open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Thisted

**Thisted** er både namnet på ein kommune i Thy i Region Nordjylland på vestkysten av Jylland i Danmark, rett  nord for Limfjorden, og namnet på ein hamneby, *kjøbstad*, i denne kommunen. Thisted kommune har i dag rundt 45 000 innbyggjarar,  og av desse bur 13&nbsp;138 (2012) i Thisted by, som ligg attmed Limfjorden.

Thisted har namn etter den norrøne krigsguden Ty og tyder 'staden vigsla til Ty'.

Dagens Thisted kommune blei oppretta då kommunane Sydthy og Hanstholm blei slått saman med gamle Thisted kommune. 
Fram til 1. januar 2007 høyrde han til Viborg amt.

Byen Thisted er sentrum i kommunen. Thisted by fekk kjøpstadsstatus rundt år 1500. Han ligg på tre høgdedrag eller *byhøje*, delt av to vassdrag ned mot Limfjorden. Frå sørvest hever det eine høgdedraget seg med Simons bakke, med bydelane Silstrup, Dragsbæk og Tilsted, som er avgrensa frå sentrum i byen av den vesle elva Tilsted å, «Dragsbækken». På den andre sida av elva hever den dominerande delen av byen seg som ein langstrekt ås frå Torp og Tingstrup i Vestbyen ned mot sentrum av byen og den gamle *kjøbstaden* ned mot hamna midt i byen.  Hamna er dels trafikkhamn for vanleg skipstrafikk, dels hamn for lystbåtar, med tenestefunksjonar, kafear og restaurantar.

Byen er også endestasjon for Thybanen, som går til Struer der han blir knytt til resten av jernbanenettet. Fram til 1969 var det også jernbane austover til Fjerritslev og vidare til Ålborg. Thisted lufthamn er for tida utan rutetrafikk. Fotballklubben Thisted FC spelar i 2. divisjon. 

Frå Hanstholm nord i kommunen går det mellom anna ferje til Kristiansand, Egersund, Haugesund og Bergen.

Thisted sin norske venskapsby er Skien.

## Kjende folk frå Thisted
* Christen Kold, Christen Mikkelsen Kold eller Kresten Kold (1816&ndash;1870), skulemann, pioner for folkehøgskulerørsla
* J.P. Jacobsen (1846&ndash;1885), forfattar
* Jacob Aars (1736&ndash;1807), sorenskrivar i Aker (Oslo) i Noreg
* Bent Larsen (1935&ndash;2010), stormeister i sjakk, i verdstoppen i sjakk rundt 1970

## Bakgrunnsstoff
Soga om byen Thisted frå Dansk Center for Byhistorie

## Fotnotar

## Sjå òg
Thisted kommune
Snylterotfamilien

**Snylterotfamilien** (Orobanchaceae) er ein familie med tofrøbladingar som omfattar om lag 2060 arter i 99 slekter. Dei finst over heile verda, og i Noreg er åtte slekter viltveksande. Mange av desse har vore rekna til den tidlegare maskeblomfamilien, men genetisk forsking har vist at dei står nærare snylterotfamilien.

## Slekter i Noreg
* Marimjelleslekta (*Melampyrum*)
* Augnetrøystslekta (*Euphrasia*)
* Raudtoppslekta (*Odontites*)
* Engkallslekta (*Rhinanthus*)
* Myrkleggslekta (*Pedicularis*)
* Svarttoppslekta (*Bartsia*)
* Skjelrotslekta (*Lathraea*)
* Snylterotslekta (*Orobanche*)

Det har òg vore gjort tilfeldige funn frå desse slektene:
* Gultoppslekta (*Parentucellia*)
* Markfrøslekta (*Triphysaria*)

### Nokre slekter utanom Noreg
* *[[Castilleja]]*

## Kjelder




----

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Snyltrotsväxter|Snyltrotsväxter]]» frå ,  den 11. september 2010.*  

## Bakgrunnsstoff
John I. Wolden

**John Iversson Wolden** () var ein norsk gardbrukar og Venstre-politikar frå Orkdal. Han var stortingsrepresentant i periodane 1904-1909 og 1913-1930.

Far hans var gardbrukar i Orkdal. Sjølv gjekk han 1878/9 på Daniel Sæther sin folkehøgskule, utdanna seg vidare 1881 og 1882 ved underoffisersskulen i Trondheim. Frå 1888 til 1900 var han gardbrukar på Nervik i Orkdal, sidan på Megården i same bygda. Han var elles tilknytt Hæren, utnemnd til kommandersersjant i 1911.

Wolden var medlem av Orkdal heradsstyre frå 1895 til 1925. Frå 1902 til 1916 var han ordførar. Attåt var han forlikskommissær frå 1903 og i perioden 1911-33 direktør for Orkdal Sparebank.

Wolden vart i 1902 vald inn på Stortinget for Søndre Trondhjems amt. Med unnatak for perioden 1910-12 hadde han sete på tinget fram til 1930. 1906-09 og 1913-21 representerte han einmannsskrinsen Sør-Trøndelags valkrins nr. 3, Orkedalen. Wolden var i alle år medlem i jarnbanekomiteen, nestformann 1913-24. Frå 1927 var han medlem også av utanriks- og konstitusjonskomiteen. Han var president i Odelstinget 1921-24 og i Stortinget 1925-26.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*samfunnsveven.no
Bent Høie

**Bent Høie** () er ein norsk politikar frå Høgre og helseminister i regjeringa Solberg. Han har sete på Stortinget for Rogaland sidan 2000, og har vore vald inn fast sidan 2001. Han er leiar i Stortingets helse- og omsorgskomité frå 2009. Høie har vore medlem av arbeidsutvalet til Høgre sidan 2008, og er 2. nestleiar sidan 2010.
__NOTOC__
## Bakgrunn
Høie er son av supervisor Kurt Høie (1942–) og Solveig Vistnes (1943–), og voks opp i Randaberg nord for Stavanger. Bent Høie gjekk fyrst på grunnskule i Randaberg 1978–1987, og vidare ved handel- og kontorlinja ved Randaberg VGS 1987–1990. Deretter gjekk han eit toårig studium i hotelladministrasjon ved Norsk Hotellhøgskole 1991–1993, og han har dessutan grunnfag i rettsvitskap frå Universitetet i Bergen frå 1991. Høie hadde diverse jobbar ved Sola Strand Hotell 1990–1994. Han var styreleiar i stiftinga Dysleksiforskning 2000–2006.

## Politisk arbeid
Høie kom tidleg inn i politikken, fyrst som leiar i Rogaland Unge Høgre 1990–1992. Medlem av Rogaland fylkesting 1991–1999, Randaberg kommunestyre 1991–1995, Stavanger bystyre 1999–2003, og Rogaland fylkesutval 1999–2000. Sentralstyremedlem i Unge Høyre 1993–1995, og politisk rådgjevar for Stavanger Høgres bystyregruppe 1995–1999. Ved stortingsvalet 1993 og kommunestyre- og fylkestingsvalet 1995 var han valkampsekretær for Rogaland Høgre, og var 3. vararepresentant til Stortinget 1993–1997. Nestleiar i Rogaland Høgre 1997–1999, og 1. vararepresentant til Stortinget frå 1997. Leiar i Stavanger Høgre 2000–2002.

