open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sosialdemokrat

Ein **sosialdemokrat** er historisk sett ein tilhengar av demokratisk sosialisme, som i nokre land blei kalla sosialdemokrati. Det er eigentleg ingen tydingsskilnad mellom nemningane sosialistisk og sosialdemokratisk som partinemningar, da mange sosialdemokratiske parti er medlemmer i den Sosialistiske Internasjonalen ilag med søsterparti som kallar seg sosialistiske. Men i Noreg har det likevel utvikla seg slik at å kalle seg sosialist gir meir radikale assosiasjonar enn å kalle seg sosialdemokrat. 

Somme sosialdemokratiske parti har ikkje lenger eit sosialistisk samfunn som mål, og den historiske definisjonen av ordet «sosialdemokrat» som tilhengar av demokratisk sosialisme kan derfor vere misvisande i våre dagar.
Sigurd Førsund

**Sigurd Olsen Vamråk Førsund** () var ein norsk lærar, diktar, lokalhistorikar, slektsgranskar, bygdebokforfattar, klokkar, organist og komponist. Han komponerte mellom anna melodien til songen «Å Vestland, Vestland».

Sigurd Førsund var fødd på Førsund i Kyrkjebø i Sogn og Fjordane. Han døydde i Arna i Hordaland.
Fjell i Hordaland

: *For kommunen, sjå [[Fjell kommune]]*

Dette er ei liste over dei 25 **høgaste fjella i [[Hordaland]]** med ein primærfaktor på minst 50 meter.

## Kjelder
* Toppomania.info  som har nytta følgjande kjelder:
** Norge 1:50 000-kart
** Kunnskapsforlagets Store Norgesatlas.
** Norgesglasset til Statkart
Oskoreia

**Oskoreia** eller berre **Reia** er ein flokk av troll og daude folk frå skandinavisk folketru. Tradisjonen står i Noreg sterkast i dei sørlege fjell- og dalbygdene. Oskoreia er i slekt med *den ville jakta* som ein trudde på i store delar av Europa.

## Tradisjonar
Ein meinte at følgjet herja når det var mørkt, særleg rundt juletider. Då bråka dei rundt omkring og kunne ta med seg både mat og ting, folk og dyr. Dersom Oskoreia hadde vore i nærleiken kunne ein venta seg slåsting, drap og sjølvmord, medan ein som hadde sett henne kunne tolka det som at han snart skulle døy. Reia forlét ofte garden på trettandedagen.

Sjølv om det var om å gjera å ikkje få auge på Reia, var det mange som kunne skildra henne. Det var ofte sagt at Guro Rysserova leia følgjet, men Tostein Langbein, med lang nase og bein, er òg nemnd som leiar. Julebukken kunne vera med i følgjet. Daudingane som var med var ofte ugjerningsmenn, som tjuvar, mordarar og sjølvmordarar.

## Namn
Oskoreia er og kjend som Jolereia og Imberkulludn på norske dialektar. På bokmål kan namnet òg skrivast *Åsgardsreia* eller *Åsgårdsreia*. På svensk blir ho kalla *Odens hundar* eller *Odens jakt*.

Ordet 'oskorei' har truleg opphav i *oska*, jf. svensk *åska* ('tore') av *åsekja*, 'gudeaking' og *reið*, 'ritt'. *Åsgårdsrei* er ei nylaging som byggjer på orda *oskorei* og *[[Åsgard]]*, gudeborga i norrøn mytologi. 
Det er hevda at det kan vera samband mellom ordet *Oskoreia* og æsene frå norrøn gudetru gjennom eit mogleg norrønt ord **ásgoðreið* ('åsgudfølgje').

## Kjelder
* Soge frå www.heimskringla.no
* Salomonsens konversasjonleksikon om Åsgårdsrei

### Fotnotar
Norden

**Norden** eller **norderlanda** er nemninga på dei nord-europeiske landa Noreg, Sverige, Danmark, Finland og Island. Ein reknar vanlegvis også med dei sjølvstyrte områda Færøyane, Grønland og Åland i somme høve. Sidan dei fleste samane bur i nordiske land, er dei òg ei viktig folkegruppe i området. Til saman bur det rundt 27 millionar menneske i Norden.

Dei nordiske landa har mange felles trekk, såleis har dei blant anna nærskylde språk, med unntak av fleirtalsmålet i Finland (og Grønland), og til ei viss grad Island. Dei er alle parlamentariske demokrati, og har alle utvikla ein velferdsstat som skal sikre innbyggjarane mot sosial naud.

Dei nordiske landa samarbeider i det rådgivande organet Nordisk Råd. I 1948 blei det forsøkt å få i stand eit skandinavisk forsvarsforbund, men dette lukkast ikkje på grunn av at sterke krefter i Danmark og Noreg heller ville slutte seg til dei vestlege stormaktene i NATO. Sidan 1949 har Island, Noreg og Danmark vore medlemmer i NATO, mens Sverige og Finland har vore alliansefrie land.

Heller ikkje i høve til EU har dei nordiske landa stått saman, da Danmark, Sverige og Finland har valt å gå inn, mens Island og Noreg har valt å ikkje bli medlemmer av EU. Trass i desse ulike internasjonale organisasjonstilknytingane, er det svært mykje praktisk samarbeid mellom dei nordiske landa, og innbyggjarane føler seg nært knytte til kvarandre, ikkje minst når dei treffest i andre delar av verda. 

Under Kalmarunionen frå 1397 til 1523 var heile Norden samla i eit tronfellesskap som sameinte dei tre kongedøma Danmark, Noreg (med Island, Grønland og Færøyene), og Sverige (med Finland).

Motsett «Norden» omfattar omgrepet Skandinavia vanlegvis berre dei tre landa Noreg, Danmark og Sverige, slik omgrepet blir bruka på norsk.

## Land
* 
* 
* 
* 
* 

### Sjølvstyrte område
*  (Danmark)
*  (Danmark)
*  (Finland)

## Sjå òg
* Skandinaviske språk
Det russiske sosialdemokratiske arbeidarpartiet

**Det russiske sosialdemokratiske arbeidarpartiet**, russisk **Российская социал-демократическая рабочая партия** (*Rossijskaja sotsial-demokratitsjeskaja rabotsjaja partija*) med forkortinga **RSDRP** på russisk og **RSDAP** på norsk, blei danna i Minsk i Belarus (Kviterussland) i 1898. Namnet på partiet signaliserte at det var eit parti for alle folkeslag i det russiske storriket, ved at dei brukte den territorielle nemninga *rossijskaja* og ikkje den etniske nemninga *russkaja*. Mellom dei fremste medlemmene var Julius Martov, Lev Trotskij og Vladimir Lenin. Partiet var illegalt, for Russland var styrt av ein eineveldig tsar og hans handplukka folk.

Dei russiske sosialdemokratane blei snart kløyvde i to hovudretningar, bolsjevikar og mensjevikar, som etter kvart fungerte meir og meir som to sjølvstendige og ulike parti. Mensjevikane stod for ei linje lik den arbeidarrørsla i Vest- og Sentral-Europa representerte, medan bolsjevikane under leiing av Lenin utvikla den moderne kommunismen. Bolsjevikane droppa da også namnet RSDRP(b) i 1918, etter revolusjonen året før, og tok til å kalle partiet sitt kommunistisk i staden. Mensjevismen blei forboden i Sovjet-Russland frå 1920.

