open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rødøy kommune

:*For øya med same namn sjå [[Rødøya i Rødøy|Rødøya]].*

**Rødøy**  er ein kommune i Helgeland i Nordland fylke. Han grensar i nord mot Meløy kommune, i aust mot Rana kommune, i sør mot Lurøy kommune, og i sørvest mot Træna kommune. Rødøy ligg innanfor Sør-Hålogaland bispedømme og Nord-Helgeland prosti. Rødøy var underlagt Salten politidistrikt, men frå 1. januar 2005 vart kommunen overført til Rana Tingrett. Hovudnæringar er jordbruk, fiske og fiskeoppdrett.

## Geografi

Rødøy ligg mellom Svartisen og Norskehavet, og femnar om både fastland og fleire øyar og skjer. Kommunesenteret ligg på Vågaholmen, og det er konsentrasjon av befolkning i Kila, Jektvik, Øresvik, Nordvernes og Sørfjorden på fastlandet, og på øyane. På øyane er det mest folk på Rødøy, Gjerdøy, Storselsøy, Nordnesøy og Selsøyvik. 

Det går lokalferje frå Jektvik til øyane med daglege avgangar, i tillegg til Rødøyløva (hurtiggåande båt) som trafikkerer Rødøybassenget. Rødøy er geografisk isolert frå fastlandssambandet, og ein er avhengig av ferje mellom Jektvik, Sørfjorden og Kilboghamn i sør (1t10m) og mellom Ågskardet og Forøy i nord (10m). Snøggbåten Nordlandsekspressen, som går dagleg mellom Sandnessjøen og Bodø, stoppar ved Rødøy, Gjerdøy, Selsøyvik, Nordvernes og Vågaholmen.

Polarsirkelen går rett gjennom Rødøy i sør, og ein kan sjå midnattssola i juni og juli. Skjergarden med meir enn 1000 øyar og skjer egnar seg godt for båtliv. Det er mykje regn om hausten og det kan verte mykje vind.  Det er få organiserte tilbod for turistar, men noko er det m.a. på Gjersvik, Kila og Nordnesøy. Rikt fugle- og dyreliv og variert natur, frå isbre via høgfjell og lier til storhav og skjergard med mange øyar.

Steintinden på 1534 meter over havet er høgste fjelltoppen i kommunen, der han reiser seg vest i Svartisen.

## Økonomi
Handelsnæringa i Rødøy femnar om matvarehandel på Vågaholmen, Jektvik, Rødøy, Nordnesøy, Selsøyvik, Øresvik og Sørfjorden. Rødøy kommune sysselset om lag 100 årsverk, elles er sysselsetjinga spreidd på landbruk og fiskeoppdrett, ein del aktivitet i samband med fiske og tenester for fiskebåtar og fritidsbåtar, samt noko anna handel og tenesteyting. Rødøy er på grunn av den vanskelege geografien ei av dei mest næringssvake kommunane i landet, og er totalt avhengig av statlege overføringar. Arbeidsløysa er relativt sett ikkje svært høg, men det er fordi ungdommen for det meste må flytte for å finne seg løna arbeid. Folketalet har vore fallande siste 50 år, særleg på 1960-talet då staten betalte folk for å flytte, men også dei siste 15 åra.

## Galleri

Blokktind.JPG|Blokktind i Tjongsfjord 
Melfjord 01.JPG|Frå Melfjordfjellet
Selsøyvik Handelssted.jpg|Selsøyvik handelsstad


## Bakgrunnsstoff
* Rødøy kommune sine heimesider
* Portal til det kommunale informasjonsbladet ''Rødøy-løva''
Røst kommune

**Røst** er ein kommune lengst sørvest i Lofoten i Nordland fylke. Øya Røst ligg langt til havs, og nærmaste nabokommune er Værøy kommune mot nordaust. Øygruppa er kjend som staden der Pietro Querini dreiv i land i 1432.

## Geografi

Røst er den ytste og sørlegaste kommunen i Lofoten, om lag 100&nbsp;km vest for Bodø og 115&nbsp;km nord for Polarsirkelen. Næraste nabo er kommunen Værøy som ligg på motsett side av Røsthavet, 25&nbsp;km i nordaust. Røst består av 365 øyar og holmar. Røstlandet er største øya i kommunen, ho er på det høgste 11 meter over havnivå. Sør for Røstlandet reiser øyane Vedøya, Storfjellet, Trenyken, Hærnyken og Ellevsnyken seg frå havet. 259 moh. høge Storfjellet er høgste punktet i kommunen.
 
Dei fleste innbyggarane bur på Røstlandet, noen få andre busette øyar/holmar er knytt til Røstlandet med vegar, moloar og bruer.

## Næringsliv
Fiske og fiskeforedling er dominerande næring i Røst. Særleg er i aktiviteten stor under lofotfisket i tida januar-april. Stort innsig av skrei lokkar fiskebåtar frå ulike plassar langs heile til å delta i fisket. Opp mot 400 – 600 båtar kan då ha Røst til base. Ei eiga redningsskøyte er stasjonert på Røst når fiskeria er på det mest hektiske.
 
Røst har seks fiskebruk som bearbeidar fisken, størsteparten manuelt, men òg noko med maskinar. Dei ymse fiskeslaga vert til både råfabrikata og til salsvarer. Torsken vert til tørrfisk, det produktet Røst er særleg kjent for.

## Bakgrunnsstoff
* Røst kommune sine heimesider
Jordbruk

**Jordbruk** er ei næringsgrein innan landbruket som vert driven for å produsera plantar, som vert etne av menneske og dyr. Noko av energien i plantane som vert nytta som dyrefor vert omset til menneskeføde når dyra vert slakta og kjøtet ete. Men omvegen om kjøt er ein lite effektiv måte å produsera menneskeføde på, ettersom berre ein brøkdel av energien i fôret finst i kjøtet. Forutan mat produserer jordbruket ymse typar fiber, som lin og bomull. Ull er òg eit viktig produkt.

## Soge

Når dei fyrste menneskja tok til å dyrka jorda er uvisst. Wells nemner tidsbolken 15000 til 12000 år fvt.. Dei fyrste skriftlege kjeldene er rundt 5000 år gamle og stammar frå Egypt. I Noreg reknar ein med at det har vore drive jordbruk i nokre tusen år.

## Sjå òg
* Jordbruksreiskap
* Landbruk
* Hagebruk
* Skogbruk
* Havbruk

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Nugatti

**Nugatti** er eit sjokoladepålegg laga av nougat og sjokolade. Det inneheld hovudsakleg kakao, mjølk, hasselnøtter, sukker og solsikkeolje.

Nugatti er produsert av Stabburet, ein del av Orkla Foods. Pålegget blei lansert i 1969 av Sunda AS, og er dermed noko yngre enn storebroren Sjokade. Det blir selt rundt 7 millionar boksar av Nugatti i Noreg kvart år.

Pålegget har alltid vore å få på plastbeger, men blir nå også seld i tuber. I tillegg til Nugatti Original er det òg introdusert variantar som Air, Max, Søtt Salt og Sprøtt, Nugatti Uten og Salt Karamell.

Fram til 2012 inneheldt produktet palmeolje, men dette året blei olja erstatta med solsikkeolje som eit meir miljøvennleg alternativ. Kakaoen ein bruker i Nugatti er UTZ-sertifisert, det vil seia at produksjonen følgjer visse standardar for menneske og miljø.

