open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ugljan

**Ugljan** er ei øy i Adriahavet ved kysten av Kroatia, nordvest for øya Pašman og søraust for Rivanj og Sestrunj. Ho har eit areal på 50,21 kvadratkilometer, ei lengd på 22&nbsp;km og er opp til 3,8&nbsp;km brei. Det bur 5&nbsp;666 menneske på øya (2021).

Administrativt er øya delt mellom tre kommunar. Den nordlege halvparten er administrert av kommunen Preko, som og omfattar småøyane Rivanj, Sestrunj og Ošljak. Kommunen Kali ligg mot sør, og den sørlegaste delen av øya er administrert av kommunen Kukljica.

Mellom øya og fastlandet ligg Zadarsundet, og ho er forbunde med øya Pašman av ei bru over Ždrelacsundet. Kalkstein er den dominerande bergarten på øya, som er dekt av krattskog, medan dolomittområdet er jordbruksland. Rundt øya ligg dei større vikene Muline i nordvest, Lamjana Vela og Lamjana Mala i søraust. Austsida av øya går slakt ned mot sjøen.

Ugljan er ei av dei tettast folkesette øyane i Kroatia. Alle busetnadane (Preko, Ugljan, Lukoran, Sutomišćica, Poljana, Kali og Kukljica) ligg langs den oppdyrka austkysten på øya. Her vert det stort sett dyrka oliven, fiken og vindruer. Det går ei ferjerute frå Preko til Zadar.

Øya vart først nemnd med dagens namn i 1325, men ho har vore busett sidan neolittisk tid. Ho var tett folkesett alt under romartida, særleg dei nordvestlege delane der det ligg store romerske ruinar av antikke bygningar. Dagens busetnadar går tilbake til mellomalderen.

## Folketal
Folketalet på øya ved dei siste folketeljingane, fordelt på kommunane, var:

Dei største tettstadene på øya var:

## Merknader

## Kjelder
### Referansar





## Bakgrunnsstoff
* croatia.hr
*ugljan.hr
*Kukljica
Unije

**Unije** (italiensk: *Unie*) er ei øy i Adriahavet ved kysten av Kroatia. Ho er ein del av øygruppa Cres-Lošinj, og er den tredje største av desse med eit areal på 17&nbsp;km². Administrativt høyrer øya inn under kommunen Mali Lošinj i fylket Primorje-Gorski Kotar.

Det finst mange viker og strender på øya, med låge åsar som er dekte av eviggrøn krattskog og oliventre.

Den einaste busetnaden på øya er Unije. Det er ein typisk fiske- og bondelandsby som inneheld 280 hus. Husa ligg i ein slak skråning opp frå sjøen på vestsida av øya. Landsbyen ligg ope til, og hamna gjev derfor ikkje god vern mot stormar frå vest og nordvest. Når det er uvêr må småbåtar dragast opp på strendene, medan dei større båtane vert flytta til viker som ligg meir i le på austsida.

## Folketal
Året rundt bur det under 100 personar på øya, men om sommaren under turistsesongen er det meir enn 400 buande her.

Folketalet på øya ved dei siste folketeljingane var:

## Referansar





## Bakgrunnsstoff
*Unije på zezlina.com
*Øygruppa Cres-Lošinj
Vir

**Vir** er ei øy i Adriahavet ved kysten av Kroatia, litt nord for byen Zadar. Ho er forbunde med fastlandet med ei bru. Administrativt er heile øya ein kommune med same namn i fylket Zadar.

## Turisme
Vir er kjend for at det kjem svært mange folk her om sommaren. Dette kjem av at det er bygd hundrevis av mindre og private feriehus på øya. Desse husa vart bygd på 1980-talet då den jugoslaviske regjeringa planla eit atomkraftverk på Vir, fordi ho var så aude. Dette førte til at bustadprisane på øya fall så mykje at svært mange fekk råd til å kjøpe tomt der. Atomkraftverket vart derimot ikkje bygd, og dette førte til at det vart ført opp svært mange feriehus. Ein reknar derimot med at hundrevis av desse husa må rivast igjen, fordi dei vart ført opp utan lov, og gjekk imot dei offentlege utbyggingsplanane. I 2006 peika miljøvernsdepartementet i Kroatia ut 400 slike bygningar som skal rivast. Dette har ført til ein mindre diplomatisk skandale mellom Kroatia og Ungarn, sidan mange av husa som skal rivast er eigd av ungararar.

Resten av året er Vir ein roleg stad. Infrastrukturen er svært god for å tilfredsstille sommartrafikken, og øya har eit typisk middelhavslandskap utanom dei tett folkesette områda.

## Folketal
Folketalet på øya ved dei siste folketeljingane var:

## Kjelder
### Referansar





## Bakgrunnsstoff

*
Øya Vis

**Vis** (italiensk *Lissa*, gresk Ίσσα, *Issa*) er ei øy i Adriahavet ved kysten av Kroatia, og den øya som ligg lengst borte frå kysten av dei busette kroatiske øyane. Ho har eit areal på 90,26&nbsp;km². Den høgaste toppen på Vis vert kalla Hum og er 587 meter høg. 

Administrativt er øya delt mellom dei to bykommunane Vis og Komiža omkring landsbyane med same namn. Begge landsbyane ligg ved sjøen, Vis på den austlege delen av øya og Komiža i vest. I indre område av øya ligg det mindre busetnadar som Podselje, Marinje zemlje, Podšpilje, Podstražje.

## Historie
Vis har vore busett sidan yngre steinalder. På 300-talet fvt. grunnla tyrannen frå Siracusa, Dionisius den eldre, kolonien *Issa* på øya. Seinare vart ho ein sjølvstendig bystat, som til og med hadde sin eigen valuta og grunnla koloniar andre stader.

I det første hundreåret fvt. var det den illyriske stamma Liburni som heldt til på øya. I 925 vart øya ein del av den mellomalderske staten Kroatia under kongen Tomislav. Vis er nemnd i *[[De Administrando Imperio]]* av den austromerske keisaren Konstantin VII Porphyrogennetos frå rundt 950 som «Ies», ei øy som høyrde til Pagania.

Brørne til Stefan Nemanja, Miroslav og Stracimir, hadde sjørøvarferder til Vis i 1184 og 1185.

I mellomalderen skifta øya eigarar mange gonger, og var lenge under Republikken Venezia. Under denne tida vart øya kalla «Lissa». Under den andre verdskrigen var Vis ein av dei mest brukte gøymestadane til Josip Broz Tito, leiaren for den jugoslavisk motstandsrørsla. Etter krigen brukte Jugoslavia øya som ei av sine største marinebasar.

## Økonomi
Hovudnæringar på øya er jordbruk (hovudsakleg vindyrking), fiske, fiskeforedling og turisme.

Rundt 20 % av øya er dyrka mark dekt av vingardar. Av vinar frå øya har ein Plavac Mali, Kurteloška og Bugava.

Sjøen rundt Vis er rikt på fisk, særleg sardin, makrell og ansjos. Fiskarar frå Komiža utvikla på 1600-talet sin eigen type fiskebåt, Falkuša, som vart brukt til langt opp på 1900-talet på grunn av sine gode eigenskapar.