Etter at kommunistleiaren Mikhail Gorbatsjov oppheva det sovjetiske kommunistpartiet sitt maktmonopol på slutten av 1980-talet, blei det oppretta fleire sosialdemokratiske parti i Russland og andre tidlegare sovjetrepublikkar. Eit av dei russiske sosialdemokratiske partia har den same Gorbatsjov som framståande medlem, men ingen av dei har blitt store parti i det etter-kommunistiske Russland.

## Kjelder
-1

**1 fvt.** er etter den julianske og greogorianske tidsrekninga det første året før Kristi fødsel. Året kjem etter år -2 og før år 1; tidsrekninga har ikkje noko «år 0», sidan årstala etter reknemåten er ordenstal. 

## Hendingar
*

## Fødde
* 25. desember: Jesus (tradisjonell og uviss dato, etter Dionysius Exiguus)

## Døde
* Keisar Ai av Han i Kina
* Herodes den store (i følgje nokre forståingar av Josefus etter ei total solformørking i januar dette året)
1118

**1118** (romartal MCXVIII) var eit normalår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar

### Utlandet
* 24. januar: Giovanni Coniulo blei innsett som pave Gelasius II.

* Grunnlegginga av det indiske kongeriket Vijayanagar.
* Opprettinga av Tempelriddarordenen og Maltesarordenen.
* Inge d.y. blei ny konge etter Filip.

### Noreg
*

## Fødde
* 21. desember: Thomas Becket, kongeleg kanslar og erkebiskop av Canterbury 

## Døde
* 21. januar: Pave Paschalis II
* 15. august: Alexios I Komnenos, bysantisk keisar
* Kong Filip av Sverige
1124

**1124** (romartal MCXXIV)

## Hendingar

### Utlandet
*

### Noreg
*

## Fødde
*

## Døde
* 22. april: Kong Alexander den 1. av Skottland
Sosialistisk Ungdom

**Sosialistisk Ungdom** (**SU**) er ungdomsfylkinga til Sosialistisk Venstreparti. SU er ein revolusjonær, sosialistisk og feministisk organisasjon som kjempar for eit sosialistisk folkestyre.

SU har lokallag i alle fylke og hovudkontor i Akersgata 35 i Oslo saman med SV.

## Historie
SU blei først stifta i januar 1975 då ungdomspartia til dei partia som danna SV, gjekk saman. Organisasjonen blei likevel lagt ned 13. november 1981, på grunn av politisk usemje. Dagen etter blei han stifta på ny, mange av medlemmane var ikkje velkomne i den nye organisasjonen. Fleire av desse, i røynda ekskluderte, stifta då Arbeidermaktgruppa.

I tillegg til kampen for sosialisme og feminisme har SU arbeidd mykje med spørsmål som miljø, antirasisme og ungdomstilbod. Organisasjonen arbeider også mykje med internasjonal solidaritet, mellom anna i høve til Colombia og Palestina. Som ein del av solidaritetsarbeidet har organisasjonen markert seg sterkt med kritikk av USA sin utanrikspolitikk og Noregs haldning til denne.

Sosialistisk Ungdom gir ut ungdomsmagasinet *[[Rødt Press]]*. Organisasjonen har også gitt ut fleire bøker. Dei viktigaste dei siste åra er «Du skal ta ledelsen og makta I og II», «Feminisjon» og ei eiga handbok for ungdomsaktivistar.

## Tidlegare leiarar
* 1977–1980: Erik Solheim
* 1980–1984: Øystein Gudim
* 1984–1986: Kristin Halvorsen
* 1986–1988: Raymond Johansen
* 1988–1990: Paul Chaffey
* 1990-1992: Lisbet Rugtvedt
* 1992–1994: Kyrre Lekve
* 1994–1996: Andreas Tjernshaugen
* 1996–1999: Heikki Holmås
* 1999–2002: Kari-Anne Moe
* 2002–2004: Ingrid Fiskaa
* 2004–2006: Audun Herning
* 2006–2008: Kirsti Bergstø
* 2008–2010: Mali Steiro Tronsmoen
* 2010–2012: Olav Magnus Linge
* 2012–2014: Andreas Halse
* 2014–2016: Nicholas Wilkinson
* 2016–2018: Andrea Sjøvoll
* 2018–d.d. : Andreas Sjalg Unneland

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Os

**Os** kan ha fleire ulike tydingar:

* Damp
* Elveutlaup
* Eit langt, smalt sund

**Os** er òg namnet på to norske kommunar:

* Os kommune i Innlandet (tidlegare Hedmark)
* Den tidlegare Os kommune i Hordaland, no del av Bjørnafjorden kommune

**OS** vert òg nytta som forkorting for:

* Operativsystem
Høyjord stavkyrkje

**Høyjord stavkyrkje** er ei stavkyrkje som ligg i Sandefjord kommune i Vestfold.

Ho er Vestfolds einaste gjenståande stavkyrkje. Ho blei bygd i to periodar, koret i romansk stil sist på 1100-talet, skipet i gotisk stil frå siste del av 1200-talet. Restaurert i 1948. Kyrkja er éi av i alt tre stavkyrkjer i Noreg som har midtstolpe. 
 
I dag er det plass til 150 personar i kyrkja.

## Kjelder

* Andebu bygdebok: «Høyjord stavkirke»
* 

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av Høyjord stavkyrkje på nettstaden disnorge.no
* Om Høyjord sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* «Kirkebøker, Vestfold» på nettstaden til Arkivverket 
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
*
Haugalandet

**Haugalandet** er eit distrikt nord i Rogaland (og sør i Hordaland). Det er ikkje eit historisk landskap som mange andre norske distrikt, men eit funksjonelt omgrep som har vorte etablert på 1900-talet som nemning på den relativt unge byen Haugesund og opplandet.

Haugalandet omfattar stort sett Haugesundshalvøya og nærliggande øyer, men nokon eintydig definisjon av kvar grensene går finst ikkje. Rogalandskommunane Haugesund, Karmøy, Utsira, Tysvær, Bokn og Vindafjord vert alltid medrekna. Desse kommunane (unnateke gamle Ølen kommune som vart innlema i Vindafjord i 2006) utgjorde tidlegare den nordvestre delen av Ryfylke, men vert i dag sjeldan rekna dit. 

Ølen var ein del av Sunnhordland i grannfylket Hordaland. Dit høyrer framleis Etne og Sveio kommunar, særleg i historisk forstand, men dei vert i mange samanhengar òg rekna til Haugalandet, der dei naturlegare høyrer heime når det gjeld f.eks pendling og handel. Også Suldal og Sauda, vert rekna til Haugalandet i enkelte samanhengar, men er ellers framleis ein del av Ryfylke.

Haugaland domssokn femnar om alle ovan nemnde kommunar, unnateke Sveio.

## Kommunar

## Massemedium
Haugesunds Avis er største avis, og den einaste som dekker heile regionen. TV Haugaland dekker òg området. 

## Namnet
Haugalandet har namn frå garden Hauge, som òg har gjeve namn til distriktets sentrum, Haugesund. Namnet skal fyrst ha vore nytta av Ivar Aasen, i diktet «Haraldshaugen» frå 1852. Fyrste vers er slik:

:*Her ser eg Haralds*
:*Haug fyre Augom;* 
:*lenge var eg lystad*
:*at lydast til honom.* 
:*Botnad paa Berget*
:*berrsynt mun han standa*
:*millom Hump og Hamar*
:*paa Hauga-Landet.* 

## Bakgrunnsstoff
* http://www.haugalandet.net/
Gudinna Venus

**Venus** var den romerske gudinna for kjærleik. Ho vart ofte likna med den gresk gudinna Afrodite, og har òg likskap med Frigg og Frøya. 

