open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Majuli

**Majuli** eller **Majoli** (uttalt ) er ei elveøy i Brahmaputra i den indiske delstaten Assam. Ho er blant dei største elveøyane i verda, men har mista mykje av landmassen gjennom endra elveleie og vassførsel i elva og påfølgjande erosjon.

Øya blei danna i 1760-åra, då eit jordskjelv førte til at eit langt, smalt landområde mellom to elvar blei omslutta av Brahmaputra. Eit nytt jordskjelv i 1950 førte til auka sediment i elvevatnet og kraftigare erosjon av øya. Klimaendringar har forsterka desse endringane i elva, og presset mot Majuli og andre elvebreidder i Assam. 

Majoli er rundt 80 km lang og 10-15 km brei. Øya blei målt til å omfatta 1200 km² i 1901, men desse målingane kan ha teke med mindre øyar og elvebotn rundt. I 1917 hadde Majoli ei flatevidd på 751 km², medan i 2001 var ho berre 422 km². Rundt øya finst eit tjuetals småøyar der 18 er rekna som stabile. 

Øylandskapet er prega av sand og våtmarksområde. Det blir dyrka fleire ulike typar ris her. Fleire delar av øya er ville område der det lever ei rekkje ulike fugletypar. 

Majuli har vore eit religiøst senter for vaisjnavisme (Visjnu-dyrking) sidan 1400-talet. Det finst fleire heilage samfunn eller kloster (*sattra*) som byggjer på læra til Sankardev her. På grunn av landtapet har 28 *sattra* flytta frå øya, medan 28 er att. Sattraene er religiøse og kulturelle hovudpunkt for dei ulike landsbyane på øya. Lokal musikk, dans, kunst og festivalar blir haldne fram her.

Det finst til saman 243 større og mindre landsbyar på øya.  Fleire av desse har måtta flytta som følgje av landtapet.
Innbyggjarane kjem frå ulike folkegrupper som mishing og deori (dei to største), sonowal kachari, som opphavleg dreiv med gullvasking i elvene under Ahomriket, urfolket koch, dei dravidiske fiskarane kaivartta og fleire andre.  Bustadane til mishing- og deorifolk er kjenneteikna av pålehus. 

Måleteknikken *hengul haithal* ('sinober-auripigment') der ein måler masker, båtar og liknande med naturlege pigment kjem frå Majuli. 

Viktige høgtider på øya er *[[raslila]]*, typisk i midten av november, som feirar guden Krisjna, Radha og gopiane, Bathow-podja til ære for guden Sjiva, risplantefestivalen *ali-ai-ligang* i februar/mars og haustfestivalen *paal naam* ved Auniati sattra.

Elveøya er blitt lagt fram som mogleg verdsarvstad for UNESCO.

## Kjelder
Elementærbølgje

Ei **elementærbølgje** er ei bølgje som i følgje Huygens-prinsippet kan oppstå i kvart punkt i ein bølgjefront, og som breier seg ut frå desse punkta. Ein kan nytte elementærbølgjer til å rekne ut korleis bølgja vil forsetje og røre seg etter ho har støytt på ei hindring eller har passert frå eit medium til eit anna. 

Omgrepet vert særleg nytta i optikken. 

## Kjelder
* Ormestad, Helmut. (2009, 14. februar). Elementærbølger. I Store norske leksikon. Hentet 4. november 2013 fra http://snl.no/element%C3%A6rb%C3%B8lger.
Eman

**Eman** er ei eldre måleining for konsentrasjon av radioaktive stoff i vatn og luft. 1 eman er lik 10−10 curie/liter eller 3,7 becquerel/liter.

## Kjelder
* Eman. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 4. november 2013 frå http://snl.no/eman.
Energetikk

**Energetikk** er læra om energi. Læra om at naturprosessane ikkje kan skildrast som noko meir enn energiomsetningar, kom fram i 1880-åra. Læra vart ivrig forfekta av Wilhelm Ostwald, som stod i opposisjon til Ludwig Boltzmann og den kinetiske gassteorien med sine atom- eller molekylomgreå. Læra måtte gje tapt kring 1900 fordi det atomistiske synet på avgjerande måte vart  stadfesta eksperimentelt. 

## Kjelder
* Energetikk. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 4. november 2013 frå http://snl.no/energetikk.
Auripigment

**Auripigment** eller **orpiment**, tidlegare også *operment*, er eit perlemorglinsande mineral (arsentrisulfid, kjemisk formel As2S3). Det opptrer på enkelte malmgangar saman med sølv- og blymineral, ofte assosiert med realgar.

Auripigment kjem frå latin *auripigmentum* som er sett saman av *aurum*, 'gull', og *pigmentum*, 'pigment'. Det er typisk gulfarga og noko sjeldnare raudt. Det er eit tradisjonelt pigment i måling.

Stoffet er giftig.

## Biletdøme

Auripigment (Orpiment).jpg|Auripigment (gult) med ein rest realgar (raudt)
Orpiment-136026.jpg|Auripigment frå Henan
Orpiment-223914.jpg|Raudfarga auripigment


## Kjelder

*Auripigment (2009, 14. februar), *Store norske leksikon*. Henta 4. november 2013.
*Operment ved Lokalhistoriewiki, henta frå *Norsk historisk leksikon* 2. utgave, 3. opplag (2004).
* II/F.02-70 AURIPIGMENT , geolib.no
*Handbook of Mineralogy (oppgjeve av Engelsk Wikipedia)
*Mindat.org (oppgjeve av Engelsk Wikipedia)
*Webmineral data (oppgjeve av Engelsk Wikipedia)

## Bakgrunnsstoff
Eolipil

**Eolipil** (av Aiolos og latinsk for 'kule') er ein liten reaksjonsturbin for damp som truleg vart funnen opp på 100-talet e.Kr. av Heron frå Alexandria.

Kula byrjar å spinne når ho vert oppvarma og vert rekna som den første dokumenterte dampmaskinen eller reaksjonsturbinen.

Før skriveria til Heron vart eit apparat kalla ein aeolipile skildra på 100-talet f.Kr. av Vitruvius i verket *[[De architectura]]*. Det er derimot uklårt om dette er det same apparatet eller ein føregangar, sidan han ikkje nemner roterande delar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aeolipile|Aeolipile]]» frå ,  den 4. november 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Erg

**Erg** er den grunnleggande energieininga i CGS-systemet. Namnet kjem frå greske *ergon*, som tyder «arbeid».

* 1 erg = 10−7 joule
* 1 erg = 624.15 GeV = 6.2415  eV
* 1 erg = 1 dyn cm.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Erg|Erg]]» frå ,  den 4. november 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Allyson Felix

**Allyson Michelle Felix** () er ein USA-amerikansk sprintar som har blitt både verdsmeister, verdsrekordhaldar og olympisk meister. Felix har vunne i alt sytten medaljar frå OL og VM, og av desse er tretten gull på 100 meter, 200 meter og stafett. Hennar personlege beste tider per november 2013 er: 100 meter på 10,89, 200 meter på 21,69 og 400 meter på 49,59.

