Dakota Fanning

**Hannah Dakota Fanning** () er ein USA-amerikansk skodespelar. Fanning er kjend for rollene sine i både storfilmar og uavhengige filmproduksjonar, både som barneskodespelar og som vaksen. Utmerkingane hennar omfattar nominasjonar til ein Primetime Emmy-pris, ein Golden Globe-pris og to Screen Actors Guild-prisar.

Fanning fekk merksemd allereie som sjuåring for hovudrolla i dramafilmen *I Am Sam* (2001). Ho vart då nominert til SAG-prisen for framifrå prestasjon av ein kvinneleg skodespelar i ei birolle og vart den yngste nominerte i SAG-historia. Deretter spelte ho i miniserien *Taken* (2002) og i filmane *Uptown Girls* (2003), *Man on Fire* (2004), War of the Worlds (2005), *Charlotte’s Web* (2006) og *The Secret Life of Bees* (2008). Ho gjekk seinare over til meir modne roller i *The Twilight Saga* (2009–2012) og i dei uavhengige filmane *The Runaways* (2010) og i ei medverkande rolle i *Night Moves* (2013).

Fanning har òg medverka i filmar som *Ocean’s 8* (2018), *Once Upon a Time in Hollywood* (2019) og *The Equalizer 3* (2023). Sidan 2018 har ho hatt hovudroller i TV-seriane *The Alienist* (2018), *The First Lady* (2022) og *The Perfect Couple* (2024). Ho hadde òg ei hovudrolle i *The Watchers* (2024) og fekk fornya kritikarros for miniserien *Ripley* same året. For denne rolla vart ho nominert til Golden Globe-prisen for beste kvinnelege birolle i serie, miniserie eller fjernsynsfilm, samt ein Primetime Emmy-nominasjon for framifrå kvinneleg birolle i ein avgrensa serie, antologiserie eller film.

## Oppvekst og utdanning
Hannah Dakota Fanning vart fødd 23. februar 1994 i Conyers i delstaten Georgia, ein forstad til Atlanta. Ho gjekk på ein Montessoriskule i Covington. Mora hennar, Heather Joy (fødd Arrington), spelte tennis på profesjonelt nivå, medan faren, Steven J. Fanning, spelte baseball i minor league og arbeidde seinare som elektronikk­salsmann i Los Angeles. Morfaren hennar var den tidlegare amerikanske fotballspelaren Rick Arrington, og tanta hennar er den tidlegare ESPN-reporteren Jill Arrington. Blant forfedrane hennar er William Farrar. Farmora hennar var ein tysk innvandrar.

I juni 2011 vart Fanning uteksaminert frå Campbell Hall School i Studio City i California, der ho var med på skulen sitt cheerleading-lag og vart vald til homecoming queen to gonger. Frå 2011 til 2014 studerte ho ved Gallatin School of Individualized Study ved New York University, der ho tok hovudfag i kvinnestudiar, med særleg vekt på framstillinga av kvinner i film og kultur.

## Karriere
### 1990-åra
Fanning byrja å spele teater ved Towne Lake Arts Center i Woodstock i Georgia, der ho medverka i små teaterstykke allereie som femåring.  I 1999 starta ho den profesjonelle skodespelarkarrieren sin då ho medverka i ein TV-reklame for Tide. Den første større skodespelarjobben hennar var ei gjesterolle i NBC-serien *ER*. Deretter hadde ho fleire gjesteroller i TV-seriar, mellom anna *CSI: Crime Scene Investigation*, *The Practice* og *Spin City*. Ho spelte òg dei unge versjonane av tittelrollene i *Ally McBeal* og *The Ellen Show*.

### 2000-åra
I 2001 vart Fanning vald til å spele mot Sean Penn og Michelle Pfeiffer i filmen *I Am Sam*, der ho spelte dottera til ein psykisk utviklingshemma mann som kjempar for omsorga for barnet sitt. Rolla gjorde Fanning til den yngste personen nokon gong som vart nominert til ein Screen Actors Guild Award; ho var sju år gammal på den tida. Ho vann òg prisen for beste unge skodespelar frå Broadcast Film Critics Association for prestasjonen sin. Seinare vart delar av prestasjonen hennar tekne med i musikkvideoen til Rufus Wainwright si tolking av Beatles-songen «Across the Universe»; songen var òg med i *I Am Sam*.

