open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Edinburgh International Harp Festival

**Edinburgh International Harp Festival** er ein årleg harpefestival som blir halden i Edinburgh i Skottland. Han omfattar konsertar, verkstader og kurs for harpe, i tillegg til ei av dei største utstillingane av harpemakarar i verda. Festivalen blir organisert og promotert av The Clarsach Society, to fast tilsette og ei rekkje frivillige. Festivalen blir halden i april kvar år, og tiltrekkjer seg over 500 harpistar frå over 25 land.

## Historie
Harpemakarane Pilgrim Harps heldt den fyrste festivalen, som då blei kalla Celtic Harp Festival, i 1982, på same tid som den seinare nedlagde Edinburgh Folk Festival. Etter to år gjorde den raske veksten til det som no hadde blitt Edinburgh Harp Festival at ein trengde meir middel og hjelp til å drive han. Pilgrim Harps heldt fram med å støtya festivalen, men overførte leiinga til Edinburgh-greina til Clarsach Society. I 1991 overførte Edinburgh-greina ansvaret til foreldraorganisasjonen, The Clarsach Society. Festivalen har vore halden kvart år sidan han blei grunnlagd, men blei halden virtuelt i 2020 og 2021 på grunn av koronapandemien. I 2022 kom festivalen tilbake i eit hybridformat, med både virtuelle og personlege arrangement, og flytta til George Watson's College etter 20 år ved Merchiston Castle School.

I 2002 endra festivalen namn til Edinburgh International Harp Festival for å anerkjenna det aukande talet på internasjonale utøvarar og deltakarar som kom til arrangementet.

I 2006 sette festivalen ein verdsrekord godkjend av Guinness rekordbok for «største harpe-ensemble» då han samla ei gruppe på 201 harpistar som spelte saman.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Edinburgh International Harp Festival|Edinburgh International Harp Festival]]» frå ,  den 29. august 2023.*
Sìleas

**Sìleas** (uttalt *sheelis*) er ein skotsk harpeduo sett saman av Patsy Seddon, som speler elektrisk harpe og tarmstrengharpe, og Mary Macmaster, som speler elektrisk harpe og metallstrengsharpe. Duoen syng på gælisk og engelsk.

Namnet på gruppa er forklart på baksida til debutalbumet, *Delighted with Harps*. Sìleas na Ceapaich var ein gælisk diktar på 1700-talet. Lovprisinga hennar av harpemusikk førte til at Seddon og Macmaster tok «Sìleas» som gruppenamn.

Duoen blei innført i Scottish Traditional Music Hall of Fame i 2013.

MacMaster og Seddon blei seinare med på å skipa folkegruppa The Poozies.

## Diskografi

* *Delighted with Harps* (Lapwing, 1986)
* *Beating Harps* (Green Linnet, 1987)
* *Harpbreakers* (1990)
* *File Under Christmas* (1991)
* *Play on Light* (1996)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sìleas|Sìleas]]» frå ,  den 30. august 2023.*
Huvøyna

**Huvøyna** eller **Huøyna** er ei øy i Solund kommune i Vestland, på nordsida av Sula. Øya er veglaus.

Det var husmannsplassar på Huvøyna iallfall sidan tidleg på 1800-talet. Ved folketeljinga i 1900 budde det 18 personar her.

## Kjelder

* Alf Steinsøy, *Solund - Gards- og ættesoge til 1982, bd. II* (Solund Sogenemnd, 1982)
Paktarholmen

**Paktarholmen**, eldre **Vassøyholmen** er ein holme i Solund kommune i Vestland, på nordsida av Sula. Paktarholmsundet skil holmen frå Huvøyna. Holmen er veglaus.

Frå rundt midten av 1800-talet var det ein husmannsplass på holmen. Ved folketeljinga i 1900 budde det fire personar her.

## Kjelder

* Alf Steinsøy, *Solund - Gards- og ættesoge til 1982, bd. II* (Solund Sogenemnd, 1982)
Buskøyna

**Buskøyna** er ei øy nord i Solund kommune i Vestland. Øya er litt over 2,5 kilometer lang frå nord til sør og ein halv kilometer frå aust til vest. Ho er utan vegsamband. Rutebåt frå Saltskoren til Hersvik på Sula stoppar her ved tinging. 

Eit tidlegare namn på øya var *Refsøen*. Dette namnet kan tyde på at øya har vorte brukt til avrettingsstad for forbrytarar.

**Folketalsutvikling:**

Ishavsskuta «Buskø», ei av dei 5 fangstskutene som kom vekk i Vestisen i april 1952, hadde namnet frå Buskøyna. Første eigar, i 1926, var A/S Jan Hess, Florvåg/Buskøy. Tilknytning til denne øya var opphav til namnet.
Då ho forliste var ho heimehøyrande på Vartdal på Sunnmøre, og hadde fiskerimerket M 17 VD.
  
## Kjelder

* Alf Steinsøy, *Solund - Gards- og ættesoge til 1982, bd. II* (Solund Sogenemnd, 1982)
Archive.today

**archive.today** (òg kjent som **archive.ph** og **archive.is**) er ein arkiveringsnettstad som lagrar augneblinkbilde av nettsider. Han har støtte for JavaScript-tunge nettsider som Google Maps og progressive webapplikasjonar som Twitter. Arkivet opprettar to augneblinkbilde: Ein replikasjon av den opphavlege nettsida, og dessutan ein skjermdump. Nettstaden blei opphavleg grunnlagd i 2012 som archive.today, men bytta namn i 2015 til archive.is. I 2019 byrja ei utfasing av archive.is-domenet til fordel for dagens archive.today-spegel.

## Funksjonalitet
Archive.today bruker «headless browsing» for å ta opp dei omgivande ressursane som trengst for å fanga augneblinkbildet av høg kvalitet, og opprettar eit PNG-bilde for å gje ei statisk og ikkje-interaktiv visualisering av nettsida.

I motsetnad til søkerobotar som Wayback Machine, lagrar archive.today berre individuelle sider etter eksplisitte brukarspurnader, og respekterer derfor ikkje robots.txt-filer. På grunn av dette kan ikkje nettsideeigarar fjerna innhald.

Sidan juli 2013 har archive.today støtta Memento Projects programmeringsgrensesnitt (API).

Veesp hostar archive.today. Nettstaden var verna av Cloudflare frå 16. august 2018 til 2. september 2018.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Archive.is|Archive.is]]» frå ,  den 31. august 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Vassøyna i Solund

**Vassøyna** er ei øy i Solund kommune i Vestland, på nordsida av Sula, mellom Huvøyna og Buskøyna. Øya er litt over ein kilometer lang frå nord til sør. Ho er veglaus.

Øya vart busett seinast tidleg på 1700-talet.

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder

* Alf Steinsøy, *Solund - Gards- og ættesoge til 1982, bd. II* (Solund Sogenemnd, 1982)
Færøyna

**Færøyna** er ei øy nord i Solund kommune i Vestland. Øya er tre kilometer lang nord-sør og 1,5 kilometer brei på det breiaste. Ho er veglaus. Rutebåt frå Saltskoren til Hersvik på Sula stoppar her ved tinging. Øya har vore busett iallfall sidan mellomalderen. Ho fekk elektrisk kraft i 1951. I 1963 vart det bygd ein molo som betra hamna på vestsida av øya.

