open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fenresulven

**Fenresulven** (*Fenrisulven*, norrønt *Fenrisulfr*) eller **Fenre** (norrønt *Fenrir*), òg kjend som Vånagand (norrønt *Vánagandr*) er i norrøn mytologi ein stor ulv. Fenresulven er son av Loke og Angerboda, og har to sysken; dødsgudinna Hel og Midgardsormen.

## Livssoge
Fenresulven såg fyrst ut som ein liten hundekvelp, og Odin tok han difor med til Åsgard, der æsene budde. Alle spådomar sa at han kom til å skapa ugreie for æsene. Då dei såg at han voks og vart større og større, ville dei difor binda han. 

Fyrst prøvde dei med lekkja *Løding*, men denne heldt ikkje. Dinest prøvde dei med lekkja *Drome*, som var dobbelt så kraftig. Det gjekk like dårleg. 

Då sendte Odin Skirne til nokre dvergar i Svartalvheimen for å få dei til å laga ei lekkje som var sterk nok. Lekkja *Gleipne* vart laga av seks ting som ingen lenger kan finna: fisken sin pust, kvinneskjegg, fuglane sitt spytt, fjella sine røter, lyden av katteføter og bjørnane sine sener. Difor finst ikkje desse tinga den dag i dag. Gleipne var tynn og mjuk som eit silkesnøre, men sterkare enn alle andre lekkjer. 

Nok ein gong måtte æsene lura Fenre. Dei lokka ulven med seg ut på den litle øya Lyngve i sjøen Åmsvartne. Dei sa at om han ikkje greidde å øydeleggja denne lekkja, var han så svak at æsene ikkje hadde grunn til å frykta han. Soleis ville dei i så fall sleppa han fri. Fenre hadde mistanke om at dei prøvde å lura han, og kravde at nokon heldt handa si i kjeften hans. Berre Ty torde dette. Han la høgre hand i kjeften til Fenre. Fenre prøvde å rista seg laus, men lekkja vart berre strammare, og rivna ikkje. Slik mista Ty armen sin. 

Fenre glefsa etter dei, men dei stakk eit sverd inn i kjeften på han. Spissen var opp slik at han ikkje kunne bita. Siklet hans vart til elva Vån. Det blei sagt at når Fenresulven kom seg laust, ville Ragnarok ta til. 

## Sjå òg
* Fenriskjeften &ndash; ei fjellrekkje i Dronning Mauds Land i Antarktis. Den høgaste toppen heiter Ulvetanna (2931 moh.).

## Bakgrunnsstoff
* Skoletorget om Loke og borna hans
Borgarleg

Ordet borgarleg har på norsk to heilt ulike tydingar, som i opphavsspråket fransk er klart skilde med to ulike ord. 

Den eine tydinga er *samfunnsmedlem*, på fransk *citoyen*/*citoyenne*. Me kjenner igjen uttrykket i det å vera borgar i ein by eller å vera statsborgar i eit land.

Ordet borgarleg i tydinga for (alle) statsborgarar eller samfunnsmedlemer blir blant anna bruka i uttrykka «å gifta seg borgarleg» eller tidlegare «Borgarleg konfirmasjon», då i motsetning til kyrkjeleg, som i prinsippet berre er for medlemene av  Den norske kyrkja.

Den andre tydinga er knytt til ei viss politisk orientering, på fransk *bourgeois* (bursjo'a)/*bourgeoise*. På norsk er borgarleg som politisk omgrep blitt nær på synonymt med ikkje-sosialistisk. I den første tida etter andre verdskrigen vart omgrepet *borgarleg* brukt om partia Høgre, Kristeleg Folkeparti, Bondepartiet/Senterpartiet og Venstre, etter 1972 òg Det Nye Folkepartiet/Det Liberale Folkepartiet. Fram til stortingsvalet 1985 samarbeidde desse partia ofte med kvarandre både i koalisjonsregjeringar og på felleslister ved stortingsval. Sidan 1980-talet har omgrepet *borgarleg* i politikken blitt mindre klart definert. I 1985 gjekk Venstre til val på eit samarbeid med venstresida, og i 2005 gjorde Senterpartiet det same, medan dei tre sentrumspartia i 1997 gjekk til val på eit samarbeid med kvarandre utan å ville ha med seg verken Høgre eller Arbeidarpartiet. Det er dessutan mykje diskutert om Framstegspartiet kan reknast som eit borgarleg parti, sjølv om ingen tvilar på at det er ikkje-sosialistisk. Alt dette har ført til at omgrepet *borgarleg* er meir uklart og vert mindre brukt i politisk språkbruk i våre dagar.
Nordisk råds litteraturpris

**Nordisk råds litteraturpris** blir gjeven til eit skjønnlitterært verk skrive på språket i eit av dei nordiske landa. Verket kan vere ein roman, eit drama, eller ei samling av dikt, noveller eller essay. Verket må fylla høge litterære og kunstnarlege krav. Prisen blei oppretta i 1962 og blir kvart år delt ut av Nordisk råd. Føremålet med prisen er å auke interessa for språket og litteraturen i grannelanda, og å fremje det nordiske kulturfellesskapet. Ved opprettinga var prissummen 50&nbsp;000 danske kroner. Sidan 1995 har prisen vore på 350&nbsp;000 danske kroner.

## Nominasjonsprosessen
Kvart av landa Danmark, Finland, Island, Noreg og Sverige har ein komité som kan nominere opptil to verk innan 1. desember kvart år. I tillegg kan det nominerast eitt verk kvar frå Færøyane, Åland, Grønland og det samiske språkområdet. 

I utgangspunktet er det verk skrivne innan dei to siste åra som kan nominerast, men sidan verk skrivne på finsk, færøysk, grønlandsk, islandsk eller samisk må finnast i omsett utgåve på anten dansk, norsk eller svensk for å kunne vurderast, kan dei vere komne ut i løpet av dei fire siste åra.

## Tildelingar
### Land og språkområde
Frå starten vart det nominert opp til to verk kvar frå Danmark, Finland, Island, Noreg og Sverige. Frå og med 1985 vert det også nominert opp til eitt verk kvar frå Færøyane, Grønland og det samiske språkområdet når det er høvelege kandidatar. Det vart utvida til å gjelde Åland òg frå 2011. Færøyingen William Heinesen fekk likevel prisen allereie i 1965, men han var då nominert frå Danmark. 

Nils-Aslak Valkeapää som fekk prisen i 1991, var nominert frå det samiske språkområdet, og Rói Patursson frå Færøyane fekk prisen i 1986. Som den første frå Grønland vann Niviaq Korneliussen prisen i 2021. Elles er alle tildelingane gått til forfattarar frå dei fem store landa, med seksten prisar til Sverige, tretten til Danmark, ti til Noreg, ti til Finland og åtte til Island.

### Kjønnsfordeling
Sara Lidman fekk prisen som fyrste kvinne i 1980, etter 18 strake tildelingar til mannlege forfattarar. 
Femten av dei femtini som har motteke prisen til og med 2019 er kvinner. Det gjev ei fordeling på 25 % prosent til kvinner og 75 % til menn, men om ein ser berre på dei siste tretti åra, så er tildelingane jamnare fordelte mellom kjønna.