I 2002 gav regissøren Steven Spielberg Fanning hovudrolla som barn i science fiction-miniserien *Taken*, der ho spelte Allison «Allie» Clarke/Keys. På dette tidspunktet hadde ho alt fått mykje ros frå fleire filmkritikarar, mellom anna Tom Shales i *[[The Washington Post]]*, som skreiv at Fanning «har eit perfekt, nesten overjordisk uttrykk, ei fortryllande ung skodespelar som vert kalla på … til å bera ei stor bør». Same året medverka Fanning i tre filmar: som eit bortført offer som viser seg å vere meir enn kidnapparane hadde rekna med i *Trapped*, som den unge versjonen av Reese Witherspoon sin karakter i *[[Sweet Home Alabama]]*, og som Katie i filmen *Hansel and Gretel*. Året etter spelte ho i to markante filmar: som det stramme barnet til ei umoden barnepassar, spelt av , i *Uptown Girls*, og som Sally i *The Cat in the Hat*. I tillegg gjorde Fanning stemmearbeid i fire animerte prosjekt i denne perioden.

I 2004 medverka Fanning i *Man on Fire* som Pita, ei ni år gammal jente som vinn hjartet til ein pensjonert leigesoldat (Denzel Washington) som er hyra inn for å verne henne mot kidnappare. Filmkritikaren Roger Ebert skreiv at Fanning «er ein profesjonell i berre tiårsalderen og skaper ein karakter som vinn hjartet». Same året hadde ho òg ei rolle i sesong 10 av TV-serien **, der ho spelte Mackenzie, ei ung jente som flyttar ut av huset Monica og Chandler held på å kjøpe. *Hide and Seek* var hennar første premiere i 2005, der ho spelte mot Robert De Niro. Filmen fekk jamt over dårleg kritikk, men Chuck Wilson kalla han «eit fascinerande møte mellom likeverdige – dersom barnestjerna [Fanning] utfordra meisterskodespelaren [De Niro] til ein stirrekonkurranse, kunne det godt hende legenden blunka først». I 2004 var Fanning òg forteljar i dokumentarfilmen *In the Realms of the Unreal*.

Fanning gav stemme til Lilo Pelekai (og tok over for Daveigh Chase) i direkte-til-video-filmen *[[Lilo og Stitch 2|Lilo & Stitch 2: Stitch Has a Glitch]]*. Ho hadde òg ei lita rolle i Rodrigo García-filmen *Nine Lives* (lansert i oktober 2005), der ho delte ei samanhengande scene på ni minutt med skodespelaren Glenn Close. Close roste Fanning og sa: «Ho har heilt klart ei gamal sjel. Ho er ein av dei talentfulle menneska som dukkar opp av og til.» På denne tida spelte Fanning òg inn hovudrolla si i animasjonsfilmen *Coraline*. Ho fullførte innspelinga av *Dreamer: Inspired by a True Story* (mot Kurt Russell) i slutten av oktober 2004. Kris Kristofferson, som spelte bestefaren til karakteren hennar i filmen, sa at ho var som Bette Davis gjenfødd. Under marknadsføringa av *Dreamer* vart Fanning innmeld i Girl Scouts of the USA under ein spesiell seremoni, etterfølgt av ei vising av filmen for medlemmene av Girl Scouts of the San Fernando Valley Council.

