open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Søtvierslekta

**Søtvierslekta** (*Solanum*) er ei slekt av urter eller buskar i søtvierfamilien *(Solanaceae)*. Dei er utbreidd over heile kloden.
Søtvierane har kvite, blå eller fiolette blomstrar i klasar eller skjerm. Dei er endesitjande og regelmessig femtalige. Frukta er saftige bær.

Dei fleste artane inneheld ei rekke alkaloid, først og fremst solanin, noko som gjer dei særs giftige for menneske.

I Noreg finst ein viltveksande art, slyngsøtvier, *Solana dulcamara*. Det er òg fleire artar som finst som innført ugras, svartsøtvier (*Solanum nigrum*) er ganske vanleg. 

Potet og aubergine har alltid vore rekna med til slekta, medan innordninga av tomat har vore kontroversiell. Opphavleg vart den rekna med av Carl von Linné, seinare vart den i lang tid klassifisert som ei eiga slekt. Nyare genetiske undersøkingar tyder likevel på at Linné hadde rett.

Søtvierane har karakteristiske blomstrar med fem spisse kronblader og raude eller svarte bærfrukter som liknar små tomatar. Dei fleste delane av plantene er giftige, bortsett frå rotknollane hos potet, og fruktene hos nokre artar.

## Nokre artar

* *[[Solanum americanum]]*, adventivsøtvier
* *[[Solanum carolinense]]*, karolinasøtvier
* *[[Solanum ciliatum]]*, tornsøtvier
* *[[Solanum dulcamara]]*, slyngsøtvier
* *[[Solanum incanum]]*
* *[[Solanum lycopersicum]]*, tomat
* *[[Solanum marginatum]]*, filtsøtvier
* *[[Solanum melongena]]*, aubergine
* *[[Solanum nigrum]]*, svartsøtvier
** *Solanum nigrum ssp. nigrum*, vanleg svartsøtvier
** *Solanum nigrum ssp. schultesii*, kjertelsøtvier
* *[[Solanum physalifolium]]*, månelyktsøtvier
* *[[Solanum rostratum]]*, kansassøtvier
* *[[Solanum sarachoides]]*, sarachasøtvier
* *[[Solanum sisymbriifolium]]*, fjørsøtvier
* *[[Solanum sublobatum]]*, dunsøtvier
* *[[Solanum tuberosum]]*, potet
* *[[Solanum villosum]]*
** *Solanum villosum ssp. miniatum*, vengjesøtvier
** *Solanum villosum ssp. villosum*, raud søtvier

## Bakgrunnsstoff
Arbeidstvistlova

**Arbeidstvistlova** av 5. mai 1927 nr. 1 er ei norsk lov som regulerer handsaminga av tvistar mellom partane i arbeidslivet. Den avløyste den første arbeidstvistlova av 6. august 1915, og har sidan den kom til i 1927 blitt endra ei rekkje gongar.

Gjennom arbeidstvistlova av 1915 vart Arbeidsretten og Riksmeklingsmannen skipa, med verknad frå 1. januar 1916. 

Arbeidstvistlova regulerer to typar tvistar:
* Rettstvistar har med tolking av overeinskomstar/avtalar å gjere. Her er Arbeidsretten sentral.
* Interessetvistar gjeld oppretting og fornying av tariffavtale.

Lova gir reglar for saksgang og kven som er representantar på dei ulike trinna i sakshandsaminga. Den legg også ned eit forbod mot streik eller lockout under tariffoppgjer før mekling har skjedd (fredsplikt).

For tilsette i staten gjeld i tillegg ei eiga lov, tenestetvistlova.

## Bakgrunnsstoff

* Arbeidstvistlova hos Lovdata
* Arbeidstvistloven - historie, utvikling og endringer  på Arbeidsretten sin nettstad
Lønsnemndlova

**Lønsnemndlova** eller **Lov om lønsnemnd i arbeidstvistar** av 1952 inneheld nærare reglar om bruken av friviljug lønsnemnd, eller skilsdom, (bokmål: voldgift), for å avgjere konfliktar i arbeidslivet.

Rikslønsnemnda arbeider ut frå reglane i denne lova.

## Bakgrunnsstoff

* Lønsnemndlova på Lovdata
Raudaugevireo

**Raudaugevireo**, *Vireo olivaceus*, er ein liten amerikansk Passeri som liknar songarar (parulaer), men er ikkje nært relatert til artar i parulafamilien. Utbreiingsområdet er tempererte og subtropiske område av Nord-Amerika og tropiske og subtropiske Sør-Amerika, i Nord-Amerika manglar han sørvestre USA og vestlege Mexico. I Mellom-Amerika og Karibia er han generelt i transitt som flyttfugl mellom sør og nord. Han er vanleg over det store utbreiingsområdet, og IUCN reknar han ikkje som trua.

## Skildring
Vaksne er 13-14 cm i lengd, og er i hovudsak olivengrøne på oversida med lys underside, dei har ein raud iris og ei grå krone med mørk kant. Dei har  ei mørk augestripe og ei brei lys stripe rett over denne. Beina er tjukke, blågråe og nebbet er kraftig. Dei er gulaktige på flankane og på dekkfjørene under halefjørrota, men dette er svakt blant einskilde populasjonar. Denne fuglen blir ikkje alltid sett når han blir høyrt, han kan synge over lange periodar, og synest å kunne gjenta same spurnaden og svaret i det uendelege. Underartar som hekkar i Sør-Amerika har ein enklare song, ein kastanjefarga iris, og ulike remigesproporsjonar. 

Raudaugevireo fangar insekt frå lauvverk, prioriterer sommarfugllarver og bladlus, nokre gonger kan dei stille i lufta medan dei plukkar insekt. I nokre tropiske regionar blir dei ofte observerte i fleirartsflokkar, og beitar då høgare opp i trea enn dei fleste andre i slike flokkar. Dei et òg bær, spesielt før trekket og i vinterkvarteret. Vanlegvis plukkar dei ikkje bær når dei stiller i lufta, men fuglane er elles ofte ganske akrobatisk når dei beitar, og kan jamvel hengje opp ned. Dei vil òg søkje inn i  parkar og hagar.

Reiret er koppforma og plassert i ei forgreining av eit tre. Raudaugevireo blir åtaka av reirparasittisme. I nordlege delar av utbreiingsområdet av brunhovudtrupial (*Molothrus ater*), og av silketrupial (*M. bonariensis*) lenger sør. 

## Trekk
Det finst tre hovudgrupper av i alt 10 underartar.  Nominatarten har hekkehabitat i opne skogsområde tvers over Canada og austlege og nordvestlege USA. Desse fuglane trekkjer til Amazonasbassenget i Sør-Amerika, kor dei lever i den nordlege vinterperioden. 