## Kjelder
Tverrband

**Tverrband** er tversliggjande opphøgde strukturar på gripebrettet av strengeinstrument som gjer det lettare å treffe presise tonehøgder. Det finst fleire ulike typar tverrband:

# Flyttbare tverrband av tarm- eller nylonstrenger: Desse blir knytte kring halsen på instrumentet. Slike tverrband finst på lutt, teorbe, chitarrone, vihuela, barokkgitar, gambe og violone (kontrabassgambe), og vart tidlegare òg ofte nytta på kontrabass.
# Flyttbare tverrband av metall. Desse finst særleg på nordindiske musikkinstrument som sitar.
# Faste tverrband av tre. Desse finst til dømes på det norske folkemusikkinstrumentet langeleik.
# Faste ikkje-innfelte tverrband av metall. Desse finst til dømes på det sørindiske instrumentet vina.
# Faste innfelte tverrband av metall. Desse er innfelte i gripebrettet og kan ikkje flyttast. Faste tverrband av metall finst på romantisk og moderne gitar, mandolin, svensk lutt, elektrisk gitar og bassgitar (el-bass).

Elektriske klimpreinstrument som ikkje har tverrband blir ofte karakteriserte som fretless.
Vina

**Vina** (tamil வீணை * vīṇai*) er eit sør-indisk klimpreinstrument med fire spelestrenger av messing og tre resonansstrenger. Gripebrettet har 24 metalltverrband som er festa til sjølve gripebrettet med voks. Vinaen har vanlegvis to resonanskassar &#8212; hovudresonanskassen er av tre med halvkuleform, og ein resonans-kalebass finst ved overgangen mellom halsen og hovudet på vinaen. Vinaen blir halden vassrett på fanget av den som spelar. Dette instrumentet blir særleg bruka i karnatisk musikk.

## Namnet ''vina''
*Vina* var tidlegare eit omgrep som dekte alle karnatiske strengeinstrument, og blir framleis brukt om andre instrument enn vinaen som er skildra her. Til dømes kjenner me til *dhanurvina*, eit rundvore strykeinstrument frå tidlegare tider, *rudravina*, eit plukkeinstrument med to resonnanskassar laga av graskar som framleis er i bruk, og nyskapte instrument som *hamsavina* med 22 strenger (5 hovudstrenger, 13 tilleggstrenger og 4 resonnansestrenger) eller den gitaraktige *mohanvinaen*. 

For å skilja vinaen frå andre vinatypar blir han derfor stundom kalla «sarasvativina». Instrumentet er nemleg eit symbol for og svært nært forbunde med Sarasvati, som er hindugudinne for mellom anna musikk.

## Anna
Heltinna i ei av bøkene til Salman Rushdie, *The Ground Beneath her Feet*, tek artistnamnet «Vina Apsara».

## Vidkjende vinaspelarar
*Emani Sankara Shastri
*S. Balachander
*Doraiswamy Iyengar
*Chittibabu
*R. Vishweshwaran
*E. Gayathri

## Bakgrunnsstoff
* Grundige utgreiingar om dei ulike vinatypane 
* Lydfilar  (i MP3-format) av vinaspel
Fretless

**Fretless** (engelsk, 'utan band') er eit adjektiv som blir bruka om elektriske klimpreinstrument som ikkje har tverrband &#8212; særleg i samband med bassgitar. Ein *fretless* bass kan vera bygd slik eller tverrbanda kan vera nedslipte.

Ein fretless bass gjev en tone som minnar meir om kontrabass, og som kan gli på og ha vibrato. Til gjengjeld vil ein nybyrjar ha problem med å spela reint fordi fingrane må setjast nøyaktig der dei skal på gripebrettet. Den amerikanske jazzbassisten Jaco Pastorius er gjeven mykje av æra for utbreiinga av fretless-bassen.
Saltdal kommune

**Saltdal** er ein kommune i Nordland fylke.

## Tettstader i kommunen
* Rognan 
* Røkland 

## Sjå òg
*Høgaste fjella i Saltdal
*Fangeleirane i Lønsdalen og i Dypen
*Fangeleirane til okkupasjonsmakta i Saltdal under andre verdskrigen

## Bakgrunnsstoff
*
Skjerstad

**Skjerstad** er ein tidlegare kommune i Nordland fylke. 1. januar 2005 vart Skjerstad innlemma i Bodø kommune, med servicetorg i Misvær. Den 1. januar 2004 hadde kommunen 1&nbsp;030 innbyggjarar.

Namnet «Skjerstad» er opphavleg eit gardsnamn, norrønt Skírastaða. Fyrste leddet er truleg eit elvenamn som kan koma av *skírr*, 'rein, klar'.

Området ligg sør for Skjerstadfjorden, den midterste delen av Saltfjorden, som skjer seg inn frå Bodø. Då kommunen vart oppretta i 1837 dekka han område på begge sider av Skjerstadfjorden. I 1963 gjekk områda på nordsida inn i dåverande Bodin kommune, seinare ein del av Bodø.

Skjerstadfjorden er 32 km lang og opp til 8 km brei. Frå sør går den 16 km lange Misværfjorden opp til Skjerstadfjorden. Området er svært berglendt, og Lurfjelltind når 1284 meter over havet.

## Kjelder
Sortland kommune

**Sortland** (nordsamisk *Suortá*) er ein kommune i Vesterålen i Nordland fylke. Han dekkjer område på øyane Langøya og Hinnøya, som er skilde av Sortlandssundet. Kommunen grensar til Øksnes og Andøy kommune i nord, i Kvæfjord kommune i aust, Lødingen og Hadsel  i sør og  Bø kommune i vest. Kommunesenteret er Sortland, som òg er regionssenter for Vesterålen.

I Sortland ligg mellom anna Jennestad gamle handelsstad, med historisk butikk, dampskipsekspedisjon, postopneri og grafittgruve.

## Tettstader i kommunen
* Jennestad
* Sigerfjord
* Sortland 
* Strand

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Nettstad for Sortland kommune
Steigen kommune

**Steigen** er ein kommune i Nordland fylke.

### Folk frå Steigen
* Peder Nilsen-Lund (1842-1914), misjonær

## Venskapsbyar
*  Podporozje

## Sjå og
* Grøtøy gamle handelsstad

## Bakgrunnsstoff
* Steigen kommune sine heimesider
Sømna kommune

**Sømna kommune** er ein av fem kommunar på Sør-Helgeland, og ligg heilt sør på Helgelands-kysten. Kommuna har eit innbyggertal på 2008 innbyggjarar (per 12.12.2017), og eit landeareal som utgjør 189 km². Ved utskilling av nabokommuna Brønnøy kommune, blei Sømna oppretta i 1901. I 1962 blei Sømna samanslått med nabokommunen igjen i eit par år, før absolutt sjølvstende i 1977.  

## Politikk
Ordføraren i Sømna er Andrine Solli Oppegaard og jobbar frå Rådhuset i Vik. Oppegaard representerar Arbeidarpartiet. Kommunestyret består av 17 representantar fordelt på desse ulike partia:

* Senterpartiet 7
* Arbeidarpartiet 5
* Tverrpolitisk liste 4
* Framstegspartiet 1

Sømna kommune har eit aktivt ungdomsråd. Sømnas kommunale ungdomsråd består av 8 medlemmer og dei representerer barn og unge i kommunen. Dei har møterett i kommunestyret. Marthe-Amalie Dahle er leiar av Sømna ungdomsråd.

