open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Torstein Finnbakk

**Torstein Finnbakk** () er ein norsk forfattar og journalist, ofte publisert under signaturen **ToFi**.

På 1970-talet fekk Finnbakk publisert dikt i Klassekampen, og debuterte i 1978 med diktsamlinga *Når star kan jage måse -*. Debuten gav opphav til ein større debatt i avisa, om diktsamlinga var for uferdig og dårleg til utgjeving. Poeten Helge Rykkja skreiv seinare ein hovudoppgåve om debatten; *ToFi-debatten og norsk verslære*.

## Bibliografi
### Eigne utgjevingar
* *Når star kan jage måse* – dikt, Oktober forlag (1978) (dialekt)
* *Fem stjerne blenk* – dikt, Tiden Norsk Forlag (1982) (dialekt)
* *Hemnes i krig 1940-45* – sakprosa, Hemnes kommune (1995)

### Redigert eller omsett
* *20 gjendiktninger etter Ivor Cutler* – gjendikting, Albatross (1990)
* *Eventyr og Sagn fra Nordland* (språkleg bearbeiding av Nils Langlis manuskript frå 1924) – eventyr/fabel, *Nordlandsbiblioteket* bind 1, Lofotboka forlag (1993)

### Medverka i
* *Det e lys lenger fram!* – visebok, Nordnorsk Forfattarlag/Nordnorsk Magasin (1976)
* *Ei heil vøa* – nordnorsk samtidslitteratur i utval, Nordnorsk Magasin (1982)
* *En håndfull fortellerkunst* – novelleantologi, Aschehoug (1986)
* *Nordnorsk temperament* – antologi, Kagge forlag (2001)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Torstein Finnbakk|Torstein Finnbakk]]» frå ,  den 24. april 2012, oppdatert 22.april 2019.*
 

; Referansar 

## Bakgrunnsstoff
* Digitaliserte bøker av Torstein Finnbakk hos Nasjonalbiblioteket.
John Gustavsen

**John Gustav Gustavsen** () er ein nord-norsk og nordsamisk forfattar og journalist. Gustavsen voks opp i Nordkapp kommune, og er busett i Tromsø. Han har skrive mykje om Barentsregionen og samar på Nordkalotten.

Han er æresmedlem i Nordnorsk forfatterlag, og medlem i Norsk forfattersentrum og Norske Dramatikeres Forbund.
 
## Skjønnlitteratur
**Lille Chicago*, novellesamling 1978
**Alarm over Russevåg*, barnebok 1978 
**Flammen*, roman 1980  
**Gumpegoddi*/*Ulvedreperen*, teaterstykke 1993

## Sakprosa
**Trekk fra samisk folkemedisin: noen særtrekk, erfaringer og vurderinger av samenes folkemedisin slik den har blitt praktisert i Finnmark. Grunnfagsoppgåve i medisin*, 1975 
**Samer tier ikke lenger: om ytringsforbud i sameland,* 1980 
**Vi kom først*, 1989 
**Med mildvær løsner skred: samisk litteraturhistorie i lommeformat*, 1990 
**Samer vi bør vite mer om*, 1993 
**John Savio: en internasjonal kunstner fra Sør-Varanger* (Savio-museet, 1994)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:John Gustavsen|John Gustavsen]]» frå ,  den 24. april 2012.*  

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Utgjevingar av John Gustavsen i Biblioteksøk
Dekningsbidrag

**Dekningsbidrag** er eit bedriftsøkonomisk omgrep som gjev eit tal på det ein sitt att med etter at dei variable kostnadene er trekt frå salsinntektene. I handelsverksemder blir dette ofte kalla avanse eller bruttoforteneste. Dekningsbidraget blir nytta til å betale dei faste kostnadene, slik som husleige, straum, fast lønn og andre kostnader som ikkje let seg endre på kort sikt. Er det noko til overs etter dette, sitt ein att med eit overskot, som kan takast ut eller nyttast til nye investeringar i verksemda.

Dekningsbidraget kan reknast ut for ei særskild produksjonsvare/teneste (dekningsbidrag per eining) eller for verksemda som heilskap (samla dekningsbidrag). Dekningsbidragskalkyler er vanlege til dømes i landbruket, der dei reknar ut per dekar av ein bestemt produksjon. Desse inngår då gjerne som grunnlag for produksjonsplanlegginga og for lønsmedkalkyler ved investeringar.

I ei produksjonsverksemd vil dekningsbidraget kunne finnast ved å trekkje direkte materialkostnadar, direkte lønnskostnader og indirekte variable kostnadar frå driftsinntektene. Dersom ein då trekkjer sals- og administrasjonskostnadar i tillegg til avskrivingar frå dekningsbidraget finn ein driftsresultatet.

Dekningsbidraget er eit meir fleksibelt instrument for avgjersle enn sjølvkostkalkyla. Ved avgjersle på kort sikt er det irrelevant kor store dei faste kostnadene er, då faste kostnadar per definisjon ikkje let seg endra på kort sikt. Ved tilbod om produksjon av ein ny ordre seier ein at den bør bli godteken så lenge den gjer positivt dekningsbidrag (dvs. dekker variable kostnadar), så lenge det er ledig kapasitet og den ikkje påverkar prissettinga til dei andre ordrane. Dette til tross for at ordrane gjer negativ sjølvkost. På lang sikt, derimot, kan ikkje ei verksemd overleve med 0 i dekningsbidrag, då det òg må vere att midlar til å dekke faste kostnader.

## Utrekning
Dekningsbidraget til eit produkt er skilnaden mellom salspris og variable kostnader.

**Salspris - Variable kostnader = Dekningsbidrag**

## Sjå òg
*Rånetto

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Dekningsbidrag|Dekningsbidrag]]» frå ,  den 19. april 2012.*  
 
*Munthe, Preben. «Dekningsbidrag»  (11. juli 2014). *Store norske leksikon*.
Tore Hay

**Tore Hay** () er ein norsk forfattar.

Hay voks opp på eit småbruk på Andørja i Ibestad kommune i Sør-Troms.  Han tok lærarutdanning i Oslo. Han har sidan publisert noveller i antologiar, og han har samla og omsett forteljingar frå Vest-Afrika. Han har jobba for Kirkens Nødhjelp i Mali i to år. Tore Hay har vore leiar av Nordnorsk forfatterlag og arbeidd som lærar på Skånland videregående skole og.

Hay debuterte i 1987 med romanen *Først og frekkast*.

*Først og frekkast* er skrive på ein nynorsknær tromsdialekt, det same gjeld også *Kaffekrus med skår*.