Deretter spelte Fanning i *War of the Worlds*, der ho hadde ei av hovudrollene saman med . Filmane vart lanserte i omvend rekkjefølgje (*War of the Worlds* i juni 2005 og *Dreamer* i oktober same året), og begge fekk god kritikk. Regissør Steven Spielberg rosa Fanning for «kor raskt ho forstår situasjonen i ei scene, kor raskt ho vurderer henne og korleis ho ville ha reagert i ein verkeleg situasjon». Utan pause gjekk Fanning vidare til neste film, *Charlotte’s Web*, som ho spelte inn ferdig i Australia i mai 2005, og som hadde premiere 15. desember 2006. Sommaren 2006 arbeidde Fanning med filmen *Hounddog*, som i presseomtalar vart skildra som ei «mørk forteljing om vald, overgrep og Elvis Presley-dyrking på den amerikanske landsbygda i sør». Foreldra hennar fekk kritikk for å ha tillate henne å spele inn ei scene der karakteren hennar vert valdteken. Fanning forsvarte filmen og sa til Reuters: «Det skjer eigentleg ikkje. Det er ein film, og det heiter skodespel.» Trass i at filmen mislukkast både kommersielt og kritisk, rosa Roger Ebert prestasjonen hennar og samanlikna henne med Jodie Foster i *Taxi Driver*. Same året, berre tolv år gammal, vart Fanning invitert til å bli medlem av Academy of Motion Picture Arts and Sciences, og vart dermed det yngste medlemmet i akademiet si historie. Seinare det året vart ho rangert som nummer fire på Forbes-lista over dei best betalte stjernene under 21 år, med ei estimert inntekt på fire millionar dollar i 2006.

Våren 2007 spelte Fanning inn *Fragments – Winged Creatures* saman med Kate Beckinsale, Guy Pearce, Josh Hutcherson og Oscar-vinnarane  og Jennifer Hudson. Ho spelte Anne Hagen, ei jente som er vitne til drapet på faren sin og som vender seg til religion i etterkant. I juli medverka Fanning i kortfilmen *Cutlass*, ein del av *Glamour*-serien «Reel Moments», basert på personlege essay frå lesarar. Filmen vart regissert av Kate Hudson. Frå september og ut året spelte Fanning inn *Push*, som handlar om ei gruppe unge amerikanske utflyttarar med telekinetiske og klarsynte evner som gøymer seg frå «Division», eit amerikansk statleg organ, i Hongkong, og som slår seg saman for å sleppe unna kontrollen deira. Fanning spelte Cassie Holmes, ein 13 år gammal synsk ungdom.

I januar 2008 byrja Fanning innspelinga av filmatiseringa av *The Secret Life of Bees*, ein roman av Sue Monk Kidd. Handlinga er lagd til Sør-Carolina i 1964 og krinsar rundt Lily Owens (Fanning), som rømmer frå eit einsamt liv og eit vanskeleg forhold til faren ved å reise saman med omsorgspersonen og einaste vennen sin (spelt av Jennifer Hudson) til ein småby i Sør-Carolina. Der vert dei tekne imot av tre eksentriske søstrer som driv med birøkt (spelte av ,  og Alicia Keys).

Filmane hennar, skrekk-animasjonen *Coraline* og science fiction-thrilleren *Push*, hadde premiere same dag, den 6. februar 2009. Fanning spelte Jane, eit medlem av Volturi-garden, i *New Moon* og tok rolla opp att i *Eclipse*, basert på romanane til Stephenie Meyer. *New Moon* hadde premiere 20. november 2009, medan *Eclipse* kom ut i juni året etter. I mars 2009 vart Fanning rangert som nummer tre på *[[Tidsskriftet Forbes|Forbes]]*-lista over dei mest verdifulle unge stjernene, etter å ha tent eit estimert beløp på 14 millionar dollar.

### 2010-åra
I 2010 spelte Fanning i filmen *The Runaways* saman med Kristen Stewart,  og . Ho spelte Cherie Currie, vokalisten i bandet. Frå då og fram til tidleg i 2011 spelte Fanning inn *Breaking Dawn*, der ho tok opp att rolla som Jane. Fanning gjorde òg stemmearbeid i dokumentarfilmen *Rise*, som vart bestilt av U.S. Figure Skating for å markere 50-årsjubileet for styrten av Sabena Flight 548. Ulykka førte til at heile det amerikanske laget omkom, og at verdsmeisterskapen i kunstløp i 1961 vart avlyst. I filmen las Fanning eit dikt skrive av den amerikanske meisteren Laurence Owen (som omkom i ulukka), eit dikt som seinare vart skildra som ei uhyggjeleg førehandskjensle om etterlivet.

Sommaren 2011 spelte Fanning Tessa i *Now Is Good*, og vart samstundes det utvendige andletet for parfyme-kampanjen «Oh, Lola!» frå Marc Jacobs. Reklamen vart forbode i Storbritannia etter at Advertising Standards Authority meinte at «reklamen kunne oppfattast som seksualisering av eit barn». I 2011 spelte Fanning Annie James i *The Motel Life*, som fekk premiere i november 2013. Same hausten hadde ho ei medverkande hovudrolle i *Effie Gray*, regissert av Richard Laxton og skrive av – og med – Emma Thompson. I august 2012 spelte ho hovudrolla som den velståande finansielle øko-terroristen Dena Brauer i thrilleren *Night Moves*, mot  og . Filmen vart regissert av Kelly Reichardt. *Night Moves* handlar om tre øko-terroristar som arbeider på ein økologisk gard og planlegg å sprengje ein vasskraftdemning.

I januar 2013 vart Fanning vald til rolla som Beverly Aadland i Errol Flynn-biografien *The Last of Robin Hood*. Seinare same året, i september, vart ho vald til rolla som Olivia i *Franny*. I november fekk ho hovudrolla som Viena i *Viena and the Fantomes*, ein film om ei roadie som reiser rundt i USA saman med eit pønkrockband på 1980-talet. Filmen var opphavleg planlagd lansert i 2015, men vart først sleppt digitalt 30. juni 2020.

I februar 2014 spelte Fanning inn ei stemmerolle i animasjonsfilmen *Yellowbird*. I mai 2015 fekk *Every Secret Thing* premiere i USA. Filmen er basert på romanen frå 2004 av Laura Lippman og har mellom andre Diane Lane, Elizabeth Banks, Danielle Macdonald, Colin Donnell og Nate Parker i rollene. Same året stadfesta Martin Koolhoven at Jack Roth vart ein del av rolleliste i filmen Brimstone. I juni 2015 stadfesta *The Hollywood Reporter* at Fanning og  hadde teke over rollene til høvesvis  og  i filmen. Hovudinnspelinga byrja 15. juni og fann stad i Romania, Spania og Tyskland.

Fanning hadde ei cameo-rolle i kuppkomedien *Ocean’s 8*, som hadde premiere i 2018. Same året spelte ho Sara Howard i den historiske TV-serien *The Alienist* på TNT, basert på romanen med same namn. I august 2018 bestilte TNT ein oppfølgjarserie basert på romanen *The Angel of Darkness*, der Fanning skulle vende tilbake i rolla som Sara Howard. I 2019 spelte Fanning Lynette «Squeaky» Fromme i Quentin Tarantino sin komedie-drama *Once Upon a Time in Hollywood*. For denne filmen vart ho og resten av ensemblet nominerte til ein Screen Actors Guild Award for framifrå rolleprestasjon i ein spelefilm.

### 2020-åra
I 2023 hadde Fanning ei hovudrolle i *The Watchers*, ein overnaturleg film lagd til Irland. I desember 2019 vart det kunngjort at Fanning og systera hennar, Elle Fanning, skulle spele saman i ei filmatisering av Kristin Hannah-romanen *The Nightingale* frå 2015, regissert av Mélanie Laurent. I mars 2021 kunngjorde systrene at dei hadde starta produksjonsselskapet Lewellen Pictures. Selskapet har ein såkalla first-look-avtale med MRC Television/Civic Center Media. 

I mars 2023 vart Fanning vald til hovudrolla i Netflix-miniserien *The Perfect Couple*. Same året vart ei TV-tilpassing av *The Bell Jar*, som Fanning var knytt til, vurdert, men utviklingsarbeidet har vore sett på vent. Fanning spelte òg i *The Equalizer 3*, der ho igjen arbeidde saman med Denzel Washington. Ho vart nominert til både Golden Globe-prisen og Primetime Emmy-prisen i 2025 for beste kvinnelege birolle for rolla si som Marge Sherwood i Netflix-serien *Ripley*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dakota Fanning|Dakota Fanning]]» frå , den 27. januar 2026.*