Tanum og Aschehoug. 

Mange av bøkene har sterke sjølvbiografiske drag. Bøkene gjev levande bilete frå ei skiftande livssoge og talande uttrykk for Tau sitt humanistiske livssyn. 

På 1950-talet grunnla han Norsk-tysk selskap (Deutsch-Norwegische Gesellschaft).

Tau gjorde ein stor innsats for å gjera nyare norsk litteratur kjend i Tyskland. Tau hadde ei viktig rolle i utgjevinga av norsk litteratur på tysk, mellom anna verk av Olav Duun, Johan Falkberget, Sigrid Undset, Tarjei Vesaas og Herman Wildenvey.

Tau var den første mottakaren av dei tyske bokhandlarane sin fredspris i 1950. Han vart utnemnd til riddar av fyrste klasse av St. Olavs Orden i 1972, og den tyske skulen i Oslo heiter frå 1998 Deutsche Schule Oslo – Max Tau.

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Max Tau|Max Tau]]» frå ,  den 29. juni 2017.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Norsk-tysk selskap 
* Deutsche Schule 
* Utdjupande artikkel om Max Tau på snl.no, skriven av Einhart Lorenz.
Alfabet

Eit **alfabet** er ei samling teikn som står for ulike lydar eller fonem i eit språk. Alfabet er ein undertype av skriftsystem der vokalar og konsonantar har unike symbol, det finst også andre skriftsystem.

Alfabet i den vitskaplege tydinga av ordet har ulike bokstavar for konsonantar og vokalar som kan stå for lydar direkte (slik som *a*), eller kombinerast til nye lydar (slik som *ng*). Den faste rekkjefølgja alle bokstavane i skriftspråket vert presentert i, vert kalla eit alfabet. Ordet *alfabet* kjem frå dei to første bokstavane i det greske alfabetet, alfa (α) og beta (β). Det latinske alfabetet blir brukt til å skriva mellom anna alle vesteuropeiske språk, mellom dei norsk.

Nokre skriftsystem inneheld berre konsonantar, dei blir i faglitteraturen kalla abjadar, etter dei første bokstavane i det arabiske alfabetet, medan andre viser vokalar som enkle diakritiske teikn rundt konsonantane.

I stavingsbaserte skriftsystem uttrykker kvart symbol stavingar (som *so*, *ro*). Det finst også skriftsystem som er basert på logogram, symbol som refererer til leksikalske røter, og står for meining.

Det internasjonale fonetiske alfabetet (IPA) vert brukt til å representera lydskrift. Andre fonetiske alfabet er Norvegia, Dania og Svenska landsmålsalfabetet (for norske, danske og svenske dialektar), og det finsk-ugriske alfabetet (for uralske språk, som t.d. samisk og nenetsisk).

## Alfabetisk orden
Ei rekkje med ord eller namn er ordna *alfabetisk* dersom den fyrste bokstaven i kvart av orda eller namna samsvarar med den rekkjefølgja som desse bokstavane har i alfabetet. Er fyrste bokstaven i ei gruppe ord eller namn den same, er det den andre bokstaven i kvart av orda som avgjer den innbyrdes rekkjefølgja, og så bortetter.
Bokstaven kjell

**Kjell** (**kj**) er ein nyleg (2005) føreslått bokstav i det norske alfabetet. Dette er eit humoristisk framlegg for å fremja rett uttale av lyden **kj** (og **tj**), og stå imot den aukande tendensen til å uttala han som /ʃ/, dvs. som første lyden i ordet *skjorte*.

**Kj**-lyden er i ferd med å forsvinna frå mange norske målføre til fordel for /ʃ/. Dette er kanskje mest markert hjå ungdommen, som ikkje skal på kino men på &laquo;sjino&raquo;. Somme meiner at ein særleg bokstav for **kj** kan hjelpa å ta vare på lyden jamvel i talespråket. Dersom framlegget skulle få oppslutning, ville kjell bli plassert mellom **L** og **M** i alfabetet.

Framlegget til den nye bokstaven blei utforma av designbyrået SDG og presentert av fjernsynsprogrammet Typisk norsk. Et liknande teikn finst trass i dette for lyden /ç/ i den norske lydskrifta Norvegia, som har røter tilbake til 1884. Det internasjonale fonetiske alfabetet (IPA) blir no i dei fleste tilfella brukt i staden for Norvegia.

## Bakgrunnsstoff

* Typisk norsk lanserer Noreg sin nye bokstav
* Programomtale Typisk norsk
Sokn

Eit **sokn** er den lågaste forvaltingseininga innanfor kyrkja i land som Noreg og Danmark. Fleire sokn kan danne eit prestegjeld, altså ha ein sokneprest saman, medan kvart sokn skal ha ei soknekyrkje.

I Den norske kyrkja vel medlemmene av soknet to organ, eit sokneråd og eit kyrkjeleg fellesråd. Det skal vere kyrkje i kvart sokn. I Den katolske kyrkja er eit sokn den lågaste juridiske eininga. Lågare einingar, messestader og kapelldistrikt, er alltid underlagt eit sokn og ein sokneprest, men kan likevel ha eit visst sjølvstyre.

