open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lotta i Bråkmakergata

**Lotta i Bråkmakergata** (svensk *Lotta på Bråkmakargatan*) er ein av Astrid Lindgrens figurar. Lotta er mellom tre og fem år og er ganska sikker på at ho kan det meste.

Andre som bur i Bråkmakergata er far og mor til Lotta og dei to syskena hennar, Jonas og Mia-Maria, gamletanta Tante Berg og sjølvsagt kosegrisen til Lotta, *Bamsen*. Gata heiter forresten ikkje Bråkmakergata, men Krukkemakargata, men har blitt omdøypt fordi far til borna seier at sjølv om det kanskje budde krukkemakarar der før, bur det berre bråkmakarar der no. 

## Bøker
* 1956 - *Barnen på Bråkmakargatan*
* 1961 - *Lotta på Bråkmakargatan*
* 1971 - *Visst kan Lotta cykla*
* 1977 - *Visst kan Lotta nästan allting*
* 1990 - *Visst är Lotta en glad unge*
* 1993 - *Lottas komihågbok* (samlingsvolym)

***Barnen på Bråkmakargatan*** frå 1956 er den første boka i serien, og sjølv om heile familien medverkar, er det likevel den yngste dottera, Lotta, som er hovudpersonen. Ho heng opp plettar i eit tre og leikar at ho er ei geit som beitar lauv. Den 140 sider langa boka vart illustrert i fargar av Ilon Wikland og vart gjeve ut av Rabén och Sjögren.

***Lotta på Bråkmakargatan*** frå 1961 vert innleia med at Lotta vaknar arg frå ein maredraum. Som om det ikkje var nok så ville mor til Lotta at ho skulle ha på seg ei trøye som klødde og stakk, noko den arge Lotta ikkje tolererte. Boka vart illustrert av Ilon Wikland og gjeve ut på Rabén & Sjögrens forlag.

***Visst kan Lotta cykla*** er ei biletbok frå 1971 utgjeven av Rabén & Sjögren som handlar om når Lotta syklar for første gong. Ho gjer det på rein trass, fordi ingen trur at ho kan. Og fordi ho ikkje får noko sykkel låner ho ein altfor stor sykkel og fer iveg langs Bråkmakergata. Boka vart illustrert av Ilon Wikland.

***Visst kan Lotta nästan allting*** frå 1977 utspelar seg kring jul og handlar om kva som hender når det ikkje finst eit einaste juletre att til sals i den vesle byen der Lotta, Mia-Maria og Jonas bur med foreldra sine. Boka vart illustrert av Ilon Wikland og gjeven ut av Rabén & Sjögren.

***Visst är Lotta en glad unge*** frå 1990 utspelar seg i påsken og borna i Bråkmakergata håpar på at påskeharen skal ha gøymt godterifylte påskeegg på tomta, men godteributikken var stengd! Men *Lotta* har ei hemmelegheit ute i bua. Boka, som vart utgjeven av Rabén & Sjögren, vart illustrert av Ilon Wikland.

***Lottas komihågbok*** frå 1993 er eit samlingsverk og ei dagbok. Boka er illustrert av Ilon Wikland og utgjeven av Rabén & Sjögren.

## Filmar
* 1992 - *Lotta på Bråkmakargatan*, regi: Johanna Hald
* 1993 - *Lotta flyttar hemifrån*, regi: Johanna Hald

## Kjelder
*Svensk Wikipedia

## Bakgrunnsstoff
*Astrid Lindgren
Kanchipuram

**Kanchipuram** er ein gammal kongeby og eit viktig pilegrimsmål i hinduismen. Byen ligg i den indiske delstaten Tamil Nadu.

Byen var hovudstaden til Cholariket frå det andre hundreåret f. Kr., og hovudstad for pallavadynastiet frå 600- til 800-talet. Han var lenge eit hovudsete for den tamilske kulturen. Sanskritdiktaren Kalidasa skildra han som den beste blant byar.

Kanchipuram er sentral for buddhistar, djainar og hinduar. I sjølve sentrum ligg heile 126 tempel, medan det finst fleire i områda rundt.

Byen ligg ved elva Palar. I tillegg til tempel er han kjend for å produsera svært forseggjorte sariar av silke.
Laila Marie Yrvum

**Laila Marie Yrvum** () er ein norsk songar, musikar og tradisjonsinnsamlar av romanislekt frå Tynset og Alvdal i Nord-Østerdalen og med røter frå Nordmøre. Laila Yrvum blir rekna blant dei viktigaste formidlarane av romanifolket sin kultur i Noreg i dag. Laila har budd mykje på Raufoss, men er i dag busett på Moss i Østfold.

## Verk

### CD-ar
* 2000 - *GIA* (Grappa musikkforlag AS, HCD 7158)
* 2006- *Se min ild*
### Bøker
* 2003 - Laila Marie Yrvum og Lasse Johansen: *Viser fra et folk på vandring - slik vi lærte dem.* Oslo : Musikk-Husets Forlag AS.

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad 
* Fant tonen under tårnet Artikkel av Rita Aarnes frå kristiansundsavisa Tidens Krav
Nils Bakke

**Nils Fredriksen Bakke** () var ein felespelar av romanifolket og ein av dei viktigaste tradisjonsberarane av folkemusikken på Nordmøre kring midten av 1900-talet.

## Biografi
Nils Bakke vart fødd på Oppdal i Sør-Trøndelag i 1887. Nils var god ven med Erik Almhjell og Magnhild Havdal Almhjell og spela mykje saman med Erik og med Hallvard Ørsal. I sine seinare år budde Nils i Kristiansund. Nils Bakke døydde i 1969.

## Kjelder

* Anne Gunnhild Minken: artikkel om Romanifolk, skriven for Store Norske Leksikon. Fødsels- og dødsår for Bakke er nemnt.
Dravidiske språk

**Den dravidiske språkfamilien** inkluderer om lag 26 språk som blir brukt av meir enn 200 millionar menneske. Dravidiske språk finst hovudsakleg i sør-India og Sri Lanka, men ein finn også nokre i sentrale og austlege delar av India, Pakistan og Nepal. 

Den dravidiske språkfamilien har ikkje klart slektskap med andre språkfamiliar. Mange kjennemerke minner ein om uralske og altaiske språk. Nokre lingvistar har prøvd å visa at dei har noko slektskap, men dei fleste meiner berre at dei hadde kontakt med kvarandre ein gong. Folk har også prøvd utan suksess å visa slektskap med japansk, baskisk, koreansk, sumerisk, australske aboriginarspråk og språket til den gamle indussivilisasjonen.

Dei største moderne dravidiske språka er tamil, telugu, kannada og malayalam. Brahui, brukt i Pakistan, er det einaste dravidiske språket som berre er brukt utanfor India.

