open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kari Hesthamar

**Kari Hesthamar** () er ein norsk journalist og forfattar frå Hesthamar. 

Ho er utdanna journalist og har arbeidd i NRK sidan 1996, dei tre fyrste åra i NRK Rogaland, sidan i Radiodokumentaren på NRK P2 i Oslo frå 1999 til 2014, der ho har laga fleire prisløna radiodokumentarar. Hesthamar var leiar for Radiodokumentaren frå 2011 til 2014. I 2008 gav ho ut boka *So long Marianne. Ei kjærleikshistorie* (Spartacus). Boka er sidan omsett til fleire språk. Hesthamar jobba i perioden 2014-2016 som reporter i dokumentarmagasinet *Vårt lille land* på TV2. Frå 2016 til 2018 var ho tilsett som prosjektleiar for podkast i NRK. Hausten 2018 starta ho Svarttrost Produksjoner saman med Ellen Wisløff og Sindre Leganger. Selskapet lagar podkast med vekt på historieforteljing, og har levert ei rekke store seriar og dokumentarar til mellom andre NRK, Sveriges Radio og Lydbokforlaget Fabel. 

Hesthamar var med på antologiane *Flukt* (Spartacus 2015) og *SO LONG. Norske forfattere om Leonard Cohen* (Falck forlag 2017). Hesthamar var dramaturg på teateroppsetninga *Hvem er den gale?* om Arnold Juklerød, Teater Ibsen 2017. Regi Morten Cranner.

Ho er dotter til den tidlegare ordføraren i Ullensvang, Torolv Hesthamar.

## Prisar og utmerkingar

* Prix Europa 1999, for *Til kommunen skil dykk åt* av Kari Hesthamar. Teknisk regi: Tormod Nygaard. Konsulent: Gyrid Listuen.
* Prix Italia 2003, for *Eit rom står avlåst* av Kari Hesthamar. Teknisk regi: Kåre Johan Lund. Konsulent: Gyrid Listuen.
* Prix Radio 2003, Årets beste program, for *Eit rom står avlåst* av Kari Hesthamar. Teknisk regi: Kåre Johan Lund. Konsulent: Gyrid Listuen.
* Ouinta Bienal Internacional de radio (Mexico) 2004, for *Eit rom står avlåst* av Kari Hesthamar. Teknisk regi: Kåre Johan Lund. Konsulent: Gyrid Listuen.
* Prix Europa 2004, for *Den brune pakken* av Kari Hesthamar. Teknisk regi: Kåre Johan Lund. Konsulent: Berit Hedemann.
* Prix Radio 2004, Årets beste radioprogram, for *Den brune pakken* av Kari Hesthamar. Teknisk regi: Kåre Johan Lund. Konsulent: Berit Hedemann.
*Prix Italia Special Commendation 2004, for *Den brune pakken* av Kari Hesthamar. Teknisk regi: Kåre Johan Lund. Konsulent Berit Hedemann
* Prix Europa 2006, for *So long, Marianne* av Kari Hesthamar. Teknisk regi: Kåre Johan Lund. Konsulent: Berit Hedemann
* Prix Radio 2011, Årets spesialprogram, for *Tonjes versjon* av Kari Hesthamar og Tonje Aursland. Teknisk regi: Merete Antonsen. Konsulent: Berit Hedemann.
* Ullensvang mållag sin pris for god målbruk 2016
* Årets bilde 2016. Videodokumentar 3. pris Frank Melhus (foto), Kari Hesthamar (regi) og Rune Blekken (klipp)

## Kjelder
* www.nrk.no: Kari Hesthamar
Reichenbachfall

**Reichenbachfall** er ei rekkje fossar i elva Aare nær Meiringen i kantonen Bern sentralt i Sveits. Dei har eit samla fall på 250&nbsp;m. Med ei høgd på 90&nbsp;m er Øvre Reichenbachfalla ein av dei høgaste kataraktfossane i Alpane. Det er lett å nå fossane med kabelbanen Reichenbachfall-Bahn.

Eit vasskraftverk regulerer i dag vassføringa i Reichenbachfalla til visse tider av året. 

I populærkulturen er fossane kjend som staden der helten til Sir Arthur Conan Doyle, Sherlock Holmes, har den endelege kampen med erkefienden sin Moriarty.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Reichenbach Falls|Reichenbach Falls]]» frå ,  den 9. mars 2012.*


## Bakgrunnsstoff
*Reichenbachfall-Bahn
*Bilete 
*Bilete frå Sherlock Holmes Society of London 
*«Reichenbach Falls» ved BBC Four Film & Drama
Staubbachfall

**Staubbachfall** er ein foss i Sveits, like oppfor Lauterbrunnen i Berner Oberland. Fossen har eit fall på kring 300 meter frå ein hengedal som endar i framskytande klippe oppfor elva Lütschine.

Elva dannar ein kaskade så høg at vatnet nesten forsvinn før det når botnen av dalen. 

Fossen var avbilda på eit frimerke i 1930-åra. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Staubbach Falls|Staubbach Falls]]» frå ,  den 9. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Trümmelbachfälle

**Trümmelbachfälle** er ei rekkje på ti fossar i Sveits. Trummelbach får vatn frå isbreane på Eiger (3970 moh), Mönch (4099 moh) og Jungfrau (4158 moh) og fører med seg 20&nbsp;200 tonn forvitringsgrus kvart år. 

Nedslagsfeltet til fossen er 24&nbsp;km², og halvparten av dette er dekt av snø og isbrear. Fossen fører opp til 20&nbsp;000 liter vatn per sekund. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Trummelbach|Trummelbach]]» frå ,  den 9. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Andorra i Eurovision Song Contest 2004

**Andorra** deltok i Eurovision Song Contest 2004 med songen «Jugarem a estimar-nos», framført av Marta Roure. Marta Roure vann den nasjonale uttakinga, **Eurovisió 2004**.

## Kvartfinale 1
Den fyrste kvartfinalen vart halden 18. januar 2004. Marta Roure vann og gjekk vidare til den andre semifinalen.

## Kvartfinale 2
Den andre kvartfinalen vart halden 25. januar 2004. Bis a Bis vann og gjekk vidare til den andre semifinalen.

## Kvartfinale 3
Den tredje kvartfinalen vart halden 1. februar 2004. Marta Roure vann og gjekk vidare til den fyrste semifinalen.

## Kvartfinale 4
Den fjerde kvartfinalen vart halden 8. februar 2004. Marta Roure vann og gjekk vidare til den andre semifinalen der songen vart framført saman med Bis a Bis.

## Kvartfinale 5
Den femte kvartfinalen vart halden 15. februar 2004. Marta Roure vann og gjekk vidare til den fyrste semifinalen der han songen vart framført saman med Bis a Bis.

## Kvartfinale 6
Den sjette kvartfinalen vart halden 22. februar 2004. Marta Roure vann og gjekk vidare til den fyrste semifinalen.

## Semifinale 1
Den fyrste semifinalen vart halden 1. mars 2004. Bis a Bis vann og gjekk vidare til finalen.

## Semifinale 2
Den fyrste semifinalen vart halden 8. mars 2004. Marta Roure vann og gjekk vidare til finalen.

## Finalen
Finalen vart halden 15. mars 2004. Marta Roure vann og fekk representere Andorra i Eurovision Song Contest 2004 med songen «Jugarem a estimar-nos».

## Eurovision Song Contest 2004
Andorra starta som nummer seks i semifinalen etter Israel med «Leha'amin» av David D'Or og før Portugal med «Foi magia» av Sofia Vitória.
 
Bidraget fekk tolv poeng frå Spania. Andorra fekk til saman tolv poeng og enda på 18. plass av totalt 22 bidrag. Andorra gjekk dimed ikkje vidare til finalen. Det er det fyrste bidraget i Eurovision Song Contest med tekst på katalansk.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Andorra in the Eurovision Song Contest 2004|Andorra in the Eurovision Song Contest 2004]]» frå ,  den 9. mars 2012.*
Cascade du Gietro

**Cascade du Gietro** er ein foss i Fionnay i Valais i Sveits, nær grensa til Frankrike. Fossen vert danna av elva Gietro som får vatn frå særs store isbrear i området og som munnar ut i Lac du Mauvoisin. 

## Kjelder
* http://www.worldwaterfalldatabase.com/waterfall/Gietro-Cascade-du-37/
Mürrenbachfall

**Mürrenbachfall** er ein foss i Lauterbrunnen i kantonen Bern i Sveits. Han har eit enkelt fall med ei lengd på 417 meter. 

## Kjelder
* http://www.worldwaterfalldatabase.com/waterfall/Murrenbachfall-177/
Oltschibachfall

**Oltschibachfall** er ein foss i Brienz i kantonen Bern i Sveits. Han har eit samla fall på kring 300 meter fordelt på to fall. 

## Kjelder
*
Geltenschuss

**Geltenschuss** er ein foss i kantonen Bern i Sveits. Han har to fall og ei samla høgd på 229 meter.  

## Kjelder
* http://www.worldwaterfalldatabase.com/waterfall/Geltenschuss-692/
Giessbachfälle

**Giessbachfälle** er ein foss i Brienz i kantonen Bern i Sveits. Han har ei rekkje fall på sørsida av Brienzersee og ligg i ei skogkledd kløft. Det er seks store og seks små fall i fossen. Falla er til ein viss grad gøymd i den skogkledde kløfta kalla Giessbachschlucht. Hovudfallet er i stor grad synleg frå innsjøen. 

## Kjelder
*http://www.worldwaterfalldatabase.com/waterfall/Giessbachfalle-131/
Schmadribachfall

**Schmadribachfall** er ein foss i Lauterbrunnen i kantonen Bern i Sveits.

Fossen starta som ein stor hestehalefoss og fell om lag 300 meter ut frå eit stort isbreområde, som gjev vatn til elva Schmadribach, som dannar fossen. Fossen følgjer så eit naturleg gjel og fell i ytterlegare to fall på kring 60 m. Det totale fallet til fossen er estimert til 366 meter. 

Vassføringa i fossen varierer stort gjennom året og er størst på varme dagar om sommaren då snø- og issmeltinga er størst. 

## Kjelder
* http://www.worldwaterfalldatabase.com/waterfall/Schmadribachfall-642/
Simmefälle

**Simmefalle** er ein foss i Simmental i kantonen Bern i Sveits. Fossen har eit samla fall på 140 meter. 

## Kjelder
*http://www.worldwaterfalldatabase.com/waterfall/Simmefalle-383/
Jacinto Benavente

**Jacinto Benavente y Martínez** () var ein spansk dramatikar og journalist som i 1922 blei tildelt Nobelprisen i litteratur *«för det lyckliga sätt varpå han fullföljt den spanska dramatikens ärofulla traditioner.»*

## Liv
Jacinto Benavente var fødd i Madrid. Han studerte jus i heimbyen, men då faren døydde avbraut han studiet. Den store arven etter faren – ein kjend lege – gjorde det mogleg for Benavente å gjere lange reiser gjennom Europa. Attende i Spania skreiv han for aviser og tidsskrift. Seinare var han sjefsredaktør i tidsskriftet *La vida literaria* og arbeidde likeeins for tidsskrifta *La Ilustración* og *El imparcial.* Teaterstykket *Gente conocida* blei eit gjennombrot og var starten på ein glitrande karriere som heldt fram til han døydde. Dei nesten 200 skodespela han skreiv var ein stor vinst for utviklinga av det spanske teateret. 

Benavente støtta Franco under den spanske borgarkrigen, noko som skada ryet hans, særleg i utlandet. Like fullt blir han rekna som grunnleggaren av det spanske teateret.

Jacinto Benavente døydde ugift i Madrid, 87 år gammal.
## Verk i utval
* *La ciudad alegre y confiada* (1916)
* *Los intereses creados* (1908)
* *Su amante esposa* (1950)

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Jacinto Benavente på Nobel-winners.com
* Nobeltildelinga 1922 på nobelprize.org
* Literatur av og om Jacinto Benavente i katalogen til Ibero-Amerikanisches Institut i Berlin
* 
**Litteratur**
* *Brockhaus Nobelpreise. Chronik herausragender Leistungen*. Bibliographisches Institut, Mannheim, 2. opplag 2004, ISBN 978-3765304910
Anatole France

**Anatole France** () var ein fransk forfattar som i 1921 fekk nobelprisen i litteratur *«såsom ett erkännande av hans lysande författarverksamhet, präglad av ädel stilkonst, av vidhjärtad humanitet, av behag och franskt lynne.»*

## Virke
France starta opp med å skrive lyrikk i Parnasse-diktarane sin stil. Han starta likevel tidleg å skrive forteljingar og var verksam som litteraturkritikar. Gjennombrotet kom i 1881 med romanen *Le Crime de Sylvestre Bonnard, membre de l'Institut* som vann *Prix de l'Académie française*. Han vann no innpass i dei litterære salongane i Paris, blant andre den til Mme de Caillavet og fekk i 1884 krossen til Æreslegionen. 

## Verk i utval
* *Le crime de Sylvestre Bonnard* 
* *La rôtisserie de la Reine Pédauque* 
* *L'affaire Crainquebille* 
* *L'Île des pingouins* 
* *Les dieux ont soif* 
* *La révolte des anges* 
* *Le lys rouge* 
* *Histoire contemporaine*
* *Sur la pierre blanche* 
* *Vie de Jeanne d'Arc* 
* *Le Jardin d'Épicure* 

## Litteratur
* Valéry Dupuy: *[[Marcel Proust|Proust]] et Anatole France*. Dissertation, Universität Paris 2001. 
* Jean Marvaud: *Anatole France, écrivain française*. Levebvre, Paris 1962. 
* Edith Tendron: *Anatole France inconnu*. Editions du Céfal, Liège 1996, ISBN 2-87130-046-1.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff

*
*
*Nobelpristildelinga 1921 på nobelprize.org
Arpitania

**Arpitania** (aripitansk og italiensk *Arpitania*, fransk *Arpitanie*) er eit område der ein talar arpitansk. Området vart opphavleg nytta om områda i Alpane der ein talte arpitansk. Namnet vart popularisert av *Mouvement Harpitanya*, ei venstreorientert politisk gruppe i Aostadalen i 1970-åra.

Arpitania består av:

* Frankrike (Savoie, Dauphiné, Isère, ein stor del av Rhône, sørlege delar av Franche-Comté, og ein liten del av Ain og Monts du Forez).
* Italia (Aostadalen, arpitansktalande dalar i Piemonte, Daunia/Arpitan Celle di San Vito, Foggia i Apulia).
* Sveits (Romandie, utanom dei nordlege og vestlege delane av Jura).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Arpitania|Arpitania]]» frå ,  den 10. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
* Portal Arpitania.eu
* Babel Lexilogos (fransk)
Bödeli

**Bödeli** er ei landtunge mellom Thunsjøen og Brienzersee i Berner Oberland i Sveits. Elvane Lütschine frå sør og Lombach frå nord har sidan den siste istida ført med seg avsetjingar som har skild dei to innsjøane frå kvarandre. I dag ligg Brienzersee to meter høgare enn Thunsjøen, og elva Aare renn frå den eine innsjøen til den andre, gjennom Bödeli.

I Bödeli ligg byane Unterseen, Interlaken og Matten, og i sør grensar området til kommunane Wilderswil og Bönigen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bödeli|Bödeli]]» frå ,  den 10. mars 2012.*
Entlebuch biosfære

**Entlebuch biosfære** er eit naturreservat ved foten av Dei sveitsiske Alpane med den 395 km² store dalen Kleine Emme mellom Bern og Luzern i kantonen Luzern i Sveits. 

Sidan 2001 har regionen det andre biosfærereservatet i Sveits etter Sveits nasjonalpark.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Entlebuch Biosphere|Entlebuch Biosphere]]» frå ,  den 10. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Entlebuch Biosphere 
*UNESCO Biosphere
Geografiske ytterpunkt i Sveits

Dette er ei liste over **geografiske ytterpunkt i Sveits**.

## Høgder

## Breidde- og lengdegrad

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Extreme points of Switzerland|Extreme points of Switzerland]]» frå ,  den 10. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Sjå òg
*Sveitsisk geografi
Felsenegg

**Felsenegg** (804 moh) er eit utkikkspunkt i kantonen Zürich i Sveits. 

Felsenegg ligg om lag 7 km sørvest for byen Zürich i Albisfjella, mellom kommunane Stallikon og Adliswil. På toppen ligg ein stasjon for ein svevebane. Albisområdet er eit av dei viktigaste friluftsområda i området kring Zürich.  Området er stort sett skogkledd, men har òg nokre store sletter. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Felsenegg|Felsenegg]]» frå ,  den 10. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Restaurant Felsenegg
Grand Marais i Seeland

**Grand Marais** i *Seeland* er ein region i Sveits, ved foten av den første fjellkjeda i Jurafjella med dei tre innsjøane Murtensjøen, Neuchâtelsjøen og Bielsjøen. Før Jura-vasskorreksjon var området eit stort myrområde som ofte var utsett for flaum. 

Etter korreksjonen vart heile myrområdet drenert og har vorte eit viktig jordbruksområde, særleg for grønsaker. 

Den største byen og senteret for grønsakshandel er Müntschemier.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Grand Marais, Seeland|Grand Marais, Seeland]]» frå ,  den 10. mars 2012.*
Jorat i Sveits

**Jorat** er eit område i kantonen Vaud i Sveits mellom Gros-de-Vaud i vest og Broye i aust. 

Det er ei fjellkjede som strekkjer seg frå oppfor Lausanne i sør mot Payerne i nord. Heile området ligg over 700 moh og er hovudsakleg skogkledd. 

## Landsbyar
Jorat består av 18 landsbyar, som hovudsakleg driv med jordbruk. 
* Carrouge,
* Corcelles-le-Jorat,
* Les Cullayes,
* Essertes,
* Ferlens,
* Froideville,
* Hermenches,
* Mézières,
* Montpreveyres,
* Peney-le-Jorat,
* Ropraz,
* Servion,
* Sottens,
* Syens
* Villars-Mendraz,
* Villars-Tiercelin,
* Vucherens,
* Vulliens.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jorat (Switzerland)|Jorat (Switzerland)]]» frå ,  den 10. mars 2012.*
La Côte

**La Côte** er eit område på  nordsida av Genfersjøen, som strekkjer seg frå Nyon til Lausanne i kantonen Vaud i Sveits. 

Området er kjent for dei vakre vingardane med utsyn over Alpane på andre sida av innsjøen. 

## Stader
*Mies
*Coppet
*Founex
*Prangins
*Gland
*Gilly
*Luins
*Vinzel
*Bursins
*Tartegnin
*Rolle
*Mont-sur-Rolle
*Perroy
*Allaman
*Aubonne
*Etoy
*Saint-Prex
*Morges
*Préverenges
*Saint-Sulpice

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:La Côte|La Côte]]» frå ,  den 10. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Lavaux

**Lavaux** er ein region i kantonen Vaud i Sveits i distriktet Lavaux. Sjølv om det er nokre spor etter vindyrking i området sidan romartida, kan dei faktisk vinterrassane sporast attende til 1000-talet, då benediktinar- og cistersiensarkloster kontrollerte området. Lavaux består av 830 hektar med vingardar i terrassar i om lag 30 km langs nordsida av Genfersjøen. Området har eit temperert klima, og terrassane får mykje sol på grunn av refleksjonen i innsjøen. Den viktigaste vindrua som vert dyrka her er Chasselas.

Vingardane i Lavaux er verna for vidare utvikling og sidan juli 2007 har dei vore ein verdsarvstad.

## Galleri

Fil:Lavaux Alpes et Lac léman.jpg|Genfersjøen og Dei sveitsiske Alpane frå Lavaux
Fil:Lavaux+Léman 2.jpeg|Genfersjøen frå Lavaux, mot Lausanne


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lavaux|Lavaux]]» frå ,  den 10. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Napfgebiet

**Napfgebiet** er ein åslendt region i Sveits mellom Bern og Luzern. Det høgaste punktet i regionen er Napf på 1408 moh. Både geografisk og geologisk vert det rekna som ein del av Det sveitsiske platået. Regionen grensar til Emmental i sørvest og Entlebuch i aust. Han er delt mellom kantonane Bern og Luzern og av Brünig-Napf-Reuss-linja.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Napfgebiet|Napfgebiet]]» frå ,  den 10. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Parc Ela

**Parc Ela** er ein naturpark i kantonen Graubünden i Sveits. Det er meint å verne den regionale biotopen og fremme berekraftig bruk av området.

I motsetnad til Sveits nasjonalpark, den einaste nasjonalparken i landet, som bevarer naturen aleine, dekkjer Ela naturpark 21 kommunar, mellom andre Tiefencastel, Bergün, Savognin og Bivio. Parken har namn etter Piz Ela, eit 3338 meter høgt fjell i midten av parken.

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Parc Ela|Parc Ela]]» frå ,  den 10. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*
Rhin-kneet

**Rhin-kneet** (tysk *Rheinknie*) er namnet på ein sving i Rhinen.

I Basel skiftar Rhinen retning frå vestleg til nordleg, langs grensa til Frankrike og Tyskland, på veg mot Nordsjøen

Heile Rhin-kneet ligg innanfor Sveits ved byen Basel og dei tilstøytande kommunane Riehen og Bettingen. Lenger nord ligg dei tyske byane Lörrach og Weil am Rhein og dei franske byane Huningue og Saint Louis.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rhine knee|Rhine knee]]» frå ,  den 10. mars 2012.*
Schwarzgrätli

**Schwarzgrätli** er ein fjellrygg nær landsbyen Kandersteg i Sveits. Toppen ligg 2383 meter over havet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Schwarzgrätli|Schwarzgrätli]]» frå ,  den 10. mars 2012.*
Seedamm

**Seedamm** er ein delvis kunstig landtunge og ei bru ved den smalaste delen av Zürichsjøen, mellom Hurden (SZ) og Rapperswil (SG) i Sveits. 

Seedam dannar ei halvøy i innsjøen av morener frå siste istida. Han ligg ved landsbyen Hurden (SZ) og den vesle øya Rapperswil. Seedam ligg mellom dei tre kantonane Schwyz, St. Gallen og Zürich. Aust for den kunstige landtunga ligg Holzbrücke Rapperswil-Hurden, ei trebru bygd i 2001 som ein rekonstruksjon av den første brua over sundet frå kring 1650 fvt. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Seedamm|Seedamm]]» frå ,  den 10. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Holzsteg Rapperswil
Det sørtyske skrentområdet

**Det sørtyske skrentområdet** er ein geologisk og geomorfologisk region eller landskap i Sveits og dei sørlege tyske statane Bayern og Baden-Württemberg. Landskapet er karakterisert av skrentar.

Regionen strekkjer seg mellom sørlege Rhön, Spessart, Odenwald og Schwarzwald i vest og Frankiske Jura i aust, Schwabiske Jura i søraust og dei nordaustlege åsane i Jurafjella i sør.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:South German Scarplands|South German Scarplands]]» frå ,  den 10. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Unteraargau

**Unteraargau** er det nedre vassdraget til elva Aare i kantonen Aargau i Sveits. 

Det samsvarar omtrent til dei sørvestlege distrikta Aarau, Brugg, Kulm, Lenzburg og Zofingen. Unteraargau omfattar ein del av Aaredalen mellom Aarau og Klingnauer Stausee, samt sidedalane Aabach, Suhre, Wigger og Wyna. Han omfattar òg delar av Jurafjella.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Unteraargau|Unteraargau]]» frå ,  den 10. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
**Den tyske utgåva av artikkelen
Vallée de Joux

**Vallée de Joux** er ein dal i Jurafjella som hovudsakleg ligg i kantonen Vaud i Sveits. Dalen held òg fram inn i Frankrike (departementet Jura). Han ligg om lag 50 km nord for Geneve og nordvest for Lausanne. Høgda er kring 1000 meter over havet. Det ligg tre innsjøar i den sveitsiske delen av dalen: lac de Joux, lac Brenet og lac Ter. 

Det er tre kommunar i dalen, Le Chenit, Le Lieu og L'Abbaye som i lag dannar distriktet La Vallée. Desse omfattar ti landsbyar, som Le Sentier, Le Brassus og Le Pont.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vallée de Joux|Vallée de Joux]]» frå ,  den 10. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*www.valleedejoux.ch Offisiell nettstad
Carl Spitteler

**Carl Friedrich Georg Spitteler** () var ein sveitsisk diktar, forfattar, kritikar og essayist som i 1929 blei tildelt Nobelprisen i litteratur *«med särskild tanke på hans mäktiga epos Olympischer Frühling.»*

## Liv og virke
Spitteler blei fødd inn i ein protestantisk familie som hadde tatt steget frå bonde- til advokat-/embetsmannsstanden. Frå 1849 voks han opp i Bern. Han studerte jus i Luzern og Zürich og seinare protestantisk teologi i Heidelberg (1867/68), sjølv om han var ateist. Han arbeidde frå 1871 som privatlærar i familien til ein finsk general. Inntrykka frå dette opphaldet finn ein seinare att i forteljingane *Ei Ole* og *Das Bombardement von Åbo*. Etter at han kom attende til Sveits arbeidde han ei stund som lærar og journalist, mellom anna som redaktør for kultursidene i *[[Neue Zürcher Zeitung]]*. I 1883 gifta han seg med den tidlegare eleven Maria Op den Hooff som han fekk to døtre med.

Under pseudonymet *Carl Felix Tandem* skreiv Spitteler i 1880-1881 tobindseposet *Prometheus und Epimetheus* der han moderniserer den antikke Prometheus-myten. Stilistisk unnveik Spitteler den rådande realisme-retninga, i staden finn ein slektskap med Arthur Schopenhauer og Friedrich Nietzsche. Spitteler korresponderte også med Nietzsche og skreiv omtaler av nokre av verka hans for Bern-avisa *Der Bund*.

I 1893 arva familien svigerfar til Spitteler og dei slo seg ned i Luzern der han levde som fri forfattar. Dei første verka og følgjande lyriske verk vekte liten åtgaum, og han slo først gjennom med *Olympischer Frühling* (1900–1905, «Olympisk vår») der Spitteler overførte figurar og handlingmønstre frå gresk mytologi til sin eigen samtid i rundt 20&nbsp;000 vers. Han teikna eit dystert bilde av universet i desse mytologiske eventyra, i tråd med sitt eige pessimistiske syn på verda.

## Verk

## Litteratur
* 
* Carl Spitteler: *Unser Schweizer Standpunkt*. Verlag Pro Libro, Luzern 2009, ISBN 3-9523406-9-3

## Referansar

## Bakgrunnsstoff

* 
*Verk av Spitteler på tysk Gutenberg
*Nobelpristildelinga 1919 på nobelprize.org
*Carls Spitteler på nobel-winners.com
* ''Carl-Spitteler-Stiftung''
Sint-Lucasgildet

**Sint-Lucasgildet** var namnet på eit gilde av kunstnarar og kunsthandverkarar i Nederlanda. 
Lauget hadde lokale avdelingar, mellom anna i Antwerpen, Utrecht, Delft og Leiden.

Kunstmålarar, glaskunstnarar, skulptørar, gravørar, boktrykkarar og kunsthandlarar kunne bli medlem av gildet. Alle medlemmane blei skrivne inn i medlemsbøker og desse bøkene er i dag viktige for kunnskap om den tidas kunstnarar og dermed for kunsthistorien. 

Gildet er kalla opp etter evangelisten Lukas. Årsaka er at han skal ha laga eit ikon av eit bilete av Jomfru Maria, den såkalla «Svarte Madonna av Częstochowa». 

## Bakgrunnsstoff
* Om Sint-Lucasgildet i Delft

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sint-Lucasgildet|Sint-Lucasgildet]]» frå , den 10. mars 2012.*
Alpnach

** Alpnach ** er ein kommune i kantonen Obwalden i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 464 meter over havet.

Alpnach grensar til kantonane Luzern i vest og nordvest og Nidwalden i aust og nordaust. Heilt i nordaust ligg kommunen på breidda av den sørvestlege armen av Vierwaldstättersjøen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:de:Alpnach|Alpnach]]» frå ,  den 10. mars 2012.*


## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Kerns

**Kerns** er ein kommune i kantonen Obwalden i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 564 meter over havet. Kerns grensar til kantonane Nidwalden i aust og Bern i sør. 

Kommunen ligg på ein terrasse i sørvestsida av Stanserhorn og Arvigrat i dalane Sarneraatal og Melchtal. Han er den største kommunen i kantonen og består av landsbyen Kerns med delane Dorf, Siebeneich, Wisserlen, Halten og Dietried, grendene Sankt Niklausen og Melchtal samt feriestaden Melchsee-Frutt.

### Folk
Langdistanseløparen Viktor Röthlin er frå Kerns.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Kerns|Kerns]]» frå ,  den 10. mars 2012 og «[[:en:Kerns|Kerns]]» frå ,  den 30. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Fehraltorf

**Fehraltorf** er ein kommune i distriktet Pfäffikon i kantonen Zürich i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 530 meter over havet, om lag 16 km aust for bysentrum i Zürich.

Han ligg i den øvre Kemptdalen og består av landsbyen Fehraltorf og ein del av grenda Mesikon.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Fehraltorf|Fehraltorf]]» frå ,  den 10. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad (tysk)
*
Trackshittaz

**Trackshittaz** er ei austerriksk hiphop-gutegruppe frå Mühlviertel som består av Lukas Plöchl og Manuel Hoffelner.

## Österreich rockt den Song Contest
24. februar 2012 deltok dei i Österreich rockt den Song Contest med songen «Woki mit deim Popo» og gjekk vidare til superfinalen. I superfinalen vann dei med 51 % av røystene og fekk dimed representere Austerrike i Eurovision Song Contest 2012.

## Eurovision Song Contest 2012
Trackshittaz starta som éin av dei ni siste i den fyrste semifinalen, men gjekk ikkje vidare til finalen. Songen deira vart det fyrste bidraget i Eurovision Song Contest med tekst på mühlviertelsk.

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Trackshittaz|Trackshittaz]]» frå ,  den 10. mars 2012.*
Landquart

**Landquart** er ein kommune i distriktet Landquart i den sveitsiske kantonen Graubünden. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 550 meter over havet. Han vart skapt då kommunane Igis og Mastrils vart slått saman 1. januar 2012.

Landquart er hovudstad i eit distrikt som har namn etter kommunen/elva Landquart.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Landquart|Landquart]]» frå ,  den 30. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*



## Bakgrunnsstoff
Bratteli

**Bratteli** eller **Brattlia**  er ein liten stad ved nordsida av Lysefjorden i Ryfylke, vest for Bakken gard. Bratteli har eigen kai, med anløp frå hurtigbåt og turistferje. Opphavleg var det ein gard (Bratteli) og to husmannsplassar (Midtre Bratteli og Øvre Bratteli) på staden. I dag er gardane fråflytta og omgjort til hytter. Det går sti til Bakken gard mot aust, og til Preikstolområdet mot vest.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bratteli|Bratteli]]» frå , den 10. mars 2012.*
Haugbrot

**Haugbrot** er å grave seg inn i ein gravhaug (grav frå førkristen tid) for å take ut gjenstandar som vart lagt i grava i samband med jordfestinga av den avlidne, eller av andre årsaker. Nemninga haugbrot vert framfor alt nytta om slike innbrot som er gjort i gamal tid. Det er fleire omtalar av haugbrot i sogelitteraturen, og av dei kjende ubrende skipsgravene frå yngre jarnalder i Noreg har alle utom ei vore opna før arkeologane byrja å undersøkje dei i nyare tid.

Arkeologar har funne at graver over heile Noreg har vore opna. Når det gjeld dei mindre gravene er ein teori at dei døde ved overgangen til kristendom og tilhøyrande ny gravskikk vart flytte til vigsla jord på kyrkjegardane av etterkomarane sine, for at dei skulle få ta del i den kristne frelsa.

Ein har lite sikker kunnskap om når haugbrota i dei norske skipsgravene har skjedd, men haugbrota i Jellehaugen i Østfold og Haug 7 på Borrefeltet i Vestfold ser ut til å ha skjedd i vikingtida, og spadar haugbrytarane la att etter seg i Oseberghaugen er daterte til like etter 953, noko som legg haugbrotet til kring 120 år etter hauglegginga, som skjedde i 834.

## Haugbrot i sogelitteraturen
Det er to ulike motiv som vert oppgjevne for haugbrota i sogelitteraturen. Det eine er å få slutt på at den hauglagde går att, og det andre er å tilrane seg makt og autoritet gjennom symbolgjenstandar frå haugen og sjølve haugbrotshandlinga. Døme på det fyrste finn ein i *[[Laksdøla]]* der bonden Rapp vert attergangar. Han herjar så fælt at garden Rappstad vert lagd aude og folk finn at dei må grave han oppatt og ha han i haug langt avstad der verken fe eller folk pla ferdast. Likevel vert det ikkje heilt fred før dei grev opp også den nye grava hans, og brenn liket og hiv oska på sjøen. Også i *[[Grettla]]* (*Soga om Grette Åsmundsson*) vert det fortald om ein attergangar. Det gjeld Kår Gamle på Haramsøy som driv alle bøndene bortsett frå sonen Torfinn frå øya med attergangen sin. Grette bryt seg inn i haugen og tek for seg av skattane der, men det finn ikkje Kår seg i og det vert kamp mellom Grette og Kår. Det endar med at Grette høgg hovudet av Kår. Det er fleire andre haugbrot skildra i sogene.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Atle Omland: «Å grave i andres graver. Om det unaturlige i å åpne gravhauger» på heimskringla.no
Sauetang

**Sauetang** (*Pelvetia canaliculata*) er ei vanleg brunalge på berg langs strandlinene i Europa. 

## Utsjånad
Sauetang er ein 10-30 cm høg brunalge med 1-3 mm breie gaffelgreina skot, som manglar midtnerve og blærer, og som særleg kan kjennast på dei innrulla kantane. Formeiringsorgana vert utvikla i greinspissane. Dei er ovale og opp til 3 cm lange, og førekjem heile året, men mest sommar og haust. Hann- og hoorgana finst på same plante. 

## Utbreiing

Arten er vanleg på den europeiske atlanterhavskysten frå Island til Spania, medrekna Noreg, dei britiske øyane, Nederland, Frankrike og Portugal. 
I Irland har innsamling av planta vore ei matkjelde i tider med hungersnaud.

## Førekomst i Noreg
Tangen veks på berggrunn og så høgt i fjøra at han er turrlagd ein stor del  av tida. Han finst frå Stavangertraktene til Finnmark.

## Kjelder
* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pelvetia canaliculata|Pelvetia canaliculata]]» frå ,  den 10. mars 2012.*  
* *Floraen i farger 2*, Arne Pedersen og Jørgen Vasshaug, H. Aschehoug & Co. ( W. Nygaard ).
Det sveitsiske platået

**Det sveitsiske platået**, **Mittelland** eller **Schweizer Mittelland** («Det sveitsiske mellomlandet») er det lågastliggande landskapet i Sveits. Det består av flatare parti og ein del åsar, slik at høgda over havet i hovudsak ligg mellom 400 og 600 m Det utgjer eit av dei tre hovudlandskapa i Sveits og ligg mellom dei to andre: Dei sveitsiske Alpane i sør og Jurafjella i nord. I tillegg er det avgrensa av dei to innsjøane Genfersjøen i vest og Bodensjøen i aust.

Mittelland utgjer berre 30% av arealet i Sveits, men har meir enn 2/3 av folkesetnaden, altså rundt 5 millionar menneske. Dette tyder at Mittelland er tett folkesett, med ca 380 innbyggjarar per km².
Landskapet omfattar alle sveitsiske byar med meir enn 50 000 innbyggjarar med unntak av Basel og Lugano, og dei viktigaste av desse er Zürich, Genève, Bern og Lausanne. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Mittelland|Mittelland]]» frå ,  den 10. mars 2012.*
Kantonen Appenzell

**Appenzell** var ein sveitsisk kanton som bestod frå 1513 til 1597.

Allereie i 1411, medan Appenzell framleis var underlagt fyrsteabbediet St. Gallen, hadde landskapet vorte eit assosiert medlem (*[[zugewandter Orter]]*) av Det gamle sveitsiske eidssambandet. 1429 vart Appenzell uavhengig av St. Gallen, 1507 riksumiddelbar og 1513 det 13. medlemmen av eidssambandet.

I løpet av motreformasjonen vart Appenzell i 1597 delt i to kantonar: det protestantiske Appenzell Ausserrhoden og det katolske Appenzell Innerrhoden. Fram til 1999 vart Appenzell Ausser- og Innerrhoden omtalt som «halvkantonar», men dette omgrepet er no stroke frå den sveitsiske grunnlova. *Appenzell* (eller *Appenzellerland*) nyttast framleis som samleomgrep på begge kantonane.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Appenzell (kanton)|Appenzell (kanton)]]» frå ,  den 10. mars 2012.*
Sentral-Sveits

**Sentral-Sveits** er ein region på det sveitsiske platået og det geografiske hjartet og det historiske opphavet til Sveits, med kantonane Uri, Schwyz, Obwalden, Nidwalden, Luzern og Zug.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Central Switzerland|Central Switzerland]]» frå ,  den 10. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Aust-Sveits

**Aust-Sveits** (tysk *Ostschweiz*) er ein region som ligg nord for Glarus-Alpane med kantonane Schaffhausen, Thurgau, St. Gallen, Appenzell Ausserrhoden, Appenzell Innerrhoden og Glarus. Området nord for kantonen Graubünden (med byen Chur) vert stundom rekna som ein del av Aust-Sveits. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eastern Switzerland|Eastern Switzerland]]» frå ,  den 10. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Heinzenberg GR

**Heinzenberg** (retoromansk *Mantogna*) er vestsida av Hinterrheindalen i kantonen Graubünden i Sveits mellom Viamala og den smale dalen i Rothenbrunnen. Austsida av dalen vert kalla Domleschg. Regionen er kalla opp etter Heinzenberg slott nær landsbyen Präz.

Heinzenberg-området strekkjer seg om lag 10 km frå sør til nord

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Heinzenberg GR|Heinzenberg GR]]» frå ,  den 10. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Turistinformasjon
Italiensk Graubünden

**Italiensk Graubünden** eller **Italiensk Grigioni** (italiensk *Grigionitaliano* eller *Grigioni italiano*; tysk *Italienischbünden*; retoromansk *Grischun talian*) er ein region i kantonen Graubünden i Sveits der ein snakkar italiensk og lombardisk.

Det ligg heilt sør i kantonen og omfattar distrikta Moesa (i vest) og Bernina (i aust), og kommunane Bivio i Albula og Bregaglia i Maloja. Det bur kring 15&nbsp;000 innbyggjarar i desse områda og av desse talar over 85 % italiensk eller lombardisk.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Italian Graubünden|Italian Graubünden]]» frå ,  den 10. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*



## Bakgrunnsstoff
*Voci del Grigioni italiano RSI radio newscast about the Italian Graubünden
*Pro Grigioni Italiano
Jungfrauregion

**Jungfrauregion** er ein region i Berner Oberland i Sveits. Han er kalla opp etter det kjende fjellet Jungfrau (som tyder ‘jomfru’). 
Han består av to dalar sør for Interlaken: Grindelwald og Lauterbrunnen. 

## Byar i Jungfrauregion
*Grindelwald
*Mürren
*Lauterbrunnen
*Interlaken
*Unterseen
*Wengen
*Wilderswil

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Jungfrau Region|Jungfrau Region]]» frå ,  den 23. juni 2024.*
Berner Oberland

**Berner Oberland** syner til dei høgareliggande delane av kantonen Bern i Sveits. Området omfattar dei sørlege delane av kantonen, med Brienzersjøen og Thunersjøen og dalstrøka rundt.

På grunn av den flotte naturen i området er Berner Oberland eit populært turistmål. Byen Thun reknast som porten til Berner Oberland, og stader som Spiez og Interlaken er populære på grunn av den gunstige plasseringa ved sjøane. Området er òg eit godt utgangspunkt for fjellturar, blant anna er Finsteraarhorn (4274 moh) og Jungfrau (4158 moh) i området.

Dialekten i Berner Oberland er den alemanniske varianten höchstalemannisch («høgstalemannisk»). Denne dialekten er relativt langt unna standardtysk, og òg relativt ulikt frå dialekten i nærliggande Bern. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Berner Oberland|Berner Oberland]]» frå ,  den 10. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*berneroberland.ch 
*«Berner Oberland» i Historische Lexikon der Schweiz
Genfersjøregionen

**Genfersjøenregionen** (fransk *Région lémanique*) er ein region i Sveits som består av kantonane Geneve, Vaud og Valais. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Geneva region|Lake Geneva region]]» frå ,  den 10. mars 2012.*  


## Bakgrunnsstoff

*
Nedre Engadin

**Nedre Engadin** er ein del av Engadindalen, som elva Inn renn gjennom, og ligg aust i Sveits i kantonen Graubünden.

I motsetnad til den høgareliggande sletta i Øvre Engadin, der den øvre delen av Inn renn langsamt ned dalen, er dannar Nedre Engadin eit heilt annleis landskap. På høgresida av dalen ligg Engadin-dolomittane, med taggete toppar og skogkledde, bratte sider. Isbrear og elvar har merka venstresida av dalen på mange måtar og har danna ein forholdsvis vid dalbotn som stig jamnt. Dei fleste landsbyane i dalen ligg på denne sida, utanom den større byen Scuol.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lower Engadine|Lower Engadine]]» frå ,  den 10. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Poltéra,Maggie. "Das Kochbuch aus Graubünden", Verlag Wolfgang Hölker GmbH 1979.

## Bakgrunnsstoff

*www.scuol.ch
*www.engadin.ch
*Bogn Engiadina
*Engadinhus - tysk
Fricktal

**Fricktal** er eit landskap heilt nord i den sveitsiske kantonen Aargau. Det ligg mellom Basel i vest, Rhinen (og dermed Tyskland) i nord og Jurafjella i sør. I aust strekkjer det seg nesten til elva Aare.

Fricktal høyrde sidan 1300-talet og inntil 1799 til Breisgau (og dermed til Vorderösterreich), og var altså ein habsburgsk eigedom. Etter at franske soldatar hadde okkupert området i 1799, vart Fricktal i 1802 utropt til ein eigen kanton i Den helvetiske republikken. Men allereie i 1803 vart Fricktal slått til kantonen Aargau.

Heilt inntil byrjinga av 1900-talet var Fricktal ein rein landbruksregion, og vart gjentekne gonger heimsøkt av hungersnaud. Først dei seinare 50 åra har Fricktal – pga nærleiken til Basel – sett ein økonomisk framgang med mellom anna etablering av industri.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Fricktal|Fricktal]]» frå ,  den 10. mars 2012.*
Espace Mittelland

**Espace Mittelland** er det vanlege namnet på ein region i Sveits som består av kantonane Bern, Fribourg, Jura, Neuchâtel og Solothurn. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Espace Mittelland|Espace Mittelland]]» frå ,  den 10. mars 2012.*
Nordvest-Sveits

**Nordvest-Sveits** (tysk *Nordwestschweiz*) er eit vanleg namn på ein region i Sveits som består av kantonane Basel-Stadt, Basel-Landschaft og Aargau. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Northwestern Switzerland|Northwestern Switzerland]]» frå ,  den 10. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Seeland i Sveits

**Seeland** (**Drei-Seen-Land**) (fransk *Pays des trois lacs*) er ein region i Sveits, ved foten av dei første fjella i Jurafjella. Regionen inneheld tre store innsjøar, Murtensjøen, Neuchâtelsjøen og Bielsjøen. I tidlegare tider var området flodsletta til Aare og derfor myrlendt. Etter det store hydrologiske arbeidet kalla Jura-vasskorreksjonen vart området drenert og oppdyrka. Seeland er eit av dei viktigaste områda i Sveits for dyrking av grønsaker, særleg i Grand Marais (Grosses Moos).

Regionen ligg innanfor grensene til kantonane Bern, Fribourg, Neuchâtel og Vaud, og dannar delar av språkgrensa mellom det fransk- og tysktalande Sveits. 

*[[distriktet Seeland|Seeland]]* er ein av fem administrative distrikt i kantonen Bern, og har kring 70 000 innbyggjarar fordelt på 46 kommunar. 

## Bilete

Fil:CH_Biel_Altstadt-6.jpg|Biel/Bienne
Fil:CH Erlach Schloss.JPG|Erlach slott
Fil:CH_Chasseral.JPG|Chasseral
Fil:CH_Bielersee-2.jpg|Bielsjøen


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Seeland (Switzerland)|Seeland (Switzerland)]]» frå ,  den 10. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
 General Area Map
Chamber of economy Biel-Seeland
Toggenburg

**Toggenburg** er den øvre dalen i Thur i kantonen St. Gallen i Sveits. Dalen er òg ein valkrins i kantonen. 

Dalen går nordvestover frå vassdraget mellom Rhinen og Thur, og grensar i aust til Säntis og i sørvest til Churfirsten og Speer. Det er ein frodig dal som er kring 45 km lang frå kjelda til elva Wil ved jernbanelinja mellom Winterthur and St. Gallen. 

Den høgasteliggande landsbyen i dalen er Wildhaus der den sveitsiske reformatoren Huldrych Zwingli vart fødd i 1484. Andre landsbyar er Lichtensteig, Kirchberg og Wattwil.

Dei 16 kommunane i valkrinsen er Bütschwil, Ebnat-Kappel, Ganterschwil, Hemberg, Kirchberg, Krinau, Lichtensteig, Lütisburg, Mosnang, Neckertal, Nesslau-Krummenau, Oberhelfenschwil, Stein, Wattwil og Wildhaus-Alt St. Johann. 
## Valkrinsen Toggenburg

Valkrinsen Toggenburg vart danna då den nye kantonsskipnaden av 10. juni 2001 tredde i kraft frå 2003. I valkrinsen på 489 km² budde 45&nbsp;056 menneske i 2010.

Valkrinsen omfattar 14 kommunar. Dei to mest folkerike kommunane i valkrinsen har kvar vel 8&nbsp;000 innbyggjarar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Toggenburg|Toggenburg]]» frå ,  den 10. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*


## Bakgrunnsstoff
*Turistinfirmasjon
Zürich storbyområde

**Zürich storbyområde** (**EMRZ**) eller **Stor-Zürich** (**GZA**, tysk *Zürcher Wirtschaftsraum, Metropolregion Zürich*), er eit storbyområde kring Zürich, og eit av dei økonomisk sterkaste områda i Europa og det økonomiske senteret i Sveits

