open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
CC Amfi

**CC Amfi**, tidlegare **Hamar Olympiske Amfi, Nordlyshallen**, er ein ishall ved sida av Storhamar Ishall på Hamar. Hallen vart opna 6. desember 1992, som den 26. ishallen i Noreg. Han vart bygd for å huse kortbaneløp og kunstløp under OL på Lillehammer, og har etter det vore heimearena for ishockeyklubben Storhamar Dragons. Tilskodarrekorden vart sett i den avgjerande sluttspelfinalen mellom Storhamar og Vålerenga 28. mars 2004, med 7&nbsp;405 tilskodarar til stades.

## Greiner under vinter-OL 1994
To av i alt tolv greiner vart avvikla i Hamar ALTE-Amfi i 1994: 
*  Kunstløp 
*  Kortbaneløp på skøyter 

## Etter OL
Storhamar Dragons og bedriftsidrettslag er dei jamne brukarane av ishallen. Lokale bandyklubbar nyttar hallen ved ismangel andre stader i distriktet. 

I 1999 vart nokre av dei innleiande kampane i handball-VM for kvinner spelte i hallen. Han er òg vorte brukt når Noreg har arrangert internasjonale ishockeyturneringar, blant anna ishockey-VM i 1999.

## Utanomsportslege arrangement
Den direktesende Idrettsgallaen vert årleg, i byrjinga av januar, skipa til i Nordlyshallen. Hallen blir òg brukt som konsertarena og har hyst konsertar med mellom andre Fats Domino, Little Richard, Willie Nelson og José Carreras. 

## Byggteknisk
Nordlyshallen er den største trebygningen i Nord-Europa og den største bygningen i verda i brannsikkert tre. Entreprenør var Martin M. Bakken. Golvflata er på 1&nbsp;800 km². Hallen har i dag VIP-fasilitetar til ca. 50 personar. 

Byggeprosessen starta hausten 1991 på grunnen til den dåverande fotballbanen ved sida av Storhamar Ishall. Ei ny erstatning for fotballbanen vart anlagt på Prestrud like ved ishallane. I løpet av 14 månader stod hallen ferdig.
Länsväg 293

**Länsväg 293** er ein länsväg i Dalarna. Han knyter Falun til riksväg 70 ved Amsberg 8 km nord for Borlänge. Vegen er smal og på mange stader ganske svingete. Lengda er 22 km.

## Tilknytingar
* Riksväg 50 i Falun
* Riksväg 70 og Riksväg 71 i Amsberg

## Skildring
Länsväg 293 startar ved riksväg 50 på Hanröleden i Falun. Vegen passerer utanfor eit stort industriområde i Falun, Ingarvet, før han startar ei lang stiging forbi Gamla Berget og Korsgården. Her forlet ein Falun og kjem inn på eit stykke der vegen er litt svingete og går gjennom skogen. Vegen passerer fleire mindre stadar.

9 kilometer vest for Falun er det ei avkøyring til Aspeboda. Länsväg 293 held fram vidare vestover mot Stråtenbo og Smedsbo. Ved Smedsbo kan ein svinge av både mot Aspeboda og Rexbo. 15 kilometer vest for Falun går vegen inn i Borlänge kommun og nesten med det same, ved Ängesgårdarna, er det ei avkøyring mot Borlänge. Etter Ängesgårdarna er det ikkje så mykje skog, og vegen følgjer Dalälven nokre kilometer for ein kjem fram til Norr Amsberg, som passerast før vegen kjem ut på Riksväg 70/Riksväg 71.

Vegen mellom Noreg og Gävle bytta i 2011 nummer til E16. Han går via Vansbro og gjennom Borlänge (tidlegare riksväg 71 og riksväg 50), sjølv om direktevegen länsväg 293 hadde vore mogleg. Førarar med lokalkunnskap nyttar ofte likevel 293, så ei utbetring Falun-Ängesgårdarna inklusive sykkelbane vart bygd i 2008. 

## Kryss

## Kjelder
Nansenskolen

**Nansenskolen** (eller **Norsk humanistisk akademi**) er eit frittståande akademi og ein folkehøgskule på Lillehammer i Noreg. Skulen er ei sjølveigande stifting.

Nansenskolen, som er av dei frilynte folkehøgskulane, det vil seia at kristen religion ikkje dannar basis for undervisninga, er studiestad for vaksne med ulik politisk, religiøs og kulturell bakgrunn. Verksemda byggjer på dei humanistiske tradisjonane, og målet er å spreie kunnskapen om dei. Skulen har vore ein pioner i arbeidet med å få i gang religionsdialog i det moderne, fleirkulturelle Noreg.

Skulen vart skipa i 1938 av Kristian Schjelderup, Anders Platou Wyller og Henriette Bie Lorentzen med det føremålet å få fram ei verd der konfliktar vert løyste ved dialog, ikkje vald. Både Schjelderup og Wyller var kristne humanister, men la vekt på at humanismen er samlande på tvers av religiøse skilje. Namnet på skulen skal minne om den humanitære handlekrafta som Fridtjof Nansen stod for.

Skulen har sett i gang prosjektet Nansen Dialog, som driv 11 dialogsenter med til saman 60 tilsette i det tidlegare Jugoslavia for at etniske grupper som har vore i væpna konflikt kan møtast for samtaler og samarbeid. Mange av desse dialogane går òg føre seg på skulen i Lillehammer, og dessutan har dialogarbeidet spreidd seg til fleire område i verda råka av krig og konflikt.

Skulen har tre studieretningar: *Idé, kultur og samfunn*, *skrivekunst* og *biletkunst*. Til årskurset vert det årleg teke opp 70 elevar. I tillegg vert det kvart år arrangert ei rad stutte kurs og prosjekt.

Nansenskolen tok initiativ til Sigrid Undset-dagane, som med tida vart til Norsk Litteraturfestival, den største litteraturfestivalen i Norden.

Nansenskolen fekk i 1987 Institusjonen Fritt Ords Ærespris for mangeårig arbeid for humanisme, toleranse og det frie ordet. I 1988 fekk skulen diplom med ærefull omtale frå UNESCO for «*outstanding contribution to the promotion of peace and tolerance*».

## Bakgrunnsstoff
*
Linni Meister

**Linn Irene Meister**, kjend som **Linni Meister** () er ein norsk glamourmodell og songar. Meister har norsk-tysk far og srilankisk mor. Ho er oppvaksen på Slependen i Bærum, og er no busett i Oslo.

Ho vart fyrst kjend som glamourmodell i det no nedlagde Team Aylar. I 2007 deltok ho i *Robinsonekspedisjonen* på TV3, og har sidan då vorte mykje omtalt i underhaldningspressa. 

## Fjernsyn
I 2008 og 2009 hadde ho faste innslag i TV 2 sitt ungdomsprogram *Waschera*. Her var konseptet at Meister skulle testa ulike typar yrke. I eitt av innslaga lærde Meister bort stripping, noko som fekk både fjernsynssjåarane og tilsette i TV 2 til å reagera. I 2007 deltok ho i Robinsonekspedisjonen på TV3 og kom på fjerdeplass. Dessutan har ho sitt eige fjernsynsprogram som heiter *Linni*, på TV 2 Bliss. 

