open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Långsjön i Skälsätra-Tutviken

**Långsjön** er ein avlang innsjø som dannar grensa mellom Skälsätra i Tyresö kommun og Tutviken ved Gudö i Haninge kommun, begge ein del av Stockholms län og landskapet Södermanland i Sverige. Innsjøen har eit overflateareal på 0,31 km², og ligg 18,9 meter over havet. Gjennomsnittsdjupna er fire meter, og innsjøen har eit volum på 1,29 millionar m³.

Innsjøen, viss eldre namn er *Tutviken*, inngår i Tyresån-vassdraget. Namnet Tutviken lever vidare i ein liten tettstad ved sørsida til innsjøen. Nesten midt i Långsjön ligg Solön. Omkring innsjøen, og då i størst grad på nordsida og i munningane i aust og vest, ligg fleire forsvarsinstallasjonar frå første og andre verdskrigen. Ved nordbreidda av innsjøen, i Skälsätra, har det vore ein eigen festplass med eigen dansebane, no omgjeve av villabusetnad.

Det vestlege tilløpet i innsjøen kjem frå Drevviken via Gudöån, og dreneringen mot aust skjer via Gammalströmmen til Tyresö-Flata. Vatnet frå innsjøen munnar til slutt ut i Kalvfjärden, som er ein del av Austersjøen.

## Festningar ved Stockholm
Overfor Gudöåns utløp i Langsjöns nordvestlege del ligg restane etter Måndalsfortet, eit u-forma og godt skjult forsvarsanlegg som ligg på ei låg klippe under Måndalshöjden. Måndalsfortet inngjekk i den Södra Fronten som vart anlagt like før og under første verdskrigen. Södra Fronten og Norra Fronten, òg kalla *[[Korvlinjen]]*, fungerte som viktig bindeledd innanfor festningsforsvaret av Stockholm. Eit av dei best verna anleggane er Måndalsfortet, som vart starta i 1903. Ytterlegare eit anlegg, det største av festningane, ligg nord for Gammalströmmen og øvst på Skälsätraberget.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Långsjön i Skälsätra-Tutviken|Långsjön i Skälsätra-Tutviken]]» frå ,  den 15. juni 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* *Södra Drefviken. Hur gammal bondebygd kring södra Drevviken stöptes om under början av 1900-talet*, av Tord Bolander, Vendelsö Fastighetsägarförening, utg. 2002.
**Fästningen Stockholm även kallad Korvlinjen*, artikel av Tord Bolander, Glimtar från Haningebygda nr 4, 2008.
Nedre Rudasjön

**Nedre Rudasjön** er ein innsjø i Haninge kommun i landskapet Södermanland i Sverige.Innsjøen inngår i Tyresån-vassdraget, og vert drenert via Övre Rudasjön og Dammträsk til Drevviken. Gjennomsnittsdjupna er 4,5 meter.

Innsjøen ligg hovudsakleg i kommundelen Vega/Handen, sørvest for Haninge Centrum. Ein mindre del av innsjøen ligg i kommundelen Jordbro.

Ved nordbreidda ligg Rudans friluftsområde, der òg Sörmlandsleden passerer.


Fil:Sweden. Stockholm County. Haninge Municipality. Handen 071.JPG
Fil:Sweden. Stockholm County. Haninge Municipality. Handen 070.JPG
Fil:Sweden. Stockholm County. Haninge Municipality. Handen 082.JPG
Fil:Sweden. Stockholm County. Haninge Municipality. Handen 088.JPG


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nedre Rudasjön|Nedre Rudasjön]]» frå ,  den 15. juni 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Nedre Rudan Tyresåns vattenvårdsförbund
Ramsjön i Haninge

**Ramsjön** er ein skogssjø i Haninge kommun i landskapet Södermanland. Ramsjön er ein del av Tyreså-vassdraget og er kjelda til elva Tyresån som munnar ut i Drevviken.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ramsjön (Haninge)|Ramsjön (Haninge)]]» frå ,  den 15. juni 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Tornbergssjön

**Tornbergssjön** er ein liten innsjø i den delen av Hanveden som ligg i Haninge kommun på Södertörn, sør for Stockholm, og innanfor det svenske landskapet Södermanland.

Innsjøen ligg i Natura 2000-området Hanveden som omfattar, utanom Tornbergssjön og myra Odonrumpan vest for innsjøen, òg innsjøane Svartsjön, Trehörningen og Långsjön, og dessutan myra Storflagen, som ligg lengre aust. Natura 2000-området Hanveden utgjer berre ein liten del av det relativt store skogområdet Hanveden, som ligg i kommunane Haninge og Huddinge.

På sørsida av Tornbergssjön, som for det meste er omgjeve av mose, ligg det ein klippe som er eigna som rasteplass. Sörmlandsleden passarar der, og fører vidare opp til Tornberget, som er det høgaste punktet i Södertörn og heile Stockholms län, med 111 meter over havet, ca. 300 meter nordaust for Tornbersgssjön. Ved toppen av Tornberget passerer òg Tornbergsslingan, som er ei turløype i Paradisets naturreservat.

Vil ein nå Tornbergssjön, kan ein gjere det frå torpet Paradiset, der det er parkering; derfrå er det ca. to og ein halv time gange langs Nynäshamns-greina Sörmlandsleden til toppen av Tornberget, og nokre hundre meter til langs same løype, fram til innsjøen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tornbergssjön|Tornbergssjön]]» frå ,  den 15. juni 2012.*
Trylen

**Trylen** er ein liten innsjø i Haninge kommun, Stockholms län og i landskapet Södermanland i Sverige. Innsjøen inngår i Tyresån-vassdraget, og vert drenert via Övre Rudasjön og Dammträsk til Drevviken.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Trylen|Trylen]]» frå ,  den 15. juni 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Trylen  Tyresåns vattenvårdsförbund
*Trylen Huddinge naturguide
Årsjön i Tyresta

**Årsjön** er ein innsjø i Tyresta nasjonalpark i Haninge kommun i landskapet Södermanland i Sverige. Innsjøen inngår i Åvaån-vassdraget, og vert drenert via Årsjöbäcken til Stensjön.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Årsjön (Tyresta)|Årsjön (Tyresta)]]» frå ,  den 15. juni 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*Årsjön Fiskeriverket
Öran

**Öran** er ein innsjø på grensa mellom kommunane Huddinge og Haninge på Södertörn sør for Stockholm, og i landskapet Södermanland i Sverige.

Öran er ein sur og næringsfattig skogssjø, med badeplass i den sørvestlege delen av innsjøen. Ein liten del av innsjøen er avhalden for sportsfiske. Öran har vore svartelista for høge kvikksølvverdiar i fisk.

Vest for innsjøen ligg Paradisets naturreservat, med fleire turstiar, der ein av dei, *Brinksligan*, passerer vestbreidda av Öran. Òg Sörmlandsleden passerer innsjøen, ved sørsida.

