open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ślęża

:*Sjå òg artikkelen om elva [[Ślęza]]*

**Ślęża** (tysk *Zobten* eller *Zobtenberg*, òg kalla *Silingi*) er eit fjell i Sudetane (*Pogórze Sudeckie*) i Nederschlesen sør i Polen. Området er eit naturreservat som hovudsakleg består av granitt og har ei høgd på 718 meter over havet. Fjellet er dekt av skog og vart skildra av Klaudios Ptolemaios som *Asciburgius* i Magna Germania.

På toppen av fjellet ligg eit herberge og ei fjernsyns- og radionmast. 

## Heilag fjell

Frå steinalderen var Ślęża ein heilag stad i Lausitzerkulturen. Området vart så busett av keltisk-germanske lygiar, etterfølgd av slavarar. Schlesen vart så ein del av Stormähren, og så Böhmen, ein del av Det tysk-romerske riket. Hertug Boleslaw I av Polen erobra Schelsen i 990, men mista det igjen til Böhmen. 

På byrjinga av 1100-talet var området rundt fjellet eigd av Peter Wlast Dunin, (polsk Piotr Włostowic). Han grunnla eit augstinarnonnekloster der, som vart flytta til Wrocław i 1153.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mount Ślęża|Mount Ślęża]]» frå , den 13. mai 2008.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* http://radiopolska.pl/wykaz/pokaz_lokalizacja.php?pid=165
Langkyrkje

**Langkyrkje** er ei vanleg kyrkjeform. Ei langkyrkje har eit langstrakt kyrkjerom som skal symbolisere mennesket sin veg eller vandring gjennom livet. Målet er alteret som då symboliserer paradis. Denne kyrkjeforma har vore den vanlegaste i Noreg frå mellomalderen fram til 1900-talet. Det er vanlegast med denne kyrkjetypen at koret er smalare og lågare enn sjølve kyrkjeskipet. Denne kyrkjeforma var særleg utbreidd då nygotikken kom til Noreg. Forma fekk òg ei ideologisk forankring som ei luthersk kyrkjeform.

Av kyrkjer oppført på 1800-talet er omkring 40 % langkyrkjer.

Ei rad stavkyrkjer er utforma som langkyrkjer. Reinli stavkyrkje har kor med same høgde og breidde som skipet, og før den fekk lagt til apsis og svalgang, har den hatt eit rektangulært grunnplan. Opphavleg er det berre to av stavkyrkjene som har vore av denne typen, Reinli og Rinde stavkyrkje, men fleire stavkyrkjer vart bygd om til langkyrkjer på eit seinare tidspunkt, enkelte allereie i mellomalderen og andre etter reformasjonen. Dei første stavkyrkjene som vart bygd om var Ål og Torpo stavkyrkje. Dette skjedde truleg i andre del av 1200-talet. 

Mange av steinkyrkjene oppført etter 1250 er også langkyrkjer.

## Kjelder
Arbeidernes Edruskapsforbund

**Arbeidernes Edruskapsforbund** (AEF) er ein rus- og sosiopolitisk organisasjon som ikkje er ein fråhaldsorganisasjon, men ein organisasjon som grunnar i ein edrueleg livsstil. AEF arbeider fyrst og fremst førebyggande for at barn og unge ikkje skal koma opp i rus- og/eller alkoholproblem.

## Soge
AEF vart skipa i 1932 med Martin Tranmæl som ein av eldsjelene.

I 1972 starta AEF *Barnas Ferieklubb* som er eit tilbod til vanskelegstilte barn og unge.

## Sjå òg
* Actis

## Kjelder
*Heimesidene til Actis 

## Bakgrunnsstoff
*heimeside til AEF
Mutter (fleirtyding)

**Mutter** kan vera:

* Mutter, ein reiskap brukt med skruer

* Eit norsk slangomgrep for 'mor', frå tysk *Mutter*, fleirtal *Mütter*

* *[[Mutter av Rammstein|Mutter]]*, eit album av den tyske industrimetallgruppa Rammstein

* Mutter og Mütter kan vera eit tysk etternamn, brukt av mellom anna:
** Anne-Sophie Mutter, tysk fiolinist
** Stefan Mutter, sveitsisk syklist
** Mütter museum, eit medisinsk museum i Philadelphia i USA
Blå Kors

**Blå Kors** er ein evangelisk fråhaldsorganisasjon med diakonalt arbeid. Han har som ml å skapa rusfrie miljø med kristne verdiar.

## Soge
BK vart skipa i Noreg den 26. august 1906 i Oslo på initiativ frå sokneprest Ole Theodor Moe. 87 medlemer skreiv seg på. 3. september same året vart den fyrste kvinneforeninga under BK skipa.

I 1909 heldt BK sitt fyrste årsmøte der presten Oskar T. Hvalby vart vald til formann. Same året vart Blåkorsheimen *Eina* opna. *Eina* vart Noregs fyrste kurstad for alkoholikarar.

## Leiarar
* Ole Theodor Moe, 1906-07 (formann i Noregs fyrste Blå Kors-forening) 
* Ole Steffensen Isene, 1907-09 (formann i Blå Kors sitt "centralstyre" i Oslo)
* Oscar T. Hvalbye, 1909-14 
* A. Gundersen, 1914-20
* Ole Steffensen Isene, 1920-24
* Otto Halvorsen, 1924-36
* Halvor Midtbø, 1936-48
* Nils Høimyr, 1948-52
* Halvor Midtbø, 1952-60
* Egil Aarvik, 1960-62
* Herman Rangøy, 1962-68
* Rolf Wiersholm, 1968-70
* Albert Johan Holsen, 1970-76
* Kai B. Flå, 1976-82
* Odd Holten, 1982-86
* Kai B. Flå, 1986-88
* Jorunn M. Johnsen, 1988-93
* Per O. Mathiesen, 1993-99
* Sigbjørn Kvistad, 1999-

## Sjå òg
* Blå Kors Ungdom
* Actis

## Kjelder

* Sogesidene på BK sine heimesider

## Bakgrunnsstoff
*
Stożek Wielki

**Stożek Wielki** (tsjekkisk *Velký Stožek*) er eit fjell på grensa mellom Polen og Tsjekkia i Dei schlesiske Beskidane. Det har ei høgd på 978 meter over havet. 

Ein kan krysse grensa på toppen av fjellet, som ligg nær byen Wisła. Det har ei karakteristisk kjegleform og i fjellsidene veks det bøk og barskog. 

Sidan 1922 har det vore ei fjellhytte i fjellsida. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Stożek Wielki|Stożek Wielki]]» frå , den 13. mai 2008.*
Blå Kors Ungdom

**Blå Kors Ungdom** (BKU) er ein tverrkyrkjeleg, kristen organisasjon og dotterorganisasjonen til Blå Kors. BKU arbeider for å gjera ungdom medvitne om skadane knytt til bruk av rusgift. http://www.actis.no/category.php/category/Bl%E5%20Kors%20Ungdom/?categoryID=37 

## Sjå òg
* Blå Kors
* Actis

## Bakgrunnsstoff
* heimesida til BKU
Den Norske Godtemplarorden

**Den Norske Godtemplarorden** eller **DNGTO** er ein norsk organisasjon som arbeider for å skapa rusfrie miljø for barn og unge, for å gje dei haldningar mot alkohol og narkotika i tillegg til gode vaner når det gjeld helse og miljø.

## Organisasjon
DNGTO har losjar i Oslo, Bergen, Trondheim, Fredrikstad, Moss, Skien, Notodden og Surnadal, i Tillegg til Barne- og Ungdomsavdelingar i Sarpsborg og Hønefoss.