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder

* Alf Steinsøy, *Solund - Gards- og ættesoge til 1982, bd. II* (Solund Sogenemnd, 1982)
Saltskoren

**Saltskoren** er ei øy nord i Solund kommune i Vestland, vest for Færøyna. Ho er veglaus. Det går rutebåt frå Saltskoren til Hersvik på Sula ved tinging. 

Saltskoren vart busett rundt 1850. Ved folketeljinga i 1900 budde det 12 personar her.

## Kjelder

* Alf Steinsøy, *Solund - Gards- og ættesoge til 1982, bd. II* (Solund Sogenemnd, 1982)
Kvaløyna

**Kvaløyna** er ei øy nordvest i Solund kommune i Vestland. Det smale og grunne Kvaløysundet skil ho frå den større naboøya Ospa. Begge desse øyane er veglause og utan busetjing. 

Kvaløyna vart busett på 1870-talet, då det vart oppretta ein husmannsplass her. Ved folketeljinga i 1900 budde det tre personar her. Øya var berre busett i ein generasjon - dei første busetjarane flytta frå øya att i 1920 og tok med seg husa sine. Sidan har øya ikkje hatt fast busetjing.

## Kjelder

* Alf Steinsøy, *Solund - Gards- og ættesoge til 1982, bd. II* (Solund Sogenemnd, 1982)
Kvaløy

**Kvaløy** kan vere fleire stader:

* Kvaløya i Austevoll
* Kvaløya i Finnmark, i Hammerfest kommune
* Kvaløya i Frøya kommune i Sør-Trøndelag
* Kvaløyna i Solund
* Kvaløya i Tromsø kommune
* Nordkvaløya (Nord-Kvaløya) - ei øy i Karlsøy kommune i Troms fylke.
Gåsværet

**Gåsværet** er ei øygruppe i havgapet, nordvest i Solund kommune i Vestland. Den største øya er rundt 1 kilometer lang nord-sør og rundt ein halv kilometer brei. Her har det vore fast busetjing sidan midten av 1700-talet. I 1767 vart det gitt løyve til å oppretta ein gjestgjevarstad på øya. Det går rutebåt frå Gåsværet til Hardbakke på Sula ved førehandstinging.

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder

* Alf Steinsøy, *Solund - Gards- og ættesoge til 1982, bd. I* (Solund Sogenemnd, 1982)
Florence Farr

**Florence Beatrice Emery**, fødd *Farr*, () var ein britisk West End-skodespelar, komponist og regissør. Ho var òg ein kvinnerettsaktivist, journalist, pedagog, songar, forfattar og dessutan leiare for den okkulte ordenen Golden Dawn. 

Farr var ein gang elskarinna til dramatikaren George Bernard Shaw. Ho var venn og samarbeidspartnar med nobelpristvinnaren William Butler Yeats, diktaren Ezra Pound, dramatikaren Oscar Wilde, kunstnarane Aubrey Beardsley og Pamela Colman Smith, mystikaren Arthur Edward Waite, teaterprodusenten Annie Horniman, og mange andre lærde i fin de siècle-krinsane i London. Sjølv om ho ikkje var så kjend som nokre av sine samtidige, var Farr ein førstebølgjefeminist på det seine 1800- og det tidlege 1900-talet. Ho arbeidde mellom anna for røysterett, likskap i arbeidslivet og likt vern under lova for kvinner. Ho skreiv ei bok og mange artiklar i intellektuelle tidsskrift om rettar for «den moderne kvinna».

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Florence Farr|Florence Farr]]» frå ,  den 1. september 2023.*
Lyceum Theatre i London

**Lyceum Theatre** (/laɪˈsiːəm/) er eit West End-teater som ligg i City of Westminster, på Wellington Street, like utanfor Strand i sentrale London. Det har ein setkapasitet på 2100. Opphavet til teateret blir datert til 1765. Samuel Arnold hadde leiinga av teateret frå 1794 til 1809, og han var vert for ei rekkje ulike typar underhaldning, blant anna eit sirkus produsert av Philip Astley, eit kapell, og den fyrste voksverkutstillinga til Madame Tussauds i London. Frå 1816 til 1830 var bygningen **The English Opera House**. Etter ein brann blei huset bygd opp igjen og opna på nytt den 14. juli 1834 etter eit design av Samuel Beazley. Bygningen er einaståande i at  han har ein balkong som heng over galleriet (*dress circle*). Han blei bygd av partnarskapet Peto & Grissell. Teateret spelte no mellom anna opera, dramatiseringar av verka til Charles Dickens og «faerie extravaganzas» av James Planchés.

Frå 1871 til 1902 opptredde Henry Irving ved teateret, særleg i Shakespeare-produksjonar, vanlegvis med Ellen Terry som motspelar. I 1904 blei teateret nesten fullstendig ombygd og rikt dekorert i rokokkostil av Bertie Crewe, men ein heldt på Beazley sin fasade og store portiko. Det blei spelte mest melodrama i dei neste tiåra. Bygningen blei stengt i 1939 og skulle rivast, men blei redda og gjort om til dansehalla for Mecca i 1951, med namnet **Lyceum Ballroom**, der mange kjende grupper spelte. Bygningen blei stengd i 1986, men restaurert til teaterbruk i 1996 av Holohan Architects. Sidan 1999 har teateret synt musikalen *The Lion King*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lyceum Theatre, London|Lyceum Theatre, London]]» frå ,  den 31. august 2023.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
***Earl, John & Michael Sell, *The Theatres Trust Guide to British Theatres 1750–1950* pp.&nbsp;123–4 (Theatres Trust, 2000) 

## Bakgrunnsstoff

*
Narve Nordås

**Narve Gilje Nordås** () er ein norsk friidrettsutøvar frå Klepp i Rogaland. Han vann bronsemedaljen på 1500 meter under VM i friidrett 2023. Nordås vart noregsmeister på 5&nbsp;000 meter i 2020 og 2021, samt på 1500 m i 2023. Han er medlem i Sandnes Idrettslag.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Narve Gilje Nordås|Narve Gilje Nordås]]» frå ,  den 1. september 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
Leontopithecus caissara

***Leontopithecus caissara***, «svarthovudløveape», er ein liten løveapeart i silkeapefamilien, Callitrichidae. Det spesifikke namnet *caissara* er ein referanse til *caicaras*, folkesetnaden på Superagui-øya. Arten er sterkt trua (EN)  og er endemisk for kystskogar i det søraustlege Brasil. Den totale bestanden er truleg inntil 400 individ, eller maksimalt 250 vaksne individ. 

*L. caissara* vart ikkje kjend som art før i 1990 då to brasilianske forskarar skildra arten basert på individ frå øya Superagui i den brasilianske delstaten Paraná. Kort tid etter vart ytterlegare populasjonar oppdaga på det tilstøytande fastlandet i Paraná og heilt sør i delstaten São Paulo.

## Skildring

Arten har generelt gylden-oransje pels med kontrastfullt svart hovud, bein og hale. Kroppslengda er rundt 30,5 cm halen ikkje medrekna, og kroppsvekta ca. 0,6 kg. Halen kan bli over 40 cm lang. 