## Prestasjonar

Under VM i friidrett 2005 i Helsingfors vart Felix verdsmeister for fyrste gong, på 200 meter. Ho gjentok prestasjonen i Osaka i 2007, då ho også kom til topps med begge USA sine stafettlag på respektive 4 x 100 m og 4 x 400 m. Med VM i friidrett 2009 i Berlin hadde ho teke tre gull på 200 meter i tre verdsmeisterskap på rad. Denne gongen deltok ho berre med stafettlaget på 4 x 400 meter, og sikra USA nok eit stafettgull. Under VM i friidrett 2011 i Daegu vann ho bronse på 200 meter sprint, sølv på 400 meter og gull på både 4 x 100 m og 4 x 400 m stafett.

Allyson Felix OL-debuterte i 2004 i Aten og tok sølv på 200 meter og samtidig sette ny verdsrekord for juniorar. Ho vart olympisk meister for fyrste gong under sommar-OL 2008 i Beijing, då ho vann med stafettlaget på 4 x 400 meter i tillegg til å ta eit nytt olympisk sølv på 200 m. London-OL i 2012 vart eit viktig OL for Felix, då ho endeleg vann ein individuell olympisk gullmedalje på 200 meter. I dei same leikane vann ho olympisk gull med dei amerikanske stafettlaga på både 4 x 100 m og 4 x 400 m.  Felix vart med det den fyrste kvinna som greidde tre gull i friidrett i same OL sidan Florence Griffith-Joyner i 1988.

Vinnartida på 4 x 100 meter (40,82) som ho presterte saman med Tianna Madison, Bianca Knight og Carmelita Jeter, heldt til ny verdsrekord. Dette er gjeldande verdsrekord på distansen i november 2013.

Allyson Felix deltok på 200 meter under VM i friidrett 2013 i Moskva, men midt i finaleløpet sleit ho musklane på baksida av høgrelåret og måtte bryta. Shelly-Ann Fraser-Pryce frå Jamaica vann, medan Felix måtte berast av banen.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*VM 2003 i Paris: Utslått i kvartfinalane på 200 m (23,33=nr
*OL 2004 i Aten: Sølvmedalje på 200 m – 22,18, bakom Veronica Campbell (22,05)
*VM 2005 i Helsinki: Gullmedalje på 200 m – 22,16, framom Rachelle Boone-Smith (22,31)
*VM 2007 i Osaka: Gull på 200 m, 4 x 100 m og på 4 x 400 m stafett
*OL 2008 i Beijing: Sølv på 200 m, gull på 4 x 400 m stafett
*VM 2009 i Berlin: Gulll på 200 m og 4 x 400 m stafett
*VM 2011 i Daegu: Sølv på 400 m, bronse på 200 m, gull i 4 x 100 og 4 x 400 m stafett
*OL 2012 i London: Gull på 200 m, 4 x 100 og 4 x 400 m stafett
*VM 2015 i Beijing: Gull på 400 m, sølv i 4 x 100 og på 4 x 400 m stafett
*OL 2016 i Rio de Janeiro: Sølv på 400 m, gull i 4 x 100 m og 4 x 400 m stafett
*VM 2017 i London: Bronse på 400 m, gull i 4 x 100 m og 4 x 400 m stafett
*VM 2019 i Doha: Gullmedalje i 4 x 400 meter mixstafett
*OL i 2021 i Tokyo: Bronse på 400 m, gull i 4 x 400 m stafett 
*VM 2022 i Eugene: Bronsemedalje i 4 x 400 meter mixstafett

## Kjelder

*
*
Einingssystem

Eit **einingssystem** er eit sett av standardiserte måleiningar som blir brukt saman. Det har vore fleire ulike einingssystem gjennom åra. I dag nyttar dei fleste landa metersystemet eller SI-systemet. I astronomi nyttar ein enno my kje Gauss-systemet eller CGS-systemet. 

I 1954 vedtok Generalkonferansen for mål og vekt (CGPM) Det rasjonaliserte MKSA-systemet som internasjonalt einingssystem. På Generalkonferansen i 1960 vart systemet supplert med to grunneininga, kelvin for temperatur og candela for lysstyrke, og systemet vart kalla Det internasjonale systemet for eininga med den internasjonale forkortinga SI. 

## Kjelder
* Holtebekk, Trygve. (2009, 21. desember). Enhetssystem. I Store norske leksikon. Henta 4. november 2013 frå http://snl.no/enhetssystem.
Brøttum kyrkje

**Brøttum kyrkje** er ei lafta krosskyrkje frå 1790 i Ringsaker kommune, Innlandet. Sjølv om kyrkja vart innvigd i 1790, var ho ikkje heilt ferdig før i 1792. Dette er den fjerde kyrkja i Brøttum, der det har vore kyrkje sidan mellomalderen.

Kyrkja har barokkinventar, gamal altartavle og preikestol.


Brøttum kirke altertavle 0412-01496.jpg
Brøttum kirke altertavle og prekestol 0412-01500.jpg


## Fotnotar

## Kjelder
* 
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Brøttum kyrkjelyd 
*
Vardal kyrkje

**Vardal kyrkje** er ei lafta krosskyrkje frå 1803 i Gjøvik kommune, Innlandet. Det har vore kyrkje på staden sidan mellomalderen, og den noverande ble oppført etter at den førre brann i 1801.

## Litteratur
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Vardal kyrkjelyd
* Lokalhistoriewiki om kyrkja
*
Åre bergbana

**Åre bergbana** er ei 790 meter lang kabelbane i Jämtland i Sverige, mellom torget i tettstaden Åre og Fjällgården oppe i høgda over tettstaden, 556 meter over havet. Høgdeskilnaden mellom nedre og øvre stasjon er 158 meter.

Bygginga av kabelbana tok til i 1908, og bana vart opna 7. mars 1910.

Kabelbana har to vogner som kvar tek 60 passasjerar, og har plass for frakt av ski og anna utstyr, då Åre er ein kjend vintersportsstad. Farta er om lag 7,5 kilometer i timen, og turen tek 8 – 10 minutt, medrekna eit stopp ved ein haldeplass langs kryssingssporet midtvegs, 470 meter over havet.
Erik Eriksen

**Erik Eriksen** er namnet på fleire menn i Skandinavia: 

*Erik Eriksen (1820–1888), norsk ishavsskipper
*Erik Eriksen (1902–1972), dansk statsminister
*fotballspelaren Erik Eriksen, forsvarsspelar i Strømsgodset og Åssiden
*symjaren Erik Eriksen, norsk symjar. 
*Erik Eriksen (f. 1926), norsk fysikar.
Erik Eriksen (f. 1926)

**Erik Eriksen** () er ein norsk fysikar. 

Han var dosent i fysikk ved Universitetet i Oslo frå 1963 og vart professor same stad i 1985. Eriksen har utført teoretiske arbeid i matematisk fysikk, relativitetsteori og kvantemekanikk.