## Dravidiske språk

* **Dravidiske språk**
** Sentraldravidiske språk
*** Kolami-Naiki 
*** Parji-Gadaba
** Norddravidiske språk
*** Brahvi
*** Kumarbhag Paharia
*** Indisk Kurux 
*** Nepalikurux
*** Sauria paharia
** Sørlege sentraldravidiske språk
*** Telugu
**** Manna-Dora
**** Chenchu 
**** Savara 
**** Telugu 
**** Waddar 
*** Gond-Kui
**** Gond
***** Abujmaria
***** Dandamimaria
***** Östmuria
***** Vestleg Muria
***** Sørgond
***** Nordgond 
***** Khirwar
***** Maria
***** Vestmuria
***** Nagarchal
***** Pardhan
*** Khonda-Kui 
**** Khond 
**** Manda-Kui 
** Sørdravidiske språk
*** Tamil-Kannada 
**** Kannada 
***** Badaga 
***** Holiya 
***** Kannada 
***** Urali
**** Tamil-Kudagu 
***** Kudagu 
***** Tamil-Malayalam
****** Malayalam 
******* Aranadan 
******* Kadar
******* Malapandaram
******* Malaryan 
******* Malavedan 
******* Malayalam 
******* Paliyan
******* Paniya
******* Ravula
****** Tamil
******* Irula 
******* Kaikadi
******* Kurumba Betta 
******* Sholaga 
******* Tamil 
******* Yerukula 
****** Mannan
***** Toda-Kota
*** Tulu 
**** Bellari 
**** Kudiya 
**** Koraga
***** Korraga Korra
***** Korraga Mudu
**** Tulu

## Litteratur

* Krishnamurti, Bhadriraju 2003: *The Dravidian Languages* Cambridge University Press, ISBN 0-521-77111-0
* Caldwell, Robert 1998: *A comparative grammar of the Dravidian or South-Indian family of languages*. 3rd ed. rev. and edited by J.L. Wyatt, T. Ramakrishna Pillai. New Delhi : Asian Educational Services, 1998. ISBN 81-206-0117-3
* Campbell, A.D. 1849: *A grammar of the Teloogoo language, commonly termed the Gentoo, peculiar to the Hindoos inhabiting the northeastern provinces of the Indian peninsula* . 3d ed. Madras, Printed at the Hindu Press, 1849
1482

**1482** (romartal MCDLXXXII) var eit normalår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen. 

## Hendingar

* Den portugisiske marinekapteinen Diogo Cão og hans mannskap blei dei første europearane til å segle inn i munningen av Kongoelva i Afrika.
*Det første boktrykkeriet blei oppretta i Norden, i Odense.

## Fødde
* 29. juni: Maria av Aragon, dronning av Portugal

## Døde
* 27. mars: Maria, regjerande hertuginne av Burgund
* 25. august: Margareta av Anjou, dronning av England 1445–1461 og 1470–1471 (gift med Henrik VI)

## Kjelder
Mbanza Kongo

**Mbanza Kongo** var hovudstad i kongeriket Kongo i Afrika. Byen låg 300 km sør for Kongofloden, på eit høgdedrag som i dag ligg like innanfor den angolanske sida av grensa mellom DR Kongo og Angola. Mbanza Congo er i dag ein av dei større byane i Angola.

Manikongoen hadde setet sitt i byen, og namnet *Mbanza* tyder «hoff». Ei segn fortel at byen, som riket, blei grunnlagd av Ntinu Lukeni, også kalla Wene, ein høvdingson frå Vungu etter at han kryssa elva Nzadi. Fleire grunnleggjingsforteljingar frå andre bantufolk har ei liknande handlingsrekkje.

Den første europearen som vitja byen var portugisiske Diogo Cao i 1483. Dei to rika oppretta diplomatiske band og handelsforbindelsar. Men tilhøvet blei mindre og mindre likeverdig ettersom slavehandel svekka Kongoriket. Portugisarane gjorde det sidan til ein koloni og døypte byen om til *São Salvador*. 

Då europearar først kom dit skal han ha hatt 60&nbsp;000–100&nbsp;000 innbyggjarar. 
Ei reiseskildring frå byen i 1678 skildra han som ein forlaten ruin der elefantane herska i gatene.
Manikongo

**Manikongo** var tittelen til herskaren i kongeriket Kongo mellom det fjortande og det syttande hundreåret. Manikongoen utnemnde styrarar for dei seks provinsane i kongeriket, og fekk tributt frå ein del andre område.

Makta til manikongoen blei truga då portugisarane grunnla kolonien Luanda i 1571. Kolonisatørane fekk stadig meir makt, og tok fullstendig over etter slaget ved Mbwila i 1655. Dei halshogde den siste manikongoen og avskaffa med dette stillinga og kongeriket hans.

## Bakgrunnsstoff
* 
* :en:List of Manikongo of Kongo
Janne Nes

**Janne Nes** () er ein norsk tekstilkunstnar som held til i Leikanger i Sogn og Fjordane.

Janne Nes er fødd på Hamar. Ho utdanna seg som fysiokjemikar men tok deretter hovudfag på Kunsthøgskolen i Bergen og vart tekstilkunstnar på fulltid. I tillegg til fleire utstillingar har ho også hatt oppdrag for Leikanger Sparebank, Sogndal apotek, Sogn og Fjordane fylkeskommune, Fylkestrygdekontoret i Sogn og Fjordane, Leikanger sjukeheim og Statens hus i Leikanger. Ho har også illustrert bøker av Odd Njøs utgjeve av Skald forlag.

Janne Nes er medlem av Norske kunsthåndverkere og assosiert medlem av Norske tekstilkunstnere.

## Utdanning
* 1975-1976: Statens Fysiokjemikerskole på Rikshospitalet
* 1982-1984: Kunstfaglege kurs i grafikk, tresnitt, teikning, måleri, skulptur og foto.
* 1997-2000: Kunsthøgskolen i Bergen, avdeling for spesialisert kunst/tekstil.
* 2002: Hovudfag på Kunsthøgskolen i Bergen, avdeling for spesialisert kunst/tekstil.

## Utstillingar
* 1987, 1989, 1991: Distriktsutstillinga i Sogn og Fjordane.
* 2000: Norsk Kunsthåndverk 2000, årsutstillinga.
* 2001: Kollektiv tekstilutstilling arrangert av Nordre Land Kunstforening på RV 245 - 250.
* 2002: Kollektivutstilling i Galleri LNM, VANNFARGE 02 arrangert av (Landsforeningen Norske Malere i Oslo).
* 2003: Hovedfagutstillingen i Bergen.
** Kollektivutstilling på Hå gamle prestegard på Jæren.
** Høstutstillingen
* 2004: Sommarutstilling hjå Luster kunstlag
** Galleri F15, Tendenser
* 2005: Separautstilling på Sogn og Fjordane kunstmuseum.
* 2006: Triennale 06 - tekstil fiber lær, Oslo kunstforening
* 2007: Norsk Textiltriennale, Röhsska Museet, Göteborg.
* 2008: Separatutstilling KunstnerSenteret i Buskerud, Pilotgalleriet
* 2010: The 3rd International Art Festival, Krakow, Polen

## Stipend
* 2003: Etablerarstipend frå Sogn og Fjordane fylkeskommune.
* 2005: Statens kunstnerstipend, reise/studie
** Billedkunstnernes vederlagsfond
* 2006: Billedkuntnernes vederlagsfond
* 2007: Statens kunstnerstipend arbeidsstipend to år
** Kunstnarstipend fra Sogn og Fjordane fylkeskommune
** Utstillingsstipend, Norsk Kulturråd
* 2009: Kunstnarstipend fra Sogn og Fjordane fylkeskommune
* 2010: Billedkunstnernes vederlagsfond

## Bakgrunnsstoff
* Profil hjå Sogn og Fjordane kunstnarsenter
Hydrokarbon

**Hydrokarbon** er kjemiske sambindingar som berre inneheld karbon og hydrogen. Alkan er hydrokarbon med enkeltbindingar mellom alle atom. I alken er det dobbeltbinding mellom to karbonatom, og i alkyn er det trippelbinding. I tillegg er ein del aromatiske sambindingar hydrokarbon. Eit hydrokarbon kan innehalda meir enn ei dobbelt- eller trippelbinding. Namna sluttar på *-an* for alkan, *-en* for alken og *-yn* for alkyn. 
Dei fleste hydrokarbona er tungt løyselege i vatn. 

