open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Christin Cooper

**Christin Elizabeth Cooper** () er ein USA-amerikansk skirennar frå Ketchum i Idaho som vann fire medaljar, tre sølv og ein bronse, under Alpin-VM 1982 og Vinter-OL 1984.

## Aktiv
Cooper debuterte i verdscupen i alpine greiner i 1978. Under dei olympiske leikane 1980 i Lake Placid i heimlandet vart ho nummer sju i storslalåm og åtte i slalåm.

Frå desember 1981 til mars 1984 vann Cooper fem renn i verdscupen; to i storslalåm, eitt i slalåm og to i kombinasjon. Ho kom på tredjeplass i verdscupen i alpine greiner 1982, einast sveitsiske Erika Hess og vesttyske Irene Epple var betre alpinistar gjennom sesongen. Same året sanka ho tre medaljar gjennom verdsmeisterskapen i alpine greiner 1982 i Schladming i Austerrike. Det tok til med ein bronse i kombinasjonen og heldt fram med sølvmedaljar i storslalåm og i slalåm. Alle dei tre tevlingane vart elles vunne av Erika Hess.

Under Vinter-OL 1984 i Sarajevo vann Cooper sølvmedaljen i storslalåm, og sikra dermed dobbeltsiger for USA ettersom gullmedaljen gjekk til Debbie Armstrong. Cooper, som la opp etter OL-sesongen 1984, stod 26 gongar på sigerspallen, 19 av dei i anten storslalåm eller slalåm.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Christin Cooper|Christin Cooper]]» frå ,  den 10. desember 2014.*
Anita Wachter

**Anita Wachter** () er ein austerriksk tidlegare skirennar frå Bartholomäberg i Vorarlberg som vann verdscupen i alpine greiner 1993 og vart olympisk meister i kombinasjon i 1988. Ho vann til saman åtte meisterskaps-medaljar i tida 1988-99, tre av medaljane kom i yndlingsgreina storslalåm, fire i kombinasjon og eitt i slalåm.

## Aktiv
Vinteren 1985 vart Wachter junior-verdsmeister i både slalåm og storslalåm. I november 1987 fekk ho sitt gjennombrot då ho vann sin fyrste verdscupsiger i slalåm i Courmayeur. Mindre enn tre månader seinare, i februar 1988, vart ho olympisk meister i kombinasjonen under Vinter-OL 1988 i Calgary.

I 1990-sesongen vart Wachter nummer to i verdscupen i alpine greiner 1990 og sigra i kampen om FIS-pokalen i storslalåm. Ved VM i alpine greiner 1991 i Saalbach-Hinterglemm oppnådde ho ein bronsemedalje i super-G, medan ho i februar 1992 vann sølvmedaljar både i storslalåm og i kombinasjon under dei olympiske vinterleikane i Albertville.

Wachter gjekk heilt til topps i verdscupen i alpine greiner 1993. Ho sikra seg elles ein sølvmedalje i storslalåm og ein bronsemedalje i kombinasjonen ved VM i alpine greiner 1993 i japanske Morioka. Ho vart det året vald til årets kvinnelege idrettsutøvar i Austerrike for 1993.

OL-sesongen 1994 vann Wachter for andre gong FIS-pokalen for storslalåm, men måtte nøye seg med ein fjerdeplass i øvinga under Vinter-OL 1994 på Lillehammer. To år seinare sikra ho seg ein sølvmedalje i kombinasjonen ved alpin-VM 1996 i Sierra Nevada i Spania.

I januar 1998 fall Wachter stygt i eit super-G-renn i Cortina d'Ampezzo og pådrog seg store skadar i høgre kne. Ho kom likevel sterkt tilbake i 1999-sesongen med fire sigrar i storslalåm i verdscupen. Ved alpin-VM 1999 i Vail i Colorado tok ho bronsemedaljen i storslalåm-tevlinga. Wachter vann storslalåmrennet i Lienz den 28. desember 1999. Det var hennar 19. og siste rennsiger i verdscupen og hennar 75. pallplass. Ho la opp etter ein lite minnerik 2001-sesong.

Wachter lever i familie med den tidlegare skirennaren Rainer Salzgeber.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Anita Wachter|Anita Wachter]]» frå ,  den 10. desember 2014.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Musefletter

**Musefletter** er ein frisyre der håret blir delt i to og samla i ein hale eller flette på kvar side av hovudet.

Barnebokfiguren Pippi Langstrømpe er kjend for å ha strittande musefletter.

## Kjelder
Heini Messner

**Heinrich Messner**, kjend som **Heini Messner**, () var ein austerriksk skirennar frå Obernberg am Brenner i Tirol. Han vann to OL-bronsar og ein VM-bronse under dei olympiske leikane i 1968 og 1972. Messner vart nummer to i Verdscupen i alpine greiner 1967.

## Aktiv
Frå 1961 til -67 vann Messner fem austerrikske meistertitlar. Han vart fyrst utformeister i 1961, deretter vann han slalåm tre år på rad, 1964-66, og til sist sigra han i den nasjonale meisterskapen i storslalåm i 1967.

Messner OL-debuterte på heimegrunn i Tirol med ein tiandeplass i utfor under Vinter-OL 1964 i Innsbruck. To år seinare vart han nummer fire i same øvinga då VM i alpine greiner 1966 vart avvikla i chilenske Portillo.

Den 5. januar 1967 vann Messner det aller fyrste rennet i verdscupen i alpine greiner. Rennet vart avvikla i Berchtesgaden i Vest-Tyskland. Sigeren vart hans i einaste i verdscupen, men fram til 1972 tok han 17 gongar steget opp på sigerspallen. I verdscupsesongen 1967 enda han på andreplasse etter suverene Jean-Claude Killy frå Frankrike.

Under dei olympiske leikane i Grenoble i 1968 tok Messner bronsemedaljen i storslalåm og vart nummer nummer fire i utfor. Desse prestasjonane, samt ein delt 13. plass i slalåm gav han VM-bronse i kombinasjonen, ei øving som ikkje stod på OL-programmet.

I VM i alpine greiner 1970 i Val Gardena vart Messner nummer fire i storslalåm. To år etter tok han bronsemedaljen i utfor då vinterleikane 1972 fann stad i Sapporo.

### Trenar
Messner var 1972-74 trenar for Austerrike sitt landslag for kvinner.

## Kjelder

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Heinrich Messner|Heinrich Messner]]» frå ,  den 10. desember 2014.*
Egon Zimmermann

**Egon Zimmermann** () var ein austerriksk skirennar frå Lech i Vorarlberg som vart verdsmeister i storslalåm i 1962 og olympisk meister i utfor i 1964.

Han må ikkje blandast i hop med den samnemnde alpinisten Egon Zimmermann som deltok i alpin-VM 1958 og Vinter-OL 1960.

## Aktiv
Zimmermann gjorde reint bord under Holmenkollen Kandahar i Noreg vinteren 1960, med siger i slalåm såvel som storslalåm vann han også kombinasjonen.

Under VM i alpine greiner 1962 i franske Chamonix vann Zimmermann gullmedaljen i storslalåm og bronsemedaljen i utfor. Året etter vann han både utforrennet og kombinasjonen ved Hahnenkamm-renna i Kitzbühel.