## Soknekyrkjer
Vanlegvis har sokn i Noreg éi soknekyrkje, som kyrkjelyden der vanlegvis soknar til. I tillegg kan sokna ha fleire ande kyrkjer som då gjerne er kjende som kapell. Dersom fleire sokn deler prest, er kyrkja i hovudsoknet kalla hovudkyrkje medan dei andre kyrkjene er kalla annekskyrkjer. Dei fleste domkyrkjer er også soknekyrkjer.

Mange eldre soknekyrkjer blei bygde om på 1800-talet, etter at kyrkjelova av 1851 bestemte at kvar soknekyrkje skulle ha plass til minst tre tidelar av innbyggjarane. Mange av dei var langkyrkjer som blei forlenga eller som fekk krossarmar.
Sissel Solbjørg Bjugn

**Sissel Solbjørg Bjugn** () var ein norsk forfattar. Ho debuterte i 1978 med diktsamlinga *Den første avisa på Lofotveggen*, som ho fekk Tarjei Vesaas' debutantpris for. Bjugn gav ut fleire prisløna diktsamlinger og barnebøker, i tillegg til romanar. Gjennom heile forfattarskapen vart Bjugn rekna for å vere nyskapande og orginal med ein stil som grensar til absurdisme, òg når ho skriv for barn.

## Om Sissel Solbjørg Bjugn

I 2018 gav Tor Eystein Øverås ut boka *Skrive, teikne, røre og slåst* der han teiknar eit portrett av Bjugn. Boka inneheld også dikt, tekstar og illustrasjonar som Bjugn hadde på trykk i aviser, tidsskrift og antologiar.

## Verkliste
* *Den første avisa på Lofotveggen* &ndash; dikt (1978)
* *Stille etter elleve i Bokheimen* &ndash; barnebok (1979)
* *Sulis' Bok* &ndash; barnebok (1980)
* *Spenn beltet kring livet og hald lampa tend! Ei bok om gruva* &ndash; roman (1981)
* *Elisa der og Beth her* &ndash; barnebok (1983)
* *Handa i buret* &ndash; barnebok (1984) (illustrert av Dag Fyri)
* *Den magre narsissisten* &ndash; dikt (1984)
* *Bill og ei til* &ndash; barnebok (1985)
* *Stakkars Ungarn* &ndash; barnebok (1986)
* *Bye, bye* &ndash; dikt (1989)
* *Ti bestemødrer og eitt barnebarn* &ndash; barnebok (1990) (saman med Judith Allan)
* *Tornekysset* &ndash; dikt (1992)
* *Jente i bitar* &ndash; barnebok, (1992) (illustrert av Fam Ekman)
* *Sjonglering og bjugnlering : 1972-1993* &ndash; dikt i samling (1994)
* *Ola trudde først!* &ndash; barnebok (1994) (illustrert av Alf-Kaare Berg)
* *Lus* &ndash; barnebok (1996) (illustrert av Alf-Kaare Berg)
* *Under isen* &ndash; roman (1997)
* *Depp* &ndash; dikt (1999)
* *Brynhilds* &ndash; barnebok (2002)
* *Foten veit* &ndash; barnebok (2009), skriven under psvdonymet Marry, prinsesse av Europa
* *Sjonglering og bjugnlering: Dikt og tekstar i samling 1972-1999* &ndash; lrikk, drama, essay (2018)

## Prisar
* Tarjei Vesaas' debutantpris 1978, for *Den første avisa på Lofotveggen*
* Nynorsk barnelitteraturpris 1985, for *Handa i buret*
* Blix-prisen 1989
* Brageprisen 1992, for *Jente i bitar* (saman med Fam Ekman)
* Melsom-prisen 1993, for *Tornekysset*

## Kjelder

* Nordnorsk Forfatterlag: Sissel Solbjørg Bjugn døde 14. juli

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Audiatur: Om Sissel Soberg Bjugns diktning
Myriade

**Myriade** er eit talord, opphavleg frå gammalgresk, som viser til talet 10&nbsp;000 (eller 104). På moderne norsk viser ordet som regel berre til ei stor, tallaus mengd. 

Arkimedes skal ha laga eit talsystem basert på myriadar for å skildra svært store nummer då han ville rekna ut kor mange sandkorn han ville trenga for å fylla universet. Han brukte då myriadar av myriadar av myriadar, og så bortetter.

Eit ord for denne storleiken finst òg i andre språk. Hebraisk har ordet *revava*, medan kinesisk har *wan* (mandarin) og *man* (kantonesisk), skrive &#33836; eller &#19975;. Ordet *man* finst også på japansk (&#19975;/&#33836;) og koreansk (&#19975;/&#47564;/&#33836;). Desse språka har òg talord for 10.000&sup2; &ndash; *yi* (&#20740;/&#20159;) på kinesisk, *eok* [åk] (&#50636;/&#20740;) på koreansk og *oku* (&#20740;) på japansk. Japansk har vidare ord for ein myriade opphøgd i tredje, *cho* (&#20806;), og opphøgd i fjerde, *kei* (&#20140;).

I dei fleste europeiske språka er det vanlegare å dela siffer inn i grupper på tre, som i tusen (103), million (106) og milliard (109). Gammal gresk og austasiatiske kulturar opererer derimot med grupper på fire siffer. På moderne gresk bruker ein framleis ordet myriade, men million er òg brukt, under namnet *ekatommyrio* (&#949;&#954;&#945;&#964;&#959;&#956;&#956;&#973;&#961;&#953;&#959;)
Kjøpesenter

Eit **kjøpesenter** er ei samling butikkar i eitt eller fleire bygg. 

