open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nad Tatrou sa blýska

**«Nad Tatrou sa blýska»** ('Lyn over Tatrafjella') er nasjonalsongen til Slovakia. Teksten er skriven av Janko Matúška i 1844 og sett til ein slovakisk folketone, «Kopala studienku».

Songen blei skriven etter at den slovakiske nasjonalisten Ľudovít Štúr blei avsett frå stillinga si ved det evangelisk-lutherske lyceet i Bratislava. I protest forlét fleire studentar den prestisjefylte institusjonen og bestemte seg for å fortsette studia sine i Levoča. Ein av desse var Janko Matúška. Reisa til Levoča tok dei over dei symbolsk viktige Tatrafjella, og her blei dei vitne til lyn og torden. Matúška gav aldri ut songen sin, og den eldste kjende utgåva blei skriven ned av medeleven Viliam Pauliny-Tóth.

«Nad Tatrou sa blýska» blei utbreidd i opprørstida 1848/1849. Han blei spreidd på folkemunne og gjennom handskrivne nedteikningar, og blei første gong trykt i 1851 som «Dobrovoľnícka», utan opphavsmann. Dette gav rom for noko ulike variantar, der den viktigate er om teksten opphavleg sa «zastavme ich» ('lat oss stoppa dei') eller «zastavme sa» ('lat oss stoppa'). Dei eldste nedskriven utgåvene og den offisielle versjonen sidan 1993 har «zastavme ich».

Førsteverset av songen blei ein del av den tsjekoslovakiske nasjonalsongen 13. desember 1918, der den andre delen blei danna av den tsjekkiske «Kde domov můj». Under andre verdskrigen blei heile songen nasjonalsong for den slovakiske republikken, sjølv om den slovakiske utgåva av den pan-slaviske «Hej, Slováci» blei meir brukt i offisielle funksjonar.

Då Tsjekkoslovakia blei oppløyst i 1993 tok Slovakia i bruk heile «Nad Tatrou sa blýska» som nasjonalsong.  «Hej, Slováci» er framleis ein mykje brukt uoffisiell nasjonalsong.

## Tekst

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nad Tatrou sa blýska|Nad Tatrou sa blýska]]» frå ,  den 16. juni 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
***
***
***
***
***
***
***
***
***

## Bakgrunnsstoff
* Nasjonalsongen ved nettstaden til den slovakiske presidenten
Norig

**Norig** kan visa til:
* Noreg, ein eldre skrivemåte for namnet Noreg
* landsmålsavisa Norig, utgjeven 1909–1933
* Ung-Norig, eit litterært tidsskrift som kom ut frå 1918
Sommar-OL 1948

**Sommar-OL 1948** vart halde i London i Storbritannia. USA vart beste nasjon, medan Noreg tok 1 gullmedalje.

## Medaljestatistikk

## Sjå òg
*Friidrett under Sommar-OL 1948
*Sigling under Sommar-OL 1948

## Kjelder
Torgrim Øyre

**Torgrim Øyre** (), også kjend under artistnamnet «T. Reaper», er ein norsk black metal-musikar og skribent. 

Øyre er fødd i Kvinnherad. Han var vokalist, tildels også gitarist, i bandet Malignant Eternal (M-Eternal) frå 1991 til 2001. Han spelte og bassgitar i Obtained Enslavement frå 1998 til 1999. Vidare var han sesongbassist i det kjende norske bandet Gorgoroth i 1998.
Harald Sæverud

**Harald Sigurd Johan Sæverud** () var ein norsk komponist. Han er særleg kjend for å ha laga musikk til *[[Peer Gynt]]* frå 1947, *[[Rondo Amoroso]]* og *[[Kjempeviseslåtten]]*, som blei skriven under den andre verdskrigen i sinne mot okkupasjonsmakta. Med ni symfoniar er Sæverud òg ein av dei fremste skandinaviske symfonikarane i det tjuande hundreåret.

## Oppvekst og utdanning

Sæverud blei fødd på Nordnes i Bergen, og budde mange år i Rådal i tidlegare Fana kommune, der eigedommen hans Siljustøl i dag er museum. I 1915 byrja Sæverud ved musikkakademiet i Bergen der han studerte piano. Han fekk òg undervising i musikkteori av Borghild Holmsen, ein anerkjend pianist og komponist med grad frå musikkonservatoriet i Leipzig. Etter fullført kurs i Bergen studerte Sæverud vidare i Berlin (1920&ndash;1921) og Paris (1925).

## Musikken hans

Sæveruds musikk kan delast i to klare hovudkategoriar; pianostykke og orkesterverk. I tillegg til dei ny symfoniane hans inneheld orkesterproduksjonen fleire obo-, fiolin-, piano- og fagottkonsertar, og ein del éinsatsverk. 

Sæverud sin musikk til Ibsens *Peer Gynt* blei ein «antiromantisk» motsetnad til Grieg sine tonemåleri til stykket. Vidare enn dette er det ikkje lett å kategorisera musikken til Sæverud. Han blir ofte rekna som ein atonalist, men mykje av musikken hans er tydeleg tonal. Nokre karakteriserer han som ein komponist av «barbarisk» musikk, men fleire av verka hans speler på lyriske romantiske stemningar. Bruken av dissonanser er kanskje det folk flest kjenner att som det «sæverudske», men dette finst slett ikkje i all musikken hans.

Sjølv oppgav Sæverud ofte Wolfgang Amadeus Mozart og Joseph Haydn som dei viktigaste inspirasjonskjeldene sine.

## Prisar og utmerkingar

I 1957 vart Sæverud utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden, i 1977 vart han forfremja til kommandør. I 1979 vart Sæverud tildelt Norsk kulturråds ærespris, i 1986 fekk han Lindemanprisen og han vart tildelt juryens heiderspris under utdelinga av Spellemannprisen 1988.

Harald Sæverud døydde i Bergen, 94 år gammal.

## Bakgrunnsstoff

* Siljustøl museum
Vigdis Hjorth

**Vigdis Hjorth** () er ein norsk forfattar fødd i Oslo. Ho debuterte 24 år gammal, og har skrive både barnebøker, litteratur for vaksne, og sakprosa. 

Hjorth har cand.mag. sett saman av idéhistorie, statsvitskap og litteraturvitskap, og byrja ein magistergrad i litteraturhistorie. Ho har arbeidd i NRK Barneradioen og var redaktør for *[[Barnetimeboka]]* (1989 og 1991).

Bøkene hennar er omsett til dansk, islandsk, russisk, svensk, tysk og ukrainsk.

Hjorth er trebarnsmor, busett på Nesøya i Asker, og har tidlegare budd i København, Bergen, Sveits og Frankrike. Hjorth skriv på bokmål.

