open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jarnbaneskjene

**Jarnbaneskjena** er togets veg. Dette gjer at tog kan køyra. Ei jarnbane består normalt av to parallelle skjener (vanlegvis av stål), som oftast med eit underlag av tverrliggande sviller av tre eller betong på eit lag med grus eller pukk (knust stein), såkalla ballast. Svillene held skjenene fast i ein konstant og standardisert avstand frå kvarandre, kalla sporvidd. 

### Sporvidder
Sporvidd er målet mellom dei parallelle skjenene. Denne må i dei fleste tilfella vera konstant, slik at toget ikkje sporar av. Det nasjonale jarnbanenettet i Noreg har ei sporvidd på 1435 mm, ei sporvidd som er kjend som normalspor Dersom sporvidda er smalare enn 1435 mm vert det kalla smalspor, i motsett fall heiter det breispor.

### Leieskjener
På enkelte jarnbanestrekningar (hovudsakleg over bruer) kan det vera eit ekstra sett med skjener i midten, desse vert kalla for leieskjener. Leieskjenene skal halda toget på plass i sporet i tilfelle ei avsporing. Dersom eit tog hadde spora av på ei bru utan leieskjener kunne det hamna så langt utanfor profilet at det i verste fall ramla i elva.

### Profil og masse
Jarnbaneskjener finst i ulike vektklassar. Di høgare massen er, di tyngre og raskare tog kan nytta sporet. Til gjengjeld er skjener med stor masse dyrare å anlegga. (merk: også andre forhold enn skjenemassen avgjer farten og massen til toget).
Masseen til skjener vert oppgjeven i kg/m. Vanleg skjenemasse på norske hovudlinjer er 49 kg/m.

## Sjå òg
* Sporvidd
* Jarnbane
* Tog
Trond Espen Seim

**Trond Espen Seim** () er ein norsk skodespelar. 

Seim gjekk ut frå Teaterhøgskulen i 1996 og blei først tilknytt Rogaland Teater og Den Nasjonale Scene.

Det Seim har vorten mest kjend for er nok rolla som Varg Veum i kriminalhistoriene til Gunnar Staalesen.
Hausten 2006 blei det klart at han skal spille privatetterforskaren Varg Veum i ein ny film- og TV-serie basert på krimbøkene til Gunnar Staalesen. Det skal lagast fleire filmar både for kino og TV og den første hadde premiere i 2007, og heiter *[[Bitre Blomster]]*.

## Prisar
* Seim blei heidra med Heddaprisen i 2000.
* I 2008 vann Seim Amandaprisen i klassen beste mannlege hovudrolle for rolla si som Varg Veum i *[[Varg Veum - Falne Engler]]*.

## Filmografi
* 2008 - *Tornerose* .... Varg Veum
* 2007 - *Bitre Blomster* .... Varg Veum
* 2006 - *Isola* ... Aksel
* 2004 - *Hawaii, Oslo* ... Vidar
* 2002 - *Jeg er Dina* ... Offiser
* 1998 - *1732 Høtten* ... Gustav

## TV-opptredener
* 2006 Senkveld med Thomas og Harald (gjest)
* 2004 & 2005 Først & sist (gjest, to episoder)
* 2004 Svarte penger, hvite løgner (mini-serie) ... Sverre
* 2004 Store studio (gjest)
* 2004 Nettopp nå (gjest)
Ostspitze

**Ostspitze** (4,632&nbsp;moh) er ein fjelltopp i Monte Rosa-massivet i Wallis-Alpane i Sveits. Han er den nest høgste av fjelltoppane i massivet og også den nest høgste i heile Sveits.

Fyrste gong nokon var på toppen var i 1854. Då var det ikkje klårt kva for ein av toppane som var den høgste, Ostspitze eller nabotoppen Dufourspitze.

## Kjelder
Denne artikkelen byggjer på «Ostspitze» henta frå Wikipedia på engelsk 2. mars 2008. Den engelske artikkelen oppgjev desse kjeldene:

* Dumler, Helmut and Willi P. Burkhardt, *The High Mountains of the Alps*, London: Diadem, 1994
* Collomb, Robin G., (ed.), *Pennine Alps Central*, London: Alpine Club, 1975

## Bakgrunnsstoff
* Om Monte Rosa på nettstaden SummitPost
Suicide Squeeze Records

**Suicide Squeeze Records** er eit uavhengig plateselskap frå Seattle i Washington som vart stifta i august 1996. Plateselskapet har utgjeve musikk frå band og artistar som Modest Mouse, Minus the Bear, Elliott Smith, Pedro the Lion og Red Stars Theory.

## Artistar som har jobba med Suicide Squeeze Records

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Suicide Squeeze Records|Suicide Squeeze Records]]» frå , den 12. februar 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
CO2-ekvivalent

**CO<sub>2</sub>-ekvivalent** er ein omrekningsfaktor som gjer det mogleg å samanlikne utsleppa av forskjellige gassar. Utgangspunktet for omrekningsfaktoren er drivhuseffekten ved utslepp av CO<sub>2</sub>. 

Ei eining CO2-ekvivalentar er ei mengd klimagass som har same evne til å bidra til drivhuseffekten som CO2. Denne felles eininga vert bruka for å kunne summere drivhuseffekten av klimagassar med ulik GWP-verdi. 

For omrekning av utslepp til CO2-ekvivalentar nyttast faktorar for GWP-verdiar (Global Warming Potential) gjevne etter internasjonale standardar (IPCC 1995). 

## Bakgrunnsstoff
* SSB
DreamWorks Records

**DreamWorks Records** var eit amerikansk plateselskap som var skipa i 1996 av David Geffen, Steven Spielberg og Jeffrey Katzenberg som eit dotterselskap av DreamWorks. Det var nedlagt i 2005.

## Kjelde

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:DreamWorks Records|DreamWorks Records]]» frå , den 12. februar 2008.*
Saratov oblast

**Saratov oblast** er ein provins i Russland og eit av føderasjonssubjekta i den russiske føderasjonen. Hovudstaden er Saratov, arealet er 100 830&nbsp;km² og innbyggjartalet er 2 395 111 (2021).

## Geografi

Provinsen ligg i søraust på den austeuropeiske sletta, ved det nedre løpet til Volga. I søraust grensar han til Kasakhstan. Volga deler provinsen i ein austleg og ein vestleg del. Den vestlege delen er for det meste åslandskap, som hevar seg til 370 meter over havet. I vest ligg Oka-Don-sletta. Den austlege delen er store slettelandskap, som i søraust går over i Den kaspiske depresjonen. Volga sitt løp gjennom Saratov oblast er 420 kilometer langt. Andre elver er Khoper, Medveditsa og Bolsjoj Irgiz. Over 80 % av arealet er oppdyrka steppe, om lag 5 % er skogkledd. Det finst olje og gass her. Middeltemperaturen i januar er –12 grader celsius, i juli 23 grader celsius.

## Demografi
Folketalet i Saratov oblast er minkande. Frå 2002 til 2010 gjekk det ned 5,5 %, frå 2 668 310 til 2 522 900. 74,5 % av folket bur i byar. Dei største byane er Saratov (837 900 ib.), Engels (202 400) og Balakovo (199 700).

