open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nottwil

**Nottwil** er ein kommune i distriktet Sursee i kantonen Luzern i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 526 meter over havet.

Kommunen ligg på sørsida av Sempachersee. Han består av landsbyen Nottwil og dei spreidde busetnadane Eggerswil, Ei, Gattwil, Huprächtigen, Tann og Studen samt Schloss Tannenfels.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nottwil|Nottwil]]» frå ,  den 27. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Sursee

**Sursee** er ein kommune i distriktet Sursee i kantonen Luzern i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 504 meter over havet. 

Sursee ligg i nordenden av Sempachersee, ikkje langt frå der elva Suhre renn ut av innsjøen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sursee|Sursee]]» frå ,  den 27. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*http://www.sursee.ch (tysk)
*http://www.sursee-tourismus.ch (tysk)
Menznau

**Menznau** er ein kommune i distriktet Willisau i kantonen Luzern i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 600 meter over havet.
 
Han består av delar av landsbyane Menznau, Geiss og Menzberg. Tuetenseeli er ein innsjø i kommunen og eit naturrservat. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Menznau|Menznau]]» frå ,  den 27. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Hamilton på Bermuda

**Hamilton** er hovudstaden på det britiske territoriet Bermuda, nord i Atlanterhavet. Hamilton er ein av dei minste byane på øya, med om lag 970 innbyggjarar i 2000, men er likevel administrativt senter for Bermuda. Byen vart grunnlagd i 1790 og fekk namn etter Henry Hamilton som var guvernør over Bermuda 1785-1794. Hamilton vart hovudstad i 1815, då administrasjonsmakta vart flytt frå byen St. George's til Hamilton. 

## Kjelde

 
**Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Hamilton, Bermuda|Hamilton, Bermuda]]» frå , den 27. mars 2012.* 
 

## Fotnote
Johann Gottfried Steffan

**Johann Gottfried Steffan** () var ein av dei fremste sveitsiske landskapsmålarane i det 19. hundreåret. Han er ein av dei mest kjende representantane for Münchenskulen.

## Liv og gjerning

Etter ei læretid som litograf i heimbyen Wädenswil reiste Steffan i 1833 til München og vidareutdanning der. Han studerte på kunstakademiet i byen med Peter von Cornelius til læremeister. Gjennom påverknad frå Carl Rottmann fatta han stor interesse for landskapsmåleri, og konsentrerte seg om den biletsjangeren.

Steffan sitt atelier vart midtpunkt for dei sveitsiske kunstnarane i München, mellom andre arbeidde Arnold Böcklin der. Saman med fleire kollegaer, der i mellom Rudolf Koller, la han han ut på studieturar til dei sveitsiske alpane, oftast til kantonen Glarus og til Walensjøen. I sine seinare år besøkte han Berchtesgaden og Ramsau fleire gongar, der han fann mange motiv.

Steffan sine måleri viser idealiserte landskap, oftast fjellutsyn, i Münchenskulen si ånd. Minst ein tredel av bileta han laga er landskapsbilete frå landområda med dei sveitsiske foralpane.

Heile livet ut var han busett i München.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Johann Gottfried Steffan|Johann Gottfried Steffan]]» frå ,  den 27. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Ramsau am Dachstein

**Ramsau am Dachstein**, til dagleg Ramsau, er ein kommune i distriktet Liezen i delstaten Steiermark i Austerrike. Kommunen har vel 2&nbsp;700 innbyggjarar (2011) og eit flatemål på i overkant 75 km².

Kommunen Ramsau am Dachstein, som ligg på eit fjellplatå, omfattar fleire landsbyar; Leiten, Rössing, Ramsau, Schildlehen, Vorberg og Hirzegg. Landsbyen Ramsau ligg 1&nbsp;135 meter over havet.

Namnet Ramsau er første gong registrert stava som Ramsowe, i eit dokument frå ca 1120. Ramsau-platået høver godt til skisport, og har vorte eit senter for nordiske greiner i distriktet. 

VM på ski i nordiske greiner i 1999 vart arrangert i Ramsau. Norske verdsmeistrar var Bjarte Engen Vik, som vart dobbeltmeister i kombinert, medan Bente Martinsen (seinare Bente Skari) vann 5-kilometer langrenn for kvinner.

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ramsau|Ramsau]]» frå ,  den 27. mars 2012.*
Sempach

**Sempach** er ein kommune i distriktet Sursee i kantonen Luzern i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 513 meter over havet.

Kommunen ligg ovanom austsida av Sempachersee og kring 2 km med bil nord for Sempach jernbanestasjon, som ligg langs linja mellom Luzern og Olten. 

Steinibühlweiher ligg ovanom byen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sempach|Sempach]]» frå ,  den 27. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*http://www.sempach.ch
Alfonso Leng

**Alfonso Leng Haygus** () var ein chilensk postromantisk komponist og tannlækjar. Komponisten Carmela Mackenna var tanta hans.

## Biografi

Alfonso Leng vart fødd i Santiago. Han vart kjend for å komponera det fyrste viktige symfoniske verket i chilensk tradisjon, «La Muerte de Alsino» (1922). Dette er eit symfonisk dikt inspirert av ein roman av den chilenske forfattaren Pedro Prado. Alfonso Leng komponerte i tillegg ei rekkje ulike verk, inkludert mange songar på ulike språk samt ei rekkje viktige verk for piano. Eit døme på det sistnemnde er dei fem «Doloras» (1914), som han seinare orkestrerte og ofte spelte på konsert i Chile og Latin-Amerika. 

Alfonso Leng vann den nasjonale kunstprisen i Chile i 1957. Som tannlækjar vart han kjend som hovuddrivkrafta bak tannlækjarfakultetet ved Universidad de Chile, og han vart utvald til å vera den fyrste dekanen ved fakultetet.

## Kjelder

**Denne artikkelen er omsett frå «[[:en:Alfonso Leng|Alfonso Leng]]» frå , den 27. mars 2012.*
Galgenen

**Galgenen** er ein kommune i distriktet March i kantonen Schwyz i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 425 meter over havet.

Han består av landsbyen Galgenen og landsbydelen av Siebnen-Galgenen samg grendene Achern, Buechli, Stöckli og Steinweid.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Galgenen|Galgenen]]» frå ,  den 28. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Arne Falk

**Arne Falk** () var ein norsk redaktør, journalist og nynorskmann. 

Han var redaktør i *[[Norsk Tidend]]* frå 1937 til 1946 og i fagbladet *Journalisten* frå 1946 til 1962. 

I 1969 vart det gjeve ut ei samling av stykka han hadde skrive for *[[Dag og Tid]]*. Boka heite *Frifant-epistlar* og Falk fekk Melsom-prisen for henne. Falk hadde byrja bruke signaturen Frifant i *Journalisten* og fortsette i *Dag og Tid*.

