open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Båtskot

Eit **båtskot** er eit hus der det har vorte bygd båtar. Skot tyder tilbygg til hus, men båtskota har vore sjølvstendige bygningar. Namn på byggarverkstaden, og diverse innreiing, varierer ein del mellom ulike byggeområde. Kring Bjørnafjorden (Bj) heiter det *båtskytje*. Lenger nord på Vestlandet (V) og  på Sunnmøre (Sun): *båtskot*, og i Trøndelag (Tr) *båtskott*.

I bygdelag der båtbygging har vore vanleg, som Stordalen i Åfjord og Bjørkedalen i Volda, har det gjerne vore eit båtskot på kvart gardsbruk. Nær sjøen har båtar vorte bygde i høvelege naust. Tidlegare var båtskotet som regel ope og luftig, utan dører. Før det vart elektrisk ljos var det viktig at dagsljoset kunne kome inn. I nyare tid er båtskotet gjerne vindtett og lunare.

## Funksjon
I båtskotet må det vere plass til båten. I tillegg skal der vere materialar, reiskapar og anna utstyr. På stabben og arbeidsbenken, vert båtdelane tilforma.

Sjølv om båtskot i grunndraget har vore likt innreidde i ulike båtbyggarområde, er det ofte ulike nemningar på tilsvarande innreiing.

På golvet er sjølve byggeplassen. Det kunne vere ein grov firkanta stokk, *bakkestokken* (Bj), (V), (Tr), som var fastbolta i golvet, og der kjølen vart strekt, eller det var kubbar, *tollebenkar* (Sun), der kjølen vart sett fast.

Under betane, rett over bakkestokken, var festa ein stokk, *streta* (Sun), *skordedronken* (Bj), eller *skordestokken*(V), (Tr). Her har det vorte festa tynne støtter, *skorder*, (Bj), (V), (Tr), eller *sparrar* (Sun), som hjelper til å halde rett fasong på båtskalet.

## Kjelder

* 

*

* *Vestlandsbåtar : Frå oselvar til sunnmørsåttring*. Av Øystein Færøyvik, bygd på granskingsarbeid etter Bernhard Færøyvik. s. 28. Grøndahl, 1987. ISBN 82-504-0857-8

* *Nordlandsbåter, og båter fra Trøndelag*. Av Asbjørn Klepp. Bind IV i serien NORSKE BÅTER. s. 83–86. Grøndahl, 1983. ISBN 82-504-0650-8
Verena Sailer

**Verena Sailer** ( er ein tysk tidlegare sprintar frå Illertissen som i 2010 vart europameister på 100 meter og i 2012 i 4 x 400 meter stafett. I august 2013 sette ho personleg rekord med 11,02 sekund i Weinheim.

## Karriere
Sailer var med i det tyske mannskapet som kom på femteplass i 4 x 100 meter stafett i OL i Beijing. Under VM i friidrett 2009 i Berlin sprang ho Tyskland inn til bronsemedalje i stafetten, dagar etter ho vart slått ut i semifinalen på 100 meter etter eit løp på 11,24 sekund.

I EM i friidrett 2010 i Barcelona kneip Sailer gullmedaljen på 100 meter, med tida 11,10 slo ho sølvvinnaren med eitt hundredels sekund. To år seinare kom ho på sjetteplass i 100-metersfinalen ved EM i friidrett 2012 i Helsinki. Deretter fekk ho gleda av å springe Tyskland inn til triumf i 4 × 100 meter stafett; Leena Günther, Anne Cibis og Tatjana Pinto tok seg av dei tidlegare etappane. Under dei olympiske leikane i London enda dei europeiske stafettmeistrane på femteplassen, på 100 m individuelt vart Sailer slått ut i semifinalen. Sidan var ho òg ankerkvinne for dei tyske stafettlaga som kom fjerdeplass i VM i friidrett 2013 og femteplass i VM i friidrett 2015.

## Kjelder

*World Athletics
**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Verena Sailer|Verena Sailer]]» frå ,  den 5. september 2023.*
Hartmut Weber

**Hartmut Weber** () er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar som representerte Vest-Tyskland. Han vart i 1982 europameister på 400 meter.

Under EM i friidrett 1982 i Athen gjorde Weber sitt livs beste løp då han vann gullmedaljen på 400 meter på tida 44,72 sekund. I den same meisterskapen var han med på å ta gull også i 4 x 400 meter stafett, saman med Erwin Skamrahl, Harald Schmid og Thomas Giessing. Året etter kom Weber på femteplassen i 400-meterfinalen då VM i friidrett 1983 vart avvikla i Helsinki. Siste dagen i verdsmeisterskapen sprang han Vest-Tyskland inn til sølv i 4 x 400 m stafett, etter Erwin Skamrahl, Jörg Vaihinger og Harald Schmid hadde fullført sine etappar.

## Kjelder

*World Athletics
**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Hartmut Weber (Leichtathlet)|Hartmut Weber (Leichtathlet)]]» frå ,  den 5. september 2023.*
John Todhunter

**John Todhunter** () var ein irsk diktar og dramatikar som skreiv sju band poesi og fleire skodespel.

## Liv
Todhunter var fødd i Dublin som den eldste sonen til Thomas Harvey Todhunter, ein kjøpmann av engelsk opphav som var kvekar. Han blei utdanna ved kvekarskoler, mellom anna Bootham School i York og Mountmellick i Irland. Han arbeidde ved kontoret til far si i Dublin og London før han gjekk vidare til Trinity College, der han studerte medisin. Då han var ved Trinity vann Todhunter Vice-Chancellor's prize for English Verse i 1864, 1865 og 1866, og Gold Medal of the Philosophical Society 1866 for eit essay. Han arbeidde som kontormann for William Stokes medan han studerte. Todhunter blei bachelor i medisin i 1867, og tok doktorgraden i medisin i 1871. På Trinity bidrog han òg til det litterære magasinet *Kottabos*.

I 1870 (eit år før doktoratet) blei Todhunter  professor i engelsk litteratur ved Alexandra College i Dublin. Fire år seinare sa han opp med denne stillinga og drog til Egypt og fleire stadar i Europa. Han gifta seg med Dora L. Digby i 1879. I 1881 slo han seg til slutt ned i London, der huset hans i Bedford Park i Chiswick, låg i eit lite samfunn av skribentar og kunstnarar, mellom anna W.B. Yeats. Han var med på å grunnleggja Irish Literary Society der.

Tragedien hans *The Black Cat* fekk berre ein framsyning, den 8. desember 1893 på Opera Comique. Oppføringa var ved Independent Theatre Society, ein privat klubb som var blitt oppretta for å førebygga sensur frå Lord Chamberlain's Office.