## Bibliografi
**Først og frekkast : fra måselovens epoke* &ndash; roman (1987) (dialekt) nb.no
**Bygger'n : en roman for menn* &ndash; roman (2004)
* *Kaffekrus med skår* &ndash; roman (2019)  (dialekt)
* *Stjerner og brødsmuler* &ndash; roman (2020)
* *Kazuu og Vera* &ndash; roman (2025)

## Kjelder
;Referansar 

----

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tore Hay|Tore Hay]]» frå , den 25. april 2012, men er utvida seinare.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Digitaliserte bøker av Tore Hay hjå Nasjonalbiblioteket
* Utgjevingar av Tore Hay i Biblioteksøk
* Utgjevingar av Tore Hay i BIBSYS Ask
Inge Eberg Johansen

**Inge Eberg Johansen** () var ein norsk forfattar busett i Hadsel. Johansen voks opp på Nøss i Andøy kommune.

Johansen var lærar i grunnskolen og den vidaregåande skolen i Hadsel.

Debutromanen hans heitte *Krig i kalosjar* og kom i 2001. I 2003 kom romanen *Tyskungen*.

Eberg Johansen gav òg ut ei lang rekke lokalhistorisk artiklar, i første rekkje om sjølvopplevde hendingar.
Han stod bak etableringa av uvershola på Teigan på Hadseløya.

## Bibliografi
* 2001 *Krig i kalosjar* &ndash; roman 
* 2003 *Tyskungen* &ndash; roman 

## Prisar og utmerkingar
* 2001 Blix-prisen
* 2003 Frivillighetsprisen i Hadsel

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Inge Eberg Johansen|Inge Eberg Johansen]]» frå ,  den 19. april 2012.*  

## Bakgrunnsstoff
* «Små betraktninger fra dagliglivet» - Inge Eberg Johansen
* Utgjevingar av Inge Eberg Johnansen i BIBSYS Ask
*Allkunne.no: Inge Eberg Johansen
Wenche Krossøy

**Wenche Krossøy** ()  var ein norsk forfattar. Ho var store delar av livet busett i Salhus, og flytta til Danmarksplass i Bergen rundt 2004. Krossøy har skrive både for vaksne og barn. 

Wenche Krossøy voks opp på Andørja i Troms. Familien dreiv med jordbruk og hadde hest, sauer og kyr, og faren drog òg på Lofotfiske. Barndomsminna frå Nord-Noreg vart brukte i Wenche Krossøy sine første barnebøker. Ho var utdanna frå folkehøgskole, med delartium, Nansenskolen og studium i mediekunnskap frå Volda distriktshøgskole. Ho arbeidde på kontor, og hadde kunstnarstipend.

Wenche Krossøy debuterte i 1974 med *Mens pappa er på Lofoten*, og gav ut 11 barne- og ungdomsbøker. Ho fekk Kultur- og kirkedepartementets pris for barne- og ungdomslitteratur for *Magdalena* (1977). Dei første bøkene hennar skildrar utkantmiljø i Nord-Noreg med understreking av dei positive verda i bygdemiljøet. 

Wenche Krossøy skreiv òg dikt og noveller for vaksne. Novella «Tørst»  kom ut i 1977 og har vore brukte i lærebøker i vidaregåande skular. Novella handlar om ei sliten vaskekone som tek antidepressiva for å døyve smerta ho kjenner ved å føle seg underlegen og einsam. 

*Magdalena* vart i 1980 oppført som norsk bidrag til IBBY Honour List 1980.

## Bibliografi
* *Mens pappa er på Lofoten* 1974
* *Oluf og Ror-Lovisa* 1975
* *Magdalena* 1977
* *Er det sant* 1980
* *Loliletta* 1981
* *Den sovande fuglen* 1983
* *Blåhuset* 1985
* *Gullnøkkelen* 1987
* *Den kvite steinen* 1989
* *Angelus* 1993
* *Historia om ein engel* – med Lise Levy, 1996

## Bakgrunnsstoff
*
* Utgjevingar av Wenche Krossøy i Biblioteksøk
* Utgjevingar av Wenche Krossøy i BIBSYS
* Bøker av Wenche Krossøy digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Wenche Krossøy|Wenche Krossøy]]» frå ,  den 25. april 2012.*
Hans Lind

**Hans Oluf Lind** () var ein norsk diktar, kjent for diktsamlinga *Nordlandsvisor*, som kom ut i 1910.

Lind voks opp på Andenes. Då han var ni år gamle døydde mora, og to år seinare døydde òg faren. Dermed vart Hans og dei seks syskena sett bort, og Hans kom til handelsmann Johan Ellingsen i Hovden i Bø. Etter at han var konfirmert, tok han middelskolen på Lillehammer, og arbeidde så som handelsbetjent på Breistrand i Øksnes og i Henningsvær.

Etter nokre års opphald i USA frå rundt 1890, der han jobba på ein fabrikk for landbruksmaskiner i Chicago, drog han i 1898 til Sør-Afrika. Han gifta seg i Durban i 1901 med Johanna Bordewich, dotter av kjøpmann Bordewich i Henningsvær. Fram til 1918 budde han vekselvis i Oslo og i Sør-Afrika, der han jobba i eit gullgruveselskap i Johannesburg. Etter dette budde han igjen i Oslo, og var kontorsjef i firmaet Wittusen & Jensen. I 1932 flytta han og kona tilbake til Sør-Afrika, etter at døtrene deira allereie hadde flytta dit. Hans Lind døydde av tuberkulose i Johannesburg 3. mars 1935.

Hans Linds diktsamling *Nordlandsvisor* vart skriven på dialekt, vekselvis frå ulike delar av Nordland. Han skildrar folkeliv og arbeidsliv, særleg under vinterfisket etter skrei. Den første utgåva kom ut i 1910, og diktsamlinga er vorten gjenutgitt i 1936, 1958, og 1977. I den siste utgåva er fleire av dikta tonesett, blant anna av komponisten Ketil Vea. Denne utgåva er illustrert av Karl Erik Harr. I 1999 gav Dag Kajander ut CD-ein «Feskarliv anno 1900» med 15 av Hans Linds viser med Kajanders musikk.

*Nordlandsvisor* var den einaste boka Hans Lind fekk utgjeve, men han hadde òg einskilde dikt og forteljingar på trykk i blad og tidsskrift. Han etterlét seg manuskript til fleire romanar.

## Bakgrunnsstoff
*''Nordlandsvisor'' frå 1910 i digitalisert utgåve hjå Nasjonalbiblioteket 
*
*Andøy Historielag: Hans Lind (skrive av Tormod Nordeng)
*Kuling.net: Hans Lind - forfattar frå Andøya (skrive av Åsa Elstad)
*Kuling.net: «Brev heimana» av Hans Lind (med lenkje til lydfil)
*Kuling.net: «Lofot-brev» av Hans Lind (med lenkje til lydfil)

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hans Lind|Hans Lind]]» frå ,  den 25. april 2012.*
Magnar Rygg

**Magnar Rygg** () var ein norsk lærar og forfattar. Han tok artium ved Firda Gymnas 1967, og Volda lærarskule 1971. Magnar Rygg har vore lærar m.a. i Giske, Høyanger og Kåfjord. I Kåfjord var han også pedagogisk konsulent og skulesjef.

