open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Narr

**Narr** var ein person som i mellomalderen var tilsett ved kongelege eller fyrstelege hoff og som hadde som oppgåve å finna på tåpelege sprell for å mora kongen og dei andre ved hoffet. 

## Historie
Dei eldste døma på hoffnarrar stammar frå det gamle Egypt. Narreskikken var utbreidd i Europa og Asia, og er i europeisk samanheng særleg knytt til mellomalderen og renessansen. Den typiske narreutsjånaden med fleirfarga drakt og hatt eller hette med bjøller og eseløyre, hanekam eller hanehovud, stammar frå mellomalderen.
Ordninga varte ved til 1700-talet, og noko lenger i Russland og Italia.

## Galleri

Fil:Jheronimus_Bosch_011.jpg|Allegorien ‘Narreskipet’ måla av Hieronymus Bosch kring 1495.
Fil:WillSommers engraving 300dpi.jpg|Radering frå 1800-talet som viser Will Summers, hoffnarren til kong Henrik VIII av England.
Fil:Schalksnarr.jpg|*Der Schalcksnarr* («tøysenarr»), tresnitt frå Jost Amman si *Ständebuch* (1568). Narren har narredrakt og narresepter.
Fil:Diego Velázquez – El bufón el Primo (Museo del Prado, 1644).jpg|Den spanske hoffnarren Sebastián de Morra måla av Diego Rodríguez de Silva y Velázquez i 1636.
Fil: Joker red 02.svg|Jokeren i spelkort har sidan 1890-talet vore pryda med ein hoffnarr med hetteforma narrelue.


## Sjå òg
* Gjøglar
* Klovn
* Komikar
* Narrespel

## Kjelder
Lobnja

**Lobnja** (russisk Ло́бня) er ein by i Moskva oblast i Russland med om lag 80&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg rundt 27&nbsp;km nord for Moskva. 

Lobnja vart grunnlagt i 1902 og fekk bystatus i 1961. 

Området er rikt på arkitektoniske monument, som det nygotiske godset *Marfino* (ni kilometer nordaust for byen), som vart bygt av feltmarskalk Pjotr Saltykov på 1770-talet og omfattande modernisert av grev Panin 1837–1839. Palasset er i gotisk stil, meint å minne om ei mellomalderborg. Trapper knyt det til ei brygge av kvit stein nede ved elva, dekorert med statuar av griffar. Vest for palasset står ei barokkkyrkje (1701–1707). Det er òg ei gotisk bru, stalar og to parkar i engelsk stil.

Innan to kilometer frå Marfino ligg godset *Nikolskoje-Prozorovskoje*, som inneheld eit nybarokt herskapshus av feltmarskalk Prozorovskij og ei nyklassisistisk kyrkje bygt på 1770-talet. Like ved ligg *Rozjdestveno-Suvorovo*, der den femkupla Jomfrufødselskyrkja vart byet av Barjatinskij-fyrstane rundt 1700.

Den eldste bygningen i området er Treeiningskyrkja i Tsjasjnikovo (fire kilometer frå Lobnja). Den elegante italienske dekoren hennar, som minnar om katedralen i Tsjudovklosteret, daterer kyrkja til tidleg på 1500-talet, då italienske arkitektar som Aloisio den nye var aktive i Russland. Kyrkja vart først dokumentert i 1585, då Tsjasjnikovo var eigd av Nikita Romanov, bestefaren til tsar Mikael I. På slutten av 1600-talet var godset eigd av Lev Narysjkin, onkel til Peter den store på morsida, som la til eit klokketårn og oppdaterte kyrkjedekoren til å samsvare med sin eigen Narysjkin-barokke smak.

Andre kjende landsbyar nær Lobnja er Zjostovo (sju kilometer mot nordaust) og Fedoskino (ti kilometer mot aust), kjent for sin tradisjonelle folkekunst, med respektive Zjostovo-måleri og Fedoskino-miniatyrar. Landsbyen Krasnaja Poljana, som no ligg i Lobnja, var staden der den tyske hæren kom nærast Moskva i 1941.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lobnja|Lobnja]]» frå , den 17. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Bujnaksk

**Bujnaksk** (russisk Буйна́кск) er ein by i Republikken Dagestan i Russland med om lag 70&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved foten av Kaukasusfjella, rundt 35&nbsp;km sørvest for Makhatsjkala.

Han vart grunnlagt i 1834 som festnings-utposten *Temir-Khan-Sjura* (russisk Темир-Хан-Шура), nær ruinane av Balanjar frå mellomalderen. Han fekk bystatus i 1866. I 1920 var han senteret for den kortvarige Fjellrepublikken Nord-Kaukasus. Den 13. november 1920 erklærte den russiske regjeringa sjølvstyre til Dagestan under kongressen for dei dagestanske folka, som fann stad i Temir-Khan-Sjura. I 1922 vart bynamnet endra til Bujnaksk til ære for den revolusjonære Ullubij Bujnakskij.

I mai 1970 vart Bujnaksk sterkt råka av eit jordskjelv.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bujnaksk|Bujnaksk]]» frå , den 17. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Irritasjon

**Irritasjon** er den fysiske eller mentale reaksjonen på ei plage.

Fysisk irritasjon kan koma av ein reaksjon mot eit kjemisk stoff, varme, stråling eller mekanisk stress, som eit slag mot huda. Bakterieinfeksjon kan òg føre til irritasjon, og til dømes gje ein sår hals. Irritasjon kan føra til raudning, opphovning og vabler i det irriterte området.

Mentalt kan vedvarande smerter, ein viss situasjon eller ulike handlingar føra til irritasjon. Dersom irritasjonen ikkje går over kan den irriterte utvikla sinne. Bevisst skapt irritasjon kan brukast i erting.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Irritation|Irritation]]» frå , den 19. januar 2009.*
Det europeiske flagget

**Det europeiske flagget** består av tolv gylne stjerner i sirkel på blå bakgrunn. Stjernene er plassert i sirkel for å symbolisera einskap og samhald. Talet på stjerner har alltid vore det same og har ikkje noko med talet på medlemsland å gjera. Det europeiske flagget vart fyrst teke i bruk av Europarådet i 1955 for å representera heile Europa. Den europeiske unionen tok i bruk flagget i 1986, etter samtykke frå Europarådet. I dag vert flagget nytta av begge organisasjonane.

## Bakgrunnsstoff

* Conceil de l'Europa
Dubna (fleirtyding)

**Dubna** kan vise til:
* Dubna, ein by i Moskva oblast i Russland
* Dubna i Soroca, ein landsby og kommune i distriktet Soroca i Moldova
* Dubnaelva, ei elv i Russland, sideelv til Volga
* Dubna i Latvia, ei elv i Latvia, sideelv til Daugava
Belebej

**Belebej** (russisk Белебе́й) er ein by i Republikken Basjkortostan i Russland med om lag 60&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg 150&nbsp;km sørvest for Ufa. 

