open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Iljusjin Il-14

**Ilyushin Il-14 Il-14** (NATO-kallenamn **Crate**) var eit russisk to-motors sivilt og militært transport- og passasjerfly som var eit av dei viktigaste flya for Aeroflot og for flyselskap i austblokklanda i etterkrigstida til ut i 1990-åra.

## Utviklinga av Il-14
Flyet flaug fyrste gong i 1950. Il-14 vart òg bygd i Aust-Tyskland, Tsjekkoslovakia og i Kina med nemninga **Y-6**.

I likskap med andre fly av same storleik og for same føremål, bygd like etter andre verdskrig var flyet meint å verta ein erstattar og etterfølgjar til Douglas DC-3 og den russiske lisensbygde variant Lisunov Li-2.

Det var utstyrt med to 1900 Hk Shvetsov ASh-82T-7 stjernemotorar.
Talet på bygde fly er usikkert, det er i alle fall over 1 000. Enkelte kjelder oppgjev over 1 122 inklusive dei som vart bygd på lisens i Aust-Tyskland og Tsjekkoslovakia.

## Brukarar

### Sivile flyselskap

* Aeroflot, Balkan Bulgarian Airlines, CAAC, CSA, Cubana, Interflug, JAT, LOT, Malev, Mongolian Airlines, Tabso, Tarom, Ukamp og Yemen Airlines

### Militære brukarar

* Afghanistan, Albania, Algerie, Kina, Cuba, Tsjekkoslovakia, Aust-Tyskland, Egypt, India, Irak, Nord-Korea, Polen, Sovjetunionen, Syria og Jugoslavia

## Spesifikasjonar (Il-14M-varianten)

### Dimensjonar

* Lengd: 22,31 m
* Vengespenn: 31,7 m
* Høgd: 7,8 m
* Max. startvekt: 18 500 kg
* Tomvekt: 12 700&nbsp;kg
* Max passasjerar: 36
* Besetning: 5

### Ytingar

* Motorar: 2 × Shvetsov ASh 82T Dobbelt stjernemotor på 900 Hk
* Maksfart: 430 km/t
* Marsjfart: 345&nbsp;km/t
* Marsjhøgde: 6 500 m
* Rekkjevidd: 2 250 km

## Ulukker med Il-14
Aviation Safety Network har i sin database registeret 75 ulukker med sivile Il-14 fram til 1992. Det er grunn til å anta at at talet er høgare. Det omfattar ikkje eventuelle flyulukker i det sovjetiske flyvåpenet som sjeldan vart gjorte kjend i vestlege media. Sivile flyulykker bak jernteppet vart ikkje alltid rapporterte til den vestlege verda, med mindre dei omfatta flyulukker der utanlandske passasjerar var omkomne.

25 personar, blant dei ti norske kvinner, omkom i Voronezj-ulukka 6. august 1955 ved byen Voronezj.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Iljusjin Il-14|Iljusjin Il-14]]» frå ,  den 15. oktober 2018.*  

## Bakgrunnsstoff
* Aviation Safety Networks ulukkesstatistikk
* Ei Il-14 på sin siste tur juni 2005
Malév Hungarian Airlines

**Malév Hungarian Airlines** (*Magyar Légiközlekedési Vállalat*) var eit ungarsk flyselskap. Det vart stifta i 1946 og var det nasjonale flyselskapet i Ungarn. Hovudkontoret se låg i Budapest. Frå 2007 var Malév medlem av oneworld-alliansen.

Flyflåten til Malév bestod av 22 fly, og selskapet opererte ved 50 ulike destinasjonar. Selskapet innstilte alle flygingane sine 3. februar 2012 av forretningsmessige grunnar.

## Historie
I slutten av januar 2012 annonserte Malév at selskapet ikkje lenger hadde høve til å finansiera aktivitetane sine, og bad om subsidiar frå ungarske styresmakter. Den 3. februar 2012 opphøyrde alle aktivitetar i selskapet.

## Tidlegare flytypar

* Boeing 737-200
* Boeing 737-300
* Boeing 737-400
* Boeing 737-500
* Iljusjin Il-14
* Iljusjin Il-18
* Iljusjin Il-62
* Lisunov Li-2
* Polikarpov Po-2
* Tupolev Tu-134
* Tupolev Tu-154
* Yakovlev Yak-40

## Rutesamarbeidsavtaler
Malév har rutesamarbeidsavtaler med følgjande selskap: 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Malév Hungarian Airlines|Malév Hungarian Airlines]]» frå ,  den 15. oktober 2018.*
Iljusjin Il-96

**Iljusjin Il-96** er eit russisk firemotors breibuksfly for mellom- og langdistanseruter. 
Det blei utvikla av Iljusjin og produsert av Voronezh Aircraft Production Association i Voronezj i Russland.

Prototypen flaug fyrste gong 28. september 1988. Flyet vart sertifisert 29. desember 1992 og vart teke i bruk av Aeroflot i 1993 under nemninga **Il-96-300.** I 1997 vart produksjonen av fraktvarianten **Il-96T** starta. Dette har eit forlenga skrog og kraftigare motorar. Ein tilsvarande variant for passasjertrafikk har vore under utvikling som **Il-96M**.

I 2025 blei flyet nytta kommersielt som passasjerfly av Cubana de Aviación og som fraktefly av Sky Gates Airlines. Ein ombygd versjon av Il-96 blir nytta som russisk presidentfly.

## Spesifikasjonar

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Iljusjin Il-96|Iljusjin Il-96]]» frå ,  den 15. oktober 2018.*
Aeroflot

**PJSC AeroflotRussisk flyselskap**, vanlegvis kjend som **Aeroflot** (), er nasjonalt flyselskap i Russland og det største flyselskapet i landet. Selskapet blei skipa i 1923, noko som gjer Aeroflot til det eldste flyselskapet som framleis er i drift. Aeroflot har hovudkvarter i Moskva med Sjeremetjevo internasjonale lufthamn utanfor byen som hovudflyplass.

## Galleri

Ilyushin Il-96.jpg|Ilyushin Il-96
Svo terminal 2.jpg|Sjeremetjevo internasjonale lufthamn


## Merknader

## Kjelder




**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aeroflot|Aeroflot]]» frå ,  den 4. april 2020.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Joan Baez/5

***Joan Baez/5*** er eit studioalbum frå 1964 av den amerikanske visesongaren Joan Baez. Det nådde 12. plassen på ''Billboard'' 200-lista. Singelen «There But for Fortune» nådde 50. plassen på Billboard Hot 100 i i USA og vart ein topp 10-singel i Storbritannia. 

