open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Solum

**Solum** er ein tidlegare kommune i Telemark fylke oppretta som Solum formannskapsdistrikt i 1837.

Ein del av Solum med 1&nbsp;042 innbyggjarar blei overført til Skien kommune 1. juli 1916. 1. juli 1920 blei ytterlegare ein del av kommunen med 1&nbsp;614 innbyggjarar overført til Porsgrunn kommune.

* 1. januar 1964 blei Solum, Gjerpen og Skien kommunar samt Valebø krins i Holla slått saman til den nye Skien kommune.
* 1. januar 1968 blei ein del av Skien (område frå tidlegare Solum og Gjerpen kommunar) med totalt 3&nbsp;554 innbyggjarar overført frå Skien til Porsgrunn kommune.

Blant bydelane som låg i Solum var Nenset, Tollnes, Flakvarp, Skotfoss og Klyve.

## Kjelder
* Jukvam, Dag: ''Historisk oversikt over endringer i kommune- og fylkesinndelingen''. Statistisk sentralbyrå 1999
Syfilis

**Syfilis** er ein seksuelt overførbar infeksjonssjukdom som er årsaka av bakterien *[[Treponema pallidum]]*. Sjukdommen er no relativt sjeldan i Noreg, og smitten er oftast importert frå utlandet.

Syfilis går gjennom ulike stadium og fasar. Primært startar det med genitalsår som oppstår der bakteriane gjekk gjennom huda. Dette såret kallar ein ofte ein skjanker, og er indurert. Det vil seia at ein vil kunna kjenna ein slags «skorpekant» om ein klemmer forsiktig på såret mellom tommel og peikefinger. Dette skil syfilis frå mellom anna den sjeldnare sjukdommen blaut sjanker (ulcus molle).

Syfilis er relativt enkelt å behandla i dei tidlege fasane med bruk av penicillin, men om han ikkje vert behandla vil han kunna angripa auget, som vil få problem med å reagera normalt på lys. Symptomet vert kalla Argyll Robertsons pupill etter legen som fyrste gongen skildra det. 

## Sjå òg
*Sjanker
*Seksuelt overførbare sjukdommar

## Bakgrunnsstoff
* Lommelegen.no om syfilis 
* Helsenett.no om syfilis 
*Hudlegekontoret om syfilis 
*Folkehelseinstituttet om syfilis 
*Helsebiblioteket.no «Nasjonale faglige retningslinjer for antibiotikabruk i primærhelsetjenesten»
Inchmickery

**Inchmickery** er ei lita øy i Firth of Forth i Skottland. Ho ligg om lag 1,5 km nord for Edinburgh.

Namnet kjem frå det skotsk-gæliske *Innis nam Bhiocaire*, som tyder *Sokneprestøya*, og indikerer at det kan ha vore ein gammal prestebustad her. 

Inchmickery er berre 100 meter brei og 200 meter lang. Under den andre verdskrigen vart det bygd eit artilleri på øya. Øya er ikkje lenger busett, men mykje a det militære anlegget er framleis intakt. Bygningane vart mellom anna nyttar i scenar i filmen *[[filmen Complicity|Complicity]]*.

Øya er i dag eit RSPB-reservat (fuglereservat) og ærfugl, splitterne og forskjellige måseartar hekkar her. Ho var tidlegare òg hekkestad for den sjeldne rosenterne, men desse er no flytta bort frå Firth of Forth. Det ligg to skjer utanfor Inchmickery, kalla Cow og Calf (ku og kalv).

Inchmickery var tidlegare kjend for østers og var dekt av mose og lav. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Inchmickery|Inchmickery]]» frå ,  den 10. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
The Lamb

**The Lamb**, stundom kalla **Lamb Island** eller berre **Lamb**, er ei lita øy, 100 meter lang og 50 meter brei, mellom øyane Fidra og Craigleith i Firth of Forth, utanfor søraustkysten av Skottland. Ein kan kome til The Lamb med båt frå North Berwick, men det er ingen kaianlegg og lite å sjå på øya. 

Mellom The Lamb ligg to «sauehunder» - North og South Dog Islands - som er to små skjer. 

Som andre øyar utanfor North Berwick vart the Lamb skapt av vulkansk aktivitet for millionar av år sidan. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:The Lamb|The Lamb]]» frå ,  den 10. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Musica enchiriadis

***Musica Enchiriadis*** er namnet på ei lærebok i musikk som vart skriven i tida mellom 850 og 900. Boka er den første i sitt slag, og tek føre seg ulike *modus* eller kyrkjetonearter. Enchiriadis er eitt av dei første forsøka på å setja desse toneartene i system.

Forvitneleg er det og for ettertida at *Enchiriadis* syner den første freistnaden på musikalsk notasjon. Boka nyttar daseia-systemet, som var komen frå Bysants. Det er hevda at *Enchiriadis* står i gjeld til teorien og den fleirstemmige tradisjonen som var utvikla austpå. På denne tida var det etter måten god kontakt mellom frankarkongane og Det austromerske riket. Slik sett er *Enchiriadis* eit døme på utviklinga som gjekk føre seg innanfor den karolingiske renessansen som voks fram i krinsen om Karl den store og biskopen Alcuin. 

*Enchiriadis* gjev døme på «Organum» i ein tidleg fase, og reknar denne fleirstemmige songen som kjend. Skalaene er boka er delt opp i tetrakordar, men ikkje i reine oktavar, noko som vart fastsett seinare, av Guido av Arezzo. 

*Musica Enchiriadis* er gjerne samanstilt med Scolica Enchiriadis, som er endå meir noggrann på dei talmessige tilhøva mellom dei ulike tonane.
Frederick Winslow Taylor

**Frederick Winslow Taylor** () var ein amerikansk ingeniør og oppfinnar. Han såg tidleg viktigheita av rasjonalisering og effektivisering i industrien. I 1881 utførte han difor dei første tidsstudie i eit stålverk. Ut frå dette arbeidet utvikla han ein teori om *scientific management* (vitskapleg - dvs. rasjonell bedriftsleiing), også kalla taylorisme. Denne metoden er basert på ein systematisk analyse av dei einskilde elementa i ein arbeidssituasjon, ikkje sjeldan med utgangspunkt i tidsstudie. Han vert saman med Henry Ford rekna for å vere mellom dei viktigaste drivkreftene bak utviklinga av den kapitalistiske storindustrien.

## Kjelder
*

## Fotnotar
Rosyth Castle

**Rosyth Castle** er ruinane av ei borg frå 1400-talet ved Rosyth Naval Dockyard i Fife i Skottland.

Borga stod opphavleg på ei lita øy i Firth of Forth, som berre var tilgjengeleg ved lågvatn. Ho vart bygd som bustad for sir David Stewart, som hadde fått baroniet Rosyth i 1428. Det opphavlege tårnhuset vart utvida på 1500-talet og tidleg på 1600-talet. 

I 1572 vart borga angripen frå Blackness Castle på sørsida av Firth of Forth og vart så okkupert i 1651 av Oliver Cromwell etter slaget ved Inverkeithing.

Borga vart verande busetnad for Stewart fram til ho vart seld seint på 1600-talet til David Drummond frå Invermay. Ho kom til slutt til jarlen av Hopetoun og frå 1700-talet kom h ut av bruk. Frå den tida vart store delar av murverket nytta andre stader og dei fleste bygningane vart øydelagde. Berre tårnet og den nordlege muren står i dag att. 

Marinen tok over eigedomen i 1903, og øya vart ein del av skipsverftet like ved. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rosyth Castle|Rosyth Castle]]» frå ,  den 10. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
**RCAHMS *Inventory of Fife, Kinross and Clackmannan*, HMSO 1933
**Rosyth Castle på Undiscovered Scotland
Alberto Ascari

**Alberto Ascari** () var ein italiensk motorsportutøvar som vart verdsmeistert i Formel 1 både i 1952 og 1953. Han er ein av berre to italienske meistrar i denne sporten. Begge titlane vann han medan han køyrde for Ferrari. Ascari omkom den 26. mai 1955 i ei ulykke, medan han prøvekøyrde ein Ferrari 750 Monza.

## Formel 1 resultat

:* Syner til delt køyring med [[Dorino Serafini]]*
:* Syner til delt køyring med [[José Froilán González]]*
:* Syner til delt køyring med [[Luigi Villoresi]]*

## Bakgrunnsstoff
*Grand Prix History - Hall of Fame , Alberto Ascari 
*Alberto Ascari statistikk
*Alberto Ascari hjå Find-A-Grave
Ordførarar i Bodin

**Ordførarar i Bodin** var, inntil  Bodin i 1968 vart ein del av Bodø kommune:

## Kjelder
* Knut Moe (red):  Bodin Bygdebok, Bind I - Annen del
*Bodø Kommune
Ordførarar i Bodø

**Ordførarar i [[Bodø kommune]]** i Nordland har vore:

## Kjelder
*Axel Coldevin, *Bodø  by 1816-1966*
* Valsidene til NRK
Ordførarar i Gildeskål

**Ordførarar i Gildeskål** (Gildeskål kommune i Nordland) har  vore:

## Bakgrunnsstoff
*Gildeskål kommune
Ordførarar i Hadsel

**Ordførarar i Hadsel**  ( Hadsel kommune i Nordland) har vore:

*Siv Dagny Aasvik, 2015 - , Ap
*Kjell-Børge Freiberg, 2007 - 2015, Frp  
*Reidar Johnsen, 2003 - 2007, Sp
*Ørjan Robertsen, 1999 - 2003, Ap
*Hugo Olsen, 1987 - 1999, Ap
*Ingegjerd Solum 1985 - 1987, Ap
*Dag Jostein Fjærvoll, 1979 - 1985, KrF
*John Kristiansen, 1975 - 1979, H
*Elnar Bårdsen, 1974 - 1975, Ap
*Trygve Pettersen, juli 1972 - desember 1973, Ap
*Egil Karlsen, juni 1972 - juli 1972, V
*Bjarne Bendiksen, 1968 - 1971, Ap

## Kjelder
* Edgar Hovland: *Vi bygger videre* Hadsel bygdebok II ISBN 82-993564-2-3 kapittel 14
Ordførarar i Hemnes

**Ordførarar i  Hemnes** ( Hemnes kommune i Nordland) har sidan delar av Sør-Rana og Hemnesberget vart slått saman med  Korgen kommune i 1964 vore:

## Sjå òg
*Hemnes
Ordførarar i Kjerringøy

**Ordførarar i Kjerringøy** frå 1906, då Kjerringøy kommune vart delt frå  Nordfold-Kjerringøy til 1964, då kommunen vart slått saman med Bodin og Sørfold kommunar til Bodø kommune, har vore:

## Kjelder
* Bodøhistorie
Ordførarar i Rødøy

**Ordførarar i Rødøy**  (Rødøy kommune  i Nordland.  Fram til 1884 var også Meløy ein del av kommunen).

## Referansar
*Rødøy kommune
Ordførarar i Skjerstad

**Ordførarar i Skjerstad** var, fram til Skjerstad kommune vart innlemma i Bodø kommune:

## Kjelder
* Gunnar Berg (1975) Bygdebok for Skjerstad og Fauske
Ordførarar i Vestvågøy

**Ordførarar i Vestvågøy** har, etter at  Vestvågøy kommune vart oppretta i 1963 ved samanslåing av Borge, Buksnes, Hol og Valberg, vore:

## Kjelder
*
Stavingsberande konsonant

Ein **stavingsberande konsonant** eller **syllabisk konsonant** er ein konsonant som kan utgjera ei eiga staving eller vera kjerne i ei staving. I norske dialektar er det vanlegvis dei klangfulle konsonantane *n* og *l* som har ein slik funksjon. I IPA-lydskrift blir stavingsberande konsonantar markerte med ein loddrett strek under konsonanten, til dømes  eller .

Stavingar består vanlegvis av ein vokal eller diftong (stavingskjerne) pluss ein eller fleire konsonantar. Døme på dette er orda *båt* og *kast*, som kvar består av ei staving, og orda *stein-en* og *rei-skap*, som inneheld to stavingar kvar. Stavingar kan også bestå av berre ein vokal, t.d. preposisjonen *i*, eller ein diftong, t.d. substantivet *øy*. I desse tilfella seier vi at vokalen eller diftongen er stavingsberande.

Men i visse høve kan ein konsonant ha denne funksjonen.  I substantiva *vatn* og *botn*, som også finst i nynorsk skriftmål, er n-en stavingsberande. I mange dialektar er artikkelen i bunden form eintal ein stavingsberande *n*, t.d. i hankjønnsorda *båt'n*  (båten) og *bil'n*  (bilen). I nokre dialektar kan bunden form fleirtal av hokjønnsord ha stavingsberande n, til dømes jent'ne  (jentene). Og vi finn stavingsberande *n* i uttrykk som *der satt'n*  (der sat han).  

I nokre dialektar kan *l* vera stavingsberande. Døme på dette er substantiva *hand'l*  (handel), *put'l*  (=småarbeid) og *syk'l*  (sykkel). I bergensk er det vanleg at artikkelen *n* i bunden form eintal fell bort etter *l*. L-en blir då stavingsberande. Døme på dette er *so'l*  (sola) og *sto'l*  (stolen). Også i sunnhordlandsdialekten finn vi mange døme på dette fenomenet. Her kan ein finna bøyinga *ein kveld*  - *kve'l*  (ein kveld - kvelden).

Interjeksjonen *pst* er eit spesielt tilfelle. Her er *s* stavingsberande.

Stavingsberande konsonantar er eit vanleg fenomen i norske dialektar.

## I andre språk
Stavingsberande konsonantar finst i mange språk, til dømes i engelsk, tysk, tsjekkisk, slovakisk, slovensk og serbokroatisk. I engelsk finst stavingsberande l, m og n. Døme er *button*  (knapp), *bottle*  (flaske) og *rhythm*  (rytme).

## Kjelder
* Sandøy 1993, Helge Sandøy: *Talemål*, Novus forlag, Oslo. ISBN 82-7099-206-2.
* Skjekkeland 1997, Martin Skjekkeland: *Dei norske dialektane - Tradisjonelle særdrag i jamføring med skriftmåla*, Høyskoleforlaget AS, Kristiansand S. ISBN 82-7634-103-9.
* Pettersen 1990, Egil Pettersen: *Bergens bymål*, artikkel i Ernst Håkon Jahr (red.): *Den store dialektboka*, Novus Forlag AS, Oslo. ISBN 82-7099-167-8

### Fotnotar
Sørlege e-mål

**Sørlege e-mål** er dialektane i Aust-Agder med tilgrensande område av Vest-Agder og Telemark og Søre Østfold. Dei har endinga *-e* i infinitiv (*kaste, vere*) og i ubunden form eintal av svake hokjønnsord (*jente*). Desse dialektane blir av mange språkforskarar rekna som ei undergruppe av vestnorsk, jamfør til dømes Sandøy (2002).

## Bibliografi
* Sandøy, Helge 2002. Norske dialektar. S. 101–136 i *Vårt eget språk*, red. av Egil Børre Johnsen. Oslo: Aschehoug.
Leif Aune

**Leif Jørgen Aune** () var ein norsk sosialøkonom, statsråd 1973-78 i Arbeidarparti-regjeringar.

### Liv og gjerning
Aune, som var fødd i Bodø og døydde i Fredrikstad, var utdanna som cand.oecon. i 1951 og arbeidde mykje med regional utvikling. Frå mars 1971 til regjeringsskiftet i oktober 1972 var han statssekretær under statsråd Odvar Nordli i Kommunal- og arbeidsdepartementet i Regjeringa Bratteli I. Sidan var han sjølv statsråd i det same departementet i Regjeringa Bratteli II frå 1973 til 1976, og heldt fram i Regjeringa Nordli frå 1976 til han gjekk av 11. januar 1978. Der etter var han direktør for Distriktenes utbyggingsfond frå 1978 til 1990.

Aune var elles med i styra for Christiania Bank og Kreditkasse, Ullevål Universitetssjukehus og mange andre styre og råd.

## Kjelder
* 

*Denne artikkelen bygger elles på «[[:en:Leif Aune|Leif Aune]]» frå ,  den 10. februar 2010.*  
  som oppgav følgjande kjelder:

*
*
Ordførarar i Nesna

**Ordførarar i Nesna**  (Nesna kommunei Nordland har vore:

## Litteratur
* Øyvind Jensen: *Nesna 1800−1920. Fra prestegjeld til kommune*, Bygdebok for Nesna, bind 2, Rønnes Trykk AS, Mosjøen, Nesna kommune, 1998, ISBN 82-994038-1-2
Ordførarar i Rana

**Ordførarar i Rana**, det vil her seie ordførarar i Rana kommune og dei tre tidlegare kommunane Mo, Nord-Rana og Sør-Rana, har vore:

## Mo herad og Mo bykommune
### Mo herad (1838-1922)

### Byen [[Mo i Rana]] (1923-1963)

## Nord-Rana kommune (1923-1964)

## Sør-Rana kommune (1929-1964)

## Rana kommune (1964-)

## Litteraturhenvisninger
*Axel Coldevin: *Rana Bygdebok. Mo Prestegjeld etter 1850*, Utgitt av Mo Sparebank, Grøndahl & Søn Boktrykkeri, Oslo
*Leif Alstadhaug: *150 år med lokalt sjølstyre - Særtrykk frå Årbok for Rana 1986*, Rana Blads trykkeri, 1986
*Kriste Petersen-Øverleir:*Hemnes kommune - Jubileums-skrift 1837-1987 i anledning formannskapslovene av 14. januar 1837*, utgitt av Hemnes kommune, Rana Blad trykkeri 1987, ISBN 82-991512-0-1
* Mikrofilmarkivet, Rana Kommune
Cavia

**Marsvin** (*Cavia*) er ei gnagarslekt i familien Caviidae, har ein flat nase, er dekt av pels og har ein nesten usynleg halestump. Marsvin er planteetarar og kan ikkje ta til seg næring korkje frå kjøt eller mjølkeprodukt. Det finst 9 ulike marsvinarter, som held til i ulike regionar av Sør-Amerika. Tammarsvin, *Cavia porcellus*, stammar frå Andes-regionen (Peru, Bolivia, Ecuador), der det har blitt brukt som mat i meir enn 4000 år. I dag er det eit populært kjæledyr, men også brukt i forsking. Ville marsvin har kort, brun eller grå pels, medan tamme marsvin har stor variasjon både i fargar og pelslengde.

## Artar
**[[Cavia anolaimae]]* (ofte rekna som *C. porcellus*) - Colombia
**[[Cavia aperea]]* – Brasiliansk marsvin, vanleg aust for Andes
**[[Cavia fulgida]]* – austre Brasil
**[[Cavia guianae]]*  (ofte rekna som *C. porcellus*) - Venezuela, Guyana, Brasil
**[[Cavia intermedia]]* – øygruppa Moleques do Sul i delstaten Santa Catarina i Brasil, først skildra i 1999
**[[Cavia magna]]* – stort marsvin, Uruguay, Søraustbrasil
**[[Cavia nana]]* (ofte rekna som *C. tschudii*)
**[[Cavia porcellus]]* – tammarsvin
**[[Cavia tschudii]]* – fjellmarsvin. Peru sør til nordlege Chile og nordvestre Argentina

## Bilete

fil:Wildmeerschweinchen-06.jpg|*[[Cavia aperea|C. aperea]]*
fil:Cavia magna (Wroclaw zoo).JPG|*[[Cavia magna|C. magna]]*
fil:Guineapig image1.JPG|*[[Marsvin|C. porcellus]]*


## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Cavia|Cavia]]» frå ,  den 11. februar 2010.*  
 

## Bakgrunnsstoff

*Nanna & Per's marsvinesider  (dansk)
Mariupol

**Mariupol** eller stundom **Mariupolis** (ukrainsk Маріуполь, russisk Мариу́поль; gresk Μαριούπολη), tidlegare kalla Zjdanov (ukrainsk og russisk Жда́нов) er ein hamneby søraust i Ukraina. Han ligg ved kysten av Azovhavet ved munningen til elva Kalmius. Mariupol er den største byen i Priazovje - eit geografiske område rundt Azovhavet som er delt mellom Russland og Ukraina. Byen er òg ein populær feriestad. Administrativt høyrer byen til Donetsk oblast og historisk har han vore ein del av den større regionen Donbas. Byen har like under ein halv million innbyggjarar.

Mariupol er eit viktig industrisenter og ein hamneby. To av stålverka byen er av dei største i landet og utgjer ein stor del av den totale eksporten til Ukraina. Azovmasj er eit maskinkonsern i Mariupol og det største selskapet av sitt slag i Ukraina. Totalt utgjer industrien i Donetsk oblast for 37,5 % av den totale eksporten, og rundt 7 % av den totale eksporten til Ukraina.

Frå 1948 til 1989 heitte byen *Zjdanov* etter Andrej Zjdanov og har historisk sett hatt ein relativt stor gresk minoritet.

## Historie
Mariupol var kjend frå byrjinga av 1500-talet som kosakkfestninga Kalmius, men vart først ein verkeleg by etter innflyttinga av grekarar frå Krimhalvøya på nordkysten av Azovhavet i 1778-1780.

I 1779 vart byen den første i dagens Donetsk oblast som fekk bystatus. Jernbanen, ei ny stor hamn og eit metallverk kom til byen på 1800-talet. Byen er kraftig industrialisert, til dømes det store Azovstal-verket.

Mariupol vart okkupert av Nazi-Tyskland frå 1941 til 1943. Han var ein av to sovjetiske byar der Hitler overnatta (den andre var Vinnitsa). Krigen for hardt med byen og fabrikkane og hamneanlegga vart lagt i ruinar, medan ein stor del av innbyggjarane mista livet. I dag er ikkje staden lenger eit stort industrisenter, men ein feriestad. Byen vert rekna som senteret for gresk kultur i Ukraina.

## Bakgrunnsstoff
* welcome-to-mariupol.org.ua 
* Byportal  (russisk)
* Bilete av Mariupol

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mariupol|Mariupol]]» frå ,  den 11. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Edward Said

**Edward William Said** () var ein palestinsk-amerikansk litteraturhistorikar. Han var professor i engelsk og samanlikande litteratur ved Columbia University. Innan akademia er han kjend som ein av grunnleggarane av post-kolonialistisk tenking, og omdefinerte omgrepet «orientalisme». Ved sida av det akademiske arbeidet sitt er Said særs kjend som ein sterk forkjempar for ein palestinsk stat.

## Liv og virke
Said var fødd i Jerusalem i Palestinamandatet og voks opp i Kairo i Egypt. Han flytta til USA der han budde mesteparten av livet sitt som amerikansk statsborgar. 

Han gjekk ut frå Princeton University i 1957 og tok doktorgrad i engelsk litteratur ved Harvard University i 1964. Dei viktigaste påverknadane hans var Antonio Gramsci, Frantz Fanon, Aimé Césaire, Michel Foucault og Theodor W. Adorno. 

Han underviste i 40 år ved Columbia University i New York der han blei professor i 1977. Said kjempa lenge for palestinarane og kritiserte stadig Israels okkupasjon av de palestinske områda. Han var medlem av det palestinske eksilparlamentet i 14 år til han valde å trekkje seg attende i 1993.  Said var òg kritisk til Yassir Arafat og dei kompromissa han hadde vore med på gjennom Osloavtalen.

Said døydd 67 år gammal i New York etter ein tolv år lang kamp mot kronisk lymfatisk leukemi. Han etterlet seg kona si Mariam C. Said, sonen Wadie Said og dottera Najla Said.  Said er gravlagd i Protestant Cemetery i Broumana i Jabal Lubnan i Libanon.

### Musikk

Edward Said var også ein dyktig pianist, verka som musikkritikar for *The Nation*, og skreiv fire bøker om musikk: *Musical Elaborations* (1991); *Parallels and Paradoxes: Explorations in Music and Society* (2002), with Daniel Barenboim as co-author; *On Late Style: Music and Literature Against the Grain* (2006) og *Music at the Limits* (2007).

I 1999 grunnla Said og Daniel Barenboim West-Eastern Divan Orchestra, sett saman av unge israelske, palestinske og arabiske musikarar. Dei grunnla også The Barenboim–Said Foundation i Sevilla for å utvikla utdanning gjennom musikk-prosjekt..

## Prisar og utmerkingar
I tillegg til ærestilvisingar, medlemskap og gjesteroller ved ulike organisasjonar over heile verda blei Edward Said tildelt eit tjuetals æresgrader gjennom karrieren sin. Nokre av utmerkingane hans var:

* Bowdoin Prize frå Harvard University. 
* Lionel Trilling Book Award to gonger, fyrst ved den fyrste utdelinga av prisen i 1976 for *Beginnings: Intention and Method* (1974).
* Wellek Prize of the American Comparative Literature Association
* Den fyrste Spinoza Lens-prisen. 
* Lannan Literary Award for Lifetime Achievement i 2001
* Fyrstinnen av Asturias-prisen for Concord i 2002 (delt med Daniel Barenboim).
* Sultan Owais-prisen (for kulturelle & vitskaplege vinstar, 1996–1997), som fyrste amerikanske statsborgar. 
* Sjølvbiografien *Out of Place* (1999) blei tildelt tre prisar, New Yorker sin Book Award for Non-Fiction  1999; Anisfield-Wolf Book Award for Non-Fiction  2000 og  Morton Dauwen Zabel Award in Literature.

## Kjelder
Samkommune

Ein **samkommune** er eit forpliktande samarbeid om tunge kommunale oppgåver mellom to eller fleire norske kommunar. Samkommunen er eit eige sjølvstendig organ og har ein eigen administrasjon med personar som er tilsette i samkommunen. Eininga er er leia av eit samkommunestyre som er vald mellom kommunestyremedlemmene i dei deltakande kommunane. 

Samkommunar er tillate etter Forsøkslova (maks 6 år). Det vert arbeidd med å lovfeste samkommunemodellen.

Frå 2010 er det to samkommunar i Noreg, begge i Nord-Trøndelag. Dette er Innherred samkommuneog Midtre Namdal samkommune. 

Innherred samkommune er eit samarbeid mellom kommunane Levanger og Verdal. Midtre Namdal samkommune består på same måte av kommunane Namsos, Namdalseid, Fosnes og Overhalla.

## Sjå òg
*Interkommunale regionråd

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* «Dette er en samkommune» i Dagsavisen på nett.
Amerikansk pitbullterrier

**Amerikansk pitbullterrier** er ein amerikansk hunderase av terrier-type, som opphavleg vart avla fram som kamphund, men som no i hovudsak vert brukt som selskapshund og vakthund. Han er i dag forboden i fleire land, m.a. i Noreg, der han har vore forboden sidan 1991. Forbodet er omdiskutert, og har møtt sterk motstand i fagmiljøa. Det vert mellom anna ikkje støtta av Norsk Kennel Klub (NKK). Amerikansk pitbullterrier er den nest mest populære rasen som vert registrert i United Kennel Club, bak jakthunden treeing walker coonhound.

## Lynne og veremåte
Amerikansk pitbullterrier vart forboden i Noreg i 1991. Rasen blir oppfatta som ein farleg hunderase, mykje på grunn av tidlegare bruk som kamphund og fordi han er avla fram for dette føremålet. Nokre hundeeigarar og -organisasjonar støttar ikkje slike forbod. Rasen kan med rett oppfølging og trening verta ein roleg og kjælen familiehund, men han kan ofte vera aggressiv mot andre hundar og dyr, og vanskeleg å trene. Han treng difor sosialisering frå han er kvalp, og ein erfaren eigar.

Italia og Nederland har tidlegare hatt forbod mot denne rasen, men har oppheva det, på grunn av at det ikkje vart mindre angrep på menneske frå hund.

I 2003 uttalte Kjersti Roland, raserepresentant for amerikansk staffordshire terrier («amstaff») i Norsk Terrierklubb at det fanst 1000 ulovlege hundar av rasen amerikansk pitbullterrier i Noreg, registrert som amerikansk staffordshire terrier. Pitbullterrier og amerikansk staffordshire terrier kan heller ikkje skiljast frå kvarande med DNA-analyse, fordi dei er svært like. Seinare har også amerikansk staffordshire terrier vorte forboden.

## Opphav
Rasen har opphavet sitt i England i 1830-åra, då oksekamp, der hundane angreip oksar i flokk, vart forbode. Då blanda ein bulldog med terrier, og skapte ein kamphund som skulle brukast til såkalla hundekampar. Dessa rasane er no bullterrier, Amerikansk Staffordshire, Staffordshire bull terrier og pitbullterrier. Men hundane i USA hadde større innblanding av bulldog og mastiff, og fekk difor meire kraft på kroppen enn dei engelske, slanke, raske hundane. Rundt 1900 vart hundekampane forbodne, og hundane vart då avla om til ein selskapshund. I 1898 vart rasen godkjend av United Kennel Club (UKC), men då var amstaff, staffordshire bull terrier og amerikansk pitbullterrier same rase, og pitbull og amstaff var like i mange år. I 1936 kom det eit skilje mellom desse rasane, så amerikansk pitbullterrier er eigentleg ein ganske *ny* rase. UKC er den einaste organisasjonen som har godkjent han som eigen rase.

## Utsjånad, anatomi og fysikk
Pitbullterrier skal vere sterk, korthåra, middels stor og hardfør, med ein brei snute. Det finst fleire myter om kamphundar og anatomien, som at dei kan «låse» kjeven, slik at dei ikkje slepp før byttet døyr, men dette er ikkje sant. Derimot har dei ein kjeve som er sterkare enn mange andre middels store hundar, som vil kunne gjere stor skade dersom dei bit. Rasen er middels stor, med ei vekt på ca. 15–25&nbsp;kg, og ei høgde på ca. 40–50&nbsp;cm.

## Kjelder
Indre Hebridane

Dei **Indre Hebridane** (skotsk-gælisk *Na h-Eileanan a-staigh*) er ei øygruppe på den skotske vestkysten, søraust for Ytre Hebridane. Desse to øygruppene utgjer til saman Hebridane.

Øyane vert tradisjonelt delte inn i dei nordlege og dei sørlege Indre Hebridane. Dei nordlege høyrer til regionen Highland, medan dei sørlege høyrer til Argyll and Bute. Av dei nordlege ligg den største av øyane, Skye, og fleire mindre øyar, mellom anna Rona, Raasay, Scalpay, Soay, Rùm, Eigg, Canna, Sanday og Muck. Dei sørlege øyane inkluderer mellom anna Mull, Coll, Tiree, Ulva, Iona, Staffa, Colonsay, Oronsay, Jura og Islay.

Mellom dei Indre og Ytre Hebridane ligg The Minch i nord og Hebridesjøen i sør. Tidlegare var heile Hebridane ein sterk skotsk-gælisk-talande region og i 1921 talte meir enn 50 % av folkesetnaden dette språket. I dag er det berre på Ytre Hebridane at gælisk framleis står sterkt. Under folketeljinga i 2001 var det berre på Skye (31%) og Tiree (48%) at meir enn 25 % snakka gælisk, og på Mull, Jura, Gigha og Coll var det færre enn 15 %.

Den moderne økonomien er basert på turisme, jordbruk, fiske og whiskyproduksjon. Øygruppa er utsett for vind og tidvatn og her finst mange fyr til å hjelpa sjøfarten.

## Sjå òg
* Øyar i Indre Hebridane
* Hebridane
* Ytre Hebridane

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:List of Inner Hebrides|List of Inner Hebrides]]» frå , og «[[:nb:Indre Hebridene|Indre Hebridene]]» frå  den 11. februar 2010.* 
** * oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
Øyar i Indre Hebridane

Dei Indre Hebridane er ei rekkje øyar og skjer utanfor vestkysten av Skottland. Det er 36 busette øyar i øygruppa der Islay, Mull og Skye er dei største og mest folkerike. 

## Busette øyar

Dei busette øyane i Inde Hebridane hadde i 2001 totalt 18&nbsp;257 innbyggjarar. Mange av øyane og dei høgaste toppane på dei har namn frå både gælisk og norrønt, og viser at desse to kulturane begge har vore viktige her.

På Ytre Hebridane har alle dei busette øyane brusamband til minst ei anna øy, medan berre fire av dei Indre Hebridane har brusamband, alle desse til fastlandet.

## Busetnadslause øyar

Det er 43 busetnadslause øyar i Indre Hebridane som har areal større enn 30 hektar. Dei fleste av øyane på lista her har vore busett ein gong mellom steinalderen og viktingtida. 

## Sjå òg
* Rathlin Island
* Øyar i Ytre Hebridane
* Øyar i Skottland

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Øyar i Indre Hebridane|Øyar i Indre Hebridane]]» frå ,  den 11. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Bernera i Lismore

**Bernera Island** (skotsk-gælisk *Bearnaraigh*) er ei tidvassøy utanfor Lismore i Argyll i Skottland.

## Historie
På 500-talet vart Bernera busett av munkar frå den irske Culdee-kyrkja under St. Moluag. St. Columba nytta øya som ein privat tilhaldsstad for meditering og bøn, og han an ha preika under den store barlinda som stod på øya. Det vert sagt at trevirket vart nytta til å bygge trappa i Lochnell Castle ved Ardmenhuis og overlevde minst to brannar, som brende ned resten av bygningen.

På øya finst i dag ruinane av eit gammalt kapell og ein gravhaug.

## Bakgrunnsstoff
* Bilete på Geograph

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bernera, Lismore|Bernera, Lismore]]» frå ,  den 11. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Ascrib Islands

**Ascrib Islands** er ei lita øygruppe i Loch Snizort utanfor nordvestkysten av Skye i Highland i Skottland.

I lag med Isay og Loch Dunvegan har dei status som *[[Special Area of Conservation]]* (særskild verneområde) på grunn gråselen som ynglar her. 

Det står eit hus på South Ascrib, den største av øyane. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ascrib Islands|Ascrib Islands]]» frå ,  den 11. februar 2010.*
Calve Island

**Calve Island** er ei busetnadslaus øy på austsida av Isle of Mull i Argyll and Bute på vestkysten av Skottland. Ho ligg utanfor Tobermory Bay, som ligg i le for øya, og mellom Mull og øya ligg ein tidvasskanal.. Øya er 1,5 km lang. Området utanfor øya er òg ein populær dykkestad.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Calve Island|Calve Island]]» frå ,  den 11. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Apikal konsonant

Ein **apikal språklyd** blir uttala med innsnevring mellom apex (tungespissen) og munntaket. Eit døme er såkalla «tungespiss-r» i dei norske dialektane som ikkje har skarring. I mange vestnorske dialektar er konsonantane i ordet *student* apikale: [s̺t̺ʉ¹d̺ɛn̺t̺]. [ ̺] er det diakritiske teiknet for *apikal*.
Flapp

Ein **flapp** er ein konsonant som blir uttala ved at ein nedre, aktiv artikulator fyrst blir dregen bakover og så kasta framover att, slik at han slår borti ein øvre, passiv artikulator «i forbifarten». Eit døme er apikal eller retrofleks flapp, som blir skriven med IPA-symbolet [ɽ] og som blir uttala ved at apeks (tungespissen) slår borti postalveoli. [ɽ] er vanleg i mange norske dialektar, til dømes som uttale av *l* i *Ola* og *jålete*. Ein anna flapp er den labiale [ѵ], som blir uttala ved at underlippa slår borti overleppa, som i mbum-ordet *Hven* [ѵen] 'Gud'.

## IPA-symbol
The tap and flap consonants identified by the International Phonetic Alphabet are:
Nasalert vokal

Ein **nasalert vokal** er anten (1) ein vokal som har blitt nasal (som ein diakron prosess) eller (2) ein vokal som er nasal (i ein synkron skildring). Det er vanleg i mange språk at det som på eitt historisk stadium er ein vokal plus ein nasal konsonant, på eit seinare historisk stadium er ein nasal vokal. Då reknar vi til vanleg med tre stadium:

* Stadium 1: oral vokal pluss nasal konsonant
* Stadium 2: nasal vokal pluss nasal konsonant
* Stadium 3: nasal vokal

Det er overgangen frå stadium 1 til stadium 2 som er *nasalering*. Overgangen frå stadium 2 til stadium 3 er *bortfall* av nasal konsonant.

## Døme
Nasalering av vokalar har skjedd i mellom anna fransk språkhistorie. Det ser vi når vi jamfører latin og moderne fransk:

* Latin *centum* [ˈkentũ] 'hundre' > fransk *cent* [sã] 'hundre'
* Latin *cantare* [kanˈtaːre] 'syngje' > fransk *chanter* [ʃãte] 'syngje'.
Stemd språklyd

Ein **stemd språklyd** blir uttala med vibrasjon i stemmebanda (også kalla *stemmeleppene*). Alle vokalar er stemde, i tillegg gjeld dette nokre konsonantar. Ein språklyd uttala utan stemmebandsvibrasjon er ustemd. 

Det norske ordet *språklyd* (uttala [²spɾoːkˌlyˑd] mellom anna på Søraustlandet) har dei stemde språklydane [ɾ oː l yˑ d] og dei ustemde språklydane [s p k].

Nokre par av stemde og ustemde konsonantar er:

## Kjelder
Halvtrong vokal

Ein **halvtrong vokal** er ein vokal som blir uttala med same avstanden mellom tungeryggen og munntaket som ved vokalane [e ø ɤ o]. 

Dei halvtronge vokalane som er definerte av det internasjonale fonetiske alfabetet (IPA) er:

* Halvtrong fremre urunda vokal 
* Halvtrong fremre runda vokal 
* Halvtrong midtre urunda vokal 
* Halvtrong midtre runda vokal 
* Halvtrong bakre urunda vokal 
* Halvtrong bakre runda vokal 

## Kjelder
Open vokal

Ein **open vokal** blir uttala med same avstanden mellom tungeryggen og munntaket som ved vokalane [a ɶ ɑ ɒ].

Opne vokalar i norsk er vestnorsk uttale av *i* i *fisk* (lyden fell i talen ofte saman med *é*), *e* i *hest* (nærmar seg *æ*), austnorsk uttale av *y* i *bytte* (nærmar seg *ø*). Prosessen der vokalar går frå trong til open uttale, vert kalla opning.

*Sjå òg lågning.

## Kjelder
*Olav T. Beito: *Nynorsk grammatikk*, Det Norske Samlaget 1986 ISBN 82-521-2801-7
Arfan Bhatti

**Arfan Qadeer Bhatti** () er ein norsk islamist av pakistansk slekt. Han er tidlegare dømd for medverknad til skytinga imot synagogen i Oslo, ha vore med i Young Guns, og sikta for medverknad til masseskytinga i Oslo som fann stad 2022. 

I 2008 vart han dømd for psykisk medverkned til skadeverk på synagogen i Oslo, men frikjend for tiltalepunktet om terrorplanlegging. 

I januar 2013 vart Bhatti meld sakna av familien medan han var i Pakistan. Det kom seinare same året fram at han var i fengsel i Dei føderalt styrte stammeområda i landet, der han sona ein dom på 6 år. I 2015 kom Arfan Bhatti tilbake frå Pakistan, han vart gripen på Gardermoen flyplass av norsk politi sikta for trugslar og familievald.

Våren 2022 vart Arfan Bhatti saman med seinare terrorsikta Zaniar Matapour stansa i ein bil i forbinding med ein SIAN-demonstrasjon.

Den 23. september 2022 vart Arfan Bhatti internasjonalt etterlyst av norsk politi, på bakgrunn av hans kontakt med Zaniar Matapour som stod bak masseskytinga i Oslo den 25. juni 2022.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Frp: – Vil ikke kaste bort skattepenger på å hjelpe Bhatti
*– Bhatti i fengsel i Pakistan
Marsvin (fleirtyding)

**Marsvin** kan visa til:

*Husdyret Marsvin (*Cavia porcellus*), eit vanleg kjæledyr
*Marsvinslekta, *[[Cavia]]*
*Marsvinfamilien, *[[Caviidae]]*

*Slekta Marsvin, ei tidlegare dansk adelsslekt. «Marsvin» viser her til ei nise.
Samveldet av uavhengige statar

**Samveldet av uavhengige statar** (**SUS**) (russisk Содружество Независимых Государств (СНГ) – *Sodruzjestvo Nezavisimykh Gosudarstv*) er ein konføderasjon eller allianse som består av tolv av dei tidlegare 15 sovjetrepublikkane, noverande statane, som utgjorde Sovjetunionen. Landa som ikkje er med, er dei tre baltiske statane Estland, Latvia og Litauen. I tillegg har landet Georgia vedteke å melde seg ut av SUS.

Hovudkvarteret ligg i Minsk i Kviterussland. Danninga av SUS markerte at Sovjetunionen var blitt oppløyst.

## Historie
Samveldet av uavhengige statar blei danna den 21. desember 1991 ved at elleve av dei tidlegare 15 sovjetrepublikkane i Sovjetsamveldet signerte eit charter i Alma Ata i Kasakhstan. Dette skjedde utan at Sovjetunionen på førehand var blitt formelt oppløyst. Charteret for SUS stadfesta at alle medlemmane var sjølvstendige nasjonar, noko som gjorde det klart at Sovjetunionen var avvikla som statsdanning.

Seinare slutta også Georgia seg til SUS. Dette skjedde etter ein borgarkrig der russiske troppar intervenerte til fordel for den pro-russiske Sjevardnadse-regjeringa.

## Samarbeidstiltak
Samveldet av uavhengige statar er ei laus samanslutning, men med fleire samarbeidstiltak og samarbeidsprosjekt. 

Det har såleis vore halde diskusjonar om å opprette eit «fellesøkonomisk rom» for Russland, Ukraina, Kviterussland og Kasakhstan. Ein intensjonsavtale om å danne eit slikt område blei signert 23. februar 2003, der det blei avtalt at hovudkvarteret skal ligge i Kiev. Tanken er at andre land skal ha høve til å slutte seg til området på eit seinare tidspunkt. Parlamentet i Ukraina, Verkhovna Rada, stemte i mai 2003 for å slutte seg til det fellesøkonomiske rom (266 stemmer for, 51 stemmer mot). Den seinare politiske utviklinga i Ukraina gjorde at dette samarbeidet har lege på is sidan. 

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Samveldet av uavhengige statar|Samveldet av uavhengige statar]]» frå ,  den 11. februar 2010.*  


## Bakgrunnsstoff

*
* SUS Eksekutivkomité 
* Mellomstatleg komité for statistikk i SUS
Eduard Sjevardnadze

**Eduard Sjevardnadze** () var ein sovjetisk og georgisk politikar. Han var utanriksminister i Sovjetunionen i tida 1985-90 og president i Georgia frå 1995 til 2003.

## Politisk karriere i Sovjetunionen 1948-1990
Eduard Sjevardnadze vart fødd i Mamati i Georgia. Han starta si politiske karriere i Sovjetunionen, først i den georgiske sovjetrepublikken, seinare på sentralt nivå. I 1948 gjekk han inn i kommunistpartiet der han klatra i gradene. I 1959 blei han vald til medlem av Georgias Øvste Sovjet. I 1965 blei han georgisk minister med ansvar for offentleg orden, eit embete han hadde til 1972. Han hadde då rang av politigeneral. I 1972 blei han førstesekretær i Georgias Kommunistparti og dermed den øvste leiaren i sovjetrepublikken Georgia. Som leiar i republikken var han ansvarleg for at det blei slått ned på opposisjonelle og nasjonalistar. I 1976 blei Sjevardnadze innvald i Sentralkomiteen i Sovjetunionen og i 1978 forfremma til kandidat i Politbyrået. Frå 1985 til 1990 var Sjevardnadze sovjetisk utanriksminister.

## Politisk karriere i Georgia 1992-2003
Etter at Sovjetunionen hadde gått i oppløysing vende han tilbake til Georgia, som no var blitt sjølvstendig, og gjekk inn i politikken der. Då president Zviad Gamsakhurdia, som Sjevardnadze hadde fått fengsla på 1970-talet, blei tvungen til å gå av i eit kupp i januar 1992, blei Sjevardnadze utnemnd til leiar av statsrådet som overtok makta. Presidentembetet blei tre år seinare gjenoppretta og Sjevardnadze stilte til val. Han blei vald til president med over 70 prosent av stemmene i november 1995 og sikra seg ny periode ved valet i april 2000, truleg etter valfusk. Under den såkalla *Roserevolusjonen* i november 2003 blei han tvungen til å gå av.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Eduard Sjevardnadse|Eduard Sjevardnadse]]» frå , den 11. februar 2010.*
Magic: The Gathering

**Magic: The Gathering** er eit samlekortspel som blei skapt av Richard Garfield og introdusert av Wizards of the Coast i 1993.  Magic var det første moderne samlekortspelet og er framleis svært populært.  

Det blir spelt av to eller fleire spelarar med eigne samansette kortstokker. *Magic* kan også spelast på internett.  

Det blir arrangert internasjonale turneringar og meisterskap i spelet. Ein kan vinne store pengepremiar, og dei beste spelarane er profesjonelle. 

Det er no utgitt meir enn  ulike kort, i ei heil rad med seriar. Korta er i praksis ikkje berre er til å spele med, men kan også vere sjeldne, og har dermed også blitt  samleobjekt. Kortet Black Lotus, som berre fanst i dei aller første seriane, har i lang tid vore det dyraste kortet på bruktmarknaden: I 2009 låg prisen på over  kroner på bruktmarknaden.

## Kjelder
Samlekortspel

**Samlekortspel** (engelsk *collectible card games* (*CCG*), *trading card games* (*TCG*) og *customizable card games*) er spel som brukar  ulike samlekort. Slike spel blir spelt av to eller fleire spelarar. Kjende samlekortspel er blant anna **, som innførte spelforma, *[[Pokémon samlekortspel|Pokémon]]*, *[[Harry Potter samlekortspel|Harry Potter]]* og *[[Dragon Ball Z-samlekortspel|Dragon Ball Z]]*.

## Kjelder
Samlekort

**Samlekort** eller **samlarkort** er vanlegvis små kort av papir eller tynn papp, med bilde av til dømes idrettsutøvarar, som baseballspelarar eller fotballspelarar, filmstjerner eller fantasifigurar. Samlekort kan også skrive seg frå samlekortspel.

Det finst dessutan spesielle autografkort (med autografen til ein kjend person), sketch cards (handteikna kort) og costume/relic card (kort med bit av klede eller material nytta i innspeling). Samlarar av samlekort kjøper dei frå produsentane, og byter eller kjøper dei av kvarandre. Nokre gongar er bilda laga som klistremerke som skal limast inn i særskilde samlaralbum. 

Eksempel på samlekort:
* Alfabilde
* Garbage Pail Kids
* Hockeykort
* Pokémon
* 

Eksempel på produsentar:
* Wizards of the Coast
* Rittenhouse Archives
* Topps
* Inkworks
* Breygent
* Strictly Ink
* Upper Deck

Samlekortspel er ein kombinasjon av samling på samlekort og kortspel.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Samlekort|Samlekort]]» frå ,  den 11. februar 2010.*
Avesta

***Avesta***, tidlegare òg kalla *Zend-Avesta*, er ei samling av gammaliranske heilage skriftar innanfor trua parsisme. 

Ein meiner at dei viktigaste delane av tekstane er dei heilage openberringane til profeten Zarathustra, som vart skriven ned kring år 1000 f.Kr. Dei eldste delane meiner ein er noko eldre, medan dei yngre delane er skrivne 559-330 f.Kr.

Avesta bestod opphavleg av 21 bøker, men berre ei av desse er i dag bevart i sin heilskap, *Videvdad*. Innhaldet i dei tapte delane er likevel delvis kjend frå anna teologisk litteratur. Dette er liturgiske tekstar som prestane framleis nyttar under gudstenestene. Videvdad inneheld mellom anna skapingssoga, ei geografisk skildring av Iran og ein del mytiske soger. Yasht-samlinga inneheld hymner til dei enkelte gudane i parsismen.

## Kjelder

* 
* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:da:Avesta|Avesta]]» frå ,  den 12. februar 2010.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Dalia Grybauskaitė

**Dalia Grybauskaitė** () er ein litauisk politikar og president i Litauen frå 12. juli 2009. Ho har tidlegare vore viseutanriksminister, finansminister og EU-kommissær for finans. Ho er den første kvinnelege presidenten i Litauen.

## Liv
Dalia Grybauskaitė voks opp i ein arbeidarklassefamilie i Vilnius, hovudstaden i den litauiske sovjetrepublikken i den dåverande Sovjetunionen. Mora var seljar, faren elektrikar og sjåfør. 19 år gammal jobba ho eitt år for det litauiske filharmoniske orkesteret. Så begynte ho å studera politisk økonomi ved universitetet i Leningrad. Samstundes jobba ho på ein fabrikk. I 1983 var ho ferdig med studiane, og vende tilbake til Litauen, der ho fekk sekretærjobb i Vitskapsakademiet. I 1988 tok ho doktorgrad i Moskva. I 1990, etter at Litauen vart sjølvstendig studerte ho ved Georgetown University i Washington DC i USA.

I 1991 begynte Grybauskaitė å jobba med utanrikssaker i det litauiske embetsverket. Ho var nestleiar for delegasjonen som forhandla om litauisk EU-medlemskap. I 1999 vart ho visefinansminister, i 2000 viseutanriksminister og i 2001 finansminister i regjeringa til Algirdas Brazauskas. Då Litauen vart medlem av EU 1. mai 2004 vart ho medlem av Europakommisjonen. Fram til 11. november 2004 var ho kommissær for utdanning og kultur, så vart ho kommissær for finans og budsjett.

### Statsleiar
I februar 2009 kunngjorde Grybauskaitė kandidaturet sitt til presidentvalet i Litauen det same året. Ho stilte som uavhengig kandidat, men kandidaturet hennar vart støtta av det konservative partiet *Fedrelandsunionen - Litauiske kristendemokratar* (Tėvynės sąjunga - Lietuvos krikščionys demokratai). Under valkampen lova ho å kjempa mot finanskrisa ved å verna dei med dei lågaste inntektene, forenkla byråkratiet og gjennomgå regjeringa sitt investeringsprogram. Ho lova òg ein meir balansert utanrikspolitikk, med eit betre forhold også til Russland. I valet, 17. mai 2009, vann ho klart med 68,2 % av røystene og vart frå 12. juli den første kvinnelege presidenten i Litauen.

I mai 2014 vart Grybauskaitė attvald til president for ein ny femårsperiode, etter å ha fått 58 % av røystene i andre og avgjerande valomgang.

Grybauskaitė snakkar litauisk, engelsk, russisk, fransk og polsk. I ungdommen spelte ho basketball, og ho har òg svart belte i karate. Ho har nemnt Margaret Thatcher og Mahatma Gandhi som politiske førebilete.

## Kjelder
**Denne artikkelen starta med ei omsetjing frå [[:en:Dalia Grybauskaitė|engelsk wikipedia]] 12. februar 2010.*
Jaume Bartumeu

**Jaume Bartumeu Cassany** () er ein andorransk advokat og politikar og statsminister i Andorra frå 5. juni 2009 til 11. mai 2011. Frå 1990 til 1992 var han finans- og handelsminister. Han leiar det sosialdemokratiske partiet Partit Socialdemòcrata, som han var med på å stifta i 2000. Frå 2005 til 2009 var han opposisjonsleiar i parlamentet. Partiet hans vann parlamentsvalet 26. april 2009 med 45,0 % av røystene og 14 av 28 mandat i parlamentet.
Mastiff

**Mastiff** (truleg frå gammalgermansk *mast-theve*, 'stor, tung hund') er ei fellesnemning for store, tunge hundar som stammar frå tidlegare europeiske jakt- og vakthundar. Ordet vert òg brukt som synonym til engelsk mastiff.

Døme på mastiffar er cane corso (italiensk mastiff), napolitansk mastiff, pyreneisk mastiff, spansk mastiff og tibetansk mastiff.

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff
Alexander McQueen

**Lee Alexander McQueen** (), var ein britisk moteskapar kjend som **Alexander McQueen**. McQueen var kjend for å utforma uvanlege, sjokkerande kolleksjonar som ofte blei roste av kritikarar og gav han prisen British Designer of the Year fire gonger. Han arbeidde som sjølvstendig moteskapar, med merka «Alexander McQueen» og «McQ», og for motehuset Givenchy.

## Bakgrunn
Lee Alexander McQueen var fødd i Lewisham aust i London som barn av læraren Joyce og Ronald McQueen, ein skotsk taxisjåfør. Han avslutta skulegangen som sekstenåring og blei lærling ved Savile Row-skreddarane Anderson & Sheppard. Han arbeidde seinare ved Gieves & Hawkes og kostymemakarane Angels and Bermans, for Koji Tatsuno og for Romeo Gigli i Milano. I 1990 byrja han studera ved Central Saint Martins College of Art and Design, der han etterkvart tok mastergrad i klesmote. Heile utgangskolleksjonen hans frå 1992 blei kjøpt av den leiande moteskribenten Isabella Blow.

## Moteskapar
 
Som moteskapar gjorde Alexander McQueen seg bemerka med outrerte klede og dramatiske framsyningar av dei, og blei kalla britisk mote sin «enfant terrible» og «hooligan».  

I 1996 blei han tilsett som sjefsdesignar av Givenchy etter John Galliano. Han arbeidde for motehuset i fem år, men fornya ikkje kontrakta si med dei, ettersom han meinte ho hemma kreativiteten hans. I staden arbeidde han med sine eigne merke, «Alexander McQueen» og «McQ». Ved utgangen av 2007 hadde han butikkar i London, New York, Los Angeles, Milano og Las Vegas.

Mellom kjendisar som brukte McQueen sine klede var Björk, som brukte ein av hans drakter på framsida av albumet *Homogenic* i 1997, Nicole Kidman, Penélope Cruz, Sarah Jessica Parker, Rihanna og Lady Gaga. 

## Privatliv
McQueen var opent homofil heile livet. Han inngjekk partnarskap med George Forsyth i 2000. Dei gjekk frå kvarandre nokre år seinare.

Han hadde eit nært vennskap med Isabella Blow, og sjølvmordet hennar i 2007 gjekk djupt inn på han.

McQueen døydde heime ni dagar etter at mor hans Joyce var død, og dagen før gravferda hennar skulle haldast. 

## Kjelder
* Obituary: Fashion king Alexander McQueen ved bbc.co.uk

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Alexander McQueen|Alexander McQueen]]» frå ,  den 12. februar 2010.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Samlar

Ein **samlar** er ein person som samlar på noko, enten som yrke eller berre som hobby og fritidssyssel.

## Barn som samlarar
Å samle på noko er ein vanleg hobby blant barn, ofte den første hobbyen som barnet får. Barn samlar ofte på bokmerke, klistremerke, flaskekorkar og steinar. Litt eldre barn samlar gjerne på frimerke, samlekort og idolbilde. Felles for barn som samlarar er at det dreier seg om objekt som enten kan finnast i nærmiljøet, eller som er relativt billege i innkjøp. At barn driv med samlingar fyller ofte ein viktig funksjon, då barnet lærer seg å halde orden, og å klassifisere gjenstandane i samlinga. 

## Vaksne som samlarar
Vaksne samlarar kan ha samlingar som spenner over dei mest ulike område. Ein vaksen samlar vil snart oppdage behovet for å avgrense samlinga. Eit barn som samlar på frimerke samlar gjerne på alle frimerka som barnet kjem over, medan ein vaksen samlar gjerne avgrensar seg til eit eller fleire land, ei viss tidsperiode eller visse tema. Velståande samlarar kan legge betydelege beløp i samlinga. Slike samlingar kan bli kjende, og i somme tilfelle vil slike samlingar kunne danne grunnlaget for eit museum.

## Eksempel på vanlege samleobjekt
* antikvitetar
* bokmerke
* bøker 
* dokker
* DVD-filmar
* etikettar 
* frimerke 
* flaskekorkar 
* kunst
* leikebilar
* myntar og setlar
* plakatar
* plater
* porselen
* postkort
* samlekort
* slips
* steinar
* teikneseriehefte
* veteranbilar 
* vin

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Samlar|Samlar]]» frå ,  den 12. februar 2010.*