## Verkliste
*1983: *Pelle-Ragnar i den gule gården*, barnebok
*1984: *Jørgen + Anne er sant*, barnebok
*1985: *Råtne Rikard*, barnebok
*1986: *Gjennom skogen*, roman
*1987: *Drama med Hilde*, roman
*1987: *På hjørnet - om kvelden*, barnebok
*1989: *Med hånden på hjertet*, roman
*1990: *Et dikt til mormor*, roman
*1990: *Tungekysset og Drømmen*, to noveller
*1992: *Fransk åpning*, roman
*1995: *Død sheriff*, roman
*1995: *Ubehaget i kulturen* (roman saman med Arild Linneberg)
*1996: *Hysj*, roman
*1998: *Takk, ganske bra*, roman
*1999: *En erotisk forfatters bekjennelser*
*1999: *Kan røde hunder få ørebetennelse?*, legebok for unge og foreldre,  saman med Cecilie Arentz-Hansen
*1999: *Den første gangen*, ungdomsroman
*2000: *Hva er det med mor?*
*2001: *Om bare*, roman
*2002: *Lesebok for levende*, barnebok saman med Lillian Hjorth
*2003: *17.15 til Tønsberg*, roman
*2005: *Fordeler og ulemper ved å være til*, roman
*2006: *Mor Betaler!* lettlest bok
*2007: *Hjulskift*, roman
*2008: *Tredje person entall*, roman
*2010: *Snakk til meg*, roman
*2011: *Tredve dager i Sandefjord*, roman
*2012: *Leve posthornet!*, roman
*2014: *Et norsk hus*, roman 
*2016: *Arv og miljø*, roman
*2018: *Lærerinnens sang*, roman
*2019: *Henrik Falk*, roman
*2020  *Er mor død*, roman

## Prisar og utmerkingar
*1983: Kulturdepartementets debutantpris
*1984: Kritikarprisen for barne- og ungdomslitteratur for *Jørgen + Anne = sant*
*1989: Cappelenprisen
*2006: Ordknappen for *Mor betaler!*
*2010: Gyldendalprisen
*2011: Edvard-prisen for librettoen til *Med kniven på strupen*
*2012: Kritikarprisen for *Leve posthornet!*
*2014: Amalie Skram-prisen 
*2014: Brageprisen sin heiderspris 
*2015: Aschehougprisen
*2016: Kritikarprisen (Beste skjønnlitterære verk for vaksne) for *Arv og miljø*
*2016: Bokhandlarprisen

*2018 Doblougprisen

## Kjelder


**Denne artikkelen inneheld stoff frå [http://no.wikipedia.org/w/index.php?title=Vigdis_Hjorth&oldid=8547525  «Vigdis Hjorth]» frå ,  den 23. mars 2011.*  


## Bakgrunnsstoff
*Forfattarpresentasjon på Cappelen 
*Store Norske Leksikon om Vigdis Hjorth.
Fagbokforlaget

**Fagbokforlaget** er eit forlag som gjev ut læremiddel og faglitteratur for alle nivåa av utdanning, frå barnehage til høgre utdanning og kursverksemd. Forlaget har hovudsetet sitt i Bergen og avdelingskontor i Oslo og Gdansk.

Fagbokforlaget vart starta av dei to studentane Arno Vigmostad og Arnstein Bjørke i 1992. 

Forlaget gjev i tillegg til bøker også ut ei rekkje tidsskrift og distribuerer bøker for fleire mindre forlag. 

Fagbokforlaget gjev ut «almenne» bøker, norsk og omsett skjønnlitteratur og krim, under etiketten Vigmostad & Bjørke.
## Bakgrunnsstoff
* Nettstad
* Norskkurs på nett - CampusOnline.no
Det greske alfabetet

**Det greske alfabetet** er det alfabetet som har vore brukt i Hellas sidan oldtida. Desse bokstavane blir au mykje brukte som symbol i matematikk, fysikk og på andre vitskaplege område.

Ordet «alfabet» kjem frå dei to fyrste bokstavane i det greske alfabetet, *[[alfa]]* og *[[beta]]*.

## Fleire bokstavar

## Referansar og fotnoter

## Bakgrunnsstoff
* Unicode for det greske alfabetet
Rune

:*Om du leitar etter ein artikkel om norrøne skriftteikn lyt du vitje [[runeskrift]].*

**Rune** er eit mannsnamn med nordisk utsprang. Både Rune og den kvinnelege forma Runa er kortformar av eldre namn som byrja med *Run-*, t.d. Rúnolfr. *Run* tyder løyndom.

Namnet er kjend som førenamn tilbake til 1390 og truleg i forledd til fleire gardsnamn. Bruken av namnet fekk ein opptur på 1900-talet, og kulminerte rundt 1960. Namnet er framleis vanleg i bruk.

## Kjende berarar av namnet
* Rune Andréasson (1925-1999), svensk teikneserieskapar (Bamse og Pellefant)
* Rune Slagstad (f. 1945), norsk sosiologiprofessor
* Rune Gerhardsen (f. 1946), Arbeiderparti-politikar
* Rune Larsen (f. 1948), norsk musikar og programleiar
* Rune Timberlid (f. 1950), norsk journalist og forfattar
* Rune Belsvik (f. 1956), norsk forfattar
* Rune Bjerke (f. 1960), norsk økonom og politikar (Ap)
* Rune Bratseth (f. 1961), tidlegare landslagsspelar i fotball for Noreg
* Rune Rudberg (f. 1961), norsk musikar
* Rune Andersen (f. 1962), norsk komikar og imitator
* Rune Hagestrand (f. 1964), ordførar i Gjerstad
* Rune Olijnyk (f. 1968), norsk skihoppar
* Rune Djurhuus (f. 1970), norsk sjakkspelar
* Rune Skarsfjord (f. 1970), norsk fotballtrenar
* Rune Holta (f. 1973), norsk motorsportutøvar
* Rune Sæter (f. 1976), norsk songar og skodespelar
* Rune Lange (f. 1977), norsk fotballspelar
* Rune Solheim (f. 1978), norsk trommeslagar frå Kaizers Orchestra
* Rune Bolseth (f. 1980), norsk fotballspelar
* Rune F. Hjemås (f. 1982), norsk forfattar
* Rune Jarstein (f. 1984), norsk fotballmålvakt
* Rune Nilsson, programleiar m.a. kjend frå Kaliber i Petre

## Bakgrunnsstoff
Ministerpresident

**Ministerpresident** (tysk språk *Ministerpräsident*) er ein tittel som tilsvarar statsminister eller premierminister, og vert nytta av regjeringssjefane i nokre av delstatene i Tyskland. På tysk vert nemninga *Ministerpräsident* òg nytta om statsministar i andre land, til dømes Spanias (*presidente del gobierno*) og Italias (*Presidente del Consiglio [dei Ministri]*). Den britiske *Prime Minister* vert på tysk i regelen omtala som *Premierminister*. Den franske (*premier ministre*) kan omtalast som Ministerpräsident eller Premierminister.
Den tyske regjeringssjefen vert ikkje kalla *Ministerpräsident*, men kanslar (Forbundskanslar; Bundeskanzler).