## Sjå òg
* IOGT
* Actis

## Kjelder
* organisasjonsoversynet til Actis
Edvard Ruud

**Edvard Ruud** () var ein norsk lyrikar, folkeminnesamlar og folkemusikar frå Elgsnes i Harstad. 

Ruud var ein representant for den nordnorske folkelege kulturen, særleg folkemusikken og den folkelege songen. Han song inn nærpå 200 songar i NRK. I mange år reiste han i bygd og by og fortalde og song. Han gjorde også mykje for ungdomslag, målsaka, museumsarbeid og mangt anna. Han vart statsstipendiat i 1974.

## Utgjevingar
* *Tankar eg tenkte som eit minne til deg*, dikt, 1979
* *Det mørke landet*, eventyrsamling, 1980
* *Tankar i ord : dikt i utval*, 1981
* *Dei finaste band, [[Elias Blix]] og hans Barndomsminne frå Nordland*, 1983 (sm.m. Karl Erik Harr) 
* *Tankar og ord frå landet i nord*, dikt, 1998
* *Hav og himmel i Hålogaland*, dikt, 1999
* *Dikt frå Elgsnes*, 2000

## Prisar og utmerkingar
* Blixprisen 1980
* *Harstad Sparebanks kulturpris* 1987
* Petter Dass-medaljen 1991 

## Kjelder

* Arne Ivar Hanssen. «Edvard Ruud». I: *Årbok for Senja*, 2001
* Hans Kristian Eriksen. Intervju med Ruud. I: *Norsknorsk magasin*, nr 5, 1999 nettversjon
* elgsnes.no Bilder fra Ruuds begravelse, og Karl Erik Harrs tale i begravelsen
* Utdjupande artikkel om Ruud på snl.no, skriven av Nils Magne Knutsen.
Mutter av Rammstein

*For andre tydingar av oppslagsordet mutter, sjå [[mutter (fleirtyding)]]*

**Mutter** (tysk for *mor*) er det tredje albumet til det tyske industrimetallbandet Rammstein. Det blei utgjeve den 2. april 2001

## Spor

# «Mein Herz Brennt» ("Hjartet mitt brenn") – 4:40
# «Links 2 3 4» ("Venstre 2 3 4") – 3:36
# «Sonne» ("Sol") – 4:32
# «Ich Will» ("Eg vil") – 3:37
# «Feuer Frei!» ("Fire at will" eller "Fyr!". Direkte omsett til "Skyt fritt".) – 3:08
# «Mutter» ("Mor") – 4:29
# «Spieluhr» ("Musikkboks") (med Khira Li) – 4:46
# «Zwitter» ("Hermafroditt") – 4:17
# «Rein Raus» ("Inn ut") – 3:11
# «Adiós» (spansk: "Farvel") – 3:49
# «Nebel» ("Tåke" eller "Skodde") (med Bobo) – 4:54
# «Hallelujah» ("Hallelujah") - 3:43

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell heimesida
Elvenes kapell

**Elvenes kapell** er ei langkyrkje frå 1959 i Salangen kommune i Troms fylke.

Byggverket er i tre og har 100 plassar.

Kapellet vart sett i stand i 2009.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
*
Det Kvite Band

**Det Kvite Band** (bokmål *Det Hvite Bånd*) er ein internasjonal kvinne- og fråhaldsorganisasjon. DKB er medlem av World's Women's Christian World Temperance Union. DKB driv ei brei verksemd innan rusomsorga. DKB eig Riisby og Engen kursenter ved Dokka i Oppland.

## Soge
DKB vart fyrst skipa i USA i 1874, og i Noreg i 1889.

## Sjå òg
* Actis

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Nettstad for DKB i Noreg
Maurice Ravel

**Joseph Maurice Ravel** 
() var ein fransk komponist, truleg best kjend for orkesterverket *[[Musikkstykket Bolero|Bolero]]*. Han er òg godt kjend for *[[Gaspard dei la nuit]]* (*Nattens fantom*), ofte hevda å vere den mest krevjande komposisjonen for solo piano, og for det vidgjetne arrangementet for symfoniorkester av russaren Modest Mussorgskijs komposisjon for piano: *[[Bilete på ei utstilling]]* (fransk: *Tableaux d'une exposition*; engelsk: *Pictures at an Exhibition*).

Ravel blei fødd i Ciboure i Frankrike (nær Biarritz, ein del av den franske baskiske regionen, mot grensa til Spania). Mora var baskisk, mens faren hans var ein sveitsisk oppfinnar og industrialist. Foreldra oppmuntra han til å halde fram med musikken og sende han til Paris-konservatoriet. I studieåra i Paris heldt Ravel seg i lag med ei gruppe unge komponistar som kalla seg «Apachene» etter deira ville framferd. Gruppa var godt kjend for omgangen med alkohol.

Ved Paris-konservatoriet studerte Ravel under Gabriel Fauré. Han blei òg sterkt påverka av Debussy sin impresjonistiske stil, samt av musikk frå heile verda, blant anna amerikansk jazz, asiatisk musikk og tradisjonelle folkeviser frå heile Europa. Ravel var ikkje religiøs, og truleg ateist. Han mislikte andre komponistar sin «overreligiøsitet», som Wagner, og valde heller klassisk mytologi som si inspirasjonskjelde.

Ravel blei aldri gift, men ifølgje vener vitja han bordellar i Paris.

Under første verdskrig hadde ikkje Ravel høve til å verve seg grunna alderen og den svake helsa si, og blei i staden ambulansesjåfør. I 1932 var Ravel innblanda i ei bilulukke som reduserte han sterkt. Produktiviteten dalte dramatisk. I 1937 gjennomgjekk han ein operasjon som han håpa skulle betre helsetilstanden, men operasjonen var mislukka og han døydde like etter.

Då den amerikanske komponisten George Gershwin møtte Ravel, sa Gershwin at han skulle likt å bli studenten hans. Ravel skal ha svart: «Kvifor skulle du bli ein Ravel nummer to når du kan vere ein Gershwin av første klasse?»

Igor Stravinskij sa ein gong at Ravel var «den sveitsiske urmakaren», der han peika på dei komplekse verka med svært høg presisjon.

## Verk i utval

* *Pavane pour une infante defunte* (Blir ofte omsett *Pavane for ei død prinsesse*, men ordrett tyder det *Pavane for eit dødt barn*)s
* *[[Daphnis eit Chloé]]* (*Daphne og Chloé*)
* *Ma Mère L'Oye* (*[[Gåsemor]]*)
* *Gaspard dei la nuit* (*Nattens fantom*)
* *Rapsodie Espagnole* (*Spansk [[rapsodi]]*)
* *Valses nobles et sentimentales* (*Noble og sentimentale [[vals]]ar*)
* *Shéhérazade (ouverture de feerie)*

Ravel sitt mest berømte musikkstykke, *Bolero*, blei komponert i 1928. *Gaspard de la nuit* og *Valses nobles et sentimentales* var inspirasjon for Adam Donaldson Powell si fjerde diktsamling *Three Legged Walz* frå 2006.

## Bakgrunnsstoff
* Epitonic.com: Maurice Ravel med lydklipp frå *Gaspard De La Nuit*

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:no:Maurice Ravel|Maurice Ravel]]» frå , den 13. mai 2008.*
Fondet for Forskning og Folkeopplysning om Edruskap

**Fondet for Forskning og Folkeopplysning om Edruskap** eller **FFF** er eit Fond som vart oppretta gjennom innsamling mellom medlemene i fråhaldsrørsla under 2. verdskrig. FFF vart oppretta til minne om tre viktige personar innan fondet sine arbeidsfelt på 1900-talet:

:Sosialmedisinar og professor på Universitet i Oslo, Ragnar Vogt.

:Psykiater og overlege på botsfengselet i Oslo, Johan Scharffenberg.
:Leiar i DNT, Stortingsrepresentant for Venstre og Statsråd, Sven Aarrestad.

Formålet med fondet er å stimulera til ny forsking og formidla den kunnskapen forskinga kom fram til.

## Sjå òg
* Actis

## Kjelder
* Actis sitt oversyn over medlemsorganisasjonar
Dialog

**Dialog** tyder hovudsakleg samtale mellom to partar, og blir ofte sett opp som motsats til einetale, eller monolog. I ein dialog kan begge partar ytra seg og bli høyrd. Å oppfordra til dialog blir dermed sett på som ein måte å skapa forståing og jamna ut motsetningar på.

Dialogen er kjend som verkemiddel innan retorikk og opplysing frå vedisk India og Antikkens Hellas. I sistnemnde blei han utvikla til ein litterær sjanger som særleg blei brukt av greske filosofar, til dømes Platon.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Dialog|Dialog]]» frå , den 13. mai 2008.*
Gemini 1

**Gemini 1** var den første romferda i NASA sitt Gemini-program. Hovudmåla var å teste den nye bereraketten Titan-II, samt integriteten til sjølve kapselen. Ferda varte i 3 dagar og 23 timar. Gemini 1 venda tilbake til jordatmosfæra over Sør-Atlanterhavet ein stad mellom sør-amerika og Afrika.
Big Ben

**Big Ben** er eit kallenamn på den største av klokkene (eigentleg ***Great Bell***) i tårnet på Westminsterpalasset i London. Namnet blir også ofte noko feilaktig brukt om heile tårnet, som ragar 100 meter over Themsen. Big Ben er eit kjent bilete og lydsymbol på London og England.

Klokka blei støypt av Whitechapel klokkestøyperi. Ho skal ha blitt oppkalla etter Sir Benjamin Hall, som var sjefskommissær for offentlege arbeidarar. Ein annan teori er at fordi ho var den tyngste i sitt slag, blei ho kalla opp etter den då berømte proffboksaren Benjamin Caunt.

## Stopp
Seint på kvelden fredag 27. mai 2005 slutta Big Ben brått å gå. I 147 år hadde uret vore ei av dei mest trufaste tidsmålarane i verda. Berre ein einaste gong i historia har uret i tårnet gått for seint. Det skjedde i 1962, då eit stort snøfall fekk Big Ben til å ringe inn det nye året ti minutt over midnatt. Under andre verdskrigen blei uret utsett for ei rekkje angrep frå tyskarane, men overlevde og fortsette å markere tida på sekundet. Fredag 27. mai 2005 skjedde det altså igjen; klokka 22.07 stoppa uret, og etter ein liten pause gjekk det igjen, fram til 22.20. Den siste stoppen varte i ein og ein halv time. Dei britiske tenestemennene som har ansvaret for Big Ben, hadde inga forklaring på kvifor det skjedde. Ein teori var at den fredagen var den varmaste dagen i London sidan 1953. Små stoppar skjedde også i 1976 og i 1997.

## Bakgrunnsstoff
Buckingham Palace

**Buckingham Palace** i London har sidan 1837 vore den offisielle bustaden til den britiske monarken. Palasset blei opphavleg bygd i 1703 av hertug John Sheffield av Buckingham og Nordmandie som såkalla «town housse». Dåverande «Buckingham House» blei kjøpt av George III i 1761. Slottet var meint som ei gåve til Charlotte, kona hans. Året etter starta omfattande oppgradering av slottet, som då fekk namnet «Queen's House». Etter fleire ombyggingar, særleg på 1800-talet, omfattar Buckingham Palace i dag over 600 rom, med tilhøyrande område på 20 hektar. I slottet finst også eit viktig kunstgalleri.

## Attraksjonar
Ein kan i løpet av sommaren få guida omvisingar i nokre delar av Buckingham Palace. Slottet er sannsynlegvis mest kjend for vaktskiftet, *Changing of The Guards*. Det skjer klokka 11.30, og varar i cirka 45 minutt. Under seremonien blir den gamle vaktstyrken erstatta av ein ny.

## Litt om slottet
Buckingham Palace er residensslottet i Storbritannia. Flaget er alltid heist når dronninga er der. Det går mange vaktar utanfor heile tida. Slottet ligg inntil Green Park og St. James´s Park. 

Slottet blei bygd i 1703, og blei brukt av hertug John Sheffield av Buckingham, men etter kvart blei det seld til kong Georg III i 1761. Dronning Victoria gjorde det til sin offisielle heim i 1837. 18 av dei 600 romma i slottet er opne for turistar om sommaren. Slottet har blitt bygd om mange gonger seinare. 

## Bakgrunnsstoff

* 
* Presentasjon av Buckingham Palace ved The Royal Collection (engelsk)
Tarnica

**Tarnica** er eit fjell i Bieszczadyfjella sør i Polen. Det har ei høgd på 1346 meter over havet. 

Toppen ragar 500 meter over Wołosatkadalen og er lett synleg på grunn av den karakteristiske utforminga. Fjellet har to fråskilde topar, ein på 1339 moh og 1346 moh. Sørsida er bratt, medan dei andre toppane er mindre bratte. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tarnica|Tarnica]]» frå , den 14. mai 2008.*
Tokarnia

**Tokarnia** er eit fjell i Bukowicafjella (ein del av Pogórze Bukowskie) sør i Polen. Det har ei høgd på 778 moh. Den sørlege delen av fjellet er bratt, medan dei andre er langt slakare. Bukowicafjella skil Dei låge Beskidane i vest frå Pogórze Bukowskie i aust.
Plutomånen Hydra

**Hydra** (òg referert til som **S/2005 P 1**, **Pluto III** og** 134340 III**) er den ytste naturlege satellitten til dvergplaneten Pluto. Han vart oppdaga i lag med Nix i juni 2005 av *Pluto Companion Search Team* på bilete tekne av romteleskopet Hubble.

Oppdagingsbileta vart tekne 15. mai 2005 og 18. mai 2005, medan Max J. Mutchler den 15. juni 2005 og Andrew J. Steffl den 15. august 2005 oppdaga månane uavhengig. Oppdagingane vart offentleggjorde 31. oktober 2005 etter at studiar av bilete frå 2002 kunne stadfesta at månane fanst. Månane fekk mellombelsnamna, Hydra og Nix respektivt, S/2005 P 1 og S/2005 P 2.

Hydra vart i lag med resten av plutosystemet vitja av romsonden New Horizons i 14. juli 2015.

## Bakgrunnsstoff
* Hydra sin profil  hos NASA's Solar System Exploration
* ''Background Information Regarding Our Two Newly Discovered Satellites of Pluto'' – Oppdagaranes nettstad
* ''NASA's Hubble Reveals Possible New Moons Around Pluto'' – Hubble pressemelding
* ''Two More Moons Discovered Orbiting Pluto'' (SPACE.com)
* ''Pluto's Newest Moons Named Hydra and Nix'' (SPACE.com)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hydra (moon)|Hydra (moon)]]» frå , den 14. mai 2008.*

* Andre kjelder:
Wielki Szyszak

**Wielki Szyszak** (tsjekkisk *Vysoké Kolo*, tysk *Hohes Rad*) er eit fjell i Polen, nær grensa til Tsjekkia. Det ligg i den sentrale (schlesiske) fjellkjeda Karkonosze, like ovanfor landsbyen Jagniątków. Toppen er 1509 meter oevr havet. Han ligg mellom Śnieżne Kotły og Śmielec.
Wołoszyn

**Wołoszyn** er eit fjellmassiv i Tatrafjella i Polen med ei høgd på 2155 meter over havet. 

Wołoszyn er ein del av den polske Tatra nasjonalpark. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Wołoszyn|Wołoszyn]]» frå , den 14. mai 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* SummitPost Woloszyn
Helhalvøya

**Helhalvøya** (polsk *Mierzeja Helska*; kasjubisk *Hélskô Sztremlëzna*; tysk *Halbinsel Hela* eller *Putziger Nehrung*) er ein 35&nbsp;km lang sandbanke nord i Polen som strekkjer seg ut mellom Puckabukta på innsida og Austersjøen på utsida. Ho ligg i Puck fylke i Pommerske voivodskap.

## Geografi

Breidda på halvøya varierer frå om lag 300 meter nær Jurata, til 100 meter på dei smalaste delane og over 3&nbsp;km ved enden. Sidan halvøya berre består av sand, vert ho stundom omgjort til ei øy under vinterstormar. Fram til 1600-talet var halvøya ei rekkje øyar som berre danna ei stripe med land om sommaren.

Det går ein veg og ein jernbane lands halvøya frå fastlandet til byen lengst ute, Hel, ein populær turistdestinasjon. Andre byar, hamner og turistbyar langs halvøya er Jurata, Jastarnia, Kuźnica, Chałupy og Władysławowo.

## Militært

Etter at halvøya vart ein del av Den andre polske republikken etter den første verdskrigen vart ho militært viktig og vart omgjort til ein festningsregion med ein garnison på om lag 3000 mann. Under slaget ved Hel i 1939 nytta dei polske styrkane dynamitt og sprengd halvøya slik at ho vart ei øy.

I år under tysk okkupasjon (1939-1945) vart Hel utnytta vidare og det vart bygd eit batteri for tre 406&nbsp;mm store kanonar, men desse vart aldri montert. Halvøya var kontrollert av tyskarane til slutten av den andre verdskrigen, og forsvarsstyrkane deira overgav seg 10. mai 1945.

Etter krigen vart Hel verande ein militært viktig plass og mykje av området vart nytta til militære føremål. Det vart sett opp fleire kanonar i 1940- og 1950-åra. I dag er mange av festningsverka og batteria opne for turistar, men enkelte område høyrer framleis til den polske hæren.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hel Peninsula|Hel Peninsula]]» frå , den 14. mai 2008.*
Świnica

**Świnica** (polsk) eller **Svinica** (slovakisk) er eit fjell på hovudryggen i Høge Tatra på grensa mellom Polen og Slovakia. Toppen er på 2301 meter over havet. Det går ein merka tursti til toppen. Det polske namnet Świnica, som er avleidd av «gris» eller «svin» vart gjeve til toppen på midten av 1800-talet. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Świnica|Świnica]]» frå , den 14. mai 2008.* 
 
## Bakgrunnsstoff
Wisłaneset

**Wisłaneset** (polsk *Mierzeja Wiślana*; russisk Балтийская коса, Baltijskaja kosa; tysk *Frische Nehrung*) er ei landtunge eller ei halvøy som strekkjer seg ut mellom Wisłalagunen og Gdańskbukta i Austersjøen. Grensa mellom Polen og Kaliningrad oblast, ein eksklave i Russland kryssar halvøya og deler ho politisk i to. Det vestlegaste punktet i Russland ligg på denne halvøya.

## Historie

Fram til 1200-talet hadde halvøya sund som båtar kunne passere gjennom på midten. Dette gjorde at byen Elbląg (Elbing), ein del av Klosterstaten til Den tyske riddarordenen, hadde direkte tilgang til Austersjøen. Sundet vart fylt med sediment seint på 1200-talet og Elbing vart ein langt mindre viktig handelsby. På denne måten vart Gdańsk etter kvart langt viktigare.

I dag ønskjer Polen å grave ein kanal gjennom delar av landtunga slik at ein igjen får direkte tilgang til Austersjøen, i staden for å måtte krysse det einaste naturlege, og russiskkontrollerte sundet ved Baltiysk (Pillau/Piława).

## Bakgrunnsstoff
* Wisłaneset 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vistula Spit|Vistula Spit]]» frå , den 14. mai 2008.*
Storhornet ved Store-Standal

**Storhornet** (1310 moh.) er eit fjell i Ørsta på Sunnmøre. Fjellet ligg på vestsida av Hjørundfjorden, sør for bygda Store-Standal. På både kart og folkemunne er namnet **Sylvkallen** nytta. På Standal og i bygdene rundt vert fjellet kalla Storhornet. Sylvkallen er eigenleg namnet på ein fjellknaus som stikk som eit hovud ut av breden på nordsida. 

## Fotnotar
Angrapa

**Angrapa** (polsk *Węgorapa*, russisk Анграпа (Agrapa), tysk *Angerapp*) er ei elv nordaust i Polen og Russland (Kaliningrad oblast). Ho har utspringet sitt i Masuria og er den største sideelva til Pregolja.

Angrapa har ei lengd på 172 km og eit nedslagsfelt på 3639 km². Det russiske namnet *Angrapa* kjem frå det gamle tyske namnet *Angerapp*, som igjen kjem frå dei gammalprøyssiske orda *anguris* (ål) og *apis* (elv). Byen Oziorsk ligg ved Angrapa.

## Sjå òg

* Elvar i Polen
* Elvar i Russland
Barycz

**Barycz** (tysk *Bartsch*) er ei elv vest i Polen og ei av sideelvane til Oder frå høgre. 

Barycz har ei lengd på 139 km og eit nedslagsfelt på 5526 km². Det omliggande terrenget er eit viktig våtmakrsreservat. Av byar langs Barycz finn ein Odolanów, Milicz, Sułów, Żmigród og Wąsosz.

## Sjå òg
* Elvar i Polen

## Bakgrunnsstoff
* Baryczdalen 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Barycz|Barycz]]» frå , den 14. mai 2008.*
Biała

**Biała** er elv sør i Polen og ei av sideelvane til Wisła frå høgre. Ho har kjelda si i Dei schlesiske Beskidane i sidene til fjella Klimczok, Szyndzielnia og Magura i ei høgd på om lag 800 meter over havet. Dei viktigaste landsbyane langs breidda er Bystra Śląska, Bielsko-Biała og Czechowice-Dziedzice.

I mange hundreår var ho ei grenseelv mellom dei historiske landa Schlesen og Veslepolen. Frå 1316 danna ho grensa mellom hertugdøma Cieszyn og Oświęcim, og seinare mellom Polen og dei historiske tsjekkiske landa. Ho skil Cieszyn-Schlesen frå Veslepolen.

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Biała River (Vistula basin)|Biała River (Vistula basin)]]» frå , den 14. mai 2008.*
Kongsfjord

**Kongsfjord** er eit lite fiskevær på austsida av Berlevåg. Staden ligg i Berlevåg kommune og har 35 fastbuande.
Białka

**Bialka** er ei elv som renn gjennom sørlege delar av Polen. Ho er ei av sideelvane til Dunajec. Bialka er berre om lag 40 km lang. Kjelda til elva ligg i Høge Tatra. 

Landsbyar nær elva er: 
* Jurgów
* Białka Tatrzańska
* Trybsz
* Krempachy
* Dębno
* Frydman
Biebrza

**Biebrza** (kviterussisk *Bobra*) er ei elv nordaust i Polen og ei av sideelvane til Narew (nær Wizna). Ho har ei lengd på 155&nbsp;km og er den 28. lengste i Polen. Ho har eit nedslagsfelt på 7057&nbsp;km².