8. april 2000 døydde stortingsrepresentant Jan Johnsen, og Høie rykte då opp som fast møtande representant. I 2001 vart han vald inn som representant nr. 1 frå Rogaland, og tok plass i Stortingets sosialkomité. Han var seinare medlem i Stortingets kommunal- og forvaltingskomité 2005–2009, og har vore leiar i Stortingets helse- og omsorgskomité sidan 2009.

## Stortingskomitear
*2001–2001: Varamedlem i Valkomiteen
*2000–2001: Medlem i Energi- og miljøkomiteen
*2001–2005: Medlem i Sosialkomiteen
*2001–2005: Medlem i Valkomiteen
*2009–2013: Leiar i Helse- og omsorgskomiteen
*2009–2013: Varamedlem i Valkomiteen
*2009–2013: Medlem i Kommunal- og forvaltingskomiteen
*2009–2013: Medlem i Valkomiteen
## Bakgrunnsstoff
* 
* Bent Høie  hos Høyre
* Bent Høie hos TV 2
* Bent Høies blogg
Eirin Kristin Sund

**Eirin Kristin Sund** () er ein norsk politikar frå Arbeidarpartiet. Ho vart vald inn på Stortinget frå Rogaland i 2005 og vald på nytt ved stortingsvalet 2009.

Eirin Sund har arbeidserfaring frå borne- og ungdomsarbeid i heimfylket Rogaland og er frå 2007 visepresident i Norges fotballforbund.

Før ho vart vald inn på Stortinget var ho fylkesvaraordførar i Rogaland 2003-05. Sund har tidlegare vore varaordførar i Gjesdal, politisk rådgjevar i Miljøverndepartementet og statssekretær i Samferdselsdepartementet. Sund var i 2006 med og stifta Humanistiske sosialdemokratar, der ho sat i styret frå 2006.

Eirin Sund er dotter av Ap-politikaren Kjell Sund.

## Regjering
*  13. november 1996&ndash;17. oktober 1997: politisk rådgjevar i Miljøverndepartementet
* 17. mars 2000&ndash;19. oktober 2001: statssekretær i Samferdselsdepartementet

## Stortingskomitear
* 2005–09: medlem i finanskomiteen
* 2009–: andre nestleiar i energi- og miljøkomiteen
* 2009–: medlem i valkomiteen

## Bakgrunnsstoff
*Stortinget.no - Biografi
Solveig Horne

**Solveig Horne** () er ein norsk politikar frå Framstegspartiet. Ho var barne-, familie-, likestillings- og inkluderingsminister i Regjeringa Solberg frå 2013 til 2018. Horne vart vald inn på Stortinget frå Rogaland i 2005 og vald på nytt i 2009 og 2013. Horne har vore kommunepolitikar i Sola og har også vore fylkespolitikar i Rogaland. 

## Stortingskomitear
* 2005–09: medlem av justiskomiteen
* 2009–: fyrste nestleiar i familie- og kulturkomiteen
* 2009–: medlem av valkomiteen
## Bakgrunnsstoff
* 
* Fremskrittspartiet - Biografi
Siri A. Meling

**Siri Annette Haataja Meling** () er ein norsk politikar frå Høgre. Ho var vald inn på Stortinget frå Rogaland 2001–2005, 1. vararepresentant 2005–2009, og er igjen fast innvald frå 2009. Ho var medlem av Rogaland fylkesting 1999–2003, og av fylkesutvalet 1999–2001. Meling var dessutan leiar i Rogaland Høgre 2007–2010.

Ho er utdanna siviløkonom frå Handelshøgskolen BI frå 1992. Ho var næringssjef i Dalane 1992–1997, nestleiar i Fonn Egersund AS 1997–2001, og regiondirektør i Fiskeridirektoratet 2006–2009.

## Stortingskomitear
*2001–2005 medlem i Energi- og miljøkomiteen
*2001–2005 medlem i Valkomiteen
*2001–2005 medlem i Fullmaktskomiteen
*2001–2005 varamedlem i Den utvida utanrikskomiteen
*2009–2013 medlem i Energi- og miljøkomiteen

## Bakgrunnsstoff
*
Øyvind Vaksdal

**Øyvind Vaksdal** () er ein norsk politikar frå Framstegspartiet. Han vart vald inn på Stortinget frå Rogaland i 1997. Vaksdal var vararepresentant frå 1993 og medlem av Rogaland fylkesting i perioden 1995 til 1997.

## Stortingskomitear
* 1997–2001: medlem av energi- og miljøkomiteen
* 2001–05: andre nestleiar av energi- og miljøkomiteen
* 2001–05: medlem av valkomiteen
* 2005–09: medlem av utanrikskomiteen og den norske delegasjonen til Europarådets parlamentarikerforsamling
* 2009–: medlem av kontroll- og konstitusjonskomiteen

## Bakgrunnsstoff
*Stortinget.no - Biografi
Torfinn Opheim

**Torfinn Opheim** () er ein norsk politikar frå Arbeidarpartiet. Han vart vald inn på Stortinget frå Rogaland i 2005 og vald inn på nytt i 2009. Opheim var vararepresentant i perioden 2001&ndash;2005.

I periodane 1999&ndash;2003 og 2003&ndash;2005 var Opheim ordførar i Sauda kommune. 
 
## Stortingskomitear
*2005&ndash;2009 medlem i Kirke-, utdannings- og forskingskomiteen
*2009&ndash;2013 medlem i Stortingets finanskomité

## Bakgrunnsstoff
*Stortinget.no - Biografi
Bente Thorsen

**Bente Thorsen** () er ein norsk politikar frå Framstegspartiet. Ho var vararepresentant i perioden 2005&ndash;2009 og vart vald inn på Stortinget frå Rogaland i 2009.

## Stortingskomitear
* 2009&ndash;2013: medlem av kyrkje-, utdannings- og forskingskomiteen

## Kjelder
* Bente Thorsens hjå Stortinget
Algonkium

**Algonkium** er eit geologisk namn på den yngste delen av prekambrium. Namnet vart innført av amerikanske geologar i 1899 etter algonkinarfolket, men er i dag stort sett erstatta av namna proterozoikum eller seinprekambrium.

## Kjelder
Allerød-interstadialen

**Allerød-interstadialen**, **Bølling-Allerød** eller **allerødtid** er ein periode med forholdsvis mildt klima på slutten av den siste istida, for om lag 11&nbsp;800 til 11&nbsp;000 år sidan. I denne perioden trekte innlandsisen seg raskt attende, men rykte etter kvart fram att då ein fekk ein ny kjøligare periode (yngre dryas), som svarar til ratida i Noreg. 

Det finst torvavleiringar på Jæren frå denne tida, og på Vestlandet er det funne skjel som vart innleira i morenene då isen rykte fram i ratida. 

## Kjelder
William Smith (1769-1839)

**William «Strata» Smith** () var ein engelsk geolog og ingeniør og skapte det første skikkelege geologiske kartet over England i 1815. Han er kjend som «faren til den engelske geologien». 