I Noreg fekk Vidkun Quisling tittelen ministerpresident ved statsakten på Akershus den 1. februar 1942 som leiar for Regjeringa Quisling II. Som representant for den tyske okkupasjonsmakta tildelte Josef Terboven, Reichskommissar für die besetzten norwegischen Gebiete, Quisling denne tittelen.
Abraham

**Abraham** er eit mannsnamn av hebraisk opphav som tyder *[[Far]]/leiar av mange*. Det opphavlege namnet אַבְרָהָם blir på klassisk hebraisk uttala [ʾAḇrāhām], på askenasisk hebraisk [Avróhom] og på israelsk hebraisk [Avraham]. Namnet finst på arabisk i forma ابراهيم [Ibrahim].

Den første dokumenterte bruken av Abraham finn me i Bibelen, der Gud gjev namnet, og ein lovnad om land og mange etterkomarar, til den trufaste tenaren sin *Abram*. Den bibelske Abraham blir derfor rekna som stamfaren til det jødiske folket gjennom sonen Isak. Han blir òg rekna som stamfar til muslimane gjennom sonen Ismael.

*Abraham* har namnedag den 20. desember i Noreg og 18. desember i Sverige.

## Kjende namneberarar
* Patriarken Abraham
* Abrahám Abulafia, (1240-1291), sefardisk filosof
* Abraham Wuchters, (1608-1682), nederlandsk målar
* Abraham de Moivre, (1667-1774), fransk matematikar
* Abraham Gottlob Werner, (1749-1817), tysk geolog
* Abraham Borch, (1786-1847), norsk prest og stortingsmann
* Abraham Lincoln, (1809-1865), president i USA
* Abraham Heffermehl, 1835-1909), norsk politikar
* Abraham Kuyper (1837-1920), nederlandsk statsminister
* Abraham Berge, (1851-1936), norsk politikar
* Ábrahám Pál, (1891-1960), ungarsk-jødisk komponist

## Bakgrunnsstoff
Absalon

**Absalon** eller **Absalom** er eit mannsnamn med bibelsk opphav. Namnet tyder 'Far er fred'.

Utbreiinga av namnet stammar hovudsakleg frå at den tredje sonen til kong David heitte Absalom. Andre Samuelsbok i Bibelen fortel at han drap bror sin, Amnon fordi Amnon hadde valdteke syster deira. Etter dette vart David vreid på Absalom og Absalom måtte rømma. Han fekk etterkvart koma heim att, men gjorde opprør mot faren og vende folket mot han. Absalon døydde då han vart hengjande etter håret i ei eik og vart stukken og slegen av faren sine soldatar, mot faren sin ordre.

*Absalon* er i dag svært uvanleg i Noreg, og har ikkje namnedag etter Almanakken.

Namnet Aksel er avleia av Absalon.

## Kjende namneberarar
* Absalon av Lund, dansk prelat og erkebiskop
* Absalon Pederssøn Beyer, norsk prest og forfattar
* Absalon Olsson Vereide, norsk stortingsmann
* Absalom Jones, afroamerikansk prest og slaverimotstandar

## Anna
*Absalom, Absalom!* er namnet på ein roman frå 1936 av William Faulkner.

## Bakgrunnsstoff
*
Adam

**Adam** er eit mannsnamn med hebraisk opphav og tyder *menneske*. Den latinske forma av namnet er *Adamus*. 

Namnet kan òg brukast som etternamn, anten i same form som førenamnet eller som patronym, slik som Adams eller Adamsen. Ein kjend målarfamilie frå München heitte Adam.

Namnet Adam har vorte brukt i Noreg sidan 1400-talet.

## Namnedagar
Adam har namnedag 24. desember i Noreg og 23. desember i Sverige.

## Kjende namneberarar
### Adam som førenamn

* Den bibelske Adam, som i jødedommen, kristendommen og islam er sett på som det mannlege opphavet til menneskja
* Adam av Bremen , tysk mellomalderprest
* Adam Weishaupt (1748-1830), tysk jurist og grunnleggjar av Illuminati
* Adam Ludvig Lewenhaupt (1659-1719), svensk general og greve
* Gustaf Adam Taube (1673-1732), svensk greve
* Adam Smith (1723-1790), skotsk økonom
* Johan Adam Cronstedt (1749 - 1836), svensk greve og offiser
* Adam Oehlenschläger (1779-1850), dansk romantisk forfattar
* Adam Egede-Nissen (1868-1953), norsk postmann og politikar
* Adam Sandler (f. 1966), amerikansk komikar og skodespelar.
* Adam Alsing, (f. 1968), svensk programleiar
* Adam Małysz, (f. 1972), polsk skihoppar

### Adam som slektsnamn

* Melchior Adam, (1575-1672) tysk litteraturhistorikar
* Robert Adam (1728-1792), skotsk arkitekt
* Johann Friedrich Adam (1780-1838), tysk botanikar som seinare skifta namn til Michael Friedrich Adams
* Albrecht Adam (1786-1862), tysk målar
* Adolphe Adam (1803-1856), fransk komponist og kritikar
* Benno Adam (1812-1892) tysk målar, son til Albrecht

## Bakgrunnsstoff
* SSB - namnestatistikk for mannsnamnet Adam i Noreg.
Keisarforuma

**Keisarforuma** (italiensk og latin *Fori Imperiali*) viser til dei fem *[[forum]]a* (torga) som vart bygde etter tur nordom Forum Romanum i Roma.

Torga vart bygde mot slutten av den romerske republikken, og i den fyrste tida til dei romerske keisarane. Romarriket var då under utviding. Folkeauken og den veksande administrasjonen i Roma førte etterkvart til at ein trong større plass enn Forum Romanum hadde. Nye torg vart bygde på nordsida. Gaius Julius Cæsar lét i år 54 fvt. det antikke bysentrumet utvida med eit nytt forum. Forumet vart bygd rett ved den gamle bygrensa under Kapitolhøgda. Forumet fekk seinare namnet *Forum Iulium*. I samband med Cæsars forum, fanst forretningslokale, men ved dei etterfølgjande torga fanst det berre domstolar, administrasjon, statshandlingarog rom for offentlege seremoniar. Den arkitektoniske prakta var eineståande.

Restane av keisarforuma vart i 1930-åra skjerma frå seinare byggjeprosjekt i samband med at ein bygde Mussolini sin store paradeveg, *Via dell'Impero* (i dag: *Via dei Fori Imperiali*) mellom Piazza Venezia og Colosseum. Mange underjordiske bygningsdelar vart framleis skjulte under vegen og dei plantingar, som vart etablerte langs han. I dei seinaste åra har det vore nye utgravingar i området.

## Dei fem keisarforuma
* Cæsars forum/Forum Iulium (51–29 fvt.)
* Augustus' forum (innvigd i år 2 fvt.)
* Vespasians forum/Forum pacis (innvigd i år 75 evt.)
* Nervas forum/Forum transitorium (innvigd i år 97)
* Trajans forum (107–113)
Michael Howard

**Michael Howard** () er ein britisk politikar for Det konservative partiet i Storbritannia. Han er eit mangeårig medlem av det britiske parlamentet og har tidlegare tenestegjort som arbeidsminister, miljøminister og innanriksminister i regjeringane til Margaret Thatcher og John Major.

