open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Trætte Mænd

***Trætte Mænd*** er ein roman av Arne Garborg, som vart utgjeven for fyrste gong i 1891, og som skil seg ut i forfattarskapen ved å vere den einaste romanen av Garborg som er skrive på dansk-norsk. Romanen merker seg dessutan ut i norsk litteratursoge ved i særs stor grad å referere seg til form og idear som dei franske dekadanseforfattarane stod for på slutten av 1800-talet, med Joris-Karl Huysmans i brodden.

Innhaldet gjorde boka til ein av dei heftigast diskuterte europeiske romanane i 1890-åra. Han fokuserte nemleg på tilhøvet mellom kvinner og menn, med emne som kjærleik, kjønnsroller og kristendom.

## Nyutgjeving
Garborg, Arne. *Trætte mænd*, band 4 i serien *Skrifter i samling*. Oslo 2001: Aschehoug. ISBN 82-03-18413-8

## Bakgrunnsstoff
* Gabriel Grams bekjennelse i lys av Arne Garborgs naturalisme i Trætte Mænd – en analyse hovudoppgåve av Dag Skarstein
* Teksten til romanen Trætte Mænd
* Arne Garborg intervju med professor Gunnar Foss
* Originalmanuskriptet Ms.fol. 852 og utgåva frå 1909 hjå Nasjonalbiblioteket
Kernavė

**Kernavé** (polsk språk: *Kierniów*) er ein tettstad søraust i Litauen, med noko over 300 innbyggjarar. Tidlegare var det ein by i området, som var hovudstad i Storfyrstedømet Litauen. I dag er det ein stad som mange turistar og arkeologar vitjar.

Kernavė er av UNESCO teke med på lista over verdsarv.

## Bakgrunnsstoff
* Travel Lithuania - Kernave 
* UNESCO World Heritage Centre - Kernav&#279; Archaeological Site (Cultural Reserve of Kernav&#279;)
Storfyrstedømet Litauen

**Storfyrstedømet Litauen** (litauisk *Lietuvos Didžioji Kunigaikštystė*, kviterussisk: *Вялі́кае Кня́ства Літо́ўскае (ВКЛ)*, ukrainsk *Велике Князівство Литовське (ВКЛ)*, polsk *Wielkie Księstwo Litewskie*) var ein austeuropeisk stat som eksisterte i ulike former frå 1200- til 1700-talet.

Storfyrstedømet vart grunnlagt av heidne, baltiske litauarar under første helvta av 1200-talet. Snart femnde riket det tradisjonelle litauiske området attåt store område av det tidlegare Kiev-riket. I stordomstida på 1400-talet omfatta storfyrstedømet det geografiske området til dagens Litauen, Kviterussland, Ukraina, Transnistria og dels Polen og Russland. Ved Krevo-unionen i 1386 vart Storfyrstedømet Litauen tilknytt Kongeriket Polen under Jogaila ved ein personalunion, med ulike former for Polsk-litauisk union. Frå Lublin-unionen i 1569 var storfyrstedømet Litauen ein integrert del av Den polsk-litauiske realunionen (med separate lover, ein hær og ei statskasse) til den siste delinga av denne staten i 1795.

## Litteratur
* Rowell, S.C. *Lithuania Ascending a pagan empire within east-central Europe, 1295-1345.* Cambridge: Cambridge University Press, 1994.

## Bakgrunnsstoff
* Cheryl Renshaw. The Grand Duchy of Lithuania 1253-1795
* Pages and Forums on the Lithuanian History
Sul

**Sul**, **suvl**, eller **suvvel** (norrønt *sufl*) er feit kraftig mat som kjøtt, flesk og smør, som ein åt attåt annan mat.
 
## Referansar
Estisk fonologi

**Estisk fonologi** er lydsystemet eller fonologien i estisk.

## Segmental fonologi

### Vokalar
Estisk har ni vokalar:

 Fremre Bakre
 i ü      u
 e ö    õ o
 ä        a

Vokalsystemet er det same som t.d. finsk eller tysk, men i tillegg har estisk ein bakre, urunda vokal õ (med tungestillinga til *o* og leppestillinga til *e*). Vokalane kan vere lange eller korte, og dei kan danne diftongar.

### Konsonantar

Estisk har 17 konsonantfonem, som alle kan vere kort eller lang.

**Kjelde:** SAMPA for estisk

Konsonantane *n, t, s, l* har palataliserte versjonar. Dei palataliserte konsonantane opptrer framfor *i* eller *j*, evt. der det har stått *i* eller *j* tidlegare. Eit døme er *palk* 'bjelke' (finsk palkki) vs. *palk* 'lønn' (finsk palkka) med palatalisert *l*, i-en står i genitivforma *palgi* .

## Fonotaks

Trykklette stavingar kan innehalde berre korte vokalar, og berre vokalane*a, e, i, u* og (i namn og lånord) o. Vokalane *ä, ö, ü* opptrer ikkje i trykklette stavingar, og estisk har, til skilnad frå finsk, ikkje vokalharmoni (jf. estisk/finsk *häda*/*hätä* «naud», *söövad*/*syövät* «dei et», *töötu*/*työtön* «arbeidslaus»). (det finst vokalharmoni i sørestisk).

### Kvantitet

Kvantitetssystemet er meir komplisert enn i finsk; I staden for eit system med korte og lange lydar er det her mogleg å identifisere tre lengdegradar. Dei lange lydane (eller stavingane) kan vere halvlange eller overlange. Overlang staving kan historisk sett bli sett på som kompensatorisk forlenging, slike stavingar opptrer ofte i tilfelle der stavingstalet i ordet er redusert. Overlengd blir ikkje markert i ortografien (bortsett frå lukkelydar, der halvlang blir skrive med einskild konsonant og overlang med dobbel), i språkvitskaplege framstillingar blir det ofte brukt grav aksent (`). Ordet *metsa*, som er genitiv av *mets* («skog») blir uttalt kortare enn illativforma *metsa* (*`metsa*) «inn i skogen», illativforma var opphavleg trestava **metsähän*.

Skilnadene mellom estisk og finsk fonologi er systematiske; finsk representerer som regel eit eldre språksteg, mens i estisk har trykklette vokalar eller heile stavingar falle bort, jf. estisk-finske par som *mets* *metsä* («skog»), *terav* *terävä* («kvass»), *tütred* *tyttäret* («døtrer»), *laevas* *laivassa* («på båten»).

### Stadieveksling

Estisk har, på same måten som dei fleste samiske og austersjøfinske språk, stadieveksling. Stadieveksling oppfører seg i prinsipp på same måten i alle desse språka, og opptrer i grove trekk i dei same delane av grammatikken i alle språka.

### Trykk

Trykket i estisk fell på første stavinga. Til skilnad frå finsk er denne regelen ikkje absolutt: I visse lånord fell trykket på stavingar lenger ut i ordet.
Estisk morfologi

Estisk har eit rikt bøyingssystem, mellom anna med 14 kasus for nomen (substantiv, adjektiv og pronomen) og ein rik verbmorfologi. 

## Substantivmorfologi

Tabellen nedanfor gjev bøyingsparadigmet for spørjepronomena *kes* «kven», *mis* «kva», og for substantivet *auto* «bil».
Jokke

**Jokke** og **Jocke** er nordiske kortformer for mannsnamnet Joakim. Namnet er ikkje brukt som førenamn i Noreg, men er eit sjeldan mannsnamn i Sverige og Finland.

## Folk kjende under namnet Jokke
* Joachim Nielsen (1964 - 2000), vokalisten i Jokke og Valentinerne.
* Jocke Skog (f. 1969), svensk musikar i gruppa Clawfinger

### Oppdikta figurar
* Teikneseriefiguren Jokke (Joacim Jacobsen) i *[[Pondus]]*.

## Sjå òg
* Jock

## Kjelder

* Namnsökning frå Statistiska Centralbyrån i Sverige
* Namntjänst  med oversyn over finsk namnebruk
Det kvite huset

**Det kvite huset** kan vise til
* Det kvite huset i Washington, D.C. (engelsk «The White House»), embetsbustaden til presidenten i Sambandsstatane.
* Det kvite huset i Moskva, tidlegare parlamentsbygning, no ein av fleire russiske regjeringsbygningar.
* Kringkastingshuset på Marienlyst, NRK sitt hovudkontor i Oslo.
Empati

**Empati** (frå gresk *empatheia*, 'liding') betyr evna til å leva seg inn i situasjonen til og forstå andre.

## Kjelder
Joseph Goebbels

**Paul Joseph Goebbels** () i Berlin var ein tysk nazistisk politikar. Han vart fødd i Rheydt i Mönchengladbach i Nordrhein-Westfalen i Tyskland, og døydde i Berlin mot slutten av andre verdskrig. Goebbels var frå 1933 til 1945 leiar for riksministeriet for folkeopplysning og propaganda (Reichsministerium für Volksaufklärung und Propaganda) i Nazityskland.

## Bakgrunnsstoff
Det kvite huset i Washington, D.C.

**Det kvite huset** (engelsk *White House*) er presidenten i USA sin embetsbustad, og viktigaste arbeidsstad. Namnet vert nokre gonger nytta om presidenten sitt kanselli (administrasjon). 
Det kvite huset ligg i nordvest i Washington D.C., på gateadressa 1600 Pennsylvania Avenue. Bygging av huset vart vedteke i 1790 og president George Washington og byplanleggjaren Pierre L'Enfant valde byggjestaden saman. Arkitekten vart vald i ein konkurranse med James Hoban som vinnar, og grunnsteinen vart lagd den 13. oktober 1792. James Hoban si formgjeving av huset tok utgangspunkt i Leinster House, eit slott i Dublin. Slottet er seinare vorte hovudsete for parlamentet i den irske republikken. Namnet det kvite huset vart først nytta av president Theodore Roosevelt i 1901.

Første gong ein president budde i huset var i 1800. I 1814, under 1812-krigen, brann huset så berre ytterveggane stod att, men huset vart atterreist og veggane vart måla kvite for å dekkja over merka etter brannen.

Frå 1949 til 1952 vart hust renovert av Harry S. Truman. Ein stor del av bygningsverket «Det kvite huset» er i dag under jorda. Komplekset inkluderer: 

* 132 rom 
* 35 baderom 
* 6 etasjar 
* 412 dører 
* 147 vindauge 
* 28 eldstader 
* 8 trapper 
* 3 heisar 
* ein tennisbane 
* ein bowlingbane 
* ein kinosal 
* ein løpebane 
* eit symjebasseng 

## Bakgrunnsstoff

* WhiteHouse.gov, offisiell nettstad 
* White House Photo Collections Fotografisamling
Søre Neset

**Søre Neset** er den sørlegaste delen av Os i Hordaland. Det består av gardane Lekven, Ferstad, Lunde, Haugland, Halhjem og Bjørnen.

Fram til postkontoret vart nedlagd på slutten av 1990-åra, var Søre Neset eigen poststad.
Kunstnernes Hus

**Kunstnernes Hus** er eit kunstgalleri i Oslo. Det er den største visningsstaden driven av kunstnarar i Noreg for norsk og internasjonal samtidskunst.

## Kunstgalleri

Kunstnernes Hus ligg i Wergelandsveien ved Slottsparken i sentrum av Oslo. Huset opna i 1930 som ei sjølvstendig stifting eigd av norske kunstnarar, og mottek finansiell stønad frå Kulturdepartementet. Institusjonen vert styrt av eit styre med fem medlemer. Fire av desse er kunstnarar, den femte er peika ut av Kulturdepartementet.

I tillegg til eit utstillingsprogram sett i hop av styret, vert Haustutstillinga og Stipendutstillinga synt i Kunstnernes Hus kvart år. Desse utstillingane er organisert av Norske Billedkunstnere (NBK).

Kunstnernes Hus er formgjeve av arkitektane Gudolf Blakstad og Herman Munthe-Kaas, og vert rekna som eit viktig døme på funksjonalisme i arkitektur i Noreg. Kunstnernes Hus og arkitektane fekk Houens fonds diplom i 1931.

Huset hyser òg Kunstnernes Hus Bar & Restaurant og Office for Contemporary Art Norway.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Kunstnernes Hus sin nettstad
*
Trollhättans kommun

**Trollhättan** er ein by og kommune i Västergötland, Västra Götalands län i Sverige.

Byen har vakse opp ved *Trollhättefallen*, digre fossar i Göta elv som no er oppdemde. Han fekk bystatus så seint som 1916, men var allereie då ein av dei større byane i landet.

## Soge
Første gongen staden er nemnd i skrift, *Trollhetta qvarn*, er 1413. 
Frå mellomalderen av har kvern- og sagverksemd vore driven ved elvestranda, der byens sentrum ligg i dag, og eit samfunn har etter kvart vakse fram.

Sluser blei bygde i 1800 like ved staden (etterfølgde av nye og større i 1844 og 1916), og det letta i høg grad varefrakt frå innlandet (t.d. Värmland) til Nordsjøen. 
Den nye skipsfarten var sjølvsagt til gagns for staden, likesom energien frå dei høge fossane, som kunne nyttast til industrielle føremål.

Frå 1800-talet av har samfunnet stadig ekspandert og blitt omdana, under dominans av ulike industriar i ulike tider. Nydqvist & Holm AB (Nohab), kanskje mest kjende for sine damplokomotiv, var byens første store fabrikk. I fleire tiår har no Saab sin bilfabrikk dominert, og framgang og motgang for Saab har innebori det same for Trollhättan. Det er først i dei siste åra at byens næringsliv har blitt litt meir mangslunge, slik at avhengnaden av éi bedrift minkar.

Folketalet voks stadig og raskt fram til 1970-talet, då voksteren gjekk i stå. Frå 1990-talet av har byen begynt å vekse på ny, men no i eit rolegare tempo.

## Næringsverksemd i dag
* Dei to største bedriftene er Saab Automobile och Volvo Aero, saman har dei drygt 10&nbsp;000 tilsette. 
* Filmindustri er ei ny næring som veks fram i byen, spøkefullt kalla «Trollywood». *Film i Väst* lagar no om dagen halvparten av svenske langfilmar.

Byen forsyner ikkje berre den eigne kommunen med arbeid, nabokommunane er òg i høg grad avhengige av han. Heile regionen har om lag 200 000 innbyggjarar, medrekna alle kommunar som direkte eller indirekte er knytt til arbeidsmarknaden i Trollhättan.

## Politikk
Av di byen alltid har vore ein utprega industristad har han alltid vore sosialdemokratisk styrt.

## Tettstader
* Trollhättan (44&nbsp;046 innb.)
* Sjuntorp (2&nbsp;142 innb.)
* Upphärad (593 innb.)
* Velanda (563 innb.)
* Väne-Åsaka (301 innb.)
Orust

**Orust** er med ei flatevidd på 345,5 km² den tredje største øya i Sverige etter Gotland og Öland. Øya ligg i Bohuslän ved Skagerrak. Ho utgjer mesteparten av Orusts kommun. Øya er skild frå fastlandet og øya Tjörn av fjordar og smale sund.

## Kommunikasjon

Länsväg 160 passerer øya. Länsväg 178 går mellom Varekil og Ellös.

Vägverket driv ferjetrafikk på strekningane Svanesund–Kolhättan, Lyresten–Lyr og Fröjdendal–Malö. Västtrafik driv personferjetrafikk på strekningane Hälleviksstrand–Käringön og Tuvesvik–Gullholmen.

## Historie

De fyrste menneska kom til Orust etter istida for 11 000 år sidan. Buplassane deira, som då låg ved stranda, ligg i dag 40–50 meter over havet. I Enersbacken har ein funne skiveøkser og pilspissar.

Frå bronsealderen har ein funne graver og helleristingar. I 1884 vart det funne eit sverd av bronse i Ellösfjorden, sverdet er 101,5 cm langt og eit av dei lengste frå denne tida som er funne i Sverige.

Orust har vore svensk sidan Sverige overtok Bohuslän i 1658.

Plasseringa til øya har gjort til at fiske har vore ein viktig næringsveg for folkesetnaden. I 1752 var tilgangen på sild svært god og heile 1700-talet vert kalla «*den stora sillperioden*», og denne varte fram til 1808. Slutten på sildefisket gjorde til at bygda vart avfolka og fleire fiskevær heldt på å forsvinne.

Etter fiskeperioden auka i staden jordbruket, men utviklinga av metodar og maskiner gjorde til at behovet for arbeidskraft minka, og Orust vart igjen ei fråflyttingsbygd. Frå 1900 til 1968 vart folkesetnaden på øya halvert.

Etter 1950 byrja fleire av verfta på øya å lage plastbåtar og endå er verftsindustrien viktig på Orust.

Innbyggjartalet har variert kraftigt gjennom åra, i 1528 budde det 2&nbsp;100 personar på øya. Folkesetnaden var på det største i 1880, med 18&nbsp;129 personar. I 2006 hadde kommunen 15 185, ei tal som også inkluderer nokre tusen på dei omkringliggjande øyene.

## Kjelder
* Artikkelen var opphavleg basert på ei omsetjing av «Orust» på Wikipedia på svensk
* Orusts kommun – Orusts historia
E24

:*Sjå òg [[NA24.no]].*

**E24** (tidlegare **Næringsliv24** og *N24.no*) er ei norsk nettavis som i hovudsak satsar på nyhende innan finans og næringsliv.

Nettavisa tjuvopna 16. april 2006 for tekniske testar, men den offisielle opninga var tysdag 18. april.

Dei fyrste tre åra eigde VG-nett og Aftenposten Multimedia nettavisa saman, men VG vart eineeigar frå midten av 2010.

## Bakgrunnsstoff
* E24 si nettstad

## Sjå òg
* Norske nettaviser
Littlefoot

**Littlefoot**, kalla **Lillefot** på norsk, er eit lite dinosaurbarn som har mista foreldra sine. Han bur difor saman med besteforeldra. Littlefoot er hovudfiguren i teiknefilmane i The Land Before Time-serien (Lillefot og vennene hans) frå Universal Pictures. Han er ein apatosaurus, òg kjend som brontosaurus, desse vert kalla langhals i denne serien.
Paleogen

**Paleogen** er ein geologisk periode på den geologiske tidsskalaen som saman med det etterfylgjande neogen utgjer kenozoikum (Jordas nytid).
Paleogen byrja for 65,5 millionar år sidan og slutta for 23 millionar år sidan.
Perioden vart definert av Carl Friedrich Naumann i 1866. Tidlegare vart jorda si nytid delt i tertiær og kvartær, men denne inndelinga vart endra i 2004 av International Commission on Stratigraphy. Paleogen omfatta berre den eldste delen av tertiær.

## Epokar
Dei geologiske epokane som paleogen vert delt i er *[[paleocen]]*, *[[eocen]]* og *[[oligocen]]*. Skilja går ved høvesvis 56 og 34 millionar år før notida.

## Tektonikk
Det sørlege kontinentet Gondwanaland delte seg i paleogen i Antarktis, Australia og Sør-Amerika, medan det nordlege kontinentet Laurasia delte seg i Grønland og Europa. Tethyshavet vart heilt lukka då Arabia kolliderte med Eurasia. 
I løpet av dei såkalla laramidske og alpine orogenesen vart Alpane, Andesfjella, Atlasfjella, Himalaya og Rocky Mountains danna.

## Bergartar
Sedimentære bergartar er vanlege frå paleogen.

## Klima
Klimaet var i første delen av paleogen relativt varmt. For omkring 40 mill. år sidan kom ei tydeleg klimaforverring, der gjennomsnittstemperaturen gjekk ned med kanskje 10° i løpet av få millionar år. Det er truleg at dei store isdekka i Antarktis vart danna på denne tida, mens den nordlege halvkula heldt fram med å vera isfri gjennom heile perioden.

## Liv
Skogane på land var dominerte av furuer, sypresser og lauvtre. I paleogen byrja fuglane og pattedyra sine radiasjonar sette inn.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Paleogen|Paleogen]]» frå , den 26. juni 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
Bass

**Bass** (frå latin *basso*, 'djup') kan kan vise til:

* Bassrøyst, den djupaste mannsstemma, og nokon som syng denne stemma. I kor-samanheng deler ein inn i første bass (den lysaste basstemma) og andre bass (den mørkaste basstemma).
* Det mørkaste instrumentet i ei gruppe, ofte brukt som prefiks, som i bassklarinett eller basstromme. Enkeltordet «bass» kan visa til bassgitar, kontrabass eller tuba. 
* Bass. Dei lågaste frekvensane i det høyrbare spekteret med øvre grense på om lag 150Hz. 

## Anna
* Bass Brewery, eit engelsk bryggeri
Odalizer

**Odalizer** er ein nettstad som er laga slik ein kan omsetja tekstar eller andre nettstader til noko nær talemålet i Odalen. Odalizer finst i tre variantar, ein som omset til odøling, ein til trøndersk, og ein til «barnespråk».

* Input: *Jeg kommer snart. Piken kastet en sten, og jeg har også kastet en stein. Maleren hentet melk, og snekkeren spurtet hjem. Jeg arbeider som stylist*
* Odalizer-output: *Je kå'mmer rætt nå. Piken hov en sten, og je har au hov en stein. Maleren hentet mjølk, og snekkeren bein-flaug hemm. Je ærrber som stilist.*

Kjernen i programmet er eit perlskript med kontekstavhengige søk-erstatt-rutiner. Døme på det er *jeg/je, snart/rætt nå, spurtet/bein-flaug*. Programmet inneheld ikkje grammatisk analyse, t.d. er det første dømet på *kastet* preteritum, mens det andre er partisipp. Begge blir attgjeve som preteritum (*hov*). Former som ikkje er i leksikon (*hentet*) blir ignorert. Fonologiske reglar (*y* -> *i*, t.d.) virkar utan unntak, og programmet veit ikkje at y-en i *stylist* blir uttalt *ai*, og dermed ikkje *i* på odøling. 

Tekstprøve frå omtale på nynorsk.no: 

*Øivind Borgenholt har laga sine eigne nettomsetjingsverkti, så no kan du få både VG og Dagbladet på odøling hæll trødersk. Muligens bør Noregs Mållag filgje opp ved å utvikle eit liknandes program som set om frå bokmål tell ninorsk? Tell det stønner kan du klikke dæ innom Odalizer og Trøndalizer føre å læsa rikspressa på dialekt! Hæll du kan læsa ninorsk.no på noko som i alle fall minner om odøling .*
Saint-Dié-des-Vosges

**Saint-Dié-des-Vosges** er ein by og kommune nordaust i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Vosges i regionen Grand Est, og har om lag 25&nbsp;000 innbyggjarar. 

## Historie
St. Die (*Deodatum, Theodata, S. Deodati Fanum*) er kalla opp etter ein helgen, Deodatus av Nevers, som voks opp rundt eit kloster grunnlagd på 600-talet. Deodatus hadde gjeve opp sine geistlege oppgåver for å trekke seg tilbake på denne staden. Andre kjelder knyter namnet til ein tidlegare helgen, Deodatus av Blois (d. 525).http://www.saintpatrickdc.org/ss/0424.htm#deod 

På 900-talet vart samfunnet ein del av ein kanon, der domprostane mellom anna var Giovanni de Medici, så Pave Leo X, og fleire prinsar av hertugdømet Lorraine. Byen hadde mange privilegium, som preging av myntar. 

Sjølv om dei samarbeida med bygginga av bymurane, vart kanonane og hertugane av Lorraine snart rivalar om styret over St. Die. Mot slutten av 1400-talet vart ei av dei tidlegaste trykkpressene i Lorraine oppretta i St. Die. Eit bystyre vart oppretta i 1628, og i 1777 eit bispedøme, noko som begge medverka til at kanonane mista mykje makt og med den franske revolusjonen forsvann dei heilt. 

Under krigane frå 1400- til 1600-talet vart byen fleire gonger plyndra. Han vart òg delvis øydelagd av brannar i 1065, 1155, 1554 og 1757. Stanislas, siste hertug av Lorraine, gav mildar til å bygge byen opp att etter den siste bybrannen.

## Verdt å sjå

* Katedralen
* Kyrkja Saint-Martin
* Pierre-Noël museet
* Fridomstärnet (fr. *Tour de la Liberté*)
* Fabrik Claude et Duval (arkitekt Le Corbusier)
* Camp celtique (nn. ''keltisk'') de la Bure
* Roche Saint-Martin

## Universitet og høgskular

Tekniske Høgskole : IUT (Institut universitaire de technologie)
* Elektronikk
* Informatikk
* Infografi
* Internett
* Kommunikasjon

## Kjende folk frå Saint-Dié-des-Vosges
* Jules Ferry
* Yvan Goll

## Venskapsbyar
* Arlon (Belgia)
* Cattolica (Italia)
* Crikvenica (Kroatia)
* Friedrichshafen (Tyskland)
* Lowell (USA)
* Meckhe (Senegal)
* Ville de Lorraine (Canada)
* Zakopane (Polen)

## Bakgrunnsstoff

*
* Festival international de géographie
* Institut universitaire de technologie
Janez Janša

**Janez Janša** () er ein slovensk politikar. Han var statsminister i Slovenia 2004–2008, 2012–2013 og igjen 2020–2022.

## Politisk karriere
Janša vart først kjent i 1980-åra som forsvarsekspert for bladet Mladina, som opphavleg var organet til ungdomsavdelinga til det slovenske kommunistpartiet. I slutten av 1980-åra starta ein demokratiseringsprosess i Slovenia, og Mladina utnytta denne til å trykkja artiklar meir kritiske til det kommunistiske regimet enn det som før hadde vore mogleg. Janša stod bak ein serie artiklar kritiske mot den jugoslaviske hæren. I mai 1988 vart han arrestert, saman med tre andre, og stilt for retten i ein militær domstol tiltalt for å ha røpt militære løyndomar. Dei fire tiltalte vart dømde til fengselsstraffer på mellom seks månader og fire år.

### Forsvarsminister
I 1989 var Janša med på å stifta det første slovenske opposisjonspartiet, Den slovenske demokratiske unionen (*Slovenska demokratična zveza - SDZ*). Under det første frie valet i 1990 tok SDZ del i opposisjonskoalisjonen DEMOS (*Demokratične Opozicijske Stranke - Dei demokratiske opposisjonspartia*), som vann valet. Han vart forsvarsminister i Slovenia, ein posisjon han hadde under den slovenske sjølvstendekrigen i juni/juli 1991. Etter at SDZ vart splitta i 1992 vart han med i Slovenias sosialdemokratiske parti (*Socialdemokratski stranki Slovenije - SDS*) og heldt posten som forsvarsminister til mars 1994. Han måtte då gå av etter skuldingar om at han hadde misbrukt posisjonen sin. Han var igjen forsvarsminister frå juni 2000 til november 2000 i den kortvarige statsministerperioden til Andrej Bajuk.

### Statsminister
I mai 1993 vart han leiar for SDS. Partiet vert rekna som eit sentrum-høgre parti og skifta i 2002 namn til Det slovenske demokratiske partiet (*Slovenska demokratska stranka - SDS*). Ved parlamentsvalet 3. oktober 2004 vart SDS det største partiet med 29,1 % av røystene. Den liberale regjeringa gjekk av, og Janša vart statsminister, 9. november 2004. Han sat i ein valperiode, til november 2008. Ved parlamentsvalet i 2011 vart SDS det nest største partiet, med 26,2 % av stemmene. Janša vart statsminister i ein koalisjon med tre mindre parti.

Regjeringa til Janez Janša vart styrta i 2013 då han vart skulda for korrupsjon i ein ny rapport.  Ei ny koalisjonsregjering vart danna, og den nye statsministeren vart Alenka Bratušek. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Ambato

**Ambato** kan vise til
* Byen **[[San Juan de Ambato]]** i Ecuador
* Kantonet **[[Ambato Kanton|Ambato]]** i Ecuador
* Elva **[[Elva Ambato|Ambato]]** i Ecuador
* Departementet **[[Departementet Ambato|Ambato]]** i Catamarca-provinsen i Argentina
* Fjellet **[[Fjellet Ambato|Ambato]]** i Argentina
Hale

Ein **hale** (norrønt «hali») er den bakerste delen av kroppen på ein del dyr. Hjå virveldyr er halen ei forlenging av ryggen bakover frå den sentrale kroppen.

Utrykket *hale* vert også nytta om anna liknande vedheng som til dømes ein komethale eller ein flyhale.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Kvasir

**Kvasir** er ein norsk søkemotor som vart starta i 1995 etter modell av den amerikanske søkemotoren Yahoo og er ein blanding av redaksjonell emne-katalogisering og robotindeksering.

## Bakgrunnsstoff
*
International Baccalaureate

**International Baccalaureate** (**IB**) er ei gruppe av tre undervisningsprogram og dei eksamenar som høyrer til, og er etablert av International Baccalaureate Organization (IBO).

Dei tre undervisningsprogramma er:
* IB Primary Years Programme (PYP) for elevar frå 3 til 12 år
* IB Middle Years Programme (MYP) for elevar frå 11 til 16 år
* IB Diploma Programme (DP) for elevar frå 15 til 19 år

Desse undervisingsprogramma er bygd på undervisingssystem frå rundt omkring i verda, utan å vere basert på nokon av dei spesifikt. Sidan grunnlegginga i 1968 har IBO-standarden gjort IB-programmet anerkjend over heile verda. Det er ei rekkje vidaregåande skular i Noreg som har byrja å bruke IB-diploma-programmet, i tillegg til to ungdomsskular.

## Liste over skular i Noreg som har IB-program
### Vidaregåande skular
*Gjøvik videregående skole, Oppland
*Berg videregående skole, Oslo
*Bergen Katedralskole, Bergen
*International School of Stavanger, Hafrsfjord
*Lillestrøm videregående skole, Lillestrøm
*Nesbru videregående skole, Nesbru
*Oslo International School, Bekkestua
*Sandefjord videregående skole, Sandefjord
*Skagerak International School, Sandefjord
*St. Olav videregående skole, Stavanger
*Trondheim katedralskole, Trondheim
*Red Cross Nordic United World College, Flekke
*Vardafjell videregående skole, Haugesund
*Ås videregående skole, Ås
*Søndre Nordstrand videregående skole, Oslo (frå og med 2007)
*Finnfjordbotn vidaregåande skole, Troms (frå og med 2007)

### Ungdomsskular
*International School of Bergen, Bergen
*Kongsberg International school, Kongsberg
*Trondheim International School, Trondheim
*International School Telemark, Porsgrunn

## Bakgrunnsstoff

*
«Shanti Devi»

**«Shanti Devi»** (hindi for 'Fredsgudinne') er namnet på skonnerten som forfattaren Axel Jensen budde i og eigde saman med den indiske kona si, Pratibha Jensen, fram til 1990.

Seglskuta vart bygd i 1905 på Sjötorps Varv ved Vänern i Sverige og vart først døypt til «Zeus». Seinare vart ho registrert av Jensen i Gibraltar under namnet S.Y. «Shanti Devi».

Skipet vart opphavleg bygd til å vere fraktskute og er difor dimensjonert for ferdsel gjennom det svenske kanalsystemet, Göta Kanal og for segling på Nordsjøen og Austersjøen.

I 1985 og 1986 vart «Shanti Devi» nytta til hovudbase for planlegginga og administrasjonen av Oslo Internasjonale Poesifestival under leiing av Axel Jensen sjølv.

Etter at Jensen vart alvorleg sjuk vart skuta selt og segla nokre år under norsk flagg til ho uforklarleg sokk utanfor Arendal i 2012.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Nettstaden til Axel Jensen (arkivert side)
KK

**KK** (**kK**, **kk**, **Kk**) er ei forkorting som mellom anna kan visa til:

## Stader
* KK, skiltnummeret til County Kilkenny, Irland
* Ei uformell forkorting av Karnataka, ein stat i sørlege India

## Anna
* Damemagasinet **[[Bladet KK|KK]]** (tidlegare *Kvinner og klær*)
* Den venstreorienterte dagsavisa **[[Klassekampen]]**
* KK Slider, ein karakter i videospelserien *Animal Crossing*
* ISO 639-2-kode for språket Kasakhisk
* Kilokelvin (kK), temperaturen 1000 Kelvin
Helvete i Espedalen

**Helvete** er namnet på eit gjel ved sørenden av Espedalsvatnet i Gausdal kommune i Innlandet. Her ligg den største samlinga av jettegryter i Noreg, og den største slike geologiske forma i Europa: Det andre jettegrytekammeret er heile 100 meter djupt og har ein diameter på 40 meter.

## Namn
Namnet *[[Helvete]]* kjem av at gjelet var vanskeleg å passera med hest og slede på den tida det var gruvedrift i Espedalen.

Eit alternativ til Helvetenamnet, som har opphav i folkehistoria, er sitert i Årbok for Gudbrandsdalen, der referer M. Høgåsen til ein ikkje namngjeven prest i Skåbu som fekk høyre om Helvete. Han fekk med seg nokre handfaste karar frå Svatsum, rusta seg ut med lange reip og så let han dei heise seg nedi. Han kom oppatt med nokre grønnmorkne bein i klypa, og så let han falle nokre ord som gausdølane tykte ikkje høvde riktig for ein prest: 
*«No er eg visst den einaste presten i Noregs land som kan seie han har vore i Helvete, og som har sloppe heil-skinna ut att.»*
Latvisk morfologi

**Latvisk [[morfologi]]** er ikkje så arkaisk som litauisk morfologi, men likevel meir konservativ enn dei fleste andre indoeuropeiske språk.

Latvisk har sju kasus, nominativ, genitiv, dativ, akkusativ, instrumentalis, lokativ og vokativ.

Adjektiva kongruerer med substantiva i kasus og numerus.

Verba blir bøygd i tempus, person, numerus og modus.

## Sjå også
Latvisk språk
Norske styresmakter

* Regjeringa
** *[[Statsministerens kontor]]* (SMK)
*** Regjeringsadvokaten (administrativt)
** Arbeids- og inkluderingsdepartementet (AID)
*** Aetat
*** Arbeidstilsynet
*** Integrerings- og mangfoldsdirektoratet
*** Internasjonalt fag- og formidlingssenter for reindrift
*** Kompetansesenter for urfolks rettigheter
*** Kontaktutvalget mellom innvandrerbefolkningen og myndighetene
*** Pensjonstrygden for sjømenn
*** Petroleumstilsynet
*** Statens Arbeidsmiljøinstitutt
*** Sosial- og helsedirektoratet
*** Statens helsetilsyn
*** Trygdeetaten
*** Trygderetten
*** Utlendingsdirektoratet
*** Utlendingsnemda
** Barne- og likestillingsdepartementet (BLD)
*** Barneombodet
*** Barne-, ungdoms- og familieetaten (Bufetat/Bufdir)
*** Fordelingsutvalet
*** Fylkesnemndene for barnevern og sosiale saker
*** Likestillings- og diskrimineringsombodet
*** Forbrukarombodet
*** Forbrukarrådet
*** Forbrukartvistutvalet
*** Statens institutt for forbruksforsking (SIFO)
*** Marknadsrådet
*** Edelmetallkontrollen
** Finansdepartementet (FIN)
** Fiskeri- og kystdepartementet (FKD)
** Fornyings- og administrasjonsdepartementet (FAD)
** Forsvarsdepartementet (FD)
** Helse- og omsorgsdepartementet (HOD)
** Justis- og politidepartementet (JD)
** Kultur- og kyrkjedepartementet (KKD)
** Kunnskapsdepartementet (KD)
** Landbruks- og matdepartementet (LMD)
** Miljøverndepartementet (MD)
** Nærings- og handelsdepartementet (NHD)
** Olje- og energidepartementet (OED)
** Samferdsledepartementet (SD)
** Utanriksdepartementet (UD)
Kvase

**Kvase** (norrønt *Kvasir*) var i norrøn gudetru det visaste vesenet, skapt av spytt frå vaner og æser då dei to gudeslektene slutta fred. Kvase var særs vis og kunne gje svar på alt han blei spurd om.

Kvase blei drepen av dvergane Fjalar og Galar, som brygga mjød på blodet hans blanda med honning i to kar, Son og Bodn, og ein kjele, Odrøre. Den som drakk av denne mjøden fekk visdom og skaldeevner.

Jotunen Suttung fekk denne mjøden frå dvergane i bytte mot livet deira. Odin stal seinare drikken i ørneham og tok han med seg i magen til Åsgard.

Den norske søkemotoren Kvasir var kalla opp etter vismannen.

## Kjelder

* *Norrøne myter og sagn*, Jan-Erik Ebbestad Hansen og Kari Møller (red.), Gyldendal Norsk Forlag, 1999
Estisk syntaks

**Syntaksen** til estisk er, som andre delar av estisk grammatikk, påverka av omliggjande grammatiske språk, men han har likevel halde på uralske drag. Estisk er eit SVO-språk med tendens til V2-ordstilling, særleg dersom subjektet er lite og trykklett. Det er eit konfigurasjonelt språk, dvs. det er strukturelle skilnader mellom subjektet og objektet. Estisk har både pre- og postposisjonar.

## Estiske nominalfraser

Nominalfrasene har strukturen * (possessor) (adjektiv) substantiv *.

## Estiske pre- og postposisjonsfraser

Postposisjonane tar komplement i genitiv.
Ørjan Berg

**Ørjan Berg** () i Bodø) er ein norsk fotballspelar. Han er sonen til den tidlegare midtbanespelaren Harald «Dutte» Berg og bror til midtbanemannen på Bodø/Glimt, Runar Berg. Han har spela i Rosenborg BK sidan 1999, og har før det spela i Bodø/Glimt (fram til 1987), Rosenborg BK (1988-1990), FC Wettingen i Sveits (1990-1991), TSV 1860 München (1991-1992), FC Basel (1992-1993), og igjen Bodø/Glimt (1993-1999). Ørjan Berg har spela 19 landskampar for det norske landslaget.
Mikhail Glinka

**Mikhail Glinka** () var ein russisk komponist som ofte blir rekna som far til den russiske nasjonalromantiske musikken. 

Glinka fann mykje inspirasjon i russisk folkemusikk. Han var sjølvlært, og derfor ikkje påverka av den sentraleuropeiske idealmusikken slik mellom anna Tsjaikovskjij var. Det musikalske arbeidet hans hadde stor innverknad på seinare komponistar, særleg «Dei mektige fem», som fortsette i det musikalske sporet han hadde skapt og skapte kunstmusikk med russisk ande.
Det algeriske riksvåpenet

**Det algeriske [[riksvåpen]]et** blei teke i bruk 1. november 1976. Det viser det muslimske symbolet stjerne og halvmåne, som ein òg finn på det algeriske flagget. I bakgrunnen er den mykje brukte fatimahanda, ramma inn av symbol på jordbruk og industri. Den arabiske skrifta rundt gjev det fulle namnet på landet.

## Kjelder
* fotw.vexillum.com.html)

## Bakgrunnsstoff
The Independent

***The Independent*** er ei britisk avis eigd av Independent News & Media. Ho kom ut for første gong i oktober 1986, og er dermed den yngste av dei «seriøse» avisene i Storbritannia. *The Independent* har inga formell politisk tilknyting, men blir gjerne rekna som liberaldemokratisk. 

## Bakgrunnsstoff
*
Bergs kommun

**Bergs kommun** er ein kommune i Jämtlands län i Sverige. Kommunen grensar innanfor Jämtlands län til Åre kommun i nord, Östersunds kommun i nordaust, Bräcke kommun i aust og Härjedalens kommun i sør. Utanfor lenet grensar han dessutan til Ånge kommun i Västernorrlands län i aust og Tydal kommune i Noreg i vest. Administrasjonssenteret i kommunen er Svenstavik.

I dei vestlege delane av kommunen finn ein mykje fjellnatur, medan områda i aust omfattar ein del jordbruksbygder. Det er flest tilsette innanfor teneste- og servicenæringane. Vinterturismen har mykje å seie i så måte, særleg i områda Klövsjö og Vemdalen. Inlandsbanan går dessutan gjennom Bergs kommun.

## Administrativ historikk

Berg var eitt av seks *[[sokn]]* innanfor området til den noverande kommunen som frå 1863 av utgjorde kvar sin *[[landskommune]]*. I 1888 vart Åsarne landskommun skild frå Bergs landskommun, og i 1895 Storsjö landskommun frå Hede landskommun for å opprette eigne kommunar.

Ved kommunereforma i 1952 vart Övre Ljungadalens landskommun oppretta gjennom samanslåing av Storsjö, Klövsjö og Åsarne, medan Myssjö vart innlemma i Ovikens landskommun. Hackås landskommun fekk tilført Näs og Sunne, medan det ikkje vart gjort endringar i Berg og Rätan.

Den noverande Bergs kommun vart oppretta i 1971 gjennom samanslåing av dei fem tidlegare einingane. Forsamlingane Näs og Sunne vart overførte til Östersunds kommun.

## Kommunevåpen
Blasonering: *På blå bakgrunn, ein oppskytande gullfarga flamme frå eit sølvfarga fjell, til venstre ei høgrevend øks, og til høgre ei børse, begge delar i sølv*.

Det noverande kommunevåpenet vart registrert hjå Patent- och registreringsverket i 1988, og er basert på det eldre kommunevåpenet som Bergs landskommun tidlegare brukte. Øksa og børsa symboliserer dei gamle handverkaryrka tømmermann og børsemakar, og flammen den varden som vart tend på Hoverberget for å åtvare den lokale folkesetnaden om komande farar.

## Tettstader
Det er fem tettstader i Bergs kommun.

Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal per 31. desember 2005. Administrasjonssenteret er utheva.

## Kjelder
* «Bergs kommun» på Wikipedia på svensk, innhenta 7. mars 2010.
* «Berg – kommune i Sverige» hjå Store norske leksikon, innhenta 7. mars 2010.

### Referansar
Ball

Ein **ball** er eit sfærisk eller rundvore objekt som kan brukast til leik, idrett og trening. Ballar kan ofte spretta og rulla. Dei kan vera massive eller fylte av luft. Tre, lêr og gummi er tradisjonelle ballmaterial, men i dag blir mange ballar laga av plast.

I dei fleste ballspel er ballen hovudpunktet som skal slåast, sparkast eller kastast av spelarane, ofte mot eit mål. 

## Sjå òg
*Gummiball
*Snøball
Arvika kommun

**Arvika kommune** ligg i det svenske länet Värmlands län i landskapet Värmland. Administrasjonssenteret i kommunen ligg i Arvika.

## Stader i Arvika kommune

## Sjå òg
*Arvikafestivalen

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
*Arvika - Offisiell nettstad
*Festivalinfo.se om Arvikafestivalen
*Rocker snus  frå Arvika
Gammalprøyssisk

**Gammalprøyssisk** er eit utdøydd baltisk språk, som høyrer til den vestlege greina av dei baltiske språka. Det vart snakka av dei gamle prøyssarane, området deira var framleis på 1200-talet kystområdet mellom Weichsel og Memels nedste løp. 

Krossriddarane av den tyske ordenen undertrykte prøyssarane, og allereie på 1500-talet var det avgrensa til det vesle området  Samland (landet mellom Pregel og Den kuriske bukta). Den siste høgmeisteren for ordenen, den seinare hertug Albrekt av Prøyssen, prøvde å bruke språket til å spreie luthersk kristendom. Det er på grunn av verksemda hans vi har dei gammalprøyssiske katekismane frå 1545 og 1561. Språket døydde ut, sannsynlegvis i slutten av 1600-talet. I 1679 var det berre nokre få bønder i Samland som kunne snakke prøyssisk. 

Gammalprøyssisk dannar saman med  litauisk og latvisk den baltiske språkfamilien. Litauisk og latvisk står nær kvarandre, der gammalprøyssisk stod fjernare frå dei to. 

Vi veit ikkje mykje om gammalprøyssisk. Primærkjeldene består av det såkalla *[[Elbinger deutschpreussische vokabulär]]*, Simon Grunaus prøyssiske vokabular og tre katekismeversjonar. Ortografien er ganske unøyaktig, men det er likevel mogleg å rekonstruere grammatiske trekk, som t.d. vokalkvantitet, på bakgrunn av dei skriftlege kjeldene.

## Kjelder
* «Prussiska» på Svenska Wikipedia
Baltarar

**Baltarar** er ei folkegruppe som snakkar baltiske språk og hovudsakleg held til i Baltikum. Dei nedstammar frå ei gruppe indoeuropeiske stammar som busette seg i området mellom elvane Vistula og Dvina og Dnepr rundt 2&nbsp;500 f.Kr. 

Litauarar og latviarar er dei viktigaste baltiske folkegruppene i dag. Andre grupper er forsvunne, det vil seia at språka deira er utdøydde. Dei fleste blei tekne opp i austbaltiske folk, hovudsakleg litauarane.

Dei baltiske folka har historisk livnært seg som bønder i skogane og på landsbygda, levd relativt isolert og blitt lite påverka av nabofolkeslag. Derfor har mange opphavlege indoeuropeiske tradisjonar og språktrekk overlevd i stor grad. Baltisk mytologi har til dømes mange fellestrekk med vedisk, gammalhinduisk, religion.

## Baltiske folkegrupper
* **Vestbaltiske folk**
** Gammalprøyssar, snakka gammelprøyssisk (utdøydd)
** Jotvingarar, snakka jotvingisk (utdøydd)
** Skalvarar, snakka skalvisk (utdøydd)
** Kurlendarar, snakka kurlandsk (utdøydd)
** Galindarar, snakka galindisk (utdøydd)
* **Austbaltiske folk**
** Litauarar, snakkar litauisk
** Samogitiarar, snakkar samogitisk
** Latgallarar (utdøydd)
** Semgallarar (utdøydd)
** Latviarar, snakkar latvisk
** Selarar, snakka selisk (utdøydd)
Undertøy

**Undertøy** er, som namnet seier, klede ein har på seg under anna tøy. Det sit nærast kroppen og er ofte lettare å vaska enn klesplagg ein har utanpå, og laga med stoff og snitt som gjer det behageleg å ha på.

Det er uvanleg og blir gjerne forbunde med skam å la undertøy vera det ytste kleslaget. På den andre sida finst det òg motar der ein går inn for å visa fram undertøyet, som sagging eller moderne motekorsett.

## Ulike typar undertøy
* Behå
* Korsett
* Snøreliv
* Sokkar (til ein viss grad)
* T-skjorte (til ein viss grad)
* Underbukse
* Underskjørt
* Undertrøye
* jockstrap (til sportsbruk)
* g-string
* dansebelte (for balett)
Joakim

**Joakim** er eit mannsnamn og kjem frå hebraisk Jojakim. Ein variant er **Joachim**.

## Kjende namneberarar

* Joachim Winsnes (1763 - 1815), norsk stortingsmann
* Joachim Frich (1810 - 1858), norsk kunstmålar 
* Joachim Andreas Voss (1815 - 1897), norsk medisinprofessor
* Joachim Grieg (1849 - 1932), norsk stortingsmann
* Joachim Holst-Jensen (1880 - 1963), norsk skodespelar
* Joachim von Ribbentrop (1893 - 1946), tysk politikar
* Joakim Lehmkuhl (1895 - 1984), norsk politikar
* Joachim Rønneberg (f. 1919), norsk offiser
* Joachim Nielsen (1964 - 2000), norsk musikar
* Joachim av Danmark (f. 1969), dansk prins
* Joachim Rønning (f. 1972), norsk filmregissør
* Joachim Trier (f. 1974), norsk filmregissør
* Joakim Fjeldstad (f. 1982), Raudt-politikar 
* Joakim Sjöhage (f. 1986), svensk fotballspelar
* Joakim Rudolfsen (f. 1988), norsk fotballspelar
* Joachim Thomassen (f. 1990), norsk sjakkspelar
E slåttatæja

**«E slåttatæja»** (‘I slåttateigen’) er eit dikt skrive på nordmøring av diktaren og bygdebokforfattaren Hans Hyldbakk frå Surnadal. Sambygdingen Henning Sommerro sette musikk til diktet og framførte det med gruppa Vårsøg.


Du går så bratt ette allmannvæja,
å fint bli fare frå fotå din’.
Meinn vi ska møtast e sommå tæja,
når haustkveldsdåjja e skåra skin.

Du trø e ståppå så stronk å strakjinn,
å stor e status, så stør kan bli.
Meinn e trødd framme å klædd me nakjinn
å tedd me tuppåt e all mi tid.

Meinn når vi kjem innåt elvafara
å kar’n me jåa he kvesst si klo
så ska du sjå at på kjerkjegara
der sett dem såt’ tå åss båe to.

Å så æn mårgå ska såtåinn kastast,
da bli de spørsmål om vakkert ver.
Fær løinn skår lyt e sekkert lastast.
Meinn får du høytørk fær fager fer?


## Bakgrunnsstoff
* Diktet med ordforklaringar
Uddevalla

**Uddevalla** er ein by i Sverige og administrasjonssenter (centralort) i Uddevalla kommun i Västra Götalands län. I 2005 hadde byen 30&nbsp;513 innbyggjarar. Han er den største byen som ligg heilt innanfor landskapet Bohuslän, som før 1658 for det meste var ein del av Noreg. 

Uddevalla oppstod som handelsplass i mellomalderen og fekk bystatus i 1498. Lenge var økonomien basert på eksporthandel og sterkt konjunkturutsatt. Industrialiseringa på 1800-talet gav byen eit meir variert næringsliv. Fram til Roskilde-freden i 1658 tilhøyrte byen, som resten av Bohuslän, Noreg. Den heitte då (med forskjellige skrivemåter) Oddevoll. Namnet Oddevold lever att i fotballklubben IK Oddevold. 

Den norske vennskapsbyen til Uddevalla er Skien.

## Galleri

Karl X Gustavs staty på Kungstorget i Uddevalla, den 3 juni 2006.JPG|Statue av Karl X Gustav av Sverige
Uddevallabron.jpg|Uddevallabrua
Turistbyrån, närmast i bild, och klocktornet på Agneberget, i Uddevalla, den 3 juni 2006.JPG|Uddevalla turistkontor ved Bäveån


## Bakgrunnsstoff
Sparking

**Sparking** (frå norrønt *sparka*) eller **spenning** (frå *sperna, spenna*) er det å støyta eit bein mot eit mål eller ut i lufta. Sparking kan vera ein del av slosting, idrett eller oppvising, som dans. Spark blir bruka som angrepsmiddel i nærkamp. Ein kan òg nytta spark til å gje ein liten gjenstand stor fart; dette gjer ein til dømes med ein ball innan fotball og amerikansk fotball. Ordet «sparking» kan òg brukast om å flytte seg framover med ein spark eller sparkstøtting. 

## Nærkamp
I handkamp er spark eit slag med foten, kneet eller beinet. Vanlegvis er spark seinare enn slag, men spark er kraftigare. 

Sparka er ein fundamental del av mange militære kunstar. Eksempel på dette er; wushu, karate, kickboxing, tangsudo og taekwondo. Andre kunstar brukar ikkje spark i det heile tatt, som for eksempel i boksing. Ein del militære kunstar brukar spark der det blir avgrensa til spark mot den nedre delen av motstandaren sin kropp.

Det finst eit stort tal ulike spark, og mange av dei har eigne namn. Ofte har den same rørsla ulikt namn i dei ulike militære kunstane.

## Kjelder
Kongedømet Castilla

**Castilla** er eit tidlegare kongedøme i Spania som no ligg midt i landet. Det slo seg gradvis saman med andre kongedøme til dagens spanske stat.

Området omfattar dei to gamle regionane Castilla la Vieja (Gamle Castilla) og Castilla la Nueva (Nye Castilla), men er i dag delt i dei sjølvstyrande regionane Castilla og León, Castilla-La Mancha og Madrid.

Namnet *Castilla* kjem frå dei mange slotta, *castillos*, som ligg i området. Det kastiljanske språket er blitt til det me vanlegvis kallar spansk.
Marstrand

**Marstrand** er den minste byen i Bohuslän i Sverige, og er frå 1971 ein del av Kungälv kommune. 

Han er i dag ein idyllisk trehusby som blir vitja av mange turistar og sommargjester kvar sommar, og fleire regattaer går føre seg her. Nærleiken til Göteborg batar han, og mange av innbyggjarane arbeidspendlar dit.

## Soge
Marstrand blei grunnlagt av kong Håkon Håkonsson på 1200-talet. Marstrand fekk byprivilegium i 1442 og var norsk til 1658. 

Han har oftast levd godt av fiskeri, skipsfrakt og handel, men i tider med manglande sild har økonomien gått dårlegare. Marstrand har òg vore ramma av krig fleire gonger, under både norsk-dansk og svensk tid. Dei tradisjonelle næringane gjekk attende på 1800-talet. Samstundes blei byen ein populær badestad, som fekk ekstra høg status etter at kong Oscar II byrja vitje han årleg. 

Då allmenn samferdsel i moderne tid flytta frå sjøen til landevegen hamna byen uhjelpeleg i ei bakevje: Han er ein av svært få som ikkje har noko eige omland. 

Byen har vore forskansa frå gammalt av, og etter at han hadde blitt svensk blei Karlstens festning bygd, som også tena som landsfengsel. I dag er ho den største turistattraksjonen i Marstrand.

## Bakgrunnsstoff
* Turistpresentasjon av Marstrand 
* Carlstens Fästning
Kungälvs kommun

**Kungälv** er den sørlegaste byen i Bohuslän, grunnlagd tidleg på 1000-talet ved Nordre älv. Kungälv er ein kommune i Västra Götalands län.

## Geografi
Kommunen grensar til Stenungsund, Lilla Edet, Ale, Göteborg, Öckerö og Tjörn. Han har Göta älv i aust, Nordre älv i sør og Kattegat i vest, medan han blir kryssa av transportvegane Europaveg 6 og Bohusbanen.

## Historie

Byen blei grunnlagd om lag 1080, og var ein av dei viktigaste byane i Noreg i mellomalderen, med namnet Konghelle. Sigurd Jorsalfar gjorde han til hovudstad då han kom heim frå utlandet i 1111, og Kungälv var sete for kongane fram til slutten av 1150-åta.

I 1135 blei byen overfallen og brend av venderane. Han blei bygd opp igjen og blei ståande heilt fram til svenskane brende byen i 1612. Som svar på dei stadige svenske herjingane tok kong Kristian IV avgjerda om å flytta byen nærare Bohus festning.

Kungälv voks som industriby ved slutten av 1800-talet. Eit glasverk blei grunnlagd i 1975 og ein kjeksfabrikk i 1888. Frå 1909 til 1982 laga ABC-fabrikkane, AB Bröderna Claesson, sportsutstyr i kommunen. 

## Industri
Næringslivet i Kungälv er i dag prega av mange små føretak som ofte er viktige underleverandørar til større verksemder i regionen. I 2003 la Swedish Match ein ny snusfabrikk til det nye industriområdet Solbräcke.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Kungälv|Kungälv]]» frå , og «[[:nb:Kungälv|Kungälv]]» frå  den 23. april 2006.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Colin Forbes

**Colin Forbes** () var ein engelsk forfattar av thrillerar fødd i Hampstead i London. Eigentleg heitte forfattaren **Raymond Harold Sawkins**; Colin Forbes er eit pseudonym. Sawkins skreiv meir enn 40 bøker, dei fleste under ulike pseudonym. Medan Forbes-namnet er mest kjend, brukte han òg namna *Richard Raine*, *Jay Bernard* og *Harold English*.

Sawkins debuterte i 1966 med romanen *Snow on High Ground*. Den første boka skriven som Colin Forbes, *Tramp In Armour*, kom ut i 1969, og brukte berre dette namnet sidan 1981.

## Nokre verk
* *Cover story* (1985), norsk *Dekkoperasjon* (2004)
* *Shockwave* (1990), norsk *Sjokkbølge* (2002)
* *The Palermo ambush* (1972), norsk *Bakholdsangrep i Palermo* (2003)
* *The Cell* (2002)

## Kjelder

* http://www.users.waitrose.com/~terryrobson/page3.html

## Bakgrunnsstoff
* http://www.colin-forbes.co.uk/
Tom Clancy

**Thomas Leo Clancy Jr** () skreiv under namnet **Tom Clancy** og var ein amerikansk forfattar, kjend for sine politiske og militære spenningsromanar frå den kalde krigen.

## Biografi
Clancy vart fødd i Baltimore. Han studerte engelsk litteratur ved Loyola College der han fullførte i 1969. I newsgruppa alt.books.tom-clancy fortalde han at han studerte litteratur av di han ikkje var smart nok til å studere fysikk. Før han debuterte som forfattar jobba han ei stund i forsikringsbransjen.

*Jakten på «Rød Oktober»* er Tom Clancys debutroman. Den er ei av mange bøker som har vorte filmatisert. Han grunnla òg selskapet Red Storm Entertainment, som har produsert ei rekkje dataspel med Tom Clancy sitt namn. 

Etter terroråtaka 11. september 2001 var Tom Clancy blant dei som forsvara islam, til manges overrasking. Han har òg stilt seg kritisk til den amerikanske krigen mot Irak.