## Folketal
Folketalet på øya ved dei siste folketeljingane, fordelt på kommunane, var:

Dei største tettstadene på øya var:

## Merknader

## Kjelder
### Referansar





## Bakgrunnsstoff

* Vis på croatia.hr
* Vis - Dalmatia
Stord Mc Club

**Stord Mc club** vart starta i 1967 og er i dag ein av Noregs eldste mc-klubbar. Klubben har klubbhus på Kattatveit som ligg like utanfor Leirvik på Stord. Klubben har sidan 1974 arrangert mc-treffet «Stord-treffet» ved Lundarstølen.

## Bakgrunnsstoff
* Nettstad
Zverinac

**Zverinac** er ei lita øy i Adriahavet ved kysten av Kroatia. Ho har eit areal på 4,2 kvadratkilometer. Administrativt høyrer øya inn under kommunen Sali i fylket Zadar.

Den høgaste toppen på øya er 111 meter over havet.

Øya vart først nemnd i 1421 som Suiran og under styre av adelsmenn frå Zadar. På øya ligg det barokke palasset til familien Fanfong frå 1746 . I Poripišće uvala ligg det romerske ruinar.

## Folketal
Folketalet på øya ved dei siste folketeljingane var:

## Kjelder
### Referansar





## Bakgrunnsstoff
* Kart, vêr og flypass på Zverinac
Šolta

**Šolta** er ei øy i Adriahavet ved kysten av Kroatia. Ho ligg vest for Brač (på andre sida av Splitsundet), sør for Split og aust for Drvenik Veliki og Drvenik Mali. Ho har eit areal på 58,98&nbsp;km². Administrativt er heile øya ein kommune med same namn i fylket Split-Dalmatia.

Den høgaste toppen på Šolta er Vela Straža, som er 238 meter høg. På nordaustsida av øya ligg dei store vikene Rogač og Nečujam. I vestlege delar av det indre Šolta ligg det ei jordbruksslette som er om lag 6&nbsp;km lang og 2&nbsp;km brei.

Hovudnæringa på øya er basert på vindyrking, oliven, frukt, fiske og turisme. Fleire landsbyar ligg borte frå kysten (Grohote, Gornje Selo, Srednje Selo, Donje Selo), medan Maslinica er den største fiskelandsbyen, som berre er utsett for nordvestleg vind, og dermed ei god hamn for mindre båtar.

## Folketal
Folketalet på øya ved dei siste folketeljingane var:

## Galleri

Fil:Šolta Grohote Hrvatska Häuser 2012 d.jpg|Grohote
Fil:Šolta Gornje Selo Hrvatska 2012 a.jpg|Gornje Selo
Fil:Šolta Maslinica Hrvatska Hafen 2012 d.jpg|Maslinica 
File:Šolta Nečujam Hrvatska 2012 a.jpg|Nečujam 
Fil:Šolta Nečujam Hrvatska bunja 2012 a.jpg|Bunja Nečujam 


## Kjelder
### Referansar





## Bakgrunnsstoff
 
* solta.hr
Castilla y León

**Castilla y León** er ein av 17 autonome regionar i Spania. Det vart oppretta ut frå Gamle Castilla (spansk *Castilla la Vieja*) og León i 1983. Regionen er den største i Spania med eit areal på 94&nbsp;223&nbsp;km².

## Geografi
Castilla y León grensar til Asturias og Cantabria i nord, Aragón, Baskarland og La Rioja i aust, regionen Madrid og Castilla-La Mancha i søraust, Extremadura i sør, og Portugal og Galicia i vest.

Castilla y León dekker stort sett heile den spanske delen av nedslagsfeltet til elva Douro på den nordlege halvdelen av Meseta Central, eit stort platå midt på Den iberiske halvøya. Regionen omfattar òg nokre av dei tilknytte dalane, som El Bierzo (León) og fleire isolerte fjelldalar som Laciana (León), Valle de Mena (Burgos) og Valle del Tiétar (Ávila).

## Provinsar

Castilla y León er delt inn i ni provinsar: 
* Ávila
* Burgos
* León
* Palencia
* Salamanca
* Segovia
* Soria
* Valladolid
* Zamora
Kvar av desse provinsane er kalla opp etter dei respektive provinshovudstadane. 

## Sjå òg
* Kongedømet Castilla
* Kongedømet León
* Gamle Castilla

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Pi-dagen

**Pi-dagen** er ei uoffisiell feiring av den matematiske konstanten pi. Feiringa går føre seg den 14. mars, (3/14 i amerikansk datoformat) tett opp mot klokka 1:59:26. Tida vart vald ved å sjå på dei første desimalane i π (3,1415926). Under feiringa er det vanleg å ete pai (engelsk *pie*).

På denne dagen vart tilfeldigvis Albert Einstein fødd, og det er vanleg å syngje gebursdagssong for han under feiringa. 

Fysikaren Stephen Hawking døydde på denne datoen i 2018. 

Tilnærmingsdagen er vanlegast å feire den 22. juli (22/7) sidan 22/7 er den mest nytta tilnærminga av pi.

## Bakgrunnsstoff
Kunsteventyr

**Kunsteventyr** er eventyr som til skilnad frå folkeeventyra har kjend opphavsmann. Slike eventyr er ofte inspirert av folkeeventyr, men ber gjerne preg av at dei ikkje har ei forhistorie i munnleg form. 

Kunsteventyr er særleg knytte til romantikken.
Dei kan parodiera eventyr eller samfunn, 

Marie-Catherine d’Aulnoy gav ut eventyrsamlingar på 1690-talet der ho kombinerte tradisjonelle soger med litterære uttrykksmåtar. Gjennom dette er ho rekna som ein opphavsperson til kunsteventyret. 

H.C. Andersen er ein kjend forfattar av kunsteventyr som verka på 1800-talet. I Noreg er blant anna Regine Normann og Jonas Lie kjende for å ha gjeve ut samlinga *[[Trold]]* i 1891-92.

## Nokre forfattarar av kunsteventyr

* Bettina von Arnim: «Der Königssohn» (ca. 1808), «Erzählung vom Heckebeutel» (1848). 
* Gisela von Arnim: *Livet til høygrevinne Gritta von Rotterhjemmehososs* (1840), *Månekongens datter* (1849)
* H.C. Andersen:  M.a. Prinsessen på ærten, Den lille Havfrue, Keiserens nye Klæder, Sneedronningen og Tommelise
* Béla Balázs
* Paul Baret: *Foka, eller metamorfosene* (1777)
* Hjalmar Bergman
* Elsa Beskow: *Resan till landet Längesen* (1923), *Sagan om den lilla hinden* (1924)
* Clemens Brentano
* Tor Åge Bringsværd: *Jørgen Moes vei nr. 13* (1973)
* Lewis Carroll: *[[Alice’s Adventures in Wonderland]]*
* Carlo Collodi: *Pinocchios eventyr* (1883)   
* Charles Dickens: *[[Eit juleeventyr|A Christmas Carol]]* (1843)
* Roald Dahl
* Johan Falkberget: *Nord i haugene: Eventyr* (1910) 
* Antoine Hamilton
* Wilhelm Hauff: Storken Kalif
* Lennart Hellsing
* Hermann Hesse: «Dvergen» (1904) 
* E.T.A. Hoffmann: «Nøtteknekker og musekonge» (1816)
* Tove Jansson
* Gottfried Keller: «Klædi skaper mannen» («Kleider machen Leute»), «Spiegel, das Kätzchen»
* Gösta Knutsson
* Selma Lagerlöf
* Astrid Lindgren
* A.A. Milne
* Friedrich de la Motte-Fouqué
* Eduard Mörike
* Regine Normann: *Eventyr* (1925) 
* Helena Nyblom
* Vladimir Oravsky
* Aleksandr Pusjkin: *Eventyret om tsar Saltan* (1831)
* Anna Maria Roos
* Jean-Jacques Rousseau: Den fantastiske dronningen (1758) 
* Karl Wilhelm Salice-Contessa
* Paul Scheerbart: *Oppgangen til solen* (*Der Aufgang zur Sonne*, 1903).
* Ludwig Tieck: «Den blonde Eckbert» (1797)
* William Makepeace Thackeray: *The Rose and the Ring* (1854)
* J.R.R. Tolkien: *Leaf By Niggle* (1945), *Smith of Wootton Major* (1967)
* Zacharias Topelius
* Torvald Tu: *Mormor-kista* (1928) 
* Anna Wahlenberg
* Oscar Wilde: *The Happy Prince and Other Stories* (1888)
* Evgenij Zamjatin