Michael Howard blei fødd i Wales som son av jødiske innvandrarar frå Romania. Han blei parlamentsmedlem i 1982 for valkretsen Folkestone and Hythe. I 1985 blei han undersekreterær for handels- og industridepartementet. Etter valet i 1987 blei han minister for *Local Government*.

I 1990 blei Howard med i regjeringa då han erstatta Norman Fowler som arbeidsminister (Secretary of State for Employment). Etter valet i 1992 blei han miljøvernminister og innanriksminister (home secretary) i 1993, ei stilling han hadde til dei konservative tapte valet i 1997. Då John Major gjekk av som partileiar etter valnederlaget var Howard ein av kandidatane til å overta stillinga, men kom sist av fem i den første valrunden, og valde då å støtta William Hague.

Howard vart vald til leiar for Dei konservative 6. november 2003 som einaste kandidat etter at Iain Duncan Smith tapte eit tillitsvotum ei veke tidlegare. Etter nok eit konservativt valnederlag i 2005 gjekk Howard av og David Cameron blei ny partileiar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Michael Howard|Michael Howard]]» frå , den 15. desember 2008.*
Basel

**Basel** (italiensk *Basilea* og fransk *Bâle*) er den tredje største byen i Sveits. Byen har  innbyggjarar () og eit areal på . I storbyområdet kring Basel, som dels går inn i Frankrike (St.-Louis) og Tyskland (Lörrach, Weil, m.fl.), bur det i alt om lag 740&nbsp;000 innbyggjarar.

Byen ligg nordvest i Sveits, ved grensene til Frankrike og Tyskland, og ved breidda av Rhinen.

Samferdselstiløva er gode, med blant anna eit jarnbanenett som forgreiner seg til Frankrike, Tyskland og det øvrige Sveits. Stasjonen i Basel er eit av dei viktigaste jernbaneknutepunkta i Europa. Den internasjonale flyplassen ligg i Saint-Louis, på fransk side av grensa, 13&nbsp;km nordvest for sentrum. Industrien er viktig for Basel, byen er kjent for sin lækjemiddel- og kjemiindustri, som til dømes Hoffmann-La Roche, Novartis og Sandoz. Her er òg produksjon av elektrisk utstyr, maskiner og silke.

Elles kan nemnast at Basel, plasseringa si til trass, er ein viktig sjøfartsby der fleire reiarlag har kontora sine. Sambandet til havet ved hjelp av Rhinen tyder mykje for byen. Elva renn gjennom byen og deler han i to, noko som har gjeve Basel tilnamnet «byen med bruene». Hamna i Basel er endepunkt for skipstrafikken på Rhinen og den einaste hamna i Sveits.

Vidare er Basel og kjent som ein viktig kulturby, der mange kulturfestivalar, arrangement og konsertar blir avvikla. I tillegg til dette er Basel ein internasjonal utdannings- og forskningsby. Universitetet, frå 1460, er det eldste i Sveits.

Namnet Basel var òg nemninga på ein kanton, men denne vart 1833 delt i Basel-Landschaft og Basel-Stadt.

## Skildring
Rhinen deler Basel i to: Grossbasel sør for elva, med det sentrale forretningsstrøket; Kleinbasel nord for elva, med hamna og industri- og messeområdet. Bykjernen blir dominert av den fem-skipa domkyrkja (1010–1019). Andre interessante bygningar er rådhuset (1508–27), med rikt dekorert fasade, og Spalentor (1370), ein av dei venaste byportane i landet. «Basler Fasnacht» er namnet på den kjende karnevalsfeiringa som finn stad kvart år seks veker før påske.

## Historie
Basel vart kalla Basilia (kongeleg residens) av romarane og vert første gongen nemnd i 374. Byen vart bispesete på 600-talet og i 917 øydelagt av madjarane. Baselkonsilet (1431–1449) vart halde i domkyrkja. Byen vart tidleg på 1500-talet eit senter for reformasjonen i Sveits. I 1795 vart fredsavtalen mellom Frankrike og Preussen underskriven her.

## Sport
Den verdskjende tennisspelaren Roger Federer kjem frå Basel. Fotballaget FC Basel, som held til i St. Jakop Park, er frå den sveitsiske byen.

## Kjende personar tilknytte Basel
* Erasmus frå Rotterdam, humanist
* Paracelsus, lege og naturforskar
* Hans Holbein d.y., målar
* Friedrich Nietzsche, filosof
* Roger Federer, tennisspelar

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Basel|Basel]]» frå , den 31. mars 2012.* 

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettstad
* Bilete av Basel
* Offisiell turistside
Sarasvati

**Sarasvati** er gudinna for lærdom og kunst i alle slags former. Ho er ei svært viktig gudinne for hinduar, og får meir merksemd enn mannen sin, Brahma. 

Ei hinduisk soge fortel at då Brahma hadde skapt verda, blei han så oppteken av henne at han gløymde alt anna. Det var Sarasvati som lærte han å bli meister over sansane sine og sjå forbi det materielle. Ved hjelp av ungane sine, dei fire vedaene, fekk ho spora han over på eit meir andeleg spor. Frå den tida av syng Brahma dei fire vedaene med kvart av dei fire hovuda sine.

Vedaene var òg ei gåve til menneska, og Sarasvati skal ha gjeve menneska skrivekunsten slik at dei kunne skriva ned desse songane. Med dei indiske alfabeta kan ein òg skriva musikk, som Sarasvati òg er gudinne for. 

## Form
Sarasvati kan ha form som ei elv, som blir nemnd i hinduiske tekstar som like stor og viktig som Ganga. Denne elva finst ikkje i dag, men har sannsynlegvis eksistert tidlegare. I dag finst det to mindre elvar som blir kalla Sarasvati, ei i Gujarat og ei i nordaustre India.

Som regel blir likevel gudinna framstilt som ei kvinne, kledd i ein kvit sari og med lys eller kvit hud. Ho sit gjerne på ei svane, ein påfugl, eller ein lotusblom. Ho speler som regel på ein vina, men andre ting ho òg kan halda er ei bok som symbol for lærdom, ei fløyte som symbol for kunst, og ein perlekrans som viser til Sjiva.

## Sarasvatidagen
Det er særleg dei som driv med læring som tilber Sarasvati. Ein rektor kan til dømes ha ein statue av henne på kontoret sitt, men ho kan òg bli symbolisert med ei enkel bok, ein penn eller eit blekkhus. 

På gudinna sin høgtidsdag, *sarasvati podja*, leiar lærarar elevane sine i ei bøn til gudinna, medan studentar legg til sides ei bok den dagen som ho kan signa. Men dagen blir også markert av arbeidarar, ettersom hinduismen lærer at ein kan oppnå visdom også gjennom arbeid. Desse ber gudinna signa eitt av verktøya sine, anten det er ein plog eller ein datamaskin.

*Sarasvati podja* blir feira til ulik tid alt etter kvar ein er. I Nord-India feirar ein dagen på *vasanta pantsjami*, på den femte vårdagen i månaden magha. Sør i landet feirar ein henne derimot om hausten, på den niande dagen i navaratrifestivalen.

## Sarasvati som nemning
Menn som har oppnåd mykje visdom kan få ærestittelen *sarasvati*. Dette gjeld mellom anna dei fem overhovuda for advaitahinduismen.

## Bakgrunnsstoff
Sri Lanka

**Den demokratiske sosialistiske republikken Sri Lanka** er ein tropisk øy-republikk i Asia søraust for India. Nasjonaldagen er 4. februar, dagen då landet vart sjølvstendig frå Storbritannia i 1948.

Sri Lanka har to store folkegrupper, singalesarar og tamilar, som i over tjue år har vore involverte i ein borgarkrig mot kvarandre. Singalesarane held regjeringsmakta i landet, medan opprørsgruppa dei tamilske tigrane kontrollerer nordlege delar av øya. 

Det høgste fjellet heiter Pidurutalagala. 

Øya har i tidlegare tider vore kjend som **Lanka**, **Lankadvipa**, **Taprobane**, **Serendib** og **Selan**. Ho var kjend som **Ceylon** i kolonitida og fram til landet bytta namn i 1972, 

To av dei viktigaste eksportvarene frå Sri Lanka er kaffi og te. *Ceylonte* er framleis ein velkjend tetype.

## Klima
Sri Lanka har eit tropisk regnklima. Fjelltoppen Nuwara Eilya på midten av øya fører til at øya får store nedbørsmengder året rundt. Hausten er den våtaste perioden av året, men det kjem òg ein god del nedbør i april-mai når monsunen er på veg nordover. Midt på vinteren kjem det regn om lag kvar tredje dag i Colombo, som har ein årleg nedbørsnormal på 2345 mm. Dei lågareliggande områda i nord er mindre våte, og får lite nedbør om sommaren. Alle områda av øya får likevel minst 1000 mm kvart år. 

## Merknadar

## Bakgrunnsstoff
Vinter-OL 1994

**Vinter-OL 1994** vart arrangert på Lillehammer. Dette var andre gong OL vart arrangert i Noreg og var dei 17. olympiske vinterleikane i rekkja. Delar av leikane vart haldne på Hamar (der Vikingskipet og Hamar OL-Amfi vart bygt for nettopp dette) og på Gjøvik (Gjøvik Olympiske Fjellhall).

Andre byar som hadde ønskt å arrangera meisterskapen, var Anchorage i USA,Östersund og Åre i Sverige og Sofia i Bulgaria.

Norsk flaggberar under opningsseremonien var Bjørn Dæhlie, som deltok i langrenn.

## Nyvinningar
Ettersom IOK hadde vedteke at sommar- og vinter-OL frå no av skulle haldast med to år imellom, blei OL på Lillehammer arrangert berre to år etter OL i Albertville i 1992. Dette er einaste gongen same typen OL er blitt halde med så kort mellomrom.

Dette OL-arrangementet var det første i historia som der resultata vart formidla direkte via 
Internett, av det norske selskapet Oslonett.

## Idrettsgreiner
* Aking og bobsleigh
* Freestyle
* Ishockey
* Skøyteløp
* Kortbaneløp på skeiser
* Kunstløp
* Alpine greiner
* Nordiske greiner
* Skiskyting

## Resultat
Beste nasjon vart Russland med 11 gullmedaljar. Noreg ende opp med 10 gull-, 11 sølv- og 5 bronsemedaljar.

Dei norske gullmedaljane kom ved:
* Johann Olav Koss – (1500, 5000 og 10 000 meter skøyter)
* Espen Bredesen – 90 m hopp
* Fred Børre Lundberg – kombinert
* Lasse Kjus – alpin kombinasjon
* Stine Lise Hattestad – kulekøyring
* Thomas Alsgaard – 30&nbsp;km langrenn (fristil)
* Bjørn Dæhlie – 10&nbsp;km langrenn (klassisk), 15&nbsp;km langrenn (fristil, jaktstart)

## Medaljestatistikk

## Bakgrunnsstoff
* Nyhendeteneste frå Vinter-OL 1994 Oslonett
* Norges Olympiske Museum på Lillehammer 
* IOK si side om Vinter-OL 1994
* Statistikk frå Vinter-OL 1994 hjå olympia-statistik.de
Holger Danske

**Holger Danske** er ein dansk sogehelt med opphav i eldre europeiske kvad og heltedikt som går under nemninga chansons de geste. Han vart først nemnd med namnet Oger le Danois i Rolandskvadet frå midten 1000-talet, der han tener som ryttar under Karl den store.

Frå byrjinga av det trettande hundreåret finn ein kvadet «La Chevalerie d'Ogier de Danemarche», der Holger no er vorten hovudpersonen. I dette kvadet er han son av danske kong Gudfred og vert utlevert til franske kong Karl den store som fredsgissel. I framhaldet av kvadet bryt Gudfred fredsavtalen, og det vert bestemt at Holger (Ogier) skal mordast. Men ryttaren vert redda av hoffdamene til Karl den Store som bed kongen inntrengande om å spare livet has. Sidan han ikkje er skuldig i faren sine handlingar sparar franskekongen livet has. Seinare i same hundreåret vert Ogier framstilt som ein vyrd ryttar i hoffet hjå Karl den Store i kvadet «Les Enfaces Ogier». I endinga av det kvadet er det Ogier av Danmark som leiar franskmenna til siger over saracenarane.

Det første ein ser av Holger Danske i nordisk litteratur er i *[[Karlemagnússaga]]*, inspirert av dei franske sogene. Her har han fått namnet Oddgeir Danski.

Det finst eit utal vandrehistorier om Holger Danske, til og med i det tradisjonelle marionett-teateret på Sicilia, der han vert framstilt som ein helt grunna Rolandskvadet.

Under romantikken vart figuren gjeve nytt liv i Danmark i ei nasjonalromantisk drakt, mellom anna av B.S. Ingemann. I seinare tid har den danske forfattaren Ebbe Kløvedal Reich nytta figuren i si gjendikting av den danske historia.
Jølstring

**Jølstring** er nemninga på ein person som anten kjem frå, eller har budd lenge i Jølster kommune.

## Les òg
* Kjende Jølstringar i artikkelen om Jølster.

## Bakgrunnsstoff
* NRK Sogn og Fjordane - Fylkesleksikonet - Kjende jølstringar
Andenød

**Andenød** eller **andenaud**, medisinsk term **dyspné**, er ein tilstand der pasienten har tung pust. Andenød kan vera akutt eller kronisk og kan vera symptom på ei rekkje ulike medisinske tilstandar, inkludert blokkering av luftvegane, luftvegssjukdommar (t.d. astma og bronkitt), hjartesjukdommar og blodmangel. Opplevd andenød kan òg henge saman med hyperventilering, ein akutt tilstand som ofte er utløyst av angst.
102

**102** var eit normalår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen. I Romarriket var det kjent som året då Ursus og Sura var konsular (eller sjeldnare, 855 ab urbe condita). 

## Hendingar
* Keisar Trajan kom tilbake til Roma etter eit vellukka felttog mot Dacia.
* Sukker i urinen blei kjend som eit sjukdomsteikn i India.

