open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sogn

**Sogn** er ei fellesnemning for kommunane og landområdet kring Sognefjorden. Sogn var tidlegare delt i fogderia Indre Sogn og Ytre Sogn, som saman med Sunnfjord og Nordfjord utgjorde Nordre Bergenhus Amt, fekk seinare namnet Sogn og Fjordane fylke som frå 2020 ligg i Vestland fylke.

Harald Hårfagre arva Sogn og området var soleis det fyrste riket i samlinga hans av Noreg til eit rike.
Kaupanger var hovudsete i Sogn frå vikingtid til langt opp i mellomalderen.
Her var handel til frå utlandet og innlandet, fylkesting, sysselmannsete med meir.

Heilårsvegen aust - vest gjekk over Filefjellet som er den lettaste og sikraste fjellovergangen vinterstid.
Der går vegen den dag i dag der Kong Sverre fekk Kongevegen lagt oppover Lærdalsdalen til Filefjellet.

Kommunane Aurland, Gulen, Hyllestad, Høyanger, Luster, Lærdal, Sogndal, Solund, Vik og Årdal ligg i Sogn. Gulen høyrde til Nordhordland i kyrkjesaker til på 1700-talet, medan Bø i Hyllestad tidlegare har høyrd til Sunnfjord. Oppheim, som no høyrer til Voss, høyrde tidlegare til Aurland prestegjeld og Sogn.

## Frukt- og bærdyrking i Sogn
Sogn er det eldste fruktområdet i Noreg. Det første vitnesbyrd om epledyrking skriv seg heilt tilbake til slutten av 1100-talet, då kong Sverre gjekk i land nedanfor Aldinshagen i Vik (sjå tekst om fruktdyrking i Sogn og Fjordane). Opp gjennom historia har det vore eit stort mangfold av frukt- og bærdyrking i Sogn. I Luster dyrka dei også tobakk i ein periode. På dei beste stadene kan vi dyrka aprikos og druer berre 3 mil frå Jostedalsbreen. Dei siste ti åra har noko av næring endra seg til å kombinera tradisjonell fruktdyrking med turisme. Den fyrste norske fruktruta, Sogn fruktrute er eit prosjekt og nettverk som frukt og bær med turisme. 

Vidareforedling har alltid vore viktig i Sogn, og er i dag representert ved mellom anna Lerum, Tine Vik, Balholm og mange mindre produsentar. 85 % av bringebæra i Noreg kjem frå dette fjordlandskapet. Frukta frå Sogn får spesielt god smak og aroma fordi mogninga skjer langsomt med jamn temperatur og mykje lys.

## Kjelder
Acheampong-regimet

**Acheampong-regimet** var eit militærdiktatur i Ghana leia general Ignatius Kutu Acheampong. Acheampong tok makta med statskupp i 1972, og vart erstatta av general Akuffo i juli 1978. Armed Forces Revolutionary Council under leiing av Jerry John Rawlings tok makta i 1979.

## Bakgrunnsstoff
* ghana.co.uk  - liten biografi om Ignatius Kutu Acheampong.
Aborigines' Protection Society

**Aborigines Protection Society** var ein organisasjon grunna i London i 1837. Organisasjonen jobba for innfødde folk sitt vel, i første omgang i Nord-Amerika. I 1909 vart han slegen saman med Anti-Slavery Society, saman vart dei til Anti-Slavery and Aborigines Protection Society, i dag kjend som Anti-Slavery and Aborigines Protection Society.
Ludvig Karlsen

**Ludvig Walentin Karlsen** () var ein norsk kristen leiar som saman med kona si, Lise Karlsen, grunnla Evangeliesenteret i 1983. Både Karlsen og kona hadde fortid som rusmisbrukarar, og arbeidde særleg for å hjelpa dei som framleis sleit med slike problem.

## Utmerkingar
* Karlsen blei tildelt Kongens fortenestemedalje i gull for arbeidet sitt i 1997.
* I 1999 mottok han Bibelprisen på vegner av Evangeliesenteret.
* I 2002 vann han og Lise Karlsen Petter Dass-prisen.

## Bakgrunnsstoff
* Vi minnes Ludvig Karlsen  i Romani Posten
* «Regjeringen hedrer Ludvig Karlsen» - Pressemelding nr. 57/2004 (22. mars 2004) frå Statsministerens kontor
Ada i Ghana

**Ada** eller **Ada Foah** er ein by aust i Ghana som ligg ved kysten, der Volta-elva møter Atlanterhavet. Han ligg om lag 12 mil aust for hovudstaden Accra, og er kjend for strendene sine.

Her kan ein finna ruinane etter Fort Kongensten, ei festning som blei bygd av danskane i 1784.

Byen har tre svært ulike bydelar: Big Ada, Ada Foah og Ada Kasseh.
Addis Abeba

**Addis Abeba** er hovudstaden og den største byen i Etiopia. Byen ligg ved foten av Entoto-fjellet (amharisk *Ənt'ot'o* እንጦጦ). Byen har om lag 3,4 millionar innbyggjarar (2008). 
Byen har status som sjølvstyrande region (*astedader akabibi*) i Etiopia.

## Namn
På amharisk heiter byen *Addis Abäba* ኣዲስ ኣበባ [adːiːs aβəβa], som eigentleg er ge'ez og tyder 'ny blome'. På oromo har byen namna *Finfinnee* (av *hora finfinnee* 'varm kjelde') og *Shaggar*. På engelsk blir bynamnet skrive *Addis Ababa*, medan forma *Addis Abeba* er nytta på mellom anna norsk, svensk, tysk, nederlandsk, fransk, katalansk, italiensk og tsjekkisk. *Ethiopian Mapping Authority*  nyttar òg forma *Addis Abeba*.

## Historie
Plasseringa vart vald av keisarinne Taytu Betul (ge'ez *T'aytu Bǝt'ul* ጣይቱ ብጡል) og byen vart grunna i 1886 av ektefellen hennar, keisar Menelik II (ge'ez *Mǝnilǝk* ምኒልክ). 5. mai 1936 vart han okkupert av italienske styrkar. Addis Abeba var hovudstad i Italiensk Aust-Afrika til britiske styrkar sigra over italienarane i 1941, og keisar Haile Selassie vende tilbake 5. mai 1941.

## Organisasjonar og kommunikasjon
Den afrikanske unionen har hovudkvarteret sitt i byen til like med United Nations Economic Commission for Africa. Ein finn og Universitetet i Addis Abeba (engelsk *Addis Ababa University*, amharisk *Addis Abäba Yunivärsǝti* አዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ) her.

I dag har byen flysamband gjennom Bole International Airport og togsamband til Djibouti.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Affonso I av Kongo

Kong **Affonso I** (ca. 1455&ndash;1543), med det innfødde namnet *Mvemba Nzinga* eller *Mbema a Nzinga*, var manikongo over kongedømmet Kongo frå om lag 1506 til 1542 eller -43. Han var son av manikongo Mzinga Kuwu, og tok det portugisiske namnet sitt då han vart døypt av portugisiske katolske misjonærar i 1491.

Saman med brørne sine vart han sendt til Portugal for å få utdanning, der han var i 10 år. Etter at han vart konge, gjorde han den katolske kristendommen til statsreligion og jobba mykje for å omvenda folket sitt.

