open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cumulus

**Cumulus** eller **haugskyer** er ei type sky som høyrer til gruppa låge skyer. Desse består av enkeltståande, tette skyer med skarpe konturar med kuleform eller tårn, og av utsjånad kan dei minne om ein blomkål. Skya er kvit med ei noko mørkare, flat underside. Skyene oppstår ved at stigande luftrørsler i instabile luftlag blir avkjølt og kondenserer. Cumulusskyer finn ein over heile verda, med unntak av Antarktis der låge overflatetemperaturar motverkar konveksjon. 

## Cumulus humilis

Det finst fleire typar cumulusskyer, og skilnaden mellom dei er den vertikale utstrekkinga. Dei minste cumulusskyene vert kalla *Cumulus humilis* eller *godvêrsskyer*. Humilis er latinsk for «beskjeden». Høgda skyene oppstår i er avhengig av fukta i luftmassane som ligg rundt dei. I område med høg fukt, som kystområde eller tropiske strøk, kan undersida på skya - skybasen - ligge i om lag 500-600 m, medan den i tørrare område kan ligge noko høgare, men sjeldan så høgt som 2000 m. Dei oppstår pga av oppvarming av den lågare jordatmosfæren, som ein kan forvente i fint vêr. Dette fører til stigande luftrørsler og kondensasjon når lufta blir avkjølt i høgda. På grunn av liten vertikal utstrekning gjev ikkje desse skyene verken vind eller nedbør, men kan innehalde lett turbulens for fly som fyk rett igjennom dei. 

Visst skyene ikkje viser teikn på at dei skal vidareutvikle seg vertikalt, tyder det på at temperaturen i atmosfæren over anten søkk veldig seint eller ikkje i det heile tatt. Det vil igjen sei at det er stabile luftlag over desse skyene. Skyene kan oppstå i lag med andre skytypar, men når dei oppstår under klar himmel er det stor sjans for at vêret held seg fint dei neste timane. Teknisk sett er ei cumulussky rekna for å vere cumulus humilis visst den er breiare enn den er høg. 

## Cumulus mediocris

Ved litt sterkare konveksjon enn den som dannar cumulus humilis, kan godvêrsskyene utvikle seg litt meir vertikalt. Desse skyene kallar vi *Cumulus mediocris*, som er latinsk for «moderat». Desse skyene er som regel like høge som dei er breie. Dei oppstår i same høgde som cumulus humilis og er ofte ein overgangsfase til den meir vertikalt utvikla cumulus congestus (opptårna cumulus). Mediocris blir som regel danna seint på føremiddagen eller tidleg ettermiddag, etter at bakken har blitt tilstrekkeleg oppvarma til å danne den auka konveksjonen. Visst det er kraftig vind i skyhøgda, kan vinden rive skyene i mindre bitar, kalla cumulus mediocris fractus. Cumulus mediocris har òg for liten vertikal utstrekning til å produsere nedbør, men med kraftigare vertikale luftrørsler kan dei utvikle seg til Cumulus congestus (opptårna cumulus) og Cumulonimbus (bygeskyer). 


Image:GoldenMedows.jpg|Godvêrscumulus, med cumulus congestus i horisonten.
Image:Img20050526 0007 at tannheim cumulus.jpg|Cumulus over Alpene.
Image:Cumulus1 - NOAA.jpg|Godvêrsskyer
Image:Cumulus13 - NOAA.jpg|Cumulus mediocris
Image:Ng Tung River April 06.jpg|Cumulus mediocris
Image:Wallis Stellihorn mg-k.jpg|Cumulus mediocris, med enkelte cumulus congestus i bakgrunnen.
Marijke Berdahl

**Marijke Berdahl** () var leiar i Raud Ungdom frå 2002 til 2004. Ho har òg sete i leiinga i Raud Valallianse.
Cumulus congestus

**Cumulus congestus** eller **opptårna haugskyer** oppstår i ustabile område av atmosfæren med mykje konveksjon. Dei har ofte skarpe og klåre konturar og kan av utsjånad minne om blomkål. Skyene har stor vertikal ustrekking, og pga kraftige vertikale luftrørsler blir dei som oftaste høgare enn dei er breie. Skytoppane kan nå høgder på 5000 m, men sidan skybasen er under 2500 m, høyrer dei til skygruppa «låge skyer». Cumulus congestus blir oftast vidareutvikla frå cumulus mediocris, men kan også bli danna frå altocumulus castellanus eller stratocumulus castellanus. Cumulus congestus kan produsere kraftige regn- eller snøbyer, og den kraftige konveksjonen i desse skyene kan føre til ein god del turbulens for flytrafikk. Det kan medføre ein del humping og risting, men er vanlegvis ufarleg. 

Av og til kan ein sjå fleire «tårn» som reiser seg frå same skytopp, noko som indikerer kraftige, vertikale luftrørsler. Denne typen cumulusskyer vert kalla «*cumulus castellanus*». Visst atmosfæren er instabil nok vil skya fortsette å utvikle seg vertikalt til «*cumulonimbus calvus*», som er ei moderat høg cumulonimbussky som ikkje enno har utvikla seg til «cumulonimbus incus» (som har amboltforma topp). Denne overgangen kan ein sjå ved at dei skarpe konturane på toppen av skya blir meir slørete, fiberaktige og strimlete. Desse skyene kan føre til kraftigare regnbyer. Tida på dagen er derimot viktig for om cumulus congestus kan vidareutviklast vertikalt, fordi konveksjonen over land blir svekka når temperaturen minkar seint på ettermiddagen. Visst den høgaste skya på himmelen er congestus på ettermiddagen, er det tvilsamt at den vil utvikle seg vidare. 


Image:Aufgetuermter Cumulus.JPG|Opptårna cumulus
Image:Cu med and blue sky - picture book cloud.JPG|Cumulus congestus
Image:Castellanus.jpg|Cumulus castellanus
Image:Cumulus19 - NOAA.jpg|Cumulus calvus


## Sjå og
* Cumulus
* Cumulonimbus
Pyrocumulus

**Pyrocumulus** er ei tett cumulusforma sky som oppstår i samband med store brannar eller vulkansk aktivitet. Skyene oppstår grunna intens oppvarming av lufta nær overflata som fører til konveksjon, vanlegvis i samband med mykje fuktig luft. Fenomen som vulkanutbrot, skogbrannar og til somme tider industriell aktivitet kan skape desse skyene. Fukt frå den omliggande lufta, og fukt som har fordampa frå brent vegetasjon eller vulkanske gassar, kan lett kondensere på oskepartiklar. Skyene er ofte grå eller brune, pga av røyk og oske frå brannen. 

Pyrocumulus varierer kraftig i storleik, frå cumulus humilis til cumulonimbus. Av og til kan skyene produsere regnbyer som dempar eller til og med sløkkjer brannen. Men pyrocumulusskyer inneheld kraftig turbulens som kan føre til kraftige vindkast ved bakken, og dermed òg forverre ein skogbrann. Store pyrocumulusskyer, særleg dei som er danna i samband med vulkanutbrot, kan produsere torevêr. Ein er ikkje sikker på kva som årsaker lyn i desse skyene, men det har truleg samband med den kraftige turbulensen og oskepartiklane i skya. Store pyrocumulusskyer kan strekke seg langt over frysepunktet, og dei elektrostatiske eigenskapane til is kan også spele ei rolle. Ei pyrocumulussky som kan produsere torevêr har sannsynlegvis utvikla seg til ei cumulonimbussky. Dette kan igjen føre til fleire lynnedslag som forverrar brannen. 

