open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kongernes Jelling

**Kongernes Jelling** er utstillingsbygninga for Jellingmonumenta og namnet på formidlingssenteret som ligg ved gravhaugane i Jelling. Det er ei avdeling av Nationalmuseet i København.

Museet viser korleis Jellingsteinane antakeleg såg ut opphavleg og presenterer ny kunnskap om vikingtida.  Museet er teikna av Wohlert Arkitekter.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kongernes Jelling|Kongernes Jelling]]» frå ,  den 9. august 2014 [https://no.wikipedia.org/w/index.php?title=Kongernes_Jelling&oldid=12972114 revisjon 12972114]* 

## Bakgrunnsstoff
*
Verdsarven i Danmark

**Verdsarven i Danmark** omfattar ni oppføringar på UNESCO si verdsarvsliste. I tillegg kjem ei oppføring på Grønland. Oppføringane i Danmark er kulturarv og naturarv og den grønlandske naturarv.  I tillegg har landet fem framlegg på den tentative lista og to av dei gjelder Grønland.

Danmark underteikna UNESCO-konvensjonen 25. juli 1979. Det er Kulturstyrelsen som har hovudansvar for verdsarvkonvensjonen. 

Den første danske verdsarvstaden var Jellingmonumenta som vart teke med på lista i 1994.

## Verdsarvstader
Desse stadene i Danmark står på verdsarvlista. Årstalla viser til når stadene vart teke med på lista av UNESCO.

På Grønland finst ein verdsarvstad. 

## Oppføringar på den tentative lista
Desse oppføringane er leverte inn av Danmark til den tentative lista, som omfattar plasser kvart land vurderer å nominere som verdsarv. Årstallet angjev når framlegget blei ført opp av Unesco. 

Grønland har to oppføringar på den tentative lista og begge er frå 2003.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Verdensarven i Danmark|Verdensarven i Danmark]]» frå , den 9. august 2014 [https://no.wikipedia.org/w/index.php?title=Verdensarven_i_Danmark&oldid=13234893 revisjon 13234893]*
Kronborg i Malmö

**Kronborg** er eit bustadområde i Västra Innerstaden i Malmö i Sverige som har fått namn etter Kronborg slott i Helsingør i Danmark. Namn på gater og kvartal i bydelen har òg vorte henta frå Danmark på liknande måte.

Bustadsområdet vart utbygd på andre halvparten av 1940-talet og frametter, hovudsakleg med bustadblokker i fire til seks høgder, og dessutan eit punkthus på fjorten høgder. Dei fleste blokkene er eigd av bostadsrättsföreningar, som er den svenske versjonen av det som i Noreg vert kalla burettslag. Mellom blokkene er det vide grasflater.

I området ligg det fleire skular, mellom anna Parkskolan og friskulane Bladins internationella skola, Humfryskolan og 4ans Gymnasium.

## Bakgrunnsstoff
* Omtale av Kronborg i Riksantikvarieämbetet - Bebyggelseregistret
Saffloritt

**Saffloritt** er eit metallisk mineral som er tinnkvitt til grått og med den kjemiske samansetjinga CoAs2. Det opptrer oftast i massiv form, men kan òg danne stjerneforma tvillingar. Det finst hovudsakleg på kobolt-nikkel-arsenførande mineralgangar. 

Mineralet har namn etter fargestoffet safflor, som vart produsert ved røsting av koboltmalm.

I Noreg er det kjent frå Sulitjelma.

## Kjelder
*Saffloritt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/saffloritt.

## Bakgrunnsstoff
Safirin

**Safirin** er eit blåleg eller grønleg mineral med hardleik 7½. Det er eit magnesium-aluminiumsilikat, (Mg,Al)8(Al,Sei)6O20, med monoklin eller triklin symmetri. Det finst i einskilde metamorfe bergartar, òg påvist fleire stader i Noreg.

## Kjelder
*Safirin. (2009, 14. mars). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/safirin.

## Bakgrunnsstoff
Salisk

**Salisk** syner til lyse mineral som kvarts, feltspatar og feltspatoidar og er dessutan brukt om magmatiske bergartar som er rike på slike mineral. Uttrykket er eigenleg knytt til det normative mineralinnhaldet i bergartane. 

## Sjå òg
* felsisk
* mafisk
* femisk 

## Kjelder
*Salisk. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/salisk.
Saltutvinning

**Saltutvinning** er utvinning av salt som anten skjer i saltgruver ved bryting eller oppløysing av steinsalt (halitt) frå saltleier, eller ved inndamping av sjøvatn (havsalt). 

Førekomstar av halitt vart nemnde ved Stassfurt sør for Magdeburg i Tyskland så tidleg som i 1195. I saltgruvene i Wieliczka i Polen og Slănic-gruva i Romania er det brote salt heilt sidan romartida.

Somme stader er steinsaltet så forureina av leire, gips og liknande at det ikkje kan brytast direkte. I staden hogg ein ut eit kammer som så blir fylt med vatn. Saltløysinga som oppstår i vatnet vert så kokt inn. Slike saltleier finst i Dürnberg-gruvene ved Hallein sør for Salzburg i Austerrike og er i dag ein stor turistattraksjon.

Mange tysk-austerrikske namn med forstavinga Salz- eller Sol- (til dømes Salzkammergut og Solbad i Austerrike) minner om den gamle saltutvinninga

Salt er òg sidan oldtida vorte vunne ut frå sjøvatn, som blir stengt inne i store, grunne basseng, der det dampar inn i sola. Dette fungerer best i solrike, varme land, og heller dårleg i nordlegare land. I Dei nordlegaste landa har ein likevel gjort mange forsøk på vinne ut salt av sjøvatn, anten ved hjelp av saltkokeri eller ved å la vatnet fryse ut.

## Sjå òg
*Saltmarsjen

## Kjelder
*
Sanidin

**Sanidin** er eit mineral, ein glasaktig, homogen kalinatronfeltspat, (K,Na)AlSi3O8, med monoklin symmetri og med uordna fordeling av aluminium og silisium. Krystallutviklinga er gjerne tavleforma, mineralet er oftast fargelaust, men kan òg vere bleikt gult, raudt eller grønt. Sanidin er ein høgtemperaturfase som er særs utbreidd i friske vulkanske bergartar. 

## Sjå òg
* feltspat

## Kjelder
*Sanidin. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/sanidin.
Saponitt

**Saponitt** er eit leirmineral som tilhøyrer smektitt-gruppa, det vil sei det er eit sjiktsilikat med utbyttbare kation mellom sjikta. 

Saponitt vart først skildra i 1840 etter ein førekomst i Lizard Point i Landewednack i Cornwall i England.  