## Prisar og utmerkingar
* Heidersmedlem i Norsk journalistlag
* Heidersmedlem i Norsk presseforbund
* Heidersmedlem i Oslo journalistklubb
* Melsom-prisen 1970 for *Frifant-epistlar*

## Referansar
Sitatteikn

**Sitatteikn**, **hermeteikn** eller **gåsaugo** («–», ‘–’, „-“, ,–‘ ) er skriftteikn som blir brukte til å markere direkte tale og sitat, eller til å markere at ord har ein spesiell valør. I norsk typografi bruker ein helst «doble vinklar», eller slike; „ “. Fordelen ved desse tradisjonelle sitatteikna er at folk som les norsk er vande med dei, og vidare at dei gir eit roleg skriftbilete, sidan dei ligg på høgde med x-en, «i x-høgda», og derfor ikkje gjer teksten unødvendig uroleg.

## Bruk
Mellom sitatteikn skal det ikkje stå andre teikn enn dei som høyrer til i den siterte teksten.

Den typiske bruken av sitatteikn er når ein vil markere direkte tale:
:«Du far?» Alfemann ser ned på støypen. «Det er noko eg må fortelja.» 
(Avsluttande punktum innanfor sitatteikna.)

Om ein snur på setninga, kan ein skrive:
:«Det er noko eg må fortelja», seier Alfemann og ser ned på støypen. 
(Merk at kommaet no skal stå utanfor sitatteikna.)

Tilsvarande bruker ein sitatteikn for å markere ein sitert tekst:
:«Larmen frå fridommen døydde. Togna var lyden som lenka oss saman?» (Kjartan Fløgstad i romanen «U3»). Dersom ord er utelatne frå slike sitat, skal vi markere det med utelatingsteikn: «Av kjøt og blod er håpet. [&hellip;] Og håpet vårt var ikkje lysegrønt, men kvitt.»  

I tekst set ein gjerne boktitlar og verktitlar i gåsaugo. 

Ein set ord i gåsaugo for å markere at dei har ein spesiell valør: 
: *Legen hadde gitt meg medisin. No var eg «frisk».*

Sitat i sitat kan ein markere med andre sitatteikn, til dømes dei høge teikna ‘’ : «Legen hadde gitt meg medisin. No var eg ‘frisk’». Sitat i sitat i sitat kan ein markere med doble høge sitatteikn: “ og ”.

I lingvistikken er det vanleg at omtalte ord og uttrykk blir sette i *kursiv*, mens tydinga blir markert med ‘ ’:
: «Sitat (frå latin *citatum*, av *citare*, ‘kalle fram’) er ei ordrett attgjeving».

Det er elles ulike meiningar om bruk av sitatteikn – og teikna blir brukt annleis i andre språk. 

Sidan dei norske sitatteikna ikkje er å finne direkte på PC-tastaturet, er dei under press i skriftleg bruk. I Windows får ein «  ved å trykkje  Alt+0171,  »  ved å trykkje Alt+0187, ‘  ved å trykkje Alt+0145 og ’ ved å trykkje  Alt+0146.

## Kjelder

*Typografi.no
*Korrekturavdelingen om anførselstegn
Steinen i Sveits

**Steinen** er ein kommune i distriktet Schwyz i kantonen Schwyz i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 474 meter over havet.

Kommunen ligg mellom Rossberg og Lauerzsjøen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Steinen, Switzerland|Steinen, Switzerland]]» frå ,  den 28. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad (tysk)
Biel-Benken

**Biel-Benken** er ein kommune i distriktet Arlesheim i kantonen Basel-Landschaft i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 317 meter over havet.

Kommunen ligg i Leimendalen. Han består av dei to lansbyane Biel og Benken, som er fråskilde av elva Birsig. Dei to landsbyane vart slått saman i 1972.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Biel-Benken|Biel-Benken]]» frå ,  den 28. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*



## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad (tysk)
*
Schönenbuch

**Schönenbuch** er ein kommune i distriktet Arlesheim i kantonen Basel-Landschaft i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 355 meter over havet.

Kommunen ligg langs kanten av Sundgau og grensar til Frankrike på tre sider. Han er den nest minste kommunen i kantonen. Han består av landsbyen Schönenbuch.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Schönenbuch|Schönenbuch]]» frå ,  den 28. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad (tysk)
Burg im Leimental

**Burg im Leimental** er ein kommune i distriktet Laufen i kantonen Basel-Landschaft i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på .

Kommunen ligg i langs nordsida av Blauenfjella. Han ligg ved grensa til Frankrike og langs vegen til Remelpasset, som eksisterte alt i romartida. Han består av landsbyen Burg im Leimental.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Burg im Leimental|Burg im Leimental]]» frå ,  den 28. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Roggenburg i Basel-Landschaft

**Roggenburg** er ein kommune i distriktet Laufen i kantonen Basel-Landschaft i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 438 meter over havet.

Nordgrensa til kommunen følgjer elva Lützel, som her er landegrensa mellom Sveits og Frankrike. Frå Lützeldalen strekkjer kommunen seg til Rieji, det nægaste fjellet til landsbyen, og Hasenschell, det høgaste punktet i kommunen på 855 moh. 

Roggenburg består av grendene Sägemühle og Neumühle, samt spreidde gardar. Roggenburg er i røynda ein eksklave i kantonen Basel-Landschaft. Nabokommunane er Pleigne, Ederswiler, Movelier og Soyhières in Jura, Kleinlützel i kantonen Solothurn og Kiffis i Frankrike.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Roggenburg, Switzerland|Roggenburg, Switzerland]]» frå ,  den 28. mars 2012.*
Kilchberg i Basel-Landschaft

**Kilchberg** er ein kommune i distriktet Sissach i kantonen Basel-Landschaft i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 571 meter over havet.

Kommunen ligg ei høg dal langs den øvre elva Eital river. Han består av gatelandsbyen Kilchberg.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kilchberg, Basel-Landschaft|Kilchberg, Basel-Landschaft]]» frå ,  den 28. mars 2012.*
Diegten

**Diegten** er ein kommune i distriktet Waldenburg i kantonen Basel-Landschaft i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 469 meter over havet.

Kommunen ligg i Diegterdalen og består av ei 2 km lang rekkje av fem gatelandsbyar; Ober-Diegten, Mühle-Diegten, Mittel-Diegten, Schloss-Diegten og Nieder-Diegten.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Diegten|Diegten]]» frå ,  den 28. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad (tysk)
*
Niederdorf i Basel-Landschaft

**Niederdorf** er ein kommune i distriktet Waldenburg i kantonen Basel-Landschaft i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 465 meter over havet.