Ein byrja å dyrka Venus i Ardea og Lavinium i Latium. Det eldste tempelet hennar me kjenner vart til i 293 f.Kr. Festdagen hennar var den 18. august og vart kalla *Vinalia Rustica*. Festivalen *Veneralia* til ære for Venus Verticordia, beskyttaren mot synd, vart halden den 1. april. 

## Venus i kunsten
Venus har vore motivet for fleire flotte kunstverk, som det vidkjende måleriet av Botticelli der ho stig opp av havet. Namnet hennar er blitt kopla saman med kunstverk av vakre, attråverdige kvinner, slik at då ein fann ein frodig kvinneskulptur frå steinalderen i landsbyen Willendorf, vart han heitande Venus frå Willendorf.


fil:Venus Arles.jpg|Venusstatue frå det første hundreåret f.Kr., funnen i Arles.
fil:Statue of Venus - Статуя Венеры.jpg|Venusstatue, romersk kopi av gresk original, no i Eremitasjemuseet i Sankt Petersburg, Russland.
fil:Sandro Botticelli - La nascita di Venere - Google Art Project - edited.jpg|Venus blir fødd, av Botticelli.
fil:Diego Velázquez - Venus del espejo.jpg|Venus med spegel, av Diego Velázquez.


## Namn og oppkalling
Gudinna har gjeve namn til planeten Venus og til fredag på fleire språk, som fransk (*vendredi*), italiensk (*venerdì*) og spansk (*viernes*). Venus er òg eit nokså uvanleg jentenamn, der den mest kjende namneberaren for tida er tennisspelaren Venus Williams.

## Literature
* Gerd Scherm, Brigitte Tast *Astarte und Venus. Eine foto-lyrische Annäherung* (1996), ISBN 3-88842-603-0

## Bakgrunnsstoff
Astronomi

**Astronomi** (frå dei greske ordea *astron* (ἄστρον), 'stjerne', og nomos (νόμος), 'lov') er vitskapen om himmellekamar (som stjerner, planetar, kometar og asteroidar) og fenomen utanfor jordatmosfæren (som kosmisk bakgrunnsstråling). Han tek for seg utvikling, fysikk, kjemi, meteorologi og rørslene til desse lekamane, i til|legg til utforminga og utviklinga av universet.

Fysikken har tette band med astronomien. Mange fysiske oppdagingar kjem frå astronomiske observasjonar. Nokre viktige strukturar er solsystem og galaksar.

Astronomi er eit av dei få vitskaplege felta der amatørar enda spelar ein aktiv rolle, framfor alt i oppdaging og observering av tilfeldige fenomen som, til dømes, kometar. Astronomi skal ikkje forvekslast med astrologi, som er ein pseudovitskap der ein prøver å føreseie lagnaden til menneska gjennom å fylgje banane til himmellekamane. Dei to har liknande røter (studien av himmelen og himmellekamane) men skil seg markant i at astronomane bruker vitskaplege metodar og fakta som kan verifiserast, mens astrologar ikkje gjer det.

Astronomien var ein av dei første empiriske vitskapane, det vil seie ein vitskap der ein baserer teoriar på observasjon av faktiske hendingar i staden for filosofiske resonnement. Dette leidde til djupe konfliktar med den katolske kyrkja, som såg på filosofiske studium av Bibelen som den einaste kjelda til kunnskap, og mange tidlege astronomar som til dømes Galileo Galilei og Nikolaus Kopernikus blei forfølgde og skulda for kjetteri av kyrkja. Andre tidlege astronomar blei tvinga til å ta tilbake eller tilpasse teoriane sine for at dei skulle passe med kyrkjas verdsbilete. 

### Spesialområde
:Astrometri
:Astrofysikk
:Himmelmekanikk
:Astronautikk
:Stellardynamikk
:Stellarstatistikk
:Solforsking
:Planetologi
:Kosmologi

### Metode
:Teleskop
:Fotometri
:Spektroskopi
:Radioastronomi

## Sjå au
* Astronomihistorie
* Kjende astronomar
* Romfart
* Astronomiske satellittar

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Astronomiske nyheter på norsk
* Astronomy Picture of the Day
* Google: Astronomy 
* Google: School time: Astronomy and Space 
* Astronomy Notes
Einar

**Einar** (nor. *Einarr*) er eit mannsnamn som svarar til det islandske ordet *einheri*, som tyder einleg stridsmann. Denne nemninga viser til einherjane, krigarane til Odin, som heldt til i Valhall og skulle slåst for guden når Ragnarok kom.

Namnet var særs populært rundt hundreårsskiftet 1800/1900. I 2004 var det rundt 14&nbsp;000 som heitte Einar i Noreg, og 17&nbsp;500 som heitte det i Sverige. I begge land har Einar namnedag den 26. september. 

## Kjende namneberarar

* Einar Tambarskjelve, norrøn krigar
* Einar Nerman, (1888 - 1983) svensk kunstnar
* Einar Gerhardsen (1897 - 1987), norsk landsfader og politikar
* Einar Skjæraasen (1900 - 1966), norsk forfattar
* Einar Wøhni (1920 - 1987), norsk politikar (Ap)
* Einar Schanke (1927 - 1992), norsk musikar og komponist
* Einar Østby (f. 1935), norsk langrennsløpar
* Einar Økland (f. 1940), norsk forfattar
* Einar Førde (1943 - 2004), norsk politikar og kringkastingssjef
* Einar Niemi (f. 1943), norsk historikar
* Einar Steen-Nøkleberg (f. 1944), norsk pianist
* Einar Sagstuen (f. 1951), norsk langrennsløpar
* Einar Már Guðmundsson (f. 1954), islandsk forfattar
* Einar Rasmussen (f. 1956), norsk padlar
* Trond Einar Elden (f. 1970), norsk langrennsløpar
* Bjørn Einar Romøren (f. 1981), norsk skihoppar

## Bakgrunnsstoff
Einar Førde

**Einar Førde** () var ein norsk journalist og politikar for Arbeidarpartiet. Førde var som politikar ein viktig ideolog og strateg. Han var òg kringkastingssjef for NRK.

## Liv og virke
Einar Førde var fødd i Høyanger som son av Gudleik Førde og Dagny Hagen. Han tok artium ved Eidsvoll landsgymnas, og studerte statsvitskap, historie og samfunnsøkonomi ved Universitetet i Oslo. Han gjennomførte også Forsvarets russiskkurs. Han var ein lovande idrettsmann, og vann 1500 meter under Nordisk juniormeisterskap i 1963.

Som politikar var han stortingsrepresentant frå 1969 til 1989, parlamentarisk leiar og nestleiar i Arbeidarpartiet, og statsråd i Kyrkje- og undervisingsdepartementet i Odvar Nordli si regjering frå 8. oktober 1979 til 4. februar 1981 og deretter i Gro Harlem Brundtland si første regjering til 14. oktober 1981.

Etter at han slutta på Stortinget var han kringkastingssjef i NRK frå 1989 til 2001. Siste åra skreiv han artiklar kvar veke i Bergens Tidende, og desse er samla i dei to siste bøkene frå hans hand.

Einar Førde døydde 61 år gamal av kreft etter ei tids sjukdom. Han etterlét seg kona Synnøve Nymo og tre born frå dette ekteskapet, og to frå tidlegare ekteskap.