## Historie
I motsetnad til dei tidlegare albuma hennar, var *Joan Baez/5* delt jamt mellom moderne songar og tradisjonelle viser. «There But for Fortune» var skriven av Phil Ochs, og ho tok òg med Bob Dylan sin «It Ain't Me Babe» og Johnny Cash sin «I Still Miss Someone», i tillegg til fleire tradisjonelle engelske og amerikanske folkeviser. Regissøren Spike Lee nytta Baez si utgåve av Richard Fariña sin «Birmingham Sunday» (om bombinga av 16th Street Baptist Church i 1963, der fire unge afroamerikanske jenter mista livet) i dokumentarfilmen *[[4 Little Girls]]* frå 1997.

Teksten i omslaget var skriven av Langston Hughes.

Vanguard-utgåva frå 2002 inneheld to bonusspor: «Tramp on the Street» og «Long Black Veil».

## Mottaking

I meldinga si for Allmusic skreiv Bruce Eder om dei forskjellige sjangrane Baez no utforska. Han skreiv at albumet «var der musikken til songaren blømde kraftig for første gongen. Etter å ha brukt opp dei beste av dei tradisjonelle songane i repertoaret hennar på dei fire tidlegare albuma, utvida Baez her musikken hennar, og opna opp nokre lovande, nye territorium i prosessen».

## Innhald

## Medverkande
*Joan Baez – vokal, gitar
*David Soyer – cello
*Gino Foreman - gitar

## Salslister

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Joan Baez/5|Joan Baez/5]]» frå ,  den 15. oktober 2018.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Aptering på skip

**Aptering** (frå latin *aptare*, ‘festa, tilpassa’) på skip er nemninga for den siste fasen i innreing av eit skip.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Aptering (maritim term)|Aptering (maritim term)]]» frå ,  den 15. oktober 2018.*
Twi

**Twi** (), også kjend som **Akan Kasa**, er eit språk eller ein dialekt innan akan som blir tala i sørlege og sentrale Ghana  av fleire millionar folk som morsmål eller andrespråk.
Det blir også tala av folk i søraustlege Elfenbeinskysten.

Dei fleste talarane høyrer til akanfolket, den største av rundt 17 hovudstammar i  Ghana.

Twi omfattar to tidlege litterære former av akan, asante-twi (ashanti) og akuapem, som er gjensidig forståelege. 
Akuapem-twi var den første forma av akan som blei brukt til ei bibelomsetjing, og blei dermed ein prestisjedialekt.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Twi|Twi]]» frå ,  den 15. oktober 2018.*
Lothar Milde

**Lothar Milde** () er ein tysk tidlegare diskoskastar frå Halle an der Saale som repsenterte Aust-Tyskland og i tiåret 1962-71 var ein verdas beste utøvarar i øvinga. Han vann sølvmedalje under Sommar-OL 1968 og Friidretts-EM 1971, tidlegare tok han etter rokes bronsen i tre europameisterskap; 1962, 1969 og 1971. Milde sin personleg rekord på 64,16 meter nådde han i 1969-sesongen.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*OL 1960 i Roma: Nr 12 - 53,33 m
*EM 1962 i Beograd: Bronsemedalje - 55,47 m
*EM 1966 i Budapest: Bronsemedalje - 56,80 m
*OL 1968 i Mexico by: Sølvmedalje - 63,08 m, bakom Al Oerter (64,78 m)
*EM 1969 i Aten: Bronsemedalje - 59,34 m
*EM 1971 i Helsinki: Sølvmedalje - 61,62 m, bakom Ludvík Daněk (63,90 m)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lothar Milde|Lothar Milde]]» frå ,  den 15. oktober 2018.*
Vår Herres klinkekule

**«Vår Herres klinkekuler»** er spor nr. 9 på Erik Bye si plate *Gammel er min fjord* frå 1974. Songen har tekst av Erik Bye og melodi av Finn Ludt, og er ein av Bye sine best kjente utgjevingar. Fyrste registrerte framføring var i radioprogrammet *[[Søndagsposten]]* den 14. oktober 1973. Songen er vorten utgjeven på fleire samlealbum etter originalutgjevinga. Mellom anna er han opningssporet på konsertalbumet *Vandring på Vår Herres Klinkekule* (1986) og spor nr. 9 på andre CD-en på dobbelt-albumet *Høvdingen – de aller beste 1958–2004* frå 2005.

Songteksta seier mellom anna at «Jeg så ham [Vårherre] klinke kule med vår klode i muntre sprett mot universets vegg».

## Andre utgjevingar enn originalen
*Vårherres klinkekule* (sungen av Anne Grete Preus) er opningsporet på albumet *Hildringstimen* (2005), som er eit livealbum frå minnekonserten der diverse artistar heidrar Erik Bye eitt år etter at han døydde.

Wenche Myhre gav han ut på konsertalbumet *Wenche Myhre in Concert* som vart spelt inn i 2007 og gjeve ut i 2008. På dette albumet vart tittelen skriven i to ord som «Vårherres klinkekule».

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vår Herres klinkekule|Vår Herres klinkekule]]» frå ,  den 15. oktober 2018.*  
 

## Referansar
Wilson Kiprugut

**Wilson Chuma Kiprugut** () var ein kenyansk friidrettsutøvar som vann bronsemedaljen på 800 meter under Sommar-OL 1964 og sølvmedaljen på same distansen ved sommarleikane 1968.

Kiprugut var den fyrste frå Kenya som vann ei olympisk medalje då han kneip tredjeplassen på 800-meteren under dei olympiske sommarleikane 1964 i Tokyo. Peter Snell frå New Zealand vann løpet på tida 1.45,1, medan Bill Crothers tok sølv på 1.45,6 og Kiprugut fekk 1.45,9 og personleg rekord. I 1967-sesongen forbetra han den personlege rekorden til 1.45,2. I 800-metersfinalen i Mexico-byen var Kiprugut den einaste som heldt fylgje med australiaren Ralph Doubell heilt inn til målstreken. Doubell tangerte verdsrekorden med 1.44,3, Kiprugut kom i mål på 1.44,5.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Wilson Kiprugut|Wilson Kiprugut]]» frå ,  den 15. oktober 2018.*
Peroksisom

**Peroksisom** er blærer med eit unikt sett av enzym som bryt ned feittsyrer til mindre molekyl. 

## Funksjon
Organellen si oppgåve i cella inneber blant anna å danna peroksid som oksiderer følgjande stoff: Etanol, formaldehyd, maursyre og fenol.
## Referansar


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Peroksisiomer|Peroksisiomer]]» frå ,  den 15. oktober 2018.*
Kampanologi

**Kampanologi** er læra om klokker og historikk, utforming, støyp og teknologien rundt dei, i tillegg til kunsten og tradisjonar knytte til klokkeringing. Nemninga er særleg brukt om større klokker og ringing i kyrkjeklokker.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* kyrkjeklokker.no – Norsk nettstad med informasjon om kyrkjeklokker
Farewell, Angelina av Joan Baez

***Farewell, Angelina*** er det sjette albumet til den amerikanske visesongaren Joan Baez, gjeve ut seint i 1965. Det nådde tiandeplassen på Billboard Pop Albums-lista. 

