open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ludvig

**Ludvig** er eit mannsnamn av germansk opphav. Det har norsk og dansk namnedag den 25. august og svensk den 2. oktober. Andre skrivemåtar er Ludwig, Ludvik og Ludwik.

## Avleiingar
Namneforma Ludvig er nordisk. Den norrøne forma var Hlọðvér og Hloðvér. Den opphavlege germanske forma har vore *Chlodovech* eller *Hlodwig*, som var namnet på den første kristne kongen over frankarane, Ludvig den fromme. Namnet er sett saman av det gammalhøgtysk eller frankisk *hluth*, 'kjend', og *wig*, 'kamp' eller 'krig', og kan tolkast som 'vidkjend krigar'. Namnet har mange variantar, som Ludwig (tysk), Ludwik (polsk.) og Ludovico (italiensk). Det har kortformer som Loïc (bretonsk), Louis (engelsk/fransk), Lewis (engelsk), Luis (spansk), Luigi, Lucio (italiensk) og Lutz (tysk). Kvinnelege utgåver er Ludwiga, Ludovica, Ludvine, Ludivine og Louise.

## Bruk
Namnet har vore bore av atten franske kongar og ei rekkje tysk-romerske keisarar. 

## Namneberarar
* **Kongelege**

* **Andre:**
* Ludwig Andreas von Khevenhüller (1683-1744), austerriksk feltmarskalk
* Ludvig Holberg (1684–1754), norsk-dansk forfattar
* Ludvig Harboe (1709-1783), dansk biskop
* Ludwig van Beethoven (1770–1827), tysk komponist
* Ludvig Mathias Lindeman (1812-1887), norsk komponist
* Ludvig Daae (1829–1893), norsk embetsmann, stortingsrepresentant og statsråd
* Ludwig Markus Mack (1842–1915), grunnleggjaren av Macks Ølbryggeri AS i Tromsø
* Ludwig Eduard Boltzmann (1844–1906), austerriksk fysikar
* Ludwig Quidde (1858–1941), tysk historikar, forfattar, politikar og nobels fredsprisvinnar
* Ludwik Lejzer Zamenhof (1859-1917), russisk språkforskar som fann opp Esperanto
* Ludvig Hope (1871-1954), norsk predikant
* Ludvig Karsten (1876-1926), norsk målar
* Ludwig von Mises (1881-1973), austerriksk økonom
* Ludwig Mies van der Rohe (1886-1969), tysk-amerikansk arkitekt
* Ludwig Wittgenstein (1889-1951), austerriksk-britisk filosof
* Ludvig Irgens-Jensen (1894-1969), norsk komponist
* Ludvik Svoboda (1895-1979), krigshelt og president i Tsjekkoslovakia
* Ludwig Erhard (1897-1977), tysk politikar og kanslar frå 1963 til 1966
* Ludvig Jerdal (1908-2003), norsk målmann
* Ludwig Runzheimer (1912-1946), tysk Gestapo-mann
* Ludvig Eikaas (1920-2010), norsk kunstnar
* Ludvík Vaculík (f. 1926), tsjekkisk forfattar og journalist
* Ludvig Karlsen (1935-2004), grunnleggjaren av Stiftelsen Pinsevennenes Evangeliesenter
* Ludvig Nessa (f. 1949), norsk prest og abortmotstandar

### Oppdikta namneberarar
* Piggsvinet Ludvig i historiene til Kjell Aukrust.
Sven Moren

**Sven Moren** () var ein norsk forfattar frå Trysil. Han vart far til Halldis Moren Vesaas.
Litteraturhistorisk høyrer Sven Moren heime mellom skildrarane av folkeliv og bondeliv, mot slutten av 1800-talet. I 1926 vann han Melsom-prisen.

## Nokre verk
* *Storskogen* (1904)
* *Svartelva* (1907)
* *Aust or markom. Skildringar frå skogane* (1909)
* *Den store tømmerdrifta* (1909)
* *Raudsjøen* (1913)
* *Garden og bygda* (1924)
* *Storvinter og trollskap* (1928)
* *Styrkeprøve* (1929)
* *Gardguten og spelemannen* (1936)
* *Møte og minne* (1938)

## Bakgrunnsstoff
* «Sven Moren» av Arfinn Engen i NBL2 (2003)
* «Moren, Sven» av Olav Midttun i NBL1 (1940)
* 
* 
* Digitaliserte bøker av Moren i Nasjonalbiblioteket
Nikolaj Jakovlev

**Nikolaj Feofanovitsj Jakovlev**  () var ein sovjetisk lingvist. Han er spesielt kjend for arbeidet sitt med å utvikle eit felles alfabet for dei språka som vart skriftfesta i perioden frå oktoberrevolusjonen fram til 1935.
Tempelriddarordenen

**Tempelriddarordenen** var ein kristen munkeorden med militære funksjonar som blei oppretta under krosstoga, danna i 1119 for å verna pilegrimar i Det heilage landet. Grunnleggjarane var ni franske riddarar leia av Hugyens De Paynes og Geoffrey St Omar. 

Tempelriddarordenen var ein av dei tre store riddarordenane under krosstogstida, dei andre to var johannitterordenen og den tyske riddarordenen. Trass i at det fulle namnet til tempelriddarane var *Dei fattige riddarane av [[Salomons tempel]]* samla dei store rikdommar, noko som skulle føra til enden på ordenen.

Ordenen utvikla ein effektiv administrasjon med eit internasjonalt nettverk av festningar og regelmessige væpna transportar. Han blei difor raskt teken i bruk til å ta vare på og transportera pengar og andre verdisaker. I tillegg lånte han ut pengar til kongar og andre mektige folk.

## Enden på ordenen
 

Då muslimane under Saladin tok tilbake Jerusalem i 1290, fortsette tempelriddarane å verka i Europa. Mange kongar hadde stor gjeld til ordenen, mellom anna den franske kongen Filip IV. Den 13. oktober 1306 arresterte han heile leiinga for ordenen og skulda dei for brotsverk mot den sanne religionen. Mange tempelriddarar blei drepne og eigedomane til ordenen blei tekne i beslag. Hundrevis av franske tempelriddarar tilstod å ha tilbede djevelen Baphomet, å ha forbanna Jesus og liknande kjetteri. 600 av dei erklærte seinare at tilståingane var falske, og berre gjort på grunn av tortur hjå inkvisisjonen. Før stormeisteren Jacques de Molay og tre andre tempelriddarar blei brende til døde i Paris i mars 1314, erklærte han:
:*Eg har sanneleg tilstått at ordenen er skuldig, men dette har eg gjort berre for å redda meg sjølv frå grueleg tortur, ved å seie det fiendane mine ønska eg skulle seie.*

Forfølginga av tempelriddarane var hardast i Frankrike. I land som Portugal og Skottland fortsette han å verka, men skifta namn.

## Ettermæle
Tempelriddarordenen har vore omspunnen av myter sidan mellomalderen. Fleire vedvarande soger fortel at han fortsette å eksistera under jorda, og mange moderne okkulte ordenar hevder at dei stammar frå tempelriddarane. Det finst teikn på ein viss samanheng mellom tempelriddarane og dei seinare frimurarane. Meir fantasifulle rykte hevder at tempelriddarane verna om den jødiske paktarken, den heilage gralen, dei vises stein og andre skattar. 

