Fjord

Ein **fjord** er som regel ei langstrakt hav- eller innsjørenne med land på båe langsidene og med ein lukka ende (fjordbotnen) og ein open ende. Nemninga *fjord* kan òg vere bruka om ei seglingslei som er omgjeven av holmar, øyar eller fastland på begge sider. Ein lang innsjø med enkel, langstrakt form kan òg ha nemninga fjord.

I vitskapleg terminologi er nemninga *fjord* bruka om ei havbukt som er danna ved at ein bre har forma og fordjupa ein tidlegare dal .

## Ordsoge
Ordet fjord het på norrønt i *fjǫrðr*, i dativ *firði* og i genitiv *fjarðar*. Ordet er danna av germansk **ferþu-*, og har samanheng med verbet 'fare' og substantivet 'ferje'. Den indogermanske rota **per-* tyder 'å setje over til den andre bredda'. Ordet *fjord* er i slekt med engelsk *ford* og tysk *Furt* ('vadestad'). I den vitskaplege tydinga er ordet lånt inn i tysk som *Fjord* og engelsk som *fiord*. I tydinga seglingslei brukast i tysk ordet *Förde* og i engelsk *firth*, også dette ordet skal vere henta frå nordisk språk.

Ordet *fjord* har gitt opphav til stadnamnet Førde. Endinga *-fjorden* finst i ei rad stadnamn, ved somme høve ut frå dativforma forvanska til **-fær, -før'' eller, etter ''-s-'', ''-vær, -vør'' (jf. [[Tysvær]]), ved andre høve forvanska til ''-fôr'' eller ''-jord''.

== Geologi ==
Fjordane er oftast [[U-dal]]ar laga av [[isbre]]ar, som nå står under vatn. Fjorden er gjerne grunnare der han opnar seg mot [[havet]] av fleire grunnar, fordi isbreane sine [[morene]]massar ligg att der, fordi isen var tjukkare lengre inn i landet eroderte han fjorden raskare lengre inne og/eller så stod isen i lengre tid inne i fjordane (og grov da fjorden meir ut). Denne ''[[terskelfjord|fjordterskelen]]'' gjer at fjordar er rolegare enn det opne [[hav]]et, og dermed ofte [[naturleg hamn|naturlege hamner]]. Ulempa med fjordterskelen er den hindrar utskifting av vatn, noko som gjer at til dømes [[forureining]] ofte vert verande i fjorden i lang tid.

== Delar av fjordar ==
Fjordar eller fjordsystem kan innehalde **sidefjordar*', [[sund]]strekningar der sidelanda er avbrotne av tverrfjordar eller sund mellom øyar, [[vik]]ar, [[bukt]]er og [[nes]].

== Fjordar utan hav ==
Ein smal innsjødel som munnar ut i ein større innsjø har òg gjerne nemninga fjord — som [[Furnesfjorden]] som er ei grein av [[innsjøen]] [[Mjøsa]]. Sjølve Mjøsa vert og vanleg kalla *fjorden*.

Ein del lange, fjordliknande innsjøar, særleg på [[Austlandet]], vert òg kalla fjordar. [[Tyrifjorden]] og [[Randsfjorden]] er døme på dette. Nemninga kan henga saman med at dei vart brukte til ferdsel på same måte som fjordar i havet.   Ordet *fjord'' har samanheng med verbet «å fara» og substantivet «ferd» og heng òg etymologisk saman med engelsk «ford» (t.d. Oxford) og tysk «Furt» (t.d. Frankfurt am Main).

Dei fleste fjordane i verda finst langs kysten av Noreg, Skottland, Island, Grønland og det austlege Canada kring Nordatlanteren; langs kysten av British Columbia (Canada) og Alaska (USA) langs det nordaustlege Stillehavet; langs kysten av Chile ved det søraustlege Stillehavet og langs det sørvestlege New Zealand.

= Vidkjende fjordar =

## Langs Nordatlanteren

### Fjordar i Noreg

* Sognefjorden (lengste fjorden i Noreg på 204 km)
* Geirangerfjorden
* Nærøyfjorden
* Hardangerfjorden
* Hjørundfjorden
* Trondheimsfjorden
* Varangerfjorden

:Sjå òg Fjordar i Noreg

### Skottland
* Firth of Forth
* Firth of Tay
* Cromarty Firth

### Island
* Borgarfjörður
* Breiðafjörður
* Eyjafjörður
* Ísafjörður
* Hvalfjörður

### Grønland
* Kong Oskars Fjord
* Ilulissatfjorden
* Scoresbysund (verdas lengste fjord, 313&nbsp;km)

### Austkysten av Canada
* Hamilton Inlet

## Langs det nordlege Stillehavet

### British Columbia (Canada)
* Burrard Inlet

### Alaska (USA)
*

## Langs det sørlege Stillehavet

### Chile
*

### New Zealand

* Dusky Sound
* Doubtful Sound
* Marlborough Sounds
* Milford Sound

## Referansar

## Bakgrunnsstoff