Alle andre populasjonar hekkar i Sør-Amerika og finst i nesten alle skogkledde habitat i området. Ei hovudgruppe av sju underartar er standfuglar i nordlege Sør-Amerika og Tobago. Ei siste gruppe hekkar i sørlege delen av Sør-Amerika, og inkluderer mesteparten av bestanden i Argentina, Uruguay, Paraguay og Bolivia. Desse er australmigrantar og trekkjer nordover for overvintring, så langt nord som til Sentral-Amerika.

Denne vireoarten er ein av dei hyppigare amerikanske passerine streiffuglar til Vest-Europa, med meir enn hundre registreringar, hovudsakleg i Irland og Storbritannia. 
;Spontant i Noreg
Eit individ av arten blei registrert på Utsira i Rogaland i oktober 2019, som den tredje observasjonen i Noreg.
## Kjelder

* *Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Red-eyed Vireo|Red-eyed Vireo]]» frå , den 19. september 2011*

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Videoar, bilete og lydopptak av raudaugevireo hos Internet Bird Collection
Locarno

**Locarno** er ein by og ein kommune i kantonen Ticino i det sørlege Sveits. Byen ligg på nordbreidda av Lago Maggiore, 200 meter over havet. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 200 meter over havet. Locarno er hovudstad i distriktet Locarno og er den 74. største byen i Sveits etter folketal og den tredje største i Ticino etter Lugano og Bellinzona. 

Locarno er endestasjon for Centovallibanen, som går til Domodossola i Italia. Årleg kvar august vert filmfestivalen *Locarno internasjonale filmfestival* arrangert i byen.

Byen var vertskap for forhandlingane som leia fram til Locarnoavtalen i 1925.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Locarno|Locarno]]» frå ,  den 19. september 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
*Gamlebyen i Locarno
*Bilete
Locarnoavtalen

**Locarnoavtalen** var ein fleirdelt internasjonal avtale, inngått i 1925, som skulle sikre fred mellom dei sju statane som skreiv under på dei til saman sju avtalane det vart forhandla om i den sveitsiske byen Locarno.

Forhandlingane mellom dei fem statane Belgia, Frankrike, Italia, Storbritannia og Tyskland gjekk føre seg i Locarno i Sveits i perioden 5. oktober&ndash;16. oktober 1925. Den formelle underskrivinga av avtalane fann stad i London 1. desember same året.

Locarnoavtalen kom i stand for å sikre freden i Europa. Avtalen garantererte at grenselinjene mellom Tyskland og dei to grannelanda Belgia og Frankrike skulle halde fram å vere slik dei vart fastlagde ved fredsslutninga i Versailles i 1919. Locarnotavtalen garanterte også at Rhinland skulle vere ei demilitarisert sone. Dei to landa, Storbritannia og Italia, gjekk inn som garantistar for avtalen. Alle statane som skreiv under lova å hjelpa den parten som fekk krenkt grensene sine, utan omsyn til kven som braut avtalen.

På same tid vart det inngått skilsdomsavtalar mellom Tyskland på den eine sida og kvart av grannelanda Belgia, Frankrike, Polen og Tsjekkoslovakia. Frankrike, som var alliert med både Polen og Tsjekkoslovakia, nya opp att allianseavtalane med desse to landa. 

I 1926 (prisen for 1925) vart Nobels fredspris gjeven til ein av initiativtakarane til avtalen, Austen Chamberlain. I 1926 (prisen for 1926) vart prisen gjeven til to andre nøkkelpersonar i avtalen; Gustav Stresemann og Aristide Briand.

Avtalen sikra stabilitet mellom avtalelanda fram til 1936. 7. mars 1936 braut Tyskland avtalen då Adolf Hitler, utan varsel, sende militære styrkar inn i dei tyske områda vest for Rhinen. Grannelanda protesterte på det sterkaste, men ingen av avtalepartane etterlevde avtaleteksta. 

## Kjelder
**Norsk Allkunnebok*. VIII. bandet. 1957
Bulle i Sveits

**Bulle** er ein kommunar i distriktet Gruyère i kantonen Fribourg i Sveits. Han har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 771 meter over havet og kommunen er hovudstaden i distriktet. Han ligg omtrent 23 kilometer sørvest for Fribourg, hovudstaden i kantonen, på venstresida av elva Trême.

Bulle omfattar òg den tidlegare sjølvstendige landsbyen og kommunen *La Tour-de-Trême*. Bulle sine nabokommunar er Riaz, Echarlens, Morlon, Broc, Gruyères, Le Pâquier og Vuadens.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bulle|Bulle]]» frå ,  den 19. september 2011.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Delémont

**Delémont** (tysk *Delsberg*) er hovudstaden i den sveitsiske kantonen Jura. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 435 meter over havet. 

Kommunen ligg i ein dal mellom låge fjelltoppar. I kring 43 % av arealet er skog, 38 % er landbruksområde og 18 % er bebygt.

Delémont ligg 30 km sørvest for Basel, om lag halvvegs mellom Basel og Biel/Bienne. Han strekkjer seg på begge sider av elva Sorne, kort tid før ho munnar ut i Birs på nordsida av Delémontdalen i Jurafjella.

Byane Les Rondez og Les Vorbourgs er ein del av kommunen. Dei omliggande kommunane er Develier, Courtételle, Rossemaison, Courrendlin, Courroux, Soyhières, Mettembert, og Bourrignon.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Delémont|Delémont]]» frå ,  den 31. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
*
Slyngsøtvier

**Slyngsøtvier** (*Solanum dulcamara*) er ei fleirårig plante i søtvierslekta i søtvierfamilien *(Solanaceae)*. Ho kan bli 20–200 cm lang, og har ein treaktig bakkestengel som ligg eller slynger seg, og ein øvre plantestengel som er opprett. Heile planta er 
giftig.

## Utsjånad

Slyngsøtvier har ein klatrande eller liggande, forveda jordstengel, medan øvre del av stengelen er mjuk og raud-lilla. Blada er pilforma eller trekantforma, med inntil fire flikar (pilspisshorn) nærast bladfestet. 

Blomstrane er blålilla, har 5 kronblad som ofte er bakoverbøygd, og ein sterkt gul fruktstand med griffel. Bæra opptrer ofte samstundes med blomstringa, og er eggrunde og om lag 5–10 mm lange. Dei går frå grøne til sterkt raude i løpet av midtsommaren.

## Utbreiing
Blomstringa skjer juni-august, ofte med førekomst av unge skott, fullblomstra kronblad, og bær av ulik mogningsgrad samstundes på same plante.
Slyngsøtvier trivst på karrig grunn, fuktig, nitrogenhaldig eller kalkhaldig jord, og kan vekse frå sprekker på berg langs havet. Den trivst òg på sumpmark, i oresump, grøfter, dammar, rundt gardsbruk, og på rullesteinsstrand.

I Norden veks slyngsøtvier langs kysten og i låglandet nord til Nord-Trøndelag og indre Bottenvika. 

## Bakgrunnsstoff
Kriens

**Kriens** er ein kommune i distriktet Luzern i kantonen Luzern i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 490 meter over havet.

