open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Heinrich Barkhausen

**Georg Heinrich Barkhausen** () var ein tysk fysikar. Han er kjend for grunnleggjande arbeid over elektronrøyr og elektronikk. Han oppdaga barkhauseneffekten, som dannar noko av grunnlaget for domeneteorien for magnetisering av stoff. 

Frå 1911 var han professor i svakstraumsteknikk i Dresden. 

## Kjelder
*
G-faktor i fysikk

**G-faktor** eller **g-verdi** er i fysikk ein proporsjonalitetsfaktor for magnetisk dipolmoment og gyromagnetisk forhold til ein partikkel eller kjerne. Han er ein viktig konstant som er knytt til det observerte magnetiske dipolmomentet μ til ein partikkel til det høvande vinkelmoment kvantetal og den høvande fundamentale kvanteeininga til magnetisme, vanlegvis Bohr magneton eller kjernemagneton.

## Sjå òg
*gyromagnetisk forhold

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:G-factor (physics)|G-factor (physics)]]» frå ,  den 9. oktober 2012.*
Glaselektrisitet

**Glaselektrisitet** eller **positiv elektrisitet** er ei nemning som vart nytta av franskmannen Charles François de Cisternay du Fay då han i 1733 oppdaga at det finst to slag elektrisitet. Den negative elektrisiteten vart kalla lakkelektrisitet.

## Kjelder
*
Gassutladingslampe

Ein **glimlampe** eller **gassutladingslampe**, i daglegtale kjend som **xenonlys**, er eit elektrisk gassutladingsrøyr med kalde elektrodar og liten elektrodeavstand. Det blir dermed ikkje danna ei positiv søyle i røyret. 

Lampen produserer eit mykje kvitare lys enn dei gulaktige lyskjeglene som vert produsert med ordinære halogenlykter.

I likskap med neongass i lysrøyr, former xenongass ein fosforisk plasma. Første bilprodusent som leverte dette til bilar var BMW i 1992. Teknologien har blitt brukt tidlegare til gatelys og store arenaer.

I dag har xenonlys blitt tilgjengelig for nesten alle bilar og på grunn av moderne produksjon og etterspurnad har desse blitt rimelege.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gassutladningslampe|Gassutladningslampe]]» frå ,  den 9. oktober 2012.*
Glimutladning

Ei **glimutlading** er ei sjølvstendig elektrisk utlading mellom kalde elektrodar i ein gass ved lågt trykk. Utladinga føregår kontinuerleg og får gassen til å lyse. Dette blir utnytta i glimlamper til reklamelys, signallamper osv. Eit liknande fenomen, koronautlading, kan opptre ved høgare trykk, til dømes i luft ved atmosfæretrykk, når den elektriske feltstyrken blir stor. 

Gassar som vert nytta er ofte argon eller ein annan edelgass. Ein finn dette i produkt som neonlys og plasmaskjermar. 

## Kjelder
*glimutladning. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/glimutladning
Glødekatode

Ein **glødekatode** er ein negativ elektrode som ein får til å gløde, slik at han ved hjelp av termionisk effekt emitterer elektron som kan gje straum gjennom vakuum i elektronrøyr (forsterkarrøyr, katodestrålerøyr for oscilloskop, dataskjermar og fjernsyn), røntgenrøyr, elektronmikroskop og mykje meir. 

## Kjelder
Glødetråd

**Glødetråd** er ein metalltråd, ofte forma som ein spole, som blir varma opp ved elektrisk straum til temperaturar frå 800 til 3000 °C. Glødetrådar vert nytta som lyskjelde i glødelampar og som elektronkjelde i elektronrøyr. 

## Sjå òg
* glødekatode

## Kjelder
*glødetråd. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/gl%C3%B8detr%C3%A5d
Gneistegap

Eit **gneistegap** er området mellom to spisse eller avrunda elektriske leiarar, elektrodar, med luft eller annan gass mellom. Når ein legg høg spenning mellom elektrodane, oppstår ein elektrisk gneiste. Den spenninga som er naudsynt for at det skal oppstå ein gneiste, blir kalla overslagsspenninga og avheng av krummingsradiusen til elektrodane, av avstanden mellom dei og av gassen i gneistegapet. Elektrodane i gneistegap blir laga av harde, temperaturhardføre metall som vert lite skadd av gneisteoverslag.

Dei viktigaste bruksområda er i tennpluggar i forbrenningsmotorar og vern mot overspenning i elektriske leidningsnett, til dømes sikring av telefonsentralar mot induserte høgspenning under torevêr.

## Kjelder
*
Gunneffekt

**Gunneffekt** er eit fenomen som oppstår i høgfrekvente elektriske svingingar i visse typar halvleiarkrystallar når dei vert påtrykt ei konstant elektrisk spenning. Effekten opptrer mellom anna i galliumarsenid, GaAs, som høyrer til gruppa III–V-samband. Frekvensen for svingingane avheng av den påtrykte spenninga og av storleiken til krystalla. Effekten blir brukt i mikrobølgjegeneratorar der ein gunnoscillator kan erstatte eit klystronrøyr. Effekten vart oppdaga av amerikanaren J. B. Gunn i 1963.

## Kjelder
*gunneffekt. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/gunneffekt
Charles Hudson

**Charles Hudson** () var ein kapellan og fjellklatrar frå Skillington i Lincolnshire i England. Han omkom under fyrstebestiginga av Matterhorn i Sveits.

Hudson var ein av dei fremste klatrarane under den såkalla gullalderen for fjellklatring i Alpane (1854-65). Han var ein svært sterk vandrar, og vert rekna som ein pioner både for klatring utan førar, samt for vinterklatring i Vest-Alpane. Sjølv hadde i 1855 gjort den fyrste førarlause bestiginga av Mont Blanc, og fyrstebestiginga av Mont Blanc du Tacul saman med Edward Stevenson, Christopher og James G. Smith, E. S. Kennedy, Charles Ainslie og G. C. Joad den 8. august 1855. Også på Breithorn kleiv han til topps utan førar; åleine var han nær å bestige Aiguille du Goûter om vinteren, men snudde grunna nysnø på toppartiet.

Hudson var med på fyrstebestiginga av Monte Rosa i 1855, då i lag med fjellførarar. Han var elles med då Mönchjoch vart overstige i sin heilskap i 1858, og han var med på klatre til topps på Mont Blanc langs Goûter-ruta i 1859, saman med E. S. Kennedy og fleire.