Kommunen ligg dalane Waldenburger og Vorderen Frenken vd den gamle vegen over Oberen Hauensteinpasset. Han består av landsbyen Niederdorf samt 14 spreidde gardar go den tidlegfare kyrkjegarden Arxhof, som vart ein del av kommunen i 1960.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Niederdorf, Basel-Landschaft|Niederdorf, Basel-Landschaft]]» frå ,  den 28. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad (tysk)
Yao

**Yao** kan visa til:

**Folk**
* waYao, ei folkegruppe i sørlege Sentral-Afrika
**Bantuspråket yao, språket deira
* Yaofolk, ei folkegruppe i Kina og Søraust-Asia
**Yaospråk, språka deira
*Det kinesiske slekstnamnet Yao

**Stader**
* Yao i Osaka i Japan
* Yao i Tsjad

**Personar**
*Keisar Yao av Tao Tang-dynastiet i Kina

Koden **YAO** kan stå for:

* Yaoundé lufthamn i Kamerun
* Yunnan astronomiske observatorium i Yunnan i Kina
Yaospråk

**Yao-** eller **mien-språk** er språk tala av yaofolk frå Kina, Vietnam, Laos og Thailand. Dei utgjer den eine hovudgreina av miao-yaospråk (hmong-mienspråk), den andre dannar hmong-språka. Ein del yaofolk snakkar også miao/hmong.

Alle miao-yaospråk er isolerande SVO-språk med omfattande tonesystem. Dei er kjenneteikna av konsonantkluster først i ord.

## Inndeling
Språka er blitt noko ulikt klassifisert av språkforskarar.

Martha Ratliff la fram denne klassifikasjonen i 2010:

***Mienisk**
**Iu mien med  talarar
**Kim mun med  talarar
**Biao min med  talarar
**Dzao min med  talarar

David Strecker føreslo ei klassifisering i 1987 som James Matisoff utvida i 2001:

* **Yao/mienisk**
** **[[Biao min|Biao–jiao]]**:
*** Biao Min
*** Chao kong meng
*** Moxi
** **Mian–jin**:
*** Biao mon
*** Iu mien
*** Kim mun
** **Zaomin**: Dzao min

### Shaozhou tuhua
Shaozhou tuhua er eit språk skrive med *[[nushu]]*-skrifta, ei form av kinesisk snakka av yaofolk. Utviklinga av dette språket er ukjend, men det kan ha starta som eit sinifisert yaospråk.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mienic languages|Mienic languages]]» frå ,  den 28. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Subgrouping of Mienic languages: Some observations (PDF)
*Yaospråk ved ethnologue.com
Blåkveite

**Blåkveite** er ein halvvegs pelagisk kveitefisk som lever på djupt vatn i nordlege havområde.

## Utsjånad
Blåkveita er ein avlang flyndrefisk med stor munn og kraftige kvasse tenner. Fargen kan variere. Sjølv blindsida (venstre sida) er pigmentert. Venstre auga har ikkje heilt flytta over til augesida, men sit midt i ryggen. Makslengden er 120&nbsp;cm, og største vekt 20&nbsp;kg. Hannen går likevel sjeldan over 80&nbsp;cm og 8&nbsp;kg, hoa sjeldan over 100&nbsp;cm og 20&nbsp;kg.

## Vanar
Til skilnad frå dei fleste andre flyndrefiskar er blåkveita ein semipelagisk fisk, som ofte sym på høgkant. Den pigmenterte blindsida og augene si plassering reknast som ei tilpassning til dette. Arten trivst i djupt, kaldt vatn, mellan -1&nbsp;°C og 4&nbsp;°C samt ned til 2000 m; oftast held fiskane seg kring 500–1000 m. Føda består av fisk, krepsdyr og ulike botndyr. Også blekksprutar vert tekne. Største noterte alder er 30 år.

## Forplanting
Viktigaste gyteområde for nordaustarktisk blåkveite er eggakanten mellom Vesterålen og Spitsbergen
Hannane vert kjønnsmogne 7-8 år gamle, hoene når dei er 9-11 år. Hovudgytinga er om hausten og vinteren. Då kan hoa legge opp til 50 000 pelagiske egg på 600–1200 m djupn. Egg og larvar lever pelagisk, og vert transportert med straumen til Svalbard og Frans Josefs land.

## Utbreiing
Fisken lever i hava på den nordlege halvkula. I Atlanterhavet finst arten frå Canada og New Jersey i USA til Grønland, Spitsbergen og langs kysten av Noreg til Barentshavet og sørover til Irland. I det nordlege Stillehavet finst fisken frå Japanhavet til Alaska og sørover til Baja California i Mexico.
Det er ulike bestandar av båkveite. Individ i det nordaustlege havområdet, frå Haltenbanken og nordover rundt Svalbard, er genetisk ulike individ som lever ved Færøyane, Grønland og Canada.

## Kommersiell bruk
Ein skatta matfisk som for det meste vert teken med botntrål og line.  Minstemål for blåkveite er 45&nbsp;cm. Særleg i det grønlandske fiskeriet har han stor verdi.
Den nordaustarktisk blåkveitebestanden var sterkt nedfiska på 1970 talet, og kvoteregulering vart innført i 1977. Ho varde til 2010. For 2023 er anbefalt kvote  18 494 tonn.

## Kjelder

;Fotnotar

----

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv: Mindre hälleflundra|Mindre hälleflundra]]» frå ,  den 28. mars 2012.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Franglais

**Franglais**, eller **frenglish**, er eit samantrekt ord beståande av «français» og «anglais» som er dei franske orda for høvesvis fransk og engelsk. Det vert nytta for å beskrive ulike blandingar mellom fransk og engelsk. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Franglais|Franglais]]» frå ,  den 28. mars 2012.*
Bantuspråket yao

**Yao** er eit bantuspråk tala i søraustlege Afrika. Det har rundt 1 million talarar i Malawi, ein halv million i Tanzania, rundt 450&nbsp;000 i Mosambik og eit mindre tal i Zambia. Språket er nært i slekt med mwera.

## Skriftsystem
Yao blir skrive med latinske bokstavar, med litt ulike system i dei tre hvoudlanda det blir tala i. I Tanzania er rettskrivinga basert på korleis ein skriv swahili og i Malawi på chinyanja. I Malawi bruker ein desse teikna:

Få yaotalarar kan lesa og skriva språket sitt. Landa dei bur i har stor analfabetisme, og i tillegg har arabisk, engelsk, tysk og portugisisk vore litterære språk. Likevel har språket fått noko offisiell status og det er skrive fleire ordbøker og grammatikkar.

