open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1. serierunde i Oddsenligaen avdeling 2 2013

**1. serierunde i Oddsenligaen avdeling 2 2013** vart gjennomført med to kampar laurdag 13. april, fire kampar søndag 14. april og ein kamp måndag 15. april. 



## Kampfakta

## Kjelder
* Fotball
Katastári

**Katastári** (gresk Καταστάρι) er ein landsby nordvest på øya Zákynthos i periferieininga Zákynthos i periferien Dei joniske øyane i Hellas. Katastári var hovudsete i den tidlegare kommunen Alykés, som no er ei kommunaleining i kommunen Zákynthos.

## Referansar
Nyx

**Nyx** (gammalgresk , 'natt") var den greske gudinna for, eller personleggjeringa av, natt. Ho var rekna som mor til andre personleggjorte guddommar som Hypnos (Søvn) og Thánatos (Død). 

## Bakgrunnsstoff

*Nyx ved theoi.com
Kronborg Fyr

**Kronborg Fyr** er eit fyr som er installert 34 meter over havet i det nordaustre tårnet på Kronborg slott i Helsingør i Danmark. 

## Soga om fyret
Avgjerda om å etablere eit fyr på Kronborg slott har bakgrunn i ei utgreiing som  kommandørkaptein (seinare viseadmiral) Andreas Lous gjorde i 1768 om å få til ein tryggare skipsfart gjennom Øresund. Han gjorde framlegg om å byggje to fyr på Nakkehoved ved Gilleleje og eit fyr i det nordaustre tårnet på Kronborg slott.

Til skilnad frå dei to Nakkehoved Fyr, stod fyret i tårnet på slottet ferdig til bruk allereie i 1770, og var i motsetnad til dei (der ljoset kom frå glødande kol i opne jarnkorger på toppen av tårna) eit lampefyr sett saman av tre-fire oljelamper med veik og med blankpolerte messingplater attom for å kaste ljoset ut over sjøen gjennom dei seks vindauga i tårnet. Dei to fyra på Nakkehoved og fyret på Kronborg slott vart tent samstundes 1. april 1772 i medhald av ei forordning frå 26. desember 1771, som òg fastsette at fyravgifta i Øresund skulle aukast med ein tredel. Men flesteparten av dei sjøfarande godtok ikkje avgiftsauken. I ein freistnad på å truge og tvinge avgiftsauken gjennom, vart det gjeve ei forordning som fastsette at fyra ville verte sløkka 1. desember 1772, og ikkje ville verte sett i drift att før avgiftsauken vart godteke.

Men avgiftsauken vart likevel ikkje godteke, og det gjekk 28 år før fyra kom i drift att. Takka vere  Poul Løvenørn, som gjorde ei utgreiing der han oppmoda om at dei tre fyra vert sett i drift att, vart både Nakkehoved Fyr og Kronborg Fyr sett i drift att i 1800. Store utbetringar og endringar var då gjort på både Nakkehoved og på Kronborg. På Kronborg hadde den øvste parten av tårnet vorte fjerna, og det var montert ei lanterne med lampe og spegel. I 1842 vart fyret det fyrste i Danmark som fekk ei linseapparat, som i 1878 vart skifta ut med eit nytt linseapparat med roterande overstykke og raude glas, slik at fyret ljoste skiftevis raudt og kvitt.  I 1925 vart Kronborg Fyr omgjort til vinkelfyr, det vil seie at skipa fekk synt den rette leia i sundet ved sektoren med det kvite ljoset frå fyret, medan grønt og raudt ljos synte på kva side av den kvite ljosvinkelen skipet låg på. Brennaren vart samstundes skifta ut med ei elektrisk glødelampe, og ljosstyrken vart på 14679 candela.

## Bakgrunnsstoff
* Internettside med opplysningar om mellom andre ''Kronborg Fyr.
Chaghcharan

**Chaghcharan** (persisk , Chaghcharān, []) er ein by og eit distrikt i sentrale Afghanistan som er provinshovudstad for Ghor-provinsen. Byen ligg på sørsida av Hari-elva, 2&nbsp;230 moh. Han har rundt 15&nbsp;000 innbyggjarar, dei fleste persisktalande.

Før den afghanske borgarkrigen var Chaghcharan ein marknadsby for husdyr der ein kjøpte og selde kyr, sauar og geiter.
Byen har vegsamband med Kabul i aust og Herat i vest; han ligg rundt 35 mil frå kvar. Vegen kan vera stengd på grunn av dårleg vêr om vinteren. Chaghcharan flystripe ligg nordaust for byen.

Chaghcharan har eit sjukehus som er blitt drive med støtte frå Leger uten grenser gjennom fleire år.

## Historie
Ghor-området husa ei rekkje ulike folkegrupper og religionar fram til islam blei innført av Mahmud av Ghazni på 900-talet. Etter at ghaznavidedynastiet fall på 1100-talet fekk eit lokalt dynasti, ghuridedynastiet eller *shansabānī*, makta i Ghor. Området blei erobra av mongolane under Djenghis khan på 1200-talet, og var del av Ilkhanatet fram til 1300-talet.

Chakhcherān er først nemnd ved namn i *[[Baburnama]]*, eit verk frå 1500-talet som skildrar stormogul Babur si vitjing  i 1507 undervegs til  Kabul. Det var då ein by i Gharjistan-regionen.

I 2001 blei byen teken av Nordalliansen etter å ha vore under herredømet til Taliban.
I juni 2004 tok styrkane til krigsherren Abdul Salaam Khan byen, og guvernøren måtte flykta.
Nokre dagar seinare kom den afghanske hæren til byen saman med nokre amerikanske soldatar, og opprørarane flykta i forkant.

I juni 2005 skipa ISAF-styrkar leidd av Litauen ei PRT-gruppe i byen.

## Klima

Chaghcharan har eit fuktig kontinentalklima (Köppen si klimaklassifisering *Dsb*) med kalde, snørike vintrar og varme, tørre somrar. Området har lite nedbør som hovudsakleg fell vinter og vår.

## Innbyggjarar
Det bur rundt 15&nbsp;000 menneske i Chaghcharan, slik at byen er den største i provinsen. Dei største folkegruppene i provinsen er persisktalande tadsjikar (96 %), pasjtunar og hazarafolk (2 % kvar i 2002).

## Kjelder




----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Chaghcharan|Chaghcharan]]» frå ,  den 16. mai 2013.*  

## Bakgrunnsstoff

*Dupree, Nancy Hatch (1977): *An Historical Guide to Afghanistan*. 1st Edition: 1970. 2nd Edition. Revised and Enlarged. Afghan Tourist Organization. (Chapter 32 - Chakhcharan to Herat)
Khaibarpasset

**Khaibarpasset** (tidlegare *Khyberpasset*) er eit fjellpass som ligg på grensa mellom Pakistan og Afghanistan.
Passet går gjennom nordaustre Safed Koh, ein del av Hindukushfjella.  Khaibarpasset er rundt 53 km langt og når opp til 1072 moh. Det bind saman byane Kabul og Peshawar.

Historisk var Khaibarpasset ein viktig del av Silkevegen. Det har også vore brukt av ei rekkje erobrarar i begge retningar, mellom anna Darius I av Persia, Aleksander den store, Djengis khan og andre mongolar, Mahmud Ghaznavi, Muhammad Ghori og Ranjit Singh.

Då britane okkuperte i området befesta dei passet. Etter første verdskrigen fekk dei bygd ein jernbane gjennom passet. Jernbanen mellom Jamrud nær Peshawar og den afghanske grensa nær Landi Kotal blei opna i 1925. Under andre verdskrigen reiste britane «draketenner» (hitlertenner) av sement for å hindra ein mogleg tysk tankinvasjon av India.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Bayer Leverkusen

**Bayer 04 Leverkusen**, i Noreg kjend som **Bayer Leverkusen** er ein tysk fotballklubb i Leverkusen i Nordrhein-Westfalen. Fotballklubben var den største og mest velkjende avdelinga av idrettslaget TSV Bayer 04 Leverkusen, som namnet viser vart skipa i 1904. Fotballavdelinga av TSV Bayer 04 vart ekskludert frå idrettslaget i 1999. Fotballklubben og -selskapet Bayer 04 Leverkusen GmbH vart då skipa 1. april 1999.

Største triumfen feira Bayer Leverkusen då fotballaget vann UEFA-cupen i 1988. Fem år seinare vart klubben tysk cupmeister. I 2002 nådde Bayer Leverkusen finalen i Meisterligaen, der vart tap 1-2 mot Real Madrid. Bayer Leverkusen har spela i Bundesliga sidan 1979, men aldri vunne noko seriemeisterskap. Derimot har klubben fem gongar sikra seg sølvmedaljane i den tyske toppserien.

Bayer Leverkusen spelar heimekampane på BayArena. Dei fremste, lokale rivalane til Bayer Leverkusen er FC Köln.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Bayer 04 Leverkusen|Bayer 04 Leverkusen]]» frå ,  den 16. mai 2013.*
Grunne

**Grunne** eller **[[banke]]**  er eit større eller mindre område i hav, sjø, vatn eller seglbare elvar der botn ligg høgare opp mot vassflata enn i områda ikring. Grunna kan liggje så høgt at ho er farleg for skipsfarten eller båttrafikken,  som til dømes slike grunner som vert kalla rev vanlegvis vil vere.

Grunner i havet som ligg djupare enn at dei er til hinder for skipstrafikken, vil ofte vere gode stader for fiskeri, og vert då gjerne kalla fiskegrunner eller fiskebankar, som  Doggerbank (òg kalla berre Dogger) og Fladen grunn (òg kalla berre Fladen) i Nordsjøen, og Trænabanken og Haltenbanken langs norskekysten er nokre få av ei mengd døme på.

Grunne er ofte òg ei nemning for ei strandsone der vatnet er særs grunt ut frå land eit stykkje; ein kan «symje eller vasse på grunna» før ein vert trygg og dugande nok til «å symje på djupet».

## Bakgrunnsstoff
*Kart over fiskebankar utarbeidd av Meteorologisk institutt

## Sjå òg
*Flu
*Rev
*Sjømerke, IALA maritime bøyesystem
Borussia Dortmund

**Ballspielverein Borussia 09 e.V. Dortmund**, til dagleg kjend som **Borussia Dortmund** eller **BVB**, er eit tysk idrettslag i Dortmund i Nordrhein-Westfalen. Fotballklubben Borussia Dortmund spelar i den tyske toppserien; Bundesliga. Klubben er ein av dei fotballklubbane i Tyskland som har vunne flest trofe.

Borussia Dortmund vart stifta i 1909 av 17 fotballspelarar frå Dortmund. Høgdepunktet for fotballaget er sigeren i Meisterligaen i 1997. Også i 2013 nådde klubben finalen i Meisterligaen, som end med tap 1-2 for Bayern München. Borussia Dortmund gjekk til topps i Cupvinnarcupen i 1966, og vart då den fyrste tyske klubben som sigra i ei europeisk fotballturnering for klubblag. Derimot tapte Borussia Dortmund finalen i UEFA-cupen 1993 og på ny finalen i same turneringa i 2002. Borussia Dortmund har vunne åtte tyske seriemeisterskap og tre nasjonale cupmeisterskap.

Sidan 1974 har Borussia Dortmund spela heimekampane på Westfalenstadion, det største fotballstadion i Tyskland. Borussia Dortmunds draktfargar er gule trøyer og svarte bukser. Klubben har i lang tid rivalisert med Schalke 04, ein klubb frå nabobyen Gelsenkirchen.

## Spelarstall
Endra 29. august 2021

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Borussia Dortmund|Borussia Dortmund]]» frå ,  den 16. mai 2013.*
Artimisía

**Artimisía** (gresk Αρτεμισία) er ein tidlegare kommune vest på øya Zákynthos i periferieininga Zákynthos i periferien Dei joniske øyane i Hellas. Artimisía inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Zákynthos.

## Referansar
Makherádo

**Makhairádo** (gresk Μαχαιράδο) er ein landsby vest på øya Zákynthos i periferieininga Zákynthos i periferien Dei joniske øyane i Hellas. Makhairádo var hovudsete i den tidlegare kommunen Artimisía, som no er ei kommunaleining i kommunen Zákynthos.

## Referansar
Celtic FC

**Celtic Football Club** er ein fotballklubb i Glasgow i Skottland, stifta i 1887.
Klubben, som spelar i Scottish Premier League, har vunne 44 seriemeisterskap, det siste i 2013. Celtic har 35 gongar sigra i den skotske cupen og 14 gongar gått til topps i den skotske ligacupen.

Celtic vann Europacupen i 1967, som det fyrste fotballaget frå Storbritannia. Alle spelarane på vinnarlaget var fødd innanfor ein radius på under 50 kilometer frå Celtic Park i Glasgow. Klubben er såleis den eine av to klubber som har vunne ei europeisk klubbturnering der alle spelarane var frå heimlandet til klubben. Laget frå 1967 har i ettertid vorte kalla *Lisbon Lions* («Løvene frå Lisboa»), ettersom finalen mot Inter fann stad i Lisboa. Tre år seinare, i 1970, nådde Celtic finalen i Europacupen på ny. Både då og i 2003, då Celtic spela UEFA-cupfinale, vart det tap for Glasgow-klubben.

Laget spelar heimekampane på Celtic Park. Celtic har gjennom fotballhistoria hatt sin store rival i Rangers FC, ein annan fotballklubb frå Glasgow. Kampane mellom dei to laga vert omtala som *Old Firm*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Celtic F.C.|Celtic F.C.]]» frå ,  den 16. mai 2013.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Håkon Mosling

**Håkon Adelstein Mosling** () var ein norsk byggmeister og arkitekt som særleg arbeidd som kyrkjearkitekt.

Mosling budde fleire stader i Noreg; i Trondheim, Steinkjer og Oslo. Som ein del av  arkitektpraksisen opererte han òg som byggmeister og i ein periode hadde han høvleri og snikkarverkstad i Steinkjer. Dei siste 20 åra av arbeidslivet var han tilsett som teiknar for forsvaret på Akershus festning.

Han skal ha blitt utdanna i Hannover, men er ikkje nemnt som student i protokollar frå den tekniske høgskulen. Somme av kyrkjebygga Mosling teikna kan tyde på lite skolering og fleire av teikningane gjekk gjennom omfattande korrektur av arkitekt Jacob Wilhelm Nordan i samanheng med godkjenning på vegne av Kyrkjedepartementet.  

Mosling var arkitekt for Meløy kyrkje - saman med Jacob Wilhelm Nordan -, Brønnøy kyrkje, Sakshaug kyrkje, Grong kyrkje, Heggstad kyrkje og Dyrøy kyrkje. Han teikna òg Levanger kyrkje, Namsos kyrkje, Skjerstad kyrkje og Lebesby kyrkje, alle fire er seinare brent ned.

I tillegg til kyrkjer, teikna han landstaden Solvold i Bodø, seinare riven, prestegard i Buksnes, ein telegrafstasjon i Rørvik og eit hus på Strinda. 

## Kjelder
*Norsk kunstnerleksikon, b. 2 : H-M, side 975-976, digital utgåve
Zákynthos by

**Zákynthos** (gresk Ζάκυνθος) er hovudstaden på øya Zákynthos i periferieininga Zákynthos i periferien Dei joniske øyane i Hellas. Byen var tidlegare eigen kommune, men inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Zákynthos. Zákynthos by ligg aust på øya.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunaleininga Zákynthos by 16&nbsp;996&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 9&nbsp;760&nbsp;innbyggjarar.

## Referansar
Vathý

**Vathý** (gresk Βαθύ) eller **Itháki by** er hovudstaden på øya Itháki i periferieininga Itháki i periferien Dei joniske øyane i Hellas. Byen ligg på sørsida av Mólosbukta, som skjer inn frå austsida om lag midt på øya.

## Referansar
Kikki Danielsson

**Kikki Danielsson** () er ein svensk songar innan country- 
og dansebandmusikk. Ho spelar også trekkspel og har verka noko som låtskrivar. Danielsson er også blitt kjend for å jodla i nokre songar, som i «Cowboy Yodel Song», «Rock'n Yodel» og «En tokig sång». 

Kikki Danielsson hadde sin største popularitet i Norden frå enden av 1970-talet til enden av 1990-talet. 

Ho byrja karrieren som vokalist og forgrunnsfigur i dansebandet Wizex i 1973, ei gruppe ho var med i fram tl 1982.
Ho var med i musikkgruppa Chips frå 1979 til 1982. Ho deltok med begge gruppene i Melodifestivalen; i 1982 gjekk Chips sigrande ut og deltok i Eurovision-tevlinga. Songen «Dag efter dag» enda opp på åttandeplass.

Kikki Danielsson byrja som soloartist i 1979, det første soloalbumet frå dette året var *[[Rock'n Yodel]]*. Ho gjorde solodebut ved den svenska Melodifestivalen i 1983 med låten «Varför är kärleken röd?», som kom på andre plats. Ein av hennar mest kjende låtar, «Bra vibrationer» sigra i den svenske Melodifestivalen 1985 og enda på tredjeplass i Eurovision Song Contest i Göteborg same året.

Som artist har Kikki Danielsson vore fleire gonger på Svensktoppen, både med melodifestivalsongane og med andre,  som «Papaya Coconut» som var populær i 1987. I 1989 låg ho på Svensktoppen i 17 veker med låten «Lätta dina vingar». 

På 1980-talet medverka Danielsson også i radio- og fjernsynsprogram i USA. I 1984 drog ho til Nashville og spelte inn countryalbumet *[[Midnight Sunshine]]*, og blei utnemnd til heidersborgar av byen.
I 1986 hadde ho TV-showet *[[Kikki i Nashville]]*.

## Diskografi
### Album
**Rock'n Yodel* (1979)
**Just Like a Woman* (1981)
**Kikki* (1982)
**Varför är kärleken röd?* (1983)
**Singles Bar* (1983)
**Midnight Sunshine* (1984)
**Kikkis 15 bästa låtar* (1984)
**Bra vibrationer* (1985)
**Papaya Coconut* (1986)
**Min barndoms jular* (1987)
**Canzone d'Amore* (1989)
**På begäran* (1990)
**Vägen hem till dej* (1991)
**Jag ska aldrig lämna dig* (1993)
**100 % Kikki* (2001)
**Fri - En samling* (2001)
**Nu är det advent* (2001)
**I dag & i morgon* (2006)
**Kikkis bästa* (2008)
**Första dagen på resten av mitt liv* (2011)
**[[Postcard from a Painted Lady]]* (2015)
**[[Christmas Card from a Painted Lady]]* (2016)
**[[Portrait of a Painted Lady]]* (2017)

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Kikki Danielsson|Kikki Danielsson]]» frå ,  den 22. mai 2017.*  
 
## Bakgrunnsstoff
Lotta Engberg

**Lotta Engberg** () er ein svensk songar, songpedagog og programleiare. Ho fekk det store gjennombrotet sitt med låten «Fyra Bugg & en Coca Cola», som ho vann Melodifestivalen 1987 med. Ho deltok med songen i Eurovision Song Contest same året med ein omarbetaidd tekst og tittelen «Boogaloo».

Lotta Engberg har turnert i heile Norden med ulike danseband. Ho har også vore programleiar på TV, i program som *Söndagsöppet*, *Barncancergalan*, *Fem i topp*, *Pengarna tillbaka*, *Kär och galen* og *Bingolotto Plus*.

## Diskografi
### Album
**[[Fyra Bugg & en Coca Cola (1987)|Fyra Bugg & en Coca Cola]]* (1987)
**[[100% (1988)|100%]]* (1988)
**[[Fyra Bugg & en Coca Cola och andra hits]]* (2003)
**[[Kvinna & man]]* (Lotta Engberg & Jarl Carlsson, 2005)
**[[Världens bästa Lotta]]* (2006)
**[[När du tar mig i din famn]]* (2007)
**[[Alla lyckliga stunder]]* (2007)
**[[Upp till dans (2009)|Upp till dans]]* (2009)
**[[Jul hos mig]]* (2009)
**[[Lotta & Christer]]* (2012, Lotta Engberg & Christer Sjögren)

## Fotnotar

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Lotta Engberg|Lotta Engberg]]» frå ,  den 13. mars 2024.*  

## Bakgrunnsstoff
Ringane til Uranus

**Ringane til Uranus** er eit system av 13 planetariske ringar kring Uranus. Dei fyrste ringane vart oppdaga i 1977  av eit lag som observerte ein okkultasjon av stjerna SAO 158687. Fleire ringar vart oppdaga i 1986 då Voyager 2 passerte. På 22. desember 2005 vart det kunngjort at to nye ringar hadde vorte funne med Hubble, slik at det totale ringtalet vart 13.

Oversyn over ringane:

## Kjelder
* ''Uranus: Rings'' - NASA Solar System Exploration

## Bakgrunnsstoff
Babafjella

**Baba-fjella** (pasjto  *Bâbâ Ǧar*, farsi  *Koh-e Bâbâ*) er ei fjellkjede i Afghanistan som er ei vestleg forlenging av Hindukush. Kjeda er rundt 6 mil lang. Den høgaste fjelltoppen i kjeda, Shah Fuladi, er 5143 moh. og ligg like sør for Bamiyan.

Babafjella dannar eit vasskilje og er opphavet til alle dei større elvesystema i Afghanistan: Kunduz-Amu-Darja i nord, Harirud i nordvest og Helmand i sør.

Shibarpasset på rundt 3&nbsp;000 moh. skil Babafjella frå resten av Hindukush, og er éin veg mellom Kabul og Bamiyan. Hajigakpasset på rundt 3&nbsp;500 moh. er kortare, men mindre farbar, og del av hovudvegen mellom byane.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Koh-e Baba|Koh-e Baba]]» frå ,  den 17. mai 2013.*  

## Bakgrunnsstoff

*Koh i Baba Mountains , Imperial gazetteer of India: provincial series, Volume 1 Supt. of Govt. Print., 1908
Katetometer

**Katetometer** er eit apparat til å måle høgda av ein lekam. Apparatet består av ein horisontalt innstilt kikkert som blir forskove langs ei vertikal søyle. Skalaen er innskriven anten på søyla eller på ei skjene som hengjer ved sida av lekamen der lengdene skal målast, til dømes eit kvikksølvbarometer. Apparatet er forsynt med libellar og mikrometer. For lengdemålingar i horisontal retning nyttar ein komparatorar.

## Kjelder
* katetometer. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/katetometer
Montenegrinsk

**Montenegrinsk** er ei standardisert form av serbokroatisk som er offisielt språk i Montenegro. Det blir tala av montenegrinarar, og er offisielt språk i Montenegro.

Montenegrinsk byggjer på den aust-herzegovinske dialekten av den mest utbreidde serbokroatiske varianten sjtokavisk, som også er grunnlag for standard kroatisk, serbisk og bosnisk.
Uttalen til montenegrinsk ligg nærare kroatisk enn serbisk.
Dei ulike språka er gjensidig forståelege, men har ulik utviklingshistorie. Til dømes hadde montenegrinarane si eiga kyrkje fram til denne blei teken opp av den serbiske ortodokse kyrkja på 1920-talet.

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Montenegrin language|Montenegrin language]]» frå ,  den 25. februar 2015.*
Bord i trelast

**Bord** i trelast er trematerial skore i dimensjonar frå 12 mm x 98 mm til 32 mm x 225 mm (omtrentleg frå halv tom fire til fem kvart tom ni). 

Bord skorne rett frå tømmeret blir kalla skurlast, medan justerte bord er avretta og justert til eksakte dimensjonar innanfor definerte marginar. Høvla bord kan ha glatt overflate og dei kan vere avrunde med forskjellige profilar. Trelast vert i Noreg seld og sortert i dimensjonar etter Norsk standard.

Typisk bruk av bord er panel og bordkleding.

## Sjå òg
*Planke
Planke

**Planke** er eit langt, smalt og flatt trestykke som er sagd, kløyvd eller kilt ut av en tømmerstokk på langs. 
I norsk og ein del annan trelasttradisjon definerere ein plankar som trematerial skore i dimensjonar frå 36 mm x 98 mm til 100 mm x 225 mm (omtrentleg frå halvannan tom fire til fire tom ni). 

Plankar skorne rett frå tømmeret blir kalla skurlast, medan justerte plankar er avretta og justert til eksakte dimensjonar innanfor definerte marginar. Trelast vert i Noreg seld og sortert i dimensjonar etter Norsk standard.

Plankar blir typisk brukt til reisverk og bjelkelag i bygg.

## Sjå òg
*Bord i trealast
Lekte

**Lekt**, **lekte** eller **rekke** i trelast er trematerial skoren i dimensjonar frå 11 mm x 23 mm til 75 mm x 75 mm. 

Material skoren rett frå tømmeret blir kalla skurlast, medan justerte rekker og lekter er avretta og justert til eksakte dimensjonar innanfor definerte marginar. Trelast vert i Noreg seld og sortert i dimensjonar etter Norsk standard.

Lekter blir typisk brukt til spikerslag og underlag for spikerslag.
Romsonden Giotto

**Giotto** var ein ESA-romsonde som vitja kometane Halley og Grigg-Skjellerup. Giotto var den fyrste romsondeferda ESA hadde til det ytre verdsrommet, og var dessutan fyrst ute med å fotografera kjernen til ein komet.

Giotto vart skoten opp 2. juli 1985 med ein Ariane 1-rakett.

## Kjelder
* ''Giotto overview'' - oversyn frå esa.int
Kasterørsle

Ein **prosjektilbane** eller ei **kasterørsle** er rørsla og banen ein lekam får ved kast eller utskyting.

Galileo Galilei tenkte seg at den ideelle kastebanen utan luftmotstand, sett saman av ei vassrett rørsle med konstant fart og ei loddrett rørsle med akselerasjon bestemt av tyngda. Banen vert då ein parabelboge. Luftmotstand, vind, jordrotasjonen og eigenrotasjonen til lekamen gjer at banen avviker frå parabelen og vert vanskeleg å berekne.

For eit prosjektil skil ein mellom to hovudtypar prosjektilbanar, såkalla indirekte og direkte eld. «Indirekte eld» er krumbaneeld, medan «direkte eld» er flatbaneeld.

## Direkte eld – Flatbaneeld
Flatbanebaneeld vert gjeven av kanonar og haubitsar. Ein kanon, i tradisjonell forstand, er kjenneteikna av eit forholdsvis lengre løp, meir enn 25 gonger kaliberet til skytset. Prosjektilet har òg forholdsvis høg utgangsfart. I tillegg har kanonar berre ein låg utgangsvinkel for prosjektilet. Haubits kan avgje eld med både låg og høg utgangsvinkel. Prosjektilbanen til desse våpna er òg ein parabel, men på grunn av den høge utgangsfarten til prosjektilet, utgjer prosjektilbanen berre ein liten del av ein «full» parabel. Døme på våpen og våpensystem som gjev flatbaneild er Bandkanon 1 og Leopard 1.

### Eldleiing av direkte eld
Då målet er fullt synleg for skytset trengst det ikkje tradisjonelle observasjonsposter/eldleiingsavdelingar for å leie elden. I moderne våpensystem er det elektronikk både for å finne måla, stabilisere løpet og så vidare. Målet kan låsast ved hjelp av t.d. laserar og gyroskop vert brukt til å halde løpet mot målet uansett korleis køyretøyet rører seg.

## Indirekte eld – krumbaneeld
Krumbaneelden, eller indirekte eld, er kjenneteikna ved at målet som regel ikkje er synleg for dei som avfyrer elden, men må leiast av observatørar, såkalla eldleiarar, «artjegerar» (artillerijegerar), FAC (Forward Air Controller) eller i nokre tilfelle oppklaringspatruljar. Krumbaneeld vert avfyrt av haubits og mortar. Mortar kan berre skyte med høg utgangsfast. Banen på prosjektilet er ein parabel. Våpensystem som leverer krumbaneeld er blant anna M224 og M252.

### Eldleiing av indirekte eld
Leiing av krumbaneeld går primært føre seg ved at ein observasjonspost med utsikt over målområdet lokaliserer og avgjer posisjonen til fiendtlege mål, og overfører måldata tilbake til skytset via kommandoplassen. For å avgjere posisjonen til målet må eldleiaren kjenne sin eigen posisjon, avstanden til målet, og dessutan retning og høgdevinkel til målet.

## Sjå òg
*Ballistikk

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Prosjektilbane|Prosjektilbane]]» frå ,  den 17. mai 2013.*
Argostóli

**Argostóli** (gresk Αργοστόλι) er ein by og ein kommune på øya Kefaloniá i periferieininga Kefaloniá i periferien Dei joniske øyane i Hellas. Byen Argostóli er hovudstaden i periferieininga. Han ligg på austsida av Argostólibukta, som skjer inn frå sør i den vestlege delen av øya.

## Administrativ inndeling

Argostóli hadde vore eigen kommune fram til 2011, men vart då ei kommunaleining i kommunen Kefaloniá. Frå 2019 vart storkommunen delt opp att, og dei opphavlege kommunane Argostóli, Eliós-Prónni, Livathós og Omalá vart kommunaleiningar i den nye kommunen Argostóli.

Ved folketeljinga i 2021 var det 23&nbsp;574&nbsp;innbyggjarar i det som no er kommunen Argostóli. Kommunaleininga med same namn hadde 13&nbsp;666&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden Argostóli hadde 10&nbsp;120&nbsp;innbyggjarar.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

## Referansar
Kinematikk

**Kinematikk** er ein delen av klassisk mekanikk som omhandlar rørsle utan å ta omsyn til årsaka eller verknaden til rørsla. 

Sentralt i kinematikken står omgrep som akselerasjon og fart. Ein kan ved hjelp av kinematikk skildre særs mange rørsler, særleg på jordoverflata der akselerasjonen er konstant ved fritt fall. Ved konstant akselerasjon kan dei relativt enkle rørslelikningane for konstant akselerasjon nyttast. Namnet kjem frå det A.M. Ampère kalla *cinématique,* som han konstruerte frå det greske **kinema** (rørsle), som igjen kjem frå **kinein** (å røre eller bevege).

Studiet av kinematikk vert ofte kalla *geometrien til rørsla*. 

For å skildre rørsle studerer ein i kinematikk banane til punkt, linjer og andre geometriske lekamar og dei forskjellige eigenskapane deira som snøggleik og akselerasjon. Kinematikk vert nytta i astrofysikk for å skildre rørsla til himmellekamar og system, og i maskinteknikk, robotikk og biomekanikk for å skildre rørsla til maskindelar som heng saman, som i ein motor.

Studiet av kinematikk kan skildrast reint matematisk. Til dømes kan rotasjon skildrast som element av einingssirkelen i det komplekse planet. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kinematics|Kinematics]]» frå ,  den 17. mai 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* Java-program for 1D-kinematikk
Rekkje

**Rekkje** eller **rekke**  har fleire tydingar: 
* Reling eller rekkje, rekkverket på eit fartøy. 
* Rekkje i matematikk, sjå følgje
* Biologisk rekkje
* Lekte, byggjevyrke
* Trestong eller stativ til å hengje eller setje noko på
Kinetikk

**Kinetikk** er i fysikk og ingeniørvitskap ei grein innan klassisk mekanikk som omhandlar forholdet mellom rørsla til lekamar og kva som skapar dei, nemleg krefter og dreiemoment. *Kinetikk* må ikkje forvekslast med *[[kinematikk]]*, som er studiet av rørsle utan å ta omsyn til kva som skapar rørsla, og som er ei eiga grein i klassisk mekanikk.

Sidan midten av 1900-talet har ein i stor grad nytta «dynamikk» (eller «analytisk mekanikk») i staden for «kinetikk» i lærebøker om fysikk, men «kinetikk» vert framleis mykje nytta innan ingenørvitskap.

I mekanikk vert kinetikk utleia frå kinematikk ved å innføre omgrepet masse.

I plasmafysikk syner kinetikk til studiet av kontinuum i snøggleiksrom. Dette finn ein som regel i samanhengar som omhandlar ikkje-termale (ikkje-maxwellsk) fartsfordelinga, eller prosessar som perturberer varmefordelingar.

Omgrepet kinetikk vert òg nytta i kjemisk kinetikk, særleg innan kjemikalsk fysikk og fysikalsk kjemi.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kinetics|Kinetics]]» frå ,  den 17. mai 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Érisos

**Érisos** (gresk Έρισος) er ein tidlegare kommune lengst nord på øya Kefaloniá i periferieininga Kefaloniá i periferien Dei joniske øyane i Hellas. Érisos vart innlemma i kommunen Kefaloniá i 2011, men inngår frå 2019 som ei kommunaleining i kommunen Sámi.

## Referansar
Keramiés

**Keramiés** (gresk Κεραμειές) er ein landsby sør på øya Kefaloniá i periferieininga Kefaloniá i periferien Dei joniske øyane i Hellas. Keramiés var hovudsete i den tidlegare kommunen Livathós, som no er ei kommunaleining i kommunen Argostóli.

## Referansar
Palikí

**Palikí** (gresk Παλική) er ei halvøy og ein tidlegare kommune heilt vest på øya Kefaloniá i periferieininga Kefaloniá i periferien Dei joniske øyane i Hellas. Fram til 2011 var Palikí eigen kommune, men vart då ei kommunaleining i kommunen Kefaloniá. Frå 2019 vart storkommunen delt opp att, og området vart eigen kommune, men no med namnet Lixoúri.

## Referansar
Lixoúri

**Lixoúri** (gresk Ληξούρι) er ein distriktsby og ein kommune heilt vest på øya Kefaloniá i periferieininga Kefaloniá i periferien Dei joniske øyane i Hellas. 

Fram til 2011 var Lixoúri hovudsete i den tidlegare kommunen Palikí, som då vart ei kommunaleining i kommunen Kefaloniá. Frå 2019 vart storkommunen delt opp att, og den opphavlege kommunen Palikí vart eigen kommune med namn Lixoúri.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

Småøyar i kommunen:
* Vardiáni (0)

## Referansar
Sámi

**Sámi** (gresk Σάμη) er ein landsby og ein kommune aust på øya Kefaloniá i periferieininga Kefaloniá i periferien Dei joniske øyane i Hellas. Sámi hadde vore eigen kommune fram til 2011, men vart då ei kommunaleining i kommunen Kefaloniá. Frå 2019 vart storkommunen delt opp att, og dei opphavlege kommunane Sámi, Érisos og Pýlaros vart kommunaleiningar i den nye kommunen Sámi.

Ved folketeljinga i 2021 var det 5&nbsp;501 innbyggjarar i det som no er kommunen Sámi. Kommunaleininga Sámi hadde 2&nbsp;478&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 1&nbsp;078&nbsp;innbyggjarar.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

Småøyar i kommunen:
* Ápasa (0)
* Asterí (0)
* Fílippos (0)
* Jiróvaris (0)
* Kalójiros (0)
* Lambrinós (0)
* Módio (0)
* Petalás (0)
* Pístros (0)
* Práso (0)
* Sofía (0)
* Sorós (0)
* Tsakalonísi (0)

## Referansar
Skallar

**Skallar** (nordsamisk *gállohat* eller *nuvttohat*) er tradisjonelt samisk vinterfottøy av reinsdyrskinn der håra vendar ut. Ein bruker helst skallar i tørr snø og innandørs.

## Framstilling og bruk

Skallar er laga av reinbellingar, altså hud frå føtene til reinsdyr, i nokre høve også skinn frå dyret sin skalle. Ein treng typisk skinn frå fire bein  og ein skalle til eit par skallar. 

Den tradisjonelle tillaginga går ut på at ein gnir lêrsida med seljebork dyppa i seljeborkekstrakt. Dette gjer lêret haldbart og noko stivt, slik at det held fasongen. Det får også ein raudbrun farge. Skorne blir sydd for hand med senetråd frå rein. Skorne kan dekkja ankelen eller gå noko høgare. Tåtuppen stikk gjerne ut og krøllar seg litt tilbake, som ein snabelsko.

Skallane kan pyntast rundt kanten med skinn- eller tekstilband. Ein kan også ha farga kledestrimlar i saumane. Skorne kan ha snøring øvst, gjerne av tvinna garn. Dei pleier også ha hemper der ein kan festa skalleband.

Inni skallen legg ein tradisjonelt sennegras rundt heile foten, slik at han held seg tørr. I moderne tid er det vanleg å bruka 
kartanka, tova filttøflar, i staden. Ein bruker å bytta skorne mellom høgre og venstre fot for å halda på forma.

*Bellingskallar* har sole med to skinnstykke der håra er vendt mot kvarandre slik at ein ikkje så lett skal gli på underlaget.

## Biletdøme

Fil:Sami clothing 4.JPG|Tradisjonelle skallar utstilt på Arctikum-museet i Rovaniemi i Finland.
Fil:Sami boots - Arctic Museum.jpg|Skallar på Arctikum-museet.
Fil:Norway Sami clothing.JPG|Skallar utstilt i Oslo.


## Sjå og
* Kommagar eller *bieksu*, tradisjonelt samisk sommarfottøy
* Kamikkar, inuittiske tradisjonelle skinnstøvlar
* Samedrakt

## Bakgrunnsstoff
* 

## Kjelder

* 


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Skaller|Skaller]]» frå ,  den 18. mai 2013.*
Harirud

**Harirud** (òg kalla **Heray Rud** og **Heray Rūd** eller **Tejen** og **Tedzhen**) er ei elv som renn frå fjella i sentrale Afghanistan til Turkmenistan, der ho forsvinn i Karakom-ørkenen. *Rud* betyr 'elv' på persisk, slik at elva også kan kallast Hari-elva. Det turkmenske namnet er Tejen eller Tedzhen. På latin blei ho kalla Arius.

Harirud er rundt 1100 km lang. Ho oppstår i Baba-fjella, ein del av Hindukush . Elva følgjer ei relativt rett rute mot vest. Ho renn nord for Chaghcharan og sør for Herat, som er opphav til namnet hennar. Elva renn saman med Jamrud ved minareten i Jam.

Etter Herat svingar elva mot nordvest og så nord, og utgjer ein del av grensa mellom Afghanistan og Iran. Vidare nord utgjer ho den søraustlege delen av grensa mellom Iran og Turkmenistan.

I Turkmenistan, der elva er kjend som *Tedzhen*, passerer elva nær byen Tedzhen. Deretter renn ho ut i Karakom-ørkenen og fordampar.

Elva vatnar ein god del dyrka mark i Afghanistan. Særleg Herat-dalen er kjend for å vera fruktbar og tett dyrka. I 2000 tørka elva heilt ut, etter tørke som varte i 10 månader.

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:sv:Hari Rud|Hari Rud]]» frå ,  den 18. mai 2013.*  

## Bakgrunnsstoff

*Kart over elva i Afghanistan ved lib.utexas.edu
Kompensasjonspendel

Ein **kompensasjonspendel** er ein pendel nytta i nøyaktige pendelur. Han er sett saman av metall med ulik utvidingskoeffisient på ein slik måte at den effektive pendellengda ikkje er avhengig av temperaturen.

## Kjelder
*kompensasjonspendel. (27.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/kompensasjonspendel
Konservativ kraft

Ei **konservativ kraft** er ei kraft med den eigenskapen at arbeid utført på ein lekam som flyttar seg mellom to punkt er uavhengig av kva veg lekamen tar mellom dei to punkta. På same måte vil nettoarbeidet utført på ein lekam som går i ein lukka bane av ei konservativ kraft vere lik null.

Ei konservativ kraft er berre avhengig av posisjonen til lekamen. Om ei kraft er konservativ er det mogeleg å gje ein numerisk verdi til potensialet til eit punkt. Når ein lekam flyttar seg frå ein stad til ein annan, endrar krafta den potensielle energien til lekamen med ei mengd som ikkje er avhengig av vegen lekamen tar. Om krafta ikkje er konservativ, så er det ikkje mogeleg å definere eit skalarpotensial, fordi forskjellige vegar då ville ført til forskjellige potensial. 

Gravitasjon er eit døme på ei konservativ kraft, medan friksjon er ei ikkje-konservativ kraft. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Conservative force|Conservative force]]» frå ,  den 18. mai 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Levkáda by

**Levkáda** (gresk Λευκάδα) er hovudstaden på øya Levkáda i periferieininga Levkáda i periferien Dei joniske øyane i Hellas. Levkáda by var tidlegare eigen kommune, men inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Levkáda. Byen ligg nordaust på øya.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunaleininga Levkáda by 13&nbsp;540&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 8&nbsp;467&nbsp;innbyggjarar.

## Referansar
Apollónii

**Apollónii** (gresk Απολλώνιοι) er ein tidlegare kommune sørvest på øya Levkáda i periferieininga Levkáda i periferien Dei joniske øyane i Hellas. Apollónii inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Levkáda.

## Referansar
Fottøy

**Fottøy** eller **fotbunad** er utstyr ein bruker til å kle føtene. I første omgang viser omgrepet til sko, støvlar, tøflar og liknande, men ein kan også ta med mjuke klede som sokkar og strømper. Fottøy kan brukast til å verna føtene, hjelpa ein til å røra seg som ein vil, eller dei kan brukast som pynt eller symbol. Alternativet til å bruka fottøy er å gå berrføtt. Tradisjonelt er fottøy blitt laga av brukarane sjølv, eller av skomakarar. I dag blir det meste framstil industrielt.

## Typar
### Hovudtypar
*Sandalar
*Sko
*Støvlar
*Tøflar

### Fottøy av særskilde materiale
*Tresko
*Lakksko

### Fottøy til særskilt bruk
*Joggesko
*Rulleskeiser
*Ski og skisko
*Skeiser
*Truger
*Vernesko

### Tilbehøyr
*Kalosje
*Gamasje
*Fotklutar
*Sennegras

### Fottøy for dyr
*Hestesko
*Hundesko

## Sjå og
* Leist
* Skonummer

## Kjelder

*Fodtøj i *Den Store Danske*

## Bakgrunnsstoff

*Fodtøj i *[[Den Store Danske]]*
*ShoeGuide.Org – A footwear encyclopedia
Kraftpar

Eit **kraftpar** er to like store krefter med innbyrdes parallelle, men motsette verkeretningar som ikkje fell saman. Verkar eit kraftpar på ein lekam, vil det søkja å dreie, men ikkje forskyve det, men eit kraftpar som verkar i lag må ikkje forvekslast med dreiemoment. 

## Kjelder
* kraftpar. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/kraftpar
Kraftparallellogram

Eit **kraftparallellogram** er ein geometrisk konstruksjon for å finne vektorsummen av to krefter. Viss to krefter F1 og F2 verkar i éit og same punkt P på ein lekam, kan dei framstellast som piler teikna ut frå P. Pilene har same retning som kreftane, og pile-lengdene svarar til storleikane til kreftene. Diagonalen i det parallellogrammet som kan konstruerast på pilene til F1 og F2 blir kalla resultanten til dei to kreftene, Fnet, og det kan bevisast at denne resultanten erstattar F1 og F2 i éit og alt. Dette er lova om kraftparallellogram, som vart oppstilt av Simon Stevin i 1586.

## Kjelder
*
Nydrí

**Nydrí** (gresk Νυδρί) er ein landsby aust på øya Levkáda i periferieininga Levkáda i periferien Dei joniske øyane i Hellas. Nydrí var hovudsete i den tidlegare kommunen Elloménos, som no er ei kommunaleining i kommunen Levkáda.

## Referansar
Kritisk snøggleik

**Kritisk snøggleik** er den farten der ei rørsle kan verte farleg for ein teknisk konstruksjon. På grunn av resonans kan ein særskild fart eller eit særskild turtal av ein roterande aksel skape svingingar som kan føre til brot. 

Kritisk fart vert òg nytta om straumfarten som endrar ein straum frå laminær til turbulent straum, det vil sei frå reit straumlinje forma til straum med virvlar. 

Farten der eit fly går frå underlydssnøggleik til overlydssnøggleik, altså i det flyet «passerer lydmuren», vert òg kalla kritisk fart. Kreftene som verkar på flyet aukar då kraftig, samtidig som dette byrjar å sende ut ein skarpt avgrensa konisk bølgjefront, ei sjokkbølgje, omtrent som frå baugen av eit skip på vatn. Han gjev det karakteristiske smellet frå lekamar som rører seg med overlydsfart (geværkule, supersonisk fly).

## Kjelder
* kritisk fart – mekanikk. (27.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/kritisk_hastighet/mekanikk
Katoméri

**Katoméri** (gresk Κατωμέρι) er ein landsby på øya Meganísi i periferieininga Levkáda i periferien Dei joniske øyane i Hellas og hovudsete i kommunen Meganísi.

## Referansar
Lagrangemekanikk

**Lagrangemekanikk** er ei formulering av klassisk mekanikk introdusert av Joseph Louis Lagrange i 1788. Saman med Hamiltonmekanikk vert dette òg kalla analytisk mekanikk. Formuleringa er meir abstrakt enn newtonsk mekanikk og skildrar fysiske system ved hjelp av lagrangefunksjonen som er ein funksjonal av eit sett variablar og deira deriverte. Rørslelikningane (Euler-Lagrange-likningane) til systemet vert avgjort ved å minimere verknaden, dvs. minimere integralet av lagrangefunksjonen langs ein gjeven veg. 

Lagrangemekanikk fungerer i alle system der den mekaniske energien er bevart, til dømes klassisk gravitasjon og elektromagnetisme, men må modifiserast visst det er varmetap til dømes ein bil som bremsar.

Lagrangemekanikk fungerer i vilkårlege koordinatsystem, medan Newtons lover i utgangspunktet berre gjeld i ikkje-akselererte koordinatsystem. Lagrangeformalisme er òg sentral i kvantemekanikk og er eit bindeledd mellom klassisk mekanikk og kvantemekanikk. Viktige er òg bevaringslovene som kan vert utleidd ved hjelp av Noethers teorem.

For kontinuerlege system vert lagrangefunksjonen generalisert til ein lagrangetettleik.

## Euler-Lagrange-likningane
Lagrangefunksjonen er definert som 

:L[ q(t), \dot q(t) ] = T-V \,

der *T* er kinetisk energi, *V* er potensiell energi, *q* er ein generalisert koordinat og \dot q er den tidsderiverte. Variabelen og den deriverte til denne definerer ein veg i faserommet, dvs. (q(t),\dot q(t)). Verknaden langs denne vegen er gjeven ved

:S[q] = \int\limits_{t_0}^{t_1}~L[q(t),\dot q(t)] dt\,

Rørslelikningane til systemet finne in ved at verknaden er minimal (òg kalla Hamiltons prinsipp). Vi krev at den funksjonalderiverte av verknaden med respekt på koordinatane er null, dvs.

:\frac{\delta S[q(t)]}{\delta q(t)} = 0 \,

Dette gjev for systemet med *n* friheitsgradar Euler-Lagrange-likningane 

:\frac{d}{dt}\frac{\partial L}{\partial \dot q_i} - \frac{\partial L}{\partial q_i} = 0\,

For ei mengd generaliserte koordinatar *q = (q<sub>1</sub>, q<sub>2</sub>, ..., q<sub>n</sub>)* får ein éi likning per koordinat, *q<sub>i</sub>*. Desse likningane skildrar den klassiske rørsla til systemet.

## Kvantemekanikk
Kvantemekanikk kan òg formulerast ved hjelp av Lagrangefunksjonen. Richard Feynmans vegintegralformalisme bygger på verknaden som den sentrale storleiken. Men i staden for å krevje minimal verknad, som ville gjeve klassiske rørslelikningar, summerast det over all mogelege vegar. Dette kallast kvantisering ved hjelp av vegintegral. Fordelen med Lagrangefunksjonar er at dei er lorentzinvariante, dvs. dei er kompatible med relativitetsteorien til Albert Einstein. For kvantiseringa i krumme rom, dvs. generell relativitetsteori, er veigintegraler einaste mogelegheit. 

## Sjå òg
* Analytisk mekanikk
* Hamiltonmekanikk
* Lagrangefunksjon
* Euler-Lagrange-likning
* Hamiltons prinsipp
* Noethers teorem 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lagrangemekanikk|Lagrangemekanikk]]» frå ,  den 18. mai 2013.*
Loddsnor

Ei **loddsnor** eller **perpendikkel** (av latin *perpendiculum* = lodd) er ein reiskap som viser ei loddrett linje, ei **loddlinje**, og som nedfeller ein normal frå eit høgdeplan til eit anna.

## Prinsipp og utforming
Prinsippet bygger på gravitasjonen til jorda. 

Prinsippet fungerer ved at eit lodd med lite volum og stor masse vert festa i enden på ei lang snor med minst mogeleg volum og masse. Enden av loddet er forma som ein spiss. Ved å feste øvre enden av snora i eit punkt, vil loddet bli trekt mot tyngdepunktet til jorda av gravitasjonskrafta. Spissen av loddet vil derfor vere eit punkt som ligg i ein nedfelt normal frå festepunktet til loddsnora mot ei horisontal vassflate, og snora vil danne ei linje i den nedfelte normalen. Denne loddlinja er ikkje identisk med normalen på den teoretiske ellipsoiden for jorda. Avviket frå denne retninga vert kalla loddavviket på staden. 

I motsetning til ein vaterpass, eit optisk lodd, eller eit laser-lodd, krev loddsnora inga justering eller kalibrering for å vise riktig loddlinje. Føresetnaden er derimot at loddsnora ikkje blir påverka av ytre krefter (vind eller magnetisme).

## Historie og bruk
Det enkle prinsippet til loddsnora trur ein har vore kjend sidan sivilisasjonen byrja og har vorte nytta til ulike konstruksjonar. Særleg i samband med bygningar, anleggskonstruksjonar og landmåling, har loddsnora vore brukt heilt opp til våre dagar, og han er framleis ein handelsvare.

## Sjå òg
* Loddline
* Pendel
* Foucaults pendel
* Vater
* Vinkelrett – ortogonal

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Loddlinje|Loddlinje]]» frå ,  den 18. mai 2013.*
Vasilikiádes

**Vasilikiádes** (gresk Βασιλικιάδες) er ein landsby nord på øya Kefaloniá i periferieininga Kefaloniá i periferien Dei joniske øyane i Hellas. Vasilikiádes var hovudsete i den tidlegare kommunen Érisos, som no er ei kommunaleining i kommunen Sámi.

## Referansar
Karyá

**Karyá** (gresk Καρυά) er ein landsby og ein tidlegare kommune sentralt på øya Levkáda i periferieininga Levkáda i periferien Dei joniske øyane i Hellas. Karyá inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Levkáda.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunaleininga Karyá 663&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 429&nbsp;innbyggjarar.

## Referansar
Logaritmisk dekrement

**Logaritmisk dekrement** er eit mål for kor fort dempa svingingar minkar. Han er lik den naturlege logaritmen til forholdet mellom to suksessive utslag til same side:

:  \delta = \frac{1}{n} \ln \frac{x(t)}{x(t+nT)}, 

der x(t) er amplituden ved tida t og x(t+nT) er amplituden ved tida *n* periodar unna, der *n* er eit heiltal som syner til kor mange suksessive utslag ein har hatt til same side. 

Dempingsforholdet finn ein så frå det logaritmiske dekrementet: 

:  \zeta = \frac{1}{\sqrt{1 + (\frac{2\pi}{\delta})^2}}. 

Dempingsforholdet kan så nyttast til å finne den naturlege frekvensen *ω**n* til vibrasjonen til systemet frå den dempa, naturlege frekvensen *ω**d**:*

:  \omega_d = \frac{2\pi}{T}, 
:  \omega_n = \frac{\omega_d}{\sqrt{1 - \zeta^2}}, 
der *T,* er perioden til bølgjeforma, tida det tar mellom to suksessive utslag i eit underdempa system. 

Metoden med logaritmisk dekrement vert mindre og mindre nøyaktig når dempingsforholdet passerer kring 0,5. Han gjeld ikkje i det heile for dempingsforhold større enn 1,0 fordi systemet då er overdempa. 

## Sjå òg
* Demping
* Dempingsfaktor
* Q-faktor

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Logarithmic decrement|Logarithmic decrement]]» frå ,  den 18. mai 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
***
Massepunkt

Eit **massepunkt** er ein idealisert lekam utan utstrekking, men med masse.

## Kjelder
massepunkt. (27.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/massepunkt
Matematisk pendel

Ein **matematisk pendel** er ein idealisert pendel som består av eit massepunkt i enden av ei snor utan masse.

 
For ein matematisk pendel tenkjer ein seg følgjande idealiserte eigenskapar: 
* Snora som loddet eller massepunktet heng i er masselauset og kan ikkje strekkjast. 
* Rørsla skjer berre i to dimensjonar, t.d. følgjer ikkje loddet ein ellipsebane, men ein boge.
* Rørsla tapar ikkje energi i form av friksjon eller luftmotstand.

Differensiallikninga som skildrar rørsla til ein enkel pendel er 

:{d^2\theta\over dt^2}+{g\over \ell} \sin\theta=0

der g er tyngdeakselerasjonen, \ell er lengda til pendelen, og \theta er vinkelutslaget. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pendulum (mathematics)|Pendulum (mathematics)]]» frå ,  den 18. mai 2013.*  
 
* matematisk pendel. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/matematisk_pendel
Mekanikk

**Mekanikk** er den greina av fysikken som omhandlar rørsler, forskyvingar, spenningar og stabilitet av partiklar og lekamar. Klassisk mekanikk syner korleis årsaker og verknader er knytte saman, og er eit langt større fagfelt enn det dei fleste elevar møter. Som «sanning om korleis universet er laga» er klassisk mekanikk i dag erstatta av relativistisk mekanikk. Dei gamle klassiske teoriane er likevel dei mest nytta verda over i kvardagen for ingeniørar. Men for relativitetesfysikken er dei klassiske teoriane berre eit spesialtilfelle. 

Ordet mekanikk vert nytta om mellom anna:

*Klassisk mekanikk er den mekanikken ein først får møte i skulen. Då handlar det gjerne om lodd og pendlar, forsøk på å skildre enkle prinsipp for korleis lekamar rører seg. 

*Brotmekanikk som er ei gruppe teoriar om korleis material bryt saman.

*Bygningsmekanikk som er ei gruppe teoriar som danner grunnlaget for dimensjonering av bygningar, veger, maskinar, bruer, skip, plattformer og meir.

*Relativitetsteorien kom tidleg på 1900-talet, og kan nyttast til å handtere langt meir avanserte idear. Han er viktig for alt som rører seg nær lysfarten. 

*Kvantemekanikk vert i dag nytta til grunnforskning innan atom, molekyl og subatomære storleikar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Mekanikk|Mekanikk]]» frå ,  den 18. mai 2013.*