open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Knut Nystedt

**Knut Nystedt** () var ein norsk komponist, dirigent og organist som er mest kjend for kormusikken og kyrkjemusikken sin. Han debuterte som organist i 1938 og som dirigent i 1945. 

## Livsløp
Knut Nystedt vart fødd i Oslo. På 1930-talet studerte han orgel, komposisjon og orkestdirigering med Arild Sandvold, Bjarne Brustad og Per Steenberg som lærarar. I 1947 hadde han studieopphold i USA, og hadde Ernest White og Aaron Copland som lærarar. Han var organist ved Lilleborg kirke 1938–1946 og ved Torshov kirke 1946–1982. Frå 1964–1985 var han professor i kordireksjon ved Universitetet i Oslo, og i den samanhengen skipa han og dirigert koret Schola Cantorum. Mest kjend er han nok som skipar og kunstnerisk leiar for Det Norske Solistkor 1950–1990, og han har reist på turne med koret i mange land.

## Stil
Som komponist har Nystedt stått sentralt gjennom ein periode med ulike musikalske straumdrag. Stilmessig ser vi mykje påverknad frå folkemusikk og renessansemusikk, særleg i den tidlege perioden. På 1940- og 1950-talet finn vi fleire nyklassiske trekk, medan han på slutten av 1950-talet står fram med impresjonistiske og radikale trekk. Folkemusikken finn vi att i seinare verk, t.d. på 1980-talet.

## Prisar
Nystedt har fått fleire prisar og utmerkingar for arbeidet sitt. Han vart utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden i 1966. Tittelen hans vart forfremja til kommandør av same orden i 2005. Nystedt har òg vunne Norsk kulturråds musikkpris i 1980, og Spellemannprisen i 1978 for albumet *Contemporary Music From Norway*. I 1998 vann han Edvard-prisen sin ærespris. I 1993 fekk han Lindemanprisen.

I 1975 vart Nystedt tildelt "Distinguished Service Citation" ved Augsburg College (Minneapolis) for innverknaden sin på korpomposisjon i USA. Han er også utnemnd som æresprofessor ved Universitetet i Mendoza, Argentina (1991).
T-skjorte

Ei **t-skjorte** er ei enkel skjorte med beine liner og korte ermer som gjev henne form som ein T. Opphavleg var ho berre brukt som ei underskjorte, men i dag er det òg vanleg å bruka berre t-skjorte som overplagg i avslappa samanhengar. Dei første t-skjortene var enkle kvite bomullsplagg, men dei blei etter kvart laga i ulike fargar og med mønster eller påtrykt tekst. T-skjorter blir brukte av begge kjønn og av folk av alle aldrar, sjølv om dei nok er mest populære blant ungdom.

## Historie
Undertrøyer med t-form var lenge i bruk i Europa som undertøy for menn. Under den første verdskrigen fekk sveittande ullkledde soldatar frå USA augene opp for dei lette bomullsplagga som europeiske soldatar brukte under uniforma. Dei amerikanske soldatane tok til å bruka desse, og i den andre verdskrigen fekk dei utdelt t-skjorter som standard undertøy.

Etter krigen tok ein til å gå med t-skjorta utan skjorte over. Filmstjernene John Wayne, Marlon Brando og James Dean hadde alle dette antrekket då dei var på fjernsyn. Publikum blei først sjokkerte, men godtok etter kvart bruken. Då James Dean brukte ei slik skjorte i filmen *[[Rebel Without A Cause]]* i 1955, blei t-skjorta eit moteplagg.

På 1960-talet fekk ein nye variantar av sjølve plagget, som til då berre hadde hatt korte ermer og rund krage. Nå blei det òg laga t-skjorter utan ermer og med V-kragar og mykje anna. Folk tok òg til med å dekorera og farga t-skjortene sine. Etter kvart blei det heilt vanleg å bruka t-skjorter til å uttrykka noko ein stod for eller spreia reklame.

## Bakgrunnsstoff
Jæren Folkehøgskule

**Jæren folkehøgskule** er ein grundtvigiansk frilynt folkehøgskule som ligg i sentrum av Klepp kommune på Jæren. Han blei grunnlagt i 1899 av strilen Søren Øvretveit.

Skulen har gjennom dei siste 20 åra hatt stor søknad. Han er knytt til Informasjonskontoret for folkehøgskulen.

Linjefag som blir tilbode: 
* Foto
* Surf
* Sosial
* Interiør
* VideoOnline
* Pc.rock
* Bu og Fritid. 
I tillegg blir det tilbode ei rekke valfag.

## Bakgrunnsstoff

Heimesida
Augustus

**Augustus** () var keisar av Romarriket frå år 30 fvt til år 14. Han vert rekna som den fyrste romerske keisaren og grunnleggjar av prinsipatet. Som keisar vart han kalla **Imperator Caesar Augustus** (Latin IMP·CAESAR·DIVI·F·AVGVSTVS).

Augustus vart oppfostra av onkelen sin, Gaius Julius Cæsar. Etter at Cæsar vart myrda i år 44 fvt utkjempa Augustus ein i borgarkrig med Marcus Antonius og kjempa mot Kleopatra av Egypt.

Fødenamnet til Augustus var **Gaius Octavius**. Namnet vart endra til **Gaius Caesar Octavianus** («den octavianske cæsar»), etter at Cæsar adopterte han straks før Cæsar vart myrda. 

I Nytestamentet i Bibelen vert det skildra korleis keisar Augustus gjev ordre om at heile verda (dvs. heile Romarriket) skal skrivast inn i manntal. Manntalet vart utført kring år 4 fvt, då Jesus vart fødd.

Augustus døydde 76 år gamal og vart etterfylgd av Tiberius Julius Caesar (som keisar omtala som Tiberius).

Månaden august er oppkalla etter Augustus.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Norske komponistar

**Norske komponistar** sortert etter fødselsår:

### 1700-talet
* Johan Daniel Berlin (1714&ndash;1787)
* Waldemar Thrane (1790&ndash;1828)

### 1800-talet
* Ole Bull (1810&ndash;1880)
* Ludvig Mathias Lindeman (1812&ndash;1887)
* Halfdan Kjerulf (1815&ndash;1868)
* Johan Svendsen (1840&ndash;1911)
* Rikard Nordraak (1842&ndash;1866)
* Edvard Hagerup Grieg (1843&ndash;1907)
* Johan Selmer (1844&ndash;1910)
* Agathe Backer-Grøndahl (1847&ndash;1907)
* Johannes Haarklou (1847&ndash;1925)
* Christian Sinding (1856&ndash;1941)
* Catharinus Elling (1858&ndash;1942)
* Hjalmar Borgstrøm (1864&ndash;1925)
* Johan Halvorsen (1864&ndash;1935)
* Sigurd Lie (1871&ndash;1904)
* Eyvind Alnæs (1872&ndash;1932)
* Fridthjov Anderssen (1876&ndash;1937)
* Alf Hurum (1882&ndash;1972)
* Fartein Valen (1887&ndash;1952)
* David Monrad Johansen (1888&ndash;1974)
* Sverre Jordan (1889&ndash;1972)
* Pauline Hall (1890&ndash;1969)
* Ludvig Irgens-Jensen (1894&ndash;1969) 
* Bjarne Brustad (1895&ndash;1978)
* Harald Sæverud (1897&ndash;1992)
* Arvid Kleven (1899&ndash;1929)

### 1900-talet
* Eivind Groven (1901&ndash;1977)
* Sparre Olsen (1903&ndash;1984)
* Klaus Egge (1906&ndash;1979)
* Conrad Baden (1908&ndash;1989)
* Geirr Tveitt (1908&ndash;1982)
* Anne Marie Ørbeck (1911&ndash;1996)
* Gunnar Sønstevold (1912&ndash;1991)
* Knut Nystedt (f. 1915)
* Hallvard Johnsen (1916&ndash;2003)
* Maj Sønstevold (1917&ndash;1996)
* Johan Kvandahl (f. 1919&ndash;1999)
* Øistein Sommerfeldt (1919&ndash;1975)
* Antonio Bibalo (1922&ndash;2008)
* Edvard Hagerup Bull (1922&ndash;2012)
* Finn Mortensen (1922&ndash;1983)
* Edvard Fliflet Bræin (1924&ndash;1976)
* Egil Hovland (1924&ndash;2013)
* Oddvar S. Kvam (f. 1927)
* Arne Nordheim (1931&ndash;2010)
* Kåre Kolberg (f. 1936)
* Alfred Janson (f. 1937)
* Ketil Hvoslef (f. 1939)
* Trygve Madsen (. 1940)
* John Persen (f. 1941)
* Kjell Flem (f. 1943)
* Magne Hegdal (f. 1944)
* Ragnar Søderlind (f. 1945)
* Bjørn Howard Kruse (f. 1946)
* Olav Anton Thommesen (f. 1946)
* Ruth Bakke (f. 1947)
* Gunnar Germeten Jr. (f. 1947)
* Terje Rypdal (f. 1947)
* Olav Berg (f. 1949)
* Lasse Thoresen (f. 1949)
* Åse Hedstrøm (f. 1950)
* Synne Skouen (f. 1950)
* Halvor Haug (f. 1952)
* Kjell Samkopf (f. 1952)
* Magnar Åm (f. 1952)
* Cecilie Ore (f. 1954)
* Bjørn Hoemsnes (f. 1954)
* Morten Gåthaug (f. 1955)
* Frank Tveor Nordensten (f. 1955)
* Rolf Wallin (f. 1957)
* Nils Henrik Asheim (f. 1960)
Lambayeque-regionen

**Lambayeque** (spansk *Región Lambayeque*, quechua *Lanpalliqi suyu*) er ein region i det nordvestlege Peru med kystlinje mot Stillehavet. Han har grenser mot Piura-regionen i nord, mot Cajamarca-regionen i søraust, og Libertad-regionen i sør. Folkesetnaden var 1,2 millionar i 2017, arealet er 14&nbsp;231 km². Hovudstaden er Chiclayo. 

## Historie
Etter legenda kom framande flåtar og la til i San José-bukta. Ein prosesjon av krigarar leidd av ein mann med stort mot og talent, Naylamp, grunnla ein sivilisasjon. Desse vert rekna for å vere grunnleggjarane av den store Chimú-sivilisasjonen. Men før det var delar av regionen påverka av Moche-kulturen.

Regionen har eit vidt dalføre kalla Lambayeque-dalen. Fleire arkeologiske stader vitnar om utvikling av kjente sivilisasjonar som Moche og Chimú. Mange reknar òg *Lambayeque* som ein distinkt kultur etter Moche-periodens slutt fram til området vart erobra av Chimu-sivilisasjonen (700–1350). *Lambayeque-kulturen* er òg kjent som Sicán. Kjente arkeologiske stader er Túcume, Pampa Grande, Batán Grande og Sipán. Dei ligg ikkje langt frå Chiclayo.

Fram til omtrent 700–750 e.Kr. var dalen dominert av Moche som har late etter seg pottemakarkunst, gull- og sølvprodukt. Mot slutten av denne tida var Pampa Grande det viktige sentrum. Batán Grande sin mektige periode var 900–1100. Staden har vore prega av plyndring heilt fram til 1900-talet, somme meiner at det meste av gullet ein finn rundt i musea i Peru kjem nettopp herifrå. Ca år 1100 brann ein viktig pyramide og Batán Grande blei forlate. Det gav rom for sivilisasjonen i Túcume som hadde sin store periode frå ca 1000 til 1300. Túcume vart erobra av Chimú i 1350 som dominerte fram til 1470 då heile Chimú-riket med Lambayeque vart teken av inkaene.

Erobringa av Lambayeque føregjekk i nesten 4 tiår, både Pachacútec, Túpac Yupanqui og Huayna Cápac var blanda inn.

Francisco Pizarro kryssa regionen på veg mot Cajamarca. Han var forbausa over det han fekk sjå av gull i vasar og reiskapar.

I kolonitida starta ei rivalisering mellom folk i byane Lambayeque og Santiago de Miraflores de Saña. Årsaka til konflikten var velstanden i Saña. Ein flod i 1720 utsletta den blomstrande byen Saña. I striden for emansipasjon og sjølvstende frå Spania følgde Lambayeque leiaren Juan Manuel Iturregui.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Tiberius

**Tiberius** () var romersk keisar frå 19. august 14 til han døydde. Han var den andre keisaren av Romarriket. 

Tiberius var son av keisar Augustus si andre kone Livia, frå det fyrste ekteskapet hennar med Tiberius Nero. Mora gifta seg med Octavianus, den seinare Augustus, og Tiberius blei adoptivsonen hans.

Tiberius gjorde militærteneste i kampar mot germanarane, som hadde sigra over dei romerske styrkane i slaget ved Teutoburgerskogen i år 9. Tiberius tok del i fleire framgangsrike ekspedisjonar oppover i Germania. Då han kom heim til Roma vart sigrane feira.

Ettersom Augustus sin tiltenkte tronfylgjar døydde ung, vart Tiberius vald i staden. Då Augustus døydde i år 14 vart Tiberius keisar. Regjeringstida vart kjenneteikna av ymse opprør i ulike delar av det vidstrakte riket. Tiberius vart trass i dette rekna som ein god administrator og lukkast å halda hæren i god stand. 

Etter kvart drog Tiberius seg attende frå det politiske livet i Roma, men vart tvungen til å gripa inn då kommandanten for pretorianargarden sjølv prøvde å gripa makta. 

Tiberius herska på den tida då Jesus Kristus verka i den romerske provinsen Judea. 

Då Tiberius døydde i år 37, vart han etterfylgd som keisar av Caligula. I testamentet sitt hadde Tiberius delt makta mellom Caligula og Tiberius Gemellus. Kort tid etter erklærte Caligula testamentet for ugyldig. Han lét deretter myrda Gemellus.
Rundefjellet

**Rundefjellet** er namnet på heile fjellet på øya Runde i Herøy kommune på Sunnmøre. 

Fjellet strekkjer seg i heile øya si lengde og går bratt ned mot havet i vest. Dei to høgste toppane på fjellet er Varden og Rundabranden. Bratthenget i vest er viden kjent som fuglefjellet på Runde, og er det største fuglefjellet i Noreg sør for Røst. Heile denne delen av fjellet er freda.
Caligula

**Caligula**, *Gaius Julius Cæsar Augustus Germanicus* (31. august 12–24. januar 41), var den tredje keisaren av Romarriket, frå år 31 til 41. Han etterfylgde Tiberius. Namnet «Caligula» tyder 'den litle støvelen'. Han var den tredje keisaren i den julisk-klaudiske ætta. Han vart hugsa som ein despot på grunn av vellivnaden sin, og den sære, degenererte og råe framferda si. Den mest levande skildringa av livet hans er gjeven av historikaren Svetonius. Tacitus vil ikkje eingong nemne han, men det kan òg vere at skildringa hans er borte.

Det fyrste året som romersk keisar var Caligula vellukka. Men etter kvart stod han bak ei rekkje handlingar og ordrar som var både latterlege og skremmande. Han er seinare vorten kjend for å ha vore ein galen, despotisk tyrann. Han vart snikmyrda i 41 etter ei samansverjing av senatorar og fleire av vaktene hans. Caligula vart etterfylgd som keisar av Claudius (Tiberius Claudius Nero Germanicus).

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Caligula|Caligula]]» frå , den 8. mars 2007.* 

* Store Norske Leksikon: Caligula
* Barrett, Anthony A.: Caligula: the corruption of power, London 2000. ISBN 0-415-21485-8
Claudius

**Claudius** (fødd *Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus*, 1. august 10 fvt., ) var den fjerde keisaren av Romarriket frå 24. januar 41, av den julisk-claudiske ætta. Claudius vart utropa til romersk keisar av pretorianargarden, nærast ved eit slumpehøve. Han etterfylgde Caligula av Romarriket. Han var den fyrste keisaren som ikkje vart fødd i Italia. Claudius vart fødd i Lugdunum i Gallia, som son av Drusus og Antonia Minor. Han var òg den fyrste keisaren som vart utnemnd av Pretorianargarden i motsetnad til det romerske senatet. Claudius synte seg å vera ein god keisar som lét byggja imponerande byggverk og tok nye provinsar opp i Romarriket. På Claudius si tid vart riket utvida mellom anna på dei britiske øyane. Kona Messalina har vorte skulda for mange illgjerningar. Claudius lét henne til slutt avretta. 
Claudius si andre kone, Agrippina d.y., forgifta han slik at han døydde i år 54. Ho ville sikra trona til sin son Nero av Romarriket. Ho hadde fått Nero i sitt fyrste ekteskap med Cnaeus Domitius Ahenobarbus.

Claudius vart ikkje rekna som noko keisaremne. Omdømet fortel at han leid av nokre vanskar med førleiken, og slekta hadde halde han utanfor alle offentlege embete til Caligula gjorde han til romersk konsul i 37. At han var noko vanfør, kan ha berga livet hans under utreinskingane i åra Tiberius og Caligula rådde. Det at han overlevde førte til at han vart utropa til keisar etter at Caligula vart snikmyrda i 41. Då var han den siste som var att på mannssida i heile slekta. Sjølv om han mangla politisk røynsle, synte han seg snart som ein dugande styrar. Medan han rådde voks imperiet, og romersk Britannia vart lagt under Roma. Han var personleg oppteken av lovverket, var til stades ved rettstingingar, gjerne så mange som tjue om dagen. Men han vart rekna som sårbar, særskild av adelen i Roma. Han var støtt tvungen til å rette opp stillinga si i høve til det romerske senatet, og avretta mange senatorar. I privatlivet leid han òg nederlag, og dette førte sistpå til at han vart forgifta. Desse hendingane skada omdømet hans hjå samtidshistorikarane, men nyare forsking har retta på dette.
Nero av Romarriket

**Nero**, **Nero Claudius Cæsar Augustus Germanicus**, fødd *Lucius Domitius Ahenobarbus* den 15. desember 37 og død 6. juni 68, var romersk keisar frå 13. oktober 54. Segnene omtalar Nero som ein tyrann og ein libertinar, og han er kjend som keisaren som "spela medan Roma brann", og ein tidleg forfølgjar av dei kristne. Desse forteljingane skriv seg frå Tacitus, Svetonius og Cassius Dio. Men andre samtidskjelder nemner at Nero i røynda var svært folkekjær i levetida si. Som son av keisar Claudius I av Romarriket si siste kone Agrippina d.y. og hennar fyrste ektemann, Cnaeus Domitius Ahenobarbus, var han den femte og siste i keisardynastiet starta av Augustus. Han vart adoptert av grandonkelen Claudius og vart dermed arving i år 50. Nero var den femte og siste keisaren frå den julisk-claudiske ætta. Han tok over trona som Nero Claudius Caesar Drusus etter at Claudius var daud 13. oktober 54.

Den første delen av keisartida hans var prega av stabilitet og velstand, mykje takka vera rådgjevarane hans, som filosofen Seneca. Men Nero sette i gang mange kostbare byggeprosjekt som etter kvart førte til økonomisk krise.

I år 62 skilde Nero seg frå kona Octavia, som han seinare skal ha fått myrda, og gifta seg med Poppaea Sabina. 

Bybrannen i Roma i år 64 blei skulda på dei tidlege kristne, som blei forfølgde. Etter at brannen var sløkt blussa han opp igjen i eit område eigd av Tigellinus, ein rådgjevar til Nero. Tacitus insinuerte på grunn av dette at den andre og verre fasen av brannen var blitt starta etter ordre frå Nero. Seinare er det òg blitt sagt at Nero spelte fiolin under brannen.

I 66 la Nero tittelen *Imperator* til namnet sitt. Riket kom i opprør på grunn av dei økonomiske problema. Etter at folket hadde reiste seg i år 68 og det romerske senatet avsettte han. Han rekna med at senatet ville avretta han, og tok difor livet sitt med hjelpa til skrivaren sin.
Han vart etterfylgd av dei såkalla revolusjonskeisarane: Galba, Otho og Vitellius.
Christian Sinding

**Christian August Sinding** () var ein norsk komponist.

## Liv
Sinding vart fødd i Kongsberg den 11. januar 1856. Han byrja å studere musikk i Oslo og flytte så til Tyskland, der han studerte under Salomon Jadassohn ved konservatoriet i Leipzig. Han budde i Tyskland det meste av livet sitt, men fekk regelmessig økonomisk stønad frå Noreg. I 1920 og 1921 var han i USA for å undervise i komposisjon ved Eastman School of Music i Rochester i New York.

Han var bror av målaren Otto Sinding og bilethoggaren Stephan Sinding, og er bestefar til Tone Sinding Steinsvik.

I 1941, to månadar før han døydde melde han seg inn i Nasjonal Samling. Han hadde då våre dement i fleire år, så det er uvisst om han var klar over kva NS stod for. Dette førte likevel til at musikken hans i etterkrigstida sjeldan vart framført i Noreg.

## Verk
Dei mange lyriske pianostykka og songane hans fekk mange til å sjå på Sinding som Edvard Griegs etterfølgjar. Sinding blir i dag særleg hugsa for eitt av desse stykka, «Vårbrus» («Frühlingsrauschen» på tysk, ofte omsett til «Rustle of Spring» på engelsk) frå 1896. Mellom dei andre verka hans, som sjeldan blir spela i dag, er fire symfoniar, tre fiolinkonsertar, ein pianokonsert, ymse kammermusikk og operaen *Det hellige Bjerg* frå 1914.

## Prisar og utmerkingar
Sinding vart mellom anna utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden i 1899 og mottok storkrossen av same orden i 1938. 

## Kjelder
* «Christian Sinding» på Bokmålswikipediaen
Ludvig Mathias Lindeman

**Ludvig Mathias Lindeman** () var ein norsk komponist, organist og folkemusikksamlar fødd i Trondheim. Han var den første i Noreg som begynte å samle inn folkemusikk systematisk.

Far hans, Ole Andreas Lindeman, var organist og konsertpianist. Ludv. M. Lindeman hadde studert både teologi og musikk og var organist i Vor Frelsers Kirke i Christiania (no Oslo domkyrkje) i Oslo i 47 år. Han samla mesta 2&nbsp;000 norske folkemelodiar. Saman med sonen Peter grunnla han Musikkonservatoriet i Kristiania som seinare vart Norges musikkhøgskole.

I åra 1853&ndash;67 gav han ut *[[Ældre og nyere norske Fjeldmelodier]]. Samlede og bearbeidede for Pianoforte* i tre band. Desse hefta inneheld folkemusikk for song, hardingfele, bukkehorn, langeleik og fleire. Desse melodiane var alle arrangerte for piano, slik at stykka miste mange av dei stiltypiske detaljane i norsk folkemusikk, noko som førte til kritikk frå fleire kantar &mdash; mellom anna frå Edvard Grieg, sjølv om Grieg brukte materialet i hefta for sine eigne komposisjonar. I originaloppteikningane har Lindeman likevel registrert både uvanlege intervall og rytmiske detaljar. I 1907 vart eit siste hefte i samlinga utgjeve av sonen Peter.

## Død og ettermæle

Ludvig Mathias Lindeman døydde 75 år gammal i Christiania den 23. mai 1887. Han vart gravlagd på Vår Frelsers gravlund i Christiania. I 1912 vart det reist ein byste av Lindeman ved kyrkja.

39 komposisjonar av L.M. Lindeman står i *[[Norsk Salmebok]]*. Nokre av desse er dei best kjende salmene i norsk tradisjon, til dømes «Krist stod opp av døde», «Påskemorgen slukker sorgen», «Apostlene satt i Jerusalem», «Et barn er født i Betlehem» og «No livnar det i lundar».

## Kjelder
* «Ludvig Mathias Lindeman» på Bokmålswikipediaen
Sigurd Lie

**Sigurd Lie** () var ein norsk komponist og dirigent. Det mest kjende verket hans er songen «Sne».

## Liv
Sigurd Lie vart fødd den 23. mai 1871 og voks opp i Kristiansand. Han studerte i Leipzig tidleg i 1890-åra og flytte til Christiania (no Oslo) i 1898 for å arbeide som dirigent der. Han døydde i 1904 av tuberkulose. 

## Verk

### [[Orkester]]
* Konsertstykke for fiolin og orkester
* *Wartburg* for bassbaryton og orkester
* *Symfoni i a-moll* (1903)

### [[Song]]
* «Sne»

### [[Piano]]
* *Årstidsbilleder*

## Kjelder
* «Sigurd Lie» på Bokmålswikipediaen
Johan Selmer

**Johan Selmer** () var ein norsk romantisk komponist. Han komponerte orkesterverk, korverk, songar og pianostykke.

## Biografi
Johan Selmer vart fødd i Christiania (Oslo). Han reiste til Paris for å studere musikk, og vart fengsla av musikken til Hector Berlioz. I Paris blei han til 1870, så reiste han heim til Christiania, men fór snart ut igjen, no til Leipzig. I 1873 var han i Italia.

Frå 1879 budde Selemer i Christiania, og vart løyvd kunstnarløn av Stortinget. Han leidde ein stund Musikkforeningen.

## Musikk

Johan Selmer skreiv storslagen orkestermusikk med fargerik instrumentering i tradisjonen til Liszt og Berlioz, såkalla symfoniske dikt.

## Verkliste

### Orkesterverk
* «Scène funèbre»
* «Nordischer Festzug»
* «Finnländische Festklänge»
* «In den Bergen»
* «Karneval in Flandern»
* «Prometheus»

### Vokalverk med orkester
* «La captive»
* «Zug der Türken gegen Athen»
* «Hilsen til Nidaros»

### Songar
* «Tollekniven»

### Kor
* «Norge, Norge»
* «Ulabrand»

## Diskografi
* Simax PSC 1233: Oslo Filharmoniske Orkester: Johan Selmer: Karneval i Flandern op. 32, Prometheus op. 50

## Kjelder

* Musikkens verden 1951
* Kulturspeilet
----
* Russisk Wikipedia

## Litteratur
* Lind, Sverre: «Johan Selmer som komponist med særlig henblikk på instrumentalmusikken.» Oslo, 1950. 115 s. Utrykt magistergradsavhandling, Universitetet i Oslo
* Merkel, Paul: «Der norwegische Komponist Johan Selmer: Ein Lebensbild.» Leipzig: Siegel, 1904. 20 s.
* Musikkens verden 1951
Hjalmar Borgstrøm

**Hjalmar Borgstrøm** () var ein norsk musikkjournalist og komponist.

Hjalmar Borgstrøm vart fødd i Christiania (no Oslo). Han var ein student av Johan Svendsen og Ludvig Mathias Lindeman og studerte ved konservatoriet i Leipzig. Frå 1901 arbeidde han som musikkjournalist for ymse tidsskrift i Christiania. Han komponerte to operaer og to symfoniar, fleire symfoniske dikt (m.a. *Hamlet* og *Tanken*), ein piano- og ein fiolinkonsert, strykekvartettar og ein klaverkvintett, fiolinsonatar, pianostykke og songar.

## Verk

### Operaer
* *Thora paa Rimol* (opera i to akter)
* *Der Fischer* (opera i tre akter)

### Symfoniske dikt
* *Hamlet*
* *Tanken*
* *Jesus i Getsemane*

## Kjelder
* «Hjalmar Borgstrøm» på Tysk Wikipedia
Kubla Khan

**«Kubla Khan; or, a Vision in a Dream»** er eit dikt av Samuel Taylor Coleridge som tek tittelen sin frå den mongolske/kinesiske keisaren Kublai Khan av Yuan-dynastiet. Det romantiske diktet er prega av eksotiske bilde, sterke kjensler, rytme som plutseleg skiftar, og ei historie om korleis det blei til som er nesten like interessant som sjølve verket.

## Diktaren om diktet
Coleridge hevda at diktet var inspirert av ein opiumspåverka draum (implisitt i undertittelen «A Vision in a Dream»), men at diktinga vart avbroten av ein mann som kom. Dette er ikkje sannsynleg, da dei fleste opiumsbrukarane har store vanskar med å hugse draumar når dei tok opium rett for dei sovna. Somme har lura på om den levande biletbruken i diktet heller stammar frå ein hallusinasjon i vaken tilstand, som vel kunne ha vore opiumspåverka.

Diktaren hevda at «Kubla Khan» vart skrive hausten 1797 i eit gardshus nær Exmoor, men det kan ha vorte laga på eit av fleire andre besøk på garden. Det kan òg ha vorte revidert fleire gonger før det vart publisert første gongen i 1816.

## Andre om diktet
Det er mykje spekulasjon om kva diktet tyder. Somme meiner forfattaren berre har skrive ned synet sitt, medan andre insisterer på at det er eit tema eller ei meining med det. Somme ser diktet som ein metafor for seksuelt samkvem, medan andre meiner det er eit dikt som understrekar det vakre i kunstnarleg skaping. 

## Kubla Khan i kulturen
Det namngjetne diktet har inspirert engelsk populærkultur i stor grad. Det opptrer i filmar, som *[[Citizen Kane]]*, og i songar, til dømes hjå popgruppa Frankie Goes to Hollywood (tittelkuttet på dobbeltalbumet "Welcome to the Pleasuredome" frå 1984) og den progressive canadiske rockgruppa Rush (songen "Xanadu" på albumet "A Farewell To Kings" frå 1977). Romanen *Dirk Gently's Holistic Detective Agency* av Douglas Adams viser stadig til dette diktet. Namnet *Xanadu* frå den første lina av diktet har mellom anna inspirert xanadu-hus frå 1970-talet. *The man from [[Porlock]]*, den ukjende mannen som skal ha forstyrra Coleridge under skrivinga, er blitt utsett for stadige spekulasjonar og etterapingar.

## Bakgrunnsstoff
Heile teksten finst nedanfor, saman med den namngjetne kommentaren diktet var følgt av da det først vart utgjeve, tilliks med ein marg-kommentar på ein opphavleg manuskopi med Coleridge si eiga handskrift og eit sitat frå William Bartram, som ein trur er ei av kjeldene til diktet.

* Tekst til diktet med meire frå virginia.edu
Sicán

**Sicán** er rekna som ein regional kulturell stilart som blomstra opp i Lambayeque-regionen i Peru etter at Moche braut saman kring år 700&ndash;750. Perioden heldt fram til år 1350 då chimúsivilisasjonen erobra området. Sicán vert igjen delt inn i 3 periodar &mdash; tidleg, mellom og sein, der mellomperioden er kring år 900&ndash;1100. Batán Grande var det viktigaste senteret i mellomperioden.

Kunst frå Sicán var ofte av ein religiøs karakter. Eit sentralt designelement frå mellomperioden er Sicán-herren som ein finn i keramikk.

## Kjelder
* Michael E. Moseley: *The Incas and their ancestors*, Thames and Hudson (1992)
The Rime of the Ancient Mariner

«**The Rime of the Ancient Mariner**» er eit dikt skrive av den engelske diktaren Samuel Taylor Coleridge frå 1797 til 1798 og gjeve ut i den første utgåva av samlinga *Lyrical Ballads* i 1798. Det er det lengste viktige diktet Coleridge skreiv.

Skrive med eit språk som imiterer dei anglo-skotske grenseballadane (som berre nyss hadde vorte introduserte til eit større engelsk publikum), fortel diktet om dei overnaturlege hendingane opplevde av ein sjømann på ei lang sjøreise. I løpet av reisa drep sjømannen ein albatross med armbrøsten sin. Dette brotsverket vekkjer vreiden til overnaturlege ånder som forfølgjer skipet, og dei andre medlemmene av mannskapet heng albatrossen rundt halsen på sjømannen. Til slutt, i ein nifs passasje, møter skipet eit spøkjelsesaktig fartøy. om bord er DØDEN og LIV-I-DØDEN, som kastar terning om sjelene til mannskapet. DØDEN vinn alle unnateke sjømannen. Ein etter ein døyr mannskapet, men sjømannen lever vidare. Til slutt blir forbanninga løfta når han ser sjødyr symje i vatnet og velsignar dei i hjartet sitt. Kroppane til mannskapet står opp att og styrer skipet heim. Sjømannen lyt vandre rundt på jorda og fortelje historia si, og lære ei lekse til dei han møter:

:He prayeth best, who loveth best
: All things both great and small;
: For the dear God who loveth us,
: He made and loveth all.

Da William Wordsworth og Coleridge planla opplegget for den felles diktsamlinga *Lyrical Ballads*, vart dei samde om at Wordsworth skulle komme med dikt om kvardagsliv og Coleridge om overnaturlege tema. Det er greitt at ein hugsar dette når ein ser på dette diktet.

Diktet fekk blanda mottaking frå kritikarane, og Coleridge gjorde fleire modifikasjonar gjennom åra. I andre utgåva av *Lyrical Ballads* (1800) erstatta han mange av dei arkaiske orda. 

Diktet inneheld mange minneverdige og ofte siterte passasjar, slik som:

: Water, water, every where,
: And all the boards did shrink;
: Water, water, every where,
: Nor any drop to drink.

Og:

: The very deep did rot: O Christ!
: That ever this should be!
: Yea, slimy things did crawl with legs
: Upon the slimy sea.

## Inspirasjon

Element frå «The Rime of the Ancient Mariner» har vorte bruka i populærkulturen. Eit av dei mest kjende tilfella av dette er ein salme skriven i 1848 av Cecil F. Alexander med dette refrenget som er eit ekko av det den gamle sjømannen føler:

: All things bright and beautiful, 
: All creatures great and small, 
: All things wise and wonderful: 
: The Lord God made them all.

Det britiske heavy metal-bandet Iron Maiden har skrive ein 14-minutts song som er inspirert av diktet både i innhald og tittel.

Fleetwood Mac viser til diktet i tittelen på samlealbumet *[[The Pious Bird of Good Omen]]*, som inneheld hitten «Albatross».

## Bakgrunnsstoff

*Heile teksten til diktet ved  virginia.edu
BACH-motivet

**BACH-motivet** er innan musikken notesekvensen *[[tonen b|b]]*, *[[tonen a|a]]*, *[[tonen c|c]]* og *[[tonen h|h]]*. Dette firenotarsmotivet har vorte brukt av mange komponistar, vanlegvis som ei hyllest til Johann Sebastian Bach. Det fyrste kjende eksempelet finst allereie i eit stykke av Jan Pieterszoon Sweelinck. Det er mogleg, men ikkje stadfest, at han brukte det det for å hylle ein av Johann Sebastian sine forfedrar &mdash; fleire av dei var òg musikarar.

Moglegheita å setje etternamnet Bach til tonar på dette viset kjem av at den tyske (og skandinaviske) *B* viser til det som i engelsk blir kalla *B flat* (nederlandsk «bes»), medan H er den tonen som på engelsk blir kalla *B*.

J.S. Bach sjølv brukte motivet i ein fuge i den avsluttande delen av *[[Die Kunst der Fuge]]* (BWV 1080) &mdash; eit arbeid han ikkje fullendte før han døydde i 1750. Det kan sjå ut til at motivet finst i fleire av dei andre verka hans òg; som i slutten av den fjerde av dei kanoniske variasjonane av «Vom Himmel Hoch» (BWV 769). Førekomsten i nest siste noterekkje i *Kleines harmonisches Labyrinth* (BWV 591) vert ikkje rekna som særleg framståande, og dette arbeidet kan til og med vere uekte (Johann David Heinichen vert av nokon rekna som den eigentlege komponisten). Motivet finst i *[[Matteuspasjonen]]*, i avsnittet der koret syng «Denne mann var sikkert Guds eigen son». I mange stykke blir ikkje sjølve notane B-A-C-H bruka, men snarare ei transponering av dei.

Motivet vert ofte brukt av andre komponistar i fuger eller anna kompleks polyfon musikk &mdash; kanskje fordi Bach sjølv brukte det i siste satsen av *[[Die Kunst der Fuge]]* &mdash; ein fuge som har ry som den legendariske fullkomne fugen (som rettnok aldri vart fullført av komponisten).

Arbeid som på ein framståande måte brukar BACH-motivet er blant andre, i kronologisk rekkjefølgd:

* 1845 &ndash; Robert Schumann: Seks fuger for orgel, pedalpiano eller orgelharmonium, opus 60
* 1855 &ndash; Franz Liszt: *Fantasie und Fuge über das Thema B-A-C-H*, for orgel (1855, seinare arrangert for piano)
* Johannes Haarklou: *Preludium og fuge over B-A-C-H* for orgel
* 1878 &ndash; Nikolaj Rimskij-Korsakov: *Variasjonar over BACH*, for piano
* 1900 &ndash; Max Reger: *Fantasi og fuge over B-A-C-H* for orgel
* 1910 &ndash; Ferruccio Busoni: *Fantasia contrappuntistica* for piano (fyrste versjon 1910, seinare versjonar 1912 og 1922)
* 1932 &ndash; Arthur Honegger: *Prélude, Arioso, Fughette* for piano (1932, seinare arrangert for strykeorkester)
* 1932 &ndash; Francis Poulenc: *Valse-improvisation sur le nom Bach* for piano
* 1937&ndash;38 &ndash; Anton Webern: *Strykekvartett*
* 1952 &ndash; Jean Coulthard: *Variasjonar over BACH* for piano
* 1952 &ndash; Luigi Dallapiccola: *Quaderno musicale di Annalibera*
* 1964 &ndash; Arvo Pärt: *Collage over B-A-C-H* for strykeinstrument, obo, cembalo og piano
* 1974 &ndash; Rudolf Brucci: *Metamorfosis B-A-C-H* for strykeinstrument
* 1976 &ndash; Milos Sokola: *Passacaglia quasi Toccata on B-A-C-H* for orgel
* 1985 &ndash; Alfred Schnittke: *Concerto Grosso No. 3*
* 1990-åra &ndash; Ron Nelson: *Passacaglia (Homage on B-A-C-H)* for blåseensemble
Waldemar Thrane

**Waldemar Thrane** () var ein norsk komponist, fiolinist og orkesterleiar. Han er rekna som Noregs viktigaste musikar først på 1800-talet og ein pioner i norsk musikk.

Waldemar Thrane vart fødd i Christiania (no Oslo). I 1814&ndash;15 studerte han hjå fiolinisten Baillot i Paris.

Komposisjonane hans har kjenneteikna til wienerklassisismen &mdash; den vanlege stilen i Europa på den tida. I syngjespelet *[[Et Fjeldeeventyr]]* (1824) vart òg norsk folkemusikk brukt som kjelde &mdash; ofte rekna som det første steget på vegen mot ein nasjonal norsk musikkultur. «Aagots Fjeldsang» har ein innleiande lokk og er dermed den einaste songen i syngjespelet med eit nasjonalt element. Resten av *Et Fjeldeventyr* vert sunge av byfolk eller embetsmenn. Vi møter allereie det såkalla «Griegske ledemotiv» i lokken (fallande sekund og ters) fleire stader i lokken, til dømes i det avsluttende utbrotet «Aa stakkar».

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Waldemar Thrane|Waldemar Thrane]]» frå ,  den 10. juli 2005.*
Sipán

**Sipán** er ein landsby i Lambayeque-regionen i Peru, kjend for eit viktig arkeologisk funn. Sipán var eit administrativt og religiøst senter i mochesivilisasjonen med i alt tre leirblokkpyramidar. Ein av pyramidane vart graven ut i 1987, og inneheldt eit urørt gravkammer med ein herskar frå Moche. Herskaren har vorte kalla *[[kongen av Sipán]]* eller *Señor de Sipán* på spansk.

Innleiinga til utgravinga i 1987 var ei utbreidd gravplyndring som leverte verdfulle gullgjenstandar til svartebørsmarknaden. Plyndringa vart stoppa og ein peruansk arkeolog fekk ansvaret for å undersøke pyramiden. Resultatet vart eit av dei viktigaste arkeologiske funna i Amerika nokon gong. I grava åt kongen av Sipán fann ein vaktarar og unge kvinner, til saman åtte andre personar. Der var òg to lamaer og ein hund. Der var mange gjenstandar, mellom anna naturtru miniatyrmenn av gull, kledde ut og pynta som kongar, krigarar og prestar. Der var meir enn 400 juvelar i grava. Funnet gav ny kunne om dagleg liv, og om sosiale og religiøse forhold.

Seinare vart det grave ut 11 andre gravkammer i pyramiden. Ein har datert funnet til om lag år 300 e.Kr.

Mange gjenstandar frå utgravingane kan ein sjå i Museo Tumbas Reales de Sipán i byen Lambayeque.

## Kjelder
* Leonardo Pedrosa Negami do Nascimento ''The Lord of Sipán'' Profiel archeologisch studenten tijdschrift (Oktober 2003, pp. 64-83) Artikkel på engelsk, pdf-fil
* Walter Alva *Discovering the New World's Richest Unlooted Tomb* National Geographic (Oktober 1988, pp. 510-548)

**Denne artikkelen bygger på «[[:es:Señor de Sipán|Señor de Sipán]]» frå ,  den 10. juli 2005.*  

## Litteratur
* Maria Longhena, Walter Alva, *The Incas and other Andean civilizations* (1999)
Gunnar Sønstevold

**Gunnar Sønstevold** () var ein norsk komponist frå Elverum og var òg ein kjend jazzpianist i trettiåra. Han var uvanleg mangslungen i uttrykksform og i siste perioden var musikken hans prega av tolvtoneteknikk.

## Biografi
Sønstevold studerte piano med Nils Larsen og Erling Westher. I 1930-åra utmerka han seg som jazzpianist i gruppa Funny Boys. Under den tyske okkupasjonen var han flykting i Sverige der han kom i kontakt med det som skulle bli den namnkjende måndagsgruppa. Leiar i gruppa var komponisten Hilding Rosenberg som òg vart Sønstevold sin lærar i komposisjon. Etter krigen kom han tilbake til Noreg og arbeidde med film- og teatermusikk. I 1955 vann han Filmkritikerprisen for filmmusikken til *Det brenner i natt.* I perioden 1960&ndash;1967 studerte han komposisjon ved *Hochschule für Musik und Darstellende Kunst* i Wien. I 1967 vart han tilsett som musikalsk leiar i NRK. Han har undervist ved Institutt for musikkvitskap ved Universitetet i Oslo. Han vann Lindemanprisen i 1985.

Gunnar Sønstevold var gift med den svenske komponisten Maj Sønstevold.

## Verk (utval)
* 1964 &ndash; *The Dorian Cage*
* 1971 &ndash; *Litany i Atlanta* til minne for Louis Armstrong

## Filmmusikk (utval)
* 1944 &ndash; *Lev farlig* 
* 1946 &ndash; *Englandsfarere *
* 1949 &ndash; *[[Vi flyger på Rio]] *
* 1952 &ndash; *Nødlanding* 
* 1950 &ndash; *Musikk på loftet*
* 1952 &ndash; *Veslefrikk med fela* 
* 1954 &ndash; *Roald Amundsen* 
* 1955 &ndash; *Det brenner i natt*
* 1957 &ndash; *Ni liv* 
* 1957 &ndash; *[[Fjols til fjells]]* 
* 1961 &ndash; *Bussen* 
* 1963 &ndash; *Om Tilla* 
* 1968 &ndash; *Bare et liv* - historia om Fridtjof Nansen 
* 1969 &ndash; *Huset på grensen* 
* 1969 &ndash; *An-Magritt* 
* 1970 &ndash; *Antigone*
Sirkel

Ein **sirkel** er ei geometrisk form, ei lukka kurve, der alle punkta på kurva er like langt frå eit fast punkt, sentrum. Avstanden frå eit vilkårleg punkt på sirkelen til senteret blir kalla radius. Avstanden frå eit punkt på sirkelen til det motståande punktet på sirkelen, altså lengda til ei linje dratt som ein rett linje gjennom sentrum, blir kalla diameter. Diameteren er like lang som to radiusar.

Omkrinsen til ein sirkel er 2π gonger radiusen: 

O = 2\pi \cdot r

Arealet av ein sirkel er π gonger kvadratet av radiusen: 

A = \pi \cdot r^2

Ein del av ein sirkel blir kalla ein sirkelboge.

## Sjå au
* pi
* sirkelboge
* sfære
* storsirkel

## Bakgrunnsstoff
Lima

**Lima** er hovudstad og største by i Peru. Byen ligg midt i Peru i nord-sør-retning og ved stillehavskysten, og hadde 9,9 millionar innbyggjarar i 2022.

Sentrum i Lima vart utnemnt til verdsarvsområde av UNESCO i 1991.

## Historie
Lima skal, ifølgje historia, ha vorte grunnlagt av Francisco Pizarro 6. januar 1535 og fekk derfor namn etter dei tre vise mennene: *Ciudad de los Reyes* eller *Los Reyes*. Nøye rekna synast grunnlegginga å ha skjedd 12 dagar seinare, men plasseringa av byen vart bestemt 6. januar. Det kastillanske namnet på byen vart bruka i starten, men vart så erstatta med namnet «Lima», som somme trur er ei forvansking av namnet på elva Rímac. («Rímac» kjem frå quechua og tyder 'pratsam'). I ein periode var begge namna i bruk på kart.

## Geografi
I havet utanfor byen møtest varme og kalde havstraumar. Om vinteren gjev dette eit konstant disig vêr med høg luftfukt og temperaturar ned mot 14-15 grader. Det regnar mesta aldri, men luftfukta kan falle ut av lufta i form av noko som liknar regn («lluvisna» eller «garuba»). Mot slutten av året, når sommaren kjem, klårnar sikta og temperaturen i desember-februar ligg som oftast på 20–25 grader.

Ei segn i Lima seier at dei invaderande spanjolane hadde spurt lokalbefolkninga kor den beste staden å bygge ein by var, og lokalbefolkninga hadde (som hemn) peika ut plassen der byen ligg. Mange ser på klimaet her som det verste i heile Peru; nokre mil sør for Lima er det mykje meir sol. Lima har berre 1284 soltimar i året, 28,6 timar i juli og 179,1 timar i januar eineståande låge verdiar, vurdert ut frå breiddegrad.

## Kommunikasjonar
* Den internasjonale flyplassen Jorge Chávez
* Hamna i Callao
* Motorvegen Panamericana Sur og Panamericana Norte

## Turistattraksjonar
* Plaza de Armas
* Catedral de Lima
* Palacio de Gobierno
* Hus frå kolonitida
* Puente de Piedra
* San Francisco de Asis
* San Pedro
* La Merced
* Convento de Santo Domingo
* San Agustin
* Monasterio de Santa Rosa de Lima
* Pachacamac

### Museum
* Museo de la Nacion
* Museo Nacional de Arqueología, Antropología e Historía
* Museo de Oro
* Museo Arqueológico Rafael Larco Herrera
* Museo Pedro de Osma
* Museo de Arte

### Plassar å besøke
* Centrala Lima
* Miraflores
* San Isidro
* Barranco
* Costa Verde

### Callao
I hamnebyen Callao ligg både ei stor hamn og flyplassen til Limas.
* Marinemuseet (Museo Naval)
* Fortaleza Del Real Felipe
* Hamna i Callao
* La Punta

### Andre historiske plassar
* Universidad Nacional Mayor de San Marcos grunnlagt i 1551 og dermed det eldste universitetet i Amerika.

### Folklore
* Señor de los Milagros

### Mat
* Chifa blir kalla den peruanske varianten av kinesisk matlaging.

## Kjende personar
* Francisco Pizarro
* Santa Rosa de Lima
* San Martin de Porres
* Ricardo Palma

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Las Vegas

**Las Vegas** (spansk for *engene*) er den største byen i den amerikanske delstaten Nevada og den største byen som er grunnlagt i det 20. hundreåret (grunnlagt i 1905). Byen har ca. 500&nbsp;000 innbyggjarar, byregionen ca. 1&nbsp;950&nbsp;000 (2005).

### Kallenamn
Las Vegas blir nokre gonger kalla «Sin City» (engelsk for «Syndebyen»). Grunnen til dette er den store utbreiinga av legalisert gambling, tilgangen til alkohol til alle tider på døgnet (som i heile Nevada), ulike typar og grader av stripping og porno og legalisert prostitusjon i nærliggjande county. Det offisielle kallenamnet, som dei lokale styresmaktene fremmer, er likevel «Verdas underhaldningshovudstad».

## Historie
Området fekk namnet sitt av spanjolar som henta vassforsyningar her når dei følgde den gamle spanske vegen frå Texas nordvestover. Dei mange vasskjeldene her gjorde at området hadde store grøne enger, derav namnet «Las Vegas» («engene»).

Byen vart grunnlagt 15. mai 1905 da jarnbanen mellom Salt Lake City og det søraustlege California stod ferdig.

Bygginga av Hoover Dam frå 1931 bidrog til vekst i byen. Dette året vart òg gambling legalisert, og byen inntok raskt rolla som spelehovudstad.

## Byen i dag
Las Vegas er i dag spesielt kjent for kasinoa sine og dei mange bryllaupskapella. Kvar dag giftar 150 menneske seg i byen. Det finst så mange hotell i byen, at dersom ein skulle overnatte ei natt på kvart av dei, ville det tatt 288 år.

Det glamorøse bybiletet har gjort byen til ein populær stad for innspeling av filmar og TV-program.

## Bakgrunnsstoff
* Den offisielle heimeside til Las Vegas
Ellipse

Ein **ellipse** er i matematikken ein geometrisk figur som er ein «flattrykt sirkel». Den inneheld punkt som har ein fast samla avstand frå to brennpunkt. Når brennpunkta møtast går ellipsen over til ein sirkel. Den interne linja som går gjennom begge brennpunkta kallast hovudaksen.

Ein ellipse kan beskrivast som fylgjer:

\left(\frac{x-x_0}{a}\right)^2 + \left(\frac{y-y_0}{b}\right)^2 = 1

Her er (x0, y0) senteret til ellipsen, og *a* og *b* er størrelsen til halvaksane, dvs. største og minste avstand frå sentrum til periferien.
Når a = b = r, er ellipsen ein sirkel med radius r.
Catharinus Elling

**Catharinus Elling** () var ein norsk musikkpedagog og folkemusikksamlar og komponist.

Elling var fødd i Oslo, der han òg døydde. Han studerte pianospel og komposisjon i Leipzig 1877&ndash;1878 og i Berlin 1886&ndash;1887. Frå 1896 til 1908 var han lærar ved Oslo musikkonservatorium. Han skreiv blant anna symfoniar, ein fiolinkonsert, kammermusikk og ein opera. Mange musikarar som seinare skulle bli framtredande i norsk musikkliv, til dømes Fartein Valen, byrja å studera under Elling.

Elling gav og ut mange artiklar om norsk folkemusikk, og var ein av dei første som gjekk aktivt inn for å skrive ned folketonar i Noreg. Elling sitt grunnarbeid er verdifullt, sjølv om han ikkje støtt tok omsyn til dei tonale avvika frå det klassiske som fanst i folkemusikken. 

Han var bror av ingeniøren Ægidius Elling, som fann opp gassturbinen.

## Verk
(ikkje fullstendig)
* Symfoni i A-dur (1890)
* Operaen *Kosakkerne* (1894)
* Oratorium *Den forlorne Søn* (1896)
Aristofanes

**Aristofanes**, eller **Aristophanes** (Gresk: Αριστοφάνης), (ca. 448 f. Kr.–380 f. Kr.) var ein attisk komediediktar frå Hellas i antikken.

Ein kjenner ikkje fødestaden eller den eksakte fødedatoen hans, men han var truleg utdanna i Athen. Han er kjend for å ha skrive komediar som ‘Fuglane’ for dei to athenske festivalane Dionysia og Lenea. Han skreiv minst 30 stykke, av dei har me 11 bevarte, og stykka hans er dei einaste me har att av den eldre greske komediediktinga. Mange av stykka hans var politiske og dei var ofte fulle av satire om kjende athenske borgarar og deira framferd i den peloponnesiske krigen. Han skal ved fleire høve ha vorte dregen for retten skulda for ærekrenkingar.

Han framstår i Platon sitt verk *[[Drikkegildet i Athen]]* (*Symposion*) der han gjev ei humoristisk mytisk framstilling av opphavet til kjærleiken. I *[[Skyene]]* vert kjende figurar som Sokrates gjort til lått, og stykket er truleg hovudgrunnen til den utbreidde misforståinga om at Sokrates var sofist. *[[Lysistrata]]* vart skriven under den peloponnesiske krigen mellom Athen og Sparta og presenterer eit pasifistisk tema på komisk vis: kvinnene i dei to statane nektar ektemennene sex til dei sluttar kriginga. Dette stykket har sidan vorte illustrert av Pablo Picasso og er i dag truleg det mest kjend av stykka til Aristofanes.

Sjølv om stykka hans har tydeleg bodskap manglar dei ofte ei klar intrige og dei liknar ofte meir på moderne revyar enn på moderne komediar. Sambandet frå komedien til opphavet i drikkeviser er tydeleg i diktinga hans, humoren er grovkorna og kan godt kallast både lytehumor og underbuksehumor. Ei av dei nyaste norske oppsettingane av Aristofanes heitte talande nok *Full fjert for fred : fritt kompostert etter Freden*, og var omsett av Petter Næss for Oslo Nye Teaters dokketeater. 

## Bakgrunnsstoff

*Aristofanes i Britannica (engelsk)
*Aristofanes i Store norske leksikon
Eyvind Alnæs

**Eyvind Alnæs** () var ein norsk komponist frå Fredrikstad.

Alnæs studerte i Oslo hjå Iver Holter, i Leipzig hjå Carl Reinecke og i Berlin. Frå 1895 til 1907 var han organist i Drammen, deretter organist og kordirigent i Oslo. Han var med på å grunnleggje Norsk Komponistforbund.

Han komponerte to symfoniar, Variations symphoniques, ein pianokonsert, pianostykkje, koralpreludium for orgel, korstykkje og songar i seinromantisk stil. Dei mest kjende er romansane *De hundrede violiner* og *Der du gjekk fyre*.
Sverre Jordan

**Sverre Jordan** () var ein norsk komponist og dirigent frå Oslo.

Frå 1907 til 1914 studerte han komposisjon i Berlin. Han debuterte som pianist i Bergen i 1911.

Han har blant anna skrive rundt 200 romansar til tekstar av Knut Hamsun og andre, melodramaet *Feberdigte* (1921), *Holbergsilhouetter* (Op. 39, 1938) og ein fiolinkonsert.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sverre Jordan|Sverre Jordan]]» frå ,  den 10. juli 2005.*
Ludvig Irgens-Jensen

**Paul Ludvig Irgens-Jensen** () var ein norsk komponist.

Ludvig Irgens-Jensen var fødd i Oslo. Opphavleg studerte han filologi og tok pianoundervisning ved sidan av, komposisjon hadde han aldri studert. Likevel debuterte han i 1920 som komponist. Under andre verdskrigen komponerte han forskjellige songar og korverk som vart hemmeleg offentleggjort fordi tekstane hadde patriotisk innhald.

Irgens-Jensen døydde på den italienske øya Sicilia.

## Verk (utval)
**Tema con variazioni* (1925)
**Passacaglia* for orkester (1927)
**Heimferd*, oratorium til tekst av Olav Gullvåg (1930)
**Der Gott und die Bajadere* til tekst av Goethe (1932)
**Driftekaren*, musikk til eit drama av Hans E. Kinck
**Partita sinfonica*, orkestersuite etter *Driftekaren* (1939)
*Symfoni i d-moll (1943)
**Japanischer Frühling*, dikt frå japansk lyrikk (1957)
Bjarne Brustad

**Bjarne Brustad** (fødd 4. mars 1895 i Oslo, død 20. mai 1978) var ein norsk komponist og bratsjist.

Han begynte å studere ved Musikkonservatoriet i Oslo i 1907, i 1914 debuterte han som fiolinist, i 1924 som komponist. Han har blant anna skrive 9 symfoniar, 4 fiolinkonsertar, den til no ikkje oppførte operaen *Atlantis* frå 1945 og forskjellig kammermusikk og vokalmusikk. Frå 1951 fekk han kunstnarløn.

### Litteratur
* Ingrid Loe Dalaker 2011, *Nostalgi eller nyskaping : Nasjonale spor i norsk musikk : Brustad, Egge og Groven*