open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Puma

**Pumaen** (*Puma concolor*, tidlegare *Felis concolor*) er eit amerikansk kattedyr som høyrer med mellom dei mest tilpasningsdyktige pattedyra i verda. Sjølv om han liknar dei store kattedyra i storleik er han nærare i slekt med dei små kattane.

## Skildring

Pumaen finst i mange fargevariantar, frå lys gråbrun til nesten heilt svart. Nyfødde ungar har mørke flekkar. Storleiken varierer òg, kroppslengda kan vera frå 100-195 cm og vekta 36-103 kg. Dette har å gjera med det store utbreiingsområdet, det finst ei ulike underartar som alle er tilpassa sine miljø.

## Levevis

Pumaen er ein einsam jeger som jaktar i kveldinga og tidleg om morgonen. I spesielt aude område (utan menneske) jagar dei òg på dagtid. Som hjå dei fleste andre kattedyr er jakten basert på sniking, men den kan òg sprinta over korte avstandar. Dei et mykje hjort, men dei aller fleste pattedyr står på menyen.

Dyret hevdar store revir, der dei ulike kjønna sine kan overlappa. Dette fører til at hannen får oversikt over når hoa er i brunst. Då dannar dei par og lever saman i to veker. Kullet er på 2-6 ungar og vert fødd i bortgjemte hi fora med mose og lyng. Dei vert verande med mora i om lag to år.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Puma|Puma]]» frå ,  den 11. august 2006.*  
 
* *Vår fantastiske verden*, Skandinavisk presse AS 1990

## Bakgrunnsstoff
Prærieulv

**Prærieulven** eller **coyoten** (*Canis latrans*) er eit mellomstort hundedyr som lever i heile Nord-Amerika. Han er kanskje framfor alt kjend for hylet sitt, som er ein viktig stemningsskapar i westernfilm.

## Kjenneteikn

Prærieulven har grå pels med tonar av gult og brunt. Han er svært sjeldan over ein meter lang, og veg mellom 9 og 22 kg. Han skil seg frå andre liknande hundedyr ved å vera mindre og ikkje minst slankare; han treng ikkje vera i fare for å sjå undervektig ut.

## Utbreiing

Prærieulven finst i heile Nord-Amerika, bortsett frå heilt aust i Canada. Denne store utbreiinga kjem i store trekk av at menneske har utrydja ulv og raudulv frå store område. Ein finn prærieulv i dei fleste landskapstyper, men han likar seg best når han har buskas å luska i.
Bokkveite

**Bokkveite** (*Fagopyrum esculentum* Moench el. *F. sagittatum* Gil.) er ein eittårig om lag 40 cm høg urt i slireknefamilien. Planten har kvite eller bleikraude blomstrar og svart nøtt med jamne kantar.

Trass i namnet, er bokkveite ikkje nært i slekt med kveite. Faktisk er det ikkje eit kornslag i det heile, men ei nøtt, og dessutan ein fjern slektning av rabarbra.

Gryna (frøa) vert brukte i matlaging, anten heile eller som mjøl. Heil bokkveite kan kokast som ris eller graut. Korna får ein grautliknande konsistens under kokinga. Den bør dekstrinerast før den vert kokt som ris. Bokkveitemjøl vert m.a. brukt i galettar (bretonske matpannekaker) som gjerne vert servert med speilegg og litt ost og skinke på.

I Noreg veks bokkveita nord til Sør-Trøndelag, elles spreidd i Korgen, Fauske og Vågan; i Sverige veks ho frå Skåne til Dalarna og Medelpad. Den har eit høgt innhald av aminosyra lysin og mykje organisk bunde kalsium, jern, kalium, magnesium, kisel og fluor. Bokkveite er lett fordøyeleg og veleigna som diettmat. Bokkveite inneheld ikkje gluten.

Ein del menneske er allergiske mot fargestoffet fagopyrin, som finst i ytterskalet til bokkveiten. Ein kan fjerne fagopyrinen ved å skylle bokkveiten med kokt vatn. 

## Kjelder
Stavanger Kunstmuseum

**Stavanger kunstmuseum** (tidlegare **Rogaland kunstmuseum**) er eit museum for biletkunst som ligg i Stavanger. Museet blei 1. juli 2010 slege saman med Stavanger Museum til aksjeselskapet Museum Stavanger AS, som nyttar kortforma MUST. Museum Stavanger AS har fem avdelingar med underinstitusjonar som femnar om alle dei musea og institusjonane som tidlegare låg under Stavanger Museum og Rogaland Kustmuseum.

Stiftinga Stavanger faste galleri skifta i 1990 namn til Rogaland Kunstmuseum. Museet opna i 1992 i nybygd lokale i Mosvannsparken. Museet har ei stor samling av Lars Hertervig-arbeid, i tillegg til arbeid av andre kunstnarar frå Rogaland og Noreg elles. Den permanente skulpturutstillinga *[[Broken Column]]* av Antony Gormley, som er spreidd ute i byen, høyrer også til Stavanger kunstmuseum.

Kjernen i samlingane kjem frå Stavanger faste galleri, som fekk starten sin i 1865 då Stavanger Kunstforening vart stifta. Attåt å vise utstillingar av bilete som skulle loddast ut var det formålet til Kunstforeninga å byggje opp ei fast samling, og det skjedde ved at nokre kunstverk vart haldne att frå kvar utlodding. 

I tillegg til samlinga frå Kunstforeninga og skulpturprosjektet *Broken Column* av Antony Gormley, rommer museet Samling Halvdan Hafsten og Jan Groths samling og arkiv.

## Kjelder

* Nettstaden til Stavanger kunstmuseum. 
* Kulturnett om Stavanger kunstmuseum.

## Bakgrunnsstoff
*
Den fjerde regelen

***Den fjerde regelen*** (engelsk originaltittel ***The Rule of Four***) er ein roman frå 2004. Boka er skriven av Ian Caldwell og Dustin Thomason. Ho har fått svært gode kritikkar.
Jaffa

**Jaffa** (hebraisk יָפוֹ – *Yafo*, arabisk يافا, *Yāfā*) er ein del av den israelske kommunen og tettstaden Tel Aviv-Jaffa. Byen er ein hamneby ved Middelhavet, som har vakse saman med byen Tel Aviv. Jaffa har ei lang soge, og vert nemnd fleire gonger i Bibelen.

Semittiske segner knyter det opphavlege Jaffa til Noah sin son Jafet, medan ei gresk segn knyter byen til Jopa, ei dotter av Eolius. 

Gamlebyen i Jaffa vart delvis øydelagd under den britiske mandatperioda for Palestina, og forsvann seinare heilt ved nedriving og nybygging. Den kristne arabiske folkesetnaden er vorte mykje redusert sidan 1948.

## Bakgrunnsstoff
Mary McAleese

**Mary Patricia McAleese**, irsk **Máire Mhic Ghiolla Íosa**, () er ein irsk politikar som var presidenten i Irland frå 1997 til 2011. Ho er medlem av partiet Fianna Fáil (det republikanske partiet i Irland).
Yafa

**Yafa** (arabisk يافع, Yāfiʿ) er eit område sør i Jemen. Det ligg nordaust for byen Aden og består av Øvre Yafa og Nedre Yafa.

Namnet Yafa syner både til det geografiske området og stamma som bur her. I antikken vart det òg kalla **Dosom** eller **Saro Hemiar**.