Pyrocumulus er på mange måtar dynamisk lik ein eldstorm, og dei to fenomena oppstår gjerne i lag. Begge to kan likevel oppstå uavhengig av den andre. 

## Bakgrunnsstoff

* Bilete av pyrocumulus
* Pyrocumulusbilete frå USA 
* Pyrocumulusbilete 
* Pyrocumulusbilete frå Australia
Vilnius fylke

**Vilnius fylke** ligg søraust i Litauen. Det grensar til Utena og Panevezys fylke i nord, Kaunas fylke i vest, Alytus fylke i sørvest og til Belarus i aust og sør.

Det inneheld desse kommunane:
# Elektrenai kommune
# Salcininkai kommune
# Sirvintos kommune
# Svencionys kommune
# Trakai kommune
# Ukmerge kommune
# Vilnius landkommune
# Vilnius bykommune

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Utgard

**Utgard** (norr. *Útgarðar*) var i norrøn gudetru ein stad der jotnar heldt til. Nokre stader blir Utgard framstilt som ei borg som låg i Jotunheim, men det er òg vanleg å oppfatta det som ei verd utanfor Midgard som jotunheimane var ein del av.

Snorre Sturlason fortel i *[[Gylfaginning]]* om eit av eventyra til Tor og Loke, der dei vitjar Utgard-Loke i borga Utgard.

## Kjelder
* *Glimt av et fortidig kystlandskap* &mdash; Masteroppgåve i arkeologi av Therese Danielsen (pdf )
* CyberSamurai Encyclopedia 
* Jan-Erik Ebbestad Hansen og Kari Møller: *Norrøne myter og sagn* (Gyldendal 1999)
Eivind Volder Rutle

**Eivind Volder Rutle** () er ein norsk politikar frå Ålesund. Han var leiar for Raud Ungdom frå 2000 til 2002. Han stod i spissen då Raud Ungdom hausten 2001 la skulebøker for vidaregåande gratis ut på internett. Aksjonen enda med dom i Høgsterett i 2004, og Raud Ungdom vart dømd til foretaksstraff. 

Rutle er i dag tilsett som prosjektleiar i Foreningen !les, og er ein av drivkreftene bak kulturgruppa Opplysningskontoret, der han mellom anna er ein av forfattarane bak *ML - en marxist-leninistisk popmusikal* og *Sannheten om 2005 (og resten!)*. Rutle har tidlegare jobba i TV-Sunnmøre, Radio RV og ungdomsmagasinet Rebell, og har skrive og produsert ei rekkje kortfilmar, mellom anna *Krig er fred*, som vart vist på Kortfilmfestivalen i Grimstad i 2004.
Tempelhof

**Tempelhof** er ein tidlegare bydel i Berlin. I 2001 blei han slått saman med Schöneberg, og dei utgjer no bydelen Tempelhof-Schöneberg. Den berømte lufthamna Tempelhof internasjonale lufthamn ligg her.
James Potter

**James Potter** () var ein amerikansk general av irsk fødsel som kjempa i Den franske og indianske krigen, Pontiac-opprøret og Den amerikanske sjølvstendekrigen.
Berlin lufthamn, Tempelhof

**Berlin lufthamn, Tempelhof** (offisielt *Flughafen Berlin-Tempelhof*) er ei berømt lufthamn i Berlin.

Flyplassen ligg med sine 284&nbsp;000 kvm midt i Berlin, innanfor både undergrunnsbanenettet og Sbaneringen som går rundt bykjerna. I 1923 vart dei første to flyhallane bygde her, og med 100 avgangar og ankomstar det første året vart trafikken rekna som sterk, og ei utviding vart planlagd. I 1934 utvikla arkitekten Ernst Sagebiel ein plan som villle gjere Tempelhof i stand til kvart år å kunne handtera 6 millionar passasjerar – mot 200&nbsp;000 som var tilfelle i 1934. Då denne utbygginga stod ferdig var Tempelhof flyplass den største bygningen i verda målt i flateareal, og framleis i dag (juni 2007) er han ein av dei tre største saman med Pentagon i Washington D.C. og Parlamentspalasset i Bucureşti.

Radarantenna ved Tempelhof var under den kalde krigen det austlegaste flyovervåkningsapparatet USA hadde.

Sommaren 1975 vart sivilflytrafikken ved Tempelhof flytta til den nye flyplassen Tegel utanfor bykjerna, men flyplassen vart opna att i 1985 for firmareising og små fly. Den relativt korte rullebanen begrenser storleiken på flytrafikken frå Tempelhof, og i dag vert flyplassen mest brukt til innanriks flyfart.

På grunn av økonomi ville Senatet i Berlin stenge flyplassen, noko dei ulike flyselskapa gjennom ankesaker greidde å utsetje til 2008. Då tråde *Bescheid zum Widerruf der Betriebserlaubnis für den Flughafen Tempelhof* i kraft, noko overforvaltningsdomstolen for Berlin-Brandenburg hadde godkjend. Motstanden mot dette var likevel stor i Berlin, og meir enn 29&nbsp;000 underskrifter vart overlevert til Senatet.

Den britiske arkitekten Sir Norman Foster har ved fleire høve uttalt seg særs positivt om Tempelhof, og har kalla flyplassen «die Mutter aller Flughäfen» – «alle flyplassar si mor».

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Aksjon for å behalde Tempelhof som flyplass (på tysk) 
*Om planar og idéar for Tempelhof flyplass på den offisielle berlin-nettsida  (på tysk)
Oltedal kraftverk

**Oltedal kraftverk** er eit vasskraftverk som ligg i Oltedal i Gjesdal kommune. Kraftstasjonen ligg ved tettstaden i Oltedal, kring 500 meter sør for riksveg 45. Avstanden til Stavanger er kring 45 kilometer. Fallhøgda er 69 meter og nedslagsfeltet er på 82 km². 

## Historikk
Bystyret i Stavanger gjorde den 22. november 1899 vedtak om å kjøpa Oltesviksfossen og Oltedalsfossen med tilhøyrande rettar. Den 18. februar 1907 løyvde bystyret 1,1 millionar kroner til å byggja kraftverk i Oltedal, men den endelege kostnaden vart 1,5 millionar. Kraftverket vart offisielt opna den 10. desember 1909, Generatorkapasiteten var på 2950 kW. Kraftstasjonsbygget vart bygd med klassisk tempelaktig utsjånad. Stadskonstruktør Eckhoff var arkitekt. 

I samband med krigføringa i 1940 skjøna tyskarane raskt at det var viktig å sikra elektrisitetsforsyninga. Nordmennene sin øvstkommanderande i området, oberst Spørck, såg det som umogleg å halda Stavanger-halvøya med det mannskapet og utstyret han rådde over. Han trekte seg difor attende med jegerbataljonen sin til Oltedal. Her vart 900 mann mobilisert. Den 17. april vart turbinane i kraftstasjonen sprengd. Målet var å setja kraftstasjonen ut av drift for tre til seks månader, noko nordmennene lukkast med. Kraftstasjonen var ikkje i full drift før rett før jul i 1940. Kapasiteten var då utvida til 7644 kW.