Det utgjer eit område som ein kan nå innanfor om lag ein 80 minuttar køyretur frå Zürich lufthamn.  Her heldt mange internasjonale føretak føretak til og det omfattar det meste av kantonen Zürich, men strekkjer seg òg inn i Aargau og Solothurn i vest, Thurgau, St. Gallen og delar av Graubünden i aust, Schaffhausen i nord og Zug og delar av Schwyz og Glarus i sør. Det bur om lag tre millionar innbyggjarar i området. Området er likevel hovudsakleg landleg og manglar ein verkeleg storbykarakter, samanlikna med den relativt vesle byen Zürich, som berre er eit hypotetisk senter. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zurich metropolitan area|Zurich metropolitan area]]» frå ,  den 10. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*Greater Zurich Area AG
*Ralph Etter, *Appenzell als Teil der "Greater Zurich Area" – Chancen, Risiken und Handlungsansätze* (2003) http://www.ai.ch/de/onlinedienste/publikationen/?action=download&id=20 
**Zürcher Wirtschaftsförderung unter der Lupe*, Neue Zürcher Zeitung 26 October 2006.http://www.nzz.ch/dossiers/wirtschaft/arbeit/2006/10/26/zh/articleELIL4.print.html
*Patrick Dümmler, Alain Thierstein, *The European metropolitan region of Zurich : a cluster of economic clusters?*, ETH Zurich, Institute for National, Regional and Local Planning, Chair of Spatial Development, 2002http://e-collection.ethbib.ethz.ch/cgi-bin/show.pl?type=inkonf&nr=125
Üechtland

**Üechtland** er ein region vest i Sveits, der byane Bern og Fribourg ligg. 

Namnet på regionen er ikkje lenger i bruk i dag, men vart nytta for å skilje Fribourg (tysk *Freiburg im Üechtland*) frå Freiburg (eller *Freiburg im Breisgau*) i Tyskland. 
Gamle dokument nemner òg *Bern im Üechtland* eller *Verona im Üechtland,* der *Verona,* er det latiniserte namnet på Bern, for å skilje Bern frå Verona i Italia (på tysk historisk kjend som *Bern,* og stundom *[[walha|Wälsch]]-Bern*).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Üechtland|Üechtland]]» frå ,  den 10. mars 2012.*
Zürcher Oberland

**Zürcher Oberland** i Sveits er eit åslendt område søraust i kantonen Zürich, ved grensa til Toggenburg, og består av distrikta Uster, Hinwil, Pfäffikon samt Tösstal, samt distriktet Winterthur. Området kom gradvis under byen Zürich sin kontroll frå 1408 til 1452. 

Kommunar: Bäretswil - Bauma - Bubikon - Dürnten-Tann - Fehraltorf - Fischenthal - Gossau - Greifensee - Grüningen - Hinwil - Hittnau - Kyburg - Maur - Mönchaltorf - Pfäffikon - Russikon - Rüti - Schlatt - Seegräben - Sternenberg - Turbenthal - Uster - Volketswil - Wald - Weisslingen - Wetzikon - Wila - Wildberg i Sveits - Zell.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zürcher Oberland|Zürcher Oberland]]» frå ,  den 10. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Turisme i Zürich Oberland (tysk)
Kaurtang

***Kaurtang*** er ei vanleg brunalge i strandsonen i Noreg.

## Utsjånad

5-10 cm høg brunalge som ofte vert forveksla med blærelause småindivid av blæretang. Kaurtangen manglar blærer, og skota er noko spiralsnodde med midtnerve. Kjønnsorgana sit i urneliknande groper i oppsvulma greinspissar (receptaklar). Receptaklane på kaurtangen er runde og gulbrune, på blæretangen meir eller mindre avlange. På kaurtangen er receptaklane dessutan omgjevne av ein liten steril kant. Han- og hoorgan vert utvikla på same planta og om sommaren. På blæretange vert dei utvikla på ulike plantar i april-juni.. 

## Utbreiing
Tangen finst vanleg langs strandlinene på atlanterhavskystane i Europa, Kanariøyane og Nord-Amerika. 

## Førekomst i Noreg
Kaurtangen veks gjerne i eit belte like over blæretangbeltet, og trivst på skjerma stadar og helst på nordvende svaberg. Finst langs heile kysten, men sparsamt i Skagerrakområdet.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Fucus spiralis|Fucus spiralis]]» frå ,  den 10. mars 2012.*  
* *Floraen i farger 2*, Arne Pedersen og Jørgen Vasshaug, H. Aschehoug & Co. ( W. Nygaard ).

## Bakgrunnsstoff
*
Freetown

**Freetown** er hovudstaden og den største byen i Sierra Leone. Byen er ein hamneby og ligg på Freetownhalvøya ved atlanterhavskysten. I 2008 hadde byen  innbyggarar. Byen er det økonomiske og kulturelle senteret i Sierra Leone. Bykommunen har ei flatevidd på 357&nbsp;km².

## Næring og samfunn
Næringsverksemda i Freetown er i stor grad basert på hamna, der mesteparten av eksportvarene frå Sierra Leone vert skipa ut. Andre næringar er fiskeforedling, rismylner, oljeraffineri, diamantsliping og sigarettproduksjon.

Byen hyser landets største universitet, Fourah Bay College. Universitetet, som vart grunnlagt i 1827, spela nøkkelrolle for dei engelsktalande statane i Vest-Afrika.

Innbyggarane i Freetown har mangearta bakgrunn, både kva gjeld etnisitet og kultur. Her er innslag frå alle dei nasjonale stammene, men største folkegruppa er krioane, etterkomarar av frigjevne slavar frå Nord-Amerika, Vest-India og Afrika sjølv. Politisk er byen dominert av krioar, og talespråket til krio er det mest utbreidde i byen.
 
Spesialdomstolen for Sierra Leone, eit tribunal som er etablert for å dømme krigsforbrytarar, har setet sitt i Freetown.

## Historie

Frigjevne slavar sende frå England med hjelp frå britiske slavemotstandarar busette seg første gongen i området i 1787. I 1792 vart byen Freetown grunnlagd av tidlegare slavar frå Nova Scotia. Innbyggjarane gjorde opprør i 1800, men den britiske kolonimakta tok tilbake makta over byen og byrja ekspandere i området. Dette leia til etableringa av kolonien Sierra Leone.

Mellom 1808 og 1874 var Freetown hovudstad i koloniriket Britisk Vest-Afrika. Byen voks snøgt i takt med at mange frigjevne slavar busette seg her, saman med afrikanske soldatar som kjempa for Storbritannia under Napoleonskrigane. Under andre verdskrigen opprettheldt Storbritannia ein orlogsbase i Freetown.

Krig prega Freetown på 1990-talet. Byen vart då okkupert av ECOWAS-troppar som hadde som mål å setje inn att Ahmad Tejan Kabbah som president. Seinare vart byen utsett for eit mislukka åtak frå *Revolutionary United Front* (RUF). Fem tidlegare leiarar for RUF vart tiltala ved Spesialdomstolen for Sierra Leone. To av desse døydde før dom fall, medan Issa Hassan Sesay vart dømd til 52 års fengsel, Morris Kallon 40 år og Augustine Gbao 25 år for mord, valdtekt, seksuelt slaveri og andre former for seksuell vald, utnytting av barnesoldatar, undertrykking og  plyndring. Dommen vart avsagd 8. april 2009.

## Notar

## Bakgrunnsstoff

* The Special Court for Sierra Leone