open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Świdnica

**Świdnica** (tysk *Schweidnitz*, tsjekkisk *Svídnice*) er ein by sørvest i Polen med kring 60&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg i Nederschlesiske voivodskap og er den sjuande største byen der. 1975–1998 var han ein del av det tidlegare Wałbrzych voivodskap.

## Historia

Świdnica vart ein by i 1250, sjølv om det ikkje finst dokument lenger som stadfester dette. I starten høyrte byen til hertugdømet Wroclaw (Breslau) og fekk to viktige privilegium for å støtte opp om utviklinga. I 1290 hadde Świdnica bymurar med seks portar, handverket og handelen blømde. Frå 1291 til 1392 var byen hovudstad Hertugdømet Świdnica.

Mot slutten av 1300-talet vart byen underlagt Kongedømet Böhmen og byen voks gradvis i denne perioden. Den siste piast-hertugen var Bolko II av Świdnica, og då han døydde i 1368 og landområdet hans vart styrt av hustrua fram til 1392. Då ho døydde vart landområdet innlemma i Böhmen av Wenzel IV. I 1493 vart byen omtalt av Hartmann Schedel i Nürnbergkrønika som *Schwednitz*.

I 1471 var det 47 handelslaug i drift i byen, og nesten 300 heimar hadde rettar til å brygge øl, og større kveg- og humlemarknader vart ofte halde. Ølet vart sendt til mange byar i Europa, som Breslau, Praha, Heidelberg, Kraków og Pisa.

I 1526 vart heile Schlesien, inkludert Schweidnitz, underlagt Habsburgmonarkiet. Trettiårskrigen (1618–1648) gjekk hardt ut over hertugdømet. Byen vart annektert av Kongedømet Preussen under den første schlesiske krigen og så omgjort til ei festning. Schweidnitz vart ein del av det prøyssisk-leia Tyske keisardømet i 1871 under samlinga av Tyskland.

Byen kom tilbake til Polen etter Postdamkonferansen i 1945 og gjeve namnet *Świdnica*. Den tyske folkesetnaden som ikkje alt hadde flykta frå byen vart kasta ut og erstatta av polakkar. Mange av polakkane hadde igjen vorte kasta ut av polske område annekterte av Sovjetunionen.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Mirakelet til huset Brandenburg

**Mirakelet til huset Brandenburg** syner til dødsfallet til tsarinne Elisabeth av Russland (52 år gammal) i byrjinga av 1762.

Seks år ut i sjuårskrigen var forsvaret til Kongedømet Preussen kraftig svekka og dei hadde nettopp mista den viktige hamnebyen Kolberg ved Austersjøen til russarane. Fredrik II av Preussen rekna krigen som tapt og var på randen av sjølvmord. 5. januar 1762 døydde tsarinne Elisabeth og nevøen hennar Peter III tok over trona. Peter var kjend for å vere tilhengjar av Preussen, og han trekte derfor troppane sine attende og enda krigen utan at det gagna russarane. Prøyssarane, som til då hadde vorte pressa frå alle kantar, kunne dermed konsentrere seg om austerrikarane og klarte til slutt å gå ut av krigen som sigerherrar.

Mot slutten av den andre verdskrigen var Berlin igjen omkransa av den russiske armeen. Adolf Hitler minnast mirakelet 200 år tidlegare og håpte at Tyskland igjen skulle reddast av ei uventa hending, som at Franklin D. Roosevelt skulle døy eller at det kom til usemje mellom Winston Churchill and Josef Stalin.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Miracle of the House of Brandenburg|Miracle of the House of Brandenburg]]» frå ,  den 31. desember 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
** Kapittel om «The Miracle of the House of Brandenburg» i: Russell Frank Weigley. *The Age of Battles: The Quest for Decisive Warfare from Breitenfeld to Waterloo*. Indiana University Press, 2004. ISBN 0-253-21707-5.
St. Petersburg-traktaten i 1762

**St. Petersburg-traktaten** vart inngått 5. mai 1762 og enda striden i sjuårskrigen mellom Kongedømet Preussen og Russland. Avtalen kom etter at tsar Peter III overtok trona og gjorde at Fredrik den store av Preussen kunne konsentrere seg om dei andre fiendane sine.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Treaty of Saint Petersburg (1762)|Treaty of Saint Petersburg (1762)]]» frå ,  den 31. desember 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Esko Aho

**Esko Aho** () er ein finsk politikar for partiet *[[Centern i Finland]]* (finsk *Suomen Keskusta*). Han var statsminister i Finland 
frå 1991 til 1995.

Aho var i åra 1983–2003 medlem av den finske Riksdagen. I åra frå 1991 til 1995 var han statsminister i Finland. I 2000 stilte han til val som president, men tapte i andre valomgang for Tarja Halonen. Han tok deretter eit pauseår frå politikken for å undervise ved Harvard University. Ved valet i 2003 forlét han Riksdagen, trekte seg tilbake frå politikken og vart president for SITRA, det finske nasjonale fond for forsking og utvikling. Sidan 1. januar 2009 har han vore knytt til Nokia som sjef for avdelinga for relasjonane og ansvaret til selskapet.

## Politisk ettermæle
Esko Aho vil verte ståande som den som leidde Finland inn i EU. Partiet hans, som fekk det meste av røystene frå bygdene i Finland, var imot EU-medlemskapet. Tidleg i 1990-åra var det ein djup økonomisk depresjon i landet, og regjeringa til Ahos måtte ta upopulære avgjerder for å senke arbeidsløysa. Dette gjorde han upopulær og medverka til fallet til regjeringa ved valet i 1995. Centern i Finland fekk dermed ein åtte år lang periode i opposisjon.
Ann Kavli

**Ann Kavli** () er ein norsk forfattar og kunstnar med eit stort verkefelt. Ho har formidla tekstar i fleire sjangrar sidan debuten i 1991.

## Utdanning
Kavli er utdanna adjunkt med norsk som grunnfag ved Lærarhøgskulen i Volda (1984). Ho studerte deretter mediefag ved Distriktshøgskulen i Volda (fram til 1986) og tok Forfattarstudiet i Bø (1990). Seinare tok ho kunstutdanning ved Strykejernet Kunstskole i Oslo (1998). Kavli er busett på Nesodden i Akershus.

## Verk
Kavli har arbeidd både med dikt, skjønnlitterær prosa/romanar og andre uttrykk. Debutboka hennar var diktsamlinga *Noko skal hende deg*, to år seinare kom romanen *Fire fargar seinare*. Lyrikken til Kavli er gjerne prega av overraskande, tivtydige bilete, og er blitt karakterisert som «på same tid myke og 'knudrete'».

Sameining av ulike kunstformer pregar heile verket til Kavli. Ho har framført tekstar som kunstperformance og til jazz av Karl Seglem. Som biletkunstnar har ho laga illustrasjonar og bokomslag, også for eigne bøker, medan fleire dikt er vigde eller inspirerte av kunstverk. Prosabøkene hennar blir gjerne kalla poetiske, og ho har sjølv uttalt at «Generelt appellerer nok bøkene mine til lesarar som har ein poetisk legning.»

## Verv
Ann Kavli har hatt ulike verv i litterære organisasjonar. Ho blei medlem i Det Litterære Råd i  2001 og er styrerepresentant for Den norske Forfatterforening for perioden 2010–12.

## Bibliografi
### Dikt
* *Noko skal hende deg* (1991)
* *Akvatinter* (1996)
* *Å hekle ein laks* (2000)
* *Flytt* (2005)
* *Ut av juli* (2011)

### Prosa
* *Fire fargar seinare* (1993)
* *Delfinens smil* (1995)
* *Alt er som det skal vere* (1998)

### Dramatikk
**Spøkelset som ikkje ville spøke*, barnestykke, bestilt til Vossa-Jazz 1997.

## Prisar og utmerkingar
*Sokneprest Alfred Andersson-Ryssts fond (1998)
*Kulturstipend av Oslo kommune (1999)

## Kjelder

*
*
*
*
*
*
*
*

;Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
*Nettstaden til Ann Kavli
*Bøker av Ann Kavli digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket
*Dagbladet
Anneli Jäätteenmäki

**Anneli Tuulikki Jäätteenmäki** () er ein finsk politikar som representerer Senterpartiet i Finland. Ho var justisminister i landet frå 1991 til 1995, partileiar frå 2002 til 2003, statsminister frå 17. april til 18. juni 2003 og representant i Europaparlamentet frå 2004.

Jäätteenmäki var den fyrste kvinnelege statsministeren i Finland, men vart nøydd til å gå av etter berre to månader, då ho vart skulda for å ha loge om hemmelege dokument som handla om Irak-politikken til Finland.
Paavo Lipponen

**Paavo Lipponen** () er ein finsk sosialdemokratisk politikar. Han var statsminister i åra 1995–2003 og er den som har sete nest lengst i stillinga i Finland etter Kalevi Sorsa.

Lipponen var kandidat til stillinga som ordførar for EU-kommisjonen i 2004, men tapte for portugisaren José Manuel Barroso. I mars 2005 melde Lipponen at han går av som ordførar for Det finske sosialdemokratiske partiet, ei stilling han hadde hatt i 12 år.

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Paavo Lipponen 
* Paavo Lipponen på sidene til Riksdagen
Kagera

**Kagera** (også kalla **Akagera**) er ei elv i det sentrale Afrika. Ho er ei tilløpselv til Victoriasjøen, og vert ofte rekna som det fjernaste tilløpet til Nilen. Elva er rundt 400&nbsp;kilometer lang.

## Geografi

Elva byrjar i Burundi og renn i austleg retning. Ho er grenseelv over store delar av løpet sitt, fyrst mellom Rwanda og Burundi, og deretter mellom Rwanda og Tanzania. Etter Rusumofalla snur elva (og grensa) mot nord og deretter nordvest til ho møter grensa til Uganda. Her snur elva brått mot aust og er framleis grenseelv, no mellom Tanzania og Uganda. Etter kvart snur elva gradvis mot søraust og forlèt grensa og renn inn i Tanzania, før ho på den siste delen snur mot nordaust, kryssar grensa igjen og renn inn i Uganda, der ho munnar ut i Victoriasjøen ved Mubanzi, fem kilometer nord for grensa.

Den største sideelva er Ruvubu, som ho går saman med like ovanfor Rusumofossen. Elva har gjeve namn til Akagera nasjonalpark i det nordlege Rwanda.

## Historie
Under folkemordet i Rwanda vart Kageraelva vidgjeten for fjernsynsbileta av massakrerte menneske som dreiv langs elva, som ved brua over Rusumofalla, der bileta viste flyktningar som rømde frå landet medan lika flaut forbi under brua. Ettersom Kagera drenerer heile Rwanda, unnateke områda lengst mot vest, vart alle lika som hadde vorte dumpa i elvar over heile landet etter kvart førte ned til Kagera, og deretter heilt ned til Victoriasjøen, over 200&nbsp;kilometer nedstraums frå Rwanda. Dette førte i sin tur til at det vart unntakstilstand rundt utløpet i Victoriasjøen i Uganda, der lika til slutt enda opp.

## Kjelder
* Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av «Kagera» på Wikipedia på riksmål, innhenta 1. januar 2010.

### Referansar
Konsensus

**Konsensus** er eit viktig omgrep i moderne vitskapsteori som har to vanlege tydingar. Den eine er ei generell semje blant medlemmene i ei viss gruppe eller samanslutning, til dømes fagfolk innan eit avgrensa fagområde, der kvar av dei bidreg i eit visst monn ved avgjerds- og oppfølgingsprosessar. Den andre er ein teori og ein praksis for å oppnå slik semje. Konsensus kan gje rom for ei viss usemje, men ho kan ikkje vere radikal.

Oppnåing av konsensus krev seriøs handsaming det kvart av medlemmene meiner. Så snart ei avgjerd er teken, er det viktig å stole på medlemmene sin klokskap når vedtaket skal gjennomførast. I idealtilfellet vil dei som ynskjer å gjennomføre eit tiltak ynskje å høyre dei som er imot det, fordi dei reknar med at den påfølgjande debatten vil forbetre konsensusen. I teorien vil det sjeldan skje tiltak utan at opposisjonen er avklara og utan merksemd for å hindre skade på personlege relasjonar.

## Kjelder
*«Konsensus» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 1. januar 2010.
*«Konsensus» på SNL.no, innhenta 1. januar 2010.
Robert Clive

**Robert Clive**, *Baron Clive of Plassey*, () var ein britisk offiser og kolonialist. Han har fått æra for å sikre India og rikdomen som følgde for den britiske krona. Han var ein av dei viktigaste personane i opprettinga av Britisk India. 

Han tenestegjorde frå 1743 i India i Det britiske ostindiske kompaniet. Han kjempa mot franskmenn og hollendarar og vann sigrar ved Arcot i 1751, Trichinopoly i 1752 og Biderra 1759, samt over nawaben av Bengal i slaget ved Plassey i 1757.

Han vart etter sigeren i Plassey den første britiske guvernøren i Bengal, men vende i 1760 attende til heimlandet for å få tittelen «Baron Clive of Plassey» der. Han vart så igjen guvernør i Bengal 1765-1767, der han han effektivt stoppa korrupsjon og ineffektivitet. Han vart likevel skulda for ikkje å ha skøytt vervet etter han kom attende til Storbritannia, og tok til slutt livet sitt, sjølv etter at han i 1773 vart reinvaska. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Robert Clive|Robert Clive]]» frå , og «[[:en:Robert Clive, 1st Baron Clive|Robert Clive, 1st Baron Clive]]» frå  den 1. januar 2010.*  
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
Kagoshima

**Kagoshima** (鹿児島市; *-shi*) er ein by i Japan og hovudstaden i prefekturet Kagoshima, søraust på øya Kyushu. 

I ei måling frå 1. januar 2005, hadde byen eit innbyggjartal på 605&nbsp;650 menneske, med 1107,81 personar per km². Området er 546,71 km².