Stavanger Ellag selde kraftverka i Oltedal, Oltesvik og Flørli til Lyse Kraft i november 1989 for 87,5 millionar kroner. Totalt hadde desse ei frikraftmengd på 50 GWh. Lyse Kraft overtok kraftverket i Oltedal 1. januar 1992.

I 1994 bygde Lyse Kraft ein ny kraftstasjon bak den gamle, samstundes som røyrgata vart lagd under bakken. Den nye kraftstasjonen kunne yta 9 MW. Det gamle kraftverket vart saman med maskinistbustaden omgjort til Energisenter, ei tid i drift som eit museum og opplevingssenter. 

## Litteratur
* Gunnar Nerheim og Kristin Øye Gjerde: *Energiske linjer: Stavanger Energi gjennom 100 år 1898-1998*, Stavanger Energi AS, Stavanger 1998
* Noregs vassdrags- og energidirektorat: Kulturminner i norsk kraftproduksjon- en evaluering av bevaringsverdige kraftverk, Oslo 2006. ISBN 82-410-0547-4

## Bakgrunnsstoff
* Bilete frå Energisenteret i Oltedal
Hobbiten

***Hobbiten*** (originaltittel på engelsk: *The Hobbit*) er den engelske forfattaren J.R.R. Tolkien sitt første utgjevne litterære verk, ei barnebok som Tolkien skreiv til sin eigen son. Boka kom ut i 1937.

Hovudpersonen i boka er hobbiten Bilbo Skrepping. Han lever eit roleg liv i hobbit-hola si i Heradet, fram til trollmannen Gandalv tek med seg tretten dvergar heim til han og tek han med ut på eventyr. Dei går forbi Myrkskog til Einsamfjellet, der dei sigrar over draken Smaug, gjenerobrar fjellet til dvergane og tek med seg skattane hans.

Boka vart omsett til bokmål i 1972, og nok ein gong i 1998. I 2008 kom boka òg ut på nynorsk.

Boka *[[Ringdrotten]]* (originaltittel *The Lord of the Rings*) er eit framhald av Hobbiten, der Bilbo sin nevø Frodo Skrepping er ein av hovudpersonane.
Tunnel

Ein **tunnel**, eller **tunell**, er ein utsprengd, utbora eller utgrava undergrunnspassasje gjennom jord eller fjell for jarnbane, veg, vatn osb. Tunnelar vert til dømes bygde i kuperte og vanskeleg tilgjengelege område for å få fram jarnbane eller vegar, vatn til kraftstasjonar, få unna avløpsvatn frå byar og mykje meir.

Kva som ligg i omgrepet tunnel er ikkje heilt klart, og varierer frå definisjon til definisjon. Dersom det vert grave ned frå jordoverflata for å bygge passasjen til ei vassførande grøft eller for å lukke ein bekk eller  ei elv, vert det helst tala om ein *kulvert*.

## Vegtunnelar
Vegtunnelar er tunnelar som er bygd for å lette framkomsta for bilar og andre køyretøy, eller for å få trafikken vekk frå tettbygd område for å redusere støy og forureining, og for spare grunn som kan nyttast betre til anna føremål. Noreg er eit av dei landa som har flest vegtunnelar, med over 900 tunnelar som til saman strekkjer seg over 750&nbsp;km. Dette kjem både av at Noreg er eit land med mykje fjell, og av at det har vore føremålsteneleg å krysse mange av fjordane og sunda med undersjøiske tunnelar i staden for bruer.

Lærdalstunnelen mellom Aurland og Lærdal i Sogn og Fjordane er med sine 24 509 meter, verdas lengste vegtunnel.

## Kjelder
Askvoll og Holmedal Idrettslag

**Askvoll og Holmedal Idrettslag** (**AHIL**) er eit idrettslag frå Askvoll og Holmedal i Askvoll kommune i Sogn og Fjordane. Dette idrettslaget vart danna då idrettslaga i Askvoll og Holmedal slo seg saman i 1997.

## Bakgrunnsstoff
* Askvoll og Holmedal Idrettslag si vevside
Mammatus

**Mammatus** (**mamma** eller **mammatocumulus**) er eit meteorologisk omgrep på hengande skykuler på undersida av ei sky, som oftast ei cumulonimbussky, men dei kan òg oppstå under altocumulus- eller stratocumulusskyer. Dette er kanskje det mest spektakulære skyfenomenet som kan oppstå i atmosfæren, og er eit ynda mål for vêrobservatørar og fotografar. Dei kan vare frå eit par minutt til fleire timar før dei blir oppløyste og forsvinn. 

Dei blir danna ved ein slags «omvendt konveksjon». I ei cumulonimbussky vil varm, fuktig luft stige til toppen av troposfæren. Over troposfæren er luftlaga meir stabile, og dette stoggar den vertikale luftrørsla, og den stigande lufta blir i staden pressa horisontalt ut frå toppen av skya (kjend som amboltsky). Dei skyfri områda under amboltskya er kjøligare, og temperaturskilnaden mellom dei to luftmassane fører til ein instabilitet under ambolten. Dette fører til at lommer med varm og fuktig luft i skya blir ført nedover. Denne omvendte konveksjonen blir forsterka av tyngdekrafta og fallande nedbør i skya. Dei søkkande luftrørslene fører til at den varme, fuktige lufta kondenserer i det tørrare luftlaget under skya, og det blir danna kuleforma utvekstar som heng ned frå undersida. Desse kan dekke eit stort område. 

Mammatus har ofte vore kopla til tornadoar, særleg på 50- og 60-talet. Dette er ei vanleg feiltolking. Mammatus er ikkje eit førevarsel for tornadoar, men er eit mogeleg biprodukt.

Det er svært vanleg at cumulonimbusskyer med mammatus inneheld kraftige vindskjer, og i visse tilfelle òg kulelyn. Derfor vil flypilotar alltid prøve å unngå slike skysystem. 

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Mammatus over Masfjorden i Hordaland juli 2002 
* Svært spektakulære bilete av mammatusskyer over Hastings, Nebraska 

## Fleire bilete av mammatus

Image:Mammatus am Abend.jpg
Image:Mamatus_clouds_-_NOAA.jpg
Image:Mammatus clouds11 - NOAA.jpg
Image:Mammatus clouds12 - NOAA.jpg
Image:Mammatus_clouds.4_-_NOAA.jpg
Image:CumulosMammatus1.jpg
Image:CumulusMammatus2.jpg
Image:Riesiger Cb mit mammatus.jpg
Mount Victoria i Wellington

**Mount Victoria**, også kalla Mount Vic, er eit karakteristisk høgdedrag på 196 meter som ligg aust for bysentrum i Wellington på New Zealand. Det er kalla opp etter dronning Victoria av Storbritannia. Sør for fjellet er det eit utspring, Mount Albert, og desse to er bundne saman med ein åskam. Mount Victoria er også namnet til den omliggjande bydelen i Wellington.

Bydelen Mount Victoria er ei blanding av bustads- og forretningsområde og ligg på vestsida av åsryggen ovanfor den sørlege delen av det sentrale forretningsområdet i Wellington. Tilgrensande bydelar, som nesten berre består av bustadområde, er Oriental Bay, Roseneath og Hataitai. 

Government House, bustaden til den newzealandske generalguvernøren, ligg i åssida til Mount Victoria, sør for Basin Reserve idrettsstadion, mellom Mount Victoria og Newtown. Bak denne ligg Wellington Hospital. 

Ei gresk ortodoks kyrkje ligg på vestsida av Mount Victoria, og Basin Reserve idrettsstadion og det newzealandske krigsminnesmerket ligg ved foten av fjellet. 

Ein vegtunnel, Mount Victoria Tunnel, går gjennom åsryggen og bind saman den sentrale bydelen med flyplassen Wellington International Airport, og med Evans Bay og halvøya Miramar Peninsula. 

## Kjelder

## Sjå òg
* Mount Victoria i Auckland
* Mount Victoria i New South Wales
* Mount Victoria i Alberta i Canada
* Mount Victoria i Papua Ny-Guinea
Marte Mjøs Persen

**Marte Mjøs Persen** () er ein norsk politikar for Arbeidarpartiet. Ho var olje- og energiminister i regjeringa Støre frå 2021 til 7. mars 2022. Deretter tok ho over som Arbeids- og inkluderingsminister fram til 16. oktober 2023.

## Liv og virke
### Bakgrunn
Persen studerte litteraturvitskap og sosiologi ved Universitetet i Bergen. Ho har mellom anna jobba som organisasjonssekretær i Human-Etisk Forbund i Hordaland, og vore fylkessekretær i Nei til EU.

### Politisk karriere
Persen var nestleiar i Raud Valallianse frå 2003 til 2006 og representerte valalliansen i Bergen bystyre i perioden 2003-07. Perioden 2007-11 var ho til vararepresentant til bystyret, der ho vore mest oppteken med miljø og byutvikling. Elles har ho engasjert seg i kvinnesaksspørsmål, var mellom anna kvinnepolitisk talsmann for RV. Persen braut med Raud Valallianse i februar 2008, då RV slo seg saman med AKP og grunnla partiet Raudt, og gjekk inn i Arbeidarpartiet 1. mai 2008.

I perioden mellom 2011 og 2015 var ho leiar av helse- og sosialkomiteen i Bergen. I oktober 2015 vart ho vald til ordførar i Bergen, ein byrådsstyrt kommune.

Ho var ordførar i Bergen kommune frå 2015 til 2021.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Hugo Chávez

**Hugo Rafael Chávez Frías** () var ein venezuelansk politikar, revolusjonær og militæroffiser som var president i Venezuela frå 1999 til han døydde i 2013. Han var fødd i Sabaneta i delstaten Barinas.
Chávez var også leiar for partiet Movimiento V [Quinta] República frå det blei grunnlagt i 1997 til 2007, då det gjekk inn i Partido Socialista Unido de Venezuela som Chávez var leiar for fram til 2012.

## Referansar
Folkeavstemningspartiet/Tverrpolitisk Liste

**Folkeavstemningspartiet/Tverrpolitisk Liste** var eit norsk politisk parti som stilte til val ved stortingsvalet i 1981. På denne tida kravdest det 5000 underskrifter for å registrera eit nytt parti. Derimot kravdest det ingenting for å endra partinamn. Derfor skjedde det ved fleire høve at nye småparti omgjekk underskriftskravet ved formelt å ta over partinamnet til andre småparti som låg brakk, og så endra namnet.http://www.dep.no/krd/norsk/publ/otprp/016001-050016/hov007-bn.html  Folkeavstemningspartiet/Tverrpolitisk Liste var opphavleg registrert som *[[Ensliges Parti]]*, som stilte til val i 1973 og 1977. Ved stortingsvalet i 1981 stilte partiet til val som *Folkeavstemningspartiet* i alle fylke utanom Vest-Agder, der det stilte som *Tverrpolitisk Liste*. Det totale stemmetalet vart 1482, noko som utgjorde 0,06 % av røystene på landsbasis. Partiet kom dermed ikkje inn på Stortinget. Størst oppslutning fekk Tverrpolitisk Liste i Vest-Agder, med 383 røyster, noko som utgjorde 0,5 % av røystene der. I 1984 endra partiet namn til Upolitisk liste.

## Kjelder
* Skyggesiden - Norsk (parti)politisk historie
* Stortingsforhandlinger 1981-82 (Oslo, 1982)
Tom A. Schankes Parti

**Tom A. Schankes Parti** var eit norsk politisk parti som stilte til val ved stortingsvalet i 1981. Tom A. Schanke var ein kjend støttespelar for norsk fotball. I valkampen skal han mellom anna ha foreslått å gjera Åge Hareide til fiskeriminister.http://www.dagbladet.no/magasinet/2004/01/17/388784.html Partiet stilte til val berre i Oslo, der det fekk 826 røyster, noko som utgjorde 0,3 % av røystene i Oslo, og 0,03 % på landsplan. Partiet kom dermed ikkje inn på Stortinget. Det stilte ikkje til val igjen.

## Kjelder
* Stortingsforhandlinger 1981-82 (Oslo, 1982)
Hessen

**Hessen** (latin *Hassia*) er ein delstat i Tyskland. Den har ei flatevidd på 21 100 km² og 6 265 809 innbyggjarar. Hovudstaden er Wiesbaden.

Hessen grensar mot Nordrhein-Westfalen, Niedersachsen, Baden-Württemberg, Thüringen, Bayern og Rheinland Pfalz. Elvane Rhein og Main flyt gjennom staten.

Andre viktige byar utanom hovudstaden inkluderer Frankfurt, Kassel, Darmstadt, Offenbach am Main, Marburg, Fulda og Wetzlar.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Dagmerke

Eit **dagmerke** er ein godt synleg struktur plassert på land for å hjelpe sjønavigasjon, eit seglingsmerke langs kysten i dagslys. Dagmerket kan vere ein varde, tårn eller annan bygning, det har ikkje lys og er vanlegvis ikkje lyst opp. Det kan vere måla med lett kjenneleg mønster. Eit døme på eit kjent dagmerke er Nix’s Mate i hamna i Boston i Massachusetts.

Termen *dagmerke* kan òg referere til det eintydige mønstret måla på mange fyrtårn som gjer dei lett kjennelege. Slike mønster gjer at mange tårn på nedlagde fyrstasjonar held fram som nyttige dagmerke. Men i dag har tekniske navigasjonshjelpemiddel tatt over som viktigaste vegvisarar for den maritime nyttetrafikken.

## Norskekysten
I Noreg har omgrepet «dagmerke» vore nytta også om faste sjømerke som faste båkar og om landmerke. Formasjonar på landskap og fjell var dei første hjelpemiddel til sjønavigasjon og kunnskap om dette vart dokumentert og formidla.  Døme på eit kunstig dagmerke er dagmerket på Revtangen, Jæren medan Risørflekken i Risør er eit naturleg, kvitkalka dagmerke.

## Bakgrunnsstoff
* Sjømerkene, veivisere og kulturminner
Erik Hoftun

**Erik Hoftun** () er ein tidlegare norsk fotballspelar og no trenar/leiar innan fotballen. Han arbeider for Rosenborg Ballklub. Hoftun kjem frå Hemne kommune.

## Trenar/leiarkarriere
Sidan Januar 2008 har han vore tilsett som assiterande sportsleg leiar i Rosenborg Ballklub, klubben han spela for i nesten heile si spelarkarriere. 
Under vårsesongen 2008 var Hoftun assistenttrenar for hovudtrenar Trond Henriksen i same klubb. Som sagt blei Hoftun i utgangspunktet henta til klubben som assisterande sportsleg leiar, men då sportsdirektør Knut Thorbjørn Eggen vart sjukmeld og seinare sa opp stillinga som sportsdirektør har Hoftun også har/hatt mange av Eggen sine arbeidsoppgåver.
I 2007 kombinerte Hoftun sportssjef-jobb i Bodø/Glimt med å samstundes spele for Adeccoliga-klubben.

## Spelarkarriere
I ei årrekkje spelte Hoftun midtstoppar på Rosenborg. Han har og spelt 30 kampar for det norske landslaget. Hoftun er ein av relativt få norske landslagsspelarar i nyare tid som aldri har spela for eit aldersbestemt landslag.

Hoftun starta seniorkarrieren sin i den lokale 3.divisjonsklubben KIL/Hemne. I 1992 reiste han til Molde, der han raskt blei fast inventar på førstelaget. Han spela to sesongar i Molde før han blei kjøpt av Rosenborg i 1994. Som Rosenborg-spelar har Hoftun vore med på å vinne 11 seriemeisterskap, og spelt ei rekkje kampar i Mesterligaen. Heile 6 år på rad - åra 1995 til 2000 vann Erik Hoftun Kniksenprisen som beste forsvarar. Ingen andre aktive fotballspelarar har vunne Kniksenprisen meir enn 3 år på rad, eller meir enn 4 prisar totalt.

Hoftun var med i den norske VM-troppen i Frankrike-VM i 1998, men sat på benken gjennom heile turneringa. Han ville truleg fått spele i EM-sluttspelet to år seinare, men måtte melde fråfall grunna skade.

Hoftun hadde ingen planar om å gje seg som fotballspelar med det første trass i sin høge alder. 20. juli tok Hoftun konsekvensane av lite speletid i Rosenborg og signerte for eliteseriekollegaen Bodø/Glimt. Han spela for Glimt fram til han la opp etter 2007-sesongen.

## Karriere som spelar
*(Sist oppdatert [[31. oktober]] [[2007]])*

 Berre seriekampar.

## Karriere som trenar/leiar
*(oppdatert [[14. juni]] [[2008]])*

## Bakgrunnsstoff

*
Liv Gulbrandsen

**Liv Gulbrandsen** () er ein norsk barnebokforfattar og medieperson. Ho har tidlegare vore nestleiar i RV, og sat i bystyret i Oslo 2003-2007.

Gulbrandsen var aktiv i nærradio, som *Radio express* i Sandvika, *Radio Otek* i Ghana og *[[RadiOrakel]]* før ho blei tilsett i NRK P3. Her var ho
programleiar for morgonprogrammet *Holger Nilsens metode*.

Gulbrandsen debuterte som barnebokforfattar i 2006 med  *Rebekka : den natta jeg ble født*. I 2008–09 var ho programleiar for Barne-TV på NRK. Ho var ei tid marknadsføringssjef i *[[Klassekampen]]*.
Frå 2009 var Gulbrandsen dagleg leiar i Norsk Filmforbund og frå mars 2011 dagleg leiar i Leser søker bok.

Gulbrandsen er dottera til dei tidlegare sentrale AKP-medlemane Jorun Gulbrandsen og Tron Øgrim.

## Bøker
* 2006 &ndash; *Rebekka : den natta jeg ble født* 
* 2007 &ndash; *Jubalong : rød, gul, god morgen!*

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Politiske talar av Liv T. Gulbrandsen, virksommeord.uib.no
Gudrun Kløve Juuhl

**Gudrun Kløve Juuhl** () er ei norsk organisasjonskvinne og akademikar. Ho kjem frå Arna utanfor Bergen.

Juuhl var leiar av Norsk Målungdom frå 2002 til 2003. 
Frå 2006 til 2007 var ho kvinnepolitisk ansvarleg i arbeidsutvalet i Raud Valallianse. Ho er òg aktiv i kvinnegruppa Ottar.

Juuhl har mastergrad i nordisk frå Universitetet i Oslo og var frå 2008 til 2012 doktorgradsstipendiat ved Høgskolen i Vestfold. Frå 2012 til 2016 arbeidde ho ved Nynorsksenteret i Volda. Sidan 2016 har ho arbeidd ved Institutt for språk og litteratur ved Høgskulen i Volda.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
*
Hyen

**Hyen** er ei bygd som ligg i Gloppen kommune i Vestland fylke. Innbyggjartalet er ca. 600. Hyen sentrum ligg inst i Hyefjorden, ein sidearm til Nordjord. Busetnaden er i hovudsak spreidd på desse dalføra: Austredalen, Vestredalen og Hyen sentrum. Bygda har vegsamband til kommunesenteret Sandane i aust, til Florø i vest og til Førde i sør.

Hovudnæringa i Hyen er jordbruk, men det vert òg drive med fiskeoppdrett og industri. Den største bedrifta er Brødrene Aa. Dette selskapet utviklar og produserer produkt i armert plast. Subsea vernedeksel, togfrontar og snøggbåtar er typiske produkt som vert levert av Brødrene Aa. Selskapet har røter tilbake til 1947. 

## Bakgrunnsstoff
Talet 32

**Talet trettito** (**32**) er eit partal. I heiltalsrekkja kjem det etter talet 31 og før talet 33.

Ordenstalet som svarar til talet trettito er **trettiandre** (**32.**).
Tom Nordlie

**Tom Nordlie** () er ein norsk fotballtrenar frå Skedsmo kommune. Han er trenar for Lillestrøm Sportsklubb i Tippeligaen. 

Nordlie er ein av dei mest kjende fotballtrenarane i Noreg. Mykje grunna ein omfangsrik kropp fekk han kallenamnet *Keiko*. 

Trenarfilosofien hans er at ein skal vere «kontrollert sinnssjuke». Nordlie meiner med dette at ein skal gje alt, men samtidig ha fokus på oppgåvene sine, og at ein skal ha mange pasningsalternativ. Dette står i kontrast til Drillo-filosofien, der ein har satsa på lange ballar og dødballsituasjonar.

Tom Nordlie har opplevd fleire suksessar, men også fleire vonbrot. I 1998 leia han Odd Grenland opp til Tippeligaen og året etter til ein respektabel 7. plass. I 2000 gjekk det motsett veg, då han trena Vålerenga ned til 1. divisjon. Etter ein periode som ekspertkommentator i TV 2 tok han over Sandefjord Fotball, utan å klare å leie dei til opprykk. Den klart største prestasjonen til Nordlie var med Start. Etter at laget hadde hamna på nedre halvdel av tabellen i 1. divisjon, tok han over laget i 2004. Dette året leia han laget i 1. divisjon frå fyrste til siste serierunde. Som nyopprykt til Tippeligaen i 2005 tok IK Start sin fyrste sølvmedalje - berre eit poeng frå gullet. Sesongen 2006 gjekk dårlegare, og 14. juli 2006 vart Nordlie løyst frå kontrakten sin med Start. Det er førebels uvisst av kva grunn Nordlie vart fråteken stillinga, men fleire aviser har trekt fram samarbeidsproblem mellom trenar og spelarar som bakgrunn for avgjerda. Nordlie redda Viking frå nedrykk i 2006-sesongen. Då han fekk tilbod om å halde fram som trenar i Stavangerklubben, takka Nordlie nei, og signerte i staden kontrakt med Lillestrøm Sportsklubb.

