open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Norsk misjon og afrikanske samfunn, Sør-Afrika 1850-1900

***Norsk misjon og afrikanske samfunn, Sør-Afrika 1850&ndash;1900*** er ei norsk bok som kom ut på Tapir forlag i 1984. Ho utjger første del av den norske versjonen av sluttpublikasjonen frå forskingsprosjektet *Norsk misjon og afrikanske samfunn, Sør-Afrika 1850-1900*, som vart utført ved Historisk institutt ved Universitetet i Trondheim. Boka inneheld artiklar av Jarle Simensen, Vidar Gynnild, Per Hærnes, Endre Sønstabø og Thomas Børhaug.

Den raude tråden i boka er Det Norske Misjonsselskap, og særleg H.P.S. Schreuder si misjonsverksemd i Zululand i tida frå 1845 og fram til den britiske okkupasjonen i det siste tiåret før hundreårsskiftet.

## Kjelder
Ultralyd

**Ultralyd** er lyd med ein frekvens som er høgare enn det eit menneskeleg øyre kan høyre. Til vanleg er denne grensa om lag 20 kilohertz hos unge. Nokre dyr, til dømes hundar, delfinar og flaggermus kan høyre høgare frevensar enn mennesket, desse kan altså høyre delar av ultralyd-området. Ultralyd blir nytta innanfor tekniske fag og medisin. 

## Teknisk bruk
* Ekkolodd
* Utveksling av informasjon, til dømes i eldre fjernkontrollar til fjernsynsapparat
* Undersøking av metall for skjulte feil
* Forstøving og blanding av væsker, til dømes luftfuktarar og inhalasjonsapparat.
* Reingjering av smykke

## Medisinsk bruk

Grovt sett kan ein dele medisinsk bruk av ultralyd i tre: 
* Diagnostisk
* Terapeutisk med middels energiinhald, til dømes for å varme opp musklar
* Terapeutisk med høgt energiinhald, til dømes for å knuse nyrestein 

### Diagnostikk
Ultralyd blei først nytta diagnostisk for å sjå på hjarte; ekkokardiografi. Ultralyd blir også nytta for å sjå anna vev, indre organ, ledd, dei store blodkara, innan nevrologien og for å sjå på foster under graviditeten.
Ultralyd for diagnostikk er basert på lydbølgjer i området 1 til 15 megahertz som blir sendt og motteke av ein transdusar, signala blir gjort om til bilete, kurvar eller lydsignal. 

Ultralyddiagnostikk skil seg frå dei fleste andre former for bilet-diagnostiske undersøkingar med kvaliteten er sterkt avhengig av korleis datainnsamlinga vert utført, så undersøkinga er operatøravhengig. I Noreg er det oftast legar som gjer ultralydundersøkingar, eit untak er undersøkingar av foster som òg blir gjort av jordmødre. Ved nokre større norske sykehus blir ekkokardiografi gjort av spesielt utdanna personale.

Legar får si opplæring i ultralyddiagnostikk som ein del av si spesialisering, jordmødre har eit videreutdanningstilbod i ultralyd ved NTNU i samarbeid med Nasjonalt Senter for Fostermedisin.

## Bakgrunnsstoff
* Norsk Forening for Ultralyddiagnostikk 
* Videreutdanning i ultralyddiagnostikk for jordmødre
Vippeposisjon

Omgrepet **vippeposisjon** er brukt i politikken for å beskriva den posisjonen ei lita gruppering, oftast eit politisk parti, er i når ho er i stand til å avgjera ei avstemning ved å velja ei av to sider. Partiet som er i vippeposisjon får dermed ei langt større påverkningskraft enn oppslutninga om partiet skulle tilseie. Vippeposisjonar oppstår oftast når ei forsamling, t.d. Stortinget, er delt i to klart definerte blokker, men med smågrupperingar som ikkje høyrer klart til i nokon av blokkene. Ein kan snakka om vippeposisjonar i enkeltsaker, men omgrepet er oftast brukt i samband med danning av regjering, eller val av ordførar i lokalpolitikken. 

Kjende døme på vippeposisjonar i det norske Stortinget oppstod etter stortingsvalet 1961 og stortingsvalet 1985. I 1961 fekk Arbeidarpartiet og den borgarlege sida 74 mandat kvar. Sosialistisk Folkeparti (SF) hadde fått to representantar og bestemte dermed regjeringsspørsmålet. I 1963 nytta SF vippeposisjonen sin til først å fella Gerhardsen-regjeringa og så til å fella Lyng-regjeringa og gjeninnsetta Gerhardsen. I 1985 hamna Framstegspartiet på vippen med to mandat, då dei borgarlege utan Frp fekk 78 mandat og Arbeidarpartiet og Sosialistisk Venstreparti til saman 77. Framstegspartiet nytta vippeposisjonen sin i 1986 til å fella regjeringa Willoch.

Vippeposisjonar oppstår oftast i system med forholdstalsval. Systemet med fleirtalsval favoriserer store parti på kostnad av små, og vippeposisjonar oppstår sjeldnare.
Den raude nelliken

**Den raude nelliken** er eit internasjonalt symbol for sosialdemokratiske og sosialistiske organisasjonar. Opphavleg var det Den raude rosa som var blomesymbolet til heile arbeidarrørsla, og i våre dagar blir ho bruka av sosialdemokratiet, såleis er rosa partisymbolet til m.a. Det norske Arbeidarpartiet. Men mange stader vart rosa i si tid bytt ut med nelliken, m.a. fordi kvite nellikar alt vart bruka som knapphòlsblome, og truleg fordi nellikar var rimelegare og lettare å få tak i enn roser. I dag er den raude nelliken òg eit symbol på fredeleg omskiping av samfunnet, m.a. på grunn av «nellikrevolusjonen» i Portugal i 1974, då det fascistiske diktaturet vart styrta. Det svenske systerpartiet til SV, Vänsterpartiet, har ein raud nellik i logoen sin.

## Kjelde
* http://www.stamokap.org/symbole.html#nelke
Koreansk

**Koreansk** (한국어/한국말) er eit språk som blir snakka av vel 76 millionar menneske. Det er offisielt språk i Korea (Nord-Korea og Sør-Korea), men også 
koreanske minoritetar i Kina, Japan og USA snakkar språket. Det finst dei som meiner at koreansk er i slekt med altaiske språk, men det har ikkje vore mogleg å prove det. Koreansk blir dermed rekna for å vere eit isolert språk.

### Syntaks
Koreansk er eit SOV-språk.

## Skriftsystem
*Sjå også: [[Hangul]]*

Koreansk vart opphavleg skrive med kinesiske teikn, kalla for hanja. I 1443 vart det laga eit eige alfabet for koreansk, hangul. Hangul vart innført av kong Saycong, tradisjonen seier at det var kongen sjølv som hadde laga alfabetet.

Ved translittering av koreansk blir fleire ulike system brukt. I Nord-Korea brukar dei offisielt McCune-Reischauersystemet. I 2000 gjekk Sør-Korea over til offisiell bruk av ei revidert romanisering.

