Nils Utsi

**Nils Reidar Utsi** () var ein norsk samisk skodespelar, dramatikar og teaterinstruktør frå Tana i Finnmark.

## Liv og virke

### Utdanning
Utsi var fødd i Tana. Etter gymnas i Finnmark tok Nils Utsi skodespelarutdanning ved Statens Teaterskole i Oslo, der han kom inn i 1964 som den fyrste samiske studenten.

### Karriere
Etter skulen blei han tilsett ved Den Nationale Scene i Bergen der han var i tre år frå 1968 til 1971. Han var deretter med på å starta Hålogaland Teater hausten 1971. Dette var det fyrste profesjonelle teateret i Nord-Noreg, og det fyrste regionteateret i Noreg. Utsi var ein av dei kunstnariske drivkreftene ved teateret og deltok i alle produksjonane dei første åra. Dette var ofte oppsettingar som tok utgangspunkt i regional kultur og politikk, mellom anna historia til arbeidarrørsla i Nord-Noreg.

Utsi gjesta seinare Hålogaland Teater (HT) ved opninga av kulturhuset i Tromsø 1983 med *Petter Dass*, der han hadde hovudrolla, og igjen ved HT sitt 25-årsjubileum i 1996, der han hadde hovudrolla i *Postmannen fra Arles*. Også ved opninga av det nye teaterhuset til HT i 2005 gjesta Utsi i ei rolle i *Benoni og Rosa*.

Nils Utsi blei kjend i større delar av Noreg gjennom rolla som faren til sameguten Ante i barne-TV-serien med same namn. Serien blei send på NRK for fyrste gong i 1976 og 1977, og Utsi var personinstruktør for dei samiske medverkande. I den fyrste samiske spelefilmen *Ofelaš*/*[[Veiviseren]]* (1987), i regi av Nils Gaup, hadde han ei sentral rolle. Filmen blei oscarnominert. I den neste, *[[Bázo]]* frå 2003, hadde han òg ei rolle. Nils Utsi var òg med i Gaup-filmen *[[Filmen Kautokeino-opprøret|Kautokeino-opprøret]]* frå 2008. I 2009 spelte han i filmen *Jernanger* regissert av Pål Jackman. Han deltok i ei lang rekke kortfilmar, mellom anna i samarbeid med Nordland kunst- og filmfagskule.

I 1997 hadde Nils Utsi hovudrolla i *[[Jeppe på Bjerget]]* av Ludvig Holberg  i ein samisk versjon, *Jeagge Jussa,* produsert av Beaivvás Sámi Teáhter i Kautokeino. I 2004 var han instruktør for skodespelet *Stein i lomma* (*Stones in his Pockets*) ved same teater. I 2012 hadde han ei sentral rolle i ungdomsserien *Hjerterått* (regissert av Nils Gaup) på NRK. I 2014 var han ved Stockholms Svenska Riksteatern  i *När vinterns stjärnor lyser här*.

Under Alta-konflikten blei Utsi fjerna frå Stilla tre gonger, og var den fyrste personen av fleire som vart stilt for retten for demonstrasjonen.

## Teaterarbeid (utval)

### Ved Den Nationale Scene i Bergen

* 1968: *Lille Malcolm og hans kamp mot evnukkene*
* 1969: *[[Nederlaget]]* av Nordahl Grieg
* 1969: *[[Mens vi venter på Godot]]* av Samuel Beckett
* 1970: *[[Peer Gynt]]* av Henrik Ibsen

### Ved Hålogaland Teater

* 1971: *[[Tolvskillingsoperaen]]* av Bertolt Brecht
* 1971: *Gutten og gullfuglen* av Nils Utsi, Sigmund Sæverud, Tone Danielsen
* 1973: *Det er her æ høre tel* av Klaus Hagerup
* 1975: *Vor ret vi tar* av Klaus Hagerup og Dag Skogheim
* 1975: *[[Peer Gynt]]* av Henrik Ibsen
* 1978: *Krittringen* av Bertolt Brecht
* 1984: *[[Petter Dass]]* av Lars Berg
* 1997: *Postmannen fra Arles* av Ernst Bruun Olsen
* 2005: *[[Benoni og Rosa]]* av Knut Hamsun
* 2011: *[[En folkefiende]]* av Henrik Ibsen

### Ved Beaivváš Sámi Našunálateáhter

* 1997: *[[Jeppe på Bjerget|Jeagge Jussá]]* (*Jeppe på Bjerget*) av Ludvig Holberg
* 2000: *Eatni váibmu vardá* (*En mors hjerte blør*) av Nils Utsi
* 2004: Regi på *Lummaid dievva geađggit* (*Stein i lomma*)

### Ved Ice Globe Theater

* 2004: *[[Hamlet]]*

## Filmroller

* 1974: *Under en steinhimmel*
* 1975: *Ante* – også personregi
* 1980: *[[La elva leve!]]*
* 1980: *Svart hav* – også manus
* 1983: *Jon*
* 1986: *Nattseilere*
* 1987: *[[Veiviseren]]* (*Ofelaš*)
* 1992: *Den femtonde hövdingen*
* 2003: *Bázo*
* 2008: *[[Filmen Kautokeino-opprøret|Kautokeino-opprøret]]*
* 2009: *Jernanger*
* 2009: *Polmak i Tana*
* 2010: *Robert Mitchum est mort*
* 2011: *Dunderland*
* 2011: *Skumringslandet*
* 2012: *Hjerterått*
* 2013: *Bonki*
* 2017: *Den 12. mann*
* 2019: Askeladden – i Soria Moria slott

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nils Utsi|Nils Utsi]]» frå ,  den 19. mai 2022.*