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Kunsteventyr ved Bibliotekarstudentens nettleksikon om litteratur og medier (pdf-fil)
Žirje

**Žirje** er ei øy i Adriahavet ved kysten av Kroatia. Ho ligg i Šibenik-øygruppa, om lag 22&nbsp;km sørvest for byen Šibenik. Det gjer ho til den øya i øygruppa som ligg lengst frå land av dei busette øyane. Administrativt høyrer øya inn under kommunen Šibenik i fylket Šibenik-Knin.

Øya har eit areal på 15,06&nbsp;km². Folketalet har gradvis minka frå 720 innbyggjarar i 1953 til 103 i 2011, men har igjen auka noko til 147 i 2021. Den einaste landsbyen på øya heiter òg Žirje.

Žirje består av to kalksteinstoppar med ein frodig dal mellom. Vegetasjonen på øya er hovudsakleg krattskog.

Hovudnæringane på øya er jordbruk (vindruer, oliven, plommer, fiken og surkirsebær) og fiske. Sjøen rundt Žirje er rik på fisk.

## Folketal
Folketalet på øya ved dei siste folketeljingane var:

## Kjelder
### Referansar





## Bakgrunnsstoff
* Žirje på infoadriatic.com 
* Offisiell side
Zlarin

**Zlarin** er ei øy i Adriahavet ved kysten av Kroatia, nær byen Šibenik. Administrativt høyrer øya inn under kommunen Šibenik i fylket Šibenik-Knin.

Det høgaste punktet på øya er Klepac på 169 meter over havet. Zlarin har mange fiken- og sypresstre. Det er bygd eit stort prosessanlegg for avfall på øya, men i mars 2007 er det enno ikkje operasjonelt.

## Folketal
Folketalet på øya ved dei siste folketeljingane var:

## Kjelder
### Referansar





## Bakgrunnsstoff
* Zlarin
Tele2

**Tele2** er eit pan-europeisk selskap oppretta i 1993, og tilbyr mobiltelefoni, telefoni og internett-tilgang til fleire land i Europa. Hovudkontoret ligg i Sverige.

Tele2 AB har rundt rekna 30 millionar kundar i 22 europeiske land, med ei total omsetjing på 50 milliardar SEK. Selskapet er eigd av Kinnevik-konsernet, der familien Stenbeck er største aksjonær.

**Tele2 Norge AS** er eit norsk dotterselskap av Tele2 AB, og har meir enn 600&nbsp;000 kundar. I Noreg tilbyr Tele2 mobilabonnement, fasttelefonabonnement og breiband-/internett-tilgang.

### Internasjonalt
* Fasttelefon – i 22 land
* Internett-tilgang – i 19 land
* Mobiltelefon – i 14 land
* Kabel-TV & IP-TV – i Sverige, Litauen, Nederland og Luxemburg
* Telekort – i 10 land
* IP-telefoni/VoIP – i 8 land

## Kjelder

* Tele2.no: Om Tele2 

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Tele2|Tele2]]» frå ,  den 14. mars 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Heimesida til Tele2 Norge 
* Den internasjonale heimesida til Tele2
Biokovo

**Biokovo** er det nest høgaste fjellet i Kroatia, og ligg ved kysten av Adriahavet i Dalmatia mellom elvane Cetina og Neretva. Den høgaste toppen er Sveti Jure (St. Georg) på 1&nbsp;762 meter. 196 kvadratkilometer av fjellet er ein verna naturpark. Fjellet vert stundom kalla Bijakova, særleg mellom innbyggjarane på austsida av fjellet. Når det er klårvêr kan ein frå toppen av Biokovo sjå heilt til fjellet Monte Gargano i Italia, som er 252&nbsp;km unna.
Ellen Aslaksdatter Skum

**Ellen Aslaksdatter Skum** () var ein norsk reindriftssame frå Kautokeino. Ho deltok i Kautokeino-opprøret i 1852.

Ellen Skum var gift med Mathis Jacobsen Hætta. Dei hadde begge slutta seg til ei ytterleggåande religiøs gruppering, inspirert av Lars Levi Læstadius. I februar 1852 vart ho dømd til 1&nbsp;½ års straffarbeid etter at ho i lag med 21 andre samar vart dømd for å ha forhindra gudstenesta i Skjervøy kyrkje 6. og 7. juni 1851. Mannen hennar vart dømd til 8 månaders straffarbeid. I tillegg vart dei dømde til å betale sakskostnadene, som var så store at mange av dei stod i fare for å miste alle reinsdyra sine. 

Medan Mathis vart sett i fengsel, slutta Ellen seg til ein storsiida i lag med familiene til mange av dei andre som vart dømde. Siidaen var dominert av ei ytterleggåande religiøs gruppering. Læstadius hadde eit møte med denne grupperinga i mars 1852, men dei ville ikkje lenger ta imot rettleiing frå han. Utpå sommaren ville styresmaktene hente Ellen Skum til soning, men ho nekta å bli med. Ho fekk då vite at ho ville bli henta med makt om ho ikkje reiste frivillig, men folket i siidaen lovte å passe på Ellen og sa at ingen fekk hente henne frå dei. Sidan kom lensmann Bucht til siidaen for å ta henne i arrest — utan å finne henne.

Ellen Skum deltok aktivt då folket frå siidaen 8. november 1852 gjekk til angrep på huset til brennevinshandlaren i Kautokeino og drap både denne og lensmannen. Ho var med å piske huslyden til handelsmannen og soknepresten for å tvinge dei til å omvende seg. 

14. februar 1854 vart Ellen i høgsterett, likt fire andre opprørarar, dømd til døden for si deltaking i opprøret. Ho fekk seinare omgjort straffa til livsvarig straffarbeid, og sona på tukthuset i Trondheim Ho fekk nåde og slapp ut etter 13 år, i 1867. Etter soninga flytta ho heim til mannen i Kautokeino. I 1875 budde dei på ein statleg rydningsplass i Soattefielbma i Kautokeino. Ho døydde som enkje 10. februar 1895.

Figuren *Elen Skum*, spelt av finske Anni-Kristiina Juusos, hadde hovudrolla i filmen *[[Filmen Kautokeino-opprøret|Kautokeino-opprøret]]* av Nils Gaup (2008).