Under bygginga av ein kanal i England i 1798 fann han ut at dei forskjellige laga i sedimentære bergartar frå juratida hadde sine karakteristiske fossil (leiefossil). Ved hjelp av desse leiefossila kunne ein avgjere den relative alderen til laga. På denne måten grunnla han stratigrafien, som dei neste 20-30 åra fekk ei rivande utvikling.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:William Smith (geologist)|William Smith (geologist)]]» frå ,  den 11. september 2010.*  
 
*
Arve Kambe

**Arve Kambe** () er ein norsk politikar frå Høgre. Han vart vald inn på Stortinget frå Rogaland i 2009. Han er cand.mag. med rettsvitskap grunnfag, mellomfag historie, mellomfag samanliknande politikk, og har fullført tre eksamenar i hovudfag samanliknande politikk. Han har jobba som marknadssjef i Trygge Barnehager.

Han var bystyremedlem i Haugesund kommune 1995–2009, formannskapsmedlem frå 2001, og gruppeleiar frå 2003. Han var også fylkestingsmedlem frå 1999 til 2003. Kambe var nestleiar i Unge Høgre frå 1998 til 2000. I 2009 var han Rogaland Høgres 3. kandidat til Stortinget, og vart vald inn saman med Bent Høie og Siri A. Meling.

## Stortingskomitear
*2009–2013: Medlem i Finanskomiteen

## Bakgrunnsstoff
*Arve Kambe hos Stortinget
*Arve Kambe  hos Rogaland Høgre
*Arve Kambe hos TV 2
Anorogen

**Anorogen** er eit geologisk omgrep om noko som *ikkje* er knytt til orogenese eller fjellkjededanning. Dette kan til dømes vere eit tidsrom, ei hending med heving eller senking, framtrenging av ein granittsmelte og liknande. Felles er at dei er utan tilknyting til samtidig regional deformasjon. 

## Kjelder
Azoikum

**Azoikum** er eit eldre namn på det geologiske supereonet prekambrium. Azoikum kjem frå greske *a-* («utan») og *zoön* («dyr» eller «levande vesen») og tyder altså «utan liv». Ein nytta dette namnet fordi ein trudde det ikkje fanst i liv på den tida.  

Nemninga blei nytta så tidleg som i 1846 av geologen Adams, og erstatta etterkvart det tidlegare omgrepet «primitiv». På grunn av kontroversen knytt til evolusjon var omgrepet «azoikum» for det meste blitt erstatta kring 1900 med «arkeikum» eller «arkeozoikum». 

## Kjelder
Arne Sortevik

**Arne Sortevik** () er ein norsk politikar frå Framstegspartiet. Han vart vald inn på Stortinget frå Hordaland fylke i 2001. Han var vararepresentant frå 1989 til 1993.

Sortevik tok Bergen Handelsgymnas 1963-1966, befalsskole 1966-1967 og studerte til siviløkonom ved Norges handelshøyskole i Bergen 1967-1970. Yrkesmessig har Sortevik diverse praksis frå ulike bransjar (økonomi/adm./marknadsføring) i privat sektor 1970-1995.

## Stortingskomitear
*2009&ndash;2013 medlem av Transport- og kommunikasjonskomiteen.
*2005&ndash;2009 medlem av Transport- og kommunikasjonskomiteen.
*2005&ndash;2009 varamedlem av Valkomiteen.
*2001&ndash;2005 medlem av Kyrkje-, utdannings- og forskingskomiteen.
*2001&ndash;2005 varamedlem av Valkomiteen.

## Bakgrunnsstoff
*Stortinget.no - Biografi
*Fremskrittspartiet - Biograf
Per Rune Henriksen

**Per Rune Henriksen** () er ein norsk politikar frå Arbeidarpartiet. Han vart vald inn på Stortinget frå Hordaland i 2005 og vald på nytt i 2009 og 2013. 

Henriksen tok  U. Pihls gymnas, naturfaglinje 1976-1977, Bergen yrkesskole, tømrarlinja 1977-1978 og avla svennebrev som tømrar i 1981.

Henriksen var tilsett hos byggmeister S. H. Pedersen 1978-1981, byggmeister Odd Ådnekvam A/S 1982-1985, NOREMA A/S 1985-1986, Bybygg A/S 1986-1987, Fagbygg Vest 1987-1988, Fredskorpset i Kenya for Norad 1988-1990, Bygg og Rehabilitering 1990-1991, Regionalt verneombod Fellesforbundet 1992-1997 og sekretær LO i Bergen og Omland 1997-2005.

I perioden 2000-2006 var han styreleiar i Bergen og Omegn Boligbyggelag.

3. september 2010 vart han i statsråd utnemnd til statssekretær for Terje Riis-Johansen. Han var statssekretær i Regjeringa Stoltenberg II fram til 7. mai 2013.

## Stortingskomitear
*2005&ndash;2009 medlem i Arbeids- og sosialkomitéen.
*2005&ndash;2009 medlem i Valkomitéen.
*2009–2013 medlem av Energi- og miljøkomiteen.

## Kjelder

*
Øyvind Halleraker

**Øyvind Urheim Halleraker** () er ein norsk politikar frå Høgre. Han har sete på Stortinget for Hordaland sidan 2001. Halleraker var varaordførar i Bømlo 1987&ndash;1991, og fylkesvaraordførar i Hordaland 1997&ndash;1999.

Halleraker gjekk ved Voss folkehøgskule frå 1969 til 1970, fotograflinja ved Sogn VGS frå 1971 til 1972, kystskipperskole i 1978, og studiekompetanse frå 1981. Deretter tok han utdanning som bedriftsøkonom (ex.bed.øk.) ved Handelshøyskolen BI i 1984, og diplomøkonom (diplomøk.) frå same skule i 1989.

Halleråker tok svennebrev som fotograf i 1973, og var sjølvstendig næringsdrivande frå 1973 til 1987, derpå dagleg leiar i SBT A/S frå 1987 til 2001.

## Stortingskomitear
*2001&ndash;2005 medlem i Energi- og miljøkomiteen
*2005&ndash;2009 medlem i Transport- og kommunikasjonskomiteen
*2009&ndash;2013 medlem i Transport- og kommunikasjonskomiteen

## Bakgrunnsstoff
* Stortinget.no- Biografi
*Høyre - Biografi
Hilde Magnusson Lydvo

**Hilde Magnusson Lydvo** () er ein norsk politikar frå Arbeidarpartiet. Ho vart vald inn på Stortinget frå Hordaland i 2005 og vald på nytt i Stortingsvalet 2009.

Lydvo er utdanna jurist frå Universitetet i Bergen og Københavns Universitet. I åra 2000&ndash;2005 arbeidde ho i Deloitte advokatfirma DA. Ho er nestleiar i Hordaland Arbeidarparti.

## Stortingskomitear
*2005&ndash;2009 medlem i Justiskomiteen
*2009–2013 medlem av Kommunal- og forvaltingskomiteen.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Stortinget.no - Biografi
Ancylustid

**Ancylustid** er ein tidsperiode som varte frå kring 10&nbsp;600 til 7500 år sidan. Dette var under avsmeltinga av isbreane frå den siste istida. Heile Austersjøen og ein del av landområdet omkring var då ein stor ferskvasssjø kalla Ancylussjøen. Denne innsjøen er kalla opp etter ferskvassnigelen *Ancylus fluviatilis* (høg toppluesnigl) som finst i avleiringar frå denne tida. På denne tida gjekk det ei brei landbru over det noverande Danmark, som knytte Nord-Tyskland saman med Skåne. På grunn av dette vert tida òg kalla for «fastlandsstida». 

