open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Herman Friele (1763-1843)

**Herman Friele** () var ein norsk kaptein og kjøpmann som i 1799 skipa Kaffehuset Friele i Bergen. 

Herman Friele og kona Bergitha Morup Friele dreiv sal av importerte næringsmiddel som rosiner, korintar, sitronar og humle på torget i Bergen på 1790-talet. Handelsbrevet deira var gjeve Herman Friele, men kona dreiv verksemda medan ektemannen var ute og siglde. I 1799 kom Friele tilbake frå Brasil med eit lass kaffi. Han kjøpte Stenkjelderen der kunne driva handel, lagra varer, brygga øl og brenna kaffibøner. Etterkvart blei kaffien den viktigaste vara.

I 1818 blei Friele dømd til månader på tukthus etter å ha tjuvlånt ein robåt for å koma over frå Os til Fusa utan å ha reisepass.

Herman Friele hadde 18 ungar. Den yngste av dei, Berent Friele, tok over drifta av Kaffehuset Friele i 1835. Ein annan, Joachim Friele, dreiv som kjøpmann på eiga hand. Han slo seg ned i Frankrike, men verka framleis som velgjerar for bergensbuar.

## Kjelder

*«Portrettet. Borgermester Bastian?», dagensperspektiv.no (04.09.2003)
*«Friele A/S», bergenbyarkiv.no
*«Da Herman Friele kom til Bergen» , friele.no
*Fossen, Anders Bjarne. «Joachim Friele» (13. februar 2009). *Norsk biografisk leksikon*.
Guvernement i Egypt

**[[Egypt]]** er delt inn i 27 guvernement (arabisk: *muhafazah*). Guvernementa er dei øvste einingane i den administrative inndelinga av Egypt. Dei blir styrte av guvernørar (*muhafez*) som blir utnemnde av presidenten av Egypt. Dei fleste guvernementa har ein folketettleik på meir enn 1000 innbyggjarar per kvadratkilometer, men dei tre største guvernementa har ein tettleik på færre enn to innbyggjarar per kvadratkilometer.

Guvernementa Helwan og 6. oktober-guvernementet, blei skilt ut i april 2008. I april 2011 vart desse to guvernementa oppløyst att. Guvernementet Luxor vart skipa i desember 2009 og er med det det nyaste av guvernementa i Egypt.

Guvernementa er delt inn vidare i regionar (*markazes*).

## Oversyn
Truls

**Truls** er eit mannsnamn. Truls og nærskylde Troels oppstod som ei dansk kortform av *Thrugils*, den gamle danske forma av *Torgils* som igjen kjem frå norrøne *Þórgísl*. Dette namnet er sett saman av gudenamnet *Þórr* (Tor) og sisteleddet *gísl*, som kan visa til eit slags våpen eller våpenskaft.

Truls har namnedag den 19. mai.

## Namneberarar
* Troels Frederik Troels-Lund (1840-1921), dansk historikar og forfattar
* Truls Johannesen Wiel Graff (1851–1918), norsk amtmann 
* Truls Ørpen (1880–1958), norsk spelemann og folkemusikksamlar
* Truls Koch (1808-1884), norsk prest og stortingsmann
* Truls Fyhn (f. 1945), norsk politiembetsmann
* Truls Horvei (f. 1957), norsk forfattar
* Truls Melin (f. 1958), svensk kunstnar
* Truls Mørk (f. 1961), norsk cellist
* Truls Svendsen (f. 1972), norsk mediemann
* Truls Ove Karlsen (f. 1975), norsk alpinist
* Truls Wickholm (f. 1978), norsk politikar 

## Annan bruk

* Truls og Trine er eit jolehefte, teikna av Arild Midthun.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Truls|Truls]]» frå , den 18. mai 2009.* 
 
*
Pål Varhaug

**Pål Varhaug** () er ein norsk motorsportutøvar frå Ålgård som køyrer i klassen Formula Master. I 2008 vann han det italienske meisterskapet i Eurocup Formula Renault 2.0, berre 17 år gamal.

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad 
* Artikkel i Gjesdalbuen
I Brought You My Bullets, You Brought Me Your Love

**I Brought You My Bullets, You Brought Me Your Love** er debutalbumet til den USA-amerikanske musikkgruppa My Chemical Romance, utgjeve den 23. juli 2002.

## Spor
Alle songane er skrivne og komponerte av My Chemical Romance, utanom «Romance».

## Medverkande
* Gerard Way — vokal
* Mikey Way — bassgitar
* Ray Toro — gitar (på spor 2-7, 9 og 10)
* Matt Pelissier — trommer
* Frank Iero — rytmegitar (på spor 8 og 11)
Alabast

**Alabast** er eit lyst, gjennomskinleg mineral. Omgrepet kan visa til ein type gips eller ein type kalkspat.

Den moderne tydinga av ordet viser til gips-alabast, ein finkorna, tett kvit eller marmorert type gips (*[[kalsiumsulfat]]*, CaSO4 · 2 H2O). Alabast er mykje nytta i prydsaker, relieff, skulpturar, armatur og anna, då mineralet er lett å skjere til. Det kan nyttast til lampeskjermar i staden for matta glas, då det er nokso gjennomskinleg. Materialet kan ikkje nyttast utandørs, då vatn løyser opp mineralet. Det finst førekomstar mellom anna i Storbritannia, i Italia og ved Isfjorden på Svalbard.

Elles vert ogso ein varietet av kalkspat (det vil seie *[[kalsitt]]*, jamfør *[[kalsiumkarbonat]]*) kalla alabast, eller kalk-alabast. Dette er det mineralet som ber dette namnet i Bibelen og andre kjelder frå antikken. Ordet har kome til dei moderne europeiske språka frå latin *alabaster*, som hadde det frå gresk *αλάβαστρος* (*alabastros*), 'alabast', eller *αλάβαστος* (*alabastos*), 'vase av alabast'. Det er uvisst kva språk gresk har fått ordet frå, kanskje frå gamalegyptisk, då dette mineralet vart mykje utvunne i det gamle Egypt. Andre varietetar av mineralet finst elles til dømes i Algerie, USA og Mexico.


fil:Ídolo de Extremadura (M.A.N. Inv.20572) 01.jpg|Utskoren alabaststein funnen i Guadalquivir-dalen i Spania. Han stammar frå 2000-talet f.Kr., koparsteinalderen i Europa.
Fil:Alabaster.whole.600pix.jpg|Bordlampe heilt ut tilvirka av italiensk alabast.
fil:Flickr - DavidDennisPhotos.com - Alabaster Salesman in Luxor.jpg|Egyptisk alabast tilverka som lampeskjerm i Luxor i Egypt.


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Formelbil

Ein **formelbil** er ein einsetars resarbil med friliggjande hjul, der hjula ikkje vert beskytta av karosseriet, slik som ved standardbilar. Det finst mange ulike klassar, der Formel 1 vert rekna som den gjævaste klassa.

## Nokre klassar
* Formel 1
* Formel 2
* Formel 3
* GP2
* GP3
* Formel Ford
* Formel Renault
* Formel BMW
* International Formula Master
* Superleague Formula

### Historiske klassar
* Formel 3000
* Formula 5000 
* Formula Junior
Atazardammen

**Atazardammen** er ein kvelvdam nær Madrid i Spania i elva Rio Lozoya, like før ho munnar ut i Jarama. Demninga er den eldste kvelvdammen i verda. Bogeforma på dammen er optimal for den samle kløfta der han vart bygd for å halde vatnet tilbake i reservoaret. Bogedammar er tynne og krev mindre byggmateriale enn andre damtypar.