## Kjelder

* Nellejet Zorgdrager. *De rettferdiges strid : Kautokeino 1852 : samisk motstand mot norsk kolonialisme* ; omsett frå nederlandsk av Trond Kirkeby-Garstad. - Nesbru : Vett & viten ; Oslo : i samarbeid med Norsk folkemuseum, 1997. - 558 s. .(Samiske samlinger ; B.18, red.: Ove Pettersen).
* Klokkarbok for Kautokeino 1877-1896
Valdresbanen

**Valdresbanen** er ein nedlagt sidebane av Gjøvikbanen. Han gjekk frå Eina stasjon til endestasjonen Fagernes. Valdresbanen vart ferdigstilt i 1906 og hadde ei lengde på 109 km. I starten var banen privat, men vart overteken av NSB frå 1937 til rutetoga vart innstilt i 1988. Skjenegangen nærmast Fagernes er no fjerna. Det har i seinare år gått turisttog mellom Eina og Dokka.

Aksjeselskapet AS Valdresbanen vart skipa i 1991 for å stå for drift av turisttog og chartertog på Valdresbanen, og for utleige av dresinar (skjenesyklar) til bruk på nokre strekningar av banen. Ei foreining, Foreningen Nye Valdresbanen, har som føremål å fremje interessa for banen og utvikle han som turistbane, og har som overordna mål å få i gang att ordinær togdrift på banen .

## Linjekart
}

|}

## Fotnotar

## Litteratur
*Iversen, Ingolf, 1996. *Klar til avgang! Ei bok om Valdresbanen*. Fagernes: Valdres forlag. ISBN 8275620473
*Aspenberg, Nils Carl. 1994. *Glemte spor* : *Boken om sidebanenes tragiske liv*. Oslo: Baneforlaget. side 93-103. ISBN 82-91448-00-0
Valdres Radio

**Valdres Radio** vart etablert på Dale skule i Øystre Slidre kommune i 1985. Dekningsområdet var Øystre Slidre, Vestre Slidre kommune og Vang kommune. Radio Nord-Aurdal AL vart etablert i 1984 med lokale i brannstasjonen på Fagernes, med Etnedal kommune, Sør-Aurdal kommune og Nord-Aurdal kommune som dekningsområde. I 1994 vart desse to radioane slått saman til Valdres Radio AL, og ei tid var det sendingar vekselvis frå Dale skule og Fagernes. I 1995 vart utstyret flytta frå Dale skule til underetasjen på Skysstasjonen på Fagernes, men etter eitt års tid vart drifta flytta til Skrautvålsvegen 85 i Hunkevika like ved Fagernes sentrum. Radioen held ei stund til i lokala til Norsk Lotteridrift, men flytta i 2004 tilbake til Skrautvålsvegen 85.

I 2002 vart det valt eit nytt styre som saman med ein dyktig revisor la om drifta. Arbeidet med redaksjon og administrasjon har sidan vore gjort på frivillig basis. Rundt 20 medarbeidarar står på for å halde det heile i gang. Trufaste lyttarar støttar radioen med gåver. Tre av kommunane har direkte overføring av alle møta i kommunestyra, og dei sender også informasjon i sommarradioen. Nokre bedrifter kjøper reklame. Bingoen kvar måndag er også viktig for økonomien. Ved 20-årsjubileet i 2005 var bankgjelda betalt og radiostasjonane har opparbeid seg litt kapital. 

Valdres Radio nyttar moderne datastyring.

## Bakgrunnsstoff
* Valdres Radio
Elva Isère

:*Sjå òg departementet [[Isère]]*

**Isère** er ei 290 km lang elv i regionen Rhône-Alpes i Sør-Frankrike. Ho spring ut i Alpane på grensa til Italia, nær skisportstaden Val d'Isère. Ho renn inn i Rhône i Pont-de-l'Isère, nokre få kilometer nord for Valence. Den øvre elvedalen blir kalla Tarentaise.

Isère renn gjennom desse franske departementa og byane:
* Savoie: Bourg-Saint-Maurice, Albertville
* Isère (oppkalla etter elva): Grenoble
* Drôme: Romans-sur-Isère

Sideelvar til Isère er: 
* Arly 
* Arc
* Drac

## Bakgrunnsstoff
Skrautvål

**Skrautvål** er eit sokn, ei bygd  og ein tidlegare skulekrins i nordre delen av Nord-Aurdal kommune i Valdres i Innlandet fylke. Soknet har nesten 900 innbyggjarar (2013) og femnar om dei delar av kommunen som ligg nordom tettstadene Fagernes og Leira. Desse tettstadene høyrde tidlegare til Skrautvål sokn, men utgjer frå 1998 Tingnes sokn. Skrautvål kyrkje blei bygd på slutten av 1700-talet, og erstatta ei eldre stavkyrkje frå mellomalderen.

Jordbruk og skogbruk er viktige næringsvegar i soknet. Skrautvål har ein barneskule som var kommunal fram til 2010, då den blei ein friskule med montessoripedagogikk.

Noregsmeisterskapen i skiskyting 1992 og delar av noregsmeisterskapen på ski i 1999 vart avvikla i Skrautvål.

Langrennaren Inger Helene Nybråten er frå Skrautvål.
Mo kyrkje i Surnadal

**Mo kyrkje** står i bygda Moen i Surnadalen i Surnadal kommune i Møre og Romsdal fylke, og er ei Y-forma trekyrkje frå 1728. Byggmeister for kyrkja var Erik Jakobsen Holten frå Bæverdalen.

Mo kyrkje er ei av fem bevarde Y-kyrkjer i Noreg.

Kyrkja avløyste ei stavkyrkje som truleg var frå kring 1500. Ein del inventar vart flytt over frå stavkyrkja, mellom anna ein preikestol i tidleg barokk og ei kyrkjeklokke. Preikestolen vart skift ut ved ei restaurering i 1867, og hamna etterkvart på Kristiansund Museum der han gjekk tapt under bombinga i 1940.

I 1994 vart det funne ei båtgrav ved kyrkja. 
Grava er frå 900-talet.

Mo kyrkje er soknekyrkje i Mo kyrkjesokn i Indre Nordmøre prosti.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* 
* Om Mo kyrkjelyd på nettstaden til Rindal og Surnadal kyrkjelege fellesråd
*
Medvednica

**Medvednica** er eit fjell sentralt i Kroatia, like nord for Zagreb, og markerer den sørlege grensa for det historiske området Zagorje. Den høgaste toppen på 1&nbsp;033 m vert kalla Sljeme, eit namn som stundom vert brukt om heile fjellet. Medvednica kan omsetjast som «bjørnfjellet».

Det meste av Medvednica er ein naturpark, og dekkjer eit område på 228,26 kvadratkilometer. Om lag 63 % av parken er dekt av skog. 

Det ligg eit skisenter på nordsida av fjellet mot Sljeme. Senteret har vore vertskap for tre verdscuprenn i slalåm for kvinner, i januar 2005-2007. Det er planar om eit verdscuprenn i slalåm for menn her i februar 2008.

Det finst tre måtar å kome til toppen av fjellet på: Med bil, til fots (det finst mange turstiar) eller med ein hengebane, som startar frå den tidlegare landsbyen Gračani. Banen har gått sidan 1963, og tar fire passasjerar. Turen opp tar 23 minutt. 

## Bakgrunnsstoff
* Naturparken Medvednica
Plješevica

**Plješevica**, stundom kalla **Lička Plješivica**, er eit fjell i Kroatia, på grensa til Bosnia-Hercegovina. Det er ein del av Dei dinariske Alpane. Fjellet strekker seg frå ein fjellovergang mellom Plješevica og Mala Kapela i nord, langs Krbavasletta i vest og Una i aust, og sørover til Gračac i nærleiken av Velebit.

