Maurits Hansen

**Maurits Christopher Hansen** () var ein norsk lærar, skulestyrar og forfattar frå opplysingstida og romantikken som skreiv lyrikk, sakprosa og lærebøker  

På fleire område var Hansen langt framom samtida si: han skreiv det som kan vere den første kriminalforteljinga i verda, han tok i bruk litterære teknikkar som først seinare blei tatt opp igjen, til dømes av Henrik Ibsen, han var ein pionér i arbeidet for at jenter skulle få ta høgare utdanning, og han var langt framom si tid med et framlegg om å forenkle den norske grammatikken.

## Liv
Maurits Hansen blei fødd i Modum der faren, Carl Hansen (1757–1826), var residerande kapellan. Mora heitte Abigael Wulfsberg (1758–1823). Familien flytta til Porsgrunn året etter Maurits var fødd, og frå 1806 budde dei i Skedsmo – faren var sokneprest begge stadene. Frå 1809 gjekk Hansen på Kristiania katedralskole. Han tok examen artium i 1814 og skreiv seg inn på universitetet i Kristiania for å studere språk og estetikk, men på grunn av skral økonomi måtte han arbeide for føda og gav snart opp studiane. I 1815 blei han lærar ved Borgerskolen i Kristiania. Året etter fekk han ein betre lærarpost ved Krigsskolen, her var han òg bibliotekar nokre år. 

20. oktober 1816 gifta han seg med lærarinna Helvig Leschly (23. april 1789 – 26. februar 1874). Saman oppretta dei ein høgre undervisningsinstitusjon for jenter som dei dreiv i to år. Etter dette blei Maurits Hansen lærar ved Trondhjems borgerlige realskole, og etter fem år her fekk han ein adjunktpost ved katedralskolen i Trondheim. I 1826 blei han tilsett som styrar for middelskolen i Kongsberg. Her òg dreiv han og kona ein skole for jenter. Blant anna underviste han dottera Johanne Katrine med tanke på å føre henne fram til examen artium, men han levde ikkje lenge nok til at ho fekk tatt eksamen. Hadde ho gjort det ville ho blitt den første kvinnelege artianar i Noreg, i staden gjekk det førti år før Cecilie Thoresen blei det (1882).

Ei tid var Hansen redaktør av *[[Morgenbladet]]* sitt «estetiske søndagsnummer», seinare av magasinet *Den norske Huusven*. Han var òg medredaktør i *Billed-Magazin for Børn*.

## Lærebøker og skjønnlitteratur
Hansen hadde ein stor produksjon av både sakprosa og skjønnlitteratur. 

Han var lærebokforfattar og skreiv ein stor grammatikk for det norske språket. I det femte opplaget (1856) hadde han utarbeidd ein så radikalt forenkla grammatikk at endringsforslaga ikkje blei gjennomførte før utover på 1900-talet.

Den skjønnlitterære forfattargjerninga til Hansen starta med *Digtninger* (1816), ei samling lyriske og forteljande dikt som òg inneheldt ei lita brevforteljing, «Emil». Langt seinare kom han tilbake som lyrikar og «idylldiktar» med *Norsk Idylkrands* (Christiana, 1831).

Hansen blir rekna som skaparen av den norske romanen, og han skreiv den første bondeforteljinga, *Luren* (1819). Hansen skreiv dessutan det som kan vere den første kriminalforteljinga i verda: *Mordet på maskinbygger Roolfsen. Kriminalanekdote fra Kongsberg* (1839). Boka kom ut to år før Edgar Allan Poe si *The Murders in the Rue Morgue*, som til vanleg blir rekna som verdas første eigentlege litterære krimgåte.

Det var som novellediktar Maurits Hansen nådde lengst, han var den viktigaste norske forfattaren mellom diktarane i Det Norske Selskab og Henrik Wergeland. Hansen var godt orientert om dei romantiske straumdraga i Europa på si tid og var påverka av Friedrich de la Motte Fouqué og sir Walter Scott. I løpet av 20 år skreiv Hansen 80 kortare forteljingar med ei vid spennvidde i temaval: frå krim over realistiske samtidsskildringar til gotiske og overnaturlege forteljingar.

Henrik Ibsen lærte den retrospektive forteljarteknikken sin frå verka til Maurits Hansen.

## Verk i utval
### Skjønnlitteratur
* *Digtninger* (1816)
* *Othar af Bretagne* (1819), gjenutgitt 1994: ISBN 82-7488-042-0
* *Keadan eller Klosterruinen* (1825)
* *Den norske Huusven* (1827)
* *Eventyret ved Rigsgrændsen* (1828)
* *Norsk Idyllekrands*, 1831
* *Jutulskoppen. En norsk Kriminal-Fortælling* (1836)
* *Samlede Noveller* (1837)
* *Den Forskudte* (1838)
* *Mordet paa Maskinbygger Roolfsen* (1839-40), gjenutgitt 2004: ISBN 82-05-23928-2
* *Tone* (1843)
* *Mauritz Hansens Noveller og Fortællinger*, 8 bd. (1855-58)
* *Brødrene* (1866)

### Lærebøker
* *Forsøg til en Grammatik i Modersmaalet* (1822)
* *Practisk Veiledning i Modersmaalet* (1825)
* *Kortfattet latinsk lexikon* (1831)
* *Omrids af Geographien til Brug for Begyndere, især i Borger- og Almueskoler* (1831)
* *ABC instructif four apprendre aux enfans les elemens de la langue francaise* (1833)
* *Systematisk fremstilling af det latinske sprogs combinationslære* (1834)
* *Skolegrammatik i det franske Sprog* (1834)
* *Almindelig Verdenshistorie fra de ældste indtil vore Tider* (1838)
* *Julies Brevsamling. Praktisk Veiledning til Brevstil for unge Fruentimmer* (1840)

## Merknadar

## Kjelder

* 
* 

## Litteratur
* Nils Nordberg: *Døden i kiosken. Knut Gribb og andre heftedetektiver.*
* Edvard Beyer (red.): *Norges litteraturhistorie*. Bind 2. Oslo 1991
* Willy Dahl: *Norges litteratur I: Tid og tekst 1814-1884*, Oslo 1981
* Willy Dahl: «Forord» i: Maurits Hansen: *Mordet paa Maskinbygger Roolfsen*, Oslo 1978
* C. N. Schwach: *Maurits Hansens Noveller og Fortællinger*, bind 1 - 8, Christiania 1855-58
* *Maurits Hansen som forteller. En studie av fortellemåter, språk og stil i de første romaner fra norsk miljø etter 1814* av Olaf Øyslebø Solum Forlag 2001

## Bakgrunnsstoff
* Bøker av og om Maurits Hansen i Nasjonalbiblioteket