open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gustav Takle

**Gustav Johannesson Takle** () var ein norsk lærar og forfattar frå Brekke i Gulen kommune. Han gjekk på Sogndal folkehøgskule og på Voss mellomskule. Deretter gjekk Takle på  Elverum lærerskole og vart ferdig der i 1900. Han var lærar i fleire skular i Gulen kommune, m.a. på Takle. I 1909 døydde Takle, berre 31 år gamal. Han hadde då vore sjuk i fleire år. Takle var ein ihuga målmann og venstremann. Han let etter seg ei diktsamling, «Ungdomsmod», som vart gjeven ut på Lundes Forlag i 1934.

## Bibliografi
### Bøker
*

### I tidsskrift
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Kjelder
* Om Gustav Takle i Fylkesleksikon Sogn og Fjordane
*Tidsskrift. Nummer 26. Utgjeve av Historielaget for Sogn. Dikting og diktarar frå Sogn. Ved Andreas Bjørkum og Jarle Bondevik Kaupanger : Historielaget, 1978 
 
## Bakgrunnsstoff
* Gravminner i Norge
* Om Gustav Takle i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
Amalie Skram videregående skole

** Amalie Skram vidaregåande skule** er ein fylkeskommunal vidaregåande skule opna i 2014  på Nygårdstangen i sentrum av Bergen. Skulen har om lag tusen elevar og ligg i ein større bygning i Lungegårdskaien 40, som skulen deler med symjehallen AdO arena.

Namnet har skulen fått for å heidre forfattaren Amalie Skram (1846–1905), som hadde oppveksten sin i Bergen, medan symjehallen AdO arena, som er stuttforma for «Alexander Dale Oen Arena», er namngjeve som heider til verdsmeisteren i 100 meter brystsymjing, Alexander Dale Oen, som døydde i ung alder.

## Bakgrunnsstoff
*
Verdsmeisterskapen i skiskyting 1967

**Verdsmeisterskapen i skiskyting 1967**, den åttande i rekka, vart avvikla i Altenberg i dåverande Aust-Tyskland 16. og 19. februar 1967.

Meisterskapen bestod av ein individuell 20 km og 4 x 7,5 km stafett, begge for menn.

### 20 kilometer



Dato: 16. februar


### 4 x 7,5 km stafett



Dato: 19. februar


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Biathlon-Weltmeisterschaften 1967|Biathlon-Weltmeisterschaften 1967]]» frå ,  den 11. februar 2016.*
Halldor Ukristne

**Halldor Ukristne** (norrønt *Halldórr ókristni*) var ein norsk skald som var aktiv i byrjinga av 1000-talet.

Det einaste vi veit om Halldor Ukristne er at det er nemnt i Skaldatal, at han var ein av hirdskaldane hjå Eirik Håkonsson Ladejarl då han hadde styringa med Noreg i tida 1000-1015.

Vi kjenner til berre eit dikt av han, åtte vers av «Eiriksflokkr» som er eit drottkvede (*dróttkvætt*), eit hyllingskvad til Eirik jarl. Diktet er òg stundom kalla «Eiriksdråpa» og ein trur at det kan ha vore dikta medan Eirik jarl framleis levde. Diktet er teke med i Heimskringla, i Soga om Olav Tryggvasson, og skildrar slaget ved Svolder.

Tilnamnet «*ókristni*» betyr «den ukristne» og ein reknar med at namnet kjem av at Halldor var mellom dei som avviste kristendommen og heldt seg til dei gamle gudane. Det er kjent at Eirik jarl var tolerant i høve til religion og let folk flest få tru på det ville. Ein har vel hatt lett for å tru at samfunnet dermed var lite «kristna» då ladejarlane styrte. Men dersom det ikkje var noko særsyn at folk heldt på dei gamle gudane, kan ein undre seg på kvifor han fekk eit slikt tilnamn; kanskje var grunnen motsett, og nettopp den at det på denne tida var heller uvanleg i å rekna seg som «ukristen»?

## Referansar


## Bakgrunnsstoff
* Brage : dikt og tidsånd av Örn Sævar Thorleifsson (2000) (om drottkvætt)
* Det norrøne fyrstediktet av Bjarne Fidjestøl, Bergen 1982
* Den norsk-islandske skjaldedigtning v/Finnur Jónsson (red.), København 1912–15
Jevgenij Garanitsjev

**Jevgenij Aleksandrovitsj Garanitsjev** () er ein russisk skiskyttar frå Novoilinskij i Perm kraj.

Garanitsjev vann bronsemedaljen på 20 km under Vinter-OL 2014 i Sotsji. Eit svakt renn i 7,5 km sprint førte til at han ikkje fekk plass på det russiske stafettlaget som vann OL-gull.

Gararanitsjev vann 7,5 km sprint i Holmenkollen i 2012, 0,7 sekundar framom tyske Arnd Peiffer. Det er Garanitsjevs einaste individuelle triumf i verdscupen i skiskyting, elles har han seks andreplassar og sju andreplassar. Derimot har han vore med å vinne fire verdscup-stafettar for Russland.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Jewgeni Alexandrowitsch Garanitschew|Jewgeni Alexandrowitsch Garanitschew]]» frå ,  den 11. februar 2016.*
Pokljuka

**Pokljuka** er eit skogkledd karstplatå i Julialpane, nordvest i Slovenia. Platået ligg mellom 1&nbsp;100 og 1&nbsp;400 meter over havet, og utgjer ein del av nasjonalparken Triglav. Området ligg dels innafor kommunane Bled, Bohinj og Gorje.

Pokljuka er eit kjent område for vintersport og fjellvandring. Sidan 1993 har det mest årleg vorte arrangert renn i verdscupen i skiskyting. VM i skiskyting 2001 vart i sin heilskap arrangert i Pokljuka, medan det OL-åra 1998 og 2006 vart avvikla enkeltrenn i verdsmeisterskapane 1998 og 2006. Skiskytingsarenaen i Pokljuka ligg i luftlinje 15 km vest for landsbyen Bled.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pokljuka|Pokljuka]]» frå ,  den 11. februar 2016.*
Dihydroksyaceton

**Dihydroksyaceton** er ein triose, ketose og eit av dei minste monosakkarida.

## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
Kari Arnestad

**Kari Jenny Kristine Arnestad** () var ein norsk evangelist, kurator og forfattar. 

Ho var dotter til ein lærar og vaks opp i Angedalen i Førde og på Hestenesøyra i Gloppen. Arnestad gjekk på folkehøgskule på Vereide og bibelskule i Oslo. Ho var reisesekretær i Oppland krets av Det Norske Misjonsselskap i 20 år.  Arnestad tok sosialskule og arbeidde som kurator ved Hvite Bånds kurhjem i Oslo og ved Risby kurhjem på Dokka. Kari Arnestad budde i Gloppen frå 1973. Ho omsette salmen Hvo ene lader Herren råde til nynorsk (Norsk Salmebok nr 459).

## Verk
* 

## Kjelder
*
Vakuol

**Vakuolar** er ein væskefylt organell som finst i alle levande planteseller. I ei utvaksen planteselle utgjer vakuolen det meste av volumet i sella, gjerne over 95&nbsp;%.