Dei høgaste toppane er:
* Ozeblin på 1&nbsp;657 meter, i sentrale delar av fjellet.
* Gornja Plješevica på 1&nbsp;649 meter, i den nordlege delen.
* Plješevički Kabao på 1&nbsp;618 meter, i den nordlege og sentrale delen. 

I tillegg er det fleire toppar som strekker seg frå Plješevica, mellom anna Kremen på 1&nbsp;591 meter i sør og Mrsin på 1&nbsp;269 meter i nord.
Inger Helene Nybråten

**Inger Helene Nybråten** () er ein tidlegare norsk skiløpar. Ho er vaksen opp og busett i bygda Skrautvål, og ho representerte Skrautvål IL. Nybråten starta karrieren sin med VM-gull på stafetten i Oslo 1982. I OL 1984 gjentok ho stafettgullet. I 1989 tok ho VM-bronse på stafetten, det gjorde ho også i 1991 og 1993. Det vart OL-sylv på stafetten i 1992 og 1994. I 1995 tok ho VM-bronse på 15 km. Ho vart også Noregsmeister 6 gonger.

## Medaljeoversikt

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
*Ski-NM 1978: Nr 10 på 5 km på Konnerud
*Ski-NM 1979: 
*Ski-NM 1980: Sølvmedalje på 20 km i Asker
*Ski-NM 1981: Nr 4 på 5 km på Eidsvoll
*Ski-NM 1982: Bronsemedalje på 5 km, 10 km og 20 km på Raufoss
*Ski-NM 1983: Sølvmedalje på 5 km på Lillehammer
*Ski-NM 1984: Sølvmedalje på 5 km i Hof
*Ski-NM 1985: 
*Ski-NM 1986: Nr 4 på 10 km på Vang
*Ski-NM 1987: Nr 6 på 5 km i Steinkjer
*Ski-NM 1988: Gullmedalje både på 5 km og 10 km på Vang
*Ski-NM 1989: Gullmedalje på 10 km på Geilo
*Ski-NM 1990: Gullmedalje på 5 km på Gjøvik
*Ski-NM 1991: Bronsemedalje både på 5 km og 20 km i Bodø
*Ski-NM 1992: Gull på 20 km, sølv både 5 km og i jaktstart i Trondheim
*Ski-NM 1993: Nr 6 på 20 km på Dombås
*Ski-NM 1994: Sølvmedalje på 20 km på Koppang, bronse i jaktstart i Vegårshei
*Ski-NM 1995: Gullmedalje på 5 km og bronsemedalje på 15 km i Oslo

## Bakgrunnsstoff
*
Učka

**Učka** (italiensk: *Monte Maggiore*) er det høgaste fjellet på halvøya Istria nord i Kroatia. Fjelltoppen Vojak er det høgaste punktet med 1&nbsp;401 m.

Učka er synleg stort sett alle stader frå halvøya og har snødekke enkelte månadar av året. Byen Opatija (italiensk *Abbazia*) skal ha vore ein populær feriestad i Habsburgmonarkiet sidan han låg «i skuggen» til Učka, som i følgje ei segn skal verne mot den steikande middelhavsvarmen om sommaren. 

Området på og rundt Učka er erklært ein naturpark.

## Bakgrunnsstoff
* Naturparken Učka
Velebit

**Velebit** er den største, men ikkje høgaste fjellkjeda i Kroatia. Den høgaste toppen i fjellkjeda er Vaganski Vrh på 1&nbsp;757 m. Fjellkjeda er ein del av Dei dinariske Alpane, og ligg langs kysten av Adriahavet, og Lika i indre strøk. Velebit byrjar nær Senj i nordvest ved fjellovergangen Vratnik, og endar opp 145&nbsp;km lenger søraust nær kjelda til elva Zrmanja og byen Knin.

Velebit vert vanlegvis delt inn i fire område: 
* den nordlege delen mellom fjellovergangen Vratnik og Veliki Alan. Den høgaste toppen her er Mali Rajinac (1&nbsp;699 m)
* den midtre delen mellom Veliki Alan og Baške Oštarije. Den høgaste toppen her er Šatorina (1&nbsp;624 m)
* den sørlege delen mellom Oštarije og Mali Alan (toppane Vaganski vrh - 1&nbsp;757, Sveto brdo - 1&nbsp;753)
* den søraustlege delen med Crnopac som den høgaste toppen.

Heile Velebit er ein naturpark, som òg inneheld to nasjonalparkar: Paklenica og Sjeverni Velebit.

Sjeverni Velebit er vidare delt inn i spesialreservatet *Hajdučki i Rožanski Kukovi*, som er den mest verna statusen eit område kan få i Kroatia. Offisielt er det ikkje tillate med menneskeleg aktivitet her (bortsett frå forsking). Desse områda er lite utforska og inneheld den mest ville naturen i Kroatia, og det vil sannsynlegvis halde seg slik i framtida.

Ein gangsti kalla *Premužićeva staza* (Premužić sin sti) går gjennom dei nordlege og midtre delane av Velebit. Gangstien vart bygd mellom 1930 og 1933 og knyter saman nordlege og sørlege delar av Velebit. Han er 50&nbsp;km lang, og mange område i Velebit hadde vore utilgjengeleg utan denne.

Velebit har òg den lengste og djupaste grotta i Kroatia. Den tredelte «Lukina jama»-grotta er 1&nbsp;392 meter djup, medan «Slovačka jama» er 1&nbsp;320 m.

Den imponerande naturen på Velebit har gjort det til eit nasjonalsymbol i Kroatia. Det finst ei patriotisk folkevis kalla *Vila Velebita*, som personifiserer ein slavisk fe som Velebit.

På Velebit kan ein sjå *[[Degenia|Degenia velebitica]]*, ein endemisk og verna planteart av hundesennepfamilien.

## Bakgrunnsstoff
* Naturparken Velebit
Žumberak

**Žumberak** (på kroatisk) eller **Gorjanci** (på slovensk) er eit fjell på grensa mellom Kroatia og Slovenia. Den høgaste toppen er Sveta Gera (Trdinov vrh på slovensk side) på 1&nbsp;178 m. På den slovenske sida, nær toppen av fjellet, står det eit 90 meter høgt TV-tårn.

I 1999 vart naturparken Žumberak - Samoborsko gorje grunnlagd på den kroatiske sida.

Eit militærkompleks nær toppen av Sveta Gera vart oppretta av den jugoslaviske hæren, og førte til ein krangel mellom dei to nye landa på 1990-talet, men fredeleg diplomati førte til ein slutt på striden. Ein ventar framleis på ei ny opptrekking av grensa mellom Slovenia og Kroatia.

Det isolerte området på den kroatiske sida har alltid hatt få innbyggjarar, og folketalet på om lag 3&nbsp;000 består hovudsakleg av eldre. Området er òg eit skjeringspunkt for dei tre kroatiske dialektane. Årsaka til dette er at uskokar immigrerte til området frå Senj på 1600-talet, og dette førte med seg ei stor folkemengd som tala štokavisk til området. Žumberak var så ein del av den austerrikske Militærgrensa, som vart danna av habsburgarane som ei forsvarsline mellom riket deira og Det osmanske riket. Žumberak sjølv var ein enklave innanfor Banija og hadde ikkje ei direkte grense mot Det osmanske riket. Dei fleste štokaviarane var ortodokse, som etter press frå austerrikske styresmakter vart gresk-katolske. I dag er det berre få gresk-katolske igjen i området. Den gresk-katolske landsbyen Drage, på den slovenske sida nær landsbyen Suhor, finst derimot framleis.