## Geografi
Den største delen av kommunen ligg sør på Sømnahalvøya. I tillegg består kommunen av ein del mindre øyer og holmer med Kvaløya som den største øya. Dei største bygdene i kommunen er Vik, Berg, Dalbotn og Sund.

## Næringsliv
Sømna er ein av dei beste jordbrukskommunane i landsdelen, ettersom jordbruk er ein dominerande næringsveg. Storfeholdet og hønseholdet i kommunen er det største i landsdelen (2013). Det er også produksjon av korn og grønnsaker i kommunen. 

Industrien utgjør 10 prosent av arbeidsplassene i kommunen, 16 prosent inkludert bygge- og anleggsvirksomhet/kraft- og vannforsyning. 

## Tettstader
Kommunesenteret ligg i Vik som ligg midt i kommunen. Her finnast eit bibliotek, Sømna bygdetun, idrettshall, hotell, Coop Marknad, pensjonistskole og Helgeland rehabilitering. Berg er tettstaden heilt nord i kommunen på grense med Brønnøy kommune. Der ligg blant anna barneskulen, ein allbrukshall, Helgeland sparebank, Coop Marknad, Coop Byggmix, Cirkle K, eit bilverkstad, småbåthamn og restaurant. Heilt sør i kommunen ligg Vennesund, som bind saman Bindal i sør og Sømna med ferjesambandet Vennesund-Holm. Her finnast det kulturminne, ein campingplass og restaurert brygge. 

## Bakgrunnsstoff
* Sømna kommune sine heimesider
*https://snl.no/S%C3%B8mna
*https://no.wikipedia.org/wiki/S%C3%B8mna
*http://www.somna.kommune.no/
Sørfold kommune

**Sørfold** er ein kommune i distriktet Indre Salten i Nordland fylke. Han grensar i nordvest mot Steigen, i nordaust mot Hamarøy, i sør mot Fauske og i vest/sørvest mot Bodø. Aust om Sørfold er  Jokkmokk kommune i Sverige.

Sørfold kommunen omfattar 1636 kvadratkilometer med knapt 2000 ibuarar. Administrasjonssenteret ligg i Straumen, ei bygd i den indre delen av fjorden Sørfolda. Andre større bygder og grender er kyrkjestaden Røsvik, Indre og Ytre Styrkesnes og Mørsvikbotn.

1517 meter over havet høge Gasskačohkka er den høgste fjelltoppen i Sørfold kommune. Fjelltoppen er grensefjel mot Hamarøy kommune.

## Tettstader i kommunen
* Straumen

## Bakgrunnsstoff
* Sørfold kommune sine heimesider
Tjeldsund kommune

**Tjeldsund** (nordsamisk *Dielddanuorri*)  er ein kommune i Troms fylke. Evenskjer er administrasjonsstad. Frå 1909 til 2019 var Tjeldsund ein kommune i Ofoten i Nordland med Hol som administrasjonsstad.

## Historie
Tjeldsund kommune blei oppretta 1. januar 1909 ved at Lødingen kommune blei delt inn i dei to kommunane Lødingen og Tjeldsund. 1. januar 2020 ble Tjeldsund slått saman med Skånland kommune i Troms. Den nye kommunen fekk namnet Tjeldsund og blei del av det nye fylket Troms.

Frå 1. juli 2020 er nye Tjeldsund kommune innlemma i samisk språkforvaltingsområde, som den åttande frå nordsamisk område, og er dermed offisielt tospråkleg norsk og samisk.

## Geografi

Kommunen ligg ved Tjeldsundet og omfattar:
* Den søraustre delen av Hinnøya, der han i nord grensar mot Harstad kommune i Troms og i sør mot Lødingen kommune. 
* Heile Tjeldøya. 
* Ein fastlandsdel som grensar til Skånland kommune i Troms og Evenes kommune.

Tjeldsundbrua som  ligg i Harstad og Skånland bidrar til å binde saman dei delene av Tjeldsund kommune som ligg på fastlandet og på Hinnøya. Det er også båtsamband mellom Hov ved Hol på Tjeldøya og Smiberget ved Sæter på Hinnøysida.

## Næringsliv
Tjeldsund har tre store offentlege arbeidsplassar: Ramsund orlogsstasjon, Tjeldsund kommune og Norges brannskole. Det finst også ein del småindustri, gardsbruk, fiske, bank, transport og servering.

## Tettstader i kommunen
* Fjelldal 
* Ramsund

## Folk frå Tjeldsund
*Asbjørg Skåden, sametingspolitikar. Ho voks opp i Planterhaugen i Skånland

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Tjeldsund kommune sine heimesider
Træna kommune

**Træna** er ein kommune i Nordland fylke. Han ligg vest for Lurøy kommune og sørvest for Rødøy kommune. 
Ifylgje kommunen sine nettsider er Træna landets eldste fiskevær. Kommunen består av over 1000 øyer, holmar og skjer.

Dei folkesette øyene på Træna er kommunesenteret Husøy, Selvær, Sanna og  Sandøy. Det er på Sanna at dei 5 karakteristiske fjelltoppane ligg.

Hovudnæringsveg på Træna er fiske. Den største bedrifta i kommunen er Modolv Sjøset AS, som i høgsesongen sysselset over 100 personar. 

Kvar sommar sidan 2003 har øya arrangert Trænafestivalen, ein musikkfestival som trekkjer rundt 2000 menneske kvart år. 

Over 180 fugleartar er registrerte på Træna.

Træna har eigen barne- og ungdomsskule med litt over 60 elevar. For å gå på vidaregåande, reiser elevane som oftast til Nesna eller Sandnessjøen.

Scener frå Træna vart brukt under filmatiseringa av boka *[[Tatt av kvinnen]]* av Erlend Loe.

I 1969 vart det gjeve ut eit norsk frimerke med ein illustrasjon av øya Sanna.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Træna kommune sine heimesider
* Trænafestivalen si nettside
Tysfjord kommune

**Tysfjord** (lulesamisk *Divttasvuodna*) er ein tidlegare norsk kommune i Ofoten i Nordland. Frå 1. januar 2020 vart arealet delt i to og slått saman med høvesvis Hamarøy kommune og nye Narvik kommune (som òg inkluderer gamle Ballangen kommune). 

Tysfjord kommune vart innlemma i Samisk språkforvaltingsområde 1. januar 2006, og var den einaste frå lulesamisk område på norsk side. Då kommunen vart delt vart den nye samanslåtte Hamarøy kommune innlemma i språkforvaltingsområdet, men ikkje nye Narvik kommune.

Administrasjonssentrum i Tysfjord var Kjøpsvik. Andre tettstader innanfor den gamle kommunegrensa er Drag, Storjord og Musken.

## Geografi
Den 1520 meter over havet høge Bjørntoppen, som ligg inne på høgfjellet aust for folkesetnaden, to kilometer vest for riksgrensa mot Sverige, er høgste fjelltoppen i Tysfjord kommune. 