I klima- og vegetasjonssamanheng vert ancylustida kalla *[[boreal tid]]*. Klimaet var då tørt og varmt med eike- og furuskogar. I arkeologien fell ancylustida saman med Maglemosekulturen eller den såkalla «beinalderen». 

## Kjelder
Ancylussjøen

**Ancylussjøen** er namnet på ein stor innsjø i området i og kring Austersjøen som erstatta Yoldiahavet etter at innløpet til sistnemnte lukka seg over det sentrale Sverige. Dette skjedde ved landheving etter den siste istida. Innsjøen eksisterte for kring 9500 til 8000 år sidan under boreal tid eller ancylustida. Innsjøen vart etter kvart Littorinasjøen då det stiande havnivået braut gjennom Storebælt.

Innsjøen fekk namn av Gerard de Geer etter *[[Ancylus fluviatilis]]*, ein ferskvassnigl som er funnen i sedimenta etter innsjøen. 

## Skildring
Høgda i Sør-Sverige blokkerte ikkje vasstraumen over det sentrale Sverige fullstendig. Ein hadde framleis utløp frå innsjøen gjennom elvane Göta og Steinselva, som renn frå Vänern til Kattegat. Saltvatn rann ikkje inn innsjøen, som etter kvart vart fersk då innsjøen steig over havnivå. Ein veit sikkert at området hadde vorte ein innsjø for om lag 8000 år sidan, då Vättern vart fråskild frå Ancylussjøen. 

Sidan vassnivået steig i Ancylussjøen, førte det til at områda rundt vart lagt under vatn for 9500 til 9200 år sidan. 

Etter kvart som ismeltinga auka og, sidan landhevinga var forskjellig frå område til område, vart det grave ut ei ny elv nær det som i dag er Storebælt. Elva er av geologar vorte kalla Danaelva. Ein periode var derfor Skåne, eller Sør-Sverige, ei øy mellom desse store elvane. Dette varte frå om lag 9200 år til opp mot 8000 år sidan. Med denne nye kanalen byrja vassnivået i innsjøen å falle. 

## Nord-Skandinavia
Rundt 9000 år sidan vart den nordlege kanalen lukka, og Skåne vart landfast med resten av Skandinavia i staden for Danmark. På denne tida var det berre eit lite eid som knytte Skåne til dei nordlege områda. På denne tida flytta kulturane frå mellomsteinalderen til dei nyleg tørre områda rundt Bottenhavet. Dei dreiv fiske langs kysten, jakta sel og følgde reinsdyra inn i dei nye områda. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ancylus Lake|Ancylus Lake]]» frå ,  den 11. september 2010.*
Karin S. Woldseth

**Karin Ståhl Woldseth** () er ein norsk politikar frå Framstegspartiet. Ho vart vald inn på Stortinget frå Hordaland i 2001.

Woldseth tok Valdres folkehøgskule 1972-1973, Vidaregåande, Oslo språkskole 1973-1975, Studentfagkurs ved Wang 1978-1979 og Handelsakademiet (økonomi) 1979-1983.

Woldseth var revisormedarbeidar 1983-1984, økonomi og personalansvarleg ved Åsane Senter 1987-1991, timelærar ved Hellen skole 1991-1992, gjeldsrådgjevar ved Fana sosialkontor 1992-1993 og gjeldsrådgjevar ved Fjell sosialkontor 1993-1997.

## Stortingskomitear
*2001–2005: medlem i Familie-, kultur- og administrasjonskomiteen
*2001–2005: andre nestleder i Valkomitéen
*2005–2009: medlem i Familie- og kulturkomiteen; varamedlem av den norske delegasjonen til Europarådets parlamentarikerforsamling
*2009–2013: medlem av Utanriks- og forsvarskomiteen; leiar av den norske delegasjonen til Europarådet 2009 - 2013; 
## Anna
*Medlem av Nordisk Råd 2005-2009 forbrukerkommiteen 
*Medlem av den norske delegasjonen til Europarådet, i komiteane for likestilling og for overvaking
*Leder av den norske delegasjonen til Europarådet 2009 - 2013 og medlem av den politiske komiteen, overvakingskomiteen ( her nestleiar i komiteen) og Standing committee

## Bakgrunnsstoff
*Stortinget.no - Biografi
Henning Warloe

**Henning Warloe** () er ein norsk politikar frå Høgre og frå 14. august 2014 byråd for byutvikling, klima og miljø i byrådet i Bergen. Han er fødd og oppvaksen i Bergen. Warloe er utdanna befal. Han er også utdanna ved Norges Handelshøyskole. Utanfor politikken har Henning Warloe vore dagleg leiar for eit eige firma, og var ein av stiftarane av Ferieklubben i Bergen. I stortingsperioden 2009-2013 representerte Warloe   Hordaland på Stortinget.

I valperioden 2003–2007 var Warloe byråd for finans, kultur og næring i Bergen kommune. Frå 2007 var han byråd for kultur, idrett og næring, i tillegg at han sidan utreiinga til Framstegspartiet frå byrådssamarbeidet våren 2009 også har fungert som byråd for finans, konkurranse og utvikling fram til han måtte trekkje seg for å tiltre på Stortinget. I perioden 2. juni 2006–31. januar 2007 fungerte Warloe som byrådsleiar då Monica Mæland hadde barselpermisjon. Han var nestleiar i Hordaland Høgre frå 2007 til mars 2012.

Ein av hobbyane til Henning Warloes er trylling, og i 2008 vart han vald til president i Magiske Cirkel Norge, ein landsomfattande samskipnad for tryllekunstnarar.

I 2013 vart Warloe dømd til bot og 18 dagar fengsel på vilkår for kjøp og bruk av narkotika. Før dette hadde han trekt seg frå partiverva sine.

## Stortingskomitear
*2009–2013 medlem i Kyrkje-, utdannings- og forskingskomiteen

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
*Henning Warloe hos Stortinget
*Henning Warloe hos Hordaland Høgre.
Daniglasial

**Daniglasial** er ein geokronologisk tidsperiode som omfattar den eldste delen av avsmeltingstida etter den siste istida, då isen trekte seg attende frå Jylland og dei danske øyane. Namnet kjem av *[[dansk]]* og *[[glasial]]* og vart innført av den svenske geologen Gerard De Geer. 

Daniglasial enda for omkring 15&nbsp;000 år sidan og glei over i den etterfølgjande gotiglasiale perioden. Namnet vert lite nytta i dag. 

## Kjelder
Kjersti Toppe

**Kjersti Toppe** () er ein norsk politikar frå Senterpartiet. Ho vart ved stortingsvalet i 2009 vald som representant nr. 12 for Hordaland. På Stortinget er ho 1. nestleiar i Helse- og omsorgskomiteen og varamedlem i Valkomiteen.

