Tiltak mot tap av biologisk mangfald i Amazonas-regnskogen 2000-2023

**Tiltak mot tap av biologisk mangfald i Amazonas-regnskogen 2000-2023.**

Miljøvernarar er ottesame for tap av biologisk mangfald som vil følgje av øydelegging av Amazonas-regnskogen, og også for utslepp av karbon som finst i vegetasjonen, som kan akselerere global oppvarming. Eviggrøne skogar i Amazonas står for omtrent 10 % av verdas primærproduktivitet på land og 10 % av karbonlagera i økosystema – i storleiksorden 1,1 × 10^11 tonn karbon. Amazonasskogar blir anslåtte å ha akkumulert 0,62 ± 0,37 tonn karbon per hektar per år mellom 1975 og 1996. I 2021 vart det rapportert at Amazonas for første gong slapp ut meir klimagassar enn det absorberte. Sjølv om det ofte blir sagt at skogområdet produserer meir enn ein firedel av oksygenet på jorda, refererer denne ofte uttalte, men misbrukte statistikken faktisk til oksygenomsetjing. Nettobidraget til økosystemet er omtrent null.

Ein datamodell av framtidige klimaendringar forårsaka av klimagassutslepp viser at Amazonas-regnskogen kan stoppa å vera berekraftig under forhold med sterkt redusert nedbør og auka temperaturar, noko som fører til eit nesten fullstendig tap av regnskogdekke i bassenget innan 2100, og det vil følgja alvorlege konsekvensar for økonomisk, naturkapital og økosystemtenester ved å ikkje hindre vippepunktet. Simuleringar av klimaendringar i Amazonasbassenget på tvers av mange ulike modellar er likevel ikkje konsistente i estimeringa deira av nokon nedbørsrespons, alt frå svak auke til kraftig nedgang. Resultatet indikerer at regnskogen kan vere trua av klimaendringar i tillegg til avskoging.

I 1989 uttalte miljøvernaren C.M. Peters og to kollegaer at det er økonomiske så vel som biologiske insentiv for å verne regnskogen. Eit hektar i den peruanske Amazonas har vorte berekna til å ha ein verdi på 6820 US-dollar viss intakt skog blir hausta berekraftig for frukt, lateks og tømmer; 1000 dollar viss det er frihogge for kommersielt tømmer (ikkje berekraftig hausta); eller 148 US-dollar viss brukt som storfebeite.
Ettersom avskoging og øydelegging av økosystem, økocid, held fram med å forringa leveområda til urfolk, forsvinn også regnskogsamfunna av urfolk. Men nokre, slik som urarina, held fram med å kjempe for kulturell overleving og for lagnaden av dei skogkledde territoria sine.

Frå 2002 til 2006 vart det verna området i Amazonas-regnskogen nesten tredobla og avskogingsraten fall med opptil 60 %. Omtrent 1&nbsp;000&nbsp;000 km² har vorte brukt til vern, som summerer seg til ei noverande mengd på 1 730&nbsp;000 km².

I april 2019 sette den ecuadorianske domstolen forbod mot oljeleiting i 180&nbsp;000 hektar av regnskogen i Amazonas, og i juli same året forbaud den ecuadorianske domstolen regjeringa å selje territorium med skog til oljeselskap.

I september 2019 vart USA og Brasil samde om å fremje utvikling av den private sektoren i Amazonas. Dei lova også eit fond for bevaring av biologisk mangfald på 100 millionar dollar for Amazonas leidde av privat sektor. Den brasilianske utanriksministeren uttalte at å opne regnskogen for økonomisk utvikling var den einaste måten å verne han på.

Ein studie frå 2009 fann at ein 4&nbsp;°C auke (over førindustrielt nivå) i globale temperaturar innan 2100 ville drepe 85 % av regnskogen i Amazonas medan ein temperaturauke på 3&nbsp;°C ville drepe rundt 75 % av Amazonas.

Ein ny studie utført av eit internasjonalt team av miljøforskarar i brasiliansk Amazonas viser at vernet av biologiske mangfald i ferskvatn kan aukast med opptil 600 % gjennom integrert ferskvass-terrestrisk planlegging.

Avskoging i Amazonas-regnskogregionen har ein negativ innverknad på lokalt klima. Det var ei av hovudårsakene til den alvorlege tørken 2014–2015 i Brasil. Dette er fordi fukta frå skogane er viktig for nedbøren i Brasil, Paraguay og Argentina. Halvparten av nedbøren i Amazonas-området er produsert av skogane.

Resultata av ein vitskapleg syntese frå 2021 indikerer at når det gjeld global oppvarming, slepper Amazonas-bassenget med regnskogen i Amazonas for tida ut meir klimagassar enn det absorberer totalt sett. Påverknader av klimaendringar og menneskelege aktivitetar i området – hovudsakleg skogbrannar, noverande arealbruk og avskoging – fører med seg frigjering av påverknader som sannsynlegvis resulterer i ein netto oppvarmingseffekt.

I 2022 gjorde høgsterett i Ecuador ei utsegn som understrekar tydinga av å verne både rettane til lokalsamfunn og til miljøet, og ho forbyr prosjekt som vil medføre unødig skade eller ofre i desse aspekta. Dette reflekterer ei forplikting til å prioritere velværet i samfunna og naturmiljøet framfor potensielt skadelege industrielle utviklingsprosjekt. Talsmenn for avgjersla hevdar at ho vil få konsekvensar langt utanfor Ecuador. Generelt er økosystema i betre form når urfolk eig eller har tilsyn med land.

På grunn av bevaringspolitikken til Lula da Silva i dei første 10 månadene av 2023 reduserte avskoginga i det brasiliansk Amazonas med rundt 50 % samanlikna med same periode i 2022. Dette var trass i ein alvorleg tørke, ein av dei verste som er registrerte, som forverra situasjonen. Klimaendringar, El Niño, avskoging aukar sjansane for tørketilstand i Amazonas.

Ifølgje Amazon Conservation Association sitt MAAP-skogovervakingsprogram, sank avskogingsraten i Amazonas frå 1. januar til 8. november 2023 med 55,8 % samanlikna med same periode i 2022. Hovudårsaka er nedgangen i avskogingsraten i Brasil, etter omlegging av politikken med president Lula, medan Colombia, Peru og Bolivia også reduserte avskoginga.

I januar 2024 viste publiserte data ein 50 % nedgang i avskogingsraten i Amazonas-regnskog og 43 % auke i vegetasjonstap i naboregionen cerrado i løpet av året 2023 samanlikna med 2022. Tapet for dei to regionane samla sett er 12&nbsp;980&nbsp;km², 18 % mindre enn i 2022.

### Fjernmåling

Bruken av fjernregistrerte data forbetrar kunnskapen til skogforvaltarar om Amazonas-bassenget dramatisk. Gjeve objektiviteten og dei reduserte kostnadene ved satellittbasert landdekke- og endringsanalyse, verkar det sannsynleg at fjernmålingsteknologi vil vere ein integrert del av vurderinga av omfanget, plasseringa og skaden av avskoging i bassenget. Vidare er fjernmåling den beste og kanskje einaste moglege måten å studere Amazonas på i stor skala.

Urfolksstammar i Amazonasbassenget bruker fjernmålingsteknologi for å verne landet dei har arva mot kommersielle interesser. Trio-stammen, som lever i regnskogane i det sørlege Surinam, bruker handhaldne GPS-einingar og verktøy som Google Earth for å kartleggje territoria, og forsterkar dermed sine territorielle krav. Sidan mange Amazon-stammar manglar veldefinerte grenser for tida, gjer denne sårbarheita det lettare for kommersielle verksemder å trengje inn i territoria deira.

For å kartleggje Amazonas biomasse og tilhøyrande karbonutslepp nøyaktig, er det avgjerande å klassifisere trevekststadium i ulike delar av skogen. I 2006 kategoriserte Tatiana Kuplich trea i fire grupper baserte på deira modnad og gjenvekstperiodar. Forskaren brukte syntetisk blendarradar (SAR)  og Thematic Mapper (TM) for å nøyaktig tilordne ulike område av Amazonas til desse fire klassifiseringane.

### Konsekvensane av tørken i Amazonas tidleg i det 21. hundreåret

I 2005 opplevde delar av Amazonasbassenget den verste tørken på hundre år, og det var indikasjonar på at 2006 kan ha vore eit anna år på rad med tørke. Ein artikkel frå 2006 i den britiske avisa *[[The Independent]]* rapporterte resultata frå Woods Hole Research Center, som viste at skogen i si noverande form berre kunne overleve tre år med tørke. Forskarar ved National Institute of Amazonian Research i Brasil hevda i artikkelen at denne tørkeresponsen, kombinert med effektane av avskoging på regionalt klima, pressar regnskogen mot eit «vippepunkt» der han irreversibelt vil byrje å døy. Den konkluderte med at skogen er på randa av å bli omgjord til savanne eller ørken, med katastrofale konsekvensar for klimaet i verda. Ein studie publisert i Nature Communications i oktober 2020 fann at rundt 40 % av regnskogen i Amazonas står i fare for å bli eit savanneliknande økosystem på grunn av redusert nedbør. Ein studie publisert i Nature climate change gav direkte empiriske bevis på at meir enn tre firedelar av regnskogen i Amazonas har mista motstandskraft sidan tidleg på 2000-talet, og risikerer dødsfall med djupe implikasjonar for biologisk mangfald, karbonlagring og klimaendringar i global skala.

Ifølgje World Wide Fund for Nature (WWF) aukar kombinasjonen av klimaendringar og avskoging tørkeeffekten av døde tre som driv skogbrannar.

I 2010 opplevde Amazonas-regnskogen nok ein alvorleg tørke, på nokre måtar meir ekstrem enn tørken i 2005. Det som påverka regionen var omtrent 3&nbsp;000&nbsp;000 km² med regnskog, samanlikna med 1 900&nbsp;000 km² i 2005. Tørken i 2010 hadde tre episenter der vegetasjonen døydde ut, medan tørken i 2005 råka den sørvestlege delen. Funna vart publiserte i tidsskriftet Science. I eit typisk år absorberer Amazonas 1,5 gigatonn karbondioksid; i løpet av 2005 vart i staden 5 gigatonn sleppt og i 2010 vart 8 gigatonn sleppt ut. Ytterlegare alvorlege tørkeperiodar kom i 2010, 2015 og 2016.

I 2019 vart vernet av Amazonas-regnskog i Brasil redusert, noko som resulterte i eit alvorleg tap av skog. Ifølgje Brasils nasjonale institutt for romforsking (INPE) auka avskoginga i det brasilianske Amazonas med meir enn 50 % i dei første tre månadene av 2020 samanlikna med den same tremånadersperioden i 2019.

I 2020 vart det registrert ein auke på 17 prosent i skogbrannar i Amazonas, som markerte den verste starten på brannsesongen på eit tiår. Dei første 10 dagane av august 2020 var vitne til 10&nbsp;136 brannar. Ein analyse av dei offisielle tala reflekterte 81 prosent auke i brannar i føderale reservar, samanlikna med same periode i 2019. President Jair Bolsonaro avviste likevel eksistensen av brannar, og kalla det ei «løgn», trass i data produsert av hans eige styresmakter. I september registrerte satellittar 32&nbsp;017 «hotspottar» i den største regnskogen i verda, ein auke på 61 % frå same månad i 2019. I tillegg synte oktober ein enorm auke i talet på hotspottar i skogen, meir enn 17&nbsp;000 aktive brannar i regnskogen i Amazonas - med meir enn dobbelt så mykje som vart oppdaga i same månad i førre året.

### Moglegheit for skogvennleg økonomi
I 2023 publiserte Verdsbanken ein rapport kalla *A Balancing Act for Brazil's Amazonian States: An Economic Memorandum*. Rapporten som seier at økonomiske tap på grunn av avskoging i Brasil kan nå rundt 317 milliardar dollar per år, omtrent 7 gonger høgare samanlikna med kostnadene for alle varer produserte gjennom avskoging, foreslo ikkje-avskogingsbasert økonomisk program i regionen i Amazonas-regnskogen.

Ifølgje WWF kan økoturisme hjelpe Amazonas med å redusere avskoging og klimaendringar. Økoturisme er førebels framleis lite praktisert i Amazonas, mellom anna på grunn av mangel på informasjon om stader kvar implementering er mogleg. Økoturisme er ein sektor som også kan takast opp av urfolka i Amazonas som ei inntektskjelde. Eit økoturismeprosjekt i den brasilianske delen av regnskogen hadde vore under vurdering av den brasilanske statssekretæren for miljø og berekraftig utvikling i 2009]], langs Aripuanã-elva, i Aripuanã berekraftig utviklingsreservat. Det finst også noko lokalsamfunnsbasert økoturisme i Mamirauá Sustainable Development Reserve. Økoturisme blir også praktiserte i den peruanske delen av regnskogen. Nokre få økolodger er til dømes til stades mellom byane Cuzco og Madre de Dios.

I mai 2023 bestemde Brasils bankforbund seg for å setje i verk ein ny berekraftsstandard med krav for kjøttpakkarar for å sikre at kjøttet deira ikkje kjem frå ulovleg avskoga område. Kreditt vil ikkje bli gjeve til dei som ikkje vil oppfylle dei nye standardane. Avgjerda kom etter at EU bestemde seg for å implementere reglar for å stoppe avskoging. Biffeksportørar i Brasil sa at standarden ikkje er avgrensa til grunneigarar, men òg femnar om andre involverte i kjøttproduksjonen. 21 bankar som representerer 81 % av kredittmarknaden i Brasil er samde om å følgje desse reglane.

Ifølgje ei fråsegn frå den colombianske regjeringa fall avskogingsraten i det colombianske Amazonas med 70 % i dei første 9 månadene av 2023 samanlikna med same periode året før, kva kan tilskrivast vernepolitikken til styresmaktene. Ein av dei er å betale lokale innbyggjarar for å bevare skogen.

## Kjelder
;Referansar 

**Denne artikkelen bygger på avsnittet «[[:en:Amazon rainforest#Conservation and climate change|Amazon rainforest, Conservation and climate change]]» frå , den 27. januar 2024*  

## Bakgrunnsstoff
* 
*
*
*