open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nissedal kommune

**Nissedal kommune** er ein kommune i Telemark fylke, som grensar til Fyresdal i vest,  Kviteseid i nord,  Drangedal i aust og i sør til tre kommunar i Agder: Gjerstad, Vegårshei og Åmli.

Kommunen omkransar innsjøen Nisser, og har fleire mindre vatn og innsjøar. Dei viktigaste næringsvegane er industri, kraft og småbruk. Kommunesenteret Treungen er den einaste tettstaden i kommunen.

Nissedal kommune vart til i 1838, då han vart skild ut frå Kviteseid. Namnet stammar frå innsjøen Nisser. Kommunevåpenet har tre raude nisseluver på gull grunn og spelar på kommunenamnet.

## Næringsliv

Jordbruk er den viktigaste næringa i Nissedal, og kommunen har fleire smågardar. Skogen er viktig for gardsdrifta og det vert avverka om lag 21 000 m³ tømmer årleg. Seks kraftverk innan kommunen gir ein årleg produksjon på 535 GWh.

Det finst noko trevareindustri og produksjon av dyrefôr i kommunen. Turisme har òg vorte viktig dei seinare åra, og Nissdeal har både hyttegrender og campingplassar.

## Geografi
Nissdeal kommune er gjennomskoren av den 35&nbsp;km lange innsjøen Nisser. Busetnaden held for det meste til på austsida av Nisser, med kommunesenteret Treungen i sør og Kyrkjebygda og Nordbygda i nord. Sør for innsjøen finst det moreneavsetjingar med store furumoar.

Dalføret langs Nisser har bratte sider, og frå der innsjøen ligg lyftar landskapet seg snøgt til ei fjellvidd med toppar på kring 800-1000 moh. Høgste punkt er Førheinutane på 1049 moh., som ligg på grensa til Fyresdal i nordvest.

Fil:Nisser.jpg|Nisser, den største innsjøen i kommunen.
Fil:Norway Telemarksvegen.jpg|Frå Telemarksvegen
Fil:Nisserdam kraftverk.JPG|Nisserdam kraftverk


## Samferdsel
Riksveg 41 går gjennom kommunen frå nord til sør på austsida av Nisser. På vestsida av innsjøen går ein fylkesveg frå Treungen til Fjone og Sundsodden, med kabelferje til austsida. Fylkesveg 355 fører frå Tjønnefoss til Fyresdal i nordvest og fylkesveg 358 frå Drangedal over Gautefallheia til Treungen.

## Kultur
Det finst fleire hellemålingar i kommunen. Ved garden Trontveit på vestsida av Nisser finst ei hellemåling i ein ovande bratt fjellvegg. Denne stammar truleg frå bronsealderen. Ved Kvithamar lenger nord er det òg funne hellemålingar. Søraust for Treungen står Treungen kyrkje.

## Kjende folk frå Nissedal
*Dagny Tande Lid (1903-1998), målar, illustratør og lyrikar

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Nissedal kommune
* Vest-Telemark Blad - Lokalavis i Nissedal
* Historiske arkiv etter Nissedal kommune på Arkivportalen
Hjartdal kommune

**Hjartdal kommune** er ein kommune som ligg i Telemark fylke og grensar til Notodden i aust, til Tinn i nord og i sør og vest til Seljord. Kommunen har sine noverande grenser frå 1905, då eit mindre område vart overført til Seljord.

Administrasjonssenteret i Hjartdal er Sauland. Lokalavisa er Telen, som òg dekkjer to andre kommunar.

## Kommunenamn og -våpen
Namnet «Hjartdal» stammar truleg frå eit eldre namn *Hjarta* på Hjartdøla, av dyrenamnet «hjort». Ein person frå Hjartdal vert kalla for **hjartdøl**.

Kommunevåpenet vart godkjent ved kongeleg resolusjon den 17. februar 1989. Motivet er på grøn grunn ein ståande sølv hjort og viser til ein mindre hjortestamme som held til innan kommunen.

## Geografi

Busetnaden i Hjartdal er for det meste spreidd. Kommunen har ingen tettstader, men tre mindre bygder, Tuddal, bygda Hjartdal og kommunesenteret Sauland. Landskapet i Hjartdal utgjer for det meste fjell og hei, og om lag ein fjerdedel av kommunen ligg innan landskapsområdet Brattefjell-Vindeggen. Sør for det største dalføret ligg Mælefjell på 1413 moh. ved grensa til Seljord og i nordvest Vindeggen på 1516 moh. Det høgste punktet i kommunen ligg på ryggen opp mot Gaustatoppen og er på 1615 moh.  

## Næringsliv

Skog- og jordbruk er viktige næringar i kommunen, hovudsakleg med husdyrhald kombinert med skogdrift og andre næringar, som anleggs- og byggearbeid. I Sauland vert det dyrka korn, sidan jordbotnen, terrenget og klimaet dannar eit gunstig grunnlag for dette. Av dei yrkesaktive har nærare halvparten arbeid utanfor kommunen, særleg i Notodden og i Seljord. Turisme er ei viktig næring i fjellbygda Tuddal, med me.a. fleire hytter i området. Det er tre kraftverk i kommunen med ein årleg kapasitet på 114 MW. Størst av desse er Hjartdøla attmed Hjartsjåvatnet som vert drive av vassdraga vest for Tuddal og nord for det største dalføret i kommunen. 

## Samferdsle
Europaveg 134 (Drammen–Haugesund) passerer kommunen i sør og langsmed denne vegen ligg bygdene Hjartdal og Sauland. Frå Sauland er det veg gjennom Tuddal, vidare langsmed austsida av Gausta til Rjukan med passhøgd 1260 moh. Den øvre delen er stengd vinterstid.

## Kjelder
*Hjartdal SNL. Vitja 29. august 2010
*Hjartdal kommune, Telemark Allkunne. Vitja 29. august 2010

## Bakgrunnsstoff
* Hjartdal kommune
* Opplev Hjartdalsbygda - Turistinfo om bygda Hjartdal
* Historiske arkiv etter Hjartdal kommune på Arkivportalen
Kviteseid kommune

**Kviteseid kommune** ligg sentralt i Telemark fylke og grensar i aust til Nome, i vest mot Tokke, i nord til Seljord og i sør mot Drangedal, Nissedal og Fyresdal. Kommunen har sine noverande grenser frå 1873, då eit mindre område vart overført til Seljord.

Administrasjonssenteret i Kviteseid er tettstaden Kviteseid. Lokalavisa er Vest-Telemark Blad, som òg dekkjer fem andre kommunar.

## Geografi
Landskapet er merkt av skogkledde åsar og dalar med vatn og elvar nede i botnane. Vassdraga er djupt skorne ned mellom bratte bergsider, noko som er årsak til veldig varierande høgder i området. Dei tre tettstadene i kommunen er kommunesenteret Kviteseid, Vrådal og Morgedal, og det er i tettstadene mesteparten av busetnaden i kommunen held til. Sveinsheia på 1 141 moh ligg i sørvest på grensa til Fyresdal og er det høgste punktet i kommunen.

## Næringsliv
Jord- og skogbruk er viktige næringar i kommunen, og den lokale industrien er knytt til desse næringane. I lågareliggjande strøk vert det dyrka frukt og bær fleire stader, til vanleg nært vatna. Turisme er ei viktig satsing, med fleire hotell og andre stader for overnatting. Alpinanlegget i Vrådal her 15 nedfartar, og er staden der den første 8-seters stolheisen i verda vart bygd.

