open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nord-Afrika

**Nord-Afrika** er den delen av Afrika som ligg nord for Sahara, og skil seg språkleg, kulturelt og klimamessig frå resten av kontinentet. Området omfattar Vest-Sahara, Tunisia, Marokko, Algerie, Libya og Egypt. I vide definisjonar vert Mauritania, Sudan, Etiopia og Eritrea òg tekne med ettersom dei har hatt mykje av dei same kulturelle påverkingane frå Arabia og islam. I snevre definisjonar vert Egypt utelate.

## Kultur

Innbyggjarane og kulturen i Nord-Afrika har røter frå både Afrika og Midt-Austen, men dei er i dag mest knytte til den arabisk-talande muslimske verda. Fleirtalet av menneska som bur der er muslimar, men ein finn òg kristne og jødar. Hovudspråka i området er ulike arabiske dialektar og berberspråk.

Ein kan dela regionen inn i tre ulike kulturelle område: Maghreb i nordvest), Sahara, og Nildalen i aust. 

Dei vestlege områda i Maghreb og Sahara er prega av berbisk og arabisk kultur, i tillegg til tidlegare påverknad frå middelhavsfolk som nubiarar, grekarar, fønikarar, romarar og vandalar. I Sahara går eit skilje mellom fastbuande i oasar og nomadiske beduinar og tuaregar. 

Nildalen kan spora kulturen sin tilbake til faraotida i det gamle Egypt, og har i tillegg til ein muslimsk majoritet grupper av kristen koptarar. Lenger sør i området bur hovudsakleg ikkje-muslimske nilotar og nubaer.

## Historie

Opphavleg var innbyggjarane i det meste av Nord-Afrika svarte afrikanarar, men mange av desse forlet området då Sahara vart ein ørken. Ein av verdas eldste sivilisasjonar oppstod i Egypt for fem tusen år sidan. Sidan grunnla fønikarane og romarane koloniar langs kysten. 

Området vart invadert av muslimske arabarar på 600-talet, og regionen med unntak av Marokko kom sidan med i Det osmanske riket. På 1800-talet vart det kolonisert av Frankrike, Storbritannia, Spania og Italia. Alle dei nordafrikanske statane vart sjølvstendige på 1950- til 1970-talet, bortsett frå nokre små spanske koloniar lengst nord i Marokko, og Vest-Sahara, som framleis er okkupert av Marokko.

Området hadde tidlegare ein stor jødisk busetnad, sefardiske jødar, som var komne dit under europeiske forfølgingar i renessansetida.
Dei fleste av desse emigrerte til Frankrike eller Israel då dei nordafrikanske landa fekk sjølvstende. Medan det fanst 600&nbsp;000–700&nbsp;000 jødar i området før Israel blei til, er det i dag igjen berre rundt 15&nbsp;000 i regionen.

## Sjå òg
* Magreb
* Afrika sør for Sahara

## Geografiske område
Afrika

**Afrika** er den nest største verdsdelen, både i folketal og areal, etter Asia. Med ei flatevidd på 30 244 050&nbsp;km² (inkludert øyane) dekker han 20,3 % av alt landarealet på jorda. Dei 800 millionar afrikanarane utgjer om lag sjuandeparten av alle menneske på jorda.

Arkeologisk og genetisk forsking tyder på at menneskja opphavleg kom frå Afrika og utvandra til resten av verda. Det er her ein finn dei eldste busette områda i verda.

I dag er verdsdelen hovudsakleg kjend for krig, svoltkatastrofar, AIDS-epidemi og fattigdom. Dette er eit noko skeivt bilde, ettersom me sjeldan høyrer om dei afrikanske landa der det går bra. Likevel er det slik at sidan Afrika blei kolonisert har verdsdelen strevd med å koma seg på beina.

## Religion

Religion er ein viktig del av livet til mange afrikanarar, og dei har mange forskjellege religiøse trussystem. Dei mest utbreidde er kristendom og islam, der dei har tilføyd sine eigne tradisjonar. 
Mange følgjer òg heilt eller delvis gammal, gjerne animistisk, folketru. Det finst òg små grupper av afrikanske jødar.

## Kultur

Ettersom menneska sannsynlegvis har levd lengst på det afrikanske kontinentet, har dei skapt mange ulike kulturar og kunstverk her. Det finst fleire førhistoriske bergkunstskattar over heile kontinentet. Dei egyptiske pyramidane peiker seg ut i nord, medan den store Djenné-moskéen er eit hovudverk i Vest-Afrika.

Meir daglegdags kunst er treskjering, korgveving, kroppsdekorasjon og ein rik utøvande tradisjon av dans, song og forteljing.

## Geografi
Afrika har ei landegrense berre til Asia i nordaust, men til og med den tynne Suez-landbrua er i dag er gjennomskoren av Suezkanalen. I nord ligg Middelhavet som ei grense mot Europa, og elles møter Afrika Atlanterhavet og Indiahavet. Kystlina til kontinentet er 26 000&nbsp;km, noko som viser at ho er mykje jamnare enn den 32 000&nbsp;km lange kystline til vesle Europa (som er 9 700 000&nbsp;km²).

Det nordlegaste punktet er Ras ben Sakka i Marokko (37°21′ N) og det sørlegaste Kapp Agulhas i Sør-Afrika (34°51′15″ S). Mellom desse er det rundt 8 000 kilometer. Frå det vestlegaste punktet, Kapp Verde (17°33′22″ W), til austlegaste, Ras Hafun i Somalia (51°27′52″ E), er det om lag 7 400&nbsp;km.

### Land
Det finst 54 sjølvstendige statar i Afrika, 55 om ein reknar med Vest-Sahara som er okkupert av Marokko.

## Geologi
Det afrikanske kontinent består av fem gamle grunnfjellsområde eller kratonar, som er sveisa saman med yngre fjellkjeder. Bergartar frå prekambrium er blottlagt i overflata på 57 % av kontinentet, medan resten har yngre avleiringar oppå dette grunnfjellet. For mindre enn 200 millionar år sidan reiv Sør-Amerika, Antarktis og Australia seg laus frå superkontinentet Gondwana og Afrika fekk då meir eller mindre den noverande forma si.

Sjå òg den afrikanske plata.

## Kjelder

*Askheim, Svein & Bryhni, Inge. (11. november 2013). Afrikas geologi. I Store norske leksikon. Henta 21. januar 2014.

## Bakgrunnsstoff
Sjruti

**Sjruti** (sanskrit श्रुति *śruti*) er eit sanskritord som tyder 'det som blir høyrt'. I dag er ordet brukt med forskjellige tydingar i indisk musikk og hinduisme.

## Sjruti i hinduisme

Sjruti er ei av to hovudkjelder for lover i hindu lovkunne og religion. Sjruti kan omsetjast som 'openberring', og *smrti*, den andre hovudkjelda, som 'tradisjon'. Hinduar trur at vismenn 'høyrde' sjrutiane då dei sat og fordjupa seg i Gud. Alle hinduar godtek at vedaene og bhagavad-gitaen er sjruti, men det finst også andre bøker som berre nokre hinduar ærar på denne måten.

## Sjruti i indisk musikk

Sjruti er eit omgrep i indisk musikk, og kan her tyda to ting:

* I moderne indisk musikk (særleg karnatisk musikk) er ordet sjruti brukt til å tyda ein av dei tre oktavane som er brukt i indisk musikk (og som liknar på dei tre oktavane låg C, høg C, og normal C i vestleg musikk) eller, meir presist, tonen 'sa' i det registret. Denne tydinga blir ofte misforstått, slik at sjruti blir rangt samanlikna med tonika eller tonearten i vestleg musikk - omgrep som eigentleg ikkje finst i moderne indisk musikk. 

* I gammal indisk musikkteori var sjrutien òg eit mål som var brukt til å måla toneavstand mellom ein tone og den neste. Toneavstanden mellon 'sa' (den første tonen) og 'ri' (den andre), til dømes, var fire sjrutiar. Ein reknar tradisjonelt at ein oktav spenner over 22 sjrutiar. Moderne indisk musikk bruker ikkje harmoniane og toneavstand mellom to tonar er ikkje viktig i dag. Indiske teoretikarar er ikkje einige om sjruti-omgrepet er nyttig til å skildra toneavstanden mellom grunntonen 'sa' og andre tonane, men omgrepet er likevel mykje brukt i nyskrivne indisk musikkteoribøker. Det er ikkje uvanleg å lesa i moderne bøker at det ein gong fanst 22 sjrutiar i indisk musikk, men no finst det berre 12. Slike tolkingar er baserte på forvirring av sjrutiar, som er berre eit mål, og tonar. Det finst eigentleg 22 sjrutiar i ein oktav, men toneavstanden mellom ein tone og den neste er alltid meir enn ein sjruti. Denne tabellen viser grovt sett korleis dei tolv karnatiske tonane blir plassert mellom dei 22 sjrutiane:

* *Sjå òg: [[Karnatisk musikk]], [[svara]]*

Sjruti kan også tyda berre 'melodi', og har denne tydinga i uttrykk som det tamilske 'sruthi suddham' (å syngja eller spela reint).
Torpedobåten «Rap»

**Rap** er ein torpedobåt bygd for Den norske marinen i 1873 og vert rekna som den fyrste dedikerte torpedobåten i verda. Namnet kjem frå den danske stavemåten av *rapp* og tyder kjapp. Båten var 18 meter lang, hadde ein toppfart på 14,5 knop og deplasement på 10 tonn. Totalt hadde Rap eit mannskap på sju mann, første sjef var kapteinløytnant Koren. Rap blei levert frå Thorneycroft i England i 1873. På dette tidspunktet var ho eitt av dei raskaste fartøya i verda. 

Opphavleg skulle Rap utstyrast med stangtorpedo, men etter utprøving med slepetorpedo vart ho utstyrt med det. I 1879 vart båten utstyrt med utskytingsrammer for motoriserte torpedoar.

Rap vart sett ut av drift i 1920. Då var ho særs utdatert og hadde minimal militær verdi. I dag er Rap utstilt ved Marinemuseet i Horten.

Båten har òg gjeve namn til ein eigen klasse på seks MTBar som vart bygd på 1950-talet.
Guglielmo Marconi

**Guglielmo Marconi** () var ein italiensk fysikar og ingeniør. Han var ein pioner innan trådlaus telekommunikasjon, og fekk Nobelprisen i fysikk i 1909. Marconi sitt arbeid var særleg viktig for kringkastingsteknikk. 

## Liv
Guglielmo Marconi vart fødd i Bologna som andre son til den italienske landeigaren Giuseppe Marconi og den irske kona Annie Jameson. Han gjekk på privatskule i Bologna, Firenze og i Livorno. Han studerte ved Universitetet i Bologna. Allereie i ungdomen interesserte han seg for vitskapar knytt til fysikk og elektrisitet. Han studerte arbeida til James Clerk Maxwell, Heinrich Hertz, Righi, Lodge og andre.

## Oppfinningar
Frå 1890 arbeidde Marconi med trådlaus telegrafi. I [1895 byrja han med eksperiment heime på garden til faren. Han greidde å utvikla eit apparat som ein kunne senda trådlause signal med. Rekkevidda var kring tre kilometer. 

Han tok patent på systemet sitt i Storbritannia, med britisk patent nummer 12039. I 1897 grunnla han føretaket *Marconi’s Wireless Telegraph Company Ltd.* med hovudkontor i London. Den [12. desember 1901 lukkast den fyrste transatlantiske trådlause overføringa. 
I 1909 fekk Marconi Nobelprisen i fysikk. Seinare arbeidde han med korleis ein kunne nytta kortbølgjer og mikrobølgjer. Han døydde den 20. juli 1937 i Roma.

## Sjå òg
* Radio
* Telefunken
* Marconi

## Bakgrunnsstoff
* Nobelprisvinnaren Marconi
* http://www.marconi.com/Home/global_connections/Marconi%20Germany/Marconi%20Historie
Tokke kommune

**Tokke kommune** er ein kommune i Telemark fylke. Tokke ligg i enden av Telemarkskanalen, vest i Telemark, og grensar til kommunane Vinje, Kvitseid, Seljord, Fyresdal, Valle og Bykle. 

Bygda er frå gammalt av eit bjørneområde, og derfor har kommunevåpenet bilete av ein bjørn.

## Geografi
Mesteparten av kommunen er fjell. Høgaste punktet i kommunen er Kvannfjell på 1&nbsp;537 moh.
Elva Tokke renn mellom Åmot i Vinje og innsjøen Bandak i Tokke. Andre vatn i kommunen er Borsæ, Botnedalsvatn, Byrtevatn, Folurdvatnet og Skredvatn.

I Eidsborg ligg Vest-Telemark museum der ein mellom anna finn Eidsborg stavkyrkje. 

## Historie og økonomi
Tokke har lange tradisjonar med eksport av brynestein heilt tilbake til vikingtida. 

Det har vore gruvedrift i området sidan 1540, og ho gjekk føre seg i over 400 år. 
Koparmalmleia på Åmdals Verk vart funnen i 1689, og verket var i drift fram til 1945. 

Kommunen har og store vasskraftressursar. 

## Kjende personar frå Tokke kommune
* Anne Grimdalen (1899-1961), bilethoggar
* Eivind Groven (1901-1977), musikar og komponist
* Arvid Torgeir Lie (1938–2020), diktar

## Verd å vitja
* Dalen Hotell
* Åmdals Verk
* Høydalsmo
* Hallbjønnsekken
* Telemarkskanalen

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Tokke kommune
* Historiske arkiv etter nåverande Tokke kommune på Arkivportalen
* Historiske arkiv etter tidlegare Lårdal kommune på Arkivportalen
* Historiske arkiv etter tidlegare Mo kommune på Arkivportalen
Gulbrand Lunde

**Gulbrand Oscar Johan Lunde** () var ein norsk politikar i Nasjonal Samling før og under andre verdskrigen.

Han vart 9. april 1940 utnemnd til sosialminister i Quisling si kuppregjering. Frå 25. september 1940 var han som ein av Josef Terboven sine kommisariske statsrådar konstituert statsråd for Kultur og folkeopplysingsdepartementet. Lunde var kulturminister for Kultur- og folkeopplysningsdepartementet i Vidkun Quisling si andre regjering frå 1942 og fram til han døydde same året.

## Bakgrunn
Lunde var fødd i Fana ved Bergen.

Han studerte ved Technische Hochschule i Zürich og ved universitetet i Freiburg. Han tok i 1925 doktorgrad i kjemi i Tyskland. I 1917 vart han tilsett på kjemisk institutt ved Universitetet i Oslo. Han verka som direktør ved Hermetikkindustriens Laboratorium i Stavanger frå 1929. Han skreiv ei rad vitskaplege avhandlingar i biokjemi og om vitaminar. Han stod sentralt i utviklinga av norsk hermetikkindustri.

## NS-tid
Lunde slutta seg tidleg til Nasjonal Samling, då dette partiet vart grunnlagt i 1933.  Han markerte seg raskt som ein tilhengjar av Quisling og NS, og var aktiv i valkampen hausten 1933. Han var ein av NS sine fremste talarar og var ein effektiv administrator. I 1934 vart han vald inn som kommunestyrerepresentant i Stavanger. NS fekk åtte representantar i bystyret etter eit av dei beste resultata til NS i val. Frå 1935 var Lunde propagandasjef i NS og forfatta ei rad skrift og publikasjonar. Som kulturminister i det nyoppretta Kulturdepartementet, gjekk Lunde inn for å kontrollera åndslivet i Noreg. Gjennom talar og føredrag trekte Lunde kulturhistoriske liner frå vikingtida fram til si samtid for å underbyggja den nasjonale utviklinga.

Lunde sette i verk ein aktiv statleg kulturpolitikk, og han engasjerte seg mellom anna i rettskrivingsspørsmål. Han stod bak rettskrivinga av 1941.

Natt til 26. oktober 1942 omkom Lunde og kona Marie. Bilen dei sat i tippa i sjøen ved ferjeleiet Våge i Romsdalsfjorden. I ettertid fann ein ikkje ut anna enn at det måtte vera ei ulukke.

Lunde vart gravlagd saman med kona ved Hopperstad stavkyrkje i Vik kommune i Sogn og Fjordane fylke. Eit minnesmerke som vart reist i Romsdal, vart sprengt av norske motstandsfolk like etter den andre verdskrigen.

## Sjå òg
* Noreg under andre verdskrigen

## Bakgrunnsstoff
* Nokre talar Lunde heldt på http://virksommeord.uib.no
* Norgeslexi om Gudbrand Lunde 
* NRK sitt fylkesleksikon for Sogn og Fjordane om Lunde
Valkomité

Ein **valkomité** er ei fortruleg arbeidsgruppe i ein organisasjon (som eit politisk parti eller ei foreining) som har til oppgåve å førebu val til tillitsverv. Slike tillitsverv kan til døme inkludere styreleiar eller styreformann, styremedlemmar, sekretær, kasserar og liknande. 

Oppgåva åt ein valkomité er å finne kandidatar, vurdere kompetansen deira og å finne alternative kandidatar der dette let seg gjera.
Neve Shalom-synagogen i Istanbul

**Neve Shalom-synagogen** (hebraisk נְוֶה שָׁלוֹם *nəve šālōm*, ‘fredslunden’; tyrkisk skrivemåte **Neve Şalom**) i Istanbul er ein sefardisk synagoge i Beyoglu-distriktet i Istanbul i Tyrkia.

Etter at den jødiske befolkninga i dei gamle Pera- og Galata-distrikta (i dag samanslegne under namnet Beyoglu-distriktet) voks frå slutten av 1930-talet av, vart ein jødisk barneskule riven i 1949 for å byggje ein ny synagoge, og denne stod ferdig i 1951. Arkitektane Elyo Ventura og Bernar Motola, to unge tyrkiske jødar, stod for utforminga av synagogen. Vigslinga fann stad med den daverande tyrkiske overrabbinaren Rafael Saban til stades på søndag den 25. mars i 1951 — som svarar til 17. adár II år 5711 etter jødisk tidsrekning.

Neve Shalom er den største sefardiske synagogen i Istanbul og følgjer ortodoks jødedom. Han held gudstenester hovudsakleg på sjabbát, dei høge helgedagane og i samband med bar misvá-feiringar, gravferder og bryllaup.

## Terroråtak
Neve Shalom-synagogen har vorte utsett for tre terroråtak:
# 6. september 1986 - 22 menneske drepne; truleg utført av Abu Nidal.
# 1. mars 1992 - handgranatangrep, ingen drepne; truleg utført av den tyrkiske greina av Hizbollah.
# 15. november 2003 - om lag 15 menneske drepne. 
## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Neve Shalom Synagogue|Neve Shalom Synagogue]]» frå ,  den 1. desember 2004.*  

## Bakgrunnsstoff
* Neve Shalom-synagogen sin offisielle nettstad
El-Ghriba-synagogen

**El-Ghriba-synagogen** er ein svært gammal synagoge rett ved Hara Seghira nokre kilometer sørvest frå Houmt Souk på den tunisiske øya Djerba. El-Ghriba-synagogen er meir enn 2000 år gammal, og var dermed over 600 år gammal da Tunisia vart muslimsk. Dermed er dette den eldste synagogen i Afrika og ein av dei eldste i verda.

## Opphavsmyte
Eit segn seier at ei gruppe jødar flykta frå øydelegginga av Det første tempelet i Jerusalem og kom til øya Djerba, kor dei så bygde denne synagogen.

## Valfartsstad
I fleire århundre har jødiske pilegrimar valfarta til El-Ghriba-synagogen i tida etter pesahfesten.

## Terroråtak
Den 11. april 2002, etter godt over tusen år med fredeleg naboskap, gjekk ein sjølvmordsbombar til åtak på El-Ghriba-synagogen med ein naturgass-tankbil lasta med sprengstoff. 21 menneske vart drepne i dette terroråtaket, inkludert 14 tyske turistar, 6 tunisiarar og ein franskmann. Meir enn 30 menneske vart såra. &Aring;taket vart først omtala som ei ulukke, men etterforskinga viste at dette var ein planlagt åtak.
Aksentteikn

**Aksentteikn** eller **aksent** ( eller , av latin *accentus*, 'song til [orda]') er diakritiske teikn som blir nytta rundt vokalteikn for å markera eigenskapar som tone, trykk, lengd eller uttalenyanse.

Aksentteikna som er i bruk i norsk er: **´**&nbsp;(akutt aksent), **`**&nbsp;(grav aksent) og **^**&nbsp;(cirkumfleks).

Akutt aksent vert òg kalla *akutteikn*, *accent&nbsp;aigu*, *høgrevendt aksent* eller *høgreaksent*. Han markerer at ei staving har sterkt trykk. Døme på akutt aksent: *idé, trofé, diskré, éin, éi*.

Grav aksent vert òg kalla *accent&nbsp;grave*, *venstrevendt aksent* eller *venstreaksent*. Døme på bruk av grav aksent: *òg , à&nbsp;jour, 2&nbsp;stk&nbsp;à&nbsp;kr&nbsp;100*.

Cirkumfleks eller sirkumfleks vert iblant kalla *møne* eller *hatt*, men er ein aksent på line med dei to andre. Døme på ord med cirkumfleks: *tête-à-tête, crème&nbsp;fraîche, entrecôte*, *vêr* og *fôr*.

I andre språk med latinske alfabet finst det mange andre aksentteikn, m.a.&nbsp;teikn som skal stå *under* bokstaven. Døme på andre aksentar: **ç** (cedille), **õ** (tilde), **ë** (tødlar).

Prikken over **i** og **j** vert ikkje rekna som ein aksent, heller ikkje tødlane over finsk eller svensk **ä** og **ö**, streken gjennom norsk og dansk **ø** eller ringen over **å**. Dét er fordi alle desse er sjølvstendige bokstavar i alfabetet, som er sidestilte med bokstavar utan diakritiske teikn og ikkje sorterer under andre bokstavar i lister o.l., slik som t.d.&nbsp;**é** og *tysk* **ä** og **ö** gjer (dei vert sorterte under **e**, **a** og **o**).

## Kjelder
Hermann Göring

**Hermann Göring**, (), fødd i Rosenheim i Tyskland. Tysk politikar, militær; riksdagsrepresentant for NSDAP 1928, ordførar i den tyske riksdagen 1932, feltmarskalk 1938, riksmarskalk 1940. Sjef for det tyske luftforsvaret, Luftwaffe. 

Göring var eit flygaress i den fyrste verdskrigen. Han vart tidleg på 1920-talet medlem av NSDAP. Han vart tvinga til å reisa utomlands etter kuppforsøket i 1923, og reiste til Danmark og Sverige. Han tok ymse oppdrag som flygar. I Sverige fekk han kjærleik til den svenske adelsdama Karin von Kantzow (f. *Fock*, 1888-1931). Dei gifta seg i 1922. Göring gifta seg om att i 1935 med skodespelarinna Emmy Sonnemann (1893-1973). Saman fekk dei dottera *Edda* (f. 1938). Göring var ei tid i Sverige innlagd på sinnssjukehus på grunn av morfinmisbruk. Grunnen til misbruket skal ha vore skotskader i etter Münchenkuppet i 1923. 

Etter Hitler si maktovertaking i Tyskland i 1933 vart Göring utnemnd til luftfartsminister. I tillegg fekk han tittel av riksskogmeister og riksjegermeister. Andre titlar var riksmarskalk, ministerpresident og innanriksminister i Preussen. Göring likte å smykka seg med flotte titlar og uniformer. Han var rekna som særs ærekjær. Mange rekna Göring som nummer to i Tyskland etter Hitler, og Hitler utnemnde han til sin etterfylgjar. 

Etter som krigslukka i den andre verdskrigen vende fall Göring meir og meir i unåde. Mellom anna la han til grunn katastrofale strategiar i luftslaget om Storbritannia i 1940. 

Hitler tok mot slutten av krigen frå Göring alle titlar. Til slutt vart han arrestert på grunn av at han prøvde å utnemna seg til førar i staden for Hitler. 

Göring lét uppføra eit slott rett utanfor Berlin som vart kalla *Karinhall*. På slottet samla han skattar frå musé i Europa etter som tyske styrkar vann fram. Mot slutten av den andre verdskrigen i 1945 sprengde Göring *Karinhall* for å ikkje lata skattane falla i hendene på Sovjetiske styrkar.

Göring vart tiltala i 1945 i Nürnbergprosessen og vart i 1946 dømd til døden ved henging. Han lurde bøddelen gjennom å svelja ein cyankaliumampull drygt to timar før avrettninga skulle gå føre seg natt til 16. oktober 1946. 

### Bakgrunnsstoff
* Göring sin dom 
* http://www.dhm.de/lemo/html/biografien/GoeringHermann/
* http://www.shoa.de/p_hermann_goering.html
* Fotoalbum i Library of Congress - Søkjeord "Hermann Goering" (Public Domain)
Fruktsaft

**Fruktsaft** er drikkbar saft frå planter (vanlegvis pressa frukt eller bær, òg kjend som jus. Vanlege jusar er appelsinjus, eplemost, tomatjus og fleire blandingsjusar.

Ein kan pressa fersk jus for hand eller i ei fruktpresse, men det er òg vanleg å kjøpa han på flaske eller kartong. Drikken kan då anten vera ferskvare som må drikkast raskt, eller tilsett konserveringsmiddel slik at han held seg lenger. Jo ferskare jusen er, jo betre er han på smak, og jo fleire vitaminar inneheld han.

Jus drikk ein alltid kald. Orda jus (juice) og fruktsaft bruker ein normalt om saftdrikkar der fruktinnhaldet er nær 100 % og ikkje tynna ut med vatn. Viss ein kald fruktdrikk inneheld lite frukt og mykje vatn eller kunstige tilsetningar (som t.d.&nbsp;sukker), bør ein ikkje kalla han jus, men kan seia til dømes *[[saft]]*, *[[limonade]]* eller *[[nektar]]* istaden. 

## Fotnotar
Aksent

**Aksent** (frå latin *accensus* > *accinere*, 'synga til musikk') 
kan visa til:
* Aksentteikn
* Aksent i fonetikk, framhevinga av ei staving i eit ord ved trykk eller tonehøgd
* Framandarta språkføring
* Framheving av ein spesiell tone eller akkord i musikk
* Tankefeilen aksent innan filosofi
Hurva-synagogen

**Hurva-synagogen** var hovudsynagogen i Jerusalem på 1500-talet, og kanskje tidlegare. Han var bygd nærme ruinane av ein tidlegare synagoge tradisjonelt tillagt den rabbinske autoriteten Moses ben Nahman (Nahmanides, haRamban). 

## Historie
Hurva-synagogen vart stengd av dei daverande osmanske styresmaktene i 1589 etter muslimsk press. I 1700 vart eigedommen kjøpt av rebbi Yehuda Chasid og dei par hundre tilhengarane hans. Dei byrja på nybyggjinga av synagogen ein del år seinare, men kom i økonomisk uføre, og synagogen med sine 40 torárullar vart brunnen ned av muslimske kreditorar i 1721 – derav namnet «hurva», som tyder ‘øydelegging’ på hebraisk. Synagogen vart seinare atteroppbygd att av askenasiske sionistar på 1830-talet og atterinnvigd i 1864 som den mest høgprofilerte synagogen i Jerusalem. Da synagogen vart teken av Den arabiske legionen frå Jordan under slaget om Gamlebyen i Jerusalem i 1948, sprengde dei han i lufta med dynamitt for å vise at dei kontrollerte Det jødiske kvarteret.

## Bakgrunnsstoff

* Nadav Shragai and Gideon Alon: “Israeli Govt to Rebuild Hurva Synagogue in the Old City”
Tamil

**Tamil** (தமிழ் *tamiḷ*) er eit dravidisk språk som hovudsakleg blir tala av tamilar i Tamil Nadu og på Sri Lanka, med mange mindre tamiltalande samfunn i andre land. I 1996 var tamil det 18. mest tala språket i verda med over 74 millionar brukarar.

### Offisiell status

Tamil er eit av 22 «nemnde språk» i India, og er offisielt i delstaten Tamil Nadu.

### Dialektar

### Avleidde språk
Det sørindiske språket malayalam utvikla seg frå tamil mellom 800-talet og 1300-talet.

## Lydsystem
Tamil har 12 vokalar og 18 konsonantar.

### Vokalar
Tamil har eit vokalsystem med 5 korte og 5 lange vokalar, og 2 diftongar

### Konsonantar

### Fonologi

## Grammatikk
Tamil er eit agglutinerande språk; ordformene består av stamme og suffiks.

## Ordforråd

### Genussystem

## Skriftsystem

Tamil blir skrive med eit eige alfabet. Alfabetet, *vatteluttu*, er eitt av dei indiske alfabeta og stammar frå brahmi. Desse alfabeta er analytiske stavingsalfabet, dvs. at kvar glyff står for ei staving, slik at hovuddelen av glyffen står for ein konsonant, men der kvar vokal har sitt diakritiske teikn. 

I Unicode har dei ulike indiske alfabeta kvar si side, slik at bokstavar med same uttale har same posisjon i kodetabellen. Blant tamilar har det vore motstand mot Unicode, til fordel for eit system der kvar stavingssymbol har ein kodeposisjon, men Unicode er no på frammarsj.

## Historie

### Indre språkhistorie

### Ytre språkhistorie
Tamil er eit av dei få levande klassisk språka og har ein litteraturtradisjon som er over 2000 år gammal. Skriftspråket har endra seg lite på denne tida, og klassisk tamilsk litteratur vert derfor mykje lese og har stor vekt enno. Til dømes blir skoleelevar underviste i tamilske bokstavar med bruk av eit dikt som vart skrive i det 1. hundreåret.

Lingvistar klassifiserer tamilsk litteratur og språk i tre periodar — gammalperioden (200 f.Kr.–700), mellomperioden (700–1500) og den moderne perioden (frå 1500 til notida). I mellomperioden blei tamil påverka av sanskrit både i ordtilfanget og litterære former. I den moderne perioden har mange lånord blitt tekne vekk frå språket for å gjera det meir forståeleg for vanlege folk. Mange moderne forfattarar har også prøvd å bruka meir frå tradisjonane brukt i gammalperioden i verka sine.

## Bakgrunnsstoff
Lokøyna

**Lokøyna** er ei øy vest for Bergen i Vestland fylke. Øya ligg vest av øya Sotra, og høyrer til Øygarden kommune. Lokøyna ligg sør for Algrøyna, og nord for Hissøyna. 

I 1677 vart Lokøyna angripe og plyndra av eit fransk kaperskip.

Seint på 1800-talet og tidleg på 1900-talet vart det vunne ut feltspat for eksport på øya.

I 1982 skal det ha vore berre 40 fastbuande på øya, men etter at vegsambandet kom, har folketalet auka att.

**Folketalsutvikling:**

1Med Flògo og Risholmen

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Flyfoto Lokøy 1961  
* Flyfoto Lokøy 1968
Inger

**Inger** er eit kvinnenamn med nordisk opphav. Det viser opphavleg til guden Ing, og er truleg avleia av Ingjerd eller Ingrid.

Namnedagen til Inger er 26. februar, i Sverige 9. oktober.

## Bruk av namnet

Inger var lite vanleg i Noreg før 1900, men bruken voks og nådde ein topp i 1940-åra. Sidan avtok bruken igjen, og talet på jentebarn som får namnet Inger er no under 1880-nivået.

I 2004 var det 35&nbsp;644 kvinner i Noreg med Inger som førenamn, i 2005 hadde talet sokke til 35&nbsp;300. I 2003 var det om lag 80&nbsp;000 personar i Sverige med Inger som førenamn og av dei om lag 44&nbsp;000 som hadde det som tiltalenamn.

## Kjende namneberarar
* Inger Ottesdotter Rømer (ca. 1475-1555), kjend som Fru Inger til Østrått
* Inger Hagerup (1905-1985), norsk forfattar
* Inger Louise Valle (1921-2006), norsk jurist og politikar (Ap)
* Inger Jacobsen (1923-1996), norsk songar og Eurovision-deltakar
* Inger Koppernæs (1928-1990), norsk politikar og statsråd (H)
* Inger Sitter (1929-2015), norsk målar
* Inger Marie Andersen (1930-1995), norsk skodespelar
* Inger Bjørnbakken (f. 1933), norsk alpinist
* Inger Christensen (1935-2009), dansk forfattar
* Inger Teien (f. 1937), norsk skodespelar
* Inger Alfvén (f. 1940), svensk forfattar
* Inger Aufles (f. 1941), norsk langrennsløpar
* Inger Davidsson (f. 1944), svensk partisekretær hjå Kristdemokraterna
* Inger Lise Rypdal (f. 1949), norsk musikar
* Inger Elisabeth Hansen (f. 1950), norsk forfattar og omsetjar
* Inger Løite (f. 1958), norsk politikar (Ap)
* Inger Helene Nybråten (f. 1960), norsk langrennsløpar
* Inger Blikra (f. 1961), norsk styrkelyftar
* Inger Jørstad (f. 1975), norsk sametingsrepresentant
* Inger Bråtveit (f. 1978), norsk forfattar og journalist
* Inger Karoline Gaup (f. 1995), norsk-samisk songar

## Bakgrunnsstoff

* engelsk definisjon av Inger hjå Hyperdictionary
Madla

**Madla** er ein bydel i Stavanger med 18 991 innbyggjarar i 2004. Flatevidda til bydelen er 13,87 km². 

I Madla er det fire valkrinsar: Kvernavik, Sunde, Madlamark og Hafrsfjord.

Madla var ein eigen kommune i tidsrommet frå 1930 til 1965. Kommunen vart oppretta i 1930 då Håland herad vart delt i to. 
Madla kommune vart slegen saman med Stavanger kommune den 1. januar 1965. Folketalet i Madla var i 1964 5621.
Madlamoen ekserserplass vart etablert i 1871 og er i dag rekruttskulen KNM Harald Hårfagre delt mellom Sjøforsvaret og Luftforsvaret.

Forfattaren Alexander Lange Kielland (1849-1906) budde på Madla ei stund. Den gongen var skrivemåten *Malde*, og Madla var landsbygd. 
Kielland kjøpte Malde Teglverk av syskenbarnet Jonas Christinius Kielland. Han overtok som eigar den 7. mars 1872 og selde vidare til driftsleiar John Aasland den 2. desember 1881. 

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden madla.net har ymse omtale og nyhende frå Madla
* Alexander L. Kielland og Malde Tæglverk
Ordførar i Noreg

Ein **ordførar i Noreg** vert vald av dei folkevalde kommunestyrerepresentantane i eit kommunestyre, eller ved direkte ordførarval. 

I kommunar som nyttar formannskapsmodellen er ordføraren ansvarleg for å organisere arbeidet i formannsskapet og kommunestyret, medan ein administrativt tilsett rådmann har ansvaret for å leie administrasjonen og for utgreiinga av saker som vert lagt fram for dei folkevalde. Med ein kommuneparlamentarisk modell, som i Bergen og Oslo, har ordføraren ei meir tilbaketrukken rolle, og har ingen formell funksjon ovanfor kommuneadministrasjonen.

Ordføraren er den øvste offisielle tillitsvalde i kommunen, og deltek (ofte med ein tale) ved store og små hendingar.

Ein fylkesordførar er ordførar i eit fylke.

## Sjå òg
*Ordførarar i Noreg
Nettlesaren Lynx

**Lynx** er den mest populære tekstbaserte nettlesaren for verdsveven. Han stør ikkje rammer, tabellar eller stilark. Denne nettlesaren er basert på curses, eit UNIX-bibliotek med funksjonar for å kontrollere utskrift til ein terminalskjerm frå eit C-program.

Utviklinga av Lynx byrja ved universitet i Kansas, og det er det hovudsakleg Michael Grobe, Charles Rezac og Lou Montulli som har fått æra for arbeidet.

## Lynx for brukarar med særskilde behov

I og med at det er mogleg å bruke lynx utan mus i det heile, er lynx svært populær blant brukarar som har særlege krav til nettlesaren sin. Blinde bruker t.d. lynx, og les teksten med braille-skrift. Dessverre er det mange nettsider som ikkje blir laga med lynx i tankane. Sjølv om hyperlenkjer kan identifiserast med hjelp av symbol eller bilete lagra som gif-filer, kunne webutviklarane godt ha laga ein tekst-identifikator «under» den grafiske identifikatoren. Wikipedia sine sider er gode døme på ein nettstad som kan lesast både med lynx og med grafiske nettlesarar.

Lynx kan også brukast i kontekstar der ein loggar seg på maskiner via ssh, utan å få eit grafisk grensesnitt.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* 
* Michael Grobe's personal recollections of Lynx development
* '''Extremely Lynx''' Lynx-ressursar 
* MacLynx 
* '''Lynx for Windows''' installasjonsprogram
Sergej Eisenstein

**Sergej Eisenstein** () var ein russisk filmregissør  og filmteoretikar fødd i Riga, i dagens Latvia. Han er mest kjend for dei nyskapande filmane *Pansarkryssaren Potjomkin* og *Oktober*.
Han er rekna som den leiande filmregissøren frå Sovjetunionen.

## Nyskaping
Eisenstein var ein pionér når det gjeld redigering, og til forskjell frå samtidige regissørar meinte han at ein kunne framskaffa kjensler hjå publikum med den rette redigeringa av filmen. Bøkene hans om temaet har hatt innflyting på fleire store regissørar.

Stumfilmane *Pansarkryssaren Potjomkin* og *Oktober*, som båe er baserte på sanne historier og presentert på ein «realistisk» måte, har hatt stor innverknad på tidlege regissørar av dokumentarfilmar. 

## Liv

Sergej Eisenstein var fødd i Riga, som då var del av Tsar-Russland, med jødisk-tyskbaltisk far og russisk mor. 
Han vart gripen av den russiske revolusjonen i 1917, og melde seg friviljug til den raude arméen i 1918. 

Eisenstein var ein populær filmregissør i Sovjetunionen. Ei reise til Europa og Hollywood, der han ikkje lukkast som regissør, gjorde at han etter kvart vart sett på med mistru av Josef Stalin og kommunistpartiet. 

Han døydde i Moskva der han er gravlagd på Novodevitsjijgravstaden.

## Nokre utvalde filmar

* *Streiken* (1924)
* *[[Pansarkryssaren Potjomkin]]* (1925)
* *Oktober* (1928)
* *Generallinja* (1929)
* *Storm over Russland* (1938)
* *[[Ivan IV av Russland|Ivan den fælslege]]* (1944-1946)

## Kjelder
Ing

**Ing** eller **Ingvaz** er namnet på ein urgermansk gud med noko uklår identitet. Ein identifiserer han ofte med grødeguden Frøy, mellom anna fordi Snorre Sturlason seier i Heimskringla at *Yngvi* var eit anna namn for Frøy. Ynglingane i Ynglingesoga skulle difor stamma frå Frøy. Norrøne skaldekvad let ofte namnet Yngve vera eit heite for konge. 

I den eldre fuþarken vart runa  med lyden *ng* kalla Ing eller Ingwaz. 

Det gamalengelske runekvædet skriv òg om denne runa:

:*Ing wæs ærest mid East-Denum* 
:*gesewen secgum. Oþ he siþþan east*
:*ofer wæg gewat; wæn æfter ran*.
:*þus heardingas  þonne hæleđ nemndun*.

Omsett: *Ing vart først sett mellom aust-danene. Sidan fór han aust over havet. Vogna fór etter han. Soleis nemnde hardingane denne helten*. 

Tacitus nemner at Ingwaz var ein av tre stammefedrar for dei germanske folka. Dei andre var Irmin og Istvo. Ing var ættefar til Ingveonane, samleordet for folkeættene langsmed Nordsjøen: Anglarane, Danene, Sveane, Jydane. Islandske forskarar, mellom dei Bjarni Aðalbjarnarson, har lagt fram at det med tida gjekk føre seg ei samansmelting mellom ætteguden Ing og grødeguden Frøy, slik at dei samla vart til *Yngve-Frøy*. Opphavet til guden og namnet skriv seg då frå tidleg germansk tid, og ordet Ing er i dag nærast umogleg å tyde. 

Historia Norvegiæ (Den eldste Noregshistoria) let Ynglingeætta byrja med Ing(ve), som her er far til guden Njord. 

## Namn avleidde av Ing
Ing er ei forstaving i fleire nordiske namn:
Aust-Afrika

**Aust-Afrika** er ein geografisk og kulturell region aust i Afrika.
Landa som høyrer til regionen er kyststatane Eritrea, Djibouti, Somalia, Kenya, Tanzania, Mosambik, øystatane Madagaskar, Mauritius, Réunion, Komorane, Mayotte og Seychellane, og innlandsstatane Etiopia, Uganda og Malawi, med Rwanda og Burundi inkludert i nokre definisjonar. Det sørlege Sudan høyrer òg til regionen kulturelt.

## Kultur
Desse landa har hatt påverkingar både frå resten av Afrika og frå Asia, særleg Arabia. Dette ser ein mellom anna ved at islam er ein viktig religion her, og ved at det utbreidde språket swahili har svært mange lånord frå arabisk. Den aust-afrikanske musikken minner om både arabisk og indisk musikk.

## Natur
Aust-Afrika er kjend for vill og vakker natur, mellom anna Riftdalen og Kilimanjaro. Kjende afrikanske dyr som elefantar, løver, sjiraffar, sebraer og nashorn finst her mykje av, og mange turistar kjem til nasjonalparkar i området for å sjå desse og andre dyr.

## Historie
Området vart kolonisert av europearar på attenhundretalet, og fleire land opplevde ei tid med uro og eineherskarar etter at dei fekk sjølvstende. Mellom anna vart Uganda styrt av den brutale diktatoren Idi Amin på 70-talet, medan Mosambik var plaga av borgarkig på 80-talet. Etiopia har vore kjend for tørke og svoltkatastrofar. Aust-Afrika er framleis prega av indre stridar, fattigdom og AIDS-epidemien, men området er blitt meir stabilt i den siste tida.
Leif Andreas Larsen

**Leif Andreas Larsen** (), mest kjend under namnet **Shetlands-Larsen**, var ein norsk krigshelt under andre verdskrigen.

Leif Larsen vart fødd i Bergen Han er den mest kjende av Shetlandsgjengen, eller dei som tenestegjorde i marineavdelinga Shetlandsbussen under andre verdskrigen. Shetlandsgjengen hadde base på Shetlandsøyane. 52 gongar kryssa han Nordsjøen under krigen, mange gonger i vanlege norske fiskeskøyter. Larsen hadde gode eigenskapar som leiar. Larsen ville ikkje leggja så mykje vekt på sin eigen innsats, og ville heller framheva dei folka han hadde med seg. Han melde seg friviljug til den finske vinterkrigen og under felttoget i Noreg kjempa han på Kongsvinger festning.

Larsen steig i gradene frå utskriven kvartermeister i 1941, til fenrik i 1943, løytnant i 1945 og kapteinløytnant i 1953.

## Dekorasjonar
Shetlands-Larsen var verdas høgast dekorerte allierte sjøoffiser. Mellom anna fekk han desse utmerkingane:

## Litteratur
* Frithjof Saelen: *None but the Brave: The Story of "Shetlands" Larsen*, Souvenir Press, 1955.
Open ordklasse

Ein **open ordklasse** er ein ordklasse som kan ta til seg nye ord gjennom nylaging eller inntak av utanlandske ord. I tillegg til å ta til seg ord, mister dei opne ordklassane òg mange ord ved at dei går ut av bruk. Ettersom orda i desse ordklassane er så mange og endrar seg så ofte, er det
nær umogleg å seia nøyaktig kor mange ord dei har. 

Motsetjinga til ein open ordklasse er ein lukka ordklasse.

**Opne ordklassar:**
* Adjektiv
* Substantiv
* Verb
* (Interjeksjonar (til ein viss grad, til dømes i Donald-blad :-)
Lukka ordklasse

Dei **lukka ordklassane** er ordklassar der det er mogleg å telje kor mange medlemmer dei har, til skilnad frå dei opne ordklassane, der det er umogleg. Lukka ordklassar har framfor alt ein grammatisk funksjon i språket. 

Fleire av dei lukka ordklassane inneheld berre ubøyelege ord. Morfologisk sett er det umogleg å skilje dei lukka ordklassene preposisjonar og konjunksjonar frå kvarandre, ingen av dei har nemleg morfologi i det heile. Skilnaden er syntaktisk, dvs. kor i setninga desse orda kan opptre, og kva funksjon dei har. Andre lukka ordklasser har morfologiske særtrekk, som t.d. pronomen, i norsk blir dei fleste pronomena bøygd i kasus, ingen andre norske ordklasser har kasusbøying. Nokre pronomen har ikkje bøying (t.d. *det, kvarandre*), dei blir likevel rekna som pronomen av syntaktiske grunnar.

Dei lukka ordklassane vert dermed delte inn etter kva funksjon dei har i setninga.

**Lukka ordklassar:**
* Konjunksjonar (til dømes *og*, *eller*)
* Subjunksjonar (til dømes *men*, *som*, *at*)
* Preposisjonar (til dømes *på*, *under*, *i*)
* Pronomen (til dømes *ho*, *han*, *dei*)
* Determinativar (til dømes *ein, den, dei*)
Eisleben

**Eisleben** er ein by i Sachsen-Anhalti Tyskland. Han er mest kjend som heimbyen åt Martin Luther, og det offisielle namnet er **Lutherstadt Eisleben**. Byen er hovudstad i distriktet Mansfelder Land, og hadde i 2004 21&nbsp;062 innbyggjarar.

Saman med Wittenberg er Eisleben på UNESCO si verdsarvliste.

## Bakgrunnsstoff

*
Haakon Magnus av Noreg

**Kronprins Haakon Magnus av Noreg** () er tronarvingen i Noreg.

Kronprins Haakon Magnus er son av kong Harald V og dronning Sonja av Noreg. Han vart døypt i Slottskapellet den 20. september 1973, og dei tre monarkane i Skandinavia var mellom fadrane. Monarkane var Kong Olav V av Noreg, Kong Carl XVI Gustaf av Sverige og dronning Margrethe II av Danmark.

Etter omframt (ekstraordinært) statsråd den 23. juli 1973 kom statsminister Lars Korvald med ei uttale til presse og publikum som hadde samla seg på Slottsplassen:

:«Kongen har bestemt at prinsen skal hete Haakon Magnus. Det første navnet, Haakon, skal brukes til daglig.»

Prins Haakon vart kronprins av Noreg den 17. januar 1991 då faren vart konge. Han gifta seg med Mette-Marit Tjessem Høiby den 25. august 2001, som då vart kronprinsesse Mette-Marit av Noreg. Han er soneson til kong Olav V og oldebarn av kong Haakon VII. Han har ei syster, prinsesse Märtha Louise.

Han er innehavar av ei lang rekkje prisar, m.a. storkrossen med kjede av St. Olavs Orden.

## Regent
Kronprins Haakon var regent medan Kongen var sjuk 25. november 2003–13. april 2004, og heldt mellom anna nyttårstala på fjernsyn det året.

## Born
* Haakon er stefar til Marius Borg Høiby (f. 13. januar 1997), sonen til Mette-Marit og Morten Borg 
* H.K.H. Prinsesse Ingrid Alexandra av Noreg (f. 21. januar 2004)
* Prins Sverre Magnus av Noreg (f. 3. desember 2005)

## Galleri
;Haakon av Noreg

Fil:Royal Monogram of Prince Haakon of Norway.svg|Kronprins Haakons monogram
Fil:Dual Cypher of Haakon and Mette-Marit of Norway.svg|Kronprins Haakon og Kronprinsesse Mette-Marits fellesmonogram
Fil:The Norwegian Royal Family in 2007.jpg|Prinsesse Ingrid Alexandra, Kronprins Haakon, Kronprinsesse Mette-Marit, Dronning Sonja og Kong Harald V på slottsballkongen, 17. mai 2007
Fil:President Medvedev with Crown Prince Haakon of Norway.jpg|Prinsesse Astrid, Dronning Sonja, Svetlana Medvedev, Dmitrij Medvedev, Kong Harald V, Kronprinsesse Mette-Marit og Kronprins Haakon, 26. april 2010
Fil:Haakon, Crown Prince of Norway, 18 June 2010b.JPG|Kronprinsesse Mette-Marit og Kronprins Haakon i Stockholm i Sverige, dagen før bryllaupet til Kronprinsesse Victoria og Daniel Westling (no Prins Daniel), 18. juni 2010
Fil:Royal Wedding Stockholm 2010-Konserthuset-389.jpg|Kronprinsesse Mette-Marit og Kronprins Haakon ankom Konserthuset i Stockholm i Sverige, dagen før bryllaupet til Kronprinsesse Victoria og Daniel Westling (no Prins Daniel), 18. juni 2010


## Bakgrunnsstoff
* Det Norske Kongehuset sin nettstad
Ingrid Alexandra av Noreg

**Prinsesse Ingrid Alexandra av Noreg** () er prinsesse av Noreg og dotter av kronprins Haakon og kronprinsesse Mette-Marit. Ho er kronprinsparet sitt fyrste barn saman. 

Prinsesse Ingrid Alexandra vart fødd 21. januar 2004, kl. 09.14, på Rikshospitalet i Oslo. Ho er nr. to til den norske trona etter far sin og er den fyrste kvinna som er fødd med arverett til trona. Prinsessa blir ein gong regjerande dronning av Noreg.

I 1990 vart den norske grunnlova endra. Endringa inneber at eldste barnet til kongen eller ein tronfylgjar går inn i tronfylgjerekkja. Tidlegare gjekk berre guteborn inn i arverekkja. I §41 vart ordet Prinds bytta ut med tronarving.  

Slik som faren stammar ho direkte ned frå dronning Victoria av Storbritannia. Ho står difor på lista over engelske tronfylgjarar.

## Titlar
Hennar Kongelege Høyhet Prinsesse Ingrid Alexandra av Noreg

## Galleri
;Ingrid Alexandra av Noreg


Fil:Royal Monogram of Princess Ingrid Alexandra of Norway.svg|Monogrammet til prinsesse Ingrid Alexandras 
Fil:The Norwegian Royal Family in 2007.jpg|Prinsesse Ingrid Alexandra, kronprins Haakon, kronprinsesse Mette-Marit, dronning Sonja og kong Harald V på slottsbalkongen, 17. mai 2007
Fil:Prinsesse Ingrid Alexandra og prins Sverre Magnus Kadettangen.jpg|Prinsesse Ingrid Alexandra og pris Sverre Magnus opnar Røde Kors hjelpekorps’ sommerberedskap på Kadettangen i Sandvika i Bærum.
Nikolaus von Falkenhorst

**Nikolaus von Falkenhorst** () var ein tysk general under andre verdskrigen.

Falkenhorst var fødd i Breslau i det dåverande Tyskland i ein prøyssisk offiser-familie utan jordeigedomar. Fødenamnet var *Nicolaus von Jastrzembski*, men etternamnet vart endra i 1911. Berre 12 år gamal vart han kadett og fullførte krigsskulen i Potsdam i 1904.

## Tid i Noreg

21. februar 1940 fekk general von Falkenhorst i oppdrag av Adolf Hitler å førebu overfallet på Danmark og Noreg. Kodenamnet for den militære operasjonen var operasjon Weserübung. Den 10. april flaug han frå Hamburg til Fornebu. Den 25. juli vart han utnemnd til  Wehrmacht-befehlshaber Norwegen, den øvste tyske militære i Noreg. Året etter leia han ei tid operasjonane nord i Finnmark. Han vart avløyst av generaloberst Lothar Rendulic 18. desember 1944. Om lag ein månad seinare overtok general Franz Bohme.

Når situasjonen var «normal», styrte Reichskommissar Josef Terboven nesten uinnskrenka i Noreg. Berre om det var fare for akutt militær oppstand, skulle den fulle makta  gå til Falkenhorst.

Han døydde 18. juni 1968 i Holzminden i Tyskland.
Celsius

**Celsius** eller **grad Celsius** (**°C**) er ei måleining for temperatur, delt inn slik at frysepunktet til vatn er 0-punkt, og kokepunktet 100 ºC.

Eininga vert nytta for å uttrykke temperatur på *celsiusskalaen*, og er kalla opp etter den svenske forskaren Anders Celsius (1701–44), som i 1742 fastsette skalaen etter smeltepunktet og kokepunktet til vatn under normalt trykk ved havoverflata. Han sette kokepunktet til 0&nbsp;°C og smeltepunktet til 100&nbsp;°C. I 1747 kalla Carl von Linné skalaen opp etter Celsius og bytta samstundes om punkta, slik at smeltepunktet no er 0&nbsp;°C og kokepunktet er 100&nbsp;°C.

I fysikken er temperaturskalaen no definert i høve til det absolutte nullpunktet, der all termisk aktivitet har tatt slutt og alt som finst av uro er dei små feila i krystallstruktur som kan oppstå under frysing. Eininga på temperaturskalaen er kelvin (K). Storleiken av trinna på skalaen er den same som Celsius brukte &mdash; 1/100 av avstanden mellom smeltepunktet og kokepunktet til vatn &mdash; men nullpunktet er definert som fråveret av termisk aktivitet, som inntreff ved &minus;273,15 &deg;C eller 0&nbsp;K. Smeltepunktet for vatn er dermed +273,15&nbsp;K, og kokepunktet er +373,15&nbsp;K.

## Skrivemåte
Som med dei fleste andre måleiningar, skal det vere mellomrom mellom verdien og eininga: 200&nbsp;°C. Viss det framstår frå konteksten at det er snakk om grader Celsius, er det òg mogeleg å skrive kortforma 200º, og i såfall skal det ikkje vere mellomrom føre gradsymbolet.

Det er vanleg å skrive eininga som to teikn: gradsymbolet (Unicode: U+00B0, HTML: `&amp;deg;`) følgd av ein vanleg C. I Unicode finst det òg eit eige teikn for «grader celsius»: U+2103 (*DEGREE CELSIUS*), som ser slik ut: &#x2103;.

## Omrekningstabell mellom dei forskjellige einingane

## Sjå òg
* Fahrenheit
* Kelvin
* Formlar for temperaturomrekning

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Grad Celsius|Grad Celsius]]» frå , den 15. februar 2012.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
Linda B. Buck

Dr. **Linda B. Buck** () er ein amerikansk biolog. Ho vart tildelt Nobelprisen i medisin for 2004 saman med Richard Axel for studiane sine av luktreseptorar.

Buck og Axel skreiv først om det banebrytande arbeidet sitt, som opna vegen for å analysera luktemekanismane på genetisk og molekylært nivå, i 1991. Dei påviste at luktreseptorar høyrde til var G-proteinkobla reseptorar. Ved å analysera rotte-DNA slo dei fast at det finst rundt tusen ulike genar for luktreseporar i genomet til pattedyra.

Linda Buck vart fødd i Seattle i den amerikanske delstaten Washington. Ho tok bachelorgrad i psykologi og mikrobiologi i 1975 ved universitetet i byen, og tok doktorgrad i mikrobiologi ved University of Texas i Dallas i 198. Deretter arbeidde ho for Richard Axel ved Columbia University i New York. Ho arbeider no ved Fred Hutchinson Cancer Research Center med tilknyting til University of Washington og Howard Hughes Medical Institute.

Hovudinteressa til Buck er korleis nasen oppfattar lukter og feromonar, og korleis hjernen tolkar dei. Ho ser òg på mekanismane bak aldring gjennom å studera puberteten til mus og livsløpet til nematoden *[[Caenorhabditis elegans]]*.

## Bakgrunnsstoff
* Profil av forskingsinteresser og verkliste  (engelsk)
* Kort biografi på Howard Hughes Medical Institute (engelsk)
* Presentasjon av nobelprisvinnarane Axel og Buck (engelsk)