Hydrokarbon finst mellom anna i petroleum (olje, naturgass og naturgasskondensat). Nokre av dei vert brukt til framstilling av plast.

## Bakgrunnsstoff
Sukker

**Sukker** er ein type karbohydrat som gjev menneske og mange andre dyr ein søt smak om dei et dei. Dei er energirike, ofte lett nedbrytbare i kroppen, og er eit viktig drivstoff i livsprosessane. I daglegtale vert ordet «sukker» for det meste brukt om sukrose, bordsukker. 

## Sukker i kjemien

Sukker er eit fellesnamn på monosakkarid og disakkarid. Monosakkarida fruktose (fruktsukker), glukose (druesukker), og disakkarida sukrose, maltose og laktose (mjølkesukker) er vanlege sukker. 

Sukker inneheld aldehydgrupper eller ketongrupper.

Deoksyribose, som er ein viktig del av DNA-molekylet er òg eit sukker.

## Sukker i matlaging

Sukker vert brukt i matlaging for å gje søt smak til mat. Brus og godteri er matvarer som ofte inneheld mykje sukker. 

Sukrose til bruk i mat vert seld som farin, melis, perlesukker og sukkerbitar. I tillegg kan ein få kjøpt druesukker og fruktsukker. 

## Produksjon

Sukker kan utvinnast frå plantar som sukkerrøyr og sukkerroe. 

## Sjå òg
* monosakkarid
* disakkarid
* polysakkarid

## Bakgrunnsstoff
*Sugar and Molasses, Starch and Glucose . Om utvinning og produksjon av sukker i Storbritannia gjennom historia.
Tapio Wirkkala

**Tapio Veli Ilmari Wirkkala**, kjend som **Tapio Wirkkala**, () var ein finsk formgjevar og bilethoggar frå Hangö, bror til kunsthandverkaren Tauno Wirkkala, gift med kunsthandverkaren Rut Bryk, far til formgjevaren Sami (Sampsa) Tuomas Wirkkala og kunstnaren Maaria Piritta Wirkkala.

## Utdanning
Han var utdanna ved Taideteollinen keskuskoulu/Konstindustriella läroverket i Helsingfors som bilethoggar. Han gjekk ut derfrå i 1936.

## Arbeid
Han er aller mest kjend for glasarbeida sine, mest for finske Iittala, men også for Venini i Venezia, Italia.

I 1946 vann han fyrstepremien i ei tevling Iittala hadde lyst ut i dekorativ glasformgjeving. Iittala tilsette han som formgjevar med ei gong, og han skulle fortsetje å arbeide for dei heilt fram til han døydde i 1985. Ei tid var han også kunstnarleg leiar ved Iittala.
Han formgav både bruksglas og kunstglas for dei. Av bruksglasseriane hans kan ein nemne *Ultima Thule* som han laga for flyselskapet Finnair i 1967, men som snart vart sett i vanleg produksjon og som framleis vert laga og seld i store mengder. Andre drikkeglasseriar som framleis er i produksjon hjå Iittala er *Tapio* og *Gaissa*. 

I 1951 vart han premiert for mellom anna *Kantarelli*-vasane på Triennalen i Milano. Kantarelliserien vart nærast eit symbol på finsk formgjeving på 1950-talet. I 1951 vart også eit skulpturelt fat i fly-kryssfiner han hadde laga utropt som 'Årets vakraste objekt' (*The most beautiful object of the year*) av *House Beautiful* i USA. Saman med Lunningprisen han fekk same år vart dette hans internasjonale gjennombrot. Frå då av og heile livet ut var han eit av dei store internasjonale formgjevarnamna.

Han formgav også møblar, porselen, smykke, tekstil og mykje anna. I tillegg var han arkitekt for mange utstillingar og han laga skulpturar og store utsmykkingar.

## Prisar og utmerkingar
eit utval
* Prisar ved Triennalen i Milano 1954,1954,1960 og 1963
* Prisar ved festivalen i Faenze Italia 1963, 1966, 1967, 1969 og 1973
* 1951 Lunningprisen
* 1957 Verdsutstillinga i Brussel
* 1963 The Golden Obelisk, Domus Italia 
* 1964 Honorary Royal Designer of Industry, London, England
* 1968 Suomen kulttuurirahasto
* 1971 Royal College of Arts, doctor honoris causa, London England 
* 1980 TEOSTO 
* 1980 Prins Eugenes medalje, Sverige

## Bakgrunnsstoff
* Design addict 
* Scandinavian Design.com
* architonic.com
* Virtual Finland
Anders Celsius

**Anders Celsius** () var ein svensk astronom, geodet og geofysikar frå Uppsala, der han i 1730 vart professor i astronomi. Frå 1732 budde Celsius nokre år i Tyskland, Italia og Frankrike. Han var opphavsmann til, og deltakar i, den franske gradmålingsekspedisjon til Lappland, som saman med ein liknande ekspedisjon til Peru fastslo at jorda er flattrykt ved polane. 

Han grunnla Uppsala astronomiobservatorium i 1741 og i 1742 føreslo han Celsius-skalaen for temperatur som er kalla opp etter han.

På 1700-talet hadde vitskapsmenn for første gong greidd å laga nøyaktige termometer. Den første i verda som laga eit godt termometer, var Daniel G. Fahrenheit. Men mange, blant dei Celsius, syntest at Fahrenheit-skalaen var for ulogisk. Celsius ville laga ein betre skala for måling av temperatur, og han valde å fastsetja nullpunktet til kokepunktet til vatn under normalt trykk ved havyta. Smeltepunktet for vatn definerte han som 100&nbsp;°C, og intervallet mellom dei to temperaturane delte han inn i 100 like steg, eller grader.

I 1747 bytte ein om definisjonane, slik at smeltepunktet vart 0&nbsp;°C og kokepunktet 100&nbsp;°C, men elles står Celsius sitt arbeid med temperaturskalaen ved lag.

Celsius døydde i Uppsala i 1744, av tuberkulose.

## Kjelder

*
Atomkjerne

Ein **atomkjerne** er den sentrale delen av eit atom. Kjernen består av kjernepartiklar eller nukleon. Det er minst eitt positivt lada proton. I tillegg kan han innehalda nøytron. Diameteren av kjernen er liten i forhold til heile atomet, men massen er konsentrert her. 

Talet på proton i kjernen er atomnummeret og avgjer kva grunnstoff det er. Talet på nøytron avgjer kva isotop det er. Stabile isotopar har ofte omtrent like mange proton og nøytron. I tyngre kjernar kan det vera fleire nøytron. 

## Krefter i atomkjernen

Dei positivt lada protona fråstøyter kvarandre elektromagnetisk. Avstanden mellom kjernepartiklane er liten nok til at den sterke kjernekrafta held dei saman. 

