Lån

Eit **lån** er ein avtale mellom to partar der den eine parten, *långjevar* eller *kreditor*, låner ut noko, til dømes ein sum pengar, og den andre parten, *låntakar* eller *debitor* (også kalla skyldnaren), tar på seg ei forplikting til å levere eller betale det innlånte tilbake etter ei nærare avtale. Pengelån medfører som oftast eit ytterlegare vederlag, typisk i form av rente.

Långjevar har ei *fordring* på låntakar.

## Karakterisering av pengelån
Ei *pengefordring*, t.d. ein obligasjon, er typisk gitt ved
* sitt pålydande, også kalla *hovudstolen*
* ein regel for tilbakebetaling av hovudstolen, som vert kalla *avdragsprofil* eller amorteringsforløpet
* ein regel for *rentebetaling*
* ein regel for *å sette rente*

Perioden mellom tidspunktet for diskontering av lånet og tidspunktet for den siste betalinga, utløpstidspunktet, vert kalla lånet si *løpetid*. Tidspunkt for betaling på lånet vert kalla *terminar*, og oftast er der 1, 2, 4 eller 12 likt fordelte terminar på eit år.

Betaling av eit lån vert typisk delt opp i *rente* og *avdrag*, der summen av avdraga over lånet si løpetid normalt er lik hovudstolen. *Restgjelda* på eit gitt tidspunkt er hovudstolen fråtrukke alle tidlegare betalte avdrag.

### Avdragsprofilar
Eit lån som har det same avdraget kvar termin, vert kalla eit *serielån*. Innbetalingene vil her normalt stadig bli mindre i og med at gjelda ein betaler rente på, minkar, og dermed minkar også rentedelen.

Eit lån som har dei same innbetalingane kvar termin, vert kalla eit *annuitetslån*. Her vil avdraga auke og rentedelen normalt minke når ein nærmar seg utløpstidspunktet.

Eit lån som berre har eitt avdrag, på utløpstidspunktet, vert kalla eit *ståande lån*.

### Renteberekning
Rentebetalinga på eit termintidspunkt vert typisk rekna ut i frå ein tidlegare sett *rentesats*, delt på talet terminar per år og ganga med restgjelda før avdraget på same termin. Dersom rentesatsen er konstant i ei avtala periode, har lånet ei *fast rente*. Dersom renta følgjer marknadsrenta har lånet ei *flytande rente*.

Et lån utan utløpstidspunkt, og låntakar derfor berre betalar rente, vert kalla eit *uamortisabelt lån* eller ein *perpetuitet*. 
Slike lån vert ofte marknadsført mom *Flexilån*.

Effektiv rente på lån består av fleire delar, inkludert nominell rente, etableringsgebyr og termingebyr. Nominell rente er derfor ikkje representativt for lånets verkelege kostnad.

### Sikkerheit
Det er ofte eit vilkår for pengelån at låntakar stiller sikkerheit for lånet. Dersom lånet vert rekna som tapt vil långjevar normal forsøke å realisere trygginga for å dekke det uteståande. Ei slik sikkerheit kan vere:
* Pantsetjing, enten i form av 
** håndpant, der debitor fysisk gjev frå seg det pantsette, som t.d. ved å gje kreditor verdipapir som sikkerheit
** underpant, der kreditor sit på eit tinglyst pantebrev i aktiva som høyrer til debitor (fast eigedom, lausøyre, bil eller liknande). 
* Kausjon, der ein eller fleire kausjonistar tar på seg å innfri lånet dersom debitor er ikkje er stand til det. Her vil det ofte vere kausjonistane som stiller med eit pant.
* Bankgaranti, der ein bank (mot betaling) garanterer tilbakebetalinga. 
* Forsikring, som kan teiknast mot manglande betaling i tilfelle av manglande betaling frå ein debitor pga. dødsfall eller invaliditet.

### Kredittrisiko
Eit lån der avtalt betaling ikkje har funne stad, er mislegheldt, og låntakar er i restanse.

Dersom restansen har vara lengre enn ei gjeven periode, kan långjevar seie opp et lån og krevje umiddelbar innfriing.
Når det er stilt sikkerheit for lånet, vil kreditor kunne forsøke å realisere denne. Samtidig vil låntakar typisk måtte betale ei høgare rente, kalla *morarente*, og eit gebyr.

Risikoen for misleghald og med den følgje at det oppstår tap for långjevar vert kalla *kredittrisiko*.
I Noreg er det vanleg at kredittrisiko vert estimert før långjevar aksepterer eit utlån. I dette inngår ofte ei kredittvurdering av eit ratingbyrå.

## Lover og regler
I Noreg vert utlånsverksemd regulert av ei rekke lover, mellom anna Finansavtalelova.

## Sjå òg
* Forbrukslån
* Kreditt
* Mikrolån

## Kjelder