## Grammatikk
Yao er eit agglutinerande SVO-språk. Det har mange nominalklassar som blir viste gjennom prefiks.

*Mundu jumo* tyder til dømes 'éin person'. *Wandu wa wajinji* tyder 'mange folk'.

## Bakgrunnsstoff
* Edward Steere, ''Collections for a handbook of the Yao language'' (1871)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Yao (språk)|Yao (språk)]]» frå ,  den 28. mars 2012.*
Fy

**Fy** (frå norrønt *fy*) er eit norsk kraftuttrykk for avsky eller klandring. Det kan nyttast til banning. 

Ein brukt variant av ordet er *føy*, og ordet er nærskyldt uttrykket «tvi» («tvi vøre» er i seg sjølv ein banneformular). Dette utropet finst og i engelsk, som «fie» (ofte nytta i skodespela til William Shakespeare). Ein reknar med at dette er ein språkleg måte å uttrykke spytting på. Innanfor folketrua var spytting ein måte å avverja vonde makter eller djevelen. 

Som uttrykk er *fy* tett knytt til tabuorda, som òg er kalla «fy-ord». Ordet er assosiert med skam, noko som kjem tydeleg fram i formularen «fy skamme seg», eller eldre «fy for skam». Ordet er i dag mykje nytta i oppdrett av hundar, som blir fya meir enn andre når dei skal irettesetjast. I oppseding har ein for det meste gått bort frå fying mot born.

Innanfor banninga er fyinga kopla saman med helvete eller djevelen, som ein altså skulle fordrive (fy te helvete, fy fanden). Mindre krasse former som «fy farao», «fy flade», «fy te grisen» («fyttigrisen») eller «fy te katta» er òg dokumenterte.

## Kjelder
Tessar

**Tessar** er eit slag objektiv som vart oppfunne av fysikaren Paul Rudolph. I 1902 tok den tyske optikkmakaren Carl Zeiss patent på konstruksjonen. På den tida var konstruksjonen nokså overlegen andre i skarpheit og oppløysing. Dei første tessarobjektiva hadde lysstyrke (største blendar) på 1:6,3. Seinare variantar har lysstyrke opp til om lag 1:2,8. Objektivet er asymmetrisk oppbygd med fire linser i tre grupper. Namnet kjem for det greske ordet for 'fire', τέσσερα. 

Tessarobjektivet er grunnlag for mange andre konstruksjonar, men i dag er det mykje godt bytt ut av andre typar objektiv der ein kan utnytta fleire element, takk vere antireflekshandsaming, noko som ikkje fanst då tessarobjektivet vart laga. Vario-tessar, eit zoomobjektiv, er nytta på visse digitalkamera. Objektiv som i stor mon byggjer på Tessar-konstruksjonen er Elmar (Leitz/Leica) og Heliar (Voigtländer).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Tessar|Tessar]]» frå ,  den 28. mars 2012.*
Sunnmøre kammermusikkfestival

**Sunnmøre kammermusikkfestival** blei arrangert for fyrste gong våren 2010 etter initiativ av direktør på Høgskulen i Volda Jacob Kjøde jr., fiolinist Annar Follesø, og komponist og pianist Wolfgang Plagge. På same måte som Den norske dokumentarfilmfestivalen, veks Sunnmøre kammermusikkfestival ut av det aktive miljøet ved Høgskulen i Volda. Festivalen varer til saman ei veke og er situert på søre Sunnmøre i Møre og Romsdal.

## Festivalens aktivitet
Festivalen består av tre kjerneelement:
# **Konsertar**. Dei tre siste dagane av festivalen er dedikert til kammermusikkonserter i ulike tettstadar på søre Sunnmøre (Volda, Ørsta, Herøy, Ulsteinvik).
# **Meisterklassar**. Dei tre fyrste dagane blir det arrangert meisterklassar for unge musikktalent i regionen.
# **Seminar**. Det blir arrangert seminar for musikkinteresserte. Både seminara og meisterklassane er lagt til lokala til Høgskulen i Volda.

Festivalartistar dei to fyrste åra har mellom anna inkludert Tor Espen Aspaas, Björn Nyman, Marianne Thorsen, Ole Edvard Antonsen, Annar Follesø, Wolfgang Plagge, Berit Norbakken Solset med fleire.

I tillegg vert det kvart år lagt ned eit stort arbeid av frivillige som deltek i festivalen sitt kor og orkester. Desse er rekruttert frå regionen, og er viktige medspelarar under festivalens avslutningskonsert.

## Organisasjon og dagleg drift
Festivalen er drive som eit prosjekt under Høgskulen i Volda. Organisasjonen er bygd opp av frivillige hovudsakleg knytte til høgskulen. I tillegg er noko av den kuntnarlege innsatsen knytt til festivalen sitt kor og orkester leia av personar rekruttert frå regionen. Inntil vidare har festivalen berre ein fast tilsett, dagleg leiar Øyvind Johan Eiksund. Eiksund tok til i stillinga hausten 2011.

Festival i 2012, den tredje i rekkja, er lagt til perioden 30. april-5. mai.

## Bakgrunnsstoff
* Sunnmøre kammermusikkfestival sin offisielle nettstad
Carl Zeiss

**Carl Zeiss** () var ein tysk finmekanikar og optikar. Han grunnla selskapet Carl Zeiss i byen Jena i 1846. Selskapet utvikla seg tidleg til eitt av verdas store optikkmakarar og er det framleis. 

## Biografi

Carl Zeiss var det femte av tolv born og av desse syskena nådde tre systrer og to brør vaksen alder. Mor hans, Johanna Antoinette Friedericke (1786-1856) var dotter til hoffadvokat og byfut Johann Heinrich Schmith frå Buttstädt, ein landsby nordom Weimar. Faren, Johann Gottfried August Zeiss (1785-1849), kom frå Rastenberg.

Broren til Johann vart verande i Buttstädt og tok over farens verkstad, medan August Zeiss flytta til Weimar, som då var hovudstad i storhertugdømet Sachsen-Weimar-Eisenach. Her vart han ein høgt ansedd kunstdreiar (tysk *Kunstdrechslermeister*) som laga luksusvarer til dei rike av perlemor, rav, filsbein og andre råvarer med hjelp av nye slag maskiner. Slik vart han kjent med den komande storhertugen Carl Friedrich (Sachsen-Weimar-Eisenach) (1783-1853). Då sonen i familien vart fødd 11. september 1816, tok arveprinsen fadderskapen, og den nyfødde vart døypt Carl Friedrich etter tronarvingen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen byggjer på «[[:de:Carl Zeiss|Carl Zeiss]]» frå .*  
 

## Bakgrunnsstoff
Contax

**Contax** (C/Y) var eit kameramerke frå 1975 til 2005.

## Stutt soge
Då Zeiss Ikon, den kameraproduserande delen av Carl Zeiss AG, vart lagt ned i 1972, inngjekk Carl Zeiss AG samarbeid med den japanske kameraprodusenten Yashica. Resultatet vart ei ny rekkje spegelreflekskamera som tok over det tradisjonsrike namnet Contax.