### Prisvinnarar

## Kjelder

* Om prisen hjå Nordisk Råd
Anders Andersen

**Anders Andersen** () var ein norsk sagbruks- og gardsarbeidar som var med på å stifta Det norske Arbeidarpartiet i Arendal den 21. august 1887. Han blei den første formannen i partiet. Han døydde på Røyken gamleheim.

## Kjelder
*
Teknologi

**Teknologi** (av gresk τεχνολογια &lt; τεχνη, 'handverk', og λογος 'ord, lære' + suffikset ια)  er kunnskap om, tillaging og bruk av reiskapar, maskinar, teknikkar, system eller metodar for å oppnå visse restultat. Det kan visa til utvikling og oppfinning av nye verktøy, materialar, prosessar og teknikkar som hjelper til med å løysa problem. Menneska har drive med teknologi sidan steinalderen, og han har sidan vore i stendig utvikling. 

## Sjå òg
* Den industrielle revolusjon 
* Teknikk
* Ingeniørfag
* Vitskap

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Zóg nit kein mól

**«Zóg nit kein mól»** er dei første orda i den mest berømte av dei jødiske partisansongane frå andre verdskrigen. Den heiter da også opphavleg **«Partizanerlid»**, og teksten er skriven av den unge diktaren Hirsch Glik (eller *Hirsh* Glik) frå Vilnius i Litauen. Han skreiv orda så dei passa ein fengande melodi laga av Pokras-brørne, jødiske komponistar frå Sovjetunionen. Songen blir i dag ofte sunge på minnemarkeringar over Holocaust.

## Bakgrunn
Glik og andre jødar frå ghettoen i den nazi-okkuperte byen danna ei motstandsgruppe dei kalla *Fareinikte Partizaner Organizatsie*/Fareynigte Partizaner Organizatsye (FPO) på jiddisk (jiddisch/yidish), truleg fordi dei kom frå ulike politiske grupper, der var både kommunistar, bundistar og som Glik sjølv, medlemer av den venstresionistiske rørsla Hashomer Hatzair. Etter at ghettoen blei utsletta av nazistane, heldt dei som kom seg unna fram med partisanverksemd frå skogane kring byen. Glik mista livet i krigen, han blei drepen i 1943 eller 1944. 

Glik hadde gjeve ut dikt på både hebraisk og jiddisk før krigen, men det diktet som har udødeleggjort han er denne songteksten. Orda som handlar om aldri å gi seg, aldri å gi opp håpet, om å kjempe vidare. Saman med den italienske anti-fascistiske partisansongen «Bella Ciao», er «Partizanerlid» den internasjonalt kanskje mest kjende motstandssongen frå andre verdskrigen.

## Norske omsetjingar
Songen til Hirsch Glik har verka fengjande på mange, også ein norsk diktar som Georg Johannesen. Eit av hans mest kjente dikt, *Jødisk partisansang*, tek utgangspunkt i ei linje hos Glik.

### Bakgrunnsstoff
**Lenkjer til norske gjendiktingar**

*«Sei du aldri at du går den siste veg» av Olve Utne
* av Erling Outzen

**Framføring**
*Sog nit kejnmal - www.kampflieder.de
Nordisk råd

**Nordisk råd** er eit samarbeidsorgan for dei nordiske landa som blei danna i 1952. 
Dei som sit i rådet er folkerepresentantar frå parlamenta i dei ulike landa. Noreg, Sverige, Danmark og Finland har 20 medlem kvar, dei danske sjølvstyrte områda Færøyane og Grønland har 2 representanter kvar, og Island har 7. Nordisk råd har allmøte ein gong kvart år, om hausten. Sekretariatet sit til vanleg i København. I tillegg til allmennmøtet har parlamentarikarane temamøte.

Nordisk råd deler kvart år ut ein litteraturpris. I tillegg har Nordisk råds filmpris vorte delt ut av rådet åtte gonger sidan 2002.

I 1971 blei Nordisk ministerråd danna. Dette er eit samarbeidsorgan for regjeringane i dei nordiske landa.

## Medlemsland
*  (20 representanter)
*  (20 representanter)
*  (20 representanter)
*  (20 representanter)
*  (7 representanter)

*Sjølvstyrte område:*
*  (2 representanter)
*  (2 representanter)

## Bakgrunnsstoff
*
Jiddisch (fleirtyding)

**Jiddisch** eller **jiddisk** er eit ord med fleire tydingar:

* For det germanske *språket* jiddisch, sjå **[[jiddisch språk]]**.
* For jiddisch *vokalmusikk*, sjå **[[jiddisch musikk]]**.
* For jiddisch *instrumentalmusikk*, sjå **[[klezmer]]**.
* For *litteratur* skriven på jiddisch, sjå **[[jiddisch litteratur]]**.
* Ordet blir òg ofte bruka med den generelle tydinga jødisk &#8212; særleg i samband med askenasisk kultur og religion.
Sosiolekt

Ein **sosiolekt** er ein språkvariant som ei særskilt sosial eller yrkesmessig gruppe eller ein samfunnsklasse brukar. Ein sosiolekt skil seg dermed frå ein dialekt, som er språkvariantar som vert snakka i eit visst geografisk område. Ein finn sosiolektar særleg i byane, som har fleire og tydelegare definerte befolkningssjikt og yrkesgrupper enn distrikta.

## Sjå òg
* Bymål
* Fintrøndersk
* Gatebergensk og penbergensk
* Månsing
* Sjargong
* Sosiolingvistikk
Nazist

Ein **nazist** er ein tilhengjar av nazisme. Sjølv kalla dei opphavlege tyske nazistane seg «nasjonalsosialistar», det nazistiske partiet i landet heitte det Nasjonalsosialistiske Tyske Arbeidarpartiet, NSDAP (1919-1945). Nazismen er ein underkategori av den breiare kategorien fascisme, ein spesielt rasistisk variant som altså oppstod i Tyskland. Nazistar/nynazistar har etter 1945 oftast kalla seg berre «nasjonalistar», men er gjenkjennelege på valdeleg rasisme, historierevisjonisme og visse ytre karakteristikkar (spesiell klesstil, m.m.).

## Kjelder
Sleipne

**Sleipne** (*Sleipner*; norrønt *Sleipnir*) er i den norrøne mytologien hesten til Odin. Sleipne er ein svart hingst med åtte bein, og er den snøggaste hesten i verda. 

Det er berre Odin som kan ri Sleipne. Hesten spring like godt over vatn som på landjorda og i lufta. Sleipne skal kunna springa over gjerdet til dødsriket Hel, ingen andre hestar kan gjera dette.

Sleipne er barn av hingsten Svadilfare og Loke då Loke skapte seg om til ei hoppe. Ifylgje Gylvaginning skapa Loke seg om til ei hoppe for å lokka den store hingsten Svadilfare vekk frå arbeidet med å byggja muren kring Åsgard, slik at æsene vann veddemålet om kor fort det kunne gjerast.

Hesten Grane skal stamma frå Sleipne. 