## Verv
*Stortingsrepresentant for Oslo 1969–1989 (Akershus 1981–1985)
*Parlamentarisk leiar for Arbeidarpartiet 1986–1989
*Nestleiar i Arbeidarpartiet 1981–1989
*Kyrkje- og undervisningsminister 1979–1981
*Kringkastingssjef i NRK 1989–15. juli 2001

## Bibliografi

### Bøker
* 
* 
* 
* 
*
*
* 
* 

### I bøker - eit utval
*
*

### I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Bakgrunnsstoff
* 
* Om Einar Førde i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
* Om Einar Førde i Allkunne
**Tekstar om Einar Førde**
*
*
Sjabbát

**Sjabbát** (hebraisk  *šabbāt*) eller **s<u>a</u>bbat** (gjennom gresk σαββάτων), òg kalla **sj<u>a</u>bbes** (frå jiddisch , *shabbes*), er namnet på den sjuande dagen i den jødiske veka. Sjabbáten, som byrjar ved solnedgang på fredagskvelden og varar til etter solnedgang på laurdagskvelden, er den jødiske kviledagen. I kristendommen blir ordet sabbat bruka anten i same tyding som den jødiske sjabbáten eller i tydinga søndag. Ordet vart i samband med heksejakta frå 1500-talet av bruka som symbol på anti-kristen religion, og denne førestillinga er vidareført i uttrykket heksesabbat.

## Sjabbát i jødedommen

Den jødiske sjabbáten byrjar ved solnedgang på fredagskvelden og varar til etter solnedgang på laurdagskvelden. I dette tidsrommet er det etter halakhá, eller jødisk religiøs lov, ikkje lov å gjera opp eld, koke nye matrettar, reise utanom bygda/byen der ein var ved solnedgang på fredagskvelden, drive handel eller utføre noko slags handarbeid eller handverk.

### Laurdagsmorgongudstenesta
Under laurdagsmorgongudstenesta blir tradisjonelt heile parasjáen (vekeavsnittet av Toráen) med tilhøyrande haftará (vekeavsnitt frå *[[Nebiím]]* (*Profetane*) lesen i synagogen. Sjølve toráavsnittet blir på sjabbáten delt inn i sju delar som blir lesne til kvar sin *[[alijá]]* (oppkalling til Toráen). Denne morgongudstenesta blir etterfølgd direkte av musáf — ei kort tilleggsgudsteneste for visse helge- og merkedagar. Morgongudstenesta på sjabbát er, saman med kveldsgudstenesta på fredagskvelden, av dei gudstenestene som blir haldne mest i hevd blant jødar av alle vanlege retningar.

### Utgangen av sjabbát

#### Tidspunkt
Det finst fleire ulike syn på kva tid sjabbáten er over. Tre hovudsyn er:
# Når ein kan sjå tre ulike stjerner på himmelen.
# Så lenge etter solnedgang som ein tjuefiredel av tida sola var oppe den dagen.
# 25 timar etter at sjabbáten begynte.

#### Habdalá
:*Hovudartikkel: *'habdalá*'.*

Utgangen av sjabbáten blir tradisjonelt markert ved habdalá-ritualet: Ein tenner eit lys — gjerne eit fletta eller tvinna lys med fleire veikar —, fyller eit glas kasjér vin eller druejus, tek fram ein krydderboks og les så signingar over vinen, krydderet og det levande lyset. Ein avsluttar så med ei signing av skilnaden mellom helg og kvardag og drikk opp vinen.

## Sjå òg
* Fredag
* Laurdag
* Sabbat
* Sabbatsår
Sabbat

**Sabbat** (frå latin *sabbatum* og gresk σαββάτων) frå hebraisk  *šabbāt*, 'kvile'), er ei nemning for den sjuande dagen i veka, og heilagdagen i jødisk tradisjon, i Unitarforbundet, adventistkyrkja og i enkelte andre kristne kyrkjesamfunn. 

Ordet «sabbat» vert òg bruka i overført tyding om regelmessig kvile, som i «sabbatsår» (kvileår med skifte av gjeremål).

Om jødisk sabbatsfeiring, sjå sjabbát.

## Kristen sabbatsfeiring

I den eldste kristne kyrkja tok etterkvart feiringa av Jesu oppstode på søndagen over for den gamle jødiske skikken med å halde den sjuande dagen heilag.

Etter reformasjonen fanst det fleire små grupper kristne som ut frå eit ønske om å finne attende til den sanne, opphavlege kristendommen, òg byrja å halde den sjuande vekedagen heilag, ut frå det bodordet Gud hadde gjeve i Bibelen. På 1600-talet utvandra grupper av sjuandedagsbaptistar til Amerika og grunnla kyrkjelydar der. Då adventistkyrkja vart grunnlagt på midten av 1800-talet, forkynte dei at den sjuande dagen (laurdagen) var heilagdag, på grunnlag av bodet dei fann i Bibelen, eit bod som gjekk heilt attende til skapinga.

## Kjelder
* Rolf H. Kvinge/Per W. Nærheim «Syvende-dagsadventistsamfunnet» i *Kristne kirker og samfunn* Tapir forlag 1993 ISBN 82-519-1137-0
* Nils Bloch-Hoell *Konfesjonskunnskap* Gyldendal Norsk Forlag 1975 ISBN 82-05-06214-5

### Referansar
Tysvær kommune

**Tysvær** er ein kommune på Haugalandet i Rogaland fylke. Han grensar til kommunane Haugesund og Karmøy i vest, Sveio i Hordaland og Vindafjord i nord, over Vindafjorden i aust ligg Suldal, i sør øykommunen Bokn og over Boknafjorden i sør ligg Stavanger kommune. E39 og E134 går gjennom Tysvær og kryssar kvarandre i kommunesenteret Aksdal. 

Kommunen ligg på nordsida av Boknafjorden og landskapet er prega av fleire fjordar som går innover i landet sørfrå. I vest ligg Førresfjorden, litt lenger aust Førlandsfjorden, så kjem Hervikfjorden/Skjoldafjorden/Grindafjorden før kommunen vert avgrensa av Vindafjorden i aust. I nordaust går grensa mot Vindafjord kommune i Yrkefjorden. Mellom fjordane ligg det ein del mindre innsjøar og vatn. Det er ein del mindre øyer i kommunen, den største av dei, og den einaste som er busett, er Borgøy som ligg i Skjoldafjorden. 

Tettstader i kommunen er Skre, Førre, Grinde, Aksdal, Østenstad, Slåttevik, Padlene, Nedstrand og tettstaden Høie. Skre ligg også dels innanfor Karmøy kommune.

Mange av dei som bur i Tysvær har arbeidet sitt i Haugesund. Elles er jordbruk ein viktig leveveg, og det vert også drive noko fiske og fiskeoppdrett. Sørvest i kommunen ligg Kårstø gassbehandlings- og kondensatanlegg.

Tysvær Bygdeblad er lokalavis for Tysvær. Haugesunds Avis har òg nyhende frå kommunen. 

## Bakgrunnsstoff
* Tysvær kommune

Fil:Aksdal kirke.jpg|Aksdal kyrkje
Fil:Grinde Camping - panoramio.jpg|Grinde camping
Fil:Sajå kraftverk.jpg|Sajå kraftverk
Rennesøy kommune

**Rennesøy** er ein tidlegare kommune i Rogaland fylke, i Ryfylke. Kommunen vart slått saman med Stavanger kommune 1. januar 2020. 
Åtte øyar gjorde ut for arealet på 65 km² i kommunen. Dette var Rennesøy, Mosterøy, Bru, Fjøløy, Klosterøy, Vestre Åmøy, Sokn og Brimse. Utstein kloster frå mellomalderen ligg på Mosterøy. 

