open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Homla

**Homla** er ei smålakselv i Hommelvik i Malvik kommune i Trøndelag fylke. Elva startar i Foldsjøen og renn ut i Hommelvik og Trondheimsfjorden. Tidlegare vart ho brukt til tømmerfløyting, og store delar av elva høyrer til Meråker Brug. 

Homla er i dag kjent som ei smålakselv med gode førekomstar av både sjøaure og laks. Fiskerettar vert selde av Malvik Jeger og fiskerforening og Elveeierlaget. Utsalsstad er bensinstasjonane i Hommelvik.
Stjørdalselva

**Stjørdalselva** er ei 50 km lang elv i Trøndelag som strekkjer seg frå svenskegrensa i Meråker kommune til Trondheimsfjorden i Stjørdal kommune - like ved Trondheim lufthamn, Værnes.

## Historie
Stjørdalselva hadde sitt utløp mellom Tangen og Sutterøya inntil slutten av femtiåra. Då vart det grave nytt utløp tvers gjennom Langøra slik at flyplassen kunne utvidast over det gamle elveleiet.

## Fiske
Stjørdalselva er ei av dei beste lakseelvene i Midt-Noreg og kan by på ei lakseførande strekning på totalt 48 km, der 34 km er i Stjørdal kommune og 14 km i Meråker kommune. Kvart år blir det tatt store mengder smålaks, og storlaksen har ein storleik på 6-15 kg.

Laksefisket i Stjørdalselva har lange tradisjonar, der mellom anna engelske adelsmenn utøvde sin edle sport i store delar av elva heilt tilbake til midten på 1800-talet.

## Flaumar
Isproppar og flaumar den 31. januar 2006 gav den største flaumen sidan NVE starta flaummåling i området for 90 år sidan. I løpet av tre døgn fall det 150-300 mm nedbør som regn over området og snøsmeltinga medverka med 10-50 mm.

## Sjå òg
* Flaumen i Nord-Trøndelag 2006

## Bakgrunnsstoff
* Stjørdalselva
* Stjørdal Jeger- og Fiskeforening
Sanddøla

**Sanddøla** er ei elv i  Trøndelag fylke. Ho renn saman med Namsen ved Grong sentrum. Elva er lakseførande opp til Tømmeråsfossen.

Elva er verna med omsyn til Verneplan IV for vassdrag.
Namsen

**Namsen** (sørsamisk *Nååmesje*) er ei elv i Trøndelag fylke, om lag 200 km lang og med drygt 6000 kvadratkilometer nedbørsfelt. Ho startar i Store Namsvatnet, Røyrvik kommune, og munnar ut ved byen Namsos. Viktige elvar som renn ut i Namsen er Bjøra og Sandøla.

Eit eldre sørsamisk namn på Namsen er *Lakə̑s(ə̑)*, Mikko Korhonen ser dette som eit sørsamisk lån frå urgermansk **laguz*, forma tilsvarar gamalnorsk *lǫgr* og  moderne *lågen*.

Undervegs gjennom Namdalen er elva regulert med fleire dammar, mellom anna ved utløpet av Namsvatnet og i kommunen Grong (Åsmulfoss, Aunfoss, Øvre og Nedre Fiskumfoss).

Av fiskeslag finn ein aure og laks, samt laksearten namsblank. Det er observert ørekyte i Namsvatn og ein fryktar konskvensene for laks- og aurefisket når denne spreier seg nedover vassdraget. Elva vert rekna som ein av dei beste lakseelvane i Noreg og årleg kjem mange fiskarar frå heile Europa for å fiske. Særleg kjem folk frå Sverige, Danmark og Tyskland for å delta i det årlege fisket som vert rekna for å gje mellom 20 og 35 tonn. I løpet av sesongen vert Grong laksefestival arrangert. I Harran, ved Fiskumfoss, finn ein Norsk Lakseakvarium.

I 1959 gjekk to store leirras i det nedre løpet av elva, i kommunen Overhalla; ein million m³ ved Vibstad, den 22. februar, og 3 million m³ ved Furre, den 14. april.

Isproppar og flaumar den 31. januar 2006 gav den største flaumen sidan NVE starta flaummåling i området for 90 år sidan. I løpet av tre døgn fall det 150-300 mm nedbør som regn over området og snøsmeltinga medverka med 10-50 mm.

## Kjelder
Levangselva

**Levangselva** (eller *Levangerelva*) er ei elv som renn gjennom Frol og munnar ut ved Levanger sentrum i Trøndelag. Kantsonene til vassdraget fungerer som viktige spredningskorridorar og leveområde for ei rekke ulike artar. Vassdraget er laks- og sjøaureførande. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Faktaark om biologisk mangfald i Levangerelva
* Fløtningskontrakt i Levangerelva frå 1935
Lauvsneselva

**Lauvsneselva** er ei regulert elv i Flatanger kommune i Trøndelag fylke. Ho er 300-400 meter og går frå Lauvsnesvatnet og ned til sjøen ved Lauvsnes. 

Elva vert rekna som den kortaste og beste lakseelv, målt i tal på laks fanga per lakseførande meter. I 2003 vart det fanga 443 kg laks her, hovudsakleg smålaks. Gjennomsnittvekta i eit normalår ligg mellom 1,6 og 2,0 kg. Den største laksen som er fanga her, var 14,8 kg. Det vert òg fiska ein del sjøaure i elva. 

Etter ein kraftig flaum i januar 2006 med store øydeleggingar vart det ikkje vore fiska laks i elva. Reparasjons- og anleggsearbeida langs elva, mellom anna bygging av nye bruer vart fullført i 2007 og i 2008 vart vassføringa meir stabil igjen.
Gråelva

**Gråelva** (gammalnorsk: *grodr* = svulme opp, flaume) er ei elv i Stjørdal kommune i Trøndelag fylke.

Elva har utløpet sitt på Stjørdalshalsen (Halsøen), der ho møter Stjørdalsfjorden. Stjørdalselva renn ut ikkje langt unna.
Bongna

**Bongna**, også skrive *Bogna*,  er ei typisk smålakselv som ligg i Namsos kommune i Trøndelag fylke.

Bongna renn ut i havet ved Bangsund om lag 15 km sørvest for Namsos. Bongna er 45,5 km lang frå utløpet ved Bangsund opp til dammen ved Bangsjøen. Bangsjøen ligg 307 moh. og er 21 km² stor. Bongna er lakseførande til Langbakkfossen 18 km opp i elva.

## Kjelder
Bjørnåa

**Bjørnåa** er ei elv og ein foss i Indre Fosen kommune i Trøndelag. Elva startar på Fagerheia i Leksvik, og renn ut i Trondheimsfjorden. Her endar elva i ein om lag 200 meter høg foss.
Åelva i Andøy

**Åelva** er ei elv i Andøy kommune i Nordland. Elva er utløp frå Ånesvatnet på Andøya og renn ut i havet ved Å. Åelva har eit fall på om lag 10 meter. Nedbørsfelt til vassdrag er 50,5 km². Elva er ei kort, men brukbar lakseelv. I 2005-sesongen vart det fanga over 1000 laks, der 58 var over 3 kg.

