open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Trans-Canada Highway

**Trans-Canada Highway** * (*fransk* Route Transcanadienne) * er eit transkontinentalt hovudvegsystem som er delvis statleg finansiert og delvis finansiert av dei respektive provinsane i Canada. Det går gjennom alle dei ti provinsane i Canada mellom stillehavskysten og atlanterhavskysten. Saman med den transsibirske hovudvegen og Highway 1 i Australia er han ein av dei lengste nasjonale hovudvegane i verda, der hovudruta er 7 821 km. Vegsystemet blei godkjent med *Trans-Canada Highway Act* i 1949, og bygginga byrja i 1950. Hovudvegen opna offisielt i 1962, og stod ferdig i 1971. Hovudvegsystemet er kjenneteikna av vegskilt med eit kvitt lønneblad på grøn bakgrunn.

Gjennom det meste av Canada er det minst to trasear som begge er ein del av Trans-Canada Highway (TCH). I dei vestlege provinsane er til dømes både hovudtraseen til Trans-Canada og Yellowhead Highway ein del av Trans-Canada-systemet. Sjølv om TCH ikkje går innom nokre av dei tre nordlege territoria i Canada, dannar Trans-Canada Highway delar av det totale nasjonale hovudvegsystemet i Canada, som har samband til Nordvestterritoria, Yukon og den internasjonale grensa mellom Canada og USA, der det er vegsamband over til USA.

I 2012 blei det installert ei rekkje gratis ladestasjonar for elbilar langs hovudtraseen av eit firma kalla Sun Country Highway, noko som gjer det mogleg å køyra heile strekninga med elbil. Per 2012 var dette dermed den lengste hovudvegen i verda som var klargjort for elbil.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Trans-Canada Highway|Trans-Canada Highway]]» frå ,  den 19. oktober 2025.*
Haluk Bilginer

**Nihat Haluk Bilginer** () er ein tyrkisk skodespelar. Han har medverka i meir enn 120 filmar, TV-seriar og teaterroller, innan sjangrar som komedie, drama, eventyr og krim. 

## Liv og virke

Bilginer blei fødd i Izmir i Tyrkia.
Han studerte skodespelarkunst i Tyrkia og England. Han vart uteksaminert frå Ankara Devlet Konservatuvarı i 1977 før han flytta til London, der han vart uteksaminert frå London Academy of Music and Dramatic Art og starta skodespelarkarrieren. I Storbritannia er han mest kjend for rolla si som Mehmet Osman i TV-såpeoperaen *EastEnders*. Han har spelt i Hollywood-filmar som karakterskodespelar, inkludert *The International* (2009), *W.E.* (2011), *Ben-Hur* (2016), *Halloween* (2018) og *Maria* (2024).

I tillegg til å spela hovudrolla i tyrkiske filmar og TV-seriar, har Bilginer også spelt i utanlandske filmar og TV-seriar, inkludert Hollywood-filmar. Han speler ofte skurkar og usympatiske karakterar.

## Filmografi (utval)
### Seriar

* 1985–1989: *EastEnders*
* 1987: *Gecenin Öteki Yüzü*
* 1993: *Son Söz Sevginin*
* 2000: *Eyvah Kızım Büyüdü*
* 2001: *Tatlı Hayat*
* 2001: *Karanlıkta Koşanlar*
* 2001: *Cesur Kuşku*
* 2004: *Sayın Bakanım*
* 2004: *Spooks*
* 2007: *Sevgili Dünürüm*
* 2009: *7 Kocalı Hürmüz*
* 2010: *Cuma'ya Kalsa*
* 2010: *Ezel*
* 2011: *Istanbul'un Altınları*
* 2012: *Hayatımın Rolü*
* 2014: *Kaçak*
* 2017: *Masum*
* 2018: *Şahsiyet*
* 2020: *Alex Rider*
* 2022: *Baba*

### Filmar

* 1986: *Half Moon Street*
* 1987: *Ishtar*
* 1990: *Ölürayak*
* 1991: *Kara Sevdalı Bulut*
* 1992: *İki Kadın*
* 1996: *80. Adım*
* 1996: *İstanbul Kanatlarımın Altında*
* 1997: *Nihavend Mucize*
* 1997: *Masumiyet*
* 1997: *Usta Beni Öldürsene*
* 1999: *The Adventures of Young Indiana Jones: Daredevils of the Desert*
* 1999: *Harem Suare*
* 2000: *Fasülye*
* 2000: *Güle Güle*
* 2001: *Filler ve Çimen*
* 2001: *Buffalo Soldiers*
* 2004: *Neredesin Firuze?*
* 2005: *Hırsız Var*
* 2006: *Kısık Ateşte 15 Dakika*
* 2006: *Hacivat Karagöz Neden Öldürüldü*
* 2007: *Polis*
* 2008: *Güneşin Oğlu*
* 2008: *Devrim Arabaları*
* 2009: *The International*
* 2010: *New York'ta Beş Minare*
* 2011: *W.E.*
* 2012: *The Reluctant Fundamentalist*
* 2014: *Kış Uykusu*
* 2016: *Ben-Hur*
* 2018: *Halloween*
* 2019: *Noah Land*
* 2024: *Maria*

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Kananaskis Country

**Kananaskis Country** (også kjent som **K-Country**) er eit område vest for Calgary i lågfjella til Canadian Rockies i Alberta i Canada. I vest grensar området til Banff nasjonalpark og provinsgrensa mellom Alberta og British Columbia. Regionen har namn etter Kananaskiselva, som blei kalla opp etter ein legendarisk creemann av John Palliser i 1858. Kananaskis Country dekkjer eit område på rundt ,  og blei skipa av styresmakta i Alberta i 1978 for ei rekkje ulike bruksområde og landstatusar. Bruk av landet inkluderer uttak av naturressursar som skogbruk, beite, vatn, energi og petroleum, fritidsbruk og busetnad. Land her kan ha status som offentleg mark og verna område.

## Naturmiljø
Det finst to hovudlandskap i regionen: dei høge fjellområda i vest, som inkluderer alpine, subalpine og montane soner, og dei lågare, avrunda lågfjella i aust. Mellom desse to regionane er det ei overgangssone med karaktertrekk av både fjell lågfjell. Fleire elver har utspring i regionen, mellom anna Kananaskis-elva, Elbow-elva, Highwood-elva, Sheep-elva og Livingstone-elva.

Største dyrearter inkluderer grizzlybjørn, svartbjørn og puma, tjukkhornsau, pika, elg, elg, ulv, mulhjort, kvithalehjort og kongeørn. Viktig planteliv omfattar engelmannsgran, fjelledelgran, fjellerk, kvitborkfuru, vrifuru, Canada buffalo-berry (*Shepherdia canadensis*), kvitgran, douglasgran, svingel (*Festuca campestris*) og balsampoppel (*Populus sect. Tacamahaca*). Fisk som finst i Kananaskis Country er mellom anna aure, regnbogeaure, bekkerøye, kanadarøye, cutthroat trout (*Oncorhynchus clarkii*), røyearten *Salvelinus confluentus*, *Thymallus arcticus* og *Prosopium williamsoni*.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kananaskis Country|Kananaskis Country]]» frå ,  den 19. oktober 2025.*  

## Bakgrunnsstoff
Mutapariket

**Munhu Mutapa** eller **Mutapariket** (også **Mutapa-imperiet**, **Mwene Mutapa** og **Monomotapa**; eller **Store Zimbabwe-riket**) var eit afrikansk kongedømme som fanst frå kring 1250 til 1629. Det omfatta området mellom Zambezi og Limpopoelva i sørlege Afrika, eit område som i dag ligg i Zimbabwe og Mosambik.

