open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ingela

**Ingela** er eit kvinnenamn av tysk opphav, laga av lengre namn som byrjar på *Engel-* eller *Ingel-*, eller som ei kjæleform av Inga. Ingela har svensk namnedag den 7. november.

Ingela blei svært populært i Sverige i 1960- og 70-åra. Ved byrjinga av 2006 hadde totalt 20&nbsp;013 personar i Sverige namnet, av desse hadde  12&nbsp;525 det som tiltalenamn. I Noreg har namnet 92 brukarar (SSB 2007).

## I kulturen
Robert Broberg laga den populære songen «Ingela» i 1969. 

Ingela er namnet på hovudpersonen i ungdomsromanen *Roser fra tribunene* (2000) av Toril Brekke.

## Namneberarar
*Ingela Forsman «Pling», (f. 1950), svensk tekstforfattar
*Ingela Thalén, (f. 1950), svensk politikar
*Ingela Lundin Kvalem (f. 1956), norsk psykolog

## Bakgrunnsstoff
Abul-Samsari

**Abul-Samsari** er ei vulkansk fjellkjede sør i Georgia, 120 km sørvest for Tbilisi. Han er ein del av Litle Kaukasus og stig opp over platåa Javakheti og Tsalka. Sjølve fjellkjeda er 40 km lang og går frå nord til sør frå elvegjela Ktsia til Paravani. 

Det høgaste fjellet er Didi Abuli med ei høgd på 3&nbsp;301 meter over havet. Andre store fjelltoppar er Tavkvetili (2&nbsp;583 m), Sjavnabada (2&nbsp;929 m) og Samsari (3&nbsp;285 m). Samsari har eit ganske stort krater. 

Fjellsidene i Abul-Samsari er stort sett dekte med alpine enger og grassletter. Skogar er mindre vanleg, og stort sett berre i dei lågare delane av fjellkjeda (under 1&nbsp;900 m). Det er fleire små og mellomstore innsjøar i og rundt fjellkjeda. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Abul-Samsari Range|Abul-Samsari Range]]» frå ,  den 28. mai 2007.*
Valenciennes

**Valenciennes** (nederlandsk: *Valencijn*) er ein by og kommune nord i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (administrasjonssenter) i departementet Nord i regionen Hauts-de-France, og har om lag 40&nbsp;000 innbyggjarar. Storbyområdet hadde 399&nbsp;677 innbyggjarar i 1999.

## History
Valenciennes vart først nemnd i 693 i eit lovdokument skrive av Klodvig II. På 800-talet vart området erobra av normannarar. Då Frankarriket vart oppretta byrja byen å utvikle seg. I 1008 førte matmangel til byllepest.

På 1300-talet vart tårnet I Dodenne bygd. På 1400-talet vart hertugdømet Hainsault, som Valenciennes var ein del av, ein del av Burgund. I 1524 kom Karl V av Det tysk-romerske riket til Valenciennes. Med produksjon av ull og fin lin klarte byen seg økonomisk på eiga hand.

Rundt 1560 vart Valenciennes eit tidleg senter for calvinisme. I 1562 oppstod dei første motstandsrørslene mot religiøs forfølging i Nederland, då ei gruppe protestantar vart dømd til brenning på bålet. I 1580 vart byen erobra av Alexander Farnese og protestantismen vart fjerna.

Med Nijmegen-traktaten tok Frankrike kontroll over Valenciennes i 1678 og dei sørlege områda av Hainault. Kort tid etter vitja Vauban byen for å lage festningsverk her.

Byen vart omleira i 1793 under Napoleonkrigane.
Douai

**Douai** (nederlandsk *Dowaai*) er ein by og kommune nord i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (administrasjonssenter) i departementet Nord i regionen Hauts-de-France, og har om lag 45&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Scarpe om lag 40 km frå Lille og 25 km frå Arras. Douai har eit imponerande klokketårn. 

Folketalet til storbyområdet, som inkluderer Lens var 552&nbsp;682 i 1999. 

## Historie
På 300-talet vart det bygd ei romersk festning her kalla Duacum. Byen var eit blømande tekstilsenter i mellomalderen under grevane av Flandern. I 1384 kom byen inn under grevane av Burgund og så i 1477 inn under Habsburg. I 1688 vart det avstått til Frankrike. 

Begge verdskrigane førte med seg store skadar på byen. Under store delar av fyrste verdskrigen var han okkupert av tyske styrkar. La Brayelle flystripe var ein base for Manfred von Richthofen, «den raude baronen». Seint i 1918 blei byen delvis brunnen, og blei frigjort av den britiske hæren etter slaget ved Courtrai.

## Galleri

Jean-Baptiste-Camille Corot 018.jpg|*Klokketårnet i Douai* måla av Jean-Baptiste-Camille Corot
Beffroi de Douai (26343).jpg|Klokketårnet i Douai.
Beffroi de Douai vu de la Rue de l'Université.jpg|Klokketårnet sett frå gateplan
La Fontaine de la Place d'Armes de Douai.jpg|La Fontaine de la Place d'Armes 
Hôtel du Dauphin à Douai.jpg|Hôtel du Dauphin


## Kjelder


## Bakgrunnsstoff

*
Agepsta

**Agepsta** (òg kalla **Aghiapsta**) er eit fjell i fjellkjeda Gagra i Abkhasia, den sjølvstyrte republikken i Georgia. Det strekkjer seg opp til 3&nbsp;357 moh. Fjellsidene av Agepsta er dekte av nordmannsgran og bøk opp til 1&nbsp;700-1&nbsp;800 meter. Dei høgareliggande områda har alpine enger, medan ein øvst finn små isbrear.
Didi Abuli

**Didi Abuli** er den høgaste toppen i Litle Kaukasus i Georgia. Fjellet ligg i fjellkjeda Abul-Samsari og har ei høgd på 3&nbsp;301 meter over havet.
Diklosmta

**Diklosmta** er eit fjell aust i Kaukasus som ligg på grensa mellom regionen Kakheti i Georgia og dei russiske republikkane Tsjetsjenia og Dagestan. Det ligg i fjellkjeda Pirikita, som ligg nord for Store Kaukasus. Fjellet har ei høgd på 4&nbsp;285 meter over havet, og har fleire isbrear. Nokre av isbreane går djupt ned i dalane i Pirikita-kjeda.
Gagrafjella

**Gagra** (russisk *Гагрский хребет*, *Gagrskij hrebet*) er ei fjellkjede i Store Kaukasus i Abkhasia, den sjølvstyrte republikken i Georgia. Fjellkjeda går mellom dalane til elvane Bzyb og Psou sør for Store Kaukasus, hovudsakleg i ein nord-sør retning. Det høgaste fjellet er Agepsta på 2&nbsp;256 m. 

Gagra nærmar seg Svartehavet nær byen Gagra, og spelar ei viktig rolle for klimaet her med å blokkere kald, kontinental vind frå nord og aust. 

Fjellkjeda består hovudsakleg av kalkstein og har utprega karsttopografi med mange djupe gjel laga av elvane. Den djupaste grotta i verda, Voronjagrotta, ligg i Arabikamassivet i fjellkjeda Gagra.