Det første kameraet, Contax RTS, kom på marknaden i 1975. Det var konstruert av prof. dr. Katsuiko Sugaya og designa av Porsche designstudio. Det vart laga 13 ulike modellar av spegelreflekskamera. Dei billegaste modellane vart òg marknadsførte med namnet Yashica. Contax 139 Quartz, til dømes, var det same som Yashica FX-D Quartz.

Yashica vart kjøpt opp av Kyocera i 1983, og Kyocera heldt fram med produksjonen av både Yashica- og Contax-kamera. På midten av 1990-talet kom det banebrytande rammeleitarkameraet Contax G1 og litt seinare Contax G2, og ikkje lenge før merket vart lagt ned, kom det særs avanserte mellomformatkameraet Contax 645.

Kyocera greidde ikkje å henga med i den digitale marknaden, og i 2005 vart all kameraproduksjon lagt ned.

## Kameramodellar
### Spegelreflekskamera

## Objektiv
### C/Y-fatning
Zeiss fekk laga ei ny objektivfatning til dei nye spegelrefleksane, Contax/Yashica-fatninga (C/Y). Det var ei bajonettfatning som vart nytta på både Contax- og Yashica-kamera.

Zeiss-objektiv med C/Y-fatning vart laga i to variantar: AE og MM. Dei seinare MM-objektiva hadde ein funksjon som let kamera velja blendar som ein del av autoeksponeringssystemet, medan dei eldre AE-objektiva ikkje hadde nokon slik funksjon. Skilnaden mellom AE og MM var ofte ikkje større enn nett denne funksjonen. Dei eldre AE-objektiva er ofte meir verde på bruktmarknaden av di dei kan vera laga i Tyskland, medan dei nyare ofte er laga i Japan. Optikken og kvaliteten skal vera den same.

***Distagon** 15/3.5
***F-Distagon** 16/2.8
***Distagon** 18/4
***Distagon** 21/2.8
***Distagon** 25/2.8
***Distagon** 28/2
***Distagon** 28/2.8
***Vario-Sonnar** 28-70/3.5-4.5
***Vario-Sonnar** 28-85/3.3-4
***Distagon** 35/1.4
***Distagon** 35/2.8
***PC-Distagon** 35/2.8
***Vario-Sonnar** 35-70/3.4
***Vario-Sonnar** 35-135/3.3-4.5
***Vario-Sonnar** 40-80/3.5
***Tessar** 45/2.8
***Planar** 50/1.7

***Planar** 50/1.4
***Planar** 55/1.2 (Jubileumsobjektiv)
***Makro-Planar** 60/2.8
***Makro-Planar** 60/2.8 C
***S-Planar** 60/2.8 (Eldre slag Makro-Planar 60&nbsp;mm f/2.8)
***Planar** 85/1.2 (Jubileumsobjektiv)
***Planar** 85/1.4
***Sonnar** 85/2.8
***Planar** 100f/2
***Makro-Planar** 100C/2.8
***Sonnar** 100/3.5
***Sonnar** 135/2.8
***Planar** 135/2
***Sonnar** 180/2.8
***Apo-Sonnar** 200/2 
***Tele-Tessar** 200/3.5
***Tele-Tessar** 200/4.0
***N-Mirotar** 210/5.6
***Vario-Sonnar** 70-210/3.5 AE
***Vario-Sonnar** 80-200/4
***Tele-Apotessar** 300/2.8
***Tele-Tessar** 300/4.0
***Vario-Sonnar** 100-300/4-5.6
***Mirotar** 500/4.5
***Mirotar** 500/8
***Tele-Apotessar** 600/4 AE
***Mirotar** 1000/5.6 AE
***Mutar I**  2x telekonvertar
***Mutar II** 2x telekonvertar
***Mutar III** 1.4x telekonvertar
Spytting

**Spytting** er at ein støyter ut spytt frå munnen. Reint teknisk skjer dette når ein person har for mykje spytt i munnhola, eller når ein person har fått i seg noko han eller ho ikkje likar. Handlinga er rekna som ufin og teikn på dårleg folkeskikk. 

## I folketrua

Spytting vart med tida del av eit magisk rituale, der ein bruka spyttinga for å fordrive vonde makter. 

I folketrua vart spytting òg knytt til ulike grader av trollformlar, gjerne til fordriving av sjukdom. I Den yngre Edda høyrer vi korleis æser og vanar saman spytta i ei gryte for å slutte fredspakt etter den store krigen mellom dei. 

Ronald Grambo påpeiker at spytt ofte var nytta i sjukdomsterapi, og viser og til Evangeliet etter Markus, der Jesus nytta spytt for å heile ein stum mann. I Johannesevangeliet gjer Jesus det same med ein blind. 

Plinius og Galenus omtalar og korleis spytt kan brukast som lækjemiddel. I antikken var det vanleg tru at spytt kunne hjelpe mot ormar og skorpionar, kongro eller padder. 

Lyden ein lagar når ein spyttar, har gått over i språket som Tvi, med tida forvanska til Fy. Slik ser ein òg at rituell spytting er knytt til banning. 

## Kjelde
* Ronald Grambo: *Norske trollformler og magiske ritualer*
Symfoniorkesteret ved Høgskulen i Volda

**Symfoniorkesteret ved Høgskulen i Volda** vart skipa i 1947 av Ingmar Fottland, som var lektor i musikk ved Volda lærarskule. Saman med sentrale musikarar vart symfoniorkesteret starta og har vore i kontinuerleg drift fram til i dag. Besetninga er på om lag 40 musikarar med ei blanding av bygdefolk, studentar og tilsette ved høgskulen. Talet på musikarar varierer frå konsert til konsert og ved særskilte høve blir det hyra inn musikarar for å dekke spesialinstrument. Medlemmar i orkesteret betalar ikkje kontingent. Orkesteret har fleire konsertar i løpet av året, med nyttårskonsert og nasjonal festkonsert 17. mai som tradisjonelle høgdepunkt. I tillegg turnerer orkesteret i nærmiljøet.

## Dirigentar
Dirigentar etter Ingmar Fottland har vore Thorleif Hauso, Bjarne Dankel, Ivar Torvanger, Nils Ose, Helge Hamsaas, Leif Barmen, Harald Eikaas, Bård Dahle, Rune Bergmann og Øystein Salhus, alle musikklærarar ved Høgskulen i Volda (HVO). Noverande dirigent er Øyvind Johan Eiksund.

