open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Baja California Sur

**Baja California Sur** (nynorsk 'Baja California Sør') er ein delstat i den vestlege delen av Mexico. Han befinner seg i den sørlege delen av Californiahalvøya. La Paz er hovudstaden og største byen.

Baja California Sur grensar till Baja California i nord, Californiabukta i aust og Stillehavet i vest. Delstaten har om lag 640 000 innbyggjarar og arealet er 73 909 km². 

Baja California Sur blei ein meksikansk delstat den 8. oktober 1974 og er dermed den nyaste i Mexico.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Usta

**Usta** eller **Usteåne** er ei elv i Hallingdal, som har gjeve namn til Ustedalen. Elva renn frå Ustaoset ved enden av Ustevatn og ned til Ustedalsfjorden (nærved Ustedalsfekjo). Frå Ustedalsfjorden renn elva ned gjennom Lio og møter vassdraget frå Hovet ved Hagafoss. Elva er gjerne kalla Usteåne nedanfor fjorden. Ho renn så ut i Strandafjorden ved Kleivi. Vassdraget heiter gjerne Storåne eller Hallingdalselve nedanfor denne staden. 

Namnet *Usta* er av ei gamal rot som kan ha samanheng med eit ord for munning eller os (jmfr. latin Ostia).

Utvinning av elektrisitet har vore til stades i Usta alt kring 1910, mest for å nytte kraft til lokal industri.
Gøran

**Gøran** er eit opphavleg svensk mannsnamn (Göran) som stammer frå det greske namnet *Jeórjos* (Georg, 'jordbrukar, bonde'). Gøran har norsk namnedag den 9. juli. Den svenske namnedagen for Göran blei flytta frå 9. juli til 23. april i 1992.

## Avleiing
Det svenske mannsnamnet «Göran» er ei nyare form av «Örjan». Dette blei danna som *Örian* av den lågtyske namneforma *Jurian*. Det opphavlege greske namnet er «Jeórjos» (gr. Γεώργιος) er danna av *ji* (Γη, 'jord') og *ergo* (έργο, 'arbeid').

## Namneberarar
* Göran Tunström (1937-2000), svensk forfattar
* Göran Persson (f. 1949), svensk statsminister, opphavleg Hans Göran Persson
* Göran Greider (f. 1959), svensk musikar, opphavleg Per Göran Greider
* Gøran Sørloth (f. 1962), norsk fotballspelar

## Kjelder
* 

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gøran|Gøran]]» frå , og «[[:sv:Göran|Göran]]» frå  den 8. juli 2009.*
Språkhistorie i prærie-cree-språket

**Språkhistorie i prærie-cree-språket.** Denne artikkelen beskriv ein del viktige fonologiske endringar frå proto-algonkinsk til prærie-cree-språket.
Fleire av endringane som er omtala, er sams for alle dialektar av cree-montagnais-naskapi-språket, og det er nemnt når ei endring berre har skjett i prærie-cree-språket.

## Vokalar
### Vokalsystem
Denne tabellen viser tilhøvet mellom vokalsystemet i proto-algonkinsk og prærie-cree-språket. Som ein ser, er den einaste endringa at dei korte proto-algonkinske vokalane ***e** og ***i** har falle saman i **i**:

Her er nokre ord som viser samsvaret mellom vokalane dei to språkstadia:

### Apokope
Ein viktig fonologisk skilnad mellom proto-algonkinsk og prærie-cree er at ordfinale proto-algonkinske vokalar har falle bort:

– bortsett frå når resultatet ville bli eit einstavingsord:

Dei proto-algonkinske halvvokalane ***w** og ***y** fell bort om dei blir ståande ordfinalt etter apokopen, som i ***šekaakwa** 'skunk' > **sikāk** og ***neʔɬemya** 'verdotter mi' > **nistim**. **W** blir ståande når eit bøyingssuffiks kjem etter, som i proksimat pluralis **sikākwak** 'skunkar', medan det ikkje er spor etter proto-algonkinsk ***y** i proksimat pluralis **nistimak** 'verdøtrene mine'.

## Konsonantar
### Konsonantsystem
Denne tabellen viser tilhøvet mellom konsonantsystemet i proto-algonkinsk og prærie-cree-språket, når ein held konsonantgrupper utanfor:

#### Proto-algonkinsk *ɬ og *t
Proto-algonkinsk ***ɬ** og ***t** har falle saman i **t** (men føre annan konsonant har han blitt til **s**, jamfør avsnittet *Konsonantgrupper* nedanfor). Føre ***i** og ***ii** har både ***ɬ** og ***t** blitt til **c** – men ikkje føre ***e** og ***ee**:

#### Proto-algonkinsk *s og *š
Skiljet mellom proto-algonkinsk ***s** og ***š** må ha overlevt til proto-cree-montagnais-naskapi, for det finst framleis i mange dialektar av cree-montagnis-naskapi-språket, men i [prærie-cree-språket har dei falle saman i '''s''':


==== Proto-algonkinsk *r og *y ====
[Proto-algonkinsk ***r** må ha overlevt til proto-cree-montagnais-naskapi, for han har utvikla seg forskjellig i ulike dialektar. Eit særdrag ved prærie-cree er at proto-algonkinsk ***r** og ***y** har falle saman i **y**:

### Konsonantgrupper
Proto-algonkinske konsonantgrupper med nasal pluss plosiv har blitt til **h** pluss plosiv i prærie-cree, mellom anna ***nt** > **ht** og ***nk** > **hk**: 

Proto-algonkinsk ***ʔ** har blitt til **s** fyrst i konsonantgrupper, mellom anna ***ʔp** > **sp**, ***ʔt** > **st**, ***ʔk** > **sk** og ***ʔɬ** > **st**:

## Komparativ liste
Rally Tyskland

**Rally Tyskland** er eit rallyløp som vart arrangert for første gong i 1982. Sidan 2002 har det regelmessig vore ein del av den internasjonale verdsmeisterskapen i Rally, unnateke i 2009.

## Vinnarar

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Thorvald Erichsen

**Thorvald Erichsen** () var ein norsk målar. Han er særleg kjend for fargeglade, impresjonistinspirerte bilete.

## Liv og gjerning

Erichsen var fødd i Trondheim. Han vart student i 1886 og studerte ei tid rettsvitskap ved universitetet i hovudstaden. Han braut av studiane og tok til på Bergsliens målarskule, også i Kristiania. Samstundes var han også elev på Kunst- og handverksskulen. Erichsen debuterte i 1891 med biletet *Høststemning*. *Landskab fra Vaage* (1898) er eit anna måleri frå åra før hundreårsskiftet som vart lagt merke til.

Avgjerande inntrykk med verknad for hans kunst fekk han under eit opphald i København, der han var elev av Zahrtmann. Også gjennom studieopphald i Paris og Italia vart han merkbart påverka, den franske seinimpresjonismen fekk mykje å seie for han

Etter 1900 slo Erichsen gjennom med måleri av fargemetta landskap frå Telemark. Bilete som *En Fjelddal* (1900) og *Skovinteriør* (også 1900) fekk framskoten plass i Nasjonalgalleriet. Med åra dyrka han meir og meir ein rein målarkunst, prøvde ut det koloristiske i motivet. Fyrst og fremst la han gjennom fargebruken vekt på å skape luft og rom i biletet, teikninga i motivet var meir flyktig. Eitt og same motiv kunne verte utprøvd i mange ulike fargeharmoniar.

Den sterke interessa for farge reindyrka Erichsen i tydeleg opposisjon mot stilretninga naturalismen, som hadde rådd grunnen i den føregåande perioden. Saman med Oluf Wold-Torne stod han etter 1900 som ein av førarane i tidas moderne norske målekunst.

Erichsen måla særleg frå Lillehammer og Oslofjorden, om sommaren Skåtøy og Holmsbu.

Han døydde i Oslo.
## Måleri
 
Fil:Thorvald Erichsen - Wooded Landscape - Google Art Project.jpg|*Skovinteriør*, 1900
Fil:Erichsen Fra Kviteseid.jpg|*Fra Kviteseid*
Fil:Thorvald Erichsen - Interior with the Painter Oluf Wold-Torne - Google Art Project.jpg|*Interiør med  [[Oluf Wold-Torne]]*


## Kjelder
* *Norsk Allkunnebok, IV. Bandet*. 1952.

## Bakgrunnsstoff
Jøran

**Jøran** er eit personnamn som kan brukast av begge kjønn. Som mannsnamn er det ein norsk skrivmåte for det svenske namnet Göran som opphavleg kjem frå det greske namnet *Jeórjos* (Georg, 'jordbrukar, bonde'). Som kvinnenamn er Jøran ei norsk dialektform av Jorunn. Jøran har namnedag den 9. juli.

## Bruk
I Noreg er det 855 menn som har Jøran som første fornamn, mens namnet er brukt først av 42 kvinner (2015). For 100 år sidan var namnet vanlegare som kvinnenamn. I 1910 var det berre 7 menn med Jøran blant fornamna, men heile 322 kvinner.

## Avleiing
Det svenske mannsnamnet «Göran» er ei nyare form av «Örjan». Dette blei danna som *Örian* av den lågtyske namneforma *Jurian*. Det opphavlege greske namnet er «Jeórjos» (gr. Γεώργιος) er danna av *ji* (Γη, 'jord') og *ergo* (έργο, 'arbeid').

Det opphavleg norrøne kvinnenamnet Jorunn er sett saman av *jǫfurr*, ('villsvin', tolka som 'høvding'), og *unna*, 'elske'.

## Namneberarar
*Jøran Rudi (fødd 1954), norsk komponist og musikar
*Jøran Flo (fødd 1962), norsk kunstnar
*Jøran Kallmyr (fødd 1978), norsk politikar

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jøran|Jøran]]» frå , og «[[:sv:Göran|Göran]]» frå  den 8. juli 2009.*
Banjo

**Banjo** er eit strengeinstrument med eit trommeskinn over resonanskassen. Banjoen blei utvikla av afroamerikanske slavar med utgangspunkt i fleire afrikanske instrument.

Opphavleg hadde banjoen 5 strenger, og det er mest vanleg også i dag. Denne banjotypen vert ofte kalla bluegrass-banjo fordi han er mest nytta i country- og bluegrassmusikk, og er vanlegvis stemt i tonane G-D-G-H-D. Den femte strengen (G) er ein oktav høgare enn den tredje. 

Det finst også variantar av 4-strengs banjoar som vert kalla plektrumbanjo og tenorbanjo. Desse vert nytta hovudsakleg innan dixielandjazz og tradisjonell irsk musikk.

Ukulelebanjoen finst i utgåvene sopran og tenor. 

Gitarbanjoen har 6 strenger, er stemt som ein gitar og vert nytta hovudsakleg av gitarister som også vil spele banjo. 

Mandolinbanjoen har 8 strenger og er stemt som ein mandolin. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Banjo|Banjo]]» frå , den 8. juli 2009.*
Tammúz-fasta

**Tammúz-fasta** (hebr. *ta‘anít tammúz*) er ei mindre jødisk høgtid markert den 17. tammúz i det jødiske året. Denne dagen fastar mange jødar til minne om dei fem ulukkene som, i følgje Misjna, har funne stad på denne datoen: Moses braut steintavlene med dei ti bodorda, dagleg ofring i Tempelet i Jerusalem tok slutt, bymuren til Jerusalem blei broten (og Tempelet deretter øydelagt), generalen Apostomus brente Toráen og det blei sett opp eit heidensk gudebilete i Tempelet i Jerusalem. Fastedagen innleier sørgjetida «dei tre vekene», *[[bén hammesarím]]*.

Etter at staten Israel blei oppretta, har nokre jødar gjeve opp fasta, men mange ortodokse jødar held framleis på skikken.

## Kjelder
*
Rally Japan

**Rally Japan** er eit rallyløp som første gong vart arrangert i 2004. Det har heile tida vore ein del av verdsmeisterskapen i Rally.

## Tidlegare vinnarar

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Espe

**Espe** er ei grend på austsida av Sørfjorden i Ullensvang kommune i Vestland. Her var tidlegare eit senter for krinsen med post, butikk, skule og grendehus.

Hardingslepa, ein del av Nordmannsslepa, hadde utgangspunktet sitt frå Espe heilt til Haukelivegen vart opna og hestehandelen vart avslutta.

Skriveforma for Espe har endra seg mykje. I 1340 var skrivemåten *Æspin*, i 1536 var skriveforma *Espen*, og *Espen* var vanleg skriveform til matrikkelen i 1880 slo fast skriveforma Espe. Namnet kjem frå tresorten Osp og «vin», som tyder grasmark, eng.

Espe er, som mange grender i Ullensvang, ei fruktgrend. Espe Fruktlager ligg enno på staden, men sentralisering har gjort at fruktlageret er nedlagt, og frukta frå dette området vert no sendt til Ullensvang Fruktlager på Lofthus.

Ungane frå Espe går på barneskule på Sekse Oppvekstsenter, og reiser til Kinsarvik Skule for å gå på ungdomsskule.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Espe|Espe]]» frå ,  den 8. juli 2009.*
Sekse

**Sekse** er ei bygd på austsida av Sørfjorden i Ullensvang kommune i Vestland fylke. Bygda består av om lag 20 gardar og eitt byggjefelt. Her vert det hovudsakleg drive med fruktdyrking og sauehald. Riksveg 13 går gjennom bygda nede ved fjorden, medan Fv101 går litt høgare oppe.

Bygda har barnehage, medan dei eldre må til Lofthus for å gå på skule. Når ungane er ferdig med sjuande klasse, reiser dei til Kinsarvik for å gå på ungdomsskule.  

Grendahuset Grannatun ligg på Sekse.  

Idrettslaget Føyk held til i bygda og har om lag 200 medlemmar. 

I 2018 blei småbåthamna Grannabryggjo opna med kapasitet til 50 båtar. Båthamna er privat og bygd med private midlar.   

Thord Paulsen Maskin AS driv bil og landbruksverkstad på Sekse, dei er med i Meca-kjeda og er blant anna forhandlar av Honda og Husqvarna.    

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sekse|Sekse]]» frå ,  den 9. juli 2009.*
Rally Catalonia

**Rally Catalonia** er eit rally som er ein del av verdsmeisterskapen i Rally. Rallyet vert halden på asfaltvegar i nerleiken av byen Salou i Catalonia, Spania. Tidlegare vart det halde rundt regionen Costa Brava.

## Vinnarar sidan 1991

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Michelle Obama

**Michelle LaVaughn Robinson Obama** () er ein amerikansk advokat og samfunnsaktivist. Ho var førstedame i USA i åra 2009-2017.

Ho er ektefellen til tidlegare president Barack Obama. Dei gifta seg i oktober 1992 og har to døtrer. Då han tiltredde som president 20. januar 2009 vart Michelle Obama USAs første afroamerikanske førstedame, og den første av slave-herkomst.

Obama er fødd og oppvakse i ein arbeidarklassefamilie i bydelen South Side i Chicago. Faren Fraser Robinson (1935–1990) jobba som pumpearbeidar i det kommunale vassverket i Chicago. Mora Marian Shields (1937–) jobba som sekretær. Michelle Obamas første kjende forfar var tippoldefaren hennar på farssida, Jim Robinson, som var ein slave på plantasjen Friendfield i Georgetown i Sør-Carolina, der delar av familien hennar framleis bur.

Ho er utdanna ved Princeton University og Harvard Law School. Ho byrja karrieren sin i advokatfirmaet Sidley Austin, der ho trefte den kommande ektemannen sin. Ho vart så rekruttert til ei stilling i borgarmeister Richard M. Daleys stab. Ho har òg arbeidd for University of Chicago og University of Chicago Hospitals.

Som førstedame fungerte Obama som eit førebilete for kvinner og jobba som talsperson for fattigdomsmedvit, utdanning, ernæring, fysisk aktivitet og sunn mat. Ho støtta amerikanske designarar og vart sett på som eit moteikon.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Michelle Obama|Michelle Obama]]» frå ,  den 1. november 2021.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* 
*  barackobama.com: ''Meet Michelle''
Rally Sverige

**Rally Sverige** er eit rallyløp som vart arrangert for første gong om sommaren i 1950, då under namnet *Midnattssolsrallyt*. Det namnet hadde rallyet fram til 1964, då det vart gjort om til eit vinterrally året etter.

I 1973 vekte Rally Sverige internasjonal interesse, då det vart inlemma i den internasjonale verdsmeisterskapen i Rally. Vinnarane av rallyet bestod berre av svenskar og finnar, fram til franskmannen Sebastien Loeb greide å bryte trenden i 2004. Norske Petter Solberg vann året etter, men sidan det har finnane kome tilbake på sigerstoppen.

Berre to gongar har Rally Sverige vore avlyst, ved oljekrisa i 1973 og på grunn av mildvêr i 1990.

## Vinnarar av Rally Sverige

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Lyr

**Lyr** (*Pollachius pollachius*) er ein fiskeart i torskefamilien.

## Skildring

Lyren kan verte inntil 130&nbsp;cm lang og 10&nbsp;kg. Han manglar skjeggtråd og er underbitt. Sidelinja er mørk og tydeleg. Ho bogar markant nedover under første ryggfinnen, og dette kan nyttast til å skilje lyren frå seien, som har ei rett og lys sidelinje.

## Utbreiing og habitat

Lyren finst nordaust i Atlanterhavet, frå nord i Marokko til Island og til Finnmark i Noreg. Han er mest talrik rundt Dei britiske øyane. Lyren er òg registrert sør i Austersjøen. I Noreg finst han langs heile kysten, men er mest vanleg langs vestlege og sørlege delar.

Lyren finst frå overflata og ned mot 200 meters djupne og er bentopelagisk. Han likar seg best over hard botn — gjerne i nærleiken av land.

## Levesett

Lyren lever hovudsakleg av andre fiskar. Han kan òg ta krabbar og reker. Lyren samlast i stimar i gytetida. Gytinga skjer om våren eller tidleg på sommaren.

## Litteratur
* Moen, Frank Emil: Dyreliv i havet - Nordeuropeisk marin fauna ISBN 82-90823-54-1
* Pethon, Per: Aschehougs store fiskebok ISBN 82-03-23247-7
* Torsvik, Mortensen, Nedreaas (red.) Fiskeribiologi ISBN 82-529-1720-8

## Bakgrunnsstoff
* Fishbase.org om ''Pollachius pollachius'' - Besøkt 1. januar 2008.
* Uwphoto.no  - Om forskjellane og likheitene mellom Sei og Lyr.
* Lyr - Pollachius pollachius
Rally Australia

**Rally Australia** er eit rally som inngår i verdsmeisterskapen i Rally. Petter Solberg vann her i 2003.

## Vinnarar

## Bakgrunnsstoff
* Ofissiell nettstad
Samora

**Samora** er ei norsk musikkgruppe som i all hovudsak spelar musikk frå sjangrane rock og metall. Gruppa kjem frå Førde i Sogn og Fjordane, og blei starta i 2008.

Tekstane er for det meste skrive på engelsk, men gruppa har også nokre norske songar. Sjølv om dei enno ikkje har gjeve ut CD, ligg noko av musikken deira tilgjengeleg på internett. Sommaren 2009 fekk Samora vist seg fram for fleire tusen publikummarar. Mellom anna under festivalane Sommarfest i Sunnfjord og Malakoff Rockfestival.

## Medlemmar

* Erik Henden Aaraas, vokal
* Kim André Danielsen, bassgitar
* Asbjørn Reksten Stigedal, gitar
* Anders Aga Ulvestad, gitar
* Peter Nore Bengtsson, trommer

## Gjennombrot

Gruppa fekk sitt gjennombrot då dei byrjinga av juni 2009 vann ein lokal talentkonkurranse, kor det beste bidraget vart den nye offisielle bysongen til Førde kommune. 
Våren 2010 kvalifiserte bandet seg til landsfinalen i Wacken Metal Battle, ein nasjonal talentkonkurranse for metallsjangeren.

## Bakgrunnsstoff
* Samora på MySpace 
* Når sola skin over Hafstadfjellet ... 
* Får Spele På Malakoff 
* Då går artistane på scena

## Kjelder
Trykkoordinatar

**Trykkoordinatar** er eit koordinatsystem der lufttrykket vert nytta som vertikal koordinat i staden for høgd eller geopotensiell høgd. Omforminga frå (x,y,z) til (x,y,p) er nyttig sidan storskala atmosfæriske luftrørsler er hydrostatiske og at det dermed er eit eintydig og særs enkelt forhold mellom trykk og høgd. I tillegg vil flater med konstant trykk vere så flate at den horisontale fordelinga av vind og temperatur er omtrent den same på ei konstant trykkflate som på ei konstant høgdeflate. 

I trykkoordinatsystemet er ikkje den horisontale og den vertikale vindkomponenten ortogonale. Den vertikale vindkomponenten kan skrivast som: 

:\omega\,\! \equiv \frac{dp}{dt}

\omega\,\! har ofte eininga hPa per dag. Merk at når \omega\,\! er positiv svarar dette til søkkande rørsle, og negative verdiar svarar til stigande rørsle. 

Det kan visast at 

:\omega\,\! \simeq - \rho\,\! g_0 w = - w \frac{p}{H}

der H er skalahøgda, \rho er tettleiken og g er tyngdeakselerasjonen. 

:H = \frac{p}{\rho_0\,\! g_0 }

## Kjelder
*
Rally

**Rally** er ei form for billøp som finn stad på avsperra offentlege eller private vegar, med spesialbygde bilar. Denne motorsporten er kjenneteikna av at han ikkje vert utført på ein resarbane, men i eit punkt-til-punkt-format, der deltakarane køyrer i etappar mellom sett med kontrollpunk. Dei startar i forskjellige intervall frå eitt eller fleire startpunkt.

Deltakarane består av eit mannskap på to personar, der det er ein sjåfør og ein kartlesar. Oppgåva til kartlesaren er å gje sjåføren opplysningar om vegbana, slik at fartsprøvane kan gjennomførast på kortast mogleg tid.
Log-trykkoordinatar

**Log-trykkoordinatar** er eit koordinatsystem der den naturlege logaritmen til lufttrykket er nytta i staden for høgd eller geopotensiell høgd. Vertikalkoordinaten i dette systemet er definert som 

:z^* \equiv -H  \ln \left(\frac{p}{p_s}\right)

Her er *p* luftrykk, p_s eit referansetrykk, ofte sett til 1000 hPa, og *H* er standard skalahøgd. 

Den vertikale farten i dette systemet vert definert som

:w^* \equiv \left(\frac{Dz^*}{dt}\right)

## Sjå òg
* Trykkoordinatar

## Kjelder
*
Reker

**Reker** høyrer til tifotkrepsane. Dei er vanlegvis ganske små dyr som opptrer i store tal. Forskjellige slags reker held til på forskjellige djupner. 

Dei er særleg kjent som matnyttige og kan nyttast på mange forskjellige måtar, til dømes kokt, bakt eller frityrkokt. Ein finn dei til dømes i rekesalat, spansk paella de marisco, ulike asiatiske karrirettar og jambalaya.

Mange artar vert òg haldne i akvarium. 

## Grupper
* Atyidae
* Caridina
* Kloreker
* Viftereker

## Artar
* Amanoreke
* Blomsterreke
* Gabonreke
* Halocaridina rubra
* Kirsebærreke
* Matreke
* Molukk-viftereke
* Raud krystallreke

## Litteratur
* Torsvik, Mortensen, Nedreaas (red.) *Fiskeribiologi* ISBN 82-529-1720-8

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Vines

**Vines** er ei grend i Ullensvang kommune i Vestland fylke. Vines ligg på Folgefonnhalvøya mellom Utne og Herand, og er ei av mange fruktbygder i Ullensvang. Fylkesveg 550 går gjennom Vines og strekkja er del av Nasjonal turistveg Hardanger.

Grenda har eige grannahus og bedehus, og hadde tidlegare også daglegvarebutikk. Barneskulen Vines skule, med 29 elevar skuleåret 2008/2009, låg òg på Vines, men vart nedlagt som skule 2011. Ungane frå og med Utne til og med grensa mot Jondal kommune gjekk fyrste til sjuande klassesteg på Vines skule, no går dei på Hauso skule.

Vines fekk eige postkontor i 1881, men fyrst i 1887 fekk det eige datostempel, to rings av vanleg type. Rasjonaliseringa til Posten førte til at Vines postkontor vart nedlagt i 1974. Tidlegare var det også anløp for dampskip her.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Vines bygdalag
Reynolds-dekomponering

**Reynolds-dekomponering** er ein matematisk teknikk nytta i væskedynamikk og turbulensteori for å skilje middelet og dei fluktuerande delane av ein storleik. Ei slik dekomponering av ein storleik skriv ein slik: 

:
u(x,y,z,t) = \overline{u(x,y,z)} + u'(x,y,z,t)

der \scriptstyle\overline{u} gjev tidsmiddelet av \scriptstyle u\, (ofte kalla den stasjonære komponenten) og 
u'\, er den fluktuerande delen (eller perturbasjonar). Perturbarsjonane er definert slik at gjennomsnittet deira over tid er lik null. 

Dette gjer at ein kan forenkle Navier-Stokes-likningane ved å erstatte summen av dei stasjonære komponentane og perturbasjonane til snøggleiksprofilet og ta gjennomsnittverdien av dette. Likninga ein då får inneheld eit ikkje-lineært ledd kalla reynoldsstress som er opphav til turbulens. 

## Sjå òg
*Turbulens

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Reynolds decomposition|Reynolds decomposition]]» frå ,  den 9. juli 2009.*
Rally Italia Sardegna

**Rally Italia Sardegna** er eit rallyløp på Sardinia i Italia som sidan 2004 har vore ein del av verdsmeisterskapen i rally.

## Vinnarar

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
Nykkjesøyfossen

**Nykkjesøyfossen** er ein foss danna av elva Kinso som ligg i Husedalen ovanfor Kinsarvik i Ullensvang kommune i Vestland. 

Når ein går oppover Husedalen frå Kinsarvik, er Nykkjesøyfossen den tredje fossen ein møter, etter Tveitafossen og Nyastølsfossen. Dersom ein går vidare frå Nykkjesøy, kjem ein til Søtefossen. Nykkjesøyfossen er også den minste av desse fire.

I tillegg til turstien opp Husedalen går det også skogsveg frå Kinsarvik og heilt opp til Nykkjesøy.
Opo i Ullensvang

**Opo** (uttalt «åpo») er ei elv i Ullensvang kommune, i Hardanger i Vestland. Elva tek til ved Opesjovatnet (1014 moh.) på vestlege Hardangervidda. Herifrå renn elva vestover mot Sørfjorden. Søraust for fjelltoppen Nosi dannar Opo Rjukandefossen, som styrtar ned fjellsidene over Lofthus. Fossen har fått namnet sitt av di det stadig stig skyer av fossesprut herifrå, så det ser ut som det ryk.

Etter Rjukandefossen ligg i rask rekkefylgje fossane Melafossen, Bjødnabykse og Opofossen. Fossen Bjødnabykse har ei soge bak seg om korleis han fekk namnet sitt: ein sauegjætar skal ha vore og gjett sauene sine i fjellsidene ved Opo då han oppdaga at ein bjørn hadde gått til åtak på ein av sauene hans. Gjætaren vart sint og ville slå i hel bjørnen, og bjørnen flykta. Mannen sette etter, heilt til dei kom til ein av fossane i Opo. Der bykste bjørnen over fossen. Det bykset greidde ikkje mannen å gjera etter bjørnen, og han måtte gje opp jakta. Etter det vart fossen heitande Bjødnabykse.

Etter at dei brattaste fjellsidene er ferdige, renn Opo saman med den mindre elva Skrikjo, som òg kjem ned frå Hardangervidda. Opo renn etter dette gjennom Elvadalen, framleis ganske raskt. Rundt dalen har det vorte laga tursti som startar frå Veisane barnehage, går gjennom Tellmyrane opp til ei bru, og over Tveitane tilbake til Hordatun. Frå brua er det fin utsikt til Opo. Det går også ein litt meir krevjande tursti frå brua og opp til Bjødnabykse.

Etter Elvadalen renn Opo gjennom sjølve bygda Lofthus, og dannar det naturlege skiljet mellom den gamle garden Opedal og Hordatun, der m.a. Hardanger Folkehøgskule ligg. Elva har grave seg ein liten dal som omgjev henne i heile den siste delen av løpet hennar. Til slutt når elva Sørfjorden like nord for Ullensvang kyrkje. 
Opo har gjeve namn til området Opedal på Lofthus, og til Opesjovatnet.

Opo er varig verna.

## Kjelder

* «Opo» i *Store Norske Leksikon*
* Informasjonsplakett om turen rundt Elvadalen 

## Bakgrunnsstoff
* Om namnet Opo i ''Norsk stadnamnleksikon''
Kinso Kraftverk

**Kinso Kraftverk** (tidlegare Tveitafoss Kraftverk) er eit vasskraftverk i elva Kinso i Ullensvang kommune i Vestland. Kraftverket utnyttar fallet i Tveitafossen. Kinso Kraftverk starta produksjonen i 1917 med to turbinar på 250 KW kvar. Kraftverket vart overteke av Staten i høve heimfallsretten og vart vidareselt til Ullensvang kraftverk i 1974.

Kinso hentar vatnet sitt frå Hardangervidda, og dei største innsjøane som matar elva er er Veivatnet, Stavalivatnet og Grøndalsvatnet. Elva Kinso inneheld fire vakre fossar: Søtefossen, Nykkjesøyfossen, Nyastølsfossen og Tveitafossen. Vassdraget er ikkje regulert andre stader enn ved kraftstasjonen, fordi det er verna mot bygging av nye anlegg.

Installert effekt i dag er 3,85 MW og leverer årleg i gjennomsnitt 18,7 GWh.

Kraftverket er i dag eigd og vert drifta av Indre Hardanger Kraftlag AS.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kinso Kraftverk|Kinso Kraftverk]]» frå , den 9. juli 2009.* 
 
* Store Norske Leksikon om Kinso.
* Om Kinso Kraftverk.
Torehytten

**Torehytten** (etter skrivemåten til Den Norske Turistforening og Statens kartverk,) er ei sjølvbetjent turisthytte på Hardangervidda, i Ullensvang herad. Ho er den mest nærliggande hytta i Den Norske Turistforening sitt rutenett for turar til Hårteigen.

Denne hytta ligg ved Øvre Solvatnet, på rundt 1300 moh. Ho vart bygd i 1964 og er i dag eigd av Turistforeninga.

Torehytten er ikkje lett tilgjengeleg, men kan lettast nåast frå Hjølmadalen i Eidfjord via Hedlo og Hadlaskard. Hytta kan elles tilrådast som eit overnattingsalternativ på ruta frå Haukeliseter til Kinsarvik. 

Frå Torehytten er det også merka ruter til Stavali, Hadlaskard, Tyssevassbu og Litlos.

## Kjelder
* *Artikkelen er basert på artikkelen om Torehytten på Wikipedia på bokmål.*
* DNT si skildring av Torehytten.
Myr-cree

**Myr-cree** (engelsk *Swampy Cree*) er eit algonkinsk språk som blir tala av 4500 menneske av ei etnisk gruppe på 5000 på vestsida av James Bay og langs kysten av Hudson Bay i dei kanadiske provinsane Manitoba og Ontario og eit stykke inn i provinsen Saskatchewan. Språket blir rekna som ein dialekt i dialektkjeda cree-montagnais-naskapi. Proto-algonkinsk ***r** har blitt til **n** i dette språket, som difor òg blir kalla «n-dialekten», mellom anna i motsetnad til «y-dialekten» prærie-cree (engelsk *Plains Cree*) og «l-dialekten» elg-cree (engelsk *Moose Cree*). Myr-cree skil seg òg frå prærie-cree ved å skilje mellom **s** og **š** (< proto-algonkinsk ***s** og ***š**). Endonymet er **ᓀᐦᐃᓇᐌᐎᐣ nēhinawēwin** 'cree-språket'.

## Fonologi

### Vokalar
Myr-cree har tre korte og fire lange vokal-fonem; vokallengd er markert ortografisk med ein makron over vokalsymbolet:

Av di det ikkje finst nokon kort **e**, er det vanleg å utelate makronen på **ē**. I denne artikkelen tek vi makronen med også på **ē**. I staden for makron blir òg sirkumfleks nytta, med andre ord **î ê â ô** i staden for **ī ē ā ō**.

### Konsonantar
Språket har elleve konsonant-fonem, som her er attgjevne ortografisk:

## Skrift

Myr-cree-språket blir skrive både med det latinske alfabetet, som vist i avsnittet *Fonologi* ovanfor, og med det kanadiske stavingsalfabetet, i ein variant som blir kalla aust-cree-stavingsalfabetet, som blir nytta for å skrive myr-cree og elg-cree (engelsk *Moose Cree*). Det skil seg frå prærie-cree-stavingsalfabetet berre i nokre mindre detaljar. I denne artikkelen er nokre cree-ord skrivne i begge alfabeta.
Litlos

**Litlos** er ei turisthytte som ligg nord for Litlosvatn på Hardangervidda, i Ullensvang kommune i Vestland fylke. Hytta ligg om lag 1180 moh., og er eigd av Den Norske Turistforening. Litlos er som regel betjent rundt påske, og i sommarsesongen. Resten av året er ho sjølvbetjent.

Litlos er ein gamal støl for gardane Meland og Brattespe på austsida av Sørfjorden i Ullensvang. Det vart bygt DNT-hytte her i 1922. I 1927 vart hytta betjent, og i 1969 vart hytta utvida og påbygt. Noverande styrar er Jarle Viskjer frå Skare i Odda.

Den lettaste måten å koma seg til Litlos på er å køyra frå Røldal inn Valldalen til Middalsbu. Derifrå er det om lag 7 timar å gå til Litlos.

Frå Litlos er det mogleg å gå til både Hellevassbu, Tyssevassbu, Sandhaug, Besso, Hadlaskard og Torehytta.

## Kjelder

* Store Norske Leksikon om Litlos.
* DNT om Litlos.
* Litlos sine internettsider.
* Vêrvarsel for Litlos på yr.no
Andrew Meikle

**Andrew Meikle** () var ein skotsk oppfinnar som er kjent for at han i 1789 fekk patent på eit treskeverk med ein roterande slagsylinder.

## Kjelder
Tyssevassbu

**Tyssevassbu** er ei sjølvbetent turisthytte på Hardangervidda i Ullensvang herad. Tyssevassbu ligg mellom Øvre Tyssevatn og Holmevatn på 1319 moh.

Hytta vart oppretta av A/S Tyssefaldene og andre bedrifter som var involverte i utbygginga av elva Tysso. I 1975 donerte bedriftene hytta til Den Norske Turistforening, som framleis eig henne. 

Tyssevassbu har innlagt straum. Eit rom i hovudhytta er framleis avlåst til bruk for tilsette i A/S Tyssefaldene.

Den lettaste måten å koma seg til Tyssevassbu på er ved å køyra til Tyssedal, vidare inn til Skjeggedal, og gå derifrå. Turen (18,2 km, 1400 hM opp) tek ca. 8 timar og er - stadvis ganske dårleg - merkt. Det er også mogleg å gå til Tyssevassbu frå Espe langs den gamle Hardingslepa, ei grein av Nordmannsslepa, men det er ein tur på 9 timar.

Forutan Espe og Skjeggedal kan ein gå til Torehytta og Litlos frå Tyssevassbu.

## Kjelder
* DNT om Tyssevassbu.
* Store Norske Leksikon om Tyssevassbu.
* Vêrvarsel for Tyssevassbu på yr.no
MK «Heland»

**MK «Heland»** er ein fiskekuttar som i tillegg til fiske vart brukt i Shetlandsfarten under den andre verdskrigen. Han er no freda og høyrer til Sunnmøre Museum.

«Heland» vart bygd i 1937 hjå Einar Hellands båtbyggeri på Vestnes i Romsdal. Eigarar av båten vart Sevrin A. Roald, Arne A. Roald og Olaf Røssvik. på Vigra. Prisen på nybygget var 30 000 kroner. Lengda var 63 fot . Stamn, spant og kjøl vart dimensjonerte for mogleg forlenging seinare. Han vart utrusta med 85 hk motor og rigga med fokk, storsegl og mesan.

## Fiskebåten
Slik det var vanleg med fiskekuttarar på Mørekysten vart «Heland» brukt til heilårsfiske. Om vinteren var det drivgarnfiske etter sild. Så var det torskefiske til han i mai vart utrusta til fangst av brugde og småkval. Det var helst springarar og vågekval han fanga. Kvalfangsten gjekk føre seg i Barentshavet, farvatna kring Island og i Nordsjøen. Om hausten var det kveitefiske på Storegga. «Heland» hadde køyplass til ti mann, men det var berre på sildefiske det var så mange.

## Shetlandsfarten
Hausten 1941 vart skipper Sevrin A. Roald spurd om å gå til Shetland med Lingekarar som hadde vore på oppdrag i Noreg. 4. november gjekk «Heland» vestover med passasjerane. Etter ein strabasiøs, men vellukka, tur returnerte dei til norskkysten og tok til med fiske. Dei gjekk ein ny tur til Shetland i januar 1942. På slutten av februar tok ei så den tredje og siste turen som starta i Noreg. Dei hadde då med fleire som hadde kome seg unna arrestasjonane som følgde etter Henry Rinnan sin infiltrasjon av motstandsarbeidet i Ålesund. 
Etter dette vart «Heland» ein del av marineavdelinga Shetlandsbussen. I alt gjekk han 6 turar til norskekysten, men berre ein av desse var vellukka. Den siste turen var i februar 1943. «Heland» vart på desse turane ført av andre enn Sevrin A. Roald. Han hadde for god kjennskap til motstandsarbeidet i Ålesund til at det kunne risikerast at han vart arrestert.

## Museumsbåt
MK «Heland» vart kondemnert i 1972. I staden for å verte senka, slik det var vanleg å gjere med kondemnerte båtar, gav eigarane han til Sunnmøre Museum. Der inngår han som ein viktig del av museet si formidling av utviklinga av fiskeria, og er eit flytande krigsminne. «Heland» fekk status som verneverdig fartøy av riksantikvaren i 1977. Midt på 1990-talet gjennomgjekk båten ei storstilt restaurering ved Hardanger Fartøyvernsenter til over millionar kroner. Dette prosjektet vart støtta fagleg og økonomisk av riksantikvaren.

## Kjelder
* Per Sæther: M/K «Heland» - bevaringsverdig båt fra ny tid. *KYSTEN* Nr. 4 1983
* Per Sæther: «Heland» En fiskekutter og krigsveteran blir berga. *GAVLEN* Nr. 2 - 3 1997
* Kristian Janson: Frå soga om M/B «Heland» i fredstid. *Årbok 1976* Sunnmøre Museum
* Ragnar Ulstein: M/B «Heland» og det store spelet. *Årbok 1976* Sunnmøre Museum
Kinso

**Kinso** er ei elv i Ullensvang herad i Hardanger i Hordaland. Elva tek til på den nordvestlegaste delen av Hardangervidda, felle ned gjennom Husedalen gjennom ei rekkje spektakulære fossar, og munnar ut i Hardangerfjorden i Kinsarvik. Elva har gjeve namn til tettstaden Kinsarvik. Ho er varig verna mot kraftutbygging, og store delar av nedbørfeltet på 292 kvadratkilometer ligg innanfor grensene til Hardangervidda nasjonalpark.

## Elveløp
Elva tek til i to greiner: *Stora Kinso* som har utspring i fleire små vatn sør for Hårteigen, og *Vetla Kinso*, som kjem frå områda aust for *Høgahæ*. Dei to elvane møtest i *Nedsta Onkjelvatnet* (1 197 moh.). Dette er utspringet for hovudelva Kinso, som renn nordover derifrå til Veivatnet (1 172 moh.), den største innsjøen i vassdraget. Frå Veivatnet held Kinso fram mot nordvest gjennom ein brei og vid dal med fleire mindre innsjøar, til ho ved *Rjuvavatnet* (900 moh.) når kanten av den djupe og tronge Husedalen.

Frå *Rjuvavatnet* fell elva ned i Husedalen gjennom den 246 meter høge Søtefossen. Vidare nedover dalen renn elva over fleire botnforma hyller med fossar imellom. Etter Søtefossen kjem den tronge Nykkjesøyfossen, deretter den langstrakte, 180 meter høge Nyastølsfossen. Nedst ligg Tveitafossen, som er utbygd med eit lite kraftverk, Kinso Kraftverk. Nedanfor Tveitafossen vert dalen breiare, og Kinso møter sideelva Vivippo som kjem frå aust. Elva munnar ved Kinsarvik ut i Kinsarvikbukti i Hardangerfjorden, ved Kinsarvik kyrkje.

## Flaum
I november 1940 var det flaum i Kinso som gjorde stor skade på jordeigedomar ved utløpet. Faren for flaum har vorte redusert etter dette, ved å endra elveløpet frå to til eitt løp.

Også i 1743 skal det ha vore ein stor flaum i Kinso. Flaumen truga kyrkja og drog med seg delar av kyrkjegarden. I *Af Provst [[Niels Hertzberg|Nils Hertzbergs]] Optegnelser fra Ullensvang i Hardanger* står det at det vart halde for sanning at kista til Engel Ringøen, som var teken av flaumen og ført på fjorden, rak i land att i heimstøa hans på Ringøy.

## Kjelder
* *Artikkelen byggjer på artikkelen om Kinso frå wikipedia på bokmål.*
* Store Norske Leksikon om Kinso

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av nedste delen av Kinso teke i 1933.
* Om namnet Kinso i ''Norsk stadnamnleksikon''
Anita

**Anita** er eit kvinnenamn danna som ei spansk kjæleform av «Anna» eller «Ana». Etterleddet -ita er eit diminutiv, slik at namnet tyder 'vesle Anna'. Opphavleg kjem Anna frå hebraisk Hannah, som tyder 'gunst' eller 'nåde'. Anita har namnedag den 10. juli.

Anitta, Annita, Anitha, Annitta og Annitha er andre skrivemåtar for namnet.

## Namneberarar
* Anita Loos (1893-1981), USA-amerikansk forfattar
* Anita Björk (f. 1923), svensk skodespelar
* Anita Brookner (f. 1928), britisk forfattar 
* Anita Ekberg (f. 1931), svensk filmskodespelar
* Anita Gradin (f. 1933), svensk politikar og minister
* Anita Desai (f. 1937) indisk, engelskspråkleg forfattar 
* Anita Thallaug (f. 1938), norsk songar og Eurovision-deltakar
* Anita Shreve (f. 1946), USA-amerikansk forfattar
* Anita Apelthun Sæle (f. 1951), norsk politikar
* Anitta Suikkari (f. 1956), finsk skodespelar
* Anita Baker (f. 1958), USA-amerikansk soul-songar og komponist
* Anita Skorgan (f. 1958), norsk artist
* Anita Orlund (f. 1964), ordførar i Skedsmo
* Anita Moen (f. 1967), norsk langrennsløpar
* Anita Andreassen (f. 1968), norsk idrettsutøvar
* Anita Ihle Steen (f. 1970), ordførar i Ringsaker

## Kjelder
* 

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Anita|Anita]]» frå , den 9. juli 2009.*
Anja

**Anja** er eit kvinnenamn danna som ei russisk kjæleform av «Anna». Opphavleg kjem Anna frå hebraisk Hannah, som tyder 'gunst' eller 'nåde'. Anja har namnedag den 10. juli.

Ania er ein polsk skrivemåte for namnet, medan Anya er ein vanleg engelsk transliterasjon.

## Namneberarar
* Anja Breien (f. 1940), norsk filmregissør
* Anja Snellman (f. 1954), finsk forfattar
* Anja Andersen (f. 1969), dansk handballspelar og -trenar
* Anja Garbarek (f. 1970), norsk musikar
* Anna Antonowicz (f. 1981), polsk skodespelar
* Anja Pärson (f. 1981), svensk alpinist

## Kjelder

*
Erik Amundsson Frostad

**Erik Amundsson Frostad** () var ein treskjerar og klokkar, opphavleg frå Nord-Fron i Oppland. Han var først skulehaldar 20 år i Kvam i Oppland, ei tid underklokkar og. Frostad var treskjerar attåt, mellom anna skar han ut ein av englane under korbogen i Kvam kyrkje. I Kvam budde han på bruket Klomstadøyen, som heilt vart teken ut av Storofsen i 1789, seinare brukte han garden Frostad i fire år. I april 1794 kom han som klokkar til Stange i Hedmark, ei stilling han røkta mest livet ut. Han budde på klokkargarden Vestre Hommerstad.

## Kjelder
* Ivar Kleiven:*Fronsbygdin*. 1930.
* *Norsk Allkunnebok, IV. Bandet*. 1952.
* *Stange bygdebok*.
Richard Burns

**Richard Burns** () var ein britisk rallyførar. Han vart verdsmeister i 2001.

Alt det første året han køyrde i det britiske rallymeisterskapet, 1993, vann han fire sigrar og vart den yngste britiske meisteren i rally. I 1994 debuterte han i VM-sirkuset.

Burns fekk fabrikksete for Mitsubishi i 1998 og vann sin første VM-siger i Rally Sardinia same året. Dessutan vann han og Rally Storbritannia det året. I 2001 vart han den første engelske verdsmeisteren i rally, medan han køyrte for Subaru.

Richard Burns måtte gje seg i VM-sirkuset etter 2003-sesongen, etter at det vart oppdaga at han hadde svulst på hjernen. Han gjekk gjennom ein vellykka operasjon og hadde håp om å kome attende i ein rallybil. Den 25. november 2005 måtte han derimot gje tapt for sjukdommen, på dagen fire år etter at han vann VM-tittelen. 

#### WRC-sigrar
:
Sinaloa

**Sinaloa** er ein delstat i den vestlege delen av Mexico. Hovudstaden og største byen er Culiacán. Han har eit areal på 57 377 km². 

Sinaloa grensar til Sonora og Chihuahua i nord, Durango i aust, og Nayarit i sør. Delstaten har ein 656 kilometer lang kyst mot Californiabukta og Stillehavet i vest.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
FSLN

**Frente Sandinista de Liberación Nacional** (Den Nasjonale Sandinistiske Fridomsfronten) er ei tidlegare nicaraguansk motstandsrørsle og seinare parti. FSLN vart grunnlagt på 60-talet og gjennomførte ein revolusjon i 1979. Partiet sat fyrst med statsmakta i landet frå revolusjonen og fram til 1990, og så frå valet i 2006 og fram til i dag.

Partiet er oppkalla etter motstandsleiaren Augusto César Sandino.

## Kjelder
«FSLN (Frente Sandinista de Liberación Nacional)» i Leksikon for det 21. århundrede.
Tommi Mäkinen

**Tommi Mäkinen** () er ein finsk rallyførar. Han køyrde for Mitsubishi i åra 1995-2001 med ein Mitsubishi Lancer Evolution og for Subaru 2002-2003 med Subaru Impreza. Han vann verdsmeisterskapen i rally fire år på rad 1996-1999. Han vann i 24 av dei til saman 139 VM-konkurransane som han køyrde i. Tommi Mäkinen avslutta karrieren sin i 2003.
Pressemelding

:*For pressemeldingar som gjeld Wikipedia, sjå .*
Ei **pressemelding** er ein tekst som vert send til media for å spreie informasjon med nyhendeverdi. Pressemeldingar er vanleg innan informasjon og samfunnskontakt, og vert vanlegvis sendt med e-post eller telefaks til aviser, radio og TV. Nytt i våre dagar er videopressemeldingar, som også blir sendt til nettavisredaksjonar. Mange blir også spreidd på videodelesider. Eit eksempel er Videopressemelding.no

Pressemeldingar er ikkje nyhendeartiklar, og er ofte subjektive i retning av det distributøren ønskjer å få fram.

## Bakgrunnsstoff
Fonologi i blackfoot-språket

**Fonologi i [[blackfoot-språket]].**
## Vokalar
Blackfoot-språket har tre korte og tre lange monoftongar og tre diftongar:

Monoftongane er realiserte slik:

På slutten av eit ord er ein vokal med låg tone ustemd (jamfør avsnittet *Tonar* nedanfor).

Diftongane utgjer alle dei mogelege stigande diftongane, når diftongane er kombinasjonar av monoftongar som finst i systemet. Desse diftongane varierer mykje fonetisk, og ikkje alle allofonane er diftongar, her attgjevne ortografisk:

Her er eit minimalt par som viser distinktiv opposisjon mellom korte og lange vokalar:
* **áakokaawa** 'ho/han skal tjore'
* **áakookaawa** 'ho/han skal sponse ein soldans'

## Konsonantar
Blackfoot har ti konsonantar, her attgjevne ortografisk:

Tre bokstavar har andre verdiar enn i IPA:
* ** ' ** står for /ʔ/
* **h** står for /x/
* **y** står for /j/
Konsonantane ** ' **, **h**, **w** og **y** er alltid korte, medan alle det ved alle dei andre er distinktiv opposisjon mellom korte og lange. Dei lange blir skrivne ved fordobling av bokstavane for dei korte, som er attgjevne i tabellen over. Lang **ts** blir skriven **tts**.

Konsonantane **k** /k/ og **h** /x/ har palatale allofonar – høvesvis [c] og [ç] – føre fremre vokalar og velare allofonar – høvesvis [k] og [x] – i andre omgjevnader.
## Tonar
Blackfoot er eit tonespråk, med ein distinktiv opposisjon mellom ein høg tone og ein låg tone. Høg tone er markert ortografisk med ein akutt aksent (´), medan låg tone ikkje er markert. Jamfør desse to orda, som inneheld dei same fonema, men der det fyrste har høg tone (H) på fyrste stavinga og låg tone (L) på andre og tredje stavinga, medan det andre har låg tone på fyrste og siste stavinga og høg tone på andre stavinga:
* H-L-L **ápssiwa** 'det er ei pil'
* L-H-L **apssíwa** 'det er ein fiken'
Proto-algonkinsk er ikkje rekonstruert som eit tonespråk, og det er berre dei tre prærie-algonkinske språka (blackfoot, cheyenne og arapaho-språkgruppa) som har utvikla tonar.

## Fotnotar
Bromma i Hallingdal

**Bromma** er ei bygd i Nesbyen kommune i Buskerud fylke, tolv kilometer sørom kommunesenteret Nesbyen. Staden ligg ved Hallingdalselve og Riksveg 7 går på vestsida av elva medan Bergensbanen går på austsida. Jarnbanestasjonen Bromma stasjon er nedlagt.

## Kjende personar frå Bromma
* Pål Gunnar Mikkelsplass, skilaupar 

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Om stadnamnet Bromma i ''Norsk stadnamnleksikon''
* Eldre fotografi frå Bromma på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
Bromma

**Bromma** er eit ord med fleire tydingar:

* Bromma i Hallingdal
* Bromma församling i Stockholm i Sverige
* Bromma i Ystads kommune i Sverige
* Stockholm-Bromma flyplass
* Bromma Conquip AB
Fraa By og Bygd

***Fraa By og Bygd*** var eit nynorsk tidsskrift som kom ut frå 1870 til 1879. Tidsskriftet kom ut i Bergen, og var eit av dei fyrste i sitt slag redigert på nynorsk.

Henrik Krohn var hovudmannen bak tidsskriftet. Han dreiv gjennom at Vestmannalaget skulle gje ut eit tidsskrift. Fyrste heftet av *Fraa By og Bygd* er innbunde i prydband med gull og i dei norske fargane hadde Krohn med seg til Ole Bull 17. mai 1870 då vestmennene helsa Bull velkomen heim frå amerikaferd. Krohn var skriftstyrar dei fem fyrste årgangane. Han skreiv både dikt og om naturvitskaplege utgreiingar, attåt den faste kringsjåteigen Ute og heima. Mellom dei som leverte tekstar til bladet var Kristofer Janson, Aasmund Olavson Vinje, Arne Garborg, John Klæboe, Andreas Austlid, Hans Mo og Marius Nygaard.

Hagbard E. Berner ville gjerne ha *Fraa By og Bygd* til blad for Det Norske Samlaget, men styremedlemene Olaus Fjørtoft og Hans Jakob Horst ville ikkje ha noko samarbeid med Vestmannalaget. Dessutan emna Samlaget på eige blad.

Dei siste fem åra var *Fraa By og Bygd* månadsskrift. I desse åra var formannen i Vestmannalaget også skriftstyrar. I rekkefølgje var det Olav Lofthus (6. årgangen), Hans Mo (7.-9. årg.) og Ed. G Johannessen (den tiande og siste årgangen).

Henrik Krohn var drivkrafta bak tidsskriftet i alle år, så då han døydde i 1879 gjekk *Fraa By og Bygd* inn. Talet på tingarar var i alle år lågt.

Redaktør for tidsskriftet var til ei kvar tid formannen i Vestmannalaget: Henrik Krohn 1870–1874, Olav Lofthus 1875, Hans Mo 1876–1878 og Edvard Germanus Johannessen 1879.

## Kjelder

* ''Norsk Allkunnebok, IV. Bandet''. 1952.

## Bakgrunnsstoff
Parc fermé

**Parc fermé** er eit fransk ord som tyder 'avstengd park [område]'. Innan somme motorsportidrettar vert *parc fermé* nytta om eit sikkert område der konkurransebilar kan stå over natta. Bilar som står parkert i dette området får ikkje rørast av uatoriserte, unnateke for teknisk kontrollar gjord av inspektørar. Dermed hindrar ein at bilar vert tukla med før løp.
Teleskop

Eit **teleskop** (frå gresk *[[tele-|tele]]*, 'fjern' og *skopein*, 'å sjå'), på folkemunne òg kalla **stjernekikkert**, er eit instrument og eit optisk hjelpemiddel for å observere fjerntliggande objekt. Teleskop vert nytta for å observere i ein del av det elektromagnetiske spekteret. Dei vanlegaste teleskopa er for synleg lys, men andre variantar kan avbilde radiobylgjer, infraraudt, ultrafiolett eller enda kortare bølgjelengder som gammastråling. Teleskop kan vere små som kikkertar for bruk på relativt små avstandar til svært store astronomiske teleskop som kan sjå mot yttergrensene til det observerbare universet. 

Eit gamalt namn på eit astronomisk teleskop var *cannocchiale*.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Teleskop|Teleskop]]» frå ,  den 10. juli 2009.*  

## Bakgrunnsstoff
Kickapoo-språket

**Kickapoo-språket** er eit algonkinsk språk som blir tala i Midtvesten og Texas i USA og nord i Mexico.

Kickapoo blir tala av noko over 800 menneske – 539 i USA og 400 i Mexico – av ei etnisk gruppe på om lag 3000. I USA bur talarane i Horton i det nordaustlege Kansas, i McCloud og Jones i det sentrale Oklahoma og i Nuevo Nacimiento i Texas, og i Mexico bur dei i Nacimiento de Kikapú, 40 km nordaust for Muzquiz i delstaten Coahuila. Kickapoo blir rekna som ein dialekt av det fox-sauk-kickapoo i lag med fox, sauk og det utdøydde mascouten.

## Fonologi
Kickapoo har eit enkelt fonemsystem, med fire vokalar og elleve konsonantar.
### Vokalar
Dei fire vokal-fonema kan vere både korte og lange:

Vokalane blir normalt uttala om lag som dei vokalane som blir skrivne [i e a o] i IPA-transkripsjonen, men **e** blir ofte uttala noko trongare, som [ɪ], mellom konsonantar. Ein trykksvak vokal er ustemd på slutten av ei  ytring etter **p t c k θ s** og etter **w y** som fylgjer ein av desse konsonantane. Ein trykksvak vokal er knirkestemd etter andre konsonantar og etter ein annan vokal sist i ei ytring.

### Konsonantar
Språket har ti konsonant-fonem, som her er attgjevne ortografisk:

Mellom ein vokal og ein vokal eller halvvokal kan **p t c k θ s** vere stemde, slik at dei er uttala [b d ʤ g ð z], medan dei elles er ustemde (og alltid usapirerte), det vil seie [p t ʧ k θ s]. **T** er apikal-alveolar.

Kickapoo har desse konsonantgruppene: **hp ht hc hk hm hn sk**. I tillegg kan dei fleste einskildkonsonantane og konsonantgruppene fylgjast av halvvokalane **w y**.

## Kjelder
*Kickapoo ved ethnologue.com
Juha Kankkunen

**Juha Kankkunen** () er ein finsk rallyførar.

Juha Kankkunen har vunne verdsmeisterskapet i Rally 4 gongar: I 1986, 1987, 1991 og 1993. Han har og vunne Rally Dakar i 1988. Kankkunen har 23 sigrar frå verdsmeisterskapet i rally.

## WRC-rallysigrar