## Bakgrunnsstoff
* NVE om Åelva 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Åelva i Andøy|Åelva i Andøy]]» frå , den 3. mai 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Åbjøra i Nordland

**Åbjøra**, eller **Åelva** som ho vert kalla til dagleg, er ei elv i Bindal kommune i Nordland fylke. Ho renn frå Åbjørvatnet og gjennom Åbygda. Ho munnar ut i fjorden, ikkje langt frå tettstaden Terråk. Elva er lita, men ei god lakse- og sjøaureelv. Elva vart fram til 1970-talet nytta til tømmerfløting. Dette opphøyrde då Åbygda fekk fast vegsamband (Fylkesveg 7200) først til Helstad i 1973 og til Terråk i 1980.

Ein del av Åelva som liknar på ein liten fjord, vert kalla **Floet**. Denne «fjordarmen» er konstant brakkvasshaldig på grunn av eit stadig tilsig av sjøvatn kvar gong sjøen flør opp.
Virvasselva

**Virvasselva** er eit vassdrag i Rana kommune. Vassdraget drenerer ut i austenden av Virvatnet. Boneselva renn saman med Virvasselva i deltaområdet om lag 1 km aust for Virvatnet, og Sørbekken munnar ut saman med Virvasselva i Virvatnet. Dette er eit stort, sammanhengande, svært rikt og urørt våtmarksområde med tjønner, elvar, myrer og tett vegetasjon. Virvasselva er rik på røye.

Virvasselva munner ut i Ranelva ved *Elvmøthei* i Dunderlandsdalen, om lag 70 km frå munningen til Ranelva på Saltfjellet.


Fil:Virvasselva A.JPG|Den nedste delen av Virvasselva
Fil:Virvasselva B.JPG|Den nedste delen av Virvasselva
Fil:Virvasselva C.JPG|Den nedste delen av Virvasselva
Fil:Virvasselva D.JPG|Den nedste delen av Virvasselva
Fil:Virvasselva E.JPG|Virvasselva møter Ranelva (fra høgre)
Tverråga

**Tverråga** er ei elv i Rana kommune som munnar ut i Ranelva. Elva spring ut frå Tverrvatnet. Elva tar opp i seg sju andre elvar, den siste ved Hamaren på Gruben.

Ved brua mellom E6 og svenskvegen til Gruben, skiftar elva namn til Revelelva og munnar ut i Ranelva.


Fil:Tverråga 14.JPG|Tverråga sett frå Klokkerhagen
Fil:Tverråga 13.JPG|Tverråga sett frå Klokkerhagen
Fil:Tverråga 12.JPG|Tverråga sett frå Klokkerhagen
Fil:Tverråga 11.JPG|Tverråga sett frå Klokkerhagen
Fil:Tverråga 10.JPG|Tverråga sett frå Klokkerhagen
Fil:Tverråga 09.JPG|Tverråga sett frå Klokkerhagen
Fil:Tverråga 08.JPG|Tverråga sett frå Klokkerhagen
Fil:Tverråga 05.JPG|Tverråga (brua før Klokkerhagen)
Fil:Tverråga 06.JPG|Brua før Klokkerhagen
Fil:Tverråga 07.JPG|Tverråga (brua før Klokkerhagen)
Fil:Tverråga 03.JPG|Tverråga sett frå vegen til Hammeren
Fil:Tverråga 04.JPG|Tverråga sett frå vegen til Hammeren
Fil:Tverråga 02.JPG|Tverråga sett frå Svenskvegen mellom E6 og Gruben
Stormdalsåga

**Stormdalsåga** er eit vassdrag i Rana kommune. Stormdalsåga tar opp i seg Bergslåttåga ved søndre Stormdalen gard (nedl.) og møter Tespa ved fjellgarden Bredek (nedl.) før ho munner ut i Ranelva ved Storvoll i Dunderlandsdalen. Delar av elva ligg i Saltfjellet-Svartisen nasjonalpark.
Revelåga

**Revelåga** er namnet på den nedste delen av elva Tverråga, som munnar ut i Ranelva i Rana kommune. Elva skiftar namn ved brua som går mellom E6 og Gruben. Over denne brua vert ho kalla Tverråga og nedanfor brua Revelåga.

## Galleri

Fil:Tverråga 01.JPG|Over brua vert elv kalla Tverråga
Fil:Revelelva 01.JPG|Nedanfor brua vert elva kalla Revelåga
Fil:Revelelva 02.JPG|Nedanfor brua vert elva kalla Revelåga
Fil:Revelfossen A.JPG|Revelfossen
Fil:Revelfossen B.JPG|Revelfossen
Fil:Revelfossen C.JPG|Revelfossen
Fil:Revelelva seen from Revelfossen.JPG|Den vidare gangen til Revelåga, sett frå Revelfossen
Fil:Reveleva 03.JPG|Revelåga på høgre side av E6, held fram under brua der E12 på høgre side held fram til Sverige
Fil:Revelelva 05.JPG|Revelåga sett frå brua til E12
Fil:Revelelva 06.JPG|Revelåga sett frå brua til E12
Fil:Revelelva 07.JPG|Utløpet til Revelåga i Ranelva med jernbanen over
Fil:Revelelva 08.JPG|Utløpet til Revelåga i Ranelva med jernbanen over


## Kjelder
Messingåga

**Messingåga** (sørsamisk *Siejphjohke*) er eit 50,67&nbsp;km² vassdrag i Dunderlandsdalen i Rana kommune, som frå sør munnar ut som ei sideelv til Ranelva ved Hjartåsen i grenda Storvoll.

Vassdraget må ikkje forvekslast med ei anna elv, òg kalla Messingåga, som munnar ut i Ranelva frå aust, sør for *Messingsletta* like nord for Dunderland.

Frå Kjerringvatnet renn Kjerringelva (sørsamisk *Áhkajohka*) austover. Denne elva møter Jarfjellbekken, som renn nordover frå Jarfjelltjønna gjennom Austerskardet, nord for Kopparvatnet. Messingåga startar ved Elivollan (sørsamisk *Seaibbetgieddi*), der Kjerringelva og Jarfjellbekken møter kvarandre.

Vassdraget renn nordover gjennom Messingdalen, aust for fjellet Messingen, og tar undervegs opp i seg fleire bekkar.

På veg nordover tar vassdraget frå vest opp i seg fem bekkar frå Jarfjellet, og frå aust fem bekkar frå Kjerringfjellet (sørsamisk *Stuorra Áhkavárre*) og ein bekk frå Harafjellet.

Messingåga renn gjennom eit moreneterreng med innslag av breelvavsetningar. Mot kopparvatnet finst eit åslendt moreneterreng (dødisterreng).
Langvassåga

**Langvassåga** er utløpselva frå Langvatnet i Rana kommune. Ho går søraustover og held fram som ei sideelv til Ranelva sør før Røssvoll.

Langvassåga har eit nedbørsfelt på 1114&nbsp;km².


Fil:Bridge at Langvassåga.JPG|Brua på E6 over Langvassåga like før elva møter Ranelva
Fil:Langvassåga 01.JPG|Langvassåga vest for brua
Fil:Langvassåga 02.JPG|Langvassåga vest for brua
Fil:Langvassåga 03.JPG|Langvassågas møte med Ranelva aust for brua
Helgåga

**Helgåga** er ei elv i Rana kommune som munnar ut i fjordarmen Nordsjona inst i fjorden Sjona. Namnet har uvisst opphav, men mange tolkar det som ei avleiing frå *heilag*.

## Geografi
Vassdraget har fleire store innsjøar. Dei største, Helgåvatnet og Gråvatnet er begge typiske fjordsjøar. Høgtuvbreen i nordaust tilfører sediment til vassdraget. Dette har ført til biologisk og geologisk interessante fenomen som ein dalsandur i dalen oppfor Øvre Helgåvatn og eit delta ved utløpet i Helgåvatnet av elva frå Øvre Helgåvatn.

## Vern
Vassdraget er verna i Verneplan IV for vassdrag. Ved vernet vart det lagt vekt på vassdraget sin type- og referansevassdrag og på dei store kulturfaglege verdiane, kulturminna og friluftsliv. I området til vassdraget er òg Kvannlia-Sølvjodalen naturreservat verna. Nedbørfeltet, på 98&nbsp;km², er svært lite påverka av menneskeleg verksemd med berre spreidd busetnad i nedre del, samt om lag 10 fritidshytter ved Litlevatnet, Gråvatnet, Helgåvatnet og Øvre Helgåvatn. I tillegg har Helgelandskraft ei hytte til bruk som base ved arbeid med kraftlinja som går gjennom dalen ved Stortjønna lengst nord i vassdraget, heilt ved vasskiljet og grensa mot Gjervalvassdraget i Rødøy kommune.

## Busetnad og næring
Der elva renn ut i sjøen ligg tre småbruk, øvre og nedre Helgå og Langstrand. På Langstrand vart vatn frå elva på 1920-talet brukt i hermetikkproduksjon.

På 1980-talet var det planar for etablering av eit landbasert fiskeoppdrettsanlegg ved elva, men desse vart skrinlagde etter krakket i oppdrettsnæringa.

## Utbyggingsplanar
I 2007 sendte Helgeland Småkraft AS ein søknad til NVE om konsesjon til å bygge eit vasskraftverk på 1 MW i Helgåga, med ein årleg produksjon av 5,7 GWh. Konsesjonssøknaden har møtt motbør på grunn av vassdraget sin verdi som referansevassdrag, men politisk behandling gav eit positivt vedtak frå Miljø-, plan og ressursutvalet (MPR) i Rana kommune den 15. august 2007. Søknaden skal no handsamast av Nordland fylke før NVE fatter endeleg vedtak.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Helgåga|Helgåga]]» frå , den 3. mai 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
* Kvannlia-Søvjodalen Naturreservat hos Miljaustatus
Grønfjellåga

**Grønfjellåga** er ei elv i Rana kommune. Vassdraget har utspringet sitt i Kallvatnet og Kopparvatnet, renn gjennom Grønfjelldalen og tar opp i seg fleire mindre elvar, før ho munnar ut som ei sideelv til Ranelva ved Dunderforsen (Stupforsen).

## Biletegalleri

Fil:Grønnfjellåga A.JPG
Fil:GrønnfjellÅga B.JPG
Fil:GrønnfjellÅga C.JPG
Fil:GrønnfjellÅga D.JPG
Fil:GrønnfjellÅga E.JPG
Fil:GrønnfjellÅga F.JPG
Fil:GrønnfjellÅga G.JPG
Fil:GrønnfjellÅga H.JPG
Tennevikelva

**Tennevikelva** er ei lakseførende elv i Tjeldsund kommune i Troms.

Hovudelva har utspring i fleire små vatn vest for Skittendalstinden på fylkesgrensa mellom Nordland og Troms. Frå eit kupert fjellandskap renn elva ned Skittendalen til eit roelgare furu- og bjørkekledd landskap. Hovudelva følgjer ei s‑kurve frå kjelde til munningen ved Tennevika. Ho har forskjellige namn mellom dei mange vatna. 

Elva er vern med Verneplan II for vassdrag utarbeida av Noregs Vassdrags- og Energidirektorat.

## Bakgrunnsstoff
* Tennevikelva hos NVE
Målselva

**Målselva** er ei elv i Troms. Ho renn frå Dividalen og Rostadalen og renn ut i havet ved Målsnes i botn av Målselvfjorden, ein sidefjord til Malangsfjorden. Elva er 140 km lang og drenerer eit areal på 6&nbsp;145 km².
Parafinmotor

**Parafinmotor** er ein forgassarmotor som nyttar parafin som drivstoff. 
Parfin har oktantal lik 0, så om ein bensinmotor vert køyrt på parafin vil drivstoffet sjølvtenna og føra til kraftig «motorbank» og motoren vil ta skade. Parafinmotorar har difor lågare kompresjon (typisk 4,5:1) enn bensinmotorar, noko som gjer at effekten vert lågare i høve til sylindervolumet. 

Grunnen til at parafin likevel har vore nytta som drivstoff er at det i mange land er avgift på bensin, men ikkje på parafin. Innan landbruket har parafin vorte nytta som drivstoff for traktorar. Etter 1910 vart mange traktorar leverte med parafinmotorar, på grunn av at parafin var avgiftsfri. Parafin var viktig som drivstoff for traktorar fram til 1950, men heilt fram til 1960 kunne mange små traktorar leverast anten med bensinmotor og eller med parafinmotor. 

Parafin fordampa ikkje så lett som bensin, så parafinmotorane har forvarming av drivstoffet, ved at det vert leia gjennom eit forvarmingskammer før forgassaren som vert varma opp av eksosen. Motoren må startast på og køyrast varm på bensin og når han er komen opp i normal arbeidstemperatur vert han kopla over på parafin. 

På grunn av at parafin ikkje fordampar like lett som bensin kan det vera eit problem at uforbrent drivstoff lek forbi stemplet og hamnar i motoroljen i botnpanna. Parafindrift kan difor føra til auka slitasje og kortare levetid på motorane. 

Bensinmotorar kan byggast om til parafindrift ved å bytta topplokk (for å redusera kompresjonen) og bygga på forvarming før forgassaren. For at det ikkje skulle vera naudsynt å bytta topplokk på bensinmotorar vart det i Storbritannia og Australia etter 2. verdskrig innført eit drivstoff kalla Tractor Vaporising Oil (TVO), som var parafin tilsett nokre aromatisk bindingar som opphavleg finst i råolje men som vert fjerna under framstilling av parafin. TVO hadde eit oktantal på 55 til 70, så bensinmotorar kunne køyrast på det utan å redusera kompresjonen. Forvarming var framleis naudsynt, men ettersom ein ikkje trong å bytta topplokk vart ombygginga mykje rimelegare. Etter 1950 hadde dei fleste nye traktorar dieselmotorar, men mange gamle traktorar var framleis i bruk, så i Storbritannia var TVO å få kjøpt heilt fram til 1974. 

## Soge
George Brayton bygde ein motor som nytta parafin som drivstoff i 1882.
Jaysuma Saidy Ndure

**Jaysuma Saidy Ndure** () er ein norsk friidrettsutøvar. Ndure er fødd i Bakau i Gambia med ein norsk far. Han voks opp i Gambia, men kom til Noreg som 18-åring. Han har vore sponsa av Den internasjonale olympiske komitéen som ein del av et utviklingsprogram. Ndure er medlem av IL i BUL i Oslo.

## Karriere

Under OL i Athen i 2004 var Ndure flaggberar for Gambia under opningsseremonien. Han blei slått ut i mellomheata på både 100 m og 200 m, etter å ha sett ny nasjonal rekord med 10,26 i forsøksheatet på 100 m. Før OL tok han bronse på 100 m i det afrikanske meisterskapen. I 2005 deltok Ndure i friidretts-VM i Helsingfors for Gambia. På 200 m blei han nr 5 i sitt semifinaleheat med tida 20,75. Han var sju hundredels sekund frå ein finaleplass. Under verdsfinalen i Stuttgart 2006 løp han inn til 6. plass og ny personleg rekord - 20,47. 

I desember 2006 fekk Ndure norsk statsborgarskap. Likevel kunne han ikkje representere Noreg i internasjonale meisterskap fordi det gambiske friidrettsforbundet ikkje godkjente at han representerte Noreg og gav han karantene på eitt til tre år.

7. august 2007 sette Ndure ny norsk og nordisk rekord på 100 meter da han løp på 10,07 under DN-gallaen i Stockholm - eitt hundredels sekund raskare enn den gamle rekorden til Geir Moen. I sitt første NM vann han gull både på 100 m og 200 m og fekk også kongepokalen for sin siger på 100 m.  14. august 2007 blei det kjent at Ndure avla positiv prøve på cannabis under eit stemne i Luzern 28. juni. Saka vart droppa i Noreg av Antidoping Noreg. IAAF med sine regler og retningslinjer gav Jaysuma likevel ei offentleg åtvaring. Ndure nekta for å ha røyka cannabis, og forklarte at han fekk i seg stoffet gjennom ufiltrert te, som han ikkje kjente til inneheldt cannabis.  

8. september 2007 løp han sin første A-finale i Golden League, og løp inn til ein 2. plass i møte med fleire VM-finalistar frå VM i Osaka. Same dag blei det kjent at Noreg og Gambia var einige om at Ndure kan representere Noreg.
16. september 2007 vann han sin første A-finale i Golden League. Han løp inn til tida 10,14 sekund i Berlin og slo briten Marlon Devonish med eitt hundredels sekund. 22. september betra han den norske rekorden ytterlegare, til 10,06, under Grand Prix-finalen i Stuttgart. 

23. september 2007 sette Ndure ny norsk rekord på 200 meter under verdscupfinalen i Stuttgart, og slo Geir Moen sin 11 år gamle rekord. Med tida 19,89 var han første nordmann under den magiske grensa på 20 sekund. Tida ville halde til sølv under VM i Osaka 2007, og er den femte beste tida prestert i år 2007.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*IAAF-profil
Tiller-raset

**Tiller-raset** var eit leirras på Tiller klokka halv seks den 7. mars 1816. Rasstaden ligg ti kilometer sør for Trondheim. Raset omfatta ca 500 dekar og tok med seg 550.000 kubikkmeter masse i nordaustleg retning mot Nidelva. Kyrkja på Tiller vart og med på ferda. Raset gjekk mellom dei to Tillergardane og Tillerbrua.

Gardbrukar Lars Fredriksen Nordtiller var i stovehuset då huset vart med i leirmassane. Han mista livet saman med ferdafolk frå Bratsberg og Klæbu. I alt mista 15 menneske livet saman med 19 husdyr. Berre ein liten del av altarringen vart funnen av Tillerkyrkja frå 1802.

Årsaka til raset reknast å vera at saltet i leirgrunnen vart utvaska, slik at det vart kvikkleire. Denne leira låg på sandgrunn, og segla dermed på denne sanden og ned mot elva. Augevitne skal ha sett svære vassårer fosse ut frå rasskrenten.
Det vart gjort stor skade langs Nidelva, særleg då ei 15 meter høg demning gav etter slik at vatn og leire fløymde nedetter elva. I Trondheim vart utlaupet av Nidelva for grunn for store båtar.

## Kjelde
* Tiller Historielag
Neidenelva

**Neidenelva** (finsk *Näätämöjoki*) er elv som spring ut frå innsjøen Iijärvi i Enare, lengst nord i Finland. Elva renn frå Finland mot nord og inn i Noreg i Øvre Neiden. Vidare renn elva ut i Neidenfjorden som går over i Kjøfjorden og munnar ut i Varangerfjorden ved Revøysund.

Neidenelva er godt kjend for laksefiske, mellom anna det tradisjonsrike Käpälä-fisket (kastenot). I Neidenelva er det ikkje lov å bruke makk. Fluge er lov i heile elva, det same gjeld sluk bortsett frå soner som er reservert for floge.

I tillegg til laks finst det ei rekke andre fiskeartar i elva som sjørøye, sjøaure, harr, gjedde og sik.

## Forvaltning

Neidenelva vert forvalta av Neidenelvens Fiskefellesskap på norsk side av grensa, som er ei samslutting av grunneigarar i Neidendalen. For å oppnå status som såkalla parthavar er det fleire krav som må oppfyllast, dei viktigaste er at ein faktisk bur i Neiden og at ein eig jord med ein viss storleik. Fiskefellesskapet organiserer Käpälä-fisket, der berre parthavarane har høve til å delta.
Komagelva

**Komagelva** (nordsamisk *Stuorrajohka*, i øvre delar *Guovžagurjohka* og *Guovdavákkejohka*) er ei elv på Varangerhalvøya som renn gjennom kommunane Vardø og Vadsø i Finnmark fylke. Ho er om lag 45 km lang og har eit nedbørsfelt på 337 km². Elva spring ut inne på Varangervidda sør for Skipskjølen, og munnar ut i Varangerfjorden ved Komagvær i Vardø kommune.

Komagelva er kjend som ei god lakseelv.

Vassdraget blei verna mot kraftutbygging i Verneplan I for vassdrag i 1973.

## Kjelder
Jakobselva

**Jakobselva** (samisk: *Ánnejohka*, kvensk: *Annijoki*) er ei elv i Vadsø  og Nesseby kommune i Finnmark. Elva munnar ut i Vestre Jakobselv, og er ei populær lakseelv. Ho har utspringet sitt midt på Varangerhalvøya.

Elva er verna med omsyn til Verneplan I for vassdrag.
Barduelva

**Barduelva** (nordsamisk *Álddesjohka*) er ei elv i Bardu og Målselv kommunar i Troms. Elva har utspringet sitt i Altevatnet. Etter samløpet med Målselva nedanfor Bardufoss dannar dette ei av dei største elvane i Troms.

Elva er verna med Verneplan III for vassdrag.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
Stabburselva

**Stabburselva** (nordsamisk *Rávttošjohka*, finsk *Rautusjoki*) er ei elv i Finnmark fylke som renn gjennom Stabbursdalen nasjonalpark. Ho ligg 15 km nord for Lakselv i Porsanger kommune langs E6.

Stabburselva (Rávttošjohka) har utspringet sitt på Finnmarksvidda nord for den største innsjøen i Finnmark, Iešjávri. I øvre del er vassdraget sterkt forgreina og dannar fleire vatn. Aust for elva ligg det karrige fjellpartiet Gaissa. Frå Stabbursvatnet renn elva roleg nordover i ein open vid dal før ho om lag 20 km frå Porsangerfjorden skjer seg gjennom ein mektig canyon, Rávttošavži, med stupbratte veggar og store rasmarker. Nedanfor gjelet vert dalen vidare og dannar eit vidt terrasselandskap. Her dannar elva tre store loner, Lompola, før ho svinger seg vidare gjennom terrasselandskapet og munnar ut i eit deltaområde i Porsangerfjorden, nord for det store isranddeltaet Stabbursnes. 

Berggrunnen består stort sett av sure, tungt forvitrelege bergartar. Stabbursdalen har mange spor etter isavsmeltinga ved slutten av siste istid. Store breelvar flauma då frå sør og vest og grov ut gjelet Rávttošavži og fleire gjel i sidedalane frå Gaissaområdet sør og aust for elva. Breelvane førte med seg store grusmassar som vart avsett føre brefronten i Porsangerfjorden. På dei gamle deltaflatene finn ein mange fossile elveløp og dødisgroper.

Stabburselva renn i gjennom den nordlegaste furuskogen i verda der ein kan finne tre som er opptil 500 år gamle. 

Nedbørsfeltet har eit areal på 1112 km². 

Vassdraget er verna i Verneplan I for vassdrag

## Fiske

I Stabburselva kan ein fiske etter laks, sjøaure, sjørøye, gjedde og brunaure. Det finst òg lake i Lompola. Den seinare tida er det òg fanga nokre eksemplar av pukkellaks.

Stabburselva har status som nasjonalt laksevassdrag og er av dei ti viktigaste lakseelvane i Finnmark. 

## Bakgrunnsstoff
* Stabbursdalen Feriesenter
* Stabbursnes Naturhus, Laksefiske
Gargiaelva

**Gargiaelva** er ei sideelv til Altaelva i Finnmark fylke og er ein del av Alta-Kautokeino-vassdraget. Elva munnar ut om lag 27 km opp i Altaelva. Elva startar på Beskades som er ein del av Finnmarksvidda. Nedslagsfeltet til elva er lite og drenerer berre denne delen av vidda. Gargafossen som er om lag 1 km opp i elva gjer at det ikkje går særleg mykje fisk i elva. Litt røye og aure kan gå opp i nedre del av elva.
Eibyelva

**Eibyelva** er ei 17 km lang sideelv til Altaelva i Finnmark fylke, og er ein del av Alta-Kautokeino-vassdraget. Elva startar øvst i Eibydalen i Alta kommune der Trangdalselva og Vesterelva renn saman. Elva renn igjennom Eibydalen, forbi Eiby og munnar ut om lag 14 km opp i Altaelva. Nedslagsfeltet til elva er frå grensa til Troms fylke og inn mot grensa til Finland.

## Fiske
Elva er stort sett ei sjørøyeelv, men det går òg laks og aure opp i elva. Eiby jeger- og fiskeforening driv kortsalet og oppsynet med elva. Kort kan ein kjøpe i sportsforetningar i Alta og på nokre campingplassar.
Børselva

**Børselva** (kvensk *Pyssyjoki*, samisk *Bissojohka*) er ei elv i Porsanger kommune i Finnmark. Dette området har tre produktive lakselvar, Lakselva og Stabburselva. Det er mogeleg å kombinere fiske i Børselva med fiske i dei andre elvane. 

Børselva renn gjennom eit gjen der vatnet er smaragdfarga og krystallklårt.
Karasjohka

**Karasjohka** (nordsamisk Kárášjohka) er ei elv som renn saman med Anarjohka nedanfor Karigasniemi og dannar den kjende Tanaelva. Elva renn gjennom Karasjok kommune i Finnmark fylke. Desse to elvane og Tanaelva drenerer store delar av det høgare platået på Finnmarksvidda.

Karasjohka har ei nedslagsfelt på 4948 km².
Renaelva

**Rena** eller **Renaelva** er ei sideelv til Glomma i kommunane Åmot og Rendalen i Innlandet. 

Elva har sitt utspring i området aust for Tronfjellet, og renn saman med Glåma ved tettstaden Rena.

Elva er 165 km lang. 

Nedslagsfeltet til Renaelva er 3967 km². 

## Sideelver
Ei sideelv til Renaelva er Julussa som er om lag 30&nbsp;km lang, og kjem sørfrå gjennom Julussdalen.

## Bruer
Kjøllsæter bru kryssar elva.

## Bakgrunnsstoff
* Renaelvas venner
Sverka

**Sverka** er ei lita elv som renn frå Furudalsvattnet til Øyungen ved Namdalseid. Ved Øyungen møter ho elva Øyensåa, og denne elva renn vidare til ho møter Ferja. Dei dannar i saman Årgårdselva, som munnar ut i sjøen. Det er godt laksefiske i dei nedre delane av elva. Elvesystemet er 15-16 km langt.
Julussa

**Julussa** er ei 32 km lang elv i kommunane Elverum og Åmot i Innlandet som startar ved Bergesjøen (318 moh.). Namnet kjem frå det gammalnorske ordet *ljudlausa*, som tyder «lydlaus». Opphavet til namnet er rett og slett at elva renn stille gjennom Julussdalen.

Frå Bergesjøen renn Julussa 32 km før ho munnar ut i Rena.

Julussa var viktig for tømmerfløyting ut av dei store skogane i området frå midten av 1500-talet og fram til 1969.

Ved Brattveltdammen oppstod Julussakonflikten i 1927.

## Kjelder
Otrøelva

**Otrøelva** er ei lita elv i Innlandet som renn frå Filefjell til Vangsmjøse. Ho er ei sideelv til Begna, og munnar ut i denne like før Vangsmjøse.

## Bakgrunnsstoff
*
Nea-Nidelvvassdraget

**Nea-Nidelvvassdraget** er eit vassdrag i kommunane Tydal, Selbu, Klæbu og Trondheim i Trøndelag. Vassdraget har eit nebørsfelt på 3100&nbsp;km&sup2; og strekkjer seg 160&nbsp;km frå svenskegrensa i Sylan og ut til Trondheimsfjorden.
Statkraft har gjennom oppkjøpet av Trondheim Energiverk 14 kraftverk i vassdraget som er sterkt regulert, og den totale produksjonen er 2581&nbsp;GWh (2004). Utbygginga byrja alt i 1890 med utbygginga av Øvre Leirfoss kraftverk.

Viktige elvar i Nea-Nidelvvassdraget er Nidelva, Nea, Rotla, Lødølja og Tya. Av større innsjøar finn ein Sylsjøen, Nesjøen, Stugusjøen, Finnkoisjøen og Selbusjøen.

Nidelvvassdraget var *Fokusvassdrag 2007*. Dette er ei merksemd frå NVE for å bevare og oppgradere norske vassdrag.

## Bakgrunnsstoff
* Kart over Nea-Nidelvvassdraget (TEV)
Skiensvassdraget

**Skiensvassdraget** drenerer store delar av Telemark før det munnar ut i Frierfjorden ved Porsgrunn. Nedbørsfeltet er 10&nbsp;780&nbsp;km², og lengda er 252&nbsp;km.

Vassdraget består hovudsakleg av tre hovudgreiner som samlar seg i Norsjø ovanfor Skien;
* Vinje-Tokke-vassdraget, med innsjøane Totak, Bandak, Kviteseidvatnet og Flåvatn.
* Bø-vassdraget, med Sundsbarmvatnet og Seljordsvatnet.
* Tinn-vassdraget, med Møsvatnet, Kalhovdfjorden, Tinnsjå og Heddalsvatnet.

Skiensvassdraget er sterkt regulert for kraftproduksjon, og store delar er kanalisert. Det var det siste vassdraget i Noreg der det vart drive kommersiell tømmerfløyting. Med nedlegginga av Norske Skog Union i 2006 slutta derimot dette. 

## Sjå òg
* Telemarkskanalen
383 Janina

**383 Janina** er ein  hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 29. januar 1894 av Auguste Charlois ifrå Observatoire de Nice.

## Kjelder

* *[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=383 383 Janina - baneparametrar hjå JPL]*
* *Oppdagarar og oppdagingsplassar i [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_asteroids_%281-1000%29 Engelsk Wikipedia sine asteroidelister]. Listene baserer seg på [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.html Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»]*
Eggedal

**Eggedal** er ei bygd og ein dal nord-nordvest i Sigdal kommune i Buskerud. Bygda ligg vest for Norefjell, der elva Eggedøla renn sørover. Eggedal kyrkje ligg sentralt i Eggedal.

Stortingsmann Asle Kristensen Hoffart var frå Eggedal, medan målarane Christian Skredsvig og Theodor Kittelsen budde i Eggedal. Songaren Anne-Lise Berntsen voks opp i bygda.

## Folk frå Eggedal
*Bjørn Båsen, kunstnar

## Kjelder
Alta-Kautokeino-vassdraget

**Alta-Kautokeino-vassdraget** er ei elv i Finnmark fylke som startar på Finnmarksvidda ved grensa til Finland og fylkesgrensa mot Troms, og renn ut i Altafjorden. Elva er 229 km lang og har eit nedslagsfelt på 8963 km². Elva er med dette den 11. lengste i landet og den tredje lengste i Finnmark. Når ein ser på nedslagsfelt er elva den sjuande største i Noreg og framleis den tredje største i Finnmark. Elva renn igjennom Kautokeino kommune og Alta kommune. Øvre del av elva ned til Alta Kraftverk heiter Kautokeinoelva og nedre del heiter Altaelva.

Elva vart kjend under utbygginga av Alta Kraftverk, og demonstrasjonane mot utbygginga i åra 1979-1981.

## Brukarar av vassdraget

I vassdraget er det to kraftverk, Alta kraftverk som er eigd av Statkraft SF og Čábardasjohka kraftverk som er eigd av Nord-Troms Kraftlag AL. Grunnvatnet frå vassdraget blir brukt til drikkevatnsuttak fleire stader. Største vassverk er Alta vannverk som pumpar ut grunnvatn til bruk i Alta by. Det vert drive med fiske i heile vassdraget. Vassdraget blir òg nytta som transportåre med båt, primært til privat bruk, men òg noko turisttrafikk.

### Verneområde
Dei delane som ikkje er utbygd, er verna mot utbygging i følgje verneplan II for vassdrag. 

Det finst to naturreservat i nedbørsområdet til vassdraget, og det er Goskamark naturreservat i Alta kommune og Máze naturreservat i Guovdageaidnu/Kautokeino kommune. Fleire område er foreslått verna.

## Busetnad
Det er lite busetnad langs elva sidan ho stort sett renn på Finnmarksvidda. Hovudtyngda av busetnad i nedbørsfeltet finst i området rundt Alta. Det bur om lag 7000-8000 menneske i nedbørsfeltet til vassdraget.

Tettstader ved vassdraget:
* Alta
* Øvre Alta
* Eiby
* Storelvdalen
* Gargia
* Máze
* Heammogieddi
* Mieron
* Kautokeino
* Siebe
* Áidejávri
* Ákšomuotki

## Elvar og sideelvar
johka = elv på samisk
* Altaelva
** Eibyelva
** Gargiaelva
* Kautokeinoelva
** Mázejohka
** Lahpojohka
** Čábardasjohka
** Siebejohka
** Bizejohka
** Luhppojohka
** Hávgajohka

## Attraksjonar
* Alta Canyon, den største canyonen i Nord-Europa.
* Alta Kraftverk, den mest omstridde vassdammen i Noreg på 110 meter.
* Pikefossen, ein 8 meter høg foss 18 km sør for Máze.

## Fiskeslag
* Sik
* Gjedde
* Åbor
* Harr
* Aure
* Ferskvassrøye
* Lake
Nedanfor Alta Kraftverk er i tillegg desse sortane:
* Laks
* Sjøaure
* Sjørøye
* Ål

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Alta-Kautokeinovassdraget|Alta-Kautokeinovassdraget]]» frå , den 4. mai 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene: 
*** [http://www.nve.no NVE]*
Hålandsdal

**Hålandsdal** er ein dal og ein tidlegare sjølvstendig kommune i Hordaland fylke.

## Hålandsdal kommune 1903-1964
Hålandsdal vart skild ut som eigen kommune frå Fusa 1. januar 1903 samstundes med Strandvik. Hålandsdal hadde ved opprettinga 647 innbyggjarar. Fusa kommune vart i 1856 skild ut frå Os.

1. januar 1964 vart Hålandsdal, Strandvik og det meste av Fusa slått saman til den nye Fusa kommune. Hålandsdal hadde ved samanslåinga 528 innbyggjarar. Han var den minste kommunen i Hordaland i innbyggjartal fram til 1962, då han passerte Modalen i folketal.

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for tidlegare Hålandsdal kommune frå 1903 til 1964:**

## Fotnotar
Namdalen

**Namdalen** (sørsamisk: *Nååmesjenvuemie*) er ein dal og eit distrikt som består av kommunane Namsos, Grong, Overhalla, Røyrvik, Fosnes, Nærøy, Høylandet, Namdalseid, Flatanger, Leka, Namsskogan og Vikna i Trøndelag, i tillegg til Bindal, som ligg i Nordland. Midt i dalen renn elva Namsen, ei av dei beste lakseelvane i Europa (berre Tanaelva i Finnmark har større fangst). Jordbruk og skogbruk har vore viktige næringar i Namdalen. Norsk gran er ein av dei viktigaste tresortane. Kornåkrane i den lågare delen av dalen er av dei nordlegaste i Noreg. 

Tidleg i vikingtida, før Harald Hårfagre, var Namdalen eit småkongedøme, gjerne kalla Naumdølafylke. Etter Rikssamlinga var Namdalen framleis å rekne som fylke i mange hundreår.

## Namn
Den gammalnorske forma av namnet var *Naumudalr*. Det første leddet er den genitive forma av elvenamnet *Nauma* (i dag Namsen), og det siste *dalr* er «dal». Kva elvenamnet tyder er ukjend. 

## Sjå òg
* Namsos
Stjørdalen

**Stjørdalen** er ein dal i Trøndelag fylke og var frå 1837 eit sjølvstendig formannskapsdistrikt (kommune) i Nord-Trøndelag fylke. Stjørdalen formannskapsdistrikt varte fram til 1850 då distriket vart delt i to: Nedre og Øvre Stjørdal formannskapsdistrikt. Stjørdalen hadde ved delinga 11&nbsp;643 innbyggjarar.

Dagens Stjørdal kommune består av kommunane som utgjorde Nedre Stjørdal formannskapsdistrikt samt Hegra som på den tida høyrte til Øvre Stjørdal.

Stjørdalselva renn gjennom Stjørdalen, og omfatter Meråker, Hegra, Lånke og Stjørdal. Skatval fell utanfor som ei eiga halvøy. Byen Stjørdalshalsen er regionsenteret i dalen. Frå Lånke går riksveg 705 over Selbuskogen til Neadalen.
Julussdalen

**Julussdalen** er eit mindre dalføre i Elverum og Åmot kommune i Innlandet. Julussdalen er om lag 30 km lang, har blandingsskog og noko myrområde. Det er spreidd busetnad i dalføret, særleg i nedre del på Elvarumssiden. Snippen gård ligg heilt sør i Julussdalen. Eldre gardsnamn er Skavhaugen, Julussmoen, Nymoen, Gammelmo, Neverlia og Storbekken, alle på Elverumssida. Julussdalen har mange historiske anlegg med koier, møller og setrer.

Julussdalen har namn etter elva Julussa, som har utspringet sitt frå Bergesjøen 318 m.o.h og renn mot nord gjennom dalføret til Rena i Åmot kommune. Det er truleg at elvenamnet «Julussa» kjem frå «den lydlause». Elva renn nemleg nokså stille og roleg og utan store stryk. Julussa er kjend for stor tømmerfløytingshistorie, og Julussakonflikten i 1927 er nasjonalt viktig. Siste tømmerfløyting der var i 1969.
Odalen

**Odalen** er ein del av dalføret Glåmdalen i Hedmark med elva Glåma i den sørlege delen og innsjøen Storsjøen i den nordlege delen. Dalen er fordelt på to kommunar: 
Sør-Odal kommune med kommunesenteret Skarnes og Nord-Odal kommune med kommunesenteret Sand (poststad Sagstua).

## Geologi

Nord for Storsjøen finst *Odalsgranitten* som er ein prekambrisk grunnfjellsbergart.

## Fotnotar
Eiteråga i Rana

**Eiteråga** er namnet på både ei elv og ei grend i Dunderlandsdalen, 7 km nord for Storforshei, i Rana kommune. E6 passerer gjennom grenda. 

Næringsgrunnlaget er i hovudsak jordbruk. 4 km nord for munningen til Eiteråga i Ranelva finst *Stjernen sølvsmie*, som produserer smykke av sølv og edelsteinar og brukskunst.

Elvenamnet kan tyde «den kalde elva», av gammalnorsk *eitr*, jamfør «eitrande kald». Namnet kan òg vere avleidd av urgermansk **aitra-*, «noko som sveller fram».

Elva har utløpet sitt mellom Bomfjellet og Ørtfjellet.


Fil:Eiterå river A.jpg|Eiteråga renn ned frå fjellet
Fil:Eiterå river B.jpg|Eiteråga passerer under ei bru langs E6
Fil:Eiterå river C.JPG|Eiteråga passerer under ei bru langs E6
Fil:Eiterå river D.JPG|Utløpet til Eiteråga i Ranelva


Grenda vart rydda for jordbruk i 1723. Opphavleg var det to gardsbruk i grenda. Sidan 1749 har ho bestått av fire jamstore gardsbruk. Gardane vart regulerte av staten i 1925.


Fil:Eiterå farm A.JPG
Fil:Eiterå farm B.JPG
Fil:Eiterå farm C.JPG


## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Eiterå (Rana)|Eiterå (Rana)]]» frå , den 4. mai 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** Oluf Rygh: *Norske Elvenamne*. Etter offentlig Foranstaltning udgivne med tilføiede Forklaringer av K. Rygh, Kristiania, 1904, s. 38-39
*** H. Petersson: *Namn och Bygd*. Tidsskrift for nordisk ortnamnsforskning, Lund, 1956, s. 68-75
Espedalen

**Espedalen** er ein dal i Gausdal og Sør-Fron kommune i Innlandet. 

I dalen er det fleire hotell og mange hytter. 

Gruvedrift var ei viktig næring i Espedalen i to periodar: på 1600-talet etter kopar og på 1800-talet etter nikkel. Gamle gruveinngangar er framleis synleg fleire stader i dalen. I nordenden av det 13 km lange Espedalsvatnet finst restar etter smelteverk og busetnad frå gruvetida.

Gamle fangstgraver kan ein òg sjå ved nordenden av Espedalsvatnet. 

I Espedalen finst den største jettegryta i Nord-Europa - Helvete.
Heidalen

**Heidalen** er ein sidedal til Gudbrandsdalen. Den 30 kilometer lange dalen strekker seg nordvestover frå tettstaden Sjoa i retning Otta. Dalen og nærområda omkring utgjorde tidlegare Heidal kommune, som vart slått saman med Sel kommune i 1965. Gjennom dalen renn elva Sjoa som har utløpet sitt frå Gjende.

Heidalen har den største tettleiken av verneverdige bygg i Noreg. Rundt 60 prosent av de 1300 husa er frå før 1900. Av desse er 90 hus freda. Ni av gardane er totalfreda.  Nokre av dei meir kjente gardane er Heringstad, Kruke, Bjølstad Gård, Lusæter og Slette, som har sin egen bunad.

Heidal har omkring 1600 innbyggjarar. Hovudnæringa er jord- og skogbruk. Anna tradisjonell næring er tømring, snekring, treskjering, restaurering av gamle hus og bruksgjenstandar, rosemåling og veving. Heidal har tre hyttefabrikker. Nyare næringsverksemd er mellom anna knytt til rafting i elva Sjoa.

## Bakgrunnsstoff
*Heidal si eiga nettside
*Norgesglasset vitjar Heidal
Billingsdalen

**Billingsdalen** er ein del av Ottadalen, og ligg i Skjåk kommune i Innlandet. 

Alle reisande som skulle over Strynefjellet til vestlandet har reist igjennom Billingsdalen. Der ligg den tradisjonsrike hotellet Pollfoss Hotell som vart starta i 1891, som har husa mange reisande gjennom åra.
Åsvær fyr

**Åsvær fyr** ligg i Dønna kommune i Nordland. Fyret ligg på holmen Andersbakken nordaust i øygruppa Åsværet. Fyret vart oppretta i 1876 og har eit 18,5 meter høgt støypejernstårn. Den første fyrbygningen vart skadd av orkan både i 1880 og 1883. Ein storm i 1889 knuste uthus og naust ved fyret. Eit uver nyårsnatta 1917 gjorde så store skader på fyrbygningen at han vart kondemnert, og eit nytt fyrtårn vart bygd 100 meter lenger bort på holmen. Ruinen av den gamle fyrbygningen står enno. Fyret vart automatisert og avfolka i 1980.

## Bakgrunnsstoff og kjelder
* Erling Svanberg: *Langs vei og lei i Nordland - Samferdsel gjennom 3000 år*. Nordland fylkeskommune, Bodø 1990. ISBN 82-7416-021-5
* Norsk Fyrhistorisk Forenings side om Åsvær fyr
* Bent Svinnungs padleside om Åsvær fyr
*
Sjodalen

**Sjodalen** er ein brei dal som startar i den austlege delen av Jotunheimen. Dalen har namnet frå Elva Sjoa som renn frå Gjende og nedover gjennom Øvre Sjodalsvatnet og Nedre Sjodalsvatnet. Slutten av dalen er mindre veldefinert der dalen heiter Sjodalen i Vågå kommune og Heidal i Sel kommune. 

Dalen har fleire overnattingsstader, mellom anna Sjodalen Hyttetun og Camping, Randsverk camping, Hindsæter, Bessheim, Maurvangen og Gjendesheim. 

## Historie

Dalen var tradisjonelt brukt til seterdrift om sommaren. Området er unikt med omsyn til storleiken på setrane. Dette er delvis på grunn av den elles sjeldne tradisjonen med vintergardsbruk i området. I staden for å sende sommarfôret ned til garden tok ein i staden med dyra opp til fjellet. Dette var mogleg sidan det var relativt lite snø i området. 

I dag er det framleis seterdrift, men den største aktiviteten er rundt turisme. Sjodalen er ein av hovudvegane for reisande på veg til Jotunheimen. 

Den mest kjente attraksjonen er Ridderspranget der riddaren frå Valdres hoppa over elva Sjoa med brura han hadde kidnappa frå Sandbu-riddaren i Vågå. 

## Geografi

I botnen av dalen og dalsidene er landskapet dominert av furu, og dette er den høgastliggande furuskogen i Noreg. Over furuskogen er det ei 150 meter brei bjørkesone før tregrensa. 

Elva Sjoa er eit populært område for fiske, rafting og kajakkpadling.
Bøverdalen

**Bøverdalen** er eit dalføre i Lom kommune med namn etter elva Bøvra, som renn gjennom dalen. Han dannar grensa mellom den eigentlege Jotunheimen og Breheimen.

Dalføret byrjar i kommunesenteret Fossbergom/Lom og går sør-vestover i retning Sogn. 
Riksveg 55 fylgjer Bøverdalen til Kvandalsvoll, der dalen tek seg ein avstikkar der Neto Sætergrend ligg. 
Riksveg 55 går frå Kvandalsvoll og sørover Leirdalen, som ligg parallelt med Bøverdalen. 
Ved Jotunheimen Fjellstue går Riksveg 55 over til Bøverdalen att, og Leirdalen fortset rett sørover. 

I Bøverdalen er det fleire turistattraksjoner, mellom anna er det utgangspunkt for turar til Galdhøpiggen i dalen. 
Bøverdal kyrkje er frå 1864 og har utskore inventar. Bøverdalen sokn deler prest med Lom og Garmo sokn. Dalføret har òg ein barnehage og ein todelt skole, Odda skule. 
Dalføret har mange turiststader, mellom anna Røysheim, ein gammal skysstasjon, Sulheim gard med mange verna bygg, og Elveseter.

*Sagasøyla*, ei 34 meter høg søyle laga av biletkunstnaden Wilhelm Rasmussen, vart i 1992 reist ved Elveseter turisthotell i Leirdalen, ein sidedal til Bøverdalen. Søyla, som opphavleg vart kalla *Eidsvollsøylen*, var laga for Eidsvolls plass føre Stortinget. 
Ein modell i full storleik vart sett opp på prøve i 1926, men det vart mykje kontroversar, og søyla vart ikkje ferdigstilt før i 1992.

## Sjå òg
*Flåklypa

## Galleri

Fil:Bøverton.jpg|Bøverton (Bøvertun)
Fil:FV471 Bøverdalsvegen.jpg|Leira bru
Fil:Bøverdal kirke -16.jpg|Bøverdal kyrkje
Fil:Norwegian County Road 55 at Bøverdalen.jpg|Sognefjellsvegen


## Kjelder

* Om Sagasøyla i Dagbladet

## Bakgrunnsstoff
* Eldre fotografi frå Bøverdalen på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
Vinstradalen

**Vinstradalen** er ein sørgåande sidedal til Drivdalen i Trøndelag og ein trong V-dal med bratte dalsider og ein canyon i nordenden. Han er av fylkesmannen i peikt ut som eit kulturlandskap med nasjonal verdi og er klassifisert som svært verdifull med førsteprioritet. 
 
Setrane ligg enkeltvis eller i små klynger innover heile dalen. Sjølve dalen ligg i fjellbjørkeskog, medan Vetlvonin inst i dalen ligg i lågfjellet.

Geologisk består Vinstradalen for det meste av kambrosilurske bergartar, med glimmerskifer og grønstein som dei mest dominerande. Begge desse gjev næringsrikt jordsmonn med god mineralsamansetting. 

Ved starten av dalen ligg garden Trengen, der det finst eit gammalt gravfelt frå om lag år 400 eller eldre.
 
I Trengenområdet er det ein lokalitet med svartkurle, ein utryddingstrua planteart. Frå her kan ein sjå over dalen til garden Lo som Håkon Håkonson kjøpte og bygde opp med kongsgard, veitslehall og kapell i om lag 1260.
Fardalen

**Fardalen** er ein dal vest for Øvre Årdal i Årdal kommune i Vestland fylke. Den høgastliggande vegen i Noreg går gjennom dalen, som stig til over 1400 meter over havet nær det kjende fjellet Store Skagastølstind og endar opp i Fortun. 

Dalen vart busett frå om lag år 400-500. Eit par nye hus har vorte bygd i seinare år. 

## Bakgrunnsstoff
* Om Fardalen på nettstaden til Årdal kommune
Seimsdalen

**Seimsdalen** er ein dal og ein tettstad i Årdal kommune i Vestland. Seimsdalen ligg på nordsida av Årdalsfjorden, og har vegsamband til kommunesenteret Årdalstangen. Tettstaden har .
Utladalen

**Utladalen** er ein dal i Årdal kommune som strekkjer seg nordover frå Øvre Årdal. 

Utladalen er den djupaste dalen i Noreg. Hovuddalen, måt frå Årdalstangen er 40 km lang og omgjeve av 50 toppar på over 2000 meter over havet. Ein tursti er lagt av frivillige i område og kryssar elva gjennom dalen på fire stader og endar ved ein av dei høgaste fossefalla i Noreg, Vettisfossen. 

Utladalen landskapsvernområde vart oppretta samstundes med den nærliggande Jotunheimen nasjonalpark i 1980 og dekkjer eit areal på 300&nbsp;km². Området inneheld både dalen og områdea både vestover og nordover mot Jotunheimen, og austover mot innsjøen Tyin. 

## Bakgrunnsstoff
* Kart over Jotunheimen nasjonalpark og Utladalen landskapsveronområde
Gauldalen

**Gauldalen** i Trøndelag er eit av dei lengste dalføra i Noreg. 

Dalen følgjer elva Gaula som kjem frå vatnet Gaulhåen i fjellet mellom Ålen og Tydalen, ikkje langt frå Kjøli gruve og Stugudalen. Elva renn forbi Reitan stasjon på Rørosbanen og vidare gjennom Holtålen, Midtre Gauldal og Melhus kommune. Elva renn ut i Trondheimsfjorden ved Gaulosen.

I mellomalderen gjekk eit ras sør for Støren som demde opp elva og skapte ei flodbølgje nedover dalen då rasdemninga brast.
Orkdalen

**Orkdalen** er ein dal og eit område som ligg i kommunane Rennebu og Orkland i Trøndelag og Tynset i Innlandet. Orklaelva renn gjennom dalen. 

Kommunane Oppdal og Skaun vert stundom i administrativ samanheng knytte til Orkdalen, sjølv om dei ligg utanfor sjølve dalen.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Orkdal på norgeskart.no
Steinsdalen

**Steinsdalen** er ein dal og administrasjonssenter i Osen kommune i Trøndelag. Gjennom dalen renn Steinsdalselva, som er ei god, men flaumavhengig smålakselv.
Avdalen

**Avdalen** er ein liten sidedal til Utladalen Årdal kommune i Vestland. Han ligg i Utladalen landskapsvernområde, som i lag med Jotunheimen nasjonalpark like ved vart oppretta i 1980. Han dekkjer eit areal på 300 km².

Årdalfjella turforeining har ei bemanna hytte ved tidlegare Avdalen gard, like ved Avdalsfossen. Her kan ein få både eit måltid og overnatting. Hytta ligg 2 km med bil frå Øvre Årdal til Hjelle, og så ein 45 minutt lang gåtur. Den siste delen av turen er svært bratt og syner dei harde kåra dei tidlegare innbyggjarane her hadde. 

## Bakgrunnsstoff
* Heimeside 
* Kart over Utaldalen landskapsvernområde
* Bilete frå Avdalen gard
Høgnakken

**Høgnakken** er eit 1045 meter høgt fjell i Gildeskål i Nordland.

## Kjelder
* The Major Mountains of Salten in Nordland Fylke