## Næringsliv

Norcem har ein sementfabrikk i Kjøpsvik, med ca. 130 tilsette. Sementfabrikken vart etablert i 1920, og er basert på kalkstein. 

## Kultur og utdanning

### Árran lulesamiske senter

På Drag ligg det lulesamiske senteret Árran. Senteret har ulike funksjonar innanfor administrasjon og undervisning, det inneheld eit lulesamisk museum og ein lulesamisk barnehage. Det inneheld også ei av Sametinget sine avdelingar, og Universitetet i Nordland sitt arbeid med lulesamisk. Árran arrangerer også kurs i lulesamisk.

### Utdanningsinstitusjonar

Tysfjord kommune har tre grunnskolar, i Kjøpsvik, Drag og Storjord. Skolen i Drag er den einaste grunnskolen i Noreg som underviser i lulesamisk språk.

## Kjende tysfjerdingar

* Sven-Roald Nystø, tidlegare Sametingspresident
* Mikael Urheim, lærar som var med og standardiserte lulesamisk skriftspråk
* Stig Gælok, lulesamisk forfattar
* Frank A. Jenssen, forfattar
* Jack Berntsen, visediktar

## Venskapsbyar
*  Kirisji
*  Gällivare

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tysfjord kommune|Tysfjord kommune]]» frå ,  den 4. januar 2014.*  

## Bakgrunnsstoff
Vega kommune

:*Sjå òg [[stjerna Vega]]*
**Vega** er ein øykommune på Helgeland i Nordland fylke som grensar til kommunane Brønnøy, Vevelstad og Alstahaug. Dei 6&nbsp;500 øyane, holmane og skjera i kommunen står på UNESCO si verdsarvliste.

## Geografi
I tillegg til hovudøya Vega har også øyane Ylvingen og Omnøy fastbuande. Andre øyer er Søla og Skogsholmen. På sørsida av øya Vega ruver dei om lag 700 meter høge Vegtindan, medan nordsida hovudsakleg er myrlandskap.

## Historie
Dei eldste busettingane på Vega er datert til steinalderen, 10&nbsp;000 år tilbake. Dette er den aller tidlegaste påviste busettinga i Nord-Noreg. Truleg var det dei fiskerike grunnvassområda rundt øya som gjorde at folk busette seg der.

## Kultur
Kommunen er deltakar i Skulpturlandskap Nordland med skulpturen «En ny samtale» av den finske kunstnaren Kain Tapper.

## Næringsliv
Dei viktigaste næringsområda i kommunen er jordbruk, fiske og lokal tenesteyting. Det finst òg ein del fiskeforedling i kommunen.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Vega kommune sin nettstad
*Vega verdensarv
Vestvågøy kommune

:*For øya med same namn, sjå [[øya Vestvågøy]]*.

**Vestvågøy** er ein kommune i Lofoten i Nordland fylke. Kommunen blei til den 1. januar 1963 då kommunane Borge, Buksnes, Hol og Valberg blei slått saman. Det meste av kommune ligg på øya med same namn.

Vestvågøy grensar til Vågan kommune i aust og Flakstad i vest. Hurtigruta legg til dagleg i Stamsund.

Kommunevåpenet syner to opprette og motstilte tørrfisk i sølv på blå bakgrunn.

## Økonomi
Folk i området levde tradisjonelt som fiskarbønder. I dag er fiske og fisketilverking den viktigaste næringsvegen, men også jordbruket har mykje å seia.

## Tettstader i kommunen
* Ballstad 
* Gravdal
* Leknes
* Stamsund

## Folk frå Vestvågøy
* Kristin Røymo, tidl. Tromsø-ordførar


Borg-Wikingermuseum-22-Schiff-2019-gje.jpg|Borg
Eggum-28-Strand-2019-gje.jpg|Eggum
Unstad-04-Strand-2019-gje.jpg|Unstad
Hauklandstrand 01.jpg|Haukland
Gravdal-Buksnes-Stabkirche-14-2019-gje.jpg|Gravdal
Mortsund-20-Wohnanlage-2019-gje.jpg|Mortsund
Leknes-06-Costa Pacifica-2019-gje.jpg|Leknes
Sennesvik-26-2019-gje.jpg|Sennesvik
Ramsvik-06-2019-gje.jpg|Ramsvik
Valberg-32-Kirche-2019-gje.jpg|Valberg


## Kjelder

* Thorsnæs, Geir. Vestvågøy: kommune ((8. juli 2010), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 8. januar 2014.

## Bakgrunnsstoff
* Vestvågøy kommune sine heimesider
Vevelstad kommune

**Vevelstad** er ein kommune på Helgeland i Nordland fylke. Han grensar mot Alstahaug kommune i nord, Vefsn kommune i aust, Brønnøy kommune i sør og mot Vega kommune over havet i vest. Næringsvegane er hovudsakleg jordbruk, fiske, fiskeforedling og treforedling. Kystriksvegen går gjennom kommunen.

## Geografi
Kommunen er djupt gjennomskoren av Vistenfjorden, som er rekna for den reinaste i Noreg. Det meste av arealet i kommunen er fastland, men han har òg nokre øyar, med Hamnøya som den største. Den høgaste toppen i kommunen er Vistkjerringa på grensa mot Vefsn.
Rundt 50 % av kommunen er verna som Lomsdal/Visten Nasjonalpark.

I 2023 hadde kommunen rundt 480 innbyggjarar. Den største busetnaden i kommunen er Vevelstad, som også huser kommunesenteret. Hamnøya i vest har rundt 20 fastbuande. Ved Vistenfjorden i nord er bygdene Stokkasjøen og Visthus, som har rundt 50 fastbuande. Heilt inne i Vistenfjorden bur det fastbuande både i Kilvågen, på Bønå og på Aursletta.

## Historie
Helleristninger i Vistnesdalen viser at det har budd folk i området sidan steinalderen.

## Kultur

Vevelstad var deltakar i Skulpturlandskap Nordland med skulpturen *Opus for himmel og jord* av Oddvar I.N. Daren.

Vevelstad Bygdetun er ein del av Helgeland Museum.

## Kommunevåpen

Kommunevåpenet til Vevelstad er blått med tre flytande omvende sparrar i sølv eller kvitt. Det blei utforma av Odd P. Olsen og vedtatt brukt av kommunestyret 6. mai 1992, med godkjenning frå statsrådet 13. november same året.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Værøy kommune

**Værøy** er ein kommune i Lofoten i Nordland fylke.

## Bakgrunnsstoff
* Værøy kommune sine heimesider
Vågan kommune

**Vågan** er ein kommune i Lofoten i Nordland fylke. Han har grense til kommunane Hadsel i nord, Lødingen i aust, og til Vestvågøy over Sundklakkstraumen i vest.

Kommunen omfatter mest heile Austvågøy, Gimsøya og fleire mindre øyer, mellom anna Henningsvær og Skrova. Ein liten bit av Hinnøya høyrer òg til Vågan.

## Tettstader i kommunen

* Henningsvær 
* Kabelvåg 
* Skrova 
* Svolvær

## Næringsliv
Fiskeindustri er den viktigaste næringsvegen, og Vågan er den største oppdrettskommunen og den nest største fiskerikommunen i Nord-Noreg. I tillegg til fiskeritenestar har kommunen òg ein av dei større verkstadindustriane i landsdelen. Andre viktige næringsvegar er reiseliv, handel og tenesteyting.