Vikevåg var administrasjonssenter i kommunen. Folketalet per 1. januar 2018 var 4 849.

## Bakgrunnsstoff
* Rennesøy kommune
Strand kommune

**Strand** er ein kommune i Rogaland fylke, i landskapet Ryfylke. 
Jørpeland i Strand med om lag 6000 innbyggjarar vart by i 1998. Tettstaden Tau har om lag 3000 innbyggjarar.

Strand kommune dekkjer ei halvøy som ligg mellom Idsefjorden og Fognafjorden/Årdalsfjorden og fleire småøyar, som Idse, Idsal og Hidle. Kommunen fekk dei noverande grensene sine i 1965, då landet på sørbredden av Årdalsfjorden blei overført frå Årdal kommune.

Kommunen har namn etter ein strandliggjande gard. Kommunevåpenet viser tre raude vasshjul på sølv bakgrunn.

## Økonomi
Næringslivet i Strand har tradisjonelt vore sterkt dominert av metallindustrien gjennom Stavanger Staal, seinare Scana Steel Stavanger AS. Verkstadindustri er ei anna viktig næring. Jørpelandselva og Tauelva er bygde ut med kvart sitt kraftverk.
Innan landbruk blir det drive med dyrehald og fruktdyrking og noko skogbruk.

## Kjente strandbuar
* Ole Kallem (1813–1885), emissær
* Torvald Fiskå (1899–1944), bonde, militær og motstandsmann
* Trygve Holst (1907–1945), reklamesjef og motstandsmann
* Jon Gjedebo (f. 1945), oppfinnar og forretningsmann
* Hallgeir H. Langeland (f. 1955), stortingsrepresentant
* Stein Rønning (1965–2008), kampsportutøvar
* Helge Steinsvåg (f. 1970), ordførar
* Stian Heimlund Skjæveland (f. 1973), kunstnar
* Gunn-Rita Dahle Flesjå (f. 1973), terrengsyklist
* Espen Fiveland (f. 1974), journalist
* Ellen Dorrit Petersen (f. 1975), skodespelar
* Hugo Mikal Skår (f. 1978), skodespelar
* Silje Vige (f. 1976), artist
* Morten Veland (f. 1977), musikar
* Hadia Tajik (f. 1983), stortingsrepresentant og statsråd

## Kjelder

*Velkommen til Strand , strand.kommune.no
*Thorsnæs, Geir, Strand: kommune (8. juli 2010), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 5. januar 2014 fra 

## Bakgrunnsstoff
* Strand kommune
Arbeidarane si ungdomsfylking

**Arbeidarane si ungdomsfylking** (**AUF**) er ungdomsorganisasjonen til Arbeidarpartiet. AUF driv politisk arbeid og legg vekt på sosialt samhald. Organisasjonen blei danna i 1927. Gaute Skjervø har vore leiar for AUF sidan oktober 2024.

Med &nbsp;medlemmar per 31. desember 2022 er AUF det største ungdomspartiet i Noreg. Fleire toppar i Arbeidarpartiet har vore leiarar i AUF, mellom anna Trond Giske, Jens Stoltenberg og Thorbjørn Jagland. 

Særleg etter 1960 har AUF ofte vore meir politisk radikale enn moderpartiet, mellom anna i utanrikspolitikken og miljøpolitikken. Dette gjeld ikkje minst under EF- og EU-striden i 1972 og 1994, da AUF begge gonger tok standpunkt mot norsk medlemskap medan Arbeidarpartiet i regjeringsposisjon arbeidde for medlemskap. AUF var sentrale i opprettinga både av AIK i 1972 og Sosialdemokratar mot EU i 1994.

AUF har også engasjert seg sterkt i internasjonalt solidaritetsarbeid og i saker som kampen mot apartheid og for rettane til palestinarane. Dei har hatt omfattande internasjonalt samarbeid gjennom IUSY (International Union of Socialist Youth).

## Historie
AUF blei danna i 1927 ved at ungdomsorganisasjonane til Det norske arbeiderpartiet og Norges Socialdemokratiske Arbeiderparti slo seg saman. Til saman hadde AUF kring 10 000 medlemmar, og voks til om lag det tredobbelte i åra fram til den andre verdskrigen.

I etterkrigstida har medlemstalet vore lågare. Frå 1934 dreiv AUF nært samarbeid med dei sosialdemokratiske ungdomsforbunda i Sverige og Danmark og meldte seg i 1937 inn i Sosialistisk ungdomsinternasjonale. Organisasjonen blei oppløyst saman med dei politiske partia 25. september 1940, men blei raskt reorganisert ved frigjeringa i 1945.

Kjente politikarar som Bjartmar Gjerde, Reiulf Steen, Bjørn Tore Godal, Rune Gerhardsen, Sissel Rønbeck, Thorbjørn Jagland, Jens Stoltenberg, Turid Birkeland, Trond Giske og Anniken Huitfeldt har alle vore leiarar i AUF. Leiarar dei seinare åra har vore Eva Kristin Hansen (2000–2002), Gry Larsen (2002–2006), Martin Henriksen (2006–2010) og Eskil Pedersen (2010–2014).

AUF gjev ut ungdomsavisa *Praksis*, tidlegare *Arbeiderungdommen* (1953–1973 *Fritt Slag*). Til 100-årsjubileet for ungdomsorganisasjonen i 2003 kom jubileumsboka *Partiets salt*.

## AUF-skandalen
Våren 1998 blei to framståande medlemmar av AUF, blant dei ein Stortingsrepresentant for AP, dømd til fengelsstraffer for omfattande juksing med medlemslister, for å motta urettmessig stor offentleg støtte. Dei to hevda at triksinga var ein etablert praksis som hadde pågått gjennom fleire tiår, også bland andre ungdomsparti og organisasjonar.

Andre ting er den store juksinga med medlemmar som dei kalla «intromedlemmar». Desse var eigentleg ikkje medlemmar, men blei verva til eit teoretisk medlemskap, og var ikkje medlemmar i praksis.

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
*
Randsfjorden

**Randsfjorden** er den fjerde største innsjøen i Noreg, og var den nest største i Oppland fylke. Noverande tredje største i det nye Innlandet fylke. Innsjøfjorden ligg i opplandskommunane Jevnaker, Gran, Søndre Land og Nordre Land. I nord har innsjøen tilsig frå elvane Etna og Dokka. Randsfjorden renn ut via Randselva ved Jevnaker i sørenden av innsjøen. 

Randsfjorden ligg 135&nbsp;moh. og har ei flatevidd på 141&nbsp;km². Den største djupna er 131 meter. Randsfjorden er ein fjordsjø som vart danna av isen under og etter siste istid. Området utgjer ei svak sone i jordskorpa på grunn av ein forkasting, der austsida har sklidd ned medan vestsida er pressa opp. Bergartslaga er dermed best bevart i aust der ein finn kambrosilurske skifer og i høgareliggande område permiske lavabergartar. Desse laga er erodert på vestsida og ein finn prekambrisk grunnfjell. Innsjøbassenget når på det djupaste ned til omlag havnivå.

Randsfjorden var ei viktig årsak til busetnadsmønsteret på Hadeland. Utanfor Eidsand ligg fleire øyar, mellom anna Kongeøya og Sandøya. I nyare tid har ein laga fleire golfbanar rundt sjøen.

Randsfjordferja kryssar Randsfjorden mellom Horn og Tangen.