## Musikkarrière
Meister starta tidleg med song, og song i kor frå ho var sju år gammal. Den profesjonelle musikkkarrieren starta sommaren 2007 då ho spela inn ein coverlåt av Destiny's Childs «Survivor» i samband med at ho skulle vere med i *Robinsonekspedisjonen*. Låten vart utgjeve på C+C Records, og fekk dårleg mottaking av pressa, mellom anna terningkast éin i VG. Året etter gav Meister ut singelen «Where my limo at», ein ironisk song om livet i rampelyset. I mai 2009 gav ho ut popsingelen «My Ass» som kom inn på iTunes Music Stores liste over dei hundre mest selde songane i Noreg. Melodien vart lansert i samband med lanseringa av filmen *[[Død snø]]* i utlandet. Ho har òg sunge inn ein russelåt, produsert av geniAL. Låta var for russebussen Cheezy. 

## Anna
Ho er òg kjend for å angiveleg ha vorte fråstolen private videoklipp med intime scener med sin tidlegare svenske kjæraste Kristian Hilberg på ferietur i 2006. Videoen vart deretter lasta opp på ulike pornografiske nettstader. Paret prøvde sidan å inngå eit samarbeid med pornofilmprodusenten Thomas «Rocco» Hansen for å kunna tena pengar på den stolne filmen, då skaden likevel hadde hendt. Paret trekte seg etter kort tid frå avtalen. Filmprosjektet vart avslutta og aldri lansert. Heile situasjonen førte òg til at Meister vart sparka frå Team Aylar. 

Jula 2008 fekk Meister merksemd i samband med ei FHM-framside der lesarane kunne skrapa bort bikinioverdelen hennar. Ho har tidlegare arbeidt som sex-spaltist i same bladet. 

Sommaren 2010 gifta ho seg med Bernhard Berntzen i Las Vegas, men giftarmålet vart aldri gyldig fordi dei ikkje kom seg til eit tinghus i Noreg. I januar 2011 tok forholdet slutt. Saman har dei sonen Dennis Michael Meister.

## Diskografi
;Singlar
* 2007: *[[Survivor]]*
* 2008: *[[Where my limo at]]*
* 2009: *[[My Ass]]*

## Filmografi
* 2007: *Kodenavn - Hunter*
* 2011: *Tomme Tønner 2 - Det Brune Gullet*

## Referansar

## Kjelder

* *Denne artikkelen byggjer på «[[:nb:Linni Meister|Linni Meister]]» frå , den 14. januar 2011.*
Filipstad i Sverige

**Filipstad** er ein tettstad i austre Värmland i Sverige. Han er administrasjonssenter i Filipstads kommun.

Filipstad ligg i ein dal mellom sjøane Lersjön og Daglösen. Mellom desse renn Skillerälven, som buktar seg gjennom sentrum, og forbi Nils Ferlin-statuen ved Stora torget.

## Historie

Filipstad fekk byprivlegium 6. april 1611 og er i og med det den tredje eldste byen i Värmland, etter Karlstad og Kristinehamn. Staden er oppkalla etter prins Karl Filip som var son til Karl IX og bror til Gustav II Adolf.

Heilt sidan 1300-talet finst det tradisjon innom jern og gruvehandsaming som er grunnen til at området har blitt folkesett. I området fanst store naturrikdomar, og då gruveindustrien fekk eit oppsving på 1700-talet, voks Filipstad fram. I 1694 mista ein byprivilegia etter ein brann, og staden fekk dei ikkje tilbake før i 1835. Etter det voks staden i rask takt mellom anna takka vere at fleire føretak og institusjonar voks fram. Filipstads Bergsskola, som finst enno i dag, er mellom dei.  

1904 er eit viktig årstal i Filipstad si historie. Då starta nemleg eit bakeri, som seinare fekk namnet Wasabröd, og som er den største knekkebrødsfabrikken i verda. Fabrikken har heile tida hatt mykje å seie for Filipstad, då den er tørste arbeidsgivaren der. Mange meiner at Wasa har hatt for stor tyding ved at ein ikkje har satsa på det øvrige næringslivet. 
OLW, som er stor innan snacksbransjen, er òg eit storføretak som ligg i Filipstad sidan 1968.

Den største marknaden i Sverige, Oxhälja, ligg i Filipstad. Han har ei historie attende til 1600-talet og går av stabelen den første helga i september kvart år. Kvart år vitjar oppimot 150 000 menneske Oxhälja.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Filipstad|Filipstad]]» frå ,  den 10. juni 2013.*  
  

## Bakgrunnsstoff
*Filipstads kommun
*Filipstads webbtidning
*Filipstads Gille
Jon Grue

**[[Jon Grue]]** () var ein norsk lærar som var sentral innanfor norsk spesialskulevesen kring 1900.

Grue var frå Tolga i Hedmark. Han vart styrar for Hansens Institutt for Åndssvake Gutter, Lindern i 1896 då staten overtok skulen. Grue var dermed den som fekk ansvaret for flyttinga av skulen til Røstad ved Levanger i 1903. Grue styrte Røstad skole til 1915. Han vart då tilsett som styrar ved Torshov skole, men var då sjuk av tuberkulose og fungerte aldri i stillinga før han døydde.

Jon Grue var gift med den kjende kvinnesakskvinna og målkvinna Anna Welle Grue. Jon Grue stod på oppropet for den store målmarknaden i Oslo hausten 1898 der kona Anna sat i arbeidsnemnda.

## Kjelder

----
*Sølvberg, Lauritz: *Johan Anton Lippestad og hans verk. Et bidrag til åndssvakeskolens historie i Norge gjennom 100 år.* Oslo 1945, s. 242-244.
**Røstad skole 75 år. 1903-1978*. (1978). Digital utgåve ved Levanger kommune 
*Alf Taraldsen: *Røstad skole Levanger 1903-1992. Skole og heim gjennom 89 år.* Levanger 1994.
Jean Arp

**Jean Arp**, fødd **Hans Arp**, () var ein fransk-tysk bilethoggar, målar og diktar.

### Liv og gjerning

Arp var fødd i Strasbourg i Alsace. Han kom til verda i den perioden Alsace og Lorraine heitte Elsass-Lothringen og høyrde til Tyskland, og vart døypt Hans. Mora var frå Alsace og faren tysk. Etter første verdskrigen kom området atter under Frankrike, styresmaktene bestemte då at namnet *Hans* skulle byttast ut med *Jean*.

Arp fullførte kunststudiar i Strasbourg i 1904 og reiste til Paris. Der fekk han gitt ut sine første dikt. Han gjekk på kunstskule i Weimar 1905-07 og reiste i 1908 tilbake til Paris, der han studerte ved Académie Julian.

Under den første verdskrigen budde Arp i Sveits. Her var ein av grunnleggarane av Dada-rørsla i Zürich i 1916. I 1920 starta han ei dadagruppe i Köln saman med Max Ernst og den sosiale aktivisten Alfred Grünwald. Få år seinare stilte han ut saman med surrealistane i 'Galerie Pierre' i Paris i 1925. 

Året etter flytta Arp til Paris. Han braut med surrealistane i 1931 for å lage ei ny rørsle kalla *Abstraction-Création* med tidsskriftet *Transition* som hovudorgan.

Frå 1930-åra og resten av livet gav han ut essays og poesi. Han flykta frå Paris til Zürich for å sleppe unna den tyske okkupasjonsmakta.

Arp hadde separatutstilling i New York og besøkte byen i 1949. Året etter fekk han bestilling på eit relieff til ein bygning ved Harvard University i Cambridge i Massachusetts.
Han utførte også eit murmåleri til UNESCO-bygningen i Paris og vann hovudpremien for skulptur ved biennalen i Venezia i 1954.

Arp døydde i Basel i Sveits i 1966.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jean Arp|Jean Arp]]» frå ,  den 14. januar 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Surrealism Artikkel om tilkomsten av surrealismen (engelsk)
Årets Nordmann

**Årets nordmann** er ein pris som sidan 2007 har vore delt ut av vekemagasinet *[[Ny Tid]]*. Prisen blir gjeven til ein borgar som har utmerkt seg innanfor *Ny Tid* si globalt orienterte verd.

Namnet tar utgangspunkt i ein e-post Språkrådet sende til *Ny Tid* i oktober 2006, eit svar som førte til stor mediedebatt. Språkrådet likestilte i e-posten omgrepa «nordmann» og «etnisk norsk», noko dei fekk mykje kritikk for. Etter lengre debatt måtte Språkrådet beklage innhaldet i e-posten. Ny Tid oppretta prisen som ein reaksjon på Språkrådet sitt definisjon av omgrepet «nordmann».

Det første året møtte då prisen òg reaksjonar på at han gjekk til ein nordmann med mørk hudfarge, og redaktøren og avisa melde den høgreekstreme grupperinga «Norgespatriotene» for truslar i samband med dette.

## Vinnarar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Årets Nordmann|Årets Nordmann]]» frå ,  den 14. januar 2011.*  

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Ny Tid 
* Kohinoor 
* Margreth Olin 
* – Martine Aurdal ein landssviker 
* Disse tre ble «Årets nordmenn 2011»
Molkom

**Molkom** er ein svensk tettstad i Karlstads kommun i Värmlands län i landskapet Värmland. I 2005 hadde tettstaden 1&nbsp;883 innbyggjarar. 

Tidlegare var Molkom centralort i Nyeds kommun og tingsplats i Nyeds härad. Namnet Nyed kjem frå soknet som Molkom tidlegare låg i, Nyeds socken.

På hausten 2006 vart Nyeds skola innvigd. Den inneheld førskuleklasse til år 9. klasse. Tidlegare vart Nyeds skola kalla Åsvallaskolan.

Tettstaden har om lag 2&nbsp;000 innbyggarar og ligg mellom Karlstad og Filipstad i Värmlands län. På 1800-talet var Molkom eit av Värmlands største bruk, og framleis finst det mange industriføretak der - spesielt innanfor stålbransjen.

## Jernbanen
Bergslagsbanan Kil–Daglösen–Ställdalen går gjennom Molkom. Stasjonen i Molkom ligg 32 km frå Kil og 109 km frå Ställdalen. Før Molkom på banen ligg Deje og etter Molkom kjem møtestasjonen i Lindfors. Trafikken på jernbanen vart opna 1. mars 1876. Det var jernbanen som gjorde at samfunnet Molkom voks. Tidlegare forslag på jernbanestrekning var via Norum, sør for Molkomssjön, og sidan dette forslaget hadde vunne hadde Molkom med stort sannsyn ikkje vokse til den staden som han no er.

## Etymologi
Stadnamnet Molkom er nemnt første gongen i 1503 og vart då skrive *Molchen* og *Molchom*. Det avsåg då ein gard, som sidan fekk gi namn til nærliggande jernbanestasjonen. Namnet kan vere danna av det forsvenska ordet *muld* eller *mold* med tydinga ’mull’.  

Ei skrøne seier at namnet Molkom kom til på følgjande vis: Bøndene i Karlstad dreiv kvart år dei kyrne dei ville selje til den store husdyrmarknaden i Filipstad. Vel framme i Molkom – litt meir enn halvvegs – var det tid for å mjølke kyrne. På dialekt heitte det då at det var tid for å «molk om» kyrna, og derav namnet Molkom.

## Kjende personar frå Molkom
* Ulf Malmros, regissør 
* Ann-Louise Skoglund, hekkeløpar
* Johan Larsson , innebandyspelar, Noreg
* David Shutrick, popartist
* Dan Larsson, fotballmålvakt i Degerfors, ÖSK, moderklubb: IF Nyedshov
* Magnus Rongedal, musikar 
* Henrik Rongedal, musikar
* Christer Lindén, musikar
* Stefan Olsson, kaptein for det svenske friidrettslandslaget
* Maud Lindström, musikar, poet, historieforfattar
* Jan-Erik Vaara, forbundskaptein, svenske dameinnebandylaget

## Kuriosa
Ulf Malmros sin kritikarroste og prislønte film *[[Den bästa sommaren]]* finn stad i Molkom.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Molkom|Molkom]]» frå ,  den 7. desember 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Molkomsportalen
Kopparberg

**Kopparberg** er ein tettstad i Västmanland og centralort i Ljusnarsbergs kommun i Örebro län. Til tettstaden reknar ein òg med Bångbro.

Namnet Kopparberg kjem av at området vart busett i samband med koparfunnet Mårten Finne frå Löa gjorde i 1624. Området var då kalla Lindesås finnmark, og seinare fekk området namn etter sjøen Ljusnan og berget, Ljusnarsberg. Namnet var først Nya Kopparberget (frå 1634) med ei tilvising til Stora Kopparberget i Falun, for sidan å bli forkorta til berre Kopparberg.	

Kopparberg er eit tidlegare gruvesamfunn som ligg ved riksväg 63. Den siste gruva, Ljusnarsbergs gruva (sulfidmalm), vart lagd ned i 1975 av den dåverande eigaren Boliden. Gruva ligg i nord-kanten av Kopparberg. Etter drifta står de att ein flyttbar så kalla "gruvcirkus". Eit minne frå gruvetida er bergmeisterbustaden Stora gården, som ligg sentralt i Kopparberg. Den er i dag eit bygningsminne.

I den nærliggande bygda Bångbro fanst tidlegare eit jernverk med kallvalsverk, som vart nedlagd i 1987. I dag er dei fleste arbeidsplassane på staden i offentleg sektor. Mellom større føretak er  Kopparbergs Bryggeri  det største med over 100 tilsette på staden.

Kopparbergsmarken ved Mikkelsmesse er årets høgdepunkt når det gjeld talet på besøk i kommunen. Hovudgata på staden og alle tilgrensande område blir forvandla til marknadsplass og kring 100&nbsp;000 menneske vitjar staden. 

Kopparberg er elles kjent for det lilla frimerket som var eit feiltrykk og har ein verdi som er ukjend, men vert rekna for å vere høgast i heile verda. Frimerket vart seld for 15 millionar kroner på slutten av 1990-talet til ein anonym kjøpar. Det gule treskilling banco-frimerket som vart poststempla i 1857 i Kopparberg skulle ha vore grønt.

Kopparberg var eigen köping, Kopparbergs köping før 1962, då han vart slått ihop med Ljusnarsbergs landskommun og Ljusnarsbergs köping vart oppretta, seinare Ljusnarsbergs kommun.

## Galleri

Image:Kopparberg1.jpg|Sentrale Kopparberg på 1920-talet
Image:Rönnbärskrans.jpg|Rönnbärskrans frå "marken" 2004


## Folketalsutvikling

## Noter
Roma Mineralvannfabrikk

**Roma mineralvannfabrikk** vart starta i 1920 av Martin Bergersen, og held til på Lillestrøm i Lillestrøm kommune. Roma produserer ulike typar mineralvatn og leskedrikkar som vanlegvis blir seld kassevis frå fabrikkutsalet eller frå andre, eigne utsalsstader.

Roma Mineralvannfabrikk er ein av fire produsentar i Noreg som har lisens til å produsere og selje RC Cola.

Roma produserer tre typar julebrus. Ein av dei er den er ein variant av den svenske julmust.

## Bakgrunnsstoff
* Roma mineralvannfabrikk
* Produktliste hos Roma Mineralvannfabrikk Produktliste
Happy Cola

**Happy Cola** var ein norsk cola som vart utvikla på etter krigen og som kom på marknaden i 1950.
Colaen vart tappa på spesielle flasker som hadde karakteristiske ringar.

Essensen til Happy Cola var utvikla av Storm Kjemiske i Oslo på oppdrag av Mineralfabrikenes Landsforening. 

## Kjelde
* Helgeland Bruz/
* Storm kjemiske
Bantuekspansjonen

**Bantuekspansjonen** viser til utbreiinga av bantufolk i Afrika gjennom fleire tusenår med vandring, og er ein særs viktig prosess i afrikansk historie. Talarar av proto-bantuspråk oppstod i dagens Kamerun og Nigeria, og utvandringa ser ut til å ha byrja etter innføringa av landbruk, det vil seia rundt 3000–2500 f.Kr. for den første ekspansjonen i Vest-Afrika. Frå rundt 1500-1000 f.Kr. følgde vidare utvandring austover og sørover frå dette området. Bantufolk fortsette koloniseringa sørover, og hadde slått seg ned i dagens Sør-Afrika frå rundt år 0.

Bantuekspansjonen førte til utbreiing av språk og utveksling av kunnskap. Etterkvart oppstod nye folke- og samfunnsgrupper, ofte gjennom blanding gjennom giftarmål.
Bantufolk hadde fleire fordelar i høve til tidlegare innvånarar. Kjennskapen til landbruk og metallurgi gjorde at dei kunne slå seg ned i område med ulike tilhøve og bu mykje tettare enn jegerar og sankarar. Dei fortrengde khoisanfolk, hadzaer og sandawifolk som levde på denne måten med steinvåpen. I austre og sørlege Afrika lærte bantufolk om husdyrhald frå folk dei møtte, og spreidde denne kunnskapen vidare til jegerar og sankarar. 

Den tettare folkesetnaden av bantufolk gjorde det mogleg å danna større rike, som Mutapariket ved Zambezielva, som stod bak bygginga av Stor-Zimbabwe. I Sør-Afrika stod zululeiaren Shaka bak danninga av eit større rike på 1800-talet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bantu expansion|Bantu expansion]]» frå , og «[[:sv:Bantuexpansionen|Bantuexpansionen]]» frå  den 15. januar 2011.*
Kappløpet om Afrika

**Kappløpet om Afrika** viser til korleis europeiske stormakter mellom rundt 1870 og 1914 kappast om å sikra seg størst mogleg herredøme over område i Afrika. Desse områda blei danna og styrt som koloniar gjennom ofte blodige kampar mot lokale innbyggjarar. Gjennom slike kolonikrigar klarte dei ulike stormaktene i Europa å få politisk, økonomisk og militær makt over mesteparten av det afrikanske kontinentet.

Kappløpstida er ofte kalla «den nye imperialismen», og hadde fleire årsaker. Dei fleste historikarar er einige om at økonomiske interesser, maktkamp mellom stormaktene og nasjonalisme var dei viktigaste drivkreftene til imperialismen som førte til det europeiske kappløpet om å erobra flest koloniar i Afrika.

I 1870-åra var tevlinga mellom dei europeiske maktene så intens at europeiske statsleiarar frykta at kolonikappløpet kunne føra til krig mellom dei. For å unngå dette kalla Otto von Bismarck saman til ein konferanse i Berlin. Berlinkonferansen hadde deltakarar frå ei rekkje europeiske land, men ingen afrikanarar. Dei europeiske statsleiarane delte dei gjenverande delane av Afrika mellom seg utan omsyn til etniske og geografiske tilhøvet. Konferansen hadde berre som mål å hindra europeisk kriging, dermed blei områda fordelt under føresetnad om at kolonimakta skulle ha fullstendig kontroll gjennom erobring.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kappløpet om Afrika|Kappløpet om Afrika]]» frå ,  den 15. januar 2011.*
Mineralvannsfabrikkenes Landsforening

**Mineralvannsfabrikkenes Landsforening** var ei norsk bransjeforeining for produsentar av mineralvatn eller brus. Ho blei stifta i 1913.
Tidleg på 1900-talet fanst det over 200 små brusfabrikkar i Noreg. Dette talet gjekk kraftig ned i løpet av hundreåret.

I 1938 gjekk 28 av medlemmene ut og danna ei ny foreining, Mineralvannsindustriens Landslag. I 1988 samla seg 36 brusfabrikkar og bryggeri seg i Norsk Bryggeri og Mineralvannindustris Forening. Namnet blei endra til Bryggeri- og mineralvannforeningen i 2001. Brusprodusentane gjekk ut att i 2005, men etter ei omorganisering i 2006 kom dei inn att og namnet blei til det noverande Bryggeri- og drikkevareforeningen.

Laget tok initiativet til utvikling av essensar for norsk brus. Mellom dei finn ein Asina, som vart lansert i 1948, Happy Cola, som vart lansert i 1950.

Erling Valentin Kielland var formann i foreininga frå 1950.

## Kjelder

* http://grossnorwegians.com/news/helt-korka-samlemani/
Peter Andreas Sæther

**Peter Andreas Sæther** () var ein norsk lærar, ordførar og stortingsmann frå Trondheim.

Far til Sæther var sjømann og døydde tidleg. Sæther vart frå då oppfostra hos morfaren. I unge år var han i fire år huslærar hos soknepresten i Skogn, der han samstundes gjekk i lære for å verte skulehaldar. Han var så lærar og kyrkjesongar i Levanger frå 1832. Frå 1835 til 1879 var han lærar og kyrkjesongar i Alstadhaug sokn i Skogn. Sæther var ordførar i heradsstyret 1850-62 og 1870-73.

Sæther representerte Nordre Trondhjems amt på Stortinget 1851 og 1857-77. Han var 1851 og -57 medlem av kyrkjekomiteen, 1859-60 og 1865-66 av vegkomiteen, 1862-63 sekretær av kyrkjekomite nr 1 og medlem av jarnbanekomiteen, 1868-69 og 1871-77 av tollkomiteen, dei siste fire sesjonane sekretær i sistnemnde. Dessutan var han medlem av Lagtinget 1857-60, visesekretær 1862-63 og sekretær 1864-66, 1868-69 og 1871-73 i same. I den siste valbolken, 1877-79, møtte han berre i 1877, sidan permittert grunna sviktande helse. I 1860 var han medlem av Stortinget sin deputasjon til kongekroninga i Trondheim.

Sæther døydde i Levanger i 1897.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*
Nicolai Ulstad

**Nicolai Ulstad** () var ein skulemann og stortingsmann frå Trondheim.

Ulstad, som var son til ein kjøpmann, vart student frå Trondhjems skole i 1829 og cand. theol. i 1837. Då Klæbu seminar vart oppretta i 1839 vart han andrelærar der. Styrar av seminaret frå 1860 til 1874.

Ulstad var medlem av heradsstyret i Klæbu, ordførar 1856-63. Frå 1858 til 1874 var han sparebankdirektør (styreleiar). Han representerte Søndre Trondhjems amt på Stortinget 1857 og 1858, samt 1859-60. Han var heile tida medlem av kyrkjekomiteen.

Ulstad døydde i 1875 på garden Torven i Klæbu, ein gard han eigde.

## Kjelde
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Johan Augustinussen

**Johan Augustinussen** () var ein lærar og stortingsmann frå Nesna i Nordland.

Augustinussen var son til ein gardbrukar på garden Langset i Nesna. Frå 1830 til han døydde var han lærar og kyrkjesongar i heimbygda. Han var den første ordføraren i Nesna frå 1838 til 1848, på ny ordførar 1850-54. Elles var han kommunekasserar frå 1840, postopnar i 14 år og medlem av forlikskommisjonen i 49 år.

Augustinussen representerte Nordlands amt på Stortinget frå 1848 til 1869. 1848-1857 og 1859-60 var han medlem av kyrkjekomiteen, 1862-63 og 1868-69 av kyrkjekomite nr 2. Han var òg medlem av jarnbanekomiteen 1851, 1857 og 1868-69, av valkomiteen 1854-1869 og av fullmaktskomiteen 1859-1869. Dessutan medlem av finanskomiteen på omframstortinget 1858, komiteen om den danske-tyske krig på omframstortinget i 1864 og av næringskomite nr 1 i 1865-66. Grunna sjukdom var han i 1854 permittert frå den 15. mai.

Han var medlem av Lofotkommisjonen av 1855 og av kommisjonen om dei nordlandske handelstilhøva i 1859.

Augustinussen døydde i heimen sin i Nesna i 1888.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Nils Hilsen

**Nils Nilssen Hilsen** () var ein norsk lærar og stortingsmann frå Modum i Buskerud. Hans Nilssen Gubberud var bror hans.

Hilsen var son til ein gardbrukar og tidlegare lærar i Snarum sokn i Modum. Sjølv var han utdanna til lærar hos soknepresten i prestegjeldet. I den lange perioden 1821 til 1872 var han kyrkjesongar i alle tre kyrkjesokna i Lier; Frogner, Tranby og Sylling. I yngre år var han ei tid også lærar for konfirmerte gutar i Lier. Han hadde ei mengd kommunale verv, mellom anna var han ordførar i Lier, forlikskommissær og sparebankdirektør.

Hilsen representerte Buskeruds amt på Stortinget i 1848 og 1854-64. I 1848 var han medlem av kyrkjekomite nr 1. Frå 1854 var han medlem av Lagtinget på alle seinare tingsamlingar. I tillegg var han 1854 med i bankkomiteen, 1857 i kyrkjekomiteen, 1859-60 og 1862-63 i vegkomiteen og 1864 i jarnbanekomiteen.

Hilsen døydde på klokkargarden Heg i Lier i 1872.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Zsa Zsa Gábor

**Zsa Zsa Gabor** () var ein ungarsk-amerikansk skodespelar. Systrene hennar, Eva og Magda Gabor, var òg skodespelarar. 

Gabor debuterte på scena i Wien femten år gammal og vart kåra til «Frøken Ungarn» i 1936. I 1941 kom ho til USA, der ho vart kjend først som skodespelar, seinare for personlegdomen sin og etterkvart ni ekteskap. Ein av mennene hennar, George Sanders, gifta seg seinare med systera Magda. I våre dagar er ho mest «kjend for å vere kjend».

## Filmografi
* 1997: The Ruby Wax Show
* 1997: The Rosie O'Donnell Show
* 1996: A Very Brady Sequel
* 1995: Cybill
* 1994: Empty Nest
* 1993-1995: Late Show with David Letterman
* 1993: Happily Ever After
* 1992: The Naked Truth
* 1991: The Fresh Prince of Bel-Air
* 1990: City Babette Croquette
* 1987: Johann Strauss - Der König ohne Krone
* 1986: Charlie Barnett's Terms of Enrollment (V) Star Hungry' Celebrity
* 1984: Frankenstein's Great Aunt Tillie
* 1983: Matt Houston
* 1981: As the World Turns
* 1981: The Facts of Life Countess Calvet
* 1980: The Love Boat Annette
* 1980: Hollywood, ich komme
* 1979: Supertrain Audrey
* 1978: Every Girl Should Have One
* 1977: 3 Girls 3
* 1976: Won Ton Ton, the Dog Who Saved Hollywood
* 1972: Up the Front
* 1971: Night Gallery Mrs. Moore
* 1971: Mooch Goes to Hollywood 
* 1969: Bracken's World Cameo 
* 1968: The Bob Hope Show
* 1968: The Name of the Game Mira Retzyk 
* 1968: Batman Minerva
* 1967: Jack of Diamonds 
* 1967: Bonanza Madame Marova 
* 1966: Drop Dead Darling
* 1866: Picture Mommy Dead 
* 1966: The Rounders Ilona Hobson 
* 1966: Alice in Wonderland or What's a Nice Kid Like You Doing in a Place Like This? 
* 1966: F Troop Marika 
* 1965: Gilligan's Island Erika Tiffany Smith 
* 1965: Bob Hope Presents the Chrysler Theatre Pilot 
* 1963-1964: Burke's Law Anna, the Maid 
* 1963: The Dick Powell Show Girl 
* 1962: Lykke og krone 
* 1962: Boys' Night Out 
* 1962: The Road to Hong Kong 
* 1960: Make Room for Daddy Lisa Laslow 
* 1960: Ninotchka 
* 1960: La contessa azzurra 
* 1959: Lux Playhouse Helen 
* 1959: For the First Time 
* 1958: Queen of Outer Space 
* 1958: Touch of Evil 
* 1958: Country Music Holiday 
* 1958: Shower of Stars 
* 1958: The Man Who Wouldn't Talk 
* 1957: Playhouse 90 Erika Segnitz 
* 1957: The Girl in the Kremlin 
* 1957: The Life of Riley Gigi 
* 1956-1961: General Electric Theater Countess Gloria 
* 1956-1958: Matinee Theatre Eugenia 
* 1956: Death of a Scoundrel 
* 1956: Sneak Preview 
* 1956: The Ford Television Theatre Dara Szabo 
* 1955: The Red Skelton Show Movie Star
* 1955: Climax! Mme. Florizel 
* 1954: 3 Ring Circus 
* 1954: Ball der Nationen 
* 1954: Sangre y luces 
* 1953: L'ennemi public no 1
* 1953: Lili 
* 1953: The Story of Three Loves 
* 1952: Moulin Rouge 
* 1952: We're Not Married! 
* 1952: Lovely to Look at
Juledrikke

**Juledrikke** er drikkar som er særskild knytte til jul. Dette kan vera drikke ein lager heime eller drikkar som blir produsert for å i tida før og under jula. Ein kan ha slik drikke saman med julemat eller drikka han åleine på ulike juletilstellingar.

## Juleøl

Særskild drikke har vore nært knytt til jul sidan norrøn tid. I den eldste kjelda som nemner den nordiske julefeiringa, «Haraldskvedet» frå 800-talet, snakkar ein om å drikka jul.
Det var sterk tradisjon for å brygga juleøl til høgtida, og julebrygging var påbode ved lov.
Brygginga kunne ta til ei veke eller to før jul, helst når månen var i ny og det var flo sjø.

Primstaven markerte byrjinga av jula første juledag med eit drikkehorn, medan slutten av feiringa på tjuandedag jul var markert med eit horn som vende nedover.

I heidensk tid drakk ein skålar til ære for norrøne gudar - først til Odin for siger og kongemakt, sidan til Njord og Frøy for godt år og fred. Ein kunne også drikka ei helteskål til Brage og minneskål for hauglagde slektningar. Etter at landet blei kristna kunne ein i staden drikka til ære for helgenar. I staden for å ofrast til gudane blei det signa.

Juleøl var særskild søtt, sterkt og velsmakande, og blei gjerne brygga med honning og mykje malt.
Det blei brygga visse stader i Noreg heilt fram til 1900-talet.

I nyare tid er det blitt vanlegare for bryggjeri å laga juleølet. Sleppet av årets nye juleøl kan vera ein viktig dag, i Danmark kalla J-dag.
I dei siste åra har ein fått alkoholfrie variantar av juleølet.

## Andre alkoholdrikkar

Akevitt har saman med juleøl blitt ein nordisk tradisjon å drikka til julemat, som pinnekjøt og lutefisk.
Tidleg på 2000-talet lanserte Vinmonopolet juleakevitt som eit eige produkt.

Fleire stader har ein tradisjon for å ha blanda drikkar til jul, som eggelikør eller eggnog, gløgg, glühwein og wassail. Desse drikkane kan ha ulike former for frukt og krydder oppi og blir ofte servert varme. 

## Alkoholfri juledrikke
For juledrikke utan alkohol er sukkerøl ein gammal norsk tradisjon, medan julebrus er litt nyare. Typen varierer frå fabrikant til fabrikant. I Sverige har den tradisjonelle julmusten blitt så populær at han dominerer brussalet.

Coca-Cola har marknadsført drikken sin med julenissen (Santa Claus) sidan 1930-talet for å auka vintersalet.

## Kjelder
Smelleslekta

**Smelleslekta** (*Silene*) er ei planteslekt i nellikfamilien. Plantane har poseforma eller sylindrisk beger med fem tenner. Kvite eller raude kronblad, ofte med to små flikar der dei kjem ut or begeropningen. Tre eller fem griflar. Fem, seks eller ti kapseltenner. Raud jonsokblom og kvit jonsokblom har hannblomstrar på ein plante og hoblomstrar på ein annan. Resten av dei norske artane har tokjønna blomstrar. Nitten artar veks vilt eller forvilla i Noreg.

Merk at ein del databaser inkluderer hanekamslekta (*Lychnis*) i smelleslekta.

Norske artar:
* Raud jonsokblom (*S. dioica*)
* Kvit jonsokblom (*S. pratensis*)
* Småjonsokblom (*S. furcata*)
* Blindurt (*S. wahlbergella*)
* Strandsmelle (*S. maritima*)
* Engsmelle (*S. vulgaris*)
* Orientsmelle (*S. csereii*)
* Tatarsmelle (*S. tatarica*)
* Nikkesmelle (*S. nutans*)
* Nattsmelle (*S. noctiflora*)
* Gaffelsmelle (*S. dichotoma*)
* Hengjesmelle (*S. pendula*)
* Fransk smelle (*S. gallica*)
* Raudsmelle (*S. armeria*)
* Småsmelle (*S. rupestris*)
* Fjellsmelle (*S. acaulis*)
* Tjæreblom (*S. viscaria*)
* Fjelltjæreblom (*S.alpina*)
* Hanekam (*S.flos-cuculi*)

## Kjelder
*Johannes Lid, norsk-svensk-finsk flora, Det Norske Samlaget, 1985.

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Limurt|Limurt]]» frå ,  den 15. januar 2011.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Juledekorasjon

**Juledekorasjon** eller **juleutstilling** er ei oppstilling eller arrangement av ulike pynteelement i samband med jul. Slike utstillingar kan finnast på fleire ulike stader og ha mange føremål, som å skapa julestemning, trekka til seg folk, knyta saman lokalsamfunn, visa fram rikdom, samla inn pengar til veldedige føremål eller selja varer.

Juledekorasjonar kan innehalda ulike former for eller framstillingar av julepynt, juletre, blomar og grønt, levande eller elektriske lys,
julefigurar, vintereffektar som pyntesnø og diverse andre element som kan minna om jul, lys eller vinter. 

Det er vanleg å laga juledekorasjonar i heimar, institusjonar, offentlege stader og ulike verksemder som butikkar, stormagasin og kjøpesenter.
Ein kan setja opp juledekorasjonar i oktober, november eller desember.
Dei blir gjerne tekne ned ein gong i januar.
Større dekorasjonar kan ha ei offisiell opning utført av til dømes ein kjendis, politikar eller annan lokal person.

## Julekrybber
Julekrybber er utstillingar med figurar frå juleevangeliet og ulike tilleggsfigurar.
Julekrybber eller *presepio* blei utbreidde i Italia på 1500-talet, og utvikla seg frå enkle framstillingar av Jesusbarnet i ei krybbe med to dyr rundt til rike tablå av figurar og bygningar tilknytt den bibelske forteljinga og sitt eige nærmiljø.
Julekrybbene blei opphavleg sette opp i kyrkjer nær altaret, men blei seinare attraksjonar i husa til framståande adelsfolk.
Det finst i dag ei rekkje ulike variasjonar over krybbene, som *[[Weihnachtsberg]]* (julefjell) frå Tyskland og Tsjekkia, *papirový betlém* eller 'papirkrybber' frå Tsjekkia, *[[szopka]]* frå særleg Kraków i Polen, og *[[caganer]]*-tradisjonen frå Catalonia. 

## Kjelder

*

*
;Bibliografi
*Janne Solemsløkk og Camilla Kilnes, «Kårer byens vakreste juleutstilling»  (22.11.2010) ved adressa.no
*Lars Anders Vestad,  «- Vi er gale etter jul hele gjengen» (29.10 2012) ved rbnett.no

*«Guide: JUL i Danmark» ved visit-denmark.dk
*«Vinnere av konkurransen Åmots beste juleutstilling», amot.kommune.no

## Bakgrunnsstoff

*Søk etter «juledekorasjon» ved europeana.eu
Alkekonge

**Alkekonge** er ein fugleart i alkefamilien. 
## Skildring
Alkekongen er den minste av alkefuglane, og det einaste medlemen i si fugleslekt. Han vert 19-21 cm lang med eit vengespenn på 34-38 cm. Vaksne fuglar er svarte på hovud, nakke, rygg og vengar, med kvite undersider. Stjerten er liten, avrunda og svart. Nedre delen av ansiktet og sidene på halsen vert kvite i vinterdrakta. Nebben er kort og butt. Flukta er direkte, med kjappe svirrande vengeslag på grunn av dei korte vengane.

;Læte
Alkekongane kjem med eit utval av kvitring og kallerop i hekkekoloniane. På sjøen er dei stille.

;Utbreiing og taksonomi
Fuglen hekkar i Arktis. Der er to underartar:
* *A. a. alle* hekkar på Grønland, Island, Spitsbergen og Novaja Zemlja.
* *A. a. polaris* hekkar på Franz Josef Land.

;Førekomst i Noreg
Alkekongen hekkar ikkje langs fastlandet, men er ein vanleg vintergjest langs kysten i nord, meir spreidd i sør.

;Hekking og levevis

Alkekongane hekkar i store koloniar i fjellsider ved kysten. Paret legg 1 egg i sprekkar og under steinar. Polarmåse og polarrev er dei viktigaste fiendane, men også isbjørnen kan forsyne seg av egga i hekkekoloniane.

;Føde
Fuglane finn maten når dei dukkar i sjøen. Maten er hovudsakleg krepsdyr, i tillegg hoppekreps, virvellause dyr og små fisk. Ved hekkeplassane samlar fuglane seg i svermar både når dei skal ut på sjøen og når dei vender tilbake.

;Trekktilhøve
Mot vinteren dreg fuglane sørover og overvintrar langt nord i Atlanterhavet. Stormar kan blåse fuglane lengre mot sør enn der dei normalt overvintrar.

## Kjelder
**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Little Auk|Little Auk]]» frå , den 15. januar 2011.* 
;Referansar
Landsdel

**Landsdel** er ein del av eit land som gjerne er like stor som eller større enn den største innanlandske administrasjonsinndelinga. 

## Landsdelar i Noreg

Noreg har fem landsdelar som er Nord-Noreg, Trøndelag, Vestlandet, Austlandet og Sørlandet. De fire siste reknast som landsdelar i Sør-Noreg. Øygruppa Svalbard og øya Jan Mayen, som òg er delar av Noreg, blir ikkje rekna til nokon landsdel, sidan dei norske landsdelane tradisjonelt sett berre er knytt til fastlandet. Namnet Sørlandet vart først nytta av forfattaren Vilhelm Krag i 1902. Før den tid vart området omtalt som Agder og rekna som ein del av landsdelen Vestlandet.
Det nye omgrepet Midt-Noreg har ikkje ei veldefinert geografisk avgrensing, men inkluderer oftast delar av Vestlandet og heile Trøndelag og i somme tilfelle òg tilgrensande område i Nord-Noreg og Austlandet.

Fylka er fordelt slik på landsdelane:


## Landsdelar i Sverige


Sveriges tre landsdelar er Götaland (den søndre delen), Svealand (i midten) og Norrland (den nordlege delen).

Landskapa i Sverige er fordelt slik på landsdelane:

## Referansar


## Sjå òg
*Distrikt i Noreg
Julmust

**Julmust** er ein svensk most og leskedrikk. Must blir hovudsakleg drukke til jul og ein del til påske. I påska blir musten kalla **påskmust**. Drikkane til dei to høgtidene har som regel same oppskrift, men det finst unnatak.

Drikken finst gjennom heile året som «must» av til dømes Apotekarnes. Tidlegare vart  Apotekarnes must laga før jul og vart lagra i eit år før han vart seld som julmust. 

## Historie
Tidleg på 1920-talet vart must lansert som ein alternativ måltidsdrikk till den då populæraste mørke ølet under namnet Münchener-öl eller München-öl. Oppskrifta på musten fekk dei opphavlege eigarane frå Tyskland der Harry Roberts hadde studert kjemi. I 1910 starta dei tilverking i Örebro. Oppskrifta er hemmeleg og berre to personar kjenner til dei eksakte ingrediensane. I tillegg til  hemmelege smaksstoff inngår mellom anna malt og humle (no i ekstraktform). 

## Referansar


## Bakgrunnsstoff
Stjerneblomslekta

**Stjerneblomslekta** (*Stellaria*) er ei planteslekt i nellikfamilien. Medlemene er eitt- eller fleirårige plantar, oftast om lag snaue. Blomstrane er kvite og stjerneforma. Dei fem kronblada er kløyvde mest til grunnen så dei ofte ser ut som ti. Tre griflar. Kapselen sprekk opp med seks flikar. Elleve artar veks i Noreg.

Norske artar:
* Skogstjerneblom (*S. nemorum*)
* Vassarve (*S. media*)
* Lundstjerneblom (*S. holostea*)
* Snøstjerneblom (*S. crassipes*)
* Myrstjerneblom (*S. palustris*)
* Grasstjerneblom (*S. graminea*)
* Rustjerneblom (*S. longifolia*)
* Bekkestjerneblom (*S. alsine*)
* Fjellstjerneblom (*S. calycantha*)
* Saftstjerneblom (*S. crassifolia*)
* Ishavsstjerneblom (*S. humifusa*)

## Kjelder
*Wikipedia på norsk bokmål.
*Tysk wikipedia.
*Johannes Lid, norsk-svensk-finsk flora, Det Norske Samlaget, 1985.
Foreininga Store norske leksikon

**Store norske leksikon** (tidlegare **Store norske leksikon AS** og **Norsk nettleksikon**) er ei norsk foreining som gjev ut fire leksikon på nett: Store norske leksikon, Norsk biografisk leksikon, Store medisinske leksikon og Norsk kunstnerleksikon. 

Kunnskapsforlaget sitt forsøk på å driva Store norske leksikon som gratis nettleksikon førte ikkje til ønska resultat, og den 1. juli 2010 blei eigarskapen og rettane til domenet snl.no overdratt til Fritt Ord og Sparebankstiftelsen DnB NOR. Stiftelsene gjorde middel tilgjengelege for å driva og utvikla snl.no vidare. Ei varig, institusjonell løysing blei etablert våren 2013 med det ideelle selskapet Store norske leksikon AS. Selskapet blei omdanna til foreining i 2014.

Norsk nettleksikon var i perioden 2010 til 2012 tenkt som ei viderareutvikling av *Store Norske Leksikon*, *Store medisinske leksikon* og *Norsk biografisk leksikon*. Nettleksikonet skulle også innehalde nyskrivne artiklar, og bli kopla mot den digitale basen til Nasjonalbiblioteket.  

Prosjektet var eit samarbeid mellom Sparebankstiftelsen DNB NOR, Fritt Ord, Norsk faglitterær forfatter- og oversetterforening, Nasjonalbiblioteket, Det Norske Videnskaps-Akademi og dei norske universiteta. Prosjektet var finansiert med løyvingar frå stiftinga Fritt Ord og Sparebankstiftelsen DNB NOR, som sikra driftskapital på 10 millionar kroner for året i tre år for å utvikle leksikonet. I tillegg løyvde Norsk faglitterær forfatter- og oversetterforening pengar til å nyskrive leksikonartiklar. I januar 2011 vart Anne Marit Godal tilsett som leiar for *Norsk nettleksikon*. 

I 2012 skifta prosjektet namn til Store norske leksikon AS, som i 2013 blei etablert som ein ikkje-kommersiell utgivar av verka *Store norske leksikon*, *Store medisinske leksikon* og *Norsk biografisk leksikon* og *Norsk kunstnerleksikon* på nett. I 2015 blei AS-et lagt ned til fordel for Foreininga Store norske leksikon, som overtok eigarskapen til leksikona. Dette gjorde det mogleg å få universiteta med på eigarsida. 

## Kjelder

* 

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Foreningen Store norske leksikon|Foreningen Store norske leksikon]]» frå ,  den 12. juli 2020.*
Norsk Litteraturfestival

**Norsk Litteraturfestival &ndash; Sigrid Undset-dagene** (eller berre **Norsk Litteraturfestival**) er ein årleg festival på Lillehammer i slutten av mai.

Festivalen vart skipa i 1995 og har sitt opphav i Nansenskolens Sigrid Undset-seminar i 1993 og 1994. Seminara og festivalen fekk sitt namn etter forfattaren og nobelprisvinnaren i litteratur, Sigrid Undset, som budde på Lillehammer frå 1919 til ho døydde i 1949.

Litteraturfestivalen er den største i sitt slag i Norden. Hovudvekta ligg på norsk samtidslitteratur og samspelet mellom litteraturen og samfunnet. Frå festivalen i 2007 har Norden vorte sett meir i fokus, og dei siste åra har det internasjonale preget vorte sterkare. Festivalen fekk frå 2006 status som knutepunktinstitusjon, det vi seie at festivalen er rekna som leiande innanfor sitt område i Noreg og har rett til løyvingar på eigen post over statsbudsjettet. 

Norsk Litteraturfestival har definert to hovudmål, å auke den ålmenne interessa for litteratur, og å vere ein sentral arena i Noreg for litteratur. Verkemidla for å nå desse måla er nettverksbygging, samarbeid med dei relevante lokale, regionale, nasjonale og internasjonale kulturinstitusjonane og organisasjonane, og dugnadsånd.

Litteraturfestivalen har òg vorte det største bransjetreffet i Noreg for forfattarar, omsettarar, kritikarar, forleggarar, bokhandlarar og bibliotekarar.

Festivalen kan by på eit vidt spekter av store og små arrangement, som til dømes møte med forfattarar og forfattarskap, opplesingar og intervju, debattar, føredrag, konsertar, kunstutstillingar, seminar, teater, film, quiz, prisutdelingar og fotballkamp. Eit stort lesande publikum skal finne noko av interesse, anten dei er barnehageborn, familiar, skuleelevar, lærarar, studentar, pressefolk eller politikarar.

## Bakgrunnsstoff
*
OPP

**OPP** er ei lokalavis som kjem ut kvar fredag på Oppdal i Trøndelag. Avisa kom ut første gong 19. desember 2002. Dekningsområdet er Oppdal kommune.

I 2003 vann avisa gull i Årets avisside, medan avisa dei to neste åra fekk bronse. Avisa fekk den regionale utmerkinga «Beste lokalavis» i 2004.

Avisa blir utgitt av Mediehuset OPP, som òg driv nettstaden opp.no og nærradioen Radio E6. Mediehuset gir òg ut bøker. I 2004 kom "40 turer i Oppdal", av Jon Strand og i 2007 kom nyutgivinga av ordboka *Oppdaling*, av Ingeborg Donali.

Ansvarleg redaktør er Per Roar Bekken.

## Opplag
Offisielle opplagstal for OPP

* 2003: 1 665
* 2005: 2 100
* 2006: 2 203
* 2007: 2 329
* 2008: 2 329
* 2009: 2 327
* 2010: 2 336

## Referansar


## Bakgrunnsstoff
* OPP
Christopher Polhem

**Christopher Polhem** () var ein svensk oppfinnar og industrimann. Han var verksam i den svenske gruvenæringa og stod bak ei rekkje oppfinningar og utbetringar, til dømes heisetransportsystem, gravemaskinar, gruvepumper og bruer.

Christopher Polhem, som opphavleg heitte Polhammar, vart fødd i bygda Tingstäde på Gotland. Faren døydde tidleg og Polhem måtte alt som ung klare seg sjølv. Han arbeidde som gardsgut i Uppland. Han vart immatrikulert ved Uppsala universitet 16 år gamal i 1687. Dei tre fyrste åra studerte han matematikk for professor Anders Spole. 

Polhem vart namngjeten då han klarte å reparere det gamle urverket til domkyrkja i universitetsbyen. Polhem vart deretter kalla til *Bergskollegium* i Stockholm. Han vart spandert på, drog på studietur til utlandet åra 1694–1696. Polheim reiste i lag med Samuel Buschenfelt, titulert *markscheider*. Dei reiste til kontinentet og til England.

Polhem grunnla i 1697 instituttet *Laboratorium mechanicum*, som var meint å utdanne ingeniørar, men skulen stengde etter nokre få år. I utviklingsarbeidet laga Polhem massevis av konstruksjonmodellar av tre. Desse vart i 1756 samla til ei eige utstilling: *Kongliga modellkammaren*. Nokre få tremodellar vert i dag synte fram på Teknisk museum i Stockholm. 

I 1699 starta Polhem industrianlegget Stjärnsunds bruk i Dalarna. Formålet var å starte masseproduksjon av forbruksvarer med hjelp av maskinar drivne med vasskraft. Stjärnsunds bruk produserte mellom anna urverk, tallerkar og lås. 

Åra 1710-1716 arbeidde Polhem som teknisk direktør for kopargruva i Falun. Polhem vart i 1714 utnemnd til leiar for *Kommerskollegium*. I 1716 fekk han tittelen kommerseråd samt vart adla. 

## Kjelder
*Christopher Polhem. Artikkel i Nationalencyklopedin, 2011-01-15.
*Dunér, David. Maskinmannen. I: Populär historia, nr. 3, 2001
Per Sundnes

**Per André Sundnes** () er ein norsk journalist og programleiar. Ved Eurovision Song Contest 2007 hadde Sundnes jobben som TV-kommentator etter Jostein Pedersen, og han har sidan den gongen vore tett tilknytt Melodi Grand Prix. Han er difor blitt omtalt som «Grand Prix-general». 

Sundnes har ein bachelor-grad i film og TV frå the London Institute, som no heiter University of the Arts London. 

Før tida si som journalist i NRK jobba Sundnes som lærer. Han har vore vore fast musikk- og trendkommentator i NRK-programmet Store studio frå 2002 til 2007. 

I 2005 utgav han boka *Chic og bruk*, som han skreiv saman med journalisten Lillian Vatnøy.

Sundnes er sambuar med Tore Lengren.

## Referansar


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Per Sundnes|Per Sundnes]]» frå ,  den 21. januar 2019.*