open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Operation Uphold Democracy

**Operation Uphold Democracy** (19. september 1994–31. mars 1995) var ein reaksjon frå USA på at den korrekt valde regjeringa i Haiti vart avsett og utvist gjennom eit kupp. USA rykte inn med styrkar i landet, og ein diplomatisk del, som var leidd av tidlegare president Jimmy Carter, tidlegare senator Sam Nunn og tidlegare leiar for Den militære sjefsnemnda, Colin Powell, overtala leiarane til å overgje seg og la dei valde personane få kome tilbake til makta. Dette arbeidet var vellukka delvis fordi den USA-amerikanske delegasjonen kunne peike på dei store styrkane som var klare til å rykkje inn i landet.

Operation Uphold Democracy vart offisielt avslutta 31. mars 1995, då han vart erstatta av SN sitt oppdrag i Haiti. Den USA-amerikanske presidenten Bill Clinton og den haitiske presidenten Jean-Bertrand Aristide leidde seremonien for maktendringa. Frå mars 1995 til mars 1996 vart 2&nbsp;400 av personane i den opphavlege operasjonen verande som ei støttegruppe under leiing av UNMIH, i ein ny operasjon med namnet «Operation New Horizons». Ei stor gruppe USA-amerikanske troppar (USFORHAITI) var med som fredsvernarar i UNMIH fram til 1996, og kommandanten for dei USA-amerikanske styrkane var også kommandant for SN-styrkane. SN-styrkane heldt seg – under ulike oppdragsnamn – i Haiti frå 1995 til 2000, og i 2004 vart det igjen oppretta ein fredsstyrke med namnet MINUSTAH. Under operasjonen vart éin USA-amerikansk tenestemann drepen av fienden. Han var stabssersjant i spesialstyrkane til USA, og vart skoten under ein vegkantkontroll. 

## Kjelder
*«Operation Uphold Democracy» på Wikipedia på engelsk, innhenta 10. mai 2010.
*«Operation Uphold (Restore) Democracy -- Haiti » hjå Maxwell-Gunter Airforce base.
*«Deployments - Haiti - Operation Uphold Democracy - Background » hjå Deployment Health Clinical Center.

### Referansar
Realpolitikk

**Realpolitikk** er politikk som i motsetnad til idépolitikk søkjer å nå dei overordna måla sine gjennom kompromiss som er baserte på praktiske vurderingar og vurdering av makt, i motsetnad til ideal, moral og prinsipp.

Viss ein som politikar har ein realpolitisk eller pragmatisk tilgang til politikk, vil det altså seie at ein er innstilt på at ein ikkje kan få gjennom alle synspunkta sine, men at ein som ledd av eit kompromiss må gje avkall på noko, på same måte som dei andre partia innanfor kompromisset. Realpolitikk vert brukt i større grad enn elles innanfor diplomatiet og utanrikspolitikken, der ein stat som brukar realpolitikk gjerne er einsidig oppteken av eigne nasjonale maktpolitiske interesser, og dyrkar desse på ein effektiv og omsynslaus måte. Det motsette av realpolitikk er moralpolitikk eller ideologisk politikk, som den amerikanske presidenten Jimmy Carter er rekna som den fremste talsmannen for. 

Den tyske rikskanslaren Otto von Bismarck sine ord frå 1867 om politikk, «kunsten om det moglege», uttrykkjer kort og klart kva realpolitikk inneber. Føregangsmenn innanfor realpolitikk er mellom andre Niccolò Machiavelli, Armand-Jean du Plessis de Richelieu, Klemens von Metternich og Otto von Bismarck. I nyare tid har den amerikanske tryggleiksrådgjevaren og utanriksministeren Henry Kissinger vorte sett på som ein talsmann for realpolitikk.

## Kjelder
* «Realpolitikk» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 10. mai 2010.
* Kissinger, Henry A.: *Diplomacy* (New York: Simon & Schuster Paperbacks, 1994), s. 137–167.
Svein Gjelseth

**Svein Asbjørn Gjelseth** () er ein norsk politikar frå Ap. Han blei vald inn på Stortinget for Møre og Romsdal ved stortingsvalet 2009 og er medlem av kyrkje-, utdannings- og forskingskomiteen.

Svein Gjelseth var første vararepresentant frå 2005 til 2009 og møtte fast for Karita Bekkemellem i hennar statsrådtid (oktober 2005 – oktober 2007). Han var då medlem av transport- og kommunikasjonskomiteen.

Svein Gjelseth var varaordførar i Herøy 1987–1989, og ordførar 1989–1995 og 1999–2003.

Svein Gjelseth har utdanning som ingeniør/adjunkt, og fagbrev som mekanikar frå 1983. Han har vore fiskar og maskinassistent på fiskebåtar 1967–1970, mekanikar, konstruktør, driftsingeniør  ved Smedvik Mek. Verksted 1974–1979, driftsingeniør ved Ulsteingruppen 1979–1983, lærer og hovudlærar ved Herøy vidaregåande skule 1983–1989, konsulent ved Vekst Næringsutvikling AS 1996–1999, og dagleg leiar ved Herøy Næringsforum 2004–2005.

Han har vore leiar i styret for Tussa Kraft AS sidan 2003.

## Kjelder
*Svein Gjelseth hos Stortinget
Ryan Nelsen

**Ryan William Nelsen** () er ein newzealandsk fotballspelar som har spela i forsvar for Blackburn Rovers i engelsk Premier League, og for New Zealand sitt landslag.

Nelsen drog til USA i 1997 for å spela college-fotball for Greensboro College i North Carolina. Frå 1999 til 2001 studerte og spelte han for Stanford University. Han vart uteksaminert med bachelorgrad i statsvitskap. I 2001 gjekk han til DC United i den amerikanske proffligaen Major League Soccer. I 2003 vart han lagkaptein for klubben. I januar 2005 gjekk han på gratis overgang til Blackburn Rovers i engelsk Premier League. I 2007 vart han klubbkaptein for Blackburn.

Nelsen debuterte for New Zealand sitt A-landslag i ein kamp mot Polen 19. juni 1999. Han var landslagskaptein for New Zealand under kvalifiseringa til fotball-VM i 2010, då New Zealand kvalifiserte seg til VM for første gong sidan 1982.
Den haitiske grunnlova

**Den haitiske grunnlova** (fransk *Constitution d’Haïti*) viser vanlegvis til den grunnlova som er i bruk i Haiti i dag. Denne vart forma etter tilsvarande i USA og Frankrike, og ratifisert i mars 1987. Ho gjekk heilt ut av bruk frå juni 1988 til mars 1989, og kom ikkje i fullstendig bruk att før i oktober 1994.

I alt 23 grunnlover har vorte kunngjorde gjennom den haitiske historia, og den fyrste av dei vart kunngjord etter det kortliva styret til dåverande guvernørgeneral Toussaint L’Ouverture, som hadde vorte leiar for dei revolusjonære styrkane i den haitiske revolusjonen.

## Kjelder

*«Constitution of Haiti» på Wikipedia på engelsk, innhenta 10. mai 2010.

## Bakgrunnsstoff
*«1987 Constitution of Haïti», engelsk utgåve hjå Base de Données Politiques des Amériques.
Raoul Cédras

**Raoul Cédras** () var kuppmakar og sjef for ein militærjunta i Haiti frå 30. september til 8. oktober 1991. I realiteten var han leiar i landet heilt fram til oktober 1994, då USA intervenerte med *[[Operation Uphold Democracy]]*, slik at han mista makta. I 2000 vart han og ei rekkje andre offiserar dømde til fengsel på livstid *[[in absentia]]* grunna ein massakre i byen Raboteau.

Han lever i dag i eksil i Panama.

## Kjelder
* «Raoul Cédras» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 10. mai 2010.

## Bakgrunnsstoff
* «U.S. Gave Cedras $1 Million in Exchange for Resignation» av Kenneth Freed hjå *The Tech* (14.10.1994).
Lucas Neill

**Lucas Edward Neill** () er ein australsk fotballspelar som har spela for Galatasaray i den tyrkiske fotballigaen, og for det australske landslaget.

## Bakgrunnsstoff
*
Tim Cahill

**Timothy Cahill** () er ein australsk fotballspelar som har spela for Everton i engelsk Premier League, og for det australske landslaget. Han var toppskårar for Everton i Premier League i 2004/05-sesongen med 11 seriemål, og delt toppskårar i 2008/09-sesongen med åtte seriemål.
Åvik

**Åvik** er ei lita hamn i Lindesnes kommune. Åvik ligg attmed Svinør. Næringslivet var opphavleg basert på fiske, no er det mellom anna utleigeverksemd for turistar på staden.

## Folk frå Åvik
* Asbjørn Aavik, kinamisjonær og forfattar
Den haitiske nasjonalforsamlinga

**Den haitiske nasjonalforsamlinga** (fransk *Assemblée Nationale*) er den lovgjevande delen av styresmaktene i Haiti. Bygningen som ho held til i, ligg i hovudstaden Port-au-Prince.

Forsamlinga har eit tokammersystem, der overhuset er Det haitiske senatet og underhuset lower house er Det haitiske deputertkammeret. Møta i nasjonalforsamlinga er leidde av senatpresidenten, assistert av deputertkammerpresidenten. Sekretariata for senatet og deputertkammeret fungerer også som sekretariat for nasjonalforsamlinga som heilskap. Deputertkammeret har 99 medlemmer (utvida frå 83 før valet i 2006), og senatet har 30 (tidlegare 27). Medlemmene i deputertkammeret vert valde for ein periode på fire år, medan senatsmedlemmene vert valde for ein periode på seks, der ein tredjedel av medlemmene vert valde annakvart år – begge stader gjennom allmenne val.

*Palais Législatif*, bygningen som husar nasjonalforsamlinga, var mellom dei mange bygningane som vart alvorleg skadde av jordskjelvet i Haiti 12. januar 2010. Nasjonalforsamlinga tok opp att arbeidet sitt kort tid etter, med eit klasserom som mellombels løysing.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:National Assembly of Haiti|National Assembly of Haiti]]» frå , den 10. mai 2010.*

## Bakgrunnsstoff
*
Nordværnes

**Nordværnes** eller **Nord-Værnes** er ei bygd på sørsida av Tjongsfjorden i Rødøy kommune i Nordland. Bygda ligg ved ein sideveg til Fylkesveg 17, nemleg Fylkesveg 440 og får vitjing av Nordlandsekspressen mellom Bodø og Sandnessjøen kvar dag.
Det bur ikkje så mange fastbuande her, og bygda har ikkje eigen skule eller barnehage. Men båtverkstadene Rødøy Slip og Marina AS og Heen-Bygg held til her, og her finst ei samling av båtmotorar i bygda. 

Feriehuset Villa Midnattsol, som vert drive av eit gardbrukarpar, ligg òg på Nordvernes.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Nettsidene til Villa Midnattsol
* Rødøy Slip og Marina si side på internettopplysningen.no
* Heen-Bygg på same nettside.
* Wikipedia på bokmål om Rødøy kommune.
* Vêrvarsel for Nordvernes på yr.no
Jektvika i Rødøy

**Jektvika** eller **Jektvik** er ei bygd og ein ferjestad som ligg langs kystriksvegen på sørsida av fjorden Værangen i Rødøy kommune i Nordland. Bygda er eit knutepunkt som ligg sentralt i kommunen, og har eigen barnehage og skule, grendehus og kafé. Bygda har òg eigen butikk. Denne gjekk konkurs i 2009, men skifte eigar og starta så opp att.

Når ein køyrer langs kystriksvegen er ein avhengig av ferja Jektvik-Kilboghamn for å koma seg vidare, så denne ferjestrekninga kan vera sterkt trafikkert sommarstid. Ferja kan òg leggja til kai ved Bygda Sørfjorden på denne overfarten.
Jektvik har òg ferjesamband til diverse øyar i kommunen; det går nesten dagleg ferje til Gjerøya, Rødøy, Selsøyvik, Storselsøy og Nordnesøy herifrå.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Nettsidene til Rødøy Kommune.
* Rutetidene til Torghatten Nord frå Jektvik.
* Heimesida til Jektvik Skole
Jektvika

Jektvika kan syna til:

* Jektvika i Alta
* Jektvika i Aure
* Jektvika på Hitra
* Jektvika i Rødøy
* Jektvika i Vega
Øresvik

**Øresvik** er ei bygd heilt sør i Rødøy kommune, nesten på grensa til Lurøy. Ho ligg langs kystriksvegen, på vestsida av Sørfjorden, ved Gjervalen. Ferjeleiet Kilboghamn ligg like i nærleiken av Øresvik.

I Øresvik finst det eigen skule, idrettslag og fleire små bedrifter, mellom anna campingplassen Polar Camp Hilstad.

## Kjelder

* Rødøy Kommune sine nettsider
* Nettsidene til Polar Camp Hilstad.

## Bakgrunnsstoff
* Rødøy Kommune sine nettsider
* Bedrifter i Øresvik på informa.no
* Nettsidene til Polar Camp Hilstad
* Vêrvarsel for Øresvik på yr.no
Organisasjonen av amerikanske statar

**Organisasjonen av amerikanske statar** (**OAS**) er ein internasjonal organisasjon for dei sjølvstendige statane i Amerika.

OAS omfattar alle dei 35 sjølvstendige statane i Amerika. Likevel vart Honduras utestengd frå aktiv deltaking i OAS i 2009 på grunn av kuppet som fjerna José Manuel Zelaya frå president-tittelen. OAS meiner at dette er ein foreløpig utestengning, og at Honduras kjem til å komme "inn i varmen" igjen når landet har gått tilbake til demokratiet. 

Cuba var totalt utestengt frå deltaking i OAS mellom februar 1962 og juni 2009 utifrå eit vedtak på det åttande konsultative møtet i Punta del Este i Uruguay den 31. januar 1962, fordi landet hadde ei kommunistisk regjering. 14 land stemde for 1962-resolusjonen, eitt land mot (Cuba) og seks stemde ikkje (Argentina, Bolivia, Brasil, Chile, Ecuador og Mexico). Cuba kom uansett inn igjen den 3. juni 2009 etter ein rekke samtalar om mellom anna menneskerettar.

Organisasjonen har sete i Washington D.C.

