Joice Mujuru

**Joice Runaida Mujuru** (), også kjend under krigsnamnet «Teurai Ropa Nhongo», er ein zimbabwisk revolusjonær og politikar som var visepresident i Zimbabwe frå 2004 til 2014. Tidlegare hadde ho vore regjeringsminister og visepresident i ZANU–PF. Ho var gift med Solomon Mujuru fram til han døydde i 2011, og vart lenge rekna som ein mogleg etterfølgjar etter president Robert Mugabe. I 2014 vart ho likevel fordømd for å ha planlagt eit komplott mot Mugabe. Som følgje av skuldingane mot henne miste Mujuru både posten som visepresident og posisjonen sin i partileiinga. Nokre månader seinare vart ho ekskludert frå partiet, og etter dette skipa ho det nye partiet Zimbabwe People First.
## Bakgrunn
Runaida Mugari vart fødd i Mount Darwin, eit nordaustleg distrikt i Zimbabwe. Ho er shona og høyrer til Korekore-språkgruppa. Ho gjekk på ein misjonsskule driven av Frelsesarmeen, Howard High i Chiweshe i provinsen Mashonaland Central.

Då ho var atten år gammal, var Mujuru den einaste kvinna som fekk opplæring i Lusaka.  Etter å ha fullført to år med vidaregåande utdanning valde ho å slutte seg til den rhodesiske buskkrigen. Det blir fortalt at ho skaut ned eit helikopter med maskingevær 17. februar 1974 etter å ha nekta å flykte. Denne hendinga er seinare blitt kraftig avvist av leiaren for krigsveteranane, Christopher Mutsvangwa, etter at ho vart ekskludert frå partiet. Fleire ballistiske ekspertar har òg stilt spørsmål ved om det er mogleg å skyte ned eit helikopter med eit så lett våpen slik historia hennar skildrar. I 1975 var ho politisk instruktør ved to vellukka militærbasar. Då ho var 21 år gammal, var Mujuru leirkommandant ved den militære og humanitære leiren i Chimoio i Mosambik.

Ho tok krigsnamnet «Teurai Ropa Nhongo» (shona for «lat blodet flyte»), og steig sidan fram som ein av dei første kvinnelege kommandantane i Mugabe sine ZANLA-styrkar. I 1977 gifta ho seg med Solomon Mujuru, som då var kjend under krigsnamnet «Rex Nhongo» og var nestkommanderande for ZANLA. Same året vart ho det yngste medlemmet i sentralkomiteen til ZANU og medlem av den nasjonale leiinga. Den politiske aktiviteten hennar gjorde henne til eit mål for dei rhodesiske tryggingsstyrkane, som prøvde å fange henne utan å lukkast.

Som ein del av Operation Dingo vart ZANLA-leiren i Chimoio angripen av rhodesiske soldatar 23. november 1977. Mujuru greidde å unngå å bli teken til fange ved å gøyme seg i ei mykje brukt felles latrinalgrop. I 1978, då leiren hennar kom under åtak, var Mujuru — som då var ni månader gravid — framleis aktiv i kampane. Ho fødde berre nokre dagar seinare.

Etter at ho kom tilbake frå krigen, var lite kjent om opphavet til namnet hennar og kva ho eigentleg heitte. Mora hennar fortalde i eit intervju med avisa The Sunday Mail i heimbygda Mount Darwin at «Joice» var eit namn ho tok i bruk medan ho var i krigen. Det eigentlege namnet hennar, fortalde ho, var Runaida, som hadde vore namnet til ei avdød tante på farssida.

Mujuru-familien bur no på ein gard på 14 km², Alamein Farm, kring 72 kilometer sør for Harare. Høgsteretten i Zimbabwe har slått fast at garden vart ulovleg teken frå den opphavlege eigaren.

## Politisk karriere
Ved sjølvstendet i 1980 vart Mujuru det yngste medlemmet i regjeringa då ho fekk ansvaret for sport, ungdom og fritid. Ho fullførte vidaregåande skule ved sida av den travle arbeidskvardagen etter at ho vart utnemnd til minister.

Som telekommunikasjonsminister prøvde ho å hindre  i å etablere sitt uavhengige mobilnettverk Econet. Masiyiwa fekk eit ultimatum frå regjeringa om å selje det importerte utstyret sitt til rivalane. Den 24. mars 1997 valde Mujuru å gi Zimbabwe si andre lisens for mobiltelefoni til det tidlegare ukjende zairiske konsortiet Telecel, noko som stengde Masiyiwa ute. Det zairiske konsortiet inkluderte ektemannen hennar, Solomon Mujuru, og nevøen til president Robert Mugabe, . Etter fleire rettsstridar vann Masiyiwa lisensen sin i desember 1997.
### Visepresident
Kvinneorganisasjonen i ZANU-PF vedtok på årskonferansen sin i september 2004 å fremje ein kvinneleg kandidat til vervet som visepresident i partiet, eit embete som hadde stått tomt etter at Simon Muzenda døydde.
Mugabe gav etter for press frå ein ZANU-PF-fraksjon leia av mannen til Mujuru, general Solomon Mujuru, om å gi ei kvinne posten som andre visepresident. Dette førte samstundes til at parlamentspresident  – som mange såg på som Mugabe sin føretrekte arvtakar – vart skyvd til side. Denne omrokkeringa i ZANU-PF vart kalla «the night of the long knives» av Zimbabwe Broadcasting Corporation.

Mujuru vart teken i eid som visepresident i Zimbabwe 6. desember 2004.

Ho vart nominert som ZANU-PF sin kandidat til setet i nasjonalforsamlinga for Mt. Darwin West ved parlamentsvalet i mars 2008. Ifølgje dei offisielle resultata vann ho klart med 13 236 røyster mot 1 792 for Gora Madzudzo, kandidaten til Movement for Democratic Change-fraksjonen leia av Morgan Tsvangirai. Dette stod i motsetnad til tidlegare påstandar frå MDC om at Mujuru hadde tapt setet. Etter valet vart ho igjen teken i eid som visepresident av Mugabe 13. oktober 2008, saman med Msika.

Ho er gjenstand for personlege sanksjonar frå USA.
Joice Mujuru vart også knytt til eit forsøk i 2009 på å selje opptil 3,5 tonn gull frå Den demokratiske republikken Kongo til eit europeisk selskap, i strid med EU-sanksjonar mot dette selskapet.

Mujuru bur i dag på Alamein Farm, ein produktiv og verdifull gard som vart ulovleg rekvirert frå Guy Watson-Smith i 2001 som del av landreformprogrammet, noko både den zimbabwiske høgsteretten og internasjonale domstolar har slått fast. I 2001 vart Mujuru-familien gjenstand for det første rettslege søksmålet mot eit medlem av Mugabe sin indre krets knytt til ulovleg overtaking av land og eigedelar. Overtakinga av Alamein Farm vart dømd ulovleg av den zimbabwiske høgsteretten.
Mujuru vart rekna som ein mogleg etterfølgjar etter president Mugabe, i konkurranse med . Ho samla støtte i politbyrået, sentralkomiteen og presidiet, samt blant dei provinsielle partileiarane. Ho fekk også støtte blant delar av den zimbabwiske befolkninga, noko som vart vist ved at lojale støttespelarar av henne vart valde inn i ungdomsorganisasjonen. Det vart likevel venta at arvefølgja hennar ville bli utfordra på kongressen i desember 2014, der alle medlemmene i politbyrået og sentralkomiteen måtte stille til attval.
### Eksklusjon og nytt politisk parti
Seint i 2014 vart Mujuru skulda for å planleggje eit komplott mot Mugabe og vart etter kvart sett på som ein utstøytt person i ZANU-PF. Ho miste posisjonane sine i partileiinga på kongressen i desember 2014, og kort tid etter, 8. desember 2014, avsette Mugabe henne frå posten som visepresident, saman med fleire ministrar som vart knytte til fraksjonen hennar. I kommentarar publiserte 9. desember – same dagen som avsetjingane vart kunngjorde – sa Mujuru at påstandane om at ho hadde planlagt eit komplott mot Mugabe var «latterlege».

Den 10. desember 2014 utnemnde Mugabe den langvarige rivalen hennar i kampen om arvefølgja, Emmerson Mnangagwa, til ny visepresident.

Mujuru vart ekskludert frå ZANU-PF 3. april 2015, og gjekk deretter vidare med å etablere partiet Zimbabwe People First i opposisjon til ZANU-PF. I 2017, etter å ha ekskludert sju leiande medlemmer av Zimbabwe People First, endra ho namnet på partiet til National People’s Party då dei ekskluderte medlemmene utfordra eigarskapen til partinamnet Zimbabwe People First.

Under oppkøyringa til presidentvalet i 2018 signerte Joice Mujuru ein allianse med 20 mindre parti. Dette vart sett på som eit motstykke til Tsvangirai si MDC-allianse, og skulle gi henne større forhandlingsmakt i ei eventuell koalisjonsregjering. People’s Democratic Party (PDP) leia av Lucia Matibenga, Zapu under leiing av Dumiso Dabengwa og NPP presenterte ein koalisjonsavtale for å utfordre ZANU-PF i Matabeleland ved valet i 2018. Leiinga i Zapu, NPP og PDP sa at dei ikkje ville stille mot kvarandre i parlamentsvalet i Matabeleland, men la til at «dørene framleis stod opne» for ein breiare koalisjon med andre opposisjonsparti. Dette skapte uro for at MDC-alliansen, som nyleg var kunngjord, kunne møte motstand.

Mujuru var ein av dei 23 kandidatane som stilte til presidentvalet.

## Embete ho har hatt
* Minister for samfunnsutvikling og kvinnesaker (1980–1985)
* Statsråd ved statsministerens kontor (1985–1988)
* Minister for samfunnsutvikling, kooperativ og kvinnesaker (1988–1992)
* Residentminister og guvernør for Mashonaland Central (1993–1996)
* Minister for informasjon, post og telekommunikasjon (1996–1997)
* Minister for rurale ressursar og vassutvikling (1997–2004)
* Visepresident i Zimbabwe (2004–2014)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Joice Mujuru|Joice Mujuru]]» frå , den 8. mars 2026.*