## Historie
Albumet representerte eit lenger steg bort frå rein, tradisjonell folkemusikk, som Baez hadde byrja karrieren med, og for første gongen nytta ho elektrisk akkompagnement i form av Bruce Langhorne sin elektriske gitar (som likevel er forsiktig). Andre medverkande var Russ Savakus (bass) og Ralph Rinzler (mandolin). Albumet inneheld fire songar av Bob Dylan, inkludert tittelsongen og «A Hard Rain's A-Gonna Fall», og ein tyskspråkleg versjon av «Where Have All the Flowers Gone».

Biletet på plateomslaget vart teken av Richard Avedon.

I Storbritannia vart tittelsporet gjeve ut på singel på Fontana Records.

Utgåva frå 2002 på Vanguard inneheld tre bonusspor som ikkje var gjevne ut før frå innspelinga til *Farewell, Angelina*: «One Too Many Mornings», «Rock, Salt, and Nails» og  «The Water Is Wide».

## Ettermæle

I ei seinare melding for Allmusic skreiv  Bruce Eder om korleis Baez gjekk i retning av folkrocken i 1960-åra. Han meinte at i tillegg til Baez, inneheldt albumet solid arbeid av Langhorne og Richard Romoff på kontrabass.

## Innhald

## Medverkande
*Joan Baez – vokal, gitar
*Bruce Langhorne – elektrisk gitar (2, 3, 6, 7, 11)
*Ralph Rinzler – mandolin (7)
*Richard Romoff – kontrabass (4, 10)
*Russ Savakus – bass

## Salslister

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Farewell, Angelina|Farewell, Angelina]]» frå ,  den 15. oktober 2018.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Concorde

**Aérospatiale-BAC Concorde** (ofte referert til berre som **Concorde**) var eit turbojet-drive supersonisk passasjerfly. Flyet var eit resultat av eit anglo-fransk samarbeid, der engelske BAC og franske Aérospatiale samarbeidde om å utvikla flyet. Concorde flaug fyrste gong i 1969 og vart sett inn i rutetrafikk i 1976.

Concorde flaug faste transatlantiske flygingar frå London og Paris til New York og Washington, D.C. Overlydsflyet var i stand til å fly desse strekningane på halvparten av den tida andre passasjerfly med jetmotorar brukte.

Sjølv om flyet var i drift i 27 år, vart det berre bygd 20 maskiner. Salet kunne difor ikkje forsvara utviklingskostnadene, og dei to produsentane lei store økonomiske tap. Den britiske og franske staten såg det likevel som viktig å oppretthalda drifta av Concorde, og subsidierte difor Air France og British Airways, dei to operatørane av flytypen, for å sikra at det var halde fram med flygingane. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Aérospatiale-BAC Concorde|Aérospatiale-BAC Concorde]]» frå ,  den 15. oktober 2018.*  
 

## Litteratur
* Leney, David/MacDonald, David: Aérospatiale/BAC Concorde 1969 to 2003: Owner's Workshop Manual. Somerset, 2010. ISBN 978-1-84425-818-5
*   
*   
*   
*   
*   
*   5. 
*   1. 

## Bakgrunnsstoff
* BritishAirways.com – Informasjon om Concorde hos British Airways
* Concordesst.com – Concordes historie
* Concordesst.com/Fleetoverview – Oversyn over der dei gjenverande Concorde-flyene er
Verdsmeisterskapen i roing 1983

**Verdsmeisterskapen i roing 1983** fann stad på Wedau regattabane i Duisburg i dåverande Vest-Tyskland i tida frå 27. august til 4. september 1983. Mennene tevla i 12 i ulike båtklassar og kvinnene i 6.

## Menn
### Singlesculler





### Dobbeltsculler





### Toar utan styrmann





### Toar med styrmann





### Firar utan styrmann





### Firar med styrmann





### Dobbeltfirar





### Åttar





### Lettvekt singlesculler





### Lettvekt dobbeltsculler





### Lettvekt, firar utan styrmann





### Lettvektsåttar





## Kvinner
### Singlesculler





### Dobbeltsculler





### Toar utan styrmann





### Firar med styrmann





### Dobbeltfirar





### Åttar





## Kjelder
**Sportsboken 83-84*. Sportsboken As. Stavanger 1983.
Bruce Langhorne

**Bruce Langhorne** () var ein USA-amerikansk folkemusikar. Han var aktiv i visemiljøet i Greenwich Village i 1960-åra, hovudsakleg som studiomusikar der han spelte gitar på andre sine visealbum og konsertar.

Han byrja å akkompagnere visesongaren Brother John Sellers på klubbar i Greenwich Village, og byrja kort tid etter å arbeide med andre musikarar som The Clancy Brothers & Tommy Makem, Joan Baez, Richie Havens, Carolyn Hester, Peter LaFarge, Gordon Lightfoot, Hugh Masekela, Odetta, Babatunde Olatunji, Peter, Paul and Mary, Richard og Mimi Fariña, Tom Rush, Steve Gillette og Buffy Sainte-Marie. I 1963 akkompagnerte han Bob Dylan på *[[The Freewheelin' Bob Dylan]]* og i 1965 var han ein av fleire gitaristar på albumet *[[Bringing It All Back Home]]*.

Bob Dylan-songen «Mr. Tambourine Man» var inspirert av Langhorne, som brukte å spele på ei stor tyrkisk tromme. Tromma var kjøpt i ein butikk i Greenwich Village og hadde små bjøller langs innsida som gav ein lyd som minna om ein tamburin. Langhorne brukte instrumentet mest på innspelingane til Richard og Mimi Fariña. Tromma er no i samlinga til Experience Music Project i Seattle i Washington.

I tillegg til å vere inspirasjonskjelda til «Mr. Tambourine Man» spelte Langhorne motmelodien på elektrisk gitar på songen. Gitaren hans er òg framtredande på andre Dylan-songar som «Love Minus Zero/No Limit» og «She Belongs to Me» og han spelte sologitar på «Subterranean Homesick Blues», «Outlaw Blues», «Bob Dylan's 115th Dream» og «Maggie's Farm». Fleire år seinare spelte Langhorne på somme songar på albumet *[[Pat Garrett and Billy the Kid]]*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bruce Langhorne|Bruce Langhorne]]» frå ,  den 15. oktober 2018.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
*
*
Ralph Rinzler

**Ralph Rinzler** () var ein USA-amerikansk mandolinist, visesongar og delaktig i skipinga av den årlege Smithsonian Folklife Festival på The Mall kvar sommar i Washington, D.C., der han arbeidde som kurator for amerikansk kunst, musikk og folkekultur ved Smithsonian Institution. Denne festivalen har frå byrjinga av vore ei stor hending for amerikanske folkemusikarar..

Rinzler spelte mandolin i fleire folkemusikkgrupper i midten og slutten av 1950-åra og vart etter kvart med i det kjende Greenbriar Boys, som spelte inn fleire suksessrike plater. Han spelte òg på mange andre sine album, inkludert Joan Baez, Clarence Ashley og han vann ein grammypris for arbeidet sitt som produsent.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ralph Rinzler|Ralph Rinzler]]» frå ,  den 15. oktober 2018.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* Ralph Rinzler Folklife Archives and Collections
*«Ralph Rinzler, Folklorist: Professional Biography», Richard Gagne, Tougaloo College
Fly-by-wire

**Fly-by-wire** er ei engelsk nemning som tydar at eit fly er konstruert slik flygaren flyr flyet ved å instruere ein datamaskin, og datamaskinen manøvrerer flyet ved å stille inn roret og dei andre innretningane i samsvar med instruksane datamaskinen tek i mot frå flygaren. Flyet vert såleis ikkje manøvrert ved at flygaren (piloten) har beinveges mekanisk eller hydraulisk kontakt med roret og andre innretningar på flyet, men at dette går føre seg indirekte ved flyet vert styrt via ein datamaskin ved hjelp av elektriske signal gjennom leidningar, kablar, som på engelsk heiter *wires*.

I og med at flygaren ikkje har beinveges kontroll over dei innretningane som avgjer korleis flyet vert manøvrert, kan datamaskinen verte programmert til ikkje å utføre eventuelle manøvrer som flyet ikkje er bygd for å greie. Datamaskinen overvakar heile tida farta, motorane, hellinga på flyet og anna, og stabiliserer flyet til å halde seg innafor dei grensene for trygg flyging som er programmert inn i datamaskinen. Då eit stort tal alvorlege flyulukker skuldast at flygaren har manøvrert flyet feil, har tryggleiken i luftfarten auka monaleg med denne teknikken.

Metoden vart først teken i bruk i F-16 jagarfly, men verta no òg brukt i nyare passasjerfly som Airbus A380 og Boeing 777.

Tilsvarande metode vert brukt for ror og stabilisatorar på større skip. Fly-by-wire-teknologien er òg teken i bruk i bilar, og den engelske nemninga er då *drive-by-wire*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Fly-by-wire|Fly-by-wire]]» frå ,  den 16. oktober 2018.*  
 

## Litteratur

* Cary R. Spitzer, red., *The Avionics Handbook*, CRC Press, ISBN 0-8493-8348-X
Overernæring

**Overernæring** er ei form for feilernæring der ein får i seg meir næring enn ein treng, det vil seia fleire næringsstoff enn kroppen kan bruka til vanleg vekst, utvikling og stoffskifte.

Overernæring over lang tid kan føra til fedme og auka risiko for ein del sjukdommar, som hjarteinfarkt.

Om ein tilfører for mykje av særskilde næringsstoff, som vitaminar eller mineral, kan ein få problem som hypervitaminose eller jernforgifting.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Overnutrition|Overnutrition]]» frå ,  den 30. juni 2019.*
Tupolev Tu-144

**Tupolev Tu-144** var det fyrste supersoniske passasjerflyet, og det vart konstruert av det sovjetiske selskapet Tupolev.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tupolev Tu-144|Tupolev Tu-144]]» frå ,  den 16. oktober 2018.*  
 

## Litteratur

* Yefim Gordon, Dmitriy Komissarov, Vladimir Rigmant, *Tupolev Tu‑144: The Soviet Supersonic Airliner* utgjeve av Schiffer, 2015 ISBN 978-0764348945
Illegal avis

Ei **illegal avis** er ei avis som vert framstilt og distribuert i løyndom. Slike trykksaker oppstår på grunn av sensur eller andre innskrenkingar av ytringsfridomen. Illegal presse har eksistert like lenge som boktrykkarkunsten. I Noreg viser omgrepet som regel til aviser som vart laga ulovleg under den tyske okkupasjonen under den andre verdskrigen.

## Sjå òg

* Undergrunnspresse
## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Illegal avis|Illegal avis]]» frå ,  den 16. oktober 2018.*  
 



## Bakgrunnsstoff

; Litteratur 
* Miller, Russell: *Motstandsbevegelsen*, Oslo, 1981. ISBN 82-05-13070-1
* Knappen, Audun: *Motstandskamp og krigsseilas*. 1998
* Torgrim Titlestad: *Peder Furubotn i kamp, i krig 1942-1945*, Gyldendal Norsk Forlag 1977 ISBN 82-05-09295-8
* Hans Luihn: *De illegale avisene*, Universitetsforlaget (1960)
* Oslo: Tell. 1945. 
*Kjell Staal Eggen: *Kampen*, Norgesforlaget AS 2009. ISBN 9788292765265
* ''Dei Trykte illegale avisene'', Falken forlag
;Nettstader
* Universitetsbiblioteket i Bergen (arkivert nettstad)
Fellesavis

**Fellesavis** er ein type avis gjeven ut av fleire avisredaksjonar saman. Slike aviser vart etablert som ei overgangsordning mange stader i Noreg etter frigjeringa 8. mai 1945.

Ordninga med fellesavisene varierte frå stad til stad. I Trondheim og Oslo var avisene på gata igjen med eigne namn måndag 14. mai 1945. Andre fellesaviser varte mykje lenger.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Fellesavis|Fellesavis]]» frå ,  den 16. oktober 2018.*  
 

## Litteratur
*Guri Hjeltnes: *Avisoppgjøret etter 1945* (1990)
Heimefrontleiinga

**Heimefrontleiinga** var den styrande gruppa for Heimefronten i Noreg under andre verdskrigen. Motstanden mot den tyske okkupasjonen i 1940 hadde rundt 1943 blitt såpass organisert at ein snakka om ein sentral motstandsautoritet kjend som *hjemmefrontens ledelse* (HL). Ved årsskiftet 1944–1945 hadde denne leiinga 12 medlemmer. Ved frigjeringa i 1945 hadde ho 14 medlemmer.

Heimefrontleiinga fekk fullmakt frå den norske eksilregjeringa til å forhandla om tysk kapitulasjon den 5. mai 1945. Etter at representantar for regjeringa kom tilbake til Noreg 14. mai 1945 la Heimefrontleiinga ned dette mandatet.