## Kommunikasjoner
Vågan har dagleg flysamband med dei andre kortbaneflyplassane i området og stamrutenettet i Bodø. Svolvær blir dagleg vitja av Hurtigruta medan det finst snøggbåtsamaband til Stokmarknes, Bodø og Narvik. Ferjesamband er det til Skutvik/E6 og mellom Fiskebøl og Melbu mot Vesterålen, og det går bilferjer til Skrova, Brettesnes og Digermulen. Svolvær har gode bussruter i fleire retningar.

## Kjente vågaværingar
*Ole Juul (1852&ndash;1927), kunstmålar
*Jack Berntsen
*Kari Bremnes
*Mathias Normann (f. 1996), fotballspelar

## Bakgrunnsstoff
* Vågan kommune sine heimesider
Øksnes kommune

**Øksnes** er ein kommune i Vesterålen i Nordland fylke. Han grensar mot Sortland i sør og Bø i sørvest. Dei viktigaste næringane i kommunen er fiskeri og fiskeindustri. Kommunesenteret i Øksnes er Myre, som huser rundt to tredelar av innbyggjarane i kommunen.

## Historie
Namnet «Øksnes» er truleg avleidd av norrønt *yxn*, 'okser', og nes.

Øksnes fekk si noverande uforming i 1964, då nordaustdelen av Langøya, nesten heile tidlegare Langenes kommune, blei innlemma i Øksnes. Ei område ved Møklandsfjorden i sørvest blei overført til Bø kommune.

Kommunevåpenet viser to svarte onglar på gull bakgrunn. Motivet byggjer på ein gammal jernongel funnen i Langenesværet.

## Geografi
Øksnes kommune har kyst mot Norskehavet og omfattar rundt tjue øyar. Det er bygd opp ei reiselivsnæring knytt til havopplevingar som sel-, kval- og fuglesafari.

## Utdanning
Øksnes har i tillegg til grunnskole også tilbod om vidaregåande skole, med 4 liner (Vg1 Helse- og oppvekstfag, Vg1 Restaurant- og matfag, Vg1 Studiespesialisering, Vg2 Matfag), organisert som ei avdeling under Sortland videregående skole.

Opplæringskontoret for Fiskerifag i nordre Nordland ligg på Myre.

## Tettstader
* Alsvåg  
* Myre

## Større øyar
*Dyrøya
*Langøya
*Skogsøya

## Kjende personar frå Øksnes
*Johan Borgos, historikar, bygdebokforfattar og lærar
*Oddmund Bye, formann i Norges Fiskarlag
*Johan Remen Evensen, skihoppar
*Finn Knutsen, stortingsrepresentant for Ap og ordførar
*Tord Lien, stortingsrepresentant for Framstegspartiet og statsråd
*Lydolf Lind Meløy, formann i Noregs Lærarlag og skuledirektør
*Olaus Nicolaissen, antikvar
*Maria Solheim, songar
*Herbjørg Wassmo, forfattar

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Øksnes kommune sine heimesider
Finnøy

**Finnøy** er ein tidlegare øykommune i Rogaland fylke. Kommunen vart slått saman med Stavanger kommune 1. januar 2020.  Øyane ligg inst i Boknafjorden, 13 nautiske mil nord for Stavanger. Kommunen hadde grenser mot Hjelmeland på Ombo. Totalt landareal var 104 km².

Judaberg var administrasjonssenter i kommunen. Folketalet per 1. januar 2018 var 3 197. Siste ordførar var Henrik Halleland.

Dei aller fleste innbyggjarane bur på 15 av øyane. Om lag halvparten av folkesetnaden bur på sjølve Finnøy, etter Finnøy har Sjernarøyane størst folketal. Tettstaden Judaberg på Finnøy er kommunesenter.

## Kommunikasjonar

Reising mellom øyar og ut av kommunen har tradisjonelt føregått med ferjer og hurtigbåtar, men Finnøy og Talgje blei landfaste med Finnfast i 2009. Året etter blei òg brua mellom Nord-Talgje og Tjul opna, noko som inneber at seks av sju øyer på Sjernarøyane er bundne saman med veg.

## Fortid

Ein har funne mange minne frå tidlegare tider i kommunen. Det eldste funnet er bein frå ein isbjørn som er rundt 10&nbsp;600 år gammalt. Den eldste buplassen, på Bjergøy i Sjernarøyane, er 5-6000 år gammal.

Av dei ni mellomalderkyrkjene i Rogaland har Finnøy to. Talgje kyrkje frå rundt 1140 på Talgje og Hesby kyrkje frå rundt 1200 ligg på Finnøya. Sjernarøy kyrkje på Kyrkjøy er ei renessansekyrkje frå 1637.

Huset til utvandrarpioneren Cleng Peerson står på Kindingstad ved Ladstein på Finnøy.

## Næringsliv

Hovudnæringane på øyane er jordbruk, havbruk og turisme. Nesten 50 % av dei sysselsette arbeider innanfor landbruk.
Tomatdyrking har ein særskild plass i økonomien. Eggproduksjon er òg viktig med 155 000 verpehøns i kommunen i 2003.

### Tusenårsstad
Finnøy sin tusenårsstad er Teigen amfi, planlagt av Heidi K. Urtegård, offisielt opna 5. juni 2005. Det ligg i Teigen friluftsområde, og er eit 90 dekar stort skogsområde med turstiar og variert vegetasjon. Amfiet  blir brukt til kulturelle arrangement.

## Kjende finnøybuar
* Ogmund Finnsson frå Hesby, som var drottsete og styrte Noreg for danskekongen i to periodar på 1300-talet, har minnesmerke ved Hesby kyrkje. 
* Asgaut Regelstad var med i Eidsvollsforsamlinga i 1814, og er òg minna ved Hesby kyrkje
* Niels Henrik Abel (1802-1829) vart fødd på Finnøy prestegard, og vart sidan ein framifrå matematikar (minnesmerke ved prestegarden)
* Alfred Hauge frå Kyrkjøy var ein velkjend etterkrigsforfattar, og er minna ved Sjernarøy kyrkje
* Kolbjørn Hauge, forfattar

## Bakgrunnsstoff
* Finnøy kommune sine heimesider
K.J. Yesudas

Dr. **Kattassery Joseph Yesudas** (), mest kjend som **Yesudas**, er ein vidkjend sør-indisk songar.

Kattassery Joseph Yesudas vart fødd i Fort Kochi i Kerala av foreldra Augustine og Elizabeth Joseph. Far hans, Augustine Joseph, var ein velkjend malayalisk klassisk musikar og skodespelar i si tid.

Yesudas er ein malayalisk songar og representant for den karnatiske musikken. Han vart påmeldt musikkakademiet i Thirupunithura og vann ein gullmedalje for musikk i ei lokal tevling i Fort Kochi berre sju år gammal.

I karrieren sin har han sunge meir enn 30&nbsp;000 songar for tusenvis av indiske filmar på mange språk — som til dømes tamil, kannada, gujarati, telugu og bengali. Han vart òg invitert av den sovjetiske regjeringa til å halde konsertar i Sovjetsamveldet i 1965.

Indias president gav han tittelen Padmashree i 1973.

