open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bygningsvern

**Bygningsvern** er det å ta vare på og verna bygningar av ulike slag, særleg bygninger av antikvarisk verdi. Bygningsvern spennar frå enkle tiltak og rehabilitering til omfattande restaurering og rekonstruksjon basert på grundige undersøkingar av ein aktuell bygning. Hensikta er å ta vare på dei ulike verdiane som er knytte til den enkelte bygningen: historiske verdier, kunstverdi og bruksverdi.

I Europa går det systematiske bygningsvernet tilbake til 1800-talet. Sentrale teoretikarar var franske Eugène Emmanuel Viollet-le-Duc og engelske John Ruskin.
Ei viktig internasjonal verneforeining er International Council on Monuments and Sites.

I Noreg finst det organisasjonar for bygningsvern, som Fortidsminneforeningen stifta i 1844. Elles står ulike offentlege organ for bygningsvernet, som også er nedfelt i ulike lovar. 
En vesentlig del av bygningsvernet i Norge blir ivaretatt av offentlige organer på ulike nivåer som virker gjennom ulike lovbestemmelser. Strengest er det bygningsvernet som skjer gjennom Kulturminneloven gjev det strengaste vernet, medan Plan- og bygningsloven opner for å  ivareta bygningar av antikvarisk verdi.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*  Freda bygninger  ved miljostatus.no
Yvonne Murray

**Yvonne Carole Grace Murray** () er ein britisk-skotsk tidlegare langdistanseløpar frå Musselburgh som vart europameister på 3&nbsp;000 meter i 1990, og elles vann bronsen på distansen i EM 1986 og Sommar-OL 1988, samt sølvmedaljen ved EM 1994.

## Aktiv
Murray kom i 1986 på tredjeplass på 3&nbsp;000 meter ved samveldeleikane i Edinburgh, seinare på sommaren tok ho same pallplassen på distansen under europameisterskapen i Stuttgart. Vinteren 1987 sigra ho på spesialdistansen i hall-EM i franske Liévin. Under dei olympiske sommarleikane 1988 sprang Murray sitt livs beste 3&nbsp;000 meter, ho sette personleg rekord med 8.29,0 og vann endå ei bronsemedalje.

I januar 1990 vart ho nummer to på 3&nbsp;000 m ved samveldeleikane i Auckland. Eit høgdepunkt i hennar idrettsliv kom då ho i Split lukkast vinne gullmedaljen på 3&nbsp;000-meteren. Midt i mars 1993 vann Murray 3&nbsp;000 m ved hall-VM i Toronto. Året etter tok ho sølv på distansen ved EM i Helsinki, klart slått av Sonia O’Sullivan frå Irland. Mindre enn to veker etter europameisterskapen vann Murray 10&nbsp;000-meteren, på personbeste 31.56,9 då samveldeleikane 1994 fann stad i Victoria i British Columbia.

Murray sine personlege rekordar er elles 4.01,2 på 1500 m, oppnådd i Oslo i 1987, nemnde 8.29,0 på 3&nbsp;000 m og 14.56,9 på 5&nbsp;000 m frå London i 1995.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*EM 1986 i Stuttgart: Bronsemedalje på 3&nbsp;000 m – 8.37,1
*VM 1987 i Roma: Nr 7 på 3&nbsp;000 m – 8.43,9. Utslått på 1500 m (4.07,8=nr 18)
*OL 1988 i Seoul: Bronsemedalje på 3&nbsp;000 m – 8.29,0
*EM 1990 i Split: Gullmedalje på 3&nbsp;000 m – 8.43,0, framom Jelena Romanova (8.43,6)
*VM 1991 i Tokyo: Nr 10 på 3&nbsp;000 m – 8.44,5
*OL 1992 i Barcelona: Nr 8 på 3&nbsp;000 m – 8.55,8
*VM 1993 i Stuttgart: Nr 9 på 3&nbsp;000 m – 8.43,4
*EM 1994 i Helsinki: Sølvmedalje på 3&nbsp;000 m – 8.36,4, bak Sonia O’Sullivan (8.31,8)
*VM 1995 i Göteborg: Braut 10&nbsp;000 m

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Yvonne Murray|Yvonne Murray]]» frå ,  den 24. august 2019.*
Hagen Melzer

**Hagen Melzer** () er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Bautzen i dåverande Aust-Tyskland. Han vart europameister 1986 i 3&nbsp;000 meter hinder, året etter vann han sølvmedaljen i same øvinga i verdsmeisterskapen.

### Aktiv
Melzer gjorde det kunststykket å få nøyaktig same tid i hinderløpet under EM 1982 og VM 1983, tida 8.21,33 gav fjerdeplass i EM og ellevteplass i VM. I den neste europameisterskapen, i Stuttgart i 1986, vann han spurten mot italienske Francesco Panetta og vesttyske Patriz Ilg. Året etter sprang Melzer i VM-finalen i Roma sitt beste hinderløp nokon gong og sette nasjonal rekord med tida 8.10,3, han var likevel sjanselaus mot nemnde Panetta, som tok gull og Melzer sølv.

Melzer vart austtysk meister i 3&nbsp;000 meter hinder i 1980, 1983 og 1985-89. I 1991 vart han tysk meister i øvinga.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*EM 1982 i Aten: Nr 4 – 8.21,3
*VM 1983 i Helsinki: Nr 11 – 8.21,3
*EM 1986 i Stuttgart: Gullmedalje – 8.16,6, framom Francesco Panetta (8.16,8)
*VM 1987 i Roma: Sølvmedalje – 8.10,3, bakom Francesco Panetta (8.08,5)
*OL 1988 i Seoul: Nr 10 – 8.19,8
*EM 1990 i Split: Nr 7 – 8.22,4

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Hagen Melzer|Hagen Melzer]]» frå ,  den 24. august 2019.*
UEFA-cupfinalen i fotball 1980

**UEFA-cupfinalen i fotball 1980** stod mellom to vesttyske lag; Eintracht Frankfurt og tittelforsvarar Borussia Mönchengladbach, og vart avvikla med heime- og bortekamp for kvart av laga. Fyrste oppgjeret fann stad 7. mai på Bökelbergstadion i Mönchengladbach framfor 25&nbsp;000 tilskodarar, returkampen 27. mai på Waldstadion i Frankfurt med 59&nbsp;000 på tribunane. Eintracht Frankfurt vann UEFA-pokalen på bortemålsregelen, ettersom begge laga skåra i alt 3 mål.
 
### Kampane
Midtspissen Harald Karger sende gjestene i føringa i Mönchengladbach i det 37. minutt, Christian Kulik utlikna straks før pause. I den andre omgangen tok gjestene på nytt leiinga i det 71. minutt, ved kaptein Bernd Hölzenbein, fem minuttar seinare utlikna Lothar Matthäus for heimelaget. Eit par minuttar før full tid skåra Kulik på nytt og ordna siger 3-2 til Borussia.

I returoppgjeret skåra innbytaren Fred Schaub kampens einaste mål i det 81. minutt, fire minuttar etter han tok plass i Eintracht-mannskapet. Dermed stod det 3-3 samanlagt, og dei to bortemåla til Eintracht Frankfurt avgjorde utfallet av finalen.

### Laga
Vinnarane frå **Eintracht Frankfurt** bestod av Jürgen Pahl, Willi Neuberger, Bruno Pezzey, Karl-Heinz Körbel, Horst Ehrmantraut, Werner Lorant, Bernd Nickel, Ronald Borchers, Cha Bum-kun, Norbert Nachtweih, Bernd Hölzenbein, Harald Karger, Fred Schaub, Wolfgang Trapp.

**Borrussia Mönchengladbach** mønstra Wolfgang Kneib, Winfried Schäfer, Wilfried Hannes, Frank Schäffer, Norbert Ringels, Lothar Matthäus, Christian Kulik, Carsten Nielsen, Karl Del'Haye, Harald Nickel, Ewald Lienen, Ralf Bödeker, Steen Tychosen, Jürgen Fleer.  

### Dommarar
Guruceta Muro frå Spania var kampleiar i Mönchengladbach, Alexis Ponnet frå Belgia i Frankfurt.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:1980 UEFA Cup Final|1980 UEFA Cup Final]]» frå ,  den 24. august 2019.*
Gråvengtrompetfugl

**Gråvengtrompetfugl** (*Psophia crepitans*) er ein medlem av den litle trompetfuglfamilien, Psophiidae. Han lever i den nordlege Amazonasregnskogen og på Guayanaskjoldet i tropisk Sør-Amerika. 

## Skildring
Gråvengtrompetfugl er ein rundt forma, perlehønsliknande fugl med lang, S-forma hals, lange bein og kort gult hønsliknande nebb. Han er 42–52 centimeter lang og 0,75 - 1,5 kilogram i vekt. Den mjuke fjørdrakta er hovudsakleg svart, men i motsetnad til dei andre artane i familien, er oversida med dei sekundære og tertiære flygefjørene grå hos gråvengtrompetfugl.

Dette er sosiale skogsfuglar som hekkar i hòle tre, 8-13 meter over bakken, og legg 3 kvite egg som blir ruga av alle medlemmer av ei gruppe på fem eller fleire fuglar. Når dei ikkje hekkar, kan flokkane vere 50 eller meir. Føda deira er insekt og frukt som dei plukkar frå bakken. Dei er svake flygarar, og vil føretrekke å springe framfor å flyge. Om dei blir pressa flyg dei likevel opp i eit tre.

Denne fuglen blir halden som eit temd fjørkre av urfolk i Amazonas. Trompetfuglane gjer nytte som ein effektiv vaktpost, med sitt høglydte varsellæte. Dei kan òg jakte slangar.

Storleiken på populasjonen er ikkje estimert og er trudd å vere minkande. Arten er klassifisert som globalt nær truga, NT. Trugsmåla er avskoging i Amazonasbassenget kor vegetasjonen blir brent ned til kvegdrift og soyaproduksjon, og dessutan av jaktpress.

;Underartar med utbreiing
**P. c. napensis*, frå søraustlege Colombia, gjennom austlege Ecuador til nordaustlege Peru, litt inn i nordvestre Brasil
**P. c. ochroptera*, nord for Amazonaselva i nordvestre Brasil, og vest for  Rio Negro
:Dette taksonet er skild ut som ein sjølvstendig art hos den nettbaserte tenesta Handbook of the Birds of the World Alive.
**P. c. crepitans*, Guayanaskjoldet, medrekna søraustre Colombia,  sørlege Venezuela, og dessutan eit vidare område av Nord-Brasil.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gray-winged trumpeter|Gray-winged trumpeter]]» frå ,  den 24. august 2019.*  
 
;Referansar 

## Bakgrunnsstoff
UEFA-cupfinalen i fotball 1982

**UEFA-cupfinalen i fotball 1982** stod mellom svenske IFK Göteborg og vesttyske Hamburger SV og vart avvikla med heime- og bortekamp for kvart av laga. Fyrste oppgjeret fann stad 5. mai på Ullevi i Göteborg framfor 42&nbsp;548 tilskodarar, returkampen 19. mai på Volksparkstadion i Hamburg med 57&nbsp;312 på tribunane. IFK Göteborg vann pokalen med 4 mål mot 0,
 
### Kampane
Heime på Ullevi skåra Tord Holmgren kampens einaste mål for det svenske laget midtvegs i den andre omgangen.

På bortebane i Hamburg sjokkerte gjestene frå Sverige heimepublikum med å vinne 3-0 etter skåringar av Dan Corneliusson i det 25. minutt, og av Torbjörn Nilsson og Stig Fredriksson 61 og 64 minuttar ut i kampen, siste målet kom på straffespark.

### Laga
Vinnarlaget **IFK Göteborg** bestod av Thomas Wernersson, Ruben Svensson, Glenn Hysén, Conny Karlsson (kaptein), Stig Fredriksson, Tord Holmgren, Jerry Carlsson, Glenn Strömberg,  Dan Corneliusson, Torbjörn Nilsson, Tommy Holmgren, Glenn Schiller, Håkan Sandberg.

**Hamburger SV** stilte med Uli Stein, Manfred Kaltz, Ditmar Jakobs, Holger Hieronymus, Bernd Wehmeyer, Jürgen Groh, Jimmy Hartwig, Felix Magath, Thomas von Heesen, Lars Bastrup, Horst Hrubesch (kaptein), Caspar Memering, Peter Hidien.

### Dommarar
John Carpenter frå Irland var kampleiar i Göteborg, englendaren George Courtney i Hamburg.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:1982 UEFA Cup Final|1982 UEFA Cup Final]]» frå ,  den 25. august 2019.*
Lura kyrkje

**Lura kyrkje** er ei arbeidskyrkje frå 1987 i Sandnes kommune i Rogaland fylke.

Kyrkja er av teglstein og tre og har 320 sitjeplassar.

## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
* Kyrkjesøk
* Lura kyrkjelyd
UEFA-cupfinalen i fotball 1987

**UEFA-cupfinalen i fotball 1987** stod mellom svenske IFK Göteborg og skotske Dundee United og vart avvikla med heime- og bortekamp for kvart av laga. Fyrste oppgjeret fann stad 6. mai på Ullevi i Göteborg framfor 50&nbsp;023 tilskodarar, returkampen 20. mai på Tannadice Park i Dundee med 20&nbsp;911 på tribunane. IFK Göteborg vann pokalen med samanlagt 2-1.
 
### Kampane
Heime på Ullevi skåra Stefan Pettersson kampens einaste mål for det svenske laget i det 38. minutt av fyrste omgang.

På bortebane i Dundee sende Lennart Nilsson IFK Göteborg i føringa midtvegs i fyrste omgang. Då kampen var ein time gammal utlikna John Clark til 1-1 for heimelaget, utan det hindra at svenskane sin kaptein Glenn Hysén kunne heve UEFA-trofeet etter dommaren bles for full tid. 

### Laga
Vinnarlaget **IFK Göteborg** bestod av Thomas Wernersson, Mats-Ola Carlsson, Glenn Hysén (kaptein), Peter Larsson, Stig Fredriksson, Magnus Johansson, Tord Holmgren, Michael Andersson, Tommy Holmgren, Stefan Pettersson, Lennart Nilsson, Roland Nilsson, Lars Zetterlund.

**Dundee United** mønstra Billy Thomson, Maurice Malpas, David Narey (kaptein). Paul Hegarty, John Holt, Jim McInally, Billy Kirkwood, David Bowman, Eamonn Bannon, Paul Sturrock, Ian Redford, John Clark, Iain Ferguson, Kevin Gallacher, Dave Beaumont.

### Dommarar
Siegfried Kirschen frå Aust-Tyskland var kampleiar i Göteborg, Ioan Igna frå Romania i Dundee.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:1987 UEFA Cup Final|1987 UEFA Cup Final]]» frå ,  den 25. august 2019.*
Riedlingen

**Riedlingen** er ein by i Landkreis Biberbach i delstaten Baden-Württemberg i Tyskland med 10&nbsp;500 ibuarar. Byen ligg 540 meter over havet, opp mot platået Schwabisk Alb, og ved elva Donau.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Riedlingen|Riedlingen]]» frå ,  den 25. august 2019.*  


## Bakgrunnsstoff

*
Kar

**Kar** kan visa til:

* ein mann eller gut (frå norrønt *karl*)
* eit ilåt eller ein behaldar til å ha noko oppi (frå norrønt *ker*), til dømes:
** ausekar
** badekar
** drikkekar
** matkar
** saltkar
** ålekar
* brukar, eit fundament til en bru, til dømes
** landkar
;Anatomi
* ein kanal for indre transport av vatn i stengelen til karplantar 
* blodkar
* lymfekar
;Militærvesen
*Karabiner 98k, ofte forkorta Kar98.
Myrteparula

**Myrteparula** (*Setophaga coronata*) er ein liten sporvefugl i parulafamilien. Han hekkar i Nord-Amerika og overvintrar i sørlege område av USA, og over heile Mexico og det meste av Mellom-Amerika og Karibia.

## Skildring
Kroppslengda åt myrteparula er 14–15 centimeter og vekta kan variere mellom  ca. 10 og 16,5 gram. Fjørdrakta i hekketida er gjennomgåande grå, med lys underside og gule markeringar: Krona, overgumpen, og framdelen av flankane er gule. Den vestleg underarten *S. c. auduboni* har dessutan gul strupe, dei andre fuglane har kvit strupe. Dei gule områda er klåre og kontrastfulle mot grått og svart. Både undersida og rygg har mørke strek og flekker. Dei har ein kvit ring rundt auga og kvit augebrynstripe. Kjønna er ikkje like, hannar er litt mørkare spesielt på brystet. For begge kjønna er drakta utanom hekketida utvaska brunleg på oversida og har eit meir diffust preg.

Dei lever hovudsakleg av insekt. Om vinteren tar dei meir frukt og bær.

Egglegging skjer i mai og juni, dei kan ha opptil to kull per sesong. Reira blir ofte besøkt av brunhovudtrupial som er kjent reirparasitt på mellom anna myrteparula.

Hekkeområdet til myrteparula er i store delar av nordlege Nord-Amerika. Det inkluderer det meste av Alaska og tvers over kontinentet til Newfoundland og Labrador. Underarten *S. c. auduboni* hekkar dessutan i dei vestlegaste statane av USA og litt inn i Mexico. Myrteparulaer er trekkfuglar og overvintring skjer frå øya Vancouver i nord, langs kysten av vestlege USA, over dei sørlege statane i USA og nordaust omtrent til staten Massachusetts. Dei overvintrar òg i Mexico, i mykje av Mellom-Amerika og Karibia. 

Både storleiken på populasjonen og utviklinga er ukjent. Dette er ein av den mest vanlege arten av «amerikanske songarar» i Nord-Amerika og kan ofte sjåast. Arten er klassifisert som globalt livskraftig, LC.

;Spontant i Noreg
Det finst berre ei godkjent registrering av myrteparula i Noreg. Den er frå oktober 1996, Utsira i Rogaland. Han er elles ein sporadisk streiffugl i Storbritannia, Island og Irland.

## Kjelder
*Curson, J., Marks, J.S. & Kirwan, G.M. (2019).  *[https://www.hbw.com/species/myrtle-warbler-setophaga-coronata Myrtle warbler (Setophaga coronata)]* I: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (red.) (2016). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 25. august 2019
*
;Referansar 

## Bakgrunnsstoff
Jack Pierce

**Jack Warren Pierce** () er ein USA-amerikansk tidlegare hekkeløpar som voks opp i Woodbury i New Jersey. Han vann VM-sølv 1991, OL-bronse 1992 og VM-bronse 1993 i 110 meter hekk.

### Aktiv
Pierce var ein av verdas beste korthekkløparar i eit tiår fram til 1996. I sin internasjonale meisterskapsdebut under VM 1987 vart han fjerdemann i øvinga, tre hundredels sekund attom bronsevinnaren Colin Jackson. I den neste verdsmeisterskapen, i Tokyo i 1991, måtte det målfoto til for å kåre landsmannen hans, Greg Foster, til verdsmeister, både Foster og Pierce fekk sluttida 13,06 sekundar. Året etter, under Sommar-OL i Barcelona, kom målfoto ut til fordel Pierce i striden om bronsemedaljen, han og briten Tony Jarrett fekk begge tida 13,26. Ved verdsmeisterskapen 1993 sikra Pierce seg ein ny bronsemedalje, medan han VM 1995 måtte nøye seg med fjerdeplassen. Den 22. juni 1996 sette Pierce personleg rekord med 12,94 sekundar under gunstige vindtilhøve i Atlanta. Derimot mislukkast han å kvalifisere seg til dei olympiske leikane i same byen i august månad.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*VM 1987 i Roma: Nr 4 – 13,41
*VM 1991 i Tokyo: Sølvmedalje 13,06, bakom Greg Foster (13,06)
*OL 1992 i Barcelona: Bronsemedalje – 13.26
*VM 1993 i Stuttgart: Bronsemedalje – 13,06
*VM 1995 i Göteborg: Nr 4 – 13,27

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jack Pierce (athlete)|Jack Pierce (athlete)]]» frå ,  den 25. august 2019.*
Torbjörn Lassenius

**Lars Torbjörn Lassenius** () er ein finsk tidlegare friidrettsutøvar frå Helsinki som vann sølvmedaljen i tikampen under EM i friidrett 1954.

Vasilij D. Kuznetsov frå Sovjetunionen var suverent best i tikamp-tevlinga då europameisterskapen 1954 fann stad i Bern, der finlandssvensken Lassenius kom nærast den sovjetiske utøvaren. Same Lassenius gjorde i slutten av september 1956 si beste tikampserie ved eit stemne i Hamburg. Han sanka der 6&nbsp;991 poeng (7&nbsp;062 etter dagens tabell). Under dei olympiske sommarleikane i Melbourne to månader seinare enda han opp på sjuandeplassen, med langt færre poeng.

Lassenius var finsk tikampmeister i åra 1954-56.

### Medalje og plasseringar i internasjonale meisterskap
*EM 1954 i Bern: Sølvmedalje – 6&nbsp;424 poeng, bakom Vasilij D. Kuznetsov (6&nbsp;752)
*OL 1956 i Melbourne: Nr 7 – 6&nbsp;565 poeng
*EM 1958 i Stockholm: Nr 11 – 6&nbsp;180 poeng

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Torbjörn Lassenius|Torbjörn Lassenius]]» frå ,  den 25. august 2019.*
Estaca de Bares

**Estaca de Bares** er eit nes som dannar det nordlegaste punktet til Spania og Pyrenéhalvøya.
Det ligg ved breiddegrad 43° 47′ 38″ nord, i provinsen La Coruña i Galicia. Neset markerer etter tradisjonen skiljet mellom Det kantabriske havet, sør i Biscayabukta, og resten av Atlanterhavet.

Estaca de Bares stikk godt ut i havet, og har særs høg årleg nedbør på 2500 mm (som ein temperert regnskog). Dette har gjeve området eit unik økosystem, og det er i dag verna som naturreservat.

Neset har også fleire historiske minne. Ein kan vitja ein fønikisk saltfiskfabrikk og hamn. Andre ruinar er av møller og tidlegare militære installasjonar. Heilt nord på neset står det eit fyr som blei bygd i 1850 og framleis er i drift.

Den spanske marinen dreiv tidlegare ein signalstasjon her. Den er no gjort om til hotell og restaurant. 

På 1960- og 1970-talet dreiv den amerikanske kystvakta ein LORAN-stasjon her. Basen dreiv eit radionavigasjonssystem i samarbeid med ein britisk base i East Blockhouse i Wales Pospoder i Frankrike. I 1978 slutta kystvakta LORAN-drifta, og det amerikanske luftvåpenet tok over kontrollen over basen. 2186 Communications Squadron frå luftvåpenet, med hovudkvarter i Torrejon Air Base ved Madrid, dreiv staden som Radio Relay Link (RRL) til 1991. No er basen forfallen.

## Galleri

Estaca-de-bares.jpg|Punta Estaca de Bares
Estaca de Bares 1.JPG|Fyret Faro de Estaca de Bares
Estaca de Bares2.JPG|Utsyn mot den gamle LORAN-stasjonen
Estaca de Bares3.JPG|Informasjonstavle
Cabo - Punta Estaca de Bares.JPG|Punta Estaca de Bares


## Sjå òg
*Geografiske ytterpunkt i Spania

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Punta de Estaca de Bares|Punta de Estaca de Bares]]» frå ,  den 26. august 2019.*
Olsvik kyrkje

**Olsvik kyrkje** er ei arbeidskyrkje frå 1990 i Bergen kommune i Hordaland fylke. Kyrkja er i Leca og betong og har kvadratisk grunnplan.

Kyrkja har eit altarteppe laga av Else Marie Jakobsen og 32 glasmåleri laga av Kjell Nupen.

Det er ikkje kyrkjegard ved kyrkja.

## Kjelder
* Olsvik kirke i «Norges kirker»

## Fotnotar




## Bakgrunnsstoff
* 
* Olsvik kyrkjelyd
*
Sælen kyrkje

**Sælen kirke** er ei av tre kyrkjer i Fyllingsdalen i Bergen. Ho vart bygd i 2001, etter ein arkitektkonkurranse i 1998.

Kyrkja er på 1550 kvadratmeter og er oppført i mur. Bygget fekk ein av fire murverksprisar som Bergen og omegn murverkspriser delte ut i 2003. Kyrkja vart òg presentert i MUR 2-2003.

Kyrkjesalen er orientert frå vest mot aust og er organisert som ei prosesjonskyrkje. Sideskipa og galleriet heng saman med orgelgalleriet på vestveggen.

Altarveggen har integrert kunstnerisk dekor utført av Søren Ubisch.

## Kjelder
* 

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sælen kirke|Sælen kirke]]» frå ,  den 26. august 2019.*  
 
* Sælen kyrkjelyd  om kyrkjebygget

## Bakgrunnsstoff
* Kyrkjesøk
* Kunsthistorie.com — Sælen kirke
* Bergen byleksikon
* Arkitektgruppen Lille Frøen 
* DIS Norge
Bønes kyrkje

**Bønes kyrkje** er ei arbeidskyrkje frå 1997 i Bergen kommune i Vestland fylke. Kyrkja er teikna av arkitekt Helge Hjertholm, som òg har teikna Søreide kyrkje og Fyllingsdalen kyrkje i Bergen.

Kyrkja på Bønes vart reist etter mange år med kronerulling mellom folk på Bønes. Frå slutten av 1970-åra til byrjinga av 1990-åra auka folketalet på Bønes med om lag 8500, frå eit utgangspunkt på 500 menneske. Området sokna då til Storetveit kyrkje, men det voks fram eit lokalt ønskje om eiga kyrkje på Bønes. Dette var ikkje inne i Bergen kommune sine planar før tidlegast i 2010, og det vart difor teke private initiativ for å få bygd ei kyrkje. Ein byggekomité vart sett ned i 1994, og i 1996 kunne ein starte bygginga. Kyrkja vart vigsla av biskop Ole D. Hagesæther 7. desember 1997, og Bønes vart eige sokn 1. januar 2002.

6. desember 2009 vart andre byggetrinnet av Bønes kyrkje offisielt opna.

Det vert normalt halde gudsteneste i kyrkja kvar søndag.

## Kjelder
* 

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bønes kirke|Bønes kirke]]» frå ,  den 26. august 2019.*  
 
**Bønes kirke. Åpen synlig og tilstede*, informasjonsbrosjyre frå kyrkjelyden

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Søreide kyrkje

**Søreide kyrkje** er ei arbeidskyrkje frå 1973 i bydelen Ytrebygda i Bergen kommune i Hordaland fylke.

Kyrkja er tilnærma kvadratisk og har mykje treverk i fasaden. Talet på sitjeplassar er ifylgje «Norges kirker» 280 i sjølve kyrkjesalen og kan utvidast til vel 500 med tilstøytande rom.

## Kjelder
* Hans-Emil Lidén: Søreide kirke i «Norges kirker»

## Bakgrunnsstoff
* Kyrkjesøk
* Bergen byleksikon
*
Bergen døvekyrkje

**Bergen døvekyrkje** er ei arbeidskyrkje frå 1989 i Bergen kommune i Vestland fylke. Kyrkja ligg på Kalfaret og er bygd i betong. Det er barnehage i underetasjen.

I perioden 1951–1989 vart Nonneseter kapell nytta som døvekyrkje, og før dette hadde kyrkjelyden tilhald i skrudhuset i Bergen domkyrkje.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bergen døvekirke|Bergen døvekirke]]» frå ,  den 26. august 2019.*
* 

## Bakgrunnsstoff
* Døves Menighet
* 
* Bergen byleksikon
Valen kyrkje

**Valen kyrkje** er ei arbeidskyrkje frå 1978 i Kvinnherad kommune i Vestland.

Kyrkja er i tre og har kvadratisk grunnplan.

## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
* Kvinnherad kyrkjelege fellesråd
*
Hana kyrkje

**Hana kyrkje** er ei arbeidskyrkje frå 1997 i Sandnes kommune i Rogaland fylke. Den åttekanta kyrkja er teikna av arkitekt Kolbjørn Jensen ved Signatur arkitektur (seinare fusjonert med Link signatur).
Kyrkja er utsmykka av Per Odd Aarrestad med m.a. glasmåleri frå golv til tak i fondveggen.

## Kjelder
* Hana kyrkjelyd  om kyrkja

## Bakgrunnsstoff
* Kyrkjesøk
Alina Talaj

**Alina Henadzeuna Talaj** () er ein kviterussisk hekkeløpar frå Orsja. Ho vann sølvmedaljen på 100 meter hekk i EM 2012 og EM 2016, i 2015 vann ho bronsen under verdsmeisterskapen i Beijing. I 2015 sigra ho i 60 meter hekk ved hall-EM.

## Aktiv
Talaj vart nummer to i 100 meter hekk under europameisterskapen 2012 i Helsinki, 0,1 sekund bak Nevin Yanıt frå Tyrkia. Tre år seinare seinare underkjende Det europeiske friidrettsforbundet prestasjonen til Yanit grunna i doping. Ved Sommar-OL i London forbetra Talaj i semifinalen sitt personbeste til 12,84 sekundar, utan det heldt til finaleplass.

I mars 2015 vann Talaj 60 meter hekk då hall-EM fann stad i Praha i Tsjekkia. Fem månader seinare kneip ho bronsemedaljen på 100 meter hekk ved verdsmeisterskapen 2015 i Beijing på ny kviterussisk rekord, 12,66 sekundar. Sommaren 2016 sprang ho i EM i Amsterdam inn til sølvmedalje på tida 12,68, seks hundredels sekund etter tyske Cindy Roleder.

Den 31. mai 2018 vart Talaj klokka inn på sterke 12,41 sekundar under eit stemne i Sankt Pölten i Austerrike. Ho tjuvstarta i EM-finalen 2018 og diskvalifisert.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*EM 2010 i Barcelona: Utslått i semifinalane (=nr 15)
*EM 2012 i Helsinki: Sølvmedalje – 12,91. Gullmedaljøren sitt løp vart seinare annullert
*OL 2012 i London: Utslått i semifinalane (12,84=nr 13)
*VM 2013 i Moskva: Utslått i semifinalane (12,82=nr 9)
*EM 2014 i Zürich: Nr 5 – 12,97
*VM 2015 i Beijing: Bronsemedalje – 12,66
*EM 2016 i Amsterdam: Sølvmedalje – 12,68, bakom Cindy Roleder (12,62)
*OL 2016 i Rio de Janeiro: Utslått i semifinalane (13,66=nr 21)
*VM 2017 i London: Nr 6 – 12,81
*EM 2018 i Berlin: Diskvalifisert i finalen (=nr 11)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Alina Talay|Alina Talay]]» frå ,  den 26. august 2019.*
Delloreen Ennis-London

**Delloreen Ennis-London** () er ein jamaicansk tidlegare friidrettsutøvar som spesialiserte seg i 100 meter hekk. Ho sikra seg ein sølvmedalje og to bronsemedaljar i verdsmeisterskapane 2005-09, og ho vann øvinga i panamerika-leikane 2007.

## Aktiv
Ennis-London hadde stor framgang i 1999, ein sesong ho forbetra sitt personbeste i 100 meter hekk frå 13,27 sekundar til 12,71, og ho kom på sjuandeplassen under VM i Sevilla. Året etter vart ho nummer fire i øvinga på tida 12,80 då OL 2000 fann stad i Sydney. Korkje i 2001 og 2003 kom ho med i den jamaicanske VM-troppa. Under Sommar-OL 2004 glapp finaleplassen med nokre tusendels sekunds margin.

I VM 2005 i Helsinki hadde Ennis-London derimot tusendelane på si side i striden om sølvmedaljen, både ho og bronsevinnaren, landskvinna Brigitte Foster-Hylton, fekk sluttida 12,76. I juli 2007 hadde Ennis-London enno ein gong tusendelane på side, ved dei panamerikanske leikane i Rio de Janeiro hadde ho og Perdita Felicien same tid i finalen, 12,65, gullet fekk Ennis-London. Fem veker seinare presterte Ennis-London sitt livs beste hekkeløp i VM-finalen i Osaka. Han vann då bronsemedaljen på tida 12,50 sekundar, eitt hundredels sekund bak Felicien og fire bak Michelle Perry frå USA.

Etter femteplass på korthekken under Beijing-OL 2008, sprang Ennis-London i 2009 inn til VM-medalje for tredje gong i rad. Med tida 12,55 sekundar vann ho som sist bronsen, marginane opp til sølv og gull var dei same som då i 2007; 0,01 og 0,04 sekund.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*VM 1999 i Sevilla: Nr 7 – 12,87
*OL 2000 i Sydney: Nr 4 – 12,80
*OL 2004 i Aten: Utslått i semifinalane (12,60=nr 9)
*VM 2005 i Helsinki: Sølvmedalje – 12,76, framom Brigitte Foster-Hylton (12,76)
*VM 2007 i Osaka: Bronsemedalje – 12,50
*OL 2008 i Beijing: Nr 5 – 12,65
*VM 2009 i Berlin: Bronsemedalje – 12,55

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Delloreen Ennis-London|Delloreen Ennis-London]]» frå ,  den 27. august 2019.*
Balduin IV av Jerusalem

**Balduin IV av Jerusalem** () var konge av Jerusalem frå 1174 til 1185.

Balduin IV etterfølgde far sin, Amalrik I, som konge av Jerusalem. Frå barndommen av leid han av ein sjukdom som etterkvart blei identifisert som spedalskheit. Den gjorde at han i slutten berre kunne følgja hæren sin på båre. 

Gjennom ulike delar av regjeringstida til Balduin var Raimund III av Tripolis og Guido av Lusignan riksforstandarar. I 1183 lét Balduin systersonen sin Balduin V krona til medkonge, men begge to døydde få år seinare. Under Balduin IV si regjeringstid byrja kongeriket Jerusalem sin nedgang og forfall for alvor.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Balduin IV av Jerusalem|Balduin IV av Jerusalem]]» frå ,  den 27. august 2019.* 
*** oppgav desse kjeldene:* &nbsp;
 
* Svensk uppslagsbok, Lund 1929
Kanslar

**Kanslar** (norrønt *kanceler*, frå mellomalderlatin *cancellarius*) er ei stilling som kan visa til leiaren for eit kanselli, ein minister eller ein høgståande embetsmann. 
Opphavleg viste tittelen til ei underordna stilling innan administrasjonen til det seinare Romarriket. Seinare i mellomalderen blei det brukt om geistlege som verka i kongeleg teneste som stod for offentlege skriv og kontrollerte rikssegl.

I moderne tysk samanheng er kanslaren regjeringssjef (*Reichskanzler, Bundeskanzler*).

## Sjå òg
* kanselli
* kanslar i Noreg
* Tyske kanslarar
* Rikskanslar i Storbritannia

## Kjelder
Pave Pius II

**Pave Pius II** () var pave frå 19. august 1458 til han døydde seks år seinare, i 1464.

Pave Pius II var fødd i Corsignano nær Siena som Enea Silvio Piccolomini. Han var son av patrisiaren Silvio Piccolomini og kona Vittoria Forteguerri. Systera hans Laudomia blei mor til pave Pius III. Som ung hjelpte han faren å driva sleksteigedommen i Corsignano; staden har seinare fått status som by og blitt biskopsete med namnet Pienza (Pius). Atten år gammal byrja han studera ved universitetet i Siena. Etter å ha høyrt Bernardins av Siena preika ville han gå i kloster, men blei frarådd munkelivet av venene sine. Han møtte biskop Capranica av Fermo som var på veg till Baselkonsilet, og fekk teneste hjå han som sekreterær. Han deltok derfor vEd konslet i opposisjonen mot pave Eugenius IV.
 
Han døydde i Roma eller Ancona.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Pius II|Pius II]]» frå , og «[[:sv:Pius II|Pius II]]» frå  den 27. august 2019.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Biografi ved The Cardinals of the Holy Roman Church
Míchel González

**José Miguel González Martín del Campo** (), til dagleg omtala som **Míchel**, er ein spansk tidlegare fotballspelar frå Madrid som var aktiv i Real Madrid i tida 1982-96. Gjennom denne perioden var han med å vinne UEFA-cupen to gongar, den spanske ligaen seks ognar og den nasjonale cupmeisterskapen to gongar. Míchel var i mange sesongar ei sentrale offensiv kraft på midtbana til den spanske storlaget. 

### Landslagsspel
Míchel González spelte 66 landskampar for Spania i tida frå november 1985 til 1992. Han deltok i alle VM-kampane til spanjolane  både i Mexico-VM 1986 og Italia-VM 1990. Over desse sju åra skåra Míchel 21 landslagsmål.

### Merittar
*Vinnar av UEFA_cupen: 1985 og 1986 med Real Madrid
*Ligameister: 1986, 1987, 1988, 1989, 1990 og 1995 med Real Madrid
*Spanske cupmeister: 1989 og 1993 med Real Madrid

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Míchel (footballer)|Míchel (footballer)]]» frå ,  den 27. august 2019.*  
*eu-football
Bouabdellah Tahri

**Bouabdellah Tahri** () er ein fransk tidlegare mellom- og langdistanseløpar frå Metz. Han spesialiserte seg i 3&nbsp;000 meter hinder og var i tida 2001-11 ein av dei beste i verda på øvinga. Tahri vann bronsemedaljen i hinderløpet under VM 2009, der han sette europarekord med 8.01,1.

## Aktiv
Tahri  var ein av verdas beste hinderløparar i tiåret frå verdsmeisterskapen 2001 i Edmonton. I denne perioden vart han nummer 5, 5, 8, 5, 3 og i 4 verdsmeisterskapane, og han vart høvesvis fjerde-, tredje- og andremann i europameisterskapane, medan han i OL 2004 kom på sjuandeplass og i OL 2008 på femteplass.

Tahri gjorde sitt livs løp då han under verdsmeisterskapen i Berlin i august 2009 fylgde tre kenyanarar heilt inn til målstreken, og klarte splitte trioen med di han kneip bronsemedaljen på ny europarekord 8.01,1, ein rekord som gjeld ti år seinare. Den 29. juni 2010 presterte Tahri 8.03,7 i eit stemne i heimbyen Metz, årsbeste på 3&nbsp;000 m hinder i verda det året.

Tahri sine personlege rekordar elles er 3,32,7 på 1500 meter, 13.12,2 på 5&nbsp;000 m og 27.31,4 på 10&nbsp;000 meter, alle oppnådd i tida 2011-14. Han la opp i 2016.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*EM 1998 i Budapest: Nr 10 i 3&nbsp;000 m hinder – 8.41,4
*VM 1999 i Sevilla: Nr 12 i 3&nbsp;000 m hinder – 8.25,5
*VM 2001 i Edmonton: Nr 5 i 3&nbsp;000 m hinder – 8.19,5
*EM 2002 i München: Nr 4 i 3&nbsp;000 m hinder – 8.26,8
*VM 2003 i Paris: Nr 4 i 3&nbsp;000 m hinder – 8.10,6
*OL 2004 i Aten: Nr 7 i 3&nbsp;000 m hinder – 8.14,2
*VM 2005 i Helsinki: Nr 8 i 3&nbsp;000 m hinder – 8.19,9
*EM 2006 i Göteborg: Bronsemedalje i 3&nbsp;000 m hinder – 8.27,1
*VM 2007 i Osaka: Nr 5 i 3&nbsp;000 m hinder – 8.20,2
*OL 2008 i Beijing: Nr 5 i 3000 m hinder – 8.14,7
*VM 2009 i Berlin: Bronsemedalje i 3&nbsp;000 m hinder – 8.01,1
*EM 2010 i Barcelona: Sølvmedalje i 3&nbsp;000 m hinder – 8.09,2, bakom Mahiedine Mekhissi-Benabbad (8.07,8)
*VM 2011 i Daegu: Nr 4 i 3&nbsp;000 m hinder – 8.17,5
*EM 2014 i Zürich: Nr 6 på 5&nbsp;000 m – 14.11,6, nr 7 på 10&nbsp;000 m – 28.26,0

## Kjelder

* 

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bouabdellah Tahri|Bouabdellah Tahri]]» frå ,  den 28. august 2019.*
Gommern

**Gommern** er ein by i Landkreis Jerichower Land i delstaten Sachsen-Anhalt i Tyskland med 10&nbsp;500 ibuarar. Byen ligg ved elva Ehle, ei 15 km søraust om Magdeburg.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Gommern|Gommern]]» frå ,  den 28. august 2019.*  


## Bakgrunnsstoff

*
Krus

**Krus** (norrønt *krús*) er eit drikkekar med hank og eventuelt lok, eller ein stor kopp. Det har som regel sylindrisk fasong og er ofte av keramikk. Ein bruker ofte krus til varme drikkar som kaffi, te og kakao, men kan òg bruka dei til kalde drikkar som øl eller mjølk. 
Gjennom historia har ein som regel laga krus i tre, bein, leire eller metall, men i nyare tid har steintøy, porselen, forsterka glas og plast blitt meir vanleg.

Krus blir gjerne rekna som mindre formelle enn finare glas og koppar, og blir som regel ikkje brukt til formell oppdekking. I staden kan ein bera dei med seg, til dømes medan ein gjer arbeid eller tek ein kvil. 

Storleiken på krus kan variera frå noko over 0,2 liter for barnekrus til 2 liter for premiekrus.
Rundt 0,5 liter, eller ein halvliter, er utbreidd som volum for ølkrus.

Utforminga av krus gjev dei som regel god varmeisolering. Dei har tjukke, isolerande veggar som hindrar drikken i å kjølast ned eller varmast opp raskt. Botnen av kruset er sjeldan flatt, men er som oftast anten konkav eller forsynt med ein ekstra kant som reduserer den termiske kontakten med overflaten kruset står på. Handtaket eller hanken held handa og fingrane borte frå dei varme sidene til kruset. Krus er ofte òg tilverka av materiale med låge varmeleiande eigenskapar, som leirgods, beinporselen og glas.

Krus kan dekorerast med trykk av ulike bilde, logoar og utsegner, og ein del kan ha humoristisk utforming. Varmefølsam måling kan gjera at krus endrar utsjånad når dei er varme.
## Galleri

A mug with the runes of a page of the Codex Runicus - Tasse mit Runen einer Seite des Codex Runicus.jpg|Krus med futhorkruner frå *[[Codex Runicus]]*
Kitchenware Steel Mug Rezowan.JPG|Stålkrus
Frog or Surprise mug.JPG|Froskekrus eller overraskingskrus
File:Doughnut-shaped Coffee mug.jpg|Krus forma som ein smultring


## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Mugg|Mugg]]» frå , og «[[:en:Mug|Mug]]» frå  den 28. august 2019.*
Andreas Madsson Karstad

**Andreas Madsson Karstad** () var ein norsk lærar og slektsgranskar.  Han vart fødd og vaks opp på Karstad
i Førde kommune (tidlegare Naustdal kommune).

I 1965 gav han ut *Erdalsslekta : 1764-1964 : ei ættesoge frå Sunnfjord.* 
## Bibliografi

### Bøker
* 
* 
### I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
## Kjelder
*Gravminner i Norge
*
*Lokalhistoriewiki.no
Nordkjosbotn kyrkje

**Nordkjosbotn kyrkje** er ei langkyrkje frå 1987 i Nordkjosbotn i Balsfjord kommune i Troms. Kyrkja har 260 sitjeplassar.

Grunnsteinen vart lagd ned av ordførar Olav Åsheim i 1986. Til stades var biskop Arvid Nergård samt Per Oskar Kjølaas, som fleire år seinare òg skulle bli biskop. 21. juni 1987 vart kyrkja innvigd.

Kyrkja fekk nytt orgel i 2005. Dette var eit brukt orgel frå Tyskland som vart flytta til Nordkjosbotn.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nordkjosbotn kirke|Nordkjosbotn kirke]]» frå ,  den 28. august 2019.*  
* 

## Bakgrunnsstoff
* Ronny Trælvik og Arne Ivar Hansen, *Kirkene i Troms*, bind III, s. 225-231. Bok i Nord, 2017.
* Balsfjord og Malangen kyrkjelydar 
* Kyrkjer i Balsfjord kommune 
*
Nasjonal kunstnar i Thailand

**Nasjonal kunstnar** (thai ศิลปินแห่งชาติ, *Sinlapin Haeng Chat*) er ein thailandsk tittel som årleg blir gitt av Thailand sitt kulturdepartement, ved den nasjonale kulturkommisjonen.

## Mottakarar av tittelen
;1980-talet

### 1990-talet

### 2000-talet

### 2010-talet

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
*
UEFA-cupfinalen i fotball 1985

**UEFA-cupfinalen i fotball 1985** stod mellom spanske Real Madrid og ungarske Videoton FC frå Székesfehérvár og vart avvikla med heime- og bortekamp for kvart av laga. Fyrste oppgjeret fann stad 8. mai på Sóstói stadion i Székesfehérvár framfor 38&nbsp;000 tilskodarar, returkampen den 22. mai på Santiago Bernabéu i Madrid med 98&nbsp;300 på tribunane. Real Madrid vann pokalen med samanlagt 3-1.
 
### Kampane
I Székesfehérvár skåra Real Madrids Míchel González i det 31. minutt, Santillana Alonso og Jorge Valdano la på til 2- og 3-0 etter 76 og 88 minuttars spel.

Returkampen i Madrid vart ein rein transportetappe for heimelaget; Lajos Májer sitt einslege mål for Videoton fem minuttar før full tid dempa lite på sigerssteminga.

### Laga
Vinnarane frå **Real Madrid** bestod av Miguel Ángel González, Chendo Porlan, Manuel Sanchis, Uli Stielike, José Antonio Camacho, Isidoro San José, Míchel González, Ricardo Gallego, Emilio Butragueño, Santillana Alonso, Jorge Valdano, Juanito Gómez, José Antonio Salguero.

For **Videoton FC** deltok Péter Disztl, István Borsányi, László Disztl, József Csuhay, Gábor Horváth, István Palkovics, Tibor Végh, Géza Wittman, Imre Vadász, György Novath, Győző Burcsa, Ferenc Csongrádi, Imre Vadász, József Szabó, Lajos Májer, László Gyenti.

### Dommarar
Michel Vautrot frå Frankrike var kampleiar i Székesfehérvár, Alexis Ponnet frå Belgia i Madrid. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:1985 UEFA Cup Final|1985 UEFA Cup Final]]» frå ,  den 27. august 2019.*
Erdal kyrkje

**Erdal kyrkje** er ei kyrkje på Askøy i Vestland fylke.

Første del av kyrkja vart teikna av Grete Sætveit og vigsla i 1995 av biskop Ole D. Hagesæther. Då ho vart teken i bruk i 1995. Ho hadde då 170 sitjeplassar og vart rekna som ei interimskyrkje.

I 2003 vart planane for byggetrinn 2 lagde fram. Dette trinnet er teikna av arkitekt Jostein Tveit. Prosjektet hadde ei kostnadsramme på 24,5 millionar kroner. Grunnsteinen for den nye delen av kyrkja vart lagd ned av biskop Hagesæther 6. september 2005. 3. september 2006 vart kyrkja vigsla av Hagesæther. Kyrkja er på 860 m² og har om lag 500 sitjeplassar.

Kunsten i kyrkja er laga av Per Odd Aarrestad frå Sandnes i Rogaland.


Fil:Alter Erdal.jpg|Altaret og kyrkjesalen. Bak skiljeveggen til høgre i biletet er den gamle kyrkjesalen.
Fil:Erdal kirke inne.jpg|Kyrkjesalen og altartavla.


## Kjelder





* Anne Marta Hoff: Erdal kyrkje i «Norges kirker»
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Erdal kirke|Erdal kirke]]» frå ,  den 29. august 2019.*  


## Bakgrunnsstoff
* 
* Ny kirke blir kulturhus (Bergens Tidende) (krev abonnement)
* Erdal kyrkjelyd
Paweł Januszewski

**Paweł Januszewski** () er ein polsk tidlegare hekkeløpar frå Pyrzyce som vart europameister i 400 meter hekk i 1998.

### Aktiv
Januszewski gjorde sitt livs løp i finalen ved europameisterskapen 1998 i Budapest der han sette polsk rekord på langhekken med tida 48,17 sekundar og kneip gullmedaljen, hardt pressa av russaren Ruslan Masjtsjenko. Året etter sigra Januszewski i øvinga ved universiaden i spanske Palma de Mallorca og han vart femtemann i VM-finalen i Sevilla. Etter sjetteplassar i OL 2000 og VM 2001, avslutta Januszewski med å ta bronsemedaljen på spesialdistansen under europameisterskapen 2002 i München.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*EM 1994 i Helsinki: Utslått i semifinalane (49,95=nr 12)
*VM 1995 i Göteborg: Utslått i forsøket (49,43=nr 18) 
*OL 1996 i Atlanta: Utslått i forsøket (49,63=nr 24) 
*VM 1997 i Aten: Utslått i semifinalane (48,94=nr 13)
*EM 1998 i Budapest: Gullmedalje – 48,17, framom Ruslan Masjtsjenko (48,25)
*VM 1999 i Sevilla: Nr 5 – 48,19
*OL 2000 i Sydney: Nr 6 – 48,44
*VM 2001 i Edmonton: Nr 6 – 48,57
*EM 2002 i München: Bronsemedalje – 48,46

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Paweł Januszewski|Paweł Januszewski]]» frå ,  den 29. august 2019.*  
 


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Paweł Januszewski|Paweł Januszewski]]» frå ,  den 29. august 2019.*
Maniok

**Maniok** (*Manihot esculenta*) eller *kassava* er ein buskvekst i vortemjølkfamilien som blir dyrka som matplante. Arten kjem opphavleg frå Sør-Amerika, men er blitt svært populær i andre tropiske område. I dag er Nigeria den største produsenten i verda.

## Ordsoge
Ordet «maniok» er avleidd frå tupiordet *manioka* eller eit nærskyld ord i andre tupianske språk.
Nemninga kassava eller *cassava*, kjem frå det karibiske språket taino (*caçábi, casávi, cazábbi* eller *cassáve*).
Ei anna nemning på planten er *yuca* eller *yucca*, frå karibspråk.

## Skildring
Planten blir som regel rundt 2 meter høg. Han har handflika blad.
Rotknollene veg rundt 2 kg, men kan bli opptil 10 kg. Dei er avlange og har korkaktig, brunt skal og lyst og saftig fruktkjøt som inneheld maniokstive, brasiliansk arrowrot. 

## Bruk
Ein dyrkar maniok på store jorde omtrent som potet. Planten kan formeirast ved å ta stiklingar.

Heile planten inneheld det giftige glykosidet linamarin, som ein kan øydeleggja gjennom koking, damping eller steiking. Ein kan også foredla rotknollen i stivefabrikkar og bruka produktet til brød og anna bakverk, eller til framstilling av tapioka (uekte sagogryn). Kassava kan brukast i ulike rettar som suppe, stuing og grautaktige rettar som ugali og fufu. Mange stader er rota basiskost.

I ein del område der maniokplanten veks blir også blada brukte i kosthaldet. Desse inneheld 30–40 % protein i tørrstoffet, medan røtene berre inneheld rundt 0,5 %.

Oppmale til mjøl utan vidare foredling blir maniok òg brukt til dyrefôr.

## Kjelder
O Globo

***O Globo*** er ei brasiliansk dagsavis som blei grunnlagd 29. juli 1925. Hovudkontoret ligg i Rio de Janeiro. Saman med *[[Folha de S. Paulo]]* og *[[O Estado de São Paulo]]* er *O Globo* rekna som ei av dei mest innverknadsrike avisene i landet.

## Prisar og utmerkingar
*Fyrsten av Asturias-prisene for kommunikasjon og humaniora (1986).

## Kjelder



**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:O Globo|O Globo]]» frå , og «[[:en:|O Globo]]» frå  den 29. august 2019.*  
 
## Bakgrunnsstoff
*
Gand kyrkje

**Gand kyrkje** er ei arbeidskyrkje frå 1978 i Sandnes kommune i Rogaland fylke. Kyrkja vart innvigd i 1978 og har seinare vorte totalrenovert utvendig og innvendig. Dette arbeidet vart ferdigstilt i 2010. Ein kontorfløy på nordsida er frå 2002.
Gand kyrkje er soknekyrkje for Gand kyrkjelyd.

Byggverket er i betong. Det er 400 sitjeplassar i sjølve kyrkjesalen. Dette kan utvidast til 630 med to kyrkjelydssalar. Elles rommar kyrkja m.a. eit bønnekapell, ein kontorfløy, ungdomssal, grupperom, kyrkjestove og rom for barn.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gand kirke|Gand kirke]]» frå ,  den 29. august 2019.*  
 
* Gand kyrkjelyd om kyrkja

## Bakgrunnsstoff
* Kyrkjesøk
*
Cayenne-elva

**Cayenne-elva** er ei elv i Fransk Guyana i kommunenen med same namn, Cayenne, som også er hovudstaden i Fransk Guyana.

## Namn
Innfødde wayanafolk kalla elva *Kalani* eller *Caiane*, eit namn det verker som dei brukte om store elver og estuar. Namnet kan også ha vore opphav til namnet Guyana (Guyane). 

## Løp
 

Cayenne-elva byrjer der Tonnegrande frå nord og Cascades frå sør renn saman, ved byen Tonnegrande. Elva er 43,7 km lang om ein tel frå kjeldene til desse elvene. Elvestykket som ber namnet Cayenne er berre rundt 15 km langt.

Nær munningen, ved byen Cayenne, tek Cayenne imot elva Montsinéry.

Saman med elva Tour de l'île sør for Cayenne og Mahury i aust gjer elva Cayenne til ei øy, kjend som *île de Cayenne*.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:fr:Rivière de Cayenne|Rivière de Cayenne]]» frå ,  den 29. august 2019.*
Ipissimus

**Ipsissimus** var eit rockeband frå Barking i Essex i England. Dei gav berre ut ein enkel singel, produsert av lydteknikaren til The Beatles, Norman Smith og den legendariske, engelske DJ-en John Peel. Bandet bestod av Steve Oliver på bass og vokal, Len Deathridge på sologitar, Tony Sales på gitar og Reg King på trommer. 

A-sida av singelen var songen «Hold On», som var ei utgåve av ein song av Rupert's People. B-sida var «Lazy» på den andre, ein song skriven av frontmannen Steve Oliver. John Peel spelte singelen mykje på radioshowet sitt, men singelen selde likevel dårleg og Ipsissimus sette aldri fot i eit platestudio igjen. 

## Kjelder
*Opulent Conceptions
The Poets

**The Poets** var eit skotsk blues, freakbeat og psykedelisk popband, som hadde Andrew Loog Oldham som manager og produsent. Somme av singlane deira vart gjevne ut på hans Immediate Records. Versjonen deira av «Baby Don't You Do It», vart produsert av ein av dei faste produsentane i Immediate, Paul Raven (Gary Glitter).

Musikalsk hadde bandet element av både hard R&B ala Small Faces (begge banda spelte inn «Baby Don't You Do It») og The Action blanda med den meir melodiske stilen til The Kinks, The Searchers. Dei hadde ein edwardisk utsjånad liknande stilen til det tidlege Kinks, med mellom anna matchande fløyelsjakkar.

Singelen deira «Now We're Thru'» frå 1964 nådde 31. plassen på den britiske singellista, men ingen av dei andre singlane deira hadde noko suksess utafor Skottland, og dei gav aldri ut eit heilt album. 

Somme av singlane deira har dukka opp på populære samlealbum frå 60-åra, som *[[Nuggets II]]*-boksen til Rhino Records. Ein av songane deira, «That's The Way It's Got To Be», vart nytta i filmane *[[filmen Factory Girl (2006)|Factory Girl]]* og *[[Frankenstein Meets the Space Monster]]*.

## Singlar
* «Now We're Thru» (Gallacher/Paton/Myles)/ «There Are Some» (Gallacher/Paton/Myles) (Decca F11995, oktober 1964, UK Singles Chart: #31)
* «That's The Way It's Got To Be» (Gallacher/Paton/Myles)/ «I'll Cry With The Moon» (Gallacher/Paton/Myles) (Decca F12074, februar 1965)
* «I Am So Blue» (Paton/Gallacher/Myles) / «I Love Her Still» (Gallacher/Paton/Myles) (Decca F12195, juli 1965)
* «Call Again» (Paton/Gallacher) / «Some Things I Can't Forget» (Paton/Gallacher) (Immediate IM006, oktober 1965)
* «Baby Don't You Do It» (Holland/Dozier) / «I'll Come Home» (Gallacher/Paton)(Immediate IM024, januar 1966)
* «Wooden Spoon» (Moeller, Woolfson)/ «In Your Tower» (Mulvey, Watson) (Decca F12569, februar 1967)
* «Heyla Hola» (Meehan and Henderon) / «Fun Buggy» (Henderson) ('Strike Cola'-singel, kring 1970/71)

## Medlemmar
* George Gallacher - solovokal (fødd 21. september 1943, død 25. august 2012)
* John Dawson - bassgitar (fødd 6. mai 1944, død 6. januar 2002) 
* Alan Weir - trommer (fødd 12. september 1943, død 9. juni 2010) 
* Stafford Hamilton - rytmegitar (fødd 1945, død 2011) 
* Hume Paton - 12-strengs sologitar (fødd Hume Michael Paton, 6. oktober 1945, død 30. april 2011)
* Tony Myles - rytmegitar (fødd 11. januar 1943, Douglas, Isle of Man)
* Jim Breakey - trommer 
* Fraser Watson - rytmegitar, seinare sologitar
* Andi Mulvey - solovokal 
* Norrie McLean - bass 
* Ian McMillan - rytmegitar
* Stuart McKenzie - trommer 
* Ray Duffy - trommer (to veker)
* Hughie Nicholson - trommer
* Johnny Martin - bass
* Dougie Henderson - trommer
* Hugh Burns - gitar
* Charlie Smith - trommer 
* Joe Breen - bass

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:The Poets|The Poets]]» frå ,  den 29. august 2019.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
*Nettsida til The Poets 
* 
*