open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hallvardsmesse

**Hallvardsmesse** er minnedagen for sankt Hallvard og vert feira 15. mai.  Hallvardsmesse er ein av merkedagane på primstaven, der er han oftast avmerkt med ein kvernstein eller nokre prikkar for korn.  Primstavmerket siktar til Hallvard Vebjørnson som etter legenda vart drepen og søkkt i Drammensfjorden med ein kvernstein om halsen, men som sidan vart heilagkåra.

Hallvardsmesse (evt skrive halvardmesse, halvardmess) har vore mykje brukt som merke for såtid.  I tidlege strok sør i Noreg heitte det gjerne at hallvardmesse var siste sådagen.  På Austlandet var tre dagar før og tre dagar etter hallvardmesse rekna for beste såtida.  Nord i landet var hallvardmesse gjerne starten på såtida. Andre stader er hallvardsmesse dagen for å sleppe ut kyrne.

## Kjelder
*Randi Ekrem (1992): *Primstaven : Tradisjonar og merkedagar*  ISBN 82-992691-0-5
Colonsay

**Colonsay** (skotsk-gælisk *Colbhasa*, norrønt *Colonsey*) er ei øy i Skottland og Indre Hebridane, nord for Islay og sør for Mull. Ho har eit areal på 40,74 km². Macfie-klanen og Colonsay-greina av MacNeil-klanen heldt begge til her. Øya er 13 km lang og 5 km på det breiaste. 

Øya har kring 110 innbyggjarar. Den største busetnaden er Scalasaig på austsida, og frå her går det ferje til Oban. Mellom april og oktober går det òg båt tilKennacraig via Port Askaig på Islay. 

Øya er kjend for Colonsay House, Riasg Buidhe-krossen frå 1700-talet, villgeitene og dei mange fuglane som, krykkje, skarv, lomvi, åkerrikse og kongeørn.  Øya heng fast med Oronsay via ein banke (kalla The Strand), som berre er synleg ved lågvatn. Colonsay har fleire vakre sandstrender og turisme er ein veksande økonomisk sektor på øya med mange feriehytter og eit hotell. I 2006 vart den tidlegare graskledde rullebanen oppgradert med hard overflate. Øya har no flysamband til Oban to gonger i veka. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Colonsay|Colonsay]]» frå ,  den 12. februar 2010.*  

## Bakgrunnsstoff
* Colonsay Brewery
* Nettsida til øya
* Colonsay House og hagar
Crowlin Islands

**Crowlin Islands** eller **Crowlinøyane** (skotsk-gælisk *Na h-Eileanan Cròlainneach*) er ei øygruppe i Indre Hebridane. Dei ligg mellom Skye og Applecrosshalvøya på fastlandet og har ingen fastbuande.

Øygruppa består av 
* Eilean Mòr (Storøya)
* Eilean Meadhonach (Mellomøya)
* Eilean Beag (Vesleøya)

Det er gjort funn i grotter på Eilean Mòr som viser at det budde menneske her i mellomsteinalderen for 8000 år sidan. Øyane har derimot vore utan busetnad sidan rundt 1920.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Crowlin Islands|Crowlin Islands]]» frå ,  den 12. februar 2010.*
Danna i Skottland

**Danna** er ei tidvassøy i Argyll and Bute. Ho er landfast via ei steinfylling og ligg sør for den samle Tayvallichhalvøya, mellom Loch Sween frå Sound of Jura. I lag med Ulva, Danna og MacCormaig Isles har ho status som *[[Site of Special Scientific Interest]]* (SSSI, stad av særleg vitskapleg interesse). Namnet Danna er av norrønt opphav, men uviss tyding. Ei muleg tyding er *Dynjey* (øya der bølgjene bryt og lagar høg lyd), eller *Dunney* (dunna er ein type and, kan vera både samanlikning med forma eller at det var mykje ender der) http://www.edd.uio.no/perl/search/search.cgi

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Danna, Scotland|Danna, Scotland]]» frå ,  den 12. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Dubh Artach

**Dubh Artach** er ei isolert øy utanfor vestkysten av Skottland, 29 km vest for Colonsay og 24 km sørvest for Ross of Mull. 

Det står eit fyr teikna av Thomas Stevenson med ei høgd på 44 meter på øya. Det er reist mellom 1867 og 1872. Bølgjene kan verte særs høge rundt øya og fyrvaktarane har rapportert om bølgjer som har nådd 28 meter opp på øya. Fyret vart likevel først automatisert i 1971. 

## Bakgrunnsstoff
*Historia til Dubh Artach 
*R. L. Stevenson’s ''Memories and Portraits''.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dubh Artach|Dubh Artach]]» frå ,  den 12. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Eigg

**Eigg** (skotsk-gælisk **) er ei øy i dei skotske Hebridane. Eigg ligg sør før øya Skye og nord for halvøya Ardnamurchan. Øya er ni kilometer frå nord til sør og fem kilometer frå aust til vest. Øya er del av øygruppa Small Isles i dei Indre Hebridane og er med sine 30,49&nbsp;km² den nest største øya i denne øygruppa, etter Rùm.