## Kalla opp etter Sleipne

* Gassfeltet Sleipner, gass- og kondensatfelt i Nordsjøen (Sleipner aust/Sleipner vest)
* Oljeplattformar på Sleipnerfeltet (Sleipner A/Sleipner B/Sleipner T)
* M/S «Sleipner», ein snøggbåt som høyrde til Hardanger Sunnhordlandske Dampskipsselskap (HSD). Sleipner gjekk på grunn og forliste 26. november 1999. 16 menneske omkom. Ulukka vert kalla Sleipner-ulukka.
* HF «Sleipner», hydrofoilbåt som høyrde til Sandnæs Dampskibs-aktieselskab (1961)
* Sleipner Motor AS i Fredrikstad
* Jagaren KNM «Sleipner», norsk jagar brukt under Andre verdskrigen.
* Korvetten KNM «Sleipner», norsk korvett som vart utfasa i 1992.
* Hesteplogen Sleipner for åker- og vollpløying (produsert av Underhaug Fabrikk A/S frå 1940 til 1950)

## Bakgrunnsstoff
Det kommunistiske manifestet

Kjent som **Det kommunistiske manifestet** eller berre **Manifestet** er dette skriftet av Karl Marx og Friedrich Engels frå 1848 eit av dei mest namngjetne politiske skrifta i verda og verdshistoria. 

Det er etter måten kort, men velformulert og klart i tanken. Det tek for seg historieteori og kapitalismekritikk, kritikk av annan sosialistisk litteratur og eit program og ein strategi for «kommunistane». 

Det er grunn til å merke seg at nemninga «kommunist» ikkje har same tydinga i 1840-åra som ho fekk etter den russiske bolsjevikrevolusjonen. Til dømes seier Marx og Engels klart i manifestet at «kommunistane» *ikkje* skal vere eit eige parti, berre dei mest medvitne i den breiare rørsla.

Fleire av dei slåande formuleringane i manifestet er blitt historisk namngjetne i seg sjølve, kanskje fremst av alle er oppmodinga: «Arbeidarar i alle land, samein dykk!».

Det kommunistiske manifestet kom i nynorsk omsetjing ved August Bosse på Det Norske Arbeiderpartis Forlag i 1921. Den nynorske omsetjinga kom i ny utgåve i  2014 på Marxist forlag.

## Bakgrunnsstoff
* Les ''Det kommunistiske manifestet''
Frigg

**Frigg** (Frigga) er i den norrøne mytologien Odin si kone. Namnet skal tyda *den som elskar*. Ho har ifylgje eddadiktet Voluspå sin eigen hall, Fensalir («Myrhallane»), og fleire av dei store myrfunna, arkeologiske funn av gjenstandar som har vore ofra i myrer og vatn i gamal tid, kan ha hatt med henne å gjere.

Slik Frigg er skildra i dei norrøne skriftene, som alle er nedskrivne i den kristne mellomalderen, vert ho ofte forveksla med Frøya. Ho har her mange likskapar med Frøya, og mange meiner dei to er ei og same gudinne. Frigg står for den ekteskaplege kjærleiken og morskjærleiken, medan Frøya står for sensuell kjærleik og grøderikdom.

Far til Frigg var Fjòrgyn. Han skal vera sjølve jorda. 

Saman med Odin fekk Frigg sønene Balder og Hod. Loke lura den blinde Hod til å skyta ein misteltein på Balder etter at Loke fekk nyss i at mistelteinen var den einaste skapnaden på jorda som kunne skada Balder. Frigg fekk veldig skuldkjensle etter denne hendinga, sidan ho lét vera å be mistelteinen lova å aldri skada Balder. 

Frigg var særs ven, og var den mektigaste av gudinnene. Frigg var kjærleiks- og lagnadsgudinne. Ho kjende menneska sin lagnad like godt som Odin sjølv. Ho var gudinne over ekteskapet. Hennar sendebod er åsynja Gna (Gnå), som rir over himmelen på hesten Hovvarpne. Andre åsynjer Frigg vert knytt til er Lin, som vernar alle menneske som Frigg ynskjer å gi verna om. Fulla ber øskja til Frigg, passar skoa hennar, og kjenner alle hennar løyndomar. 

I Snorre si Ynglingesoga kjem det fram at Frigg skal ha vore utru mot Odin. Utruskapen skal ha skjedd med brørne til Odin Ve og Vilje, ein gong Odin var på reise så lenge at dei trudde han var død.

Kjærleiksgudinna Venus i den romerske mytologien svarar til Frigg. Venus gav fredagen namn på latin, Dies veneris, på same vis med Frigg. Frjá tydde kjærleik, og frjádagr er vorte til fredag.

## Ting oppkalla etter Frigg
* Fredag
* Friggfeltet i Nordsjøen. Det vart utvunne gass frå Friggfeltet frå 1978 til 2004.
* Namnet Frigg - Frigg er mellom anna i Danmark nytta som eit kvinnenamn
* Frigg Oslo Fotballklubb
Phi Phi-øyane

**Phi Phi øyane** (**เกาะ พีพี**) er nokre små øyar i Thailand, mellom den mykje større øya Phuket og fastlandet. Øyane høyrer til administrativt Krabi-provinsen. *[[Ko Phi Phi Don]]* ("ko" tyder "øy") er den største i øygruppa, og er den einaste som har fast folkesetnad. Den nest største øya, Ko Phi Phi Lee (eller *"Ko Phi Phi Ley"*) har sandstrender som ofte har vore vitja av turistar. Øyane ligg i eit av dei best utvikla turistområda i Thailand for bading og dukking. 

Ko Phi Phi Lee er den mest kjende av øyane. Øya vart kjend gjennom filmen The Beach (film) eller *Stranda*. 

Den 26. desember 2004 vart øygruppa ramma av tsunamiar utløyst av ei rad undersjøiske jordskjelv langs ei line frå vest av Sumatra til Andamanøyane. (Sjå *[[Flodbølgjene i Indiahavet jula 2004]]*). Flodbølgjene gjorde at fleire hundre menneske vart drepne, og dei fleste husa på øyane vart øydelagde.

## Bakgrunnsstoff
* Nettstad med informasjon om Phi Phi øyane
* Phi Phi
Ormen Lange-feltet

**Ormen Lange** er eit naturgassfelt på norsk kontinentalsokkel. Ormen Lange er rekna for å vera Noreg sitt nest største gassfelt, etter Trollfeltet.

Feltet Ormen Lange vart oppdaga av Norsk Hydro i 1997. Produksjonsstart frå feltet var i september 2007. Feltet ligg på frå 800 til 1100 meters djup i Norskehavet, om lag 100&nbsp;km nordvest av Møre- kysten. Utbygginga var eit krevjande prosjekt av di feltet ligg i rasgropa til Storeggaraset. Raset gjekk for kring 8200 år sidan. Det store havdjupa gjorde utbygginga komplisert og kravde utvikling av ny teknologi.

Gassen vert ført i land gjennom to fleirfaserøyrleidningar til Nyhamna på øya Gossa i Aukra kommune i Møre og Romsdal fylke. Anlegget på Nyhamna vart utvikla av Aker Solutions Engineering, medan sjølve byggekontrakta vart i hovudsak utført av Aker Kværner Stord. Gassen vert prosessert for eksport gjennom ein 1200 kilometer lang transportrøyrledning via Sleipner Riser-plattforma til Easington sør-aust for Leeds i England. Røyrledningssystemet har fått namnet Langeled, og er verdas største gassrøyrlina til havs. Då produksjonen tok til, var det venta at gassen frå Ormen  Lange kunne gje Storbritannia 20 prosent av gassen landet trengde.

Det vert òg å utvunne noko naturgasskondensat. Kondensat er petroleum i flytande form ved normalt trykk og temperatur og inneheld propan, butan, pentan i tillegg til tyngre hydrokarbon.

Gassfeltet er kalla opp etter kong Olav I Tryggvason sitt langskip, Ormen Lange.

## Medeigarar i Ormen Lange-feltet
* Petoro : 36,49 % 
* Equinor : 25,35 % 
* Norske Shell: 17,81 % 
* INEOS: 14,02 % 
* Exxon Mobil: 6,34 %

Norsk Hydro var operatør og ansvarleg for planlegginga og utbygginga av Ormen Lange. Shell står for drifta av anlegget og tok offisielt over som operatør i november 2007.

## Kjelder
* Olje- og energidepartementet: Faktahefter norsk petroleumsverksemd 2006-2008. Nettversjon
* Oljedirektoratet Faktasider om Ormen Lange-feltet   Henta 5. juli 2018
* E. Mathiesen, Oljedirektoratet 26. august 2005, Gass: Uten form og farge Henta 5. juli 2018
* Oljedirektoratet Oljeordliste  Henta 5. juli 2018
* Shell.no 10 år med Ormen Lange 

## Bakgrunnsstoff
*
Friggfeltet

**Frigg** er eit naturgassfelt i Nordsjøen oppkalla etter gudinna Frigg. Feltet vert mykje omtala som *Friggfeltet*. 
Kong Olav V opna offisielt Friggfeltet for utvinning den 8. mai 1978. 
Gassfeltet vart stengd den 26. oktober 2004 etter utvinning i 27 år. 
Friggfeltet var det fyrste norske gassfeltet, og ligg 230 km nordvest for Stavanger.

Feltet er rekna å ha gjeve kring 200 milliardar 2004-kroner i inntekter. 

Operatør for feltet var franske Elf Aquitaine, som gjekk inn i Total.

## Bakgrunnsstoff
* "Kulturminne Frigg" - nettstad utarbeidd av Norsk Oljemuseum
* Frigg feltavslutning , artikkel på nettstaden til Total E&P Norge AS]
* Oljedirektoratet om Friggfeltet
Hod

**Hod** var ein gud i norrøn mytologi som var son av Odin og Frigg. Han var blind, men sterk. Hod drap sin eigen bror Balder ved å skyta han med ei pil av misteltein. 

Snorre Sturlason fortel at det var Loke som fekk han til å skjota den elles udøyelege Balder med det einaste som kunne skada han. Gesta Danorum framstiller derimot drapet som del av kampen mellom * Hotherus* og *Balderus* for den kongsdottera Nanna, der Hotherus drap Balderus på eiga hand.

Det vert fortalt at Odin og jotna Rind fekk sonen Våle med det føremålet at Våle skulle drepa Hod. Berre ei natt gamal tek Våle livet av Hod. Ein annan versjon er at Våle skulle ta hemn på Loke, av di Odin og Frigg visste at Loke stod bak drapet på Balder. 

Balder og Hod forsonar seg med kvarandre i dødsriket Hel. Derifrå vender dei attende etter Ragnarok. 

## Namnet Hod
Namnet Hod tyder «krig» eller *krigar*. På svensk blir han kalla **Höder**, på islandsk **Höður**, medan han blei kalla **Hǫðr** på norrønt.

Hod har gjeve namnet sitt vidare til Hodfeltet, eit gass- og oljefelt sør for Ekofisk i Nordsjøen.

Hod i forma **Hoð** er òg eit gamalt øynamn på Sunnmøre. Første lekken av Haðareið (Hareid) er genitiv av namnet på øya Hoð 

## Referansar
Hel

**Hel** er herskarinna over det kalde dødsriket Hel eller Helheim i den norrøne mytologien. 

## Mytologi
Hel er meir enn halvt jotun, i og med at ho er dotter av Loke og Angerboda. Midgardsormen og Fenresulven er syskena hennar, og dei vart oppfostra saman i Jotunheim. Vale, Narve og hesten Sleipne er halvsyskena hennar. 

Kroppsfargen hennar er halvt vanleg eller kvit, og halvt likfarga – svart eller blå. Ho skal sjå sur og barsk ut. Halvdelen av andletet er vent å sjå til, til liks med faren. Den andre halvdelen er stygg og uformeleg til liks med mora. 

Det var Odin som kasta henne ned til Nivlheim, ettersom han var redd for kva Hel og brørne hennar kunne gjera mot æsene. Ho fekk herredømet der og bygde eit rike som vart kalla Hel eller Helheim. Helheimen var ikkje eit helvete som ein vart send til som straff for vonde gjerningar, han minna meir om andre gamle europeiske dødsrike, til dømes det greske Hades. Snorre seier at alle som døyr av elde eller sjukdom hamnar hjå henne, men truleg kom alle som ikkje vart henta av valkyrjene til Valhall dit. 

Balder, som vart skoten av ei pil under leik, hamna mellom anna hos Hel. Odin sende sonen sin Hermod til Hel for å få henne til å gje Balder lov til å venda attende til Åsgard. Hel gjekk med på dette med det vilkåret at alle skapnadar i verda skulle gråta for Balder. 
Frigg gjekk kringom og fekk alt og alle til å gråta for Balder. Loke skapa seg om til ei jotunkvinne kalla Thokk. Då Frigg spurde jotunkvinna nekta ho å gråta. Slik gjekk det til at Balder må vera i Helheim heilt til Ragnarok. 

I Nivlheim eig Hel store gardar. Hallen til Hel heiter Eljudnir, som tyder 'den regnvåte'. Ho et frå fatet Hunger og bruker kniven Svolt. Dørterskelen hennar heiter Fallande fare, senga Kør ('sjukeseng'), medan sengeforhenget heiter Brokete ulukke. Ho har to tenarar, trælen Ganglati og trælkvinna Ganglot. Begge har namn som tyder 'sein' eller 'treig', og er så seine at ingen kan sjå om dei kjem eller går, eller om dei rører seg i det heile. 

### Hel og Ragnarok
Når Ragnarok kjem vil ormen Nidhogg gnaga laust rota som held Nivlheim fast til livstreet Yggdrasil. Hel vil i kampen velja side mot æsene. Ho vil ta dei døde med seg i eit skip opp frå Nivlheim og kjempa saman med faren Loke og jotnane. Hel gjev ordre om at ingen døde gudar skal få vera med, men Balder og Hod klarer å lura seg med. Hel vil døy i kampen på sletta Vigrid, drepen av Liv og Livtrase. Det vil gje Balder og Hod høve til å vera med i kampen. Medan Hel lever vil dei halda seg unna, i frykt for at Hel kan kontrollera dei til liks med andre døde.

## Namnet og ordet Hel
Ordet Hel ligg til grunn for mange ord og uttrykk. Den engelske nemninga *Hell* for helvete kjem av namnet Hel. Av andre uttrykk kan nemnast «å slå i hel» og «Helvete», som er ei blanding av Hel og *viti*, 'straff'. I båe tilfella tyder «Hel» 'død'. Namnet Hel tydde opphavleg 'den/det som skjuler'. Førestillinga om Hel og dødsriket hennar er rekna å vera mykje eldre enn tanken om Valhall.
 
## Kjelder
* Svensk etymologisk ordbok (1922) av Elof Hellquist
* 

## Bakgrunnsstoff
Åkra

**Åkra** er eit sokn i Karmøy kommune i Rogaland fylke, som òg har vore ein eigen kommune. Dei aller flesta av innbyggjarane bur i tettstaden Åkrehamn/Veavågen.