## Verk

* *Laurella and Other Poems* (1876)
* *Alcestis: A Dramatic Poem* (1878)
* *The True Tragedy of Rienzi; Tribune of Rome* (1881)
* *Forest Songs & Other Poems* (1881)
* *The Banshee and Other Poems* (1888)
* *How Dreams Come True* (1890)
* *The Poison Flower* (1891)
* *The Legend of Stauffenberg* (1890)
* *The Irish Bardic Tales* (1896)
* *Sounds and Sweet Airs* (1904)
* *An Irish Love song*
* *The Black Knight*

### Skodespel

* *Helena in Troas* (1886)
* *A Sicilian Idyll* (1890)
* *The Black Cat* (1893)
* *A Comedy of Sighs* (1894)

### Prosa

* *A study of [[Percy Bysshe Shelley|Shelley]]* (1879)
* *The Life of [[Patrick Sarsfield, 1. jarl av Lucan|Patrick Sarsfield, Earl of Lucan]]* (1901)

### Omsetjing frå tysk

* *[[Heinrich Heine]]'s Book of Songs* (1907)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:John Todhunter|John Todhunter]]» frå ,  den 5. september 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*Informasjon om papira til Todhunter ved University of Reading
* 
*
Otto Andersson

**Otto Andersson** () er ein finsk politikar for Svenska folkpartiet. Den 5. april 2023 blei han riksdagsmedlem for Nylands valkrins.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Minerva

**Minerva** er ei gudinne i romersk mytologi som er knytt til visdom og krigføring og i tillegg kunst, handel, lærdom og handverk. Ho blir ofte framstilt saman med ei ugle ('Minervas ugle'). Motstykket hennar i den greske mytologien er Atene. I romersk mytologi var tilknytinga hennar til krigføring tona ned i høve til det greske motstykket hennar. Ho var heller ikkje knytt til vald slik som Mars, men til strategisk krigføring. Minerva er ein av tre guddommar i Den kapitolinske triaden, i lag med Jupiter og Juno.

I etruskisk mytologi blir ho kalla **Menrva**.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Minerva|Minerva]]» frå  og «[[:en:Minerva|Minerva]]» frå , den 5. september 2023.*
Angelika Cichocka

**Angelika Cichocka** () er ein polsk tidlegare friidrettsutøvar som i 2016 vart europameister på 1500 meter.

## Aktiv
Cichocka deltok på 800 meter både i EM i friidrett 2010, EM i friidrett 2012 og EM i friidrett 2014, utan å kvalifisere seg til finale nokon av gongane. I 2015 sette ho personleg rekord på 1500 meter på 4.03,0 i Roma. Under VM i friidrett 2015 i Beijing enda ho som nummer 8 på 1500 meter. På tampen av sesongen sprang ho i Rieti for fyrste gong 800 meter under to minutt, tid 1.59,55. I juni 2016 spurta ho inn til siger på 1500 meter ved europameisterskapen i Amsterdam, vinnartida 4.33.0 fortel om eit løp i gjennomgåande lågt tempo. 1. juli 2017 noterte ho seg for livsbeste 4.01,0 i eit stemne i Paris. Vel fem veker seinare kom ho på sjuandeplass på 1500 meter i VM-finalen på 1500 m i London. Seks dagar etter vart ho nummer 6 på 800 m, klokka i mål på tida 1.58,41, hennar aller beste på distansen. I europameisterskapen 2018 rauk ho ut i semifinalen på 800 m.

Cichocka vart nummer 2 på 800 m i hall-VM 2014, samt på 1500 meter i hall-EM 2015. Ho var polsk meister på 800 meter i åra 2011-13, 2016-17, og 1500 m i 2011, 2014 og 2016. 

## Kjelder

*Angelika CICHOCKA | Profile | World Athletics
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Angelika Cichocka|Angelika Cichocka]]» frå ,  den 6. september 2023.*
Antonella Palmisano

**Antonella Palmisano** () er ein italiensk kappgjengar frå Mottola som i 2021 vart olympisk meister på 20 kilometer i Tokyo. Ho har elles vunne bronsemedaljen på distansen ved VM i friidrett 2017, EM i friidrett 2018 og VM i friidrett 2023.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Antonella Palmisano|Antonella Palmisano]]» frå ,  den 6. september 2023.*  
*
Mottola

**Mottola** er ein by og ein kommune i provinsen Taranto i regionen Puglia i Italia. Kommunen har om lag 15&nbsp;500 ibuarar og eit areal på 292,3 km². Byen ligg 387 meter over havet,kringom 25 km nordvest for provinshovudstaden Taranto.

Kappgjengaren Antonella Palmisano er frå Mottola.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Mottola|Mottola]]» frå ,  den 6. september 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*
María Pérez García

**María Pérez García** () er ein spansk kappgjengar som i 2023 vart verdsmeister på 20 kilometer så vel som 35 km under verdsmeisterskapen i Budapest. Fem år tidlegare vart ho europameister på 20 km ved EM i friidrett 2018 i Berlin.

Under Sommar-OL 2020 kom ho på fjerde plass og under Sommar-OL 2024 i Paris tok ho sølvmedaljen.

## Kjelder



 

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:María Pérez García|María Pérez García]]» frå ,  den 6. september 2023.*
Jasmine Camacho-Quinn

**Jasmine Camacho-Quinn** () er ein friidrettsutøvar frå Puerto Rico som tevlar i 100 meter hekk. Ho vart olympisk meister i øvinga under dei olympiske leikane i Tokyo i 2021. Camacho-Quinn sette personleg og olympisk rekord med 12,26 sekund i semifinalen under OL i Tokyo. I OL-finalen vann ho gullmedaljen på tida 12,37. Sidan sikra ho seg bronsemedaljen på korthekken ved VM i friidrett 2022 og sølvmedaljen ved VM i friidrett 2023.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Jasmine Camacho-Quinn|Jasmine Camacho-Quinn]]» frå ,  den 6. september 2023.*
Lunnøya

**Lunnøya** er ei øy i Møkstrafjorden i Austevoll i Vestland, nord for Selbjørn. Ho er veglaus. Øya har samband med rutebåt til resten av kommunen.

Øya har vore busett iallfall sidan 1630-talet, då det vart rydda ein gard her.

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder

* Johan Tufteland, *Austevoll - Møkster sokn - gard og ætt* (Austevoll herad, 1978)
Møkster

**Møkster** er ei øy i Austevoll i Vestland fylke. Øya har 33 innbyggjarar (2025). 

Her er det moderne matbutikk som er open heile året og Møkster restaurant som er open om sommaren og med catering heile året. Knutaløo har sommarkafe og museum.  

Det finst fleire gode hamner, gjestebrygge for fritidsbåtar og gjestebrygge for dei som vitjar butikk og restaurant.

Øya har ikkje brusamband eller bilferje. Snøggbåt går sørover til Bekkjarvik og nordover til Hufthamar, Flesland og Bergen. Reisetid frå Bergen er litt over ein time. 

Møkster har flotte turområde med godt merka turstiar ut mot storhavet. Geopark Sunnhordland er ein spektakulær lokalitet.

## Historie
Møkster har vore busett iallfall sidan mellomalderen, då det òg vart bygd ei kyrkje, truleg ei stavkyrkje her. Denne kyrkja vart riven og erstatta av ein ny bygning i 1686. Denne vart i sin tur riven i 1892 og soknekyrkja vart flytta til Stolmen. Eit nytt kapell vart oppført i 1983.

På Bergen Museum finst det ein matkniv som er laga av lys grå flint. Kniven stammar frå slutten av yngre steinalderen eller tidleg i bronsealderen. Kniven vart funnen i Karidalen på Møkster. Det er òg funn av ein flintdolk som går tilbake til eldre bronsealder.

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Møkster - en liten øy sørvest for Bergen: nettside med info og bilete (arkivert nettside)
* https://www.visitmokster.no/
Horgo

**Horgo** er ei øy i Møkstrafjorden i Austevoll i Vestland, nord for Møkster. Ho er veglaus og utan fast busetjing.

Horgo vart busett seinast på 1600-talet, då det var husmannsplassar under Møkster her. Ved folketeljinga i 1900 var folketalet 28 personar. Øya vart fråflytta rundt 1970.

## Kjelder
Galtabäcksskipet

**Galtabäcksskipet** er eit arkeologisk funn  frå Galtabäck i Halland i Sverige. I 1928 vart det framgrave ein knarr,  eit handelsskip frå mellomalderen. Undersøking av trerestane syner at det vart bygd i omlag 1195.

Skipet, som var bygd i eik, var klinkbygd og hadde T-forma kjøl. Båe stamnane var i dårleg forfatning, og det er noko uvist kor langt skipat har vore. I 2007 vart det sjøsett ein nybygd kopi, «Galten», som er 14 meter lang og 4 meter brei.

Skipet som vart utgreve i 1928, vert kalla *Galtabäck I*. Dette for å skilje det frå eit anna skipsfunn frå same område og frå omlag same tid. Dette funnet vert kalla *Galtabäck II*. Dette er ikkje utgrave. 

Båe skipa har vore av omlag same storleik, og har vore av vanleg type fraktefartøy langs nordiske kystar i Mellomalderen. 

## Kjelder
### Fotnotar

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Galtabäcksskeppet|Galtabäcksskeppet]]» frå ,  den 6. september 2023.*
Justyna Święty-Ersetic

**Justyna Święty-Ersetic** () er ein polsk friidrettsutøvar som i 2018 vart europameister på 400 meter. I den same meisterskapen vann ho også gullmedlaje i 4 x 400 m stafett for kvinner, medan ho i 2021 var med på å vinne OL-gull for Polen i 4 x 400 m mix-stafett.

## Karriere
Święty var med på alle Polen sine lag i 4 × 400 meter stafett frå Sommar-OL 2012, via VM 2013, EM 2014 (nr. 5), VM 2015, EM 2016 (nr. 4), OL 2016 (nr. 7), VM 2017 (nr. 3), EM 2018 (nr. 1), VM 2019 (nr. 2), Tokyo-OL 2021 (nr. 2), VM 2022 og til EM 2022 (nr. 2). Under europameisterskapen i Berlin sikra ho seg den 11. august gullmedaljen på 400 meter med livsbeste 50,41 sekund. Knapt to timar seinare var ho ankerkvinne for det polske laget, som elles bestod av Małgorzata Hołub-Kowalik, Iga Baumgart-Witan og Patrycja Wyciszkiewicz, som sigra i 4 x 400 meter stafett.

Ved dei olympiske leikane i Tokyo sommaren 2021 sprang Święty-Ersetic den tredje etappen for det polske mannskapet som vart olympiske meistrar i 4 x 400 meter mix-stafett. Karol Zalewski, Natalia Kaczmarek og Kajetan Duszyński tok seg av dei øvrige etappane. Ei veke etter var Święty-Ersetic ankerkvinne i 4 × 400 m stafett for kvinner, her vann ho sølv i lag med Kaczmarek, Baumgart-Witan og Hołub-Kowalik.

## Kjelder
*World Athletics

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Justyna Święty-Ersetic|Justyna Święty-Ersetic]]» frå ,  den 7. september 2023.*
* 
 

## Bakgrunnsstoff
Danielle Williams

**Danielle Gracia Williams** () er ein jamaicansk friidrettsutøvar som tevlar i 100 meter hekk. Ho vann gullmedaljen i øvinga under VM i friidrett 2015 i Beijing og på ny i VM i friidrett 2023 i Budapest.

### Aktiv
Williams sette personleg rekord med 12,57 sekund då ho i 2015 sigra i VM-finalen i Beijing. I 2018 forbetra ho seg til 12,48 i eit stemne i Stockholm. 20. juli 2019 sprang ho livsbeste 12,32 sekund på Olympic Stadium i London. I oktober same året tok ho bronsemedaljen i øvinga ved Friidretts-VM i Doha. Under verdsmeisterskapen 2023 i Budapest overraska Williams med å vinne gullmedaljen på korthekken med tida 12,43 sekund, hårfint framom favorittane Jasmine Camacho-Quinn og Kendra Harrison.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*VM 2013 i Moskva: Utslått i semifinalane (13,13=nr 20)
*VM 2015 i Beijing: Gullmedalje – 12,57, framom Cindy Roleder (12,59)
*VM 2017 i London: Utslått i semifinalane (13,14=nr 18)
*VM 2019 i Doha: Bronsemedalje – 12,47
*VM 2022 i Eugene: Nr 6 – 12,44
*VM 2023 i Budapest: Gullmedalje 12,43, framom Jasmine Camacho-Quinn (12,44)
*OL 2024 i Paris: Utslått i semifinalane (12,82=nr 16)
*VM 2025 i Tokyo: Nr 7 – 12,53

## Kjelder

*World Athletics
**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Danielle Williams|Danielle Williams]]» frå ,  den 7. september 2023.*
Marileidy Paulino

**Marileidy Paulino** () er ein dominikansk friidrettsutøvar som tevlar internasjonalt på 400 meter.Ho vann gullmedaljen på distansen under VM i friidrett 2023 i Budapest, året etter ho vann VM-gull også i 4 x 400 meter mix-stafett for Den dominikanske republikk. Paulino har elles vunne sølvmedalje på 400 m under såvel Tokyo-leikane i 2021 og VM i friidrett 2022 i Eugene. I Tokyo fekk ho òg OL-sølv i 4 x 400 m mix-stafett. Ho sette personleg rekord med 48,76 sekund då ho vart verdsmeister i Budapest.

## Kjelder

*World Athletics
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Marileidy Paulino|Marileidy Paulino]]» frå ,  den 7. september 2023.*
Tverrsnittstudie

Ein **tverrsnittstudie** er den enklaste forma for kvantitative studiar, og inneber at ein observerer eit tal observasjonseiningar på eitt og berre eitt tidspunkt. Føremålet kan vera å stadfesta utbreiinga av eit fenomen eller undersøkja mistenkte årsaksfaktorar. Om ein ynskjer å undersøkja ei generell utbreiing av eit fenomen kan ein gjera eit tilfeldig utval blant heile populasjonen. Ein nyttar så regresjonsanalyse for å undersøkja statistiske samanhengar med andre variablar innan dette utvalet.

## Ulemper
Veikskapen med tversnittsstudiar er at dei ikkje kan seia noko om årsaks-verknadshøve, altså kva veg årsaksrelasjonane eventuelt går, eller om dei ligg nært/fjernt kvarandre i tid. Vidare vil det alltid vera vanskeleg å avdekkja bakanforliggande variablar som kan skapa ein spuriøs samanheng.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tverrsnittstudie|Tverrsnittstudie]]» frå ,  den 7. september 2023.*
Archie Fisher

**Archie Macdonald Fisher** MBE () er ein skotsk folkesongar og låtskrivar. Han har gitt ut fleire soloalbum sidan platedebuten i 1968. Fisher skreiv songen «The Final Trawl», som er med på albumet *Windward Away*, og er også spelt inn av fleire andre grupper og songarar, som The Clancy Brothers. Frå midten av 1970-talet produserte han fire folkealbum med Makem and Clancy. Han spelte òg med dei og andre grupper som backup-songar og gitarist. Han var vert for sitt eige radioshow på BBC Radio Scotland i nesten tre tiår.

Archie Fisher var fødd i Glasgow i 1939, i ein stor songarfamilie. Systera hans Cilla Fisher blei òg profesjonell songar, og det same gjorde systera Ray. I 1960 flytta han til Edinburgh, og dukka regelmessig opp på folkeklubben The Howff som blei driven av Roy Guest. I 1962 gav Ray og Archie ut singelen «Far Over the Forth» på platemerket Topic Records, og var med på BBC-programmet *Hootenanny*. I 1965 gav heile familien Fisher ut albumet *Traditional and New Songs from Scotland*.

## Edinburgh Folk Festival
I 1964 omfatta Edinburgh Festival Fringe også ein folkefestival i seg sjølv. Eit album med deltakarane blei gjeve ut på Decca. Det blei kalla *Edinburgh Folk Festival vol 2*, og inneheldt spor av Ray Fisher, Archie Fisher, Anne Briggs og The Ian Campbell Folk Group (som omfatta Dave Swarbrick). Bert Jansch og Briggs spelte saman, men dette blei ikkje tatt opp. Fisher oppfatta tidleg songkrafta til Barbara Dickson, og i 1969 inviterte han henne til å gjesta på albuma sine. Han hadde blant anna med songen «All Around My Hat», som seinare blei ein hit for Steeleye Span. Songen «Witch of the Westmorland» blei spelt inn av Dickson i 1971 til albumet *From the Beggar's Mantle*, av Fisher sjølv på *The Man With a Rhyme* i 1976, av Stan Rogers i 1979 og av Golden Bough i 1983.

Fisher slo seg ned sør i Skotland. Han blei tildelt ein MBE i New Year Honours List i 2006.

## Diskografi

### Fisher Family

* *Traditional and New Songs From Scotland* (1965)
* *The Fisher Family* Topic (1966)

### Soloalbum

* *Archie Fisher* (1968)
* *Orfeo* (1970)
* *Will Ye Gang, Love?* (1976)
* *The Man with a Rhyme* (1976)
* *Sunsets I've Galloped Into* (1988)
* *Windward Away* (2008)
* *A Silent Song*  (2015)

### Med Barbara Dickson

* *The Fate o' Charlie* (1969)
* *Thro' The Recent Years* (1970)

### Med Garnet Rogers

* *Off the Map* (1986)

### Med Frightened Rabbit

* «The Work», som han var med på å skriva, på *A Frightened Rabbit EP* (2011)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Archie Fisher|Archie Fisher]]» frå ,  den 7. september 2023.*
Georgia O'Keeffe Museum

**Georgia O'Keeffe Museum** er eit amerikansk kustmuseum vigd Georgia O'Keeffe, livet hennar, amerikansk modernisme og offentleg engasjement. Museet opna 17. juli 1997, elleve år etter at kunstnaren døydde. Det består av fleire lokale på to ulike stader i New Mexico: Santa Fe og Abiquiu. I tillegg til hovudmuseet Georgia O'Keeffe Museum (også kalla Museum Galleries) i Santa Fe, omfattar institusjonen også eit bibliotek og arkiv innan forskingssenteret sitt i det historiske A.M. Bergere  House, eit utdanningsanlegg for ungdom og offentlege program; bustaden til Georgia O'Keeffe i Abiquiu Home og Studio; O'Keeffe Welcome Center i Abiquiu og museumsbutikkar i både Santa Fe og Abiquiu. Georgia O'Keeffe har eit hus på Ghost Ranch som er ein del av O'Keeffe museum, men det er ikkje ope for allmugen.

Det private, ideelle museet blei grunnlagt i november 1995 av filantropane Anne Windfohr Marion og John L. Marion, som begge budde ein del i Santa Fe.  Hovudbygningen til muset blei utforma av arkitekten Richard Gluckman i samarbeid med  Santa Fe-føretaket Allegretti Architects.  Andre prosjekt av Gluckman har vore eit galleri-tilbygg ved Whitney Museum of American Art i New York og Andy Warhol Museum i Pittsburgh i  Pennsylvania.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Georgia O&#39;Keeffe Museum|Georgia O&#39;Keeffe Museum]]» frå ,  den 7. september 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Geografiske ytterpunkt i Aserbajdsjan

Dette er ei liste over **geografiske ytterpunkt i Aserbajdsjan** — punkta som ligg lenger nord, sør, aust eller vest enn nokon annan stad i Aserbajdsjan.

## Breidde- og lengdegrad
* Nord: Kachmaz-distriktet ()
* Sør: Astara-distriktet ()
* Vest: Sadarak-distriktet ()
* Aust: Djilov, Baku ()

## Høgd
* Høgaste punkt: Bazardüzü, 4485 m
* Lågaste punkt: Kaspihavet, –28 m

## Sjå òg
* Aserbajdsjansk geografi
* Geografiske ytterpunkt i verda

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Extreme points of Azerbaijan|Extreme points of Azerbaijan]]» frå , den 22. april 2023.*
Hillarøya

**Hillarøya** er ei øy i Austevoll i Vestland, rett ved Storakalsøy. Øya er veglaus.

Øya vart busett seint på 1700-talet som ein husmannsplass under garden Hille på Storakalsøy. Ved folketeljinga i 1900 budde det 10 personar her.

## Kjelder

* Johan Tufteland, *Austevoll - Møkster sokn - gard og ætt* (Austevoll herad, 1978)
Kvaløya i Austevoll

**Kvaløya** er ei øy i Austevoll i Vestland. Den smale Bakkastraumen skil ho frå Storakalsøy i vest. Her går det bru med veg over til Storakalsøy, og i sør går det bru til Nautøya med vegsamband vidare til Hundvåko.

Øya vart busett på 1800-talet som husmannsplass under garden Bakka på Storakalsøy. Ved folketeljinga i 1900 budde det 6 personar her.

## Kjelder
Nautøya i Austevoll

**Nautøya** er ei øy i Austevoll i Vestland, aust for Storakalsøy. Øya er knytt med vegbru til Kvaløya i nord og derfrå vidare til Storakalsøy, og til Spissøya i aust og derfrå vidare til Hundvåko.

Frå 1600-talet låg det ein handelsstad på øya.

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder
Hansle Parchment

**Hansle Parchment** () er ein jamaicansk friidrettsutøvar som tevlar i 110 meter hekk. Han vart i 2021 olympisk meister i øvinga. Parchmement har elles vunne VM-sølv i 2015 og 2023, samt OL-bronse i 2012.

## Aktiv
I OL-finalen 2012 sette Parchment landsrekord på 110 m hekk med 13,12 sekund, noko som gav han bronsemedaljen bak Aries Merritt og Jason Richardson. Sommaren 2013 forbetra han rekorden til 13,05 i Eugene, før han 5. juli 2014 i Paris gjorde sitt livs kjappaste korthekkløp på 12,94 sekund. Ved verdsmeisterskapen 2015 i Beijing sprang Parchment årsbeste 13,03 og fekk sølv, slått med fem hundredels sekund av russaren Sergej Sjubenkov.

Etter tre sesongar på eit lågare toppnivå, kom Parchment i 2021 tilbake i verdstoppen. Under sommarleikane i Tokyo i 2021 vann han gullmedaljen med tida 13,04, Grant Holloway frå USA kom på sølvplass. I Friidretts-VM 2022 hadde Parchment nest beste tid i semifinalane, men ein skade gjorde at han ikkje stilte i finalen. Året etter kneip han sølvmedaljen i VM-finalen i Budapest. Ei vekes tid etter VM sigra han i DL-stemnet i Xiamen på tida 12,96, hans neste raskaste løp nokon gong.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*OL 2012 i London: Bronsemedalje – 13,12
*VM 2013 i Moskva: Utslått i semifinalane
*VM 2015 i Beijing: Sølvmedalje – 13,03, bakom Sergej Sjubenkov (12,98)
*VM 2017 i London: Nr 8 – 13,37
*OL i 2021 i Tokyo: Gullmedalje – 13,04, framom Grant Holloway (13,09)
*VM 2022 i Eugene: Deltok ikkje i finalen (13,02=nr 6)
*VM 2023 i Budapest: Sølvmedalje – 13,04, bakom Grant Holloway (13,09)

## Kjelder

*World Athletics
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hansle Parchment|Hansle Parchment]]» frå ,  den 8. september 2023.*
Valarie Allman

**Valarie Carolyn Allman** () er ein USA-amerikansk friidrettsutøvar som tevlar i diskoskasting. Ho vart i 2021 olympisk meister i øvinga. Sidan vann ho VM-bronse i 2022 og VM-sølv i 2023. Allman sette USA-amerikansk rekord med 71,46 meter i 2022.

## Kjelder

* World Athletics
* 
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Valarie Allman|Valarie Allman]]» frå ,  den 8. september 2023.*
Chase Ealey

**Chase Foster Ealey** () er ein USA-amerikansk friidrettsutøvar som tevlar i kulestøyting. Ho vart verdsmeister i øvinga i 2022 og 2023. Ealey sin personleg rekord er på 20,52 meter, oppnådd i 2022.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Chase Ealey|Chase Ealey]]» frå ,  den 8. september 2023.*
Assemblage

**Assemblage** er ein type tredimensjonal collage, det vil seia ein moderne skulptur som er sett saman av ulike materiale eller gjenstandar. Slike kunstverk kan til dømes vera laga av samanføyde maskindelar eller bestå av lerret, gips, bølgjepapp og lim i ei flate med relieffverknad. 

Ordet *assemblage*, som blir uttalt assambla:sj, er fransk og betyr eigentleg «samanføying». Det blei til som kunstomgrep tidleg på 1950-talet då Jean Dubuffet laga ein serie collagar av sommarfuglvenger som han kalla *assemblages d'empreintes* («samansette trykk»). Likevel hadde både Marcel Duchamp og Pablo Picasso fleire år tidlegare arbeidd med gjenstandar som dei hadde funne og sett saman til skulpturar og kunstverk, mellom anna såkalla objet trovué, det vil seia kvardagsting som ble stilt ut som kunst.

Ein kjend assemblage er skulpturen ‘Oksehovud’ av Picasso frå 1943. Det er ei bronseavstøpning av eit sykkelstyre og eit sykkelsete som er sett saman slik at delane dannar eit dyrehovud med horn.

## Sjå òg
* Combines – Robert Rauschenberg si nemning på kunstverk der gjenstandar er føydde inn i eit måleri
* Installasjon – større kunstverk i ein bygning som er sett saman av ulike element
* Objet trouvé - òg kalla *found objects*, kvardagsgjenstandar som blir brukte i bildekunst

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Assemblage|Assemblage]]» frå ,  den 8. september 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
* International Museum of Collage, Assemblage and Construction (på engelsk)
William Gillette

**William Hooker Gillette** () var ein amerikansk skodespelar og manusforfattar frå Hartford i Connecticut. Han var son av politikaren Francis Gillette.

Gillette var ein av dei fyrste som spelte Sherlock Holmes på film, etter å ha framstilt detektiven på scenen over 1300 gonger.

Dramaet hans *Held by the Enemy* (1886) var eit stort steg fram for moderne teater i USA, gjennom at det la vekk mange trekk frå det samtidige melodramaet.

Gillette bygde sitt eige slott ved Connecticut-elva i Connecticut, kjent som Gillette Castle, som no er del av Gillette Castle State Park.

## Filmografi

* 1913 - *The Battle at Fort Laramie*
* 1914 - *The Delayed Special*
* 1916 - *Sherlock Holmes*

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:William Gillette|William Gillette]]» frå ,  den 8. september 2023.*
Sandtorr

**Sandtorv** eller **Sandtorv** er ei øy nordaust i Austevoll i Vestland. Øya har ikkje vegsamband, men det går rutebåt til Hufthammar på Huftarøy ved førehandstinging.

I mellomalderen vart det bygd ei kyrkje på Sandtorr, som er nemnt første gongen i 1240. Soknekyrkja for det nordlege Austevoll låg her fram til midten av 1600-talet, då ho vart riven og kyrkjestaden for Austevoll vart flytta til Hundvåko.

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder
Owe Ingemann Waltherzøe

**Owe Ingemann Waltherzøe**, tidl. **Owe Jørgensen** () er ein norsk politikar. Han var partileiar i Industri- og Næringspartiet frå opprettinga til 25. januar 2024.

## Liv og virke
### Bakgrunn
Waltherzøe har fagbrev som prosessoperatør og tok fagbrev på Norsk Hydro på Herøya. Han har arbeidd som ekspeditør i jarnvarehandel og motorsagreparatør for Joby, og dessutan har han drive Lyngør båtselskap. Waltherzøe har også hatt stilling som skipssjef i Sjøforsvaret, med graden som løytnant. Frå 1998 arbeidde han i Statoil (no Equinor), der han var tillitsvald, hovudverneombod og konserntillitsvalt. I to periodar var han organisasjonssekretær for fagforbundet SAFE.

### Politisk karriere
I 2011 vekte Waltherzøe åtgaum då han byrja ein anti-valkampanje i heimbyen Porsgrunn, der han delte ut kvite roser i protest mot Arbeidarpartiets lokale skulepolitikk og nedlegging av Hovet skole.

I 2020 var han ein av initiativtakarane som skipa partiet Industri- og Næringspartiet. Han har sidan danninga vore leiaren av partiet.

Som leiar for INP vart Waltherzøe klandra for å vera «diktatorisk». Han tok fyrst ein pause, men valde å forlata leiarposten den 25. januar 2024 etter strid i partileiinga og mistillit.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Owe Ingemann Waltherzøe|Owe Ingemann Waltherzøe]]» frå ,  den 8. september 2023.*
Pierce LePage

**Pierce LePage** () er ein kanadisk friidrettsutøvar som tevlar i mangekamp. Han vart verdsmeister i tikamp under VM i friidrett 2023 i Budapest.

LePage gjekk i 2019 til topps i Décastar-tevlinga i Talence på personbeste 8&nbsp;453 poeng. Om hausten kom han på femteplass ved VM i friidrett 2019 i Doha med 8&nbsp;445 poeng. Sommaren 2021 vart han nummer 2 i Götzis-stemnet med 8&nbsp;534 poeng og så 5 under dei olympisk leikane i Tokyo med 8&nbsp;604 poeng. Året etter vann han sølvmedaljen i VM i friidrett 2022 i Eugene med 8&nbsp;701 poeng, der franske Kévin Mayer sigra. Ved verdsmeisterskapen 2023 presterte LePage livsbeste 8&nbsp;909 poeng og sikra seg dermed gullmedaljen med god margin.

## Kjelder

*World Athletics
**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Pierce LePage|Pierce LePage]]» frå ,  den 9. september 2023.*
Camryn Rogers

**Camryn Rogers** () er ein kanadisk friidrettsutøvar som tevlar i kulestøyt, diskoskast og sleggjekast. Ho vart verdsmeister i sleggjekast under VM i friidrett 2023 i Budapest.

Rogers deltok i 2021 i dei olympiske leikane i Tokyo, der ho med sine 74,35 meter kom på femteplass i sleggje-tevlinga. Våren 2022 vart ho nordamerikansk collegemeister i sleggjekasting, deretter vann ho sølvmedaljen ved verdsmeisterskapen i Eugene med eit kast på 75,52 meter, Brooke Andersen frå USA sigra. Sidan kasta Rogers 74,08 m då ho gjekk til topps i samveldeleikane i Birmingham. I 2023 sette ho i mai personleg rekord i Los Angeles med 78,62 meter. Under verdsmeisterskapen i Budapest i august smekka ho til med 77,22 m i fyrste omgangen og tok gullmedaljen.

## Kjelder

*World Athletics
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Camryn Rogers|Camryn Rogers]]» frå ,  den 9. september 2023.*
Gotytom Gebreslase

**Gotytom Gebreslase** () er ein etiopisk langdistanseløpar som vann gullmedaljen i maratonløpet ved VM i friidrett 2022.

I 2021 sprang Gebreslase i mål til siger i sitt aller fyrste maratonløp, Berlin maraton. Deretter tok ho bronsemedaljen då dei olympiske sommarleikane vart avvikla i Tokyo, på tida 2.18.18. Også i New York maraton 2022 enda ho på tredjeplassen. Under verdsmeisterskapen i Eugene presterte ho livsbeste 2.18.11 og slo kenyanske Judith Korir med 9 sekund. Eitt år seinare vann ho sølvmedaljen på distansen ved verdsmeisterskapen 2023 i Budapest, slått med 11 av landskvinna Amane Beriso.  

## Kjelder

*World Athletics
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gotytom Gebreslase|Gotytom Gebreslase]]» frå ,  den 9. september 2023.*
Den europeiske samfunnsundersøkinga

**Den europeiske samfunnsundersøkinga** (engelsk *European Social Survey*: **ESS**) er ei tverrnasjonal spørjeundersøking som har vorte utført i europeiske land sidan 2001. ESS har som føremål å samla inn kvantitative data for å kartleggja politiske og sosiale haldningar og verdiar, tru og åtferdsmønster for ulike folkeslag i Europa.

## Historie
ESS vart utvikla av Sir Roger Jowell and Max Kaase ved European Science Foundation. Ein ynskja å oppretta ein ny tidsserie av sosiale data i Europa, då eksisterande tverrnasjonale haldningsundersøkingar ikkje var gode nok til å bruka som pålitelege kjelder for kunnskap om endringar over tid i Europa og komparative analysar.

Frå 2002 har undersøkinga vorte halde kvart andre år i mange europeiske land, desse spørjeundersøkingane vert omtala som rundar (*Rounds*), til dømes Round 1 - 2002, Round 2 - 2004,  Round 3 - 2006. Round 6 - 2012 femnde 30 land.

Det er over 230&nbsp;000 registrerte ESS-brukarar frå land over heile verda.

## Prisar
I 2005 vann ESS Descartes-prisen, som er ein årleg europeisk vitskapspris.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:European Social Survey|European Social Survey]]» frå ,  den 9. september 2023.*  

## Litteratur
* Roger Jowell, Caroline Roberts, Rory Fitzgerald, Gillian Eva (red.): *Measuring Attitudes Cross-Nationally. Lessons from the European Social Survey.* Sage Publications, 2007.  ISBN 978-1-4129-1981-4

## Bakgrunnsstoff
*
Krossøya

**Krossøya** er ei øy nordaust i Austevoll i Vestland, mellom Sandtorr og Hundvåko. Øya er veglaus.

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder
Buseholmen

**Buseholmen** er ei øy i Møkstrafjorden i Austevoll i Vestland. Smale sund skil øya frå Drøna i nord og Huftarøy i aust. Ho er veglaus.

Øya vart busett seinast på 1600-talet.

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder
Drøna

**Drøna** er ei øy i Møkstrafjorden i Austevoll i Vestland. Smale sund skil øya frå Huftarøy i aust. I nordaust går det vegbru over til Huftarøy.

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder
Vestre Bakholmen

**Vestre Bakholmen** eller **Litle Bakholmen** er ei øy i Austevoll i Vestland, rett sør for Hundvåko. Øya er veglaus.

Rundt 1700 vart øya busett som husmannsplass under garden Melinga på Hundvåko. På 1700-talet var det ein gjestgjevarstad her.

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder

* Johan Tufteland, *Austevoll - Austevoll sokn - gard og ætt* (Austevoll herad, 1981)
Austre Bakholmen

**Austre Bakholmen** eller **Austreholmen** er ei øy i Austevoll i Vestland, mellom Hundvåko og Huftarøy. Austevollsbrua fører over til Hundvåko i nordvest og i aust går det vegbru over eit par mindre holmar til Huftarøy.

Seinast frå midten av 1600-talet var det ein gjestgjevarstad her.

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder

* Johan Tufteland, *Austevoll - Austevoll sokn - gard og ætt* (Austevoll herad, 1981)
Bakholmen

**Bakholmen** kan vere fleire stader:

* Austre Bakholmen eller **Austreholmen** i Austevoll
* Vestre Bakholmen eller **Litle Bakholmen** i Austevoll
Pirholmen

**Pirholmen** er ei øy i Austevoll i Vestland. Øya er veglaus.

Pirholmen vart busett som husmannsplass under Austre Bakholmen på 1700-talet. I 1849 vart Pirholmen fyrstasjon oppretta. I 1874 bygde dei her det første bustadhuset i betong på eit norsk fyr. Fyret vart erstatta av ei fyrlykt og avbemanna i 1900.

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder

* Johan Tufteland, *Austevoll - Austevoll sokn - gard og ætt* (Austevoll herad, 1981)
* Per Roger Lauritzen, *Pirholmen fyrstasjon*, Norsk fyrforening, 2010
Marco Arop

**Marco Arop** () er ein kanadisk friidrettsutøvar, fødd i Sudan. Han vart verdsmeister på 800 meter ved VM i friidrett 2023 i Budapest. Året i førevegen vann han bronsemedaljen på distansen ved VM i friidrett 2022. Ei veke etter verdsmeisterskapen i Budapest sette han personleg rekord med 1.43,24 då han vart andremann i eit DL-stemne i Xiamen.

## Kjelder

*World Athletics
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Marco Arop|Marco Arop]]» frå ,  den 10. september 2023.*
Josh Kerr

**Josh Kerr** ( er ein britisk friidrettsutøvar frå Edinburgh. Han vart i 2023 verdsmeister på 1500 meter under VM i friidrett 2023 i Budapest, to år tidlegare vann han bronsemedaljen på distansen då olympiske leikar vart avvikla i Tokyo. Hans personlege rekord på 3.29,0 er frå den nemnde OL-finalen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Josh Kerr (runner)|Josh Kerr (runner)]]» frå ,  den 10. september 2023.*
Mary Moraa

**Mary Moraa** () er ein kenyansk friidrettsutøvar som i 2023 vann gullmedaljen på 800 meter under VM i friidrett 2023 i Budapest. I 2022-sesongen tok ho bronsemedaljen på distansen ved VM i friidrett 2022 og ho sigra i samveldeleikane. Samstundes som ho triumferte på 800 m i Diamantserien 2022. Moraa sette personleg rekord med 1.56,03 då ho vart verdsmeister i Budapest.

Under Sommar-OL 2024 vann ho bronse på 800 m på tida 1.57,42.

## Kjelder


 

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mary Moraa|Mary Moraa]]» frå ,  den 10. september 2023.*  

*World Athletics
Haruka Kitaguchi

**Haruka Kitaguchi** () er ein japansk friidrettsutøvar som i 2023 vart verdsmeister i spjutkasting ved VM i friidrett 2023 i Budapest med eit kast på 66,73 meter. Året før vann ho bronsemedaljen i øvinga då VM i friidrett 2022 vart avvikla i Eugene. To veker etter ho vann VM-gull i Budapest, sette ho personleg rekord med 67,38 meter då ho sigra i eit DL-stemne i Brussel.

## Kjelder

*World Athletics
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Haruka Kitaguchi|Haruka Kitaguchi]]» frå ,  den 10. september 2023.* 
*
Liu Shiying

**Liu Shiying** () er ein kinesisk friidrettsutøver som tevlar i spjutkasting. I 2021 vart ho olympisk meister i øvinga, to år etter ho vann sølvmedaljen i verdsmeisterskapen 2019.

## Karriere
Liu vann i 2015 gullmedaljen i asiameisterskapen i Wuhan med 61,33 m. Året etter rauk ho ut i kvalifiseringa under Sommar-OL i Rio de Janeiro. Etter ein åttandeplass i London-VM 2017, kasta ho 66,09 m då ho i 2018 sigra ved asialeikane i Jakarta og viste landskvinna Lü Huihui til andreplass. I VM i friidrett 2019 i Doha tok Liu sølvmedaljen med eit kast på 65,88 m, australske Kelsey-Lee Barber vann tevlinga. Høgdepunktet kom då Liu med eit bestekast på 66,34 meter sikra seg den olympiske gullmedaljen i Tokyo sommaren 2021. Sidan enda ho på fjerdeplass i VM i friidrett 2022, og på sjetteplass i VM i friidrett 2023.

## Kjelder

* World Athletics
**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Liu Shiying|Liu Shiying]]» frå ,  den 10. september 2023.*  
*
Sha’Carri Richardson

**Sha'Carri Richardson** () er ein USA-amerikansk sprintar som vart verdsmeister på 100 meter under VM i friidrett 2023 i Budapest, ein meisterskap der ho også sikra USA gullmedalje i 4 x 100 meter stafett og tok bronsemedaljen på 200 meter. Under verdsmeisterskapen i Budapest sette ho med tidene 10,65 og 21,92 sekund personlege rekordar på 100 meter så vel som på 200 meter.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sha’Carri Richardson|Sha’Carri Richardson]]» frå ,  den 10. september 2023.*  

*World Athletics
Samuli Aikio

**Samuli Aikio** () var ein finsk samisk omsetjar, journalist og forskar.

Aikio hadde ein bachelorgrad i finsk-ugrisk etnografi og språkvitskap frå Universitetet i Helsingfors. Deretter jobba han for det finske informasjonskontoret på 1960-talet. Sidan vart han redaktør for magasinet Sápmelaš, der han kom med i redaksjonen i 1967. Seinare vart han lektor ved Helsingfors universitet, forskar ved Nordisk institutt for samiske og finske språk, og også lektor i samisk forsking i Uleåborg. Han fekk ein æresdoktorgrad frå det humanistiske fakultetet ved Universitetet i Uleåborg i 1998.

Det viktigaste arbeidet hans er *Olbmot ovdal min* (Folk før oss).  I 2017 gav han ut boka *Davvisámi báikenamat* (Nordsamiske stadnamn).

Han var far til professor Ante Aikio.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Samuli Aikio|Samuli Aikio]]» frå ,  den 10. september 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

* Den samiske renessansemannen fyller 80 år. Artikkel hjå lumi.fi
* Om kvenske stadnamn
Moreni

**Moreni** er ein by i Dâmbovița fylke i Romania. 

## Busetnader

Moreni er ein *[[municipiu]]* (større bykommune) med den eine busetnaden:

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:ro: Moreni|Moreni]]» frå , den 10. september 2023.*  

### Referansar
Straumsøya

**Straumsøya** er ei øy i Heiamarkpollen i Austevoll i Vestland. Øya har Huftarøy i aust, sør og vest. Ho er veglaus.

Ved folketeljinga i 1900 budde det seks personar her.

## Kjelder
Rostøya

**Rostøya** er ei øy i Møkstrafjorden i Austevoll i Vestland. Øya har Huftarøy vest og aust for seg. I sørvest går ei vegbru over til Huftarøy.

Rostøya vart busett på 1800-talet då det vart oppretta husmannsplassar under garden Storebø på Huftarøy her. Ved folketeljinga i 1900 var folketalet fire personar.

## Kjelder
Prestøyna

**Prestøyna** er ei øy i Askvoll i Vestland. Olssundet skil øya frå fastlandet.

Øya høyrde frå gamalt av til prestegarden i Askvoll. Ved folketeljinga i 1900 budde det 11 personar her.

## Kjelder
Nordre Sauesundøyna

**Nordre Sauesundøyna** er ei øy i Askvoll i Vestland. Sauesundet skil øya frå Atløyna i vest og eit svært smalt sund skil ho frå Søre Sauesundøyna i sør. Øya er veglaus.

Ved folketeljinga i 1900 budde det 24 personar her.

## Kjelder
Sauesundøyna

**Sauesundøyna** kan vere fleire stader:

* Nordre Sauesundøyna i Askvoll
* Søre Sauesundøyna i Askvoll
Langskipet frå Hedeby hamn

**Langskipet frå Hedeby hamn**, og kalla **Hedeby 1**, er eit skipsvrak som vart funne i hamna i Hedeby,som i dag ligg i Tyskland, like sør for grensa til Danmark. Det vart funne av dykkerar i 1953. Det vart utgrave i 1979-80.  Utgravinga vart gjenomført med vasstette veggar, spunsveggar rundt vraket,  som så vart tørrlagt.

Skipet, som etter dendrokronologiske undersøkingar er bygt i omlag år 985, er langt og uvanleg smalt. Det har vore om lag 30,9 meter langt og 2,7 meter breitt. Med eit forhold på over 11 mellom lengd og breidd er det det smalaste langskipet som er funne.

Langskipet er klinkbygd, med tildels lange og breie skipsbord av eik. Ein del av eikestammene som er brukte må ha vore meir enn 10 meter lange, med ein diameter på over ein meter. Oppbordinga har vorte noggrant og vakkert utført. Plankane er skøytte (skjerva) med dekorative tungelaskar. Båtsaumane er små og sit uvanleg tett. Dette var arbeidskrevjande både for smed og båtbyggar, men gjorde at borda kunne vere forhaldsvis tynne og lette. At skipet er så påkosta tyder på at det har tilhøyrt ein konge eller hovding. 

Det har vore kort avstand mellom banda, berre 85 cm. Skipet har ikkje hatt tofter, men tiljedekk, der roarane truleg sat på robenkar. Ein trur at skipet har vore 30-sesse, med plass til 60 roarar.
Skipet har hatt ei mast med rektangulært råsegl.

Det  framgravne vraket ber spor av at det har vore brann om bord. Det har vorte tolka som at skipet har vorte påtent og sendt mot fiendar sine skip eller forsvarsverk for å sette dei i brann. Det ser ut som skipet har vore i god stand då det brann.

## Kjelder

*
Feng Bin

**Feng Bin** () er ein kinesisk friidrettsutøvar som i 2022 vart verdsmeister i diskoskasting under VM i friidrett 2022 i Eugene.

## Karriere
Feng vart nummer 8 både i OL-finalen 2016 i Rio de Janeiro og i VM-finalen 2017 i London. I 2019 sigra ho i asialeikane i Doha med eit kast på 65,36 meter, før ho same staden kom på femteplass i VM i friidrett 2019. I 2021 klarte ho ikkje kvalifisere seg til OL-finale i Tokyo. Under verdsmeisterskapen 2022 i Eugene smekka ho til med livsbeste 69,12 meter i den fyrste finaleomgangen, og viste dermed favorittane Sandra Perković og Valarie Allman til sølv- og bronseplass. Eitt år seinare vann Feng bronsemedaljen i VM i friidrett 2023 med 68,20 m, hennar livs nest beste diskoskast.

## Kjelder

*World Athletics
**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Feng Bin|Feng Bin]]» frå ,  den 11. september 2023.*
Nina Kennedy

**Nina Kennedy** () er ein australsk friidrettsutøvar som i 2023 vart verdsmeister i stavhopp under VM i friidrett 2023 i Budapest, då ho og Katie Moon frå USA vart samde om å dele fyrsteplassen.

## Karriere
Våren 2021 sette Kennedy personleg rekord med 4,82 meter, men ho var langt unna å kvalifisere seg til OL-finalen i Tokyo. Eitt år seinare vann ho bronsemedaljen i stav-tevlinga med eit hopp på 4,80 m då VM i friidrett 2022 vart avvikla i Eugene. Under verdsmeisterskapen i Budapest i august 2023 gjekk ho og Katie Moon over 4,90 meter i tredje forsøk, begge hadde i tillegg eit riv på lågare høgder. Etter både Kennedy og Moon hadde rive tre gongar på 4,95 m, vart dei samde om å avslutte tevlinga og sikra seg slik kvar si gullmedalje. Sju dagar etter VM-finalen, 30. august 2023, forbetra Kennedy sin australske rekord til 4,91 meter då ho sigra i eit DL-stemne i Zürich.

Kennedy tok gull under sommar-OL 2024 i Paris. 

## Kjelder


 

*World Athletics
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nina Kennedy|Nina Kennedy]]» frå ,  den 11. september 2023.*
Nils Øivind Helander

**Nils Øyvind Helander** () er ein samisk språkforskar som har arbeidd mest med grammatiske problemstillingar.

## Vitskaplege verk (utval)

* 1980: *En undersøkelse av bruken av modus potensialis og noen av dens modalitetssynonymer*. Hovedoppgave i samisk språk ved Ural-Altaisk Institutt, Universitetet i Oslo våren 1980. Oslo: Universitetet i Oslo
* 1994: Go Ruostafielmmás galggai šaddat Rustekjos ja Lávvonjárggas fas Teltneset. – Sámi dieđalaš áigečála 1/1994.
* 2001: *Ii das šat murrii iige báktái : davvisámegiela illatiivva geavaheapmi*. Sámi instituhtta. (PhD-avhandling, Uleåborg universitet)

* 2002: Illatiivaadverbiála ja akkusatiivaobjeavtta geavaheapmi. – Sámi dieđalaš áigečála 1/2002.
* 2004: Gáibmi, siidaguoibmi ja guoim guoibmáme –lágan resiprohkapronomen. – Sámi dieđalaš áigečála 1/2004.
* 2012: Norgga beale oahppoplána doaibmi guovttegielatvuohta – mo dan meroštallat? [English summary: Functional bilingualism.] – Sámi dieđalaš áigečála 2/2012: 57–83.
Eleanor Patterson

**Eleanor Patterson** () er ein australsk friidrettsutøvar som tevlar  i høgdehopp. Ho vart i 2022 verdsmeister i øvinga, året etter vann ho sølvmedaljen i verdsmeisterskapen.

### Aktiv
I 1994 gjekk Patterson til topps i samveldeleikane med eit hopp på 1,94 meter. Året etter enda ho på åttandeplass i verdsmeisterskapen i Beijing, deretter rauk ho ut i kvalifiseringa under Sommar-OL 2016 i Rio de Janeiro. I 2020 sette Patterson australsk rekord med 1,99 meter i eit stemne i New Zealand. Under dei olympiske leikane i Tokyo gav 1,96 meter henne ein femteplass. I mars 2022 tok ho seg over 2,00 meter og vart nummer 2 ved innandørs-VM i Beograd. Fire månadar seinare forbetra ho den australske rekorden til 2,02 meter då ho kneip gullmedaljen ved VM i friidrett 2022 i Eugene, framom Jaroslava Mahutsjikh. Eitt år etter sikra Patterson seg sølvmedaljen ved verdsmeisterskapen i Budapest.

## Kjelder

*World Athletics
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eleanor Patterson|Eleanor Patterson]]» frå ,  den 11. september 2023.*