Fleirtalet av folket er etniske russarar. Ved folketeljinga i 2002 var den etniske fordelinga:
* Russarar: 85,3 %
* Kasakhar: 3,0 %
* Tatarar: 2,1 %
* Ukrainarar: 1,7 %

## Historie

Dei eldste kjende folkeslaga i området var tyrkiske stammefolk. På 1200-talet kom området under mongolsk herredøme. På 1400-talet vart det del av det mongolske Astrakhan-khanatet. I 1556 vart dette khanatet erobra av Russland, og vart grenseland mot kasakhane. I 1590 vart Saratov grunnlagd som ei festning, midtvegs mellom dei nye festningane Samara og Tsaritsyn (no Volgograd), for å trygga kontrollen over dei nyerobra områda. På 1600-talet vart området busett av russarar. På slutten av 1700-talet kom òg mange tyske innvandrarar hit, etter at tsarina Katarina II hadde invitert dei til å busetja seg i Russland. Saratov vart sentrum for ein eigen provins i 1797.

Under den russiske revolusjonen fekk bolsjevikane makta i Saratov allereie i oktober 1917. Saratov kraj vart oppretta 10. januar 1934, og omgjort til Saratov oblast den 5. desember 1936. Områda rundt Volga i sør i provinsen var frå 1924 del av Den volgatyske autonome sovjetrepublikken, der volgatyskarar utgjorde to tredelar av folket. Då Tyskland invaderte Sovjetunionen i 1941 vart den autonome republikken oppløyst og delt mellom Saratov oblast og Stalingrad oblast. Volgatyskarane vart deporterte til Kasakhstan og Sibir. Tyskarar utgjorde i 2002 berre 0,5 % av folketalet i Saratov oblast - om lag 12 000 menneske. Under den andre verdskrigen vart mykje industri evakuert til Saratov oblast frå dei vestlege delane av Sovjetunionen.

Saratov oblast er ein av provinsane som har fått ein ny guvernør utnemnd av president Putin, etter at lova vart endra slik at guvernørane ikkje lenger er folkevalde. Den førre guvernøren, Dmitrij Ajatskov, vart erstatta den 3. april 2005 av Pavel Ipatov, direktøren for atomkraftverket i Balakovo. Ipatov er medlem av Putin sitt parti, Sameint Russland.

## Merknader

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Ameland

**Ameland** (vestfrisisk *It Amelân*) er ein kommune og ei øy i Dei vestfrisiske øyane utanfor kysten av Nederland. Ho består stort sett av sanddyner. Det går ferje frå Holwerd på fastlandet til øya.

## Landsbyar
* Ballum
* Buren (Bueren)
* Hollum
* Nes

## Historie

Øya vart først nemnd som Ambla på 700-talet og betalte skatt til grevskapet Holland fram til 1424 då Ritske Jelmera erklærte øya for eit *friherskap* (*vrijheerschap*).

Sjølv om Holland, Friesland og Det tysk-romerske riket slost mot dette sjølvstendet, vart ho verande eit friherskap fram til familien Cammingha døydde ut i 1708. Etter dette vart den frisiske statthaldaren Johan Willem Friso av Orange-Nassau herre over Ameland og etter han sonen hans, som var statthaldar for heile Nederland, Vilhelm IV av Orange, og barnebarnet Vilhelm V av Orange.

Berre i grunnlova frå 1813 vart øya endeleg ein del av Nederland (provinsen Friesland). Dei nederlandske kongane og dronningane har framleis tittelen *Vrijheer van Ameland* i dag.

I 1940 vart øya okkupert av Tyskland og sidan ho var av liten militær verdi invaderte dei allierte aldri øya. Dei tyske styrkane vart derfor verande på øya fram til 2. juni 1945, nesten ein månad etter Nazi-Tyskland kapitulerte.

## Språk
Ameland er den einaste av dei frisiske øyane som det ikkje blir tala frisisk på i dag. Grunnen kan vera at det har vore stort nederlandsk nærvær på øya gjennom tidene.

## Turisme
Ameland er som dei andre frisiske øyane eit populært turistmål. Turistane er hovudsakleg frå andre delar av Nederland og frå Tyskland.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ameland|Ameland]]» frå , den 12. februar 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Engelsmanplaat

**Engelsmanplaat** eller *Kalkman* er ein liten sandbanke mellom øyane Ameland og Schiermonnikoog i Nederland. Øya er ein del av Dei vestfrisiske øyane i Vadehavet sør i Nordsjøen.

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Engelsmanplaat|Engelsmanplaat]]» frå ,  den 12. februar 2008.*
Kuvøse

**Kuvøse** er eit medisinteknisk apparat som blir nytta for å gje eit stabilt miljø til for tidleg fødde born. Ei kuvøse er som regel heilt lukka, med luker over opningane ein stikk armane gjennom ved handsaming av ungen. I kuvøsa kan ein regulere temperatur og luftfuktigheit.
Perfektum partisipp

**Perfektum partisipp** er ei av hovudformene ved bøying av verb. 

## Perfektum partisipp i nynorsk
Sterke verb dannar perfektum partisipp ved skifte av stomnvokalen etter avlydklasse, tillagt endinga *-en*, frå norrønt *-inn*. (*Å fare, fer, for, * ***faren***). Somme sterke verb har i nyare språk fått endinga *-dd* eller *-tt*, etter analogi frå linne verb. (*Å slå, slår, slo,* ***slått***). 

Linne verb av fyrste verbklassa (*kasta*) har perfektum partisipp samanfallande med preteritum. For andre linne verb vert partisippet som eit preteritum der ein *e* er teken bort frå endinga (*dømde - dømd, tenkte - tenkt*).

### Adjektivisk bøying
Partisipp har adjektivisk bøying, slik at dei sterke partisippa på *-en* følgjer adjektiva som endar på *-en*, med den skilnaden at partippformene ikkje har sideforma *[-ent]* i nøytrum. Dei linne verba har i regelen adjektivisk bøying, men det er unntaksreglar for verb med visse konsonantkombinasjonar.

Partisipp får samsvarsbøying etter hjelpeverba *vere, verte* og *bli* (han vart dømd, det vart dømt, dei vart dømde), medan dei får vanleg nøytrumsform etter *ha* og *få* (han har dømt, han fekk dømt).

Partisipp kan gradbøyast i komparativ og superlativ ved omskriving med *meir* og *mest*. 

## Kjelde
* Olav T. Beito *Nynorsk grammatikk* Det Norske Samlaget 1986 ISBN 82-521-2801-7
Apis

**Apis** kan vera:

* vitskapleg namn for slekta honningbier
* guden Apis i egyptisk mytologi
* Apis i Egypt, to ulike oldtidsbyar
* eit tidlegare namn for stjernebildet Fluga
Schiermonnikoog

**Schiermonnikoog** (frisisk *Skiermûntseach*) er ein kommune, ei øy og ein nasjonalpark nord i Nederland. Schiermonnikoog er ei av Dei vestfrisiske øyane i provinsen Friesland. Den einaste landsbyen på øya heiter òg Schiermonnikoog. Kommunen er den minst folkesette kommunen i heile Nederland. 