## Bakgrunnsstoff
*
Gina Barstad

**Gina Knutson Barstad** () er ein norsk politikar frå Sosialistisk Venstreparti. Ho har vore 1. vararepresentant til Stortinget frå Hordaland sidan 2009, og møter fast for Audun Lysbakken frå 20. oktober 2009 til 5. mars 2012. Barstad er medlem i Stortingets familie- og kulturkomité og Europautvalet. Ho var varamedlem til Bergen bystyre 2007–2009, og har også vore økonomiansvarleg i Hordaland SV og leiar i Bergen SU. Barstad har studert fransk ved Universitetet i Bergen.

## Stortingskomitear
*2009–2013: Medlem i Familie- og kulturkomiteen

## Bakgrunnsstoff
*Gina Barstad hos Stortinget
Laila Marie Reiertsen

**Laila Marie Reiertsen** () er ein norsk politikar frå Framstegspartiet. Ho vart vald inn på Stortinget i 2005 som vararepresentant nr. 3 for Hordaland og i 2009 som representant nr. 15 for Hordaland. Reiertsen var vararepresentant nr. 1 for Hordaland i 2013-2017 og vararepresentant nr. 2 i perioden 2017-2021. Ho møtte fast som representant for Gjermund Hagesæter 19. juni 2015-20. desember 2016.

Reiertsen har ein bachelorgrad frå Betanien diakonale høgskole som sjukepleiar, og har studert filosofi og leiing ved NKI og NLA Høgskolen. Frå 1995 har ho jobba som sjukepleiar og seinare som leiar fram til 2009 få ho vart medlem i Stortingets arbeids- og sosialkomité og varamedlem i Valkomiteen.

## Bakgrunnsstoff
*
Eokambrium

**Eokambrium** er eit omgrep for dei berglaga ein finn i Skandinavia og Arktis mellom grunnfjellet og det fossilførande kambrium. Omgrepet vart innført av Waldemar Christofer Brøgger. 

Det finst to delar av eokambrium og desse er skild frå kvarande med ein diskordans. Den yngste delen ligg nedst og her finn ein ofte eit morenekonglomerat kalla tillitt. I Noreg finn ein dette i Finnmark og områda kring Mjøsa og viser at det må ha vore ei istid i denne perioden. Denne istida vert kalla Varangeristida. Dei første spora etter denne istida vart påvist av Hans Henrik Reusch i Finnmark i 1896 og er seinare kjend frå Arktisk, Afrika, India, Kina og Sibir.

Tidlegare vart eokambrium oppfatta som eit eige system, men vert no berre nytta som eit lokalt omgrep på tida då sparagmittavleiringane vart avsett i Noreg, og er det same som seinprekambrium.

## Kjelder
Finiglasial

**Finiglasial** er ein geokronologisk tidsperiode som er ein del av den kronologiske inndelinga til Gerard Jakob De Geer av den siste istida. Perioden omfattar den siste delen av istida, frå då isen stod ved Raet og dei andre store isranddanningane i Skandinavia til uttappinga av issjøen sentralt i Jämtland. Perioden starta for om lag 10&nbsp;000 år sidan og varte i 1200 år (dvs. til for ca. 8800 sidan). 

## Kjelder
Geokronologi

**Geokronologi** er vitskapen som tek føre seg geologisk alder og tidsrekning, den absolutte alderen på bergartar, fossil og sediment. Det er mange ulike måtar å finne ut av dette på.

For den nyare historia kan ein telje årringar i trestammer eller årslag i lagdelt leire (varv). Den svenske geologen Gerard Jakob De Geer kunne ved hjelp av varvkronologi følgje avsmeltinga av innlandsisen i Skandinavia år for år og kunne følgje isen frå han låg over Danmark til han forsvann frå fjellområda i Finland, Sverige og Noreg.

Ved eldre historie må ein nytte radiometriske dateringsmetodar. Geologiske aldrar vert uttrykte i millionar av år og vert innordna i større geologiske einingar som æra, periode, epoke, alder og kron.

Ein liknande dateringsmetode er biostratigrafi, som plasserer sedimentære bergartar i ein kjend geologisk periode ved å samanlikne fossil i bergarten. Dette gjev derimot ikkje ein direkte absolutt alder for bergarten. Begge fagfelta arbeider hand i hand og nyttar det same systemet for å namngje berglag.

## Sjå òg
*Alderen til jorda
*Dendrokronologi
*Stratigrafi

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Geochronology|Geochronology]]» frå ,  den 11. september 2010.*  
*

## Bakgrunnsstoff
* International Commission on Stratigraphy
Gotiglasial

**Gotiglasial** er ein geokronologisk tidsperiode i avsmeltingstida i slutten av den siste istida som vart innført av Gerard Jakob De Geer. Dette var tida då isen trekte seg attende gjennom Sør-Sverige til endemorenee ved innsjøane sentralt i Sverige, tilsvarande raa i Oslofjorden. 

Gotiglasial følgjer daniglasial, som enda for om lag 14&nbsp;000 år sidan. Han vart etterfølgd av finiglasial, som byrja for om lag 10&nbsp;000 år sidan. 

## Kjelder
Mellomistid

Ei **mellomistid** eller **interglasial** er ein periode med høgare temperaturar som skil kalde periodar under istider. Den noverande varmeperioden har vart sidan pleistocen, 11&nbsp;400 år tilbake.

Interglasial vert òg nytta som namn på avsetningar frå ein slik periode. 

## Mellomistider under pleistocen
I løpet av dei siste 2,5 millionar åra som pleistocen varte, har det vore istider, der store isbrear har dekt Nord-Europa, Sibir og Nord-Amerika. Desse periodane med nedising har vore fråskilde av kortare periodar med det vi i dag reknar som «normal» temperatur, der isbreane har vore avgrensa til Grønland og Nordishavet. Tilsvarande varmeperiodar har ein hatt på den sørleg halvkula.

Tradisjonelt har mellomistidene vorte påvist ved hjelp av fossil, særleg av pattedyr, blautdyr og frø. Seinare har pollenanalysar og analysar av små organismar som foraminiferar, kiselalgar og insekt hjelpt til å fylle ut biletet. I dag blir det brukt undersøkingar av isotopar i is og havbotnssediment for å fastslå temperatursvingingar.

Mellomistidene under pleistocen har vore kortare enn sjølve istidene dei skil, frå 10 til 20 tusen år lange. Istida i mellom kan vare frå 50 til 150 tusen år. Dei fleste mellomistidene har vore relativt varme, men ikkje alle. Òg kaldare periodar med mykje nedbør har ført til stor avsmelting, og blir òg rekna som mellomistider.

For Nord-Europa har ein tidlegare rekna med tre mellomistider, Cromer, Holstein og Eem (frå eldst til yngst). Eem, den siste mellomistida, skjedde her frå 125&nbsp;000 til 115&nbsp;000 år sidan, mellom Saaleistida og Weichselistida. Truleg har det òg vore fleire milde periodar innanfor kvar istid, og ein er no på veg bort frå tanken om at ein berre har nokre få, særskilde mellomistider. 

I Noreg finst avleiringar frå den Eem-tida på Karmøy, Voss og Fjøsanger ved Bergen. Klimaet var då mildare enn id ag og det var store granskogar på Vestlandet. 