Då dammen vart bygd vart det avgjort at dammen berre skulle lagre og regulere vatn, og ikkje nyttast til straumproduksjon. Dammen vart bygd i 1968 og stod ferdig i 1972. 

## Utforming
Dammen er 135 meter høg og 52,3 meter brei ved botn. Kapasiteten i reservoaret er 424&nbsp; millionar m³. Dammen er av betong og har ein dobbel boge.
## Problem
Overvaking av dammen har vist unormal rørsle. Det er vanleg at dammar rører seg, men venstre sida av dammen har flytta seg meir enn høgresida, fordi ei støtte vart bygd på høgresida slik at han er mindre fleksibel her. I 1977 vart det oppdaga ei sprekke i dammen, og i 1979 hadde sprekka vorte 150 meter lang og vart reparert.

## Galleri

Fil:Después del embalse del Atazar.jpg
Fil:El Atazar dam view01.jpg
Fil:El Atazar dam view06.jpg


## Bakgrunnsstoff
* How is the way to build a Dam ?
* Sociedad Española de Presas y Embalses (spansk)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:El Atazar Dam|El Atazar Dam]]» frå , den 18. mai 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Asyut

**Asyut** er ein by i midtre Egypt. Han er hovudbyen i Asyut guvernement og har rundt 390&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved Nilen, midtvegs mellom Aswan og Kairo, og er eit viktig senter for handel og industri. Asyut har høgast del koptiske innbyggjarar av dei egyptiske byane.

## Oldtid
 
Byen blei kalla Zawty i det gamle Egypt og var eit lokalt administrasjonssenter. Staden blei omtalt som Syut rundt 2100 f.Kr. Grekarane kalla han Lykopolis, 'Ulvebyen', truleg på grunn av dyrking av gudar med ulvetilknyting. Anubis, som ofte blei framstil med sjakalhovud, og Wepwawet, ofte framstilt som ein ulv, blei dyrka her.

## Moderne tid

Asyut-demninga nord for byen blei bygd som den første over Nilen i 1902. Han blei teikna av den britiske ingeniøren William Willcocks, som også stod bak den første Aswandemninga.

Universitetet i Asyut blei grunnlagd i 1957 og er eit av dei største universiteta i Egypt utanfor Kairo.

Asyut lufthamn har avgangar til fleire gulfstatar.

## Kjende bysborn
* Gamal Abdel Nasser, den andre presidenten av Egypt
* Shenouda III av Alexandria, pave og partiark av den koptiske kyrkja
* Ahmed Lutfi el-Sayed, egyptisk nasjonalist

## Kjelder

* Asyût i *Caplex*


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Asyut|Asyut]]» frå , den 17. mai 2009.*
Sanabriasjøen

**Lago de Sanabria** (leonesisk *Llagu de Senabria*) er ein fjordsjø i provinsen Zamora i Spania. Med eit areal på 3,68 km² er han den største bresjøen på Den iberiske halvøya.
Ester Boserup

**Ester Talke Boserup** () var ein dansk økonom. Ho er mest kjend for å ha hevda at befolkningsveksten er ein gunstig faktor for økonomisk vekst, og at overbefolkning ikkje er eit globalt problem. Dette står i motsetnad til Thomas Malthus sin teori om at befolkninga vil vekse snøggare enn mengda av matvarer aukar. Ho skreiv fleire bøker og arbeidde i organisasjonar som til dømes FN.
## Kjelder
Navacerradadammen

**Embalse de Navacerrada** er eit reservoar i Navacerrada i regionen Madrid i Spania. Han ligg 1200 meter over havet og på det største dekkjer han eit areal på 0,93 km².

## Bakgrunnsstoff
* Sociedad Española de Presas y Embalses (spansk)
Egyptisk

**Egyptisk** vart talt i Egypt i oldtida og var eit viktig språk i Orienten på den tida. Egyptisk er eit av verdas eldste kjende litteraturspråk. Egyptisk vert rekna med til dei afroasiatiske språka og er dermed i slekt med semittiske språk og fleire andre språk i det nordlege Afrika.

I egyptisk språkhistorie skil ein mellom fleire utviklingsstadium. Gamalegyptisk vart talt i tida under dei eldste dynastia og stammar truleg frå eit uregyptisk språk som var endå eldre. Mellomegyptisk vert datert til så tidleg som 1900-talet f.Kr. Seinegyptisk vert tidfest til tida frå om lag 1100 til 500 f.Kr. Deretter utvikla språket seg til det såkalla demotiske språket, som vart nytta fram til 400 e.Kr. Sidan utvikla språket seg til koptisk, som vart talt fram til 1600-talet, då brukarane gjekk over til å ha arabisk som samfunnsspråk, men koptisk vart halde i hevd som kyrkjespråk.

Til liks med dei semittiske språka vart verba bøygde i aspekt, alt etter om ei handling var avslutta eller uavslutta.

## Skriftspråk

Dei eldste spora etter eit egyptisk skriftspråk er datert til om lag 3000 f.Kr. Dei fleste vil forbinde det med hieroglyfar, ei særskild form for biletskrift der teikna dels representerer ljodar (*fonetisk* skrift) og dels omgrep eller ting (*piktografisk* skrift). Det er mogeleg at dette er det eldste skriftspråket, då det allereie i dei eldste eksempla ser ut til å vere godt utvikla. Det er ei vanleg feiloppfatning at den egyptiske hieroglyfskrifta er eit reint piktografisk skriftsystem. Årsaka til dette er at svært mange av hieroglyfane er lette å kjenne att som verkelege objekt. Likevel vart dei fleste brukt som ljodteikn.

Under det gamle riket vart ein kursiv handskriftvariant av hieroglyfskrifta utvikla, hieratisk skrift. Teikna er forenkla i høve til den tradisjonelle monumentalskrifta, slik at ein kunne skrive mykje raskare. 

Under seintida vart det også teke i bruk ei form for skrift som rett nok bygde på hieratisk, men som var kome så langt frå opphavet sitt, både i utforming og grammatikk, at det vert omtalt som eit heilt nytt skriftspråk, demotisk skrift - det vil seie «folkeskrift». Dette var eit alfabet samansett av enkle symbol, som ein like lett kunne skrive på papyrus og risse inn i stein.

Hieroglyfskrift i tradisjonell form vart likevel halde i bruk som heilag skrift gjennom heile den egyptiske historia, fyrst og fremst nytta til (religiøse) monumentalinnskrifter. Under gresk-romersk tid vart talet på hieroglyfar utvida frå nokre hundre til fleire tusen.

## Sjå òg
* Koptisk
* Ankh
Formel Renault

**Formel Renault** er ein resarklasse som nyttar formelbilar frå den franske bilprodusenten Renault. Klassen er populær i Europa, der det finst mange nasjonale og fleirnasjonale meisterskap. Den norske motorsporttalentet Pål Varhaug vann det italienske Formel Renault 2.0-meisterskapet i 2008.
Torje

**Torje** er eit norsk mannsnamn danna frå Torgeir. Dette namnet er sett saman av det norrøne gudenamnet Þórr (Tor) og *[[geir]]r*, 'spyd'. Torje har namnedag den 19. mai.

Torje er også eit rumensk etternamn.

## Namneberarar
*Torje Fanebust Ås (f. 1977), norsk bassist
*Torje Hommekland (f. 1979), norsk skog- og utmarkskandidat 
*Torje Sunde (f. 1979), norsk dommerfullmektig
*Torje Sæbø (f. 1980), norsk biletkunstnar
*Torje Klevmo (f. 1987), norsk friidrettsutøvar

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Torje|Torje]]» frå ,  den 18. mai 2009.*
Bjørnhild

**Bjørnhild** er eit nordisk kvinnenamn av norrønt opphav, sett saman av dyrenamnet bjørn (*biọrn*) og hild (*hildr*), som tyder 'strid'. Bjørnhild har namnedag den 20. mai.

Namnet finst også som Bjarnhild i Noreg og på Færøyane. Den islandske forma er Bjarnhildur. Bjarnilla er ei mellomalderform og Bjørnhilda har vore brukt på Vestlandet.

## Kjelder
* nordicnames.de
Torjus

**Torjus** er eit norsk mannsnamn danna frå Torgjuls som igjen er ei form av Torgils. Dette namnet er sett saman av det norrøne gudenamnet Þórr (Tor) og og sisteleddet *gísl*, som kan visa til eit slags våpen eller våpenskaft.

Torjus har namnedag den 19. mai.

## Namneberarar
* Torjus Hemmestveit (1860-1930), norsk-amerikansk skihoppar og -løpar
* Torjus Alten (f. 1937), norsk sivilingeniør
* Torjus Hansén (f. 1973), norsk fotballspelar
* Torjus Vierli (f. 1977), norsk musikar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Torjus|Torjus]]» frå , den 18. mai 2009.* 
 
*
Carola

**Carola** og noko sjeldnare **Karola** er kvinnenamn avleidde av Carolus, ei latinsk form av Karl. Dette viser til rangen 'fri mann', altså ein som verken er træl eller adeleg.

Carola har svensk namnedag den 20. mai.

### Namneberarar
* Carola Vasa (1833-1907), svenskfødd dronning av av Sachsen
* Carola Cederström (1878-?), svensk kunstnar
*Carola Standertskjöld (1941-1997), finsk artist kjend berre som Carola
* Carola Häggkvist (f. 1966) svensk artist kjend berre som Carola

## Bakgrunnsstoff
Nominalklassesemantikk i fulfulde

**Fulfulde: nominalklassesemantikk.** Det atlantiske språket fulfulde har 24 nominalklassar. 

Alle dei 24 nominalklassane (nom.kl.) har ei relativt veldefinert prototypisk tyding, som vist i tabellen nedanfor. I kolonnen **Fleire detaljar** kan ein gå til artiklar som tek opp semantikken til dei einskilde klassane i detalj.
Cardiff

**Cardiff** (walisisk *Caerdydd*, frå *caer*, «fort» og *dytt*, «Antonius Didius») er hovudstaden i Wales. Cardiff har vore den største byen i Wales sidan midten av 1800-talet, då koleksporten eksploderte og gjorde Cardiff til den viktigaste hamnebyen i Wales. Cardiff vart hovudstad i 1955, og den walisiske nasjonalforsamlinga, skipa i 1999, ligg i byen .Han ligg i det verna grevskapet Glamorgan i det sørlege Wales, og har sidan 1996 vore eit sjølvstyrt hovudområde.

Ved folketeljinga i 2001 fann ein at han hadde 305&nbsp;353 innbyggjarar, noko som gjorde han til den 16. største byen i Storbritannia.

## Historie
Ein var lenge i tvil om tydinga av det walisiske namnet på byen, Caerdydd. *Caer*, «fort», var uproblematisk, men *dytt* tyder «dag» på moderne walisisk, og dette gav inga skikkeleg meining. Ein trudde lenge at det kunne vere ei forvansking av namnet på elva Taff, som byen ligg ved, altså «forta ved Taff». Nyare forsking har avvist dette, og ein har funne ut av romaren Antonius Didius bygde eit fort der byen ligg, og at *Dydd* er ein forvansking av Didius. Det finst ingen kjende restar etter det romerske fortet, men eit normannisk slott, Cardiff slott, på same stad er bevart. Det vart utvida og ombygd i viktoriansk tid av John Patrick Chrichton-Stuart, 3. marki av Bute og arkitekten William Burges.

Nok eit slott, Castell Coch («det raude slottet») ligg nordvest for sentrum. Dette er ein viktoriansk *folly* teikna av Burges for markien, og bygd i 1870-åra. Eksteriøret har vorte brukt under innspeling av fleire fjernsynsserier, som ITV-serien «The Worst Witch».

## Kultur, medium, sport og turisme
Cardiffs fotballag, Cardiff City, spelar i det engelske Football League Championship og vann FA-cupen i 1927. Cardiff husar òg Millennium Stadium, som er landslagsstadion for fotball og rugby i Wales. Andre idrettslag i byen er Glamorgans grevskapslag i cricket, *Blues* i rugby union og ishockeylaget *Devils*.

I 1958 vart Samveldeleikane arrangert i Cardiff.

I tillegg til Cardiff slott, Castell Coch og bygget til nasjonalforsamlinga finn ein Det nasjonale museet og galleriet og Cathays Park. I sistnemnde ligg bygningane til lokaladministrasjonen, som er reist etter modell av tilsvarande bygningar i New Delhi. Den walisiske operaen flytta inn i Wales Millennium Centre i november 2004.

Byen har eit eige universitet, Cardiff University, og i tillegg til to høgskular og eit institutt tilhøyrande University of Wales og Royal Welsh College of Music and Drama.

Cardiff var vertskap for den nasjonale kulturtevlinga Eisteddfod i 1883, 1899, 1938, 1960 og 1978.

Det har òg vore ei norsk kyrkje i byen. Kyrkja blir no brukt som kunstsenter.

## Bilete

Cardiff countryside.jpg|Landsbygda utanfor Cardiff
Cardiff east from mountain.jpg|Utsikt austover frå Caerphilly Mountain.
Cardiff M4.jpg|Cardiffs M4 som går gjennom Lisvane
Cardiff newport road.jpg|Newport Road i Cardiff sentrum
Cardiff_sheep.jpg|Sauer i Cardiff
Cardiff mountain pathway.jpg|Sti rundt toppen av Caerphilly-fjellet.


## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Cardiff|Cardiff]]» frå , den 8. juli 2011.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Ishockey

**Ishockey** er ein lagidrett av hockeytypen som vert spelt på is. To lag med seks spelarar kvar medrekna målvakta kjempar om å få ei gummiskive, pucken, inn i målet til motstandarlaget. Profesjonelle ishockeylag finst i Canada, USA, og ei rekkje nordeuropeiske land, mellom anna Noreg. 66 land er med i det internasjonale ishockeyforbundet.

## Bakgrunnsstoff
Arsenal

**Arsenal** kan ha fleire ulike tydingar.

* Eit arsenal er ein lagerplass for våpen og anna krigsutstyr.
* Arsenal F.C., ein fotballklubb i London
Donetsk i Ukraina

**Donetsk** (ukrainsk Донецьк, russisk Доне́цк), tidlegare **Juzovka**, **Staline**, **Stalino**, er ein stor by aust i Ukraina ved elva Kalmius. Etter folketeljinga i 2001 er det den femte største byen i Ukraina, rett bak Dnipropetrovsk og Odessa. Byen er hovudstad og delar namn med Ukrainas mest folkerike oblast. Sidan 2014 er han kontrollert av den såkalla folkerepublikken Donetsk, der han er hovudstad.

Den walisiske forretningsmannen John Hughes tufta eit stålverk og kolgruver her i 1869, og byen vart opphavleg kalla **Juzovka** (Юзовка) etter Hughes. I sovjettida vart stålindustri i byen utvida. I 1924–1931 fekk byen namnet *Stalino* (Сталино), etter Josef Stalin, men under destaliniseringa endra han igjen namn til *Donetsk*, etter elva Donets, som renn gjennom byen. I 1932 vart byen senteret i Donetsk oblast. I dag er byen framleis eit stort kol- og stålsenter i Ukraina.

Administrativt er han sentrum i Donetsk oblast, medan han historisk var uoffisiell hovudstad og den største byen i den store økonomiske og kulturelle regionen Donetsbekkenet (*Donbass*). Donetsk er eit stort senter for økønomi, industri og vitskap i Ukraina med mange føretak og kompetansearbeidarar. 

 
Donetsk var ein av dei ukrainske vertskapsbyane for UEFA Euro 2012.

## Geografi og klima

Donetsk ligg i steppelandskapet i Ukraina, omgjeve av spreidde skogområde, åsar (sidetippar), elvar og innsjøar. Like nord for byen er det jordbruksområde. Azovhavet ligg 95&nbsp;km sør for Donetsk og er eit populært fritidsområde for innbyggjarane i Donetsk. Eit stort jordbruksområde ligg kring byen .

Byen strekkjer seg 28&nbsp;km frå nord til sør og 55&nbsp;km frå aust til vest. To vassreservoar ligg nær byen og fem elvar renn gjennom byen, mellom anna Kalmius.

Donetsk har eit moderat kontinentalklima. Middeltemperaturen er −5 °С i januar og 18 °С i juni. Det er i snitt 162 nedbørsdagar i året og årsnedbøren er 556 millimeter.

## Kjelder
Øyar i Spania

Dette er ei liste over** øyar i Spania**. 

*Balearane
**Mallorca
**Minorca
**Ibiza
**Formentera
**Cabrera
**Og fleire mindre øyar som Conillera, Dragonera og Es Vedra
*Kanariøyane
**Gran Canaria
**Tenerife
**La Palma
**Lanzarote
**Fuerteventura
**La Gomera
**El Hierro
**Og dei to mindre øyane Alegranza og Graciosa, samt den vesle øya Lobos
*Plazas de Soberanía i Gibraltarsundet
**Alborán
**Den vesle øygruppa Chafarinas
**Perejil
**Peñón de Alhucemas
*Nokre kystøyar som høyrer til provinsane på fastlandet
**Islas Cíes i provinsen Pontevedra i Galicia
**Isla de Tarifa, det sørlegaste punktet i Vest-Europa
**Tabarca utanfor kysten av Alicante, den minste busette øya i Spania
**Columbretesøyane
**Illes Medes utanfor Costa Brava
*Elva Guadalquivir
**Isla de la Cartuja
Til dig

**«Til dig»** er eit dikt av Olaf Bull. Det var det første diktet i den første diktsamlinga hans, *Digte*, frå 1909.
«Til dig» er ei hylling på ein gong til kjærleiken, til ungdomen og til våren. 
Diktet nyttar spondéar der kvar førsteline kling ut på to trykktunge stavingar («kun dig», «ru mark»).

«Den ytre virkelighet er overveldende nært til stede i Bulls dikt; han går fullt og helt opp i den og formidler den med en intensitet i sansningene som river leserne fullstendig med. Like overveldende er opplevelsen av forgjengeligheten i det virkelige; og den melder seg gjerne når livsberuselsen er på det sterkeste» skriv Ivar Havnevik, som jamvel mot slutten av «Til dig» meiner å finne teikn til tvil hjå eg-personen på at livsjubelen kan halde fram «alle de kommende år».

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Formel 3000

**Formel 3000** var ein resarklasse som fungerte som mellomsteget mellom Formel 1 og Formel 3. Namnet kjem frå 
at ein nytta formelbilar med motorvolum på 3000 kubikkcentimeter.

Den mest vidgjetne Formel 3000 serien var International Formula 3000 som vart oppretta i 1985 av Fédération Internationale de l'Automobile, før det vart erstatta av GP2-serien i 2005.
Isla de Alborán

**Isla de Alborán** er ei lita øy i Alboránhavet, heilt vest i Middelhavet, om lag 50 km nord for kysten av Marokko og 90 km sør for provinsen Almería i Spania. Øya har høyrt til Spania sidan 1540 og vart erobra frå den tunisiske sjørøvaren Al Borani i slaget ved Alborán. I dag høyrer ein garnison frå den spanske marinen til her og eit automatisert fyr.

Marokko har gjort krav på dei spanske *[[plazas de soberanía]]*-enklavane og øyane ved kysten av Marokko, men har aldri gjort formelt krav på Alborán.

I dag er øya administrativt ein del av Almería og distriktet Almería Pescadería.

## Bakgrunnsstoff
* Luftfoto 

## Sjå òg
* Alboranhavet
* Almería
GP2

**GP2** eller **GP2 Series** var ein resarklasse for bilar som var verksam frå 2005 til 2016. Han vart av Bernie Ecclestone og Flavio Briatore som erstatning for den nedlagde Formel 3000 klassa. For å halde kostnadane nede må alle laga nytte chassis, motor og dekk frå same leverandør. I tillegg vert løpa stort sett arrangert saman med de europeiske Formel 1-løpa, og drar såleis nytte av infrastruktur og fasilitetar som alt er på plass, samstundes som det er enkelt for Formel 1-laga å halde seg oppdatert på førarar som utmerker seg.

## GP2-vinnarar

### Lagmeisterskapen

## Bakgrunnsstoff
* GP2 Serien
World Touring Car Championship

**World Touring Car Championship** (**WTCC**) er ein internasjonalt meisterskap for såkalla touringbilar (standardbilar på norsk) som vert regulert av Det internasjonale bilsportforbundet (FIA). Serien er eigentleg ei vidareføring av European Touring Car Championship som vart lagt ned i 2005.

Serien hadde sin første meisterskap i 1987, men på grunn av for høge kostnader vart det berre éin sesong.

I 2001 vart ETCC igjen styrt av FIA. Og etter interesse frå bilprodusentane, vart serien omdøypt til dagens WTCC i starten av 2005-sesongen. Serien vert rekna som den tredje viktigaste meisterskapen som vert regulert av FIA, etter Formel 1 og the World Rally Championship.

Serien vert køyrd på 12 forskjellige banar på fire kontinent verda rundt. Bilprodusantene BMW, Honda, Seat og Chevrolet deltek med eit ulikt tal bilar kvar. Tidlegare køyrde også Alfa Romeo, men dei la opp etter 2007-sesongen.

WTCC-sirkuset tar òg ein tur innom Skandinavia. Sidan 2007 har det vore arrangert løp på Scandinavian Raceway i Anderstorp i Sverige.

## Bakgrunnsstoff
* FIA World Touring Car Championship
William av Ockham

**William av Ockham** (også **Occam** og fleire andre stavemåtar) 1285-1349 var ein engelsk fransiskanar og filosof.

Ockham blir rekna som ein av dei viktigaste logikarane gjennom tidene. Namnet hans blir i dag gjernne knytt til prinsippet om at det enklaste er det beste: Ein skal velje den enklaste løsninga av fleire moglege, ein skal kutte ut (barbere bort) overflødige antakelsar. Dette prinsippet blir kalla for Ockham sin barberkniv (*Occam's razor*).
Logikk

**Logikk** er læra om lovene og reglane som gjer tenking, resonnement og argumentasjon *gyldig* («logisk»).

Den **klassiske logikken** går tilbake til Aristoteles si syllogismelære. Heilt sidan den gong har logikken vore ein av hovuddisiplinane i filosofien.

Den **moderne logikken** kan sporast tilbake til 1800-talet. Det var på denne tida at mellom andre George Boole, Augustus De Morgan og Gottlob Frege gjorde dei første forsøka på gi logikken ei matematisk framstilling (sjå boolsk algebra og formal logikk). Den mest grunnleggjande greina i moderne logikk er setningslogikken. Andre greiner er predikat-, klasse- og relasjonslogikk.

I løpet av 1900-talet blei logikken utvida til å gi rom for uvisse og sannsyn. Dette resulterte i utviklinga av mellom anna fleirverdi-, fuzzy- og kvantelogikk.

## Sjå òg
* Feilslutning
* Tankefeil
Verbbøying i fulfulde

**Verbbøying i fulfulde** Verbet på fulfulde blir bøygd i dei åtte grammatiske kategoriane i TABELL 1. Til venstre står namna på dei grammatiske kategoriane og til høgre dei ulike grammatiske trekka i kvar kategori.

*[[Indikativ]]*-formene av verbet LOOTA 'vaske' i dialekten i Fuuta Tooro er presenterte i TABELL 2, med dei formene vi finn når subjektet er ein nominalfrase. Trekka *nøytral* og *positiv* er ikkje nemnde i tabellen, men alle former som ikkje er karakteriserte som emfatiske, er nøytrale; og alle former som ikkje er karakteriserte som negative, er positive. TABELL 2 viser dessutan berre former som er *ikkje-anterior*. *Anterior*-formene er presenterte i TABELL 3.
Benidormøya

**Benidormøya** (spansk *La isla de Benidorm*, katalansk *L'illa de Benidorm*) er ei lita øy utanfor kysten av Spania ved feriestaden Benidorm. Turistar i området kan ta båt hit frå fastalndet for å sjå på dyrelivet her, hovudsakleg påfugl. På grunn av dette vert øya òg ofte kalla *Påfugløya*. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Benidorm Island|Benidorm Island]]» frå , den 19. mai 2009.* 


## Bakgrunnsstoff
Glacier Express

**Glacier Express** er eit ekspresstog som bind saman St. Moritz og Zermatt i dei sveitsiske Alpane. Toget nyttar ulike jernbanar, som alle høyrer til dei to samarbeidande selskapa Matterhorn Gotthard Bahn og RhB (Rhätische Bahn). Det er ikkje eit ekspresstog i den tydinga at det er eit høgfartstog, det er heller fordi det går samanhengande over ein lengre distanse, utan at passasjerane treng byta tog. Faktisk har toget eit rykte på seg for å vere det tregaste ekspresstoget i verda! Sidan stadene er heimane til to velkjende fjell, er det vanleg å seie at toget går mellom Piz Bernina og Matterhorn.

Ei reise frå endestasjon til endestasjon med Glacier Express tar om lag 7 timar og 30 minutt, og toget passerer då heile 291 bruer og 91 tunnelar. Det høgaste punktet på ruta er ved Oberalppasset, der banen har ei høgd på heile 2 033 meter over havet. Heile banen er smalspora, og store delar nyttar tannstangstyring for å klatra opp dei bratte stigningane, og for å bremsa på vegen ned att.

I 2008 blei *Albulalinja*, som er ein del av ruta, teke med på verdsarvlista til UNESCO.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Glacier Express|Glacier Express]]» frå , den 20. mai 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff

* Glacier Express si heimesida
* Glacier Express  Ei personleg reise med bilde
Spekesild

**Spekesild** er sild konservert med salt. Saltet dreg vatn ut av silda. Når vassinnhaldet minkar vert ikkje silda så lett utsett for mikrobar.
Under dei store sildefiskeria har silda vorte salta i tønner. Store kvantum har vorte eksporterte frå Noreg.
## Kjelder
Theropodar

**Theropodar** var ei gruppe av tofota dinosaurar av biologisk orden Saurischia. Sjølv om dei hovudsakleg var kjøttetande, utvikla ei rekkje theropodfamiliar seg til planteetarar under krittida. Theropodar dukka først opp under carnium-alderen i sein trias for omtrent 230 millionar år sidan, og var dei einaste store terrestriske rovdyra frå tidleg jura til slutten av krittida, ca. 65 millionar år sidan. I dag er dei representerte med over 9&nbsp;900 nolevande fugleartar, som utvikla seg i sein jura frå små, spesialiserte coelurosauriske dinosaurar. 

Blant dei funksjonane som knyter theropodar til fuglar er føter med tre tær, eit gaffelbein/ønskebein (*furcula*), luftfylte beinstrukturar, og i einskilde fall òg fjør og ruging av egg.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Theropoda|Theropoda]]» frå ,  den 19. mai 2009.*
Stavali

**Stavali** er ein gamal støl i Ullensvang herad i Hordaland. Han ligg på vestdelen av Hardangervidda, 1024 moh.

Det har vore stølsdrift i området allereie på 1600-1700-talet. I 1939 bygde Bergen Turistforening ei hytte på Stavali. Hytta er i dag restaurert, er eigd av Bergen Turlag og fungerer som ei av turisthyttene til Den Norske Turistforening. Ho ber namnet Stavali Turisthytte.

Turistforeininga driv støl her om somrane, men då mest for turistane sin del. Her held dei gamle kurasar og sel stølsmat til dei besøkjande.

Det er berre om somrane at hytta er bemanna. Ho er tilgjengeleg heile året, men utanom sommarsesongen står ho tom, utstyrt med proviant.

Hytta er lettast tilgjengeleg ved å gå frå Kinsarvik gjennom Husedalen, eller frå Lofthus. Frå Stavali er det mogleg å gå vidare til Vivelid, Hadlaskard, Hedlo og Torehytta.

## Kjelder
* Bergen Turlag om Stavali 

## Bakgrunnsstoff
* Vêrvarsel for Stavali på yr.no 
* Eldre fotografi frå Stavali på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
Dattatreja

** Dattatreja** () er ein av gudane i hinduismen. Dattatreja vert rekna som ein inkarnasjon av Visjnu, men vert også dyrka mellom tilhengjarar av Sjiva, og tilmed blant muslimske sufi-mystikarar. Nokon ser han som ein avatar av alle dei tre hovudgudane *Sjiva*, *Visjnu* og *[[Brahma]]*. Han har tilhengjarar i svært ulike grupper av hinduar, blant brahminar og lågkastar og særleg mellom sadhuar og tantrikarar. 

Dattatreja visast med tre hovud, i lag med fire hundar og ei ku. Dei tre andleta kan representera Sjiva, Visjnu og Brahma. Dei kan og symbolisera fortid, nåtid og framtid eller tre ulike former for medvite. Dei fire hundane seiast stå for dei fire vedaene. Ettersom dei fylgjer Dattatreja inneber dette at han står over vedaene. 

Dattatreja skal ha vore ein historisk person, ein asket som har vandra rundt i Nordindia. Dattatreja nemnast i Ramayana og Mahabharata såvel som i ei rekkje puranaer og i ei sein upanisjade; *Dattatreya Upanishade*. I denne vert han omtala som ein inkarnasjon av Visjnu samstundes som upanishaden avsluttast med ei påkalling av Shiva, *om nama shivaya*.

Dattatreja sin søken etter moksha tok alle middel i bruk. Han skal ha spist kjøt og nyte såvel alkohol som andre rusmiddel. Han skal ha og ha hatt samkvem med kvinner. Dattatreja vert knytt til tantriske tradisjonar og dyrkast av asketar i den shivaittiske *nath* -tradisjonen.

Han vert og dyrka som ein inkarnasjon av Visjnu mellom lågkastefolk i Gujarat og Maharashtra.

## Litteratur
Dattatreja vert omtalt på side XLVIII - L, i Rasmus Reinvang si innleiing til antologien *Shiva - Endeliktets gud* (De Norske Bokklubbene, Oslo 2005). I same bok, side 204 - 215, er gjengjeve *Den fries sang*, som vert tillagt Dattatreja.
Vivelid

**Vivelid** eller **Viveli** er ei hyttegrend i Veigdalen på Hardangervidda Vest i Eidfjord kommune i Vestland. 
Grenda ligg på ca 900 moh., og har ingen fastbuande innbyggjarar lenger.

Naturen på Vivelid er skiftande, med skog av vier og bjørk og dei to elvane Vivo og Veig. Dyrelivet er også variert her, og området vert ofte brukt til både jakt, fiske og bærplukking.

Vivelid ligg cirka ein times gange unna bilvegen som går opp Hjølmodalen i Eidfjord kommune. Frå Vivelid går det an å gå til m.a. Hedlo (1-2 timar),  Stavali (4-5 timar) og Hårteigen (7-9 timar).

Vivelid har elles vore kjend som ein av dei turraste stadene i Hordaland. I 1933 sette Vivelid hordalandsrekorden for den minste mengda årsnedbør med berre 259 millimeter.

Før i tida var det fastbuande på Vivelid. Ein av dei siste av desse var målaren og forfattaren Lars Vivelid, som flytte derifrå i 1982. Eit teikn på at at det har vore fast busetnad er at Vivelid enno i dag er eit etternamn. I dag er det 47 menneske som heiter Vivelid til etternamn, i fylgje Statistisk Sentralbyrå. 

Det har vore overnattingshøve på Vivelid sidan 1890-talet. I dag tilbyr den privateigde, sommaropne turisthytta Vivelid Fjellstove rom. Eigarane er Åshild Vivelid og familien hennar.

## Kjende namneberarar
* Lars Vivelid (1903-1987), målar og forfattar

## Kjelder

* DNT om Vivelid Fjellstove
* Vivelid Fjellstove sine eigne nettsider
* SSB sin namnestatistikk
* Vivelid på artikkelen om Norske vêrrekordar på bokmålswikipedia.
* Vêrmelding for Vivelid på yr.no
Cíesøyane

**Cíesøyane** er ei øygruppe på kysten av Pontevedra i Galicia, ved munningen av Ría de Vigo i Spania. Ho høyrer til soknet San Francisco de Afora i kommunen Vigo. Øyane vart erklærte eit naturreservat i 1980 og er ein del av Marítimo-Terrestre das Illas Atlánticas de Galicia nasjonalpark, som vart oppretta i 2002.

## Øygruppa

Cíesøyane består av tre øyar, **Monteagudo**, **do Faro** og **San Martiño**.

Nordkanalen ligg mellom Monteagudo og Morrazohalvøya, medan Freu da Porta-sundet ligg mellom San Martiño og Santouloneset. Do Faro er landfast med Monteagudo med ei 1200 meter lang sandtunge kalla Rodasstranda aust på øya. Ved flo sjø ligg sandbanken under vatn. Det høgaste punktet på øyane er *Alto das Cíes* (197 moh.) på Monteagudo.

Øyane oppstod på slutten av tertiærtida, då delar av kysten sokk, og skapte estuara. Alle tre øyane er toppar av kystfjell som no ligg under havoverflata.

Øyane er fjellkledde med grove, nesten vertikale klipper på vestsida og mange grotter (*furnas*) forma av erosjon frå vind og sjø. Austsida er mindre bratt og dekt av skog og buskar med strender og sanddyner ut mot Atlanterhavet.

## Naturreservatet
Området har ein verdifull natur og på grunn av menneskeleg påverknad på naturen her, vart området eit naturreservat i 1980. Vernenivået varierte fram til 2000 då styresmaktene i Galicia søkte om få området gjort om til nasjonalpark hos den spanske regjeringa. Den endelege avtalen vart signert i juni 2002 og øyane vart ein del av nasjonalparken.

Sidan 1992 har det vore ulovleg med undervassfiske på øyane. Somme tradisjonelle aktivitetar, inkludert tradisjonelt fiske, er likevel lov så lenge det ikkje råkar miljøet og bevarerer naturressursane.

Sidan 1988 har øyane òg hatt status som *ZEPA* (*Zona de Especial Protección para las Aves*, som er spansk for Spesielt verneområde for fuglar) og dei er ein del av nettverket Natura 2000.

## Turisme
Rodasstranda (*praia das Rodas*) vart erklært den flottaste stranda i verda av avisa The Guardian i 2007.

Om sommaren går det båtar frå Monteagudo til hamnene i Vigo, Baiona og Cangas. Det finst eit campingområde, men ein må først ha løyve frå Vigo. Her finst òg ein supermarknad, eit turistsenter og ein restaurant.

## Bakgrunnsstoff
* Kart over Cíesøyane
* Ciesøyane på Google Maps

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cíes Islands|Cíes Islands]]» frå , den 20. mai 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Ellen

**Ellen** er eit kvinnenamn som kan vera ei dansk-norsk eller engelsk avleiing av et greske Helena, som betyr 'lys' eller 'lysberer', eller ei nederlandsk kortform for Eleonora, som har noko uklar tyding.

Ellen har namnedag den 21. mai i Noreg, 18. august i Sverige og 10. februar i Finland.

## Bruk
Ellen er eit vanleg namn i Skandinavia, Finland og Belgia. Det er også noko brukt i USA og Tsjekkia.

I Danmark var Ellen mykje brukt på jentebarn fødde først på 1900-talet.

## Namneberarar

* Ellen Aslaksdatter Skum (1827–1895), norsk reindriftssame og medverkande i Kautokeinoopprøret
* Ellen Terry (1847-1928), britisk skodespelar
* Ellen Einan (f. 1931), norsk forfattar
* Ellen Burstyn (f. 1932), opphavleg Edna Rae Gillooly, USA-amerikansk skodespelar
* Ellen Johnson Sirleaf (f. 1939) første kvinnelege presidenten av Liberia
* Ellen Auensen (f. 1944), norsk illustratør
* Ellen Holager Andenæs (f. 1947), norsk advokat
* Ellen Horn (f. 1951), norsk skodespelar og kulturminister
* Ellen Nikolaysen (f. 1951), norsk skodespelar
* Ellen Mortensen (f. 1953), norsk professor
* Ellen DeGeneres (f. 1958), USA-amerikansk komikar, skodespelar og talkshow-vert
* Ellen Chr. Christiansen (f. 1964), norsk stortingspolitikar
* Ellen Hambro (f. 1965), norsk direktør for Statens forurensningstilsyn
* Ellen Arnstad (f. 1965), norsk journalist og redaktør
* Ellen Ugelvik (f. 1971), norsk pianist
* Ellen Dorrit Petersen (f. 1975), norsk skodespelar
* Ellen Kathrine Lie (f. 1976), norsk skøyteløpar
* Ellen van Dijk (f. 1987), nederlandsk bane- og landevegssyklist
* Ellen Sejersted Bødtker, norsk harpist

## Annan bruk

* Ellenvatnet er det norske namnet på ein innsjø på grensa mellom Sør-Varanger og Finland.
* Den amerikanske Fjernsynsserien Ellen med Ellen DeGeneres i hovudrolla, gjekk også på NRK ein periode.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ellen|Ellen]]» frå , den 20. mai 2009.* 
 
* behindthename.com
*
Eli

**Eli** og **Elie** er personnamn som kan brukast av begge kjønn. I dansk-norsk tradisjon er det eit kvinnenamn avleidd frå det greske Helene, som betyr 'lys' eller 'lysberer'. I hebraisk og avleidde tradisjonar er Eli (hebr. עֵלִי) eit mannsnamn som betyr 'oppstiging', kjend frå øvstepresten Eli i Bibelen. Eit liknande hebraisk namn (hebr. אלי) kan også tyda 'min Gud' eller vera ei kortform av namn som Elia, Elisja, Elieser og liknande.

Eli har namnedag den 21. mai i Noreg.

## Bruk

Eli og varianten Elie var mykje brukte på jentebarn i Noreg på 1700-talet. Eli var også utbreidd på 1940- og 1950-talet.

I England har Eli vore kjend som mannsnamn sidan reformasjonen.

## Namneberarar
### Kvinner

* Eli Fischer-Jørgensen (f. 1911), dansk professor og motstandskvinne
* Eli Skolmen Ryg (f. 1936), norsk fjernsynsprodusent
* Eli Kristiansen (f. 1933), norsk politikar
* Eli Sollied Øveraas (f. 1949), norsk politikar
* Eli Rygg (f. 1955), norsk underhaldar
* Eli Arnstad (f. 1962), norsk politikar og næringslivstopp
* Eli Kari Gjengedal (f. 1971), norsk forfattar 
* Eli Bjørhusdal (f. 1972), norsk målkvinne
* Eli Sol Vallersnes (f. 1973), norsk forfattar og fysioterapeut

### Menn
* Øvstepresten Eli, levde om lag 1000-talet f.Kr.
* Eli Whitney (1765–1825), USA-amerikansk oppfinnar
* Élie Ducommun (1833–1906), sveitsisk journalist, aktivist og vinnar av Nobels fredspris
* Eli Lilly (1838–1898), USA-amerikansk kjemikar og entreprenør
* Eli Filip Heckscher (1879–1952), svensk økonom
* Elie Wiesel (f. 1928), rumensk-amerikansk jødisk forfattar, aktivist og vinnar av Nobels fredspris
* Eli Roth (f. 1972), USA-amerikansk filmskapar og skodespelar

## Annan bruk
* *[[Eli Sjursdotter]]* er tittelen på gjennombrotsromanen til Johan Falkberget.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eli (given name)|Eli (given name)]]» frå , den 20. mai 2009.* 
 

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Eli|Eli]]» frå , den 20. mai 2009.* 
* behindthename.com
*
Onsøya

**Onsøya** (galicisk *Illa de Ons*; spansk *Isla de Ons*) er den største øya i ei lita øygruppe utanfor kysten av Pontevedra i Galicia i Spania. I lag med fleire andre øygrupper på Pontevedrakysten er ho ein del av Islas Atlánticas de Galicia nasjonalpark. Ons høyrer adminsitrativt til kommunen Bueu, som har fast ferjesamband til øya. Det same har fastlandsbyane Portonovo, Sanxenxo, Marín og Aldán.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ons Island|Ons Island]]» frå ,  den 20. mai 2009.*  

## Bakgrunnsstoff
*Informasjon om øya  ved isladeons.net
Cortegadaøya

**Cortegada** (spansk *Isla de Cortegada*) er ei øy på kysten av Pontevedra i Galicia i Spania. Ho er ein del av Islas Atlánticas de Galicia nasjonalpark. 

## Bakgrunnsstoff
Coelleira

**Coelleira** er ei lita øy ved munningen av estuaret O Barqueiro på nordksyten av Galicia i Spania. Øya høyrer til kommunen O Vicedo.
Melchior Vulpius

**Melchior Vulpius** (), etternamnet latinisert form av **Fuchs**, var ein tysk protestantisk kyrkjemusikar og komponist.

Vulpius var kantor i Schleusingen fra 1589 til 1596, og sidan bykantor i Weimar. Den første stillinga gav lite økonomisk utbytte, men med stillinga i Weimar, som han hadde i 20 år, var han godt økonomisk stilt. I denne tida gav han ut *Kirchegesänge und geistliche Lieder* (1604) og *Ein scön geistlich Gesangbuch* (1609). 

Blant melodiane i *Ein scön geistlich Gesangbuch* (1609) vert fire nytta i koralboka i Den norske kyrkja. Melodien «Christus der ist mein Leben» er nytta til mange salmer, blant dei * [[Norsk salmebok]]* nr 100 «Han stod med strålekransen», vidare nr 171 «Guds kyrkje syng kring vide jord», nr 616 «Anden over vatnet sveiv» og nr 740 «Fagert er landet» («Lobt Gott den Herrn, ihr Heiden all»).

## Komposisjonar
* *Pars prima Cantionum sacrarum* 1602
* *Pars secunda selectissimarum Cantionum sacrarum* 1603
* *Kirchen Geseng und Geistliche Lieder D. Martini Lutheri und anderer frommen Christen* 1604
* *Erster Theil Deutscher Sonntäglicher Evangelien Sprüche* 1612
* *Das Leiden und Sterben Unsers Herrn Erlösers Jesu Christi auß dem heiligen Evangelisten Matthäo* 1613 (Neuausgabe 1981)
* *Der ander Theil Deutscher Sonntäglicher Ev. Sprüche* 1614

## Kjelder

* *Cappelens musikkleksikon* (1980) ISBN 82-02-03690-9
* *Kristen sang og musikk* Runa forlag 1962
Rødven stavkyrkje

**Rødven stavkyrkje** er ei stavkyrkje i bygda Rødven i Rauma kommune i Møre og Romsdal fylke. 
Kyrkja er truleg bygd rundt år 1300, men den eldste delen av kyrkja er frå 1100-talet. 
Kyrkja er mykje endra opp gjennom åra.

Kyrkja er sidan 1907 eigd av Fortidsminneforeninga og er museumskyrkje. 
Det vert halde ei gudsteneste i henne om året, det skjer på olsok.
Like ved kyrkja vart det reist eit kapell i 1907, noverande Rødven kyrkje, som fungerer som brukskyrkje for bygda. 

Denne typen stavkyrkje blir ofte kalla «Møretypen», og er kjenneteikna ved at dei har mellomstavar i ytterveggjene og tverrgåande bjelkar som bind stavlegjene saman. 
Attåt Rødven stavkyrkje er det berre Kvernes stavkyrkje ein har att av denne typen. 
Kyrkja har òg skorder som stør henne opp på utsida. 
Kyrkja er kledd med liggjande panel og taket er dekt med uglaserte takpanner. 
Skipet og koret er like breie, kring 6,4 meter, men taket på koret er noko lågare enn på skipet. 
Koret vart tidlegare smalare, kring 3,5 meter, men det er rive og nytt kor vart bygd med same breidde som skipet. 
Kyrkja har hatt svalegangar kring skipet og koret, men dei vart rivne på 1600-talet. 
Takryttaren måtte byggjast ny fordi vinden hadde teke den gamle.

Under ei arkeologisk utgraving i 1962&ndash;1963 blei det funne merke etter dei jordgravne stolpane til ei eldre stolpekyrkje på staden.

## Kjelder
* Om Rødven stavkyrkje på nettstaden stavkirke.org 
* «Rødven stavkirke» på nettstaden til Fortidsmeinneforeninga 
* Faktaarket «Rødven stavkirke» frå Riksantikvarens stavkyrkjeprogram

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
*
Zaqaziq

**Zaqaziq** er ein by i Nedre Egypt som ligg aust i Nildeltaet. Byen er hovudstad for Sharqia guvernement, og har rundt 285&nbsp;100 innbyggjarar (2004). 

Zaqaziq ligg ved ei grein av Ismailiakanalen og al-Muˤizz, ein gammal nilkanal. Han er eit kuntepunkt for veg og jernbane, og eit sentrum for korn- og bomullshandel for det fruktbare jordbruksområdet rundt. 

I byen ligg Universitetet i Zagaziq, som blei oppretta i 1974, og ei grein av det muslimske Al-Azhar, eitt av dei eldste universiteta i verda.

Byen er fødeplassen til Ahmed Orabi som leidde Orabi-opprøret mot europearane og khedivane i 1882. I Zaqaziq finn ein Orabi-museet tileigna han.

3 kilometer søraust for byen ligg ruinane av Bubastis, ein tidlegare egyptisk hovudstad som var sentrum for kattekulten i landet.

## Folk frå Zaqaziq
* Ahmed Orabi (1841-1911), oberst og opprørsleiar
* Salama Moussa (1887-1958), skribent og tenkjar
* Salah Abdel-Sabour (1931-1981), modernistisk diktar
* John Traicos (f. 1947), cricket-spelar

## Fotnotar


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zagazig|Zagazig]]» frå , den 20. mai 2009.* 
*
Flaggdagar

**Flaggdagar** er dagar då det det frå offentlege stader vert flagga med nasjonalflagget. I mange land er det berre offisiell flagging på nasjonaldagen og eventuelt på ein særskild *flaggets dag*, men i Norden er det tradisjon for å ha ei lengre rekkje med flaggdagar.

__TOC__

## Sjå òg
*Offisielle flaggdagar i Noreg

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Flagdag|Flagdag]]» frå , den 20. mai 2009.* 
 
## Bakgrunnsstoff

*Lundskovs netsted. Nordiske flagdagar
*Danmarks-Samfundet
*http://www.jm.dk/wimpdoc.asp?page=document&objno=52856  - Justitsministeriets liste over officielle flagdage i 2006
*http://www.logir.fo/foldb/kunfo/2003/0000052.htm - Lov om færøske flagdage
Sør-Vågsøy

**Sør-Vågsøy** er ei tidlegare sjølvstendig kommune i Sogn og Fjordane fylke, frå 1837 del av Selje formannskapsdistrikt.

1. januar 1910 blei Sør- og Nord-Vågsøy skilt ut som eigne kommunar frå Selje. Sør-Vågsøy hadde ved delinga 1517 innbyggarar.

1. juli 1921 blei garden Blesrød i Nord-Vågsøy overført til Sør-Vågsøy kommune, utan faste innbyggjarar.

1. januar 1964 blei Sør-Vågsøy, Nord-Vågsøy og delar av Davik og Selje kommunar slått saman til den nye Vågsøy kommune. Sør-Vågsøy hadde ved samanslåinga 3926 innbyggarar.

I Sør-Vågsøy finn ein bygdene Holvik, Vågsvåg, Torskangerpoll, Færestrand og Oppedal.

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for tidlegare Sør-Vågsøy kommune frå 1910 til 1964:**

## Arkiv frå Sør-Vågsøy kommune henta frå Arkivportalen.no
Kommunale arkiv:
* Fattigstyret. Frå Arkivportalen.no
* Formannskapet. Frå Arkivportalen.no
* Måløy realskule. Frå Arkivportalen.no
* Skulestyret. Frå Arkivportalen.no
Privatarkiv
## Fotnotar
Kemi

**Kemi** (nordsamisk *Giepma*) er ein by og ein kommune i Lapplands län i Finland. Byen ligg nær Tornio. Han vart grunnlagd i 1869 gjennom kongeleg dekret på grunn av tilgang til djup hamn. 

Byen hadde eit folketal på 22,651 (31 mars 2009) og dekkjer 747,44 kvadratkilometer, av dette er 652,17 kvadratkilometer vatn. Folketettleiken er 237,76 per kvadratkilometer.

Den viktigaste økonomiske aktiviteten i Kemi er to store cellulosefabrikkar og den einaste kromiumgruva i Europa. Det finst eit polyteknisk universitet i Kemi.

## Venskapsbyar
*  Tromsø (Noreg), sidan 1940
*  Volgograd (Russland), sidan 1953
*  Liptovský Mikuláš (Slovakia)
*  Newtownards (Nord-Irland)
*  Székesfehérvár (Ungarn)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kemi|Kemi]]» frå , den 20. mai 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff
Aswan guvernement

**Aswan** er eitt av 28 guvernement i Egypt og ligg sør i landet, i Øvre Egypt. Det har grense mot Sudan i sør og det egyptiske raudehavsguvernementet El Bahr El Ahmar i aust, Qena guvernement i nord og ørkenområdet Al Wadi al Jadid i vest. Hovudstaden i regionen er Aswan.

## Geografi
Guvernementet ligg langsetter Nilen der elva renn inn i Egypt. Det inneheld Aswandemningen og store delar av den kunstige Nassersjøen.

Byar i Aswan guvernement:

* Aswan
* Kom Ambo
* Daraw
* Edfu
* Nasr Elnoba

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aswan Governorate|Aswan Governorate]]» frå  og «[[:sv:Assuan (guvernorat)|Assuan (guvernorat)]]» frå  den 20. mai 2009.*

## Bakgrunnsstoff

*