Kommunen ligg ved foten av fjellet Pilatus og er ein vestleg forstad til Luzern.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Kriens|Kriens]]» frå ,  den 19. september 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad (tysk)
* 
*
Kaprifolfamilien

**Kaprifolfamilien** (latin *Caprifoliaceae*) er ein klade som inneheld om lag 800 tofrøblada blomsterplantar, med nær kosmopolitisk utbreiing. Ein finn diversitetssenter aust i Nord-Amerika og i Aust-Asia, medan dei er fråverande i den tropiske og sørlege delen av Afrika. Dei best kjente artane i familien er kaprifol og vivendel.

Plantar i kaprifoliumfamilien er oftast buskar og slyngplantar, og nokre av dei blir brukt som hageplantar i tempererte regionar. Blada er som regel motsette utan stipula (utvekst på basen av ein bladstilk eller petiolus), og dei kan vere anten eviggrøne eller bladfellande. Blomsten er røyraktig traktforma eller bjølleliknande, oftast med fem spreiande foldar eller punkt, og er ofte fragrant. Som oftast dannar dei eit beger med små dekkblad. Frukta er i dei fleste tilfelle eit bær eller ei steinfrukt. Slektene *Diervilla* og *Weigela* har kapselfrukt.

## Taksonomi
(med tilnærma tal på artar)

**Caprifoliaceae**
**[[Heptacodium]]*: 1 art
**[[Leycesteria]]*: 6 artar
**[[Lonicera]]* (Leddved): 180 artar
**[[Symphoricarpos]]* (Snøbær): 17 artar
**[[Triosteum]]*: 6 artar

To av dei kjente medlemmene i Dipsacales som tidlegare var rekna med til kaprifoliumfamilien, elderbær (*[[Sambucus]]*) og viburnum, er blitt flytta til Adoxaceae, saman med nokre andre slekter.

## Kjelder


*«Caprifoliaceae» ved *[http://www.mobot.org/MOBOT/research/APweb/welcome.html Angiosperm Phylogeny Website]*
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Caprifoliaceae|Caprifoliaceae]]» frå ,  den 19. september 2011.*  
**Engelsk Wikipedia oppgav desse kjeldene:
***Flowering Plants of the World, 1987, Vernon H. Heywood,  Andromeda Oxford Ltd., ISBN 90-5210-165-5
***Botanica,  Gordon Cheers, Random House Australia, ISBN 3-8290-1953-X


## Bakgrunnsstoff

*Caprifoliaceae in Topwalks
*Caprifoliaceae  i L. Watson and M.J. Dallwitz (1992 onwards). The families of flowering plants: descriptions, illustrations, identification, information retrieval.  http://delta-intkey.com 
*Species account : Caprifoliaceae
Horw

**Horw** (sveitsartysk *Horb*) er ein kommune i distriktet Luzern i kantonen Luzern i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 441 meter over havet.

Horw, som er ein forstad til byen Luzern, ligg ved vestbreidda til Vierwaldstättersjøen, og ved foten til fjellet Pilatus.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Horw|Horw]]» frå ,  den 19. september 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Horw si offisielle webside
*
Diamond Harbour på New Zealand

**Diamond Harbour** er ein liten busetnad på Bankshalvøya i Canterbury-regionen på New Zealand. Han ligg på nordsida av halvøya, på den sørlege breidda til Lyttelton Harbour, og er administrativt ein del av byen Christchurch.

Namnet vert brukt ikkje berre på sjølve Diamond Harbour, men òg på dei nærliggjande busetnadane Church Bay, Charteris Bay og Purau. Ved folketeljinga i 2006 hadde området eit innbyggjartal like under 1 400.

Ei ferje bind Diamond Harbour saman med Lyttelton, på nordsida av hamna. Saman med bussar frå Lyttelton til Christchurch tillèt ho innbyggjarar i Diamond Bay å pendla til byen.

Enno står den originale hytta og det seinare gardshuset til Mark Stoddart, den tidlege nybyggjaren som namngav bukta etter glitringa av solskinet i vatnet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Diamond Harbour, New Zealand|Diamond Harbour, New Zealand]]» frå ,  den 19. september 2011.*  

## Bakgrunnsstoff

*Offisiell vevside til Diamond Harbour lokalsamfunn
*The Original Diamond Harbour website
Arbeidsretten

**Arbeidsretten** er ein særdomstol i Noreg som handsamar tvistar som knyter seg til tariffavtalar. Tariffavtalar er avtalar mellom ei fagforeining og ein arbeidsgjevar eller ei arbeidsgjevarforeining om løns- og arbeidsvilkår. 

Arbeidsretten blei oppretta ved arbeidstvistlova av 1915, med verknad frå 1. januar 1916. Arbeidsretten blir i dag regulert av arbeidstvistlova av 1927. 

Retten er i den einskilde saka sett saman av ein fast dommar og seks tilkalla meddommarar. Tre av dei sju er juristar. Fire er lekdommarar. To av desse er oppnemnde etter forslag frå LO. To er oppnemnde etter forslag frå NHO. 

Arbeidsretten sitt verkeområde er hovudsakleg følgjande sakstyper:

* tvistar om tariffavtalar: om dei eksisterer, er gyldige og korleis dei skal forståast
* tvistar om brot på fredsplikta i arbeidslivet 
* tvistar om erstatningsansvar i samband med tariffbrot og ulovleg arbeidsstans (streik)

Spesielt for Arbeidsretten er at dommane som hovudregel ikkje kan påankast. Årsaka til dette er at tariffavtalen etter ein gitt periode skal reforhandlast under tariffoppgjeret. partane vil dermed få høve til å endre avtalen, dersom dei er usamde i retten si tolking av den gjeldande tariffavtalen. 

Arbeidsretten sine avgjerder blir samla i domssamlinga *Dommer og kjennelser av Arbeidsretten* (ARD).

Tvistar om individuelle arbeidsavtaler (så som avskil og oppseiing) blir handsama i dei vanlege domstolane.

## Bakgrunnsstoff
* Arbeidsretten si heimeside, vitja 20. september 2011
* Arbeidstvistlova hos Lovdata
Fredsplikt

**Fredsplikt** er at partane i arbeidslivet ikkje har høve til å sette i verk arbeidskamp.

## Lovheimel
Både arbeidstvistlova og hovudavtalane slår fast at det ikkje er tillate å streike eller sette i verk lockout i den perioden ein tariffavtale gjeld (tariffperioden) for å oppnå endringar i tariffavtalen, eller fremme krav som har tilknyting til tariffavtalen.

Lovleg tariffstreik eller lockout kan berre gjennomførast i to situasjonar:
* I samband med tariffoppgjer – og då først etter at den gamle tariffavtalen har gått ut - og i praksis alltid etter at mekling er forsøkt.
* I samband med krav om oppretting av tariffavtale. Også i slike situasjonar skal i praksis mekling alltid forsøkast før ein går til streik.
Karl Egil Aubert

**Karl Egil Aubert** () var ein norsk matematikar og bror av Vilhelm Aubert. Aubert arbeidde først og fremst med algebra, spesielt idealteori. Karl Egil Aubert var professor i matematikk ved Universitetet i Oslo i nesten 30 år og spelte ei avgjerande rolle for det faglege miljø.