## Kjelder
* Erik Eriksen: norsk fysiker. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 4. november 2013 frå http://snl.no/Erik_Eriksen/norsk_fysiker.
Åsmarka kyrkje

**Åsmarka kyrkje** er ei åttekanta kyrkje i lafteverk i Ringsaker kommune, Innlandet. Dette vert rekna som den fyrste kyrkja til Jacob Wilhelm Nordan.

Kyrkja er knytt til Ringsaker prestegjeld i Den norske kyrkja og det var ikkje eiga kyrkje i bygda før denne. Næroset, Åsmarka og Sør-Mesna sokna til Åsmarken kapell (Mesnalia fikk egen kirke i 1933).

## Historie

Byggverket er i tømmer og har 180 plassar. Rasmussen skildrar kyrkja som «tilnærmet schweitzerstil». Ein del av byggearbeidet vart utført på dugnad, mellom anna hogging og framkøyring av tømmer. Arbeidet vart utført i 1859, og i oktober var snikkararbeidet ferdig. Kyrkja vart truleg innvigd tidleg i 1860. Bygget ligg høgt og fritt med utsikt over innsjøen Næra. Bygget har ståande panel som er intakt (per 1995). Våpenhuset var opphavleg utført i to etasjar, men dette vart demontert omkring 1959 og eit tilbygg på ein etasje sett opp i staden. Fire stolpar i kyrkjerommet støtter under taket med ein firkanta takryttar. Dei opphavleg småruta vindauga er teke var på i sakristiet (per 1995). Omkring 1900 fekk bygget brystning (halvt panel) utanpå tømmeret innvendig, omkring 1959 vart tømmerveggane heilt dekte av panel innvendig. Kyrkja fekk altertavle omkring 1900 (måla av Lars Jorde), opphavleg var det berre eit enkelt alter. Kyrkja fekk nytt orgel i 1981. Under kampane ved Åsmarka traff granatsplintar kyrkja og spora er fortsatt synlege i altertavla og i ei søyle. Kampane i Åsmarka var dei første kampane på land mellom britiske og tyske styrkar under andre verdskrigen. Kyrkjegarden har minne om ein britisk soldat som fall i nærleiken.

## Interiør

Fil:Åsmarka kirke altertavle 0412-01042.jpg|Altarbilete (1901) er måla av Lars Jorde i kopi etter Eilif Peterssen.
Fil:Åsmarka kirke prekestol.jpg|Preikestol
Fil:Åsmarka kirke døpefont.jpg|Døypefont laga av Søren Bjerke


## Fotnotar

## Litteratur
* 
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Åsmarka kyrkjelyd
*
Festspillene i Bergen

**Festspillene i Bergen**, som på engelsk heiter **Bergen International Festival**,  er ein årleg musikk- og kulturfestival på høgt nasjonalt og internasjonalt nivå som vert skipa til i Bergen i slutten av mai og byrjinga av juni av stiftinga *Stiftelsen Festspillene i Bergen*. Festivalen er den største i Norden i sitt slag, med konsertar med klassisk musikk som det sentrale, supplert med teater, dans, biletkunst og skjønnlitteratur. Konsertane går føre seg mellom anna i Grieghallen og Håkonshallen i Bergen sentrum og på Troldhaugen (Edvard Griegs tidlegare eigedom), Siljustøl (Harald Sæveruds tidlegare heim), Lysøen (Ole Bulls sommarvilla) og i kyrkjer. Dessutan er det uformelle konsertar og framsyningar på gater og torg.

Dei fyrste *Festspillene i Bergen* vart arrangert i 1953.

## Bakgrunnsstoff

*
Brumunddal kyrkje

**Brumunddal kyrkje** er ei arbeidskyrkje i Ringsaker kommune, Innlandet. Sjølve delen med kyrkjesal er naustforma.

Altartavla er frå 1998, og kyrkja fekk nytt orgel i 2013, etter at orgelgalleriet var bygd om noe.

## Kjelder
* 
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Brumunddal kyrkjelyd 
*
Pierre Victor Auger

**Pierre Victor Auger** () var ein fransk fysikar. Augereffekten er kalla opp etter han. 

Auger var professor i Paris frå 1937. I tida 1947 til 1959 var han leiar av UNESCO si avdeling for naturvitskap. Han spelte ei leiande rolle i fransk romforsking og var frå 1964 til 1967 generaldirektør for den europeiske romorganisasjonen. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Pierre Auger: The Pioneering Work
*Pierre Auger Observatory
Jacques Babinet

**Jacques Babinet** () var ein fransk fysikar, mest kjend for konstruksjonen av ei rekkje fysiske apparat, særleg Babinets kompensator som blir brukt ved undersøkingar av polarisert lys. 

Han var den første til å foreslå at lengdeeininga skulle definerast i tilhøve til ei bestemd spektrallinje, slik meteren vart definert i 1960.

## Kjelder
*Jacques Babinet. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 4. november 2013 frå http://snl.no/Jacques_babinet.
Ansgar Gospel Choir

**Ansgar Gospel Choir** er eit skulekor som er knytt til Ansgar Teologiske Høyskole og Ansgar Bibelskole i Kristiansand. Koret er dirigert av John Yngvar «Syver» Syvertsen frå 1995.

Koret får ny drakt kvart år ettersom det kjem nye elevar på skulen. Kvart år gjev dei ut ein CD med coverlåtar frå amerikanske gospelartistar.

## Album
* *Blessing Me (2012)
* *Let Everything That Has Breath Praise* (2013) 
* *Free* (2014)
* *Believe I'll Testify'' (2015) 
## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Ansgar Gospel Choir ved iTunes
Michael Baziljevich

**Michael Baziljevich** () er ein norsk fysikar. 

Han er professor ved Universitetet i Oslo. Han har tidlegare fått Norges forskningsråds formidlingspris for arbeidet sitt med å auke interessa for forsking og vitskap, særskild blant unge. Han har òg tidlegare vore leiar for Foreningen Unge Forskere. 

Baziljevich er cand.scient. frå Universitetet i Oslo (1990) og tok doktorgrad same stad i 1996 med avhandlinga *Investigation of magnetic flux behavior in YBa2Cu3O7*. Han er tilknytt fysisk institutt og arbeider innanfor fagområdet lågtemperaturfysikk/superkonduktivitet. 

Han mottok Prisen for god forskningsformidling ved Universitetet i Oslo i 2003, og i 2011 vart han slått til riddar av Realistforeningen for sitt arbeid med Astrofestivalen.

## Bibliografi
* *Atomet og eplet : en utrolig reise fra naturens aller minste byggesteiner – ut til universets yttergrenser* Oslo : Damm , 1999 ISBN 82-517-8940-0 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Michael Baziljevich|Michael Baziljevich]]» frå ,  den 5. november 2013.*  
 

## Bakgrunnsstoff

* Michael Baziljevich: Klar himmelen over Skjeberg  Portrett i tidsskriftet «Apollon»
Homi Jehangir Bhabha

**Homi Jehangir Bhabha** () var ein indisk fysikar. 

Han studerte i København og Cambridge og var professor i teoretisk fysikk og direktør for Tata Institute of Fundamental Research i Bombay (no Mumbai) frå 1945, formann i atomenergikommisjon i India frå 1947 og president for den første atomkonferansen i SN i Genève i 1955. Bhabha er særskild kjent for arbeid med kosmisk stråling og elementærpartiklar.

