open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Scotia

**Scotia** er eit latinsk stadnamn avleidd frå *scoti* eller  gælarar, ei folkegruppe frå Irland og dagens Skottland. Det var opphavleg eit latinsk namn på landet der desse folka heldt til, og er fyrst dokumentert seint på 200-talet. Frå 800-talet byrja tydinga av omgrepet til å gå over til å visa til den delen av øya Storbritannia som låg nord for Firth of Forth: Kongeriket Skottland. I seinmellomalderen var det blitt det vanlege latinske namnet på Skottland.

Scotia blei opphavleg brukt som eit namn for Irland, til dømes av Adomnán i livssoga om heilage Columba frå 600-talet. 
Under Den skotske sjølvstendekrigen nytta kong Robert I av Skottland (Robert the Bruce) og Domhnall Ua Néill namna *Scotia Maior* (Stor-Scotia) om Irland og *Scotia Minor* (Vesle Scotia) om Skottland. Etter 1000-talet blei Scotia hovudsakleg brukt om Skottland.

## Avleiingar
Dei romanske namna på Skottland er avleidde frå «Scotia», som det franske namnet *Écosse*. Også germanske namn på Skottland viser til skottane eller *scoti*. Berre keltiske språk nyttar namn med ei anna avleiing, frå namnet Alba.

Namnet er blitt brukt om fleire andre stader, som den kanadiske provinsen Nova Scotia, som tyder 'Ny-Skottland' og busetnadane Scotia i New York og Scotia i California i USA.

Det blei brukt om skuta ein brukte til Scotia-ekspedisjonen i Antarktis i 1902–04. Fleire stader i Antarktis blei kalla opp etter skuta, som Scotiahavet, Scotia Bay og Scotiaplata.

Scotiabank er handelsnamnet for ein bank i Nova Scotia.

Pride Scotia har vore namnet på pride-markeringar i Skottland sidan 2004.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Scotia|Scotia]]» frå , og «[[:en:|Scotia]]» frå  den 5. september 2022.*
Dei tre moirene

**Dei tre moirene** var i gresk mytologi tre lagnadsgudinner som spann på lagnadsveven, som synte lagnaden til kvart menneske og gudane. Dei heitte Klotho, Lakesis og Atropos. Klotho heldt handteinen og spann livstråden til eit menneske. Lakesis samla tråden og bestemte kor heldig mennskeet skulle vera. Atropos skar av tråden og avgjorde kor langt livet skulle vera.

Namna til dei tre søstrene står for *spinnar* (*Klotho*), *utvelgjar* eller *flaks* (*Lakesis*) og *uendrar* eller *uungåeleg* (*Atropos*). Moirene var alltid til stades når eit barn vart fødd. Dei (spesielt Klotho) avgjorde lagnaden til barnet.

I romersk mytologi svarar dei til *[[parcae]]* og liknar på dei tre nornene i norrøn gudelære.

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:fr:Moires|Moires]]» frå ,  den 7. september 2022.*  

## Bakgrunnsstoff
Femios

**Femios** (på gammalgresk Φήμιος / *Phémios* etter φῆμις / *phêmis*, 'språk') er ein skald frå Homers Odysseen.

Som skald ved hoffet til Odyssevs, på Ithaka, dukkar han opp i den fyrste songen, under ein bankett organisert for belarane.

Som fortald i Odysseen:
«Men frå loftet sitt av den umtenkte Penelopeia, Ikaros-dotteri, vel kunde høyre skalden.» Penelopeia bad skalden om å stoppa denne songen som smertefullt minna henne om den fråverande ektemannen hennar. Telemakhos bad mora om å la Femios kvad. Trass alt, hevda han, har andre heltar enn Odyssevs kjent ulykker då dei fór heim ifrå Troja.

Skalden dukkar opp igjen i song XXII, der han blir kalla *Terpios-sonnen Femios*, under massakren på belarane. Med lyra si i handa bønnfall han Odyssevs om å skåna han, og hevda at han vart tvinga til å opptre føre belarane. Telemakhos kom han til unnsetning og Odyssevs lét han gå.

## Kjender

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:fr:Phémios|Phémios]]» frå ,  den 7. september 2022.*
Hafsa Sultan

**Hafsa Sultan** () var valide sultan i det  osmanske riket under regjeringstida til sonen sin sultan Suleiman I frå 1520 til 1534. Ho var den fyrste innehavaren av tittelen valide sultan. 

## Liv
Hafsa Sultan kan ha vore dotter av khan Meñli I Giray av Krim, men dette byggjer på vestlege forfattarar frå 1600-talet. Osmanske dokumentprov peiker på eit opphav som kristen slave. Det fyrste synet blir likevel framleis støtta av fleire historikarar. 

Ayse, dottera til Meñli I Giray, blei fyrst gift med bror til Selim, prins Mehmed, guvernør av Kefe, og deretter med sultan Selim I. Selim si dotter gifta seg med bror hennar Saadet I Giray. Dette var dei einaste to kongelege ekteskapa mellom det osmansket dynastiet og Giraydynastiet på Krim.  Det er likevel mogleg at Ayse og Hafsa var to ulike personer, og at Hafsa var ei anna av konene til Selim.

Då sonen hennar følgde skikken for tronarvingar med å gjera teneste som guvernør i Manisa 1515-1523 budde ho der med han og grunnla ein skule, ein høgskule, ein moské, eit sjukehus og ein årleg festival. Då sonen hennar kom på trona blei ho den fyrste kvinna ved det osmanske hoffet som fekk tittelen «sultan» etter namnet sitt, i staden for «hatun». 
Ho var også den fyrste sultanmora som fekk tittelen valide sultan, og ho representerer dermed ei endring i status for mor til sultanen, som gjennom denne fekk ei rolle motsvarande dronning og blei kvinna med høgast status og makt i riket.

Hafsa Sultan var også den fyrste haremkvinna som ein veit hadde ein kvinneleg agent eller kira, Strongilah.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hafsa Sultan|Hafsa Sultan]]» frå , og «[[:sv:Ayşe Hafsa Sultan|Ayşe Hafsa Sultan]]» frå  den 7. september 2022.*
Suleymanie-moskéen

**Süleymaniyemoskéen** (tyrkisk *Süleymaniye Camii*) er ein moské i Istanbul som blei oppført i tidsrommet 1550–1557 etter teikningar av den osmanske arkitekten Mimar Sinan på ordre frå sultan Suleiman I. Han er eit landemerke for byen og eit kjend turistmål, med utsyn over Det gylne hornet. Han var den største moskéen i Istanbul i 429 år, fram til Çamlıca-moskéen opna i 2019.

Suleiman I byrja bygginga av moskéen i 1550. Han anla ein rommeleg plass nord for det gamle seraiet, og stilte fleire gamle kyrkjer og ulike antikke materialar til disposisjon for  byggherren. Føregarden var rikt utsmykka, spesielt av ein praktfull persisk portal i hovudkasen til moskéen ved den fjerde fløya hans. Ved hjørnene til føregarden stig dei fire minaretane opp. Hovudbygningen har tre skip og er krona av ein veldig kuppel halde oppe av fire kvadratiske pålar. Kuppelen er fem meter høgare enn den på Hagia Sofia.