## Medlemmar kjende offentleg i ettertid
(alfabetisk liste, ikkje uttømmande) 
* Paal Berg, Kretsen
* Knut Blom
* Conrad Bonnevie-Svendsen
* Ingrid Furuseth
* Tore Gjelsvik, Koordinasjonskomiteen
* Jens Christian Hauge
* Gunnar Jahn, Kretsen
* Magnus Jensen, Koordinasjonskomiteen
* Alf Sanengen, Koordinasjonskomiteen
* Tor Skjønsberg, Kretsen
* Sven Arntzen

## Sjå òg

* Koordinasjonskomiteen
* Sivorg
* Milorg
* Kretsen

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hjemmefrontens Ledelse|Hjemmefrontens Ledelse]]» frå ,  den 16. oktober 2018.*  
 


## Litteratur
*
Tor Skjønsberg

**Tor Skjønsberg** () var ein norsk advokat, industrileiar, politikar og motstandsmann. Han var den reelle leiaren for Heimefronten til 1944, og like etter krigen var han skipsfartsminister i ein kort periode. I etterkrigstida var han verksam som advokat, styremedlem og styreleiar i ei rekkje store industriforetak og som forsvarsvenn, og han var den første formannen for Folk og Forsvar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tor Skjønsberg|Tor Skjønsberg]]» frå ,  den 14. oktober 2018.*
Norges Olympiske Museum

**Noregs Olympiske Museum** er eit museum på Lillehammer som tek for seg historia om dei olympiske leikene både i antikken og i moderne tid. Museet har størst fokus på vinterleikane i Oslo i 1952 og Lillehammer i 1994. Olympiske høgdepunkt vert presenterte gjennom interaktive installasjonar, multimedia-presentasjonar og historier knytte til originale gjenstandar. I tillegg til den faste utstillinga. viser òg museet temporære utstillingar med tema knytte til idrettshistorie og sport. Paralympics og Ungdomene-OL har eigne seksjonar i museet. 

Museet held til på Maihaugen og er ein del av Stiftelsen Lillehammer museum.

## Historie
Noregs Olympiske Museum (NOM) vart oppretta 10. mai 1995 av Noregs Idrettsforbund, Lillehammer kommune, Oppland fylkeskommune, Maihaugen, Olympia Utvikling og Troll Park. Museet vart offisielt opna av Kong Harald og Dronning Sonja den 27. november 1997 i Håkons Hall i Olympiaparken på Lillehammer. Museet vart flytta til sin noverande plassering på Maihaugen i 2016.
:’’Det nye OL-museet på Maihaugen, Lillehammer, har blitt en fantastisk gjennomgang av stolte norske olympiske øyeblikk og historie. Veldig hyggelig for meg å samle alle mine olympiske medaljer i denne historiske rammen. Man blir ydmyk av å bli vist frem blant alle disse norske storheter.	

Museet var opphavleg organisert som ein privat stiftelse. I 2006 vart museet konsolidert med Maihaugen som innebar at Maihaugen fekk driftsansvar for museet og arbeidsgiveransvar for dei tilsette. I samband med konsolideringen endra stiftelsen namn til Noregs Olympiske Samlingar med styrerepresentantar frå Lillehammer kommune, Oppland fylkeskommune og Noregs Idrettsforbund og Olympiske komité.

Museet vert framleis marknadsført under namnet Noregs Olympiske Museum.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Norges Olympiske Museum|Norges Olympiske Museum]]» frå ,  den 16. oktober 2018.*  
 


## Bakgrunnsstoff
*
Fredrik Haslund

**Fredrik Haslund** () var ein norsk politikar og aktivist som var aktiv i arbeidarrørsla, i Arbeidarpartiet og som sekretær i Arbeidarpartiets stortinggruppe. Han er særleg kjend for å ha leidd den såkalte Gulltransporten under den tyske invasjonen av Noreg i april 1940, som frakta dei norske gullreservane til tryggleik i Storbritannia.

Haslund var utdanna ingeniør i Tyskland. Etter avslutta eksamen vende han tilbake til Noreg i 1921 med langt framskriden tuberkulose. Under Den spanske borgarkrigen var han aktiv i Den norske hjelpekomiteen for Spania. Saman med Karl Evang, Albert Raaen og Neimi Lagerstraum var han Spaniakomiteen sin representant under arbeidet med skipinga av Norsk Folkehjelp i 1939. Han var òg kontorsjef i Tiden Norsk Forlag. I 1937 vart han sekretær i Arbeidarpartiets stortinggruppe.

## Andre verdskrigen
Då tyskarane invaderte Noreg 9. april 1940 følgde Haslund med stortingsmedlemmane under evakueringa til Elverum. Etter at Elverumsfullmakta vart vedteken og Stortinget oppløyst, valde han å følgja med kongen, kronprinsen og regjeringa vidare som sjåfør og ordonnans. 17. april vart han utpeikt til å leia evakueringa av den norske gullbehaldninga til Storbritannia av finansminister Oscar Torp. Gullreservane var då allereie ført i mellombels tryggleik i lokala til Norges Bank på Lillehammer. At ein faktisk lukkast med å bringa gullet til Storbritannia må i stor grad tilskrivast handlekraft til Haslund og evna hans til å improvisera.

Gullet vart frakta med tog til Åndalsnes, der Haslund møtte syster si, Nini Haslund Gleditsch, og mannen hennar Kristian Gleditsch. Begge følgde med gulltransporten vidare til Tromsø, Kristian Gleditsch etterkvart som  nestkommanderande til  Haslund.

Den 20. mai 1940 følgde Haslund med dei siste 18 tonna gull over til Storbritannia ombord i kryssaren HMS «Enterprise».

Då det seinare same sommar vart vedteke å bringa gullreservane vidare til USA, stod Haslund saman med Ole Colbjørnsen for planlegginga av transporten i samarbeid med Bank of England. Den 15. juni følgde han delar av gullbehaldninga over Atlanterhavet, ombord på MS «Bomma». Skipet kom Baltimore den 28. juni.

Etter å ha følgt gullet til Federal Reserve Bank of New York og Bank of Canada i Ottawa og avgitt rapport til norske styresmakter, vart Haslund verande i USA. Under resten av krigen leidde han velferdsarbeidet for norske sjømenn i USA. I 1947 vart han velferdssjef for den norske handelsflåten.

## Litteratur
* Nini og Kristian Gleditsch: *Glimt fra kampårene*, Dreyer, 1954
* Nini Haslund Gleditsch: *Vær utålmodig, menneske*, Gyldendal, Oslo, 1980
* Asbjørn Øksendal: *Gulltransporten*, Aschehoug, Oslo, 1974
* Per Arnt Harnes: *Gulltransporten – dramaet dag for dag*, Romsdal sogelag, 2006

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Fredrik Haslund|Fredrik Haslund]]» frå ,  den 16. oktober 2018.*
Air France

**Air France** er eit fransk flyselskap med hovudkontor i Paris. Selskapet er eit dotterselskap av Air France-KLM-gruppa. Hovudbasane til selskapet er på Orly lufthamn og Charles de Gaulle internasjonale lufthamn, begge i Paris, med ein mindre base på Saint-Exupéry internasjonale lufthamn i Lyon.

Air France opererer òg flygingar i Noreg, med ruter frå Oslo lufthamn, Gardermoen og Bergen lufthamn, Flesland til Charles de Gaulle internasjonale lufthamn.

## Historie
Air France vart stifta i 1933 etter ein fusjon av fleire mindre franske flyselskap. Selskapet starta ruter til fleire europeiske land, og dessutan til dei franske koloniane. Under andre verdskrigen flytta selskapet aktivitetane sine til Casablanca i Marokko. Etter krigen vart selskapet omgjort til eit statleg føretak, og framleis eig den franske staten ein stor del i selskapet, sjølv om staten har selt seg delvis ut av selskapet i dei seinare åra.

I 1976 byrja selskapet saman med British Airways flygingar med Concorde-flyet, ein flytype dei to selskapa fekk lov til at kjøpa for berre 1 pund per stykk etter at ei lang rekkje andre selskap annullerte ordrane sine. Ruta Paris-New York tok 3 timar og 20 minutt med det nye supersoniske flyet. Flyging med Concorde stoppa i 2003, etter at ei ulukke ved avgang frå Paris, der alle om bord døydde, fekk omkostningene til å stiga. Talet på  passasjerar hadde også falle ytterlegare etter terrorangrepa 11. september 2001.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Air France|Air France]]» frå ,  den 15. oktober 2018.*  
 

## Referansar


## Bakgrunnsstoff

*
Russ Savakus

**Russ Savakus** () er ein USA-amerikansk bassist (både elektrisk bass og kontrabass), fiolinist og songar. Savakus spelte med mange forskjellige artistar i og rundt vise- og folkrockmiljøet i New York i 1960-åra. Tidlegare hadde han vore ein del av rytmeseksjonen for The Les Elgart swing band.

I følgje Michael Bloomfield, som møtte Savakus på ei Bob Dylan-innspeling: «Dei hadde ein bassist, ein veldig kjekk kar, Russ Savakus. Det var første gongen han spelte elektrisk bass og han var nervøs for det. Ingen forstod noko som helst.» Dylan valde likevel å erstatte Savakus på turné.

## Diskografi
Songar og plater han har spelt på er mellom andre: 
* *[[Embraceable You]]*, Chet Baker, (1957)
* *[[Farewell, Angelina av Joan Baez|Farewell, Angelina]]*, Joan Baez, (1965)
**[[The In Instrumentals]]*, Kai Winding (Verve, 1965)
* *Reflections in a Crystal Wind*, Richard & Mimi Fariña, (1965)
* *[[Highway 61 Revisited]]*, Bob Dylan, (1965)
* «Early Morning Rain», Ian and Sylvia, (1965)
* *[[Many a Mile]]*, Buffy Saint-Marie, (1965)
* *[[Southbound av Doc Watson|Southbound]]*, Doc Watson, (1966)
* *[[Fire & Fleet & Candlelight]]*, Buffy Saint-Marie, (1967)
* «Brown Eyed Girl», Van Morrison (1967)
* *Memories*, Richard & Mimi Fariña (1968)
* *[[Rhymes & Reasons av John Denver|Rhymes and Reasons]]*, John Denver, (1969)
* *[[Don McLean av Don McLean|Don McLean]]*, Don McLean, (1972)
* *[[Playin' Favorites]]*, Don McLean, (1973)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Russ Savakus|Russ Savakus]]» frå ,  den 16. oktober 2018.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Peace Corps

**Peace Corps** er eit amerikansk føderalt frivilligheitsprogram oppretta 1. mars 1961. Føremålet til programmet er å gje teknisk assistanse, hjelpa menneske i utlandet å forstå amerikansk kultur, og hjelpa amerikanarar til å forstå kulturane i andre land. Arbeidet er hovudsakleg relatert til sosial og økonomisk utvikling. Kvar deltakar, ein Peace Corps-frivillig, er ein amerikansk borgar, typisk med ein collegegrad, som arbeider utanlands for ein periode på to år etter opplæringa på tre månader.

## Sjå òg

* AmeriCorps
## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Peace Corps|Peace Corps]]» frå ,  den 14. oktober 2018.*  
 

## Referansar


## Bakgrunnsstoff
*
Ving Norge

**Ving Norge** er ein norsk reisearrangør som sel charterreiser og pakkereiser til utlandet, og dessutan flyreiser og hotellopphald. 

## Historie

Saga Tours, som sidan blei kjøpt opp av Ving, har arrangert pakkereiser sidan 1959. Dei fyrste charterturane var frå Noreg til Mallorca. 
Marknadsnamnet Ving har vore i bruk sidan 1993. Før dette var namnet Vingreiser. 

I dagens verksemd inngår fleire tidlegare kjende merkenamn: Saga Tours som starta med charterreiser i 1959. I 1970 vart Vingreiser etablert som turoperatør. I 1973 slo Saga Tours og Informa Solreiser seg saman og skapte Saga Solreiser. I 1989 kjøpte Vingreiser Saga Solreiser. I 1993 kjøpte Saga Solreiser selskapet Gullivers reiser.

Selskapet fekk Thomas Cook Nordic Holding Ab som eigar, og var del av det internasjonale konsernet Thomas Cook Group.
Den 30. oktober 2019 blei den nordiske Ving-gruppa kjøpt opp av Petter Stordalen sitt føretak Strawberry Group, det svenske oppkjøpsfondet Altor og det britiske oppkjøpsfondet TDR Capital.

Reisene vert selde via internett, telefon og samarbeidande reisebyrå i Noreg. Selskapet har rundt 70 tilsette og sender totalt 400 000 gjester ut i verda per år. Ving har 35 % av chartermarknaden i Noreg. 

I 2016 var Ving den største reisearrangøren i Noreg. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ving Norge|Ving Norge]]» frå ,  den 16. oktober 2018.*
Panoptisk fengsel

**Panoptisk fengsel**, **Benthams panoptikon** eller berre **panoptikon** (av gresk pan 'all' og *optikos* '[som gjeld] syn') er ein type fengselsbygning som er bygd slik at ein vakt i sentrum av bygningen kan overvake alle dei innsette på ein gong. Ved at bygningen er sirkulær eller halvsirkelforma med eit tårn i sentrum, der vaktmannskapet sit, og fengeselsceller med gitterdørar er ordna slik at det er beinveges innsyn i alle, kan alle dei innsette verte overvaka døgnet rundt, utan at dei sjølv kan fastslå om dei vert sett eller ikkje.

## Soga
Ideen til denne fengselsarkitetkturen vart lansert av den britiske filosofen Jeremy Bentham (1748-1832 ). Bentham er kjend for å ha utvikla den moralfilosofiske retninga utilitarisme, som legg vekt på at handlingane til eit menneske må vurderast på grunnlag av konsekvensane handlingane har. Uvissa som vert skapt hjå dei innsette i fengselet om dei er konstant overvaka eller ikkje, gjev ifølgje Bentham dei «ei kjensle av ein usynleg allvetar».