Populasjonen på fastlandet føretrekkjer sumpete og overfløymt sekundærskog som habitat. På Superagui bruker dei hovudsakleg høg låglandsskog og arboreal *[[restinga]]*, det vil seie kystskog på sandjord, som primærhabitat. Begge populasjonane er avgrensa til lågtliggjande område ved kysten under 40 moh.

### Åtferd

*L. caissara* er ein art som lever i tre og et først og fremst små frukter og virvellause dyr som insekt, edderkoppar og sniglar. Dei er også kjende for å drikke nektar, ete dei unge blada av *Bromelia* og å ete sopp. 

Denne løveapa lever i utvida familiegrupper med 2-8 medlemmer. Innanfor desse familiane er det normalt berre éi hoe som blir drektig per sesong. Fødslar skjer vanlegvis frå september til mars, og hoer føder vanlegvis tvillingar. Sosial interaksjon er ein nøkkelkomponent for å halde oppe eit reproduktivt system som dette. Pelsstell er den vanlegste observerte forma for sosial åtferd mellom individ i gruppa, spesielt innanfor paret.

### Trugsmål
Tap av habitat er det største trugsmålet mot denne arten. Grunnen er at populasjonen er låg, 400 individ totalt, omtrent halvparten er kjønnsmodne, og dei har ein sær og spesifikk habitatpreferanse.  
Oppdeling, reduksjon og degradering av habitatet, urban ekspansjon kan skje gjennom utvikling av landbruk og utvinning av palmehjarte. Arten er også trua av jakt og ikkje-planlagt økoturisme.

## Verne- og bevaringsprosjekt
*L. caissara* er oppført som sterkt trua (EN) av Verdas naturvernunion, IUCN, inkludert i 'Endangered Species Act' og er oppført på CITES-vedlegg I. 

Superagüi nasjonalpark dekkjer dei fleste av habitata til *L. caissara*, inkludert Superagui-øya og tilstøytande fastlandsdelar av delstaten Paraná. Nasjonalparken er 340 km2 stor og *L. caissara* er ein av dei endemiske artane som blir brukte som ei bevaringseining for forvaltning av parken. Populasjonen innanfor delstaten São Paulo er òg verna.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Superagüi lion tamarin|Superagüi lion tamarin]]» frå , den 1. september 2023*

;Referansar

## Bakgrunnsstoff
*
Daløyna

**Daløyna** eller **Rånøyna** er ei øy vest i Solund kommune i Vestland, mellom Steinsundøyna og Ytre Sula. Øya har vegsamband over bru via Steinsundøyna til Sula i aust. Bilferjesambandet Daløy-Haldorsneset knyter øya til Ytre Sula i vest.

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder

* Alf Steinsøy, *Solund - Gards- og ættesoge til 1982, bd. I* (Solund Sogenemnd, 1982)
Steinsøyna ved Ytre Sula i Solund

**Steinsøyna** er ei øy vest i Solund kommune i Vestland, nord for Ytre Sula. Øya er veglaus. Ved folketeljinga i 1900 budde det seks personar her.

## Kjelder

* Alf Steinsøy, *Solund - Gards- og ættesoge til 1982, bd. I* (Solund Sogenemnd, 1982)
Steinsøyna

**Steinsøyna** kan vere fleire stader:

* Steinsøyna ved Buskøyna i Solund
* Steinsøyna ved Ytre Sula i Solund
Frank Siebeck

**Frank Siebeck** () er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar som representerte Aust-Tyskland. Han vart i 1971 europameister på 110 meter hekk.

Sommaren 1970 sette Siebeck landsrekord på korthekken med 13,5 sekund då han vart austtysk meister i Erfurt. Den 30. mai 1971 forbetra han rekorden til 13,4 i Jena. Ut i august vann han gullmedaljen då EM i friidrett 1971 i Helsinki. Han vart klokka inn på den elektronisk tida 14,00 sekund, ni tidels sekund framom briten Alan Pascoe. Midt i juni 1972 flytta Siebeck landsrekorden til 13,3 sekund ved eit stemne i Potsdam. Under dei olympiske sommarleikane i München i september måtte han nøye seg med femteplassen etter eit finaleløp på 13,71. Eit halvt år seinare sigra Siebeck på 60 meter hekk ved innandørs-EM i Rotterdam, tid 7,71 sekund. Året etter mislukkast han heilt i finalen på 110 meter hekk ved EM i friidrett 1974 i Roma, enda desidert sist av dei åtte finalistane. 10. juli 1976 fekk han i Berlin notert livsbeste 13,38 sekund, men under Sommar-OL 1976 rauk han ut or tevlinga i semifinalen.

## Kjelder

*Frank SIEBECK | Profile | World Athletics
**Friidrott-71*, *Friidrott-72* og *Friidrott-73*, bøker på svensk.
Mona-Lisa Pursiainen

**Eivor Mona-Lisa Pursiainen**, fødd **Strandvall**, () var ein finsk sprintar frå Kronoby som vann bronsemedaljen på 200 meter ved EM i friidrett 1974, der ho også fekk sølv med det finske mannskapet i 4 x 400 meter stafett. 

## Karriere
Strandvall/Pursiainen vann 14 individuelle gullmedaljar i finske meisterskap. Ni kom på 100 meter i periodane 1967–1970 og 1973–1977, fire på 200 meter i perioden 1967–1970 og eitt på 400 meter i 1970. I tillegg var ho med på å vinne 12 gullmedaljar i stafettløp. Frå 1966 til 1978 deltok ho i samtlege landskampar mellom Finland og Sverige.

Pursiainen var på sitt aller beste i 1973. Ved universiaden i Moskva sigra ho både 100 meter og 200 meter. Vinnartida 22,39 sekund på 200 meter er framleis finsk rekord, femti år seinare. Under europameisterskapen 1974 i Roma sprang ho inn til bronse på 200 m og sjetteplass på 100 m. I den avsluttande 4 x 400 m stafett tok ho seg av den andre etappen då Finland kom i mål til sølv.

Ho deltok også i EM i friidrett 1969 i Aten, EM i friidrett 1971 i Helsinki, Sommar-OL 1972 i München og Sommar-OL 1976 i Montréal, utan å kvalifisere seg til ein individuell finale. I 4 × 400 meter stafett var ho derimot med på å springe Finland til åttandeplass i 1969, sjuandeplass i 1971 og 1972 og sjetteplass i 1976.

Purisiainen sette 21 finske rekordar, fordelt på distansane 100, 200 og 400 meter. I 1973 vart ho kåra til årets idrettsutøvar i Finland, som den aller fyrste kvinna.

Pursiainen døydde av brystkreft, etter å ha vore sjuk i fleire år.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:fi:Mona-Lisa Pursiainen|Mona-Lisa Pursiainen]]» frå ,  den 2. september 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
Pirkko Helenius

**Pirkko Kaarina Helenius** () er ein finsk tidlegare friidrettsutøvar frå Helsinki. Ho tevla både i lengdehopp, sprintløp og femkamp. I 1974 vann ho bronsemedaljen i lengde-tevlinga ved europameisterskapen i Roma.

Helenius vart finsk meister i lengdehopp i 1969, 1970, 1974 og 1977. Åra 1969 og 1970 vart ho i tillegg finsk meister i femkamp. Under EM i friidrett 1974 presterte ho livsbeste 6,59 meter i lengdefinalen og la dermed beslag på bronseplassen i øvinga.

## Kjelder
*World Athletics

**Denne artikkelen bygger på «[[:fi:Pirkko Helenius|Pirkko Helenius]]» frå ,  den 2. september 2023.*
Rauli Pudas

**Rauli Antero Pudas** () er ein finsk tidlegare stavhoppar frå Alavieska. Han vann bronsemedaljen ved EM i friidrett 1978 i Praha.

Pudas vart i 1978 nasjonal meister i hallmeisterskapen og den finske hovudmeisterskapen. Den 26. juli sette han nordisk rekord då han i Nivala svinga seg over 5,56 meter. Fem veker seinare sikra han seg bronseplassen under europameisterskapen 1978 i Praha med eit hopp på 5,45 m, landsmannen Antti Kalliomäki tok sølvmedaljen. Sommaren 1980 hoppa Pudas livsbeste 5,60 m i Raahe og vart deretter finsk meister i øvinga, men enda som tolvtemann under Friidrett under Sommar-OL 1980 i Moskva. Vinteren 1982 vann han den finske hallmeisterskapen for andre gong.

## Kjelder
*World Athletics

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Rauli Pudas|Rauli Pudas]]» frå ,  den 2. september 2023.*
Neuenstadt am Kocher

**Neuenstadt am Kocher** er ein by og ein kommune nord i forbundslandet Baden-Württemberg i Tyskland, drygt 15 km nordaust for Heilbronn. Kommunen omfattar 41,2 km² og har eit folketal på kringom 10&nbsp;400.

Salsselskapet Förch har hovudkontoret sitt i Neuenstadt.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Neuenstadt am Kocher|Neuenstadt am Kocher]]» frå ,  den 2. september 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Storøy

**Storøy** kan vere fleire stader:

* Storøya i Aure
* Storøya i Bergen
* Storøya i Eldlandet
* Storøya i Hole
* Storøya på Svalbard
* Storøyna i Bremanger
* Storøyna i Solund
Cape Coast

**Cape Coast** (tidl. portugisisk namn *Cabo Corso*) er ein by i Ghana, ved Guineabukta. Han er hovudstad for Central Region. Byen ligg ca. 165 km vest for den ghanesiske hovudstaden Accra.

## Historie

Byen blei opphavleg grunnlagd av portugisarane på byrjinga av 1600-talet som ein handelsstasjon. Det blei først bygd eit handelsfort, og byen voks fram rundt dette fortet. Portugisarane handla opphavleg med ashantiar og andre folkegrupper om gull, jordbruksvarer og liknande. Seinare utvikla staden seg til ein av dei sentrale handelsstasjonane for slavehandel. Byen blei seinare tatt over av nederlendarane, som bygde ut fortet til eit slott i 1637. Dette blei vidare bygd ut av svenskane i 1652, og erobra av britane i 1664. Danmark-Noreg kontrollerte òg Cape Coast ei tid. Britane brukte Cape Coast som hovudsetet sitt for sine operasjonar på Gullkysten, før dei gjorde Accra til hovudstad for Gullkysten i 1877. Cape Coast Castle er framleis bevart i byen, og står no på UNESCO si liste over verdsarv. Eit anna fort frå 1820, Fort William, ligg på ei høgde over byen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Cape Coast|Cape Coast]]» frå ,  den 2. september 2023.*
Anansi

**Anansi** er ein edderkoppfigur i vestafrikansk og karibisk folkeminne.

Anansi opptrer i mange folkeeventyr som ein såkalla «trickster», det vil seia ein lurande figur som gjerne speler menneske eit puss. I nordisk mytologi er Loke eit motsvar til denne figuren. 

I nokre soger blir han tillagt æra for å ha skapt verda. I andre skal han ha lurt den øvste guden til å la sjukdom koma inn i verda.

I nyare tid er Anansi ein figur i *American* *Gods* og *Anansi boys* av Neil Gaiman.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Anansi|Anansi]]» frå ,  den 2. september 2023.*
Oddekalven

**Oddekalven** er ei øy vest i Solund kommune i Vestland. Øya er veglaus. Rutebåten frå Gåsværet til Hardbakke på Sula går innom Oddekalven ved førehandstinging.

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder

* Alf Steinsøy, *Solund - Gards- og ættesoge til 1982, bd. I* (Solund Sogenemnd, 1982)
Johan O. Hårstad

**Johan O. Hårstad** () var ein norsk båtbyggjar. Han var viktig i arbeidet med å dokumenter og vidareføre kunnskapen om bygging av Åfjordsbåt.

Johan Hårstad var viktigaste informanten om Åfjordbåten til Jon Godal og Gunnar Eldjarn under arbeidet med verket om Nordlandsbåten og Åfjordbåten, kring 1986.

## Kjelder
*
Marija Rjemjen

**Marija Vitalijivna Rjemjen** () er ein ukrainsk tidlegare friidrettsutøvar som i 2012 vart europameister på 200 meter.

## Aktiv
Rjemjen vart i 2010 ukrainsk meister på 200 meter. Under EM i friidrett 2010 i Barcelona kom hop på femteplass på 100-metere, før ho så vann gull i 4 x 100 meter stafett saman med Olesja Povkh, Natalija Pohrebnjak og Jelizaveta Bryzjina. Rjemjen var også med på det ukrainske laget som la beslag på bronseplassen i den korte stafetten under VM i friidrett 2011 i Daegu.

Rjemjen tok gullmedaljen på 200 meter ved EM i friidrett 2012 i Helsinki. Ein dryg månad seinare sprang ho den tredje etappen då Ukraina tok bronse i 4 x 100 meter stafett under Sommar-OL 2012 i London. Tidlegare i leikane presterte ho livsbeste 22,58 sekund i forsøket på 200 m, før ho rauk ut i semifinalen. Vinteren 2013 sette ho personleg rekord med 7,10 sekund då ho sigra på 60 meter i hall-EM. Etter dopingdom kom ho tilbake på friidrettsbana i 2016, utan å vere i nærleiken av sitt tidlegare nivå.

### Doping
Vinteren 2014 vart Rjemjen teken for bruk av methandrostenolon, og stengt ute frå idrett frå 10. januar 2014 til 2. mars 2016.

## Kjelder

*Mariya RYEMYEN | Profile | World Athletics
**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Marija Rjemjen|Marija Rjemjen]]» frå ,  den 3. september 2023.*  
*
Svaledryade

**Svaledryade** (*Thalurania watertonii*) er ein kolibriart. Som andre dryader er han ein del av stammen Trochilini, «smaragdar», innanfor underfamilien Trochilinae. 

Svaledryaden lever i fuktig skog i det nordaustlege Brasil, der arten er kjent frå delstatane Pernambuco, Alagoas, Sergipe og moglegvis i det nordlegaste Bahia. Arten blir trudd å finnast berre innanfor atlanterhavsskogen.  Bestanden er berekna til å vere rundt 1&nbsp;000–2&nbsp;500 individ, for tida i tilbakegang på grunn av avskoging og tap av habitat. Verdas naturvernunion, IUCN, har klassifisert arten som sterkt truga.