Han omkom då eit fly frå Air India styrta nær Mont Blanc den 24. januar 1966. Det har vorte spekulert i om dette var eit attentat for å få stoppa det indiske kjernevåpenprogrammet. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Homi J. Bhabha|Homi J. Bhabha]]» frå ,  den 5. november 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


*Homi Jehangir Bhabha. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 4. november 2013 frå http://snl.no/Homi_jehangir_bhabha.
Ansgar Teologiske Høgskole

**Ansgar Teologiske Høgskole** er ein privat høgskule som vert driven av Det Norske Misjonsforbund. Skulen ligg i Kristiansand.

Skulen er ein del av Ansgarskolen, som også omfattar Ansgar Bibelskole. Han har sine historiske røter i *Det Norske Misjonsforbunds Missionsskole*, ein predikant- og misjonærskule som vart oppretta i Oslo i 1913. Skulen blei nedlagt i 1951, men gjenoppstod i 1959 under namnet Ansgar Bibel- og Ungdomsskole på Slemdal i Oslo. Skulen blei i 1966 flytta til Vettakollen i Oslo og i 1988 flytta vidare til Kristiansand, då det blei bygd heilt ny skule i bydelen Hånes. 

Skulen tilbyr fem bachelorstudiar og tre mastergradstudiar. Skulen er økumenisk og studentane kjem frå heile breidda av det norske kyrkjelivet. Skulekoret Ansgar Gospel Choir er tilknytt både høgskulen og bibelskulen. 

## Kjelde


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ansgar Teologiske Høgskole|Ansgar Teologiske Høgskole]]» frå ,  den 5. november 2013.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Ansgar Teologiske Høgskole
Den indiske grunnloven

**Den indiske grunnloven** blei vedteken 26. november 1949 og tredde i kraft 26. januar 1950. Han er den lengste nedskrivne grunnloven til noko sjølvstendig land i verda, med 448 paragrafar og 12 tillegg (addendum), til saman oppimot 80&nbsp;000 ord. Grunnloven er skriven på engelsk, men har også ei offisiell hindiomsetjing. 

Innleiinga til grunnloven erklærer India som ein suveren sosialistisk sekulær demokratisk republikk og garanterer innbyggjarane rettvise, likestilling og fridom. Orda «sosialistisk» og «sekulær» blei lagde til i 1976. Grunnloven blir feira kvart år den 26. januar, republikkens dag.

Juristen og aktivisten B.R. Ambedkar er ofte rekna som far til grunnloven. Andre viktige deltakarar i den indiske grunnlovsforsamlinga var Jawaharlal Nehru, C. Rajagopalachari, Rajendra Prasad, Sardar Vallabhbhai Patel, Kanaiyalal Munshi, Purushottam Mavalankar, Maulana Abul Kalam Azad, Shyama Prasad Mukherjee, Nalini Ranjan Ghosh og Balwantrai Mehta.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Constitution of India|Constitution of India]]» frå ,  den 4. november 2013.*
Ernst Florens Friedrich Chladni

**Ernst Florens Friedrich Chladni** () var ein tysk fysikar, opphavleg jurist, som studerte akustikk og oppdaga klangfigurane, som er kalla opp etter han. Han rekna og ut lydfarten for forskjellige gassar. På grunn av dette vert han stundom kalla «akustikkens far».

Chladni var den første som meinte at meteorar stammar frå verdsrommet, og ikkje frå atmosfæren.

## Kjelder
* Ernst Florens Friedrich Chladni. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 5. november 2013.
Pascual Jordan

**Ernst Pascual Jordan** () var ein tysk fysikar. 

Han var professor i teoretisk fysikk ved universitetet i Rostock frå 1929, i Berlin frå 1944, og i Hamburg frå 1947. Saman med Max Born utvikla Jordan, på grunnlag av ideane til Werner Heisenberg, kvantemekanikk. Han utmerka seg seinare med arbeid der han viste viktigheita til kvantemekanikken for andre greiner av vitskapen, særskild for studium av livsprosessar og for geofysiske og kosmologiske prosessar. Han skreiv òg om kva naturvitskapen har å seie for erkjenningsteori og religion.

## Kjelder
* Ernst Pascual Jordan. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 5. november 2013 frå http://snl.no/Ernst_Pascual_Jordan.
Evangelista Torricelli

**Evangelista Torricelli** () var ein italiensk fysikar og matematikar. 

Han var assistenten til Galileo Galilei dei siste tre månadane av livet til Galilei, og var etterfølgjaren hans som matematikaren til storhertugen i Firenze. Torricelli fann opp kvikksølvbarometeret i 1643 og viste at lufttrykket forklarar naturens *horror vacui* (frykt for det tomme rommet). Tomrommet til Torricelli er det lufttomme rommet som oppstår på oversida av kvikksølvet i den lukka greina av eit kvikksølvbarometer. I 1644 oppdaga han at ei væske med atmosfæretrykk på overflata vil strøyme ut gjennom eit hol i sida på væskekaret med same fart som ein lekam får ved å falle fritt like langt som den loddrette avstanden mellom væskeoverflata og holet.

## Kjelder
* Evangelista Torricelli. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 5. november 2013.
Perpetuum mobile

**Perpetuum mobile** er latin, og tyder *evig rørsle*. Dette var namnet forskarar i tidlegare tider brukte til å betegne ein hypotetisk maskin, som skulle kunne gå til evig tid, utan at driv- eller brennstoff blir tilført. Meir folkeleg har han ofte vorte kalla ein **eviggangsmaskin**.

Det var fysikaren Clausius som foreslo at andre hovudsetninga i termodynamikken kunne formulerast i utsegna om at *«det er umogleg å konstruere ein syklisk maskin som ikkje har nokon annan verknad enn å overføre varme frå ein kaldt til ein varmare lekam»*. Denne utsegna kunne då visast å vere einstydande med at *perpetuum mobile er umogleg*.

Ein eviggangsmaskin bryt òg med den første lova i termodynamikken som seier at mengda energi er konstant. Dette tyder at ei maskin kan ikkje gje ut meir energi enn han blir tilført.

Det var termodynamikken si store fortjeneste, at han kunne gje fred til alle dei forskarane som hadde via liva sine til å finne opp ein
eviggangsmaskin, då det altså viste seg å vere umogleg. Dette har likevel ikkje stoppa folk i nyare tid frå å prøve. Spesielt kan nemnast Howard Johnson som i 1979 lukkast i å få patent US4151431 sine?vid=USPAT4151431 hos det amerikanske patentkontoret, for ein såkalla magnetmotor. Denne skulle utnytte ein kombinasjon av magnetar i ein rotor som skulle gje større kraft i ein rotasjonsretning enn i den andre. Det skulle slik bli skapt ein rotasjon utan tilførsel av energi.