## Sjå òg
*Øvre Yafa
*Nedre Yafa.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Yafa|Yafa]]» frå ,  den 28. mai 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Sicilia

**Sicilia** er ein autonom region i Italia, og den største øya i Middelhavet. Regionen har ei flatevidd på 25&nbsp;711 km², og 5,0 millionar innbyggjarar.

Regionshovudstaden er Palermo, og provinshovudstadane er Catania, Messina, Siracusa, Trapani, Enna, Caltanissetta, Agrigento og Ragusa. 

## Geografi

Vulkanen Etna ligg i nærleiken av Catania. Mot nord ligg dei eoliske øyane, mot vest Egadiøyane, mot nord-vest Ustica og mot sørvest dei pelagiske øyane. Alle desse øyane er administrativt del av regionen Sicilia. 

Sicilia har lenge vore rekna som Italia sitt kornkammer. Andre viktige jordbruksprodukt er oliven og vin. Svovelgruver kring Caltanissetta gav gode innkomer i det på 1700-talet, men gruvedrift har det vorte gradvis mindre av sidan 1950-talet.

## Infrastruktur
Øya har eit nettverk av motorvegar, og eit jarnvegnett drive av det statlege selskapet Trenitalia. 

Det er to internasjonale flyplassar: Palermo internasjonale flyplass og Catania-Fontanarossa flyplass. Det finst mindre flyplassar i Trapani og på øyane Pantelleria og Lampedusa.

## Historie
Dei tidlegaste kjende menneska på Sicilia var stammer som av greske forfattarar vart kalla elymarane, sikanarane og sikeliane. Den sistnemnde var den siste gruppa som kom til øya, og høyrer til same folkegruppa som fleire stammer i det sørlege Italia. 

Sicilia vart kolonisert av fønikarar, punarar frå Kartago og grekarar frå 900-talet f.Kr. Den viktigaste greske kolonien var Syrakus (i dag Siracusa) i 734 f.kr.; andre greske koloniar var Gela, Akragas (i dag Agrigento), Selinunt, Himera, Megara Hyblaea, Zankle, Leontini, Helorus og Messene. Dei vart oppretta som sjølvstendige bystatar, og utgjorde ein viktig del av Magna Graecia, det greske området som òg omfatta Sør-Italia. Sjølv om byane var sjølvstendige, hadde dei band til opphavsbyen, noko som førte med seg mellom anna athenarane sin sicilianske ekspedisjon under den andre peloponnesarkrigen. 

I 1946 vart Sicilia ein autonom region, og i etterkrigstida har det kome store overføringar frå eit fond for utvikling av det sørlege Italia - *Cassa per il Mezzogiorno*.

## Siciliansk språk

Sjølv om italiensk er det offisielle språket, talar dei fleste sicilianarane sitt eige søritalienske språk, siciliansk. Det er eit romansk språk med mange lånord frå arabisk, høgtysk, katalansk, fransk og spansk. Det vert òg tala i Reggio di Calabria og det sørlege Puglia på det italienske fastlandet.

## Provinsar

Sicilia er inndelt i ni provinsar:
* Agrigento
* Caltanissetta
* Catania
* Enna
* Messina
* Palermo
* Ragusa
* Siracusa
* Trapani

## Symbol
Regionsflagget er diagonalt delt med raudt over gult, med trinacriasymbolet i midten. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Bertie Ahern

**Patrick Bartholomew Ahern**, irsk **Pádraig Parthalán Ó hEachthairn** ( i Dublin) er ein irsk politikar. Han var statsminister i Irland frå 1997 til 2008. Han vart attvald til nye femårsperiodar i 2002 og 2007. Han er medlem av partiet Fianna Fáil (det republikanske partiet i Irland), der han var leiar frå 1994 til 2008. Han gjekk av som statsminister og partileiar den 6. mai 2008 etter ein økonomisk skandale.
Günter Grass

**Günter Wilhelm Grass** () var ein tysk-kasjubisk forfattar og mottakar av Nobelprisen i litteratur for 1999.

Hans best kjende verk er *Die Blechtrommel* (1959, norsk omsetjing: *Blikktrommen*), der han skildra livet til ein gut som ikkje ville veksa meir. Boka er ein historie-roman om tida mellom dei to verdskrigane i Danzig.

I 2002 kom *Im Krebsgang* ut, der temaet igjen er flukta frå Aust-Tyskland. Tittelen spelar på krabben sine rørsler, og Grass skildra den russiske senkninga av skipet Wilhelm Gustloff i Austersjøen i januar 1945, der kring 9&nbsp;000 tyske flyktningar, flest kvinner og barn, omkom.

I august 2006 gjorde Grass det kjend at han under andre verdskrigen tenestegjorde som soldat i Waffen-SS.

## Bibliografi
* *Danziger Trilogie*
** *Die Blechtrommel* (1959)
** *Katz und Maus* (1961)
** *Hundejahre* (1963)
* *Örtlich betäubt* (1969)
* *Aus dem Tagebuch einer Schnecke* (1972)
* *Der Butt* (1979)
* *Das Treffen in Telgte* (1979)
* *Kopfgeburten oder Die Deutschen sterben aus* (1980)
* *Die Rättin* (1986)
* *Zunge zeigen. Ein Tagebuch in Zeichnungen* (1988)
* *Unkenrufe* (1992)
* *Ein weites Feld* (1995)
* *Mein Jahrhundert* (1999)
* *Im Krebsgang* (2002)
* *Letzte Tänze* (2003)
* *Beim Häuten der Zwiebel* (2006)

## Bakgrunnsstoff

* http://www.dhm.de/lemo/html/biografien/GrassGuenter/
* http://www.nobel.se/literature/laureates/1999/biobib-ty.html
* http://www.rasscass.com/templ/te_bio.php?PID=552&RID=1
* http://www.lyrikwelt.de/autoren/grass.htm
Massimo D’Alema

**Massimo D’Alema** () er ein italiensk journalist og politikar. Han var statsminister i Italia frå 1998 til 2000. Han er medlem i det italienske venstrepartiet Democratici di Sinistra.

D’Alema er no medlem i Europaparlamentet, der han er med i den sosialistiske fraksjonen. D’Alema var tidlegare marxist og med i det italienske kommunistpartiet, men etter at dette vart slege saman med meir moderate parti har han gått noko vekk frå dette.

Han er tidlegare representant i det italienske underhuset. D’Alema har òg hatt regionale politiske verv i Pisa og Puglia.

D’Alema var tidlegare redaktør i den venstreorienterte avisa *L'Unità*. Han har gjeve ut åtte bøker, der fire er på forlaget Mondadori, som Silvio Berlusconi eig. Dette har ført til at delar av venstresida har kritisert D’Alema for å ha band til Berlusconi.

## Bakgrunnsstoff
* Massimo D’Alema si personlege heimeside (på italiensk)
Anne Aasheim

**Anne Aasheim** (), direktør i Norsk kulturråd (Kulturrådet), var ein norsk journalist frå Porsgrunn. Ho hadde arbeidd i NRK, mellom anna som distriktsredaktør i Østlandssendingen (1997-2000), var fungerande kultursjef i 1999, nestleiar i P2 og P3, og distrikts- og nyhendedirektør (2001-2005) med ansvar for all journalistikk knytt til nyhende, sport og distriktsprogram på fjernsyn, radio og internett, var sjefredaktør i avisa *[[Dagbladet]]* frå 14. august 2006, og direktør i Kulturrådet frå 2011 til ho døydde i 2016.