Alle vegger og søyler inne i moskeen er dekte med spraglete marmor, og veggen med mihraben er utsmykka med persisea fajansefliser. Dei ni vindauge på denne veggen blei måla av den mest kjende glasmålaren på den tida, Serkosh Ibrahim.

Bakom qiblaveggen i moskeen ligg dei to oktagonale mausolea til Suleiman den store og kona hans Hurrem Sultan (Roxelana). 

## Galleri

File:Cour mosquee Suleymaniye Istanbul.jpg|Moskéen frå føregarden.
File:Süleymaniye Mosque February 2013 01.jpg|Kuppelen.
20101213 Suleymaniye Mosque Istanbul inside vertical Panorama.jpg|Interiør mot mihraben
Sultan Süleyman Türbesi 01.jpg|Mausoleet til Suleiman den store
Suleymaniye Mosque 1291.jpg|Vindauge med kalligrafi
File:Suleymaniye Mosque cleaned Gurlitt 1912.jpg|Planskisse over moskéen frå 1912.


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Süleymaniye Mosque|Süleymaniye Mosque]]» frå , og «[[:sv:Süleymaniyemoskén|Süleymaniyemoskén]]» frå  den 8. september 2022.*  

## Bakgrunnsstoff
Haseki Sultan-komplekset

**Haseki Sultan-komplekset** (også **Hürrem Sultan-komplekset,** tyrkisk ) er eit osmansk moskékompleks frå 1500-talet i Fatih i Istanbul. Det var det fyrste kongelege byggeprosjektet utforma av arkitekten Mimar Sinan.

## Historie
Moskékomplekset blei bestilt av haseki Hürrem Sultan, kona til sultan Suleiman den store. Ho hadde gifta seg med sultanen kring 1534, og brukte truleg medgifta si til å støtta prosjektet. Bygningane blei utforma av Mimar Sinan. Dette var det fyrste kongelege prosjektet hans, og det er mogleg at nokre element var planlagde av føregangaren hans.

Komplekset omfatta ein fredagsmoské, eit suppekjøkken (*[[imaret]]*), ein madrasa, ein grunnskule (*[[mektep]]*) og eit sjukehus (*[[darüssifa]]*). Det store komplekset blei bygt i fleire stadium på kvar side av ei smal gate. Moskéen blei fullført i 1538–39 (AH 945), madrasaen stod ferdig eit år seinare i 1539–40 (AH 946) og suppekjøkkenet i 1540–41 (AH 947). Sjukehuset var ikkje ferdig før i 1550–51 (AH 957).

## Skildring
Moskéen har ei enkel utforming med vekslande lag av stein og murstein, og har ein minaret med eit galleri. Portikoen har fem bogar med fem små kuplar støtta av seks tynne marmorsøyler. Opphavleg var bønnesalen dekka av ein enkelt kuppel med ein diameter på 11,3 meter. I 1612–13, under Ahmed I, blei moskéen utvida for å kunna husa fleire bedande. Ein ny dom blei lagt til, og bønehallen blei dobla i storleik.

Sjukehuset har ein åttekanta føregard, og er den einaste bygningen i komplekset med ashlar-konstruksjon. Den utskorne steininskripsjonen over inngangen frå gata er eit kronogram på tyrkisk som oppgjev konstruksjonsdatoen. Madrasaen er U-forma rundt ein sentral gardsplass med 16 små celler og ein førelesingssal. Suppekjøkkenet ligg også rundt ein føregard. Matlagingsområdet i nordenden har fire åttekanta piper.

Komplekset blei restaurert i perioden 2010–2012.

## Galleri

File:Haseki complex 9935.jpg|Hasekimoskéen frå gata
File:Haseki complex 5966.jpg|Hasekimoskéen 
File:Haseki complex 5965.jpg|Opphavleg del av Hasekimoskéen 
File:Haseki complex 5963.jpg|Tilbygg på Hasekimoskéen
File:Haseki complex 5962.jpg|Kuplane på Hasekimoskéen
File:Haseki complex 0954.jpg|Inngangar til bygningar ved Hasekikomplekset
File:Haseki complex 1358.jpg|Vestsida av Hasekikomplekset
File:Haseki complex 0952.jpg|Suppekjøkkenet i Hasekikomplekset


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Haseki Sultan Complex|Haseki Sultan Complex]]» frå ,  den 8. september 2022.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
* 
* 
* 

## Bakgrunnsstoff

* Haseki Hürrem Sultan Külliyesi, Archnet
* Photographs of the mosque by Dick Osseman
*
Miltiadis Tentoglou

**Miltiadis Tentoglou** () er ein gresk friidrettsutøvar frå Grevena som vart europameister i lengdehopp i 2018 og 2022, og olympisk meister i øvinga i 2021. Hans personlege rekordar er 8,60 meter innandørs og 8,55 m utandørs.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Miltiadis Tentoglou|Miltiadis Tentoglou]]» frå ,  den 8. september 2022.*
Femke Bol

**Femke Bol** () er ein nederlandsk friidrettsutøver frå Amersfoort som vart trefaldig europameister under EM i friidrett 2022, med di ho vann 400 meter, 400 meter hekk og var ankerkvinne for det sigrande laget til Nederland i 4 x 400 m stafett. Ho har elles vunne OL-bronse 2021 og VM-sølv 2022 i 400 m hekk, og VM-sølv 2022 i 4 x 400 m stafett. Bols bestetider er 49,44 sekund på 400 meter og 52,03 sekund i 400 m hekk.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Femke Bol|Femke Bol]]» frå ,  den 8. september 2022.*
Jaroslava Mahutsjikh

**Jaroslava Oleksijivna Mahutsjikh** () er ein ukrainsk friidrettsutøvar frå Dnipro som vart europameister i høgdehopp under EM i friidrett 2022, tidlegare har ho vunne VM-sølv i øvinga i 2019 og 2022. samt OL-bronse i 2021. Ho har hoppa 2,05 meter utandørs og 2,06  m innandørs.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Jaroslawa Mahutschich|Jaroslawa Mahutschich]]» frå ,  den 8. september 2022.*  
*
Niklas Kaul

**Niklas Kaul** () er ein tysk friidrettsutøvar frå Mainz som vart verdsmeister i tikamp i 2019 og europameister i 2022. Hans personbeste på 8&nbsp;691 poeng er frå då han sigra under VM i friidrett 2019 i Doha.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Niklas Kaul|Niklas Kaul]]» frå ,  den 8. september 2022.*
Keely Hodgkinson

**Keely Nicole Hodgkinson** () er ein britisk friidrettsutøvar frå Wigan som vart europameister på 800 meter under EM i friidrett 2022. Tidlegare vann ho sølvmedaljen på distansen ved Sommar-OL i 2021 og under VM i friidrett 2022. Hennar personlege rekord er på 1.55,88.

Under Sommar-OL 2024 vann ho gull på tida 1.56,72.