Landsbyar rundt fjellet er Novo mesto, Metlika, Brežice, Črnomelj i Slovenia og Samobor, Jastrebarsko og Ozalj i Kroatia.
KV Åhav

**KV Åhav** er eit norsk kystvaktfartøy som opererer i indre kystvakt, og ligg under KV Nord. KV Åhav har ansvaret for området mellom Bodø og Rørvik.
Martin Luther King jr.

**Martin Luther King jr.** () var ein afroamerikansk baptistprest, borgarrettsforkjempar og vinnar av Nobels fredspris.

## Bakgrunn
King var fødd i Atlanta i den amerikanske sørstaten Georgia som son av presten Martin Luther King, Sr. og Alberta Williams King. King junior utdanna seg ved Morehouse College og Crozer Theological Seminary før han tok doktorgrad ved universitetet i Boston i 1955.

Han blei kjend i 1955 som leiar for bussboikotten i Montgomery starta av Rosa Parks. I 1957 var han med på å at grunnlegga Southern Christian Leadership Conference, som skulle organisera borgarrettsrørsla. King gjekk inn for filosofien om sivil ulydnad, og leia talrike demonstrasjonstog for å setta fokus på dei manglande rettane til afroamerikanarane.

Den 14. oktober 1964 blei Martin Luther King den yngste mottakaren av Nobels fredspris til då. Den best kjende talen til King er den som blir kalla «I Have a Dream», som han heldt i Washington DC i 1963.

Martin Luther King blei skoten av James Earl Ray på eit hotell i Memphis i Tennessee, der King var med på å organisera ein demonstrasjon for borgarrettar.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Tikkanen, A. I Have a Dream i Encyclopedia Britannica.
Brage

**Brage** er i den norrøne gudetrua ein klok og veltalande gud for dikting og skaldekunst. Han er også kjøkenmeisteren i Valhall. 

Brage er son av Odin og gift med Idunn. Han har ein nokså anonym plass i den norrøne mytologien, og dette kan tolkast slik at Brage berre av ein av dei mange skikkelsane til Odin.

Brage opptrer i *Loketretta*, forteljinga der Loke lager uro i gjestebodet til Æge. Han er den første som fortel Loke at han ikkje er ønskt, og den første til å truga han:

14. Brage kvad:
:"Var eg utanfor,
:Æges-halli
:so nær deg som no:
:hovudet ditt
:eg i handi mi bar;
:då læta du fekk for di lygn."

15. Loke kvad:
:"Du er ov-kar i sessen,
:men aldri slaget meir,
:Brage benkje-pryda!
:Kom ut og slåst,
:um sinna du er,
:djerv mann drev seg 'kje lenge." 

## Namnet Brage
«Brage» er i dag brukt som gutenamn. Ein finn det òg i namn som Brageprisen, ein norsk litteraturpris, i Brage Forlag, Brage Fagbokhandel og Fotballklubben Brage. Bragefeltet er eit oljefelt i Nordsjøen. 

## Kjelder
* Loketretta omsett av Ivar Mortensson-Egnund, 1928
Oddvar Brå

**Oddvar Brå** () er ein norsk tidlegare langrennsløpar. Han var i ei årrekkje den dominerande løparen i Noreg, men trefte sjeldan toppforma under dei store meisterskapa. Han var i den norske representasjonstroppen frå og med OL i 1972, men lukkast ikkje med å gå heilt topps før under VM i Oslo i 1982, da han vann 15 km 23. februar og fekk delt gull med Sovjetunionen på den dramatiske stafetten 25. februar, der han i duell med Aleksandr Zavjalov braut staven på siste etappe. I etterkant oppstod det kjente spørsmålet «Kvar var du da Brå braut staven?», og hendinga har nesten vorte eit nasjonalt symbol.

Elles har Brå to OL-sølv og to VM-bronsar frå stafettar. Brås beste individuelle plassering i eit OL er 4. plass på 15 km i Calgary 1988. Oddvar Brå har i alt 16 individuelle NM-titlar i langrenn, fleire enn nokon annan løpar. Åra 1978 og 1979 var han heilt umogleg i NM og vann alle tre individuelle distansane to år på rad. Brås siste internasjonale meisterskap var VM i Lahtis 1989. Han vann også NM på ski i fristil i ein alder av 36 år, noko som også viser for ein stor utøvar han var.

Han var også ein god friidrettsutøvar, og vann NM i terrengløp (20 km) i 1984. 

Han fekk Morgenbladets Gullmedalje i 1973, Holmenkollmedaljen i 1975 og Egebergs Ærespris i 1988.
Oddvar Brå representerte IL Leik frå Hølonda.

## Bakgrunnsstoff
* Resultatoversikt hos FIS 

**Litteratur**
* *Oddvar Brå &ndash; Gull og glipp*, skrive av Rolf Hovden. Utgjeven på Cappelen i 1980. ISBN 82-02-04729-3.
Bokstaven pi

:*Sjå òg [[pi|konstanten pi]]*
 
**Pi** (*Π*, *π*) er den sekstande bokstaven i det greske alfabetet. Han svarar til *[[P]]* i det latinske alfabetet.

I matematikken er Π symbolet for produkt, medan π er ein konstant (≈&nbsp;3,14159). I økonomi står π gjerne for profitt.
Jord

**Jord** er eit laust materiale sett saman av mineral og organiske stoff som planter kan vekse i. Ho utgjer pedosfæren og ligg i grensesnittet mellom litosfæren, biosfæren, atmosfæren og hydrosfæren. 

Jord er ein av våre viktigaste naturressursar grunna sin strategiske plassering og hennar dynamiske, fysiske, kjemiske og biologiske funksjonar. Definisjonen på jord er varierande, alt etter perspektiv og bruksområde. 

Jord er den øvste delen av jordsmonnet. Jordsmonnet består av undergrunnsjord og jord. Øvste 20 cm av jorda er matjordlaget. Dette er omtrent så djupt som vanlege jordarbeidingsreiskapar som plog og harv arbeider jorda.

Eigenskapane til jorda avheng av fleire ting. Opphavsmaterialet, det vil seie berggrunnen, jordsmonnet er danna av og påverknad ovanifrå er viktige.

Forståinga vår av jord er mangelfull. Sjølv om menneske i lang tid har vore avhengige av jord, og har utforska ho grundig, vinn me stadig ny kunne om henne.
Pelješac

**Pelješac** (italiensk: *Sabbioncello*) er ei halvøy sør i Kroatia i Dubrovnik-Neretva fylke. Ho er om lag 70 km lang og er forbunde med eit eid ved Ston. Pelješacsundet ligg mellom halvøya og øya Korčula. Det er planar om å knyte Pelješac til fastlandet via Pelješacbrua, når dette arbeidet vert fullført er ikkje klart.

## Kommunar
Halvøya er delt inn i kommunane:
* Orebić i vestlege delar med 3&nbsp;705 innbyggjarar (2021)
* Trpanj i nordvest med 683 innbyggjarar
* Janjina i sentrale område med 522 innbyggjarar
* Ston i aust med 2&nbsp;491 innbyggjarar

## Kjelder

* Dr Nikola Zvonimir Bjelovučić, Poluostrvo Rat (Pelješac), Naselja i poreklo stanovništva, knjiga 11, Beograd, 1922.