Han har doktorgrad frå Universitetet i Paris i 1957 og var Institute for Advanced Study i Princeton frå 1958 til 1960. Han var dosent i matematikk i 1960 og professor ved Universitetet i Oslo 1962–1990. Han var formann i Norsk Matematisk Forening 1960–1967. 

Aubert av formann i juryen som leia Abel-konkurransen og gjennomgjekk oppgåvene til finalistane etter konkurransen. 

Han gjennomførte fleire store klatreturar i Alpane, Amerika og Noreg saman med gode vener og saman med broren Vilhelm som han heile livet var nært knytt til.

## Kjelder
Lars Hörmander

**Lars Valter Hörmander** () er ein svensk matematikar som har blitt kalla «den fremste bidragsytar til den moderne teori for lineære partielle differensiallikningar». Han fekk Fieldsmedaljen i 1962 og Wolfprisen i 1988. Hans *Analyse av lineærpartielldifferensielle operatører I&ndash;IV*, blir sett på som et standardverk innan temaet lineærpartielldifferensielle operatørar.

Hörmander fullførte hans Doctor of Philosophy i 1955 ved Lunds universitet. Hörmander jobba då ved Stockholms universitet, ved Stanford University og ved The Institute for Advanced Study in Princeton. Han vendte tilbake til Lunds universitet som professor frå 1968 til 1996, så prøvde igjen under tittelen professor emeritus.

Han fekk så Leroy P. Steele-prisen i 2006.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lars Hörmander|Lars Hörmander]]» frå ,  den 20. september 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Maria Gaetana Agnesi

**Maria Gaetana Agnesi** () var ein italiensk matematikar og filosof. 

Ho fekk først undervisning av far sin. Den første boka hennar i filosofien, *Propositiones philosophicae*, kom ut då ho var 20 år gammal. Den mest kjende boka hennar er det matematiske oversiktsverket hennar *Instituzioni analitiche* (1748) som vart omsett til fransk og engelsk. Ho fekk tilbodet om eit professorat ved universitetet i Bologna, men avslo og gjekk seinare inn i ein nonneorden.

Ho er kjend for ei kurve som vert kalla Agnesis heks. På italiensk heiter denne kurva *la versiera di Agnesi* som tyder «kurva til Agnesi». Frå tidleg av vart dette lese av professoren John Colson som «l'avversiera di Agnesi», der «avversiera» tyder «kvinne som set seg i mot Gud», som då vart identifisert som «heks», og feilomsetjinga vart hengande ved.

## Kjelder
Nikolaus II Bernoulli

**Nikolaus II Bernoulli** () var ein sveitsisk matematikarar og son av Johann Bernoulli. 

Han var først juridisk professor i Bern, men vart kalla til professor i matematikk i St. Petersburg, der han døydde kort tid etter han kom dit. Han studerte særleg vilkåra for integrasjon og differensiallikningar.

## Kjelder
Omskrive i matematikk

Ein polygon er **omskriven** om ei kurve om sidene er tangentar til kurva, medan polygonen er innskriven i kurva om hjørna ligg på kurva. Dersom ein polygon er innskriven i ein sirkel, vert sirkelen sagt å vere omskriven om polygonen. Til dømes ein polygon som er innskriven i ein sirkel, har hjørna på sirkelen, medan ein polygon er omskriven om ein sirkel når sidene til polygonen tangerer sirkelen. Ikkje alle polygonar kan innskrivast i ein sirkel. 

Tilsvarande vert det sagt eit polyeder er omskrive om ei flate, til dømes ei kule, om sideflatene er tangentplan, medan polyederet er innskrive om hjørna til polyederet ligg på flata. 

## Kjelder
Parabolsk

**Parabolsk**eller **[[parabel]]forma** er eit omgrep nytta i fleire område av matematikken. Det vert nytta i ei rekkje uttrykk: 

*I **matematikk**:
**Parabolsk sylinderfunksjon
**Parabolsk induksjon
**Parabolsk Lie-algebra
**Parabolsk partiell differensiallikning

*I **geometri**:
**Parabolske koordinatar
**Parabolske sylinderkoordinatar
**Parabolsk geometri
**Parabolsk spiral

*I **fysikk**:
**Parabolsk trajektorie

*I **teknologi**:
**Parabolsk antenne
**Parabolsk mikrofon
**Parabolsk reflektor
Parallell

**Parallell** er eit uttrykk i geometrien som skildrar tilhøvet mellom to (eller fleire) linjestykker eller  plan/flater som tilfredsstiller parallellaksiomet til Euklid.

## Euklids postulat
Vi tek utgangspunkt i to rette linjer *a* og *b*. Linje *b* er parallell til linje *a* viss følgjande fire setningar er tilfredsstilt:
# Viss kvart punkt på *b* har eksakt same avstand til éit punkt på *a*.
# Viss *b* er i same plan som *a*, og viss *a* og *b* blir strekt uendeleg i begge retningar utan å krysse kvarandre.
# Viss *a* og *b* blir kryssa av ei rett linje (ei tenkt linje *t*) i same plan som *a* og *b*, og vinklane mellom kvar linje og *t* i krysspunktet er lik

Desse setningane skildrar linjestykke som er parallelle. For parallelle plan gjeld det at dei to plana må ligge i det same tredimensjonale rommet.

## Figurar med parallelle sider
Følgjande geometriske figurar har to eller fleire parallelle linjer eller plan
* Parallellogram
* Rombe
* Kvadrat
* Rektangel

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Parallell (geometri)|Parallell (geometri)]]» frå , den 20. september 2011.*
Parallell (fleirtyding)

**Parallell** kan syne til til:

* Parallell
** Parallellaksiomet
* Parallellkopling, innan elektronikk
* Parallelle dimensjonar, innan kosmologi
* Parallellprogrammering, innan databehandling
* Parallellprosessering, innan databehandling
* Parallellport, innan databehandling
* Parallellpublisering, innan dokumentasjon
* Parallelltoneart, innan musikk
Rasjonal funksjon

I matematikken er ein **rasjonal funksjon**, ein funksjon som kan skrivast som eit forhold mellom to polynomfunksjonar.

## Definisjon
Ein funksjon med ein variabel, *x*, kan definerast ved denne forma:

: f(x) = \frac{P(x)}{Q(x)}

der *P* og *Q* er polynomfunksjonar i *x*, og *Q* ikkje er ein nullfunksjon(*f(x) = 0 *). Definisjonsmengda av *f* er mengda av alle punkta *x* der nemnaren *Q*(*x*) ikkje er null.
 
Viss *x* ikkje er ein variabel, men ubestemt, snakkar ein om *[[rasjonale uttrykk]]* istaden for rasjonale funksjoner. Skilnaden mellom desse to omgrepa er berre viktig i abstrakt algebra.