## Klima under mellomistider
Mellomistidene vert gjerne innleia med ein relativt varm periode med rask smelting av isbreane, etterfølgt av ein noko kjøligare periode. Så følgjer eit *interglasalt optimum* eller *klimatisk optimum* der temperaturen når dei høgaste gjennomsnittsverdiane for perioden. Havnivået stig samstundes. I Noreg blir denne effekten skjult av landheving, men vekslinga mellom høgt og lågt havnivå kan vere ein viktig faktor i sørlegare strøk. Temperaturen fell så langsamt og rykkevis gjennom tusenåra med fleire periodar der isbreane rykker fram, slik som under den vesle istida frå rundt 1400 til 1800. Mot slutten av mellomistida vil slike «små istider» bli lengre og meir dominerande, til isbreane igjen dekker dei nordlegaste landmassane, og klimaet er inne i ei ny istid.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Mellomistid|Mellomistid]]» frå ,  den 11. september 2010.*  
 

### Referansar
Varv

**Varv** er eit årleg avsetingslag for sediment eller ein sedimentær bergart. 

Omgrepet «var‘» kjem frå det svenske *varv* som tyder ‘kvarv’, ‘lag’ eller ‘krins’. Termen oppstod som *hvarfig lera* (lagdelt leire) på det første kartet som var laga av Sveriges geologiske undersøkingar i 1862. Varv vart opphavleg brukt for å skildre separate komponentar av årlege lag i glasiale innsjøsediment, men på Geological Congress i 1910 foreslo den svenske geologen Gerard Jakob De Geer (1858-1943) ein ny formell definisjon der varv skulle skildre årslag generelt for sedimentære avsettingar. Nyleg er òg omgrep som «årleg lamina» nytta synonymt med «varv».

Av dei mange **rytmittane** funne i den geologiske lagrekka, er varv ein av dei viktigaste og mest opplysande for å studere historiske endringar i klima. Varv er blant dei mest småskala hendingane ein kan kjenne att i stratigrafi.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Varv|Varv]]» frå ,  den 11. september 2010.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
** De Geer, G. (1940), *Geochronologia Sueccia Principles*. Kungl. Svenska Vetenskapsademiens Handlingar, Tredje Serien. Band 18 No.6.
** Lowe, J.J. and Walker, M.J.C. (1984), *Reconstructing Quaternary Environments*. Longman Scientific and Technical.
** Sauramo, M. (1923), *Studies on the Quaternary varve sediments in southern Finland*. Comm. Geol. Finlande Bulletin 60.
** Wohlfarth, B. (1996), The chronology of the Last Termination: A review of radiocarbon-dated, high-resolution terestrial stratigraphies. *Quaternary Science Reviews* **15** pp. 267-284.


## Sjå òg
* Glasiologi
Diluvium

**Diluvium** er eit geologisk omgrep om overflatiske avleiringar som er danna av flaum-liknande hendingar. Dette er i motsetnad til alluvium, som er avleiringar som er lagt ned sakte og jamt. 

I nesten alle senkingane mellom fjella sør i Sibir og nord i Mongolia fanst innsjøar som var demd opp av isen under istidene i pleistocen. Klimaendringar og endringar i dei hydrostatiske tilhøva gjorde at bresjøane vart tømde og fylte opp att. Då isdemningane brast medførte dette til katastrofale flaumar. Desse kraftige flaumane omforma dalane og bygde nye geologiske formasjonar. I elvedalane til Tsjuja og Katun kom det minst fem flaumepisodar i intervall mellom 23 og sju tusen år sidan. Dei største av desse innsjøane, Tsjuja og Kuraj, hadde volum på fleire hundre kubikkilometer. Enorme vassmengder vart sleppte laus samstundes og forma terrenget det rann over. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Diluvium|Diluvium]]» frå ,  den 11. september 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
***Rudoy A.N. Glacier-dammed lakes and geological work of glacial superfloods in the Late Pleistocene, Southern ʼSiberia, Altai Mountains , *Quaternary International*. 2002. Vol. 87/1. s. 119-140.]
*** Baker V.R., Benito G., Rudoy A.N. Paleohydrology of late Pleistocene Superflooding, Altay Mountains, Siberia. *Science*. 1993. Vol. 259. s. 348-352.
***Huggett Richard J. Fundamentals of Geomorphology. - N.-Y.: Routledge, 2007.
*** Keenan Lee. Altai Flood  (pdf).
*** Rudoy A.N. Ice-dammed lakes og glacial debris super-flows in the Altay and the Sayan Mountains in late Wurm: a review.
Åre gamle kyrkje

**Åre gamle kyrkje** (svensk:  Åre gamla kyrka) er ei mellomalderkyrkje bygd i stein og tre som ligg i Åre, Jämtland, Sverige. Kyrkja vart bygd på 1100-talet ved Sankt Olav Pilegrimsleia (svensk: S:t Olofleden), som i dag går frå Selånger Gamle Ruinkyrkje i Sundsvall over dei skandinaviske fjella til Trondheim. Kyrkja har om lag 150 sitjeplassar og har ope heile året frå klokka 08:00 til 20.00.

## Bakgrunnsstoff
* Svenska kyrkan – Åre gamla kyrka
Kalium–argondatering

**Kalium-argondatering** er ein metode for absolutt datering. Kalium-40 er ein radioaktivt kaliumisotop som blir brote ned til gassen argon-40. Dateringen føregår ved at materialet som gassen finst i blir varma opp. Gassen slepp då fri og kan målast. Halveringstida er om lag  1,3 milliardar år, noko som gjer metoden godt eigna til å datere funn frå særs tidlege periodar. I motsetnad til C14-metoden, kan han òg nyttast til å datere uorganiske material som til dømes stein og mineral.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kalium-argondatering|Kalium-argondatering]]» frå ,  den 11. september 2010.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Engelsk side om K-Ardatering fra New Mexico Geochronological Laboratory
*''Potassium-Argon Dating'' - Engelsk artikkel frå University of California
Høgfjellskarse

**Høgfjellskarse** (*Cardamine bellidifolia*) er ein art i krossblomfamilien. Planta har ei sirkumpolar utbreiing.
Høgfjellskarse vert kring 5 cm høg og har snaue mørkgrøne blad på lange skaft. Planten har bladlaus stengel med stivt opprette skulper. Han blomstrar kring juli månad på grus og snøleger i høgfjellet. Høgfjellskarse finst i Noreg frå Setesdal til Finnmark. Han er funnen opp til 2200 m i Jotunheimen. 

## Kjelder
*Svensk Wikipedia.
*Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.
Tjøme-Hvaler-trinnet

**Tjøme-Hvaler-trinnet** er ei endemorene frå den siste istida. Ho er eldre enn det meir kjende Raet, og blir gjerne datert til om lag 11&nbsp;200 år før vår tid.

Tjøme-Hvaler-trinnet er synleg mellom anna i Moutmarka på Tjøme, på Hvasser og på Hvaler.

Resten av denne endemorea ligg dels på havbotn i Oslofjorden og vestover utanfor Agderkysten, dels går ho på land i Agder og Rogaland.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tjøme-Hvaler-trinnet|Tjøme-Hvaler-trinnet]]» frå , den 11. september 2010.*
Kambrosilur

**Kambrosilur** er ei norsk nemning for dei geologiske periodane kambrium, ordovicium og silur i tidleg paleozoikum for 545-417 millionar år sidan, og blir i dag brukt generelt om avleiringar danna i denne tida.