## Samferdsle
Europaveg 134 kryssar Kviteseid i nord. Gjennom administrasjonssenteret går Rv. 41 frå Kristiansand og møter E 134 på Brunkeberg. Fv. 38 fører frå Eidstid ved Rv. 41 langs nordsida av Vråvatn til Dalen i Tokke. Fv. 355 går frå Vråliosen til Fyresdal- Sommarstid er det open båtrute i Telemarksvassdraget, som går mellom Skien og Dalen i Tokke.

## Kommunenamn og -våpen
Namnet Kviteseid er samansett av to ord som stammar frå norrønt, *hvítr*, kvitt objekt, og *eid*. Ein person frå Kviteseid vert kalla **kvitseiding**.

Kommunevåpenet vart godkjent ved kongeleg resolusjon den 27. november 1987. Motivet er på gul botn eit svart låsskilt og er henta frå Tveitloftet frå 1350 som står på Kviteseid bygdetun. Våpenet symboliserer bygdekunst og tradisjonar.

## Kjende personar frå Kviteseid

* Olav Bjaaland, polarutforskar
* Sondre Norheim, skipioner 
* Maren Ramskeid, tradisjonsberar
* Solveig Muren Sanden, teiknar og illustratør
* Aslaug Vaa, forfattar
* Dyre Vaa, bilethoggar

## Kjelder
*Kviteseid SNL. Vitja 21. juli 2010
*Kviteseid kommune, Telemark Allkunne. Vitja 21. juli 2010

## Bakgrunnsstoff
* Kviteseid kommune
* Vest-Telemark Blad - Lokalavis i Kviteseid
*Historiske arkiv etter Kviteseid kommune på Arkivportalen
Drangedal kommune

**Drangedal** er ein kommune i Telemark fylke. Drangedal grensar i sørvest mot Gjerstad (i Agder fylke), i vest mot Nissedal, i nord mot Kviteseid, i nordaust mot Nome, i aust mot Skien og i sør mot Bamble og Kragerø.

## Bilete

Fil:Drangedal kirke.JPG|Drangedal kyrkje
Fil:Kjeosen jernbanebru.jpg|Kjeosen jernbanebru
Fil:Toke ya Okt 2004.JPG|Toke, også kalla Tokke


## Bakgrunnsstoff
* Drangedal kommune
Fyresdal kommune

**Fyresdal** er ein norsk kommune som ligg sørvest i Telemark fylke. Han grensar mot Åmli, Bygland og Valle i Agder fylke, og mot Tokke, Kviteseid og Nissedal i Telemark. 

Kommunen vart oppretta som **Moland** ved innføringa av formannskapslovene i 1838 og har ikkje hatt grensebrigde. Namnet blei endra til Fyresdal i 1879. Kommuneadministrasjonen held til i tettstaden Fyresdal.

## Namn og symbol
Namnet kjem av innsjønamnet *Fyrir*, det gamle namnet på Fyresvatn. Ordet fyrir er ein preposisjon som tyder det som ligg framanfor eller i vegen for ein. Dette gjorde vatnet då ein i folkevandringstida trengde seg oppover mot og inn i denne dalen utan farbare strender ein kunne ferdast langs. På norrønt vart det då *Fyrisdalr*, der førstedelen av namnet er genitiv av *Fyrir (no Fyresvatn). Det siste elementet, *dalr*, tyder 'dal'. Ein person frå Fyresdal vert kalla for «fyresdøl».

Kommunevåpenet til Fyresdal viser to skråstilte øksar i sølv på grøn botn.  Det står for jordbruksnæring og skogdrift. Våpenet vart godkjent ved kongeleg resolusjon den 24. april 1992.

## Geografi
Kommunen er prega av Fyresdalen, eit nord-sørgåande dalsystem med det 26 km lange Fyresvatnet i botnen.

## Næringsliv
Dei viktigaste næringane i Fyresdal har gjennom lengre tid vore skogbruk og jordbruk, særleg med husdyr som sau og storfe. Skogane gir ein årleg produksjon på om lag 33 000 m³ tømmer kvart år. Kommunen har òg tre kraftverk med ein årleg produksjon på 327 GWh. Fjellterrenget har lenge vore brukt til jakt og fiske, og trekker i dag turistar.

Det er litt industri i kommunen, mellom anna Telemark Kildevann som tappar kjeldevatn, ein mekanisk verkstad og møbel- og trevareindustri. 

## Samferdsle

Langs Fyresvassdraget gjennom kommunen går Fylkesveg 355 frå nord til sør, der han har samband med Rv. 41. I nord er han knytt saman med Fv. 38, og møter Europaveg 134 Drammen-Haugesund på Åmot i Vinje. Like nord for administrasjonssenteret Fyresdal, ved Verpe, ligg ein småflyplass, Fyresdal flyplass.

## Kultur
Ved Molandsmoen står Skeisteinen, ein runestein frå 1100-talet. Eit stort gravfelt ligg i parkområdet Øyskogen, med nokre freda furutre. 

I kommunen ligg Moland kyrkje, ei krosskyrkje i tre frå 1843, og Veum kyrkje frå 1873.

## Kjende personar frå Fyresdal
*Kjell Audun Aalandsli, trubadur
*Jon Lauritz Qvisling, pastor, forfattar og slektsforskar
*Vidkun Quisling (1887-1945), offiser og politikar avretta for landsforræderi
*Ivar Peterson Tveiten, politikar og stortingspresident
*Petter Veum, spelemann
*Knut Trondsson, spelemann
*John Lie, forfattar
*Haakon Lie, forfattar
*Bendik Taraldlien, forfattar og lokalhistorikar

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Fyresdal kommune|Fyresdal kommune]]» frå ,  den 8. januar 2011.*  
*
;Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Fyresdal kommune
* Vest-Telemark Blad - Lokalavis i Fyresdal
* Historiske arkiv etter Fyresdal kommune på Arkivportalen
Ringebu kommune

**Ringebu** er ein kommune i Innlandet fylke. Dei to største tettstadane i kommunen er Vålebrua (admininistrasjonssenter) og Fåvang. Under dei olympiske vinterleikane i 1994 vart det arrangert utfor i Kvitfjell alpinanlegg som ligg i Fåvang.

## Verdt å sjå i Ringebu
* Ringebu stavkyrkje
* Weidemannsamlinga
* Landsbyen Ringebu 

## Bakgrunnsstoff

*
* Ringebu kommune
* Kvitfjell alpinanlegg
Bamble kommune

**Bamble** er ein kommune i Telemark fylke. Kommunen omfattar byane Stathelle og Langesund, og tettstadane Herre og Valle.

Bamble grensar til Kragerø, Drangedal, Skien og Porsgrunn kommune.

Kystområdet mot sør med sin skjergard er om sommaren rekreasjonsområde (med Skjærgårdsparken) for turistar, og har i overkant av 2000 hytter. Bamble har den lengste kystlinja i Telemark, frå Voldsfjorden i nordaust til Fossingfjorden i søraust.

## Næring
Hovudnæringane i kommunen er petrokjemisk industri (Hydro Rafnes og Borealis Rønningen), skipsteknologifirmaet Skarpenord, mekaniske verkstadar, fiskeri, servicenæring, jord- og skogbruk.

## Venskapsbyar

*  Tønder
*  Närpes
*  Akranes
*  Västervik

## Attraksjonar
Bamble har fleire attraksjonar som til dømes Wrightegaarden (med konsertar), bygdeborga på Storås, Olavskyrkja ruin (Skeidi), Bamble kyrkje, Langesundstangen (tidlegare Tangen HV-fort til 1993) og Cudrios sjøbod (museum Langesund).

Der er også Brevik bru (frå 1962) og Grenland bru (frå 1997) austover over Frierfjorden til Porsgrunn kommune. Grenland bru er den høgaste fastlandskonstruksjonen i Noreg med eit tårn på 166 m.

## Bilete

Fil:Stathelle og Brevik.jpg|Grenlandsbrua og den eldre Brevikbrua bind Bamble og Stathelle (t.v.) saman med med Porsgrunn på den andre sida av Frierfjorden.
Fil:Bamble kirke.JPG|Bamble kyrkje har stått modell for fleire andre norske kyrkjer.
Fil:Langøya fyr.jpg|Langøytangen fyr ved Langesund


## Bakgrunnsstoff
* Bamble kommune
Kragerø kommune

**Kragerø** er ein kommune i Telemark fylke. Kommunen grensar i sørvest til Risør, i vest til Gjerstad, i nordvest til Drangedal og i nordaust til Bamble.

Kragerø er den kommunen som ligg lengst sør i Telemark fylke. Om sommaren mangedoblar innbyggjartalet seg på grunn av turisttilstrøyminga.

Kragerø har 495 øyar, holmar og skjér og 4&nbsp;000 fritidsbustadar. Det er òg 190 ferskvatn innanfor kommunen sine grenser. I seglskutetida var Kragerø ein av dei største sjøfartsbyane i Noreg. I 1960 vart Kragerø slegen saman med Skåtøy og Sannidal. Kragerø, saman med Drangedal utgjer regionen Vestmar.

## Kjende personar frå Kragerø kommune
*Edward Amundsen (1873-1928), misjonær og språkforskar.
*Theodor Kittelsen (1857-1914), teiknar og kunstmålar, særleg kjend for eventyrillustrasjonar. 
*Anton Martin Schweigaard (1808-1870), norsk jurist og politikar.
*Jacob og Henrik Homann, eigedomsutbyggarar, mellom anna av området bak Slottet i Oslo som i dag blir kalla Homansbyen.

## Industri
*Den Norske Høyttalerfabrikk AS (DNA) (Klikk helst ikkje på lenkja: DNH blokkerer attendeknappen)

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Nord-Fron kommune

**Nord-Fron** er ein kommune i Innlandet fylke. Han grensar i nord til Sel, i aust og sør til Sør-Fron, i sør til Gausdal og Øystre Slidre og i sørvest til Vågå. Ein person frå Fron vert kalla *frøning*.

Tettstaden Vinstra som ligg i kommunen fungerer som regionalt utdannings og handelssenter. På Vinstra blir det også arrangert ymse festivalar, med Peer Gynt-stemnet som det største arrangementet. 

Litt lenger nord i kommunen finn vi tettstaden Kvam. 

## Kultur og idrett

Gudbrandsdal krigsminnesamling ligg i Kvam.

I den vesle fjellbygda Skåbu har dei eit lokalt idrettslag med namn *STEIL* . STEIL er ei forkorting for Skåbu Tverrbygda Espedalen Idrettslag. Dei driver blant anna med langrenn og hundekøyring. I mars 2007 arrangerte Nord-Fron og STEIL i samarbeid med Asker Trekkhundklubb EM og NM i hundekøyring.

## Utdanning
Vinstra vidaregåande skule ligg  på Vinstra.

## Folk frå Nord-Fron

* Per Gynt, sogeomspunnen reinjeger frå Sødorp på 1700-talet
* Hallvard Lie (1905-1995), litteraturhistorikar, professor ved UiO (Vinstra)
* Helge Stormorken (1922-2019), lege og medisinsk forskar, professor ved UiO (Kvam)
* Ola O. Røssum (1926-2012), stortingsrepresentant for Sp 1969-1981 (Kvam)
* Ingar Sletten Kolloen (f. 1951), redaktør og forfattar (Kvam)
* Grete Berget (1954-2017), Ap-politikar, statsråd 1991-1996  (Vinstra)
* Eldar Nilsen (f. 1957), dirigent (Vinstra)
* Geir Helgemo (f. 1970), profesjonell bridgespelar (Vinstra)
* Kjersti Stenseng (f. 1974), partisekretær i Arbeiderpartiet (Kvam)
* Kristian Brenden (f. 1976), skihoppar (Vinstra)
* Eirik Rykhus (f., 1981), telemarkskjørar (Vinstra)
* Sigrid Rykhus (f. 1984), telemarkskjørar (Vinstra)
* Kjetil Jansrud (f. 1985), alpinist (Vinstra)

## Bilete frå Nord-Fron

Fil:Churche in Kvam.jpg|Kvam kyrkje
Fil:FV409 Oppland Vinstra stasjon.jpg|Peer Gynt vert mykje nytta i markedsføringa av Fron, her i statueform ved Vinstra stasjon.
Fil:FV410 Nedregata.jpg|Nedregata gjennom Vinstra sentrum


## Bakgrunnsstoff
* Nord-Fron kommune
Lom kommune

**Lom kommune** ligg i Ottadalen i Innlandet fylke og grensar i nord til Skjåk og Lesja, i aust til Vågå, i sør til Vang, og i vest til Luster i Vestland fylke. Kommunen har sine noverande grensar frå 1866, då Skjåk vart skild ut som eigen kommune.

Administrerande senter i kommunen er Fossbergom, òg kalla fjellbygda Lom.

## Geografi

Mesteparten av arealet i Lom er snaufjell og brear der over 90% av arealet ligg over 900 moh. Innan kommunen ligg meir enn halvparten av Jotunheimen nasjonalpark og båe dei to høgaste fjelltoppane i Noreg, Galdhøpiggen på 2469 moh. og Glittertind, som er fast fjell på 2452 moh. med ein isbre på toppen. Gjennom fjellområda i kommunen går to dalføre, Ottadalen og Bøverdalen. Desse to dalane møtest ved tettstaden Fossbergom. Folk bur for det meste langsmed sørsida av Ottadalen. Andre busette område i kommunen er Lia, Garmo og Bøverdalen.

## Næringsliv
Den viktigaste enkeltnæringa i Lom er jord- og skogbruk. Grunna det turre klimaet må bøndene bruke vatningsanlegg. Lom har den norske rekorden for minst nedbør i laupet av eitt år, 130&nbsp;mm i 1911. Turisme er ei viktig næring takk vere plasseringa mellom fjellområde, med ei rekkje hotell og turisthytter både i Fossbergom og oppover i Bøverdalen. Fleire naturområde i Lom er verna, mellom andre delane av kommunen som ligg innanfor nasjonalparkane Jotunheimen, Breheimen og Reinheimen, i tillegg til tre mindre naturreservat.

## Samferdsle
Dei viktigaste ferdselsårane gjennom Lom er Rv15 (heilårsvegen Otta-Måløy over Strynefjell) og Fv55 (Sognefjellsvegen) frå Fossbergom gjennom Bøverdalen og Leirdalen gjennom Leikanger til Vadheim i Høyanger. Det er òg samband med ekspressbuss til m.a. Bergen, Trondheim og Oslo.

## Kultur

Lom har fleire minne frå eldre kultur, m.a. Lom stavkyrkje. Garmo kyrkje vart riven i 1880 og atterreist på Maihaugen på Lillehammer som del av De Sandvigske samlinger. På Fossbergom Steinsenterer det samlingar av stein frå heile verda, særleg mange mineral frå Jotunheimen. Norsk fjellmuseum opna i 1994. Lom bygdemuseum er ein del av det konsoliderte Museet i Nord-Gudbrandsdalen og har fleire bygningar, m.a. Tor-Jonsson stugu, der diktaren voks opp. Ein minnestein er reist ved Hamsunstugu på Garmo, som er fødestaden til Knut Hamsun. Annakvart år vert litteraturfestivalen Diktardagar arrangert.

Lokalavisa er Fjuken, som òg dekkjer dei to andre kommunane i Ottadalen.

## Kjende personar frå Lom kommune
* Tosten Flatmo (1831-1886), biletskjerar 
* Olav Aukrust (1883&ndash;1929), lyrikar
* Knut Hamsun (1859-1952), forfattar
* Tor Jonsson (1916&ndash;1951), lyrikar
* Stein Haugen (1933-2008), friidrettsutøvar
* Sigmund Kvaløy Setreng (1934-2014), filosof, skribent og bonde, sentral i utviklinga av norsk økofilosofi, fødd i Trondheim

## Verdt å sjå i Lom kommune
* Lom stavkyrkje
* Fossheim steinsenter
* Norsk Fjellmuseum
* Lom Bygdemuseum
* Stavkyrkjesenteret
* Presthaugen
* Hamsun-Stugu

## Kjelder
*«Lom» *[[Store Norske Leksikon]]*
*«Lom kommune, Oppland» *[[Allkunne]]*

## Bakgrunnsstoff
* Lom kommune
* Vêrvarsel for Lom  - yr.no
* Fjuken - Lokalavis i Lom
* Opplev Lom - Turistinformasjon om Lom
File Transfer Protocol

**FTP**, (**File Transfer Protocol**) er ein protokoll for å overføre filer på eit nettverk som nyttar IP-protokollen. Brukaren koplar seg opp mot ein FTP-tenar ved hjelp av ein FTP-klient, anten ved at brukaren har ein brukarkonto eller at det er opna for anonyme brukarar på tenaren. Ved ei vellukka pålogging kan filer overførast i begge retningar, avhengig av oppsettet på tenaren. Dei fleste 
nettlesarar støttar FTP, men det finst også eigne frittståande FTP-klientar.

## Detaljert verkemåte
FTP nyttar to TCP-samband for å kommunisere med tenaren. Ein FTP-sesjon startar ved at klienten koplar seg opp mot tenaren ved å opne ein TCP-samband, som vert kalla kontroll-tilkoplinga, mot port 21 på tenaren. Over denne tilkoplinga blir det overført kommandoar i klårtekst. Eit døme på ein slik kommando er *USER* (eng: brukar) som blir brukt av FTP-klienten for å overføre brukarnamnet. Tenaren vil deretter svare med ein statuskode avhengig av om kommandoen vart akseptert eller ikkje. Denne TCP-tilkoplinga blir verande oppe så lenge brukaren er logga inn. 

Når ei fil skal overførast blir det oppretta eit nytt TCP-samband, som blir kalla data-tilkoplinga. Dette sambandet er ope heilt til fila er overført. Data-tilkoplinga kan opprettast på to måtar, anten ved at tenaren opprettar eit samband mellom seg og klienten (aktiv FTP), eller ved at klienten opprettar eit samband mellom seg og tenaren (passiv FTP). Viss maskina som FTP-klienten køyrer på, er bak ein brannmur, er det ofte passiv FTP som må nyttast sidan tenaren ikkje får opprette eit nytt samband mot klienten. På grunn av at det er klienten som opprettar sambandet er passiv FTP sikrare (for klientmaskina) enn aktiv FTP. 

## Manglande sikkerheit
Når ein loggar seg inn på ein FTP-tenar vert brukarnamnet og passordet overført i klårtekst. Data som vert overført, er heller ikkje kryptert. Dette tyder at det er mogleg å avlytte kommunikasjonen ved hjelp av ein pakkesniffar. Etter som både brukarnamnet og passordet vert overførte i klartekst kan desse snappast opp og avlyttaren kan logge seg inn på FTP-kontoen. Opplasting av innhald til vevtenarar via FTP, til dømes, kan lett verta etterfylgd av eit innbrot, der innbrytaren heilt eller delvis erstattar innhaldet på nettstaden. 

På grunn av den dårlege sikkerheita vert FTP i stort mon erstatta av SCP, som krypterer brukarnamn, passord og data.

## Kjelder
W. Richard Stevens: *TCP/IP Illustrated Volume 1, The Protocols* Addison Wesley 1994

## Bakgrunnsstoff
* J. og Reynolds, J., ''File transfer protocol (FTP)'', Network Working Group, Request for Comments: 959, 1985.
Sylvia Rafael

**Sylvia Rafael** eller **Sylvia Rafael Schjødt** () var ein israelsk etterretningsagent og dømd for drap i Noreg. Sylvia Rafael vart fødd i Sør-Afrika. Ho var av jødisk avstamming, og i mars 1973 reiste ho til Israel for å busetja seg der. Etter nokre veker vart ho rekruttert av den israelske etterretningsorganisasjonen Mossad. Ho vart gjeven ordre om å vera med på den såkalla Lillehammer-aksjonen. Israelske agentar skaut ned marokkanaren Ahmed Bouchikhi den 21. juli 1973 på Lillehammer. Fem av agentane vart tekne av norsk politi. Truleg var målet å ta livet av Svart September leiaren Ali Hassan Salameh, slik at det var feil person som vart drepen. 

I februar 1974 vart ho dømd til fem og eit halvt års fengsel for medverknad til overlagt drap, spionasje for framand makt og bruk av falske pass. 

Allereie 23. mai 1975 vart Sylvia Rafael og Abraham Gehmer overraskande frigjevne frå fengsel av "tryggleiksmessige grunnar". Dei to kom seg til Israel før frigjevinga vart offentleg kjend.

Nyttårsafta 1976 dukka ho opp att i Oslo som nygift med den tidlegare forsvararen Annæus Schjødt, men vart deportert frå landet. Seinare fekk ho opphaldsløyve og budde ei stund i Oslo fram ho og Annæus Schjødt flytta til Sør-Afrika i 1992.

## Litteratur
* Norges offentlige utredninger NOU 2000, 6: *Lillehammer-saken. Omstendigheter rundt drapet på Ahmed Bouchikhi den 21. juli 1973 og sakens senere håndtering av norske myndigheter.*
Rapport frå eit granskingsutval oppnemnt ved kongeleg resolusjon av 20. november 1998. Avgjeve til Justis- og politidepartementet den 1. mars 2000. Nettversjon
* Schjødt, Annæus: *Mange liv*, Oslo 2004. ISBN 82-05-32952-4
Moss Glassverk

**Moss Glassverk** var eit glasverk som produserte glasemballasje som flasker og konservglas i Moss frå 1898 til 1999.

Selskapet vart stifta 18. januar 1898 som AS Moss Glasværk, seinare skifta det namn til Moss Glassverk AS. Produksjonen vart starta opp med ein smelteomn 22. desember same år. Det var då 32 glasblåsarar og heilt manuell produksjon. Etterkvart ekspanderte drifta og i 1907 hadde verket to smelteomnar og 65 glasblåsarar.

I 1913 kjøpte ein inn den fyrste flaskeblåsemaskina til Moss Glassverk. Like etterpå fusjonerte Laurvig Glasværk med Moss Glassverk, og seinare på året går også Bergens Glasværk med i samansluttninga. Produksjonen ved Laurvig Glasværk vart nedlagt i 1926, året etterpå må også Bergens Glasværk legge ned, og då var Moss Glasværk vorte den einaste produsenten av glasemballasje i Noreg.

På 20-talet byrja dei også produksjon av konserveglas og medisinflasker. På slutten av 30-talet produserte Moss Glassverk 20 millionar einingar i året. I 1972 var produksjonen oppe i 187 millionar einingar i året.

I 1954 fekk glasverket eige varemerke, MG.

I 1999 vart drifta ved Moss Glassverk lagt ned. Bygningane til Moss Glassverk er no rivne og det er bygd bustadar der.

## Edvard Munch
I 1913-1917 leigde Edvard Munch hovudbygninga på Grimsrød gård på Jeløya. Moss glasværk låg like Grimsrød gård. Eit av hans mest kjente måleri frå Jeløya er **Arbeidere på hjemvei** syner arbeidarar ved Moss glasværk på veg heim. Seinare laga han ein akvarell av same motivet.
* Arbeidere på hjemvei - måleri 1913-15 
* Arbeidere på hjemvei - akvarell 1918-20 

## Kjelder
* Moss By og Industrimuseum
* Minner fra AS Moss Glasværk  ved arbeidsarven.net

## Referansar
Mossad

**Mossad**, på Ivrit (nyhebraisk språk) *ha-Mossad le-Modiin ule-Tafkidim Meyuhadim המוסד למודיעין ולתפקידים מיוחדים *, er eit sentralt organ for Israelsk etterretningsteneste. Ordet "mossad" tyder noko nær "instituttet". Mossad tek seg av ymse "spesialoppdrag". Mossad svarar til USA sitt CIA. Mossad er rekna for å vera ei av dei mest effektive etterretningstenestene i verda. 

I Noreg reknar ein med at Mossad stod bak den såkalla Lillehammer-aksjonen i 1973. 

## Leiarar for Mossad

1951-1952  Reuven Shiloah 
1952-1963  Isser Harel     
1963-1968  Meir Amit       
1968-1974  Zvi Zamir       
1974-1982  Yitzhak Hofi    
1982-1990  Nahum Admoni    
1990-1996  Shabtai Shavit   
1996-1998  Danny Yatom     
1998-2003  Efraim Halevy   
2003-      Meir Dagan      


## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad , brukt for rekruttering (Engelsk versjon)
* GlobalSecurity.org om Mossad
* http://www.fas.org/irp/world/israel/mossad/
Programvare

**Programvare** er data i form av instruksjonar som styrer kva slags operasjonar ein sentralprosessoren i ei datamaskin skal utføra. Ulike program kan ha forskjellig funksjonalitet, som å handsama grafikk på skjermen, simulera fysiske system, kommunisera med andre datamaskinar og så vidare.

Programmet er som regel lagra på eit platelager eller eit anna lagringsmedium. Før det kan køyrast må eit programmet lastast inn i RAMminne, slik at det snøgt kan hentast inn i prosessoren, via systembussen. Program er som oftast oppbygd av fleire modular, plasserte i programvarebibliotek. Nokre bibliotek er dynamisk linka til programmet som nyttar det. Slike bibliotek vert ikkje lasta inn i RAM før det er bruk for koden dei inneheld.

## Klassifisering
Ein skil mellom ulike typar program, etter kva dei vert nytta til og korleis dei vert nytta. Grensene mellom dei er ikkje alltid klåre.

### Systemprogramvare
Systemprogramvare er programvare som brukaren ikkje nyttar direkte, men som utfører viktige funksjonar som må til for at ei datamaskin skal fungera. Typiske døme er operativsystem, drivarar, nettverksstablar, og så vidare.

### Administrasjonsverktøy
Dette er program som vert nytta for å administrera ei datamaskin, som til dømes verktøy for å installera og/eller oppdatera programvare, administrasjonsverktøy for å endra innstillingar, sikkerheitskopieringsprogram og så bortetter.

### Brukarprogram
Brukarprogram er program som brukaren av datamaskina brukar direkte, som til dømes teksthandsamarar, rekneark, nettlesarar, lydavspelarar, simulatorar, og så vidare. Det er brukarprogramma dei fleste brukarane har mest kontakt med. Dei fleste brukarprogram nyttar underliggande systemprogramvare, som drivarar, protokollstablar og så vidare, utan at brukaren treng vita om det.

På grunn av at det finst så mange ulike brukarprogram er det uråd å nemna alle. Ein kan likevel klassifisera dei mest vanlege i nokre generelle kategoriar:
* Kontorprogram: teksthandsamarar, rekneark, presentasjonsprogram og så vidare
* Multimedia:
** Lydhandsamingsprogram: spelarar, redigeringsprogram, instrument og så vidare
** Videohandsamingsprogram: spelarar, redigeringsprogram og så vidare
** Grafikkeditorar: for å editera rastergrafikk og to- og tredimensjonal vektorgrafikk
* DAK: krinskort-DAK, mekanikk-DAK, og så vidare
* Simulatorar: for numerisk simulering, krinssimulering og så vidare
* Kommunikasjonsprogram: den delen av dei som høyrer til på lag 7 i OSI-modellen (applilasjonslaget)
* Undervisningsprogram
* Spel

### Programvareutviklingsverktøy
Utviklingsverktøy er program for utvikling av programvare, som: 
* Kompilatorar
* Assemblerar
* Linkerar
* Debuggerar
* Profileringsverktøy
* Integrert utviklingsmiljø (kombinerer alt over)

## Sjå òg
* Programvareutvikling
Netscape Communications Corporation

**Netscape Communications Corporation** var firmaet bak nettlesaren Netscape Navigator, den mest populære grafiske nettlesaren i 1990-åra.

## Netscape sin opptur

Selskapet Netscape vart grunnlagt av Jim Clark og Marc Andreessen, som òg hadde utvikla den første grafiske nettlesaren, NCSA Mosaic, som gjennom konseptet Verdsveven spreidde Internett til ei stor brukargruppe. Universitetet der dei hadde utvikla dataprogrammet NSCA Mosaic, såg raskt verdien og kravde opphavsretten til det. Jim og Marc starta då *selskapet* Mosaic, som kort tid etter skifta namn til Netscape. Deira nye program Netscape Navigator (NN), som kom i oktober 1994, vart den mest populære nettlesaren på resten av 1990-talet.

Utover nettlesarar har Netscape utvikla ein tidlegare svært populær webtenar, Netscape Enterprise Server, USENET-tenaren Netscape Collabra, og mange ulike andre nett-tenarar. Selskapet har òg starta Mozilla, eit prosjekt for nettlesarar med open kjeldekode, og funne opp det mykje utbreitte programmeringsspråket JavaScript.

Netscape vart i mars 1999 kjøpt opp av selskapet America Online (AOL). 