Kagoshima ligg om lag 40 minutt frå Kagoshima flyplass, og byen har mange store kjøpesenter og restaurantar. Elles finn ein mange fajansefabrikkar og mykje tekstilindustri på staden. Byen fekk universitet i 1949.

Eit digert, moderne akvarium er plassert ved hamna med utsikt mot vulkanen Sakurajima (1117 moh.) Den japanske hagen Senganen (Isoteien) ligg like utanfor Kagoshima. 

## Kjelder
* «Kagoshima» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 1. januar 2010.
* «Kagoshima» på SNL.no, innhenta 1. januar 2010 (lisensiert under CC-SA-BY).
James Wolfe

General **James Wolfe** () var ein offiser i den britisk hæren, kjend for opplæringsreformane sine, men mest kjend for sigeren over franskmennene i Canada og opprettinga av det britiske styret då. Han var son av ein utmerka general og gjekk inn i militærteneste i tidleg alder, og var tidleg i krig på kontinentet under den austerrikske arvefølgjekrigen. Han tente i Flandern og Skottland, der han tok del i handlingane mot jakobittaropprøret. Han gjorde det godt, men då freden kom i 1748 var han dei neste åtte åra i garnisonsteneste i Det skotske høglandet. 

Då sjuårskrigen braut ut i 1756 gav det Wolfe nye høve til avansement. Han tok del i det mislukka raidet på Rochefort i 1757 leia av William Pitt, som utpeikte han til nestkommanderande under erobringa av Louisbourg. Etter at denne operasjonen vart ein suksess vart han kommandant over ein styrke som skulle segle opp St. Lawrence-elva for å ta Quebec. Etter ei lang omleiring slo Wolfe win fransk styrke under Montcalm og dei britiske styrkane kunne ta byen. Wolfe vart drepen under slaget av fransk geværeld. 

Wolfe vart kjend etter han døydde for erobringa av Quebec i 1759 og han vart eit ikon for den britiske sigeren i sjuårskrigen og områda dei tileigna seg då. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:James Wolfe|James Wolfe]]» frå ,  den 1. januar 2010.*
Louis-Joseph de Montcalm

**Louis-Joseph de Montcalm-Gozon, Marquis de Saint-Veran** () var kommandant for dei franske styrkane i Nord-Amerika under sjuårskrigen eller den franske og indianske krigen, som krigsskodeplassen i Nord-Amerika vart kalla.

Montcalm vart fødd nær Nîmes i Frankrike i ein adelsfamilie og gjekk tidleg inn i militæret. Han var i teneste under den polske arvefølgjekrigen og den austerrikske arvefølgjekrigen, der han utmerkte seg og vart forfremma til brigadesjef. I 1756 sendte kong Ludcig XV han til Ny-Frankrike og leia forsvaret mot britane under sjuårskrigen. Montcalm oppnådde ein del suksess i 1756 og 1757, men britane mobiliserte store troppar mot Ny-Frankrike i 1758-1759, og det enda med at Montcalm vart slått og mista livet i Quebec og at franskmennene i 1760 mista Ny-Frankrike.

Montcalm var ein kontroversiell person og avgjerslene hans ved Quebec har vorte kritiserte av militærhistorikarar. Han vart mykje minna i Frankrike, Quebec og delar av New York.

## Slag han deltok i

### Den polske arvefølgjekrigen
*Omleiringa av Kehl (1733)
*Omleiringa av Philippsburg (1734)

### Den austerrikske arvefølgjekrigen
*Omleiringa av Praha (1742). 
*Slaget ved Piacenza (1746) - der han vart teken til fange. 
*Slaget ved Assietta (1747) - skadd av geværeld
*Omleiringa av Ventimiglia (1747)

### Den franske og indianske krigen
*Slaget ved Fort Oswego (1756)
*Slaget ved Fort William Henry (1757)
*Slaget ved Carillon - rekna som den største sigeren hans, der han slo ein britisk styrke på meir enn 16&nbsp;000 mann med færre enn 4000 mann. 
*Slaget ved Beauport (1758)
*Slaget ved Abrahamslettene (1759) - franskmennene tapte og Montcalm vart drepen av ei geværkule.

## Minnesmerke

Fire fartøy i den franske marinen har vorte kalla opp etter han opp gjennom åra, den siste ein F70 fregatt frå 1975.

Mange stader og landemerker er kalla opp til ære for Montcalm. Mellom anna: 
* Montcalm vidaregåande skule i London i Ontario;
* Rue Montcalm i Hull i Quebec;
* Montcalm Street, Detroit i Michigan;
* Montcalm County i Michigan;
* Montcalm Street, Ticonderoga i New York;
* Montcalm Avenue, Buffalo i New York.
* Montcalm Park, Oswego i New York, der Fort Oswego tidlegare låg
* Montcalm Avenue (opphavleg Avenue du Montcalm) i den historisk fransk byen Plattsburgh i New York
* Montcalm vidaregåande skule i Montcalm i West Virginia

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Louis-Joseph de Montcalm|Louis-Joseph de Montcalm]]» frå ,  den 1. januar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*
*
*
*

 

## Bakgrunnsstoff
Slaget ved Abrahamslettene

**Slaget ved Abrahamslettene**, òg kalla **slaget ved Quebec**, var eit viktig slag i sjuårskrigen (kalla den franske og indianske krigen i Nord-Amerika). Slaget starta 12. september 1759 og vart utkjempa mellom Storbritannia og Frankrike på eit platå like utanfor murane til Quebec City. Slaget omfatta færre enn 10&nbsp;000 soldatar samla sett, men var ein avgjerande augneblink i konflikten mellom Frankrike og Storbritannia om lagnaden for Ny-Frankrike, som seinare skulle medverke til skipinga av Canada.

Britane hadde omleira byen i tre månader og kulminerte med slaget, som varte mindre enn ein time. Dei britiske troppane kommandert av general James Wolfe stod imot dei framrykkande franske og kanadiske troppane under Louis-Joseph, Marquis de Montcalm. Dette klarte dei ved å nytte nye taktikkar som synte seg særs effektive mot det som var standard militærformasjonar nytta i dei fleste europeiske konfliktane på denne tida. Begge generalane vart dødeleg skadde under slaget. Wolfe døydde berre nokre få minuttar ut i kampen, medan Montcalm døydde morgonen etter. Etter slaget kom dei gjenverande franske styrkane i Canada og resten av Nord-Amerika under aukande press frå dei britiske styrkane. 

Franskmennene heldt fram kampen og sigra i fleire slag etter at Quebec var tapt, men britane gav aldri opp att festninga i Quebec. Dette smitta over på andre område i Nord-Amerika og innan fire år var nesten alle dei franske områda i det austlege Nord-Amerika avståtte til Storbritannia. 

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Battle of the Plains of Abraham|Battle of the Plains of Abraham]]» frå ,  den 1. januar 2010.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* 


## Bakgrunnsstoff
* Sjuårskrigen på kanadisk krigsmuseum 
* Ein soldat fortel om Abrahamslettene
* Slaget ved Abrahamslettene på sida om historia til Quebec 
* Abrahamslettene på Google Maps
* Animert kart over slaget ved Quebec  av Jonathan Webb
* NFB-dokumentar ''Wolfe and Montcalm''
Petter Stordalen

**Petter Anker Stordalen** () er ein norsk hotelleigar, eigedomsutviklar og investor. Stordalen har eitt års utdanning frå Norsk Kjøpmannsinstitutt, eitt år på Varehandelens høyskole og eitt år på Norges Markedsføringshøyskole.

Han kontrollerer hundre prosent av hotellkjeden Strawberry (tidlegare Choice Hotels Scandinavia), som omfattar 160 hotell i Norden og Baltikum, under merkenamna Comfort, Clarion, Clarion Collection, Quality og Quality Resort. Han er også kjend som som tidlegare deleigar i Steen & Strøm og andre kjøpesenter, som sporadisk miljøaktivist og for forsøket sitt på å overta papirfabrikken Union i Skien i august 2005.

Stordalen fungerte som viseadministrerande direktør i kjøpesenterselskapet Steen & Strøm i perioden 1991–1995 og som administrerende direktør i perioden 1995–1996. Stordalen var styreleiar i Choice Hotels Scandinavia frå 1996 til 1999, konsernsjef frå 1999 til 2006, og igjen styreleiar frå 2006.

I april 2006 vart det kjent at Stordalen og Øystein Stray Spetalen vurderte å kjøpe heile eller delar av den engelske fotballklubben Liverpool FC.

Stordalen er mellom dei rikaste personane i Noreg, og vart i 2008 lista med ein formue på 9,3 milliardar kroner av Kapital. Han er son av tidlegare noregsmeister i bryting, Knut Anker Stordalen.

## Miljøfokus
Stordalen har erklært seg som miljøinvestor. Han har også vist stor interesse for å stoppe dumpinga av slam utanfor Malmøykalven. Sommaren 2007 trassa han og politikar Rune Gerhardsen eit ikkje tilgang-skilt, og gjekk i protest om bord i lekteren der dumpinga skjedde. Dette vart dei seinare politimelde for.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Petter Stordalen|Petter Stordalen]]» frå ,  den 1. januar 2010.*  

## Bakgrunnsstoff

*Bloggen til Petter Stordalen.
*«Tre ganger på trynet» av Frank Lynum på E24.no (9. januar 2008), om Stordalen sitt feilslåtte forsøk på å legge ned Union i Skien, ta over kontrollen i Fast, samt å få styreplass i Norske Skog.
Setring

**Setring**, **seterbruk** eller **seterdrift** (òg med -æ-) er husdyrhald med bruk av sommarbeite så langt borte frå garden at buskapen ikkje kan drivast att og fram kvar dag. I norsk samanheng viser dette som regel til å flytta dyra til seter eller støl.

Setring skil seg frå anna fjellbeite med di at dagleg produksjon av mjølk og andre produkt er flytt med. Det er difor naudsynt med hus for drift og tilhald for ei budeie.
Follo

**Follo** er eit distrikt i Akershus fylke, og femner landområdet mellom Oslo og Østfold. Distriktet omfattar seks kommunar: Nesodden, Nordre Follo, Enebakk, Frogn, Ås og Vestby.
 
## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Folloportalen
Mindretalsregjering

I eit parlamentarisk system skil ein mellom **mindretalsregjeringar** og fleirtalsregjeringar. Mindretalsregjeringar har ikkje noko fleirtal bak seg i nasjonalforsamlinga. Det vil seie at det eller dei partia som er med i regjeringa til saman har færre enn halvparten av representantane i nasjonalforsamlinga. 

Mindretalsregjeringar kan ha støtte frå andre parti i nasjonalforsamlinga enn dei som er med i regjeringa, slik at her er eit avklara parlamentarisk grunnlag. Men ofte vil dette ikkje vere tilfelle, slik at regjeringa må søke støtte i nasjonalforsamlinga frå sak til sak.

I land med høvestalsval, som Noreg, Sverige og Israel, vil ofte mange parti vere representerte i nasjonalforsamlinga, og det kan vere  vanskeleg å etablere ei fleirtalsregjering. I land med fleirtalsval, somStorbritannia, vil det som regel vere færre parti som er representerte i nasjonalforsamlinga, og fleirtalsregjeringar vil vere vanlegare.

## Mindretalsregjeringar i Noreg

Nasjonalforsamlinga i Noreg, Stortinget, har 169 stortingsrepresentantar frå og med stortingsvalet 2005. Ei regjering må dermed ha minst 85 stortingsrepresentantar i Stortinget for å ha eit fleirtal. Noverande regjering, Regjeringa Stoltenberg II, som består av Arbeidarpartiet, Sosialistisk Venstreparti og Senterpartiet er ei fleirtalsregjering. Ved stortingsvalet 2005 fekk dei til saman 87 plassar i Stortinget, og ved stortingsvalet 2009 fekk dei 86. 

Kåre Willoch si regjering var frå 1981 til 1983 ei rein Høgre-regjering, og ei mindretalsregjering. I 1983 kom Senterpartiet og Kristeleg folkeparti med i regjeringa, og den vart ei fleirtalsregjering, til fleirtalet gjekk tapt ved stortingsvalet 1985. Ingen andre regjeringar etter 1971, anten dei har vore Arbeidarparti-regjeringar eller borgarlege regjeringar, har hatt eit fleirtal på Stortinget bak seg.

Det er ulike grunnar til at eit mindretal på Stortinget klarar å danne regjering. Den viktigaste er at SV og Framstegspartiet, som fløyparti har hatt liten forhandlingsstyrke. Arbeidarpartiet har med god grunn teke støtte frå SV for gitt, og borgarlege regjeringar av ulike slag har, med det tilsvarande argument, teke støtte frå Frp for gitt.

## Sjå også
* Fleirtalsregjering
* Parlamentarisme
Grágás

**Grágás** (’’Grågås’’) er ei gammal islandsk lovbok som inneheld lovene frå fristatstida. Lovene vart nedteikna vinteren 1117-18, men grunndraga i lovene skriv seg attende til 900-talet. Lovene var i bruk til 1271 då Island var kommen under norsk styre og fekk ei ny lovsamling, *[[Járnsíða]]*, utarbeidd av  Magnus Lagabøte .  Men mange stykke frå *Grágás* vart likevel vidareførte i lovboka * [[Jónsbók]] * frå 1280 og i seinare islandske lover. 

