open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Byar i mellomalderen

**[[By]]ar i [[mellomalderen]]** kunne vera verna av ein bymur ein festning eller eit gjerde. 

Innanfor bygrensene kunne det verta ganske trongt etter som byen voks til. Gatene var små og husa kunne vera høge, ofte med to etasjar. Viss ein gjekk i dei smale gatene risikerte ein kanskje å få ei bøtte med vaskevatn i hovudet, eller matrestar. Byane var lite reine, og det var lite organisert renovasjon. Det kunne gå grisar, hestar og kyr rundt i gatene og eta matrestar, og det kunne renna kloakk i gatene. 

Etter at Romarriket braut saman, gjekk det attende med bylivet i Europa. Samfunnet vart i endå sterkare grad tufta på jordbruk, og byane levde på overskotet av jordbruksproduksjonen. Den katolske kyrkja kunne byggja opp sin eigen administrasjon, som tok over mykje av styringa. Biskopane tok ved nokre høve over styringa av byane. Biskopen av Roma vart verdsleg herskar over byen, og kravde herredøme over dei kristne. Mange byar vart bygd opp som mål for pilegrimsreiser. 

I Europa kunne ofte byane vera ei sjølvstendig politisk eining, ein bystat. Under føydalismen kunne byane ha særrettar som gav dei høg grad av fridom. *«Stadtluft macht frei»* («byluft gjev deg fridom») var eit ordspråk i område som tala tysk språk. Byar kunne ha eigne lovar, såkalla bylovar. Handverk i byane var ofte regulert av laug.

Ved nokre høve, slik som med Venezia, Genova og Lübeck, kunne byane verta leiande i bysamband tufta på handel. Døme på eit slikt samband var Hansabyane. Liknande døme finn ein i Japan, med byen Sakai, som i stor grad fekk sjølvstende mot slutten av mellomalderen.

Dei fleste byane vart verande små. I 1500 var det noko over tjue byar i verda som hadde meir enn 100 000 innbyggjarar. Så seint som i 1700 var det færre enn førti, eit tal som auka til 300 i 1900. Byvoksteren, urbaniseringa vart sterk i samband med den industrielle revolusjonen. 

## Litteratur
* Sverre Bagge: *Europa tar form : år 300 til 1350*, Oslo 2004. ISBN 82-02-19813-5 
* Henri Pirenne: *Byene i middelalderen : byenes opprinnelse og handelens gjenoppblomstring*, Oslo 1968. 

## Bakgrunnsstoff
* Life in Medieval Towns and Cities 

## Sjå òg
* Norske mellomalderbyar
Fredrik Barth

**Fredrik Barth** () var ein norsk sosialantropolog som har prega norsk sosialantropologi frå 1960-åra. Han er ein av dei internasjonalt mest siterte norske samfunnsforskarane og rekna som Skandinavias fremste sosialantropolog.

Han var gift med Unni Wikan.

## Arbeid
Barth var knytt til Universitetet i Bergen frå 1961 til 1974, deretter arbeidde han ved Universitetet i Oslo og Etnografisk Museum, sidan 1985 var han statsstipendiat.

Han er velkjend blant antropologar for sine analyser av transaksjonar i Swat-dalen i Nord-Pakistan. Han er også kjend for studiar av mikroøkonomiske prosessar og entreprenørverksemd i Darfur-provinsen i Sudan. 

Fredrik Barth var redaktør for den grensesprengjande ”Etniske grupper og barrierer(1969)”, der han studerer framgangsmåten med å ha stadig diskusjon om grensene og barrierane mellom ulike etnisitetar. Barth sitt syn er at kulturar ikkje er isolerte og absolutte, men at dei stadig utviklar seg og påverkar kvarandre. Barth vil til livs antropoligiske idèar om at kulturar er bundne til etnisitet. Han vil heller ha fokus på forholdet mellom ulike grupper. 

”Etniske grupper og barrierer” har derfor eit fokus på forhaldet mellom ulike etniske identitetar. Barth skriv på side 9: ”[…] kategoriske etniske ulikskapar avheng ikkje av mangelen på mobilitet, kontakt eller informasjon, men er avhengig av sosiale prosessar som eksklusjon og inkorporasjon der diskréte kategoriar blir vedlikehald ”på tross av” endra deltaking og medlemsskap i individets livsgangshistorie.” Barth påpeiker vidare at gruppekategoriar, til dømes etniske merkelappar, vil i dei fleste tilfelle vare sjølv om individ beveger seg over grenser eller delar ein identitet med folk i meir enn ei gruppe.

Den gjensidige avhengigheita til etniske grupper er eit diffust argument gjennom både introduksjonen og dei følgjande kapitla i Barth si redigerte bok. Gjensidige avhengige, etniske identitetar er eit produkt av gjennomgåande såkalla ”tilleggelse” og ”sjølvtilleggelse”, der Barth vektlegg interaksjonsperspektivet av sosialantropologi på nivået til personane involvert i staden for på eit sosialstrukturelt nivå. Etnisk identitet er og blir fasthalden gjennom relasjonsprosessar av inkludering og ekskludering. 

Barth arbeidde som ein tradisjonell sosialantropolog: Han reiste ut i verda og leita etter nye stammar. På Ny-Guinea fann Barth ei stamme som var ukjent for resten av verde. Ved denne turen til Ny-Guinea hadde Barth mange heldige samantreff. Til dømes hadde denne stamma det slik at di meir kvit du var i huda, di høgare status hadde du. Han lærte seg også viktige historiske forteljingar utanåt, slik at han tileigna seg store kunnskapar om kulturen deira. På grunn av dette blei han sett på som smart og dermed ein gud. Denne stamma hadde også ein tradisjon med at fleire sov i same hytte, berre gudar fekk eiga hytte. Barth fekk derfor sove for seg sjølv.

## Utmerkingar
Det kongelege hoff kunngjorde 10. desember 2008 at kongen har utnemnt Barth til kommandør av St. Olavs Orden for innsatsen hans innan sosialantropologi.

## Referansar
Bystat

Ein **bystat** er eit område som er kontrollert av ein by, og som kan vera ein eigen stat, eller ha høg grad av sjølvstende. I tillegg til sjølve byen kan det vera eit område kring, der det vert drive mellom anna landbruk.

Bystatar var vanlege i antikken, og mange bystatar utvikla seg til å verta store verdsrike, som til dømes Roma og Mykene. I mellomalderen var bystatar særleg knytt til dei italienske og tyske handelsbyane, til dømes Firenze og Genova i Italia og Hansabyane i Tyskland. Vatikanet, San Marino, Singapore og Monaco er døme på bystatar som framleis er sjølvstendige.

Bakgrunnen for bymurar blir sett i samanheng med oppblomstringa av bystatane. Murane var lenge ugjennomtrengelege for dei angripande hærane som då måtte omleire byen i staden.

For å komme seg inn og ut av av murane måtte ein passere gjennom ein byport.

## Historie
Blant tidlege kjende bystatar, var den sumeriske byen Ur.

## Sjå òg
* Polis
* Byen i mellomalderen

## Referansar
Polis

**Polis** (gresk **πόλις**) er ei nemning på dei greske bystatane i antikken.

Ein polis var ofte demokratisk organisert og mesteparten av samfunnslivet var knytt til den den offentlege plassen (agora) og tempelområdet (akropolis). Dette var det politiske sentrumet i polisen (ordet *[[politikk]]* stammar frå *polis*). Utanfor bymurane låg polisen sitt område. Her hadde byborgarane kornåkrar, dyrka grønsaker eller eide hausta frå oliventre.

Byen og området kring høyrde til polis, men det var byborgarane som utgjorde sjølve polis. Polis kan definerast som eit kollektiv av menn med borgarrett. Dei fleste polis var små i folketal og utstrekking. I eit polis kjende alle til kvarandre.

## Utviklinga av polisar
I arkaisk tid (800-500 f.Kr.) utvikla polisane seg . Polis-skipnaden vart til ved Egearhavet, og spreidde seg ut over området kring middelhavet.

Klassisk tid (500-323 f.Kr.) var tida då gresk kultur og kunst slo ut i full blom. Dei greske polisane spela ei leiande rolle i middelhavsområdet. Perioden er rekna å ha starta ved persarkrigane og avslutta med Alexander den store.

Hellenistisk tid (323-330 f.Kr.) var tida då gresk sivilisasjon spreidde seg ut over det riket som Alexander erobra. Polisane mista hovudrolla og makta vart overført til Alexander sine generalar og etterkomarane deira. Utover i perioden kom den greske verda meir og meir inn under den romerske republikken, og Romarriket.

## Kjende polisar
* Sparta
* Athen
* Khalkis (Khalkída)
* Syrakus
Føydalisme

**Føydalisme** eller **feudalisme** er eit arkaisk samfunnssystem med institusjonaliserte skilje mellom stender, der kongen eller keisaren som øvste herskar gav jord og makt til vasallar. Denne statsforma har røter langt attende i tid, og er mellom anna kjend frå tidlegare asiatiske samfunn. I Europa vert føydalismen særleg knytt til høgmellomalderen, frå kring 1000–1300, ofte under nemninga *lensvesen*. Det latinske ordet *feudum* tyder len.

Ein fekk ei desentralisering av forvaltinga, der vasallane fekk makt på kostnad av sentralmakta. Den økonomiske strukturen bygde på relativt økonomisk sjølvforsynte storgods, der bøndene arbeidde på godseigaren si jord og leverte frå seg store delar av utbytet i form av naturalia.

## Historie
Føydalismen oppstod i Frankrike på 700-talet og spreidde seg over heile Europa. Under det føydalistiske samfunnssystemet låg makta hjå fyrstar og lensherrar som hadde et lojalitetsband til keisaren eller kongen. Ved å stø keisaren militært fekk vasallane landområde som dei styrte over, og desse vasallane kunne igjen ha vasallar under seg som dei styrte over. Nedst på denne maktstigen var godseigaren, som styrte over dei produserande bøndene. Bøndene var ofte knytt til jorda dei dreiv og kunne ikkje fritt flytta frå garden. Dei bøndene som hadde lågast status var dei som var omfatta av liveigenskap.

Føydalismen var med andre ord ei samfunnsform som var prega av band mellom ulike nivå av over- og underordna, og som var gjensidig avhengige av kvarandre.

Under føydalismen vart overskotet i liten grad reinvestert i ny verksemd. Betaling gjekk for det meste føre seg i form av naturalia som korn og mjølk, noko som hadde samanheng med at naturalhushaldet dominerte.

Byar var på denne tida etablert, og her gjekk det føre seg noko handel på marknader, der jordbruksprodukt vart selde. Marknaden hadde trass i dette relativt lite å seia i føydalsamfunnet, sidan det meste av produksjonen til bøndene gjekk til eige forbruk og fordi handelen vart gjort først og fremst med den som stod over i hierarkiet.

I byane hadde ein gjerne *[[laug]]*, som var ein typisk organisasjonsform for forretningsdrift i mellomalderen. Desse lauga samla dei som dreiv innanfor ei og same næring, og var sterkt spesialiserte. Lauga hadde monopol innanfor sitt område og var difor sikra mot konkurranse. Meisteren avgjorde kven som skulle vera med og det var ikkje tillate å arbeida utanom lauget.

## Sjå òg
* Skolastikken
* Renessansen
* Byar i mellomalderen
Politisk Alternativ Hordaland

**Politisk Alternativ Hordaland** var ei liste som stilte til val i Hordaland ved stortingsvalet 1993. Toppkandidat var Ivar Garberg, som dreiv valkamp gjennom nærradiostasjonen sin, Radio Bergen. På denne radiostasjonen hadde Garberg lenge markert seg som ein ukonvensjonell programleiar, som kom med harde utfall mot mellom anna etablerte politikarar og gjeldande innvandringspolitikk. Lista fekk 3 271 røyster, eller 1,4 % av røystene i Hordaland, og vart dermed ikkje representert på Stortinget.

Politisk Alternativ Hordaland meinte at noko var grunnleggjande gale i det norske samfunnet, og ønskte «eit oppgjer med heile det politiske systemet». Nokre av dei viktigaste kampsakene var å styrkja kjernefamilien, å endra Folketrygda til ei forsikringsordning, å nekta utanlandske statsborgarar trygdeytingar, å stengja grensene for asylsøkjarar og å auka bruken av toskiftordningar i arbeidslivet.

I valkampen fekk ikkje Politisk Alternativ Hordaland delta i skuledebatten ved Laksevåg Gymnas, på grunn av det skulen meinte var tvilsame haldningar til rasisme.

Før valet gjekk fire av dei som hadde delteke i arbeidet med å skipa vallista, ut i Bergens Tidende og oppmoda folk til å ikkje røysta på lista. Dei meinte at Garberg hadde lurt dei med i eit prosjekt som til sjuande og sist berre vart hans personlege prosjekt. Han hadde mellom anna gått imot fleire forslag om å formalisera samarbeidet og laga ein organisasjon. Garberg hadde òg meldt nokre av desse personane til politiet for å ha forfalska møtereferat.

## Referansar
Snømus

**Snømus** (*Mustela nivalis*) også kalt (vagina polaris) er eit lite rovdyr i mårfamilien. Han held til på den nordlege halvkula i tempererte, subarktiske og arktiske område. Utbreiinga og levesettet er elles mykje likt den større slektningen røyskatt. Snømusa finst i heile Noreg og held gjerne til i steingardar, under løer, fjøs og seterbygningar. Snømusa spesialiserer seg på jakt på smågnagarar, og særleg mus.

Vaksne hannar av snømus er 19-23 cm lange og hoer 17-18 cm, dei veg høvesvis 40-100 og 20-40 gram.

Den nordamerikanske snømusa vart tidlegare klassifisert som eigen art med det latinske namnet *Mustela rixosa*, men ein reknar i dag den nordamerikanske snømusa som same art som den europeiske.

Av utsjånad kan snømusa forvekslast med den nærskylde røyskatten (lat. *Mustela erminea*), men snømusa er mindre og har ein kortare hale som er kvit om vinteren.

Snømusa kan bli 7–10 år gammal. 

## Utbreiing
I Noreg er snømusa vanleg over heile landet.

Røyskatten er òg utbreidd over store delar av Europa. Historisk sett har snømusa sitt søraustlegaste kjente utbreiingspunkt i Israel.

## Snømusa i kulturen

Ein finn truleg snømusa i Bibelen/Tanákh. Det hebraiske ordet  ['ḥōled] (m.) eller  [ḥul'dā] (f.) tyder truleg ‘snømus’. Ḥuldá er namnet på ein av dei sju kvinnelege profetane i jødedommen, og historia om Ḥuldá sitt profeti finst i 2. krønikebok 34:22–28 og i 2. kongebok 22:14–20.

I europeiske litteratur frå antikken og mellomalderen er snømusa ofte blitt framheva som det einaste som kan drepa ein basilisk, i ein kamp der ho sjølv også vil bli drepen. Plinius den eldre gjev den eldste kjende redegjeringa for dette i *[[Naturalis Historia]]*.

I engelskspråkleg skjønnlitteratur frå Dei britiske øyane viser ordet *weasel* normalt til snømusa. Dette gjeld til dømes dei småskumle «weasels» i *Wind in the willows* såvel som hovudrolleinnehavaren i barnerimet «Pop goes the weasel».

## Sjå òg
* røyskatt
* profeten Hulda

## Kjelder

* Staubli, Thomas: «Tiergeographie des antiken Palästina/Israel» (arkivlenkje)

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Least weasel|Least weasel]]» frå , og «[[:en:|Snømus]]» frå  den 6. mars 2006.*  

## Bakgrunnsstoff
Departement i Bolivia

Bolivia er delt in i ni **departement** (spansk *departemento*). Ein prefekt (*prefecto*) sett inn av presidenten leiar kvart departement. Alle departement er delt inn i provinsar (*provincias*) som vidare er delt inn i kommunar (*municipios*). Totalt finst det 112 provinsar og 339 kommunar i landet. 

## Kjelder
Fellesliste mot framandinnvandring

**Fellesliste mot framandinnvandring** *(Fellesliste mot fremmedinnvandring)* var ei liste som stilte til val i Oslo ved stortingsvalet 1993. Lista konkurrerte med Fedrelandspartiet, som òg stilte liste i Oslo, om dei innvandringsfiendtlege røystarane i hovudstaden ved dette valet. Felleslista vart størst av dei to, med 1 828 røyster, eller 0,7 % av røystene i Oslo.
Laug

**Laug** er ei nemning på ei lokal samanslutning av kjøpmenn eller handverkarar i byar. Laug var særleg utbreidd i mellomalderen og fram til 1800-talet. På norsk vart ordet nytta om eit samband av handverkarar, og ordet *gilde* om kjøpmennene og handverkarane sine sosiale lag. I nyare tid vert laug nytta om om lokale lag av handtverksmeistrar.

Frå kring 1100-talet voks desse organisasjonane fram, både for å fremja medlemmene sine interesser og for å driva sjølvregulering og opplæring innan faga. Til dømes vart det avgjort kven som skulle takast opp som læresvein, og korleis ein kunne arbeida seg fram til eit meisterbrev.

Frå slutten av 1700-talet vart lauga sterkare og sterkare kritisert for å driva proteksjonisme, hindra nyskaping og teknisk utvikling og å ha feidar med kvarandre. Kritikarane kom både frå venstresida og høgresida i politikken. Til dømes kom det kritikk frå så ulike folk som Jean-Jacques Rousseau, Adam Smith og Karl Marx.

Den sterkare makta statane fekk, mellom anna til å regulera patent og opphavsrett, gjorde at lauga fekk mindre makt. Etter den franske revolusjonen vart laugsvesenet oppløyst over store delar av Europa.

## Sjå også
* Sint-Lucasgildet

## Bakgrunnsstoff
* Laug  Pax leksikon
Bylov

**Bylov** er eit sett med lover som gjeld for ein by eller fleire byar. Eit døme er Magnus Lagabøtes bylov frå 1276, som var gjeldande for Bergen og andre norske byar. 
Ein bylov kunne gje reglar i tillegg til ei landslov.
Khaled

**Khaled** (), opphavleg **Khaled Hadj Brahim**, òg kjend som **Cheb Khaled**, er ein algerisk songar, kjend for rai-musikken sin og fleire store slagerar, som «Aicha» og «Didi».

Khaled blei fødd i Oran i Algerie, som er opphavet til den algeriske rai-musikken. Han utvikla raskt ei interesse for å utøva, og byrja å underhalda i bryllaup og omskjeringsseremoniar. Som fjortenåring gav han ut sin første singel, «Trig Lycee», 'skulevegen'. Musikaren var med på utviklinga av musikken på det tidlege 1980-talet, då ein tok i bruk fleire vestlege instrument og nye studioteknikkar. 

Han blei kjend som «kongen av rai» under Oran-festivalen i 1985. Etter å ha motteke fleire trugsmål frå fundamentalistiske muslimar på grunn av «umoralsk» innhald i songane og livet sitt, flytta han til Frankrike i 1986. 

Fram til 1992 var han kjend som «Cheb Khaled», 'den unge Khaled'. Dette året la han vekk tittelen og gav ut albumet *Khaled*, som gjorde han til stjerne i Frankrike. I 1993 blei han den første utøvaren av «verdsmusikk» som fekk ein pris på MTV.

Khaled syng hovudsakleg på arabisk og fransk. Han har samarbeidd med mange ulike artistar, mellom anna innan hip hop-verda, med israelske Noa og med den indiske songaren Amar.

## Utgjevingar
I tillegg til fleire algeriske utgjevingar i 1970- og 80-åra har Khaled gjeve ut desse albuma:

* 1987: *Kutché* med Safy Boutella
* 1992: *Khaled*
* 1993: *N'ssi, N'ssi*
* 1997: *Sahra*
* 1998: *Hafla*
* 1999: *1, 2, 3 Soleils* med Faudel og Rachid Taha
* 1999: *Kenza*
* 2004: *Ya Rayi*
* 2012: *C'est la vie*

## Bakgrunnsstoff
* Platemeldingar på leopardmannen.no
* Bakgrunn og musikalsk samarbeid på soundonsound.com (engelsk)
Magnus Lagabøtes bylov

**Magnus Lagabøtes bylov** er eit sett med lover, ein bylov. Lovene vart gjort gjeldande for Bergen frå 1276 av kong Magnus VI Lagabøte. 
Det kom òg tilsvarande av bylovar for Oslo, Trondheim og Tønsberg utan at ein veit årstalet for vedtaket. Bylova tok utgangspunkt i Magnus Lagabøtes landslov vedteken i 1274 og Bjarkøyretten – den gamle byloven i Norden som kom på plass utover 1100-talet. 

Magnus Lagabøtes bylov hadde eigne reglar og forordningar som gjaldt kaupstadane jamført med landslova. Dei lovene som gjaldt landsbygda vart uteletne. 

Lovene vart overlevert munnleg under streng justis. I dag finst Bylova i 25 handskrift, for det meste som utfyllande tillegg til Landslova.

## Sjå òg
* Magnus Lagabøtes landslov
* Audun Hugleiksson
Islamsk Råd Norge

**Islamsk Råd Norge** (**IRN**) er ein paraplyorganisasjon for muslimske organisasjonar i Noreg. Rådet vart oppretta 22. oktober 1993.

## Opprettinga
Utviklinga av muslimske trussamfunn i Noreg hadde i 1980-åra gått i retning av fragmentering, då fleire nye moskéar vart oppretta for nye muslimske grupperingar, utan at det fanst nokon samlande organisasjon som kunne representera muslimane overfor det norske samfunnet. Det som utløyste eit nærmare samarbeid mellom menigheitene var ein invitasjon frå Mellomkirkelig Råd. Rådet ville gjerne etablera permanent kontakt mellom kristne og muslimske organisasjonar. Frå muslimsk side vart forslaget godt mottatt, men det fanst på den tida ingen enkeltorganisasjon som kunne representera muslimane i eit slikt forum. Den største moskéen, Central Jama'at-e Ahl-e sunnat, tok initiativet og starta prosessen som førte til stiftinga av Islamsk Råd Norge 22. oktober 1993, frå starten med fem moskéar som medlemmer. Kort tid etterpå vart Kontaktgruppa for Mellomkirkelig Råd for Den norske kirke og Islamsk Råd Norge oppretta. Sidan 1996 har IRN òg vore med i Samarbeidsrådet for Tros- og Livssynssamfunn, som omfattar alle dei store religionane i Noreg.

## Medlemmer
I mars 2006 hadde IRN 20 medlemsorganisasjonar, inkludert ein paraplyorganisasjon for Rogaland som i sin tur omfatta sju moskéar. I 1999 rekna ein med at om lag halvparten av muslimane i Noreg var med i moskéar som var med i IRN. Albanske, bosniske, pakistanske barelwi og deobandi, arabiske, tyrkiske, somaliske og gambiske moskéar er med i IRN. Desse er medlemmer:

* Albansk Islamsk Kultursenter
* Al-Khidmat Begravelsesbyrå
* Center Rahma
* Central Jamaat-e Ahl-e Sunnat Norway
* Den Islamske Informasjonsforeningen
* Den Islamske Forening i Bergen
* Det islamske fellesskap Bosnia og Hercegovina
* Det Islamske Forbundet
* Det Islamske Kultursenter i Nedre Eiker
* Det islamske Kultursenter i Drammen
* Det Islamske Kultursenter i Bergen
* Imam Bediuzzaman Camii
* Islamic Cultural Centre Norway
* Islamsk Kultursenter i Oslo
* Muslimsk Studentsamfunn
* Muslim societ Trondheim
* Muslimsk Fellesråd i Rogaland - 7 moskéar
* På rett vei
* Tawfiq Islamic Center
* The Islamic Movement

## Bakgrunnsstoff
*
Barn-Eldre

**Barn-Eldre** var ei liste som stilte til val i Rogaland ved stortingsvalet 1997. Partiet fekk 246 røyster, eller 0,12 % av røystene i Rogaland, og vart ikkje representert på Stortinget.
Sosialdemokratane

**Sosialdemokratane** (*Sosialdemokratene*) var eit parti som stilte til val i fem fylke ved stortingsvalet 2001.

## Historie
Partiet oppstod som eit ubrytarparti frå Pensjonistpartiet, som stilte til val ved stortingsvalet 1993 under namnet Felles Framtid. I 1995 skifta det namn til *Folkets Vilje*, og i 1999 til Generasjonspartiet. I 2000 ville partiet skifta namn til Sosialdemokratane, men Arbeidarpartiet la ned protest mot dette. Protesten vart avvist 7. februar 2001. Sjølv om Arbeidarpartiet anka, gjekk endringa til slutt gjennom.

I 2003 søkte Sosialdemokratane til Brønnøysundregisteret om namneendring til *Demokratane*, men om lag samstundes registrerte Vidar Kleppe sitt nye parti Demokratane. Sosialdemokratane la ned protest til valstyra i alle fylke der Demokratane stilte liste, men fekk avslag. Sosialdemokratane har ikkje stilt til val igjen.

### Stortingsvalet 2001
Sosialdemokratane fekk i 2001 til saman 351 røyster, eller 0,01 % av røystene på landsbasis. I dei enkelte fylka fekk dei:
* Telemark: 0,08 %
* Nord-Trøndelag: 0,07 %
* Buskerud: 0,06 %
* Sør-Trøndelag: 0,06 %
* Oslo: 0,02 %

## Kjelder
Ping

Eit **ping** kan vera:
* lyden av at nokon knipsar eller slår forsiktig mot ein metall- eller glaslekam
* eit lydsignal som vert nytta i sonar-lokalisering t.d. mellom ubåtar eller frå ein fiskebåt til ein fiskestim
* eit dataprogram som sender eit elektronisk signal for å kontrollera om nettverket mellom to datamaskinar fungerer

**Ping** kan òg vera:
* eit merkenamn på ein type golfkølle
Namnet Due

**Due** er eit etternamn.
## Kjende namneberarar
* Alette Due (1812–1887), norsk songar og komponist
* Beathe Due (1971), norsk informatikar
* Eilif Due (1893–1964), norsk banksjef
* Else Barratt-Due (1954), norsk instruktør, dramaturg og produsent 
* Frederik Due (1796–1873), norsk statsminister, diplomat, artillerioffiser og kunstnar
* Hans Due (1874–1916), norsk friidrettsutøvar
* Henrik Adam Due (1891–1966), norsk fiolinist og musikkpedagog
* Maria Due (1980), norsk vokalist og musikar
* Paul Due (1767–1815),  norsk arkitekt
* Paul Armin Due (1835–1919), norsk arkitekt
* Reidar Due (1922–2021), norsk politikar
* Reidar Due (1862–1953) (1862–1953), norsk børskommissær og forretningsmann
* Stephan Barratt-Due (1956), norsk fiolinist og musikkpedagog
Paloma

**Paloma** er eit spansk kvinnenamn som betyr due. 

## Kjende namneberarar
* Paloma Gay y Blasco, sosialantropolog
* Paloma Pedrero, spansk skodespelar, regissør og forfattar
* Paloma Picasso, fransk moteskapar
* Paloma San Basilio, spansk songar
* Paloma Suau, spansk-puertorikisk filmskapar
Sunniislam

**Sunniislam** er den største av dei to store hovudretningane innan islam, den andre er sjiaislam. 80 - 90 % av muslimane i verda er sunnimuslimar, og sunnimuslimar utgjer størstedelen av muslimane i dei fleste muslimske land. Splittinga mellom sunni- og sjiamuslimar oppstod allereie på 600-talet. Sunniislam er i seg sjølv oppdelt i ei rekkje ulike retningar. Den første sunnimuslimske moskéen i Noreg opna i Oslo i 1974.
Sjiaislam

**Sjiaislam** er den minste av dei to store hovudretningane innan islam, den andre er sunniislam. Opphavet til splittinga går heilt attende til 600-talet. Sjiamuslimar utgjer fleirtalet av muslimar i Iran, Aserbajdsjan, Irak, Bahrain og Libanon. Den første sjiamuslimske moskéen i Noreg opna i Oslo i 1975.
Magne Rommetveit (1956)

**Magne Rommetveit** () er stortingsrepresentant for Arbeidarpartiet. Magne Rommetveit var ordførar (1992-2007) og kommunalsjef (2008-2009) i Stord kommune. Rommetveit er oppvaksen i Time kommune. Difor snakkar han jærdialekt. Faren arbeidde på Bryne som lærar. Bror hans er journalisten og programleiaren Geir Rommetveit.

## Bakgrunnsstoff
*
Milano

**Milano** (it. *Milano* [miˈlano], lokal lombardisk dialekt (milanesisk): *Milan* [miˈlɑ̃ː], som òg vert nytta på fleire andre språk) er ein by i Nord-Italia og hovudstad i både regionen Lombardia og provinsen Milano. Kommunen har 1,3 millionar innbyggjarar, medan det samanhengande byområdet har nesten 3,9 mill. Storbyområdet rundt Milano har 7,4 millionar innbyggjarar, det meste i Italia. 

Milano vert rekna som ein av motehovudstadane i verda. Byen er kjend for dei mange motehusa og butikkane (som langs via Montenapoleone) og Galleria Vittorio Emanuele i Piazza Duomo (som ein hevdar er det eldste kjøpesenteret i verda). Byen var vertsby for Verdsutstillinga i 1906 og har søkt om å få vere vertskap i 2015.

Elva Olona renn gjennom Milano.

## Historie
Ein går ut frå at Milano vart grunnlagt av keltarane i Nord-Italia omkring år 600 fvt., og rundt 222 fvt. underlagt romarane, som gav byen namnet *Mediolanum*. I det fjerde hundreåret etter vår tidsrekning var byen hovudstad i Vest-Romarriket ei kort tid.

Etter den austgotiske og lombardiske perioden fekk byen på nytt betydning i det 11. hundreåret og leidde uavhengigheitskampen til dei nord-italienske byane mot det tysk-romerske riket. Milano var ein av få byar i Europa som ikkje vart ramma av Svartedauen. I renessansen vart Milano styrt av dei rike familiane Visconti og Sforza, som hadde kunstnarar som Leonardo da Vinci og Donato Bramante i teneste for seg. Etter å ha forsøkt å leggje under seg resten av Nord-Italia i det 15. hundreåret, vart Milano erobra av Frankrike, og deretter av Spania, i tidleg i det 16. hundreåret. På 1700-talet kom Milano under Austerrike.

Napoleon erobra byen i 1796, og gjorde Milano til hovudstad for Den cisalpinske republikken. Etter Napoleon sitt nederlag, gav Wienerkongressen i 1815 Milano og heile Lombardia igjen til Austerrike. Den austerrikske feltmarskalken Radetzky slo kraftig ned femdagarsopprøret i 1848. 

Etter Austerrike sitt nederlag mot Sardinia-Piemonte og Frankrike sine styrkar ved Slaget ved Solferino, hamna Lombardia og Milano huset Sardinia-Piemonte under Viktor Emmanuel II i 1859. 

Etter første verdskrigen vart *Fasci di combattimento (Squadristi)* («fascistane») grunnlagt i Milano i 1919. I 1922 la Benito Mussolini ut frå Milano på marsjen sin mot Roma. 

Under andre verdskrigen vart Milano sterkt øydelagt av alliert bombing. Byen er derfor i dag svært moderne og framstår som lite italiensk i utsjånaden.

## Anna
Milano er heimbyen til to store fotballag, AC Milan og Inter Milan.

Byen er hovudkvarter for fleire større motebedrifter.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Brøyt

**Brøyt** var eit varemerke for firmaet **Brødrene Søyland A/S**, seinare **Brøyt A/S**. 

Firmaet produserte ymse reiskap knytt til jordbruk i fabrikklokala på Bryne på Jæren. Firmaet vart kjend for å ha vore mellom dei fyrste til å produsera hydrauliske gravemaskiner. Fabrikken vart grunnlagt som Bryne Jern og Treindustri i 1949 av brørne Kristian Søyland og Ingebret Søyland. Gravemaskinane vart ofte berre kalla «Brøyt» eller «Brøyten».

På grunn av at dei nytta hydraulikk var Brøyt i ein periode teknisk overlegen mange andre gravemaskiner i same storleiksklasse. Dei fyrste modellane, frå og med X2, flytta seg framover ved å stå på fire hjul og dra seg fram med skuffa over steinar og andre hindringar. Seinare kom modellar med beltedrift som kunne køyra av eiga maskin. Brøyten var framifrå til nydyrking, og konkurrerte ut både steinbukken og Skjærpeplogen. For mange, særleg på Jæren, vart Brøyten sjølve symbolet på nydyrking og modernitet. 

Etter ei framgangsrik tid der dei var marknadsleiar i Skandinavia og der 40 % av produksjonen gjekk til eksport (i 1975 fekk selskapet eksportprisen frå Norges Eksportråd), fekk føretaket økonomisk problem. Dette kom dels av at konkurrentane hadde større produksjon og difor lågare kostnadar enn Brødrene Søyland. Dessutan minka salet då staten på slutten av 1970-talet oppheva ordninga med dyrkingstilskot. I 1981 vart føretaket refinansiert og det svenske gravemaskinprodusenten Åkermans kom inn som viktig eigar og maskinene vart ei tid selde under namnet **Brøyt-Åkermans**. To år etter kjøpte Åkermans heile føretaket. Åkermans vart kjøpt opp av VME Group i 1991, som i 1995 vart til Volvo Construction Equipment. Ut på 1980-talet vart gravemaskinproduksjonen på Bryne lagd ned. Brøyt er no eit varemerke eigd av Sandvik Tamrock.

## Produkt
* 4K slept med traktor (1949)
* 5K slept med traktor (1950)
* X proto type av X2 (1956)
* X2 Rundtsvingande maskin på hjul, men utan framdrift (bua tak)
* X2B Rundtsvingande maskin på hjul, men utan framdrift (flatt tak)
* X2T beltemaskin
* X3 (1965)
* X4
* X4T (beltemaskin)
* X4EL (elektrisk)
* X20
* X20T  beltemaskin
* X20TL (beltemaskin)
* X21
* X21TL(beltemaskin)
* X21TL II
* X30
* X30T (beltemaskin)
* X31   hjulmaskin
* X31TL (beltemaskin)
* X12M  (sjølvgåande hjulmaskin)
* X40
* X41
* X41EL  elektrisk
* X42WF
* X42EL (elektrisk)
* X43 lagd for 42 er ulykkes tall i Japan da de hadde OL i 1988
* X45TB (beltemaskin)
* X50
* X50EL (elektrisk)
* X52 / X52WF
* X52TF (beltemaskin)
* X52EL (elektrisk)
* X53
* D600W
* D600T
* D800W
* D800T
* D1000W
* D1000T
* ED600 (elektrisk beltemaskin ?)

## Kjelder

* *Intervju med Kristian Søyland*, Rongaren, des. 2003.

* Jøssang, L.G., *Industrieventyret på Jæren: 1800-2000*, Det norske samlaget, 2004.

## Bakgrunnsstoff
* Gudmestad, R., Brøyt-historia skal sikrast med eigen verkstad, Aftenbladet.no, 15/8-2007.
* ''Fra spøkelsesby til næringspark'' , Jærbladet på nett, 3/10-2007.
* ''Brøytrelatert forum med bilete'' , Bergli Truckstop, 25/3-2007. 
* ''Brøytbilete'', www.Google.com.
Stortingsvalet 1936

**Stortingsvalet 1936** var det siste stortingsvalet før andre verdskrigen. I løpet av valperioden vedtok Stortinget at valperioden skulle forlengast til fire år, slik at Stortinget som vart vald i 1936 skulle sitja til 1940. Grunna den tyske okkupasjonen vart det aldri heldt noko val i 1940, og Stortinget som vart vald ved dette valet sat difor formelt heilt fram til 1945. Regjeringa Nygaardsvold, ei mindretalsregjering utgått av Arbeidarpartiet, vart sitjande etter valet, men framleis utan reint fleirtal i Stortinget. Det vart vald 150 representantar frå 29 valkrinsar - 18 landkrinsar og 11 bykrinsar.

## Resultat

## Om resultatet
Partiet med størst framgang ved valet var Høgre, som auka stortingsgruppa si med 6 mandat, men regjeringspartiet Arbeidarpartiet gjekk òg fram og gjorde, for andre gong på rad, sitt beste valresultat nokonsinne. Med 70 mandat mangla dei framleis 6 mandat på å ha reint fleirtal, men regjeringa Nygaardsvold vart likevel sitjande. Ein stor tapar ved dette valet var Bondepartiet, som heldt fram nedgangen og mista 5 mandat. Likevel skulle dei ikkje få eit så godt valresultat igjen før 1993. Venstre sin tilbakegang var mindre markert.

Av dei mindre partia var det berre Nasjonal Samling som stilte til val i alle valkrinsane, men utan å få vald inn representantar, og med eit mindre stemmetal enn i 1933. NS sine beste einskildresultat var i valkrinsen *byane i [[Hedmark]] og [[Oppland]]*, med 6,4 % av røystene, og i Oslo med 3,8 %. Samfundspartiet stilte i alle valkrinsar utanom to, og fekk vald inn ein representant med 10,1 % av røystene i *landkrinsane i [[Nordland]]*. Kristeleg Folkeparti stilte i Bergen og Hordaland og fekk inn to representantar frå Hordaland med 20,9 % av røystene der. Frisindede Folkeparti ramla ut av Stortinget, og stilte aldri nokon gong til val igjen. Det same gjaldt Det Radikale Folkeparti, som denne gong berre stilte i *landkrinsane i [[Oppland]]*, og med 10,1 % oppslutning der heller ikkje kom inn. Norges Kommunistiske Parti stilte denne gongen berre til val i Bergen der det fekk 7,6 % av røystene og ikkje kom inn på Stortinget. Ellers stilte og seks småparti, deriblant fire fiskarparti, som alle stilte berre i ein valkrins utan å koma inn på Stortinget.

## Kjelder
* Hvem Hva Hvor 1940 (Oslo, 1939)
* Statistisk Sentralbyrå
* Stortingsforhandlinger 1937 (Oslo, 1937)
Adies syndrom

**Adies syndrom** eller **Adies pupill** er eit nevrologisk fenomen som er kjenneteikna ved at den eine eller begge pupillane reagerer forseinka på lysendring,  saman med forseinka skifte mellom nærsyn og langsyn. For å påvisa Adies pupill bruker ein ein test kalla *swinging flush* der ein lysar i begge auga etter tur. Det sjuke auget vil då reagere seint på lys då dei efferente nervefibra er skada. Ein annan test for Adies syndrom er *light near dissociation*. Det er oftast med sfinketer pupilla som vart ramma fyrst og ein vil derfor ikkje kunne endre pupillestorleik ved *swinging flush* men ein vil kunne akkommodere då ciliærlekamen ennå ikkje vart skada. 

Syndromet har namn etter den britiske nevrologen William John Adie.

## Kjelder

* Who named it?
Liisa Koivulehto

**Liisa Koivulehto** () er ein finsk journalist, redaktør av den kvenske avisa *[[Ruijan Kaiku]]*, som kjem ut i Tromsø. 

Koivulehto er utdanna lærar frå Finland, men har budd mesteparten av sitt vaksne liv i Noreg, og arbeidd først som frilansjournalist, framfor alt for Lapin Kansa. Frå og med 1995 har Koivulehto vore redaktør og drivande kraft i *Ruijan Kaiku*. Som redaktør har ho argumentert for språklege rettar for kvensk og kvenar i Noreg. Ho har også vore sentral i Norskfinsk forening i Tromsø (Tromssan ruijansuomalainen yhdistys).

## Bakgrunnsstoff

* Norskfinsk forening i Tromsø 
* Ruijan Kaiku
Lapin Kansa

**Lapin Kansa** (*Lapplands folk*) er ei finsk dagsavis som kjem ut i Rovaniemi, og som har heile finsk Lappland som nedslagsfelt. I sør konkurrerer Lapin Kansa med Pohjolan Sanomat, som kjem ut i Kemi, delvis også med Kaleva, som kjem ut i Uleåborg.

Lapin Kansa vart grunnlagt i 1930.

## Bakgrunnsstoff

* Lapin Kansa si heimeside
Dysenteri

**Dysenteri** er ein akutt tarminfeksjon som kan oppstå på grunn av bakteriar eller amøbeinfeksjon. Smitten vert spreidd frå dårleg vatn og mat, men også mellom menneske. Det finst inga vaksine mot dysenteri, men sjukdomen kan behandlast med antibiotika. Han er særleg vanleg i tropiske område og u-land.

Det viktigaste symptomet på sjukdommen er blodig diare. Andre symptom kan vera feber, magekramper og smerter i rektum.
Det meksikanske flagget

**Det [[Mexico|meksikanske]] [[nasjonalflagg|flagget]]** er eit vertikalt trefarga flagg med det meksikanske riksvåpenet i midtstripa. Dei tre fargane er raudt, kvitt og grønt og har hatt fleire ulike tolkingar. Dei blei tekne i bruk då Mexico fekk sjølvstende i 1821 etter ein tiårig krig mot kolonimakta Spania. Flagget med den utforminga det har i dag blei offisielt teke i bruk i 1968.

## Symbolikk
Dei tre fargane hadde opphavleg tydinga *[[sjølvstende]]* (grønt), *[[religion]]* (kvitt), det vil seia katolisisme, og *[[union]]* (raudt) mellom europearar og amerikanarar.

Med sekulariseringa av landet, leia av president Benito Juárez, blei fargane tillagde ny symbolikk: *Håp* (grønt), *samhald* (kvitt), og *helteblod* (raudt).

Andre har gjeve fargane andre tydingar.
Bente Skari

**Bente Skari** () er ein norsk tidlegare langrennsløpar frå Nittedal kommune som dominerte internasjonal kvinnelangrenn i åra 1999–2003. Ho tok gull på 30 km i OL i Salt Lake City i 2002, og har fem VM-gull, pluss fleire sølv- og bronsemedaljar frå internasjonale meisterskap. Ho vann verdscupen i langrenn sammanlagt fire gongar. Ho la opp i 2003.

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
*Ski-NM 1989: Nr 7 på 20 km
*Ski-NM 1990: Bronsemedalje på 10 km på Gjøvik
*Ski-NM 1991: Nr 5 både på 5 km og 10 km
*Ski-NM 1992: Nr 8 på jaktstarten i Trondheim
*Ski-NM 1993: 
*Ski-NM 1994: Sølvmedalje på jaktstarten, bronse på 15 km på Vegårshei
*Ski-NM 1995: Nr 5 på 5 km og på jaktstarten i Oslo
*Ski-NM 1996: Sølvmedalje på 15 km, bronsemedalje på 30 km
*Ski-NM 1997: Gullmedalje på 30 km, bronse på 5 km i Mo i Rana
*Ski-NM 1998: Gullmedalje på 15 km, bronse på 5 km og 30 km
*Ski-NM 1999: Gullmedalje på 5 km, sølv både på 15 km og 30 km
*Ski-NM 2000: Gullmedalje både på 5 km og 15 km på Vang
*Ski-NM 2001: Gullmedalje både på 5 km og 30 km i Steinkjer
*Ski-NM 2002: Gullmedalje på 5 km på Høydalsmo
*Ski-NM 2003: Gullmedalje på 5 km, 15 km og på jaktstart 

## Ymse
I 2001 vart Bente Skari tildelt Holmenkollmedaljen saman med Adam Malysz og Thomas Alsgaard.

Bente Skari er dotter av Odd Martinsen.
Trojansk hest

Ein **trojansk hest** har i moderne tid vorte eit omgrep for ein type dataprogram som infiserar ei datamaskin omtrent som eit datavirus. Programmet blir framstilt som nyttig eller harmlaust, men vil skada datamaskinen om det blir brukt.

Omgrepet stammar frå historia om korleis grekarane inntok Troja ved å gøyma seg inni ein hol hestestatue som dei gav trojanarane i gåve, den trojanske hesten.
Thesen über Feuerbach

**Thesen über Feuerbach**, norsk **Teser om Feuerbach**, er eit verk skrive av Karl Marx i 1845, men først utgjeve av Engels i 1888.

## Referat
Det var med Max Feuerbach at den materialistiske religionskritikken tok til. Essensen i denne kritikken var at religion er eit produkt av samfunn. Det er altså noko menneske, og berre menneske, gjer, seier og tenker. 

Så langt var Marx med, men han bygde vidare på kritikken. Problemet for Marx er at behovet for religion kjem av samfunnstilhøva, og det er derfor sjølve samfunnet ein må gå inn og kritisera. Så langt strekker ikkje kritikken til Feuerbach seg, og han er derfor ikkje fullstendig.

## Bakgrunnsstoff
* Teser om Feuerbach på marxists.org (norsk omsetjing)
TV Haugaland

**TV Haugaland** er ein TV-stasjon som vart etablert i Haugesund i september 1994. 

Kanalen har konsesjon i 15 kommunar i Haugalandet og Sunnhordland, og eit dagleg sjåartal på 22 000.

Fleire programleiarar i riksdekkande media starta si karriere i TV Haugaland, til dømes Thomas Henschien og Øyvind Fjeldheim i TV2.

## Bakgrunnsstoff

* TV Haugaland
Charlotte

**Charlotte** er eit kvinnenamn avleia av *Charlot*, ei fransk diminutivsform av Charles, som likt namnet Karl tyder «fri mann». Charlotte finst òg i variantar som **Carlotta** og med kortformer som Carly og Lotte.

Det er rundt 5&nbsp;500 som heiter Charlotte i Noreg (SSB 2006). Namnet var særleg populært i Noreg rundt 1990, då det blei brukt for 1,0 % av nyfødde jenter.

Charlotte har namnedag 27. april.

## Kjende namneberarar

### Kongelege

* Dronnning Charlotte Amalie av Danmark-Noreg (1650-1714)
* Charlotte av Mecklenburg-Strelitz (1744–1818), dronning av Storbritannia
* Keisarinne Charlotte av Mexico (1840-1927)
* Storhertuginne Charlotte av Luxembourg (1896-1985)

### Andre
* Charlotte Corday (1786-1793), drap den franske revolusjonsleiaren Marat
* Charlotte Brontë (1816-1855), engelsk forfattar
* Charlotte Perkins Gilman (1860-1935), USA-amerikansk forfattar
* Charlotte MacLeod (1922-2005), kanadisk forfattar
* Charlotte Glaser Munch (f. 1972), norsk forfattar
* Charlotte Perrelli (f. 1974), svensk Eurovision-deltakar
* Charlotte Church (f. 1986), walisisk songar

## I stadnamn

* Charlottenberg i Värmland
* Charlotteøyane i Canada
* Charlotte Amalie er namnet på hovudstaden på Dei amerikanske Jomfruøyane, oppkalla etter danske dronning Charlotte Amalie.
* Charlotte i Nord-Carolina er delstatshovudstad i Nord-Carolina i USA
* Charlotte County i Florida
* Charlotte County i Virginia
* Charlotte County i New Brunswick i Canada
* Tidlegare Charlotte County i New York

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder
Ramayana

***Ramayana*** er ei av dei viktigaste forteljingane i hinduismen, og har også påverka buddhistiske kulturar. Ho fortel om livet til prins Rama, ein inkarnasjon av Visjnu, og alt han går gjennom for å redda kona Sita frå demonen Ravana. *Ramayana* er blitt gjenfortald ei rekke gonger, og blir stadig framført på ulike vis: På verseform, som prosa, i skuggeteater, vanleg teater, i teikneseriar og teiknefilmar.
## Bakgrunnsstoff
Boniface Alexandre

**Boniface Alexandre** () var fungerande president i Haiti frå 2004 til 2006.

I 1990 vart han dommar ved høgsterett i Haiti (*Cour suprême*). I juni 2001 utnemnde president Jean-Bertrand Aristide han til president for Høgsterett. Som dette vann han seg eit ry som ein aktverdig dommar innanfor eit rettssystem som elles vart sett på som mykje plaga av korrupsjon. Han gjorde mykje i kampen mot korrupsjon og inkompetanse i rettssystemet. Ved sidan av verksemda si ved domstolen underviste han som professor i rettsvitskap ved Statsuniversitetet i Haiti i Port-au-Prince.

President Aristide mista makta ved et statskupp i 2004, og etter suksesjonsreglane vart Alexandre, i eigenskap av vervet som leiar for høgsterett, fungerande president. Presidentsperioden hans vart ikkje krona med den same suksessen og beundringa som dommargjerninga hans. Amnesty International hevda at landet under perioden hans var prega av politibrutalitet, ekstrajudisielle avrettingar og stadig meir rettslause tilstandar.

Alexandre fråtredde det mellombelse presidentvervet 14. mai 2006, då René Préval, som var vinnaren av presidentvala i februar 2006, vart teken i eid som president.

## Kjelder
* Boniface Alexandre på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 30. april 2010.
Karla

**Karla** og **Carla** er kvinnenamn avleia av Karl, Carlos og liknande. Ettersom desse namna tyder 'fri mann' kan Karla seiast å tyda 'fri kvinne'. Namn i nær slekt er Karoline og Carola.

Det er 253 kvinner som heiter Karla og 121 som heiter Carla i Noreg (SSB 2006). 

Karla har svensk namnedag den 28. januar, saman med Karl.

### Kjende namneberarar
* Carla Bley (f. 1938), USA-amerikansk jazzmusikar
* Carla Bruni (f. 1968), italiensk modell og musikar
* Carla Capponi  (1921&ndash;2000), italiensk motstandskvinne
* Carla Del Ponte (f. 1947), sveitsisk advokat, tilsett ved SN
* Carla Eck (1919&ndash;2001), svensk skodespelar
* Carla Gugino (f. 1971), USA-amerikansk skodespelar
* Carla Sacramento (f. 1971), portugisisk distanseløpar
* Carla Thomas, (f. 1942), USA-amerikansk songar
* Karla Faye Tucker, første avretta kvinne i USA på lang tid.

### Geografi
* Karla er namnet på ei elv i Tatarstan og Tsjuvasjia i Russland.

## Bakgrunnsstoff
Dorothea

:*Sjå òg svenske [[Dorotea kommune]]*

Kvinnenamna **Dorothea** eller **Dorotea** er avleia av det greske mannsnamnet **Dorotheos**, som tyder «Gud si gåve». Medan Dorotheos vil vera ukjend for dei fleste nordmenn, har Dorotea lenge vore i bruk. Namnet har fleire ulike former og kortformer, som **Dortea**, **Dorothe**, Dorte, Dora og Tea. Kortformene er blitt vanlegare enn den lange, som har under 100 namneberarar i Noreg (SSB 2006).

Dorotea har svensk namnedag 6. februar.

## Namnevariantar
* *[[dansk]]*: Ditte
* *[[tysk]]*: Dodo, Dora, Dore, Dorel, Dorett, Dorika, Dorina, Dorinda, Dorle, Doro, Dorothea, Doris, Theodora, Tea, Thea
** *[[nedertysk]]*: Dorte, Dorthe, Dörte, Dürte, Dürten, Theda
* *[[engelsk]]*: Dolly, Dollie, Dorothy, Dot, Dotty
* *[[fransk]]*: Dorette, Dorothée
* *[[frisisk]]*: Dörtje, Doortje, Dortje
* *[[irsk]]*: Doreen
* *[[italiensk]]*: Dorotea
* *[[polsk]]*: Dorota
* *[[russisk]]*: Daria, Darja, Dorofeja
* *[[svensk]]*: Dorit, Dorrit
* *[[spansk]]*: Dorotea
* *[[tsjekkisk]]*: Dorota
* *[[ungarsk]]*: Dorottya

## Kjende namneberarar
* Den heilage Dorothea av Alexandria
* Den heilage Dorothea of Cæsarea
* Dorothea av Brandenburg (1430-1495), norsk, dansk og svensk dronning
* Dorotea av Lauenburg (1511-1571), norsk-dansk dronning
* Dorothe Engelbretsdotter (1634–1713), norsk barokkdiktar
* Dorothea Christiane Erxleben (1715–1762), første kvinnelege medisinar i Tyskland
* Dorothea Schlegel (1763-1839), tysk litteraturkritikar
* Dorothea Viehmann (1755–1815), fransk-tysk eventyrforteljar
* Byen Dorotea ligg i Dorotea kommun i Västerbotten i Sverige.

## Bakgrunnsstoff
Elektrisk ljos

**[[Lys]] frå [[elektrisk straum]]** blir nytta over største delen av verda, mellom anna til å lysa opp bygningar, kunstverk, vegar og tunnelar.

## Påverknad på samfunnet

Elektrisk lys er klarare enn lys frå tradisjonelle lyskjelder, og gjer at ein kan utføra arbeid som tidlegare var avgrensa til periodar med dagslys. Det elektriske lyset har dermed gjort det mogleg å strekka dagen lenger, og har opna for mange former for nattarbeid. Ein er heller ikkje lenger nøydd til å bygga rom med vindauge for å få lys til dei.

Gateopplysing er blitt mykje meir effektiv takka vere elektrisk lys. Dette aukar tryggleiken i trafikken, og gjev også mange ei kjensle av tryggleik mot kriminalitet. 

Hammerfest var den første vesteuropeiske byen der gatene blei opplyste ved hjelp av elektrisitet. Det skjedde i 1891.



Lyset er òg kjelde til lysureining, det at det er vanskeleg å sjå stjernehimmelen frå stader der det bur fleire folk.

## Elektrisk lys i kulturen

Elektrisk lys blir brukt til å pynta opp, i den vestlege delen av verda særleg ved juletider. Det blir òg brukt til å skapa stemning på tilstellingar som konsertar og diskotek.
IAESTE

**International Association for the Exchange of Students for Technical Experience** (**IAESTE**) er ein internasjonal organisasjon, som i Noreg er drive av studentar.

Organisasjonen har lokalkomitear (LK-ar) ved dei største lærestadane i landet:
Trondheim, Tromsø, Bergen, Stavanger, Grimstad, Oslo og Ås.

I tillegg til å drive med utveksling av sommarjobbar for studentar arrangerer organisasjonen også IAESTEs Næringslivsdagar (IN) ved universiteta i Trondheim, Bergen, Stavanger og Oslo.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*  
*  Offisiell nettstad
Sri Lanka Matha

**«Sri Lanka Matha»** ('Moder Sri Lanka') er nasjonalsongen på Sri Lanka. Både tekst og musikk blei skapte av Ananda Samarakoon i 1940, og blei teke som nasjonalsong den 22. november 1951. 

Songen blei opphavleg skriven på singalesisk, men er òg blitt omsett til tamil. 

## Bakgrunnsstoff
* Tekst til songen på engelsk, sinhalesisk og tamil
Stortingsvalet 1933

**Stortingsvalet 1933** vart halde i Noreg den 16. oktober 1933.

## Resultat

¹ Venstre stilte fellesliste med det Radikale Folkeparti i Hedmark.
² Mandat på felleslister oppført på dei einskilde partia.

## Kjelder
* Hvem Hva Hvor 1940 (Oslo, 1939)
* Statistisk Sentralbyrå
Universitetet i Agder

**Universitetet i Agder** (**UiA**) er eit norsk universitet i Agder fylke meir enn 14&nbsp;000 studentar og 1&nbsp;500 tilsette. 

Det vart stifta som **Høgskolen i Agder** den 1. august 1994, og fekk universitetsstatus den 1. september 2007, som det sjuande universitetet i Noreg. Universitetet består av seks fakultet og ei avdeling for lærarutdanning, og har campusar i Kristiansand og Grimstad. Tidlegare var det ei avdeling for helseutdanning i Arendal, men denne vart nedlagd i 2010. I 2017 vart Agder naturmuseum og botanisk hage del av Universitetet i Agder.

Universitetet tilbyr kring 160 fag- og profesjonsstudiar innan økonomi og leiing, teknologi- og ingeniørfag, humanistiske fag, matematikk, sjukepleie, pedagogikk, musikk, kunstfag og meir. Studiane kan utførast i varierande lengder frå halvårseiningar til bachelorgrader, mastergrader og doktorgradstudiar, i tillegg til ei rekke kurs-, etter- og vidareutdanningar. Rektor ved universitetet er frå 2019 Sunniva Whittaker.

Universitetet er også medeigar i statsaksjeselskapet Norwegian Research Centre.

## Fakultet
Universitetet i Agder er delt inn i seks fakultet, i tillegg til ei eiga avdelinga for lærarutdanning:
* Fakultet for helse- og idrettsfag 
* Fakultet for humaniora og pedagogikk 
* Fakultet for kunstfag 
* Fakultet for teknologi og realfag 
* Fakultet for samfunnsvitenskap 
* Handelshøyskolen ved UiA 
* Avdeling for lærarutdanning 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Gunn-Vivian Eide

**Gunn-Vivian Eide** () er ein norsk Venstre-politikar frå Bergen. Ho er utdanna lækjar. 

Eide var leiar for Unge Venstre frå 1990 til 1992. Frå 1995 til 1999 var ho kommunalråd i Bergen. For stortingsperioden 1997-2001 
var ho tredje vararepresentant for Hordaland.

## Kjelder