Busetnaden vart grunnlgd i 1715 og fekk bystatus i 1781. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Bor i Nizjegorod oblast

**Bor** (russisk Бор) er ein by i Nizjegorod oblast i Russland med om lag 75&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg på venstre (nordre) breidda av Volga, rett overfor Nizjnij Novgorod. Dei to byane er knytte saman med ei bru bygd i 1965 og med ferjer. 

I folketeljinga i 2002 hadde byen like over 60&nbsp;000 innbyggjarar og den store folkeauken fram til i dag kjem av at dei tre urbanliknande busetnadane Nekljudovo, Oktjabrskij og Bolsjoje Pikino vart slegne saman med Bor.
 

Bor vart grunnlagd på 1300-talet og fekk bystatus i 1938.

Av industri i byen finn ein skipsbygging og glasproduksjon. Den lokale glasfabrikken har laga glas for bilar og lastebilar frå GAZ og glas til bordbruk sidan 1934.

Kosmonauten Vjatsjeslav Zudov vart fødd i Bor.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bor (Nizjnij Novgorod oblast)|Bor (Nizjnij Novgorod oblast)]]» frå , den 17. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Labinsk

**Labinsk** (russisk Лаби́нск) er ein by i Krasnodar kraj i Russland med om lag 55&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Bolsjaja Laba, ei sideelv til Kuban, rundt 150&nbsp;km søraust for Krasnodar.

Stanitsaen *Labinskaja* vart grunnlagt hausten 1841. Don-kosakkar var dei første nybyggjarane i den nye stanitsaen. I 1947 fekk han bystatus og namnet vart endra til det noverande *Labinsk*.

## Økonomi og næringsliv
Sidan byen ligg i eit viktig jordbruksområdet er økonomien til byen prega av næringsmiddelindustri.
Det finst òg annan lettindustri, mellom anna ein fottøyfabrikk og ein måling- og lakkfabrikk.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Labinsk|Labinsk]]» frå , den 17. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Kotlas

**Kotlas** (russisk Котлас) er ein by sør i Arkhangelsk oblast i Russland med om lag 60&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved samløpet av elvane Nordre Dvina og Vytsjegda. 

Byen har ein av dei største papirfabrikkane i Russland og er eit senter for tømmerindustri. I tillegg har han ei viktig elvehamn og er eit jernbaneknutepunkt.

Staden vart grunnlagd i 1890, men det har truleg vore busetnader i området lenge før den tid. Kotlas fekk bystatus i 1917. 

## Gulag
Frå 1930-talet var Kotlas ein stad for deportasjon av *[[kulak]]ar*, som eit senter for skogsindustri. Det vart styrt av Kotlaslag-divisjonen av Gulag. Seinare tok byen imot alle moglege menneske som vart undertrykt og tvangsflytta under Stalin-tida. Det var ein særskild stor polsk folkesetnad i området, med heile polske landsbyar som vart tvangsflytta hit på 1920- og 1930-talet.

Arbeidsleirar eksisterte innanfor byområda fram til 1953. Forutan skogsarbeid og papirindustri arbeidde fangane med bygging av fabrikkar, bustader, bruer og jernbanar. Dei fleste leirane var brakkeleirar utan vakter. 

I tillegg var Kotlas ein viktig transittstad for forviste som skulle fraktast lengre nord og aust, sidan byen hadde ein jernbaneterminal.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kotlas|Kotlas]]» frå , den 17. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Tsjeremkhovo

**Tsjeremkhovo** (russisk Черемхово) er ein by i Irkutsk oblast i Russland med om lag 55&nbsp;000. Han ligg rundt 130&nbsp;km nordvest for Irkutsk. 

Byen vart grunnlagt i 1772 og fekk bystatus i 1917. Han er ein av kolgruvebyene i Irkutsk-kolbekkenet. Byen har òg ein stor industri. Den transsibirske jernbanen går gjennom byen. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tsjeremkhovo|Tsjeremkhovo]]» frå , den 17. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Mikhajlovka

**Mikhajlovka** (russisk Миха́йловка) er ein by i Volgograd oblast i Russland med om lag 55&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Medveditsa, rundt 180&nbsp;km nordvest for Volgograd. 

Han vart grunnlagt i 1762 som ein khutor (landsby) og kalla opp etter eigaren, Mikhail Sebrjakov (russisk: Миха́ил Себряко́в). Han fekk bystatus i 1948. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Mikhajlovka|Mikhajlovka]]» frå , den 17. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Novoaltajsk

**Novoaltajsk** (russisk Новоалта́йск) er ein by i Altaj kraj i Russland med om lag 75&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg rundt 13&nbsp;km nordaust for Barnaul.

Landsbyen *Tsjesnokovka* (russisk: Чесноковка) har vore kjend sidan midten av 1700-talet. I 1942 fekk han bystatus og i 1962 vart namnet endra til det noverande Novoaltajsk.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Novoaltajsk|Novoaltajsk]]» frå , den 17. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Uzlovaja

**Uzlovaja** (russisk Узлова́я) er ein by i Tula oblast i Russland med om lag 50&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg 50&nbsp;km søraust for Tula. 

Han vart grunnlagd i 1873 som ein busetnad ved jernbanestasjonen *Khrusjtsjovskaja* (russisk Хрущёвская). Namnet vart endra til Uzlovaja i 1877 og staden fekk bystatus i 1938.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Uzlovaja|Uzlovaja]]» frå , den 17. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Talnakh

**Talnakh** (russisk Талнах) er ein del av byen Norilsk i Krasnojarsk kraj i Russland. Talnakh var tidlegare ein egen by, men vart i 2005 slått saman med Norilsk. Han ligg rundt 25 kilometer nord for Norilsk, ved foten av Putoranfjella på Tajmyrhalvøya.

Byen er heimstad for gruvene som forsyner produksjonen av nikkel og andre metall i Norilsk sin metallurgiske industri. Mineralet talnakhitt er kalla opp etter Talnakh.

Frå 2001 vart det innført reiserestriksjonar for utlendingar og russarar som ikkje var busett i området og Talnakh var dermed ein såkalla lukka by. Restriksjonane gjeld òg etter samanslåinga i 2005, sidan òg Norilsk er ein lukka by.

## Folketal

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Talnakh|Talnakh]]» frå , den 17. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Solnetsjnogorsk

**Solnetsjnogorsk** (russisk Солнечного́рск) er ein by i Moskva oblast i Russland med om lag 50&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved bredda av innsjøen Senezj, 65&nbsp;km nordvest for Moskva. 

Opphavleg var staden ein landsby ved namn *Solnetsjnaja Gora* (tyder «Solbakken»). I 1938 fekk han bystatus og namnet vart endra til Solnetsjnogorsk. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Solnetsjnogorsk|Solnetsjnogorsk]]» frå , den 17. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Mikhajlovsk i Stavropol kraj

**Mikhajlovsk** (russisk Миха́йловск) er ein by i Stavropol kraj i Russland med om lag 115&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg rundt 10&nbsp;km nord for Stavropol. 

Han vart grunnlagt i 1784 som landsbyen *Mikhajlovskoje* (russisk: Миха́йловское) og vart seinare ein kosakk-stanitsa. I 1870 var han ikkje lenger militært viktig og vart «degradert» tilbake til landsby igjen. I 1963 vart namnet endra til *Sjpakovskoje* (russisk: Шпа́ковское). Han fekk bystatus og namnet vart endra til Mikhajlovsk i 1999.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Mikhajlovsk i Stavropol kraj|Mikhajlovsk i Stavropol kraj]]» frå , den 17. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Verkhnjaja Pysjma

**Verkhnjaja Pysjma** (russisk Ве́рхняя Пы́шма) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 75&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg 10&nbsp;km nord for Jekaterinburg. 

Busetnaden har opphav i landsbyen *Pysjminskoje* (etter elva Pysjma) som dukka opp her i 1660. Grunnlegginga vert rekna som 1854 og ei kopargruve vart opna her i 1856. Han fekk bystatus i 1946.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Borovitsji

**Borovitsji** (russisk Боровичи) er ein by i Novgorod oblast i Russland med om lag 50&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg lengst nord i Valdajhøgdene, 160&nbsp;km aust-nordaust for Novgorod.

Byen ligg ved elva Msta og like oppfor frå Borovitsji ligg dei kjente Msta-strykA, som er populære hos turistar.

## Historie
Busetnaden vart først nemnt i 1495. Han fekk status som by i 1770 av Katarina II. Den viktigaste levevegen til byen var å lose skip gjennom stryka på elva Msta, som var ein del av ein viktig vassveg som knytte det sentrale Russland til Austersjøen (derfor finst eit ror på byvåpenet som vart godkjend av Katarina II). Men ved midten av 1800-talet hadde Msta-elva som transportrute vorte mindre viktig, og etter opninga av Volga-Austersjøkanalen og jernbanen Moskva–Sankt Petersburg.

På 1800-talet vart det i nærleiken av Borovitsji funne førekomstar av ei spesiell leire som egna seg til eldfast teglstein og den første fabrikken for produksjon av eldfast teglstein i området opna i 1855. I 1878 gjorde eit sidespor til jernbanen Moskva–Sankt Petersburg ved Uglovka-stasjonen det mogeleg å opprette fleire store fabrikker for slik produksjon i 1880. Òg i dag er ein stor del innbyggjarane tilsett i teglstein-industrien.

Under den andre verdskrigen var det ein krigsfangeleir i Borovitsji, der det frå 1944 til 1947 var fleire tusen fangar. Leiren vart oppløyst i 1953.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Borovitsji|Borovitsji]]» frå , den 17. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Newton (fleirtyding)

**Newton** kan mellom anna syna åt:

* Newton, ei avleidd SI-eining i fysikken for krefter
* Isaac Newton, engelsk fysikar
* TV-programmet Newton, eit TV-program på NRK
* XMM-Newton, eit romobservatorium namnsett etter Isaac Newton
Sibaj

**Sibaj** (russisk Сиба́й) er ein by i Republikken Basjkortostan i Russland med om lag 55&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg rundt 300&nbsp;km søraust for Ufa, sør i Uralfjella. 

Staden vart grunnlagd i 1913 og fekk bystatus i 1955. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Volzjsk

**Volzjsk** (russisk Волжск) er ein by i Republikken Mari El i Russland med om lag 55&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg på venstre (nord) bredda av elva Volga, rundt 90&nbsp;km søraust for Josjkar-Ola. 

Staden vart første gong nemnt på 1500-talet, men fekk først bystatus i 1940. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Roslavl

**Roslavl** (russisk Рославль) er ein by i Smolensk oblast i Russland med om lag 45&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Ostjor, i nedbørsfeltet til Dnepr, rundt 110&nbsp;km søraust for Smolensk. 

Byen vart grunnlagt i 1137 av Smolensk-fyrsten Rostislav Mstislavitsj, som byen òg er kalla opp etter. Roslavl var under litauisk styre i 1408 og vart avstått til Russland i 1667. 

Roslavl er i dag eit knutepunkt for veg og jernbane, og ein marknadsby. 

## Kjende personar frå Roslavl
*Mikhail Mikesjin, bilethoggar og målar
*Sergej Konjonkov, bilethoggar

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Vjazma

:*For elvene med same namn, sjå [[Vjazma ved Dnepr]] og [[Vjazma ved Uvod]].*

**Vjazma** (russisk Вя́зьма) er ein by i Smolensk oblast i Russland med om lag 50&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Vjazma, rundt 155&nbsp;km aust-nordaust for Smolensk. 

## Historie

Gjennom hele den turbulente historia si har byen forsvart Moskva mot åtak frå vest.

### Mellomalderen
Vjazma vart første gong nemnt i ei krønike i 1239, men ein trur at busetnaden er langt eldre. På den tida høyrte byen til ei sidegrein av Rurikidehuset Smolensk. I 1403 vart byen erobra av Litauen. I 1494 vart Vjazma teken av Storfyrstedømet Moskva og omgjort til ei festning, der som det berre finst eitt enkelt tårn igjen av i dag. To viktige kloster vart utstyrt med steinkyrkjer, mellom anna ei sjeldan tre-spira kyrkje tileigna til Vår Frue av Smolensk (Hodegetria) og innvigd i 1638. Ei portkyrkje i same kloster er frå 1656 og katedralen i byen vart fullført i 1676. Øvrige kyrkjer er stort sett bygt i barokk stil.

### Slaget ved Vjazma

Under Felttoget til Napoleon i Russland i 1812, fann det 22. oktober 1812 stad eit slag nær Vjazma, mellom den franske hæren (opp til 37&nbsp;000 soldatar) under retrett og den russiske armeen (25&nbsp;000 mann). Fortroppen av den russiske hæren under kommando av generalløytnant Mikhail Miloradovitsj og ei kosakkeining under general Matvej Platov gjekk til åtak på baktroppkorpset til marskalk Louis Nicolas Davout aust for Vjazma og avskjerte tilbaketrekkingsruta hans. Med hjelp frå armeene til Eugène de Beauharnais og Józef Antoni Poniatowski klarte Davout å bryte rekkene i den russiske armen. Dei franske styrkane sine forsøk på å halde høgdene ved Vjazma og byen sjølv vart derimot mislukka. Om kvelden 22. oktober inntok russarane Vjazma, som var vorte sett i brann av franskmennene. Den franske armeen mista 6000 mann i slaget og 2500 soldatar var vorte tekne til fange. Russarane mista rundt 2000 mann. 