Riket er best kjent for hovudstaden Store Zimbabwe.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Munhumutapariket|Munhumutapariket]]» frå ,  den 20. oktober 2025.*
Szentes distrikt

**Szentes** er eit distrikt i fylket Csongrád-Csanád i regionen Den sørlege store sletta i Ungarn. Hovudsete er byen Szentes.

## Busetnader
Distriktet har 8 busetnader: 1 by, 2 store landsbyar og 5 landsbyar.

#### Byar
* Szentes

#### Store landsbyar
* Nagymágocs
* Szegvár

#### Landsbyar
* 
* 
* 
*Fábiánsebestyén
* 

## Folketal
Dei største busetnadene ved dei siste folketeljingane:

## Referansar
Kongeriket Kakongo

**Kongeriket Kakongo** var ein stat som låg langs Atlanterhavet i sentrale Afrika i noverande Kongo-Brazzaville og Angola mellom 1500 og 1885. Innbyggjarane i riket tala ein dialeket av kikongo, og kan dermed reknast som kongofolk.

På 1200-talet danna Kakongo ein konføderasjon leia av Vungu. Saman med naborika Ngoyo og Loango var Kakongo eit viktig politisk og kommersielt sentrum frå 1600-talet til 1800-talet. Landet var tidvis ein vasallstat under Kongoriket. Det blei del av Portugisisk Angola i 1885.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Kungariket Kakongo|Kungariket Kakongo]]» frå ,  den 21. oktober 2025.*
Hamble-le-Rice

**Hamble-le-Rice**, vanlegvis kjend som Hamble, er ein landsby og eit ''civil parish'' i Eastleigh i Hampshire i England. Han er best kjend for å ha vore eit flygetreningssenter under andre verdskrigen, og er eit populært lystbåtområde. Landsbyen og Hamble-elva var òg med i BBC-serien *Howards' Way* på 1980-talet. Sentrum av landsbyen, som er kjend som The Square, har ein tradisjonell engelsk landsbyestetikk som skil det frå dei små industriområda (for det meste småbåthamner) som ligg nær landsbyen.

## Geografi
Hamble-le-Rice ligg ved den sørlege kysten av England, søraust for Southampton på spissen av Hamble-halvøya, omkransa av Netley, Buttlocks Heath og Bursledon og med breidd mot Southampton Water og elva Hamble.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hamble-le-Rice|Hamble-le-Rice]]» frå ,  den 21. oktober 2025.*  

## Bakgrunnsstoff
Vónbjørt Vang

**Vónbjørt Vang** () er ein færøysk forfattar, poet og bibliotekar. I 2025 blei ho tildelt Nordisk råds litteraturpris for diktsamlinga *Svørt orkidé*, som er hennar tredje diktsamling.

## Bakgrunn
Vang er fødd og oppvaksen i Klaksvík. Ho har mastergrad i  frå Københavns Universitet.

## Bibliografi

* 2011: *Millumlendingar* (diktsamling)
* 2017: *Djúpini* (diktsamling)
* 2023: *Svørt orkidé* (diktsamling)
* 2023: *Úr loggbókunum* (essay)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vónbjørt Vang|Vónbjørt Vang]]» frå , den 21. oktober 2025.*
Ringnebbmåse

**Ringnebbmåse** (*Larus delawarensis*) er ein mellomstor måse som er lever i Nord-Amerika. Arten hekkar i Canada og det nordlege USA, og overvintrar hovudsakleg i USA og det nordlege Mexico.

Slektsnamnet *Larus* kjem frå latin og viser til ein måse eller annan stor sjøfugl, medan artsnamnet *delawarensis* viser til Delawareelva i USA.

## Skildring

Ringnebbmåsen er ein middels stor måse, 43–54 cm lang og med eit vengespenn på 105–117 cm. Vaksne fuglar veg vanlegvis mellom 300 og 700 gram, hoer veg ca. 15 % meir en hannfuglar.

Hovud, hals og undersider er kvite. Nebbet er relativt kort, gult med eit tydeleg svart ringband – eit særtrekk som har gjeve arten namnet. Oversida og vengene er sølvgrå med svarte vengespissar og kvite «speglar». Beina er gule, og auga gule med raude ringar.

Ungfuglane har brunleg fjørdrakt det første året og endrar utsjånad gradvis gjennom tre år før dei får vaksendrakt.

### Utbreiing og leveområde

Ringnebbmåsen hekkar primært i innlandet ved innsjøar og elvar over store delar av Canada og det nordlege USA. Han hekkar i koloniar, som oftast på bakken – gjerne på øyar – men i aukande grad òg på flate hustak.

Arten viser ofte sterk stadtruskap til hekkeplassen, sjølv om han ikkje nødvendigvis held same make frå år til år.

Fuglane er trekkfuglar og flyttar om vinteren sørover til Mexicogolfen og atlanterhavskysten og stillehavskysten i USA, Mexico og Karibia. Nokre individ overvintrar så langt nord som ved dei søraustlegaste av Dei store sjøane og i sørvestlege British Columbia.

Ringnebbmåsen er ein regelmessig streiffugl til Vest-Europa. I perioden 2000 til 2025 blei det registrert 62 observasjonar av gulbeinmåse på streif i Noreg.

### Føde

Ringnebbmåsen er altetar og opportunistisk næringssøkjar. Han et meitemark, småfisk slik som stiklingar, insekt, krepsdyr, gnagarar, fugleegg og korn, og er ofte å sjå på søppelfyllingar eller i parker der han plukkar etter matrestar. 

Naturlige predatorar på gulnebbmåsar femnar om rotter, rev, hundar, kattar, vaskebjørn, prærieulv og rovfuglar.

## Status

På slutten av 1800-talet vart ringnebbmåsen jakta på for fjøra si, men bestanden har sidan tatt seg kraftig opp att. Arten vert i dag rekna som den vanlegaste måsearten i Nord-Amerika.

I 2006 vart den totale bestanden estimert til ca. 2,5 millionar individ, og Verdas naturvernunion har klassifisert arten som livskraftig (LC).

Lengste levetid registrert for ein ringnebbmåse er 31 år.

## Kjelder

* *Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Ring-billed gull|Ring-billed gull]]» frå , den 21. oktober 2025*

;Referansar

## Bakgrunnsstoff
El Universal frå Caracas

***El Universal*** er ei avis i Venezuela med hovudkvarter i Caracas. Avisa deler ikkje opplagstal.

## Historie
*El Universal* blei skipa i april 1909 av den venezuelanske diktaren Andrés Mata og venen hans Andrés Vigas, og er den eldste venezuelanske avisa som framleis kjem ut.