## Åkra sokn
Soknet ligg på vestsida av øya Karmøy og høyrer til Karmøy prosti. Det har 7&nbsp;908 innbyggjarar (2013). Den nørdste delen av soknet vart i 2012 utskild som Veavågen sokn.

## Åkra kommune
Åkra sokn var frå byrjinga ein del av Skudenes kommune, men vart i 1892 frådelt som ein eigen kommune, då med 1&nbsp;962 innbyggjarar. I 1965 vart Åkra kommune med 6&nbsp;008 innbyggjarar oppløyst og gjekk opp i den nyoppretta Karmøy kommune.

## Kjelder
*Dag Juvkam, ''Historisk oversikt over endringer i kommune- og fylkesinndelingen'' (SSB, 1999)
Revolusjon

**Revolusjon** tyder i hovudsak ei omdanning eller omvelting av politiske eller sosiale system. Omgrepet kan òg nyttast om omdanningar innan teknologi og vitskap.

Politiske revolusjonar kan vera valdelege og blodige, eller fredelege, jamvel pasifistiske. For at fredelege revolusjonar skal lukkast, må dei skje i eit nokolunde stabilt samfunn og ha massiv oppslutnad i folket, for at ikkje staten sitt valdsapparat (militæret og politiet) skal slå dei ned.

I nokre sosialistiske ideologiar er revolusjon ein sentral del, målet er at arbeidarklassen skal gjera opprør. 

Ein kan òg tala om borgarlege revolusjonar.

Grensa mellom revolusjon og statskupp er ikkje alltid klår. Om ei maktovertaking skal kunna kallast revolusjon må maktovertakinga i prinsippet ha stønad i folket. Graden av stønad i folket er ved mange høve ikkje lett å avgjera. Såleis er det ofte dei nye makthavarane som avgjer om ei maktovertaking vert kalla ein revolusjon. 

## Sosialistisk revolusjon
Ein sosialistisk revolusjon er ein brå overgang til eit sosialistisk samfunn, der arbeidarklassen tek makta frå dei gamle herskarane, fjernar den private eigedomsretten og innfører eit sosialistisk/ kommunistisk styresett. 

Oktoberrevolusjonen er ein av dei mest vidgjetne maktovertakingane revolusjonære sosialistar har gjennomført. Sjølve oktoberrevolusjonen gjekk fredeleg føre seg, fordi svært få ville forsvara den provisoriske regjeringa som hadde styrt sidan den russiske februarrevolusjonen, men den bolsjevikiske maktovertakinga i oktober 1917 vart etterfølgd av ein mangeårig borgarkrig. 

I seinare tid har vi sett eit døme som den bolivarske revolusjonen i Venezuela under Hugo Chavez, der ein fastslår Karl Marx sitt fridomssamfunn som det endelege målet, men endringane her har førebels teke form av sosialdemokratiske reformer innanfor eit kapitalistisk samfunn.

## Borgarleg revolusjon
Ein borgarleg revolusjon er ein revolusjon i eit føydalsamfunn, der folket kastar dei gamle herskarane og innfører borgarleg demokrati. Ei slik omveltning heng vanlegvis ihop med ein overgang frå ein i hovudsak jordbruksbasert økonomi til handelskapitalisme og begynnande industrialisering.

Det klassiske dømet på ein borgarleg revolusjon er den store franske revolusjonen 1789-1799. 

I seinare tid har til dømes maoistpartiet i Nepal ført ein geriljakrig for å oppnå ein liknande revolusjon, trass i at det langsiktige målet deira er kommunisme, ikkje kapitalisme.

## Sjå òg
* Revolusjonar
* Kontrarevolusjon
* Marxisme

## Bakgrunnsstoff
Håland herad

**Håland herad** er eit tidlegare herad i Rogaland fylke. Heradet eller kommunen vart oppretta i 1837 med losoldermann Gabriel Monsen som fyrste ordførar. Kommunen vart i 1930 delt i to, Sola kommune og Madla kommune, Madla på austsida og Sola på vestsida av Hafrsfjorden. Håland herad hadde 4463 innbyggarar ved delinga. I 1965 vart Madla slått saman med Stavanger kommune. Sola har hatt uendra grenser heilt sidan 1930.

;Namnet
Første leddet er av norrønt hár, 'høg', finst i ei rekke namneavleiingar i området, til dømes i Håland gard, øya Håstein utanfor kysten av Sola og Håsteinsfjorden nord for denne.

## Kjelder
*
Solabladet

***Solabladet*** er ei lokalavis som vert utgjeven i Sola kommune i Rogaland.

Solabladet er eigd av Nordsjø Media og er politisk uavhengig.

Avisa vart etablert den 24. januar 1991. Utgjevingsdag er hver torsdag.

## Opplagstal

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Man

:*For øya Man i Irskesjøen, sjå *'øya Man**.''


Ei **man*' er den [[hårmanke]]n [[hest]]ar, [[sebra]]er og enkelte andre dyr har langs [[nakke]]n. Ho er laga av lange, ganske grove fiber, hestehår, som ein også finn i [[hale]]n til hesten.

Enkelte maner kan ha ein *ål'' — ei lys stripe på kvar side av den mørkare hovuddelen. Dette gjeld særleg przewalskihesten og den vestnorske fjordingen.

## Bruk
Hestehår blir brukt som den delen ein stryk på strengane med i boge for strykeinstument. Det blir også brukt til å laga stoff, særleg fint møbelstoff.
Sandnesposten

***Sandnesposten*** er ei lokalavis som vert utgjeven i Sandnes kommune i Rogaland.

Sandnesposten er eigd av Sandnesposten AS, som igjen vert eigd av Jæren Avis AS. Avisa er politisk uavhengig.

## Opplagstal

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Aftenposten

***Aftenposten*** er den største dagsavisa i Noreg, og dekker spesielt Oslo og omland. Avisa har tradisjonelt hatt eit nært tilhøve til riksmålsrørsla, og målforma til avisa har vore ein skriftnormal fastsett av Det Norske Akademi for Sprog og Litteratur. Etter kvart har avisa gått over til å skriva vanleg bokmål.

## Historie
*Aftenposten* vart grunnlagd av Christian Schibsted den 14. mai 1860 under namnet *[[Christiania Adresse-blad]]*. Året etter vart namnet endra til *Aftenposten*.

Avisa fekk eit oppsving under Amandus Schibsted, som var redaktør i tida frå 1879 til 1913. Mellom anna vart avisa eit leiande lysingsorgan. 

Avisa kom ut under heile okkupasjonstida under den andre verdskrigen. Noko av grunnlaget for veksten etter krigen kom av at avisa vart halden i gang, medan andre aviser vert tvinga til å stogga utgjevinga av okkupasjonsmakta. 

I 1981 mista avisa posisjonen som landets største avis, rekna i opplag, til *[[VG]]* som *Aftenposten* overtok i 1966 som betaling for uteståande trykkerirekningar. Men i 2011 vart Aftenposten størst att i ein marknad med fallande opplagstal.

Aftenposten har komme i to daglege utgåver sidan 1885, morgonutgåva og *[[Aften]]* (tidlegare *Aftenposten Aften* eller berre *Aften Aften* på folkemunne). Sundagsavis har kome frå 1990.

Kveldsavisa vert utgjeve i tabloidformat, og i september 2003 endra *Aftenposten* storleiken på delar av morgonutgåva frå storformat til tabloidformat. Frå og med 2005 kjem heile morgonavisa i tabloidformat.