### Den andre verdskrigen
Under den Den andre verdskrigen vart Vjazma igjen ei slagmark, denne gongen mellom Den raude armeen og Wehrmacht, under slaget om Moskva. Vjazma var okkupert av den tyske armeen mellom 7. oktober 1941 og 12. mars 1943. Mesteparten av byen vart øydelagd og gjenoppbygd etter krigen. 

## Økonomi og næringsliv
Vjazma er i dag eit stort jernbaneknutepunkt på Warszawa &ndash; Moskva-banen, med samband til St.Petersburg, Kaluga og Brjansk. I næringslivet i byen dominerer næringsmiddel- og lysindustri og det finst òg ein mekanisk fabrikk.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vjazma|Vjazma]]» frå , den 17. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Balakhna

**Balakhna** (russisk Балахна) er ein by i Nizjegorod oblast i Russland med om lag 50&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg på høgresida av Volga, rundt 30&nbsp;km nordvest for Nizjnij Novgorod.

## Historie

Balakhna vart grunnlagt i 1474 som *Sol-na-Gorodtse*. Etter at Khanen av Kazan jamna han med jorda i 1536 vart det ført opp eit trefort for å verne busetnaden mot fleire åtak  frå tatarane. Dei neste hundreåra blømde Balakhna som eit senter for saltverk og kornhandel. Rundt problemtida var han den tolvte største byen i landet.

Adam Olearius vitja og skildra byen i 1636. Dette året bygde fleire skipsbyggarar frå Holstein dei første russiske skipa her og grunnla med det Balakhna som eit av dei fremste sentera for skipsbygging for trafikken på dei russiske elvane. Innbyggjarane var òg kjent som dugande strikkarar og for framstilling av farga fliser, som mellom anna vart nytta i utsmykkinga av Frelsarkyrkja (1668) og andre lokale bygg. Balakhna er ein av dei få russiske byane som vart vist på Amsterdam-verdskartet frå 1689 (som *Balaghna*).

## Attraksjonar
Den eldste bygningen i byen (og i heile regionen) er den teltforma Nikolaikyrkja frå 1552. Av alle dei teltforma kyrkje oppført i teglstein er dette den som kjem nærast sine forgjengarar bygt i tre. Kristi fødsels-kyrkje (1675) representerer ei arkaisk monumental form for klosterkatedral. Like ved ligg ein statue av Kuzma Minin, som vart fødd i Balakhna.

Den nordvestlege delen av Balakhna vert kalla Pravdinsk og var tidlegare ein eigen urbanliknande busetnad før han vart slått saman med Balakhna i 1993.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Veto

**Veto** (frå latin, 'eg forbyr') er ei spesiell form for stemme som har utsettande eller blokkerande effekt for ei slutning innanfor ei gitt ramme. Eit veto kan berre forhindra ei slutning, det kan ikkje forandra innhaldet i denne. Den som kan legge ned ei slik stemme har *vetorett*.

Prinsipielt finst det to slags veto:
* Utsettande veto, som blokkerer ei slutning til ei ny avstemming kan bli utført.
* Absolutt veto, som blokkerer ei slutning heilt. Ei ny avstemming er her ikkje mogleg.
Krymsk

**Krymsk** (russisk Крымск) er ein by i Krasnodar kraj i Russland med om lag 55&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg rundt 80&nbsp;km vest for Krasnodar. 

Han vart grunnlagt i 1862 som ei festning og *[[stanitsa]]* med namnet *Krymskaja* (russisk: Кры́мская), kalla opp etter eit regiment av krimkosakkar. Han fekk bystatus og sitt noverande namn i 1958.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Krymsk|Krymsk]]» frå , den 17. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Nintendo DS

**Nintendo DS** (**ニンテンドー**, **D**ual **S**creen eller **D**evelopers **S**ystem, ofte forkorta til **NDS** eller **DS**) er ein handheldt spelkonsoll laga av det japanske føretaket Nintendo. DS blei lansert i 2004 i Japan og Nord-Amerika, og kom til Europa i 2005.

Nintendo DS består av to samanleggbare skjermar, der den eine skjermen er trykkfølsom. Det fylgjer med ein eigen griffel som nyttast til peike på skjermen med. Spelekosollen er og utstyrt med mikrofon og støtte for trådlaus kommunikasjon (IEEE 802.11). Innan ei grense på om lag 10–30 m, avhengig av førehalda, kan 2-8 spelarar såleis spele saman mot kvarandre. Sidan spelkonsollen støttar nedlasting av innhald frå andre DS'ar, er det ikkje naudsynt at alle eig det same spelet. Når konsollen vert slått av, vert nedlasta innhald sletta frå minnet.

Nintendo DS nyttar ein eigen type spelekassettar som på størrelsen kan minne om vanlege minnekort. Spelkassetten skal setjast inn i eit hol bak DSen. Nintendo DS støttar og spelekasettar til Game Boy Advance. Ettersom desse kassettane er smykje større, vert ei anna hol nytta for å sette inn desse spela. DS støttar derimot ikkje spel til den originale Gameboy eller GameBoy Color.

## Omformingar
### Nintendo DS Lite

Nintendo DS Lite er ei mindre og lettare utgåve av Nintendo DS som vart annonsert 26. januar 2006. Konsollen vart utgjeve først i Japan 2. mars 2006, og kom til Nord-Amerika og Europa juni same året.

Nytt med DS Lite er klårare og lysare skjermar, der ein kan justere lysstyrken på dei mellom fire nivå. Skalet på maskina er no blankt på utsida, og matt inni. Lysindikatorane som synar om eininga er slått på eller blir lada er flytta opp til øvre høgre hjørne, som gjer lysa synlege både når maskina er opna og lukka att. Styrekrossen og A-, B-, X- og Y-knappane er blitt omforma for å stå nærare i stil med dei på Wii og Game Boy Micro. Av/på knappen er flytta frå øver venstre hjørne på innsida til høgrekanten på utsida av eininga. Peikepennen er gjort større, og blir putta inn i eit hol på høgrekanten av konsollen.

Game Boy Advance-utgangen på maskina er blitt mindre, noko som gjer at GBA-spelekassettar står ut av maskina med om lag 1&nbsp;cm. Med kvar DS Lite følgjer det med eit støvdeksel som ein kan ha i GBA-utgangen om han ikkje blir brukt.

### Nintendo DSi

Den 2. oktober 2008 kunngjorde Nintendo nok eit brigde på Nintendo DS, kjend som Nintendo DSi. Denne utgåva har større skjermar og eit nytt grensesnitt som lèt spelarane laste ned spel frå nettet. Støtta for Gameboy Advance spel er fjerna. Istaden kan DSi nytte SD-minnekort til å redigere, vise og ta bilete med det innebygde kameraet.

## Avgrensa utgåver

Zeldagold ds closed.jpg
Nintendo DS Mario Edition.jpg

## Kjelder
Ingeniørvitskap

**Ingeniørvitskap** eller **ingeniørfag** er fagområde som gjer seg praktisk nytte av vitskaplege forsking og oppdagingar. Ingeniørvitskap gjer i stor grad bruk av matematikk og naturvitskap, men medan naturvitskapen tek sikte på å forstå naturen og naturfenomen, arbeider ein innan ingeniørvitskap med å kompa fram til ny teknologi som ikkje finst frå før og har på det viset mykje til felles med matematikk, der ein òg arbeider med å utvikla nye idear. Ingeniørvitskap skil seg likevel frå matematikk, ved å vera meir praktisk orientert. Det er ikkje alltid klårt kvar grensene går mellom matematikk, naturvitskap og ingeniørvitskap. Typiske døme på fagretningar er bygg og anlegg, elektrofag, telekommunikasjon, signalhandsaming, kybernetikk. kjemi, maskinteknikk, materialteknologi, nanoteknologi. Mange ingeniørgreiner, som til dømes romfart, er tverrfaglege disiplinar, der ingeniørar frå mange fagfelt arbeider saman. Dei som arbeider med ingeniørfag vert kalla ingeniørar. 

## Sjå òg
* Vitskap
* Teknologi
Agnete

**Agnete, Agneta, Agnethe** eller **Agnetha** er fomer av det latinske kvinnenamnet Agnes, som tyder 'rein, kysk'. 

Agnete har namnedag den 21. januar i Noreg og Sverige.

## Bruken av namnet i Noreg
* Ved folketeljinga i 1801 var det knapt 627 med dette namnet i forma *Agnete, Agneta, Agnethe* eller *Agnetha*.
* Ved folketeljinga i 1900 var det 2450 som hadde namnet, i formene * Agnehte, Agnet, Agneta, Agnete, Agneth, Agnetha, Agnethe, Agnetta, Agnette, Agnetthe, Agnit, Agnite, Agnnette, Agntthe, Agnætte* 
* I 2008 var det vel 1100 som hadde *Agnete, Agnethe, Agnetha* eller *Agneta* til første fornamn.

## Kjende namneberarar
* Agnete Bjørneboe (f. 1943), dansk kunstnar
* Agnetha Fältskog (f. 195), svensk songar, medlem i ABBA
* Agnete Kristin Johnsen (f. 1994), vokalist i gruppa The BlackSheeps

## Kjelder
* Folketeljingar i Digitalarkivet
* Olav Veka 1991: *Namneboka*, Det Norske Samlaget ISBN 82-521-3604-4

## Bakgrunnsstoff
Ave Maria

**Ave Maria** eller **Ver helsa, Maria**, òg kalla «Englehelsinga», er ei katolsk bøn retta til Jomfru Maria. 

Dei første fire linene er henta frå engelen Gabriels helsing til Maria i *[[Evangeliet etter Lukas]]*. Dei tre siste linene er ei bøn om Marias forbøn. Bøna vert bruka både for seg sjølv og i kombinasjon med andre bøner, og er den mest framtredande delen av rosenkransbøna. Ave Maria er òg sentral i angelusbøna. 

Bøna fekk ei sterk stilling i seinmellomalderen. Ho vart sungen fleirstemmig, som regel til ein gregoriansk melodi, alt på 1100-talet. I romantikken fekk ho ny aktualitet, mange komponistar har tonsett songen, spesielt kjende er Franz Schuberts opus 52/6 og Charles Gounods «Méditation», ein tilkomponert melodi over Bachs «Preludium nr. 1» (1722). I den katolske salmeboka *[[Lov Herren Katolsk salmebok|Lov Herren]]* er ho teken med på nr. 755 med tone av Kirsten H. Jørgensen. 

## Teksten

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ave Maria|Hill deg, Maria]]» frå , den 18. januar 2009.*
Vysjnij Volotsjok

**Vysjnij Volotsjok** (russisk Вы́шний Волочёк) er ein by i Tver oblast i Russland med om lag 50&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg rundt 120&nbsp;km nordvest for Tver.

## Historie
Busetnaden har vore kjend sidan 1437. Vysjnij Volotsjok ligg i Valdajhøgdene, mellom elvane Tvertsa og Tsna, på vasskiljet mellom Volga og Austersjøen. 
Frå dette kjem namnet på byen, som tyder «Den øvre staden der båtar vert dradd mellom elvar». I 1703–1722 fekk Peter den store bygd ein kanal som knytte desse to elvane saman, Mariinskkanal-systemet). Seinare vart Vysjnij Volotsjok eit viktig senter for tekstilproduksjon.

## Næringsliv
Byen har i dag eit mangfaldig næringsliv, som omfattar tekstilindustri, trevarer, papirindustri og næringsmiddelindustri, i tillegg til enkelte utdanningsinstitusjonar.

Både hovudvegen og jernbanen mellom Moskva og Sankt Petersburg går gjennom byen.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Krasnokamensk

**Krasnokamensk** (russisk Краснока́менск) er ein by i Zabajkalskij kraj i Russland med om lag 55&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg rundt 400&nbsp;km søraust for Tsjita.

Krasnokamensk vart grunnlagd i 1967 og fekk bystatus i 1969. Han er mest kjend for urangruva si, som er den største i Russland

Krasnokamensk lufthamn ligg 7&nbsp;km søraust for byen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Krasnokamensk|Krasnokamensk]]» frå , den 18. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Nazarovo

**Nasarovo** (russisk Назарово) er ein by i Krasnojarsk kraj i Russland med om lag 45&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg på venstre bredda av elva Tsjulym, ei sideelv til Ob, rundt 240&nbsp;km vest for Krasnojarsk. 

## Historie
Byen vart grunnlagt i 1700 av Nasari Patjukov, nær staden der elva Adadymka munnar ut i Tsjulym.

I 1786 vart landsbyen nemnt som *Nasarovskij*, kalla opp etter grunnleggaren og busett av 15 familiar. Byen tente òg som eksilby, til dømes for dekabristen Anton Arbusov, som døydde her.

I 1888 vart det oppdaga førekomstar av brunkol i området. Etter den andre verdskrigen starta utvinninga i stor stil, med utbyggingen av det første dagbrotet mellom 1947–1953.

Så følgde bygging av eit varmekraftverk. I 1946 fekk landsbyen status som urbanliknande busetnad og i 1961 fekk Nasarovo bystatus.

## Næringsliv
Forutan kolutvinning og energiforsyning (varmekraftverket Nasarovskaja GRES) finst det i byen verksemder innan maskinbygging, bygningsindustri (stål- og betongkonstruksjonar, isolasjonsmaterial) og møbelindustri.

Nasarovo ligg ved ein jernbane som knyt Atsjinsk ved den transsibirske jernbanen med Abakan ved den sørsibirske jernbanen. Bygginga av denne jernbanestrekninga starta i åra før første verdskrig, men vart ikkje fullført før i 1925.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nazarovo|Nazarovo]]» frå , den 17. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Agnes

**Agnes** er eit kvinnenamn som på latin tyder 'rein, kysk'. 

Agnes har i Noreg namnedag den 21. januar.

## Bruken av namnet i Noreg
Namnet var mykje bruke rundt førre hundreårsskifte, men frå 1920-åra søkk populariteten, og namnet vart lite bruka, før det dei aller siste åra har hatt ein svak popularitetsauke
* Ved folketeljinga i 1801 var det knapt 101 med dette namnet i forma *Agnes* eller, vanlegare, *Agnis*
* Ved folketeljinga i 1900 var det 6980 som hadde namnet, i formene *Agnes, Agnhis, Agnies, Agnis, Agnnes, Agnæs* – ei heitte *Agnus*, men det var elles bruka som eit gutenamn.
* I 2008 var det 3695 som hadde *Agnes* til første fornamn.

## Kjende namneberarar
* Heilage Agnes, populær helgen i mellomalderen
* Agnes Gonxhe Bojaxhiu (1910-1997), betre kjend som Mor Teresa
* Agnes Buen Garnås (f. 1946), norsk folkemusikar
* Agnes Kittelsen (f. 1980), norsk skodespelar, kjend i rolla som Tikken Manus i Max Manus
* Agnes Ravatn (f. 1983), norsk forfattar
* Agnes Carlsson (f. 1988), svensk musikar

## Kjelder
* Folketeljingar i Digitalarkivet
* Olav Veka 1991: *Namneboka*, Det Norske Samlaget ISBN 82-521-3604-4

## Bakgrunnsstoff
Liski

**Liski** (russisk Ли́ски) er ein by i Voronezj oblast i Russland med om lag 55&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Don, rundt 80&nbsp;km sør for Voronezj. 

Liski vart grunnlagd som ein utpost mot mogeleg åtak frå krimtatarar i 1571. Den moderne byen oppstod i 1928 som *Novaja Pokrovka*. I 1943 vart namnet endra til *Svoboda* og i 1965 til *Georgiu-Dezj*, etter den rumenske kommunistleiearen Gheorghe Gheorghiu-Dej. I 1990 fekk han det noverande namnet sitt, Liski.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Liski|Liski]]» frå , den 18. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Klimovsk

**Klimovsk** (russisk Кли́мовск) er ein by i Moskva oblast i Russland med om lag 55&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg rundt 55&nbsp;km sør for Moskva.

Klimovsk vart grunnlagt på første halvdel av 1800-talet som landsbyen *Klimovka* (russisk Кли́мовка). Han endra namn til *Klimovsk* i 1883, og fekk bystatus i 1940. Utviklinga av Klimovsk er nært knytt til historia til maskinfabrikken i byen. Jernbanen Moskva&ndash;Kursk passerte like ved landsbyen og dette gjorde det i 1882 mogeleg å skipe og bygge ein fabrikk for produksjon av reservedelar til veveri-maskinane som var nødvendige for bomullsfabrikkane i sentrale provinsar av Russland.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Klimovsk|Klimovsk]]» frå , den 18. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Kirisji

**Kirisji** (russisk Кириши) er ein by i Leningrad oblast i Russland med om lag 50&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg på høgre bredda av elva Volkhov, 115&nbsp;km søraust for Sankt Petersburg. 

Busetnaden Kirisji vart første gong nemnt i dokument i 1693. Byen vart fullstendig øydelagd i 1943 under den andre verdskrigen. I 1960 vart han gjenoppbygd og oljeraffineriet Kinef vart bygt i byen. Han fekk bystatus i 1965.

Bynamnet har opphav i elva Kirisja (tidlegare Kiresja), ei sideelv til Volkhov.

## Vennskapskommunar
*  Tysfjord i Noreg

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Kogalym

**Kogalym** (russisk Когалым) er ein by i Khanty-Mansia i Russland med om lag 60&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Ingujagun, rundt 320&nbsp;km nordaust for Khanty-Mansijsk.

Kogalym vart grunnlagd i 1975 i samband med utbygging av oljefelt i nærleiken. Han fekk bystatus i 1985.

Økonomien i byen er basert på utvinning av olje og gass.

Kogalym lufthamn ligg 10&nbsp;km sør for byen.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Timasjovsk

**Timasjovsk** (russisk Тимашёвск) er ein by i Krasnodar kraj i Russland med om lag 50&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Kirpili, rundt 60&nbsp;km nord for Krasnodar.

Staden fekk bystatus i 1966.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Beloretsjensk

**Beloretsjensk** (russisk Белоре́ченск) er ein by i Krasnodar kraj i Russland med om lag 55&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Belaja, rundt 75&nbsp;km søraust for Krasnodar. 

Han vart grunnlagt som ein kosakk-buetnad i 1863 og fekk bystatus i 1958.

Under sovjettida låg det ein gulag-arbeidsleir her.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Beloretsjensk|Beloretsjensk]]» frå , den 18. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Buguruslan

**Buguruslan** (russisk Бугурусла́н) er ein by i Orenburg oblast i Russland med om lag 45&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Bolsjoj Kinel, ei sideelv til Samara), rundt 280&nbsp;km nordvest for Orenburg.

Staden vart grunnlagd i 1748 og han fekk bystatus i 1781. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Krasnokamsk

**Krasnokamsk** (russisk Краснока́мск) er ein by i Perm kraj i Russland med om lag 50&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Kama, rundt 30&nbsp;km vest for Perm. 

Staden vart grunnlagt i 1929 og fekk bystatus i 1938. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Kimry

**Kimry** (russisk Кимры) er ein by sør i Tver oblast i Russland med om lag 40&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Volga, ved samløpet med Kimrka, rundt 130&nbsp;km aust for Tver. 

## Historie
Kimry vart første gong nemnt i skriftlege kjelder i 1546 som ein travel skomakar- og handelslandsby på venstre bredda av Volga. Den delen av Kimry som ligg på høgresida, kalla Savjolovo, starta først å vokse i 1901, då ein jernbane knytte han til Moskva. Kimry fekk bystatus i 1917. Mange gamle trebygningar og kyrkjer finst framleis i Kimry.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kimry|Kimry]]» frå , den 18. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Gorno-Altajsk

**Gorno-Altajsk** (russisk Го́рно-Алта́йск) er hovudstaden i Republikken Altaj i Russland og har om lag 65&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg 3&nbsp;641&nbsp;km aust for Moskva.

Gorno-Altajsk er den einaste byen i republikken og ligg i den tronge Majmadalen ved foten av Altajfjella. Russisk-ortodokse misjonærar som kom til dalen i 1830 snubla over den vesle busetnaden *Ulala*, som på den tid bestod av nitten innfødde og tre russiske familiar. Neste år vart Ulala vald som staden for det første ortodokse misjonsstasjonen i Altaj og russiske nybyggjarar starta å flytte til landsbyen.

