open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mireșu Mare i Maramureș

**Mireșu Mare** (ungarsk *Nagynyíres*) er ein kommune i Maramureș fylke i Romania. Mireșu Mare inngår i storbyområdet til fylkeshovudstaden Baia Mare.

## Busetnader

Mireșu Mare er ein *[[comună]]* (landkommune) med desse busetnadane:

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:ro:Comuna Mireșu Mare, Maramureș|Comuna Mireșu Mare, Maramureș]]» frå ,  den 28. oktober 2023.*  

### Referansar
Moisei

**Moisei** (ungarsk *Majszin*, tysk *Mosesdorf*) er ein by i Maramureș fylke i Romania.

## Busetnader

Moisei er ein *[[comună]]* (landkommune) med den eine busetnaden:

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:ro:Comuna Moisei, Maramureș|Comuna Moisei, Maramureș]]» frå ,  den 28. oktober 2023.*  

### Referansar
Lou Yun

**Lou Yun** () er ein kinesisk tidlegare turnar frå Hangzhou, som i 1995 utvandra til USA og har arbeidd som forretningsmann. Han vart olympisk meister i hopp både ved Sommar-OL 1984 og Sommar-OL 1988, verdsmeister i skranke og i lagtevlinga i 1983, samt i frittståande og hopp i 1987. 

Lou deltok i Turn-VM 1983 i Budapest der han vann gullmedaljar i skranke-øvinga og i lagtevlinga, samt bronse i mangekampen. Året etter tok han gullmedaljen i hopp ved Sommar-OL 1984 i Los Angeles, framfor fire utøvarar som delte andreplassen. Elles i leikane fekk Lou sølv i frittståande og i lagtevlinga. Frå Turn-VM 1985 i Montreal reiste han med to sølvmedaljar, den eine oppnådd i spesialøvinga hopp og den andre i lagtevlinga. Under verdsmeisterskapen 1987 i Rotterdam sikra han seg to gullmedaljar. Han var då bestemann i frittståande og hopp, og for tredje gong i rad vann han ein sølvmedalje med Kina sitt mannskap i lagkamp. I dei olympiske sommarleikane i Seoul forsvarte han meistertittelen i hopp-øvinga, og han kom bronseplass i frittståande.

Element i øvingane frittståande og hopp er kalla opp etter Lou Yun. Han slutta som aktiv i 1990.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lou Yun|Lou Yun]]» frå ,  den 28. oktober 2023.* 
*
Sigrid Bjørnhaug Hammer

**Sigrid Bjørnhaug Hammer** () er ein norsk politikar for Sosialistisk Venstreparti frå Tromsø. Etter valet i 2023 vart ho valt til varaordførar i Tromsø kommune.

## Karriere
Hammer gjekk på Norges Toppidrettsgymnas i Tromsø, og har ein bachelor i Samfunnsplanlegging og kulturforståelse ved Noregs arktiske universitet. 

I 2019 vart ho valt inn i kommunestyret i Tromsø for SV, og sat i miljø-, klima- og samferdselsutvalet kommunen.

Ved stortingsvalet 2021 vart Hammer den fjerde vararepresentanten til SV for Troms valdistrikt.

## Kjelder

## Bakgrunnnstoff
*
*Sigrid Bjørnhaug Hammer i Tromsø SV
Orșova

**Orșova** (ungarsk *Orsova*, tysk *Orschowa*, serbisk Оршава, romanisert *Oršava*) er ein by i Mehedinți fylke i Romania.

## Busetnader

Orșova er ein *[[municipiu]]* (større bykommune) med den eine busetnaden:

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:ro:Orșova|Orșova]]» frå ,  den 28. oktober 2023.*  

### Referansar
Șimian

**Șimian** er namnet på fleire stader i Romania:
* Șimian i Bihor, landkommune (*comună*) i Bihor fylke
* Șimian i Mehedinți, landkommune (*comună*) i Mehedinți fylke
Helge Kjøll jr.

**Helge Kjøll jr.** () er ein norsk politikar for Kristeleg Folkeparti. Han blei ordførar i Aukra kommune etter valet i 2023.

Frå 1989 til 1993 var han 4. vararepresentant for Møre og Romsdal.

## Kjelder
Li Xiaopeng

**Li Xiaopeng** () er ein kinesisk tidlegare turnar frå Changsha. Han vann 1997-2003 til saman åtte gullmedaljar i verdsmeisterskap og 2000-08 fire olympiske gullmedaljar.

16 år gammal var Li med i Kinas mannskap som sigra i lagtevlinga ved Turn-VM 1997 i Lausanne, individuelt sikra han seg sølv i skranke og bronse i frittståande. I Turn-VM 1999 i Tianjin vann han gull i hopp-øvinga, og han var med å forsvare Kinas gullmedalje i lagkampen. Under dei olympiske leikane 2000 i Sydney vann han gull i skranke og i lagtevlinga. I så vel verdsmeisterskapen 2002 i Debrecen som i Turn-VM 2003 i Anaheim vann Li både hopp og skranke, i Anaheim fekk han i tillegg gull med Kina i lagtevlinga.

Under Sommar-OL 2004 i Athen var Li hemma av ein skade, lukkast trass i det knipe bronsemedaljen i spesialøvinga skranke. Året etter vann han sølv i skranke då Turn-VM 2005 vart avvikla i Melbourne. Under dei olympiske sommarleikane i Beijing forsvarte Li fyrsteplassen i skranke frå forrige OL, og Kinas mannskap topplassen i lagtevlinga. Etter leikane la han opp.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Li Xiaopeng (gymnast)|Li Xiaopeng (gymnast)]]» frå ,  den 29. oktober 2023.*  
*
Jonas Kielland

**Jonas Schanche Kielland** () var ein handelsmann frå Stavanger, stortingsmann i 1839. Han var son til Gabriel Schanche Kielland.

Jonas Kielland tok norsk juridisk eksamen og var amtsfullmektig i Kristiansand. Då far hans døydde i 1821, tok han over som sjef for handelshuset Jacob Kielland og Søn. Frå 1820 og seinare var han visekonsul for Danmark. Storbritannia og Russland, sidan også konsularagent for Oldenburg og Hannover.

Kielland var på 1839-stortinget andre representant frå Stavanger by. På Stortinget var han med i Protokollkomiteen og Komiteen om stempla papir.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914.
Jonas Schanche Kielland

**Jonas Schanche Kielland** () var ein jurist frå Stavanger, ordførar 1908–1909 i heimbyen og stortingsmann 1910–1912 for partiet Høgre. Han var son til Jacob Kielland og syskenbarn til Alexander Kielland. 

## Karriere
Jonas Kielland vart cand.jur. i 1886 og arbeidde dei neste to åra som sorenskrivarfullmektig i Karmsund og Hesbø. Frå 1889 til 1910 overrettssakførar i Stavanger. Han var medlem i bystyret frå 1902, ordførar 1908–1909. Hausten 1909 vart han vald inn på Stortinget frå einmannnskrinsen Holmen i Stavanger. På Stortinget var han sekretær i Militærkomitéen.

Åra frå 1911 til 1917 var Kielland borgarmeister i Stavanger. Deretter var han kriminaldommar (dommar i strafferettssaker) ved nyoppretta Stavanger kriminaldommarembete. I 1920 fekk han stillinga som byfut i Stavanger.

Kielland hadde ei rekke verv i næringslivet i Stavanger og amtet. Han var den siste av Kielland-slekta som budde på Ledaal, gravlagd der.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914.
Sprockhövel

**Sprockhövel** er ein by og ein kommune i Ruhr-området vest i forbundslandet Nordrhein-Westfalen i Tyskland, drygt 15 kilometer nordaust for Bielefeld. Kommunen omfattar 47,9 km² og nær 20&nbsp;000 ibuarar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Sprockhövel|Sprockhövel]]» frå ,  den 29. oktober 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Cristești

**Cristești** kan vere:
* Cristești i Botoșani, landkommune (*comună*) i Botoșani fylke i Romania
* Cristești i Holboca, busetnad i landkommunen (*comună*) Holboca i Iași fylke i Romania
* Cristești i Iași, landkommune (*comună*) i Iași fylke i Romania
* Cristești i Mureș, landkommune (*comună*) i Mureș fylke i Romania
* Cristești i Nisporeni, landkommune i distriktet Nisporeni i Moldova
Sighișoara

**Sighișoara** (ungarsk *Segesvár*, tysk *Schäßburg*, transilvansk saksisk *Schäsbrich* eller *Šesburχ*, latin *Saxoburgum* eller *Castrum Sex*) er ein by i Mureș fylke i Romania. 

## Busetnader

Sighișoara er ein *[[municipiu]]* (større bykommune) med desse busetnadane:

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:ro:Sighișoara|Sighișoara]]» frå , den 29. oktober 2023.*  

### Referansar
Costco

**Costco Wholesale Corporation** (ofte berre **Costco**) er eit amerikansk multinasjonalt selskap som driv ei kjede av store butikkar med medlemskap (varehusklubb). I 2023 var Costco den tredje største detaljhandelforhandlaren i verda, og i 2016 var selskapet den største forhandlaren i verda av storfekjøtt, økologisk mat, grillkylling og vin. Costco er rangert som nummer 11 på Fortune 500-rankinga over dei største amerikanske selskapa etter total omsetning.

Costco sitt verdsomspennande hovudkontor ligg i Issaquah, Washington, ein forstad aust for Seattle, sjølv om varemerket Kirkland Signature ber namnet på det tidlegare hovudkontoret til selskapet i Kirkland. Selskapet opna sitt første varehus (*warehouse*: nemninga til kjeda på utsalsstadene) i Seattle i 1983. Likevel, gjennom fusjonar går historia til Costco tilbake til 1976, då den tidlegare konkurrenten Price Club vart grunnlagd i San Diego i California. Per september 2023 har Costco 861 varehus over heile verda: 591 i USA, 107 i Canada, 40 i Mexico, 33 i Japan, 29 i Storbritannia, 18 i Sør-Korea, 15 i Australia, 14 i Taiwan, fem i Kina, fire i Spania og to i Frankrike, i tillegg til eitt på Island, eitt i New Zealand og eitt i Sverige.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Costco|Costco]]» frå ,  den 29. oktober 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Marcel Ciolacu

**Ion-Marcel Ciolacu** () er ein rumensk politikar som frå 15. juni 2023 har vore Romanias statsminister. Han er også leiar for det rumenske sosialdemokratiske partiet (PSD).

## Karriere
Den rikspolitiske karrieren til Ciolacu starta då han i 2018 blei utnemnd til visestatsminister i regjeringa til Mihai Tudose. Det vert sagt at han skal ha blitt handplukka for å rapportere omkring Tudose til den dåverande parlamentspresidenten Liviu Dragnea som sjølv var avskoren frå statsministerposten på grunn av ei korrupsjonssak, men Ciolacu braut sambandet til Dragnea og allierte seg med Tudose. Då Tudose trekte seg i januar 2018 blei Ciolacu sett på sidelinja. Han fekk større innverknad etter at Dragnea i 2019 blei dømd til 3 år og 6 månaders fengsel for maktmisbruk. Ettersom sosialdemokratane hadde fleirtal i begge kammera i parlamentet blei Ciolacu vald til parlamentspresident med 172 mot 120 røyster. Han etterfølgde den fengsla Liviu Dragnea.

Den nyvalde leiaren for PSD, Viorica Dăncilă, leid eit klårt nederlag ved presidentvalet i november 2019, og Ciolacu overtok som fungerande leiar av partiet. På partikongressen 22. august 2020 blei han vald til partileiar med klår margin – 1310 røyster for og 91 for motkandidaten. Ciolacu leia partiet til siger i parlamentsvalet, men han fekk ikkje fleirtal for å danne regjering. Etter den politiske krisa i 2021 måtte regjeringa til Florin Cîțu gå av. Partiet hans, Det nasjonalliberale partiet (PNL) som var ein del av regjeringskoalisjonen, inngjekk no samarbeid med det sosialdemokratiske partiet til Ciocalu og danna ny regjering med Nicolae Ciucă frå PNL som regjeringssjef.

Då Ciucă gjekk av overtok Ciocalu som regjeringssjef frå 15. juni 2023.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Marcel Ciolacu|Marcel Ciolacu]]» frå ,  den 29. oktober 2023.*
Magic

**Magic** er det engelske ordet for «magi» og kan visa til:

*Albumet Magic av Bruce Springsteen, som inneheld songen «Magic»

* Songen Magic av The Cars, song frå albumet *[[Heartbeat City]]* frå 1984
* Songen Magic av Olivia Newton-John, song frå soundtracket *[[Xanadu av Olivia Newton-John og Electric Light Orchestra|Xanadu]]* frå 1980
* Songen Magic av Kylie Minogue, song frå albumet *[[Disco av Kylie Minogue|Disco]]* frå 2020
Ludovic Orban

**Ludovic Orban** () er ein rumensk ingeniør og politikar for Partidul Național Liberal. Han blei vald til statsminister av Romania 4. november 2019 av det rumenske parlamentet. 5. februar 2020 tapte han eit mistillitsvotum i parlamentet og måtte gå av som regjeringssjef.

## Liv og karriere
Faren til Orban var ungarsk og mora hans rumensk. Han er gift og har ein son, og talar flytande fransk og engelsk. Broren hans, Leonard Orban, var europakommissær i Barroso-kommisjonen. Orban er ikkje i slekt med den ungarske statsministeren Viktor Orbán.

Valet i 2019 var eit resultat av eit mistillitsvotum mot Viorica Dăncilă. Orban blei vald med 240 røyster og regjeringa til Viorica Dăncilă blei dimed avsett. Fleire av parlamentsmedlemmane avstod frå å røyste slik at regjeringa til Orban i realiteten blei ei mindretalsregjering. Han blei den 16. statsministeren i Romania sidan 1989, og den tolvte dei siste fem åra før oppnemninga si.

Det rumenske parlamentet behandla 5. februar 2020 eit forslag til valreform og Orban sette stillinga si inn på avrøystinga. Han tapte avrøystinga då 261 av 465 røysta mot forslaget hans. Det var venta eit nyval sommaren 2020.

I november 2021 blei Orban ekskludert frå PNL.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ludovic Orban|Ludovic Orban]]» frå ,  den 30. oktober 2023.*
Verdsmeisterskapen i orientering 2023

**Verdsmeisterskapen i orientering 2023**, den 39. i sitt slag, vart avvikla i Flims og Laax i Sveits dagane frå 11. til 16. juli. På programmet stod fire individuelle tevlingar og to stafettar, ein kvar for begge kjønn. Det var fjerde gongen orienterings-VM fann stad i Sveits, sist i 2012.

Arrangørlandet Sveits og Sverige dominerte meisterskapen ved å vinne til saman fem av seks gullmedaljar og 12 av 18 medaljar. Sveits sanka sju medaljar (3–4–0), Sverige fem (2–1–2). Noreg (1–0–2 ), Finland (0–1–1) og Austerrike (0–0–1) tok dei resterande medaljane.

## Menn
### Klassisk-distanse




### Mellomdistanse




### Stafett




## Kvinner
### Klassisk-distanse




### Mellomdistanse




### Stafett




## Kjelder
*Resultat menn
*Resultat kvinner
*Resultat kvinner og menn, mellomdistanse
*Resultat stafett, kvinner
*Resultat stafett, menn
Miercurea Nirajului

**Miercurea Nirajului** (ungarsk *Nyárádszereda*, tysk *Sereda*) er ein by i Mureș fylke i Romania. Han vart oppretta som bykommune (*oraș*) i 2003.

## Busetnader

Miercurea Nirajului er ein *[[oraș]]* (mindre bykommune) med desse busetnadane:

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:ro:Miercurea Nirajului|Miercurea Nirajului]]» frå , den 30. oktober 2023.*  

### Referansar
Federigo Fiorillo

**Federigo Fiorillo** () var ein tysk komponist, mandolinist, fiolinist og bratsjist av italiensk opphav.

## Liv og virke
Far hans, Ignazio Fiorillo, var hoffkapellmeister hos hertug Karl I av Braunschweig-Wolfenbüttel.

Federigo Fiorillo starta karrieren som mandolinvirtuos, men etterspørselen etter mandolinistar var liten, så han blei ofte nøydd til å gå over til andre strengeinstrument, særleg fiolin og bratsj. Som fiolinist spelte han for fyrste gong i St. Petersburg i 1777. I åra 1780 og 1781 opptredde han fleire gangar som mandolinist og fiolinist i Polen. Frå 1782 til 1784 var Fiorillo kapellmeister ved det nystifta teateret i Riga. I 1785 vende han tilbake til Tyskland, men aksepterte straks eit engasjement i Paris og oppførte kort etter tilkomme ein konsertant symfoni på den kjende *[[Concert spirituel]]* i byen. Under opphaldet i Paris gav han med hell ut nokre komposisjonar. Rundt 1790 reiste han til London og heldt godt dokumenterte offentlege konsertar, seinare var han i Amsterdam. I 1823 var Fiorillo svært sjuk og reiste til Paris for å la seg operera. Kva tid og stad han døydde er ukjent; etter utsegn frå forleggaren Jean-Georges Sieber døydde han truleg i London i 1823.

Eit sett med 36 kaprisar er framleis nyttige som etydar.

## Verk i utval
Verklista til Fiorillo består av talrike fiolinkomposisjonar, konsertante symfoniar, kammermusikk og pedagogiske verk. Dei fleste av verka hans blei gjevne ut av forleggaren Sieber i Paris. 

* *Quintette avec cor, flûte, violon, alto, violoncelle*
* *Six quatuors* op. 1 med dedikasjonen *Monseigneur le Prince de Prusse*
* *Six trios pour 2 violons et basse* op. 2
* *36 Études ou Caprices* pour violon op. 3
* *Six quatuors concertants avec flûte* op. 4
* *Six duos pour 2 violons* op. 5
* *Six quatuors concertants* op. 6
* *Six quatuors* op. 7
* *Six trios concertants* op. 8 (Flöte, Violine, Bratsche)
* *Trois sonates de clavecin ou le piano-forte, avec accompagnement du violon* (Mlles Erard, Paris)
* *Trois sonates de clavecin ou le piano-forte, avec accompagnement du violon* op. 7  dedisert *Sa Majesté le Reine de Prusse*
* *Trois sonates de clavecin ou le piano-forte, avec accompagnement du violon* op. 9
* *Trois quintetti concertants pour 2 violons, 2 altos et violoncelle* op. 12
* *Six duos concertants  pour 2 violons* op. 13
* *Tre duetti concertanti con due violini* op.15 (1795, Artaria, Vienne)
* *Trois quatuors* op. 16
* *Trois duos concertants pour violon et violoncelle* op. 31

; Revisjonar

* Ferdinand David (red). *Violinetüden*. 1854
* Walther Davisson: *Etuden*. 1988

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Federigo Fiorillo|Federigo Fiorillo]]» frå ,  den 30. oktober 2023.*
Acățari

**Acățari** (ungarsk *Ákosfalva*, tysk *Aschdorf* eller *Achsdorf*), tidlegare *Acoșfalău*, er ein kommune i Mureș fylke i Romania. Acățari inngår i storbyområdet til fylkeshovudstaden Târgu Mureș.

## Busetnader

Acățari er ein *[[comună]]* (landkommune) med desse busetnadane:

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:ro:Comuna Acățari, Mureș|Comuna Acățari, Mureș]]» frå , den 30. oktober 2023.*  

### Referansar
Flaks

**Flaks**, **hell** og **tur** er utfall over forventning som følgje av hendingsgang ein ikkje har påverka sjølv. Eit nærskyldt omgrep er ordet «lykketreff».

Omgrepet og fenomenet kan forklarast og skildrast ut frå fleire synsvinklar. Ein rasjonell betraktningsmåte handlar om statistikk, sannsyn og tilfelle. Ein kan òg forstå fenomenet ved hjelp av psykologi, til dømes at ein kan oppleva positive hendingar og utfall utanfor ein sjølv som personleg hell. Eit kjent psykologisk fenomen knytt til flaks er «hell i uhellet». Trua på flaks speler òg ei viktig rolle i folketru og  overtru. Ein religiøs betraktningsmåte kan handla om skjebne og karma og at «ein haustar som ein sår», altså at nokon faktisk er heldigare enn andre og at dei har fortent å lykkast. Ein annan overnaturleg innfallsvinkel til fenomenet er at ein kan påverka sitt eige hell og lykke gjennom spirituelle metodar eller ved å utføra bestemte ritual.

## Motstykke
Som motstykke til «flaks» har ein omgrepet «uflaks». Ein kan òg nytta adjektivet «uheldig» om fråværet av flaks, men substantivet «uhell» er ikkje eit motstykke til «flaks».

## Sjå òg

* Flax
* Fortuna
* Lykke
* Lukkebringar
* Sannsyn
* Skjebne
* Tilfelle
* Uflaks

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Flaks|Flaks]]» frå ,  den 30. oktober 2023.*
Anwaar ul Haq Kakar

**Anwaar ul Haq Kakar** () er ein pakistansk politikar som frå 14. august 2023 er fungerande statsminister i Pakistan. Han etterfølgde Shehbaz Sharif. Kakar var talsmann for delstatsregjeringa i Balutsjistan frå 2015 til 2017.

Kakar blei vald inn i senatet som uavhengig kandidat frå Balutsjistan ved valet i 2018. Han tok sete 12. mars 2018.

Nokre veker seinare var Kakar blant grunnleggjarane av Balochistan Awami Party, som vert rekna som sosialdemokratisk og nasjonalistisk.

Etter at statsminister Shehbaz Sharif trekte seg frå stillinga si 9. august 2023 blei Kakar nominert til fungerande statsminister. Han blei utnemnd til stillinga av president Arif Alvi 14. august 2023 etter at utgangen hans frå senatet var akseptert av senatformannen Sadiq Sanjrani.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Anwaar ul Haq Kakar|Anwaar ul Haq Kakar]]» frå ,  den 31. oktober 2023.*
Skaut

Eit **skaut** er eit hovudtørkle eller sjal som dekker mesteparten eller heile håret og hovudet til ei kvinne. Skaut kan ha ulik utforming og knytast eller draperast på ulike vis.

Nemninga «skaut» blei opphavleg brukt om eit firkanta, kvitt stykke klede av lin eller bomull. Ordet betyr «hjørne» eller «snipp» (‘noko som er skote fram’), og viser til tøystykket når det er bretta til ein trekant og før det blir knytt på hovudet. I norsk tradisjon har plagget særleg blitt brukt som «koneskaut» av gifte kvinner, i blant stiva og bunde over ein valk. Ein har knytta tørkledet bak på hovudet eller under haka.

## Galleri

Gustav Wentzel - The retired Farmers, 1888 - NG.M.00347 - National Museum of Art, Architecture and Design.jpg|*Føderådsfolk*. Måleri av Gustav Wentzel frå 1888.
Familiegruppe (6) i samisk drakt, oppstilt foran gamme, Laksefjord, Lebesby. Kvinnen som sitter, nr - Norsk folkemuseum - NF.13322-020.jpg|Samisk familiegruppe i Laksefjord i 1909. Kvinner og jenter ber skaut. 
En eldre kvinne kledd i skaut og forkle, holder rundt to kalver i fjøset. (9412690597).jpg|Kvinne med skaut og to kalvar, fotografert i Trysil i 1959.

## Sjå òg

* Durag
* Hijab
* Skjerf
* Turban
* Slør
* Bandanna
* Dupatta

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Skaut|Skaut]]» frå ,  den 31. oktober 2023.*
Turn-VM 2006

**Den 39. verdsmeisterskapen i turning** vart avvikla i Århus i Danmark dagane frå 13. til 21. oktober 2006.

## Menn
### Mangekamp





### Bøylehest





### Frittståande





### Hopp





### Ringar





### Skranke





### Svingstang





### Lagkamp





## Kvinner
### Mangekamp





### Bom





### Frittståande





### Hopp





### Skranke





### Lagkamp





## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:2006 World Artistic Gymnastics Championships|2006 World Artistic Gymnastics Championships]]» frå ,  den 1. november 2023.*
Luigi Carnera

**Luigi Carnera** () var ein italiensk astronom og matematikar.

Minor Planet Center listar han som oppdagar av 16 asteroidar mellom 1901 og 1902. Asteroiden 39653 Carnera er kalla opp etter han.

## Liv og virke
I byrjinga av karrieren sin var Carnera assistent for den tyske astronomen Max Wolf i Heidelberg. På denne tida oppdaga han ei rekkje asteroidar. Han arbeidde i Tyskland, Italia og Argentina før han vende tilbake ti Italia for godt i 1908.

Carnera var leiar for Trieste observatorium frå 1919; Trieste var nett blitt annektert av Italia etter fyrste verdskrigen. Han blei så leiar for Capodimonte observatorium i Napoli frå 1932, ei stilling han hadde til han gjekk av med pensjon i 1950. I 1943, under andre verdskrigen, blei observatoriet mellombels okkupert av amerikanske og britiske troppar så dei kunne setja opp ein radarstasjon.

## Asteroidar oppdaga av Carnera

## Merknadar


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Luigi Carnera|Luigi Carnera]]» frå ,  den 31. oktober 2023.*  

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Luigi Carnera|Luigi Carnera]]» frå ,  den 31. oktober 2023.*
Saltkjertel

**Saltkjertel** er eit organ for å skilje ut overflødig salt. Han finst hos nokre artar krypdyr og hos fuglar som lever i marine miljø. Dessutan hos bruskfiskane haiar og skater. Saltkjertlar kan finnast i endetarmen til haiar. Fuglar og krypdyr har saltkjertlar plasserte i eller på hovudskallen, vanlegvis i auga, nasen eller munnen. Desse kjertlane er flikete og inneheld mange sekretoriske tubuli som stråler utover frå utskiljingskanalen i midten. Sekretoriske tubuli er fora med eit enkelt lag med epitelceller. Diameteren og lengda på desse kjertlane varierer avhengig av saltopptaket til arten.

Saltkjertlar regulerer saltnivået og lèt marine virveldyr drikke sjøvatn. Aktiv transport via natrium-kalium-pumpe, som finst på den basolaterale cellemembranen, trekker ut salt frå blodet inn i kjertelen, der saltet skiljes ut som ei konsentrert løysing. Hos beinfiskar tar gjellene seg av utskiljing av salt.

## Hos krypdyr og fuglar
Blant 27 ordenar som er undersøkte er det funne artar med saltkjertel hos 10. Kjertelen er i regelen berre funksjonell hos fuglar som lever i marine miljø, som til dømes stormfuglar og pingvinar.
Behovet for saltutskiljing hos reptil, som marine iguanar og havskjelpadder, og hos fuglar, reflekterer at dei har mindre effektive nyrer enn pattedyr. I motsetning til huda til amfibium, er huda til krypdyr og fuglar ugjennomtrengjeleg for salt, noko som hindrar utsondring.

Utviklinga av ein saltkjertel hos tidlege krypdyr og fuglar tillét dei å ete vasslevande plantar og dyr med høge saltkonsentrasjonar. Denne evolusjonære utviklinga tek ikkje omsyn til kjertelen hos bruskfiskar, noko som tyder på konvergent evolusjon.

## Kjelder

* *Denne artikkelen inneheld omsett tekst frå «[[:en:Salt gland|Salt gland]]» frå , den 1. november 2023*

;Referansar

## Bakgrunnsstoff
Det palestinske flagget

**Det palestinske flagget** blei opphavleg utforma av Hussein bin Ali, Sjarif av Mekka for det arabiske opprøret mot Det ottomanske riket i 1916. I 1917 var palestinarane fyrst ute med å heise dette flagget til den arabiske nasjonalrørsla, og seinare som det palestinske flagget. Flagget blei på nytt teke i bruk som flagget til det palestinske folket i 1964 av Den palestinske frigjeringsorganisasjonen (PLO), og 15. november 1988 tok PLO flagget i bruk som flagget til staten Palestina. I dag er flagget i utstrekt bruk i områda som blir administrert av den palestinske sjølvstyresmakta.

Flagget består av tre like breie vannrette striper (svart, kvit og grøn ovanfrå og ned), med ein raud trekant. Flagget er nesten identisk med flagget til Baathpartiet og svært lik flagga til Vest-Sahara (SADR) og Jordan.

## Fargekart

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Palestinas flagg|Palestinas flagg]]» frå , den 1. november 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
* Palestina på flagspot.net / Flags of the World
* The Meaning of the Flag at the website of the Palestinian Academic Society for the Study of International Affairs
Alf og Alvilde

**Alf og Alvilde** er eit par i det fantasirike historieverket *[[Gesta Danorum]]* frå 1100-talet. Alf var son av den danske kongen Sigar, som var av gautisk opphav. Alvilde var dotter til kong Sivard av Gøtland.

Som ung skal Alvilde ha vore særs ærbar, og rommet hennar blei vakta av ein drake og ein ein orm. Kongen gav også ordre om at dei som prøvde å koma seg forbi dyra og feila skulle halshoggast og hovudet deira setjast på stake. Alf kom til staden, og drap begge dyra. Som løn skulle han få Alvilde til kone, men kongen sa at ho berre kunne bli gift med han om ho valde det sjølv. Mor til Alvilde råda henne imot Alf, og Alvilde flykta, kledd i mannsklede, saman med fleire andre jenter. Ho blei så teken til høvding av ei gruppe vikingar.

Alf og den skånske vennen hans Borgar leita i lag med dei danske krigarane sine etter Alvilde, og fann henne til slutt med flåten sin ved kysten av Sør-Finland. Etter ein kamp ombor på skipa blei hjelmen til Alfvilde slått av henne, og ho blei gjenkjend. Alf og Borgar gav mennene sine ordre om å slutte å slost, og Alf omfamna Alvilde i gled for å endeleg ha funne henne att. Ho bestemte seg då for å leggja av seg krigsdrakta si og følgja Alf til Danmark, der dei gifta seg.

Nokre år etter, i ein krig mot ein opprørsk dansk klan, blei både Alf og brørne hans og far deira kong Sigar drepne. Einast dottera til Alf og Alvilde, Gurid, hadde overlevd av den kongelege familien. Etter å ha vore dronning i ei stund, gifta Gurid seg med Halvdan, ein av sønene til Borga. Dei fekk ein son som heitte Harald, som blei den nye kongen av Danmark.

## Kontekst

Forteljinga i Gesta Danorum av Saxo Grammaticus bygger på dei gamle folkesogene eller songane han samla for arbeidet sitt. Etter detaljane i soga skal hendingane ha føregått på 400-talet.

## I kulturen
Det finst fleire seinare versjonar av historia i folkekulturen. Her blir Alfhild gjerne kalla Awilda. Andre stavemåtar er *Alwilda, Alvilda, Alvild, Alvilde, Alfhilda, Avilda, Alvida, Altilda* og *Ælfhild*.

Alvilde inspirerte tragedien *Il Re Torrismondo* av Torquato Tasso frå 1587, der den norske kongsdottera Alvida er ein av hovudpersonane. Soga har òg inspirert italiensk opera: *L'Amazzone Corsara, ovvero L'Alvilda, regina de Goti* av Carlo Pallavicino frå 1686, og *Alvilda regina de' Goti* av Antonio Vivaldi frå 1731.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Alf and Alfhild|Alf and Alfhild]]» frå ,  den 1. november 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
*«Sigar» i sjuande boka av Gesta Danorum på dansk
*Sjuande boka av Gesta Danorum på latin
Det israelske herrelandslaget i handball

**Israel sitt herrelandslag i handball** er det mannlege landslaget i handball for Israel. Det representerer landet i internasjonale handballturneringar, og vert regulert av det israelske handballforbundet. Landslaget kvalifiserte seg til sin fyrste internasjonale meisterskap i 2002.

## Resultat i internasjonale turneringar
*Resultata som er vist under er berre turneringar der Israel har delteke. Turneringar dei ikkje har tatt del i er ikkje førte opp.*

### Europameisterskap
*  2002: 14.-plass

## Sjå òg
* Israel sitt kvinnelandslag i handball

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettside 
*Profil på nettstaden til IHF
*Profil på nettstaden til EHF
Even Eriksen

**Even Eriksen** () er ein norsk jurist og politikar frå Trysil. Mellom 2021 og 2023 var han stortingsrepresentant frå Hedmark for Arbeidarpartiet.

## Karriere
Eriksen er utdanna jurist ved Universitetet i Oslo. Han var frå 2015 medlem i kommunestyret og formannskapet i Trysil, frå 2019 også medlem av fylkestinget i Innlandet. Etter stortingsvalet 2021 rykte han inn på Stortinget då Anette Trettebergstuen vart statsråd i Støre-regjeringa. Han måtte forlate stortings-taburetten då Trettebergstuen vart tvinga til å gå ut av regjeringa i juni 2023. I august 2023 fekk han jobb som statssekretær i Justis- og beredskapsdepartementet.

## Kjelder

*
Jone Blikra

**Jone Blikra** () er ein politimann og politikar frå Kragerø. Han var ordførar 2015–2019 i Kragerø og frå 2022 stortingsrepresentant frå Telemark, medlem i Arbeidarpartiet. Opp til 1999 var han medlem i Høgre.

## Karriere
Blikra har arbeidd i politietaten, frå 1985 som lensmannsbetjent i Kragerø og 2012–2015 som lensmann i Drangedal. Gjennom fleire tiår deltok han i lokalpolitikken i Kragerø, fyrst som Høgre-mann i 1980- og 90-åra og kommunestyremedlem 1991–1999. Etter tusenårsskiftet engasjerte han seg for Arbeidarpartiet, medlem av kommunestyret frå 2003 og leiar av kommunale utval. Perioden 2015–2019 var Bilkra ordførar i Kragerø, basert på støtte frå partia MDG, SV og Raudt, lukkast ikkje behalde stillinga etter 2019-valet. Frå 2007 til 2011 var han i tillegg medlem i Telemark fylkesting. Då Terje Aasland i mars 2022 vart utnemnd til energiminister i Støre-regjeringa, rykte Blikra inn på Stortinget frå sin posisjon som varamann for Arbeidarpartiet i Telemark. Han har sete i Transport- og kommunikasjonskomiteen.

## Kjelder

*
Kari Mette Prestrud

**Kari Mette Prestrud** () er ein politikar frå Kråkstad i Akershus, som i 2022-23 representerte Akershus og Senterpartiet på Stortinget.

## Karriere
Prestrud er utdanna jurist. Ho har arbeidd i politiet sidan 2004, siste tida i Politidirektoratet.

Prestrud har i periodar møtt på Stortinget, vald frå Akershus fylke og valkrins. Åra 2008 og 2009 møtte ho ved fleire høve som andre vararepresentant. Frå april 2022 til oktober 2023 hadde ho fast plass i Stortinget då Sigbjørn Gjelsvik var statsråd, framleis vald frå Akershus og for Senterpartiet. Ho var medlem i Kommunal- og forvaltningskomiteen, siste to vekene i Helse- og omsorgskomiteen.

## Kjelder

*
Mona Vauger

**Mona Vauger** () er ein norsk lokalpolitikar i Arbeidarpartiet. Ho er ordførar i Hvaler kommune frå 2019. Vauger er den fyrste kvinnelege ordføraren i Hvaler.

## Kjelder


 


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Mona Vauger|Mona Vauger]]» frå ,  den 2. november 2023.*
Nilmunnrugar

**Nilmunnrugar** er ein ferskvassfisk som lever i kystelvar i Israel og Libanon,  i Nilen, Tsjadbassenget, Kongo, Niger, Benue, Volta, Gambia og Senegal.
Han finst også introdusert ei rekkje stader utanfor det opphavlege leveområdet sitt. 

Fisken kan bli opptil 60 cm lang, og vega over 5 kg. Som mange andre typar tilapia blir hannar større og veks raskare enn hoer.

I slekta *Oreochromis* vernar hoa egga ved å ta vare på dei i munnen.

Nilmunnrugaren kan bli over 10 år gammal.

Denne cikliden har stor økonomisk tyding. Der fisken lever vilt blir det fiska mykje etter han, og han er den viktigaste ciklidearten i akvakultur. Nilmunnrugar et malariamygg, og kan derfor ha ei rolle i å kontrollera malaria.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Nilmunnruger|Nilmunnruger]]» frå ,  den 2. november 2023.*  

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nile tilapia|Nile tilapia]]» frå ,  den 2. november 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Halvtrong fremre urunda vokal

Ein **halvtrong fremre urunda vokal** er ein vokal som blir nytta i nokre talespråk. Symbolet som representerer lyden i det internasjonale fonetiske alfabetet (IPA) er «e», medan X-SAMPA nyttar `e`.

## Trekk
* Vokalen er halvtrong, det vil seia at tungeposisjonen er halvvegs mellom slik han er i tronge vokalar og sentrale vokalar.
* Han er ein fremre vokal, det vil seia at tunga er så langt framme i munnen som mogleg utan å skape hindringar som ville gjort lyden til ein konsonant.
* Leppestillinga er urunda, det vil seia at leppene er spreidde.

## Førekomst

## Kjelder

## Bibliografi

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 

----

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Halvtrang fremre urunda vokal|Halvtrang fremre urunda vokal]]» frå ,  den 2. november 2023.*  

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Close-mid front unrounded vowel|Close-mid front unrounded vowel]]» frå ,  den 5. november 2023.*  

----
Amnesti

**Amnesti** er ei lovmessig eller administrativ avgjerd om at ein person eller gruppe personar skal fritakast for straffeansvar for ein viss type handling. Dette tyder at strafforfølging knytt til denne typen handling tek slutt, og at verknaden av straffedom for han fell bort.

Ordet «amnesti» (frå gresk *amnestia*, ‘gløymsle’, av *a-* og *mnestis,* ‘minne’) har same rot som amnesi, som betyr ‘gløymsle’ eller ‘minnetap’.

## Skilnaden mellom amnesti og nåde
Å få nåde inneber, i Noreg, ei fritaking for konsekvensane av ein dom – ein slepp å sona straff. Eit amnesti inneber ikkje berre fritaking frå straff, men også at ein reknar det underliggande lovbrotet som ugjort eller gløymt. Nåde vil vanlegvis ikkje utsletta dommen, berre (i Noreg) føre til ein merknad i Strafferegisteret om at personen har fått nåde.

I Noreg er berre myndet til å gje nåde nemnt spesifikt i Grunnloven, og denne mynden er lagt til Kongen. Retten til å gje amnesti fell under den generelle mynden til å gje lovar, og høyrer derfor til under Stortinget.

Justisdepartementet har likevel gått ut frå at for mindre amnesti, som våpenamnesti, kan ein oppnå same effekt ved at Kongen i statsråd eller Riksadvokaten instruerer påtalemakta om at straffeforfølging ikkje skal skje.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Amnesti|Amnesti]]» frå , og «[[:da:|Amnesti]]» frå  den 3. november 2023.*
Jóhann Magnús Bjarnason

**Jóhann Magnús Bjarnason** () var ein íslandsk forfattar, poet og lærar som emigrerte til Canada.

Han vart fødd i Meðalnesi í Norður-Múlasýslu, og flytte til Canada i 1875. Dei fyrste åra budde han i Halifax i Nova Scotia. Han la opplevingane i barndommen til grunn då han seinare skreiv den fyrste romanen sin, *Eiríkur Hansson* (1899-1903). Då nybyggjarkolonien i Halifax vart nedlagt i  1882 flytta han fyrst til Winnipeg og derifrå til Nýja Íslands ved Winnipegsjøen i provinsen Manitoba, der han arbeidde som lærar. Medan han budde der skreiv han romanane *Brasilfararane* (1905-1908) og *I Raudelvdalen* (1914-1922). Han skreiv òg noveller, ymse artiklar og dikt. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:is:Jóhann_Magnús_Bjarnason|Jóhann Magnús Bjarnason]]» frå ,  den 3. november 2023.*


## Bakgrunnsstoff
* R. Beck, ''Góðskáld og göfugmenni'', Lesbók Morgunblaðsins, 5. september 1948.
Mageolje

**Mageolje** er ei lett olje sett saman av nøytrale lipidar som finst i *proventriculus* (fortarmen) til fuglar i den biologiske ordenen stormfuglar (Procellariiformes). Alle albatrossar, lirer, petrellar, oseansvaler og stormsvaler produserer slik olje. Det er berre dukkpetrellar blant stormfuglane som ikkje gjer det.

Den kjemiske samansetninga av mageolje varierer frå art til art og mellom individa, men inneheld nesten alltid både voks-estarar og triglyseridar. Andre komponentar som finst i mageolje inkluderer eterar, pristan og squalen. Mageolje har låg viskositet og vil stivne til ein hard voks viss han får kjølast ned.

Olja oppstår som restar frå fordøyingsprosessen, etter byttedyr som kril, blekksprut, hoppekreps og fisk. Ein trur ho tener fleire føremål for stormfuglane, først og fremst som eit energilager; på grunn av høg brennverdi, rundt 40 MJ/kg, som berre er litt lågare enn verdien for dieselolje. Av denne grunn kan mykje meir energi lagrast i oljeform i motsetning til ufordøyd byttedyr. Dette kan vere eit reellt føremon for artar som reiser over store avstandar for å hente føda til ungen, eller som eit lager for magre tider når dei flyg lange strekk over havet på søk etter flekkvise område med tilgang på føde.

Overflatehekkande petrellar og albatrossar kan kaste denne olja ut gjennom nebbet mot predatorar som åtakar. Olja kan vere dødeleg for fuglar, då ho kan skade fjørene som fører til tap av flukt eller vassavstøytande evne. Mot truande pattedyr (inkludert menneske) er det ikkje direkte farleg, men på grunn av sin ekstremt fråstøytande lukt vil ho øydeleggje jaktsuksessen til eit rovdyr i ganske lang tid. Lukta av den hydrofobe olja kan ikkje fjernast med vatn, og kan halde seg, t.d. på klede, i månader eller år.

## Kjelder

* *Denne artikkelen inneheld omsett tekst frå «[[:en:Stomach oil|Stomach oil]]» frå , den 4. november 2023*
*
*

## Bakgrunnsstoff
Kai Mykkänen

**Kai Aslak Mykkänen** () er ein finsk politikar for Samlingspartiet som er klima- og miljøminister i regjeringa Orpo.

Den 22. april 2015 blei han riksdagsmedlem for Nylands valkrins. Han var utanrikshandels- og utviklingsminister frå 2016 till 2018 i regjeringa Sipilä og frå 2018 til 2019 innanriksminister.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
NUSSE

**NUSSE** (**N**orsk **U**niversell **S**iffermaskin, **S**ekvensstyrt, **E**lektronisk) var den fyrste norske elektroniske datamaskinen.

Maskinen blei bygd frå 1950 til 1955, og blei avdekka ved Universitetet i Oslo i 1954. Maskinen blir rekna for å ha spelt ei viktig rolle i å utvikle den kommersielle bruken av datamaskinar i Noreg.

Miljøet rundt NUSSE-datamaskinen var fødestaden til AUTOKON CAD/CAM-systemet.

Datamaskinen er no stilt ut ved Norsk Teknisk Museum.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:NUSSE|NUSSE]]» frå ,  den 4. november 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
*NUSSE ved usit.uio.no
Mavia

**Mavia** () var ei arabisk beduindronning som herska over ein arabisk beduinstamme i noverande Sør-Syria mellom 375 og 425. Ho førte ein suksessrik krig mot Romarriket som enda med fred på hennar vilkår. Ho er blitt kalla den mektigaste kvinna i den arabiske verda i antikken, etter Zenobia.

## Bakgrunn
Mavia tilhøyrde tanukhidane, eit laust samband av arabiske beduinar som innvandra til sørlege Syria frå den arabiske haløya på 200-talet og danna ein seminomadisk føderasjon med sete i Aleppo. Etter at maken hennar al-Hawari døydde uten arvingar i 375, etterfølgde ho han som leir for tanukh-føderasjonen. Mavia kom i konflikt med den romersk keisaren Valens då denne ville utnemna ein ariansk biskop i staden for den ortodokse dei arabisk kristne hadde bede om. Det er uklart om Mavia sjølv var kristen på dette tidspunktet. Ifølge visse opplysingar blei ho det føyst seinare, då ho i løpet av krigen blei omvendt av ein asketmunk, som arabarane la fram som kandidat for den arabiske biskopstolen. Mavia forlét då stillinga si i Aleppo og trekte seg tilbake til i ørkenen.

## Krigen mot romarane
Våren 378 utløyste Mavia eit opprør mot romarane i Syria gjennom å styrka støtten blant den arabiske befolkninga både innanfor og utanfor den syriske provinsen. Ho leia sjølv hæren sin mot dei romerske provinsane Syria, Fønikia, Arabia og Palestina. Det at ho ikkje hadde ein fast base og nytta geriljataktikk gjorde det vanskeleg for romarane å slå tilbake. Soldatane hennar hadde òg god kjennskap til romersk kampteknikk. Ho overvann dei romerske guvernørane i Palestina og Fønikia og mottok støtte frå bybuarane i regionen. I Roma blei ein uroa for at heile det austre romarriket skulle brytast laus. Mavia blei skildra som ein dyktig felttaktikar. Ho nytta romersk slagsfeltteknikk og eit rørleg kavaleri med lange lanser. Det heile var ei oppattaking av Zenobia sitt opprør over hundre år tidlegare, men medan det den gongen hadde vore nett Tanukh-føderasjonen romarane hadde lykkast å alliera seg med for å overvinna Zenobia, var det no tanukhidane romarane stod imot, og det fanst dermed inga lokal kraft dei kunne nytta som alliert. Mavia nådde grensa til Egypt, innan Roma kjende seg nøydd til å be om fredsforhandlingar. 

## Etter krigen
Mavia fekk igjennom kravet om at den ortodokse Moses skulle utnemnast til arabisk biskop, og fekk òg stadfesta privilegia til tanukhidane naut som romerske allierte og fekk tilbake privilegia dei hadde hatt før regjeringstida til keisar Julius. Dottera hennar Chasidat gifte seg med kommandanten for den romerske hæren, Victor, som eit teikn på den fornya alliansen. Mavia på si side gjekk med på å senda hæren sin for å hjelpa romarane mot gotarane, som hadde gått til åtak på Konstantinopel. Tanukhidane blei overvunne, og førte til at romarane slutta forbund med gotarane i staden. Dette ergra tanukhidane, som gjorde opprør att i 383. Ingenting er nemnd om Mavia i samband med dette andre opprøret. Denne nye krigen blei fort avslutta med ein romersk siger som braut alliansen for godt. 

Mavia døydde i Anasartha aust for Aleppo i 425. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Mavia|Mavia]]» frå ,  den 4. november 2023.*
Dagaktive og nattaktive dyr

**Dagaktive dyr** er dyr som er mest aktive i dagslys, **nattaktive dyr** har høgast aktivitetsnivå om natta. 
Artar som kan kategoriserast slik vil ha det høgaste aktivitetsnivået over ulike periodar av døgnet, avhengig av tilpassingar og miljø.  
Lys-mørke-syklusen regulerer aktiviteten deira, og kunstig lysforureining kan forstyrre han. Mange artar har tilpassa seg med endra sansar og utsjånad, som store nattaktive auge. Nokre artar kan skifte mellom dag og nattaktivitet, medan andre tilpassar seg ulike lysforhold og temperaturar. Døme inkluderer nattaktive rovdyr, dagaktive primatar, nattaktive fuglar som ugler, og amfibium som unngår fiendar om natta. Også insekt og dyreliv i havet viser varierande aktivitetsmønster avhengig av tida på døgnet og miljøforholda.

Skumringsaktive artar (krepuskulære artar) som er mest aktive i tussmørker, blir ofte feilaktig refererte til som nattaktive. Døme er kaninar, skunkar, tigrar og hyenar.

Mange dyreartar passar ikkje inn i dei tradisjonelle definisjonane av å vere strengt nattaktive, dagaktive eller skumringsaktive, ofte drive av faktorar som inkluderer tilgjenge av mat, predasjonstrykk og varierande temperatur. Eit slikt aktivitetsmønsteret er sett på tvers av pattedyrartar, som løver, prærieulvar og lemurar, men åtferda er ikkje så vanleg som dei hos reint dag- eller nattaktive dyr.

## Kjelder

* Samandrag av , henta 5. november 2023

;Referansar

## Bakgrunnsstoff
Vestkystblues

**Vestkystblues** eller **West Coast blues** er ein type bluesmusikk som er påverka av jazz og jump blues, med sterk piano-dominans og jazzaktige gitarsoloar. Han blei forma av Texas blues-utøvarar som flytta til California på 1940-talet. 

## Utvikling og utøvarar
Ein leiande figur i vestkystblues kan vera gitaristen T-Bone Walker, som er kjend for songen «Call It Stormy Monday (But Tuesday Is Just as Bad)», og gjorde dei fyrste innspelingane sine på slutten av 1920-talet. I byrjinga av 1940-talet flytta Walker til Los Angeles, der han spelte inn ei rekkje låtar for Capitol, Black & White og Imperiell. Walker var ein viktig figur innan elektrifisering og urbanisering av bluesen, og gjorde truleg meir for å popularisera den elektriske gitaren i denne sjangeren enn nokon andre. Mykje av materialet hans hadde ei særmerkt jazzete jump blues-kjensle, ein påverknad som kom til å karakterisera mykje av den mest innverknadsrike bluesen som kom frå California på 1940- og 1950-talet.

Andre bluesmusikarar i Texas følgde etter: pianisten og songforfattaren Amos Milburn, songaren Percy Mayfield (som seinare blei kjend for songen «Hit the Road Jack»), og Charles Brown flytta til Los Angeles. Gitaristen Pee Wee Crayton delte tida si mellom Los Angeles og San Francisco. Lowell Fulson, frå Texas via Oklahoma, flytta til Oakland.

Little Willie Littlefield var ein R&B- og boogie-woogie-pianist og -songar. Dei tidlege innspelingane hans hjelpte til med å skapa eit viktig samband mellom boogie-wooogie og rock and roll.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:West Coast blues|West Coast blues]]» frå ,  den 5. november 2023.*
Bobby Bland

**Robert Calvin Bland**, kjent som **Bobby «Blue» Bland**, () var ein amerikansk bluessongar og eit av dei største namna innan Texas-blues. Han blei vald inn i Blues Hall of Fame i 1981, Rock and Roll Hall of Fame i 1992 og Memphis Music Hall of Fame i 2012. Han blei tildelt ein Grammy Lifetime Achievement Award i 1997. 

Bobby Bland byrja å spela inn plater på byrjinga av 1950-talet, men fekk ingen store hittar før i 1957, då han gav ut «Farther up the Road». Denne nådde fyrsteplassen på R&B chart og 43. plassen på ''Billboard'' Hot 100. Ei rekkje hittar på R&B-lista følgde, som «Little Boy Blue» (1958).
Andre av hittane hans var «I Pity the Fool» og «Turn on Your Love Light». Han spelte så å seia alltid saman med innverknadsrike bluesgitaristar. Bland spelte også inn ein hittversjon av T-Bone Walker sin «Call It Stormy Monday (But Tuesday Is Just as Bad)», som ved ein feil blei gjeven tittelen til ein annan song, «Stormy Monday Blues».

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Bobby Bland|Bobby Bland]]» frå  og «[[:en:Bobby Bland|Bobby Bland]]» frå , den 5. november 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*
*
*Bobby Bland-diskografi
Valens

**Flavius Julius Valens** () var romersk keisar frå 364 til 378, etter at han fekk den austlege delen av Romarriket av broren sin Valentinian I.

## Liv og virke

### Bakgrunn
Valens var son av Gratianus den eldre, ein general frå Pannonia.

### Keisar
I 346 blei Valens utropt til medkeisar av broren sin, keisar Valentinian I, som eit resultat av krav frå generalane som hadde valt Valentinian til keisar. Valens overtok ansvaret for den austlege halvdelen av riket.

I 365 utropte tronranaren Prokopius, ein fjern slektning av Julianus, seg til keisar i Konstantinopel, og vann popularitet. Våren 366 sigra styrkane til Valens over dei til Prokopius. Då dei seinare møttest personleg, deserterte styrkane til Prokopius, og han enda opp med å bli halshoggen.

Etter at Prokopius var død ville Valens straffa dei som hadde støtta han. Då Valens i 367 gjekk over Donau, flykta visigotarane utan kamp. Ved eit nytt angrep i 369 overvann Valens den visigotiske høvdingen Atanarik. Året etter slutta Valens og Atanarik fred.

I 368 lét keisar Valens oppføra ein akvedukt til Konstantinopel, Valensakvadukten.

Dei følgjande åra kjempa Valens mot sassanidane om kontroll over Armenia. I 375 døydde broren og medregenten Valentinian I, og sønene hans Gratian og den fire år gamle Valentinian II etterfølgde han som keisarar over den vestre delen av Romarriket.

I 376 bad den visigotiske høvdingen Fritigern om å få busetja seg sør for nedre Donau på grunn av ekspansjonen til hunarane. Fritigern og folka hans fekk mark og statleg støtte mot at dei gjorde krigsteneste. Dette utarta til ei masseflukt over Donau, og dei romerske embetsmennene mista kontrollen over situasjonen mellom anna på grunn av korrupsjon og ønske om å utnytta den vanskelege situasjonen til gotarane. Valens gjekk i felt mot visigotarane leidde av Fritigern, og 9. august 378 stod slaget ved Adrianopel. Valens venta ikkje på brorsonen Gratian, som var på veg til unnsetning. Romarane leid eit knusande tap, og Valens fall i slaget.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Valens|Valens]]» frå ,  den 5. november 2023.*
Sari Multala

**Sari Susanna Multala** () er ein finsk seglar og politikar for Samlingspartiet som er kultur- og forskingsminister i regjeringa Orpo.

Ho debuterte som OL-deltakar under sommar-OL 2000 i Sydney. Her enda ho på ein 5. plass i Europajolle. Under sommar-OL 2004 i Athen vart ho nr. 5, og i sommar-OL 2012 i London, nummer 7.

Den 22. april 2015 blei ho riksdagsmedlem for Nylands valkrins.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Skötbåt

**Skötbåt** er ein svensk bruksbåt som har vore brukt i fiske med garn, *skøtar*, etter *strømming*, sild i nordlege Austersjøen. Skötbåtar er tradisjonelt klinkbygde spisstemningar. Dei er heller avrunda, og kan ha eit eller to årepar, og sprisegl. 

Nemninga skötbåt er kjend frå områda der strømming helst vert fiska, Södermanland og nordetter. Ein talar og om skötbåtar i Österbotten, på finsk side av Bottenhavet og Kvarken.

Ein variant av skötbåt er skötökor. Dei er plattgatt, har akterspegel, er meir solide og kan drage lenger ut. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Skötbåt|Skötbåt]]» frå ,  den 4. november 2023.* 
**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Eka|Eka]]» frå ,  den 5. november 2023.*