Magnar Rygg gav ut diktsamlingane *Vårt minutt* (1973), og *Berre vi hev oss heimatt* (1976). Han gav også ut barneboka *Måsen som ikkje vil døy* (1982) saman med illustratør Einar Aarø. I barneboka vert det skildra korleis Fuglefjellet i Ålesund vart sprengt vekk, frå synsvinkelen til fuglane.

## Bibliografi
### Bøker
*

*

*

### I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Magnar Rygg|Magnar Rygg]]» frå , den 25. april 2012.* 
 
* Om Magnar Rygg i Allkunne 

## Bakgrunnsstoff
* Om Magnar Rygg i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
Gris-Gris

***Gris-Gris*** er debutalbumet til Dr. John (Mac Rebennack). Det vart produsert av Harold Battiste og gjeve ut på Atco Records i 1968. Musikkstilen på albumet er ei blanding av New Orleans-rhythm and blues og psykedelisk rock. Trass i New Orleans-stilen, vart albumet spelt inn i California med fleire musikarar frå New Orleans.

*Gris-Gris* nådde ikkje salslistene då det kom ut, men har sidan fått mykje god kritikk av moderne kritikarar. Mellom anna er det plasser på 143. plass på lista til *[[Rolling Stone]]* over dei 500 beste albuma gjennom tidene.

## Produksjon
Før innspelinga av albumet, var Rebennack ein erfaren New Orleans-R&B- og rockemusikar som spelte som studiomusikar, låtskrivar og produsent i New Orleans. På grunn av problem med lova og dop, flytte Rebennack til Los Angeles i 1965, der han slo seg saman med ei gruppe studiomusikarar frå New Orleans. Rebennack levde av å spele på forskjellige pop- og rockeinnspelingar, ofte i lag med arrangøren Harold Battiste.

Rebennack ønskte å lage eit album som kombinerte forskjellige delar av New Orleans-musikk og kalla seg Dr. John, etter ein svart mann kalla Dr. John Montaine, som hevda å vere ein afrikansk potentat. Rebennack ønskte opphavleg New Orleans-songaren Ronnie Barron til å fronte bandet som Dr. John, men Don Costa, som var manager for Barron på denne tida, tilrådde han til å ikkje gjere dette. Rebennack tok då sjølv scenenamnet Dr. John.

*Gris-Gris* vart spelt inn i Gold Star Studios i Los Angeles i California. Med eit album klar for innspeling, men ingen førebudde songar, bestilte Dr. John studiotid, som opphavleg var reservert for Sonny & Cher.

## Utgjeving og mottaking
*Gris-Gris* kom ut i 1968 på Atco Records, ein etikett på Atlantic Records. Atlantic-sjef Ahmet Ertegun var motvillig til å gje ut albumet og sa: «Korleis kan me marknadsføre denne boogaloo-skiten?». *Gris-Gris* gjekk ikkje inn på salslistene. I nyare tid har albumet fått særs god kritikk og vart i 2003 rangert som det 143. beste albumet gjennom tidene av *[[Rolling Stone]]*.

## Innhald

## Medverkande
* Harold Battiste - arrangør, produsent, bass, klarinett, perkusjon
* Dr. John - tangentinstrument, gitar, perkusjon, vokal
* Richard 'Didimus' Washington - gitar, mandolin, perkusjon
* Plas Johnson - saksofon
* Lonnie Boulden - fløyte
* Steve Mann - gitar, banjo
* Ernest McLean - gitar, mandolin
* Bob Frasier, Bob West - bass
* Mo Pedido - conga
* John Boudreaux - trommer
* Dave Dixon, Jessie Hill, Ronnie Barron - korvokal, perkusjon
* Joni Jonz, Prince Ella Johnson, Shirley Goodman, Sonny Ray Durden, Tami Lynn - korvokal

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gris-Gris|Gris-Gris]]» frå ,  den 19. april 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
**[http://rateyourmusic.com/release/album/dr__john/gris_gris/ Gris-Gris]* på Rate Your Music
**[http://www.richieunterberger.com/drjohn.html Gris-Gris]*-tekst av Richie Unterberger
Babylon av Dr. John

***Babylon*** er det andre albumet til New Orleans R&B-artisten Dr. John. Det kom ut i 1969. 

## Innhald

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Babylon (Dr. John album)|Babylon (Dr. John album)]]» frå ,  den 20. april 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Rånetto

**Rånetto** er eit foretaksøkonomisk omgrep som blir brukt i skogbruket som uttrykk for bruttoinntekt med frådrag av driftsavhengige kostnader bortsett frå kostnader til skogkultur. I dei driftsavhengige kostnadene inngår alle arbeidskostnadar, både eige og leigd arbeid, leige og vedlikehald av utstyr, drivstoff, salskostnader o.l.  Derimot reknar ein ikkje med faste kostnader eller avskrivingar på eige utstyr.  

Rånetto minner om dekningsbidrag, men i dekningsbidraget inngår ikkje kostnader ved løn til eige arbeid. 

## Kjelder
*NILF
Svensk varmblods ridehest

**Svensk varmblods ridehest**, svensk varmblods eller svensk halvblods er ein svensk ridehestrase.

## Skildring
Avlsmålet er ein edel, korrekt og haldbar ridehest med prestasjonsinnretta lynne. Det vert også lagt vekt på gode røyrsler, rideeigenskapar og sprangevne. Det er eit mål at hesten skal kunne hevde seg i konkurransar på internasjonalt nivå. Svensk varmblods ridehest er kjent for å ha gode røyrsler, og i tysk dressurterminologi vert ordet *schwedengang* nytta om eit særs godt, spenstig og jordvinnande trav. Idealstorleiken er 164-170 cm i mankehøgd for hingstar og 162-168 cm i mankehøgd for hopper.

## Historie
Svensk varmblods vart fyrst avla fram til bruk i kavaleriet. Grunnlaget for rasen var lokale hopper og importerte hingstar, mellom anna engelsk fullblodshest, angloarabar, hannoveranar og trakhener. Avlsforeininga for svensk varmblodsridehest (ASVH) vart skipa i 1928, og det er denne foreninga som har ansvaret for registrering og stambokføring. Både hingstar og hopper av andre raser kan framleis nyttast i avlen, men då må dei godkjennast av ASVH. Etter at bruken av hestar i militæret avtok, vart avlen retta meir inn mot konkurranseriding.

## Førekomst
Den svenske varmblodsridehesten er utbreidd over store delar av verda.

## Bruk
Rasen hevdar seg sterkt internasjonalt i dressurriding, sprangriding og feltritt. I tillegg vert han mykje brukt i rideskular og som hobbyridehest. Svensk varmblods ridehest vert også brukt som politihest.