Kjøpesenterhistoria kan førast tilbake til vestasiatiske basarar frå nihundretalet eller tidlegare. I Europa tok ein til å byggja innelukka arkadar til å handla i på attenhundretalet. Burlington Arcade i London opna i 1819 medan Galleria Vittorio Emanuele II, på storleik med eit moderne kjøpesenter, opna i Milano på 1860-talet.

Med aukande privatbilisme leia USA utviklinga av kjøpesenter utanfor bysentrum. Desse kunne ein berre køyra til, men når ein først var der kunne ein kjøpa alt det ein ville ha, og meir til. Kjøpesentra blei populære valfartsstader som etter kvart spreidde seg til resten av verda.

## Sjå òg
* Stormagasin
* :Kategori:Kjøpesenter
Unix

**UNIX**® (kjend som **Unix**) er eit operativsystem som køyrer på mange ulike maskinarkitekturar. UNIX var ei videreføring av prosjektet Multics. Arbeidet med Multics feila, men vart teke over av tilsette ved AT&Ts Bell Labs, der det vart til UNIX. Dei mest kjende personane bak UNIX frå denne tida er Ken Thompson, Dennis Ritchie og Douglas McIlroy. 

Før UNIX var operativsystema tunge og uoversiktlege sidan program ofte var programmerte til å utføre fleirfaldige oppgåver samstundes. Då strukturen i UNIX-systemet vart utforma baserte ein seg heller på små program som berre utførte ei oppgåve om gongen. I tilfelle då maskina skulle utføre store, tunge oppgåver, køyrde ein informasjonen frå program til program gjennom «logiske røyr» (eng. *pipes*). Den fyrste versjone var ferdig rundt 1969-1970.

Under arbeidet med UNIX fekk ein òg bruk for eit lett, enkelt og maskinnøytralt, men kraftig programmeringspråk for å kunne flytte program frå maskin til maskin. På den tida måtte eit program skrivast på nytt for kvar nye type maskin, noko som var særs upraktisk. Det var byrjinga på programmeringsspråket C.

Ein viktig del av UNIX er òg det såkalla skalet, som er eit program som tolkar kommandoar brukaren skriv inn i eit tekstvindauga på skjermen. Skalet har vore og er framleis det viktigaste grensesnittet mellom brukar og operativsystem. Gjennom skalet kan brukaren administrere filer, få oversikt over systemressursar, starte opp andre program osv. I staden for å skrive kommandoane interaktivt i tekstvindauga, kan brukaren òg lage ei tekstfil med dei same kommandoane. Tekstfila kan deretter køyrast som eit vanleg program, og me kallar slike tekstfiler *skalskript* (eng. *shell script*). Dette gjer bruken av eit UNIX-system vesentleg enklare. Regelbundne oppgåver som skal utførast til dømes kvar dag klokka fire, kan programmerast og bli tekne vare på i eit slikt skript. 

Fleire operativsystem har basert seg på eller henta inspirasjon frå UNIX, blant andre GNU/Linux, Minix, BSD (FreeBSD, NetBSD, OpenBSD, Mac OS X), Solaris og plan9.

I dag er restane av det som ein gong var det offisielle UNIX spreidd rundt omkring, noko som har ført til fleire kontroversar. AT&T selde UNIX til Novell i 1993, som seinare bestemte seg for berre å behalde kjeldekoden og å selje varemerket UNIX og Single Unix Specification til The Open Group. «Single Unix Specification», som i dag er i si tredje utgåve (Unix 03), er ein spesifikasjon som seier kva krav som stillest til eit operativsystem for at det skal kunne kallast UNIX. Ingen av dei to mest brukte UNIX-liknande operativsystema i dag, Linux og *BSD, er sertifiserte under denne standarden, sjølv om det ikkje skal mykje ressursar til for å få dette til.

## Referansar
Unix-variant

**Unix-variant** er ei nemning brukt om operativsystem basert på spesifikasjonane til The Open Group. Eit system som er godkjend under desse spesifikasjonane kan smykke seg med tittelen Unix.
Firdaposten

**Firdaposten** er ei lokalavis for kommunane Kinn og Bremanger, med hovudkontor i Flora. Ho vart grunnlagt i 1948 som eit partiorgan for Arbeidarpartiet. Avisas første redaktør var Guttorm Hansen, seinare stortingspresident. Firdaposten gjekk frå to til tre utgåver i veka allereie i 1956. I 1988 gjekk avisa opp til fire utgåver i veka. Firdaposten var dagsavis i frå desember 1994 til ut på nyåret i 1996. A-pressen (no Amedia) kjøpte Firdapostens konkurrent, avisa Firda i Førde i 1995. Det fekk konsekvensar for Firdaposten i Florø som i dag er attende til tre utgjevingar i veka. Frå 2018 kjem avisa ut to gonger i veka på papir. 
Redaksjonslokalet ligg i Florø.

## Opplagstal

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Norsk Barneblad

***Norsk Barneblad*** er eit blad for barn på nynorsk. Det vart skipa i 1887 og er blant dei eldste barneblada i verda som endå kjem ut. Bladet kjem ut 12 gonger i året og inneheld artiklar, teikneseriar og lesarstoff.

Bladet vart skipa av Kristen Stalleland, ein 26 år gammal student, og kom opphavleg ut i Grimstad. Frå byrjinga i 1887 vart det kalla *Sysvorti* og hadde 36 abonnentar. Det vart omdøypt til *Norskt Barneblad* i 1891
og vart gjeve ut i Oslo frå 1902. Sysvorti (eller svarttrosten) er framleis i bruk som maskot i bladet. Ein annan figur tilknytt *Norsk Barneblad* er teikneseriefiguren Smørbukk, som har vore på baksida av bladet sidan 1938.

Gjennom tidene har bladet hatt redaktørar som Rasmus Løland, Bernt Støylen, Peter Hognestad, Klaus Sletten, Andreas Haavoll og Johannes Farestveit og redaksjonssekretærar som Inger Hagerup, Øyvind Dybvad, Herbjørn Sørebø og Øystein Rosse. Halldis Moren Vesaas «debuterte» då ho som tiåring skreiv inn til *Norsk Barneblad* i 1918, medan kunstnaren Per Kleiva vann ein teiknekonkurranse det hadde i 1947, då han var tretten. 

Bladet vert gjeve ut av Samyrkelaget Norsk Barneblad, med organisasjonane Noregs Mållag, Noregs Ungdomslag, Bondeungdomslaget i Oslo, Norsk Måldyrkingslag og Nynorsk kultursentrum som medlemer. Norsk Barneblad gjev òg ut julehefta ''Juletre'', *[[Tuss og Troll]]* og *[[Smørbukk]]*, dei to siste i samarbeid med Egmont Serieforlaget.

Nana Rise-Lynum er bladstyrar sidan 1999, og Vidar Lund er styreleiar.

Bladet vart gjeve ut i Grimstad frå 1887 til 1902, i Oslo frå 1902 til 1964, i Larvik frå 1964 til 1991, og deretter i Oslo.

## Redaktørar
*1887-1894: Grunnleggjaren, 
*1895-1898: Kristian O. Nordlid
*1898-1902: Kristen Stalleland
*1902-1907: Rasmus Løland. Bernt Støylen medredaktør 1905
*1908-1916: Peter Hognestad, Klaus Sletten og Bernt Støylen
*1916-1956: Andreas Haavoll. Medredaktørar Arne Falk 1916-1918 og Øyvind Dybvad 1949-1954
*1956-1979: Johannes Farestveit. Vikar 1962: Herbjørn Sørebø. Medredaktør 1978-1979 Sigbjørn Heie
*1979-1980: Adrian Skogmo
*1981-1983: Jostein Krokvik
*1983-1991: Olav Norheim
*1991-1999: Gard Espeland
*1999- dags dato: Nana Rise-Lynum

## Kjelder


* «Historia til Norsk Barneblad»  ved barneblad.no
* Norsk Barneblad til alle 5.-klassingar i Bø  ved bo.nynorsk.no

## Bakgrunnsstoff
*
* 
* Historia til Norsk Barneblad
Ski i Akershus

**Ski** er ein by i Nordre Follo kommune i Akershus fylke.

Staden var administrasjonssenter i Ski kommune i Akershus fylke med . Tettstaden er eit viktig service- og kommunikasjonssentrum i Follo-regionen. Ski har det største handelssenteret i Follo, med kontor for Indre Follo tingrett, arbeidskontoret i Follo og Follo politikammer. Staden har sjukehus og psykiatrisk poliklinikk, Frambu helsesenter for sjeldne funksjonshemninger. Ski har vidaregåande skolar og LO-skolen på Sørmarka. Avisa *Østlandets Blad* kjem ut seks dagar i veka.

Ski svarar til sokna Kråkstad og Ski i Kråkstad prestegjeld, og Langhus sokn og prestegjeld, Follo prosti i Borg bispedømme, Ski lensmannsdistrikt i Follo politidistrikt og høyrer under Follo tingrett. Ski fekk bystatus i 2004, etter vedtak av Ski kommunestyre, og er den største tettstaden i Akershus utanom tettstaden Oslo.

## Sjå òg
* Tettstader i Akershus

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Vêrvarsel for Ski , yr.no
Ausevika

**Ausevika**, eller **Ausevik**, som er det vanlege namnet i arkeologisk litteratur, er eit helleristingsfelt i Kinn kommune i Vestland fylke. Feltet er eit av dei største i Noreg.

Ausevikafeltet er i overkant av 1.500 m² stort og har over 300 registrerte figurar. Truleg finst det òg fleire figurar som i dag er dekte av mose. Motiva omhandlar alt frå dyr og menneske til abstrakte figurar, men det er motiv av hjort som er representert flest gonger. Det er tydeleg at hjorten hadde ein viktig plass i jaktkulturen her for om lag 4.000 år sidan.

## Litteratur
*Mandt, Gro & Trond Lødøen. 2005. *Bergkunst : Helleristningar i Noreg*. Oslo: Det Norske Samlaget. ISBN 978-82-521-6227-1

## Bakgrunnsstoff
* Fylkesleksikonet om Ausevika
*
Dale-Gudbrands gard

**Dale-Gudbrands gard** ligg på Hundorp i Sør-Fron kommune i Gudbrandsdalen. Han vart vald til tusenårsstad i Oppland i 1999.

Garden er rik på fornminne, mellom anna fleire gravhaugar og steinsettingar. I følgje kongesogene til Snorre Sturlason møtte Olav Haraldson hersen Dale-Gudbrand på garden i 1021. Olav Haraldson lurte Dale-Gundbrand og bondehæren hans til å sjå bort frå torsbiletet ved å seia; «Sjå, der kjem vår gud med stort lys!» og peike på soloppgangen i aust. Samtidig tok ein av mennene til Olav Haraldson, Kolbein den sterke og knuste torsbiletet med klubba si. Det vart starten på innføringa av kristendommen, og Dale-Gudbrand måtte seinare bygge ei kyrkje på garden sin. Klubba til Kolbein den sterke er også avbilda i Sør-Fron sitt kommunevåpen.

## Bakgrunnsstoff
* http://www.hundorp.no/  Hundorp Dale-Gudbrands gard
* http://www.tusenarssted.no/11_no.html
Florø lufthamn

**Florø lufthamn** i Kinn kommune i Vestland fylke. Lufthamna vart opna i 1971 og er eigd og driven av Avinor AS. I 2005 var det rutetrafikk mellom Florø og Bergen, og Florø og Oslo. Lufthamna har også ei helikopterlufthamn. Rutene blir trafikkerte av Widerøe. Lufthamna har ei rullebane, med lengde 1300 meter. Widerøe flyg med Dash 8 fly, av typen Q100/200 eller Q400 (50 sete). 

## Bakgrunnsstoff
* Avinor si side om Florø lufthamn
* Nrk om Florø lufthamn
Gast

**Gast** er nemninga på meinige mannskap i Sjøforsvaret, altså personell med gradene utskriven meinig og utskriven leiande meinig. *Marinegast* vert òg brukt, men er ikkje offisiell. 

## Tilsvarande nemningar
* Hæren: soldat
** Kavaleriet: dragon
** Artilleriet: artillerist
** Hans Majestet Kongens Garde: gardist
* Kystartilleriet(er no nedlagd): kystartillerist 
* Jegeravdelingar: jeger
Matros

**Matros** (frå gammalfransk *matenot* via nedelandsk) er ein fullt utdanna dekksmann. Inann skipsfart kan nemninga ha ulik tyding.

* Innanfor sivil sjøfart er matros ei nemning på mannskap som ikkje er offiserar. Det er ei eiga fagprøve for matrosar. Dersom ein matros har fått hyre om bord på eit fartøy som nyttar uniform kan han ha ein distingsjon med eit gull brodert anker på. Lærlinger kan ha ein distingsjon med eit rødt anker på.
* Innanfor Sjøforsvaret vert nemninga matros nytta om verva mannskap. Altså militært tilsett personell som ikkje er befal. I Hæren og Luftforsvaret nyttar ein nemninga grenader. Sjølv om nemninga har det same opphavet i Sjøforsvaret som i den sivile skipsfarten har ein militær matros som regel ingen av arbeidsoppgåvene til ein sivil matros. Militære matrosar har mykje meir til felles med grenaderar. Distingsjonen til ein matros er eit gullanker i metall og mellom éi og tre gullstjerner i metall. Stjernene indikerer tal år personen har vore verva, dersom han har vore verva lenger enn tre år vil han framleis berre ha tre stjerner. Ein matros kan òg vere ein lærling som held på med det andre året sitt. I det fyrste er han meinig. Ein matroslærling vil berre ha eit gullanker som distingsjon.

## Sjå òg
* Matrosdress
* Grenader
* Lærling

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Plansje over distingsjonar i forsvaret
Utskriven meinig

**Utskriven meinig** (forkorta **UM**) er den lågaste graden i den norske marinen. Det er berre vernepliktige mannskap som har denne graden. Sjølv om utskriven meinig er den offisielle nemninga vert dei som regel omtala som meinig, UM eller gast. Tilsvarande er meinig i Hæren og flysoldat i Luftforsvaret.

## Bakgrunnsstoff

*Plansje over norske gradar
Veøy

**Veøy** er ein kyrkjestad og tidlegare kommune i Møre og Romsdal oppretta som Veøy formannskapsdistrikt i 1837.

1. januar 1965 vart det meste av Veøy slegen saman med kommunane Eid, Grytten, Hen og Voll til den nye Rauma kommune. Ved samanslåinga hadde denne delen av Veøy 1&nbsp;400 innbyggjarar.

Sekken, Veøya og Nesjestranda i Veøy vart samtidig overført til Molde kommune. I desse tre krinsane var det ved samanslåinga 756 innbyggjarar.

Veøya, som ligg sentralt i Romsdalsfjorden der mange fjordarmar møtest, var den første «byen» i Romsdal, og sentrum for handel med vidare i vikingtida og mellomalderen. Veøy gamle kyrkje er frå omkring 1200, den nye Veøy kyrkje står på Sølsnes, på fastlandet.

## Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for tidlegare Veøy kommune frå 1900 til 1964:**

## Kjelder
Formannskapslovene

**Formannskapslovene** var to norske lover som vart vedtekne 23. og 24. november 1836 og sanksjonerte av Kongen den 14. januar 1837. Med formannskapslovene vart folkevalde styringsorgan introdusert både i fylka (amta) og kommunane (formannskapa). 

## Formannskapet
Lovene la den kyrkjelege administrative inndelinga til grunn for organiseringa av lokalstyret, difor vart det ofte eit formannskap i kvart prestegjeld. Bestod eit prestegjeld av fleire sokn, skulle kvart av desse velje sine formenn og representantar. Formannskapslovene av 1837 vart seinare avløyst av nye kommunelover som vart vedtekne i åra 1921, 1938 og 1954.

Seinare på 1800-talet vart det vanleg å kalle formannskapa for herad og på 1900-talet vart kommune det vanlegaste omgrepet.

## Amtet
Allereie ved lova av 1837 fekk landkommunane sitt «amtsformannskap.» 
Amtstinget, som det snart vart heitande, sett saman av ordførarane frå kommunane i amtet. 
Frå 1850-talet fekk amtskommunane nye store oppgåver, som ansvar for sjukehusa, dei vidaregåande skulene og vegtilsynet i amtet. 
I 1919 endra amtstinget namn til fylkesting, men valordninga til fylkestinget var i det vesentlege uendra frå fylkesdemokratiet vart innført i 1838 og fram til valet i 1964: Fylkestinget var og samansett av ordførarane i heradskommunane.

I 1961 kom ei eiga lov for fylkeskommunane. Frå 1963, då denne nye fylkeskommunelova tok til å gjelde, kom også byane med i fylkeskommunen, 
og fylkestingsrepresentantane vart frå då av valde av kommunestyra.
I 1976 vart direkteval til fylkesting innført.
I 1992 vart det vedteke ei felles lov for kommunar og fylkeskommunar. Denne vert ofte kalla kommunelova.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* ”Kommunesektorens finansiering fra 1837 til i dag” (frå Odin)
* ”Kommunal virksomhet - organisering innenfor kommunelovens system - gjeldende
* Formannskapslovene 150 år
Eiksundbrua

**Eiksundbrua** ligg i Ulstein kommune på Sunnmøre. Brua er ein del av Fylkesveg 653, og den er ein del av Eiksundsambandet som bind ytre søre Sunnmøre til fastlandet utan bruk av ferjer. 

Eiksundbrua går frå Eiksund til den vesle øya Eika. Brua er 405 meter lang og 9,3 meter brei. Den har 5 spenn der det lengste er på 132 meter. Seglingsløpet under brua er 20 meter breitt og med ei maksimumshøgd på 16 meter.

Brua var ferdig i 2005, og blei opna for vanleg trafikk då Eiksundsambandet opna 23. februar 2008.

## Bakgrunnsstoff
Jo Nesbø

**Jo Nesbø** () er ein norsk musikar og forfattar. 

Jo Nesbø er fødd i Oslo, men voks opp i Molde. Han er utdanna siviløkonom og finansanalytikar frå Norges Handelshøyskole, og har arbeidd både som meklar og journalist i tillegg til å vera vokalist og songskrivar i rockegruppa Di Derre.

Nesbø var med då Molde Fotballklubb vann junior-NM i fotball i 1978. Han hadde og nokre kampar på A-laget til Molde for skade gjorde at han måtte slutte som fotballspelar.

I 1997 debuterte Nesbø som forfattar med boka *Flaggermusmannen*. Inspirert av ungdomsåra i Molde, der han gjekk på «Gymnaset», skreiv Nesbø manus og musikk til musikalen *[[90-metersbakken]]*, som vart sett opp i Molde og turnerte i Møre og Romsdal fylke i 2004. Stykket vart òg sett opp ved Trøndelag Teater.

## Plater
* *Den derre* – Di Derre (1993)
* *Jenter & sånn* – Di Derre (1994) Opphavleg utgjeven som *Kvinner & Klær - 11 sanger om kvinner og èn om jakka mi*
* *Gym* – Di Derre (1996) 
* *Slå meg på* – Di Derre (1998)
* *Karusellmusikk* – solo (2001)
* *di beste med di derre* – Di Derre (2006)

## Bøker
* *Flaggermusmannen* – kriminalroman (1997)
* *Kakerlakkene* – kriminalroman (1998)
* *Stemmer fra Balkan/Atten dager i mai* (med Espen Søbye) – dokumentar (1999)
* *Rødstrupe* – kriminalroman (2000)
* *Karusellmusikk* – noveller (2001)
* *Sorgenfri* – kriminalroman (2002)
* *Marekors* – kriminalroman (2003)
* *Frelseren* – kriminalroman (2005)
* *Snømannen* – kriminalroman (2007)
* *Doktor Proktors prompepulver* - Barnebok (2007)
* *Hodejegerne* – kriminalroman (2008)
* *Doktor Proktors tidsbadekar* Barnebok (2008)
* *Panserhjerte* – kriminalroman (2009)
* *Doktor Proktor og verdens undergang. Kanskje* - Barnebok (2010)
* *Gjenferd* - Kriminalroman (2011)
* *Doktor Proktor og det store gullrøveriet* - Barnebok (2012)
* *Politi* - Kriminalroman (2013)
* *Sønnen* -  Kriminalroman (2014)
* *Blod på snø - Kriminalroman (2015)
* *Mere blod* - Kriminalroman (2015)
* *Kan Doktor Proktor redde jula?* - Barnebok (2016)
* *Tørst* - Kriminalroman (2017)
* *Macbeth* - Kriminalroman (2018)
* *Kniv* - Kriminalroman (2019)
* *Kongeriket* - Kriminalroman (2020)
* *Sjalusimannen og andre fortellinger* - Kriminalroman (2021)
* *Rotteøya og andre fortellinger* - Kriminalroman (2021)

== Prisar og utmerkingar ==
* [[Rivertonprisen]] 1997, for *Flaggermusmannen*
* [[Glassnøkkelen]] 1998, for *Flaggermusmannen*
* [[Bokhandlerprisen]] 2000, for *Rødstrupe*
* [[Mads Wiel Nygaards legat]] 2002
* Tidenes beste norske krimroman, kåring i [[Nitimen]] 2004, for *Rødstrupe*
* [[Bokhandlarprisen]] 2007 for *Snømannen*
* [[Den norske leserprisen]] 2007 for *Snømannen*
* [[Den norske leserprisen]] 2008 for *Hodejegerne''
Ronald Fangen

**Ronald August Fangen** () var ein norsk forfattar frå Kragerø. Han er mest kjend for romanen *Mannen som elsket rettferdigheten* (1934). Same år slutta Fangen seg til Oxford-rørsla. I 1940 vart han tildelt Gyldendals legat.

Ronald Fangen var ein av skiparane av avisa Vårt Land i 1945. Ronald Fangen døydde i ei flyulukke på Fornebu året etter.
Jostein Gaarder

**Jostein Gaarder** () er ein norsk forfattar.

Han vart fødd i Oslo, og studerte skandinaviske språk og teologi ved Universitetet i Oslo. Før han byrja på si forfattarkarriere underviste han i filosofi ei kort stund. Tema frå dette faget har seinare gått igjen i fleire av bøkene hans.

Hans best kjende verk er romanen *[[Sofies verden]]*. Romanen er omsett til 54 språk og utgjeve i meir enn 20 millionar eksemplar.

## Verkliste
* *Diagnosen og andre noveller*&ndash; noveller(1986)
* *Barna fra Sukhavati* &ndash; barnebok (1987) 
* *Froskeslottet* &ndash; barnebok (1988)
* *Kabalmysteriet* &ndash; ungdomsbok (1990)
* *Sofies verden. Roman om filosofiens historie* &ndash; roman (1991)
* *Julemysteriet* &ndash; barnebok (1992)
* *I et speil, i en gåte* &ndash; ungdomsbok (1993)
* *Bibbi Bokkens magiske bibliotek* (medforfattar) &ndash; ungdomsbok (1993)
* *Hallo? Er det noen her?* &ndash; barnebok (1996)
* *Vita Brevis* &ndash; roman (1996)
* *Maya* &ndash; roman (1999)
* *Sirkusdirektørens datter* &ndash; roman (2001)
* *Appelsinpiken* &ndash; ungdomsbok (2003)
* *Sjakk matt* &ndash; antologi (2006)
* *De gule dvergene* &ndash; barnebok (2006)
* *Slottet i Pyreneene* &ndash; roman (2008)
* *Det spørs* &ndash; billedbok (2012)
* *Anna. En fabel om klodens klima* &ndash; roman (2014)

## Utmerkingar

* Den norske Kritikerprisen for litteratur 1990 for *Kabalmysteriet*
* Sonja Hagemanns barne- og ungdomsbokpris i 1991 for *Sofies verden*
* Bokhandlarprisen i 1993 for *I et speil, i en gåte*
* Skolebibliotekarforeningens litteraturpris i 1993 for *Kabalmysteriet*, *Sofies verden* og *Julemysteriet*
* Peer Gynt-prisen i 1996
* Brageprisen sin heiderspris i 2002
* Riksmålsforbundets barne- og ungdomsbokpris i 2003
* Gaarder vart i 2005 utnemnd til Kommandør av Den Kongelige Norske St. Olavs Orden.

## Bakgrunnsstoff
* josteingaarder.net  (wikinettstad)
Toril Brekke

**Toril Brekke** () er ein norsk forfattar. Brekke er utdanna typograf. Ho har arbeidd som typograf, lærar, fabrikkarbeidar og journalist. I 1976 debuterte ho med romanen *Jenny har fått sparken*. Brekke er særleg kjend for sine historiske romanar.

Brekke har hatt tillitsverv i forfattar- og organisasjonar som arbeider for ytringsfridom. Ho har vore formann i Den norske Forfatterforening (1987-1991) og formann i Norsk P.E.N. (1992-1997).

Brekke er dotter av diktaren Paal Brekke, og skreiv i 2002 ei livsskildring om han *Paal Brekke - En kunstner. Et liv*.

## Verkliste
**Jenny har fått sparken* &ndash; roman  (1976)
**Gutten i regnet* &ndash; ungdomsbok (1978)
**Mikkel og brødrene hans* &ndash; barnebok  (1980)
**Den gylne tonen* &ndash; roman  (1981)
**Filmen om Chatilla* &ndash; roman  (1983)
**Jacarandablomsten* &ndash; noveller  (1985)
**Sølvfalken* &ndash; roman  (1986)
**Mannen som hatet fotball* &ndash; barnebok  (1987)
**Den svarte sekken* &ndash; barnebok  (1989)
**Den hemmelige tvillingen* &ndash; barnebok  (1991)
**Gjennom øyne av glass* &ndash; roman  (1991)
**Den grå dvergens hemmelighet* &ndash; ungdomsbok  (1992)
**Fuglegutten og gullfjellet* &ndash; barnebok  (1993)
**Granitt* &ndash; roman  (1994)
**Ibsens røde lykt* &ndash; roman  (1996)
**ryddet av veien* &ndash; kriminalroman (1997)
**Blindramme* &ndash; (1997)
**Fiolette trekroner* &ndash; ungdomsbok (1998)
**Aske* &ndash; roman (1999)
**Enkenes paradis* &ndash; roman (2000)
**roser fra tribunen* &ndash; ungdomsbok (2000)
**Sara* &ndash; roman (2001)
**Tanta til Linda er en dronning* &ndash; barnebok (2002)
**Paal Brekke - En kunstner. Et liv* &ndash; biografi over Paal Brekke 2002)
**Historien om Omar og Lilly* &ndash; drama (2002)
**Brostein* &ndash; roman (2003)
**Bergskatt* &ndash; roman (2004)
**Drømmen om Amerika* &ndash; roman (2006)
**Gullrush* &ndash; roman (2008)
**Det lovede landet* &ndash; (2010)
**En blå kjole fra Herr Hiltler* &ndash; (2012)
* *Marmor* &ndash; roman (2014)

## Prisar
*Mads Wiel Nygaards legat 1999
*Riksmålsforbundets litteraturpris 2000
*Amalie Skram-prisen 2004

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Bøker av Toril Brekke digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket
* Kim Småge: «Toril Brekke» i Norsk Biografisk Leksikon
* Utgjevingar av Toril Brekke i BIBSYS
Rasmus Rask

**Rasmus Christian Rask** () var ein dansk språkvitar. Han skreiv fleire grammatikkar og forska på komparativ fonologi og morfologi. Rask arbeidde for ei uttalenær (ortofon) rettskriving.

Rask var fødd i Brandekilde på Fyn. Han vart student ved universitetet i København, og viste seg då å ha ei framståande evne til å læra seg språk. Rask fekk først ei stilling som assisterande bibliotekar ved universitetet og vart seinare professor i asiatiske språk der.

Han gav ut eit grammatisk oversyn over islandsk og andre gamle nordiske språk, samanfatta frå arbeidet til fleire tidlegare forskarar, i 1811. Mellom 1813 og 1815 budde han på Island der han lærte seg språket og kulturen og studerte den islandske litteraturen. Då han kom tilbake til København starta han det Islandske Litterære Selskab.

Vidare gav Rask ut ei angelsaksisk grammatikk, eit verk som såg på røtene til dei nordiske språka og samanlikna dei med andre, særleg gresk og latin, og ein tysk artikkel om språka og litteraturen i Noreg, Island, Sverige og Finland. Rask omsette òg begge eddaene til svensk.

I 1822 skal han ha kunna minst tjuefem språk og dialektar, og ha studert meir enn det dobbelte.

Rask utførte eit imponerande forskingsarbeid for si tid ved å reisa gjennom Russland og Persia for å studera og samanlikna språka der. Han skal ha lært seg persisk nok til å kunne føra samtalar på seks veker. Han drog deretter vidare til Bombay, der han skreiv ein artikkel om avestisk, parsarane sitt heilage språk, og fortsette så til Ceylon (Sri Lanka) der han skreiv ei skildring av dei indiske språka. I 1832 kom Rask tilbake til Danmark med fleire verdifulle dokument på mellom anna pali, avestisk og singalesisk

Seinare gav Rask ut grammatikkar om spansk, italiensk og frisisk, og ein dansk grammatikk for engelsktalande. I 1826 gav han ut eit essay om dansk rettskriving. I 1832 kom grammatikken hans over nordsamisk ut, *Ræsonneret lappisk sproglære efter den sprogart, som bruges af fjældlapperne i Porsangerfjorden i Finmarken. En omarbejdelse af Prof. Knud Leems Lappiske grammatica*. Grunnlaget for dei nordsamiske ortografiske grunnprinsippa byggjer framleis i dag på arbeidet lagt ned av Rask i denne grammatikken. Han døydde i København den 14. november 1832.

Rask var den første som peikte på likskapar mellom nordiske og gotiske språk på den eine sida og litauisk, slavisk, gresk og latin på den andre. Det var òg han som fann opp den såkalla Grimms lov om korleis konsonantar endra seg frå gamle indoeuropeiske språk til nyare germanske, sjølv om han berre samanlikna dei med gresk, sidan han ikkje kjende til sanskrit.

## Bibliografi (utval)

* Rask, Rasmus 1832: Ræsonneret lappisk sproglære efter den sprogart, som bruges af fjældlapperne i Porsangerfjorden i Finmarken. En omarbejdelse af Prof. Knud Leems Lappiske grammatica
* Rask, Rasmius: *[http://www.pratyeka.org/rask/ Singalesisk Skriftlære]*