open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kjell Sjöberg

**Kjell Allan Sjöberg**, fødd *Dahlqvist*, () var ein svensk skihoppar frå Själevad i Västernorrlands län, som representerte IF Friska Viljor. Han tok bronsemedalje i Holmenkollbakken i ski-VM i Oslo i 1966, og sette i 1967 verdsrekord i skiflyging.

## Aktiv
Sjöberg var aktiv skihoppar frå 1950-åra til 1973. Frå 1960 til 1968 deltok han i alle dei store ski-meisterskapane. Beste prestasjonane oppnådde han i 1964 då han under vinterolympiaden i storbakken i Innsbruck kom på femteplass, men aller best var han to år seinare, han fekk då bronsemedalje i storbakkerennet under verdsmeisterskapen i Oslo og Holmenkollen.

Han deltok i den tysk-austerrikske hoppveka i 1960/61, 1961/62, 1965/66 og 1967/68, med andreplass i Oberstdorf 30. desember 1960 som beste enkeltresultat. Samanlagt vart han som best i 1960/61, då han vart nummer seks.

15. februar 1964 tangerte han Jože Šlibar og Peter Lesser sin verdsrekord i skiflyging på 141 meter i Oberstdorf, ein rekord som Dalibor Moteljek frå Tsjekkoslovakia same dag forbetra med ein meter. 10. februar 1967 sette Sjöberg verdsrekord i Oberstdorf med eit svev på 148 meter. Rekorden vart slått dagen etter, då Lars Grini landa på 150 meter.

Sjöberg vart svensk meister to gongar, i 1962 og 1966.

## Kjelder

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Kjell Sjöberg (backhoppare)|Kjell Sjöberg (backhoppare)]]» frå , den 28. desember 2012.* 
* Sports Reference: Kjell Sjöberg 
* Svenska Skidförbundet: Backe/nordisk kombination
Kristen Stewart

**Kristen Jaymes Stewart** () er ein amerikansk skodespelar og filmskapar. Ho er mest kjend for hovudrolla som Bella Swan i *[[Twilight]]*-filmane basert på bøkene av Stephenie Meyer. I tillegg har Stewart spelt i *Panic Room*, *Zathura*, *Speak*, *The Runaways*, *In the Land of Women*, *The Messengers*, *Catch That Kid* og *Into the Wild*.

Kortfilmen *Crickets*, som ho regisserte og spelte i, kom ut på Netflix den 30. juni 2020.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kristen Stewart|Kristen Stewart]]» frå ,  den 29. desember 2012.*
Wojciech Fortuna

**Wojciech Fortuna** () er ein polsk, tidlegare skihoppar frå Zakopane. Han vart olympisk meister i storbakken i 1972.

Fortuna hadde ein 18. plass som sin beste internasjonale prestasjon føre vinter-OL 1972 i Sapporo. Under olympiaden overraska han stort og vart nummer seks i normalbakken. Den store sensasjonen kom få dagar seinare, då han i storbakkerennet under dei same leikane i Sapporo hoppa 111 meter i fyrste omgangen og tok ei soleklar leiing. I andre omgangen landa han på moderate 87,5 m og fekk notert totalt 219,9 poeng. Fremste konkurrentane, Walter Steiner frå Sveits og austtyske Rainer Schmidt enda på høvesvis 219,8 og 219,3 poeng og måtte nøye seg med sølv og bronse.

Fortuna sin beste prestasjon utanom olympiaden var ein tiandeplass; i Garmisch-Partenkirchen 1. januar 1973. Han slutta som aktiv skihoppar i 1975.

## Bakgrunnsstoff
* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
MS «Nesna»

**MS «Nesna»** var ein kystrutebåt bygt for Det Helgelandske Dampskipsselskap (HDS) ved A/S Stord i 1950-1951. Ho gjekk i rute mellom Sandnessjøen og Mo i Rana. Skipet var kjend for dei slanke og elegante linjene. 

## Historie
Båten vart sjøsett 30. august 1950 og døypt av fru Ørnes. Båten vart klassifisert i Skipskontrollen for 225 passasjerar. Skroget på skipet var heilsveist og overbygningen er laga av sjøvassbestandig aluminium. 

Det kombinerte laste- og passasjerskipet vart levert 10. mai 1951 og gjekk inn i ruta Sandnessjøen - Mo i Rana. Skipet var godt likt i området. 

6. juli 1952 hadde «Nesna» eit veivakselbrot som vart reparert ved Trondheim Mekaniske Verksteder. 27. september 1957 grunnstøytte skipet ved Kvina og ho vart reparert ved Sandnessjøen. 4. desember 1957 vart skipet sett i rute att, men i januar 1964 grunnstøytte skipet enno ein gong og fekk store skadar. 

I 1967 vart MS «Nesna» omdøypt til MS «Sjona» og same året, den 6. mai, vart ho seld til D. Arnold i England. I 1971 var skipet sletta frå registeret og kva lagnad ho fekk vidare er ukjend.

## Kjelder
*
Ørkengaupe

**Ørkengaupe** eller **karakal** (*Caracal caracal*) er eit mellomstort kattedyr i *Caracal*-slekta. Ho er nært i slekt med afrikagullkatt og serval. Karakalen lever i turt og halvturt klima på stepper og i ørken i store delar av Afrika, Midtausten og vestlege delar av Asia. Ordet «karakal» kjem gjennom fransk frå tyrkisk *kara kulak* som tyder 'svart øyra'.

## Skildring

Ørkengaupe minner om gaupe, men er slankare og har lengre bein og øyro. Pelsen er einsfarga raudbrun til gulgrå. Augo er gulbrune med rund pupill. Kroppslengda er 55–57 cm med ein hale på 22 cm. Skulderhøgda er 40–45 cm og vekta 16–23 kg. Gaupa lever av små pattedyr, fuglar og kalvar av hjortedyr. Ho er mest aktiv ved skumring og demring, men kan òg jakta om dagen og natta. 

## Underartar
* *C. c. algira*
* *C. c. caracal*
* *C. c. damarensis*
* *C. c. limpopoensis*
* *C. c. lucani*
* *C. c. michaelis*
* *C. c. nubicus*
* *C. c. poecilictis*
* *C. c. schmitzi*

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Karakal|Karakal]]» frå ,  den 28. desember 2012.*  

## Bakgrunnsstoff

* Shefferly, N. 2002. ''Caracal caracal'' (On-line), Animal Diversity Web. 
* Caracal (''Caracal caracal''). Lioncrusher's Domain.
Jian'ou

**Jian'ou** (kinesisk skrift 建瓯, pinyin *Jiàn'ōu*) er eit byfylke i provinsen Fujian i Folkerepublikken Kina. Det ligg under byprefekturet Nanping.

I 1999 var folketalet i Jian'ou . Det er blitt rekna ut til  i 2007.

Jian'ou ligg i eit område med mykje risdyrking, og er også kjend for bambusproduksjon. Det ligg ved elva Jianxi (建溪) River, rund 70 km sør for Jianyang.