I Noreg er det mellom anna kjent frå Veo i Jotunheimen og Sirevåg ved Flekkefjord.

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff
Saussuritt

**Saussuritt** er eit mineral, ein opphavleg kalsiumrik plagioklasfeltspat som ved relativt låg temperatur er omdanna til eit aggregat av albitt og zoisitt eller epidot. 

Det vart kalla opp etter den sveitsiske oppdagaren Horace Benedict de Saussure, som fann det i fjellsida av Mont Blanc. 

## Sjå òg
* saussurittgabbro

## Kjelder
*Saussuritt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/saussuritt.
Samarskitt

**Samarskitt** er eit svart, bekaktig, radioaktivt mineral som finst på granittiske pegmatittgangar, ofte saman med columbitt. Den kjemiske samansetjinga er særs komplisert, mineralet er i hovudsak eit oksid av niob, tantal, yttrium, lantanoidar, uran med fleire. Mineralet opptrer i metamikt tilstand. Yttrotantalitt er eit nærskyldt mineral der tantalinnhaldet er høgare enn niobinnhaldet.

I Noreg finst det særleg i Østfold, ved Spro på Nesodden og i Iveland. 

Samarskitt vart først skildra i 1847 etter ein førekomst i Miass i Ilmenfjella sør i Uralfjella i Russland. Grunnstoffet samarium vart først isolert frå ein prøve av samarskitt i 1879. Samarium vart kalla opp etter samarskitt som igjen vart kalla opp etter den russiske gruvedirektøren Vasilij Samarskij-Bykhovets (1803–1870).

## Kjelder
*Samarskitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.

## Bakgrunnsstoff
Electrolux Assistent

**Assistent** er ein kjøkkenmaskin introdusert av Electrolux i 1940. Han var designa av Alvar Lenning og vart ein stor seljar for Electrolux.

## Historie

## Kjelder
Saussurittgabbro

**Saussurittgabbro** er ein bergart der feltspaten har vore utsett for ein omvandlingsprosess kalla saussurittisering.

## Kjelder
*Saussurittgabbro. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/saussurittgabbro.
Scheteligitt

**Scheteligitt** er eit sjeldant mineral skildra frå granittpegmatitt i Iveland av H. Bjørlykke i 1937. Det høyrer til pyroklorgruppa og har komplisert samansetjing med mellom anna wolfram, antimon og yttrium.

Det er kalla opp etter J. Schetelig. 

## Kjelder
*Scheteligitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/scheteligitt.
Scheelitt

**Scheelitt** er eit oftast grått, gulkvitt eller brunt mineral og ein viktig wolfram-malm. Kjemisk sett er det eit kalsiumwolframat, CaWO4 som krystalliserer tetragonalt. Det er særs tungt og tettleiken er kring 6 g/cm3. Det fluorescerer kraftig i ultrafiolett ljos, frå blåkvitt for rein scheelitt til sterkt gult med aukande molybdeninnhald (isomorf blandbarheit med powellitt, CaMoO4).

Scheelitt vart først skildra i 1781 etter ein førekomst i Bispbergs klack i Säter i Dalarna i Sverige, og kalla opp etter Carl Wilhelm Scheele (1742–1786). 

I Noreg er det kjent frå mellom anna Ørsdalen i Bjerkreim (saman med wolframitt) der det tidlegare var gruvedrift og frå einskilde molybdenittførekomstar. Mineralet er dessutan ganske utbreidd i kontaktsonene til Oslofeltet  (Skreia, Grua, Eikeren). Spesielt store krystall er kjent frå Korea og Kina.

## Kjelder
*Scheelitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/scheelitt.
Schiller

**Schiller** er eit omgrep nytta om ein spesiell bronseliknande glans hos einskilde mineral på grunn av indre refleksjon, til dømes hos bronzitt, som òg vert kalla *schillerspat*. Meir generelt vert det nytta om fargespel i ein krystall, som kjem av vanlegvis mikroskopiske inneslutningar. Det finst hos fleire mineral. 

Spesielle nemningar er irisering (iridescens), labradorisering og opalisering.

## Kjelder
*Schiller. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/schiller.
Schulenbergitt

**Schulenbergitt** er eit sekundært koparmineral med lys blågrøn farge. Den kjemiske formelen er (Cu,Zn)7(SO4,CO3)2(OH)10·3H2O. Det er kjent frå til kontaktførekomstar i Oslofeltet ved Konnerudkollen ved Drammen og Glomsrudkollen på Modum.

Det er kalla opp etter Oberschulenberg i Harz i Tyskland.

## Kjelder
*Schulenbergitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/schulenbergitt.
Segregasjon i mineralogi

**Segregasjon** eller **magmatisk segregasjon** er eit omgrep i mineralogi nytta om ein konsentrasjon av einskilde mineral ved krystallisasjon av eit magma. Ein del verdifulle malmførekomstar (segregasjonsmalmar) er danna på denne måten, anten i form av tidleg utkrystalliserte metalloksid eller frå ein sulfidsmelte som skilst ut som ein ublandbar fase i eit silikatmagma.

## Kjelder
*Segregasjon: mineralogi. (2012, 11. juli). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/segregasjon%2Fmineralogi.
Sekundærmineral

Eit **sekundærmineral** er eit mineral som hovudsakleg blir danna ved kjemisk forvitring av eit primærmineral, til dømes i oksidasjonssonen i ertsførekomstar.

## Kjelder
*Raade, Gunnar. (14. februar 2009). Sekundærmineral. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/sekund%C3%A6rmineral.
Sellaitt

**Sellaitt** er eit relativt sjeldant, fargelaust til kvitt mineral som består av magnesiumfluorid, MgF2. Det krystalliserer tetragonalt med same struktur som rutil, TiO2. 

Det vart først skildra i 1868 og kalla opp etter den italienske gruveingeniøren og mineralogen Quintino Sella (1827–1884). Typelokalitet er Gébroulazbreen i Val Thorens i Savoie i Rhône-Alpes i Frankrike. 

Det finst i særs små mengder på druserom i ekeritt ved Gjerdingselva i Nordmarka ved Oslo.

## Kjelder
*Sellaitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/sellaitt.
Senaitt

**Senaitt** er eit svart, metallisk mineral med kjemisk formel Pb(Ti,Fe,Mn)21O38, nærskyldt med daviditt. Det er kjent frå syenittpegmatitt i Tvedalen ved Larvik.

Det er kalla opp etter J. da Costa Sena, ein brasiliansk vitskapsmann.

## Kjelder
*Senaitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.
*Senaite Mineral Data, webmineral.com
Sepiolitt

**Sepiolitt** er eit magnesiumhaldig leirmineral med kjemisk formel Mg4Si6O15(OH)2·6H2O, eit sjiktgittersilikat med framtredande kjedestruktur. Det opptrer i massiv form som merskum. Det kan òg vere bestanddel av einskilde former for bergkork, bergtre og liknande. 