## Døde
* Pave Klemens I døydde i følgje tradisjonen martyrdøden dette året.
* Martialis, romersk diktar (eller 103 eller 104)
103

**103** (romartal CIII) var eit normalår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen.
## Hendingar
* Manius Laberius Maximus blei romersk konsul i fellesskap med keisar Trajan.

* Eit tempel til Ba'al blei reist i Palmyra i Syria.

## Døde
* Sextus Julius Frontinus, romersk aristokrat og forfattar
* Martialis, romersk diktar (eller 102 eller 104)
104

**104** var eit skotår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen.
## Hendingar
* *Ulpia Noviomagus Batavorum*, i våre dagar kjend som Nijmegen, fekk rettar som marknadsstad av den romerske keisaren Trajan.
*Apollodorus av Damascus fekk bygd ei steinbru over Donau som var over 1 km lang, nesten 20 meter høg og 15 meter brei. Brua band saman noverande Serbia med Romania, då kjend som Dacia.

## Fødde
* 

## Døde
* Martialis, romersk diktar (eller 102 eller 103)
105

**105** var eit normalår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar
* Etter at keisar He av Han døydde fekk keisarinne Deng Sui plassert sonen sin, den knapt tre månader gamle Long (seinare Shang), på trona.
* Den kinesiske evnukken Cai Lun fekk æra for å ha funne opp ein betre teknikk for å laga papir.

## Fødde
* Keisar Shang av Han

## Døde
* Keisar He av Han 
* Pacorus II av Partia
107

**107** var eit normalår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen.

## Hendingar
* Aleksander blei vald til pave etter Evaristus (dette året, 106 eller 109).

## Fødde
* 

## Døde
*
106

**106** (romartal CVI) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen.
## Hendingar
* Trajanus overvann kong Decebalus av Dakia (i dagens Romania), og Dakia blei ein romersk provins.
* Petra (i dgens Jordan) blei del av Romarriket.
* Aleksander blei vald til pave etter Evaristus (dette året, 107 eller 109).
* Primus blei patriark i Alexandria.

## Døde
* 
* Pave Evaristus (dette året, 107 eller 109).
* Han Hedi, keisar av det austkinesiske Handynastiet
* August eller september – Han Shangdi, keisar av det austkinesiske Handynastiet
108

**108** var eit skotår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen. I Romarriket var det kjend som året då Trebonius og Bradua var konsular (eller sjeldnare, år 861 ab urbe condita).

## Hendingar

* Tacitus skreiv sitt verk *Historiae*, som tok for seg perioden 69–96 (omtrentleg år)
* Bygginga av Tropaeum Traiani i den romerske provinsen Dacia (no Romania) tok til.

## Fødde
* 

## Døde
*
120

**120** (romartal CXX) var eit skotår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen.
I samtida i Romarriket var det kjent som året då Severus og Fulvus var konsular (eller sjeldnare år 873 ab urbe condita).

## Hendingar
*Foss Dyke blei bygd i Romersk Britannia (omtrentleg år).
* Keiser Hadrian gjenoppbygde Pantheon i Roma  (omtrentleg år).

## Fødde
* 8. februar: Vettius Valens, gresk astrolog
* Irenaeus, kristen biskop og apologet
* Lukianos, syrisk retorikar og satirikar

## Døde
* 
* Plutarkos, gresk historikar og forfattar
* Dio Chrysostomos, gresk historikar
116

Året **116** var eit skotår som starta på ein tysdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar
#### I romarriket:
* Keisar Trajan fullførte invasjonen av Partia ved å ta byane Seleukia, Babylon, Ktesifon og Susa. 
* Trajan gjorde Syria til ein romsersk provins og kryssa Tigris for å annektere Adiabene. Han gjekk med hæren sin åt Persiabukta og tok over landområde som vart provinsen Partia.
* Trajan fjerna Osroes I som konge av Partia, og sette inn sonen hans, Parthamaspates, i staden. Parthamaspates romaniserte namnet sitt åt Parthicus.
* Trajan sende ut to ekspedisjonsstyrker. Éi, samansett av delar av Legio III Cyrenaica, for å undertrykkje revolusjonen i Judea og den andre, Legio VII Claudia, for å gjenopprette orden på Kypros.
* Trajan sende *laureatae* til det romerske senatet på grunn av sigrane sine og sidan han hadde teke over Partia.
* Quintus Marcius Turbo siglde åt Alexandria og slo jødene i fleire feltslag.
* Ei jødisk oppstand mot Rom mislykkast.

## Fødde
* Liang Na, kona åt keisar Shùn av Hàn

## Døde
* Ban Zhao, den fyrste kvinnelege kinesiske historikaren (f. år 45)
* Sankt Quirinus av Neuss, romersk kristen martyr
* Sankt Zacchaeus av Jerusalem, biskop i Jerusalem

## Kjelder
**Denne artikkelen byggjer på [[:en:116|116]] frå  den 16.06.2017.*
Kronisk obstruktiv lungesjukdom

**Kronisk obstruktiv lungesjukdom**, ofte forkorta til **KOLS**, er ein samlediagnose for ei rad nærskylde sjukdommar med kronisk og meir eller mindre irreversibel nedsetjing av lungefunksjonen. Diagnosar som høyrer til under denne samletermen inkluderer kronisk astmatisk bronkitt, kronisk bronkitt med obstruksjon, bronkiektasi og lungeemfysem.

KOLS blir ofte utløyst av vedvarande irritasjon av luftvegane. Den vanlegaste årsaka er tobakksrøyking, og tilstanden blir difor ofte kalla «røykjarlunge». Men sjukdommen kan òg vera arveleg (t.d. som resultat av α₁-antitrypsinmangel) og/eller ha samanheng med anatomiske faktorar som t.d. tønnebryst (auka AP-diameter), fuglebryst (pectus carinatum) eller traktbryst (pectus excavatum).

## Bakgrunnsstoff
* «COPD (Chronic Obstructive Pulmonary Disease)» frå MedlinePlus (hovudsakleg engelsk, noko spansk)
* Kols i Folkehelseinstituttet.
127

Året **127** var eit normalår som starta på ein tysdag i den julianske kalenderen.
## Hendingar
### Etter stad
#### Romarriket
* Keisar Hadrian kjem att åt Roma etter ein tur på sju år åt dei romerske provinsane.
* Hadrian bestemmer at kristne ikkje skal avrettast utan rettssak etter råd frå hans prokonsul for Asia, Minucius Fundanus.

#### India
* Kanishka I byrjar å styre i Kusjanriket (omtrentleg dato).

### Etter tema
#### Religion
* Filosofen Karpokrates avviser eigarskap av eigedom som ukristent.

## Fødde
* Zheng Xuan, kinesisk filosof (d. 200)

## Døde
* Plutark, gresk historikar (fødd ca. år 46)
132

**132** (**CXXXII**) var eit skotår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjent som året då Serius og Sergianus var konsular, eller sjeldnare som år 885 ab urbe condita.

