open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Boogaloo

**Boogaloo** (engelsk, eller spansk *bugalú*) er ein musikksjanger og dans som var populær i USA på 1960-talet. Musikken er også kjend som *shing-a-ling*, *Latin boogaloo* og *Latin R&B*. 

Boogaloo oppstod i New York blant ungdom av afroamerikansk og latinoopphav,  hovudsakleg kubansk og puertorikansk. Han var påverka av afroamerikansk  R&B og soul og av latinomusikk som mambo og son montuno. Songane kunne ha tekst på spansk eller engelsk, og kunne ofte vera humoristisk. Omgrepet «boogaloo» blei truleg laga i 1966 av Richie Ray og Bobby Cruz. 

Tidlege boogaloo-songar som nådde topp 20-lista i USA i 1963 var Mongo Santamaría sin versjon av Herbie Hancock sin  «Watermelon Man» og Ray Barretto sin «El Watusi». Desse slagerane inspirerte fleire grupper til å framføra liknande musikk.

Boogaloo blei spelt i storband av unge musikarar, ofte frå det store puertorikanske miljøet i New York. Nokre av desse musikarane var Bataan, Cuba, Bobby Valentín, The Latin Souls, The Lat-Teens, Johnny Colón, Willie Colón og The Latinaires. 

Dei største slagerane på 60-talet var «Bang Bang» av Joe Cuba-sekstetten, som selde over ein million eksemplar i 1966. Johnny Colón hadde ein hit med «Boogaloo Blues», Pete Rodríguez med «I Like It like That» ig Hector Rivera med «At the Party».

Etter ein enorm suksess på midten 1960-talet, døydde boogaloo-interessa ned rundt 1969. 

## Viktige album
* Ray Barretto, *Viva Watusi!* (UA Latino, 1965)
* Ricardo Ray, *Se soltó (On the loose)* (Tico, 1966)
* Ricardo Ray, *[[Jala Jala y Boogaloo]]* (Tico, 1967)
* Joe Cuba Sextet, *Bang! Bang! & Push, push, push * (Tico, 1967)
* Pucho and His Latin Soul Brothers, *The Best of Pucho and the Latin Soul Brothers* (Ace, 1966–1970)
* Johnny Colon, *Boogaloo Blues* (Fania, 1967)
* Willie Colón, *El Malo* (Fania, 1967)
* Joey Pastrana, *Let's ball* (Cotique, 1967)
* El Gran Combo, *Boogaloos* (Gema, 1967)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Boogaloo|Boogaloo]]» frå ,  den 13. februar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* «Boogalu»  ved *salsaroots.com* 
* Artikkel ved Busca Salsa
Sverige i Eurovision Song Contest 1987

**Sverige** deltok i Eurovision Song Contest 1987 med songen «Boogaloo», sungen av Lotta Engberg. Bidraget vart valt av ein jury i den nasjonale uttakinga, **Melodifestival 1987**. Tevlinga vart halden i Lisebergshallen i Göteborg i Sverige. Finalen fann stad laurdag 21. februar 1987.

## Finalen
Lotta Engberg vann finalen med songen «Fyra Bugg & en Coca Cola». Tittelen til songen vart endra til «Boogaloo» før Eurovision Song Contest.

## I Eurovision Song Contest 1987
Sverige starta som nummer seks i finalen enda på tolvteplass med 50 poeng.

## Fotnotar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Melodifestivalen 1987|Melodifestivalen 1987]]» frå ,  den 13. februar 2012.*
Kurvesektor

Ein **kurvesektor** er i plangeometri ein del av planet som er avgrensa av ei gjeven kurve C og to rette linjer frå eit punkt P, som er toppunktet til sektoren. Omgrepet sektor vert særleg nytta når kurva er ein sirkel og P er sentrum i sirkelen, noko som òg vert kalla ein **sirkelsektor** (kakestykke). Viss ein sirkel er delt opp i åtte delar, består han av åtte sektorar. 

## Kjelder
Sidirókastro

**Sidirókastro** (gresk Σιδηρόκαστρο) er ein distriktsby og ein tidlegare kommune i periferieininga Sérres i periferien Sentral-Makedonía i Hellas. Sidirókastro inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Sindikí og er hovudsete i kommunen.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunaleininga Sidirókastro 7&nbsp;937&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 4&nbsp;758&nbsp;innbyggjarar.

## Referansar
Kerkíni i Sérres

**Kerkíni** (gresk Κερκίνη) er ein landsby og ein tidlegare kommune i periferieininga Sérres i periferien Sentral-Makedonía i Hellas. Han har namn etter Kerkínisjøen. Kerkíni inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Sindikí.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunaleininga Kerkíni 5&nbsp;530&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 757&nbsp;innbyggjarar.

## Referansar
Rodópoli i Sérres

**Rodópoli** (gresk Ροδόπολη) er ein landsby i periferieininga Sérres i periferien Sentral-Makedonía i Hellas. Rodópoli var hovudsete i den tidlegare kommunen Kerkíni, som no er ei kommunaleining i kommunen Sindikí.

## Referansar
Kristofer Leirdal

**Kristofer Leirdal** () var ein norsk biletkunstnar frå Leirdalen i Aure kommune. Leirdal voks opp i snikkarverkstaden til far sin og tok tidleg til å arbeida i tre. Han fekk eit stipend for å studera på møbellinja ved Statens håndverks- og kunstindustriskole i Oslo, der han tok til i 1936. I 1938 kom han inn på Statens kunstakademi. I 1941 vart han tilsett som steinhoggar ved Nidarosdomen i Trondheim. Rett etter krigen studerte han ved Det Kongelige Kunstakademi i København, men kom  i 1946 attende for å halda fram med arbeidet på Nidarosdomen.

Leirdal underviste på Kunstskolen fram til 1952, då han gjekk over til Institutt for form og farge ved NTH, der han fram til 1982 underviste arkitektstudentar i modellering.

## Prisar
* Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab sin minnesjetong i sølv (1965)
* Domkyrkjemedaljen i gull (1975)
* Trondheim kommune sin kulturpris (1986)
* Sør-Trøndelag fylkeskommune sin kulturpris (1987)
* Riddar av 1. klasse av Den Kongelege Norske St. Olavs Orden (1997).

## Referansar
Ropeteikn

**Ropeteikn** eller **utropsteikn** er eit skriftteikn som syner at setninga som kjem føre er eit rop eller inneheld ei bydeform. Ein kan nytta utropsteikn ved eit utrop, ein ordre, ei oppfordring eller eit ynske. Døme på setningar med utropsteikn kan vera «velkomen!», «ver varsam!» eller «skriv nynorsk!»

I matematikken står ropeteiknet for fakultet.

## Stadnamn

Ropeteikn er uvanlege å bruka i stadnamn, men finst i Westward Ho! i England, som den einaste staden i Storbritannia med eit ropeteikn i det offisielle namnet sitt. Staden er kalla opp etter ein roman av same namn av Charles Kingsley. 
Saint-Louis-du-Ha ! Ha ! er ein kommune i Québec i Canada som er den einaste staden i verda som har to utropsteikn i stadnamnet sitt.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Gunnstein Akselberg

**Gunnstein Akselberg** () er ein norsk namnegranskar og professor i nordisk språkvitskap ved Universitetet i Bergen.

## Liv og virke
Akselberg er frå Voss. Han er cand.philol. og dr.art. frå Universitetet i Bergen. Doktorgradsavhandlinga hans frå 1995 heitte *Fenomenologisk dekonstruksjon av det labov-milroyske paradigmet i sosiolingvistikken. Ein analyse av sosiolingvistiske tilhøve i Voss kommune.* Han er redaktør for *[[Namn og Nemne]]*, *[[Nordica Bergensia]]* og *[[Målbryting]]* og leiar for prosjektet Talemålsendring i Noreg. I NRK Hordaland har han hatt språkspalta *Snakk med oss* i over femten år. Han har også skrive ei rekkje artiklar og bøker om språklege emne. Akselberg har vore språkkonsulent i programmet *[[Eides språksjov]]* på NRK1 sidan fyrste program i serien vart sendt 1. februar 2017.

## Bøker i utval
* 2012 – *Frå Bontelabo til Ånuglo : stadnamn i Hordaland*
* 2008 – *Ord og uttrykk frå Hordaland*
* 1999 – *Norsk referansegrammatikk*
* 1984 – *Veg- og gatenamnleksikon for Vossabygdi*

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Gunnstein Akselberg i Universitetet i Bergen

*
Ola Aarsund

**Ola Aarsund** () eller **Årsund** er ein norsk spelmann og gardbrukar frå Mjosundet på Ertvågsøya i Aure kommune. Aarsund spelar på tyskfele (det vil seia vanleg fele, ikkje hardingfele). Han var med på å stifta Aure spelmannslag i 1966, og var i nokre år også formann i laget.

## Kjelder
Geirdis Bjørlo

**Geirdis Bjørlo** () er ein norsk forfattar, skodespelar og regissør frå Vestnes.

Ho har skrive tre barnebøker og ein roman for vaksne. Alle gjevne ut av Det norske Samlaget.

Bjørlo er mor til politikaren Audun Lysbakken og bur på Nøstet i Bergen.

## Bøker
* 2000 &ndash; *To nissar* &ndash; Barnebok
* 2004 &ndash; *Kort til ein engel* &ndash; Barnebok
* 2006 &ndash; *Ei midtsommarsoge* &ndash; Barnebok
* 2011 &ndash; *Avtrykk* &ndash; Roman

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Bøker av Geirdis Bjørlo digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket
* Om Geirdis Bjørlo på sceneweb.no
Kjeglesektor

Ein **kjeglesektor** er ein sektor i romgeometri som syner til ein del av rommet som er avgrensa av ei gjeven flate og ei kjegleflate frå toppunktet til sektoren. Som regel er dette ein **kulesektor**, der flata er ei kule og toppunktet sentrum i kula. Denne delen av ei kule som vert skjert ut av to plan som går gjennom sentrum av kula, vert ofte kalla ein kileforma sektor. 

Om radiusen til kula er *r* og høgda på sektoren er *h*, så er volumet til kulesektoren: 

:V = \frac {2 \pi r^2 h}{3} \;.

Dette kan òg skrivast som

:V = \frac{2 \pi r^3}{3}(1-\cos\theta),

der  er halve kjeglevinkelen.

Om radiusen til kalotten er skriven som *a*, så er flatevidda til kulesektoren
:A = \pi r (2h + a) \;.

## Sjå òg
* Kurvesektor 

## Kjelder
*sektor. (2012-02-13) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/sektor/matematikk

## Bakgrunnsstoff
Sektor i matematikk

**Sektor** i matematikk kan vise til: 

* Kurvesektor, t.d. sirkelsektor
* Kjeglesektor, t.d. kulesektor
Sekundpendel

Ein **sekundpendel** er ein pendel der halve svingetida er eitt sekund. For ein matematisk pendel samsvarar dette med ei pendellengd *P* = *g*/π², der *g* er tyngdeakselerasjonen og er særs nær 1 m. 

## Kjelder
*sekundpendel. (2012-02-14) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/sekundpendel
Sentralprojeksjon

**Sentralprojeksjon** er rette linjer eller projeksjonsstråler som vert trekt frå eit fast punkt. 

* Sentralprojeksjon i matematikk, òg kalla perspektivprojeksjon.
* Sentralprojeksjon i kartografi
* Sentralprojeksjon i fotogrammetri
Sentralprojeksjon i matematikk

**Sentralprojeksjon** i matematikk eller **perspektivprojeksjon** er når rette linjer blir trekt frå eit fast punkt, sentrum, gjennom kvart punkt av den lekamen som skal avbildast. Punktet vert då avbilda i det punktet der projeksjonsstrålen treffer biletplanet. 

## Sjå òg
* Projektiv geometri
* Projeksjon i matematikk

## Kjelder
*sentralprojeksjon. (2012-02-14) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/sentralprojeksjon/matematikk
Sentrum i matematikk

**Sentrum** i matematikk er det punktet innanfor ei lukka kurve eller flate som halverer alle kordar som går gjennom det. Dei rette linjene som går gjennom sentrum vert òg kalla diameterar. Dei mest kjende kurvene med sentrum er sirkel, ellipse og hyperbel. Dei mest kjende flatene med sentrum er kule og ellipsoide. 

## Kjelder
*sentrum. (2012-02-14) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/sentrum/matematikk
Sfærisk trekant

Ein **sfærisk trekant** er ein figur avgrensa av tre storsirkelbogar på overflata av ei kule.

## Kjelder
*
Jovnna-Ánde Vest

**Jovnna-Ánde Vest** () er ein samisk forfattar, frå Roavvesávvon på  finsk side av Tanadalen. Han bur i Paris. Vest skriv på nordsamisk.

## Bibliografi (utdrag)
### Skjønnlitterære bøker
* Čáhcegáddái nohká boazobálggis (1988) 
* Kapteainna ruvsu (1991)
* Eallinbihtát (1992)
* Árbbolaččat 1 (1996)
* Árbbolaččat 2 (2002)
* Árbbolaččat 3 (2005)
* Goldnan golleguolbanat (2014)
* Astrid ja Anton (2015)

### Omsetjingar
* Vabaek Maliaraq: Katrine muitalus (1988)
* Rosa Liksom: Ovtta ija bissehat (2011)

### Andre bøker

* Synonymasátnegirji (1995)
* Sámi synonymat (2005)

## Bakgrunnsstoff
* Jovnna-Ánde Vest, på finsk
Sfærisk trigonometri

**Sfærisk trigonometri** er læra om sfæriske trekantar og forholdet mellom vinklane og sidene deira. Læra er særleg viktig i utrekningar i astronomi og navigering på jordoverflata, kring jorda og i verdsrommet. 

Sfæriske trekantar vart studert av tidlege greske matematikarar som Menelaus av Alexandria, som skreiv ei bok om sfæriske trekantar kalla *Sphaerica*. Tycho Brahe skreiv at det å forstå sfæriske trekantar var så guddommeleg og opphøgd at det ikkje høvde seg å dele mysteria om dei med kven som helst.

## Kjelder
*sfærisk trigonometri. (2012-02-14) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/sfærisk_trigonometri
Kerttu Vuolab

**Kerttu Maarit Kirsti Vuolab** () er ein finsk forfattar og illutstratør. Vuolab skriv på nordsamisk og illustrerer sine eigne bøker. Vuolab har også skrive tekstar til Mari Boine sine songar.

Vuolab er fødd i Tanadalen på finsk side, der ho bur i dag.

## Bibliografi (utdrag)
### Bøker
* Golbma skihpáračča (1979, også på enaresamisk og skoltesamisk)
* Ánde ja Risten jági farus 1990
* Čeppári čáráhus (1994, ungdomsroman)
* Čomisteaddjit (2005, skodespel i lag med Sverre Porsanger)
* Bárbmoáirras máinnasromána (2008)

### Omsetjingar
* Antoine de Saint-Exupéry: Bás prinssaš (1981)
* Selma Lagerlöf: Lottežan Niillasa mátkkit (video 1999)
* Tove Jansson: Moson de geavvá? 2000

### Andre verk
* Sámegiella, skuvlagiella. Saamenkieli, koulukieli (1990)
* Snellman. Puhu omaa kieltäsi lapsellesi/ Hála mánnásat iezat eatnigiela (1993)
* Cafe Boddu 2. Essayčoakkáldat (1995)
* Kukapa se sinäkin olet?/ Giibat don leat? Artikkelikokoelma (2000)
* Juoga mii geasuha. Sámi Girjecálliid searvvi antologiija (2001)
* The Sami. Mythological texts Kerttu Vuolab

### Songtekstar
* Mari Boine sine songar Skádjá,, Eadnán bákti Ipmiliin hálešteapmi og Čuovgga Áirras - Sterna Paradisea.

I lag med Siiri Miettunen har ho omsett Tapio Rautavaara sin song *Sininen uni* ('blå draum') til samisk, *Idjastállu*.

## Kjelder
Ellen Marie Vars

**Ellen Marie Vars** eller **Elle Márjá Vars** () er ein samisk forfattar som skriv på nordsamisk.

## Bibliografi
* Kátjá 1986 nuoraidromána
* Oabbá 1986 mánáidgirji
* Savdnjiluvvon nagir 1989 diktagirji ovttas Kaia Nilsenin ja Ravna Eiran
* Árvedávggi mánát 1990 mánaidgirji
* Okto 1991
* Buot ovddemus jápmet niegut 1992
* Ja idja ii galgga šat leat 1996
* Jaskatvuođas ii leat mihkke agiid 2002
* Máilmmi láikkimus olmmos 2006
Sentrum i politikk

Når ein snakkar om politikk er **sentrum** ei skildring av kva for politisk retning ein person eller eit parti tradisjonelt sett høyrer til. Utanom *sentrum* snakkar vi, i tradisjonell politikk, òg om venstresida og høgresida. 

Den første kjende inndelinga i ei politisk høgre- og venstreside finn vi i det første franske parlamentet (Etter den franske revolusjonen). Der vart dei mest «radikale» (dei som t.d. ville innføre allmenn røysterett for menn) plasserte til venstre for talarstolen og dei meir «konservative» (Dei som ynskte å bremse den revolusjonære utviklinga) plasserte til høgre for talarstolen. Dette har til dels vore malen for vidare bruken av inndeling i politisk høgre og venstre. Etter at inndelinga i høgre og venstre vart malen i europeisk politikk, dukka òg det meir uklåre uttrykket sentrum opp. 

#### Kven er i sentrum
Sentrum-uttrykket er uklårt, men det som kjenneteiknar dei fleste sentrumsparti er at dei har ein politikk som går på tvers av både på høgre- og venstresida sin. Mange parti som vert plasserte i *sentrum* av politikken passar ikkje inn i den tradisjonelle høgre/venste-inndelinga. Parti i *sentrum* vert ofte plasserte i andre kategoriar av motstandardar. 

Det som kjenneteiknar politikken til partia i sentrum er at dei vedkjenner seg ei eller anna form for kapitalisme med sosial kontroll. Sentrum vert såleis i nokon mon knytt opp til sosialliberalismen. Dei legg vekt på at enkeltmennesket sin fridom kjem gjennom ein aktiv stat som oppfordrar til privat initiativ. Kristeleg Folkeparti, Venstre og Senterpartiet er dei største partia som plasserer seg sjølve i sentrum i norsk tradisjon. Senterpartiet reknar seg sjølv som eit typisk sentrumsparti etter europeisk tradisjon, fordi det ikkje vedkjenner seg nokon grunnleggande isme og difor ikkje kan plasserast korkje på høgre eller venstresida i politikken. Venstre reknar seg sjølv som eit typisk sentrumsparti nettopp fordi det vedkjenner seg ein ideologi, sosialliberalismen, som dei ser som eit tredje alternativ til sosialisme og konservatisme.

I Noreg har det ved to høve vore skipa sentrumsregjeringar, regjeringa Korvald og den første Bondevik-regjeringa.

#### Symbolikk i sentrum
* Fargen grøn er viktig symbolsk i sentrum. Den har seinare òg vorten nytta av miljøvernrørsler. (Dette har i sin tur ført til at tradisjonelle sentrumsparti fokuserer på miljø)
* Firkløveren vert nytta av sentrumsparti i heile Europa. I denne samanhengen skal kvart av dei fire blada «leie mot sentrum» på kløveren. Til dømes har det norske partiet Senterpartiet ein firkløver til logo.

## Sjå òg
* :Kategori:Sentrumsparti

## Bakgrunnsstoff
*«sentrumspartier». Store Norske Leksikon
Sentralvinkel

Ein **sentralvinkel** er ein vinkel som har toppunkt i sentrum av ein sirkel, i motsetnad til periferivinkel, som har toppunkt på sirkelperiferien. Sentralvinkelen er dobbelt så stor som periferivinkelen på same boge. 

## Sjå òg
* Sirkel

## Kjelder
*sentralvinkel. (2012-02-14) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/sentralvinkel
Sfæroide

Ein **rotasjonsellipsoide**, **sfæroide** eller **omdreiningsellipsoide** er det rotasjonslekamen som oppstår når ein ellipse roterer rundt ein av aksane sine. Såleis er lekamen, som er ei lukka og krum andregradsflate, eit spesialtilfelle av ein ellipsoide der to av dei tre aksa er like lange. Ordet **sfæroide** er sett saman av orda **sfære** (kule) og **ellipsoide** og tyder såleis at ein sfæroide er ein lekam mellom ei kule og ein ellipsoide.
Han ser ut som ei «flattrykt» eller «utdradd» kule, sjølv om ei kule i prinsippet òg kan reknast som ein rotasjon­ellipsoide. Forma og storleiken av ein rotasjonsellipsoide blir avgjort av forma og storleiken til tverrsnitta langs rotasjonsaksen, det vil seie av ellipsen som blir brukt for å skape han. Dette kan formulerast på fleire måtar.

Forma til mange himmellekamar kan meir eller mindre nøyaktig reknast å ha forma av ein rotasjonsellipsoide. Ofte har dei forma av flate sfæroidar eller, om dei roterer tilstrekkeleg langsamt, kuler. For himmellekamar blir han vanlegvis formulert som den store halvaksen *a* og flattrykkinga *f*. Omdreiingslekamar blir brukt blant anna som referanseflater i geodesien. Målingar på den fysiske jordoverflata blir først projisert til den valde referanseellipsoiden for deretter å bli overført til eit kartplan ved ein vald kartprojeksjon. Jorda si havoverflate kan reknast som ein tilnærma rotasjon sin­ellipsoide. Eit døme på bruk av dette er referanse­systemet GRS80. Avstanden til ein av polane er kring 21,4 km kortare enn ekvator­radiusen på grunn av jordrotasjonen. Nokre av månane i solsystemet liknar meir på smale og lange sfæroider: Saturnmånane Mimas, Enceladus og Tethys og dessutan Uranusmånen Miranda.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Rotasjonsellipsoide|Rotasjonsellipsoide]]» frå ,  den 14. februar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
***
Adult

**Adult** (frå latin: *adultus* "fullt utvikla", "vaksen", av *adolesco* "vekse opp") er i biologien  ein term for utviklingsstadiet då organismen er fortplantningsmogen. I ornitologien er eit adult individ ein fugl som er kjønnsmogen og har etablert det «endelege» fjørdraktsmønsteret og utvikla dei draktkarakterane som han sidan har livet ut. Sjølvsagt held fuglen fram å myte livet ut, og mange artar har ulike drakter sommar og vinter.

Ulike fugleartar får adult fjørdrakt etter ulikt mange år. Som regel kan ein seie at dess større fuglar dess fleire år går før dei får adult fjørdrakt. I perioden når fuglen nærmar seg adult fjørdrakt men ikkje er heilt utfarga brukast utrykket *subadult*.

## Sjå også
*Myting
*Juvenil

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Adult|Adult]]» frå ,  den 14. februar 2012.*
Shiing-Shen Chern

**Shiing-Shen Chern** () var ein kinesisk-amerikansk matematikar. 

Han var professor ved fleire universitet i Kina og USA, mellom anna University of California og Berkeley frå 1960 til 1979. Han var leiar for det matematiske forskingsinstituttet i Berkeley frå 1982 til 1984. Chern har gjeve fleire fundamentale bidrag til geometri og er særleg kjend for innføringa av dei såkalla Chern-klassane.

## Kjelder
*Shiing-Shen Chern. (2012-02-14) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/Shiing-Shen_Chern
Sigmund Selberg

**Sigmund Selberg** () var ein norsk matematikar. Han arbeidde særleg innan analytisk primtalsteori. 

Han var tvillingbror til Arne Selberg, og bror av Atle og Henrik Selberg. 

Han tok doktorgraden i 1942 og vart professor i matematikk i 1947 ved NTH, der han var fram til han nådde aldersgrensa i 1977. 

Selberg vart medlem av Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab i 1943, der han var eit særs aktivt medlem. Han var formann i Matematisk-naturvitskapeleg klasse i fleire periodar og preses for selskapet i 1974–1981. I tillegg var han medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi frå 1953 og av Koninklijke Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen.

## Kjelder
*
Signy Arctander

**Signy Anette Arctander** () var ein norsk statistikar. 

Ho var dotter av Sofus Anton Birger Arctander. 

Signy Arctander vart cand.oecon. i 1919 og var sekretær i Statistisk Sentralbyrå frå 1920. Frå 1946 vart ho byråsjef, i 1955-1965 var ho underdirektør og frå 1960 til 1963 var ho konstituert direktør. Ho var på den tida den høgaste plasserte norske kvinnelege tenestemann. Ho skreiv fleire avhandlingar som sosiale emne. 

Under den andre verdskrigen vart Signy Arctander verva av direktøren i byrået, Gunnar Jahn, til illegalt motstandsarbeid. I 1944 vart ho fengsla og sat på Grini fram til frigjeringa. 

Ho var medlem av Statens lønskomité av 1946 og av Likelønskomiteen av 1949. Ho sat i tillegg som norsk representant i Nordisk ekspertkommisjon for samordning av lønsstatistikken, var styremedlem i Norsk forening for sosialt arbeid og Norsk statistisk forening. I 1966 vart ho utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden.

## Verk
**Miljøundersøkelse for Oslo*, 1928
**Hvordan går det våre vergerådsbarn?* (saman med S. Dahlstrøm), 1932 (også utgjeve med tittelen *Social oplysning*, 1932)
**De sosiale forholds betydning for individets utvikling*, i Sosialt arbeid 1932
**Kvinnelige akademikere i sosial forskning*, i Kvinnelige studenter 1882–1932, 1932
**Vergerådsopdragelsen og dens resultater*, 1936
**Arbeidsvilkår for hushjelp*, 1937
**Kamerat-klubben 1912–1937*, 1937
**Den sosiale forskning og kampen mot samfunnssykdommene*, i R. Vogt (red.): Frihet – sannhet. Festskrift til Johan Scharffenberg, 1939
**Kvinnen i ervervslivet*, 1952
**Sosialstatistikkens historie i Norge gjennom 100 år*, 1952
**Den offisielle statistikks historie 1–4*, 1970–72

## Kjelder
*«Signy Arctander» (2012-02-14) I *[[Norsk Biografisk Leksikon]]*.
Hohe Mandling

**Hohe Mandling** er eit fjell sør i Niederösterreich, mellom dei austerrikske distrikta Wiener Neustadt-Land og Baden.

## Bakgrunnsstoff
Wasserkuppe

**Wasserkuppe** er med sine 950 meter over havet det høgste fjellet i Rhön og i heile Hessen.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Wasserkuppe – Reiseinfo på Wikivoyage
* Seglflymuseum  Wasserkuppe
Tapas

**Tapas** er ein spansk mattradisjon som består av mange ulike smårettar eller snacks. Dei er tradisjonelt blitt selde på barar, og kan serverast varme eller kalde. Tapas er etterkvart blitt populært i mange andre land enn Spania, og kan også serverast på eigne tapasrestaurantar.

Det finst eit utal ulike tapasrettar. Nokre vanleg typar er marinert ansjos, spansk omelett, patatas bravas og blekksprut i paprikasaus.

## Galleri

Madrid. Typical restaurant. Mayor square. Spain (4090208084).jpg|Restaurant i Madrid.
Pulpitos en su tinta 2014.JPEG|Blekksprut i blekk.
Gildas.JPG|*Banderilla gilda*
Barrica, Fitzrovia, London (4094165540).jpg|Morcilla-pølse.
Zamburriñas-2010 (cropped).jpg|Zamburriñas


## Kjelder
Siméon Denis Poisson

**Siméon Denis Poisson** () var ein fransk matematikar og fysikar. Han gjorde ei rekkje viktige oppdagingar i matematikk, og han har fått fleire teoriar og Poissontalet kalla opp etter seg.

## Oppvekst og skulegang

Faren til Siméon Denis var tidlegare soldat, og då den franske revolusjonen braut ut i 1789 var han ein ivrig støttespelar for dei nye politiske tankane. Etter revolusjonen vart faren president i Pithiviers-distriktet, om lag 80 km sør for Paris, og frå denne stillinga fekk han høvet til å leggje tilhøva til rette for at sonen skulle få ei sikker framtid.

Det var ynsket til foreldra at Siméon Denis skulle studere medisin og bli kirurg. Siméon Denis hadde ein onkel i Fountainebleu som var kirurg, og han vart sendt dit som lærling. Sjølv om han var eit talentfullt barn vart det snart klårt at han korkje hadde interesse eller eigenskapar som passa for eit slikt yrke.

I 1796 vart han sendt tilbake til Fountainebleu, men denne gongen for å studere ved École Centrale. Her vart det snart klårt at han hadde eit stort talent i matematikk. Lærarane hans i Fountainebleu var så imponert over evnene hans at dei overtalte han til å freiste seg på opptaksprøva ved École Polytechnique i Paris. Sjølv om Poisson hadde langt mindre formell utdanning enn dei andre som tok denne opptaksprøva, enda han opp som bestemann.

## Student og professor ved École Polytechnique

I 1798 starta Poisson studia i matematikk ved École Polytechnique, og han fann seg snart til rette med studia. Matematikklærarane hans var Lagrange og Laplace, og dei såg snart kva for eit talent han hadde. Då han var 18 år, skreiv Poisson ein artikkel som var så god at den vakte merksemda til Legendre, som òg var ein av dei store matematikarane i Frankrike på denne tida.

Det siste året Poisson var student ved École Polytechnique skreiv han ein artikkel om likningsteori, og denne var så god at han fekk avslutte studia i 1800 utan å ta avsluttande eksamen. I 1802 vart han tilsett ved École Polytechnique, og i 1806 overtok han det professoratet som Fourier hadde hatt inntil han vart sendt til Napoleon i Grenoble.

I 1808 vart Poisson astronom ved Bureau des Longitudes, i tillegg til det professoratet han hadde ved École Polytechnique, og i løpet av dei to neste åra leverte han tre viktige artiklar til det franske vitskapsakademiet.

I tillegg til forsking og undervising, spelte Poisson etter kvart òg ei viktig rolle i organiseringa av matematikken i Frankrike. Sjølv gjorde han ei rekkje viktige oppdagingar på fleire område innanfor bruksmatematikk. I 1817 gifta han seg med Nancy de Bardi, men dei nye krava som familielivet stilte la ingen dempar på arbeidslysten hans. I løpet av karrieren sin leverte han mellom 300 og 400 matematiske arbeid, og namnet hans er forbunde med fleire sentrale teoriar i matematikken.

## Prisar og utmerkingar
(utval) 
*1832 – Copleymedaljen

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Siméon Denis Poisson|Siméon Denis Poisson]]» frå ,  den 14. februar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Poisson - MacTutor History of Mathematics archive
Simon Singh

**Simon Singh** () er ein britisk fysikar og forfattar. I 1995 laga han ein dokumentar for BBC om matematikaren Pierre Fermat og satsen hans, den såkalla Fermats store sats, som opptok matematikarar i fleire hundreår før han vart bevist av Andrew Wiles i 1995. Singh skreiv så ei bok om dette temaet, *Fermat's Enigma* (på norsk *Fermats siste sats*, 1998), som vart ein internasjonal bestseljar. 

1999 gav Singh ut ein ny matematisk bestseljar, *The Code Book* (norsk *Koder*, 2000), som tar for seg historia til kryptografien, frå det gamle Egypt til moderne kryptografi, og forklarer dei mest kjende og vellukka metodane for å «knekke» hemmelege kodar. Boka inneheld òg ei utfordring til lesarane, nemleg 10 kodar som skal knekkast. Forfattaren og forlaget lovde ein premie på 10 000 pund til den første som klarte å løyse alle oppgåvene. I oktober 2000 greidde ei gruppe svenske datateknikarar å knekke den tiande og siste koden, og vann dermed premien.

## Kjelder
*Simon Singh. (2012-02-14) I *[[Store norske leksikon]]*.
Skiljeteikn

**Skiljeteikn** er skriftteikn som vert nytta til å skilja ord, setningar eller setningsdelar frå kvarandre. Vanlege døme på skiljeteikn er punktum (.), semikolon (;), komma (,), kolon (:), spørjeteikn (?) og ropeteikn (!).

Skiljeteikna vart tekne i bruk etter måten seint i skriftsoga. I gamle innskrifter kan einskildorda vera skilde med tverrstrekar eller punkt (til dømes i latinske innskrifter).

## Kjelder
*
Simon Stevin

**Simon Stevin** () var ein nederlandsk fysikar og matematikar. Han innførte geometrisk addisjon av vektorar ved å gjere bruk av parallellogramet til kreftene, og fann lovene for rørsle på eit skråplan. I matematikken gjorde han, som den første, systematisk bruk av desimalbrøk og prøvde desimalinndeling av mynt, mål og vekt, to hundre år før dette vart innført i Frankrike.

## Kjelder
*Simon Stevin. (2012-02-14) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/Simon_Stevin
Simultanlikning

**Simultanlikningar** er likningar som skal løysast samstundes. Ei simultanløysnig er ei felles løysing for desse likningane. 

## Døme
Dette er eit sett med lineære likningar, òg kjend som eit lineært likningssystem:

:
\begin{cases}
2x + y = 8\\
x + y = 6
\end{cases}


For å løyse dette trekkjer ein *x* + *y* = 6 frå 2*x* + *y* = 8 (ved å nytte elimineringsmetoden) for å fjerne *y*-variabelen, og så forenkle uttrykket for å finne verdien av *x*. Ein set så *x*-verdien attende i likninga for å finne *y*.

Løysinga til dette systemet er:

:
\begin{cases}
x = 2\\
y = 4
\end{cases}


## Kjelder
*simultanligninger. (2012-02-14) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/simultanligninger
Singulær

**Singulær** i matematikk er eit omgrep som fell utanfor dei vanlege reglane. Singulære løysingar av differensiallikningar er løysingar som ikkje har den vanlege forma. Eit singulært punkt eller ein singularitet på ei kurve er punkt med spesielle eigenskapar, til dømes dobbeltpunkt, spissar, isolerte punkt, vendepunkt osv. 

Ein singularitet for ein funksjon er eit punkt der funksjonen ikkje er analytisk. 

Til dømes har funksjonen 

: f(x)=\frac{1}{x} 

på den reelle linja ein singularitet ved *x* = 0, der løysinga ser ut til å «eksplodere» til ±∞ og ikkje er definert. 

## Kjelder
*singulær. (2012-02-14) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/singulær/matematikk
Singularitet

Ein **singularitet** er eit punkt der tettleiken er uendeleg stor. Slike punkt oppstår som løysingar i fysiske likningar, til dømes i sentrum av eit svart hol eller i Big Bang-hendinga i dei relativistiske universmodellane. Ein reknar likevel med at når slike singularitetar dukkar opp, er det eit teikn på at naturskildringa vår er ufullkomen, og at dei ikkje finst som fysiske objekt.

## Sjå òg
* Singulær

## Kjelder
* Singularitet: astron., fys. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 10. november 2013.
Redd Barna

**Redd Barna** er ein organisasjon som arbeider for å hjelpa barn. Dei formulerer ei målsetjing om ei verd der alle barn veks opp, har høve til å læra og er verna frå mishandling, omsorgssvikt og utnytting.

## Historie
Organisasjonen vart starta opp i Storbritannia i 1919 under namnet *The Save the Children Fund*. Grunnleggjarane var systrene Dorothy Buxton og Eglantyne Jebb, som ville hjelpa sveltande born i Tyskland og Austerrike-Ungarn under og etter fyrste verdskrigen.

Den norske greina av organisasjonen vart starta opp i 1946 av Norges Barnevernsråd med Signe Helliesen Lund som formann. Redd Barna Norge og vart ein sjølvstendig organisasjon i 1948. Det norske hovudkontoret ligg i Oslo, og det finst regionskontor i Bergen, Kristiansand, Trondheim og Tromsø. Organisasjonen byggjer i dag på SN-konvensjonen om barnerettar. Ungdomsorganisasjonen til Redd Barna i Noreg heiter PRESS og vart starta opp i 1995.

I dag er Birgitte Lange generalsekretær i Redd Barna i Noreg.

## Kjelder

----
* 
* *Engelsk Wikipedia om Save the Children, henta inn 14. februar 2012.*

## Bakgrunnsstoff
*
* Lynda Mahood, Vic Satzewich, «The Save the Children Fund and the Russian Famine of 1921–23: Claims and Counter-Claims about Feeding 'Bolshevik' Children», *Journal of Historical Sociology*, 22,1 (2009), 55–83.
* Clare Mulley, "The Woman Who Saved the Children: A biography of Eglantyne Jebb, Founder of Save the Children" (Oneworld Publications, 2009) 
* Rory O'Keeffe
Sinuskurve

**Sinuskurva**, eller *sinusoiden* er forma til den grafiske framstillinga av dei to trigonometriske funksjonane sin(x) og cos(x), som begge er projeksjonen av rørsla til eit punkt langs ein sirkel.

## Eigenskapar
Ei sinuskurve er fullt skildra av to storleikar: avstanden mellom to toppar i x-retninga (kalla perioden) og avstanden frå midtlinja til maksimal- eller minimalverdien i y-retning (kalla amplituden).

Sinuskurva er spesielt viktig for å skildre mekaniske og elektroniske rørslefenomen, det vil seie når *x* skildrast som tid. Då er avstanden mellom to toppar lik periodetida og er den inverse av frekvensen. t = 1/f.

Den deriverte av ei sinuskurve skildrar stigninga til kurva, og den deriverte er òg ei sinuskurve.

Det er denne derivasjonseigenskapen som gjer at sinuskurva finst overalt innan elektronikk. Ingen andre kurveformer kjem uforandra gjennom kva for eit som helst nettverk av motstandar, spolar og kondensatorar. Amplituden blir vanlegvis ikkje uendra. 

Sinuskurva kjem òg ut av differensiallikningane for enkle oscillatorar med resonanseigenskap, som massefjører og spole-kondensator-system.

For praktiske utrekningar er det svært viktig at den deriverte av ei sinuskurve blir ei cosinuskurve som har *same amplitude* som sinuskurva. Dette lettar reknearbeidet mykje sidan faktoren blir lik 1 ved operasjonen. Ved ein særskild samanheng mellom *x* og frekvensmålet vil dette inntreffe: x = ω*t, der ω = 2*π*f. Dette kjem av at perioden til sin(x) har lengda 2*π i rein matematikk. Vinkelmålet 360°/(2*π) = 57.2958° har fått namnet *[[radian]]* og frekvensen ω blir målt i *radianar per sekund*. *f* er gjeven i Hz, svingingar (periodar) per sekund.

## Sjå òg
* Sinus
* Amplitude
* Bølgjer
* Frekvens
* Interferens
* Faseforskyving
* Resonans

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sinuskurve|Sinuskurve]]» frå ,  den 14. februar 2012.*
Sirkeldeling

**Sirkeldeling** er det å dele periferien eller omkrinsen til ein sirkel i ei viss mengd like store bogar. Dette er ekvivalent med å innskrive ein regulær mangekant i sirkelen. Carl Friedrich Gauss viste i 1801 at sirkeldeling berre kan utførast ved konstruksjon med passar og linjal dersom mengda deler er lik produktet av ein potens av 2 og elles berre forskjellige Fermats primtal. Ein kan dermed ved konstruksjon innskrive ein sirkel i ein regulær 3-kant, 5-kant, 15-kant og 17-kant, men verken 7-kant eller 9-kant.

## Centesimal sirkeldeling

Centesimal sirkeldeling er ei sirkeldeling der sirkelen vert delt inn i 400 einingar, der einingane vert kalla gon. 1 gon vert vidare delt inn i 1000 mgon. Eininga vert nytta som vinkelmål i landmåling. 

## Seksagesimal sirkeldeling

Seksagesimal sirkeldeling er når sirkelen vert delt inn i 360 einingar, der eininga vert kalla gradar (1º).

## Kjelder
*
Nominatform

I biologien er **nominatforma** av ein art den underarten der det vitskaplege underartsnamnet er det same som artsnamnet. Til dømes har arten villkatt det vitskaplege namnet *Felis silvestris*, der *Felis* er slektsnamnet og *silvestris* artsnamnet. Nominatforma, underarten «europeisk villkatt», har det vitskaplege namnet *Felis silvestris silvestris*. Oftast vert den først  skildra underarten av ein art nominatform.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Nominatform|Nominatform]]» frå ,  den 14. februar 2012.*
Sirkelpunkt

Eit **sirkelpunkt** eller **navlepunkt** er i romgeometrien eit punkt på ei flate der krumminga i alle retningar frå punktet er den same. I projektiv geometri er sirkelpunkta to imaginære, symbolske punkt med den eigenskapen at alle kjeglesnitt som går gjennom dei er sirklar.

## Kjelder
*
Sirkelsegment

Eit **sirkelsegment** er ein plan figur som er avgrensa av ein sirkelboge og ein korde. 

La **R** vere radiusen til sirkelen, **θ** er den sentrale vinkelen i radianar, **α** er den sentrale vinkelen i grader, **c** er lengda til korden, **s** er bogelengda, **h** er høgda på segmentet, og **d** er høgda til trekantdelen.

*Radiusen is&nbsp;R = h + d = h/2+c^2/8h \frac{}{}

*Bogelengda er&nbsp;s = \frac{\alpha}{180}\pi R = {\theta} R

*Kordlengda er&nbsp;c = 2R\sin\frac{\theta}{2} = R\sqrt{2-2\cos\theta}

*Høgda er&nbsp;h = R(1-\cos\frac{\theta}{2}) = R - \sqrt{R^2 - \frac{c^2}{4}} 

*Vinkelen er&nbsp; \theta = 2\arccos\frac{d}{R}
*Arealet av sirkelsegment er:

S = R^2 \arccos \left (\frac{R-h}{R} \right )-(R-h) \sqrt{2Rh-h^2} 

S = R^2 \arccos \left (\frac{d}{R} \right )- d \, \sqrt{R^2 -d^2} 

S = R^2 \arcsin \left (\frac{c}{2R} \right )-\frac {c}{4}\, \sqrt{4R^2-c^2} 

S = \frac{1}{4}  \left(h^2+ \frac{c^4}{16h^2}+\frac{c^2}{2}  \right) \arccos \left (\frac{c^2-4h^2}{c^2+4h^2} \right )-  \frac{1}{4}  \left(\frac{c^3}{4h} -hc \right ) 

## Kjelder
*sirkelsegment. (2012-02-14) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/sirkelsegment
Solomon Lefschetz

**Solomon Lefschetz** () var ein amerikansk matematikar. 

Han var professor ved universitetet i Princeton frå 1924 til 1953. Gjennom det grunnleggande arbeidet sitt i algebraisk topologi og algebraisk geometri øvde Lefschetz stor innverknad på utviklinga av desse fagfelta på 1900-talet. Lefschetz arbeidde òg med teorien for differensiallikningar.

## Kjelder
*Solomon Lefschetz. (2012-02-14) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/Solomon_Lefschetz
Sommarfugleffekten

**Sommerfugleffekt** er innan kaosteori sensitiviteten eit komplekst system har i høve til startvilkåra. Små variasjonar i startvilkåra i et komplekst system kan skape store variasjonar i oppførselen til systemet på lang sikt. Slik sensitiv avhengigheit har ein òg i ikkje-dynamiske system; ta til dømes ein ball som blir plassert på toppen av eit fjell. Avhengig av små variasjonar i plasseringa, endar han opp med å rulle ned i eit av mange moglege dalføre.

Praktiske konsekvensar av sommerfugleffekten, er at komplekse system som vêr blir vanskeleg å føresjå utover ein bestemd tidsperiode (omtrent ei veke når det gjeld vêr). Dette kjem av at ein i modellane ein lagar for å simulere eit system, er nøydd til å utelate noko informasjon om startvilkåra. Til dømes ville det vere umogleg å ta omsyn til vinden frå alle sommarfuglvengjene når ein skal simulere eit vêrsystem. Når det gjeld kaotiske system, vil slike små avvik mellom røyndomen og modellen auke og få større og større tyding etter kvart som simuleringa skrid fram.

Omgrepet oppstod i 1972, og vart første gongen brukt i samband med arbeidet til meteorologen Edward Lorenz. For å spare tid ved gjentakande simuleringar starta han midt i den opphavlege simuleringa og reduserte sifferet 0.506127 til 0,506. Han meinte at han ville få ei kurve som ikkje avveik mykje frå den første. Resultatet vart derimot heilt annleis. Lorenz sa at «vengjeslaga frå ein sommarfugl i Brasil kan utløyse ein tornado i Texas». Denne røynsla vart kalla «sommerfugeleffekten» og vart seinare til det som i dag blir kalla kaosteori. Denne baserer seg på at negative tilbakemeldingssløyfer vil vere utsett for både positive og negative tilbakemeldingar og med det vere stabile og ustabile på same tid. Ingen av dei kreftene som påverkar systemet kan utelukkast og det vil oppstå «avgrensa ustabilitet». Naturen er full av slike avgrensa ustabile fenomen.

Menneskelege samhandlingar (sosiale fenomen) er òg stabile og ustabile (kan og kan ikkje føresjåast) på same tid og er difor ikkje truverdige å kunne føreseie. Ustabile fenomen er per definisjon u-systemiske då dei ikkje tilfredsstiller krav til å vere eit system. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sommerfugleffekten|Sommerfugleffekten]]» frå ,  den 14. februar 2012.*
Mlungu dalitsani Malawi

**«Mlungu dalitsani Malaŵi»** ('Gud signe Malawi') er nasjonalsongen til Malawi. Han blei teken i bruk i 1964 etter ein konkurranse. Teksten og melodien blei skrivne av Michael-Fredrick Paul Sauka same året. Teksten er på chinyanja, og songstilen følgjer lokal folkemusikk.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mulungu dalitsa Malaŵi|Mulungu dalitsa Malaŵi]]» frå ,  den 14. februar 2012.*
Sophie Germain

**Marie-Sophie Germain** () var ein fransk matematikar. Ho kom blant anna med viktige bidrag innanfor felta talteori og differensialgeometri. I tillegg til virket som matematikar var Germain òg filosof og fysikar, og gav blant anna ut det filosofiske verket *Considérations sur l'état des science sine eit de lettres*.

Då det var vanskeleg med utdanning for kvinner på 1800-talet var Germain stort sett sjølvlærd. Mykje av kunnskapen sin fekk ho gjennom korrespondanse med mange av dei største matematikarane på den tida, mellom anna Carl Friedrich Gauss og Joseph Louis Lagrange. Germain brukte pseudonymet «Le Blanc» i brevvekslinga.

Germain vart prisløna  i 1816 av Det franske vitskapsakademiet, og mot slutten av livet sitt fekk ho ein æresgrad frå Georg-August-Universität Göttingen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sophie Germain|Sophie Germain]]» frå ,  den 14. februar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Om Sophie Germain, fra Agnes Scott College, Biographies of Women Mathematicians (engelsk)
Shireelva

**Shireelva** (Shire er uttalt /ʃiːrɛ/, også skrive Chire og Shiré) er ei elv i det sørlege Malawi og sentrale Mosambik. Shire er den viktigaste elva i Malawi og er 402 km lang. Ho renn frå den sørlege enden av Malawisjøen til ho går inn i Zambezi i Mosambik. 

Ein demning ved Liwonde regulerer vasstilsiget frå Malawisjøen. Eit rikt dyreliv som elefantar, flodhestar, krokodillar og antiloper er avhengige av plantar som veks på elvebreiddene.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Shire (elv)|Shire (elv)]]» frå , den 14. februar 2012.*
Det malawiske flagget

**Det malawiske flagget** er ein vassrett trikolor i raudt, svart og grønt med ei stilisert sol i kvitt midt på. Det blei teke i bruk i Malawi i 2010.

Flagget blei føreslått av regjeringa den 29. juli 2010, og innført som nytt offisielt flagg i Malawi den 31. juli same året. Opposisjonen i Malawi gjorde rettsleg motstand mot endringa av flagget. Presidenten i Malawi, Bingu wa Mutharika, godtok likevel det nye flagget.

Den nye utforminga skilde seg frå det tidlegare malawiske flagget ved at fargestripene hadde ei ny rekkjefølge som passa betre med det pan-afrikanske flagget, og den tidlegare raude, halve sola blei bytta ut med eit heil kvit sol.
Den nye sola skulle representere den økonomiske framgangen i landet sidan det fekk sjølvstende i 1964. 

## Flagget i Malawi 1964&ndash;2010

Den tidlegare utforminga av flagget blei teke i bruk 6. juli 1964, då Malawi lik mange andre afrikanske land fekk sjølvstende frå europeiske kolonimakter. Den oppstigande sola i det øvste feltet stod for det afrikanske fridomshåpet. Det svarte feltet stod for folket på kontinentet, det raude for  martyrane i fridomskampen, og det grøne for naturen.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Malawis flagg|Malawis flagg]]» frå ,  den 14. februar 2012.*
Spiral

**Spiral** i matematikk er ei plan kurve som går rundt eit fast punkt, polen, ei uavgrensa mengd vindingar. 

Det finst mange typar spiralar og ei av dei enklaste er Arkimedes-spiralen, som ein får når eit punkt flyttar seg med jamn snøggleik langs ei rett linje, som samtidig roterer jamt omkring polen. I polarkoordinatar er likninga *r = k · φ*. 

Ein annan type er den logaritmiske spiralen, som har den eigenskapen at tangenten alltid dannar same vinkelen med linja til polen. Ein annan spiral er òg hyperbolsk spiral. 

Ordet spiral vert òg nytta meir populært om romkurver som har uendeleg mange vindingar, som til dømes ein heliks. E

## Kjelder
*spiral. (2012-02-14) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/spiral/matematikk
Spiss i matematikk

**Spiss** i matematikk er eit punkt på ei kurve der to kurvegreiner går saman med felles tangentretning utan å fortsetje på den andre sida av berøringspunktet. Til dømes har den algebraiske kurva y² = x³ ein spiss i origo. Ein slik spiss er eit singulært punkt. 

## Kjelder
*
Sonja Kovalevskaja

**Sofija Vasilijeva Kovalevskaja** og sidan **Sonja Kovalevskaja** () var ein russisk matematikar og forfattar. 

I 1868 gifta ho seg med paleontologen Vladimir Kovalevskij for å få løyve til å studere utanlands. Ho studerte først i Heidelberg og seinare privat med Karl Weierstrass i Berlin, fordi forelesningane ved universitetet ikkje var opne for kvinner. I 1874 fekk ho doktorgraden in absentia i Göttingen. I 1883 vart ho innboden av Gösta Mittag-Leffler til å halde forelesningar ved Stockholms Högskola, der ho i 1889 vart professor. Ho arbeidde særleg med differensiallikningar, bruksmatematikk og mekaniske og optiske problem. Ho mottok fleire prisar for dei matematiske avhandlingane sine. 

Som skjønnlitterær forfattar er ho mest kjend for to romanar: *Søstrene Rajevskij* og *Vera Vorontsov*, som delvis bygger på oppveksten hennar og skildrar livet i Russland. Dei vitskaplege verka hennar vart i 1948 gjeven ut av Det sovjetiske vitskapsakademiet. Kovalevskaja var òg aktiv i likestillingsarbeidet, særleg når det gjaldt å fremme utdanning for kvinner. 

## Kjelder

*«Sonja Kovalevskaja» (2012-02-14). I *[[Store norske leksikon]]*.
Epitet

Eit **epitet** (frå gresk *epitheton*, &laquo;tilføying, noko tillagt&raquo;) er eit skildrande tillegg, oftast eit adjektiv, til et substantiv.

Døme på ståande epitet:

* den lettfota Akilles
* den vakre Helena
* den mektige kong Agamemnon
* den allsidige Odyssevs
* gamle kong Gustav
* den brunskjegga Ontrus

Frå Snorre veit vi at slike tilnamn var vanlege i det vi kallar sagatida. Dei kom oftast etter fornamnet.
Her i alfabetisk rekkefølgje: Eirik Raude, Erling Skakke, Gorm den gamle, Halvdan Svarte, Harald Hardråde, Olav den heilage, Olav Kyrre (mild, roleg), Sigurd Jorsalfare.  

Innan den biologiske nomenklaturen kallar ein den andre lekken av eit artsnamn for epitet. Eit døme er mennesket sitt vitskaplege namn *Homo sapiens*. *[[Homo]]* er slektsnamnet medan *sapiens* (latin for «tenkande») er epitetet. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Epitet|Epitet]]» frå ,  den 14. februar 2012.*
Dreitorspitze

**Dreitorspitze** er eit mektig og markant fjellmassiv i den austlege delen av Wetterstein-fjella. Det er delt opp i *Partenkirchner* () og *Leutascher Dreitorspitze* (); begge har fleire toppar. Hovudtoppen, Leutascher Dreitorspitze, som òg blir kalla *Karlspitze*, er det fjerde høgste fjellet i Tyskland.

## Referansar
Ytrebygda nærkyrkje

**Ytrebygda nærkyrkje** er ei kyrkje i Blomsterdalen i bydelen Ytrebygda i Bergen kommune. Det hadde blitt jobba med planar om ei kyrkje i bygda sidan 1960-talet.

Vigslingsgudstenesta vart halden av Bjørgvin-biskop Halvor Nordhaug og prost i Fana prosti Per Barsnes den 18. desember 2011. Kyrkja har 210 sitjeplassar, men det var om lag 300 som møtte opp på vigslinga. Ordførar Trude Drevland var også til stades.

Kunsten i kyrkja er laga av Per Odd Aarrestad frå Sandnes. Ytrebygda kyrkje skal brukast av både kyrkjelyden og av KFUK/KFUM i Fana.

## Kjelder

* *Kyrkjelydsbladet Tegn, nr. 01/12: - En gledens dag.*

## Bakgrunnsstoff

* Bilete på Ungfana.no
* Kyrkja si offisielle nettside

## Fotnotar
Hans Ormset

**Hans Ormset** () var ein norsk pioner innan fotografering i Aure kommune. 

Ormset tok til å interessera seg for fotografering då han var liten. Deinare studerte han fotograering i to år hjå Aune i Trondheim og arbeidde der i enda eit år. Han reiste så heim til Aure og bygde seg mørkerom på heimgarden på Ormset. Det var ikkje så mange fotografar tidleg på 1900-talet og Ormset reiste mykje og tok bilete i Aure, Valsøyfjord, Halsa, Tustna og Hemne. Det finst eit stort arkiv med bilete etter han. Mange av desse er i dag av stor historisk verdi. Det eldste kjende fotografiet hans er frå 1. maitoget i Aure i 1911.

## Referansar
Arnold Kofoed

**Arnold Kofoed** var instituttarkitekt ved NTH i Trondheim. Han kom frå Skogset på Ertvågsøya i Aure kommune.