Det vart først skildra i 1847 etter ein førekomst i Bettolino i Baldissero Canavese i provinsen Torino i Piemonte i Italia. Namnet kjem av likskapen til dei porøse beina til ein akkar frå det greske, *sepion*. 

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff
Schoepitt

**Schoepitt** er eit gult sekundært uranmineral, UO3·2H2O. 

Det vart først skildra from prøvar frå Shinkolobwe-gruva i Zaïre i 1923. Schoepitt vart kalla opp etter Alfred Schoep (1881–1966), mineralogiprofessor ved Universitetet i  Gent i Belgia.

Det er påvist frå Sunnmøre og Evje.

## Kjelder
*Schoepitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/schoepitt.
Schröckingeritt

**Schröckingeritt** er eit gulgrønt, sekundært uranmineral, NaCa3(UO2)(CO3)3SO4F·10H2O. 

Schröckingeritt vart først skildra i 1783 frå ein førekomst i Jáchymov i Böhmen i Tsjekkia, og kalla opp etter oppdagaren, Julius Freiherr Schrockinger von Neudenberg (1814–1882).

Det er påvist frå Evje i Noreg.

## Kjelder
*Schröckingeritt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå
http://snl.no/schr%C3%B6ckingeritt.
Seranditt

**Seranditt** er eit manganmineral med formel Na(Mn2+,Ca)2Si3O8(OH). Mineralet vart oppdaga i Guinea i 1931 og kalla opp etter J. M. Sérand. 

Det har vanlegvis lyseraud farge. Det dannar ein blandkrystallserie med kalsiummineralet pektolitt. Seranditt er funnet i vene krystall frå Mont Saint-Hilaire i Quebec i Canada. 

Det er påvist som eit sjeldant mineral i syenittpegmatitt i Tvedalen ved Larvik.

## Kjelder
*Seranditt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/seranditt.

## Bakgrunnsstoff
Sericitt

**Sericitt** er ein finskjela lys glimmer (muskovitt), og finst mellom anna i metamorfe bergartar (sericittskifer og liknande). Det vert danna ved låg temperatur som omvandlingsprodukt, særleg av feltspat (sericittisering).

## Kjelder
*Sericitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/sericitt.
*Mindat
Serpentin

**Serpentin** er ei mineralgruppe av hydroksylhaldige magnesiumsilikat Mg3Si2O5(OH)4. Dei er viktige bestanddelar i mange bergartar på lågt
metamorfosetrinn, som kleberstein, grønskifer og andre. 

Serpentin blir oftast danna ved hydrotermal omvandling av magnesiumrike silikat, særleg olivin. 

Dei tre hovudtypane av serpentin er lizarditt, antigoritt og krysotil (serpentinasbest).

Serpentinmineral finst mange stader, òg i Noreg. Vent gulgrøn til grøn edelserpentin frå Modum er brukt mellom anna som prydstein til fasadar.

## Serpentingruppa

* Amesitt Mg2Al(Al SiO5)(OH)4
* Antigoritt Mg3Si2O5(OH)4
* Lizarditt
* Krysotil
* Greenalitt Fe3Si2O5(OH)4

## Kjelder
*Raade, Gunnar. (14. februar 2009). Serpentin: mineral. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.

## Bakgrunnsstoff
Serpieritt

**Serpieritt** er eit ljost blått koparhaldig sekundærmineral, Ca(Cu,Zn)4(SO4)2(OH)6·3H2O. 

Mineralet er kalla opp etter den italienske gruveingeniøren G. Serpieri (1832–97).

Det er kjent frå Glomsrudkollen på Modum.

## Kjelder
*Serpieritt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/serpieritt.
Sfærolitt

Ein **sfærolitt** er eit tilnærma kuleforma krystallaggregat, bygd opp av krystallnåler i radiær ordning. Sfærolittane varierer i storleik frå mikroskopisk små til nevestore. Det finst særleg i lavaer, der dei opphavleg vart danna som glasskuler som seinare er devitrifisert, det vil sei dei har krystallisert, i kalksediment og i holrom i ulike bergartar.

Glashaldige sfærolittar er kjent i store mengder frå overflata til månen, og mange ber merke av å vere slengd ut som prosjektil.

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff
Sfaleritt

**Sfaleritt** eller **sinkblende** er eit mineral som består av sinksulfid med varierande mengder jarn. Det inneheld gjerne òg noko mangan og kadmium og dessutan mindre mengder av gallium, indium og germanium. Det har sterk glans og særs varierande farge, vanlegvis gul, brun eller svart. Reint sinksulfid er fargelaust. Sfaleritt kan lett spaltast i seks retningar etter flatene til rombedodekaederet. Det finst på hydrotermale ertsgangar og kontaktførekomstar, ofte saman med galenitt, pyritt og chalkopyritt.

Sfaleritt er den viktigaste sinkmalmen. Mineralet er særs utbreidd òg i Noreg, særleg i kontaktsonene til Oslofeltet  (Hakadal, Grua, Modum, Drammensdistriktet) og som underordna bestanddel av kismalmene i Den kaledonske fjellkjeda, som sfaleritt tidlegare vart utvunne frå som biprodukt. Særleg var det betydeleg produksjonen ved Bleikvassli og Mofjellet i Rana.

Wurtzitt er ein sjeldnare heksagonal modifikasjon av ZnS som blir danna ved høgare temperaturar.

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff
Silika

**Silika** eller **silisiumdioksid**, SiO2, tidlegare òg kalla **kiselsyre** finst som mineral i fem ulike krystallinske modifikasjonar. Desse fem er kvarts, tridymitt, cristobalitt, coesitt og stishovitt. Det finst òg i kryptokrystallinsk form som kalsedon, i amorf, hydratisert tilstand som opal, og som glas (lechatelieritt).

Silika kan òg finnast i bunden form i silikat.

## Kjelder
*Silika. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/silika.
Sillimanitt

**Sillimanitt** er eit aluminiumsilikat med same kjemiske samansetjing som andalusitt og kyanitt, Al2SiO5 (polymorfi). Det krystalliserer rombisk. Mineralet opptrer oftast i fibrige aggregat (fibrolitt) og kan vere fargelaust, kvitt, grått eller brunt. Det finst i regionalmetamorfe bergartar og er vanleg fleire stader i Noreg, til dømes i Bamble og i området Søndeled–Songe på Sørlandet. Ved oppvarming til 1300 °C blir det danna eit høgeldfast material (mullitt), men sillimanitt finst ikkje så rikeleg at det har nokon særleg økonomisk tyding.