## Kjelder
*Avlsforening for svensk varmblods (sida er på svensk)
*svensk varmblodshest i *Store Norske Leksikon*
Redondilla

**Redondilla** (spansk «song til runddans», portugisisk òg **redondilha**) er ei klassisk strofeform i spansk diktekunst. Ho består av fire verselinjes trokéar. Ein skil den åttestavige *redondilla mayor* frå den mindre vanlege seksstavige *redondilla menor*. Rimskjemaet *a–b–a–b* kan påvisast å ha vore i bruk frå 1000-talet, skjemaet *a–b–b–a* frå 1300-talet. Den yngre forma slo gjennom og blir i dag rekna som den eigentlege. Til vanleg har forma omsluttande enderim, sjeldnare assonans.

Redondillaen fekk si blømingstid under *[[Siglo de Oro]]* på 1500- og 1600-talet. På denne tida gjorde Juan de la Cueva, Lope de Vega, Tirso de Molina, Guillen de Castro og Juan Pérez de Montalbán den til ei sjølvstendig strofeform i lyrikk og drama. Forma tapte terreng i Spania under neoklassisismen, men gjorde seg gjeldande i latinamerikanske land under 1600-talet, mellom anna gjennom Juana Inés de la Cruz. I moderne tid er redondillas komen på moten att.

## Litteratur
*Dorothy C. Clark: *Redondilla and copla de arte menor*. I *Hispanic Review* bind 9, nr. 4 (1941), s. 489–493
Alofi

**Alofi** er hovudstaden på den sjølvstyrande øya Niue i Stillehavet. Staden har 581 innbyggjarar (2006), og er med dette verdas minste hovudstad etter folketal.

Alofi er den største tettstaden på øya, og eit sosialt og  økonomisk sentrum.
Staden ligg midt i Alofivika på vestkysten av Niue, nær det einaste passet gjennom korallrevet som omringar øya. 
Han er delt inn i Alofi nord og Alofi sør, der regjeringsbygningane ligg.

Staden har ekvatorialklima (tropisk regnskogklima) etter Köppen si klimaklassifisering, utan noka særleg tørketid. Frå juni til september har han likevel litt mindre nedbør enn elles. Gjennomsnittstemperaturen held seg rundt 25 ° C året rundt.

I januar 2004 blei Niue ramma av ein tropisk syklon som drap to personar og forårsaka store skader på bygningar i Alofi, mellom anna sjukehuset der. Etter dette blei dei offentlege bygningane flytta lengre inn på land til mindre utsette område.

## Bakgrunnsstoff
*Alofi - The Capital of Niue  ved niuetotal.com

## Kjelder

*Alofi - The Capital of Niue  ved niuetotal.com


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Alofi|Alofi]]» frå , og «[[:en:|Alofi]]» frå  den 20. april 2012.*
Antonio Farnese av Parma

**Antonio Farnese** () var den åttande og siste hertugen av Parma og Piacenza frå familien Farnese . Han gifta seg i 1727 med Enrichetta d'Este frå Modena med intensjonen om å skape ein arving. Ekteskapet var derimot barnlaust og etterfølgjaren vart Karl av Spania. Mor hans, Elisabeth Farnese, var niesa til Antonio.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Antonio Farnese, Duke of Parma|Antonio Farnese, Duke of Parma]]» frå ,  den 20. april 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*Acton, Harold: *The Bourbons of Naples*, Methuen & Co, London, 1956
*Solari, Giovanna: *The House of Farnese: A Portrait of a Great Family of the Renaissance*, Doubleday & Company, New York, 1968
Pacte de Famille

**Pacte de Famille** (Familiepakta, spansk *Pacto de Familia*) er ein av tre separate, men liknande alliansar mellom Bourbon-kongane i Frankrike og Spania.

Den første av desse avtalane vart laga 7. november 1733 av kong Filip V av Spania og kong Ludvig XV av Frankrike. Filip V var barnebarnet til Ludvig XIV og vart den første Bourbon-kongen i Spania i 1700, då dei spanske habsburgarane døydde ut. 

Ludvig XV var nevøen til Filip. Han hadde gifta seg med Maria Leszczyńska, dottera til konge Stanislaus I av Polen.  På grunn av denne ekteskapsalliansen vart Frankrike involvert i den polske arvefølgjekrigen i 1733.

Filip V skapte ein plan for å nytte denne krigen til å vinne attende tapte område i Italia for sønene sine. Han allierte Spania med Frankrike og på grunn av den nære slektskapen deira. Ludvig mislukkast å setje Stanislas inn att på den polske trona, men Bourbon-familien fekk Hertugdømet Lorraine (for Frankrike) og kongedøma Napoli og Sicilia (for Karl, den tredje sonen til kong Filip V av Spania) frå konflikten. 

Den andre familieavtalen vart laga den 25. oktober 1743, igjen av kong Filip V av Spania og kong Ludvig XV av Frankrike i Fontainebleau-avtalen. Denne pakta vart signert midt i den austerrikske arvefølgjekrigen, og dei fleste klausulane hadde å gjere med utføringa av krigen. Resultatet vart at spanjolane fekk utvida makta si i Italia då den fjerde sonen til Filip V, Filip, i 1748 vart hertug av Parma, Piacenza og Guastalla.

Den tredje familiepakta vart gjort 15. august 1761 av kong Karl III av Spania og Ludvig XV med Parisavtalen. 

Karl III var son til Filip V og syskenbarnet til Ludvig. På denne tida kjempa Frankrike i sjuårskrigen mot Storbritannia. Alliansen til Karl endra planen til føregjengaren, Ferdinand VI, som ønskte å halde Spania ut av krigen. Avtalen involverte Spania sine allierte Napoli og Toscana.

Då Spania vart involvert i krigen okkuperte Storbritannia Cuba og Filippinane. Karl III fekk attende desse områda med freden i Paris i 1763, men avstod Florida til britane. 

## Bakgrunnsstoff
* François Velde, The Pacte de Famille of 1761. In English, includes French-language text of the Pact.
Azerspace-1/Africasat-1a

**Azerspace-1/Africasat-1a** er den fyrste aserbajdsjanske satellitten i verdsrommet.

Han vart bygd av Orbital Sciences Corporation og skoten ut frå Guiana Space Centre i Fransk Guyana 7. februar 2013 med ein baneposisjon på 46° aust. 

Satellitten dekkjer Europa, Afrika og delar av Asia. Han blir styrt av det aserbajdsjanske selskapet Azercosmos og kan overføra fjernsyn, radio og internettrafikk.

Satellitten har ei forventa levetid på 15 år.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Azerspace-1/Africasat-1a|Azerspace-1/Africasat-1a]]» frå ,  den 2. september 2018.*
José Carrillo de Albornoz

**José Carrillo de Albornoz, 1. hertug av Montemar**  () var ein spansk adelsmann og militærleiar, som erobra Dei to Sicilia, Oran og Mazalquivir. Han var medlem av Carrillo-familien, ein spansk adelsfamile og var siciliansk statthaldar i 1734–1737.

Carillo tok sida til Filip av Anjou i den spanske arvefølgjekrigen og kjempa som *mariscal de campo* i slaget ved Villaviciosa (1710) i kavaleriet under greven av Aguilar.