Då Ojrot autonome oblast vart oppretta i 1922 vart Ulala hovudstaden her. I 1928 fekk landsbyen status som by og i 1932 vart namnet endra til *Ojrot-Tura*. I 1948 innsåg dei sovjetiske styresmaktene omsider at dei innfødde stammene i området faktisk ikkje kalla seg sjølv for ojrotar og namnet på republikken vart endra til Gorno-Altaj autonome oblast (dvs. Fjell-Altaj autonome *oblast*) og med dette kom namnet på hovudstaden.

Gorno-Altajsk har ein del spreidd industri, Gorno-Altajsk lufthamn, eit teater, eit universitet og eit regionalt museum. Næraste jernbanestasjon er i Bijsk, 96&nbsp;km unna.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gorno-Altajsk|Gorno-Altajsk]]» frå , den 18. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Huldreslått

**Huldreslåttar** er nemninga på slåttar som gjerne går på svært særeigne felestille, og dei har ord på seg for å vera svært gamle. I mange høve er det segner fest til slåttane, som fortel at dei er lært av huldrefolket eller dei underjordiske. Oftast har spelemennene høyrt slåttane når dei har vore einsame på fjellet, og så teke slåttane med seg til bygda att. Dei aller fleste huldreslåttane er gangarar, men det finst og nokre springarar mellom dei. Kivlemøyslåttane lyt reknast til huldreslåttane, både på grunn av alderen og felestillet. Slåttar som Fanitullen kan og reknast saman med desse, men i dette høvet er opphavet til slåtten djevelen, ikkje huldrefolket. 

Mange av slåttane er reine lydarslåttar, som til dømes Grihamaren frå Vang i Valdres.
Domodedovo

**Domodedovo** (russisk Домоде́дово) er ein by i Moskva oblast i Russland med om lag 155&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg rundt 37&nbsp;km sør for Moskva. 

Domodedovo vart grunnlagt i 1900 som ein busetnad ved ein jernbanestasjon med same namn. Byen er kalla opp etter den nærliggande landsbyen Domodedovo, som har eksistert sidan minst 1410. Byen fekk bystatus i 1947. Domodedovo internasjonale lufthamn ligg berre få kilometer frå Domodedovo.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Domodedovo (by)|Domodedovo (by)]]» frå , den 18. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Livny

**Livny** (russisk Ливны) er ein by i Orjol oblast i Russland med om lag 40&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Sosna, ei sideelv til Don, rundt 120&nbsp;km søraust for Orjol. 

## Historie
Byen vart første gong nemnd på 1100-talet. I 1556 vart det bygd eit trefort kalla Ust-Livny ved bredda av elva Livenka,. Festninga var viktig for forsvaret av Storfyrstedømet Moskva i sør mot åtak frå krimtatarar opp langs Muravskij-ruta. 

Tredve år seinare sendte Ivan den skrekkelege fyrst Masalskij for å bygge byen Livny under ein garnison stasjonert ved fortet. Byen vart plyndret og brent av tatarane fleire gonger. I 1606 gjekk innbyggjarane i Livny til opprør mot Boris Godunov og drap guvernøren hans og erklærte støtta si til Falske Dmitrij I. To år seinare valde Ivan Bolotnikov byen som base for sine militære felttog mot Vasilij IV. 

I 1618 vart byen brend av Petro Konasjevytsj sine kosakkar. Krimtatarane gjekk til åtak på byen att i 1661 og brente han ned til grunnen. Så snart tataråtaka gav seg, starta ein velstandsperiode for byen. På 1800-talet var Livny ein stor rival for Jelets som det viktigaste handelssentrumet i området.

## Kjende personer frå Livny
* Sergej Bulgakov, filosof

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Livny|Livny]]» frå , den 18. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Jartsevo

**Jartsevo** (russisk Я́рцево) er ein by i Smolensk oblast i Russland med om lag 40&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Vop, rundt 55&nbsp;km nordaust for Smolensk. 

Jartsevo vart grunnlagt på staden til landsbyen *Jartsevo-Perevoz* (russisk: Я́рцево-Перево́з). Han voks til ein by etter bygginga av en bomullsfabrikk i 1873. Seinare vart òg ein såpefabrikk, eit teglverk, eit sagbruk og eit støperi bygt i området. Jartsevo fekk bystatus i 1926.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jartsevo|Jartsevo]]» frå ,  den 18. januar 2009.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Njagan

**Njagan** (russisk Нягань) er ein by nordvest i Khanty-Mansia i Russland med om lag 65&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg 40&nbsp;km vest for elva Ob og rundt 230&nbsp;km nordvest for Khanty-Mansiysk. 

Bynamnet kjem frå elva Njagan-Jugan, ei sideelv til Ob. 

Njagan er av dei yngste byane i Vest-Sibir. Han vart grunnlagt i 1965 som eit senter for skogsdrift og heitte opphavleg *Njakh* (Нях). Namnet vart endra til Njagan 15. august 1985, samstundes med at busetnaden fekk bystatus. 

Byen er i dag primært eit senter for petroleum- og naturgassindustrien.

Njagan ligg i eit flatt og myrlendt område og regionen er kjent for brå temperaturfall. 

Jernbanen frå Jekaterinburg til Ob-regionen vart opna gjennom Njagan 2. april 1967. Njagan lufthamn, 10&nbsp;km aust for byen, opna i 1993.

I 2000 vart det opna eit regionalt museum i Njagan.

## Kjende personer frå Njagan
* Maria Sjarapova (f. 1987), tennisstjerne

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Njagan|Njagan]]» frå , den 18. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Frjazino

**Frjazino** (russisk Фря́зино) er ein by i Moskva oblast i Russland med om lag 55&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg 25&nbsp;km nordaust for Moskva. Byen ligg ved elva Ljubosejevka.

Staden vart grunnlagd i 1584, men fekk ikkje bystatus før i 1951.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Montsjegorsk

**Montsjegorsk** (russisk Мончегорск) er ein by på Kolahalvøya, i Murmansk oblast i Russland med om lag 40&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg rundt 120 kilometer sør for Murmansk. 

Montsjegorsk er eit senter for nikkel- og koparproduksjon og området rundt byen er særs forureina. Det russiske luftforsvaret sin Montsjegorsk flybase ligg 13 km nordaust for byen. Byen er òg kjent som eit vintersportssenter i området.

Montsjegorsk er vennskapsby til Sortland.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Montsjegorsk|Montsjegorsk]]» frå , den 18. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Vidnoje

**Vidnoje** (russisk Ви́дное) er ein by i Moskva oblast i Russland med om lag 105&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg tre kilometer sør for bygrensa til Moskva.