Sillimanitt er kalla opp etter den amerikanske kjemikaren Benjamin Silliman (1779–1864). Det vart først skildra i 1824 etter ein førekomst i Chester i, Middlesex County i Connecticut i USA.

## Kjelder
*Sillimanitt. (11. mars 2012). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/sillimanitt.
Smithsonitt

**Smithsonitt** eller **sinkspat**, tidlegare calamin, er eit kvitt eller svakt farga mineral som består av sinkkarbonat, ZnCO3. Det tilhøyrer kalsittgruppa (isomorfi). Det vert danna sekundært etter sfaleritt. Det vert utvunne som sinkmalm mellom anna i Mexico og USA. Det er sjeldan i Noreg.

Smithsonitt vart identifisert med hemimorfitt før ein forstod at dei var to eigne mineral. Dei to minerala liknar mykje på kvarandre og namnet kalamin er brukt om begge, noko som har ført til forvirring. Smithsonitt vart namngjeven i 1832 av François Sulpice Beudant etter den engelske kjemikaren og mineralogen James Smithson (ca. 1765–1829), som oppretta Smithsonian Institution og som først identifiserte mineralet i 1802.

## Kjelder
*Smithsonitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/smithsonitt.

## Bakgrunnsstoff
Sinober

**Sinober** eller **cinnabaritt** er eit raudt mineral, ein trigonal modifikasjon av kvikksølv(II)-sulfid, HgS. Det inneheld i rein tilstand 86,2 % kvikksølv og
er det klårt viktigaste kvikksølvmineralet. Større førekomstar finst i Spania (Almadén), Slovenia (Idrija), Italia (Monte Amiata), Kina (Hunan-provinsen), Russland (Ural), Mexico og USA (California). Mineralet vart tidlegare brukt som raud målarfarge, men er erstatta av kunstig framstilt sinober. Ein svart, kubisk modifikasjon av HgS finst i naturen som det langt sjeldnare mineral metacinnabaritt.

Namnet er av orientalsk opphav, der siste delen kan ha samanheng med arabisk *apar*, 'raudt støv'. Det har kome til norsk over gresk *kinnabari*, fransk *cinabre' * og tysk *Zinnober*.

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
Siderotil

**Siderotil** er eit sulfatmineral, FeSO4·5H2O, som vert danna ved forvitring av pyritt. Det er identifisert frå Hardanger.

Det vart først skildra i 1891 etter ein førekomst i Idrija-gruva i Idrija i Slovenia. 

## Kjelder
*Siderotil. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/siderotil.
Siegenitt

**Siegenitt** er eit nikkel- og kobolthaldig ertsmineral med formel (Ni,Co)3S4og kubisk spinellstruktur. Det er relativt utbreitt i mikroskopiske mengder. I Noreg finst det rikaste førekomstane frå Raipas koparfelt i Alta.

Det vart først skildra i 1850 etter ein førekomst i Stahlberggruva i Müsen i Siegerland i Nordrhein-Westfalen i Tyskland og kalla opp etter lokaliteten.  

## Kjelder
*Siegenitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/siegenitt.
Skapolitt

**Skapolitt**, tidlegare *werneritt*, ei gruppe tetragonale mineral som kjemisk står plagioklas-feltspata nær. Fargen er vanlegvis kvit eller grå. Den kjemiske samansetjinga kan uttrykkjast som ei gruppe på tre feltspatmolekyl knytte til natriumklorid eller kalsiumkarbonat: 3NaAlSi3O8·NaCl (endeleddet marialitt) og 3CaAl2Si2O8·CaCO3 (endeleddet meionitt). Blandingsledd mellom desse blir kalla mizzonitt og dipyr. 

Skapolittmineral er temmeleg utbreidd. Det finst i Noreg mellom anna i kontaktsonene til Oslofeltet, i gabbroar, på apatittgangar og i einskilde granittpegmatittar i området Bamble–Arendal. Skapolitt er ofte danna på rekning av plagioklas ved tilførsel av klorhaldige løysingar.

## Kjelder
*Skapolitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/skapolitt.

## Bakgrunnsstoff
Skleroskop

Eit **skleroskop** er eit apparat til måling av eit hardleiksgraden til eit material. Det registrerer kor høgt ei kule eller liknande sprett etter fall ned på materialen frå ei avgjort høgd. Ved denne metoden er det eigenleg elastisitetseigenskapane som blir målt.

## Sjå òg
* Mohs hardleiksskala
* Sklerometer

## Kjelder
*Skleroskop. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/skleroskop.
Skoroditt

**Skoroditt** er eit mineral som blir danna ved forvitring av arsenhaldige ertsar. Det er kjemisk eit jern(III)-arsenat, FeAsO4·2H2O. Mineralet er påvist frå Drag i Tysfjord og Blystadlia i Rælingen.

Skoroditt vart oppdaga i Erzgebirge i Sachsen i Tyskland. Det har namn frå det greske *Skorodion*, «kvitlauksaktig». Når det vert varma opp luktar det kvitlauk. 

## Kjelder
*Skoroditt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/skoroditt.

## Bakgrunnsstoff
Skutteruditt

**Skutteruditt** er eit tinnkvitt mineral, eit kubisk koboltarsenid, CoAs3. Det er ein viktig bestanddel i einskilde koboltmalmer. Smaltitt eller smaltin er ein varietet med underskot på arsen, CoAs3−*x*.

Det vart oppdaga i koboltførekomstane ved Skutterud på Modum i Noreg i 1845. 

## Kjelder
*Skutteruditt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/skutteruditt.
Slavikitt

**Slavikitt** er eit gulaktig mineral som blir danna ved forvitring av sulfidhaldige skifrar. Den kjemiske formelen NaMg2Fe5(SO4)7(OH)6· 33H2O.

Det er identifisert frå Bøverdalen og er kalla opp etter F. Slavik (1876–1957), ein tsjekkisk mineralog.

## Kjelder
*Slavikitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/slavikitt.
Smaragd

**Smaragd** er ein særs kostbar edelstein. Det er ein ven, djupgrøn varietet av beryll. Fargen kjem av mindre mengder av krom eller vanadium.

Smaragdar var handelsvare på den tidlegaste kjende edelsteinsmarknaden, i Babylonia om lag 4000 fvt. Egyptiske gruver var hovudkjelda for smaragdar i den vestlege verda fram til 1500-talet, då finare kvalitetar frå Colombia etter kvart overtok. Colombia (Muzo, Chivor) er i dag den leiande produsenten. Blant dei større produsentlanda finst i tillegg Brasil, Zambia, Pakistan, Afghanistan, Madagaskar og Russland. Førekomstar er kjende i Noreg frå Byrud ved Minnesund (tidlegare gruvedrift). Særs gode smaragdar blir framstilt kunstig, men òg desse er kostbare.

Smaragdar vert vanlegvis fasettslipte og den vanlegaste forma er rektangulær eller kvadratisk (smaragdslip eller trappeslip).

I samansetjingar er namnet smaragd uheldigvis òg brukt om andre grøne edelsteinar, til dømes orientalsk smaragd (safir, korund), brasiliansk smaragd (turmalin) og uralsk smaragd (granatmineralet andraditt).


Beryl-dtn28a.jpg|Smaragd frå Afghanistan.
Émeraude Colombie RefE66 MuséumHistoireNaturelleLille GLAM2016 Photo.F.Lamiot HD.jpg|Smaragd frå Colombia, no ved Musée d'histoire naturelle de Lille.
Emeralds Malysheva mine.jpg|Lause smaragdar frå Russland.
Cut emerald stones (2).jpg|Smaragd som smykkestein. 


## Kjelder
*Smaragd. (13. mars 2012). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.

## Bakgrunnsstoff
Smektitt

**Smektitt** er eit samleomgrep for ei gruppe leirmineral som svell i kontakt med vatn. Dei er sjiktsilikat med utbyttbare kation og varierande vassinnhald mellom sjikta. Dei viktigaste minerala i denne gruppa er montmorillonitt, beidellitt, hectoritt, nontronitt, saponitt og volkonskoitt. 

## Sjå òg
* leirmineral

## Kjelder
*Smektitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/smektitt.
Smergel

**Smergel** er mineralet korund i mørk og urein form, oftast forureina av magnetitt eller hematitt. Det finst som massar i metamorfe og magmatiske bergartar. Det vert mellom anna nytta på grunn av den særs store hardleik (9) som slipe- og poleringsmiddel. Det er store førekomstar mellom anna i Hellas (Naxos og Samos), Tyrkia, USA (Chester i Massachusetts) og Russland (Ural).

## Kjelder
*Smergel. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/smergel.
Sodalitt

**Sodalitt** er eit kubisk mineral som tilhøyrer feltspatoida. Det finst i nefelinsyenittar og fonolittar. Fargen er oftast blå eller grå. Viser i mange tilfelle ein sterk oransje fluorescens. Ein varietet som er raudleg på friskt brot, men som raskt mistar fargen ved lyspåverknad, blir kalla hackmanitt. Sodalitt er i Noreg mellom anna kjent frå nefelinsyenittpegmatittar ved Langesundsfjorden og på Seiland i Finnmark.

Sodalitt er eit klorhaldig silikat av natrium og aluminium. Til *sodalittgruppa* høyrer tre andre kubiske mineral som inneheld sulfat eller svovel i staden for klor. 

Mineralet vart oppdaga i 1811 i Ilimaussaq intrusjonskompleks i Grønland, men vart ikkje viktig som ornamentstein før 1891, då store mengder vart oppdaga i Ontario i Canada.

## Sodalittgruppa

* sodalitt Na8Al6Si6O24Cl2
* nosean Na8Al6Si6O24(SO4)·H2O
* lasuritt (Na,Ca)8(Al,Sei)12(O,S)24(SO4)
* hauyn (Na,Ca)4-8Al6Si6(O,S)24(SO4,Cl)1–2

## Kjelder
*Sodalitt. (2012, 20. januar). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/sodalitt.

## Bakgrunnsstoff
Spat

**Spat** er eit namn for somme lyse, gjennomskinelege mineral med utprega kløyv, til dømes feltspat, fluoritt (flusspat), kalsitt (kalkspat), sideritt (jernspat) og barytt (tungspat).

## Kjelder
*Spat. (2009, 13. mars). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/spat.

## Bakgrunnsstoff
*Virtual cave tour
Sperrylitt

**Sperrylitt** er eit tinnkvitt, kubisk mineral, eit platina-arsenid (PtAs2) med pyritt-struktur. Det er mellom anna kjend frå Canada (Ontario), Sør-Afrika (Transvaal) og Russland (Sibir). I Noreg er det ein sjeldan førekomst i gullførande sand frå Finnmark og i einskilde nikkelførekomstar.

Det vart oppdaga av Francis Louis Sperry, ein amerikansk kjemikar, i 1889 ved Sudbury.

## Kjelder
*Sperrylitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/sperrylitt.

## Bakgrunnsstoff
Spinell

**Spinell** er eit kubisk mineral, eit magnesiumaluminiumoksid, MgAl2O4. Det kan innehalde noko krom (picotitt) eller jarn (pleonast eller ceylonitt).

Klåre, farga varietetar blir brukt som edelstein, særleg den raude spinellrubinen frå Myanmar og Sri Lanka. Elles kan mineralet vere fargelaust, grønt eller blått. Vanleg spinell finst i metamorfe bergartar, særleg i marmor og i alluviale førekomstar.

Spinellar vert òg laga syntetsisk i fleire fargar og er ein populær smykkestein. 

## Kjelder
*Raade, Gunnar. (19. juni 2012). Spinell: mineral. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/spinell%2Fmineraler.
*Raade, Gunnar. (15. februar 2009). Spinell: syntetisk. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/spinell%2Fsyntetisk.

## Bakgrunnsstoff
Spessartin

**Spessartin** er eit raudt, oransjeraudt til gult mineral, ein manganhaldig granat. Den kjemiske samansetjinga er Mn3Al2(SiO4)3. Spessartin er ein granat i pyralspitt-serien og dannar ofte kjemiske blandingsrekkjer med granatane almandin og pyrop. Det finst særleg på granittpegmatittar og i manganrike omvandlingsbergartar. Kjende førekomstar i Noreg er Byneset ved Trondheim, Iveland og Bykle i Aust Agder. Klår spessartin kan nyttast som smykkestein.

Det er kalla opp etter Spessart i Tyskland.

## Kjelder
*Spessartin. (2012, 9. november). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/spessartin.
Spinellgruppa

**Spinellgruppa** er ei i gruppe kubiske oksidmineral med generell formel AB2O4, der A kan vere til dømes magnesium, toverdig jarn, mangan, sink, kopar, nikkel eller titan, og B kan vere aluminium, treverdig jarn (evt toverdig), krom og meir. 

I tillegg til minerala nemnde nedanfor, finst såkalla tiospinellar med same struktur, men der oksygenet er erstatta av svovel (til dømes linneitt, carrollitt, siegenitt, polydymitt, violaritt, daubréelitt).

## Spinellgruppa

* Spinell MgAl2O4
* Hercynitt Feal2O4
* Galaxitt MnAl2O4
* Gahnitt ZnAl2O4
* Magnesioferritt MgFe2O4
* Magnetitt FeFe2O4
* Jakobsitt MnFe2O4
* Franklinitt ZnFe2O4
* Trevoritt NiFe2O4
* Cuprospinell (Cu,Mg)Fe2O4
* Magnesiokromitt MgCr2O4
* Kromitt FeCr2O4
* Ulvöspinell O4

## Kjelder
*Raade, Gunnar. (15. februar 2009). Spinell: oksidmineraler. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/spinell%2Foksidmineraler.
Spodumen

**Spodumen** er eit mineral i pyroksengruppa, eit litiumaluminium-silikat, LiAlSi2O6. Det finst på granittpegmatittar og er eit viktig råstoff for framstilling av litiumsambindingar, særleg i USA. Klåre typar blir brukt som edelsteinar: kunzitt (ljos fiolett) og hidenitt (grøn). 

Spodumen vart først skildra i 1800 etter ein førekomst ved typelokaliteten på Utö i Södermanland i Sverige. 

Spodumen er i Noreg kjent som eit sjeldan mineral frå ein granittpegmatitt ved Ågskaret i Meløy kommune i Nordland.

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff
Sprøglimmer

**Sprøglimmer** er eit kalsiumhaldig glimmermineral som i motsetnad til andre glimmerar ikkje er elastisk fleksible ved bøying, men blir plastisk deformert i likskap med klorittar. Til sprøglimmergruppa høyrer blant anna clintonitt, Ca(Mg,Al)3(Al3Si)O10(OH)2 og margaritt. Òg kloritoid har vore rekna til denne gruppa, men høyrer strukturelt sett ikkje til glimmerane.

## Kjelder
*Sprøglimmer. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/spr%C3%B8glimmer.
Spydglans

**Spydglans** er ei eldre nemning for ein del metalliske mineral (sulfosalt) som dannar langstrakte krystall, til dømes koparspydglansen wittichenitt, Cu3BIS3, og
blyantimonspydglansen jamesonitt, Pb4FeSb6S14.

## Kjelder
*Spydglans. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/spydglans.
Stannitt

**Stannitt** eller **stannin** er eit stålgrått, metallisk mineral med formel Cu2FeSnS4. Det krystalliserer tetragonalt og finst ofte i saman med kassiteritt (tinnstein). Det kan ha lokal tyding til ei viss grad som tinnerts. Det er påvist i mikroskopiske mengder frå fleire norske malmførekomstar, mellom anna Bjørkåsen og Bleikvassli. Eit eldre namn på mineralet er *tinnkis*.

Mineralet vart først skildra i 1797 etter ein førekomst i Wheal Rock i St. Agnes i Cornwall i England.

## Kjelder
*Stannitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/stannitt.
Stassfurtsalt

**Stassfurtsalt** er kalium- og magnesiumsalt (kainitt, carnallitt, polyhalitt, pikromeritt og fleire) som blir utvunne frå saltleiene ved Staßfurt i Tyskland. Desse har stor tyding som kaliumgjødning og for kjemisk industri. 

## Sjå òg
* abraumsalt

## Kjelder
*Stassfurtsalter. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/stassfurtsalter.
Staurolitt

**Staurolitt** er eit raudbrunt mineral som opptrer i aluminiumrike metamorfe bergartar, særleg i glimmerskifrar og gneisar, ofte saman med kyanitt og granat. Det er eit hydroksylhaldig jernaluminium-silikat, Fe2Al9(Si,Al)4O22(OH)2. Hardleiken er stor, 7–7½. Mineralet dannar karakteristiske krossforma tvillingar, med vinkel på 90 eller 60°. Krystallsymmetrien er monoklin (pseudorombisk). 

I Noreg er det mellom anna kjent i større krystall frå Nesodden ved Oslo og frå Trondheimsfeltet. Staurolittførande bergartar har vore brukt som møllestein (mellom anna selbukvernstein).

## Kjelder
*Staurolitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/staurolitt.

## Bakgrunnsstoff
Stelleritt

**Stelleritt** er eit ganske sjeldan mineral i zeolitt-gruppa med samansetjing CaAl2Si7O18·7H2O. 

Det er kalla opp etter Georg Wilhelm Steller (1709–1746) som var ein tysk oppdagar og zoolog, som oppdaga mineralet. 

I Noreg er det kjent mellom anna frå sølvførande gonger på Kongsberg og frå jernmalmførekomstar ved Arendal.

## Kjelder
*Stelleritt. (19. mars 2012). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/stelleritt.
Stephanitt

**Stephanitt** er eit sølvhaldig ertsmineral med formel Ag5SbS4. 

Under namnet schwarzerz vart det nemnt av Georgius Agricola i 1546, og har sidan vore kjend som «svart sølvmalm» (tysk *Schwarzgultigerz*), sprø sølvmalm (*Sprödglanzerz*), og anna. Namnet stephanitt vart føreslått av W Haidinger i 1845 etter erkehertug av Austerrike Stefan Frans Viktor av Habsburg-Lorena (1817-1867). 

Det er påvist som eit sjeldan mineral frå sølvførekomstane på Kongsberg og mikroskopisk frå Espeland blyførekomst i Vegårshei.

## Kjelder
*Stephanitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/stephanitt.

## Bakgrunnsstoff
Stetinditt

**Stetinditt** er eit sjeldant, gult til fargelaust tetragonalt mineral i zirkon-gruppa med kjemisk formel Ce4+SiO4. Første gongen mineralet vart skildra var på material frå Stetind i Tysfjord i Nordland. 

Stetinditt finst saman med mineral som fluoritt, törnebohmitt-(Ce), kvarts, kozoitt-(Nd), hundholmenitt-(Y), hematitt, calsioancylitt-(Ce), bästnesitt og andre.

## Kjelder
*Selbekk, Rune S. (12. mars 2012). Stetinditt. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/Stetinditt.
Skolesitt

**Skolesitt**, **scolecitt** eller **skolezitt** er eit fibrig zeolittmineral som inneheld kalsium. Den kjemiske formelen er CaAl2Si3O10·3H2O. 

Skolesitt vart først skildra frå Kaiserstuhl i Baden-Württemberg i 1813. 

Det er lite utbreitt i Noreg men finst i Sulitjelma og Lier. 

## Kjelder
*Skolesitt. (11. mars 2012). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/skolesitt.

## Bakgrunnsstoff
*Mineralgalleri
Stillwellitt

**Stillwellitt** er eit sjeldan mineral. Det er eit trigonalt borosilikat av lantanoidar og kalsium (Ce,La,Ca)BSiO5. 

Det vart først skildra i 1955 etter ein førekomst ved typelokaliteten i Mary Kathleen-gruva, 55&nbsp;km aust for Mount Isa i Queensland i Australia. Det vart kalla opp etter den australske mineralogen Frank Leslie Stillwell (1888-1963).

Det er funne i nefelinsyenittpegmatitt ved Langesundsfjorden.

## Kjelder
*Stillwellitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/stillwellitt.
Stilpnomelan

**Stilpnomelan** er eit glimmerliknande mineral som opptrer i visse lågmetamorfe skifrar og i einskilde jernmalmførekomstar. Mineralet er eit hydroksylhaldig silikat med komplisert samansetjing, vesentleg med kalium og to- og treverdig jarn. Den kjemiske formelen er K(Fe2+,Mg,Fe3+)8(Si,Al)12(O,OH)27.

Det vart først skildra i 1827 etter ein førekomst i Mähren i Tsjekkia. 

I Noreg er det mellom anna kjent frå einskilde grønsteinar og fyllittar, og dessutan frå druserom i grefsensyenitt i Oslofeltet og frå granittpegmatitt i Evje.

## Kjelder
*Stilpnomelan. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/stilpnomelan.
Stilbitt

**Stilbitt** er eit mineral med kvit eller gulaktig, brunleg til raudleg farge. Det er det mest utbreidde av zeolittminerala, og finst gjerne i nekforma aggregat, ofte saman med heulanditt. Den kjemiske formelen er NaCa2Al5Si13O36·14H2O og det krystalliserer monoklint.

Ein gong vart heulanditt og stilbitt rekna som identiske mineral. Etter ein fann ut at dei var forskjellige, i 1818, vart namnet desmin foreslått for stilbitt, og dette namnet vert framleis nytta i Tyskland. 

Det er funne ei rekkje stader i Noreg. 

## Kjelder
*Stilbitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/stilbitt.

## Bakgrunnsstoff
Stishovitt

**Stishovitt** er eit mineral som består av silisiumdioksid, SiO2, og som berre er stabilt ved særs høge trykk. Det vart skildra 1962, er tetragonalt og har same struktur som rutil (TiO2), med silisium i 6-koordinasjon. Tettleiken er relativt høg, 4,35 g/cm3. I dei andre polymorfe formene av SiO2er silisium i 4-koordinasjon, og dei har lågare tettleikar. Stishovitt er funne i meteorittkrater og er danna ved trykk på over 100&nbsp;000 atm. Det opptrer saman med coesitt, ein annan modifikasjon av SiO2, som oppstår ved trykk på over ca. 30&nbsp;000 atm.

Stishovitt vart kalla opp etter Sergej M. Stisjov, ein russisk fysikar som først laga mineralet syntetisk i 1961. Det vart oppdaga i eit meteorittkrater i 1962 av Edward C. T. Chao.

## Kjelder
*Stishovitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/stishovitt.

## Bakgrunnsstoff
*Eigenskapane til stishovitt
Stolzitt

**Stolzitt** er eit relativt sjeldan sekundærmineral som består av blywolframat, PbWO4. Det krystalliserer tetragonalt og er isotypt med scheelitt, powellitt og wulfenitt.

Det vart først skildra i 1845 etter ein førekomst i Krusne Hory (Erzgebirge) i Tsjekkia og kalla opp etter Joseph Alexi Stolz frå Teplice i Böhmen.  

## Kjelder
*Stolzitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.

## Bakgrunnsstoff
Stormogulen

**Stormogulen** er ein vidkjend diamant, den største som noko sinne er funne i India. Han vart funnen kring 1650 i Golcondagruvene ved Hyderabad. Han fekk namnet sitt ved at han tilhøyrde stormogulen. Som råstein vog han om lag 770 karat, slipt 273 karat. Han var svakt blågrøn og heilt gjennomsiktig. 

Stormogulen forsvann etter mordet på den dåverande eigaren Nadir sjah i 1747, moglegvis er han seinare oppdelt. Det er vorte hevda at Kohinoor- og Orlov-diamanten vart omslipt av Stormogulen.

## Kjelder
*Stormogulen. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/Stormogulen.

## Bakgrunnsstoff
*Stormogulen
*Våren 1941, Stormogulen, Star of South Afrika s. 143, 2pp.
Stromeyeritt

**Stromeyeritt** er eit sølvhaldig ertsmineral, AgCuS. 

Det vart oppdaga i 1832 i det sentrale Böhmen i Tsjekkia, og kalla opp etter den tyske kjemikaren Friedrich Stromeyer som utførte dei første analysane av mineralet.

Det er påvist i små mengder frå ein malmførekomst i Grongfeltet, der det opptrer saman med mckinstryitt, (Ag,Cu)2S.

## Kjelder
*Stromeyeritt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/stromeyeritt.
Strontianitt

**Strontianitt** er eit kvitt eller svakt farga mineral, eit strontiumkarbonat, SrCO3. Det krystalliserer rombisk og er isomorft med aragonitt. Det finst særleg på gangar i kalk- og mergelbergartar. 

Minarelet vart namngjeven i 1791 ëtter lokaliteten Strontian i Argyllshire i Skottland, der grunnstoffet strontium vart oppdaga året før.  

Det er utgangsmateriale for framstilling av strontiumsambindingar.

Mineralet er ikkje kjent frå Noreg.

## Kjelder
*Strontianitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/strontianitt.

## Bakgrunnsstoff
Strüveritt

**Strüveritt** er eit svart metallisk mineral, (Ti,Ta,Fe)3O6. Det utgjer tantal-analogen til ilmenorutil og dannar blandkrystall med denne. 

Mineralet er identifisert frå ein granittpegmatitt i Tørdal i Telemark.

Det er kalla opp etter den italienske mineralogen G. Strüver (1842–1915).

## Kjelder
*Strüveritt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/str%C3%fvt.veritt.
Stinkspat

**Stinkspat** eller **antozonitt** er eit svartfiolett mineral. Det er eit radioaktivtt påverka fluoritt som luktar ubehageleg når han vert knust. 

## Kjelder
*Stinkspat. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/stinkspat.

## Bakgrunnsstoff
*Antozonite at Mindat.org.
Studtitt

**Studtitt** er eit gult sekundært uranmineral med kjemisk formel UO4· 4H2O. 

Studtitt vart opphavleg skildra av Vaes i 1947 frå prøvar frå Shinkolobwe i Katanga koparboge i Katanga (Shaba) i Den demokratiske republikken Kongo, og har sidan vorte funne fleire andre stader. Mineralet vart kalla opp etter Franz Edward Studt, ein engelsk geolog som arbeidde for belgiarane. 

Det er påvist frå ein granittpegmatitt i Kraudsherad.

## Kjelder
*«Studtitt» (15. februar 2009). I *Store norske leksikon*. Henta 14. februar 2014.

## Bakgrunnsstoff
Sulfosalt

**Sulfosalt** er eit samleomgrep for ertsmineral som inneheld tungmetall (bly, kopar, sølv) saman med svovel, antimon eller arsen. Ved mange gruver har desse minerala stor økonomisk tyding. Til sulfosalta høyrer mellom anna dei såkalla fahlertsane, raudgyldigertsar, jamesonitt og stephanitt.

## Kjelder
*Sulfosalter: mineralogi. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/sulfosalter%2Fmineralogi.
Supergen

**Supergen** er eit omgrep nytta om ein mineralførekomst som er danna sekundært ved avsetning frå nedgåande løysingar. Ein supergen anrikningssone blir danna ofte like under oksidasjonssonen i ein malmførekomst.

## Kjelder
*Supergen. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/supergen.
Svabitt

**Svabitt** er eit mineral i apatittgruppa, Ca5(AsO4)3F. Det er kjent frå Långban i Värmland og Ultevis i Lappland i Sverige. I Noreg er det påvist frå ein granittpegmatitt i Tysfjord.

Det er kalla opp etter den svensken gruveoffiseren A. Svab (1703–1768).

## Kjelder
*Svabitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/svabitt.
Svanbergitt

**Svanbergitt** er eit fargelaust, gult eller raudleg mineral. Det er eit fosfat og sulfat av strontium og aluminium, SrAl3(PO4)(SO4)(OH)6, med trigonal symmetri. I Sverige er det kjent frå Skåne og Värmland, i Noreg skildra frå ein flyttblokk i Nord-Odal og frå Bolna på Saltfjellet, saman med lasulitt.

Det vart først skildra etter ein førekomst i Varmland i Sverige i 1854 og kalla opp etter den svenske kjemikaren Lars Fredrik Svanberg (1805–1878).

## Kjelder
*Svanbergitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/svanbergitt.

## Bakgrunnsstoff
Svelleleire

**Svelleleire** er leire som kan absorbere store mengder vatn og samstundes utvidar seg i volum. Dette er tilfelle for leirar som inneheld montmorillonitt. Fjell som fører slepper med slik leire kan by på store problem ved veg- og tunnelarbeid.

## Kjelder
*Svelleleire. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/svelleleire.
Sørstjerna

**Sørstjerna** er ein kjend diamant frå Brasil. Han vart funnen i Bagagemgruvene i 1853. Steinen vog 262 metriske karat i rå tilstand, og 129 karat etter sliping til ein briljant.

## Kjelder
*Sydstjernen. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/Sydstjernen.
Sylvanitt

**Sylvanitt** er eit sølvkvitt, monoklint mineral som er eit tellurid av gull og sølv, (Au,Ag)2Te4. 

Sylvanitt er funnen i Transilvania, der namnet delvis kjem frå. I tillegg finst det mellom anna i USA (Colorado), Canada, Russland og Vest-Australia.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Sveinbergeitt

**Sveinbergeitt** er eit sjeldant, grønt mineral som høyrer til astrofyllitt-gruppa. Mineralet har den kjemiske samansetjinga Ca(Fe2+6Fe3+ )Ti2(Si4O12)2O2(OH)5(H2O)4. Sveinbergitt finst som mørkegrøne lange og prismeforma krystall, som er opp mot 10 mm lange og 0,05 mm tjukke. 

Mineralet vart første gongen skildra for verda på material frå ein syenittpegmatitt i larvikitt ved Buer på Vesterøya i Sandefjord.

Mineralet er gjeve namn etter mineralsamlaren Svein Arne Berge (1949- ) som først fann mineralet.

## Kjelder
*Selbekk, Rune S. (24. september 2012). Sveinbergeitt. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/Sveinbergeitt.
Symplektitt

**Symplektitt** er ein intim samanvoksing av to ulike mineral. Omgrepet er oftast brukt om danningar av sekundær opphav.

## Kjelder
*Symplektitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/symplektitt.
Synchysitt-(Ce)

**Synchysitt-(Ce)** er eit gult til brunt mineral, eit fluorhaldig karbonat av kalsium, cerium og andre lantanoidar, formel CaCe(CO3)2F. Det er nærskyldt med parisitt, som ofte dannar regelmessige samanvoksingar med synchysitt, såkalla polykrystall. Synchysitt vart opphavleg forveksla med parisitt, derav namnet. 

I Noreg er det kjent frå Kongsberg og Fensfeltet, på druserom i drammensgranitt ved Nedre Eiker kyrkje og i syenitt ved Gjerdingselva i Nordmarka, og dessutan i rombeporfyrlava ved Asker. 

## Kjelder
*Synchysitt (Ce). (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/synchysitt-%28Ce%29.
Syntetisk edelstein

**Syntetiske edelsteinar** er kunstig framstilte edelsteinar. Mange har motstykka sine i naturlege mineral og har då dei same kjemiske, fysiske og optiske eigenskapar som desse. Dei viktigaste er: korund (rubin og safir), smaragd, spinell og krysoberyll (alexandritt). Utmerkte edelopal og turkis som er framstelt kunstig, kom på marknaden høvesvis 1974 og 1972, lapis lazuli i 1976. Syntetisk ametyst vil truleg få ei viss tyding, og det er venta at syntetiske diamantar i edelsteinsstorleik vil bli stadig meir utbreidd i handelen.

Rutil og strontiumtitanat (SrTiO3, finst ikkje i naturen) brukast som substitutt for diamant. Eit nytt diamantsubstitutt vart introdusert i 1976: kubisk zirkoniumdioksid, ZrO2(sjå zirkonia ). Av andre syntetiske edelsteinar som ikkje opptrer i naturen har ein yttrium-jarn-granat (YIG) Y3Fe2Fe3O12, yttrium-aluminium-granat (YAG) Y3Al2Al3O12 og gallium-gadolinium-granat (GGG) Gd3Gav2Gav3O12. 

## Kjelder
*Syntetiske edelsteiner. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/syntetiske_edelsteiner.
Szaibelyitt

**Szaibelyitt** eller **ascharitt** er eit kvitt mineral. Det er oftast fibrig og finst i serpentin-magnesitt-førekomstar på Modum. Det er eit monoklint
magnesiumborat MgBO2(OH).

Det er kalla opp etter S. Szaibely (1777–1855), ein ungarsk gruveinspektør.

## Kjelder
*Szaibelyitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/szaibelyitt.
Szomolnokitt

**Szomolnokitt** er eit sulfatmineral, FeSO4·H2O. Det vert danna ved forvitring av pyritt. Det er identifisert frå Eidsvoll gullverk.

## Kjelder
*Szomolnokitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/szomolnokitt.