Han deltok òg i det spanske felttoget på Sardinia og Sicilia under kvadrupelalliansekrigen mellom 1718 og 1720.

I 1731 leia han eit tokt som okkuperte hertugdømet Parma for den lovlege arvingen, Don Carlos, den framtidige kong Karl III av Spania.

I 1732 leia Blas de Lezo den spanske marinen, og De Albornoz leia den spanske armeen som erobra Oran og Mazalquivir frå tyrkarane (som hadde teke begge byane i 1708).

I 1733 kommanderte han den spanske armeen som kjempa og slo austerrikarane i Italia under den polske arvefølgjekrigen. Den største sigeren hans var slaget ved Bitonto den 25. mai 1734.

Han var den første siciliansk statthaldar etter den spanske gjenerobringa av øya frå 1734 til 1737 og krigsminister frå 1737 til 1741.

I 1741 vart han utpeikt som leiar for 50 000 mann i Italia under den austerrikske arvefølgjekrigen. Men mot slutten av 1742 vart han erstatta av greven av Gages for mangel på initiativ.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:José Carrillo de Albornoz, 1st Duke of Montemar|José Carrillo de Albornoz, 1st Duke of Montemar]]» frå ,  den 20. april 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*
*
*

## Bakgrunnsstoff
Kara

**Kara** kan vere:

## Geografi
* Elva Kara, ei elv i Russland
* Kara i Togo, ein by i Togo
* Kara i Uttar Pradesh, ein by i India
* Kara-Bogaz-Gol, ei bukt i Kaspihavet
* Regionen Kara, ein region i Togo

## Anna
* Armringen kaṛa, brukt av sikhar og punjabiarar
* Musikkgruppa Kara frå Sør-Korea
Ardennarhest

**Ardennarhest** eller **ardennar** er ein tung arbeidshestrase. Belgia og Frankrike vert rekna som heimland for ardennarhesten.

## Skildring
Ardennarhesten er ein stor, sterk og kompakt kaldblodshest som veg mellom 500 kg og eit tonn, men oftast omkring 700 kg. Rasestandarden kan variere ein del frå land til land. Mankehøgda ligg vanlegvis mellom 155 og 162 cm.

## Historie
Ardennarhesten har sitt opphav i Ardennene som ligg søraust i Belgia, nær grensa til Frankrike. Under Napoleonskrigane vart hesten nytta som artillerihest, og vann seg eit ry som sterk, hardfør og lettfora. Opp gjennom tidene gjekk det føre seg ein god del utavl. Mellom anna vart det kryssa inn arabarhest, engelsk fullblodshest, percheron og brabanthest.

## Førekomst
Ardennarhesten er ein av verdas mest talrike tunge kaldblodshestar og er utbreidd over store delar av verda. Fleire land har eigne stambøker og eigen rasestandard, mellom anna Belgia, Frankrike, Luxemburg og Sverige.

## Bruk
Ardennarhesten vert mellom anna nytta til arbeidshest i skogbruket, terapiriding og kjøtproduksjon.

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder

* ardennerhest i *Store Norske Leksikon*
**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:sv:Ardenner|Ardenner]]» frå ,  den 21. april 2012.*
Sammen

**«Sammen»** (bokmål for *Saman*) var eit av bidraga i Melodi Grand Prix 2012. Songen vart framført på norsk og engelsk av Yaseen og Julie Maria. 

## Kjelder
* nrk.no - MGP i Florø - melodi 4: Yaseen & Julie Maria
Annibale Carracci

**Annibale Carracci** () var ein italiensk målar og grafikar under barokken. Kunstkritikaren Giovanni Bellori hylla på 1600-talet Carracci som sjølve personifiseringa av barokken i Roma.

## Liv og gjerning

Carracci var fødd i Bologna. I byrjinga av 1580-talet starta syskenbarnet hans, Ludovico Carracci, eit målarakademi i Bologna saman med Agostino Carracci, storebroren til Annibale.
Dei tidlege verka til Carracci-brørne er vanskelege å skilje, så som freskane i Palazzo Fava i Bologna (ca 1583-84). Brørne arbeidde i lag i Bologna fram til 1595, då Annibale, som var mest kjend, vart kalla til Roma av kardinalen Odoardo Farnese for å dekorere galleriet i Palazzo Farnese i Roma.

### Freskane i Palazzo Farnese
I Palazzo Farnese starta Carracci med å dekorere eit mindre rom som vart kalla Camerino. Tida 1595-97 måla han historier om Herkules, som passa vel då rommet også hyste ein gresk-romersk skulptur av Herkules. Seinare i 1597 leia han ei gruppe målarar som måla freskar i taket i den store salongen over temaet *The Loves of the Gods*. Freskane er detaljerte og spelar saman med illusjonistiske element, det heile innramma i ein stram renessansedekor. Dei er inspirert av mellom andre Michelangelos sixtinske kapell og freskane i Villa Farnesina. Dette verket inspirerte den seinare straumen av illusjonisme i barokken; til dømes hos Pietro da Cortona, Giovanni Lanfranco og seinare Andrea Pozzo og Giovanni Gaulli.

Gjennom 1800- og 1900-talet vart takfreskane i Farnese-palasset rekna mellom dei mest autoritative meisterverka innan freskomåling. Freskane hadde status både som lærebok over heltefigurar og som ein modell i måleteknikk. Carracci laga hundrevis av forarbeid før han måla 
taket.

Frå 1606 var han overmanna av tungsinn og slutta nesten fullstendig med måling. Han døydde i Roma vart gravlagd i Pantheon, nær Rafael.

## Stil og motiv
Carraccis stil ber noko preg av naturalisme, men framfor alt av klassisisme. Han observerte mennesket sin anatomi, og la til visse idealiserande drag. Presisjonen i gestikuleringane påverka Nicolas Poussin, og gjennom han heile formspråket med gestikulering innan målekunsten.

Carracci var ein av de første italienske målarane som let landskapet spele ei viktigare rolle enn personane i biletet, slik som i meisterverket *Flukta frå Egypt*. Domenichino og Claude Lorrain var mellom elevane hans som vidareførte dette. 

## Utvalde verk
* *Slaktarbutikken*, 1580-talet
* *Kristi dåp*, 1584
* *Marias himmelfart*, 1590
* *Venus og Adonis*, 1595
* Freskane i Palazzo Farnese, 1595-1605
* *Marias himmelfart* i 'Santa Maria del Popolo' i Roma, 1601
* *Herre, kvar går du?* (*Domine quo vadis?*), 1602
* *Flukten til Egypt*, 1603

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Annibale Carracci|Annibale Carracci]]» frå , den 21. april 2012.* 
 

## Bakgrunnsstoff
It Seemed Like A Good Idea At The Time

**«It Seemed Like A Good Idea At The Time»** var eit av bidraga i Melodi Grand Prix 2012, framført på engelsk av The Canoes.

