open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hypnotic Eye

***Hypnotic Eye*** er det 13. studioalbumet til det amerikanske rockebandet Tom Petty and the Heartbreakers, gjeve ut 29. juli 2014 på Reprise Records. Albumet debuerte på toppen av ''Billboard'' 200, og vart det første albumet til Tom Petty and the Heartbreakers som nådde toppen av lista.

## Produksjon
Den første innspelinga for albumet gjekk føre seg i august 2011 i øvingslokalet til bandet i Los Angeles, der «Burnt Out Town» vart spelt inn. Albumet gjekk stilmessig attende til dei to første albuma ti lbandet, *[[Tom Petty and the Heartbreakers av Tom Petty and the Heartbreakers|Tom Petty and the Heartbreakers]]* (1976) og *[[You're Gonna Get It!]]* (1978).

## Marknadsføring

Den 10. juni 2014 vart songen «American Dream Plan B» gjeve ut som den første singelen frå albumet, i lag med songane «Red River» og «U Get Me High,» på nettsida til bandet og digitale butikkar. Ein månad seinare vart ein CD-singel med «American Dream Plan B» og «U Get Me High» gjeve ut.

Songane «Forgotten Man» og «Fault Lines» vart gjeven ut for strøyming på nettsida til bandet tidleg i juli 2014. I tillegg vart alle fem spora gjeve ut i marknadsføringa av *Hypnotic Eye* på ein «interaktiv radio» med skruknapp som fann spora for lyttarane.

## Utgjeving
Albumet debuterte på toppen av ''Billboard'' 200-lista og selde 131&nbsp;000 eksemplar i USA den første veka.

## Innhald

## Medverkande
*Tom Petty – vokal, rytmegitar på alle utanom 10, sologitar på spor 9 (berre høgre kanal), spor 10, spor 11 (berre avslutning), fuzzbass på spor 3, høg bass på spor 7, bass på spor 9, plateprodusent
*Mike Campbell – sologitar, sologitar på spor 9 (berre venstre kanal), rytmegitar på spor 10, produksjon
*Scott Thurston – rytmegitar på spor 1, 3, 5, 6, 7, 8, 11, 12-strengs gitar på spor 4, munnspel på spor 2, 10, tamburin på spor 9
*Benmont Tench – piano på spor 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 10, 11, elektrisk piano på spor 1, 6, 11, orgel på spor 1, 2, 3, 5,6, 7, 8, 9, 11, mellotron på spor 4, 8, 11, synthesizer på spor 5
*Ron Blair – bassgitar på alle utanom spor 9
*Steve Ferrone – trommer på alle spor, perkusjon på spor 6, 7
*Josh Jove - fuzzgitar på spor 7
*Ryan Ulyate – korvokal på spor 8, produksjon

## Lister

### Årslister

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hypnotic Eye|Hypnotic Eye]]» frå ,  den 16. april 2015.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Sergej Kljugin

**Sergej Petrovitsj Kljugin** () er ein russisk tidlegare høgdehoppar frå Kinesjima. Han vart olympisk meister i øvinga i 2000.

### Aktiv
Kljugin forbetra sin personlege rekord til 2,30 meter i 1997-sesongen. Ved verdsmeisterskapen 1997 i Aten vart han nummer 11 med 2,29 m. Året etter, 12. august 1998, gjorde han sitt livs høgste hopp under stemnet Weltklasse Zürich der han tok seg over 2,36 m. Seinare i 1998-sesongen vann han bronsemedaljen i europameisterskapen i Budapest. Med 2,32 meter i sluttprotokollen vart han einast overgått av Artur Partyka frå Polen og briten Dalton Grant.

Kljugins store stund kom under OL 2000 i Sydney. Her vann han OL-gullet i høgdehopp. Sigershoppet målte 2,35 m, ein centimeter under hans personlege rekord. 

Kljugin vart russisk meister i høgdehopp både i 2000 og 2001. Han enda på fjerdeplassen i høgdetevlinga under VM i friidrett 2001 i Edmonton.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*VM 1997 i Aten: Nr 11 – 2,29 m
*EM 1998 i Budapest: Bronsemedalje – 2,32 m, framom Martin Buß (2,32 m)
*VM 1999 i Sevilla: Utslått i kvalifiseringa (2,20 m)
*OL 2000 i Sydney: Gullmedalje 2,35 m, framom Javier Sotomayor (2,32 m)
*VM 2001 i Edmonton: Nr 4 – 2,30 m

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Sergei Petrowitsch Kljugin|Sergei Petrowitsch Kljugin]]» frå ,  den 16. april 2015.*
Per Nordsletten

**Peder Olsson Nordsletten** (), kjend som **Per Nordsletten**, var ein norsk lekpreikar og bonde frå Lesja i Oppland.

Nordsletten byrja som ferdatalar i 1868. Han reiste mykje i Romsdal, på Sunnmøre, Nordmøre og i Trøndelag, heilt opp til Namdalen. i 1902 gav han ut *Nogle religiøse Sange*. Nokre av songane var i bruk til lenge etter han var død. 

## Kjelder
**Norsk Allkunnebok*. VIII. bandet. 1958.
Arne Halse

**Arne Halse** () var ein norsk friidrettsutøvar som tevla i spydkast, både i fristil og det som den gongen var vanleg spydkast. Han vann OL-sølv i spydkast med begge armar under Sommar-OL 1908, samt OL-bronse i spydkast med beste arm (fristil). Halse var medlem av Trondhjems IF, seinare av Sportsklubben Brage.

## Aktiv
Halse, som var fødd i Kristiansund og oppvaksen i Trondheim, var son til den framgangsrike forretningsmannen Dyre Halse. Arne Halse vart norsk meister i spydkast i åra 1905, 1906, 1907 og tok sølvmedaljen i 1909. Åra 1906 og 1907 vart han noregsmeister også i kulestøyt, i 1909 fekk han bronsemedaljen i øvinga.

18 år gammal deltok Halse i Sommar-OL 1906 i Aten og vart nummer sju i spydkasting med beste arm. To år seinare vann han sølvmedaljen i vanleg spydkast og tok bronsen i fristil-øvinga under dei olympiske leikane i London. Han deltok også i kulestøyt. Under Sommar-OL 1912 i Stockholm kom han på femteplass i spydkast (venstre + høgre arm) og 7. plass i vanleg spydkast.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Arne Halse|Arne Halse]]» frå ,  den 17. april 2015.*
Nye Høddvoll

**Nye Høddvoll** i Ulsteinvik er ei fotballbane som er heimebana åt IL Hødd. Bana vart offisielt opna måndag 13. april 2015. Den fyrste offisielle kampen enda 1-1 mot Fredrikstad Fotballklubb, med 2245 tilskodarar.

Til skilnad frå gamle Høddvoll, har det nye stadionet både kunstgras og flaumljos.

## Kjelder
Kopra

**Kopra** er den tørka frøkviten av kokosnøtt. Kopra er ei viktig eksportvare for mange tropiske land der det veks kokospalmar. Det blir mellom anna brukt til å laga kokosolje, som er ein viktig ingrediens i produkt som såpe og margarin. Koprarestane har eit høgt fiber- og proteininnhald (ca. 18-25&nbsp;%), og blir gjerne brukt som fôr til drøvtyggarar.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Olivenmaskepapegøye

**Olivenmaskepapegøye** (*Hapalopsittaca fuertesi*) er ein liten, kritisk truga papegøye, endemisk for Colombia med utbreiing i vestsida av sentrale Andes i grenseområdet mellom departementa Quindío, Risaralda og Tolima. Arten var første gongen skildra i 1911, deretter var han ikkje rapportert eller trudd å vere utrydda i ein periode fram til 2002. 

## Skildring
Olivenmaskepapegøyen er om lag 24&nbsp;cm lang og veg ca. 124 gram. Dette er ein grøn papegøye med relativt kort hale. Han har indigo vengfjører, krimsonraude skuldrer, og ei blå krone. Nebbet er bleikt elfenbeinfarga med kastanjebrune fjører ved nebbrota. Kjønna er like. Lætet til denne arten er eit ufint 'kraaa'.

Det naturlege habitatet for denne arten er våt, temperert tåkeskog med epifyttar i høgder på 2610 til 3490 moh. Her lever han helst av frukter av tre i sandeltrefamilien, Eremolepidaceae.

Forplantingsbiologien er godt kjend. Arten har hekkeperiode i perioden januar til mai. Dei legg tre eller fire egg som blir ruga av hofuglen i 24 til 26 dagar. Begge foreldre tar omsut for ungane, det tar opptil 65 dagar til ungane kan flyge.

Populasjonen er estimert til mellom 230 og 300 modne individ, og er no trudd å vere aukande etter vernearbeid og utplassering av fuglekassar for reirplass. Grunnen for svake utviklinga er langvarig avskoging som har ført med seg mangel på tre til reirplass. IUCN har klassifisert arten som sterkt truga, EN.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Indigo-winged Parrot|Indigo-winged Parrot]]» frå ,  den 19. april 2015.*  
  

* Collar, N., Boesman, P. & Kirwan, G.M. (2014). *[http://www.hbw.com/node/54721 Indigo-winged Parrot (Hapalopsittaca fuertesi)]* In: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 19. april 2015
*

;Referansar

## Bakgrunnsstoff

* Bilete frå Flickr ved Alonso Quevedo Gil / Fundación ProAves
Vindspel

**Vindspel** er ein type klokkespel som blir spelt av vinden ved at han rører ulike delar av instrumentet slik at dei slår mot andre. Dei hengande, klingande delane på vindspel kan til dømes vera bjøller eller sylindrar av tre, metall, keramikk eller glas. I ei vanleg utforming heng fleire sylindrar rundt ei vassrett plate som er festa til ein vindfangar lengre nede.

Ein kan bruka vindspel som audio-visuell dekorasjon eller som ein lukkebringar. I fleire tradisjonar reknar ein med at vindspel kan skremma vekk vonde ånder, gje positiv energi og liknande.

Dei gamle romarane hadde lukkebringande vindspel kalla *tintinnabulum* som ofte hadde falliske og andre lukkebringande symbol i tillegg til dei vernande bjøllene.


From the left; A97578, Solid bronze phallic amulet in form o Wellcome L0057417.jpg|Romerske tintinnabulum.
Horseshoe shaped wind chime with bells.jpg|Vindspel montert på ein hestesko.
Fuurin.JPG|Furin, klokkeforma japansk vindspel i metall.
Glass_windchime.JPG|Furin av glas.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Den gule keisaren

**Den gule keisaren** eller **Huang Di** (kinesisk 黃帝, *Huáng Dì*) er ein legendarisk kinesisk herskar, kulturhelt og stamfar. Han er tidvis rekna som den første keisaren av Kina og ein av «sanhuangwudi», 'dei tre opphøgde og dei fem keisarane'. Keisaren blei særleg viktig under Krigarrika-tida (400- til 200-talet f.Kr.) og det tidlege Han-dynastiet.

## Opphav
Ifølgje nokre av sogene heitte den gule keisaren eigentleg Xianyuan. Han blei fødd etter at mor hans, Fubao, fekk kraft frå lynet då ho var ute på tur.

Ifølgje Huangfu Mi (215–282) var keisaren fødd på Shou Qiu ('Langlivsåsen'), no like ved byen Qufu i Shandong-provinsen. Han skal først ha budd med stammen sin nordvest for Ji-elva og flytta seinare til Zhuolu i dagens Hebei.  Der byrja han dyrka jorda og temde seks slag dyr: Bjørn, brunbjørn, tiger, *pí* (貔) og *xiū* (貅) som seinare gjekk saman til fabeldyret pixiu og *chū* (貙). 

## Kamp
Den gule keisaren og Yandi ('flammekeisaren') var anten leiarar saman eller leiarar for to stammar nær Huangelva. Dei levde i ei uroleg tid. På eit tidspunkt tok Den gule keisaren opp kampen for å leggja under seg ulike stridande partar.

Den gule keisaren er særleg kjend for kampen sin mot Chiyou, eit opprørsk monster med ein hær av demonar. Hjelpt av ulike dyr nedkjempa keisaren monsteret. Seinare overvann han også Yandi.

## Lærdom

Den gule keisaren er tillagt ei rekkkje ulike forbetringar for folket sitt. Han skal ha lært dei opphavleg nomadiske folka å byggja hus, temja ville dyr og dyrka dei fem kornslaga.  Han fann også mellom anna opp kjerrer, båtar og klede. Keisaren skal ha fått historikaren sin Cangjie til å finna opp det første kinesiske skriftsystemet, orakelskrift. Førstekona hans Leizu skal ha funne opp silkeproduksjon og lært folk å veva og farga stoff av silke.

Den gule keisaren er også knytt til ulike former for lærdom, som astronomi, den kinesiske kalenderen, eit lovverk og spelet cuju. I ei soge vitjar keisaren havdyret Bai Ze som lærer han alt han treng vita om overnaturleg skapningar.

Keisaren er viktig for taoismen, og skal sjølv ha «søkt tao». Ei rekkje ulike tekstar er tillagt han, som «dei fire klassikarane til Den gule keisaren» (*Huangdi Sijing*), «den gøymde talisman-klassikaren til den gule keisaren» (*Huangdi Yinfujing*) og den grunnleggjande teksten for tradisjonell kinesisk medisin, «Den indre kanonen til keisaren» (*Huangdi Neijing*).

## Udøydeleggjering

Den gule keisaren skal ha levd i over hundre år før han møtte fabeldyra fenghuang og qilin og så døydde. 
I nokre soger blei keisaren og hjelparane hans borne opp til himmelen av ein drake.
I Shanxi blei det bygd eit mausoleum med to gravstader for keisaren. Det blei også reist minne til han i Henan, Hebei og Gansu.

## Sjå òg
*Jadekeisaren
*Shangdi

## Kjelder

----

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:The Yellow Emperor|The Yellow Emperor]]» frå ,  den 19. april 2015.* 
*** oppgav desse kjeldene: 
* , 0-8018-6183-7. 
*  
* . 
* .
* .
* .
* *
 

## Bakgrunnsstoff
Brunbrystparakitt

**Brunbrystparakitt** (*Pyrrhura calliptera*) er ein liten, sårbar parakitt med særs lite utbreiingsområde i spreidde førekomstar i Colombia.

## Skildring
Brunbrystparakitten er 22-23 centimeter i kroppslengd. Han har grøn overside og overgump, grøne kroppsider og grønt i andletet, elles raudbrun hale og sentrale buk, raudbrun øyredekkarar, hals og nakke er i gråbrunt, krona og nakken i brunt med grøne fjørkantar, primære dekkfjører er gule og ofte med litt oransje, primærfjørene er blåe. Han har kvit augering. Desse fuglane kan vere støyane og produsere læte i flukt, typisk eit høgt og hardt «kri-kri-kri».

Dei lever i utkanten av skog, oftast i lågvaksen dvergskog, og i gjenvaksen skog, gjerne nær kultivert land og páramo, totalt i høgder mellom 1700 og 3400 moh. Utbreiingsområdet er i dag avgrensa frå Cundinamarca nordover til Santander. Her lever dei av bær, frukter og dyrka mais.

Hekkeperioden er i perioden august til oktober, elles er lite kjent om forplantingsbiologien.

Populasjonen er estimert til 5&nbsp;000-10&nbsp;000, og er trudd å vere minkande. Han er jaga av menneske fordi han gjer skade på maisavlingar. Dessutan taper han habitat grunna avskoging og anna menneskeleg aktivitet. Verdas naturvernunion IUCN har klassifisert arten som sårbar, VU.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Praktspett

**Praktspett** (*Melanerpes pulcher*) er ein liten til mellomstor hakkespett som lever i eit avgrensa område i sentrale, nordlege Colombia.

## Skildring
Praktspetten har kroppslengd på 17 til 18 centimeter. Som artsnamnet ymtar om er fjørdrakta fargerik, denne arten har kvit rygg og overgump, svarte venger med blåleg glans og svart stjert, eit svart band frå auga bak til skuldrene. Undersida er kvit med svarte tverrstriper, men nederst har han ein raud flekk midt på buken. Hals og brystområdet er i lyst gult. Panna er kvit, krona er kolsvart hos hoer, raud hos hannar, nakken flammeraud med gult nederst hos begge kjønn. Hoer er elles litt mindre enn hannar og har litt kortare nebb. Ein trur begge kjønn kan tromme, dei har eit høgt knirkande læte i tre tonar, men kan òg gje triller.

Leveområdet for praktspetten er skogshabitat mellom  400 og 1500 moh. Utbreiingsområdet er Magdalena-dalen. Dei er standfuglar.

Dietten er variert, dei plukkar insekt, biller og larver, termittar og liknande smådyr, men et òg fiken, bananar og andre frukter. Dei kan snappe insekt i flukt.

Populasjonen har ukjent storleik, men er trudd å vere stabil.

## Kjelder

* del Hoyo, J., Collar, N. & Christie, D.A. (2014). *[http://www.hbw.com/node/467485 Beautiful Woodpecker (Melanerpes pulcher)]* In: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 19. april 2015 
*BirdLife International (2015) Species factsheet: *[http://www.birdlife.org/datazone/species/factsheet/22733737 Melanerpes pulcher] *. Henta frå http://www.birdlife.org den 19. april 2015

;Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av hofugl, foto av Félix Uribe, Flickr
Keith Connor

**Keith Leroy Connor** () er ein tidlegare friidrettsutøvar som tevla for Storbritannia i tresteghopp. Han vann gullmedaljen i øvinga ved europmeisterskapen 1982 i Aten og bronsemedaljen i same øving under OL 1984 i Los Angeles.

## Aktiv
Connor er fødd i Anguilla i Karibia, og flytta med foreldra til Storbritannia i 1964. Han vart samveldemeister i 1978 og 1982 med etter hopp på høvesvis 17,21 m og 17,81, det siste i for sterk medvind. I 1978 kom han elles på sjetteplassen i EM i Praha.

I juni 1982 sette Connor i Provo i Utah sin personlege rekord på 17,57 m. To månader seinare vart han europameister med eit bestehopp på 17,29 m. Under dei olympiske leikane i Los Angeles i 1984 fekk han ein bronsemedalje, i ei tevling der mange av dei beste tresteghopparane i verda ikkje stilte til start, då mange land, særleg austeuropeiske, boikotta leikane.

Skadar førte til at Connor la opp etter OL-sesongen 1984. Han har sidan arbeidd som trenar, mellom anna var han landslagssjef for Australia i perioden 2001-06.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*EM 1978 i Praha: Nr 6 – 16,64 m
*OL 1980 i Moskva: Nr 4 – 16,87 m
*EM 1982 i Aten: Gullmedalje – 17,29 m
*VM 1983 i Helsingfors: Utslått i kvalifiseringa (16,18 m = nr 15)
*OL 1984 i Los Angeles: Bronsemedalje – 16,87 m

## Kjelder

* 
* 
 

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Keith Connor|Keith Connor]]» frå ,  den 19. april 2015.*
Colombiapikulett

**Colombiapikulett** (*Picumnus granadensis*) er ein liten fugl i spettefamilien og ein medlem av underfamilien Picumninae, pikulettar. Han er endemisk for Colombia med utbreiing i sørvestre del av landet, på vestsida av sentrale Andes i departementa Nariño, Cauca, Valle del Cauca og Quindío, moglegvis nord til sørlegaste Antioquia.

## Skildring
Colombiapikuletten har storleik som normalt for pikulettar, ca. 9-10 centimeter og han veg 12-13 g. Samanlikna med storleik for europeiske fuglar er dette om lag som ein gjerdesmett. Fjørdrakta har brungrå overside, ofte med oliventone, undersida er lys grå. Panne og hette på hovudet er mørk med små kvite flekker i hos hoer, hos hannar blir flekkene gulfarga i panna. Underarten lengst nord har lys brune streker på buk og sider og meir gråleg overside. Dette er ein stille fugl, han har ei svak einstonig trille.

Habitatet ligg i både opphavleg og gjenveksten moderat fuktig skog, og i krattskog, i høgder mellog 800 og 2100 moh.
Utbreiingsområdet er frå øvre Valle del Patía i Nariño, nordover til øvre Valle del Cauca, dessutan på vestsida av Andes, frå øvre delar av Río San Juan i sør nordover til sørlegaste Antioquia. Han er standfugl.

Storleiken og utviklinga av populasjonen er ukjent, likevel er han klassifisert som livskraftig av IUCN.

## Kjelder

* Winkler, H. & Christie, D.A. (2002). *[http://www.hbw.com/node/56148 Grayish Piculet (Picumnus granadensis)]* I: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 19. april 2015 
*BirdLife International (2015) Species factsheet: *[http://www.birdlife.org/datazone/species/factsheet/22680777 Picumnus granadensis] *. Henta frå http://www.birdlife.org den 19. april 2015

;Referansar

## Bakgrunnsstoff
Harunobu

**Suzuki Harunobu** (med japanske skriftteikn 鈴木春信) () var ein japansk tresnittkunstnar.

Harunobu er ein av dei mest kjende utøvarane av den japanske kunstretninga ukiyo-e. I 1765 var han den fyrste som laga fullfargetrykk (nishiki-e), noko som gjorde dei tidlegare to- og trefargetrykka gamaldags. Harunobu brukte mange ulike teknikkar og nytta mange slags motiv, frå klassiske dikt til vakre kvinner. Til liks med mange samtidige japanske biletkunstnarar, laga også Harunobu fleire erotiske bilete, sakalla shunga. 

Harunobu hadde ingen elevar, men arbeida hans vart kopiert av mange andre ukiyo-e-kunstnarar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Suzuki Harunobu|Suzuki Harunobu]]» frå ,  den 19. april 2015.*
Meine Liebe will ich dir geben

**«Meine Liebe will ich dir geben»** er ein singel av Edina Pop, gjeven ut i 1972. Songen er skriven av Fred Weyrich og Ralph Siegel.

## Eurovision
### ''Ein Lied für Edinburgh''
«Meine Liebe will ich dir geben» deltok i *[[Ein Lied für Edinburgh]]*, den vesttyske uttakinga til *[[Eurovision Song Contest 1971]]* i Edinburgh i Irland. Bidraget vart framført på tysk av Edina Pop, og enda på ein tredelt sjetteplass med 27 poeng. Bidraget gjekk ikkje vidare til den andre røysterunda.

## Fotnotar
Chiyou

**Chiyou** (kinesisk skrift 蚩尤) er ein motstandar i kinesisk mytologi, somme tider framstilt som ein mann og andre gonger som eit monster med horn og eit forsterka hovud. Han er rekna som oppfinnaren av krig og rustning.

Chiyou stamma frå Shennong, ein av «dei tre opphøgde». Han var ein stammehøvding, smed, dystar og dansar. Ulike kjelder nemner han også som vond, grådig og tyrannisk.

Som nær uovervinneleg monster blir Chiyou sagt å ha seks armar som held våpen, fire auge, hovud av bronse og metallpanne. I andre skildringar blir han sagt å ha oksehovud med to par horn, men menneskekropp.

Til slutt blei Chiyou overvunnen av Den gule keisaren. I slaget ved Zhuolu stilte monsteret med ein hær av demonar, ei tjukk skodde som skjulte sola og til sist ein storm. Ved hjelp frå dyra sine sigra keisaren over Chiyou. Ifølgje målaren Luo Ping frå Qing-dynastiet gav keisaren så ordre om å halshogga Chiyou, og det halshogde monsteret blei seinare inngravert på offerkar som åtvaring til dei som trakta etter makt og rikdom.

## Kjelder


**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Chiyou|Chiyou]]» frå ,  den 19. april 2015.*
Fei Lian

**Fei Lian** (), også kalla Xie Feng, er ein kinesisk vindgud. Han kan opptre som ein flygande drake, som eit fuglevesen med slangehale eller med hjortehovud og slangehale.

Guden ber med seg vinden i ein sekk og kan vera ei urokråke. Han blir halden i sjakk av den himmelske bogeskyttaren Houyi (Shenyi, Yi). Ifølgje soga om Houyi brukte bogeskyttaren store klede til å avleia merksemda til guden slik at han kunne klatra til heimen oppe p Taishanfjellet. Der klarte han å skyta vindguden i kneet.

Fei Lian hjelpte monsterkongen Chiyou i kampen mot Den gule keisaren. Stormen hans blei driven vekk av tørkegudinna Nuba.

I menneskeform er vindguden kjend som Feng Bo.

## Kjelder
N'Ko

**N'Ko** er eit skriftsystem brukt til å skriva mandespråk i Elfenbeinskysten, Guinea og Mali. N'Ko blir skrive från høgre til venstre.
Namnet «N'Ko» tyder 'eg seier' på alle mandespråka.

Alfabetet blei laga av Solomana Kante i 1949. Skipinga førte til ei rørsle for aukande lesekunne innan N'Ko for mandetalarar i både engelsk- og franskstyrte område av Vest-Afrika. Skriftspråket var viktig for utforminga av den kulturelle mandinka-identiteten i Guinea, og styrkte mande-identiteten elles i Vest-Afrika.

## Skriftteikn

### Vokalar

### Konsonantar

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:N&#39;Ko|N&#39;Ko]]» frå , og «[[:en:N'Ko alphabet|N'Ko alphabet]]» frå  den 20. april 2015.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*N’Ko Institute of America
Greg Rutherford

**Gregory James Rutherford**, til vanleg **Greg Rutherford** (), er ein britisk friidrettsutøvar frå Milton Keynes, særleg kjend som lengdehoppar. Han vart olympisk meister i øvinga i 2012, europameister i 2014 og 2016 og verdsmeister 2015. Rutherford sin personlege rekord på 8,51 meter er også landsrekord.

## Aktiv
I 2005 vann Rutherford lengdetevlinga under den europeisk juniormeisterskapen i litauiske Kaunas med 8,14 meter, britisk juniorrekord. Året etter tok han sølvmedaljen då Europameisterskapen i friidrett 2006 fann stad på Ullevi Stadion i Göteborg. Sølvhoppet målte 8,13 m. Under dei olympiske sommarleikane i Beijing i 2008 hoppa han heile 8,16 m i kvalifiseringa. I sjølve finalen var han prega av sjukdom og enda på tiandeplass med 7,84 m på resultatlista.

Rutherford forbetra den britiske lengderekorden til 8,30 m under VM i friidrett 2009 i Berlin, også det i kvalifiseringa. Rekorden stod til 8. juli 2011, då Chris Tomlinson strekte seg til 8,35 m. 

I mai 2012 tangerte Rutherford den britiske rekorden i Chula Vista. Tre månader seinare hoppa han 8,31 m i lengdefinalen under OL i London, nok til å vinne den olympiske gullmedaljen. I 2014-sesongen flytta Rutherford den britiske landsrekorden til sterke 8,51 meter i Chula Vista i april månad. Ved EM i friidrett 2014 i Zürich vart Rutherford så europameister på vinnarresultatet 8,29 meter. To veker i førevegen vart han samveldemeister med 8,20 m i Glasgow.

Rutherford heldt fram medaljehausten dei neste to åra. Han vann gullmedaljen i så vel verdsmeisterskapen 2015, som i europameisterskapen 2016. Under dei olympiske leikane i Rio de Janeiro vart tredjemann i lengde-tevlinga.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*EM 2006 i Göteborg: Sølvmedalje – 8,13 m, bakom Andrew Howe, Italia (8,20 m)
*VM 2007 i Osaka: Utslått i kvalifiseringa (7,77 m - nr 21)
*OL 2008 i Beijing: Nr 10 – 7,84 m
*VM 2009 i Berlin: Nr 5 – 8,17 m
*VM 2011 i Daegu: Utslått i kvalifiseringa (8,00 m - nr 15)
*OL 2012 i London: Gullmedalje – 8,31 m, framom Mitchell Watt frå Australia (8,16 m) 
*VM 2013 i Moskva: Utslått i kvalifiseringa (7,87 m - nr 14)
*EM 2014 i Zürich: Gullmedalje – 8,29 m, framom Louis Tsatoumas frå Hellas (8,15 m)
*VM 2015 i Beijing:Gullmedalje – 8,41 m, framom Fabrice Lapierre frå Australia (8,24 m)
*EM 2016 i Amsterdam:Gullmedalje – 8,25 m, framom Michel Tornéus frå Sverige (8,21 m)
*OL 2016 i Rio de Janeiro: Bronsemedalje – 8,29 m

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Greg Rutherford|Greg Rutherford]]» frå ,  den 21. april 2015.*  
 
*World Athletics
Ola Johannesson Vik

**Ola Johannesson Vik** () var ein norsk lærar og bladutgjevar frå Viksdalen i Sunnfjord kommune i Sogn og Fjordane.  I 1879 busette han seg i Dalen krins i Bremanger, og i
1890 kjøpte han prenteverk og gav ut på eige forlag fleire mindre bøker/hefter og blada "*Forteljaren*" (1891-92) og "*Livet*" (1893).  Vik var også engasjert i fråhaldsrørsla, kristent arbeid og målreising.

## Bibliografi

### Bøker
* 
* 
* 
* 
* 
### I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Kjelder
*
*

## Bakgrunnsstoff
* Om Ola Johannesson Vik i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane 
* 
* 
*
Sørmarka

**Sørmarka** i Oslomarka er eit samleomgrep for det som i hovudsak må sjåast på som fem skogsområde sør for Oslo, skilde frå kvarandre med jordbruksareal, tettbygde stader, jarnbaner, vegar og industriområde. Sørmarka ligg i kommunane Enebakk og Nordre Follo i Akershus fylke.

Den nordre luten av Sørmarka vert kalla Skimarka, og elles har ein Gaupesteinmarka, Nøstvedtmarka, Holstadmarka og Svartskog. Mellom desse ligg tettstader, dyrka mark, jernbaner, vegar og industriområde. Men i det store og heile er det likevel mykje som taler for å sjå på Sørmarka som eitt sams skogs- og friluftområde med småkupert ope terreng og låge åsar som eignar seg godt for friluftsliv, sjølv om Svartskog og Nøstvedtmarka er område som lova om Oslomarka ikkje gjeld for, då dette ligg utanfor det området som er definert som Oslomarka. I nordaust er Sørmarka avgrensa mot Østmarka langs fylkesveg 155 frå Oslo til Ytre Enebakk, og vidare sørover langs vatnet Mjær og vidare fram til Tomter.

Den høgste åsen i Sørmarka er Mjærskaukollen på 300 meter over havet.

## Bakgrunnsstoff
* Skiforeningens presentasjon av Sørmarka i Markadatabasen
Leizu

**Leizu** (), også kjend som **Xi Lingshi** (, Wade-Giles *Hsi Ling-shih*, 'frua frå Xiling'), er ei legendarisk kinesisk keisarinne som skal ha funne opp silkemaking og er blitt opphøgd til guddom for silke. Leizu var kona til Den gule keisaren, Huang Di, som også var knytt til utviklinga av klede.

I ulike kinesiske tradisjonar er oppfinnaren av silke nemnd med ulike namn, eller berre som «den første silkemakaren». Andre namn for henne er «Cangu-gudinna» (蚕姑圣母, *Cángū shèngmǔ*; *Cángū* betyr 'silkeorm') eller *Can Nainai* ('Silkeorm-mor').

## Keisarinna og den gule keisaren

*[[Shiji]]* ('Nedteikninga til historikaren') frå Han-dynastiet fortel at Leizu frå Xiling blei teken som førstekone av Den gule keisaren (Huangdi). Ho oppmuntra til morbærtre-dyrking, dreiv sjølv med silkeorm-hald, og skal ha funne opp vevstolen. I ei soge blir det fortald at Leizu møtte keisaren medan ho mata silkeorma og lærte han om silkemaking. Deretter gifta han seg med henne. I andre versjonar av soga oppdaga keisarinna silke då ein silkeorm fall oppi tekoppen hennar.

Den gule keisaren er også sjølv blitt knytt til oppfinninga av silkeproduksjon; mellom anna i Nordlege Qi (550-581). Keisaren var elles også knytt til innføringa av «siviliserte», lange klede av silke og hamp framfor skinnklede. I andre soger blir Po Yu, ein av keisaren sine tenestemenn, nemnd som opphavsmann til vevstolen.

## Historisk utvikling og tilbeding
Den første silkeutvinnaren blei først nemnd som ei kvinne ved namn Leizu, eller frua av Xiling, frå den Nordlege Hsu-tida (557-581). På denne tida ofra også keisarinna til henne som silkeguddom.

Frå Han- til Sung-dynastiet fann det stad ein årleg offisiell offerseremoni til silkegudinna. Denne blei som regel utført av keisarinna. Om våren samla ho og hoffdamene morbærtrelauv og ofra silkeklede og mat til guddommen. Under Sung- og det seinare Ming-dynastiet blei det gjort forsøk på å gjeninnføra seremonien, utan at han slo rot. Dette kan setjast i samanheng med flytting av keisarhovudstaden nordover, vekk frå silkeproduserande område.

Liknande, men mindre seremoniar fann stad blant folket. Silkemakarar kunne til dømes ofra mat og drikke same dag som dei la silkeormegg ut på papir før dvalen deira (etter ei skildring frå ca. 1090). Ei anna ofringstid kunne vera når silkeormane klekka (skildring frå 1741). I folkeleg tradisjon heldt tilbedinga seg ved like i silkeproduserande område fram til 1900-talet. Ei skrift frå 1899 skildrar storstilt tilbeding av henne under nyttårsfeiringa i Sichuan.
Dyrkinga av silkegudinna gjekk likevel tilbake etter Taipingopprøret (1850-1864), som også råka mykje kinesisk silkeindustri.

## Anna tilknyting
Silkegudinna er knytt til stjernebildet «dei fire hestane» som er danna av dei fire stjernene β Sco, δ Sco, π Sco og ρ Sco i stjernebiletet Skorpionen. I nokre forståingar er stjernebildet anden hennar.

Andre silkegudinner er blitt knytt til silkeoppfinnaren gjennom tidene. Yuan-Yu og prinsesse Yu er to av desse, San-ku ('tredje tante') og Ta-ku ('store tante'), 'silkeorm-mora' og 'hestehovud-kvinna' er døme på desse.

## Kjelder
Gliacelle

**Gliaceller**, i samling kalla **gliavev** eller **nevroglia**, er celler i nervesystemet som har ulike oppgåver. Dei blei lenge oppfatta som støttevev med hovudsakleg ein strukturell funksjon, noko som har gjeve dei namnet *glia*, etter det greske ordet for 'lim'. Gliaceller er gjennomgåande små celler, og er til stades i store tal gjennom heile nervesystemet. Det finst fleire ulike typar av cellene.

## Astrogliaceller

Astrogliaceller er stjerneforma celler med fleire, lange utløparar. Utløparane har ofte intime kontaktar med både nerveceller og blodkapillarar i hjernen. Under den tidlege utviklinga av nervesystemet strekker gliautløparar seg frå det sentrale holrommet i nevralrøret og ut til overflaten. Desse «radiale» gliafibrane verker som ein slags vegvisarar for nydanna nerveceller på vandring til dei endelege stadene dei skal vera. I det mogne nervesystemet er det eit intimt samspel mellom astrogliaceller og nervecellene. Dei kan ta del i ernæringa og vedlikehaldet av nervecellene ved å skilja ut eit slag lokale hormoner (trofiske eller nærande substansar). Gliautløparar omsluttar enkelte særskilde synaptiske område i hjernen, tilsynelatande som ein slags isolasjon frå nabostrukturene, og desse bidrar også til fjerning av utskild transmittersubstans i synapsane.

## Oligodendrogliaceller

Desse utløparane etablerer intim kontakt med nervecelleaksonar. Dei omhyller aksonane med mange lag lamellar som dannar isolerande mansjettar av «myelin» langs aksonane. Myelinet består hovudsakleg av feittstoff frå overflatemembranen til  oligogliacellene, og dette er opphavet til den kvite fargen på den kvite substansen i sentralnervesystemet. Den periodiske isolasjonen av dei myeliniserte aksonane aukar i stor grad effektiviteten av signalleiinga i desse aksonane. Mens oligodendroglia er ansvarleg for myeliniseringa av nervefibrar i hjernen og ryggmargen, blir aksonar i dei perifere nervane myelinisert av såkalla Schwannceller som stammar frå nevrallista. 

Myelinet og myeliniseringsprosessene kan skadast ved ulike typar av skader og sjukdommar i nervesystemet. Slik demyelinisering hindra impulsleiinga i dei affiserte nervebanane (til dømes ved multippel sklerose).

## Mikrogliaceller

Mikrogliaceller verker som  renovasjons- og immunceller i nervesystemet. Dei kan røra seg i nervevevet, og blir aktiverte og samlar seg i område ramma av skader eller sjukdommar. Dei kan fagocytera («eta») og derved fjerna celler som er øydelagde eller skadde.

## Kjelder

*«Gliaceller» (14. februar 2009). I *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 23. april 2015.
Lendevirvel

**Bukvirvlar, lendevirvlar** eller **lumbalvirvlar** (latin *vertebra lumbalis*, pluralis *vertebrae lumbales*  L1-L5) er ryggvirvlar i den nedre delen av ryggsøyla. Menneske har fem bukvirvlar som sit mellom brystkassa og bekkenet. 
Dei er den einaste skjelettdelen i midtdelen av kroppen, og bidreg til å halda oppe kroppen og tillèt rørsle.
Den nedste bukvirvelen kan danna eit forbeina samband med krossbeinet (sakralisasjon).


Gray93.png|Bukvirvel sett ovanfrå og bakfrå.Illustrasjon frå *[[Gray's Anatomy]]*, 1918. (PD)
Gray92.png|Lateral vising av bukvirvel.Illustrasjon frå *[[Gray's Anatomy]]*, 1918. (PD)
Gray83.png|Sagittalseksjon gjennom ein bukvirvel.Illustrasjon frå *[[Gray's Anatomy]]*, 1918. (PD)
Lumbar vertebrae animation.gif|Animasjon av bukvirvlane (vist i raudt).
Lumbar vertebrae animation4.gif|Animasjon av bukvirvlane (vist i raudt). Beina rundt er vist som halv-gjennomsiktige.
Lumbar vertebrae - close-up - animation2.gif|Animasjon av bukvirvlane, som er farga blå og gule.
Sacralization of the fifth lumbar vertebra.jpg|Røntgenbilde som viser sakralisasjon av femte bukvirvel.
Gray_111_-_Vertebral_column-coloured.png|Beina i ryggsøyla.



## Kjelder

*Walberg, Fred. «Bukvirvler».  (14. februar 2009). I *Store norske leksikon*.


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lumbar vertebrae|Lumbar vertebrae]]» frå ,  den 23. april 2015.*
Den forlenga mergen

**Den forlenga mergen** (latin *medulla oblongata*) er ei fortsetjing av ryggmergen som høyrer til hjernestammen. Han er ein del av sentralnervesystemet. Den forlenga mergen omfattar livsviktige nervesenter som senteret for andedrett og refleksar.

## Kjelder

*«Forlengede marg» (15. februar 2009). I *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 23. april 2015.
*Jansen, Jan. «Forlengede marg» (13. februar 2009). I *Store medisinske leksikon*.
Hjernestamme

**Hjernestammen** er ein del av hjernen som stikk ned under storhjernen og bind han saman med ryggmergen. Han finst hjå menneske og mange virveldyr, og blir som regel rekna med å omfatta den forlenga mergen (*[[medulla oblongata]]* eller *myelencephalon*), hjernebrua (*[[pons]]*) og midthjernen (*mesencephalon*).

Hjernestammen regulerer funksjonar som ikkje er viljestyrte, som anding, blodtrykk, søvn og hjarterytme. Han utgjer den viktigaste kommunikasjonsvegen mellom storhjernen, veslehjernen, ryggmergen og det perifere nervesystemet. 

## Sjå òg
*Syndrom som skuldast hjernestammeslag

## Kjelder

----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Brainstem|Brainstem]]» frå ,  den 23. april 2015.*
Appen STATUS

**STATUS** er ein norskutvikla proprietær fleirplattforms direktemeldingsapplikasjon for smarttelefonar med internettilgang, som skal gjera det enkelt å kommunisera med dine næraste venar. I tillegg til å dela sin status kan brukarane av applikasjonen senda kvarandre tekstmeldingar, bilete, videoar og plasseringa si ved hjelp av integrerte kartfunksjonar.

Appen er gratis å bruka.

Team Status AS blei grunnlagt i Noreg i 2015 av Richard Forsland og Idar Vollvik.

## Bakgrunnsstoff
*
Heinola

**Heinola** er ein kommune og ein by i landskapet Päijänne-Tavastland i Finland. Kommunen dekker eit areal på 839,3 km² og hadde knapt 20&nbsp;000 innbyggarar i 2014. Byen Heinola ligg 35 km nordaust for Lahtis.

Heinola var ein landsby då svenskekongen Gustav III i 1776 bestemte at staden skulle vere  administrativt sentrum i regionen. Jamsides voks staden sin posisjon som handelssentrum for kringliggjande regionar. 

Då Finland hamna under russisk styre i år 1809 den regionale administrasjonen flytta austover. Heinola vart tildelt byprivilegiar i 1839.

Etter andre verdskrigen voks framom alt treforedlingsindustrien i Heinola. Frå 1970-talet minka indsustrien si økonomiske rolle, medan handels- og tenestesektoren auka i omfang.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Heinola|Heinola]]» frå ,  den 23. april 2015.*
Jacques Rousseau

**Jacques Rousseau** () var ein fransk friidrettsutøvar frå Basse-Terre på Guadeloupe. Han vart europameister i lengdehopp i 1978.

## Aktiv
Rousseau kvalfiserte seg til finalen under friidretts-EM 1971 i Helsingfors med eit hopp på 7,82 m. I finalen enda han på ellevteplass med moderate 7,56 m. Under Sommar-OL 1972 i München hoppa han 7,65 meter og vart nummer ti. Same plassering fekk han ved europameisterskapen 1974 i Roma.

I 1973-sesongen var Rousseau nær ved å slette den franske lengderekorden på 8,16 m, men landa tre cm for tidleg. Våren 1975 sigra Rousseau med 7,94 meter i EM innandørs i Katowice. Året etter forsvarte han i München meistertittelen med eit hopp på 7,90 meter. Den 26. juni 1976 gjorde han sitt livs lengste hopp og sette landsrekord  med 8,26 meter då han vart fransk meister i Lille. 

Rousseau reiste til Sommar-OL 1976 i Montreal som ein klar medaljekandidat. I lengde-finalen stoppa han på 8,00 meter og vart nummer fire, to centimeter bakom bronsevinnaren, austtyske Frank Wartenberg.

Etter å ha kava med å kvalifisere seg til lengdefinalen ved europameisterskapen i Praha i 1978, slo Rousseau til med 8,18 meter i finalen, ny meisterskaprekord og gullmedalje med ein margin på seks centimeter til Nenad Stekic, som representerte Jugoslavia.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*EM 1971 i Helsingfors: Nr 11 – 7,56 m
*OL 1972 i München: Nr 10 – 7,65 m
*EM 1974 i Roma: Nr 10 – 7,58 m
*OL 1976 i Montreal: Nr 4 – 8,00 m
*EM 1978 i Praha: Gullmedalje – 8,18 m, framom Nenad Stekic (8,12 m)
Ylöjärvi

**Ylöjärvi** er ein by og ein kommune i landskapet Birkaland i Finland. Kommunen har 32&nbsp;000 innbyggarar og dekker eit areal på 1324,1 km², av dette er 208,6 km² vatn. Byen Ylijärvi ligg ved største innsjøen, Näsijärvi.

Byen ligg 14 kilometer vest for Tammerfors, den tredje største byen i Finland. Nærleiken til Tammerfors gjer at folketalet i Ylöjärvi har vakse snøgt dei seinaste åra. Ylöjärvi er ein finskspråkleg kommune.

Ylöjärvi og Kongsvinger er vennskapsbyar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Ylöjärvi|Ylöjärvi]]» frå ,  den 23. april 2015.*  


## Bakgrunnsstoff

*
Sastamala

Birkaland, vest i Finland. Kommunen har i kring 25&nbsp;000 innbyggarar og dekker eit areal på 1387,6&nbsp;km², av dette er 96,1&nbsp;km² vatn.

Kommunen, som er reint finskspråkleg, vart danna i 2009 gjennom samanslåinga av Vammala, Mouhijärvi og Äetsä.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Sastamala|Sastamala]]» frå ,  den 23. april 2015.*
Sentral mønstergenerator

**Sentrale mønstergeneratorar** (**CPG-ar**) er nervenettverk som regulerer rytmiske mønster i kroppen utan sensorisk stimulering. Dei blir danna av nerveceller i ryggmergen, og kan regulera rytmiske rørsler gjennom sin eigen aktivitet, utan hjelp frå hjernen. Rørsle, pust og svelging er døme på handlingar som kan regulerast av CPG-ar. Ein finn sentrale mønstergeneratorar i alle virveldyr og virvellause dyr, men med ulike eigenskapar hjå ulike artar.

## Kjelder

*Tom Tørhaug, «Ryggmargens nevroanatomi, kliniske begrep.»  (PDF-presentasjon)
*«Pedalenes paradoks», forskning.no
----


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Central pattern generator|Central pattern generator]]» frå ,  den 24. april 2015.*
Santamartaparakitt

**Santamartaparakitt** (*Pyrrhura viridicata*) er ein sterkt truga parakitt og han er endemisk for Sierra Nevada de Santa Marta, Colombia.

## Skildring
Santamartaparakitten er ein 25 centimeter lang grøn parakitt. Han har eit breitt, ujamnt streka raudleg  band tvers over buken, raud flekk i panna rett over nebbet, raudbrune øyredekkfjører, raudbrun underside av halen, kvit augering, raud til oransje fjører på skuldrene og primærdekkfjørene, og primærfjørene er i blått. Habitatet for santamartaparakitten ligg både i fuktig, høgtliggande skog og i meir opne område mellom 1800 og 2800 moh. Føda er blomar og frø. Det er elles berre lite tilgjengeleg informasjon om denne arten.

Det finst anslagsvis mellom 5 og 10&nbsp;000 individ og populasjonen er minkande, for tida truga av framande treslag som blir planta ut innanfor utbreiingsområdet for arten.

## Kjelder

* Collar, N. & Boesman, P. (2014). *[http://www.hbw.com/node/54664 Santa Marta Parakeet (Pyrrhura viridicata)]* In: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 25. april 2015 
*BirdLife International (2015) Species factsheet: *[http://www.birdlife.org/datazone/species/factsheet/22685836 Pyrrhura viridicata]*. Henta frå http://www.birdlife.org den 25. april 2015

;Referansar

## Bakgrunnsstoff

* Bilete av santamartaparakitten på Flickr.com Foto: Flickr-brukar jaceballos
Roberto Frinolli

**Roberto Frinolli** () er ein italiensk friidrettsutøvar frå Roma som vart europmeister på 400 meter hekk i 1966.

## Aktiv
Frinolli spesialiserte seg etter kvart som langhekkløpar. Han vart italiensk meister på 400 m hekk i åra 1963-66 og 1968-69. I 1963 vann han same distansen under universiaden i Porto Alegre. To år seinare forsvarte han meistertittelen då universiaden vart avvikla i Budapest, der han i tillegg sprang for Italia sitt vinnarlag på 4 x 400 m stafett.

Den 20. september 1964 vann Frinolli langhekken under landskampen Italia-Noreg-Sverige på Olympiastadion i heimbyen med tida 49,6 sekundar. Han vart dermed den andre europearen under 50 sekundar på 400 m hekk og den einaste i OL-sesongen 1964; toaren i landskamptevlinga, Salvatore Morale, vart i 1962 fyrstemann. Under sommarleikane 1964 i Tokyo enda Frinolli på sjetteplassen på 400 m hekk.

Frinolli vann gullmedaljen på 400 m hekk under EM i friidrett 1966 i Budapest, med god margin til toaren, vesttyske Gerd Lossdörfer. Også under Sommar-OL 1968 i Mexico-byen nådde han i finalen. Etter sitt livs snøggaste langhekkløp i semifinalen med tida 49,14, opna han for hardt i finaleløpet og enda som åttande og sistemann.

Med eit årsbeste på 50,2 sekundar fekk Frinolli delta i Sommar-OL 1972 i München. Tida i forsøket, 51,69, var langt frå tilstrekkeleg til å gå vidare.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Roberto Frinolli|Roberto Frinolli]]» frå ,  den 25. april 2015.*
Dover i Delaware

**Dover** er delstathovudstad i Delaware i USA, og den nest største byen i delstaten. Han ligg i Kent County.

Byen blei grunnlagd i 1683 og har vore delstatshovedstad sidan 1777. Han blei grunnlagd av William Penn og er kalla opp etter den engelske byen Dover. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Dover (Delaware)|Dover (Delaware)]]» frå , og «[[:sv:Dover, Delaware|Dover, Delaware]]» frå  den 25. april 2015.*
Armando Filiput

**Armando Filiput** () var ein italiensk friidrettsutøvar, fødd og død i Ronchi dei Legionari i provinsen Gorizia. Han vart europameister på 400 meter hekk i 1950.

## Aktiv
Filiput vart italiensk meister på langhekken i 1946 og perioden 1949-54. Han deltok i sin fyrste internasjonale meisterskap i Brussel i 1950, der han vann EM-gullet på 400 m hekk og fekk ein sølvmedalje med Italia sitt mannskap på 4 x 400 mstafett. På langhekken sette han italiensk rekord med 51,9 sekundar.

Under sommarleikane 1952 i Helsingfors vart Filiput sjette og sistemann i finalen på 400 m hekk, medan han i friidretts-EM 1954 i Bern vart utslått i semfinalane.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*EM 1950 i Brussel: Gullmedalje – 51,9, framom Jurij Litujev (52,4) 
*OL 1952 i Helsingfors: Nr 6 – 54,4
*EM 1954 i Bern: Utslått i semifinalane (52,3 – nr 8)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Armando Filiput|Armando Filiput]]» frå ,  den 25. april 2015.*
Eddy Ottoz

**Eddy Ottoz** () er ein italiensk tidlegare friidrettsutøvar, fødd i Mandelieu-la-Napoule i Alpes-Maritimes i Frankrike. Han vart europameister på 110 meter hekk i 1966 og 1969, i 1968 tok han OL-bronse i same øvinga.

## Aktiv
Ottoz sette italiensk rekord med 13,8 sekundar då han vart nummer fire i OL-finalen på 110 m hekk under sommarleikane 1964 i Tokyo. To år seinare var han stor favoritt på korthekken då EM i friidrett 1966 fann stad i Budapest, og innfridde med å vinne på tida 13,7, tre tidels sekund føre dei andre medaljevinnarane.

I tynnlufta i Mexico-byen sette alle dei beste hekkeløparane nye personlege rekordar då OL-finalen 1968 vart avvikla. Willie Davenport frå USA vann løpet og vart på elektroniske ur klokka inn til 13,33, Eddy Ottoz tok bronsemedaljen på den italienske rekordtida 13,46, offisielt 13,4.

Ottoz forsvarte EM-tittelen på korthekken under friidretts-EM 1969 i Aten. Vinnartida 13,5 var ny meisterskapsrekord. Han la deretter opp.

Sonen Laurent Ottoz var også hekkeløpar, og forbetra i 1994 den 26 år gamle landsrekorden til faren frå 13,46 til 13,42 sekundar.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*OL 1964 i Tokyo: Nr 4 – 13,8 
*EM 1966 i Budapest: Gullmedalje – 13,7, framom Hinrich John (14,0)
*OL 1968 i Mexico-byen: Bronsemedalje – 13,46
*EM 1969 i Aten: Gullmedalje – 13,5, framom Dave Hemery (13,7)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Eddy Ottoz|Eddy Ottoz]]» frå ,  den 25. april 2015.*
Francesco Arese

**Francesco Arese** () er ein italiensk tidlegare mellom- og langdistanseløpar frå Centallo i provinsen Cuneo. Han vann gullmedaljen på 1500 meter under EM i friidrett 1971 i Helsingfors.

## Aktiv
Arese deltok i friidretts-EM 1966 i Budapest, der han vart utslått i forsøksløpa både på 800 m og 1500 meter. I 1968 sette han italiensk rekord på 1500 meter med tida 3.39,0. Same hausten, under dei olympiske leikane i Mexico by, rauk han på same distansen ut i semfinalane. 

I 1969 forbetra Arese den nasjonale 1500 meter-rekorden til sterke 3.37,6. Han slo seg fram til finalen på distansen under EM i friidrett 1969 i Aten, der han enda opp på åttandeplassen.

Den 1. juli 1971 var det klart for det som skulle verte «årets förnämsta 1500-meterslopp». USA-amerikanaren Marty Liquori vann på tida 3.36,0, med Arese på andreplass og tida 3.36,3, italiensk rekord i mange år framover. Under europameisterskapen i Helsingfors seks veker seinare, slo Arese polske Henryk Szordyskowski i spurten og sikra seg sin største internasjonale triumf.

Arese vart under sommarleikane 1972 i München slegen ut or 1500 m i semfinalane. Straks etter leikane forbetra han den italienske rekorden på 800 m til 1.46,6 under eit stemne i Rieti.

## Kjelder

* 
 

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Francesco Arese|Francesco Arese]]» frå ,  den 25. april 2015.*
Vinrankeslekta

**Vinrankeslekta** eller **vinslekta** (*Vitis*) er ei slekt i vinrankefamilien.  Ho omfattar mellom anna arten ekte vinranke (*Vitus vinifera*). Arten er ein gamal kulturvekst. Frukta av  av vinranken er eitt av dei viktigaste landbruksprodukta til middelhavslanda, og er blitt brukt til å laga vin sidan antikken. Drueplanten likar seg best i jordsmon med mykje kalk og stein. Druer kan vera grøne, blå eller lilla.

## Nokre artar
* vinrake eller *Vitis vinifera*, den europeiske vindrua. 
* *Vitis labrusca*, nordamerikansk bord- og druesaft, av og til nytta til vin. Vert dyrka aust i USA. 
* *Vitis riparia*, frå Nord-Amerika, vert dyrka i austlege delar av USA. 
* *Vitis rotundifolia*, vert nytta til gelé og av og til vin. Vert dyrka i det sørlege USA og ved Mexicogolfen. 
* *Vitis aestivalis*, sommarvin, sorten 'Norton' vert nytta til vin, vert dyrka i det austlege USA. 
* Resedavinranke, *Vitis vulpina*, vert dyrka i det austlege USA
* *Vitis californica* er viktig for den kaliforniske vinindustrien fordi den er motstandsdyktig mot vinlus og toler klimaet. 

## Bakgrunnsstoff
*