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad for Symfoniorkesteret ved Høgskulen i Volda
135-film

**135-film** (ISO 1007)  er eit format for fotografisk film som vart introdusert av Kodak i 1934.  Han er ein 35mm brei film for stillfotografi. 135-filmen vart svært populær, og innan slutten av 1960-talet gjekk han forbi 120-film i popularitet. Trass i konkurranse frå filmformat som 828, 126, 110 og APS, er 135-film framleis den mest brukte filmtypen.

Kvar ramme er vanlegvis 36×24&nbsp;mm, om lag det dobbelte av (det opphavlege) kinofilmformatet (som i fotografi ofte vert kalla halvformat). Denne rammestorleiken på 135-film vert ofte kalla fullformat. 135-film for stillfotografi er perforert langs kantane etter Kodaks standard.

## Kjelder
Søl

**Søl** eller **sòl** er ein vanleg raudalge i Noreg.

## Utsjånad
Søl er ein raudalge med stor formvariasjon. Vanleg er breitt lansettforma blad, og nokre er tokløyvde i toppen. Algen vert 1-2 dm lang, nokre kan verte opptil 5 dm. Frå det første skotet i midten har det neste vår utvikla seg eit nytt blad og dessutan sideblad. Fleire individ kan vekse ut frå same festeskive.

## Utbreiing
Søl kan finnast på den europeiske atlanterhavskysten frå Portugal til Austersjøen og nordover til Færøyane og Island. Elles veks planta i arktisk Russland, i det arktiske og austlege Canada, i Alaska, Japan og Korea.

## Førekomst i Noreg
Søl veks på stein, berggrunn og større algar frå nedre del av fjøresona ned til 15 m djupn. Arten finst langs heile norskekysten, særleg vanleg i vest og nord.

## Bruk
Planta kan etast og har vore brukt til mat for menneske.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Palmaria palmata|Palmaria palmata]]» frå ,  den 29. mars 2012.*  
* *Floraen i farger 2*, Arne Pedersen og Jørgen Vasshaug, H. Aschehoug & Co. (W. Nygaard).

## Bakgrunnsstoff
*
Japanspirea

**Japanspirea** (*Spiraea japonica*) eller **rosespirea** er ein planteart i spireaslekta i rosefamilien. Blomstrane er rosa.
Japanspirea er mykje nytta som hageplante og ei lang rekke med sortar er å få kjøpt.

## Sortar
* Spirea japonica 'Little Princess' (Prinsessespirea), H6
* Spirea japonica 'Magic Carpet' (Praktspirea), H6
* Spirea japonica 'Norrbotten' (Norrlandspirea), H7

## Kjelder

* Bogrønt Spirea 

## Bakgrunnsstoff
Andrea del Sarto

**Andrea del Sarto** () var ein  italiensk målar under renessansen. Han vart fødd i Gualfonda ved Firenze som *Andrea d’Agnolo di Francesco di Luca di Paolo del Migliore*.

## Liv og gjerning
Han var son til ein skreddar, noko som var grunnen til at han fekk tilnamnet Sarto. Han gjekk fyrst i lære hos ein gullsmed. Ein målar vart merksam på kor dyktig han var til å teikne, og ordna det så han fekk plass hos teiknaren og målaren Piero di Cosimo. Seinare arbeidde Sarto ein stund hos Franciabigio, men han tok meir etter Leonardo, Michelangelo og Fra Bartolommeo. Stilane til desse målarane sameina han i sitt eige uttrykk, som sterkt understrekar fargen utan å forsømme forma og biletstrukturen.

Frå 1509 til 1514 måla Andrea del Sarto på oppdrag frå servittordenen. Han laga freskar i Sant 'Annunziata-kyrkja i Firenze, med motiv frå livet til Filippo Benizzi, om tilbedinga av frelsaren og Maria møy og jomfrufødselen. Mellom 1515 og 1526 arbeidde han på ein syklus om livet til Johannes døyparen. Desse verka er prega av frisk naturlegheit, jakta på varierte eigenskapar,  dyktige arrangement og grupperingar, harmoniske fargar og grasiøs samansetning kombinert med fin teikning.

Han døydde i Firenze.


Andrea del Sarto - Sts Michael and John Gualbert - WGA0414.jpg|St Michael og John Gualbert, 1528
Andrea del Sarto - Portrait of a Man.jpg|Portrett av ein mann
Andrea del Sarto 002.jpg|Den heilage treeininga, 1518 


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Andrea del Sarto|Andrea del Sarto]]» frå ,  den 29. mars 2012.*
Fra Bartolommeo

**Bartolommeo Pagholo del Fattorino** (), best kjend som **Fra Bartolommeo**, men også *Baccio della Porta*, var ein italiensk målar og teiknar.

## Liv
Bartolommeo var frå Firenze. Han vart i 1481 lærling hos Cosimo Rosselli og vart kjend med Mariotto Albertinelli, som han samarbeidde med i lengre tid. På 1490-talet vart han fenga av Savonarola sine preiker og vart ein av dei ivrigaste tilhengarane til Savonarola. Bartolommeo vart i 1500 dominikanarmunk. Frå 1504 leigde han klosteret 'San Marco' i Firenze til arbeidsverkstad, der Albertinelli var medarbeidaren hans i tida 1509-12. Han vitja Venezia og Roma nokre gongar. Nokre av de siste somrane budde han av helsegrunnar i dominikarordenen sitt hospital, klosteret Pian di Mugnone ved Fiesole.

## Fra Bartolommeos tre periodar
### Den første perioden
Kunsthistorikarar skil mellom tre periodar i Bartolommeos verksemd. Den første omfattar tida før han vart munk i 1500. Hovudarbeidet den store komposisjonen, fresken *Ytterste domen*, 1498-99, i Santa Maria Nuova i Firenze.  Denne fresken vart gjennom den tronande krinsen av helgenar eit førebilete for Rafael både i San Severo-fresken frå, og i delar av *Disputa* frå 1508.

### Den andre perioden
Den andre perioden begynte i 1504 og varte til 1512. Av arbeida hans desse åra kan nemnast *San Bernhards syn*, *Gud fader tilbedd av Maria Magdalena og Katarina av Siena* og *Madonna med helgenar*. Dei to siste vart måla i Lucca i 1509, då han var påverka av reisa til Venezia. Til same perioden høyrer også ein del fresker i klosteret San Marco.