## Skildring

Svaledryaden er kjønnsdimorf. Hannane har lengre venger og halar, kroppslengde er omtrent 11,8–13 centimeter lange, inkludert ein hale på 6 cm; medan hoene måler omtrent 10–11 cm i lengd, med ein hale på 3,6 cm. Kroppsvekta ligg på 3,7–5,2 gram for begge kjønn.

Hannane har ei iaugefallande iriserande fjørdrakt i blått, grønt og lilla. Krona og strupen er bronsegrøn, ryggen er iriserande fiolettblå, skinnande grasgrøn underside og fiolettblå kroppssider; den lange, djupt gaffelforma halen er blå. Fjørdrakta til hoa er mykje mindre fargerik, noko som lèt dei halde fram med å vere umerkelege medan dei byggjer reir og tar omsut for ungane. Hoene har gyllengrøn krone og nakke, elles grøn overside med blått mot halen, ho har einsfarga gråhvit underside, kortare hale, med kvite tuppar, eit blått subterminalt tverrband og blågrøne sentrale halefjører. Juvenile liknar på vaksne hoer.

Svaledryadar lever i kystnære låglandshabitat som kystregnskog, cerrado, plantasjar og parkar i heile det atlantiske skogområdet sitt, frå havnivå til 550 moh. Den søkjer føde i låg til middels høgd, vanlegvis i periferien av vegetasjonen.
Svaledryaden lever av nektaren frå blomstrande vinstokkar, kaktusar, epifyttar, tre og buskar, av og til fangar han virvellause dyr i lufta. Hannen etablerer territorium som han forsvarar aggressivt mot inntrengjarar av same art eller andre kolibriartar.

Hekking går føre seg mellom november og februar. Dryaden byggjer eit koppforma reir laga av fine rotfibrar og mose, tett bunde saman av edderkoppnett. Reiret er festa til ei horisontal grein i ein busk eller eit lite tre, vanlegvis verna av overhengande blad, 1,5–2,5 meter over bakken. Hoa legg typisk to egg, etter det rugar ho i 14–15 dagar.

*Thalurania watertonii* er oppført som sterkt trua (EN) i IUCNs raudliste, på grunn av den pågåande reduksjonen av populasjon, hovudsakleg på grunn av det omfattande og vedvarande tapet av habitat og utarminga av låglandsskogar i det nordaustlege Brasil. Utbreiingsarealet er for tida mindre enn 500 km². Bestanden er sterkt fragmentert, med den totale populasjonen anslått til å vere mindre enn 2500 individ, og kvar underpopulasjon inneheld mindre enn 250 av dei.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Long-tailed woodnymph|Long-tailed woodnymph]]» frå , den 3. september 2023*

;Referansar

## Bakgrunnsstoff
Ari Mannio

**Ari Pekka Mannio** () er ein finsk tidlegare spydkastar frå Lehtimäki som vann bronsemedaljen ved EM i friidrett 2012 i Helsinki. Han har ein personleg rekord på 86,82 meter frå 2015.

I 2009-sesongen sette Mannio personleg rekord på 85,70 meter, og han sigra i den europeiske ungdomsmeisterskapen i Kaunas med eit kast på 84,57 m. Sommaren 2011 vart han i Turku finsk meister med eit kast på 85,12. I VM i friidrett 2011 i Daegu vart han slått ut i kvalifiseringa. Året etter sikra han seg bronsemedaljen ved europameisterskapen i Helsinki med eit kast på 82,63 meter, 1,09 meter kortare enn vinnarkastet til Vítězslav Veselý. Under dei olympiske leikane i London enda Mannio på 11. plass. 7. juni 2015 kasta han livsbeste 86,82 meter i Raasepori. Han deltok så i VM i friidrett 2015, EM i friidrett 2016 og Sommar-OL 2016, men kom ikkje vidare frå kvalifiseringa nokon av gongane. Etter å ha vore plaga av ein skulderskade la han opp i 2018.

## Kjelder

*World Athletics
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ari Mannio|Ari Mannio]]» frå ,  den 3. september 2023.*
Dendropsophus branneri

***Dendropsophus branneri*** er ein liten trefrosk i familien Hylidae som er endemisk for atlanterhavsskogbiomet i Brasil. Han lever hovudsakleg av leddyr og er sjølv byttedyr for ulike virvellause dyr, t.d. gigantiske vasslevande insekt, edderkoppar, og virveldyr, t.d. slangar og fuglar. Sjølv om Verdas naturvernunion for tida klassifiserer han som livskraftig, lid arten av raskt habitattap på grunn av bustadutvikling, landbruk, hogst og rydding for utvida beitemark. Hannen av *D. branneri* er kjent for sine kamplæte, som avvik mykje i frekvens, varigskap og pulsar samanlikna med hoene. Hannar er også kjende for sin vilje til å eskalere fysiske krangel mot andre hannar, som inkluderer spark, dytting og bryting av motstandaren til ikkje-dominerande posisjonar. I motsetning til dei fleste andre froskeartar, kan *D. branneri* formeire seg i både mellombelse og permanente basseng, noko som gjer at han kan leve i eit breitt spekter av habitat.

## Skildring
Hoer er ca. 21,5 mm i lengd, og hannar er ca. 18 mm. Snuten deira er kort og avrunda ovanfrå. Huda på strupen og brystet er glatt og hoer og litt roa hos hannar på grunn av dei større stemmesekkene deira. Huda på buken er grovkorna. Ryggfarga deira varierer frå mørk rosa til ei brunaktig farge. Dei har ein lysebrun tverrstang mellom auga og eit svart merke på ryggen som strekkjer seg til korsbeinet.

Begge kjønn viser ein sølvkvit flekk under kvart auge, som skil *D. branneri* frå ei rekkje nært nærståande og morfologisk like *Dendrosophopus*-artar. Likevel eksisterer det ein sjeldan polymorfisme der *D. branneri*-individ viser anten ingen flekker eller ein flekk berre under eitt auge.

Rumpetrollkroppane til *D. branneri* er fiolinforma; forlengt i ryggsyn ovanfrå og ned, nedtrykt i sidesyn. Kroppshøgda deira er omtrent ~50% av kroppslengda, og kroppslengda er omtrent ~25% av den totale lengda inkludert halen.

### Habitat og utbreiing
*D. branneri* er endemisk for fjellområde i den brasilianske atlanterhavsskogen, mellom Maranhão og Rio de Janeiro.

Dei finst vanlegvis i regionane mellom Rio Paraiba-dalen og High Muriaé-elva. Habitata deira inkluderer savannar, buskar, grassletter, *restinga*-skogar og myrer i høge høgder.  Dei har utvida reproduksjonsperiodar og sterke tilpassingsevner, slik at dei kan trivast i ulike økosystem. Tilpassinga deira til varmt, tørt klima har gjort det lettare å utvide utbreiinga. Likevel utgjer den avgrensa storleiken på habitata deira eit trugsmål  mot overleving og kan auke bekymringsnivået på IUCN si raudliste.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dendropsophus branneri|Dendropsophus branneri]]» frå , den 3. september 2023*

;Referansar

## Bakgrunnsstoff
Janne Holmén

**Janne Sven-Åke Holmén** () er ein finsk tidlegare langdistanseløpar. Han vart i 2002 europameister i maratonløping.

### Aktiv
Holmén var finsk meister på 10&nbsp;000 meter i 1999, 2000, 2001 og 2003. 11. august 2002 vann han maratonløpet i EM i friidrett 2002 i München på tida 2.12.14. To år seinare kom han på 22. plass i maraton under Sommar-OL 2004 i Aten. Ved EM i friidrett 2006 i Göteborg enda han som sjuandemann i maraton-tevlinga. Sidan vart han nummer 9 på distansen i VM i friidrett 2007 i Osaka og nummer 19 i Sommar-OL 2008 i Beijing.

Holmén si bestetid i maraton, 2.10.46, kom då han våren 2008 enda på niandeplassen i Rotterdam maraton. Hans personlege rekordar på 5&nbsp;000 meter og 10&nbsp;000 m, frå høvesvis 2001 og 2003, lyder 13.35,6 og 28.09,9

Nina Holmén, mor hans, vart europameister på 3&nbsp;000 meter i 1974. Han er gift med ei syster av Khalid Skah og busett i Sverige.

## Kjelder
*World Athletics

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Janne Holmén|Janne Holmén]]» frå ,  den 3. september 2023.*
Jorma Härkönen

**Jorma Kalevi Härkönen** () er ein finsk tidlegare mellomdistanseløpar frå Saari. Han vann bronsemedaljen på 800 meter ved EM i friidrett 1982 i Athen.

Härkönen var finsk meister på 800 meter fem år i rad, 1980-84. I 1982 kvalifiserte han seg til finalen på distansen då europameisterskapen friidrett vart avvikla i Athen. Her overraska han stort då han oppløpssida klemde seg inn på tredjeplass og fekk bronse med tida 1.46,90. Året etter gjorde han sitt livs beste 800 meter i forsøket då han vart klokka inn på 1.46,39. I sin semifinale i enda han sist.

## Kjelder

*World Athletics
**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Jorma Härkönen|Jorma Härkönen]]» frå ,  den 3. september 2023.*
Indrevær

**Indrevær** er ei øygruppe i havgapet vest for Ytre Sula i Solund kommune i Vestland. Øyane er veglause. Det har vore busetjingar her iallfall sidan 1500-talet. Dei fleste husa på øyane står på øya som òg berre heiter Indrevær, eller Indreværet. Denne er knytt med gangvegar til dei to mindre øyane Hellersøyna og Grisøyna.

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder

* Alf Steinsøy, *Solund - Gards- og ættesoge til 1982, bd. I* (Solund Sogenemnd, 1982)
Nautøyna

**Nautøyna** er ei øy i havgapet vest for Ytre Sula i Solund kommune i Vestland. I nordaust ligg halvøya Klubben og i nordvest øya Kvaløyna, som er knytt til Nautøyna med ei fylling. Øya er veglaus. 

Nautøyna har vore busett iallfall sidan 1500-talet.
 
**Folketalsutvikling for Nautøyna og Kvaløyna:**

## Kjelder

* Alf Steinsøy, *Solund - Gards- og ættesoge til 1982, bd. I* (Solund Sogenemnd, 1982)
Nautøy

**Nautøy** kan vere fleire stader:

* Nautøya i Austevoll
* Nautøya i Herøy
* Nautøya i Kinn
* Nautøyna i Solund
Husøyna i Solund

**Husøyna** er ei øy i havgapet vest for Ytre Sula i Solund kommune i Vestland. I sør heng ho saman med den mindre Kirøyna ved ein molo. Øyane er veglause. 
 
Frå tidleg på 1700-talet til 1896 låg kyrkja for ytre Solund på Kirøyna. 

**Folketalsutvikling for Husøyna og Kirøyna:**

## Kjelder

* Alf Steinsøy, *Solund - Gards- og ættesoge til 1982, bd. I* (Solund Sogenemnd, 1982)
Herøy i Bergen

**Herøy** er ein holme i Ytrebygda i Bergen kommune. Det smale Herøysundet skil holmen frå fastlandet på Milde. På 1790-talet vart det oppretta ein husmannsplass her. 

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder

* Jacob T. Larsen, *Fana bygdebok 4* (Fana bygdeboknemnd, 2001)
Flatøyna i Fana

**Flatøyna** er ei øy i Lysefjorden i Fana i Bergen kommune. Øya er veglaus og utan fast busetjing. Rundt 1820 vart det oppretta ein husmannsplass her, under garden Krokeide. Ved folketeljinga i 1900 budde det tre personar her.

## Kjelder

* Jacob T. Larsen, *Fana bygdebok 4* (Fana bygdeboknemnd, 2001)
Dagsvermar

**Dagsvermar** (*Macroglossum stellatarum*) er ein sommarfugl i familien tussmørkesvermarar (Sphingidae), men han er mest aktiv på dagtid i solskin. Av utsjånad og levevis liknar han ein kolibri, og blir av og til kalla **kolibrisvermar**. Han opptrer årleg sør i Noreg.

## Utsjånad og levesett
Kroppen er einsfarga lys grå og høvesvis stor. Bakkroppen har kvite og svarte teikningar. Forvengene er gråbrune og betydeleg større enn bakvengene, som er oransjegule. Han har eit vengespenn på 4–6 cm.

Dagsvermer er tilpassa til å leva av nektar frå blomar der denne ligg djup nedi blomen, og når nektaren med ein ekstra lang sugesnabel. Han landar ikkje på blomen, men kan slå med vengene slik at han står stille i lufta og stikk snabelen ned i blomsteren, på same måte som ein kolibri med det lange nebbet sitt. Fordi heile slekta til dagsvermarar og kolibriar har så lik økologisk nisje er dei ganske like kvarandre både av storleik og måten dei rører seg på. Dette er eit særs spesielt døme på konvergent evolusjon, der dei ulike gruppene har svært ulikt utgangspunkt som høvesvis leddyr og virveldyr, men likevel endar opp som like nok til at det mogleg å ta feil av dei.

Dagsvermaren legg egg to, nokre gongar tre gongar i året. Larvane er grøne med lyse rygg- og sidelinjer, men seine larvestadium er meir grå-rosa. Dei vaksne dyra overvintrar i sprekkar i tre, stein og bygningar.

## Utbreiing
Dagsvermar er vanlegast i nordlege Afrika, sørlege Europa og i sentrale og sørlege delar av Asia. Han kan nå Noreg når han trekker nordover om sommaren. Vinterstid trekker han lengre sørover i Afrika og Asia. Eksemplar ein møter tidleg på sommaren i Noreg har floge inn sørfrå, medan dyr ein møter på slutten av sommaren gjerne er klekka og har vokse opp som larvar lokalt. Larven lever på maureartar. Nokre år kjem det invasjonar av arten som strekker opp i store delar av Sør-Noreg. Dei siste invasjonane var i 2006, 2010/11, 2014/15 og under den særs varme sommaren i 2018.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Dagsvermer|Dagsvermer]]» frå ,  den 3. september 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Flatøyna i Ytrebygda

**Flatøyna** er ei øy i Raunefjorden i Fana i Bergen kommune. Øya er veglaus og utan fast busetjing. I 1891 vart Raunane fyrstasjon oppretta på øya. Ved folketeljinga i 1900 budde det tre personar her. Fyret vart avbemanna og erstatta av ei fyrlykt i 1958. Bygningane vart fjerna frå øya.

## Kjelder

* Norsk fyrforening - Raunane fyrstasjon
Storøya

**Storøya** kan vere fleire stader:

* Storøya i Bergen kommune i Hordaland
* Storøya i Eldlandet
* Storøya i Herøy kommune i Møre og Romsdal
* Storøya i Hole kommune i Buskerud
* Storøya i Stemshaug i Aure kommune i Møre og Romsdal
* Storøya på Svalbard
* Storøya på Tustna i Aure kommune i Møre og Romsdal
Storøya i Bergen

**Storøya** er ei øy i Eidsvågen i Åsane i Bergen kommune. Øya er veglaus og utan fast busetjing. Øya vart skilt ut frå Åstveit som eigen gard i 1816. Ved folketeljinga i 1900 budde det 11 personar her. I 1920 vart øya selt til Bergens Seilforening, som bygde foreningshus og fasilitetar for båtliv her. Etter overfallet på Noreg i 1940 sette det tyske militæret opp kanonstillingar og brakkar på øya, og desse vart bomba av engelske fly i mai 1940, men utan at nokon menneske kom til skade. I 1956 kjøpte Bergen kommune øya. Dei siste fastbuande flytta herfrå i 1969.

## Kjelder

* Frode Fyllingsnes, *Åsane - i fortid og nåtid* (Bodoni forlag, 2007)
Dalsøyna

**Dalsøyna** er ei øy i Dalsfjorden i Fjaler i Vestland fylke. Øya er 2,3 kilometer lang frå aust til vest og 0,8 kilometer brei på det breiaste. Ho er veglaus.

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder

* Ragnvald Fagerheim og Magne Fagerheim, *Fjaler - Gards- og ættesoge, bd. II* (Fjaler sogelag, 1976)
Øyaholmen

**Øyaholmen** er ein holme i Dalsfjorden i Fjaler i Vestland fylke, rett aust for Dalsøyna. Holmen er veglaus.

Rundt 1830 vart det oppretta ein husmannsplass her. Ved folketeljinga i 1900 var folketalet fire personar.

## Kjelder

* Ragnvald Fagerheim og Magne Fagerheim, *Fjaler - Gards- og ættesoge, bd. II* (Fjaler sogelag, 1976)
Jerzy Chromik

**Jerzy Chromik** () var ein polsk langdistanseløpar som i tida 1955-58 sette tre verdsrekordar på 3&nbsp;000 meter hinder og i 1958 vart europameister i øvinga.

## Aktiv
Chromik vart polsk meister på 3&nbsp;000 m hinder i 1952, 1954, 1956, 1960, 1961 og 1962, samt på 5&nbsp;000 meter i 1953 og på 10&nbsp;000 meter i 1955. Han kvalifiserte seg til finalen i 3&nbsp;000 meter hinder i europameisterskapen 1954 i Bern, men stilte ikkje opp.

Tidleg i august 1955 vann Chromik 5&nbsp;000-meteren ved ungdomsfestivalen i Warszawa på polsk rekord og årsbeste i verda, 13.55,2. Også andremann, ungararen Sándor Iharos, sette landsrekord. Den 31. august sette Chromik verdsrekord på 3&nbsp;000 m hinder i Brno. Tida 8.41,2 var ei rekordforbetring på sju sekund. Ti dagar seinare, i Budapest i landskamp mot Polen, forbetra han rekorden til 8.40,2. Sommaren 1956 flytta han sin polske rekord på 5&nbsp;000 meter til 13.51,0 i Poznan. Han deltok i Sommar-OL 1956, men kom ikkje til finalen på 5&nbsp;000 m.

2. august 1958 i Warszawa kom Chromik tilbake som verdsrekordhaldar på 3&nbsp;000 m hinder med eit løp på 8.32,0. 20 dagar seinare gjorde han sitt livs nest beste løp då han på tida 8.38,2 vann gullmedaljen under EM i friidrett 1958 i Stockholm. Korkje i Sommar-OL 1960 eller i EM 1962 makta han kvalifisere seg til finale.

## Kjelder

*World Athletics
**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Jerzy Chromik|Jerzy Chromik]]» frå ,  den 4. september 2023.*
Bram Som

**Bram Som** () er ein nederlandsk tidlegare mellomdistanseløpar som  i 2006 vart europameister på 800 meter.

Som kom på sjetteplass på 800 meter i EM i friidrett 2002 i München. Han deltok i Sommar-OL 2004, men kom seg ikkje vidare frå semifinalane. Ein akilles-skade gjorde at han stod over 2005-sesongen. 13. august 2006 vann han gullmedaljen på 800 m under europameisterskapen i Göteborg. I Zürich tre dagar seinare sette han landsrekord på distansen med tida 1.43,45. Sidan var han tidvis plaga av skadar. I 2009-sesongen vart han sjuandemann i 800-metersfinalen ved verdsmeisterskapen i Berlin og han sprang på 1.43,59 i Rieti.

Som var nederlandsk meister på 800 meter i 2000, 2001, 2003, 2004, 2006 og 2010, samt på 1500 meter i 2009 og 2011.

## Kjelder

*Bram SOM | Profile | World Athletics
**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Bram Som|Bram Som]]» frå ,  den 4. september 2023.*
Tatjana Zelentsova

**Tatjana Petrovna Zelentsova** () er ein tidlegare hekkeløpar frå Novorossijsk som representerte Sovjetunionen. Ho vart i 1978 europameister på 400 meter hekk og sette to verdsrekordar i øvinga.

## Karriere
Zelentsova tevla i yngre år for det meste på 100 meter hekk, utan å nå eit internasjonalt nivå i øvinga. Då 400 meter hekk midt i 1970-åra også kom på programmet for kvinner, bytta ho øving. I 1976 vart ho den fyrste vinnaren av 400 meter hekk i Sovjet-meisterskapen. To veker før Friidretts-EM 1978 slo Zelentsova verdsrekorden i øvinga med eit løp på 55,31 sekund i Podolsk. Under europameisterskapen i Praha forbetra ho verdsrekorden til 54,89 og sikra seg gullmedaljen, også sølvmedaljøren Silvia Hollmann frå Vest-Tyskland kom under den førre verdsrekorden.

Zelentsova utvandra i 1989 til USA.

## Kjelder

*Tatyana ZELENTSOVA | Profile | World Athletics
**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Tatjana Petrowna Selenzowa|Tatjana Petrowna Selenzowa]]» frå ,  den 4. september 2023.*
Bruce Tulloh

**Michael Swinton Tulloh**, kjend som **Bruce Tulloh**, () var ein britisk langdistanseløpar som i 1962 vart europameister på 5&nbsp;000 meter.

## Karriere
Sommaren 1961 sette Tulloh personleg rekord på 5&nbsp;000 meter med 13.52,8 då han sigra i eit stemne i Budapest. Vel eitt år seinare vann han gullmedaljen på distansen ved EM i friidrett 1962 i Beograd på tida 14.00,6. I landskamp mot Finland i Helsinki 22. juli 1964 fekk han notert livsbeste 13.49,4, slått med fire tidels sekund av Fergus Murray, vinnaren av løpet. Ved europameisterskapen i Budapest i 1966 deltok Tulloh på 10&nbsp;000 meter og vart sjettemann på livsbeste 28.50,4.

I 1969 sprang Tulloh 4&nbsp;628 kilometer gjennom USA frå Los Angeles til New York City på 64 dagar, noko han skildra i boka *Four Million Footsteps*. Han var kjent for å springe berrføtt i mange av løpa sine.

## Kjelder

*Bruce TULLOH | Profile | World Athletics
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bruce Tulloh|Bruce Tulloh]]» frå ,  den 4. september 2023.*
Fugleslekta dryader

**Dryader** er ei biologisk slekt ***Thalurania*** av kolibriar med fire medlemmer som har eit leveområde frå Guatemala til Uruguay. Slekta er ein del av stammen Trochilini, «smaragdar», innanfor underfamilien Trochilinae.

Slektnamnet er frå gamalgresk, ei samansetting av *thalos* «barn» og *ouranos* «himmel».

## Skildring
Dryadeartar varierer i storleik, hannar er frå 10 til 13 centimeter, medan hoene generelt er ca. 2 centimeter kortare, rundt 8 til 11 centimeter. Begge kjønn har middels store, rett eller berre svakt nedkurva svarte nebb. Hannfuglar har typisk gaffelforma hale, lengda varierer mellom artar. Desse kolibriane viser levande og iriserande fargar, men med stor kjønnsdimorfisme. Hannane har ofte glitrande fiolett, blått og grønt i fjørdrakta på ulike delar av kroppen, inkludert hovud eller kroner, overside, strupeområde og halar. Halefjørene viser ofte nyansar av blått og stålblått. Hoene, derimot, er generelt meir dempa i farga, gråkvit til mørkare grå underside, elles med nyansar av grønt og blått i fjørdrakta. 
Dei lever i nedre delar av fuktig låglandsskog, og er ofte vanlige innanfor arten sitt utbreiingsområde. Generelt har artane tilpassa seg ulike habitat inkludert menneskeskapte miljø som skuggefulle hagar og landbruksplantasjar. Dei lever både i fuktig uforstyrra primærskog, halvopne område, inkludert plantasjar og parkar. Dei er også til stades i høgare andrevekstskogar. Dette er kolibriar med lågtliggande habitat, frå nært havnivå til 850 moh., glansdryade (*Thalurania colombica*) kan gå opptil 2000 moh. i Colombia.

Artane i slekta har ikkje overlappande utbreiing, men lever nokre stader nært. Til dømes i Ecuador er dei fråskilte av Andes slik at glansdryade lever på stillehavssida, mens gaffeldryade (*Thalurania furcata*) lever på austsida i Amazonas. Samla er utbreiingsområdet til desse fire artane frå Guatemala i nord til sørlegaste Brasil og Uruguay i sør.


Violet crowned Woodnymph.jpg|Hannfugl av glansdryade, *Thalurania colombica*
Beija Flor tesoura verde.jpg|Hoe av gaffeldryade, *Thalurania furcata*
Beija-flor de costas violetas (Thalurania watertonii) RPPN Frei Caneca, Jaqueira, PE.jpg|Hannfugl av svaledryade, *Thalurania watertonii*
Thalurania glaucopis-Violet-capped Woodnymph (Female).jpg|Hofugl av fiolettkronedryade, *Thalurania glaucopis*


## Artslista
Slepkolibriar i rekkjefølgje etter IOC World Bird List V13.1, 2023, med norske artsnamn etter *Norske navn på verdens fugler*. IUCN kategori er etter *HBW and BirdLife Taxonomic Checklist*.
* Glansdryade, *Thalurania colombica*, Crowned woodnymph, (Bourcier, 1843), (LC)
* Gaffeldryade, *Thalurania furcata*, Fork-tailed woodnymph, (Gmelin, JF, 1788), (LC)
* Svaledryade, *Thalurania watertonii*, Long-tailed woodnymph, (Bourcier, 1847), (EN)
* Fiolettkronedryade, *Thalurania glaucopis*, Violet-capped woodnymph, (Gmelin, JF, 1788), (LC)

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Kjersti Horn

**Kjersti Horn** () er ein norsk teaterregissør frå Oslo. 

## Bakgrunn
Kjersti Horn er dotter til skodespelaren, teatersjefen og Ap-politikaren Ellen Horn og scenografen Per Kristian Horn.
Ho tok utdanning ved teaterregilinja ved Dramatiska institutet i Stockholm (2003–2006). Ho er syster av songaren og skodespelaren Emilie Stoesen Christensen.

## Karriere
Som student sette ho mellom anna opp stykket *Natta syng sine songar* av Jon Fosse på Stockholms Stadsteater. Horn har hatt regien på *Shopping And Fucking* (1998), *Disco Pigs* (1999), *Knivskarpe polaroider* (2001), *Medeas Barn* (2004) og ho var med som dansar i Jo Strømgren-framsyninga *Lux Aeterna* (2002). Sommaren 2006 hadde ho regien på Knut Nærum si oppsetjing av *Peer Gynt* skriven spesielt for barn, som vart spelt av andreårsstudentane på Teaterhøgskolen. 

I januar 2008 hadde Kjersti Horn regien på *Mitt namn er Rachel Corrie* på Det Norske Teatret i Oslo. Stykket var basert på dagbøkene til fredsaktivisten Rachel Corrie, som stilte seg i vegen for ein bulldozer og vart drepen i forsøket sitt på å redda ein palestinsk heim.

Hausten 2008 hadde Horn regien for oppsetjinga av *Folkeutrydning – eller Leveren min er meningsløs*, av Werner Scwab, på Den Nationale Scene i Bergen.  

Hausten 2009 regisserte ho *Valerie Solanas 7* av Sara Stridsberg på Torshovteatret i Oslo. Stykket er basert på Stridsberg sin prislønte roman *Drömfakulteten* og handlar om feministen Valerie Solanas, som er kjent for mordforsøket på Andy Warhol i 1968. I januar 2010 hadde Kjersti Horn regien på Oslo Nye Teater si oppsetjing av musikalen *Spring Awakening*, bygd på *Frühlings Erwachen* av Frank Wedekind.

I januar 2011 sette Horn opp stykket *Knutby* av Malin Lagerlöf på Hålogaland teater i Tromsø, med Anneli Drecker i ei av hovudrollene. *Knutby* er eit dokumentarisk teaterstykke som går bak historia om Knutby-saka og freistar å forstå menneska som dramaet handlar om. Stykket er basert på den verkelege historia om Knutby.

I 2013 regisserte ho *Styrtet engel* ved Nationaltheatret, som ho vart nominert til Kritikerprisen for. Ho vann Heddaprisen 2015 for årets forestilling for si oppsetjing av *Hamlet* ved Rogaland Teater i 2014.
Horn var husregissør ved Nationaltheatret 2015–2019, og husregissør ved Det Norske Teatret 2020–2025.

I 2023 vart ho vald til ny teatersjef ved Det Norske Teatret frå 2025, etter Erik Ulfsby.
## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kjersti Horn|Kjersti Horn]]» frå ,  den 4. september 2023.*
Laura Meriluoto

**Laura Meriluoto** () er ein finsk politikar for Venstreforbundet. Den 5. april 2023 blei ho riksdagsmedlem for Savolax-Karelens valkrins.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*