open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Isadore Singer

**Isadore Manuel Singer** () er ein amerikansk matematikar.

Han er professor ved Massachusetts Institute of Technology (MIT). Han tok doktorgraden ved University of Chicago i 1950. Singer har det meste av det yrkesaktive livet sitt arbeidd ved MIT. Han har motteke mange prisar, mellom anna American Mathematical Society sin pris for stor teneste for ålmenta i 1992, Steel-prisen for Lifetime Achievement i 2000, National Medal of Science i 1983 og Abelprisen i 2004, saman med Sir Michael Francis Atiyah. Dei fekk prisen for å ha oppdaga og bevist indeksteoremet, som knyter topologi, geometri og matematisk analyse til kvarandre, og den viktige rolla dei har hatt når det gjeld å byggje nye bruer mellom matematikk og teoretisk fysikk. Singer har òg skrive påverknadsrike lærebøker som har vore til inspirasjon for fleire generasjonar av matematikarar.

## Kjelder
*Isadore M. Singer. (2011-11-29) I *[[Store norske leksikon]]*.
Isokron kurve

Ei **isokron kurve** er ei kurve med den eigenskapen at eit massepunkt som glir langs ei kurvegrein utan friksjon, under påverknad av tyngdekrafta har ein konstant horisontal snøggleikskomponent. 

Gottfried Leibniz foreslo problemet om avgjersla av den isokrone kurva i 1687, og løysingar vart funnen kort tid etter han sjølv av Christiaan Huygens og Jakob Bernoulli. Kurva er ein kubisk parabel

:\ y^2 = kx^3.

## Kjelder
*isokron kurve. (2011-11-30) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/isokron_kurve
John Edensor Littlewood

**John Edensor Littlewood** () var ein britisk matematikar. 

Han var professor i Cambridge frå 1928 til 1950. Han gjorde viktige arbeid i funksjons- og talteori, særleg om fordelinga til primtala. Han samarbeidde nært med G. H. Hardy mesteparten av karrieren sin.

## Kjelder
*John Edensor Littlewood. (2011-11-30) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/John_Edensor_Littlewood
John Erik Fornæss

**John Erik Fornæss** () er ein norsk matematikar. 

Han vart professor i Princeton i USA frå 1978 og frå 1994 ved University of Michigan. Han er særleg kjend for arbeida sine innanfor teorien for funksjonar av fleire komplekse variable.

Han er bror til Dag Fornæss. 

## Kjelder
*John Erik Fornæss. (2011-11-30) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/John_Erik_Fornæss

## Bakgrunnsstoff
*
*
John Griggs Thompson

**John Griggs Thompson** () er ein amerikansk matematikar. 

Han er professor ved University of Florida i USA. Thompson tok doktorgraden ved University of Chicago i 1959, og var så tilsett same stad. Han vart professor her i 1962. Frå 1970 til 1993 var han professor i matematikk ved University of Cambridge i Storbritannia, og har sidan 1993 vore professor ved University of Florida. Han er for tida professor emeritus i matematikk ved University of Cambridge.

Thompson har motteke fleire internasjonale prisar for bidraget sitt til matematikken, mellom anna Fieldsmedaljen i 1970. I 2000 fekk han American National Medal of Science av president Bill Clinton og i 2008 Abelprisen saman med Jacques Tits for prestasjonane deira innan algebra, og særleg for utforminga av moderne gruppeteori. Thompson har òg gjeve teoriar for kodar og bidrag innan såkalla Galois-teori.

John Griggs Thompson er æresdoktor ved universiteta i Illinois, Yale, Oxford og Ohio State.

## Kjelder
*John Griggs Thompson. (2011-11-30) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/John_Griggs_Thompson
John Horton Conway

**John Horton Conway** () var ein britisk matematikar busett i USA som arbeidde med endelege grupper, knuteteori, talteori, kombinatorisk spelteori og kodeteori.

Han var professor ved University of Cambridge frå 1983 og ved Princeton Universitety i USA frå 1986. Tidleg i 1960-åra stod han for han nyskapande arbeid knytt til teorien om endelege grupper.
Han bidrog også til fleire greiner av underhaldningsmatematikk, som ved oppfinninga av den cellulære automaten kalla Game of Life. 

John Horton Conway døydde 82 år gammal av covid-19 i heimstaten sin New Jersey. 
## Kjelder
John Milnor

**John Milnor** () er ein amerikansk matematikar. 

Han var professor ved Princeton University frå 1970 til 1990, og har sidan 1989 vore professor og instituttleiar ved Institute for Mathematical Sciences ved State University of New York.

Han fekk Fieldsmedaljen i 1962 for arbeida sine innan topologi og differensialgeometri. I 2011 fekk han Abelprisen for dei banebrytande oppdagingane innane topologi, geometri og algebra. 

## Kjelder
*John Milnor. (2011-11-30) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/John_Milnor
John Napier

**John Napier**, baron av Murchiston () var ein skotsk godseigar og matematikar. Han vert òg ofte kalla med det latiniserte namnet **Neper**. 

Napier vert rekna som oppfinnaren av logaritmar. Under arbeidet med å forenkle tidkrevjande utrekningar innanfor mellom anna navigasjon og trigonometri fann han at alle tal kan skrivast som ein potens, og at til dømes ein multiplikasjon kan gjerast om til ein sum av eksponentane i to potenser med same rot. 4 * 16 = 64 kan skrivast som 22 * 24 = 26, og utrekningar blir då 2 + 4 = 6 med etterfølgjande utrekning av 26 = 64. Med denne metoden kunne utrekningar til sjøs som før tok ein time, reduserast til få minutt.

Ein av dei store beundrarane til Napier var Henry Briggs, professor i geometri ved Oxford. Dei var begge samde om at meir praktiske tabellar kunne konstruerast viss ein brukte grunntalet 10. Napier døydde før arbeidet var avslutta, og det vart Briggs som fullførte arbeidet.

Napier er kjent som konstruktør av dei første reknemaskinane. 'Neperske stavar' (Napier's bones) er eit reknebrett som bestod av rekkjer med tresylindrar med inngraverte multiplikasjonstabellar, montert i ei treramme. Multiplikasjon skjer ved å arrangere sylindrane i bestemte mønster. Det var arbeidet med denne som gav Napier ideen om logaritmar.

Napier var allsidig dugande og gjorde fleire oppfinningar, interesserte seg for utbetringar i landbruket og skreiv teologiske kampskriftar. 

## Verk
**A Description of the Marvelous Rule of Logarithm*, 1614

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:John Napier|John Napier]]» frå ,  den 30. november 2011.*
John Dee

**John Dee** () var ein engelsk alkymist, astrolog og matematikar. 

Han oppheldt seg med studiar og forelesningar på kontinentet frå 1547 til 1550, og reiste attende til England i 1550. Han vart då astrologen til dronning Maria I Tudor. Han vart arrestert for å vere magikar, men vart lauslaten i 1555 og fortsette som astrolog då Elizabeth I tok over trona etter Maria i 1558. Dee medverka til auka interesse for matematikk i England, og ein trur at han omsette delar av verket til Euklid, som kom på engelsk i 1570. 

## Kjelder
*John Dee. (2011-11-30) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/John_Dee
Isometri

**Isometri** tyder likskap i mål. I matematikken vert ordet nytta om avbildlingar som bevarer avstanden mellom punkt. 

## Definisjonar

Notasjonen isometri kjem i to former: *global isometri* og den svakare notasjonen *bane-isometri* eller *stykkevis isometri*. Begge vert ofte berre kalla *isometri*, og ein bør avgjere kva samanheng ein skal bruke omgrepet. 

La *X* og *Y* vere metriske rom med metrikkar *d**X* og *d**Y*. Ei avbilding ƒ&nbsp;:&nbsp;*X*&nbsp;→&nbsp;*Y* vert kalla ein **isometri** eller **avstandsbevarande** viss ein for kvar *a*,*b*&nbsp;∈&nbsp;*X* har
:d_Y\left(f(a),f(b)\right)=d_X(a,b). 

Ein isometri er automatisk injektiv. 

Ein global isometri, isometrisk isomorfisme eller kongruent avbildling er ein bijektiv isometri. 

To metriske rom *X* og *Y* vert kalla **isometrisk**, viss det er ein bijektiv isometri frå *X* til *Y*. Mengda bijektive isometriar frå eit metrisk rom til seg sjølv, dannar ei gruppe med omsyn til funksjonssamansetnaden, kalla isometrisk gruppe.

Ein bane-isometri eller stykkevis isometri er ei avbilding som bevarer lengda på kurver (ikkje nødvendigvis bijektive). 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Isometry|Isometry]]» frå ,  den 30. november 2011.*
John Playfair

**John Playfair** () var ein skotsk prest og vitskapsmann. 

Han var professor i matematikk ved universitetet i Edinburgh frå 1795, og i naturfilosofi frå 1805. Han var ein nær ven av James Hutton, og etter venen døydde la han fram og forsvarte teoriane hans i *Illustrations of the Huttonian Theory of the Earth* (1802), eit arbeid som førte til aktualitetsprinsippet sitt gjennombrot i geologien.

Playfair er kjend for Playfairaksiomet som er ei ekvivalent formulering av parallellaksiomet til Euklid. Det fastslår at det gjennom kvart punkt kan trekkast nøyaktig éi linje parallell med ei gjeven linje.

## Kjelder
*John Playfair. (2011-11-30) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/John_Playfair
John Venn

**John Venn** () var ein engelsk matematikar og prest. Han er særleg kjend for arbeida sine innan logikk og for diagramma sine, såkalla Venn-diagram, for å illustrere mengder. Han skreiv også dei viktige verka *Logic of Chance* (1866) og *Symbolic Logic* (1881).

Venn blei fødd i Kingston upon Hull i Yorkshire som son av Martha Sykes og presten Henry Venn. Mora døyde då han var tre år gammal. 
Han studerte matematikk ved Gonville and Caius College ved Universitetet i Cambridge, der han fekk graden sin og blei *fellow* i 1857. I 1903 blei han president for skulen. I mellomtida følgde Venn likevel familietradisjonen som anglikansk prest. Han blei ordinert i 1859 og tenter først i Cheshunt i Hertfordshire og deretter i Mortlake i Surrey.

## Kjelder

*«John Venn» (2011-11-30) i *[[Store norske leksikon]]*. 
----
**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:John Venn|John Venn]]» frå ,  den 12. januar 2015.*
Down Beat

***Down Beat*** er eit amerikansk musikkmagasin. Tidlegare var det eit reint jazz-tidsskrift, men dekker nå det dei sjølve beskriv som *«jazz, blues and beyond»*.

Innan sin sjanger er *Down Beat* tidsskriftet med det største opplaget på verdsbasis og det første som blei stifta: første utgåve kom i juli 1934 i Chicago. I starten var det eit månadsmagasin, men frå 1939 kom bladet ut to gonger i månaden og i ei periode annankvar veke. Sidan april 1979 har det vore eit månadsmagasin igjen.

Heilt frå oppstarten har bladet arrangert lesaravstemminga *Readers Poll* for beste musikar, og frå 1953 kritikaravstemminga *Critics Poll* for alle musikkinstrument og kategoriar. Desse tildelingane blir rekna som dei mest prestisjetunge prisane i jazzverda.

«Down beat» er det engelske omgrepet for det første slaget i ei takt.

## Prisar
### «Lifetime Achievement Award»

* 1981 John H. Hammond
* 1982 George Wein
* 1983 Leonard Feather
* 1984 Dr. Billy Taylor
* 1985 Dr. Lawrence Berk
* 1986 Orrin Keepnews
* 1987 David Baker
* 1988 John Conyers Jr.
* 1989 Norman Granz
* 1990 Rudy Van Gelder
* 1991 Bill Cosby
* 1992 Rich Matteson
* 1993 Gunther Schuller
* 1994 Marian McPartland
* 1995 Willis Conover
* 1996 Chuck Suber
* 1997 William P. Gottlieb
* 1998 Bruce Lundvall
* 1999 Sheldon Meyer
* 2000 George Avakian
* 2001 Milt Gabler
* 2002 
* 2003
* 2004
* 2005 Jim Warrick
* 2006 Claude Nobs
* 2007 Dan Morgenstern
* 2008
* 2009
* 2010 Manfred Eicher


### «Hall of Fame»
*Down Beat* si *Jazz Hall of Fame* ligg i Universal Studios si *City Jazz club* i Orlando, Florida. Gjeldande medlemskap sortert etter år er lista opp i tabellen nedanfor. Vinnarane før 1961 blei valde av av lesarane sin *readers' poll* før kritikartildelinga sin *critics' poll* kom i gang i 1961.

### «Veterans Committee Hall of Fame»
*2008: Jo Jones, Jimmie Lunceford, Erroll Garner, Harry Carney, Jimmy Blanton
*2009: Oscar Pettiford, Tadd Dameron
*2010: Baby Dodds, Chick Webb, Philly Joe Jones, Billy Eckstine

### «Album of the Year»
*Jazz Album of the Year* er ei liste med vel eit dusin populære album, her er dei tre øvste albuma på lista for dei siste åra:

**2006** *critics' poll*:
(1) Andrew Hill: *Time Lines* (Blue Note)
(2) Wayne Shorter Quartet: *[[Beyond the Sound Barrier]]* (Verve)
(3) Sonny Rollins: *[[Without a Song: The 9/11 Concert]]* (Milestone)

**2007** *critics' poll*:
(1) Ornette Coleman: *[[Sound Grammar]]* (Sound Grammar)
(2) Trio Beyond: *Saudades* (ECM)
(3) Sonny Rollins: *[[Sonny, Please]]* (Doxy)

**2008** *critics' poll*:
(1) Maria Schneider: *Sky Blue* (ArtistShare)
(2) Michael Brecker: *Pilgrimage* (Heads Up)
(3) Joe Lovano and Hank Jones: *Kids: Duets Live At Dizzy's Club Coca-Cola* (Blue Note)

**2010** *critics' poll*:
(1) Vijay Iyer Trio: *Historicity* (ACT)
(2) Joe Lovano Us Five: *Folk Art* (Blue Note)
(3) Miguel Zenón: *Esta Plena* (Marsalis)

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* downbeat.com
Universitetsbiblioteket i Tromsø

**Universitetsbiblioteket i Tromsø** (UB) vart offisielt oppretta som ein del av Universitetet i Tromsø i 1972. Universitetsbiblioteket er eit offentleg vitskapleg bibliotek. Biblioteket er ein del av det totale faglege og pedagogiske tilbodet ved UiT Noregs arktiske universitet.