### Den tredje perioden
Den tredje perioden omfatta dei siste fem leveåra, 1512-17. Han var då på høgda som kunstnar, særleg kva gjeld altartavlene. I byrjinga av denne perioden var han ein tur til Roma, innverknaden denne fekk viste seg til dels i biletet *San Marcus*, 1514, inspirert av Michelangelo. Dessutan er den synleg i *San Sebastian* frå året etter, hans einaste nakne figur, beundra av kunstnarar, avskydd av munkan. Tre andre meisterverk er frå same tida; *Madonna della misericordia* (1515), *Oppstoda* (1516) og *Nedtakinga frå krossen* (1516). Det sistnemnde verket. med fire figurar, er det mest dramatiske av arbeida hans. 

## Første koloristen i florentinsk kunst
Bartolommeo var sterkast påverka av Perugino når det gjaldt biletkomposisjon og Leonardo når det gjaldt form og teknikk. Tema og innhald tok han frå sitt eige. Motivkrinsen hans var noko innskrenka; han heldt seg mellom anna borte frå det nakne, med unnatak for små engelfigurar. Han måla ikkje større kompositoriske bilete, heller rolege andaktsbilete, livanktige uttrykk for hans inderlege tru. Særleg kjend var han for sin koloritt, som han skapte gjennom å nytte temperafarge mot oljefarge. Han var den første koloristen i florentinsk kunst, og hadde stor påverknad på Rafael då denne dreiv med sine studiar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Fra Bartolommeo|Fra Bartolommeo]]» frå , den 29. mars 2012.*
Mon i Sveits

**Mon** er ein tidlegare sveitsisk kommune i distriktet Albula i kantonenen Graubünden.  Kommunen haddde  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret var 1231 meter over havet.

1. januar 2015 slo Mon, Alvaschein, Stierva, Tiefencastel, Alvaneu, Brienz/Brinzauls og Surava seg saman til den nye kommunen Albula/Alvra.

Kommunen låg i Alvaschein kreis, sørvest for Tiefencastel på venstresida av Oberhalbsteinfjella.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mon|Mon]]» frå ,  den 30. mars 2012 og 12. april 2017.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Mutten

**Mutten** (retoromansk *Mut*) er ein kommune i distriktet Albula i kantonenen Graubünden i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 1395 meter over havet.

Kommunen ligg i Alvaschein kreis. Han består av tre busetnader i forskjellige høgdenivå sør for Schinschlucht. Han består av landsbyen Unter-Mutten, den midtre landsbyen Stafel (1761 moh) og den øvre Ober-Mutten (1860 moh).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mutten|Mutten]]» frå ,  den 30. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad (tysk)
*
Vaz/Obervaz

**Vaz/Obervaz** er ein kommune i distriktet Albula i kantonenen Graubünden i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 1476 meter over havet.

Kommunen består av landsbyane Lain, Muldain, Zorten, Lenzerheide og Valbella, samt grendene Nivaigl, Fuso, Trantermoira, Sporz, Tgantieni, Sartons, Creusen og Obersolis.

Kommunen strekkjer seg frå Parpan i nord til Alvaschein og Lantsch/Lenz i sør, og frå fjellkjeda Parpaner Rothorn i aust til fjellengene i Piz Scalotta, Dani og Stätzerhorn. På sørsida av fjellet Crap la Pala, stupar landskapet bratt ned i Albuladalen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vaz/Obervaz|Vaz/Obervaz]]» frå ,  den 30. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad (tysk)
*
Brienz/Brinzauls

**Brienz/Brinzauls** (retoromansk *Brinzauls)* er ein kommune i distriktet Albula i kantonenen Graubünden i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 1144 meter over havet.

Majoriteten av innbyggjarane er tysktalande, med ein stor retotomansktalande minoritet.

Landsbyen ligg nord for elva Albula ved vegen frå Lenzerheide til Davos. Han består av landsbyen Brienz/Brinzauls og grenda Vazerol ved Julierpasset. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Brienz/Brinzauls|Brienz/Brinzauls]]» frå ,  den 30. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Lantsch/Lenz

**Lantsch/Lenz** (tysk *Lenz*, retoromansk *Lantsch*) er ein kommune i distriktet Albula i kantonenen Graubünden i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 1328 meter over havet.

Majoriteten av innbyggjarane er retotomansktalande.

Kommunen ligg i Belfort kreis på ein terrasse ovanom høgresida av elva Albula. Han består av gatelandsbyen Lantsch/Lenz. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lantsch/Lenz|Lantsch/Lenz]]» frå ,  den 30. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad (tysk)
*
Surava

**Surava** er ein tidlegare sveitsisk kommune i distriktet Albula i kantonenen Graubünden. Kommunen hadde  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret låg 904 meter over havet.

1.&nbsp;januar&nbsp;2015 slo kommunen seg saman med Alvaneu, Alvaschein, Brienz/Brinzauls, Mon, Stierva og Tiefencastel til kommunen Albula/Alvra.

Kommunen låg i Belfort kreis. Han bestod av gatelandsbyen Surava på høgrebreidda av elva Albula. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Surava|Surava]]» frå  og «[[:de:Surava|Surava]]» frå ,  den 30. mars 2012 (oppdatert 12. april 2017).*  
 

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettstad  (tysk)
*
Bivio

**Bivio** (retoromansk *Beiva*, tysk *Stallen*) er ein kommune i distriktet Albula i den sveitsiske kantonenen Graubünden.

Landsbyen ligg langs vegen til Julier- og Septimerpasset. Han er den einaste tradisjonelt italienskspråklege landsbyen nord for det kontinentale vasskilje. Dei tysktalande innbyggjarane er derimot i dag i overtal. Han består av landsbyen Bivio og grendene Stalveder, Mott, Cavreccia og Valetta da Beiva. 

Nabokommunar er Marmorera, Bever (eksklave), Silvaplana, Sils im Engadin/Segl, Stampa (eksklave Maloja), Soglio, Avers og Mulegns.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bivio|Bivio]]» frå ,  den 30. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Cunter

**Cunter** (retoromansk, på tysk **Conters im Oberhalbstein**) er ein kommune i distriktet Albula i kantonenen Graubünden i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 1182 meter over havet.

Kommunen ligg i Surses kreis. Han ligg langs vegen til Julierpasset, mellom Tiefencastel og Savognin. Han består av landsbyen Cunter og grendene Burvagn, Promastgel og Muntschect.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cunter|Cunter]]» frå ,  den 30. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Riom-Parsonz

**Riom-Parsonz** er ein kommune i distriktet Albula i kantonenen Graubünden i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 1257 meter over havet.

Kommunen vart skapt i 1979 då kommunane Parsonz og Riom vart slått saman.

Kommunen ligg i Surses kreis. Riom-Parsonz ligg langs den gamle vegen til Julierpasset og ein vestleg terrase i Oberhalbsteinfjella.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Riom-Parsonz|Riom-Parsonz]]» frå ,  den 30. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
*
Salouf

**Salouf** (fram til 1943 offisielt Salux) er ein kommune i distriktet Albula i kantonenen Graubünden i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 1258 meter over havet.

Innbyggjarar er hovudsakleg retoromansktalande.

Kommunen ligg i Surses kreis. Landsbyen ligg på ei hylle på austsida av Piz Toissa (2657 moh). Han består av landsbyen Salouf og grendene Mulegn og Del. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Salouf|Salouf]]» frå ,  den 30. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Brusio

**Brusio** er ein kommune i distriktet Bernina i kantonenen Graubünden i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 780 meter over havet.

Kommunen ligg i Brusio kreis i Val Poschiavo ved vegen frå Berninapasset til Italia. Han består av grendene Campocologno, Zalende, Campascio, Brusio, Piazzo og delar av Miralago samt dei små busetnadane Viano og Cavaione høgt i fjella. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Brusio|Brusio]]» frå ,  den 30. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
*
Bonaduz

**Bonaduz** (retoromansk *Panaduz)* er ein kommune i distriktet Imboden i den sveitsiske kantonenen Graubünden. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på .

Kommunen ligg i Rhäzüns kreis og består av landsbyen Bonaduz på ei høg slette sørvest for samløpet mellom Hinterrhein og Vorderrhein.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bonaduz|Bonaduz]]» frå  og «[[:de:Bonaduz|Bonaduz]]» frå ,  den 30. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Rhäzüns

**Rhäzüns** er ein kommune i distriktet Imboden i den sveitsiske kantonen Graubünden. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 657 meter over havet. 

Kommunen ligg i Rhäzüns kreis. Han består av gatelandsbyen Rhäzüns i dalen mellom Bonaduz og den smale inngangen til Domleschgdalen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rhäzüns|Rhäzüns]]» frå ,  den 30. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Felsberg

**Felsberg** (retoromansk *Favugn)* er ein kommune i distriktet Imboden i den sveitsiske kantonen Graubünden. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 572 meter over havet. 

Kommunen ligg i Trin kreis i ein liten dal nord for Rhinen og mellom Chur og Domat/Ems.

Politikaren Eveline Widmer-Schlumpf er frå Felsberg.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Felsberg, Switzerland|Felsberg, Switzerland]]» frå ,  den 30. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Ramosch

**Ramosch** (tysk *Remüs*) er ein kommune i distriktet Inn i den sveitsiske kantonen Graubünden. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 1236 meter over havet.

Kommunen ligg i Ramosch kreis langs venstrebreidda av Inn. Han består av landsbyen Ramosch og landsbydelen av Vnà samt busetnadane Raschvella og Seraplana.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ramosch|Ramosch]]» frå ,  den 30. mars 2012.*
Tschlin

**Tschlin** er ein kommune i distriktet Inn i kantonenen Graubünden heilt aust i Sveits.

Kommunen ligg i Ramosch kreis og består av landsbyen Tschlin på ein terrasse ovanom venstrebreidda av Inn, delar av Strada og Martina og grendene San Niclà, Chaflur, Sclamischot og Vinadi.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tschlin|Tschlin]]» frå ,  den 30. mars 2012.*
Jean Philippe

**Jean Philippe** () er ein fransk songar.

## Eurovision
### Nasjonal uttaking i 1959
Den franske kringkastaren skal ha heldt ein nasjonal uttaking til Eurovison Song Contest 1959, men ingen detaljar om dette er offentleggjort. Han fekk representere Frankrike med songen «Oui, oui, oui, oui».

### Eurovision Song Contest 1959
Han starta som nummer ein i finalen, før Danmark med «Uh, jeg ville ønske jeg var dig» av Birthe Wilke.
 
Bidraget fekk fire poeng frå Danmark og Vest-Tyskland, to poeng frå Monaco og Belgia og eitt poeng frå Italia, Sveits og Austerrike. Frankrike fekk til saman 15 poeng og enda på tredjeplass av totalt elleve bidrag.

### Intern uttaking i 1962
Den sveitsiske kringkastaren valde Philippe og songen «Le retour» som sitt bidrag i Eurovision Song Contest 1962.

### Eurovision Song Contest 1962
Han starta som nummer elleve i finalen, etter Noreg med «Kom sol, kom regn» av Inger Jacobsen og før Jugoslavia med «Ne pali svetlo u sumrak» av Lola Novaković.
 
Bidraget fekk to poeng frå Vest-Tyskland. Sveits fekk til saman to poeng og enda på tiandeplass, saman med Danmark og Noreg, av totalt 16 bidrag.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jean Philippe|Jean Philippe]]» frå ,  den 30. mars 2012.*
Alberto Moravia

**Alberto Moravia** () var ein italiensk forfattar og journalist.

Gjennomgåande tema i bøkene til Moravia er seksualitet, framandgjering og eksistensialisme. Best kjend er debutromanen *Gli indifferenti* (1929) og den antifascistiske romanen *Il Conformista*. Sistnemnde låg til grunn for ein film med same namnet regissert av Bernardo Bertolucci (1970).

## Bakgrunnsstoff
* 
* Kortbiografi om Alberto Moravia på kirjasto.sci.fi
* Fondo Alberto Moravia
Guarda i Sveits

**Guarda** er ein kommune i distriktet Inn i den sveitsiske kantonen Graubünden. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 1653 meter over havet. 

Kommunen ligg i Sur Tasna kreis på ein terrasse ovanom venstresida Inn. Han består av gatelandsbyen Guarda ovanom dalen og busetanden Giarsun langs dalbotnen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Guarda|Guarda]]» frå ,  den 30. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Lavin

**Lavin** er ein kommune i distriktet Inn i den sveitsiske kantonen Graubünden.

Kommunen ligg i Sur Tasna på venstrebreidda av Inn. Han er hovudstaden i kreisen og består av gatelandsbyen Lavin.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lavin|Lavin]]» frå ,  den 30. mars 2012.*
Zizers

**Zizers** (retoromansk *Zir* eller *Zezras)* er ein kommune i distriktet Landquart i den sveitsiske kantonen Graubünden. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 561 meter over havet. Zita av Bourbon-Parma, keisarrine av Austerrike-Ungarn, døydde i Zizers.

Kommunen er hovudstad i kreis Fünf Dörfer. Han ligg ved den viktigaste vegen gjennom Rhindalen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zizers|Zizers]]» frå ,  den 30. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
*
Fläsch

**Fläsch** er ein kommune i distriktet Landquart i den sveitsiske kantonen Graubünden. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 528 meter over havet. 

Kommunen ligg i Maienfeld kreis. Han er den nordlegaste kommunen i Graubünden. Fläsch ligg ved foten av Fläscherberg og St. Luzisteig.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Fläsch|Fläsch]]» frå ,  den 30. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad