Patricia Routledge

**Katherine Patricia Routledge** () var ein engelsk skodespelar og songar. Ho var best kjend for rolla som Hyacinth Bucket i BBC One-komiserien *Keeping Up Appearances* (1990–1995), ei rolle som gav henne to nominasjonar til BAFTA TV-prisen for beste underhaldningsprestasjon.

Routledge debuterte profesjonelt på scena ved Liverpool Playhouse i 1952, og fekk sin West End-debut i 1959. Ho debuterte på Broadway i 1966, og vann i 1968 Tony-prisen for beste kvinnelege hovudrolle i ein musikal for rolla si i *Darling of the Day*. I 1988 vann ho Olivier-prisen for beste kvinnelege hovudrolle i ein musikal for Candide ved The Old Vic.

Blant filmane ho medverka i, er *To Sir, with Love* (1967) og *Don't Raise the Bridge, Lower the River* (1968).

Routledge fekk eit breitt gjennombrot på 1980-talet gjennom fjernsynsmonologar skrivne av Alan Bennett og Victoria Wood. Ho medverka i Bennetts *A Woman of No Importance* (1982) og spelte Kitty i *Victoria Wood: As Seen on TV* (1985–1986). Ho vart nominert til BAFTA TV-prisen for beste kvinnelege skodespelar for Bennetts *Talking Heads: A Lady of Letters* (1988).

Ho hadde òg hovudrolla som Hetty Wainthropp i fjernsynsserien *Hetty Wainthropp Investigates* (1990, 1996–1998). I 2017 vart Routledge utnemnd til Dame Commander of the Order of the British Empire (DBE) for innsatsen sin innan teater og veldedig arbeid.
## Bakgrunn
Katherine Patricia Routledge vart fødd i Tranmere (som den gongen låg i Cheshire og no er ein del av Merseyside) 17. februar 1929. Ho var dotter av Catherine Perry og Isaac Routledge, som var kremmar og dreiv herreekvipering. Foreldra hennar gifta seg i 1924.
Routledge gjekk på Birkenhead High School i Oxton før ho studerte ved University of Liverpool, der ho tok ein bachelorgrad med utmerking i engelsk språk og litteratur. Ho var aktiv i det dramatiske studentmiljøet ved universitetet, der ho arbeidde tett med akademikaren Edmund Colledge, som både regisserte og spelte i fleire av oppsetjingane deira. Det var han som overtydde henne om å satse på ei karriere som skodespelar.
Etter fullført utdanning tok ho skodespelarutdanning ved Bristol Old Vic Theatre School og vende attende til Liverpool for å byrje karrieren sin ved Liverpool Playhouse.
## Karriere
### Teater
Routledge hadde ein lang teaterkarriere, også innan musikalsk teater, både i Storbritannia og USA. Stemmeregisteret hennar var mezzosopran. I 1956 spelte ho Adriana i ein musikalsk versjon av *The Comedy of Errors*, med musikk av Julian Slade, ved Arts Theatre. Oppsetjinga vart seinare send på ITV. Routledge kommenterte då at «mange som elles kanskje ville ha styrt unna Shakespeare, kom og elska det på grunn av musikken». Ved Chichester Festival Theatre fekk ho si første større rolle som Agatha i *The Magistrate* i 1969, mot Alastair Sim i tittelrolla. Oppsetjinga vart ein stor suksess og vart overført til West End. Dei to møttest att i 1973 i ein annan Pinero-komedie, *Dandy Dick*, der ho spelte Georgiana Tidman.  Seinare rollar i Chichester omfatta Emilia i *[[Othello]]* (1975), Mrs Malaprop i *The Rivals* (som òg gjekk i West End), Miss Dyott i *The Schoolmistress* (1994), Lady Bracknell i *The Importance of Being Earnest* (1999), som i tillegg til West End òg turnerte i Australia, og Hertuginna i *Wild Orchids* (2002).
Ho framførte òg fleire einmannsframsyningar, mellom anna *Come for the Ride* (1989) med utdrag frå musikalkomedie, Alan Bennetts *A Woman of No Importance* og *A Lady of Letters* (1991), i tillegg til *Admission: One Shilling* og *Facing the Music*.