Ei *rasjonal likning* er ei likning med to rasjonelle uttrykke som er sett lik kvarandre. Desse uttrykka følgjer dei same reglane som ein brøk. Likningane kan løysast med kryss-multiplisering. Deling med 0 er udefinert, så ei løysing som fører til formell divisjon på null vil bli forkasta.

## Døme

Den rasjonale funksjonen f(x) = \frac{x^3-2x}{2(x^2-5)} (sjå figuren til høgre) er ikkje definert på x^2=5 \leftrightarrow x=\pm \sqrt{5}.

Den rasjonale funksjonen f(x) = \frac{x^2 + 2}{x^2 + 1} er definert for alle reelle tal, men ikkje for alle komplekse tal, sidan viss *x* hadde vore pluss eller minus kvadratroten til minus 1, ville formell evaluering føre til divisjon på null.

Grenseverdien for den rasjonale funksjonen f(x) = \frac{x^3-2x}{2(x^2-5)} etter kvart som *x* nærmar seg uendeleg \frac{x}{2}.

Ein konstant funksjon som *f*(*x*) = π er ein rasjonal funksjon sidan konstantar er polynom. Sjølv om *f*(*x*) er irrasjonal for alle *x*, merk at det er funksjonen som er rasjonal, ikkje nødvendigvis verdiane av funksjonen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Rasjonal funksjon|Rasjonal funksjon]]» frå ,  den 20. september 2011.*
Secans

**Secans** er ein trigonometrisk funksjon. Secans til ein vinkel i ein rettvinkla trekant er definert som forholdet mellom hypotenusen og den hosliggande kateten. Secans vert forkorta *sec*. 

:\sec A = \frac {\textrm{hypotenus}} {\textrm{hosliggande}} = \frac {h} {b}\,. 

## Kjelder
Teljeleg

I matematikk nyttast omgrepet teljeleg (bokmål *tellbar*) for å skildre mengda element i ei mengd. Ei mengd er teljeleg viss ho inneheld ei endeleg mengd element, eller mengder element ikkje er fleire enn dei naturlege tala. Med andre ord er ei mengd teljeleg viss det er mogleg å telje dei ved hjelp av dei naturlege tala. Viss ei mengd er teljeleg, men ikkje endeleg, seier ein at ho er **teljeleg uendeleg**.

Mange vel å definere teljeleg som det som her blir kalla teljeleg uendeleg. I det tilfellet blir altså ikkje endelege mengder rekna som teljelege.

## Definisjon

To mengder er like store - dei har same kardinalitet - viss det finst ein ein-til-ein-korrespondanse mellom elementa i mengdene. At det finst ein ein-til-ein-korrespondanse mellom to mengder *A* og *B*, tyder at ein for kvart og eit element i *A* kan finne eit element i *B* slik at kvart og eit element i *B* korresponderer med nøyaktig eit element i *A*. Til dømes er mengdene {*a*,*b*,*c*,*d*,*e*} og {1,2,3,4,5}, like store fordi ein har korrespondansen *a*1, *b*2, *c*3, *d*4, *e*5. Denne korrespondansen kan òg uttrykkjast ved å seie at begge mengdene har fem element.

Ei uendeleg mengd *A* er teljeleg, viss det finst ein ein-til-ein-korrespondanse mellom *A* og mengda av dei naturlege tala, \mathbb{N}.

## Døme

Mengda av rasjonale tal er teljeleg. Mengda av reelle tal, derimot, er ikkje teljeleg. At det ikkje finst nokre ein-til-ein-korrespondanse mellom dei relle og dei naturlege tala, kan bevisast ved Cantors diagonalargument.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tellbar|Tellbar]]» frå ,  den 20. september 2011.*
Ulikskap i matematikk

**Ulikskap** er eit matematikk|matematisk uttrykk som seier at ein storleik er anten mindre eller større ein ein annan. 

*Notasjonen *a*  *b* tyder at *a* er **større enn** *b*.
*Notasjonen *a* ≠ *b* tyder at *a* er **ulik** *b,* men seier ikkje noko om han er større eller mindre, eller om storleikane i det heile tatt kan samanliknast. 
I kvart uttrykk over, er *a* ulik *b*.  Desse forholda vert kalla **streng ulikskap**.  Notasjonen *a* 
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Inequality (mathematics)|Inequality (mathematics)]]» frå ,  den 20. september 2011.*
Velordna mengd

Ei **velordna mengd** i matematikk er ei mengd som er ordna på ein slik måte at ei kvar delmengd har eitt minste element. 

Ernst Zermelo beviste at alle mengder kan velordnast ved hjelp av det såkalla utvalsaksiomet. Mengda av naturlege tal 1, 2, 3, ... er velordna, og dette dannar grunnlaget for matematiske induksjonsbevis.

## Kjelder
Vertikalplan

Eit **vertikalplan** er eit loddrett plan, eit plan som går gjennom ei loddrett linje. Dette vert nytta i mellom anna projeksjonsteikning. 

Vertikalplan gjennom eit punkt er eit plan som inneheld tangenten til loddlinja i punktet. 

## Kjelder
*
Verdimengd

**Verdimengda** til ein funksjon *f* er dei verdiane funksjonen faktisk kan ta. Merk at verdimengda er ei delmengd av verdiområdet. Det er vanleg å bruke notasjonen V_f for verdimengda, og vi har V_f=\{b\in B\;|\; b=f(a) for ein a\in A\}. Eit synonym for verdimengd er *bilete* eller *biletmengd*.

## Sjå òg
*Definisjonsmengd

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Verdimengde|Verdimengde]]» frå ,  den 20. september 2011.*
Infleksjonspunkt

Eit **infleksjonspunkt** eller eit **vendepunkt** i matematikk er eit punkt på ei kurve som skil mellom to delar av kurva som er konkave til kvar si side. 

Tangenten i eit slikt punkt, ein *vendetangent*, skjer gjennom kurva. Om likninga til kurven er 

\ y = f(x), må den andrederiverte av f(x) vere null i eit infleksjonspunkt, og i tillegg skifte teikn i infleksjonspunktet.

## Kjelder
Utfallsrom

**Utfallsrom** i sannsynsteori er mengda av mogelege utfall av eit tilfeldig eksperiment. 

For eit terningkast er til dømes utfallsrommet mengda {1, 2, 3, 4, 5, 6}.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Utfallsrom|Utfallsrom]]» frå ,  den 20. september 2011.*
Unær

**Unær** har fleire tydingar innan matematikk. 

* Unært talsystem, det enklaste talsystemet til å represntere naturlege tal.
* Unær operator, ein matematisk operator som berre har ein operand.
* Unær koding, ein entropikoding som representerer eit tal n med n − 1 1-tal ettefølgd av ein null.
Unær operasjon

Ein **unær operasjon** er ein operasjon med berre ein operator, til dømes ein enkel variabel. Spesifikt er det ein funksjon 
:f:\ A\to A
der *A* er ei mengd. I dette tilfellet vert *f* kalla ein unær operasjon i *A*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Unary operation|Unary operation]]» frå ,  den 20. september 2011.*
Trygve Nagell

**Trygve Nagell** () var ein norsk matematikar. 

Han tok doktorgrad ved Universitetet i Oslo i 1926, og var stipendiat og seinare dosent same stad til 1931. Han var så professor ved Uppsala Universitet frå 1931 til 1962. Nagell gav ut 132 matematiske avhandlingar. Den første kom alt i 1917 medan han enno studerte. Nagell arbeidde særleg innanfor talteori og særleg diofantiske likningar. 

