open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Det libyske flagget

**Det libyske flagget** er delt i tre vassrette striper med eit halvmåne og stjerne-merke i midten. Flagget blei først teke i bruk av Libya i 1951, etter at landet fekk sjølvstende frå Italia, og igjen av libyske opprørarar mot styret til Muammar Gaddafi i 2011. Under Gaddhafi-styret nytta landet ulike andre flagg.

## Flagg under Muammar Gaddhafi
Frå 1969 til 1977 brukte Den libyske arabiske republikken ein trikolor i raudt, kvitt og svart, frå 1972 med riksvåpenet i midten. I 1977 innførte diktatoren Muammar Gaddafi eit einsfarga grønt flagg.
Dette var det einaste nasjonalflagget i verda utan noka form for mønster. Grønfargen er heilag i islam, og står for denne religionen. Det grøne flagget blei teke i bruk den 19. november 1977, etter oppløysinga av føderasjonen av arabiske republikkar, der Egypt og Syria hadde vore med. 

Orlogsflagget hadde nasjonalflagget i kantonen på ein lys blå duk. Eit eige maritimt merke, eit kvitt anker med kabel, er plassert i den frie enden av flagget.

## Galleri

Fil:Flag_of_Libya_(1969–1972).svg|Flagget til Den libyske arabiske republikken (1969-1972)
Fil:Flag of Libya (1972–1977).svg|Flagget til Den libyske arabiske republikken (1972-1977)
Fil:Flag_of_Libya_(1977-2011).svg|Det grøne flagget (1977-2011)
Fil:Naval_ensign_of_Libya_(1977-2011).svg|Orlogsflagget med det grøne flagget.


## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Flag of Libya|Flag of Libya]]» frå ,  den 26. august 2011.*
Sunnhordland folkehøgskule

**Sunnhordland folkehøgskule** er ein frilyndt folkehøgskule som ligg på Halsnøy i Sunnhordland i Vestland fylke. Skulen har ein estetisk profil og er eigd av Sunnhordland Høgskulelag. Skulen tar årleg imot mellom 80 og 90 elevar, fordelt på sju linjer. Sunnhordland er tilknytt Informasjonskontoret for folkehøgskolen.

## Historie
Skulen blei grunnlagt i 1868 som den første folkehøgskulen på Vestlandet. Det gamle skulehuset (Haugastova) ligg enno på høgre side når ein går opp vegen til skulen. I første omgang var det skuledrift her berre nokre få år, men sidan 1914 har skulen så å si vore i kontinuerleg drift. Skulen er inspirert av folkehøgskoletenkinga til Nikolai Frederik Severin Grundtvig.

## Fasilitetar

Sunnhordland folkehøgskule ligg like ved sjøen og elevane bur på internat rundt om på skuleområdet. Det er i alt 8 internat. Elavene bor på enkelt- eller dobbeltrom og deler kjøkken, stue og bad.

Skulen har eit hovudbygg med kontor, matsal, black box, klasserom for Teater & film og klasserom for Spilldesign og gymsal. Vidare har skulen ein gamal løe som er totalrenovert. Her er det amfi, klasse- og øvingsrom for Musikk, og eit lydstudio. Klasserom for Game art & design og Musikkproduksjon er i første etasje på to av internata. I dette er det òg kunststudio, treningsrom og mediarom.

Uteområde med m.a. fotballbane. Kanoar ved sjøen.

## Linjefag
Sunnhordland folkehøgskule har sju linjer der kunst og scenefag står sentralt. Dei seks linjene som no er på Sunnhordland er:

* **Kunst +**. Opplegget på linja for Kunst + består av tradisjonelle så vel som samtidige kunstmedia. Street art står sentralt.
* **Musikk**. Linja lærer elevane å arbeida med hovudinstrument, samspel, band, musikkteori og komposisjon.
* **Musikkproduksjon**. Linja lærer elevane å laga musikk for data, livelyd og produksjon av lydopptak i studio.
* **Skuespiller for scene & skjerm**. Linja lèt elevane jobba med skodespelarteknikk, improvisasjon, karakter- og tekstarbeid, teateroppsetjingar og produksjon av film.
* **Spilldesign**. Linja lærer elevane å laga dataspel. Dei jobbar med emne som nivådesign, karakterdesign og konseptutvikling.
* **Game art & design**. Linja lærer elevane mellom anna digital kunst, game art og 2D animasjon. Tett samarbeid med linja *Spilldesign* og *Kunst +*.

I tillegg til linjene tilbyr skulen også valfag og fordjupingskurs. Linjeturar til London, Stockholm og/eller Berlin. Fellestur til Japan.

Sunnhordland folkehøgskule har to større sceniske produksjonar i året. På desse deltar alle elevane som musikarar, kunstnarar, scenografar, dansarar, skodespelarar, speldesignarar etc.  Elevar bidrar med teater og danseoppsetjingar i regi av dei lokale skulene på Halsnøy, og spelar på konserter til lag og organisasjonar. Skulen inviterer til opne framsyningar på skulen.

## Stab
Sunnhordland folkehøgskule har ca. 15 årsverk, fordelt på
* linjelærarar
* inspektør
* rektor
* administrasjonsleiar
* økonomileiar
* husmor
* kjøkenpersonale

## Bakgrunnsstoff
*Sunnhordland folkehøgskule
Mozart

**Mozart** er slektsnamnet til ein tysk-austerriksk musikarfamilie der det mest kjende medlemmen var **[[Wolfgang Amadeus Mozart]]**. Sjølve namnet stammer frå Schwaben der det blei skrive *Motzhart*. Det kan anten tyda ‘skite menneske’ eller ‘myrete skog’.

Komponisten og fiolinisten Leopold Mozart (1719-87) var den første musikaren i slekta. Han var fødd i Augsburg og kom frå ei gammal handverkarslekt. Som musikar gjorde han stor suksess og blei tilsett som hoffkomponist i Salzburg.

Barna hans, Wolfgang Amadeus Mozart (1756-91) og Maria Anna Mozart (1751-1829), fekk musikkundervising av faren frå svært ung alder. Dei to drog rundt på turnear som "vedunderbarn" over heile Europa. Medan Wolfgang Amadeus blei ein av dei fremste komponistane i musikkhistoria, fekk syster Nannerl, som var ein talentfull pianist, forbod mot å spela utanfor heimen frå slutten av tenåra.

Sonen til Wolfgang Amadeus, Franz Xaver Wolfgang Mozart (1791-1844), blei og pianist og komponist, men kunne aldri måla seg med faren.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Mozart (släkt)|Mozart (släkt)]]» frå ,  den 22. januar 2006.*  

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Mozart (Familie)|Mozart (Familie)]]» frå ,  den 22. januar 2006.*
Oromo

**Oromo** er eit afroasiatisk språk som framfor alt blir snakka i Etiopia, men også i dei nordlage delane av Kenya og i Somalia. Oromo har omtrent 30 millionar talarar, det gjer det til det tredje største språket i Afrika, etter arabisk og hausa. 

Oromo kan delast inn i seks hovuddialektar, som skil seg så mykje frå kvarandre at talarane ikkje alltid forstår kvarandre. Dialektane er midt-oromo, aust-oromo, orma, garreh, sanje og boorana. Trass i dei språklege skilja er den etniske identiteten sterk, alle ser på seg sjølv som oromoar som snakkar oromo.

Oromo var eit undertrykt språk både under Haile Selassie og seinare under Dergen og Mengistu Haile Mariam. Då Mengistu vart styrta fekk oromaoane språklege rettar i sentrale og sørlege Etiopia, og til ein viss grad skolegang på omoro. Amharisk er framleis Etiopias første offisielle språk og undervisningsspråk på høgskolane i oromoområda, men oromo er i bruk i folkeskolen, og radiosendingar på oromo er svært populære.

Oromo er i relativt nær slekt med somali, men språka er ikkje forståelege seg i mellom.

## Skriftspråk

Oromo har sidan 1991 brukt eit skriftspråk basert på det latinske alfabetet kalla *qubee*. Tidlegare brukte dei både geez-skrifta (*fidel*) og det arabiske alfabetet. Etter at qubee vart teke i bruk har produksjonen av tekstar på oromo vorte mangedobla.

Her er oromo-alfabetet, med uttale i klammeparentes:

a b c=[tʃ’] ch=[tʃ] d dh e f g h i j k l m n ny=[ɲ] o p ph=[p’] q=[k’] r s sh=[ʃ] t u v w x=[t’] y [j] z=[z]

Bokstavane *c, ph, q, x* er ejektivar, som blir uttalt med å auke lufttrykket i munnen med å lukke stemmebanda og munnen samtidig før konsonantopninga.

## Fonologi

Oromo har fem korte og fem lange vokalar, dei lange er markert i skrift med dobbelskriving, som i finsk. Språket har til dømes skilnader som *hara* 'innsjø', *haaraa* 'ny'. konsonantlengd er også distinktiv, til dømes *badaa* 'dårleg', *baddaa* 'høgland'.

Nedanfor ser vi IPA-symbol der dei er ulike oromo-bokstavane. Fonane /p/, /v/ and /z/ står i parantes fordi dei finst berre i nye lånord.






## Grammatikk

Substantiva i oromo har to genus, maskulinum og femininum. Maskuline substantiv endar på *a* og feminine på *u*. Ord på andre vokalar eller på konsonant kan vere både maskuline og feminine (konsonantfinale ord er lånord). Adjektiv kongruerer med substantiva i genus og numerus.

## Referansar
 

## Kjelder
* Finsk og engelsk wikipedia.

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Oromo language|Oromo language]]» frå , og «[[:fi:Oromon kieli|Oromon kieli]]» frå  den 23. mai 2006.*  
 
## Bakgrunnsstoff

* Ethnologue report-rapport for Oromo
* Oromo-ordliste  som illustrerer lydane i språket (www.shenpres.org)
* Oromo. Skildring ved PanAfriL10n 
* HornMorpho : software for skriving av oromo

### Bibliografi

; Grammatikk 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

;Ordbøker
* 
* 
*Gragg, Gene B. et al. (ed., 1982) *Oromo Dictionary*. Monograph (Michigan State University. Committee on Northeast African Studies) no. 12. East Lansing, Mich. : African Studies Center, Michigan State Univ.
* 
* 
* 
*
Gottlieb

**Gottlieb** er eit tysk førenamn og slektsnamn. Det er som regel ei omsetjing av det greske namnet *[[Theophilos]]* (ein som elskar Gud), men kan òg bygga på det gamle germanske namnet *Goteleib*, sett saman av *[[Gott-|Got]]*, 'gud' og *leiba*, 'son'.

Namnet har vore brukt av jødar sidan mellomalderen, og blei populært blant kristne på 1600-talet.

## Kjende namneberarar
* Fabian Gottlieb von Bellingshausen (1778 - 1852), russisk oppdagar
* Gottlieb Daimler (1834 - 1900), tysk bilpioner
* Adolph Gottlieb (1903 - 1974), amerikansk målar

## Kjelder
* ancestry.com
Hardanger Folkehøgskule

**Hardanger Folkehøgskule** er ein frilynt folkehøgskule som ligg i tettstaden Lofthus i Ullensvang herad i Hardanger i Hordaland fylke. Skulen har eit elevtal på om lag 90 elevar og er eigd av Hardanger Høgskulelag.

Skulen vart starta opp i 1869, og flytta til Hordatun på Lofthus i 1917. Skulen er oppattbygd etter ein brann i 1937, og har fornya seg mykje sidan den tid. I dag har skulen m.a. både gymsal, utandørs fotballbane og ridebane. Lokala vert brukt som vandrarheim utanfor skuleåret.

Skulen har desse linjene:
* 2dimensjonalt
* Friluftsliv
* Idrett med fordjuping i fotball
* Idrett og friluftsliv
* Jakt og fiske med fokus på storviltjakt
* Klær og design 
* Solidaritetsarbeid
* Hest

Dei fleste linjene og mykje av aktiviteten på skulen er retta mot kultur og natur i Hardanger.

På tunet til Hardanger Folkehøgskule står det ein bauta av Jon Mannsåker, som lenge var styrar for folkehøgskulen.

## Bakgrunnsstoff
* Hardanger Folkehøgskule sin nettstad.
* Artikkel om skulen i Hardanger Folkeblad.
Hamid Karzai

**Hamid Karzai** () var den første valde presidenten i Afghanistan, frå 7. desember 2004 til 29. september 2014. Frå desember 2001 hadde Karzai vore leiar av ein mellombels administrasjon i landet, og han var mellombels president frå 2002.

Karzai vart fødd i landsbyen Karz i Kandahar-provinsen søraust i Afghanistan. Han høyrer til folkegruppa pasjtunarar og den mektige Populzai-klanen. Far hans, Abdul Ahad Karzai, var visepresident i det afghanske underhuset på 1960-talet. Bestefar hans, Khair Mohammad Khan, tente i den afghanske sjølvstendekrigen i 1919 og var visepresident for overhuset. Familien til Karzai var sterke støttespelarar for Zahir Shah, den siste kongen av Afghanistan.

Hamid Karzai utdanna seg i Kabul og i Simla i India. Han blei informasjonsdirektør for Afghan National Liberation Front (ANLF), som kjempa mot den sovjetiske okkupasjonen, i 1982. Han støtta i førstninga den nye motstandsrørsla Taliban, men såg etterkvart på rørsla som styrt av utlendingar, og gjekk imot dei i 1994. Han skal ha vore med på å driva Taliban ut av Kandahar i 2001.

Med amerikansk støtte blei han mellombels leiar for landet etter at Taliban var kasta.
Han vart vald til president gjennom presidentvalget i Afghanistan i 2004, og vart gjenvald i 2009. Særleg det siste valet var prega av kontrover og påstandar om valfusk.

## Kjelder
Herman Wildenvey

**Herman Wildenvey** () var ein norsk diktar.

Herman Theodor fødd på Smedjordet i Nedre Eiker med foreldra Hanne Kristiane Thorsen og Nils Lauritz Hansen, Portås.  I 1929 fekk han løyve til å bruke Wildenvei som slektsnamn. 

## Utmerkingar

* Tildelt Gyldendals legat i 1935
* Tildelt Doblougprisen i 1955
* Wildenvey vart utnemnd til kommandør av St. Olavs Orden i 1955 for fortenestefullt arbeid for norsk lyrikk.

## Bibliografi
*Bibliografien er ikkje  komplett*.
*1902 *Campanula* (som H. Portaas)
*1907 *Nyinger*
*1908 *Digte*
*1910 *Ringsgang*
*1911 *Prismer*
*1913 *Lys over land*
*1913 *Årets eventyr*
*1915 *Brendende Hjerter*
*1916 *Kjærtegn*
*1917 *Digte i utvalg*
*1917 *Flygtninger*
*1919 *Hemeligheter*
*1919 *Alle slags vers*
*1920 *Troll i ord*
*1920 *Den glemte have*
*1921 *Nedfallsfrugt*
*1922 *Nye digte i udvalg*
*1923 *Ildorkestret*
*1924 *Streiftog i hjembygden*
*1925 *Fiken av tistler*
*1926 *Der falder stjerner*
*1926 *Prosa i utvalg*
*1927 *Samlede digt*
*1927 *Et Herrens år*
*1930 *Dagenes sang og Ringen*
*1931 *Høstens lyre*
*1931 *Digte i utvalg*
*1932 *På ville *
*1935 *Stjernenes speil veier*
*1936 *Samlede digt*
*1936 *En ung manns flukt*
*1937 *Vingehesten og verden*
*1938 *Den nye rytmen*
*1940 *En lykkelig tid*
*1941 *Samlede dikt*
*1946 *Filomele*
*1947 *Ved sangens kilder*
*1948 *Ringsgang*
*1950 *Mine sangers bok*
*1952 *Polyhymnia*
*1953 *Ugler til Athen*
*1956 *Soluret*
*1957 *Samlede dikt*
*1969 *Efterklang* redigert av Gisken Wildenvey

## Kjelder
Bømlo folkehøgskule

**Bømlo folkehøgskule**, tidlegare **Olavskulen Folkehøgskule**, er ein frilynt folkehøgskole. Skulen ligg på Finnås i Bømlo kommune i Hordaland.

## Målsetting
Bømlo Folkehøgskule har til målsetjing å vere ein folkehøgskule der elevane skal utvikle seg og trivast, og eit år ved Bømlo Folkehøgskule skal gi elevane læring og meining.
Fred, kreativitet og solidaritet er verdiar som skal liggje til grunn for alt som skjer ved skulen.

Skulen har eit elevtal på om lag 75 elever og er eigd av Stiftinga Bømlo Folkehøgskule. Kristne Arbeidere (KA), Landsorganisasjonen i Noreg (LO) og Arbeidernes Opplysningsfond (AOF) står bak. Skulen er ein av dei yngste i Noreg og opna til skuleåret 1983-1984.

Skulen har desse linjene:
* Fred og solidaritet, Latin-Amerika/Kenya
* Musikal og teater
* Friluftsliv
* Kokk og matkultur
* Pyskologi
* Mat med smak av verden

## Anna
Bømlo folkehøgskule arrangerer også sommarleirar for barn og vaksne frå Bergen kommune frå juni til august. I april månad har skulen i ei årrekkje arrangert *Fredsfestivalen*.

## Bakgrunnsstoff
* Heimesida til Bømlo folkehøgskule
Aníbal Cavaco Silva

**Aníbal António Cavaco Silva** () er ein portugisisk politikar. Han var statsminister mellom 6. november 1985 og 28. oktober 1995. I 2006 vart han vald til president etter Jorge Sampaio, og vart innsett 9. mars same år. I 2016 vart han etterfølgd som president av Marcelo Rebelo de Sousa.

Cavaco Silva er fødd i Boliqueime i Loulé i Algarve.

I 2008 vart han tildelt storkrossen av St. Olavs orden.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
Toten Folkehøgskole

**Toten Folkehøgskole** er ein frilynt folkehøgskule i Lena i Innlandet fylke. Skulen tar årleg imot vel 66 elevar. Det er Innlandet fylkeskommune som eig skulen.

Linjefaga ved denne skulen er:
* Kina - Midtens rike
* Psykologi, pedagogikk og ledelse
* Reiseliv
* Spansk språk og kultur
* Idrett og utfordring

## Bakgrunnsstoff
* Toten Folkehøgskole
Ngunispråk

**Nguni** er ei gruppe av bantuspråk som blir snakka i Sør-Afrika, og omfattar zulu, xhosa, swati og ndebele. Nguni-språka høyrer til Sone S i Malcolm Guthrie si klassifisering av bantuspråka.
Det nederlandske flagget

**Det nederlandske flagget** har tre like breie, horisontale striper i raudt, kvitt og blått (sett ovanfrå). Det stammar frå ca. 1630. Opphavleg var flagget oransje, kvitt og blått, men den raude farga vart teken i bruk utover 1600-talet, sannsynlegvis fordi ho var lettare synleg til sjøs. Flagget vart offisielt i 1796.
Nesflaten

**Nesflaten** er ei bygd i Suldal kommune i Rogaland. Lokalt vert staden kalla berre **Nes**. Nesflaten ligg på nordsida av Suldalsvatnet, og Riksveg 13 går på utsida bygda. Frå Nesflaten er det ca 50 km til kommunesenteret Sand i Suldal og 30 km til Røldal i Ullensvang herad. Om lag 80 husstandar soknar til Nesflaten.

På Nesflaten ligg Nesflaten skule som er ein kombinert barne- og ungdomsskule. På skulen har Suldal bibliotek ein filial. Like ved skulen ligg Nesflaten barnehage.

Nesflaten hadde ein oppsvingsperiode under kraftutbygginga av Røldal-Suldal på 1960-talet, ein kan sjå resultatet av det ved nokre av dei særeigne husa som blei bygd på Nes i den perioden. Arkitekt Geir Grung teikna byggjefelt og bygg for kraftanlegget i særmerkt stil. I dag er den tidlegare messa og personalhotellet omgjort til Energihotellet.

## Bakgrunnsstoff
* Eldre fotografi frå Nesflaten på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
Domenico Scarlatti

**Domenico Giuseppe Scarlatti** () var ein italiensk komponist frå den barokke perioden.

Han var son av Alessandro Scarlatti, ein annan kjend italiensk barokkomponist. Også den eldre broen Pietro Filippo Scarlatti var musikar og komponist. Truleg fekk Domenico den første musikkopplæringa av far sin. Han fekk den første stillinga si som organist i hoffet til visekongen i Napoli i 1701.
 
Scarlatti var ein særs god cembalist, og ei (noko tvilsam) historie skal ha det til at han duellerte med Georg Friedrich Händel i Roma i 1708. Der vart, etter sigande, Scarlatti utropt til vinnar på cembalo, medan Händel var hakket kvassare på orgel.

I 1721 reiste Scarlatti til Portugal, for å vere musikklærar hjå det portugisiske hoff, og mellom oppgåvene der underviste han prinsesse Maria Barbara. I 1725 reiste han attende til Napoli, og i 1728 gifta han seg der med Maria Caterina Gentili. Men då prinsesse Maria Barbara gifta seg med den spanske kronprinsen i 1729, spurte ho om Scarlatti kunne koma til Spania for å vere musikkmeistar hjå det spanske hoffet. Scarlatti tok med seg familien, og budde i Sevilla fram til 1733, då han flyta til Madrid. Etter at Maria Caterina døydde, gifta Scarlatti seg om att i 1739 med spanske Anastasia Maxarti Ximenes. 

Sjølv om Scarlatti skreiv både operaverk og kyrkjemusikk, så er han først og fremst kjent for sine 555 cembalosonatar (eller klaversonatar). Desse er truleg alle skrivne medan han arbeida for Maria Barbara, og truleg er mange skrivne som øvingsstykke for henne.

Sonatane til Scarlatti er virtuose, dei er fulle av brå overgangar, lange sprang, ofte med kryssande hender, og han bruker ofte dissonante akkordar. Dissonansane er så «moderne», at dei vart tekne vekk i utgåver av notane som vart utgjevne på slutten av 1800-talet.

Scarlatti vert rekna som skaparen av moderne klaverteknikk. Rett nok er sikkert dei fleste av sonatane skrivne for cembalo, men det moderne klaveret vart utvikla i gjennom 1700-talet, og han har truleg hatt tilgang til det og. 

## Innspelingar av Scarlatti-sonatar

* Pierre Hentai, cembalo
* Kenneth Weiss, cembalo
* Sveinung Bjelland, piano
* Naxos spelar inn ein komplett serie, piano

## Notar
* Komplett sett finst på http://www.everynote.com
Rørelse

«**Rørelse**» er innan læstadianismen eit omgrep som viser til ein felles ekstasetilstand der deltakarane i ei gudsteneste blir gripne av den heilage anden. Dette skjer mot slutten av gudstenesta, der forsamlinga (anten eit fåtal eller stort sett alle saman) byrjar å springa rundt og laga lydar, som rop eller gråt. Dei som er gripne av rørelsen kan vedkjenna syndene sine og få tilgjeving.

Rørelse er som oftast det elementet ved læstadianske gudstenester som blir oppfatta som mest framandt for ikkje-læstadianarar. Hendinga skil seg kraftig frå dei fastlagde rituala i statskyrkja. Også rørslegrunnleggjaren Lars Levi Læstadius var usikre på om rørelsen skjedde som følgje av den heilage anden. Han aksepterte likevel fenomenet som ein del av religionsopplevinga.

Av medisinske ekspertar gav ein rørelse diagnosen *Mania Religiosa* som mellom anna kunne heilast gjennom årelating.

## Kjelder
* Eggen, Øyvind: Troens Bekjennere &ndash; Kontinuitet og endring i en læstadiansk menighet, hovudoppgave i sosialantropologi, 1998
* Artikkelen om Lars Levi Læstadius her på Nynorsk Wikipedia
Barnebok

Ei **barnebok** er ei bok som er skriven med barn som hovudmålgruppe. Det som særmerker barnebøker er at forfattaren må ta høgde for lesaren sitt utviklingsnivå, og tilpasse innhaldet til det. Dei kan til dømes ha rikare illustrasjonar, klarare handlingsmønster og enklare personskildringar. Dei skil seg også frå vaksenbøker ved at ein ofte finn barn, dyr eller fantasivesen i hovudroller heller enn vaksne.

## Døme på barnebøker
* Bildebøker
* Myldrebøker
* Peikebøker

## Sjå òg
* Norsk barnebokinstitutt
* Barnebokforfattarar
* Barnebøker

## Bakgrunnsstoff

* Barneboker.no
* barnebokkritikk.no
Maoisme

**Maoisme**, eller **marxismen-leninismen Mao Tse Tung si tenking**, er ein politisk ideologi.

Namnet er etter den kinesiske politikaren Mao Zedong, (1893-1976). Han leidde ein bonderevolusjon under kommunistisk leiing i Kina, og proklamerte i 1949 Folkerepublikken Kina, der han sjølv vart president.
Etter at Deng Xiaoping byrja å reformera Folkerepublikken Kina i 1978 har Mao Zedong sine tankar hatt mindre å seia. Trass i dette er maoismen offisiell ideologi for det kinesiske kommunistpartiet. 

Maoismen byggjer på det som blir kalla marxismen-leninismen, det vil seie tankar frå Karl Marx, Vladimir Lenin og Josef Stalin. Det nye er satsinga på bøndene som massebasis for revolusjonen. I den strategiske teorien er hovudvekta på stendig ny aktivisering av massane, av di klassekampen held fram under sosialismen. Maoismen set krav om handling i tilspissa form. Dette set krav til disiplinen, teoretisk utforma som demokratisk sentralisme: Handlingsfridom på lægre nivå, hard disiplin andsynes avvik frå hovudlina. 

Under den såkalla Kulturrevolusjonen, som Mao sette i gang og leidde, vart mange menneske mishandla og drepne, og undertrykkinga av vitskap, kunnskap, sjølvstendig tenking, kultur og minoritetar særleg sterk. Persondyrkinga av Mao nådde nye høgder.

Grunna dei særlege kinesiske tilhøva; digert land og lite industri, har maoismen spela lita rolle elles i verda. I Noreg kom maoismen mellom anna til å påverka ein del av norskdomsrørsla. Maoismen i Noreg byrja sist på 1960-talet som ei radikalisering i Sosialistisk Folkeparti sin dåverande ungdomsorganisasjon, Sosialistisk Ungdomsfylking (SUF), og voks etterkvart til partiet AKP(ml). AKP hadde ei dominerande rolle i RV. Maoistane i Noreg vart aldri mange, men spela ei relativt stor rolle i kulturlivet og som opposisjon i fagrørsla. 

## Sjå òg
*Naxalittar
*Nepals kommunistiske parti (maoistisk)

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* E. Snow: *Rød stjerne over Kina*.
* Mao Zedong: *Verk i utval*, 1963-77.
Kvit blodlekam

**Kvite blodlekamar** eller **kvite blodceller**, også kalla **leukocyttar**, er ei fellesnemning på ei gruppe celler som utgjer ein del av blodet i kroppen. Desse cellene beskyttar kroppen mot infeksjonar og er ein sentral del av immunsystemet.

## Typar

### Granulocyttar

Granulocyttar har fått namn etter korleis dei ser ut i mikroskop, forstørra opp ser ein klart at dei har mange små kular (svarte prikkar) inni cella forutan sjølve cellekjerna. Det finst fleire ulike typar, mellom dei nøytrolfile granulocyttar, basofile granulocyttar og eosinofile granulocyttar. Alle dei tre typane vert utvikla frå ei felles modercelle (myeloblast). Jo meir denne cella delar seg, jo fleire «flekkar» (granular) får cella.

### Agranulocyttar
#### Lymfocyttar
Lymfocyttar er ein viktig del av det spesifikke immunsystemet. B-lymfocyttar er ei celle som har spesielle reseptorar festa til seg. Desse reseptorane er spesifikke for kvar bakterie, slik at dei berre festar seg til ein bestemt type antigen hjå bakteriane. Vidare byrjar B-lymfocyttane i dele seg til såkalla plasmaceller, som byrjar å produsere antistoff som høver til ein spesiell bakterie. Antistoffa festar seg så på denne bakterien. No kan antistoffa løyse opp bakteriane med ein gong, ved hjelp av enzymar som antistoffa fører med seg. Antistoffa kan òg gjere skade på celleveggen slik at det vert lettare for fagocyttane å øydeleggje dei. Nokre antistoff har òg den eigenskapen at dei kan binde saman fleire bakteriar til store klumpar slik at dei ikkje kan fungere. 

T-lymfocyttar er celler som i motsetnad til B-lymfocyttane, ikkje går til åtak på bakteriar. Dei har som hovudoppgåve å bekjempe virus og kreftceller. Alle virusinfiserte celler har til liks med bakteriar ein spesifikk overflate (makromolekyl) som immunsystemet kan kjenne att. T-åtaksceller går så til åtak på dei virusinfiserte cellene. Når ein T-lymfocytt kjenner att overflata på eit virus eller ei kreftcelle byrjar cella å dele seg. Sidan denne prosessen går seint, tek det fleire dagar før det er nok lymfocyttar i blodet til å slå attende infeksjonen.

#### Monocyttar
#### Makrofagar
Symbian

**Symbian** er eit operativsystem for såkalla «smarte telefonar» (telefonar som inneheld funksjonar som liknar meir på dei du vil finne i datamaskinar). Dette systemet er brukt i telefonar av merket Nokia og Sony Ericsson. Systemet var utvikla av Psion men er no eigd av eit konsortium der Nokia er den største eigaren. Dei andre eigarane er Ericsson, Panasonic, Samsung, Siemens og Sony Ericsson. Systemet har god støtte for blant anna Java.

## Kjelder
Vedunderbarn

**Vedunderbarn** er eit omgrep brukt om barn som har særskilde evner. 

Eit vedunderbarn kan vera eit barn som er ekstremt musikalsk, har veldig høg IQ eller har ein særskild høg språkleg intelligens. Ein allment godteken definisjon på eit vedunderbarn er eit barn som, i ein alder av rundt elleve år, har evner på ekspertnivå eller forstår dei grunnleggjande prinsippa i eit fagfelt som vanlegvis berre vaksne beherskar.

I Noreg har mellom anna forfattaren Johan Borgen (som skreiv noveller som fireåring), sjakktalentet Magnus Carlsen og kunstnaren Hans Gjesme blitt kalla vedunderbarn. I historia er likevel komponisten Wolfgang Amadeus Mozart det best kjente vedunderbarnet. 

## Sjå også
* Sjakk-vedunderbarn

## Bakgrunnsstoff
Blodsukker

**Blodsukkernivå** eller **blodglukosenivå**, ofte berre kalla **blodsukker**, er eit mål på mengda glukose (sukker) i blodet hjå menneske og dyr. Kroppen jobbar heile tida med å regulere glukosenivåa som del av den metabolske homeostaseen. Glukose er den primære energikjelda for cellene i kroppen, med nokre unntak, og blodfeitt, i form av feitt og oljer, er i hovudsak ei kompakt energilagring. Glukose blir frakta frå tarmane eller levra til celler i kroppen gjennom blodstraumen, og blir tilgjengeleg for celleabsorbsjon gjennom hormonet insulin, som i hovudsak blir laga i bukspyttkjertelen.

Glukosenivåa er vanlegvis lågast om morgonen før det fyrste måltidet (kalla «fastenivå»), og i laupet av nokre timar etter måltidet vil nivået auke med eit par millimolar. Unormalt høge eller låge glukosenivå kan tyda på sjukdom. Vedvarande høgt blodsukker blir kalla hyperglysemi, medan låge nivå blir kalla hypoglysemi. Diabetes mellitus er kjenneteikna ved vedvarande hyperglysemi, og er den mest framståande sjukdommen som følgje av svikt i blodsukkerregulering. Alkoholinntak plar å valda ei auking av blodsukker, men nivået fell etter ei lita stund. Nokre lækjemiddel kan føre til aukingar eller minskingar av glukosenivåa.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Blood sugar|Blood sugar]]» frå ,  den 1. februar 2015.*
Halvøy

Ei **halvøy** (latin *paene insula*, 'nestenøy'), òg kalla **nes**, **odde**, **skage** og **tange**, er eit stykke land som stikk ut frå eit større fastland slik at det vert omgjeve av vatn på tre sider så det berre vert landfast på ei lei.

Halvøyar kan likna litt på nes, som har vatn på tre sider. Det er berre det avlange tungeliknande skapet på neset og det at øya gjerne er rund, som skil dei to slaga landstykke.

= Halvøyar i verda =

## I Eurasia

### På Europafastlandet
* Balkan
* Bretagne
* Gibraltar
* Den iberiske halvøya
* Den italienske halvøya
* Jylland

### [[Den skandinaviske halvøya]]
#### Noreg
* Kjerringøy
* Lindesnes
* Nedstrandshalvøya 
* Romsdalshalvøya
* Skriverøya
* Varangerhalvøya


### [[Afrika]]
* Kapp det gode håp

### I Midtausten
* Den arabiske halvøya
* Sinaihalvøya
* Qatar

### I Austasia
* Koreahalvøya
* Kamsjatka


### Amerika

* Alaskahalvøya
* Californiahalvøya
* Floridahalvøya
* San Francisco-halvøya
* Yukatanhalvøya

### [[Antarktis]]
* Antarktishalvøya

= Bakgrunnsstoff =
Generasjonskonflikt

**Generasjonskonflikt** er eit sosiologisk omgrep som blir brukt når ulike generasjonar har ulike verdssyn. Slike konfliktar kan særleg oppstå når barn og foreldre har ulike kulturar, til dømes på grunn av store samfunnsendringar eller migrasjon.
Objektorientert programmering

**Objektorientert programmering** (OOP) peiker på ein metode og ei utforming av språket for programmering. Den grunnleggande tanken bak OOP er at ulike typar data som høyrer saman blir samla i objekt med tilhøyrande operasjonar. Slik blir data og kode samla i einingar kalla objekt. Eit objekt er ei samling av oppførsel (datakode) og tilstand (data). Prinsippet er at ein skil tinga som endrar seg over tid og tinga som ikkje endrar seg. Denne inndelinga i objekt gir eit meir stabilt fundament for programvareutforming. Målet er å gjere store programvareprosjekt enklare å handtere.

Omgrepet har sitt opphav frå arbeid gjort av Kristen Nygaard og Ole-Johan Dahl ved Norsk Regnesentral med programmeringsspråket Simula på 1960-talet.
Madison

**Madison** er delstatshovudstad i Wisconsin i USA, og den nest største byen, etter Milwaukee. Hovudstaden er handelssentrum i eit jordbruksområde der særleg mjølkeproduksjon er viktig. Innanfor bygrensene bur litt over 200&nbsp;000, men heile byområdet er 
366&nbsp;950 innbyggjarar (2000).

## Historie
Historia til byen byrja i 1836 då den tidlegare dommaren James Duane Doty kjøpte 4 km² myr og skog ved dei fire sjøane Mendota, Monona, Kegonsa og Waubesa. Byen blei kalla opp etter James Madison, den amerikanske presidenten som var død like før.

Wisconsin var nyoppretta som amerikansk territorium det året, og hadde framleis ingen hovudstad. Doty arbeidde intenst for å få lovmakarane til å leggja han til Madison, sjølv om byen framleis berre fanst på papiret. Desse let seg overbevisa, kanskje fordi Doty baud dei på både bøffelkåper og billig land i den nye byen, men òg fordi han låg godt plassert: Midt mellom den gamle handelsstasjonen Prairie du Chien i vest og den nye og veksande Milwaukee i aust, og mellom dei viktige blygruvene i sørvest og den eldste byen i Wisconsin, Green Bay, i nordaust.

I 1837 la ein ned hjørnesteinen for den første hovudstadsbygningen, og året etter møttest delstatsforsamlinga her for første gong. I 1846 hadde Madison 626 innbyggjarar.

## I dag

Madison blei utpeikt som den beste staden å bu i i USA av tidsskriftet *[[Money]]* i 1996. Også seinare har byen stått høgt på denne lista, hovudsakleg fordi byen har låg arbeidsløyse.

I bybildet peiker Wisconsin State Capitol seg ut. Bygningen husar begge dei lovgjevande forsamlingane, høgsteretten og kontoret til guvernøren av delstaten. På grunn av lovar som regulerer høgda på bygningane rundt kan ein sjå Wisconsin State Capitol frå heile byen og på avstand.

I Madison finst òg eit universitet, University of Wisconsin-Madison, som har uteksaminert fleire nobelprisvinnarar.

## Bakgrunnsstoff

*
Namnet Madison

**Madison** er eit engelsk namn som kan brukast som førenamn, etternamn og stadnamn. Det er opphavleg eit metronym som tyder 'son av Maud'. Den best kjende namneberaren er James Madison, fjerde presidenten av USA. Fleire stader i USA er kalla opp etter presidenten, mellom anna delstatshovudstaden Madison i Wisconsin. 

Medan namnet opphavleg berre var eit etternamn, gjekk det etter kvart over til å bli eit førenamn for gutar. I nyare tid er det etter kvart gått over til å bli eit reint jentenamn i USA. Denne bruken var ukjend før 1985, men i 2002 var Madison det andre vanlegaste namnet gjeve til nyfødde jenter. Ein grunn til dette kan vera bruken av namnet i filmen *Splash* frå 1984, der hovudpersonen, ei havfrue spela av Daryl Hannah, tek namnet frå eit skilt for Madison Avenue i Manhattan.

## Kjende namneberarar
***Etternamn**
**James Madison (1751-1836), president av USA
**Tianna Madison (f. 1985), amerikansk idrettsutøvar
**Førenamn*
**Menn
***Madison S. Perry (1814-1865), guvernør av Florida
***Madison Julius Cawein (1865-1914), amerikansk diktar
***Madison Grant (1865-1937), advokat og raseforskar
***Madison Smartt Bell (f. 1957), amerikansk forfattar

## Kjelder
*Engelsk Wikipedia

## Bakgrunnsstoff
*Spalte om bruken av jentenamnet Madison i *[[Washington Post]]*
Stephen Harper

**Stephen Joseph Harper** () er ein kanadisk politikar frå Toronto i Ontario. Han var med i det konservative partiet i Canada.
Ved valet 23. januar 2006 vart Harper vald til statsminister i Canada, og vart innsett 6. februar same året.
Paul Martin

:*Sjå òg [[Paul Martin (fleirtyding)|fleirtydingssida Paul Martin]]*

**Paul Edgar Philippe Martin** () i Windsor i Ontario i Canada) er ein tidlegare statsminister i Canada. Han overtok etter Jean Chrétien 12. desember 2003 og Stephen Harper tok igjen over etter Martin i 2006.

Mellom 1993 og 2002 var han finansminister i Chrétienregjeringa.
Barn av tyske soldatar i Noreg

**Barn av tyske soldatar i Noreg** viser til krigsbarn frå andre verdskrigen som med tyske soldatar som fedrar. Slike barn vart ofte nedsetjande kalla «tyskarungar».
I løpet av åra 1940-1945 (1946) vart det fødd mange barn i Noreg med norsk mor og ein tysk soldat som far. Slike barn vart ofte utsette for mobbing, utfrysing og liknande gjennom oppveksten i etterkrigsåra.

Den første interesseorganisasjonen til barn av tyske soldatar, *Norges krigsbarnforbund*, vart stifta i 1986. Usemje mellom anna om offentleg godtgjersle førte i 1999 til skipinga av *Krigsbarnfobundet Lebensborn*.  

## Sjå òg
* Lebensborn
* Noreg under andre verdskrigen
* NS-barn
NS-barn

**NS-barn** er barn av foreldre som var aktive i Nasjonal Samling under andre verdskrigen i Noreg.

Det var journalist Asgeir Olden som i 1988 offentleg knesette omgrepet, i boka *Fødd skuldig*, det var elleve intervju med NS-barn, alle anonyme, NS-ministerdattera Bente Blehr unnateke. Gjenombrotet kom i 1993 med sjølvbiografien *Gutten fra Gimle* av Eystein Eggen.

Ordskiftet om boka varte fram til femtiårsjubileet i 1995. Stortinget gav då ei fråsegn, på førehand drøfta i samtlege partifraksjonar. NS-barna vart nemnde først i Stortinget si orsaking andsynes krigsbarna. Arbeidarpartiet si stortingsgruppe viste til denne fråsegna då dei i 2001 tok saka opp att og gjekk inn for Eggen som statsstipendiat, etter framlegg frå Francis Sejersted, leiar i Den Norske Nobelkomite, og Ole Wilhelm Klüwer, som då gjennom mange år hadde vore ein aktiv talsmann for NS-barna si støtteforeining.

Framstegspartiet gav ei skarp fråsegn med brodd mot det som dei meinte hadde vore forfølging av Eggen grunna engasjementet hans i saka. Regjeringa Bondevik følgde oppmodingane og utnemnde Eggen året etter. Ein liknande saksgang lèt seg ikkje påvisa i noko anna land hærteke av tyskarane, sjølv om temaet etter kvart er rimeleg godt kjent. 

Den autobiografiske litteraturen om emnet er heller sparsam, truleg grunna «redsla for å bli attkjent» (Olden i føreordet til intervjusamlinga si). Litterært vart emnet handsama med stor suksess av Bergljot Hobæk Haff. I 1996 skreiv ho romanen *Skammen*, seinare dramatisert og oppført på Nationaltheateret med Anne Krigsvoll i hovudrolla som Idun Hov.

## Sjå òg
* Noreg under andre verdskrigen
* Krigsbarn
* Tyskarunge

## Bakgrunnsstoff

; Litteratur 
* Borge, Baard H. 2002: *De kalte oss naziyngel*. Oslo : Samlaget
* Eggen, Eystein 1993: *Gutten fra Gimle : et NS-barns beretning*. Oslo : Aschehoug. 
* Olden, Asgeir 1988: *Fødd skuldig*. Oslo : Samlaget.
Kilinochchi

**Kilinochchi** (tamil: கிளிநொச்சி «papegøyestad») er ein liten by nord på Sri Lanka, og var «hovudstaden» i dei tamilstyrte områda av landet. Nordområda var i fleire år styrte av dei tamilske tigrane, som er i konflikt med den singalesiske regjeringa i landet. Kilinochchi vart erobra av den srilankiske regjeringshæren i januar 2009.

Kilinochchi ligg om lag ti mil søraust for den større tamilske byen Jaffna.
Velupillai Prabhakaran

**Velupillai Prabhakaran** () var leiar for Dei tamilske tigrane, ei tamilsk opprørsgruppe på Sri Lanka som var aktiv i den srilankiske borgarkrigen frå 1983 til 2009.

Han blei sett på som ein leiarfigur av mange srilankiske tamilar, men blir òg kalla ein terrorist av mellom anna regjeringane i Sri Lanka, India, USA og Storbritannia. Indiske styresmakter ønskte å få han utlevert på grunn av rolla dei meiner han hadde i drapet på statsminister Rajiv Gandhi. 

## Kjelder
Hans Brattskar

**Hans Brattskar** () er ein norsk embetsmann som har arbeidd som ambassadør på Sri Lanka, rådgjevar i SN og sidan 2008 leiar for regjeringa sitt klima- og regnskogprosjekt. Frå 2013 til 2015 var han statssekretær i Utanriksdepartementet i regjeringa Solberg.

Hans Brattskar er utdanna siviløkonom og statsvitar i USA. Han har arbeidd i norsk utanriksteneste sidan 1986. Frå 1993 til 1998 hadde han leiarstillingar ved sekretariata til bistandsministeren og seinare utviklingsministeren. Brattskar var ministerråd ved SN-delegasjonen i New York frå 1998 til 2003, og var frå 2003 til 2007 norsk ambassadør]] på Sri Lanka. I 2008 blei han tilsett som leiar for den norske regjeringa sitt klima- og regnskogprosjekt. 

## Kjelder

* 
*
Hov

**Hov** er i nyare tid eit stadnamn. Namnet syner attende til hòv der dei norrøne gudane vart dyrka. Gardsnamn som Hovin, Torshov og Hoff fortel om slike førkristne hòv. Hov i Ålen er det gamle senteret i Røros- regionen. Hov i Land er ein tettstad i Søndre Land kommune. Hov på Færøyane er ein landsby på Suðuroy, medan Hovet er ei bygd i Hol kommune i Hallingdal.

Frå gamalt går lekken -hov inn i ei lang rekkje norske gardsnamn. 

## Sjå òg
* Hòv om stad eller hus for førkristen kult
* Reiskapen håv
* Hóv på føtene til hovdyr, mellom anna hest
Klassekamp

**Klassekamp** er ein klassekonflikt innanfor marxistisk og sosialistisk teori. Striden mellom sosiale klassar hender som fylgje av klassane sin ymse makt og eigarskap over produksjonsmiddela. 

Karl Marx sin klassekamp har ingenting å gjere med nokon nedarva kaste, og det er heller ikkje heilt det same som ein sosialistisk klasse i sosiologsk forstand, som i overklasse, underklasse og middelklasse (omgrep som er knytt til inntekt eller formue, men også til kulturelle preferansar). Under det kapitalistiske historiske utviklingsstadium som Marx skildrar forstår ein klasseinndelinga som plassering i det økonomiske systemet, eller den sosiale strukturen som eksisterer under kapitalismen.

## Hovudtanke
Marx opererer i hovudsak med to klassar, som omfattar det meste av befolkninga: proletariatet og borgarskapet. Andre klassar, slik som småborgarskapet, har karakteristikkar frå begge desse klassane. Proletariatet (eller arbeidarklassen) er arbeidstakarar i bedriftene, og borgarskapet (kapitalistar) eig bedriftene. Dei to klassane har dermed stikk motsette interesser, ved at arbeidstakarane ynskjer høgast mogleg lønn og best mogleg arbeidskår, medan borgarskapet vil at lønnsnivået skal vere så lågt som mogleg for å halde kostnadane nede. Denne interessemotsettinga er grunnlaget for kampen mellom klassane.  

Innanfor sosialismen er det ulike meiningar om korleis klassekampen skal verta sett på og definert. Karl Marx og Friedrich Engels, som var sentrale ideologar innanfor kommunismen, la fram grunnsynet sitt på klassekampen i skriftet *[[Det kommunistiske manifest]]* av 1848. Etter deira syn er klassekampen eit drivande element i historia (sjå historisk materialisme), og klassekampen mellom   proletariatet og borgerskapet i kapitalismen, vil leia til proletariatet sin siger gjennom opprettinga av ei sosialistisk statsmakt.  

## Kjelder
Bybane

**Bybane** er ei sporvognsline som i stor grad køyrer skild frå annan trafikk ved å ha filer for seg sjølv i bygatene, og ellers gå på eigen trasé utanfor sentrumsområda. Saman med prioritert ferdsel i lysregulerte gate- og vegkryss, gjer dette at han kan halde etter måten høg fart. Han kan trafikkera både sentrum og periferi i byar. Tanken er at bybanen skal køyre der folk er, til liks med den vanlege bytrikken, samstundes som han, til liks med ein T-bane, skal frakte folk snøgt over lengre avstandar i områda utanfor bykjerna.

I Noreg er det berre Bergen som har ein moderne bybane. Frå gamalt av er det i Oslo og Trondheim forstadsbanar som liknar på bybanar, som Gråkallbanen i Trondheim og Ekebergbanen og Lilleakerbanen i Oslo. Men til skilnad frå bybanane, går desse trikkane saman med anna trafikk i bygatene i sentrum, og på eigen trasé berre utanfor sentrumsområdet.

Dei fleste nye sporvognsliner er bygde med bybanestandard, som altså til dømes Bybanen i Bergen.

## Historie

Ordet bybane er ein ordrett omsetjing av det tyske ordet 'Stadtbahn'. Dei fyrste moderne bybanane vart bygde i Tyskland i 1960- og 70-åra i byar som Stuttgart, Köln og Hannover. Bybanen er ei vidareutvikling av sporvogna, og i Tyskland er bybanesystema i mange tilfelle ombygde sporvegar. 

## Bybanar

*  Bybanen i Bergen 
*  Bybanen i Calgary 
*  Bybanen i Dublin
*  Bybanen i Houston 
*  Bybanen i Hudson-Bergen 
*  Bybanen i Manchester 
*  Bybanen i Minneapolis
*  Bybanen i Ottawa 
*  Bybanen i San Diego 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Prosjekt bybane i Bergen
* Statens väg-och transportforskningsinstitut, Sverige
Buddha

**Buddha**, **Siddhartha Gautama**, var ein prins og religiøs tenkar som levde rundt år 500 f. Kr. og verka i Nord-India. Læra hans blei til buddhismen.

Nemninga *buddha* er eit æresnamn som på sanskrit tyder 'den oppvakna' eller 'den opplyste'. Sjå òg bodhisattva.

Det er vanleg for buddhistar å æra statuar av Buddha i tempel og i heimane sine. 

Nokre hindutradisjonar reknar Buddha som den niande avataren av guden Visjnu.

## Bakgrunnsstoff
Duosporvogn

**Duosporvogn** er skjenegåande kollektivtransport som er utrusta for køyring på både sporvognsliner og jarnbaneliner. Sporvidda er den same, men dei har framdriftsmiddel og signalsystem for båe systema. Dette blir gjerne elektromotorar for bytrafikk og dieselmotorar kopla til generatorar for køyring på jarnbaneliner. System med elektromotorar med støtte for skilde spenningar finst òg. Duosporvogna kan binde saman småstader som kvar for seg ikkje har trafikkgrunnlag for sporvogn og der lokaltog ikkje er rekningssvarande eller jarnbanetrafikken er lagd ned. Duosporvogn kan òg gje meir direkte reiser utan omstiging og slik få ned reisetida for folk. Då er det gjerne småstader som får betre kommunikasjon med eit lokalt senter. 

Det første systemet i Europa var i Karlsruhe.
Region

Ein **region** (av latin *regio*, himmelretning, strøk) er eit distrikt, eit større område. Mange land brukar ordet region på ei underinndeling av landet, som alternativ til for eksempel ordet provins. I Noreg er det vurdert å avskaffe fylka og erstatte dei med fem eller seks regionar. EU opererer òg med omgrepet region. Då ofte om område som høyrer naturleg saman, men ikkje nøydvendigvis høyrer til same land. Eit eksempel er Øresund-regionen.

## Sjå òg
* Regionar i Danmark
Sucre

**Sucre** er den offisielle og historiske hovudstaden i Bolivia og sete for høgsterett, men ikkje den lovgjevande makta i landet. Byen har om lag 204&nbsp;000 innbyggjarar (2003) og ligg 2&nbsp;800 moh.

## Historie
Sucre blei grunnlagd 30. november 1538 som *Ciudad de la Plata de la Nueva Toledo* av Pedro de Anzures. Byen blei kjend som **La Plata**, men blei omdøypt i 1839 til ære for revolusjonsleiaren Antonio José de Sucre. Historisk har han òg vore kjend som **Charcas** og **Chuquisaca**, noko som har gjeve han tilnamnet "la Ciudad de Cuatro Nombres", 'firenamnsbyen'. På grunn av dei mange kvitkalka husa i sentrum er han òg omtala som "la ciudad blanca", 'den kvite byen'.

Etter den økonomiske nedgangen i Potosí blei Sucre for avsidesliggjande til å vera hovudstad i Bolivia. I 1898 flytta styresmaktene til La Paz, som blei reell hovudstad i landet.

## Kultur
Arkitekturen i Sucre er prega av den spanske kolonitida. Dei smale vegane i eit nettverk i bykjernen og dei mange praktfulle husa, kyrkjene og klostera i byen ber minne om den andalusiske kulturen som forma han. Sucre er framleis hovudbyen for den katolske kyrkja i Bolivia, og medlemmer av religiøse ordenar i tradisjonelle drakter er vanlege å sjå i gata. 

Sucre blei peikt ut som ein del av verdsarven av UNESCO i 1991.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sucre|Sucre]]» frå , og «[[:no:Sucre, Bolivia|Sucre, Bolivia]]» frå  den 24. januar 2006.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Borghild Tenden

**Borghild Tenden** () er ein norsk politikar (Venstre). Ho kjem frå Stryn kommune i Sogn og Fjordane, men er busett i Bærum kommune. Frå Stortingsvalet 2005 til 2013 var ho stortingsrepresentant for Akershus. Ho sat i Finanskomiteen på Stortinget.

## Bakgrunnsstoff
*
Odd Einar Dørum

**Odd Einar Dørum** () i Oslo er ein norsk politikar for Venstre. Han har vore leiar av Venstre i to periodar, samferdsleminister og justisminister.

Dørum er utdanna sosionom frå Sosialhøgskulen i Trondheim (1970). Han var nestleiar (1964-65) og leiar i Unge Venstre (1970-72). 1967-71 og 1976-77 sat han i Trondheim bystyre. I 1977 vart han vald inn på Stortinget frå Sør-Trøndelag. I 1982 vart han leiar av Venstre. Ved Stortingsvalet 1985 gjekk Venstre til val på eit samarbeid med Arbeidarpartiet, men valresultatet vart at Venstre fall ut av Stortinget. I 1986 gjekk Dørum av som partileiar. 

I 1992 kom han tilbake og sat som partileiar til 1996, og var soleis partileiar då Venstre kom attende på Stortinget i 1993. I 1996 vart han utfordra til partileiarvervet av Lars Sponheim, og valde å trekkja seg. I 1997 vart Dørum vald inn på Stortinget frå Oslo, og vart gjenvald i 2001 og 2005. I perioden 2005-2009 sat han i Kyrkje- utdannings- og forskningskomiteen på Stortinget.

## Regjering
I Sentrumsregjeringa var han statsråd i to ulike departement:
* samferdsleminister 1997-99 
* justisminister 1999-2000. 
I den andre Bondevik-regjeringa var han på nytt justisminister frå 2001-2005. 

## Heider
I 2004 opna Slottet for at statsrådar etter 4 års tenestetid kan verta tildelt St. Olavs Orden. Odd Einar Dørum vart då kommandør av St. Olavs Orden.
Kurów

**Kurów** er ein liten by i Lublin-voivodskapet sør i Polen. Byen ligg ved elva Kurówka.

Den polske presidenten Wojciech Jaruzelski kom frå Kurów.

## Bakgrunnsstoff
Romantikk

**Romantikk** eller **romantisk** er omgrep som kan ha fleire tydingar:

* Romantikken, ein periode i europeisk kunsthistorie
* Nyromantikken, ein seinare periode i europeisk kunsthistorie

* Noko som har med kjærleik å gjera

* Bladet Romantikk, eit norsk ungjenteblad
Endorfin

**Endorfinar** er biokjemiske signalstoff som lindrar smerte og påverkar viljen til å sova, eta og drikka. Dei blir mellom anna skilde ut i kroppen når ein skadar seg, trener eller blir forelska, og kunstig gjennom akupunktur. 

## Biologi
Endorfina er peptid som blir produsert i bukspyttkjertelen og hypothalamus hos virveldyr. Dei er opioide og liknar opiata i det at dei kan gje analgesi (smertedemping) og ei kjensle av velvære. Stoffa er difor blitt kalla «kroppen sitt eige morfin».

Til forskjell frå mange andre signalstoff blir endorfin verande i blodet i mange timar etter at dei er laga.
Anne Margrethe Larsen

**Anne Margrethe Larsen** () er ein norsk politikar (Venstre). Ho var stortingsrepresentant for Vest-Agder i perioden 2005&ndash;2009.

Larsen kjem frå Flekkefjord og har vore leiar av Vest-Agder Venstre sidan 2000. I 2005 vart ho vald inn på Stortinget på utjamningsmandatet frå Vest-Agder. Ho sat i Utanrikskomiteen.

## Bakgrunnsstoff
*
Sæd

**Sæd** er væska som inneheld mannlege kjønnsceller, sædceller. Ho blir skild ut i kjønnskjertlar hjå hann- og hermafrodittiske dyr med befrukting av eggceller som føremål. På same måte som blod inneheld sæd celler – spermceller – og ein plasma rundt. I pattedyr inneheld denne vatn og noko salt, protein, fruktose og D-vitamin.

## Bakgrunnsstoff