## Hendingar
* Simon bar Kokhba leia Bar Kokhba-opprøret mot romersk styre i Judea.

## Fødde
* Keisar Huan av Han
* Tao Qian, kinesisk guvernør

## Døde
* Sun Cheng, keisarleg evnukk under Han-dynastiet
133

**133** (**CXXXIII**) var eit normalår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjent som året då Hiberus og Sisenna var konsular (eller sjeldnare som år 886 ab urbe condita).

## Hendingar
* Keisar Hadrian av Romarriket sende generalen Sextus Julius Severus frå Britannia til Judea for å slå ned Bar Kokhba-opprøret.

## Fødde
* Athenagoras frå Aten, gresk filosof og kristenforsvarar 
* Cai Yong, kinesisk fløytist og kalligraf (omtrentleg årstal) 
* Keisar Didius Julianus av Romarriket (eller 137)
135

## Hendingar
* Bar Kokhbá-opprøret (132–135) i Judea blei slege ned av Romarriket. Keisar Hadrian gav området namnet «Syria Palæstina».

## Fødde
* 

## Døde
*
142

**142** (romartal CXLII) var eit normalår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen.
I samtida i Romarriket var det kjent som året då Pactumeius og Quadratus var konsular (eller sjeldnare, år 895 ab urbe condita). 
## Hendingar
* Etter ordre frå Antoninus Pius byrja romarane bygginga av Den antoninske muren i noverande Skottland, då ei grense mot Caledonia.

* Markion hevda at Det gamle testamentet var uforeinleg med kristendommen.
* Pius I blei vald til pave etter Hyginus (dette året, 140 eller 146).
* Dette var det fyrste året i Hanan-æraen i det austkinesiske Han-dynastiet.
* Wei Boyang, ein kinesisk taoistisk alkymist, var den fyrste til å dokumentera ei tidleg form for krut.

## Fødde
* Papinianus, romersk jurist

## Døde
* Pave Hyginus, (eller 140)
146

**146** (romartal CXLVI) var eit normalår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen.

## Hendingar
* Han-dynastiet endra æranamn frå *Yongxi* (1. år) til *Benchu*.
* Han Zhidi blei keisar av Han-dynastiet i Kina etter Han Huandi
* Faustina den yngre blei gjeven tittelen *[[Augustus og augusta|augusta]]*, og blei romersk keisarinne.
* Chadae blei konge i det koreanske kongeriket Goguryeo.

## Fødde
* 11. april: Lucius Septimius Severus, romersk keisar

## Døde
* Han Zhidi, keisar av det kinesiske Han-dynastiet (forgifta)
* Sextus Erucius Clarus, romersk senator
## Kjelder
147

**147** var eit normalår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjend som året då Messalinus og Largus var konsular (eller sjeldnare, år 900 ab urbe condita).

## Hendingar
* Roma markerte sitt 900-årsjubileum.
* Marcus Aurelius blei utnemnd til tribun av keisar Antoninus Pius.
*  Vologases III døydde etter 42 år som herskar av Partia.
* Vologases IV blei konge av Partia etter Vologases III.

## Fødde
* Jia Xu, rådgjevar i det kinesiske Han-dynastiet

## Døde
*Kong Vologases III av Partia
154

**154** var eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjend som året då Aurelius og Lateranus  var konsular (eller sjeldnare, år 907 ab urbe condita).

## Hendingar
* 

## Fødde
* Bardaisan (Bardesanes), assyrisk gnostikar, astrolog og diktar

## Døde
* Pave Pius I (omtrentleg år)
164

## Hendingar
* Romerske styrkar i Britannia trekte seg tilbake frå Den antoninske muren i noverande Skottland, til Hadrians mur i noverande England.

## Fødde
* 

## Døde
*
170

**170** var eit normalår som byrja på ein søndag i den julianske kalenderen.

## Hendingar
* Keisar Marcus Aurelius gav ordre om at kristne og slavar skulle behandlast humant i Romarriket.

## Fødde
* Julia Domna, romersk keisarinne

## Døde
*
171

**171** var eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen.
I samtida i Romarriket var det kjent som året då Severus og Herennianus var konsular (eller sjeldnare, år 924 ab urbe condita). 

## Hendingar
* Keisar Marcus Aurelius skipa ein ny militærkommando, *praetentura Italiae et Alpium*. Aquileia fekk hjelp, og markomannarane blei drivne ut frå romersk territorium.

* Armenia og Mesopotamia blei protektorat i Romarriket.

## Fødde
* Sima Lang, kinesisk embetsmann og politikar
* Tian Yu, kinesisk general and politikar
* Xu Gan, kinesisk filosof og diktar
* Zhao Yan, kinesisk general og politikar

## Kjelder
172

**172** var eit skotår som byrja på ein tirsdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar
* 11. juni: «Regnmirakelet» i Mähren fann stad då den romerske legionen XII Fulminata var omringa av kvaderar (*quadi*), ein fiendtleg germansk stamme. Eit plutseleg regnskyll gjorde at dei trøtte og tørste romarane kunne få drikka og overvinna kvaderane. Også 174 blir oppgjeve som mogleg årstal for hendinga.

## Fødde
* Filostratos, gresk filosof (omtrentleg år)

## Døde
* Dou Miao av Han, kinesisk keisarinne

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder
174

**174** var eit normalår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjend som året då Gallus og Flaccus var konsular (eller sjeldnare, år 927 ab urbe condita).

## Hendingar
* «Regnmirakelet» i Mähren fann stad dette året (eller i 172) då den romerske legionen XII Fulminata var omringa av kvaderar (*quadi*), ein fiendtleg germansk stamme. Eit plutseleg regnskyll gjorde at dei trøtte og tørste romarane kunne få drikka og overvinna kvaderane.
*Keisar Marcus Aurelius av Romarriket skreiv sine *Meditasjonar* medan han var i felttog.
*Keisarinne Faustina den yngre følgde ektemaken Marcus Aurelius på fleire felttog. Aurelius gav henne tittelen *Mater Castrorum*, 'Leirmora'..
*Sauromates II blei konge av Det bosporanske riket etter far sin, Tiberius Julius Eupator.

## Fødde
* Jia Kui, general og politikar i Austlege Han i Kina

## Døde
* Tiberius Julius Eupator, klientkonge av Det bosporanske riket
* Pave Soter (Soterius), omtrentleg år

## Kjelder
176

**176** var eit skotår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen. I Romarriket på denne tida var det kjend som året då Proculus og Aper var konsular, eller sjeldnare, som år 929 ab urbe condita.

## Hendingar

* 27. november: Keisar Marcus Aurelius gav sonen Commodus status som *[[imperator]]* og gjorde han til øvste leiar for  dei romerske legionane.
* 23. desember: Marcus Aurelius og Commodus gjekk inn i Roma i triumf etter ein militærkampanje nord for Alpane der dei sigra over germanske stammar.

## Fødde
* Fa Zheng, rådgjevar til keisar Liu Bei av Shu Han

## Døde
* 

## Kjelder
177

## Hendingar
* Lucius Aurelius Commodus Antoninus blei keisar av Romarriket saman med far sin, Marcus Aurelius.
* Forfølgingar av kristne i Lyons: Ifølge *Historia Ecclesiastica* av Eusebius gjekk romarar i Lyons laus på kristne, som blei utestengde frå offentlege stader, arresterte, torturererte og drepne. Av martyrane er særleg heilage Blandina minna.