I West End medverka ho mellom anna i *Little Mary Sunshine*, den første oppsetjinga av *Cowardy Custard* (1972), *Virtue in Danger*, urpremieren på *Noises Off* i 1982 (der ho skapte rolla som Dotty Otley), *The Importance of Being Earnest* og *The Solid Gold Cadillac*. I 1979 vart ho nominert til Laurence Olivier-prisen for beste kvinnelege birolle for innsatsen i *And a Nightingale Sang*. På 1980-talet var ho medlem av Royal Shakespeare Company (RSC) og medverka i kritikarroste oppsetjingar, mellom anna *Richard III* (1984) med Antony Sher i tittelrolla. 

Som klassisk utdanna songar gjorde ho òg nokre avstikkarar til operette, mellom anna i tittelrolla i Jacques Offenbachs *La Grande-Duchesse de Gérolstein* under Camden Festival i 1978. Ein kritikar skreiv at ho gav kvar replikk – tala eller sunge – både vidd og meining, og nyanserte stemma si for å uttrykkje eit breitt spekter av kjensler.
Routledge debuterte på Broadway i Roger Milners komedie *How’s the World Treating You?* i 1966. Ho vende attende i 1968 med musikalen *Darling of the Day*, som fekk kort speletid, men som gav henne Tony-prisen for beste kvinnelege hovudrolle i ein musikal (delt med Leslie Uggams for *Hallelujah, Baby!*).
Etter dette hadde ho roller i fleire mindre vellukka amerikanske produksjonar, mellom anna musikalen *Love Match* (der ho spelte dronning Victoria), Leonard Bernsteins berykta fiasko *1600 Pennsylvania Avenue* (1976), der ho spelte alle USAs førstedamer frå Abigail Adams til , og *Say Hello to Harvey* (1981), basert på Mary Coyle Chase sitt stykke *Harvey* (1944), som stengde før det nådde New York.

I 1980 spelte Routledge Ruth i Joseph Papp si oppsetjing av *The Pirates of Penzance* ved Delacorte Theatre i Central Park i New York, som del av «Shakespeare in the Park». Framsyninga vart ein suksess og flytta til Broadway året etter, då med Estelle Parsons i rolla hennar. Ein DVD-versjon av Central Park-oppsetjinga med Routledge kom ut i 2002. Ho framførte òg *Façade* i Carnegie Recital Hall i New York.

I 1988 vann ho Laurence Olivier-prisen for rolla som den gamle dama i Leonard Bernsteins *Candide* i den London-baserte oppsetjinga til Scottish Opera. Ein kritikar meinte ho «stoppa framsyninga» med songen «I Am So Easily Assimilated», og at den lange monologen hennar var både hysterisk morosam og rørande.
Ho spelte òg Nettie Fowler i National Theatre si oppsetjing av *Carousel* i 1992, som vann Olivier-prisen for beste musikaloppsetjing i 1993.

I 2006 spelte ho Dame Laurentia McLachlan i *The Best of Friends* ved Hampstead Theatre. I 2007 medverka ho i Alan Bennetts *Office Suite* i Chichester og på turné, i roller ho opphavleg hadde skapt på TV nesten tretti år tidlegare.

I 2008 spelte ho dronning Mary i Royce Rytons *Crown Matrimonial*. Seinare arbeid omfatta rolla som Dame Myra Hess i hyllingsframsyninga *Admission: One Shilling* frå 2009, forteljar i *The Carnival of the Animals* med Nash Ensemble i 2010,  og Lady Markby i *An Ideal Husband* ved Chichester Festival Theatre i 2014.

Frå 2009 turnerte Routledge med framsyninga Facing the Music, der ho delte innsikt og erfaringar frå karrieren sin innan musikalsk teater.

### Film og fjernsyn
#### 1960- og 1970-åra
Routledge sine filmroller omfatta mellom anna *To Sir, with Love* (1967), *Pretty Polly* (1967), *30 Is a Dangerous Age*, *Cynthia, The Bliss of Mrs. Blossom* (1968), *Don't Raise the Bridge, Lower the River* (1968), *If It's Tuesday, This Must Be Belgium* (1969) og *Girl Stroke Boy* (1971).

Blant dei tidlege fjernsynsrollene hennar var ein opptreden i *Steptoe and Son*, i episoden «Seance in a Wet Rag and Bone Yard» (1974), der ho spelte den klarsynte Madame Fontana. Ho medverka òg i *Coronation Street* (1961), etterfølgt av rolla som Maggie i ITV-serien *Play of the Week: Hobson’s Choice* (1962), mot Michael Caine som Will Mosop, og som ei kvit heks i *Doctor at Large* (1971). Routledge spelte dessutan Mrs Jennings i BBC si miniserieutgåve av *Sense and Sensibility* (1971).
#### 1980-åra
Routledge fekk ikkje eit større gjennombrot på fjernsyn før ho på 1980-talet framførte monologar skrivne særskilt for henne av Alan Bennett og seinare Victoria Wood. Ho medverka først i *A Woman of No Importance*, den andre delen av Bennetts antologi *Objects of Affection*, i 1982. I 1985 spelte ho den meiningsterke Kitty i *Victoria Wood: As Seen on TV*. Ho framførte ytterlegare to monologar i Bennetts *Talking Heads* i 1988 og 1998. For monologen «A Lady of Letters» vart ho nominert til British Academy Television Award for beste kvinnelege skodespelar.
I 1989 medverka Routledge i ein serie TV-reklamar for RAC.
#### 1990-åra
I 1990 tok Routledge på seg hovudrolla som Hetty Wainthropp i ITV-dramaet *Hetty Wainthropp: Missing Persons*. ITV valde å ikkje lage serie etter pilotepisoden, men i 1996 produserte BBC den første sesongen av *Hetty Wainthropp Investigates*, igjen med Routledge i hovudrolla. Serien hadde Dominic Monaghan som assistenten hennar og Derek Benfield som ektemannen hennar. Han vart send første gong i januar 1996 og gjekk fram til slutten av 1998. Monaghan har seinare omtala Routledge som «ein fantastisk lærar» som gav han verdifulle lærdomenar i skodespelarkunst.

I 1990 fekk Routledge rolla som Hyacinth Bucket i komiserien *Keeping Up Appearances*. Ho spelte ei tidlegare arbeidarklassekvinne med sterke sosiale ambisjonar (som insisterte på at etternamnet skulle uttalast «Bouquet») og storheitsførestillingar, mellom anna dei ofte nemnde «candlelight suppers». Routledge har fortalt at ho likte å spele Hyacinth, nettopp fordi ho ikkje kunne fordra slike menneske I verkelegheita.
I 1991 vann ho ein British Comedy Award for rolla, og vart seinare nominert til to BAFTA TV-prisar i 1992 og 1993. I 1993 medverka ho òg som Hyacinth i fleire TV-reklamar for British Gas. I 1994 spelte ho rolla igjen i ein britisk TV-informasjonsspot for veldedigheitsorganisasjonen Second Chance, der òg Josephine Tewson tok opp att rolla si frå *Keeping Up Appearances*. Routledge spelte dessutan Hyacinth i BBC sine informasjonsfilmar om TV-lisens.

Routledge avslutta rolla som Hyacinth i 1995, trass i at serien framleis var populær, fordi ho ønskte å forfølgje andre skodespelarroller. I eit intervju i 2017 sa ho at ho lét seg inspirere av Ronnie Barker, som alltid gav seg medan han var på topp: Det var betre at folk spurde kvifor ho ikkje gjorde meir, enn at dei spurde om serien framleis gjekk. Ho meinte òg at manusforfattaren Roy Clarke byrja å resirkulere idear dei alt hadde brukt.

Routledge spelte òg fleire verkelege personar på fjernsyn, mellom anna forfattaren Barbara Pym, og i ein dramatisert biografisk dokumentar om Hildegard frå Bingen for BBC-serien *Omnibus* i 1994.
### 2000–2025
I 2001 hadde Routledge hovudrolla i *Anybody’s Nightmare*, eit faktabasert TV-drama der ho spelte Sheila Bowler, ei mor og pianolærar som sona fire år i fengsel for drapet på den eldre tanta si, men som seinare vart frifunnen etter ny rettssak.

I 2016 leia ho programmet *Beatrix Potter with Patricia Routledge* på Channel 4 i samband med 150-årsjubileet for fødselen til Beatrix Potter.

I januar 2023 sende Channel 5 ein 67 minutt lang retrospektiv spesial om *Keeping Up Appearances* i serien *30 Years Of Laughs*. Skodespelarar, stab og kjende personar heidra serien. Dokumentaren inneheldt eit intervju med Routledge, då 93 år gammal, der ho delte minne frå innspelingane saman med medskodespelarane Judy Cornwell, Jeremy Gittins og David Janson.

### Radio og lydbøker
I 1966 song Routledge rolla som Mad Margaret i *Ruddigore*, tittelrolla i *Iolanthe* og Melissa i *Princess Ida* i ein serie BBC Radio-innspelingar av Gilbert og Sullivan. I 1989 deltok ho i ei studioinnspeling av Tsjajkovskij sin opera *Vakula the Smith*, der ho fortalde utdrag frå Gogol sitt verk.

Den omfattande radiokarrieren hennar omfatta fleire skodespel av Alan Bennett og BBC si dramatisering av Carole Hayman sin *Ladies of Letters*, der ho og Prunella Scales spelte pensjonerte kvinner som utveksla humoristisk brevveksling over fleire år. Ein tiande sesong av *Ladies of Letters* hadde premiere på BBC Radio 4 i 2009.

Radiarbeidet hennar før 1985 inkluderte *Private Lives*, *Present Laughter*, *The Cherry Orchard*, *[[Romeo og Julie]]*, *Alice in Wonderland* og *The Fountain Overflows*.

Med den særmerkte stemma si spelte Routledge òg inn ei rekkje lydbøker, mellom anna uavkorta versjonar av *[[Wuthering Heights|Stormfulle høyder]]* og *Alice’s Adventures in Wonderland*, i tillegg til forkorta romanversjonar av *Hetty Wainthropp Investigates*-serien.
## Privatliv
Routledge gifta seg aldri og fekk ingen born. I eit intervju med *The Telegraph* i 2001 sa ho: «Eg tok ikkje eit medvite val om å ikkje gifte meg eller bli mor. Livet vart berre slik, fordi engasjementet mitt i skodespelet var så totalt.» I det same intervjuet fortalde ho at ho i slutten av tjueåra hadde eit forhold til ein gift mann, og seinare eit forhold til regissøren for eit teaterstykke ho medverka i.

I 2000 busette Routledge seg i Chichester og var ein fast kyrkjegjengar i Chichester Cathedral. I 2020 hjelpte ho til med å samle inn 10 000 pund til restaurering av taket på katedralen.
Ho var verje for Beatrix Potter Society og Theatre by the Lake i Keswick, og dessutan ambassadør for Kidney Research UK.

Ho var ein nær ven av Betty Boothroyd, parlamentsmedlem for Det britiske arbeidarpartiet og tidlegare Speaker i Underhuset. Innspelinga hennar av «Climb Ev’ry Mountain» vart spelt under gravferda til Boothroyd i mars 2023.
## Død og heider
### Død
Routledge døydde fredeleg i søvne 3. oktober 2025, 96 år gammal, i heimen sin i Chichester. Gravferda fann stad i Chichester Cathedral 5. november 2025, før kremasjon ved Chichester Crematorium.
### Minneord
BBC sin komedidirektør Jon Petrie heidra henne og skildra henne som ein skodespelar med «eit bemerkelsesverdig spenn», og rolla hennar i Keeping Up Appearances som «ei av dei mest ikoniske prestasjonane i britisk komedie». Han la til at ho «fekk millionar til å le og etterlet seg eit ettermæle som alltid vil bli hugsa med takksemd og beundring».
Skaparen av *Keeping Up Appearances*, Roy Clarke, sa at han – som så mange andre – var lei seg over å høyre om dødsfallet hennar, og at det hadde vore eit lukketreff at manuskripta hans hamna hos ein så framifrå skodespelar.
Routledge sa ein gong om livet etter døden: «Når eg nærmar meg perleporten, vil eg høyre ein champagnekork som sprett, eit orkester som stemmer opp – og lyden av mora mi som ler.»
## Heidersutnemningar
Routledge vart utnemnd til Officer of the Order of the British Empire (OBE) i 1993, Commander of the Order of the British Empire (CBE) i 2004, og Dame Commander of the Order of the British Empire (DBE) i 2017 for innsatsen sin innan teater og veldedig arbeid.

Ho fekk ein æres-MA frå University of Chichester i 2001. I 2008 fekk ho æresdoktorgrad (Doctor of Letters) frå Lancaster University for bidraget sitt til drama og teater. Den 15. mars 2019 fekk ho same heidersgrad frå University of Chester ved Chester Cathedral for innsatsen innan teater og fjernsyn.

I 2022 vart ho tildelt æresmedlemskap ved Royal Academy of Music. Som ærespresident i Association of English Singers & Speakers – som arbeider for klar og uttrykksfull formidling av engelske ord i tale og song – sponsa ho den årlege AESS National English Song Prize frå 2003 og fram til ho døydde. Den 17. januar 2025 fekk ho «Freedom of the Borough of Wirral».
## Referansar

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Patricia Routledge|Patricia Routledge]]» frå , den 23. februar 2026.*