Busetnaden starta som datsja-staden *Rastorgujevo* i 1902. Like ved er Gorki Leninskije, eit tidlegare herregods som Lenin nytta i sine siste år. Sukhanovka-fengselet vart grunnlagd av NKVD i 1938 på området til det gamle Jekaterinskaja Pustyn-klosteret. I 1949 vart busetnaden Vidnoje grunnlagd for arbeidarar ved den nybygde fabrikken til *Moskva Koks- og Gassverk*. Vidnoje fekk bystatus i 1965.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vidnoje|Vidnoje]]» frå , den 18. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Anapa

**Anapa** (russisk Ана́па) er ein by i Krasnodar kraj i Russland med om lag 85&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved Svartehavet, rundt 130&nbsp;km vest for Krasnodar.

Byen er ein ferie- og rekreasjonsstad med mange kurstader og hotell. Saman med Sotsji og fleire andre byar langs den russiske svartehavskysten har han vorte langt meir populær etter oppløysinga av Sovjetunionen, som etterlet tradisjonelle sovjetiske feriebyar på Krim og i republikken Abkhasia i Georgia på andre sida av grensa.

Området rundt Anapa har vore busett sidan antikken. Han var først ei viktig hamn (*Sinda*) og seinare hovudstad i Sindica. Kolonien *Gorgippia* vart bygt på same stad som Sinda på 600-talet f.kr. av grekarar som kalla opp byen etter ein konge av Bosporus. På 200- og 100-talet f.kr. blømde Gorgippia med skipseigarane her frå som kontrollerte sjøtrafikken i den austlege delen av Svartehavet. Gorgippia eksisterte til 300-talet, då han vart herja av nomadiske stammer. Desse stammene gav Anapa det noverande namnet. Byen vart seinare erobra av Det osmanske riket, som bygde ei festning her i 1791. Festninga vart fleire gonger angripe av Russland og vart nesten fullstendig øydelagd under den siste omleiringa i 1829.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Anapa|Anapa]]» frå , den 18. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Lesnoj i Sverdlovsk oblast

**Lesnoj** (russisk Лесно́й) er ein lukka by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 50&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg 254 km nord for Jekaterinburg ved breidda av elva Tura. 

## Historie
Byen vart grunnlagt i 1947 då Fabrikk 418 vart bygt for å produsere høganrika uran (HEU) for produksjon av kjernefysiske våpen. Montering av atomvåpen gjekk òg føre seg her. I 1954 fekk byen status som lukka by, under namnet *Sverdlovsk-45*, for å verne produksjonen av atomvåpen 

Byen Sverdlovsk-45 var ein hemmeleg by fram til den russiske presidenten Boris Jeltsin i 1992 erklærte at slike byar kunne bruke dei historiske namna sine. Byen fanst ikkje på offisielle kart før då. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lesnoj i Sverdlovsk oblast|Lesnoj i Sverdlovsk oblast]]» frå , den 18. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Tulun

**Tulun** (russisk Тулун) er ein by i Irkutsk oblast i Russland med om lag 40&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Ija, i nedslagsfeltet til Angara, rundt 350&nbsp;km nordvest for Irkutsk. 

Tulun vart grunnlagt i 1735 som ein landsby i Ijadalen. Han fekk bystatus to gonger, først i 1922 (til 1924) og så i 1927.

Det ligg ein hydrolysefabrikk i byen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tulun|Tulun]]» frå , den 18. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Tyngd

**Vekta**, eller **tyngda**, til ein lekam er krafta som verkar på lekamen når han er plassert i eit gravitasjonsfelt. SI-eininga er difor Newton. Vekta *f* er proporsjonal med massen til lekamen og med tyngdeakselerasjon:

:f=mg,
der *m* er massen til lekamen og *g* er tyngdeaksellerasjonen. Endå om gravitasjonsfeltet er litt forskjellig på forskjellige stadar på jorda, er variasjonane etter måten små, så vekta til ein lekam er med god tilnærming den same overalt på jorda. Dette har ført til at masse og vekt ofte vert blanda saman. Massen til ein lekam er den same, uavhengig av tyngdeakselerasjon. Ein lekam med ein masse på 1 kg har difor same masse på jorda, på månen og i verdsrommet, medan vekta varierer. På månen til døme er tyngdeakselerasjon rundt ein 1/6-del så stor som på jorda, så ein lekam er seks gongar så tung (veg seks gongar så mykje) på jorda som på månen.
Spassk-Dalnij

**Spassk-Dalnij** (russisk Спасск-Да́льний), nokre gonger kalla **Spassk**, er ein by i Primorskij kraj i Russland med om lag 35&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg på slettelandet aust for Khankasjøen, rundt 180&nbsp;km nord for Vladivostok (avstand med bil 250&nbsp;km). 

## Historie
Dei første nybyggjarane frå vestlege område av Russland kom til området rundt dagens Spassk-Dalnij i 1885. Dei grunnla landsbyen *Spasskoje* (fra russisk *spas* som tyder «frelsar»). Med opprettinga i 1906 av jernbanestasjonen Jevgenjevka på Ussuribanen like ved, vart busetnaden viktigare og i 1917 fekk han byrettar under namnet *Spassk*. 

Under den russiske borgarkrigen var det harde kamper mellom dei kvite og raude armeene ved byen.

I 1926 vart byen slått saman med Jevgenjevka og i 1929 fekk byen det noverande namnet sitt, Spassk-Dalnij (russisk *dalni* som tyder «fjern» og viser til plasseringa i Russisk fjerne austen, til skilnad frå Spassk i Penza oblast og Spassk-Rjazanskij i Rjazan oblast).

## Økonomi og næringsliv
Historisk sett vart Spassk-Dalnij danna som eit senter for bygningsindustrien i Primorje, på grunn av reservane av kalkstein, leire og byggesand i nærleiken. Den største verksemda er for tida selskapet *Spassktsement*, som har vore i drift siden 1907 og som kan produsere opp til 3,5&nbsp;millionar tonn sement pr år. Sementfabrikken er representert på Spassk-Dalnijs byvåpen. 

Andre næringar er maskinbygging og lys- og næringsmiddelindustri. Området rundt Spassk-Dalnij er òg eit av dei viktigaste landbruksområda i Primorskij kraj.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Spassk-Dalnij|Spassk-Dalnij]]» frå , den 18. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Tsjusovoj

**Tsjusovoj** (russisk Чусово́й) er ein by i Perm kraj i Russland med om lag 45&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Tsjusovaja, rundt 100&nbsp;km nordaust for Perm. 

Han vart grunnlagd i 1878 og fekk bystatus i 1933. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Ivantejevka

**Ivanteyevka** (russisk Иванте́евка) er ein by i Moskva oblast i Russland med om lag 85&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Utsja rundt 41&nbsp;km nordaust for Moskva. 

Ivantejevka vart grunnlagt i 1564 som busetnaden *Vantejevo* (russisk: Ванте́ево), som høyrte til klosteret Troitse-Sergijeva Lavra. Han fekk bystatus i 1938.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ivantejevka|Ivantejevka]]» frå , den 18. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*