I januar 1964 vann Zimmermann to storslalåmrenn i sveitsiske Wengen. Under vinterleikane 1964 i Innsbruck vann han gullmedaljen i utforrennet frå fjellet Patscherkofel. Han høyrde til favorittane også i storslalåm, men der feila han i fyrste omgangen og rende ut or løypa.

Etter å ha vorte alvorleg skadd i ei trafikkulukke hausten 1964, kom han tilbake og vart austerriksk meister i utfor i 1966. Han deltok i utforrenna både i VM i alpine greiner 1966 i Portillo i Chile, og i Vinter-OL 1968 i Grenoble. Med høvesvis 12. og 13. plass var han langt unna å vinne ein medalje.

## Næring
Zimmermann fekk i 1966 bygt eit luksushotell i heimstaden Lech, eit hotell han dreiv i lang tid, trass i at han vart råka av multippel sklerose.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Egon Zimmermann|Egon Zimmermann]]» frå ,  den 10. desember 2014.*
Europa i gresk mytologi

**Europa** er ei kvinne i gresk mytologi som er best kjend for å ha blitt bortført ridande på Zevs i kvit okseham. Ho er opphavet til namnet på verdsdelen Europa. Europa blei tilbedd på Kreta under namnet Hellotis, og feira under høgtida hellotia.

I mytene er Europa ei høgtståande fønikisk kvinne av ulike opphav - ofte er far hennar kong Agenor av Tyr, i andre er far hennar Phoenix, son av Agenor. Ho var særs vakker, og guden Zevs fall for henne. Etter å ha lurt henne til seg i form av ein kvit okse, førte han henne vekk frå heimstaden til Kreta. Her fekk dei to eller tre søner saman: Minos, Rhadamanthys og i nokre variantar også Sarpedon. Europa blei seinare gift med Asterius, kongen av Kreta, som tok til seg sønene hennar. 

## Kjelder

*«Europa» (2014), Encyclopædia Britannica. Vitja 10. desember 2014.

## Bakgrunnsstoff
Sirkulatorisk sjokk

**Sirkulatorisk sjokk**, oftast kjent som **sjokk**, er ein livstrugande medisinsk tilstand som oppstår som følgje av manglande substrat i den *aerobe* celleandinga. I byrjinga plar det å innebere utilstrekkelig oksygen i celleveva.

Dei vanlege teikna på sjokk er lågt blodtrykk, raske hjarteslag og teikn på dårleg blodgjennombløding (perfusjon) i organa (til dømes lite urin, forvirring og umedvitne). Stundom er blodtrykket stabilt sjølv om personen er i sirkulatorisk sjokk, så lågt blodtrykk er ikkje alltid eit påliteleg teikn. Ein av farene ved sjokk er at det virkar gjennom positiv tilbakekopling. Når sjokket oppstår plar det å forverrast, og snarleg behandling er kritisk for å redda livet.

Sirkulatorisk sjokk er ikkje det same som mentalt sjokk, som er ein psykologisk tilstand som oppstår etter skremmande eller traumatiske hendingar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Shock (circulatory)|Shock (circulatory)]]» frå ,  den 10. desember 2014.*  
 
:*Wikipedia på Engelsk oppgav desse kjeldene*
Mateja Svet

**Mateja Svet** () er ein slovensk tidlegare skirennar frå Ljubljana som representerte Jugoslavia. Ho vann VM-gull i slalåm i 1989 og tok i alt seks medaljar i VM- og OL-tevlingar i tida 1987-89.

### Aktiv
Svet deltok i sitt fyrste verdenscuprenn som sekstenåring og vann to storslalåmrenn i verdscupen i 1986-sesongen, sytten år gammal. Under VM i alpine greiner 1987 i Crans-Montana sikra ho seg tre medaljar; fyrst ein bronse i super-G, så sølv i storslalåm bak Vreni Schneider frå Sveits og til sist ein bronse i slalåm.

Under Vinter-OL 1988 i Calgary tok Svet sølv i slalåm, også då fann ho si overkvinne i Vreni Schneider. Gjennom 1988 var Svet den beste kvinnelege storslalåm-rennaren i verda og vart dermed vinnar av FIS-pokalen 1988 for den greina.

Høgdepunktet for Svet kom i VM i alpine greiner 1989 i Vail i den USA-amerikanske delstaten Colorado, der ho vart verdsmeister i slalåm med klar margin til sølvvinnar Vreni Schneider. I tillegg fekk ho bronsemedaljen i storslalåm-tevlinga, men fyrst etter at den opphavlege bronsemedaljøren, Christelle Guignard frå Frankrike, vart dømd for brot på dopingreglementet.

Svet vann sju verdscuprenn, seks i storslalåm og eitt i slalåm. Den siste sigeren oppnådde ho i Veysonnaz i Sveits den 5. februar 1990. Etter 1990-sesongen la ho vekk konkurranseskia, 21 år gammal.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Mateja Svet|Mateja Svet]]» frå ,  den 10. desember 2014.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Mpeketoni

**Mpeketoni** er ein by i Lamu-distriktet i Kystprovinsen i Kenya. I 1999 hadde han ca. 25 000 innbyggjarar.

Byen ligg på fastlandet nær øya Lamu, som er eit kjent turistmål. Han ligg rundt 22 mil nordaust for storbyen Mombasa.

Mpeketoni blei grunnlagd som Lake Kenyatta Settlement Scheme på 1970-talet av president Jomo Kenyatta. Rundt 30&nbsp;000 kikuyufolk frå sentrale Kenya blei busette her. Grunnlegginga førte til at mange lokale innbyggjarar mista landområda sine. Det har vore etniske gnissingar her, som mellom anna førte til samanstøytar i 2013.

16. juni 2014 blei byen utsett for ei rekkje terroråtak frå den somaliske islamistgruppa al-Shabaab. Minst 48 menneske blei drepne. Åtaket skal ha vore ein hemn for at kenynaske styrkar hadde hjelpt styresmaktene i Somalia i kampen mot al-Shabaab, og for drap på muslimar.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mpeketoni|Mpeketoni]]» frå ,  den 10. desember 2014.*
Søre Stokken

**Søre Stokken** er den sørlegaste garden i Fitjar kommune. Neset som garden ligg på vert på Stord kalla Nordstokken, i motsetnad til neset Sørstokken, der Stord lufthamn, Sørstokken ligg. Dei to nesa dannar innløpet til Dåfjorden og her går kommunegrensa mellom Fitjar og Stord kommune. 

Sjølve garden grensar til Stokksundet i vest og Dåfjorden i aust, medan gardane Hovstad og Tislavoll ligg i nord. 

Dåfjord verft ligg på området. 

## Historie
Garden er ikkje gammal og var truleg først eit husmannsplass under Tislavoll. Garden vart truleg ein eigen gard tidleg på 1600-talet. Midt på 1600-talet låg garden øyde. 

Den første brukaren som er nemnt på garden var Tarald i 1657, som då var husmann. 

## Namn
Det er usikkert kva som er opphavet til namnet, men både Søre Stokken, Stokken i Stord kommune, som ligg kring 3 km lenger sør og Stokka i Bømlo kommune kan alle ha fått namn etter Stokksund, som er langt og beint og kan likne på ein stokk. Dette er derimot ei uvanleg samanlikning, og andre sund som heiter Stokksund er ikkje beine. Sundet har truleg fått namn etter stokkar som vart sett opp som seglmerke eller liknande. 

Gardsnamnet vart skrive Stoechen, Stoechenn, Stochen, Nord Stochen, Søre Stochen, Søre Stochen, Sør Stochen, Søre Stokken og Søndre Stokken. Daglegnamnet er Søre Stokkjen. 

## Kjelder
* 
* Stokken på norgeskart.no
Kanurifolk

**Kanurifolk** er ei folkegruppe frå området kring Tsjadsjøen i delstaten Borno nordaust i Nigeria og i tilstøytande delar av Niger, Tsjad og Kamerun. Kanurifolka var den viktigaste gruppa i det historiske kongedømet Bornu. Språket deira er kanuri, eit nilo-saharisk språk.

Det finst rundt 5 millionar kanurifolk. Dei fleste av dei bur i Nigeria, der det blei estimert at det fanst rundt 4,8 millionar i 2005.

Dei fleste kanurifolk er sunnimuslimar, og konverterte på 1100-talet. 

Kanuriane har tradisjonelt vore fastbuande, til forskjell frå nomadisk nabofolk som toubou og zaghawa.
Den viktigaste næringsvegen er jordbruk. Dei dyrkar gjerne hirse og durra for eige bruk og jordnøtter og bomull til eksport. Dei har også tradisjon for å fiska i området ved Tsjadsjøen, vunne ut salt og drive handel.

Den viktigaste kanuribyen er Maiduguri. Her har den tradisjonelle herskaren for folket, shehuen eller emiren av Borno, sete.

## Kjelder

*

----

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kanuri people|Kanuri people]]» frå , og «[[:sv:Kanuri|Kanuri]]» frå  den 11. desember 2014.*  
 
## Bakgrunnsstoff
Port Harcourt

**Port Harcourt** (igbo , *Iguocha* eller *Ugwuocha*; nigeriansk pidgin *Po-ta-kot*) er ein hamneby og delstatshovudstad delstaten Rivers i Nigeria. Han har rundt 1,1 millionar innbyggjarar (2005). Byen ligg ved ein av dei austlegaste munningsarmane til elva Niger, ca. 50 km inne i landet. 
Han blei skipa rundt ei hamn som blei bygd her i 1912, og kalla opp etter ein britisk den dåverande koloniministeren Lewis Harcourt.

Port Harcourt er ein viktig hamne- og industriby. Han er eit knutepunkt for samferdsle som også har ei internasjonal lufthamn. Byen har eit universitet frå 1971 som populært blir kalla UNIPORT.

Ein driv eksport av palmeolje, tømmer, kol, tinn og olje frå byen. Av industri kan mellom anna nemnast næringsmiddelindustri, fiskeforedling, oljeraffineri, papirindustri og metallindustri. Det ligg petroleumsraffineri med røyrledning frå uthamna Bonny. 

## Kjelder

*«Port Harcourt» (9. juli 2013), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 10. desember 2014.

## Bakgrunnsstoff
Ig Nobelprisen

**Ig Nobelprisane** er ein parodi på Nobelprisen og blir utdelt kvart år i bryjinga av oktober til ti merkverige eller banale forskingsresultat. Målet til Ig Nobelprisane er å «heidre forsking som først får folk til å le, og så til å tenkje». Prisane er til tider eit uttrykk for underfundig kritikk mot forskinga som er gjennomfør, men har òg vorte gjeve til dei som gjennom tilsynelatande absurd forsking har kunna hausta nyttig kunnskap. Dei er skipa til av det humoristiske forskingsmagasinet *[[Annals of Improbable Research]]* (*AIR*), og priseane blir delt ut av sanne Nobelprisvinnarar på ein seremoni ved Sanders Theater på Harvard University.

Namnet kjem av det engelske ordet *ignoble* (norsk: *uedel*) og *Nobelprisen*. Uttala under seremonien er /ɪɡnoʊˈbɛl/ for å spele på namnet Nobel, og ikkje som i *ignoble * på engelsk.

## Norske prisvinnarar
*2014 innan arktisk forsking gjekk til Eigil Reimers og Sindre Eftestøl frå Institutt for biovitenskap (UiO), for å ha studert fluktåtferda hos reinsdyr som ser menneske forkledde som isbjørnar.
* 2011 innan psykologi gjekk til Karl Halvor Teigen ved Universitetet i Oslo, for å ha studert kvifor folk sukkar i kvardagen, og korleis dette er kopla til dei kjenslemessige signala våre og som svar på vanskelege oppgåver.
* 1999 i medisin gjekk til Arvid Vatle fra Stord for grannsamt å ha studert kva slags flasker folk nyttar til urinprøvar i artikkel sin «Unyttig om urinprøver»
* 1996 i biologi til Anders Barheim og Hogne Sandvik fra Universitetet i Bergen for rapport sin om «Effekten av øl, kvitlauk og rømme på appetitten til iglar»
* 1996 i folkehelse gjekk til Harald Moi frå Oslo, saman med Ellen Kleist frå Nuuk i Grønland for rapporten sin om «Spreiing av gonoré via en oppblåsbar dokke».
* 1995 i folkehelse gjekk til Martha Kold Bakkevig frå Sintef Unimed i Trondheim, saman med Ruth Nielson frå Danmark, for den grundige undersøkinga si om korleis vått underty verkar inn på varmereguleringa og komforten til kroppen

## Notar

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Alpine greiner under Vinter-OL 2002

**Alpine greiner under Vinter-OL 2002** i Salt Lake City vart avvikla ved skisentera Snowbasin, Park City og Deer Valley, høvesvis 53 km i nordaust og 55 og 58 km aust for OL-byen. Utfor, super-G og kombinasjonsøvingane fann stad i Snowbasin, storslalåm i Park City og slalåm i Deer Valley. Dei ti tevlingane, fem kvar for både kvinner og menn, vart gjennomført i tida 10. - 23. februar 2002.

Janica Kostelić frå Kroatia vart den store forgrunnsfiguren med sine tre gullmedaljar, samt ein bronsemedalje. Norske Kjetil Andre Aamodt med to gullmedaljar og austerrikaren Stephan Eberharter med gull, sølv og bronse var dei fremste mannlege alpinistane i leikane.