Skogsområdet vest og sør for Öran vert kalla Hanveden, og huser òg innsjøane Långsjön, Svartsjön, Ormputten, Ådran og Tornbergssjön.

Ca. tre kilometer sørvest for Öran ligg Tornberget, som er det høgaste punktet i Södertörn, med 111 meter over havet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Öran|Öran]]» frå ,  den 15. juni 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Om innsjøen Öran på Huddinge kommuns nettside
Övre Rudasjön

**Övre Rudasjön**, nokre gongar berre kalla **Övre Rudan**, er ein innsjø i Haninge kommun, Stockholms län i landskapet Södermanland i Sverige. Innsjøen inngår i Tyresån-vassdraget, og får tilførsel frå Nedre Rudasjön og Trylen, og vert drenert via Dammträsk til Drevviken.

Innsjøen ligg like vest for jernbanestasjonen i Handen. Ved sørenden er det ein badeplass ved Rudans friluftsområde, der òg Sörmlandsleden passerer.

På sommarstid vert ofte Övre Rudasjön nytta som badeplass, og er klassifisert som eit såkalla EU-bad. Vatnet er normalt sett godt eigna til bading, med små eller ingen verdiar av næringsstoff, klorofyll og makrofytar. Han har òg derfor eit lågt trofisk nivå, med få fotoautotrofar og kjemotrofar.

Når isen er sterk nok vert det brøytt baner med tanke på skeising.

## Bilete

Fil:Ovre Rudasjon.jpg|Del av Övre Rudasjön, sett frå jernbanestasjonen
Fil:Sweden. Stockholm County. Haninge Municipality. Handen 046.JPG|Haninge sentrum sett frå andre sidan av Övre Rudan
Fil:Sweden. Stockholm County. Haninge Municipality. Handen 059.JPG|Övre Rudan sett frå den sørlege breidda


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Övre Rudasjön|Övre Rudasjön]]» frå ,  den 15. juni 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
Stensjön i Tyresta

**Stensjön** i Tyresta nationalpark er ein høgtliggande innsjø i kommunane Tyresö og Haninge i landskapet Södermanland i Sverige. Innsjøen er relativt djup, med steinete og bratte breidder, med unntak av ei mindre bukt som ligg på Haninge-sida. Omkringliggande skogområde vart øydelagt i den store skogbrannen som herja området i 1999.

Stensjön inngår i Åvaån-vassdraget, og uløpet skjer via Lanan, som eigenleg er ei oppdemmet vik som fører til ei damsluse overfor *Nedre dammen*. Ved *Nedre Dammen* ligg *Stensjödal*, som er ein bygning frå 1700-talet, då det var både kvern og sag her, forutan uthus og bustader. Elva renn vidare forbi Åvas kvernruinar, og ei gammal bru der Åvavägen tidlegare kryssa elva. Åvaån slynger seg gjennom eit vent kulturlandskap med beiteenger og slåtteenger fram til byggefeltet Åva, der han til slutt munnar ut i Åvaviken og Austersjøen.

Stensjöns tilløp kjem frå, omfram avrenning frå den omkringliggande skogen, frå Löpanträsk i vest og frå Mörtsjön i nord. Eit nordvestleg tilløp kjem òg frå Årsjöbäcken som går frå Årsjön. På det stupbratte berget nord for innsjøen, ligg fortidsborga Stensjöborg. Det er gjort funn av fleire buplassar frå steinalderen på berga rundt heile innsjøen.

## Bilete

Image:Stensjön, Tyresta national park, 2007-07-31, northern shore below Stensjöborg, view southeast.jpeg|Stensjön sett frå breidda like ved borgen
Image:Stensjön, Tyresta national park, 2007-07-31, small bay on the Haninge side of the border.jpeg|Lita bukt på vestsida av innsjøen, som ligg på Haning-sida av innsjøen.


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Stensjön (Tyresta)|Stensjön (Tyresta)]]» frå ,  den 15. juni 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*Stensjön, Åva Fiskeriverket
Aspen i Botkyrka

**Aspen ** er ein innsjø i Botkyrka kommun i landskapet Södermanland i Sverige. Sidan byrjinga av 1950-talet har innsjøen vore delt i ein nordleg og ein sørleg del av vegbanken for E4/E20.

## Historie
Under steinalderen låg området Aspen ligg i, under hav. Gjennom landhevinga vart Aspen for 4000 år sidan løfta ut av det havdekka området. Buplassar frå bronsealderen eksisterer her enno, like så gravrøyser. For ca. 1000 år sidan vart området kolonisert, og jernaldergarder låg langs innsjøen. Ved dagens rideskule låg busetnaden Skrävsta, på andre sidan av innsjøen, ved Lindhov, låg òg ein busetnad, og der Hågelby gard ligg i dag, låg ein tredje byen, Hogslaby, der ein i dag har rekonstruert ein jernalderby. Gravflet frå denne perioden er verna i heile området.

## Naturen
Ikkje langt frå Skrävsta ligg Ekholmens naturreservat, der eit 60-tal sine større eiketre veks, derav omtrent halvparten av dei er fleire hundre år gamle. Her er det òg flaggermus og ei rekkje andre dyr og plantar. Edellauvskogen gjev ein oppfatning om varmen til bronsealderen klima. Ein særeigen skogstype ligg i Hasselbacken, rett overfor *Ekholmen*, der ein lauvsumpskog av orar veks på små øyar i sumpmarka. Ljoset strålar ned mellom søyler av grå stammar.

## Bilete
Bilete frå turløypa rundt Aspen (bilettitlar på svensk). Fotograf (alle bileta): Holger Ellgaard

Fil:Aspen_4.jpg|*Sjön Aspen, kulturlandskapet*
Fil:Aspen_2.jpg|*Sjön Aspen, "pelarsalen"*
Fil:Aspen_3.jpg|*Sjön Aspen, gamla ekar*
Fil:Aspen_5.jpg|*Sjön Aspen, Lindhovs gard*


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Aspen (Botkyrka kommune)|Aspen (Botkyrka kommune)]]» frå ,  den 15. juni 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* Om sjön Aspen, på Botkyrka kommuns webbplats 
*Aspen  Miljödatabasen
Lillestrøm kommune (1908-1962)

**Lillestrøm kommune** var ein tidlegare kommune i Akershus fylke og omfatta tettstaden Lillestrøm. Kommunen hadde nummeret 232.
Kommunen vart oppretta i 1908 ved at han vart skild ut frå gamle Skedsmo kommune saman med Lørenskog kommune.
1. januar 1962 vart Lillestrøm kommune slått saman med Skedsmo kommune.