*Aftenposten* vert utgjeve av Aftenposten AS, som vert eigd av det norske mediekonsernet Schibsted ASA.

## Opplagstal
### ''Aftenposten'' (morgen)
Tal frå Mediebedriftenes Landsforening 1980–2009:

### ''Aften'' (kveld)
Tal frå Mediebedriftenes Landsforening: 1989–2009:

## Ansvarlege redaktørar
* Espen Egil Hansen, 2013–
* Hilde Haugsgjerd, 2009–2013 (konstituert i 2008)
* Hans Erik Matre, 2004–2009
* Einar Hanseid, 1994–2003
* Andreas Norland, 1989–1993
* Egil Sundar, 1984–1990
* Trygve Ramberg, 1978–1986
* Hans Vatne, 1970–1984
* Reidar Lunde, 1970–1978
* Torolv Kandahl, 1961–1970
* Herman Smitt Ingebretsen, 1949–1961
* Einar Diesen, 1948–1968
* Henrik J. S. Huitfeldt, 1945–1973
* Johs. Nesse, 1945–1948
* Henry E. Endsjø, 1941–1945
* Haakon Øverland, 1936–1943
* Johs. Nesse, 1930–1941
* Frøis Frøisland, 1919–1930
* Thorstein Diesen, 1913–1925
* Ola Christofersen, 1913–1919
* Amandus Schibsted, 1879–1913
* Johan Magelssen, 1867–1879
* Zacharias Schlytter, 1863–1867
* Elling Kristoffersen, 1860–1863

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff
* 
* Aftenposten i Medieregisteret.no,  (Medietilsynet)
Storfjordnytt

***Storfjordnytt*** er ei vekeavis som vert utgjeve i Valldal i Norddal kommune i Møre og Romsdal. 

Målforma til avisa er nynorsk. Avisa tek mål av seg til å dekkja indre delar av Sunnmøre kring Storfjorden, og då særleg kommunane Norddal og Stordal. 

Storfjordnytt vart frå 28. november 1979 utgjeve under namnet Norddal Bygdeblad. Lokalavisa for Norddal utvida seinare dekkingsområdet og endra namn til Storfjordnytt i 1989.

Storfjordnytt vert eigd av Storfjord Bladlag AS.

## Opplagstal

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Gjesdalbuen

***Gjesdalbuen*** er ei avis som vert utgjeven i Gjesdal kommune i Rogaland. Ein gjesdalbu er ein som kjem frå Gjesdal.

Hovudkontoret til *Gjesdalbuen* ligg på Ålgård. *Gjesdalbuen* vert eigd av Jæren Avis AS.

## Opplagstal

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Siam

**Siam** () er det tidlegare namnet til Thailand. Namnebytet frå Siam til Thailand er blitt gjort to gonger.

## Nemninga Siam
Kongeriket Ayutthaya var kjend som Siam og folket som budde der skal ha blitt kalla siamesarar så tidleg som i 1457. Namnet er sikkert dokumentert i 1856. Det var eit eksonym som ikkje blei nytta av innbygjarane sjølve.

24. juni 1939 endra statsminister Plaek Phibunsongkhram namnet på landet til Thailand og innbyggjarnemninga til thai. Dette la vekt på at landet tilhøyrde thaifolket og var eit namn som folket sjølv hadde vald. 

Endringa blei rekna som uoffisiell, og blei bytta tilbake til Siam i 1945. I 1949 blei det så offisielt endra tilbake til Thailand i 1949. Denne endringa har stått fast, men namnet Siam har fortsett å vera i bruk.

## Ordsoge
Det portugisiska *Sciam* kjem truleg via thai *sayam* frå sanskrit **श्याम** (*Śyâma*, 'mørk'), med tilvising til hudfarge. Det finst minst to andre teoriar om opphavet til ordet. Det kan ha blitt avleidd frå pali **शुभर्नभुमि** (*suvarnabhumi*, 'land av guld') eller kanskje mon *rham* ('framand'). Ordet har truleg same rot som namna Shan og Assam.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Siam|Siam]]» frå ,  den 14. august 2020.* 
*** oppgav desse kjeldene:* Siam på Tysk Wikipedia, 14. juli 2015
 

### Fotnotar


*
Verla tresliperi og pappfabrikk

**Verla tresliperi og pappfabrikk** ligg i Jaala kommune aust i Finland. Fabrikken er eit døme på småskala finsk industriverksemd frå 1800-talet og byrjinga på 1900-talet. Vanleg produksjon i fabrikken vart stogga i 1964.

Verla tresliperi og pappfabrikk vart i 1996 teke med på UNESCO si verdsarvliste.

## Bakgrunnsstoff
* Museet i Verla tresliperi og pappfabrikk sin nettstad
Ivar Medaas

**Ivar Medaas** () var ein norsk visesongar og felespelar frå Nordhordland. Medaas budde i Alversund i Lindås kommune i Nordhordland nord for Bergen. I 1963 fekk han gjennombrot som artist med songen «Dar kjem dampen». Medaas sette melodi til songen, som var skriven av Ragnvald Hammer.

Han og kona Kari var kjende under namnet *Vestlandsduoen* som song på strilamål. I 2002 fekk dei målprisen. Medaas opptredde òg saman med Dizzie Tunes, Wenche Myhre og Øystein Sunde.

Fram til 1955 budde han i Alversund, men flytta så ei tid til Oslo. Fem år seinare debuterte han hjå Jens Book-Jenssen og arbeidde deretter på Chat Noir i fire år, og så på ABC Teatret og Oslo Nye Teater i eit år kvar.

Han blir hugsa for visene «Draumen om fred», «Sildefiske på Doggerbank» og «Dar kjem dampen». Ivar Medaas gav òg ut ei plate med tekstar av Herbjørn Sørebø. I 1965 og 1967 deltok han i Melodi Grand Prix, og fekk ein fjerdeplass det eine året og ein femteplass det andre.

Medaas vart rekna som ein av dei beste til å lyfta fram kulturen til strilane.

Medaas fekk hjerneslag i 1995 og vart sidan sittande i rullestol, men i 1997 hadde han trena seg so godt opp at han kunne vere på scena att. I 1998 vart Medaas æresmedlem i Nordhordland Veteranbåtlag for å ha gjort vestlandskulturen kjend, spesielt fjordabåten DS «Oster». I 2001 vann han Gammleng-prisen i klassen veteran.

## Bakgrunnsstoff
* Plateweb med oversyn over plater med Ivar Medaas
* Æresmedlemmar, Nordhordland Veteranbåtlag
Sola

**Sola** er stjerna som ligg i sentrum av solsystemet. Jorda og andre himmellekamar, som planetar, asteroidar, meteoroidar, kometar og støv, går i bane rundt sola. Sola står for meir enn 99 % av massen i solsystemet, og energien som ho ståler ut, støttar nesten alt liv på jorda gjennom fotosyntese. Varmen frå sola er den drivande krafta i klimaet og vêret på jorda, og ho står for 1/3 av tidvasseffektane – resten står månen for. Gjennom solstrålane er ho hovudkjelda for det meste av energien ein bruker på jorda, og mange kulturar har derfor vyrdt sola som ein guddom.

Sola er sett saman av 74 % hydrogen, 25 % helium, mens resten er spor av tyngre grunnstoff. Sola er ca. 4,6 milliardar (109) år gammal og omtrent midt i hovudserien. Ved fusjon vert omtrent 700 millionar tonn hydrogen gjort om til 695 millionar tonn helium i sekundet, mens 5 millionar tonn vert gjort om til elektromagnetiske bølgjer, i hovudsak gammastråling. Sola vil fortsetje med dette i ca. 5 milliardar år til før ho vert ei raud kjempe, og deretter endar kjernen som ein kvit dverg som gradvis vert kjølt ned over milliardar av år. Samtidig kastast dei ytre laga av som ei planetarisk tåke som vert strødd ut og er synleg i nokre titusen år.

Sola brenn om lag 25 % meir lyssterkt no enn då solsystemet var ungt. (Dette kunne fått store konsekvensar for livet på planeten vår, men takk vere små, eincella skaldyr som foraminifar, som absorberer karbondioksid når regn fører det med seg ut i havet, påverkar ikkje den auka varmestrålinga klimaet på jorda.)

## Symbolikk
Det astronomiske symbolet for sola er ein sirkel med ein prikk inni ).

## Sjå òg
* Solstråling
* Solinnstråling
* Solsymbol
* Sola i kulturen
* :Kategori:Solgudar

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Kontra-revolusjonær

**Kontrarevolusjonær** betyr 'mot-revolusjonær', og kan visa til personar og grupper som er imot ein revolusjon som har skjedd eller er under gjennomføring. Ein kontrarevolusjonær kan vera ein tilhengjar eller støttespelar for ein motrevolusjon eller kontrarevolusjon, men omgrepet kan også visa til det å vera opprørsk mot eit regime som er kome til makta gjennom eit opprør.

Historisk sett er døme på verkeleg kontra-revolusjonære dei som ville gjenopprette det i prinsippet eineveldige monarkiet og makta til adelen og den katolske kyrkja etter den store revolusjonen i Frankrike frå 1789 og frametter, og dei som ville gjenopprette tsarstyret og godseigarmakta etter revolusjonane i 1917 i Russland. Men ekstremistar og maktmisbrukarar i revolusjonære situasjonar og i nye revolusjonære regime har og somtid hatt ein tendens til å kalle kontra-revolusjonære andre revolusjonære som ikkje ville gå like langt eller gå i ei noko anna retning enn dei sjølve. 

Utreinskingr mot folk skulda for å vera kontrarevolusjonære var vanlege under den kinesiske kulturrevolusjonen. Seinare er sjølve kulturrevolusjonen blitt klassifisert som kontrarevolusjonær av det kinesiske kommunistpartiet. Etter opprøret på Himmelfredplassen i 1989 blei mange opposisjonelle sikta for kontrarevolusjonær verksemd.
I 1991 blei den kinesiske dissidenten nobelprisvinnaren Liu Xiaobo dømd for «kontrarevolusjonær propaganda».

## Kjelder
Guden Merkur

**Merkur**, latin **Mercurius**, var ein romersk gud. Han var særleg viktig for handel og vinning, og namnet hans kjem truleg frå dei latinske orda *merx* eller *mercator*, som tyder ‘kjøpmann’. Han fekk òg mange av kjenneteikna til den greske guden Hermes, som høg fart og skor med venger. Merkur var ein svært populær gud, og germanarane likna han gjerne med sin gud Wodan, eller Odin.

Merkur blei gjerne framstilt som ein ung mann med vengesko, vengehatt og ein særskild stav. Seinare blei han ofte vist med ein pengepung.

Eit tempel til Merkur vart bygd i Circus Maximus i 495 f.Kr. Dette passa bra til guden for handel og fart, ettersom ein både dreiv mykje handel her og feira fart ved å halda veddeløp her.

Merkur har mykje til felles Hermes frå gresk mytologi og Turms som etruskarane trudde på. Mange av dei mytologiske skildringane og dikta som er skrivne om Merkur kunne like gjerne vore skrivne om, og var truleg mest inspirert av, Hermes. Som Hermes fekk han rolla som sendebod for gudane, sjeleførar til underverda og oppfinnaren av lyra.

Merkur har gitt namn til planeten Merkur, som ligg nærast sola og er liten og rask. På mange språk har han òg gitt namn til kvikksølvet.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Kommunar på Færøyane

Sidan 1. januar 2017 er det 29 kommunar på Færøyane:

# Eiðis kommuna
# Eystur kommuna
# Fámjins kommuna
# Fuglafjarðar kommuna
# Fugloyar kommuna
# Hovs kommuna
# Húsavíkar kommuna
# Hvalbiar kommuna
# Hvannasunds kommuna
# Klaksvíkar kommuna
# Kunoyar kommuna
# Kvívíkar kommuna
# Nes kommuna
# Porkeris kommuna
# Runavíkar kommuna
# Sands kommuna
# Sjóvar kommuna
# Skálavíkar kommuna
# Skopunar kommuna
# Skúvoyar kommuna
# Sumbiar kommuna
# Sunda kommuna
# Sørvágs kommuna
# Tórshavnar kommuna
# Tvøroyrar kommuna
# Vága kommuna
# Vágs kommuna
# Vestmanna kommuna
# Viðareiðis kommuna

## Tidlegare kommunar
**Kommunesamanslåingar før 2005**

* Funnings kommuna(blei 1. august 1948 skild ut frå Gjáar kommuna)
* Argja kommuna og Kaldbaks kommuna(blei 1. januar 1997 lagt saman med Tórshavn kommuna)

**Kommunesamanslåingar i 2005**

* Bíggjar kommuna(blei 1. januar 2005 lagt saman med Sørvágs kommuna)
* Elduvíkar kommuna(blei 1. januar 2005 lagt saman med Runavíkar kommuna)
* Oyndarfjarðar kommuna(blei 1. januar 2005 lagt saman med Runavíkar kommuna)
* Skála kommuna(blei 1. januar 2005 lagt saman med Runavíkar kommuna)
* Gjáar kommuna(blei 1. januar 2005 lagt saman med Sunda kommuna)
* Haldarsvíkar kommuna(blei 1. januar 2005 lagt saman med Sunda kommuna)
* Hests kommuna(blei 1. januar 2005 lagt saman med Tórshavns kommuna)
* Hósvíkar kommuna(blei 1. januar 2005 lagt saman med Sunda kommuna)
* Hvalvíkar kommuna(blei 1. januar 2005 lagt saman med Sunda kommuna)
* Kirkjubøar kommuna(blei 1. januar 2005 lagt saman med Tórshavns kommuna)
* Mikladals kommuna(blei 1. januar 2005 lagt saman med Klaksvíkar kommuna)
* Mykinesar kommuna(blei 1. januar 2005 lagt saman med Sørvágs kommuna)
* Nólsoyar kommuna(blei 1. januar 2005 lagt saman med Tórshavns kommuna)
* Saksunar kommuna(blei 1. januar lagt 2005 saman med Sunda kommuna)

**Kommunesamanslåingar i 2009**

* Gøtu kommuna og Leirvíkar kommuna(danna 1. januar 2009 til saman Eysturkommuna)
* Sandavágs kommuna og Miðvágs kommuna(danna 1. januar 2009 til saman Vága Kommuna)
* Svínoyar kommuna(blei 1. januar 2009 lagt saman med Klaksvíkar kommuna)
* Funnings kommuna(blei 1. januar 2009 lagt saman med Runarvíkar kommuna)

**Kommunesamanslåing i 2017**

* Húsa kommuna(blei 1. januar 2017 lagt saman med Klaksvíkar kommuna)

## Kjelder

* https://kort.foroyakort.fo/kommunur/
Helheim

**Helheim(en)**, **helgard** eller ganske enkelt **hel** er i norrøn mytologi eit dødsrike, heimen til gudinna Hel. Der herskar ho over dei daude som ikkje kjem til Åsgard. Dei som døyr i kamp, og ikkje på sotteseng, kjem til Valhall eller Folkvang hjå æsene. 

## Mytologisk geografi
Helheimen ligg i Nivlheim, under den tredje rota til verdstreet Yggdrasil. Nivlheim er ein kald stad og den nedste av alle verdene. Namnet *Nivlheim* tyder skoddeheimen eller tåkeheimen. I helheimen går dei daude kring som skuggar i skoddeheimen. Vegen til helheimen, helvegen (norrønt *helvegr*), går nord og ned og over Gjallarbrua.

Over Gjallarbrua kjem ein til jernskogane. Grantrea er endra til svarte metalltre, kvar ei nål er skarp som ein dolk. Etter kvart tek jernskogen slutt, og dei svarte trea i Nivlheim kjem att. Om ei stund kjem ein til byen Valgrind. Valgrind er byen til Hel, vakta av ulven Garm ved hola Gnipa.

Nåstrand, der draken Nidhogg gnagar på rota til Yggdrasil, skal grensa opp til eller vera ein del av helheimen. Nåstrand vert omtala som stranda åt dei daude. Helheimen ligg ved den kalde kjelda eller brunnen Kvergjelme. Elva Gjoll eller Gjall flyt frå Kvergjelme i fjella i Nivlheim og omkrinsar helheimen. Elva Gjoll skal det vera umogleg å kryssa ut av helheimen. Sjølv ikkje gudar kan koma seg ut av helheimen. Inngangen til helheimen er vakta av Garm, ein monsterliknande og stor hund. Modgud, tenestekvinna til Hel, står vakt ved Gjallarbrua. Brua er brulagd med gull og er den einaste vegen inn til helheimen. Vatnet i elva Gjoll er for ein stor del skum og virvelstraumar der det flyt bein. Dei som kjem ut i elva vert snøgt rivne sund mot botnen av elva. 

Den gigantiske Ræsvelg («liketar») sit på enden av verda, og ser ut over helheimen. I form av ei ørn med flagrande venger får han vinden til å blåsa.

## Opphav
Odin kasta Hel ned til Nivlheim, ettersom han var redd for kva Hel og brørne hennar kunne gjera mot æsene. Ho fekk herredømet der og bygde seg eit rike. Helheimen var ikkje eit helvete som ein vart send til som straff for vonde gjerningar, han minna meir om andre gamle europeiske dødsrike, til dømes det greske Hades. Snorre Sturlason seier i sine soger at alle som døyr av elde eller sjukdom hamnar hjå henne, men truleg kom alle som ikkje vart henta av valkyrjene til Åsgard dit. Balder, som vart skoten av ei pil under leik, hamna mellom anna hjå Hel.

## Sjå òg
* Hades
* Helvete
Kontrarevolusjon

**Kontra-revolusjon** betyr mot-revolusjon, og kan brukast både om det dei representerer som kjempar aktivt mot ein pågåande revolusjon og om ei samfunnsmessig endring bort frå viktige delar av det grunnlaget ein revolusjon opphavleg hadde. Det er likevel sjeldan at samfunnet går fullt ut attende til noko som var før, oftare blir endringar av dei etter-revolusjonære samfunna (viss desse regima har vara ei tid) til nye stats- eller samfunnsformer, som verken er fullt restaurerte før-revolusjonære regime eller eit direkte framhald av revolusjonsregimet, men noko nytt som har trekk frå begge. 

Dette kan ein hevde skjedde både i Frankrike nokre år etter den store revolusjonen frå 1789 og framover, og i Russland/Sovjetunionen nokre år etter revolusjonane i 1917. 

I Frankrike blei dei revolusjonære, anten dei var radikale eller moderate, avløyst av general Napoleon Bonaparte, som utropte seg til keisar. Rett nok eit progressivt keisardømme for si tid, med like rettar for statsborgarane, blant anna. Ei tydeleg blanding av arv frå både monarkiet og revolusjonen. 

I Sovjetunionen skjedde noko tilsvarande, da generalsekretær Josef Stalin tok makta i det sovjetiske kommunistpartiet og i landet, og styrte det eineveldig som ein «Raud Tsar». Politikken hans var ei merkeleg blanding av brutal modernisering og den mellomalderske monarkens mistru til alle potensielle konkurrentar, ei blanding av å halde på nokre av revolusjonen sine former (namn på land og parti, raude flagg og -stjerner), men gjeninnføre tsarismen sine former og innhald på andre område, mellom anna distinksjonar og skarpe skilje mellom offiserar og mannskap i hæren. Stalinismen var sjølvsagt verken tradisjonell tsarisme eller opphavleg revolusjonær «sovjetisme», sovjeta hadde inga makt i det heile under Stalin. Stalinismen kan kanskje beskrivast som eit slags totalitært statskapitalistisk moderniseringsregime, verken kapitalistisk i vanleg forstand eller sosialistisk i eigentleg meining.
Midgardsormen

**Midgardsormen** (norrønt **Miðgarðsormr**) er i norrøn mytologi ein stor orm som ligg i havet rundt menneska si verd, Midgard, og bit seg sjølv i halen for å skape ein heil ring.

## Opphav og mytologi
Ormen er son av Loke og gygra Angerboda.  I Torsdråpa vert *Faðir lögseims*, (omsett frå norrønt språk *far til sjøtråden*), nytta som kenning eller kjenning for Loke. Midgardsormen er bror til Fenresulven og Hel. Han er  halvbror til ulvane Vale og Narve, i tillegg til hesten Sleipner.

Æsene eller gudane såg for seg at Midgardsormen kunne verta farleg om han fekk veksa for mykje. Difor kasta dei han ned i verdshavet som omkransa Utgard. Midgardsormen voks så stor at han kunne omkransa heile verden og bita seg sjølv i halen. Så lenge Midgardsormen ligg i ro, held han verda saman. Snorre Sturlason var den einaste som kalla ormen Midgardsormen, det eigentlege namnet er Jormungand.

## Tor og Midgardsormen
Guden Tor var ved eit høve ute på fisketur, og heldt på å fiske opp sjølvaste Midgardsormen. Ved eit anna høve prøvde Tor å løfta ormen som hadde form av ein huskatt hjå Utgards-Loke. Guden greidde såvidt å få katten til å løfta ein pote, noko som var både skremmande og imponerande for dei som visste kva katten eigentleg var.

I kampane ved Ragnarok vil ormen koma opp på land, og ta del i kampane. Tor vil drepa Midgardsormen, men Tor vil sjølv verta drepen av gift frå ormen.

## Namn
Eit anna namn på Midgardsormen er *Jǫrmungandr*, som han skal ha vore namnet opphavleg. Namnet Jǫrmungandr, *den veldige staven*,  kan verta stava på ymse vis:
* Jormagund
* Jormugand
* Jormangund
* Jormungandr
* Jörmungandr

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder