Joséphine Baker

**Joséphine Baker**, fødd **Freda Josephine McDonald** () var en amerikansk-fransk dansar, songar og varietéartist. Ho vart fransk statsborgar i 1937. I 2021 vart ho heidra av den franske presidenten då ho fekk ein gravplass i Panthéon i Paris.

## Liv og virke

Joséphine Baker var etterkomar av nord-amerikanske urinnbyggjar og av slavar som opphavleg kom frå Afrika. Ho var uekte barn av vaskekona Carrie McDonald og den jødiske trommeslagaren Eddie Carson, og vaks opp i veldig fattige kår.

I 1921 vart Baker teken opp i ein vaudeville-trupp i St. Louis; då var ho berre femten år gamal og var allereie gift for andre gong med Willie Baker; dei skilde seg i 1925. Dette bringa ho til Broadway og Plantation Club, der ho umiddelbart vart med i musikalar som *Shuffle Along* (1921) og *The Chocolate Dandies* (1924). Ho vart ein nær venn av Eubie Blake og fleire av dei mest kjende jazzvokalistane på den tida. På denne tida fekk hun tilnamna «Black Venus», «Black Pearl» og «Creole Goddess»

I 1925 drog Baker til Paris og fekk jobb i oppsetjinga *Revue Negre* ved Théâtre des Champs-Élysées. Hennar erotiske dansenummer vart ein stor suksess; det vekte også oppsikt at ho var nesten naken på scena. Framsyninga vart send på europaturné, men etter ei tid braut Baker kontrakten og drog tilbake til Frankrike for å byrje i eit nytt engasjement ved Folies Bergère i 1926.  
 
I 1928 var Baker på ny på europaturné, og da vitja ho også København og Oslo, med sitt bananskjørt og framsyning av songen *J'ai deux amours – mon pays et Paris*.

Senere vart Baker stjerne i filmene *[[Den sorte Venus]]* (1934), *Princesse Tamtam* (1935), *Moulin Rouge* (1941), *Falsk alarm* (1940), *An jedem finger zehn...* (1954)  og *Carosello del varietà* (1955).  Ho hadde også eit kortvarig engasjement i New York, i oppsetjinga av *Ziegfeld's Follies* (1936).

Etter andre verdskrig adopterte Baker i åras laup tolv barn med ulik nasjonal og etnisk bakgrunn, som ho gjorde eit poeng av å oppdrage i ulike religionar for å bevise at barn kan komme godt overeins sjølv om dei i det ytre er svært forskjellige.

I USA var Baker aktiv i kampen for borgarrettsrørsla saman med Martin Luther King jr., og deltok blant anna i marsjen mot Washington i 1963. Hun opptredde med en varietéforestilling i Oslo i 1957, og så seint som i 1972 var ho i NRK for å støtte den store innsamlingsaksjonen til fjernsynshuset. Eit hjarteattakk i 1964 avkorta karrieren hennar, og kort tid etter eit comeback i Carnegie Hall i 1975 døydde ho av hjerneslag. Etter at ho var daud vart Baker heidra i den franske hovudstaden ved at ein plass på Montparnasse fekk namnet «Place Josephine Baker».

## Utmerkingar
Baker fekk det franske krigskrosset Croix de Guerre for sitt motstandsarbeid under den andre verdskrigen. I november 2021 vart det kunngjort at ho ville få eit minnesmerke i Panthéon i Paris. Berre fem av dei 80 som tidlegare hadde fått eit gravminne der var kvinner; ho vart den sjette, og den fyrste svarte. Etter ønskje frå familien vart ikkje dei jordiske leivningane til Baker flytta frå Monaco til Panthéon; urna som vart sett ned i nasjonalmonumentet i Paris inneheldt jord frå USA, Frankrike og Monaco, som var dei tre landa som Joséphine Baker særleg var knytta til i si levetid.

## Filmografi
* 1927 – *La folie du jour*
* 1927 – *La Sirène des Tropiques*
* 1927 – *Die Frauen von Folies Bergères*
* 1927 – *La revue des revues*
* 1928 – *Le pompier des Folies Bergères*
* 1934 – *Zouzou*
* 1934 – *Den sorte Venus*
* 1934 – *Princesse Tam-Tam*
* 1940 – *Moulin Rouge*
* 1940 – *Falsk alarm* (produsert i 1940, utgjeven i 1945)
* 1954 – *An jedem Finger zehn*
* 1955 – *Carosello del varietà*

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Joséphine Baker|Joséphine Baker]]» frå ,  den 20. november 2022.*  

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettside
* Joséphine Baker på Internet Movie Database
* Joséphine Baker på Internet Broadway Database