open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Olav Paulson

**Olav Paulson** () var ein norsk forfattar, lensmann og driftsleiar. Han er særleg kjend for å ha gjeve ut den første leseboka på nynorsk.

### Liv og gjerning
Olav Paulson var frå Moltu i Herøy på Sunnmøre. Far hans var gardbrukar. Olav, døypt Ole, var evnerik og sjølvlært, han hadde berre nokre få veker med omgangsskule.

På 1840-talet fekk han plas på kontoret til sorenskrivaren for Søre Sunnmøre. Her var han til han vart lensmann i Bjørnør i Sør-Trøndelag i 1850 og seinare lensmann i Jølster 1855-1860.

I 1860 vart han vald av fylkestinget i Førde til å vera «ekspeditør», seinare kontorsjef, for Nordre Bergenhus amts dampskibselskab i Bergen. Den stillinga hadde han fram til han døydde.

Paulson var med i heradstyret for Jølster i to periodar, 1855-60. I Bergen sat han i bystyret i tre periodar, 1882-90, og var med i styret for Bergens Arbeiderforening. Han var og med i styret for Norsk avholdsselskab mod brændevinsdrik

Då Vestmannalaget vart skipa i 1868 kom han med der. I 1869 gav han ut *Lesebok i landsmaalet*. Det var den første leseboka på nynorsk. Slik skreiv han i føreordet til boka:
«So lenge det danske maalet verd brukat i all skuleskipnaden paa landet, kunna me ikkje venta, at rett mange lærarar vilja bruka ei lesebok paa landsmaalet i skulen. Men daa me hava fenge ymse krav fraa landsfolket etter ei slik bok, so tenkte me, at ei høveleg lesebok alt no skulde vera velkomi paa landsbygdom. Me hava gjort oss umak med at laga denne boki so, at ho kunde høva til bruk fyre smaaborni, men mest havt den tanken med henne, at ho skulde verda til nytte fyre den vaksne ungdom og til hygge for hyslyden.»

Boka er både ei ABC-bok og ei samling lesestykke om ulike emne. Det er mykje omsette tekstar, og tekstar av Ivar Aasen, Aasmund Olavsson Vinje, Henrik Krohn, Kristofer Janson og Eirik Sommer, attåt nyskrivne tekstar av Paulson sjølv.

I 1882 gav han og Hans Mo ut *Bibelsaga* som var ei omsetjing av Volrath Vogts «Bibelhistorie med Lidt af Kirkens Historie». Han gav også ut småskrift om gudelege emne, og skreiv dikt og liknande i blad som For Bygd og By.

## Kjelder
* Olav Paulson biografi av Anton Aure.
* Tekstar av Olav Paulson
* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Bjørnør

**Bjørnør** er ein tidlegare kommune i Sør-Trøndelag. Den 1. juni 1892 vart Bjørnør delt opp i kommunane Stoksund, Roan og Osen.

Gards- og slektshistoria for Bjørnør er dokumentert i verket *[[Bjørnørfolket]]* av Sigurd Brattgjerd og ei rekkje medforfattarar.

## Sjå også
* Liste over Tidlegare norske kommunar
Beretta 92

**Beretta 92** er ein locked-breech rekyldriven kombinert double og single action-pistol i kaliber 9 mm Parabellum, konstruert og produsert av det italienske våpenfirmaet Beretta. 

Da USA på 1980-talet heldt konkurransar for å få eit nytt handvåpen til avløysing av Coltpistolar av modell 1911 og revolverar i kaliber .38, vann Beretta 92 desse, og den italienske pistolen vart teken inn som standard tenestepistol i dei amerikanske væpna styrkane som Beretta 92F eller «M9». Han vart au teken inn som militær tenestepistol i Frankrike, i versjonen 92G. Over 500 000 vart laga for det amerikanske militæret, som frå da til no stort sett har bruka berre Berettaen som tenestepistol. Det at ein europeisk pistol vart vald til tenestevåpen var eit prestisjenederlag for amerikanske våpenprodusentar, og tungt å svelgje for amerikanske super-patriotar. 

Beretta 92F var konstruert for militær- og politibruk. Etter visse endringar gjennom åra, er modellen no kalla 92FS.

Magasinet har 15 skot, med patronane i to rekkjer. 

Sidan Beretta 92F/FS vart teken inn i USA sine væpna styrkar, har fleire sivile au kjøpt våpenet, da gjerne i meir påkosta og modifiserte sivile utgåver. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Beretta 92|Beretta 92]]» frå ,  den 1. juli 2006.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Ghost view of the Beretta 92FS
* Beretta 92/96 Discussion and Information 
* Free videos of Beretta 92/96 disassembly
.32 ACP

**.32 ACP** er ein pistol-patron utvikla av skytevåpenkonstruktør John Browning til bruk i sjølvladepistolar (halvautomatiske pistolar). Han er au kjend som *7.65x17 mm Browning* eller berre *7.65 Browning*. Han vart introdusert i 1899 av den belgiske våpenfabrikken Fabrique Nationale (FN) og først bruka i Browning modell 1900. 

Patronen var utvikla for bakslagspistolar utan ekstra låsemekanisme (lukka sluttstykke), og .32 ACP var ein passeleg kraftig praktisk bakslagspatron. Patronen blir bruka enda i dag i bakslagspistolar. 

Patronar i kaliber .32 ACP og våpen laga for å bruke dei er lika fordi desse pistolane er kompakte og lette i høve til pistolar med grovare kaliber. I USA er det mange som ser negativt på at desse skota skal ha lita såkalla stoppe-evne. Men dei er likevel eit levedyktig alternativ for sjølvforsvar med kompakte våpen. I Europa er kaliber .32 av dei fleste sett på som tilstrekkeleg for sjølvforsvar, same kor mykje amerikanske våpensynsarar rakkar ned på det. 

Den austerrikske erkehertug Franz Ferdinand og kona hans vart elles begge drepne av ein pistol i .32, ein FN modell 1910, med skot losna av Gavrilo Princip. Denne vidgjetne hendinga i Sarajevo utløyste som kjent første verdskrigen. 

## Synonym
Det har vorte vanleg å kalle dette kaliberet kaliber .32 ACP (Automatic Colt Pistol), sidan Colt var blant dei første som masseproduserte patronar i dette kaliberet. Men kaliberet kan au kallast .32 Auto, .32 Browning Auto, 7.65x17 mm, 7.65 mm Browning og heilt enkelt 7.65 Browning. Den siste nemninga er au svært vanleg. 

## Våpen
Blant pistolane som brukar dette kaliberet kan nemnast Beretta 1934/1935, FN Browning 1910/1922, Colt 1903, CZ 50/70, Mauser HSc, Sauer 38H, SIG Sauer P230/232, Walther PP/PPK.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:.32 ACP|.32 ACP]]» frå ,  den 1. juli 2006.*
Slaget ved Somme

**Somme-offensiven** var eit slag under den første verdskrigen. Slaget, som gjekk føre seg i det franske departementet Somme, starta den 1. juli 1916 og vart avblåst i november same år. Det er rekna at over 1 million soldatar vart drepne i slaget — over 400&nbsp;000 britar, 200&nbsp;000 franskmenn og 500&nbsp;000 tyskarar. På fire og en halv månad hadde dei allierte berre rykt fram 12 kilometer. Slaget er i etterkant stort sett rekna som meiningslaust, sjølv om somme krigshistorikarar i nyare tid meiner at det kan ha vore dette som førte til øydelegginga av den tyske krigsmaskinen.

## Kjelder

* Aftenposten
* Radioprogrammet Verden på lørdag, 30. juni 2006

## Bakgrunnsstoff
Verden på lørdag

***Verden på lørdag*** er eit radioprogram som utanriksredaksjonen i NRK produserer. Det går i kanalane NRK P2 og NRK Alltid Nyhende. Programmet inneheld mellom anna aktuelle utanriksreportasjar og korrespodentbrev.

*Verden på lørdag* er også tilgjengeleg på internett.

## Bakgrunnsstoff
Heimeside på NRK
Nesoddtangen

**Nesoddtangen** er ein tettstad i Nesodden kommune i Akershus. Her bur det . Over 75 % av befolkninga i Nesodden bur her. I Nesoddtangen tettstad ligg mellom anna stadane Alværn, Bjørnemyr, Flaskebekk, Tangenåsen, Tangen, Oksval, Skoklefall, Hellvik, Berger og Fjordvangen.

Det går passasjerferje mellom Nesoddtangen og Aker Brygge/Rådhusplassen i Oslo.
FN Browning 1910

**FN Browning 1910** er ein halvautomatisk pistol med bakslagsmekanisme, konstruert av John Browning og produsert av Fabrique Nationale i Belgia. Han er au kalla *FN Browning modell 1910*, *FN Browning M1910*, *FN modell 1910*, *Browning 1910*. 

FN modell 1910 var eit vegskilje for John Browning. Før hadde konstruksjonane hans vore produserte både av FN i Europa og Colt i USA. Sidan Colt ikkje ville produsere denne modellen, valde Browning å patentere og produsere han berre i Europa. 

Denne pistolen bruka ei ny lokalisering av drivfjøra, rundt løpet. Denne plasseringa vart standard i slike framtidige våpen som den tyske Walther PP og den sovjetiske Makarovpistolen. Pistolen hadde grepssikring attåt magasinsikring og ei ytre sikring (såkalla *triple safety*). Han vart laga i både kaliber .32 ACP (sju skot) og kaliber .380 (seks skot) heilt til 1983. 

Gavrilo Princip skal ha bruka ein FN 1910 i .32 da han gjennomførte attentata sine 28. juni 1914, som utløyste den første verdskrigen.

Ein variant av modell 1910 var kjend som modell 1922 eller 1910/22. Det var ein større modell med lenger løp, sleide og grep - det siste for å gjera plass til eit ekstra skot i magasinet. Denne modellen var sikta inn på militære- og politikontraktar, og mange eksemplar vart produserte for ulike slike organ.

I 1955 introduserte Browning Arms Company denne pistolen på USA-marknaden som modell 1955. Men han var laga i Europa, og mesta identisk med den europeiske modellen bortsett frå merkinga. Ein litt større variant for USA-marknaden kom i 1971, da 1955-modellen vart ulovleg etter visse lovendringar i USA. 

## Kjelder
*Den engelskspråklege wikipediaen
* French and World Guns, Pistols, Revolvers, Rifles Since 1800.
GLOCK 17

**GLOCK 17** var den første pistolen som vart konstruert og produsert av det austerrikske firmaet GLOCK. Han har ein locked-breech-mekanisme, og er i kaliber 9 mm Parabellum. Magasinet tek heile 17 patronar i to rekkjer.

GLOCK 17 dukka opp først på 1980-talet under våpenutprøvingane til den austerrikske hæren. Han kom i teneste der som *P80*. I 1988 vart han teken inn i den svenske hæren som *Pistol 88*. Nemninga 17 i det eigentlege namnet kjem elles av at pistolen er Gaston Glock sitt patent nummer 17.

GLOCK-pistolar har ry for å vera ekstremt solide og pålitelege. 

GLOCK-pistolane har eit konstant double-action avtrekkjarsystem utan hane og tennstift kalla *safe action*. Som revolverar manglar han manuell sikring fordi han ikkje treng det. Han kan berre avfyrast double-action.

Ramma er laga av ein avansert polymer, noko som vekte oppsikt da GLOCK 17 kom. Men løpet og sleiden er (sjølvsagt) av metall, til liks med mange andre indre delar av våpenet.

GLOCK er mellom dei pistolane som er mest bruka i politi-samanheng i dag, og han blir au bruka av fleire lands militærvesen. Han er mellom anna standardpistol i det norske forsvaret. I det norske politiet ønskjer dei au å få 9&nbsp;mm sjølvladepistolar som Glock eller Heckler & Koch USP overalt i staden for dei Smith & Wesson-revolverane dei fleste politifolk framleis er gjevne som tenestevåpen.

Men i konkurransen om ny standard militær tenestepistol i USA fekk GLOCK ikkje vera med, blant anna fordi dei berre ville vurdere pistolar med synleg hane og manuell utvendig sikring. Fleire amerikanske politidistrikt har likevel teke i bruk GLOCK-pistolar, for det meste GLOCK 22 i kaliber .40 S&W.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:GLOCK 17|GLOCK 17]]» frå ,  den 2. juli 2006.*  

## Bakgrunnsstoff
*GLOCK's page on the GLOCK 17 
*GLOCK's page on the GLOCK 17L 
*The ''Pistol 88'' at SoldF.com (på svensk)
Beretta 1935

**Beretta [[1935]]** er ein kompakt kaliber .32 ACP pistol med bakslagsmekanisme frå Beretta.

Den italienske hæren var imponert over den tyske Walther PP, og Beretta laga derfor Beretta 1934 for dei væpna styrkane. Beretta 1935 er rett og slett ein modell 1934 modifisert til å bruke skot i kaliber .32 ACP. Den italienske marinen og flyvåpenet bestilte pistolar i .32, medan hæren bruka .380. 

Beretta 1935 er single-action og har manuell sikring. Magasinet tek 7 skot i kaliber .32. Alle delar kan skiftast ut. 

Pistolen var utvikla for militæret og politi, men vart au seld sivilt. I åra 1944-1945 vart han au bruka av tyske styrkar i Italia. 

Beretta 1935 er ein svært robust konstruksjon som er lett å vedlikehalde. Han vart produsert frå 1935 til 1967, om lag 525 000 eksemplar. 

Mange Beretta 1935 vart tekne av allierte soldatar på slutten krigen. Dei lika våpenet godt, på grunn av at det er kompakt, lett å gøyme, påliteleg og godt konstruert. Mange av desse våpna er i bruk enno, og finst i stort tal i t.d. USA, Canada, Frankrike og Storbritannia. Ammunisjonstypen er jo vanleg den dag i dag. 

## Sjå au
* Beretta 1934

## Bakgrunnsstoff
* Beretta 1935 pictures and information

## Kjelde
Engelskspråkleg wikipedia http://en.wikipedia.org/wiki/Beretta_M1935
Beretta 1934

**Beretta [[1934]]** er ein kompakt sjølvladepistol som vart gjeven ut som standard tenestepistol til den italienske hæren. Han er i kaliber 9 mm kort (9x17 mm), au kjent som kaliber .380 ACP. Frå året etter vart han au laga i kaliber .32 ACP. Denne varianten blir somtid kalla Beretta (modell) 1935. Denne vart bruka av marinen og flyvåpenet. 

Beretta produserte sin første pistol i 1915, og modell 1934/35 vart den mest utbreidde av produkta deira før andre verdskrigen. 

Først på 1930-talet var den italienske hæren imponert over den tyske Walther PP-pistolen. Beretta ville ikkje miste ein stor militær kontrakt til tyske konkurrentar, og konstruerte modell 1934 for det italienske militærvesenet. 

Både kaliber .380 og kaliber .32 ACP er høvelege kaliber for ein bakslagsmekanisme, ein enkel mekanisme som er rimeleg å laga, i høve til det kraftigare kaliber 9 mm Parabellum som krev ein meir komplisert og monaleg dyrare mekanisme med lukka sluttstykke. 

Beretta 1934 har manuell sikring. Magasinet held ni skot i .380, og har ei fingerstøtte nedst som gjev betre grep. 

Sjølv om denne pistolen var laga for militæret, vart han au seld på den sivile marknaden, og han vart bruka av politiet. Politipistolane er gjerne merkte PS for *Pubblica Sicurezza*.

Beretta 1934 har den karakteristiske opne sleiden som Berettapistolane brukar, er laga med relativt få delar og er lett å vedlikehalde. Han er svært robust konstruert. 

Våpenet vart mykje bruka i andre verdskrigen av dei italienske styrkane. 

Beretta 1934 var i produksjon frå 1934 til 1991, og over ein million eksemplar er laga. 

## Sjå au
* Beretta 1935

## Bakgrunnsstoff
* Homepage of Beretta
* Beretta 1934 pictures and information in Italian

## Kjelde
Engelskspråkleg wikipedia http://en.wikipedia.org/wiki/Beretta_M1934
Skibotn

**Skibotn** (nordsamisk: **', [[kvensk]]: **') er ein tettstad med  i Storfjord kommune i Troms. Staden ligg på austsida inst i Lyngenfjorden. På Skibotn møtest E8 og E6, og staden har lenge vore ein viktig møteplass. Her har folk frå Noreg, Finland og Sverige møttest for å drive handel i fleire hundre år. Nord-Troms museum har ei avdeling på Skibotn med mellom anna to originale marknadsbuer.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Om Skibotn Markedsplass på nettstaden til Nord-Troms Museum. 
* Kart frå SSB over tettstadgrenser i Troms.
Fyrstasjonar i drift i Noreg

**Fyrstasjonar i drift i Noreg** per 2006.

Alle fyra i Noreg er automatiserte og stasjonane er avfolka.  Lista under inneheld namn på alle fyrstasjonar i Noreg som framleis har funksjon som navigasjonsinstallasjon med bruk av lyktehuset og eller fyrtårnet på stasjonen. Lista gjev og informasjon om kva fyrstasjonar som er freda. Bygningane på somme av dei freda stasjonane kan framleis vere åtte av staten, på andre stasjonar kan vaktarbustad og andre bygningar vere tekne over av andre eigarar. Framleis eig staten det som utgjer sjølve fyrfunksjonen på alle fyra og Kystverket står for drift av verksemda der.

## Sjå òg
* Nedlagde fyrstasjonar i Noreg

## Kjelder
*:no:Liste over norske fyr
*Norsk Fyrhistorisk Forening
*Bjørkhaug, B. & S. Poulsson: *Norges fyr*, Grøndahl, 1986-87, 2 b. (Norske minnesmerker) ISBN 82-504-0813-6
2100-talet

**[[2000-talet|&lt;]] 2100-talet** viser til det neste hundreåret etter den gregorianske kalenderen, som varer frå 2100 til 2199. 

## Atronomiske hendingar
* To venuspassasjar vil oppstå, i 2117 og 2125.

* 16. juli 2186 vil ei solformørking på 7 minutt og 29 sekund, nær tidsgrensa for kva som er teoretisk mogleg og truleg den lengstvarande i 10&nbsp;000-årsperioden frå 4000-talet f.Kr. til 6000-talet.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:22nd century|22nd century]]» frå , og «[[:nb:22. århundre|22. århundre]]» frå  den 5. juli 2009.*
Ryggstrengdyr

**Ryggstrengdyr** (*Chordata*) er ei dyrerekkje som omfattar virveldyr og dei nærmaste virvellause slektningane, kappedyr og lansettfiskar. Av utdøydde representantar kan conodontane nemnast.

Ryggstrengdyra har namnet sitt etter ryggstrengen (*chorda dorsalis* eller *notokord*). Dette er ein elastisk støttestav som ligg over tarmkanalen. Funksjonen er sannsynlegvis å halde lengda til dyret konstant under rørsle, noko som kan forklare korfor ringmuskellaget (som oppstod i stamarten til bilateriane) gjekk tapt, i og med at dette muskellaget hadde same funksjon. Ryggstrengen er hos pattedyr berre bevart som små væskefylte «puter» i brusken i mellomvirvelskivene. Over ryggstrengen ligg ryggmergen, som på dette stadiet blir kalla *nevralrøyret*, fordi det bli danna som eit einskilt væskefylt røyr. Opphavet til dette røyret er usikker, men ein teori går ut på at røyret har opphavet sitt i ei fjern larveform kledd med ciliehår. Med unntak av einskilde hemichordatar er dette eit trekk ryggstrengdyra er åleine om, og som har gjort ei sterk utvikling av nervesystemet mogleg. 

Ryggstrengdyr deler nok ein eigenskap med dei fleste hemichordatar, men ingen andre nolevande dyr, Det er ein gjelletarm med gjellespalter. Korleis gjelletarmen oppstod, er ikkje kjent, men før han tok til å ta seg av gassutvekslinga mellom dyret og omgjevnaden som ein tilleggsfunksjon, var rolla å filtrere vatnet for næringspartiklar. Dette tyder på eit levesett som viser at forfedrane til ryggstrengdyra stort sett levde som passive filtrerarer. Dette gjeld truleg for heile stamforma til deuterostomiane. Hos einskilde ryggstrengdyr finst det ei innvendig bukfure ventralt i gjelletarmen, *endostyl*. Det er ei ciliekledd og slimproduserande renne som speler ei viktig rolle ved filtreringa av partiklar frå vatnet. Hos hemichordatane har nokre artar ei byrjing på denne strukturen, som er fullt til stades hos kappedyra og lansettfiskane. Også hos niaugelarver finst det ein tilsvarande struktur, men det er ikkje heilt sikkert om dette er eit opphavleg trekk eller om det har oppstått sekundært. I alle fall viser den felles funksjonen av denne bukfura hos såpass ulike grupper at ho er eit opphavleg trekk ved bygningen til ryggstrengdyra. Hos resten av medlemmene av Chordata er denne anatomiske detaljen blitt vidareutvikla til skjoldbruskkjertelen.

Ein annan særmerkt eigenskap ved ryggstrengdyra er at anatomien er snudd opp–ned i høve til andre bilaterale dyr. Dette gjer at nervesystemet ligg på ryggsida og blodkarsystemet på buksida, stikk motsett av kva som er tilfellet hos andre dyr. Ei mogleg forklaring er at ein stamart ein gong i fjern fortid tok til å leve «med buken i veret», utan at det er kjent korfor.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Chordata|Chordata]]» frå ,  den 3. juli 2006.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Gustave Eiffel

**Alexandre Gustave Eiffel** () var ein fransk ingeniør og entreprenør som spesialiserte seg på metallkonstruksjonar.

Eiffel er mest kjend for Eiffeltårnet i Paris, som blei reist i tidsrommet 1887–1889 i samband med verdsutstillinga i byen i 1889. Eiffel står òg bak armaturet i Fridomsstatuen i New York og ei rekke bruer. I 1890 teikna han «La Ruche» («Bikuba») i Paris. Huset blei opphavleg reist som ein mellombels struktur i samband med ei utstilling det året, men etter å ha blitt demontert valde ein å reisa det igjen på ein annan stad som billige atelier for kunstnarar.

Eiffel blei innblanda i ein økonomisk skandale i samband med det feilslåtte franske panamakanalprosjektet, og blei i første omgang dømt for dette. Det viste seg at han ikkje hadde hatt noko med den økonomiske sida av prosjektet å gjera, og dommen blei seinare omstøtt.

Ingeniøren døydde heime på Rue Rabelais i Paris, og blei gravlagd på Levallois-Perret-kirkegården i byen.
Landemerke

**Landemerke** var opphavleg ei nemning om eit punkt på land som ein kunne styra etter når ein var ute på sjøen. I dag blir omgrepet òg mykje brukt om iaugefallande bygningar og landformasjonar som ein kan sjå langvegs frå, også når ein er på land. Døme på slike landemerke er Eiffeltårnet i Paris og Fridomsgudinna i New York.
Ingeniør

**Ingeniør** (frå latin/fransk) er ein utdannings og yrkestittel innan tekniske fag. Kva som ligg i tittelen «ingeniør» varierer mykje frå land til land.

## Opphav

Ingeniør er ei omskriving av det franske ordet , som har opphav i det mellomalderske franske ordet  eller . Det opphavlege ordet femna om alt frå ein høgt utdanna spesialist til ein fagmann for utførte praktisk arbeid, om lag som den engelske tydinga i dag. «Ingénieur» vert òg sett i samband med det franske ordet , som i sin tur stammar frå det latinske ordet *genius*, som tyder «å generera» eller «å produsera». I moderne fransk vert «génie» nytta i tydinga teknisk fagområde, som til dømes maskin, elektro, kjemi osb.

## Noreg
I Noreg er sivilingeniør ein rettsbeskytta tittel. Etter Kvalitetsreforma har denne tittelen falle vekk, og er no erstatta med Mastergrad.

Høgskoleingeniør viser til nokon som har ingeniørutdanning frå ein høgskule, men tittelen er ikkje rettsbeskytta. I Noreg viser tittelen *ingeniør* vanlegvis til at den som ber tittelen har gjennomført ei 3-årig utdanning ved ein høgskule og teke ein bachelor-grad i ingeniørfag, eventuelt ei toårig vidareutdanning, såkalla *høgskulekandidatutdanning*, for studentar med bakgrunn som fagarbeidarar eller teknikarar i industrien. Tittelen «ingeniør» i norsk industri er gjerne meir ein stillingstittel enn eit mål på utdanning og kompetanse, og det er glidande overgangar mellom kva som vert kalla teknikar og ingeniør.

## Andre land
Den franske tittelen «ingenieur» og den tyske tittelen «diplomingenieur» tilsvarar den norske tittelen «sivilingeniør». Omgrepet «engineer», som vert nytta i engelsktalande land har ulik tyding alt etter i kva samanheng det vert nytta. Det kan vera alt frå ein «chartered engineer», som tilsvarar om lag det same som ein norsk sivilingeniør til ein maskinist på eit skip, eller ein montør.

## Eur Ing
I ein freistnad på å harmonisera omgrepet og gjera det lettare å utveksla arbeidskraft oppretta FEANI på 1990-talet tittelen «Eur Ing», men dei nasjonale organa som godkjende kven som kunne få titellen stilte ikkje strenge nok krav, så tittelen fekk ein låg status.

## Kjelder
Valland

**Valland** er i den gamalnorske og -islandske litteraturen et vanleg namn på den vestlege delen av Frankrike. Valland kunne brukast om Poitou, Bretagne og særleg Normandie.

Nemninga kjem av namnet på folket *valar* (som i *[[Wales]]*), men blei seinare brukt om alle slag keltarar. I tillegg til Wales kunne namnet visa til Belgia, Nord-Italia og Nord-Frankrike. Sidan nordbuarane med tida kom mest i samband med det sistnemnde området, særleg gjennom erobringa av Normandie, blei det Frankrike som oftest blei omtalt som Valland.

## Ordsoge
Ettersom dei fleste områda der det budde keltarar etter kvart blei romaniserte, kom orda «valar» og «Valland» til å tyda personar av romansk opphav og land med romanske innbyggjarar. Ordet *[[valnøtt]]* viser dermed til ei fransk eller italiensk nøtt. Også i nyare tid finn ein desse formene av og til i Norden, som i «velsk» og «Velskland».

I tillegg til namnet på Wales har ordet òg gitt opphav til nemninga Vallonia, om den fransktalande, og dermed romanske, delen av Belgia. Dei tysktalende i Sveits omtalar dei fransktalande som *Welsche*.

Ordet stammar frå det germanske **Walha*, eit namn germanarane gav dei keltiske naboane sine, og som igjen kanskje stammar frå namnet på ein keltisk stamme romarane kjende som *valcae*. Det finst òg i andre germanske språk, som i engelsk *Welsh* (walisar, walisisk) og i dei tyske orda *wälsch*, *welsch* og *Welschland*. 

Slavarane overtok ordet frå gotarane (**walhs*) som ei nemning for dei romanske folka, men ordet har seinare fått ulike tydingar i dei ulike slaviske språka. På denne kanten gav ordet opphavet til Valakia i Romania. Frå slavarane gjekk ordet vidare til ungararane (*Oláh*) og grekarane (Βλάχοί), og blei brukt om dei romanske folka på Balkan.

## Bakgrunnsstoff
* The Vlach Connection

### Kjelde
* Opphavleg artikkel omsett frå Wikipedia på bokmål/riksmål
Lille

**Lille** er ein by i det nordlege Frankrike ved elva Deûle nær grensa til Belgia. Det nederlandske namnet på byen er *Rijsel*. Byen er *[[préfecture]]* (administrasjonsstad) i departementet Nord og regionen Hauts-de-France. Lille har det fjerde største storbyområdet i Frankrike (består av Lille, Roubaix, Tourcoing og forstadane deira) med eit innbyggjartal på over 1 million.

Lomme vart ein del av byen Lille 27. februar 2000, og det totale folketalet deira vart 212&nbsp;597 (1999). Heile storbyområdet til Lille, både i dei franske og belgiske områda (Kortrijk, Tournai) vart i 2000 estimert til rundt 1&nbsp;730&nbsp;000 innbyggjarar, noko som gjer det til eit av dei store storbyområda i Europa.

Lille var tidegare ein by i Flandern, men vart ein del av Frankrike på 1700-talet. Lille har eit stort universitet overført frå Douai i 1808 og eit av dei viktigaste kunstmuseuma i Europa med flamske, nederlandske, franske og spanske kunstverk. Lille har mange studentar, og forskjellige kjelder oppgjer talet til å vere mellom 90&nbsp;000 og 150&nbsp;000 studentar.

Lille har gode jernbane- og vegsamband til både Paris og utlandet, mellom anna togsamband til Paris på 1 time og til London på om lag 1 time og 40 minutt.

Lille var europeisk kulturhovudstad saman med den italienske byen Genova i 2004.

Fotballaget Lille Olympique Sporting Club speler i det øvste nivået i fransk fotball.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Sira

**Sira** er ei elv i Agder fylke. Elva er ein del av Sira-Kvina-vasskraftutbygginga, saman med elva Kvina. 
Elva har gjeve namn til Sirdalen, som igjen har gjeve namn til Sirdal kommune. Elva har òg gjeve namn til tettstaden Åna-Sira.
Eugène Pottier

**Eugène Edine Pottier** () var ein fransk revolusjonær sosialist og poet. Han er kjend for å ha skrive teksten til songen «Internasjonalen», som vert sungen i sosialistiske og kommunistiske krinsar verda over. Som yrke utforma han mønstre for stoff og klede, og skipa eit firma for stoffprenting.

Eugène Pottier komponerte sin fyrste song, «Vive la Liberté» ('Leve Fridomen'), i 1830, og publiserte i 1840 «Il est bien temps que chacun ait sa part» ('Det er på tide at kvar og ein får sin del'). Han tok ofte del i *les goguettes*, grupper på ikkje fleire enn 19 songinteresserte personar som i samsvar med fransk og belgiske tradisjon møtte kvarandre i festleg lag for å ete, drikke og synge songar saman. I 1883 tok han del i ein songkonkurranse som vart arrangert av den vidgjetne goguette *Lice chansonnière* og vann sylvmedalje for songen sin.

Eugène Pottier var med i kampane under kringsettinga av Paris i 1870 som medlem av nasjonalgarden, tok aktivt del i Pariskommunen ved å vere medlem av det folkevalde rådet som styrte Paris frå mars 1871, og vart vald til medlem for distriktet *2e arrondissement*. Det var i tida med Pariskommunen at han skreiv diktet «L'Internationale» (*Internasjonalen*). Han vart vidgjeten for dette diktet fyrst eitt år etter at han døydde, i året 1888, då dette diktet vart tonesett av den belgiskfødde franske musikaren Pierre Degeyter (*Pierre De Geyter* på flamsk, den belgiske varianten av nederlandsk), busett i den nordaustfranske byen Lille.

I 1871 flykta han til England. Etter å ha vorte dømd til døden 17. mai 1873 av ein domstol i Paris utan at han var til stades under rettargangen, drog han i eksil til USA. Her organiserte han støtte til deporterte kommunardar, men slutta seg òg til frimurarane, deretter til det amerikanske sosialistiske arbeidarpartiet. Ruinert og halvt lamma, returnerte han til Frankrike etter at det var gjeve amnesti i 1880, og vart med i sosialistpartiet.
Bastionen

**Bastionen** er supportarklubben til Lyn. Bastionen vart stifta i 1992 under namnet Lyn Supporter Clubb. Bakgrunnen for å skriva «clubb» med *c* skal ha vore at med «klubb» ville forkortinga verta LSK (som i Lillestrøm Sportsklubb). 

Bastionen har meir enn 2&nbsp;900 medlemer. 

Mottoet til Bastionen er «Lyn for alltid - Alt for Oslo».

I 2005 skifta Bastionen stampub til Horgans i Hegdehaugsveien i Oslo.

Bastionen Tifo organiserer tifoarbeidet og har vunne sølvblusset til Norsk Supporterallianse tre år på rad.

## Bakgrunnsstoff
* Nettsida til Bastionen
* Nettsida til BastionenTifo
Landnåm

**Landnåm** (frå norrønt *landnám*, kan omsetjast til 'landkjenning' eller 'å ta land') er ei nemning på at nytt land vert busett, og teke i bruk til landbruk. Ordleddet *-nåm* er det same som i *annamme*, det vil seia å tileigna seg. Uttrykket vert nytta innan historiefaget om busetting i eldre tid, og særleg norrøn tid. I nyare tid vert ordet bureising nytta. Uttrykket «indre landnåm» er ei nemning på aukande busetting innover i landet, medan «ytre landnåm» er busetting på område ein måtte reisa til over havet. 

I norrøn historie vert det tala om landnåm på Island, Færøyane, Orknøyane, Grønland og Vinland/Newfoundland. *[[Landnámabók]]* er den av islendingesogene som fortel historia om dei første slektene som busette Island. Ein person som stod i spissen for landnåm vert gjerne kalla landnåmsmann (*landnámsmaður*). 
Nemninga «landnåm» vert bruka om fast busetting frå Noreg eller av norskætta personar. Såleis tek nemninga ikkje omsyn til busetting av andre folkeslag. Til dømes budde det eskimoar på Grønland og indianarar i Vinland. 

## Kjelder
*
Lugerpistol

**Lugerpistolen** eller *Parabellumpistolen* er ein halvautomatisk pistol introdusert av Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken (DWM). Han var populær både militært og sivilt i første halvdel av førre hundreåret. Av andre nemningar for våpenet kan nemnast *P08*, som han fekk da han vart tenestevåpen for den tyske hæren i 1908. Denne pistolen er ikkje minst viktig fordi han var den første som bruka kaliber 9 mm Parabellum, som dei fleste tenestepistolar i dag har. 

Pistolen var konstruert av Georg Luger og var ei vidareutvikling av Borchardt C-93.

Dette våpenet vart produsert med svært høge kvalitetskrav, og somme av dei kan brukast enno. Lugerpistolane er veldig treffsikre, har ergonomisk grep, men toler ikkje så godt skit og lort på grunn av at mykje av eldgjevingsmekanismen er open. Lugeren har eit kneledd som tek rekylen og driv sjølvlademekanismen. 

Dei første Lugerpistolane vart produserte alt før 1900, men det var dette året han først vart teken inn som tenestevåpen, av den sveitsiske hæren. Da bruka han ein patron i 7.65 mm, 7.65 Parabellum. Sveitsarane kalla han *Ordonnanzpistole 00*.

Lugeren vart vurdert i USA au, da i 9 mm Parabellum, men der enda dei opp med Colt 1911 i kaliber .45 ACP (11.25 mm). Men sivilt vart han ganske utbreidd i USA au, dei neste par ti-åra. 

Våpenet vart teke inn i den tyske marinen i 1904, og i 1908 av den tyske hæren, etter at kaliberet var endra til 9 mm Parabellum. Han kom i staden for *Reichsrevolver*, som hadde vore tysk tenestevåpen til da. 

Luger P08 var standard tenestepistol for den tyske hæren i begge verdskrigane, men vart gradvis erstatta av Walther P38 frå 1938 av. Lugeren hadde vorte for dyr for militæret, og P 38 tolte au støv og skit betre. Også Mauser produserte elles på denne tida både Luger og den nye Walther P38.

Somme sportskyttarar, særleg i Sveits, har halde fram med å bruke Lugerpistolar i 7,65 mm fordi dei er så treffsikre. 

Normal produksjon av denne pistolen enda i 1999. 

Tusenvis av eksemplar vart tekne med til USA og Sovjetunionen etter krigen som souvenirar, og ein del vart au att i okkuperte land som Noreg da tyskarane fór heim att i 1945. 

## Bakgrunnsstoff
* World of Lugers 
* Maßtafeln zur Pistole 08 und langen Pistole 08

## Kjelde
Den engelskspråklege wikipediaen, som har ein meir detaljert artikkel her http://en.wikipedia.org/wiki/Luger_pistol
Kirsten Hansteen

**Kirsten Moe Hansteen** () var ein norsk kommunistisk politikar for NKP, og kvinnesaksforkjempar. Ho var den første kvinnelege statsråden i Noreg.

## Bakgrunn
Hansteen var fødd Kirsten Moe i Lyngen. Ho studerte filologi ved Universitetet i Oslo, der ho blei med i det radikale studentmiljøet. Ho gjekk inn i Mot Dag i 1927. I 1930, gifta ho seg med advokaten Viggo Hansteen, gjekk ho over til partiet hans, NKP. 

Viggo Hansteen blei dømt til døden og skoten av den tyske okkupasjonsmakta i 1941, og Kirsten Hansteen blei åleinemor for tre barn. Under krigen redigerte ho likevel det illegale bladet *Kvinnefronten*, som ho heldt fram med til 1945. I samarbeid med Henriette Bie Lorentzen grunnla og utgav Hansteen tidsskriftet *Kvinnen og tiden* i 1945, og var utgjevar fram til 1955. 

I 1945 vart Kirsten Hansteen konsultativ statsråd i samlingsregjeringa, den første kvinnelege statsråden i Noreg. Ho representerte Akershus på Stortinget frå 1945 til 1949. I tillegg til kvinnesaker, var Hansteen etter den andre verdskrigen ein pådrivar for fredsarbeid. Ho var medlem av styret i Verdensfredsrådet, og deltok på ei rekke fredskonferansar og skreiv artiklar mot atomvåpenopprusting.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Kristin Dalehamn

**Kristin Dalehamn** () var tidlegare leiar av Norges Kommunistiske Ungdomsforbund (NKU), ungdomsorganisasjonen til Norges Kommunistiske Parti (NKP). Trondheim er hennar heimkommune. Det er i dag to organisasjonar som kallar seg NKU, Dalehamn var leiar av det «nyorganiserte» NKU. Dalehamn er og med i styret i NKP i Midt-Noreg. Ho stod på 15. plass på lista til NKP i Sør-Trøndelag til Stortingsvalet i 2005.

## Bakgrunnsstoff
* Ny NKU-leder: Rekruttering og skolering de viktigste oppgavene  Intervju i Friheten.
* 1. mai-tale i Trondheim 2006 
* TV 2 si liste over NKP sine kandidatar i Rogaland.
Hammerfestkommunen

**Hammerfestkommunen** var ei nemning for organisasjonen arbeidarar i Hammerfest laga til før den norske storstreiken i 1921.

## Bakgrunnsstoff
* Artikkel på www.leksikon.org
Verdsutstilling

**Verdsutstilling** eller **Expo** er ei stor utstilling som har vore arrangert sidan midten på 1800-talet. Den offisielle arrangøren er *Bureau International des Expositions* (som oftast forkorta BIE). BIE-godkjente utstillingar er delt i tre: *universelle*, *internasjonale* og *spesialisterte*. Utstillinga held vanlegvis på i 3 til 6 månader. 

Dette er byar som har arrangert verdsutstilling så langt:
* 1851 London
* 1855 Paris
* 1862 London
* 1867 Paris
* 1873 Wien
* 1876 Philadelphia
* 1878 Paris
* 1880 Melbourne (Royal Exhibition Building)
* 1888 Barcelona
* 1889 Paris
* 1893 Chicago
* 1897 Brussel og Stockholm 
* 1900 Paris
* 1904 Saint Louis. Utstillinga *Louisiana Purchase Expostition* var inga offisiell verdsutstilling.
* 1905 Liège
* 1906 Milano
* 1910 Brussel
* 1913 Ghent
* 1915 San Francisco
----

* 1933 Chicago
* 1937 Paris
* 1939 New York World's Fair (Ikkje BIE)
* 1958 Brussel
* 1962 Seattle
* 1967 Montreal
* 1968 San Antonio
* 1970 Osaka
* 1974 Spokane
* 1982 Knoxville
* 1984 New Orleans
* 1986 Vancouver
* 1992 Sevilla
* 1998 Lisboa
* 2000 Hannover
* 2005 Nagoya
* 2008 Zaragoza
* 2010 Shanghai
* 2015 Milano

## Bakgrunnsstoff
* The 1904 World's Fair: Looking Back at Looking Forward
* ExpoMuseum, an online world's fair museum
* ExpoMuseum Discussion Web site
* 1964/1965 New York World's Fair Web site
* 1964/1965 New York World's Fair discussion
* Glasgow 1938
* 1933/1934 Chicago World's Fair Web site 
* Official Web site for the Expo Toronto 2015 Bid 
* Enthusiast's Web site for the Expo Toronto 2015 Bid 
* Belgium World's fairs remains Web site in French 
* France World's Fair's remains 1855-1937 Web site in French 
* 1910 Brussels World's Fair - Vintage Postcards
* "The USA Needs The BIE. The BIE Deserves The USA." 
* "World'fairs discussion in French but English is welcome"
Rikard Berge

**Rikard Berge** () var ein norsk kulturhistorikar, folkekulturgranskar, folkeminnesamlar og konservator frå Telemark. 

Han vart fødd på garden Berge på Rauland i 1881. Mor hans, Sigrid, var syster av Aslaug Rikardsdotter Groven, mor til komponisten Eivind Groven. 

Rikard Berge voks opp på Berge hjå morfaren Rikard Aslaksson Berge. 
Denne sat inne med ei mengd forteljingar, viser og stubbar, folketonar og slåttar (som han tralla). Rikard var ikkje gamle karen før han tok til å skrive ned forteljingar etter morfaren og andre skyldfolk, og etter folk som kom på vitjing. Mora kunne også mykje, og ho song godt.
 
I vaksen alder for han i heile Telemark og andre stader på jakt etter stoff. Med tida fekk han truleg samla meir norsk folkeminnestoff enn nokon annan før eller etter han.

Rikard Berge var noggrann med å oppgje kjelder og å gje dei att mest mogeleg rett. Han hadde alltid med gode merknader som kunne vera stutte avhandlingar. Han sette ein vitskapleg standard for norsk folkeminnegransking.

Han var truleg den fyrste her i landet som og lydfeste folkemusikk, dvs. song og slåttespel, på fonograf.

Rikard Berge var oppteken av tradisjonsmiljøet, og la vekt på dette når han var på tradisjonssanking. Han kom ikkje som mange andre, «utanfrå» til kjeldene, og hadde difor lett for å koma i dialog med dei.

Berge var god skribent. Han skreiv biografiane til spelemennene Myllarguten og Håvard Gibøen. Bygdebøkene hans frå Vinje og Rauland er framifrå i sin sjanger. Arbeidet om «Norsk bondesylv» er høgt verdsett. Han skreiv og nyskapande om norsk eventyrstil, og boka *Norsk sogukunst*, som inneheld eventyr, gjev og levande portrett av tradisjonsberarar som Olav Tjønnstaul (far av spelemannen Jørgen Tjønnstaul), Anne Godlid, Anne Sundbøhaugen og Nils Løingslåtta.

Berge gifte seg med Johanna Bugge, dotter av språkmannen og forskaren Sophus Bugge. Ho var kunstmålar, mellom anna kjend for eit målarstykke av Kivlemøyane. Dei fekk døtrene Gyri og Tone.

Gjennom ekteskapet fekk han hand om Bugges nedskrifter av folkeminne frå Telemark, mellom dei mange folkeviseballadar. Berge gjorde krav på samlinga etter svigerfaren på vegner av Telemark og Fylkesmuseet i Skien. Dette meinte Universitetet i Oslo ikkje var rett. Berge var imot å samle alt materiale på ein stad, og gjekk inn for fylkes- og bygdesamlinger. 

## Verk
* *Norsk Visefugg*, 1904
* *Storegut. Ættesogo og diktverke*. 1906
* *Myllarguten*, 1908
* *Norsk bondeliv i segn og sogu*, 1910
* *Eventyr og segnir*, 1910
* *Norske folkevisur*, 1911
* *Norske eventyr og sagn*, 1911-1913
* *Norske folkeeventyr*, 1914.
* *Norsk sogukunst*, 1924
* *Norsk bondesylv*, 1925
* *Haavard Gibøen*, 1932
* *Vinje og Rauland*, bygdesoge i fire band, 1939, 1944 og 1973

## Kjelder

* Artikkel om Berge i NBL, skriven av Magne Myhren.

## Bakgrunnsstoff
* Digitaliserte bøker av Rikard Berge hjå Nasjonalbiblioteket
.38 Special

**.38 Special** er ein revolverpatron konstruert av Smith & Wesson. Dette kaliberet var standard tenestevåpenkaliber for dei fleste politidistrikta i USA frå 1920-talet til 1980-talet, og er standard tenestevåpenkaliber for stordelen av det norske politiet enno i dag. 

Trass i namnet, er det faktiske kaliberet 0,357 tommar. Bortsett frå lengda er derfor .38 Special identisk med den kraftige kaliber .357 Magnum, som vart utvikla frå .38 Special i 1935. .38 Special kan derfor brukast i .357-revolverar, men ikkje andre vegen. 

Kaliber .38 Special vart introdusert i 1902 som svar på at kaliber .38 Long Colt var funnen for veik som militært kaliber under den filippinsk-amerikanske krigen. .38 Special er av dei mest populære patronar i historia, og er enno eit hundreår etter han vart oppfunnen mykje bruka til sjølvforsvar, småviltjakt (med karabinar kamra for dette kaliberet) og blinkskyting. 

Det finst au ein noko kraftigare .38 Special P+ som kan brukast i revolverar merkte P+, og sjølvsagt i .357-våpen. 

Kaliber .38 Special er veikare enn kaliber 9 mm Parabellum, men erfaring syner at det er rimeleg effektivt til sjølvforsvarsføremål. Ein fordel med kaliberet er at det godt kan brukast i småe revolverar som lett kan berast diskret med sivile klede, til dømes av sivilkledd politi eller detektivar. 

Kaliber .38 Special blir au kalla *.38 Smith & Wesson Special* og *.38 S&W Special*. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:4. juli 2006|4. juli 2006]]» frå ,  den 23. februar 2025.*  

## Bakgrunnsstoff
Smith & Wesson 1910

Den amerikanske revolvermodellen **Smith & Wesson 1910** (*Smith & Wesson Military and Police*) har 6 skot, vanlegvis i kaliber .38 Special. Han har faste sikte og til vanleg 4, 5 eller 6 tommar langt løp.

Dei Smith & Wesson 1910 som vart laga under andre verdskrigen har ein V stempla framanfor serienummeret, og blir kalla *Victory Model*. Mange av desse, over ein halv million, vart sende til Storbritannia, Canada, Australia, New Zealand og Sør-Afrika, laga i det britiske .38-kaliberet (.38/200) som alt var i bruk i britiske Enfield- og Webley-revolverar.

Victory Model vart au bruka av amerikanske styrkar under andre verdskrigen, da i kaliber .38 Special. Somme av desse revolverane var i teneste i visse einingar av det amerikanske militæret og i kystvakta til 1990-talet.

Mestedelen av det norske politiet har enno dette våpenet som tenestepistol.

Som tilnamnet Military and Police seier, var denne revolveren konstruert for militært- og politibruk, og var ein stor suksess, så stor at han framleis er i produksjon.

## Kjelder

Den engelskspråklege wikipediaen http://en.wikipedia.org/wiki/Smith_%26_Wesson_M%26P

## Bakgrunnsstoff
*http://world.guns.ru/handguns/hg76-e.htm
Colt Cobra

**Colt Cobra** kaliber .38 Special er ein liten, kortløpa revolver. Han er lik Colt Detective's Special, men har ei lettare ramme av aluminiumslegering mot stålramma i den andre.

Cobraen har double-action og blir på grunn av det korte løpet kalla ein *snubnose*. Han kan her vera døme på ei rekkje slike *snubbies* laga av både Colt, Smith & Wesson og andre produsentar. 

Slike våpen er populære blant sivilkledde politifolk og sivile fordi dei er lette å bera skjult, er så pålitelege og har så enkel verkemåte. 

Colt Cobra er lika for den lette vekta, det mjuke avtrekket og at han har 6 skot, medan andre små revolverar gjerne berre har 5.

Denne modellen er likevel ikkje lenger i produksjon.

## Kjelde
Engelskspråkleg wikipedia
Straumsnes i Fjaler

**Straumsnes** er ei bygd i Fjaler kommune i Sunnfjord i Vestland fylke. Bygda med kring 120 innbyggjarar ligg ytst i Dalsfjorden i Sogn og Fjordane fylke. I nesten 90 år har Åsnes ski vore produsert ved Skifabrikken Åsnes Skifabrikk. I oktober 2006 kjøpte Skigutane AS frå Voss 90 % av aksjane, og opprettheldt skiproduksjonen, men frå 2008 vart drifta på på Straumsnes avslutta. Bygda har vore prega av fråflytting; skule, butikk og post forsvann for ein del år attende. Bygda har framleis att fem gardar som driv for fullt, men med framtidsutsiktene for gardsdrifta vart det i 2005 vedtatt å inngå samdrift og bygge fellesfjøs. Fellesfjøset stod ferdig i 2007 og drifta vart starta opp 17. oktober 2007.

Det er tilrettelagt merka turstiar i fjellet, med vidt og storslått utsyn ut mot havgapet. 

## Bakgrunnsstoff
* Industri og næringsliv i Fjaler: Åsnes Skifabrikk på NRK fylkesleksikon for Sogn og Fjordane
* Straumsnes Mjølk og Kjøt DA (Fellesfjøs)
Straumsnes

**Straumsnes** eller **Straumsnes**(**s**)**et** er eit stadnamn som finst fleire stader i Noreg:

* **[[Straumsnes i Fjaler]]** i Sunnfjord i Sogn og Fjordane fylke
* **[[Straumsnes i Møre og Romsdal]]** i Tingvoll, er ein tidlegare kommune i Møre og Romsdal fylke
Aarflots prenteverk

**Aarflots prenteverk AS** er selskapet som gjev ut avisa Møre. Prenteverket vart starta opp kring 1809 av Sivert Aarflot, på Ekset i Volda. Han nytta trykkeriet til å trykka aviser og å spreia folkeopplysing.

Bladet *[[Norsk Landboeblad]]* vart starta av Sivert Aarflot i 1810 og han gav det ut til 1817. Aarflot kunne gje ut bladet fordi han i 1809 fekk kongeleg privilegium for å drive prenteverk og gjeve ut eit opplysningsblad mynta på norske bønder. Dette var både det første prenteverket og den første avisa på landsbygda i Noreg og truleg det femte prenteverket i landet.

## Bakgrunnsstoff
* Trykkerihistorie- Sivert Aarflot museet
Tokarevpistol

**Tokarevpistol** eller **Tula Tokarev 1933**, forkorta **TT-33**, er ein halvautomatisk pistol frå Sovjetunionen.

Fjodor Tokarev utvikla tokarevpistolen i 1930 for det sovjetiske militærvesenet for at han skulle komma i staden for dei gamle nagantrevolverane som dei hadde bruka i landet heilt sidan tsartida. Den noko utbetra Tokarev-Tula (TT) vart teken inn i 1933, såleis au kalla *TT 33*, mykje bruka av sovjetiske styrkar under andre verdskrigen og er ein av dei mest pålitelege pistolane i historia.

Han er ein svært nær kopi av John Browning sin bakslagspistol FN Browning 1903 i utsjånad og verkemåte, kombinert med Browning sitt kort-rekyl-prinsipp (som i Colt 1911) og eit enklare hane-system med utvendig hane/hammar. Han brukar patronar i kaliber 7.62x25 mm Tokarev, og er single-action. 
 

Under andre verdskrigen vart han lika betre enn nagantrevolveren fordi han var lettare å lade og raskare å skyte med. Da han kunne tole store påkjenningar vart han laga i store tal som krigsvåpen. 

Produksjonen av TT 33 i Sovjetunionen enda i 1954. Han vart au laga i Kina, Ungarn, Polen, Jugoslavia og Nord-Korea. Etter kvart vart han erstatta av makarovpistolane. 

## Bakgrunnsstoff
* Da komrade: the Tula Tokarev Model 1930/1933 
* Guns World
* Modern Firearms

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:TT-33|TT-33]]» frå , den 4. juli 2006.*
FN Browning 1903

**FN Browning 1903** var ein sjølvladepistol teikna av John Browning og laga av belgiske Fabrique Nationale. Han vart introdusert i 1903 og bruka patronar i kaliber 9x20 mm Browning Long. Han har ein enkel bakslagsmekanisme. 

Pistolen må ikkje forvekslast med Colt 1903 i kaliber .32 ACP eller den tilsvarande modellen med utvendig hane i kaliber .38 ACP, sjølv om dei au var konstruert av Browning, og mekanismen er lik. Den vidgjetne våpenkonstruktøren selde modellane sine til begge bedriftene (og andre med). 

På grunn av at han var påliteleg, treffsikker, vog lite og var rask å lade om, vart FN modell 1903 gjeven ut som tenestevåpen i mange politistyrkar og militærvesen, mellom dei det belgiske, det nederlandske, det tyrkiske og det svenske. I Sverige vart denne pistolen produsert på lisens som *Husqvarna modell 1907*. Den sovjetiske tokarevpistolen var delvis ei vidareutvikling av FN 1903, men med ein meir avansert låsemekanisme som gjorde at han kunne bruke kraftigare ammunisjon, og med enklare hanesystem og utvendig hane. 

## Bakgrunnsstoff
* FN / Browning M.1903 (Browning No.2) pistol (Belgium) ved World Handguns

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:FN Model 1903|FN Model 1903]]» frå , den 4. juli 2006.*
9 x 19 mm Parabellum

**9 x 19 mm Parabellum**, som er ein patron med måla 9x19mm, og som no er standard NATO-ammunisjon for pistolar og maskinpistolar, vart introdusert av den tyske våpenprodusenten DWM for lugerpistolen deira. Det var ein kraftigare versjon av den tidlegare 7,65 mm Parabellum som dei første lugerpistolane bruka. Han har vorte den mest utbreidde pistolpatronen i verda, og blir i tillegg bruka i ein del karabinar og i dei fleste maskinpistolar etter andre verdskrigen. Namnet Parabellum kjem frå det gamle latinske mottoet *«Si vis pacem, para bellum!»* - «Om du søkjer fred, ver budd på krig», som au var DWM sitt motto. 

Patronen vart utvikla i 1902, og presentert for britiske, amerikanske og tyske militære styresmakter i åra 1902-1904. Den tyske hæren vedtok å gjera Luger til tenestepistol i 1908, og da i 9 x 19 mm Parabellum-kaliberet. Etter første verdskrigen vart militære pistolar i dette kaliberet meir vanlege, og etter andre verdskrigen spreidde det seg enda raskare. 

Patronar i kaliber 9 x 19 mm Parabellum har vorte produserte av og for meir enn 70 land, og i dag kan dette seiast å vera standardkaliberet for pistolar i mesta heile verda. 

9 x 19 mm Parabellum har flat kulebane og moderat rekyl. Det er au ein fordel at patronen er relativt liten og har låge produksjonskostnader. I USA påstår somme at han ikkje har såkalla stoppkraft nok, iallfall ikkje med heilmantelkuler, men han er likevel svært utbreidd der au, både til bruk i det militære tenestevåpenet sidan 1985, Beretta 92F, i mange politidistrikt og blant sivile. I Europa meiner dei fleste at patronen er svært god, og at ein del amerikanske våpensynsarar overdriv trongen for store patronar til dømes til politibruk. 

Attåt kaliber 9 x 19 mm Parabellum, blir kaliberet au kalla til dømes 9x19 mm, som måla faktisk er, **9 x 19 mm Luger** og **9 x 19 mm NATO**. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:9×19mm Parabellum|9×19mm Parabellum]]» frå ,  den 4. juli 2006.*