open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Haugianarar

**Haugianarane** er ei nemning på dei som var med i rørsla starta av den kristne lekpredikanten Hans Nielsen Hauge (1771–1824). Hauge reiste kringom i store delar av sør-Noreg. Hauge reiste som mest i tida frå 1797 til 1804, og heldt religiøse møter på gardar. Religiøs møteverksemd utan godkjenning av soknepresten var ikkje lovleg i høve konventikkelplakaten. Difor vart Hauge ofte sett i fengsel. Hauge preika ei lære prega av pietisme, men la vekt på å tena Gud i praktisk arbeid. Haugianarane vart kjend for å driva med handel og å starta ymse typar industriverksemd. Slik verksemd kunne dreia seg om møller, og å driva utvinning av salt. 

Etter at Hauge døydde, heldt rørsla fram. Haugianarane er rekna som starten på lekmannsrørsla innan den norske kyrkja. Haugianarane kjempa for at konventikkelplakaten skulle opphevast, men det skjedde ikkje før den 27. juli 1842. Haugianarane tok etter kvart i bruk bedehus til møter i staden for privatheimar. I 1842 vart Det Norske Misjonsselskap stifta. 

## Bakgrunnsstoff
* Om Haugianarane si mølleverksemd i Strusshamn
* Hans Nielsen Hauges testamente til sine Venner. Bredtvet, den 7. Mars 1821. 
* Hans Nielsen Hauges Minde - museum i Hauge sin barndomsheim 
* Om Haugianarane sitt hus i Stavanger frå 1846- det eldste bedehuset i Noreg
Sjakkbrikka dronning

**Dronninga** er den sterkaste brikka i brettspelet sjakk. Dronninga kan flyttast både som eit tårn og som ein løpar. Ho kan flyttast loddrett, vassrett eller diagonalt på sjakkbrettet så mange felt ein måtte ynskja. Dronninga kan ikkje hoppa over andre brikker.

Den kvite dronninga startar på D1, den svarte på D8. Dronninga startar altså alltid på eit felt med same farge som brikka. 

På grunn av den høge verdien til dronninga ventar ein ofte til midt i spelet før dronninga vert teke i bruk. I starten av spelet er dronninga sårbar. Om ei eller begge dronningane fell, er det ofte eit teikn på at spelet går mot slutten. 

Dronninga kan koma i spel att om ein bonde når fram til siste felt på andre sida av brettet. Bonden kan då endrast til ei anna type brikke. Oftast vert det vald at bonden skal endrast til ei dronning.
Haugianerne

***Haugianerne*** er eit måleri av Adolph Tidemand som framstiller ei gruppe haugianarar som lytter til ein lekpredikant i ei stove.

Tidemand arbeidde med motivet frå 1845 til 1852, og det finst fleire versjoner av bildet. Ein teikning er datert 1845, og måleriet er kjent i versjonar datert 1848, 1852 og 1865. Nasjonalgalleriet eig eit av dei, Mandal museum, har stilt ut bildet frå 1865, medan Düsseldorfs kunstmuseum museum Kunst Palast har eit anna som dei fekk tak i som del av sin kontakt med elevane ved Kunstakademie Düsseldorf. Tidemand var elev ved akademiet då han måla bildet.
 

Bildet framstiller ei gruppe folk, til dels i norske folkedraktar, som er samla inne i ei årestove eller røykomnstove. Dei er opplyste av lys frå ein ljore. Ut frå tittelen forstår ein at den ståande mannen midt i bildet er ein lekpredikant knytt til haugianarrørsla, som var ei norsk kristen vekkingsrørsle tidleg på 1800-talet. I bildet vidareførar Tidemand ein sjanger som nyttar den strenge bildebygginga ein finn i tradisjonelt historiemåleri, på motiv henta frå folkelivet.

Ein rekner med at  mange av personane er måla etter tyske modellar; ein målarkollega frå Düsseldorf stod modell for predikanten. Mannen i kubbestolen er Baard Olavson Mo frå Kvam i Hardanger som var ven av Tidemand og ein truande Haugianer. Tidemand måla også eit separat bilde av han, *Sittende bonde*.

## Galleri

Fil:Adolph Tidemand - Low Church Devotion - Google Art Project.jpg|Versjon datert 1848 (122,5 x 98,5 cm)
Fil:Adolph Tidemand - Low Church Devotion - Google Art Project (9QGXjFzX4Caijw).jpg|Versjon datert 1852 (183 x 147 cm)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Haugianerne|Haugianerne]]» frå ,  den 25. august 2018.*  

## Bakgrunnsstoff
* Haugianerne i gigapixeloppløsning fra Google Art Project
Sjakkbrikka tårn

**Tårnet** er ei brikke i brettspelet sjakk. Kvar spelar startar med to tårn, eitt i kvart av hjørna på sjakkbrettet som er nærast spelaren si eiga side. Dei kvite tårna startar på a1 og h1, dei svarte på a8 og h8.

Tårna flyttar vassrett eller loddrett, framover eller bakover, så mange felt ein ynskjer. Dei slår andre brikker ved å verta sett på feltet som ei motspelarbrikke står på. Tårnet deltek i spesialtrekket rokade, saman med kongen.

Vanlegvis er tårnet sterkare enn springaren og løparen, og vert rekna for å vera to bønder meir verdt. To tårn vert vanlegvis rekna som litt meir verdt enn ei dronning. Tårn og dronningar vert ofte kalla tunge offiserar, i motsetnad til løparar og springarar, som vert kalla lette offiserar.
Shannontalet

**Shannontalet**, 10120, var det første estimatet av kompleksiteten til sjakk innan spelteori. Det var opphavsmannen til informasjonsteori, Claude Shannon, som rekna ut talet. Han meinte at eit parti sjakk har i gjennomsnitt 40 trekk, og at kvar spelar kan velja mellom rundt 30 moglege trekk. Derfor finst det(30&times;30)40, eller 90040 moglege sjakkspel. Dette talet er om lag 10120, sidan løysinga på likninga 90040=10x er x=40&times;*log* 900.

Kompleksiteten til sjakk er i dag blitt justert opp til om lag 10123. Det er vanleg å samanlikna dette talet med kor mange atom ein reknar med det finst i universet &ndash; eit mykje lågare tal, mellom 4&times;1078 og 6&times;1079.

## Bakgrunnsstoff
* Sjakk og matematikk frå mathworld (engelsk)

### Kjelder
* «Shannon number» på engelsk Wikipedia
Knut

**Knut**, **Knud** og **Knute** er mannsnamn av nordisk opphav. Det kjem truleg av norrønt *knútr*, det same ordet som moderne «knute», men kan og tyda «den kjekke». 

I Danmark har Knut vore eit kongenamn, og då i tydinga samlande - eit knutepunkt. Knut den mektige samla eit stort rike.

Knut har namnedag 7. januar.

## Namneformer og frekvens

*Knut* er kjend frå 1100-talet og var spesielt populær frå 1800-talet og framover, med ein topp rundt 1950-åra. Dei siste åra har namnet hatt ein nedgang, men er framleis vanleg.

Namnet har vorte brukt av fleire kongelege, mellom anna Knut den mektige, den danske nasjonalhelgenen Knut den heilage (som vert minna 13. januar og 10. juli) og prinsen Knut Lavards (som vert minna 7. januar; trettandedagsknut). 

