open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Đavolja Varoš

**Đavolja Varoš** (serbisk Ђавоља Варош, tyder «Djevelbyen») er ein geografisk region sør i Serbia ved Radanfjella nær Kuršumlija. Regionen inneheld eksotiske formasjon skildra som jordpyramidar. Desse er skapt av erosjon.

Sidan 1959 har Đavolja Varoš vore verna av staten, og sidan 1995 har dei av den serbiske regjeringa hatt status som eit særskild viktig naturområde.

Kjelder under pyramidane har høgt mineralinnhald. Det er to kjelder: *Đavolja voda* («Djevelvatnet») med ekstremt surt vatn (pH 1,5) og høgt mineralinnhald (15 gram per liter vatn) og *Crveno vrelo* («Raudbrønnen»).

Đavolja Varoš er ein kandiat og ein av favorittane til å verte eit av dei sju naturlege underverka.. For tida ligg staden øvst i kategorien «Steinformasjon» og ligg an til å hamne i den siste avgjerande avstemninga mellom 21 kandidatar, som vert avgjort 31. juli 2009.

Formasjonane vart skapt for fleire millionar år sidan av vulkansk aktivitet. Det er fleire segner om korleis formasjonane vart skapt.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Đavolja Varoš|Đavolja Varoš]]» frå , den 20. mars 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
** http://www.serbia-tourism.org/srpski/tekst.php?podaci=priroda.txt&gde=dja
** kursumlija.pondi.hr

## Bakgrunnsstoff
* Mineralvatn i Đavolja varoš
* Đavolja varoš
* Djavolja Varos - eit mogeleg underverk 
* jos nesto o kursumliji i djavoljoj varosi
Luftfartstilsynet

**Luftfartstilsynet** er den norske staten sin uavhengige tilsynsmyndigheit for luftfart. Luftfartstilsynet ferdar ut dei fleste sertifikata, løyva og godkjenningane innan luftfarten og fører tilsyn med at alle aktørane i luftfartssystemet som er tildelt ei driftsløyving til luftfart eller luftfartsrelatert verksemd, utøver denne med heimel i lover og forskrifter. 

## Soge
Luftfartstilsynet blei stifta og skild ut i frå Luftfartsverket 1. januar 2000 med kontor i Oslo. Inntil da var det Luftfartsverket som lagde regelverk, dreiv verksemda og overvaka aktørane i luftfarten (Luftfartsverket inkludert).

Tilsynet blei vedtatt flytta til Bodø innan 1. januar 2007. Flyttinga fann stad over fleire år og har møtt motstand.

Sidan Luftfartstilsynet blei oppretta i 2000 er direktøren for etaten òg norsk luftfartsdirektør. Tidlegare var direktøren for Luftfartsverket norsk luftfartsdirektør. Det er ei åremålsstilling med ein åremålsperiode på seks år.

Ei av avdelingane i Luftfartstilsynet er Legenemnda for flygarar som er ein del av Flymedisinsk institutt ved Universitetet i Oslo som også er Luftforsvarets flymedisinske kompetansesenter.

### Luftfartsdirektørar
*2017– : Lars Kobberstad
*2012–2016: Stein Erik Nodeland
*2006–2012: Heine Richardsen
*2005–2006: Otto Lagarhus
*2000–2005: Per-Arne Skogstad

## Bakgrunnsstoff
*
Srijem

**Srijem** kan vere:
* det kroatiske namnet på sletteområdet Srem i Serbia og Kroatia
* Srijem i Sokolovac, ein busetnad i landkommunen Sokolovac i fylket Koprivnica-Križevci i Kroatia
Vidde

**Vidde** tydar eit ope fjellområde, som ligg høgare enn tregrensa og har lite vekst av tre. Kjende vidder i Noreg er Hardanger-, Røros- og Finnmarksvidda. Fleire av desse har reinsdyrstammer, ville eller tamme.
Statsministrar på Island

**Forsætisráðherra** Íslands (statsministeren på Island) er overhovud for regjeringa på Island tilsvarande statsministeren i Noreg. Den islandske statministeren blir formelt sett utnemnd av Den islandske presidenten. 

## Islandske heimestyreministrar
:Ráðherrar heimastjórnar Íslands (på dansk *Minister for Island*), frå før Island fekk indre sjølvstyre

## Islandske statsministrar

### Statsministrane på det sjølvstyrte Island
:Det sjølvstyrte kongeriket Island (1. des. 1918 - 17. jun. 1944)

### Statsministrar for det sjølvstendige Island
: Lýðveldið Ísland (frå 17. jun. 1944)

## Sjå au
* Islandsk politikk
* Presidentar på Island
* Utanriksministrar på Island
* Finansministrar på Island
* Alltingspresidenten
Kosovisk geografi

**[[Kosovo]]** er eit omstridd land på Balkan i Europa. Det har eit areal på om lag  med folketal på om lag 2 millionar innbyggjarar.

## Klima
Kosovo ligg mellom Middelhavet og fjellområde søraust i Europa på Balkanhalvøya. Denne geografiske plasseringa fører til store årlege temperaturvariasjonar. Sommartemperaturen kan nå over 30&nbsp;°C, medan vintertemperaturen -10&nbsp;°C. Kosovo har eit fuktig kontinentalklima, med varme somrar og kalde, snørike vintrar.

## Fjell og fjellkjeder

Det meste av Kosovo har eit fjellterreng. Šarfjella ligg i sør og søraust og grensar til Nord-Makedonia. Dette er ein av dei mest populære turist- og skistadene i regionen, med Brezovica og Prevalac som dei største turistsentra. Det høgaste fjellet i Kosovo er Đeravica med ei høgd på 2656 moh. og ligg sørvest i landet ved grensa til Albania.

Kopaonikfjella ligg i nord. Dei sentrale regionane Drenica, Crnoljeva og den austlege delen av Kosovo, kalla Goljak, er hovudsakleg åslendte område.

## Hydrologi

Kosovo grensar ikkje til sjø, men har fleire kjende elvar og innsjøar innanfor grensene sine. Dei største elvane er Kvite Drin, som renn mot Adriahavet, med Erenik som den største sideelva, Sitnica, Sør-Morava i Goljak og Ibar i nord. Dei strørste innsjøane er Gazivodasjøen (380 million m³) i nordvest, Radonjićkosjøen (113 million m³) i sørvest, Batlavasjøen (40 million m³) og Badovacsjøen (26 million m³) i nordaust. Andre mindre fjellvatn er Liqeni i Zemrës, Đeravicasjøen og Liqenatsjøen.
Kosovo har òg nokre fossefall: 
* Den 25 meter høge Drinfossen ligg ved munningen til Kvite Drin. 
* Mirušadalla er ei rekkje fossefall på Mirušaelva (ei sideelv til Drin) i kommunen Mališevo vest i Kosovo.

## Rugovadalen og kløfta
Ein av dei mest prominente geologiske formasjonane er Rugovakløfta i Prokletije. Den 25&nbsp;km lange kløfta nær grensa til Montenegro vart danna av Pećka Bistrica. Kløfta vart erklært eit *verna nasjonamonument* i 1988, og skal inn i den foreslåtte Prokletije nasjonalpark.

## Sletter
Det er to store sletter i Kosovo. Metohija ligg vest i Kosovo og Kosovosletta ligg i aust. Mellom desse to er det eit område med låge åsar kalla Drenica.