Fil:Jian'ou Dongyue Miao 2012.08.25 11-28-27.jpg|Dongyue-tempelet i Jian'ou.
Fil:Jian'ou Guangxiao Si 2012.08.25 13-32-28.jpg|Guangxiao-tempelet
Fil:Jian'ou Tongxian Men 2012.08.25 12-34-04.jpg|Tongxian-porten
Fil:Jian'ou Tongji Gate 2012.08.25 14-01-01.jpg|Tongji-porten
Fil:Jian'ou Railway Station 2012.08.25 10-05-40.jpg|Jian'ou jernbanestasjon


## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad for lokalregjeringa 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jian&#39;ou|Jian&#39;ou]]» frå ,  den 28. desember 2012.*
Holmsbu Billedgalleri

**Holmsbu Billedgalleri**, **Stiftelsen Holmsbu Billedgalleri Henrik Sørensens samlinger**, er ei stifting som eig eit kunstmuseum på Holmsbu i Asker kommune (tidlegare Hurum). Museet, som opphavleg var eigd av Hurum kommune, vart skipa i 1963 på grunnlag av ein gåve med med bilete frå kunstmålaren Henrik Sørensens son, Sven Oluf Sørensen, og har faste samlingar med målarstykke av Henrik Sørensen, Thorvald Erichsen og Oluf Wold-Thorne, og dessutan eit utval av Henrik Sørensens samling av fajanse, antikvitetar og bøker. I tillegg vert det halde skiftande sommarutstillingar. Drammens Museum har stått for drifta av museet frå 2004 i samsvar med ei konsolideringsavtale.

Arkitekt Bjart Moen har teikna museumsbygningen, som stod ferdig i 1973 etter å ha vorte påbyrja i 1963. Det vart lagt stor vekt på å innpasse bygningen i det særeigne terrenget, og på at vegetasjonen  ikring bygningen skulle få stå mest mogleg urørt. Bygningen vart kledd med den raude hurumgranitten som kunne takast ut av sjølve tomta, som til dels var ei djup ur, og tilkomsten vart ein stemningsfull stig opp gjennom skogen og fram til galleriet, som ligg i harmoni med bergformasjonen lengst oppe.

Galleribygningen er oppdelt i fire kubistiske volum med ei avdelinga av samlingane i kvar. Hovudsalen er eit lukka rom med overljos, og i hjørnesalen er den eine veggen eit vindauge av glas som gjev utsyn til sjølve naturrommet. Bygningen vart i 1983 honorert med Houens fonds diplom for framifrå arkitektur. Bygningen og skogsområdet ikring er freda av Riksantikvaren.

Årsaka til at galleriet vart lagt i Holmsbu, var at denne vesle tettbygde staden med fiskarar, handverkarar og bønder attmed Drammensfjorden på sørvestsida av Hurumlandet på fyrste halvparten av 1900-talet, då kom til å hyse den største kolonien av kunstmålarar i den norske kunstsoga. Dei sentrale kunstnarane i denne Holmsbukolonien, Oluf Wold Torne og Thorvald Erichsen, var mellom pionerane i utviklinga av det moderne måleriet i Noreg. Oluf Wold Tornes dotter, Ragna Rosati (1907-1994), sa at far hennar gjerne vart rekna som oppdagaren av Holmsbu, etter at han og familien hadde leigd seg inn  på ein plass som heitte Støa i nærleiken av Holmsbu i somrane 1911-1914, og seinare bygde seg hus her, men huset vart ikkje ferdig før Oluf Wold Torne døydde. Thorvald Erichsen kom òg til same plassen sommaren 1911, og leigde seg i mange år frametter inn hos forskjellige fastbuande om somrane, og frå 1919 hos Kris Torne i hennar nye hus. Henrik Sørensen vitja Oluf Wold Torne og Thorvald Erichsen i august 1911, og leigde seg inn i eit grannehus eit par veker. Men sommaren 1913 var Gudrun og Henrik Sørensen attende i Støa, og der vart dei buande så godt som kvar einaste sommar resten av livet i eige hus. Soleis hadde Henrik Sørensen ei så sterk tilknyting til Holmsbuområdet, der han hadde henta fleire av motiva til måleria sine frå, at det var naturleg å minnast han med eit museum her.

## Bakgrunnsstoff
*Holmsbu billedgalleri på Drammens Museums internettsider.
*Holmsbu Billedgalleris internettsider
*
Zhumadian

**Zhumadian** (kinesisk: 驻马店; pinyin: *Zhùmǎdiàn*) er eit byprefektur sør i provinsen Henan i det sentrale Kina. Byprefekturet, som i aust grensar til provinsen Anhui, har eit areal på 14&nbsp;974 km² og hadde vel 7,2 millionar ibuarar i 2010. Litt over 500&nbsp;000 menneske er bybuarar. Landskapet er prega av fjell, åsar og sletter.

Byprefekturet Zhumadian omfattar eitt bydistrikt (区 *qū*), og ni fylke (县 *xiàn*).

### Landbruk
Det lokale landbruket avlar særleg kveite, mais, peanøtter, sesamfrø, grøne bønner og tobakk.

### Samferdsle
Jingguangbana, toglinja mellom Beijing i nord og Guangzhou i sør, har stoppestad her. Denne sterkt trafikkerte jarnbanelinja er også innom mellom andre Baoding, Shijiazhuang, Handan, Anyang,  Zhengzhou, Wuhan, Changsha og Shaoguan.

Kinas riksveg 107 går gjennom området. Han fører frå Beijing til Shenzhen og er innom provinshovudstadene Shijiazhuang, Zhengzhou, Wuhan, Changsha og Guangzhou.

### Soge
Banqiao-dammen, som i 1975 kollapsa under den ekstreme tyfonen Nina og førte til at om lag 171&nbsp;000 menneske omkom, ligg i Zhumadian.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zhmumadian|Zhmumadian]]» frå ,  den 29. desember 2012.*
Zhoukou

**Zhoukou** (kinesisk: 周口; pinyin: *Zhōukǒu*) er eit byprefektur aust i provinsen Henan i det sentrale Kina. Byprefekturet, som i aust grensar til provinsen Anhui, har eit areal på 11&nbsp;968 km² og hadde i underkant av ni millionar ibuarar i 2010.

Byprefekturet Zhoukou omfattar eitt bydistrikt (区 *qū*), eitt byfylke (市 *shì*) og åtte fylke (县 *xiàn*).

### Næring
Zhoukou er eit av dei viktigaste landbruksområda i Henan. Næringslivet er i hovudsak basert på handel med landbruksvarer som korn, bomull, matoljar, kjøt og tobakk. Zhoukou er særleg kjent for skinnet av den lokalt avla huai-geita.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zhoukou|Zhoukou]]» frå ,  den 29. desember 2012.*
Pingdingshan

**Pingdingshan** (kinesisk: 平顶山; pinyin: *Píngdǐngshān*) er eit byprefektur sentralt i provinsen Henan i Kina. Byprefekturet har eit areal på 7&nbsp;882 km² og hadde om lag 4,9 millionar ibuarar i 2010.

Byprefekturet Pingdingshan omfattar fire bydistrikt (区 *qū*), to byfylke (市 *shì*) og fire fylke (县 *xiàn*).