## Menn
### Slalåm




**Dato:** 23. februar 
Start 2488 m, mål 2274 m
Høgdeskilnad: 214 m



### Storslalåm



**Dato:** 21. februar 
Start: 2510 m, mål: 2120 m
Høgdeskilnad: 390 m



### Super-G



**Dato:** 16. februar 
Start: 2596 m, mål: 1948 m
Løypelengd: 2&nbsp;018 m, høgdeskilnad: 648 m



### Utfor



**Dato:** 10. februar 
Start: 2831 m, mål: 1948 m
Løypelengd: 2&nbsp;860 m, høgdeskilnad: 883 m



### Kombinasjon



**Dato:** 13. februar (utfor) (slalåm)
Start: 2787 m, mål: 1948 m
Løypelengd: 2&nbsp;679 m, høgdeskilnad: 839 m
Start: 2113 m, mål: 1948 m
Høgdeskilnad: 165 m



## Kvinner
### Slalåm



**Dato:** 20. februar 
Start: 2488 moh, mål: 2274 moh
Høgdeskilnad: 214 m



### Storslalåm



**Dato:** 22. februar 
Start: 2510 moh, mål: 2120 moh
Høgdeskilnad: 390 m



### Super-G



**Dato:** 17. februar 
Start: 2548 moh, mål: 1948 moh
Løypelengd: 1&nbsp;944 m, høgdeskilnad: 600 m



### Utfor



**Dato:** 12. februar 
Start: 2748 moh, mål: 1948 moh
Løypelengd: 2&nbsp;694 m, høgdeskilnad: 80 m



### Kombinasjon



**Dato:** 14. februar (utfor) (slalåm)
Start: 2655 moh, mål: 1948 moh
Løypelengd: 2&nbsp;237 m, høgdeskilnad: 707 m
Start: 2100 moh, mål: 1948 moh
Høgdeskilnad:: 152 m
Nye klede

**Nye klede** er klede som ikkje er blitt brukt før. Dei blir i dag selde ferdigsydde på marknader og særleg i klesbutikkar. Tidlegare var det vanlegare å laga dei sjølv, eller få dei laga etter mål av ein skreddar eller sydame. Klede som ikkje er nye kan vera brukte klede som er arva og omsydde eller kjøpte brukt.

## Høve
I ulike tradisjonar kan det vera eller ha vore viktig å ha nye klede til særskilde høve, som høgtider, festar og overgangsseremoniar. 

I kristen kultur har det mellom anna vore vanleg å ha nye klede til høgtider som pinse og påske. Denne skikken er dokumentert i Storbritannia frå 1625 til 1985. Han var særleg viktig i Yorkshire og Lancashire i England, der kyrkjelydar kunne gå i *Whit Walks*, pinseopptog med musikk til i dei nye kleda sine. Sør i Yorkshire gjekk ungar på besøk til naboar for å visa fram dei nye kleda sine og kanskje få nokre pengar for det.  I Noreg har det lenge vore vanleg med nye klede til jul.

I jødisk tradisjon kan ein ha nye klede til rosj hasjanah (nyttår), men ein del sefardiske jødar vil unngå dette for ikkje å virka overtrygge på si eiga frelse.

I muslimsk tradisjon er det vanleg å ha eller gje nye klede til id, feiringa ved slutten av ramadan. For nokre er det rekna som lukkebringande å kjøpa alle kleda for det komande året i løpet av ramadan.

I hindutradisjon og andre indiske kulturelle hendingar kan ein gje og ha på seg nye klede til høgtider som dipavali, bihu, pongal, onam og sankranti. I buddhismen og tilknytte kulturar kan ein ha nye klede til høgtider som buddhistisk, kinesisk og vietnamesisk nyttår og losar.

Andre høgtider ein kan ha nye klede til er feiring av nasjonaldagar som 17. mai.

I overgangsseremoniar som namngjevingseremoniar, skulestart, konfirmasjon og bryllaup kan deltakarane gjerne ha nye klede. Ein utbreidd engelsk bryllaupstradisjon seier til dømes at ei brur skal ha «noko gammalt, noko nytt, noko lånt, noko blått». Sidan 1800-talet har det blitt stadig vanlegare å kjøpa ein spesialsydd ny brudekjole til bryllaupet som sidan sjeldan blir brukt om att.

## Sjå òg
*Keiserens nye klær

## Kjelder
Tanngnjost og Tanngrisne

**Tanngnjost og Tanngrisne** er to geitebukkar i norrøn mytologi som tilhøyrer toreguden Tor. Når det torna, var det dei som var ute og drog vogna til guden.

«Tanngnjost» kjem av *Tanngnjóstr* eller *Tanngiost*, 'den som skjer tenner', medan «Tanngrisner» kjem av *Tanngrisnir*, den som har glisne tenner'.

Bukkane er kjende frå sogene for at dei kan slaktast og etast, men deretter koma til live igjen når Tor svingar hammaren sin. I ei soge knekkjer guten  Tjalve eit bukkebein for å suga ut mergen, sjølv om han ikkje har love. Då Tor merkar at ein av bukkane haltar, tek han Tjalve og systera Roskva med til Åsgard som bot.

## Kjelder

*Jan-Erik Ebbestad Hansen og Kari Møller, *Norrøne myter og sagn* (Gyldendal, 1999)


**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tanngrisner og Tanngnjost|Tanngrisner og Tanngnjost]]» frå ,  den 11. desember 2014.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Snorre Sturlason: *[[Den eldre Edda]]*
Røydland

**Røydland**, òg skrive **Rydland** eller **Rødland**, er ein gard sør i Fitjar kommune. 

Garden grensar til Liarbø og Sæterbø i aust, til Tislavoll i vest, til Storavatnet i nord og til Stord kommune i sør. Røydlauselva dannar den nordlge grensa på austsida av Storavatnet til Årbø.

På området ligg Rydlandssaga, som ein køyrer forbi når ein passerer kommunegrensa mellom Fitjar og Stord langs Fv545. På området ligg òg ein nærbutikk. 

## Historie
Garden er truleg gammal. I Dalen, som går ned til Storavatnet, er det funne ei utbrend mannsgrav berre nokre meter frå vatnet. Her har ein funne spyd, øks, to bryner, ein ring og ein del rusta jern. Ein har òg funne ei skaftholsøks av stein på garden. 

Garden vart først nemnd i Bjørgyngar Kalfskinn, ei jordebok over geistleg gods frå 1300-talet. Garden høyrte då til Kristkyrkja i Bergen, men kom seinare inn under bispegodset i Bergen. Ved reformasjonen vart bispestolgodset overtatt av krona og vart kalla «Stigtens gods». I 1661 hadde Aksel Mowat teke over garden. Han selde til futen Iver Knudsen Gram i 1662. Tidleg på 1700-talet selde arvingane til futen partar til brukarane, som vart sjølveigarar. 

## Namn
Raudfarge i myrane på Røydland tyder på at det har vore myrmalm som i gammal tid vart kalla «raudi». Ein meiner at garden er kalla opp etter dette. 

Gardsnament har opp gjennom åra blitt skrive Ryghialande, Rødland, Roland, Rodlandt, Røllannd, Rødlandt, Rødlandtt, Rølannd, Røeland, Røedland, Røland, Ryeland, Ryland, Rylland, Rydland og Raudland. Daglegnamnet er Rødland. 

## Kjelder
* 
* Røydland på norgeskart.no
Grøftegravarfraktur

Ein **grøftegravarfraktur** er eit stabilt knokkelbrot gjennom ryggtaggen (*processus spinosus*) i ein ryggvirvel, oftast på høgd med sjette eller sjuande halsvirvel. Det er ein historisk yrkesskade som fekk mykje merksemd på 1930-talet, då grøftegravarar bygde vegar og grøfter i tung leire i mellom anna Australia og Tyskland. Dei brukte spadar til å kasta leire opp i lufta, ofte 300–450&nbsp;cm over hovudet. Stundom satt leiren fast i spaden, og den resulterande rørslemengda førte til brotet. Arbeidaren ville høyra ein liten knekklyd mellom skulderblada og kunne ikkje fortsetje arbeidet. Skaden var oftast veldig smertefull.

Skaden oppstår truleg som følgje av muskelstrekk med kraftoverføring gjennom bindeveva i ryggvirvelen. Den ofselege krafta trekker i ryggtaggen og skapar ein avulsjonsfraktur. Frakturen kan diagnostiserast med radiografi eller computertomografi.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Clay-shoveler fracture|Clay-shoveler fracture]]» frå ,  den 12. desember 2014.*
Pepi Stiegler

**Josef Stiegler**, kjend som **Pepi Stiegler**, () er ein austerriksk tidlegare skirennar frå Lienz i Tirol som vart olympisk meister under vinterleikane 1964 i Innsbruck.

## Idrett
Stiegler fekk sitt gjennombrot då han vann kombinasjonen under Lauberhornrenna i Wengen, etter å ha vorte nummer to i både utfor og slalåm. Under Vinter-OL 1960 i Squaw Valley få veker seinare tok han sølvmedaljen i storslalåm, fire tidels sekund bakom Roger Staub frå Sveits, og kom på femteplass i slalåm.

Vinteren 1964 lukkast Stiegler å vinne bronsemedaljen i storslalåm då vinterleikane vart arrangert i Innsbruck i Tirol. Her opplevde han høgdepunktet i sitt alpinliv då han kapra gullmedaljen i slalåm, sterkt utfordra av dei andre medaljevinnarane, Billy Kidd og Jimmie Heuga, begge frå USA.

## Ymse
Stiegler utvandra til USA i 1965, der han i Jackson Hole i Wyoming dreiv ein skiskule frå 1967 til -94. 

Han er far til den USA-amerikanske alpinisten Resi Stiegler som tevla på høgt internasjonalt nivå på 2000-talet.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Josef Stiegler|Josef Stiegler]]» frå ,  den 12. desember 2014.*
Thomas Stangassinger

**Thomas Stangassinger** () er ein austerriksk tidlegare skirennar frå Hallein i forbundslandet Salzburg som vart olympisk meister i slalåm i 1994 og vann FIS-pokalen som verdas beste slalåmrennar i 1999.

### Aktiv
Stangassinger fekk ein mislukka VM-debut då han deltok i kombinasjonen i Bormio i 1985. Tre år seinare tok han eit lite steg opp då han vart nummer 13 i same øvinga under Vinter-OL 1988 i Calgary.

Frå 1989-sesongen spesialiserte Stangassinger seg på slalåm. Han vart nummer ni i greina ved VM i alpine greiner 1989 i Vail i delstaten Colorado. Den 3. desember 1989 vann han i Canada sitt fyrste verdscuprenn. Gjennom ti sesongar sikra han seg til saman ti sigrar i verdscupen og i alt 37 pallplasseringar, alle saman, unnateke ein andreplass i kombinasjon, kom i slalåm.

Stangassinger tok sølvmedaljen ved VM i alpine greiner 1991 i Saalbach, berre Marc Girardelli frå Luxembourg rann fortare. To år seinare vart det bronse i yndlingsgreina då VM i alpine greiner 1993 vart avvikla i japanske Morioka. Han kom i mål 11 hundredels sekund bak gullmedaljør Kjetil Andre Aamodt frå Noreg, og sju hundredels sekund bak sølvvinnar Girardelli.

Høgdepunktet for Stangassinger kom under Vinter-OL 1994 på Lillehammer, der han triumferte i slalåmrennet framfor det italienske håpet, Alberto Tomba.

I sine tre siste store meisterskap vart Stangassinger nummer seks i slalåm både i VM 1997, OL 1998 og VM 1999. I 1999-sesongen vann han slalåm-biten av verdscupen i alpine greiner 1999, etter å ha vorte nummer to i kampen om FIS-pokalen dei ti føregåande sesongane, 1997 og 1998, samt i 1994-sesongen. Han la opp etter 2000-sesongen.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Thomas Stangassinger|Thomas Stangassinger]]» frå ,  den 12. desember 2014.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Anderl Molterer

**Andreas Molterer**, kjend som **Anderl Molterer**, () var ein austerriksk skirennar frå Kitzbühel som vann ein sølv- og ein bronsemedalje under Vinter-OL 1956, samt ein VM-bronse i 1954.

## Aktiv
Molterer deltok i VM i alpine greiner 1954 og tok ein bronsemedalje i storslalåm, i slalåm vart han nummer fem. Norske Stein Eriksen vann begge øvingane. To år seinare fekk Molterer sølvmedaljen i storslalåm då dei olympiske vinterleikane 1956 vart avvikla i Cortina d'Ampezzo, landsmannen Toni Sailer tok gullmedaljen. Nokre dagar seinare kom Molterer på bronseplass i utforrennet, på ny vann Sailer ein gullmedalje.

Ved VM i alpine greiner 1958 i Bad Gastein i heimlandet vart Molterer utan medalje, trass i jamne og gode prestasjonar. Han vart nummer fem i utfor, seks i storslalåm og åtte i slalåm, noko som gav han femteplassen i kombinasjonen. Under Vinter-OL 1960 i Squaw Valley var ein 12. plass i storslalåm hans beste prestasjon. 

## Næring
Deretter dreiv Molterer nokre sesongar som profesjonell alpinist i USA, der han også var skilærar. Sommaren 1966 grunnla han saman med Pepi Gramshammer og Erich Sailer eit turistsenter ved Red Lodge i delstaten Montana. I 1970 opna han ei sportsforretning i Aspen i delstaten Colorado som han dreiv i 17 år.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Anderl Molterer|Anderl Molterer]]» frå ,  den 12. desember 2014.*
Kraniebrot

**Kraniebrot** eller **kraniefraktur** er eit knokkelbrot i éin eller fleire av dei åtte knoklane som utgjer hjerneskallen i hovudskallen, og oppstår oftast etter stump traume. Viss slagkrafta er stor nok, kan knokkelen bryta i nærleiken av inntrykket og gjere skade på underliggjande strukturar som finst inni kraniet, som til dømes membranar, blodårer og hjernen, òg ved fråvær av brot. Eit brot i hovudskallen vert òg kalla **skallebrot** og **skallefraktur**.

Ukompliserte kraniebrot kan oppstå utan fysisk eller nevrologisk skade og er i seg sjølv ikkje av klinisk signifikans, men brot i friske knoklar tydar på at ei monaleg kraft har treft skallen, noko som aukar sjansane for tilknytt skade. Eit kraftig slag mot hovudet fører til hjerneristing, med eller utan tap av medvite.

Eit knokkelbrot i kombinasjon med overliggjande laserasjon som flengjer overhuden (*epidermis*) og hjernehinnene, eller som går gjennom bihòlene og mellomøyret slik at det ytre miljøet kjem i kontakt med kraniehòla, vert kalla eit «opent brot».

Det finst i hovudsak tre typar kraniebrot:
* **Lineært kraniebrot** — langsgåande brot
* **Impresjonsbrot** (inntrykkingsbrot) — skallen er inntrykt
* **Basisbrot** — brot i «golvet» av hovudskallen

Lineære kraniebrot er vanlegast og krev oftast ikkje intervensjon for sjølve brotet. Impresjonsbrot er oftast komminutte, med brotne fragment som er forskyvd innover. Dei krev oftast kirurgisk intervensjon for å reparere underliggande vev. Basisbrot oppstår i knoklane i basen av hovudskallen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Skull fracture|Skull fracture]]» frå ,  den 12. desember 2014.*
Alpine greiner under Vinter-OL 1994

**Alpine greiner under Vinter-OL 1994** på Lillehammer vart avvikla ved skisentera Hafjell i Øyer kommune og Kvitfjell i Ringebu kommune. Utfor og super-G-øvingane fann stad i Kvitfjell, storslalåm og slalåm i Hafjell. Kombinasjonsøvingane vart avvikla på begge stadene. Dei ti tevlingane, fem kvar for både kvinner og menn, vart gjennomført i tida 13. - 27. februar 1994.

Arrangørlandet Noreg fekk flest medaljar med sine fem (1-2-2), medan Tyskland for avgarde med flest gullmedaljar, tre stykke. Vreni Schneider frå Sveits vart forgrunnsfigur mellom kvinnene med sine tre medaljar i tre ulike valørar. Tyske Markus Wasmeier vart dobbelt gullvinnar med sine triumfar i super-G og storslalåm, og nordmannen Kjetil Andre Aamodt fekk med seg to sølvmedaljar og ein bronse.

## Menn
### Slalåm



Dato: 27. februar 
Stad: Hafjell
Start: 485 moh, mål: 258 moh
Løypelengd: 685 m, høgdeskilnad: 227 m



### Storslalåm



Dato: 23. februar 
Stad: Hafjell
Start: 725 moh, mål: 258 moh
Løypelengd: 1720 m, høgdeskilnad: 467 m



### Super-G



Dato: 17. februar 
Stad: Kvitfjell
Start: 823 moh, mål: 182 moh
Løypelengd: 2574 m, høgdeskilnad: 641 m



### Utfor



Dato: 13. februar 
Stad: Kvitfjell
Start: 1020 moh, mål: 182 moh
Løypelengd: 3035 m, høgdeskilnad: 838 m



### Kombinasjon



Dato: 24. februar (Utfor)/25. februar (Slalåm)
Utforløype: Kvitfjell
Start: 952 moh, mål: 182 moh
Løypelengd: 2829 m, høgdeskilnad: 770 m
Slalåmløype: Hafjell
Start: 453 moh, mål: 258 moh
Høgdeskilnad: 195 m



## Kvinner
### Slalåm



Dato: 26. februar 
Stad: Hafjell
Start: 453 moh, mål: 258 moh
Løypelengd: 611 m, høgdeskilnad: 195 m



### Storslalåm



Dato: 24. februar 
Stad: Hafjell
Start: 645 moh, mål: 258 moh
Løypelengd: 1370 m, høgdeskilnad: 387 m



### Super-G



Dato: 15. februar 
Stad: Kvitfjell
Start: 709 moh, mål: 182 moh
Løypelengd: 2035 m, høgdeskilnad: 527 m



### Utfor



Dato: 19. februar 
Stad: Kvitfjell
Start: 890 moh, mål: 182 moh
Løypelengd: 2641 m, høgdeskilnad: 708 m



### Kombinasjon



Dato: 20. februar  (Utfor)21. februar (Slalåm)
Utforløype: Kvitfjell
Start: 823 moh, mål: 182 moh
Løypelengd: 2418 m, høgdeskilnad: 641 m
Slalåmløype: Hafjell
Start: 424 moh, mål: 258 moh
Høgdeskilnad: 166 m



## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Olympische Winterspiele 1994/Ski Alpin|Olympische Winterspiele 1994/Ski Alpin]]» frå ,  den 13. desember 2014.*
Jadeidi-Makr

**Jadeidi-Makr** eller **Makr-Jadeidi** (hebraisk גֻ'דֵידָה-מַכְּר; arabisk مكر جديده) er ein arabisk lokal kommune som vart danna då to arabiske byar, Makr og Jadeidi, vart slått saman i 1990. Han ligg nokre få kilometer aust for byen Akko i Nord distrikt.

I følgje Israelsk statistisk sentralbyrå hadde den lokal kommunen i 2008 eit folketal på 18&nbsp;200, der 90% var muslimar og kring 10 % kristne.

Namnet Jadeidi tyder «den nye» og Makr tyder «hovudkvarter». Sistnemnde fekk dette namnet fordi han vart nytta som hovudkvarter for den romerske armeen under kringsetjinga av Akko.

Under namna *Makr Harsin* og *al Hudeidah*, vart Makr og Jadeidi nemnde som ein del av området til krossfararane under hudnaen mellom krossfararane basert i Akko og mamelukk-sultanen al-Mansur (Qalawun) som vart oppretta i 1283. 

Al-Makr vart erobra av det israelske forsvaret under den første delen av Operasjon Dekel, 8-14. juli 1948, og vart verande i unntakstilstand fram til 1966.

## Kjelder

## Sjå òg
* Arabiske stader i Israel
Stephan Eberharter

**Stephan Eberharter** () er ein austerriksk tidlegare skirennar frå Brixlegg i Tirol som vann verdscupen i alpine greiner både i 2002 og 2003. Han vann to gullmedaljar ved alpin-VM 1991 og ei i 2003, samt OL-gull i storslalåm i 2002. Til saman tok han åtte medaljar (4-3-1) i dei store meisterskapane i tida 1991-2003.

### Aktiv
Eberharter vann både super-G- og kombinasjon-tevlinga under VM i alpine greiner 1991 i Saalbach. Dei neste sesongane vart prega av fleire skadar og han makta sjeldan å hevde seg i verdscuprenn. Etter 1994-sesongen vart han vraka frå den austerrikske landslagstroppen.

Frå starten av OL-sesongen 1998 etablerte Eberharter seg i verdstoppen i fleire greiner. Under Vinter-OL 1998 i Nagano syrgde han for austerriksk dobbeltsiger i storslalåm då han tok sølvmedaljen, bakom  landsmannen Hermann Maier. Heilt på tampen av OL-sesongen, den 14. mars 1998, kunne han feire sin fyrste siger i verdscupen. Ved verdscupavslutninga i Crans-Montana vann han storslalåmrennet framom tre landsmenn.

Både under VM i alpine greiner 2001 og Vinter-OL 2002 vart Eberharter sølvvinnar i super-G; Daron Rahlves frå USA vart verdsmeister, medan norske Kjetil Andre Aamodt stakk av med OL-gullet. Før Eberharter tok sølvmedaljen, hadde han allereie vunne bronsen i OL-utforen. Fem dagar etter super-G-tevlinga sikra han seg gullmedaljen i storslalåmrennet og sat dermed att med tre OL-medaljar av tre ulike valørar.  

I dei fire sesongane 2001 til 2004 vart Eberharter anten nummer to eller ein i verdscupen i alpine greiner. Han vart ein suveren vinnar i den alpine verdscupen 2002, og triumferte med klar margin i verdscupen i alpine greiner 2003. I 2003-sesongen vart han også verdsmeister i super-G då VM i alpine greiner vart avvikla i St. Anton.

Eberharter vann til saman 29 renn i verdscupen, langt dei fleste i utfor, men òg nokre i super-G og storslalåm. Alle dei 18 utfortriumfane kom i sesongane 2001-04. Både i 2002, 2003 og 2004 vann han FIS-pokalen for beste utforrennar, dei to fyrste åra også som den beste super-G-utøvaren.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Stephan Eberharter|Stephan Eberharter]]» frå ,  den 12. desember 2014.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Julis

**Julis** (arabisk جولس, hebraisk ג'וּלִס) er ein drusarar-landsby og lokal kommune i Nord distrikt i Israel. 

## Etymologi
I følgje ei lokal segn kjem namnet frå «Julius,» namnet på den romerske kommandanten som slo leir i området. Andre meiner det kjem frå det arabiske ordet for «å sitje» - «jalis», sidan han ligg i lågare åsar enn dei kringliggande landsbyane, og dermed ser ut til å sitje. 

## Historie
I følgje osmanske skattelister frå 1596 hadde Julis ein hovudsakleg muslimsk folkesetnad med i alt 79 hushaldningar. Dei betalte skatt for kveite, bygg, «sommaravlingar», frukttre, og «geiter og bier». Julis hadde òg ei presse for olivenolje eller druesirup. På 1500-talet var det òg ein liten jødisk folkesetnad her.

Tidleg på 1700-talet var Julis ein av dei store bomullsprodusentane i området. Seinare på hundreåret var han ein av fem landsbyar i Sahil Akka *[[nahiya]]* (Akko-kysten), som var eigd av guvernøren i Akko, og var friteken frå dei vanlege osmanske skattane.

I 1875 vitja den franske oppdagaren Victor Guérin landsbyen, som han kalla *Djoules*. Han skreiv at «før eg kom til Julis kom eg til eit lite platå med mange cisterner. Cisternne og dei utskjerte steinen syner at staden er frå antikken.» Seint på 1800-talet vart Julis skildra som «ein landsby bygd av stein med kring 200 drusarars, omgjeve av oliven og dyrkbar mark.»

## Moderne tid

Julis vart erobra av det israelske forsvaret under Operasjon Dekel, 8-14. juli 1948. I motsetnad til mange av nabolandsbyane, fekk innbyggjarane lov å vere att i heimane sine.

Julis fekk status som lokal kommune i 1967. Folketalet mot slutten av 2007 var estimert til 5&nbsp;400. Alle innbyggjarane er drusarar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Julis|Julis]]» frå ,  den 13. desember 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*
*Cohen, A. (1973), *Palestine in the Eighteenth Century: Patterns of Government and Administration,* Hebraisk universitet, Jerusalem. Sitert i Petersen, (2001) 
*
*
*  s. 40
* Sitert i Petersen, 2001.
*
* 
*Petersen, Andrew (2001): *[http://www.amazon.com/dp/0197270115 A Gazetteer of Buildings in Muslim Palestine: Volume I (British Academy Monographs in Archeology)]*''

## Bakgrunnsstoff
*Velkomen til Julis
Ka'abiyye-Tabbash-Hajajre

**Ka'abiyye-Tabbash-Hajajre** er ein arabisk lokal kommune i Nord distrikt i Israel. Han fekk status som lokal kommune i 1996. I følgje Israelsk statistisk sentralbyrå (CBS), hadde han eit folketal på 4&nbsp;100 innbyggjarar i 2006. Vekstraten er 1,8%. Dei fleste innbyggjarane i landsbyen er muslimar.

## Sjå òg
*Arabiske stader i Israel

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ka&#39;abiyye-Tabbash-Hajajre|Ka&#39;abiyye-Tabbash-Hajajre]]» frå ,  den 13. desember 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Christian Pravda

**Christian Pravda** () var ein austerriksk skirennar som vart verdsmeister i utfor i svenske Åre i 1954. Han var fødd i Kufstein og døydde i Kitzbühel, 

## Aktiv
Pravda deltok i slalåmtevlinga under Vinter-OL 1948 i St. Moritz, men kom aldri til mål. To år seinare var han med til VM i alpine greiner 1950 i Aspen i den USA-amerikanske delstaten Colorado, der femteplassen i utforrennet vart hans beste plassering.
 
Under dei olympiske leikane 1952 i Oslo vann Pravda sølvmedaljen i storslalåm, 1,9 sekundar bakom olympiameister Stein Eriksen frå Noreg. Dagen etter tok Pravda bronsemedaljen i utfor, italienaren Zeno Colò vann føre Othmar Schneider, ein landsmann av Pravda.

Høgdepunktet opplevde Pravda då han under VM i alpine greiner 1954 i Åre vann gullmedaljen i utfortevlinga. I tillegg tok han sølvet i kombinasjonen og vart nummer fire i slalåm.

Etter å reklamert for eit fransk skimerke vart han utestengd frå idretten i eitt år og gjekk glipp av Vinter-OL 1956.

Frå 1951 til 1958 vann Pravda åtte austerrikske meisterskap; tre i slalåm, to både i storslalåm og i kombinasjon, samt eitt i utfor. Han la opp som aktiv FIS-løpar i 1959. Fram til byrjinga av 1970-åra arbeidde han som skilærar i USA, flytta så heim til Kitzbühel i Tirol.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Christian Pravda|Christian Pravda]]» frå ,  den 13. desember 2014.*
Basisfraktur

**Basisfraktur** eller **basisbrot** er eit knokkelbrot i golvet (basen) av hovudskallen, og inneberer oftast tinningbeinet, bakhovudbeinet, kilebeinet og/eller silbeinet.

Basisfraktur er uvanleg, og oppstår i ca. 4% av alvorlege hovudskader.

Brotet kan føre til flengjing i hinnene rundt hjernen og resulterande lekkasje av cerebrospinalvæske (CSV). Lekkasjen kan samle seg i mellomøyret og dryppe ut av den perforerte trommehinna (otorré), eller renne inn i nasesvelget (*nasofarynx*) via øyretrompeten, og skape saltsmak i munnen. Cerebrospinalvæske kan dryppe frå nasa (rhinoré) ved brot i fremre skallebasis, og utvise haloteikn. Alle desse teikna er karakteristiske for basisfraktur.

## Sjå òg
* kraniebrot

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Basilar skull fracture|Basilar skull fracture]]» frå ,  den 13. desember 2014.*
Kafr Manda

**Kafr Manda** eller **Kfar Menda** (arabisk كفر مندا}}, hebraisk כַּפְר מַנְדָא) er ein arabisk by i Nedre Galilea i fjellsida av Atzmon i Nord distrikt i Israel. Kafr Manda ligg 16&nbsp;km nordvest for byen Nasaret. Han hadde eit folketal på 15&nbsp;000 i 2005, hovudsakleg muslimske arabarar.

## Historie
### Før-osmansk tid
Landsbyen ligg på ein gammal stad på ein låg ås. Det er gjort funn frå antikken her, mellom anna to bitar av søyler og kapitel.

I følgje den muslimske vitskapsmann Yaqut al-Hamawi på 1200-talet, 
Kafr Manda ligg mellom Akko og Tiberias og vert òg kalla Midian. Grava til kona til Moses ligg her. Ved Kafr Mandah kan ein òg sjå gravene til to av sønene til Jakob, Asher og Nafthali vert det sagt. 

### Osmansk tid
I 1596 var Kafr Manda oppført i osmanske skattelister som ein del av Tabariyya *[[nahiya]]* i Safad liwa. Han hadde ein heilt muslimsk folkesetnad som bestod av 93 hushaldningar og 11 ungkarar. Skattar vart betalte for kveite, bygg, oliventre,  bomull, soghum, geiter og/eller bikubar, og ei presse for oliven eller druer.

I 1875 skreiv den franske oppdagaren Victor Guérin at landsbyen hadde kring 400 innbyggjarar, alle muslimar.

I 1881 skildra Palestine Exploration Fund i *Survey of Western Palestine* Kefr Menda som ein «leirsteinslandsby ved foten av Jebel ed Deibebeh, med kvit *muqam* i seg. Folkesetnaden er gjeven som 200 sjeler.»

### Det britiske mandatet
I folketeljinga i 1922 utført av Dei britiske mandatstyresmaktene, hadde Kufr Manda eit folketal på 428, alle muslimar.  I folketeljinga i 1931 var folketalet i Kafr Manda, i lag med den arabiske el Hujeirat, totalt 975, alle muslimar, i 187 folkesette hus.

I 1945 var folketalet i Kafr Manda 1&nbsp;260, alle arabarar, som eigde 14&nbsp;935 dekar land, i følgje ei offisiell landmåling. 795 dekar var plantasjar og irrigert land, 7&nbsp;960 for korn, medan 47 dekar vart utbygd (urbant) land.

### Under Israel
I krysset mellom Akko og Nasaret vart Kafr Manda kringsett av den framrykkande israelske hæren under Operasjon Hiram, 29-31. oktober 1948. Mange av innbyggjarane i landsbyen flykta nordover, men somme vart verande att og vart ikkje forviste av dei israelske soldatane. Byen vart verande i unntakstilstand fram til 1966. Han fekk lokal kommunestatus i 1973. Sidan då har vegane vorte asfalterte, skular er bygd og infrastruktur som kloakk, elektrisitet og vatningssystem er utbygd.

## Sjå òg
* Arabiske stader i Israel

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kafr Manda|Kafr Manda]]» frå ,  den 13. desember 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*
*  
*  
* 
* 
* 
*
*
*, London

## Bakgrunnsstoff
*Yigal Alon Museum  
*Manda
*Velkomen til Kafr Manda
Ludwig Leitner

**Ludwig Leitner** () var ein austerriksk-vesttysk skirennar, fødd og død i Mittelberg i Vorarlberg, som vart verdsmeister i kombinasjon under dei olympiske leikane i Innsbruck i 1964.

## Aktiv
Leitner representerte Austerrike då han deltok i VM i alpine greiner 1958 i Bad Gastein, der han vart som best nummer ni i slalåm. Året etter fekk han tysk statsborgarskap og representerte sidan Vest-Tyskland. Under Vinter-OL 1960 i Squaw Valley kom han på fjerdeplassen i slalåm, eitt tidels sekund bakom bronsevinnar Charles Bozon frå Frankrike. I VM i alpine greiner 1962 i Chamonix vart Leitner nummer fem i slalåm. Han presterte såpass bra i dei andre øvingane at han fekk bronsemedaljen i kombinasjonen.

Under dei olympiske vinterleikane 1964 i Innsbruck kom Leitner på femteplass både i slalåm og utfor, og vart nummer åtte i storslalåm. Samanlagt gjorde desse tre prestasjonane at Leitner kunne innkassere eit VM-gull i kombinasjon, ei grein som ikkje stod på OL-programmet.
 
I 1966 vart Leitner nummer fem i slalåm for tredje gong på rad i eit stort skimeisterskap. Ved meisterskapen i Chile tok han også ein kombinasjonsmedalje for tredje gong på rad, som i 1962 i ein bronsemedalje. To år seinare enda han på tolvteplassen både i slalåm og utfor under Vinter-OL 1968 i Grenoble.

## Ymse
Leitner var i 1969 «stand-in» for hovudrolle-spelaren George Lazenby i filmen *[[James Bond]] i hemmelig tjeneste*.

Leitner dreiv eit hotell i heimstaden Mittelberg, ein landsby som har vegsamband med Tyskland, men ikkje med resten av Austerrike.

## Kjelder

**Sportsboken*, aktuelle årgangar
**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Ludwig Leitner|Ludwig Leitner]]» frå ,  den 13. desember 2014.*
Markus Wasmeier

**Markus Wasmeier** () er ein tysk tidlegare skirennar frå Schliersee i Bayern som vann to OL-gull på Lillehammer i 1994 og VM-gull i storslalåm i 1985.

### Aktiv
Wasmeier overraska stort då han vart verdsmeister i storslalåm ved VM i alpine greiner 1985 i Bormio. Eitt år seinare, den 9. februar 1986, vann han sine to fyrste renn i verdscupen i alpine greiner i franske Morzine. Han sigra då i eit kombinasjonsrenn og eit super-G-renn. Fram til januar 1992 vann han ytterlegare sju verdscuprenn, fem av triumfane kom i super-G og to i utfor.

Wasmeier tok bronsemedaljen i super-G ved alpin-VM 1987 i Crans-Montana i Sveits. I 1987-sesongen kapra han FIS-pokalen som beste super-G-utøvar i verdscupen. Både i 1986 og 1987 vart han nummer tre i verdscupen i alpine greiner.

Under Vinter-OL 1994 på Lillehammer vann Wasmeier to gullmedaljar, fyrst i super-G og så i storslalåm. Dermed var han både verdsmeister og olympisk meister i storslalåm, ei grein han aldri vann eit verdscuprenn i. Etter OL-sesongen la Wasmeier opp som alpinist.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Markus Wasmeier|Markus Wasmeier]]» frå ,  den 13. desember 2014.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Piero Gros

**Piero Gros** () er ein italiensk tidlegare skirennar, frå Sauze D'Oulx i provinsen Torino, som vann Verdscupen i alpine greiner 1974 og vart olympisk meister i slalåm under Vinter-OL 1976 i Innsbruck.

## Aktiv
Gros slo gjennom i desember 1972 då han vann sine to fyrste sigrar i verdscupen, ein i storslalåm og ein i slalåm. Fram til januar 1975 vann han i alt 12 verdscuprenn, sju i storslalåm og fem i slalåm.

Ved VM i alpine greiner 1974 i St. Moritz fekk Gros bronsemedaljen i storslalåm, slått av landsmannen Gustav Thöni og austerrikaren Hansi Hinterseer. To år seinare vann Gros gullmedaljen i slalåmrennet under dei olympiske vinterleikane i Innsbruck, der Gustav Thöni ordna italiensk dobbeltsiger.

Ettersom svensken Ingemar Stenmark hadde etablert seg som den fremste slalåm- og storslalåm-utøvaren i verda, var det ein opptur for Gros å vinne sølvmedaljen då VM i alpine greiner 1978 fann stad i Garmisch-Partenkirchen. Fire år etter kom Gros på sjetteplassen i slalåm under alpin-VM i Schladming. Han la bort konkurranseskia etter 1982-sesongen.

## Kjelder
* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Piero Gros|Piero Gros]]» frå ,  den 13. desember 2014.*