Ei tid etter at han fekk tittelen hadde Yesudas problem med den kristne kyrkja i India. Dei fleste karnatiske songane er om hindugudar, og Yesudas song dei med så mykje kjensle at kyrkja ottast at han snart ville forlata kristendommen. Han vart nekta alle kristne sakrament for ei stund, og hans første son kunne ikkje bli døypt i kyrkja. Men han heldt fram med musikken og over tid vart kyrkja overtydd om at musikk for han berre var ein måte å dyrka Gud på. «Gud har ingen religion,» sa Yesudas, og det godtok kyrkja til slutt. Han fekk igjen alle religiøse rettar i kyrkja i 1980-åra, og den andre sonen hans, Vijay Yesudas, gav sin første konsert i ei kristen kyrkje.
Dr. Yesudas og kona hans, Prabha, har tre søner — Vinod, Vijay og Vishal. Familien bur for tida i Chennai (tidl. Madras) i delstaten Tamil Nadu i India.

## Titlar og prisar

* 1970 - *Staten Keralas playback-songpris* 16 gonger sidan 1970.
* 1973 - *[[Padmashree]]* - frå Indias president
* 1974 - *Sangeetha Raja*
* 1988 - *Sangeetha Chakravarthy*
* 1988 - *Beste playback-songar i 1988* frå regjeringane både i Tamil Nadu og Andhra Pradesh
* 1989 - *Sangeetha Sagaram*
* 1989 - *Æresdoktorat* frå Annamalai University
* 1991 - *Indisk nasjonalpris for beste playback-songar*
* 1992 - *Aashtana Gayakan* frå regjeringa i Kerala og The Sangeeta Nataka Akademi
* 1992 - *Den årlege Latha Mangeshkar-prisen* frå regjeringa i Madhya Pradesh
* 1994 - *Den indiske nasjonale borgarprisen*

## Bakgrunnsstoff
* IMDb - K.J. Yesudas
Oddaprosessen

**Oddaprosessen** er ein metode for industriell produksjon av nitrogenbaserte kunstgjødsel. Metoden vart utvikla rundt åra 1927-28 av sivilingeniør Erling Johnson medan han arbeidde ved Odda Smelteverk i Odda 

Sjølv om Johnson utvikla prosessen medan han arbeidde ved Odda Smelteverk, vart prosessen ikkje brukt i praktisk produksjon ved smelteverket. I staden vart prosessen lisensiert til Norsk Hydro, BASF, Hoechst, og DSM. Kvart av desse føretaka brukte prosessen, introduserte endringar, og lisensierte desse vidare til andre føretak. Per 2004 brukte Yara (Norsk Hydro), BASF, AgroLinz, og GNFC framleis prosessen. På grunn av endringane i prosessen vert han mange gonger referert til som nitrofosfatprosessen.
Erling Johnson

**Erling Bjarne Johnson** () var ein norsk ingeniør. Johnson er kjend for å ha utvikla «Oddaprosessen». Denne kjemiske prosessen er anerkjend internasjonalt som viktig i samband med produksjon av kunstgjødsel, men er lite kjend i Noreg. Arbeidet med prosessutviklinga starta i 1920-åra, og har i tida etterpå vorte vidareutvikla.

Johnson var utdanna kjemiingeniør, med eksamen frå Kristiania Tekniske Skole i 1913. Johnson var amanuensis ved kjemisk institutt ved Norges Landbrukshøgskole frå 1913 til 1916, der han var assistent for professor Sebelien. Arbeidet konsentrerte seg om gjødslingsspørsmål.

Frå 1915 til 1921 var Johnson forsøkskjemikar ved North Western Cyanamide Company i Odda, her og med vekt på gjødslingsspørsmål. Statens Råstoffkomité 1921. Han var kjemisk og teknisk leiar for A/S Monopol malingsfabrikk ved Florvåg på Askøy ved Bergen, og var tilsett ved Jakobsens Fabrikker A/S i Oslo frå 1921 til 1924. Han var sjefskjemikar ved Odda Smelteverk A/S frå 1925. Johnson var truleg den fremste kjemikaren ved Odda Smelteverk. Han vart ved bedrifta til han gjekk av for aldersgrensa i 1963.

Norsk Kjemisk Selskap si medalje til minne om Guldberg og Waage si massevirkingslov vart innstifta 11. mars 1964 i samband med selskapet si feiring av 100-års dagen for Cato Maximilian Guldberg og Peter Waage si oppdaging av massevirkingslova. Medaljen vert tildelt vert tildelt norske kjemikarar som ei anerkjenning for eit vitskapleg og eller teknisk kjemisk arbeid utført i Noreg. Sjefskjemikar Erling B. Johnson fekk medaljen den 11. mars 1964.

## Litteratur
* Bassøe, Bjarne: Ingeniørmatrikkelen: norske sivilingeniører 1901-55 : med tillegg, Oslo 1961.
* Johnson, Erling: Dicyandiamidets innflydelse på Planteveksten (1918). Avhandling prisbelønnet i 1920 av 1905 fondet for Landbruksforskning i Norge. 
* Johnson, Erling: Omkring den nyere utvikling av kunstgjødselindustrien. Nye fremgangsmaater til fremstilling av koncentrerte kunstgjødselblandinger. Foredrag ved det 2. landsmøte for ingeniører M.N.I.F. NIF Bergens avdeling 50 års jubileum, Bergen 22-24 august 1930. 
* Sogner, Knut: The Case of Hafslund and the Odda Process. In Travis, Anthony S. (ed.): Determinants in the Evolution of the European Chemical Industry, 1900—1939 New Technologies, Political Frameworks, Markets and Companies, Dordrecht 1998.
Ogna

**Ogna** er eit område og ein tettstad sør i Hå kommune på Jæren i Rogaland fylke. I tida 1838 til 1964 var Ogna herad eigen norsk kommune. I 1964 gjekk Ogna saman med Varhaug og Nærbø kommunar til Hå kommune. 

Tettstaden Ogna har  og ligg ved Ognabukta.

## Litteratur
* Lindtjørn, Morten: Ogna herad i hundre år : 1838 - 1938 : minneskrift. Stavanger 1938.

## Sjå òg
* Tettstader i Rogaland

## Kjelder
* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Rogaland»
Arbeidernes Leksikon

**Arbeidernes Leksikon** er eit norsk oppslagsverk som kom ut i tida frå 1932 til 1936. Oppslagsverket vart utgjeve av Arbeidermagasinets forlag i seks band. Redaksjonen vart leia av Jakob Friis og Trond Hegna, frå band 3-6 var òg redaksjonssekretær Dagfin Juel med.

Innhaldsmessig forsøkte Arbeidernes Leksikon å få med seg alt det andre leksika hadde, men oppslagsverket var meint å spreia kunnskap til arbeidarklassa, og ein hadde ei politisk venstreorientert, sosialistisk vinkling. Slik kunne ein bryta borgarskapet sitt monopol på kunnskapsformidling i samfunnet.

Eit utval av artiklar frå verket blei i 1974 gjeve ut i ei faksimileutgåve i tre bind, av Pax forlag.