Biblioteket har tre avdelingsbibliotek:

*Bibliotek for kultur og samfunnsfag (KS)
*Bibliotek for psykologi og jus (PJ)
*Bibliotek for natur og helsefag (NH)

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettside
Monique van der Vorst

**Monique van der Vorst** () er ein nederlandsk syklist. Ho har to sølvmedaljar frå Dei paralympiske leikane i 2008.

Då ho var 13 år vart ho lam i det venstre beinet etter ein operasjon. I 2008 vart ho påkøyrd av ein bil og fekk store skadar i ryggmergen. To år seinare, i mars 2010, då ho var 25 år, vart ho påkøyrd av ein annan syklist. Ei stund etter hendinga fekk ho kjensla attende i beina.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Monique van der Vorst|Monique van der Vorst]]» frå ,  den 30. november 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Her er mirakelkvinnen som imponerer idrettsverdenen
*
John Wallis

**John Wallis** () var ein engelsk matematikar og teolog. Han var ein av grunnleggarane av the Royal Society. 

## Liv og virke

Wallis var professor i matematikk i Oxford frå 1649 og seinare hoffprest hos Karl II av England. Dei matematiske arbeida hans medverka til å skape grunnlaget for differensialrekninga. I hans *Arithmetica infinitorum* frå 1655, studerer han uendelege rekkjer og gjev her sitt kjende uttrykk for talet π som eit uendeleg produkt. Av dei andre matematiske arbeida hans finn ein *Mathesis universalis* frå 1657 og *Treatise on Algebra* frå 1685, der han utvida det algebraiske teiknspråket, innførte negative eksponentar og introduserte det særskilte teiknet ∞ for uendeleg.

Asteoriden 31982 Johnwallis er kalla opp etter han.

## Kjelder

*«John Wallis» (30. november 2011) i *[[Store norske leksikon]]*. 

## Bakgrunnsstoff

*
*
Joseph Liouville

**Joseph Liouville** () var ein fransk matematikar. 

Han var professor i Paris frå 1833. Han utførte viktige arbeid frå forskjellige område i matematikken, særleg talteori og funksjonsteori. Han beviste mellom anna eksistensen av transcendentale tal. Han grunnla *Journal des mathématiques pures et appliquées* («Liouvillejournalen»), som enno er eit leiande matematisk tidsskrift i Frankrike.

## Kjelder
*Joseph Liouville. (2011-11-30) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/Joseph_Liouville
Jørgen Sandemose

**Jørgen Sandemose** () er ein norsk filosof, fagbokforfattar og fyrstelektor ved Institutt for filosofi, ide- og kunsthistorie og klassiske språk ved Det humanistiske fakultetet ved  Universitetet i Oslo.

Jørgen Sandemose høyrer til på venstresida i norsk politisk- og samfunnsvitskapleg tenking, og har gjort seg gjeldande i den offentlege debatten i mange ulike fora både i Noreg og utanlands. Han var på 1970-talet medlem av Kommunistisk Universitetslag (KUL), ein revolusjonær studentorganisasjon med basis i dei filosofiske og sosialøkonomiske institutta ved Universitetet i Oslo, som la stor vekt på teoretisk skolering i marxisme. I 1979 var han redaktør av Kommunistisk Arbeiderforbunds tidsskrift *Røde Fane*.

Jørgen Sandemose er son av den norsk-danske skjønnlitterære forfattaren Aksel Sandemose, og vakte i 2002 stor merksemd med boka *Flyktningen.  Aksel Sandemose - en biografi*, som var eit krast oppgjer med faren. Boka kom i nytt opplag i 2004 med somme rettingar.

## Bibliografi

**Venstrefløyen og islam*. Valdisholm 2011.  ISBN 82-7412-077-9
**Kritikk av globaliseringsteorien. Om nødvendig forståelse av produksjonsmåter og verdensmarked*. Aschehoug & Co. 2010  ISBN 978-82-03-19882-3
**Innledende essay*. Bokklubbens Kulturbibliotek 2008.  ISBN 978-82-525-6769-4
**Universets ansikt*. Aschehoug & Co. 2008. ISBN 9788203193712
**Filosofisk drøfting*. Spartacus 2007. ISBN 978-82-430-0418-4
**Totalitet og metode*. Spartacus 2007. ISBN 978-82-304-0031-9
**Biografi og metode. Pamflett til filosofisk og litterær oppbyggelse*. Aschehoug & Co. 2005  ISBN 82-03-19024-3
*Jantjes, Gavin; Sandemose, Jørgen & Bjørgeengen, Kjell (red.) (2004). *Kjell Bjørgeengen - Nye videoarbeider - New Videoworks*. Nasjonalmuseet/Museet for samtidskunst 2004.  ISBN 82-91727-23-6
**Flyktningen.  Aksel Sandemose - en biografi*. Aschehoug & Co. 2004  ISBN 82-0318825-7
**Stat, religion, økonomi: Karl Marx og kapitalismens former*. Aschehoug & Co. 2002 ISBN 82-03-18580-0
**Ricardo, Marx og Sraffa : kritikk av den nyricardianske retningen i moderne økonomisk teori *. Gyldendal Norsk Forlag, Oslo 1976
**Overganger : en studie av Das Kapital*.  Universitetet i Oslo, Oslo 1976
**Kapitalbegrep - begrepsbegrep : to forutsetninger for den dialektiske logikk*. Magisteravhandling i filosofi - Universitetet i Oslo, 1973

## Bakgrunnsstoff
Presentasjon av Jørgen Sandemose på internettsidene til Universitetet i Oslo
Stride-piano

**Stride-piano** (òg *Harlem Stride Piano* eller *stride*, tydinga er om lag «pianospel i store steg») er ein stil for solopiano frå jazzen si tidlege historie. Utgangspunktet er ragtime, men til skilnad frå ragtime er ikkje stride komponert, men stort sett improvisert. Pionerar frå Harlem, som James P. Johnson og Willie «The Lion» Smith, skapte stilen rundt 1920 og takka vere Fats Waller vidareutvikla den seg til den viktigaste stilen i swingjazzen.  

I stridestilen overtek venstre hand basslinja og harmoniseringa ved at handa vekslar mellom å spele ein oktav (eller i blant ein desim, dvs over ti tonetrinn) i bassen og akkordar i mellomregisteret, mens høgre hand spelar melodilinja eller improviserer over melodien.

Pianisten er den dominerande under stride-spel, så rytmeinstrumenta slagverk og kontrabass trekker seg da tilbake. Gruppene er sjeldan meir enn fem til seks musikarar, men det finst døme på at større band spelar stride piano, som Teddy Wilson. 
 
Evna til å spele stride er, ved sida av erfaring i improvisasjon, avhengig av anatomien til pianisten sine hender: berre få pianistar kan spele desimar i alle toneartar, men ein av stridepianistane, Eubie Blake, hadde så lange fingrar at venstrehanda nådde over tolv tonetrinn.

Art Tatum var ein av dei som representerer topp-punktet for stilen. Han spelte ofte passasjar der desimane i bassen bestod av løp i fjerdedelsnotar (*[[walking bass]]*) og kunne dermed heilt unngå vekslinga med akkordspel.

Namnet «stride piano» fekk stilen først seinare, men er grunnlaget for alle etterfølgjande stilartar innan jazzpiano. Ralph Sutton kalla spelestilen «Harlem Rhythm».

## Sjå òg
* Ragtime, Swingjazz
* Art Tatum, Thelonious Monk, Johnny Guarnieri, Don Ewell, Louis Mazetier, Donald Lambert, Cliff Jackson, Dick Wellstood, Butch Thompson, Pat Flowers, Bernd Lhotzky, Joe Turner, Claude Hopkins, Ralph Sutton, Hank Duncan, Dick Hyman, Mike Lipskin, Stephanie Trick, Morten Gunnar Larsen, William Turk, John Gill

## Bakgrunnsstoff
* Stride piano på BlueBlackJazz.com
* Notedøme
* Døme og forklaring av Dick Hyman på YouTube
Stéphane Grappelli

**Stéphane Grappelli** () var ein fransk-italiensk jazzfiolinist som saman med Django Reinhardt stifta Quintette du Hot Club de France.

## Liv og karriere
Grappelli lærte å spele fiolin og piano på eiga hand, og utan å ha hatt ein einaste lærar klarte han opptaksprøva til musikkhøgskolen i Paris. Her studerte han mellom 1924 og 1928. I studietida og ei tid etter tente han til livet som stumfilpianist og dansebandmusikar. I 1933 møtte han Django Reinhardt og stifta i lag med han Quintette du Hot Club de France. Dei spelte inn ei lang rekke album fram til 1939 og hadde stor suksess på konsertscenene. Da 2. verdskrigen braut ut 1. september 1939 var bandet på konsertturné i  London. Reinhardt reiste rett tilbake til Paris, men Grappelli blei igjen i England.

I England stifta Grappelli eit nytt band med den unge pianisten George Shearing. Grappelli samarbeida med Django Reinhard etter òg, men utan å vere medlem av same gruppe. I 1950- og 1960-åra utvikla Stéphane Grappelli seg til å bli den viktigaste jazzfiolinisten og gjorde instrumentet sitt stuereint i jazzmusikken. Frå nå av spelte Grappelli inn album med alle store jazzmusikarar over heile verda eller reiste på konsertturnear med dei. 30. september 1966 fekk Duke Ellington i konserten «Violin Summit» dei den gongen fire mest kjente fiolinistane på same scene. I ulike sett opptredde Grappelli, Stuff Smith, Svend Asmussen og Jean-Luc Ponty. Saman spelte dei *[[It Don't Mean a Thing (If It Ain't Got That Swing)]]* .

Frå midten av 1970-åra reiste Grappelli ofte på konsertturnear, først med Diz Disley. I 1979 spelte han inn *[[Tivoli Gardens, Copenhagen, Denmark]]* med Joe Pass og Niels-Henning Ørsted Pedersen. 80-års dagen sin feira han med Gary Burton, Earl Hines, Martial Solal og Jean-Luc Ponty. Heilt til kort tid før han døydde spelte han inn studioopttak, òg med unge musikarar som til dømes Michel Petrucciani. Den siste innspelinga gjorde han rett før han døydde, så plata  *Celebrating Grappelli* blei gitt ut posthumt. 

## Grappeli i Noreg
Grappelli spelte fleire konsertar i Noreg, første gong med Django Reinhardt i Gamle Logen i Oslo, 6. februar 1938, siste gong på Djangofestivalen i Oslo, januar 1994. Denne konserten blei gitt ut på CD (Hot Club Records HCRCD 101 og er produsert av Jon Larsen).

## Kjelde
*Denne artikkelen er basert på «» frå , den 1. desember 2011.

## Bakgrunnsstoff
* Die Stephane-Grappelli-Story av Marcus A. Woelfle
*
Charles Mingus

**Charles «Charlie» Mingus** () var ein amerikansk jazz-bassist, bandleiar, pianist og ein av dei viktigaste jazzkomponistane rundt midten av 1900-talet.

Mingus blei fødd på ein militærbase i Arizona, men voks stort sett opp i Watts, Los Angeles. 

Av albuma til Mingus finn ein blant andre *The Clown* (1957) og *Mingus Ah Um* (1959). Han skapte ein heilt eigen, unik form for jazzmusikk og unngikk bevisst å bli plassert i ein kategori.

Charles Mingus opptredde med og spelte inn album med mange av det mest namngjetne i jazzen: Dizzy Gillespie, Miles Davis, Lionel Hampton, Dave Brubeck, Duke Ellington og Charlie Parker.

Mingus leid i periodar av depresjon. Han kunne til tider arbeide frenetisk og skape mykje musikk, men desse periodane blei ofte følgd av ganske lange periodar men minimal produksjon. Han var kjent for å ha eit notorisk dårleg temperament på scenen og det kunne gå ut over både orkestermedlemmene og publikum.

I 1977 fekk Mingus diagnosen ALS – amyotrofisk lateralsklerose – ein motorisk nervesjukdom som innebar att både konsertverksemd og skapande arbeid tok slutt. I 1979 blei hans siste album gitt ut, *Mingus*, som han gjorde saman med Joni Mitchell. Han døydde før plata var ferdig, men Mitchell la siste hand på verket.

## Diskografi i utval
*1954: Jazzical Moods
*1956: Pithecanthropus Erectus
*1957: The Clown
*1957: Tijuana Moods
*1957: New Tijuana Moods
*1957: The Jazz Experiments of Charles Mingus
*1959: Blues & Roots
*1959: Mingus Ah Um
*1959: Mingus Dynasty
*1960: Pre Bird
*1960: Mingus at Antibes
*1960: Blues & Roots
*1960: Charles Mingus Presents Charles Mingus
*1962: Oh Yeah
*1963: The Black Saint and the Sinner Lady
*1963: Mingus Plays Piano
*1963: Mingus Mingus Mingus Mingus Mingus
*1972: Let My Children Hear Music
*1974: Changes One
*1974: Changes Two
*1976: Cumbia & Jazz Fusion
*1977: Three or Four Shades of Blue
*1979: Me, Myself an Eye
*1990: Epitaph

## Litteratur
* Brian Priestley: *Mingus: A Critical Biography*, Quartet Books, London, 1982, ISBN 0-7043-2275-7
* Todd S. Jenkins: *I Know What I Know: The Music of Charles Mingus*, Westport, CT / London: Praeger 2006, ISBN 0-275-98102-9
* Gene Santoro *Myself when i m real- the life and music of Charles Mingus*, Oxford University Press 2000, ISBN 0-19-514711-1

## Bakgrunnsstoff
* 
* Charles Mingus – Underdog Revisited 
* Detaljert diskografi
* Sue Graham Mingus si webside
* Charles Mingus: "The Black Saint And The Sinner Lady" , arte, 8. september 2006, i serien «30 Jahrhundertaufnahmen des Jazz», av Harry Lachner
* Biografi  på alisch.trilithium.de
* Charles Mingus
Artemis

**Artemis** var ei gudinne frå gresk mytologi, dotter til Zevs og Leto. I romersk mytologi vart ho kalla **Diana**. Artemis vart fødd saman med tvillingbroren Apollon på øya Dílos, dit Leto hadde flykta frå den vreide Hera, kona til Zevs.

Artemis bar pil og boge og var gudinna for jakt, læking, kyskleik og barnefødsel. Ho kunne også bera ein fakkel i handa, og vart då tenkt på som månegudinne. Ho verna om alle villdyr og villmarka. Artemis vart tilbeden som fruktbarheitsgudinne mange stader gjennom historia, særleg på Peloponnes. Ifylgje nokre mytar skal ho ha hjelpt mor si då hennar eigen tvillingbror, Apollon, skulle bli fødd.

På Sparta vart Artemis kalla **Orthia**, og ved hennar altar vart dei spartanske gutane piska. Eit anna alternativt namn på henne var **Hekate**. 

Ei historie om Artemis fortel om Niobe, dronninga av Theben og kona til Amphion. Niobe var hånleg overfor Leto fordi ho hadde fjorten born, sju gutar og sju jenter, medan Leto berre hadde to. Som hemn drap Apollon sønene hennar medan dei trente friidrett, og Artemis drap døtrene med pil og boge.

Artemistempelet i Efesos vart rekna som eitt av dei sju underverka. Her vart Artemis identifisert med ei orientalsk fruktbarheitsgudinne og framstilt med mange bryst som ein nærande guddom.

## Kjelder

* , henta inn 1. desember 2011.
* *Denne artikkelen byggjer på «[[:no:Artemis|Artemis]]» frå ,  den 1. desember 2011.*  


## Bakgrunnsstoff
Cam Ranh lufthamn

**Cam Ranh lufthamn** (IATA: **CXR**, ICAO: **VVCR**) er ein flyplass i Cam Ranh-bukta i Cam Ranh, ein by i Khanh Hoa, 30 km sør for byen Nha Trang.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cam Ranh Airport|Cam Ranh Airport]]» frå , den 27. august 2010.*
Alhambra

**Alhambra** (arabisk الحمراء, transkribert *al-Ḥamrā*) er eit stort palass og festningsverk bygd av maurarane på 1300-talet i byen Granada i Andalucía i Spania. Det arabiske namnet tyder bokstaveleg tala «Den raude». Alhambra er full av arabeskar og mosaikkar og står i dag på UNESCO si verdsarvliste. Festninga er ein av dei største turistattraksjonane i Spania, og vert rekna som det beste dømet på maurisk kunst i den europeiske tidsalderen. 

Dei kristne erobra Granada i 1492, og einskilde delar av Alhambra vart deretter ombygd i renessansestil. Alhambra har seinare vorte skadd, mellom anna av krig, og av eit jordskjelv i 1821. Etter dette vart Alhambra restaurert av spanske arkitektar.

Alhambra ligg på eit platå i utkanten av Granada. Herifrå er det god utsikt over heile byen og slettene som omgjev han i vest og nord. I bakgrunnen ligg Sierra Nevada mot sør og aust. Rett ved palasset ligg den like gamle hagen Generalife. Saman med Alhambra og Generalife utgjer den mauriskbygde, historiske bydelen i Granada, Albaicín all UNESCO si verdsarv i Granada.

## Kjelder

**Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Alhambra|Alhambra]]» frå ,  den 1. desember 2011.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Kalott

Ein **kalott** (av fransk diminutiv av *cale*, ei sideform til *écale* ‘skolm, skal’) er ei tettsittande, rund hue utan brem som berre dekker issen. I Europa vart kalott nytta av både borgarar og embetsmenn på 1500- og 1600-talet. Som ein del av embetsdrakta vart kalotten òg boren av det katolske presteskapet. Fleire austerlandske folkeslag går med kalott, ofte i samband med turban. 

Kalott er òg kjend frå enkelte norske folkedrakter.

## Sjå òg
* chechia, nordafrikansk lue 
* kipa, ein jødisk kalott
* kufi, vestafrikansk lue
* kofia, austafrikansk lue
* zucchetto, ein romersk-katolsk kalott. 

## Kjelder
Kulekalott

Ein **kulekalott** eller berre **kalott** er i geometri ein del av ei kule som er gjennomskoren av eit plan. Visst planet går gjennom sentrum av kula, slik at høgda av kalotten er lik radiusen til kula, vert kulekalotten kalla ein heimsfære eller halvkule.

Viss radiusen til kula er r, radiusen ved grunnflata til kalotten er a, og høgda av kalotten er h, så er volum til kulekalotten

:V = \frac{\pi h}{6} (3a^2 + h^2),

og det krumme overflatearealet til kalotten er

:\ A = 2 \pi r h.

Parametrane a, h og r er ikkje uavhengige: 

:\ r^2 = (r-h)^2 + a^2 = r^2 +h^2 -2rh +a^2,
:r = \frac {a^2 + h^2}{2h}.

Om ein set dette inn i arealformelen får ein: 

:A = 2 \pi \frac{(a^2 + h^2)}{2h} h = \pi (a^2 + h^2).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Spherical cap|Spherical cap]]» frå ,  den 2. desember 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Tomasmesse

**Tomasmesse** den 21. desember er ein merkedag som opphavleg vart feira til minne om apostelen Tomas, som var apostel i India og som lei martyrdøden omkring år 70. 

Dette har vore ein viktig dag i norsk folketradisjon, sidan han fell ved vintersolkverv. I eldre tid vart julefreden lyst tomasmessedagen, og varte til over trettande dag jul. Dagen er også kalla «Tomas bryggjar» – dette var dagen skulle juleølet vere ferdig brygga. 

Primstavmerket for dagen er ein kross eller ei hand med rake fingrar; fingrane tvilaren Tomas la i Jesu sår. 

## Kjelder
*Randi Ekrem (1992): *Primstaven : Tradisjonar og merkedagar*  ISBN 82-992691-0-5
Karl Wilhelm Feuerbach

**Karl Wilhelm Feuerbach** () var ein tysk matematikar og gymnasielærar i Erlangen. 

Namnet hans er knytt til Feuerbachs sirkel eller nipunktsirkelen, som har fleire interessante eigenskapar. Feuerbach beviste at nipunktsirkelen i ein trekant tangerer den innskrivne sirkelen til trekanten og kvar av dei tre utvendige tangeringssirklane.

## Kjelder
* Karl Wilhelm Feuerbach. (2011-12-02) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/Karl_Wilhelm_Feuerbach
Action Beat

**Action Beat** er eit noise-indierockeband frå Bletchley i Milton Keynes i England som blei danna i 2004. Medlemmene er Don McLean (gitar), James Carney (gitar), Jake Burton (trommer), James Walsh (trommer), Lewis Webb, Luke Webb, Harry Taylor (gitar)

## Discografi
* 1977-2007: Thirty Years of Hurt, Then Us Cunts Exploded (Fortissimo Records, 2007)
* The Noise Band from Bletchley (Truth Cult/Southern Records, 2009)
* Unbelievable Fuck-Ups (Urquinaona Records) - 2010
* Beatings (Truth Cult/Southern Records, 2010)

### Peter James Taylor
* Mate (Fortissimo Records, 2010)

## Kjelder
* Action Beat - Biografi Allmusic

## Bakgrunnsstoff
*
Katastrofeteorien

**Katastrofeteorien** er namnet på fleire forskjellige teoriar, nytta innan forskjellige område: 

* Katastrofeteorien i utviklingsteorien
* Katastrofeteorien i økonomi
* Katastrofeteorien i matematikk
Katastrofeteorien i matematikk

**Katastrofeteorien** i matematikk er ein teori utvikla av den franske matematikaren Réne Thom til å gje ei matematisk skildring av naturfenomen som syner brå endringar, som til dømes eit hjarteslag, ein kaldfront i meteorologi, eit embryo som brest og liknande. 

## Kjelder
*
Kategori i matematikk

Ein **kategori** er eit matematisk objekt som består av objekt og morfiar mellom objekta med visse aksiom.  Dei generaliserar fleire konsept og er mykje nytta i moderne matematikk.

Matematisk kategoriteori vart først utvikla omkring 1950 av dei amerikanske matematikarane Samuel Eilenberg og Saunders Mac Lane. Seinare har kategoriomgrepet vore med på å bringe mange forskjellige matematiske situasjonar inn under ein felles synsvinkel, og omgrepet har bruksområde innan algebra, algebraisk geometri, logikk og EDB.

## Definisjon
Ein **kategori** \mathcal{C} består av ein klasse **objekt** og for kvart par A, B av objekt ei mengd \mathcal{C}(A,B) av **morfiar** frå A til B under følgande aksiom.  Let A,B,C,D vera objekt i \mathcal{C} og f : A\to B, g : B\to C og h : C\to D vera morfiar mellom dei.

* Samansetninga fg : A\to C definerar ein morfi.

* (assosiativitet) (fg)h = f(gh)

* (identitetselement) Det finst morfiar 1_A : A\to A og 1_B : B\to B slik at 1_A f = f = f 1_B

## Kjelder
* kategori. (2011-12-02) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/kategori/matematikk
Kjedebrøk

a_0 + \cfrac{1}{a_1 + \cfrac{1}{a_2 + \cfrac{1}{ \ddots + \cfrac{1}{a_n} }}}


**Kjedebrøk**, der a_{0} er eit heiltal, og alle a_{i} er positive heiltal, og n eit ikkje-negativt heiltal.



Ein **kjedebrøk** er ein spesiell brøk på forma som vist i figuren til høgre. Tala a_{0}, a_{1}, a_{2} osv. vert kalla partialnemnarar eller delkvotientane til kjedebrøken. Ein kan bestemme utviklinga av eit tal a i kjedebrøk, ved å skrive a = a_{0} + r der a_{0} er eit heilt tal og r eit positivt tal mellom 0 og 1. 

## Kjelder

*«kjedebrøk» (2011-12-02). I *[[Store norske leksikon]]*.
IATA-flyplasskode

Ein **IATA-flyplasskode** er ein kode beståande av tre bokstavar som identifiserer alle flyplassane i verda, som har passasjertrafikk. Koden er utstedt av International Air Transport Association (IATA). Han vert brukt til billettar og bagasje, og finst ofte på bagasjelappen på koffertane.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:IATA-flyplasskode|IATA-flyplasskode]]» frå ,  den 2. desember 2011.*
International Air Transport Association

**International Air Transport Association** (**IATA**) er ein internasjonal organisasjon for flyselskapar med hovudkvarter i Montreal i Canada.

## IATA-kodar
IATA gjev kodar beståande av tre bokstavar til flyplassar, kalla IATA-flyplasskode, og kodar beståande av to bokstavar til flyselskapar, kalla IATA-flyselskapkode.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:International Air Transport Association|International Air Transport Association]]» frå , den 2. desember 2011.*
Django Reinhardt

**Jean «Django» Reinhardt** () var ein fransk jazzgitarist, komponist og orkesterleiar. Han blir rekna som ein av grunnleggarane av den europeiske jazzen og er «ein av dei mest virtuose og stilskapande gitaristane i jazzen».

Django Reinhardt var son av manouchar (franskspråklege sinti) og voks opp i ein sigøynarleir utanfor Paris. Han lærte tidleg å spele fiolin, banjo og til slutt gitar, og tok allereie i tolvårsaleren fatt på karrieren som profesjonell musikar, i lag med akkordeonisten Guérino.

2. november 1928 brann husvogna Django Reinhardt budde i ned etter at han kom i skade for å velte eit lys. I tillegg til at han fekk stygge forbrenningar på kroppen blei det høgre beinet mellombels lamma og den venstre handa sterkt forbrend. Under den eit og eit halv år lange rehabiliteringstida lærte han seg ein heilt ny og svært virtuos speleteknikk på gitaren der berre peike- og langfingeren på venstre hand var i bruk. For akkordspel kunne han i noko begrensa grad bruke ring- og lillefingeren og han gjorde mykje bruk av tommelen.

Reinhardt utvikla ein ny jazz-stil som seinare er blitt ein levande romfolk-tradisjon. Saman med Stéphane Grappelli danna han Quintette du Hot Club de France som kritikaren Thom Jurek beteikna som «ei av dei mest originale gruppene i den innspelte jazzen si historie.» Dei mest populære komposisjonane til Reinhardt er blitt standardlåtar i jazzen, til dømes «Minor Swing», «Daphne», «Belleville», «Djangology», «Swing '42» og «Nuages».

## Referansar

## Litteratur
* Charles Delaunay: *Django Reinhardt: Souvenirs.* Paris 1954
* Michael Dregni: *Django. The Life and Music of a Gypsy Legend.* Oxford University Press; Oxford, New York 2004
* Michael Dregni: *Django Reinhardt and the Illustrated History of Gypsy Jazz.* Speck Press, Denver 2006
* Patrick Williams: *Django Reinhardt.* Editions Parenthèses, Marseille 1998
* Francois Billard: *Django Reinhardt. Un géant sur son nuage.* Lieu Commun, Paris 1993
* Roger Spautz: *Django Reinhardt. Mythos und Realität.* RTL Edition, Luxemburg 1983
* Dietrich Schulz-Köhn: *Django Reinhardt. Ein Porträt.* Pegasus Verlag, Wetzlar 1960
* Alexander Schmitz, Peter Maier: *Django Reinhardt. Sein Leben Seine Musik Seine Schallplatten.* Oreos Verlag (Collection Jazz), Gauting-Buchendorf 1985
* Paul Vernon: *Jean 'Django' Reinhardt: a contextual bio-discography 1910-1953*. Ashgate Publishing Limited, Hampshire 2003. (Òg på  Google Books.)

## Bakgrunnsstoff
* 
* Biografi  på Redhotjazz.com
* Django Reinhardt  Rétrospective 1934-53 med lytteeksempler på JazzEcho
* Djangology 
* Diskograf 1928 - 1953 
* CD-utval og anna informasjon på MusicBrainz
* ++ Django + Swingpage ++
* Webside av Paul Vernon Chester med artikler om Django Reinhardt
Tresfjord skule

**Tresfjord skule** var eit oppvekstsenter med barnehage og barneskule i Vestnes kommune i Møre og Romsdal. 

Fram til hausten 2020 var Tresfjord skule del av Tresfjord oppvekstsenter, med barneskule i ein etasje og barnehage i fyrste etasje. Det hadde også eit lite SFO-tilbod. Så vart elevane flytta til Helland barneskule, medan ungdomsskulelevar frå Helland nytta bygget i samband med ombygginga av Helland skule. Skulebygningen ligg nær hovudvegen, like ved den lokale butikken og den lokale kroa.

Elevane på barnesteget kom frå området rundt Tresfjorden. Det var om lag 36 elevar på skulen i skuleåret 2014-15.

Oppvekstsenteret hadde ein reinhaldar, ein vaktmeister og ein driftsleiar. I skuleavdelinga var det fem lærarar og to assistentar.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til skulen
* Nettstaden til oppvekstsenteret
Val som kognitiv prosess

**Val** er ein kognitiv prosess der fleire alternativ blir vurdert, før eit eller fleire av desse blir sortert vekk frå utvalet. Hensikten med å velje er å finne eit spesifikt alternativ til eit scenario, som oftast kjem som følgje av ei kognitiv vurdering. Val er ofte subjektive, og kan sjåast på som både gode og dårlege. Dårlege val får ofte konsekvensar for den eller dei som deltek i veljinga.
Manouches

**Manouches** (romanés for «menneske») er namnet på den undergruppa av sinti som bur i Frankrike og tilgrensande land. Det kan dokumenterast at dei har vore i Vest-Europa frå 1400-talet da dei vandra inn som romanifolk frå Søraust-Europa.

Den mest kjende manouch er Django Reinhardt 

## Sjå òg
* Sinti
* Kalé
* Sigøynarar
* Romanifolk

## Kjelde
*Denne artikkelen er ei omsetting av «» frå , den 3. desember 2011.
Bryllaupet mellom kronprins Haakon og Mette-Marit Tjessem Høiby

**Bryllaupet mellom kronprins Haakon og Mette-Marit Tjessem Høiby** fann stad 25. august 2001 i Oslo domkyrkje i Oslo. Kronprins Haakon Magnus av Noreg, som er nummer ein i arvefylgja til den norske trona og nummer 69 i arvefylgja til den britiske trona, møtte Mette-Marit Tjessem Høiby gjennom felles vener i 1999.

Mette-Marit Tjessem Høiby var ein tidlegare servitør med ein fire år gamal son, Marius Borg Høiby. Ho innrømma òg å ha ein bakgrunn med mellom anna tung festing.

Kong Harald V av Noreg, far til kronprinsen, hadde i nesten eit tiår freista far sin, Olav V av Noreg, om å få gifte seg med Sonja Haraldsen. Han støtta difor avgjerda til sonen. Ei veke før bryllaupet talte Mette-Marit Tjessem Høiby mot bruk av narkotika i ei pressekonferanse. Sjølv om ho ikkje innrømma rusmisbruk, sa ho: «Eg vil gjerne nytte dette høvet til å seie at eg fordømmer narkotika… Eg håpar at eg no kan unngå å prate meir om fortida mi, og at pressen vil respektere dette ynsket». Tre dagar før bryllaupet heldt kronprins Haakon ei pressekonferanse der han takka sin familie og sitt land for ikkje å gjere forholdet deira til eit problem.

## Bryllaupet
Kronprins Haakon Magnus av Noreg og Mette-Marit Tjessem Høiby gifta seg 25. august 2001 i Oslo domkyrkje. Seremonien varte i ein time. Mette-Marit Tjessem Høiby hadde på seg ei kjole av hvit silke crepe med eit 20 fot langt slør, medan kronprins Haakon Magnus av Noreg hadde på seg ein svart uniform frå hæren med ein raud sash og medaljar.

Brudgommen venta utanfor døra til kyrkja fordi brura ynskte å gå ned midtgangen saman med han i staden for på armen til far sin. 

Kronprins Frederik til Danmark var trulovaren til kronprins Haakon Magnus av Noreg. Betina og Emilie Swanstrøm, Kamilla og Anniken Bjørnøy og Tuva Høiby var brudepikene til Mette-Marit Tjessem Høiby.

Seremonien inneheldt musikk frå den norske jazzmusikeren Jan Garbarek, samt tekstavlesningar av prinsesse Märtha Louise av Noreg og kronprinsesse Victoria av Sverige. 

Etter bryllaupet vart Mette-Marit Tjessem Høiby kjend som kronprinsesse Mette-Marit av Noreg.  

## Deltakarar
Brura var kronprinsesse Mette-Marit av Noreg, tidlegare kjend som Mette-Marit Tjessem Høiby, brudgommen var kronprins Haakon Magnus av Noreg. Trulovaren til brudgommen var kronprins Frederik til Danmark. Det var biskop Gunnar Stålsett som heldt vigsla.

### Kongelege
* Kong Albert II av Belgia
* Dronning Margrethe II av Danmark
* Fyrst Albert II av Monaco
* Kronprins Felipe av Spania
* Kong Carl XVI Gustaf av Sverige
* Kronprinsesse Victoria av Sverige
* Prins Charles av Wales
* Prins Edward, jarl av Wessex
* Sophie, grevinne av Wessex

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Wedding of Haakon, Crown Prince of Norway, and Mette-Marit Tjessem Høiby|Wedding of Haakon, Crown Prince of Norway, and Mette-Marit Tjessem Høiby]]» frå ,  den 3. desember 2011.*
Cannonball Adderley

**Julian Edwin «Cannonball» Adderley** () var ein amerikansk jazz-alt- og sopransaksofonist (sopran etter 1968) frå hard-bop-æraen på 1950- og 1960-talet.

## Liv og karriere
Opphavleg arbeidde han som musikklærar, men blei tidleg yrkesmusikar innan den varianten av jazzen som blir kalla småbandsjazz (*combo*).

Han blei kjent over heile USA etter at han i oktober 1957 blei med i *[[Miles Davis]] [[Sekstett|Sextet]]* saman med Davis (trompet), John Coltrane (tenorsaksofon), Paul Chambers (bass), Jimmy Cobb (trommer) og til vanleg òg Bill Evans (piano). Adderley spelte på dei legendariske Miles Davis-albuma *[[Milestones]]* og ikkje minst på *[[Kind of Blue]]*. 

I september 1959 forlét han Miles Davis og starta sin eigen kvintett, *[[Cannonball Adderley Quintet]]*, saman med mellom andre broren Nat Adderley (kornett), Joe Zawinul (piano) og Art Blakey (trommer).

Julian Cannonball Adderley leid heile livet gjennom av diabetes. Tilnamnet «Cannonball» skal ha komme av ein medelev som ville kalle han «kannibal» fordi han alltid var svolten. Dette blei til «Cannonball», kanskje på grunn av kroppstorleiken. Som ein sannsynleg følgje av sjukdommen og vektproblema døydde han brått i 1975 av eit slaganfall, seks veker etter dei siste opptaka til dei siste albuma hans. Han er gravlagd i Tallahassee, Florida.

Joe Zawinul sa om Cannonball Adderley:
:*«Han er den mest undervurderte musikaren på 1900-talet. Nesten ingen snakkar om Cannonball, men han var ein gigant. Han var seg sjølv. Han spelte ikkje som Charlie Parker. Han spelte som ingen andre.»*

## Diskografi i utval
*Julian Cannonball Adderley - *Presenting Cannonball* (1955, Savoy)
*Julian Cannonball Adderley - Same (1956, EmArcy)
*Gil Evans: *[[New Bottle, Old Wine]]* (Pacific Jazz, 1958)
*Julian Cannonball Adderley - *[[Somethin' Else]]* (1958, Blue Note) med Miles Davis og Art Blakey
*Cannonball Adderley Quintet - *Live in San Francisco* (1959, Riverside) (1999, tatt opp i «Grammy Hall of Fame»)
*Cannonball Adderley Quintet - *At the Lighthouse* (1960, Riverside)
*Cannonball Adderley and His Orchestra - *African Waltz* (1961, Riverside)
*Cannonball Adderley with Bill Evans - *Know What I Mean?* (1961, Riverside)
*The Cannonball Adderley Quintet Plus (1961, Riverside)
*Cannonball Adderley Sextet - *In New York* (1962, Riverside) med Yusef Lateef (ts, fl, Oboe)
*Cannonball Adderley Sextet - *[[Nippon Soul]]* (1963, Riverside) live in Tokyo
*Cannonball Adderley Quintet - *Mercy, Mercy, Mercy! - Live at "The Club"* (1966, Capitol)
*Cannonball Adderley Quintet - *Accent on Africa* (1968, Capitol) med Letta Mbulu
*Cannonball Adderley Quintet - *Country Preacher* (1969, Capitol)
*Cannonball Adderley - *The Black Messiah* (1970, Capitol)
*Cannonball Adderley - *Phenix* (1974, Fantasy)

## Referansar

## Litteratur
* David N. Baker: *The Jazz style of Cannonball Adderley. A musical and historical perspective*. Studio 224, Lebanon, In. 1980
* Chris Sheridan: *Dis here. A bio-discography of Julian "Cannonball" Adderley*. Greenwood Press, Westport, Conn. 2000. ISBN 0-313-30240-5

## Bakgrunnsstoff
* Nettside om Cannonball Adderley
* Albumoversikt
* Detaljert diskografi
Bryllaupet mellom fyrst Albert II og Charlene Wittstock

**Bryllaupet mellom fyrst Albert II og Charlene Wittstock** fann stad 1. og 2. juli 2011 i Fyrstepalasset i Monaco. 

Fyrst Albert II av Monaco er den noverande regjerande fyrsten i Monaco, som etterfylgde far sin Rainier III av Monaco i april 2005. Fyrsten møtte Charlene Wittstock under ei symjetevling i Monaco i 2000. Wittstock er fødd i Rhodesia (no Zimbabwe), men flytta til Sør-Afrika med familien sin då ho var 12 år. Ho har representert Sør-Afrika i symjing, og deltok i Sommar-OL 2000 i Sydney. Ho la opp som konkurransesymjar i 2007. Fyrst Albert II av Monaco har også vore idrettsutøvar. Han konkurrerte i bobsleigh i fem OL.

Paret vart fyrst sett saman i 2006. 23. juni 2010 annonserte dei trulovinga.

Den private seremonien fann stad fredag ​​1. juli 2011 i Throne Room i Fyrstepalasset. Seremonien vart leia av Philippe Narmino, direktør for Judicial Service og president i Council of State. Charlene Wittstock var kledd i ei silkeblå jakke med fotside bukser frå Chanel. I samband med den private seremonien fekk Wittstock den formelle tittelen sin. Til stades ved seremonien var systrene til fyrsten, prinsesse Caroline av Hannover og prinsesse Stephanie av Monaco, samt trulovarane Christopher Levine og  Donatella Knecht de Massy, som fungerte som vitne for brudgommen og brura.

Den religiøse seremonien fann stad dagen etter på gardsplassen ved fyrstepalasset. I motsetning til andre nyare kongelege bryllaup, var den religiøse seremonien ikkje halden i ein katedral. Seremonien vart leia av erkebiskop Bernard Barsi. Ein del av seremonien var på afrikaans, eit språk med nederlandsk opphav, som vert prata i heimlandet til brura, Sør-Afrika.

Etter den private seremonien 1. juli vart Charlene Wittstock kjend som fyrstinne Charlène av Monaco. 

## Gjester
### Den monegaskiske fyrstefamilien

### Familien til Charlene Wittstock
* Michael Wittstock
* Lynette Wittstock
* Gareth Wittstock
* Sean Wittstock

### Kongelege

### Ikkje-regjerande kongelege

### Styresmaktar og diplomati

### Idrettsutøvarar

### Moteindustrien

### Kjendisar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Wedding of Albert II, Prince of Monaco, and Charlene Wittstock|Wedding of Albert II, Prince of Monaco, and Charlene Wittstock]]» frå ,  den 3. desember 2011.*