Sommaren 1865 steig Hudson til topps på Aiguille Verte, i fylgje med T. S. Kennedy og Michel Croz. Morgonen 14. juli 1865 stod han og Croz klare til å prøve å nå toppen av Matterhorn. I same ærend var Edward Whymper, og denne overtala Hudson til at dei to klatrelaga skulle søke å nå toppen i lag. Slik vart det, og dei sju klatrarane kom til topps, som dei aller fyrste. Straks etter nedstiginga byrja, sklei den unge Robert Hadow ut og drog med seg Croz, og deretter Hudson og Francis Douglas. Tauet rauk, og dei tre som stod øvst berga seg og kom uskadde ned. Liket av Hudson vart attfunne og gravlagd på kyrkjegarden i Zermatt.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Charles Hudson|Charles Hudson]]» frå ,  den 9. oktober 2012.*
Matthias Zurbriggen

**Matthias Zurbriggen **() var ein sveitsisk fjellklatrar, rekna som ein av dei store fjellklatrarane og -førarane på 1800-talet. Han klatra over alt i Alpane, i Sør-Amerika, i Himalaya og på New Zealand. Zurbriggen var med på ei rad oppsiktsvekkande fyrstebestigingar, den best kjende av Aconcagua i 1897, høgste fjelltoppen på dei amerikanske kontinenta.

### Liv og gjerning
Matthias Zurbriggen var fødd i Saas-Fee i Sveits. Han forlét heimen då han var 13 år gammal. Dei neste åra reiste han rundt og tok seg arbeid og tenester ulike stader. Under bygginga av Marinelli-Hütte på austsida av Monte Rosa kom hans evner som fjellklivar for ein dag. Sidan var han i lang tid aktiv som fjellførar, til han i 1892 vart oppdaga av Martin Conway.

Eit heilt år utforska Conway og Zurbrigsen brear og fjelltoppar i Karakorum. Dei kleiv til topps på grannefjellet til Baltoro Kangri, og med sine 6&nbsp;890 meter over havet sette dei ny høgderekord, ingen hadde vore så høgt før.

Zurbriggen Ridge på Aoraki/Mount Cook på New Zealand er oppkalla etter han. Den 14. mars 1895 gjorde Zurbriggen den fyrste oppstiginga langs egga, noko som samstundes var den andre toppturen nokon gong, og den fyrste solo-klatringa. Fyrstebestiginga hadde funne stad 11 veker tidlegare.

14. januar 1897 var Zurbriggen i Argentina. Den dagen steig han til topps på Aconcagua, 6&nbsp;958 moh. i Andesfjella, nok ein gong gjennomførte han fjellferda åleine. Kort tid etter stod han på toppen av Tupungato, då hadde han fylgje av Steven Vines.

Seinare reiste Zurbriggen i Tian Shan og la i 1902 ut på ein lengre ekspedisjon i
Himalaya. I 1906 var han atter på Monte Rosa, deretter slutta han livet som fjellklatrar.

Siste tiåret levde Zurbriggen eit landstrykarliv i heimlandet. 21. juni 1917 vart han i 
Genève funnen hengd.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Matthias Zurbriggen|Matthias Zurbriggen]]» frå ,  den 9. oktober 2012.*  
 

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Matthias Zurbriggen|Matthias Zurbriggen]]» frå ,  den 9. oktober 2012.*
Berlin lufthamn

**Berlin lufthamn** kan visa til fire lufthamner i Berlin:

* Berlin lufthamn, Tegel
* Berlin lufthamn, Schönefeld
* Berlin lufthamn, Brandenburg
* Berlin lufthamn, Tempelhof
Asker kulturhus

**Asker kulturhus** er ein kommunal bygning på Asker i Asker kommune med  kino-, teater-, konsert- og forsamlingssalar, møterom, restaurant, ungdomssenter med kafé og rom for ulike kreative aktivitetar, eldresenter, lokale for Asker bibliotek, og i tilknyting til biblioteket dessutan eit lokale som vert nytta av Asker kunstforening til salsutstillingar for biletkunst. Bygningen har òg areal som vert leigd ut til ymse verksemder.

Kulturhuset er i fem høgder, og i tillegg ein kjellar med kinolokale. Fasadane er dominert av store glasflater og av ein berekonstruksjon av stålsøyler. Huset ligg attmed det store bygningskomplekset Trekanten med eit stort kjøpesenter, fleire restaurantar, kafear, kontor og garasjehus, og inngår i og for seg i det same komplekset, men har eigen hovudinngang frå den opne plassen og parken Bakerløkka, der det mellom anna er laga til ein avtrappa pyramide av steinblokker som representerer alle bergartane som finst i Asker kommune.

Kulturhuset vart opna ved årsskiftet 2004/2005, og er etterfylgjaren til Samfunnshuset i Asker, som vart opna våren 1982 med profesjonelle teaterscener, kino og tidsmessig biblioteklokale. Samfunnshuset, som var ein bygning med fasadar av raud teglstein til liks med fleire av dei andre bygningane i området, vart for mesteparten rive ned heilt til grunnmuren då det noverande og mykje større kulturhuset skulle byggjast på den same staden og på arealet attmed, etter vedtak i kommunestyret i Asker i 2002. Men sjølv etter den gjennomgripande nedrivinga og nybygginga som har gått føre seg, vert likevel alderen på kulturhuset som kulturinstitusjon rekna frå opninga av Samfunnshuset i 1982, og trettiårsjubileet for Asker kulturhuset markert hausten 2012.

Asker kulturhus gjev rom til eit breitt spekter av ulike tilbod til ålmenta, med mellom anna eit allsidig program av føredrag, konsertar og framsyningar innanfor mange ulike sjangrar og for alle aldersgrupper, og ofte med nasjonalt og internasjonalt vidgjetne artistar. Huset har òg utstyr for å kunne leige ut lokale til verksemder og organisasjonar for konferansar og liknande.

## Bakgrunnsstoff
* Internettsida åt kulturhuset
Trekanten i Asker

**Trekanten** er namnet på eit stort bygningskompleks på Asker i Asker kommune. Her er kjøpesenter, ymse kontor, restaurantar og kafear, og dessutan eit større parkeringshus. Namnet Trekanten skriv seg frå det trekanta, hallande jordet som låg her tidlegare.

Komplekset ligg i skråningane nedanfor Asker rådhus, og er for ein stor del bygd nede i ei grop som vart teke ut i sjølve skråninga, slik at mykje av det ligg under terrengnivået. Så jamvel om komplekset er i fleire høgder, dominerer det ikkje så mykje i høve til omgjevnaden som volumet skulle tilseie.

Asker kulturhus ligg i tilknyting til dette komplekset, men har eigen hovudinngang.

Kommunen kjøpte det trekanta jordet i 1979 av eigaren av garden Østre Asker, og utgravinga av tomta vart sett i gang same året. I 1980 tok sjølve byggjearbeidet til på det som vart det største byggjeprosjektet i Sør-Noreg på denne tida. Komplekset stod ferdig i 1982, og kjøpesenteret vart opna sjuande mai dette året. Seinare har Trekanten vorte utvida i fleire byggjesteg, og eit «Nye Trekanten» stod ferdig i 1997. Nye utvidingar vart gjort 1998-99 og i 2003, slik at Trekanten vart til saman på 18800 rutemeter til utleige til forretningsdrift og liknande, og 8800 rutemeter kontorlokale. I tillegg var det i bygningskomplekset eit parkeringshus med 800 plassar som hadde beinveges tilknyting til kjøpesenteret.

