László Krasznahorkai

**László Krasznahorkai** () er ein ungarsk romanforfattar og manusforfattar. Krasznahorkai er kjend for sine krevjande og komplekse romanar, ofte karakteriserte som postmoderne, som utforskar dystopiske og melankolske tema. Fleire av verka hans, inkludert romanane *Sátántangó* (1985) og *Az ellenállás melankóliája* (1989), har blitt filmatiserte av regissøren Béla Tarr.

For arbeidet sitt fekk han Nobelprisen i litteratur i 2025.
## Bakgrunn
Krasznahorkai vart fødd 5. januar 1954 i Gyula, aust i Ungarn, i ein jødisk familie frå middelklassen. Faren hans, György Krasznahorkai, var advokat, og mora hans, Júlia Pálinkás, arbeidde i trygdeetaten. Faren heldt den jødiske bakgrunnen sin skjult, og avslørte han først då Krasznahorkai var 11 år gammal.

Krasznahorkai gjekk ut frå Erkel Ferenc vidaregåande skule i 1972, med fordjuping i latin. Krasznahorkai byrja å studere juss i 1973 ved József Attila-universitetet (no Universitetet i Szeged), men byta til Eötvös Loránd-universitetet (ELTE) i Budapest i 1976, der han heldt fram juss-studiane fram til 1978. Frå 1978 til 1983 studerte han ungarsk språk og litteratur ved Det humanistiske fakultetet ved ELTE, der han tok graden sin. Hovudoppgåva hans tok føre seg arbeidet og erfaringane til forfattaren Sándor Márai etter eksilet hans etter det kommunistiske maktovertaket i 1948. Under studietida arbeidde han i forlaget Gondolat Könyvkiadó.

## Forfattarkarriere
Etter han var ferdig med studiane, har Krasznahorkai arbeidd som frilansforfattar. Debutromanen hans, *Sátántangó* (1985), vart ein umiddelbar suksess og etablerte han som ein leiande skikkelse i ungarsk litteratur. Den engelske omsetjinga av romanen vann Best Translated Book Award i 2013.

### Internasjonale reiser og påverknad
Krasznahorkai reiste for første gong utanfor det kommunistiske Ungarn i 1987, då han fekk eit DAAD-stipend til Vest-Berlin. Etter Austblokka sitt samanbrot levde han tilbaketrekt på ulike stader rundt om i verda. Den første lengre reisa hans til Aust-Asia i 1990 fekk stor innverknad på arbeidet hans; opplevingane i Mongolia og Kina inspirerte bøkene *Az urgai fogoly* og *Rombolás és bánat az Ég alatt*. Han budde òg i Kyoto i seks månader i 1996, 2000 og 2005, der estetikk og litteraturteori frå Aust-Asia førte til store endringar i stil og tematikk. Under skrivinga av *Háború és háború* reiste han mykje i Europa, og fekk hjelp av den amerikanske poeten Allen Ginsberg, som han takka for gode råd medan han budde i leilegheita hans i New York.

### Kritisk anerkjenning og samarbeid
Romanen *The Melancholy of Resistance* (1989) fekk Bestenliste-prisen i Tyskland for beste litterære verk i 1993. I 1996 var han stipendiat ved Wissenschaftskolleg i Berlin.

Frå og med *Sátántangó* (1994) har filmskaparen Béla Tarr, ein nær ven, filmatisert fleire av verka hans, inkludert *Werckmeister harmóniák* (2000). Krasznahorkai sa at filmen *The Turin Horse* frå 2011 ville vere det siste samarbeidet deira. Han har òg samarbeidd med kunstnaren Max Neumann på illustrerte verk, som novella *Mindig Homérosznak* (2021), som vart gjeven ut med original musikk av jazzmusikaren Szilveszter Miklós.

Romanen *Seiobo járt odalent* vann Best Translated Book Award i 2014. I 2015 vart han den første ungarske forfattaren som fekk Man Booker International Prize. I 2025 fekk han Nobelprisen i litteratur.

Krasznahorkai har fått mykje ros frå kritikarar. Susan Sontag kalla han «den samtidige ungarske apokalypsens meister, som vekkjer samanlikningar med Gogol og », medan W. G. Sebald skreiv at «det universelle i Krasznahorkai sitt syn rivaliserer Gogol sine *Døde sjeler*, og overgår langt dei mindre spørsmåla i moderne litteratur».
## Privatliv
Krasznahorkai var gift med den første kona si, Anikó Pelyhe, frå 1990 til dei vart skilde. I 1997 gifta han seg med Dóra Kopcsányi, sinolog og grafisk designar. Han har tre barn.

Etter fleire år i Berlin, der han mellom anna var gjesteprofessor ved Freie Universität Berlin (S. Fischer-professoratet), flytta han tilbake til Ungarn. Han bur no tilbaketrekt i åsane ved Szentlászló.

## Bibliografi

### Romanar
;Omsette til norsk
* *Satan-tango*, omsett av , Cappelen Damm 2016 (original: *Sátántangó*, 1985) ISBN 9788202420000
* *Seiobo der nede*, omsett av , Cappelen Damm 2019 (original: *Seiobo járt odalent*, 2008) ISBN 9788202606848
* *Baron Wenckheim vender hjem*, omsett av Ove Lund, Cappelen Damm 2021 (original: *Báró Wenckheim hazatér*, 2016) ISBN 9788202709600
* *Herscht 07769*, omsett av Ove Lund, Cappelen Damm, 2023 (original 2021) ISBN 9788202727338

; Ikkje omsette til norsk 
* 1989: *Az ellenállás melankóliája* (engelsk: *The melancholy of resistance*) 
* 1992: *Az urgai fogoly* (engelsk: *The prisoner of Urga*) 
* 1999: *Háború és háború* (engelsk: *War and war*)
* 2004: *Rombolás és bánat az Ég alatt* (engelsk: *Destruction and Sorrow beneath the heavens*)
* 2024: *Zsömle odavan*

## Filmmanus
* 1988: *Damnation* (*Kárhozat*), regissert av Béla Tarr 
* 1989: *The Last Boat* (*Az utolsó hajó*), regissert av Béla Tarr 
* 1994: *Sátántangó*, regissert av Béla Tarr 
* 1997–2001: *Werckmeister Harmonies* (*Werckmeister harmóniák*), regissert av Béla Tarr 
* 2007: *The Man from London* (*A Londoni férfi*), regissert av Béla Tarr 
* 2011: *The Turin Horse* (*A torinói ló*), regissert av Béla Tarr

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:László Krasznahorkai|László Krasznahorkai]]» frå , den 9. oktober 2025.*

## Bakgrunnsstoff

*