## Tidlegare klubbar
* Løvenstad Fotballklubb
* Bærum Sportsklubb
* Lørenskog Idrettsforening
* Strømmen Idrettsforening
* Skjetten SK
* Strømmen Idrettsforening
* Vålerenga Fotball
* Odd Grenland
* Sandefjord Fotball
* Idrettsklubben Start
* Viking FK - 14. september-november 2006

## ''Skal vi danse''
Hausten 2010 skulle Nordlie vere med i fjernsynsprogrammet *[[Skal vi danse Noreg|Skal vi danse]]* på TV 2, men måtte trekkje seg og vart erstatta av Åsleik Engmark som til slutt vann tevlinga. I 2013 vart han att presentert som ein av deltakarane i programmet, men berre to veker før premieren vart han sjukemeldt og måtte trekkje seg for andre gong. Nordlie vart erstatta av Rein Alexander.

## Fotnotar
Kristi himmelferdsdag

**Kristi himmelferdsdag** eller **helgetorsdag**, som dagen tradisjonelt er kalla i liturgisk språk, er ein kristen rørleg helgedag som vert feira torsdag 39 dagar etter første påskedag. Han vert feira til minne om at Jesus Kristus ifylgje Evangeliet etter Lukas skal ha fare opp til himmelen førti dagar etter oppstoda si.

Festen vart truleg innført på 300-talet, da enkelte kristne kyrkjer byrja å feire han som eigen fest. Det fyrste kjende dømet på at denne finst i ein liturgisk kalender, er frå byrjinga av 300-talet, då synoden i Elvira avviste ein skikk med å byrje ein ny fasteperiode etter den førtiande dagen. Grunnen for ei slik faste ser ut til å ha vore at ein ville markere at Kristus var teken vekk frå jorda. Feiringa vert òg nemnd i preiker av St. Johannes Krysostomos og andre. 

Kristi himmelferdsdag er helgedag i Noreg. Ofte blir dagen berre kalla «Kristi himmelferd»
eller «Kristi himmelfart».
Denne dagen er ikkje flaggdag i Noreg.

Pinse er ei av dei tolv store høgtidene i den ortodokse kyrkja.

## Datoar for Kristi himmelferdsdag

Kristi himmelferdsdag blir feira 39 dagar etter første påskedag (altså førtiande påskedag), det vil seia torsdagen ti dagar før første pinsedag. Kristi himmelferdsdag fell som regel i mai, men kan også falla på ein av de tre første dagane i juni. Dette skjedde sist i 1943, 2000 og 2011, og skjer neste gong i 2038. Høgtida kan også falla på den siste dagen i april, men dét skjedde sist i 1818 og vil ikkje skje igjen før i 2285.

* I   datoen .
* I  er datoen .
* I  er datoen .
* Tidlegare datoar: I  var datoen .

## Referansar
Tusen og ei natt

***Tusen og ei natt*** (كتاب ألف ليلة وليلة på arabisk eller هزار و یک شب på persisk) er ei samling av eventyr hovudsakleg frå det nære Austen. Historiene stammar frå mange ulike stader og tidsrom, og er bundne saman av fleire rammeforteljingar. Den viktigaste av desse byrjar og rundar av samlinga, og handlar om den nygifte vesirdottera Sjeherazad som held ektemannen, kong Sjeheriar, frå å avretta henne ved å fortelja han stadig nye soger.

Det finst ingen definitiv opphavsversjon av *Tusen og ei natt*, men fleire utgåver tidfester den første samlinga til 800- eller 900-talet. Forteljingane i samlinga kan sporast tilbake til Arabia, India, Persia, Egypt, Syria, og har trekk frå mesopotamisk mytologi og arabiske folkeeventyr frå kalifattida. Samlinga blei kjend i Europa på 1800-talet, og fleire av dei mest kjende eventyra — Aladdin, Sindbad sjøfararen, Ali Baba og dei 40 røvarane — blei lagde til då.

## Viktige forteljingar

### Rammeforteljinga om Sjeherazad og Sjeheriar

Historia startar med at den persiske Sjeheriar, som er konge på ei ikkje namngjeven øy mellom India og Kina, er so sjokkert over utruskapen til kona at han drep ho. Han går ut frå at alle andre kvinner også vil vere utru, og gjev ordre til vesiren om å skaffe seg ei ny brur kvar natt. Etter å ha vore med henne gjennom natta, vert ho avretta ved daggry. Dette fortset heilt til dottera til vesiren, Sjeherazad, går med på å bli den neste kona til Sjeheriar. Ho har lagt ein plan, og kvar natt etter bryllaupet fortel ho han historier. Ho sørgjer for at kvar morgon er kongen spent på korleis det går vidare, og derfor utset han avrettinga slik at han skal få høyre fortsetjinga. Til slutt har ho født han tre søner og kongen er overtydd om at ho er trufast. Han set difor til side ordren om avretting.

## Utgåver

Den eldste Tusen og ei natt-samlinga er nokre handskrivne sider på arabisk frå 800-talet i Syria. Dei blei oppdaga av Nabia Abbott i 1948.

Den første europeiske omsetjinga blei gjort av Antoine Galland i 1704, til fransk. Gallard la til sogene om Aladdin og Ali Baba, som han skreiv han hadde høyrt frå forteljaren «Hanna» i Aleppo.

Den engelske omsetjinga av Richard Burton frå 1885, som kom ut i den puritanske viktoriatida, gjorde samlinga svært berykta med sine direkte skildringar av seksualitet, inkludert homofili.

Forteljingane kom ut på norsk i eit seksbandsverk av Waldemar Brøgger i 1950.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:One Thousand and One Nights|One Thousand and One Nights]]» frå , den 3. mars 2008.*
Naguib Mahfouz

**Nagib Mahfouz** () var ein egyptisk forfattar fødd i Kairo.

Mahfouz skreiv om lag 30 romanar og novellesamlingar, og er særleg kjend for Kairo-trilogien. Han vart i 1988 tildelt nobelprisen i litteratur som fyrste arabiskspråklege forfattar.

Han vart knivstukken i nakken i 1994 av ein islamistisk ekstremist, fordi han hadde portrettert Gud i ein av romanane sine. I etterkant av denne episoden fekk Mahfouz psykiske helseproblem.

## Kjelder
Vrengenbrua

**Vrengenbrua**, offisielt namn **Vrengen bru**, er ei vegbru på riksveg 308 over Vrengen, sundet mellom Nøtterøy og Tjøme i Færder kommune, Vestfold fylke.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Astrologi

:*Må ikkje forvekslast med vitskapen [[astronomi]].*

**Astrologi** er eit læresystem som hevdar at det finst samband mellom plasseringar mellom solsystemets planetar, sola og månen og hendingar i menneska sine liv. Ordet «astrologi» kjem frå gresk αστρολογία, frå άστρον, *astron*, («stjerne») og λόγος (*[[logos]]*), «lære, systematisk tanke eller tale».

## Historie
Astrologien kjenner vi allereie frå Babylon. Fram til mellomalderen var det same disiplin som astronomien. Stort sett alle mytologiar har sett på stjernehimmelen, og brukt kunnskap om sol, måne og dei nære planetane som grunnlag for mytologiske verdsbilete.

## Astrologiens tankegang
Den grunnleggjande tanken bakom astrologien er vanlegvis nokre av desse:

* Lagnaden/Gud har bestemt liva våre og skrive om det i stjernene, i form av avstand, vinklar og liknande.
* Våra liv og våre karakterdrag blir påverka av korleis himmellekamane er plassert i viktige tidspunkt i liva våre
* Mennesket er eit spegelbilete av universet - makrokosmos. Det som finst i det eine må også finnast i det andre. 

Astrologi spela ein sentral rolle innom magi og alkymi under antikken og langt inn i moderne tid. 

## Astrologisk utrekning

Astrologien går ut på at ein ser dels kva stjerneteikn dei ni «planetane» månen, Merkur, Venus, Mars, Jupiter, Saturn, Uranus, Neptun, Pluto, og Ascendenten og Medium coeli ligg i ved fødselsaugneblinken, og kva tilhøve planetane stod til kvarandre i. Horoskopet er inndelt i dei tolv teikna og kvart teikn er 30 gradar. Ein reknar også ut vinklar mellom dei ni planetane, ascendenten og medium coeli slik som stjernehimmelen såg ut. Ein deler også inn horoskopet i 12 delar som vert kalla husa i zodiaken.

## Kritikk
I moderne tid har vitskapen sett astrologien som ein rein pseudovitskap.

## Kjelder
* «Astrologi» på Svensk Wikipedia»
Paracas candelabro

**Paracas candelabro** (lysestaken) er ein geoglyf, ein over 120 meter høg figur laga med kraftige riss i ei skråstilt ørkenoverflate på vestsida av Paracas-halvøya i Ica-regionen i Peru. Figuren er kunstferdig utforma, liknar ein trearma lysestake og ligg vendt utover mot Stillehavet.

Det finst ingen sameinte teoriar korkje om alder, opphav eller føremålet med figuren. Nokon set figuren i samband med chavínkulturen, medan andre trur han har kome opp etter den europeiske koloniseringa og då kanskje som eit navigasjonsmerke, eit dagmerke.

## Kjelder
* Essay av Chris Iovenko i The New York Times

**Denne artikkelen bygger på «[[:es:Pisco_(ciudad)#El_Candelabro|Pisco_(ciudad)#El_Candelabro]]» frå ,  den 14. september 2006.*  

## Bakgrunnsstoff
Kronecker-delta

Det matematiske symbolet **Kronecker-delta** \delta_{ij}, som vart innført av Leopold Kronecker, er ein funksjon i to variablar. Det vert òg kalla *Kronecker-symbol* og *delta-funksjon* vert og nytta.

## Definisjon
Kronecker-delta vert definert som:
:\delta_{ij} = \left\{\begin{matrix}
 1 & \mbox{for } i=j \\
 0 & \mbox{for } i \neq j
\end{matrix}\right.
der *i* og *j* er element i ei mengde I.

## Eigenskapar

* Kronecker-delta vert ofte skiven som

:\delta=\mathrm{1}_D:I\times I\to \{0,1\},

:når den står for den karakteristiske funksjonen \mathrm{1}_D i ei diagonalmengd. 

:D=\{(i,j)\in I\times I:\; i=j\}. 

## Døme på bruk
* Innan lineær algebra vert symbolet nytta for å uttrykka einheitsmatrisa n\times n som (\delta_{ij})_{1\leq i,j\leq n}. Til dømes kan ei 3x3 einheitsmatrise uttrykkast som:
:(\delta_{ij})_{1\leq i\leq 3,\, 1\leq j\leq 3} = \begin{pmatrix} 1 & 0  & 0 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{pmatrix}.

* Kronecker-delta kan nytta for å uttrykka skalarproduktet av to orthonormale vektorar: 

:e_1, \dots, e_n als \langle e_i, e_j\rangle = \delta_{ij}.

* Innan digital signalhandsaming og reguleringsteknikk vert symbolet nytta for å representera ein impuls: 

:
\delta(n) = \begin{cases} 1, & n = 0 \\ 0, & n \ne 0 \end{cases} 

## Sjå òg
* Levi-Civita-symbol.
Algebraisk funksjon

Ein **algebraisk funksjon** er ein matematisk funksjon som tilfredsstiller ei algebraisk likning der koeffisientane er polynom.

Ein funksjon *f* av reelle variablar er *algebraisk* om det eksisterer eit polynom P \in R[x,y] og P(x,f(x))=0 for alle reelle *x* i domene-definisjonen.
Transendental funksjon

Ein **transendental funksjon** er ein ikkje-algebraisk funksjon. Han oppfyller ikkje ei polynomisk likning der koeffisientane i seg sjølv er polynomiske, i motsetnad til ein algebraisk funksjon, som oppfyller ei slik likning. Med andre ord er ein funksjon med ein variabel transendental om han er algebraisk sjølvstendig til denne variabelen.

## Døme

:f(x) = c^x,

:f(x)=x^x,

:f(x)=x^{x^{-1}}.
M-80

**M-80** er ei jugoslavisk/serbisk amfibisk stormpanservogn. Ho blei sett offentleg for fyrste gong i 1975. M-80 blei etterfølgd av BVP M80A i jugoslavisk teneste.
Høre stavkyrkje

**Høre stavkyrkje** (**Hurum stavkyrkje**) er ei stavkyrkje frå 1179 i Ryfoss i Vang kommune i Innlandet.

## Historie

Kyrkja vart bygd med tre hogd i 1179 i fylgje ei runeinnskrift i kyrkja. Årringdateringa viser til 1179 så dette verkar som det er rett. Dette skal vere den stavkyrkja med sikrast datering. Seinare er kyrkja ombygd i 1822-23, då ho vart utvida.

Dette er den andre kyrkja på same staden. Den fyrste kyrkja her var ei lita stolpekyrkje med jordfaste stolpar.

Under kyrkja er det graver, også for born. Nokre av gravene er brukt for å datere den fyrste kyrkja på staden.

På staven inne i preikestolen er det ei runeinnskrift: 
:«Þá, um þat sumar [létu] þeir brœðr Erlingr ok Auðun hôggva till kirkju þessar, er Erlingr ja[rl fe]ll í Niðarósi», &mdash; *Den sommaren då brørne Elling og Audun lét hogge (tre) til denne kyrkja, fall Erling Jarl i Nidaros*. Erling Skakke fall i Nidaros i 1179.

Det finst fleire runeinnskrifter rundt i kyrkja, og gamle gjenstandar med slike.

Også i Hegge stavkyrkje er det ei innskrift som er litt overraskande, og som lyder «Erling Arnson skreiv desse runene». Ein skal vere forsiktig med å tolke, men det kan vere same Erling.

Det er ikkje usannsynleg at hertug Skule vart gift i denne kyrkja på 1200-talet. Andre kjelder seier at mor og far til Hertug Skule gifte seg i Høre stavkyrkje på 1200-talet.

## Kyrkjebygningen
Den opphavlege takryttaren i kyrkja er no portal inn til kyrkjegarden.


Høre x1.jpg|Kyrkja teikna av G.A. Bull i 1853
Høre stavkirke DSC0953b.jpg|Skipet sin vestportal inne i våpenhuset
Høre stavkirke DSC0979.jpg|Mot orgelgalleriet og utgangen
Høre stavkirke DSC0975.jpg|Altarparti


## Kjelder
* Høre kirke i «Norges kirker»
* *Faktaark om Høre stavkyrkje på nettstaden til Riksantikvaren*
* «Høre stavkirke» på nettstaden stavkirke.org 
* «Høre stolpekirke» på nettstaden stavkirke.org 

### Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* Arkivverket: Prestegjeld og sogn i Oppland
Knut Tørum

**Knut Kjartan Tørum** () er ein norsk fotballtrenar som for tida står utan jobb innan fotballen. Tørum er fødd i Bergen i 1971. Han var hovudtrenar i Rosenborg Ballklub frå 2006 til 2007 og førte mellom anna laget til seriegull i Tippeligaen 2006 og gruppespel i Champions League i 2007. Tørum var tidlegare trenar i Moss FK, der han hadde ein positiv sesong i 1. divisjon fotball for herrar 2005 då laget litt overraskande enda opp på 3. plass, og kvalifiseringsmogelegheit til Tippeligaen. Dei tapte kvalik-kampane mot Molde FK 2-5 samanlagt. Tørum har tidlegare vore assistenttrenar i Stabæk Fotball og Noreg gutar 19-landslaget.

## Tida i Rosenborg
I samband med Per-Mathias Høgmo si sjukemelding tok dåverande assistenttrenar Knut Tørum over hovudtrenaransvaret i Rosenborg ut 2006-sesongen. På slutten av sesongen gjorde Høgmo det offentleg at han trekker seg frå stillinga si, og Knut Tørum heldt difor fram som hovudtrenar og leia Trondheimsklubben til seriegull. Den påfylgjande 2007-sesongen gjekk derimot ikkje heilt etter planane for Tørum og Rosenborg Ballklub, dei forventa resultata utblei, og media spekulerte i ein mogleg sportsleg ueinigheit mellom Tørum og sportsdirektør i Rosenborg Knut Thorbjørn Eggen. I slutten av oktober 2007 gjekk sportsdirektøren ut i media og bekrefta at han var ueinig med trenar Knut Tørum om ein del ting. Få dagar seinare leia Tørum laget sitt til ein sensasjonell 2-0 siger i Champions League heime mot den spanske storklubben Valencia. Likevel blei bergensaren løyst frå kontrakta si 25. oktober 2007, dagen etter Valencia-triumfen.
Ytste Skotet

**Ytste Skotet** er eit komplett gardstun på Skotet Fjord kommune ved Storfjorden på Sunnmøre i Møre og Romsdal. Han er ein av tre gardar, der dei to andre er Me-skotet og Inste Skotet. Namnet «Skotet» (uttala Skøte) tyder 'høgt, framspringande land'.

## Driftsform

Garden er godt teken vare på og vedlikehalden. Han er typisk for den før- industrielle driftsformen som vart nytta heilt opp til vår tid, mangsysleriet. Ytste skotet er representativ for dei gamle driftsformene på fjell- og strandgardane langs Storfjorden. Fjordfisket var eit viktig tilskot til gardsdrifta. Det vart drive seterbruk, men i den siste tida vart ystinga gjort heime på garden. Det vart dyrka bygg og havre og dei hadde tømmerskog til eige bruk. For å få nok for dreiv dei utmarsksslått og høyet vart lagra i utløer og frakta heim på vinterføre. Bygningane og kulturlandskapet, slik det er teke vare på, attspeglar denne driftsforma.

## Historie
Staden vert omtala i Flatyarbok, Formannsogur og Heimskringla. Tradisjonen seier at det var ein gard på Håkon den Gode si tid. Etter Svartedauden vart garden omtala igjen i 1606. Der finst òg fleire hustufter på staden.

Siste brukarar var på Ytste skotet var Ane Karoline Vidhammar som dreiv garden saman med son sin Knut Olav og Jenny Olea fram til garden vart fråflytt i 1954. Staden låg brakk til 1989 til garden med 3000 mål vart overført til stiftinga Storfjordens Venner. Stiftinga har arbeidd med vøling av byggverka og kulturlandskapet. Staden er etter kvart vorte opparbeidd til noko nær slik han var då garden var i drift.

## Bakgrunnsstoff
* Olavsrosa
* Stiftinga Ytste Skotet 
* Ytste Skotet 
* Ytste Skotet, eit levande museum 
* Ytste-Skotet, stiftinga - Museum på http://www.kulturnett.no
Arnaldur Indriðason

**Arnaldur Indriðason** () er ein islandsk forfattar fødd i Reykjavík.

I åra 1981&ndash;82 var Indriðason journalist i *[[Morgunblaðið]]*. Etter dette arbeidde han som frilans-skribent. I 1996 tok han B.A. i historie ved Háskóli Íslands (Universitetet på Island).

Arnaldur Indriðason debuterte med kriminalromanen *Synir duftsins* i 1997. I fleire år på 2000-talet har han vore den mest populære forfattaren på Island, og han har toppa bestselgjarlistene år etter år. I 2004 var sju av de ti mest utlånte bøkene ved Reykjavík bibliotek skrivne av han. Bøkene til Arnaldur Indriðason er utgjevne i meir enn tjue land, og han har motteke ei rekkje prisar. I 2005 vann han den prestisjefulle Gold Dagger Award frå britiske Crime Writers' Association.

## Utgjevingar
* *Synir duftsins* ( 1997 )
* *Dauðarósir* ( 1998 )
* *Napóleonsskjölin* ( 1999 )
* *Mýrin* ( 2000 )
* *Leyndardómar Reykjavíkur 2000* ( 2000 ) (kollektivroman, eit kapitel)
* *Grafarþögn* ( 2001 )
* *Röddin* ( 2002 )
* *Bettý* ( 2003 )
* *Kleifarvatn* ( 2004 ) 
* *Vetrarborgin* ( 2005 )
* *Konungsbók* ( 2006 )
* *Harðskafi* ( 2007 )
* *Myrká* ( 2008 )
* *Svörtuloft* ( 2009 )
* *Furðustrandir* ( 2010 )
* *Einvígið* ( 2011 )
* *Reykjavíkurnætur* ( 2012 )
* *Skuggasund* ( 2013 )
* *Kamp Knox* ( 2014 )
* *Þýska húsið* ( 2015 )
* *Petsamo* ( 2016 )
* *Myrkrið veit* ( 2017 )

### Omsetjingar til norsk

## Prisar og utmerkingar
* Glassnøkkelen 2002, for *Mýrin*
* Glassnøkkelen 2003, for *Grafarþögn* 
* The Martin Beck Award 2005, for *Røsten* (*Röddin*)
* The Gold Dagger 2005, for *Silence of the Grave* (*Grafarþögn*)
* Grand prix de littérature policière 2007, for *La Voix* (*Röddin*)

## Bakgrunnsstoff
* Reykjavik bibliotek: Arnaldur Indriðason sin biografi
* Úlfhildur Dagsdóttir: Arnaldur Indriðason sine verk
Blåtone

Ein **blåtone** (*blue note*) er i blues og jazz ei nemning på eit irregulært intervall i dur- eller moll-skalaen, til dømes ein stad mellom moll-ters og dur-ters. Blåse- og strengeinstrument kan vri tonane og slik treffe blåtonar.