* Kinesiske styrkar leid eit stort nederlag mot samordna sentralasiatiske stammar leidde av xianbeiane.

## Fødde
* Cai Wenji, han-kinesisk diktar

## Døde
*
178

**178** var eit normalår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen. I Romarriket var det kjend som året då Scipio og Rufus var konsular, eller sjeldnare, som år 931 ab urbe condita.

## Hendingar
* 
* Bruttia Crispina gifta seg med keisar Commodus av Romarriket og blei gjeven tittelen «augusta».
* Keisar Marcus Aurelius og sonen Commodus kom fram til Carnuntum i Pannonia, og reiste vidare til Donau for å kjempa mot markomannarane.

## Fødde
* 

## Døde
* Keisarinne Song av Han
184

**184** var eit skotår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjend som året då Eggius og Aelianus var konsular (eller sjeldnare, år 937 ab urbe condita).

## Hendingar
* To opprør braut ut i Kina: Liangprovinsopprøret i dagens Wuwei, og Gul turban-opprøret, som truga Han-hovudstaden Luoyang.
*Beolhyu blei konge av det koreanske kongeriket Silla etter Adalla.

## Døde
* Adalla av Silla
* Bo Cai, leiar for Gul turban-opprøret
190

**190** (romartal CXC) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjend som året då Aurelius og Sura var konsular (eller sjeldnare år 943 ab urbe condita). 
## Hendingar
* 

## Fødde
* Ma Su, kinesisk general og strateg

## Døde
* Athenagoras, gresk filosof og tidleg kristen apologet
191

**191** (romartal CXCI) var eit normalår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjend som året då Apronianus og Bradua var konsular, eller sjeldnare år 944 *[[ab urbe condita]]*.

## Hendingar
* Vologases V av Partia etterfølgde faren sin Vologases IV som konge av Partia.

* Roma blei råka av ein bybrann som varte i fleire dagar og øydela fleire offentlege bygningar,  mellom anna tempelet til Pax med biblioteket der og Vestatempelet. Etter brannen, i 191 eller 192, bygde keisar Commodus opp byen att og endra samstundes namnet hans til «Colonia Lucia Aurelia Nova Commodiana», etter seg sjølv. Han endra også sitt eige namn, dei på månadane, det romerske senatet, legionane, flåten som importerte korn frå Afrika til Roma og romarane sjølv, som skulle kalla seg *commodianus*.

*Vasudeva I blei herskar av Kusjan seinast dette året.

## Døde
*  Vologases IV av Partia
* Sun Jian, kinesisk krigsherre, posthumt utnemnd til keisar Wulie av sonen Sun Quan

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:191|191]]» frå , og «[[:fr:191|191]]» frå  den 24. februar 2015.*
192

**192** (romartal CXCII) var eit skotår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjend som året då Aelius og Pertinax var konsular (eller sjeldnare,  945 ab urbe condita). 

## Hendingar
* Det nerva-antoninske dynastiet enda i Romarriket då keisar Commodus blei drepen. Dette førte til nok ein borgarkrig i riket.

## Fødde
* Keisar Gordian II av Romarriket

## Døde
* 22. mai: Dong Zhuo, kinesisk krigsherre  under Han-dynastiet (snikmyrda)
* 31. desember: Keisar Commodus av Romarriket (snikmyrda)
193

**193** (romartal CXCIII) var eit normalår som byrja på ein måndag etter den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjend som året då Sosius og Ericius var konsul (eller sjeldnare som år 946 ab urbe condita). Det er også blitt kjend som året med fem keisarar, då fem pretendentar gjorde krav på den romerske keisartrona.

## Hendingar
*1. januar: Det romerske senatet valde Publius Helvius Pertinax til å bli keisar etter Commodus, mot hans vilje. 
*28. mars: Pertinax blei drepen av medlemmer frå Pretorianargarden. Keisartittelen blei auksjonert bort med Marcus Didius Julianus som vinnar - han gav 300 millionar sestertiar for trona. Dei romerske guvernørane Clodius Albinus  i Britannia og Pescennius Niger i Syria gjorde også krav på trona med støtte frå troppane sine.
*14. april: Lucius Septimius Severus blei utropt til keisar av troppane sine ved Carnuntum i Illyricum (Balkan). Han drog med hæren sin på 16 legionar til Roma.
*1. juni: Septimius Severus gjekk inn i Roma og fekk Julianus avretta. Han erstatta Pretorianargarden med ei styrke på 15&nbsp;000 mann frå Donau-legionane. Han nedkjempa seinare Pescennius og gjekk inn på ein avtale med Clodius Albinus.

## Fødde
* 

## Døde
* 28. mars: Keisar Pertinax av Romarriket 
* 1. juni: Keisar Didius Julianus av Romarriket
194

**194** (romartal CXCIV) var eit normalår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjend som året då Septimius og Septimius var konsular, eller sjeldnare som år 947 ab urbe condita. 
## Hendingar
* Slaget ved Issus: Den romerske keisaren Septimius Severus marsjerte med 12 legionar til Cilicia og nedkjempa Pescennius Niger, guvernøren av Syria. Pescennius trekte seg tilbake til Antiokia og blei avretta av troppane til Severus.
* Septimius Severus byrja ei omleiring av Bysants (194-196). Bymurane blei stygt øydelagde.

## Fødde
* 

## Døde
*
195

**195** (romartal CXCV) var eit normalår som byrja på ein onrsdag. I samtida i Romarriket var det kjend som året då Scrapula og Clemens var konsular, eller sjeldnare som år 948 ab urbe condita.

## Hendingar
; Romarriket
* Keisar Septimius Severus fekk det romerske senatet til å erklæra Commodus som guddommeleg i eit forsøk på å innynda seg hjå familien til Marcus Aurelius.
* Kong Vologases V av Partia og andre austlege fyrstar støtta Pescennius Niger sitt krav om keisartrona. Provinsen Mesopotamia gjorde opprør med støtte frå Partia. Keisar Severus drog til Mesopotamia for å kjempa mot partarane.
*Den romerske provinsen Syria blei delt opp og rolla til Antiokia minska. Romarane annekterte dei syriske byane Edessa og Nisibis.
*Den sju år gamle sonen til Severus, Lucius Septimius Bassianus (Caracalla), endra namnet sitt til «Marcus Aurelius Antoninus» for å styrka banda til Marcus Aurelius-familien. Han blei også gjeven tittelen cæsar.
*Clodius Albinus, som var blitt utropt til keisar i Britannia, gjekk inn i Gallia med legionane sine. Etter å ha rekruttert fleire soldatar der blei han leiar for ein hær på 150&nbsp;000 mann.

; Kina (Han-dynastiet)
* Den siste Han-keisaren Xian av Han flykta frå Chang'an der han hadde vore kontrollert  av Li Jue og Guo Si. Han levde deretter eit omflakkande og fattig liv med hoffet sitt.

## Fødde
* 

## Døde
* 

## Bakgrunnsstoff