## Sjå òg
* Isotoptabell
* Kjernefysikk
Kokepunkt

**Kokepunktet** er temperaturen som får ei væske til å gå over til gass. Kokepunktet er avhengig av dei kjemiske bindingane i stoffet. Enkle molekyl har ofte låge kokepunkt medan mange metall og salt har høge kokepunkt. Hydrogenbindingar kan òg auka kokepunktet, noko som gjer at vatn er ei væske ved romtemperatur. 

Trykk og oppløyst stoff er andre ting som kan påverka kokepunktet. 

Væske kan òg gå over til gass ved fordamping, men dette skjer ved overflata. Ved koking skjer overgangen overalt i væska. 

## Kjelder
*kokepunkt. (07.05.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/kokepunkt
Gass

**Gass** er ein aggregattilstand eller fase der eit stoff verken har fast form eller volum. Molekyla i ein gass har mykje energi; dei er ikkje bundne til kvarandre, og svever fritt og tilfeldig omkring. Ein gass vil utvida seg til han fyller heile rommet som er tilgjengeleg for han.

Den idelle gasslova (*pV=nRT*) er ein enkel matematisk modell for ein gass. *p* er trykket, *V* volumet, *n* stoffmengda, *R* gasskonstanten og *T* er absolutt temperatur.

Mange gassar er usynlege for oss, men nokre av dei har farge, og mange har lukt. Luft er ei blanding av mange stoff i gassform som me pustar inn for å tilføra kroppen oksygen.

## Sjå òg
* Naturgass
* Edelgass
* :Kategori:Gassar

## Bakgrunnsstoff
Hermann Bongard

**Hermann Bongard** (fødd () var ein norsk teiknar, brukskunstnar og formgjevar frå Oslo.

## Utdanning
Han var utdanna ved Statens håndverk- og kunstindustriskole i Oslo 1938&ndash;1941.

## Arbeid
Frå 1947 til 1955 var han glasteiknar for Christiania Glasmagasin. Han formgav der gravyrar for vasar og fat, men etterkvart også eigna emne for desse dekorane, altså ulike vasar, fat, pokalar og anna som vart framstilt ved Hadeland Glassverk. Då Hadeland Glassverk byrja K-glasserien i 1952 utnytta Bongard høvet til å byrje å eksperimentera med fargar og teknikkar og han formgav ein del kunstglas. Han teikna også nokre drikkeglasseriar, til dømes *Hermann*, *Ambassadør*, *Liqueur* og *Tullik*.

Frå 1955 til 1960 arbeidde han frilans som brukskunst- og industriformgjevar. Han arbeidde mellom anna som konsulent for Figgjo Fajanse og formgav modellar og dekorar for dei, mellom anna serviset *A la carte*. For Oslo sølvvareverksted teikna han sølvbestikket *Taffel*.

Frå 1960 til 1964 var han kunstnarleg leiar for Brukskunstorganisajonen PLUS i Fredrikstad.

Frå 1966 til 1968 var han formgjevingssjef hjå J.W.Cappelens Forlag.

I 1968 vart han tilsett som lærar ved Grafisk avdeling på Statens håndverk- og kunstindustriskole, og i 1971 vart han overlærar same stad. Han fekk også statens arbeidsstipend for kunstnarar det året.

Han arbeidde også i tre, stål, smijern, tinn, manilarøyr og anna. Han teikna pengesetlar og formgav firmaemblem og han arbeidde med grafikk.

## Prisar og utmerkingar
* 1950 Vann open konkurranse om porselensservise utlyst av Stavanger Fayancefabrik
* 1954 Gull- og sølvmedalje på Triennalen i Milano
* 1956 Vann open konkurranse om formgjeving av rustfritt stål utlyst av Polaris Fabrikker i Sandnes
* 1957 Lunningprisen
* 1969 Den norske Bokkunstprisen

## Representert ved desse samlingane
* Glasmuseet i Växsjö, Sverige
* Kunstindustrimuseet i Oslo
* Nordenfjeldske kunstindustrimuseum, Trondheim
* The Smithsonian Institue, Washington, USA
* The Whyte Gallery, Washington, USA
* Utenriksdepartementes faste samling av brukskunst, Oslo
* Victoria and Albert Museum, London, Storbritannia

## Meir å lese
* Red. Lauritz Opstad - *Tegneren Hermann Bongard* (Navn i norsk brukskunst)

## Bakgrunnsstoff
* Bronserelieff i Noregs Bank si eige
* Emblem teikna av Hermann Bongard
Blücher

**Blücher** er eit etternamn, mest brukt i tysktalande område.

## Personar med Blücher som etternamn
* Gebhard Leberecht von Blücher, prøyssisk generalfeltmarskalk. Fire skip er oppkalla etter han
* Franz Blücher, tysk politikar og visekanslar
* Wassilij Konstantinowitsch Blücher, marskalk av Sovjetunionen
* Heinrich Blücher, tysk filosof gift med Hannah Arendt

## Sjå òg
* pansarkryssaren SMS Blücher av den keisarlege tyske marina
* den tunge kryssaren «Blücher» av den tyske krigsmarina
* passasjer- og fraktskipet Blücher av Hamburg-Amerika-linja
* torpedoskuleskipet Blücher av den keisarlege tyske marina
* Blücher, ein norsk spelefilm frå 1988.
Diklordifenyltrikloretan

**Diklordifenyltrikloretan** (**DDT**) er eit fargelaust, krystallinsk, smaklaust og nesten luktfritt organoklorid som er nært uløyseleg i vatn, men godt løyseleg i feitt. Bruk av DDT er no forbode i fleire land. 

## Historie

DDT vart først laga i 1873. Sveitsaren Paul Hermann Müller oppdaga at det eigna seg som insektmiddel i 1939.

## Bruk

DDT er eit effektivt insektmiddel. Relativt små mengder av stoffet gjev god effekt. Dessutan er det lite giftig for menneske, samanlikna med andre insektmiddel. Det har vore brukt mot mygg som spreier malaria og andre sjukdomar, noko som førte til færre tilfelle av sjukdomane. 

Stoffet har òg vore nytta i landbruket. 

## DDT i naturen

Rovfuglar som har fått i seg DDT legg egg med så tynne skal at dei ikkje toler ruging. Sjølv om stoffet aldri har blitt brukt i nærleiken av Nordpolen, har det blitt funne svært store mengder av gifta i isbjørnar. Dette viser at når gifta først har kome inn i næringskjeda vil det få store konsekvensar, særskild for dei store rovdyra våre.

I elvar har stoffet ei halveringstid på 26 dagar, men det vert verande lenge i jord. **DDE** og **DDD** er nedbrytingsprodukt.

## Bakgrunnsstoff
Bismarck

**Bismarck** er eit etternamn, mest nytta i tyskspråklege område. 

## Personar med Bismarck som etternamn
* Otto von Bismarck, tysk kanslar 

## Sjå òg
* Det tyske slagskipet «Bismarck».
* Byar i USA: Bismarck i Arkansas og Bismarck i Nord-Dakota
* Øygruppa Bismarckarkipelaget
* Bismarcksjøen nord for Ny-Guinea og Bismarckarkipelaget
Ekofiskfeltet

**Ekofiskfeltet** er eit olje- og naturgassfelt i den sørlege delen av norsk sektor i Nordsjøen. Ekofisk var det første feltet på norsk sokkel som kom i produksjon (1971).
Feltet er eit knutepunkt for petroleumsaktivitet sør i Nordsjøen. Felta kring nyttar seg av transportsystemet til Ekofisk for transport til kontinentet og Storbritannia. Desse felta utgjer til saman det som vert kalla *Ekofiskområdet*. Felta 
Ekofisk, Eldfisk, Embla og Tor ligg på Ekofiskområdet. I tillegg kjem dei nedstengde felta Albuskjell, Cod, Edda og Vest Ekofisk. 

Havdjupna i området er 70–75 meter.

## Bakgrunnsstoff
* Kulturminne Ekofisk, dokumentasjon av Ekofiskfeltet
Yamoussoukro

**Yamoussoukro** er hovudstaden i Elfenbeinskysten. Byen har rundt 100.000 innbyggjarar og ligg 24 mil nord for Abidjan. I byen ligg basilikaen Notre Dame de la Paix, som er verdas største kyrkjebygg.

## Historie
Då Frankrike gjekk inn og koloniserte området, var N'Gokro ein landsby med om lag 500 innbyggjarar som vart styrt av dronning Yamousso. I 1909 gjorde akouê-folket, som òg budde i N'Gokro, opprør mot kolonimakta. Den franske handelsstasjonen vart sett i flammar og den administratoren, Simon Maurice, berga livet berre fordi den tidlegare kongen Kouassi N'Go, som var onkelen til Yamousso, mana til fred.

Etter kvart som situasjonen roa seg flytta administrasjonen og hæren til N'Gokro, som vart omdøypt til Yamoussoukro til ære for dronninga. Ein pyramide til ære for Kouassi N'Go vart òg reist her. Deretter vart byen stort sett gløymd.

Félix Houphouët-Boigny var den første presidenten i den frie Elfenbeinskysten. Han kom frå Yamoussoukro, og heldt byen fram som eit eksempel for resten av landet, mellom anna det effektive jordbruket her. Seinare skulle byen bli utnemnd til hovudstad, men ikkje før 
Large-Bassam, Bingerville og Abidjan først hadde vore det. I mars 1983 vart Yamoussoukro endeleg den politiske og administrative hovudstaden i landet. Det meste av den økonomiske aktiviteten skjer likevel fortsatt i Abidjan.

## Yamoussoukro-distriktet
Yamoussoukro er òg hovudby i District de Yamoussoukro, som inneheld dei mindre kommunane 
Attiégouakro, Yamoussoukro, Didiévi og Tié-n'diékro. 55 % av dei 300.000 innbyggjarane i distriktet bur i byar. Området har tropisk klima med fire årstider; to tørkeperiodar og to regntider.

Folkegruppa som bur i distriktet vert kalla Baoulé, og er delt inn i fire stammar: Akouê, Nanafouê, N'zikpli og Ngban.

## Bakgrunnsstoff
* http://yamoussoukro.org (fransk)
Det osmanske dynastiet

**Det osmanske** eller **ottomanske dynastiet** var ei slekt som styrte Det osmanske riket i 600 år, frå 1281 til 1923. Det blir rekna for å ha teke til med Osman I, som både riket og dynastiet blei kalla opp etter.

## Titlar
Dei to første herskarane, Osman I og Orhan, brukte berre nemning «hovding» (*[[bey]]*), men i 1383 let Murat I seg krona til sultan. Frå 1517 var sultanane også muslimske kalifar. Det vil seia at dei blei rekna som det andelege overhovudet for islam, med rett til å utropa djihad, heilag krig.

Med den tyrkiske revolusjonen i 1922 blei sultantittelen avskaffa. Kaliftittelen blei avskaffa to år seinare.

## Tilhøyrsle
Opphavleg var dynastiet av tyrkisk opphav, men etter omfattande politiske giftarmål kom det snart til å vera i slekt med dei fleste folkeslaga innan det veldige riket.

Etter at dei erobra Konstantinopel i 1453, tok osmanarane til seg mykje av den bysantinske kulturen, og etter kvart rekna dei seg ikkje som tyrkarar, som blei sett på som udanna bønder.

## Lister over herskarar
Nederlandsk

**Nederlandsk** (nederlandsk: *nederlands*) er eit vest-germansk, nedertysk språk. Omtrent 21 millionar i verda snakkar dette språket. Varianten av nederlandsk tala i Belgia blir uformelt kalla **[[flamsk språk|flamsk]]**. Det nederlandske namnet for språket er *nederlands*. På norsk blir også namnet *hollandsk* nytta, men sidan dette berre refererer til ein del av Nederland, blir det rekna som ukorrekt.

## Klassifisering og nærskylde språk
Nederlandsk er grammatisk på mange måtar liknande tysk, men er svært forskjellig i uttale. Ein som kjenner det eine språket, kan med noko trening forstå det andre brukeleg. Samanlikn til dømes:

:*De kleinste kameleon is maar 2 cm groot, de grootste kan wel 80 cm worden.* (nederlandsk)

:*Das kleinste Chamäleon ist nur 2 cm groß, die größten können auch 80 cm erreichen.* (tysk)

Nokre mindre brukte ord og vendingar er nærare tysk:

:*Der kleinste Chamäleon ist nur 2 cm groß, der größte kann wohl 80 cm werden.* (mindre vanleg tysk)

(På norsk blir dette: «Den minste kameleonen er berre to cm stor, den største kan bli 80 cm».)

Men det er uttalen som gjer den største forskjellen mellom tysk og nederlandsk, på same måten som forskjellen mellom tysk og sveitsartysk (og andre tyske dialektar).

Typisk så opptrer dei største forskjellane mellom tysk og nederlandsk i korte, men viktige strukturar og daglege ord som følgjer:

Viss ein tyskar har lært eitt til to hundre av desse orda pluss nokre reglar, vil den tysktalande skjønne nederlandsk skrift nokså bra. Men nederlandsk er ikkje pensum i tysk skole.

Somme plassar blir tysk og nederlandsk til og med snakka omtrent parallelt. Folk som kan nederlandsk, kan som oftast skjønne skriftleg tysk, og tysktalande (som kan engelsk) kan som oftast lesa nederlandsk.

Nederlandsk er eit nedertysk språk i den vestgermanske språkgruppa (sjå tabellen over). Det er difor i slekt med andre lågsaksiske og austnedertyske språk, og er (bortsett frå frisisk) det språket som er nærast i slekt med engelsk.

## Bakgrunnsstoff
* Språknytt: Om nederlandsk og slektningane
* Hollandsk gloseinnlæringssystem  (Norsk)
* Nederlandskkurs på Wikibooks
* Online Nederlands leren
* Dutch 101 Dutch for beginners and travelers (in English)
* Nederlandsk språks historie
* Nederlandse Taalunie (Den nederlandske språkunionenen)
* Algemene Nederlandse Spraakkunst  (Nederlandsk grammatikk på nederlandsk)
* Online Dutch Grammar Course (Nederlandsk grammatikk på engelsk)
* Nederlandskkurs 
* Nederlandskkurs, 8 kapittel 
* Ethnologue for Nederlandsk
* Euromosaic - Flemish in France - Statusen for flamsk i Frankrike

### Ordbøker
* All Dutch free dictionaries 
* Online Nederlands Woordenboek
* Majstro Multilingual Translation Dictionary
* Lookwayup English-Dutch-English dictionary
* Freedict English-Dutch-English dictionary
* Travlang Dutch-English dictionary
* Euroglot dictionary
* Van Dale (Dictionary -- in Dutch)
* http://www.notam02.no/~hcholm/altlang/ht/Dutch.html - The Alternative Dutch Dictionary
* Flemish - English Dictionary: from Webster's Online Dictionary - the Rosetta Edition.
* Dutch - English Dictionary: from Webster's Online Dictionary - the Rosetta Edition.
Atmosfære

Ein **atmosfære** er eit lag med gass som kan ligge rundt ein astronomisk lekam med stor nok masse. Gassen er tiltrekt av tyngdekrafta til lekamen, og vert halden fast viss tyngdekrafta er stor nok og temperaturen i gassen er låg nok. Nokre planetar består hovudsakleg av diverse gassar, og har dermed svært djupe atmosfærar (sjå gasskjempe).

Jorda, Venus, Mars, Pluto og to av månane til dei ytre planetane (saturnmånen Titan og neptunmånen Triton) har atmosfærar. I tillegg er kjempeplanetane i det ytre solsystemet (Jupiter, Saturn, Uranus og Neptun) hovudsakleg samansett av gassar. Andre lekamar i solsystemet har ekstremt tynne atmosfærar: Månen (natriumgass), Merkur (natriumgass), jupitermånen Europa (oksygen) og jupitermånen Io (svovel).

Jordatmosfæren er ein særskild atmosfære fordi han inneheld gassar skapt av livet på jorda; samstundes gjer han det mogleg for liv å vera til her.
Erik Höglund

**Erik Höglund** (fødd 1932 i Karlskrona, død 1998) var ein svensk målar, skulptør, teiknar, grafikar, glaskunstnar og formgjevar, far til glaskunstnaren Erika Höglund.

## Utdanning
* 1948-1953 Konstfackskolan, Stockholm 
* 1951-1952 Grafikkstudium hjå Harald Sallberg 

## Arbeid
Han var knytt til Boda Glasbruk frå 1953-1973 som formgjevar. Der arbeidde han fram eit heilt eige rustikt uttrykk i glaset, og han formgav også til dømes ljosekroner i smijern og glas. 

Han formgav også møblar i tre og skulpturar i keramikk, stein, tegel og bronse. Han skapte nærare 150 større verk til utsmykking av offentlege miljø.

Etter nokre års opphald tok han på slutten av 70-talet opp att glasarbeidet, denne gongen ved Pukeberg Glasbruk samt ved glashyttene Transjö, Åhus og Vrigstad. Frå 1988 samarbeidde han mest med Studioglas Strömberghyttan.

Han fekk Lunningprisen i 1957.

## Representert ved desse samlingane
* Nationalmuseum, Stockholm. 
* Röhsska Konstslöjdsmuseet, Göteborg. 
* Konstmuseet Arkiv för dekorativ konst, Lund. 
* Smålands Museum, Växjö. 
* Blekinge Länsmuseum, Karlskrona. 
* Kalmar Konstmuseum.
* Ystads Konstmuseum. 
* Trelleborgs Museum. 
* Östersunds Länsmuseum. 
* Västerbottens Länsmuseum. 
* Darmstadt Landschaftsmuseum Darmstadt. 
* Bellerive Kunstgewerbemuseum, Zürich. 
* Cooper-Hewitt Design Museum, New York. 
* Corning Glass Museum, New York State.
* Victoria and Albert Museum, London.

## Meir å lese
* Gunnel Holmér - Från Boda till New York. Konstnären Erik Höglund ISBN 91-7798-079-4
* Björn Ranelid - Mellan mörker och ljus. Erik Höglunds 80-tal ISBN 91-7798-199-5

## Bakgrunnsstoff
* Erik Höglund com 
* Ljosekroner hjå architonic com
Eero Saarinen

**Eero Saarinen** () var ein finsk-amerikansk arkitekt. Han var son til arkitekten Eliel Saarinen og studerte saman med far sin på Cranbrook Academy of Art. Han vart utdanna arkitekt frå Yale University i 1934. Han formgav også møblar.

## Nokre arbeid
* Concordia Senior College campus, no Concordia Theological Seminary, Fort Wayne, Indiana
* Gateway Arch, St. Louis i Missouri 
* TWA Terminal ved JFK International Airport
* Washington Dulles International Airport
* Kresge Auditorium ved MIT
* Bell Labs i Holmdel, New Jersey
* CBS-bygningen (Black Rock) New York
* Vivian Beaumont Theater i Lincoln Center, New York
* General Motors Technical Center
* Dei amerikanske ambassadane i Oslo og London
* North Christian Church i Columbus, Indiana
* Law School og Woodward Court Dormitory ved University of Chicago
* Kleinhans Music Hall, Buffalo, New York; teikna i samarbeid med faren Eliel Saarinen
* Morse College og Ezra Stiles College på Yale University
* Ingalls Rink på Yale University, kjend som *The Whale* (*kvalen*)
* Noyes House dormitory på Vassar College. 
* IBM's T.J. Watson Research Center i Yorktown Heights, New York
* IBM Rochester, ein fabrikk i Rochester, Minnesota
* The 'Tulip', 'tulipanen' stol

Saarinen sat i arkitektjuryen for bygginga av Operahuset i Sydney og ein trur at han var viktig medverkande i utvelginga av Jørn Utzon som arkitekt for bygget.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eero Saarinen|Eero Saarinen]]» frå ,  den 10. februar 2005.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Om the Gateway Arch på nettsidene til National Park Service.
* Tulipanstolen av Saarinen 
* Tulipanstolen av Saarinen
Skjåk-Ola

**Ola Rasmussen Skjåk**, eller **«Skjåk-Ola»** (1744&ndash;1803 i Skjåk) var ein norsk treskjerar og skåpmakar. Skjåk-Ola er skaparen av det klassiske stoveinteriøret i Nord-Gudbrandsdalen. Kjenneteiknet på arbeidet hans var ein livleg og rik akantusskurd med stor rikdom og fantasi. Han vert rekna for å vere den fremste eksponenten for blomstringa i bygdekunsten nord i Gudbrandsdalen i hundreåret frå 1750. Den tradisjonelle stoveinnreidinga i Nord-Gudbrandsdalen var bygd rundt framskåp, roskåp, blandstampbenk, handklekast, høgsetehylle, langhylle over klevadørene, glaspostar og listeverk, alt pynta med akantusrankar og høvla profilar.

Ola Rasmussen Skjåk var son til Rasmus Larsen Skjåk og Sidsel Olsdatter Lund, 
Han var fødd på garden Nigard Skjåk like ved Skjåk kyrkje. Medan han var unge bestemte kyrkjesoknet at den gamle mellomalderkyrkja i Skjåk ikkje lenger var teneleg og at dei måtte ha ei ny kyrkje. Ein trur at det var frå å sjå Jakup Klukstad og Sylvfest Skrinde skjere altertavla og preikestolen i den nye Skjåk kyrkje at Skjåk-Ola fekk inspirasjonen og idéen til sjølv å verte treskjerar.

Då han var om lag 20 år gamal laga han stoveinteriøret på nabogarden *Uppigard Skjåk*. Stova står enno der med interiøret nokonlunde intakt. 

Skjåk-Ola var yngstesonen, og ein trur at det var då foreldra døydde han flytta til *Søre Teigom* lenger nord i dalen, der fekk han seg eigen snikkarverkstad og han vart der i mange år. Der laga han framfor alt skåp, men også til dømes kyrkjesledar og ambarar. Av skåpa er det først og fremst dei staselege framskåpa som er kjende, men han laga også til dømes roskåp og hengeskåp.

Mange meiner at det aller finaste av framskåpa hans er det som no står på Kunstindustrimuseet i Oslo. 

Skjåk-Ola var ugift og døydde barnlaus, men han etterlet seg eit arbeid som skapte ein tradisjon og ei lang rekkje etterkomarar i treskjering og møbelsnikkeri.

## Kjelder
* *Skjåk-Ola 250 år*, utgjeve av Skjåk Kommune 1995.
Fjaler kommune

**Fjaler** er ein kommune i Vestland fylke, på sørsida av Dalsfjorden. Kommunen grensar mot Askvoll i nord, i aust mot Sunnfjord kommune, og i sør/søraust mot Høyanger og Hyllestad i sør. I vest ligg Nordsjøen.

## Verksemder
I Fjaler kommune finn ein fleire verksemder.

Haugland Rehabiliteringssenter høyrer til Raude krossen og RCNUWC (Red Cross Nordic United World College), ein av tretten UWC i verda. Både rehabiliteringssenter og utdanningsinstitusjonen ligg ved Flekkefjorden i nærleiken av Flekke.
 
I Dale ligg Hansen Technologies, Nordisk Kunstnarsenter på Dalsåsen og Ralston & Bau designstudioet Transplant 

## Politikk
Kommunestyret har 23 representantar. I perioden 2023-2027 er seks parti representert:
*Senterpartiet 6 mandat
*Arbeidarpartiet 5 mandat
*Venstre 4 mandat
*Høgre 4 mandat
*Sosialistisk Venstreparti 2 mandat
*Miljøpartiet Dei Grøne 2 mandat

Leif Jarle Espedal (Ap) er ordførar og Marte Haugsbakk (V) er varaordførar.

## Kjende personar frå Fjaler
*Jakob Sande, forfattar og fødestaden hans er Klokkargarden i Dale
*Herbjørn Sørebø
*Alf Hellevik, lingvist, ordboksredaktør, forfattar
*Gaahl, black metal-vokalist i m.a. Gorgoroth
*Magne Bjergene
*Oddleif Fagerheim
*Kåre Sandvik, musikar
*Leif Jarle Espedal, deltakar på realityshowet Bonderomantikk i 2004
*Helge Segrov, kunstnar

## Kjende personar busett i Fjaler
*Arild Bergström
*Erik Grant Lea, diktar
*Helge Segrov, kunstnar

## Arkiv frå Fjaler kommune - i Arkivportalen.no
* Kommunale arkiv
* Privatarkiv
* Statlege arkiv
## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Interettsidene til Fjaler kommune 
* Oversikt over kommunale arkiv frå Fjaler i perioden 1837-1965
* Oversikt over kommunale arkiv frå Fjaler i perioden etter 1964
Vik kommune

**Vik** er ein kommune i Vestland fylke. Han ligg midtvegs inne og på sørsida av Sognefjorden, og grensar i aust til Aurland kommune, i sør til Voss kommune og Vaksdal kommune, og i vest til Modalen kommune og Høyanger kommune. På den andre sida av fjorden ligg Balestrand, Leikanger, Sogndal og Lærdal.

## Kommunesoge
Vik kommune består i dag av Arnafjord og strendene, Vangsnes, Feios og Fresvik i tillegg til Vik sentrum.

Vik kommune vart oppretta som Vik formannskapsdistrikt i 1837. Kommunen femnde då Kvamsøy sokn på nordsida av Sognefjorden og på sørsida av fjorden frå grensa til Vangsnes sokn i aust til grensa mot Kyrkjebø sokn i vest. I 1964 vart Vangsnes sokn overført til Vik kommune frå Balestrand, og Kvamsøy sokn vart overført til Balestrand kommune frå Vik, samstundes vart garden Nybø og bruket Nygjerdet overførte frå Vik til den nyoppretta Høyanger kommune. I 1992 vart Feios og Fresvik sokn overførte frå Leikanger til Vik.

## Vik prestegjeld og kyrkjesokn
Vik er eit kyrkjesokn i Sogn prosti, og til 2004 var Vik også eit prestegjeld. Prestetenesta i Vik vert no leia av prosten i Sogn, og prestegjeldet er nedlagt. Soknekyrkje for Vik er Vik kyrkje frå 1877. Kyrkja erstatta Hove kyrkje og Hopperstad stavkyrkje som soknekyrkje, og dei to sokna Hopperstad og Hove vart då slegne saman til eitt sokn, som fekk namnet Vik.

I tillegg til Vik sokn omfatta Vik prestegjeld òg Arnafjord sokn i vest og Vangsnes, Feios og Fresvik sokn austom hovudsoknet. Prestegjeldet hadde desse kyrkjene: Arnafjord kyrkje frå 1880 i bygda Nese ved Arnafjorden, Vik kyrkje frå 1877 i kommunesenteret, Vangsnes kyrkje frå 1861 på Vangsnes, Feios kyrkje frå 1866 i Feios, og Fresvik kyrkje frå 1881 i Fresvik. I tillegg kjem mellomalderkyrkjene Hopperstad stavkyrkje og Hove kyrkje som er eigde av kvar seg Fortidsminneforeninga og Miljøverndepartementet, og fungerer som museumskyrkjer.

Fram til 1809 høyrde og Kyrkjebø sokn til Vik prestegjeld, og fram til 1964 høyrde Kvamsøy sokn til Vik. Kyrkjebø vart overført til Lavik prestegjeld, og Kvamsøy vart overført til Balestrand prestegjeld. Vangsnes sokn høyrde til Balestrand prestegjeld frå 1849 til 1964. Før det høyrde Vangsnes til Leikanger prestegjeld. Fresvik og Feios sokn høyrde til Leikanger prestegjeld fram til 1. august 1999.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad: vik.kommune.no
* Eldre fotografi frå Vik på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
* Om Vik kyrkjelege fellesråd på nettstaden til Den norske kyrkja
* Vikjavev.no: Bildesamling og vêrdata frå Vik
* vik.no: Vik sine reiselivssider
* Arkiv frå Vik kommune - registrerte i Arkivportalen.no
** Kommunale arkiv
** Privatarkiv
** Statlege arkiv
Stryn kommune

**Stryn** er ein kommune i Vestland fylke. I Stryn kommune har det vore to store rasulukker: rasulukka i Loen i 1936 og rasulukka i Loen i 1905.

## Historie
Stryn kommune vart danna då han vart skild ut frå Innvik kommune i 1843. 1. januar 1964 vart Innvik og Stryn slått saman igjen, no under namnet Stryn kommune, saman med mesteparten av gamle Hornindal kommune, og 1. januar 1965 vart ein liten del av Gloppen kommune overført til den nye storkommunen. 1. januar 1977 vart Hornindal skilt ut att og vart på nytt ein eigen kommune.

### Folketalsutvikling
Folketalet i kommunen fekk eit maksimum på 7218 innbyggjarar i 2017. Siste offisielle folketal er 
 per }.