I mars 1994 blei Andrés Mata Osorio, eit barnebarn til grunnleggjaren av avisa, redaktør for *El Universal*. I 1995 lanserte journalistar og ingeniørar frå avisa, saman med spesialister frå Massachusetts Institute of Technology, den første digitale utgåva av avisa på Internett. I utgangspunktet blei det publisert ti artiklar om dagen, og eit år seinare blei fullversjonen av avisa publisert på nettstaden. I 1997 opna ein ny fabrikk i Guatire med tre roterande trykkepresser og kapasitet til å trykka tolv millionar eksemplar per månad. I 1998 byrja avisa å publisera bilde i farge. 

4. juli 2014 blei salet av El Universal til det spanske selskapet Espalisticia kunngjort.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:El Universal (Caracas)|El Universal (Caracas)]]» frå ,  den 20. oktober 2025.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Lasse Efskind

**Lasse Daniel Efskind** () er ein norsk lege, forfattar og skeiseløpar frå Oslo. Han var medlem i Oslo Skøiteklub.

Efskind utmerka seg tidleg på skeisebana. I februar 1961, dagen før han fylte 17 år, vart han norsk juniormeister. Sidan studerte han til sivilingeniør og deretter ortopedisk kirurgi. Han kom tilbake på skeisebana i 1972-sesongen. Under Vinter-OL 1972 i Sapporo i Japan vart han nummer 12 på 500 meter. Fyrste helga i januar 1973 vart han suveren noregsmeister i sprintfirkamp på Kongsberg, meir enn halvt anna poeng føre Per Bjørang. Helga etter, laurdag 13. januar, tangerte Efskind i Davos verdsrekorden på 500 meter med tida 38,0 sekund. Same dagen sette han verdsrekord på 1000 meter med 1.17,6. I løpet av stemnet i Davos noterte han seg for verdsrekord i sprintfirkamp. Tre veker seinare kom han på fjerdeplass i sprint-verdsmeisterskapen på Valle Hovin stadion i Oslo.

Efskind var i mange år aktiv på venstresida i politikken. I 1970 gav han ut Soldatens lille røde bok. Tre år seinare kom Trylleringen, ein roman som gjev eit lite flatterande bilete av skeisemiljøet. Etter han la opp som idrettsmann, arbeidde som lege for ei geriljarørsle i El Salvador. Seinare la han ut på lange sykkelturar ulike stader på kloten, turar som han har skrive om i bøker.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lasse Efskind|Lasse Efskind]]» frå , den 20. oktober 2025.*
Aloys Fleischman

**Aloys Fleischman** () var ein irsk komponist, professor, lærar, dirigent og musikolog.

Fleischman var fødd i München i Tyskland av tyske foreldre baserte i Irland. Han studerte musikk på Universitetet i Cork, og seinare komposisjon og dirigering ved Akademiet for Musikkunst i München. Han skreiv ein symfoni, orkesterverk, kammermusikk, ballettmusikk, korverk, songar osb. 

Fleischman var professor og lærar i musikk på Universitetet i Cork, der han verka frå 1934 fram til 1980.

## Verk i utval

* *Votivsymfoni* (1977) - for orkester
* *Preludium* *og dans* (1940) - for orkester
* *Dei fire meistrane* (1944) - for orkester
* *Táin* (1981) - ballettmusikk i tre akter
* *Messe* *for fred* (1976) - for unisont kor og orkester
* *Tre songar* (1937) - for høg stemme og klaver eller orkester

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Aloys Fleischman|Aloys Fleischman]]» frå ,  den 22. oktober 2025.*
Kaspimåse

**Kaspimåse** (*Larus cachinnans*) er ein stor måse som hekkar frå sørlege Polen og austlege Ungarn gjennom områda kring Svartehavet, Kaspihavet og Aralsjøen, og vidare austover til Kasakhstan.

Det vitskaplege namnet kjem frå latin: *Larus* viser til ein måse eller annan stor sjøfugl, medan *cachinnans* tyder «leande», frå *cachinnare* – «å le».

## Skildring

Kaspimåsen er ein stor måse, 58–68 cm lang, med eit vengespenn på 137–145 cm og kroppsvekt mellom 680 og 1500 gram. Arten har eit langt og smalt nebb, forsterka av den skrånande panna. Bein, venger og hals er lengre enn hos både gråmåse og gulbeinmåse. Auga er små og ofte mørke, og beina varierer frå bleikrosa til svakt gulaktige. Oversida og vengene er noko mørkare grå enn hjå gråmåsen, men lysare enn hjå gulbeinmåsen. 
Ungfuglar i første vinterdrakt har bleikt hovud med mørke striper på bakhovudet og nakken. Undersida er lys, og ryggen gråaktig. Dei større og midtre vengedekkarar har kvite spissar som dannar to bleike band på tvers av vengen.

### Utbreiing

Kaspimåsen hekkar kring Svartehavet og Kaspihavet, og vidare austover gjennom Sentral-Asia til Kasakhstan og litt inn i nordvestlege Xinjiang i Kina. I Europa har arten spreidd seg nord- og vestover, og hekkar no i Polen, Aust-Tyskland, sørlege Russland og lever heile året i Ukraina.

Nokre individ trekkjer sørover til Raudehavet og Persiabukta, medan andre spreier seg vestover mot Vest-Europa, til dømes Nord-Tyskland, Danmark, Benelux-landa og jamvel nordlege Frankrike. Han blir observert fåtalig i Storbritannia.
I perioden 2000 til 2025 er det gjort 318 observasjonar av kaspimåse på streif i Noreg.

### Hekking

Kaspimåsen hekkar typisk på flat, lågtliggjande grunn nær vatn – ulikt gulbeinmåsen, som oftast hekkar i klippeområde der dei to artane overlappar. Hekkesesongen startar tidleg i april, og hoa legg vanlegvis to eller tre egg. Rugeperioden varer i 27–31 dagar.

### Føde

Kaspimåsen er ein åtseletar og predator med eit svært variert kosthald. Under hekketida fangar han ofte gnagarar som jordekorn, og flyg då gjerne langt inn i steppene på jakt etter byttedyr.

## Status
I 2015 vart den totale bestanden estimert til 108-175 tusen modne individ, og Verdas naturvernunion IUCN har klassifisert arten som livskraftig (LC).

## Kjelder

* *Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Caspian gull|Caspian gull]]» frå , den 22. oktober 2025*

;Referansar

## Bakgrunnsstoff
Limpopo-elva

**Limpopo** (også *Oori* eller *Bempe*) er ei elv i sørlege Afrika ved Steinbukken sin vendekrins. Ho er den nest største av dei afrikanske elvane som renn ut i Indiahavet, etter Zambezi. Ved munningen blir elva òg kalla *Inhambura*. Elva er rundt 160 mil lang, og har eit nedslagsfelt på rundt 500&nbsp;000&nbsp;km².

Limpopo har kjelda sine i området ved Johannesburg i Sør-Afrika med mange kjeldeelver frå Witwatersrand- og Magaliesfjella. Fleire bielvar sluttar seg til henne frå Transvaal, mellom anna Shashi frå venstre og Magalaquen og Nylstrøm frå høgre. Elva følgjer grensa til Sør-Afrika mot Botswana og Zimbabwe i aust. I det nordaustlege hjørnet av Transvaal fell gjennom Toli Asiméfossen, og bøyer seg deretter av mot søraust og tek imot ei anna stor bielv, Olifant.