Kosovosletta er i snitt 100 meter høgare enn sletta i Metohija. Middelhøgda på Kovososletta er 550 meter over havet, medan Metohijasletta er om lag 450 meter.

## Bakgrunnsstoff
* 

* Turistside

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Geography of Kosovo|Geography of Kosovo]]» frå , den 21. mars 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Bendix Ebbell

**Bendix Ebbell** () var ein norsk medisinar og teolog, kjend for misjonsarbeid på Madagaskar og interessa si for det gamle Egypt.

Ebbell var fødd i Christiania. He fekk grada cand.theol. i 1888 og cand.med. i 1892. Frå 1893 til 1912 arbeidde han som lege for dei norske misjonærane på Madagaskar. Han dreiv medisinsk forsking, mellom anna på mangelsjukdommar, og gav ut innsiktsfulle studie om beri-beri og rakitt. I 1903 gav han ut musikken til den madagassisk-lutherske salmeboka.

Han gifta seg med Anna Margrethe Dahle, som sjølv var dotter av ein misjonsprest og oppvaksen på Madagaskar, i 1894. Han grunnla eit sjukehus i den norske misjonsstasjonen Antsirabé. Det blei brend ned av motstandarar mot det franske kolonistyret i 1896, men raskt attreist av Ebbell.

Bendix Ebbell var òg interessert i egyptologi, særleg gammalegyptisk medisin. Han omsette to papyrusar, «Papyrus Ebers» frå 1500-talet f.Kr. og Papyrus Edwin Smith frå 1600-talet f.Kr. 

I 1912 kom Ebbell tilbake til Noreg og blei distriktslege i Sandnes. Frå 1917 til 1935 var han fylkeslege i Rogaland og distriktslege i Hetland.

Bendix Ebbell var medlem av hovudstyret i Det Norske Misjonsselskap frå 1924 til 36. Han blei vald inn i Det Norske Videnskaps-Akademi i 1937.

## Kjelder

* 
* Bendix Ebbell i Norsk Biografisk Leksikon ved snl.no
Bendix Joachim Ebbell

**Bendix Joachim Ebbell** () var ein norsk forfattar fødd i Christiania. 

Ebbell skreiv ungdomsbøker som *Vi på løkken* (1900), *Gutter som blev mænd* (1911), *Veien mot nord* (1925) og *De som drog ut* (1925). Han skreiv òg lystspelet *Menneskebørn* som blei oppført på Nationaltheatret i 1908. Ebbell bidrog òg med nokre delar av *[[Grimstad]] bys historie* (1928).

Bendix Ebbell var gift med forfattaren Clara Thue Ebbell.

## Kjelder

* 
* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bendix Joachim Ebbell|Bendix Joachim Ebbell]]» frå , den 21. mars 2009.* 


## Bakgrunnsstoff
* Digitaliserte bøker av Ebbell på NBdigital
Bente

**Bente** er eit kvinnenamn danna som ei kortform Benedikte som har opphav i det latinske *Benedictus*, 'signa'.

Bente har norsk namnedag den 8. oktober.

Andre former av namnet er Bende, Benta, Benthe og Bentha. Bent, Bengt, Bendik og Benedikt er nærskylde mannsnamn.

## Bruk
Namnet var lite brukt på første halvdel av 1900-talet, men bruken tok til å veksa rundt 1960. Han voks til to toppar, ein på over 0,4% for Benedicte mot slutten av 1980-åra og ein på 0,25 % for Benedikte mot slutten av 1990-åra, og gjekk så raskt ned igjen. I 2009 var det 1&nbsp;367 norske kvinner som heitte Benedikte og 2&nbsp;633 som heitte Benedicte.

Namnet er brukt i Danmark og Noreg. Bente var blant dei mest brukte namna på nyfødde jenter i Noreg på 1950- og 1960-talet, men fall sidan raskt i popularitet.

## Namneberarar
* Bente Børsum (f. 1934), norsk skodespelar
* Bente Erichsen (f. 1949), norsk filmskapar og direktør
* Bente A. Landsnes (f. 1957), administrerande direktør ved Oslo Børs
* Bente Kahan (f. 1958), norsk musikar og skodespelar 
* Bente Træen (f. 1958), norsk forfattar
* Bente Nyland (f. 1958), norsk geolog
* Bente Thorsen (f. 1958), norsk politikar (FrP)
* Bente Pedersen (f. 1961), norsk forfattar
* Bente Skari (f. 1972), norsk langrennsløpar
* Bente Nordby (f. 1974), norsk fotballspelar
* Bente Kvitland (f. 1974), norsk fotballspelar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bente|Bente]]» frå , den 21. mars 2009.*
Bente Pedersen

**Bente Pedersen** () er ein norsk forfattar. Ho har skrive dikt, noveller og romanar men er best kjend for bokseriar som *[[Raija]]* (40 bøker), *Rosa* (35 bøker), *Sara* (6 bøker), *Liljene* (3 bøker) og *Huset Arent* (21 bøker).

Pedersen er fødd og voks opp i Storfjord kommune, og seinare busett i Skibotn.

## Sjå òg
Finn Arnesen 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bente Pedersen|Bente Pedersen]]» frå , den 21. mars 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* Bente Pedersen i Dagbladet Forfatter
* Bente Pedersen i NRK Forfatter
Byar i Serbia

Det grunnleggjande nivået i lokalstyret i Serbia byggjer på **byar** og kommunar, som er grupperte i 29 adminstrative distrikt, bortsett frå hovudstaden Beograd, som ikkje er del av noko distrikt, men som har status på same nivå som distrikta.

Serbisk statisisk sentralbyrå klassifiserer busetjingane på dette adminstrative nivået som *urbane* (byar) eller *landlege* (kommunar). Denne inndelinga er ikkje berre avhengig av storleik, men òg administrative og lovmessige krav. Byane har ein særeigen status med sjølvstyre og eit bystyre, samt ein folkevald borgarmeister.

Det er (2024) 145&nbsp;kommunar og 29 byar i Serbia. Somme av dei største byane er delte inn i bydelskommunar.

## Byrettar
I 2024 har følgjande stader offisielt byrettar: 
* Beograd
** Bydelskommunen Barajevo
** Bydelskommunen Čukarica
** Bydelskommunen Grocka
** Bydelskommunen Lazarevac
** Bydelskommunen Mladenovac
** Bydelskommunen Novi Beograd
** Bydelskommunen Obrenovac
** Bydelskommunen Palilula
** Bydelskommunen Rakovica
** Bydelskommunen Savski Venac
** Bydelskommunen Sopot
** Bydelskommunen Stari Grad
** Bydelskommunen Surčin
** Bydelskommunen Voždovac
** Bydelskommunen Vračar
** Bydelskommunen Zemun
** Bydelskommunen Zvezdara
* Bor
* Čačak
* Jagodina
* Kikinda
* Kragujevac
* Kraljevo
* Kruševac
* Leskovac
* Loznica
* Niš
** Bydelskommunen Crveni Krst
** Bydelskommunen Medijana
** Bydelskommunen Niška Banja
** Bydelskommunen Palilula
** Bydelskommunen Pantelej
* Novi Pazar
* Novi Sad
* Pančevo
* Pirot
* Požarevac
** Bydelskommunen Kostolac
** Bydelskommunen Požarevac
* Priština (under kontroll av republikken Kosovo)
* Prokuplje
* Šabac
* Smederevo
* Sombor
* Sremska Mitrovica
* Subotica
* Užice
** Bydelskommunen Sevojno
** Bydelskommunen Užice
* Valjevo
* Vranje
** Bydelskommunen Vranje
** Bydelskommunen Vranjska Banja
* Vršac
* Zaječar
* Zrenjanin

## Busetnader i Serbia

Stader i regionen Kosovo og Metohija er ikkje kontrollerte av Serbia, men er under kontroll av den delvis anerkjende sjølvstendige republikken Kosovo og derfor ikkje i tekne med i dei siste folketeljingane i Serbia. I resten av Serbia er dei største busetnadene:

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:List of cities in Serbia|List of cities in Serbia]]» frå , den 21. mars 2009.* 

### Referansar





## Bakgrunnsstoff
Clara Thue Ebbell

**Clara Thue Ebbell** () var ein norsk forfattar fødd i Grimstad. 

Ho skreiv faktabøker og skjønnlitteratur for ungdom, mellom anna fleire biografiar om kvinner. Ebbell var og aktivt med i kvinnesaka.

Clara Thue Ebbell var gift med forfattaren Bendix Joachim Ebbell. Ho var elleve år yngre, og levde som enkje etter han i 34 år.

## Verkliste
* *Hun som skrev Onkel Toms hytte* (1916)
* *[[Katharina von Bora]]* (1917) 
* *Da Mayflower drog* (1920)
* *Catherine Booth* (1929)
* *Fire på egen hånd* (1935, 1959)
* *Cathinka Guldberg* (1940)
* *[[Der går et stille tog]]* (1941)
* *Maja* (1960) 
* *I ungdomsbyen med Henrik Ibsen* (1966)

## Kjelder
* 

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bendix Joachim Ebbell|Bendix Joachim Ebbell]]» frå , den 21. mars 2009.*
Pauline

**Pauline** er eit opphavleg fransk kvinnenamn danna av det romerske slektsnamnet *Paulinus* som igjen var danna av namnet *Paulus* som betyr 'liten'. Paul er ei mannleg form av namna, medan **Paulina** og Paula er nærskylde kvinnenamn.

På norsk blir namnet gjerne uttalt med tre stavingar, medan det på fransk og engelsk blir uttalt meir som *pålin*.

Pauline har namnedag den 22. mars.

## Namneberarar
* Pauline av Württemberg (1800–1873)
* Pauline av Württemberg (1810–1856), prinsesse av Württemberg
* Pauline Johnson (1861–1913), kanadisk forfattar
* Pauline Hall (1890-1969), norsk musikar og komponist
* Pauline Kael (1919–2001), amerikansk filmkritikar
* Pauline Oliveros (f. 1932), amerikansk musikar
* Pauline Gedge (f. 1945), newzealandsk forfattar
* Julia Pauline Boracco Braaten (f. 1991), norsk skodespelar
* Pauline Taylor, britisk songar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Pauline|Pauline]]» frå , den 21. mars 2009.*
L`Homme Armé

**L´homme Armé** (den væpna mannen), er ei kjend fransk vise frå 1400-talet. Songen handlar om ein leigesoldat. Desse var svært frykta og vidgjetne i samtida. 

Teksten fortel at ein skal ottast den væpna soldaten, og krev at alle skal kle seg i jarnskrud. Melodien er truleg laga av Antoine Busnoys.

Sjølv om visa er verdsleg, og moglegvis ei folkevise, vart han tidleg nytta som førelegg for messer, og det var skrivne mange L`homme Armé-messer frå 1450 og opp mot 1600. Melodien har truleg vore den vanlegaste cantus firmus-melodien i renessansen.

{spire}
.
Kåre Nordstoga

**Kåre Nordstoga** () er ein norsk musikar med orgel som hovudinstrument. Frå 1984 har han vore domorganist i Oslo domkyrkje.

Under Spellemannprisen 1994 vann Nordstoga saman med Knut Buen og Leif Rygg klassen folkemusikk/ gamaldans for plata *Bjølleslåtten*. 

I 2006 fekk Nordstoga Lindemanprisen.

## Kjelder
Overformynderiet

**Overformynderiet** har som oppgåve å vareta umyndige - mindreårige og umyndiggjorde - sine interesser, særleg på det økonomiske området. Dei syter for oppnemning av verje og hjelpeverje og fører tilsyn med desse. Overformynderiet forvaltar midlar for dei umyndige, og fører kontroll i dei tilfella der verje eller hjelpeverje forvaltar midlar. Overformynderiet fattar vedtak i ein del viktige saker, så som om ein umyndig skal selje fast eigedom, bruke eller fråfalle odelsrett. 

Det er eit overformynderi i kvar kommune. Oppgåvene til overformynderiet blir regulert av verjemålslova. Fylkesmannen er klageinstans. 

Ei av dei mest praktiske problemstillingane er at overformynderiet tar kontroll over pengane viss eit barn arvar meir enn kr 75.000.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Verjemålslova av 1927
Julirevolusjonen

**Julirevolusjonen** var eit opprør som fann stad i Frankrike i tida frå 26. juli til 29. juli 1830. Resultatet av opprøret var at den franske restaurasjonspolitikken etter 1815 vart stogga, vidare borgarrettar vart innførte, og den franske kongen gjekk av. Victor Hugo kallar opprøret «ein halv revolusjon» etterdi dette var eit opprør frå borgarskapet, og sidan arbeidarklassa ikkje var med i stor grad.

## Bakgrunn og utvikling

Bakgrunnen for revolusjonen låg i misnøya med politikken til kong Charles X, som førte Frankrike meir og meir attende mot einevaldstida. Utpå våren 1830 tok han til å snevre inn ytringsfridomen, og dette førte til store protestar då sommaren kom.

Den første reaksjonen mot kongen kom alt den 18. mars, då kongen innsette fyrsten av Polignac, Auguste av Polignac, som ny statsminister. Dette valet vart fordømt av båe kammer i det franske parlamentet, utan at dette førte til noko. Polignac var kjend for reaksjonære haldningar. I månaden som følgde var det harde dragkampar mellom kongen og parlamentet, ei stode som enda med at kongen oppløyste båe kammera og skreiv ut nyval den 16. mai.

Opprøret eksploderte same dag som kongen gav bod om at ytringsfridomen skulle snevrast inn. Det kom til folkeopprør i Paris og fleire andre stader den 27. juli. Etter tre dagar fekk kongen nok, innsette Ludvig Philip som regent i Frankrike, og gjekk endeleg av 2. august. Ludvig Philip vart lovleg vald til fransk konge av parlamentet den 7. august. Frå no var det og vedteke av tricoloren skulle vera den offisielle franske nasjonalflagget. Uka etter vart ei ny grunnlov vedteke, som innførte konstitusjonelt monarki. Lova var ikkje overveldande radikal. Den katolske trua vart statsreligion, og pressesensuren vart halden i hevd.

## Verknad

Etter Julirevolusjonen gjekk det ei båre av liknande opprør gjennom andre europeiske land. Inspirert av det som hadde hend i Frankrike, gjorde Belgia opprør mot Nederland same haust, og Belgia vart skipa som sjølvstendig stat. Det vart og opprør i dei tyske statane. Noko seinare på året kom det til opprør i Polen, men dette vart brutalt slege ned på av Russland. Hendingane i 1830 var til stor inspirasjon for den gryande sosialismen, og mellom anna hylla av Henrik Wergeland, som vart svært radikalisert etter ei vitjing til Frankrike i 1831.

I Frankrike blei Julirevolusjonen etterfølgd av Julimonarkiet.
Det konstitusjonelle monarkiet som vart oppretta etter 1830 synte seg snart å vera langt frå rettvist. Nye oppstandar vart slegne ned alt året etter, og seinare opprør vart tekne på same vis (mellom anna skildra i *[[Les Miserables]]*). Den vedvarande misnøya med kongedømet rydda vegen for den andre franske republikken, som vart oppretta etter Februarrevolusjonen.

## Kjelder

* Julirevolusjonen hjå Store norske leksikon
Semitrailer

**Semitrailer** (halvtilhengar) kviler framenden på ei svingskive på ei trekkvogn, medan den bakre delen har ein eller fleire (boggi) akslar. I daglegtale vert gjerne ordet nytta unøyaktig om vogntog med trekkvogn og semitrailer, eller direkte feilaktig om vogntog generelt.

Semitrailer kan ta lang last og har ofte litt større nyttelast enn eit vogntog med påhengs-/slepvogn. Største tillatne lengd på semitrailer i Noreg er 13,6 m og på trekkvogn pluss semitrailer 17,5 m.

Det finst mange typar semitrailer:
* Rett semitrailer, der heile lasteplanet har same høgd og ligg over svingskiva. 
* Tanksemi, der høgda under tanken er større i framkant, slik at han ligg over svingskiva.
* Jumbosemi, der den fremre delen av lasteplanet er så høgt at det ligg over svingskiva og den bakre delen er senka. 
* Svanehalshengar, der heile lasteplanet er senka og det berre er *svanehalsen* i framenden som er høg nok til at han ligg over svingskiva. Det finst fleire variantar av denne typen.

Ved hjelp av ein «dolly» kan ein semitrailar gjerast om til ei slepvogn og nyttast saman med ei trekkvogn utan svingskive. Dette er ikkje aktuelt i Noreg grunna maksimalt tilleten lengd, medan til dømes Sverige tillet slike vogntog. Frå 1. juni 2008 vart det starta ei prøveordning for såkalla modulvogntog på maksimalt 25,25 m lengd og 60 tonn total masse også i Noreg

## Galleri

Fil:Sisu truck Helsinki 1987.jpg|Sisu SM 260 trekkvogn med semitrailer.
Fil:Evans Transport WA09AZU.jpg|Scania R420 trekkvogn med semitrailer.
Fil:Trucks on the road in Jordan.JPG|Mercedes-Benz trekkvogn med semitrailer i Jordan.
Fil:A KrAZ-258 tractor truck and transport trailer.JPEG|Transport av langt gods med semitrailer (KrAZ 258 trekkvogn).
Fil:Truck in Monchegorsk.jpg|Kamaz trekkvogn med semitrailer i Montsjegorsk i Murmansk oblast i Russland.
Fil:Brno, Řečkovice, depozitář TMB, Škoda 706 RTTN a Karosa NO 80 (2).jpg|Skoda 706 RTTN trekkvogn med ein 1958-modell Karosa semitrailer-buss i Brno i Tsjekkia.


## Kjelder

* *Denne artikkelen er henta ut frå «[[Tilhengar]]», den 22. mars 2009.*
Slepvogn

**Slepvogn** er ein tilhengar som vert slepa etter si trekkvogn, som til dømes ein lastebil eller ein traktor. Slepvogn vert også omtala som «toaksla» eller oftare som «firehjulshengar». Dette tykkjest vera historisk betinga med ein aksling bakerst, og ein aksling montert under ei svingskive fremst på tilhengaren. Draget er festa til denne fremste akslingen og dermed svingar hengaren etter trekkvogna.

Slepvogner oppnår svært bra sporing (fylgjer i same spora som trekkvogna) når dei vert dregne av ei trekkvogn med stort overheng (avstand mellom bakre aksling og tilhengarkroken). Dei er samstundes mogleg å manøvrere svært smidig ved til dømes rygging, men grunna det ekstra leddet samanlikna med ei påhengsvogn, krev det litt meir trening å rygge med ei slepvogn.

## Slepvogn nytta som lastebilhengar

Slepvogner vert vanlegvis nytta som slep etter lastebil. Tilhengarane har då gjerne tre eller fire akslingar, men prinsippet er framleis aksling(ar) fremst og bakerst på tilhengaren.

I Noreg er det svært utbreidd med treaksla slepvogner. Tradisjonelt har det vore vanleg med ein enkelt aksling fremst, og (lang-)boggi bakst. I dag ser ein stadig fleire 3-aksla tilhengarar med boggi fremst og ein enkelt aksling bakst. Føremonnen med dette er å kunne laste gods direkte mot framveggen i skåpbilar utan å overbelaste den fremste akslingen. Samstundes gjev det mindre spenn mot bakken ved manøvrering i krappe svingar, noko som sparar underlag, dekk &ndash; og gjer hengaren lettare å trekke.

Fireaksla slepvogner består av boggi framme og bak, noko som tilseier ei tillaten totalmasse på 36 tonn (18+18). Den bakre boggien er iblant av typen «langboggi», noko som tilseier ei enno høgare tillaten totaltvekt på 38 tonn (18+10+10). Samstundes avgrensar norske reglar maksimal tillaten totalmasse for fireaksla slepvogner til 30 tonn. Difor er det ikkje så populært å nytte slike tilhengarar i Noreg.

## Kjelder


* *Denne artikkelen er henta ut frå «[[Tilhengar]]», den 22. mars 2009.* 


## Sjå òg
* Tilhengar
Modulvogntog

**Modulvogntog** er eit norsk omgrep for spesielle, ekstra lange og tunge vogntog som i utgangspunktet ikkje er tillatne på norske vegar. Frå 1. juni 2008 vart det starta ei prøveordning for modulvogntog med maksimal lengd på 25,25&nbsp;m og med ein masse på inntil 60&nbsp;tonn. Modulvogntog kan førebels berre nyttast på spesielt godkjende vegar, men Statens vegvesen vurderer, på oppdrag frå Samferdselsdepartementet, ei utviding av vegnettet.

I Sverige kan ordinære vogntog ha ei lengd på opp til 25,25 m , men opp til 24 m om visse krav vert tilfredsstilte, og ein masse på opp til 60 tonn , men det vert gjort forsøk med modulvogntog med ei største lengd på 30 m og ein største masse på 90 tonn . 

Andre europeiske land vurderer òg innføring av modulvogntog. Frankrike til dømes vurderer innføring av modulvogntog av same storleik som i Noreg . 

## Galleri

Fil:Scania puoliperävaunu ja keskiakseliperävaunu Rauma Finland.jpg|Eit finsk modulvogntog (type A); Scania trekkvogn med semitrailer og påhengsvogn.
Fil:Scania 113 B-train.jpg|Scania 113 trekkvogn med to semitrailerar (type B).
Fil:Scania (4-series) with EU-trailer. 25.25 meters.jpg|Scania trekkvogn med semitrailer på dolly (type D).
Fil:Täysperävaunurekka.jpg|Finsk modulvogntog; Renault Magnum trekkvogn med semitrailer og slepvogn.


## Kjelder

## Sjå òg
* Tilhengar
Kjerringa med staven

**Kjerringa med staven** er ei norsk folkevise, først nedteikna midt på 1800-talet. Handlinga i visa er lagt til Hakadalen i Nittedal.

Etter tradisjon frå Nittedal er visa ei nidvise om seterjentene i Kongsvangskogen, der bøndene frå Kirkeby og bygdene omkring hadde kyr på beite. Dei meinte dei fekk for lite smør ut frå mjølkemengda. Åtte pottar rømme - nær åtte liter – skulle gjeve eit kilogram smør, men ho Kari i visa fekk berre halvparten, eller fire merker. Det er nærliggande å mistenkje at han Ola hadde ete av rømmen til ho Kari.

## Teksten
Teksten vart første gong nedteikna av Ludvig Mathias Lindeman på midten av 1800-talet.
Visa finst i ulike versjonar; i Mads Bergs *[[Skulesongbok]]* er desse versa tekne med:

Kjerringa med staven 
høgt opp i Hakadalen! 
Åtte potter rømme, 
fire merker smør, 
såleis kinna Kari, 
Ola hadde før. 
Kjerringa med staven. 

Jente, høyr på meg, du, 
vil du gifte deg du; 
vil du vera kjerring, 
skal eg vera mann, 
vil du koke kaffi, 
skal eg bera vann. 
Jente, høyr på meg, du. 

Kjerringa med sekken 
hoppa over bekken. 
Så datt ho nedi, 
så blei ho våt, 
så fekk ho juling, 
så blei det låt. 
Kjerringa med sekken.

## Melodien
Melodien vart trykt første gong i Paris under namnet "Bondedans fra Bergens Stift i Norge". Tonen er truleg fleire hundre år gammal.

Den norske komponisten Johan Svendsen har brukt melodien til «Kjerringa med staven» i sin fjerde norske rapsodi for stort orkester, Op. 22».

## Kjelder
* Hakadal i Markadatabasen 
* DANSEGLEDE:
Norske- og utanlandske folkedansar til bruk i skule og førskule.
Tor Ole Skullerud

**Tor Ole Skullerud** () er ein norsk fotballtrenar. Han har vore trenar for G19-landslaget, Ullern, Bærum Sportsklubb og Vålerenga Fotball.
Gerd

**Gerd** eller **Gjerd** er eit førenamn frå norrønt *Gerðr* avleidd av *garðr* i tydinga «gjerde» eller «vern», og frå lengre kvinnenamn med denne endinga (t.d. Valgjerd). På tysk kan Gerd vera ei kortform av Gerhard.

Gerd har namnedag i Noreg og Sverige den 23. mars.

## Namneformer
Kvinnenamnet har ei anna form, Gerda, medan mannsnamnet kan ha formene Gert og Geert. Eit mannsnamn frå same rot (utan i-ljodbrigde) er Gard.

Namnelekkene *-gjerd* (òg stava *-gerd*) finst i ei rekke kvinnenman, som Asgjerd, Hallgjerd og Ingjerd.

## Bruk
Namnet Gerd er kjend på Island frå 900-talet, men i Noreg først frå 1800-talet. Gerd var blant dei mest brukte namna på nyfødde jenter i Noreg i perioden ca. 1910&ndash;1950. 

## Norrøn mytologi
Gjerd er namnet på ei gyger i norrøn mytologi som Frøy forelska seg i og gifta seg med, skildra i Skirnesmål.

## Namneberarar

### Kvinner
* Gerd Nyquist (1913–1984), norsk forfattar
* Gerd Kirste (1918-2004), norsk politikar
* Gerd Åsta Hjelm Arnesen (1919–2003), norsk komponist og tekstforfattar
* Gerd Mårtensson (f. 1919), svensk skodespelar
* Gerd Brantenberg (f. 1941), norsk forfattar
* Gerd Dvergsdal (f. 1946), norsk politikar
* Gerd-Liv Valla (f. 1948), norsk fagforeiningsleiar
* Gerd Janne Kristoffersen (f. 1952), norsk politikar
* Gerd Kvale (f. 1955), norsk psykolog

### Menn
* Gerd von Rundstedt (1875-1953), tysk offiser
* Gerd Albrecht (f. 1935), tysk dirigent
* Gerd Müller (f. 1945), tysk fotballspelar
* Gerd Binnig (f. 1947), tysk fysikar, vann nobelprisen i 1986

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gerd|Gerd]]» frå , den 22. mars 2009.*
Påhengsvogn

**Påhengsvogn** kan også verte omtala som enkelaksla sidan hengartypen i utgangspunktet er balansert over ein sentrert aksling. Likevel er det ofte slik at tilhengarane er utstyr med boggi/trippelboggi i staden for den eine akslingen. Grunna balanseringa rundt aksling(ane) midt under tilhengaren ber desse størsteparten av vekta medan berre ein liten del kviler på trekkvogna.

Tilhengarar til personbilar er vanlegvis av denne typen.

Påhengsvogner vert ofte vurdert som lettare å rygga med enn slepvogner.

## Lastebilhengar
Påhengsvogner er ofte nytta på grusbilar/dumparbilar. Tilhengartypen er også populær for volumkrevjande gods sidan han mogleggjer liten lysopning mellom trekkvogn og tilhengar. Går også gjerne under namnet *kjerre*.

## Traktortilhengar
Påhengsvogner til traktor er har oftast akslinga(ne) plassert så langt bak at ein stor del av tyngda til tilhengaren vert boren av traktoren. Dei er dermed ikkje balansert på same måten som dei andre påhengsvognene. Føremonnen med dette er at traktoren får meir vekt på bakakselen og dermed betre framkommelegheit.

Dette er den vanlegaste tilhengartypen for traktor i Noreg.

## Kjelder


* *Denne artikkelen er henta ut frå «[[Tilhengar]]», den 22. mars 2009.* 


## Sjå òg
* Tilhengar
* Traktortilhengar
Gerda

**Gerda** er eit kvinnenamn som kan vera avleidd av det norrøne ordet *garðr* som betyr ' gjerde' eller 'vern', ei kortform av kvinnenamn som Gerdeke eller Gertrud, eller ei kvinneleg form av det tyske mannsnamnet Gerd, ei kortform av Gerhard.

Gerd og Gerda har namnedag i Noreg og Sverige den 23. mars.

## Bruk
Gerda (norrønt *Gerðr*) er namnet på ei jotunkvinne i norrøn mytologi som Frøy forelska seg i og gifta seg med.

Namnet Gerd er kjend på Island frå 900-talet, men i Noreg først fra 1800-talet. Gerd var blant dei mest brukte namna på nyfødde jenter i Noreg i perioden ca 1910&ndash;1950. 

## Namneberarar

* Gerda Lundequist (1871–1959), svensk skodespelar
* Gerda Ring (1891–1999), norsk skodespelar og instruktør
* Gerda Madsen (1902–1986), dansk skodespelar
* Gerda Maurus (1903–1968), austerriksk skodespelar
* Gerda Taro (1910–1937), tysk fotojournalist
* Gerda Gilboe (f. 1914), dansk skodespelar og songar
* Gerda Neumann (1915–1947), dansk skodespelar og songar
* Gerda Lerner (f. 1920), austerriksk-amerikansk historikar
* Gerda van der Kade-Koudijs (f. 1923), nederlandsk idrettsutøvar
* Gerda Weissmann Klein (f. 1924), polsk forfattar
* Gerda Antti (f. 1929), svensk forfattar
* Gerda Nicolson, (1937–1992), australsk skodespelar
* Gerda Moter Erichsen (f. 1939), tysk-norsk filolog og omsetjar
* Gerda Hasselfeldt (f. 1950), tysk politikar
* Gerda Tolaas (f. 1965), norsk politikar

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gerda|Gerda]]» frå , den 22. mars 2009.*
Nanna

:*Sjå og [[namnet Nanna]]*

**Nanna Nepsdotter** er kona til Balder i norrøn mytologi . Nanna og Balder er båe æser. Nanna var dotter av ein Nep, og mor til guden Forsete. Ho er rekna til åsynjene, men det er sagt lite om kva område ho er gudinne for.

Nanna døydde av sorg då Balder døydde. Hjartet brast av sorg då ho såg Blader vart budd til bålferd. Då vart ho lagd på båten saman med Balder. Sjølv om Hermod rid til Hel for hente Balder tilbake til livet, lukkast han ikkje, og Nanna og Balder må bli i dødsriket.

I følgje Skaldskaparmål er Nanna ei av dei åtte åsynjene som er til stades i gildet til Ægir. Skaldskaparmål nyttar namnet hennar som kenning for ei gyger. 

I *[[Gesta Danorum]]* er Nanna emne for ei trette mellom Balder og Hod, som båe vil ha henne som kone. 

Etter *[[Chronicon Lethrense]]* er Nanna gift med kong Vigleik av Angeln. Ho er dotter av Hrœrekr Slöngvanbaugi, son av Hod. Nanna og Vigleik er foreldra til kong Vermund av Angeln.
Nevrofysiologi

**Nevrofysiologi** er eit fagfelt innan fysiologien som tek for seg funksjonane til nervesystemet. Feltet omfattar elektrofysiologi fordi nervar formidlar impulsar gjennom elektriske spenningsforskjellar, og nevrokjemi, fordi nervar overfører informasjon ved hjelp av kjemiske stoff, kjend som transmittersubstansar.

Klinisk nevrofysiologi er ein medisinsk hovudspesialitet som tek for seg sjukdommar i det sentrale og det perifere nervesystemet, i tillegg til i musklar og sanseorgan.

## Kjelder
*nevrofysiologi ved caplex.no
*Litt om spesialiteten Klinisk Nevrofysiologi  ved legeforeningen.no
Jeff Stinco

**Jean-François «Jeff» Stinco** () er ein fransk-canadisk musikar, og er best kjent som frontgitarist i bandet Simple Plan.

## Biografi
Jean-François Stinco, med kallenamnet JF og seinare Jeff, gjekk på skole i Montreal saman med Pierre Bouvier, Chuck Comeau og Sebastien Lefebvre. Han studerte klassisk gitar i 10 år ved musikkonservatoriet i Montreal, og er den einaste i gruppa som har formell musikkutdanning.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jeff Stinco|Jeff Stinco]]» frå , den 17. august 2010.*
Krimgotisk

**Krimgotisk** er ein dialekt av gotisk som vart tala av krimgoterane i nokre isolerte område av Krim, kanskje inntil så seint som 1700-talet. 

Svært lite av det krimgotiske språket har overlevd; all kunnskap om det byggjer på eit brev av den flamske 1500-talsambassadøren Ogier de Busbecq, som gjev ei liste på om lag 80 ord og litt innsikt i grammatikken.
Nokre av orda nedskrivne av de Busbecq er tydeleg germanske. Innsamlinga kan vera prega av hans eige flamske språk og det at den eine av informantane hans hadde gresk som morsmål og krimgotisk som andrespråk, medan den andre var ein opphavleg talar av krimgotisk som hadde gått over til gresk.

**Døme:**

## Bakgrunnsstoff
*Introduction to Crimean Gothic  ved utexas.edu
*Ogier de Busbecq sin tekst om krimgotisk (på latin)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Crimean Gothic|Crimean Gothic]]» frå ,  den 5. juli 2013.*  
 
*Introduction to Crimean Gothic  ved utexas.edu
Billboard

**Billboard** er eit USA-amerikansk musikkmagasin grunnlagt i 1894. Det er mest kjent for sine lister over dei mest selde platene i USA. Dei mest prestisjefylte listene er Billboard Hot 100 (for singlar) og Billboard 200 (for album). I tillegg har magasinet ei rekkje lister innan forskjellige musikksjangrar, både for singlar og album, og lister for songar som har fått mest speletid på radio.

## Historie

Fyrste utgåva av *Billboard* blei gjeven ut i Cincinnati i Ohio av William Donaldson og James Hennegan den 1. november 1894. Bladet tok for seg reklame og plakatindustrien, og hadde tittelen ***Billboard Advertising***. På denne tida var plakatar, annonsar i aviser og reklametavler eller  på offentlege stader dei viktigaste formene for reklame. Tittelen blei endra til *The Billboard* i 1897.

## Lister

*Billboard Hot 100. Sidan 5. desember 1998 har lista også hatt songar som ikkje er singlar.
*Hot Country Songs. Lista er mellom anna basert på tal på strøyming, tal på sal av digitale nedlastingar, og tal på avspeling av songar på radiostasjonar i USA. Slik har det vore sidan lista frå 20. oktober 2012.
:*Country Airplay. Lista har hatt namnet sidan 20. oktober 2012, men Billboard hadde tilsvarande liste berre for radioavspelingar i periodar av dei 23 føregåande åra.
*Top Country Albums
*Hot R&B/Hip-Hop Songs
*Hot Latin Songs
**Billboard* Global 200

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Billboard|Billboard]]» frå , den 22. mars 2009.* 

## Bakgrunnsstoff
* Billboard.com
Forsete

**Forsete** er i den norrøne gudelæra rettferdsguden. Han er sonen til Balder og Nanna. 

Forsete var ugift og budde i borga Glitne som hadde tak av sølv og søyler av gull.

Kvadet Gylfaginning i Snorres Edda omtalar Forsete slik:

:*Glitne er den tiande,* 
:*av gullstolpar boren,* 
:*med sølv, er taket tekt;* 
:*der Forsete bur* 
:*dei fleste dagar* 
:*og stiller alle stridsmål*
Skorde

Ei **skorde** eller *skore* er ei støtte som i ulike samanhengar vert brukt for å hindre at noko skal falle eller velte. Skorda er ofte ein trestokk. 

Ulike bruksområde:
* Skorder vert brukt til å stø høyhesjane så dei ikkje skal velte. Dette vert særleg brukt på stader der jorda er grunn eller på stader som er utsette for vind. Slike skorder har gjerne ei greinkløft i enden som vert stødd mot hesjestauren.
* Tidlegare var det ikkje uvanleg at veggar på større bygg, som til dømes stavkyrkjer, vart stødde med skorder.
* Under båtbygging vert skorder brukte til å stø båten eller til å presse delar på plass.
## Kjelder
White Hart Lane

**White Hart Lane** er eit fotballstadion i Tottenham, England. Det blei bygd i 1899, og er heimestadionet til Tottenham Hotspur. Etter svært mange ombyggingar har stadionet nå ein kapasitet på 36,310. I tillegg til Tottenham-kampane, har stadionet òg husa kampar med det engelske herrelandslaget i fotball.

Det er planar om at Tottenham Hotspur skal flytta til eit nytt stadion med ein kapasitet på 60 000 tilskodarar.

## Galleri


Image:White Hart Lane Aerial.jpg| Luftfoto
Image:EastStandWHL.jpg|Den austre tribunen
Image:WestStandWHL.jpg|Den vestre tribunen


## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:White Hart Lane|White Hart Lane]]» frå , den 23. mars 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* Tottenham Hotspur - offisiell heimesida
* Historia til stadionet
* Biletgalleri av White Hart Lane frå londonfootballguide.com
* Fyrste kampen på White Hart Lane
Odd Grønvik

**Odd Lien Grønvik** () var ein norsk nevrolog som verka som overlege og dommar i Trygderetten.

Grønvik tok medisinsk embetseksamen frå Universitetet i Oslo desember 1946.
Han vart spesialist i nevrologi 1955 og EEG i 1959.
Han hadde ein omflakkande praksis i åra 1946–1953 (Lofoten, Bergen, Oslo). Frå 1953 til 1972 hadde han nevrologisk sjukehuspraksis ved Rikshospitalet og Statens senter for epilepsi i Sandvika. Han var medisinsk medlem i Trygderetten frå 1973 til 1985 og var då samtidig bedriftslege i Dagbladet.

Han var gift (1946-1999) med kullkamerat og seinare spesialist i psykiatri og barnepsykiatri Einfrid Perstølen, og dei fekk fire born.

Odd Grønvik vart arrestert 15. oktober 1943 av den tyske okkupasjonsmakta i Noreg i lag med om lag 50 andre studentar og 10 professorar. Dette var før den store studentaksjonen. Han var først fange i Noreg, og frå desember 1943 i Alsace, Frankrike og seinare Tyskland. Han vart frigjeven 23. desember 1944. Under opphald i Sennheim (nå Cernay) og Bitzweiler var han tillitsmann for dei norske studentane/fangane.
Seinare i livet engasjerte han seg for krigsfangane og gav ut fleire verk om «KZ-syndromet» som følgde av å ha vore fangenskap.

Odd Grønvik var formann i Yngre Legers Forening 1958–1963 og medlem av Legeforeningens landsstyre 1956–1965. Han var medlem av Krigsseilerkommisjonen av 1957.

## Kjelder
Pančevo

**Pančevo** (kyrillisk Панчево) er ein by og kommune i Serbia, 15 km nordaust for Beograd. I 2022 hadde byen 73&nbsp;401 innbyggjarar, medan kommunen hadde 115&nbsp;454 innbyggjarar. Han er det administrative senteret i distriktet Sør-Banat i Serbia. Pančevo er òg den viktigaste hamna langs elva Tamiš, som renn forbi byen. 

## Namn
På serbisk heiter byen *Pančevo* (Панчево), på ungarsk *Pancsova*, på tyrkisk *Pançova*, på tysk *Pantschowa*, på rumensk *Panciova*, på slovakisk *Pánčevo* og på rusinsk Панчево, *Pantsjevo*.

## Historie
Byen vart første gong nemnd på 1100-talet. Han var ein del av Kongedømet Ungarn fram til 1500-talet, då han vart ein del av Det osmanske riket. Under det osmanske styret var han ein del av den osmanske provinsen Temeşvar og var ein stor busetnad hovudsakleg busett av etniske serbarar. 

Etter 1716 høyrte byen til Habsburgmonarkiet og var ein del av militærprovinsen kalla Banat Temeswar. I 1751 kom dei nordlege områda i provinsen under sivil administrasjon, medan dei sørlege delane (inkludert Pančevo) vart ein del av Militærgrensa (Banat Krajina). I denne tida var byen delt i to kommunar, ein serbisk og ein tysk. I 1767 var det 424 familiar i den serbiske kommunen og 132 familiar i den tyske. Byen var okkupert av osmanarane i 1787-1788. I 1794 vart den serbiske og tyske kommunen slått saman. 

I 1848-1849 var Pančevo ein del av Serbisk voivodskap, ein serbisk autonom region i Det austerrikske keisardømet, men i 1849 vart han igjen underlagt Militærgrensa. I 1873 vart Militærgrensa nedlagt og byen vart ein del av Torontál fylke. 

I 1918 vart Pančevo innlemma i Kongedømet av serbarar, kroatar og slovenarar (seinare kalla Jugoslavia). I 1921 hadde byen 19&nbsp;362 innbyggjarar. Mellom 1918 og 1922 høyrte byen til Banat fylke, mellom 1922 og 1929 til Beograd oblast og mellom 1929 og 1941 til sjølve Beograd. 

Mellom 1941 og 1944 var Pančevo okkupert av aksemaktene og var ein del av det sjølvstyrte Banat i den tyskokkuperte delen av Serbia. Sidan 1944 høyrte byen til det sosialistiske Jugoslavia og sidan 1945 var han ein del av den autonome provinsen Vojvodina. Mellom 1992 og 2003 høyrte Pančevo til Den føderale republikken Jugoslavia og mellom 2003 og 2006 til statsunionen Serbia og Montenegro. Sidan 2006 har byen høyrt til det sjølvstendige Serbia.

Under 1999 vart byen kraftig bombardert av NATO. Mål i byen var eit oljeraffineri, flyfabrikken Lola-Utva og kjemiske fabrikkar. 

## Befolkningsutvikling

## Busetnader
Dei største busetnadane i kommunen er:

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pančevo|Pančevo]]» frå ,  den 23. mars 2009.*  

### Referansar





## Bakgrunnsstoff
*Offisiell side
*Historie
Pave Julius III

**Julius III** () var pave frå 7. februar 1550 til han døydde i 1555. Han er rekna som den siste av renessansepavane.

## Lov
Pave Julius III blei fødd som Giovanni Maria Ciocchi del Monte, sonen av ein framståande jurist i Roma. Han utdanna seg i klassisk romersk litteratur hjå humanisten Raffaele Lippo Brandolini. Seinare studerte han rettsvitskap ved universiteta i Perugia og Siena. I 1513 blei han gjort til erkebiskop av Siponto etter onkelen sin, og frå 1520 også biskop av Pavia. Under plyndringa av Roma våren 1527 blei han gjeven av pave Klemens VII som gissel til keisar Karl V sine soldatar, men blei redda av kardinal Pompeo Colonna blei ikkje drepen.

Ciocchi del Monte var paveleg legat i Nord-Italia først på 1530-talet, og blei utnemnd til kardinal av San Vitale i 1536 av [ave Paul III. I oktober 1543 blei han kardinalbiskop av Palestrina. 13. desember[1545 åpnet han Trient-konsilet saman med kardinalane Marcello Cervini og Reginald Pole.

Det tok ti veker før kardinalane samla seg om ein ny pave etter Paul III, men Ciocchi del Monte blei vald til slutt då franske kardinalar og dei som støtta Farnese-slekta kom til semje. Dei keisartru, og Karl V, tapte valet. Julius III prøvde å mekla mellom Karl V og den franske kong Henrik II, utan å lukkast. Som mesén hadde han større suksess då han tilsette Giovanni Pierluigi da Palestrina som kormeister Capella Giulia i Peterskyrkja.

I ettertid er Julius III blitt best kjend for kunstinteressa si, og for ein til tider skandaleomspunnen livsførsel. Den største skandalen var knytt til den adopterte nevøen hans, Innocenzo Ciocchi Del Monte, som han utnemnde til kardinal som syttenåring utan at han hadde evnene til det. I tillegg var det knytt mange negative rykte til guten, som at han var fødd utanfor ekteskap og at han skulle ha vore den homofile elskaren til paven. Innocenzo-affæren blei teke opp i polemikkar mot paven dei neste hundre åra, og var svært skadeleg for omdømet til kyrkja. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Julius III|Julius III]]» frå , og «[[:en:Pope Julius III|Pope Julius III]]» frå  den 23. mars 2009.*
Kruševac

**Kruševac** (serbisk Крушевац) er ein by og ein kommune i Serbia. I 2022 hadde sjølve byen 53&nbsp;746 innbyggjarar, medan kommunen hadde 113&nbsp;582. Kruševac er det administrative senteret i distriktet Rasina.

## Historie og monument
Kruševac vart grunnlagd i 1371. Det var i Kruševac at den serbiske adelsmannen Lazar, samla ein serbisk hær mot Det osmanske riket i slaget ved Kosovo i 1389. Ruinane av palasset hans er framleis synleg i dag. Her står òg ei kyrkje frå same periode med vakre rosevindauge og skulpturar av påfuglar, drakar og ørner på veggane. Fleire gamle, tyrkiske hus finst framleis i byen, mellom anna ei tyrkisk fontene og eit bad.

Det finst òg eit stort monument tileigna slaget i Kosovo (Бој на Косову, *Boj na Kosovu*). Som ein del av monumentet finst ein statue av den kjende serbiske diktaren og «gusle»-spelaren Filip Višnjić.

## Befolkningsutvikling

## Busetnader
Dei største busetnadane i kommunen er:

## Galleri

Fil:Zvonik.jpg|Klokketårn
Fil:Don Zon kula.jpg|Mellomalderruinar i Kruševac.
Fil:Ks panorama2.jpg|Kruševac panorama.


## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kruševac|Kruševac]]» frå , den 23. mars 2009.* 

### Referansar





## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettside
* Sjølvstendig nettportal
* Krusevac online
* Kruševac mali oglasi
Ulrikke

**Ulrikke** er eit kvinnenamn danna av Ulrik, eit mannsnamn med opphav i høgtyske *ôd*, 'arv, odel', og *rich*, 'mektig'.

Namnet kan òg skrivast Ulrike, Ulrikka og Ulrica. Ulla og Rikke er kortformer av namnet.

Ulrikke har namnedag den 24. mars i Noreg. Same datoen har Ulrica namnedag i Danmark. I Sverige har Ulrika namnedag den 4. juli.

## Bruk
I Noreg er det 535 kvinner som heiter Ulrikke, 88 kvinner som heiter Ulrika, og 80 som heiter Ulrike.

I Sverige var Ulrika mykje brukt på 1960- og 1970-talet, før bruken gjekk raskt ned.

## Namneberarar
* Ulrikke Eleonora, svensk dronning.
* Ulrika Eleonora av Sverige (den yngre), svensk regerende dronning.
* Ulrike Meinhof (1934-1976), tysk terrorist.
* Ulrikke Greve (f. 1940), norsk skodespelar
* Ulrikke Hansen Døvigen (f. 1971), norsk skodespelar

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ulrikke|Ulrikke]]» frå , den 23. mars 2009.*
Smederevo

**Smederevo** (kyrillisk Смедерево) er ein by og ein kommune i Serbia ved Donau. I 2022 hadde sjølve byen om lag 60&nbsp;000 innbyggjarar, medan heile kommunen hadde opp mot 100&nbsp;000 innbyggjarar. Han er det administrative senteret i distriktet Podunavlje.

## Namn
På serbisk vert byen kalla *Smederevo* (Смедерево), på latin, italiensk og rumensk *Semendria*, på gresk Σεμενδρία, *Semendría*, på ungarsk *Szendrő* eller *Vég-Szendrő*, på tyrkisk *Semendire* og på tysk *Semendria* eller *Smederevo*.

## Historie

Den moderne grunnleggjaren av byen var den serbiske fyrsten Đurađ Branković på 1400-talet, som bygde Smederevo festning i 1430 som den nye serbiske hovudstaden. Då han vart herre over Tokaj i Ungarn planta han vindruer frå Smederevo på eigedomen sin der, og frå desse utvikla den kjende kvitvin Tokaji seg. Smederevo var residensen til Branković og hovudstad i Serbia frå 1430 til 1439, då han vart erobra av Det osmanske riket etter ei to månader lang omleiring. 

I 1444, etter Szeged-traktaten mellom Kongedømet Ungarn og Det osmanske riket, gav sultanen Smederevo tilbake til Đurađ Branković, som var alliert med John Hunyadi. Den 22. august 1444 tok den serbiske fyrsten over byen. 

Då Hunyadi braut fredsavtalen vart Đurađ Branković verande nøytral. Serbia vart så ei slagmerk mellom ungararane og osmanarane og ein sint Branković tok Hunyadi til fange etter nederlaget hans i det andre slaget om Kosovo i 1448. Hunyadi vart sett i fengsel i Smederevo festning ein kort periode. 

I 1454 omleira sultan Mehmed II Smederevo og øydela Serbia. Byen vart frigjeve av Hunyadi. I 1459 vart Smederevo igjen erobra av osmanarane etter Branković døydde. Byen vart ei tyrkisk grensefestning og spelte ei viktig rolle i dei osmansk-ungarske krigane fram til 1526. På grunn av den strategiske plasseringa vart Smederevo gradvis ombygd og gjort større. I ein lang periode var han sete i Sanjaken Smederevo. 

Hausten 1476 prøvde ein samla hær av ungarar og serbarar oå ta festninga frå osmanarane. Dei bygde ei festning i tre like ved, men etter månader med omleiring klarte sultan Mehmed II sjølv å drive dei bort. Etter harde kampar valde ungarane å trekkje seg attende. 

I 1494 prøvde Pál Kinizsi å erobre Smederevo frå osmanarane, men vart lam og døydde. I 1512 klarte heller ikkje John Zápolya å ta byen. 

Under det første serbiske opprøret i 1806 vart byen mellombels hovudstad i Serbia, samt sete i *Praviteljstvujušči sovjet*, ei regjering leia av Dositej Obradović. Den første grunnskulen i byen vart grunnlagd i 1806. 

Under den andre verdskrigen vart byen okkupert av tyske styrkar, som plasserte eit arsenal i festninga. Den 5. juni 1941 førte ein katastrofal eksplosjon til at festninga vart øydelagd og tusenvis av innbyggjarane i byen mista livet.

## Befolkningsutvikling

## Busetnader
Dei største busetnadane i kommunen er:

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Smederevo|Smederevo]]» frå , den 23. mars 2009.* 
** 

### Referansar





## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettside 
* Turistinformasjon