I historieleksjonane sine hevdar frimureriet i Noreg å stamma frå tempelriddarane. Det same gjeld fleire andre ordenssamfunn, mellom anna ei rekke fråhaldslosjar, der ein av dei til og med kallar seg *[[Tempel Ridder Ordenen]]*. 

## Bakgrunnsstoff
Hizbollah

**Hizbollah**, òg skrive **Hezbollah** eller **Hizballah** (arabisk , 'partiet åt Allah'), er ei sjiamuslimsk gruppering med ein militær og ein politisk del. Hizbollah vart grunnlagd i 1982 for å kjempa mot Israel sin okkupasjon av sørlege delar av Libanon. Israel okkuperte ei tid ein såkalla tryggingssone sør i Libanon. Hizbollah er i Libanon eit politisk parti, som har representantar i regjeringa. Samstundes er det ei geriljagruppe eller milits. Sommaren 2006 gjekk Israel til åtak på Libanon, med mål om å minska Hizbollah si slagkraft. Hizbollah hadde skote rakettar mot byar i Israel. Hizbollah er rekna å ha tette band til Syria og Iran.

I store delar av den arabiske verda og folk med islamsk tru, vert Hizbollah sett på som ein legitim militant, sjiamuslimsk politisk organisasjon. Til dels vert dei sett på som ei frigjeringsrørsle. Mellom anna styresmaktene i Israel, USA, Storbritannia og Australia har utpeika gruppa som ein islamistisk terroristorganisasjon.

## Historie
Hizbollah vart grunnlagd i 1982 som ei geriljagruppe av libanesiske prestar, med finansiering og stønad frå Iran. Eit mål var å driva Israelske styrkar ut av Libanon. Eit anna mål kunne vera at Iran ville nytta Hizbollah til å spreia den iranske revolusjonen til andre delar av arabarverda. Hizbollah har bygd opp væpna styrkar, ein milits. Etter at israelske styrkar i mai 2000 drog seg ut av Libanon, heldt Hizbollah fram med å kjempa mot okkupasjonen av Sheba-området. SN ser på Sheba-området som syrisk territorium, Hizbollah meiner det er libanesisk. Syria har sagt att Sheba-området tillhøyrer Libanon men har ikkje skriftleg gjeve melding som dette til SN, trass i oppmoding. Sheba-området vart okkupert av Israel i løpet av seksdagarskrigen.

Hizbollah si væpna grein vert mistenkt for å stå bak bombeåtak mot fredsbevarande styrkar i løpet av den libanesiske borgarkrigen, bombinga av den israelske ambassaden i Buenos Aires og flykapringa av TWA Flight 847 den 14. juni 1985.

På sida av den militære rørsla har Hizbollah ei sivil grein, som driv med ulike former for sosial verksemd. Det vert drive sjukehus, skular, barneheimar og ein fjernsynsstasjon. Den politiske delen av Hizbollah har åtte representantar i det libanesiske parlamentet. Politisk er oppslutnaden sterkast i Bekaadalen, i sørlege utkantar av Beirut og sørlege Libanon. Organisasjonen vert leia av sjeik Hassan Nasrallah, med finansiering frå Iran og Syria. Elles kjem det inn gåver og innkomer gjennom forretningsverksemd. Den 12. juli 2006 sette Israel i verk Operasjon Sommarregn, med flybombing og åtak på sørlege delar av Libanon. Det erklærte målet med operasjonen var å avvæpna Hizbollah, og få slutt på åtak på Israel frå Libanon.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Hizbollah|Hizbollah]]» frå ,  den 13. juli 2006.*  

## Bakgrunnsstoff
Den første all-union-kongressen for turkologar

**Den første all-union-kongressen for turkologar** var ein kongress halde for turkologar i Baku i Aserbajdsjan i Sovjetunionen i 1926. Målet for kongressen var å diskutere ulike løysingar for danninga av skriftspråk for dei tyrkiske språka i Sovjetunionen. I tsartida hadde dei ulike tyrkiske språka vorte skrive med det arabiske alfabetet, og med det same skriftspråket. Dei største skilnadene mellom dei ulike tyrkiske språka ligg i vokalismen (vokalharmoni eller ikkje, osb.), og med eit skriftspråk som markerer berre konsonantar blir det lettare å ignorere slike skilnader, men også vanskelegare å skilje mellom ulike ord. Alternativet til det arabiske alfabetet var å lage nye skriftspråk for dei ulike skriftspråka, og å bruke det latinske alfabetet. Etter ein åtte dagar lang kongress vann latintilhengjarane fram med sitt syn, og kongressen samla seg om ein overgang til latinsk, eller nærare bestemt til ein tilpassa variant av det latinske alfabetet, det nye tyrkiske alfabetet. Kongressen sette også ned ein sentralkomite for å gjennomføre dei praktiske detaljane.
Christian Brodtkorb Christie

**Eilert Christian Brodtkorb Christie** () var ein norsk arkitekt, utdanna i Hannover og Karlsruhe. Han stod mellom anna bak oppføringa av Stiftsarkivet i Trondheim (1860-åra), Borgund kyrkje (1865-1868) og Haraldsstøtta ved Haugesund (1872). Christie laga også restaureringsplanar for fleire mellomalderbyggverk, mellom andre Håkonshallen, Domkyrkja og Mariakirken i Bergen. 

Hovudverket hans skulle likevel verte restaureringa av Nidarosdomen, som han leidde i åra 1872 til 1906. Christie stod som hovudansvarleg for restaureringa av koret, oktogonen, tverrskipa og dei nedre delane av vestskipet. I tillegg til å gjere innleiande studium av engelsk gotikk, sette Christie seg grundig inn i det tilgjengelege arkeologiske materialet, og meinte å kunne rekonstruere desse delane av kyrkja på ganske sikkert grunnlag. Hovudmålet hans var å setje kyrkja attende til den opphavlege gotiske og romanske forma, og han syrgde difor for å systematisk fjerne alt av nyare tilføyingar, mellom anna barokkhjelmen over oktogonen. Det gjennomført omhyggjelege arbeidet hans har hausta mange lovord, sjølv om måten han gjekk fram på verkar hardhend i vår tid.

Attoppbygginga hans av dei delane av kyrkja som var gått heilt tapt og ikkje kunne rekonstruerast frå sikre kjelder fall ikkje like godt ut. Gjenoppbygginga av hovudtårnet fekk kritikk heilt frå kort tid etter at tårnet stod ferdig i 1903. Særleg er tårnfoten for låg ut frå arkitektoniske omsyn og arkeologiske prov. Christie utarbeidde også planar for gjenoppføringa av vestfronten, men dei vart ikkje fylgde.

Christie leia restaureringsarbeida i Nidarosdomen til han døydde i 1906. Ei minnetavle over Christie er reist i det søre tverrskipet i Nidarosdomen. Christies gate i Trondheim ligg nær Nidarosdomen og er oppkalla etter Chr. Christie.

## Utmerkelsar
Christie vart ridder av St. Olavs Orden i 1880, kommandør i 1895 og kommandør av 1. klasse i 1897. Han var også ridder av Dannebrogordenen.