Deler av grensa mellom Botswana og Zimbabwe på den nordlege sida og Sør-Afrika på den sørlege sida blir danna av elva.

Limpopo renn så austover gjennom Mosambik og ut i Indiahavet utan delta, nær Delagoavika. Dei øvre delane av elva er ufarbare på grunn av mange fossar og stryk.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Limpopo-elva|Limpopo-elva]]» frå ,  den 23. oktober 2025.*
Lynx Nature Books

**Lynx Nature Books**, basert i Barcelona, ​​er eit forlag som spesialiserer seg på ornitologi og naturhistorie. Selskapet vart grunnlagt i 1989. Forlaget var tidlegare offisielt nemnt **Lynx Edicions**.

Lynx Nature Books vart grunnlagd som Lynx Edicions i Barcelona av Ramon Mascort Amigó, ein advokat og samlar; Jordi Sargatal, ein naturforskar; og Josep del Hoyo, ein lege og forfattar. Selskapet har vore basert i Bellaterra-distriktet i Cerdanyola del Vallès sidan 2002.

## Utgjevingar

Lynx Nature Books gir ut *[[Handbook of the Birds of the World]]*, ein serie på 16 band som vart fullført i 2012, som for første gong i eit enkelt verk dokumenterer ein heil dyreklasse, og illustrerer og handsamar alle artane i denne klassen i detalj. Ingen slike omfattande verk hadde vorte fullførte før for denne eller noka anna gruppe i dyreriket. Ein forkorta versjon av serien i eitt band vart gjeve ut i 2020 som *All the Birds of the World*.

Lynx gir også ut *[[Handbook of the Mammals of the World]]*, eit nibandsprosjekt til liks med verket om fuglar som vart gjeve ut mellom 2009 og 2019. Eit oppdatert sett med to band med taksonomiske revisjonar vart gjeve ut i 2020 som *Illustrated Checklist of the Mammals of the World*, og ein forkorta versjon av serien i eitt band vart gjeve ut i 2023 som *All the Mammals of the World*.

Lynx har sidan 2018 gjeve ut feltguidar til fuglar frå ulike regionar; og *Birds of South Asia: The Ripley Guide* vart gjeve ut i samarbeid med Smithsonian Institution.

I 2002 starta Lynx Edicions *Internet Bird Collection (IBC)* som eit supplement til *Handbook of the Birds of the World*, og med det endelege målet å spreie kunnskap om fuglefaunaen i verda. Dette var eit gratis, online audiovisuelt bibliotek med opptak av fuglane i verda, som inneheldt videoar, fotografi og opptak som illustrerte ulike biologiske trekk (t.d. underartar, fjørdrakt, fôring, hekking osb.) for 96 % av alle verdas fugleartar. Det var eit ikkje-kommersiellt initiativ drive av materiale frå meir enn hundre bidragsytarar over heile verda. I 2020 vart IBC innlemma i Cornell Lab of Ornithologys Macaulay Library, som no er vert for alt innhaldet som tidlegare var lagra på IBC.

## Kjelder




**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lynx Nature Books|Lynx Nature Books]]» frå , den 26. oktober 2025.*  

## Bakgrunnsstoff
* 
* *[https://www.macaulaylibrary.org/the-internet-bird-collection-the-macaulay-library Internet Bird Collection]* hos The Macaulay Library
Diogo Cão

**Diogo Cão** (òg omtalt med fornamnet **Diego** og/eller etternamnet **Cam** eller **Camus**, ), var ein portugisisk sjøfarar. Han oppdaga som fyrste europear munningen av Kongoelva i 1482. Etter å ha nådd 13° 26′ sørleg breiddegrad vende han tilbake til Portugal i 1484, der han blei adla av João II. Han gjorde ein annan reisa 1485-1486, og kom då til Kapp Kross nord for dagens Swakopmund i Namibia. Han sette opp fire steinpålar (kalla *[[padrão]]*) med merke langs kysten, den sørlegaste ved 21° 50′ S. Alle desse steinane er sidan funne att.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Diogo Cão|Diogo Cão]]» frå ,  den 26. oktober 2025.* 
*** oppgav desse kjeldene:* &nbsp;

* 
*  i Encyclopædia Britannica vol. 5, 1911.
Logone

**Logon** er ei elv i Tsjad, med kjelder i Den sentralafrikanske republikken og Kamerun. Ho er kring 390 km lang og renn saman med Chari ved den tsjadiske hovudstaden N'Djamena. Logone utgjer ein del av grensa mellom Tsjad og Kamerun. I elva finst det mykje fisk.

## Kjelder

* 
**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Logone|Logone]]» frå , den 26. oktober 2025.*
Ernst Mayr

**Ernst Walter Mayr** ()
var ein tysk-amerikansk evolusjonsbiolog. Han var også ein anerkjend taksonom, oppdagingsreisande, ornitolog, biologifilosof og vitskapshistorikar. Arbeidet hans bidrog til den konseptuelle revolusjonen som førte til den moderne evolusjonære syntesen av mendelsk genetikk, systematikk og darwinistisk evolusjon, og til utviklinga av det biologiske artsomgrepet.

Sjølv om Charles Darwin og andre hevda at fleire artar kunne utvikle seg frå ein felles forfader, vart mekanismen som dette skjedde gjennom ikkje forstått, noko som skapte «artsproblemet». Ernst Mayr nærma seg problemet med ein ny definisjon av art. I boka si *Systematics and the Origin of Species* (1942) skreiv han at ein art ikkje berre er ei gruppe morfologisk like individ, men ei gruppe som berre kan formeire seg imellom, og ekskluderer alle andre. Når populasjonar innanfor ein art blir isolerte på grunn av geografi, fôringsstrategi, val av partnar eller andre metodar, kan dei byrje å skilje seg frå andre populasjonar gjennom gendrift og naturleg utval, og over tid kan dei utvikle seg til nye artar. Den viktigaste  og raskaste genetiske reorganiseringa skjer i ekstremt små populasjonar som har vorte isolerte, som på øyar.

Teorien hans om peripatrisk artsdanning (ei meir presis form for allopatrisk artsdanning som han fremja), basert på arbeidet hans med fuglar, blir framleis rekna som ein leiande framgangsmåte for artsdanning, og var det teoretiske grunnlaget for teorien om punktert likevekt, foreslått av Niles Eldredge og Stephen Jay Gould. Mayr får stundom æra for å ha funne opp moderne biologisk filosofi, spesielt den delen som er relatert til evolusjonsbiologi, som han skilde frå fysikken på grunn av introduksjon av naturhistorie i vitskapen.

## Sjå òg
*Evolusjonær systematikk

## Kjelder




**Denne artikkelen bygger på innleiinga i «[[:en:Ernst Mayr|Ernst Mayr]]» frå , den 26. oktober 2025.*  

## Bakgrunnsstoff
Gävlesamisk

**Gävlesamisk** er namnet Jaakko Häkkinen og Minerva Piha har gjeve på den sørlegaste dokumenterte forma av samisk. Språkforma vart skrive ned av naturforskaren Per Holmberger rundt 1775. Holmberger sitt materiale vart systematisert, analysert og gjeve ut av Lars-Gunnar Larsson (2018). Larsson argumenterer for at materialet sannsynlegvis vart samla inn i Tolvfors i Gävle mens Holberger budde der.

