Urnes stavkyrkje

**Urnes stavkyrkje** er ei stavkyrkje på Ornes i Luster kommune i Vestland.

## Historie
Kyrkja vart bygd kring 1100–1150 og er rekna for å vera den eldste stavkyrkja i Noreg som er teke vare på. Dateringa, basert på stilelement, peikar mot åra 1130-1160, og då Urnes stavkyrkje har ein enklare konstruksjon enn Høre stavkyrkje og Stedje stavkyrkje, kan dette tyde på at Urnes er eldre enn dei. Kyrkja er ein lekk mellom den førkristne kunsten i vikingtida, med den typiske dyreornamentikken i såkalla urnesstil (namngjeve etter noko av dekoren på Urnes stavkyrkje), og den kristne stavkyrkjearkitekturen. På grunnlag av dei spora og leivningane som er funne i jorda under den noverande kyrkja under arkeologiske granskingar, meiner mange forskarar at det på same staden har vore to eller tre kyrkjer tidlegare, det vil seie på 1000-talet. Portalen i urnesstil på nordveggen i den noverande kyrkja kan vera frå ein slik tidlegare kyrkjebygning, for han har tidlegare stått i ein annan bygning. Det syner seg av at portalvangane er tilpassa veggen ved å ha vorte skorne av i toppen utan omsyn til treskurden på dei. Den eldste kyrkja på staden har truleg hatt nedgravne hjørnestolpar, veggstolpar og fire innvendige stolpar.

Ei kyrkje på Ornes er første gong nemnt i 1323, då presten «sira Erlender a Ornesi» er nemnt i eit brev.

Etter reformasjonen på 1500-talet blei korveggen mellom koret og skipet fjerna, og det vart opna lysgluggar. I 1607 vart veggene i koret måla. Ifølgje ein rapport frå 1665 var det då nyleg sett inn ein kvelv over alteret, men det draup likevel ned i koret og på preikestolen. I 1722 blei kyrkja skildra som «en gammel Stavekirke med Svale rundenom og et Taarn ovenpaa». Kyrkja hadde då altså framleis ein svalgang, som no er borte, unnateke på vestsida. Rundt 1850 vart kyrkja selt for 20 spesidalar. Fortidsminneforeningen kjøpte kyrkja i 1881. Dei fjerna det innlagde loftet, som ikkje var originalt, og lysgluggane frå etter reformasjonen.

Urnes stavkyrkje vart i 1979 teke med på UNESCO si verdsarvsliste. 

Stavkyrkja er eigd av Fortidsminneforeningen. Ho vert nytta til kyrkjelege handlingar berre av og til.

## Galleri

fil:Urnes stave church, Dahl.jpg|Teikning av F.W. Schiertz til J.C. Dahl si stavkyrkjebok Dresden 1837 
fil:Urnes,a.jpg|Urnes stavkyrkje
fil:Urnes pilgrim.jpg|Biskop eller kanskje pilegrim på eit kapitel på toppen av ein av stavane
fil:Urnes kapitel.jpg|Kapitel med kentaur
fil:Urnes-kapitel.2.jpg|Kapitel med planteornamentikk
Fil:Urnesportalen.jpg|Portalen som er opphavet til nemninga *urnesstil*.
Fil:Stave church Urnes, craving detail 2.jpg|Dette motivet er å sjå på portalen på nordveggen av Urnes stavkyrkje.
File:Kbh Mus Bronzespange.jpg|Bronsespenne i urnesstil frå vikingtida (1000-talet). Nationalmuseet, København.
Fil:Urnesmadonnaen1.jpg|Madonna frå Urnes i Bergen Museum
Fil:Urnes stavkirke, Sogn og Fjordane - Riksantikvaren-T284 01 0162.jpg|Krusifiksgruppe frå stavkyrkja, med Maria og Johannes som sidefigurar. Denne kalvariegruppa skriv seg frå 1100-talet i det opphavlege mellom-alderinventaret.


## Kjelder
### Fotnotar

### Litteratur
*Christie, Håkon. 2009. *Urnes stavkirke* : *den nåværende kirken på Urnes*. Oslo: Pax Forlag/Riksantikvaren. ISBN 978-82-530-3245-0
*Krogh, Knud J., *Urnesstilens kirke* : *forgængeren for den nuværende kirke på Urnes*, i serien  [Kirkene på Urnes] 2, Oslo 2011: Pax Forlag  ISBN 978-82-530-3400-3
*Frøysaker, Tine, *Den bemalte og forgylte kalvariegruppen fra 1100-tallet i Urnes stavkirke* : *konservering 2001-2003*, i serien NIKU rapport – (hefte nr. 3) ISBN 82-8101-012-6

## Bakgrunnsstoff
*Riksantikvaren - Urnes stavkirke
*Fortidsminneforeningen: Urnes stavkirke 
*Undervisning NRK
*stavechurch.com Urnes stavkyrkje
* 
*