## Kjelder



 

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Keely Hodgkinson|Keely Hodgkinson]]» frå ,  den 8. september 2022.*
Kvinnesultanatet

**Kvinnesultanatet** (tyrkisk *Kadınlar saltanatı*) var ein periode i Det osmanske riket då konene og mødrene til sultanane hadde uvanleg stor innverknad. Ein set gjerne starten for denne tida til giftarmålet mellom sultan Suleiman I med Hurrem Sultan (Roxelana) i 1533, og slutten med avsettinga av Turhan Hatice Sultan som regent i 1656. Viktige kvinner i denne tida var Mihrimah Sultan, Nurbanu Sultan, Esther Handali, Safiye Sultan, Esperanza Malchi, Beatrice Michiel og Kösem Sultan. 

Sultanaene med innverknad i denne perioden var anten koner av sultanen, med tittelen haseki sultan, eller mor til sultanen, med tittelen valide sultan. Mange av desse kvinnene var opphavleg slavar, ein skikk ein venta i sultanatet ettersom ein meinte tradisjonelle ekteskapsroller innebar for stor risiko for sultanen, som ikkje skulle ha nokon andre personlege band utover tittelen sin. Sultanaene hadde politisk og sosial makt som gjorde at dei kunne påverka det daglege styret av riket og driva velgjerds- og bygningsarbeid, som Valide Sultan-moskeen  i Istanbul.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Kvinnornas sultanat|Kvinnornas sultanat]]» frå ,  den 8. september 2022.*  

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sultanate of Women|Sultanate of Women]]» frå ,  den 8. september 2022.*
Evmaios

**Evmaios** (gammalgresk Εὔμαιος/*Eúmaios*) er ein figur frå Odysseen, eit gresk episk dikt av Homer. Han er med frå den fjortande songen (Odyssevs' samtale med Evmaios).

I gresk mytologi var Evmaios Odyssevs sin grisegjetar og ven. Faren hans, Ktesios son til Ormenos, var konge på ei øy kalla Syra (dagens Syros), sjølv om det òg har vorte antyda at Evmaios refererte til Siracusa på Sicilia.

Odyssevs, når han kjem til heim, presenterer seg forkledd som ein tiggar for Evmeios, som tar varmt imot han. Det er i hytta hans Odyssevs avslører den sanne identiteten sin til sonen Telemakos. Grisegjetaren vil då hjelpa Odyssevs med å overvinna belarane, i den store hallen til det kongelege palasset på øya Itaka.

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:fr:Eumée|Eumée]]» frå ,  den 9. september 2022.*
Zharnel Hughes

**Zharnel Hughes** () er ein britisk friidrettsutøvar frå øy-territoriet Anguilla i Karibia. Han vann gullmedaljen på 100 meter ved EM i friidrett 2018, fire år seinare tok han EM-gull på 200 meter. Hughes sine personlege rekordar er på høvesvis 9,91 sekund på 100 m og 20,02 på den doble distansen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zharnel Hughes|Zharnel Hughes]]» frå ,  den 9. september 2022.*
Gina Lückenkemper

**Gina Lückenkemper** () er ein tysk friidrettsutøvar frå Hamm i Nordrhein-Westfalen som vart europameister på 100 meter under EM i friidrett 2022, der ho også vann gull i 4 x 100 meter stafett.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Gina Lückenkemper|Gina Lückenkemper]]» frå ,  den 9. september 2022.*
Maryna Bekh-Romantsjuk

**Maryna Oleksandrivna Bekh-Romantsjuk** () er ein ukrainsk friidrettsutøvar frå Khmelnytskyj oblast som vart europameister i tresteghopp ved EM i friidrett 2022. Tidlegare sikra ho seg EM-sølv i 2018 og VM-sølv i 2019, begge i lengdehopp. Bekh-Romantsjuk sette personleg rekord i tresteghopp med 15,02 meter då ho vann EM-gull. I lengdehopp har ho bestenoeringar på 6,93 m utandørs og 6,96 m innandørs.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Maryna Bech-Romantschuk|Maryna Bech-Romantschuk]]» frå ,  den 9. september 2022.*  

*
Konstanze Klosterhalfen

**Konstanze Klosterhalfen** () er ein tysk friidrettsutøvar frå Bonn som vart europameister på 5000 meter under EM i friidrett 2022, tre år etter ho vann bronsemedaljen på same distansen ved verdsmeisterskapen i Doha. Klosterhafen sin personlege rekord på 14.26,6 er tysk rekord på 5000 meter. På 10000 m lyder hennar tyske rekord på 31,01,7.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Konstanze Klosterhalfen|Konstanze Klosterhalfen]]» frå ,  den 9. september 2022.*
Luiza Gega

**Luiza Gega** () er ein albansk friidrettsutøvar frå Bulqizë som vart europameister på 3&nbsp;000 meter hinder under EM i friidrett 2022. Med det tok ho landets fyrste gullmedalje i ein europmeisterskap i friidrett. I 2016 sprang ho inn til EM-sølv i same øvinga og tok Albanias fyrste medalje i eit friidretts-EM. Gega sin personlege hinderrekord er 9.10,0.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Luiza Gega|Luiza Gega]]» frå ,  den 9. september 2022.*  

*
Fred Kerley

**Fredrick Lee Kerley** () er ein USA-amerikansk friidrettsutøvar frå Texas i USA som vann VM-gull i 4 x 400 meter stafett ved VM i friidrett 2019 i Doha og på 100 meter ved VM i friidrett 2022 i Eugene. Han har elles vunne OL-sølv på 100 m ved Sommar-OL 2020, VM-sølv i 4 x 400 meter stafett i 2017 og VM-bronsen på 400 meter i 2019. Kerley har personbeste på 9,76 sekund på 100 m, 19,76 på 200 m og 43,64 400 meter.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Fred Kerley|Fred Kerley]]» frå ,  den 10. september 2022.*  

*
Noah Lyles

**Noah Lyles** () er ein USA-amerikansk friidrettsutøvar frå Gainesville som vart verdsmeister på 200 meter i 2019 og 2022. I dei same to meisterskapane deltok han på USA sitt lag i 4 x 100 m stafett og fekk gull i 2019 og sølv i 2022. Under Sommar-OL i 2021 vart han bronsemedaljør på 200 m. Lyles sin USA-amerikanske rekord på 200 meter er på 19,31 sekund, berre Usain Bolt og Yohan Blake har sprunge fortare på distansen. 9,86 sekund er bestetida til Lyles på 100 meter.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Noah Lyles|Noah Lyles]]» frå ,  den 10. september 2022.*  

*
Persevs

**Persevs**  (gammalgresk Περσεύς, *Perseús*) var i gresk mytologi son av guden Zevs og Danaë, ei argeisk prinsesse som var dotter av kong Akrisios. 

## Fødd som ein halvgud
Kongen lét dotter si Danaë låsast inn i eit tårn for å unngå ein profeti om at han ville bli drepen av guten som skulle bli fødd av  Danaë. Zevs besøkte henne i form av eit gylle regn og dermed vart Persevs fødd.

Redd for at profetien framleis kunne gå i oppfylling, plasserte Akrisios dottera og barnebarnet i ein trekasse som han kasta på havet. Under vern av Zevs stranda dei på øya Serifos, der Persevs voks opp blant fiskarar.

## Kampen mot Medusa
For å møta ei utfordring utskriven av rivalen sin Polydektes under ein bankett, la Persevs ut for å drepa den einaste dødelege gorgona, Medusa. 

For oppdraget sitt fekk han guddommeleg hjelp frå Hermes og Atene og magiske gjenstandar: *kuneaen* eller hjelmen til Hades, som gjer beraren usynleg, eit par sandalar med venger som lèt beraren fly i lufta og ein bag (*kibisis*) han kunne ha hovudet til Medusa i. For å unngå det forsteinande blikket til gorgona brukte han skjoldet sitt som ein spegel og skar av hovudet hennar. Blod strøymde inn i Okeanos-havet. Dette gav opphav til hesten Pegasus og den kjempa Krysaor med gullsverdet.

## Frigjeringa av Andromeda
På veg heim gjekk han gjennom Aethiopia, der han møtte prinsesse Andromeda, som skulle overleverast til eit sjømonster som straff for mora Kasiopeia sine uforsiktige ord om døtrene til Poseidon. Persevs frigjorde Andromeda og gifta seg med henne. 

Tilbake i Serifos tok han hemn på Polydektes, som hadde freista å valdta mora Danaë. Deretter drog han med Andromeda til heimlandet Argos, som Akrisios hadde flykta frå av frykt for profetien for å søka tilflukt i Larisa.

## Oppfyllinga av profetien
No hadde kongen av denne byen gravferdsleikar der Persevs deltok. Ved å kasta ein diskos drap han ved eit uhell Akrisios, som deltok på hendingane som tilskodar. Profetien vart oppfylt. Av respekt for den døde bestefaren sin valde han å ikkje styra Argos, etter å ha drepe den førre kongen. Han bytte derfor riket til Tiryn, der Megapentes var konge. Her grunnla han byane Mykene og Midea.
## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:fr:Persée|Persée]]» frå ,  den 10. september 2022.*
Emmanuel Korir

**Emmanuel Kipkurui Korir** () er ein kenyansk friidrettsutøvar som vart olympisk meister på 800 meter i 2021 og verdsmeister på same distansen i 2022. Korir sin personlege rekord på distansen er 1.42,05, oppnådd i London i 2018.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Emmanuel Korir|Emmanuel Korir]]» frå ,  den 10. september 2022.*
Grant Holloway

**Stanley Grant Holloway** () er ein USA-amerikansk friidrettsutøvar frå Chesapeake i Virginia som vart verdsmeister på 110 meter hekk i 2019 og på ny i 2022. I 2021 vann han OL-sølv i øvinga. Hans personlege rekord på 12,81 sekund er frå 2021-sesongen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Grant Holloway|Grant Holloway]]» frå ,  den 10. september 2022.*  

*
Kristjan Čeh

**Kristjan Čeh** () er ein slovensk friidrettsutøvar frå Ptuj som sommaren 2022 vart verdsmeister så vel som europameister i diskoskasting. Tidlegare i same sesongen sette han i britiske Birmingham personleg rekord i øvinga med eit kast på 71,27 meter.

## Kjelder

* 
**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Kristjan Čeh|Kristjan Čeh]]» frå ,  den 10. september 2022.*
Pakistan under vinter-OL 2022

**[[Pakistan]]** deltok under Vinter-OL 2022 i Beijing i Kina i perioden 4. til 20. februar 2022.

## Utøvarar i OL-troppen

## Alpine greiner

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Pakistan under vinter-OL 2022|Pakistan under vinter-OL 2022]]» frå ,  den 10. september 2022.*

## Bakgrunnsstoff
* Profilside på olympic.org
Perseus Project

***The Perseus Project***  er eit non-profit-prosjekt for å laga eit digitalt bibliotek (Perseus Digital Library). Det er basert ved Tufts University i Medford i Massachusetts i USA, der det blir drive av *Department of Classical Studies*. Planlegginga byrja i 1985, og dei fyrste samlingane vart oppretta i 1987. 

Målet er eit omfattande og fritt tilgjengeleg nettbibliotek for humaniora, med eit tydeleg fokus på innsamling av kjelder om antikken, spesielt på den arkaiske og klassiske perioden. Kjeldene er vanlegvis omsette, men dei respektive originaltekstane (vanlegvis gresk eller latin) er tilgjengelege, til liks med nokre eldre ordbøker. 

Gregory Crane er ansvarleg redaktør for prosjektet, som representerer ei av dei viktigaste samlingane av kjelder om antikken tilgjengeleg på nettet.

Det blir òg i aukande grad lagt ut materiell om andre fagområde, om USA-amerikansk historie på 1800-talet eller renessansen i England, som gjekk gjennom det norrøne språket. 

Prosjektet har publisert koden for nettstaden sin på SourceForge, og det meste av innhaldet som blir tilbode er i offentleg eigedom.

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:fr:Perseus Project|Perseus Project]]» frå ,  den 10. september 2022.*

## Bakgrunnsstoff
*
Pakistan under vinter-OL 2018

**[[Pakistan]]** deltok med to utøvarar under Vinter-OL 2018 i Pyeongchang i Sør-Korea i perioden 9. til 25. februar 2018.

## Utøvarar i OL-troppen

## Alpine greiner
Pakistan kvalifiserte éin mannleg utøvar. Muhammad Karim deltok også i Vinter-OL 2014. 

## Langrenn
Pakistan kvalifiserte éin mannleg utøvar. Dette var fyrste gongen Pakistan deltok i langrenn i Vinter-OL. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Pakistan under Vinter-OL 2018|Pakistan under Vinter-OL 2018]]» frå ,  den 10. september 2022.*

## Bakgrunnssttoff
* Profilside på olympic.org
Anderson Peters

**Anderson Peters** () er ein spjutkastar frå Grenada. Han vart verdsmeister i øvinga under VM i friidrett 2019 og forsvarte VM-tittelen i 2022. Peters sette personleg rekord då han 13. mai 2022 sigra i DL-stemnet i Doha med eit kast på 93,07 meter.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Anderson Peters|Anderson Peters]]» frå ,  den 11. september 2022.*
*
Athing Mu

**Athing Mu** () er ein USA-amerikansk friidrettsutøvar frå Trenton i New Jersey som vart olympisk meister på 800 meter i 2021 og verdsmeister i 2022. Mu sette landsrekord med 1.55,04 ved eit stemne i Eugene den 21. august 2021.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Athing Mu|Athing Mu]]» frå ,  den 11. september 2022.*  

*
Gudaf Tsegay

**Gudaf Tsegay Desta** () er ein etiopisk friidrettsutøvar som vart verdsmeister på 5000 meter ved VM i friidrett 2022, i den same meisterskapen vann ho sølvmedaljen på 1500 meter. Ho tok bronsen på 1500 m ved VM i friidrett 2019 og på 5000 m under Sommar-OL i 2021. Tsegay sin personlege rekord på 1500 m er 3.54,0, på 5000 m er bestetida 14.13,3, begge rekordane er frå 2021-sesongen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gudaf Tsegay|Gudaf Tsegay]]» frå ,  den 11. september 2022.*
Penelope

**Penelope** (gammalgresk Πηνελόπη, *Pênelópê*) eller **Penelopeia** (Πηνελόπεια, *Pênelópeia*) er i gresk mytologi dotter til kongen av Sparta, Ikarios, og den trufaste kona til kongen av Itaka, helten Odyssevs, som ho har ein son med, Telemakos. Ho dukkar opp i *[[Odysseen]]*, 
Ho er kjent for å trufast ha venta på at Odyssevs skulle komma tilbake til heimøya Itaka etter eit tjue år langt fråvær (det tok ti år å kjempa i trojanarkrigen (Iliaden) og ytterlegare ti år for den spennande reisa heim (Odysseen).