Snorre skriv at ein gong kong Halvdan Svarte hadde vore på besøk på Hadeland, reiste han over Randsfjorden på veg heim. Då gjekk han gjennom isen med hest og slede og drukna.
Strand

Ei **strand** er ei stripe land som heller ned mot sjøen eller eit stort vatn. Strender er ein eigen type geografisk område med sitt eige biologiske system. Strendene me tenker på som typiske har sand som hovuddel, med spreidde vekstar, steinar, skjel og andre ting frå havet som moglege variasjonar, men det finst også strender som er dekte av småstein eller rullestein.

## Stranddanning
Strender vert til ved at materiale frå land og hav vert slite ned og samla saman ved langs vasskanten. Strandmaterialet vert laga ved erosjon på land og ved at havet tærer på fjell i og ved vatnet. Sidan flyttar bølgjer og vind rundt på materialet slik at stranda stadig forandrar seg.

Ei strandforskyvingskurve er eit diagram som viser havnivået til ulike tider.

## Bruk

Det er vanleg å dra til strender om sommaren for å bada, sola seg eller ganske enkelt kjøla seg ned. Ein kan òg gå lange turar langs strender både sommar og vinter. Medan norske strender som regerl er ganske enkle og urørde, kan populære strender i andre land vera svært utbygde. Det er vanleg å setja opp bodar som sel mat og drikke, strandstolar som vert leigde ut og strandhytter til å kle seg om i. Nokre stader set ein opp tivoli på stranda, medan andre strender vert sperra av for almogen medan berre dei som eig han eller gjestar ved eit særskilt strandhotell har tilgang.

## Ordsoge
*Strand* er brukt som del i mange namnesamansetjingar, som Åsgårstrand og Balestrand. Det har gitt namn til to norske kommunar, Strand i Rogaland og Stranda på Sunnmøre. Strand er òg eit etternamn.

## Kjende strender
Nokre strender kan ligga aude og ukjende av dei fleste, medan andre har meir vidkjende namn. Copacabana og Ipanema i Rio de Janeiro er kjende langt utanfor Brasil, medan Bondi Beach er blitt eit symbol på Australia.

I Noreg er jærstrendene kjende for å ha inspirert kunst og som eit særeige landskap både geologisk og biologisk.

## Bakgrunnsstoff
* Jakta på den perfekte stranda
Bjørneboe

**Bjørneboe** er eit norsk og dansk etternamn. Det er berre 40 nordmenn som ber namnet (1.1.2004, SSB), og det er derfor eit verna etternamn.

## Kjende namneberarar
* Agnete Bjørneboe, dansk kunstnar
* Esther Maria Bjørneboe, norsk kunstnar
* Jens Bjørneboe, norsk forfattar
* Martine Bjørneboe, dansk politikar og kvinnesakskvinne
* Sven Kærup Bjørneboe, norsk forfattar
Sveio kommune

**Sveio** er den sørlegaste kommunen i Vestland fylke. Han ligg på ei halvøy som peiker nordover og grensar til Haugesund og Tysvær i Rogaland fylke. Halvøya ligg mellom Bømlafjorden i vest og Ålfjorden i aust. Sveio kan både reknast for å høyra til Haugalandet og Sunnhordland. 

Folk bur spreidd i fleire tettstader, dei største er Førde, Sveio, Valevåg, Auklandshamn og Buavåg. Sveio har fleire vatn med røsslyngheier rundt, og seks slike område er verna.

Området har vore busett sidan steinalderen. Det ligg godt til ut mot havet, midtvegs mellom Stavanger og Bergen, og var lenge viktig for reisande langs kystleia.

Trekantsambandet med undersjøisk tunnel gjev samband nordover til øya Stord. Europaveg 39, hovudvegen mellom Bergen og Stavanger, går gjennom kommunen. Buavåg har ferjesamband til Langevåg sør på Bømlo.

## Folk frå Sveio
*Einar Økland, forfattar

## Bakgrunnsstoff
* Sveio kommune
* Korleis kome seg til Sveio, med kart over kommunen 
* Om verna våtmarksområde i Sveio 


Fil:Sveio from the air.JPG|Sveio sett austover frå lufta. Sentrum av Sveio ligg kring midten av biletet. Nedst til høgre ligg Ryvarden fyrstasjon og Mølstrevågen. Fjorden i bakgrunnen er Ålfjorden.
Fil:Valenheimen, hjemmet til komponisten Fartein Valen.jpg|Valenheimen, der Fartein Valen budde
Fil:Førde kirke.jpg|Førde kyrkje
Fil:Kolerakirkegården ved Leirvågen.jpg|Kolerakyrkjegarden ved Leirvågen, betre kjend som kyrkjegarden ved havet
Masfjorden kommune

:*For fjorden med same namn, sjå [[Masfjorden]]*. 
**Masfjorden** er ein kommune i Vestland fylke, i Nordhordland. Kommunen grensar til Gulen, Høyanger, Alver og Modalen kommunar.

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for Masfjorden kommune frå 1920:**

:a *Talet omfattar ikkje eit område som vart overført frå [[Lindås kommune]] til Masfjorden kommune i 1964. Dette området hadde då 25 innbyggjarar.*

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Masfjorden kommune
Modalen kommune

**Modalen** er ein kommune i Vestland. Modalen er den kommunen i Noreg med nest lågast innbyggjartal, med berre  innbyggjarar. Kommunen har store inntekter frå vasskraft, men er òg ein stor eksportør av sand. Den største næringa er jordbruk, følgd av turisme og laksefiske i Modalselva. Kommunen hadde ikkje fast vegsamband før i 1976, då tunnelen til Eksingedalen vart bygd.

Som første kommune i Noreg har Modalen tilbydd innbyggjarane sine eit trådlaust nettverk med internettilkopling til fritt bruk. Kommunen var òg den første som kjøpte datamaskinar til alle skuleelevar i 1993. Ressursane til dei store investeringane kjem hovudsakleg frå dei store inntektene frå vasskrafta. 

Modalen kommunestyre har 13 medlemmer, og er ikkje partipolitisk samansett. Representantane kjem frå 2 bygdelister: Samlingslista for Modalen og Solrenningslista.

Av interesse i Modalen: Uni Micro (dataverksemd), Bryggjeslottet (samfunnshus, bowling, badebasseng), Coop Marked, Modalen Sjø og Fritid (turistverksemd) m.fl.

## Tusenårsstad
Tusenårsstaden i Modalen er Mo kyrkje og området ho ligg på, der det har stått kyrkjer attende til rundt 1150-1200. Kyrkja som står der i dag vart bygd i 1883.

## Utvikling av folkesetnaden i kommunen

## Bakgrunnsstoff
* Modalen kommune


Fil:Mo Hordaland.JPG|Frå bryggja i Mo
Fil:Mostraum.jpg|Mostraumen sett frå lufta
Fil:Modalen rådhus I.jpg|Modalen rådhus
Fil:Mo i Modalen - skomaker.jpg|Skomakar
Fil:Mo i Modalen - bensinpumpe.jpg|Bensinstasjon
Samnanger kommune

**Samnanger** er ein kommune i Vestland fylke, i Midhordland. Kommunen grensar mot Bergen i vest, Bjørnafjorden i sør, Kvam i aust og Vaksdal i nord. 