## Melodi Grand Prix 2012
Songen starta som nummer  i den tredje delfinalen, etter «Euphoria» av Silya Nymoen og før «Sailors» av Lise Karlsnes. Bidraget gjekk ikkje vidare til finalen.

Då dei skulle framføre songen forsvann lyden og dei fekk framføre han på nytt.

## Kjelder
* nrk.no - MGP i Florø - melodi 7: The Canoes
* Nynorsk Wikipedia - Noreg i Eurovision Song Contest 2012
* kjendis.no - The Canoes fikk MGP-showet sitt ødelagt
Jan Gossaert

**Jan Gossaert**, ofte kalla **Mabuse** etter fødestaden Maubeuge, () var ein flamsk kunstmålar.

### Liv og gjerning
Lite er kjent om Gossaerts tidlege liv og utdanning. I dei eldste arbeida hans ser ein drag av tradisjonen etter Jan van Eyck og Hugo van der Goes. Han vart registrert som meister i målarlauget i Antwerpen i 1503, og arbeidde der i fem år.

År 1508 gjekk han i teneste hos Filip av Burgund og fylgde oppdragsgjevaren til Italia. Etter opphaldet der, reiste Filip i 1509 tilbake til Nederlanda og slo seg ned på borgslottet sitt i Zeeland. Tida 1509-17 arbeidde Gossaert i Middelburg med ulike oppdrag for Filip. Saman med Jacopo de Barberi planla han utvidinga av slottet og interiøret i dette. Han tok då i bruk arkitektoniske stildrag og positurar vanleg i italiensk kunst. Desse elementa brukte han saman med tradisjonelle flamske figurar. Dei einaste signerte verka frå denne perioden er *Neptun og Amfitrite* frå 1516 og *Madonna* frå året etter.

I 1517 vart Filip av Burgund biskop i Utrecht. Gossaert flytta med og stod for utsmykkinga av kontora til Filip på slottet Duurstede. Han måla i 1523 biletet *Narren* til den dansk-norske kongen, Kristian II. Då Filip døydde i 1524, forma Gossaert gravminnet hans.

Gossaert var ein framifrå portrettmålar. Han måla bilete av dronning Leonore og eit lite portrett av keisar Karl V. Elles måla han fleire fyrsteborn og personar i maktposisjonar.

Etter 1524 gjekk Gossaert i teneste hos markgreven av Veeren, ein bror av Filip av Burgund. I sine seinare leveåra sette alkoholisme stort preg på han.

Han døydde i Middelburg i 1532.

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Tysk|Tysk]]» frå ,  den 21. april 2012.*  

* *Aschehougs kunsthistorie. Bind 4 Kunstleksikon*
Musica reservata

**Musica reservata** (av latin *reservare*; «reservert» i tydinga «eksklusiv»; òg *musica secreta*) er eit uformelt omgrep som blir nytta om ein a cappellastil og oppføringspraksis frå den andre halvdelen av 1500- og tidleg 1600-tal som er særmerkt av raffinement, eksklusivitet og eit intenst emosjonelt uttrykk. Stilen blei dyrka av kjennarar og musikkelskarar, hovudsakleg i Italia og Sør-Tyskland.

Omgrepet er henta ut frå spreidde kjelder med formuleringar som *«musicam illam, quam vulgo reservatam iactitant»* eller *«ut fiat, quam vocant musicam reservatam»* og det finst ingen eintydig definisjon, men stilen innbar: 

* bruk av kromatiske progresjonar og stemmeføring, trekk som kom på moten i 1550-åra og som blei brukt både i madrigalar og motettar.
* ein særeigen oppføringspraksis, kanskje karakterisert av ornamenikk og andre emotive verkemiddel.
* bruk av tonemåleri, dvs. spesifikke musikalske figurar som var kjende for tilhøyrarane og som blei brukt for å illustrere einskilde ord i teksten.
* at musikken var skriven for oppføring av små grupper musikkjennarar for ein liten, eksklusiv krets av i all hovudsak adelege og rike borgarar.

Mange tekstar var skrivne av oppdragsgjevar eller komponist, men dei fleste stammar frå populære diktarar som Boccaccio, Bembo og Michelangelo. Tematikken var variert og kunne vere geistleg, verdsleg, frivol, komisk eller pastoral. 

Det er vanskeleg å plassere enkeltverk i kategorien *Musica reservata*, då det meir er snakk om tilhøva verka blei til og oppført under og miljøet det skjedde i enn om ei stilretning eller ein skole. *Musica reservata* blei like fullt stildannande og bidrog i stor grad til utviklinga av musikken i renessanse og tidleg barokk.
 
Viktige komponistar er Nicola Vicentino, Jakob Arcadelt, Adriano Banchieri og Philipp de Monte, men den fremste er  Orlando di Lasso. Dei kromatiske madrigalane og motettane til den noko seinare Carlo Gesualdo syner trekk som peikar attende  til *musica reservata*.

## Litteratur
* Gustave Reese, *Music in the Renaissance*.  New York, W.W. Norton & Co., 1954.  ISBN 0-393-09530-4
* Artikkelen «Musica reservata» i *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*, red. Stanley Sadie.  20 vol.  London, Macmillan Publishers Ltd., 1980.  ISBN 1-56159-174-2
* Harold Gleason og Warren Becker, *Music in the Middle Ages and Renaissance* (Music Literature Outlines Series I).  Bloomington, Indiana.  Frangipani Press, 1986.  ISBN 0-89917-034-X

## Sjå også
*Den romerske skulen
*Den venetianske skulen
*Florentiner Camerata
Kahurangi Point

**Kahurangi Point** er eit nes i West Coast på Sørøya på New Zealand, og som stikk ut i Tasmanhavet. Det ligg i Kahurangi National Park mellom Karamea og Farewell Spit.

Kahurangi Point vert tradisjonelt sett på som det nordlegaste punktet i regionen West Coast, sjølv om neset for dei fleste føremål vert rekna som ein del av regionane Tasman/Nelson.

## Referansar


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kahurangi Point|Kahurangi Point]]» frå ,  den 21. april 2012.*
Hendrick ter Brugghen

**Hendrick Jansz ter Brugghen** eller **Terbrugghen** () var ein nederlandsk målar. Han var ein av dei leiande medlemene av Utrecht-skulen. Brugghen måla i hovudsak religiøse bilete og sjangermåleri.

### Liv og gjerning
 

Lite er kjent om hans tidlege liv. Kanskje var han fødd i Haag, men familien hans synest å ha flytta til det sterkt katolske Utrecht tidleg i 1590-åra. Her begynte han i målarlære hos Abraham Bloemaert då han var tretten år gammal. Av Bloemaert, ein historiemålar knytt til manierismen, lærte han det grunnleggjande i målarkunsten.

År 1604 reiste Brugghen til Italia. I Roma vart han særleg inspirert av Caravaggio og hans chiaroscuro. Annibale Carracci, Domenichino og Guido Reni var andre italienske målarar som han lærde av.

Han var tilbake i Utrecht i 1614 og saman med Gerard van Honthorst var han ein leiande utøvar i ein stil påverka av Caravaggio. Måleria hans har ein dramatisk bruk av lys og skugge. Brugghen fann favorittmotiva sine på kroa; øldrikkarar og musikarar i halvfigur. Men han laga også religiøse bilete i stort format og gruppeportrett, såvel som bilete med kjensleladde emne. Brugghen måla også gatescener, etter inspirasjon frå Quinten Massijs og Marinus van Reymerswaele.

Sjølv om Hendrick ter Brugghen døydde ung, fekk arbeida hans stor innverknad på andre målarar. Måten han handsama religiøse emne på, finst att i arbeid av Rembrandt. Stilelement hos Brugghen kan ein også spore i måleri av Frans Hals, Johannes Vermeer og Carel Fabritius. Peter Paul Rubens omtala Brugghen sine arbeid som «betre enn alle dei andre av Utrecht-målarar». *Fløytespelaren* og *Matteus får kallet*, begge frå 1621, er mellom dei mest kjende bileta til Hendrick ter Brugghen.

Han døydde i Utrecht i 1629.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hendrick ter Brugghen|Hendrick ter Brugghen]]» frå ,  den 21. april 2012.*  
 
**Aschehougs kunsthistorie. Bind 4 Kunstleksikon*

## Bakgrunnsstoff
Tor Jacobsen

**Tor Jacobsen** () er ein norsk forfattar og journalist, lenge tilsett i Rana Blad, der han starta som lærling (1948), og dessutan journalist i NRK der han bygde opp *Helgelands-radioen*.

Jacobsen starta i 1990 eige forlag, Arctic Books, der han har gjeve ut fleire bøker om «Hotell-Per»
sentrert rundt oppvekststaden Toraneset og Båsmoen gruver i Mo i Rana. Han har vore med i styret i Norsk faglitterær forfatter- og oversetterforening, og byrja skrive for Rana Blad att i 2008.

## Utgjevingar
* *Karl Johan av Svartisen*, biografi om Karl Johan Westermark, Svartiskongen (Gyldendal, 1978) og fjernsynsprogram.
* *Ishavskvinne* om overvintraren Helfrid Nøis (1979)
* *Gull-Tom*, om kombinertløparen Tom Sandberg (1984)
* *Crux kaller London* (1985)
* *Slaveanlegget*, om krigsfangane si bygging av Nordlandsbanen (1987)
* *Smeltedigelen, historien om jernverksbyen*, om Mo i Rana (1989)
* *Kald krig i nord* (1990)
* *Hotell-Per*, om born og oppvekst på 1930- og 1940-talet (1992)
* *Ke de Skaft? Om ranværingsdialekten* (1993)
* *Hotell-Per og vennene hans* (1994)
* *Ke løyle! Ranværingshistorier* (1995)
* *Hotell-Per og Krigen* (1999)
* *Fremad marsj! *, Med Mo Hornmusikk gjennom 100 år, 1897-1997 (2000)
* *Fra sneppert til skalpell* (2001)
* *5. april 1943*, (2002)
* *For fulle seil i 150 år*, Meyers historie (2004)
* *Gammel-Per og Båsmogjengen* (2006)
* *«Det må ikke stoppe opp»*, historia om Meyership (2006)
* *Streiftog i historien om Mo i Rana*, (2009)
**Hvem var skyldig? : sabotasjen på Bardufoss 1950*, (2018)

## Prisar og utmerkingar
* Nordland fylkes kulturpris (1993)
* Rana kommunes kulturpris (1993)
*Kongens fortenestemedalje (2017)

## Kjelder
; Referansar

----

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tor Jacobsen|Tor Jacobsen]]» frå , den 21. april 2012.*
Giovanni Antonio Pandolfi Mealli

**Giovanni Antonio Pandolfi Mealli** (fødd rundt 1620; død rundt 1669) var ein italiensk komponist og fiolinist.

Den einaste opplysinga som finst om Mealli er ei oppføring i regnskapene til det habsburske hoffet i Innsbruck som fortel at han hadde ei årsløn på 200 gulden. 

Av Mealli sin musikk er det berre bevart to samlingar kvar med seks sonatar for fiolin og generalbass. Opus 3 er dedisert fyrstinne Anna di Medici og opus 6 erkehertug Siegmund Franz. Dei einskilde sonatane ber namn etter musikarar ved hoffet, som til dømes *La Viviana* (Antonio Maria Viviani), *La Castelle* (Antonio Castello), *La Cesta* (Antonio Cesti).

Sonatane til Mealli er eit tidleg døme på ei stilretning som blir kalla stylus phantasticus.

## Bakgrunnsstoff
* Notar: Sonater op. 3 og op. 4 på websida til ''Musikland Tirol''
*
Tore Skoglund

**Tore Skoglund** () var ein norsk forfattar, journalist og komikar. Han arbeidde ei tid i jordbruk, fiskeri og anlegg, før han vart journalist i **, og deretter i *[[Avisa Nordlys|Nordlys]]* og A-pressa i Oslo. Han arbeidde for NRK i ei årrekkje, først i samarbeid med Arthur Arntzen, deretter med programma *[[Du skal høre mye]]...* frå restaurant &laquo;Rorbua&raquo; i Tromsø, laurdagsserien *[[Helan og Helan]]* med Knut Borge, og dessutan *Dansegalla* frå ulike dansehallar, og radioserien *Før ørene faller av* med Leif Erik Forberg på P2.

## Utgjevingar
* *Myke poter og kvasse klør : Pussycats*, 1987
* *Du skal flire mye før kjeften revner*, med Svein Nymo, 1988
* *Flir mer!*, 1989
* *Tre herrer - Helt bortreist*, med Knut Smistad og Arnulf Eilertsen, 1990
* *Draugen*, med Sonja Westrheim og Hans Kristian Eriksen, 1992
* *På kanten*, med Alf Tande Petersen., 1992
* *Kjære skrythals*, med Knut Borge, 1994
* *Kjære landsmenn*, med Knut Borge, 1995
* *Humør-mixtur*, 1996
* *Hilmars verden*, 1999
* *Skoglunds favoritter*, 2000
* *Uhørt, Tore Skoglund intervjuer Tore Skoglund*, 2003
* *Alt for Norge - og vel så det*, med Knut Borge, 2005

## Utmerkingar
* Æresviking av Bjarkøy

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tore Skoglund|Tore Skoglund]]» frå , den 25. april 2012.* 

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Tore Skoglund 
*
N/A

**N/A** er ei engelsk forkorting og tydar «not applicable» (*ikkje aktuelt*) eller «not available» (*ikkje tilgjengeleg* eller *finst ikkje*, i tydinga «ingen informasjon»). Forkortinga vert ofte nytta i skjema og tabellar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:N/A|N/A]]» frå ,  den 22. april 2012.*  
 