## Språkpolitikk

Det dominerande temaet i koreansk språkpolitikk har vore bruk av hangul kontra hanja. Fram til slutten av andre verdskrigen var Korea under sterk kulturell eller politisk dominans frå Kina eller Japan, og hanja dominerte, berre ca. 5 % av koreansk litteratur vart skrive med hangul. 

### Språkpolitikk i Sør-Korea

I Sør-Korea vedtok dei å slutte å bruke hanja i 1948, men dei godtok bruken av dei i ein overgangsperiode. Denne overgangsperioden drog ut, sjølv i dag er hanja til ein viss grad i bruk. Hangul dominerer, men i visse aviser (Chosun Ilbo, Hanguk Ilbo, Tong-a Ilbo) praktiserer dei ei blanda form, slik at (ein viss del av) etymologisk kinesiske ord blir skrive med hanja, mens koreanske ord blir skrive med hangul.
 
### Språkpolitikk i Nord-Korea

Etter delinga av landet gjorde Nord-Korea Pyongyang-dialekten til standardspråk. Dei sette i stand alfabetiseringskampanjar basert på hangul, og i løpet av treårsperioden fram til 1948 var analfabetismen bortimot utrydda. I 1949 vart bruken av hanja forbode, og hangul-ortografien gjennomgjekk mindre endringar (m.a. i reglar for særskriving av samansetjingar), samanlikna med norma i sør. I 1964 sette Kim Il-sung i gang ein puristisk kampanje for å skape koreanske ord i staden for lånord, denne kampanjen hadde også parallellar i sør.

## Kjelder

* Wikipedia på bokmål
* Gábor Osváth: Language Policy, Language Planning in Korea

## Bakgrunnsstoff
Austgermanske språk

Dei **austgermanske språka** utgjer den eine av dei tre greinene av dei germanske språka, attåt nord- og og vestgermansk. Til skilnad frå dei to andre greinene er den austgermanske greina utdøydd.

Det best kjende austgermanske språket er gotisk, andre austgermanske språk er krimgotisk (som utvikla seg frå gotisk), vandalsk og burgundisk.
Synagogen i St. Jørgensveita i Trondheim

**Synagogen i St. Jørgensveita i Trondheim** låg i loftsetasjen av St. Jørgensveita 7 og vart innvigd som den første synagogen i Trondheim i 1899. Synagogen var i bruk fram til den noverande synagogen i Trondheim vart innvigd i oktober 1925.
Sjaḥarít

**Sjaḥarít** (hebr.  [šaḥărīt]) eller **sjaḥrít** (he.  [šaḥrīt]) er namnet på den jødiske morgongudstenesta. Sentrale element i gudstenesta er Sjemá‘ Jisraél og ‘Amidáen. Føre sjølve hovudgudstenesta har ein oftast eit gudstenesteledd som i sefardisk jødedom blir kalla zemirót og som i askenasisk jødedom blir kalla pesuké dezimrá.

På måndag (eller tysdag i nokre fall), torsdag og sjabbát (laurdag) held ein i tillegg seder kirjat Torá &mdash; gudstenesteleddet der det blir lese frå Toráen.
Gløshaugen

**Gløshaugen** er eit universitetsområde under NTNU i Trondheim. På området held fakulteta Arkitektur og billedkunst (AB), Ingeniørvitenskap og teknologi (IVT), Informasjonsteknologi, matematikk og elektroteknikk (IME) samt Naturvitenskap og teknologi (NT) til. Gløshaugen ligg søraust for Trondheim sentrum.

Den første bygningen som vart bygd på Gløshaugenplatået var «Hovedbygget» til Norges tekniske høgskole i 1907.
Dragvoll

**Dragvoll** (tidlegare kalla **Universitetssenteret Dragvoll**) er den delen av NTNU i Trondheim der Historisk-filosofisk fakultet (HF) og Fakultet for samfunnsvitenskap og teknologiledelse (SVT) held til.
Voss Folkehøgskule

**Voss Folkehøgskule** på Voss er ein frilynt folkehøgskule som har vore i drift sidan 1895. Skulen ligg på garden Seim like vest for Vossavangen, og har seks linjer: 
* Data 
* Film 
* Frisport ekstrem
* Idrett & Friluftsliv
* Musikk 
* Fitness

Skulen tek mot rundt 100 elevar kvart år.

## Historie
Skulen vart grunnlagt i 1895 av Lars Eskeland, men ideen om å ta til med folkehøgskule her kom i 1887 då Bjørnstjerne Bjørnson var på Voss. Ei gruppe unge menneske hylla diktaren ved å syngje «Ja, vi elsker» utanfor hotellet der han budde. Bjørnson spurde ved dette høvet dei unge om det var nokon folkehøgskule i bygda. Då svaret var nei, uttalte han: «Ungdom på Voss. Det er mit ønske at det på Voss må bli reist en folkehøiskole.»  Skulens ideologi var inspirert av Nikolai Frederik Severin Grundtvigs idè om folkehøgskoler.

## Voss Folkehøgskule som sjukehus
Under den andre verdskrigen vart delar av folkehøgskulen tekne i bruk som sjukehus. Dette vara ved heilt til midt på 1950-talet då Fylkessjukehuset på Voss stod ferdig.
 
## Bakgrunnsstoff
* Voss Folkehøgskule sine heimesider
Norsk Aarbok

***Norsk Aarbok*** er ein norsk bokserie som kom ut fyrste gongen i åra 1920–39 etter upptak frå Torleiv Hannaas, som styrte årboka fram til han døydde i 1929. Etter han fall bort, styrte Gustav Indrebø og Lars Eskeland i lag 1930-årgangen; sidan stelte Indrebø åleine med årboka. *Norsk Aarbok* kom med i alt 19 årgangar (ikkje 1937), til og med 1939.

Den første boka inneheldt dikt og prosa frå forfattarar som Garborg, Aukrust, Hovden og Tvedt og bilde av kunstnarane Rusti og Kinsarvik.

Boka var eit viktig skrift i målrørsla, og eit samlingsmerke for målfolk som heldt på den klassiske nynorsken, høgnorsken.

I 2005 kom fyrste årgangen av årboka i ei ny rekkje, no *Norsk Årbok*. Utgjevar er Høgnorskringen.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Bokheimsida for Norsk Årbok 
* Innehaldslista  frå 2005 til i dag
Nasjonalt Senter for Fostermedisin

**Nasjonalt Senter for [[Fostermedisin]]** ligg i Trondheim. Det har nasjonale oppgåver innanfor diagnostikk og behandling av foster med særlege sjukdommar og misdanningar. Gravide kvinner frå heile landet blir vist dit frå sitt lokale sjukehus.

## Bakgrunnsstoff
* Nasjonalt Senter for Fostermedisin
Høgnorskringen

**Høgnorskringen** er ein heller lausleg ihopbunden ring av høgnorskvener, spreidde kring i landet, med sete i Oslo. 

Laget vart skipa i 1994 etter førearbeid av mellom andre den tidlegare bladstyraren for Vestmannen, Jostein Krokvik. Meiningi var fyrst å vekkja liv i Sunnmøre Høgnorsklag att, men sidan folk melde seg frå vide kantar, vart landslutnamnet lite høveleg, og ein stogga ved det landsdekkjande namnet Høgnorskringen.

Laget gjev ut Høgnorsknytt og Norsk Årbok. Formann er Ole Kristian Grønneng. Laget er med i samskipnaden Ivar Aasen-sambandet.

## Sjå òg
* Høgnorskrørsla

## Bakgrunnsstoff
* Nettstad for Høgnorskringen
Fostermedisin

**Fostermedisin** er ein greinspesialitet av gynekologi. Han er òg ein del av fellesomgrepet perinatalmedisin.
Perinatalmedisin

**Perinatalmedisin** («omkring fødselen») er eit fellesomgrep for jordmorfaget, gynekologi, fostermedisin, nyføddsjukepleie og neonatalogi.

## Bakgrunnsstoff
* Norsk perinatalmedisinsk forening
Neonatologi

**Neonatologi** er ein greinspesialitet av pediatri. Han er læra om sjukdommar og medfødde misdannelsar hos spedbarn. Han er ikkje godkjent som eigen spesialitet, men uformelt på sjukehus er legar på avdelingar for sjuke nyfødde kjent som neonatalogar. Svarande til dette blir sjukepleiarar på slike stader ofte omtala som neonatalsjukepleiarar.
Hjerneslag

**Hjerneslag** (medisinske synonym **apoplexia cerebri**, **apoplexi**, **cerebralt insult**) er ei fellesnemning for hjerneinfarkt og hjernebløding. Det er den tredje hyppigaste dødsårsaken av alle sjukdommar, og ein av de viktigaste sjukdomsårsakane til alvorleg uførleik i den vestlege verda.

## Bakgrunnsstoff
*Landsforeningen For Slagrammede
Faste Svendsen

**Faste Svendsen** () var ein norsk vekkingspredikant, fødd på Nordpå oppe i Aunegrenda i Holtålen, i stova som no er Trondhjem Turistforening si mest kjende vandrarheim.

I motsetnad til så mange andre av frendefolka til Mons Lie, er det ikkje eit papir att etter Faste Svendsen. Han berre tala. Kyrkjene fylte seg frå Oslo til Seattle. I 1886 stifta Svendsen Trøndelag Indremisjonskrets på eit lekmøte i Trondheim. Det var òg i denne byen han døydde. 

Ein son, Peder Svendsen (1868-1933), var fråhaldspredikant, medan den yngre sonen Morten Svendsen (1878-1959) skipa Trondheim symfoniorkester i 1909 og leia det gjennom mange år.
Peder Balke

**Peder Balke** () var ein norsk kunstmålar. Han laga landskapsmåleri med dramatiske motiv og ein avgrensa fargeskala som gjorde at han er blitt sett på som ein av dei beste norske landskapsmålarane frå 1800-talet. 

Balke var fødd som husmannsgut på Helgøya, men kom i 1820-åra til garden Vester-Balke på Toten, der han blei sett på som ein son og tok etternamnet Balke.

Balke døydde i Kristiania i 1887.

## Kunstnarkarriere
Balke begynte som sjølvlært bygdemålar, men fekk seinare utdanning ved Tegneskolen i Christiania (1827), på akademiet i Stockholm (1829-1833) og i Dresden (1836). Bønder på Toten betalte for utdanninga hans, og som takk måla han salane på gardane deira. Peder Balke var elev av J. C. Dahl frå 1843 til 1844. Han reiste også til Paris og Russland. 

Peder Balke er representert i Nasjonalgalleriet med 14 bilete. Måleriet *Fyr på den norske kyst*, hans mest kjende, var hovedmotivet på baksida av dei norske tusenkronersetlane frå 1975 til 1981. Biletet blei tidlegare kalla *Vardø fyr*, men stemmer ikkje med kysten av Vardø, som heller ikkje hadde oko fyr i 1855, då biletet blei til. Dette mistilhøvet mellom røynda og kunstverket til Balke er eit uttrykk for at haldninga hans til naturskildringar var meir romantisk enn dokumentarisk. 

## Sosiale spørsmål
Kunstnaren Balke var også samfunnsoppteken. Han tok opp spørsmålet om kunstnarstipend i 1842, og var ein av dei første i Noreg som tok opp spørsmålet om pensjon, i 1851. 

Boligstrøket Balkeby (eller *Kunstnerlund*) på Majorstua i Oslo blei oppretta etter at Balke kjøpte jord frå garden Nedre Blindern, som han delte opp til bustadtomter, i 1856.

## Galleri

File:Peder Balke-Nordkapp.jpg|«Nordkapp» ca. 1840
File:Peder Balke-Fyr på den norske kyst.jpg|«Fyr på den norske kyst» ca. 1860 som prydet Norges Banks 1000-kronerseddel fra 1975-81
File:Peder Balke-Stetind i tåke.jpg|«Stetind i tåke» 1861
File:Peder Balke-Vardøhus festning.jpg|«Vardøhus festning» ca. 1870
File:Peder Balke-Nordlys.jpg|«Nordlys» 


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Peder Balke|Peder Balke]]» frå ,  den 20. januar 2008.*
Eilif Peterssen

**Hjalmar Eilif Emmanuel Peterssen** (), kjend som **Eilif Peterssen**, var ein norsk kunstmålar. Han laga fleire historiske, religiøse og mytologiske måleri, men måla òg landskap og personar.

## Utdanning

Som ung dreiv Peterssen med avteikning av segl. Folk som Hans Gude og Peter Christen Asbjørnsen oppfordra han til å studera. Han var elev ved Statens håndverks- og kunstindustriskole (1866-1870), og hadde òg korte opphald ved målarskulane til Johan Fredrik Eckersberg, Knut Bergslien og Morten Müllers malerskole. 

I 1871 drog han utanlands for å studera. Det blei opphald ved kunstskulen i København, i Karlsruhe (1871&ndash;73) der han både lærte av Hans Gude og ved kunstskulane i Karlsruhe og München (1873&ndash;75), der han var elev av Wilhelm von Diez, og Roma (1879). Seinare vitja Peterssen både Paris, London og fleire italienske byar, slik at han fekk ein større inspirasjonsbreidde enn mange samtidige norske kunstnarar.

## Kunstnar
Peterssen debuterte på Haustutstillinga i 1882, og hadde si første separatutstilling hjå Blomqvist i 1902. 

Etter at kunstnaren vende tilbake til Noreg, busette han seg i Bærum og blei medlem av Fleskummålarane (1886). Seinare var han med i den såkalla Lysakerkretsen, og bygde hus i same området, *Villa Pjåka*, på Lagåsen (1897). Han var òg oppfatta som ein av Skagensmålarane.

## Kunstverk
Historiske måleri av Eilif Peterssen er mellom anna *[[Corfitz Ulfeldt]]s død* (1874) og *[[Kristian II av Danmark-Norge|Christian den 2.]] undertegner dødsdommen over [[Torben Oxe]]* (1874-76), som begge heng i Nasjonalgalleriet.

Her finn ein òg *Sommernatt* (1886) og *Nocturne* (1887) med motiv frå Dælivannet i Bærum. 

## Kjelder
* The Grove Dictionary of Art
* Bokmålswikipedia

## Bakgrunnsstoff
* Kunstnere i Akershus på krus.com
Anders Askevold

**Anders Monsen Askevold** () var ein norsk kunstmålar, ofte kalla berre **Anders Askevold**. Han er kjend for landskapsmåleri av vestlandsfjordar med dampbåtar og nokre hus i biletet, og for å ha teke med husdyr som ein naturleg del av det norske landskapet.

Anders Askevold var fødd i Askvoll i Sunnfjord, der far hans, Mons Askevold, var kyrkjesongar. Han utdanna seg til kunstmålar i Düsseldorf som elev av Hans Gude. Askevold kom til Düsseldorf i 1855 og blei verande der i 3 år, før han fortsette studia i Paris og München.

I 1866 flytta Anders Askevold tilbake til Noreg og slo seg ned i Bergen. Det var særs vanskeleg å livnæra seg som kunstmålar i Noreg på denne tida, og det gjekk lang tid før kjente norske målarar våga å slå seg ned i heimlandet. I Bergen gav Askevold undervising til lovande unge kunstnarar, mellom anna Ole Juul fra Vågan.

Askevold døydde i Düsseldorf i 1900.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Anders Askevold|Anders Askevold]]» frå , den 18. januar 2008.*
Gallia

**Gallia** er ein for det meste historisk region i Europa. Gallia vart utgjort av Frankrike, Belgia, dei vestlege delane av Sveits og delar av Nederland og Tyskland. Innbyggjarane, gallarane, var eit keltisk folk som tala forskjellige galliske talemål. 

## Romersk Gallia
I 390 f.Kr. plyndra gallarane Roma, og i meir enn tre hundre år var dei sterkare enn romarane. Det var først i åra 58&ndash;51 f.Kr. at Julius Cæsar slo dei og erobra Gallia. Området vart delt i fleire provinsar. Gallia Cisalpīna – Gallia på denne sida av Alpane, hitanfor Alpane - svara i romersk tid til Nord-Italia, landet kring elva Po, som i gamal tid var busett av keltarar. Motsett svara Gallia trānsalpīna - Gallia på hi sida av Alpane - til landet mellom Pyreneane, Alpane og Rhinen. Elva Rubicon markerte grensa mellom den romerske provinsen Gallia Cisalpina i nord og det romerske kjerneområdet i sør. 

Vandalar, alanarar og suebiearar kryssa Rhinen og invaderte Gallia den 31. desember 406. I ettertid markerer dette byrjinga til slutten på det romerske styret. Styret tok slutt då guvernøren Syagrius vart slegen av frankarane i år 486.
Gallia Cisalpina

**Gallia Cisalpīna** – latin *[[Gallia]] på denne sida av Alpane, hitanfor Alpane* - svara i romersk tid til Nord-Italia, landet kring elva Po, som i gamal tid var busett av keltarar. Motsett svara Gallia trānsalpīna - *Gallia på hi sida av Alpane* - til landet mellom Pyreneane, Alpane og Rin.

Mellom 224 fvt og 220 fvt vart landsluten hærteken av romarane. I 218 fvt hærtok kartagaren Hannibal området saman med keltiske leigesoldatar og samband, før han trengde fram mot Roma. Mellom 198 fvt og 191 fvt vann romarane området att, etter at dei keltiske folkeslaga insubres og boii var slegne.

Nokre stader fekk ikkje romersk borgarrett før 49 fvt. I 42 fvt var heile området ein lut av Italia.

Skaldane Vergil og Catull var fødde i Gallia Cisalpīna.
Adel

**Adel** var særleg innan føydalismen ei nemning på den øvste samfunnsklassa. Adelen utvikla seg ved at hovdingar eller stormenn vart gjevne adelstitlar av til dømes ein konge eller keisar. Etter kvart vart adelstittelen og rettane knytt til denne gjort arveleg. Slik utvikla det seg adelsslekter. Om ei adelsslekt var særleg mektig, kunne ho verta kalla fyrstehus.

Europeisk høgadel er ordna etter denne rangordninga:
# *[[Fyrste|Fyrstar]]* er monarkar, og kan vera overhovud i ein stat, eit land eller i større provinsar.
# *[[Hertug]]ar* er tradisjonelt berre underlagde monarkar, og kan vera overhovud for eit hertugdømme.
# *[[Marki]]*
# *[[Greve]]*
# *[[Visegreve]]*
# *[[Baron]]* eller *friherre*

Andre adelstitlar er t.d. konge og dronning, prins, emir, kalif, jarl og riddar.

Ein *adelskalender* er ei oversikt over dei levande medlemane av adelen i eit land. Fleire europeiske land gjev ut slike oversikter.

## Kjelder
Arne Lyngås

**Arne Odd Lyngås** () var ein norsk diktar, bonde og skogsarbeidar som var fødd og busett i Målselv i Troms.

Han var mangeårig medlem i Mellembygd Mannskor i Målselv, og dette koret har ei rekkje av dikta og songane hans på reportoaret.

## Utgjevingar
* *Sildrebekken* (1979)
* *Kuppulsten* (1994)

## Litteratur om Arne Lyngås
* Guri Sandvik og Alvin Jensvoll (ill.) *Song i mjuke strenger &mdash; et portrett av Arne Lyngås med dikt i utvalg*. (Utgjeve av Mellembygd Mannskor 2004.)

## Bakgrunnsstoff
* Utgjevingar av Arne Lyngås i BIBSYS Ask
Kennet

**Kennet** og **Kenneth** er mannsnamn med britisk opphav. Det blir feira i Noreg med namnedag den 11. oktober. På engelsk vert namnet ofte korta til *[[Ken]]* eller *[[Kenny]]*.

## Opphav
Namnet Kenneth er den engelske forma av ulike namn. Det kan koma frå skotsk-gæliske *Cinaed* ('eldhovud' eller 'fødd av eld') eller *Cainnech* ('vakker'), eller frå piktisk *Ciniod*. Det moderne skotske namnet Coinneach er avleidd av Cainnech.

Namnet blei kjend utanfor Skottland gjennom romanen *The Talisman* (1825) av Sir Walter Scott.

## Namneberarar
* Den heilage Kenneth
* Kenneth I av Skottland
* Kenneth II av Skottland
* Kenneth III av Skottland
* Kenneth Grahame (1859-1932), britisk forfattar
* Kenneth L. Pike (1912-2000), amerikansk lingvist
* Kenneth Kaunda (f. 1924), president av Zambia
* Kenneth Baker (f. 1934), britisk politikar
* Kenneth «Kenny» Rogers (f. 1938), usansk musikar
* Kenneth Thompson (f. 1943), programmeraren bak Unix
* Ken Livingstone (f. 1945), borgarmeister av London
* Aaron Kenneth Buttrey (1945-2004), amerikansk trommeslagar
* Kenneth Svendsen (f. 1954), norsk politikar (FrP)
* Kenneth Sivertsen (1961–2006 ), norsk musikar og komponist
* Kenneth Branagh (f. 1961), britisk skodespelar
* Kenneth Braaten (f. 1974), norsk kombinertløpar
* Kenneth Klev (f. 1978), norsk handballspelar
* Kenneth Kapstad (f. 1979), norsk trommeslagar
* Kenneth Udjus (f. 1983), norsk fotballmålvakt
* Kenneth Monsen (f. 1989), norsk fotballspelar

## Som stadnamn
* Kenneth City i Florida
* Kenneth i Minnesota
* Kenny i Australian Capital Territory, ved Canberra

## Anna
* «What's the Frequency, Kenneth?» er ein song av musikkgruppa R.E.M.

## Bakgrunnsstoff

*
Barnekardiologi

**Barnekardiologi** er læra om hjartesjukdommar hos barn. Dette vil ofte vera dei medfødde hjartefeila. Barnekardiologien er ikkje ein eigen spesialitet i Noreg, men er ein del av både kardiologien og pediatrien. Av di kardiologi på si side er ei grein av indremedisin blir barnekardiologi humoristisk omtala som ein «kvistspesialitet».

Starten på barnekardiologien kan ein trekke attende til Maude Abbotts kapittel om medfødde hjartefeil i William Oslers *System of Medicine* frå 1908.
Flagg

**Flagg** er som regel eit tøystykke med ein særskild farge- og mønsterkombinasjon som symboliserer eit samfunn, ein organisasjon eller liknande. Flagg kan au nyttast til kommunikasjon; signalisering ved semaforering er eit døme på slik bruk.

Alle sjølvstendige land har nasjonalflagg. Enkelte organisasjonar som Dei sameinte nasjonane og Raude krossen har au eigne flagg. 

## Flaggtypar
* Nasjonalflagg
* Handelsflagg
* Statsflagg
* Orlogsflagg
* Kongeflagg
* Gjøs

## Sjå au
* Verdas nasjonalflagg

## Bakgrunnsstoff

* http://www.flaggenlexikon.de
Diogo Dias

**Diogo Dias** (truleg fødd før 1450, død etter 1500) var ein portugisisk sjøfarar og navigatør. Han var første europear til fleire av øyane rundt Afrika. Den største av oppdagingane hans var Madagaskar i 1500.

Diogo Dias var bor av Bartolomeu Dias, sjøfararen kjend for å ha runda Kapp det gode håp. På 1460-talet oppdaga Diogo Dias nokre av Kapp Verde-øyane vest for det afrikanske kontinentet saman med António Noli. I 1500 deltok han i Pedro Álvares Cabral sin ekspedisjon som oppdaga Brasil. På tilbakevegen blei Dias sitt skip skild frå dei andre, og dei kom til Madagaskar, som Dias kalla *[[heilage Laurentius|São Lourenço]]*, den 10. august 1500.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Diogo Dias|Diogo Dias]]» frå , den 8. juni 2010.*
Ulrik

**Ulrik** og **Ulrich** er mannsnamn og slektsnamn av germansk opphav. Namnet er sett saman av gammalhøgtysk *ôd(al)*, 'odel, arvegods' og *[[rik|rich]]* (mektig). Den kvinnelege forma av namnet er Ulrikke.

Det er om lag 1050 nordmenn som har Ulrik som første førenamnet, og nær 80 som heiter Ulrich. Namnet er meir vanleg i Danmark.

## Variantar
Namnet har variantar som tysk *Ullrich* og *Olerik*, nedertysk *Odelrik*, italiensk *Ulderico*, *Udalrigo* og *Olderigi*. Det har kortformer som *Ulli*, *Uli *(opphavleg alemannisk), *Ueli* (særleg i Sveits), *Dorligo* og *Dorico* (italiensk) og *Ulika* (ungarsk).

Namnet er i slekt med Otto.

## Namnedag
Ulrik har namnedag den 4. juli, noko som i tillegg til i Noreg går igjen i fleire land i Europa. Dette heng saman med festdagen for den heilage Ulrik av Augsburg. I Sverige er namnedagen den 5. august.

## Kjende namneberarar
* Den heilage Ulrik av Augsburg
* Ulrik Stygge (død 1449), dansk biskop
* Ulrik Fredrik Gyldenløve (1638-1704), dansk adelsmann og statthaldar i Noreg
* Ulrik Christian Gyldenløve (1678-1719), uekte son av danskekongen
* Ulrik Christian Gyldenløve (1630-1658), uekte son av danskekongen
* Ulrik Barth (1778-1865), norsk stortingsmann
* Ulrik Frederik Cappelen (1797-1864), norsk embetsmann
* Ulrik Bugge (1806-1878), norsk stortingsmann
* Ulrik Motzfeldt (1807-1865), norsk jusprofessor og stortingsmann
* Ulrik Lange (1808-1878), norsk stortingsmann
* Ulrik Arneberg (1829-1911), norsk statsråd
* Ulrik Jensestogun (1850-1919), norsk spelemann
* Ulrik Olsen (1885-1963), norsk politikar (Ap)
* Ulrik Neumann (1918-1994), dansk musikar
* Ulrik Cold (f. 1939), dansk songar
* Ulrik Gräs (f. 1940), dansk forfattar
* Ulrik Flo (f. 1988), norsk fotballspelar

## Kjelder

* Tysk Wikipedia
* Dansk Wikipedia
* SSB

## Bakgrunnsstoff
Hamster

**Hamster** er ein underfamilie av hamsterfamilien (*Cricetidae*) i ordenen gnagarar. Fleire typar hamster vert ofte haldne som kjæledyr.

Hamsteren (frå tysk *Hamstern*, 'å samla') har namnet sitt fordi han hamstrar mat inni kinnposar, og ber maten til lagringsstaden.

Nokre typar av hamster:
* Europeisk hamster
* Syrisk hamster eller gullhamster, som er vanlegast å ha som kjæledyr
* Kinesisk hamster
* Dverghamster:
** *[[Russisk dverghamster]]*
** *[[Sibirsk dverghamster]]* eller *vinterkvit dverghamster*
** *[[Roborowski dverghamster]]*

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hamster|Hamster]]» frå ,  den 29. september 2006.*  
 
* Tropehagen Zoo
Metope

**Metope** (frå gresk *[[meta]]*, 'mellom' og *ope*, 'opning for ein bjelkeende') er ein del av ei dorisk frise, som fyller rommet mellom triglyfane. Metopen består av ei firkanta blokk som kan vera slett eller rikt dekorert med relieff; skulpturar eller ornament uthogne på jamn bakgrunn. Dei mest berømte døma på metoper, er de 92 metopene på frisen i Parthenon som viser kampen mellom kentaurar og lapithar.

## Galleri

MRSAS PA 14 09 2018 31.jpg|Triglyfar og metoper frå Tempel C i Selinus frå kring 560 f.Kr.
File:Metope-1.jpg|Metope (v.) og triglyf (h.) skore ut frå ei blokk frå Stratos.
File:Brauron-10.jpg|Marmormetoper sett inn i frisa til Stoa ved Brauron


## Sjå au
* Triglyf
* Frise
* Dorisk orden
Israel si sperring på Vestbreidda

**Israel si sperring på vestbreidda** er ei nemning på den sperringa Israel har sett opp på Vestbreidda av Jordanelva. 
For å kontrollere palestinsk trafikk over grensa til Israel, har Israel bygd opp ei sperring frå 2001. Av motstandarar vert sperringa skildra som ein mur, medan tilhengarar av muren, inkludert israelske styresmakter, skildrar sperringa som eit gjerde sett opp som tryggingstiltak mot terrorisme. Sperringa er einskilde stader åtte meter høg og laga av betong (jf. foto til høgre).

## Bakgrunnsstoff

### Lenkjer som forsvarar gjerdet
* -- israelsk side om tryggingsgjerdet
* -- Sikkerhetsgjerdet Med Israel for fred

### Lenkjer som arbeider mot muren
* -- den norske Riv muren-kampanjen 
* -- den internasjonale Anti-Apartheid Wall Campaign

## Sjå òg
* Berlinmuren
Stortingsvalet 1993

**Stortingsvalet 1993** vart halde 13. september 1993. Oppslutninga ved stortingsvalet var på 75,8 %, noko som var det lågaste så langt sidan krigen. 

## Stemmetal ved stortingsvalet 1993 etter parti

## Kjelder
* Stortinget.no
* Innstilling frå fullmaktskomiteen frå Stortinget.no
* Statistisk Sentralbyrå
Najaf

**Najaf** (arabisk اَلـنَّـجَـف) eller **An Najaf Al Ashraf** (arabisk النّجف الأشرف) er ein by sør i det sentrale Irak kring 160&nbsp;km sør for Bagdad. Folketalet var i 2013 estimert til kring éin million innbyggjarar. Han er hovudstad i Najaf guvernement. Najaf er ein av dei mest heilage stadene inna sjia-islam og senter for den politiske makta til sjiamuslimar i Irak. Byen ligg ved Eufrat, noko sør for Karbala og kring 130 km sør for Bagdad. I 2003 hadde han kring 563&nbsp;000 innbyggjarar.

Najaf voks fram som valfartsstad for sjiamuslimar. I byen ligg Imam Ali-moskeen, der stiftaren av sjia-islam, Ali ibn Abi Talib (ca. 600–661), er gravlagd.  I nærleiken ligg òg *Wadi-us-salaam*, fredsdalen, ein veldig gravplass som skal vera den største i den muslimske verda. Her er fleire profetar er lagt til kvile, og truande ønskjer framleis å bli gravlagd her, slik at dei kan stiga opp med imam Ali på dommedag. 

## Historie
Najaf skal ha blitt grunnlagd i 791 av abbasidekalifen Harun al-Rasjid. Etter kvart er han blitt fylt med skular, bibliotek og sufisenter slik at han blei den viktigaste byen for sjiittisk lærdom og teologi, på linje med Qom i Iran. Mange vidkjende teologar har studert her, til dømes Allameh Tabatabaei, Ayatollah Khomeini og Ayatollah Sistani.

Under det sunnidominerte styret til Saddam Hussein i Irak såg ein på byen med mistru, og det blei lagt band på dei religiøse aktivitetane til sjiamuslimar. Mot slutten av Gulfkrigen i 1991 braut det ut eit stort opprør som blei slege ned av det irakiske militæret.

Då amerikanske styrkar invaderte Irak i 2003 kringsette dei byen, men ønskt ikkje å gå inn i han, av frykt for å få sjiaane imot seg. Rundt ti dagar etter at Bagdad fall gav Najaf opp motstanden.

## Kjelder
Studentmållaget i Nidaros

**Studentmållaget i Nidaros** (SmiN) er eit studentmållag i Norsk Målungdom, som vart skipa allereie i 1916. SmiN dekker Sør-Trøndelag og delar av Nordmøre, men har hovudfokuset hjå studentar i Trondheim. Leiar er Oliver Hovden frå Karmøy. 

Laget skipar norskkurs, og har særleg arbeidd med nynorsk terminologi innanfor ulike fagområde på NTNU. Dei står bak ei medieordliste, ei organisasjonsordliste, ei realfagsordliste og ei musikkvitskapsordliste. Studentmållaget i Nidaros har aktivitet gjennom heile året, sett vekk i frå felles sumar- og juleferie.

Den kjende skribenten Kristin Fridtun har også vore leiar for Studentmållaget i Nidaros då ho tok utdanninga si hjå NTNU.  

## Sjå òg
* Studentmållaget i Oslo
* Studentmållaget i Bergen
* Ås Studentmållag

## Kjelder

* Nettstaden åt SmiN
* Rise, Magnulf Arne: *Student- og elevmållaget i Trondheim gjennom 50 år*, Melhus 1966.
Gallia Togata

**Gallia Togāta** (*Gallia som ber toga, i toga*) svara i romersk tid til luten av Gallia som var romersk eller heldt seg til romersk sed; Gallia Cisalpīna. Motsett svara Gallia comāta (*langhærd*) til Gallia trānsalpīna; og Gallia Brācāta (*brok-kledd*, yvf. *utlendsk, barbarisk*) særleg til Gallia Narbōnēnsis i sudaustlege Gallia trānsalpīna.
Vitamin

**Vitamin** er livsnødvendige stoff som trengst i små, men ikkje mindre viktige, dosar. Vitamina bidreg særleg i stoffskiftereaksjonar.

## Oppdeling
Dei forskjellige vitamina er A, B, C, D, E og K. Her er også åtte ulike B-vitamin med, som gjerne vert omtala under eitt som «vitamin B-gruppa».

Det finst både vassløyselege og feittløyselege vitamin. 

## Ordsoge
Ordet *vitamin* kjem frå det latinske *vita*, som tyder ‘liv’, og amin, ettersom ein først trudde dei høyrde til denne stoffgruppa.
Kvamskogen

**Kvamskogen** ligg i Kvam herad i Hordaland fylke. Eikedalen i Samnanger kommune vert stundom òg rekna med til Kvamskogen. Området har ikkje så mykje skog, og kan meir reknast som eit snøsikkert fjellområde med fleire skitrekk. Staden er eit hytte- og skiområde for folk i Hordaland, og Kvamskogen er Bergens store utfartstad spesielt vinterstid. Det er lange skiløyper til mellom anna Tveitakvitingen 1299 meter over havet. Det gamle stølsområdet i Mødalen, populært kalla *Negerlandsbyen*, er likevel staden skiturfolket føretrekkjer når dei skal gå kortare turar.

Ved Fossen bratte i Samnanger var det trefningar mellom tyske og norske styrkar under den andre verdskrigen. 

Fylkesveg 49 går over platået. Det vart i 2007 lansert planar om å leggje vegen i ein tunnel frå Neteland i Kvam til Mørkhølen i Samnanger. 

### Bakgrunnsstoff
* Skildring av ein tur til Tveitakvitingen med bilete.
* Kvam herad om Kvamskogen .
Commentarii de Bello Gallico

**Commentarii de Bello Gallico** (*Oppteikningar frå gallarkrigane*), stundom berre *De Bello Gallico*, er eit verk på åtte bøker om dei romerske krigane i Gallia mellom 50 fvt og 58 fvt. Dei sju fyrste bøkene er skrivne av Julius Cæsar, den åttande av Aulus Hirtius etter at Cæsar var dåen.

Bøkene har vore lovpriste for ei klår, rein latinsk språkføring, og har ofte vore dei første verkelege tekstane latinstudentar har gjeve seg i kast med. Dei er òg verdifulle for skildringane dei gjev av Gallia og gallarar.

## Omsetjingar til norsk
*Gaius Julius Cæsar, *Gallarkrigen* : *fyrste og andre boki*; frå latin ved Bjarne Svare, band 8 i serien *Klassiske bokverk*. Oslo 1925: Det Norske Samlaget.
*Gaius Julius Cæsar, *Gallerkrigen*; omsett av Johan Hammond Rosbach. Oslo 2008: Aschehoug i samarbeid med Fondet for Thorleif Dahls kulturbibliotek og Det norske akademi for sprog og litteratur. ISBN 978-82-03-19360-6
Arnavågen

**Arnavågen** strekkjer seg frå Indre Arna til Sørfjorden. Garnes ligg på austsida og Ytre Arna på vestsida av vågen. Bergen si einaste lakseelv, Storelvi (Arnaelvi), munnar ut i Arnavågen. Det er ikkje uvanleg å ta laks på 10-15 kg her.

## Bakgrunnsstoff
* Arna Sportsfiskarlag
Stortingsvalet 1989

**Stortingsvalet 1989** vart halde den 11. september 1989. Oppslutninga var på 83,2 %. Dette valet var det første stortingsvalet med utjamningsmandat. Antalet stortingsrepresentantar auka dermed med 8, til 165.

## Stemmetal ved stortingsvalet 1989 etter parti

¹ Samanlikna med samanlagtresultata for Raud Valallianse og Noregs Kommunistiske Parti i 1985.

## Kjelder
* Stortinget.no
Morten Svendsen

**Morten Svendsen**() var ein norsk musikar og dirigent, son av vekkingspredikant Faste Svendsen.

Morten Svendsen vart fødd i Molde, men utdanna i Leipzig. Han studerte song, klaver og dirigering. I 1909 skipa han Trondheim Symfoniorkester, som han leia fram til 1918 saman med at han var kapellmeister ved Trøndelag teater åra 1910 - 1922. Han var krumtappen i Trondheims musikkliv, og leiar for fleire kor i byen. Lenge gjekk det fråsegn om dei operaene og operettene han sette opp. 

Svendsen drog til Tysland i først på 1920-talet. Der virka han som songpedagog og orkesterdirigent. I 1932 – 39 var han dirigent for Städtisches Filharmonisches Orchester i Aachen, der han òg grunnla ein songskule saman med kona si, songaren Valentine Rostin. Svendsen skreiv elles ein del songar og klaverstykke. Han kom heim att til Noreg frå Tyskland ved krigsutbrotet i 1939 og underviste i song her til 1952. Svendsen dirigerte på ny Trondheim Symfoniorkester på 80-årsdagen sin hausten 1957.

## Kjelder
* Store Norske Leksikon om Morten Svendsen.
Majorstua

**Majorstua** eller **Majorstuen** er eit område på vestkanten i Oslo. Namnet kjem av ei skjenkestove frå slutten av 1800-talet, som låg på ei løkke under garden nedre Blindern. Soga seier det hadde budd ein major i stova. Dette kan kanskje ha vore kaptein Michael Wilhelm Sundt, som eide løkka ei tid.

Majorstua var endestasjon for Holmenkollbanen før det vart bygd tunnel ned til sentrum og ein ny underjordisk endestasjon, Nationaltheatret stasjon. Området er eit trafikk-knutepunkt ved at vegsystemet Ring 2, parsellen Kirkeveien, går over Majorstukrysset og vert knytt saman med gater til fleire kantar av byen, og det her dessutan er ein viktig stasjon for T-banen (Majorstuen stasjon) og haldeplassar for sporvogns- og bussliner. Kirkeveien var ein part av grenselina mellom Oslo by og Aker herad fram til 1947.

Majorstua er eit skule-, handle- og utelivssentrum for Oslo vest. På Majorstua ligg Norges musikkhøgskole, Politihøgskolen, Det teologiske Menighetsfakultet, Sporveismuseet i den gamle «Vognhall 5» og kulturhuset til oslostudentane, Chateau Neuf, og det er stutt veg til Universitetet i Oslo på Blindern. Frognerparken med m.a. Frogner hovudgård, Oslo bymuseum, Vigelandsanlegget, Frogner stadion og friluftsbadet Frognerbadet ligg òg i nærleiken av Majorstua. Fram til 1970-åra blei det forretta russisk-ortodoks messe i krypten på Majorstua kyrkje. 

Mot sentrum og mot Frogner er det leigegardar frå 1890-åra og små bustadblokker frå seinare tider, rundt Majorstukrysset finn ein nokre fine funkis-bygnader og opp mot Marienlyst lamell-blokker (frittliggjande høge og lange bustadblokker) frå slutten av 1930-åra.

Etter bydelsreforma 1. januar 2004 blei den administrative eininga bydel Majorstuen-Uranienborg slege saman med bydel Frogner. Det lokale fotballaget er Frigg.

## Kjelder

* *Oslo byleksikon*. Oslo 2000. ISBN 82-573-0815-3
* Hellige Nikolai menighets historie
Ole Stuevold Hansen

**Ole Stuevold Hansen** () var ein norsk prest og lokalhistorikar.

Hansen var fødd på Vestre Stuevoll i Tydal, ei lita grend rett under Skardørene. I 1879 skreiv han *Bygdefortællinger fra Tydalen*, ei skildring der handlinga spelar seg ut i fjellskaret Skardøra inn ved grensa mot Sverige.

Etter først å ha teke lærareksamen ved Klæbu seminar, vart Hansen teologisk kandidat i 1870, skuleinspektør i Tromsø 1872 til 1874. Han var sokneprest i Lyngen 1874 til 1882 og sokneprest i Davik i Nordfjord 1882 til 1892, då han vart utnemnd til sokneprest i Nes i Hedmark. Her var han prest til 1911, då han fekk avskjed.

Hansen var far til juristen og politikaren Birger Stuevold-Hansen.
Birger Stuevold-Hansen

**Birger Stuevold-Hansen** () var ein norsk jurist og politikar.

Faren var prost Ole Stuevold Hansen. Stuevold-Hansen blei høgsterettsadvokat og venstremann. Han var ordførar i Molde 1903&ndash;04 og stortingsrepresentant frå Møre 1913&ndash;1915.

Han blei utnemnd til statsråd i Provianteringsdepartementet 1917&ndash;1919 og i Handelsdepartementet 1919&ndash;1920 i regjeringa Knudsen II.Dessutan var han formann i Spitsbergenkullkomiteen i 1920, og i fleire andre offentlege utval. 

Stuevold-Hansen døydde på toget frå Bergen til Oslo, der han vart gravlagt.

## Kjelder

* Fødsels- og dødsdato frå Samfunnsveven.no
Implantat

**Implantat** er ei fellesnemning for kunstige innretningar og behandla biologisk materiale som kan setjast inn i mennekekroppen med teurapeutisk verknad. Døme på implantat er kunstige hjarteklaffar, naglar i bein og interne høyreapparat (Cochlea-implantat).

Dersom det er snakk om *levande* organisk materiale og organ blir det kalla transplantat.
Bjørn Skogstad Aamo

**Bjørn Skogstad Aamo** () var ein norsk økonom og politikar frå Mandal.

## Karriere
Aamo var av lensmannsgreina i Skogstad-ætta. Han blei formann i Arbeidarungdomslaget i Mandal i 1962 og fekk graden Cand.oceon. i 1964. Han var statssekretær i Finansdepartementet 1973&ndash;1979 og 1986&ndash;1989, og var tilsett ved Statsministerens kontor 1990&ndash;1993.

Frå 1981 til 1986 og i 1990 var Aamo direktør i Distriktenes Utbyggingsfond. Han blei direktør i det som då heitte Kredittilsynet, no Finanstilsynet, i 1993. Han hadde stillinga fram til 2011. Frå 2008 hadde han stillinga som professor II ved Universitetet i Agder ved sida av stillinga i Finanstilsynet. Skogstad Aamo fekk i 2011 stillinga som visepresident i OECD si gruppe mot kvitvasking av pengar (engelsk: *Financial Action Task Force*).

Den 24. august 2011 vart Bjørn Skogstad Aamo utnemnd til kommandør av St. Olavs Orden.

## Kjelder
Heksameter

**Heksameter** (av gr. *hex*, «seks» og *metron*, «mål») er i verslæra eit seksføtt versemål, særleg kjent frå Iliaden og Odysseen, og Aneiden. Opphavet er gresk, og var det faste episke versemålet i gresk og romersk dikting.

Dei fire fyrste verseføtene er anten daktylar (– ∪ ∪ ) eller spondear (– –), den femte oftast alltid ein daktyl, den sjette ein spondé eller ein troké (– ∪).

I den tredje eller fjerde (sjeldan) versefoten må eit ord enda og eit anna byrja. Dette er kalla cesur (lat. *caesura*, «avskjering»), ei kvile i takten; og er i skanderinga merkt med to loddrette strekar.

Medan vers på norsk er bundne ihop av linjer som byggjer på skiftinga mellom tyngde og utyngde stavingar (aksentuerande), bygger antikke greske og latinske (ikkje alltid, men gjeld her) vers på skiftinga mellom lange og stutte stavingar (kvantitativ). Dette gjer at heksameteret ikkje høver vel i norsk dikting.

### Døme
Dei to fyrste verselinjene frå fyrste boka av Odysseen:

:*ándra moi énnepe, moûsa, polútropon, hòs mála pollà*
:*plánkhthæ, epeì Troíæs hieròn ptolíethron épersen:*

Omsetjing (Arne Garborg):

:*Songdis, fortèl meg um mannen hin rådsløge, han som so vide*
:*kringum laut flakke, daa øydt han hadde det heilage Troja,*
Kultur i 1986

**Kultur i 1986** er ei oversikt over hendingar, fødde og døde personlegdomar innan kulturlivet i 1986.

## Litteratur
### Utlandet
* Tom Clancy &ndash; *Red Storm Rising* (*Rød storm*)
* Colin Dexter &ndash; *The Secret of Annexe 3* (*Anneksets hemmelighet*)
* Carl Hiaasen &ndash; *Tourist Season* (*Turistsesong*)
* Amin Maalouf &ndash; *Leo Africanus* (*Leo Afrikaneren*)

### Noreg
* Carl Fredrik Engelstad &ndash; *De levendes land*
* Kjartan Fløgstad &ndash; *Det 7. klima*
* Tore Hamsun &ndash; *Mørk himmel over Puerto Bravo*
Maria Mena

**Maria Viktoria Mena** () er ein norsk songar og låtskrivar. Ho er dotter av den amerikanske trommeslagaren Charles Mena.

## Karriere

Mena debuterte med singelen «My Lullaby» i mars 2002, som kom inn på femte plass på Topp 20. Låten fekk òg høg rotasjon på NRK P1, P3, P4, Radio 1 og Radio Oslo. Songaren Mena blei populær både i Noreg og i andre land, særleg Nederland, Sveits og Tyskland. I 2004 var ho gjest på *[[The Late Show with David Letterman]]* i USA.

I 2005 gav Mena ut albumet *Apparently Unaffected*, som fekk svært gode kritikkar. Plata førte til tre spellemannsnominasjonar; beste kvinnelege artist, beste låt og beste musikkvideo – dei to siste for fyrstesingelen «Miss You Love». Under Spellemannprisen 2008 vann ho endeleg ein spellemann, og det i klassen beste kvinnelege artist for plata *Cause and Effect*. I 2012 hadde albumet seld til platina. Ho fekk Edvard-prisen for 2012 i klassen populærmusikk for albumet *Viktoria*.

I 2010 hadde ho suksess med songen «Home For Christmas» som ho laga til filmen *Hjem til jul*. Etter terroråtaka 22. juli 2011 vekte tolkinga hennar av «Mitt lille land» gjenklang, og Mena framførte songen under ein minneseremoni i Oslo domkyrkje.

Maria Mena skriv gjerne tekstar om personlege opplevingar, som skilsmålet til foreldra i «My Lullaby».

## Utgjevingar

### Album
* *Another Phase* (2002) #9 i Storbritannia, #6 i Noreg
* *Mellow* (2004) #1 i Storbritannia, #7 i Noreg
* *White Turns Blue* (2004) #102 i USA
* *Apparently Unaffected* (2005) #6 i Noreg
* *Cause and Effect* (2008)
**Viktoria* (2011)
**Weapon in Mind* (2013)

### Singlar
* «Free» (2002)
* «My Lullaby» (2002) #5 Norway
* «You're The Only One» (2004) #1 Danmark, #8 Noreg, #8 i Chile
* «Miss You Love» (2005)
* «Just Hold Me» (2005)
* «All this time» (2008)

* «Nevermind Me» (2008)
*«Belly Up» (2008)
*«I'm In Love» (2009)
*«Home for Christmas» (2010)
*«This Too Shall Pass» (2011)
*«Homeless» (2011)
*«Viktoria» (2012)
*«Fuck You» (2013)
*«I Always Liked That» (2013)

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettstad
Organtransplantasjon

Ved ein **transplantasjon** blir vev eller organar flytta inn i eit menneske. Det kan vera frå same (autotransplantasjon) eller eit anna individ. Det som blir flytta blir kalla **transplantat**. Normalt skjer flyttinga mellom individ av same art (allotransplantasjon), men det er også mogeleg å overføre nokre slag vev mellom ulike artar (xenotransplantasjon). Det er også teknisk mogeleg å overføre heile organ på tvers av artane, til dømes eit hjarte frå ein gris til eit menneske. Eit slikt organ vil raskt avstøtast på grunn av sterke immunologiske mekanismar.

## Sjå òg
*Blodoverføring