Det var i si tid stor motstand i Asker mot å byggje Trekanten, og jamvel kravd at spørsmålet skulle leggjast fram i ei rådgjevande folkerøysting. Men kravet om folkerøysting vart avvist i kommunestyret med 35 mot 12 røyster.

## Litteratur
*Per Otto Borgen. 2006. *Asker og Bærum leksikon*, side 514. Forlaget for by- og bygdehistorie, Drammen. ISBN 82-91649-10-3.

## Bakgrunnsstoff
Kjøpesenterets internettside
Clinton Thomas Dent

**Clinton Thomas Dent** () var ein engelsk kirurg, forfattar og fjellklatrar.

Dent gjekk i skule og vart utdanna ved Eton College og Trinity College i Cambridge. Han arbeidde som medisinar, mellom anna med undervisning, ved ulike institusjonar i London og i Cambridge.

Ved sidan av Albert Mummery var Dent ein av dei fremste britiske klatrarane som prøvde seg på dei stortoppane i Alpane som ikkje var bestige i den såkalla gullalderen for alpe-klatringa.

Dents fyrstebestigingar i omfattar Lenzspitze i Wallis-Alpane i august 1870, saman med Alexander Burgener og beraren Franz Burgener. Året etter var han fyrstemann til topps på Pizzo d'Andolla ved Saas-Fee-dalen. Den 5. september 1872 kleiv to klatrelag; Dent med føraren Alexander Burgener, samt George Passingham med sine førarar, Ferdinand Imseng og Franz Andenmatten, den aller fyrste oppstiginga til toppen langs søraust-egga til Zinalrothorn. Denne ruta er i dag normalruta på fjellet.

Dent vende seg så mot Aiguille du Dru, ein steil granittind i Mont Blanc-massivet. Etter atten mislukka forsøk, saman med ei rad ulike fjellførarar og kompanjongar, der dei mellom anna nytta stigar, lukkast han nå toppen. Fyrstebstiginga av  *Grande Aiguille du Dru* fann stad 12. september 1878, i lag med James Hartley og fjellførarane Alexander Burgener og Kaspar Maurer. 

Saman med landsmennene Mummery, Adolphus Moore og Douglas Freshfield var Dent ein klatrepionerane i Kaukasus. Saman med W.F. Donkin gjorde Dent i 1886 fyrstebestiginga av 4&nbsp;860 moh høge Gestola.

Dent, som var formann for Alpine Club 1886-90, skal i 1885 ha vore den fyrste som ytra at Sagarmatha kunne bestigast.

## Notar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Clinton Thomas Dent|Clinton Thomas Dent]]» frå ,  den 9. oktober 2012.*
Johann Jaun

**Johann Jaun**, () var ein sveitsisk fjellklatrar og fjellførar frå Unterbäch i kantonen Valais i Sveits. Han var rekna som den mest verdige arvtakaren etter Melchior Anderegg. Jaun døydde i Meiringen i kantonen Bern.

Jaun arbeidde sim treskjerar, før han tok til med fjellføring saman med Melchior Anderegg. Desse to var med i 1868 då Horace Walker som fyrstemann nådde til topps på Grandes Jorasses. Jaun var førar for Thomas Middlemore og Henri Cordier på mange av turane der dei kleiv mange nye og oppsiktsvekkande ruter.

I 1883 var han med Thomas Stuart Kennedy og Johann Fisher då desse gjorde den fyrste utforskinga av Nanda Devi.

### Fyrstebestigingar
* Pointe Walker, Grandes Jorasses - 30. juni 1868, sman med Horace Walker, Melchior Anderegg og Julien Grange
* Les Courtes - 4. august 1876, saman med Henri Cordier, Thomas Middlemore, John Maund, Jakob Anderegg og Andreas Maurer
* Les Droites - 7. august 1876, saman Thomas Middlemore, John Maund, Henri Cordier og Andreas Maurer
* Mont Maudit - 12. september 1878, saman med Henry Hoare, William E. Davidson og Johann von Bergen

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:fr:Johann Jaun|Johann Jaun]]» frå ,  den 9. oktober 2012.*
Asker rådhus

**Asker rådhus**, hovudbygningen for den kommunale administrasjonen i Asker kommune, ligg i ein park på eit høgdedrag på Asker, rett sør for og ikkje langt frå hovudbøla på dei tidlegare Asker-gardane. Både kommunen og det tettbygde, småbyliknande område som rådhuset ligg i, har namn etter desse gardane.

Vedtaket om å byggje rådhuset vart gjort av kommunestyret i 1958, og huset vart teke i bruk 27. desember 1963, men ikkje offisielt innvigd før våren 1964. Både før og under bygginga var det strid og diskusjonar om kostnadene, om arkitekturen og om den kunstnariske utsmykkinga, og undervegs vart det til dømes gjort endringar til billegare løysingar i valet av materialet i fasadane på bygningen.

Rådhuset er utforma som ei høgblokk med lågblokker attmed, bygd i mørk betong, som er gjeven ein særleg struktur ved at yttersjiktet på betongen er hogt vekk etter utstøypinga, slik at flatene er ruglete. Fasadane på både på høgblokka og lågblokkene er elles  kjenneteikna av at dei horisontale linene er sterkt framheva ved at store vindauge i lange, vassrette band er dregne attende i høve til ytterveggane. Arkitektfirmaet Lund & Slaatto har teikna bygningen, som i 1964 vart heidra med utmerkinga Betongtavlen for framifrå arkitektur i betong.

## Kjelder
* Asker Rådhus i Budstikkas store Asker og Bærum-leksikon
*Omtale av tekstilkunsten i Asker rådhus, SOFT galleri // Norske tekstilkunstnere
Gyromagnetisk forhold

**Gyromagnetisk forhold** er forholdet mellom det magnetiske momentet for eit atomært system, og spinnet til systemet (rørslemengdmoment). Vanlegvis blir det gyromagnetiske forholdet, : \gamma , uttrykt ved 

: \gamma = g s \frac{e}{2m} 
 
der *s* er spinnet til partkkelen målt i einingar av h/2p (h er *Planck-konstanten*), *e* er den elektriske elementærladninga og *m* er massen til elektronet eller, om det er ein atomkjerne, massen til protonet. *g* blir kalla den gyromagnetiske faktoren og er ein karakteristisk konstant for ein partikkel eller eit system av partiklar. For elektron er g lik –2,0023, for proton 5,586 og for nøytron –3,827.

## Kjelder
*gyromagnetisk tilhøve. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/gyromagnetisk_forhold
Halleffekt

**Halleffekt** er ein effekt som kjem av verknaden til magnetiske krefter på ein elektrisk straum, ein galvanomagnetisk effekt. 

Halleffekten skapar ein spenningsskilnad (hallspenning) over ein elektrisk leiar, på tvers av ein elektrisk straum i leiaren og eit magnetfelt vinkelrett til straumen. Han vart oppdaga av Edwin Hall i 1879.

Hall-koeffisienten er definert som forholdet mellom det induserte elektriske feltet og produktet til straumtettleiken og det magnetiske feltet. Det er ein karakteristikk til stoffet som leiaren er laga av, sidan verdien er avhengig av typen, talet og eigenskapane til ladningsberarane som utgjer straumen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hall effect|Hall effect]]» frå ,  den 10. oktober 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Halvleiarteljar

Ein **halvleiarteljar** eller **faststoffteljar** er eit instrument for registrering av ioniserande stråling.

## Kjelder
*
Heinrich Hertz

**Heinrich Rudolf Hertz** () var ein tysk fysikar. SI-eininga Hertz for frekvens har fått namn etter han. I 1888 var han den første som beviste eksistensen av elektromagnetisk stråling ved å byggje eit apparat som kunne sende ut radiobølgjer.

Hertz var fødd i Hamburg i Tyskland, i ein jødisk familie som konverterte til kristendomen. Faren hans var advokat i Hamburg, og mora hans var dotter av ein lege. På skulen viste han interesse for både naturvitskap og språk, og lærte blant anna arabisk og sanskrit. Han studerte seinare naturvitskap i Dresden, München og Berlin. Han var student hos Gustav R. Kirchhoff og Hermann von Helmholtz. Han tok doktorgraden i 1880 og var hos Helmholtz til 1883, då han fekk ei undervisningsstilling i teoretisk fysikk ved Universitetet i Kiel. I 1885 vart han professor ved Universitetet i Karlsruhe der han oppdaga elektromagnetiske bølgjer.

Han døydde i Bonn, 36 år gammal, av blodforgifting. Nevøen hans Gustav Ludwig Hertz fekk Nobelprisen i fysikk i 1926, og barnebarnet Carl Hellmuth Hertz oppdaga medisinsk ultrasonografi.

## Bibliografi
* 
* 
* 


Hertz1880.jpg|*Ueber die Induction in rotirenden Kugeln*, 1880
Hertz, Heinrich – Schriften vermischten Inhalts, 1895 – BEIC 11924476.jpg|*Schriften vermischten Inhalts*, 1895


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Heinrich Rudolf Hertz|Heinrich Rudolf Hertz]]» frå ,  den 10. oktober 2012.*
Heksode

Ein **heksode** er eit elektronrøyr med seks elektrodar. Desse er ein glødekatode, ein anode og fire gitter. Heksodar vert mellom anna nytta som blanderøyr i radiomottakarar. 

## Kjelder
*heksode i Store norske leksikon.
Helikon (fleirtyding)

**Helikon** har fleire tydingar: 

*Helikon, tubaliknande instrument. 
*Helikon i fysikk, ein type elektromagnetiske bølgjer
*Eit namn på fjellet Elikónas i Hellas.
Gyromagnetisk effekt

**Gyromagnetisk effekt** er ein effekt som syner samanhengen mellom magnetisering og dreiemoment eller mellom spinn (rørslemoment) og magnetisk moment. Effekten kan påvisast i ferromagnetiske material, sidan ei forandring av magnetiseringsretninga til ein stav kan medføre ei målbar endring i rotasjonstilstanden til staven. Dette vart først vist av Samuel Jackson Barnett i 1914.

## Kjelder
*
Gyroradius

**Gyroradius** er radien til sirkelrørsla til ein ladd partikkel i eit magnetfelt. 

:r_g = \frac{m v_{\perp}}{|q| B}
der
:*r_g \  er gyroradien
:*m \  er massen til den ladde partikkelen, 
:*v_{\perp} er snøggleikskomponenten vinkelrett på retninga til magnetfeltet,
:*q \  er ladninga til partikkelen og 
:*B \  er det konstante magnetfeltet.

(Alle einingar er i SI)

På liknande vis er frekvensen til denne sirkelrørsla kjend som **gyrofrekvens** eller **[[syklotronfrekvens]]**, og er gjeven i radianar/sekund som:
:\omega_g = \frac{|q| B}{m}
og i Hz ved:
:\ f_g = \frac{q B}{2 \pi m}

For elektron er dette 
:\nu_e = (2.80\times10^{10}\,\mathrm{Hz}/\mathrm{T})\times B

Mangetfeltet kan til dømes vere jorda sitt. Dette feltet er av storleiksorden 1,4 MHz og spelar ei stor rolle for den reflekterande og absorberande eigenskapen til ionosfæren.

## Sjå òg
* Syklotron

## Kjelder


* gyrofrekvens i Store norske leksikon.
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gyroradius|Gyroradius]]» frå ,  den 10. oktober 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
#
Helikon i fysikk

**Helikon** er ein type elektromagnetiske bølgjer eller kvant i eit plasma som er plassert i eit konstant magnetisk felt. Dei er karakterisert ved at den elektriske feltvektoren skildrar ein spiral om magnetfeltet. Helikon blir oftast brukt om slike bølgjer i metall og halvleiarar der dei frie ladningsberarane utgjer eit plasma med høg densitet. Tilsvarande bølgjer i ionosfæren vert kalla *whistlers*.

## Kjelder
helikon. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/helikon
Henry Augustus Rowland

**Henry Augustus Rowland** () var ein amerikansk fysikar. 

Frå 1876 var han professor ved Johns Hopkins University i Baltimore. Rowland viste eksperimentelt i 1878 at ein elektrisk ladd lekam i rørsle gjev ein magnetisk verknad. Dette vert kalla Rowland-effekt og var eit resultat som var viktig for den teoretiske fysikken. Rowland var den første som laga optiske gitter med fleire hundre strekar per mm, ein prestasjon som med den dåverande teknikken var ganske eineståande. 

## Kjelder
Hesteskomagnet

Ein **hesteskomagnet** er ein stavmagnet som har hesteskoliknande form slik at polane på magneten kjem nær kvarandre. På den måten blir magnetfeltet i luftgapet mellom polane konsentrert, og ein får eit sterkt felt som spreier seg lite utover. Hesteskomagnetar er godt eigna som løftemagnetar. Dei kan lagast som permanente magnetar eller som elektromagnetar.

## Kjelder
*hesteskomagnet i Store norske leksikon.
Horisontalintensitet

**Horisontalintensitet** er den horisontale komponenten av feltstyrken i eit vektorfelt. Omgrepet vert særskilt nytta i samband med det jordmagnetiske feltet der det berre er den horisontale komponenten som verkar på kompassnåla slik at ho stiller seg inn i nord–sør-retninga.

## Kjelder
*
Holspegel

**Holspegel** er ein spegel med konkav speglflate, vanlegvis anten sfærisk, slik som innsida av ei kuleflate, eller parabolsk, som innsida av ein paraboloide. Spegelbiletet frå ein holspegel kan vere reelt slik at det kan fangast opp på ein skjerm føre spegelen, eller virtuelt som ved vanlege speglar. 

Virtuelt bilete oppstår når lekamen som skal avbildast vert plassert mellom spegelen og brennpunktet til spegelen. Biletet blir då forstørra, omtrent som når ein ser gjennom ei lupe. På denne måten blir holspeglar nytta mellom anna som tannlegespegel. 

Reelt bilete oppstår når gjenstanden er plassert utanfor brennpunktet. Slik nyttar ein holspeglar i spegelkikkeratar i astronomien. Himmellekamane blir avbilda i brennpunktet til spegelen og ein ser biletet gjennom eit linsesystem. Om ein plasserer ei lyskjelde i brennpunktet til ein parabolsk holspegel, vert stråler frå lyskjelda parallelle etter refleksjonen. Dette vert nytta i lyskastarar. 

## Kjelder
*«hulspeil» i *Store norske leksikon*.
Hysterese

**Hysterese** er eit fenomen der ei tilstandsendring som følgje av ein ytre påverknad ikkje forsvinn når påverknaden blir fjerna, men først etter at ein motsett retta påverknad har verka med ein viss styrke.

## Typar

* Dielektrisk hysterese
* Elastisk hysterese
* Magnetisk hysterese: Eit magnetiserbart stoff som får mindre permanent magnetisme enn det magnetfeltet som skaper magnetiseringa.
* Termisk hysterese: Smeltepunktet og størkningspunktet til eit stoff ikkje er det same.

## Kjelder
*hysterese. (20.10.2011) I Store norske leksikon.
Bærums Verk tettstad

**Bærums Verk** er ein tettstad  i Bærum kommune i Akershus fylke, sør i dalføret Lommedalen. Tettstaden har fått namn etter jarnstøyperiet Bærums Verk, som låg her og vart lagd ned i 1964. 

Verkseigarbustaden frå 1764 er ein freda bygning som står i Verksgata, hovudgata gjennom verksområdet. Eit museum som syner historia til  verket og eit utval av dei vedomnane i støypejarn som vart produsert på verket, ligg i gamle bygningar på verksområdet.

På siste parten av 1900-talet vart områda kring verket bygd tett ut med bustader i blokker og småhus.

## Bakgrunnsstoff
*Bærums Verk ved visitoslo.com
*baerumsverk.no, nettstaden til Handelshuset Bærums Verk
Hysteresetap

**Hysteresetap** er eit energitap på grunn av hysterese. Hysteresetapet er proporsjonalt med arealet av hysteresesløyfa, og kan reknast ut frå dette. 

Alle typar hysterese er vanlegvis uønskte, fordi dei representerer energi som går tapt i form av varme. Tap ved magnetisk hysterese i elektriske maskinar og transformatorar blir redusert ved å framstille jernkjernane i slike apparat av «blautt jern» (silisiumlegert stål). 

Dielektriske hysteresetap blir utnytta til dielektrisk oppvarming, t.d. ved høgfrekvenssveising av plastmaterial.

## Kjelder
Induksjonsstøyt

**Induksjonsstøyt** er eit straumstøyt, som oppstår ved ei brå ending av det magnetiske feltet gjennom ein straumkrins, til dømes når primærstraumen i ein transformator eller straumen til magnetiseringsviklinga i ein elektrisk maskin vert broten. Den induserte spenninga kan då bli mange gonger større enn dei ein får ved den vanlege, periodiske variasjonen av primærstraumen eller viklingsstraumen. I sekundærkrinsen kan det derfor dannast gneistar som kan skape store skadar. Slike gneistar kan ein sikre seg mot ved til dømes spesielle kortslutningsbrytarar, gneistegap og spenningsavhengige motstandar. Induksjonsstøyt vert utnytta praktisk i gneisteinduktorar. 

## Kjelder
Induktans

**Induktans** er den eigenskapen ved ein elektrisk krins at han gjev opphav til ei elektrisk spenning i krinsen sjølv (retta mot straumretninga) og i andre elektriske krinsar i nærleiken, når den elektriske straumen i krinsen endrar seg. Dette vert kalla «sjølvinduktans», respektivt «gjensidig induktans».

SI-eininga for induktans er weber/ampere, som har fått namnet Henry, med symbolet H. Tidlegare vart denne storleiken kalla «induksjonskoeffisienten» eller berre «induksjon».

## Sjølvinduktans
Sjølvinduktansen til ein spole er definert som

::L = \mu \frac{d \lambda}{d i} = N \mu \frac{d \phi}{d t},
 
der \lambda = N \phi er den magnetisk flukskoplinga, *i* er straumen gjennom spolen, *N* er talet på vindingar, *Φ* er den magnetiske fluksen og \mu = \mu_0 \mu_r er permeabiliteten til kjerna i spolen, der \mu_0 = 4\pi\cdot 10^{-7} H/m er permeabilitet i vakuum og \mu_r er den relative permeabilitet til kjernematerialet. I ein spole med luftkjerne er \mu_r=1.

Når det går ein tidsvarierande straum gjennom ein spole med induktanse *L* er den induserte motspenninga

::v_L = L \frac{d i}{d t}.

Den induserte spenninga er retta i motset retning av straumen gjennom spolen og vil difor motverka ei endring av straumen gjennom spolen. Denne eigenskapen vert nytta i elektriske filter.

## Gjensidig induktans

På grunn av at den magnetiske fluksen spreier seg utover i rommet vert galvanisk skilde spolar kopla til einannan med ein gjensidig induktans *M*. Når det går ein straum i_1 i den eine krinsen vert det indusert ei spenning

::v_2 = M \frac{d i_i}{d t},

i den andre krinsen. Tilsvarande når det går ein straum i_2 i den andre krinsen vert det indusert ei spenning

::v_1 = M \frac{d i_2}{d t},

i den fyrste krinsen. Gjensidig induktans ligg til grunn for transformatorar og elektriske generatorar og motorar. Gjensidig induktans kan òg føra til problem, som til dømes interferens mellom elektriske signal i ulike leiarar i elektriske kablar eller banar på kretskort.

## Referansar




## Sjå òg
* Spole
* Transformator
Influensmaskin

**Influensmaskin** eller **elektrisermaskin** er ein maskin som verkar ved elektrostatisk induksjon. Han består av ein fast og ei roterande plate av isolerande material som glas, ebonitt eller liknande, forsynt med leiande, radielt stilte segment. Segmenta til den faste skiva er konstant oppladde, og ved rotasjon blir ladningar indusert i dei roterande segmenta, positive på den eine sidan og negative på den andre sida av plata. Det eine slags ladningar blir straks fjerna ved slepebørstar, det andre følgjer med i rotasjonen og blir teke av med andre børstar som er forbundne med polane til maskina. Influensmaskinar kan gje spenningar på over 100 000 volt. Dei blir no brukt mest til demonstrasjonsforsøk. 

## Kjelder
*
Interferensfilter

**Interferensfilter** er eit optisk filter som slepp gjennom ljos innanfor eit smalt bølgjeband, svarande til ein særskild spektralfarge, medan dei øvrige bølgjelengdene vert sløkka ved interferens. Filteret blir bygd opp av lag med ulik tjukkleik eller med ulik brytingsindeks og skilt med halvgjennomsiktige sølvbelegg. Ljos som blir reflektert to gonger i eit lag, interfererer med det som går direkte gjennom. Berre når bølgjelengda er slik at han gjev konstruktiv interferens etter kvar refleksjon, slepp ljoset gjennom.

## Kjelder
*interferensfilter. I Store norske leksikon.
Interferensmikroskop

**Interferensmikroskop** er eit optisk mikroskop som blir brukt for å undersøkja planslipte overflater. På same måte som i Michelsons interferometer blir monokromatisk ljos splitta i ei halvgjennomsiktig plate. Dei to strålane blir samla av kvart sitt objektiv. I brennpunktet til det eine objektivet står plata som skal undersøkjast, og ved det andre står på same måte ei plan samanlikningsplate. Platene reflekterer ljoset, som går tilbake gjennom den halvgjennomsiktige plata og blir fanga opp i mikroskopokularet. Her ser ein eit interferensbilete, og det som er uregelmessig i biletet kan tilbakeførast til ujamne delar i flata som blir undersøkt. På denne måten kan ein registrere høgdeskilnader i testflata på ned til 30 nanometer (30 · 10–9 m).

## Kjelder
interferensmikroskop. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/interferensmikroskop
Interferensspektroskopi

**Interferensspektroskopi** er undersøking av lysspekter med spektralapparat som utnyttar interferens mellom lysstrålar, eit interferometer. Slike apparat har stor oppløysningsevne. Interferensspektroskopi blir difor brukt spesielt når detaljar som finstruktur og hyperfinstruktur i eit spektrum skal studerast.

## Kjelder
*
Ionekjelde

Ei **ionekjelde** er ei innretning som blir brukt for å framstille ein stråle av ion av ein bestemt type. Strålen har som regel liten energi og er berekna på vidare akselerasjon i større akseleratorar som ionemotorar. 

## Kjelder
Ole Krabbe

**Ole Krabbe** () var ein norsk offiser fødd i Biri. Han var son av major Frederick Christian von Krabbe og Ingeborg Grosens.

Krabbe vart offiser i 1774, og oberstløytnant i 2. Trondhjemske Infanteriregiment i 1814, oberst 1818-1826.

Han vart innvald til det overordentlege stortinget i 1814 der han representerte Søndre Trondhjems amt. 

Krabbe var ein del av den norske grenen av den danske adelsslekta Krabbe af Damsgård.

Han var innehavar av Dannebrogordenen og Sverdordenen.

## Kjelder
Jakob Anderegg

**Jakob Anderegg** () var ein sveitsisk fjellførar og -klatrar frå Oberwil im Simmental i kantonen Bern. Han døydde i Meiringen i same kantonen. Melchior Anderegg var syskenbarnet hans.

Anderegg var med på fleire av dei mest oppsiktsvekkande fyrstebestigingane i Vest-Alpane. Han var aktiv fjellførar både under den såkalla gullalderen for alpe-klatring, tida 1854-65, og i den såkalla sølvalderen for tindesporten i Alpane, år 1866 til ca 1885.

### Fyrstebestigingar
* Balmhorn i Bern-Alpane - 21. juli 1864, saman med Frank, Lucy og Horace Walker, samt Melchior Anderegg
* Piz Roseg i Bernina-Alpane - 28. juni 1865, saman med Adolphus Moore og Horace Walker
* Ober Gabelhorn i Wallis-Alpane - 6. juli 1865, saman med Adolphus Moore og Horace Walker
* Pigne d'Arolla i Wallis-Alpane - 9. juli 1865, saman med Adolphus Moore og Horace Walker
* Gspaltenhorn i Bern-Alpane - 10. juli 1869, saman med G. E. Forster og Hans Baumann

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jakob Anderegg|Jakob Anderegg]]» frå ,  den 10. oktober 2012.*
Jernkjerne

Ein **jernkjerne** er ein kjerne av jern eller stål i den straumførande spolen i ein elektromagnet, eit relé, ein transformator eller liknande. Jernet er ferromagnetisk, gjev auka magnetisk induksjon (flukstettleik), og forsterkar dermed den magnetiske verknaden av straumen. I transformatorar og andre apparat som skal arbeide med vekselstraum, blir jernkjernen vanlegvis framstilt av tynne isolerte jernplater (blikk) for at virvelstraum-tapa skal bli så små som mogleg.

## Kjelder
*
Jernmotstand

**Jernmotstand** eller **jernhydrogenmotstand** er elektrisk motstand av jerntråd, inneslutta i ein behaldar, ofte av glas, med hydrogengass. Innanfor eit visst spenningsområde vil jernmotstanden halde straumstyrken nesten konstant sjølv om spenninga varierer. Det kjem av at motstanden i jerntråden varierer på same måte som spenninga på grunn av temperaturvariasjonen i han. Hydrogengassen hindrar oksidasjon av jernet og gjev passe varmeleiing (termisk konduktans) frå tråden. Jernmotstandar blir brukt mellom anna til å stabilisere straumen til motstandstermometer og liknande. 

## Kjelder
jernmotstand. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/jernmotstand
John Canton

**John Canton** () var ein britisk fysikar. Han gjorde grunnleggjande studium over elektrisitet og magnetisme, og konstruerte mellom anna eit elektroskop og eit elektrometer. 

Canton var den første som påviste at vatn er kompressibelt, det vil seie at volumet av vatn blir mindre når trykket aukar. 

## Kjelder
*
John Henry Poynting

**John Henry Poynting** () var ein britisk fysikar. 

I 1880 vart han professor i fysikk ved Mason College i Birmingham og i 1900 professor i fysikk ved University of Birmingham. Dei viktigaste arbeida hans er innanfor teorien for elektromagnetisme og elektromagnetiske bølgjer, der namnet hans er knytt til den såkalla poyntingvektoren. Han arbeidde òg med lystrykket og tydinga dette har i solsystemet og med elastisitetsteori.

## Kjelder
John Henry Poynting. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/John_henry_poynting
Adolphus Moore

**Adolphus Warburton Moore** () var ein britisk embetsmann og fjellklatrar.

Moore arbeidde det britiske India-departementet i London frå 1858 til 1887. Åra 1875-85 hadde han stillimg som statssekretær ved departementet si poltitsk avdeling. Ha var også privatsekretær for den leiande politikaren Randolph Churchill.

Moore reiste på tur til Alpane fyrste gongen i 1862. Same sommaren gjorde var han med på fyrstebestiginga av Fiescherhorn, og vart omgåande ein leiande figur i den såkalla gullalderen for alpe-klatringa.

### Fyrstebestigingar
* Fiescherhorn i Bern-Alpane - 23. juli 1862, saman med H. B. George og fjellførane  Christian Almer og Ulrich Kaufmann
* Barre des Écrins i Dauphiné-Alpane - 25. juli 1864, saman med Edward Whymper, Horace Walker og fjellførarane Michel Croz, Christian Almer den eldre og Christian Almer den yngre
* Piz Roseg i Bernina-Alpane - 28. juni 1865, saman med Horace Walker og fjellføraren Jakob Anderegg
* Ober Gabelhorn i Wallis-Alpane - 6. juli 1865, saman med Horace Walker og Jakob Anderegg
* Pigne d'Arolla i Wallis-Alpane - 9. juli 1865, saman med Horace Walker og Jakob Anderegg

Moore reiste i 1868 til Kaukasus saman med Douglas Freshfield, Charles Tucker og fjellføraren François Devouassoud. Dei var då dei fyrste utlendigane som kleiv til topps på den lågaste av dei to fjelltoppane på Elbrus.

## Notar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Adolphus Warburton Moore|Adolphus Warburton Moore]]» frå ,  den 10. oktober 2012.*
Ionepumpe

Ei **ionepumpe** er ei høgvakuumpumpe der ein oppnår pumpeeffekten ved at dei gjenverande gassmolekylane som vert ionisert, blir trekt mot utløpet av systemet ved hjelp av elektriske krefter og så blir fjerna ved mekanisk pumping eller blir adsorbert i eit spesielt pumpeelement. 

## Kjelder
ionepumpe. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/ionepumpe
William Mathews

**William Mathews** () var ein britisk fjellklatrar og botanikar, landmålar og eigedomsmeklar. Han var den fyrste som føreslo skiping av Alpine Club.

Mathews brevveksla i februar 1857 med F.J.A. Hort kring ideen om å skipe ei nasjonalforeining for fjellklatring. Han tok opp tanken med E.S. Kennedy på ein tur til toppen av Finsteraarhorn den 13. august 1857.Finsteraarhorn  at stnet.ch (accessed 7 January 2008): On this ascent Mathews and Kennedy were accompanied by J. C. W. Ellis, John Frederick Hardy, Benjamin St John Attwood-Mathews, and by four guides, Auguste Simond and Jean Baptiste Croz, of Chamonix, Johann Jaun the Elder, of Meiringen, Aloys Bortis, of Fiesch, and by one porter, Alexander Guntern. Fleire førebuande møte fann stad i Mathews sitt hus i nærleiken av Birmingham gjennom november månad.Claire Engel, *Mountaineering in the Alps*, London: George Allen and Unwin, 1971, p. 112. Mathews and Kennedy approached John Ruskin to become a member, but he declined. p. 113. Skipingsmøtet for Alpine Club vart avvikla 22. december 1857 på Ashley's Hotel i London, leia av Kennedy.

Perioden 1868-71 var Mathews den femte formannen i Alpine Club.

### Fyrstebestigingar
* Grande Casse - 8. august 1860, saman med fjellførarane Michel Croz og E. Favre 
* Castore - 23. august 1861, saman med F.W. Jacomb og Michel Croz
* Viso - 30. august 1861, saman med F.W. Jacomb og Michel Croz
* Grandes Rousses - 1863, saman med Thomas George Bonney, Michel Croz og broren Jean-Baptiste Croz

## Notar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:William Mathews|William Mathews]]» frå ,  den 10. oktober 2012.*
Reidar Svare

**Reidar Svare** () var ein norsk folkeminnesamlar og lokalhistorikar.

Reidar Svare vart fødd på Mølremma i Marka i Vefsn, der foreldra Berithe Jensdtr og Hans Svare dreiv gard.  Reidar Svare utdanna seg som sivilagronom med eksamen frå NLH 1926. Året etter vart han tilsett som redaktør for avisa *[[Landsmålsavisa Norig|Norig]]* i Skien. Sidan vart han sekretær i Norges nyttevekstforening. I 1937 fekk han arbeid i Vefsn Sparebank i Mosjøen, der han arbeidde i 30 år, sist som kontorsjef. 

Innsamlinga av tradisjonsstoff og folkeminne var først ein fritidssyssel. Han var spesielt opptatt av målføre, språkhistorie og stadnamntyding. Reidar Svare skreiv ei mengd avisartiklar og ei rekkje bøker. Han var også medarbeidar i *[[Norsk Allkunnebok]]* Bøkene hans er skrivne på nynorsk eller radikalt bokmål - men han skreiv nynorsk når han fekk velje språkform sjølv.

## Bibliografi:
**[[Far etter fedrane]]*, utg. av Vefsn historielag, 1950
**Vefsn sparebank gjennom hundre år. 1860-1960.* Utg. av Vefsn Sparebank, 1959 
**Vefsn Meieri 1885–1960*, utg. 1960
**Hattfjelldal kommune hundre år- 1862-1962*, utg. 1962
**Gamle stadnamn i Vefsn*, 1964
**Helgeland Maskinforretning A/S gjennom hundre år. 1940-1965*, utg. 1965
**Sett og sagt*, 1967
**Skulestellet i Vefsn fram til 1900 : Lærar, klokkar og prestebiografiar*, Vefsn bygdebok særbind I, 1970
**Frå gamal tid*, Vefsn bygdebok særbind II, 1973

## Kjelder
*Kjell Jacobsen «Reidar Svare» i *Vefsninger*, Vefsn museumslag 2012
Tupungato

**Tupungato** er ein vel 6&nbsp;500 moh høg stratovulkan på grensa mellom Argentina og Chile. Fjellet ligg om lag 50 km sør for Aconcagua i Mendoza-provinsen. Tupungato er ein av høgste vulkanane i verda.

Den 2. august 1947 styrta eit eit Lancaster-fly tilhøyrande flyselskapet British South American Airways på den argentinske sida av Tupungato. Lagnaden til flyet kom fyrst for ein dag i januar 2000, då vrakdelar vart funne av eit klatrelag.

I 1897 var Matthias Zurbriggen og Steven Vines dei fyrste mennseka på toppen av Tupungato.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Tupungato (Vulkan)|Tupungato (Vulkan)]]» frå ,  den 10. oktober 2012.*
Sandnessjøen helikopterplass, Sjukehuset

**Sandnessjøen helikopterplass, Sjukehuset** er ein helikopterplass i Sandnessjøen i Alstahaug kommune i Nordland fylke som er driven av Helgelandssjukehuset.

## Kjelder
* Avinor: Flyplassenes og flytrafikkens historie

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Liste over flyplasser i Norge|Liste over flyplasser i Norge]]» frå ,  den 10. oktober 2012.*
Mosjøen helikopterplass, Kjærstad

**Mosjøen helikopterplass, Kjærstad** er ein helikopterplass i Mosjøen i Vefsn kommune i Nordland fylke, drive av Nordlandsfly.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Liste over flyplasser i Norge|Liste over flyplasser i Norge]]» frå ,  den 10. oktober 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Avinor: Flyplassenes og flytrafikkens historie
Rognan flyplass

**Rognan flyplass** () er ein flyplass som ligg på austsida av Rognan sentrum i Saltdal kommune i Nordland fylke. Flyplassen har ein 600 meter lang rullebane med dekkje av gras. Han er open i sommarhalvåret, normalt frå månadskiftet april-mai til midten av oktober, og vert mest nytta til fallskjermhopping og privatflyging. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Rognan flyplass|Rognan flyplass]]» frå ,  den 10. oktober 2012.*
Hattfjelldal flyplass

**Hattfjelldal flyplass** () er ein flyplass i Hattfjelldal kommune i Nordland fylke. 

## Historie
Lette småfly tok i bruk grasslettene i Hattfjelldal i 1933. Då tyskarane invaderte Noreg våren 1940, nytta dei Hattfjelldal som mellomstasjon då tyske fly bomba Narvik og troppetransportskip som låg utanfor Harstad. Dei la rullebanedekkje av tre, slik at dei kunne lande med tyngre Stuka (Ju 89)-fly. Tredekkje vart bytta ut med eit permanent dekkje av betong i 1943. Rullebana med det opphavlege betongdekkje er framleis i bruk.
 
Mellom bygningane som tyskarane bygde i tilknyting til flyplassen, er ein hangar som sidan 1950-talet har husa Arbors sponplatefabrikk. Òg det noverande kommunehuset i Hattfjelldal samt ein skule vart bygd av tyskarane under den andre verdskrigen. 

Flyplassen vert nytta av Hattfjelldal flyklubb.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hattfjelldal flyplass|Hattfjelldal flyplass]]» frå ,  den 10. oktober 2012.*
Joseph Henry

**Joseph Henry** () var ein amerikansk fysikar.

Henry er særleg kjent for studium over elektromagnetisme og elektromagnetisk induksjon, som han utførte samstundes med Michael Faraday. I 1835 føreslo han å bruke elektromagnetar til elektrisk telegraf, og konstruerte i tilslutning til tidlegare arbeid av W. Sturgeon ein av dei første store elektromagnetane og ein elektromotor. Han arbeidde med problem i akustikken, meteorologien, signalisering i tåke og lyskjelder for fyrtårn.

Han var mellom anna professor ved Princeton University, og frå 1846 sekretær ved Smithsonian Institution. Henry har vidare hatt stor tyding som organisator av det amerikanske vitskapsakademiet (National Academy of Sciences) og American Association for the Advancement of Science.

Den elektriske måleininga henry er kalla opp etter han.

## Kjelder
*
ICAO-flyplasskode

Ein **ICAO-flyplasskode** er ein kode beståande av fire bokstavar som vert brukt av lufttrafikkontroll og flyselskap til mellom anna til planlegging av flygingar og til å identifisere vêrstasjonar. Koden er gjeven av International Civil Aviation Organization (ICAO). Kodane er ikkje dei same som IATA-flyplasskodane, som vert brukt til billettar og bagasje. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:International Civil Aviation Organization airport code|International Civil Aviation Organization airport code]]» frå ,  den 10. oktober 2012*  
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:ICAO-flyplasskode|ICAO-flyplasskode]]» frå ,  den 10. oktober 2012.*
Joulelovene

**Joule-lovene** er fysiske lover kalla opp etter den britiske fysikaren James Prescott Joule.

## Varmelære

I varmelæren blir Joulelova nytta som nemning på den lova som seier at den indre energien av ein gass er uavhengig av volumet. Joule stilte opp denne loven på grunnlag av eksperiment han hadde utført. Seinare er det vist at lova berre gjeld eksakt for ideale gassar.

## Elektrisitetslære
I elektrisitetslæra gjev Joulelova eit uttrykk for korleis elektrisk energi blir omsett til varme når det går straum gjennom ein leiar. 

:Q = I^2 \cdot R  \cdot t
 
der Q er varmen skapt av ein konstant straum I som går gjennom ein leiar med elektrisk motstand R, for ei tid t. Når straumen, motstanden og tida vert uttrykt i høvesvis ampere, ohm, og sekund er eininga for Q lik joule. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Joule's laws|Joule's laws]]» frå ,  den 11. oktober 2012.*
The Legend of Zelda: A Link to the Past

er eit action-eventyrspel utvikla og publisert av Nintendo på spelkonsollen Super Nintendo Entertainment System. Det er det tredje spelet i *[[The Legend of Zelda]]*-serien og vart gjeve ut 1991 i Japan og 1992 i Europa og Nord-Amerika. Utviklinga av spelet vart ført av Shigeru Miyamoto og gruppa hans av dataspelutviklarar.

Spelet handlar om Link som fer på ei ferd for å berga kongeriket Hyrule, nedkjempa Ganon og frigjera etterkomarane av sju vise menn. *A Link to the Past* bruker eit 3/4 perspektiv sett ovanfrå som liknar det i *[[dataspelet The Legend of Zelda|The Legend of Zelda]]*, og utelèt dei siderullande sekvensane frå *[[Zelda II: The Adventure of Link]]*. *A Link to the Past* introduserte fleire nye element til *The Legend of Zelda*-serien som framleis er vanlege i dei nyare spela, som katakombar med fleire etasjar, nye våpen og reiskapar i tillegg til Master Sword, og konseptet med ei alternativ eller parallell verd.

*A Link to the Past* vart godt motteke og opplevde komersiell suksess. Såleis vart spelet ein milepåle for Nintendo og er gjengs rekna som eit av beste dataspela som er laga. *A Link to the Past* har selt over 4 millionar eksemplar og har vorte portert til både Game Boy Advance og Virtual Console-tenesta på Wii.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
May Valle

**May Valle** () er ein norsk adjunkt og politikar busett på Oppeid i Hamarøy kommune. Ho representerer òg Venstre på Nordland Fylkesting.
 
Valle var ordførar i Hamarøy i to samanhengande periodar frå 1995 til 1999 og gjenvald med nesten reint fleirtal i perioden frå 1999 til 2003. Ho blei gjeninnvald til kommunestyret i 2007 som representant for Samarbeidslista for Venstre og partipolitisk uavhengige og vald inn til den første perioden sin på Fylkestinget som representant for Venstre, der ho vart medlem av Samferdselskomitéen.
 
Frå februar 2009 til 2011 var Valle fylkesråd for samferdsel og i perioden frå 2011 til 2015 gruppeleiar for Venstre si fylkestingsgruppe i tillegg til kommunestyrerepresentant i Hamarøy.
 
May Valle var nominert på andreplass på lista til Nordland Venstre til Stortingsvalet 2013. 
 
## Referansar
Nesttun sentrum haldeplass

**Nesttun sentrum: Fana kulturhus** er ein haldeplass på linje 1 på Bybanen. Haldeplassen opna 21. juni 2013 og ligg utanfor Nesttunsenteret på Nesttun i Fana i Bergen. Namnet er Nesttun sentrum, med undertittelen Fana kulturhus. 

## Kjelder
* Hordaland - Nesttun 
* BT - Bybanen i mål ved Lagunen 
* 

## Fotnotar