## Nedturen til Netscape

I byrjinga kosta nettlesaren Netscape Navigator pengar, men etter at talet på Microsoft Windows-brukarar av Verdsveven byrja å ta innpå talet på UNIX-brukarar og Microsoft byrja å dele ut sin nettlesar, Internet Explorer (IE) gratis med operativsystemet Microsoft Windows, vart òg Netscape tvungne til å dele ut programvaren gratis. Men denne strategien var ikkje nok. Netscape sin del av marknaden dalte. Ein avgjerande faktor var då IE&nbsp;5 vart lansert i 1999. På den tida var Internet Explorer meir avansert enn Netscape Navigator. Året etter kom den Mozilla-baserte Netscape 6, men den synte seg å vera altfor ustabil og greidde difor ikkje å kapra brukarar til Netscape.

Etter fleire meir eller mindre mislukka freistnader på å snu trenden, la AOL (som på det tidspunktet heitte AOL Time Warner) i juli 2003 ned utviklingsavdelinga i Netscape og oppløyste heile dotterselskapet.

## Sjå òg

* Nettlesar
* Internet Explorer
* lynx
* Mozilla
* Firefox
* Opera
* Safari
Blogg

Ein **weblog** (frå engelsk *web* (vev) og *log* (logg), i kortform ein *blog* eller *blogg*, på norsk òg **vevlogg**) er eit omgrep om ei internettside der éin eller fleire forfattarar ytrar synspunkt og fortel om det som skjer i verda. Ofte kan òg lesarar av bloggen skrive svar og reaksjonar til det som står, og poste dei direkte til eit innlegg. Innlegga blir ofte datert i omvendt kronologisk rekkefølgje. 

Det finst webloggar som er reine dagbøker, medan andre er meir retta mot eit samfunnstema. Webloggar gjer også ofte ivrig bruk av peikarar til andre nettstader og ikkje minst andre webloggar. 

Mange webloggar tek opp teknologiske spørsmål, men det finst òg strikkebloggar, forfattarbloggar, matbloggar, jussbloggar og politiske bloggar. I etterkant av terroråtaka 11. september 2001 voks *warblogs* fram som ein egen bloggsjanger i USA. Webloggar var også sentrale under dei amerikanske presidentvala i 2004 og 2008. Kritikk mot desse var at forfattaren ofte var anonym. I mange land har bloggar fått ei viktig rolle i samfunnsdebatten, med avsløringar, politiske meiningar og som ein måte å organisere til politisk verksemd. 

## Sjå òg
*Videoblogg

## Bakgrunnsstoff
* Oversyn over norske webloggar  i Open Directory Project
Etnedal kommune

**Etnedal kommune** er ein kommune i Innlandet fylke. Han grensar i nord og vest til Nord-Aurdal, i sør til Sør-Aurdal og i aust til Nordre Land. Kommunen ligg omkring det øvre utløpet av elva Etna og er tradisjonelt rekna til landskapet Valdres. 

Etnedal kommune vart oppretta i 1894 då Bruflat sokn vart skilt ut frå Sør-Aurdal og Nord-Etnedal sokn vart skilt ut frå Nord-Aurdal. Kommunevåpenet vart godkjend i 1989 og har ei gull kvelvingsbru mot ein blå bakgrunn. Motivet symboliserer Lunde bru.

## Geografi og næringsliv

Elva Etna renn frå innsjøen Steinsetfjorden vest i kommunen, forbi Bruflat, før ho passerer Lunde bru, Høljarast bru og helleristingane ved Møllerstufossen og renn ut i Randsfjorden. Elva er ikkje regulert.

I Etnedal kommune er det høgtliggande område mot Valdres i vest. I nord og aust er det eit meir ope fjellviddelandskap, der det høgste punktet er Spåtind (1414 moh.) på grensa til Nordre Land.

Busetnaden i Etnedal kommune er spreidd og følgjer dei fruktbare områda langsetter dalføra. Administrasjonssenteret ligg på Bruflat, som også er den einaste tettstaden i kommunen. Her er det laga ein park ved omsorgsbustadene, og ein ønskjer å etablere eit lite bygdetun her med gamle hus for aktivitetar.

Hovudnæringane i kommunen er husdyrhald og skogbruk, men det er også aktivitet innanfor industri og turisme.

## Ting å sjå

* Lunde bru, som er motivet på kommunevåpenet. Brua er den lengste steinkvelvsbrua i Nord-Europa, og blei bygd i 1829 som ein del av den gamle kongevegen til Bergen. I 1992 blei ein del av denne vegen pussa opp og er nå i bruk som naturstig og turveg.
* Høljarast bru, krigsminnesmerke.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Gausdal kommune

**Gausdal kommune** er ein kommune i Innlandet fylke. Han har grenser i nord til Sør-Fron, i nordaust til Ringebu, i aust til Øyer og Lillehammer, i sør til Nordre Land, og i sørvest til Nord-Aurdal og Øystre Slidre. Kommunevåpenet er ein trappeformasjon av sølv og blått og viser fjellformasjonar som er typiske i kommunen. Namnet Gausdal kjem frå norrønt: «Gausdalr», av elvenamnet Gausa som tyder «stri straum, foss».

Administrasjonssenteret i kommunen er Segalstad bru med  og størstedelen av busetnaden ligg
innan ein 10 kilometer radius. I tillegg er det to andre tettstader: Follebu  og Forset med .

Trevareindustri, landbruk og reiseliv er dei viktigaste næringane. På 1800-talet var det utvinning av
nikkel i Espedalen.

## Historie
Gausdal formannskapsdistrikt vart skipa i 1838 med om lag same utstrekning som dagens kommune. I 1867 vart eit område med 40 heimehørande personar overførd frå Øyer. I 1879 vart gamle Gausdal herad delt i to einingar, **Østre Gausdal** med eit folketal på 3549 og **Vestre Gausdal** med 2362 innbygjarar. Administrasjonsstader var Segalstad bru i aust og Forset i vest. Den noverande Gausdal kommune vart skipa i 1962 då dei dei to einingane vart slegne ihop att. Det var då 3942 heimehørande i aust og 2590 i vest.

## Skular og målstoda
Kring 1900 hadde Østre Gausdal seks skulekrinsar og alle tok nynorsken i 1908, medan på 1920-talet gjekk to attende til bokmålet og to vart lagde ned. I 1939 fekk dei to bokmålskrinsane, og alle dei sju krinsane i Vestre Gausdal nynorsk, såleis at målbrigde var fullenda i både herada. Stoda heldt seg ikkje lenge, allereie i 1961 gjekk dei same to krinsane i aust atter attende til bokmålet, saman med alle utan ein krins i vest. Seinare har to av dei tre siste nynorskskulane vorte lagde ned, såleis at det i 2012 berre er ein grendaskule, Engjom, attende som i namnet har nynorsk som hovudmål. I røynda er det diverre berre 4 av 54 elevar som held på målet. Dei andre skulane i kommunen er Fjerdum, Follebu og Forset barneskular, samt Gausdal ungdomsskole. I kommunen som heile er det om lag 1% nynorskelevar i 2012.

## Verdt å sjå i Gausdal kommune
*Kittilbu Utmarksmuseum ligg i Kittilsbugrenda.
* Aulestad
* Østre Gausdal kyrkje
* Helvete i Espedalen
* Ormtjernkampen nasjonalpark

## Bilete

Fil:FV255 ved Svatsum kirke.JPG|Svatsum i Vestre Gausdal
Fil:Helvete1.jpg|Jettegryter i Helvete
Fil:Skeikampen 01.JPG|Skiterreng ved Skeikampen i Østre Gausdal


## Bakgrunnsstoff
*Gausdal kommune
*Historiske fotografier fra Gausdal
Gran kommune

**Gran** er ein kommune i Oppland i Innlandet fylke som ligg på begge sider av Randsfjorden og er ein del av Hadeland. Han grensar i nord til Søndre Land og Vestre Toten, i aust til Hurdal og Nannestad, i sør til Lunner og Jevnaker, og i vest til Ringerike. Mesteparten av busetjinga i kommunen ligg på austsida
av fjorden i tettstadene Gran, Jaren, og Brandbu

Hovudnæringane i kommunen er landbruk og industri. Vestoppland folkehøgskule ligg i kommunen. 

## Kultur
* Dynnasteinen, ein biletstein med runeinnskrift frå tidleg kristen tid; originalsteinen er i Kulturhistorisk museum i Oslo.
* Tingelstad gamle kyrkje, ei kyrkje frå mellomalderen.
* Systerkyrkjene i Gran, (Mariakyrkja og Nikolaikyrkja), to kyrkjer frå mellomalderen som ligg tett attmed einannan.
* Steinhuset, ein av dei eldste ikkje-kyrkjelege bygningane frå mellomalderen i Noreg.
* Gran prestegardshage 
* Hadeland Folkemuseum
* Steinsettinga på Bilden, ein krins av oppsette stein på garden Bilden, om lag 1,5 km nord for Tingelstad gamle kyrkje.

## Folk frå Gran
* Amund Larsen Gulden (1823-1901), fotograf og politikar
* Kristian Horn (1903-1981, botanikar og human-etikar
* Michael Staksrud (1908-1940), skøyteløpar
* Hans Engnestangen (1908-2003), skøyteløpar
* Kirsten Langbo (1909–1996), forfattar
* Thorstein Treholt (1911–1993), stortingsrepresentant for Ap, landbruksminister, fylkesmann i Oppland
* Odd Lundberg (1917–1983), skøyteløpar
* Reidar Liaklev (1917–2006), skøyteløpar
* Erik Pløen (1925-2004), keramikar
* Lars Velsand (1941–), stortingsrepresentant for Sp 1981-1989
* Arne Treholt (1942–), spiondømt journalist og embetsmann (Brandbu)
* Lars Grini (1944–), skihoppar
* Rigmor Aasrud (1960–), stortingsrepresentant for Ap, statsråd 2009-2013
* Anne Tingelstad Wøien (1965–), stortingsrepresentant for Sp frå 2009
* Trond-Arne Bredesen (1967–), kombinertløpar
* Kjersti Grini (1971–), handballspelar
* Jo Inge Berget (1990-), fotballspelar
*Eli Kristin Hanssveen songer ved Den norske opera

## Bilete

Fil:Sisterchurches at Gran.jpg|Systerkyrkjene; Mariakyrkja til venstre og Nikolaikyrkja til høgre
Fil:Tingelstad old church, Gran.jpg|Tingelstad gamle kyrkje.
Fil: Steinhuset Norway 2.jpg|Steinhuset ved Gran prestegard
Fil: Gran Granavollen gjestgiveri rk 86318 IMG 9258.JPG|Granavollen Gjæstgiveri


## Bakgrunnsstoff
* Gran kommune
Olav Nygard

**Olav Nygard** () var ein norsk lyrikar frå Modalen i Hordaland. Nygard rakk å gje ut fire samlingar av dikt før han døydde 40 år gamal. Nygard skreiv på nynorsk. Han livnærte seg som snikkar og småbrukar, men hadde i alle år dårleg økonomi og svak helse. Han fekk tuberkulose. 

Olav Nygard er ein av dei fremste lyrikarane frå mellomkrigstida. I levetida si fekk han berre avgrensa kunstnarleg anerkjenning og ingen økonomisk suksess. Men poetisk sette han store spor etter seg, og dei beste dikta hans høyrer til mellom det beste i norsk litteratur. Claes Gill hevda at han ville vore i verdseliten om han hadde skrive på eit språk som hadde fleire brukarar. 

## Om døden
I dikta tek Nygard opp store og vanskelege tema, og han står klart innanfor ein romantisk diktartradisjon. Han er inspirert av Wergeland, Shakespeare, Shelley og Keats. Dikta hans er ofte visjonære, og dei er språkleg rike.  Han vert ikkje utan grunn kalla ein dødens diktar. Bøkene, særleg *Ved vebande*  («ved det heilage») og eit etterlate manuskript, inneheld tradisjonelle døds- og vanitasdikt, men òg svært originale framstillingar av slike tema. 

I kontrast til den opne dødstematikken står eit sterkt fokus på fruktbarheit, skaping og livgjevande impulsar. Desse to sidene inngår ofte i ein poetisk fruktbar dynamikk, til dømes i hans kanskje mest kjende dikt, «No reiser kvelden seg» frå 1923:

:*No reiser kvelden seg i vesterbrun,*
:*han trør på lette føter gjenom tun*
:*og skuggeveven fjell-imillom hengjer.*
:*Det gjeng ei kviskring gjenom kjørr og lyng,*
:*og talatrasten skifter ljod og syng*
:*med avdagsskjelven under sine strengjer.*
 
## Utgjevingar
* *Flodmaal* (1913)
* *Runemaal* (1914)
* *Kvæde* (1915)
* *Ved vebande* (1923)
* *Dikt* (gjendikting av Robert Burns) (1923)
* *Dikt i samling* (1984, ny utgåve 2004)

## Bakgrunnsstoff
* Bilete
* «Olav Nygard» i avisa Nordhorland
* Eit utval dikt
* Jan H. Landro: «Saknad heiter livet mitt»  nett-tekst
* Ferdig søk i databasen LITTFORSK
* Digitaliserte bøker av Olav Nygard hjå Nasjonalbiblioteket
* «Olav Nygard» av Sigrid Bø Grønstøl på ''Allkunne''

## Litteratur
* Dale, Johannes Andreasson. ''Olav Nygard''. Samlaget, 1957.
* Nygard - liv og dikting'' (tidsskriftet *Nordica Bergensia*, nr 15 (1997). 205 s.  (Heile heftet er vigd lyrikaren Olav Nygard og inneheld desse foredraga: I Stegane: "Olav Nygard og den litterære tradisjonen", s. 9-22. G Akselberg: «Språk og språkbruk hjå Olav Nygard», s. 23-45. A Aarseth: "Den vanskeleggjorde forma. Linjer og verkemiddel i Olav Nygards lyrikk", s. 47-62. A K Fonneland: «Mørke og lys. Ny lyrikk i møte med Olav Nygard», s. 63-82. M Tveisme: «Ikkje berre himmelsyner. Nærværet i Olav Nygard si dikting», s. 83-94. J Gjerdåker: «Olav Nygard og livssoga hans», s. 95-113. Resten av heftet er opptrykk av sentrale artiklar av og om Olav Nygard) 
* Vassenden, Eirik. *Skapelsens problem. Lesninger i Olav Nygards lyrikk*. 353 s. Dr.avh., Universitetet i Bergen, 2003  
* Aarnes, Asbjørn. *Poesien hos Olav Nygard, et dikteralbum*. 343 s. (Pax, 2004)
Rudolf Nilsen

**Rudolf Nilsen** (), fødd i Kristiania, var ein norsk diktar og lyrikar. Mange av dikta hans er prega av klassekampen på 1920-talet. Nilsen vert sett på som ein av dei viktigaste arbeidardiktarane i Noreg. Han skreiv òg upolitiske og romantiske dikt, dikt om Oslo og om menneska som levde der. På 1970-talet auka interessa for Nilsen sine verk sterkt, og det blei sett tonar til mange av dikta hans.

Dei siste fem åra av livet var Rudolf Nilsen gift med skodespelarinna Ella Signe Quist Kristoffersen, seinare Ella Hval. Han døydde i Paris, av tuberkulose, berre 28 år gamal.

Rudolf Nilsen er blitt minna ved at eit friområde ved Heimdalsgata 26 i Oslo (betre kjent som "Nr. 13" i eit av Rudolf Nilsen sine dikt) har fått namnet Rudolf Nilsens plass.

## Utgjevingar
* *På stengrunn* (1925, Ny Tid)
* *På gjensyn* (1926, Ny Tid)
* *Hverdagen* (1929, posthumt, Gyldendal)
* *Samlede dikt* (1935, 2. utg. 1946 med føreord av Arnulf Øverland)
* *Hilsen og håndslag*, (1974, Gyldendal), ukjende dikt frå aviser og tidsskrift
* *Rulle forteller : Rudolf Nilsens prosa i utvalg* Ved Jon Michelet og Martin Nag. Oktober, 1974 Utval av artiklar frå aviser og tidsskrift ISBN 82-7094-079-8

## Bakgrunnsstoff
* MySpace Music Med fire lydfiler
* Samla dikt i digital utgåve
* Oslo kommune, byarkivet: Rudolf Nilsen i byarkivet 
* Rudolf Nilsen i Dagbladet Forfatter
* Rudolf Nilsen i NRK Forfatter
* Digitaliserte bøker av Nilsen hos Nasjonalbiblioteket.
Karbonmonoksid

**Karbonmonoksid** (CO) er ei kjemisk sambinding av eit karbonatom og eit oksygenatom. Bindinga er kovalent. Den luktfrie gassen er òg kjend som **kolos**. 

Karbonmonoksid vert danna ved ufullstendig forbrenning. Eksos er ei kjelde til utslepp. Bilkatalysatorar omdannar karbonmonoksid til karbondioksid.

## Biologisk rolle

Karbonmonoksid er giftig å pusta inn i store mengder fordi det kan binda seg til hemoglobin i staden for oksygen. Ein konsentrasjon i lufta av 0,1 % karbonmonoksid kan vera døydelge. 

## Bakgrunnsstoff
Sigbjørn Obstfelder

**Sigbjørn Obstfelder** () vert rekna som den største norske nyromantiske diktaren og ein av Noregs første modernistiske diktarar.

Obstfelder vart fødd og voks opp i Stavanger. Han utdanna seg til ingeniør og budde i USA mellom 1890 og 1891. I ettertid er han kjend som forfattar, diktar og lyrikar. Han var glad i å reisa frå stad til stad. Han er vorten skildra som grublande, fjern og rastlaus. 

Då han kom heim til Noreg etter tida i USA gav han ut diktsamlinga *Digte* i 1893. Diktsamlinga vekte oppsikt, og er rekna som viktig innan norsk nyromantisk dikting. Ein del av dikta i samlinga, mellom anna «Jeg ser», er prega av framandkjensle og angst, medan andre er prega av mystikk og erotisk/religiøs lengt. Mange av dikta er melodiøse, Obstfelder hadde eit lidenskapeleg tilhøve til musikk.

Obstfelder publiserte fleire enkeltdikt i tidsskrift og aviser, men det vart ikkje nokon stor samla produksjon. Han inspirerte fleire forfattarar med sine symbolistiske biletval og sin melodiøse stil.

Obstfelder skreiv også innan andre genrar. Kjærleiksforteljingane i *To novelletter* fra 1895, romanen *Korset* frå 1896, skodespela *De røde draaber* frå 1897, *Esther* frå 1899 og *Om vaaren* frå 1902. 

Han skreiv eit djupt personleg verk, *En prests dagbog*, som vart utgjeve kort tid etter at han døydde. Den uferdige boka vert rekna som hovudverket hans. Boka er prega av djuptgripande søking etter sanning og trong til erkjenning.

Obstfelder døydde av tuberkulose i 1900, same dag som det einaste barnet hans vart fødd.

## Dikt

 



## Bakgrunnsstoff
* Sigbjørn Obstfelder frå Dokumentasjonsprosjektet ved Universitetet i Oslo
Tove Jansson

**Tove Marika Jansson** () var ein finlandssvensk kunstnar, forfattar og teikneserieskapar. 

Jansson var dotter til bilethoggaren Viktor Jansson og kunstnaren Signe Hammarsten-Jansson, syster til kunstnaren Lars Jansson, og partnar til grafikaren Tuulikki Pietilä.

## Bibliografi
### Mummibøkene

* 1945 - Småtrollen och den stora översvämningen
* 1946 - *Kometjakten* (bearbeidd utgåve utgjeven 1968 under namnet Kometen kommer) 
* 1948 - Trollkarlens hatt
* 1950 - *Muminpappans bravader* (bearbeidd utgåve utgjeven 1968 under namnet Muminpappans memoarer)
* 1954 - Farlig midsommar
* 1957 - Trollvinter
* 1962 - Det osynliga barnet (novellesamling)
* 1965 - Pappan och havet
* 1970 - Sent i november

### Biletebøker

* 1952 - Hur gick det sen? Boken om Mymlan, Mumintrollet och Lilla My 
* 1960 - Vem ska trösta knyttet?
* 1977 - Den farliga resan
* 1980 - Skurken i muminhuset (bilder (foto) av broder Per Olov Jansson)
* 1993 - Visor från Mumindalen (saman med broren Lars Jansson og Erna Tauro)

### Andre bøker

* 1933 - Sara och Pelle och neckens bläckfiskar (under pseudonymet Vera Haij)
* 1968 - Bildhuggarens dotter (sjølvbiografisk)
* 1971 - Lyssnerskan (novellesamling)
* 1972 - Sommarboken
* 1974 - Solstaden
* 1978 - Dockskåpet och andra berättelser (novellesamling)
* 1982 - Den ärliga bedragaren
* 1984 - Stenåkern
* 1987 - Resa med lätt bagage (novellesamling)
* 1989 - Rent spel
* 1990 - Brev från Klara
* 1993 - Anteckningar från en ö (sjølvbiografisk; illustrert av Tuulikki Pietilä)
* 1998 - Meddelande. Noveller i urval 1971-1997 (novellesamling)

## Prisar og utmerkingar

* Svenska Dagbladets litteraturpris 1952
* Nils Holgersson-plaketten 1953 (for *Hur gick det sen?*)
* Elsa Beskow-plaketten 1958 (for *Trollvinter*)
* H.C. Andersen-medaljen 1966 (for sina bidrag till barn- och ungdomslitteraturen.)
* Expressens Heffaklump 1970
* Svenska Akademiens Finlandspris 1972
* Pro finlandia-medaljen 1976
* Litteraturfrämjandets stora pris 1977
* Topelius-priset 1978
* Helsingfors-priset 1980
* Finska statens litteraturpris 1963, 1971 og 1982
* Stiftelsen Selma Lagerlöfs litteraturpris 1992
* Svenska Akademiens stora pris 1994

## Kjelder
* Kirjasto forfattarside