## Historie

Dei første kjende eigarane av Schiermonnikoog var munkar i cistercinsarklosteret *Klaarkamp* nær Rinsumageest på fastlandet.. *Monnik* tyder «munk» og *schier* er eit gamalt ord for «grå» og refererte til fargen på kleda til munkane. Namnet tyder derfor «Øya til dei grå munkane».

Tidvasstraumane og den rådande vind- og bølgjeretninga gjer at øya sakte «flyttar» seg søraustover. I år 1250 låg ho om lag to kilometer lenger nord enn i dag og hadde ei heilt anna form.. I 1717 og 1720 førte stormflod til flaum i landsbyen Westerburen som hadde utvikla seg nær munkebygningane. Landsbyen vart fråflytta og i 1756 vart den nye landsbyen Oosterburen bygd lenger aust. I dag heiter denne landsbyen Schiermonnikoog.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Schiermonnikoog|Schiermonnikoog]]» frå , den 12. februar 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Simonszand

**Simonszand** er ei lita sanddyne i Nederland mellom øyane Schiermonnikoog og Rottumerplaat. Ho høyrer til Dei vestfrisiske øyane i Vadehavet sør i Nordsjøen og er ikkje busett. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Simonszand|Simonszand]]» frå , den 12. februar 2008.*
Rottumerplaat

**Rottumerplaat** er ei av tre øyar som utgjer Rottum i Dei vestfrisiske øyane i Nederland. Øyane ligg i Vadehavet sør i Nordsjøen og det er ulovleg å gå i land på dei. 

Sedimentering har ført til at øya har vorte mykje større dei siste åra. 

Øya er det nordlegaste punktet i Nederland. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rottumerplaat|Rottumerplaat]]» frå , den 12. februar 2008.*
Griend

**Griend** er ei lita øy i Vadehavet i Nederland som ikkje er busett. Ho ligg om lag 20 km sør for Terschelling og er ei av Dei vestfrisiske øyane. Øya her i dag eit areal på rundt 0,1 km².

## Historie

I mellomalderen var øya busett og hadde ein landsby med murar rundt og eit kloster. Som følgje av erosjon av kysten har Griend vorte mindre og mindre. I 1287 vart bustaden forlate og frå den tid og fram til 1700-talet var Griend berre busett av eit par bønder som bygde husa sine på ein kunstig ås. Rund år 1800 hadde Griend framleis eit areal på 0,25 km², men øya flytta seg søraustover med om lag 7 meter i året. På denne tida flytta dei siste busetjarane og ho vart nytta som beitemark og dyrking av høy for innbyggjarane på Terschelling. I tillegg vart det samla inn egg frå måse og terne

I 1916 vart retten til å kutte gras på øya kjøpt av Vereniging Natuurmonumenten, ein union som ville verne naturen og som òg prøvde å hindre innsamlinga av egg frå fuglekoloniane. Etter Afsluitdijk stod ferdig i 1933 auka erosjonen ytterlegare, men trass i dette eksisterer øya framleis i dag. Den noverande posisjonen er søraust for plasseringa i mellomalderen. 

## Griend i dag

I dag står det berre ei hytte på øya og sommaren vert ho nytta av fuglekikkarar og biologar. Ho er ikkje open for ålmenta. Sidan Griend ikkje er verna av dike flyttar ho seg sakte austover. For å hindre at ho forsvann heilt var det bygd eit par demningar og i 1990 vart det bygd ei låg sanddike på nordsida. Sidan den gong har øya vokse noko. 

## Natur

På Griend finn ein den største kolonien av splitterner i Vest-Europa. I tillegg finn ein makrellterne, isterne, ærfugl, gravand, tjeld og raudstilk og stundom jordugle hekkar her. Under bygginga av sanddika vart øya òg kolonisert av lita skogmus

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Griend|Griend]]» frå , den 12. februar 2008.*
Dinitrogenoksid

**Dinitrogenoksid** (N2O) eller *lystgass* er ved romtemperatur og atmosfærisk trykk ein  fargelaus, ikkje-brennbar gass med ein behageleg, lett søtleg lukt. Gassen har fått namnet «lystgass» på grunn av måten av påverkar menneske som inhalerer han, og av same grunn vert han bruka som bedøvingsmiddel, både av tannlegar og jordmødrer.

## Teknisk bruk
Dinitrogenoksid brukast som
* bedøvingsmiddel
* drivgass til næringsmiddel på sprayflaske, for eksempel fløytekrem
* oksideringsmiddel for stempelmotorar: Dinitrogenoksid leverer meir oksygen til forbrenninga pr. volumeining enn atmosfærisk luft.
* vernande atmosfære i potetgullposar.

## Verknad på kroppen
Innanding av lystgass gjer at menneske kjenner mindre smerte. Gassen kan òg gje årsak til  eufori, svimling og i somme tilfelle ei svakt afrodisisk verknad. Store dosar over kort tid kan  føre til mild kvalme eller varig svimmelheit. Gassen i seg sjølv er ikkje giftig, men han kan fortrenge oksygenet i innandingslufta og dermed føre til kveling.
Lang tids bruk i store mengder er forbunde med symptomer som minner om mangel på B12-vitamin; blodmangel og skader på nervesystemet. Mange merkar òg lattergass på høyrsla, slik at all lyd ei kort stund høyrest metallisk ut.

### Dinitrogenoksid som rusmiddel
Det finst døme på misbruk av dinitrogenoksid som eit rusmiddel, noko som er årsak til at gassen vert fasa ut til fordel for andre bedøvingsmiddel. I ca. 30 statar i USA er det forbode å bruke dinitrogenoksid.

## Lystgass som drivhusgass
Globalt er lystgass den tredje viktigaste naturlege klimagassen ved sidan av CO<sub>2</sub> og metan. Konsentrasjonen av lystgass i atmosfæren har auka med ca. 18 prosent sidan 1750. 

Den viktigaste kjelda til naturleg lystgass er mikrobiologisk aktivitet i jordsmonnet som omdannar ulike nitrogensamanbindingar til lystgass. Landbruksverksemd aukar tilførselen nitrogenhaldig mineralgjødsel og husdyrgjødsel til jorda, slik at det vert danna meir lystgass. 

Utsleppa av lystgass frå vegtrafikken aukar, sidan lystgass mellom anna vert danna som eit biprodukt i avgass-katalysatorar.  
I Noreg bidrog lystgass med ni prosent av det samla klimagassutsleppet i 2005. Omtrent 44 prosent av utsleppet kjem frå landbruk og 41 prosent frå mineralgjødselproduksjon. 

## Historikk
Dinitrogenoksid vart oppdaga i 1772 av Joseph Priestley, og i 1790-åra eksperimenterte Humphry Davy saman med nokre venner (deriblant poetane Samuel Taylor Coleridge og Robert Southey) med å inhalere gassen. Dei oppdaga fort at dinitrogenoksidet verka sløvande  på smertesansen utan at personen heilt mista medvitet, og sidan vart stoffet bruka som bedøving.

## Kjelder
*Miljøstatus Norge - Lystgass som klimagass 

## Bakgrunnsstoff
Rottumeroog

**Rottumeroog** (eller *Rottum*) er ein av tre øyar som utgjer øygruppa Rottum i Dei vestfrisiske øyane i Nederland. Øyane ligg like utanfor kysten i Vadehavet sør i Nordsjøen. Øya er kalla opp etter landsbyen Rottum i provinsen Groningen. 

Øya er ikkje busett og det er vanlegvis ikkje lov å gå i land på øya. Berre eit par gonger kvart år er øya open for ålmenta. 

På grunn av havstraumane i området flyttar Rottumeroog seg gradvis og vil truleg ein gong forsvinne i estuaret til Ems.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rottumeroog|Rottumeroog]]» frå , den 12. februar 2008.*
Zuiderduintjes

**Zuiderduintjes** er ei lita øy sør for Rottumeroog i Dei vestfrisiske øyane i Nederland. Ho høyrer til øygruppa Rottum og det er ikkje lov å gå i land på øya. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zuiderduintjes|Zuiderduintjes]]» frå , den 12. februar 2008.*
Land van Heusden en Altena

**Land van Heusden en Altena** («Landet Heusden og Altena») er ei øy i estuaret til elvane Rhinen og Maas. Ho ligg i provinsen Noord-Brabant i Nederland og er omringa av elvane Boven Merwede (i nord), Afgedamde Maas (i aust), Bergse Maas (i sør) og Steurgat (i vest). Ho inneheld kommunane Werkendam (den største på øya), Woudrichem (det historiske senteret) og Wijk en Aalburg.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Land van Altena|Land van Altena]]» frå , den 12. februar 2008.*
Dordrecht

**Dordrecht** er ein by og kommune i provinsen Zuid-Holland i Nederland med om lag 120&nbsp;000 innbyggjarar. Han er den tredje største byen i provinsen. Kommunen dekkjer heile øya Dordrecht som grensar til elvane Oude Maas, Beneden Merwede, Nieuwe Merwede, Hollands Diep og Dordtsche Kil.

Namnet Dordrecht kjem frå *Thyre*, namnet på elva og det mellomnederlandske *drecht* som tyder «kanal». 

## Historie
Byen vart grunnlagd langs elva Thure midt i ei torvmyr. Denne elva var ei grein av elva Dubbel og rann om lag nær elva Bagijnhof. I 1049 vart byen nemnd i skriftlege kjelder for første gong. Grev Dirk IV vart myrda dette året nær *Thuredrech*.

Dordrecht fekk byrettar av Vilhelm I av Holland i 1220 og han er derfor den eldste byen i Holland.

I 1253 vart det grunnlagd ein latinskule i Dordrecht. Han eksisterer framleis som Johan de Witt Gymnasium og er det eldste gymnaset i Nederland. Frå 1600 til 1615 var Gerhard Johann Vossius rektor ved denne skulen. 

Den 16. april 1421 råka St. Elisabeth-flaumen store delar av Sør-Holland og gjorde at Dordrecht vart ei øy. Over 100&nbsp;000 menneske omkom i flaumen. 

På grunn av den strategiske plasseringa til byen, utvikla han seg til ein viktig handelsby. Handelen bestod hovudsakleg av vin, tømmer og korn. 

I 1572 samla representantar frå alle byane i Holland seg i Dordrecht for å erklære seg sjølvstendig frå Spania og anerkjende Vilhelm av Orange som leiaren for den nye nederlandske staten. 

I 1618/1619 fann eit viktig kyrkjemøte stad, kalla synoden i Dordrecht, som avslutta ein teologisk strid mellom ortodokse kalvinistar og liberale arminianistar som førte landet til randen av borgarkrig. 

Frå 1780 til 1787 var Dordrecht senter for patriotane som ville fjerne den arvelege statthaldarpsosisjoen til Huset Orange-Nassau. Nederland var trass alt ein republikk *[[de jure]]*. Like etter følgde fleire byar etter og William V flykta frå Holland. Svigerbror hans, kong Fredrik Vilhelm II av Preussen, hjelpte Vilhelm V og 18. september 1797 kapitulerte Dordrecht til prøyssiske troppar. Patriotane vart slått og Vilhelm V vart gjenninnsett som statthaldar. 

På 1700-talet vart Dordrecht mindre viktig og Rotterdam vart den største byen i regionen. Dordrecht hadde likevel ein nøkkelposisjon i forsvaret av Holland og hadde militære avdelingar til langt ut på 1900-talet. Under mobiliseringa i august 1939 vart infanteri og artilleri sende til Dordrecht for å forsvare øya. 

Mot slutten av den andre verdskrigen under vinteren 1944–45 låg Dordrecht og området rundt midt i krigssona mellom dei to fiendane. Grensa mellom okkuperte og frigjorde område gjekk langs Hollands Diep.

I 1970 vart kommunen Dubbeldam (om lag 10&nbsp;000 innbyggjarar) og den sørlege delen av kommunen Sliedrecht ein del av Dordrecht slik at heile øya Dordrecht vart ein enkelt kommune.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dordrecht|Dordrecht]]» frå , den 12. februar 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Goeree-Overflakkee

**Goeree-Overflakkee** er den sørlegaste elveøya i provinsen Zuid-Holland i Nederland. Haringvliet renn mellom øya og Voorne-Putten og Hoeksche Waard, Volkerak renn mellom øya og Noord-Brabant og innsjøen Grevelingen ligg mellom øya og Schouwen-Duiveland.

Frå vest til aust består øya av kommunane Goedereede, Dirksland, Middelharnis og Oostflakkee.

Trass i at øya høyrer til provinsen Zuid-Holland, er omgjevnadene og dialekten nærare knytt til Zeeland enn Holland.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Goeree-Overflakkee|Goeree-Overflakkee]]» frå , den 12. februar 2008.*
Hoeksche Waard

**Hoeksche Waard** er ei øy mellom elvane Oude Maas, Dordtsche Kil, Hollands Diep, Haringvliet og Spui i provinsen Zuid-Holland i Nederland. Øya er stort sett ein jordbruksregion og ligg sør for Rotterdam. Hoeksche Waard består av oppdemde område (polderar) og etter St. Elizabeth-flaumen i 1421 vart det meste av området overfløymd og området har vorte gradvis tørrlagt ved hjelp av dike dei siste hundreåra. 

Hoeksche Waard består av kommunane:

* Binnenmaas (landsbyane Blaaksedijk, Heinenoord, Maasdam, Mijnsheerenland, Puttershoek, Westmaas og 's-Gravendeel)
* Cromstrijen (landsbyane Klaaswaal og Numansdorp)
* Korendijk (landsbyane Goudswaard, Nieuw-Beijerland, Piershil og Zuid-Beijerland)
* Oud-Beijerland 
* Strijen (landsbyane Cillaarshoek, Mookhoek, Strijen og Strijensas)

Hoeksche Waard grensar til: 
* øya IJsselmonde i nord på andre sida av Oude Maas (tunnel)
* øya Voorne-Putten i vest på andre sida av elva Spui (ferje)
* øya Dordrecht i aust på andre sida av Dordtsche Kil (tunnel)
* øya Goeree-Overflakkee i sør på andre sida av Hollands Diep og Haringvliet (bru)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hoeksche Waard|Hoeksche Waard]]» frå , den 12. februar 2008.*
Skulpturen Laksen

***Laksen*** er ein 65 meter lang steinskulptur som førestiller ein laks. Han ligg ved lakseelva Jølstra og den såkalla «utstillingsplassen» i Førde sentrum i Vestland fylke. Han er den lengste einskildskulpturen i Noreg. *Laksen* vart laga av den danske bilethoggaren Jørn Rønnau og dugnadsfolk frå 1989 til 1991. Han vart offisielt opna av kunstnaren og ordføraren i Førde, Aud Wiger, 30. oktober 1991.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* «Verd å sjå i Førde» på NRK Sogn og Fjordane sitt fylkesleksikon
* Vevsidene til skulptøren Rønnau
IJsselmonde

**IJsselmonde** er ei elveøy mellom bielvene Nieuwe Maas, Noord og Oude Maas i Rhinen-Maas-Schelde-deltaet i provinsen Zuid-Holland i Nederland. Byen Rotterdam dekkjer i dag det meste av den nordlege delen av øya og den tidlegare landsbyen med same namn låg tidlegare på øya. Øya var ein rik jordbruksregion men består i dag stort sett av forstader. Berre dei sentrale områda i sør har framleis eit jordbrukspreg. 

## Zwijndrechtse Waard
Opphavleg var Zwijndrechtse Waard, der landsbyen Zwijndrecht ligg, var ein gong ei eiga elveøy og den vestlege greina av Waal rann mellom dei. Denne delen av Waal vart demd opp i begge endar og Waard vert i dag rekna som ein del av IJsselmonde.

## Grenser
IJsselmonde grensar til:
* fastlandet i nord på andre sida av Nieuwe Maas
* øya Putten i vest på andre sida av elva Oude Maas
* Hoeksche Waard i sør på andre sida av Oude Maas
* øya Dordrecht i søraust på andre sida av Oude Maas
* Alblasserwaard på fastlandet i aust på andre sida av elva Noord

## Kommunar
IJsselmonde består av kommunane: 
* Albrandswaard
* Barendrecht
* Hendrik-Ido-Ambacht
* Ridderkerk
* Rotterdam (den sørlege delen )
* Zwijndrecht

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:IJsselmonde (island)|IJsselmonde (island)]]» frå , den 12. februar 2008.*
Oslo Plaza

**Radisson Blu Plaza Hotel** (i daglegtale *Oslo Plaza*) er eit hotell i Oslo sentrum og er, med sine 117 meter, Nord-Europas høgste hotell og den nest høgste bygningen i Noreg. Bygningen er, i likskap med nesten alle bygg i Oslo, mislikt i enkelte krinsar – onde tunger har kalla bygningen «Hotell Hoggjernet» Bygningen har likevel ikkje vorten ein «folkefiende», i motsetnad til Postgirobygget, trass i at den er både større og høgre.

Hotellet har 37 etasjar og 673 rom med til saman 1500 senger, 140 forretningsrom og 20 suiter. Bygget er ført opp i betong og har rasterfasader i spegelglas. Dei øvste etasjane er avfasa med bratt skråtak på ei side mot eit skarpt møne. Det har dessutan ein utenpåliggjande heis i glas som fører opp til bevertningsstad på toppen. Ei lågblokk i tre etasjar inneheld inngangsparti, lobby, restaurantar og konferansesalar.

Bygget stod ferdig i 1989, og er teikna av White arkitekter. Det blei opna den 14. mars 1990 av kong Olav V. I 1992 blei det reist ei gangbru mellom hotellet og Oslo Spektrum.

## Galleri
;Oslo Plaza

Fil:Oslo Plaza.jpg|Oslo Plaza, 17. april 2008


## Kjelder
ANTI-

**ANTI-** er eit plateselskap som vart stifta i 1999. ANTI- er eit systerselskap av Epitaph Records. 

## Artistar
* Antibalas
* A Girl Called Eddy
* Bettye LaVette
* Billy Bragg
* Blackalicious
* Bob Mould
* Buju Banton
* Daniel Lanois
* Danny Cohen
* Elliott Smith
* Greg Graffin
* Joe Henry
* Jolie Holland
* Man Man
* Marianne Faithfull
* Michael Franti
* Merle Haggard
* Neko Case
* Nick Cave and the Bad Seeds
* Pete Philly & Perquisite
* Porter Wagoner
* Ramblin' Jack Elliott
* The Robocop Kraus
* Sierra Leone Refugee All Stars
* Sol.iLLaquists of Sound
* Solomon Burke
* Spoon
* Mavis Staples
* The Frames
* The Locust
* Tim Fite
* Tom Waits
* Tricky
* Xavier Rudd

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:ANTI-|ANTI-]]» frå , den 12. februar 2008.* 

## Bakgrunnsstoff
*
Abrasio

**Abrasio** er eit medisinsk uttrykk som tyder *utskraping*.

Ordet abrasio vert ofte brukt om utskraping av adenoidane (ofte kalla polyppar), som ligg bak i svelget. Ei slik utskraping kan verta gjort t.d. fordi pasienten har problem med å pusta eller har øyrebetennelse. Dette er eit svært vanleg inngrep som ofte vert gjort på born mellom 1 og 6 år. Vanlegvis er pasienten under narkose. Somme gonger vert inngrepet gjort samstundes med fjerning av mandlane, og av dei same grunnane.

*Abrasio uteri* eller *abrasio eksplorativa* er ei utskraping av livmorhula. Dette gynekologiske inngrepet tek mellom fem og ti minutt og vert utført under narkose.

## Kjelder
* caplex.no
* Universitetssjukehuset Nord-Noreg 
* Engelsk Wikipedia
Perfektum

**Perfektum** (latin *perfectum tempus* 'fullenda tid') er ei bøyingsform av verba, som i norsk språk er sett saman av hjelpeverbet *ha* eller *vere* og ei perfektum partisippform av verbet. Til dømes «han har *stole* ein bil», «han hadde *stole* ein bil», «han har *gått* sin veg».

Fortid eller preteritum plasserer ei handling til eit tidspunkt *før* taletidspunktet, medan perfektum plasserer handlinga til eit tidspunkt før eit referansepunkt.

* *Han har stole ein bil* 
** (presens perfektum: på eit referansetidspunkt R *samtidig med* taletidspunkt T er handlinga H over, H > R,T)
* *Han hadde stole ein bil* 
** (preteritum perfektum: på eit referansetidspunkt R *tidlegare enn* taletidspunkt T er handlinga H over, H > R > T)

## Perfektum i andre språk

*Perfektum* og *[[perfektiv]]* vert òg brukt om verbalformer som ikkje er eigentleg fortidige, men viser ein notidig tilstand som er resultatet av ei fortidig handling (òg kalla «resultativ perfektum»). Til dømes gresk *gégraptai* (γέγραπται) 'det er skrive, det står skrive'.

På latin og i dei romanske språka er *perfektum* ei fullenda og overskoda handling, i motsetnad til imperfektum. 

## Litteratur

* Faarlund, Jan-Terje, Svein Lie og Kjell-Ivar Vannebo 1997: *Norsk referansegramamtikk*.
Neeltje Jans

**Neeltje-Jans** er ei kunstig øy i provinsen Zeeland i Nederland, halvvegs mellom Noord-Beveland og Schouwen-Duiveland i Oosterschelde. Ho vart bygd for å støtte demninga Oosterscheldedam. Øya vart kalla opp etter ein nærliggjande sandbanke.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Neeltje Jans|Neeltje Jans]]» frå , den 12. februar 2008.*
Noord-Beveland

**Noord-Beveland** er ein kommune sørvest i Nederland og ei tidlegare øy, i dag ein del av halvøya Walcheren-Zuid-Beveland-Noord-Beveland. 

Noord-Beveland er omkrinsa av estuaret Oosterschelde i nord og dei tidlegare sunda Veerse Meer og Zandkreek, som i dag er ein kombinert innsjø. Som ein del av Deltaprosjektet er Noord-Beveland tilkopla Walcheren og Zuid-Beveland via demningar. 

## Byar og landsbyar
* Colijnsplaat
* Geersdijk
* Kamperland
* Kats
* Kortgene
* Wissenkerke 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Noord-Beveland|Noord-Beveland]]» frå , den 12. februar 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Krageflagellat

**Krageflagellatar** eller **choanoflagellatar** er ei gruppe fastsitjande protozoar med flagell. Dei er merkverdige mest på grunn av at dei vert rekna som den gruppa eincella organismar som er nærast i slekt med dei fleircella dyra, noko ein ser både via gensekvensar og ved å samanlikna dei med somme celler i svampedyr.

## Levesett
Krageflagellatar finst både som reint eincella og i koloniar. Cellene er avlange med ein einskild flagell dei nyttar til å danna ein virvelstraum med. Denne straumen fører bakteriar og andre matpartiklar ned i *kragen*, som består av mikrovilli og fungerer som eit slags fiskegarn.

Dette er den same forma for organisering som ein ser i *choanocytt*cellene ein finn i svampar. Særleg tydeleg er likskapen i somme koloniale former. Dette har ført til at dei fleste biologar einast om at svampane stammar frå krageflagellatane, bortsett frå somme som trur det er omvendt - at krageflagellatane er sterkt reduserte svampar. DNA-analysar tyder på den første hypotesen.

## Kjelder
* Brusca & Brusca: *Invertebrates* Sinauer 2002
* Hogg, Stuart: *Essential Microbiology* Wiley, 2005

## Bakgrunnsstoff
*
Rif i Nederland

**Rif** er ei lita øya i Vadehavet mellom Ameland og Schiermonnikoog og nord for Engelsmanplaat i Nederland. Øya er ein del av øygruppa Dei vestfrisiske øyane. Øya har i dag eit areal på mindre enn 0,1 km². Det er ingen hekkande fuglar på øya, men ho er ein populær kvilestad for både fuglar og selar. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rif (island)|Rif (island)]]» frå , den 12. februar 2008.*
Schouwen-Duiveland

**Schouwen-Duiveland** er ein kommune og ei øy i provinsen Zeeland sørvest i Nederland. 

Brouwersdam er ei demning som er ein del av Deltaprosjektet og som strekkjer seg frå Schouwen-Duiveland til Goedereede, den vestlege delen av øya Goeree-Overflakkee i Zuid-Holland.

## Tettstader i kommunen
Brijdorpe, Brouwershaven, Bruinisse, Burgh, Burghsluis, Dreischor, Elkerzee, Ellemeet, Haamstede, Kerkwerve, Looperskapelle, Moriaanshoofd, Nieuwerkerk, Nieuwerkerke, Noordgouwe, Noordwelle, Oosterland, Ouwerkerk, Renesse, Scharendijke, Schuddebeurs, Serooskerke, Sirjansland, Westenschouwen, Zierikzee og Zonnemaire.

Det er ingen tettstader med same namn som kommunen. Kommunen er kalla opp etter øya, som igjen har fått namnet sitt frå to tidlegare øyar, Schouwen og Duiveland (og Dreischor) som vart polderisert saman. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Schouwen-Duiveland|Schouwen-Duiveland]]» frå , den 12. februar 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Tiengemeten

**Tiengemeten** er ei øy i provinsen Zuid-Holland og ein del av kommunen Korendijk. Ho ligg om lag 11 km sør for Spijkenisse.

Det statistiske området «Tiengemeten», som og inkluderer omliggande landsbygd, har om lag 10 innbyggjarar.

10. mai 2007 vart øya overlaten til naturen og alle innbyggjarane vart flytta til andre stader.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tiengemeten|Tiengemeten]]» frå , den 12. februar 2008.* 

### Fotnotar
Voorne-Putten

**Voorne-Putten** er ei øy mellom Nordsjøen og Brielse Meer og elvane Oude Maas, Spui og Haringvliet i provinsen Zuid-Holland i Nederland. Voorne-Putten består av dei to tidlegare øyane Voorne (den største, vestlege delen) og Putten (den mindre, austlege delen). Elva Bernisse rann tidlegare mellom desse to øyane før ho mudra til og dei to øyane vart ei øy. Nyleg har elveleiet vorte mudra opp og dei to øyane er igjen vorte fråskilde. 

Nordsjøkysten av Voorne har verdifulle naturreservat i form av sanddyner. Resten av øya er stort sett ein jordbruksregion. Den største byen på øya er Spijkenisse.

Voorne-Putten består av kommunane:
* Voorne:
** Bernisse (Heenvliet, Abbenbroek, Oudenhoorn og Zuidland)
** Brielle)
** Hellevoetsluis
** Westvoorne
* Putten:
** Bernisse (Geervliet og Simonshaven)
** Spijkenisse

Voorne-Putten grensar til
* øya Rozenburg i nord på andre sida av Brielse Meer (demning og bru)
* øya IJsselmonde i nordaust på andre sida av Oude Maas (bru og undergrunnstunnel)
* øya Hoeksche Waard i søraust på andre sida av Spui (ferje)
* øya Goeree-Overflakkee i sør på andre sida av Haringvliet (demning)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Voorne-Putten|Voorne-Putten]]» frå , den 12. februar 2008.*
Flagell

Ein **flagell** er ein slags lang, tynn piskehale som heng på ei celle. Organellen vert vanlegvis nytta til rørsle, men det finst òg organismar som nyttar dei til formeiring, fødeopptak eller til å festa seg til substratet. Når ei celle har ein eller fleire flagellar er ho **flagellert**. Eukaryotar med flagell vert ofte kalla flagellatar.

Celler med flagellar kan både ha ein eller fleire av dei, og dei kan vera fest fleire stadar på cella. Ein nytta dei ofte før i biologisk systematikk av eincella organismar, men dette har ein gått meir vekk frå etter DNA-undersøkingar.

Det finst tre grunnleggjande ulike former for flagellar hjå høvesvis bakteriar, arkar og eukaryotar.

## Bakterieflagellar

Bakterieflagellen består av tre hovuddelar: ein hol tråd av proteinet *[[flagellin]]*, ein basalkropp og ein krok til å kopla desse to saman. Basalkroppen består av eit sett ringar og er meir kompleks i Gram-negative enn i Gram-positive bakteriar.

Når bakterien spinn flagellen sin mot klokka, sym han i motsett retning enn den flagellen peikar mot. Når han spinn flagellen sin med klokka, skiftar han til ei vilkårleg anna retning.

Flagellen vert oftast driven av såkalla PMF, *proton motile force*. Dette inneber at han får energi frå proton som går gjennom cellemembranen ved basalkroppen til flagellen. Somme bakteriar i basiske miljø har ein flagell som vert driven av natrium-ion.

## Eukaryote flagellar

Eukaryotar med flagell har den same trådliknande strukturen i flagellene sine som bakteriar, men måten dei er bygd opp på er radikalt annleis. Sett i tverrsnitt ser ein dei er bygd opp av to sentrale *[[mikrotubulus|mikrotubular]]*, omkransa av ein sirkel av ni andre par. Desse er laga av eit protein kalla *[[tubulin]]*.

Til skilnad frå bakterieflagellen slår eukaryotflagellen i bølgjer heller enn å rotera. Dei er ikkje avhengige av basalkroppen for å setje i gang rørsle, og kan fint røra seg sjølv etter å ha vorte kappa av morcella.

Døme på eukaryotar med flagell er mange algar og protozoar, i tillegg til somme celler hjå dyr. Det mest kjende dømet er sædcella.

## Flageller og kreasjonismen
Kreasjonisten og mikrobiologen Michael Behe nyttar bakterieflagellen ofte som døme på det han kallar *irredusibel kompleksitet*, det vil seie ein struktur som er for kompleks til å ha oppstått gjennom naturleg utval av fleire meir primitive steg. Han meiner dei ulike delane av flagellen kvar for seg ikkje har nokon funksjon utan saman med dei andre, og at dei såleis vitnar om at flagellen må vera konstruert av ein skapar. 

Dersom dette hadde vore riktig, hadde argumentet vore eit gyldig vitskapleg motprov mot at evolusjonsteorien til Charles Darwin er den einaste gode forklaringa på biologisk tilpassing. Det viser seg derimot at fleire ulike bakteriar faktisk enno nyttar einskildkomponentane til flagellen til andre ting enn rørsle; til dømes vert PMF nytta til å danna ATP.

## Kjelder
* Hogg, Stuart: *Essential Microbiology* Wiley 2005
* Singleton, Paul & Sainsbury, Diana: *Dictionary of Microbiology and Molecular Biology* Wiley 1987

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Flagellum|Flagellum]]» frå ,  den 12. februar 2008.*
Regionar i Nederland

**Regionane i [[Nederland]]** er delt inn i Nord-, Sør-, Vest- og Aust-Nederland. I motsetnad til mange andre land definerer ikkje nederlendingane områda sine ut frå posisjonen i forhold til resten av landet, men i forhold til kor provinsane ligg, t.d. ligg dei vestlegaste områda av Gelderland klart sør for sentrum av landet, men dette området høyrer likevel til Aust-Nederland. 

**Nord-Nederland**
* Friesland
* Groningen
* Drenthe

**Sør-Nederland**
* Zeeland
* Noord-Brabant
* Limburg

**Vest-Nederland**
* Noord-Holland
* Zuid-Holland
* Utrecht

**Aust-Nederland**
* Gelderland
* Overijssel
* Flevoland

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Regions of the Netherlands|Regions of the Netherlands]]» frå , den 12. februar 2008.*
Provinsar i Nederland

**Provinsar i [[Nederland]]** er ei administrativ eining mellom det nasjonale styret og dei lokale kommunane, tilsvarande dei norske fylka. Styret av kvar provins består av tre delar. *Provinciale Staten* er det provinsielle parlamentet som vert vald for fire år. Av desse vert så medlemmer til *Gedeputeerde Staten* vald, ei samling som stort sett tar seg av styringsprogrammet. Leiaren er *Commissaris van de Koningin* eller kongeleg kommisjonær som vert peikt ut av krona. 

## Inndeling
Det moderne Nederland er delt inn i tolv provinsar (*provincies* på nederlandsk).
 
Dei tolv provinsane og hovudstadane i desse er: 

## Historisk bakgrunn
Nesten alle dei nederlandske provinsane kan sporast tilbake til ein mellomalderstat, som eit grevskap eller eit hertugdøme. Statusen deira endra seg då dei kom under ein herskar som sentraliserte administrasjonen av dei, og stundom vart dei separate statane henvist til provinsar, totalt var det 17 av dei. Av desse sameinte Nederlanda vart dei sju nordlege provinsane samla til Dei sameinte Nederlanda på 1600-talet. 

## Bakgrunnsstoff
* Innbyggjartal og areal 
* Grunnleggjande data for kvar provins 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Provinces of the Netherlands|Provinces of the Netherlands]]» frå , den 12. februar 2008.*
Friesland i Nederland

**Friesland** (vestfrisisk *Fryslân*) er ein provins nord i Nederland og ein del av den større regionen òg kalla Friesland. Namnet på vestfrisisk er *Fryslân*, som har vore det offisielle namnet sidan 1997. Provinsen har om lag 640&nbsp;000 innbyggjarar og administrasjonssenteret er Leeuwarden (*Ljouwert*), med om lag 90&nbsp;000 innbyggjarar.

Friesland skil seg frå dei andre elleve provinsane ved at han har sitt eige språk, vestfrisisk, som òg vert nytta i ein mindre del av provinsen Groningen i aust.

Friesland er hovudsakleg ein jordbruksprovins og er kjend for det svarte og kvite frisisk kveg og den svarte frisiske hesten som hadde opphavet sitt her. Turisme, hovudsakleg i innsjøane i sørvest og Dei vestfrisiske øyane i Vadehavet i nord, er òg ei viktig næring.

Provinsen er kjend for alle skeiseløparane som kjem her frå og for skeising på kanalane når vêret er kaldt nok. Då vert som regel det 200&nbsp;km lange Elfstedentocht («ellevebyarsløpet») halde.
Området har totalt 195 vindmøller av 1200 i heile landet. 
## Geografi
I aust er provinsen Friesland avgrensa av provinsane Groningen og Drenthe, i sør av Overijssel og Flevoland, i sørvest av innsjøen IJsselmeer, i vest og nord av Vadehavet. Friesland er knytt til Noord-Holland gjennom Afsluitdijk.

Til provinsen høyrer òg vadeøyar: Flylân (Vlieland på nederlandsk), Skylge (Terschelling på nederlandsk), It Amelân (Ameland på nederlandsk) og Skiermûntseach (Schiermonnikoog på nederlandsk).

Friesland er i lag med Drenthe den tynnast folkesette provinsen i Nederland.

## Byar

* Leeuwarden (*Ljouwert*)
* Sneek (*Snits*)
* IJlst (*Drylts*)
* Sloten (*Sleat*)
* Stavoren (*Starum*)
* Hindeloopen (*Hylpen*)
* Workum (*Warkum*)
* Bolsward (*Boalsert*)
* Harlingen (*Harns*)
* Franeker (*Frjentsjer*)
* Dokkum (*Dokkum*)

## Store byar
* Drachten (kommunen Smallingerland)
* Heerenveen (*It Hearrenfean*)

## Kommunar
# Achtkarspelen
# Ameland
# Dantumadiel
# De Fryske Marren
# Dongeradeel
# Ferwerderadiel
# Harlingen
# Heerenveen
# Kollumerland c.a.
# Leeuwarden
# Ooststellingwerf
# Opsterland
# Schiermonnikoog
# Smallingerland
# Súdwest-Fryslân
# Terschelling
# Tytsjerksteradiel
# Vlieland
# Waadhoeke
# Weststellingwerf

## Sjå òg
* Friesland
* Dei frisiske øyane
* Dei vestfrisiske øyane
* Frisarar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Friesland|Friesland]]» frå , den 12. februar 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
* Offisiell turistside
* Frisisk filmarkiv
Atlas

**Atlas** er samlingar av kart som kan visa geografiske trekk, stadnamn og politiske grenser, og gjerne også geopolitisk, sosial, religiøs og demografisk statistikk. Dei er tradisjonelt blitt gjevne ut i bokform, men er i nyare tid også blitt laga for datamaskinbruk på CD-ROM og Internett. 

## Historikk

Den første boka som kan kallast eit atlas blei laga etter utrekningane til geografen Klaudios Ptolemaios, som levde i Alexandria rundt år 150. Den første utgåva blei gjeven ut i Bologna i 1477, og var illustrert med 27 kart.

## Ordsoge
Nemninga «atlas» er knytt til titanen Atlas, som i gresk mytologi bar himmelen på skuldrene sine. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Atlas (oppslagsverk)|Atlas (oppslagsverk)]]» frå ,  den 13. februar 2008.*
Epitaph Records

**Epitaph Records** er eit plateselskap som er eigd av gitaristen i bandet Bad Religion, Brett Gurewitz. Selskapet var i starten hovudsakleg «ein logo og ein postboks» og oppstod i 1980-åra for å selje Bad Religion-plater, men utvikla seg snart til eit stort sjølvstendig plateselskap. Gurewitz tok namnet frå ein King Crimson-song kalla «Epitaph». Gjennom 80- og 90-åra var dei fleste gruppene på Epitaph pønkrock-grupper, medan no hovudsakleg band innan alternativ rock. Selskapet har i dag fleire undergrupper som ANTI-, Burning Heart Records og Hellcat Records, som har kontraktar med andre typar band. that have signed other types of bands.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Epitaph Records|Epitaph Records]]» frå , den 20. september 2008.*


## Bakgrunnsstoff
*
Domino Records

**Domino Records** er eit britisk plateselskap, stifta i 1993, som for det meste fokuserer på indieband.

### Artistar
* Smog
* Adem
* Archie Bronson Outfit
* Arctic Monkeys
* Lou Barlow
* The Blueskins
* Bonnie "Prince" Billy
* Cinema
* Clearlake
* Clinic
* Matt Elliott
* Fire Engines
* The Folk Implosion
* Four Tet
* Franz Ferdinand
* Fridge
* Hood
* The Kills
* King Creosote
* Jason Loewenstein
* Loose Fur
* The Magnetic Fields
* Stephen Malkmus
* Max Tundra
* Juana Molina
* Mouse On Mars
* Movietone
* Neutral Milk Hotel
* Jim O'Rourke
* Orange Juice
* Pajo
* Papa M
* The Pastels
* Pavement
* Bandet Pram
* Preston School Of Industry
* Quasi
* Royal Trux
* Sebadoh
* Silver Jews
* Elliott Smith
* Sons and Daughters
* Test Icicles
* The Beautiful New Born Children
* The Television Personalities
* To Rococo Rot
* u.n.p.o.c.
* Weird War
* Woodbine
* James Yorkston and The Athletes

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Domino Records|Domino Records]]» frå , den 13. februar 2008.* 
 
.
Vårfluger

**Vårfluger** (*Trichoptera*) er ei orden insekt i nær slekt med sommarfuglane. Dei liknar små møll, men skil seg frå desse ved å ha vengjene dekt med fine små hår. Larvane deira lever oftast i ferskvatn i små hus dei byggjer av rusk og rask dei finn på botnen.

Det finst 7 100 beskrivne vårflugeartar i verda, 192 av dei er registrerte i Noreg.

## Kjenneteikn
Vaksne vårfluger liknar små møll, men har membranøse (i staden for skjellute) vengjer og er dessutan dekt med små hår. Det er to av desse vengjene, og dei ligg over ryggen som eit tak når dyret sit stille. Mandiblane er små eller fråverande, medan antennene derimot er særs lange - ofte lenger enn sjølve kroppen. Beina er òg lange og tynne.

Mellom trekka som er viktige i klassifisering innanfor vårflugene kan reknast «vortene» på mellomkroppen og tornane/sporene på gangbeina.

## Levesett
Vårflugene har fullstendig forvandling, det vil seie at dei går gjennom eit puppestadium mellom larve- og vaksenstadiet. Dei er i stor grad knytt til ferskvatn, der larvane lever. Desse byggjer hjå mange artar små sylindriske hus av sandkorn, trestykke og andre materiale, som dei limer saman med silke dei skil ut or underleppa (*labium*). Dei husbyggjande artane lever stort sett av daudt plante- eller dyremateriale.

Andre larvetypar er frittlevande eller spinn fastsitjande net dei gøymer seg i når dei ikkje er ute og jaktar eller beiter. Det finst òg fastsitjande artar som lever av å filtrera or vatnet. Livssyklusen tek i Noreg som regel mellom 10 månadar og 2 år å gjennomføra, frå egga vert lagt til dei vaksne insekta legg egg sjølv.

Nokre vårflugeartar legg egga sine i vassoverflata, medan andre dykkar i vatnet eller legg dei slik at dei lett kan falla i det. Ofte ligg dei i store geleklumpar som svulmar opp når dei vert tilsett vatn. Dei nyklekte insekta lever mesteparten av livet sitt som larvar; når dei vert vaksne vil dei ikkje leva lenger enn mellom to-tre døger og ein dryg månad.

Så godt som alt opptak av næring vert gjort som larvar. Vaksne vårfluger har reduserte munndelar og tek berre unnataksvis til seg føde. Når dei unge dyra har ete nok, forpuppar dei seg - frittlevande artar spinn då ei kokong, medan dei husbyggjande trekkjer seg inn i husa sine. Når puppen er ferdig utvikla bit han seg ut med dei kraftige kjevane sine og sym inn til land kor han klatrar opp.

## Kjelder
* Bährmann: *Bestimmung wirbelloser Tiere* Spektrum 2005
* Brusca & Brusca: *Invertebrates* Sinauer 2002
* Solem, J.O.: *Vårfluer (Trichoptera), noen generelle betraktninger* i Insekt-Nytt #1 1986
* Norske insektfamilier og deres artsantall