Han var formann i Undervisningsrådet for norsk skolevesen utanfor Noreg 1942–1945. Trygve Nagell vart medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi i 1925, av Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab i 1952 og av Kungliga Vetenskapsakademien i Stockholm i 1943. Han vart æresdoktor ved Uppsala Universitet i 1956. Nagell fekk Haakon VIIs Frihetskors i 1947, vart utnemnd til kommandør av St. Olavs Orden i 1951 og av den svenske Nordstjärneorden i 1952.

## Kjelder
Rom i matematikk

**Rom** i matematikk kan syne til fleire greiner av matematikken. 

I daglegtalen vert «rommet» vanlegvis nytta om det tredimensjonale rommet, òg kalla det euklidske eller kartesiske rommet. Generelt er eit matematisk rom alle mengder der elementa er punkt. Mengda kan ha vilkårleg dimensjon (òg uendeleg), og vere pålagt forskjellige typar geometriske og algebraiske vilkår, til dømes når det gjeld definisjon av avstand. Ved forskjellige vilkår oppnår vi ulike rom som euklidske rom, vektorrom, Hilbertrom, Banachrom, affine rom, projektive rom, topologiske rom, metriske rom og analytiske rom. 

Romomgrepet går att i heile matematikken, mellom anna i område som tilsynelatande ikkje har noko med geometri å gjere. Dette har ført til at geometriske forestillingar og omgrep har fått ein langt meir omfattande tyding enn tidlegare. 

## Kjelder
Projektiv geometri

**Projektiv geometri** er ei grein av matematikken der ein studerer eigenskapar ved geometriske funksjonar som ikkje vert endra ved lineær transformasjon. Ei rett linje vil då svare til ei rett linje, og skjeringspunkta mellom to linjer vil svare til skjeringspunktet mellom biletlinjene. 

I projektiv geometri har ei rett linje eit uendeleg punkt, og to parallelle linjer vert sagt å ha det same uendelege punktet. Desse uendelege punkta vert sagt å ligge på den same uendelege linja. Det affine planet dannar saman med den uendelege linja det projektive planet. Tilsvarande har ein *projektive rom* av høgare dimensjon. 

Dette kan utnyttast til å gjere formuleringa av bevis og teorem enklare. Til dømes kan ein transformere eit kjeglesnitt til ein sirkel. 

## Kjelder
Oskulerande plan

Eit **oskulerande plan** eller eit **smygplan** er det planet som går gjennom tangenten og hovudnormalen til ei romkurve. Det oskulerande planet er det planet som sluttar seg tettast til ei vindskeiv kurve i eit gjeve punkt. 

## Sjå òg
* Oskulasjon

## Kjelder
Logaritmisk spiral

Ein **logaritmisk spiral** er i matematikk ei kurve som i polarkoordinatar har likninga 

:r = ae^{\theta}\,

Her er *a* ein konstant, e grunntalet i det naturlege logaritmesystemet og φ ein variabel vinkel. Den karakteristiske eigenskapen for denne spiralen er at vinkelen mellom radius-vektor og tangenten er den same overalt. Logaritmisk spiral er spiralforma og nærmar seg polen (origo) i tettare og tettare vindingar i ei uavgrensa mengd. 

Logaritmiske spiralar vart først studert av Rene Descartes. Ein finn spiralen i fleire tilfelle i naturen, til dømes i vindingane av somme sniglehus. 

## Kjelder
Kvadrattal

**Kvadrattal** er heiltal som samstundes er produkt av to like og heile tal. Med andre ord er talet x eit kvadrattal viss det finst eit heiltal y slik at x = y^2. Å multiplisere eit tal med seg sjølv vert kalla å *kvadrere*. 

Rekkja startar med 0 (som er lik 0\cdot 0), og fortset med 1 (1\cdot 1), 4 (2\cdot 2), 9 (3\cdot 3), 16 (4\cdot 4) og så vidare ad infinitum.

## Sjå òg
* Kvadratrot

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kvadrattal|Kvadrattal]]» frå ,  den 20. september 2011.*
Joseph Bertrand

**Joseph Louis François Bertrand** () var ein fransk matematikar. Han er kjend for den elegante bruken sin av differensiallikningar innanfor analytisk mekanikk, spesielt termodynamikk, og dessutan for arbeida sine om statistisk sannsynsrekning, kurveteori og overflateteori.

Bertrand var tidleg utvikla og byrja å høyre forelesningar ved *[[École polytechnique]]* berre 11 år gammal. Han tok doktorgraden i 1839, og var professor i matematisk fysikk ved Collège de France. Frå 1874 var han *[[sécrétaire perpétuel]]* ved Vitskapsakademiet i Paris, og i 1884 vart han oppteken i Det franske akademiet.

Boka hans *Calcul des probabilités* inneheld eit paradoks kalla Bertrands paradoks. Bertrand diskuterer sannsynet for at ein vilkårleg korde i ein sirkel er lenger enn ei side i likesida trekant innskriven i sirkelen, og viser korleis dette problemet fører til ulike resultat etter korleis ein reknar ut sannsynet. 

## Verk
* *Traité elementaire d’algèbre* (1850)
* *Methode des moindres carrés* (1855)
* *Traité de calcul différentiel et de calcul intégral* (1864–1870)
* *Arago et sa vie scientifique* (1865)
* *Thermodynamique* (1887)
* *Calcul des probabilités* (1888)
* *D’Alembert* (1889)
* *Leçons sur la théorie mathématique de l’électricité* (1890)

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Joseph Bertrand|Joseph Bertrand]]» frå ,  den 20. september 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*


## Bakgrunnsstoff

*
Isometrisk

**Isometrisk** tyder det som vert målt med same mål. 

**Isometrisk** kan syne til
* Isometrisk projeksjon (eller *isometrisk perspektiv*), ein metode for å visuelt representere tredimensjonale lekamar i to dimensjonar. 
* Isometri og isometrisk innkapsling i matematikk. 
* Isometrisk trening, ei form for motstandstrening.
*Isometer, ein rytmisk teknikk i musikk.
*Isometrisk prosess, ein termodynamisk prosess med konstant volum (òg kalla isovolumetrisk)
Venskapsbyar i Noreg

**Venskapsbyar i Noreg** gjev oversyn over norske byar, kommunar og fylke som er venskapsby med andre byar, kommunar og fylke frå ulike stader i verda.