Ein kan tenkja seg ei «maskin» som aldri stoppar opp, til dømes ein romstasjon som roterer til evig tid. Dette er mogleg etter Newtons første lov, som seier at ein lekam held seg i ro eller i konstant rørsle dersom ingen kreftar virkar på han. Men romstasjonen brukar ikkje rotasjonen sin til å lage straum, overføre varme eller utføre andre arbeid, dette ville bryte med termodynamikken si første og andre hovedsetning. Når han ikkje kan gjere noko av dette kan han eigenleg ikkje kallast ei maskin heller.

Liknande argument kan førast for at superleiarar, der elektrisk straum kan sendast i ring til evig tid utan tap, ikkje kan brukast til å konstruere ein eviggangsmaskin.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Perpetuum mobile|Perpetuum mobile]]» frå ,  den 5. november 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Austmarka kyrkje

**Austmarka kyrkje** er ei langkyrkje frå 1858 på Finnskogen i Kongsvinger kommune (Innlandet fylke). Det var eit branntilløp i kyrkja i 1922. Etterpå måtte taket reparerast og kyrkja målast innvendig. Så vart kyrkja restaurert i 1957 og deretter fram mot jubileet i 2008.

Kyrkjegarden vart teken i bruk i 1847.

## Kjelder
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* Kongsvinger kyrkjelege fellesråd
* 
*
Engehaugen kyrkje

**Engehaugen kyrkje** er ei arbeidskyrkje  frå 1994 på Kopperud i Gjøvik kommune i Innlandet. 

Bygget var opphavleg ein HVPU-institusjon bygd rundt 1985.  Kyrkjesalen er der gymsalen ein gong var.

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* Engehaugen kyrkjelyd
* Lokalhistoriewiki om kyrkja
Johann Jakob Balmer

**Johann Jakob Balmer** () var ein sveitsisk fysikar. 

Han var dosent i Basel og viste i 1885 at bølgjelengda for spektrallinjene frå hydrogenatomet kunne uttrykkjast ved formelen 

:\lambda\ = \frac{ hm^2 }{ m^2 - n^2 }

for *n* = 2, *h* = 3.6456×10−7 m, og *m* = 3, 4, 5, 6, og så vidare. Denne vert kalla Balmer-formelen. Denne spektrallinjeserien blir difor kalla balmerserien. Formelen danna delvis grunnlaget for Bohrs atommodell og vart forklart ved denne. 

## Kjelder
*
Rajya Sabha

**Rajya Sabha** (sanskrit for 'stat-samling') er overhuset i det indiske parlamentet (Sansad). Overhuset har 245 representantar som hovudsakleg sit i seksårsperiodar. Desse er arrangerte slik at ein tredel av periodane ender kvart andre år. Dei fleste medlemmene blir valde inn av dei ulike territorium- og delstatsforsamlingane, men 12 medlemmer blir peikte ut av presidenten i India for bidrag til kunst, kultur, vitskap og samfunn. Visepresidenten i India er ordstyrar for kammeret.

Begge kammera kjem saman i den indiske parlamentsbygningen Sansad Bhavan i Delhi. Rajya Sabha har i prinsippet same makt som underhuset Lok Sabha, bortsett frå i budsjettspørsmål. Om kammera er ueinige skal dei ha eit felles møte. Her blir Lok Sabha mektigast ettersom det har rundt dobbelt så mange medlemmer som Rajya Sabha. I India si historie har ein berre halde tre slike fellesmøte, det siste i 2002 for Prevention of Terrorism Act.

Rajya Sabha blei skipa 3. april 1952 og heldt sitt første møte 13. mai same året. 

## Fordeling av setene i Rajya Sabha
Kammeret kan ha opptil 250 representantar, men har i praksis 245.

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rajya Sabha|Rajya Sabha]]» frå , og «[[:sv:|Rajya Sabha]]» frå  den 5. november 2013.*  
 
* FREQUENTLY ASKED QUESTIONS ABOUT RAJYA SABHA, rajyasabha.nic.in
Farasala

**Farasala** er ei måleining for masse nytta i Oman. 

1 farasala er det same som 10 maund eller 24 kiya, som igjen er lik 40,4 kg. 

## Kjelder
*Farasala. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 5. november 2013 frå http://snl.no/farasala.
Fargefilter

**Fargefilter** er eit gjennomsiktig stoff som absorberer lysstråling i visse deler av spekteret og berre slepp igjennom avgrensa bølgjelengdområde. Filteret vert gjerne laga av plast eller gelatin, som vert støypt inn mellom to glasplater.

## Kjelder
*Fargefilter. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 5. november 2013 frå http://snl.no/fargefilter.
Fargepsykologi

**Fargepsykologi** er læra om korleis fargar påverkar oppførselen til menneske. Døme på dette er å kvantifisere individuelle fargepreferansar og undersøket forholdet mellom skjortefarge og utfallet i ein fotballkamp. Grensa mellom påverknad av fargar og miljø er derimot særs komplisert og påverknadane kan kome frå mange faktorar. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Color psychology|Color psychology]]» frå ,  den 5. november 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Fargeskive

Ei **fargeskive** er ei sirkelforma skive som er delt inn i sektorar med ulik farge. Når skiva roterer raskt, vil det for auget sjå ut som at dei forskjellige fargane flyt saman, og ei får ei optisk blanding av sektorfagane. 

## Kjelder
*Holtsmark, Torger. (2009, 14. februar). Fargeskive. I Store norske leksikon. Henta 5. november 2013 frå http://snl.no/fargeskive.
Irisering

**Irisering** er refleks eller lysbryting i ei overflate, der det oppstår eit fargespel. Fargane blir endra etter vinkelen på lysbrytninga og fargane kan ha alle fargane i regnbogen. Irisering stammar frå gresk *iris*, som tyder *regnboge*.

Irisering kan framstellast kunstig. Slik kunstig irisering kan sjåast i glasur på keramikk og blir då kalla *perlemorglans*.

I naturen finst irisering, innvendig i perlemor i muslingar, av dette kjem namnet *perlemorglans*. Fleire insekt har fargar som irisederer. Vanlegvis finst det i den membrane delen av insektvengjer. Men òg vengjeskjel hos nokre sommarfuglar kan ha denne effekten. Irisering er òg vanleg i skjela på fisk. Eit kjent døme er regnbogeaure.

## Sjå òg
* Bioluminescens

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Irisering|Irisering]]» frå ,  den 5. november 2013.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Vallset kyrkje

**Vallset kyrkje** er ei krosskyrkje i Stange kommune, Innlandet. Før 1924 heitte ho Tomter kyrkje, etter garden attmed kyrkja. Spiret vart gjort høgre i 1874, og det var ei omfattande vøling i samband med hundreårsjubileet.

I tillegg til det gamle inventaret i kyrkja finst det eit tjugetals epitafier frå kyrkja på Norsk Folkemuseum.