Aasheim fekk påvist lungekreft i 2015., og døydde i Oslo 30. mars 2016 etter ei lang tid med sjukdom. Ho gav offentleg uttrykk for korleis det var å leve med sjukdomen, og at ho hadde sagt frå til Norsk kulturråd om at ho på grunn av sjukdomen ikkje kunne søkje ein ny åremålsperiode som direktør.

## Kjelder

*Pressemelding 30. mars 2016 frå Norsk kulturråd om Anne Aasheim
*snl.no: Anne Aasheim

## Bakgrunnsstoff
* Anne Aasheim ny Dagblad-redaktør – nyhendeoppslag i nettavisa Journalisten
* Hun er Dagbladets nye sjef på http://www.dagbladet.no
Hans Holbein den eldre

**Hans Holbein** *den eldre* () var ein tysk kunstmålar.

Holbein var son av ein garvar i Augsburg. Hans og broren Sigismund Holbein måla først og fremst religiøse verk i seingotisk stil. Seinare kom òg renessanse-element inn. I dei seinare arbeidsåra likna verka mykje på sonen Hans Holbein den yngre sine bilete, slik at forvekslingar lett kan skje. Sønene Hans og Ambrosius Holbein var aktive som kunstmålarar og hadde faren som læremeister.

## Verk
* Altar der Dominikanerkirche i Frankfurt am Main (1500-01)
* Høgaltar i sistersiensarklosteret i Kaisheim (1502-04)
* Lindauer Passion i Peterskyrkja i Lindau i Bodensee (1480)
* Sebastianaltar i Alte Pinakothek i München (1516)
* Weingartener Altar i Hohe Domkirche Unsere Liebe Frau i Augsburg
* Paulsbasilika, Augsburg, Staatsgalerie Altdeutsche Malerei

## Literatur
* 
* Hans Reinhard: ''Holbein, Hans der Ältere'', i Neue Deutsche Biographie 9 (1972), s. 513-515
* Bruno Bushart: *Hans Holbein der Ältere*, Bonn 1965, 2. opplag. Hofmann Verlag, Augsburg 1987. ISBN 3-922865-22-4.
* Christoph Trepesch: ''Ausgburger Altmeister'' . Arsprototo, Ausgabe 4/2011

## Bakgrunnsstoff
* 
* Portätgalerie Bayern des Haus der Bayerischen Geschichte:
** Basilica San Paolo fuori le mura - Ausschnitt
** Linker Flügel des Sebastiansaltars: Hl. Elisabeth mit drei Bettlern
Hans Holbein

*Hans Holbein* var namn på to tyske kunstmålarar

* Hans Holbein den eldre (1460-1524)
* Hans Holbein den yngre (ca. 1497-1543), sonen, som måla mange portrett for kong Henrik VIII av England
Holbein

**Holbein** er eit etternamn og slektsnamn mest nytta i område med tysk språk. 

## Kjende folk med etternamnet Holbein
** Ambrosius Holbein (1494–1519/20), tysk kunstmålar. Son av Hans Holbein den eldre
** Eduard Holbein (1807-1875), tysk kunstmålar.
** Friedrich Holbein (1856–1940), tysk kunstmålar.
** Hans Holbein den eldre (1465–1524),tysk kunstmålar.
** Hans Holbein den yngre (1497–1543), tysk kunstmålar. Son av Hans Holbein den eldre
** Sigmund Holbein (1470–1540), tysk kunstmålar. bror av Hans Holbein den eldre
** Ulrich Holbein ein tysk forfattar

## Sjå òg
* Hohlbein
Giuseppe Garibaldi

**Giuseppe Garibaldi** () var ein italiensk geriljaleiar og nasjonalist. Han var ein av dei mest sentrale personane i samlinga av Italia. Han vart fødd i Nice i Frankrike, og døydde i Caprera i Italia.

Garibaldi var frontfigur for *[[Risorgimento]]*, den italienske rørsla for nasjonal sameining. På den tida var den apenniniske halvøya delt opp mellom ei rekke statar, mellom anna Kyrkjestaten og kongeriket Begge Siciliar. Han var under innflyting av Giuseppe Mazzini, ein leiande italiensk nasjonalistisk teoretikar. Etter å ha delteke i eit mislukka opprør i Piemonte i 1834, vart Garibaldi dømd til døden, men lukkast i å flykta til Sør-Amerika.

Garibaldi vende attende til Europa i revolusjonsåret 1848. Han samla ein geriljahær som vart nedkjempa. Etter dette vart han tvungen til å forlata heimlandet på nytt, som han først vende attende til i 1854. Seks år seinare innleia Garibaldi ei kampanje for militær erobring av Sicilia og Napoli, og utropa seg etter sigeren på Sicilia til diktator i Viktor Emmanuel II sitt namn. Kort tid etter lukkast det å sigra over hæren til kongeriket Napoli.

Garibaldi sin innsats leia til slutt til grunnlegginga av kongeriket Italia.
Viktor Emmanuel II av Italia

**Viktor Emmanuel II av Italia**  (). Han var frå 1849 til 1861 konge av Kongedømet Sardinia, som omfatta Piemonte, Savoie og Sardinia. Den 17. mars 1861 tok han tittelen Konge av Italia, og vart den første kongen i det samla kongeriket Italia. Tittelen hadde han til han døydde i 1878.

## Ekteskap og barn

I 1842 gifta Viktor Emmanuel seg med kusina Maria Adelaide av Habsburg (1822 - 1855). Nokre av borna dei fekk var:
* Marie Clothilde (1843-1911), som gifta seg med Napoleon Joseph (1822 - 1891, *Prins Napoleon*). 
* Umberto (1844-1900), som seinare vart konge av Italia. 
* Amedeus (1845-1890), som seinare vart konge av Spania. 
* Oddone Eugenio (1846-1866), hertug av Montferrato.
* Maria Pia (1847-1911), som gifta seg med Louis av Portugal.
* Carlo Alberto (1851-1854), hertug av Chablais.
* Viktor Emanuel (1852).
* Viktor Emanuel (1855), greve av Geneve. 

Rosa Teresa Vercellana Guerrieri (med kjælenamnet *La Rosina*) var Viktor Emmanuel si elskarinne ei tid. Greven av Mirafiori og Fontanafredda var deira son, fødd utanom ekteskap.

## Sjå òg
* Giuseppe Garibaldi
* Giuseppe Mazzini
* Camillo Benso di Cavour

## Bakgrunnsstoff
* Genealogy of recent members of the House of Savoy
Umberto II av Italia

**Umberto II av Italia** () var den siste kongen av Italia, frå 9. mai 1946 til 12. juni 1946. Han fekk kallenamnet *maikongen*, sidan han mest berre regjerte i månaden mai. I folkerøystinga i Italia i juni 1946 røysta fleirtalet for eit skifte til republikk frå monarki. Umberto reiste frå Italia i slutten av juni 1946.
Viktor Emmanuel III av Italia

**Viktor Emmanuel III av Italia** () var konge av Italia frå 1900 til 1946.

Han etterfylgde faren Umberto i 1900 som konge av kongeriket Italia. Sonen, kronprins Umberto vart i april 1944 utnemnd til riksforstandar, og 5. juni overlèt han òg pliktene sine til sonen. Viktor Emmanuel abdiserte offisielt i mai 1946 og reiste samstundes frå  Italia.

Den 19. september 1891 vart Viktor Emmanuel tildelt storkrossen av St. Olavs Orden.
Umberto I av Italia

**Umberto II av Italia** () var den andre kongen av Italia, frå 9. januar 1878 til 29. juli 1900. Det fulle namnet hans var **Umberto Rainerio Carlo Emanuele Giovanni Maria Ferdinando Eugenio, Principe del Piemonte**. Han medverka aktivt til forbetring av tilhøvet mellom kongeriket Italia, Tyskland og Austerrike-Ungarn, noko som leia fram til trippelalliansen av 1882. Umberto I vart myrda i Monza den 29. juli 1900 av anarkisten Gaetano Bresci.
Akihito av Japan

**Akihito av Japan** () var keisar av Japan frå 1989 til 2019. Han kom på trona den 7. januar 1989, då faren Hirohito døydde. Kroninga fann stad den 10. november 1990. Akihito sin fødselsdag vart frå 1989 feira som offisiell nasjonaldag i Japan. 

Akihito sitt offisielle keisarnamn er Heisei. I Japan blir keisaren aldri nemnd med namn, men omtalt som *tennō heika* eller berre *heika*, (天皇陛下, 'Hans Majestet Keisaren').

## Familie
Akihito er son av keisar Hirohito og keisarinne Kōjun. Han var det femte barnet deira, men den eldste sonen. 

Akihito vart gift med Michiko Shoda den 10. april 1959. Saman er dei foreldra til:
# Naruhito av Japan (fødd 23. februar 1960; gift med Masako av Japan - ei dotter)
# prins Fumihito av Japan (fødd 30. november 1965; gift med Kiko Kawashima - to døtrer) 
# Sayako Kuroda (fødd 18. april 1969; gift i november 2005 med Yoshiki Kuroda)

## Vitskapleg arbeid
Som far sin har keisar Akihito interessert seg for marinbiologi. Han har publisert fleire artiklar om fisketaksonomi knytt til familien *[[Gobiidae]]* i tidsskrifta *Gene* og *Japanese Journal of Ichthyology*. I 2005 fekk ein fisk i denne familien et vitskaplege namnet *[[Exyrias akihito]]* etter han.

Keisaren har også skrive artiklar om vitskapshistorie under Edotida og Meijirestaurasjonen som blei publiserte i *[[Science]]* og *[[Nature]]*. 

Keisaren er medlem i det iktyologiske selskapet i Japan og æresmedlem ved Linnean Society of London og Zoological Society of London. I 2007 fekk han ein æresgrad ved Universitetet i Uppsala. 

## Ordenar
Keisaren har motteke ei rekkje ordenar, både frå Japan, som Krysantemumordenen, Oppstigande sol-ordenen og Den heilage skatt-ordenen, og frå mange andre land.  Mellom ordnane er òg St. Olavs Orden sitt Storkors med kjede, tildelt i 2001.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Akihito|Akihito]]» frå ,  den 24. januar 2012.*
Ubuntu Linux

**Ubuntu Linux** er ein linuxdistribusjon basert på GNU/Linux-prosjektet Debian. Ubuntu er støtta av selskapet Canonical Ltd. som vert leia av sørafrikanaren Mark Shuttleworth. Ubuntu er eit afrikansk ordtak som tyder «Eg er slik eg er fordi at vi er slik vi er». På same måte er operativsystemet utvikla kollektivt gjennom dugnad. 

Nye utgåver av Ubuntu kjem ut kvar sjette månad. Dette er den same syklusen skrivebordet GNOME har. Dermed er brukarane alltid sikra det siste innan skrivebordsmiljø. 

Alle versjonar av Ubuntu får eit kodenamn og eit versjonsnummer. Versjonsnummeret er gjort av månaden og året den aktuelle utgåva av Ubuntu kom ut. Den fyrste versjonen av Ubuntu fekk kodenamnet *«Warty Warthog»* og hadde versjonsnummeret 4.10, ettersom han kom ut i oktober 2004. Meininga er at det skal koma ny utgåve av Ubuntu kvart halvår, slik at versjonsnummeret alltid vekslar mellom .04 og .10. «Dapper Drake» vart unnataket frå regelen, ettersom han vart to månader forseinka. Dermed vart versjonsnummeret for Dapper Drake 6.06. Den neste utgåva, Edgy Eft kom ut til planlagd tid og har versjonsnummeret 6.10. 

I dei siste utgåvene har Canonical valt å laga sitt eige skrivebordsmiljø basert på GNOME som har fått namnet Unity. Versjon 12.04, hadde òg eit nytt integrert system som vert kalla HUD

## Sjå òg
* Debian 
* Kubuntu (Ubuntu med skrivebordet KDE)
* Xubuntu (Ubuntu med skrivebordet Xfce)
* Edubuntu (Ubuntu med mykje undervisningsprogramvare ferdig installert)
* Ubuntu Studio (Ubuntu med mykje lydhandsamingsprogramvare ferdig installert)

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*  
* Ubuntu hjå Distrowatch.com
Tysnesøy

**Tysnesøy** er den største øya i Tysnes kommune i Sunnhordland i Vestland fylke. Arealet er 199 km². Den største tettstaden på øya er Våge med 839 innbyggjarar (2022). Det høgaste punktet på øya er Tysnessåto på 753 meter over havet. 

Det går bru frå Lukksund til fastlandet og Fusa kommune. I tillegg er det ferjesamband frå Våge til Halhjem i Os, og frå Hodnanes til Huglo og Jektevik på Stord. 

Langenuen går langs vestsida av øya, i nord ligg Bjørnafjorden og i aust ligg Onarheimsfjorden. 

I førkristen tid og ei stund utover i mellomalderen vart Tysnesøya kalla Njarðarlǫg, som tyder guden Njords lovdømme. Njord veit me ikkje så mykje om, men han var særleg gud for fangst, fiske og sjøfart. Tysnes var frå fyrst av namn på prestegarden, som ligg på nordsida av øya. Det namnet skriv seg òg frå førkristen tid. Fyrsteleddet er namnet på guden Ty, som me veit endå mindre om, men som kan ha vore eit slag krigsgud i slutten av vikingtida, og kan ha vore eit slag overgud eller himmelgud i eldre fasar av heidendommen. Njarðarlǫg-namnet ser ut til å ha levd til 1800-talet på folkemunne før det vart heilt erstatta av Tysnes, men i forvanska form. Fra 1400-talet har me skrivemåter som Iardhalogh, og på 1800-talet Gierlou Øen, som tyder på ein uttale *Jarlo eller *Jerlo.

**Folketalsutvikling:**

1 Med Skorpo, Ånuglo og nokre mindre øyar (men utan Reksteren).

## Kjelder

## Litteratur
*Olsen, Magnus, 1905: Det gamle norske ønavn Njarðarlǫg. Christiania Videnskabs-Selskabs Forhandlinger for 1905. No.5. Christiania: I Commission hos Dybwad.
Amboltsky

Ei **amboltsky** er høge cirrusskyer i toppen av ei cumulonimbussky.

I ei cumulonimbussky er det særs kraftige oppoverretta luftstraumar. Etter kvart som lufta stig vert ho avkjølt og kondenserer slik at det vert danna skyer. Cumulonimbusskya veks til ho når toppen av tropopausen, som markerer eit skilje i atmosfæren der lufta i stratosfæren over dette nivået brått vert langt meir stabil. Den stigande lufta trenger derfor ikkje i særleg grad gjennom tropopausen og vert i staden pressa ut horisontalt som stigande røyk som treffer eit tak. Denne horisontale vinden i toppen av ei cumulonimbussky dreg med seg cirrusskyene i toppen utover, og sett frå avstand får heila skya form som ein ambolt.

Amboltskyer er teikn på ei fullt utvikla cumulonimbussky som ofte fører med seg torevêr eller kraftige regn- og haglbyger. Om det fell nedbør frå sjølve amboltskya kan ein stundom få danna mammatus- aller mammaskyer.

## Bakgrunnsstoff
Rallar

**Rallar** eller **raller** er eit eldre ord for anleggsarbeidar, særleg lausarbeidarar ved bygging av jarnvegar og vasskraftverk. Ordet kom frå svensk *rallare*, som i sin tur kjem av dialektordet *ralla*, 'trillebår'. Grunnen til at det svenske ordet kom inn er at svært mange av dei som arbeidde på norske byggjeprosjekt var svenske. *Rallare* er ein svensk spelefilm frå 1947, som skildrar rallarlivet ved bygginga av Malmbanan mellom Narvik og Luleå. Rallarvegen ved Bergensbanen har namnet sitt frå rallarane. 


Wilse mann med slegge oslo 1942.jpg|Anleggsarbeider med feisel og minebor på Drammensveien i Oslo 1942. 
Fem midsommarfirande vägarbetare i ateljén. Vägbygget gick mellan Lima och Rörbäcksnäs, 1901-1905 - Nordiska Museet - NMA.0052748.jpg|Fem svenske vegarbeidarar, frå veganlegget mellom Lima og Rörbäcksnäs ved norskegrensa i Dalarna 1901-1905, som feirar midsommar hos fotografen. Mennene er i arbeidsklede, røykar og drikk.
Rallarminnen. Njurunda socken, Medelpad - Nordiska Museet - NMA.0039105.jpg|Gravemaskin og rallarar på arbeid i Medelpad i Sverige ca. 1910-1920 


## Sjå òg
* Dansen gjenom skuggeheimen
* Svarta Björn

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Den Stolte og Ærverdige Rallarklubben av Malmbyen Narvik
Langedrag Naturpark

**Langedrag Naturpark** er ein naturpark og fjellgard i Tunhovd i Nore og Uvdal kommune mellom Hallingdal og Numedal. Parken har no 350 ulike dyr av tjuefem ulike artar. Han er mest kjend for ulvane sine, og frå TV-serien *[[Vi på Langedrag]]*.

Langedrag Naturpark er grunnlagt av Edvin Kjell Thorson i 1960, og er open heile året for besøk. Det er ein svært populær gard og har fleire norske husdyr og ville dyr i reservat. Mellom anna er ulv, gaupe, polarrev og moskus noko av det ein får sjå om ein tek turen opp dit.
Det har også vorte laga TV-serie om garden, *Vi på Langedrag*, som vart send på NRK i 2001 og 2003.

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettstad
Polar Park

**Polar Park** (tidlegare *Polar Zoo*) er ein dyrepark i Bardu kommune i Troms. Han opna 18. juni 1994, baserer seg på å visa fram dyr i sine naturlege omgjevnadar. Dette inneber at kvar art får mykje plass i boltra seg på; med 1100 mål fordelt på berre 12 innhegningar har parken verdas største areal per dyr. I tillegg til denne rekorden er han verdas nordlegaste dyrepark. Samanlikna med andre dyreparkar legg Polar Zoo stor vekt på sjølve dyrehaldet, og mindre på underhaldning.

Ein av dei største attraksjonane til dyreparken er bjørnane Salt og Pepper, som kom til parken som små ungar i 2009. Det at Salt er albino, og dermed har heilt kvit pels, gjer at dei har stor publikumsverdi. At publikum kan sleppa inn i innhegningane og vera i nærkontakt med dyreungar og vaksne ulvar, er òg populært.

## Dyr i Polar Park
* Elg
* Hjort
* Moskusfe
* Rein
* Ulv
* Gaupe
* Raudrev
* Jerv
* Brunbjørn
* Fjellrev
* Grevling
* Diverse husdyr

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Tangen Dyrepark

**Amadeusparken** er ein norsk dyrepark som ligg i Stange. Parken vart er mest kjend for gibbonapen Amadeus, som hadde ein eigen TV-serie på Barne-TV og gav parken namnet sitt.

## Dyr i Amadeusparken
* Kvithandgibbon
* Sebra
* Kamel
* Jakokse
* Lama
* Emu
* Grønniguan
* Mara
* Alligator
* Svartape
* Silkeape
* Tigerpyton
* Dådyr
* Muflon
* Ymse husdyr

## Bakgrunnsstoff
*
Risør akvarium

**Risør akvarium** er eit akvarium som ligg i Risør. Her finst det 25 kar av ulik storleik med ei rekke ulike fiskeslag og anna marint liv. Akvariet, som opna i 1996, er mest kjend for å ha klekka ut haiungar av arten *[[småflekka raudhai]]* som det andre norske akvariet, etter Akvariet i Bergen i 1999.

Risør akvarium jobbar tett både med lokalmiljøet og med etablerte institusjonar som Flødevigen forskningsstasjon.

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell side
Jørgen Horn

**Jørgen Horn** () er ein norsk fotballspelar som spelar for Sarpsborg 08 i Eliteserien (2020). Han spelte midtstoppar i Fredrikstad Fotballklubb. Han kom til Viking frå Vålerenga, først på leigebasis frå våren 2008, permanent frå 7. januar 2009. Bortsett frå sesongen 2005 då han spela for har han berre spela for Vålerenga

Han er opphavleg Vålerenga-spelar, men spela for 2. divisjonsklubben Kjelsås sesongen 2005, og var også leigd ut til Moss hausten 2006.

## Kjelder
* Vålerenga Fotball
Slaget ved Verdun

**Slaget ved Verdun** var eit krigsslag på vestfronten under den fyrste verdskrigen. Kampen stod mellom franske og tyske styrkar, litt utanfor byen Verdun i Frankrike ved grensa mot Tyskland. 

Kampane fann stad frå februar til desember 1916. På eit område med radius på 10&nbsp;km, hadde 700&nbsp;000 soldatar falle.

## Sjå òg
* Verdun
* Somme
* Slaget ved Somme
* Fyrste verdskrigen

## Bakgrunnsstoff
Slaget ved Cambrai

**Slaget ved Cambrai** (20. november–3. desember 1917) var eit krigsslag mellom britiske og tyske styrkar under den fyrste verdskrigen. Det er kjent for å vera det fyrste slaget der stridsvogner vart nytta i større utstrekking. Britane er rekna som taparar av slaget.

Cambrai er ein fransk by i Nord département (Nord-Pas-de-Calais). I 1917 var byen eit viktig forsyningspunkt for den tyske *Siegfried Stellung* (Siegfriedlinja), òg kjend som Hindenburg-linja.
Skittles

**Skittles** er ein type godteri som vert produsert av Mars Incorporated. Godteriet var opphavleg dragépastillar med fruktsmak, men har seinare også fått andre smakar, og finst også som tyggegummi. Skittles er ikkje tilgjengelege for vanleg sal i butikkar og kioskar i Skandinavia, utanom i spesialforretningar og særs store supermarknader. Skittles-godteriet som vert selt i Nord-Amerika er tilsett gelatin, noko dei ikkje er i Europa, og det er difor skilnad på smaken.

## Ulike Skittles-typar
* Original (raud pakke) - Fruktsmak.
* Wild berry (lilla pakke) - Smak av ville bær.
* Tropical (blå pakke) - Smak av tropiske frukter.
* Smoothie mix (rosa pakke)
* Skittles sour (grøn pakke) - Sure skittles.
* Xtreme fruit - Smak av eksotiske frukter.

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell heimeside
DS «Osterø»

**DS «Osterø»** var eit dampskip som gjekk i rute i Osterfjorden. Det blei bygd i 1880 ved Bergens mekaniske verksted i Solheimsviken, for Osterøens Dampskibsselskab. Rutebåten vart seld til Indre Nordhordland Dampskibsselskab i 1891. I 1916 vart skipet seld enno ein gong og bygd om til fiske. Alt året etter, og året etter der igjen, vart skipet seld på nytt. Siste eigar gav båten namnet «Thor Magnus» med registreringsnummeret ST-26-T. Den 7. oktober 1932, grunnstøytte skipet på veg mellom Kristiansund - Trondheim. Etter forliset vart føraren bøtlagd for slett vakthald.

## Bakgrunnsstoff
* oster.no
* skipet.no
Øyonn Groven Myhren

**Øyonn Groven Myhren** () er ein norsk musikar. Groven Myhren vert rekna mellom dei fremste folkemusikarane i Noreg, og har fleire fyrstepremier frå Landskappleiken. I 1997 vart ho tildelt Sagaprisen for sin kveding. Ho trakterer òg lyre og seljefløyte. I tillegg til den norske folkemusikken, har ho arbeidd mykje med mellomaldermusikk, mellom anna gjennom musikkgruppa Aurora Borealis. I 2003 gav ho ut CD-en «Nivelkinn» i samarbeid med Odd Nordstoga, og med tekstar av Aslaug Vaa. Dei mottok Spelemannprisen for denne. Groven Myhren har òg arbeidd som skodespelar ved Det Norske Teatret, Riksteatret og Hordaland Teater. 

Øyonn Groven Myhren er dotter av kvedaren og litteraturforskaren Dagne Groven Myhren og spelemannen og språkvitaren Magne Myhren. Ho er barnebarn av Eivind Groven.

## Plateutgjevingar
* Dvergmål - *Visor og kvæde frå Blåberglandet* (Grappa GRCD 2141) 1996
* Aurora Borealis - *Harpa* (Grappa GRCD4132) 1997
* Øyonn Groven Myhren, Eilert Hægland og Alf Tveit - *I jolo* (Heilo HCD7146) 1998
* Øyonn Groven Myhren og Odd Nordstoga - *Nivelkinn* (Heilo STS 063) 2002
* Øyonn Groven Myhren - *Akkedoria frå Kristiania* (Etnisk musikklubb) 2003
* Dvergmål - *Song i himmelsalar* 2004
Eva Weel Skram

**Eva Weel Skram** () er ein norsk  musikar frå Sogndal. Ho er songar og låtskrivar i den norske pop duoen Eva & the Heartmaker ilag med ektemannen Thomas Stenersen. 

## Diskografi
**Behind Golden Frames* (2006)
* Lets Keep This Up Forever (2009)
* Dominoes (2011)
* Traces of You (2013)
Monokkel

**Monokkel** (frå *mono*, som tyder 'ein', og *oculus*, som tyder 'auge') er eit brilleglas som vert halde på plass ved å knipa i hop augegropa. Monokkelen er i dag erstatta av briller eller augelinser, og vart brukt for å kompensera for dårleg syn.

## Sjå òg
* Binokkel
* Briller
* Lorgnett

## Bakgrunnsstoff
Kalvskinnet

**Kalvskinnet** er ein bydel i Trondheim. Bydelen utgjer den sørvestre delen av Trondheim sentrum, eller *midtbyen* som han òg vert kalla. Kva namnet tyder er ikkje sikkert. I Sverres saga vert området kalla *akeren*. 

Kalvskinnet er frå historia kjend som staden der slaget mellom kong Sverre og Erling Skakke stod i 1179. Denne grøne delen av Trondheim sentrum er i dag eit ettertrakta bustadområde med mange karakteristiske bygårdar frå tida omkring førre hundreårsskiftet. Elles er det her mange statlege bygnader knytte til Noregs teknisk-naturvitskaplege universitet og den tidlegare Høgskolen i Sør-Trøndelag. Også mange større og mindre kyrkjelydar og kristelege organisasjonar har sine kyrkjer og forsamlingslokalar her.
Anamorfose

Ein **anamorfose** er ein forvridd projeksjon eller eit forvridd perspektiv; særleg eit bilete forvridd på eit slikt vis at det vert synleg berre når ein ser det på eit særskild vis.

*Leonardos auge* (Leonardo da Vinci, ca 1485) er det fyrste kjende eksempelet på anamorfose.

I det 17. hundreåret brukte barokke trompe-l'œil veggmåleri ofte denne teknikken for å kombinere faktiske arkitektoniske element med ein illusjon. Når ein står framfor kunstverket på eit spesifikt punkt glir arkitekturen inn i måleriet. Domen og kvelvinga til St. Ignaziokyrkja i Roma, måla av Andrea Pozzo, representerer eit høgdepunkt innan anamorfose. Grunna klager frå nabomunkar over at den planlagde kyrkja ville kome til å stenge for ljoset vart Pozzo hyra til å måle innsida av ein dom istaden for å konstruera ein, men sidan taket er flatt vart illusjonen berre perfekt sett frå eit punkt inne i kyrkja, og det er berre sett frå det punktet kvelvinga ser ekte ut.

Eit anna døme er Kurt Wenner og Julian Beever sine krittmåleri på fortau der krittmåleria, asfalten og dei arkitektoniske omgjevnadane går saman som delar av same illusjonen.

Hans Holbein den yngre er kjend for å ha brukt anamorfe triks i arbeidet sitt, som det vidgjetne dauingehovudet i målarstykket *Ambassadørene* som berre kjem fram dersom nett denne detaljen vert sett frå ein særskild vinkel.

I andre anamorfosar vert eit **anamorfoskop** (ein kjegleforma eller sylindrisk spegel) plassert på teikninga eller måleriet for å endre eit flatt forvrengd bilete til eit tredimensjonalt bilete som kan sjåast frå mange vinklar. Det forvrengde biletet vert måla på ei plan overflate rundt spegelen. Når ein berre ser biletet gjennom spegelen ser ikkje biletet forvrengd ut. I det 17. og 18. hundreåret gjorde denne anamorfoseteknikken det mogleg å vise til dømes karikaturar, erotiske og skatologiske bilete på ein diskré måte for publikum. Anamorfoskopet vart oppfunne i Kina og kom til Italia i det 16. hundreåret, omtrent på den tida då renessansekunstnarar som Leonardo de Vinci lærde seg å meistre 3-D og oppdaga skråblikksanamorfose.

IMAX, Cinemascope og andre anamorfiske breidformat brukar anamorfose for å projisera eit omgjevande bilete frå ein flat, todimensjonal film.

## Kjelde
Denne artikkelen byggjer på artikkelen «Anamorphism» frå Wikipedia på engelsk.

## Bakgrunnsstoff
* What is an anamorphosis?
Midgard i Tolkien-verda

**Midgard** (engelsk *Middle-earth*), er namnet på kontinentet der handlinga i fleire bøker av J.R.R. Tolkien finn stad. Namnet Midgard er ei norsk omsetjing av engelske Middle-earth. Namnet *Middle-earth* er igjen ei omsetjing av det gamalengelske ordet *middangeard*, som refererer til denne verda - menneska sitt land. I norrøn mytologi er Midgard den staden der menneska bur.

Tolkien omsette «Middle-earth» som *Endor* (kortform av *Endórë*) og *Ennor* på dei alviske språka quenya og sindarin. Mytologisk sett var den nordlege delen av Endor Euroasia (det eine, samla kontinentet for fleire millionar år sidan).

Mykje informasjon om Midgard er basert på verk som Tolkien aldri skreiv heilt ferdig. Mellom anna handlinga i bøkene Hobbiten og Ringdrotten går føre seg i Midgard.

Midgard er ein del av Arda, som tyder jorda på alvisk. Opphavleg fekk det namnet sitt av di det låg mellom Aman i vest og Sollanda lengst mot aust.

## Bakgrunnsstoff
Svindelbrev

**Svindelbrev** er ein type svindel som gjennom eit brev prøver å lura mottakaren til å senda pengar til avsendaren, ved å lokka med tomme lovnader om stor profitt. 
Svindelbrev er særs vanleg på Internett. Ein typisk metode er at svindlarane påstår at dei har mykje pengar (t.d. ein arv) og treng assistanse frå ein person i eit industriland til å oppretta ein bankkonto for å få gjennomført ein pengetransaksjon. Som motyting vert det lokka med ei økonomisk godtgjersle, gjerne ein viss prosent av totalsummen.

## Sjå òg
* Nettfiske (fråluring av personleg informasjon istadenfor pengar)
* Elektronisk søppelpost (masseutsending av elektroniske meldingar)
Herbie: Fully Loaded

***Herbie: Fully Loaded***, kalla ***Herbie - full tank*** på norsk, er ein amerikansk filmkomedie frå 2005. Den vart laga av Walt Disney Productions, basert på figurar skapt av Gordon Buford. Filmen er regissert av Angela Robinson.

## Handling
Etter ein lang karriere som racerbil hamnar til slutt folkevogna Herbie hjå bilopphoggaren. Når «Maggie Peyton» (Lindsay Lohan) vert uteksaminert frå universitetet bestemmer far hennar (Michael Keaton) seg for å gje henne en bil. Han køyrer henne til bilopphoggaren der ho etter kvart bestemmer seg for Herbie. «Maggie» stiller opp i eit kappløp mot racerbilføreren «Trip Murphy» (Matt Dillon).

## Rolleliste
Boeing 737

**Boeing 737** er eit passasjerfly produsert av firmaet Boeing i Seattle i USA. Flytypen flaug fyrste gong i 1967 og er til no produsert i over 5000 eksemplarar.
Solskjelsvatnet

**Solskjelsvatnet** ligg på Solskjeløya i Aure kommune på Nordmøre. Vatnet ligg 21,5 meter over havoverflata. Det er kring 200 meter på det breiaste og kring 600 meter langt. 

## Fiske
I Solksjelsvatnet finst det bra med aure. Fisk opp til 600-700 gram er ikkje uvanleg. Det er to variantar av auren, ein er nesten heilt blank, den andre varianten er brunleg med raude prikkar. Han gyt i ein bekk ved sørsida av vatnet om hausten. Sjø-auren kan gå heilt opp i vatnet om hausten ved stor vassføring.

Det finst òg ål i vatnet. For å fiska i vatnet må ein ha løyve frå grunneigaren.
Molta

**Molta** er namnet på to holmar utanfor øya Tustna i Aure kommune på Nordmøre. Den største holmen heiter Stormolta og den minste heiter Litlmolta. Dei ligg vest for utløpet av Nordheimsundet. 

Stormolta som ligg lengst vest, er kjent for gravplassane sine, og det var her eit av slaga i Harald Hårfagres tid gjekk føre seg. På Stormolta er det funne forskjellige oldtidsfunn, som no ligg i Vitskapsmuseet i Trondheim. Det finst òg ei drikkevasskjelde. Det er eit naturleg oppkomme som aldri vert tørt om sumaren, med eit svært blankt drikkevatn. Stormolta vert òg brukt som sumarbeite for sau. Her var det sumarbeite til tre sauer med lam. Av hekkande fugl så var det mykje ærfugl, men etter at havørna vart freda og det vart ein tett bestand av havørn, så er det nesten ikkje hekkande ærfugl igjen på Stormolta og omkringliggjande øyar og holmar.
Midgard

**Midgard** (norrønt *Miðgarðr*) er i norrøn mytologi menneska sin buplass, som æsene bygde av Yme sin lekam. Midgard ligg utanfor Åsgard, mellom gudeheimen og jotunheimen. Midgard ligg midt i det norrøne verdsbiletet. 

## Namnet
Omgrepet Midgard er svært gamalt. Ein finn det i fleire germanske språk, og tidlegast i Codex Argenteus frå 333. Her opptrer ordet *Midjungards*, som er gotisk for Midgard, i Juleevangeliet. På gamalengelsk er omgrepet *Middangeard* («kosmos»), som vart til Middle-earth i Tolkien si diktarverd. Sjølv om omgrepet ikkje er å finne i skandinaviske kjelder før i det 11. hundreåret så er det utvilsamt eit gamalt germansk omgrep.

## I Edda-litteraturen
Midgard er nemnd tidleg i dei gamle Eddadikta. Voluspå beskriv det såleis: *... men gras var ikkje / før Burs søner baud / bøar seg lyfte, / dei som Midgard / mætan skapte.* (Burs søner tyder gudane Odin, Ve og Vilje). Skapinga av Midgard er også omtalt i diktet Grimnesmål, vers 40-41.

## Om staden
Midgard ligg midt i verda. Her bur både æser, menneske, vanar og alvar. Ein mur til vern mot Utgard (også kalla Jotunheimen) er skapt av augebryna til urguden Yme. Åsgard ligg midt i Midgard, og i Åsgard ligg Valhall.
## Kjelder
Styving

**Styving** er eit norsk jordbruksuttrykk, i samband med lauving. Uttrykket  stammar frå småbruk på Vestlandet der vinterforet til sau og geit vart supplert med greiner frå lauvtre. Både ask, alm og selje har vore nytta, avhengig av kva som voks på garden.

Treet vart kutta ned til lageleg arbeidshøgd, irekna avkorting av tjukke greiner. Treet vart ein *styving*. I staden for å gro ut ny stamme og tjukke greiner, voks det ut mange smågreiner. Desse kunne ein då hausta av.

Styvingen vart hausta om våren medan saft og sevje var på topp. Greinene vart kutta ned og anten liggjande på staden eller lagt fram til sauene. Fôrtilskotet er svært populært og verdifullt særleg for drektige dyr. Skikken har truleg vore meir utbreidd før, men finst framleis per 2006.

Styvingar er ofte rart forma og får «personlegdom» over tid. Kunstnerisk anlagte bønder har nok av og til sett på utforming og uttrykk som ein del av gjeremålet. Den mest kjende styvingen i norsk kunst finn ein i tresnittet *Seljekall* av vestlandsmålaren Nikolai Astrup.

Tidlegare vart styving eller lauving sett på som noko fattige bønder gjorde. Dette kjem og til uttrykk i eit skaldekvad av Øyvind Skaldespille som gav eit levande glimt frå kvardagslivet på Hålogaland i uårstida (ikr. 970), der det var svolt og mangel på korn rådde, og der ein måtte fôra buskapen med bjørkeblad, slik finnane (= samane) gjorde:

:*Kvit er jorda av snøfok,*
:*som finnar vi inne nærer*
:*buskap, i fjøset bunden,*
:*med bjørkebrum midt i ein sommar*

## Sjå og
*Heksekost

## Bakgrunnsstoff
Anna Pihl

***Anna Pihl*** er ein dansk fjernsynsserie frå 2006. Serien handlar om åleinemora Anna Pihl som byrjar som politibetjent i distriktet Bellahøj, det største i København. Hovudforfattaren bak serien er Adam Price.

Serien hadde premiere på dansk TV 2 13. februar 2006. Her i Noreg vert *Anna Pihl* send på norsk TV 2, der han hadde premiere 14. august 2006. Sesong 1 i serien hadde 10 episodar, og det er bestemt at serien skal halde fram med sesong 2 i 2007.

## Skodespelarar
* Anna Pihl: Charlotte Munck
* Mikala: Iben Hjejle
* Martin: Claes Bang
* Kim G. Blomberg: Paw Henriksen
* Eva: Tammi Øst
* Jan: Peter Mygind
* Henning Pihl: Kurt Ravn
* Mikkel Pihl: William Hagedorn Rasmussen

## Bakgrunnsstoff
* Anna Pihl på IMDb.
* Serien si offisielle vevside på tv2.dk
Fluminense Football Club

**Fluminense Football Club** er ein idrettsklubb frå Rio de Janeiro i Brasil, stifta 21. juli 1902 . Klubba blei opphavleg stifta som ein rein fotballklubb, og det er fotballaget som klubben er klart mest kjend for. Klubben har eit rivalforhold til Flamengo, og derbya mot denne klubba er blant dei mest berykta i Brasil.

 

Fluminense speler for tida i brasiliansk Série A, som den har vunne ein gong (1984). Elles er 30 Rio-delstatsmeisterskaptitlar det viktigaste på merittlista til klubben. Kallenamnet til klubben *Tricolor* kjem av dei tre fargane på draktene til laget, vinraud, grøn og kvit. Også laget sin tilhengjarane ber dette namnet. Den eigentlege heimebana til klubben heiter Laranjeiras, og er det eldste fotballstadionet i Brasil (bygt 1905 ). Kapasiteten er etter kvart blitt redusert til 8 000, og av denne grunnen blir no heimekampane spelte på Maracanã. Klubben planlegg bygging av ein ny heimearena. Rivelino, Gerson , Romário og Branco er blant dei mest kjende spelarane som har spelt for klubba.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger delvis på «[[:nb:Fluminense Football Club|Fluminense Football Club]]» frå , den 5. oktober 2010.* 
 

## Bakgrunnsstoff

*
* Torcida Tricolor
Matterhorn

**Matterhorn** (fr.: *Mont Cervin* eller *Le Cervin*, it.: *Monte Cervino*) er eit av dei best kjente fjella i Alpane. Fjellet ligg på grensa mellom Sveits og Italia og er 4&nbsp;478 moh. Pyramideforma er svært karakteristisk og har mellom anna vore inspirasjon for Toblerone-sjokoladen.

Fjellet kan sjåast godt frå den sveitsiske tettstaden Zermatt i Valais og den italienske tettstaden Breuil-Cervinia i Val Tournanche.

Matterhorn har fire sider, som kvar vender mot kvar sin himmelretning. Nordsida vender mot Zmuttdalen, sørsida mot Breuil-Cervinia, austsida mot Gornergrat og vestsida mot Dent d'Hérens. Sidene er bratte og berre små område med snø og is dekkjer dei. Det går ofte snøras slik at det samlar seg snø på isbreane ved foten av fjellet. Hörnliryggen frå nordaust er den vanlegaste ruta til toppen. Nordsida av Matterhorn vert rekna som ein av Dei seks store nordsidene i Alpane.

## Klatring
Matterhorn var av dei siste store fjellet i Alpane som fjellklatrarar nådde toppen av. Fjellet var ikkje teknisk vanskelegare enn andre fjell, men skapte ei frykt hos dei tidlege fjellklatrarane. Den første seriøse forsøket vart gjort rundt 1857, hovudsakleg frå den italienske sida, men sjølv om det ikkje ser sånn ut er sørsida vanskelegare og klatrelaga måtte gje opp fleire forsøk. 

Først i 14. juli 1865 klarte Edward Whymper, Charles Hudson, Francis Douglas og Robert Hadow, saman med Michel Croz og to stykk Peter Taugwalder (far og son med same namn) å nå toppen. Dei gjekk langs Hörnliryggen og oppdaga at dette var lettare enn dei trudde på førehand. På veg ned glei Hadow, slo Croz overende og drog Hudson og Douglas med seg. Tauet som hang fast i dei tre andre slitna og dei fire fall ned på Matterhornbreen 1&nbsp;400 meter under dei og omkom. Alle lika, bortsett frå det til Douglas, vart funne og gravlagde på kyrkjegarden i Zermatt. Klatreturen vert rekna som den siste i den såkalla gullalderen i britisk/europeisk fjellklatring.

Tre dagar seinare, 17. juli, nådde eit lag leia av Jean-Antoine Carrel toppen frå den italienske sida. I 1871 vart Lucy Walker den første kvinna på toppen av fjellet, eit par veker før rivalen hennar Meta Brevoort.

I dag er alle ryggane og sidene av Matterhorn klatra i alle årstider. Kvar sommar tar fjellguidar med seg mange klatrarar til toppen av fjellet via Hörnliryggen. Ut frå vanleg standard er klatringa relativt vanskeleg (med klatregraden AD). På grunn av personlege feil, fallande steinar og overfolka ruter døyr fleire klatrarar kvart år. Den vanlegaste ruta er å ta taubanen Schwarzsee opp frå Zermatt, gå til Hörnli-hytta (3&nbsp;260&nbsp;moh.) og overnatte her. Neste dag står klatrarane opp seint på natta for å nå toppen før dei vanlege ettermiddagsbyene (ofte med torevêr) kjem inn. 

## Sjå òg
*Dufourspitze, det høgste fjellet i Sveits

## Bakgrunnsstoff

*Virtuell klatring av Hörnliryggen med panoramabilete 
*Matterhorn på alpinist.com 
*Webkamera frå Matterhorn 
*Matterhorn på Summitpost
*Matterhorn på PeakWare
*Matterhorn på 4000er.de
*Walt Disney og Zermatt
*Klatrekronologi
*Biletgalleri