Væska i vakuolen er ei vassløysing av uorganiske ion, sukker, organiske syrer, eventuelt fargestoff og meir. Vakuolar inneheld òg hydrolytiske enzym som spaltar visse organiske sambindingar.

## Kjelder
*
Johannes Aursland

**Johannes Helgesson Aursland** () var ein norsk lektor og forfattar. 

Aursland var son til ein gardbrukar i dåverande Skjold herad i Nord-Rogaland. Han tok lærareksamen i 1922 og cand. philol. i 1935. Aursland var lærar på Borre framhaldsskule 1922-1924, Time framhaldsskule 1924-1925 og Skjold folkeskule 1925-1936. Aursland var lektor på Firda gymnas frå 1936-1970.

Han er gravlagd på Vår Frelser kyrkjegard i Haugesund.
 
## Bibliografi
### Bøker
*

### I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

### Bakgrunnsstoff
* Om Johannes Aursland i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Kjelder
*

## Referansar
Flytedokk

**Flytedokk** er ein dokk lagd som ei flytande plattform for å heve skip opp av sjøen når det skal gjerast vedlikehald og reparasjonar på dei delene av skipet som elles er under vatnet. Vasstankar i botn og veggar på flytedokken vert fylte med vatn for at dokken skal søkkje langt nok ned i sjøen til at skipet kan segle inn på plattforma. Deretter vert plattforma heva ved at tankane tømmast for vatn, slik at heile skipet står høgare enn vassflata utanfor, og arbeidet kan gjerast. Når arbeidet er gjort, vert dokken senka til skipet flyt og kan segle ut att.
VM i skiskyting 1969

**Verdsmeisterskapen i skiskyting 1969**, den niande i rekka, vart avvikla i Zakopane i Polen 27. februar og 2. mars 1969. Det er per 2019 den einaste gongen skiskytings-verdsmeisterskapen har vorte arrangert i Polen.

Meisterskapen bestod av ein individuell 20 km og 4 x 7,5 km stafett, begge for menn.

### 20 km



Dato: 27. februar


### 4 x 7,5 km stafett



Dato: 2. mars


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Biathlon-Weltmeisterschaften 1969|Biathlon-Weltmeisterschaften 1969]]» frå ,  den 11. februar 2016.*
Aleksandr Jelizarov

**Aleksandr Matvejevitsj Jelizarov** () er ein tidlegare skiskyttar, fødd i landsbyen Vjazovka i Penza oblast, som representerte Sovjetunionen. Han vann OL-gull 1976 og VM-gull 1977 med sovjetiske stafettlag, i alt tok han seks VM-/OL-medaljar i åra 1975-77.

## Aktiv
Jelizarov tok sølvmedaljen på 10 km under VM i skiskyting 1975 i Antholz, einast slått av landsmannen Nikolaj K. Kruglov. Seinare i meisterskapen gjekk dei to utøvarane på Sovjetunionen sitt sølvlag i 4 x 10 km stafett.

Få dagar før Vinter-OL 1976 tok til i Innsbruck, arrangerte det internasjonale skiskyttarforbundet VM i skiskyting 1976 i italienske Antholz. 10 km sprint var einaste VM-øvinga, sidan ho ikkje hadde kome inn som OL-øving. VM-tevlinga enda med tre sovjet-utøvarar på pallen; Aleksandr Tikhonov vann 3,3 sekundar føre Jelizarov, med Nikolaj K. Kruglov på bronseplass. Under dei olympiske leikane i Innsbruck gjekk Jelizarov fyrst inn til bronsemedalje på 20 km, før han gjekk startetappen for Sovjetunionen i skiskytingsstafetten. Etter ein godt gjennomført etappe fylgde Ivan Bjakov, Kruglov og Tikhonov opp med solide etappar, dermed kunne sistnemnde passere mållinja nærare fire minuttar føre Finlands sølvvinnar.

I sitt siste internasjonale meisterskap, VM i skiskyting 1977 på Vingrom, vart Jelizarov nummer 17 på 10 km, men fekk gå startetappen for Sovjetunionen i 4 x 7,5 km stafett. Saman med Aleksandr Usjakov, Nikolaj K. Kruglov og Aleksandr Tikhonov tok stafettgull framom Finlands mannskap.

Jelizarov vart sovjetmeister på 10 km i 1973 og 1975.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Alexander Matwejewitsch Jelisarow|Alexander Matwejewitsch Jelisarow]]» frå ,  den 6. februar 2016.*
VM i skiskyting 1966

**Verdsmeisterskapen i skiskyting 1966**, den sjuande i rekka, vart avvikla i Garmisch-Partenkirchen i dåverande Vest-Tyskland 4. og 6. februar 1966.

Meisterskapen bestod av ein individuell 20 km og 4 x 7,5 km stafett, begge for menn.

### 20 km



Dato: 4. februar


### 4 x 7,5 km stafett



Dato: 6. februar


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Biathlon-Weltmeisterschaften 1966|Biathlon-Weltmeisterschaften 1966]]» frå ,  den 12. februar 2016.*
Stanisław Szczepaniak

**Stanisław Szczepaniak** () var ein polsk skiskyttar, fødd og død i småbyen Kościelisko, heilt sør i Polen ved grensa til Slovakia. Han vann to VM-sølv, i 1966 i stafett og i 1967 individuelt.

Szczepaniak deltok internasjonalt i skiskyting frå den fyrste verdsmeisterskapen i 1958 til dei olympiske vinterleikane i 1968. Han vart nummer ti på 20 km i VM i skiskyting 1965 på Elverum, til dess hans beste prestasjon. Året etter vart han sjuandemann på 20 km i VM i skiskyting 1966 i Garmisch-Partenkirchen, og gjekk så ein etappe på det polske laget som tok sølvmedaljen i 4 x 7,5 km stafett.

Høgdepunktet for Szczepaniak kom då han vannn sølvmedaljen på 20 km under VM i skiskyting 1967 i austtyske Altenberg. Gullmedaljen tok Viktor Mamatov frå Sovjetunionen, 47 sekundar føre Szczepaniak, medan norske Jon Istad kom på bronseplassen. Med god skyting i den individuelle tevlinga under vinterleikane i Grenoble i 1968, eitt tileggsminutt, var Szczepaniak også då med i medaljekampen, men enda på fjerdeplassen. I same sesongen vart han polsk meister i skiskyting.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Stanisław Szczepaniak|Stanisław Szczepaniak]]» frå ,  den 12. februar 2016.*  
 

**Denne artikkelen bygger på «[[:pl:Stanisław Szczepaniak|Stanisław Szczepaniak]]» frå ,  den 12. februar 2016.*
Tord Kolbeinsson

**Tord Kolbeinsson** (norrønt: *Þórðr Kolbeinsson* eller *Þórðr skáld*) var ein islandsk skald, truleg fødd på Hitarnes på Island om lag år 974. Etter Skaldatal var han ein av hirdskaldane hjå Eirik Håkonsson Ladejarl og kong Olav Haraldsson (den heilage).

## Familie
Etter ein versjon av Landnåmaboka (Sturlubók) var far hans *Kolbeinn klakkhǫfði* (klump-hovud) *Atlason*, fra Atløy i Noreg, medan ein annan versjon (Hauksbók) nemner han som *Kolbeinn Þórðarson*. Mor hans var *Arnora Gunnbjørnsdotter* og ho var i ætt med Melldun jarl i Skottland. Tord gifte seg omkring år 1010 med *Oddny «øy-ljos»* (*Oddný eykyndill*) og med henne fekk han åtte born; ein av dei var Arnor, som òg var ein kjend skald.

Tord Kolbeinsson kan ha levd fram til byrjinga av 1050-talet.

## Liv og skaldskap
Det meste som er kjent om livet til Tord Kolbeinsson, finn vi i Soga om Bjørn Hitdølakjempe, der han er skildra som ein vondsinna og upålitande person. I året 1007 kom han til Noreg og vart hirdmannen til Eirik jarl. Det var her han vart kjend med Bjørn Arngeirsson. Då Tord seinare reiste attende til Island og gifte han seg med Bjørns si festarmøy Oddny, etter at han hadde betalt nokre kjøpmenn til å fortelje at Bjørn var död. Då Bjørn seinare kom heim og fekke vite det som hadde hendt, vart han overlag sint, og det er om den aukande fiendskapen mellom dei to tidlegare venene som soga om Bjørn Hitdølakjempe handlar om. Konflikta enda i år 1024 då Tord med stor overmakt overfall og drap Bjørn. Nidingsdåden førte til at Oddny vart sinnsjuk.

Desse diktverka av Tord Kolbeinsson er kjende:
* **Belgskakadråpa** er ei dråpa han gjorde til Eirik jarl ein gong omkring 1007. Berre to vers og eit halvvers er kjende, og dei handlar om drapet på Håkon jarl og flukten til Sverige.

* **Eirikdråpa** er ei dråpa til Eirik jarl som omhandlar hendingar frå heile livet hans. Innhaldet tyder på at Tord kan ha vitja Eirik jarl i England, kort tid før han døydde i 1023/1024, eller diktet kan òg ha blitt til på Island, etter at Eirik jarl var død. 

: Det er stor likskap mellom versa i Belgskakadråpa og nokre av versa ein finn Eiriksdråpa, og det er rekna som uvisst om dei to i røynda er eit og same diktverket. 

* **Lausaviser** Tolv lausaviser er bevart i soga om Bjørn Hitdølakjempe , dei fleste relatert til helten Bjørn i soga.

* **Gunnlaugsdråpa Ormstunge** Eit vers av ei dråpa til skalden Gunnlaug Ormstunge.
  
## Referansar


## Bakgrunnsstoff
* Det norrøne fyrstediktet av Bjarne Fidjestøl (1982)
* Den Norsk-Islandske Skjaldedigtning Finnur Jonsson
* Þórðr Kolbeinsson  alle bevarte kvad, islandsk
*Bjarnar saga Hítdælakappa – islandsk
Turkisbrynmotmot

**Turkisbrynmotmot** (*Eumomota superciliosa*) er ein fugl i motmotfamilien, Momotidae. Han held til Mellom-Amerika frå søraustlege Mexico, mest då Yucatán-halvøya, sør til Costa Rica, der arten er vanleg og ikkje blir sett på truga. Han er ein velkjend fugl i utbreiingsområdet sitt og er valt som nasjonalfugl i både El Salvador og Nicaragua. Artsnamnet stammar frå det turkisefarga augebrynet.

Denne arten er meir iaugefallande enn andre motmotar, og sit ofte godt synleg på leidningar og gjerde. Frå desse utkikksplassane skannar dei byttedyr, som insekt og små krypdyr.

## Skildring
Turkisbrynmotmotar er 33-38 centimeter lange og veg ca. 65 gram. Fjørdrakta er stort sett i grønblått med raudbrunt på rygg og buk. Han har ei lysblå stripe over auget og ein svart flekk på halsen med blå kantar. Vengfjørene og oversida av halen er blå. Dei to sentrale halefjørene hos motmotar har form som rekkertar, og dei nakne fjørskafta er lengre enn hos nokon andre motmotar. Sjølv om det ofte blir sagt at motmotar nappar bistrålane av halefjørene sin for å skape rekkertforma, er det ikkje tilfellet; bistrålane er svakt festa og fell av på grunn av slitasje mot underlag og ved rutinemessig fjørstell. Lætet frå turkisbrynmotmotar er nasalt, kvekkande og har stor rekkjevidd.

Han lever i høgder opptil 1400 moh. ganske opne habitat som skogkantar, galleriskog og kratt. Hoa legg 2 til 6 kvite egg i ein opptil 2,4 meter lang tunnel i ein jordbanke eller liknande.

I motsetnad til dei fleste fugleartar der hannar er meir iaugefallande enn hoer, syner begge kjønn av turkisbrynmotmot den ekstraordinære rekkertforma halen. Eit forskingsresultat indikerer at halen har utvikla seg til å fungere ulikt for kjønna. Hannar brukar halen sin tilsynelatande som eit signal for å vekke interesse hos partnarar, hannar med lengste halar har større paringssuksess og reproduksjonssuksess. I tillegg til denne funksjonen, kan rørsler med dalen bli brukte til å gje signal til predatorar at han er oppdaga. Begge kjønn gjer slike rørsler i nærvær av ein predator, og det er trudd å gje naturleg utvalde føremon ved å kommunisere til rovdyr at eit eventuelt åttak vil ikkje resultere i fangst.

Eit estimat på populasjonen ligg på 50&nbsp;000-500&nbsp;000 individ, og bestanden er trudd å vere stabil. Arten er klassifisert som livskraftig.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Turquoise-browed Motmot|Turquoise-browed Motmot]]» frå ,  den 13. februar 2016.*  
  

* Snow, D. & Kirwan, G.M. (2016).  *[http://www.hbw.com/node/55820 Turquoise-browed Motmot (Eumomota superciliosa)]* In: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2016). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 13. februar 2016
;Referansar

## Bakgrunnsstoff
VM i skiskyting 1965

**Verdsmeisterskapen i skiskyting 1965**, den sjette i rekka, vart avvikla på Terningmoen i Elverum. Det var fyrste gongen skiskytings-VM vart arrangert i Noreg.

Meisterskapen bestod av ein individuell 20 km og 4 x 7,5 km stafett. Det var fyrste gongen VM-stafetten hadde ei form tilnærma lik den som frå året etter fekk offisiell VM-status.

### 20 km



Dato: 20. februar


### 4 x 7,5 km stafett



Dato: 18. februar


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Biathlon-Weltmeisterschaften 1965|Biathlon-Weltmeisterschaften 1965]]» frå ,  den 13. februar 2016.*  
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:VM i skiskyting 1965|VM i skiskyting 1965]]» frå ,  den 13. februar 2016.*
Rinnat Safin

**Rinnat Ibragimovitsj Safin** () var ein sovjetisk skiskyttar frå Bolsjije Jaki i Zelenodolskij i Tatarstan. Han vann fem internasjonale stafett-gull og eitt individuelt VM-sølv i tida 1967-73.

## Aktiv
Safin debuterte internasjonalt med ein fjerdeplass på 20 km under VM i skiskyting 1967 i austtyske Altenberg, før han i same meisterskapen fekk VM-sølv i 4 x 7,5 km stafett. Han deltok ikkje i Vinter-OL 1968.

Under VM i skiskyting 1969 var han nær ved å i vinne den individuelle tevlinga, men kom 2,8 sekundar for seint til å tukte lagkameraten Aleksandr Tikhonov. Safin fekk så æra av gå Sovjetunionen inn til suveren siger på stafetten, hans fyrste av fire VM-gull i stafettøvinga. Det andre og det tredje stafettgulla kom i dei etterfylgjande verdsmeisterskapane i Östersund og i Hämeenlinna, og alle tre gongane i lag med Tikhonov og Viktor Mamatov. Under meisterskapen i Hämeenlinna i 1971 vart Safin elles nummer fem i den individuelle øvinga.

Trass i ein heller svak prestasjon på 20 km i vinterleikane 1972 i Sapporo, fekk Safin gå ein av etappane i 4 x 7,5 km stafett og vart olympisk meister med det sovjetiske laget som vann framom Finland og Aust-Tyskland, og atter på lag med Tikhonov og Mamatov. I sin siste meisterskap, VM 1973 i Lake Placid i USA, fekk han sitt femte internasjonale stafett-gull og si sjette stafettmedalje, alle saman vunne på lag med Aleksandr Tikhonov.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Rinnat Safin|Rinnat Safin]]» frå ,  den 13. februar 2016.*
Endoplasmatisk retikulum

**Endoplasmatisk retikulum** er ein organell utforma som eit omfattande system av flate blærer og kanalar. Det finst i både dyre- og planteseller.

Det vert skilt mellom ru og glatt endoplasmatisk retikulum. Ru endoplasmatisk retikulum har ribosom bunde til yta, og dei proteina som vert danna på desse ribosoma vert avleverte på innsida av membranen.

Glatt endoplasmatisk retikulum har ingen ribosom på yta. Det inneheld enzym for feittsyre- og steroidsyntese. Glatt endoplasmatisk retikulum både lagrar og gjev fri kalsium som kontrollerer muskelsamantrekningar.

Høvetalet mellom ru og glatt endoplasmatisk retikulum varierer mellom selletypane.

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff
VM i skiskyting 1963

**Verdsmeisterskapen i skiskyting 1963**, den femte i rekka, vart avvikla i Seefeld in Tirol sundag 3. februar, i anlegget der skiskyting under Vinter-OL 1964 vart arrangert vinteren etter. Meisterskapen bestod av 20 km normalprogram.

## 20 km





## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Biathlon-Weltmeisterschaft 1963|Biathlon-Weltmeisterschaft 1963]]» frå ,  den 13. februar 2016.*
VM i skiskyting 1962

**Verdsmeisterskapen i skiskyting 1962**, den fjerde i rekka, vart avvikla 4. mars 1962 i Hämeenlinna i Finland. Meisterskapen bestod av 20 km normalprogram.

### 20 km



Dato: 4. mars


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Biathlon-Weltmeisterschaft 1962|Biathlon-Weltmeisterschaft 1962]]» frå ,  den 13. februar 2016.*
VM i skiskyting 1961

**Verdsmeisterskapen i skiskyting 1961**, den tredje i rekka, vart avvikla 25. februar 1961 i Umeå i Sverige. Meisterskapen bestod av 20 km normalprogram.

### 20 km



Dato: 25. februar


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Biathlon-Weltmeisterschaft 1961|Biathlon-Weltmeisterschaft 1961]]» frå ,  den 13. februar 2016.*
VM i skiskyting 1959

**Verdsmeisterskapen i skiskyting 1959**, den andre i sitt slag, vart arrangert i Courmayeur i Italia. 20 km normalprogram var den einaste øvinga.

### 20 km





## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Biathlon-Weltmeisterschaft 1959|Biathlon-Weltmeisterschaft 1959]]» frå ,  den 13. februar 2016.*
VM i skiskyting 1958

**Verdsmeisterskapen i skiskyting 1958**, den alle fyrste internasjonale meisterskapen i skiskyting, vart arrangert 2. februar 1958 i Saalfelden i forbundslandet Salzburg i Austerrike. 20 km normalprogram var den einaste øvinga. I tillegg var det ei uoffisiell tevling der tidene til dei fire beste utøvarane frå dei enkelte vart lagt saman.

28 utøvarar frå seks land; Austerrike, Finland, Noreg, Polen, Sovjetunionen og Sverige, deltok i meisterskapen.

### 20 km



Dato: 2. februar 1958


### Samanlagt





## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Biathlon-Weltmeisterschaft 1958|Biathlon-Weltmeisterschaft 1958]]» frå ,  den 13. februar 2016.*
Folke Nesland

**Folke Nesland** () er kommuneingeniør i Bykle kommune. Han har vore kommuneingeniør sidan 1975, og er den av dei noverande kommunetilsette som har stått lengst i stillinga. Utanom dette har han arbeidd mykje med innsamling og kartfesting av gamle stadnamn i bygda. Vidare driv han ikkje så lite med smiing, og vert  rekna for ein av de beste munnharpesmedane i landet. Elles er han svært interessert i lokalhistoria, og har såleis vore ei god kjelde for bygdeboka.

## Kjelder
Mitt guld

**«Mitt guld»** er ein song av Pernilla Andersson frå 2016. Han er skriven av Pernilla Andersson og Fredrik Rönnqvist. 

30. november 2015 presenterte Sveriges Television «Mitt guld» som eit av bidraga i *[[Melodifestivalen 2016]]*, den svenske uttakinga til *[[Eurovision Song Contest 2016]]* i Stockholm i Sverige. Samstundes vart det òg kjend at Pernilla Maria Theresa Andersson Dregen, under namnet Pernilla Andersson, ville framføre songen, på svensk. Bidraget enda på sjette- og sisteplass.

## Fotnotar
Pepsin

**Pepsin** er eit protease-enzym som finst i magesaft. Det spelar ei stor rolle i meltinga gjennom å katalysera hydrolysen av protein i næringsstoffa.

Pepsin verkar best ved låg pH. Det var eit av dei fyrste enzyma som det lukkast å krystallisera.

Pepsin vert danna og skilt ut som førenzymet *pepsinogen*. Pepsinogen er ikkje verksamt som eit enzym, og lyt konverterast til pepsin. Denne verksamgjeringa hender gjennom ei avspalting av peptid frå pepsinogenet, katalysert av pepsin sjølv og saltsyra som finst i magesafta.

## Kjelder
Sterol

**Sterolar** er ein type steroid med eit alkohol som verksam gruppe. Sterolar finst både i planteriket (fytosterol) og dyreriket (zoosterol).

Kjende sterol er kolesterol, sitosterol og ergosterol.

## Kjelder

*
Ravn Ånundsson

**Ravn Ånundsson** (norrønt: *Hrafn Önundarson*) var ein islandsk skald som levde på byrjinga av 1000-talet.

Ravn (*Skáld-Hrafn*) er nemnt i den islandske Landnåmaboka, der ein finn at Helga Ånunddotter (*Helgu Önundardóttur*) var syster hans, og at mor hans heitte *Geirný*. I Soga om Gunnlaug Ormstunge er det opplyst at  Ravn Ånundsson var syskenbarnet til lovseiemannen og skalden Skafte Toroddsson på Hjalle.

I Skaldatal er det nemnt om Ravn Ånundsson at han var skald hos Eirik Håkonsson Ladejarl og kong Olav Svenske (Skötkonung) i Sverige. 

I Soga om Gunnlaug Ormstunge er Ravn ein av hovudpersonane. Det blir stort fiendskap mellom han og Gunnlaug, og det byrja med ei hending då dei begge skulle seie fram kvar sitt kvad til kong Olav Svenske. Gunnlaug tala nedsetjande om kvadet til Ravn, og som hemn reiste han attende til Island og gifte seg med den vakre Helga, som frå før var trulova med Gunnlaug. Striden mellom dei vart til sist avgjort i holmgang, først på Island og seinare i Noreg, der dei begge miste livet. 

Soga om Gunnlaug Ormstunge er truleg ikkje historisk pålitande i alle detaljar, men dei skaldekvada av Ravn Ånundsson som vi kjenner til, er alle frå denne soga. 

Det er i soga om Gunnlaug Ormstunge vi får opplysning om at Eirik jarl hadde lagt ned forbod mot holmgang i Noreg. Gunnlaug og Ravn heldt likevel holmgangen, på ein stad som blir kalla Dingenes (*nesi Dinga*). I dag veit vi berre om ein stad i Noreg med det namnet (Dingeneset iGulen kommune), og det høver ikkje med resten av teksten i soga.

## Referansar


## Bakgrunnsstoff

* Tre lausaviser  av Ravn Ånundsson (Hrafn Ǫnundarson), frå Skaldic Project.
Steroid

**Steroid** er ein type lipid. Alle steroid har ein kjerne av syklopentanoperhydrofenantren, eit kondensert og redusert 4-ringsystem av 17 karbonatom.

Mange steroid vert nytta til medisinsk bruk, både steroid som er kjende og ukjende i naturen.

## Kjelder
Fytosterol

**Fytosterolar** (tidlegare kalla *fytosterin*) er sterolar som finst i planter. Dei er umetta alkohol med ei kompleks samansetjing.

Fytosterolar er utgangsstoff for framstilling av verdfulle lækjemiddel, mellom anna nokre hormon. Ergosterol er eit døme på fytosterol, og kan fåast frå gjær.

## Kjelder
Ergosterol

**Ergosterol** er ein fytosterol. I ultrafiolett stråling kan ergosterol mellom anna verta danna om til vitamin D<sub>2</sub>.

## Kjelder
Kalevi Laurila

**Kalevi Johannes Laurila** () var ein finsk langrennar frå Sääksmäki, død i Kangasala. Han vann sølvmedaljen på 30 km under Ski-VM 1966 i Oslo, og fekk fire stafettmedaljar med Finland i åra 1926-68.

### Besteplasseringar i verdsmeisterskap og olympiske leikar
*1962 i Zakopane: Sølv i 4 x 10 km stafett, nr 17 på 15 km
*1964 i Innsbruck: Sølv i 4 x 10 km stafett, nr 6 på 15 km og 9 på 30 km
*1966 i Oslo: Sølvmedaljar på 30 km og 4 x 10 km stafett, nr 5 på 15 km
*1968 i Grenoble: Nr 4 på 15 km, nr 6 på 30 km, bronsemedalje på stafetten
*1970 i Štrbské Pleso: Nr 15 på 30 km

## Kjelder
* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
Barbro Martinsson

**Barbro Martinsson**, gift Grahn, () er ein svensk tidlegare langrennar frå Åsbyggeby ved Valbo i Gästrikland. Ho vann fire stafettmedaljar med Sverige i åra 1962-68.

## Aktiv
Martinsson VM-debuterte med å verte nummer 15 på 10 km då Ski-VM 1958 fann stad i Lahti. Ho vart så nummer sju på 10 km under vinterleikane 1960 i Squaw Valley i USA, men fekk ikkje plass på det svenske stafettlaget som vann gull i 3 x 5 km stafett. To år seinare vart ho beste svenske på 10 km med sin sjetteplass under Ski-VM 1962 i Zakopane, ho gjekk då fyrsteetappen på Sverige sitt sølvlag i stafett, Britt Strandberg og Toini Gustafsson gjekk dei andre etappane. Dei same tre løparane tok ein ny stafettmedalje under OL 1964 i Innsbruck, der Martinsson vart nummer sju på 10 km.

Også i Ski-VM 1966 i Oslo tok Martinsson sjette- og sjuandeplass i dei individuelle øvingane. I stafetten måtte trioen Martinsson, Strandberg, Gustafsson nøye seg med bronsemedalje, etter at Noregs ankerkvinne Berit Mørdre overraska og slo Gustafsson i innspurten om sølvmedaljen. Under dei olympiske leikane i Grenoble i 1968 kom Martinsson inn til fjerdeplass i begge dei individuelle tevlingane, på 5 km var 1,3 sekund unna bronsemedaljen. I 3 x 5 km stafett gjekk ho for fyrste gong siste etappen, der ho kom inn til sølv, 21 sekundar etter det norske laget som stod for den fyrste norske triumfen i kvinnelangrenn.

Ho er gift med Sture Grahn, også han langrennar som tevla internasjonalt.

## Kjelder
* *Sportsboken*, aktuelle årgangar.
Roberto Bolaño

**Roberto Bolaño Ávalos** () var ein chilensk forfattar og kritikar. Han blir rekna som ein av dei viktigaste søramerikanske forfattarane i sin generasjon. Bolaño blei fødd og voks opp i Chile, men budde store delar av livet i Mexico og Spania. Som ung støtta han det sosialistiske regimet til Salvador Allende, og i kjølvatnet av statskuppet 11. september 1973 var han åtte dagar i fengsel. Roberto Bolaño sin aktivisme var likevel fyrst og fremst retta inn mot kunsten og litteraturens område. Litterært var han inspirert av dei amerikanske beatpoetane sin anti-materialistiske livsførsel, og som forfattar var han sjølvlært, i den forstand at han aldri fullførte vidaregåande utdanning og heller aldri tok noko høgare utdanning. Ved sidan av skrivinga livnærte han seg gjennom strøjobbar.

Bolaño skreiv innanfor fleire ulike sjangrar, og gav ut både romanar, noveller, dikt, litteraturkritikk og essay. Jamvel om han konsekvent omtalte seg sjølv som poet, er det romanane han har blitt mest kjend for i ettertid, og då spesielt romanane *Ville detektiver* (1998) og *2666* (2004). Litteraturen hans er kjenneteikna av svart humor, absurde og surralistiske element, metafiksjon og referansar til annan litteratur. I båe romanane nemnd ovanfor blir litteraturen i seg sjølv tematisert, og kritikarar, forfattarar, lærarar, akademikarar og bøker er sentrale for handlinga. Som litteraturkritikar er Bolaño oppteken av arven frå søramerikansk litteratur og forfattarar som til dømes Julio Cortázar og Jorge Luis Borges. 

Bolaño mottok ei rad prestisjetunge prisar, mellom anna *[[Premio Rómulo Gallegos]]* for *Ville detektiver* i 1999 og *[[TIME Magazines Book of the year]]* i 2008 for *2666*. Roberto Bolaño døydde av leversvikt 15. juli 2003.

## Utvalde verk
**La pista de hielo*. Barcelona, 1993
**La literatura nazi en América*. Barcelona, 1996
**El gaucho insufrible*. Barcelona, 2003
**Nocturno de Chile*, 2000. Norsk utgåve: *Chilensk nokturne*, 2007. Omsett av Christian Rugstad
**Los perros románticos*, 1993. Norsk utgåve: *De romantiske hundene*, 2008. Attdikta av Jan Jakob Tønseth og Kristina Solum
**Los Detectives Salvajes*, 1998. Norsk utgåve: *Ville detektiver*, 2009. Omsett av Kristina Solum
**Amuleto,* 1999*.* Norsk utgåve: *Amulett,* 2020. Omsett av Kristina Solum
**2666*, 2004. Norsk utgåve: *2666*, 2015. Omsett av Kristina Solum

## Kjelder
*

## Fotnotar
Giulio de Florian

**Giulio de Florian** () var ein italiensk langrennar frå Ziano di Fiemme i provinsen Trento som tok bronsemedaljen på 30 km under VM 1962 og gjekk på det italienske bronselaget i stafett under VM 1966.

## Aktiv
Florian vart italiensk meister på 15 km i 1959, den fyrste av sju nasjonale meistertitlar i langrenn i åra fram til 1967. Han deltok i alle fire langrennstevlingane under Vinter-OL 1960 i Squaw Valley i USA, med ein ellevteplass på 30 km som beste prestasjon.

Under Ski-VM 1962 i polske Zakopane overraska han stort ved å vinne bronsemedaljen på tremila, einast verdsmeister Eero Mäntyranta frå Finland og svenske Janne Stefansson kom framom han på resultatlista. Florian fylgde opp med ein sjuandeplass på 15 km.

Fire år seinare gjekk han startetappen då Italia sitt mannskap i 4 x 10 km stafett, som elles bestod av Franco Nones, Gianfranco Stella og Franco Manfroi, kom inn til bronse under Ski-VM 1966 i Oslo. Florian vart så nummer fem på 30 km då landsmannen Nones under dei olympiske vinterleikane 1968 stod for ein av dei store langrennssensjonane ved å vinne OL-gullet med stor margin til andremann.

## Kjelder

**Sportsboken*, aktuelle årgangar.
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:it:Giulio de Florian|Giulio de Florian]]» frå ,  den 14. februar 2016.*
Anatolij Sjeljukhin

**Anatolij Ivanovitsj Sjeljukhin** () var ein langrennar frå Kostroma i Russland som representerte Sovjetunionen. Han vann bronsemedaljen på 30 km under Ski-VM 1958 i Lahti og fekk ein stafett-bronse under Vinter-OL 1960.

## Aktiv
Sjeljukin kom på fjerdeplass på 30 km under dei olympiske vinterleikane 1956 i Cortina d'Ampezzo, eitt sekund bak landsmannen Pavel Koltsjin som tok bronsen. På femmila i Cortina enda Sjeljukin på femteplassen.

Under verdsmeisterskapen 1958 i Lahti deltok Sjeljukihn i alle fire langrennstevlingane. Han tok bronsemedaljen på 15 km, slått av finske Veikko Hakulinen og landsmannen Koltsjin. Sidan fekk han ein sølvmedalje i 4 x 10 km stafett, saman med Fjodor Terentjev, Nikolaj Anikin og ankermann Koltsjin enda Sovjet sitt mannskap 29 sekundar bakom gullvinnar Sverige.

Sjeljukhin vann så ein olympisk bronsemedalje under Vinter-OL 1960 i Squaw Valley. Han gjekk startetappen for det sovjetiske stafettlaget som kom på tredjeplass på 4 x 10 km bak Finland og Noreg, dei andre på laget var Gennadij Vaganov, Aleksej Kuznetsov og Nikolaj Anikin.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar.
Sergej Saveljev

**Sergej Petrovitsj Saveljev** () var ein russisk langrennar frå Rajtsjikhinsk i Amur oblast som representerte Sovjetunionen, og vart olympisk meister 1976 og verdsmeister 1978 i 30 km langrenn.

Saveljev meisterskapsdebuterte med ein tiandeplass på femmila og ein tolvteplass på 15 km under Ski-VM 1974 i Falun. To år seinare vann han gullmedaljen på tremila under vinter-OL i Innsbruck, og gjekk ein etappe på det sovjetiske laget som tok bronsen på stafetten, slått av Finland og Noreg.

Også under Ski-VM 1978 i Lahti vann Saveljev tremila, framom landsmannen Nikolaj Zimjatov og den polske overraskingsmannen Józef Łuszczek. I Vinter-OL 1980 i Lake Placid deltok han på 50 km og vart nummer fem.

Han døydde ved Istra i Moskva oblast, 57 år gammal.
 
## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Sergei Petrowitsch Saweljew|Sergei Petrowitsch Saweljew]]» frå ,  den 14. februar 2016.*
Tord Sjåreksson

**Tord Sjåreksson** eller Tord Særeksson (norrønt *Þórðr Sjáreksson*) var ein islandsk skald frå byrjinga av 1000-talet.

Det er særs lite ein veit om Tord Sjåreksson. Han var truleg i slekt med den kjende skalden Hjalte Skeggjason från Thjorsardalur på Island og det er òg truleg at han var slekt med helten Torolf Skolmsson (Torolf den sterke) som er nemnt i Ågrip og i Fagerskinna.

Etter Skaldatal var Tord Sjåreksson skald hos Eirik Håkonsson Ladejarl og hos kong Olav Haraldsson. Dikt av Tord er sitert både i Heimskringla og i Fagerskinna, og av dikta hans er desse kjende:
 
* **Dråpa om Torolf Skolmsson**
* **Flokk om Kløng Brusesson** (han var truleg ein norsk hovding).
* **Rodudråpa** – ei arvedråpa om Olav den Heilage, berre ei strofe er kjend. «Rodudråpa» tyder «krusifiks-dråpa» (òg omtala som «kors-diktet»).
* **Fragment** Fragment av ulike vers.

## Referansar


## Bakgrunnsstoff
* ÞÓRÐR SJÁREKSSON  Diktoversikt frå notendur.is
* Den oldnorske og oldislandske litteraturs historie av Finnur Jonsson (Køb. 1920)
* Det norrøne fyrstediktet av Bjarne Fidjestøl (1982)
Like-til-like

**Like-til-like** eller **peer-to-peer** (**P2P**) er ein type nettverksarkitektur der kvar endemaskin har den same abstrakte rolla. Han skil seg til dømes frå klient-tenar-modellen der ei klient-endemaskin og ei tenar-endemaskin har kvar si rolle.

BitTorrent er eit døme på ein like-til-like-protokoll.

## Kjelder
Kogger

**Kogger** (av lågtysk *koker*) er eit hylster eller røyrforma ilåt til å ha piler i. Det kan berast av ein armbrøst-, blåserøyr- eller bogeskyttar i livet eller på ryggen, vera festa i ein sal for ein ridande skyttar, eller stå på bakken. Moderne kogger kan også sitja på sjølve våpenet.

Tradisjonelt laga ein kogger av lêr, pels, bork, tre eller andre naturmateriale. Moderne kogger blir ofte laga i metall, tekstil, plast og komposittmateriale, sjølv om  lêrkogger framleis er vanlege. 

Eit av dei eldste koggera som er funne blei oppdaga i utstyret til ismannen Ötzi, som er datert til rundt 300 f.Kr. Koggeret var laga av gemseskinn og inneheldt 14 piler. Det blei funne saman med ein langboge.

## Galleri

Rivercane blowgun quiver shawna cain.jpg|Fletta korgkogger for blåserøyrpiler.
COLLECTIE TROPENMUSEUM Bamboe pijlkoker voor blaasroerpijlen TMnr A-2950.jpg|Bambuskogger frå Kalimantan.
Pfeilköcher aus Fuchspfoten.jpg|Pelskogger av reveskinn.
Archer carquois.jpg|Moderne lêrkogger. 
Kolczanluczniczycartel.jpg|Moderne beltekogger av tekstil.


## Kjelder

*
*


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Koger|Koger]]» frå ,  den 15. februar 2016.*  
 
## Bakgrunnsstoff
Fjodor Simasjov

**Fjodor Petrovitsj Simasjov** () var ein langrennar frå Verkni Bagrjasj i Tatarstan som representerte Sovjetunionen. Han vart verdsmeister 1970 og olympisk meister 1972 med Sovjetunionen i 4 x 10 km stafett, og vann elles ein OL-medalje og to VM-medaljar i tida 1970-74.

## Aktiv
Simasjov debuterte internasjonalt i Lahti-renna 1968, der han som best vart nummer 11 på femmila. Under Ski-VM 1970 i Štrbské Pleso deltok han i alle fire tevlingane; etter ha vorte nummer ti på tremila, tok han bronsemedaljen på 15 km. Deretter gjekk han tredje etappen for Sovjetunionen på stafetten, og saman med Vladimir Voronkov, Valerij Tarakanov og Vjatsjeslav Vedenin sikra han sigeren, 14 sekundar føre Aust-Tyskland. Til sist enda han på fjerdeplass på den avsluttande 50-kilometeren.

I 1971-sesongen vart Simasjov tredjemann på 15 km i Lahti. Under vinterleikane i Sapporo deltok han i alle fire tevlingane. Han starta med sjetteplass på 30 km, og tok så OL-sølvet på 15 km bakom den suverene sigerherren, Sven-Åke Lundbäck frå Sverige. Som i verdsmeisterskapen to år tidlegare vann Sovjetunionen 4 x 10 km stafett; Voronkov, Simasjov og Vedenin gjekk same etappane, medan Jurij Skobov tok seg av den andre etappen i staden for Tarakanov. 

Simasjov vart nummer tre på 30 km under Svenska skidspelen 1973 i Falun, einast norske Oddvar Brå og svenske Thomas Magnusson gjekk fortare. Året etter var Simasjov tilbake på same staden då Ski-VM 1974 gjekk av stabelen, der han vann ein sølvmedalje med Sovjetunionen i 4 x 10 km stafett.

Simasjov døydde i Zainsk i Russland.

## Kjelder
* *Sportsboken*, aktuelle årgangar.
Kjølhaling

**Kjølhaling** var ein straffemetode nytta til sjøs i gamal tid, og gjekk ut på å dra den som skulle straffast i eit tau under skipet frå den eine sida til den andre. Det var skipssjefen, kapteinen på skipet, som kunne gje medlem av mannskapet ein slik straff.

## Kjølhaling av fartøy

Nemninga kjølhaling var òg nytta om ein metode for å kunne kome til og få reparert og halde ved like dei delane av seglskuter som elles var under vatn. Ved å feste tau i mastene og drage dei ned, vart skuta krenga inn på land på eit skråplan i strandkanten, kunstig tillaga eller naturleg, ofte kalla *bradbenk*, eller mot kaia, slik at den eine sida av skuta heilt ned til kjølen kom over vatnet. Slik kunne skipsskroget vorte ettersett, reparert og skrapa for tilgroing på heile eine sida på ein gong. Kjølhaling måtte ofte gjerast for å tette sprekker og mellomromma mellom borda i treskuter med drev og bek, såkalla *[[Kalfatre|kalfatring]]*, i tillegg til å ta vekk den tilgroinga som både øydela skroget og bremsa på farta.

Kaiområdet Bradbenken på austsida av Vågen i sentrum av Bergen har fått namnet etter eit kjølhalingsverft, ein bradbenk, som låg her frå 1602 til 1878.

## Fotnoteliste
Fjellvettreglane

**Fjellvettreglane** er råd for ferdsel i fjellet som blir gjevne ut av Noregs Raude Kross og Den Norske Turistforening (DNT).

Råda vart laga og tekne i bruk etter ei rekke ulukker som skjedde påska 1950. DNT og Noregs Raude Kross gav etter dette ut brosjyren «Respekt for fjellet» og «De 9 fjellvettreglene» for å førebygge ulukker.

I 2016 vart Fjellvettreglane oppgradert for fyrste gong sidan dei kom ut i 1950. Dei nye reglane er laga med eit meir tidsaktuelt språk og inkluderer mellom anna omsyn til fare for snøskred i fjella og utrygg is. I 2015 kom Fjellvettreglane for fyrste gong ut med tekst på nynorsk.

## Fjellvettreglane (frå 2016)
# Planlegg turen og meld frå kvar du går.
# Tilpass turen etter evne og forhold.
# Ta omsyn til vêr- og skredvarsel.
# Ver førebudd på uvêr og kulde, også på korte turar.
# Ta med naudsynt utstyr for å kunna hjelpa deg sjølv og andre.
# Ta trygge vegval. Kjenn att skredfarleg terreng og usikker is.
# Bruk kart og kompass. Vit alltid kvar du er.
# Vend i tide, det er inga skam å snu.
# Spar på kreftene og søk ly om naudsynt.

## Fjellvettreglane (frå 1950 til 2016)
# Legg ikkje ut på langtur utan trening.
# Meld frå kvar du går.
# Vis respekt for vêret og vêrmeldingane.
# Vær rusta mot uvêr og kulde, sjølv på korte turar. Ha alltid med ryggsekk og det utstyret fjellet krev.
# Lytt til erfarne fjellfolk.
# Bruk kart og kompass.
# Gå ikkje åleine.
# Vend i tide, det er inga skam å snu.
# Spar på kreftene og grav deg inn i snøen om naudsynt.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Fjellvett – DNT
* Fjellvettreglane på nynorsk 
* Fjellvettreglane frå arkiva til NRK
Eero Kolehmainen

**Eero Johannes Kolehmainen** () var ein finsk langrennar frå Anttola i Södra Savolax som tok OL-sølv på femmila i 1952. Han vann 50 km i Lahti i 1956 og 1957, samt i Holmenkollen i 1957.

## Aktiv
Kolehmainen var ein av dei mest typiske femmilsslukarane. Han deltok i 1951 i Holmenkollen og vart nummer to på femmila, bak den regjerande olympiameisteren, Nils Karlsson frå Sverige. Året etter var Kolehmainen tilbake i Kollen-løypene, der han vann sølvmedaljen på femmila under dei olympiske vinterleikane 1952 i Oslo.

Kolehmainen utmerka seg ikkje under Ski-VM 1954 i Falun, men stod same sesongen for sterke prestasjonar i Lahti og i Oslo. I Lahti-spelen vart nummer to på femmila, som i Oslo-OL fann han sin overmann i landsmannen Veikko Hakulinen. Han vart så nummer tre på femmila i Holmenkollen, bakom vinnaren Martin Stokken og svensken Sixten Jernberg.  

I 1956 vart Kolehmainen nummer fire på 50 km under Vinter-OL i Cortina d'Ampezzo. Ein månad seinare vann han same distansen i Lahti, to minuttar føre Arvo Viitanen, med Hakulinen på tredjeplass. Vinteren 1957 gjekk Kolehmainen til topps på femmila både i Lahti og i Holmenkollen. Under Ski-VM 1958 på finsk heimegrunn gjekk han inn til femteplass på 50-kilometeren. 

Kolehmainen tok pallplassar på femmil i Holmenkollen både i 1959 og 1960. I 1959 kom han inn til andreplass, eitt-og-eit-halvt minutt bak Sverre Stensheim, medna han året etter vart nummer tre. I 1961-sesongen gjekk han i mål til ellevteplass på femmila i Lahti, nær 43 år gammal.

I 1957 vart Kolehmainen tildelt Holmenkollmedaljen for sine bragder i Holmenkollen.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar.
Indusdelfin

**Indusdelfin** (*Platanista gangetica minor*) eller *bhulan* er ein elvedelfin som er endemisk for Induselva i Pakistan. Han er i nær slekt med gangesdelfin, og medan han av nokre biologar er blitt rekna som eigen art, er han sidan 1990-talet stadig oftar blitt rekna som ein underart av denne.

Dei to populasjonane av sørasiatiske elvedelfinar er fråskilde, men treng ikkje ha vore det så lenge. Fram til sein pliocen levde dei i det same elvesystemet, og tilmed i historisk tid kan det ha funne stad utveksling av individ mellom elvane.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Indus River dolphin ved wwf.panda.org
* Don E. Wilson & DeeAnn M. Reeder (Hrsg): Platanista minor  i *Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference* (3. utg.).
Evxinoúpoli

**Evxinoúpoli** (gresk Ευξεινούπολη) er ein landsby i periferieininga Magnisía i Thessalía i Hellas. Evxinoúpoli høyrer til kommunaleininga Almyrós i kommunen Almyrós.

## Referansar
August Kiuru

**August Kiuru** () var ein finsk langrennar som vart verdsmeister med Finlands stafettlag og tok bronsemedaljen på 15 km under Ski-VM 1954. Han var elles med å vinne stafett-sølv for Finland både under OL 1948, VM 1950 og OL 1956.

## Aktiv
Kiuru var fødd i Sakkola i Karelen, dagens Gromovo i Russland. Han deltok i dei olympiske vinterleikane 1948 i St. Moritz og vart sjuandemann på 18 km, før han gjekk Finland inn til olympisk sølv i 4x 10 km stafett, dei andre på laget var Lauri Silvennoinen, Teuvo Laukkanen og Sauli Rytky.

I 1950 var Kiuru mellom langrennarane som tok turen over til USA og Ski-VM 1950. På 18 km kom han i mål eitt sekund etter bronsevinnarArnljot Nyaas og vart nummere fire. Nokre dagar seinare gjekk han Finland inn til sølvmedalje i 4 x 10 km stafett, som i St. Moritz vann Sverige klart. I Rumford hadde han med seg Heikki Hasu, Viljo Vellonen og Paavo Lonkila på laget.

Kiuru gjorde lite av seg dei neste sesongane. Derimot markerte han seg under Ski-VM 1954 i Falun, fyrst med å sikre seg bronsemedaljen og finsk storeslem på 15 km, bak gullvinnar Veikko Hakulinen og sølvvinnar Arvo Viitanen. Seinare gjekk han startetappen for det finske mannskapet som vann ein suveren siger i 4 x 10 km stafett, dei andre løparane var Tapio Mäkelä, Viitanen og ankermann Hakulinen. 
  
Vinteren 1955 vitja Kiuru Holmenkollen og vart nummer to på 15 km, eit lite halvminutt bak landsmanen Aarne Hiiva. Året etter gjekk Kiuru startetappen for Finland, med Jorma Kortelainen, Arvo Viitanen og Veikko Hakulinen på laget, og enda som sølvmedaljør i 4 x 10 km stafett under Vinter-OL 1956 i Cortina d'Ampezzo, eitt minutt bak Sovjetunionen.

## Kjelder
* *Sportsboken*, aktuelle årgangar.
Slaget ved Nesjar

**Slaget ved Nesjar** stod litt før påske året 1016, mellom ein leidangsflåte leia av Svein Håkonsson jarl og flåten til Olav Haraldsson, . 

For meir opplysningar: sjå artikkelen om '''Svein Håkonsson Ladejarl'''
Rodítsa

**Rodítsa** (gresk Ροδίτσα) er ein distriktsby i periferieininga Fthiótida i Sentral-Hellas i Hellas. Rodítsa høyrer til kommunaleininga Lamía i kommunen Lamía.

## Referansar
Styrkår Almenning

**Styrkår Almenning** () var ein norsk lærar og forfattar frå Vågsøy. Han var også klokkar i Breim kyrkje i mange år.

## Bibliografi
### Bøker
*

*

*

*

*

### I tidsskrift - eit utval
*Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Kjelder
* Årbok for Nordfjord, 2004, s.8-9
* Gravminner i Norge

## Bakgrunnsstoff
* Om Styrkår Almenning i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
Johan Kvistad

**Johan Kvistad** () var ein norsk lærar og forfattar. Han hadde også embetseksamen i geologi. Kvistad var lærar i Vågsøy frå 1965-1995.

## Bibliografi
### Bøker
*

*

### I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Kjelder
* *Årbok*, utgitt av Vågsøy historielag, 2013, s. 102,

## Bakgrunnsstoff
*Om Johan Kvistad i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
Idun Anderssen Husabø

**Idun Anderssen Husabø** () er ein norsk forskar og forfattar. Ho har vore busett i Sogndal og i Leikanger. Husabø har cand. mag. i samfunnsvitskap frå Universitetet i Bergen, graden MSc Asian Politics frå School of Oriental and African Studies ved University of London. Frå 2003-2005 var ho journalist i NRK Sogn og Fjordane, i 2004/2005 var ho i Kina i regi av Fredskorpset og Røde Kors Nordisk United World College. I 2006 vart Husabø tilsett som trainee i Vestlandsforsking i Sogndal, der ho seinare vart forskar. I 2011 vart ho tilsett som rådgjevar i Distriktssenteret i Sogndal.

Husabø har mellom anna skrive tekstane i bøkene *Kjartan Slettemark – kunsten å falle* (Skald 2009) med foto av Brita Olsson og i *Balestrand* (Skald 2011) med foto av Knut Bry og levert to bidrag til dokumentarboka *Det fleirspråklege Noreg* (2013). I boka *Rabalder - kontroversielle ytringer gjennom 100 år*, som kom ut på Aschehoug i 2022, har ho bidrege med ein tekst om Kjartan Slettemarks Vietnam-verk. 

Husabø er dotter til Anders Anderssen.

## Bibliografi
*
*
*
*
*

## Kjelder

*Idun Anderssen Husabø i Fylkesleksikon Sogn og Fjordane