;Folketalsutvikling for noverande Stryn kommune frå 1843:

:*<sup>a</sup>Dette talet omfattar ikkje [[Hopland]]sgrenda, som var del av [[Gloppen kommune]] fram til 1965, då ho vart overført til Stryn kommune. Området hadde då 42 innbyggjarar.*

## Tettstader og bygder
* Innvik
* Utvik
* Olden
* Stryn 
* Hjelle
* Loen
* Hopland
* Erdalen
* Mork

## Kjende personar frå Stryn
* Rasmus Hatledal, (1885–1963), oberst og kartredaktør
* Rolf Myklebust, (1908–1990), radiomann, folkemusikkmann og fiolinist
* Jostein Flo, fotballspelar
* Tore Andre Flo, fotballspelar
* Tom «Tommen» Bjerknæs, pioner innanfor norsk snowboarding
* Mariann Thomassen, vokalist i Surferosa.
* David Gald, jazzmusikar.
* Arve Henriksen, jazzmusikar.
* Kjell Mork.
*Simen Staalnacke, bak klesmerket moods of norway
* Mathias Bøe, mannen bak Stryn Vognfabrikk, som no heiter Stryvo AS
* Johannes Thingnes Bø,  skiskyttar

## Skular
* Stryn vidaregåande skule
* Stryn ungdomsskule
* Tonning skule
* Oppstryn skule

## Lokalavis
* Fjordingen

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Stryn kommune
* Kommunale arkiv frå Stryn kommune: 
** Innvik kommune 1837-1964
** Stryn kommune 1843-1964
** Stryn kommune 1964-
Kanon

**Kanon** er eit ord med fleire tydingar:

* **[[Litterær kanon]]**, ei samling godkjende eller utvalde skrifter
* **[[Religiøs kanon]]**, eit fastlagt utval religiøse skrifter
* **[[Kanon i musikk]]** der éin melodi blir sungen eller spelt til ulike starttider
* **[[Våpenet kanon]]**
* **[[Dataspelet Kanon]]** frå Japan

**Sjå òg**
* Kanonball
Sogndal kommune

**Sogndal** er ein kommune i Vestland fylke. Han ligg langt inne i Sognefjorden og grensar til Luster i nord og aust, Lærdal i sør over fjorden, Leikanger i sør og vest og til Balestrand i nordvest. Folk frå Sogndalsfjøra kallar seg  sogndøler, medan dei som er busette i Fjærland ofte kallar seg fjærlendingar, folk i Norane nører og folk på Kaupanger kaupingar.

Innbyggjartalet er fordelt på Sogndal (rundt 5000) og Kaupanger (rundt 1500), samt Fjærland (rundt 300).

I tillegg til å vera ei fotballbygd (SIL) blir Sogndal kalla «Saftbygda» - mellom anna kallar supporterlaget til SIL seg for Saftkokaradn. Dette mykje på grunn av Lerum Fabrikker som har avdelingar i bygda. I tillegg til fotballproffar fostrar Sogndal òg Idol-deltakarar. I den tredje omgangen av den norske versjonen av Idol i 2004, deltok Eva Weel Skram og Tone Damli Aaberge. 

## Regionsenter og skulestad

Sogndal vert rekna som regionsenteret for Sogn.

Hovudadministrasjonen til Høgskulen i Sogn og Fjordane ligg i Sogndal, med nær 2000 studentar. Her ligg òg Sogndal vidaregåande skule.

## Tettstader
* Kaupanger
* Kjørnes
* Sogndalsfjøra

## Verd å vitja

* Kaupanger stavkyrkje er ei av dei eldste i Noreg.
* Norsk Bremuseum
* Den norske bokbyen

## Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for Sogndal kommune frå 1920:**

:a *Talet omfattar ikkje [[Fjærland]] sokn, som var del av [[Balestrand kommune]] fram til det vart overført til Sogndal i 2000. Dette området hadde då 288 innbyggjarar*
:b *Talet omfattar ikkje Tingstad allmenning, som var del av [[Leikanger kommune]] fram til 1964, då det vart overført til Songdal kommune. Dette området hadde då 5 innbyggjarar.*

## Kjende personar frå Sogndal
*Gjest Bårdsen, meistertjuv, utbrytarkonge og forfattar
*Eva Weel Skram, songar
*Terje Bakken, songar
*Tone Damli Aaberge, songar
*Liv Signe Navarsete, politikar og leiar i Senterpartiet
*Olav Stedje, songar
*Line Nagell Ylvisåker, forfattar og journalist
*Anders Aa. Mundal 1921–2011, bonde, lærar, lokalhistorikar og forfattar

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
*Kommunale arkiv frå Sogndal - tidlegare Balestrand kommune, Leikanger kommune og Sogndal kommune:
** Balestrand kommune 1849-1964
** Balestrand kommune 1964-2019
** Leikanger kommune 1837-1964
** Leikanger kommune 1964-2019
** Sogndal kommune 1837-1964
** Sogndal kommune 1964-2019

* Andre arkiv frå Sogndal - registrerte i Arkivportalen.no
** Privatarkiv
** Statlege arkiv
Os i Os

**Os** er prestegarden i Os kommune, og er den garden som har gjeve namn til kommunen. Namnet kjem av elveosen til elva Oselvo, som utgjer austgrensa for garden, og som òg har gjeve namn til båttypen Oselvar.
Karlson på taket

**Karlson på taket** (svensk *Karlsson på taket*) «er ein akkurat passeleg tjukk mann i sin beste alder», ein Astrid Lindgren-figur som blei introdusert første gong i 1955.

Tjukke, blide Karlson dukkar opp med jamne mellomrom for å helsa på heime hjå sjuåringen Lillebror i husværet i Stockholm. Karen bur på taket og har ein propell på ryggen! Han lyg, skryt og øydelegg ting, og i byrjinga trur ikkje familien til Lillebror at han finst. Dei trur han berre er noko Lillebror har funne på for å forklare kvifor ting har vorte øydelagde. Sjølv om Karlson kan vera ufordrageleg barnsleg, blir han likevel raskt bestevennen til Lillebror.

Ilon Wikland, som har illustrert mange Lindgren-historier, gav òg form til figurane i ein teiknefilm om Karlsson på taket som kom ut i 2002.

## Bøker
* 1955 *Lillebror och Karlsson på taket*, på norsk: 1956 *Lillebror og Karlson på taket*
* 1962 *Karlsson på taket flyger igen*, på norsk: 1963 *Karlson på taket flyr igjen*
* 1968 *Karlsson på taket smyger igen*, på norsk: 1969 *Karlson på taket spøker igjen*
* 1972 *Allt om Karlsson på taket*, på norsk: *Alt om Karlson på taket*

## Filmer
*1968 *[[Malysh I Karlson]]*, regi: Boris Stepantsev.
*1970 *[[Karlson vernulsya]]*, regi: Boris Stepantsev.
*1974 *[[Karlsson på taket (film)|Världens bästa Karlsson]]*, regi: Olle Hellbom
*2001 *[[Karlsson på taket (TV)|Karlsson på taket]]*, tegnefilmserie
*2002 *[[Karlsson på taket]]*, animasjonsfilm, regi: Vibeke Idsøe

## Bakgrunnsstoff
* Astrid Lindgren - offisiell nettstad

## Kjelde
* Svensk Wikipedia