I to artiklar (2020, 2023) har Jaakko Häkkinen og Minerva Piha sett Holmberger sitt materiale inn i ein vidare språkhistorisk samanheng, og argumentert for at dei tre språkformene gävlesamisk, sørsamisk og umesamisk alle tre og separat frå kvarandre går attende til det sørsamiske urspråket.

Ein sentral del av Holmberger sitt materiale var 49 *bjørneviser*. Håkan Rydving har i ein artikkel frå 2010 analysert dette materialet og samanlikna det med dei meir kjende bjørnerituala hos hantiane.

## Litteratur

* Hasselbrink, Gustav, 1964: La chanson d’ours des Lapons.  Essai d’interprétation d’un manuscrit du XVIIIe siècle concernant la chasse et le culte d’ours. I: *Orbis* 13. Louvain. S. 422–480.
* Häkkinen, Jaakko; Piha, Minerva 2023:  Kantasaamesta eteläkantasaameen, osa 2. Äännehistorian todisteita eteläsaamen varhaisesta eriytymisestä.. *Sananjalka* 65 s. 7-30.
* Larsson, Lars-Gunnar 2018: Per Holmberger och sockenlapparnas språk. *Acta Bibliothecae R. Universitatis Upsaliensis* 52. Acta Universitatis Upsaliensis, Uppsala. 
* Minerva Piha ja Jaakko Häkkinen 2020:  Kantasaamesta eteläkantasaameen. Lainatodisteita eteläsaamen varhaisesta eriytymisestä. *Sananjalka* 62:102-124
* Rydving, Håkan 2010: The ‘Bear Ceremonial’ and Bear Rituals among the Khanty and the Sami. *Temenos - Nordic Journal of Comparative Religion* 46(1):31-52. DOI: 10.33356/temenos.6940
Andreas Kjær

**Andreas Kjær** () var ein norsk byråkrat og stortingsmann.

Bondesonen Kjær var frå Holum i Vest-Agder. Fram til 1911 var han sekretær ved politikammeret i Kristiansand. Sidan var han tilsett i Kristiansand kommune til 1951. Fyrste åra som magistratsekretær og sidan bysekretær. Frå 1923 arbeidde han som rådmann, med unnatak for 1941–45 då han vart fjerna frå embetet av nazi-styret. Periodane 1931-33 og 1937-45 representerte han partiet Høgre og valkrinsen Kristiansand, Mandal, Flekkefjord, Stavanger, Haugesund i Stortinget. 1931-33 sat han i Protokollkomiteen, 1937-45 i Fullmaktskomiteen.

Kjær var tildelt Kongens fortenestemedalje i gull, og utnemnt til riddar av fyrste klasse av Dannebrogordenen.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914.
*Stortinget 1931-33.
Peter Howitt

**Peter Wilkinson Howitt** () er ein kanadisk økonom og Lyn Crost-professor emeritus i samfunnsvitskap ved Brown University. Han er best kjend for samarbeidet sitt med Philippe Aghion om endogen vekstteori og omgrepet «skapande øydelegging» i moderne makroøkonomi. I 2025 fekk Howitt, Aghion og Joel Mokyr saman Sveriges Riksbanks pris i økonomisk vitskap til minne om Alfred Nobel «for teorien om vedvarande vekst gjennom skapande øydelegging».
## Bakgrunn
Howitt vart fødd i Guelph, Ontario, i 1946. Han tok bachelorgrad i økonomi ved McGill University i 1968, mastergrad ved University of Western Ontario i 1969, og doktorgrad ved Northwestern University i 1973, under rettleiing av Robert W. Clower.

## Akademisk karriere
Etter doktorgraden vende Howitt tilbake til Canada og underviste ved University of Western Ontario frå 1972 til 1996. Han vart tilsett ved Ohio State University i 1996 og gjekk til Brown University i 2000, der han har vore sidan. Sidan 2013 har han hatt tittelen professor emeritus ved Brown University.

I tillegg til universitetsarbeidet har han hatt eit langt samarbeid med C. D. Howe Institute, ein partipolitisk uavhengig tankesmie med base i Toronto, Canada. Howitt byrja å publisere økonomiske policyrapportar gjennom instituttet i 1986 og var «fellow-in-residence» der frå 2011 til 2015.

Howitt var president i Canadian Economics Association i 1993–1994 og redaktør for *Journal of Money, Credit, and Banking* i perioden 1997–2000.

## Heider og prisar
Howitt vart vald inn som medlem av Royal Society of Canada i 1992 og av Econometric Society i 1994. I 2019 fekk han og Aghion BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award i økonomi, finans og leiing.

I 2025 vart Howitt og Aghion tildelt halve Sveriges Riksbanks pris i ekonomisk vetenskap till Alfred Nobels minne «for å ha forklart innovasjonsdrevet økonomisk vekst». Den andre halvdelen av prisen vart tildelt Joel Mokyr.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Peter Howitt|Peter Howitt]]» frå , den 28. oktober 2025.*
Grunde Njøs

**Grunde Njøs **() er ein norsk tidlegare skeiseløpar frå Trondheim. Han var medlem i Leinstrand Idrettslag.

Njøs var noregsmeister i sprintfirkamp åra 1992 og 1999. Han vann elles NM-gull på 500 meter i 1996, 1999, 2000, 2001 og 2003. I internasjonale meisterskap vart han som best nummer 5. i Skeise-VM 1995 i sprint-firkamp. I enkelt-tevlingar la han beslag på
sjuandeplassen på 500 meter i Vinter-OL 1994, femteplassen på 500 meter i VM enkeltdistansar 1999 og fjerdeplassen på 500 meter i VM enkeltdistansar 2000.

Njøs presterte livsbeste 35,36 sekund på 500 meter og 1.10,59 på 1000 meter, begge oppnådd i eit stemne i Calgary 3. mars 2001.

## Kjelder

*olympedia
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Grunde Njøs|Grunde Njøs]]» frå ,  den 1. november 2025.*
Meteor forlag

**Meteor Forlag** er eit uavhengig norsk forlag som gir ut omsett fantastisk skjønnlitteratur av høg litterær kvalitet, i all hovudsak skrive av kvinner. Så langt har to titlar kome ut: Angela Carter sin *Det blodige rommet og andre fortellinger* (2024, omsett av Merete Alfsen) og Weronika Murek sin *Dyrking av sydlige vekster etter Mitsjurins metode* (2024, omsett av Agnes Banach). Forleggar er Julia Aagenæs Wiedlocha.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
* 
* Intervju med forleggar Julia Wiedlcoha i Bokvennen litterær avis 
* Intervju med forleggar Julia Wiedlocha i Klassekampen
H Press

**H Press** var eit norsk forlag etablert av Jørn H. Sværen i 2004. Forlaget gav ut omsetjingar og bokseriar med tematiske eller formelle rammer. H Press blei nedlagt 31. desember 2009. 

## Serie Imperativ
Imperativ er ein bokserie for inviterte forfattarar, med mottoet «hvorfor skrive hva hvordan». Serien blei lansert hausten 2004 med bøker av Svein Jarvoll, Øyvind Berg og Tone Hødnebø. Thure Erik Lund og Kristine Næss skreiv for serien i 2005, og Ole Robert Sunde og Erling Lægreid i 2006. Serien blei avslutta med ei bok av Aud Olsen i 2008. 

## Miniatyr
Miniatyr er ein bokserie for kortare, sjangeruavhengige tekstar skrivne av inviterte forfattarar. Serien blei lansert våren 2007 med bøker av Rune Christiansen (28 sider), Silje Vethal (16 sider) og Tomas Espedal (20 sider). Morten Øen (24 sider), Hildegunn Dale (24 sider) og Caroline Bergvall (36 sider) skreiv for serien i 2008. 

## Serie A
Serie A er ni skandinaviske forfattar sitt arbeid på kvart sitt ark à 30 &times; 90 cm. Arka er bretta ein gong og pakka i ei øskje à 30 &times; 45 cm. Forfattarane er Helena Eriksson, Jörgen Gassilewski og Ann Jäderlund frå Sverige, Niels Lyngsø, Ursula Andkjær Olsen og Mikkel Thykier frå Danmark, og Inger Elisabeth Hansen, Gunnar Wærness og Morten Øen frå Noreg. Utgivinga blei distribuert av Forlaget Basilisk i Danmark og Modernista i Sverige. Den vann sølv i opne klassa i Årets vakreste bøker 2006.

## Omsetjingar
H Press gav ut sine første omsetjingar våren 2006: Dante sin *Om diktning på folkespråket*, omsett av Espen Grønlie, og Emmanuel Hocquard sin *En prøve på ensomhet*, omsett av Jørn H. Sværen og med ein introduksjon av Gunnar Berge i eit eige hefte. Claude Royet-Journoud sin tetralogi blei gitt ut hausten 2009. Dei fire bøkene er omsett av Jørn H. Sværen og Gunnar Berge, og Gunnar Berge og Jonas (J) Magnusson har skrive kvar sin introduksjon i eigne hefte. Bøkene og hefta er pakka i ei øskje. Utgivinga blei nominert til Kritikerprisen for beste omsetjing i 2009, og vann sølv i klassa dikt/poesi i Årets vakreste bøker 2010. 

## Burning Deck
H Press var distributør av det amerikanske forlaget Burning Deck i Skandinavia. Audiatur overtok distribusjonen då H Press blei nedlagt. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:H Press|H Press]]» frå ,  den 1. november 2025.*  

## Bakgrunnsstoff
* H Press
* Dialog fra Vinduet 4/08 (PDF)
* Artikkel i Morgenbladet 08.01.2010
* Intervju i Dagbladet 10.12.2007
Bendik Rugaas

**Bendik Rugaas** () var ein norsk bibliotekar og politikar frå Sør-Varanger. Han hadde ein framståande posisjon i norsk bibliotekvesen, særleg som rektor 1975-82 ved Statens bibliotekskole og som riksbibliotekar 1987–94, og som Noregs fyrste nasjonalbibliotekar i tida 1994–2002. Rugaas var 1996-97 planleggings- og samordningsminister i Jagland-regjeringa og sidan generaldirektør i Europarådet frå 2001 til 2004.

## Kjelder
*Store norske leksikon
House of Foundation

**House of Foundation** er ein kulturinstitusjon og eit litteraturhus i Moss sentrum skipai 2011. Huset inneheld blant anna Audiatur bokhandel og ein kafé, og huset har fleire skiftande kunstutstillingar årleg. Ut av House of Foundation spring Forlaget H//O//F, musikkfestivalen Lyse Netter og Møllebyen Litteraturfestival. 

H//O//F er eit norsk forlag etablert i 2011. Forlaget har som formål å gi ut kvalitetslitteratur der forfattarane i større grad kan legge premissa. Forlaget er ein del av kunstnar-kollektivet og litteraturhuset House of Foundation.  

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:no:House of Foundation|House of Foundation]]» frå ,  den 1. november 2025.*  

## Bakgrunnstoff
*  Møllebyen Litteraturfestivals nettsider
*  Lyse Netter-festivalen
H//O//F

**H//O//F** (etablert 2011) er eit norsk forlag etablert i 2011. Forlaget har som formål å gi ut kvalitetslitteratur der forfattarane i større grad kan legge premissa. Forlaget er ein del av kunstner-kollektivet og litteraturhuset House of Foundation. Forlaget gir ut skjønnlitteratur, tverrestetiske prosjekt, kunstpublikasjonar og filosofi/teori-utgivingar.

Redaktørar og andre involverte i drifta er: Ida M. Andenæs, Paal Bjelke Andersen, Sindre Andersen, Gunstein Bakke, Kristin Berget, Hans Petter Blad, Eller med a, Marte Meling Enoksen, Anders Fjeld, Silje Linge Haaland, Martin Ingebrigtsen, Nora Joung, Mari Vatne Kjelstadli, Mira Langeland, Morten Langeland, Eirik Høyer Leivestad, Wesam Al Madani, Frøydis Sollid Simonsen, Somaya El Sousi, Julie Stokkendal, Martin M. Sørhaug, Bendik Vada, Aina Villanger, Fredrik Wilhelmsen, Hannah Winther, Gunnar Wærness, Benjamin Yazdan og Monica Aasprong. 

## Eksterne lenker
* Offisiell nettstad
Ole Knapp

**Ole Knapp** () var ein norsk fagforeningsleiar og politikar frå Gjøvik, medlem i Arbeidarpartiet. Frå 3. november 1990 til 4. september 1992 var han næringsminister i den tredje og siste Brundtland-regjeringa.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ole Knapp|Ole Knapp]]» frå ,  den 1. november 2025.*
Leif Haraldseth

**Leif Haraldseth** () var ein norsk fagforeiningsleiar og politikar frå Drammen, medlem i Arbeidarpartiet. Han var 1986-87 kommunal- og arbeidsminister i den andre Brundtland-regjeringa og leiar 1987-89 i Landsorganisasjonen etter at Tor Halvorsen døydde i 1987. Deretter var Haraldseth 1987-99 fylkesmann i Buskerud.

Haraldseth var tillitsvald i Norsk Jernbaneforbund, før han i 1964 fekk jobben som LO sin distriktssekretær i Buskerud. Frå 1969 var han medlem i leiinga av Landsorganisasjonen, 1977-86 nestformann i LO.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Leif Haraldseth|Leif Haraldseth]]» frå ,  den 1. november 2025.*
Vesla Vetlesen

**Vesla Gunvor Vetlesen**, fødd Hansen, () var ein norsk politikar og forfattar frå Farsund, statsråd 1986-88 i den andre Brundtland-regjeringa.

Vetlesen var 1980-94 bistandssekretær i den internasjonale avdelinga i Landsorganisasjonen. Frå mai 1986 til juni 1988 var ho bistandsminister (statsråd i Departementet for utviklingshjelp) i Regjeringa Brundtland II. Perioden 1994-2021 gav ho ut fleire bøker, mellom anna om botaniske emne.

Ho var gift med Leif Vetlesen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vesla Vetlesen|Vesla Vetlesen]]» frå ,  den 1. november 2025.*
Layal Abboud

**Layal Mounir Abboud** () er ein libanesisk dansar og popsongar.

## Liv og virke
Layal Abboud blei fødd i Kniseh i distriktet Tyr sør i Libanon. Ho er tidlegare offiser den libanesiske politistyrken *Forces de sécurité intérieure*, med teneste ved Beirut internasjonale flyplass.

Ho studerte engelsk litteratur på Université Libanaise (الجامعة اللبنانية) i Beirut, omsetjing ved Beirut Arab University (جـامعة بيروت العربية), og musikk ved American University of Science and Technology (الجامعه الأميركية للعلوم والتكنولوجيا).

Den musikalske karrieren til Layal Abboud byrja med utgjevinga av albumet *Fi Shouq* (arabisk: في شوق) i slutten av 2007. Ho syng på ulike arabiske dialektar og er kjend for framføringar av libanesisk folkemusikk. Abboud er medlem av Syndicate of Professional Artists i Libanon.

I 2017 blei ho tildelt kulturprisen for kunstnerisk kreativitet frå det libanesiske kulturministeriet.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Layal Abboud|Layal Abboud]]» frå ,  den 1. november 2025.*
Jens-Halvard Bratz

**Jens-Halvard Bratz** () var ein norsk industrileiar og politikar frå Oslo. Han var administrarende direktør i familiebedrifta Grorud Jernvarefabrikk i nesten 20 år og hadde mange tillitsverv i industri-organisasjonar. Bratz var industriminister i Willoch-regjeringa frå 1981 til 1983..

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jens-Halvard Bratz|Jens-Halvard Bratz]]» frå ,  den 2. november 2025.*
Ronald Bye

**Ronald Joseph Bye** () var ein norsk politikar og forfattar frå Oslo. Han arbeidde som distriktssekretær i Landsorganisasjonen frå 1963 til 1969. På landsmøtet i 1969 vart han vald til ny partisekretær i Arbeidarpartiet etter Haakon Lie. Bye sat i stillinga til 1975, då han måtte vike plass for Ivar Leverås. 1979-81 var Bye samferdsleminister i regjeringar leia av Odvar Nordli og Gro Harlem Brundtland. Sidan var han direktør i Norsk Folkeferie. I tida 1987-2008 gav Bye ut eit titals sakprosabøker.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ronald Bye|Ronald Bye]]» frå ,  den 2. november 2025.*
Harriet Andreassen

**Harriet Andreassen** () var ein norsk fagforeningsleiar og politikar frå Vikna i Nord-Trøndelag. Ho var 1980-81 kommunalminister i regjeringar leia av Odvar Nordli og Gro Harlem Brundtland.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Harriet Andreassen|Harriet Andreassen]]» frå ,  den 2. november 2025.*
Lars Skytøen

**Lars Maurits Skytøen** () var ein norsk fagforeningsleiar og politikar, fødd i Nøtterøy. Han leia Norsk Jern- og Metallarbeiderforbund frå 1976 til 1987. Frå 1979 til 1981 var han industriminister i Nordli-regjeringa.

## Bibliografi
* *Mens jernet er varmt* Lars Skytøen ; i samarbeid med Kolbjørn Aune. ISBN 82-10-03700-5

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lars Skytøen|Lars Skytøen]]» frå , den 2. november 2025.*
Olav Haukvik

**Olav Haukvik** () var ein norsk byråkrat og politikar frå Sauherad i Telemark, medlem i Arbeidarpartiet.

Haukvik var utdanna jurist. Han arbeidde som konsulent og sekretær i Samferdselsdepartementet frå 1951. 1961-66 var han byråsjef i det same departementet. 1973–76 var han fylkesmann i Telemark. Deretter var han 1976-90 fylkesrådmann i det same fylket. Frå januar 1978 til oktober 1979 var han industriminister i Nordli-regjeringa.

Arne Haukvik var bror hans.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Olav Haukvik|Olav Haukvik]]» frå ,  den 2. november 2025.*
Einar Magnussen

**Einar Magnussen** () var ein norsk økonom, bankmann og politikar for Arbeidarpartiet.

Magnussen var utdanna cand.oecon., tilsett 1957-60 i Noregs Bank, 1960-61 i Finansdepartementet og 1962–65 i Det internasjonale valutafondet. Han var kontorsjef i 1965-68 i Noregs Bank, økonomisk rådgjevar 1968-70 i Bank of Tanzania. Han var 1973-74 statssekretær i Handels- og skipsfartsdepartementet, konstituert statsråd 1974–76 i den andre regjeringa leia av Trygve Bratteli. Magnussen var 1976-79 og 1991-92 eksekutivdirektør i Verdsbanken, direktør 1979-82 i Norges Eksportråd, samt direktør 1970-78, 1983–91 og 1992–96 i Noregs Bank.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Einar Magnussen|Einar Magnussen]]» frå ,  den 2. november 2025.*
Vidkunn Hveding

**Vidkunn Hveding** () var ein norsk bygningsingeniør og politikar, fødd i Tysfjord. Han var generaldirektør 1968-75 i Norges vassdrags- og elektrisitetsvesen (NVE). 1972-74 var Hveding viseformann i Statoil-styret, 1981-83 olje- og energiminister i Willoch-regjeringa og 1984-87 på ny viseformann i Statoil.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vidkunn Hveding|Vidkunn Hveding]]» frå ,  den 2. november 2025.*
Handball-VM 2025 for kvinner

**Handball-VM 2025 for kvinner** blir den 27. utgåva av verdsmeisterskapen i handball for kvinner. Meisterskapen blir arrangert i fellesskap av Nederland og Tyskland, i regi av International Handball Federation (IHF). Det blir den fjerde gongen i historia at verdsmeisterskapen blir arrangert i fellesskap. *Catch the Dream* vil vere det offisielle mottoet for meisterskapen.

Noreg vann meisterskapen for femte gong, etter å ha slege vertsnasjon Tyskland 23&ndash;20 i finalen. Regjerande meister Frankrike tok bronsen etter å ha slege vertsnasjon Nederland 33&ndash;31 i ekstraomgangar i bronsefinalen.

## Arenaar
Meisterskapen skal spelast i 5 byar; Dortmund, Stuttgart og Trier i Tyskland; og Rotterdam og 's-Hertogenbosch i Nederland. Opningskampen skal spelast i Stuttgart, mens finalen skal spelast i Rotterdam.

## Trekning
Trekkinga av gruppene i innleiande runde blei gjennomført i Noordbrabants Museum i ’s-Hertogenbosch 22. mai 2025.

### Seeding
Seedinga blei offentleggjord 14. mai 2025.

## Innleiande runde
Kampoppsettet blei offentleggjort 21. november 2024.
### Gruppe A

---------

--------

--------

### Gruppe B

--------

---------

---------

### Gruppe C

------

-----------

---------

### Gruppe D

-----------

-------

------------

### Gruppe E

------

---------

-------

### Gruppe F

--------

--------

-------

### Gruppe G

----------

----------

---------

### Gruppe H

----------

--------

--------

## President's Cup
### Gruppe I

-------

---------

-------

### Gruppe II

--------

--------

-------

### Plasseringskampar om 25. til 32. plass
;Kamp om 31. plass

;Kamp om 29. plass

;Kamp om 27. plass

;Kamp om 25. plass

## Hovudrunden
### Gruppe I

--------

-------

---------

### Gruppe II

--------

-------

--------

### Gruppe III

--------

----------

-------

### Gruppe IV

--------

--------

-------

## Sluttspelet
### Kvartfinalar

--------

-------

--------

### Semifinalar

---------

### Bronsefinale

### Finale

## Plassering og kåringar
### Sluttplassering

### Kåringar
All-starlaget blei annonsert 14. desember 2025:

Kjelde: IHF

## Sjå òg
* Handball-VM 2025 for menn

## Referansar


## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettside
Trygve Olsen

**Trygve Jens Asbjørn Olsen** () var ein norsk fiskebåtreiar og politikar frå Havøysund i Finnmark.

Olsen dreiv eit reiarlag som eigde to-tre fiskebåtar som deltok i sildefiskeria. Han var ordførar 1968-71 i Måsøy kommune. Olsen var medlem i Arbeidarpartiet, men braut med partiet våren 1972 grunna EF-politikken. Han melde seg inn i Senterpartiet og var fiskeriminister 1972-73 i Korvald-regjeringa. Seinare melde han seg inn att i Arbeidarpartiet.

Johannes Olsen var far hans.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Trygve Olsen|Trygve Olsen]]» frå ,  den 2. november 2025.*
Knut Hoem (1924−1987)

**Knut Hoem** () var ein norsk jurist, organisasjonsleiar og statsråd frå Hammerfest.

Hoem var son til ein politimeister, sjølv utdanna jurist. Han var 1951-55 sekretær i Fiskeridepartementet og 1955-64 i Norges Råfisklag. Frå 1964 til 1987 tilsett administrerande direktør i Norges Råfisklag. Frå mars 1971 var Hoem fiskeriminister i den fyrste regjeringa leia av Trygve Bratteli. 19. januar 1972 varsla han at han ville gå av, ettersom han ikkje kunne tilrå forhandlingsresultatet med EF. Avgangen påverka debatten framom folkerøystinga den 25. september 1972.

## Kjelder

*Oppland Arbeiderblad, 20. januar 1972
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Knut Hoem (1924−1987)|Knut Hoem (1924−1987)]]» frå , den 2. november 2025.*
Finn Lied

**Finn Lied** () var ein norsk ingeniør frå Fana, tilknytt Arbeidarpartiet. Han var ein av arkitektane bak etableringa av det norske statsoljeselskapet Statoil.

Lied var direktør for Forsvarets forskningsinstitutt (FFI) frå 1957 til 1983. I denne posisjonen var han oppteken av teknologien si rolle i samfunnsutvklinga. Halvtanna år i 1971-72 var han industriminister i den fyrste regjeringa leia av Trygve Bratteli. 1974-84 var Lied styreformann i Statoil.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Finn Lied|Finn Lied]]» frå ,  den 2. november 2025.*
Otto Grieg Tidemand

**Otto Grieg Tidemand** () var ein norsk skipsreiar og politikar frå Oslo. Han var statsråd 1965-71 i Borten-regjeringa, medlem i partiet Høgre.

Tidemand deltok som flygar i den andre verdskrigen. Etter krigen var over arbeidde han mange år som skipsmeklar, frå 1960 var han skipsreiar. Frå 1962 var han medlem i Høgre sitt sentralstyre. Hausten 1965 fekk han posten som forsvarsminister i ei koalisjonsregjering leia av Per Borten. I juni 1970 vart han flytta over i Handels- og skipsfartsdepartementet. Etter Borten-regjeringa gjekk av i mars 1971, hadde Tidemand ei rekke sentrale verv innom norsk industri, så som styreformann i oljeselskapet Saga Petroleum, reiarlaget Kosmos, Atlas Copco Norge, Vesta Hygea, Norske Fina og Store Norske Spitsbergen Kulkompani.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Otto Grieg Tidemand|Otto Grieg Tidemand]]» frå ,  den 3. november 2025.*
Oddmund Myklebust

**Oddmund Myklebust** () var ein norsk fiskar og politikar frå Harøya i Møre og Romsdal. Han var fiskeriminister i Borten-regjeringa frå 12. oktober 1965 til 8. november 1968 som representant for Senterpartiet.

Myklebust dreiv fiske frå unge år, gjekk folkehøgskule 1935/36. Etter andre verdskrigen var han skipper på fiskebåt og aktiv i fagforeiningar, i to bolkar formann i Sunnmøre Fiskarlag. Han var mange år medlem i Haram kommunestyre, seinare i Sandøy kommunestyre. Myklebust tok over styringa av Fiskeridepartementet då Per Borten i oktober 1965 vart leiar for ei samlingsregjering. Han trekte seg frå regjeringa i 1968, grunna sjukdom.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Oddmund Myklebust|Oddmund Myklebust]]» frå ,  den 3. november 2025.*
Angolansk kwanza

**Kwanza** er valutaen i Angola. Valutakoden er **AOA**. 1 kwanza er lik 100 centimos (tidigare lwei).

Valutaen blei innført i 1977 og erstatta den angolanske escudoen. Sidan har kwanzaen blitt revaluert 4 gongar. Den novarande kwanzaen blei innført i 1999 og erstatta den tidlegare varianten *kwanza reajustado*. Ved det seinaste byttet svarte 1 AOA til 1.000.000 kwanza reajustado

Valutaen blir gjeven ut av nasjonalbanken Banco Nacional de Angola, BNA, som blei grunnlagd i 1926. Han har hovudkontor i Luanda.

## Sjå òg

* Elva Cuanza

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Angolansk kwanza|Angolansk kwanza]]» frå ,  den 4. november 2025.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Banco Nacional de Angola - Notas e Moedas
**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Kwanza|Kwanza]]» frå ,  den 4. november 2025.*
Skeise-VM 2006 i sprint-firkamp

**Verdsmeisterskapen 2006 i sprint-firkamp på skeiser** vart avvikla laurdag 21. og sundag 22. januar i Heerenveen i Nederland. Meisterskapen var den 37. i sprint-firkamp. 87 utøvarar, 49 karar og 38 kvinner, deltok i meisterskapen.

Joey Cheek frå USA og Svetlana Zjurova frå Russland vart verdsmeistrar, begge for fyrste og einaste gong. Han sigra også på 500 meter den andre dagen, medan ho vann begge løpa den andre andre dagen. Laurdag vann russaren Dmitrij Dorofejev 500 m og nederlendaren Jan Bos 1000 m, sundag gjekk kanadiaren Jeremy Wotherspoon den kjappaste 1000-meteren. På kvinnesida gjekk laurdag kinesiske Wang Manli inn til bestetid på 500 m og italienske Chiara Simionato til bestetid på 1000 m.

Dei norske deltakarane enda som nummer 11 Even Wetten, 23 Mikael Flygind Larsen og 31 Petter Andersen.

## Verdsmeisterskapen 2006 i skeise-sprint/Menn



Dato: 21./22. januar

### 500 meter




### 1000 meter




### 500 meter




### 1000 meter




## Verdsmeisterskapen 2006 i skeise-sprint/Kvinner



Dato: 21./22. januar

### 500 meter




### 1000 meter




### 500 meter




### 1000 meter




## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:2006 World Sprint Speed Skating Championships|2006 World Sprint Speed Skating Championships]]» frå ,  den 4. november 2025.*