### Referansar





## Bakgrunnsstoff
* Kart over Pelješac
* peljesac.info 
* peljesactravel.com
* Turistside om Pelješac
Rapport

**Rapport** er ein sakprosasjanger som går ut på å gje informasjon eller anna innhald som gjeld eit emne under undersøking. Rapportar er hovudsakleg informative tekstar, men kan òg innehalda overtydande delar i form av forslag og oppmodingar.
Avisa Valdres

***Valdres*** er ei lokalavis for dalen Valdres. *Valdres* kjem ut tysdag, torsdag og laurdag. Avisa nyttar både nynorsk og bokmål.

Avisa vert utgjeven av selskapet Valdres Media AS (Tun Media-selskap) som ligg på Fagernes i Nord-Aurdal kommune i Oppland fylke. Den fyrste avisutgåva kom laurdag 14. mars 1903, tre dagar før selskapet formelt vart stifta.

*Valdres* hadde i 2000 over 3&nbsp;300 abonnentar utanfor Valdres-regionen, årsaka til dette er at mange hytteeigarar les avisa, og at mange utflytte valdrisar held kontakten med heimstaden gjennom lokalavisa.

## Opplagstal

## Bakgrunnsstoff
* Nettsida til ''Valdres''

## Kjelder
Prevlakahalvøya

**Prevlaka** er ei lita halvøy i Kroatia ved inngangen til Kotorbukta aust i Adriahavet. Ordet *prevlaka* tyder eid. Neset Oštro, som er det ytste punktet på halvøya, er òg det sørlegaste punktet på fastlandet i Kroatia.

Halvøya har vore årsaka til ein grensestrid mellom Kroatia og Montenegro, på grunn av den strategiske posisjonen til halvøya, og fordi ho ligg nær ein stor montenegrisk marinebase i Kotorbukta. Krangelen er i ferd med å få ei løysing etter forhandlingar mellom dei to landa, og Montenegro har akseptert at landområdet høyrer til Kroatia.

## Argument i grensestriden
Montenegro sine argument: 
* Grensedefinisjonar som plasserer området innanfor Montenegro: 
** Kart frå Austerrike-Ungarn som seier at Punta d’Ostro er ein del av Castelnuovo (Herceg Novi), som igjen er ein del av (Kotorbukta)
** Eit kart frå partisanane som viser at området er ein del av Montenegro 
* Serbarar og montenegrinarar utgjorde visstnok halvparten av folkesetnaden då halvøya var busett.

Kroatia sine argument: 
* Grensedefinisjonar som plasserer området innanfor Kroatia: 
** Kart frå Jugoslavia, støtta av Badinter-kommisjonen i 1992 
** Republikken Dubrovnik kjøpte Prevlaka (Oštro) frå Store Sandalj Hranić (som var ein nevø av Vlatko Vuković, ein deltakar i Slaget om Kosovo) i Šćepan Polje (Montenegro) i 1419

## Historie

Halvøya, som andre delar av Republikken Dubrovnik, vart ein del av republikken Kroatia etter den andre verdskrigen, då den indre inndelinga av Jugoslavia vart omdefinert. Oštroneset vart det sørlegaste punktet i Sosialistrepublikken Kroatia. 

Under Jugoslavia-krigane, som følgde etter Jugoslavia braut saman, vart området okkupert av jugoslaviske troppar, som det meste av Dubrovnik-området under omleiringa av Dubrovnik. Den kroatiske hæren pressa dei på eit tidspunkt tilbake, men dei fekk igjen kontrollen over Prevlaka. Dei to sidene vart einige om å demilitarisere halvøya og Tryggingsrådet i SN sin resolusjon 779 frå 6. oktober 1992 utvida mandatet til UNPROFOR for å gjennomføre denne avtalen i lag med EU sitt overvakingsoppdrag.

Ei løysing på konflikten byrja i 1996 då Sameinte Nasjonar byrja å mekle og sette opp eit observasjonsoppdrag (UNMOP) som overvaka demilitariseringar og fungerte som ein buffer.

Oppdraget tok slutt i desember 2002 og området vart gjeve tilbake til Kroatia. Ein avtale vart signert av begge sider fem dagar før UNMOP forlet Prevlaka, som då vart eit nøytralt område, sjølv om utføringa enno ikkje er heilt ferdig.


Prizor s Prevlake.JPG
Spomenik u utvrdi na Prevlaci.JPG
Utvrda na Prevlaci.JPG
Utvrda na Prevlaci 29. ožujka 2015.JPG
Utvrda na Prevlaci (Hrvatska).JPG
Utvrda na Prevlaci 2015.JPG
Na Prevlaci 29. ožujka 2015.JPG
Natpis na zapuštenom vojnom objektu na Prevlaci.JPG
Ulaz u Zaljev hrvatskih svetaca.JPG
Boka kotorska (2015.).JPG


## Bakgrunnsstoff
* Prevlaka park
Bosut

**Bosut** (serbisk kyrillisk: **Босут**) er ei elv aust i Kroatia og nordvest i Serbia og ei av sideelvane til Sava frå venstre. Ho har ei lengd på 186&nbsp;km.

## Kroatia
Bosut har sit utspring som Biđ (eller Bič) sentralt i Slavonia-området på sørsida av fjellet Dilj og nordvest for byen Slavonski Brod. Ho renn stort sett nordaustover. Etter ho har passert landsbyen Cerna, møter ho elva Berava frå sør, og frå dette punktet vert ho kalla Bosut. Elva renn så nordover gjennom Syrmia og mellom anna gjennom den største byen langs elveleiet, Vinkovci. Frå her held elva vidare fram søraustover. Etter 158&nbsp;km gjennom Kroatia kryssar ho grensa til Serbia.

## Serbia
Bosut går inn i Serbia ved landsbyen Batrovci og renn gjennom den sørvestleg delen av provinsen Vojvodina. Den største sideelva ho møter i Serbia er Studva frå høgre. Etter 28&nbsp;km i Serbia munnar elva ut i Sava ved landsbyen Bosut.

## Geografi
Bosut høyrer til tilsigsområdet til Svartehavet og har eit nedslagsfelt på 3&nbsp;097&nbsp;km². Om lag 40&nbsp;km av elva er framkommeleg for små båtar. Elva renn stort sett over forholdsvis flat mark og renn svært sakte, og ho fell berre mindre enn 10 meter frå utspringet til munningen. Bosut er kjend som ei elv som kan «renne motsett veg», for stundom, når vinden bles kraftig opp elva, kan det sjå ut til at vatnet renn andre vegen.

Heile elvedalen er eigentleg det tidlegare elveleiet til Sava, og er òg kjend som det området med høgast fordamping i Kroatia og Serbia. I den nedre delen av elva renn ho gjennom eit skogområde. Elva er generelt rik på fisk.

## Kjelder
* *Mala Prosvetina Enciklopedija*, Third edition (1985); Prosveta; ISBN 86-07-00001-2
* Jovan Đ. Marković (1990): "Enciklopedijski geografski leksikon Jugoslavije"; Svjetlost-Sarajevo; ISBN 86-01-02651-6
Cetina

: *[[Cetina i Spania|Cetina]] er òg ein stad i [[Provinsen Zaragoza|Zaragoza]] i [[Spania]]*

**Cetina** er ei elv sentralt i Dalmatia i Kroatia. Ho har ei total lengd på 105&nbsp;km med eit nedslagsfelt på 3&nbsp;700&nbsp;km². Ho fell 385 meter frå kjelda til munningen i Adriahavet.