## Bakgrunnsstoff
* Arbeidernes Leksikon på nett (web.archive.org)

### Digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket
* Arbeidernes leksikon. 1 : Aachen-båtsmann, 1932
* Arbeidernes leksikon. 2 : C-Fiskemåken, 1933
* Arbeidernes leksikon. 3 : Fisken-husbondskar, 1933
* Arbeidernes leksikon. 4 : Husbygg-legende, 1934
* Arbeidernes leksikon. 5 : Legering-radio, 1935
* Arbeidernes leksikon. 6 : Radioaktivitet-åverk, 1936
Pax Leksikon

**PaxLeksikon** eller **Pax Leksikon** er eit norsk oppslagsverk som kom ut i tida frå 1979 til 1981 på Pax forlag. I norsk samanheng er oppslagsverket unikt, sjølv om det har likskapar med Arbeidernes Leksikon frå 1932. 

Oppslagsverket vart redigert med eit venstreradikalt blikk på verda. Særleg vart det lagt vekt på kvinnesak, miljøvern og arbeidarrørsla.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Digital versjon hjå Universitetet i Bergen (web.archive.org)

### Digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket
* PaxLeksikon. 1 : A-B
* PaxLeksikon. 2 : C-G
* PaxLeksikon. 3 : H-Ks
* PaxLeksikon. 4 : Ku-N
* PaxLeksikon. 5 : O-Sn
* PaxLeksikon. 6 : So-Å ; Register
* PaxLeksikon. 7 : Fakta om krig og fred
Egil Skallagrimsson

**Egil Skallagrimson** (norrønt *Egill Skallagrímsson*) var ein høvding frå Island i vikingtida. Han var fødd på Island om lag år 910, og døydde om lag år 990.
Han var son av Skallagrim Ulfsson (Skalla-Grímr Kveldulfsson) og Bera Yngvarsdottir. Skallagrim Ulfsson hadde i si tid reist frå det norske Vestlandet til Island. 

Egil Skallagrimson var ein stor skald, og er rekna som den fremste av dei norrøne diktarane. I soga om Egil Skallagrimson (Egilssoga eller Egils saga) vert det fortalt at han kunne kveda dikt allereie då han var tre år. Truleg er Snorri Sturluson (1179-1241) opphavsmann til Egilssoga. Soga fortel at han gjorde sitt første drap då han var berre sju år gamal. Egil kunne og med trolldomskunstar. 

I soga er Egil skildra som ein hard krigar, det òg fortalt om to høve då Egil gjekk holmgang; ein gong mot Atle den skamme på Gulating og ein annan gong mot Ljot den bleike på Sunnmøre. I årevis stod Egil i strid med kong Eirik Blodøks og dronning Gunnhild. Han kjempa både i det seinare Storbritannia, så vel som i andre land kring Nordsjøen. 

## Born med Asgerd (eller Asgjerd) Bjørnsdottir
* Thorgerd Egilsdottir 
* Bera Egilsdottir
* Bodvar Egilson
* Gunnar Egilson
* Thorstein Egilson

## Merknadar

## Bakgrunnsstoff
* Egilssoga omsett av Leiv Heggstad (Samlaget 1950)
* Höfundur Egill Skallagrímsson (Islandsk)
* Egils saga (Islandsk)
*  Egil Skallagrímsson Den oldnorske og oldislandske litteraturs historie (Finnur Jonsson 1920)

**Kjende kvad av Egil Skallagrimsson**:

* Hovudlausen   dråpa til kong Eirik Blodøks. 
* Sonatorrek  (Sonetapet) - minnekvad over sonen Bodvar som drukna.
* Arinbjarnarkvida  Eit kvad til minne om Egil sin ven Arinbjørn herse. 
* Adalsteinsdråpa  Dråpa om kong Adalstein (Athelstan) i England
* Berudråpa 
* Skjaldardråpa 
* Lausaviser  (48 vers)
* Fragment
Sinotibetanske språk

**Sinotibetanske språk** er ein språkfamilie som femner over 350 språk i det austlege Asia. Berre indoeuropeiske språk har fleire talarar.

Familien kan delast inn i desse språkgruppene:

* Sinittiske språk, som omfattar kinesiske språk
* Tibetoburmesiske språk, som igjen vert delte inn i tibetanske og burmesiske språk

Mange av dei sinotibetanske språka er tonale. Dei fleste kinesiske språka er analytiske språk (bygde opp av einstavingsord) medan mange tibetanske språk er agglutinerande.
Landssamanslutninga av nynorskkommunar

**Landssamanslutninga av nynorskkommunar** (LNK) er ei samanslutning av kommunar, fylkeskommunar og interkommunale tiltak. Føremålet er å fremja nynorsk språk og kultur i offentleg verksemd.

Skipingsmøte for LNK vart halde på Bryne 16.–18. juni 1993, med 86 kommunar som medlemmer.

Per 31. desember 2018 hadde LNK 124 medlemmer: 102 kommunar, 4 fylkeskommunar, 18 regionråd og andre kommunale selskap

Dagleg leiar er Vidar Høviskeland, Solfrid Borge er styreleiar (2021). LNK gjev ut nyheitsbrevet *[[LNK-nytt]]* kvar fredag, og driv nettstadane *LNK.no, Magasinett.no, Pirion.no* og *Framtida.no*.

## Sjå òg
* Landssamanslutninga av Vasskraftkommunar (LVK).

## Bakgrunnsstoff
* Landssamanslutninga av nynorskkommunar si nettside
Tidlegare norske kommunar

**Tidlegare norske kommunar** er ei liste over norske kommunar som ikkje finst lenger fordi dei anten er blitt delte opp eller slegne saman med andre kommunar. Lista gjev ikkje oversyn over mindre område som er overførte frå ein kommune til ein annan. Nær alle kommunane på lista forsvann på grunn av kommunesamanslåing, ein stor del av dei i 1964.
Landssamanslutninga av Vasskraftkommunar

**Landssamanslutninga av Vasskraftkommunar** (LVK) er ei samanslutning med føremål å arbeida for interessene til vasskraftskommunar. I fokus er kraftutbygging, kommuneøkonomi og energispørsmål. Samanslutninga vart stifta i 1978. Om lag 170 kommunar er med i LVK.

Kommunekraft AS er eit dotterselskap av LVK. Kommunekraft AS konsentrerer seg om omsetning av konsesjonskraft på vegner av kommunar.

## Sjå òg
* Landssammenslutninga av Norske Vindkraftkommuner (LNVK)

## Bakgrunnsstoff
* Landssamanslutninga av Vasskraftkommunar sine nettsider

; Litteratur 
* Thue, Lars: For egen kraft : kraftkommunene og det norske kraftregimet 1887-2003, Oslo 2003. "... utgis som et ledd i markeringen av 25-årsjubileet til Landssamanslutninga av vasskraftkommunar (LVK)"
Albert Schweitzer

**Albert Schweitzer** () var ein tysk teolog, musikar, filosof og lækjar. Han vart fødd i Kaysersberg i Alsace (tysk *Elsass*) i det noverande Frankrike. I 1953 mottok Schweitzer Nobels fredspris for 1952, hovudsakleg for sitt arbeid som lækjar i Afrika.

## Musikaren Schweitzer
Schweitzer var mellom dei mest vidgjetne organistane i Europa på fyrste halvdelen av 1900-talet. Han hadde lært orgelspel hjå Charles-Marie Widor i Paris, og gjorde seg merka som tolkar av Johann Sebastian Bach sin orgelmusikk. Som musikkforskar vart Schweitzer vidkjend for tobindsverket *Johann Sebastian Bach*, som kom i 1908.

## Bakgrunnsstoff
Mander Organ Company

**Mander Organ Company** er eit engelsk orgelbyggjeri som er best kjend for å utføra store restaureringsprosjekt, men byggjer òg nye orgel.

Verksemda blei skipa i 1936 av Noel Mander, som kom frå ein familie med orgelbyggjingstradisjonar tilbake til 1700-talet. Firmaet voks kraftig etter den andre verdskrigen då det reparerte talrike orgel som var blitt skada av bomber. Sidan 1983 har sonen John Mander styrt verksemda.

Kjende orgelarbeid utførte av Mander:
*Birmingham rådhus i England (1983, restaurering)
*Royal Albert Hall i London i England (2004, restaurering)
*Saint Ignatius-Loyola-kyrkja i New York i USA (1993, nytt hovudorgel)
*Saint Paul's Cathedral i London i England (1977, ombygging)
*Stavanger domkyrkje i Stavanger i Noreg (1995, nytt kororgel)

## Kjelder

* http://www.mander-organs.com

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
Jørn Utzon

**Jørn Utzon** () var ein dansk arkitekt som vart mest kjend for Sydneys hovudlandemerke, Operahuset.

Utzon utdanna seg til arkitekt på kunstakademiet i København, der han gjekk ut i 1942. Han drog til det nøytrale landet Sverige og sidan til Finland, der han arbeidde for den kjende finske formgjevaren Alvar Aalto. I tillegg til Gunnar Asplund og Frank Lloyd Wright hadde Aalto stor innverknad på verka hans.

Då krigen var slutt drog Utzon tilbake til Danmark med familien, og starta sitt eige arkitektkontor. Han byrja å reise mykje, i Nord-Amerika og Asia (Kina, Japan og India). I 1947 arbeidde han nokre månader i Marokko, der den islamske arkitekturen fekk mykje å seie for utviklinga hans.

Utzon var framleis ein ukjend arkitekt då han vann konkurransen om å byggja eit operahus i Sydney. 
Han flytta til byen i 1962 for å kunne følgja arbeidet på nært hald, men etter eit regjeringsskifte i delstaten New South Wales fekk han ikkje betaling lenger. Han drog bort frå landet og prosjektet i 1966, utan å ha fått fullført interiøret. Sidan vart bygget omarbeidd og fullført av Peter Hall, David Littlemore og Lionel Todd. Operaen vart offisielt opna av dronning Elizabeth II den 23. oktober 1973.

Frå 1985 byrja sønene Jan og Kim å samarbeida med faren, og etter at Jørn Utzon trekte seg tilbake har dei drive firmaet Utzon Architects vidare. Dei fekk mellom anna oppdraget med å overvaka restaureringa av Operahuset i Sydney, særleg interiøret.

## Andre verk av Utzon

* Sitt eige hus i Hellebæk, 1952
* Romarhusa i Helsingør, 1958
* Fredensborghusa, 1962
* Silkeborg Museum, 1963
* Teater i Zürich i Sveits, 1964
* Farum bysenter, 1966
* Sportsstadion i Jeddah i Saudi-Arabia, 1967
* Parlamentsbygningen i Kuwait, 1972 
* Bagsværd kyrkje, 1976 
* Paustians Hus ved hamna i Københavns, 1986
* Musikkhuset i Esbjerg saman med sonen Jan Utzon.

## Bakgrunnsstoff
* http://www.utzon.dk/
* 

## Film
* The Edge of the Possible , 58 minute documentary, 1998, Dir: Daryl Dellora, Film Art Doco Pty Ltd
Mysore

**Mysore** (kannada ಮೈಸೂರು *maisūru*) er ein by i den indiske delstaten Karnataka, og er kjend som den kulturelle hovudstaden til staten. Byen var hovudstaden til Mysoreriket fram til 1948, då riket blei innlemma i den sjølvstendige staten India. Mysore var også det gamle namnet til Karnataka.

Mysore er best kjent for universitetet, kulturlivet, museum og palass, og for mysore pak, ein smuldrete søtsak som er svært populær i Sør-India.

## Kommunikasjon
Mysore har motorveg og jarnbaneliner til Bangalore som har vidare samband med Chennai i sør og Mumbai i nordvest. Den nye motorvegen har korta ned den 135 km lange reisa mellom byane frå rundt tre timar til halvparten. Fleire statsvegar bind Mysore saman med andre byar i området.

## Namnesoge
Ei legende fortel at området rundt Mysore ein gong høyrde til demonkongen Mahisha Asura, som blei så mektig at han truga heile verda. Gudinna
Tsjamundesjvari slost mot han i ti blodige dagar og fridde verda frå han. Namnet hans sat likevel igjen på byen som *Mahisuru*, sett saman av *Mahisha* og *uru*, 'by'. Namnet blei forkorta gjennom bruk og deretter anglifisert til *Mysore*.

Denne forteljinga er svært viktig innan hindumytologi, og tempelet til Tsjamundesjvari på toppen av Chamundifjella i byen er ein viktig valfartsstad. Under navaratrihøgtida kvart år feirar ein sigeren over demonen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mysore|Mysore]]» frå ,  den 27. oktober 2005.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Skald forlag

**Skald forlag** ligg i Leikanger i Sogndal kommune, ved Sognefjorden i Vest-Noreg. Forlaget vart etablert i 1991 av Lars Nes og Jon Skjerdal.

Forlaget gjev ut mellom anna foto-, kunst- barne- og oppdragsbøker, ofte i praktbokformat. Skald er hovudsakleg eit nynorsk forlag, men har òg gjeve ut bøker på bokmål, engelsk, tysk, kinesisk, spansk, japansk og russisk. Sidan 2016 har forlaget gjeve ut ein serie med litterære klassikarar i nynorsk omsetjing. 

Namnet «Skald» kjem frå skaldane som dikta og fortalde historier i vikingtida.

## Nynorske klassikarar
Sidan 2016 har forlaget gjeve ut ein serie med litterære klassikarar i nynorsk omsetjing. Det vert gitt ut 3 titlar i året i denne bokserien til dei store lesehøgtidene: påske, sommarferien og jul. 

## Prisar
Fleire av bøkene har vunne prisar i konkurransen «Årets vakreste bøker» som er administrert av Grafill. Nokre av dei prisvinnande publikasjonane er: 

* *Smykkeskrinet* av Rune Døli, gull i kategori sakprosa voksen  
* *Skalds klassikarar* av Øystein Vidnes, Andreas Töpfer og Stefan Ellmer, gull i kateogien bokserie
* *Edda* av Rune Døli i Modest og Stefan Ellmer, gull i kategorien skjønnlitteratur voksen
* *MS Liv* av Øystein Vidnes, gull i kategorien skjønnlitteratur voksen
* *Kjartan Slettemark - Kunsten å falle* av Silje Nes og Silje Blank

## Forlagssjefar

* Lars Nes, frå 1991-2020
* Simone Stibbe, frå 2020

## Kontor
Forlaget har hovudkontor i Gamlehotellet på Hermansverk i Sogndal kommune. Huset vart bygd i 1887 og det var hotelldrift fram til 1918. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* 
* Der ingen austlending skulle tru at nokon kunne drive forlag. Morgenbladet.no, publisert 22.09.2023 (krev abonnement)