## Biletgalleri

Fil:Vallset kirke innvendig.jpg|Interiør
Fil:Alter Vallsetkrkt.jpg|Altartavla
Fil:Prekestol Vallsetkrk.jpg|Preikestolen
Fil:Madonna Vallsetkrk.jpg|Madonna med barnet


## Litteratur
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Stange kommune – Vallset kirke 
*
Jean-Baptiste Biot

**Jean-Baptiste Biot** () var ein fransk fysikar, matematikar og astronom

I 1800 vart han professor ved Collège de France i Paris og frå 1804 ved observatoriet. Biot utførte for si tid særs dugande arbeid i mange område av fysikken. Mellom anna målte han lydfarten i faste lekamar, lysbryting i gassar (saman med Arago), oppdaga sirkulært polarisert lys og påviste korleis dreiinga til polarisasjonsplanet i sukkerløysingar kan nyttast til å avgjere sukker. Biot fann saman med Savart lova for den krafta ein elektrisk straum utøver på ein magnet, Biot–Savart-lova.

## Kjelder
* Jean Baptiste Biot. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 4. november 2013 frå http://snl.no/Jean-Baptiste_biot.

## Bakgrunnsstoff
Ludwig Boltzmann

**Ludwig Boltzmann** () var ein austerriksk fysikar. 

Han vart professor i Graz 25 år gammal, og seinare i Wien, München og Leipzig. Arbeidet til Boltzmann omfattar termodynamikk, statistisk mekanikk, kinetisk gassteori, elektrodynamikk og meir. Han utdjupa omgrepet entropi og forbatt dette med statistisk sannsyn. Han handsama læraren sin J. Stefan sine undersøkingar av stråling frå svarte lekamar og formulerte Stefan-Boltzmann-lova for svart stråling. Han formulerte ekvipartisjonsprinsippet i den kinetiske gassteorien, som seier at energien til molekyla i ein gass i middel fordeler seg likt på kvar fridomsgrad til molekylet. Han utleia Maxwell–Boltzmanns hastigheitsfordelingslov for molekyla i ein gass, uavhengig av arbeidet til James Clerk Maxwell og på ein meir generell måte. Til ære for Boltzmann vert den konstanten som blir nytta for å angje den midlarane energien per grad av eit molekyl i ein gass for Boltzmannkonstanten, sjølv om Boltzmann visstnok sjølv aldri tilla denne konstanten noko universell tyding. Han har verdien 1,38·10–23 joule/kelvin.

Boltzmann vert rekna som ein av dei største fysikarane på 1800-talet. Arbeidet hans kan stort sett reknast som avsluttinga på den klassiske fysikken, men vart til i ein periode då den moderne fysikken byrja å ta form, og har vore grunnlag for mellom anna nokre av Max Planck og Albert Einstein sine arbeid. 

Boltzmann vart æresdoktor ved Universitetet i Oslo i 1902.

## Kjelder
*Ludwig Boltzmann. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 4. november 2013.
Fargestimulus

**Fargestimulus** er ei effekt i auge som kjem av elektromagnetisk stråling. Når stråling med ein viss storleik og ein viss spektralfordeling treff auget, skapar dette eit sanseinntrykk av farge. 

## Kjelder
*Holtsmark, Torger. (2011, 14. oktober). Fargestimulus. I Store norske leksikon. Henta 5. november 2013 frå http://snl.no/fargestimulus.
Fargesyn

**Fargesyn** er høvet ein organisme eller ein maskin har til å skilje lekamar frå kvarandre basert på bølgjelengda (eller frekvensen) til lys som lekamane reflekterer, emitterer]] eller transmitterer. Farger kan målast og kvantifiserast på mange måtar. Korleis menneske oppfattar fargar er ein subjektiv prosess der hjernen svarar på stimuleringar som vert skapt når det innkommande lyset reagerer med forskjellige lysvare celler i auga. I røynda kan forskjellige menneske sjå same lekam eller lyskjelde på forskjellige måtar. 

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Color vision|Color vision]]» frå ,  den 5. november 2013.*
UrO

**UrO - Ungdommens ressursgruppe for Osterfjorden** er ein ungdomsklubb som vart skipa 28.oktober 2011, men hadde ikkje første samlinga før 10.desember same året. UrO er av og for ungdommar, og ønskjer å vera "ei trygg og god forsamling å gå til, der ein kan få møta og bli betre kjend med Jesus!"

**Historie**

Det heile starta med ein gjeng ungdommar som ville arrangera ei møtehelg, unna same møte som dei planlagde møtehelga vart UrO skipa.
Det var Martin Eknes som hadde tatt initiativ til å arrangera møtehelga og som også lufta tanken om ein ungdomsklubb på bedehuset.
Ungdomsklubben heldt til på Fredtun bedehus, også kjent som Eknes bedehus, og er ein del av Nordhordland Indremisjon og KRIO-fellesskapet.

Ungdomsklubben har vore kreativ og hatt mange forskjellige arrangement. Blant anna har dei hatt: *filmkveld, spelekveld, bilbelsmugling(rollespel), B-fest, Bad taste party, julafest, delekveld, PT kveld, kjærleikskveld...mm.*

 **Gerd-Guro** 

Gerd-Guro er eit kjent fjes i UrO samanheng, til tross for at ho ikkje har eit ansikt. Gerd-Guro er nemlig ein sofa! Styret i UrO sat ein kveld og leika seg på finn.no og eit par dagar etterpå reiste dei av stad for å henta denne sofaen som dei døypte Gerd-Guro. Sidan den tid har ho blitt boren frå Vikaholmen og til bedehuset, ho har blitt gjort om til ein tilhengar, ho har hange i taket, hatt ski på beina og mykje meir.

**Styret**

## Kjelder
Informasjonsforvaltning

Informasjonsforvaltning betyr eit heilskapleg syn på aktivitetar, verktøy og andre tiltak for å sikre best mogleg kvalitet, utnytting og sikring av informasjon i ei verksemd. Organiseringa av informasjonen skal vere systematisk og henge saman med verksemda sine arbeidsprosessar.

### Referanser
Romsonden JUICE

**JUICE** (frå **JUpiter ICy moons Explorer**) ei Jupiter-ferd av ESA. Ho 
vart skoten opp 14. april 2023 og skal vera framme ved Jupiter i 2031. Sonden skal observera planeten sjølv og dei tre ismånane Ganymede, Callisto og Europa i detalj i minst tre år.

## Bakgrunnsstoff
* Heimeside hjå ESA
Pierre Bouguer

**Pierre Bouguer** () var ein fransk fysikar og hydrograf. 

I verket *Essai d'optique sur la gradation de la lumière* (1729) la han grunnlaget for ein rasjonell fotometri eller lysmåling. 

## Kjelder
Pierre Bouguer. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 4. november 2013 frå http://snl.no/Pierre_bouguer.
Veldre kyrkje

**Veldre kyrkje** er ei arbeidskyrkje frå 2000 i Ringsaker kommune, Innlandet. I det ytre har krykja relativt tradisjonell form, sjølv om materialbruk og rominndeling er meir moderne. Sjølve kyrkjesalen er som ei langkyrkje.