## Medlemsland
Dette er dei 34 aktive medlemslanda i OAS:

* Antigua og Barbuda
* Argentina
* Bahamas
* Barbados
* Belize
* Bolivia
*Brasil
* Canada
* Chile
* Colombia
* Costa Rica
* Cuba
* Dominica
* Den dominikanske republikken
* Ecuador
* El Salvador
* Grenada
* Guatemala
* Guyana
* Haiti
* Jamaica
* Mexico
* Nicaragua
* Panama
* Paraguay
* Peru
* Saint Kitts og Nevis
* Saint Lucia
* Saint Vincent og Grenadinane
* Sambandsstatane
* Surinam
* Trinidad og Tobago
* Uruguay
* Venezuela

### Land som heilt eller delvis er medlem, men ikkje er aktive
* Honduras (utestengt frå 5. juli 2009)

## Sjå òg
* Rio-gruppa

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Organisasjonen av amerikanske stater|Organisasjonen av amerikanske stater]]» frå ,  den 11. mai 2010.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Okapi

**Okapi** er eit partåa hovdyr i sjiraffamilien, den einaste nolevande nære slektningen av sjiraffen. Han har form som ein hest og er mørkebrun på kroppen, men har  sebraliknande striper på beina. Okapien lever berre vilt i regnskogen Ituri nordaust i Kongo. I dag reknar ein med at det finst rundt 10-20&nbsp;000 nolevande individ, og okapien er rekna som *sterkt truga* av Verdas naturvernunion.

Okapien kan bli opptil 2 meter lang, med ei skulderhøgd på 2 meter og hale opp mot ein halv meter. Vekta er maksimalt 200-300 kilo, og hoa er større enn hannen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Okapi|Okapi]]» frå , og «[[:sv:|Okapi]]» frå  den 11. mai 2010.*  

## Bakgrunnsstoff
Cotonou-avtalen

**Cotonou-avtalen** er ein traktat mellom Den europeiske unionen og African, Caribbean and Pacific Group of States («ACP-landa»). Han vart signert i juni 2000 i Cotonou, den største byen i Benin, av 78 ACP-land (Cuba signerte ikkje) og femten medlemsland i EU. Cotonou-avtalen trødde i kraft i 2003, og er den nyaste avtalen i utviklingssamarbeidet mellom ACP og EU.

Føremålet med Cotonou-avtalen er å redusere og etter kvart utslette fattigdom, samtidig som han skal bidra til berekratig utvikling og at ACP-landa gradvis kjem inn i verdsøkonomien. Den reviderte Cotonou-avtalen handlar også om kamp mot straffefridom og fremjing av rettferd gjennom Den internasjonale straffedomstolen.

## Kjelder
*«Cotonou Agreement» på Wikipedia på engelsk, innhenta 11. mai 2010.

## Bakgrunnsstoff
*Cotonou-avtalen  hjå ACP-EU Trade.
Dag Jostein Fjærvoll

**Dag Jostein Fjærvoll** () var ein norsk politikar frå Kristeleg Folkeparti. Han sat på Stortinget frå 1985 til 1997, innvald frå Nordland.

Dag Jostein Fjærvoll var statsråd og sjef for to departement i Regjeringa Bondevik I: 
*17. oktober 1997-15. mars 1999 i Forsvarsdepartementet (forsvarsminister)
*15. mars 1999-17. mars 2000 i Samferdsledepartementet (samferdsleminister)

Før han blei rikspolitikar, var Fjærvoll ordførar i Hadsel kommune. Han var utdanna lærar frå Oslo lærerskole og har tilleggsutdanning i matematikk og rådgjevingsfag. Han var også lærar, undervisingsinspektør og rektor på Melbu skole. Fjærvoll var busett på Stokmarknes og etter den politiske karrieren var han arbeidande styreleiar for Vesterålen Høgskolesenter på Stokmarknes.

På Stortinget sat sat Fjærvoll to periodar i presidentskapen, høvesvis i Lagtinget og Odelstinget.

Far til Dag Jostein Fjærvoll, Edmund Fjærvoll, var stortingsrepresentant for Nordland KrF i to periodar, 1961–1965 og 1969–1973. Anne Orderud Paust var Fjærvoll sin sekretær då han var forsvarsminister.

## Bakgrunnsstoff
*Dag Jostein Fjærvoll hos Stortinget
*Faktablad om Fjærvoll frå FD
Actium

**Actium** (gresk Άκτιο, *Áktio* eller Άκτιον, *Áktion*) var ein oldtidsby i Hellas, på ein odde på sørsida av innløpet til Ártabukta. Her dyrka akarnanarane Apollon Aktios. Ved Actium stod det eit avgjerande sjøslag mellom flåten til Octavian (under Agrippa) og flåten til Marcus Antonius og Kleopatra i år 31 fvt.. Slaget vart ein stor siger for Octavian og vert rekna som slutten på borgarkrigane i Romarriket.

## Kjelder
* Artikkelen er omsett frå snl.no
Fjelltveitvatnet

**Fjelltveitvatnet** er eit vatn i Bergen kommune i Hordaland. Det ligg ved Fjelltveit i Fana. Vatnet er om lag 1&nbsp;km langt og 150 meter breitt. Det ligg 57 meter over havet.

Vatnet høyrer til Osvassdraget.
Lee Keun-ho

**Lee Keun-Ho**, med revidert transkripsjon **Yi Geun-ho** () er ein sørkoreansk fotballspelar som har spela for Júbilo Iwata i den japanske J-ligaen, og for det sørkoreanske landslaget.

Lee fekk gjennombrotet sitt som profesjonell fotballspelarar hjå Daegu FC i den koreanske K-ligaen. Både i 2007 og 2008 var han toppskårar blant koreanske spelarar i K-ligaen, dette innebar 7. og 5. plass på den samla toppskårarlista. I april 2009 skreiv han under for det japanske laget Júbilo Iwata, i utgangspunktet med ein 9-månaderskontrakt. Han forlenga kontrakten i 2010.

Lee debuterte for Sør-Korea sitt A-landslag 29. juni 2007 som innbytar i ein vennskapskamp mot Irak. Han skåra mål i same kampen.

## Bakgrunnsstoff
*
Lee Jung-soo

**Lee Jung-Soo**, med revidert transkripsjon **Yi Jeong-su** () er ein sørkoreansk fotballspelar som har spela for Kashima Antlers i den japanske J-ligaen, og for det sørkoreanske landslaget. Han var med på å vinna den koreanske proffligaen, K-ligaen, med Suwon Bluewings i 2008.

## Bakgrunnsstoff
*
Kilboghamn

**Kilboghamn** er ein ferjestad langs Fylkesveg 17 på vestsida av Sørfjorden heilt sør i Rødøy kommune i Nordland. 

Herifrå driv Torghatten Nord ferjesambandet Jektvik-Kilboghamn, som ein del av kystriksvegen. Forutan Jektvik legg ferja òg til ved Sørfjorden. Kilboghamn er òg med i ferjesambandet Rødøybassenget, som går ut til øyane Gjerøya, Rødøya, Nordnesøy, Storselsøy og Selsøyvik.

Næraste bygdene til Kilboghamn er Øresvik i Rødøy og Konsvikosen i Lurøy.

## Kjelder
Ri Kwang-Chon

**Ri Kwang-Chon** () er ein nordkoreansk fotballspelar som spelar i forsvar for klubben til den nordkoreanske hæren, Sportsgruppa 25. april, i den nordkoreanske fotballigaen, og for det nordkoreanske landslaget.

Ri har vore ein av nøkkelspelarane på landslaget til Nord-Korea heilt sidan 2004/05, og spelte ti kampar under kvalifiseringa til fotball-VM i 2006. Under kvalifiseringa til fotball-VM i 2010 utgjorde han saman med Ri Jun-Il, Pak Nam-Chol og Cha Jong-Hyok Nord-Korea si faste forsvarsrekkje, som saman med keeperen Ri Myong-Guk klarde å halda buret reint i 10 av dei 14 kampane i andre og tredje kvalifiseringsrunde.
Magda

**Magda** er eit kvinnenamn danna som ei kortform av «Magdalena» eller «Magdalene», som opphavleg tyder ‘kvinne frå Magdala’. Det er knytt til Maria Magdalena i Det nye testamentet. Det kan også vera eit arabisk namn som tyder ‘strålande’ eller ‘prisverdig’, ein variant av Majda.

Magda har norsk namnedag den 11. mai.

Magda var mest brukt i Noreg i tiåra rundt 1900, då over 0,4 % av nyfødde kunne få namnet. I 2010 var det 572 norske kvinner som heitte Magda.

## Kjende namneberarar
*Magda Kröner (1854–1935), tysk målar 
*Magda Blanc (1879-1959), norsk skodespelar
*Magda Mamet (1916–2012), mauritisk diktar
*Magda Isanos (1916–1944), rumensk diktar 
*Magda Szabó (1917-2007), ungarsk forfattar
*Magda el-Sabbahi (1931–2020), egyptisk filmskodespelar kjend som Magda 
*Magda Szubanski (f. 1961), australsk skodespelar
*Magda Giannikou (f. 1981), gresk musikar og komponist
*Magda Apanowicz (f. 1985), kanadisk skodespelar

## Kjelder



**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Magda|Magda]]» frå ,  den 11. mai 2010.*
Malvin

**Malvin** er eit mannsnamn av engelsk eller tysk opphav. Malvin har norsk namnedag den 11. mai.

Som engelsk namn kan Malvin vera ein variant av Melvin, eit skotsk slektsnamn som igjen kan vera avleidd av Melville. Som tysk namn kan Malvin eller Malwin vera ei samansetjing av *mahal*, 'rettsplass' eller *mal*, 'marknad' og *winni*, 'ven'.

*Mal* er ei kortform av namnet og Malvina er eit avleidd kvinnenamn.

Malvin var mest brukt i Noreg i tiåra rundt 1920, då rundt 0,1 % av nyfødde gutar kunne få namnet. I 2010 var det 532 norske menn som heitte Malvin.

## Kjende namneberarar
* Malvin Gray Johnson (1896-1934), amerikansk målar
* Malvin Kamara (f. 1983), engelsk-sierraleonsk fotballspelar
* Malvin Russell Goode, (1908–1995), amerikansk journalist
* Malvin Wald (1917-2008), amerikansk manusforfattar

## Kjelder
Yuki Abe

**Yuki Abe** () er ein japansk fotballspelar som har spelt for Leicester City i engelsk Football League Championship, og for det japanske landslaget.

Abe debuterte som proffspelar for JEF United Ichihara 5. august 1998, 16 år og 333 dagar gammal, og vart dermed den yngste spelaren som til då hadde spelt i J-ligaen. Han vart seinare kaptein for klubben, og leia han til siger i J-ligacupen i 2005 og 2006. 22. januar 2007 gjekk han over til Urawa Red Diamonds for om lag 3 millionar USD, ein rekordstor overgangssum for ein japansk spelar frå ein japansk klubb til ein annan. Med Urawa var han med på å vinna den asiatiske meisterligaen i 2007, då han skåra eit mål i finalen. Abe spelte for Leicester City frå 2010 til 2012, då han gjekk tilbake til Urawa Red Diamonds.

Abe debuterte for Japan sitt A-landslag 29. januar 2005 i ein vennskapskamp mot Kasakhstan. Han skåra det første landslagsmålet sitt 6. september 2006 mot Jemen. Han var ikkje med i Japan sin tropp til fotball-VM i 2006, men vart fast på landslaget etter at den tidlegare klubbtrenarena hans, Ivica Osim, tok over som landslagstrenar etter VM.

## Kjelder
:*Denne artikkelen begynte med ei omsetjing frå [[:en:Yuki Abe|Engelsk Wikipedia]] 11. mai 2010.*

## Bakgrunnsstoff
*
Hauglandsvatnet

**Hauglandsvatnet** er eit langstrekt vatn i Bergen kommune i Hordaland. Det ligg i Hauglandsdalen i Fana, nordaust for Kalandseidet. Vatnet er nesten 1 km² stort og om lag 4,5 km langt. Breidda er berre vel 250 meter på det breiaste. Vatnet ligg 53 meter over havet. 

 

Det ligg fem øyar i vatnet, mellom anna Holmen og Langøyna. Langøyna er den største av dei, 500 meter lang, men berre 50-70 meter brei. Det går bru over til øya frå fastlandet og det ligg nokre hus her. 

Vatnet ligg berre 220 meter nedanfor Fjelltveitvatnet, som er hovudtilsiget. Andre tilsig er Fossbekken, Sagelva og Ljosåi. Mellom Hauglandsvatnet og neste vatn i rekkja, Bahusvatnet, går Straumane, eit kort stykke på om lag 240 meter. 

Langs med vatnet ligg gardane Haugland, på begge sider av den nordlege halvdelen, og lenger sør ligg Austevoll og Kaland på vestsida, og Engevik på austsida, samt utmarkene til Indre Hamre, Øvre Sandven, Nedre Sandven og Stigen.

## Kjelder
*
*Bergenskart - stednavnskart 
*NVE Atlas
Samdal skole

**Samdal skole** er ein tidlegare barneskule som låg på Håland i Fana i Bergen kommune i Hordaland. 

Skulen hadde klassar frå 1. til 7. trinn og vart bygt i 1972. Arkitekt var Jakob Myklebust. Eit eldre skulehus på staden er frå 1898. 

Skulen vart lagt ned hausten 2009 og elevane vart overført til Kaland skole. 

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff
* Artikkel i Bergen Byarkiv sitt oppslagsverk oVe  av Lars Bostrøm Johansen
Carsten Tank

**Carsten Tank** () var ein norsk kjøpmann og politikar,  statsråd i 1814 og president i lagtinget i 1821. 

Tank vart opplært i handel, og var frå om lag 1790 kjøpmann, skipsreiar og trelasthandlar i fødebyen Fredrikshald. Han skal ha eigd over hundre eigedomar, mellom anna eit tobakksspinneri, fleire sagbruk og store skogeigedomar. Ved opprettinga av universitetet gav han 10 000 riksdalar.

Tank var venn av prins Kristian Fredrik som vart konge i 1814 og levde på stor fot. Jacob Aall omtala han som ein som "farer frem med en Bram og en Ostentation som ingen hans Lige". Tank deltok i møte på Eidsvoll den 27. januar, og på nytt 16. februar 1814 (stormannsmøtet). 2. mars 1814 vart han medlem av regjeringsrådet, og vart då saman med Frederik Haxthausen leiar for 1. departementet (finans-). Utnemnd til statsråd 19. mai 1814, tok avskjed 27. juli for å leie forretningane sine i heimbyen.

7. august 1814 overbringa Tank og Peter Hount den svenske kronprins Karl Johan sine forslag til fredsavtale til det hovudkvarteret.

Tank var stortingsrepresentant for Fredrikshald og Fredrikstad på Stortinget 1815-16. Grunna sjukdom møtte han berre i ein del av tingsamlinga. Han var medlem av Lagtinget og ni komitear. Mellom anna var han formann i komiteen om godtgjerdsle til valmenn og stortingsmenn. I 1821 var han representant for Fredrikshald. Han var då president i Stortinget, og formann i fem av stortingskomiteane. Mellom anna var han formann i komiteen om bank- og pengevesen, i komiteen som drøfta om frihamn i Kristiansand, og i komiteten som såg på instruksane for «eligerte mænd». Også på det overdordentlege storting 1822 møtte Tank. Han var då medlem av komiteen om oppgjeret med Danmark.

Krigsåra 1807-14 gjekk handelen heller dårleg for Tank. Pengereduksjonen i 1814 og fleire år med låge prisar på trelast førte til at Tank tapte mykje på transakasjonane sine. I tillegg gjekk større verdiar tapt då Halden by brann i 1826. Formuen gjekk såleis tapt og i desember 1829 gjekk Tank konkurs.

Tank åtte storgarden Rød herregard i Halden, og budde der til han døydde.

## Kjelder
* Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*
Norvald

**Norvald** eller **Norvall** er eit mannsnamn som har norsk namnedag den 12. mai.

Namnet var mest brukt i Noreg frå 1920 til 1940, då over 0,10 % av nyfødde gutar kunne kallast Norvald. I 2010 var det 694 menn som hadde Norvald som førenamn.

## Namneberarar
*Norvald Tveit (f. 1927), norsk forfattar
*Norvald Losnegard (f. 1927), norsk sivilingeniør og forfattar
*Norvall Nøringset (f. 1953), norsk politikar 
*Norvald Illevold (f. 1958), norsk politikar og ordførar

## Kjelder
*
Hausdalsvegen

**Hausdalsvegen** (tidlegare *Haugsdalsvegen*) er ein veg i Fana bydel i Bergen kommune. Vegen er ein del av Fv164 og går nordaustover frå Osvegen (E39) til Hausdal. Han er 10,0 km lang. 

Vegen startar ved Kalandseidet og går over Kaland,  Haugland, Fjelltveit, Samdal, Håland til Hausdal, like sør for Gullfjellet. Vegen går langs Hauglandsvatnet, Fjelltveitvatnet og Samdalsvatnet. 

Namnet vart vedteke i 2009. Frå 1961 og fram til 1989 heitte vegen Hauglandsdalen, og frå den tid og fram til 2009 heitte han Haugsdalsvegen. 

## Knutepunkt
*  Osvegen
* Sideveg mot søraust (330 m) - ved enden av Hauglandsvatnet. 
* Sideveg mot nordaust (660 m)
* Sideveg mot sør (370 m) - langs Hauglandsvatnet. 
* Sideveg mot nord (400 m)
* Sideveg mot nordvest (200 m) - ved Fjelltveitvatnet
* Sideveg mot aust (330 m)
* Sideveg mot nord (680 m)
*  (8 m) - over Frotveitelva. 
* Sideveg mot aust (160 m)
**  (40 m) over til Holmen i Samdalsvatnet
* Sideveg mot aust (100 m)
* Sideveg mot aust (150 m)
* Sideveg mot aust (140 m)
* Sideveg mot sør (170 m)
* Sideveg mot nord (550 m) 
* Avkjørsel Lundagotnene
*  (10 m)
* Sideveg mot nord (200 m)
* Snuplass. 

## Kjelder
*
*Nasjonal vegdatabank
Normann

**Normann**, **Norman** og **Normand** er mannsnamn og slektsnamn av germansk opphav. Normann har norsk namnedag den 12. mai.

## Avleiing
Namnet tyder 'nordmann' og kan visa til vikingar, normannarar eller nordmenn. I England blei namnet opphavleg brukt som kallenamn for norrøne innflyttarar til stader som England. Det blei etterkvart også eit personnamn. Avleidde kvinnenamn er Normanna, Normina, Norma, Nora og Mona.

I fransk samanheng kan namnet visa til nokon som stammar frå Normandie. I nederlandsk kan det visa til nokon som kjem frå Noreg.

## Bruk
Etter den normanniske invasjonen av England fekk namnet auka utbreiing. Det gjekk ut av bruk som førenamn rundt 1300-talet, men blei populært igjen på 1800-talet, då ein person i romanen *The Daisy Chain* av C.M. Yonge heitte det.

I Noreg har 1&nbsp;496 Normann som slektsnamn og 257 har det som etternamn. 335 menn har Normann som førenamn og 179 Norman. 

## Namneberarar
### Personnamn
*Norman Eng (1847-1921), norsk stortingsmann
*Norman Angell (1872-1967), engelsk forfattar, politikar og fredsprisvinnar
*Norman Thomas (1884-1968), USA-amerikansk, sosialistisk politikar
*Norman Mailer (1923–2007), USA-amerikansk forfattar
*Norman Smith (1923-2008), engelsk musikkprodusent
*Norman Jewison (f. 1926), kanadisk filmregissør
*Gregers Normann Aanesland (f. 1933), norsk landbruksøkonom
*Norman Foster (f. 1935), britisk arkitekt og formgjevar
*Norman Ernest Borlaug (f. 1970), amerikansk agronom som vann Nobels fredpris

### Slektsnamn
* Alfred Merle Norman (1831–1918), britisk zoolog
* Adelsteen Normann (1848–1918), norsk målar
* Regine Normann (1867–1939), norsk forfattar
* Carl Normann (1886–1960), norsk fotograf og postkortforleggjar
* Harald Normann (1893–1978), norsk offiser og forfattar
* Edgar Normann, eigentleg Christensen (1905–1977), norsk-amerikansk boksar
* Robert Normann (1916–1998), norsk jazzgitarist
* David B. Norman (f. 1930), USA-amerikansk paleontolog
* Victor Norman (f. 1946), norsk politikar og samfunnsøkonom
* Diana Norman (*Ariana Franklin*; f. 1948), britisk forfattar
* Chris Norman (f. 1950), britisk popsongar
* Jeppe Normann (f. 1951), norsk fektar

## Kjelder
*Dictionary of American Family Names ved ancestry.com
*
Pablo Barrera

**Pablo Edson Barrera Acosta** () er ein mexicansk fotballspelar som hausten 2011 spela for Real Zaragoza i spansk Primera Division på lån frå West Ham i engelsk Premier League, og for det mexicanske landslaget.

Barrera debuterte for Mexico sitt A-landslag 17. oktober 2007 i ein venskapskamp mot Guatemala. Han skåra det første landslagsmålet sitt mot Nicaragua i CONCACAF Gold Cup 5. juli 2009.
Atsuto Uchida

**Atsuto Uchida** () er ein japansk fotballspelar som har spela for Schalke 04 i tysk Bundesliga, og for det japanske landslaget.

Den første profesjonelle klubben til Uchida var Kashima Antlers. Han debuterte for klubben 17 år gammal., 5. mars 2006. Han vart stemt med på J-ligaen sitt *All-Star*-lag i 2006. Han har vore med på å vinna J-ligaen med Kashima Antlers tre år på rad, i 2007, 2008 og 2009. Sommaren 2010 gjekk han til Schalke i Tyskland.

Han vart teke ut til ein A-landslagstropp for første gong i 2006, men utan å få spela. Han debuterte for A-landslaget 26. januar 2008 i ein vennskapskamp mot Chile, den første landskampen til den nye landslagstrenaren Takeshi Okada.
22. juni 2008 skåra han det første landslagsmålet sitt då Japan slo Bahrain 1-0. Han vart dermed den yngste japanaren som har skåra i ein VM-kvalifiseringskamp, 20 år og 87 dagar gammal. I 2008 var han med og spelte for Japan i sommar-OL.

## Kjelder
:*Denne artikkelen begynte med ei omsetjing av stoff frå [[:en:Yuki Abe|engelsk wikipedia]] 11. mai 2010.*

## Bakgrunnsstoff
*
Hans Riddervold

**Hans Riddervold** () var ein lærar, prest, stortingsmann og statsråd.

Riddervold var fødd ved Åsgårdstrand i Vestfold. Far hans var skipsførar, og han var sjølv til sjøs ei kort tid. 1813 vart han student ved universitetet i Kristiania, tok andreeksamen året etter. 1814-17 var han lærar ved katedralskulen i hovudstaden og lærar ved krigsskulen. Han vart cand. theol. i 1819 og fekk stilling som residerande kapellan i Fredrikstad og overlærar ved Fredrikstad høiere almenskole.

Riddervold vart tilsett sokneprest i Fredrikshald i 1832, frå 1838 var han i tillegg prost i nedre Borgesyssel. 1842-43 var han sokneprest i Østre Toten. År 1843 vart han utnemnd til biskop i Trondhjems stift. Han var den fyrste biskopen utnemnd etter at prostane fekk rett å stemme ved biskopsval.

Riddervold var i perioden 1827 til 1842 representant på alle stortingssamlingane. Fram til 1833 representerte han Fredrikstad, 1836-42 Fredrikshald. I 1845 bad han seg fri for val. På Stortinget 1848 var han atter stortingsrepresentant, då for Trondheim og Levanger. Stortingspresident og odelstingspresident i 1830, og formann i komiteen om kjøpstadskatten. Han var president i Stortinget i 1836, 1839, 1842 og 1848. I 1836-stortinget og i det overordentlege storting 1836-37 var han formann i valkomiteen. Også i 1848 var han formann i valkomiteen, samt formann i protokollkomiteen.

19. april 1848 gjekk Riddervold ut av Stortinget då han vart statsråd og sjef i Kyrkjedepartementet. Han leia dette departementet heilt fram til 1. juli 1872, bortsett frå to avbrot, 1849-50 og 1854-55.

Riddervolds politiske og geistlege arbeid var prega av det konservative livssynet hans, men han var ingen motstandar av forsiktige reformer. Skulepolitisk var han ein føregangsmann med sterke ynskje om å heve skulens nytte.

Riddervold vart tildelt Storkors av St. Olavs Orden i 1859 og Borgardådsmedaljen i gull i 1869.

Riddervolds plass i Oslo er kalla opp etter han.

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Jonathan Bornstein

**Jonathan Rey Bornstein** () er ein amerikansk fotballspelar som har spela for Tigres de la UANL i den mexicanske fotballigaen, og for det amerikanske landslaget. Han spelte heile den profesjonelle karrieren sin for Chivas USA i Los Angeles, fram til han drog til Mexico etter 2010-sesongen. I den første sesongen sin i klubben vart han kåra til årets nykommar i MLS. Han debuterte for USA sitt A-landslag 20. januar 2007 i ein kamp mot Danmark, og skåra i same kampen. Han er av blanda jødisk og mexicansk opphav.
Cuauhtémoc Blanco

**Cuauhtémoc Blanco Bravo** () er ein mexicansk fotballspelar som har spela for Veracruz i den mexicanske fotballigaen, og for det mexicanske landslaget.

Blanco har blitt kåra til beste spelar i den mexicanske toppdivisjonen fem gonger. Han er den spelaren som har skåra nest flest mål for Mexico sitt landslag gjennom tidene. Han har spelt det meste av karrieren sin i klubbar i Mexico, og var tilknytt Club América i 15 år, frå 1992 til 2007. To av desse åra, frå 2000 til 2002, var han lånt ut til Real Valladolid i Spania. Han har òg spelt to år, 2007 til 2009, for Chicago Fire i den amerikanske proffligaen Major League Soccer.

Blanco har delteke i to fotball-VM for Mexico, i 1998 og 2002, og skåra i begge to, men han vart ikkje teke ut til Mexico sin tropp til fotball-VM i 2006. 13. september 2008 fekk han sin landskamp nummer 100 for Mexico. Han spelte i fleire av Mexico sine kvalifiseringskampar til VM i 2010.
Landon Donovan

**Landon Timothy Donovan** () er ein amerikansk fotballspelar som har spela for Los Angeles Galaxy i den amerikanske proffligaen Major League Soccer, og for det amerikanske landslaget.

I 1999 vart Donovan kåra til beste spelar i U17-VM. Etter dette skreiv han under for den tyske klubben Bayer Leverkusen. Han var under kontrakt med Leverkusen i seks år, fram til 2005, men i tre år av denne tida var han lånt ut til San Jose Earthquakes i USA. I 2005 vende han tilbake til den amerikanske ligaen på permanent basis, då han skreiv under for Los Angeles Galaxy. Han vart toppskårar i MLS i 2008. Etter dette har han òg vore lånt ut til Bayern München i Tyskland i tre månader i 2009, og til Everton i ti veker i 2010. Under opphaldet i Everton vart han kåra til månadens Everton-spelar i januar.

Donovan er toppskårar gjennom tidene for USA sitt landslag, og er per 2010 den aktive spelaren som har flest landskampar for USA. Han debuterte for A-landslaget til USA 25. oktober 2000 i ein kamp mot Mexico og skåra i debutkampen. Han tok del i fotball-VM i 2002, der han skåra to mål og vart kåra til beste unge spelar i turneringa. Han tok òg del i fotball-VM i 2006. Han spelte sin landskamp nummer 100, 8. juni 2008, berre 26 år gammal.
Christian Sørenssen

**Christian Sørenssen** () var ein norsk prest og stortingsmann.

## Liv og virke
### Bakgrunn
Sørenssen var fødd i Kristiansand, der far hans var grovsmedmeister. Han vart student frå katedralskulen i byen i 1782. Han avla filologisk eksamen i 1784, og vart cand. theol. året etter. Deretter arbeidde han som lærar i heimbyen, til han i 1791 vart aftansongprest i Strømsø i Drammen og attåt rektor ved Strømsø skule. I 1797 vart han sokneprest i Risør, der han reformerte skulestellet. I 1804 vart han utnemnd til stiftsprost i Kristiansand, og sokneprest for domkyrkjesoknet.

### Karriere
Den 11. april 1811 vart Sørenssen innvigd til biskop i Kristiansands Stift, han var den siste norske biskopen som vart innvigd i København. Stiftet dekte det som i dag er Agderfylka og Rogaland.

Sørenssen var representant for Kristiansand på dei to første stortinga. På det overordentleg stortinge i 1814 var han president i Odelstinget og medlem av tre komitear. Han var medlem av deputasjonen som møtte Kristian Fredrik den 10. oktober 1814, også medlem av deputasjonen som 7. november gjorde kongevalet kjent for kronprinsen som då oppheldt seg i Fredrikshald. På 1815-16-stortinget var han medlem av Lagtinget og ti komitear. Han var elles medlem av riksretten 1815–1816. Sørenssen var heller lite oppteken av politikk, og utmerka seg ikkje som talar under stortingsforhandlingane.

Sørenssen var med å stifte Det norske bibelselskap i 1815, formann i sentralkomiteen til han døydde. Åra 1818–1820 oppheldt han seg i Tyskland, hovudføremålet var å sette seg inn i den lancasterske undervisningsmetoden. Han vitja elles Italia, Frankrike, England og Nederland.

Frå 1823 til 1845 var Sørenssen biskop i Akershus stift, som tilsvarar dagens bispedømme Oslo, Hamar og Tunsberg, i tillegg til Telemark. I denne perioden var han elles medlem av undervisningskommisjonen av 1839. Prokanslar ved universitetet i Kristiania 1840.

Sørenssen døydde 16. august 1845 i Våler, på veg frå Moss til Son under ei visitasreise.

Søren Anton Wilhelm Sørenssen var sonen hans.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*Molland, Einar: *Norges kirkehistorie i det 19. århundre*, Gyldendal 1979, ISBN 82-05-10919-2
* 

## Bakgrunnsstoff
CARICOM

**Caribbean Community and Common Market** (forkorta **CARICOM**; norsk: *Det karibiske fellesskapet*) er ein internasjonal organisasjon som vart grunnlagd ved Chaguaramas-traktaten, som tredde i kraft 1. august 1973. Dei fyrste signatarmaktene var Barbados, Jamaica, Guyana og Trinidad og Tobago. Organisasjonen vart opphavleg stifta for å sørgje for framhald i den økonomiske samhandlinga mellom dei engelsktalande landa i Karibia etter at Den vestindiske føderasjonen vart oppløyst i 1962.

## Medlemsland

Per 2010 har CARICOM 15 fullverdige medlemsland, 5 tilknytte medlemsland og 7 land med observatørstatus. Alle dei tilknytte medlemmene er britiske oversjøiske territorium, og det er uklart kva for rolle desse landområda skal ha i organisasjonen. Landa med observatørstatus er land som er med i minst éin av dei tekniske komitéane i CARICOM. Datoane i parentes nedanfor er dei datoane då eit land vart med i CARICOM.

* Barbados (1. august 1973)
* Jamaica (1. august 1973)
* Guyana (1. august 1973)
* Trinidad og Tobago (1. augusti 1973)
* Antigua og Barbuda (1. mai 1974)
* Belize (1. mai 1974)
* Dominica (1. mai 1974)
* Grenada (1. mai 1974)
* Montserrat (1. mai 1974)
* Saint Lucia (1. mai 1974)
* Saint Kitts og Nevis (1. mai 1974)
* Saint Vincent og Grenadinane (1. mai 1974)
* Bahamas (4. juli 1983, ikkje medlem av fellesmarknaden)
* Surinam (4. juli 1995)
* Haiti (3. juli 2002, provisorisk medlemskap sidan 4. juli 1998)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:CARICOM|CARICOM]]» frå , og «[[:sv:Karibiska gemenskapen|Karibiska gemenskapen]]» frå  den 11. mai 2010.*
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Caribbean Community|Caribbean Community]]» frå ,  den 12. mai 2010.*  

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Appellrett

Ein **appellrett** eller **ankedomstol** er ein domstol med mynde til å ta opp ankar frå ein magistratrett eller ein annan lågare domstol. I dei fleste lovverk er domstolsystemet delt i minst tre nivå: ein magistratrett – som innleier sakene og vurderer prov og vitne for å avgjere kva som er fakta i saka, og fell dom – minst ein appellrett, og ein høgsterett – som fyrst og fremst vurderer saksgangen og resultatet frå dei tidlegare instansane. Ein høgsterett er såleis også ein slags appellrett.

Appellrettane rundt omkring i verda kan ha ulike framgangsmåtar og reglar. Til dømes er den tradisjonelle lokale appellretten på Isle of Man Staff of Government Division, som berre har to dommarar, som er kalla «Deemsters». Avgjerdene deira vert sett i samanheng med avgjerdene i dei tidlegare instansane. Dei utgjer nesten alltid fleirtalet, så lenge ein av dei er einig i den tidlegare avgjersla.

Appellrettane i Noreg er lagmannsrettane.

## Kjelder
*«Appellate court» på Wikipedia på engelsk, innhenta 12. mai 2010.
Magistratrett

Ein **magistratrett** eller **distriktsdomstol** er ein domstol på fyrste nivå som oftast har som oppgåve å innleie sakene og vurdere prov og vitne, før dei avgjer kva som er fakta i saka og fell dom. Deretter kan sakene ankast vidare til ein appellrett, og eventuelt til høgsterett som fyrst og fremst vurderer saksgangen og resultatet frå dei tidlegare instansane. I magistratrettane er det ofte både fagdommarar og lekdommarar.

Magistratrettane i Noreg er tingrettane.

## Sjå også
* politirett

## Kjelder
* «Magistrates' Court» på Wikipedia på engelsk, innhenta 12. mai 2010.
Haitisk økonomi

**[[Haiti]]sk økonomi** er prega av at landet etter dei fleste økonomiske mål er det fattigaste i Amerika. Det hadde eit bruttonasjonalprodukt på 11&nbsp;610 millionar USD i 2009, og dermed BNP per innbyggjar på 1&nbsp;300 USD – om lag 3,50 USD per person per dag.

Det er eit fattig land – eit av dei fattigaste og minst utvikla i verda. Samanliknande sosiale og økonomiske mål viser at Haiti har lege under andre lågkost- og utviklingsland (særleg på den vestlege halvkula) sidan 1980-åra. Haiti er no på 149. plass av 182 land på HDI-lista til SN (2009). Om lag 80 % av folkesetnaden i landet lever under fattigdomsgrensa, og 54 % i ekstrem fattigdom. Den økonomiske veksten har vore negativ eller berre ørlite positiv dei siste åra. Fattigdom har tvinga minst 225&nbsp;000 barn i byane i Haiti til slavearbeid som ubetalte hushjelper og tenarar. Landet har lenge lege mellom dei mest korrupte i verda på CPI-lista til Transparency International.

Om lag 66 % av haitiarane arbeider i landbrukssektoren, som hovudsakleg omfattar små sjølvforsynande bruk, men dette utgjer berre 30 % av BNP. Landet har opplevd lite formell auke i arbeidsplassar det siste tiåret, sjølv om den uformelle økonomien er i vekst. Mango og kaffi er to av dei viktigaste eksportprodukta til Haiti. Bistand frå utlandet utgjer 30–40 % av budsjettet til regjeringa i Haiti. Den største gjevaren er USA, etterfølgt av Canada, og EU bidreg også. I tillegg bidreg Venezuela og Cuba til den haitiske økonomien, og spesielt har dei gjort det sidan alliansane mellom landa vart fornya i 2006 og 2007.

Den USA-amerikanske bistanden til den haitiske regjeringa vart stoppa heilt i 2001–2004, etter det omstridde valresultatet i 2000, der president Aristide vart skulda for valfusk. Etter at Aristide forlét landet i 2004, fekk Haiti igjen pengar frå USA, og den brasilianske hæren leidde fredsstyrken MINUSTAH.

Haiti var venta å få ettergjeve gjeld på om lag 525 millionar USD, eller om lag 3 milliardar norske kroner, gjennom Heavily Indebted Poor Countries (HIPC) i løpet av sommaren 2009 – dei fekk ettergjeve heile 1,2 milliardar dollar (om lag 70 milliardar kroner).

## Kjelder
* «Haiti» på Wikipedia på engelsk, innhenta i mars 2010.

### Referansar
Fonotaks

Med **fonotaks** meiner vi prinsippa for korleis fonema i eit gjeve språk kan kombinerast med kvarandre. På norsk kan eit ord byrje med mellom anna **sp**, **pr**, **spr**, **st**, **tr**, **str**, **sk**, **kr** og **skr**, men ikkje med mellom anna **fp**, **fpr**, **mr**, **smr** eller **rp**.
Sibilant

Ein **sibilant** er ein koronal frikativ som blir artikulert på ein slik måte av det oppstår høgfrekvent turbulens eller støy. [s z ʃ ʒ ʦ ʣ ʧ ʤ] er døme på sibilantar, medan [f v ɸ β θ ð ç ʝ x ɣ] er døme på frikativar som ikkje er sibilantar. På norsk blir sibilantane òg kalla "kvislelydar".

Her er døme på nokre norske, tyske og engelske ord som byrjar på ein sibilant:

*Norsk (i søraustlandsk uttale)
**[s] *sibilant*
**[ʃ] *ski*

*Tysk
**[s] *Skepsis*
**[z] *Sonne*
**[ʃ] *Schade*
**[ʒ] *Genie*
**[ʦ] *Zug*
**[ʧ] *tschechisch*

*Engelsk
**[s] *Sue*
**[z] *zoo*
**[ʧ] *chew*
**[ʤ] *Jew*
Søren Anton Wilhelm Sørenssen

**Søren Anton Wilhelm Sørenssen** () var ein norsk embetsmann og politikar. Han var statsråd 1848–53.

Sørenssen var fødd i Drammen, der far hans, Christian Sørenssen, då var prest og lærar. Han vart student ved Københavns universitet i 1812, tok juridisk embetseksamen ved universitetet i Kristiania i 1816 som den einaste kandidaten det året. Fullmektig i statssekretariatet 1817, og stiftoverrettsprokurator i Kristiania frå 1819. 1822–39 var han  høgsterettsadvokat i hovudstaden, der han vart kjend for sine talegåver. I 1827 førte han aktoratet i riksrettssaka mot statsråd Jonas Collett.

Sørenssen representerte Christiania på alle Storting mellom 1830 og 1845. I 1830 og 1833 var han president i Odelstinget. Frå 1833 var han president i Stortinget. Han var formann i protokollkomiteen på alle storting frå 1833 til 1845. 1839 var han i tillegg formann i komiteen om lovkommisjonen, 1842 formann i fullmaktskomiteen og 1845 formann i valkomiteen.

Juli månad 1836 leia Sørenssen forhandlingane i Stortinget etter den brå oppløysinga av tinget. Under den påfylgjande riksrettssaka mot statsminister Severin Løvenskiold vart han, som ni år tidlegare, vald til å føre aktoratet.

Sørenssen var med i fleire statlege kommisjonar, så som om sjøvæpninga (1833), ansvarligheitsloven (1839) og om religionsfridomen (1841).
 
I 1839 vart Sørenssen sorenskrivar i Aker. 19. april 1848 vart han utnemnd til statsråd som sjef for Justisdepartementet. Justisminister 1848-50 og 1851-53, nokre månader i 1850 var han kyrkjeminister.

Han døydde i Kristiania under ein koleraepidemi. Sørenssen skal ha vore det fyrste dødsofferet i epidemien.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*
Bravo Håndballklubb

**Bravo Håndballklubb** er ein handballklubb i Tromsø, med tilhald i bydelen Tromsdalen. Klubben blei stifta i 1987.

Bravo HK spelar kampane sine i Tromsdalshallen.

Bravo HK har både damelag og herrelag og aldersfastsette lag. Dei to seniorlaga spelte begge i 2. divisjon i sesongen 2010/2011 i avdeling 6, som er avdelinga i Region Nord i Norges Håndballforbund.

## Bakgrunnsstoff
*
Actors Studio

**Actors Studio** er ein amerikansk skodespelarorganisasjon og teaterskule med hovudkvarter i New York. 

Skulen vart grunnlagd i 1947 av Elia Kazan, Cheryl Crawford, Robert Lewis ogAnna Sokolow, som lærte opp medlemmar. Lee Strasberg kom seinare med og dreiv skulen frå 1951 til han døydde i 1982. I dag er skulen driven av Al Pacino, Ellen Burstyn og Harvey Keitel. 

Actors Studio er mest kjend for *[[The Method]]* eller method acting som er ei form for dramaundervisning basert på prinsippa til Konstantin Stanislavskij.

Nokre kjende elevar er Marlon Brando, Paul Newman, James Dean, Marilyn Monroe, Jane Fonda og Steve McQueen.

Organisasjonen omfattar også Actors Studio West, eit avsnitt i West Hollywood i California skipa i 1967.

## Kjelder

*caplex.no
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Actors Studio|Actors Studio]]» frå ,  den 3. februar 2017.*
AD (fleirtyding)

Bokstavane **AD** eller **ad** kan ha ulike tydingar:
***AD** eller **A.D.** er ei forkorting for det latinske uttrykket anno domini som tyder *i det herrens år*.
***ad** er ein preposisjon som tyder t.d. for, til, hjå, ved eller mot. Ordet stammar frå latin. Ordet vert brukt som forstaving i mange framandord.
***AD** er ei forkorting for *[[Yrket Art director|Art director]]*, ein tittel som vert brukt om kreative leiarar i reklamebyrå.
Red Adair

**Paul Neal «Red» Adair** () var ein amerikansk ekspert i å sløkka brannar på petroleumsfelt.

Adair var ein av verdas fremste ekspertar på stansing av oljeutblåsingar og -brannar. Han var leiar for selskapet Red Adair Co. i Houston i Texas. I Noreg er han mest kjend for å ha stansa utblåsninga på Bravo-plattforma 30. april 1977. Han deltok òg i sløkkinga av oljebrannar i Kuwait etter Golfkrigen i 1991.

## Kjelder
* caplex.no
Ertrevågen

**Ertrevågen** er ein blindveg ved Kalandseidet i Fana bydel i Bergen kommune. Han er ein sideveg til Kismulvegen og er 250 meter lang. 

Vegen er kalla opp etter ein våg heilt aust i Kalandsvatnet, og ligg like aust for denne vågen. Namnet vart vedteke i 1979. 

## Knutepunkt
* Kismulvegen
* Sideveg mot vest (210 m)
** Sideveg mot nordvest (200 m)
*  endepunkt. 

## Kjelder
* 
* Nasjonal vegdatabank