Det langvarige fråværet av Odyssevs tiltrekte Penelope veldig mange belarar (114) som ønskte å gifta seg med henne for å gripa trona til Itaka. Femtito var frå Dulikion, tjuefire frå Samos, tjue frå Zakyntos og tolv frå Itaka. Til dette talet kjem tenarar, seks for belarar frå Dulikion, pluss herolden Medon og skalden («aoidos») Femios.

Som eit triks fortalde Penelope dei at ho ville velja ein ektemann blant dei på det einaste vilkåret at teppet ho førebudde var ferdig. For å forlenga ventetida og utsetja den skjebnesvangre avgjerda, losna ho vevnaden kvar kveld og starta det på nytt om dagen.

Etter tjue år, då enden av tolmodet deira var nådd, kravde belarane at Penelope skulle bestemma seg. Då kunngjorde Penelope ein konkurranse: Den som klarte å strenga bogen til mannen hennar og skyta ei pil gjennom eit dusin øksehovud skulle vinna handa hennar. Ingen ringare enn tiggaren, Odyssevs i forkleding, lykkast med det. 

Penelope kunne ikkje tru av Odyssevs var komen tilbake, og vart verande på rommet sitt for å sørga over han. Derfor ho var borte då Odyssevs vann bogekonkurransen, og såg heller ikkje den følgjande *mnêstêrophonía,* massakren på belarane der Odyssevs fekk hjelp frå sonen Telemakos, grisegjetaren Evmaios og  oksehyrdingen Filoitios under vern av gudinna Atene.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Pénélope|Pénélope]]» frå , den 11. september 2022.*
Sydney McLaughlin-Levrone

**Sydney Michelle McLaughlin-Levrone** () er ein USA-amerikansk friidrettsutøvar frå Dunellen i New Jersey som vart olympisk meister på 400 meter hekk i 2021 og 2024, og verdsmeister i 2022. Ho har fem gongar forbetra verdsrekorden i øvinga, sist til 50,37 sekund under Sommar-OL 2024 i Paris. I tillegg til hekkemedaljane vann ho VM-gull 2019 og 2022, samt OL-gull 2021 og 2024 i 4 x 400 meter stafett med USA sine mannskap.

## Aktiv
Knapt 17 år gammal fekk McLaughlin-Levrone billett til Sommar-OL 2016 etter å ha vorte klokka i mål på tida 54,15 sekund på langhekken. Året etter flytta ho den personlege rekorden til 53,82, deretter tok ho i 2018 steget opp i øvste verdseliten med 52,75 sekund som best. Under VM i friidrett 2019 sprang ho i mål til sølvmedalje på 52,23, slått av landskvinna Dalilah Muhammad som sette verdsrekord med tida 52,16. To dagar seinare deltok dei begge på USA sitt vinnarlag i 4 x 400 m stafett.

27. juni 2021 i Eugene sette McLaughlin-Levrone ny verdsrekord i 400 meter hekk med tida 51,90. Den 4. august forbetra ho rekorden til 51,46 sekund då ho sigra i OL-finalen i Tokyo. Sommaren 2022 forbetra ho verdsrekorden til 51,41 den 25. juni og til 50,68 den 22. juli, begge gongane på friidrettsstadion i Eugene, fyrste gongen i USA-sitt VM-uttak og siste gongen i sjølve VM-finalen. To år seinare forsvarte ho den olympiske meistertittelen på langhekken og flytta verdsrekorden til 50,37 sekund, halvtanna sekund fortare enn sølvvinnaren si tid.

McLaughlin-Levrone sprang startetappen for USA sitt gullmannskap i 4 x 400 m stafett ved Sommar-OL i 2021. Eitt år seinare var ho ankerkvinne for eit elles heilt nytt gullmannskap på den lange stafetten ved VM i Eugene. Under Sommar-OL 2024 fekk ho eit nytt stafett-gull, då sprang den andre etappen for dei USA-amerikanske kvinnene. Hennar personlege rekord på 400 meter frå 2023 er 48,74 sekund.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*OL 2016 i Rio de Janeiro: Utslått i semifinalane på 400 m hekk (56,22= nr 17)
*VM 2019 i Doha: Sølvmedalje på 400 m hekk – 52,23, bak Dalilah Muhammad (52,16). Gullmedalje i 4 x 400 m stafett
*OL i 2021 i Tokyo: Gullmedalje på 400 m hekk – 51,46, framom Dalilah Muhammad (51,58). Gullmedalje i 4 x 400 m stafett
*VM 2022 i Eugene: Gullmedalje på 400 m hekk – 50,68, framom Femke Bol (52,27). Gullmedalje i 4 x 400 m stafett
*OL 2024 i Paris: Gullmedalje på 400 m hekk – 50,37, framom Anna Cockrell (51,87). Gullmedalje i 4 x 400 m stafett
*VM 2025 i Tokyo: Gullmedalje på 400 m – 47,78, framom Marileidy Paulino (47,98). Gullmedalje i 4 x 400 m stafett

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sydney McLaughlin|Sydney McLaughlin]]» frå ,  den 11. september 2022.*  

*
Letesenbet Gidey

**Letesenbet Gidey** () er ein etiopisk langdistanseløpar frå Tigray-regionen. Ho vart verdsmeister på 10&nbsp;000 meter i 2022. Tidlegare vann ho sølvmedaljen på distansen under VM 2019 og ho tok bronsemedaljen i milløpet under Sommar-OL i 2021. Gidey er verdsrekordhaldar på 5&nbsp;000 meter med tida 14.06,6, oppnådd i 2020, og på 10&nbsp;000 meter med 29.01,1, oppnådd i 2021.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Letesenbet Gidey|Letesenbet Gidey]]» frå ,  den 11. september 2022.*
Arifur Rahman

**Arifur Rahman** () er ein bangladeshisk-norsk illustratør, avisteiknar og animatør busett i Drøbak. Han var fribyforfatter og teiknar for ICORN. Arifur er utgivar av det nettbaserte teiknemagasinet *[[Toons Mag]].* 

Han er ein sjølvlært teiknar, og starta i 2004 å teikna for aviser som freelancer.
I 2010 kom han til Drøbak som verdas første fribyteiknar.

I Bangladesh tok han grada bachelor of arts ved National University.

Han er utdanna i biletkunst  ved Nansenskolen i Lillehammer, og utdanna seg i 3D og animasjon ved Høyskolen Kristiania i Oslo.

## Utstilling og teiknekonkurranse
Rahmna arrangerer kvart år ein internasjonal karikaturkonkurranse og utstillingar i Noreg og utlandet. Temaet for konkurransen og utstillinga skiftar frå år til år.

* 2015: Barn i krig
* 2016: Kvinnerettar
* 2017/18 Ytringsfridom

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Arifur Rahman|Arifur Rahman]]» frå ,  den 11. september 2022.*
Pathum Thani-fylket

**Pathum Thani** er eit fylke i Thailand. Fylkeshovudstaden er Pathum Thani. I 2019 var det  innbyggarar i fylket.

*Pathum Thani* tyder 'lotusblomebyen'.

Rangsit-kanalen går mot aust frå elva Chao Phraya og gjennom Pathum Thani-distriktet før Thanyaburi-distriktet. Han flyt deretter ut i nabofylket Nakhon Nayok. 

Toglinja mellom Chiang mai og Bangkok, òg kalla Nord-bana, går gjennom fylket. Ein kan elles ta toget vidare til Ayutthaya frå Pathum Thani-fylket.

## Inndeling av distrikt

Pathum Thani er delt inn i 7 amphoe (distrikt):

#Mueang Pathum Thani (Pathum Thani-distriktet)
#Khlong Luang
#Thanyaburi
#Nong Suea
#Lat Lum Kaeo
#Lam Luk Ka
#Sam Khok

Den einaste bykommunen er Rangsit.

## Transport
### Toglinjer
*Nord-bana går mellom Chiang mai og Bangkok. Ho har stasjonar i fylket, og går vidare nord mot Saraburi-fylket.
*Lopburi-bana stansar i fylket, og går innom Ayutthaya-fylket på veg nord mot Lopburi-fylket.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pathum Thani province|Pathum Thani province]]» frå ,  den 12. september 2022.*
Endonym

**Endonym** er namn brukte om stadar eller grupper på og av desse. «Deutschland» er til dømes endonymet til Tyskland. København er eit endonym på ein by som også til dømes  blir kalla ,  og . Desse andre namna er eksonym, ettersom dei kjem frå andre språk enn det som blir tala i Danmark. 
«Nordmenn» er endonymet til folk frå Noreg, og «norsk» er endonymet på språket.

Omgrepet «endonym» blei skipa av slavisten Otto Kronsteiner på 1970-talet.

Ein enkeltstad kan ha fleire ulike endonym. Til dømes er både «Noreg» og «Norge» endonym på høvesvis nynorsk og bokmål. Sveits har namn på dei fire offisielle språka i landet,  Schweiz (tysk),  *Suisse* (fransk), *Svizzera* (italiensk) og *Svizra* (retoromansk), som dermed alle kan reknast som endonym.

«Helsingfors» og «Helsinki» er endonym på svensk og finsk, medan «San Sebastián» og «Donostia» er endonym på spansk og baskisk. San Sebastián/Donostia og Åbo/Turku er døme på  på endonym som skil seg mykje frå kvarandra, medan Helsingfors og Helsinki språkleg knytte til kvarandre.

Historiske endonym eller ein mellomting mellom eksonym og endonym kan vera namn som tidlegare er blitt brukte i ein stad, men som ikkje er i bruk der meir fordi språket er forsvunne derfrå. Slike namn kan vera politisk betente og kan til dømes antyda krav på territorium. Til dømes finst det eit stort tal tyske namn på stader i Polen og Tsjekkia.

Av ulike grunnar kan det fremjast ønske om å gå over frå ulike eksonym til å bruka endonym. Samar og inuittar er døme på dette, der tidlegare namn kan vera nedsetjande eller upresise. Statar kan også oppfordra til bruk av endonym, som Elfenbeinskysten, som har gått inn for at det offisielle franske namnet på landet, *Côte d'Ivoire*, skal nyttast i alle  internasjonale samanhengar. I SN har denne oppfordringa gått gjennom, slik at landet blir omtalt også i engelske og spanska FN-dokument som «Côte d'Ivoire» i staden for dei engelske og spanske eksonyma «Ivory Coast» eller «Costa de Marfil».

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Endonym|Endonym]]» frå ,  den 12. september 2022.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
* Rostvik, Allan (1987). Exonymer i moderna svenska skolatlaser. I: Nionde nordiska namnforskarkongressen, Lund 4–8 augusti 1985. Lund: Dialekt- och ortnamnsarkivet, s. 281–291.
* SAOL, *Svenska Akademiens ordlista över svenska språket* (2006) 13 uppl. Stockholm: Norstedt.
Katie Moon

**Kathryn Elizabeth Nageotte** (), gift **Katie Moon**, er ein USA-amerikansk friidrettsutøvar frå Lakewood i Ohio som vart olympisk meister 2021 og verdsmeister 2022 og 2023 i stavhopp. Nett fylt 30 år sette ho personbeste med 4,95 meter då ho gjekk til topp i USA sitt OL-uttak i juni 2021.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Katie Nageotte|Katie Nageotte]]» frå ,  den 12. september 2022.*  

*
Selemon Barega

**Selemon Barega Shirtaga** () er ein etiopisk friidrettsutøvar som vart olympisk meister på 10&nbsp;000 meter i 2021, to år etter han vann sølvmedaljen på 5&nbsp;000 m ved Friidretts-VM i Doha. Barega sin personlege rekordar er 12.43,0 på 5&nbsp;000 m og 26.44,7 på 10&nbsp;000 meter.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Selemon Barega|Selemon Barega]]» frå ,  den 12. september 2022.*
Marcell Jacobs

**Lamont Marcell Jacobs** () er ein italiensk friidrettsutøvar fødd i El Paso i Texas i USA. Han vart i 2021 olympisk meister på 100 meter og i 4 x 100 meter stafett med Italias landslag. Året etter vart han europameister på den individuelle distansen. Jacobs er europarekord-haldar på 100 meter med tida 9,80 sekund, oppnådd i OL-finalen i Tokyo.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Marcell Jacoobs|Marcell Jacoobs]]» frå ,  den 12. september 2022.*  

*
Jake Wightman

**Jake Wightman** () er ein britisk friidrettsutøvar frå Nottingham som vart verdsmeister på 1500 meter i 2022. Han har elles vunne EM-sølv på 800 meter i 2022 og EM-bronse på 1500 m i 2018. Wightman sette personleg rekord med 3.29,2 då han den 19. juli slo Jakob Ingebrigtsen under VM-finalen på 1500 meter i Eugene. Vel sju veker seinare presterte han personbeste med 1.43,65 då han vann 800 m ved DL-stemnet i Brussel.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jake Wightman|Jake Wightman]]» frå ,  den 12. september 2022.*
Oituz i Bacău

**Oituz** (ungarsk *Gorzafalva*), tidlegare **Grozeşti**, er ein kommune i Bacău fylke i Romania. 

## Busetnader

Oituz er ein *[[comună]]* (landkommune) med desse busetnadane:

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:ro:Comuna Oituz, Bacău|Comuna Oituz, Bacău]]» frå , den 12. september 2022.*  

### Referansar
Tobi Amusan

**Ayomide Oluwatobiloba Amusan** (), kjend som **Tobi Amusan**, er ein nigeriansk friidrettsutøvar frå Ijebu Ode som i 2022 vart verdsmeister i 100 meter hekk. Ho sette i semifinalen ny verdsrekord i øvinga med tida 12,12 sekund.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*OL 2016 i Rio de Janeiro: Utslått i semifinalane (12,91=nr 11)
*VM 2017 i London: Utslått i semifinalane (13,04=nr 14) 
*VM 2019 i Doha: Nr 4 – 12,49
*OL i 2021 i Tokyo: Nr 4 – 12,60
*VM 2022 i Eugene: Gullmedalje – 12,06, framom Britany Anderson (12,23)
*VM 2023 i Budapest: Nr 6 – 12,62
*OL 2024 i Paris: Utslått i semifinalane (12,55=nr 9)
*VM 2025 i Tokyo: Sølvmedalje – 12,29, bakom Ditaji Kambundji (12,24)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tobi Amusan|Tobi Amusan]]» frå ,  den 12. september 2022.*
Neeraj Chopra

**Neeraj Chopra** () er ein indisk friidrettsutøvar frå Panipat. Han vart i 2021 olympisk meister i spjutkasting ved sommarleikane i Tokyo. Året etter vann han sølvmedaljen i øvinga ved VM i friidrett 2022. Chopra sin personlege rekord er 88,94 meter, oppnådd i Stockholm 30. juni 2022.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Neeraj Chopra|Neeraj Chopra]]» frå ,  den 13. september 2022.*  

*
Jakub Vadlejch

**Jakub Vadlejch** () er ein tsjekkisk friidrettsutøvar frå Praha som tevlar i spjutkasting. Han vann sølvmedaljen i øvinga i både ved VM 2017, OL i 2021 og EM 2022. Under VM 2022 la han beslag på bronsemedaljen. Vadlejch sette personleg rekord med 90,88 meter ved eit stemne i Doha 13. mai 2022.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Jakub Vadlejch|Jakub Vadlejch]]» frå ,  den 13. september 2022.*
Asier Martínez

**Asier Martínez Echarte** () er ein spansk friidrettsutøvar som har spesialisert seg i 110 meter hekk. Han vart i 2022 europameister i øvinga med minst mogleg margin, ein tusendel av eit sekund, til andremann. Martínez vann bronsemedaljen på korthekken under VM i friidrett 2022. Han sette personbeste med 13,14 sekund då han sigra i EM i friidrett 2022 i München.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Asier Martínez|Asier Martínez]]» frå ,  den 13. september 2022.*  

*
Tamirat Tola

**Tamirat Tola** () er ein etiopisk friidrettsutøvar som i 2022 vart verdsmeister i maratonløping. Tidlegare vann han bronsedaljen på 10&nbsp;000 meter under Sommar-OL i 2016 og han sikra seg sølvmedaljen på maratonistansen ved VM 2017. Tola si bestetid på mila er 26.57,3 frå 2016, i 2021 fullførte han Amsterdam maraton på rerkordtida 2.03.38.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tamirat Tola|Tamirat Tola]]» frå ,  den 13. september 2022.*
Mykolas Alekna

**Mykolas Alekna** () er ein litauisk friidrettsutøvar frå Vilnius. Han vart i 2022 europameister i diskoskasting, få veker etter han sikra seg sølvmedaljen i øvinga under VM i friidrett. Han er son til Virgilijus Alekna. Mykolas Alekna sin personleg rekord er på 69,81 meter, oppnådd i Stockholm 30. juni 2022.

Han sette ny verdsrekord med 74,35 meter i Ramona i Oklahoma 14. april 2024. Alekna deltar under Sommar-OL 2024 i Paris.

## Kjelder


 

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Mykolas Alekna|Mykolas Alekna]]» frå ,  den 13. september 2022.*
Mohammed Ahmed

**Mohammed Ahmed** () er ein somaliskfødd kanadisk friidrettsutøvar som vann sølvmedaljen på 5&nbsp;000 meter under VM i friidrett 2019 og sølvmedaljen på same distansen då dei olympiske sommarleikane fann stad i Tokyo i 2021. Ahmed sin personlege rekord på 5&nbsp;000 m er på 12.47,2, sommaren 2022 sette han personbeste på 10&nbsp;000 m med 26.34,1.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mohammed Ahmed (runner)|Mohammed Ahmed (runner)]]» frå ,  den 14. september 2022.*  

* 
*
Lamecha Girma

**Lamecha Girma **() er ein etiopisk friidrettsutøvar frå Oromia-provinsen som vann sølvmedaljen i 3&nbsp;000 meter hinder under så vel VM 2019, som Sommar-OL i 2021 og VM 2022. Den 31. mai 2022 presterte han i Ostrava personbeste med eit løp på 7.58,6.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lamecha Girma|Lamecha Girma]]» frå ,  den 14. september 2022.*
Bence Halász

**Bence Halász** () er ein ungarsk friidrettsutøvar frå Kiskunhalas som vann sølvmedaljen i sleggjekasting under EM i friidrett 2022 i München, der han sette personleg rekord med 80,92 meter. Tidlegare sikra han seg bronsemedaljen i øvinga under så vel europameisterskapen 2018 som i verdsmeisterskapen 2019.

Han var ein del av den ungarske troppen til Sommar-OL 2020. Under Sommar-OL 2024 i Paris tok han sølvmedaljen, etter vinnaren  Ethan Katzberg.

## Kjelder



 


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Bence Halász|Bence Halász]]» frå ,  den 14. september 2022.*
Rénelle Lamote

**Rénelle Lamote** () er ein fransk friidrettsutøvar som sprang inn til medalje på 800-meteren i tre europameisterskap på rad: sølv i EM i friidrett 2016 og like eins i EM i friidrett 2018, samt bronse i EM i friidrett 2022. Ho presterte personbeste med tida 1.57,84 då ho sigra på distansen ved DL-stemnet i Lausanne den 26. august 2022.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Rénelle Lamote|Rénelle Lamote]]» frå ,  den 14. september 2022.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Rai Benjamin

**Rai Benjamin** () er ein USA-amerikansk friidrettsutøvar som vart sølvmedaljør i øvinga 400 meter hekk både under VM i friidrett 2019, Sommar-OL i 2021 og i VM i friidrett 2022. I så vel VM 2019 som OL 2021 vann han gull med USA sine mannskap i 4 x 400 meter stafett.

Med bestetida 46,17 sekund, oppnådd i OL-finalen i Tokyo 2021, har Benjamin den nest beste langhekktida i verda. Karsten Warholm sette då verdsrekord med 45,94 sekund.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rai Benjamin|Rai Benjamin]]» frå ,  den 14. september 2022.*  

*
Barnesjukdom

**Barnesjukdommar** er ein type infeksjonar ein ofte får når ein er barn. Dei er ein del av den større gruppa infeksjonar som samla blir kalla barneinfeksjonar. Tradisjonelt reknar ein dei mest smittsame slike infeksjonane som barnesjukdommar. Mange av desse sjukdommane vaksinerer ein no barn mot, slik at dei er blitt sjeldnare.

Barnesjukdommar rammar nesten alltid når ein er barn. Fordi sjukdommane medfører livslang immunitet blir vaksne sjeldan eller aldri ramma. Ordet barnesjukdommar kan strengt tatt eigentleg beskriva einkvar sjukdom som rammar barn, men vanlegvis blir det brukt om ei avgrensa gruppe barnesjukdommar. Omgrepet omfattar stort sett det same som barnesjukdommar med utslett, som igjen grovt sett er sjukdommane nemnde i lista under. Ein skil mellom denne gruppa og meir alvorlege sjukdommar ein vaksinerer barn mot, som også kan ramma vaksne, men som sjeldan gir utslett.

Dei fleste barnesjukdommar medfører utslett, men ikkje alle. I barnevaksinasjonsprogrammet blir det vaksinert mot nokre av barnesjukdommane, men berre nokon.

; Nokre av barnesjukdommane:
* kikhoste
* kusma
* meslingar
* raude hundar
* skarlaksfeber
* smittsam hjernehinnebetennelse (meningokokkinfeksjon)
* vasskoppar
* tredagarsfeber (4.(6.) barnesjukdom, exanthema subitum)
* den femte barnesjukdommen (erythema infectiosum)
* Hand-, fot- og munnsjukdom

Omgrepa «barnesjukdommar» og «barnesjukdommar med utslett» blir ofte brukte om kvarandre, men at kusma i lista over er eitt unntak fordi denne barnesjukdommen som regel ikkje har noko karakteristisk utslett.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Barnesykdom|Barnesykdom]]» frå ,  den 15. september 2022.*
Julian Weber

**Julian Weber** () er ein tysk friidrettsutøvar frå Mainz som i 2022 vart europameister i spydkasting. Eit par månader før europameisterskapen, den 6. juni 2022 i Hengelo, sette han personleg rekord med eit kast på 89,54 meter.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Julian Weber|Julian Weber]]» frå ,  den 15. september 2022.*  

*
Alexandra Tavernier

**Alexandra Tavernier** () er ein fransk friidrettsutøver frå Annecy som vann bronsemedaljen i sleggjekasting ved VM i friidrett 2015 og sølvmedaljen i EM i friidrett 2018. Ho forbetra sin eigen franske rekord i øvinga til 75,38 meter ved eit stemne i Salon-de-Provence den 21. februar 2021.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Alexandra Tavernier|Alexandra Tavernier]]» frå ,  den 15. september 2022.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Murad III av Det osmanske riket

**Murad III** (1546–1595) var sultan av Det osmanske riket frå 1574 til han døydde. 

Under regjeringstida hans erobra osmanarane betydelege område frå Persarriket. Riket kjempa også stadige krigar mot Austerrike og i Ungarn fram til Murad døydde. Den einaste fredshandlinga under han var sluttinga av den fyrste osmanska handelstraktaten med England i 1580.

Murad III hadde kunstnariske og vitskaplege interesser, og det blei bygd fleire viktige byggverk under hans regjeringstid. Han blei etterfølgd av sonen sin Mehmed III.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Murat III|Murat III]]» frå , og «[[:sv:Murad III|Murad III]]» frå  den 15. september 2022.*
Eilish McColgan

**Eilish McColgan** () er ein britisk friidrettsutøvar frå Dundee som har vunne to EM-sølv og ein EM-bronse på langdistansane 5&nbsp;000 og 10&nbsp;000 meter. I 2022 sigra ho i milløpet under samveldeleikane i Birmingham. McColgan sine bestetider på dei to distansane lyder på 14.28,5 og 30.19,0.

Liz McColgan er mor hennar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eilish McColgan|Eilish McColgan]]» frå ,  den 15. september 2022.*
Lonah Chemtai Salpeter

**Lonah Chemtai Salpeter** () er ein kenyansk friidrettsutøvar som tevlar for Israel. Ho vann gullmedaljen på 10&nbsp;000 meter ved EM i friidrett 2018. Sommaren 2022 sikra ho seg bronsemedaljen i maratonløpet ved verdsmeisterskapen i Eugene og bronsen på 10&nbsp;000 meter ved europameisterskapen i München. I det sistnemnde løpet sette ho personbeste med 30.46,3. Bestetida 2.17.45 i maraton kom då ho sigra i Tokyo maraton 2020.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lonah Chemtai Salpeter|Lonah Chemtai Salpeter]]» frå ,  den 15. september 2022.*
Ferguson Rotich

**Ferguson Cheruiyot Rotich** () er ein kenyansk friidrettsutøvar som vart bronsemedaljør på 800 meter ved VM i friidrett 2019 og vann sølvmedaljen på distansen under Sommar-OL i 2021. Rotich sette personleg rekord med 1.42,54 då han vart andremann ved DL-stemnet i Monaco 12. juli 2019.

### Aktiv
Rotich stega inn i verdseliten på 800 meter i 2013-sesongen. Han sette personbeste 1.43,22 då han vart nummer 3 i eit GL-stemne i Brussel den 6. september. Med ein fjerdeplass i GL-stemnet i Monaco 18. juli 2014 forbetra han bestetida si til 1.42,84. I VM i friidrett 2015 i Beijing tok han seg til finalen på 800 m og enda på fjerdeplass. Året etter vart han femtemann i OL-finalen i Rio de Janeiro. Åra frå 2016 til -21 vann han 800-meteren i seks stemne i Diamond League (DL). 11. juli 2019 sprang han livsbeste 1.42,54 på 800 meter, langt bak Nijel Amos frå Botswana. Sidan i same sesongen sprang Rotich i mål til bronse under verdsmeisterskapen i Doha. To år seinare vann han sølvmedaljen ved dei olympiske sommarleikane 2021 i Tokyo, einast landsmannen Emmanuel Korir spurta frå han.

Rotich vart kenyansk meister på 800 meter i 2014. 
## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ferguson Rotich|Ferguson Rotich]]» frå ,  den 15. september 2022.*  

*World Athletics
Guden Rhesos

**Rhesos** (gamalgresk, Ῥῆσος, Rhẽsos; latin Rhesus) var i gresk mytologi ein av dei tre tusen elvegudane (elvebrørne var kjende som Ποταμοί, *potamoi*) . Guden var son til titanane Okeanos og Tethys. Den tidlege greske poeten Hesiod nemnde ham i diktet sitt *[[Theogonien]]*.

Rhesos personifiserte ei elv som låg i Bithynia, i den nordvestlegen delen av Anatolia

## Nordiske omsetjingar av Hesiod
*(nb) Hesiod, *Theogonien; Arbeid og Dager; Skjoldet,* gjendiktet av Aslak Rostad. Gyldendal Norsk Forlag 2014. ISBN 978-82-05-44660-1
*(nb) Theogonia av Hesiod; i Frost, Tore, 2003, Greske myter og mysterier, *Verdens hellige skrifter* [16], [Oslo]: De norske bokklubbene. ISBN 82-525-4109-7
*(sv) Hesiodos, *Theogonin; och Verk och dagar*; tolkade av Ingvar Björkeson; inledning och kommentar av Sture Linnér. [Parallell gresk og svensk tekst]. Stockholm 2003: Natur och Kultur. ISBN 91-27-09678-5
*(dk) Hesiod, *Theogonien; Værker og dage; Skjoldet*; ved Lene Andersen. Klassikerforeningens kildehæfter 1999. ISBN 87-89504-31-3