Smalmarihand

**Smalmarihand** (*Dactylorhiza majalis* ssp. *sphagnicola*) er ein plante i marihandslekta *Dactylorhiza* i orkidéfamilien (marihandfamilien) Orchidaceae.

## Systematikk
Smalmarihand blir rekna til kongsmarihand-gruppa *D. majalis*, og har status som underart. Heile gruppa er tetraploid og har truleg kome til ved hybridisering mellom dei to diploide plantane engmarihand (*D. incarnata*) og skogmarihand (*D. maculata* ssp. *fuchsii*), kopla med dobling av kromosomtalet.

Tidlegare var det vanleg å operere med tre artar i Noreg, smalmarihand (som då blei kalla *D.&nbsp;traunsteineri*), sumpmarihand (*D.&nbsp;sphagnicola*) og lappmarihand (*D.&nbsp;lapponica*). Ein  har no gitt smalmarihand underartsepitetet (ssp. *sphagnicola*) og går ut frå at *D.&nbsp;traunsteineri* er ein reint mellomeuropeisk type som ikkje veks i Noreg og som blir rekna inn under lappmarihand (ssp. *lapponica*).

Ein annan underart av kongsmarihand i Noreg er purpurmarihand (ssp.&nbsp;*purpurella*). I Sør-Sverige og Danmark veks nominatunderarten (ssp.&nbsp;''majalis'') og fleire.

## Skildring
Planten er kring 20–40 cm. Han har tynn, hol stengel og lange, smale blad, som regel med flekkete overside. Blomane er purpurraude med mørke teikningar, og sit i fåblomstra aks. Dei er nokså store og har ei leppe med tre flikar, der midtfliken er litt lenger enn sideflikane.

## Utbreiing
Smalmarihand veks i kalkrike våtmarksområde. I Noreg er han i hovudsak påvist på Austlandet og Sørlandet. Han er rekna som sårbar på grunn av ein fortsetjande tilbakegang og fordi leveområda hans har vore og framleis er utsette for inngrep. I&nbsp;Norsk raudliste for artar (2021) er underarten vurdert som sårbar (VU).

Underarten finst òg i Sverige (LC, svensk namn *mossnycklar*), i Danmark (*sjælden*, dansk namn *mos-gøgeurt*) og i Finland (DD, datamangel, finsk namn *luhtakämmekkä*), der han er rekna som eigen art *Dactylorhiza sphagnicola*.

I Benelux er smalmarihand rekna som ein eigen art (nederlandsk namn *veenorchis*, fransk namn *orchis des sphaignes*). Han er svært sjeldan sør i Nederland og aust i Flandern i Belgia. I Vallonia veks han spreidd i Ardennane. I den nederlandske raudlista er arten rekna som kritisk truga (CR, *ernstig bedreigd*), I Belgia er han rekna som nær truga (NT, *bijna in gevaar*) i Flandern og sterkt truga (EN, *en danger*) i Vallonia. Arten finst ikkje i Luxembourg.

## Hybridar
Hybridar mellom smalmarihand og  grasmarihand (*Dactylorhiza incarnata* ssp. *incarnata* × *majalis* ssp. *sphagnicola*) er registrert på det sørlege Austlandet i Noreg og i Sverige.

Hybridar med skogmarihand (*Dactylorhiza maculata* ssp. *fuchsii* × *majalis* ssp. *sphagnicola*) er funne spreidde stader på Austlandet i Noreg. På Austlandet og sørvest til Vest-Agder er det funne hybridar med flekkmarihand (*Dactylorhiza maculata* ssp. *maculata* × *majalis* ssp. *sphagnicola* eller *Dactylorhiza* ×*senayi* nothossp. *wiefelspuetziana*, alternativt *Dactylorhiza* ×*wiefelspuetziana*), som òg er funne spreidd i Sverige og i Danmark, med eit einskild funn i Nederland.

Hybridar med stormarihand er registrert i Nederland (der kalla *Dactylorhiza praetermissa* × *sphagnicola*).

## Referansar





## Bakgrunnsstoff
*