## Kjende namneberarar
*Knut den heilage, dansk konge
*Knut den mektige, konge over Danmark, Noreg og England
*Knut I Eriksson, konge av Sverige
*Knut Lavard, prins og helgen

*Knut Bergslien (1827&ndash;1908), norsk kunstmålar
*Knut Hamsun (1859&ndash;1952), norsk forfattar
*Knud Rasmussen (1879&ndash;1933), dansk polarutforskar og antropolog
*Knute Rockne (1888&ndash;1931), norskamerikansk utøvar og trenar av amerikansk fotball
*Knut Hauge (1911&ndash;1999), norsk forfattar
*Knut Bergsland (1914&ndash;1998), norsk språkforskar
*Knut Nystedt (1915&ndash;&nbsp;), norsk komponist
*Knut Dahl Jacobsen (1925&ndash;1999) norsk statsvitar
*Knut Sverre, (1927&ndash;2005) norsk diplomat
*Knut Andersen (1931&ndash;), norsk filmregissør
*Knut Bohwim (1931&ndash;), norsk filmregissør
*Knut Johannesen (1933&ndash;), norsk skeiseløpar
*Knut Erik Jensen (1940&ndash;), norsk filmregissør
*Knut Faldbakken, (1941&ndash;), norsk forfattar
*Knut Ødegård, (1945&ndash;) norsk forfattar
*Knut Buen (1948&ndash;), norsk hardingfelespelar
*Knut Borge (1949&ndash;), norsk tv-mann
*Knut Knudsen (1950&ndash;), norsk syklist
*Knut Nærum (1961&ndash;), norsk komikar
*Knut Reiersrud (1961&ndash;), norsk komponist
*Knut Storberget (1964&ndash;), norsk politikar, justisminister
*Knut Ivar Bøe (1967&ndash;), norsk trekkspelar 
*Knut Holmann (1968&ndash;), norsk padlar
*Knut Anders Sørum (1976&ndash;), norsk Eurovision-deltakar

### Oppdikta personar
*Ingeniør Knut Berg, nynorsk teikneseriefigur

### Kjæledyr

* Isbjørnen Knut - i Berliner zoo

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Canute|Canute]]» frå , og «[[:sv:Knut (namn)|Knut (namn)]]» frå  den 11. desember 2005.*  
 
*Statistisk Sentralbyrå (namnebruk i Noreg)

## Bakgrunnsstoff
DS «Oster»

**DS «Oster»** er ein dampbåt som vart bygd 1908 ved Christianssands Mek. Værksted for Indre Nordhordlandske Dampskibsselskab. Han gjekk i fast rute mellom Osterfjorden og Bergen som kombinert passasjer- og lastebåt. I 1963 skreiv den bergenske døvepresten Ragnvald Hammer diktet «Dar kjem dampen» til ære for rutebåten. Ivar Medaas sette seinare melodi til dette diktet.

## Historie
### Ut av vinterisolasjon
Det var Modalen kommune som i 1906 sendte ei oppmoding til styret i Indre Nordhordlandske Dampskibsselskab om å byggje ein ny rutebåt som kunne forsera isen som elles låg kommunen i vinterisolasjon. Styret i INDS gjorde året etter vedtak om å byggje ein båt med kraftig motor og eit sterkt skrog. Det var Christianssands Mek. Værksted som fekk i oppdrag å byggje båten ved byrjinga av 1908. Same året vart båten levert og han fekk namnet DS «Oster». Båtens eigenskapar som isbrytar innfridde alle forventningane som folk hadde. Den første kapteinen vart Tobias Andersen Hordvik, fødd 1867, som hadde hatt fartstid som kaptein ifrå han var 19 år.

### Okkupasjonsåra

Etter at Noreg kom med i den andre verdskrigen i 1940, vart DS «Oster» overtatt av tyskarane og omdøypt «Marder». Båten gjekk no i tysk patruljeteneste inntil freden kom i 1945.

### MS «Vaka»

Då okkupasjonen tok slutt fekk båten eit større vedlikehald etter krigslitasjen og noko manglande vedlikehald frå tysk side. DS «Oster» vart så atter ein gong sett inn i passasjertrafikk der han gjekk inntil 1964. Då vart båten seld og ombygd til reint transportfartøy. Dampkjelen vart bytta ut med oljemotor. Under namnet MS «Vaka» gjekk båten i frakt diverse stader på Sør- og Vestlandet.

### Restaurering til opphavleg stand
Etter 30 år som MS «Vaka» vart båten kjøpt av eldsjelar i Nordhordland Veteranbåtlag i 1996. Ein ville restaurere båten tilbake slik han var i opphavleg stand med dampdreven motor. Båten fekk først namnet «Gamle Oster», men fekk så det opphavlege namnet DS «Oster» i år 2000. Den noverande motoren er ein 300 hk dampmaskin frå 1927, bygd av Alexander Hall, Aberdeen.

Den 11. juni 2005 vart «MS Oster» høgtidleg ærklert ferdig restaurert ved ein seremoni i Bergen. Seremonien fann stad ved «Skur 11», same plassen som rutebåten tidlegare hadde lagt til kai ved.

## Bakgrunnsstoff
* http://www.oster.no/
* http://www.maritimetours.no
*
Lennart Lagerwall

**Lennart Lagerwall** er ein svensk dramaturg som mellom anna har omsett fleire filmmanus til svensk.

## Bakgrunnsstoff

* Lennart Lagerwall hjå Filmdatabasen på internett.
1 723

Talet **1&nbsp;723** (eitt tusen sju hundre og tjuetre) er det 269. primtalet og det einaste primtalet mellom 1&nbsp;721 og 1&nbsp;733.

Ordenstalet som svarar til talet 1&nbsp;723, er **eitt tusen sju hundre og tjuetredje** (**1&nbsp;723.**).
Sjakkbrikka bonde

**Bonden** er den svakaste og mest talrike brikka i brettspelet sjakk. Kvar spelar startar spelet med åtte bønder, ein på kvart felt i den andre rada, sett frå spelaren. På sjakkbrettet startar dei kvite bøndene på a2, b2, c2, ..., h2, medan dei svarte bøndene startar på felta a7, b7, c7, ..., h7. Bøndene vert ofte gjeve namn etter den lina dei står i, ein talar til dømes om "den kvite f-bonden".

I motsetnad til alle dei andre brikkene kan ikkje bønder flyttast bakover på brettet. Ein bonde går normalt eitt felt fram. Fyrste gong bonden vert flytt frå utgangsposisjonen, kan han flyttast to felt fram. 

Bonden slår ikkje brikker på same måte som han flyttar mellom felt. Bonden slår på skrå, eitt felt diagonalt. Brikker som står like framfor ein bonde, anten dei er eigne eller motstandarane sine, stengjer framvegen for bonden.

Eit meir uvanleg trekk er en passant-slaget. Eit slikt trekk skjer når ein bonde flyttar to felt fram frå utgangspunktet. Om bonden passerer eit felt som er under åtak av ein av motstandaren sine bønder vert det kalla ein passant. Motstandaren sin bonde, som hadde kunna slå bonden om han berre hatt gått eitt felt fram, har lov til å slå bonden som om han berre hadde flytta eitt felt fram. Bonden som slår, vert plassert på det tomme feltet som motstandaren sin bonde flytta over, og sistnemnde bonde vert fjerna frå brettet. Ein passant må nyttast i trekket etter at bonden har flytta to trekk fram, elles misser ein høvet til dette.

Ein bonde som kjem heilt fram til motsett ende av brettet (motstandaren si første rad), blir endra til ei anna brikke etter spelaren sitt eige val. Dette blir kalla bondeforvandling. Bonden vert i same trekket, og før motstandaren sitt neste trekk, erstatta med ei dronning, eit tårn, ein løpar eller ein springar av same farge. I dei aller fleste situasjonar er det mest fornuftig å velja ei dronning, sidan dette er den sterkaste brikka. 

## Sjå òg
* Bondesjakk

## Bakgrunnsstoff
Jan Egil Storholt

**Jan Egil Storholt** () er ein tidlegare norsk skøyteløpar. 

Storholt blei fødd i Trondheim, men voks opp i Bjørnli på Løkken Verk. Han høyrde til verdseliten på 1970-talet, og var ein av «de 4 S-ane» (dei andre var Sten Stensen, Amund Sjøbrend og Kay Stenshjemmet). Han vann gull på 1500-meter i OL i Innsbruck, og blei europamester i 1977 og 1979 (sølv 1980, bronse 1976 og 1978). Tre år på rad (1977, 1978 og 1979) kom han på sølvplass i VM, berre slått av Eric Heiden. I sin siste sesong (1981) tok han VM-bronse. 

Storholt sette verdsrekord på 1500 meter og samanlagt (stor firkamp) i 1977. Storholt tok i alt åtte distansesigrar ved internasjonale meisterskap.
Esso

**Esso** er eit internasjonalt varemerke, nytta av oljeselskapet ExxonMobil og tilknytte selskap. Esso kjem av forkortinga SO for Standard Oil. 

Varemerket er mest kjend frå bensinstasjonar. Norske Esso A/S har bygd opp eit stort oljeraffineri på Slagentangen ved Tønsberg, det såkalla Essoraffineriet. Systerselskapet Esso Exploration and Production Norway Inc, med hovudkontor i Stavanger, driv med leiting etter og utvinning av petroleum på norsk kontinentalsokkel. 

I USA vert mest varemerket Exxon nytta, slik at Esso ikkje er så kjend der. Standard Oil Company opparbeidde seg nærast monopol innan oljeindustrien i USA. Etter fleire rettssaker var selskapet i 1911 delt opp i sju sjølvstendige selskap. Kvart av desse hadde rett til å nytta varemerket "Standard" i ulike delstatar. Standard Oil of New Jersey hadde rettane til New Jersey, i tillegg til Maryland, West Virginia, Virginia, North Carolina, South Carolina, og District of Columbia. Innan 1941 hadde selskapet òg sikra seg rettane i Pennsylvania, Delaware, Arkansas, Tennessee, og Louisiana. I desse statane marknadsførte selskapet produkta sine med varemerket "Esso". Varemerket vart òg nytta i New York og dei seks statane i New England. 

I 1974 døypte Standard Oil of New Jersey seg om til Exxon Corporation, og nytta Exxon som varemerke. 

I andre land i verda vert varemerka Mobil og Esso nytta, og varemerket Exxon er nær ukjend.
Tårn

Eit **tårn** er eit høgt bygg som gjerne er høgare enn byggmassen kring. Eit tårn kan stå for seg sjølv, eller vera ein del av til dømes ein festning, eit slott eller eit hus. Eit kyrkjetårn på ei kyrkje gjorde ofte at kyrkja var det høgaste bygget i ein by eller i eit landskap. I nyare tid vert høge tårn mykje nytta til å plassera ulike antenner på, til dømes kringkastingstårn. Tårn kan ha éi eller fleire høgder som er laga til for utsyn eller for til dømes restaurantverksemd. Eit tårn er ofte eit høgt og smalt bygg, sidan det gjev dei lågaste byggjekostandene for ei viss høgd. Eit tårn skil seg frå ei mast gjennom at tårnet ikkje er støtta opp med hjelp av stag eller liknande.

## Kjende tårn
* Tower of London
* Eiffeltårnet
* Babels tårn
* Det skeive tårnet i Pisa
* Tryvannstårnet
* Rosenkrantztårnet

## Sjå òg
* Fyrtårn
* Skyskrapar
* Vasstårn
* Mast
* Sjakkbrikka tårn

## Bakgrunnsstoff
Sjakkbrikka løpar

Ein **løpar** er ei brikke i sjakk. Kvar spelar startar sjakkpartiet med to løparar. I startoppstillinga står dei kvita løparane på felta c1 og f1, og dei svarte på c8 og f8.

Løparane vert gjerne omtala med namn som avspeglar kva felt dei kan gå på, *svartfeltsløparen* og *kvitfeltsløparen*.

Det er inga avgrensing for kor mange felt ein løpar kan flyttast i eitt trekk, men han kan ikkje hoppe over andre brikker.

Sidan rørslefridommen til løparen er avgrensa til 32 av brettet sine 64 felt, vert han rekna som svakare enn tårnet, som har tilgang til samtlege felt. På eit tomt brett herskar eit tårn alltid over fjorten felt, medan ein løpar berre herskar over sju til tretten, avhengig av kor nær sentrum den står. Ein reknar med at eit tårn er verdt om lag to bønder meir enn ein løpar. Løparane har om lag same styrke som springarane.

## Bakgrunnsstoff
Sjakkbrikka springar

Ein **springar** (òg kalla *hest*) er ei brikke i sjakk. Kvar spelar startar med to springarar kvar, vert plasserte ved sida av tårna. Dei kvite springarane startar på felta b1 og g1, dei svarte på b8 og g8.

Springarane sitt rørslemønster skil seg frå dei andre brikkene. Springaren går på vekselvis kvite og svarte felt, i ei rørsle som kan beskrivast som at den går eitt felt framover eller til sida, og deretter to felt vinkelrett i høve til den første delen av trekket.

Diagrammet til venstre syner dei åtte moglege trekka for ein sentralt plassert springar. I motsetnad til andre sjakkbrikker kan springaren hoppe over brikker som måtte stå mellom springaren og feltet den flytter til. Som dei fleste andre av brikkene, slår den motstandarbrikker som er plassert på feltet den kjem til.

Dei fleste brikker er sterkast når dei står sentralt plassert på sjakkbrettet, og dette gjeld i særleg grad for springarar. Ein springar på sida av brettet angrip berre fire felt, og frå et hjørnefelt berre to.

Springaren er den éinaste offiseren som kan flyttast før det er gjort noko bondetrekk. Til vanleg kjem springaren i spel litt før løparen, og lenge før tårna og dronninga. 

Springaren er den éinaste brikka som kan angripe dronninga utan sjølv å vere truga av dronninga. Den vert heller ikkje angripen av ein konge, løpar eller tårn den angrip, og egnar seg difor godt til å utføre ein gaffel.

Ein springar vert rekna for å vere like sterk som ein løpar. Løparen si rekkevidde er lengre, men løparen er avgrensa til dei 32 kvite/svarte felta på brettet. Sidan springaren kan hoppe over andre brikker, vert den rekna som meir verdfull tidleg i spelet, når det er fleire brikker på brettet.
God Defend New Zealand

**«God defend [[New Zealand]]»** er den eine av to newzealandske nasjonalsongar: «God defend New Zealand» (i vanleg bruk) og «God save the Queen» (meir sjeldan). «God defend New Zealand» vart framført fyrste gong i Dunedin i 1876, og er skriven av Thomas Bracken med musikk av John Joseph Woods.

## Bakgrunnsstoff
* Offisielle nettsider for den newzealandske nasjonalsongen
* MIDI-fil og noter på nationalanthems.info
* Nettsider om songen på nz.com  med eit opptak av New Zealand Symphony Orchestra
1 721

Talet **1&nbsp;721** (eitt tusen sju hundre og tjueéin) er det 268. primtalet og det einaste primtalet mellom 1&nbsp;709 og 1&nbsp;723.

Ordenstalet som svarar til talet 1&nbsp;721, er **eitt tusen sju hundre og tjueførste** (**1&nbsp;721.**).
1 709

Talet **1&nbsp;709** (eitt tusen sju hundre og ni) er det 267. primtalet og det einaste primtalet mellom 1&nbsp;699 og 1&nbsp;721.

Ordenstalet som svarar til talet 1&nbsp;709, er **eitt tusen sju hundre og niande** (**1&nbsp;709.**).
1 699

Talet **1&nbsp;699** (eitt tusen seks hundre og nittini) er det 266. primtalet og det einaste primtalet mellom 1&nbsp;697 og 1&nbsp;709.

Ordenstalet som svarar til talet 1&nbsp;699, er **eitt tusen seks hundre og nittiniande** (**1&nbsp;699.**).
Preposisjon

**Preposisjonar** eller **styreord** er adposisjonar som står framfor objektet sitt, som til dømes *på* i «på badet».

## Sjå òg
* postposisjon
Postposisjon

Ein **postposisjon** er ein adposisjon som står etter objektet sitt, som t.d. i finsk *kautta* «via» i uttrykk som *Helsingin kautta* «via Helsingfors».

## Sjå òg
* preposisjon
Adposisjon

**Adposisjon** er samleomgrepet for preposisjonar og postposisjonar, skilnaden dei i mellom er at preposisjonar står føre styringa si, mens postposisjonar står etter ho, som den finske preposisjonen *ilman* 'utan' i *ilman kirjaa* 'utan bok' og den nordsamiske *haga* (som også tyder 'utan') i *girjji haga* 'utan bok'.

## Adposisjonane sin syntaks

Adposisjonar tar nominalfrasar som styring, og resultatet er ein adposisjonsfrase som fungerer som adverbial, dvs. som ein frase som ikkje treng vere del av verbet sin valens. Ein kan altså seie både *Eg søv*, *Eg søv ofte* og *Eg søv i senga*, der adverbialet *ofte* og preposisjonsfrasen *i senga* ikkje er valensbunde ledd. Visse adposisjonsfrasar kan likevel vere valensbunde.

## Adposisjonar og språktypologi

Språk med berre postposisjonar deler ofte mange andre trekk, til dømes har dei ein tendens til å vere SOV-språk, logisk nok, sidan både verbet og adposisjonen dermed tar høvesvis objektet sitt og styringa si til venstre. At språk med berre preposisjonar og språk med både pre- og postposisjonar ikkje utgjer ei like homogen gruppe, typologisk sett, er framleis eit stort mysterium.

## Sirkumposisjonar
I tillegg til preposisjonar og postposisjonar er det òg mogleg å rekne med sirkumposisjonar, td *for … sidan*, som i *for tre år sidan*, der styringa er omgjeven av adposisjonen: [ *for* [ tre år ] *sidan* ].

## Kjelder
Potettrykk

**Potettrykk** er ein enkel trykketeknikk der ein bruker poteter til å påføra mønster på ein flate. For å trykka skjer ein ut eit mønster i snittflaten av ei halv potet. Deretter dekker ein flata med måling og bruker han som stempel på papir.

Potettrykk er enkelt og billig å lage, men den utskorne poteta blir fort sliten. Trykkresultatet blir vanlegvis grovare og meir unøyaktig enn når ein bruker trykkplater og stempel av sterkare og fastare material.
Teknikken blir ofte brukt som formingsaktivitet for ungar. 

Potettrykk tilsvarar blokktrykk, tresnitt, linoleumssnitt og andre grafiske høgtrykksteknikkar.

## Bakgrunnsstoff
* Framgangsmåte for potetrykk
Tjuefjerde

***Tjuefjerde*** er ein norsk julekalenderparodiserie på TV3 frå 2005 i 24 delar.

## Medverkande
* Kim Haugen - John Buer
* Ulrikke Hansen Døvigen - Torunn Søderlund (som Ulrikke H. Døvigen)
* Toni Usmann - Svein Alvarez 
* Nils Ole Oftebro - Julenissen, Battle Claus
* Berte Rommetveit - Nissemor
* Mads Jørgensen - Sjefsnissen (som Mads H. Jørgensen)
* Stine Varvin - PR-nissen 
* Mathias Calmeyer - Varehusnissen 
* Bjarne Thomasen - Dressnissen 
* Eirik Eikefjord - Muldvarpen 
* Kathrine Sørland - Muldvarpen
* Jon Ivar Bye - prest
* Finn Schau - Biskopen 
* Jasmin Aasland - Vikaren
* Anne Ryg - Bergliot
* Kyrre Hellum - Påskeharen
* Bente Børsum - Grete-mor
* Helge Reiss - Per-far (også som Helge Reis)
* Andreas Cappelen - H.K.A.F-ledernissen (også som Andreas Cappelne)
* Vanessa Borgli - Helle Ravn
* Julius Winger - Lab-nissen
* Anders Elvestad - Notaren
* Rolf Sand - Den gamle nissen
* Ketil Klaveness - Renholderen

## Bak kamera
* Regi: Mads Nilsson
* Manus: Magnus Abrahamsson, Jessica Ericstam, Henrik Dorsin, Michael Lindgren

Etter ein idé av Magnus Abrahamsson og Jessica Ericstam

Manusomsetjing: Kjersti Ugelstad

Produsert av Strix.

## Bakgrunnsstoff

* Leketøysimperiet 
* TV3s side om Tjuefjerde
Buntsivaks

**Buntsivaks** (*Eleocharis multicaulis*) er ein fleirårig plante i storrfamilien. Planten er sjeldan, men finst i innsjøar og myrer i Vest- og Sentral-Europa. 