## Kjelder
* «Christian Christie», henta frå Bokmålswikipedia 14. juli 2006, som oppgjev desse kjeldene:
** Salmonsens konversationsleksikon
** Gerhard Fischer – *Nidaros Domkirke - Gjenreisning i 100 år*, Trondheim 1969
Janteloven

**Janteloven** er ein oppdikta lov skriven av Aksel Sandemose i 1933 til romanen *[[En flyktning krysser sitt spor]]*. Loven har namn etter byen Jante, der hovudpersonen i boka voks opp, men forfattaren sjølv meinte han uttrykte ei universell sanning, «menneskenes iboende ondskap og evne til å trykke hverandre ned».

Loven er gått inn som eit uttrykk på norsk og andre språk og blir særleg brukt i samanhengar der ein meiner ein person som har stukke seg fram er blitt forfølgd for det. Eit tilsvarande engelsk uttrykk er «tall poppy syndrome», der ein metaforisk kappar av valmuane som strekkjer seg høgast.

## Teksten til Janteloven
# Du skal ikkje tru du er noko.
# Du skal ikkje tru du er like mykje som oss.
# Du skal ikkje tru du er klokare enn oss.
# Du skal ikkje innbilla deg at du er betre enn oss.
# Du skal ikkje tru du veit meir enn oss.
# Du skal ikkje tru du er meir enn oss.
# Du skal ikkje tru du duger til noko.
# Du skal ikkje le av oss.
# Du skal ikkje tru nokon bryr seg om deg.
# Du skal ikkje tru du kan læra oss noko.

Seinare i boka kjem Sandemose opp med eit 11. bod: Du trur kanskje ikkje at eg veit noko om deg?
Bulandet

**Bulandet**, tidlegare kalla **Bue**, er ei øygruppe vest i havet i Askvoll kommune. Det er rundt 300 øyer, holmar og skjer i gruppa, ofte blir det sagt talet på dei er 365. Dei rundt 260 personane som bur i Bulandet held til på rundt 15 av øyane. Namnet «Bulandet» kjem av «bu», som i «rorbu» eller «sjøbu». Området er også blitt omtalt som Noreg eller Vestlandet sitt svar på Venezia.

Etter at aktiviteten på Utvær i Solund kommune tok slutt er Bulandet det vestlegaste levande fiskeværet i Noreg. Hovudnæringa er framleis fiske og fiskeforedling, men turisme gjev òg arbeid og innkome og er ein næringsveg i vekst. Det er barnehage og kombinert barne- og ungdomsskule på Bulandet, der òg ungane frå Værlandet går.

## Kommunikasjon

I 2003 vart veg- og bruanlegget kalla «Nordsjøporten» opna. Tidlegare var det ferjesamband frå Askvoll/Fure/Værlandet til Bulandet, no går ferja til Værlandet og derfrå er det veg- og brusamband til Bulandet. Nordsjøportenanlegget er på til saman 6 nye bruer og 5240 meter ny veg.

## Soge
Øyane er bygd opp av sandstein frå devontida.

Bulandet var hamn for seglingar mellom Noreg og Storbritannia under andre verdskrigen, og blei utsett for ein tysk straffeekspedisjon.

## Geografi
Blant dei busette øyane er:
* Gjørøyna, den austlegaste av dei busette øyane
* Hågøy
* Gjelsa
* Fedøyna
* Halsøyna, der Bulandet skule ligg
* Hellersøyna
* Kjempeneset, der Bulandet bedehuskapell og gravplass ligg
* Vadøy
* Nikkjøyna, der Bulandet ferjekai ligg
* Sandøyna, den vestlegaste av dei busette øyane, som ikkje har vegsamband til resten av Bulandet

## Folketalsutvikling

1Med Melværet.

## Kjelder
* 
* Bulandet  ved batmagasinet.no
* http://www.bulandsferie.no/ ved bulandsferie.no
* Bulandet - Venezia i vest  ved batmagasinet.no
Bumbo

**Bumbo**, også kalla **bombo** eller **bumboo**, er ein cocktail som blandar rom, vatn, sukker og muskat. I dag bruker ein ofte kanel i staden for muskat.

Bumbo vart utvikla frå grogg av sjømenn og piratar i det karibiske havet. Grogg inneheld ein del sitrusjus, som verna sjømenn mot skjørbuk, men også gjorde drykken sur. Sjømenn i det karibiske området turvte ikkje sitrusjus fordi reisene deira var kortare og dei åt ein del frukt og grønsaker på skipet. Dei brukte difor sukker og muskat i staden for sitronjus for å få ein søtare drykk. 

I 1700-åra vart bumbo populær i britisk Nord-Amerika. Han vart so ofte brukt i valkampanjar for å lokka veljarar at skikken med å gje gåver åt dei røystføre fekk namn «swilling the planters with bumbo» (å mata bøndene med bumbo).  I valkampanjen for delstatsparlamentet i Virginia i juli 1758, til dømes, brukte George Washington om lag 605 liter rom for å laga bumbo for 391 veljarar.

## Kjelder
Margrethe Munthe

**Margrethe Aabel Munthe** () var ein norsk visediktar, forfattar og lærar. Ho er særleg kjend for barnesongar som går godt til stødig peikefingerristing, som «Men hva er dette for sure miner? Nei, jammen tror jeg du går og griner! Du vet da, når du er sint og lei, så kan ingen bli glad i deg!», men ho står òg bak gladare bodskapar som
dei i «På låven sitter nissen», «Å jeg vet en sæter» og «Hurra for deg som fyller ditt år!». I tillegg til visene skreiv ho to barnekomediar og ein eventyrkomedie. 

## Liv
Margrethe Munthe vart fødd 27. mai 1860 i Elverum. Far hennar, Christopher Pavels Munthe, var distriktslækjar i Søndre Østerdalen. Han og kona, Christine Margrethe Pavels Aabel Munthe, fekk etter kvart ein ungeskokk på 14. Ein av dei eldre i syskjenflokken var biletkunstnaren Gerhard Munthe. 

Margrethe Munthe voks opp på Elverum og flytte til Oslo (Kristiania) då ho skulle få seg utdanning og der gjekk ho på Nissens pikeskole. Etter det gjekk ho lærarskule. Frå 1888 til 1920 arbeidde ho som lærar på barneskular i Oslo, på skulane Vaterland, Bolteløkka og Lilleborg. Etter at ho gjekk av med pensjon i 1920 budde ho fleire år i Italia. Ho døydde 20. januar 1931.

## Utgjevingar
Den fyrste barnesongsamlinga til Munthe, *Kom skal vi synge* kom i 1905. Til då var det svært lite av norske barnesongar, det som fanst var nesten alt omsett frå andre språk, og i tillegg helst gledeslaust, så songane hennar vart vel mottekne og flittig songne. I åra som kom gav ho ut to til bind av *Kom skal vi synge* og i 1911 kom *Saa leker vi litt! Sang- og gymnastikleker* og i 1916 *Nå synger vi om dyra våre*. I tillegg vart fleire songar publiserte separat. Ho prøvde seg også med dramatikk, i 1912 kom *Aase fiskerpike : eventyrkomedie med sange til norske folkemelodier*, i 1918 kom *Askepot og Den nysgjerrige kone : barnekomedier* (illustrert av Per Aabel, som var i fjern slekt med henne), og i 1923 kom *Prinsessen og det halve rike : barnekomedie*, men det er songane hennar som har vorte ståande.

## Fotnotar
James Cook

**James Cook** () var ein britisk oppdagar og navigatør som blei fødd i North Yorkshire i England og blei drepen på Hawaii. Han gjorde tre oppdagingsreiser i Stillehavet, der han kartla mesteparten av kystane, og siglde i tillegg rundt Atlanterhavet og Indiahavet.

## Reisene

Den første reisa til Cook (1768–1771), med skipet MH «Bark Endeavour», gjekk til Tahiti og New Zealand. Han kartla kystlinja frå New Zealand og fann sjøvegen mellom dei to øyane, som seinare er blitt kalla Cooksundet. Cook fann òg ei lei gjennom det store barriererevet, og viste at Australia og Ny-Guinea ikkje heng saman.

Under den andre reisa (1772–1775) vart han den første europearen som passerte den sørlege polarsirkelen, og oppdaga Sør-Georgia og Sør-Sandwichøyane.

På den tredje reisa (1776–1780), med HMS «Resolution», fann Cook Kiritimati (Juleøya) og den største øya på Hawaii. Deretter utforska han vestkysten av Nord-Amerika og leita etter nordvestpassasjen. Tilbake på Hawaii blei han drepen i kamp med dei som budde der.

## Ettermæle
Ved å ta i bruk ny astronomi til navigasjon gjorde Cook store nybrott for sjøfarten. Han blei òg kjend for å unngå skjørbuk blant mannskapet sitt ved å sørga for eit næringsrikt kosthald.

## Bakgrunnsstoff
Kuleramme

Ei **kuleramme** eller eit **reknebrett** (også kalla **abakus**) er ein reiskap brukt som hjelperåd til å telja eller rekna med. Ei kuleramme er laga av ei ramme med fleire stavar eller trådar. Kvar tråd har kuler på som kan takast fram og tilbake. Ein tel ved å flytta kulene på trådane i samsvar med eit system, og finn løysinga frå stoda åt kulene etter at rekninga vert ferdig. Kulerammer er i dag mest brukte i aust- og søraust-Asia, særleg i Kina og Japan.

## Bruk
 
Den kinesiske kuleramma har vanlegvis sju eller fleire stavar som står for, frå høgre til venstre, eintal, tital, hundretal, osb. Kvar stav er delt opp i to avdelingar. Den øvre avdelinga har to kuler medan den nedre har fem. Kvar kule under skiljelista har verdien 1 når ho er flytta opp mot skiljelista, og verdien 0 når ho er flytta ned mot ramma. I den øvre gruppa har kvar kule verdien 5 når ho er flytta ned mot skiljelista og 0 når ho er flytta opp mot ramma. Ein kan dimed visa fram ikkje berre tala frå 0 til 9, men også tala A-F frå sekstentalsystemet.

Biletet til venstre viser korleis ein bruker ei kuleramme for å leggja saman to tal, 32 og 9 i dette dømet. Ein tek ei tom kuleramme (steg 1), og set kuler slik at dei viser fram det fyrste talet, her 32. For å gjera det må ein flytta opp to kuler frå den lågare avdelinga (verdi 1+1) mot skiljelista på eintalsstaven, og tre kuler mot skiljelista på titalsstaven (verdi 10+10+10) (steg 2). Det neste steget er å leggja til 9. I det meste vanlege systemet tek ein 9 som 10-1 i addisjon, det vil sei, ein legg til 10 og so trekk frå 1. Ein byrjar difor med å flytta to kuler frå den høgare avdelinga ned mot skiljelista for å addera 10 (steg 3). Når begge kuler ligg mot skiljelista på eintalsstaven er det ein regel at ein må flytta opp ei kule på den neste staven (steg 4), og flytta tilbake dei to kulene på den fyrste staven (steg 5). No trekk ein frå 1, ved å flytta ned ei kule på eintalsstaven (steg 6) for å få løysinga, 41.

For å trekka frå gjer ein det same, bortsett frå at ein flyttar kuler vekk frå skiljelista istaden for motatt skiljelista. Det finst òg reglar for ganging, deling, kvadratrøtter og kubikkrøtter. Ein som er vant med kuleramme kan finna løysingar fortare enn ein som bruker reknemaskin.

## Historie

Kulerammer er kjent frå gamle tider. Ein trur at dei fyrst vart brukte av sumerarar i Mesopotamia, som talde ved hjelp av småstein som dei sette på linjer teikna i sanden. Grekarane og romarane brukte fòrer for å gjera det lettare å flytta teljarane, som utvikla seg til trådane som finst på moderne kulerammer. Kulerammer vart mykje nytta i Europa i mellomalderen når det var vanleg å bruka romartala, fordi det var vanskeleg å telja med desse tala. Dei gjekk ut av av bruk etter at Europa gjekk over til det arabiske talsystemet, og er i dag nesten berre brukt som barneleiker eller for å lære barn til å telja.

## Bakgrunnsstoff
* The Abacus Applet 

## Kjelder
* *Encyclopaedia Britannica*, «Abacus» (2005 utg.).
* Svensk wikipedia
* Engelsk wikipedia
Våpen

**Våpen** er innretningar som har som hovudbruksmåte å øydeleggja menneske, dyr eller fysiske mål. Våpen kan brukast til åtak, forsvar eller berre som trugsmål. Våpen er og blitt samleobjekt.

Ein kan dela våpen inn i grupper ut frå bruksområde eller type. To hovudgrupper er våpen hovudsakleg meinte for militære føremål og våpen meinte for jakt. Undergrupper av våpen etter type er blankvåpen, det vil seia ulike former for historiske våpentypar som sverd, øks og spyd, og moderne skytevåpen som rifle og maskingevær.
Prøvesprenging

**Prøvesprenging** viser til kontrollerte sprengingar med atomvåpen for å sjå korleis dei verker under ulike tilhøve og korleis dei påverkar omgjevnadane. Slike prøvar kan òg brukast politisk, for å markera at ein er ei velutvikla atommakt. Ei prøvesprenging har tradisjonelt vore måten eit land har stadfesta at dei har utvikla atomvåpen på.
Atommakt

**Atommakt** er ei nemning brukt om ein stat som har atomvåpen. Desse våpna gjev i teorien eit svært sterkt vern til staten, ettersom ingen vil våga å gå til krig mot dei. Den første atommakta i verda var USA, som saman med Russland (tidlegare Sovjetunionen), Storbritannia, Frankrike og Kina blir rekna som internasjonalt godkjende atommakter ifølge ikkjespreiingstraktaten om atomvåpen.

To land som ikkje har skrive under på avtalen, India og Pakistan, har seinare utvikla atomvåpen og utført prøvesprengingar på eiga hand.

Sjølv om dei har nekta for det har det lenge vore ei utbreidd oppfatting at Israel har atomvåpen. Noreg leverte i 1959 tungtvatn til Israel. I 1986 gav ein tidlegare israelsk teknikar, Mordechai Vanunu, eit intervju til *The Sunday Times*, der han kom med detaljerte opplysningar og bilete frå eit israelsk atomanlegg. I fylje Vanunu hadde Israel på det tidspunktet nok plutonium til å produsera 100 kjernefysiske bomber. Israel har ikkje vedgått at dei har kjernefysiske våpen før statsministeren deira, i ein tale under ei vitjing til Tyskland den 12/11 2006, tok med Israel i ei oppramsing av land som har kjernefysiske våpen. Israel har ikkje skrive under på Ikkjespreiingstraktaten. Det er ikkje kjent at Israel har utført prøvesprengingar.

Nord-Korea sprengde i 2006 si fyrste atombombe og må difor reknast som ei atommakt. Nord-Korea har heller ikkje skrive under på Ikkjespreiingstraktaten.

## Referanse
Tonn

:*Tonn kan og visa til [[tann]].*
Eit **tonn** (symbol **t**), av engelsk *ton*, 'tønne', er ei masseeining. Eit metrisk tonn er 1000 kilogram, og vart teke i bruk i Noreg med meterkonvensjonen i 1875. Tonn er ikkje ei SI-eining.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Lov om metrisk Maal og Vægt, 1875
Olav Ugjæva

**Olav Ugjæva** (død 1169) var eit kongsemne under borgarkrigstida i Noreg. Han tok kongsnamn i 1167, men vart året etter nøydd å flykta til Danmark, der han døydde.

Olav var son til Gudbrand Skavhoggsson (Guðbrandr Skafh&#491;ggsson) og Maria Øysteinsdotter (María Eysteinsdóttir), dotter til kong Øystein Magnusson. Han vart oppfostra av Sigurd Agnhatt (Sigurðr agnh&#491;ttr) på Opplanda. På slutten av 1160-talet vart Noreg styrt av jarl Erling Skakke medan sonen hans, kong Magnus Erlingsson, var mindreårig. Erling hadde lukkast i å få gjort sonen sin til konge etter langvarige kampar mot andre kongsemne sidan midten på 1150-talet. I 1167 reiste Sigurd Agnhatt og fostersonen Olav ein flokk på Opplanda og gav Olav kongsnamn, medan Erling Skakke var i Danmark. Etter at Erling vende attende til Noreg for å kjempe ned reisinga angreip Olav og hans menn Erling i eit bakhald på Rydjokul i Sørum. Erling vart skada og kom seg så vidt unna. Etter sogene vart det sagt at Olav var uheldig som ikkje hadde drepe Erling i denne kampen, og slik fekk Olav tilnamnet sitt, som tyder om lag *Olav den uheldige*. Året etter reiste Olav og flokken hans til Viken (Oslofjord-området), der dei vart slått i eit slag ved Stanger (i Våler i Østfold). Sigurd Agnhatt vart drepen i slaget, men Olav kom seg unna og flykta til Danmark. Året etter vart han sjuk og døydde der. Sogene fortel at danskane heldt han for å vera heilag.

Olav og reisinga hans vert omtalt i kongesogene Heimskringla og Fagrskinna. Desse to sogene er usamde om han døydde i Århus eller Ålborg.
Kongedømet Jerusalem

**Kongedømet Jerusalem** var eit kortvarig kristent kongedøme som vart grunnlagt i 1099 då Jerusalem vart hærteke, under det fyrste krosstoget. Kongeriket vart grunnlagt i området kring Jerusalem i eit område som nokonlunde tilsvarar dagens Israel. Det bestod fram til 1291.

Godfred av Boullion vart vald til den fyrste kongen, men han ville ikkje bera ei kongekrone der Jesus hadde bore ei tornekrone, så han tok i staden tittelen «Vernar av Den heilage grava». Då han døydde vart bror hans konge som Baldvin 1., og han vart krona til konge juledag. Mot slutten bestod kongeriket berre av nokre få byar på kysten, til dømes Akko, då var sjølve Jerusalem gått tapt.

Seinare har fleire fyrstehus gjort krav på tittelen, av di dei ikkje var samde om kven som var nærmaste arving til kongane av Jerusalem. Mellom anna gjer kong Juan Carlos I av Spania krav på tittlen **konge av Jerusalem**. Det italienske fyrstehuset Savoy har gjort krav på tittelen. Det same gjorde dogane av Venezia. I tillegg har det austerrikske fyrstehuset Habsburg gjort det same.
Billy Cobham

**William C. Cobham** () er ein amerikansk trommeslagar, og ein av grunnleggjarane av fusionsjangeren innan jazzen.

Cobham vart fødd i Panama, men familien flytta til New York då Cobham var fire år gamal. I New York spelte han i trommekorpset «St. Catherine’s Queensmen», og han kom seinare inn på High School of Music and Art i New York. Etter skulegangen gjekk han inn i militæret, der han spelte i U.S. Army Band. Då han var ferdig med militæret, i 1968, byrja han å turnere med pianisten Horace Silver. Dette året opptredde han også med Stanley Turrentine, Shirley Scott og George Benson. Han spelte med Silver i åtte månader, før han i 1969 starta fusionbandet Dreams (andre medlemmer i dette bandet var Michael Brecker, Randy Brecker og John Abercrombie). Etterpå byrja han med Miles Davis, der han kom med som ein av perkusjonistane på *[[Bitches Brew]]*-innspelingane. Seinare fekk han ei større rolle i bandet, og han spelte han inn fleire plater med Davis.

I 1971 slutta han hjå Davis og byrja Mahavishnu Orchestra med John McLaughlin. Deira første plate, *Inner Mounting Flame*, skulle vise seg å bli ein klassikar. Dei originale bandmedlemmene heldt saman berre til 1973. I løpet av denne tida hadde Cobham byrja studioinnspelingar med fleire andre fusionartistar, som t.d. George Benson, Stanley Turrentine, Freddie Hubbard og Grover Washington, Jr..

Etter Mahavishnu var oppløyst gav han ut si debutplate som soloartist, *Spectrum*, som var prega av gitaristane John Scofield og Tommy Bolin. Han gav ut ei rekkje plater under sitt eige namn i løpet av 1970-åra, med prominente musikarar som John Abercrombie og George Duke.

I tillegg til jazzprosjekta han jobba med, spelte Cobham i 1980- og 1990-åra med Greatful Dead, Jack Bruce og Peter Gabriel. Han starta eit fusionband («Paradox») med tyske musikarar og ein akustisk kvartett («Nordic») med dei norske musikarane Tore Brunborg, Terje Gewelt og Bugge Wesseltoft, og han leier gruppa «Jazz is Dead», som spelar Greatful Dead-materiale.

### Kjelder
* All Music Guide
 
## Bakgrunnsstoff
*
Jack DeJohnette

**Jack DeJohnette** () var ein amerikansk trommeslagar.

DeJohnette hadde timar i både piano og trommesett som ung. Han gjekk på high school, og seinare musikkonservatorium i Chicago, der han var fødd. Her fekk han sjansen til å prøve seg med John Coltrane, men han flytta etterkvart til New York, der han arbeidde med mellom andre Jackie McLean og Big John Patton.

Karrieren hans tok av i 1966, då han vart med i Charles Lloyd sin kvartett, med pianisten Keith Jarrett og bassisten Ron McClure. Bandet spela ei moderne form for jazz, og fekk stor suksess. For DeJohnette leia dette vidare til eit engasjement med Miles Davis i 1969. Han spela på den berømte «Bitches Brew»-plata, og blei verande i bandet til 1971.

Han spelte inn si første plate som bandleiar i 1968 («The DeJohnette Complex», der han sjølv spelte melodika). I løpet av 1970-åra gav han ut fleire plater, og han kom inn på plateselskapet ECM i 1976. Her spelte han inn med banda *Directions* og *New Directions*. I tillegg til desse, leia DeJohnette *Special Edition*, som gav ut fire album frå 1984 til 1991. 

DeJohnette har sidan 1980-åra nådd eit stort publikum gjennom Keith Jarrett sin *Standards*-trio saman med Gary Peacock. Seinare starta han også *Gateway Trio*, med Dave Holland og John Abercrombie (som spelte i New Directions).

## Bakgrunnsstoff
* Heimeside for Jack DeJohnette
Warren Dodds

**Warren «Baby» Dodds** () var ein amerikansk jazztrommeslagar. 

Dodds var bror til klarinettisten Johnny Dodds, og var ein viktig stilskapar i den tidlege jazzen. I tillegg til å spele med bror sin, var han også med i banda til mellom andre Louis Armstrong, King Oliver, Freddie Keppard, Jelly Roll Morton og Bunk Johnson.

## Bakgrunnsstoff
* Biografi på redhotjazz.com
Peter Erskine

** Peter Erskine ** () er ein amerikansk trommeslagar. Han vert rekna som ein av dei mest allsidige og mest brukte jazztrommeslagarane dei siste tiåra. 

Erskine byrja å spele trommer som fireåring. 18 år gamal vart han med i Stan Kenton sitt storband og tre år seinare kom han inn i storbandet til Maynard Ferguson. I 1978 tok han over som trommeslagar i Weather Report og spelte med dei til han slutta i 1982. Same år gav han ut det første albumet under sitt eige namn; han kalla det ganske enkelt for *Peter Erskine* (1982).

Erskine har utmerkt seg som ein musikar som kan fungere innanfor mange ulike sjangrar. Han har spelt i storbanda til Bob Mintzer og Kenny Wheeler, og han har spelt i mindre akustiske grupper med mellom andre Diana Krall og Jan Garbarek. I tillegg til Weather Report, var han medlem av fusiongruppa Steps Ahead og Marc Johnson sitt band *Bass Desires*. Han har også spelt pop/rock med Steely Dan og Rickie Lee Jones. Som studiomusikar har han delteke på over 400 album, og han har gjeve ut ti plater med eigne band. 

Lesarane av magasinet *Modern Drummer*, dvs. andre trommeslagarar, har åtte gonger kåra Erskine som beste jazztromeslagar.

## Bakgrunnsstoff

* Heimeside for Peter Erskine
* Peter Erskine på drummerworld.com
* Intervju medPeter Erskine  på jazzdrummerworld.com
* Intervju med Peter Erskine  på jazzreview.com
*
Fisjon

**Fisjon** er spalting av atomkjerner i to eller fleire andre atomkjernar som til saman har mindre masse enn dei opphavlege atomkjernane. Fisjon fører òg som oftast til at det vert frigitt neutronar og fotonar (gammastråling). På grunn av at den samla massen av dei nye kjernane er mindre enn massen til dei kjernane som vart splitta vert det frigitt energi 
:E=\Delta mc^2, 
der \Delta m=m_1 - m_2 er massedifferansen før og etter fisjonen av c er lysfarten.

Når til dømes ei <sup>235</sup>U-kjerne vert spalta til ei <sup>141</sup>Ba-kjerne og ei <sup>92</sup>Kr-kjerne har desse mindre masse enn <sup>235</sup>U-kjernen, så det vert frigidd energi. 

### Kjelder
* Rom Stoff Tid, fysikkbok for forkurs. Per Jerstad, Bjørn Sletbak, Arne Auen Grimenes.
Vikse

**Vikse** er ein skulekrins i Sveio kommune. Han ligg heilt sør i kommunen og grensar mot Haugesund kommune i Rogaland fylke.
Atomsopp

Ein **atomsopp** er ei sky av røyk og gass som vert danna grunna den høge temperaturen ei atombombe dannar i det ho går av. Dette varmar opp lufta, og sidan varm luft er lettare enn kald luft, stig lufta raskt oppover, og drar med kaldare luft oppover. Etterkvart kjølnar lufta, og søkk ned att. Dette skaper den kjende atomsoppen.

Soppskya har vorte eit symbol på atomvåpen, men har ikkje noko spesifikt med atomvåpen å gjere; alle tilstrekkeleg store eksplosjonar vil lage ei soppsky, men det er sjeldan det vert gjort så store sprengingar med konvensjonelle våpen at soppskya kjem fram. Difor har ho vorte ståande som eit symbol på atomvåpen.


Image:Greenhouse George.jpg|Atomsoppen etter ei amerikansk prøvesprenging
Image:Nagasakibomb.jpg|Atomsoppen etter atombomba over Nagasaki
Jarnbyrd

**Jarnbyrd**, **jernbyrd** (norrønt *járnburðr*), **jarnprøve** eller **jernprøve** er ei prøve brukt i mellomalderen for å finna ut om nokon snakka sant. Dei som blei prøva skulle bera eller gå på gloheitt jarn. Dersom dei klarte det uskadde, var det bevist at dei hadde snakka sant.

Jarnbyrd kunne gå føre seg ved at den som påstod noko greip eit stykke jarn frå kokande vatn og gjekk ni skritt med det i hendene. Var hendene uskadd og utan brannsår tre dagar etter, hadde Gud sjølv gjeve eit teikn på at dei snakka sant.

Prøven kunne til dømes nytta til å finna ut om ein påstått kongeleg arving verkeleg stamma frå ein konge. Mellom anna skal Inga frå Varteig ha bore jarn for å bevisa at sonen Håkon hadde kong Håkon Sverresson til far. Ein som var skulda for eit alvorleg brotsverk kunne òg visa at han var uskuldig ved å klara jarnprøven.

Det var den kristne kyrkja sjølv som innførte tradisjonen om at ein kunne finna sanninga ved hjelp av jarnprøven. Men paven gjekk imot metoden i 1216, og han blei avskaffa av den norske kyrkja i 1247.

Gunnar Reiss-Andersen skreiv i 1940 diktet «Jernbyrd», der siste vers set samband mellom jernbyrd og den tyske okkupasjonen:

:*Bærer du jernbyrd mitt land?*
:*- Som en kongsmor, din like,*
:*bar dette brennende purpur*
:*for retten til riket.*

### Kjelder
* Knut Helle ved UiB
* Caplex
* «Inga fra Varteig» frå Wikipedia på bokmål/riksmål

## Bakgrunnsstoff
* Diktet «Jernbyrd»
Elektrisk batteri

Eit **elektrisk batteri** eller ein **akkumulator** har potensiell energi i form av kjemisk energi. Batteriet inneheld to halvceller, som saman kan produsere elektrisk straum ved ein kjemisk prosess. Når batteriet leverer straum, er det ein oksidasjon i eine halvcella og ein reduksjon i den andre halvcella som fører til at elektron blir overført. Kor mykje straum eit batteri leverer, er avhengig av skilnaden mellom reduksjonspotensiala til halvcellene.

Det finst ulike typar batteri, som høver til forskjellige bruksområde.
Industrial Workers of the World

**Industrial Workers of the World**, forkorta **IWW**, var ein internasjonal og etter kvart meir og meir anarkosyndikalistisk fagorganisasjon med hovudkvarter i Philadelphia i Pennsylvania i USA.

IWW vart skipa i 1905 i Chicago. Rørsla vart grunnlaget for den tidlege amerikanske arbeidarrørsla, og i IWW deltok og føddest ulike sosialistiske og kommunistiske parti.

## Kjende medlemmer i IWW

* Noam Chomsky
* Joe Hill
* Bill Haywood
* Eugene Debs
* James P. Cannon
* Mother Jones
* James Connolly
* Daniel De Leon
Kvit nykkerose

**Kvit nykkerose** (latin *Nymphaea alba ssp. alba*) er ei fleiråreg vassplante. Kvit nykkerose trivst både i næringsrikt og næringsfattig vatn, og lev både i elvar og i stilleståande vatn.

Kvit nykkerose er fylkesblome for Buskerud, samt kommuneblom for Fjaler, Hof og Iveland kommunar. 

## Kjenneteikn
Kvit nykkerose har runde, blankt grøne blad som ofte kan ha eit raudleg skjer, særleg på undersida. Mot bladkanten dannar bladnervene eit nettverk. Blomane er store, og flyt i vassoverflata.

Planta blomstrar frå juni til september, og har den største blomen i norsk flora med ein diameter på opp til 20 cm. Dei 12-30 kronblada er kvite og støvberarane gule; det finst òg variantar med raude kronblad. Ytst i blomen har han fire grøne begerblad. Bestøvinga er det insekt som syt for.

Jordstengelen til kvit nykkerose veks ned i botnen av sjøen. Frukta blir modna under vatn.

## Underartar
I Noreg er det to godkjende underartar av kvit nykkerose.
* **kvit nykkerose** (*Nymphaea alba ssp. alba*) har store blad med tilnærma rette nervar i bladflikane. Blomen er relativt jamnt avrunda frå skaftet og opp etter begerblada. Denne varianten har som regel heilt opne blomar med ein diameter frå 10 til 20 cm. Me finn ho på austlandet og i kyststrok nord til Lyngen i Trøndelag.
* **kantnykkerose** (*Nymphacea alba ssp. candida*) har store blad med innoverbøygde nervar i bladflikane. Blomen er oftast berre halvveges open og består av 15 til 20 kronblad. Denne forma er vanleg på austlandet.

## Bakgrunnsstoff

* Lid, Johannes: *Norsk flora (7. utgåve)* Samlaget, 2005
*Fylkesblomst for Buskerud ved Botanisk hage og museum
Ompa til du dør

***Ompa til du dør*** er debutalbumet til den norske alternative rockegruppa Kaizers Orchestra, utgjeve den 1. september 2001.

Albumet vart innspeld sommaren 2001, og utgjeve 1. september same år. Det vart berre laga 1 500 eksemplar av albumet i fyrste omgang, men har no seld nærmare 100.000 eksemplar.

«Ompa til du dør» toppa etterkvart albumlista Topp 40.

## Innhald
Alle songane er skrivne av Jan Ove Ottesen, utanom der anna er merkt.

## Medverkande
Evig pint

***Evig pint*** er det andre studioalbumet frå den norske alternative rockegruppa Kaizers Orchestra. 

Det vart innspelt i november til desember 2002, og lansert i byrjinga av februar året etter. Albumet toppa VG-lista Topp 40.

## Innhald
Alle songane er skrivne av Jan Ove Ottesen, utanom der anna er merkt.
Live at Vega

***Live At Vega*** er ein dobbel live-cd med opptak frå konserten Kaizers Orchestra hadde i Vega i København 6. oktober 2005. Denne konserten vart også filma og er å finna på DVD-en Viva La Vega

CD 1

   1. KGB (live)
   2. Delikatessen (live)
   3. Knekker Deg Til Sist (live)
   4. Hevnervals (live)
   5. Container (live)
   6. Señor Flamingos Adieu (live)
   7. Blitzregn Baby (live)
   8. Bøn Fra Helvete (live)
   9. Mann Mot Mann (live)
  10. Kontroll På Kontinentet (live)
  11. Christiania (live)
  12. På Ditt Skift (live)
  13. Dr. Mowinckel (live)
  14. Di Grind (live)
  15. Dieter Meyers Inst. (live)

CD 2

   1. Evig Pint (live)
   2. Ompa Til Du Dør (live)
   3. Maestro (live)
   4. Mr. Kaizer, Hans Constanze Og Meg (live)
   5. Sigøynerblod (live)
   6. Bak Et Halleluja (live)
   7. Resistansen (live)
   8. 170 (live)
   9. Die Polizei (live)
Rune Solheim

**Rune Solheim** (), eller **Rune Mink Kaizer**, som han blir kalla i Kaizers Orchestra, speler trommer. Han er kjend for å bruka ein del spesielle trommer, mellom anna ei raud bøtte for brannfarleg avfall.
Helge Risa

**Helge Risa** (), kunstnarnamn Helge Omen Kaizer, er ein norsk musikar. Han speler pumpeorgel, trekkspel og andre tangentinstrument i Kaizers Orchestra.
Terje Winterstø Røthing

**Terje Winterstø Røthing** () er gitarist i det norske bandet Kaizers Orchestra. Han blei med i gruppa i 2000, men hadde òg vore med på prosjekta bandmedlemene hadde før dette. Terje var ein gamal musikarkamerat av Janove Ottesen og Geir Zahl, og hadde vore med på alle innspelingane Blod, Snått & Juling og gnom hadde gjort. Terje hadde, som Geir, bakgrunn frå Klepp Rockeklubb og spelte funk/rockegitar i *Zombie Porkchop* og seinare indie-gitar i *Watershed*. 
Han er dessutan vokalist og gitarist i punkbandet Skambankt.

Winterstø Røthing er kjent som «blondina» i Kaizers Orchestra, og er også den yngste i gruppa. I følgje bandintroduksjonen til Janove Ottesen på konsertar spelte Terje tidlegare i *Johnny and The Sexual Problems* som han turnerte med på Balkan på 90-talet.
Maestro av Kaizers Orchestra

***Maestro*** er det tredje albumet frå den norske alernative rockegruppa Kaizers Orchestra, utgjeve 15. august 2005 gjennom Universal i Tyskland.

Albumet debuterte på førsteplass på den norske albumlista Topp 40. Tre av songane på plata vart utgitt som video: «Maestro», «Knekker Deg til Sist» og ein live-versjon av «Blitzregn Baby» frå konserten i Vega i København. Plata blei også utgitt seinare som Limited Edition, med ein bonus-cd med uutgitt materiale og videoar.

## Innhald
Alle songane er skrivne av Jan Ove Ottesen, utanom der anna er merkt.

## Medverkande

## Bakgrunnsstoff
* Albuminfo på VG.no
Annik Saxegaard

**Anna Constance Saxegaard**, kjend som **Annik Saxegaard**, () var ein norsk forfattar. Ho skreiv i fyrste rekkje barne- og ungjentebøker. Bøkene hennar er kjende også utanfor Noreg, særleg i Tyskland, men dei har ofte kome ut under eit av dei fleire pseudonyma ho nytta, til dømes **Berte Bratt**, **Nina Nord** eller **Ulla Scherenhof**. 

## Oppvekst og utdanning

Ho var fødd i Stavanger. Familien flytte seinare til Oslo og ho tok artium før ho ei kort tid prøvde seg som skodespelar. Ho var mellom anna med i stumfilmen *Brudeferden i Hardanger* i 1926, men så vende ho scena og filmen ryggen. Ho arbeidde som journalist, tekstforfattar og som programmedarbeidar i Bergen kringkaster, og etterkvart byrja ho å skrive skjønnlitteratur. 

## Forfattarskap

Den fyrste utgjevinga frå hennar hand kom i 1933 og var ei samling dramatikk for amatørteater; *Fem sketcher for unge piker*. Året etter kom *Katten Busters opplevelserden*, den fyrste av ei rekkje bøker med dyreforteljingar for born. I 1935 kom vaksenromanen *To værelser og kjøkken*. Sjølv om Saxegaard hadde skrive boka for vaksne vart ho oppfatta som ei ungjentebok, og den liberale haldninga til kjærleik og seksualitet samtida meinte å finne i boka, gjekk ikkje like godt heim hjå alle. Boka fekk likevel merksemd og alt same året kom ho ut i svensk omsetjing. Året etter kom ho òg ut på dansk. 

I tiåra som kom fekk ho utgjeve ei, eller helst fleire, nyskrivne bøker kvart år, og mange vart omsette og utgjevne i andre land. I 1958 flytta ho til Kiel i Tyskland, og etterkvart byrja ho skrive bøkene sine på tysk, og ein del av desse har aldri kome ut på norsk. Annik Saxegaard døydde i Kiel 16. august 1990.

## Bøker
Lista er ikkje uttømande.
### Dramatikk
* 1933 &ndash; *Fem sketcher for unge piker*
* 1936 &ndash; *Nattkalas i pensjonatskolen : skuespill i 1 akt*

### Dyreforteljingar for born
* 1934 &ndash; *Katten Busters opplevelser*
* 1935 &ndash; *Hunden Boy forteller*
* 1936 &ndash; *Folen Borkas bedrifter*
* 1937 &ndash; *Boy og Buster*
* 1938 &ndash; *Hvalpen Billy og kattemor*
* 1939 &ndash; *Billy Rampus og katten Bajas*
* 1941 &ndash; *Katten Balkis på egen labb*
* 1944 &ndash; *Burre Bums og Veslemor*
* 1950 &ndash; *Vesle blå Bonnie*
* 1951 &ndash; *Ni små Bonnie-hvalper*
* 1952 &ndash; *Apekatten Bussi*
* 1953 &ndash; *En uke i hundehagen*
* 1954 &ndash; *Svartepus, Kvitepus og Bingo*
* 1956 &ndash; *Hønemor og de andre*

## Kjelder
* «Berte Bratt», henta frå Wikipedia på tysk 19. juli 2006, som oppgjev denne kjelda:
** Malte Dahrendorf: Berte Bratt. In Klaus Doderer (Hrsg.): *Lexikon der Kinder- und Jugendliteratur*. Beltz Verlag, Weinheim und Basel, Band 1, 1984.
* Bibliotekkatalogen til Norsk Barnebokinstitutt 
* Bibsyskatalogen 
* Redaktør: A. Heltberg &ndash; *Norsk film gjennom 35 år*. Nasjonalforlaget, Oslo 1943.
Blod, Snått & Juling

**Blod, Snått & Juling** var ei norsk musikkgruppe som fleire sentrale folk i Kaizers Orchestra spela i. Det som blei til Kaizers Orchestra starta heilt tilbake i kring 1990, då det var to 15-årige barndomskameratar Janove Ottesen og Geir Zahl som danna bandet Blod, Snått & Juling på Bryne. Dei spela i kjellaren heime hjå Geir Zahl og brukte ofte kassettspelaren til opptak.

Etter ein lengre pause, der Geir mellom anna var eit år i USA, gjorde Blod, Snått & Juling si første studioinnspeling i 1994. *Ein Glad Tunnel* blei innspelt hjå ein kar på Klepp. Ni låtar blei spelt inn på to dagar, Janove og Geir stod sjølv for all instrumentering. Resultatet blei ganske skeivt, litt fordi låtane var rare, og mykje fordi gutane ikkje var klar over at det gjekk an å gjera ting om att i studio. Heile opplaget (50 kassettar) blei seld ut. Songar som «Livredde», «Märtha Louise» og «På Pøbben» blei kuriosa på vorspiel.

Etter at Jan Ove hadde fått seg eit år i Frankrike i 94-95, var det nytt prosjekt på gang, denne gongen litt meir seriøst. Seks songar blei innspelde i eit skikkeleg studio på Sandnes, tre av dei med fullt band (Frode Efteland på trommer og Terje Vinterstø på el-gitar) &mdash; og denne gongen gjorde dei ting om att viss dei ikkje var nøgd med fyrste opptak. Nok ein gong blei det gjeve ut ein kassett, 100 eks. denne gongen. *Sympatiske fisk* inneheldt hits som «Kadavers», «Månemann» og «Ut av kroppen opplevelse», og fekk heiderleg omtale i Jærbladet. Janove og Geir gjorde også sporadiske live-opptredenar på denne tida. 

Hausten 1995 flytta Jan Ove og Geir til Bergen for å studera. Mange nye songar blei laga, men no på litt meir popete musikk med mykje koring. Sommaren 1996 blei det gjort endå ei innspeling med tanke på kassettmarknaden. Seks nye songar med fullt band (Frode og Terje, pluss Gaute Tengsareid på bass).
Denne innspelinga blei ein nedtur. Blod, Snått & Juling var ikkje nøgde og opptaka blei aldri offentleggjorde. Hausten 1996 drog Janove i militæret medan Geir blei att i Bergen. Blod, Snått & Juling blei lagt på is.

Janove flytta til Bergen igjen hausten 1997, og begynte på musikklærarutdanninga på Høgskulen på Landås. Livet blei betre, og musikalsk skjedde det også ting. Etter å ha plukka opp eit par tips om overgangsakkordar og liknande på høgskulen blei han plutseleg veldig kreativ. Dette resulterte i ein del trivelege songar. Desse songane blei starten på det nye prosjektet som blei kalla Gnom.
Geir Zahl

**Geir Zahl** () er gitarist i, og ein av grunnleggjarane av, det norske rockebandet Kaizers Orchestra. 

I Kaizer-samanheng vert han kalla «Hellraizer» Kaizer. Det som blei til Kaizers Orchestra starta heilt attende i kring 1990, då det var to 15 årige barndomskameratar Janove Ottesen og Geir Zahl som danna bandet Blod, Snått & Juling på Bryne. Dei spela i kjellaren heime hjå Geir Zahl og brukte kassettspelaren ofte til opptak. 

Etter at dei flytta til Bergen, skifta dei etter ei lita stund namn til Gnom, og fekk gitt ut sin første cd, kalla *Mys*.
Kaizers Orchestra platedebuterte i 2001 med Ompa til du dør. Saman med Janove Ottesen vann Geir Zahl Edvard-prisen for denne plata i klassen «Populærmusikk - rock».

## Bakgrunnsstoff