I kambrosilurtida var det oppbløming av dyr med harde delar som kunne bevarast som fossil, særleg trilobittar, graptolittar, korallar, blekksprutar og brachiopoder. Det er betydeleg lagdelt danning av skiftevis skifer og kalkstein i perioden, mot slutten òg ein del sandstein.

## Kambrosilurske avsettingar i Noreg
I Noreg finst kambrosilurske avsetningar i midtre delar av Oslofeltet (særleg i Oslo, Bærum og Asker), på Vestlandet og i Trondheimsfeltet, Nordlandsprovinsen, Troms og Finnmark.

Den kambrosilurske lagrekka er særleg komplett på Ringsaker der han er 125 meter tjukk - lengre sør i Oslofeltet manglar avleiringane frå tidleg kambrium og lagane er tynnare. I Oslofeltet er kambrosilurlaga synlege oppe i dagen i hovedstadsområdet og nedover langs den kystnære, austre halvdelen av Bærum og Asker, inklusive dei vestre øyane i Indre Oslofjord. Dei ligg nær den austlege, ytre forkastingssonen mot Nesodden, og er sterkt folda i retninga sørvest-nordaust. Mange stader er laga vendt 90° med tydlege striper langs overflata av mørk skifer og ljos kalkstein. Ovanforliggande lag frå permtida er ikkje synlege her, dei ligg lengre nord og vest rundt Oslogryta. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kambrosilur|Kambrosilur]]» frå ,  den 11. september 2010.*
Minnesundtrinnet

**Minnesundtrinnet** eller **minnetrinnet** var eit lengre opphald i tilbaketrekkinga til isen for om lag 9400 år sidan, då strandlinja låg 192 meter over dagens havnivå. Minnesundtrinnet utgjer i dag ei israndavsetting av sand og grus ved Minnesund i Eidsvoll, som vart avsett langs iskanten.

Israndavsettinga dannar ei høgd i terrenget og utgjer i dag eit viktig grunnvassreservoar.

## Sjå òg
* Ra i geologi
* Tjøme-Hvaler-trinnet

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Minnesundtrinnet|Minnesundtrinnet]]» frå , den 11. september 2010.*
Hematitt

**Hematitt** (av gresk αιματoεις, *haimatoeis*, som tyder 'blodig') er eit mineral av typen jernoksid med formel Fe2O3, som er kjent som det viktigaste råstoffet for framstilling av jern. Hematitt blei ofte kalla **naturleg [[jernmalm]]** då det har ein høg jerngehalt (rundt 65%) og kunne såleis nyttast uforedla. Hematitt blir òg kalla **jernglans** eller **jernglimmer**.

Hematitt blir ofte danna nær stilleståande vatn eller geysirar, men kan òg komme frå vulkansk aktivitet. Gråfarga hematitt som vert knust gir eit raudleg pulver. 
Fargen kan vere raudleg. Dette har gjeve opphav til tilnamna **blodstein** eller **raudjernstein**. Hemetitt blir ofte nytta som pigment. I form av raud oker har hematitte vore nytta til farging av måleri og tekstilar. I eldre tider kunne greske soldatar bruke blodsteinar som amulett for å stoppe blødning. Forsking har seinare påvist mineralet si evne i pulverisert form til å bidra til koagulering.

Namnet *speculitt* vart på romersk tid nytta om sølvskinnande polert hematitt, som da ville vere eit spegelbilde av sjela. Ved å ha sett seg sjølv i ein samanheng, ville ein lettare kunne orientere seg og finne «sin plass på jorda».

Hematitt kan berre dannast i kontakt med vatn. At det finst hematitt på Mars, som gjev planeten den raude fargen, vart difor teke som eit sterkt indisium på at planeten hadde hatt vatn tidlegare. Landingsstaden for sonden Opportunity som landa på Mars i 2004, vart spesielt vald ut på grunn av store førekomstar av hematitt. Undersøkingar av grunnen der sonden landa viste seg òg å stadfeste førehandtrua om at det tidlegare hadde vore vatn der.

Utvinning av hematitt har skjedd mellom anna i Kiruna, Sør-Varanger, Oppdal, Ulefoss og Dunderlandsdalen.

Ved sliping av svarte hematitt-krystall får ein «svart diaman». Avrunda sliping gir populære, rimelegare smykkesteinar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hematite|Hematite]]» frå ,  den 11. september 2010.*  

## Bakgrunnsstoff

*Jernroser – Mindat
*Bilete frå Mars.
Varangeristida

**Varangeristida** er ei istid for om lag 700-650 millionar år sida og ei av fleire istider i perioden 960-615 millionar år sidan. Ein har funne avleiringar frå denne istida i Noreg, på Spitsbergen, Grønland og i Skottland. Bergartane det er snakk om er tillitt (morenekonglomerat), skifer og sandstein.

Den norske geologen Hans Reusch fann i 1890 noko han meinte var ein tillitt inst i Varangerfjorden. Berglaget låg på eit underlag med tydelege skuringsstriper, og han tolka dette som at berglaget var danna under ei istid tilbake i sein prekambrium. Seinare er det vist at ein har to nivå med tillitt i Nord-Noreg og Sør-Noreg. Tillitten som Reusch fann er ein viktig typelokalitet for det som seinare vart kalla Varangeristida.

I Sør-Noreg er det avleiringar frå same periode av moelvkonglomerat i ein serie med sandsteinar (sparagmitt) og andre avleiringar.

I seinare tid er det sådd tvil om typelokaliteten ved Varangerfjorden og ein har indikert at bergarten heller ei blokkstraumavsetting av slam og blokker som opphavleg fløymde utover og stripa opp underlaget. 

## Kjelder
Radiometrisk datering

**Radiometrisk datering** er dateringsmetodar for å bestemme alderen på bergartar, fossil og anna gjennom å måla det radioaktive nedbrytinga hos ulike isotopar. Metoden vert hovudsakleg nytta innan geologi og arkeologi og er framfor alt nyttig over store tidsrom. 

## Metodar
* C14-metoden (halveringstid 5730 år), som vert nytta for å datere organisk materiale som har døydd opp til for omkring 60&nbsp;000 år sidan. 
* Uran-bly-metoden går ut på forholdet mellom 235U og 238U samt dotterisotopane 207Pb og 206Pb. Metoden er særs pålitleg på grunn av at ein nytta to kjemisk identiske klokker med to halveringstider. 
* Rubidium–strontium-datering
* Samarium–neodymdatering
* Kalium–argondatering basert på K-40 med ei halveringstid på 1,26 milliardar år. Metoden er usikker sidan argon er ein gass som under visse tilhøve kan forsvinne frå mineralet. Dette problemet kan ein unngå ved å verifisere med argon-argondatering, som måler isotopsamansettinga til prøven. 
* Argon–argondatering
* Fisjonssporsdatering, basert på at når uran vert nedbroten bygger det seg opp fisjonsspor i mineralet.
* Termoluminiscensdatering vert nytta på funn som varmast opp, til dømes keramikk og magma.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Radiometrisk datering|Radiometrisk datering]]» frå , den 11. september 2010.*
Oldtid

**Oldtid** eller **gamletid** viser til den eldste tida i historia i europeisk, nordafrikansk og vestasiatisk samanheng.
I snever forstand kan «oldtid» visa til den gresk-romerske verda i antikken. I vid forstand tek ein  også med dei tidlege sivilisasjonane i Mesopotamia og Egypt.

Det kan visa til tida frå dei eldste kjende samfunna oppstod og fram til folkevandringstida. 
I europeisk samanheng har ein ofte rekna år 476 som eit skilje mellom oldtida og mellomalderen, ettersom dette var  åre då Vestromarriket fekk ein germansk konge. I norsk samanheng viser oldtida ofte til tida før vikingtida.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Ancient History Encyclopedia, leksikon for oldtidshistorie
* Ancient Civilizations, British Museums nettsted for ulike emner innenfor oldtidens sivilisasjoner
* Ancient history sourcebook, kildebøker for oldtidens historie
* The Perseus digital library, digitalt bibliotek for oldtidstekster
* Barrington Atlas of the Greek and Roman world , atlas for den greske og romerske verden
* The Jewish History Resource Center, prosjekt for forskning på jødisk historie ved Det hebraiske universitet i Jerusalem
Postglasial

**Postglasial** er eit omgrep som omhandlar noko som høyrer til eller vart danna i tida etter ei istid. I Skandinavia vert omgrepet nytta om tida etter at det meste av innlandsisen var smelta bort etter den siste istida og avleiringar frå denne tida. Tidsperioden starta frå kring 10&nbsp;000 år sidan og varer fram til vår tid. Denne perioden vert òg kalla holocen. 

## Kjelder
*
Anette Trettebergstuen

**Anette Trettebergstuen** () er ein norsk politikar frå Arbeidarpartiet. Ho har vore vald inn på Stortinget frå Hedmark sidan 2005, og vart på landsmøtet til Arbeidarpartiet i 2009 vald inn i sentralstyret til partiet. I 2019 vart ho valt til leiar i Arbeiderpartiets kvinnenettverk. Ho var kultur- og likestillingsminister frå 2021 til 2023.

## Liv og virke
### Bakgrunn
Trettebergstuen voks opp på Ridabu i Hamar, og har bakgrunn frå AUF i Hedmark, der ho var leiar 2002–2004. Ho har studert statsvitskap, psykologi og *public management* ved Høgskolen i Oslo, Høgskolen i Hedmark og Universitetet i Oslo.

På fritida jobba Trettebergstuen som disc jockey på forskjellige utestader i Oslo.

### Politisk karriere
Ho sat i kommunestyret og formannskapet i Hamar frå 1999 til ho vart vald inn på Stortinget i 2005. Trettebergstuen vann 3. plassen på stortingsvalslista til Hedmark Arbeidarparti etter kampvotering mot sitjande stortingsrepresentant Eirin Faldet. Trettebergstuen, som var AUF sin kandidat, vann voteringa med 71 mot 70 stemmer. Trettebergstuen vart vald på nytt til Stortinget i 2009. Frå 2005 til 2009 sat ho i Utanrikskomiteen og vart etter valet i 2009 Arbeids og Sosialpolitisk talskvinne for Arbeidarpartiet og nestleiar i Arbeids og Sosialkomiteen. Trettebergstuen sit i gruppestyre til Arbeidarpartiet i Stortingsgruppa.

Trettebergstuen har vore fylkesleiar, sentralstyremedlem og politisk nestleiar i Europeisk Ungdom, og arbeidde som politisk rådgjevar for stortingsgruppa til Arbeidarpartiet med saksfelt justis, samferdsle, energi og miljø. 

Trettebergstuen er nestleiar i Hedmark Arbeidarparti. Frå 2004 til 2006 var ho også sentralstyremedlem i Arbeidaranes Ungdomsfylking. I perioden 2005–2006 sat ho i styret i Homofile og lesbiske sosialdemokratar. Sidan 2007 har Trettebergstuen vore sentralstyremedlem i Europarørsla. Trettebergstuen sit også som den yngste i sentralstyret til Arbeidarpartiet, der ho vart vald inn i 2009.

### Statsråd
Trettebergstuen var kultur- og likestillingsminister i Regjeringa Støre frå 2021 til 2023. Den 23. juni 2023 kunngjorde ho sin avgang som statsråd etter fleire alvorlege brot på habilitetsreglane. Trettebergstuen vart etterfølgt av Lubna Jaffery den 28. juni 2023.

## Prisar og utmerkingar
Nettstaden Gaysir kåra i 2009 og i 2010 Trettebergstuen til «Noregs mektigaste lesbiske kvinne». I 2008 kom ho på andreplass i same kåring, bak sjefredaktøren i Dagbladet, Anne Aasheim.
 
## Stortingskomitear
*2005&ndash;2009: Medlem av Den utvida utanrikskomiteen
*2005&ndash;2009: Medlem av Utanrikskomiteen
*2009&ndash;2013: Medlem av Arbeids- og sosialkomiteen
*2013–2017: Varamedlem av Valkomiteen
*2015–2015: Medlem av Arbeids- og sosialkomiteen
*2015–2015: Medlem av Familie- og kulturkomiteen
*2015–2017: Andre nestleiar av Familie- og kulturkomiteen
*2017–2017: Medlem av Familie- og kulturkomiteen
*2017–2021: Første nestleiar av Familie- og kulturkomiteen

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* 
* Arbeidarpartiet – Biografi
Per Roar Bredvold

**Per Roar Bredvold** () er ein norsk politikar for Framstegspartiet frå Åsnes i  Hedmark. Han vart vald inn på Stortinget frå Hedmark i 1997 og vald på nytt i 2001, 2005 og 2009.

Bredvold har befalsskule, og arbeidde i forsvaret 1976-91, på Haslemoen, Sætermoen og Vardåsen. Han er sidan sjølvstendig næringsdrivande.

Han var medlem av Åsnes kommunestyre og formannskap 1991-2003. Han var medlem av Hedmark fylkesting og fylkesutval 1991-1998.

## Stortingskomitear
*1997&ndash;2001 medlem av Familie-, kultur- og administrasjonskomiteen
*1997&ndash;2001 medlem av Valkomiteen
*2005–2009 medlem av Forsvarskomiteen
*2005–2009 medlem av Valkomiteen
*2005–2009 medlem av Forsvarskomiteen
*2005–2009 varamedlem av Den utvida utanrikskomiteen
*2009–2013 medlem av Næringskomiteen

## Bakgrunnsstoff
*Stortinget.no - Biografi
*Framstegspartiet - Biografi
Thomas Breen

**Thomas Breen** () er ein norsk politikar frå Arbeidarpartiet. Han vart vald inn på Stortinget frå Hedmark ved stortingsvalet i 2009.

Breen vart utnemnd som vararepresentant til Stortinget frå Hedmark i 2005. Han møtte fast som medlem i justiskomiteen, ettersom den valde representanten Knut Storberget var i regjering. Frå 2009 er Breen medlem av finanskomiteen og valkomiteen.

Han var varaordførar i heimkommunen frå 2003 til han vart stortingsrepresentant. Han sat også i kommunestyret 1999-03, og han er styremedlem i Hedmark Arbeidarparti.

Breen er utdanna tømrar og er i det sivile livet industriarbeidar.

## Bakgrunnsstoff
*Stortinget - Biografi
*jus.no: ''Intervju med Breen i Advokatbladet''