### Næring
Byen ligg i eit stort kolområde. Han har direkte jarnbanesamband mellom anna til provinshovudstaden Zhengzhou.

### Soge
Under perioden vår- og haustannaltida (770 f.Kr. – 476 f.Kr.) bygde staten Chu ein forsvarsmur mot nabostatar som den stadig låg i strid med. Tidleg under den påfølgjande krigarrika-tida vart muren utvida, særleg for å gje betre vern mot den mektige staten Qin slik at muren no passerer gjennom Pingdingshan.

Byprefekturet Pingdingshan vart oppretta i 1957. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Pingdingshan|Pingdingshan]]» frå ,  den 29. desember 2012.*
Puyang

**Puyang** (kinesisk skrift 濮阳; pinyin *Púyáng*) er eit byprefektur nordaust i provinsen Henan i det sentrale Kina. Byprefekturet ligg ved nordbreidda av Chang Jiang, og grensar i aust mot provinsen Shandong og i nord mot provinsen Hebei. Puyang har eit areal på 4&nbsp;188 km² og hadde 3,6 millionar ibuarar i 2010.

Byprefekturet Puyang omfattar eitt bydistrikt (区 *qū*) og fem fylke (县 *xiàn*).

## Næring
Puyang ligg i eit område med naturressursar som olje, naturgass og kol. Førekomstane av olje og naturgass er særleg rike, og fleire store kinesiske petrokjemiske selskap har etablert seg i byprefekturet.

## Samferdsle
Riksveg 106 i Kina går gjennom området. Han går frå Beijing og er innom stader som Hengshui, Kaifeng, Ezhou på sin veg sør til Guangzhou i Sør-Kina.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Puyang|Puyang]]» frå ,  den 29. desember 2012.*  


## Bakgrunnsstoff

*
Hebi

**Hebi** er eit byprefektur nordaust i provinsen Henan i det sentrale Kina. Byprefekturet har eit areal på 2&nbsp;182 km² og hadde om lag 1,57 millionar ibuarar i 2010.

Byprefekturet Hebi omfattar tre bydistrikt (区 *qū*) og to fylke (县 *xiàn*).

Næringslivet er mykje basert på utvinning av kol.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hebi|Hebi]]» frå ,  den 29. desember 2012.*
Hakka

**Hakka** (tradisjonell kinesisk skrift 客家話, forenkla 客家话, pinyin *Kèjiāhuà*) er ein av dei mange dialektane eller språka som med eit fellesnamn blir kalla kinesisk. Det store fleirtalet av dei som snakkar dette språket, høyrer til hakkafolket.

Hakka blir tala i Guangdong, Fujian, Jiangxi, Guangxi, Sichuan, Hunan og Guizhou i Kina, i tillegg til mellom anna Sabah i Malaysia, Singapore og Taiwan. Språket er ikkje gjensidig forståeleg med mandarin, wu, sør-min eller andre kinesiske språk. Namnet «hakka» kjem av *hak* 客 (mandarin *kè*), 'gjest' og *ka* 家 (mandarin *jīa*), 'familie'. Blant dei som sjølv snakkar språket, blir det kalla  *hak-ka-fa/-va* 客家語, *hak-fa/-va*, 客語, *tu-gong-dung-fa/-va* 土廣東話, eller *ngai-fa/-va* "亻厓"話 ('språket vårt').

## Språkhistorie
Hakkaene kom ved forskjellige migrasjonsbølgjer frå det nordlege Kina til dei sørlege områda, som no utgjer kjerneområdet for hakka-folket. Migrasjonane var for det meste utløyste av uro og krigar. Hakkaene  kom frå dagens Henan og Shaanxi, og dei tok med seg det kinesiske talemålet som var utbreidd der den gongen. Seinare har talemålet i desse områda utvikla seg til dialektar av moderne mandarinspråk.) Hakka er eit nokså konservativt språk, og det ligg generelt mykje nærare middelalderkinesisk en noko anna moderne kinesisk språk. Ein kan finne mange arkaiske trekk i moderne hakka, som slutt-konsonantane , noko ein òg høyrer i andre moderne sørkinesiske språk, men som er gått tapt i mandarin. 

Gjennom folkevandringar kan hakka ha plukka opp element frå dei språka som dei kom i kontakt med undervegs. Ein finn vokabular som hakka har sams med min og hmong-mien.

## Dialektar
Ettersom hakkaene kom nordfrå i forskjellige migrasjonsbølgjer, og desse tildels vart nokså  spreidde, har hakkaspråket utvikla mange dialektar – i Guangdong, Fujian, Jiangxi, Guangxi, Sichuan, Hunan, Guizhou, Hainan, Taiwan og Singapore.

Den dialekten som blir rekna som standard for språket, er meixianhua, som blir tala Meixian i det indre austlege Guangdong. Det offisielle kinesiske systemet for å skrive hakka med latinske bokstavar (romanisering) vart utvikla i 1960 med utgangspunkt i meixianhua.

## Kjelder
### Notar

### Litteratur
*David Prager Branner: *Problems in Comparative Chinese Dialectology — the Classification of Miin and Hakka*. Trends in Linguistics series, no. 123. 2000. Berlin: Mouton de Gruyter. ISBN 31-101-5831-0.
* Mataro J. Hashimoto: *The Hakka Dialect. A linguistic study of Its Phonology, Syntax and Lexicon.* University Press, Cambridge 1973. ISBN 0-521-20037-7
* S. Robert Ramsey: *The Languages of China*, Princeton University Press, Princeton, N.J. 1987. ISBN 0-691-06694-9 

----

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hakka|Hakka]]» frå ,  den 28. desember 2012.*
Jiaozuo

**Jiaozuo** (kinesisk skrift 焦作; pinyin *Jiāozuò*) er eit byprefektur nord i provinsen Henan i det sentrale Kina. Byprefekturet, som i nord grensar mot provinsen Shanxi, ligg ved elva Huang He og like sør for Taihangfjella.

Jiaozuo har eit areal på 4&nbsp;071&nbsp;km² og hadde vel 3,5 millionar ibuarar i 2010. Jiaozuo er ein av kjernebyane til tettstadområdet Zhongyuan ('den sentrale sletta') og ein regionalt sentral by lang grensa mellom Shanxi og Henan.
Byprefekturet omfattar åtte bydistrikt (区 *qū*), to byfylke (市 *shì*) og åtte fylke (县 *xiàn*).

## Næringsliv
Jiaozuo har fleire smelteverk og ein heil del maskinindustri. Jiaozuo kolkraftverk frå 2005 er eit av Kinas mest moderne kraftvarmeverk.

## Transport
Jiaozuo er det nordlege endepunktet for jernbanen mellom Jiaozuo og Liuzhou, og det sørlege endepunktet for jernbanen mellom Jiaozuo og Taiyuan. Byen har jernbanesamband til byar som Luoyang, Xinxiang og Nanyang i Henan og Jincheng i Shanxi.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jiaozuo|Jiaozuo]]» frå ,  den 29. desember 2012.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Jinyu

**Jinyu** (kinesisk skrift 晋 eller晋语, pinyin *jìn*/*jìnyǔ* ) er eit kinesisk språk som er morsmål for omkring 45 millionar menneske, flest i provinsen Shanxi, men òg i delar av Indre Mongolia og tilgrensande område i Shaanxi, Henan og Hebei. Jinyu har tradisjonelt vore rekna som ein variant av mandarinspråket, men blir no oftare rekna som eit eige språk. Det er då det 26. største språket i verda.

Eit særdrag for jinyu er mengda samantrekkingar av to teikn/ord til eitt. Det er eit fenomen som ein òg har i standardkinesisk, men ikkje i like høg grad. Jinyu, eit tonespråk, er også kjenneteikna av kompleks tonesandhi, ei form for sandhi der tonen blir påverka av kva ord som finst saman i ein setning og kva grammatisk funksjon dei har.

Eit anna kjennteikn er språklyden glottal plosiv som finst i enden av stavingar, ei leivning etter lukkelydane /p/, /t/ eller /k/). Dette er eit trekk jin har til felles med mandarinspråk som ein tala under Yuan-dynastiet rundt 1300-talet, og med fleire nolevande sørlege typar kinesiske språk. Stavingar som endar med glottal plosiv kan seiast å vera tonelause.

## Dialektar
Jinyu blir gjerne delt inn i åtte dialektar:

**Bingzhou*, talt i sentrale Shanxi, med Taiyuan
**Lüliang*, talt i vestre Shanxi og nordlege Shaanxi
**Shangdang*, talt i søraustre Shanxi
**Wutai*, talt i nordlege Shanxi og det sentrale Indre Mongolia
**Datong-Baotou*, talt i delar av nordlege Shanxi og sentrale Indre Mongolia
**Zhangjiakou-Hohhot*, talt i nordvestre Hebei og delar av det sentrale Indre Mongolia
**Handan-Xinxiang*, talt i søraustre Shanxi, sørlege Hebei og nordlege Henan
**Zhidan-Yanchuan*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jin Chinese|Jin Chinese]]» frå ,  den 27. oktober 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*** 
*** 
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jinyu|Jinyu]]» frå ,  den 29. desember 2012.*
Xiang

**Xiang** (kinesisk skrift 湘語, pinyin *xiāng yǔ*), kalla **hunanesisk**, er ein variant av kinesisk. Språket er oppkalla etter elva Xiang og er utbreidd særleg i provinsen Hunan. 

Meir enn 36 millionar menneske i Kina har Xiang til morsmål, særleg i det sentrale og sørvestre Hunan, i dei fire fylka Quanzhou (全州), Guanyang (灌陽), Ziyuan (資源) og Xing'an (興安) nord i regionen Guangxi, og dessutan i mindre delar av Guangdong. Xiang-området er omgitt av mandarintalande område i nord, vest og sør, Hakka i sør, og av Gàn i austre Hunan og i Jiangxi. Xiāng er òg i kontakt med språka Tujia og Miao i nordvest.

Vi kan dele inn xiang etter kriteria gammal og ny, der den gamle (i sør) har stått seg betre mot påverknad frå mandarin. «Gammal xiang» er av stor interesse for språkforskarar sidan det som wu-dialekten har tatt vare på den gamle tredelte distinksjonen mellom obstruentar. 

Det finst dessutan tre dialektgrupper innan xiang:

* Chángyì (長益片) i 32 byar/byfylke og fylke, blant anna i Changsha
* Lóushào (婁邵片) i 21 byar/byfylke og fylke i Hunan og Guangxi
* Jíxù (吉漵片) i åtte byar/byfylke og fylke

Xiang var det språket som Mao Zedong voks opp med.

## Litteratur
*Bào, hòuxīng & Chén, huī. (2005). "Xiāngyǔ de fēnqū" (The divisions of Xiang languages). *Fāngyán*: 261-270. (鮑厚星, 陳暉. 2005. "湘語的分區".方言: 261-270)
*Norman, Jerry. [1988] (2002). *Chinese*. Cambridge, England: CUP ISBN 0-521-29653-6
*Wu, Yunji. (2005). *A Synchronic and diachronic study of the grammar of the Chinese Xiang dialects*. Berlin, New York: Mouton de Gruyter. ISBN 3-11-018366-8
*Yuán, jiāhuá (1989). *Hànyǔ fāngyán gàiyào* [An introduction to Chinese dialects]. Beijing, China: Wénzì gǎigé chūbǎnshè. (袁家驊. 1989. 漢語方言概要. 北京:文字改革出版社.)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Xiang|Xiang]]» frå ,  den 29. desember 2012.*
Drammens Museum

**Drammens Museum for kunst og kulturhistorie, fylkesmuseum og galleri for Buskerud** er ei stifting som vart skipa i Drammen i 1996. Museet har tilhald på Marienlyst på Strømsø i Drammen, men har i tillegg bygningar og parkar fleire andre stader i byen, mellom anna eit friluftsmuseum i nærleiken av Spiraltoppen i Bragernesåsen, og femner om det tidlegare Drammens Museum frå 1908, Drammen Kunstforening frå 1867, Stiftelsen Gulskogen Gård frå 1959 med eigedomen Gulskogen gård og park, eigedomen Austad gård, Thaulow-samlinga av kunst og kuriosa frå Modum Bad, og altså Friluftsmuseet. Frå 2004 har museet dessutan hatt ansvaret for drifta av Henrik Sørensen-museet *Holmsbu Billedgalleri, Henrik Sørensens samlinger* i Holmsbu i Hurum kommune ifølgje ein konsolideringsavtale. 

I museumsparken på Marienlyst, ein historisk 1700-talshage som er rekonstruert og ført tilbake til fordums prakt, ligg Lystgården Marienlyst frå slutten på 1700-talet (ikkje open for publikum), eit lite bygdetun med tømmerbygningar frå Hallingdal, museumsbygningen og den nye utstillingsbygningen frå 1990, Lychepaviljongen, som vert nytta til til skiftande utstillingar av kunst og kunsthandverk. Her finst dei faste samlingane av glas frå Nøstetangen Glassverk, barokksølv, 1700-tals drammensfajanse, bymøbel, tekstil, interiør, kyrkjekunst og folkekunst, målarkunst og døme på moderne formgjeving i såkalla Scandinavian Design.

I det faste galleriet for målarkunst vert det synt fram verk frå J.C. Dahls tid fram til vår tid i farga kabinett med tillaga små kunsthistoriske miljø. I eit rom er nasjonalromantikken med J.C. Dahl og Hans Gude å sjå, i eit anna er synt fram den store samlinga av måleri av Hans Heyerdahl som Drammens Museum er eigar av. Museet har dessutan utsøkte verk av Zartmann- og Matisse-elevane Harald Sohlberg, Thorvald Erichsen og Henrik Sørensen. Eit rom er egna 1920-talets og mellomkrigstidas art deco og nye saklegdom, representert ved Maurice de Vlaminck, Torstein Torsteinson og Roar Matheson Bye, og i eit anna rom er utstilt bilete med tema frå arbeidslivet og livet i byen og på garden; her har tendenskunsten fått plass. Museet syner òg fram moderne kunst, representert ved Gunnar S. Gundersen, Ole M. Bakken, Bård Brodersen og Jakob Schmidt, og glas, keramikk og emaljert metall i *Scandinavian Design*.  Drammens Museum har skaffa seg ei rad utsøkte døme på det beste innanfor skandinavisk og amerikansk moderne formgjeving, mellom anna arbeid av Grete Prytz Kittelsen.

Gulskogen gård og park frå 1790-åra er eit freda kulturminne som er open for publikum i sommarsesongen. Austad gård, ein freda bygning frå om lag 1810, er tilgjengeleg for publikum i samband med ein serie herregardskonsertar, og elles for dei som tek del i lukka arrangement i bygningen i løpet av året. Friluftsmuseet midt i Drammens turterreng, 300 meter innanfor Spiraltoppen i Bragernesåsen, har 21 gamle tømmerhus som skal illustrere farne tiders gardsdrift og bygningstradisjonar i Buskerud.

## Sjå òg
*Drammen Kunstforening
*Holmsbu Billedgalleri, Henrik Sørensens samlinger

## Bakgrunnsstoff
* Drammens Museums internettsider
Sunda

**Sunda** eller **sundanesisk** er eit malayopolynesisk språk som blir tala av rundt 27&nbsp;millionar menneske på den vestlege tredelen av den indonesiske øya Java, det vil seie av om lag 15&nbsp;% av folket i Indonesia. Rundt 60&nbsp;% av dei sundatalande brukar også indonesisk, og rundt 5&nbsp;% brukar nederlandsk.

## Fonetikk
Sundanesisk blir skrive med latinske bokstavar. Det er eit tydeleg fonetisk språk, det vil seie at det er sterkt samsvar mellom ortografi og uttale. Språket har fem reine vokalar:
* a (som i *skatt*),
* é (som i  *vett*)
* i (som i *rik*),
* o (som i *bål*)
* u (som i *lukk*),
og to nøytrale vokalar:
* e (som i endinga i *koner*) og
* eu (som i endinga i *ongul*)
Språket har ingen diftongar. Konsonantane vert skrive: p, b, t, d, k, g, c (uttala: *tskj*), j, h, ng, ny (som i *Canyon*), m, n, s (ustemd), w, l, r (rulle-r) og y.
Andre konsonantar, ofte frå lånord, blir endra etter dette mønsteret:  → p, v → p, sy → s, sh → s, z → j, og ch → h.

## Referansar

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sundanesisk|Sundanesisk]]» frå ,  den 29. desember 2012.* 
**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Sundanesische Sprache|Sundanesische Sprache]]» frå ,  den 29. desember 2012.*
Aucklandskarv

**Aucklandskarv** (*Phalacrocorax colensoi*) er ein kystbunden sjøfugl i skarvefamilien. Han er endemisk for Aucklandøyane, sør for New Zealand.

## Skildring
Dette er ein mellomstor skarveart, ca. 63 centimeter med kroppssvekt på rundt 2 kilogram. Fjørdrakta er i svart og kvitt. Strupen og heile undersida til undergump er kvit, vengene har kvite flekker som formar seg til eit band når vengene er folda saman. Eit felt av berr hud rett under nebbrota er i blågrått og får raud farge i hekketida. Beina er bleikraude, og augeringen er blå.

Aucklandskarven hekkar på Aucklandøyane og kan elles treffast berre i kystområdet ved Aucklandøyane og i havet utanfor øyane. Han er mest vanleg ved sørlege og austlege sider av øygruppa. Fuglane kan opptre i flokkar, både under beiting og kvile.

Dietten består mellom anna av småfisk og marine virvellause dyr.

Reira er bygd av tang, guano, gras torv og kvister. Reirplassen ligg ofte under overheng av fjell eller under tre. Kullet er på 3 egg og egga blir lagt med intervall på 2, 3 eller 4 dagar. Klekkinga skjer etter ca. 28 dagar. Hekketida er frå november til februar.

Arten har status som sårbar, og bestanden er estimert til ca. 4&nbsp;500 individ (2012), og er trudd å vere stabil.

## Kjelder

*Barrie Heather og Hugh Robertson, *The Field Guide to the Birds of New Zealand* (revised edition), Viking, 2005 
*BirdLife International (2012) Species factsheet: *[http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=3692 Phalacrocorax colensoi] *. Henta frå http://www.birdlife.org den 29. desember 2012.

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
Kappe

**Kappe** er eit klesplagg festa ved skuldrene og hengjande laust nedover kroppen. Kapper finst i mange ulike lengder og kan vera draperte av enkle, flate tøystykke eller vera formsydde. Dei kan berast opne framme eller på ei side, delvis lukka (til dømes i halsen) eller vera lukka heilt rundt. Plagga kan ha kragar, hetter og ei viss form for erme.

Ordet «kappe» kjem frå mellomalderlatin *cap(p)a* gjennom norrønt *kápa*. Det er i slekt med «kåpe».

Ein kjenner kapper frå heile verda. I Norden finst det døme på kapper frå bronsealderen.

## Ulike kappetypar
* Burnus
* Cape (kep)
* Kavai
* Kutte
* Lukka (luhkká)
* Poncho

## Kjelder

* «kappe – ytterplagg» i Store norske leksikon.
Norsk teiknspråk

**Norsk teiknspråk** er eit teiknspråk som primært blir brukt av norske døve. Språket har utvikla seg spontant i kommunikasjonen mellom døve menneske i Noreg har kommunisert med kvarandre. Norsk teiknspråk har mange fellestrekk med dansk teiknspråk. Teiknspråket på Madagaskar er ikkje så ulikt teiknspråket i Noreg, fordi det var norske misjonærar som først tok opp arbeid blant døve og høyrselshemma på Madagaskar. 

Norsk teiknspråk er eit eige språk med sin eigen grammatikk og setningsoppbygging. For døve og mange tunghøyrde med norsk teiknspråk som morsmål, er teiknspråk ein del av identiteten. Norsk teiknspråk kan dessutan vere førstespråket til høyrande barn av døve foreldre.

Norsk teiknspråk har ikkje noka form for skriftspråk.

Noregs Døveforbund reknar med at det er om lag 5&nbsp;000 døve. I tillegg til desse reknar dei med at om lag 10&nbsp;000 personar som sjølve er høyrande, bruker teiknspråk i kommunikasjon med døve familiemedlemmer eller omgangsvenner; vidare bruker 1&nbsp;500 fagfolk teiknspråk i yrkesutøvinga si. Med 16 500 teiknspråkbrukarar er norsk teiknspråk eit stort minoritetsspråk i Noreg.   Dei som har teiknspråk som morsmål i snever meining, er derimot få. I staden bruker ein heller den meir generelle termen førstespråk om det teiknspråket døve barn av høyrande foreldre tileignar seg.

Sidan språklova vart vedteke i 2021 har norsk teiknspråk status som det nasjonale teiknspråket i Noreg. Det finst òg føresegner i opplæringslova som gjev rett til opplæring i og på teiknspråk for elevar som har dette som førstespråk. Folketrygdlova gir dei som ikkje kan kommunisera på talespråk, rett til gratis teiknspråktolk slik at dei kan fungere i dagleglivet, i utdanning og arbeid og i samband med polikliniske helsetenester.  

## Sjå òg
*Norsk Tegnordbok

## Referansar
Shangqiu

**Shangqiu** (kinesisk: 商丘; pinyin: *Shāngqiū*) er eit byprefektur aust i provinsen Henan i det sentrale Kina. Byprefekturet grensar i nordaust til provinsen Shandong, i søraust til provinsen Anhui. Shangqiu har eit areal på 10&nbsp;704 km² og hadde i underkant av 7,4 millionar ibuarar i 2010.

Byprefekturet Shanqiu omfattar to bydistrikt (区 *qū*), to byfylke (市 *shì*) og seks fylke (县 *xiàn*).

Arkeologiske funn viser at byhistoria går tilbake til fyrste del av Shang-dynastiet. Shangqiu var hovudstad for den kinesiske oldtidsstaten Song. 

### Næring
Landbruk er hovudnæring for Shangqiu, som ligg på den nordkinesiske sletta og har grøderik jord og gode vilkår for irrigasjon. Kveite, mais, bomull, sesamfrø, grønsaker, frukt og tobakk er mellom dei viktigaste avlingane, samt avl av livdyr (storfe).

Industrien spelar ei mindre rolle, men har vakse mykje sidan 1990-talet. Næringsmiddelselskapet Kedi er den største eksportøren av frosne grønsaker i Kina. Store førekomstar av kol gjev grunnlag for produksjon av elektrisk kraft og drift av aluminiums-smelteverk. 

### Samferdsle
Den viktige jarnbanelinja Jingjiubanen stoppar her på si ferd frå Beijing til Kowloon i Hongkong. Denne linja går gjennom Hengshui, Heze, Xinzhou, Jiujiang, Nanchang, Heyuan, Huizhou og Shenzhen. Også toga på Longhaibanen, Kinas viktigaste jarnbanelinje i retning aust-vest, stansar i Shangqiu. Longhaibanen går frå Lianyungang til Lanzhou via mellom andre Xuzhou, Kaifeng, Zhengzhou, Luoyang og Xi'an.

Kinas riksveg 105 går gjennom byen Shangqiu. Denne viktige trafikkåra tek til i Beijing, og går sørover og endar ved kysten i Zhuhai i provinsen Guangdong. Vegen er innom storbyar som Tianjin, Dezhou, Jining, deretter Shangqiu, Jiujiang, Nanchang og Guangzhou. Dessutan passerer Kinas riksveg 310 gjennom området. Denne vegen tek til i Lianyungang i Jiangsu, fører så vestover og endar i Tianshui i provinsen Gansu. Han er innom Xuzhou før han passerer Shangqiu og går vidare til Kaifeng, Zhengzhou, Luoyang og Xi'an.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Shangqiu|Shangqiu]]» frå ,  den 29. desember 2012.*  
 

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Shangqiu|Shangqiu]]» frå ,  den 29. desember 2012.*
Oslolosen

**Oslolosen**, eigentleg *Kjell Aronsen*, er ein fiktiv person skapt av humoristen Harald Eia. Han debuterte i TV-programmet *[[Uti vår hage 2]]* på NRK1 i januar 2008. Eit klipp med Oslolosen er òg sett kring 700 000 gonger på Youtube. Oslolosen var òg frontfigur for Oslo kommune sin kjeldesorteringskampanje i 2008.

Rollefiguren er ein sertifisert guide for byen Oslo. Oslo kommune har vedteke losplikt for utanbys køyretøy som entrar hovudstaden, og i den første episoden er jobben hans å guide ei gruppe menn frå Nord-Noreg som kjem til byen i buss. Aronsen snakkar (ein parodi på) Oslodialekt.

## Dokketeater
I januar 2013 hadde figurteaterproduksjonen *Oslolosen* premiere på Torshovteatret. Jo Strømgren var ansvarleg for produksjonen etter å ha sett potensialet for å utvikla Eia sin rollefigur til ei førestilling for barn.

## Kjelder
Musculus serratus posterior superior

**Musculus serratus posterior superior** (frå latin *serrare* - «å sage», *posterior* - «bakre», *superior* - «øvre»), på norsk òg kalla **den øvre bakre sagmuskelen**, er ein tynn muskel som ligg heilt inntil ribbeina i den øvste, dorsale delen av brystkassa. 

Han kjem frå ein tynn og brei aponevrose frå den nedste delen av *[[ligamentum nuchae]]*, frå ryggtaggane i den øvre delen av brystregionen, *processi spinosi C7-Th3*, og frå *[[ligamentum supraspinalis]]*. Muskelen søkk nedover og lateralt og deler seg opp i fire muskelbukar, og dei festar på andre til fjerde ribbein. 

Han har som funksjon å hjelpe til ved respirasjon og er med det ein aksessorisk respirasjonsmuskel.

## Sjå òg
*''M. serratus anterior''
*''M. serratus posterior inferior''
Mapudungun

**Mapudungun** eller mapuche er det tradisjonelle språket til mapuchefolket i Chile og Argentina. Det er eit isolert språk, eller utgjer ein eigen språkfamilie saman med huilliche. 

## Namn
Namnet *mapundungun* er sett saman av *mapu*, 'jord' og *dungun*, 'språk', slik at heile namnet tyder 'jordas språk'. Andre heimnamn på språket er *mapuchedungun* ('mapuchefolkets språk') og *chedungun* ('folkets språk'). Namn gjevne av andre grupper er mellom anna *araucano* og *chilidungu* ('Chiles språk'). 

## Opphav
Det finst ulike spekulasjonar om opphavet til mapundungun, og det er gjort forsøk på å kopla det til ulike sør- og sentralamerikanske språkfamiliar. I dag har språket fleire lånord frå chilensk spansk og quechua. Chilensk spansk har også lånt ord från mapudungun.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Mapudungun|Mapudungun]]» frå ,  den 29. desember 2012.*
Musculus serratus posterior inferior

**Musculus serratus posterior inferior** (frå latin *serrare* - «å sage», *posterior* - «bakre», *inferior* - «nedre»), på norsk òg kalla **den nedre bakre sagmuskelen**, er ein muskel som ligg heilt inntil ribbeina i den nedste, dorsale delen av brystkassa. 

## Anatomi
*M. serratus posterior inferior* spring ut frå dei to nedste torakale og dei to øvste lumbare ryggtaggane *processi spinosi Th11-L2* og *[[ligamentum supraspinale]]* som ligg som dekkjer til *processi spinosi* dorsalt. Muskelen startar som eit tynt seneblad som kjem frå *lig. supraspinale* og ryggvirvlane. Det har òg fibrar blanda med *[[fascia thoracolumbalis]]*. Etter senebladet går muskelen over i muskelbuken som deler seg opp i fire muskelbukar. Han går skrått oppover og lateralt og festar på underkantane av niande til tolvte ribbein med fire muskelbukar som går til kvart sitt ribbein. 

## Rørsle
*M. serratus posterior inferior*  trekkjer ribbeina dorsalt og nedover for hjelpe til i roteringa og ekstensjonen av truncus. Når begge musklane kontraherer vil det bidra i forsert ekspirasjon av luft frå lungene. 

## Fleire bilete

Fil:Serratus posterior inferior muscle animation.gif|*M. serratus posterior inferior* sin posisjon. 
Fil:Serratus posterior inferior muscle animation2.gif|Næranimasjon. *M. serratus posterior inferior* kjem frå T11-L2 og festar på dei nedre kantane av det 9.-12. ribbeinet.
Fil:LumbarTriangle.jpg|Den lumbare trekanten.


## Sjå òg
*''M. serratus anterior''
*''M. serratus posterior superior''

## Bakgrunnsstoff
Kuli

**Kuli** er ei nemning på ein asiatisk dagløna kroppsarbeidar eller ein person som arbeidde på langvarige kontraktar, langt frå heimstaden. Nemninga gjekk or bruk mange stader kring andre verdskrigen.

## Ordsoge
Ordet «kuli» har mange moglege opphav, og truleg har mange av desse påverka kvarandre.  
Den vestindiske kasten *koḷī* blir ofte vist til som opphav, det same gjer tamilsk *kūli* (verbet 'hyra'). Urdu/hindi-ordet *qulī* (क़ुली) har opphav i det utdøydde tyrkiske språket tsjagataisk, og viste opphavleg til slavar. Frå urdu og engelsk spreidde ordet seg til mange indiske språk og vart deretter teke i bruk av dei mange europeiske kolonimaktene, særleg om kinesiske og indiske arbeidarar.

## Historie
Kuliar vart oftast sett til å gjere grovarbeidet på plantasjar eller andre store verksemder. Dei hadde inngått ei *kuli-kontrakt*, der dei på strenge vilkår batt seg til oppdraget sitt, gjerne for fleire år. Kulien vart jamnast sett til om lag ti timar dagleg hardt arbeid, og måtte alltid halde seg på den arbeidsplassen der arbeidgjevaren ville ha han/henne.

Nemninga «kuli» vart nytta om folk frå ei rad asiatiske rike. Gjennom 1800-talet var det mykje nytta om kinesarar som i strie straumar vandra langt bort frå heimetraktene. Mange hamna i Søraust-Asia, andre vart skipa til arbeid i Mellom-Amerika og Sør-Amerika. Også kinesarar som reiste til dei vestlege delane av Nord-Amerika og tok arbeid vart kalla kuliar, noko dei i ein rettsleg forstand ikkje var; nemninga «kuli» vart brukt i antikinesisk propaganda for å hindre meir innvandring frå Kina.

## Moderne tyding

Ordet «kuli» eller «coolie» blir i dag brukt fleire stader i verda med ulik tyding. I ein del område med innbyggjarar av kuli-opphav kan det brukast nedsetjande om desse, til dømes i Karibia og Sør-Afrika. I India er det derimot ei nøytral yrkesnemning for berarar.

## Kjelder

*

----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kuli (Tagelöhner)|Kuli (Tagelöhner)]]» frå ,  den 30. desember 2012.*  

## Bakgrunnsstoff
Sørazerisk

**Sørazerisk** eller **søraserbajdsjansk** er eit tyrkisk språk tala nordvest i Iran og i tilgrensande regionar i nabolanda Afghanistan, Irak, Tyrkia og Syria. 16 % av folket i Iran taler sørazersisk – i alt skal nær 13 millionar menneske ha sørazersisk som førstespråk. I Iran blir språket skrive med arabisk skrift; i nabolanda kan språket òg bli skrive med kyrillisk og latinsk alfabet.  Nokre vil rekne språket som ein dialekt av aserbajdsjansk, men ISO registrerer nordaserbajdsjansk og søraserbajdsjansk som to åtskilte språk. 

Iranarar som taler sørazeri kallar ofte språket sitt for  «türki» eller «torki», mens dei kallar det offisielle språket i Tyrkia for «İstambuli türki» (anatolisk tyrkisk). 

## Referansar
Drammen Kunstforening

**Drammen Kunstforening** er ei medlemsforeining skipa 18. mai 1867 i Drammen. Embets- og tenestemenn i byen stod bak, og førebiletet var kunstforeininga i Christiania. Gassverkstyrar Geelmuyden vart den fyrste formannen i foreininga.

Kunstforeininga, som er mellom dei eldste i sitt slag i landet, har som føremål å gjere det mogeleg for innbyggjarane i Drammen å verte kjend med biletkunsten, og er opa for alle som er interessert i biletkunst innanfor ein kvar teknikk og kunstretning. 

Drammen Kunstforening vart i 1996 konsolidert med Drammens Museum for kunst og kulturhistorie, fylkesmuseum og galleri for Buskerud. Kunstforeiningas *Det Faste Galleri* med ei samling på 530 verk som var bygd opp ved innkjøp, donasjonar frå privatpersonar og middel frå Norsk kulturråd, vart då ein part av stiftinga Drammens Museum. Samlinga er hovudsakleg sett saman av verk av norske kunstnarar, mellom anna ei unik samling av målarstykke av Hans Heyerdahl, og femner om både eldre kunst og moderne uttrykksformer. Det Faste Galleri har no tilhald i bygningen *Lychepaviljongen* på Drammens Museums område på Marienlyst i Drammen. Her syner Drammens Museum òg fram skiftande utstillingar, og Drammen Kunstforening er ansvarleg for éi av desse kvart år.

## Bakgrunnsstoff
*
*Nettstaden til Drammens Museum
Nordazerisk

**Nordazerisk** eller **nordaserbajdsjansk** er eit tyrkisk språk som er offisielt språk i Aserbajdsjan og elles blir talt i tilgrensande regionar i nabolanda Armenia, Georgia og  Russland . 6,1 millionar  aserbajdsjanarar skal ha språket som førstespråk (2001). I Aserbajdsjan blir språket skrive med latinske bokstaver; i nabolanda kan språket òg bli skrive med kyrillisk skrift.  

Nokre vil rekne språket som ein dialekt av aserbajdsjansk, men ISO registerer søraserbajdsjansk og nordaserbajdsjansk som to atskilte språk. Talarane av dei to språktypane er rekna som éi etnisk gruppe.

Dei som brukar språket, kan kalle det for «Azərbaycan Türkcəsi» (aserbajdsjansk tyrkisk).

## Referansar
Bol

**Bolen** (på latin *truncus*), på norsk òg kalla **trunkus** og **torso**, er eit anatomisk omgrep for overkroppen til mange dyr, mellom anna menneske, altså ein kropp utan ekstremitetar (lemmer) og hovud. I denne delen av kroppen ligg dei aller fleste organa. Bolen omfemnar både thorax og abdomen.
Australpiplerke

**Australpiplerke** (*Anthus novaeseelandiae*) er ein sporvefugl med utbreiing i Australia, på New Zealand og Ny-Guinea. Ho høyrer til den største biologiske slekta *[[Anthus]]* i familien av erler og piplerker, Motacillidae.

## Skildring

Dette er ei slank piplerke, 16 til 19 cm lang, og ho veg ca. 40 gram. Fjørdrakta er brun på hovudet og oversida med mørke striper. Undersida er bleik med brune striper på brystet. Australpiplerkene har ei iaugefallande kvit augebrynstripe og ei mørke augestripe. Dei ytre halefjørene på den lange halen er kvite, og fuglen vipper karakteristisk opp og ned med halen. Beina er relativt lyse og lange, medan nebbet er slank og brun. Dei flyg ofte berre i korte avtsandar frametter.

Ropet er eit sporvliknande, skingrande 'skrii' og eit lengre 'tswii'.

Det er ein fugl som lever opne habitat som enger, jorder, men ikkje i intentsivt drive jordbruksområde, i vegkantar, elveleie med grus, sanddyner og opent skogsterreng. Dei finst oftast nær kysten, men kan òg nå opp til fjelltoppar. Dei beitar på bakken på små virvellause dyr som biller, edderkoppar og insektlarver. Det vil òg ete frø slik som grasfrø.

Hekkesesongen startar i august. Det koppforma reiret er plassert ved foten av vegetasjon eller i ly av ein stein. Hofuglen byggjer reiret av gras og legg to til fem egg, tre eller fire er mest vanleg. Dei er lys gulbrune med brune flekker og blir ruga i 14 til 15 dagar. Begge foreldra syt for føde åt ungane til dei er i stand til å flyge etter 14 til 16 dagar.

## Underartar

*Anthus novaeseelandiae*
* Den australske gruppa:
** *A. n. exiguus* - Ny-Guinea
** *A. n. australis*, *A. n. bilbali* og *A. n. rogersi* - Det australske kontinentet
** *A. n. bistriatus* - Tasmania

* Den nyzealandske gruppa:
** *A. n. novaeseelandiae* - Nordøya på New Zealand, Sørøya på New Zealand og Stewart Island/Rakiura 
** *A. n. chathamensis* - Chathamøyane
** *A. n. aucklandicus* - Aucklandøyane & Campbelløya
** *A. n. steindachneri* - Antipodesøyane

Tidlegare var òg tartarpiplerke, fjellpiplerke og orientpiplerke klassifisert som underartar av dette taksonet, *Anthus novaeseelandiae*. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Australasian Pipit|Australasian Pipit]]» frå , den 30. desember 2012.* 
  

* BirdLife International (2012) Species factsheet: *[http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=8431 Anthus novaeseelandiae] *. Henta frå http://www.birdlife.org den 30. desember 2012.

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
TranzAlpine

**''TranzAlpine'' Express** er eit jarnvegssamband for persontrafikk mellom Christchurch og Greymouth på Sørøya på New Zealand, drive av selskapet Tranz Scenic. Namnet kjem av ruta til toget, som går over Søralpane.

## Rute
Verksemda starta 22. november 1987, og erstatta då dei tidlegare ekspresstoga mellom Christchurch og Greymouth. I det vesentlege held ruta seg til jarnvegsstrekningen Midland Line. På grunn av eit vakkert og interessant landskap langs ruta, er ho av stor interesse for turistar. Togturen er 223&nbsp;km, og varer i fire og ein halv time. På denne strekningen passerer toget fem viadukter (mellom desse Stair Case Viaduct, 73&nbsp;m høg) og 16 tunnelar. Den lengste tunnelen er den 8 550&nbsp;m lange Otira Tunnel nedanfor det 920&nbsp;m høge fjellpasset Arthur's Pass.

## Drift

Sidan 1. oktober 2008 vert verksemda driven av Kiwi Rail Scenic Journeys, eit statleg selskap. Toget går frå  Christchurch om morgonen, og brukar 4,5 timar på turen. Etter eit opphald i Greymouth på ein time, dreg toget attende, og kjem fram til Christchurch om kvelden. 
Togturen har vorte svært populær, og frakta 204 000 passasjer i rekneskapsåret 2007.

## Stasjonar på linja
*Christchurch
*Rolleston
*Darfield
*Springfield
*Cass
*Arthur's Pass
*Otira
*Jacksons
*Moana
*Kokiri
*Brunner
*Greymouth

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:TranzAlpine|TranzAlpine]]» frå ,  den 30. desember 2012.*  


## Bakgrunnsstoff
* Heimeside til Kiwi Rail Scenic Journeys 
* Heimeside til KiwiRail Limited
*
Luxemburgsk

**Luxemburgsk** eller **luxembourgsk** (*Lëtzebuergesch*) er eit offisielt språk i Luxemburg, nærskyldt med tysk.

Luxemburgsk liknar dialektane som blir talt i dei tilgrensande delane av Tyskland. Sidan luksemburgsk i 1984 fekk status som offisielt språk i Luxemburg, ved sida av tysk og fransk, blir det i dag rekna som eit sjølvstendig språk. 

Luxemburgsk er likevel ikkje eit offisielt EU-språk. Det kan ha samanheng med at fransk enno er offisielt lovspråk i Luxemburg.  

## Språkhistorie
Språket var lenge berre eit talespråk, rekna som ein tysk dialekt med mange franske lånord. Dialekten ligg nær dei mosel-franskiske dialektane i Tyskland. 

5. juni 1946 fekk språket ei offisiell rettskriving – «ofizjel lezebuurjer ortografi». I 1975 innførte regjeringa i Luxemburg ei ny rettskriving, «Offiziell Lëtzebuerger Orthographie»; denne følgjer i større grad tyske konvensjonar. 

## Utbreiing

Den luxemburgske språklova av 24. februar (skriven på fransk) slår fast at
# Luxemburgs statsspråk er luxemburgsk.
# Lovtekstane i landet skal publiserast på fransk.
# Styresmaktene kan eitter eige val bruke luxemburgsk, tysk eller fransk.
# Dersom nokon kontaktar styresmaktene på luxemburgsk, tysk eller fransk, så skal dei svare i det same språket.

Luxemburgsk er kvardagsspråket i Luxemburg. Gateskilt er skrivne på luxemburgsk både i Luxemburg og delar av Belgia. Private brev er oftast skrivne på luxemburgisk, medan offisielle publikasjonar oftare blir skrivne på fransk.  

Avisene er for ein stor del skrivne på tysk. 

Undervisning i grunnskolen skjer på luxemburgsk, mens elevane lærer fransk frå andre klasse. Frå og med niande  klasse kan ein velje om ein vil ha undervisninga utelukkande på luxemburgsk eller fransk.  

Dei siste åra er det vorte vanlegare med luxemburgsk musikk, fjernsyn og filmar.  

## Nokre døme på språket
I luxemburgsk blir verba bøygde i person og tal:

* *Jo* = ja 
* *Nee* = nei    
* *Moien* = hei
* *Äddi* = adjø
* *Vielmols Merci* = tusen takk
* *Wann ech gelieft (w.e.g.)* = versågod
* *Ëntschëllegt* eller *pardon* = orsak
* *Wéi geet et ?* = Korleis går det ?
* *Ech well ... * = Eg vil ha ...
* *Ech hun dech gären. * = Jag elskar deg.
* *Ech kommen aus Lëtzebuerg * = Eg kjem frå Luxemburg.

Ë på luxemburgsk blir uttalt som kort E.

## Bakgrunnsstoff

## Referansar

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Luxemburgiska|Luxemburgiska]]» frå ,  den 30. desember 2012.*