open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nigardsbreen

**Nigardsbreen** er ein brearm av isbreen Jostedalsbreen. Han ligg i Luster kommune i Vestland. Kvar sommar går eit stort tal turistar på brevandring på Nigardsbreen.

NVE har sidan 1962 teke massebalansemålingar og frontmålingar av Nigardsbreen. I perioden 1962 - 2003 hadde isbreen eit netto overskot på totalt 17 meter vassekvivalentar (is og snø tilsvarande 17 meter vatn over heile breen). Spesielt på 1990-talet hadde breen monaleg overskot. Etter år 2000 har massebalansen vore negativ, og med somme år der heile snølag som har kome om vinteren har smelta vekk i løpet av sommaren (2003). 

Frontmålingane har vist ei kraftig tilbaketrekking frå slutten av 1930-talet og fram til 1980-talet då tilbakegangen vart mindre. Etter dette har breen rykt fram om lag 280 meter.

Nigardsbreen er ein stor turistattraksjon som vert vitja av mange turistar årleg og fleire turistar er vortne skadde opp gjennom åra. Sommaren 1986 hadde smeltevatnet demt seg opp inne i isbreen og då demninga brast 22. juli kom det brått ut store mengder vatn og isblokker. Tolv menneske vart tekne av straumen og to av desse drukna, medan resten vart hardt skadde. 12. august 1994 hende noko liknande då isbreen kalva og ei polsk kvinne og to andre vart alvorleg skadde. Kvinna vart treft av isen og kasta ut i vatnet. 14. oktober 1995 døydde ein mann då han fall ned i ein bresprekk på breen. 

Garden Nigard vart totalt øydelagd sommaren 1743 då Nigardsbreen strekte seg heilt ned til garden.

## Sjå òg
* Isbrear i Noreg

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* NVE sine sider om Nigardsbreen. 
* Jostedalen breførarlag.
Nils Trædal

**Nils Trædal** () var ein norsk prest og politikar. Han vert rekna som ein av grunnleggjarane av Bondepartiet. Han sat i to periodar på Stortinget, og var kyrkje- og undervisningsminister frå 12. mai 1931 til 3. mars 1933, i regjeringane til Peder Kolstad og Jens Hundseid. 29. februar til 10. mars 1932 var han fungerande statsminister, og også fungerande utanriksminister 1. til 10. mars 1932. Han var formann for Bondepartiet sitt hovudstyre (partileiar) frå 1938 til han døydde.

## Liv og gjerning
Trædal var bondeson frå Sunndal i Møre og Romsdal fylke. Han blei cand.theol. i 1910. Han var sokneprest i Kolvereid 1912–1923, i Aukra i Møre og Romsdal 1923–1936 og på Støren i Sør-Trøndelag 1936–1948. 

På Kolvereid arbeidde han som prest og bonde. Han var ordførar i Kolvereid kommune 1914-1919, og representerte då partiet Venstre. Han vart forkjempar for eit nytt landbrukspolitisk program, men dette fekk ikkje så stor oppslutnad innan Venstre. Trædal vart medstiftar av Landmandsforbundet i 1920, forløparen til Bondepartiet og Senterpartiet. 

Innan Bondepartiet fekk han viktige roller som stortingspolitikar, statsråd, leiar og parlamentarisk leiar. Som nestformann i Bondepartiet var han ein hovudaktør i utforminga og gjennomføringa av kriseforliket med Arbeidarpartiet i 1935. 

Nils Trædal sat på Stortinget for Møre og Romsdal 1934-1936, og for Sør-Trøndelag 1945-1949. 

Trædal døydde under mystiske omstende den 12. oktober 1948. Han fall ut frå tredje etasje i heimen sin i Oslo og omkom. Det verserte lenge rykte om han var myrda, men Johan J. Jakobsen gir i biografien over Trædal godt belegg for at dette berre var ei tragisk ulykke.

Ei minnebyste er plassert mellom kyrkja og kyrkjegarden på Kolvereid i Nærøy kommune. Minnesmerket vart avduka den 14. august 2005.

## Biografi
* Johan J. Jakobsen (2005): *Makten og æren. Biografien om Nils Trædal*. Oslo:Gyldendal

## Kjelder
* Nils Trædal hos Stortinget.no
Otta

**Otta** er ein by som er kommunesenter i Sel kommune i Innlandet fylke. Staden ligg i nørdre Gudbrandsdalen. Staden har . Nokre kilometer vestom ligg Dale, ein tettstad med 660 innbyggjarar som funksjonelt er ein del av Otta.

Byen ligg der Otta (Ottaelva) renn ut i Gudbrandsdalslågen. Han er eit trafikknutepunkt der hovudårene mellom Oslo og Trondheim (E6 og Dovrebanen) møter rv15 mot Nordfjord.

Staden fekk bystatus 26. august 2000, og er sammen med Vinstra dei einaste byane i Gudbrandsdalen i tillegg til Lillehammer. 
Byen tener som handels- og administrasjonssentrum for Nord-Gudbrandsdalen,

På Otta finst der ein to-delt barneskole for elevar frå Otta by og Sjoa, og ein ungdomsskule som også elevar frå Nord-Sel soknar til. Staden har òg ein kombinert allmennfagleg og yrkesfagleg vidaregåande skole som var demonstrasjonsskole frå 2003 til 2005.

Otta har òg hovud- og distriktskontor åt fleire lokalaviser og ein lokalradiokanal.

## Sjå òg
* Tettstader i Innlandet

## Kjelder

* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Oppland»

## Bakgrunnsstoff
* Eldre fototgrafi frå Otta på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
Marit Arnstad

**Marit Arnstad** () er ein norsk senterpartipolitikar frå Skatval i Stjørdal i Nord-Trøndelag fylke. Ho er utdanna jurist ved Universitetet i Oslo (1991) og er tvillingsystera til Eli Arnstad.

Ho har vore medarbeidar i JURK (1984), personleg sekretær i Miljøverndepartementet (1989–1990), førstekonsulent i same departementet (1992) og advokatfullmektig i Wiersholm, Mellbye & Bech (2000–2001). Sidan 2006 har ho arbeidd i advokatfirmaet Schjødt i Trondheim.

Arnstad har vore stortingsrepresentant for Nord-Trøndelag i to periodar, 1993–1997 og 2001–2005. Ho har vore medlem av Utanrikskomiteen, Næringskomiteen, Forsvarskomiteen, Valgkomiteen og Den utvida utanrikskomiteen på Stortinget. I perioden 2003–2005 var ho parlamentarisk leiar for stortingsgruppa til Senterpartiet. Ho var olje- og energiminister i Bondevik I-regjeringa mellom 1997 og 2000. Mellom 1986 og 1988 var ho leiar for Senterungdommens Landsforbund og medlem i sentralstyret i Senterpartiet. Ho har også hatt fleire verv i Nei til EU-rørsla. Arnstad vart samferdsleminister i regjeringa Stoltenberg II, 18. juni 2012.