## Geografi og geologi
Cetina har sitt utspring på nordvestsida av Dinara ved Milasevo nær ein liten landsby kalla Cetina, 7&nbsp;km nord for Vrlika. Ho renn 105&nbsp;km før ho munnar ut i Adriahavet. Ein stor kunstig innsjø byrjar nær Vrlika, Peručasjøen, som vart danna av ei demning 25&nbsp;km lenger nede. Cetina renn over dei nedre delane av karstsletta Sinj, rundt fjellet Mosor før ho munnar ut i Adriahavet ved byen Omiš.

Den siste delen av Cetina fell relativt høgt, og her er det bygd fleire omfattande vasskraftverk. Vatnet vert òg tappa på flasker som *Cetina*.

Elva har ei årleg middelvassføring på om lag 105 m²/s, som følgje av den årlege nedbørsnormalen på 1&nbsp;380&nbsp;mm. Elva grensar opp mot Dei dinariske Alpane i aust, som stig til ei høgd på 2&nbsp;000 meter, og i nordvest av fjellet Svilaja. Det meste av nedslagsfeltet inneheld kalkhaldig stein frå krittida, hovudsakleg kalkstein. Steinar frå trias og juratida er og ein del av nedslagsfeltet og inkluderer dolomitt og flysj.

## Historie og arkeologi

Cetinadalen og den smale dalen ved Klis har alltid fungert som den viktigaste handelsvegen mellom den kroatiske kysten og Bosnia. Strategisk var ho svært viktig for utviklinga av både Balkan og store delar av Europa .

Dei tidlegaste teikna på jordbruksaktivitet er frå den tidlege neolittiske tida i den øvre delen av dalen. I tidleg bronsealder vart Cetinakulturen dominerande med kontaktar rundt heile Adriahavet. Som i andre delar av Europa, ser ein ut til å ha kasta mange kulturlekamar i elva gjennom førhistorisk tid. Dette gjeld særleg der Cetina og elva Ruda renn i hop ved Trilj. Området ligg midt i Delmatae og spor av at området har vore strategisk viktig kan ein sjå ved legionsfestninga ved Tilurium (Gardun), som vaktar over inngangen til dalen frå sør og innfartsvegen til byen Salona.

Tidleg i mellomalderen har ein funne spor som tyder på at Cetinadalen, og kanskje sjølve elva, vart ei grense mellom slaviske og sein-romerske folk. Området rundt Sinj vart etter kvart eit sentrum til den slaviske makta, og til slutt sentrum i den tidlege kroatiske staten.

Under seinare periodar kom området stadig inn under nye regionale og lokale styresmakter før det vart erobra av Det osmanske riket tidleg på 1500-talet. Etter dette var elva ei grense før området igjen vart erobra av osmanarane 150 år seinare.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
* Cetina
Korana

**Korana** er ei elv sentralt i Kroatia med ei lengd på 144 km. Ho har sitt utspring i austlege delar av Lika, og dannar dei verdskjende Plitvicesjøane, som er på UNESCO si verdsarvliste. Ho er så vidt innom grensa til Bosnia-Hercegovina eit par kilometer og renn så nordover der ho til slutt munnar ut i Kupa ved Karlovac.

Bergarten i karstområdet som elva renn gjennom består av kalkstein. Under visse fysiske og kjemiske forhold dannar elva heile tida nytt jordsmonn frå planter. Sjå Plitvicesjøane).
Knarvik vidaregåande skule

**Knarvik vidaregåande skule** er ein vidaregåande skule i Knarvik i Alver kommune, 30 km nord for Bergen. Skulen er ein av dei største i Hordaland med over 950 elevar og ca. 150 tilsette. Skulen er nær tilknytt lokale bedrifter. Skulen har mellom anna starta programmet TAF der elevane får fagbrev og spesiell studiekompetanse (realfag) på 4 år. TAF-linja er no oppretta fleire andre stader i landet.

## Bakgrunnsstoff
* Nettstad for skulene
Kupa

**Kupa** (slovensk *Kolpa*) er ei elv i Kroatia og langs grensa til Slovenia. Ho har sitt utspring i fjellområdet Gorski kotar, nordaust for Rijeka, i Risnjak nasjonalpark. Ho renn nokre kilometer austover, og mottek den litle elva Čabranka frå venstre, før ho når grensa til Slovenia.

Ho held fram vidare austover, og får elva Lahinja frå venstre, passerer Vrbovsko, og renn så bort frå den slovenske grensa. Ho når så fram til byen Karlovac, der ho mottar to elvar frå høgre, Dobra og Korana. Kupa renn vidare austover og renn i hop med Glina frå høgre i tillegg til Odra frå venstre. Ved byen Sisak munnar ho ut i elva Sava.
Vuka

**Vuka** er ei elv aust i Kroatia og ei av sideelvane til Donau med ei lengd på 114 km. Ho er den 11. lengste elva i Kroatia med eit nedslagsfelt på 644 km². Elva ligg i Vukovar-Syrmia fylke, i Slavonia-området. Ho munnar ut i Donau ved byen Vukovar, som har fått namnet sitt frå elva.
Bačka

**Bačka** (serbisk *Бачка*, ungarsk *Bácska*, kroatisk *Bačka*, slovakisk *Báčka*, rutensk *Бачка*, tysk *Batschka*) er eit område på Den pannoniske sletta mellom elvane Donau og Tisa. Området er delt mellom Serbia og Ungarn, med ei lita lomme langs den venstre breidda av Donau som høyrer til Kroatia, men som har vore under serbisk kontroll sidan 1991. 

Det meste av dette området dannar Vojvodina-regionen i Serbia. Novi Sad, hovudstaden i Vojvodina, ligg ved grensa mellom Bačka og Syrmia. I følgje ei folketeljing i 2002 i Serbia består folkesetnaden i Bačka av: serbarar (54,74 %), ungararar (21,70 %), i tillegg til slovakarar, kroatar, bunjevci, šokci, ruthinarar, montenegrinarar, jugoslavarar, sigøynarar og tyskarar. Det totale folketalet i den serbiske delen av Bačka er 1&nbsp;022&nbsp;524 (2002). Den mindre nordlege delen av Bačka ligg no i Bács-Kiskun fylke i Ungarn.

## Historie

Gjennom historia har Bačka vore ein del av Dakia, Hunarriket, Avar-khanatet, Gepid kongedømet, Det første bulgarske riket, Kongedømet Ungarn, Det osmanske riket, Habsburgmonarkiet, Keisardømet Austerriket, Austerrike-Ungarn, Kongedømet av serbarar, kroatar og slovenarar, Kongedømet Jugoslavia, Jugoslavia, Den føderale republikken Jugoslavia, Serbia og Montenegro, og sidan 2006 har det vore ein del av Serbia. Den mindre nordlege delen av har vore ein del av Ungarn sidan 1920. 

Namnet Bačka har slavisk opphav, det det tyder land som høyrer til byen Bač. Ungararane har òg teke dette slaviske namnet for området. Menneske har halde seg i området i over 4000 år, sidan neolittisk tid. Dei tidlegaste historiske innbyggjarane i området var sannsynlegvis illyriske stammer. 

## Galleri

Fil:Theatre in subotica.jpg|Subotica
Fil:Srbobran_Orthodox_church.jpg|Srbobran
Fil:Canal_Danube-Tisa-Danube_in_Serbia.jpg|Donau-Tisa-Donau-kanalen nær landsbyen Rumenka, nær Novi Sad
Fil:Titel1.jpg|Titel


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bačka|Bačka]]» frå ,  den 16. mars 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* backabanat.com