Det har vore kyrkje i Veldre sidan mellomalderen, og den førre kyrkja brann i 1996. Dermed forsvann òg den eine av berre to altertavlar laga av Anders Olsen Sæther og ein preikestol av Lars Pinnerud.

Tuftene frå gamlekyrkja er synlege på kyrkjegarden.

## Tidlegare kyrkje
Før den noverande kyrkja hadde Veldre ei lafta krosskyrkje frå 1726. Denne hadde ei altertavle skoren i 1790 av Anders Olsen Sæther (og ei skoren i 1694 av Johannes Skraastad), i tillegg til preikestol (1737), døypefont (1728) og korskilje (1728) laga av Lars Pinnerud. Kyrkje og inventar brann opp den 26. september 1996. Ein  mistenkte at brannen kom av feil ved det elektriske anlegget.


Fil:480 Parti ved Veldre Kirke - no-nb digifoto 20150812 00015 bldsa PK26170.jpg|Den tidlegare krosskyrkja i landskapet. 
Fil:Veldre kirke - no-nb digifoto 20150812 00056 bldsa PK26151.jpg|Kyrkjerommet i krosskyrkja.
Fil:Veldre kirke altertavle HHB-09300.jpg|Altertavle (1790) skoren av Anders Olsen Sæther
Fil:Skraastad altertavle Veldre 1694 0412-16953.jpg|Altertavle (1694) skoren av Johannes Skraastad
Fil:Prekestol i gml Veldre kirke 0412-16954.jpg|Preikestol (1737) skoren av Lars Pinnerud
Fil:Veldre kirkes kor 0412-16955.jpg|Korskille (1728) skoren av Lars Pinnerud
Fil:Veldre kirkested.JPG|Fundament etter krosskyrkja på kyrkjegarden. 


## Kjelder

;Bibliografi
* 
* 

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Veldre kirke|Veldre kirke]]» frå ,  den 13. desember 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
* 
* Brumunddal/Veldre kyrkjelyd 
* Kirkekonsulenten om kyrkjerommet
*
Roverud kyrkje

**Roverud kyrkje** er ei arbeidskyrkje frå 1969 i Kongsvinger kommune, Innlandet fylke. Kyrkja er eit ombygd misjonshus.

Ved gravferd nytter ein kyrkjegarden ved Brandval kyrkje.

## Kjelder
* 
* Kongsvinger kyrkjelege fellesråd

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Quaker Peace and Social Witness

**Quaker Peace & Social Witness** (**QPSW**), tidlegare kjent som **Friends Service Council** og **Quaker Peace and Service** er ein av dei sentrale komitéane i det britiske årsmøtet til Venesamfunnet - Kvekarane - i Storbritannia.  Organisasjonen jobbar for å fremja likskap, rettferd, fred, enkelheit og sanning gjennom dei britiske kvekarane, i samarbeid med både lokale og internasjonale pressgrupper. I 1947 delte organisasjonen, som då heitte *Friends Service Council* Nobels fredspris med den amerikanske motparten, American Friends Service Committee.

Organisasjonen jobbar både i Storbritannia og globalt. QPSW driv m.a. freds- og hjelpearbeid i Uganda, det tidlegare Jugoslavia, Midtausten og Sør-Asia samt gjennom SN.

Røtene til QPSW ligg i misjonsarbeidet som vart gjort i kvekarorganisasjonen *Friends Foreign Mission Association* (1868–1927). Då misjonsarbeidet avtok, slo misjonsorganisasjonen seg saman med *Council for International Service* (1919–1927) og skipa *Friends Service Council* i 1927. Organisasjonen bar namnet *Quaker Peace and Service* frå 1979–2000, og er kjent som *Quaker Peace & Social Witness* sidan 2001.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Quaker Peace & Social Witness|Quaker Peace & Social Witness]]» frå ,  den 6. november 2013.*  


## Bakgrunnsstoff

*
*QPSW si nettside 
*Quaker United Nations Office
*Mundus – Arkiva til QPSW
Vannevar Bush

**Vannevar Bush** () var ein amerikansk forskar og ingeniør som er kjent for arbeidet sitt innan analoge reknemaskinar, den politiske rolla si i utviklinga av atombomba og ideen om hypertekst. Han var vitskapleg rådgjevar for president Roosevelt.

Bush var direktør for *[[Office of Scientific Research and Development]]* (OSRD) 1941–1947, og hadde dermed ansvaret for å koordinere all amerikansk krigsrelatert forsking under andre verdskrigen. Eit av prosjekta til OSRD vart forløparen til Manhattanprosjektet, som seinare utvikla dei første kjernefysiske våpena.

Bush har ei sentral rolle i historia til hyperteksten. Artikkelen hans *[[As We May Think]]*, publisert i *[[The Atlantic Monthly]]* i juli 1945, der han skildrar det teoretiske hypertekstsystemet Memex, er opphavet til ideen om hypertekst. Systemet vart aldri implementert, men la grunnlaget for seinare forsking, og har mange likskapstrekk med World Wide Web.

## Sjå òg
*Kjernefysiske våpen
*HTMLs historie
*Memex
*As We May Think
*World Wide Web
*Oslo Analyzer
*Hypertekst

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vannevar Bush|Vannevar Bush]]» frå ,  den 6. november 2013.*  
 

## Bakgrunnsstoff

*Hjemmesiden til «Vannevar Bush Award»
*Artikkel om Vannevar Bush på fagbladet for forskningspolitikk
Louis Paul Cailletet

**Louis Paul Cailletet**  () var ein fransk fysikar, metallurg og jernverkseigar. Cailletet er mest kjent for å ha framstelt flytande oksygen (1877), nitrogen og luft. Til dette brukte han mellom anna den såkalla Cailletets kompresjonspumpe, som gjev trykk på mange atmosfærar.

## Kjelder
* Louis Paul Cailletet. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 4. november 2013.
Nicolas Léonard Sadi Carnot

**Nicolas Léonard Sadi Carnot** () var ein fransk fysikar og militæringeniør som skreiv om prinsippa for den andre termodynamikklova i ei avhandling om varmekraftmaskinar.

Sadi Carnot, son av Lazare Nicholas Marguerite Carnot, var fødd i Paris i Frankrike i 1796 og døydde der av kolera i 1832. Han var offiser i den franske hæren.

I 1824 utgav han *Réflexions sur la puissance motrice du feu* der han prøvde å forklare korleis ein kan få mest mogleg arbeid ut av ein varmekraftmaskin, som til dømes ei dampmaskin, frå ei gjeven mengd varme, til dømes frå ei gjeven mengd brennande kol. Ingeniørar på tida hans hadde prøvt ulike mekaniske måtar for å auke mengda arbeid frå motorar.

Carnot hevda, korrekt, at alt som tydde noko, etter å ha fjerna tap som friksjon og varmetap, var å maksimere skilnaden mellom varmekjelda og varmesluket. Sjå Carnotprosess. Avhandlinga hans kan reknast som starten på moderne termodynamikk.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nicolas Léonard Sadi Carnot|Nicolas Léonard Sadi Carnot]]» frå ,  den 7. november 2013.*
Frederick Alexander Lindemann Cherwell

**Frederick Alexander Lindemann Cherwell** () var ein tyskfødd, britisk fysikar. 

Han arbeidde 1914–1918 for det britiske flyvåpenet og var professor i Oxford frå 1919 til 1956. Han var den vitskaplege rådgjevaren til Winston Churchill i 1940 og formelt regjeringsmedlem som Paymaster General i 1942–45 og 1951–53. Det vitskaplege arbeidet til Cherwell var mangfaldige. Namnet hans er blant anna knytt til det såkalla Lindemann-vindauge, som slepp blaut røntgenstråling igjennom. Cherwell var òg ein internasjonalt kjent tennisspelar. Han vart adla (baron 1941, viscount 1956) for sin innsatsen hans i forsvaret av Storbritannia under den andre verdskrigen.

## Kjelder
* Frederick Alexander Lindemann Cherwell. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 4. november 2013 frå http://snl.no/Frederick_alexander_lindemann_cherwell.
Josiah Latimer Clark

**Josiah Latimer Clark** () var ein britisk elektroingeniør. 

Som sjef for firmaet C. Forde & Co. leia Clark arbeidet med legginga av ca 75 000 km undervasskablar. Etter forslaga hans vart ohm, farad og volt nytta som namn på elektriske einingar. 

Han fann opp røyrposten (trykklufttransport av brev).

## Sjå òg
*Clarks element

## Kjelder
* Josiah Latimer Clark. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 4. november 2013.
Léon Brillouin

**Léon Brillouin** () var ein fransk fysikar. 

Han var professor ved Sorbonne frå 1928, ved Collège de France frå 1932 og frå 1941 var han busett i USA. Han var professor ved Harvard University frå 1946 til 1949, og var fram til 1954 knytt til International Business Machines Corp.. Han var kjend for det fundamentale arbeidet i teoretisk fysikk, spesielt for undersøkingar av elektrondiffraksjon i krystall.

## Kjelder
* Léon Brillouin. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 4. november 2013 frå http://snl.no/L%C3%A9on_brillouin.
Tor Brustad

**Tor Brustad** () er ein norsk biofysikar. 

Han tok doktorgraden i 1962 og vart same år forskingssjef ved Biofysisk avdeling ved Norsk Hydros Institutt for Kreftforskning. I 1968 vart han sjef for avdeling for medisinsk fysikk på Radiumhospitalet og i 1970 professor ved Universitetet i Trondheim. Han har skrive mange arbeid om strålingsfysikk.

## Kjelder
*Tor Brustad. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 4. november 2013 frå http://snl.no/Tor_brustad.
William Crookes

Sir **William Crookes** () var ein engelsk kjemikar og fysikar. Han gjekk på Royal College of Chemistry i London, og arbeidde med spektroskopi.

Crookes vart utnemnd til medlem av Order of Merit og var president i Royal Society 1913&ndash;15.

Han undersøkte elektriske utladingar i glasrøyr med gass under lågt trykk, Crookes-røyr,  der han påviste eit mørkt område, Crookes-mørkerom

Han påviste at det fanst helium i sola og i mineralet cleveitt. Han oppdaga metallet thallium og separerte thorium frå uran. For å verne augo til industriarbeidarar mot intenst lys laga han briller av mørkt glas, og kan derfor reknast som oppfinnar av solbrillene. Han var òg sterkt oppteken av spiritisme.

## Prisar (utval)
* – Copleymedaljen

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:William Crookes|William Crookes]]» frå ,  den 7. november 2013.*  
*
Jan Olav Gatland

**Jan Olav Gatland** () er ein norsk bibliotekar og forfattar av sakprosa.

Gatland har publisert ei rekkje bøker og artiklar, hovudsakleg om litteratur. Han har arbeidd som kritikar (m.a. i Nordlys 1983–86), omsetjar og tidsskriftredaktør. Han var kulturredaktør i avisa *[[Fritt Fram]]* i perioden 1987–91. Han arbeidde ved Universitetsbiblioteket i Bergen frå 1993 til 2016, og enda opp som førstebibliotekar.

## Bibliografi

* *Antonin Artaud*: *Blodsprut, utval og gjendikting*, Oktober forlag, 1984, ISBN 82-7094-337-1
* *Frå mann til mann. Dikt om menns kjærleik til menn*, utval og gjendikting, Oktober forlag, 1986, ISBN 8270944297
* *Mellom linjene. Homofile tema i norsk litteratur*, Aschehoug 1990, ISBN 82-03-16338-6
* Jean Genet: *Querelle*, omsetjing og etterord, Tiden forlag, 1994, ISBN 82-10-03741-2
*   *Skeive skrifter. Bibliografi over homofile tema i norsk litteratur*, Biblioteksentralen, 1996, ISBN 8270221767
*  *Amor librorum nos unit. Universitetsbiblioteket i Bergen 1825-1996*, red. + medforfattar, UB Bergen, ISBN 82-7293-030-7
*  *Teaterteori. Klassiske og moderne tekster*, redaktør og omsetjing, Pax forlag, 1998, ISBN 9788253019277
* Joris-Karl Huysmans: *Mot strømmen*, omsetjing og etterord, 1998, ISBN 9788274880870
*   *Mitt halve liv. Bjørnstjerne Bjørnsons vennskap med Clemens Petersen og andre menn*, Kolofon forlag, 2003, ISBN 9788230000069
*   *Det andre mennesket. Eit portrett av Åsmund Sveen*,Samlaget, 2004, ISBN 9788252162974
* Walt Whitman: *Calamus*, gjendikting og etterord, Narkissos forlag, 2004, ISBN 8292569006 (kun nettutgave)
*  *Det litterære liv. Rolv Thesen og hans tid*, Vigmostad & Bjørke 2006, ISBN 9788241904523
*  *Torvald Tu. Eit diktarliv*, Samlaget, 2008, ISBN 9788252172126
*  *Ord og orgasme. Ein biografi om Ola Raknes*, Samlaget, 2010, ISBN 9788252175615
* *Olav Dalgard. Ein biografi*. Samlaget, 2013, ISBN 9788252178739
* *Ein driftig djevel i Bergen : historia om Mons Litleré*. Samlaget, 2018, ISBN 9788252195552
* *Lars Berg. Rikspornograf og kulturforkjempar*. Samlaget 2020, ISBN 9788234002861
*   *Bolette C. Pavels Larsen. Litterær pioner og føregangskvinne*, Skald, 2023, ISBN 9788279593584
*   *Fartein Valen – annleis enn dei andre*, Wigestrand 2025, ISBN 9788281402959

## Kjelder
John Frederic Daniell

**John Frederic Daniell** () var ein britisk fysikar og kjemikar som utførte viktige arbeid innanfor både meteorologi, kjemi og fysikk. Han er mest kjend for oppfinninga si av det galvaniske elementet som ber namnet hans og for oppfinninga av eit doggpunkthygrometer som no vesentleg har historisk interesse.

## Kjelder
*John Frederic Daniell. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 4. november 2013.