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for Samnanger kommune frå 1920:**

## Politikk

Kommunestyret har 21 representantar. I perioden 2019–2023 er sju parti representerte :

* Bygdalista - 8 mandat  +3 mandat (sidan sist periode)
* Arbeidarpartiet - 4 mandat  -1
* Framstegspartiet - 3 mandat  -1
* Senterpartiet - 2 mandat  0
* Miljøpartiet Dei Grøne - 2 mandat   +1
* Høgre - 1 mandat   -1
* Kristeleg Folkeparti - 1 mandat  -1

Knut Harald Frøland (Bygdalista) er ordførar og Øyvind Røen (Sp) er varaordførar.

BL, FrP, Sp og KrF fungerer i praksis som styrande gruppering.

Bygdalista (8): Knut Harald Frøland, Anja Elisabeth Gjerde Markhus, Knut Loneland Høibraaten, Lena Tveit, Martin Haugen, Ove Totland, Solveig Vassenden og Øyvind Steinsland

Arbeidarpartiet (4): Gunn Østvik Petersen, Harald Boge, Jon Magne Bogevik og Shirin Kvernes Khadoor

Framstegspartiet (2): Karl Bård Kollbotn, Linda Haug Kollbotn og Odd Arne Haga

Senterpartiet (2): Øyvind Røen og Monica Tjønna

MDG (2): Oskar Røen og Øyvind Strømmen

H (1): Arild Røen

KrF (1): Gunn Totland Moss

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Samnanger kommune
Sognefjorden

**Sognefjorden** er den lengste og djupaste fjorden i Noreg, og etter grønlandske Scoresbysund den nest lengste fjorden i verda. 

Fjorden ligg i Vestland fylke og strekkjer seg frå foten av Jotunheimen i aust og mot kysten av Vestlandet. Han er 205 km lang frå Skjolden inst i Lustrafjorden til Solund, og 1308 m på det djupaste. Dei største djupnene ligg innover i fjorden; ved munningen er botnen berre 100 meter under havoverflata.

Over fjorden går ei kraftline med eit spenn på 4597 meter. Dette er den nest lengste kraftlina i verda.

## Samferdsle
Sognefjorden har vore ei viktig samferdsleåre frå gamalt av. Han har gjort det mogleg å frakta landbruksprodukt, frukt, bær og fisk mellom bygdene i Sogn og Bergen. 

Det er i dag fem ferjesamband som kryssar fjorden:
* Solvorn-Ornes 
* Mannheller-Fodnes
* Kaupanger-Frønningen (berre måndag, onsdag og fredag)
* Hella-Vangsnes-Dragsvik
* Nordeide-Måren-Ortnevik(-Vik) (avgrensa bilplassar for mindre køyretøy)
* Lavik-Oppedal
* Rysjedalsvika-Rutledal-Krakhella

I tillegg går det daglege snøggbåtruter frå Sogndalsfjøra til Bergen og Selje i Nordfjord.

Om sumaren går det ferje Gudvangen-Styvi-Dyrdal-Kaupanger-Frønningen-Lærdalsøyri i turistsesongen (mai-september).

## Fjordarmar

I motsetnad til Hardangerfjorden har ikkje kvar enkelt del av Sognefjorden eit eige namn. Berre Sognesjøen ytst i fjorden og Årdalsfjorden eller Lustrafjorden vert nytta som andre namn på Sognefjorden. Sognefjorden har derimot mange fjordarmar. Frå innløpet i vest og austover er desse (lengder i parentes): 
* Sognesjøen (35 km)
** Straumsfjorden (8 km)
** Bjørnefjorden (3 km)
** Gulafjorden (22 km til botn av Austgulfjorden)
*** Eidsfjorden i Gulen (10 km)
*** Nordgulfjorden (4 km)
*** Austgulfjorden (8 km)
** Nessefjorden (6,5 km)
* Lifjorden (6 km)
* Bøfjorden i Hyllestad (4 km)
* Risnefjorden (6 km)
* Ikjefjorden (4,5 km)
* Vadheimsfjorden (5,5 km)
* Fuglsetfjorden (8 km)
** Eiesfjorden (1,8 km)
* Høyangsfjorden (8 km)
* Lånefjorden (3 km)
* Finnafjorden (6 km)
* Arnafjorden (8,5 km)
** Indrefjorden i Vik (2 km)
** Framfjorden (1,5 km)

* Esefjorden (4 km)
* Fjærlandsfjorden (27 km)
** Vetlefjorden (6 km)
*** Sværafjorden (2,5 km)
* Norafjorden (21 km til botn av Barsnesfjorden)
** Sogndalsfjorden (16 km til botn av Barsnesfjorden)
*** Eidsfjorden (3 km)
*** Barsnesfjorden (5 km)
* Aurlandsfjorden (29 km)
** Nærøyfjorden (18 km)
* Lærdalsfjorden (9 km)
* Årdalsfjorden (16 km)
* Lustrafjorden (42 km)
** Gaupnefjorden (4,5 km)
Agnete Bjørneboe

**Agnete Bjørneboe** () er ein dansk kunstnar. Ho driv hovudsakleg med måling, grafikk og papirklipp. Bjørneboe er fødd i Tanzania og har budd i fleire afrikanske land. Ho har også henta inspirasjon frå reiser i India og Midtausten.

## Bakgrunnsstoff
* Agnete Bjørneboe  frå Billedkunstnernes Forbund
*
Jens Bjørneboe

**Jens Bjørneboe** () var ein norsk forfattar som skreiv ei rad romanar med sterkt samfunnskritisk innhald. Han skreiv òg dikt, skodespel og essay. Mange av verka er omsette til andre språk, mellom anna engelsk og tysk. 

Jens Bjørneboe vart fødd i Kristiansand den 9. oktober 1920. I 1943 flykta Bjørneboe til Sverige for å unngå den obligatoriske arbeidstenesta, og stifta kjennskap med antroposofien. Det var under dette eksilet at han møtte kvinna som skulle verta den første kona hans, tysk-jødiske Lisel Funk. Ho var interessert i antroposofi.

I forfattarskapen gjekk han mellom anna til åtak på skulestellet, rettsstellet og fengselsvesenet. Bjørneboe var aktiv innan riksmålsrørsla. Han vart dømd for å ha utgjeve den pornografiske boka *Uten en tråd* i 1967. I 1975 flytta han til øya Veierland nær Tønsberg, og det var her han vart funnen død den 10. mai 1976.

## Utmerkingar

* Nominert til Nordisk Råds litteraturpris 1968 for *Frihetens øyeblikk : Heiligenberg-manuskriptet*
* Gyldendals legat 1972
* Kritikarprisen 1973 for *Stillheten*
* Riksmålsforbundets litteraturpris 1974
* Doblougprisen 1974
* Nominert til Nordisk Råds litteraturpris 1975 for *Haiene*

## Bibliografi

**Dikt* (1951)
**Før hanen galer*. Roman (1952)
**Ariadne*. Dikt (1953)
**[[Jonas]]*. Roman (1955)
**Under en hårdere himmel* (1957)
**Den store by* (1958)
**Vinter i Bellapalma. Av forfatteren Hans Berlows etterlatte papirer* (1958)
**Blåmann* (1959)
**Den onde hyrde*. Roman (1960)
**[[Drømmen og hjulet]]* (1964)
**Til lykke med dagen* (1965)
**Uten en tråd* (1966)
**Frihetens øyeblikk. Heiligenbergmanuskriptet* (1966)
**Fugleelskerne* (1966)
**Aske, vind og jord* (1968)
**Semmelweis. Et anti-autoritært skuespill* (1968)
**Norge, mitt Norge. Essays om formyndermennesket* (1968)
**Uden en trævl II* (1968)
**Kruttårnet* (1969)
**Vi som elsket Amerika* (1970)
**Amputasjon. Arena-spill i 1 akt*. (1970)
**Anarkismen - I dag?* (1971)
**Politi og anarki* (1972)
**Hertug Hans. En novelle* (1972)
**Stillheten. En antiroman og absolutt siste protokoll* (1973)
**Tilfellet Torgersen. Rekonstruert av aktstykker* (1973)
**Haiene* (1974)
**Dongery* (1976)
**Røde Emma* (1976)
**Under en mykere himmel. Brev og bud fra en Steinerskole* (1976)
**Lanterner* (1977)
**Om Brecht* (1977)
**Om teater* (1978)