* korrekturavdelingen.no - Forkortelser
Sotalbatross

**Sotalbatross**, *Phoebetria fusca*, er ein stor sjøfugl i albatrossfamilien. Arten hekkar på sub-antarktiske øyar i Sør-Atlanteren og Indiahavet, og har elles utbreiing til havs i Sørishavet frå Sør-Amerika til Australia. Saman med gråalbatross utgjer han den biologiske slekta *[[Phoebetria]]*.
__NOTOC__
## Skildring
Dette er ein mellomstor albatross med kroppslengd på 85 cm, og vengespenn på to meter. Vaksne har kroppsmasse som varierer frå 2,1 til 3,4 kg. Han er sotbrun med mørkare sjatteringar på sidene av hovudet. Han har ein kvit, tynn halvmåneforma ring over og bak auget. Nebbet er svart med ei gul linje langs underkjeven, nebblengda er 112 mm. Ungfuglane liknar på vaksne. Vaksne sotalbatrossar skil seg frå vaksne gråalbatross ved at sotalbatross har mørkare fjørdrakt. 

Dietten består av blekksprut, krepsdyr, blekksprut, fisk og åtsel.

Sotalbatrossen er ein kolonirugar, men ikkje i same grad som andre albatrossartar. Koloniane består vanlegvis av 50-60 par. Dei byggjer reira på fjellhyller og i bratte skrenter. Dei gjer freistnad på hekking annakvart år.

Denne albatrossen hekkar på øyar i det sørlege Atlanterhavet, først og fremst Gough Island og Tristan da Cunha, dessutan i Indiahavet, bl.a. på Prince Edwardøyane og Crozetøyane. Dei beitar til havs nord til ca. 30° S.

## Kjelder

* *Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Sooty Albatross|Sooty Albatross]]» frå , den 22. april 2012*
 
### Referansar

## Bakgrunnsstoff

* Videoar, bilete og lydopptak av sotalbatross hos Internet Bird Collection
Gunvor Stornes

**Gunvor Stornes** () var ein norsk forfattar og lyrikar representert i ei rekkje antologiar. Stornes stifta Helgeland litteraturlag, og var ein av initiativtakarane til Nordnorsk Forfatterlag i 1972. Stornes var og så medlem i Den norske Forfatterforening.

Ho fekk Blixprisen i 1991.

## Utgjevingar
**Bryte demningar*, dikt, Rune forlag, Trondheim 1975 (nynorsk)
**Kari Svingen*, barnebok, Rune forlag, Trondheim 1975 (nynorsk)
**I ljos og skugge*, dikt, Rune forlag, Trondheim 1976 (nynorsk)
**Kari får ei venninne*, barnebok, Rune forlag, Trondheim 1976 (nynorsk)
**Kari, stor jente*, barnebok, Rune forlag, Trondheim 1977 (nynorsk)
**Tre pjuskete bekkeblomar*, dikt, Rune forlag, Trondheim 1977 (nynorsk)
**Er du lukkeleg, Martin?*, barnebok, Rune forlag, Trondheim 1979 (nynorsk)
**Samer og nybyggere på Helgeland*, sakprosa, Rune forlag, Trondheim 1979 (bokmål)
**Kopplammet og andre barnesoger*, barnebok, Rune forlag, Trondheim 1980 (nynorsk)
**Kari og minne-eska*, barnebok, Rune forlag, Trondheim 1982 (nynorsk)
**Anne og Laila på fisketur*, barnebok, ill. av Aashild Havåg, Norsk Barneblads forlag, Larvik 1983 (nynorsk)
**Tre tråder i veven : tre stemmer fra nord*, dikt, saman med Olga Johnsen og Sussi H. Gabrielsen, 2010 (nynorsk og bokmål). Utgitt på Sussi Gabrielsens forlag.

## Utmerkingar

*Blixprisen, 1991
*Statens stipend for eldre fortente kunstnarar, 2004

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gunvor Stornes|Gunvor Stornes]]» frå ,  den 25. april 2012.*  


## Bakgrunnsstoff
* Bøker av Gunvor Stornes digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket
* Utgjevingar av Gunvor Stornes i Biblioteksøk
Jean Siméon Chardin

**Jean Siméon Chardin** () var ein fransk målar. 
Han høyrde til rokokko-tida i fransk kunsthistorie, men  braut med den samtidige stilen til fordel for ein meir realistisk retning.

Han dyrka det enkle både i interiørbilete og stilleben. Bileta hans er for det meste sjangerscener frå fransk kvardagsliv på 1700-talet, framstilt i ein livaktig og røyndomsnær stil som inspirerte seinare franske kunstmålarar som Gustave Courbet og Édouard Manet.

## Liv og gjerning

Chardin var fødd i Paris og budde i byen livet ut. Faren var møbelsnikkar og høyrde såleis til den lågare borgarskapen. Chardin gjekk i lære hos historiemålaren Pierre-Jacques Cazes. Denne brukte kopiering av gamle koparstikk som undervisningsmetode. Etter ein tid fekk Chardin litt hjelp til å blande fargar av ein annan målar. Stort sett lærde han seg målekunsten utan hjelp av anna enn det han kunne sjå på museum og andre stader. Som sjølvlærd var han lite oppteken av tilhøva kring kunsthistoria, som kunstakademia la slik vekt på.

Chardin vart oppmoda om å syne nokre av stillebena sine på ei utstilling der andre unge målarar deltok. Bileta vakte merksemd og han fekk tilbod om å stille dei ut på «Grand Salon», hovudforumet i Paris for etablert kunst. Trass i at motiva var borgarlege og enkle, noko som braut med det rådande kunstsynet, vart han i 1728 medlem av det franske akademiet. Mange av arbeida til Chardin er pastellar, ei kunstform der han var svært dyktig.

Chardin stilte ut regelmessig og fekk ofte omtale i pressa. Tidleg fekk han suksess og vart vide kjend i fødebyen og i heimlandet, kanskje takka vere den omfattande distribusjonen av verka hans i form av trykk og etsingar. Bileta vart kopiert og trykt i store opplag, som også vart populære hos småborgarskapen.

## Galleri

Jean Siméon Chardin - Sealing the Letter - WGA04745.jpg|Forsegling av brever (1733)
Still Life with Kitchen Utensils and Vegetables (Jean Siméon Chardin) - Nationalmuseum - 100530.tif|Stilleben med kjøkenutstyr og grønsaker (1734)
Chardin - Les Osselets.jpg|Kastespel (ca. 1734)
Jean Siméon Chardin - Girl with Racket and Shuttlecock - WGA04765.jpg|Jente med badmintonutstyr (1737)
Jean Siméon Chardin - Draughtsman - WGA04754.jpg|Teknisk teiknar (1737)
The Scullery Maid A34443.jpg|Tenestejenta (ca. 1738)


## Kjelder

*
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jean Siméon Chardin|Jean Siméon Chardin]]» frå ,  den 22. april 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff