open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Edna

Carl Van Vechten]]}}]]
**Edna** er eit engelsk kvinnenamn av to moglege opphav; keltisk og hebraisk. Det har norsk namnedag den 31. oktober.

## Opphav
På Irland har Edna vore brukt som ei anglisert form av Eithne, som tyder 'kim, kjerne'. 

Ein annan mogleg inspirasjon er *Ednah*, eit hebraisk ord som opptrer i fleire apokryfe skrifter, som Tobits bok. Det tyder då 'glede, herlegdom' og er knytt til ordet Eden.

## Bruk
Namnet kom til England på 1500-talet. 

Edna var mykje brukt i USA rundt 1890-talet, då rundt 1,00 % av nyfødde jenter kunne få namnet.

## Namneberarar
* Edna May (1878-1948), amerikansk artist, fødd Edna Pettie
* Edna May Oliver (1883-1942), USA-amerikansk skodespelar
* Edna Ferber (1885–1968), amerikansk forfattar
* Edna St. Vincent Millay (1892–1950), amerikansk forfattar
* Edna Parker (1893-2008), verdas eldste person i 2008
* Edna Purviance (1895–1958), amerikansk stumfilmskodespelar
* Edna Best (1900-1974), britisk skodespelar
* Edna Manley (1900-1987), jamaicansk kunstnar
* Edna Hughes (1916-1990), britisk symjar
* Edna O'Brien (f. 1932), irsk forfattar
* Edna Annie Proulx (f. 1935), kanadisk forfattar
* Edna Madzongwe (f. 1943), zimbabwisk politikar

## Annan bruk
«Dame Edna Everage» er ein rollefigur spelt av den australske komikaren Barry Humphries (f. 1934).
* Edna er også ein småby i Texas.

## Kjelder



* 
*
Karl Brjullov

**Karl Pavlovitsj Brjullov** (russisk Карл Павлович Брюллов) () var ein internasjonalt anerkjend russisk målar. Han vert rekna for å vere ein nøkkelfigur i overgangen i russisk kunst frå nyklassisisme til romantikk.

## Liv
Som son av franske innvandrarar i St. Petersburg følte Carlo Brulleau (namnet hans fram til 1822) dragning mot Italia i sine unge år. Trass i si utdanning ved Det keisarlege kunstakademiet (1809–21), tok Brjullov aldri heilt etter den klassisistiske stilen han vart opplært i av sine lærarar, og som broren hans, Aleksandr Brjullov, måla i. Etter å ha utmerkt seg som ein lovande og skapande elev flytta han til Roma, der han arbeidde fram til 1835. Han måla portrett og sjangermåleri, men kjend som kunstnar vart han ikkje før enn han tok til å lage historiemåleri.

Hans best kjende verk, *Pompeiis siste dagar* (1830–33), er ein veldig komposisjon. Verket fekk mykje merksemd i Italia og etablerte Brjullov som ein av dei fremste, samtidige kunstnarane i Europa. Etter å fullført verket reiste han heim til Russland og busette seg i den russiske hovudstaden. I Moskva fekk han innpass i aristokratiet og hos den intellektuelle eliten. Han fekk ei framskoten stilling i St. Petersburgs kunstakademi.

Medan han underviste ved akademiet (1836–48) utvikla han ein portrettstil som kombinerte enkel neoklassisistisk stil med ein romantisk tendens som smelta dei to stilartane saman på ein vellukka måte. Hans drag mot realisme kom til syne og vart tilfredsstilt gjennom grundig avdekking av psykologiske trekk. Medan han arbeidde med himlingen i Isakskatedralen, forverra helsa hans seg brått. På råd frå doktoren sin forlet Brjullov Russland i 1849 og reiste til Madeira. Sine tre siste leveår budde han i Italia. Han døydde i Roma og vart gravlagd ved *Cemeterio degli Inglesi* i byen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Karl Briullov|Karl Briullov]]» frå , den 29. oktober 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff
Dos Hermanas

**Dos Hermanas** er ein by  i Andalucía i Spania som ligg 15 km sør for Sevilla. Byen har kring 140&nbsp;000 innbyggjarar.

Namnet på byen tyder «to systrer». Dos Hermanas vart grunnlagd i 1248 av kong Ferdinand III av Castilla til ære for systrene til Gonzalo Nazareno, ein av dei viktigaste kommandantane til kongen. På grunn av dette vert innbyggjarane i Dos Hermanas kalla nazarenos/as.

Hovudnæringa i byen er i dag produksjon og distribusjon av olivenolje og «spanske oliven», samt fleire tenesteytande næringar. 

Medlemmer av den spanske musikkgruppa Los del Río, best kjend for hitsingelen «Macarena», er frå Dos Hermanas og bur her framleis. 

Det står ei 232 meter høg, kraftig radiomast like sør for byen. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Skageflå

**Skageflå** er ein fjellgard ved Geirangerfjorden i Stranda i Møre og Romsdal fylke. Garden ligg på ei fjellhylle 250 moh. på sørsida av fjorden. Garden har vore i bruk heilt sidan mellomalderen. Han har vorte rekna som ein av dei rikaste gardane i Geiranger. Grøderike slåttemarker og fjellbeite gjorde at garden kunne fø opp til 125 geiter. For det meste har han vore einbølt. Etter eit jordskred i 1873 skadde bømarka slo to familiar seg ned på Skageflå for å hjelpast åt med oppryddinga av dei øydelagde markane. Garden vart fråflytt i 1918.

Skageflå hadde ein særs vanskeleg tilkomst frå fjorden. Over eit slett skråberg var det i gamal tid utlagt stokkar som ein måtte gå på for å kome vidare. Ei kjend soge, som vert rekna for sann, seier at brukaren på Skageflå ein gong drog vekk desse stokkane for å hindre at lensmannen skulle kome til gards. I 1855 løyvde kommunestyret pengar så det kunne skytast veg over svaberget.

Garden er restaurert og vert halden i hevd gjennom eit samarbeid mellom grunneigar, Storfjordens Venner, Riksantikvaren og Møre og Romsdal fylke.

Skageflå fekk stor merksemd i 1993 då eit kongeleg fylgje, med dronning Sonja i spissen, vitja garden. Dronning Sonja avduka ein verdsarvplakett etter at Vestnorsk fjordlandskap hamna på UNESCO si verdsarvliste i 2005.
Kvar sumar tek mange turen hit. Ein kan kome til Skageflå frå Geiranger med båt, eller fylje ein sti over fjellet. Då kjem ein forbi Homlongssætra på om lag 550 moh. Skageflåfossen, og kalla Friaren, ligg ved garden. 

I 2008 mottok *Partslaget Skageflå* Godt Vern-prisen frå Fortidsminneforeininga på Sunnmøre.

Skageflå vert og brukt som slektsnamn. I 2009 er det seks personar som heiter det. 
## Fotnotar

## Kjelder
* storfjordens-venner.no
* Sakarias Ansok: *Eld som slokna*, Stranda sogenemnd 1970

## Bakgrunnsstoff
*
Alcalá de Guadaíra

**Alcalá de Guadaíra** er ein by om lag 10 km søraust for Sevilla i Spania. I nyare år har Alcalá vorte ein forstad til Sevilla. Alcalá vart tidlegare kalla **Alcalá de los Panaderos** (Bakarane sin Alcalá) fordi dei produserte det meste av brødvarene for Sevilla. Byen ligg ved breidda av elva Guadaíra og ei vassmølle bygd under maurarane finst framleis i området. 

## Historie
Byen vart kalla *Hienipo* av tidlege greske busetjarar og seinare *Hienipensis* av romarane. Funn frå begge desse kulturane er oppdaga av arkeologar. Alcalá vart erobra av muslimske busetjarar på 600-talet og namnet dei gav byen har halde ved sidan den gong. Alcalá de Guadaíra var under dei muslimske herskarane i al-Andalus (og seinare taifaen Sevilla) fram til han vart erobra av almohadane, som bygde omfattande festningsverk rundt byen. Desse festningane på eit nes oppfor elva dominerer framleis sørvestsida av byen. I 1244 vart Alcalá de Guadaíra erobra av Ferdinand III av Castilla. Kong Ferdinand pussa opp borga og festningsverket. Det vart så nytta som kongeleg fengsel med militære vakter. Etter Ferdinand døydde fall det i ruinar. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Alcalá de Guadaíra|Alcalá de Guadaíra]]» frå , den 29. oktober 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Utrera

**Utrera** er ein by i Andalucía sørvest i Spania. Han ligg i provinsen Sevilla og har kring 50&nbsp;000 innbyggjarar. 

Byen har stor historisk interesse. Dei skriftlege kjeldene nemner byen tilbake til 1200-talet då Alfonso X erobra Utrera då han erobra Sevilla, som ligg 30 km til nordvest. Arkeologiske funn viser at det har budd folk her sidan førromersk tid. I dag har byen fem kapell frå 1300- til 1700-talet, kyrkjer og ei borg frå 1300-talet.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Utrera|Utrera]]» frå , den 29. oktober 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Marvin Halleraker

**Marvin Sigve Halleraker** () er ein norsk kunstnar, kjend som avisteiknar og illustratør. Halleraker vart fødd i Stavanger, men voks opp i Sandane og i Bergen.

## Arbeid
Marvin Halleraker er utdanna ved Bergen Kunsthøgskole (BKHS) der han studerte frå 1981 til 1985. Han har arbeid som avisteiknar for *[[Bergens Tidende]]* og seinare *[[Vårt Land]]*. Han har illustrert fleire bøker og debuterte som forfattar med si eiga biletbok *Høyt over husene* i 2007. Halleraker har også arbeidd med måleri og fotografi.

Teiknestilen hans er kjenneteikna av ein sikker og ledig blyantstrek, jamne fargeflater i dempa fargeskala og eit grafisk uttrykk. Han arbeider vidare med frihandsteikningane sine i digitale teikneprogram, som Photoshop. Motiva er ofte enkle og visuelt poengterte. 

Marvin Halleraker bur på Skjold utanfor Bergen med kone og fire barn.

## Bokutgjevingar
* 2007: *Høyt over husene* - billedbok med egen tekst

### Bokillustrasjonar
* 1993: Åse Enerstvedt (red.): *Lillegrieg : en juniorkatalog til utstillingen Din Grieg* 
* 1999: Anders Aschim: *Hemmeligheten i hulen : en fortelling om Dødehavsrullen* - fagbok for barn og unge
* 2001: Trine Aulin Halleraker: *Kvelden lister seg på på tå : tekster ved dagens slutt og livets begynnelse* 
* 2003: Henry Van Dyke: *Den fjerde vismann* 
* 2003: Linda Eide: *Kvardagstraume i utval*
* 2004: Rolf Steffensen: *I Guds hånd* 
* 2004: Frode Grytten: *Hull & sønn*
* 2005: Erna Osland: *Skarpe tenner* - fagbok for barn og unge
* 2006: Erna Osland: *Fint å ha far* - fagbok for barn og unge

## Prisar (utval)
* Kulturdepartementets illustrasjonspris 2005, for *Skarpe tenner* (saman med Erna Osland)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Marvin Halleraker|Marvin Halleraker]]» frå , den 30. oktober 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Marvin Halleraker 
* Intervju i Bergens Tidende 26.10. 2007
* Store Norske Leksikon sin artikkel om Halleraker, skriven av Øyvind Reisegg.
Kodiak

**Kodiak** er ei øy utanfor sørkysten av delstaten Alaska i USA, skild frå fastlandet av Shelikofsundet. Kodiak er den største øya i Kodiak-arkipelaget og den nest største øya i USA, med ei flatevidd på 8975 km². Ho er kring 160 km lang og mellom 16 og 95 km brei. Største busetnaden på øya er byen Kodiak.

## Geografi
Kodiak er rik på fjell og tett skogvaksen i nord og aust, men har lite skog i sør. Øya har mange djupe, isfrie bukter veleigna til ankringsplass for båtar. Kodiak National Wildlife Refuge dekker større delar av den sørvestlege delen av øya, og størstedelen av Kodiak-arkipelaget.

Byen Kodiak er ein av seks busetnader på øya. All nyttetransport mellom øya og verda utanfor går til og frå byen med anten ferjer eller fly. Dei andre settlementa er landsbyane Akhiok, Old Harbor, Karluk, Larsen Bay, Port Lions og Ouzinkie. Den aller største av den USA-amerikanske kystvakta (Coast Guard) sine basar ligg på Kodiak.

Kodiakbjørnen og kongekrabben høyrer naturleg til i arkipelaget. Fiske og fiskeindustri er hovudnæring på øya; fangstane omfattar stillehavslaks, stillehavskveite og krabbe. Elva *Karluk River* er kjend for den enorme, samla lakseoppgangen. Tømmerhogst, kvegavl, hermetikkproduksjon og noko kopardriving tel også med i økonomien.

## Historie
Kodiak er heimland til Koniaga, ei aleut-stamme av Alaska-urfolk. Dei opphavlege innbyggjarane levde av jakt, fiske, sanking og husdyravl.

Koniagar vart omtala av europeiske oppdagarar, som var forbausa over praksisen med mannleg medgifte. «Ei kodiak-mor vel ut sin vakraste og mest lovande son, og deretter kler ho han og oppfostrar han som ei jente, lærer han opp berre i huslege syslar, og let han omgåast kvinner og jenter. Målet å er få han fullt ut ut kvinneleggjort. Når guten er mellom ti og femten år gammal vert han gift bort til ein rik mann, som reknar ein slik fylgjesvein som ei stor vinning» (etter Richard Francis Burton sitt *Terminal Essay*).

Kodiak vart utforska i 1763 av den russiske pelsjegeren Stepan Glotov. Dei fyrste framande som busette seg permanent på øya var òg russiske pelsjegerar. Leia av Grigorij Sjelikhov bygde dei i 1784 eit settlement i Three Saints Bay, nær dagens landsby Old Harbor. Settlementet vart i 1792 flytta til dit landsbyen Kodiak er i dag. Settlementet vart leiande i den russiske pelshandelen.

Etter oppkjøpet av Alaska i 1867 vart øya del av USA-Amerika, og USA-amerikanarar slo seg ned og tok til med jakt og oppdrett av rev.

Novarupta-utbrotet på fastlandet i 1912 la eit teppe av vulkansk oske over øya, noko som førte til store øydeleggingar og tap av liv. Øya vart også ramma av Langfredags-jordskjelvet i 1964. Jordskjelvet og den påfylgjande tsunamien øydela mykje av byen Kodiak.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kodiak Island|Kodiak Island]]» frå , den 29. oktober 2009.*
Odd W. Surén

**Odd Wilhelm Surén** () er ein norsk forfattar og litteraturkritikar. Surén er fødd i Oslo og busett i Austrheim.

## Verk
### Romanar
* *Dråper i havet*, 1998.
* *Kometenes øyeblikk*, 2001.
* *Knuseverk*, 2003.
* *Dødsmåter*, 2006.

### Noveller
* *Fanger og opprørere*, 1985.
* *Tyranner og tjenere*, 1989.
* *Taushetens fortrolige*, 1993.
* *Ansikter og navn*, 1997.
* *Diskrete kulisser*, 2000.
* *Adgangstegn*, 2007.

## Prisar
* Mads Wiel Nygaards legat 2001

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Odd W. Surén|Odd W. Surén]]» frå , den 29. oktober 2009.* 
 
* Vestlandsforfattere  ved bergen.folkebibl.no

## Bakgrunnsstoff
* Odd W. Surén i NRK Forfatter
* Odd W. Surén i Aftenposten Alex
* Intervju med Odd Wilhelm Suren i anledning nettbibliotekets prosjekt ”Vestlandsforfattere”
Marinette County

**Marinette County** er eit fylke i den USA-amerikanske delstaten Wisconsin. Det ligg nordaust i staten ved Michigansjøen og det grensar mot Oconto County i sørvest, Forest County i vest og mot Florence County i nordvest. Fylket grensar også mot delstaten Michigan i nordaust.

Marinette Countys totale areal er 4 015 km², av dette er 384 km² vatn. I 2000 hadde fylket 43 384 innbyggjarar. Administrasjonssenteret ligg i byen Marinette som òg er fylkets største by. 

Fylket har namn etter byen Marinette som i sin tur er oppkalla etter ei handelskvinne på 1800-talet som var dotter av ein fransk-canadisk pelsjeger og ei menominee-kvinne.

### Norsk innvandring
Frå 1880 og ei knapt tjue år framover utvandra ein heil del sunnmøringar til Marinette, aller flest frå Ørsta. Dei fann sysselsetting som tømmerhoggarar eller på dei mange sagbruka.

## Kjelder

* Standal, Ragnar: *Mot nye heimland*, Volda 1985
----
* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Marinette County|Marinette County]]» frå , den 30. oktober 2009.*
Arhinia

**Arhinia** (av gresk a-, 'utan' og *rhinos*, 'nase') er ein medisinsk tilstand med medfødd fullstendig eller delvis mangel av nase og lukteorgan. Ofte opptrer tilstanden saman med andre misdanningar, særleg i fjeset, og kan vera livstrugande for barnet. Arhinia er ein svært uvanleg tilstand, med ei utbreiing på under 1 blant 100&nbsp;000 fødslar. Berre nokre titals tilfelle av arhinia der barnet overlevde fødselen er skildra i medisinsk litteratur.

## Bakgrunn
Ein har liten kunnskap om kva som gjer at nasen ikkje utviklar seg fullstendig i nokre tilfelle. Fosterutviklinga av nasen finn stad mellom 3. og 8. svangerskapsveke, og arhinia kan då finna stad om naseområdet lukker seg før nasen er ferdig utvikla, om endodermet som skal bli til nasebore ikkje opnar seg eller gjennom andre feil i utviklinga. Svangerskapa til barn med arhinia er ofte normale, og ein kjenner ikkje til ytre påverkingar som fører til misdanninga. I dei fleste tilfella har barna hatt normale kromosom, men i to tilfelle har ein funne anomaliar på kromosom 9, og i eit anna hadde barnet ein ny gjensidig translokasjon mellom to kromosom.

## Skildring
Arhinia kan ha ulike former. I svært sjeldne tilfelle kan berre eine halvdelen av nasen mangla. Det er mogleg å ha eit flatt område utan nokon nase i det heile teke, men med normal overleppe og utan hareskår. I andre kan nasen vera delvis utvikla som ein liten topp utan nasebore. I eitt skildra tilfelle mangla barnet også luktelapp i hjernen, hadde høg gane og lite utvikla øyrekanal, ansikts- og brystbein. I eit anna hadde barnet verken utvikla auge eller nase, men var elles normalt. 

Arhinia medfører sperring av dei vanlege luftvegane gjennom nasen, og barn fødde med dette kan derfor ha svært vanskeleg for å pusta og ta til seg næring gjennom munnen.

## Diagnose og behandling
Fullstendig arhinia kan i nokre høve diagnostiserast ved ultralyd før fødselen. Etter fødselen vil ein som regel gjennomføra kirurgiske inngrep som opnar luftvegane, som regel trakeotomi. Seinare kan ein prøva å konstruera indre og ytre nasestrukturar. Dette blir ofte gjort etter nokre år, når fjeset har fått forma si, men kan også utførast på nyfødde.

## Bakgrunnsstoff
*Arhinia ved orphanet (engelsk)

## Kjelder

*Arhinia ved orphanet (engelsk)
*
*
*
Suluhavet

**Suluhavet** er eit randhav til Stillehavet, mellom øygruppa Filippinane i nordaust og Borneo.

Havet vert i nordvest avgrensa mot Sørkinahavet av Palawan,
i søraust mot Sulawesihavet av Suluøyane.

Elles grensar Suluhavet i sørvest mot provinsen Sabah på Malaysias del av Borneo, i søraust mot Mindanao og i nordaust av Visayaøyane.

I Suluhavet ligg ei rekke øyar. Cuyo-øyane og Cagayan Sulu er begge i provinsen Palawan, medan Mapun og Skjelpaddeøyane høyrer til provinsen Tawi-Tawi. Suluhavet hyser Tubbataha Reef National Marine Park, ein av stadene som er med på UNESCO si verdsarvliste.
Huesca

**Huesca** (aragonesisk *Uesca*  førromersk iberisk *Bolskan*;  latinsk *Osca*) er ein by nordaust i Spania i den autonome regionen Aragón. Han er òg hovudstad i provinsen med same namn. Byen har like over 55&nbsp;000 innbyggjarar, nesten ein fjerdedel av innbyggjarane i provinsen. Han er ein av dei minste provinshovudstadane i Spania. Huesca feirar *Fiestas de San Lorenzo*, ein fest for Sankt Laurentius, frå 9. til 15. august. 

## Historie

Det før-romerske iberiske namnet på Huesca var *Bolskan*. Han var hovudstaden til ilergetane nord i Hispania Tarraconensis, på vegen frå Tarraco (dagens Tarragona) og Ilerda (dagens Lleida) til Caesaraugusta (dagens Zaragoza) og var underlagt Caesaraugusta. Plinius plasserer Oscenses i Vescitania, eit distrikt som ikkje er nemnd andre stader.. Bynamnet vart *Osca* og var ein romersk koloni, *Urbs Victrix Osca*, under Romarriket. Under Quintus Sertorius, ein romersk helt, gjorde Osca til basen sin og byen fekk prege sine eigne myntar. Her låg den prestisjefylte skulen grunnlagd av Sertorius for unge iberarar.

Den romaniserte byen med forum vart ein *[[municipium]]* etter eit skriv frå Augustus i år 30 f.kr. Han vart kalla *Wasqah* då arabarane erobra området, og den forskansa byen var ein del av forsvaret mot grensa til dei kristne grevane og lokale kongane i Pyreneane. I 1094 bygde Sancho Ramirez Montearagón-borga i nærleiken for å leggje ei omleiring på Wasqah, men han døydde her av ei villfaren pil medan han undersøkte bymurane. Byen vart erobra i 1096 av Peter I av Aragon.

Under den spanske borgarkrigen (1936–1939) var «Huescafronten» åstad for nokre av dei verste kampane mellom republikanarane og hæren til Franco. Byen vart omleira av republikanarane, men fall ikkje. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Huesca|Huesca]]» frå ,  den 30. oktober 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

*
Avilés

**Avilés** er den tredje mest viktige byen i Asturias i Spania. Det er òg ein kommune og ein av dei minste i fyrstedømet Asturias i utstrekking. Frå nrod til sør er han 7,5 km lang og frå aust til vest 6,25 km brei med eit totalt areal på 25,34&nbsp;km². Sjølve byen dekkjer det flate området i kommunen ned mot havet, omgjeve av små åsar, som alle er mindre enn 140 meter over havet. Han ligg ved estuaret Avilés på kysten vest for Peñas-neset og er in viktig nasjonal hamne- og industriby. Han ligg nær populære strender som Salinas. 

## Klima
Området har eit atlantisk maritimt klima med varme somrar og både overskya og solrike dagar. Vinteren har moderate temperaturar, ein del regn og vind. Stundom vert temperaturen så låg at det fell snø. Om sommaren kjem temperaturen sjeldan over 30&nbsp;°C. 

## Historie

Eit par førhistoriske ruinar viser at det har budd folk her lenge. Staden har vore nemnt i skriftlege kjelder sidan 905. Namnet Avilés trur ein kjem frå ein lokal romersk landeigar, Abilius.

Staden vart først nemnd i 905 då den asturiske kongen Alfonso III bygde to kyrkjer her. I mellomalderen vart byen ein viktig hamneby i Biscayabukta og dreiv hovudsakleg handel med franske hamnebyar. Den viktigaste eksportvaren var salt. På dette tida hadde byen to kjernar, fiskemarknaden Sabugo og det aristokratiske senteret La Villa, som låg på kvar si side av ei lita bukt. La Villa var omgjeve av kraftige murar. I 1479 gav dei katolske kongane byen status som fri marknad kvar måndag gjennom heile året. Denne marknaden finst framleis. At byen har vore ein viktig hamneby i lang tid syner seg att i skipsbygginga med tre hogge får nærliggande skogar, og ved dei lokale sjømennene som deltok då Kongedømet Castilla erobra Sevilla. Dette er minna i byvåpenet til Avilés.

Byen er fødestaden til Pedro Menéndez de Avilés, ein soldat i armeen til Felipe II, som utforska Florida på 1500-talet og i 1565 grunnla den første europeiske byen i det som i dag er USA, San Augustíne (i dag St. Augustine i Florida). Han er òg fødestaden til Juan Carreño Miranda, hoffmålaren til kong Carlos II.

Estuaret, som hadde vore lukka for skipsfart sidan tidleg moderne tid, vart delvis drenert på 1800-talet. Bukta mellom dei to opphavlege bykjernene, Sabugo og La Villa, vart då slått saman og byen byrja å vekse utanfor bymurane, som vart øydelagde i 1818. På 1900-talet var det store folkevekst då fleire store fabrikkar starta opp i byen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Avilés|Avilés]]» frå , den 30. oktober 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

*
Siero

**Siero** er ein kommune i provinsen og den autonome regionen Asturias nord i Spania. Kommunesenteret er Pola de Siero. Kommunen har kring 50&nbsp;000 innbyggjarar. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Calvià

**Calvià** er ein kommune på øya Mallorca, like ved forstadane til Palma, hovudstaden i den autonome regionen Balearane i Spania.

Området er eit av dei store turistområda på Mallorca med stader som Magaluf (3865), Santa Ponsa (8188), El Toro (2002), Paguera (3400), Illetas (3286), Portals Nous (2395) og Palma Nova (5975). Det er 14 strender og fire sportshamner. Det tar berre om lag 15 minutt å nå sentrum av Palma. Det er estimert at kring 1,6 millionar turistar vitjar staden kvart år, og Calvià er ein av dei rikaste kommunane i Europa. 

I 1960-åra starta Calvià å byggje ut ein komplett infrastruktur for massiv turisme med rask utbygging av hotell. Seinare vart det bygd ut fire profesjonelle golfbanar (*Club de Golf Poniente*, *Golf Sta Ponça I*, *Golf Sta Ponça II*, *Golf Sta Ponça III* og *Golf Bendinat*), vassparkar, den moderne promenaden *Paseig Calvià* og *Gran Casino Mallorca* i Sol de Mallorca, om lag 10 minuttar frå Magaluf. Sjakkolympiaden i 2004 vart halde i Calvià.

## Sjå òg
* Magaluf 
* Palma Nova 
* Santa Ponsa

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Barakaldo

**Barakaldo** er ein industriby i Baskarland i Spania. Han ligg i provinsen Bizkaia på venstrebreidda av Bilbao-estuaret. Barakaldo er ein del av storbyområdet til Bilbao og har opp under 100&nbsp;000 innbyggjarar. 

## Historie

Mot slutten av 1800-talet flytta menge arbeidarar til byen for å arbeide på jernverka og dynamittfabrikken, samstundes som Bilbao voks. 

I nyare tid var Barakaldo seinare endepunkt for ein gruvejernbane og gruvedrift etter jern var ei stor næring i regionen på delar av 1800-talet og 1900-talet. Stålindustrien, ført an av Altos Hornos de Vizcaya, var særs viktig på 1900-talet, fram til den industrielle nedgangstida råka regionen hardt økonomisk i 1980-åra.

Barakaldo har lukka den siste fabrikken sin og ser seg no om etter måtar å kome ut av nedgangstida på. Tidlegare industriområde vert ombygd til bustadområde, parkar og kjøpesenter. Eit stort ustillingssenter (*BEC, Bilbao Exhibition Centre*) vart nyleg bygd i utkanten av byen. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:|en:]]» frå ,  den 30. oktober 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* 

## Bakgrunnsstoff

*
Getxo

**Getxo** (spansk *Guecho*) er ein by i provinsen Bizkaia i den autonome regionen Baskarland nord i Spania. Han er ein del av storbyområdet rundt Bilbao og har om lag 80&nbsp;000 innbyggjarar. Getxo er i hovudsak eit rikt bustadområde og den tredje største kommunen i Bizkaia. 

## Historie
Getxo var eit sokn (*anteiglesia*, *elizatea*) og eit landleg område ved ei stor strand ved munningen av Bilbaoestuaret. Senteret var den vesle fiskelandsbyen Algorta. Soknrådet møtte ved kyrkja *Getxoko Andra Mari* (baskisk) eller *Santa María de Getxo* (spansk) (begge tyder «Vår frue av Getxo»), ikkje lang frå neset Punta Galea.

Med industrialiseringa på 1800-talet utvikla somme område av Getxo seg til bustadområde for den øvre klassen i området. Landsbyen Algorta voks rundt kyrkja San Nicolás og kanaliseringa av elvemunningen gjorde at det kunne byggjast på stranda, distriktet Areeta (baskisk) eller Las Arenas (spansk). Nær *Areeta / Las Arenas*, på andre sida av vegen til Bilbao, voks det fram ein arbeidarklassebydel kalla *Romo*. På 1900-talet nådde byområde dei landlege områda ved Santa María de Getxo.

Getxo, samt det omliggande området kalla Uribe-Kosta, voks raskt dei siste tiåra av 1900-talet. Tidleg i 1980-åra hadde byen berre 50&nbsp;000 innbyggjarar, medan han no har over 80&nbsp;000.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Getxo|Getxo]]» frå ,  den 30. oktober 2009.*  

## Bakgrunnsstoff

*
San Sebastián

**Donostia-San Sebastián** er provinshovudstaden i provinsen Gipuzkoa i Baskarland i Spania. Innbyggjarane kallar seg sjølve *donostiarras*. Byen har kring 190&nbsp;000 innbyggjarar. og eit storbyområde som omfattar i overkant av 400&nbsp;000 innbyggjarar.

Byen ligg nord i Baskarland på sørsida av Biscayabukta ved munningen av elva Urumea.

Byen er som dei fleste kystbyar prega av fiske og pittoreske hamnekvarter, men der fiskebodane låg før finst i dag eksklusive fisk- og skalldyrsrestaurantar.

Dei sentrale delane av byen og strandpromenadane går i viktoriansk arkitektur - byen var rundt førre hundreårsskifte ein stor turistby for den spanske kongefamilien og adelskapet.

Kvart år vert det halde ein stor festival i byen, *semana grande*, med tyrefekting, festivaltog og aktivitetar som konserter, tivoli og  rokonkurransar (ein spesiell rosport som er nasjonalsporten i Baskarland der rostjernene er omtrent like kjende i Baskerland som store fotballstjerner i andre land). Byen er òg kjent for den internasjonale filmfestival kvar haust.

Ei årsak til at San Sebastian er eit av dei store turistmåla i Baskarland er dei to store sandstrendene som strekkjer seg ut på kvar side av sentrum. La Concha («skjelet») er den største av strendene. Den andre stranda, som ligg utanfor bydelen Gross, er den meir ungdommelege stranda. Ho er kjent for dei store bølgjene og gode surfehøve. Ungdomskulturen i byen er sterkt prega av surfing.

## Merknader

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:San Sebastián|San Sebastián]]» frå , og «[[:en:|San Sebastián]]» frå  den 30. oktober 2009.*  

## Bakgrunnsstoff

*
* Offisiell turistside
Irun

**Irun** (gammalbaskisk for 'festningsby', spansk *Irún*) er ein by i provinsen Gipuzkoa i Baskarland i Spania. Irun er den gamle baskiske romarbyen *Oiasso*.

Han er ein av dei største byane i Guipuscoa med om lag 60&nbsp;000 innbyggjarar og er ein grenseby nær grensa til Frankrike. Dette har gjort byen til eit kommersielt og logistisk senter og eit viktig jernbaneknutepunkt. 

Irun er ein del av eit byområde ved Txingudi-bukta i lag med Hondarribia og Hendaye.

Ein av dei største festivalane i byen er Alarde, ein parade som gjenskapar ein episode frå den spanske sjølvstendekrigen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Irun|Irun]]» frå , den 30. oktober 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Yasmin Syed

**Yasmin Syed** () er ein norsk skodespelar, kanalvert og programleiar.

Syed er fødd i London. Mora er frå Noreg medan faren var indiskguyanar. Familien hadde tenkt å busetja seg i Guyana, men faren hennar døydde der, berre 39 år gammal.
Ho flytta som 2-åring til Vinje i Telemark, der ho voks opp.

Yasmin Syed studerte musikk, teater og dans ved Pacific Lutheran University i Tacoma i den amerikanske delstaten Washington med fordjuping i song.

I 1997 spelte ho den kvinnelege hovudrolla i den norske filmen Halvveis til Haugesund. Filmen er ein road-movie og var ein del av hovudprogrammet under filmfestivalen i Haugesund. I 1999 spelte ho politioverkonstabel i Familiesagaen de Syv Søstre på TV 2. Same år vart ho også tilsett som kanalvert på NRK1. I 2002 og 2003 var ho med i livssynsprogrammet *Styk Live* på NRK. Jula 2008 leidde ho *[[Julemorgen]]* saman med Kåre Magnus Bergh. Ho har også eit eige band, *Yasmin's Bandpower*. I 2009 mottok ho Kringkastingsprisen.

I 2013 var Yasmin Syed aktuell som programleiar for den nye fjernsynssatsinga Dialektriket på NRK. I programmet reiste ho rundt i Noreg for å finna ut kva det er med dialektane som er så viktig for nordmenn.

## Prisar og utmerkingar
* 2009: Kringkastingsprisen
* 2008: Alf Helleviks Mediemålpris

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Yasmin Syed|Yasmin Syed]]» frå , den 30. oktober 2009.*

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* 
* Yasmin Syed, intervju i Dagbladet 29. juli 1999
Paul Aklestad

**Paul Andreas Jetmundsen Aklestad** () var ein norsk lærar, gardbrukar og politikar som representerte Venstre på Stortinget frå 1889 til 1909.

Paul Aklestad var fødd på Aklestad i Hjørundfjord i noverande Ørsta kommune. Han gjekk i lære 6 veker ein vinter hos klokkar Lars Olaus Strømme på garden Haukås i Ørskog, for å bli lærar, og vert deretter tilsett som lærar i Hjørundfjord frå 1854. Han arbeidde som omgangsskulelærar til 1863. I åra 1863 til 1871 dreiv han bnr 2 på Kvistad. I 1871 fekk han kjøpe farsgarden på Aklestad frå den eldre broren Ingebrigt.

Aklestad kom tidleg med i heradsstyringa i Hjørundfjord kommune. I åra 1866 til 1910 var han medlem i heradsstyret, og ordførar i åra 1870-1898.
Han hadde også elles stor tiltru hos sine sambygdingar, og vart nytta i alle slags tillistverv. Han var til dømes formann og kasserar i Hjørundfjord Sparebank frå skipinga i 1880 til 1889.

Paul Aklestad vart vald inn på Stortinget frå Romsdals Amt i 1889, og vart attvald 6 gongar deretter, og sat på Stortinget til 1909.

Paul Aklestad sat heile tida han var på Stortinget i den såkalla Gasje- og pensjonskomiteen, frå 1892 til 1904 som sekretær og seinare som formann. På Stortinget var han ein typisk sparepolitikar, kanskje den mest typiske etter Søren Jaabæk. Denne grunnhaldninga kom fram alt i jomfrutalen hans på Stortinget, der han skal ha sagt: «Det er et ord som heter sparsommelighed.»

I juni 1861 gifta han seg med Berte Johanne Olsdatter Skylstad (1840–1922), frå Skylstad i Hjørundfjord. Dei fekk 13 born. Av desse døydde 5 straks dei var fødde, 8 levde opp.

## Kjelder
* Ivar Grøvik: *Hjørundfjordboka Kultursoga II*, Ørsta kommune 1977
* Lars Strømme og Ragnar Standal: *Hjørundfjordboka Band V Gard og ætt*, Ørsta kommune 1993
*Folketeljing 1900

; Fotnotar
Kreklingan

**Kreklingan** er namnet på ei lita grend på nordsida av Innerfolda i Nærøy kommune i Nord-Trøndelag. Her kan ein med visse seia at det har budd folk sidan tidleg jarnalder, da helst på grunnlag av stadnamn ( t.d. Sjølstad = Sigvaldsstadir). Nokre oldtidsfunn er også gjort, m.a. eit garnsøkke av stein på jordet i garden Buvika.
Kreklingan er nemnt i Aslak Bolt si Jordebok (ca. 1430?) som garden «af krechlingom». Namnet Kreklingan er mest truleg avleidd av lyngarten krekling, som det framleis finst mykje av i utmarka. Rokka (av *hrukka* = skrukke,rynke) er namnet på den andre tidleg rydda garden.
Det er frå eit større vatn tilhøyrande garden - Rokkvatnet - at heile ytterdistriktet (Nærøy-Vikna) hentar drikkevatnet.
Kreklingan var godt busett fram til seint på 1900-talet, da dei fleste yngre flytta ut, enten i samband med utdanning, eller i søking etter arbeid.
I tidsrommet 1930-1970 var storparten av mennene i bygda i arbeid hos Bangdalsbruket, det var da snakk om tømmerhogst i Kvisten og Opplø (Salsbruket), framdrift av dette til fjords, og deretter sleping til sagbruk og tresliperi. I heile bygda var det 18-20 små og store gardsbruk. No i 2009 er det to samdrifter med til saman fire familiar som driv jordene.
Eitt firma har konsesjon på lakseoppdrett, og det er også eitt skjeloppdrett i drift. Dei fleste andre som er i arbeid pendlar til Kolvereid.
I si tid hadde Kreklingan eige postkontor (Nord-Krekling, for å skilja det frå Krekling ved Kongsberg) og daglegvarebutikk. No er det i drift eit utsalg av bildekk og tilbehøyr.
Bygda har eige grendehus (ombygd frå det gamle "Folkets Hus" frå 1920-talet) og trass aldrande innbyggarar er det liv i eit par lokale foreningar. Idrettslivet soknar mest til
Foldereid IL, men bygda har eiga lysløype ved grendehuset. To orienteringskart finst også, der det i 1987 vart halde Midt-Norsk Mesterskap.
Som ein liten "kuriositet" kan ein ta med at denne vesle bygda i nokre år no på totusentalet har hatt to av dei fremste ungdomsutøvarane i Noreg innan idrettsgreina judo.

(Teksten er skriven av Jan Gaute Buvik, utflyttar frå Kreklingan.Kjelder er m.a. Nærøy Bygdebok, bind I)
Prins Patrick-øya

**Prins Patrick-øya** (engelsk *Prince Patrick Island*) er ei øy i det kanadiske Arktis på mellom 76 og 78 grader nordleg breidd og 116 til 123 grader vestleg lengd. Øya, som er den vestlegaste av Elisabetøyane, høyrer til Nordvestterritoria i Canada. Ho har eit totalt flatemål på 15&nbsp;848 km². Nærast granneøyane, Eglintonøya og Melvilleøya, ligg i søraust. Øya ligg innefrosen heile året, noko som gjer henne til ein av dei mest utilgjengelege delar av Canada. Øyas høgste punkt ligg 279 meter over havet. Patrickøya er folketom.

Øya ligg ved innløpet til McCluresundet. Ein arktisk verstasjon kalla Mould Bay vart opna i 1948 som del av eit militært samarbeid mellom Canada og USA. Verstasjonen var ein av mange i eit nett av liknande som skulle dekke polarområda.

Regulære vêrobservasjonar tok til i mai 1948. Staben på stasjonen bestod av mellom 10 og 40 personar, alt etter kva forskingsarbeid som stod føre. Stasjonen vart stengd i 1997 og erstatta med ein automatisert vêrstasjon plassert ved flystripa nedom den avfolka stasjonen. Stasjonen hyste den einaste kjende, langvarige busetjinga på øya.

Patrickøya vart fyrste gongen utforska i 1853. Ho er oppkalla etter den britiske prinsen som var generalguvernør i Canada i perioden 1911-16.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Prince Patrick Island|Prince Patrick Island]]» frå , den 31. oktober 2009.*
Skjæraasenprisen

**Skjæraasenprisen** vert delt ut annakvart år av Trysil kommune. Prisen ber namnet til lyrikaren Einar Skjæraasen, som var frå Trysil, og vart delt ut første gong i 2000. I dag er prisen på 25&nbsp;000 kroner. Prisen kan delast ut til personar innan forfattarskap, bildande kunst eller musikk. Det er ikkje eit avgjerande vilkår at prisvinnaren skal vera norsk. I komitéen sit mellom andre ordføraren i Trysil, Ole Martin Norderhaug og son til Einar Skjæraasen, Magne. Prisen vert delt ut under Skjæraasendagane i slutten av oktober annakvart år.

## Vinnarar
* 2000: Erik Bye
* 2002: Halvdan Sivertsen
* 2004: Tone Hulbækmo / Hans Fredrik Jacobsen
* 2006: Lars Lillo-Stenberg
* 2008: Jon Østeng Hov
* 2010: Anne Grete Preus
* 2012: Odd Nordstoga
* 2014: Harvestmagazine.no
* 2016: Alf R. Jacobsen
* 2018: Kari Bremnes
* 2020: Frida Ånnevik
* 2022: Stein Torleif Bjella

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Skjæraasenprisen|Skjæraasenprisen]]» frå , den 31. oktober 2009.*
Trompetane til Tutankhamon

**Trompetane til Tutankhamon** er to trompetar som den engelske arkeologen Howard Carter fann då han i 1922 opna gravkammret til Tutankhamon i Egypt. 

## Skildring
Ein trur at dei har vore nytta i militær samanheng, rundt midten av 1300-talet fvt. Den eine er oppbevart i Det egyptiske museumet i Kairo. Trumpeten, som er laga av sølv, er 58 cm lang og diameteren på munningen er på 8.8 cm . Instrumentet er dekorert med band av tynt gull og munnstykket er laga av gull . 

## Opptak
I 1933 gjorde BBC eit stutt opptak av trompeten. Ein kan lytta til dette opptaket på nettstaden *World Book*: , eller ved å lasta ned eit program frå .

## Kjelder
Bremanger

:*For kommunen med same namn, sjå [[Bremanger kommune]]*.

 
**Bremanger** er ein tettstad på nordsida av Bremangerpollen på Bremangerlandet i Bremanger kommune i Vestland. Staden har . 

I Bremanger ligg Bremanger kyrkje frå 1914 og sjøhusmiljøet Struen. På Grotle var det kyrkjestad frå mellomalderen til 1865. Der er framleis ein gammal kyrkjegard. Ved Grotle ligg sandstranda Grotlesanden.
Leonid Pasternak

**Leonid Osipovitsj Pasternak** (døypt Yitzhok-Leib, eller Isaak Iosifovich, Pasternak; russisk: Леонид Осипович Пастернак, () var ein russisk kunstmålar, som i hovudsak måla i ein impresjonistisk stil. Han var far til romanforfattaren Boris Pasternak.

### Yngre år
Leonid Pasternak vart fødd i Odessa. Faren var jødisk og dreiv eit vertshus. Leonid var det yngste av seks born i familien. Han tok tidleg til å teikne, noko familien hans frårådde han i frykt for at det skulle forstyrre studiane hans. Hans fyrste sponsor var ein gatefeiar som byrja kjøpe Pasternaks kunst då guten var sju år gammal.

Frå 1881 til -85 studerte Pasternak ved Moskva universitet, fyrst ved det medisinske instituttet og så ved det juridiske instituttet. Til sist bestemte han seg for å vigje livet sitt til kunsten. Han reiste til Tyskland og tok til ved *Akademie der Bildenden Künste München*. Eksamen ved akademiet avla han i 1887. Deretter reiste han tilbake til Russland og tenestegjorde dei to pliktåra i armeen (i eit artilleri-regiment). Frå 1889 dreiv han som målar på heiltid.

### Målar
Pasternak opplevde suksess allereie frå starten av. Hans fyrste utstilte måleri vart kjøpt av Pavel Tretjakov, den viktigaste kunstkjøparen i samtidas Russland. Pasternak vart snøgt ein populær målar, og kom med i den så kalla Polenov-sirkelen. Mellom dei andre målarane i denne var Valentin Serov, Isaak Levitan, Mikhail Nesterov og Konstantin Korovin.

Pasternak var ein av dei fyrste russiske målarane som kalla seg impresjonist. I 1880-åra og 1890-åra var det i Russland meir enn nok for ein kunstnar til å verte lagd merke til. Han var også medlem av målarrørslene Peredvizjnikij og Mir iskusstva. Til Leo Tolstoj utvikla han eit nært vennskap, i opptil månadsvis kunne han bu på Jasnaja Poljana. Over år måla han mange portrett av den verdskjende forfattaren. Dessutan illustrerte han romanane *Krig og fred* og *Oppstode*. Ved verdsutstillinga i Paris 1900 fekk han tildelt ein medalje for sine illustrasjonar til Tolstojs romanar.

Pasternak vart vald inn i St. Petersburg kunstkademi i 1905, og underviste elles ved Moskvas skule i måling, bilethogging og arkitektur.

### Flyktning – Ekteskap
I 1921 trong Pasternak ein augeoperasjon, operasjonen vart utført i Berlin. Han reiste dit med kona si og to døtrer. Etter operasjonen bestemte han seg for ikkje å reise tilbake til Russland, og budde i Berlin til 1938. Han flykta då frå nazistyret til Storbritannia. Pasternak døydde i Oxford i 1945.

I 1889 gifta Pasternak seg med pianisten Rosa Kaufman. Dei nygifte busette seg i Moskva, der det fyrstefødde barnet Boris kom til verda året etter giftarmålet. Attåt den seinare verdskjende forfattaren fekk kunstnarparet tre born.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Leonid Pasternak|Leonid Pasternak]]» frå ,  den 31. oktober 2009.*  

## Bakgrunnsstoff
Kultur- og likestillingsdepartementet

**Kultur- og likestillingsdepartementet** **(KUD)** er eit norsk departement med ansvar for kultur-, likestilling og diskriminering-, medie-, idretts- og pengespel- og lotterisaker og koordinerer statleg politikk i samanheng med friviljug sektor. Frå og med 28. juni 2023 har Lubna Jaffery frå Arbeidarpartiet vore Kultur og likestillingsminister i Noreg, ho tok over etter Anette Trettebergstuen frå Arbeidarpartiet.

## Historie
Noreg fekk eit eige kulturdepartement for første gong i 1982, med namnet Kultur- og vitskapsdepartementet. Før dette låg kultursakene under Kyrkje- og undervisingsdepartementet. *Kyrkje- og undervisingsdepartementet* blei etablert 17. november 1818.
* Under Kåre Willoch si regjering blei altså dette departementet delt i 1982 og ansvaret for kultursaker, høgare utdanning og forsking blei overført til det nye **Kultur- og vitskapsdepartementet**. 
* I 1990 blei dei to departementa reorganiserte. Dei to nye departementa var **Kyrkje- og kulturdepartementet** og **Utdannings- og forskingsdepartementet**. 
* I 1991 blei kyrkjesakene tilbakeført, og departementa fekk namna **Kulturdepartementet** og Kyrkje-, utdannings- og forskingsdepartementet.
* Frå 1. januar 2002 vart dette endra på nytt, og departementa fekk namna Utdannings- og forskingsdepartementet og **Kultur- og kyrkjedepartementet**.
* Frå 1. januar 2010 vart namnet på departementet endra til **Kulturdepartementet** etter at Regjeringa Stoltenberg II bestemte å flytte kyrkjesakene over til Fornyings- og kyrkjedepartementet.
* Frå 1. januar 2022 vart namnet på departementet endra til **Kultur- og likestillingsdepartementet**.

## Organisasjon

### Politisk leiing
Statsråd og sjef for departementet (kultur- og likestillingsminister) er frå 28. juni 2023 Lubna Jaffery frå Arbeidarpartiet.

### Avdelingar
Departementet har ein statsrådseksjon, ei kommunikasjonseining i tillegg til fem fagavdelingar:

* Administrasjonsavdelinga
* Avdeling for likestilling, diskriminering og internasjonale saker
* Avdeling for sivilsamfunn og idrett
* Kulturvernavdelinga
* Medie- og kunstavdelinga

### Underliggande etatar som er lista i KUD

*Diskrimineringsnemnda 
* Likestillings- og diskrimineringsombodet
* Kulturtanken - Den kulturelle skulesekken
* Nasjonalarkivet
* KORO - kunst i offentlege rom
* Nasjonalbiblioteket
* Restaureringsverksemda ved Nidaros domkyrkje
* Norsk lyd- og blindeskriftbibliotek
* Språkrådet
* Lotteri- og stiftelsestilsynet
* Medietilsynet
* Norsk filminstitutt
* Norsk kulturråd
* Riksteatret

### Underliggande tidlegare eller andre mindre etatar
* ABM-utvikling
* Arkeologisk museum i Stavanger
* Bunad- og folkedraktrådet
* Norsk lokalhistorisk institutt
* Rikskonsertane
* Riksutstillingar
* Norsk filmfond
* Norsk filmutvikling
* Det praktisk-teologiske seminar
* Kyrkjerådet
* Opplysningsvesenets fond

## Tidlegare kulturministrar

## Sjå òg
* Norske kulturministrar

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Ion Negoiţescu

**Ion Negoiţescu** () var ein rumensk litteraturhistorikar, kritikar, forfattar, og diktar, mest kjend som eit av dei stiftande medlemmene av den litterære sirkelen Sibiu. 

Negoiţescu var fødd i Cluj. Han begynte si karrière som tenåring, og gjorde seg kjend som litterær ideolog. Han var òg ein av de få opne homofile intellektuelle i Romania før 1990 talet.

Han døydde i München.

## Bakgrunnsstoff
* ''Straja dragonilor'' (på rumensk)
Mättenberg

**Mättenberg** er eit 3&nbsp;104 m høgt fjell i Bern-Alpane i Sveits. Fjellet ligg ved Grindelwald, mellom Wetterhorn og Øvre Grindelwaldbreen i nordaust og så Nedre Grindelwaldbreen og Eiger i vest.

## Geografi
Med sine bratte fjellveggar dannar Mättenberg saman med Wetterhorn og Eiger den markante sørsida i dalgryta kring Grindelwald.

Mättenberg er den nordlegaste fjelltoppen i ei omkring ti kilometer lang fjellrekke som strekker seg mot søraust over Ankenbälli 3&nbsp;161 m, Gwächta 3&nbsp;164 m, Klein Schreckhorn 3&nbsp;494 m, Nässihorn 3&nbsp;741 m, Schreckhorn 4&nbsp;078 m, Lauteraarhorn 4&nbsp;042 m, Klein Lauteraarhorn 3&nbsp;620 m, Hugihorn 3&nbsp;647 m og Lauteraar Rothörner 3&nbsp;473 m, og som fell ned mot Finsteraargletscher.

På nordaustsida av Mättenberg ligg Wächselgletscher.

## Geologi
Mättenberg består i hovudsak av kalkstein av same sort som i Aar-massivet og av gneis. I 1994 vart det oppdaga eit hol i kalksteinsberget. Oberer Grindelwaldgletscher hadde trekt seg mykje tilbake og holet kom til syne. Mykje vatn renn gjennom holet, som har fått namnet *Milchbach-Höhle* (mjølkebekk-holet).

## Turisme
På nordsida av fjellet går ei kabelvogn frå landsbyen Grindelwald til Pfingstegg (1&nbsp;392 moh), eit utgangspunkt for fjellvandringar og høgfjellsturar, mellom anna til Bäregghütte på vestsida høgt over Øvre Grindelwaldbreen og vidare til Schreckhornhütte.

På vandrevegen frå Pfingstegg til Øvre Grindelwaldbreen vart det i 2005 opna ein 150 meter lang tunnel. Tunnelen vart bygt for å verne turgåarar mot steinras frå *Breitlouwina*.

Øvre Grindelwaldbreen og Nedre Grindelwaldbreen med brejuvet er attraksjonar ved fjellfoten.

## Klimaendring
Rundt i kring Mättenberg finn ein synlege prov for klimaendringar. Øvre og Nedre Grindelwaldbreen har trekt seg mykje tilbake, og permafrosten i jordgrunnen tinar. Særleg mellom Mättenberg og Eiger har det ført til fleire jordskred og steinras enn før.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:de:Mättenberg|Mättenberg]]» frå , den 31. oktober 2009.*
Jon Eikemo

**Jon Eikemo** () var ein norsk skodespelar frå Breistein i Åsane kommune. Han debuterte på scena i 1961, og filmdebuten var i 1968 med filmen *De ukjentes marked*. Han fekk Spellemannprisen 1979 i open klasse for albumet *Leser [[Jakob Sande]]* og Norsk kulturråds ærespris for 2007 på 500&nbsp;000 kroner. Han var med i Amanda frå Haugesund i 2011.

Eikemo var tilsett ved Det norske teatret frå 1978, og hadde tidlegare vore på Oslo Nye Teater (1975–1978), Den Nationale Scene (1972–1975), Nationaltheatret (1968–1972), Det norske teatret (1966–1967), Fjernsynsteatret (1964–1965) og Riksteatret (1961–1963).

Ved stortingsvalet 2009 stod Eikemo på 22. plass på Senterpartiet si valliste i Oslo.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
*Jakob Sande og Jon Eikemo - trur eg (1993). Jon Eikemo framfører dikt av Jakob Sande ved Fjernsynsteatret.
Santander

**Santander** er ein hamneby og hovudstaden i den autonome regionen Cantabria på nordkysten av Spania mellom Asturias i vest og Baskarland i aust. Byen har kring 180&nbsp;000 innbyggjarar, om lag ein tredjedel av innbyggjarane i Cantabria. 

## Historie

Under Romarriket var byen kjend som *Portus Victoriae Iuliobrigensium*. Det noverande namnet kjem frå St. Emeterio (*Santemter, Santenter, Santander*), ein martyr som i følgje ei segn fekk hovudet avhogd og ført hit på 200-talet, i lag med hovudet til St. Celedonio. 

I 1187 gjorde kong Alfonso VIII abbeden av San Emeterio til herre i byen og i 1248 deltok Santander i slaget om Sevilla. Som løn for dette fekk byen byvåpen. 

Byen vart grunnlagd ved dei flotte hamnetilhøva i Santanderbukta. Santander var ein viktig hamneby for Castilla seint i mellomalderen og dreiv handel med Den nye verda. Han fekk offisielt bystatus i 1755.

I 1894 gjekk frakteskipet «Cabo Machichaco» i lufta ved hamna og 500 menneske miste livet. 
  
Tidleg på 1900-talet vart Santander ein populær sommarferiestad for kong Alfonso XIII, som bygde Palacio de la Magdalena som residens for kongefamilien. Byen vart populær på grunn av dette og ein viktoriansk entusiasme for bading i havet. Han er framleis ein populær feriestad. 

### Storbrannen i 1941
Santander vart råka av ein storbrann i 1941. På grunn av kraftig sønnavind varte brannen i to dagar. Berre ein mann miste livet, ein brannmann i teneste, men tusenvis av familiar vart heimlause og byen glei inn i kaos. 

Då det heile var over var den historiske delen av Santander nesten heilt øydelagd. Brannen øydela det meste av mellomalderbydelen og utsletta den romanske katedralen. 

## Kjende personar frå Santander
* Severiano Ballesteros (1957–2011), golfspelar
* María Gutiérrez Blanchard (1881–1932), målar
* Matilde Camus (1919-2012), diktar
* Iván Helguera (f. 1975), fotballspelar
* Pedro Munitis (f. 1975), fotballspelar
* Eduardo Noriega (f. 1973), skodespelar
* Iván de la Peña (f. 1976), fotballspelar
* Fernando San Emeterio (f. 1984), basketballspelar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Santander, Cantabria|Santander, Cantabria]]» frå ,  den 31. oktober 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

*