## Kjelder

* . Side 175.
* . Side 122.
* gospelcom.net (engelsk)
* bethel.edu - «Correspondence of the Kings of Kongo» (engelsk)
Kelvin

**Kelvin** er SI-eininga for temperatur. Symbolet for kelvin er **K**.

Ein temperaturforskjell på 1 kelvin er lik ein forskjell på ein grad på celsius-skalaen. Men kelvin-skalaen byrjar mykje lågare; 0&nbsp;K er det absolutte nullpunktet med temperatur lik −273,15&nbsp;°C. Ofte er det nøyaktig nok å bruka −273&nbsp;°C i omrekning mellom kelvin og grader celsius. 

Eininga er kalla opp etter den britiske fysikaren og ingeniøren William Thomson, lord Kelvin.

## Sjå òg
* Formlar for temperaturomrekning
Det Liberale Folkepartiet

**Det Liberale Folkepartiet** er namnet på eit tidlegare og eit noverande politisk parti i Noreg:

*Det Liberale Folkepartiet (1972-1988), eit sosialliberalt parti
*Det Liberale Folkepartiet (1992-), eit liberalistisk parti
Kjell Aukrust

**Kjell Aukrust** () var ein norsk teiknar og forfattar frå Alvdal i Hedmark.  

Han var utdanna frå Kunst- og handtverksskulen. Etter krigen arbeidde han i ei tid som avisteiknar i Vårt Land, og vart snart etablert som ein særprega yrkesteiknar.  

Kjell Aukrust debuterte med *Simen* i 1958, og det vart sidan ei rad bokutgjevingar. Bøkene er vortne filmatiserte med stor suksess. Filmen *[[Flåklypa Grand Prix]]* er mellom dei største suksessane i norsk filmhistorie. I 1998 vart teiknefilmen *[[Solan, Ludvig og Gurin med reverompa]]* sett opp på kinoane over heile landet. Dette var den første heilaftans norske teiknefilm nokonsinne. Stykket *Krokryggen* hadde premiere på Det Norske Teatret i Oslo den 28. februar 1998.

Kjell Aukrust vann Brageprisen sin heiderspris i 1999.

Kjell Aukrust er mellom anna representert i Nasjonalgalleriet og Museet for Samtidskunst. Aukrust-Senteret i Alvdal er i sin heilskap via kunstnaren sitt livsverk. Ei ny Aukrust-utstilling opna 1. oktober 2001 i Skimuseet i Holmenkollen. Utstillinga viste Kjell Aukrust, både som teiknar, forfattar og målar.

## Bakgrunnsstoff
* Digitaliserte bøker av Kjell Aukrust hjå Nasjonalbiblioteket
Noregs Boklag

**Noregs Boklag L/L** var eit norsk forlag som vart stifta i 1922 som Norsk Målkontor. Føremålet var å spreia nynorsk litteratur gjennom forlagsverksemd. Noregs Boklag utvikla seg til det viktigaste forlaget for nynorsk skjønnlitteratur, og blant forlagets mest kjende forfattarar kan nemnast Tor Jonsson, Jan-Magnus Bruheim, Olav H. Hauge, Helge Torvund og Knut Ødegård. Ødegård var òg forlagssjef i perioden 1974-77. 

Noregs Boklag vart teke over av Det Norske Samlaget i 1985.

## Forlagssjefar
*1927&ndash;32 &ndash; Edvard Os
*1975&ndash;77 &ndash; Knut Ødegård
Arbeiderdemokratene

**Arbeiderdemokratene** var på byrjinga av 1900-talet eit norsk ikkje-sosialistisk arbeidar- og småbrukarparti med særleg styrke i Oppland fylke og Hedmark fylke. Partiet stilte til val fyrste gong i 1906 under namnet «De forenede norske Arbeidersamfund». Leiaren var Johan Castberg. 

Partiet vedtok i 1911 å endra namn frå *De forenede norske Arbeidersamfund* til Arbeiderdemokratene. Året etter vart tilføyinga «Det radikale Folkeparti» ein del av namnet. I 1921 vart denne tilføyinga gjort til partinamn og «Arbeiderdemokratene» til tilføying i parentes. Nemninga arbeiderdemokratene vart trass i dette nytta heilt fram til partiet vart oppløyst i 1940. Det siste landsmøtet vart halde i 1927). Fram til 1957 var Venstre sine stortingslister i Oppland formelt eit samarbeid mellom Venstre og Radikale Folkeparti.

Arbeidardemokratane vart rekna å vera på venstresida av Venstre med høg oppslutnad mellom småbrukarar og jordarbeidarar. Mellom medlemene fann det fleire som tenkte i retning *[[georgisme]]*. Nemninga georgisme kjem av den amerikanske sosialfilosofen Henry George sine tankar. Han meinte at jordeige ikkje burde vera kjelde til rikdom. All inntekt eller grunnrente som kom av særlege naturgjevne fordeler eller samfunnsmessig utbygging, burde konfiskerast ved ein skatt som meir eller mindre skulle dekkja dei offentlege utgiftene. Samfunnet skulle på denne måten finansiera utgiftene sine ved avgift på grunn- og naturrikdomar som borgarane fekk disponera. Dei norske ”georgistane” gjekk ikkje så langt, men dei fylgde tankegangen eit godt stykke og skapte sterk uro på høgresida i politikken. Kampen om konsesjonslovene for vasskraftutbygging var mykje ein strid om synet på eigedomsretten til naturrikdomar, og her representerte georgistane eit ytterpunkt. Mange arbeidardemokratar var inne på slike tankar. Desse spørsmåla spela ei stor rolle i valkampen i 1909.

## Sjå òg
* Arbeidarsamfunn

## Litteratur
* T. Rasland: *Fra arbeiderorganisasjon til mellomparti*, Oslo 1961.
* Furre, Berge: *Norsk historie 1905 – 40*, Oslo 1991.
* H. Hendriksen: *Mennesker uten makt*, i R. Danielsen og S. U. Larsen (red.): *Fra ide til dom*, Bergen 1976.
* Pax leksikon: Oppslagsord *Arbeiderdemokratene* og *Radikale Folkeparti*.
Ragnfrid Trohaug

**Ragnfrid Trohaug** () er ein norsk forfattar og forlagssjef. 

Ho er fødd i Bodø, men flytta seinare til Bergen etter å ha tatt vidaregåande utdanning på United World College of the Atlantic i Wales. Ho er cand.mag frå Universitetet i Bergen, med eit uavslutta hovudfag i litteraturvitskap, med delfag i kvinne- og kjønnsteori, og mellomfag i kunsthistorie og spansk språk og latinamerikastudie. Ho har også gått på Forfattarstudiet ved Høgskolen i Telemark.

Ragnfrid Trohaug har vore spaltist i *[[Avisa Nordland|Nordlands Framtid]]*, *[[Dag og Tid]]*, *[[Bergens Tidende]]* og *[[Klassekampen]]*. I 2006 blei ho tilsett som barnebokredaktør i Det Norske Samlaget, etter Guri Vesaas. I 2017 blei ho forlagssjef i Cappelen Damm Barn & Ungdom.

Romanen *Okkupert kjærleik* er omsett til tysk, fransk og nederlandsk.

## Prisar og utmerkingar

* I 2000 fekk ho Blix-prisen, som blir delt ut til nordnorske forfattarar som skriv på nynorsk eller nordnorsk dialekt.
* I 2000 fekk ho Kulturdepartementets debutantpris. 
* I 2002 fekk ho Guro Sandsdalens litteraturpris

## Utgjevingar
* *Okkupert kjærleik* – ungdomsroman, Det Norske Samlaget, 2000
* *Frå null til no* – ungdomsroman, Det Norske Samlaget, 2001
* *Synd.no : antologi* – (bidrag i antologi), redigert av Marit Eikemo, m.fl., Det Norske Samlaget, 2001
* *Dobbeltgjengaren* – høyrespel, NRK, 2002 Det Norske Samlaget, 2004
* *Uten grenser* – antologi, Kagge Forlag, 2002
* *Kvinner Care* – bidrag i antologi, redigert av Anna Bache-Wiig og Morten Krogvold, Press, 2004
* *Ikke mat sjimpansene* – ungdomsroman, med Hilde Hagerup og Charlotte Glaser Munch, Aschehoug, 2004
* *Landet Alltid Raudt* – fantasyroman, Det Norske Samlaget, 2005
* *Rosa prosa* – bidrag i antologi, redigert av Ida Roggen og Tonje Tornes, Gyldendal, 2006
* *Vi vil ha hund!* – biletbok, Cappelen Damm, 2012
* *Det spøker* – barnebok, Det Norske Samlaget, 2018

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Ragnfrid sin blogg
* Digitaliserte bøker av Ragnfrid Trohaug hjå Nasjoanlbiblioteket
* Nordnorsk Forfatterlag om Trohaug 
* Presentasjon av Ragnfrid Trohaug på nettstaden til Bergen Offentlige Bibliotek 
* Presentasjon av Ragnfrid Trohaug på nettstaden til Samlaget 
* Utgjevingar av Ragnfrid Trohaug i BIBSYS Ask
Det Norske Samlaget

**Det Norske Samlaget** er eit norsk forlag som vart skipa den 24. mars 1868. Føremålet var å gje ut bøker på landsmål. Ein av stiftarane og fyrste formann var Hagbard Emanuel Berner, han var formann fram til 1877. 

Det Norske Samlaget er no delt i to organisasjonar, litteraturselskapet og forlaget. «Litteraturselskapet Det Norske Samlaget» er ein kulturpolitisk interesseorganisajon som skal leggje tilhøva til rette for nynorsk bokutgjeving, og har også ansvaret for fleire legat og prisutdelingar som til dømes Melsom-prisen og *Emma og Elias Blix' legat*. «Forlaget Det Norske Samlaget» er frå 1978 skilt ut som sjølveigande forretningsdrivande stifting. Forlaget gjev ut tidskriftet Syn og Segn, bokverk, historiske, biografiske og skjønnlitterære verk, barne- og ungdomsbøker, ordbøker, vitskaplege og populærvitskaplege bøker på nynorsk. Forlaget gjev ut om lag 200 titlar i året, både på papir og digitalt. Edmund Austigard er forlagsdirektør og Håkon Kolmannskog er forlagssjef.

## Sjå au
* Blåmann Barnebokklubb

## Kjelder
	
*Om Samlaget , samlaget.no

## Bakgrunnsstoff
*
Brynjulf Jung Tjønn

**Brynjulf Jung Tjønn** () er ein norsk forfattar. Han debuterte i 2002 med romanen *Eg kom for å elske*. I tillegg har han publisert tekstar i antologien *Signaler 2001*.

Tjønn var fødd i Seoul i Sør-Korea, men i 1982 vart han adoptert til Noreg og Feios i Vik kommune i Sogn og Fjordane fylke. 

Brynjulf Jung Tjønn vart i juni 2017 tilsett som redaktør for barn og unge i forlaget Samlaget.

Brynjulf Jung Tjønn er redaktør i *Bokvennen Litterær Avis*.

## Bibliografi
### Bøker
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
### I bøker - eit utval
*
*
*
*
*
* 
## Prisar

* 2013 &ndash; Brageprisen i kategorien Barne- og ungdomslitteratur for *Så vakker du er*
* 2021 &ndash; P2-lytterenes romanpris  for *Kvar dag skal vi vere så modige*

## Kjelder

* Samlaget. (2017, 21.06.). To nye redaktørar i Samlaget.
* Allkunne

;Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Møt Brynjulf Jung Tjønn i Dagbladet 24.04.2002
* Møt Brynjulf Jung Tjønn i Dagbladets forfatterside 23.04.2002
* Bokvennen Litterær Avis der Brynjulf Jung Tjønn er redaktør
Kombinert

**Kombinert** (eigl. kortform av **kombinert langrenn og skihopp**) er ein vinteridrett som er sett saman av to delar, hopp og langrenn. Det blir rekna som ein av dei nordiske greinene.

I kombinert blir prestasjonane til utøvaren i dei to greinene blir vekta mot kvarandre for eit endeleg resultat. Som regel bruker ein Gunder-metoden, ved at ein hopper først, og deretter går eit jaktstartløp i langrenssporet der bestemann i bakken startar først.

### Prestasjonar av nordmenn
Verdsmeisterskap og dei olympiske leikane føre andre verdskrig vart dominerde av nordmenn. Johan Grøttumsbråten, Thorleif Haug, Hans Vinjarengen og Oddbjørn Hagen var blant dei som vann mest. I nyare tid har Simon Slåttvik, Sverre Stenersen, Tormod Knutsen, Tom Sandberg, Fred Børre Lundberg og Bjarte Engen Vik vunne i OL. I verdensmeisterskapen dei siste åra kan ein nemna at Tom Sandberg vann i 1982, Torbjørn Løkken vann i 1987, Trond Einar Elden vann i 1989, Fred Børre Lundberg vann i 1991 og 1995 medan Bjarte Engen Vik vann VM i 1999 og i 2001.
Skiskyting

**Skiskyting** er ein vinteridrett som er sett saman av fristil-varianten av langrenn og skyting med rifle. 

## Historikk
Idretten har utspring i militærtrening for soldatar, kjend som militært patruljeløp. Øvinga blei utbreidd i dei nordiske landa, og i vinter-OL i 1924 var skiskyting med som demonstrasjonsgrein under namnet «militært patruljeløp». Det var han òg i 1928, 1936 og 1948, men idretten blei ikkje ei offisielt godkjend grein på grunn av få deltakande nasjonar og usemje om reglane.

Det første verdsmeisterskapen i skiskyting blei arrangert i 1958 i Austerrike, og i 1960 kom ho endeleg med i OL.

## Bakgrunnsstoff
* Nyheitsside frå den internasjonale skiskyttarunionen (IBU) på engelsk
Hagbard Emanuel Berner

**Hagbard Emanuel Berner** () var ein norsk politikar, publisist og riksrevisor. Han vart fødd i Sunndal.

## Utdanning
Han var utdanna jurist (cand.jur 1863). I 1865 fekk han Universitetes gullmedalje for ei avhandling om dei framande kjeldene for grunnlova.

## Bladfyken
I ungdommen var han med i Døleringen rundt Aasmund Olavsson Vinje og han skreiv også i Dølen og i Henrik Krohns Ferdamannen og han var medarbeidar i Vort Land. Frå 1869 til 1879 var han redaktør i det nyskipa Dagbladet, som under hans leiing vart hovudorganet for partiet Venstre og samstundes eit kulturorgan.

## Politikaren
I 1879 reiste Berner striden for det reine flagget, og i 1881 var han med og starta dei første folkevæpningssamlaga, tidlegare hadde han vore formann i Kristiania skytterlag 1869–1879. Frå 1880 til 1888 var han stortingsrepresentant frå Akershus amt. I 1883 var han med i tiltalenemda i riksrettsaka mot Selmer-ministeriet. Frå 1892 til 1912 var han borgarmeister i Kristiania (den tredje i rekkja). Han var også med i ei rekkje kommisjonar for utgreiing av økonomiske og finansielle spørsmål, og han arbeidde for ei betring av ordningane for jordbrukskreditt. Arbeidet hans førte mellom anna til nye reglar for hypoteklån på skog i 1897. Berner var også talsmann for ei ny valording med forhaldstalsval og folkerøystingar.

## Kvinnesak og målsak
I 1884 vart han den fyrste leiaren i Norsk Kvindesagsforening som han og Gina Krog hadde skipa same året. Han gjorde også ein stor innsats for målsaka, i 1868 var han med og stifta Det Norske Samlaget der han også vart den fyrste formannen, frå 1868 til 1877.

Berner er gravlagd på Vår Frelsers gravlund i Oslo.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Hagbart Emanuel Berner (1839-1920) på http://www.stemmerett.no
* H.E. Berner: Vakthaldet um det norske maalet. 1917 på http://www.sprakrad.no
* Fødsels - og dødsdato frå NBL-artikkel om Berner, skriven av Leiv Mjeldheim.
*
Peder Kolstad

**Peder Ludvik Kolstad** () var statsminister i den første Bondepartiregjeringa – Peder Kolstad si regjering – frå 1931 til han døydde i 1932.

Kolstad sat på Stortinget for Østfold i fire periodar; 1922-1924, 1925-1927, 1928-1930 og 1931-1933.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Jens Hundseid

**Jens Falentinsen Hundseid** () var ein politikar frå Vikedal i Rogaland. Han var statsminister i Noreg frå 14. mars 1932 til 3. mars 1933.

## Liv og gjerning
Hundseid var stortingrepresentant for Telemark fylke og Bondepartiet frå 1925 til 1936. Dertter representerte han same partiet i Buskerud frå 1937 til Stortinget vart samla att i 1945.

Hundseid vart statsminister i den første Bondepartiregjeringa etter at forgjengaren Peder Kolstad døydde i 1932. Hundseid sat på Stortinget frå 1925 til 1940, og var parlamentarisk leiar i Bondepartiet i periodane 1931-1933 og 1934-1940.

Frå fleire hald vert maktovertakinga 16. april 1932 rekna som eit statskupp, då partileiinga i Bondepartiet i utgangspunktet ynskte at Einar Borch skulle ta over statsministerposten. Men Hundseid gjekk til kong Haakon VII og gav uttrykk for at partiet hadde utpeikt han til ny leiar av Bondepartiregjeringa før Borch hadde komme til Oslo. Seinare kunne Hundseid erklære at han var beden av kongen om å stifte ny regjering for Bondepartiet. 

Før krigen og i regjering markerte Hundseid seg som motstandar av Vidkun Quisling sine haldningar, men i 1940 vart Hundseid likevel medlem i Nasjonal Samling, støtta okkupasjonsmakta og fekk lang fengselsstraff etter krigen. Det vert spekulert i at dette var eit pragmatisk val frå Hundseid si side, medan andre meiner han frykta represaliar frå Quisling.

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Anne Enger

**Anne Enger**, tidlegare **Anne Enger Lahnstein**, () er tidlegare leiar for Senterpartiet og var statsråd i Kulturdepartementet (kulturminister) i Regjeringa Bondevik I. I ein periode var ho fungerande statsminister for Kjell Magne Bondevik under eit lengre sjukdomsfråver. Ho kjem opphavleg frå Trøgstad i Østfold.

Frå 2004 til 2015 var ho fylkesmann i Østfold. Ho har tidlegare vore leiar i Redningsselskapet.

Enger var ein av dei mest innflytingsrike politikarane på 1990-talet, men ho er nok mest kjend for kampen mot norsk medlemskap i EU fram mot valet i 1994. I denne perioden vart ho av media kalla «Nei-dronninga».

Enger tok artium i 1968 og har utdanning både som sjukepleiar (1972) og sosionom (1975) frå Det norske diakonhjem.

## Kjelder

* 
*
Samuel Balto

**Samuel Johansen Balto** () var ein norsk-samisk oppdagar og eventyrar frå Karasjok i Finnmark. Han vart rekruttert av Fridtjof Nansen til ein ekspedisjon til Grønland i 1888, og han tok del i den første dokumenterte kryssinga av Grønland saman med Nansen og fire andre ekspedisjonsmedlemmer.
Etter dei gode erfaringane Erland Nordenskiöld skulle ha gjort med samiske skiløparar på ekspedisjonen til Grønland i 1883, ville nansen og ha med samar på sin Grønlandsekspedisjon. Lensmann Nils Øvre i Karasjok var mellommann mellom Nansen og samane. Han skreiv og under kontrakten med Samuel Balto og Ole Ravna på Nansen sin vegne. Løna skulle vere 800 kroner for kvar for seks månadar. Då ekspedisjonen vart forseinka og ikkje kom til vestkysten av Grønland før etter siste skip var gått til Danmark, måtte dei overvintre. Balto fekk eit nært tilhøve til grønlendarane. 

Ekspedisjonen kom til Kristianaia 30. mai 1889. Balto og Ravna kom attende til Karasjok 3. juli. I etterkant av ekspedisjonen var Balto oppfordra av Nansen til å skrive ein rapport om Grønlandsferda. Dette gjorde han på samisk sommaren 1889. I *På ski over Grønland* brukar Nansen noko av det Balto skreiv. I 1980 vart rapporten til Balto utgitt som bok, med samisk og norsk tekst. 

I 1898 emigrerte Balto til USA saman med ei større gruppe samar. Han dreiv mellom anna som reingjetar, postkøyrar og gullgravar. Balto vart buande i Alaska til han døydde. 

Sledehunden Balto, som vart vidkjend for transport av medisin mot difteri til den isolerte byen Nome i Alaska i 1925, var oppkalla etter Samuel Balto. I Iditarod og Central Park står ein statue av denne sledehunden.

## Kjelder
* Samuel J, Balto:*Med Nansen over Grønlandsisen i 1888 : min reise fra Sameland til Grønland* Universitetsforlaget 1980
African Confidential

**African Confidential** er eit britisk nyheitsbrev om Afrika. Det vart grunna av ei gruppe britar i 1960 då Afrika stod framføre avkolonisering og store endringar. Opphavleg var det kalla *Africa 1960*, med nytt årstal kvart år, fram til det fekk det faste namnet sitt seint på 60-talet.

Nyheitsbrevet har som mål å publisera påliteleg, upartisk informasjon om Afria. Til forskjell frå mange britiske tidsskrift har det ikkje nokon offisiell politisk agenda. Nyheitsbrevet har dekt og analysert hendingar på kontinentet ved hjelp av eit stort nettverk av korrespondentar. Frå byrjinga var artiklane dei skreiv usignerte, for å unngå forfølging i ustabile land på veg mot sjølvstende. Denne politikken har nyheitsbrevet fortsett med, ettersom ytringsfridommen framleis er truga fleire stader i Afrika.

African Confidential var eigd av ei gruppe uavhengige britar fram til 1994, då det blei kjøpt av Oxford-forlaget Blackwell Publishers. Redaktøren fortsette å ha ein sjølvstendig rolle.

## Bakgrunnsstoff
* africa-confidential.com - offisiell nettstad
Agathe Uwilingiyimana

**Agathe Uwilingiyimana** () var ein rwandisk lærar og politikar, mest kjend som statsminister i Rwanda då folkemordet der tok til. Ho vart fødd til ein bondefamilie med tutsiavstamming i landsbygda Nyaruhengeri om lag 140 km søraust for Kigali.

17. april 1993 erstatta ho Dismas Nsensiyaremye som statsminister, ein jobb ho hadde fram til ho vart drepen av sine eigne livvakter saman med mannen sin 7. april 1994; dagen etter at at president Juvenal Habyarimana omkom då flyet hans vart skote ned.

## Kjelder
* Salokar, Rebecca M. (redaktør, 1996). *Women in Law: A Bio-Bibliographical Sourcebook*. Westport, CT, USA: Greenwood Publishing Group, Incorporated. Side 324. http://site.ebrary.com/lib/ntnu/Doc?id=10017970&ppg=338

## Bakgrunnsstoff
* fawe.org  - liten biografi om hennar rolle for kvinner og utdanning
Hanne Ørstavik

**Hanne Ørstavik** () er ein norsk forfattar og omsetjar. 

Ørstavik var fødd i Tana og voks opp i Finnmark. Ho flytta til Oslo 16 år gamal og er utdanna cand.mag. frå Universitetet i Oslo med faga psykologi, fransk og sosiologi. Ho har òg to grunnfag frå Statens lærerhøgskole i forming og forfattarstudiet i Bø.

Ørstavik debuterte med romanen *Hakk* (1994) og fylgde opp med *Entropi* (1995). Det som karakteriserer desse bøkene er ein minimalistisk stil der det vert nytta korte, skildrande setningar. Det vert fokusert på observasjonar og konkrete registreringar. 

Romanane skrivne mot slutten av 1990-talet syner utviklinga i forfattarskapen. *Kjærlighet* (1997), *Like sant som jeg er virkelig* (1999) og *Tiden det tar* (2000) vert tematisk rekna som ein trilogi. Trilogien skildrar nære familietilhøve, der foreldra sviktar. Ho fortel overtydande historier og skildrar personar som har vanskeleg for å finne eit høveleg språk. Personane vert ofte stengd ute frå kommunikasjon eller stengd inne i seg sjølv. På det viset gjennomfører Ørstavik sitt språkkritiske prosjekt.

Hanne Ørstavik har også stått for omsetjingar og gjendiktingar av mellom anna Leslie Kaplan, Mirja Unge og Marguerite Duras.

## Verkliste
* *Hakk* (roman, 1994)
* *Entropi* (roman, 1995)
* *Kjærlighet* (roman, 1997)
* *Like sant som jeg er virkelig* (roman, 1997)
* *Tiden det tar* (roman, 2000)
* *Uke 43* (roman, 2002)
* *Presten* (roman, 2004)
* *Kallet* (roman, 2006)
* *I morgen skal det være åpent for alle* (kortprosa, 2007)
* *Der alt er klart* (essay, 2008)
* *48 rue Defacqz* (roman, 2009)
* *Hyenene* (roman, 2011)
* *Samtidighet* (essays, 2011)
* *Det finnes en stor åpen plass i Bordeaux* (roman, 2013)
* *På terrassen i mørket* (roman) (2014) ISBN 978-82-495-1409-0
* *Over fjellet* (roman) (2017) ISBN 978-82-495-1855-5
* *Jeg drømte at alle bøkene mine sto i kjøkkenskap* (artikler og essays) (2018) ISBN 978-82-495-1987-3
* *Roman. Milano* (roman) (2019) ISBN 978-82-495-2147-0

## Prisar
* Tanums kunststipend 1998
* P2-lytternes romanpris 1999, for *Like sant som jeg er virkelig*
* Sult-prisen 1999
* Havmannprisen 2000, for *Tiden det tar*
* Oktober-prisen 2000
* Doblougprisen 2002
* Amalie Skram-prisen 2002
* Klassekampens litteraturpris 2004, for *Presten*
* Brageprisen 2004, for *Presten*
* Aschehougprisen 2007

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Bøker av Hanne Ørstavik digitaliset hjå Nasjonalbiblioteket
Akers Trading Company

**Akers Trading Company** var eit søsterselskap av Akers mekaniske verksted som vart grunna på midten av 1960-talet for å rekruttera norske fagfolk til State Fishing Corporation i Ghana. Selskapet hadde difor eit kontor i Tema i Ghana.

31. august 1967 signerte selskapet kontrakt om å ta over drifta av trålarar produsert av Akers mekaniske verksted, i tre år. Drifta varte til slutt til oktober 1972.

## Kjelde
* . Side 63-64, 72, 78
Akosombo kraftverk

**Akosombo kraftverk** er eit vasskraftverk drive av Akosombo-demninga som demmer opp elva Volta i nærleiken av Akosombo i Ghana. Bygginga av kraftverket var ferdig i 1965. Kraftverket fekk først installert fire generatorar med 588 megawatt (MW) kapasitet til saman, og fekk i 1972 to ekstra generatorar med 324 MW kapasitet. Til saman har kraftverket i dag dermed 912 MW kapasitet.

Kapasiteten blir utnytta til å produsere rundt 5 000 kilowatt-timar i året (kWh), men dette avhenger av vêret som bestemmer vassmengda i magasinet. Ghana opplevde ein energikrise i 1998 på grunn av lågt vassnivå i magasinet til kraftverket.

Kraftverket blir drive av det statseigde selskapet Volta River Authority.

## Bakgrunnsstoff
* Business Source Premier, *Resources and infrastructure* i *Country Profile Ghana*, 2000. . Side 11. 
* *Akosombo Dam*, Encyclopædia Britannica Online. (Lest March 11, 2005.)

* Biletegalleri på glowa-volta.de
Aksum

**Aksum** eller **Axum** er ein by nord i Etiopia som ligg ved Adoua-fjella. Byen var senter for kongedømmet Aksum som oppstod rundt år 1 og gjekk under på 1100-talet.

Ein del av det som står att etter kongedømmet i Aksum er geez-språket og arkitektonisk kunst, slik som Aksum-obelisken.

Den etiopiske ortodokse kyrkja seier at Maria av Zion-kyrkja i Aksum husar den bibelske paktarken som skal innehalda steintavlene som dei ti bod vart skrivne på. Byen blir rekna som den mest heilage i Etiopia, og mange pilegrimar reiser dit.

75 % av befolkninga i byen er etiopisk-kristenortodokse, medan resten er, sunnimuslimar eller tilhengjarar av P'ent'ay. 

## Bakgrunnsstoff

* ethiopiatravel.com  - om Aksum (engelsk)
* selamta.net - meir om aksum (engelsk)
* newadvent.org - Aksum i Katolsk leksikon (engelsk)
Nesodden kommune

**Nesodden** er ein kommune i Akershus fylke. Nesodden er òg namnet på den halvøya som kommunen ligg på. Halvøya har Indre Oslofjord (Oslofjorden) på vestsida og Bunnefjorden på austsida, og grensene mot grannekommunane Frogn, Asker, Bærum, Oslo og Nordre Follo går i desse fjordområda. I sør, der kommunen er landfast, grensar han òg til Frogn kommune.

Kring ¾ av flatevidda er skog og utmark. Innbyggjarane har difor eit godt tilbod av friluftsområde både på land og ved sjøen. 86 % av innbyggjarane bur i tettbygde strok. I tillegg er det mange fritidseigedomar og hytter i kommunen.

Nesoddtangen (Tangen/Tangenbyen) ligg heilt nord i kommunen. Bjørnemyr, Fjellstrand, Spro og Fagerstrand ligg på vestsida med flott utsikt over Oslofjorden. På austsida er det nesten samanhengjande busetnad frå Tangen via Oksval, Ursvik, Hellvik, og Berger til Jaer og Blylaget.

Saman med Enebakk, Frogn, Oppegård, Ski, Vestby og Ås utgjer Nesodden den delen av Akershus som vert kalla Follo.

Nesodden og Oppegård var tidlegare ein kommune, men vanskeleg reiseveg mellom Oppegård og Nesodden tvinga fram ei deling. I 1915 vart Oppegård skild ut som eigen kommune.

På Nesodden finst fleire område med eikeskog. Dette er truleg dei nordlegaste store eikeskogane på Austlandet og i Noreg. Dei lokale namna Eklund og Ekelund kjem av eikeskogen.

## Kommunikasjonar
Medan det er kring 40&nbsp;km til Oslo langs landevegen, er det berre 7&nbsp;km over fjorden. Ei reise med moderne snøggbåt tek kring eit kvarter. Det er båtsamband med mange avgangar. Nesodden har som ein av få kommunar på Austlandet svært mange båtpendlarar.

A/S Nesodden-Bundefjord Dampskipsselskap som dreiv sambandet fram til 2009 hadde 2,4 millionar passasjerar årleg på ruta frå Nesoddtangen til Aker Brygge. I tillegg vert det drive ei rute til Lysaker med 200.000 reisande. I 2009 tok Tide over konsesjonen på sambandet, til dels med nye båtar. No vert sambandet drive av ferjeselskapet Norled AS.

## Næring
Jord-, skogbruk og fiske var tidlegare dei vanlege næringsvegane på Nesodden. I tillegg dreiv ein med saltbrenning og isdrift. Saltbrenning tyder innkoking av sjøvatn. Grunnlaget for dette låg i at vatnet i Bunnefjorden hadde spesielt høgt saltinnhald. I tillegg var tilgangen på ved og torv til brensle god. Frå kring 1850 skar ein is frå vatn og tjern vinterstid. I åra frå 1895 til 1905 låg den årlege produksjonen på heile 45.000 tonn. I dag er det berre 0,6&nbsp;% av folkesetnaden som er sysselsett i primærnæringane. 87 % arbeider i tertiærnæringar.

## Bakgrunnsstoff
* Nesodden kommune (Offisiell nettstad)
* Nesodden Historielag
* Kulturminne på Nesodden på Kulturnett Akershus
Nes kommune

**Nes kommune** er ein kommune i Akershus fylke, som grensar i nord til Eidsvoll og Nord-Odal, i aust til Sør-Odal og Eidskog, i sør til Aurskog-Høland og Lillestrøm, og i vest til Ullensaker.

## Historie
Tettstaden Vormsund var det opphavlege kommunesentret i Nes herad, men stasjonsbyen Årnes overtok gradvis etter at Kongsvingerbanen vart bygd. I dag finn ein rådhus og kommunesentrum i Årnes, som opphavlege var kapellani under det dåverande hovudsoknet Nes med sentrum ved Vormsund. I dag er Årnes prostesete for prosten i Østre Romerike prosti. Kampå i Fenstad, Brårud, Opakermoen og Skogrand i Skogbygda (Ingeborgrud) er mindre tettstader i nordre og austre del av kommunen og i sør og i aust ligg  dei større byggjefelta Aulifeltet, Tomteråsen, Neskollen og tettstaden Haga. Svanfossen som regulerer Noregs største innsjø Mjøsa ligg i Fenstad. Årnes er framleis kjenneteikna som ein stasjonsby frå det 19. hundreåret, medan Nes hovudsokn er utprega med monumentalbygningar i og omkring Vormsund, bl.a Nes kyrkjeruinar, Nes kyrkje, Ullershov og Disen gardar.

## Tusenårsstad
Tusenårsstaden i Nes er Nes kyrkjeruinar på Vormsund, der Glomma og Vorma møter kvarandre. Kyrkja vart bygd på 1100-talet som ei av tre fylkeskyrkjer på Romerike. Ho ligg i dag i ruinar, men desse blir brukt til 
gudstenester, bryllaup og konsertar.

## Attraksjonar

**[[Nes samlingar]]**

* Nes kyrkjeruinar – sjå ovanfor
* Stein skole – også kjent som Eventyrskolen
* Funnefoss industriarbeidermuseum – det gamle tresliperiet med arbeidarbustader 
* Arbeidersmåbruket Furuset – småbruk frå 1909, halde i stand slik det var den gongen
* Auli mølle – den gamle mølla på Auli er framleis i driftsklar stand

**Andre attraksjonar**

* Disen – prestegard for Nes prestegjeld.
* Gamle Hvam Museum – museum der ein finn den store gamle ærverdige garden Store Hvam med dei bygga som høyrer til
* Svanfoss sluse – sluse som ligg i Fenstad

## Media
Raumnes er lokalavisa for Nes på Romerike og vert gjeven ut tre gonger i veka. Romerikes Blad og Glåmdalen har avdelningskontor på Årnes.

## Kjende nesbuar
* Amund Maarud
* Sverre Myrli
* Åslaug Haga
* Torgeir Rebolledo Pedersen, poet som har vore i aksjonsgruppa *[[Stuntpoetene]] *
* Berit Mørdre (d. 2016)
* Jacob Jervell (d. 2014)
* Alf Tande-Petersen
* Geir Frigård

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nes i Akershus|Nes i Akershus]]» frå ,  den 11. mars 2005.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Nes kommune  (Offisiell nettstad)
Nannestad kommune

**Nannestad** er ein kommune i Akershus fylke. Kommunen grensar i nord mot Gran og Hurdal, i aust mot Eidsvoll og Ullensaker, i sør mot Gjerdrum, og i vest mot Nittedal og Lunner.

## Kyrkjer i Nannestad
* Bjørke kyrkje
* Nannestad kyrkje
* Holter kyrkje
* Stensgård kyrkje

## Kjente personar i Nannestad
* Thomas Alsgaard, skiløpar
* Bjørn Erlend Dæhlie, skiløpar
* Elisabeth Edland, hundekjørar
* Hans Haga 1924&ndash;2008, tidlegare leiar av Bondelaget
* Katrine Moholt, programvert i TV2
* Tom Eddie Brudvik, skodespelar, kjent som Svein frå Hotel Cæsar
* Gry Solberg, bildekunstnar og grafisk designar 
* Jon Tefre, kjent for innsatsen sin i Nannestads kulturliv
* Silenoz, gitarist i svartmetallbandet Dimmu Borgir
* Reidar Brendeland, Vestlandsfanden

## Bakgrunnsstoff
* Nannestad kommune (Offisiell nettstad)
Nes

**Nes** er eit ord som tyder 'landtunge' eller 'terrengformasjon som stikk fram'.

## Kommunar i Noreg
Nes er namnet på éin kommune i Noreg:

*Nes kommune i Viken (tidlegare Akershus)

Nes er òg namnet på fire tidlegare norske kommunar:
*Nes kommune i Buskerud, no Nesbyen kommune
*Nes i Hedmark &ndash; no ein del av Ringsaker kommune.
*Nes i Vest-Agder &ndash; no ein del av Flekkefjord kommune.
*Nes i Sør-Trøndelag &ndash; no ein del av Bjugn kommune.

## Kyrkjesokn i Noreg

Nes er namn på desse noverande kyrkjesokna i Den norske kyrkja:

*Nes sokn i Trøndelag
*Nes sokn i Sogn
*Nes sokn på Romerike
*Nes sokn i Hallingdal
*Nes sokn i Ringsaker
*Nes sokn i Telemark
*Nes sokn på Ringerike

## Namnedel
Landformasjonen nes er svært vanleg i Noreg, og ein finn ordet òg i mange samansette namn, til dømes:
*Nesbyen
*Nesflaten
*Nordnes
*Sandnes
*Stokmarknes
*Sydnes

## Anna
**NES** er forkortinga for spelkonsollen Nintendo Entertainment System
Akwamu

Kongedømmet **Akwamu** var ein akansk stat som vart grunna i Twifo-Heman ein gong på 1500-talet (truleg 1560). Den opphavlege befolkninga kom frå bystaten Bono. Riket var på topp på byrjinga av 1700-talet då det breidde seg over dagens sørlege Ghana og inn i Benin.

## Kjelder
* Olson, James S. (1996). *Peoples of Africa*. Westport, CT, USA: Greenwood Publishing Group, Incorporated. Side 22. http://site.ebrary.com/lib/ntnu/Doc?id=10001965&ppg=32
* ghanaweb.com - kort historie om akwamuane (engelsk)
* inmotionaame.org  - kort «definisjon» (engelsk)
* ghana.co.uk  - tribes (engelsk)
* rulers.org - statsleiarar i Ghana (engelsk)

## Litteratur
* Wilks, Ivor (2001). *Akwamu 1640-1750: a study of the rise and fall of a West African empire*. Trondheim: Historisk fakultet, NTNU. ISBN 82-7765-036-1.
Vanadium

**Vanadium** er eit metallisk grunnstoff med kjemisk symbol **V** og atomnummer 23. Det er eit sjeldant transisjonsmetall som er mjukt og smibart og blir særleg brukt i legeringar.

## Førekomst og utvinning

Vanadium finst i omtrent 65 ulike mineral. 

## Sambindingar

Vanadium kan ha oksidasjonstal 5, 4, 3 eller 2 i sambindingar. 

* vanadiumpentoksid (V_2O_5)

## Bruk av vanadium

Vanadium kan brukast i legeringar som til dømes viss typar stål. 

Sambindingar er i bruk som katalysatorar i produksjon av svovelsyre. 

## Biologisk rolle

Vanadium er nødvendig for nokre dyr. 

## Sjå også
* Periodesystemet
* Grunnstoffliste
* Isotoptabell

## Bakgrunnsstoff
* Webelements
Eide Forlag

**Eide forlag** er eit norsk bokforlag heimehøyrande i Bergen. Eide forlag gir ut eit mangfald av bøker til kyrkjeleg og personleg bruk. Samarbeidet med Den norske kyrkja om utgiving av salme- og gudstjenestebøker utgjer ei solid bærebjelke i forlaget. I tillegg kjem eit allsidig utvalg litteratur til bruk i kyrkje og hjem. Eide er ein del av forlagshuset Vigmostad & Bjørke AS. 

## Oppstarten
Forlagsdrifta vart starta i 1880 av Johan Wilhelm Eide som tolv år tidlegare også hadde grunnlagt Bergens Tidende. Grunnen til at han gav seg ut på forleggjarverksemd var at Vestmannalaget stod utan forleggjar til vinnaren av tevlinga foreininga hadde hatt om den beste ABC-boka på landsmål. Då tok boktrykkjar Eide, som opphavleg var frå Stryn, på seg å gje ut fyrstepremiemanuset til Andreas Austlid. Framover mot hundreårsskiftet gav Eide ut eit fåtal andre bøker, men forleggjarverksemda var eit underskotsforetak og snart gjekk forlaget i dvale. 

## Etterkrigstida
Ikkje før i 1945 livna det til att, då med at ei sterk satsing på barnebøker. Pengane tente forlaget likevel på vaksenbokutgjevingar som til dømes *[[Shetlands-Larsen|Sjetlands-Larsen]]* av Frithjof Sælen, *Nord for det øde hav* av Liv Balstad og *Den tause verden* av Jacques-Yves Cousteau, og det gav dei rom til å ha høg kvalitet på barnebøkene, som ofte var tapsprosjekt. Eide Forlag gav til dømes ut internasjonale barnebokklassikarar som *Det suser i sivet* av Kenneth Grahame, *Alice i eventyrland* og *Gjennom speilet* av Lewis Carrol og *Peter Pan* av J.M. Barrie for fyrste gong på norsk, alle omsette av Zinken Hopp. Dei gav også ut nye, fine utgåver av bøker som *Tom Sawyer* og *Huck Finn* av Mark Twain. Etter at forlaget gjekk på ein stor økonomisk smell med det store verket *Havet og våre fisker* tidleg på 60-talet vart verksemda gradvis trappa ned att.

## Fram mot notida
Ikkje før på midten av 80-talet byrja ein ny periode med vekst i forlaget. Det vart då satsa på mellom anna ein serie hefta kriminal- og spenningsbøker redigert av Gunnar Staalesen. Då det ikkje vart balanse i rekneskapane i denne omgangen heller, bestemte Bergens Tidende seg for å selja selskapet og det vart kjøpt av Trine Kolderup Flaten som hadde vore ein av redaktørane dei siste åra og som no driv selskapet saman med Roald Flaten. Forlaget har no om lag 20 utgjevingar i året, og av utgjevingar frå dei siste åra kan nemnast *Norsk forsvarshistorie* i 5 band og ei satsing på science fiction og fantasy-litteratur.

## Eide forlag i dag
Høsten 2005 vart Eide kjøpt opp av og innlemma i forlagshuset Vigmostad & Bjørke AS. Då Vigmostad & Bjørke kort etter fekk kontrakt på å utgi salme- og gudstenestebøker for Den norske kyrkja, valde dei å gjere Eide til forlag for kyrkjelege utgivingar. Den norske kyrkja sto på denne tida i startgropa av ei omfattande gudstenestereform, som og omfatta ei ny offisiell salmebok. Den nye utgåva av Norsk salmebok vart utgjeve høsten 2013 i eit fyrsteopplag på 60 000, og av desse vart 40 000 selde fyrste dagen.

## Bakgrunnsstoff
* Nettsidene til Eide Forlag
Steinsopp

**Steinsopp** (*Boletus edulis*) er ein stor og fast røyrsopp. 
Steinsoppen er ein god matsopp, men vert lett angripe av insekt.
Han er vanleg i lauv- og barskog i heile Noreg.

## Bakgrunnsstoff
Lørenskog kommune

**Lørenskog** er ein kommune i Akershus fylke. Kommunen grensar i nord mot Lillestrøm kommune, i aust til Rælingen, i sør til Enebakk og i vest til Oslo. Motivet i kommunevåpenet er eit vasshjul.

Kommunen blei skild ut frå Skedsmo som eigen kommune i 1908. På den tida var Lørenskog mest kjent for ei stor del romanifolk (taterfolk) som budde der og som hytteområde for Oslo-folket. Kommunen hadde 40 000 innbyggere i 1. kvartal 2019.

 
Kommunen har eit areal er på 71&nbsp;km². Store delar av kommunen i sør omfattar lørenskogdelen av den utbyggingsvera Østmarka. Dei aller fleste innbyggjarane bur derfor nord i kommunen. Gardsbruk tek opp plassen imellom. Kommunen har gått frå å vera ein jordbrukskommune til å bli ein urban forstad til Oslo. Tendensen skaut fart på 1980-talet, då kommunen fekk bygga både dagens Lørenskog Storsenter (Triaden) og Metro-senteret som trekk til seg kundar frå heile Oslo og Romerike-distriktet.

## Kjende personar frå Lørenskog
* Elisabeth Granneman (1930-1992), revyartist
* Rolf Løvland (f. 1955), komponist
* Henning Berg (f. 1969), fotballspelar
* Thomas Alsgaard (f. 1972), skiløpar
* John Carew (f.  1979), fotballspelar
* Marte Huke (f. 1974), lyrikar
* Marit Larsen (f. 1983), popartist
* Marion Ravn (f. 1984), popartist

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lørenskog kommune|Lørenskog kommune]]» frå ,  den 12. september 2020.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Lørenskog kommune (Offisiell nettstad)
Hurdal kommune

**Hurdal** er ein kommune i Akershus fylke. Kommunen grensar i nord til Vestre Toten og Østre Toten i Innlandet fylke, i aust mot Eidsvoll, i sør mot Nannestad og i vest mot Gran.

## Geografi
Fjellsjøkampen (812 moh.) i Hurdal var den høgaste åsen i tidlegare Akershus fylke.

## Innsjøar i Hurdal
* Hurdalssjøen: 175 moh., 13 fiskeartar, maks djup 59&nbsp;m.

### Klima

## Samfunn

Normisjons misjonsskule Gå Ut Senteret låg i Hurdal, søraust for kommunesenteret.

I Hurdal, på Gjøding gard (tidlegare Hurdal prestegard), ligg Hurdalsjøen Økologiske Landsby BA.

På  det tidlegare Hurdal glasverk ligg i dag Hurdal verk folkehøgskule.

## Folk frå Hurdal
* Børre Rognlien, idrettsleiar og politikar
* Harald Sunde, forsvarssjef
* Robert Sørlie, hundekjørar
* Sindre Buraas, løpar
* Henning Stensrud, skihoppar
* Tore Ruud Hofstad, skiløpar
* Tord Gustavsen, jazzpianist

## Bakgrunnsstoff
* Nettstad for Hurdal kommune 
* Kultur i Hurdal på kart frå Kulturnett.no
* Hurdal informasjonsportal 

## Fotnotar
Gjerdrum kommune

**Gjerdrum** er ein kommune i Akershus fylke. Kommunen grensar i nord til Nannestad, i nordaust til Ullensaker, i sør og søraust til Lillestrøm kommune og i vest til Nittedal.

Kommunen var del av Akershus fylke fram til 2020.

## Bakgrunnsstoff
* Gjerdrum kommune (Offisiell nettstad)
Frogn kommune

**Frogn** er ein kommune i Akershus fylke. Kommunen grensar i nord mot Nesodden, i aust til Ås, i sør til Vestby og i vest til Oslofjorden.

## Bakgrunnsstoff
* Frogn kommune (Offisiell nettstad)
Kvinesdal kommune

**Kvinesdal** er ein kommune i Agder fylke. 46 % av innbyggjarane bur i tettbygde strok. Kommunen sitt administrasjonssenter heiter Liknes. Her møtest dei to elvene Kvina og Litleåna som renn ut i Fedafjorden. Namnet til kommunen kjem av dalføret Kvinesdal der elva Kvina renn.

Kvinesdal har kontakt til kysten via Fedafjorden og grensar til Bygland i Aust-Agder fylke i nord. I vest grensar kommunen til Flekkefjord og Sirdal, i aust til Åseral og Hægebostad, i sør til Lyngdal og Farsund.

## Tettstader
* Feda
* Liknes

## Historia til kommunen
Frå 1837 til 1840 utgjorde områda Liknes og Feda Kvinesdal formannskapsdistrikt. I 1841 vart òg Fjotland ein del av dette. I 1858 vart Fjotland igjen eigen kommune, og var det heilt fram til 1963.

Frå 1858 til 1899 utgjorde Liknes og Feda Kvinesdal kommune. Frå 1900 skilde de to kommunane lag. Frå 1900 til 1916 var namnet Liknes i bruk, men i 1917 skifta Liknes kommune namn til Kvinesdal.

Frå 1963 vart dei tre kommunane igjen slegne saman til Kvinesdal kommune.

## Gruvesamfunnet Knaben

Nord i Kvinesdal ligg det nedlagde gruvesamfunnet Knaben. Molybdengruvene var i drift frå 1885 til 1973. Molybden vert mellom anna nytta i stållegeringer til våpenproduksjon. Under den andre verdskrigen vart difor 1&nbsp;000 tyske soldatar sett til å vakta anlegget. Dei allierte gjennomførte bombetokt mot Knaben, men lukkast ikkje i sine forsøk på å stoppa gruvedrifta.

## Sarons Dal
Sarons Dal ved Litlåna i Kvinesdal er hovudsenteret for stiftinga Troens Bevis Verdens Evangelisering (TBVE), som er ein misjonsorganisasjon bygd opp av evangelisten Aril Edvardsen. I Sarons Dal er det bibelskule, badeland, campinghytter og ein møtehall med plass til over 4&nbsp;000 menneske. Frå senteret vert kring 1&nbsp;000 misjonærar i mange land styrt. 12 timar i døgnet vert kristne program send ut til sjåarar over heile verda.

## Amerika-kontakt
Mange i Kvinesdal har tydeleg preg av nær kontakt med USA. Ein ser det på byggeskikk, på juledekorasjonar i hagar, på bilparken og høyrer det på språklege detaljar. Bagasjerommet på bilen kallar nokre for «trunk». Gutenamn som Andy, Stanley og Steven og jentenamn som Alice, Gladys og Sherry er nok meir utbreidd her enn gjennomsnittleg for Noreg. 10 % av alle busett i Kvinesdal er amerikanske statsborgarar, og kvart år vert det skipa til ein utvandrarfestival.

## Bakgrunnsstoff
* Kvinesdal kommune
Klasselaust samfunn

Eit **klasselaust samfunn** er målet for sosialistar og kommunistar. Ifølgje Karl Marx er all historie historia om klassekamp, fordi alle samfunn til no bortsett frå det primitive fellesskapet i «urkommunismen» har vore klassesamfunn. Klassemotsetningane har prega slavesamfunnet i antikken, føydalsamfunnet i mellomalderen og den moderne kapitalismen. Men denne siste har også ifølgje Marx skapt føresetnadene for eit klasselaust samfunn og dermed eit samfunn utan undertrykking, ved ei veldig utvikling av produktivkreftene, og ved å skape den moderne arbeidarklassen, som berre kan frigjere seg sjølv ved samtidig gjennom sosialiseringa av produksjonsmidla å oppheve sjølve grunnlaget for klassemotsetningane, skiljet mellom dei som eig og dei som produserer.