## Bakgrunnsstoff
* Bøker av Jens Bjørneboe digitaliserte hjå Nasjonalbiblioteket
* NRK-arkivopptak om Bjørneboe
* Nettstad på engelsk om Bjørneboe
Austrheim kommune

**Austrheim** er ein kommune i Vestland fylke. Kommunen ligg  i Nordhordland, nordvest i havgapet sørom munningen til Fensfjorden og grensar i nord til Gulen i Sogn og Fjordane, i aust til Lindås, i sør til Radøy og vest i havet ligg Fedje. Kommunen omfattar øyane Fosnøy, Bakkøy, Njøten og ei rekkje mindre øyar, holmar og skjer i tillegg til den nordvestlegaste delen av Lindåshalvøya. 13 større og mindre bruer bind kommunen saman og dei største øyane har alle vegsamband til fastlandet.

Det vestlegaste fastlandspunktet i Noreg, Vardetangen, ligg på Lindåshalvøya i Austrheim.

Langs den fiskerike Fosenstraumen ligg det ei rekkje buplassar frå steinalderen.

Delar av Mongstad industriområde ligg i kommunen.

## Kommunevåpenet
Kommunevåpenet er frå 1989 og viser tre bøygde sylvbjelkar på blå botn, der bjelkane symboliserer bruene som bind kommunen saman, og dei blå felta symboliserer himmelen over og havet under bruene. Det er Svein Skauge som har teikna det.

## Kommuneplante
Tiriltunge (*Lotus corniculatus*) vart i 1998 vald ut til å vera kommuneplante for Austrheim.

## Historie
Austrheim vart eigen kommune 10. oktober 1910, då han vart utskild frå Lindås herad. Fram til 1947 omfatta kommunen òg dagens Fedje kommune. Austrheim kommune overlevde dei store kommunesamanslåingane på 1960-talet, men 1. januar 1964 vart ein liten del av den gamle kommunen, med 56 innbyggjarar, overført til Radøy kommune.

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for Austrheim kommune frå 1951:**

:a *Talet omfattar eit område som vart overført til Radøy kommune i 1964. Dette området hadde då 56 innbyggjarar.*

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Austrheim kommune
* Stor digitalisert fotosamling med bilete frå Austrheim, samt info om dei nye bygdebøkene. 
* Detaljert kart på nettsidene til Fylkesmannen i Hordaland. 
* Informasjonssenter for Nordhordland og Gulen.
Sven Kærup Bjørneboe

**Sven Kærup Bjørneboe** () er ein norsk forfattar, omsetjar og essayskrivar.

Han debuterte i 1967 med essayet «Brud og brudgom». Han fekk Grøndahlprisen i 1986. I 1996 fekk han Brageprisen i open klasse for reiseskildringa si av Jerusalem. Bjørneboe vann også Det Norske Akademis Pris til minne om Thorleif Dahl i 2001. 

Sven Kærup Bjørneboe er nevø av Jens Bjørneboe og skreiv ein biografi om onkelen i 2001.

## Verkliste
### Sakprosa
**Brud og brudgom*, 1967
**I tvillingens tegn*, 1970
**Oss svermere imellom*, 1993
**Jerusalem. En sentimental reise* 1996
**De store bortforklaringer*, 1978
**Meld deg ut*, 1981
**Flukten til det virkelige*, 1984
**Våre spor slettes ut*, 1986
**In Extremis*, 1987
**Essays* 1988
**Om opprør og opprørs-ånd*, 1989
**De siste spørsmål*, 1999
**Det nye opprør*, 2000
**Onkel Jens*, 2001
**Ung mann i lang frakk*, 2003
**Epilog fra taket. Prosa*, 2013

### Skjønnlitteratur
**Skjærgårdsfolk. Et skilderi*, 1998
**Skjærgårdsmesse*, 2001
**Gjensyn og klage*, 2005

## Bakgrunnsstoff
* Bøker av Sven Kærup Bjørneboe digitaliserte av Nasjonalbiblioteket
* Utgjevingar av Sven Kærup Bjørneboe i BIBSYS ASk
Hydrogenbinding

**Hydrogenbinding** er ei kjemisk binding som eit svakt elektropositivt hydrogenatom i eit molekyl dannar med elektronegative atom som oksygen, nitrogen og fluor i eit anna molekyl. Eit hydrogenatom er svakt elektropositivt når det er kovalent bunde til eit elektronegativt atom. Hydrogenbindinga skjer ved at svakt elektropositive og elektronegative delar av ulike molekyl vert trekte mot kvarandre. Slike bindingar kan òg verka mellom ulike delar av store molekyl. Det er hydrogenbindingar som held basepara i DNA saman.

Hydrogenbindingar førekjem særleg i vatn (H2O). Bindingane er relativt svake, men sidan det er så mange av dei i vatn gjev dei vatnet spesielle fysiske eigenskapar som eit svært høgt kokepunkt, sidan det trengst mykje energi for å bryta desse bindingane mellom molekyla. Den tilsvarande kjemiske sambindinga til grunnstoffet svovel, som ligg under oksygen i periodesystemet &ndash; hydrogensulfid (H2S) &ndash; har ikkje hydrogenbindingar og er ein gass ved romtemperatur sjølv om han har dobbelt så høg molekylvekt som vatn. Hydrogenbindingar gjev òg vatn høg varmekapasitet, det vil seia at det trengst mykje energi for å varme opp vatn.

Hydrogenbindingar gjev samtidig vatnet spesielle eigenskapar når det frys. Som dei fleste andre material blir tettleiken til vatnet større ved lågare temperatur. Men når vatn blir kjølt ned til nær frysepunktet, fører hydrogenbindingane til at det blir danna ein struktur som faktisk har lågare tettleik  fordi vassmolekyla flyttar på seg for å minske energien sin. Dermed vil vatn utvida seg når det frys og is vil flyta i vatn, medan dei fleste andre material krympar og søkk når dei går over til fast form.
Marit

**Marit** er eit kvinnenamn, avleia av Margrete, som er vanleg i heile Norden. I Noreg var det mest populært rundt 1950 (sidan namnestatistikk har blitt ført), då var det i bruk av nesten 2,5 % av den kvinnlege befolkninga som førenamn. I dag (2004) er det tilsvarande talet 0,1%. Mette-Marit, den norske kronprinsessa, er ein av dei kjende personane med dette namnet.

Marit har namnedag 20. juli.

## Kjende namneberar
* Marit Tusvik (f. 1951), norsk forfattar
* Marit Breivik (f. 1955), norsk handballutøvar
* Marit Kaldhol (f. 1955), norsk forfattar
* Marit Arnstad (f. 1962), norsk politikar
* Marit Eikemo (f. 1971), norsk forfattar
* Marit Bjørgen (f. 1980), norsk langrennsløpar
* Marit Larsen (f. 1983), norsk musikar
* Marit Malm Frafjord (f. 1985), norsk handballspelar

## Bakgrunnsstoff