## [[Alta kommune|Alta]]
*  Uleåborg
*  Apatity
*  Boden

## [[Arendal kommune|Arendal]]

## [[Ballangen kommune|Ballangen]]
*  Tosno

## [[Bamble kommune|Bamble]]
*  Tønder
*  Närpes
*  Akranes
*  Västervik

## [[Bergen]]

## [[Bodø kommune|Bodø]]
*  Viborg

## [[Bærum kommune|Bærum]]

## [[Flekkefjord kommune|Flekkefjord]]
*  Nykøbing Mors
*  Burntisland

## [[Fredrikstad kommune|Fredrikstad]]

## [[Gildeskål kommune|Gildeskål]]
*  Lodejnoje Pole

## [[Hamar kommune|Hamar]]

## [[Hammerfest kommune|Hammerfest]]

## [[Hordaland fylke|Hordaland]]
*  Cardiff

## [[Høyanger kommune|Høyanger]]
*  Ronneby

## [[Kongsberg kommune|Kongsberg]]

## [[Kongsvinger]]

## [[Kristiansand kommune|Kristiansand]]

## [[Kristiansund kommune|Kristiansund]]
*  Fredericia
*  Karleby
*  Härnösand

## [[Lillehammer kommune|Lillehammer]]
*  Hørsholm
*  Leksand
*  Oberhof

## [[Molde kommune|Molde]]
*  Vejle
*  St. Michel
*  Borås
*  Česká Lípa

## [[Moss kommune|Moss]]

## [[Måløy]]
*  Lerwick

## [[Narvik kommune|Narvik]]
*  Kingisepp
*  Kikinda

## [[Nordland fylke|Nordland]]
*  Leningrad oblast

## [[Oslo]]

## [[Sandnes kommune|Sandnes]]
*  Nyborg
*  Bjärnå
*  Mariestad

## [[Stavanger]]
*  Esbjerg

## [[Steigen kommune|Steigen]]
*  Podporozje

## [[Tromsø kommune|Tromsø]]

## [[Trondheim kommune|Trondheim]]
*  Graz
*  Darmstadt

## [[Tysfjord kommune|Tysfjord]]
*  Kirisji

## [[Vadsø kommune|Vadsø]]
*  Murmansk
*  Oxelösund

## [[Vardø kommune|Vardø]]
*  Kemijärvi

## [[Vefsn kommune|Vefsn]]
*  Volkhov

## [[Vennesla kommune|Vennesla]]
*  Odder
*  Salo
*  Katrineholm

## [[Ålesund kommune|Ålesund]]

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:List of twin towns and sister cities in Norway|List of twin towns and sister cities in Norway]]» frå ,  den 20. september 2011.*
Konstitusjonell sedvanerett

**Konstitusjonell sedvanerett** er rettsreglar basert på sedvane som regulerer tilhøva mellom dei øvste statsmaktene &ndash; lovgjevande, utøvande og dømmande makt. Det britiske politiske systemet er det best kjende eksempelet på ein statsrettspraksis som i hovudsak baserer seg på konstitusjonell sedvanerett, men også Israel og New Zealand har vore utan skriftleg grunnlov. Mange av dei viktigaste endringane i det norske statsrettslege systemet har blitt til gjennom konstitusjonell sedvanerett, mellom anna innføringa av parlamentarisme. 

Konstitusjonell sedvanerett kan vere i strid med reglar i eit land si skrivne grunnlov (konstitusjon), eller utfylle den på eit punkt der konstitusjonen sjølv ikkje gir noko eintydig svar. Konstitusjonelle sedvanerettsreglar blir rekna å ha lik trinnhøgde som konstitusjonen sjølv, noko som gjer at vanleg lov ikkje er nok for å setje den til side. Det krevst at sjølve den skrivne konstitusjonen blir endra, noko som i dei fleste land krev ei form for kvalifisert fleirtal (vanlegvis to tredelar). Læra om konstitusjonell sedvanerett har blitt utvikla av norske rettsteoretikarar etter kvart som det på fleire punkt har blitt lite samsvar mellom korleis den norske statsretten er *[[de jure]]* og korleis den er *[[de facto]]*. Dette kan mellom anna forklarast med grunnlovskonservatisme, der det å behalde dei opphavlege grunnlovsreglane av mange blir sett på som å ha ein eigen verdi. I mange land, for eksempel Frankrike, er det tradisjon for å nyskrive konstitusjonen ved større endringar i styresettet.

Eit døme på konstitusjonell sedvanerett i Noreg, er at Grunnlova av 1814 føreset ei personleg kongemakt. I alle fall etter 1905 er dette ikkje lenger tilfelle. Parlamentarismen vart innført i strid med reglane i Grunnlova av 1814, som sa at Kongen sjølv valde sitt råd (regjeringa) - og det står i § 12 enda. Parlamentarismen fekk sitt gjennombrot i 1884, men kom inn i grunnlova § 15 først i 2007, med ein regel om at statsrådar pliktar å gå etter mistillitsforslag. Andre eksempel på konstitusjonell sedvanerett er domstolane sin prøvingsrett av forvaltningsvedtak, og domstolane sin prøvingsrett av om lover er i strid med Grunnlova. Legalitetsprinsippet blir også rekna å vere konstitusjonell sedvanerett.

## Bakgrunnsstoff
* Grunnlova hos Lovdata
* Rune Slagstad *Rettens ironi* (nyutgjeving av doktorgrad frå 1987) ISBN 82-530-2337-5
Rikslønsnemnda

**Rikslønsnemnda** er ei permanent lønsnemnd som handsamar interessetvistar som partane i arbeidslivet friviljug tek inn til avgjerd, og tvistar som Stortinget vedtek skal løysast ved tvungen lønsnemnd. Rikslønsnemnda blir oppnemnd av regjeringa for tre år i gongen og er sett saman av nøytrale medlemmar og representantar frå partane i arbeidslivet.

Nemnda er sett saman av følgjande medlemmar:
* Peika ut av Kongen
** 1 formann
** 2 nøytrale medlemmar
** 1 representant for arbeidstakarinteresser etter arbeidstvistlova (Utan stemmerett) *eller*
*** 1 representant for arbeidstakarinteresser etter tenestetvistlova (Utan stemmerett)
** 1 representant for arbeidsgjevarinteresser etter arbeidstvistlova (Utan stemmerett) *eller*
*** 1 representant for statens interesser etter tenestetvistlova (Utan stemmerett)
* Peika ut av partane i konflikten
** 2 representantar for arbeidstakarsida i konfliktar etter arbeidstvistlova (1 med stemmerett) *eller*
*** 1 representant for arbeidstakarsida i konfliktar etter tenestetvistlova
** 2 representantar for arbeidsgjevarsida i konfliktar etter arbeidstvistlova (1 med stemmerett) *eller*
*** 1 representant for arbeidsgjevarsida i konfliktar etter tenestetvistlova

Følgjeleg møter 7 representantar ved konfliktar etter tenestetvistlova og 9 representantar ved konfliktar etter arbeidstvistlova, men i alle tilfelle har berre 5 av dei møtande stemmerett.

Nemnda er heimla i Lønsnemndlova av 1952.

## Bakgrunnsstoff
*Rikslønsnemnda hos regjeringen.no
Tvungen lønsnemnd

**Tvungen lønsnemnd** er i norsk arbeidsliv eit tvangstiltak som styresmaktene kan setje i verk for å stoppe ein pågåande arbeidskonflikt.

Tvungen lønsnemnd blir sett i verk ved særlover etter forslag frå regjeringa til Stortinget. Samstundes blir partane oppmoda om å avslutte aksjonane (streik eller lockout) straks, sjølv om det kan ta litt tid før Stortinget får handsama lova. Dersom Stortinget ikkje er samla kan regjeringa vedta tvungen lønsnemnd gjennom ei provisorisk anordning.

Ved tvungen lønsnemnd vert Rikslønsnemnda brukt til å avgjere saka. Lønsnemnda er oppnemnt av Regjeringa og begge partane er med. Det vedtaket lønsnemnda kjem med er bindande for begge partar. Saka kan ikkje bringast  inn for andre organ etter at den har vore handsama av tvungen lønsnemnd.

Internasjonale konvensjonar som vernar streikeretten set klare grenser for bruk av tvungen lønsnemnd. Slik desse vert tolka, er det berre høve til å gripe inn i ein arbeidskonflikt dersom konflikten set liv, helse og personleg tryggleik i fare for heile eller delar av folket («vitale samfunnsinteresser»).

Lønsnemndlova av 1952 har reglar om lønsnemnd, mellom anna om Rikslønsnemnda. 

## Bakgrunnsstoff
Lønsnemndlova av 1952 hos Lovdata
Grunnlovskonservatisme

**Grunnlovskonservatisme** kan i Noreg omtalast som at Stortinget tradisjonelt har hatt sterk motvilje mot å endre grunnlova viss ikkje dette har vore naudsynt av praktiske grunnar. 

## Språket i Grunnlova
I Noreg har grunnlovskonservatismen gått så langt, at når Grunnlova har blitt endra, så har ein valt å bruke ei gamalmodig språkdrakt. Rett nok ikkje den danske rettskrivinga frå 1814, men det siste hundreåret riksmålsrettskrivinga frå 1907. Mange av grunnlovsreglane frå 1814 gjeld framleis, og det gamalmodige språket gjer Grunnlova vanskeleg å lese og vanskeleg å forstå med utgangspunkt i moderne norsk. Til dømes seier Grunnlova § 100 at «Ytringsfrihed bør finde Sted.» Her skal «bør» lesast som «skal». 

## Grunnlova kan ikkje takast på ordet
På fleire punkt har Grunnlova i praksis blitt endra ved konstitusjonell sedvanerett, mellom anna har Noreg etter 1884 hatt parlamentarisme - som kom inn i Grunnlova § 15 først i 2007. Etter 1905 har Noreg heller ikkje hatt noka personleg kongemakt, men det framgår framleis ikkje av Grunnlova. 

## Bakgrunnsstoff
Grunnlova hos Lovdata
Lønsnemnd

**Lønsnemnd** kan vere både friviljug og tvungen. Friviljug lønsnemnd er det når tariffpartane fråskriv seg retten til sjølve å avslutte forhandlingane. Til dømes fordi dei ser at dei ikkje kjem fram til noko løysing sjølv etter mekling. Tvisten blir såleis overleten til ein tredje part for avgjerd.

Tvungen lønsnemnd må vedtakast av Stortinget som eigen lov. Styresmaktene grip altså inn og bestemmer at tvisten skal avgjerast ved lønsnemnd, normalt Rikslønsnemnda. Internasjonale konvensjonar som vernar organisasjonsfridomen og streikeretten set klåre grenser for bruk av tvungen lønsnemnd. Slik desse reglane vert tolka, er det berre høve til å gripe inn i arbeidskonflikten dersom konflikten set liv, helse og personleg tryggleik i fare. 

Lønsnemndlova av 1952 har reglar om lønsnemnd, mellom anna om Rikslønsnemnda. 

## Bakgrunnsstoff
Lønsnemndlova av 1952 hos Lovdata
Songen White Light/White Heat

**«White Light/White Heat»** er ein song av det amerikanske rockebandet The Velvet Underground og tittelsporet på det andre albumet deira, som kom ut i 1968. Det er ein rask, relativt aggressiv start på albumet, liknande punkrock-sjangeren han seinare var med på å påverke.

Songen vert hovudsakleg sungen av Lou Reed, med John Cale og Sterling Morrison på korvokal. Songen, på liknande vis som «I'm Waiting for the Man», vert framført med eit hamrande rock-and-roll og kro-aktig piano.  Songen omhandlar kjensla ein får ved å intravenøst ta metamfetamin og har ein kraftig forvrengd elektrisk bass i avslutninga, spelt av John Cale .

«White Light/White Heat» kom ut i 1968 som singel med «Here She Comes Now» som B-side. «White Light/White Heat» vart òg framført på dei fleste konsertane til Velvet Underground frå 1967 og framover. Reed spelte òg inn ein konsertversjon av songen i 1974, som finst på albumet *[[Rock 'n' Roll Animal]]*.

## Medverkande
* Lou Reed - vokal, rytmegitar
* Sterling Morrison - sologitar, korvokal
* John Cale - bassgitar, korvokal, piano
* Maureen Tucker - perkusjon

## David Bowie-versjonen

**White Light/White Heat** vart ofte spelt live av David Bowie. Ein versjon frå 1973 vart gjeven ut som singel i 1983 for å promotere konsertalbumet *[[Ziggy Stardust: The Motion Picture]]*.

Bowie hadde lenge vore Velvets-fan og hadde spelt «White Light/White Heat» sidan 1971. På plateomslaget til Hunky Dory er songen nemnd som inspirasjonskjelde for Bowie sin «Queen Bitch». Han vart spelt gjennom heile Ziggy Stardust-turneen, mellom anna i lag med Lou Reed den 8. juli 1972. Han vart òg spelt inn av Bowie for BBC og var tenkt som ein del av *[[Pinups]]*. Trass i dette var *Ziggy Stardust - The Motion Picture*-prosjektet første gong Bowie-versjonen av songen kom ut på plate.

Bowie var på denne tida på høgda av karrieren kommersielt sett med *[[Let's Dance av David Bowie|Let's Dance]]*, og «White Light/White Heat» vart rekna som eit uvanleg val for singel, og nådde berre 46. plass i Storbritannia. Songen vart spelt på fleire turnear sidan.

## Medverkande
* David Bowie: Vokal, gitar
* Mick Ronson: Gitar
* Trevor Bolder: Bass
* Mick Woodmansey: Trommer
* Mike Garson: Tangentinstrument

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:White Light/White Heat (song)|White Light/White Heat (song)]]» frå ,  den 21. september 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Pegg, Nicholas, *The Complete David Bowie*, Reynolds & Hearn Ltd, 2000, ISBN 1-903111-14-5