Millbank fengsel i London for 1&nbsp;200 fangar vart bygd etter ein litt modifisert plan, og stod ferdig i 1821. Det vart rive i 1891. Andre fengsel vart òg bygde etter ein liknande plan. Men i si reindyrka form finst det ikkje mange fengsel der det fullstendige celleinnsynet frå eit sentralt punkt er gjort mogleg. Nærast kjem fengselet Presidio Modelo på Isla de la Juventud på Cuba. Og etter at kameraovervaking med videoopptak vart mogleg, er det ikkje arkitekturen, men lova og viljen til fengselsstyresmaktene som er avgjerande for graden av kontinuerleg overvaking av dei innsette. 

## Korridorovervaking
Ein tillempa utføring av panoptikonideen galdt for dei fengsla der ein frå sentralpunktet rett nok ikkje har innsyn i celler med gitterdør, men kan overvaka alle korridorane fram til cellene. Då er utforminga gjerne at cellene ligg i fløyer – gjerne i fleire høgder – som er organiserte i stjerneform og overvaka frå sentrum av stjerna. Botsfengselet i Oslo, som stod ferdig i 1851, er utforma på dette viset etter impulsar frå medisinprofessor Frederik Holst (1791–1871). Holst gjorde omfattande utanlandsreiser for å studera fengsels- og sjukehusvesen. Både for sinnssjukeasyl og fengsel tilrådde han ein panoptisk arkitektur. Utviklinga innan psykiatrien førte til at ideane hadde vorte gammaldagse før dei vart sett ut i livet på dette feltet, men når det galdt straff, vart dei altså følgde i utforminga av Botsfengselet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Panoptisk fengsel|Panoptisk fengsel]]» frå ,  den 16. oktober 2018.*  
 

## Referansar
Tête de Chien

**Tête de Chien** er eit 450 meter høgt fjell nær landsbyen La Turbie i Alpes-Maritimes i Frankrike. Herfrå er det utsikt over Fyrstedømmet Monaco, og fjellet er det høgaste punktet på Grande Corniche-vegen.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tête de Chien|Tête de Chien]]» frå ,  den 16. oktober 2018.*
Noël av Joan Baez

***Noël*** er eit julemusikkalbum av Joan Baez, gjeve ut i 1966. 

Ho arbeidde med arrangøren og dirigenten Peter Schickele (PDQ Bach) og det var første gongen Baez ikkje nytta det vanlege gitarbaserte viseformatet. Ho arbeidde vidare med Schickele på dei to neste albuma hennar, som begge bestod av klassisk instrumentering. 

I motsetnad til julemusikkalbum av mange andre populære artistar, tok Baez stort sett med tradisjonelle songar, og unngjekk meir letthjarta og kommersielle julesongar til fordel for ein meir melankolsk og underdriven tone. Ho tok med både kjende («The Little Drummer Boy») og meir obskure («Down in Yon Forest») songar. Albumet inneheld fleire korte instrumentalar arrangerte av Schickele.

## Innhald
### Original LP

 

* Baez dediserte «The Carol of the Birds» til Pablo Casals.
Baptism: A Journey Through Our Time

***Baptism: A Journey Through Our Time*** er eit album frå 1968 med dikt proklamert og sungen av Joan Baez. Peter Schickele orkestrerte songane, slik han hadde gjort på det førre albumet, *[[Joan av Joan Baez|Joan]]* i 1967. 

Albumet kom ut på ei tid då mange visesongarar, og pop- og rockartistar eksperimenterte med å blande musikken sin med klassisk orkestrering  (t.d. The Beatles, Judy Collins, The Rolling Stones.) 

## Innhald

## Medverkande
*Joan Baez – vokal, gitar

## Salslister

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Baptism: A Journey Through Our Time|Baptism: A Journey Through Our Time]]» frå ,  den 16. oktober 2018.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Any Day Now av Joan Baez

***Any Day Now*** er eit dobbeltalbum av Joan Baez frå 1968 med utelukkande songar av Bob Dylan. Det nådde 30. plassen på *[[magasinet Billboard|Billboard]]* Pop Albums-lista i USA.

## Historie
Seks av songane på albumet var ikkje gjevne ut på offisielle Dylan-plater før. Den eine songen, «Love is Just a Four-Letter Word», har visstnok aldri blitt spelt inn av Dylan sjølv. Albumet vart produsert under ei einaste lang innspeling i Nashville i september 1968, og gav nok materiale til to album:  *Any Day Now* og *[[David's Album]]* i 1969. Baez reiste attende til Nashville for å spele inn musikk fleire gonger dei neste åra.

Baez la notane til Bob Dylan på golvet føre seg, lukka augo og valde songane i tilfeldig rekkefølgje, slik dei enda opp på albumet.

Joan Baez laga illustrasjonar til kvar av songane, som vart trykte på omslaget.

I 1969 hadde albumet seld til gullplate.

Vanguard gav på 2000-talet ut albumet på ny med to bonusspor: «Blowin' in the Wind» og «It Ain't Me Babe», begge konsertopptak frå den japanske turneen hennar i 1967.

## Mottaking

I meldinga si for Allmusic skreiv Thom Jurek om albumet: «Empatien hennar for materialet, den skarpe forståinga hennar av lydverda til Dylan, og hennar eigen praktfulle røyst bringer ein ny dimensjon til desse seksten songane, og nærast utvidar meininga deira. Det finst ingen betre tolkar av musikken til Dylan, og sjølv om ein finn bevis for det på tidlegare album (som *[[Joan av Joan Baez|Joan]]* frå 1967), vert dette stadfesta her. Til sjuande og sist er *Any Day Now*, som *Joan* og *[[David's Album]]*, Baez å sitt mest intenst inspirerande og kreative.»

## Innhald

## Medverkande
*Joan Baez – vokal, gitar
*Fred Carter – mandolin
*Pete Drake – pedalsteelgitar
*Johnny Gimble – fele
*Roy Huskey jr. – bass
*Tommy Jackson – fele
*Jerry Kennedy – gitar
*Jerry Reed – gitar
*Harold Bradley – gitar, dobro
*Hargus «Pig» Robbins – piano
*Stephen Stills – gitar
*Harold Rugg – gitar, dobro
*Grady Martin – gitar
*Buddy Spicher – fele
*Norbert Putnam – bass
*Kenny Buttrey – trommer

## Salslister

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Any Day Now (Joan Baez album)|Any Day Now (Joan Baez album)]]» frå ,  den 16. oktober 2018.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Fred Carter jr.

**Fred F. Carter jr.** () var ein USA-amerikansk gitarist, songar, produsent og komponist.

Carter byrja å spele gitar for alvor tidleg i 20-åra og spelte mykje på Louisiana Hayride. Her danna han langvarige venskap med mange musikarar, som Slim Whitman, Floyd Cramer, Sonny James, Hank Snow, Faron Young, Johnny Horton, Jim Reeves og mange andre. Carter møtte Roy Orbison på denne tida og vart ein del av bandet hans. Seinare arbeidde han med Orbison i Nashville og spelar til dømes gitaren i opninga på «Dream Baby». Han arbeidde så med Dale Hawkins, og vart så med i syskenbarnet Ronnie Hawkins si gruppe, The Hawks, som seinare utvikla eg til The Band (utan Hawkins). I denne tida spelte han òg med Conway Twitty.
 
Tidleg i 1960-åra slo Carter seg ned i Nashville og vart studiomusikar der som ein del av det kjende A-Team. Han spelte her mellom anna på to av albuma til Joan Baez og med Simon and Garfunkel på *[[Bridge over Troubled Water]]*. Mellom anna spelte Carter gitar på «The Boxer» av Simon and Garfunkel (der han laga det ikoniske opningsriffet), «I'm Just An Old Chunk Of Coal» av John Anderson, «I've Always Been Crazy» og «Whistlers and Jugglers» av Waylon Jennings. Han spelte òg gitar og bass på Bob Dylan-albuma *[[Self Portrait]]* og *[[Nashville Skyline]]* i tillegg til Connie Francis-hitten «The Wedding Cake». På denne tida var Carter òg medlem av supergruppa Levon Helm and the RCO All Stars, som bestod av Levon Helm, Booker T. Jones, Dr. John, Donald «Duck» Dunn og blåsarane frå Saturday Night Live.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Fred Carter Jr|Fred Carter Jr]]» frå ,  den 16. oktober 2018.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Peter Schickele

**Peter Schickele** () er ein USA-amerikansk komponist, musikklærar og parodiker, mest kjend for komiske album med musikk han komponerte sjølv, men der han nytta pseudonymet P.D.Q. Bach. Han har òg hatt eit langvarig radioprogram kalla *Schickele Mix*.

Frå 1990 til 1993 vann han Grammyprisen fire år på rad for beste komiske album. 

Schickele skreiv musikk for fleire visesongarar, mellom andre Joan Baez, som han orkestrerte og arrangerte tre album for i midten av 1960-åra. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Peter Schickele|Peter Schickele]]» frå ,  den 16. oktober 2018.* 
*** oppgav desse kjeldene:*



## Bakgrunnsstoff
* The Peter Schickele/P.D.Q. Bach
*
2S23 NONA-SVK

**2S23** Nona-SVK er ein 120mm sjølvdriven bombekastar på BTR-80-chassis som vart utvikla i Russland seint i 1980-åra. Det er ein variant av 2S9, utvikla for luftlandedivisjonar og marineinfanteri. Berre få avdelingar er tildelt utstyret, og det er berre omlag 50 som er operative i 2016.

## Referansar
Joan av Joan Baez

***Joan*** er eit studioalbum frå 1967 av Joan Baez. Etter å ha spelt dei fleste vanlege, tradisjonelle visene fram til 1967, samarbeidde Baez her med komponisten Peter Schickele (som ho hadde arbeidd med på julemusikkalbumet *[[Noël av Joan Baez|Noël]]* året før), på eit album av orkestrerte songar, hovudsakleg coverversjonar av då moderne pop- og rock and roll-songar. Albumet inneheld songar av Donovan, Paul Simon, Tim Hardin, The Beatles og Richard Fariña, i tillegg til songar av Jacques Brel og Edgar Allan Poe.

Innspelinga av «Children of Darkness» var ei hyllest til svogeren hennar, romanforfattaren og musikaren Richard Fariña, som hadde omkomme i ei motorsykkelulukke eit år tidlegare. 

«La Colombe» er ein fransk antikrigssong om franske soldatar som vert sendte til krigen i Algerie. 

I 2003 gav Vanguard ut albumet på ny med to bonusspor: «Oh, Had I a Golden Thread» og «Autumn Leaves».

## Plateomslaget
I følgje notata i omslaget til 2003-utgåva vart biletet av Baez teken medan ho låg. Biletet vart så snudd nitti grader slik at det ser ut som om ho står eller sit oppreist. Biletet vart teke av den franske fotografen Alain Gaveau, som ho hadde eit romantisk forhold til på den tida. Han tok òg bilete for det førre albumet hennar, *Noel*, og boka *Daybreak*.

## Innhald

## Medverkande
*Joan Baez – vokal, gitar
*Peter Schickele – arrangør, dirigent

## Salslister

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Joan (album)|Joan (album)]]» frå ,  den 16. oktober 2018.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Andrew Wakefield

**Andrew Jeremy Wakefield** () er ein britisk tidlegare kirurg og forskar.

Wakefield er mest kjend for den forfalska forskinga si på samanhengen mellom MMR-vaksine og autisme. I 1998 publiserte han ein studie som viste ein klar slik samanheng, og dette førte til sterk vaksineskepsis i Storbritannia. Skepsisen spreidde seg også til mange andre land, mellom anna Noreg.

Sjølv om  ingen andre forskarar kunne replikera studien, blei ikkje svindelen avdekt før i 2004 då journalisten Brian Deer undersøkte saken. Han avdekka at Wakefield hadde forfalsket studen, og at han også hadde økonomiske motiv for å gjera dette.
Wakefield innrømma sidan å ha forfalska testresultat som skulle mistenkeleggjera vaksiner.
I 2010 blei Wakefield fåadømt retten til å praktisere som lege i Storbritannia.

Som følgje av verksemda til Wakefield steig førekomsten av meslingar  markant i Storbritannia, noko som førte til alvorleg sjukdom og død for nokre barn som ikkje var blitt vaksinerte. Det fanst liknande tendensar internasjonalt, og i Sør-Afrika førte den irrasjonelle frykta for MMR-vaksinen til fleire hundre dødsfall blant barn som fekk meslingar.

Trass i avsløringane har Wakefield halde fram med å ha mange tilhengjarar verda over, og skepsis mot MMR-vaksinen er framleis utbreidd. Blant dei som har støtta Wakefield sin påstand om ein samanheng mellom vaksiner og autisme er Donald Trump.

Den norske antroposofen Trond Skaftnesmo prøvde i boka *Folkefiende* å tilbakevisa anklagene mot Wakefield og meinte han var utsett for eit politisk komplott.

I 2020 gav Brian Deer ut boka *The Doctor Who Fooled the World* ('Legen som forleda verden') der han avslørte korleis ein av dei næraste medarbeidarane til  Wakefield hadde gjeve han innsideinformasjon om Wakefield og antivaksine-rørsla hans.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Andrew Wakefield|Andrew Wakefield]]» frå ,  den 3. november 2021.*