*Grágás*  er den største og mest innhaldsrike av alle germanske lovbøker. Boka er ei viktig kjelde til islandsk kultur og  samfunnstilhøve i fristattida.  Det finst to hovudhandskrifter av *Grágás*, «Konungsbok» og «Stadarholsbok», begge frå 1200-talet. 

Namnet *Grágás* er ikkje kjent brukt om denne lovboka før på 1500-talet.  Namnet Grågås er òg brukt om ei trøndersk lovbok frå høgmellomalderen og ei jordebok over kyrkjegodset til Stavanger bispedømme frå tidleg 1600-tal.

## Kjelder
*Bjarni Aðalbjarnarson i *[[Norsk Allkunnebok]]* (1954)

## Bakgrunnsstoff
* Grágás, utgåve på norsk (gamalnorsk) frå 1852. *Nasjonalbiblioteket*.
* ''Konungsbók''  (pdf, 17.75 MB)
Tennis

:*For bandet Tennis, sjå [[bandet Tennis]]*

**Tennis** er eit ballspel der ein slår ballen med ein strenga racket fram og tilbake over eit nett som står på tvers av ein rektangulær bane. Ein speler tennis både innan- og utandørs og blir spelt single for begge kjønn (ein mot ein), double for begge kjønn (to mot to) eller mixed double (ein mann og ei kvinne per lag). Ballen skal returnerast direkte (volley) eller etter éin sprett. Dei ulike underlaga tennis blir spelt på er grus, gras, «hard court» (kunstdekke) og teppe (innandørs). I dag er det ein av dei mest utbreidde idrettane i verda med somme av dei best betalte utøvarane. 

## Kjelder
* Omsett frå Wikipedia på bokmål fredag 1. januar 2010, klokka 22:17.

## Bakgrunnsstoff
* Norges Tennisforbund
* ATP - Dei profesjonelle tennisspelarane sitt forbund (menn)
* WTA - Dei profesjonelle tennisspelarane sitt forbund (kvinner)
* ITF - Det internasjonalen tennisforbundet
Grågås

:*For den islandske lovboka «Grågåsa», sjå [[Grágás]]*

**Grågås** (*Anser anser*) er ein stor fugl i andefamilien.

## Skildring
Grågåsa når ei lengd på 75–90 cm og har eit vengespenn på 147–180 cm Vekta er normalt mellom 2,2 og 5,5 kg. Ho har oransjefarga nebb og er grå med mørke spettar på øvre del av halsen og langs sidene. Spettane blir mørkare og større mot tuppen av vengefjørene, som er heilt mørke. Fuglen har dessutan innslag av kvitt på undersida av stjerten.

Ein deler gjerne grågåsa inn i to underartar, ein vestleg og ein austleg. Tidlegare rekna ein òg norske, islandske og skotske grågjæser som ein eigen underart, men ei slik inndeling blir per i dag ikkje akseptert.

## Utbreiing og hekking

Grågåsa er ein trekkfugl, sjølv om dei som hekkar i Skottland, som visse andre populasjonar i nordvest-Europa, er standfuglar. Ho hekkar i det det geografiske området som blir kalla Palearktis, frå Island til Nederland i vest via Nord-Europa og Russland til Stillehavet i aust. Under trekket vår og haust er det kjent at grågjæser kan «haike» med andre gjæser, eksempelvis kortnebbgås på veg mot hekkeplassane på Svalbard.

I Noreg hekkar grågåsa stort sett langs kysten, på gras- og lyngkledde holmar og øyar, frå Oslofjorden til Porsangerfjorden. Det er òg registrert hekkande fugl på det indre Austlandet. I 2007 hekka det eit grågåspar på ei av dei små øyane utanfor Vesterntangen i Hønefoss, der Begnaelva møter Randselva. Hekkinga på Austlandet har truleg samanheng med utsetting av fugl i indre Oslofjorden frå 1960-talet og framover. Tidlegare hekka nemleg grågåsa berre frå Rogaland og nordover. Den norske bestanden høyrer til den nordvesteuropeiske grågåsbestanden.

## Anna
Grågåsa er stamfaren til tamgåsa i Europa og Nord-Amerika. Flokkar med ville fuglar som stammar frå tamfuglar er utbreidde.

Innanfor vitskapen har grågåsa ein historisk posisjon som den arten som åtferdsforskaren Konrad Lorenz først brukte i studia sine om det behavioristiske fenomenet preging.

## Galleri

Anser anser MHNT.ZOO.2010.11.14.3.jpg|Grågåsegg.
HPIM3999.JPG|mini|Grågås i trekk over Hønefoss, på veg mot hekkeplassane i Trøndelag. Turen tek omkring åtte timar frå Tyrifjorden.]]
Grågås (Anser anser) Ystad 2016.ogv|Beitande grågås i Ystad, februar 2016.


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Grågås|Grågås]]» frå ,  den 1. januar 2010.*  

;Referansar

## Bakgrunnsstoff
Jacques Cartier

**Jacques Cartier** () var ein fransk oppdagar kjend for utforsking av Canada, som han namngav som første europear, og kartlegginga av St. Lawrence-bukta.

## Bakgrunn
Jacques Cartier var ein sjømann fødd i Saint-Malo i Bretagne, ein av dei største sjøfartsbyane i Frankrike på den tida. Han skal ha vore med på fleire ekspedisjonar til Den nye verda, før han fekk i oppdrag av Frans I å leia sin eigen.

## Utforsking

10. mai 1534 la Cartier ut på ei ferd mot Nord-Amerika for å prøva å finna ein nordleg sjøveg til Asia og om mogleg finna gull eller andre verdifulle ressursar. Etter ein overfart på tjue dagar kunne Cartier utforska Newfoundland. Han fann St. Lawrence-bukta, og gjorde krav på landet i namnet til den franske kongen. Ekspedisjonen møtte også amerikanske urfolk—først truleg micmac, som han handla med, og seinare irokesarar, som han bortførte to unge gutar frå. Faren til gutane, høvdingen Donnacona, skal til slutt ha gått med på å la dei fara, mot at dei blei førte tilbake med handelsvarer. I september 1534 vende Cartier sin ekspedisjon tilbake til Frankrike i trua på at dei hadde vitja Asia.

Cartier la ut på ei ny ferd den 19. mai 1535 med tre skip, 110 menn og dei to irokesargutane. Dei siglde opp St. Lawrence-elva for første gong og kom fram til irokesarhovudstaden Stadacona. Med det minste skipet drog Cartier vidare oppover elva og kom til den større landsbyen Hochelaga, der dei blei møtt av eit tusentals irokesarar. Cartier gav byen namnet *Mont Royal*, seinare Montreal. Franskmennene overvintra i Stadacona. Om vinteren blei både europearar og urfolk sjuke av skjørbuk, men Domagaya, den eine av gutane som hadde vitja Frankrike, lærte Cartier korleis han kunne laga eit botemiddel av eit tre, truleg tuja. Ekspedisjonen drog tilbake til Europa i mai 1536, saman med fleire irokesarar, mellom dei Donnacona. Cartier ønskte særleg at høvdingen skulle fortelja meir om kongeriket Saguenay, der det skulle vera rike mineralgruver. Skipa nådde Saint-Malo 15. juli 1536.

## Koloniseringsforsøk

Jacques Cartier blei utnemnd til nestkommanderande for ein nybyggjarekspedisjon i 1541, under Jean-François Roberval. Han grunnla fortet Charlesbourg-Royal (Cap-Rouge) ved Québec, der det blei planta grønsaker og innført kveg. Oppdagarane oppdaga også store mengder av det dei trudde var gull og diamantar, men som seinare viste seg å vera svovelkis og kvarts. Cartier leita også etter Saguenay-riket, men stryk og dårleg vêr hindra han i å dra oppover Ottawa-elva slik han ønskte.

I Charlesbourg-Royal var tilhøvet til irokesarane blitt dårleg, og det ser ut til at dei gjekk til åtak og drap rundt 35 nybyggjarar vinteren 1541-42. I juni 1542 drog Cartier tilbake til Frankrike. Han møtte Roberval på vegen og fortalde om problema i kolonien. Charlesbourg-Royal blei seinare forlaten.

Dette var siste reisa til Cartier. Han budde resten av livet i Saint-Malo og på eigedommen sin i nærleiken. Han døydde 65 eller 66 år gammal under ein epidemi.

## Kjelder
* 

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jacques Cartier|Jacques Cartier]]» frå , den 2. januar 2010.*
St. John's på Newfoundland

**St. John's** (fransk *Saint-Jean*) er provinshovudstaden i Newfoundland og Labrador i Canada og har kring 100&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg aust på Avalonhalvøya på Newfoundland. St. John's er den største byen i provinsen og den nest største langs den kanadiske atlanterhavskysten etter Halifax. Han har òg det 20. største storbyområdet i Canada med kring 185&nbsp;000 innbyggjarar. Byen har ei lang og levande soge og er den eldste byen som engelskmennene grunnla i Nord-Amerika.

Storbyområdet kring St. John's er det området i Newfoundland og Labrador og langs den kanadiske atlanterhavskysten som veks raskast.  Dette området omfattar Mount Pearl og elleve andre byar. 

## Historie
Hamna i St. John's vart mykje nytta av europeiske fiskarar frå tidleg på 1500-talet og vart offisielt grunnlagd som ein busetnad då sir Humphrey Gilbert erklærte Newfoundland for engelsk koloni i 1583. Det nøyaktige opphavet til namnet St. John's (heilage Johannes) er ukjend . Namnet dukka først på portugisiske kart som *Rio de San Johem* på 1500-talet etter kart frå kartografen Pedro Reinel (død ca. 1542). I følgje segna kom namnet frå den italienske oppdagaren Giovanni Caboto, som gjekk i land på Bonavista den 24. juni 1497.

Under Dronning Anne-krigen, i 1709, fann slaget ved St. John's stad her. Franske styrkar tok byen frå britane og øydela festningsverka. Seinare tok britane byen tilbake.

Siste halvdelen av 1900-talet hadde St. John's ein lang og velståande periode innan fiskeindustrien og han har vorte til eit moderne senter for eksport og tenester. Han er kjend for nattelivet og den rike musikkulturen. Nyleg har oppdaginga av oljefelt i havområda utanfor byen ført til økonomisk oppsving med folkevekst og kommersiell utvikling, og byen står i dag for om lag halvparten av inntektene til provinsen i dag.

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettstad
* Hisotirske stader i Newfoundland og Labrador 
* St. John's og området kring
* Dokumentarfilmen ''Rain, Drizzle and Fog''

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:St. John's, Newfoundland and Labrador|St. John's, Newfoundland and Labrador]]» frå ,  den 2. januar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Slaget ved Signal Hill

**Slaget ved Signal Hill** fann stad 15. september 1762 og var ei lita småtreffing og det siste slaget i den nordamerikanske delen av sjuårskrigen. Britane under oberstløytnant William Amherst tvinga franskmennene til å overgje St. John's, som dei hadde erobra tidlegare på året i eit overraskande åtak.

## Bakgrunn
I 1762 hadde Frankrike og Storbritannia kriga mot kvarandre i åtte år og ønskte begge no fred med kvarandre. Den lange britiske blokaden av franskekysten hadde tvunge den franske økonomien i kne, og hadde hindre den franske marinen frå å støtte dei franske koloniane rundtom på jorda. Dette gjorde at mange av koloniane deira vart erobra. For å byggje opp att den franske marinen i fredsåra, trur ein at dei trong tilkomst til fiskeria på Newfoundland og derfor sende dei avgarde eit tokt for å erobre øya før fredsforhandlingane starta. Dette skjedde i mai 1762 då ein liten styrke under Chevalier de Ternay kom seg ut frå Brest og forbi blokkaden og la over Atlanterhavet.

## Fransk okkupasjon
Den 27. juni 1762 tvinga dei franske styrkane under Comte d'Haussonville britane til å gje frå seg St. John's. Dei neste vekene klarte d'Haussonville, etter ordre frå Chevalier de Ternay, å forsterke den franske stillinga på Newfoundland. Forsvarssystemet hans bestod av fleire utpostar med artilleri rundt Signal Hill, eit strategis punkt som låg høgare enn det kringliggjande området.

Den 13. september 1762 gjekk britane i land ved Torbay, eit par kilometer lenger nord. Ternay og Haussonville klarte ikkje å stoppe dette, så for å hindre britane, sendte dei ei avdeling til toppen av Signal Hill.

## Slaget
Ved daggry den 15. september 1762 klatra dei britiske soldatane opp åsen som franskmennene heldt. Overraskinga var total og trefninga var kort og brutal. Kommandanten til den franske avdelinga, Guillaume de Bellecombe, vart alvorleg skadd. På den britiske sida trefte ei kule foten til ein av offiserane til Amherst, MacDonell. Franskmennene trekte seg tilbake til fortet.

## Følgjer
Nær slutten av slaget hadde britane fått kontroll over Signal Hill. Med denne sterke stillinga klarte dei å tvinge den franske garnisonen i St. John's til å overgje seg tre dagar seinare.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Battle of Signal Hill|Battle of Signal Hill]]» frå ,  den 2. januar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
** Dull, Jonathan R. *The French Navy og the Seven Years' War*. University of Nebraska Press, 2005
**
William Amherst

Generalløytnant **William Amherst** () var ein britisk militær som var med i Sjuårskrigen.

## Familie
Han var son av Jeffery Amherst og Elizabeth Kerril og bror til Jeffrey Amherst.

Han var gift med Elizabeth Amherst (Patterson). Dei fekk mellom anna borna:

* William Pitt Amherst, 1. jarl Amherst av Arracan, guvernør-general av India 
* Elizabeth Frances Amherst, kunstnar

## Sjuårskrigen
Amherst vart fenrik i eit grenaderregiment i 1755. Han steig i gradene og vart til slutt generalløytnant i 1779. Som oberstløytnant var Amherst medverkande i gjenerobringa av St. John's frå franskmennene i 1762 under slaget ved Signal Hill.

I 1766 vart han parlamentsmedlem for Hythe og i 1768 vart han MP for Launceston fram til 1774.

Han vart utpeikt til generaladjutant for forsvaret i 1778 og døydde i dette embetet i 1781.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:William Amherst (British Army officer)|William Amherst (British Army officer)]]» frå ,  den 2. januar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* Biografi på Newfoundland Grand Banks
Spansk Florida

**Spansk Florida** (spansk *La Florida*) er namnet på den spanske kolonien Florida, ein provins i Ny-Spania. Opphavleg strekte området seg over det som i dag er Søraust-USA, men hadde ingen klårt definerte grenser. *La Florida* var ein mindre del av Det spanske imperiet. Mange ekspedisjonar vart sende til områda bortanfor Spansk Florida på 1500-talet, men Spania klarte aldri å få skikkeleg kontroll over *la Florida* utanfor eit område som i dag er det søraustlege Georgia og det nordlege Florida, samt eit par hamnebyar på nordkysten av Mexicogolfen.

Etter sjuårskrigen i 1763, måtte Spania gje frå seg Florida til Storbritannia og britane heldt område fram til 1783, då det kom attende til Spania. I denne perioden tok dei imot mange immigrantar. I 1821 selde Spania Florida til USA.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Spanish Florida|Spanish Florida]]» frå ,  den 2. januar 2010.*  

## Bakgrunnsstoff
*Spansk Florida: utviklinga frå 1513 til 1763
Louisiana-territoriet

**Louisiana-territoriet** (engelsk *Louisiana Territory*)  var eit organisert innlemma territorium i USA som eksisterte frå 4. juli 1805, til 4. juni 1812, då det vart omdøypt til Missouri-territoriet.

Den åttande kongressen i USA den 26. mars 1804 vedtok ei lov som oppretta Orleans-territoriet og det sivile Louisiana-distriktet. Denne lova, som tredde i kraft 1. oktober 1804, vart utvida av guvernøren og dommaren i Indiana-territoriet for å få mellombels styre over Louisiana-distriktet.

3. mars 1805, vedtok Kongressen ei lov som organiserte Louisiana-distriktet i Louisiana-territoriet. Louisiana-territoriet omfatta alt i Louisiana-kjøpet nord for 33. breiddegrad (sør for dagens Arkansas). Den sørlege og vestlege grensa mot Spansk Texas og New Mexico vart ikkje stadfesta før Adams-Onís-avtalen i 1819. Setet for guvernøren var St. Louis.

Både Meriwether Lewis (1807-1809) og William Clark (1813-1820) var guvernørar i Louisiana-territoriet. 

4. juni 1812 vedtok den 12. kongressen i USA ei lov som gav Louisiana-territoriet namnet Missouri-territoriet for å unngå forvirring med den nyoppretta staten Louisiana. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Louisiana Territory|Louisiana Territory]]» frå ,  den 2. januar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Tor Saglie

**Tor Johan Saglie** () er tidlegare departementsråd i Justis- og beredskapsdepartementet.

Han er utdanna ved Universitetet i Oslo, der han i 1976 vart cand.polit. med hovudfag i statsvitskap. Saglie var direktør for Universitetet i Oslo frå 1991 til 2003 og departementsråd i Kommunal- og regionaldepartementet frå 2003 til 2006. Før det var han administrasjonsdirektør (kommunaldirektør) i Oslo kommune. Då Arbeids- og velferdsetaten vart oppretta 1. juli 2006, vart Saglie den fyrste direktøren for etaten fram til åremålsperioden hans gikk ut sommaren 2011. Tor Saglie har også hatt ei rekkje styreverv, mellom anna i Norsk statsvitenskapelig forening, Aker universitetssjukehus, CICERO Senter for klimaforskning. 

Han er gift med Tove Strand, som tidlegare har vore politikar og direktør for Ullevål universitetssjukehus.

## Kjelder
*Knut Olav Åmås [red.]: «Saglie, Tor» av Lisa Cooper i *Hvem er hvem?* (Aschehoug, 2008).

### Referansar
Asker

**Asker** kan visa til:

* Asker kommune i Viken fylke
* Askerbygda, tidlegare Asker kommune
* Asker sentrum i Asker kommune
* Askers härad, eit tidlegare herad som no er den søraustlege luten av Örebro kommune i Örebro län i Sverige.
Den kongelege kunngjeringa i 1763

**Den kongelege kunngjeringa i 1763** vart kunngjort 7. oktober 1763 av Kong George III etter at Storbritannia hadde fått til seg dei franske områda i Nord-Amerika etter sjuårskrigen/den franske og indianske krigen. Føremålet med kunngjeringa var å organisere dei nye britiske områda i Nord-Amerika og stabilisere forholdet til dei innfødde indianarane gjennom reguleringar i pelshandel, busetnad og landkjøp langs den vestlege grensa. Kunngjeringa er framleis viktig for First Nations i Canada.

Eit av dei største problema for Det britiske imperiet i 1763 var å oppretthalde freden med dei nordamerikanske indianarane som levde i dei tidlegare franske områda som britane no hadde fått tak i. Indianarane hadde hatt eit godt forhold til franskmennene og vart sjokkerte då dei fann ut at dei no var underlagt britane. Pontiac-opprøret (1763–1766) var eit mislukka forsøk på å hindre Storbritannia i å okkupere dei tidlegare franske landområda som indianarane nytta. 

Kunngjeringa skapte ei grenselinje mellom dei britiske koloniane på kysten i aust og dei indianske landområda (kalla Indianarreservat) vest for Appalachane. Linja var berre meint som ei mellombels grense mellom dei kvite og indianarane. Kunngjeringa forbaud private oppkjøp av landområda til indianarane, som ofte hadde skapt problem tidlegare, og i staden skulle alle landområda kjøpast av staten. Dei britiske kolonistane hadde heller ikkje lov å slå seg ned på andre sida av denne grensa. Mange av kolonistane og landspekulantane protesterte kraftig mot kunngjeringa, sidan det alt var mange busetnader på andre sida av linja og mange landområde stod klare til å byggjast på. Kolonistane slo seg saman med spekulantane og prøvde å få styresmaktene til å flytte grensa lenger vest. Som følgje av dette vart grensa justert i ei rekkje avtalar med indianarane. Mellom anna vart mykje av det som i dag er Vest-Virginia og Kentucky lagt opne for britiske nybyggjarar på denne måten. 

Somme har hevda at kunngjeringa medverka til skiljet som oppstod mellom kolonistane og moderlandet og som enda med den amerikanske revolusjonen. Andre igjen hevdar at justeringane som følgde gjorde at kunngjeringa ikkje hadde så mykje å seie for revolusjonen. 

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Royal Proclamation of 1763|Royal Proclamation of 1763]]» frå ,  den 2. januar 2010.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
** Abernethy, Thomas Perkins. *Western Lands and the American Revolution*. Originally published 1937. New York: Russell & Russell, 1959.
** Calloway, Colin. *The Scratch of a Pen: 1763 and the Transformation of North America*. Oxford University Press, 2006. ISBN 0-19-530071-8.


## Bakgrunnsstoff

* Complete text of the Royal Proclamation Act, 1763
* UShistory.org
Savoy Palace

**Savoy Palace** vart sett på som den mest framifrå residensen for adelsmenn i mellomalderens London, heilt til det vart øydelagt i bondeopprøret i 1381. Ingenting vart teke vare på av palasset. Savoy Palace låg mot Strand, på den staden der det noverande Savoy Theatre og Savoy Hotel fører namnet vidare.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Savoy palace|Savoy palace]]» frå ,  den 3. januar 2010.*
Andrea Jaeger

**Andrea Jaeger** () er ein tidlegare profesjonell tennisspelar frå USA. 

Jaeger vart fødd i Chicago i Illinois. Ho vart profesjonell som 14-åring og steig raskt i rankinga opp til nummer to i verda. Ho konkurrerte mot mellom andre Chris Evert, Martina Navratilova og andre toppspelarar frå den tida. I 1982 nådde ho single-finalen i Grand Slam-turneringa French Open og året etter i 1983 var ho finalist i Wimbledon. Ho tapte begge finalane mot Navratilova. Seinare har Jaeger vedgått at ho tapte Wimbledon-finalen i 1983 med vilje, fordi ho hadde vitja Navratilova i bustaden hennar dagen før finalen. Under finalen vart Jaeger redd for at ho hadde øydelagt konsentrasjonen til Navratilova så mykje at ho ikkje orka å prøva å vinna finalen.

I 2006 vart Jaeger nonne i Den anglikanske kyrkja.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Andrea Jaeger|Andrea Jaeger]]» frå ,  den 3. januar 2010.*
Sjy

**Sjy** (frå fr. *jus*, ‘saft’) er smakfull saft av kjøtt, fisk eller grønsaker som er kome til gjennom steiking. Sjy kan brukast som saus i seg sjølv, eller danna grunnlag for saus.

Ei steikjepanne eller steikebrett med sjy kan kokast ut (deglasserast) med vatn, og so smaksset med krydder. Dette gjev ein tyntflytande saus. Sjyen kan også vidareforedlast med ingrediensar som vin, smør, krydder og jamning til talrike saustypar.

## Kjelder

*
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sjy|Sjy]]» frå ,  den 3. januar 2010.*  

## Bakgrunnsstoff
Zara Larsson

**Zara Larsson** () er ein svensk songar og låtskrivar frå Solna utanfor Stockholm. 

Larsson har lært å synga og dansa ved hjelp av læraren Johan Jämtberg og studiar ved Adolf Fredriks Musikklasser og Kungliga Svenska Balettskolan i Stockholm.

Ho har opptredd som Marta von Trapp i musikalen *[[Sound of Music]]*. Ho har opptredd som medlem av gruppene Helges All Stars, Next Generation og vore gjesteartist på  Popkorn 2008-turnéen. 

Zara Larsson slo gjennom i talentkonkurransen *Talang 2008* på svensk TV4 (tilsvarer Norske Talenter) i 2008 der ho vann finalen med songen «My Heart Will Go On». Ho hadde tidlegare vore med i ein tilsvarande konkurranse, *Star Shots* i 2007, der ho blei ein av finalistane. Ho blei sidan med i dokumentarserien *Jag ska bli en stjärna* (2009/2010) på TV4 om barn som drøymer om å bli berømte. I 2013 slo ho gjennom med songen «Uncover». Ho gav ut sitt første internasjonale album, *So Good*, i 2017. Albumet og fleire singlar frå det nådde topplistene i Noreg 
Storbritannia og fleire andre land.

## Diskografi
### Studioalbum
**1* (2014)
**So Good* (2017)
* *Poster Girl* (2021)
* *Venus* (2024)
* *Midnight Sun* (2025)

## Kjelder

*
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Zara Larsson|Zara Larsson]]» frå ,  den 2. mai 2010.*

## Bakgrunnsstoff

*
Norske Talenter

***Norske Talenter*** er eit norsk fjernsynsprogram på TV 2 basert på det britiske underhaldningsprogrammet *Britain's Got Talent* og det amerikanske *America's Got Talent*. Hovudinnhaldet i programserien er ein talentkonkurranse innanfor alle greiner, og er ope for alle deltakarar, uavhengig av alder. *Britain's Got Talent* vart fyrste gong send i 2007; den fyrste sesongen av Norske Talenter vart send på TV 2 i 2008.

## Audition

Det vart gjennomført fleire auditionar i ulike byar i Noreg, der folk fekk sjansen til å opptre framfor tre domarar. Viss ein domar hadde sett nok, kunne han trykkja på ein knapp. Viss alle tre domarane hadde trykt, måtte deltakaren stoppe. Når opptredenen anten er ferdig eller stoppa, gav domarane tilbakemelding, og bestemte om artisten fekk gå vidare i programmet eller ikkje. Publikum blei oppfordra til å gje si meining (ved å jubla eller bua mot domarane).

## Semifinalar og finalen

Dei siste programma blei alle gjennomført på direktesending, med semifinalar og ein finale. I 2008 inneheldt kvar semifinale 8 opptredenar, der to blei sende vidare etter røyster frå fjernsynssjåarane. Den med flest røyster gjekk direkte til finalen, medan domarane kunne velje mellom andre og tredje plassen blant røystene, og sende denne artisten vidare til finalen. 

Norske Talenter vart nominert til Gullruten for *Beste underhaldningsprogram* i 2008.

## Vinnarar

* Vinnaren i 2008 vart songaren Erlend Bratland. Premien var 500 000 kr og eit stipend verdt 200 000 kr til å utvikle talentet sitt.
* Vinnaren i 2009 vart dansegruppa Quick. Premien var ein bil verd 400 000 kr og eit stipend på 300 000 kr.
* Vinnaren i 2010 vart rapparen Kristian Rønning. Premien var på 500 000 kr.
* Vinnaren i 2011 vart dansaren Daniel. Premien var  kr.
* Vinnaren i 2012 vart operasongaren Stine H. Ulla. Premien var  kr.
* Vinnaren i 2014 vart bluessongeren Angelina Jordan, som var åtte år då ho vann, og dermed var den yngste vinnaren av *Norske Talenter*. Ho fikk 46&nbsp;% av stemmene. Premien var  kr.
* Vinnaren i 2015 vart gitaristen Odin Landbakk.
* Vinnaren i 2017 vart teiknspråktolkaren Vilde. Premien var  kr.
* Vinnaren i 2018 vart den 13 år gamle songaren Tuva.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Norske Talenter|Norske Talenter]]» frå ,  den 3. januar 2010 og 26. november 2018.*