Arnstad har ei rekkje styreverv i næringslivet. Mellom anna er ho styreleiar ved Norges teknisk-naturvitenskapelige universitet (NTNU) i Trondheim, nestleiar i styret i Statoil, og dessutan styremedlem i Aker Seafoods ASA, Adresseavisen ASA, NTE Nett A/S, COWI A/S og Acta ASA. Ho måtte ein periode hausten 2007 tre inn som konstituert styreleiar i StatoilHydro, då tidlegare styreleiar Eivind Reiten gjekk av. Ho var kandidat til å ta over vervet permanent, men etter kvart tok avtroppande sjef i Petroleum Geo-Services, Svein Rennemo, over. Då ho vart statsråd i juni 2012 trekte ho seg frå Statoilstyret.

## Kjelder
* Knut Olav Åmås [red.]: «Arnstad, Marit» i *Hvem er hvem?* (Aschehoug, 2008)
* 
### Fotnotar
Troll plastkarosseri og bilindustri

**Troll plastkarosseri og bilindustri** var eit norsk firma som i 1950-åra tok mål av seg til å masseprodusera bilar med varemerket **Troll**. 

Det var ingeniøren Per Kohl-Larsen og vennane Erling Fjugstad og Bruno Falch som formgav bilen og prøvde å setja i gang storstilt produksjon i Lunde i Telemark. Prosjektet mislukkast, og ein fekk berre bygd fem bilar.

## Bakgrunnsstoff
* Historie og bilete av Troll-bilen
Stopp Innvandringen

**Stopp Innvandringen** er eit tidlegare norsk politisk parti som var leia av Jack Erik Kjuus. Partiet stilte til val første gong i 1989. Det hadde som hovudmål å stoppa innvandring til Noreg. 
Til kommunestyrevalet i 1993 stilte partiet felles liste med Fedrelandspartiet, men fekk ingen mandat. Til stortingsvalet i 1997 slo partiet seg saman med Hjelp fremmede hjem til Hvit Valgallianse.

Då Kjuus trekte seg frå politikken i 1999 skifta partiet namn til Nasjonalalliansen.

## Kjelder
Kvit Valallianse

**Kvit Valallianse** var eit norsk, høgreekstremt politisk parti danna ved samanslåing av Stopp Innvandringen og Hjelp fremmede hjem som blei stifta i 1995. Det var leia av Jack Erik Kjuus. 

Partiet stilte til stortingsvalet 1997 med lister i Oslo, Buskerud og Akershus, og fekk til saman 463 stemmer. I valprogrammet sitt hadde det mellom anna skrive at «fremmed» i «blandede parforhold», eventuelle ungar dei måtte ha og adopterte frå utlandet skulle steriliserast eller sendast ut av landet. For denne utsegna blei Kjuus dømd av Høgsterett for rasediskriminering etter § 135 a i straffeloven.

Noko tid etter dommen trekte partistyret seg i protest mot dommen. Mange av medlemmene gjekk over til den nystarta Nasjonalalliansen.

Etter dommen trekte Kjuus seg frå politikken og partiet har no liten eller ingen aktivitet. 

## Kjelder
* Antirasistisk senter 
* Magasinet Monitor
Suopuhe

**Suopuhe** var eit prosjekt for å lage ein finsk talesyntetisator. Det vart finansiert av TEKES, og vart avslutta i mars 2003. Resultatet av prosjektet var ein difonbasert lydmodul for ei mannsrøst.

Syntetisatoren vart utvikla over Universitetet i Edinburgh sin Festival-plattform.

## Bakgrunnsstoff
* Heimeside
* Nedlastbar versjon
Dokumentklassifisering

Automatisk **dokumentklassifisering** er, innanfor språkteknologien, ei algoritme for å få ei datamaskin til å klassifisere dokument i ulike *klasser*. Bruksområde for slike program er bibliotek, ulike arkiv, telegrambyrå, søkemotorar, store firma, og andre som handsamar store mengder tekst. Dokumenta kan vere t.d. bøker, artiklar, www-sider, e-post eller interne dokument.

Eit svært aktuelt bruksområde for dokumentklassifisering er å klassifisere e-post i to klassar, søppelpost og anna post.

## Bakgrunn

I utgangspunktet har dokument blitt klassifisert av menneske som forstår det dei les, og som er sakkunnige innanfor dei sjangrane dokumenta er henta frå. Denne manuelle framgangsmåten er ressurskrevjande og sein, og til ein viss grad også subjektiv. Ulike arkivarar kan klassifisere ulikt, og ein og same person kan klassifisere same dokument ulikt frå ein gong til neste.

Viss klassifiseringsmetodane blir operasjonalisert, t.d. til å fungere etter eit definert sett av reglar, blir nokre av problema med den manuelle metoden retta på, men det er framleis ein ressurskrevjande metode.

Samanlikna med manuell klassifisering er maskinell klassifisering rask, og det er framfor alt mogleg å gje det same systemet same dokument ein gong til, og få det klassifisert på same måte. Så lenge dei maskinelle systema blir halde konstant er dei altså forutseibare.

## Framgangsmåtar

Den første fasen i dokumentklassifiseringa er å velje klassifiseringstrekk. Sentrale er orda i teksten, og frekvensen deira. Viss eit sett av ord har markant høgare frekvens i teksten enn dei har i normalspråket, og viss dette settet høyrer til same predefinerte fagområde, er dette eit argument for å klassifisere dokumentet innanfor dette fagområdet. Eit anna viktig moment kan vere eventuelle metadata.

Trekka blir så gjeve til ei klassifiseringsalgoritme, t.d.

* naiv Bayes-klassifikator
* vektorautomatar
* maskinlæringsalgoritmar
Grammatikkontrollprogram

**Grammatikkontrollprogram** er ein type dataprogram som, i tillegg til å rette skrivefeil, også til ein viss grad er i stand til å rette grammatiske feil, og kome med framlegg om rettingar. Slike program er som regel integrert i teksthandsamingsprogram.

Døme på grammatiske feil eit grammatikkontrollprogram kan rette er kongruensfeil, som t.d. *Eg har kjøpt eit ny bil*, ordstillingsfeil av typen *I morgon eg fer heim*, og kasusfeil, som *Vi snakka om du*.

For bokmål, svensk, dansk og finsk finst det grammatikkontrollprogram, dei er laga av det finske språkteknologifirmaet Lingsoft, med hjelp av såkalla føringsgrammatikk, og integrert i Microsoft Word. Tillempinga av føringsgrammatikk-baserte disambigueringsprogram til grammatikkontroll vart gjort av Jussi Birn. I tillegg er det utarbeidd spesialversjonar, som t.d. ein svensk grammatikkontroll for finskspråklege.

Det finst også grammatikkontrollprogram for dei store europeiske språka, dei er i større grad basert på statistiske metodar.
Jonas Gahr Støre

**Jonas Gahr Støre** () er ein norsk politikar og har vore leiar i Arbeidarpartiet sidan 14. juni 2014. Han blei statsminister i Noreg etter valet i 2021. Frå 17. oktober 2005 var han utanriksminister i regjeringa Stoltenberg II. Frå september 2012 fekk han stillinga som helseminister i same regjeringa. 

## Bakgrunn
Støre blei fødd i Oslo som son av skipsreiaren Ulf Jonas Støre og hustrua Unni Gahr. Han gjekk på Marinens befalskole ved Sjøkrigsskolen i Bergen i 1979 til 1981, før han deretter tok utdanninga som statsvitar med spesialisering i historie og sosialøkonomi ved Institut d'études politiques de Paris i Frankrike frå 1981 til 1985. Støre talar fylgjeleg flytande fransk. Han blei også teken opp som doktorgradsstudent ved London School of Economics, men slutta etter fåe veker. I staden underviste han ved Harvard Law School i 1986, og arbeidde deretter som forskar ved Bedriftsøkonomisk Institutt frå 1986 til 1989.

Støre blei så tilsett som spesialrådgjevar ved Statsministerens kontor. Under EØS-forhandlingane tidleg på 1990-talet var Gahr Støre spesialrådgjevar for Gro Harlem Brundtland og aktiv deltakar i utforminga og forhandlinga av avtalen. Seinare blei han ekspedisjonssjef i Utanriksdepartementet. I 1998 blei Støre eksekutivdirektør (stabssjef) ved Gro Harlem Brundtland sitt kontor i Verdshelseorganisasjonen (WHO). 

I åra 2002–2003 var Støre arbeidande styreleiar i analyseselskapet Econ, før han blei generalsekretær i Raudekrossen i august 2003. Denne jobben hadde han til han blei utanriksminister hausten 2005.

Ved stortingsvalet 2009 blei han vald inn på Stortinget som fast representant for Oslo, men heldt fram i regjeringa som utanriksminister.

Jonas Gahr Støre er gift med sosiologen og forskaren Marit Slagsvold, og saman har dei tre born.

## Kjelder
Bjartmar Gjerde

**Bjartmar Alv Gjerde** () var ein norsk politikar frå Arbeidarpartiet. Han vart fødd på Larsnes i Sande på Sunnmøre. 

## Karriere
Bjartmar Gjerde hadde ikkje formell utdanning ut over folkeskulen. 16 år gammal byrja han som journalist i Sunnmøre Arbeideravis. Seinare var han i mange år redaktør i AUF si avis Fritt slag, før han vart leiar for Arbeidernes Ungdomsfylking (AUF) frå 1958 til 1961. Han vart sjefssekretær i Arbeidernes Opplysningsforbund (AOF) frå 1963, ei stilling han hadde til 1980. Frå 1971 hadde han stort sett permisjon, for å vere statsråd i fleire regjeringar:

Han var statsråd for Kyrkje- og undervisingsdepartementet i Trygve Bratteli si første regjering frå 17. mars 1971 til 18. oktober 1972 og i Trygve Bratteli si andre regjering frå 16. oktober 1973 til 15. januar 1976. Han hadde deretter to statsrådpostar i Odvar Nordli si regjering. Først i Industridepartementet frå 15. januar 1976 til 11. januar 1978, og deretter var han den første statsråden i det nyoppretta Olje- og energidepartementet frå 11. januar 1978 til 3. oktober 1980. 

Han var kringkastingssjef i NRK frå 1981 til 1989. Frå 1989 til 1994 var han arbeidsdirektør.

## Kjelder

* Jens Stoltenberg: «Småbrukersønnen som ble samfunnsbygger», minneord i *Arbeiderpartiets medlemsavis Sammen*, nr 10 - desember 2009.
* Regjeringen.no sitt register over statsrådar, vitja 4. januar 2010
*
Thorhild Widvey

**Thorhild Widvey** () er ein norsk politikar for Høgre. Ho var kulturminister i regjeringa Solberg frå 16. oktober 2013 til 16. desember 2015 og statsråd for Olje- og energidepartementet i Bondevik II-regjeringa frå 18. juni 2004 til 17. oktober 2005.

Widvery er busett i Oslo. Ho budde lenge i Karmøy kommune i Rogaland fylke.

## Utdanning, yrke og verv
Etter vidaregåande skule studerte Thorhild Widvey eitt år ved Idrætshøjskolen i Århus. Ho har tidlegare vore stortingsrepresentant for Rogaland fylke (1987–97) og var vararepresentant stortingsperioden før dette. I tillegg har ho vore statssekretær i både Fiskeridepartementet (juni 2002–januar 2003) og Utanriksdepartementet (januar 2003). Ho har òg sete i Karmøy kommunestyre og har delteke i politikken på fylkeskommunalt plan.

## Kjelder

*
Jens Evensen

**Jens Ingebret Evensen** () var ein norsk politikar frå Arbeidarpartiet, diplomat, jurist, høgsterettsadvokat og domar innan folkerett ved folkerettsdomstolen i Haag.

## Karriere

I den fyrste tida med petroleumsverksemd i Noreg var han sentral i utarbeiding av reglar for verksemd på norsk kontinentalsokkel. Evensen forhandla fram Noreg si handelsavtale med EF i 1972.

Jens Evensen var deretter statsråd i Trygve Bratteli si andre regjering og Odvar Nordli si regjering. 

Han var først sjef for Handels- og skipsfartsdepartementet, 16. oktober 1973-27. september 1974. Han vart deretter statsråd for Havrett og fiskerigrenser, 27. september 1974-15. januar 1976 i Trygve Bratteli si andre regjering, og heldt deretter fram i same verv i Odvar Nordli si regjering fram til 1. januar 1979. 

«Gråsone»-avtala», mellom Noreg og Sovjetunionen om eit område i Barentshavet, var òg mykje hans verk. 

"*En av Evensens nærmeste og viktigste støttespillere i politikken var [[Arne Treholt]]*", skreiv media. Han var "*[[statssekretær]] for ... Evensen da han ble havrettsminister fra 1976 til 1978*", skreiv Store Norske Leksikon. Treholt vart "*i 1985 ... dømt for spionasje til fordel for Sovjetunionen og Irak. [[Treholt-saka|Treholt-saken]] forble en åpent sår i Evensens liv, og de to ble aldri forsonet*", skreiv Dagsavisen.

## Utmerkingar

* Evensen vart utnemnd til kommandør av Krossen av St. Olavs Orden.
* I 1982 vart Evensen tildelt Peer Gynt-prisen

## Litteratur
* Berit Ruud Retzer: *Jens Evensen : makten, myten og mennesket : en uautorisert biografi*, Oslo 1999. ISBN 82-995068-0-8, http://www.berit1.com

## Kjelder

*Jens Evensen hos Stortinget.no, vitja 18. april 2010
Gunnar Berge

**Gunnar Berge** () er ein norsk Arbeidarparti-politikar, statsråd, parlamentarisk leiar og nestleiar i Arbeidarpartiet og direktør i Oljedirektoratet.

Gunnar Berge var industriarbeidar frå 1957 til 1964. Han var lokalpolitikar Stavanger frå 1963. Han var Stortingsrepresentant for Rogaland frå 1969 til 1993. 

Han var statsråd for Finansdepartementet frå 1986 til 1989. Han var statsråd for Kommunaldepartementet mellom 1992 og 1996. 

Han var parlamentarisk leiar for Arbeiderpartiet si stortingsgruppe 1990&ndash;1992. Han var nestleiar i Arbeidarpartiet frå 1989 til 1992.

Gunnar Berge blei tilsett som direktør for Oljedirektoratet i Stavanger i 1990, men tok ikkje til i stillinga før ved årsskiftet 1996-1997, fordi han var først var stortingsrepresentant og deretter kommunal- og arbeidsminister. Den 26. juni 2007 annonserte han at han gjekk av som oljedirektør for å bli styreleiar i det statlege oljeselskapet Petoro.

Gunnar Berge var medlem av Den Norske Nobelkomite i perioden 1997-2002, i 1999 var han nestleiar i komiteen og i 2000-2002 var han leiar. 

## Kjelder

* 

## Bakgrunnsstoff
* Intervju med Gunnar Berge
Sebra

**Sebra** er eit samlenamn for fleire artar innan hestefamilien, kjende for sitt karakteristiske mønster av svarte og kvite striper. Sebraer kjem frå Afrika, der dei er blant dei vanlegaste grasetarane. 

Det finst tre nolevande artar:

* Steppesebra (*Equus quagga*) med 2 underartar:
** grantsebra (*Equus quagga granti*)
** kvagga (*Equus quagga quagga*) (utrydda)
* bergsebra (*Equus zebra*)
* grevysebra (*Equus grevyi*)

## Bakgrunnsstoff
Datalingvistikk

**Datalingvistikk** er eit tverrvitskapleg felt mellom lingvistikk, matematikk og informatikk. Der formell lingvistikk vil lage veldefinerte modellar som simulerer grammatikken til menneskelege språk, prøver datalingvistikken å bygge slike modellar med hjelp av metodar frå informatikken. Desse modellane står sentralt i språkteknologi. 

## Bakgrunnsstoff
* Association for Computational Linguistics (ACL)
* ACL Anthology of research papers
* Language Technology World
Magnhild Meltveit Kleppa

**Magnhild Meltveit Kleppa** () er ein norsk Senterparti-politikar fødd i Fister i noverande Hjelmeland kommune i Rogaland. Ho vart innvald på Stortinget frå Rogaland fylke i 1993. Ho var statsråd (Kommunal- og regionalminister) i regjeringa Stoltenberg II frå 21. september 2007 fram til 20. oktober 2009, då ho vart utnemnd til samferdsleminister. Ho gjekk ut av regjeringa 18. juni 2012.

## Statsråd
* Statsråd i Samferdselsdepartementet frå 20. oktober 2009
* Statsråd i Kommunal- og regionaldepartementet frå 21. september 2007
* Statsråd i Sosial- og helsedepartementet frå 17. oktober 1997 til 17. mars 2000.

## Stortingskomitéar
* 2005&ndash;2007 medlem i Kontroll- og konstitusjonskomiteen
* 2005&ndash;2007 medlem i Den utvida utanrikskomiteen
* 2001&ndash;2005 leiar av Kommunalkomitéen.
* 2001&ndash;2005 varamedlem av Den utvida utanrikskomitéen.
* 2001&ndash;2005 varamedlem av Valkomitéen.
* 1997&ndash;2001 medlem av Kommunalkomitéen (frå 22. mars 2000).
* 1993&ndash;1997 medlem av Finanskomitéen.
* 1993&ndash;1997 medlem av Valkomitéen.
* 1993&ndash;1997 varamedlem av Den utvida utanrikskomitéen.

## Bakgrunnsstoff
* Stortinget.no - Biografi
Wallaby

**Wallabyar** er ei gruppe pungdyr som høyrer til familien kenguruar (*Macropodidae*). Wallaby er ikkje ei systematisk gruppe, men viser til dyr som er mindre enn typisk kenguru. Ein finn wallabyar i Australia og på Ny-Guinea. Dei er ein innført art på New Zealand, der dei er rekna som skadedyr.

Ordet wallaby stammar frå aboriginarspråket dharug (dharuk), der det kan ha forma *walabi* eller *waliba*.

## Biletdøme

fil:Macropus agilis - 02.jpg|*Macropus agilis*
fil:Whiptail Wallaby.jpg|*Macropus parryi*
fil:Young red necked wallaby.jpg|*Macropus rufogriseus*
fil:Swamp-Wallaby-Feeding-2,-Vic,-Jan.2008.jpg|*Wallabia bicolor*



## Kjelder
Kengurufamilien

**Kenguruar** er ein pattedyrfamilie som høyrer til pungdyra. Han omfattar mellom anna raud og grå kjempekenguru og wallaby.

Ordet «kenguru» kjem frå engelsk *kangaroo*  som er avleidd frå *gangurru* på aboriginarspråket guugu yimithirr. Dette ordet viste til den grå kjempekenguruen. Namnet blei først skrive ned som *kanguru* den 12. juli 1770 i dagboka til naturforskaren Joseph Banks. Han var då ved breidda til Endeavour-elva, i området der byen Cooktown ligg i dag men der guugu yimithirr-folk budde då. Skipet HMS «Endeavour» leia av løytnant James Cook var på land der i fleire veker for å reparara skader det hadde fått på Great Barrier Reef. Cook nemnde kenguruar for første gong i eit dagboksnotat frå 4. august.

Like etter at kenguruungen har blitt født, kryp han opp i pungen til mor si, klamre seg fast til ein kjertel og slepp ikkje før etter om lag ni månader. Då kryp han ut og kan ta sine første skritt.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kangaroo|Kangaroo]]» frå ,  den 3. november 2016.*  
 
## Bakgrunnsstoff
*
Sikahjort

**Sikahjort** (*Cervus nippon*) er eit dyr i hjortefamilien (*Cervidae*).   Han har kastanjebrunt skinn med små, kvite flekkar om sommaren, og gråbrunt skinn om vinteren.  Arten kjem opphavleg frå Aust-Asia, men han er òg innført i delar av Europa, New Zealand og Nord-Amerika, der bestanden no tek seg opp.  

## Bakgrunnsstoff
*
Coleoidea

***Coleoidea*** er ein underklasse av blekksprutar. Dei skil seg frå søstergruppa *[[Nautiloidea]]* ved at dei ikkje har eit ytre skal. I staden har blautdyra indre brusk eller eit bein eller skal som gjev støtte eller oppdrift. Underklassen blir delt inn i ordenar etter kor mange tentaklar dei har.

## Ordenar
**[[Tiarma blekksprutar]]**
*Sepiida
*Sepiolida
*Spirulida
*Teuthida
**[[Åttearma blekksprutar]]**
*Octopoda
*Vampyromorphida
Beaufortskalaen

**Beaufortskalaen** er ein empirisk klassifikasjon av vindsnøggleiken. 
Skalaen vart laga i 1806 av den britiske marineoffiseren sir Francis Beaufort.

Admiral Beaufort baserte skalaen på seglføringa ved bivindsegling (segling med vinden i dei førande kvadrantane) på fullrigga orlogsfartøy tidleg på 1800-talet. Skalaen fekk 13 nivå der 0-4 omfattar farten som fartøyet kan ventast å nå med alle segl sette, 5-9 om den seglsettinga som trengst for å halda på manøvreringsevna i ein stridssituasjon og 10-12 om korleis fartøyet skal handterast for å overleva. Seinare meteorologar *(the International Meteorological Committee, 1946)* har lagt til trinn 13-17 som òg omfattar dei vindstyrkane som kan oppstå i tropiske orkanar, tornadoar (skypumper) og liknande.

## Historie
På 1800-talet fanst fleire vindskalaer rundt om i verda, og det er nokså tilfeldig at nettopp den Beaufort stod bak har overlevd og blitt ein universell standard. Slumpen blei hjelpt av to oppfinningar og ein vêrkatastrofe.

Beauforts skala blei sett som standard av den britiske marinen i 1838. I 1837 fann Samuel Morse opp telegrafen, og i 1846 kom T. R. Robinson med skål-anemometeret for vindmåling. I slaget ved Sevastopol i 1854 slo så ein overraskande vinterstorm store delar av dei franske og engelske flåtane til pinneved. På bakgrunn av dette såg ein at ein trengde varslingar for plutselege omslag i vêret. Framsynte personar i admiralitetet kopla då saman dei nye eksakte vindmålingane og høvet siffera til Beaufort gav dei til å kunna telegrafera prognosar til flåteeiningane.

På 1900-talet kom skalaen til å bli tolka på ulike måtar i samband med at ein prøvde å omsetja stega hans til ein felles standard med vindfart 
og meteorologiske nemningar. Dette var eit innvikla arbeid, dels med tanke på ulike eininggsystem og dels ettersom seglsetjinga på orlogsfartøy ikkje lenger var allmenn kunnskap. Gradvis voks ein felles standard fram, og ved midten av 1900-talet hadde dei nye vindstyrkenemningane slått ut Beauforts-sifra i dei fleste samanhenger, bortsett frå i skipsloggbøkene.

## Skalaen

Styrkenemningane og fartsintervalla viser til middelverdien av vinden. Ved instrumentmålingar nyttar ein gjennomsnittet for 10 minutt, og vinden er derfor som regel sterkare i kasta.

## Merknadar

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Meteorologisk institutt, Beaufortskalaen
Piratkopi

Ein **piratkopi** er ein ulovleg kopi av eit kommersielt produkt, vanlegast musikk eller dataprogramvare, men også klede, klokker og andre merkevarer. Ein piratkopi gjer det mogleg å bruke materiale ein ikkje har lovleg tilgang på, eller kjøpe liknande varer til ein mykje lågare pris.
Jugoslavia

**Jugoslavia** (tyder «Sørslavia») var tre ulike, men etterfølgjande statsdanningar som fanst på Balkan mellom 1918 og 2003: Kongeriket Jugoslavia, Den sosialistiske føderale republikken Jugoslavia og den jugoslaviske staten danna av Serbia og Montenegro i 1992. I 2003 skifta dette landet namn til Serbia og Montenegro. I 2006 blei også denne unionen delt mellom Serbia og Montenegro.

Føderasjonen var sett saman av mange ymse folkegrupper, sørslaviske utgjorde 80,9%: serbarar (36%), kroatar (19%), bosnjakar (9,6%), slovenarar (8%), makedonarar (5,8%), montenegrinarar (2,5%). Han bestod òg av andre grupper: albanarar (9,1%), ungarar (1,6%), sigøynarar (0,8%) og tyrkarar (0,5%). Jugoslavia bestod hovudsakleg av tre ymse religionar: katolsk kristendom, ortodoks kristendom og islam.

Landet hadde si stordomstid under Josip Broz Tito. Han blei kjend for sin sjølvstendige politikk i høve til Sovjetunionen. Etter Tito sin død, opplevde Jugoslavia ein turbulent og tragisk periode med inflasjon, korrupsjon, borgarkrig og etnisk reinsing.

## Kjelder
Samisk parlamentarisk råd

**Samisk parlamentarisk råd** er eit samarbeidsorgan for sametinga i Noreg, Sverige og Finland. Det vart oppretta 2. mars 2000. Den norske sametingspresidenten Sven-Roald Nystø vart vald til den første presidenten for rådet, og presidentskapet for rådet går på omgang sametinga mellom.

Den viktigaste saka for rådet har vore det fellesssamiske språkarbeidet, rådet har ansvaret for den felles samiske språknemda. Andre saker rådet arbeider med er Barentssamarbeidet, Arktisk Råd, Interreg og arbeidet med urfolksspørsmål i FN.
Samer bosatt i Sør-Norge

**Samer bosatt i Sør-Norge** (Sámit Mátta/Lulli-Norggas) er eit politisk parti som stilte til val til Sametinget i 2005 og fekk ein representant, Johan Mikkel Sara. 

I dette valet fekk *[[Arbeidarpartiet]]* og *[[Norske samers riksforbund]]* like mange representantar (18), og sju småparti fekk ein representant kvar. Fire av desse, den såkalla firarbanden *(Samer bosatt i Sør-Norge*, *[[Samefolkets parti]]*, *[[Senterpartiet]]* og *[[Flyttsamelista]]*), støtta NSR mot at dei fekk gjennomslag for visse krav, både med omsyn til politikk og posisjonar. M.a. fekk *Samer bosatt i Sør-Norge* visepresidentposten.
Dokumentasjonsvitskap

**Dokumentasjonsvitskap** er studiet av lagring av, og tilgjenge til informasjon, enten av lyd, skrift eller bilete. I trong tyding blir dokumentasjonsvitskap oppfatta som eit teoretisk studium for bibliotekarar, og i andre land er det meir vanleg å snakke om biblioteks- og informajsonsvitskap. I vidare tyding er det mogleg å sjå på dokumentasjonsvitskap som studiet av all lagra informasjon, og til og med av alt menneskeleg samkvem, men ein slik definisjon er for vid til å vere nyttig.

I Noreg er det mogleg å studere dokumentasjonsvitskap ved Universitetet i Tromsø.
Christlich-Soziale Union in Bayern

**Christlich-Soziale Union in Bayern** (**CSU**) () er eit konservativt politisk parti i Tyskland som saman med systerpartiet CDU utgjer den såkalla unionsfraksjonen i den tyske riksdagen. Partileiar er Erwin Huber. CSU er berre representert i den sørlegaste av dei tyske delstatane, Bayern. 

Partiet blei grunnlagt i 1946 som etterfølgjar til Bayerische Volkspartei, som blei oppløyst i 1933. Av historiske grunnar er den bayerske utgåva av unionen teken vare på som eit eige parti, og CDU driv inga politisk verksemd her. Det tyder ikkje at samarbeidet mellom dei to er utan problem, og CSU har stått for ein meir sjåvinistisk og høgreorientert politikk enn systerpartiet sitt. 

Den mest markante personen i partiet si historie er Franz Josef Strauss, som var ministerpresident (statsminister) i Bayern i ei årrekkje på 1970- og 80-talet. Strauss var òg kandidaten for unionen som forbundskanslar, men var for omstridd, både i CDU og blant vesttyskarar, til å bli vald. 

Edmund Stoiber har leidd CSU sidan 1999. I 2002 var han kanslarkandidat for unionen, men tapte på målstreken for Gerhard Schröder. Ved riksdagsvalet i Bayern i september 2003 fekk CSU heile 60,7 % av stemmene. Stoiber valde å trekkje seg som leiar i 2007 etter at det blei kjent at han hadde late medarbeidarane sine spionere på Gabriele Pauli etter at ho hadde kritisert Stoiber.

## Bakgrunnsstoff
*
Automatisk samandrag

**Automatisk samandrag** er det å lage ei forkorta versjon av ein tekst med hjelp av eit dataprogram. Eit godt samandrag skal innehalde det viktigaste meiningsinnhaldet frå den originale teksten.

Tilgang til gode samandrag kjem til å bli viktigare ettersom mengda av tilgjengeleg tekst aukar. Eit døme på automatiske samandrag er søkemotorar, slike som alltheweb.

## Typar av samandrag

Det er mogleg å lage samandrag på to måtar: Enten ved å kopiere ut setningar som blir sett på som meir viktige enn andre, utan å endre dei, eller ved å skrive om innhaldet til ein kortare, meir konsentrert tekst. Det å skrive om gjer det mogleg å få plass til meir informasjon på mindre plass, men det er også vanskelegare å lage slike program.

Samandrag kan bli laga for å lese dei som sjølvstendige tekstar, eller dei kan bli laga for å bli lese av søkemotorar. I det siste tilfellet er målet å kome fram til eit lite sett av nøkkelord.

## Metodar

For å finne ut kva eit dokument handlar om, har samandragsprogramma ulike metodar. Dei samanliknar frekvensen av ord i dokumentet med frekvensen av ord i normalspråket, og ord som er meir frekvent i dokumentet enn i normalspråket blir vurdert som sentrale for innhaldet i dokumentet. Setningar som inneheld desse orda dannar kjernen i samandraget. Den overordna strukturen i dokumentet er også viktig: Setningar i innleiings- og avslutningskapitlet, setningar i strekpunkt osb. blir gjeve større vekt.

Ei sentral utfordring er å halde styr på anaforar og antesedentane deira. Det gjev lita meining å dra ut ei setning som inneheld ord som *dette* i *Dette viser at...* når det i samandraget er umogleg å vite kva *dette* refererer til.

## Evaluering

Som i mykje språkteknologisk forsking er evaluering like omfattande som sjølve emnet, mykje forsking går med på å finne metodar for å evaluere kor gode automatiske samandrag er, og for å finne korleis vi automatisk og systematisk kan avgjere om det eine samandraget er betre enn det andre.

## Litteratur
* Endres-Niggemeyer, Brigitte (1998):  Summarizing Information (ISBN 3-540-63735-4)
* Marcu, Daniel (2000): The Theory and Practice of Discource Parsing and Summarization (ISBN 0-262-13372-5)
* Mani, Inderjeet (2001): Automatic Summarization (ISBN 1-58811-060-5)

## Bakgrunnsstoff

* Text Summarization
* ACM Special Interest Group on Information Retrieval
* Pertinence Summarizer, ein demoversjon av eit kommersielt samandragssystem)
* Statistisk basert samandrag
Fordamping

**Fordamping** er ein faseovergang der atom eller molekyl ved overflata i eit stoff får nok energi til å gå frå ein lågare aggregattilstand til gass. Ofte vil dette seia å gå over i gassform frå væskeform, men ved sublimasjon kan eit stoff òg gå direkte frå fast stoff til gass.

For at eit stoff skal fordampa må det ha nok energi til å vinna over overflatespenninga. Fordamping skjer derfor raskare ved høgare temperaturar, der molekyla har meir energi, og i stoff med låg overflatespenning. Sidan berre få molekyl er nær overflata og rører seg i rett retning for å sleppa fri, er det avgrensa kor mange som kan fordampa. I tillegg vil dei raske molekyla som slepp unna føra til at resten av molekyla i gjennomsnitt har lågare rørsleenergi, slik at temperaturen i stoffet og dermed sjansen for fordamping vil gå ned.

## Fordamping av vatn
Om lag 90 % av vassdampen i lufta kjem frå havet. Fordampinga skjer når sola varmar opp vatnet. Vassmolekyla inneheld positive og negative elektriske ladningar. Så sjølv om molekyla er i rørsle er dei knytt saman av kreftene mellom ladningane. Oppvarminga fører til at vassmolekyla vibrerer raskare, og enkelte vassmolekyl klarar å bryte laus og flykte ut i lufta i form av damp. Jo meir vatn som blir varma opp, jo meir vassdamp blir tilført til lufta.

Ein nyttar fordamping i dagleglivet mellom anna når ein heng opp våte klede for å tørka dei.

## Sjå òg
* Kokepunkt
* Kondensasjon
* Sublimasjon
* Deposisjon
Justis- og beredskapsdepartementet

**Justis- og beredskapsdepartementet**, ofte berre omtala i daglegtale som **Justisdepartementet**, styrer justisvesenet i Noreg med ansvar for politi og påtalemakt. Departementet har som hovudmål å sikra tryggleiken til samfunnet og enkeltmennesket, og at rettstryggleiken for kvar og ein blir verna.

Justisdepartementet blei oppretta 17. november 1818 då *2. departement for justisvesenet* og *3. departement for politisaker* blei slått saman. I 1940 blei departement delt i to av NS-regjeringa til Justisdepartementet og det utvida Politidepartementet.

## Justis- og beredskapsdepartementets ansvarsområde
Departementet har desse avdelingane:
* Plan- og administrasjonsavdelinga
* Politiavdelinga
* Sivilavdelinga
* Lovavdelinga
* Kriminalomsorgsavdelinga
* Rednings- og beredskapsavdelinga
* Polaravdelinga

i tillegg til ei informasjonseining og analysestab.

## Politisk leiing
Per 4. februar 2025 er Astri Aas-Hansen statsråd og leiar for Justis- og beredskapsdepartementet.

## Sjå òg
Norske justisministrar

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Bergsøy Idrettslag

**Bergsøy Idrettslag** er eit idrettslag frå Fosnavåg i Herøy på Sunnmøre som blei stifta i 1944. Laget er aktivt i fotball, friidrett og handball. Bergsøy IL sin klubbfargar er raudt og kvitt.

Fotballaget til Bergsøy vann 3. divisjon Møre i 1980 med Skarbøvik IF og Aalesunds Fotballklubb på dei neste plassane. Bergsøy var det einaste laget frå Sunnmøre som spelte i 2. divisjon i 1981-sesongen, men enda på 12. og sisteplass i B-avdelinga.
 
## Bakgrunnsstoff
* Offisiell side
Anneli Drecker

**Anneli Marian Drecker** () er ein tysk-norsk musikar og filmskodespelar frå Tromsø.

Drecker har lenge vore songar i gruppa Bel Canto og har gjeve ut to soloalbum. Ho har òg samarbeidd med mellom anna A-ha, Ketil Bjørnstad og Röyksopp.

Ho har opptredd som skodespelar i *[[Søsken på Guds jord]]* (1983), *[[Makaroni Blues]]* (1986), *[[Svarte pantere]]* (1992), og kortfilmen *Fråtseri* i *[[De 7 dødssyndene]]* (2000).

## Utgjevingar
* *Tundra* (2000)
* *Frolic* (2005)

## Utmerkingar
* Årets verk 1993 saman med Nils Johansen og musikaren Helge Sunde for *Tierre Obletz*.
* Nordlysprisen 2007
* Gammleng-prisen 2008 i *Open klasse*

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell side
Aurskog

**Aurskog** er ein norsk tettstad som ligg i den nordlege delen av Aurskog-Høland kommune. Aurskog var før kommunesamanslåinga i 1966 ein eigen kommune med tettstadane Aurskog, Aursmoen, Finstadbru, Lierfoss, og Korsmo. Tettstadane Aurskog og Aursmoen har i dag meir eller mindre vakse saman, og vert naturleg sett på under eitt.

Aursmoen er handelsområdet, og har i tillegg til to små butikksenter fleire butikkar av ymse slag. I dei seinare åra har mange reagert på at staden, som har om lag 5000 innbyggjarar, har heile tre daglegvarebutikkar.

Aurskog huser golfbanen Aurskog Golfpark som opna i 2005.

Kjende verksemder i bygda er PDC Tangen (prenteverk, læremateriell), Stenquist emballasje og Bakelittfabrikken som produserer øvingsammunisjon.

## Kjende personar frå Aurskog
* Eyolf Soot (1858–1859), ingeniør
* Stein Ove Berg (1948–2002), visesongar
* Anette Tønsberg  (f. 1970), skøyteløpar
* Lasse Ottesen (f. 1974), skihoppar
Н

Den kyrilliske bokstaven **Н** er den femtande bokstaven i det russiske alfabetet.I&nbsp;det latinske alfabetet blir han representert med symbolet** '[[N]]'.**
О

Den kyrilliske bokstaven **О** er den sekstande bokstaven i det russiske alfabetet.I&nbsp;det norske alfabetet blir han transkribert ** '[[O]]'.**
У

Den kyrilliske bokstaven **У** (**у**) er den 21. bokstaven i det russiske alfabetet. Han tilsvarar den norske bokstaven **[[O]]**.
Ф

Den kyrilliske bokstaven **Ф** (**ф**) er den 22. bokstaven i det russiske alfabetet. Han tilsvarar den latinske bokstaven **[[F]]**.

I russisk er denne bokstaven berre i bruk i framandord.
Х

Den kyrilliske bokstaven **Х** (**х**) er den 23. bokstaven i det russiske alfabetet. Han tilsvarar den skotske lyden *ch* i «loch».
Volve

Ei **volve** (norrønt *vǫlva*) var i norrøn tru ei kvinne som kunne spå om framtida og utøve seid (trolldom). Ei mektig volve er forteljaren i eddadiktet Voluspå.

Som oftast var volva ei eldre kvinne som stod utanfor ættesamfunnet. Ho reiste rundt, ofte saman med ein flokk yngre folk, og kunne kallast på i krisesituasjonar. Ei dyktig volve var frykta og respektert, og tok seg godt betalt for tenestene sine.

## Kjelder
Emulator

Ein **emulator** er ein type dataprogramvare som etterliknar hardwaren i spelkonsollar og eldre personlege datamaskinar, slik at ein kan nytta spel og anna programvare som eigentleg ikkje var tiltenkt å verta brukt på andre datasystem. Bruken av slik programvare er som oftast omstridt, især juridisk sett.
Galle

**Galle** er ei bitter, grøn-gul alkalisk væske som dei fleste virveldyr skil ut i levra. I mange artar blir ho så lagra i galleblæra mellom måltid og sloppe gjennom gallegangen og ut i tolvfingertarmen og bidreg til meltinga vidare utover i tarmen, for det meste i tynntarmen. Hjå dei fleste menneske går gallen det siste stykket i sams utløp med bukspyttkjertelen.

Menneskelevra produserer om lag ein liter galle kvar dag. 95 % av gallesalta som vert skilde ut blir tekne opp igjen i ileum og brukt opp att. Sidan galle aukar opptaket av feitt er han viktig for å ta opp dei feittløyselege vitamina A, D, E og K.

## Problem med gallen
**Gallerefluks** er ein tilstand der noko av gallen går motsett veg, oppover i tarmen, og når magesekken. Dersom galle når fram til magesekken i større mengder eller over lengre tid, kan dette gje irritasjon i slimhinna i magesekken, såkalla gastritt.

## Historikk
I antikk- og mellomaldermedisin blei gul og svart galle sett på som to av dei fire kroppsvæskene. Overskot av den første kunne føra til sinne, at ein blei ein kolerikar, av den andre til melankoli.

## Annan bruk
Ein har tradisjonelt brukt galle frå slakta dyr som eit tillegg til såpe. Dersom ein set denne blandinga til skittentøyet nokre timar før klesvaskinga vil ho verka godt mot fleire typar vanskelege flekkar.
Jorun Stiansen

**Jorun Stiansen** () var vinnaren av TV 2 sin *[[Idol Noreg|Idol]]*-konkurranse i 2005. Sumaren 2011 var ho programvert for TV 2-programmet *BingoBingo*, showet hadde dårlege sjåartal og vart fjerna raskt.
## Utgjevingar
;Album 
* 2005: *Idol 2005*
* 2005: *[[Unstable]]*
* 2008: *[[Sticky Hands]]*

;Singlar 
* 2005: *This Is The Night*
* 2005: *Unstable* med Paperboys
* 2007: *Sticky Hands*
* 2008: *Batman*

## Bakgrunnsstoff
* TV2 si faktaside om Jorun Stiansen
Johan J. Jakobsen

**Johan Jakob Jakobsen** () var ein norsk politikar og leiar for Senterpartiet frå 1979 til 1991. Han vart oftast omtala som **Johan J. Jakobsen**.

Jakobsen var utdanna sivilagronom. Han var samferdsleminister i perioden 1983-1986 og kommunalminister frå 1989-1990. Han var stortingsrepresentant i til saman 28 år. Han spela ei viktig rolle i avstemninga om EU-medlemskap i 1994 og var ei tydeleg stemme på nei-sida.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Heidi Grande Røys

**Heidi Grande Røys** () er ein norsk politikar for SV. Røys har bakgrunn som barnehagestyrar og lokalpolitikar i Flora kommune.

Ho er utdanna førskulelærar frå Lærerhøgskolen i Bergen (1986-89). I åra 1989–1996 var ho avdelingsleiar og styrar ved Havreneset barnehage i Florø. Røys har representert SV i formannskapet og bystyret i Flora. 

Røys var politisk rådgivar i SV si stortingsgruppe i 1999 og 2000, og i 2001 vart ho vald inn som stortingsrepresentant for SV frå Sogn og Fjordane. På Stortinget vart ho medlem av Finanskomitéen og Fullmaktskomitéen. I 2005 mista ho mandatet ved stortingsvalet.

17. oktober 2005 vart Heidi Grande Røys utnemnd til statsråd i regjeringa Stoltenberg II som leiar for det nye Fornyings- og administrasjonsdepartementet. Etter valet i 2009 vart ho erstatta av Rigmor Aasrud som statsråd. Ho vart heller ikkje attvald til Stortinget, og gjekk tilbake til jobben som barnehagestyrar.

## Kjelder

* Biografi på Stortinget.no, innhenta 7. januar 2010.
* Kvinnestemmer frå Sogn og Fjordane
Tolvfingertarm

**Tolvfingertarmen** (latin *duodenum*) ligg etter magesekken og er den fremste delen av tynntarmen. Tolvfingertarmen er om lag 25-30 cm lang. Namnet *duodenum* kjem frå latin *duodenum digitorum*, 'tolv fingerbreidder'. Han strekkjer seg frå pylorus, ein ringmuskel nedst i magesekken og endar ved det treitzke ligamentet. To svært viktige gangar munnar ut i tolvfingertarmen, gallegangen (lat. *[[ductus choledochus]]*) og og utførselsgangen frå bukspyttkjertelen (lat. *[[ductus pancreaticus]]*). 

Tolvfingertarmen kan delast i fire delar for beskrivinga sin del. Dei første tre delane dannar til saman ein **C**. Den første delen av tolvfingertarmen tek til ved pylorus, og har ei utviding (lat. *[[bulbus duodeni]]*) heilt fremst. Han går mot høgre og gjer ein skarp 90-graders sving nedover og utgjer då den andre delen av tarmen. I den andre delen av tolvfingertarmen har gallegangen og bukspyttkjertelgangen ei sams utmunning i ein liten utvokster i tarmveggen (lat. *[[papilla Vateri]]*). Den sams delen av utførselsgangane frå levra og bukspyttkjertelen heiter på latin *[[ductus hepaticopancreaticus]]*. Hjå somme menneske munnar desse to gangane ut separat, men heilt i nærleiken av kvarandre. Tolvfingertarmen gjer så ein ny, skarp 90-graders sving mot venstre og går over i den tredje delen av tarmen. Den fjerde, rette delen går så over i den fremste delen av tynntarmen, *jejunum*. Nesten heile tolvfingertarmen ligg bak bukhinna som på latin heiter *[[peritoneum]]*. Difor seier ein at tolvfingertarmen ligg retroperitonealt. pH i tolvfingertarmen er 6,0 til 6,5 (svakt sur).

## Kjelder
Austevollsbrua

**Austevollsbrua** bind saman øyene Huftarøy og Hundvåkøy i Austevoll kommune. Bruprosjektet på riksveg 546 består av to «fritt fram»-bruer og to steinfyllingar.

Dei samla kostnadene for Austevollsbrua er 316 millionar kroner. Reknar ein med kapitalkostnader knytt til forskottering er dei samla kostnadene 430 millionar kroner. 190 millionar blir dekt av bompengar, medan resten vil bli finansiert ved kombinasjon av ordinære statlege løyvingar, lokale tilskot og midlar gjennom ordninga med alternativ bruk av ferjetilskot.

Ein tok til å byggja Austevollsbrua hausten 2005, og ho stod ferdig i november 2007.

## Bakgrunnsstoff
* Pressemelding frå Samferdselsdepartementet 26.11.04
Knut Storberget

**Knut Storberget** () er ein norsk politikar for Arbeidarpartiet. Han har vore justisminister i Regjeringa Stoltenberg II sidan 2005. Storberget har vore innvald på Stortinget frå Hedmark sidan 2001, etter å ha vore vararepresentant sidan 1993. Storberget har bakgrunn som strafferettsadvokat. Han er gift og har tre born.

Storberget tok grunnfag i statsvitskap ved Universitetet i Oslo frå 1984 til 1985, og studerte rettsvitenskap på same stad i åra 1985–1990. Han praktiserte som strafferettsadvokat med eige firma frå 1992 til 2002, og Storberget har som advokat hatt møterett for Høgsterett frå 2002.

Storberget var styremedlem i Hedmark Arbeiderparti i 1997–2001, og kommunestyremedlem i Elverum i åra 1991–1999. Han var også styreleiar i Hedmark teater frå 1998 til 2001. I tillegg har han vore styremedlem i Avholdsfolkets landsråd, UNICEF Noreg, FORUT, Landsrådet for Norges barne- og ungdomsorganisasjoner og i eigarselskapet til Hamar Arbeiderblad. Han er totalavhaldsmann, og er også motstandar av ei liberalisering av narkotikalovgjevinga. Han var leiar i NGU, forløparen til Juvente, frå 1989 til 1991.

Han vart vald inn på Stortinget frå Hedmark i 2001, og tok plass i Stortingets justiskomité og Stortingets valkomité. Han markerte seg tidleg som justispolitisk talsmann i Arbeidarpartiet. Ved stortingsvalet 2005 vart Storberget gjenvald, men vart like etter utpeikt til statsråd i Justis- og politidepartementet (justisminister) i regjeringa Stoltenberg II. Thomas Breen møtte for Storberget på Stortinget. Han var sjukmeld frå 25. februar til 30. mars 2009, grunna striden rundt bruk av hijab i det norske politiet. Ved stortingsvalet 2009 vart Storberget gjenvald til Stortinget, og Thor Lillehovde møter som representant i denne perioden.

Storberget har vorte drapstruga av både Erik Gjems-Onstad og Øyvind Heian.

Den 11. november 2011 gjekk Storberget av som justisminister. Tidlegare forsvarsminister Grete Faremo tok over stillinga hans, og Espen Barth Eide tok over som ny forsvarsminister.

## Bibliografi
* *Juridisk kontroll med alkoholpolitiske beslutninger* (1993)
* *Jus og alkoholpolitikk* (1995)
* *Bjørnen sover, om vold i familien* (2007, medredaktør)

## Kjelder
* Biografi hjå Regjeringa.
* Biografi på Stortinget.no.
* «Knut Storberget» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 1. januar 2010.

### Referansar

## Bakgrunnsstoff