## Galleri

Eleocharis multicaulis.jpeg|Vivipar formeiring av buntsivaks.
Eleocharis multicaulis kz02.jpg
Cyperaceae spp Sturm5.jpg|Botanisk illustrasjon


## Kjelder
* The ecological niche of Eleocharis multicaulis, an amphibious plant characteristic of softwater lakes (engelsk oppsummering, PDF-fil)

## Bakgrunnsstoff
* Skildring i ''Den virtuella floran''
* Bilde på bioimages.org
Jussi Birn

**Jussi Birn** (eig. **Juhani Birn**) er ein finsk lingvist, utdanna frå Universitetet i Helsingfors. 

Han er mest kjend for å bruke føringsgrammatikk i grammatikkontrollprogram. Eit døme på ein føringsgrammatisk regel i eit grammatikkontrollprogram er denne:

 (@w =s! (@ERR) (-2 GEN)
                (-1 A-DEF)
                ( 0 N-DEF)) ;

Her betyr «0» «ordet regelen gjeld», «-1» og «-2» ordet som står ein og to posisjonar til venstre. Regelen seier: gje eit ord **w** merket **@ERR** (dvs. eit feilmerke) viss ordet ein posisjon til venstre er eit adjektiv i bestemt form, og ordet to posisjonar til venstre er eit substantiv med s-form. Regelen finn fraser som *mannens gamla bilen* og påpeiker at dei er feil, det skal vere *mannens gamla bil*.

## Bibliografi

* Juhani Birn: Swedish Constraint Grammar: A Short Presentation 
* Birn, Juhani 1999: Detecting grammar errors with Lingsoft's Swedish grammar checker, Proc. Nodalida 1999
Stavnsbandet

**Stavnsbåndet** var ei ordning innan landbruket i Danmark på 1700-talet. Ordninga vart innført i 1733 av kong Kristian VI av Danmark-Noreg. Innføringa kom etter ynskje frå godseigarar og militære. Stavnsbåndet batt mannlege bønder mellom 14 og 36 år til å verta buande på det godset eller herregarden der dei hadde vorte fødd. Seinare vart ordninga utvida til å gjelda bønder mellom 4 og 40 år. Stavnsbåndet vart berre gjort gjeldande for Danmark, og ikkje i andre delar av Danmark-Noreg.

På 1730-talet var Danmark inne i ei landbrukskrise, som mellom anna skuldast sviktande etterspurnad frå land ein eksporterte til. Mange folk flytta frå landsbygda til byane. Slik vart det få folk att til å bu og leiga jord på storgardane. Militæret såg at rekrutteringsgrunnlaget til landmilitsen gjekk ned.

Stavnsbåndet vart opheva som ledd i ein landbruksreforma (Landboreformerne) av 20. juni 1788 med ei overgangsperiode fram til  1800. Kronprinsregenten, den seinare kong Fredrik VI av Danmark-Noreg, oppheva stavnsbåndet etter råd frå medarbeidarane sine

Det viktigaste resultatet av arbeidet til «Den Store Landbokommission» var opphevinga av stavnsbåndet. Ordninga vart oppheva gradvis og over lang tid. Ein frykta at samfunnet skulle gå i oppløysing, om ein fekk ei brå skifting. 

I starten vart berre dei som var under 14 år løyste frå stavnbåndet. Etter ei tid òg dei som var over 36 år, og deretter dei som hadde gjort militærteneste.

Først frå og med året 1800 hadde alle bønder lov til i prinsippet å busetja seg der dei sjølve ynskte. Bøndene høyrde slik ikkje lenger med til eit gods sitt inventar.

Til eit varig minne om opphevinga av Stavnsbåndet vart minnestøtta Frihedsstøtten reist i København.

## Sjå òg
*bonde, bondesamfunn, træl, slave, bondegard, hoveri, liveigenskap, føydalisme

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Stavnsbåndet|Stavnsbåndet]]» frå ,  den 12. desember 2005.*
Columbus

**Columbus** kan referere til
* Christofer Columbus, ein oppdagingsreisande

## Stadar

USA
* Columbus i Ohio, hovudstaden i Ohio
* Columbus i Texas
* Columbus i Wisconsin
* Landsbyen Columbus i Wisconsin
Columbus i Ohio

**Columbus** er delstatshovudstad i Ohio i Sambandsstatane. Etter folketeljinga i år 2000 hadde Columbus ein folkesetnad på 711&nbsp;470 menneske. Dette gjer han til den største byen i Ohio og den femtande største i Sambandsstatane.

## Bakgrunnsstoff

*
Guttorm av Noreg

**Guttorm Sigurdsson** (norrønt *Guthormr Sigurðarson*; ) var konge av Noreg i 1204, under borgarkrigstida. 

Guttorm var son av Sigurd Lavard og soneson av kong Sverre.

Borgarkrigstida i norsk historie varte frå om lag 1130 til 1240. I denne tida pågjekk det mange ulike stridar av ymse omfang og styrke. Bakgrunnen for desse stridane var dei uklare norske tronfylgjelovene, sosiale forhold og kampen mellom ulike aristokratiske parti og mellom kyrkja og kongen. Det var for det meste to ulike flokkar, kjent ved ulike namn. Til slutt stod striden mellom birkebeinar og baglar. Midtpunktet for flokkane var som oftast ein kongsson som vart sett opp som kongsemnet til flokken.

Guttorm etterfylgde onkelen sin, birkebeinarkongen Håkon Sverresson, dagen etter at han døydde, den 2. januar 1204. Då han døydde ser det ut som om Håkon hadde kontroll over heile Noreg, men etter at han døydde, ein gong i første helvta av 1204, kom baglarane sitt kongsemne Erling Steinvegg til Vika med ein stor flokk saman med danskekongen Valdemar Sejr. Dette vart starten på den andre baglarkrigen (1204–1208).

Dagen etter at Guttorm vart konge vart Håkon galen (*Hákon galinn*) – ein nevø av kong Sverre – gjort til jarl og militær leiar for birkebeinane. Håkon galen vart soleis den eigentlege leiaren for birkebeinane, i og med at Guttorm berre var fire år gamal. Guttorm og birkebeinane segla til Nidaros der Guttorm vart hylla som konge på Øyratinget. 

I august same året vart han sjuk og døydde. Birkebeinane kjende ikkje til nokon annan direkte etterkomar av kong Sverre, sidan dei endå ikkje visste om Håkon Håkonsson. Dei valde difor Inge Bårdsson, ein annan nevø av kong Sverre, til ny konge. Guttorm vart gravlagd i Nidarosdomen i Trondheim. 

Hovudkjeldene våre til Guttorm sitt liv er baglarsoga og soga om Håkon Håkonsson, som begge vart skrivne på 1200-talet.

## Kjelder

* Noregs kongesoger bind 3: *Sverre-soga* (omsett av Halvdan Koht) og *Soga om baglarar og birkebeinar* (omsett av Gunnar Pedersen). Oslo, Samlaget 1979.
* Noregs kongesoger bind 4: *Soga om Håkon Håkonsson* av Sturla Þorðarsson. Oslo, Samlaget 1979.
Khabarovsk kraj

**Khabarovsk kraj** er eit territorium (*kraj*) i Russland og eit av føderasjonssubjekta i den russiske føderasjonen. Hovudstaden er Khabarovsk, arealet er 787 633 km² og innbyggjartalet er 1 301 127 (2021).

## Geografi
Khabarovsk kraj ligg ved stillehavskysten, i den sentrale delen av det russiske fjerne austen. I sør har territoriet grense til folkerepublikken Kina, i aust ligg Okhotskhavet og Japanhavet – delar av Stillehavet. Over 70 % av territoriet er berglendt. Det høgste punktet, i fjellkjeda Suntar-Khajata, ligg 2&nbsp;933 meter over havet. I sør renn elva Amur gjennom territoriet og ut i havet. Denne elva heiter Heilongjiang på kinesisk side. Den transsibirske jernbanen går gjennom området.

78 % av territoriet er skogdekt. Det finst store førekomstar av kol og tinn og uutnytta oljeførekomstar. Ellers finst det reservar av mange ulike metall, til dømes jern, gull og sølv. Berre om lag 8 % av arealet er jordbruksland - det vert dyrka litt kveite, havre, bygg, soyabønner og poteter her. Det er mange elvar og innsjøar i området, og det er eit populært reisemål for jegerar og fiskarar frå andre delar av Russland.

## Folkesetnad
Dei største byane er Khabarovsk (577 400) og Komsomolsk-na-Amure (263 900).

Etniske russarar er i klart fleirtal i befolkninga. Ved folketeljinga i 2010 var dei største etniske gruppene:
* Russarar: 88,1 %
* Ukrainarar: 2,0 %
Det bur òg fleire urfolksgrupper i området, desse utgjorde ved folketeljinga små minoritetar:
* Nanaiar: 11 009 (0,8 %)
* Evenkar: 4101 (0,3 %)
* Ultsjar: 2621 (0,2 %)
* Nivkhar: 2149 (0,2 %)
* Evenar: 1128 (0,1 %)
* Udegejar: 620
* Negidalar: 480
* Orotsjar: 441

## Historie

Dei første russiske oppdagarane kom til dette området på midten av 1600-talet. Dei nådde Okhotskhavet i 1639 og bygde eit fort. I 1650 nådde oppdagaren Jerofej Khabarov elva Amur. Området er i dag oppkalla etter han. Russarane i dette området kom etter kvart i konflikt med kinesiske interesser, og i 1689 forlét russarane området rundt Amur under Nertsjin-avtalen.

På midten av 1800-talet kom russarane attende. Dei oppdaga at det gjekk an å segla opp Amur med havgåande skip, og i 1858 vart fortet Khabarovka - dagens by Khabarovsk - bygd ved Amur-elva. Grensa med Kina vart regulert ved ein avtale same år. Etter den russiske revolusjonen var Khabarovsk i hendene på kontrarevolusjonære styrkar - *kvitegardistar* - mellom 1918 og 1920. Den administrative eininga Khabarovsk kraj vart oppretta i 1938. I 1991 vart det Jødiske autonome området, som hadde vore underlagt Khabarovsk kraj, lausreve.

## Merknader

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Khabarovsk

**Khabarovsk** (russisk skrift Хаба́ровск, kinesisk 伯力, *Bólì* ) er ein by i Russland i det russiske fjerne austen, og hovudstad i Khabarovsk kraj. Khabarovsk har om lag 615&nbsp;000 innbyggjarar og ligg i innlandet ved elva Amur, 30 kilometer frå grensa til Folkerepublikken Kina. 

Byen ligg ved den Den transsibirske jernbanen og har internasjonal flyplass og elvehamn. Etter den andre verdskrigen vart det halde rettssaker mot japanske krigsforbrytarar her.

## Historie
Området var opphavleg ein del av Kina, av det mandsju-styrte kinesiske riket, og vart då kalla **Boli**. Den mandsjurske busetjinga oppstod på 1100-talet.

Den 26. mars 1652 vart kosakkar angripe av eit mandsjurisk kavalier nær **Atsjansk** (russisk Ачанск), eit russisk fort som ligg der Khabarovsk ligg i dag, men dei klarte ikkje å ta fortet. I 1654 møtte ein mandsjursk-koreansk hær ein russisk hær i slaget ved Hutong (hangul: 후퉁강 hanja: 厚通江 (混同江)), som dei mandsjuriske-koreanske styrkane vann. Fire år seinare, i 1658, sendte Hyojong igjen troppar for å hjelpe Qing-dynastiet mot Russland; 260 koreanske musketerar og kanonérar vart sendt mot russarane under ein amur-koassak, Onufrij Stepanov (russisk Онуфрий Степанов-Кузнец). Dei mandsju-koreanske styrkane møtte russarane ved Sjarhody (kinesisk 沙尔虎达, russisk Шарходы/Шарходе, hangul 의례목성 (어라이무청)), ved munningen av elva Sungari, og tok livet av 270 russarar og dreiv dei ut av det mandsjuriske områet. Desse felttoget vert i koreanske krøniker kalla *Nasun Jeongbeol* (hangul 나선정벌, hanja 羅禪征伐, russisk Усмирении России).

I 1858 vart området avstått til Russland etter Aigun-traktaten. Dei russiske styrkane grunnla ein militær utpost kalla **Khabarovka** (russisk Хаба́ровка) kalla opp etter denne russiske utforskaren Jerofej Khabarov. Utposten vart seinare eit viktig industrisenter i regionen. 

Byen ligg der Ussuri munnar ut i Amur, om lag 800 km nord for Vladivostok og mellom byane går det nattog langs den transsibirske jernbanen. Til Moskva er avstanden langs jernbanen 8523 km.

I 1894 vart ei avdeling av Det russiske geografiske forbundet oppretta i Khabarovsk og dei grunnla bibliotek, teater og museum i byen. Sidan den gong har kulturlivet i Khabarovs blomstra. Mykje av den opphavlege historia til urinnbyggjarane er godt bevart i museum og ved stader som busetnadane Nanaj i Sikhatsji-Aljan, der det finst 1300 år gamle klippemålingar. Khabarovsk kunstmuseum har ei samling av gamle russisk ikon.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Verdsrommet

**Verdsrommet** eller **det ytre rommet** er den delen av universet som ligg utanfor atmosfæren til jorda og mellom himmellekamar. Verdsrommet er ikkje heilt tomt, men likner eit vakuum ved at det har ein særs låg partikkeltettleik. I det ytre verdsrommet er trykket ca. 10−14 pascal, kring 10 molekyl per milliliter. Av partiklar finn ein hovudsakleg hydrogen og helium i plasmaform, nøytrinoar og kosmisk støv, i tillegg til elektromagnetisk stråling, magnetfelt og kosmisk stråling. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Outer space|Outer space]]» frå ,  den 18. mai 2019.*
Røntgenstråling

**Røntgenstråling** er ein type ioniserande elektromagnetisk stråling som har særskilde eigenskapar i høve til biologisk materiale. Strålinga har kortare bølgjelengd enn ultrafiolett stråling, men lengre bølgjelengd enn gammastråling, det vil seie ca. mellom ti nanometer og ti pikometer.

## Bruk
Strålinga kan mellom anna trenga gjennom mjukt vev i menneskekroppen, men ikkje skjelettet eller tyngre stoff som bly. På grunn av dette blir det mykje brukt mellom anna innan helsevesenet til å ta bilde av innsida av kroppen. Strålinga blir òg brukt innan materialundersøking og krystallografi. 

Strålinga kan òg skada kroppen og aukar risikoen for å få kreft. På den andre sida blir ho òg brukt til å drepa kreftsvulstar i stråleterapi.

## Historie
Fysikaren Wilhelm Röntgen oppdaga strålinga i 1895, og tok det første røntgnebildet, av handa til kona si. For dette fekk han den første Nobelprisen i fysikk i 1901.

## Sjå òg
*røntgenastronomi
*røntgendiffraksjon
*røntgenkrystallografi
*røntgenrøyr
## Kjelder

* Røntgen på fysikknett.no 
* :no:Røntgenstråling
* :sv:Röntgenstrålning
* :da:Røntgenstråling

## Bakgrunnsstoff
* Korleis skapa røntgenstråling på uio.no
Per Olaf Lundteigen

**Per Olaf Lundteigen** () er ein norsk senterpartipolitikar og stortingsrepresentant frå Buskerud.

Lundteigen vart fødd i Øvre Eiker. Han er utdanna sivilagronom hos Norges landbrukshøgskole (seinare UMB) i 1977. Han arbeider til vanleg som gardbrukar. I perioden 12. mai 1999 til 17. mars 2000 sat Lundteigen som statssekretær i Kommunal- og regionaldepartementet.

På Stortinget har Lundteigen representert Buskerud fylke i perioden 1993-97, var ute av tinget i to stortingsperiodar, før han vart vald inn att for Buskerud og Senterpartiet i 2005. 

## Verv i stortingskomitéar
* 1993–1997 varamedlem av Valgkomiteen.
* 1993–1997 medlem av Den utvidede utenrikskomitéen.
* 1993–1997 medlem av Finanskomiteen.

## Bakgrunnsstoff
* 
* '''VG.no''' ''(15.09.05)'': Redaktør må spise fjøslue (etter at Lundteigen kom inn att på Stortinget i 2005)
Jaroslavl oblast

**Jaroslavl oblast** er ein provins i Russland og eit av føderasjonssubjekta i den russiske føderasjonen. Hovudstaden er Jaroslavl, arealet er 36 400 km² og innbyggjartalet er 1 241 424 (2021).

Jaroslavl oblast ligg sentralt plassert i den europeiske delen av Russland, og grensar til Moskva oblast i sør. Området er stort sett bylgjande sletteland, høgste punktet er berre 294 meter over havet. Dei øvre delane av elva Volga renn gjennom provinsen, i ei strekning på 340 kilometer. Klimaet er kontinentalt, med middeltemperatur i januar på -10°&nbsp;celsius, og i juli 18°&nbsp;celsius.

Provinsen har ingen vesentlege mineralførekomstar. Volga er demma opp ved Rybinsk og dannar her ein stor kunstig innsjø. Det vert drive intensivt jordbruk, 34 % av provinsen er dyrka mark. Dei viktigaste avlingane er poteter, grønsaker og lin. Det vert òg dyrka rug, kveite, bygg og havre. Jaroslavl oblast har mykje industri, det viktigaste er ingeniør- og metallindustri.

## Folkesetnad
Dei største byane er Jaroslavl (591 500 ibuarar) og Rybinsk (200 800).

Dei største etniske gruppene ved folketeljinga i 2010 var:
* Russarar: 92,1 %
* Ukrainarar: 0,7 %

## Historie

Jaroslavl oblast ligg i det gamle russiske kjernelandet, og var frå 800-talet del av den eldste russiske statsdanninga, Kievriket eller *Kiev Rus*. Her ligg den eldste byen i nord-Russland, Rostov, som første gongen er nemnt i 862, dessutan byen Uglitsj (kjend sidan 937) og Rybinsk (grunnlagd 1071). Byen Jaroslavl vart grunnlagd i 1010 av den kievske storfyrsten Jaroslav den vise (*Jaroslav Mudryj*). Ettersom Kievriket gjekk i oppløysing vart både Jaroslavl, Uglitsj og Rostov på 1200-talet senter for uavhengige fyrstedøme, medan andre delar av provinsen var del av fyrstedømet med senter i Vladimir. I 1238 vart området erobra av mongolane, og byane vart plyndra og sterkt øydelagde. På 1400-talet ekspanderte fyrstedømet i Moskva inn i området. Jaroslavl vart overtatt av Moskva i 1463 og Rostov i 1474.

I 1796 vart Jaroslavl provinshovudstad i ein eigen Jaroslavl provins.

Under den russiske revolusjonen kom området under sovjetisk kontroll frå starten, i oktober 1917. Eit kontrarevolusjonært opprør i Jaroslavl i juli 1918 vart brutalt slått ned. I 1936 vart det noverande Jaroslavl oblast oppretta.

## Merknader

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Ásgeir Ásgeirsson

**Ásgeir Ásgeirsson** () var den andre presidenten på Island, frå 1952 til 1968.

## Liv og virke
Han hadde teologisk utdanning og tok ein førsteklasses eksamen frå Háskóli Íslands (Universitetet på Island) i Reykjavík i 1915, men vart sett på som for ung til å verta prestevigsla. I 1923 vart han innvald i Alltinget for partiet Framsóknarflokkurinn (det islandske Senterpartiet). Han var president i Alltinget då det feira 1000-årsminnet sitt på Þingvellir i 1930. Ásgeir Ásgeirsson vart finansminister i 1931 og statsminister i 1932. Han gjekk ut av Framsóknarflokkurinn i 1934, men vart vald til Alltinget som uavhengig kandidat inntil han gjekk inn i det sosialdemokratiske partiet på Island. I Alltinget sat han til 1952, då han vart vald til den andre presidenten på Island. Han vart attvald utan motkandidat i 1956, 1960, og 1964.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Eravati

**Eravati** (burmesisk ဧရာဝတီ), eng. **Ayeyarwaddy**, tidlegare **Irrawaddy**, er den største elva i Burma, og har lenge vore viktig for transport og jordbruk. Ho har utspring like nord for den burmesisk-kinesiske grensa i dei tibetanske fjella før ho flyt gjennom dei sentrale delane av Burma og renn ut i Andamanhavet i eit niarma elvedelta. 

## Geografi og ferdsel
Eravati er rundt 2&nbsp;170&nbsp;km lang og bekkenet har ei flatevidd på rundt 411&nbsp;000&nbsp;km&sup2;. 

Vatn frå elva blir brukt til irrigasjon, særleg i dei sentrale delane av Burma, der nedbørsmengden er liten. Ho er òg den viktigaste vassvegen i landet, og var lenge den einaste transportvegen inn i landet. Under kolonitida var Eravati kjend som *vegen til [[Mandalay]]*, den viktigaste ferdselsåra frå havet til den kongelege hovudstaden. Store skip kan følgja elva 1600 km innover til Myitkyina, deretter gjer store sandbanker og øyar navigasjonen vanskeleg. I dag tek mange turistar cruiseturar langs elva. I mange år var det berre ei bru som kryssa elva, Inwabrua.

## Namnesoge
Namnet *Eravati* er pali og kjem sannsynlegvis frå sanskrit «airavati», som er namnet til guden Indra sin elefant. Namnet blei òg brukt om ei mytologisk elv i hinduismen, og er blitt kopla til den moderne elva Ravi.

Elva har gjeve namn til irrawaddydelfinen, *Orcaella brevirostris*, som mellom anna held seg her. Tidsskriftet *[[The Irrawaddy]]* har òg teke namnet sitt frå elva.

## Bakgrunnsstoff
### Kjelder
* myanmar-information.net 
* myanmarelitetours.com 
* survivalskills.blogs.com
* roadtomandalay.com 
* :no:Irrawaddy
* :sv:Irrawaddy
* :en:Ayeyarwady River
Militært forsvar

**Forsvar** er i militær samanheng ei av dei tre hovudstridsformene, der dei andre er åtak og opphaldande strid. **Forsvaret** kan òg vera ei nemning på heile militæret og eventuelt sivilforsvaret i eit land.

Ein bruker forsvarsstrid når ein vil stoppa fienden i eller halda han ute frå eit visst område. Forsvar er til dømes nødvendig når ein ikkje har nok styrkar til åtak.

## Forsvar i ulike land

Det norske forsvaret omfattar til dømes dei fire militære greinene i landet, medan Det japanske forsvaret består av sjølvforsvarstyrkar som har sivil status. Det sveitsiske forsvaret er sett saman av milits- og militære styrkar.

## Kjelder
DNT

**DNT** kan på norsk mellom anna visa til
* Den Norske Turistforening
* Det Norske Totalavholdsselskap
* Det Norske Travselskap
Funcom

**Funcom** er eit norsk dataføretak som vart starta i 1993 av Erik Gløersen, Tyr Neilsen, Andre Backen, Gaute Godager, og Olav Mørkrid. Selskapet er kjend for dataspel som «Drømmefall», «Age Of Conan» og det nettbaserte rollespelet «Anarchy Online». Av dei opphavlege grunnleggarane er berre Gaute Godager igjen inne i selskapet.

Funcom vart registrert på Oslo Børs den 13. september 2005. I 2006 hadde selskapet rundt 180 tilsette, med omtrentleg 120 som held til i Oslo.

Den 14. mars i 2007 sendte selskapet ut ei pressemelding der dei gjekk inn for berre å selje spel som treng internett for godkjenning. Grunnen skal vere ulovleg nedlasting som har gjeve store tap.

## Lanserte spel

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*

;Spel frå Funcom 
* Drømmefall
* Age Of Conan 
* Anarchy Online
* Den Hemmelege Verda
Kristján Eldjárn

**Kristján Eldjárn** () var den tredje presidenten på Island, frå 1968 til 1980.

## Liv og virke
Han voks opp i i Tjörn i Svarfaðardal. Foreldra var Þórarinn Kr. Eldjárn, som var bonde og lærar i Tjörn, og Sigrún Sigurhjartardóttir. Han tok eksamen i arkeologi ved Københavns Universitet og underviste seinare ved Háskóli Íslands (Universitetet på Island). I 1957 fekk han ein doktorgrad for undersøkingane sine om heidenske gravskikkar på Island. Seinare blei han leiar av Nasjonalmuséet på Island.

Ved presidentvalet i 1968, der han stilte mot ambassadør Gunnar Thoroddsen, låg han først under på meiningsmålingane. Motkandidaten hadde først 70% tilslutnad på målingane, men Kristján Eldjárn vann valet med 65,6 % av røystene, i eit val der valdeltakinga låg på heile 92,2%. Han vart attvald utan motkandidat i 1972 og 1976.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Neue Synagoge i Berlin

**Neue Synagoge** (*den nye synagogen*) er ein stor synagoge i Oranienburger Straße i bydelen Mitte i Berlin. Han vart bygd mellom 1859 og 1866 som hovudsynagoge for jødane i Berlin. Med sin praktfulle orientalsk-mauriske stil med inspirasjon frå Alhambra er Neue Synagoge eit viktig arkitektonisk verk frå midten av 1800-talet i Berlin.

Utkastet til bygningen vart utarbeidd av Eduard Knoblauch, da han vart sjuk, tok Friedrich August Stüler over arbeidet med bygningen og utførte dei indre romma.

## Bygning

Fasaden mot Oranierburger Straße er rikt arrangert med formsteinar og terrakotta, aksentuert med farga glasursteinar og eit lett tilbaketrekt inngangsparti. Blikkfang er kuppelen, flankert av to små paviljongliknande kuppeltårn på sidefløyene. Attom fasaden var vestibylen og hovudsalen med plass til 3000 menneske. Bygningen er òg eit viktig minnesmerke frå tidleg jarnbygging; det nye byggstoffet jarn er tydeleg synleg i form av jarnsøyler og er òg bruka i kuppelkonstruksjonen og i den tapte golvstrukturen i hovudsalen.

## Historie

Under rikskrystallnatta i 1938 vart synagogen stukken i brann, men brannen vart sløkt. Bygningen var på dette tidspunktet allereie freda og unngjekk dermed meir øydelegging. I 1943 vart han sterkt skada av bomber. Hovudbygningen er bevart, og er vorte omdanna til *Centrum Judaicum*, men blir ikkje lenger bruka som synagoge.

## Kjelder
* «Neue Synagoge» på Bokmålswikipediaen
Code Napoléon

**Code Napoléon** (eigentleg kalla *Code civil des français* eller *dei franske sin sivile kode*), er ei tidlegare sivil lov i Frankrike. Code Napoléon vart laga av Napoléon Bonaparte. Lova tredde i kraft 21. mars 1804.
Stumfilm

**Stumfilm** er eit omgrep brukt om film som berre innheld bilete utan lydspor. Teknologien til å produsera film kom på 1870-talet, men den eldste gjenverande filmen er i frå 1888 av Louis Le Prince. Filmen vert kalla «Roundhay Garden Scene» og er berre to sekund lang.

Stumfilm tar ofte i bruk tekstskilt for å forklare handling og for å få fram replikkar. Filmane vart òg ofte akkompagnert av lydeffektar og musikk for å skape stemning. 

I løpet av 1920-talet og 1930-talet vart talefilmen gradvis meir vanleg, og sidan er det berre laga få stumfilmar, slik som Jacques Tati sin *Les Vacances de Monsieur Hulot* (1953) og Mel Brooks sin *Silent Movie* (1976). *The Artist* kom ut i 2012 og er den siste stumfilmen som har blitt produsert (2014). 

## Produksjon
På slutten av 1800-talet vart fotoutstyret teknisk forbetra, slik at det var mogleg å ta mange bilete etter kvarandre på kort tid, og då celluloiden vart oppfunnen, hadde ein eit materiale som var sterk nok til å bli ført gjennom ein projektor.  

## Brørne Lumiere

Brørne Auguste Lumiere (1862–1954) og Louis Lumière (1864–1948) var to franske oppfinnarar og forskarar.

Brørne var særleg kjende for avgjerande eksperiment innan fargefotografi, der dei blant anna utvikla autokrommetoden, som kordinerte farger osb. og for verdas første filmframvisar, kalla kinematografen

Brørne Lumiere vaks opp i Lyon. Faren deira, Antoine var malar og fotograf, og etablerte etter kvart eit studio i Lyon. Auguste og Louis tok til å arbeide i studioet og familiebedrifta vaks. Faren utfordra Lumiere brødrane til å laga eit apparat som kombinerte levende bilete med projeksjon, og 13. februar 1894 fekk dei patent på apparatet. Det var denne utfordringa frå faren som gjorde at verdas første filmframvisar vart oppfunnen. 

Arbeidet til Lumière-brørne arbeid førte til den første offentlege filmvisinga på Grand Cafe på Bulevard des Capucines, like ved Operaplassen i Paris den 28. desember 1895. Filmen viser arbeidarar som forlet&nbsp;fabrikken.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff