open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hamningberg kapell

**Hamningberg kapell** er ei langkyrkje frå 1949 i det fråflytte fiskeværet Hamningberg i Båtsfjord kommune i Finnmark.

Byggverket er i tre og med 140 sitjeplassar. Kapellet er teikna av arkitekt Sverre Poulsen frå Oslo.
Somme delar av inventaret er noko eldre enn kapellet, og var tidlegare i det førre kapellet på staden. Altertavla er frå 1937 og viser Jesus i Getsemane. Døypefonten er frå 1939 og er laga ved Vardø husflidsskole. Kapellet har ei kyrkjeklokke frå 1897.

Hamningberg kapell ligg i Båtsfjord sokn i Varanger prosti.

## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* Om Båtsfjord sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* «Kirkebøker, Finnmark» på nettstaden til Arkivverket 
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* «Kysten og kirka i Finnmark» på nettstaden til Fylkesbiblioteket i Finnmark

Fil:Hamningberg.jpg|Kapellet i landskapet
Fil:Hamningberg Chapel in Finnmark.JPG|Mot koret
Elvebakken kyrkje

**Elvebakken kyrkje** er ei langkyrkje frå 1964 i Alta sokn og kommune i Alta prosti i Nord-Hålogaland bispedømme.

Byggverket er i betong og tre og har 224 sitjeplassar i kyrkjeskipet og 100 i kyrkjelydsalen. Arkitekt for kyrkja var Håkon Soltveit.

Kyrkja vart vigsla 23. august 1964 av domprost Gunnar Møller Englund.

Ein kan koma til staden via Fv13 og E6.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff

* 
* Alta kirkelige fellesråd
Hasvik kyrkje

**Hasvik kyrkje** er ei åttekanta kyrkje frå 1955 i Hasvik kommune i Finnmark.

Byggverket er i tre og er bygd med 220 plassar. Arkitekt for kyrkja var Valdemar Scheel Hansteen.

## Bakgrunnsstoff
* Om Hasvik kyrkje i Kyrkjebyggdatabasen
*
Havøysund kyrkje

**Havøysund kyrkje** er ei langkyrkje frå 1961 i Måsøy kommune i Finnmark. Kyrkja ligg i Havøysund og høyrer til under Nord-Hålogaland bispedøme.

Byggverket er i betong og tre og er bygd med 300 plassar. Arkitekt var Esben Poulsson. 

## Historie
Den første kyrkja i Havøysund var ei kyrkje som opphavleg stod på Måsøya, men blei flytta til Kirkeøra i Havøysund i 1832. Seinare blei denne kyrkja flytta tilbake til Måsøya, men ho blei brend saman med resten av bygda under brenninga av Finnmark i 1944.

Etter krigen avgjorde ein at hovudkyrkja skulle flyttast frå Måsøy til Havøysund att. Først heldt kyrkjelyden til i ei brakke, men etterkvart blei det reist eit kyrkjebygg. Dette blei innvigd av biskop Alf Wiig den 26. november 1961. Mykje av utstyret i kyrkja kom frå brakkekyrkja.

## Utsmykking

Altertavla i kyrkja er måla av Terje Grøstad. Motivet er Kristus si oppstanding.

## Kjelder

----
* Redaktør: Alf Henry Rasmussen &ndash; *Våre kirker : norsk kirkeleksikon*. Vanebo Forlag, Kirkenær 1993. ISBN 82-7527-022-7 , «Havøysund kirke, Havøysund», s. 99

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Karasjok kyrkje

**Karasjok kyrkje** er ei kyrkje konstruert i en kvadratisk form, frå 1974 i Karasjok kommune i Finnmark.

Kyrkja er bygd i tre og har 500 plassar. Arkitekt for kyrkja var Odd Østbye.

Ein kan koma til staden via Riksveg 92 og E6.

## Bakgrunnsstoff
* Arkitekturguide for Nord-Norge og Svalbard: «Karasjok kirke» på nettstaden til Universitet i Tromsø
* 
* 
*
Karlebotn kapell

**Karlebotn kapell** er ei langkyrkje frå 1955 i Nesseby kommune i Finnmark.

Byggverket er i tre og er bygd med 60 plassar. Arkitekt for kapellet var Trond Dancke.

Vigsla til kapell i 1960.

## Kjelder
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Kiberg bedehuskapell

**Kiberg bedehuskapell** er eit kapell i Kiberg i Vardø kommune i Finnmark. Huset vart bygd som bedehus i 1924.

Bygget er i tre og har sitjeplassar til 65 personar. Preikestolen er plassert like bak alteret. På veggen bak preikestolen heng det eit målarstykke som viser den store kvite flokk. Det vart laga under andre verdskrigen. Under krigen hadde bedehuset vorte rekvirert av dei tyske styrkane, men då dei ikkje lenger brukte det fekk kibergingane det attende. Det var då måla ymse slagord på tysk på veggene inni huset. Eit av slagorda gav inspirasjon til målarstykket og det ber framleis påskrifta «Kun en kan overhode seire, og det er vi.»

I 2005 måtte kommunen spare pengar og leigeavtalen med Normisjon for huset vart oppsagd. Då vart det danna eit venelag, kalla Bedehusets venner, som stod for vidare drift av bedehuskapellet.

Det har lenger attende i tid vore kyrkje i Kiberg. Den siste vart riven i 1746 fordi ho var i så dårleg stand. Barokkaltertavla frå kyrkja vart då flytt til Nesseby kyrkje.

Kiberg bedehuskapell ligg i Vardø sokn i Varanger prosti.

## Kjelder
* «Oversikt over nåværende kirker» på nettstaden til sivilarkitekt og tidlegare konsulent for Kyrkjedepatementet, Arne E. Sæther
* Lillian Dombestein: «Bedehus til glede og besvær» på nettstaden til Normisjon

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Om Vardø sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* Om Kiberg bedehuskapell på nettstaden x-kiberg
* ''Menighetsbladet for Kiberg og Vardø'' sommer 2006 
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* «Kirkebøker, Finnmark» på nettstaden til Arkivverket
Kirkenes kyrkje

**Kirkenes kyrkje** er ei langkyrkje som står i Kirkenes i Sør-Varanger kommune i Finnmark. 
Kyrkja er frå 1959 og er bygd i betong med sitjeplassar til 275 personar. Arkitekt for bygget var Sofus Hougen. Inventaret i kyrkja er frå byggeåret eller seinare. Altertavla er laga av Kristoffer Leirdal og viser barnet i krubba under stjerna og Kristus på krossen. Leirdal har òg laga døypefonten, medan preikestolen er laga av Sivert Donali.
 

Kirkenes kyrkje er soknekyrkje i Sør-Varanger sokn i Varanger prosti.

Den fyrste kyrkja på staden vart innvigd i 1862, og staden fekk namnet Kirkenes på grunn av kyrkja. Dette var ei åttekanta trekyrkje som var teikna av Christian Heinrich Grosch. Gamlekyrkja stod til 1944 då ho, som nær alt anna i byen, vart øydelagd under den massive bombinga før frigjeringa. Kyrkja brann då heilt ned til grunnen. Etterpå vart kyrkjespiret attfunne i ruinane og teke vare på og det er no i den noverande kyrkja.

## Kjelder
* Redaktør: Alf Henry Rasmussen &ndash; *Våre kirker : norsk kirkeleksikon*. Vanebo Forlag, Kirkenær 1993. ISBN 82-7527-022-7 - «Kirkenes kirke», s. 87
* «Kirker og kapell» på nettstaden til Sør-Varanger kyrkjelyd 

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Om Sør-Varanger sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* Om Kirkenes kyrkje i Arkitekturguide Nord-Norge
* «Kirkens kirke, Sør-Varanger» i Kyrkjesøk, kyrkjebyggdatabasen
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* «Kirkebøker, Finnmark» på nettstaden til Arkivverket 
* Fotografi av kyrkjene i Sør-Varanger sokn 
*
Kistrand kyrkje

**Kistrand kyrkje** er ei langkyrkje frå 1856 på Kistrand i Porsanger kommune i Finnmark fylke.

Kyrkja er bygd i tre og har 194 plassar. Ho vart vigsla i 1856 og ombygd i 1928 og mellom 2002 og 2006. Arkitekt for kyrkja var Christian Heinrich Grosch.

Kyrkja ligg like nedom Europaveg 6.

## Kjelder
* Arkitekturguide: Kistrand kirke
* Porsanger kommune: Kistrand kyrkje 150 år
* Porsanger kommune: Bilete av Kistrand kyrkje
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* Liste over kyrkjer i Noreg
* «Kistrand/Porsanger sokneprestembete - Arkivkatalog» på nettstaden til Statsarkivet 
* Kyrkjebøker for Kistrand sokn/prestegjeld på nettstaden til Arkivverket
Kjøllefjord kyrkje

**Kjøllefjord kyrkje** er ei langkyrkje frå 1951 i Kjøllefjord i Lebesby kommune i Finnmark fylke.

Byggverket er i stein og er bygd med 300 plassar.

Kyrkja var ei gåve frå Danmark etter krigen og den første som vart attreist i Finnmark etter 1945. Arkitekt for kyrkja var Finn Bryn.

Atkomst til staden, som er eit velkjent turistmål, er via Rv894.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* 
* Arkitekturguide for Nord-Norge og Svalbard
*
Kokelv kyrkje

**Kokelv kyrkje** står i Kokelv i Hammerfest kommune i Finnmark fylke, og er ei langkyrkje frå 1960. Arkitekt for bygget var Rolf Harlew Jenssen.

Byggverket er i tre og er bygd med 112 plassar. Kyrkje vart bygd av tyske ungdommar.

## Bakgrunnsstoff
* Kyrkjesøk
*
Komagfjord kyrkje

**Komagfjord kyrkje**, tidlegare *Komagfjord kapell*, er ei krosskyrkje frå 1960 i Talvik sokn i Alta prosti, Nord-Hålogaland bispedømme.

Byggverket er i bindingsverk og er bygd med 250 plassar. Kyrkja vart vigsla palmesundag 10. april 1960.

Kyrkjeklokka er levert av Olsen & Nauen klokkestøyperi i 1947, med innskrift frå Elias Blix' julesong «Kling no klokka»: «Tona um Frelsa kalla. Helsa, kalla og helsa med fred Guds barn.» 

## Eldre kyrkjer i Komagfjorden
Den første kyrkja i Komagfjorden vart vigsla 15. september 1887. Den var ei kvit langkyrkje, og ho låg litt oppe i bakken ovanfor butikken og kaia. Kyrkja vart, som det meste av Finnmark, brent ned av den tyske okkupasjonsmakta då dei trekte seg attende frå Finnmark hausten 1944. 

Etter krigen begynte attreisinga. Det vart sendt «kyrkjebrakker» til dei kyrkjelydene som hadde mista kyrkjene sine. Talvik hadde 3 kyrkjer i behald, og skulle derfor ikkje få kyrkjebrakke. 

Men soknerådet vende seg til biskopen, og dei greidde å få send ei kyrkjebrakke til Komagfjord. Kyrkjebrakka vart vigsla 16. februar 1947 av biskop Wollert Krohn-Hansen, fylkesprost Wiig, sokneprest Notø og kst. sokneprest Kjelland. 

Brakka gjorde nytte som gudshus i 13 år.

## Bakgrunnsstoff
* 
* Alta kyrkjelege fellesråd
*
Kautokeino kyrkje

**Kautokeino kyrkje** er ei langkyrkje frå 1958 i Kautokeino kommune i Finnmark. Kyrkjebygget ligg på austsida av Kautokeinoelva, sør for Kautokeino sentrum.

Byggverket er i tre og er bygd med 300 plassar. Altartavla er måla av Jørgen Mudd og framstiller Jesus som ein hyrde. Lysekronene frå kyrkja som vart brent i 1944 er teken vare på og heng i kyrkja.

Den første kyrkja, som vart bygd av Sverige i 1701, vart brent av tyske styrkar i 1944.

## Bakgrunnsstoff
* Kautokeino kyrkje i Arkitekturguide for Nord-Noreg og Svalbard
* 
*
Det kongelege Preussen

**Det kongelege Preussen** (tysk *Königliches Preußen*; polsk *Prusy Królewskie*) var ein provins i Kongedømet Polen frå 1466 og så Det polsk-litauiske samveldet frå 1569 til 1772. Det kongelege Preussen inkluderte Pommerellen, Kulmerland, Malbork voivodskap (Marienburg), Gdańsk (Danzig), Toruń (Thorn) og Elbląg (Elbing). Det kongeleg Preussen skil seg frå Hertugdømet Preussen og var ein del av Polen, medan hertugdømet Preussen var under polsk suzerenitet som eit polsk len. Frå 1657 vart derimot sistnemnde sjølvstendig (personalunion med markgrevskapet Brandenburg).

Den vestlege delen av Preussen heldt på dei tidlegare rettane sine som gjaldt fleire forfatningsrettslege særreglar. Dei prøyssiske stendane, særskild det sterke tyske borgarskapet i hansabyar Danzig, Thorn og Elbing, heldt på privilegia sine. Tysk var offisielt språk, og byene hadde sin eigen finans- og valutapolitikk, eigne myntar, eige rettssystem, eigne lover, eigen hær og eigne diplomatiske representasjonar.

Etter Lublinunionen i 1569 vart ein del av rettane einsidig oppheva, og kongen fekk meir makt. Med eit sterk regional medvit og distanse til kongen i Warszawa vart bevart. Med hertugdømet Preussen såg ein seg som nært historisk knytt saman. I 1772 vart Det kongelege Preussen med unntak av Danzig og Thorn innlemma i Kongeriket Preussen, og vart til provinsen Vest-Preussen. Danzig og Thorn vart innlemma året etter.

## Litteratur
* Hans-Jürgen Bömelburg: *Zwischen polnischer Ständegesellschaft und preußischem Obrigkeitsstaat. Vom Königlichen Preußen zu Westpreußen (1756-1806)*, München 1995, ISBN 3-486-56127-8
* Karin Friedrich, *The Other Prussia. Royal Prussia, Poland and Liberty, 1569-1772*, Cambridge 2000 ISBN 0-521-58335-7
* Michael G. Müller, *Zweite Reformation und Städtische Autonomie im Königlichen Preußen. Danzig, Elbing und Thorn in der Epoche der [[Konfessionalisierung]] (1557-1660)*, Berlin 1998, ISBN 3-05-003215-4

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Royal Prussia|Royal Prussia]]» frå , og «[[:nb:Det kongelige Preussen|Det kongelige Preussen]]» frå  den 7. juni 2008.*
Kong Oscar IIs kapell

**Kong Oscar IIs kapell** er eit kapell som ligg i Grense Jakobselv i Sør-Varanger kommune i Finnmark. Kapellet vart reist for å markere grensa mot Russland, etter at russarane ikkje hadde respektert den norske grensa etter grenseoppgangen i 1826. Kapellet er ei langkyrkje i stein med 72 plassar. Det vart vigsla den 26. september 1869 av biskop Fredrik Waldemar Hvoslef, og ombygd i 1992. Arkitekt for kapellet var Jacob Wilhelm Nordan.

Den første norske busetjinga i Grense Jakobselv kom i 1851. Etter grenseoppgangen i 1826 var det lenge usemje mellom norske styresmakter og russiske fiskarar om riksgrensa. Etter innrapportering av mange harde konfrontasjonar mellom norsk oppsyn og russiske fiskarar, foreslo Amtmannen i Finnmark å la eit orlogsfartøy frå marinen ta fiskerioppsynet dei månadene fiskeriet fann stad. Innanriksdepartementet ønskte ei uavhengig gransking av tilhøva og sende kapteinløytnant Heyerdahl nordover for å setje seg inn i saka. Heyerdahl foreslo å reise eit kapell ved Grense Jakobselv.

Parallellen til det russisk-ortodokse kapellet i Boris Gleb er slåande, ettersom nettopp det hadde vore avgjerande ved grenseoppgangen i 1826. Eit evangelisk-luthersk kapell ville vere ei udiskuterbar grensemarkering for grensa mellom Noreg og Russland. Dermed fall den nasjonale tryggingspolitikken og interessene til innbyggjarane i Grense Jakobselv saman. I 1865 vart det bestemt at det skulle byggjast eit kapell i «Grensen» og samtidig ein prestegard. Sommaren 1869 stod det nye kapellet bygd av gråstein ferdig, og i september same år vart det vigsla av biskop Fredrik Waldemar Hvoslef.

Namnet sitt fekk kapellet først då kong Oscar II vitja det 4. juli 1873. Til minne om besøket gav han kapellet ei marmorplate med innskrifta: «Kong Oscar II hörte Guds Ord her d. 4. Juli 1873» og på samisk: «Gonagas Oskar II gulai Jbmel sane dabe d. 4. Juli 1873». Samtidig ytra han eit ønske om å få kyrkja oppkalla etter seg.

Sidan kapellet vart eit viktig kjennemerke for sjøfolk og for at det skulle bli endå meir synleg frå sjøen, vart kapellet kvitkalka i 1883 og igjen i 1884. Denne kvitkalkinga vart fjerna i 1969 i samband med 100-årsjubileet til kapellet. 

Alt kyrkjesølvet vart stole under frigjeringa av Finnmark i 1944. 

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* Arkitekturguide for Nord-Norge og Svalbard
* Den norske kyrkja: Kyrkjene i Sør-Varanger sokn
* Bilde av marmorplata gitt av Oskar II
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* «Kirkebøker, Finnmark» på nettstaden til Arkivverket
Kunes kapell

**Kunes kapell** er ei langkyrkje frå 1982 i Lebesby kommune i Finnmark fylke.

## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Kyrkjer og kapell i Lebesby kommune
Kåfjord kyrkje i Alta

**Kåfjord kyrkje** er ei langkyrkje frå 1837 i Alta sokn i Alta prosti i Nord-Hålogaland bispedømme.

Kyrkja vart vigsla 16. sundag etter treeining 1837 av biskop Kjerschow, og er den eldste kyrkja i Alta.

Byggverket er i tømmer og har 330 sitjeplassar.

Ein kan komme til kyrkja via E6. Kyrkja ligg på ei høgd aust for vegen.

Historia til Kåfjord kyrkje er nær knytt til historia om drifta av kopargruvene. Då verket vart innstilt, gjekk òg kyrkja inn i forfall. I 1896 sette svenske interessentar drifta i gang att, og kyrkja vart måla innvendig i blått og gult. I 1909 vart koparverket nedlagd, og det kom framlegg om å flytte kyrkja til Elvebakken. Etter ein forfallsperiode vart kyrkja pånytt istandsett på slutten av 1930-talet.

## Kyrkjegarden
På kyrkjegarden er det ærverdige gravminne over familiemedlemmer til den engelske leiinga i koparverket på 1800-talet. Her er grava til handelsmannen Carl Johan Ruth som vart drepen under Kautokeino-opprøret i 1852 og og gravene til Aslak Jacobsen Hætta og Mons Aslaksen Somby som vart halshogde for deltakinga i opprøret. 

I 2003 vart det reist eit minnesmerke over det britiske ubåtmannskapet som fall under angret på Tirpitz, og i 2004 vart det reist eit minnesmerke over rallarfamilien.

## Bakgrunnsstoff
* Alta sokn
* 
*
Láhpoluoppal kapell

**Láhpoluoppal kapell** er eit kapell frå 1967 i Láhpoluoppal i Kautokeino kommune i Finnmark.

Kapellet vart reist av Norges Samemisjon og Kautokeino kommune.

Byggverket er i murstein og er bygd med 70 plassar. Arkitekt var Nils Henrik Eggen.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Lakselv kyrkje

**Lakselv kyrkje** er ei langkyrkje frå 1963 i Porsanger kommune i Finnmark fylke.

Byggverket er i tre og er bygd med 400 plassar. Arkitekt var Eyvind Moestue.

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Langfjord kyrkje

**Langfjord kyrkje**, tidlegare *Langfjord kapell*, er ei langkyrkje frå 1891 i Alta kommune i Finnmark. Byggverket er i tre og er bygd med 250 plassar.

Tilkomst til staden er via Riksveg 882.

## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Lebesby kyrkje

**Lebesby kyrkje** er ei kyrkje frå 1962 konstruert i ei rektangulær form som ligg i Lebesby kommune i Finnmark.

Byggverket er i tre og er bygd med 170 plassar. Arkitekt var Odd Borgrud Pedersen.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* Arkitekturguide for Nord-Norge og Svalbard
Leirbotn kyrkje

**Leirbotn kyrkje** er ei langkyrkje frå 1993 i Alta kommune i Finnmark. Byggverket er i tre og er bygd med 160 plassar.

Leirbotn kapell, ei langkyrkje bygd i 1935 i tømmer, brann i 1990.

## Bakgrunnsstoff
* 
* Alta kyrkjelege fellesråd
*
Kvalsund kyrkje

**Kvalsund kyrkje** er ei langkyrkje frå 1892 i Hammerfest kommune i Finnmark fylke.

Byggverket er i tre og er bygd med 190 plassar. Arkitekt var Christian Thams.

Atkomst til staden er via Rv94.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Loppa kyrkje

**Loppa kyrkje** er ei langkyrkje i tre i Loppa kommune i Finnmark fylke. Ho blei bygd i 1953 og innvigd i 1954. Arkitektar for kykja var Hans Magnus og Johan Lindstrøm d.y. Loppa kyrkje høyrer til Loppa kyrkjelyd og ligg i Alta prosti i Nord-Hålogaland bispedøme.

Kyrkja har 300 sitjeplassar nede i sjølve kyrkjerommet og 30 plassar på galleriet. I eit tilbygg finst ein kyrkjelydsal med endå rundt 100 sitjeplassar. Tilbygget er forbunde med kyrkjerommet med eit sett dobbeltdører ein kan slå opp slik at om lag 400 personar (og 30 på galleriet) kan ta del i kyrkjelege handlingar samstundes.

Kyrkja har for det meste modernistisk prega inventar, men har også noko innreiing frå eldre kyrkjer på staden. Preikestolen frå første halvdelen av 1600-talet er pynta med evangelistar. Altertavla er frå 1607 og viser krossfestinga av Jesus med snodde søyler og utskorne venger. Nordveggen av skipet har eit epitafium frå 1678 som viser sokneprest Torben Gamst og familien hans. Sørsida har eit mindre epitafium frå 1747.

## Historie
Kyrkja blei bygd som ein del av gjenreisinga av Finnmark etter andre verdskrigen; Loppa blei brend hausten 1944 då
den tyske okkupasjonsmakten trekte seg ut av fylket. Den nye kyrkja blei innvigd av biskop Alf Wiig den 5. september 1954.

Den førre kyrkja på staden var ei krosskyrkje i tre frå ca. 1742-1745. Delar av inventaret blei redda og finst no dels i den nye kyrkja og dels i Tromsø Museum.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Loppa kirke|Loppa kirke]]» frå ,  den 30. juni 2020.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Kyrkjesøk
* 
*
Masi kyrkje

**Masi kyrkje** er ei langkyrkje frå 1965 i Kautokeino kommune i Finnmark.

Byggverket er i tre og er bygd med 150 plassar. Arkitekt var Rolf Harlew Jenssen.

## Historie
Det fyrste kapellet vart reist på 1600-talet av svenskane og den neste kyrkja vart oppført i 1721 av Thomas von Westen. Ho stod til 1768, i mellomtida var territorialspørsmålet avgjort ved grensetraktaten i 1751. 
I 1944 brente tyske styrkar ned den kyrkja som vart vigsla av biskop Eivind Berggrav i 1931. Dagens kyrkje vart oppført i 1965. 
Dei første planane for altautbygginga skisserte å demme ned heile Masi, inkludert kyrkja.

Inntil 1751 stod svenske prestar for tenestene i kyrkja. Gudstenestene vert no forretta både på samisk og norsk.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Brandenburg-Preussen

**Brandenburg-Preussen** (tysk *Brandenburg-Preußen*) var eit tysk monarki som vart oppretta som ein personalunion mellom Hertugdømet Preussen og Markgrevskapet Brandenburg i 1618.

Monarkiet vart styrt av ei grein av Hohenzollern-dynastiet som tidlegare hadde styrt Brandenburg. Uttrykket Brandenburg-Preussen refererer til dette monarkiet frå det vart oppretta og fram til 1701, frå då det vanlegvis vert kalla Kongedømet Preussen. Uttrykket Brandenburg-Preussen vert stundom nytta for å skildre den Brandenburg-styrte staten etter at kongedømet vart oppretta i 1701, men denne staten vart berre kalla Preussen etter 1806.



Hertugdømet Preussen vart oppretta som følgje av sekularisering av den prøyssiske Klosterstaten til Den tyske riddarordenen. Dette var ein vasall under Polen styrt av ei yngre grein av Huset Hohenzollern. Albert I av Prøyssen styrte hertugdømet då han døydde og det gjekk vidare til den evneveike Albert Fredrik. Dottera hans gifta seg med Johan Sigismund av Brandenburg, og på den måten fekk hovudgreina av Hohenzollernfamilien arveretten til hertugdømet. Dette skjedde i 1618 då Albert Fredrik døydde, men hertugdømet vart framleis halde som eit len under Polen fram til 1657.

Sidan hertugdømet Preussen låg utanfor grensene til Det tysk-romerske riket kunne kurfyrsten Fredrik III av Brandenburg kalle seg konge av Preussen i 1701, noko han fekk løyve til mot å støtte keisar Leopold I i den spanske arvefølgjekrigen. Dette reiv laus alle lenkjer til Polen og den første prøyssiske kongen var den siste herskaren i Brandenburg-Preussen som snakka flytande polsk. I 1773 vart det tidlegare hertugdømet organisert som provinsen Aust-Preussen, medan det meste av den polske provinsen Det kongelege Preussen vart Vest-Preussen. I 1806, vart Brandenburg, som alle kongane heldt til i, omorganisert som den prøyssiske provinsen Brandenburg.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Brandenburg-Prussia|Brandenburg-Prussia]]» frå , den 7. juni 2008.*
Fristaten Preussen

**Fristaten Preussen** (tysk *Freistaat Preußen*) var ein tysk stat oppretta då Kongedømet Preussen vart avskaffa etter den første verdskrigen. Han var den store staten i Tyskland under Weimarrepublikken og utgjorde om lag fem åttandedelar av både areal og folkesetnad.
 *Fristat* er eit tysk uttrykk for *Republikk* som vart nytta som ein motvekt til det latinske uttrykket, som var assosiert med fienden Frankrike hos mange tyskarar på denne tida. Den demokratiske fristaten Preussen vart sett til side då han vart teke over under eit kupp i 1932/33 og Otto Braun vart fjerna frå embetet. 

Regjeringa hans gjekk til retten på grunn av dette og etter den andre verdskrigen møtte Otto Braun dei amerikanske styresmaktene for å få gjeninnsett den rettmessige prøyssiske regjeringa. Amerikanarane og dei andre allierte styrkane, som no okkuperte heile Tyskland, var ikkje interessert og erklærte Preussen for avskaffa i 1947.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Free State of Prussia|Free State of Prussia]]» frå , den 7. juni 2008.*
Jaroslav Hašek

**Jaroslav Hašek** () var ein tsjekkisk forfattar frå Praha som er mest kjend for romanen *[[Den tapre soldat Svejk og hans eventyr i verdenskrigen]]*. Det ufullførte satiriske verket handlar om ein tsjekkisk soldat sine opplevingar under 1. verdskrigen. Hašek skreiv i tillegg over 1500 forteljingar, eit skodespel, ei diktsamling og nokre kabaretar. Han døydde i Lipnice nad Sázavou.

## Bakgrunnsstoff
* Švejk Central (på engelsk) 
* Švejk Museum (på tsjekkisk)
Pannekake

**Pannekake** er ein matrett som blir laga ved å steika røre på takke eller steikepanne. I europeisk tradisjon er dei vanlegate pannekakeingrediensane kveitemjøl, salt, mjølk og egg. Andre stader kan ein bruka potet, bokkveite, ris- eller maismjøl, eller hevemiddel som bakepulver for å få tjukke pannekaker. Blodpannekake er ein særskild rett med blod, gjerne frå storfe eller reinsdyr, som hovudingrediens.

I den seinare tida har ein kunne fått kjøpt ferdigsteikte pannekaker, eller ferdigblanda pannekakemiks (som berre skal tilsetjast vatn), i butikkane. 

## Pannekaketradisjonar

I norsk tradisjon blir pannekaker gjerne etne som middagsrett med sukker, kanel, blåbærsyltetøy eller steikt flesk (bacon). Ein variant, fleskepannekake, blir steikt saman med fleskebitar. Pannekaker kan også brukast som dessert, då gjerne saman med piska krem og molte.

Tynne bretonske pannekaker (*[[crêpe]]s* og *[[galette]]s*) er kjende over heile Frankrike, og blir servert i eigne *crêperie*. Ein kjend variant av dessse pannekakene er crêpes Suzette.

Nederlandske pannekaker (*pannenkoeken*) er noko tjukkare enn *crêpes*, og svært store, med ein diameter på rundt 30 cm. Pannekakene kan serverast på eigne restaurantar og kan ha ulike typar fyll, som ost, skinke, bacon, epleskiver, kandisert ingefær eller *stroop* (tjukk fruktsirup), kvar for seg eller i ulike kombinasjonar. 

Nordamerikanske pannekaker inneheld er som regel laga av tjukk røre med hevemiddel. Røra kan også ha ingrediensar som  jogurt, kjernemjølk, bær, frukt, sukker, sjokolade eller ost. Pannekaker er ein vanleg frukostrett og kan serverast med sirup til, til dømes lønnesirup.

## Pannekaker i kulturen

I Storbritannia og Det britiske samveldet feirar ein ofte feitetysdag som pannekakedag (*Pancake Tuesday* eller *Pancake Day*) ved å laga pannekaker. Det kan også haldast pannekakeløp der deltakarane ber steikepanner med pannekaker i medan dei spring.

Fleire norske og tyske folkeeventyr fortel om ei pannekake som rullar vekk frå dei som vil eta henne. I andre land finst eventyret i variantar med andre løpske retter.

## Bakgrunnsstoff

* Odins pannekakeoppskrift  (Creative Commons)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Pannekake|Pannekake]]» frå , den 8. juni 2008.* 


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pancake|Pancake]]» frå ,  den 4. mars 2014.*
Læger

**Læger** eller *fall* er liggjande, daud stammeved i skogen. Ordet er fleirtal av *ei låg*, men vert likevel ofte bruka som eit eintalsord (*eit læger*).

Læger vert klassifisert i tre nedbrytingsstadium.

Læger speler ei nøkkelrolle for det biologiske mangfaldet i skogen, sidan mange artar, spesielt lav og insekt, har spesialisert seg på å bryte ned daud ved. Nokre sjeldne artar er avhengige av daud ved i alle nebrytingsstadia for å greie seg over tid. I Fennoskandia kan opptil en firedel av dei skoglevande artane vere avhengige av leveområde med daudved. Den mest artsrike gruppa er makrosopp med om lag 1500 artar som bryt ned ved. Mange andre organismar, som mosar, lav, virvellause dyr, fuglar og små pattedyr bruker daud ved i større eller mindre grad gjennom livssyklusen.

## Bakgrunnsstoff
* Miljøregistrering i skog
W.H. Auden

**Wystan Hugh Auden** () var ein britisk-amerikansk modernistisk diktar som er blitt rekna som ein av dei største forfattarane frå 1900-talet. Auden er kjend for tekniske og stilistiske nyvinningar, i verk med ulik tone, form og innhald som gjerne tok opp moralske og politiske spørsmål. Sentrale emne for dikta hans er kjærleik, politikk og borgarskap, religion og moral, og tilhøvet mellom mennskelege individ og den anonyme, upersonlege naturlege verda.

Auden var fødd i York i England og voks opp i Birmingham. Far hans var lege medan mora var utdanna sjukepleiar. Han studerte ved Gresham's School i Norfolk 1920-1925 og ved Christ Church ved Universitetet i Oxford 1925-1928. Etter å ha budd 9 månader i Berlin og delteke som ambulanseførar og reporter for republikanarane i den spanske borgarkrigen kom han til USA i 1939 og blei amerikansk statsborgar i 1946. Auden meinte han hadde islandske aner, og islandske soger fann gjenklang i mange av verka hans.

W.H. Auden debuterte i 1930 med samlinga *Poems*, som blei vurdert av T. S. Eliot. Dei tidlege dikta hans var intense og dramatiske, og gav han eit rykte som ein venstreorientert diktar og profet. Dette var ei rolle han gjekk vekk frå etter at han busette seg i USA. Dikta hans frå 1940-åra tok for seg religiøse og etiske tema på ein mindre dramatisk måte, ofte i nyskapte former basert på tradisjonelle diktmønster. I 1950- og 1960-åra hadde mange av dikta hans fokus på korleis ord viste og gøymde kjensler. Han hadde ei særskilt interesse i å skriva opera-librettoar, ei form som passa for direkte uttrykk for sterke kjensler.

Auden skreiv også ei rekke artiklar om litterære, politiske, psykologiske og religiøse emne. Han arbeidde også med dokumentarfilmar, lyriske skodespel og andre førestillingar.

W.H. Auden var homofil. Han hadde eit litterært og romantisk tilhøve til Christopher Isherwood, ein forfattar han hadde blitt kjend med under skulegangen. Han gifta seg med den austerrikske forfattaren Erika Mann i 1935, men dette var eit pro forma-ekteskap for at ho skulle få britisk statsborgarskap og sleppa unna nazistisk forfølging i heimlandet. Mot slutten av 1930-talet trefte han diktaren Chester Kallman, som han hadde eit tilhøve til resten av livet.

Auden døydde i Wien. Etter at han var død blei særleg dikta hans «Funeral Blues» («Stop all the clocks») og «September 1, 1939», om utbrotet av andre verdskrigen, kjende for eit vidt publikum.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:W. H. Auden|W. H. Auden]]» frå , den 8. juni 2008.* 

## Bakgrunnsstoff
Pelikanfamilien

**Pelikanar** er ein familie, *Pelecanidae*, av mykje store fuglar med ei spesiell utforming av nebbet som har ein hudpung på undersida som nyttast som håv. Familien samlar ei slekt av åtte artar.

Saman med treskonebb, skuggefugl, hegrar og ibisar og skeistorkar utgjer dei den ordenen Pelecaniformes, pelikanfuglar. Pelikanar er funne på alle kontinent unntatt Antarktis. Dei førekjem hovudsakleg i varme område, sjølv om hekking skjer frå 45 ° sør (australpelikan) og 60 ° nord (amerikapelikan i vestlege Canada). Fuglane finst ved vatn både i innlandet og i kystnære farvatn, men dei er fråverande frå polare område, djupt hav, øyar langt frå fastland og frå innlandet i Sør-Amerika.

## Artslista
Pelikanar i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.8 frå august 2013  med norske namn etter *Norske navn på verdens fugler*. 

;Familie Pelecanidae
* Slekt *Pelecanus*
:* Kvitpelikan, *P. onocrotalus*, Great White Pelican, LC, Linné, 1758  - BLI fakta
:* Rosenpelikan, *P. rufescens*, Pink-backed Pelican, LC, Gmelin, 1789  - BLI fakta
:* Flekknebbpelikan, *P. philippensis*, Spot-billed Pelican, NT, Gmelin, 1789  - BLI fakta
:* Krøllpelikan, *P. crispus*, Dalmatian Pelican, VU, Bruch, 1832  - BLI fakta
:* Australpelikan, *P. conspicillatus*, Australian Pelican, LC, Temminck, 1824  - BLI fakta
:* Amerikapelikan, *P. erythrorhynchos*, American White Pelican, LC, Gmelin, 1789  - BLI fakta
:* Brunpelikan, *P. occidentalis*, Brown Pelican, LC, Linné, 1766  - BLI fakta
:* Humboldtpelikan, *P. thagus*, Peruvian Pelican, NT, Molina, 1782  - BLI fakta

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pelican|Pelican]]» frå ,  den 8. juni 2008.*  
  
### Referansar

## Bakgrunnsstoff
Tropikkfuglfamilien

**Tropikkfuglar** er ein familie, *Phaethontidae*, av tropisk pelagiske sjøfuglar. 
Familien er klassifisert i sin eigen orden **Phaethontiformes‎**.
Det er berre tre artar av tropikkfuglar, alle samle i ei slekt *Phaethon*. 

## Skildring

Tropikkfuglar har hovudsakleg kvit fjørdrakt med lange halefjører og korte svake bein og føter. Dei tre artane har varierande kombinasjonar av svarte flekkar i andletet, på rygg og venger. Nebba er store, kraftige og litt kurva. Hovudet er stort, medan nakken er stutt, kort og tjukk.  Storleiken på desse fuglane varierer frå 76 cm til 102 cm i lengd og 94 cm til 112 cm i vengespenn. Ropet frå tropikkfuglar er vanlegvis ein høg, gjennomtrengande, skingrande lyd, men dei kan òg gje plystrande, eller sprakande lyd. Desse lydane kjem ofte i ein rask serie når dei er på flyging ved kolonien.

Tropikkfuglane fangar ofte byttet ved å observere frå lufta og så styrtdukke, vanlegvis berre rett under overflata av sjøen. Dei et hovudsakleg fisk, særleg flygefisk, og av og til blekksprut. 

Vanlegvis hekkar tropikkfuglar i hòler og sprekkar på bakken. Hoa legg eit kvitt, brunflekka egg, og rugetida er 40-46 dagar. Begge foreldra kan ta del i ruginga, men oftast hoa medan hannen fangstar og bringar mat til hoa. Ungane er dundekte når dei klekker. Begge foreldra søker mat og fòrer ungane to gonger kvar tredje dag i ca 12-13 veker til dei er forlèt reiret. Ungane er først flygedyktige etter nokre dagar på havet der dei taper vekt før første flyturen. 

Tropikkfuglungar har relativt langsam vekst i forhold til landfugl og dei pleier òg å samle feitt mens dei er små. Dette, saman med kull på berre eitt egg kan vere ein tilpassing til ein pelagisk livsstil kor maten ofte er konsentrert i store mengder, men kan vere vanskeleg å finne.

### Artslista
Tropikkfuglar i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.8 frå august 2013 med norske namn etter *Norske navn på verdens fugler*.

Orden **Phaethontiformes‎**, familie Phaetontidae
* Slekt *[[Phaethon]]*
:*Småtropikkfugl, *Phaethon lepturus*, White-tailed Tropicbird, LC, Daudin, 1802Spreidd i alle tropiske hav, med unnatak av austlege Stillehavet
:*Raudnebbtropikkfugl, *Phaethon aethereus*, Red-billed Tropicbird, LC, Linné, 1758Tropiske del av Atlanterhavet, austre Stillehavet og nordvestlege Indiahavet med Omanbukta, Raudehavet og Persiabukta
:*Raudhaletropikkfugl, *Phaethon rubricauda*, Red-tailed Tropicbird, LC, Boddaert, 1783Indiahavet og vestre og sentrale tropiske Stillehavet

*[[Heliadornis]]* is ei førhistorisk slekt av tropikkfuglar som har vore skildra etter studium av fossil.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tropikkfuglfamilien|Tropikkfuglfamilien]]» frå ,  den 14. mars 2020.*  
 
### Referansar

## Bakgrunnsstoff

* Tropicbird Identification  Om å identifisere tropikkfuglar, av Don Roberson
Eros

**Eros** (gresk Ἔρως) er eit ord forbunde med sanseleg kjærleik frå gresk antikk, og var namnet på den greske guden for kjærleik, attrå og samleie. Dette er opphavet til ordet erotikk og avleiingar av det. Guden var ein av sønene til den fyrste urguddomen Khaos.

**[[Amor]]** var den romerske varianten av den greske guden Eros, og har på tilsvarande vis vore opphav til ord som har med kjærleik og attrå å gjere.

I både gamal og nyare kunst vart Eros (og Amor/Cupido) gjerne framstilt som ein lubben, liten gut, ofte med vengar, og med pil og boge i handa, for han hadde evna til å kveikje den erotiske attråen i folk ved å skyte kjærleikens pilar i hjarta på dei. Desse kjærleikspilene speler ei lagnadstung, avgjerande rolle i til dømes kjærleiksforteljingane om *Eros og Psyche*, òg kalla *Amor og Psyche*, *Cupido og Psyche*, kjend frå antikken og nytta som tema i både biletkunst, musikk etc. fram til våre dagar.
Forsand kyrkje

**Forsand kyrkje** er ei langkyrkje i Sandnes kommune i Rogaland. Ho blei bygd i 1854 etter teikningar av Tollag Gudmestad frå Nærbø. Kyrkja blei sist restaurert i 2004 i samband med 150-årsjubileet. Opphavleg var kyrkja umåla og utan elektrisk straum eller orgel. 

## Historie
Ved kongeleg resolusjon av 5. november 1852 blei det gjeve løyve til å bygge kyrkja. Det var også ved bygginga av kyrkja at Forsand sokn blei skild ut frå Høle sokn.

Arbeidet med å hente fram materiale blei gjort på vinteren 1854 og byggestart blei 13. mai. Dette var før teikningane var endeleg godkjente av departementet, noko dei blei 24. juni. Mykje av reisverket blei hogge med øks - truleg av Nils Lyse. Alle bruk i Forsand sokn blei pålagt ei viss arbeidsplikt, noko som varierte frå ein halv dag for dei minste til åtte dagar for dei største bruka.

Då den blei bygd i 1854 var den umåla og utan orgel. Kyrkja blei bygd i rektangulære former som var typisk på den tida. Den blei innvia 10. oktober av biskop von der Lippe. Sommaren 1855 blei kyrkja bordkledd og måla utvendig. Det var vanleg å la tømmerbygg stå eit års tid før dei blei bordkledd.

I 1931 fekk kyrkja ei ny altartavle. Måleri av Frank Wathne blei sette opp rundt preikestolen. Elektrisk straum kom i 1952 og nytt orgel blei innvigd i 1955. Parkeringsplass og nytt bårehus blei laga i 1992.

Som ein del av 150-årsjubileet i 2004 blei det utført omfattande ombygging inne i kyrkja. Nytt orgel blei sett inn framme i koret og koret blei utvida. Preikestolen blei flytta inntil veggen og endra tilbake til slik den var før 1931. Måleria av Frank Wathne blei teke bort slik at korset som var målt rett på preikestolen kom til syne igjen. 14. november 2004 var arbeidet ferdig til jubileumsfeiringa.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Forsand kyrkje|Forsand kyrkje]]» frå , den 9. juni 2008.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* Heimesida til Forsand kyrkje
* Forsand kyrkje Kyrkjesøk
*
Jelsa kyrkje

**Jelsa kyrkje** er ei langkyrkje frå 1647, bygd i tre og med 150 sitjeplassar. Ho ligg i Jelsa sokn i Suldal kommune i Rogaland fylke.

Heilt frå vikingtida av har Jelsa vore ein samlingstad for religiøse offer. På staden der kyrkja står i dag, har det tidlegare stått ei lita stavkyrkje som er nemnd i kjelder så tidleg som 1286. Det finst òg teikn som antydar at dette kan ha vore staden for eit gudehov i vikingtida. Etter kvart som befolkninga auka, vart stavkyrkja altfor lita. Då den nye kyrkja skulle byggjast, vart ho bygd utanpå den første. Denne kyrkja stod ferdig i 1647 og var rikt utsmykka med utskjeringar på benkefrontane, preikestol med apostelmåleri måla av Gottfried Hendtzschel og eit tak som viste ein himmelkvelv med millionar av stjerner. Jelsakyrkja var eit praktverk, men i 1850 skulle kyrkja gjerast meir moderne. Ho fekk liggjande kledning og vart måla kvit både utvendig og innvendig. Himmelkvelven og andre takmåleri vart måla over og benkene vart bytta ut med nokre enklare, men kyrkja fekk også nytt galleri og døypefont. Etter mange år sakna folk den flotte kyrkja si slik ho var før, og i 1950 vart ho restaurert tilbake til det opphavlege.

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* 
* Kirkesøk
* Jan Brendalsmo: Middelalderske kirkesteder i Rogaland (Riksantikvaren, 2016), s.&nbsp;86–87
*
Reinstemming

**Reinstemming** er eit system for stemming som bygger på naturtonetersar og reine kvintar, og kanskje også andre toneintervall med enkle forholdstal.

## Kjelder
* Olve Utne: *Nokre aspekt ved transkripsjonsmåte og tonalitet i eit folkemusikalsk materiale frå Nordmøre* (Hovudoppgåve, 1996)
Piccadilly-linja

**Piccadilly-linja** er ei linje i London Underground. Den går på djupt nivå, mellom det nordaustlege og det vestlege London, men store delar av strekninga går i dagen. Den blei opna i 1906, og heitte opphavleg *Great Northern, Picadilly & Brompton Railway*. Den har mørk blå farge på undergrunnskartet. 

Det var eigentleg planlagt tre separate linjer, *Great Northern and Strand Railway*, *Brompton and Piccadilly Circus Railway* og *Deep-Level District*. Desse skulle saman gå mellom Finsbury Park og Hammersmith. Under planlegginga blei desse slått saman til ei linje.

I 1930-åra blei den kraftig utvida. Den tok over delar av skjenegangen til District-linja til Hounslow West undergrunnsstasjon og Uxbridge undergrunnsstasjon i vest og til Cockfosters undergrunnsstasjon i nordaust. Stasjonane på desse utvida strekningane er kjende for art deco-dekorasjonane sine. 

I 1977 blei Hounslowgreina utvida til Heathrow Central. I 1984 blei denne stasjonen døypt om til Heathrow Terminals 1, 2, 3 undergrunnsstasjon, då linja blei utvida til Heathrow Terminal 4 undergrunnsstasjon. I januar 2005 blei stasjonen ved terminal 4 stengd på grunn av arbeid med ein framtidig stasjon ved terminal 5, ein ny del av flyplassen som då var under utbygging. 

Frå 1907 til 1994, med unnatak av åra under andre verdskrig, gjekk det eit kort grein frå Holborn til Aldwych. 

## Kart

## Stasjonar

*Frå vest til aust*


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Piccadilly-linja|Piccadilly-linja]]» frå , den 9. juni 2008.*
Victoria-linja

**Victoria-linja** er ei linje i London Underground. Den ligg på djupt nivå, og går frå Brixton i sørvest til Seven Sisters og Walthamstow i det nordaustlege London. Linja blei bygd i 1960-åra for å avlaste eldre linjer som var overbelasta, spesielt Piccadilly-linja, og den opna i 1968. Den blei konstruert for å tillate så mange linjebyter som mogleg, men samstundes med god avstand mellom stasjonane for å kunne få høg fart. Med unnatak av depotet går heile linja under bakken. Victoria-linja er merkt av med lys blå farge på undergrunnskartet. 

Ansvarleg for vedlikehald og utvikling av stasjonar og linjemateriell etter den privat-offentlege avtalen mellom britiske transportstyresmakter og to private jarnbaneføretak (*Public-Private Partnership*) er Metronet Rail.

Mange av stasjonane langs linja blei bygde om for å tillate passasjerane å byte linje så enkelt som mogleg. I nokre tilfelle blei Victoria-linja plassert ved sida av eksisterande linje, og i andre blei den køyrd inn på ei eldre plattform medan ei ny blei bygt til den eldre linja. 

Pr. februar 2005 hadde linja 43 tog av 1967-modell. Kvart tog har åtte vogner fordelte på to samankopla togsett. Toga er automatiske; togføraren treng berre å lukke dørene og trykkje på ein startknapp. Deretter sørgjer det automatiske togstyringsystemet for at toget køyrer i trygg snøggleik til neste stasjon og stoppar der. Systemet har vore i drift sidan linja opna. Nye togsett blir leverte av Bombardier Transportation i perioden 2009-2012. Bilete av desse finst på Heimesidene til Metronet Rail.

## Kart

## Stasjonar

*Frå nord til sør*


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Victoria-linja|Victoria-linja]]» frå , den 9. juni 2008.*
Bohem

**Bohem** (frå det franske namnet på Böhmen, *Bohême*) viser til nokon som lever eit ubunde, ukonvensjonelt liv, gjerne som kunstnar, forfattar, intellektuell eller liknande.

Omgrepet *bohémien* viste opphavleg til franske sigøynarar, som var komne til landet gjennom Böhmen. På 1800-talet blei omgrepet også teke i bruk om målarar, forfattarar, musikarar og skodespelarar som slo seg ned i sigøynarområde og levde fattigsleg, men «fritt» frå borgarlege konvensjonar. Denne tydinga av ordet blei utbreidd gjennom *Scènes de la vie de Bohème* (1848) av Henri Murger, som gav inspirasjon til operaen *[[La bohème]]* (1896) av Puccini. 
«Bohem» blei også brukt om kunstnarkretsar andre stader.

## Amerikansk bohemianisme

«Bohemarkulturen» byrja å bli etablert i USA frå 1850-talet, etter å ha kome til landet via immigrasjon. I New York i 1857 kalla ei gruppe på 15-20 unge, kultiverte journalistar seg bohemar fram til utbrotet av den amerikanske borgarkrigen i 1861. Gruppa kom saman i ein tysk bar på Broadway som heitte Pfaff's beer cellar. Medlemmar i gruppa var mellom anna leiaren Henry Clapp Jr., Ada Clare, Walt Whitman, Fitz Hugh Ludlow og skodespelaren Adah Isaacs Menken.

Under borgarkrigen blei «bohem» nytta som tittel av ei rekkje ulike avisreporterar, og blei eit synonym for ein ein som skreiv i avisa.

Mark Twain omtalte seg sjølv og Charles Warren Stoddard som bohemar i 1867. I 1872 nytta ei gruppe journalistar og kunstnarar i San Francisco, som jamleg kom saman til kulturelle tilstellingar, namnet om klubben sin, Bohemian Club. Bohemian Grove nord for byen blei seinare knytt til klubben.

## Norske bohemar

I Noreg er ordet knytt til Kristiania-bohemen.  Også her blei namnet kjent gjennom ei bok, *Fra Kristiania-bohêmen* (1885) av Hans Jæger. Ni «Bohêmbud» tilskrivne Jæger er også godt kjende frå denne tida. Den litterære rørsla knytt til mellom anna Jæger, Christian Krohg og Arne Garborg, er blitt kjend som bohemrørsla.

## Annan bruk av ordet

*Bohemene* vart på 1960-talet eit kallenamn på Vålerenga Fotball, på bakgrunn av den uhøgtidelege stilen og dei kjappe replikkane som kjenneteikna dette miljøet.

Sportspubben *Bohemen* i Oslo blei oppretta i juli 1998 med utgangspunkt i supportermiljøet rundt Vålerenga.

## Kjelder


* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bohem|Bohem]]» frå , den 6. juni 2008.* 
* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Bohemianism|Bohemianism]]» frå , den 10. juni 2010.* 


**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Bohemianism|Bohemianism]]» frå ,  den 23. april 2024.*
Commodore 65

**Commodore 65** (òg kjend som **C64DX**, må ikkje forvekslast med den berbare Commodore SX-64) var ein prototypedatamaskin utvikla av Fred Bowen og andre ved Commodore Business Machines (del av Commodore International) i 1990&ndash;91. Prosjektet vart kansellertav administrerande direktøren Irving Gould.

Commodore 65 var ein forbetra versjon av Commodore 64. Den var meint å vere bakoverkompatibel med den eldre forgjengaren samtidig som den hadde fleire avanserte funksjonar i nivå i nærleiken av Amiga.

Då Commodore International gjekk konkurs i 1994 vart ei rekkje prototypar seld på det opne marknaden, noko som gjorde at om lag 50-2000 eksemplar hamna i private hender.

## Tekniske spesifikasjonar
* Prossessoren var ein CSG 4510 R3 med kodenamnet Victor som hadde ein fart på 3.54 MHz
* Grafikkbrikka var ein CSG* 4567 R5 med kodenamnet Bill som var i stand til å vise 256 fargar, ut av ein fargepalett på 4096 fargar.
* Lydbrikka var to stykk CSG* 8580R5 SID som produserte stereo lyd (Commodore 64 hadde berre ein SID)
* 128 KB RAM, oppgraderbar til 8 MB ved hjelp av RAM expansion port lik den for Commodore Amiga 500
* Kraftig forbetra BASIC: Commodore BASIC 10.0 (Commodore 64 hadde *"berre"* BASIC 2.0, som, var omtrent 10 år gamalt på denne tida.)
* Ein føreslått spesifikasjkon som aldri vart implentert den endelege prototypen var intern 3&frac12;" diskettstasjon

:(* CSG = Commodore Semiconductor Group, Tidlegare kjend som MOS Technology, Inc.)
Waterloo & City-linja

**Waterloo & City-linja** er ei kort linje i London Underground. Den blei formelt opna 11. juli 1898. Linja har berre to stasjonar, Waterloo og Bank. Sistnemnde heit opphavleg *City*; av di namnet på linja. Årsaka til at ein har ei linje på berre 2,5&nbsp;km med to stasjonar, og køyretid på fire minutt, er at den er nødvendig for å ta unna dei store mengdene med pendlarar som skal reise mellom Waterloo stasjon og City of London. Linja går ikkje seint på kvelden og på søndagar. Linja er merkt av med turkis farge på undergrunnskartet.

## Historie

Linja blei designa av sivilingeniørane W.R. Galbraith og James Henry Greathead. Den var fyrst ein del av London and South Western Railway, og blei i 1923 ein del av Southern Railway. I 1948 blei den nasjonalisert saman med andre sentrale jarnbanestrekningar. Den fungerte som ei forlenging av hovudlinja inn til Waterloo jarnbanestasjon. Jarnbana skulle eigentleg ha gått heilt inn til City of London, men i 1846 blei det vedteke eit forbod mot togferdsel over bakken i det sentrale London. Billettsystemet var lenge det same som for vanleg jarnbanetrafikk. Det var ikkje før i 1994 at den blei overdregen til London Underground, og den blei då selt for eitt pund. Delar av den gamle merkinga finst framleis på nokre av toga.

Undergrunnsbana i London er kjend som *The Tube* (*Tuben*), på grunn av forma på tunnelane. Waterloo & City har også kallenamnet *The Drain* (*Sluket*), delvis på grunn av sumpmarka den er bygd, og delvis fordi dei djupe tunnelane minner om avløpssluk.

Linja er den einaste som berre går under bakken; likevel er den einaste delen av Victoria-linja som ligg i dagen depotet. Før den nye internasjonalen terminalen på Waterloo blei bygt i 1990, måtte vognene heisast opp ein om gongen utanfor nordveggen til jarnbanestasjonen når dei skulle inn på depotet. Det blir no brukt ei flyttbar kran som kan gjere det i ei eiga sjakt ved sida av depotet.

Waterloo & City hadde tidlegare eit eige kolkraftverk. Spor etter servicetunnelen kor kolet blei levert er framleis synleg ved Waterloo.

Linja hadde opphavleg trevogner. Desse blei brukte frå opninga i 1898 og fram til 1940, då dei blei bytta ut. Desse heldt i over femti år, og blei bytta ut med nye i 1992. Dei nyaste toga var opphavleg nesten identiske med toga på Central-linja, men det er no gjort så mange modifikasjonar at dei to ikkje lenger kan utveksle materiell.

Fordi linja er stengd på kveldar og søndagar blir ho brukt oftare enn andre til filminnspelingar. Blant kjende filmar som har brukt Waterloo & City er *[[Sliding Doors]]* frå 1998, og BBC si innspeling av *[[The Tripods]]* frå 1984, der ho blei utstyrt med kulissar for å likne ein stasjon i Parismetroen.

## Kart

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Waterloo &amp; City-linja|Waterloo &amp; City-linja]]» frå , den 9. juni 2008.*