Dei største byane i nedslagsfeltet er:
* Lipsk
* Sztabin
* Goniądz
* Radzilow
* Wizna

I dag er elva mest kjend for eit yrande dyreliv i torvmyrane. Historisk låg elva i grenselandet mellom Masovia og Litauen og området har halde på mykje av det kulturelle mangfaldet i dag.

Dei fleste innbyggjarane i området talar standard polsk, men enkelte i den øvre delen av elva snakkar ein lokal dialekt av kviterussisk (av dei sjølv kalla *prosty jazyk* - «det enkle språket»). Folk her høyrer til den ortodokse eller romersk-katolske kyrkja.

## Bakgrunnsstoff
* Fuglar i Biebrza nasjonalpark 
* Topografiske kart 
* Radzilow - By ved Biebrza
Westerplatte

**Westerplatte** er ei halvøy i Gdańsk i Polen, som stikk ut i Austersjøen ved munningen av Martwa Wisła (ein del av estuaret til Wisła) i hamnekanalen til Gdańsk. Frå 1926 til 1939 eigde det polske militære transittdepotet (WST) halvøya, innanfor området til Fristaden Danzig (no Gdańsk).

Staden er kjend for slaget ved Westerplatte, den første store slaget under invasjonen av Polen i 1939. 

## Transitdepoet
I 1925 lèt Folkeforbundet Polen få halde 88 soldatar på Westerplatte. I september 1939 hadde mannskapet på Westerplatte auka til 182 soldatar. Dei var armert med ein 75 mm feltkanon, to 37 mm Bofors panservernkanoner, fire bombekastarar og fleire medium maskingevær (MMG). Det hadde ikkje vore bygd verkelege festningsverk, berre fleire vaktbuer i betong gøymd i skogen på halvøya. 

Mellom den polske garnisonen og Fristaden Danzig (Gdańsk) låg hamnekanalen og berre eit smalt eid knytte halvøya til fastlandet. I tilfelle krig skulle forsvararane måtte halde ut i 12 timar før den polske hæren nådde fram. 

Befalshavande for den polske garnisonen var major Henryk Sucharski og nestkommanderande var kaptein Franciszek Dąbrowski.

## Slaget ved Westerplatte

1. september 1939, kl. 0445 lokal tid, starta det tyske slagskipet «Schleswig-Holstein» å bombardere den polske garnisonen, samstundes som tyskarane byrja invasjonen av Polen. Dette vart etterfylgd av eit åtak frå tysk marinesoldatar, som vart slått tilbake. To forsøk til frå dei tyske soldatane vart slått tilbake seinare på dagen. I løpet av dei neste dagane bombarderte tyskarane stadig Westerplatte med sjøartilleri og tungt feltartilleri, samt stupbombing av Junkers Ju 87 Stuka-fly. 3500 tyske soldatar vart slått tilbake av dei 180 polske soldatane i sju dagar. 7. september valde major Henryk Sucharski å overgjev seg på grunn av lite ammunisjon og sidan han innsåg at han ikkje kom til å få hjelp frå den polske hæren. Som eit teikn på ære lét den tyske kommandanten, general Eberhardt, major Sucharski å få behalde offiserssverdet sitt medan han var fange. 

## Etterverknad
Ruinane av kasernane og vaktbuene står framleis i dag. Etter krigen vart eit av vaktbygga omgjort til eit museum. To 280 mm granatar frå «Schleswig-Holstein» står ved inngangen. 

Den polske diktaren Konstanty Ildefons Gałczyński skreiv eit særs kjend dikt i Polen om dette slaget, *Ein song for soldatane på Westerplatte* (*Pieśń o żołnierzach Westerplatte*).


Fil:Polen juli 2005 052.jpg|Monument ved Westerplatte.
Fil:Westerplatte_Graves1.JPG|Minnesmerke for dei falne soldatane
Fil:Westerplatte barrack.jpg|Ruinar av kaserner på Westerplatte.


## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Westerplatte|Westerplatte]]» frå , den 14. mai 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** 
*** 


## Litteratur
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Bakgrunnsstoff

* Detaljert skildring av åtaket
* Ein song for soldatane på Westerplatte
* westerplatte.pl/
* Satellittbilete av Westerplatte på WikiMapia
* Kart over hendingane på Westerplatte
Elvar i Polen

Dette er ei liste over *[[elv]]ar i [[Polen]]*. Elvane ligg anten heilt eller delvis inne i Polen. 

## Etter lengd

## Elvesystem

Austersjøen

* Oder (Odra)
** Warta
*** Noteć
**** Drawa
*** Obra
*** Prosna
** Neisse
** Bóbr
** Nysa Kłodzka

* Rega
* Parsęta
* Wieprza
* Słupia
* Łeba
* Reda

* Wisła (Wisła)
** Wda
** Brda
** Drwęca
** Bzura
** Narew
*** Wkra
*** Vestre Bug
*** Biebrza
** Pilica
** Wieprz
** San
*** Wisłok
** Wisłoka
** Nida
** Dunajec
*** Poprad

* Pasłęka
Finnsnes kyrkje

**Finnsnes kyrkje** er ei arbeidskyrkje i Senja kommune i Troms.

Kyrkja vart teikna av arkitekt Nils Toft og er bygd i betong og tegl. Ho stod ferdig i oktober 1979 og vart vigsla av biskop Kristen Kyrre Bremer.

Finnsnes kyrkje ligg i sentrum av kommunesenteret Finnsnes like ovanfor Finnsnesvatnet. Ho ligg på ein haug, der konstruksjonen hennar følgjer det naturlege terrenget, og er godt synleg frå byen. Koret, eller fronten, hjå kyrkja er konstruert i vinkel og har retning mot aust. Nært kyrkja er det ein park, i tillegg til ein del grøntareal rundt ho.

Som arbeidskyrkje har ho attåt sjølve kyrkjerommet forsamlingsrom for kyrkjelyden, ungdomsrom, barnehage, kontor og kjøkken. Såleis er ho utstyrt med alt kyrkja treng som ein institusjon. Kyrkja har 750 sitteplassar i form av flyttbare stolar.

## Bakgrunnsstoff
* 
* Arkitekturguide for Nord-Norge og Svalbard
Bóbr

**Bóbr** (tsjekkisk *Bobr*, tysk *Bober*) er ei elv som renn gjennom nordlege delar av Tsjekkia og sørvestlege delar av Polen. Elva er ei sideelv til Oder og med ei lengd på 272 km er ho den tiande lengste i Polen. Ho har eit nedslagsfelt på 5876 km². 

## Byar langs elva
* Lubawka
* Kamienna Góra
* Jelenia Góra
* Wleń
* Lwówek Śląski
* Bolesławiec
* Szprotawa
* Małomice
* Żagań
* Nowogród Bobrzański
* Krosno Odrzańskie

## Sjå òg
* Elvar i Polen
Arbeidskyrkje

Ei **arbeidskyrkje** er eit nyare kyrkjebygg som er bygt for å romme meir enn sjølve kyrkjerommet. Ei arbeidskyrkje inneheld typisk forsamlingsrom for kyrkjelyden, kjøkken og kyrkjelydskontor, og dessutan ofte rom for barnehage, ungdomsklubbar eller liknande. 

Arbeidskyrkjene er ikkje først og fremst konstruerte for å ha eit sakralt preg, men med vekt på kva som er praktisk og funksjonelt.
Finnkroken kyrkje

**Finnkroken kyrkje** er ei langkyrkje frå 1907 på Reinøya i Karlsøy kommune i Troms. Kapellet ligg på den delen av øya som inntil 1. januar 2008 var del av Tromsø kommune. Kapellet er eigd av Noregs KFUK-KFUM.

Byggverket er i tre og har 140 plassar.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Karlsøy kommune: Finnkroken kapell
* 
* 
*
Brda

**Brda** (tysk *Brahe*, kasjubisk *Brda*) er ei elv nordvest i Polen og ei sideelv til Wisła. Ho er den 15. lengste elva i landet med ei lengd på 238&nbsp;km og eit nedslagfelt på 4627&nbsp;km².

## Skipsfart
Brda er ein del av vassvegen Oder-Wisła og knyter desse to elvane saman via elvane Warta og Noteć og Bydgoszcz-kanalen. Vassvegen er framkommeleg for mellomstore elveprammar (av CEMT Klasse II), men med avgrensa amning.

Etter at EU har utvida austover kan vassvegen kome til å spele ei viktig rolle. Det er ei lenkje til Aust-Europa via Wisła, Narew, Bug, Mukhavets, Pripjat og Dnepr, men vassvegen er ikkje framkommeleg på grunn av ei demning nær Brest i Kviterussland.

## Byar ved og nær Brda
* Przechlewo
* Konarzyny (tysk *Konarschin* (fram til første verdskrigen), *Kunertsfeld* (under andre verdskrigen), kasjubisk *Kònarzënë*)
* Tuchola (tysk *Tuchel*)
* Koronowo (tysk *Krone*, *Polnisch Krone*, *Krone an der Brahe*) 
* Bydgoszcz (tysk *Bromberg*)

## Sjå òg
* Elvar i Polen

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Brda River|Brda River]]» frå , den 14. mai 2008.*
Tower Bridge

**Tower Bridge** er ei bru i London i England. Ho ligg i nærleiken av Tower of London, noko som har gitt henne namnet sitt. Brua blir nokre gonger feilaktig omtalt som London Bridge, som faktisk er ei anna bru, ikkje langt unna.

Brua blei bygd som følgje av økonomisk vekst i East End-området på 1800-talet. Grunnen til at den blei ei klaffebru var at ein ikkje måtte forhindra skipstrafikken. Klaffane blei opphavleg drivne av seks dampmaskinar og kunne bli løfta på eitt minutt.

## Galleri

Fil:London Bridge with Olympic rings 2012 (revised).jpg|Tower Bridge med dei olympiske ringane under sommar-OL 2012.
Fil:Tower bridge interior.JPG|Inne i Tower Bridge.
Fil:Tower_bridge_operations.JPG|Dampmaskin inne i brua.


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Bystrzyca Łomnicka

**Bystrzyca Łomnicka** er ei elv sørvest i Polen. Ho er ei av sideelvane til Nysa Kłodzka frå venstre og har ei lengd på 25,5 km. 

Ho har utspring nord i Bystrzyckiefjella og munnar ut i Nysa Kłodzka i Bystrzyca Kłodzka.
Bzura

**Bzura** er ei elv sentralt i Polen og ei sideelv til Wisła (i Wyszogród) med ei lengd på 166&nbsp;km. Dette gjer ho til den 25. lengste i Polen. Nedslagsfeltet hennar er 7788&nbsp;km².

## Byar og landsbyar
* Zgierz
* Aleksandrów Łódzki
* Ozorków
* Łęczyca
* Łowicz
* Sochaczew
* Brochów
* Wyszogród

## Sjå òg
* Elvar i Polen
Cybina

**Cybina** er ei elv i Polen og ei sideelv til Warta frå høgre. Ho startar nær landsbyen Wierzyce og etter 43 km munnar ho ut i den høgre greina til Warta, som òg vert kalla Cybina eller Kanał Ulgi. Cybina renn gjennom to store innsjøar, Swarzedzkie og Jezioro Maltańskie.
Divoká Orlice

**Divoká Orlice** (polsk *Dzika Orlica*, tysk *Wilde Adler*) er ei elv i Sudetane som renn mellom Bystrzyckiefjella og Orlickéfjella. Det er ei av dei største sideelvane til Orlice og er ein del av nedslagsfeltet til Elbe. Ho har utspringet sitt i Polen og dannar så grensa mellom Polen og Tsjekkia i 26&nbsp;km. I Albrechtice nad Orlicí renn ho saman med Tichá Orlice og dannar elva Orlice. Ho er 99,3&nbsp;km lang.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Divoká Orlice|Divoká Orlice]]» frå , den 14. mai 2008.*
Drawa

**Drawa** er ei elv nordvest i Polen, ei sideelv til Notec nær Krzyz Wielkopolski). Ho har ei lengd på 186&nbsp;km og eit nedslagsfelt på 3296&nbsp;km². Elva er den 20. lengste i Polen.

Byar:
* Drawsko Pomorskie
* Drawno
* Krzyz Wielkopolski

## Sjå òg
* Elvar i Polen
Bugo-Narew

**Bugo-Narew** (òg kalla Narwio-Bug og Narwo-Bug) er eit namn som stundom vert nytta om den nedre delen av elva Narew i Polem. Ho startar der Bug og Narew renn ut i den kunstige Zegrzesjøen og munnar ut i Wisła ved Modlin. 

### Sjå òg

* Bug
* Narew
* Elvar i Polen
Brynica

**Brynica** er ei elv i Schlesen og Lille-Polen i Polen. Ho har ei lengd på 55 km og den største sideelva til Czarna Przemsza. Ho har utspringet sitt i Mysłów og renn gjennom Piekary Śląskie, Wojkowice, Czeladź, Siemianowice Śląskie, Świerklaniec, Katowice, Sosnowiec og til slutt Mysłowice der ho renn saman med Czarna Przemsza.
Drwęca

**Drwęca** (tysk *Drewenz*) er ei elv nord i Polen og ei sideelv til Wisła (nær Toruń, dannar ein del av bygrensa). Ho har ei lengd på 207 km og er den 17. lengste i landet. Nedslagsfeltet er på 5344 km².

Byar:
* Nowe Miasto Lubawskie
* Brodnica
* Golub-Dobrzyń
* Toruń

## Sjå òg
* Elvar i Polen
Dunajec

**Dunajec** (tysk *Dohnst*) er ei elv som renn gjennom nordlege delar av Slovakia og sørlege delar av Polen. Ho er ei av sideelvane til Wisła.

Dunajec er 274&nbsp;km lang og renn 27&nbsp;km i Slovakia og 247&nbsp;km i Polen, noko som gjer ho til den 14. lengste i Polen. Ho har eit nedslagsfelt på 6804&nbsp;km² (1952 i Slovakia, 4852 i Polen). På grensa mellom Slovakia og Polen renn ho gjennom Zamagurie-regionen med attraksjonar som Červený Kláštor og Pieniny.

### Byar

Dunajec renn gjennom eller nær desse byane:

* **Biały Dunajec** (sideelv)
** Zakopane
** Poronin
** Biały Dunajec
** Szaflary
** Nowy Targ
* **Czarny Dunajec** (sideelv)
** Kościelisko
** Czarny Dunajec
** Nowy Targ
* **Dunajec**
** Spišská Stará Ves
** Majere
** Lechnica
** Červený Kláštor
** Lesnica
** Nowy Targ
** Maniowy
** Czorsztyn
** Szczawnica
** Krościenko nad Dunajcem
** Lacko
** Stary Sącz
** Nowy Sącz
** Gródek nad Dunajcem
** Czchów
** Zakliczyn
** Wojnicz
** Tarnów
** Żabno

## Sjå òg
* Przełom Dunajca
* Elvar i Polen
* Elvar i Slovakia

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dunajec River|Dunajec River]]» frå , den 14. mai 2008.*
Dzierzgoń

**Dzierzgoń** [] (tysk *Sorge*) er ei elv i Polen. Ho startar vest for Morąg i Ermelandskmasuriske voivodskap og munnar ut i innsjøen Drużno sør for Elbląg. Byen Dzierzgoń ligg ved elva.
Vest-Oder

**Vest-Oder** er den vestlege greina av den nedre delen av elva Oder nær Szczecin i Polen. Ho ligg nær grensa til Tyskland og munnar ut i Stettiner Haff (Oderlagunen).

## Sjå òg
* Aust-Oder eller Regalica
Elblągelva

**Elbląg** (tysk *Elbing*) er ei 14,5&nbsp;km lang elv nordvest i Polen mellom innsjøen Drużno og Wisła. Byen Elbląg ligg ved elva.

Av sideelvar finn ein:
* Fiszewka 
* Kumiela 
* Tina
Gwda

**Gwda** er ei elv i Polen. Ho er 146 km lang og startar ved Wierzchowosjøen, nordaust for Szczecinek. Den øvre delen av elva renn gjennom mange innsjøar. Ho renn gjennom byen Piła.

Gwda var ein av dei reinaste elvane i Polen i 1975, men etter den tid har vatnet vorte dårleg på grunn av at byar slepp ut rå kloakk og fabrikkar spyler ut kjemikaliar og olje i elva.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gwda|Gwda]]» frå , den 14. mai 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Czarna Hańcza

**Czarna Hańcza** (litauisk *Juodoji Ančia*) er den lengste elva i regionen Suwałki region nordaust i Polen. Ho er kjend for dei store rullesteinane frå den siste istida som ligg langs elva. Elva er ei sideelv til Neman.
Iławka

:*Iławka er òg eit polsk namn på den russiske byen [[Bagrationovsk]]*

**Iławka** (tysk *Eylenz*) er ei lita elv i Polen i Ermelandskmasuriske voivodskap. Ho renn frå innsjøen Jeziorak, gjennom innsjøen Iławskie, og munnar ut i elva Drwęca. Den einaste større byen langs elva er Iława.
Dziwna

**Dziwna** (tysk *Dievenow*) er eit sund, elv eller ei grein av Oder. Ho er ein av tre elvar som går frå Stettiner Haff (Oderlagunen) til Pommernbukta i Austersjøen mellom øyane Wolin og det polske fastlandet.

Byar langs Dziwna:
* Wolin
* Kamień Pomorski
* Dziwnów

## Sjå òg

* Świna
* Peene
Kamienica

**Kamienica** er ei elv i Veslepolske voivodskap sørvest i Polen. Elva er ein del av nedslagsfeltet til Dunajec og Poprad. Ho renn gjennom Nowy Sącz.
Kłodnica

**Kłodnica** (tysk *Klodnitz*) er ei elv i Øvre Schlesen i Polen. Ho er 75&nbsp;km lang og ei av sideelvane til Oder frå høgre.

Langs breidda av Kłodnica finn ein byane Katowice, Ruda Slaska, Gliwice og Zabrze.

Kłodnica-kanalen opna i 1806, men denne vassvegen har vorte erstatta av Gliwice-kanalen i seinare tid.
Krzna

**Krzna** er ei elv i Polen i Lublin-voivodskapet. Ho er over 120 km lang og munnar ut i Bug ved grensa til Belarus nær Brest. Ein kanal går frå elva til Wieprz.

## Bakgrunnsstoff
Kurówka

**Kurówka** er ei elv søraust i Polen og ei av sideelvane til Wisła frå høgre. Ho har ei lengd på om lag 50 km og eit nedslagsfelt som dekkjer 395,4 km². Kjelda hennar ligg nær landsbyen Piotrowice Wielkie og ho munnar ut i Wisła i Puławy. Av landsbyar langs elva finn ein Garbów, Markuszów, Kurów og Końskowola.

På grunn av ein nitrogenfabrikk i Puławy som nyttar elva som hovudvasskjelde, vart ho kanalisert og sklid frå Wisła av eit system av demningar og sluser. Bortsett frå mindre elvar har ho to større sideelvar. Ei frå høgre som heiter Białka (stundom kalla Bielkowa) og ei frå venstre som heiter Garbówka (stundom kalla *Struga Kurowska*).

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kurówka River|Kurówka River]]» frå , den 14. mai 2008.*
Elva Łeba

**Łeba** (tysk *Leba*) er ei elv i Hinterpommern i Polen, som sprung ut nær Kartuzy og munnar ut i Austersjøen. Ho har ei lengd på 117 km og eit nedslagsfelt på 1801 km². Elva renn gjennom Łebskosjøen.

Byen Lębork ligg ved Łeba, medan byen Łeba opphavleg låg ved elva.
Leniwka

**Leniwka** er ei elv i Polen og ei av greinene til Wisła. Ho munnar ut i Gdańskbukta og renn på sørsida av øya Ostrów.
Ina i Polen

**Ina** er ei elv nordvest i Polen og ei sideelv til Oder. 

Elva har utspringet sitt ved Inskosjøen (polsk *jezioro Ińsko*) og renn gjennom fleire mindre vatn. Elva munnar ut i Oder ved byen Police. Ho har ei lengd på 129 km og eit nedslagsfelt på 2189 km².

Dei største byane langs Ina er: 
* Ińsko
* Goleniów
* Stargard Szczeciński
* Police i Polen
Kaczawa

**Kaczawa** (tysk *Katzbach*) er ei elv i Nederschlesiske voivodskap i Polen. Ho spring ut frå Bóbr-Kaczawa-fjella nær Kaczorów og renn nord og nordaustover gjennom byane Świerzawa, Złotoryja og Legnica. Etter ei lengd på 98 km munnar Kaczawa ut i elva Oder ved Prochowice.

Kaczawa mellom Legnica og Dunino var åstad for slaget ved Katzbach den 26. august 1813 under napoleonskrigane.
Liswarta

**Liswarta** er ei elv sør i sentrale delar av Polen, ei sideelv til Warta. Liswarta har ei lengd på 93 km og nedslagsfelt på 1588 km².

## Byar og landsbyar
* Gmina Woźniki
** Mzyki
* Gmina Boronów
** Grojec
** Boronów
* Gmina Herby
** Hadra
** Lisów
** Tanina
** Łebki
* Gmina Krzepice
** Lutrowskie
** Krzepice
* Gmina Lipie
** Danków
** Szyszków
* Gmina Popów
** Zawady
Liwiec

**Liwiec** er ei elv i Polen på slettene sør i Podlachia og sentralt i Masovia. Ho er 126 km lang og har eit nedslagsfelt på 2779 km². Kjelda hennar er nordvest for Międzyrzec Podlaski nær Siedlce og ho kryssar Wyszków, Liw, Węgrów og Stara Wieś. Ho munnar ut i Bug nær byane Wyszków og Kamieńczyk. 


Fil:Liwiec_3.jpg|Liwiec nær Kamieńczyk
Fil:Liwiec_4.jpg|
Fil:Wyszkow_liwiec2.jpg|Liwiec nær Strachów
Fil:Wyszkow_liwiec.jpg|Liwiec nær munningen
Łukta

**Łukta** er ei elv som renn gjennom landsbyen Łukta og er den største sideelva til Morąg. Ho har ei middelvassføring på 0,36 m³/s.
Łyna

**Łyna** (litauisk *Alna*; gammalprøyssisk *Alnā*) eller **Lava** (russisk Лава) er ei elv nord i Polen i Ermelandskmasuriske voivodskap og i Kaliningrad oblast i Russland.

Łyna er ei sideelv til Pregolja og har ei total lengd på 264 km (190 km i Polen - som gjer ho til den 11. lengste der - og 74 km i Russland) og eit nedslagsfelt på 7126 km² (5719 km² i Polen).

Historisk var elva grensa for Klosterstaten til Den tyske riddarordenen, som vart oppretta på 1200-talet. Det tilstøytande området vart seinare kjend som Aust-Preussen, og så den austlegaste provinsen i Tyskland fram til 1945, då området vart delt mellom Polen og Sovjetunionen som følgje av Potsdamkonferansen. 

Av byar og landsbyar grunnlagd av Den tyske riddarordenen langs elva finn ein: 

## Bakgrunnsstoff
Mleczna

**Mleczna** er ei elv sentralt i Polen, og ei av sideelvane til Radomka frå høgre. Ho har ei lengd på 27,8 km og eit nedslagsfelt på om lag 300 km². Mleczna har utspring ved ein ås nær Kowala og munnar ut i Radomka nær Lisów. PÅ siste halvdel av 700-talet vart det grunnlagd ein mellomalderby i dalen til Mleczna, i hjarte til det som i dag er Radom. 

## Sideelvar
* Pacynka
* Kosówka
* Potok Malczewski
* Potok Południowy
* Potok Północny
Martwa Wisła

**Martwa Wisła** er ei elv i Polen. Ho er ei av greinene til Wisła. Ho renn i Gdańsk til Gdańskbukta. Elva munnar ut og renn gjennom hamnekanalen i den indre hamna til Gdańsk.
Marycha

**Marycha** er ei lita elv nær grensa mellom Polen og Litauen og mellom Litauen og Kviterussland. Ho startar nær Puńsk, og renn gjennom byen Sejny og innsjøen Pomorze. Elva er ei sideelv til Czarna Hańcza.

## Bakgrunnsstoff
Motława

**Motława** er ei elv i Austpommern i Polen. Ho har utspringet sitt frå innsjøen Szpegawskie, nordaust for Starogard Gdański. Ho renn gjennom innsjøen Rokickie, og munnar ut i elva Leniwka. Lengda hennar er 64,7&nbsp;km og nedslagsfeltet er 1511,3&nbsp;km².

Byen Gdańsk ligg ved munningen til Leniwka.

Det polske namnet *Motława* kjem frå det gammalprøyssiske språket. På tysk vert elva kalla *Mottlau*.
Nogat

**Nogat** er ei elv i Polen og ei av sideelvane til Wisła i Polen. Nogat munnar ut i Wisłalagunen. Den største byen langs elva er Malbork.
Noteć

**Noteć** (tysk *Netze*, latin *Natissis*) er ei elv sentralt i Polen og med ei lengd på 388&nbsp;km er ho den sjuande lengste i landet. Nedslagsfeltet hennar er 17330&nbsp;km². Ho er ei av sideelvane til Warta og ligg berre innanfor Polen sine grenser.

Ho renn ut av Kujaviskpommerske voivodskap, gjennom Storpolske voivodskap og Lubusz-voivodskapet, og munnar ut i Warta nær Gorzów Wielkopolski.

Netzedistriktet var eit område nær elva i Kongedømet Preussen frå 1772 til 1793.

## Byar

* Inowrocław
* Izbica Kujawska
* Kruszwica
* Pakość
* Barcin
* Labiszyn
* Nakło nad Notecią
* Ujście
* Czarnków
* Wieleń
* Krzyż Wielkopolski
* Drezdenko
* Landsbyen Santok nær Gorzów Wielkopolski

## Sjå òg

* Elvar i Polen

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Noteć|Noteć]]» frå , den 15. mai 2008.*
Nida

**Nida** er ei elv sentralt i Polen og ei sideelv til Wisła. Dei renn saman nær Nowy Korczyn. Nida har ei lengd på 151 km og er den 29. lengste i Polen. Nedslagsfeltet er på 3865 km².

Byar og landsbyar
* Radków
* Oksa
* Sobków
* Pińczów
* Wiślica
* Nowy Korczyn

## Sjå òg
* Elvar i Polen
Ner

**Ner** er ei elv sentralt i Polen. Ho har utspringet sitt søraust for Łódź og er ei av sideelvane til Warta.
Nysa Kłodzka

**Nysa Kłodzka** (tysk *Glatzer Neiße*, tsjekkisk *Kladská Nisa*) er elv sørvest i Polen og ei sideelv til Oder. Ho har ei lengd på 182&nbsp;km og er den 21. lengste elva i Polen. Nedslagsfeltet hennar er 4566&nbsp;km² (3744 i Polen).

Nysa Kłodzka er delvis regulert og har ofte ført til alvorlege flaumar i dei nærliggande byane.

## Byar
* Bardo
* Bystrzyca Kłodzka
* Kamieniec Ząbkowicki
* Kłodzko
* Lewin Brzeski
* Międzylesie
* Nysa
* Otmuchów
* Paczków

## Sjå òg
* Elvar i Polen
Osława

**Osława** (tsjekkisk *Oslava*, tysk *Oslawa*, ukrainsk Ослава) er ei elv søraust i Polen. Namnet hennar kjem frå det gamle vestslaviske ordet *osła*, som tyder «stein». Ho har utspringet sitt i Bieszczadyfjella og renn gjennom vestlege delar av Sanok. Elva munnar ut i San ved Zasław, nord for Zagórz.

## Sideelvar
Czarny, Gleboki, Wloszaczycza, Duszatynski, Rzepedz, Czaszynski, Bannicza, Koniow, Ustmikowa, Tarnawka, Osławica og Kalniczka.

## Landsbyar
Maniów, Wola Michowa, Smolnik, Mików, Duszatyn, Balnica, Jawornik, Prełuki, Turzańsk, Rzepedź, Szczawne, Kulaszne, Wysoczany, Mokre, Morochów, Tarnawa Dolna, Zagórz og Zasław.

## Historie
Oslawadalen har vore ei viktig handelsrute frå 800- eller 900-talet. Regionen vart etter kvart ein del av staten Stormähren og rundt år 900 kom det inn under ungararane. Området vart stadig kjempa om mellom Polen, Kievriket og Ungarn.

Elvar vart først nemnd i skriftlege kjelder i 1400.
Parsęta

**Parsęta** (tysk *Persante*) er ei elv nordvest i Polen og munnar direkte ut i Austersjøen. Ho har ei lengd på 132&nbsp;km og eit nedslagsfelt på 3151&nbsp;km².

## Byar
* Białogard
* Kołobrzeg
* Karlino

## Sjå òg
* Elvar i Polen
Pasłęka

**Pasłęka** (tysk *Passarge*) er ei elv nord i Polen. Ho munnar ut i Wisłabukta og så vidare til Austersjøen. Elva har ei lengd på 169&nbsp;km og er den 23. lengste i landet. Nedslagsfeltet hennar er 2294&nbsp;km². Byen Braniewo ligg ved breidda av elva.

## Sjå òg
*Elvar i Polen
Nysa Szalona

**Nysa Szalona** (tysk *Wütende Neiße* eller *Jauersche Neiße*) er ei elv i Polen. Ho har ei lengd på om lag 51&nbsp;km og munnar ut i Kaczawa, som igjen er ei sideelv til Oder.
Obra

**Obra** er ei elv vest i Polen, ei sideelv til Warta (i Skwierzyna). Ho har ei lengd på 164 km og er den 27. lengste elva i Polen. Nedslagsfeltet hennar er 2758 km². Elvar er ei populær elv for kano- og kajakkpadling. 

## Byar
* Krzywiń
* Kościan
* Zbąszyń
* Trzciel
* Międzyrzecz
* Bledzew
* Skwierzyna

## Sjå òg
* Elvar i Polen