open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Curt Badinski

**Curt Badinski** () var ein tysk generalløytnant med stasjonering i Bergen og hadde kommandoen over dei tyske landstridskreftene på Vestlandet 1942-1943.

Badinski vart oberst 1. august 1938 og hadde kommandoen over 489. infanteriregiment frå 27. august 1939 til 6. januar 1942. 17. januar 1942 fekk han kommandoen over 23. infanteridivisjon og han vart utnemnd til generalmajor 1. februar same året. Ved 23. infanteridivisjon stod han til 9. juli 1942. 1. september 1942 fekk han kommandoen over 269. infanteridivisjon, som vart overført frå Leningradavsnittet til Bergen 16. november 1942. Badinski vart utnemnd til generalløytnant 1. mars 1943 og stod som sjef for 269. divisjon til 25. november 1943. Han fekk kommandoen over 276. divisjon 10. desember 1943. Divisjonen vart sett inn i Normandie i juni 1944, og vart utsletta i august 1944. Generalløytnant Badinski vart teken til fange 21. august 1944 av amerikanarane. Han sat internert til 21. juni 1947.

## Litteratur
*http://www.arkivverket.no/webfelles/sab/bp2005a.pdf
Tuk-tuk

**Tuk-tuk** eller autorickshaw er ein motorisert rickshaw som er ei utbreidd form for transport i fleire land i Asia og Afrika. Tuk-tuken består av ei metallramme av stål eller støypejarn på tre små hjul (eitt framme og to bak), eit sete for sjåføren framme og eit sete for tre passasjerar bak.

Ein tuk-tuk er normalt utstyrt med ein motorsykkelversjon av ein to-taktars motor med same styret som på ein motorsykkel. Transportmiddelet har fått namnet sitt etter den karakteristiske lyden motoren lagar. Tuk-tuk er eit effektivt transportmiddel, særleg i tung trafikk.

Ein tuk-tuk er å sjå i filmen  *[[The Beach]]* med Leonardo DiCaprio. *[[Ong Bak]]* med Tony Jaa har ei biljakt-scene med fleire tuk-tukar. Tuk-tukar har også ei rolle i Playstation 2-spelet *Stuntman*. Under finalen i Miss Universe 2005 i Bangkok vart Nancy O'Dell frakta på scena i ein tuk-tuk.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Chiang Mai

**Chiang Mai** (**เชียงใหม่**), nokre gonger transkribert '"Chiengmai'", er provinshovudstaden i provinsen Chiang Mai-fylket i det nordlege Thailand. Folketalet er (2005) om lag 201.000.

Byen ligg om lag 800 km nord for Bangkok, ved Ping-elva, og er omkrinsa av nokre av landets høgaste fjell. 

## Folk frå Chiang Mai
*Chookiat Sakveerakul (f. 1981), filmskapar
Flytoget

**Flytoget** er eit høghastigheitstog av typen GMB type 71 som tek passasjerar til og frå Oslo lufthamn, Gardermoen, og hadde inntil 2009 Asker som endestasjon i vest. I dag er endestasjonen Drammen. Toget har sidan 2005 hatt ein tillaten toppfart på 210 km/t. 

Toget brukar 19 minuttar frå Oslo Sentralstasjon til Oslo Lufthamn og går kvart 10. minutt frå Oslo Sentralstasjon og Oslo Lufthamn, og kvart 20. minutt frå Drammen.

## Bakgrunnsstoff

*
Storåsfestivalen

**Storåsfestivalen** er ein musikkfestival som blir arrangert på Storås i Meldal i Sør-Trøndelag. Festivalen blir halden den siste helga i juli.

Storåsfestivalen er sagt å skulla vera ein stad der den trønderske landsbygda møter den urbane kulturen. I tillegg til god musikk, satsar arrangørane òg på å vise fram lokalprodusert mat, ofte av den tradisjonsrike sorten.

Det er tre musikkscener; Huldrascenen, Sagascenen og hovudscenen kalla Solscenen.

Den første festivalen var i 2004. Tilstrauminga av folk var mykje større enn venta på førehand, og teltcampingen måtte utvidast fleire gonger for å få plass til alle. I 2007 hadde festivalen vakse til å bli den nest største i Noreg.

Ei viktig drivkraft bak festivalen er Sveinung Sundli, kjent frå musikkgruppa Gåte.

## Bakgrunnsstoff
* Den offisielle heimesida til Storåsfestivalen
Tirana

**Tirana** (albansk *Tiranë*) er hovudstad og den største byen i Albania. Offisielt har sjølve byen 389&nbsp;323 innbyggjarar (2023), men uoffisielle overslag går mykje høgare. Dei 14 tidlegare kommunane som i dag utgjer storkommunen Tirana, hadde til saman 598&nbsp;176 innbyggjarar. Tirana er ein kommune i regionen med same namn og er hovudstad i regionen.

Tirana vart grunnlagt av den osmanske hærføraren Sulejman Pasha i 1614. Opphavet til namnet er usikkert; ein populær teori er at han er oppkalla etter Teheran etter Sulejman si erobring av Persia. I 1920 vart byen utnemnd til mellombels hovudstad, som eit kompromiss mellom dei nordlege og sørlege delane av Albania.

## Administrativ inndeling

Den noverande kommunen vart oppretta gjennom ei admininistrasjonsreform i 2014, ved at den tidlegare bykommunen Tirana vart slått saman med landkommunane Petrelë, Farkë, Dajt, Zall Bastar, Bërzhitë, Krrabë, Baldushk, Shëngjergj, Vaqarr, Kashar, Pezë, Ndroq og Zall Herr. Dei tidlegare landkommunane inngår som kommunaleiningar i den nye storkommunen. Kommunen har hovudsete i Tirana.

Den tidlegare bykommunen Tirana var delt inn i 11 bydelseiningar, som òg i dag er admnistrative einingar:
*Tirana 1
*Tirana 2
*Tirana 3
*Tirana 4
*Tirana 5
*Tirana 6
*Tirana 7
*Tirana 8
*Tirana 9
*Tirana 10
*Tirana 11

## Tidlegare administrativ inndeling
Fram til år 2000 var den dåverande bykommunen Tirana hovudstad i distriktet Tirana. Den dåverande bykommunen omfatta berre sjølve byen Tirana.

## Folketal

## Referansar





## Bakgrunnsstoff

*
Kokura

**Kokura** (**小倉**) var ein gammal festningsby som saman med drabantbyen Moji vakta Shimonosekisundet mellom dei japanske øyane Honshu og Kyushu.

I 1963 blei Kokura slått saman med Moji, Tobata, Wakamatsu og Yahata til den større byen Kitakyushu. Kokura er stoppeplass på Sanyo-lyntoglina og har ferjesamband med Matsuyama på Shikoku og Busan i Korea.

Kokura var det eigentlege målet for den andre atombomba amerikanske styrkar slapp over Japan. Åtaket mot byen den 9. august blei avverja av tett skydekke, og bombeflyet Bockscar forlet byen etter å ha floge over byen tre gonger. Denne hendinga gav opphav til det japanske omgrepet *kokuraflaks* om nokon som slapp unna ei fæl hending utan å vera klar over det.
Zimbabwe

**Zimbabwe** er ein stat i det sørlege Afrika og har grense i sør mot Sør-Afrika, i aust mot Mosambik, i nord og vest mot Zambia og i sør og vest mot Botswana. Ved grensa mot Zambia ligg Victoriafalla, i Zambezielva.

Det har truleg vore menneske i Zimbabwe i over 100&nbsp;000 år.

Tidlegare namn på Zimbabwe er Sør-Rhodesia og Rhodesia.

## Geografi

### Klima
Zimbabwe har eit klima som i stor grad vert styrt av den intertropiske konvergenssona. Når dette tropiske regnområdet flyttar seg sørover får ein regnbyger, skyer og torevêr frå desember til mars. Savanneområdet får regn om lag annakvar dag, og om lag ein gong i veka kan ein få *guti-vêr* — yr og tåke — når kjøligare luft trenger seg inn frå søraust. Harare har ein normal årsnedbør på 831 mm. 

Dagtemperaturane er høge året rundt, og i tørketida opp mot, men sjeldan over, 32&nbsp;°C. Limpopodalen heilt søraust i landet kan derimot få høgare temperaturar. Tørketida varer frå juni til september, bortsett frå høgdedraga i aust som kan få ein vinterleg *guti*. Sidan det meste av landet ligg høgare enn 1000 m, kan nettene bli ganske så kjølige til å vere i tropane. Vanlegvis kjem ein ned i rundt 4-7&nbsp;°C, men frost er derimot sjeldan.
Humanistisk namnefest

**Humanistisk namnefest**, fram til 2006 kalla **Borgarleg namnefest**, vert i Noreg arrangert av Human-Etisk Forbund og er eit sekulært overgangsrituale for å feire at eit barn er født og har fått eit eige namn.

Seremonien blir halden i rådhus, kultur- eller samfunnshus og inneheld musikk, song, diktlesing og tale for dagen.

Namnefesten er ikkje ei automatisk innmelding i Human-Etisk Forbund (til forskjell frå dåp i kyrkja som fører til at barnet blir innmeldt i Den norske kyrkja.
Accra

**Accra** er hovudstaden i Ghana. Byen hadde  innbyggjarar i 2012, og er den største byen i landet. 

Byen voks fram rundt britiske og nederlandske fort på 1600-talet. I 1877 erstatta han Cape Coast som hovudstad for den britiske kolonien Gullkysten. Etter at det hadde vorte bygd jarnbane inn i landet frå Accra, vart byen det økonomiske sentret i kolonien, og han er framleis finanssentrum i Ghana.

Ein finn òg spor etter dansk-norske slavehandlarar i byen, sidan fortet Christiansborg slott er bevart. I byen ligg òg National Museum of Ghana og Central Library of Ghana. University of Ghana ligg i Legon, kring 13 km nord for Accra.

Forsvarskommisjonen til Organization of African Unity har hovudkvarteret sitt i Accra.

Den viktigaste flyplassen er Kotoka International Airport.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Bilete av strykeinstrument

Dette er **bilete av [[strykeinstrument]]** ordna bolkvis etter instrumenttype eller geografisk opphav.

## [[Fiolinfamilien]]
**Utbreidde typar i dag**

fil:1981peressonviolin.jpg|Moderne fiolin bygd av Sergio Peresson i 1981.
fil:Bratsche.jpg|Moderne bratsj

Fil:Cello front side.jpg|Moderne cello 
fil:AGK bass1 full.jpg|Kontrabass 


**Eldre, lokale og uvanlege instrumenttypar.**

Fil:Stainer.jpg|Barokkfiolin bygd av J. Stainer 
Fil:J Stainer.jpg|Botnen (undersida el. attersida) av barokkfiolin bygd av J. Stainer 
fil:Lira da braccio.png|Lira da braccio
Fil:FeleHel (2).jpg|Hardingfele laga av Knut Gunnarsson Helland.
Barokkbratsj
Fil:Octobasse.jpg|Oktobass er det største av alle instrumenta i fiolinfamilien 
fil:Viola da spalla.JPG|Violoncello piccolo/Viola da spalla
fil:Trevor Hutchinson playing bass.jpg|Elektrisk kontrabass. 


## [[Gambefamilien]]

fil:Karl Friedrich Abel by Thomas Gainsborough.jpg|Carl Friedrich Abel med viola da gamba.
Pardessus de viole
Diskantgambe
Alt- tenor- og bassgambe 
Violone (kontrabassgambe) 
fil:Gasparo da Salo bass viol.jpg|Viola da gamba basso, bygd av Gasparo da Salo på 1500-talet.
fil:Viole amour.JPG|Fransk viole d'amour, viola d’amore, frå 1760 (kan også reknast til fiolinfamilien)
fil:Violone.jpg|Violone (kan også reknast til fiolinfamilien)


## Andre strykeinstrument
### Afrika

fil:Cimboa.jpg|Cimboa frå Kapp Verde


### Aust-Asia

fil:Erhu player at Harvard Square, Cambridge, Massachusetts by Dan4th.jpg|Erhu
fil:Dangao.jpg|Yehu, truleg frå Guangdong.
fil:Dangaoback.jpg|Baksida av ein yehu.


### Sentral- og Sør-Asia

fil:Sarangi lying.jpg|Sarangi
fil:Surjeet Singh sarangi.jpg|Surjeet Singh speler sarangi.
fil:Ravanastron.jpg|Ravanastron


### Europa og Midtausten

fil:Crwth-in-case.jpg|Walisisk crwth.
Fil:Louvet Drehleier.JPG|Fransk dreielire frå kring 1760 
Fil:Nyckelharpa built by Eric Sahlstrom.jpg|Nyckelharpa med boge, moderne utgåve laga av Eric Sahlström. 
fil:Marco-ambrosini at monument eric-sahlstroem www-ambrosini-de.jpg|Marco Ambrosini speler nyckelharpa ved statuen av nyckelharpepioneren Eric Sahlström.
fil:Pochette.jpg|Pochette (dansemeisterfiolin)
fil:Turkey.Konya027.jpg|Tyrkiske rebabar
fil:Rebac.jpg|Rebec


## Samanlikningar

fil:Violin-Viola.jpg|Samanlikning av fiolin og bratsj.
fil:Klavierquintett.JPG|Cello, bratsj og to fiolinar.
fil:Cello&viol.jpg|Cello og viola da gamba.
fil:Viols Praetorius 1618.jpg|Ulike instrument i gambefamilien.
Sand i Ryfylke

Sand er ein tettstad og kommunesenter i Suldal kommune i Rogaland fylke.

## Tettstaden Sand
Tettstaden er kommunesenteret i Suldal kommune og har . Det går ferje frå Sand over Sandsfjorden til Ropeid. Ferjesambandet er ein del av Fylkesveg 46. Staden har ei lang historie, med mellom anna skipsbygging. Her er mellom anna kulturhus, hotell og hovudsetet til Ryfylkemuseet. Her ligg òg Sand kyrkje frå 1852.

## Sand sokn
Soknet omfattar bygdene rundt indre Sandsfjorden, ytre Saudafjorden og store delar av Hylsfjorden. Det har 1 506 innbyggjarar og høyrer til Ryfylke prosti. Sand sokn høyrer til Ryfylke prosti.

## Sand kommune
Då dei norske kommunane vart oppretta ved formannskapslovene i 1837 var Sand sokn ein del av Jelsa kommune. Sand vart frådelt som eigen kommune i 1858, og den gjenverande kommunen hadde då 1&nbsp;600 innbyggjarar. I 1965 vart Sand kommune med 1&nbsp;135 innbyggjarar nedlagd og vart ein del av Suldal kommune.

## Bakgrunnsstoff
* Ryfylkemuseet.
* Suldalslågen
* Eldre fotografi frå Sand på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
*Dag Juvkam, ''Historisk oversikt over endringer i kommune- og fylkesinndelingen'' (SSB, 1999)
*SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Rogaland»

### Fotnotar

## Sjå òg
* Tettstader i Rogaland
Fahd av Saudi-Arabia

**Kong Fahd bin Abdul Aziz Al-Saud av Saudi-Arabia** () var fram til han døydde konge og statsminister av Saudi-Arabia og overhovud for Huset Saud.

Fahd vart konge i 1982 då halvbroren, Khalid av Saudi-Arabia, døydde. Han hadde allereie i lang tid hatt faktisk kontroll over landet ettersom kong Khalid var lite interessert i politikk.

Kong Fahd fekk eit alvorleg slag i 1995 og var ute av stand til å utføra dei offisielle pliktene sine. Halvbroren hans, kronprins Abdullah bin Abdulaziz al-Saud, fungerte som regent i denne tida.
John Garang

**John Garang de Mabior** () var visepresident i Sudan og tidlegare leiar for opprørsgruppa SPLA (*Sudan People's Liberation Army*) Han var dinka, frå ein fattig familie. 

Garang studerte økonomi i USA og tok doktorgrad i jordbruksøkonomi der. På 1970-talet slutta han seg til dei militære styrkane i Sudan og steig i gradene til oberstløytnant. I 1983 blei han send til Bor for å slå ned eit mytteri; 500 soldatar frå den sørlege delen av Sudan. I staden starta han en opprørshær, SPLA, som kjempa mot militærstyre og islamistisk dominans. Noko før hadde regjeringa bestemt at den islamske sharia-loven skulle gjelda i hele landet, også i det hovudsakleg ikkje-muslimske Sør-Sudan. Garang oppfordra fleire garnisonar til å gjera opprør. Mytteria markerte byrjinga på den andre borgarkrigen i Sudan, som førte til ein og ein halv million døydde i løpet av tjue år med konflikt. 

SPLA fekk støtte frå Libya, Uganda og Etiopia. Styrkane til Garang kontrollerte store delar av den sørlege landsdelen, som han kalla «det nye Sudan».

Garang nekta å delta i interimregjeringa av 1985 eller vala i 1986, og blei verande opprørsleiar. Men i januar 2005 underteikna SPLA og regjeringa ein fredsavtale. Den 9. juli 2005 blei Garang svoren inn som visepresident, rett etter at han og president Omar al-Bashir underteikna ein grunnlov som etablerte ei maktdeling. Garang blei samstundes administrativ leiar for det sørlege Sudan for seks år; etter denne perioden skulle etter avtalen ei folkerøysting i sør ta stilling til eventuelt sjølvstende. Ingen kristen eller sørsudanesar hadde nokon sinne hatt ein så høg regjeringspost.

Garang blei meldt død av SN den 1. august 2005 etter at helikopteret hans hadde havarert dagen før på veg tilbake frå nabolandet Uganda. Ulukka er ikkje sett på som mistenkeleg, men fleire tusen sørsudanesarar protesterte likevel i gatene i Khartoum.
Sjernarøyane

**Sjernarøyane** er ei øygruppe i Stavanger kommune i Ryfylke i Rogaland fylke. Det er fast busetnad på Bjergøyna, Kyrkjøyna, Audbø, Tjul, Nord-Talgje, Helgøy og Nord-Hidle. Øygruppa utgjer vestre delen av *[[Sjernarøy sokn]]*, som tidlegare òg har vore ein eigen kommune.
Sjernarøy

**Sjernarøy** er eit sokn nord i Finnøy kommune i Ryfylke, som femnar om Sjernarøyane og vestre og nordre delen av Ombo. Soknet har 549 innbyggjarar (2013); 374 på Sjernarøyane og 175 på Ombo.

## Historikk
Sjernarøy sokn var frå byrjinga ein del av Nedstrand kommune. I 1868 vart det skilt ut som ein eigen kommune med 922 innbyggjarar. I 1965 vart kommunen, då med 819 innbyggjarar, nedlagd og innlemma i Finnøy kommune. Same år vart Sjernarøy sokn utvida med Kaltveit krins, som tidlegare hadde sokna til Jelsa. Frå 1997 høyrer soknet til Tungenes prosti.

## Kjelder
* 
* Arkivverket
* SSB
Jortveit

**Jortveit** er ein tettstad i Grimstad kommune i Agder fylke med . Busetnaden i den gamle uthamna Homborsund vert rekna med til tettstaden.

## Kjelder
* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Aust-Agder»
Fevik

**Fevik** er ei bygd i Grimstad kommune i Agder fylke. Staden ligg ved Fevikkilen, om lag åtte kilometer nordaust for Grimstad sentrum, og om lag tolv kilometer sørvest for Arendal sentrum. Riksveg 420 går gjennom Fevik, og Europaveg 18 går like nordom. 

Fevik er eit populært reisemål sommarstid, og turisme er ein viktig næringsveg, men dette var meir utprega på 1950- og 1960-talet. 

Fevik var tidlegare definert som tettstad, men frå 1. januar 2013 slo Statistisk sentralbyrå det saman med tettstaden Arendal.

## Kjelder

* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Aust-Agder»
Kilsund

**Kilsund** er ein tettstad i Arendal kommune i Agder fylke. Kilsund ligg ved Kilsundet, på Tverrdalsøya og Flostaøya. Tettstaden har .

## Kjelder
* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Aust-Agder»
Blakstad

Blakstad har fleire tydingar:

* **[[Blakstad i Froland]]** er ein tettstad som er administrasjonssenter i Froland kommune i Aust-Agder fylke.
* **[[Blakstad i Asker]]** er eit område i Asker kommune.
* **[[Blakstad sykehus]]** er psykiatrisk]sjukehus for delar av Akershus fylke. Sjukehuset ligg på Blakstad i Asker.
***[[Blakstad i Sykkylven]]**, matrikkelgard i Sykkylven kommune.

Blakstad er også eit slektsnamn, nokre kjende berar av namnet er:

* **[[Gudolf Blakstad]]** &ndash; norsk arkitekt, (1893–1985).
* **[[Kari Blakstad]]** &ndash; norsk dansar og koreograf.
* **[[Ragnvald Blakstad]]** &ndash; norsk kraftutbyggar og industrireisar.

Ein kjend person frå eldre tid med tilknyting til namnet er 
* **[[Gudolf av Blakstad]]** &ndash; ein baglarhøvding  som hadde garden sin på Blakstad i Asker.

## Bakgrunnsstoff
Blakstad i Froland

: For andre tydingar av Blakstad, sjå fleirtydingsida Blakstad.
----
 
**Blakstad** er ein tettstad som er kommunesenter i Froland kommune i Agder fylke. Staden ligg ved Nidelva og har . Riksveg 42 og Arendalsbanen går gjennom staden og Blakstad er ein stasjon på Arendalsbanen.
Andreas Lunnan

**Andreas Lunnan** () var ein norsk journalist, musikar og programleiar frå Skogn i Nord-Trøndelag, tilsett i NRK. 

Tidleg i karrieren jobba Lunnan som journalist i Trønder-Avisa. I 1975 var han med på å starta opp NRK sitt distriktskontor på Steinkjer, og han var distriktsredaktør i NRK Nord-Trøndelag i fleire år frå oppstarten i 1984. 

Andreas Lunnan fekk hjarteinfarkt i 1979, og har sidan vore open om hjarteproblema sine. Dette resulterte m.a. i to bøker om temaet.
Lunnan var også ein dyktig musikar, og sat i juryen i Melodi Grand Prix i 1971. Han har leidd NRK-program om musikk, t.d. *Rundt et flygel* og *Kappspell*, og han har sjølv reist rundt som visesongar. Han har gjeve ut to plater, i 2005 og 2007.

Han var tilsett i NRK i ei årrekkje, og avslutta karrieren sin i kanalen med programmet *Gjensynet* i 2005.

## Programleiar

* 9-timen
* Da Capo
* Sølvsuper
* 5 på med Yngvil Kiran (1989-1992) 
* Sommeråpent (1994) 
* Har det på tunga (1995) 
* Rundt et flygel (2001) 
* Rundt neste sving (2003) 
* Kappspell (2003) 
* Gjensynet (2005)

## Utgjevingar

* *Med hjerte i fatle* (Bok, 1995)
* *Hjertebanken* (Bok, 2005)
* *Det vart poesi tå slekt!* (CD, 2005) Tekstar av Birger Jørstad.
* *Ane neri senga – og andre godbiter* (CD, 2007) Tekstar av Alv Schieflo.

## Prisar og utmerkingar

* 1983: Kringkastingsprisen saman med Gustav Moberg for *«ei røyst i eteren som utmerkar seg med godt språk i radio eller fjernsyn og som på ein framifrå måte bruker nynorsk eller dialekt i det daglege arbeidet»*
* 1995: NRK P1s heiderspris
* 1997: Paul Harris' pris
* 2008: Levanger kommunes kulturpris

## Kjelder

* Aftenposten, 21.02.12: Andreas Lunnan er død
* Profil på Filmfront.no
Richard Wilhelm Hermann Bruns

**Richard Wilhelm Hermann Bruns** () var ein tysk gestapooffiser som verka i Noreg under andre verdskrigen. Bruns blei dømd for krigsbrotsverk og avretta på Akershus festning. 

Bruns var fødd i Hannover. Han vart tilsett i tysk politi i 1920. Til Noreg kom han i oktober 1941, og frå januar 1942 arbeidde han i Gestapo i Oslo. Bruns var SS-Untersturmführer og Kriminalobersekretär. 

Han vart dømd til døden 20. mars 1946 for grov tortur mot 11 nordmenn. Han vart frikjent for drap på to nordmenn fordi retten fann at dei var skotne under forsøk på rømming og at det er tillatt å skyte ein fange under slike tilhøve. Dommen var stadfesta i Høgsterett 3. juli 1946, og etter at søknad om nåde vart avslegen vart han avretta 20. september 1947.

## Sjå og
*Landssvikoppgjeret

## Kjelder
*Bergensposten nr. 1 - august 2005. Meldingsbladet til statsarkivet i Bergen.

## Bakgrunnsstoff
* Dommen mot Richard Wilhelm Hermann Bruns
Aksjeselskap

Eit **aksjeselskap** (på tradisjonell nynorsk **lutlag**) i Noreg (forkorta AS, trad. nyno. LL) er eit selskap der eigarane har skote inn aksjekapital (trad. nyno. «lutmidel»). Den innskotne kapitalen gir rett til andelar i selskapet i form av aksjar (trad. nyno. «luter») i selskapet. Aksjeselskap blir regulert av aksjelova.

Eigarane har ikkje noko personleg ansvar for selskapet utover den aksjekapitalen dei har skote inn i selskapet. Dette gjeld uansett om aksjeselskapet har berre ein eller fleire eigarar. 

Eit aksjeselskap er såleis eit selskap med begrensa ansvar. Dette står i motsetning til eit ansvarleg selskap, der eigarane heftar for selskapet si gjeld antan fullt ut eller for delar.

Eit aksjeselskap skal ha ein aksjekapital på minimum 30 000 kroner. Han skal vere fordelt likt på éin eller fleire aksjar.

Eit **allmennaksjeselskap** (forkorta ASA) er ei nemning for aksjeselskap med vanlegvis mange eigarar. I eit allmennaksjeselskap kan aksjar ofte teiknast av eller seljast til ein ubestemd krins &ndash; allmenta. Eit allmennaksjeselskap må ha aksjekapital på minst 1&nbsp;000&nbsp;000 kroner, eit styre på minst tre medlemmer og ein dagleg leiar. Allmennaksjeselskap blir regulert av Allmennaksjelova.

I Noreg kan aksjeselskap noterast på Oslo Børs. Det er opp til selskapet sjølv å søkje om dette, men selskapet må oppfylle gjeldande krav som mellom anna omfattar antal eigarar, antal aksjar og storleik. Når eit aksjeselskap ynskjer å bli notert på børsen er dette for å få tilgang til ein større marknad for aksjen og enklare tilgang til kapital ved emisjon.
Rykene

**Rykene** (også kalt **Rygene**) er ein tettstad som ligg i Arendal og Grimstad kommunar i Agder fylke, det aller meste av staden ligg i Arendal kommune. Staden ligg sørvest for Arendal bysenter og nord for Fevik. Rykene ligg ved Nidelva og har fått namn etter fossen Rygene. Europaveg 18 gjekk tidlegare ved staden.
Byglandsfjord

**Byglandsfjord** er ein tettstad sør i Bygland kommune i Agder fylke. Staden ligg ved sørenden av innsjøen Byglandsfjorden og har . Riksveg 9 går gjennom staden og tidlegare var det jarnbanesamband via den no nedlagde Setesdalsbanen til Byglandsfjord.
Hovden

**Hovden** kan visa til stader:

* Hovden i Setesdal er ein tettstad i Bykle kommune.
* Hovden i Vesterålen er eit fiskevær i Bø kommune i Vesterålen.
* Hovden i Kinn er ei øy i Kinn kommune i Sunnfjord.
* Hovden i Møsvatn er ei øy i Møsvatn i Vinje kommune i Telemark.
* Hovden Skisenter er eit alpinanlegg som ligg i Hovden i Setesdal.
* Hovden i Antarktis er ei øy i Antarktis utanfor Princess Elizabeth Land.

Hovden er også eit slektsnamn, ein kjend namneberar er:

* Anders Hovden &ndash; norsk teolog, målmenneske, salmediktar og forfattar.
Jarle Vespestad

**Jarle Vespestad** () er ein norsk trommeslagar frå Jessheim. Han har delteke i ei rad prosjekt og samarbeid, mellom anna med Sigurd Køhn, Stian Carstensen, Silje Nergaard, Supersilent og Tord Gustavsen.

Vespestad har musikkutdanninga si frå Toneheim folkehøgskole (1987-88) og jazzlinja ved Trøndelag Musikkonservatorium, der han tok eksamen i 1990.

Han har vore med i desse musikkgruppene:
* Veslefrekk (1989 - 1997) 
* Farmers Market (1991 - ) 
* Jazzmob (1998 - ) 
* Petter Wettre Trio (The Trio) (1995 - ) 
* Supersilent (1997 - ) 
* Tord Gustavsen Trio
Mulen Portland Combo

**Mulen Portland Combo** er ei laust samansett blues/rock-gruppe med trommeslagar og leiar Rolf «Mulen» Karlsen frå Slemmestad som einaste faste medlem. Kjende musikarar som har spela i gruppa er Freddy Dahl, Sigurd Køhn, Ole Henrik Giørtz og Vidar Busk.
Hovden i Setesdal

: *For andre stader som heiter Hovden, sjå fleirtydingsida [[Hovden]].*
 
**Hovden** er ein tettstad  i Bykle kommune i Agder fylke. Staden ligg ved Hartevatnet og riksveg 9, om lag 26 km sør for Haukeli.

På Hovden har ein satsa stort på turisme og staden har dei siste åra vore bygd ut til ein omfattande turiststad med høgfjellshotell, hytter og fjellstover. Staden har ei rekkje merkte skiløyper og fotruter.  Hovden skisenter er det største skisenteret i Agder-fylka, og trekkjer til seg mange turistar.

Hovden skigymnas har alpin- og langrennslinje. Her er òg noko treindustri og jernvinnemuseum.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Hovden.com – Turistinformasjon om Hovden
* Setesdal.com – Overnatting i Bykle og på Hovden
Skribent

Ein **skribent** er ein forfattar som skriv lettare typar litteratur, som artiklar og små diktsamlingar. Ordet kjem frå latin *scribere*, som tyder 'å skriva'.

## Norske skribentar
* Jan Bojer Vindheim

## Bakgrunnsstoff
Hibakusha

**Hibakusha** (**被爆者**) er eit japansk ord som tyder *bomba mann* og viser til menneska som opplevde og overlevde atombombene over Hiroshima og Nagasaki. Etter kvart er omgrepet blitt utvida slik at det òg kan gjelda etterkomarane deira som er plaga på grunn av bombene, og andre som er blitt skada av radioaktiv stråling.

## Etterverknader
I tillegg til dei fysiske og psykiske traumene som følgde av atomåtaket, opplevde mange hibabushaer seinverknadar som følgje av strålinga dei blei utsette for under åtaket. Mange fekk strålesjuke som i fleire tilfelle var dødeleg. Mange hadde arr og skader som gjorde dei stygge å sjå på. Dei gjekk rundt som levande minne om at Japan hadde tapt krigen, og mange andre japanarar unngjekk dei. 

Mange hibakushaer var for sjuke eller skadde til å arbeida, og måtte leva i fattigdom. Andre fekk ikkje arbeid fordi arbeidsgjevarane frykta at dei var for svake og sjukelege.

Etter kvart som hibakushaene fekk barn, var det tydeleg at strålinga hadde påverka desse òg. Foster som hadde vore i mors liv under åtaket var hardast ramma, men også seinare blei det fødd ungar med misdanningar og auka sjanse for å få kreft. Andre japanarar unngjekk giftarmål med atombombeoffer fordi dei frykta slike skader på eventuelle ungar, eller at hibakusha-ektefellen skulle sjukna og døy tidleg.

Slik blei hibakushaene marginaliserte i samfunnet. Mange skjulte kva dei hadde opplevd for ikkje å bli utstøytte. Samstundes tagde pressa om åtaka og følgjene, redde for å tirra USA.

## Samhald
I 1956 gjekk mange slike offer saman og danna Nihon Hidankyo. Denne organisasjonen har samla hibakushaene og slost for anerkjenning og hjelp til dei som treng det. Han har oppnådd lovar som gjev dei rett til noko fri helsehjelp, men reglane for kven som kan få hjelp, og for kva, er strenge. 

Mange hibakushaer har òg stått fram og fortald historia si igjen og igjen, i håp om å dyrka fram fred og forbod mot atomvåpen.

## Uoppgjort
Eit stort tal koreanarar blei òg råka av atombombene. Rundt 15 000 av desse drog tilbake til Korea etter krigen. Desse har opplevd at helsevesenet der ikkje skjøner skadane deira, medan dei japanske styresmaktene ikkje vil gje dei hjelp.

## Bakgrunnsstoff

* Intervju med atombombeofferet Suzuko Numata i Ny Tid 
* Reportasje om koreanske atombombeoffer i Ny Tid
* Augevitneskildringar (engelsk tekst)
* Augevitneskildringar  (video og engelsk tekst)
Kjell Inge Røkke

**Kjell Inge Røkke** () er ein norsk finansmann og ein av dei rikaste i Noreg. Han eig holdingselskapet TRG Holding, som er største aksjonær i det børsnoterte industrikonsernet Aker ASA med 66,66 prosent av aksjane. Gjennom eigarandelen i Aker ASA har Røkke avgjerande kontroll i Aker Solutions ASA (tidlegare Aker Kværner), Aker Seafoods, Aker American Shipping, Aker Material Handling og Aker Capital. Aker ASA har også ei minoritetsinteresse i Aker Drilling.

Røkke vart i 2007 rangert som den fjerde rikaste personen i Noreg med ein formue på 19,8 milliardar kroner av *[[Kapital]]*. Røkke har dysleksi, men meiner sjølv at det har hjelpt han til å kome dit han er i dag. Han er opphavleg fiskar av yrke.

Den internasjonale tydinga til Røkke vart understreka då finansmannen møtte den dåverande tyske forbundskanslaren Gerhard Schröder nok ein gong då denne vitja Noreg i september 2004. Røkke er gjennom konsernet Aker Kværner ein av dei viktigaste arbeidsgjevarane på den tyske austersjøkysten.

Røkke vart tildelt Peer Gynt-prisen i 2006.

Røkke er gift med Anne Grete Eidsvig og budde på Skøyen i Oslo, frå 2010 på halvøya Løkenes i nærleiken av Konglungen i Asker kommune.

## Kjelder
* «Røkke, Kjell Inge» av Trond Smith-Meyer i *[[Norsk biografisk leksikon]]*; bind 7, Njøs–Samuelsen (Oslo: Kunnskapsforlaget, 2003) (www)

### Referansar
Typisk norsk

**Typisk norsk** er eit magasinprogram om språk og kommunikasjon produsert av Dropout Productions (sesong 2004 og 2005) og Rubicon TV (sesong 2006) for NRK.

Programmet vann Gullruta i 2005 for *Beste kultur- eller magasinprogram* og *Beste mannlege programleiar* samt Den Store Journalistprisen i 2006.

Programmet har fått mykje merksemd og blir mellom anna brukt i norskundervising.

*Typisk norsk* blir presentert av Petter Schjerven, som mellom anna intervjuar språkforskarar, tek opp problemstillingar rundt det norske språket, og leiter opp interessante språktrekk.

*Typisk norsk* har blant anna teke opp:
* Særskriving eller orddeling
* Slang
* Korleis norsk høyrest ut for innvandrarar
* Dialektar
* Norsk i høve til dansk og svensk
* Korleis me fekk taleevne
* Mindre bruk av kj-lyden, bokstaven kjell
* Skarre-r

I programmet vart sjåarane også inviterte til å foreslå og deretter stemme fram eit norsk nasjonalord. *[[Dugnad]]* vann knepe framfor *jah* (på innpust), *matpakke*, *hæ* og *koselig*.

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til ''Typisk Norsk''
Kjell Bækkelund

**Kjell Bækkelund** () var ein norsk klassisk pianist fødd på Kampen i Oslo. Han var statsstipendiat frå 1987.

Bækkelund byrja å spela piano som femåring, og debuterte åtte år gammal saman med Filharmonisk Selskaps Orkester. Han var kjent som vedunderbarn, brukte ofte karakteristiske briller og alpelue, og hadde eit rekordstort tal avskjedskonsertar.

## Utmerkingar

* Bækkelund skapte oppstyr då han ikkje ville motta Kritikarprisen i 1965. 
* I 1973 mottok han Norsk Kulturråds pris. 
* I 1975 fekk han Spellemannprisen i klassen samtidsmusikk for plata *Villarkorn*.
* I 1987 vann han Gammleng-prisen i klassen klassisk.
* I 1987 vart han utnemnd til statsstipendiat.
* I 1997 blei Bækkelund utnemnd til kommandør av St. Olavs orden. 
* I 1997 fekk han Lindemanprisen.
* Kommandør av den svenske Nordstjärneorden 
* Riddar av Dannebrogsordenen
* Stormeister av den finske Lejonsordenen.

## Diskografi (utval)
* *Norske klaverperler*
* *20th century Bækkelund*
* *[[Dagdrømmer]]*
* *[[Arietta]]* &ndash; 38 klassiske norske klaverperler
* *Villarkorn*

## Bibliografi
* *Tramp i klaveret* (1982)

## Bakgrunnsstoff
* Elef Nesheim: *En fullblods musikant: pianisten Kjell Bækkelund* (1999)
* Mads Bækkelund: *Far min: når [[Se og hør]] har gått hjem* (1997)
* *Spill! &ndash; Kjell Bækkelunds notater fra et uryddig liv* ved Per Øyvind Heradstveit (1985)
St. Olav forlag

**St. Olav forlag** er eit norsk romersk-katolsk forlag, eigd av Oslo katolske bispedømme. Forlaget gir ut bøker om katolsk tru, spiritualitet, teologi og liturgi. Alle utgjevingane må førehandsgodkjennast av det katolske redaksjonsrådet og av den katolske biskopen i Oslo.

Forlaget vart skipa i 1889 av biskop Johannes Fallize som eit framhald av ei allereie eksisterande katolsk publiseringsverksemd med røter attende til 1846, tre år etter at den romersk-katolske kyrkja blei tillaten i Noreg igjen. St. Olavs forlag er med dette eit av dei eldste forlaga i Noreg. Forlaget er medlem av Den norske Forleggerforening og Norsk Forleggersamband, og har tilhald i Akersvegen 5 i Oslo. Tidlegare, i ei tid fram til 1. juli 2009, har forlaget vore drive av det dåverande sjølvstendige Solum Forlag A/S på Skøyen i Oslo.

Bøkene vert distribuert gjennom bokdistribueringsverksemda Sentraldistribusjon.

## Bakgrunnsstoff
* St. Olav forlag
Kunta Kinteh-øya

**Kunta Kinteh-øya**, tidlegare kalla *James Island*, er ei lita øy midt i Gambiaelva. Ho ligg 30 km frå elvemunninga, nær byen Juffure i Gambia. Som senter for europeisk innmarsj og slavehandel på det afrikanske kontinentet er ho peikt ut av UNESCO som ein del av verdas kulturarv.

## Historie
Dei første europearane som busette seg på øya, i 1651, var kurlendarar, som kalla henne opp etter den heilage Elisabeth. Ho blei deretter innteken av britane i 1661. Namnet blei endra til James Island, etter den seinare engelske kongen James.

Britane bygde Fort James på den strategisk plasserte øya som gav dei kontroll over det meste av handelen på Gambiaelva. James Island blei stasjon for handel med gull, elfenbein, krydder, voks, tømmer og pels. Seinare samla ein slavar på fortet før ein sende dei til Amerika. Rundt 600 slavar blei frakta derfrå kvart år. 

Sjølve fortet var ein firkanta bygning med kanonar i kvart hjørne. Det hadde lagerbygningar og bustader for 60-70 soldatar og fastbuande slavar. 

Øya og fortet opplevde stadig uro, og blei øydelagd og gjenoppbygd fleire gonger. Fleire slaveopprør fann stad der, og britane var stadig i konflikt med franskmennene, som hadde ein koloni i Albreda. Franske troppar tok kontroll over øya i 1695, men gav henne tilbake to år etter før dei tok henne nok ein gong i 1702. Under den amerikanske sjølvstendekrigen tok franske styrkar øya og brann fortet ned til grunnen.

Då Storbritannia forbaud menneskehandel i 1807 tok dei i bruk James Island igjen, og fortet blei no eit senter for soldatar som hadde i oppdrag å stoppa andre land frå å eksportera slavar. Øya blei fråflytta for siste gong i 1829, då vaktarane blei flytta til den endå meir strategiske St. Mary's Island, som er blitt til dagens Banjul.

## Kulturhistorisk område

På grunn av den historiske tydinga innan kolonisering og slavehandel blei James Island og tilsvarande område langs elva rekna av UNESCO som verdsarv i 2003. Dette var den første staden i Gambia som kom med på UNESCO-lista.

Over 15 000 turistar, hovudsakleg afro-amerikanarar og europearar, vitjar den vesle øya kvart år.

## Litteratur
I Alex Haley sin roman *Roots* (*Røtter*) blir forfaren til forfattaren og hovudpersonen i boka, Kunta Kinte, send som slave til USA frå denne øya.

## Bakgrunnsstoff
* UNESCO om James Island
Kjell

**Kjell** er eit gammalt nordisk namn. Det byrja å bli mykje brukt på 1600-talet då det tok over frå den eldre namneforma Kættil eller Kettil, som òg var forløparar for namnet Kjetil. Namnet har samanheng med ordet kjele, truleg med tydinga 'offerkjele' eller 'hjelm'. 

Kjell er eit vanleg norsk namn, og i 2009 var det 30&nbsp;427 som hadde dette som fornamn. Namnet var mykje brukt på 1940- og 50-talet, men bruken er seinare blitt sjeldan blant nyfødde gutar.

Kjell har norsk namnedag den 11. juli og svensk den 8. juli.

## Variantar og samansetjingar

Kvinnelege former av namnet er Kjella, Kjelline og Kjellina.

Ein finn også namnet Kjell i mange namnesamansetjingar, både eldre som er skrivne i eitt ord, eller i nyare, som blir skrivne i to ord med eller utan bindestrek mellom.

* Kvinnenamn: Kjellaug, Kjellbjørg, Kjellfrid, Kjellrun
* Mannsnamn: 
:Eldre: Askjell, Grimkjell, Kjellbjørn, Torkjell
:Nyare: Kjell Inge, Kjell Magne, osb.

## Kjende namneberarar
* Kjell Bondevik (1901-1983), norsk politikar (KrF)
* Kjell Knarvik (f. 1927), norsk skihoppar
* Kjell Venås (f. 1927), norsk professor
* Kjell Askildsen (f. 1929), norsk forfattar
* Kjell Aukrust (1920-2002), norsk forfattar
* Kjell Stormoen (1921-2010), norsk skodespelar og teatersjef
* Kjell Bækkelund (1930-2004), norsk pianist
* Kjell Storvik (f. 1930), norsk sentralbanksjef
* Kjell Opseth (f. 1936), norsk statsråd (Ap)
* Kjell Erik Vindtorn (1942-2009), norsk forfattar
* Kjell Kristian Rike (1944-2008), norsk sportskommentator
* Kjell Olaf Jensen (f. 1946), norsk litteraturkritikar
* Kjell Magne Bondevik (f. 1947), norsk politikar og statsminister (KrF)
* Kjell Underlid (f. 1950), norsk politikar (NKP)
* Kjell Jacob Sollie (f. 1953), norsk langrennsløpar
* Kjell Inge Røkke (f. 1958), norsk forretningsmann
* Kjell Ola Dahl (f. 1958), norsk forfattar
* Kjell Elvis (f. 1968), norsk Elvis-imitator
* Kjell Ove Hauge (f. 1969), norsk friidrettsutøvar
* Kjell Storelid (f. 1970), norsk skeiseløpar
* Kjell Ingolf Ropstad (f. 1985), norsk politikar (KrF)

## Sjå òg
* Bokstaven kjell

## Bakgrunnsstoff

* nordicnames.de
Steradian

**Steradian** (*ste* frå gresk *στερεός* (*stereos*), «solid», «romleg») er ein avleia SI-eining for måling av romvinkel, og er den tredimensjonale varianten av radian. Symbolet for steradian er **sr**.

Éin steradian er den romvinkelen som med toppunkt i sentrum av ei kule med radius r avgrensar eit areal av kuleoverflata som er lik r^2. Ettersom arealet av overflata av ei kule er 4\pi r^2, måler ei kule 4\pi steradianar.
Det kiribatiske flagget

**Det kiribatiske flagget** er sett saman av ein raud øvre halvdel der ein fregattfugl flyg over ei stigande sol, begge i gull. Den nedre halvdelen 
har tre kvite og tre blå vassrette band i bølgjeform. Symbola blei utforma av Arthur Grimble i 1932 for den britiske kolonien Gilbert and Ellice Islands.

Dei tre bølgene står for dei tre øygruppene som utgjer staten Kiribati: Gilbert-, Line og Phoenixøyane. Dei sytten solstrålene står for dei 16 Gilbertøyane og Banaba.

Fregattfuglen (*Fregata minor*) heiter *te eitei* på kiribatisk, den stigande sola heiter *otintaai*.
Kløverslekta

**Kløverslekta** (*Trifolium*) er ei slekt i erteblomfamilien med om lag 300 artar. I Noreg veks 18 artar. Kløverar er eitt- eller fleirårige urter med tredelte blad. Blomane sit i blomehovud eller tette aks og er stort sett raude, lilla eller kvite, og hjå enkelte artar gule. Nedre del av kronblada er ofte samanvaksne til ei røyr. Skolmen sit inne i fruktbegeret.

### Artar registrert i Noreg
* Gullkløver (*T. aureum*)
* Brunkløver (*T. spadiceum*)
* Krabbekløver (*T. campestre*)
* Musekløver (*T. dubium*)
* Sveltkløver (*T. micranthum*)
* Kvitkløver (*T. repens*)
* Alsikekløver (*T. hybridum subsp. hybridum*)
* Bakkekløver (*T. montanum*)
* Jordbærkløver (*T. fragiferum*)
* Vendekløver (*T. resupinatum*)
* Spyttkløver (*T. spumosum*)
* Kaliforniakløver (*T. microcephalum*)
* Korgkløver (*T. tridentatum*)
* Svinekløver (*T. retusum*)
* Raudkløver (*T. pratense*)
* Skogkløver (*T. medium*)
* Harekløver (*T. arvense*)
* Blodkløver (*T. incarnatum*)

## Kjelder

* Johannes Lid, Norsk-svensk-finsk flora, Det Norske Samlaget, 1985.

## Bakgrunnsstoff

*
Forsyningsnæringa

**Forsyningsnæringa** eller **supplynæringa** vert hovudsakleg brukt om støtte- og sørvisverksemd knytt opp mot petroleumsproduksjon og tilhøyrande petroleumsverksemder, og då hovudsakleg der utvinninga skjer utaskjærs.

Mesteparten av forsyningsfunksjonane vert utførte av skip og mannskapet om bord. Skipa vert bygde med forskjellige oppgåver i tankane, og ein finn difor forsyningsskip som mellom anna er spesialisert ankerhandsaming, sleping, røyrtransport, og meir generelle sørvisoppgåver.

## Forsyningsbransjen i Noreg
På Sunnmøre i Noreg har det bygd seg opp eit stort miljø innan denne bransjen, hovudsakleg fordelt på det største forsyningsreiarlaget i Noreg, Farstad Shipping i Ålesund, og det største enkeltmiljøet rundt Fosnavåg i Herøy kommune, fordelt på 6 reiarlag.
Becquerel

**Becquerel** er ei avleia SI-eining for måling av radioaktivitet. Symbolet for becquerel er **Bq**.

1 bequerel er definert som radioaktiviteten av eit materiale der det skjer 1 desintegrasjon per sekund, eller utsending av 1 partikkel per sekund. Det vil seie at 1&nbsp;Bq&nbsp;=&nbsp;1&nbsp;s-1. Denne aktiviteten er låg, og ofte blir einingar som kBq, MBq, GBq brukt til måling av radioaktiv forureining, konsentrasjon av radioaktivt materiale, dosering av radioaktive legemidler med meir.

Becquerel vart vedteken som SI-eining i 1975 og erstatta eininga curie, Ci (1 Ci = 3,7·1010 Bq).

Mengda becquerel viser berre mengda strålekvantar eller partikler som vert sende ut. For å bestemme verknaden av strålinga (som vert målt i gray eller sievert), må ein òg vite kva type stråling som vert sendt ut og kva energi strålinga har, eller kva radionuklide (radioaktiv nuklide) som stråler. Til dømes er den biologiske verknaden kring 80 gonger så stor for strålinga frå <sup>240</sup>Pu som frå <sup>137</sup>Cs, og 80 gonger så stor for strålinga frå 137Cs som frå <sup>3</sup>H for like mange becquerel

## Kjelder
* becquerel. (21.12.2009) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/becquerel
Gray

**Gray** er ei avleia SI-eining for måling av absorbert strålingsdose av ioniserande stråling. Éin gray er absorberinga av ein joule strålingsenergi per kilogram masse. Ein gray tilsvarar òg 100 av den eldre eininga rad. Symbolet for gray er **Gy**.

Eininga blei definert i 1975 og fekk namn etter Louis Harold Gray (1905-1965), som kom med ein liknande definisjon: «mengda av nøytronstråling som fører til ein energiauke i ei volumeining av vev lik energiauken i ei volumeining vatn av ein røntgenstråling» i 1940.

Gray blir særleg brukt innan medisin, til å måla absorbert strålemengd innan strålingterapi. Men grayen måler berre dei fysiske effektane av stråling. Den biologiske verknaden kan variera etter kva stråletype, kva energi og kva organismar og vevstypar som er involverte. Eininga
sievert er tilpassa denne problemstillinga.
Struvemeridianen

**Struvemeridianen** er ei rad av 34 geodetiske målepunkt. Målepunkta går frå Hammerfest i Noreg til Svartehavet, gjennom ti ulike land og over 2 820 kilometer. Meridianen vart etablert av den tyskfødde russiske vitskapsmannen Friedrich Georg Wilhelm von Struve i åra frå 1816 til 1855. Systemet skulle hjelpa til å finna ut storleiken og forma til jorda. I starten gjekk meridianen gjennom Noreg og Sverige (som var i union) og gjennom Tsarrussland. Sommaren 2005 vart meridianen teke med på UNESCO si verdsarvliste.

## Målepunkta som høyrer til
### [[Noreg]]
* Meridianstøtta på Fuglenes i Hammerfest
* Fjelltoppen Lille-Raipas (Unna Ráipásaš) i Alta
* Fjelltoppen Luvddiidčohkka (Lodiken) i Kautokeino
* Fjelltoppen Bealjášvárri i Kautokeino

### [[Sverige]]
* «Pajtas-vaara» (Tynnyrilaki) i Kiruna
* «Kerrojupukka» (Jupukka) i Pajala
* «Pullinki» (Pullinki) i Övertorneå
* «Perra-vaara» (Perävaara) i Haparanda

### [[Finland]]
* Stuor-Oivi (Sm: Stuorrahanoaivi) i Enontekis
* Avasaksa (Sm: Aavasaksa) i Övertorneå
* Nedertorneå kyrka (Fi: Alatornion kirkko) i Torneå
* Puolalakka (Fi: Oravivuori) i Korpilax
* Porlom II (Fi: Tornikallio) i Lappträsk
* Svartvira (Fi: Mustaviiri) i Pyttis

### [[Russland]]
* «Mäki-päälys» (Mäkipäällys) på øyen Hogland i Finskebukta, distriktet Kingisepp
* «Hogland, Z» (Gogland, Tochka Z) også på Hogland

### [[Estland]]
* «Woibifer» (Võivere) i Väike-Maarja vald
* «Katko» (Simuna) i Väike-Maarja vald
* «Dorpat» (Tartu observatorium) i Tartu

### [[Latvia]]
* «Sestu-Kalns» (Ziestu) i Sausneja
* «Jacobstadt» (Jekabpils) i Jekabpils

### [[Litauen]]
* «Karischki» (Gireišiai) i Panėmunelis, Rokiškis kommune
* «Meschkanzi» (Meškonys) i Nemenčinė, Vilnius landkommune
* «Beresnäki» (Paliepiukai) i Nemėžis, Vilnius landkommune

### [[Kviterussland]]
* «Tupischki» (Tupishki) i Oshmyany
* «Lopati» (Lopaty) i Zelva
* «Ossownitza» (Ossovnitsa) i Ivanovo
* «Tchekutsk» (Chekutsk) i Ivanovo
* «Leskowitschi» (Leskovichi) i Ivanovo

### [[Moldavia]]
* «Rudy» (Rudi) i Rudi

### [[Ukraina]]
* «Felschtin» (Felschtin) i Hvardiiske
* «Baranowka» (Baranowka) i Baranivka
* «Staro-Nekrassowka» (Stara Nekrasivka) i Nekrasivka

## Bakgrunnsstoff
* Miljøverndepartementet om Struvemeridianen
* UNESCO om Struvemeridianen
* Statens kartverk: Struve-linjen inn i UNESCO
* Miljøverndepartementet: Norske punkter på Struves triangelkjede
* FIG - Proposal to UNESCO for the Struve Geodetic Arc to become a World Heritage Monument
* Sveriges nästa världsarv?  - En artikel i tidningen Kart- och Bildteknik om Struves mätningar (pdf)]

*
Tromsø Idrettslag

**Tromsø Idrettslag** (TIL) er ein norsk fotballklubb, grunnlagd i Tromsø i 1920. Klubben spelar denne sesongen i . Noverande hovudtrenar er .

Dei rykte opp i toppserien i 1985, og har spela der sidan, med unnatak av 2002. Då spela dei i eit år i 1. divisjon. Klubben har heimebane på Alfheim, som var den største grasbana i Noreg fram til grasdekket vart skift ut med kunstgras i 2006.

Nokre som har spela for Tromsø: Sigurd Rushfeldt, Tore André Flo, Ole Martin Årst, Bjarte Flem, Morten Gamst Pedersen, Steinar Nilsen

## Meisterskap
* Nordnorsk meister: 1931, 1949, 1956
* Cupmeister i 1986 og 1996

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* www.til.no - Tromsø Idrettslag på nett.
Idrettsklubben Start

**Idrettsklubben Start** er ein fotballklubb frå Kristiansand. Klubben spelar i Eliteserien og har eit lag i 3. divisjon avdeling 3. Noverande hovudtrenar er .

Klubben vart stifta i 1905 og har Sør Arena som heimebane. Klubben rykte opp til Tippeligaen frå 1. divisjon i 2004. Dei rykte ned at til Adeccoligaen i 2007. Start vart seriemeistrar i 1978 og 1980.

## Kjende spelarar
* Svein Mathisen
* Arve Seland
* Erik Mykland
* Tore André Dahlum
* Petter Belsvik
* Trond Pedersen
* Kristofer Hæstad
* Fredrik Strømstad
* Marius Johnsen
* Bård Borgersen
* Sten Glenn Håberg

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Abdullah av Saudi-Arabia

**Kong Abdullah av Saudi-Arabia** () var statsminister og konge av Saudi-Arabia frå 1. august 2005 til han døydde i 2015. Han var son av Ibn Saud og etterfylgde halvbroren Fahd av Saudi-Arabia.

## Kjelder
Norway Cup

**Norway Cup** er ei internasjonal fotballturnering for ungdom som blir halden i Oslo. Ho har vorte arrangert årleg sidan 1974, og blir rekna som den største fotballturneringa i verda. I 2005 deltok 1537 lag frå 42 land, med ca. 30&nbsp;000 spelarar i alderen 10-19 år.

Dei fleste kampane blir spelt på Ekebergsletta, mens finalane blir spelt på Ullevaal Stadion.

Frode Kyvåg er generalsekretær.

## Bakgrunnsstoff

*
Rosenkrantztårnet

**Rosenkrantztårnet** i Bergen har namnet sitt etter lensherren Erik Ottesen Rosenkrantz, som i 1560-åra let setje i stand det gamle ringmurstårnet på Holmen (Bergenhus festning). Tårnet ligg like ved Håkonshallen, og det opphavlege tårnet var bygd i 1270-åra i regjeringstida til Magnus Lagabøte. I tillegg til å ha forsvarsfunksjon, hadde bygningen kapell og var residens for lensherren. 

Før ombygginga i 1560-åra hadde tårnet vorte skadd både i brann og av eksplosjon, og meininga var at det skulle rivast, men Erik Rosenkrantz bygde tårnet høgare enn det hadde vore og utstyrte det med kanonbatteri, som kom til å spele ei rolle i slaget på Bergen våg i 1665. Tårnet ligg like ved Bryggen, og skulle òg halde hanseatane der i sjakk.

Tårnet fekk store skadar ved eksplosjonsulukka 20. april 1944, då ein båt lasta med sprengstoff eksploderte i nærleiken. Men etter omfattande restaurering vart tårnet opna for publikum i 1966. Bymuseet i Bergen har det museale ansvaret for tårnet.

Tidlegare har tårnet vore kalla *Valkendorftårnet* etter lensherren Christoffer Valkendorf.

## Galleri

Rosenkrantztårnet.jpg|Rosenkrantztårnet. 
Rosenkrantztaarnet.JPG|Rosenkrantztårnet, kveldsstemning. 


## Bakgrunnsstoff

*