## Folketal
* 1951 8416
* 1960 10281

## Ordførarar
*1908-1910: Overrettssakførar Olaf Christophersen, Høgre
*1911-1913: Tømmermann Gustav Jahr, Arbeidarpartiet
*1914-1916: Overrettssakførar Hans Severin Arnessen, Arbeidarpartiet 
*1917-1919: Skolestyrar Knut Monsen Nordanger, Arbeidarpartiet
*1920-1923: Skifteformann Otto M. Thoresen, Arbeidarpartiet
*1923-1925: Skolestyrar Knut Monsen Nordanger, Arbeidarpartiet
*1926-1928: Skifteformann Otto M. Thoresen, Arbeidarpartiet
*1929-1931: Skolestyrar Knut Monsen Nordanger, Arbeidarpartiet
*1932-1934: Skifteformann Otto M. Thoresen, Arbeidarpartiet
*1935-1937: Cellulosearbeidar Olaf Høgden, Arbeidarpartiet
*1938-1945: Lærer Magnus Bratlie, Arbeidarpartiet
*1940-1945: Lærer Magnus Bratlie, Nasjonal Samling
*Mai-august 1945: Cellulosearbeidar Olaf Høgden, Arbeidarpartiet
*1. august-31. desember 1945: Arbeider Adolf Amundsen, Arbeidarpartiet
*1946-1951: Jernbanemann Trygve Amundsen, Arbeidarpartiet
*1952-1962: Kontorsjef C. J. Hansen, Arbeidarpartiet

## Kjelder
* Lokalwiki
* Folketelling 1960, Statistisk Sentralbyrå

## Sjå òg
* Lillestrøm
* Skedsmo kommune
Aspen i Katrineholm

**Aspen** er ein innsjø i Julita sokn i Katrineholm kommun, i Södermanlands län og landskapet Södermanland i Sverige. Innsjøen vert drenert av Aspån, som fører Vatnet fire kilometer vest, til Öljaren.

Innsjøens overflate ligg 48,8 meter over havet. Aspen ligg i eit barskoglandskap, med hellmarker i aust. I vest grenser innsjøen til Köpingsåsen, der vestkanten fell bratt ned mot leirgrunnen på Julitasletta. Den største djupna er målt til 11 meter, og overflatearealet er 1,3 km². Innsjøen er næringsrik. Ein badeplass ligg i nærleiken av det vestlegaste punktet i innsjøen. Ein trur at innsjøen har namn frå Aspån, der ein tidlegare fanget asp ved Gimmersta.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Aspen (Katrineholm kommune)|Aspen (Katrineholm kommune)]]» frå ,  den 15. juni 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Axaren

**Axaren** er ein innsjø i Grödinge i Botkyrka kommun i Stockholms län i Sverige. Innsjøen har eit overflateareal på 0,12 km², og ligg 12,2 meter over havet. I snitt er innsjøen 3,2 meter djup, og han rommar 390 000 m³ vatn. På det djupaste er innsjøen 6,4 meter.

Vassnivået i Axaren vart redusert ved utdikingar på 1800-talet. Axaren har høye nivå av næringssalt, og har takka vere god bufferkapasitet ikkje blitt råka av forsuring. Den raudlista fiskearten sandsmett er blant artane ein finn i Axaren.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Axaren|Axaren]]» frå ,  den 15. juni 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Axaren Botkyrka kommun
Bornsjön

**Bornsjön** er ein innsjø på Södertörn i landskapet Södermanland i Sverige. Innsjøen ligg ca. 20 km sørvest for Stockholm, og innanfor Bornsjöns naturreservat, der han har vore freda sidan 1920.

## Vassforsyningsreserve

Bornsjön med omgivnader vart kjøpt opp av Stockholm by alt ved kring 1900 med tanke på sikring av vasstilførsla til byen som vassforsyningsreserve. Norsborgs vattenverk vart bygd kort tid etter i Norsborg, og råvatnet vart i byrjinga henta frå Bornsjön, men seinare Mälaren.

Bornsjön med omgjevnader er for tida eit vassvernsområde, noko som inneber at innsjøen ikkje får nyttast til andre formål. Ein kan til dømes ikkje bade eller fiske i innsjøen, og heller ikkje gå på isen på vinteren. Det reine vatnet i Bornsjön vil bli nytta som vassforsyning for Stockholm dersom hovudkjelda til vasstilførselen til byen, Mälaren skulle bli forureina.

Sidan 1993 har eigedomane rundt innsjøen vore i eige, og vorte drifta, av Stockholm Vatten. Målet er ei langsiktig sikring av Bornsjön som kjelde til vassforsyning. Skogbruk i området blir drive forsiktig og utan bruk av kjemikaliar, og jordbruksdrifta er underlagt restriksjonar. For å følgje med tilstanden i innsjøen vert det stadig teke prøver av både vatnet i innsjøen og elvane som munnar ut her. 

## Dyreliv
På grunn av fråveret av båttrafikk på innsjøen, hekkar sjeldne fuglearter som storlom og fiskeørn her.

I 2004 vart Bornsjön råka av krepsepest som følgje av ulovleg utsetting av signalkreps. Stockholm vatten har sidan då freista gjeninnføring av det sterkt truga edelkrepsen.

## Bornsjöns naturreservat
Bornsjöns naturreservat er eit naturreservat i Stockholms län, som strekkjer seg inn i tre kommunar: Salem, Botkyrka og Södertälje. Naturreservatet er ca 4600 hektar, og vart etablert i 1995. Hovudvassføringa i naturreservatet er Bornsjön. 

## Bilete

Fil:Bornsjön 2010b.jpg|Varselskilt ved Bornsjön
Fil:Bornsjon_2007_2.jpg|Jernaldergrav, Bergaholm
Fil:Bornsjon_2007_1.jpg|Bronsealdergrav, Skårby
Fil:Bornsjon_2007_3.jpg|Bornsjön sett frå Salems kyrka


## Bakgrunnsstoff
* Om Bornsjön och naturreservatet på Stockholm vatten
Båven

**Båven** er ein innsjø sentralt i Södermanland i Sverige. Innsjøen er den største i landskapet, etter Mälaren og Hjälmaren, og den største som ligg heilt innanfor grensene til landskapet. Båven ligg i kommunane Flen, Gnesta og Nyköping. Innsjøen har eit overflateareal på er 68&nbsp;km², og han ligg 21 meter over havet. Båven vert drenert av Husbyån, som går til Långhalsen, som i turen sin vert drenert av Nyköpingsån.

Innsjøen er karakterisert av mange forgreiningar og mange øyar. Strandlinja er om lag 500&nbsp;km lang, og innsjøen er cirka 10 meter djup i snitt. På det djupaste er innsjøen 50 meter. Innsjøen har forholdsvis reint vatn og eit rikt fugleliv med mange verna område for fuglar. Malle er ein sjeldan fisk som lever i innsjøen.

Det einaste samfunnet som ligg direkte ved innsjøen er Sparreholm. Rundt Båven er det slott og herregardar, blant dei Sparreholms slott, Vibyholms slott, Rockelsta og Skedevi.

**Inbåven** er ei nord-nordaustleg vik, som har samband med resten av Båven gjennom Bocksfjärden og Jälundsund. Namnet Inbåven er òg i bruk eit stykke nedanfor Jälundsund. Inbåven munnar ut mellom Hornet og Klubben. Hornet er den ytste spissen på Hyltingeö (sjå under) og ligg i Gryt sokn. Klubben er ei tidlegare øy, som for tida gjennom igjengroing har vorte forbunde med fastlandet ved Ullabergs herrgard i Björnlunda sokn. Herregarden Boxtorp ligg ved Inbåvens nordlege breitt. ca. tre kilometer nordaust for Inbåven ligg Stjärnhov.

**Hyltingeö** er ei stor halvøy i Båven som har samband med fastlandet vigd eit ne sine og ein bru. Halvøya er delt mellom soknane Gryt og Hyltinge sokn. I 2004 kjøpte Göran Persson og Anitra Steen eigedomen Övre Torp på Hyltingeö i Hyltinge sokn. Dette har gjeve Persson tilnamnet «Påven vid Båven» (Paven av Båven).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Båven|Båven]]» frå ,  den 15. juni 2012.*  

## Bakgrunnsstoff
Svartsjön i Hanveden

**Svartsjön**, òg kalla *Svarttjärn*, er ein liten innsjø i den delen av Hanveden som ligg i Haninge kommun på Södertörn, sør for Stockholm, og i landskapet Södermanland.

Innsjøen ligg i Natura 2000-området «Hanveden», som utgjer delar av skogsområdet Hanveden, som ligg på grensa mellom kommunane Haninge og Huddinge. Nokre hundre meter nordaust for Svartsjön ligg Paradisets naturreservat.

På nordsida av Svartsjön, som for det meste har mosedekka breidder, er det ei klippe som ofte vert nytta som rasteplass, og som vert passert av Sörmlandsleden.

Nærliggande innsjøar er Öran (ca. to kilometer nordaust, eller tre km langs Sörmlandsleden), Långsjön (eit par hundre meter lengre vest for Svartsjön) og Trehörningen (nokre hundre meter lengre bort).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Svartsjön (Hanveden)|Svartsjön (Hanveden)]]» frå ,  den 15. juni 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
*Svartsjön Tyresåns vattenvårdsförbund
Orlången

**Orlången** er ein innsjø i Huddinge kommun i landskapet Södermanland i Sverige. Innsjøen inngår i Tyresån-vassdraget, og er den nest største innsjøen i vassdraget.

## Natur
Orlången ligg i Orlångens naturreservat, og er ein næringsrik (eutrof) innsjø. Han har flikete bukter som går i ulike retningar, og er som Drevviken og Magelungen frå gammalt av bukter langs Austersjøen, som gjennom landhevinga no ligg 21 meter over havet. Orlången ligg i eit område der mange sprekkedalar kryssar kvarandre. Naturen rundt innsjøen er vekselvis skog og kulturlandskap.

## Friluftsområde
Rundt innsjøen er det ein promenadesti som går gjennom reservatet. Ved sjøen sin sørvestlege breitt ligg *Sundby friluftsområdet til gard*, med rideanlegg, lysløyper og ein restaurant. På vinteren blir preparert det skøytebaner, og på sommarhalvåret er det badeplass og robåtutleige der. I Orlången lever det fiskeartar som gjørs, gjedde, åbor, lake, mort og karpe. Det er òg sett ut signalkreps i innsjøen.

## Balingsta gard
Området Balingsta har historie minst tilbake til vikingtida, noko eit lokalt gravfelt stadfestar. Skriftleg er Balingsta nemnt første gongen i 1436 som «Balistadom». Dei noverande bygningane er truleg oppført på slutten av 1700-talet, og alleen frå Lännavägen (Haningeleden vart planta i 1864. I dag er hovudbygningen i privat eige, medan uthusa er eigd av Huddinge kommun.

## Balingsta skule
Det vart drive skule i Balingsta frå 1840 til 1940, i tre skulebygg som har avløyst kvarandre. Skulebygningen på fotoet var i bruk frå 1886 til 1919, og var ved hundreårsskiftet den største skulen i Huddinge sokn med nærare 100 elevar på ein lærar. Undervisinga føregjekk i to grupper med skulegang annakvar veke i seks år. Skulen vart riven i 1920 då han var i dårleg stand.

## Balingsta mølle
Frå Sundby gard kan ein sjå Balingsta mølle (svensk *Balingsta kvarn*) på ei høgd på motsett side av innsjøen. Vindmølla har stått der sidan 1877, og vart fram til 1895 nytta av Balingsta gard. Før den tida hadde garden ei bekkekvern. Møllen på Ballingsta er ein såkalla hollender, som tyder at ein kunne vri overdelen av vengjene etter vindretninga. Etter 1895 forfall kverna, men ho vart restaurert med mellom anna nye vengjer i 1971.

## Flemingsbergsviken
Flemmingsbergviken er ei bukt i Orlången, med eige reinseanlegg. Flemingsbergsviken ligg i ein sprekkedal, og er eit populært område for fuglar, flaggermus og augestikkarar. Flemingsbergsviken har promenadevegar langs breidda av innsjøen, og er eit populært friluftsområde.

## Bilete

Fil:Balingsta skola 2008.jpg|Balingstas gamle skule
Fil:Balingsta garden 2008.jpg|Balingsta gard
Fil:Balingsta kvarn 2008.JPG|Balingsta vindmølle
Fil:Flemingsbergsviken meandrar.jpg|Flemingsbergsvikens våtmarksrenseanlegg


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Orlången|Orlången]]» frå ,  den 15. juni 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Huddinge kommun
* Informasjonsskilt på plassen

## Bakgrunnsstoff
* Om Orlången Huddinge kommun, natur
* Orlången Tyresåns vattenvårdsförbund
Dammtorpssjön

**Dammtorpssjön** er ein innsjø i Nacka kommun i landskapet Södermanland i Sverige, og har blitt til ved ein oppdemming av Nacka ström. Det er ein næringsrik innsjø som er svore grunn. Dammtorpssjön har direkte samband med Söderbysjön i sør, og utløp frå Dammtorpssjön går hit. Den austre bukta, som når nesten til Ältavägen, heiter Storängsviken.

Nord for Dammtorpssjön ligg den eldte kyrkjegarden til Nacka församling, som er frå 1642, Södra kyrkogarden i Nacka. Vest for innsjøen låg Dammtorpet, som no er ein golfbane ved innsjøen. Dammtorpet vart bygd som torp rundt 1730. Mot slutten av 1700-talet vart det busett av stockholmarar, som bygde eit hus av herregardskarakter her. Huset brann derimot ned i 1911.

## Bilete

Fil:Dammtorpssjön 2009a.jpg|Nord i innsjøen
Fil:Dammtorpssjön 2011a.jpg|Sør i innsjøen, sett frå brua
Fil:Dammtorpssjön 2009e.jpg|Grunnmurer etter Dammtorpet
Fil:Dammtorpssjön 2009g.jpg|Brua over innsjøen


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Dammtorpssjön|Dammtorpssjön]]» frå ,  den 16. juni 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
Duveholmssjön

**Duveholmssjön** er ein innsjø i Katrineholm i Katrineholm kommun i landskapet Södermanland i Sverige. Innsjøen er, saman med Djulösjön, ein av to populære innsjøar med badeplass i tettstaden Katrineholm, og utgjer saman med andre samanhengande vassløp eit populært fritidsområde for padlarar. Innsjøen har sitt namn etter herregarden Duveholm.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Duveholmssjön|Duveholmssjön]]» frå ,  den 16. juni 2012.*
Fatburen i Tyresö

**Fatburen** er ein innsjø i Alby naturreservat, og er ein liten innsjø med samband med Albysjön, i Tyresö kommun i landskapet Södermanland i Sverige. Innsjøen er meir eller mindre attgrodd med nøkkerosevekster og grasplanter. Innsjøen er mørk, har ein botn av leire, og den største djupna er ca. tre meter.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Fatburen (Tyresö)|Fatburen (Tyresö)]]» frå ,  den 16. juni 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Fatburen Tyresåns vattenvårdsförbund
Flaten-sjøen

**Flaten** er ein innsjø i bydelen Flaten i Söderort i Stockholm i Sverige. Innsjøen er ein tidleg innsjø i Tyresån-vassdraget, og vert drenert via ei bekkeravine i sør, som går til Drevviken.

## Omgjevande natur og nedslagsfeltet til innsjøen
Flatens naturreservat er bygd rundt innsjøen Flaten, og er eit naturreservat som består av typisk Södertörnsnatur, med sprekkelandskap med bar- og lauvskog. Nordvest for innsjøen ligg fleire kolonihagar, og ved austbreidda av innsjøen ligg Flatenbadet, velkjent sidan 1934.

Tilførselen til innsjøen av vatn skjer til dels gjennom grunnvatn frå området, og til dels via Flatenån, som drenerer Skarpnäcksfältet. Flatenån drenerte òg tidlegare ein del av åsen som går gjennom Skogskyrkjegarden, men i samband med bygginga av Skarpnäcksfältet på 1980-talet, vart dette området saman med andre mindre sideelvar til Flatenån, overført til Stockholms avløpsnett. Grunnvatnet frå desse områda går likevel enno til innsjøen.

## Vasskvalitet, og dessutan veksten til innsjøen- og planteliv
Innsjøen har lenge vore rekna som den innsjøen i Stockholmsområdet med beste vasskvalitet, og han har særs god siktdjupne. På 1990-talet auka likevel verdiane av næringsstoff i vatnet til innsjøen. Dette skulda både på auka tilførsel frå omgjevnadane og at næringsstoff vart frigjort frå botnsedimentet. I år 2000 vart det utført ei handsaming av innsjøen med eit aluminiumssalt som skulle binde fosfor til seg. Nyare målingar tyder på lågare fosforverdiar, men frå 1990-talet har innsjøen vore råka av algevekst med nokre års mellomrom.

Plankton og fisk har vorte negativt påverka av dei auka verdiane til innsjøen med næringssalt, med ein forskyving mot arter typiske for overgrodde innsjøar.

Same tilstand har råka planter i innsjøen, som dessutan har vorte ekstra utsette etter at planter av tusenbladfamilien dukka opp på midten av 1980-talet. Denne dominerer no heilt i innsjøen, og blir opplevt som eit problem, i det minste for badande.

## Bilete

Fil:Flaten.jpg|Flatens badeplass 2010
Fil:Flaten, 2008-03-04.jpg|Flaten på våren 2008
Fil:Flatensjo_2.jpg|Beverar herjar ved Listudden
File:Flatens naturreservat 2007.JPG|I Flatens naturreservat 2007


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Flaten (innsjø)|Flaten (innsjø)]]» frå ,  den 16. juni 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*Stockholms Vatten om Flaten (2007-03-01)
*Vattenprogram för Flaten 2000 – Stockholm Vatten



## Bakgrunnsstoff

* Miljötillstånd och åtgärdsarbete för Flaten Stockholms Miljöbarometer
* Flaten Tyresåns vattenvårdsförbund
Erik Vullum

**Erik Vullum** () var ein norsk skribent, redaktør og folketalar, kjend for sin kamp for Venstre-saker i åra før 1884.

### Liv og gjerning
Vullum var presteson, fødd i Lund i Rogaland. Då faren døydde før sonen var to år gammal, voks sonen opp hos morsfamilien i Trondheim. Der tok han artium i 1869. Han byrja lese til andreeksamen, men denne fullførte han ikkje då han som skribent og debattant engasjerte seg i striden Johan Sverdrup og Bjørnstjerne Bjørnson førte for synspunkta til venstrerørsla. Han skreiv i *[[Dagbladet]],* ei avis han redigerte i ni månader i 1880.

Gjennom 1870-åra budde Vullum i utlandet i fleire periodar, mellom anna som korrespondent i Paris. Midt på 1870-talet gjekk han på Skovgaard folkehøjskole i Ordrup i Danmark. Der innleia han eit kjærleiksforhold til Margrete Rode, kona til rektoren ved skulen. Etter ho var skild frå ektemaken, inngjekk Vullum og Margrete Rode giftarmål i 1879. Vullum vart då svigerson til den framståande danske politikaren Orla Lehmann. Bryllaupsfeiringa gjekk føre seg på Aulestad. 

I 1879 vart Vullum vald til formann i Det Norske Studentersamfund. Han gav i året 1881 ut tre biografiar om høvesvis Christian Magnus Falsen, Henrik Wergeland og franskmannen Leon Gambetta.

Ekteparet Vullum levde eit ustabilt liv, lenge basert på formuen hennar, og prega av hans ustadige forhold til alkohol og få faste inntekter. Dei budde i Valdres, på Askøy, og fleire stader på Austlandet. Åra mellom 1898 og 1905 budde dei utanlands, mellom anna i Italia. I 1912 slo dei seg ned på Lillehammer, der dei vart ein del av den kulturelle eliten i byen. Han fekk tildelt statsstipendiat i 1914, og var såleis sikra inntekt i sine siste år.

Vullum døydde i 1916 på Lillehammer, kona hans reiste då tilbake til Danmark og busette seg der.

## Verk
* *Kristian Magnus Falsen, Grundlovens Fader*. 1881
* *Leon Gambetta og den franske Republik*. 1881
* *Henrik Wergeland i Digt og Liv : en historisk Skitse*. 1881. Ny utgave 1908.
* *Følgerne af 9de Juni*. 1883
* *Løsningen: dens Krav, Midler og Grændser*. 1883
* *Menighedsraad?*. 1887
* *Lykke*. 1887
* *Himlene aabne? : et stykke*. 1891
* *Unionen og dens Fremtid*. 1894
* *Hvorledes Norge blev frit*. 1914
   
## Litteratur
*Harald Noreng. «Erik Vullum» I: *Norsk biografisk leksikon*, 2. utg.
*Harald Tveterås. «Erik og Margrethe Vullum» I: *Samtiden*, nr 6, 1982
*J. Lehmann. *To nordmænd*. København, 1958

## Bakgrunnsstoff
*Digitaliserte bøker av Vullum hos Nasjonalbiblioteket.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Erik Vullum|Erik Vullum]]» frå ,  den 16. juni 2012.*
Grårygglire

**Grårygglire** (*Ardenna bulleri*) er ein pelagisk fugl og ei stor lire i stormfuglfamilien. Som hekkefugl er ho endemisk for øygruppa Poor Knights Islands aust for Northland på New Zealand, og ho migrerer til vide område av nordlege og austlege Stillehavet.

Fuglen har ei kroppslengd på 46 centimeter, og veg ca. 425 gram. Oversida er mellomgrå og undersida med undervengene er kvite. Hovud og nakke er mørk brune, same mørke farge ligg i ein markert 'M'-figur på oversida av venger og rygg.

Hekkesesongen startar med egglegging på øygruppa Poor Knights Islands i slutten av november månad. Dei hekkar i koloniar blanda med alvekvalfuglar. Reiret ligg inne i ein opptil 3 meter lang utgraven reirkanal eller nokre gonger i ei fjellhòle eller sprekk. Begge kjønna rugar det eine egget på skift i til saman ca. 51 dagar. Når ungen er ca. 90 dagar, i siste delen av mai månad, flyg han ut.

Eit lite fugletrekk av grårygglirer til austkysten av Australia skjer i desember, hovudtrekket går nord og aust i Stillehavet i april og mai og returnerer i september. Fuglar som ikkje hekkar kan vere att i Stillehavet gjennom den australske sommaren eller dei beitar i Perustraumen, utanfor Chile og Peru.

Grårygglirer har ein diett av små kril, fisk, og planktoniske kappedyr og stormaneter. Dei har lært å ta fiskeavfall frå båtar.

Populasjonen blei estimert til totalt 2,5 millionar individ i 1990, men er trudd å vere lågare i dag.

## Kjelder

* Barrie Heather og Hugh Robertson, *The Field Guide to the Birds of New Zealand* (rev. utg.), Viking, 2005
* BirdLife International (2012) Species factsheet: *[http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=3929 Puffinus bulleri] *. Henta frå http://www.birdlife.org den 16. juni 2012.

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Videoar, bilete og lydopptak av gråryggpetrellar hos Internet Bird Collection
Timorhavet

**Timorhavet** (indonesisk: *Laut Timor*) er eit randhav til Indiahavet, og som ligg nord for Australia og sør for øya Timor. I aust går Timorhavet over i Arafurahavet, eit randhav til Stillehavet. Timorhavet er 480 km breidt, og dekker eit område på 610 000 km². Djupaste punktet finst nord i havormådet, og er på 3&nbsp;300 meter.

Under Timorhavet ligg store førekomstar av olje og gass. Australia og Aust-Timor har vore usamde om rettane til å utvinne peteroleumsførekomstane, då ein ikkje har vorte samd om ei delelinje i Timorhavet. Ein avtale om fordeling vart likevel inngått i 2007, utan delelinjespørsmålet vart løyst.
Négociant

**Negociant** eller **négociant** er eit fransk omgrep for ein vinhandlar. Det kan visa til ein person eller eit firma som kjøper og sel vin eller innhausta vindruer. Dette kan han så blanda, tappa eller omarbeida til vin, konjakk eller anna.

Omgepet er naturleg nok knytt til fransk vinproduksjon.
Négociantar i eit vindistrikt kan blanda sine eigne standardvinar merka med deira namn som merkevin frå distriktet.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*«Besøk hos Château Camensac»  ved bloggen *I Glasset*, om tilhøve mellom vindyrkar og negociant.
*Burgundy's new breed of négociants, jancisrobinson.com (engelsk)
Lysbeinlire

**Lysbeinlire** (*Ardenna carneipes*) er ei stor, einsfarga mørkbrun lire i stormfuglfamilien. Lysbeinlirer har utbreiing i Stillehavet og i Indiahavet og hekkar i Australia, på øyar ved Nordøya på New Zealand og på øya Île Saint-Paul i Indiahavet.

Fuglen har kroppslengd på 44 centimeter, og veg ca. 600 gram. Lysbeinlirer har namn etter farga på beina, nebbet er òg bleikt, men med mørk nebbspiss. Elles er desse fuglane mørk, sjokoladebrune i fjørdrakta.

Store hekkekoloniar ligg på Lord Howe-øya aust for Australia, på øyar langs austkysten av Nordøya på New Zealand, ned til Cooksundet, på fastlandet av sørvestre Australia og på Île Saint-Paul. Utanom hekkesesongen, ca. april til seint i september, trekkjer dei spreitt over Indiahavet og Stillehavet og kan treffast utanfor Korea, Japan og Nord-Amerika.

Dei hekkar i store koloniar og kan blande seg med storvengpetrellar (*Pterodroma macroptera*), grålirer og dverglirer i felles koloniar. På New Zealand føregår hekking frå slutten av november, rugetida på det eine egget er ca. 53 dagar og ungen kan flyge etter ca. 92 dagar i april eller mai.

Lysbeinlirer et mest blekksprut og fisk og kan følgje kvalar, delfinar og fiskebåtar.

Populasjonen er estimert til totalt over 650&nbsp;000 individ (2004) og er stabil.

## Kjelder

* Barrie Heather og Hugh Robertson, *The Field Guide to the Birds of New Zealand* (revised edition), Viking, 2005
* BirdLife International (2012) Species factsheet: *[http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=3930 Puffinus carneipes] *. Henta frå http://www.birdlife.org den 30 mai 2012.

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Videoar, bilete og lydopptak av lysbeinpetrellear hos Internet Bird Collection
Molukkhavet

**Molukkhavet** er havområdet mellom den indonesiske øygruppa Molukkane og Sulawesi. Molukkhavet går over i Sulawesihavet i vest, Bandahavet og Seramhavet i sør og Filippinarhavet i nord. Vest for Molukkhavet ligg norddelen av øya Sulawesi, i aust Halmahera og i sør og søraust øyane Buru og Seram.
Larsen Cognac

**Larsen** er eit konjakkhus. Det har ikkje eigne vinmarker, så det er ein negociant. 

## Historie
Huset vart grunnlagt av nordmannen (frå Tromsø) Jens-Reidar Larsen i 1926. Han flytta til Bordeaux i 1919, 24 år gammal, for å jobbe med vin og brennevin. Han hadde opphavleg planar om å bli i Bordeaux, men slo seg etter kvart ned i byen Cognac da hans lidenskap for konjakk auka. Han arbeidde først for konjakkhuset *Prunier*, der han m.a. selde konjakk til norske apotek. Seinare kjøpte han det lille konjakkhuset *Joseph Gautier* (1926), og lanserte sitt eige merke; *Larsen*. Heilt frå starten av nytta han vikingskipmotivet (drakkar) i marknadsføringa. Slagordet var då òg «Le Cognac des vikings». Han produserte òg akevitt i starten, etter ei gammal norsk oppskrift, men denne drikken fall ikkje i smak hos franskmennene. 

Jens-Reidar Larsen gifta seg med ei kvinne frå Cognac, og saman fekk dei sonen Jean, som seinare overtok huset og lykkast veldig godt, særleg med eksporten. Jeans søner Frédéric og Nicolas Larsen har no tatt over drifta. Grunnleggaren sjølv døydde i 1980. 

Dei kjøper berre konjakk frå andre vinbønder, men blandar sjølv. Deira spesialitet er flaskene som er forma som vikingskip, ei marknadsføring som har slått an godt, særleg i Skandinavia. Dette starta dei med rundt 1950.  

## Produkt
### Larsen Cognac
* VS Viking’s Cognac
* VSOP
* Leif Eiriksson
* Très Vieille Fine Champagne – gjennomsnittleg over 35 års fatlagring
* Napoleon – gjennomsnittleg 15 års fatlagring, henta frå Grande Champagne, Petite Champagne og Fins Bois
* XO –  henta frå Grande Champagne og Fins Bois
* Arctic XO – gjennomsnittleg over 20 års fatlagring
* Viking Shield – Fine champagne med gjennomsnittleg 7 års fatlagring
* Viking Ship – Fine champagne med gjennomsnittleg 7 års fatlagring
* Golden Viking Extra – gjennomsnittleg over 25 års fatlagring,  henta frå Grande Champagne, Petite Champagne og Borderies
* Extra Reserve – Fine Champagne
* Viking Bell – berre i taxfree-butikkar, flaska er forma som ei lita skipsklokke
* XO Extra d’Or – gjennomsnittleg over 20 års fatlagring, henta frå Grande Champagne, Petite Champagne og Fins Bois
* Svalbard-cognac – et avgrensa opplag på 1500 flasker som vart sleppt i 1991. 

### Pineau
I tillegg lagar dei òg Pineau des Charentes.

## Bakgrunnsstoff
*
* Heimeside til Larsen cognac samlarklubb
Jens-Reidar Larsen

**Jens-Reidar Larsen** () var grunnleggaren av konjakkhuset Larsen. 

Han var fødd i Kristiansand. Faren arbeidde i posten så familien budde seinare på Levanger og i Tromsø.

Han var opphavleg skipper frå Tromsø, og det er sagt at han eigentleg var på veg til England for å fullføre utdanninga si, men segla feil og hamna i Bordeaux i Frankrike. Han begynte såvidt å jobbe med vin og brennevin her, men flytta snart til byen Cognac etter at han fekk stor interesse for konjakken. 

Her arbeidde han først for konjakkhuset *Prunier*, deretter kjøpte han eit konjakkhus (*Joseph Gautier*) i 1926, og lanserte sitt eige merke; *Larsen*. Vikingtemaet hadde han heilt frå starten, og frå om lag 1950 introduserte han òg flasker forma som vikingskip, som huset er kjent for i dag. Slagordet vart tidleg «Le Cognac des vikings». 

Jens-Reidar Larsen gifta seg med ei kvinne frå Cognac, og saman fekk dei sonen Jean, som seinare tok over huset og lukkast veldig godt, særleg med eksporten. Jeans søner Frédéric og Nicolas Larsen har no tatt over drifta. 

## Kjelder
* NRK Gull 16. juni 2012
Nord-Sulawesi

**Nord-Sulawesi** (indonesisk *Sulawesi Utara*) er ein provins i Indonesia. Han ligg på nordaustdelen øya Sulawesi, og grensar i vest mot Gorontalo. Øygruppene Sangihe og Talaud utgjer den aller nordlegaste parten av provinsen. Den totale flatevidda til provinsen er 13&nbsp;851 km². Hovudstad og største by i Nord-Sulawesi er Manado.

Folketeljinga 2022 registrerte 2 659 543 innbyggjarar. Religionane er fordelt på 63,6% protestantar, 30,9&nbsp;% muslimar, 4,4% katolikkar, i tillegg til minoritetar av hinduisme, buddhisme og konfutsianisme. Minahasan er den største etniske gruppa. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:North Sulawesi|North Sulawesi]]» frå ,  den 16. juni 2012.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Den Constitutionelle

***Den Constitutionelle*** (på folkemunne «Nella») var ei norsk dagsavis som kom ut i Christiania frå 1836 til 1847.

*Den Constitutionelle* blei grunnlagd av den danskfødde bokhandlaren Johan Dahl med juristane Carl Fougstad, U.A. Motzfeldt og A.M. Schweigaard som dei første redaktørane. Fougstad trekte seg ut av redaksjonen etter eit år.

Avisa fungerte som eit organ for krinsen rundt *[[Intelligenspartiet]]* med Johan Sebastian Welhaven som frontfigur i kampen mot *[[Patriotene]]* og deira leiar, Henrik Wergeland, og er derfor ei verdefull kjelde til kunnskap om dei politiske motsetningane på denne tida.

Camilla Collett forfattardebuterte i *Den Constitutionelle* i 1842 med essayet «Nogle Strikketøisbetragtninger».

Frå september 1841 til juli 1846 stod diktaren Andreas Munch for redaksjonen. I 1845 kosta dette han den vesle posten han hadde som kopist i Finansdepartementet, som straff for nokre artiklar som hadde stått i bladet. I juli 1846 blei bladet overteke av den ivrige skandinavisten G.A. Krogh, men det hadde utspelt rolla si, og i april 1847 blei det slått saman med *[[Den norske Rigstidende]]*.

## Kjelder

## Litteratur
**Salmonsens konversationsleksikon. Anden udgave*.
*E. Husby, *Den Constitutionelle. Et Dagblad for hundre år siden* (1943)
*Rune Ottosen, «Den Constitutionelle», i Idar Flo *Norske aviser fra A til Å. Norsk presses historie 1660–2010. 4.* Oslo 2010: Universitetsforlaget. s. 84. ISBN 978-82-15-01604-7.
Île Saint-Paul

**Île Saint-Paul** er ei lita franskstyrt øy i Indiahavet som ikkje er permanent folkesett. Saint-Paul
er 8 &nbsp;km² stor og ligg rundt 85&nbsp;km sør for Île Amsterdam (38° S, 77°32 E). Saman utgjer desse øyane det franske distriktet Saint-Paul-et-Amsterdam, og blir styrt frå Réunion.

Saint-Paul er ei vulkanøy med ein aktiv vulkan som sist hadde utbrot i 1793, og aktive varme kjelder. Ho er trekantforma med eit krater i midten. Dette blei fylt av vatn i 1780, då den tynnaste austlege veggen brast. Det høgaste punktet på øya er Crête de la Novara, som er 268 meter høgt. Det ligg to mindre øyar like ved, Ilot Nord og Rocher Quille. Det ligg eit forskingssenter her som ikkje er fast busett.

Île Saint-Paul blei først oppdaga av portugisiske sjøfarande, og blei seinare sett av nederlendarar. Ho kom under fransk herredøme frå 1800-talet. Frankrike tok formell besitting gjennom dekret 8. juni 1843, og 3. juli det året kom Martin Dupeyrat ombord i «L'Olympe» til øya og heiste trikoloren. Han hadde to dagar tidlegare gjort det same på Île Amsterdam Island.

I september 1874 kom ein fransk vitskapleg ekspedisjon til øya for å observera Venuspassasjen.  Geologen Charles Vélain nytta det tre månader lange opphaldet til å undersøka geologien på øya grundig.

Île Saint-Paul har eit kjølig kystklima, og den vulkanske grunnen er grasdekt. Øya blir brukt av kerguelsk pelssel, sørleg elefantsel og klippehopparpingvin til å formeira seg. Tidlegare blei øya også brukt som hekkestad for ein endemisk andeart som ikkje kunne flyga, og for fleire petrellar. Innførte artar som svartrotte, husmus, kanin, gris og geiter gjorde at desse fuglane forsvann. Grisane og geitene har sidan døydd ut. Svartrotta blei utrydda frå øya i 1997 gjennom storutlegging av rottegift.

Saint-Paul er rekna som eit Important Bird Area (IBA) fordi ho dannar base for fleire sjøfuglar, mange av dei sjeldne i regionen. Fram til rotteutrydding heldt dei fleste til på den mindre øya Rocher Quille. Etter rotteutryddingar har ein del artar, som storvengjepetrell (*Pterodroma macroptera*) og marionkvalfugl (*Pachyptila salvini*), kome tilbake til hovudøya.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Île Saint-Paul|Île Saint-Paul]]» frå , og «[[:nb:|Île Saint-Paul]]» frå  den 16. juni 2012.*  

## Bakgrunnsstoff
Courvoisier

**Courvoisier** er eit konjakkmerke eigd av Beam Inc. Det blir rekna som ein av «dei 4 store» innan konjakk, saman med Hennessy, Remy Martin og Martell.
Produksjonen er no lokalisert til Jarnac i departementet Charente i Frankrike. sjølv om det ikkje finst noko prov på at Courvoisier cognac var favorittdrikken til Napoleon Bonaparte som døydde i 1821, før Courvoisier var offisielt skipa av Felix Courvoisier i 1835, hevder selskapet på si heimeside det fyljande:

Dette blir rekna for å vere den første hedersnemninga som vart knytt til Courvoisier-konjakk. 
Om dette var avgjerande for at sonen hans etablerte konjakkhuset Courvoisier seier historia ingenting om. Men han starta opp i 1843, saman men Jules Gallois. Etter at Felix døydde i 1866 overtok nevøane hans, brørne Curlier, drifta. Like etter, i 1869, fekk huset rett til å kalle seg «Fournisseur officiel de la Cour Impériale» (Offisiell leverandør til det keisarlege hoff). Dette sertifikatet eksisterer den dag i dag i museum til Courvoisier i Jarnac. Det har òg motteke prisen «Prestige de la France», ein pris for kvalitet som heng høgt i Frankrike. Dette er det einaste konjakkhuset som har mottatt denne prisen. 

I 1909 kom huset på engelske hender, ved brørne Guy og Georges Simon. Dei bygde opp merket og skapte eit godt omdømme på verdsbasis. Det var dei som etablere tilknytinga til Napoleon, ved m.a. å nytte silhuetten til Napoleon og logoen «Le Cognac de Napoleon». Frå like etter 2. verdskrig til 1970-talet blei huset leida av den norskætta Christian Braastad. 

I 1964 vart Courvoisier kjøpt opp av den kanadiske gruppa Hiram Walker. Det førte til auka internasjonalt sal. Hiram Walker vart så kjøpt opp av Allied Lyons i 1986. Når Pernod Ricard vart overteke av Allied Domecq, vart Courvoisier overført til eigarskapet Fortune Brands som i 2011 skilte ut ulike produktlinjer til det nyoppretta spritselskapet Beam Inc.

## Utval av produkt
Courvoisier nyttar berre druer av sorten Ugni Blanc til konjakken sin, og hentar druer og vin berre frå dei fire beste konjakkområda; Grande Champagne, Petite Champagne, Borderies og Fins Bois. Sortimentet deira inneheld:

* VS 
* VSOP Fine Champagne – 8-10 års fatlagring
* VSOP Exclusif – 6-10 års fatlagring, laga for den asiatiske marknaden, men kan kjøpast i Noreg. Alle dei fire konjakkområda Courvoisier nyttar er representerte.  
* Napoleon Fine Champagne 
* XO Imperial – Stor del frå Borderies (30-35 års fatlagring) og noko frå Grande og Petite Champagne (minimum 20 års fatlagring)
* Initiale Extra 
* Succession JS – Laga i samband med 200-årsjubileet for kroninga av Napoleon i 1804
* L'Esprit de Courvoisier – Berre 2000 flasker er produserte, ei blanding av husets eldste konjakkar, dei eldste delane er frå 1802 (og noko frå 1844, 1848 og 1865). Denne koster kr 39&nbsp;000 på Vinmonopolet.

I 2006 lanserte dei òg en parfyme; *Impériale Courvoisier*.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Courvoisier
Mount Kosciuszko

**Mount Kosciuszko** er eit 2&nbsp;228 meter over havet høgt fjell i delstaten New South Wales i Australia. Fjellet er det høgste på det australske fastlandet.

Fjellet er kalla opp etter den polske nasjonalhelten Tadeusz Kościuszko. I 1840 føretok den polske oppdagingsreisande Paweł Edmund Strzelecki den fyrste kjende turen til topps på fjellet, og gav i det høvet fjellet namn. Den australske uttalen [], skil seg ein del frå den polske uttalen []. 

## Bakgrunnsstoff

* Peakware - World Mountain Encyclopaedia foto
*  mt kosciuszko Mt Kosciuszko Inc. Perth - Australia
Barisanfjella

**Barisanfjella** (indonesisk: **Bukit Barisan**) er ei fjellkjede langs vestsida av øya Sumatra i Indonesia. Fjellkjeda er nær 1&nbsp;700 km lang frå nord til sør på øya. Barisanfjella består i hovudsak av vulkanar omkransa av tett jungel, med tropiske furuskogar øvst i fjellskråningane. Høgste fjelltoppen i fjellkjeda er Kerinci med sine 3&nbsp;805 moh. 'Bukit Barisan Selatan nasjonalpark' ligg nær sørenden av fjellkjeda.

I Barisanfjella er det 35 aktive vulkanar. Største vulkanen er supervulkanen Toba som ligg i eit 100 km × 30 km stort område med innsjøen Toba. Supervulkanen vart danna då ein caldera kollapsa for ikring 74&nbsp;000 år sidan. Utbrotet er berkena til å ha vore på nivå åtte på vulkaneksplosivitetsindeksen, det høgast moglege nivå for eit vulkanutbrot.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Barisan Mountains|Barisan Mountains]]» frå ,  den 16. juni 2012.*