Hovudvegen til innsjøen Ritsa går langs fjellkjeda, langs elvane Bzyb, Iupshara og Gega.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gagra Range|Gagra Range]]» frå ,  den 28. mai 2007.*
Dzjanga

**Dzjanga** eller **Dzjangi-Tau** er eit fjell i sentrale delar av Store Kaukasus. Det ligg på grensa mellom Svaneti (Georgia) og Kabardino-Balkaria (Russland). Det har ei høgd på 5&nbsp;051 meter over havet. Fjellsidene av fjellet er dekt av isbrear.
Kabargin Oth

**Kabargin Oth** er ei gruppe vulkanar i Store Kaukasus i Georgia. Ho består av eit dusin slaggkjegler og lavadomar, og ligg nær grensa til Russland, sørvest for vulkanen Kazbek.

## Kjelder
* Globalt vulkanisme
Kazbek

**Kazbek** (georgisk მყინვარწვერი, transkribert som *Mqinvartsveri*) er ein vulkan og eit av dei største fjella i Kaukasus. Det ligg på grensa mellom Georgia og Russland, og ruver over byen Kazbegi nær grensa til Nord-Ossetia. Det er det tredje høgaste fjellet i Georgia (etter Sjkhara og Janga) og det sjuande høgaste i Kaukausfjella, med ei høgd på 5&nbsp;047 meter over havet. Georgiarar kallar fjellet *Mqinvari* som tyder «isbre» eller «Isfjell».

Kazbek ligg i fjellkjeda Khokh, ei fjellkjede som går nord for Store Kaukasus med mange gjel frå elvene Ardon og Terek. Sjølve fjellet ligg i forkastinga Borjomi-Kazbegi (som er den nordlege delen av Anatolia-forkastinga). Området har stor jordskorpeaktivitet med regelmessige små jordskjelv. Eit aktivt system med varmekjelder ligg òg omkring fjellet. Kazbek er ein sovande vulkan, bygd opp av trakytt og kledd med lava. Han har form som ei dobbel kjegle der foten ligg i ei høgd på 1&nbsp;770 meter. Kazbek er det høgaste av dei vulkanske kjeglene i vulkangruppa rundt Kazbegi, som òg omfattar Khabarjina (3&nbsp;142 meter). 

På grunn av dei bratte sidene på Kazbek, er ikkje isbreane her særleg store. Det totale arealet til alle isbreane på Kazbek er 135 km². I 2002 kollapsa Kolkabreen på grunn av vulkansk svovelaktivitet på nordsida av fjellet. Det var derimot ingen utbrot. Den mest kjende isbreen er Djevdorak, som kryp ned på nordaustsida og inn i eit gjel med same namn, og når ned til ei høgd på 2&nbsp;295 meter. På austsida går den georgiske militærvegen gjennom Darialgjelet i ei høgd på 2&nbsp;378 meter. 

Toppen vart først klatra i 1868 av D.W. Freshfield, A.W. Moore og C. Tucker i lag med ein sveitsisk guide. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mount Kazbek|Mount Kazbek]]» frå ,  den 7. juli 2017.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Kazbek på Peakware - bilete

*
Kabardzjina

**Kabardzjina** (georgisk ქაბარჯინა) er eit fjell og ein vulkan i Kaukasus i Georgia. Det har ei høgd på 3&nbsp;142 meter over havet. Det ligg nær Kazbek og er ein del av den same vulkangruppa.
Khokh

**Khokh** er ei fjellkjede i Kaukasus i Georgia. Fjellkjeda går nord for Store Kaukasus, med djupe dalar frå elvene Ardon og Terek rundt. Vulkanen Kazbek ligg i Khokh-kjeda.
Dzjavakheti

**Dzjavakheti** er eit vulkansk platå i Kaukasusfjella, som dekkjer regionen Samtskhe-Javakheti i Georgia, langs grensa til Tyrkia og Armenia. Platået ligg i ei høgd over 2&nbsp;000 meter.

Platået er ei stor grasslette (alpin steppe) med mange våtmarker og fjellinnsjøar (seks av dei største innsjøane i Georgia, Tabatskuri, Paravani, Khantsjali, Madatapa, Kartsakhi, Sagamo).

Våtmarkene i Dzjavakheti er ein del av Ramsar-konvensjonen si liste over internasjonalt viktige våtmarker.

Over sletta, frå nord til sør, går fjellkjeda Abul-Samsari med ei rekkje vulkankjegler.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Javakheti Plateau|Javakheti Plateau]]» frå ,  den 28. mai 2007.*
 

## Bakgrunnsstoff
* Javalkheti på birding-georgia.com
Dzjimara

**Dzjimara** (*Dzjimaraykhokh* eller *Gimaray-Khokh*) er eit fjell i regionen Kazbegi i Georgia på grensa til Russland. Fjellet ligg i fjellkjeda Khokh, 9 km vest for fjellet Kazbek. Det har ei høgd på 4&nbsp;780 meter over havet.
Kldekari

**Kldekari** (georgisk: კლდეკარი) er eit fjell på om lag 2&nbsp;000 meter søraust i Georgia. Fjellet ligg i fjellkjeda Trialeti. I nærleiken ligg ruinane av ein festning frå mellomalderen, som òg er kalla Kldekari.
Idas sommarvisa

**«Idas sommarvisa»**, eller **«Du ska inte tro det blir sommar»**, er ein svensk barnesong med sommartema. Teksten er skriven av Astrid Lindgren medan  Georg Riedel har komponert melodien. Songen vart skriven til filmen *Emil och griseknoen* frå 1973.

«Idas sommarvisa» har tre vers og har vorte vanleg å syngje på skuleavsluttingar før sommarferien i Sverige. Songen har der vorte eit alternativ til salmane «Den blomstertid nu kommer» og «I denna ljuva sommartid».

Songen er lagd i munnen på vesle Ida, som er i ein periode der ho kjenner seg allmektig. I filmen har ho vekt til live att dei døde hønsene (som eigentleg berre var stivskremde av herjingane til Emil og grisungen Griseknoen, som begge var fulle etter inntak av gjæra kirsebær). Ida fortel i visa kva som må gjerast for at det skal verte sommar og avsluttar songen slik:

:Och jag gör så roliga ställen
:där barna kan springa omkring,
:då blir barna fulla med sommar
:och bena blir fulla med spring.

## Kjelder

*Denne artikkelen byggjer på «Idas sommarvisa» henta frå Wikipedia på svensk 28. mai 2007.
Perestrojka

**Perestrojka** (russisk skrift перестро́йка) er det russiske ordet for dei økonomiske reformene som vart innførte i juni 1987 av leiaren i Sovjetunionen, Mikhail Gorbatsjov. Ordet vert ofte omsett til norsk som *omstrukturering*, og viser til Gorbatsjov sine planar om å omstrukturere eller delvis liberalisere det økonomiske systemet i Sovjetunionen. Perestrojka vert sett i samanheng med glasnost (*openheit*), som er det første av dei to hovudmåla Gorbatsjov sette fram for sin periode som leiar av Sovjetunionen, og som det vert hevda er ein av hovudårsakene til at unionen braut saman.

Mange sosialistar og kommunistar har kritisert perestrojka for å vere i strid med den sosialistiske og kommunistiske ideologien.
Fritigern

**Fritigern** eller **Frithigern** var ein hovding for vestgotarane i 370-åra. Han er best hugsa for å ha sigra over romarane i Slaget ved Adrianopel i 378. 

Frithigern var kristen, og låg i trette med Athanarik, som var den øvste leiaren for tervingane frå 369. Han førte ein stor gotarflokk som slo seg ned på sørsida av Donau i 376 etter at hunarane var komne på herjing til Dacia. Han førte flokken saman med Alaviv. Dei fekk løyve etter keisarleg bod, at dei kunne slå seg ned i Thrakia. Gotarfolket skulle få rå seg sjølve, men fekk ikkje vidare hjelp av romarane. Dei fekk òg bod om at dei skulle vera landevern i byte for løyva til å slå seg ned. 

Folket som Frithigern førte var heller stort, og keisar Valens skjøna snart at dette kunne verte vanskeleg. I tillegg kom òg austgotarane, og dei samla seg no for å slost for rettane sine, då det synte seg at romarane ikkje gav dei stort. Alaviv og Frithigern vart bedne inn av Lupicinus, guvernøren i Marcianopel, til eit forsoningsgilde, men stoda var vanskeleg, og det kom snart til trette mellom romarane og dei ventande gotiske vaktene. Tervingane som var lægra utanfor byen fekk snart gjetord om dette, og dei kravde at byen skulle opne portane og gje dei mat. Lupicinus svara med å få dei gotiske vaktene drepne. I uroa som følgde rømde Frithigern, men Alaviv har truleg mist livet i kampen. Frithigern tok no leiarskapen over gotarfolket i Thrakia, og det kom til ope opprør. Gotarfolket byrja no reine hærtog, og plundra det dei fann. Lupicinus samla folk mot dei, men vart drepen, og den romerske hæren i Thrakia vart slegen ned. Dette var den første gotiske sigeren på romersk jord.

Då dette vart kjend, fekk Frithigern stønad frå thrakiske landarbeidarar og gruvearbeidarar, og den romerske underklassa som leid under hard skattlegging. I eigna var det òg mange gotiske trælar i romersk teneste. Dei gotiske troppane i den romerske hæren skifte òg side, og samla seg til Frithigern. 

Den største sigeren vart vunne i slaget ved Adrianopel året etter, då sjølvaste keisaren vart drepen.

Det er rekna som truleg at gotane miste taket på dei første sigrane sine og vart svekka etterpå. Frithigern forsvinn utor soga om lag 379, og gotarane var i praksis utan leiarskap frå 381 då Athanarik døydde, til Alarik samla dei att mot slutten av 300-talet. 

## Kjelder
* Herwig Wolfram - *The Goths*
Lalveri

**Lalveri** er eit fjell i Store Kaukasus i regionen Svaneti i Georgia. Fjellet har ei høgd på 4&nbsp;350 meter over havet. Den lettaste vegen til toppen er over Tsaneribreen.
Latsga

**Latsga** er eit fjell i Store Kaukasus i regionen Svaneti i Georgia. Det har ei høgd på 4&nbsp;019 meter over havet. Den største isbreen på Latsga er Lekhzir, som dekkjer den sørlege fjellsida og delar av dei nærliggande dalane.
Likhi

**Likhi** eller **Surami** er ei fjellkjede i Georgia. Ho er ein del av Kaukasusfjella og knyter Store Kaukasus saman med Litle Kaukasus.

Det høgaste punktet er 1&nbsp;926 meter over havet. Den lågaste og viktigaste fjellovergangen er Suramipasset, i ei høgd på 949 meter. Passet knyter saman austlege og vestlege delar av Georgia. Ein jernbane (i tunnel) går gjennom passet, i tillegg til hovudvegen Zestaponi-Khasjuri.
Meskheti

**Meskheti** (*Meskh/Meskhet*, *Adzjar-Imereti*, *Adzjar-Akhaltsikh*) er ei fjellkjede som er ein del av Litle Kaukasus sørvest i Georgia.

Ho har ei lengd på 150&nbsp;km og det høgaste punktet er Mepistskharo med ei høgd på 2&nbsp;850 meter over havet. Meskheti er kjend for å få mykje nedbør. Området rundt Mtirala (i Adsjaria) var det våtaste området i Sovjetunionen og det våtaste i Kaukasus med ein årleg nedbørsnormal på om lag 4&nbsp;500&nbsp;mm.

Fjellsidene av Meskheti er hovudsakleg dekte av lauvskog (eik, kastanje, lønnetre, agnbøk og bøk) frå 1&nbsp;200-1&nbsp;800 meter. Dei høgaste områda er dekte av subalpine og alpine enger.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Meskheti Range|Meskheti Range]]» frå ,  den 28. mai 2007.*
Didgori

**Didgori** er eit fjell om lag 40 km vest for Tbilisi, hovudstaden i Georgia i den austlege delen av fjellkjeda Trialeti, som er ein del av Litle Kaukasus. Fjellet har ei høgd på 1&nbsp;647 meter over havet. 

Fjellet vart åstad for slaget ved Didgori, som den georgiske kongen David IV vann over Seljuk den 12. august 1121. Slagmarka strekte seg over fleire kilometer og er dekt av subalpine enger. Tidleg i 1990-åra vart det reist eit imponerande monument til minne om slaget. Det består av mange massive sverd, som står ned i bakken forma som ein kross, med kolossale skulpturar av falne soldatar spreidd rundt på engene.
Sjkhara

**Sjkhara** er eit fjell som ligg i Svaneti i Georgia og Kabardino-Balkaria i Russland. Fjellet har ei høgd på 5 200 moh. og er det høgaste fjellet i Georgia. Sjkhara ligg 88 km nord for byen Kutaisi, den nest største byen i Georgia. Toppen ligg i sentrale delar av Store Kaukasus, søraust for Elbrus, det høgaste fjellet i Europa. Sjkhara er det tredje høgaste fjellet i Kaukasus, like bak Dykh-Tau.

Sjkhara er det høgaste punktet og den austlegaste delen av eit massiv kalla Bezingiveggen (eller Bezengi), ein 12 km lang rygg. Fjellet er ein stor og bratt topp dekt av isbrear. Nordveggen (på russisk side) er 1&nbsp;500 meter høg og inneheld fleire vanskelege klatreruter. Den mindre toppen Sjkhara Vest, med ei høgd på 5&nbsp;068 meter, er eit eige mål for fjellklatrarar, og å gå Bezingiveggen på tvers vert rekna som «den lengste, mest krevjande og mest forpliktande klatreekspedisjonen i Europa.» 

Toppen vart først klatra i 1888 via nordaustryggen av eit britisk og sveitsisk lag av U. Almer, J. Cockin og C. Roth. Ruta er framleis ein av dei lettare og meir populære rutene på fjellet. Den første totale kryssinga av Bezingiveggen var i 1931 av austerrikarane K. Poppinger, K. Moldan og S. Schintlmeister. 

Sjkhara vert berre klatra av «ei handfull mengd menneske» kvart år på grunn av dei vanskelege rutene, høgda og den avsides plasseringa. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Shkhara|Shkhara]]» frå ,  den 28. mai 2007.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Sjkhara på elbrus.net
Sjota Rustaveli-toppen

**Sjota Rustaveli** er eit fjell i sentrale delar av Store Kaukasus, på grensa mellom Svaneti i Georgia og Kabardino-Balkaria i Russland. Det har ei høgd på 4&nbsp;860 meter over havet, og vert rekna som det niande høgaste fjellet i Kaukasus. Fjellet har namn etter diktaren Sjota Rustaveli.

Fjellsidene er dekte med isbrear og nokre av dei strekker seg langt ned i dei omliggande dalane.
Tebulosmta

**Tebulosmta** er det høgaste fjellet i den austlege delen av Kaukasus med ei høgd på 4&nbsp;493 meter over havet. Fjellet ligg på grensa mellom Georgia og Tsjetsjenia aust for fjellet Kazbek. Isbreane på fjellet er ikkje store (totalt utgjer dei eit areal på 3 km²).
Tetnuldi

**Tetnuldi** er eit fjell i sentrale delar av Store Kaukasus i regionen Svaneti i Georgia. Det har ei høgd på 4&nbsp;858 meter. I følgje dei fleste kjelder er Tetnuldi det tiande høgaste fjellet i Kaukasus. Fjellsidene er stort sett dekte med isbrear over 3&nbsp;000 meter.
Trialeti

**Trialeti** er ei fjellkjede i aust-vest-retning i Litle Kaukasus i sentrale delar av Georgia. Den austlege kanten av kjeda går langs den vestlege grensa av Tbilisi, medan den vestlege kanten følgjer elva Kura sørvest for Borjomi. Lengda på Trialeti er 144 km og på det breiaste er ho 30 km. Fjellkjeda oppstod som følgje av vulkansk aktivitet i paleogentida. 

Det høgaste punktet i fjellkjeda er Sjaviklde (som tyder 'svart klippe' på georgisk) med ei høgd på 2&nbsp;850 meter over havet. Fjellsidene i kjeda er stort sett dekte av lauvskog som eik, bøk og agnbøk. Dei vestlege delane av Trialeti er dekte av barskog og blandingsskogar, som består av gran, furu, bøk og eik. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Trialeti Range|Trialeti Range]]» frå ,  den 28. mai 2007.*
Loddo

**Loddo**, eller **Løddo**, er det høgaste punket/fjellet i Austevoll og er 244 meter over havet. For å komme opp til Loddo kan ein velje mellom tre forskjellige løyper: Raud (kortast), Kvit og Blå (lengst). Tårnet på Loddo blei laga av Lions Club Austevoll.
Usjba

**Usjba** (georgisk უშბა, *usj* «fælsleg», *ba* «berg») er eit av dei mest karakteristiske fjella i Kaukasus. Det ligg i regionen Svaneti i Georgia, like sør for grensa til Kabardino-Balkaria i Russland. Sjølv om det ikkje er av dei ti høgaste toppane, vert Usjba rekna som «Kaukasus sitt svar på Matterhorn», på grunn av den karakteristiske dobbelttoppen. Fjellet er bratt og vêret ofte ustabilt, og av den grunn vert Usjba rekna som eit av dei vanskelegaste fjella å klatre i Kaukasus. Fleire fjellklatrarar har mista livet her. 

Usjba sin nordtopp er med ei høgd på 4&nbsp;690 meter over havet noko lågare enn den sørtoppen. Nordtoppen vart først klatra i 1888 av John Garford Cokklin og Ulrich Almer, medan ein tysk-sveitsisk-austerrriksk ekspedisjon leia av B. Rickmer-Rickmers klatra sørtoppen i 1903.

Den nordlege toppen av Usjba er lettare tilgjengeleg enn den sørlege. Standardruta over nordaustryggen går opp frå den russiske sida. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ushba|Ushba]]» frå ,  den 15. april 2007.*
Ngāti Whātua

**Ngāti Whātua** er ein maori-iwi (stamme) som har det meste av området sitt *(rohe)* i regionen Northland på New Zealand(ein liten del ligg i regionen Auckland). Folket reknar seg som etterkomarar til innvandrarane som kom med wakaen Māhuhu-ki-te-rangi. Iwien består av fire *[[hapu]]ar* (understammar): *Te Uri O Hau*, *Te Roroa*, *Te Taou*, og *Ngāti Whātua*. Ved folketeljinga i 2001 oppgav 12&nbsp;105 menneske at dei høyrde til denne stammen.

## Historikk
På den tida då den europeiske busetjinga på New Zealand tok til, låg territoriet (også kalla *rohe*) til Ngāti Whātua kring Kaipara Harbour og sørover til Tamaki Makaurau, området der Auckland ligg i dag. I tidlegare hundreår hadde denne stammen flytta sørover frå North Auckland Peninsula.

Rivalisering med Ngā Puhi iwi vart opptrappa tidleg i det 19. hundreåret då Ngā Puhi hadde skaffa seg skytevåpen (muskettar). Ngā Puhi gjekk til åtak på Ngāti Whātua i 1807 eller 1808 i slaget ved Moremonui, truleg første gongen skytevåpen vart bruka i krigshandlingar mellom māoriar. Ngāti Whātua vann over krigarane til Ngā Puhi med handvåpen medan desse lada muskettane sine, og vann ein avgjerande siger over åtakarane. Ngā Puhi, leia av Hongi Hika, tok hemn i 1825 då dei vann over Ngāti Whātua i slaget ved Te Ika a Ranganui.

Då iwien ønskte å tiltrekkja seg europeisk busetnad på sitt område, tilbaud Ngāti Whātua land ved Tamaki Makaurau til guvernør William Hobson i 1840. Hobson tok mot tilbodet og flytta hovudstaden på New Zealand til Tamaki Makaurau, og kalla busetnaden *Auckland*.

## Striden om «The Orakei block»
Ngāti Whātua kom i nasjonen sitt søkelys i 1970-åra i ei usemje om unytta landområde ved Bastion Point, litt aust for bysenteret i Auckland City, på grensa til forstaden Orakei. Landområdet, som hadde vorte skaffa billeg til ålmenne føremål mange tiår tidlegare, vart for ein stor del gjeve attende til stammen etter ein lang, og ikkje heilt ublodig, okkupasjon.

## Bakgrunnsstoff
* Waitangi Tribunal - ''Orakei Resource Kit'' - mest for undervisingsbruk 
* Om Ngāti Whātua i Te Ara: ''The Encyclopedia of New Zealand'' (på engelsk)
Borgestad kyrkje

**Borgestad kyrkje** er ei langkyrkje frå 1907 på Borgestad i Skien kommune i Telemark.  Borgestad er eit sokn i  Skien prosti.

Byggverket er i stein og skal ha 475 plassar.  Ho er utsmykt mellom anna med glassmåleri av Emanuel Vigeland.

Kyrkja vart gjeven av statsminister Gunnar Knudsen etter ønskje frå den 16 år gamle dødssjuke dottera hans.

## Bakgrunnsstoff
* Grenland.no - om kyrkja
* Om Borgestad sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* «Kirkebøker, Telemark» på nettstaden til Arkivverket 
* Olav Skjevesland: Visitasforedrag, 2004
* Eldre fotografi av Borgestad kyrkje på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
*
Aragvi

**Aragvi** er ei elv i Georgia på sørsida av Kaukasusfjella. Ho er 112 km lang og nedslagsfeltet dekkjer eit område på 2&nbsp;724 km². Elva renn over eit underlag av sandstein, skifer og kalkstein. Demninga og vasskraftverket som er bygd i elva produserer mykje av elektrisiteten i Georgia. Demninga stod ferdig i 1986 og danna Zjinvali-reservoaret. Nær reservoaret ligg slottet Ananuri og ei kyrkje for Jomfru Maria sin himmelfart. 

Aragvi munnar ut i Mtkvari nokre kilometer nedanfor demninga, ved Mtskheta. 


Fil:Zhinvali reservoir.jpg|Zjinvalireservoaret
Fil:Ananuridc.jpg|Slottet Ananuri
Fil:Zhinvali Dam.jpg|Demninga i Aragvi


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aragvi River|Aragvi River]]» frå ,  den 28. mai 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Geografisk skildring av Aragavibassenget
* Sosioøkonomisk kart over Aragavibassenget
Bzipi

**Bzipi** (abkhasisk skrift *Бзыҧ*, georgisk *ბზიფი*, russisk *Бзыбь*) er den største elva i Abkhasia vest i Kaukasus. Ho renn nedover frå Store Kaukasus og ut i Svartehavet i to greiner. Ho har ei lengd på 110 km og eit nedslagsfelt på 1&nbsp;510 km²

Bzybdalen går mellom fjellkjedene Bzipi, Gagra og nokre andre fjellkjeder i Store Kaukasus. Ein veg frå Svartehavet til den kjende innsjøen Ritsa går langs elva. 

Elva er ei populær elv for kajakkpadling og rafting.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bzyb River|Bzyb River]]» frå ,  den 28. mai 2007.*
Tsjoloki

**Tsjoloki** (georgisk *ჩოლოქი*) er ei elv i Georgia som dannar grensa mellom den autonome provinsen Adsjaria og provinsen Guria. Eit stund på 1800-talet danna ho grensa mellom Tyrkia og Russland.

Under krimkrigen tvinga 13&nbsp;000 russiske soldatar, som hovudsakleg bestod av georgiske militssoldatar under generalløyntnant prins Ivan Malkhazovitsj Andronnikov, Sinan Pasha sin tyrkiske styrke på 35&nbsp;000 soldatar bort frå den venstre breidda av Tsjoloki den 4. juni 1854. 

Ein anna militærepisode fann stad 16. april 1918, då den georgiske nasjonalgarden under generalløyntnant Giorgi Mazniasjvili slo tilbake den tyrkiske invasjonsstyrken. 

Brua over Tsjoloki var hovudvegen mellom Adsjaria og resten av Georgia, men vart sprengd i stykke 2. mai 2004 av den avsette leiaren av sjølvstyret. Den adsjariske leiaren Aslan Abasjidze kalla sprenginga «ei preventiv handling for å unngå ein mogeleg militæraksjon frå dei sentrale georgiske styresmaktene». 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Choloki River|Choloki River]]» frå ,  den 28. mai 2007.*
Inguri

**Inguri** er ei elv vest i Georgia. Ho er 213 km lang og har sitt utspring på grensa til den autonome republikken Abkhasia. Elva spelar ei viktig rolle for vasskraftproduksjonen i området. 

Elva har sitt utspring høgt i Kaukasusfjella nær det høgaste fjellet i Georgia, Sjkhara, og snor seg gjennom fjelldalane mot nordvest før ho snur sørvestover og munnar ut i Svartehavet nær Zugdidi.

Etter den georgisk-abkhasiske konflikten (1992-1993) har både Georgia og Abkhasia troppar langs elva. Russland har òg fredsbevarande styrkar her. Det einaste lovlege kryssingspunktet er den 870 meter lange Inguribrua, som vart bygd av tyske krigsfangar frå 1944 til 1948. Det finst òg fleire ulovlege overgangar over elva. 

Elva spelar ei viktig rolle i georgisk kraftproduksjon. I 1988 vart Inguridemningen bygd med ei høgd på 240 meter. Dette er den største konstruksjonen i Kaukasus. Han har ein kapasitet på 1,1 millionar kubikkmeter vatn, og vasskraftverket produserer 4,5 millionar kW energi per år, om lag 40 % av den nasjonale energiproduksjonen. Kapasiteten er 1&nbsp;300 megawatt. 

## Bakgrunnsstoff
* Inguribrua, kontrollposten mellom Georgia og Abkhasia
* Inguridemningen, statistikk og bilete 

## Kjelde
Kodori

**Kodori** (abkhasisk *Кәыдры*, *Kwydry*; georgisk კოდორი, *Kodori*) er den nest lengste elva i Abkhasia, den sjølvstyrte republikken i Georgia. Ho har sitt utspring der elvane Sak'en og Gvandra renn i hop. 

Elva renn gjennom Kodoridalen.
Terek

**Terek** (russisk *Терек*; georgisk თერგი, *Tergi*; avarisk *Терек*) er ei stor elv nord i Kaukasus, som renn gjennom Georgia og Russland på veg mot Kaspihavet. Ho har utspring i fjellsida til Kazbek i Georgia og renn så nordover gjennom Nord-Ossetia og byen Vladikavkaz. Ho snur så austover og renn gjennom Tsjetsjenia og Dagestan før ho deler seg i to greiner, som begge munnar ut i Kaspihavet. Nedanfor byen Kizljar dannar dei eit sumpaktig elvedelta som er om lag 100&nbsp;km breitt.

Elva er ein naturressurs i området, og vert nytta til kunstig vatning og produksjon av vasskraft i dei øvre delane.

Dei største byane langs Terek er Vladikavkaz, Mozdok og Kizljar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Terek|Terek]]» frå ,  den 28. mai 2007.*
Psou

**Psou** (georgisk *ფსოუ*, russisk Псоу) er ei elv vest i Kaukasus, og renn nedover den sørlege sida av Store Kaukasus og dannar grensa mellom Abkhasia, den sjøvstyrte republikken i Georgia, og Russland. Elva munnar ut i Svartehavet. Ho har ei lengd på 57 km og eit nedslagsfelt på om lag 420 km². Psoudalen grensar til fjellkjeda Gagra i Abkhasia i aust.
Kamtsjatka oblast

**Kamtsjatka oblast** var ein provins i Russland og eit av føderasjonssubjekta i den russiske føderasjonen fram til 1. juli 2007. Hovudstaden var Petropavlovsk-Kamtsjatskij, arealet 472&nbsp;300 km² og innbyggjartalet 358&nbsp;801 (2002). Den nordlege delen av Kamtsjatka oblast utgjorde tidlegare det sjølvstyrte distriktet (*okrug*) Korjakia. Korjakia var både ein del av Kamtsjatka oblast, og samstundes eit eige føderasjonssubjekt. Denne litt forvirrande situasjonen tok slutt 1. juli 2007, då Kamtsjatka oblast og Korjakia vart slått saman til det nye føderasjonssubjektet Kamtsjatka kraj. Dette vart godkjend i ei folkerøysting 23. oktober 2005.

## Demografi
Ved folketeljinga i 2002 var folket i Kamtsjatka oblast for det meste etniske russarar (80,9 %). 5,8 % var ukrainarar. Den største urfolksgruppa var korjakar, som utgjorde 2,0 % av folketalet. Desse bur hovudsakleg i Korjakia, der dei utgjorde 26,7 % av folket. Som i mange andre delar av arktisk Russland var folketalet i Kamtsjatka oblast sterkt minkande. I 1989 var folketalet 471&nbsp;932. Frå 1989 til 2005 sokk folketalet med 25,4 %. Over halvparten av folket budde i hovudstaden Petropavlovsk-Kamtsjatskij (196&nbsp;000 i 2005).

## Historie
Urfolka korjakar, itelmenar, evenar, aleutar og tsjuktsjarar budde på Kamtsjatka før russarane kom dit. Russarane nådde først Kamtsjatka på slutten av 1600-talet, mellom anna ved ekspedisjonane til Semjon Dezjnjov og Vladimir Atlasov. På 1700-talet var det etablert permanente russiske busetjingar på Kamtsjatka. Petropavlovsk vart grunnlagd som festning i 1740. I 1812 budde det om lag 3200 urfolk og 2500 russarar i området. Petropavlovsk vart angripen av ein britisk-fransk styrke under Krimkrigen i 1854, men vart ikkje erobra. Etter at Alaska vart seld til USA i 1867 mista området betydning for Russland, og på slutten av 1800-talet oppretta amerikanarane fleire handelsstasjonar i området. Etter den russiske revolusjonen oppnådde Sovjetunionen kontroll over området i 1923. Kamtsjatka oblast låg under Khabarovsk kraj fram til 1956 då det vart eige oblast.

## Merknader

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Holmedal

**Holmedal** er ei bygd og tidlegare tettstad i Askvoll kommune i Sunnfjord. Staden ligg på nordsida av Dalsfjorden. Riksveg 608 og 609 går gjennom bygda.

Knivfabrikken Helle Fabrikker og Holmedal kyrkje ligg i Holmedal.
Wallia

**Wallia**, **Valia** eller **Valja** er rekna som den fjerde kongen over vestgotarane og den andre etter at dei kom til Spania. Han tok over etter Athaulf. Wallia fullførte den gotiske hertakinga av Spania. Han rådde frå 415 til 418.

Wallia vart vald frå ei rekkje med kongsemne etter at Athaulf var fallen. Opphavleg var han esla til å halde fram med krigen mot romarane, men laut først kome i rette med andre vanskar: det fanst ikkje mat. Visigotane kom seg over Den iberiske halvøya utan vanskar, og Wallia esla seg til Afrika. Han vart stansa i dette av di visigotane ikkje kunne stort om sjøfart. For å skaffe korn laut Wallia gå inn på audmjukande vilkår med romarane, og gje over Galla, enka etter Athaulf.

I Spania førte Wallia krig mot vandalane og alanane, men dei let svebarane vera.

Wallia laut stri med krava den romerske keisaren sette til kvar gotarane kunne slå seg ned, og at keisaren la seg opp i kvar grensene for landet skulle gå. Keisaren rekna seg framleis som øvste leiar av dei landa som no var skjenkt til visigotane. Soleis laut Wallia framleis finne seg i å vera vasall under keisaren.

Jordanes skriv: 
:*Gotekongen Valja rasa so fælsleg mot vandalane at han jamvel vilde sett etter deim til Afrika, um han ikkje hadde vorte stogga av same ulukka som hende [[Alarik]] fyrr då han vilde yver. Då han hadde vunne eit strålande namn i Spania og ein ublodig siger, drog han seg attende til [[Toulouse]]. Han jaga ut fiendane or nokre provinsar og lét romarriket få deim, soleis som han hadde lova. Lang tid etter vart han sjuk og gjekk or heimen.* (*[[Gotesoga]]*, omsett av Sigmund Skard).

## Wallia i kulturen
Wallia er truleg utgangspunktet for forteljingane om den visigotiske sogekongen Walter av Aquitaine.

## Kjelder

* Jordanes: *Gotesoga*
* Herwig Wolfram: *The Goths*
De facto

**De facto** kjem frå latin og tyder «faktisk» eller «i røynda». De facto er det motsette av *[[de jure]]* som tyder «etter lov». Om noko er *de facto* er det som regel allment anerkjend.

I juridiske situasjonar tyder *de jure* det som lova seier, medan *de facto* viser til korleis lova faktisk vert tolka og nytta.

## Sjå òg
* De jure
* Sovande paragraf
Rioni

**Rioni** (georgisk რიონი *Rioni*) er den viktigaste elva vest i Georgia. Ho har utspringet i Kaukasusfjella, i regionen Ratsja og renn vestover mot Svartehavet, der ho munnar ut nord for byen Poti. Byen Kutaisi, ein gong hovudstad i det antikke Colchis, ligg ved elva. 

Byen var kjend for dei gamle grekarane som **Phasis** (gresk: Φάσις), og vart først nemnd av Hesiod i verket hans *Theogony*, og seinare av fleire andre forfattarar. Sokrates refertete i *Phaedo* at den delen av verda han kjende til låg mellom Pillarane til Herkules og elva Phasis.

Namnet på fasan (pheasant på t.d. engelsk) kjem av det greske namnet på elva, sidan det var her ein først møtte på desse fuglane i antikken. 

## Kjelder
* Concise Dictionary of English Etymology, Oxford University Press, T.F. Hoad, 1996
De jure

**De jure** (opphavleg skrive *de iure*) kjem av latin og tyder «av rett/i følgje lova». 
Skiljet de facto og de jure vert nytta når det er eit vesentleg skilje mellom den reint formelle rettstilstanden, og korleis det er i praksis.

Til dømes vert regjeringa i Noreg utpeikt *de jure* av Kongen, medan han *[[de facto]]* ikkje har hatt full råderett over utpeikinga sidan 1840-talet.

## Sjå òg
*De facto
Abkhasia

**Abkhasia** er ein *[[de facto]]* sjølvstendig republikk innanfor grensene til Georgia. Han ligg ved austkysten av Svartehavet og grensar til Russland i nord. Ingen internasjonale organisasjonar eller land har anerkjend sjølvstyret til Abkhasia, og han vert rekna som ein autonom republikk av Georgia (georgisk: აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, abkhasisk: Аҧснытәи Автономтәи Республика) med Sukhumi som hovudstad. 

Ei lausrivingsrørsle av etniske abkhasarar kravde sjølvstende frå Georgia i 1992 og dette utløyste den georgisk-abkhasiske konflikten frå 1992 til 1993, der den georgiske hæren måtte sjå seg slått. Dette førte vidare til masseutflytting av georgiarar frå Abkhasia. Trass i våpenkvile i 1994 og med fredsbevarande SN-styrkar i området, har ein ikkje kome fram til noko løysing på konflikten, og området er framleis delt mellom dei to rivaliserande styresmaktene. Over 83 % av området er kontrollert av den russiskstøtta separatistregjeringa i Sukhumi, medan resten er styrt av representantar av ein *[[de jure]]* regjering i Abkhasia, det einaste organet som er internasjonalt anerkjend som styresmakt i Abkhasia. Han held til i Kodoridalen, som Georgia har kontroll over. 

## Geografi

Abkhasia dekkjer eit areal på om lag 8&nbsp;600 km² i dei vestlege områda av Georgia. Kaukasusfjella ligg i nord og nordaust langs grensa mellom Abkhasia og Russland. I aust og søraust ligg den georgiske regionen Samegrelo-Zemo Svaneti; og i sør og søraust Svartehavet. 

Abkhasia er svært fjellkledd, og Store Kaukasus, med enkelte andre fjellkjeder som utstikkarar, dominerer store delar av området med djupe dalar innimellom. Dei høgaste toppane i Abkhasia ligg i nordaust, og fleire strekkjer seg over 4&nbsp;000 meter. Den komplekse topografien gjer at store delar av naturen i Abkhasia er urørt, og berre kystområda og dalane er dyrka, der ein produserer te, tobakk, vin og frukt. 

Mange elvar med utspring i Kaukasusfjella renn gjennom Abkhasia. Dei største elvane er Kodori, Bzyb, Ghalidzga og Gumista. Elva Psou fungerer som grense mellom regionen og Russland, medan elva Inguri er grense mellom Abkhasia og resten av Georgia. Det finst fleire innsjøar i området, og Ritsa er den mest kjende av desse. 

## Klima

Sidan Abkhasia ligg ved Svartehavet og vert verna frå kald nord- og austavind av Kaukasusfjella, er klimaet svært mildt. Kystområda har eit subtropisk klima med ein årleg normaltemperatur på 15&nbsp;°C. Klimaet vert gradvis kaldare med høgda. Abkhasia får relativt mykje nedbør og varierer frå 1&nbsp;100 til 1&nbsp;500 mm langs kysten til 1&nbsp;700 til 3&nbsp;500 mm i dei høgare fjellområda.

## Merknader

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Kodoridalen

**Kodoridalen** (òg kalla **Kodorigjelet**, georgisk *კოდორის ხეობა*) er ein elvedal i Abkhasia, den sjølvstyrte republikken i Georgia, og fungerer som ei grense mellom republikken og resten av Georgia. Dei øvre delane av dalen var lenge den einaste delen av Abkhasia som den sentrale georgiske regjeringa hadde kontroll over, og vart kalla *[[Øvre Abkhazia]]* (georgisk ზემო აფხაზეთი, *Zemo Abkhazeti*). I 2008 tok russisk-abkhasiske styrkar kontroll over dalen.

Kodoridalen ligg i dei øvre områda av elva Kodori, nordaust i Abkhasia. Med ei høgd på mellom 1&nbsp;300 og 3&nbsp;984 meter dekkjer området over fleire typar landskap. Klima er nesten alpint og fuktig. I løpet av eit år kjem det normalt 1&nbsp;600 til over 2&nbsp;000 mm. Middeltemperaturen varierer frå om lag -3&nbsp;°C i januar til 14&nbsp;°C i juli. 

Fleire landsbyar ligg oppover dalen, og dei største er Sjkhara, Omarisjara, Zemo Azjara, Kvemo Azjara og Lata. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kodori Valley|Kodori Valley]]» frå ,  den 16. mai 2019.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Kodori ved blacksea.free.fr
Pisco

:*For byen Pisco sjå [[Byen Pisco|Pisco]].*

**Pisco** (quechua *pisqu*, 'liten fugl') er eit chilensk og peruansk brennevin laga av druer frå vinområda i dei to landa. Pisco er det mest utbreidde og typiske brennevinet i Peru, Bolivia og Chile. Han blir brukt i cocktailen *[[pisco sour]]*, som er ikonisk for både Chile og Peru.

Det har oppstått ein tvist mellom dei to produsentlanda om retten til å produsere brennevinet som ein eksklusivt kulturvare fordi både Chile og Peru reknar pisco som sitt nasjonalbrennevin. I Peru vert det hevda at pisco oppstod i byen Pisco, medan chilenarane har gjeve landsbyen La Unión det nye namnet Pisco Elqui for å gå imot argumentet frå Peru. 

## Bakgrunnsstoff
Athaulf

**Athaulf** er namnet på den andre kongen over vestgotarane. Han tok over etter Alarik og rådde frå 412 til 415. Athaulf er òg rekna som den første kongen av Toulouse-kongedømet.

Athaulf vart kalla til Italia frå Pannonia, der han var hovding for ein stor sambandshær av gotarar og hunarar. Som svoger av Alarik vart han rekna å vera av same ætta, og av høg byrd.

Då Alarik døydde utan ervingar, vart Athaulf vald til konge for visigotane. Under hans førarskap var visigotane i Italia til utpå året 413, då dei drog seg ut. I krisa som rådde valde romarane under keisar Honorius å tilby gotarane bustad i Gallia. I 413 kom det til herjing i Gallia, og stor uvisse om rettane visigotane hadde der. Keisaren drog seg frå avtala med gotarfolket, slik han før hadde svike Alarik, og Athaulf sette hæren til å herje i søre Gallia. Denne ufreden vara ved til 414, etter at Athaulf vart hardt såra under eit åtak på Massilia. Same våren ekta han søstera av keisar Honorius, Galla Placidia. Ho hadde vore eit viktig tingingskort i feiden mellom Athaulf og keisaren. Dei vart gift i Narbonne, og Athaulf bar romerske klede under bryllaupet.

### Fallet

Tidleg på året 415 drog Athaulf folket sitt utor søre Gallia. I september same året vart han stukken ned i Barcelona av ein av vaktene sine, kalla Eberwolf. Grunnen som var gjeven var at Athaulf i si tid hadde drepe ein av dei gotiske underhovdingane. I dette drapet ligg det eit krav om blodhemn, med òg ei trette om leiarskapen mellom dei gotiske hovdingane. Den som sytte for at Athaulf miste livet var ein Sigerik, som rådde ei veke. Sigerik vart drepen av den neste visigotarkongen, Wallia.

Jordanes skriv: «Kongsmakti yver vesegotane gav dei Atavulf, skyldingen åt Alarik, ein ovkar både til kropp og sjel; han var sakte ikkje so høgvaksen, men han var vel ihopkomen og andletsfager...

:...Tridje året etter at han kua Gallia og Spania laut han livet lata (415); det var ein Evervulf som han jamnt hadde til løye fordi han såg so snodig ut; so rende han sverdet sitt i magen på kongen til slutt. Då han var død, sette dei Sigerik til konge; men han au vart drepen med svik av sine eigne, og miste snøgt både rike og liv.»

Herwig Wolfram meiner Athaulf står som symbol på ei utvikling for gotarane, frå «barbarfolk» til «kulturfolk», og frå fotsoldatar til ryttarfolk. Med Athaulf er den førti år lange gotiske «diasporaen» slutt, og dei har fått seg eit nytt heimland. Gotarane flytta ikkje på seg meir etter hans tid. 

## Kjelder

* Jordanes: *Gotesoga*
* Herwig Wolfram: *The Goths*
Chevrolet Corvette

**Chevrolet Corvette** er ein amerikansk sportsbil lansert i 1953. Bilen vert tilverka av General Motors i Bowling Green i Kentucky i USA.

## Bakgrunnsstoff
Hage

Ein **hage** er eit avgrensa område der det vert dyrka pryd- og nyttevekstar. 

Ordet har same rot som «hegn», slik tydde «hage» opphavleg eit innhegna område. I moderne tyding er ordet bruka sidan 1600-talet, og har i somme samanhengar trengt bort ordet «gard». Spesialiserte hagar er til dømes grønsakshagar, urtehagar og eplehagar. Hamnehage viser framleis til eit inngjerda beiteområde, medan barnehagen berre har hegna til felles med den tradisjonelle hagen.
 
Hagar og parkar utgjer ein spesiell type kulturminne ved at dei på den eine sida er menneskeskapte anlegg, på den andre sida kultivert natur. Hagane har oppigjennom åra vore til nytte ved at dei har vore ein stad for produksjon av nyttevekstar, dei har gjeve rom for leik og kvile, og dei har gjeve eigarane status andsynes lokalmiljø og gjester frå verda utanfor.

## Historiske hagar

«Edens hage» med rennande vatn, fire verdshjørne og tre med frukter har i periodar vore eit ideal i europeisk hagekunst. Babylons hengande hagar var eit av verdas sju klassiske underverk. 

## Norsk hagehistorie
 

I Noreg har enkle, inngjerda hagar for nytte og pryd eksistert frå førhistorisk tid. Med røter i krossdelte klosterhagar frå  mellomalderen vart ein folkeleg utgåve av den geometrisk inndelte renessansehagen utbreidd over heile landet. Den meir storslegne barokkhagen var mindre utbreidd i Noreg.

Den engelske landskapshagen braut med dei rette linene og den formklypte vegetasjonen i hagane frå renessansen og barokken. Norsk natur låg godt til rette for denne frie stilen, og over størstedelen av landet kom det små landskapsparkar med treklyngjer og store grasflater, oppdemde bekkeløp, spaserstiar og paviljongar. I 1800-talshagen dominerte landskapsstilen òg, men då helst i mindre utgåve. Men element som grusstiar, frittliggjande blomebed med sommmarblomar, lysthus og kjøkkenhage høyrde med. 

Nyformalismen braut med landskapsstilen, og tok opp element frå renessansen og barokken: eit rettvinkla grunnplan, mjukna opp med hardføre staudar, roser og blomande buskar. Hagane vart inndelte i mange rom ved hjelp av gjerde eller klipte hekkar. 

Funksjonalismehagane vart innretta for aktiv bruk med ubrotne plenflatar for leik og samvære, utan arbeidskrevjande blomebed overalt. Staudebed vart lagde i kanten av plenen eller langs hellelagde gangstiar som berre gjekk der det var høgst naudsynt. Hagen vart ramma inn med buskplantingar. Hagen skulle vere lettstelt, tanken om historiske ideal var vraka. For mange var «naturtomta» med eit tilsynelatande urøyvd landskap den beste hagen.
  		  	
## Sjå òg
* Hagebruk
* Gartnar
* Botanisk hage

## Kjelder

* Riksantikvaren: Gamle hager – undersøkelse og restaurering
* UMB Status og innflytelse med hagekunst 
* Falk og Torp (1906): *Etymologisk ordbog over det norske og det danske sprog*

## Bakgrunnsstoff
Whalsay

**Whalsay** (av norrønt *Hvalsey*, 'Kvaløy') er ei øy i Shetlandsøyane i Skottland. Øya ligg austom Shetland Mainland og hadde i 2001 vel 1030 innbyggjarar. Øya er frodig og relativt tett busett. Dei viktigaste næringsvegane er fiskeria og jordbruket (crofting).

Viktigaste landsbyen er Symbister sør på øya. Der har fiskeflåten heimehamn. Ferjene til og frå Mainland går mellom Symbister og Laxo og Vidlin. Til vanleg er det to ferjer som går i trafikk mellom Symbister og Laxo. Ferjene går kvart 45. minutt, og overfarten tek om lag 30 minutt. Når vêret er for hardt og sjøen for grov går ferjene til Vidlin i staden for til Laxo. Denne turen tek i godt vêr om lag 45 minutt, men i dårleg vêr kan det ta mykje lenger tid. 

Øya har òg ei flystripe, ho ligg ved Skaw nord på øya.

Andre landsbyar er Clate, Isbister, Sandwick, Saltness, Challister og North Park. 

Ved Skaw ligg Skaw Taing som er ein 18-hols golfbane, den nordlegaste i Storbritannia.

Whalsay er òg kjend som «bonny isle».

## Utviklinga av folketalet på Whalsay

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Whalsay|Whalsay]]» frå ,  den 29. mai 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
### Nettstader
* «Whalsay» frå Gazetteer for Scotland
* scottishislands.org.uk 
* ''Shetland in Statistics 2006'' frå shetland.gov.uk 
* Lydprøvar på Whalsaydialekten
Tver oblast

**Tver oblast** er ein provins i Russland og eit av føderasjonssubjekta i den russiske føderasjonen. Hovudstaden er Tver, arealet er 84 100 km² og innbyggjartalet er 1 245 619 (2021). Fram til 1990 heitte provinsen *Kalinin oblast*.

## Geografi
Tver oblast består stort sett av flatt slettelandskap ved dei øvre delane av bassenget til elva Volga, nordvest i Russland. I vest ligg det høgdedrag som når til om lag 340 meter over havet. Det er over 500 innsjøar i provinsen. Middeltemperaturen i januar er frå –9 til –17 grader celsius, i juli 17 til 18 grader celsius.

## Demografi

Folketalet var 1 353 000 i 2010. Dette er ein nedgang på 18,6 % frå 1 663 122 i 1989. 74,7 % av folket bur i byar. Den einaste store byen er Tver, med 403 600 ibuarar (2010). Ved folketeljinga i 2010 var 86,6 % etniske russarar. Dei største minoritetsgruppene var ukrainarar (1,2 %), armenarar (0,6 %) og karelarar (0,5 %).

## Politikk
Ved valet til provinsforsamlinga 18. desember 2005, kom seks parti over sperregrensa på 5 %:
* Sameint Russland (33,2 %)
* Den russiske føderasjonens kommunistiske parti (14,7 %)
* Rodina (9,0 %)
* Folkets vilje (7,8 %)
* Russlands liberaldemokratiske parti (7,4 %)
* Russlands agrarparti (5,2 %)

## Historie
Området som i dag utgjer Tver oblast er ein del av det gamle russiske kjerneområdet. Det var del av Kiev-riket (Rus) frå 800-talet av, og seinare underlagt Novgorod. Byen Tver skal ha blitt grunnlagt i 1135. Han er først nemnt i krøniker frå 1208. I 1247 vart byen senter for storfyrstedømet Tver. På 1300- og 1400-talet var dette fyrstedømet eit av dei mektigaste i Russland, og konkurrerte om makta i Russland med Novgorod og Moskva. I 1485 vart byen og området underlagt Moskva. I 1775 vart byen hovudstad i sitt eige guvernørat. Under den russiske revolusjonen kom området raskt under sovjetisk kontroll, alt i oktober 1917. Byen Tver skifta namn til *Kalinin* i 1931, etter Mikhail Kalinin, statsoverhovudet i Sovjetunionen frå 1919 til 1946, som var fødd i området. 29. januar 1935 vart Kalinin oblast, dagens Tver oblast, oppretta. Under den andre verdskrigen var byen okkupert av tyske styrkar frå oktober til desember 1941 og mykje øydelagd. Etter kommunismens fall fekk byen igjen namnet Tver i 1990, og provinsen skifta namn saman med byen, til Tver oblast.

## Merknader

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*