Den største busetnaden på Eigg er Cleadale på nordsida av øya. Ho er kjent for kvartsstranda si, som vert kalla «den syngande stranda» på grunn av lyden som kjem når ein går på ho. Det går ferjer frå Galmisdale på sørsida av øya til Canna, Rùm og Muck og til Mallaig på fastlandet.

Midten av øya består av eit platå med ei myr, som ligg på nesten 400&nbsp;moh. Denne er rik på lundefugl.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Eigg|Eigg]]» frå ,  den 12. februar 2010.*
Eileach an Naoimh

**Eileach an Naoimh**, òg kjend som **Holy Isle**, er ei busetnadslaus øy i Indre Hebridane på vestkysten av Skottland. Ho er den sørlegaste av øyane i Garvellachs og ligg i Firth of Lorne mellom Mull og Argyll. Namnet er skotsk-gælisk for «den steinete staden til helgenen».

Rundt år 542 grunnla St. Brendan eit kloster på *Eilach*, som ein trur er denne øya. Dette kan bety at dei eldste restane av eit kyrkjebygg i Storbritannia ligg her, sjølv om dei første skriftlege kjeldene som nemner kyrkjar er frå seint på 800-talet. Ein trur at Columba har vitja øya. Eileach an Naoimh kan ha vore gravstaden til mor til Columba, Eithne.

Klosteret vart øydelagd, eller i det minste plyndra, av vikingane frå rundt år 800. Øya har truleg berre vore busett periodevis etter dette. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eileach an Naoimh|Eileach an Naoimh]]» frå ,  den 12. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Cara Island

**Cara Island** (skotsk-gælisk *Cara*) er ei lita øy utanfor vestkysten av Kintyre i Skottland. 

Cara ligg 1 km sør for Gigha. Det beste utsynet over øya har ein frå fastlandet på stranda ved Beachmenach Farm.

## Historie

Øya har vore utan busetnad sidan 1940-åra. Linjeskipet «Aska» folrliste på skjera nordvest for øya den 22. september 1940 etter å ha vorte råka av tyske bombefly. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cara Island|Cara Island]]» frå ,  den 12. februar 2010.*
Coll

**Coll** (skotsk-gælisk ) er ei lita øy vest for Mull i Indre Hebridane i Skottland. Coll er mest kjend for sandstrendene som dannar store sanddyner, åkerriksene og for Breachacha Castle.

## Geografi
Coll er om lag 13&nbsp;km lang og 3&nbsp;km brei og rundt 150-200 innbyggjarar. Det høgaste punktet på øya er Ben Hogh sørvest på øya med ei høgd på 104 meter over havet. Den største landsbyen på øya er Arinagour. Andre landsbyar er Acha, Arileod, Arnabost, Ballyhaugh, Bousd, Clabhach, Crossapol, Totronald og Uig.

Det er berre to hovudvegar på Coll. Om lag 1&nbsp;km sør for Arinagour ligg ein ferjekai med ferjesamband til Oban og Tiree. Flyplassen på øya ligg mellom Uig Arileod.

## Historie
Coll var heimstad for ein av greinene i Maclean-klanen i 500 år, og det var ikkje alltid ei fredeleg tid. I 1590 vart Maclean-familien frå Duart invadert av slektningane sine på Coll, då dei ville ta over øya. Det vart utkjempa eit slag ved Breachacha Castle der Coll-klanen vart slått av Duart-klanen. Maclean-familien på Coll fekk halde på baroniet sitt og Breachacha Castle fram til 1848 då Alexander Maclean frå Coll flytte til Natal i Sør-Afrika, der han døydde ugift. Breachacha Castle på sørsida av øya er frå 1400-talet.

Folketalet på Coll var tidlegare mykje høgare. Seint på 1700-talet var det kring 1000 innbyggjarar på øya, som levde av jordbruk og fiske. Under Highland clearances i 1830- og 1840-åra, då mange innbyggjarar på Hebridane vart tvangsflytta, flytta mange av dei til Australia, Canada eller Sør-Afrika.

## Dyreliv
Det er eit stort RSPB-reservat på vestsida av øya. Ein av hovudattraksjonar er den sjeldne åkerriksen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Coll|Coll]]» frå ,  den 12. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* Nettsida til øya
* An Cridhe - eit samfunnssenter for Coll 
* The Coll Hotel 
* The Coll Magazine
Mellompartia

*Mellompartia* er ei nemning for eitt eller fleire parti som ikkje høyrer til nokon fast blokk i politikken. Det beste dømet i norsk politikk er sentrumspartia Senterpartiet, Kristeleg Folkeparti og Venstre.
Både Arbeidarpartiet og Høgre var flittige brukarar av denne nemninga tidleg i valkampen i året 1997. Denne nemninga var likevel ikkje noka hindring for den reine sentrumsregjeringa Bondevik I.

## Bakgrunnsstoff
* Et liv i spenning, skrive av Kjell Magne Bondevik
Marsvinfamilien

**Marsvinfamilien** (*Caviidae*) er søramerikanske pattedyr som høyrer til ordenen gnagarar. Han omfattar 18 artar, mellom anna marsvin, flodsvin og pampashare (mara). Dei er planteetarar som held til i ulike biotopar i Sør-Amerika, frå fuktige grasområde til torneskog og ørken.

## Skildring
Dyra er tettbygde og har korte øyrer og bein og nesten ingen hale. Dei har tjukke, breie klør. Pelsen deira er som regel grå eller brun. Dei minste dyra er rundt 22 cm lange medan dei største, som flodsvinet, kan bli opptil 134 cm. Dei fleste dyra veg mellom 0,3 og 1 kg, men pampasharen kan bli opptil 8–9 kg og flodsvinet heile 65 kg. Flodsvinet er den største nolevande gnagaren. Utdøydde dyr innan familien som levde under pliocen kunne bli endå større, til dømes *Phugatherium*, på storleik med ein tapir.

## Levesett
Dei ulike dyra lever på blad eller gras. Mange av dei har liten sosisal organisasjon og dannar ikkje par. Hjå nokre av dei dannar hannar harem med to eller fleire hoer. Flodsvin lever derimot i grupper på rundt ti individ organiserte rundt ein dominant hann, fleire hoer, underordna hannar og ungdyr. Pampasharen er monogam, og hoer med avkom går saman om å passa det i fellesskap.

I dei fleste artane er fostertida mellom 50 og 90 dagar, men flodsvinet er drektig i 150 dagar. Hoene føder to eller tre hårkledde og aktive ungar. Ungdyra i dei fleste artane blir vaksne etter nokre månadar, men hjå flodsvinet tek det rundt 18 månader.

## Klassifisering
I familien *Caviidae* finn ein:
*Underfamilien *Caviinae*:
**Slekta *[[Cavia]]*, marsvinslekta, der ein finn tammarsvin
**Slekta *[[Slekta Galea|Galea]]*
**Slekta *[[Microcavia]]*: Ørkenmarsvin
*Underfamilien *Dolichotinae*
**Slekta *[[Dolichotis]]*: Pampasharar eller maraer
*Underfamilien *Hydrochoerinae*
**Slekta *[[Hydrochoerus]]*: Flodsvin (capybara)
**Slekta *[[Kerodon]]*: Klippemarsvin

## Kjelder

*
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Caviidae|Caviidae]]» frå ,  den 13. februar 2010.* 
**Engelsk Wikipedia oppgav desse kjeldene:*

*


## Bakgrunnsstoff
*
Zarqa

**Zarqa** (arabisk الزرقاء, *Az Zarqāʼ*) er ein by i Jordan nordaust for Amman. Han har kring 400&nbsp;000 innbyggjarar og er den tredje største i landet etter Amman og Irbid. Zarqa er sete i Zarqa guvernement (arabisk *Muhāfazat az-Zarqā*). Namnet tyder «den blåe».

Zarqa er industrisenteret i Jordan og over 50 % av fabrikkane i Jordan ligg her. Industriveksten i byen har kome av låg bustadkostnader og at han ligg nær hovudstaden AMman. Zarqa vart grunnlagd av immigrantar frå Kaspihavet på byrjinga av 1900-talet, først ved breidda av Zarqaelva. Folkeveksten auka gradvis då Hejaz-banen vart bygd av osmanarane. Basane til den jordanske hæren, som tidlegare vart kalla den arabiske legionen, låg i Zarqa. 

## Historie
Byen vart grunnlagd i 1902 av tsjetsjenarar som vart pressa bort under krigane mellom Det osmanske riket og Russland. Dei slo seg ned langs Zarqaelva. Då jernbanelinja Hejaz vart lagt til busetnaden, vart Zarqa eit viktig jernbaneknutepunkt. 10. april 1905 gav den osmanske guvernøren dei tsjetsjenske nybyggjarane løyve til å eige landområde dei slo seg ned på. Folketalet voks raskt. 

Etter den jordanske grensestyrken vart skipa i 1926, vart det bygd militærbasar i byen av den britiske hæren, og Zarqa vart seinare kjend som «militærbyen». 

## Transport

Det skal byggast ein ny jernbane frå Amman til Zarqa. Prosjektet er planlagt av eit spansk entreprenørfirma og vert betalt av midlar frå Kuwait. 

## Utdanning
Det er tre universitet i Zarqa: Hashemitt-universitetet, Al-Balqa Applied University i Zarqa og Zarqa private universitet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zarqa|Zarqa]]» frå ,  den 13. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Zaria

**Zaria** er ein stor by i Kaduna nord i Nigeria. Han vart tidlegare kalla Zazzau, og var ein av dei opphavlege sju bystatane i kongedømet Hausa. Byen har like over ein million innbyggjarar.

## Historie
Zaria, tidlegare kalla Zazzau, var òg hovudstad i Hausa-kongedømet Zazzau. Det har derimot budd folk her lenge før Zazzau oppstod.

Seint i 1490-åra kom islam til Zaria via systerbyane Kano og Katsina. Med islam blømde handelen mellom byane då handelsmenn førte kamelcaravanar fylte med salt i byte for slavar og korn. Mellom 1400- og 1500-talett vart kongedømet ein vasallstat under Songhai-riket. I 1805 vart det erobra av Fulani under Fulani Jihad. Britiske styrkar leia av Frederick Lugard tok byen i 1901.

## Geografi
Den gamle delen av byen var omgjeven av murar, men desse har i dag stort sett kollapsa. I gamlebyen og bydelen Tudun Wada har folk stort sett budd i tradisjonelle leirhus. Zaria har bydelane Samaru, Tudun Wada, Sabon Gari, Zaria-City, PZ, Kongo, GRA-Zaria, Hanwa og Shikka

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zaria|Zaria]]» frå ,  den 13. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Smith, M. G. (Michael Garfield). Government in Zazzau 1800-1950
ZAPU

**ZAPU**, **Zimbabwe African People's Union**, var ei nasjonal frigjeringsrørsle i Zimbabwe, leia av Joshua Nkomo. I lag med Zanu var ZAPU ei av dei drivande kreftene bak fallet til det kvite regimet i Rhodesia og grunnlegginga av staten Zimbabwe. ZAPU og Nkomo vart begge utmanøvrert av Robert Mugabe og rørsla hans ZANU, og vart seinare slått i lag til ZANU-PF.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:ZAPU|ZAPU]]» frå ,  den 13. februar 2010.*
Oblik

**Oblik** er ei samnemning for andre kasus enn nominativ. I antikk latinsk grammatisk tradisjon blei nominativ òg kalla *cāsus rectus* 'rett/beint kasus', medan andre kasus blei kalla *cāsūs oblīquī* 'skeive/bøygde kasus'. 

På moderne norsk, som har lite kasusbøying, nyttar vi ofte *oblik* som namn på det kasuset ved pronomen som ikkje er nominativ eller genitiv, til dømes slik: 

* nominativ – *ho*
* oblik – *henne*
* genitiv – *hennar*

*Oblik* svarer til akkusativ og dativ på norrønt:

* nominativ – *hon*
* akkusativ – *hana*
* dativ – *henni*
* genitiv – *hennar*
Zapotekar

**Zapotekane** eller **zapotek** var ein mesoamerikansk høgkulturfolk som levde i Oaxacadalen i dagens Mexico frå om lag 500 f.Kr. Dei etterlet seg arkeologiske funn ved den gamle byen Monte Albán i form av bygningen, ballsportbanar, store graver og skattar, mellom anna gullsmykker. Monte Albán var ein av dei første store byane i Mesoamerika og senteret for zapotekane som dominerte det meste av det me i dag kjenner som staten Oaxaca. Funn av glyffinnskrifter viser at zapotekkulturen hadde kommunikasjon med samtidige siviliasjonar, mellom anna maya. 

Frå år 700 vart zapotekane gradvis pressa sørover av mixtekane. Zapotekane bygde då opp Mitla, som ligg 40 km lenger søraust. Mitla er særleg kjend for mosaikkfriser. Tidleg på 1500-talet la kong Motecuzoma II av aztekane under seg området til zapotekane. Zapotekane held framleis til i Mitla og er elles spreidd rundt Oaxaca-området. 

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Zapotec civilization|Zapotec civilization]]» frå ,  den 13. februar 2010.*  
 
*
*
Krzysztof Zanussi

**Krzysztof Pius Zanussi** () er ein polsk produsent og filmregissør.

Han er professor i europeisk film ved European Graduate School i Saas-Fee i Sveits. Han er òg professor ved Det schlesiske universitetet i Katowice (  polsk *Uniwersytet Śląski w Katowicach*).

Han studerte fysikk ved Universitetet i Warszawa ( polsk *Uniwersytet Warszawski*) , filosofi ved Det jagellonske universitetet i Kraków (polsk *Uniwersytet Jagielloński*) og regi ved Filmhøgskolen i Łódź (polsk *Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi*). Han er direktør ved det polske filmstudioet TOR og har fått mange prisar, mellom anna David di Donatello-prisen til *Accademia del Cinema Italiano*. 

Krzysztof Zanussi har mellom anna laga *Krystallens struktur* (1969), *Illuminasjon* (1973), *Spiral* (1978) og *A Year of the Quiet Sun* (1984), *Inventory* (1989), *In Full Gallop* (1996),  *The Supplement* (2002) og *Persona non grata* (2005).

## Bakgrunnsstoff
* Nettsida til fakultet hans på European Graduate School 
* Krzysztof Zanussi på Internet Movie Database 
* Krzysztof Zanussi på Internetowa Baza Filmu Polskiego 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Krzysztof Zanussi|Krzysztof Zanussi]]» frå ,  den 13. februar 2010.*
Flanell

**Flanell** (av fransk *flanelle*) er ein lett og mjuk vevnad av ull, bomull eller kunstfiber som er lett rua på den eine eller begge sidane. Bomullsflanell har eit lodekke som i regelen blir danna av eit laustvunne garn i veften som blir rive opp.

Tynt flanellstoff vert brukt mellom anna til natt- og sengetøy. Tjukkare flanell vert mellom anna bruka i flanellografar.

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder
 (fri lisens)
Regnbogepakta

**Regnbogepakta** er namnet på den pakta Gud i følgje Fyrste mosebok inngjekk med Noah, etterkommarane hans og kvar levande skapning på jorda etter syndefloda. Her lova Gud at vatnet aldri meir skal verta til ein storflaum som tyner alt liv. 

I følgje forteljinga skal regnbogen  minne menneska om dette.  I kristen  forkynning vert regnbogepakta brukt som prov på at vonde hendingar og naturkatastrofar ikkje kan komme frå Gud. 

Regnbogepakta vert spegla att i vatnet som vert bruka i den kristne dåpen.  

## Bakgrunnsstoff
*1. Mos. 9,9-17
Zaporizjzja

**Zaporizjzja** (ukrainsk Запоріжжя, russisk Запорожье, *Zaporozje* eller *Saporosje*) er ein by sør i det sentrale Ukraina ved breidda av elva Dnepr. Han er det administrative senteret i Zaporizjzja oblast og rajon. Sjølve byen er direkte underlagt oblastet og ligg om lag 70&nbsp;km sør for byen Dnipropetrovsk.

Zaporizjzja vart tidlegare kalla *Aleksandrovsk* (russisk Александровск) etter kommandanten av den første russiske hæren, prins Aleksandr Golitsyn, men vart i 1921 kalla Zaporizjzja (som tyder «etter stryka» og som viser til stryka i Dnepr nær øya Khortytsia). Han er i dag den sjette største byen i Ukraina med kring 780&nbsp;000 innbyggjarar (2011).

Zaporizjzja er det viktigaste industrisenteret i Ukraina. Her ligg vasskraftverket DnieproGES, ZAZ, den største bilfabrikken i landet, og Motor-Sich designbyrå og produksjonsselskap som lagar flymotorar.

Byen var i stor grad ein «ingeniørby» under Sovjetunionen med all forureining dette førte med seg. Etter at Ukraina fekk sjølvstende og ein har flytta seg meir mot marknadsøkonomi har dette betra seg. Luftkvaliteten har betra seg, men Zaporizjzja vert likevel ikkje rekna som ein særskild attraktiv by.

## Geografi og klima
Aleksandrovsk låg på venstrebreidda av Dnepr, medan byen i dag ligg på begge breidder av elva. Byen dekkjer eit areal på 334&nbsp;km2, 50 meter over havet.

I midten av byen ligg øya Khortytsia (12&nbsp;km x 2&nbsp;km), som delar øya i to delar kalla Nye og Gamle Dnepr.




## Kjelder

----
* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zaporizhia|Zaporizhia]]» frå ,  den 13. februar 2010.* 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad (ukrainsk) 
* Zaporizjzja biletgalleri  (russisk)
Jevgenij Zamjatin

**Jevgenij Ivanovitsj Zamjatin** () var ein russisk forfattar som er mest kjend for romanen *[[Vi]]* (1920), ein dystopisk satire som var noko av inspirasjonen bak George Orwell si *[[boka 1984|1984]]* og visstnok òg Aldous Huxley sin *[[Vidunderlege nye verden]]*. Romanen handlar om eit framtidig totalitært samfunn der menneska nærast er omskapte til robotar. Boka vart først gjeven ut i Sovjetunionen under glasnost i 1980-åra. 

Zamjatin slo igjennom med romanen *Provinsliv* i 1913. Andre satiriske forteljingar var *Hulen* og *Mamaj*. Han studerte marinteknikk og jobba med det før hobbyen med å skrive skjønnlitteratur vart fulltidsyrket. Som så mange andre støtta han oktoberrevolusjonen, men kom seinare i unåde hos det nye regimet på grunn av den brysame litteraturen hans. Han emigrerte derfor i 1931 og døydde i Paris i 1937. 

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jevgenij Zamjatin|Jevgenij Zamjatin]]» frå ,  den 13. februar 2010.*  
*
Emiliano Zapata

**Emiliano Zapata Salazar** () var ein meksikansk geriljaleiar og motstandsmann. Han vart ein av hovudpersonane under den meksikanske revolusjonen som braut ut i 1910, mot diktaturet til Porfirio Díaz. Zapata var mestis og leia kampen til indianerbøndene mot dei mektige jordeigarane under slagordet *Reforma, Libertad, Justicia y Ley* (plan de Ayla). Han gjennomførte omfattande jordreformer i dei områda han kontrollerte, men vart til slutt drepen av fiendane sine i 1919.

Zapata vert rekna for å vere ein av dei fremste nasjonale heltane i Mexico. Byar, gater og bustadområde kalla «Emiliano Zapata» er vanlege rundt om i landet og Zapata har til tider vore avbilda på meksikanske pengesetlar. Dei opphavlege zapatistane starta i delstaten Morelos.

## Zapatistar i nyare tid
Zapatistane (EZLN), ei revolusjonær rørsle med utgangspunkt i delstaten Chiapas, har i nyare tid teke namnet sitt etter Zapata.

## Sjå òg
* Den meksikanske revolusjonen

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Emiliano Zapata|Emiliano Zapata]]» frå ,  den 13. februar 2010.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Sakarja

**Sakarja**, **Zakarias** eller **Sakarias** er namnet på fleire personar: 

## Personar
;Profetar, helgenar og pavar
*Sakarja Ben Jehoiada, martyrdrept son av høgstepresten på tida til Ahaziah og Joash
*profeten Sakarja, ein profet frå kongedømet Judea
** Sjå òg *[[Sakarjas bok]]* i Bibelen
*presten Sakarja/St. Sakarja, far til døyparen Johannes
*St. Sakarja (d.106), biskop i Vienne i Gallia
*pave Sakarja (741-752), gresk-kalabrisk katolsk helgen og pave
*pave Sakarja av Alexandria (1004-1032), koptisk pave

;Kongar
*Sakarja av Israel, konge av Israel og son av Jeroboam
*Sakarja I av Makuria, ca. 722, nubisk herskar
*Sakarja av kahzarane, Khagan av khazarane på 800-talet
*Sakarja III av Makuria (ca. 822-ca. 854), nubisk herskar. 

;Andre folk
*Sakarja Rhetor eller Scholasticus, biskop frå Mytilene på 500-talet, skreiv *Historia Ecclesiastica*
*Zacharias Barbitsiotis,  (1759-1804)
*Zakaria Abdulla, kurdisk songar kjend som Zakaria
*Zachariah Selwyn, amerikansk visesongar, skodespelar og forfattar, ofte berre kalla Zachariah

## Stader

*Zacarias i São Paulo, kommune i Brasil
*Zachary i California, tidlegare busetnad
*Zachary i Louisiana, by i USA
*Az-Zakariyya, forlaten arabisk landsby i Israel
*Zekharia, moshav i Israel
*Saint-Zacharie i Frankrike
*Saint-Zacharie i Canada
Kristian Zahrtmann

**Peder Henrik Kristian Zahrtmann**, kjend som **Kristian Zahrtmann**, () var ein dansk målar. Han var ein del av den danske kunstnargenerasjonen seint på 1800-talet i lag med Peder Severin Krøyer og Theodor Esbern Philipsen, som braut bort frå arva etter gullalderen i dansk kunst, til fordel for naturalisme og realisme.  

Han vart særleg kjend for historiske måleri, og særleg dei som synte sterke, tragiske og segnomsuste kvinner i dansk historie. Han målte òg mange verk innan andre sjangrar, som landskap, gatebilete, menneskescenar og portrett. 

Zahrtmann hadde stor innverknad på utviklinga av dansk kunst gjennom å støtte den individuelle stilen til studentane sine dei mange åra han var lærar og ved nyskapande bruk av fargar. Han var mellom anna lærar for mange norske kunstnarar. 

## Kjelder

* 
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kristian Zahrtmann|Kristian Zahrtmann]]» frå ,  den 13. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
** ''Dansk biografisk Leksikion''
Vivian Zahl Olsen

**Vivian Zahl Olsen** () er ein norsk teiknar, grafikar og illustratør. 

Olsen er utdanna ved Statens håndverks- og kunstindustriskole. Ho har illustrert fleire skulebøker, forteljingsbøker og biletbøker, mellom anna *Flode alene* av Trond Viggo Torgersen og *Fru Pigalopp* av Bjørn Rønningen. Ho har òg teikna for mange seriar barne-TV og laga dekorasjonar og animasjonsfilmar. I fleire år stod ho for illustrasjonane i medlemsbladet til Framtiden i våre hender,  *Ny livsstil*.  

Zahl Olsen har motteke fleire prisar både i Noreg og utlandet, mellom anna Jacob-prisen i 1980 og Cappelenprisen i 1981.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vivian Zahl Olsen|Vivian Zahl Olsen]]» frå ,  den 13. februar 2010.*
Ossip Zadkine

**Ossip Zadkine** () var ein kviterussisk skulptør og biletkunstnar.

Zadkine studerte i Sunderland,  London og i 1909 på École des Beaux-Arts i Paris, der han seinare busette seg og virka den største delen av livet sitt. Han gjekk ut som frivillig som båreberar i 1916-17 i den første verdskrigen og var i eksil i USA 1941-45, under den andre verdskrigen. Han var gift med kunstnaren Valerie Prax (1897 - 1981). Huset på rue d'Assas der dei budde og hadde sine atelier frå 1928 er no eit museum tileigna paret.

I Paris fekk han ei djup beundring for Rodin, men det var kubismen som gjorde det største inntrykket på han. I mange år eksperimenterte han, som Lipchitz, Laurens og Archipenko, med å omforme den nakne menneskekroppen til ein streng geometrisk komposisjon.

Døme på dei ekspressive skulpturane til Zadkine er *Orfeus* (*Orphée* 1948), *Menneskeleg skog* (*Forêt humaine* 1957) og *Øydelagt by* (*Ville détruite*, *De verwoeste Stad*, 1951-53). Det sistnemnte kunstverket er eit 6,5 m høgt minnesmerke i bronse over øydelegginga av sentrum i Rotterdam i tyske bomberaid i 1940.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ossip Zadkine|Ossip Zadkine]]» frå ,  den 13. februar 2010.*  

## Bakgrunnsstoff
* Ossip Zadkine Research Center
Aksel Zachariassen

**Aksel Zachariassen** () var ein norsk politikar og journalist frå Porsgrunn. I 1921 vart han vald til formann for ungdomsforbundet til Arbeidarpartiet som på same landsmøte skifta namn til Norges Kommunistiske Ungdomsforbund. I partistriden som oppstod høyrte han til mindretalet i ungdomsforbundet som ville bryte med Komintern, og han leia komiteen som førebudde grunnlegginga av Venstrekommunistisk Ungdomsfylkning.

Azach byrja den journalistiske karrieren sin i Bratsberg-Demokraten i Skien berre 18 år gammal og i 1924 byrja han å skrive for Arbeiderbladet. I 1929 grunnla han Haldens Arbeiderblad og var redaktør fram til 1930. Han var i eitt år redaktør for Arbeidermagasinet (seinare Magasinet for alle). I 1932 vart han redaktør for Kongsvinger Arbeiderblad, ei stilling han hadde til han vart arrestert av Gestapo i 1941, og heldt fram med etter krigen til 1946, då han vart leiar av Arbeidernes Pressekontor. Mellom 1950 og 1962 var Zachariassen sjefssekretær i Arbeidernes Opplysningsforbund. Han har òg skrive fleire bøker om historia til arbeidarrørsla i Noreg og boka *På talerstolen* (gjeve ut på ny i 2006).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Aksel Zachariassen|Aksel Zachariassen]]» frå ,  den 13. februar 2010.*
Zambezi

**Zambezi** (òg skrive **Zambesi**) er den fjerde lengste elva i Afrika og den største elva som munnar ut i Indiahavet frå Afrika. Ho har eit nedslagsfelt på 1,39 millionar kvadratkilometer, og er om lag halvparten så lang som Nilen, kring 3540&nbsp;km lang. Ho spring ut i Zambia og renn gjennom Angola, langs grensa mellom Namibia, Botswana, Zambia igjen og Zimbabwe, til Mosambik, der ho munnar ut i Indiahavet.

Det mest spektakulære området av Zambezi er Victoriafalla. Andre kjende fall eller fossar er Chavumafalla ved grensa mellom Zambia og Angola og  Ngonyefalla, nær Sioma i Vest-Zambia.

Det er to vasskraftverk og demningar i elva. Desse er Kariba-dammen, forsyner Zambia og Zimbabwe med elektrisitet, og Cahora Bassa i Mosambik, som gjer elektrisitet til Mosambik og Sør-Afrika. Det finst òg eit mindre vasskraftverk ved Victoriafalla.

## Bakgrunnsstoff
* Informasjon og kart over nedslagsfeltet 
* Zambezi River Authority 
* The Zambezi Society
Aurlandskoen

**Aurlandskoen** er ein tradisjonsrik norsk mokasin-liknande sko frå Aurland. Han er laga i naturfarga eller svart lêr. 

Skomakaren Nils Tveranger starta produksjon på 1800-talet etter å ha henta inspirasjon frå indianske mokasiner i USA. Skoen vart tidlegare produsert ved fleire skoverkstader i Aurland. På det meste, på 1950- og 60-talet, vart det produsert 30-40 000 par per år. I dag vert det produsert 3-4000 par ved den einaste attverande fabrikken, Aurland Skofabrikk.

## Bakgrunnsstoff
*Aurlandskoen  ved visitflam.com
*«Aurland skofabrikk feirar 75 år – eldste skofabrikk i landet» ved NRK.no
William Houlder Zachariasen

**Fredrik William Houlder Zachariasen** () var ein norsk-amerikansk fysikar som frå 1930 hadde virket sitt ved University of Chicago. Han er mest kjend for røntgenundersøkingane han gjorde av krystallar, og i 1945 gav han ut boka *Theory of X-ray Diffraction in Crystals*. 

Han studerte i Oslo og fekk doktorgraden i 1928. Han studerte så i Manchester i Storbritannia med Sir Lawrence Bragg, før han kom til Chicago i 1930. Han leia det fysiske instituttet ved University of Chicago frå 1945 til 1950, og igjen frå 1956 til 1959. Han vart òg etter kvart professor. Under den andre verdskrigen deltok han i Manhattanprosjektet, som utvikla atombomba. 

## Kjelder

*
Anastasija Kuzmina

**Anastasija Vladimirovna Kuzmina** () er ein slovakisk (tidlegare russisk) skiskyttar. 

Kuzmina byrja med skiskyting i 1999 og hadde sju medaljar frå junior-VM, då ho byrja i verdscupen. Frå og med sesongen 2008/09 har Kuzmina konkurrert for Slovakia. Kuzmina vann sølv under verdsmeisterskapet i skiskyting 2009 i fellesstarten, berre slått av russiske Olga Zajtseva . Under dei vinterleikane i Vancouver i 2010 vann ho gullmedalje på 7.5 km sprint. Dette var den første vinter-olympiske gullmedalje til Slovakia nokonsinne.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Profil hjå biathlonworld.com
* Statistikk hjå biathlonresults.com
Jegor Gajdar

**Jegor Gajdar** ()) var ein russisk økonom og politikar fødd i Moskva. Gajdar var fungerande statsminister i Russland frå 15. juni 1992 til 14. desember 1992. 

## Kjelder
Noregs KFUK-KFUM

**Noregs KFUK-KFUM** er ein kristen barne- og ungdomsorganisasjon med 17&nbsp;000 medlemmer fordelt på over 650 forskjellige grupper over heile landet. Organisasjonen har over 5&nbsp;000 barnemedlemmer, over 7&nbsp;000 ungdomsmedlemmer og nærare 5&nbsp;000 unge vaksne og vaksne medlemmer. 

KFUK står for Kristelig Forening for Unge Kvinner og KFUM står for Kristelig Forening for Unge Menn. Den likesida trekanten i logoen symboliserer ånd, sjel og kropp, og tyder at KFUK-KFUM tar heile mennesket på alvor. 

Noregs KFUK-KFUM utgjer saman med Noregs KFUK-KFUM-speidarar KFUK-KFUM-rørsla i Noreg, som har vel 30&nbsp;000 medlemmer. Dei to organisasjonane har felles ideologi, men kvart sitt landsstyre og kvar sin generalsekretær. 

KFUK-KFUM Global driv KFUK-KFUM-rørsla i Noreg sitt internasjonale arbeid.
Noregs KFUK-KFUM er knytt til to store internasjonale organisasjonar, YMCA (Young Mens Christian Association) og YWCA (Young Womens Christian Association). Organisasjonane finst i over 120 land og har 50 millionar medlemmer. Trekantlogoen vert nytta overalt. I Noreg er KFUK og KFUM éin organisasjon, men på verdsbasis er det delt inn i to organisasjonar: YMCA og YWCA.

Noregs KFUK-KFUM vart stifta i 1880 under namnet De Norske Ynglingeforeningers Fællesforbund. Namnet vart endra til Norges Kristelige Ungdomsforbund i 1898, og til Noregs KFUK-KFUM i 198]. 

Den første Ynglingeforeninga i Noreg (for menn) vart stifta i 1868, medan den første KFUK-foreninga kom i 1887. Fellesforbundet opna for medlemskap for KFUK-foreningar i 1892.

## Bakgrunnsstoff
*
YWCA

**YWCA** (opphavleg **Young Women's Christian Association**) er ein internasjonal organisasjon grunnlagd i Storbritannia i 1855. Han består av nasjonale foreningar, som har varierande mål og metodar. Paraplyorganisasjonen for dei nasjonale foreningane er *World YWCA*, som er basert i Genève.

YWCA er i Noreg representert gjennom Noregs KFUK-KFUM og Noregs KFUK-KFUM-speidarar.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:YWCA|YWCA]]» frå ,  den 14. februar 2010.*  


## Bakgrunnsstoff

*
Sakkeus

**Sakkeus** er ein person frå Nytestamentet, nemnd i kapittel 19 av Lukasevangeliet. Her blir det fortald at han var ein rik overtollar og skatteoppkrevjar (*publicanus*) i Jeriko. 

## Soger om Sakkeus
Då Jesus vitja Jeriko, klatra den kortvaksne Sakkeus opp i eit morbærtre for å sjå han. Då Jesus kom til treet der Sakkeus sat, bad han han om å koma ned. Trass i at tollaren var rekna som ein syndig overløpar til romarane vitja Jesus heimen hans. Sakkeus stod fram og sa at han gav store gåver til fattige, og Jesus erklærte han også som eit av Abrahams barn. Eit stort, firkanta tårn i Jeriko er i dag kjend som huset åt Sakkeus.

Ifølge Clement av Alexandria si *Stromata* fekk Sakkeus namnet Matthias av apostlane og tok plassen etter Judas Iskariot etter Kristi himmelfart. Han skal ha følgd apostelen Peter, og blitt utnemnd til biskop av Cæsarea i Palestina. I Salomon av Bosra si «Boka om Bia» blir det fortald at Sakkeus blei drepen i Hauran.

I austkyrkja er Sakkeus rekna som ein av dei tidlege apostlane, og har festdag den 20. april. I katolsk tradisjon har han minnedag den 23. august.

## Seinare tradisjonar
Mellomaldersoger identifiserte Sakkeus som St. Amadour og hevda han var grunnleggjaren av klosteret Rocamadour.

I norsk folketradisjon var Zakæus sin dag 23. august den siste av hundedagane. Nokre stader heitte det av regn denne dagen ville fortsetja i fire veker.

## Kjelder

* Den hellige Sakkeus av Caesarea (1. årh) ved katolsk.no
* Lukas 19 ved bibel.no
* Zakæus i Caplex
----
* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sakkeus|Sakkeus]]» frå , og «[[:en:Zacchaeus|Zacchaeus]]» frå  den 13. februar 2010.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
****Illustrert Norsk Bibelleksikon*
Rottweiler

**Rottweiler** er ein tysk hunderase kalla opp etter byen Rottweil i den tyske delstaten Baden-Württemberg. Han er ein mellomstor, kompakt molosserhund med hovudsakleg svart pels og brune teikningar.

Opphavleg var hundane kjent som *Rottweil Metzgerhund*, Rottweil-slaktarhundar. Dei skal ha blitt brukt til å driva slaktedyr til marknaden, trekka hundekjerrer med kjøt og ha verna omreisande slaktarar og pengane deira. På 1900-talet blei dei tekne i bruk som politihundar, og dei har sidan blitt brukshundar på ei rekkje felt. Han er også utbreidd som familiehund.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Rottweiler|Rottweiler]]» frå , og «[[:en:|Rottweiler]]» frå  den 28. mai 2010.*
Jean-Pierre Yvaral

**Jean-Pierre Vasarely** (), kunstnarnamn **Yvaral**, var ein fransk kunstnar innan op-art og kinetisk kunst frå 1954 og framover. Han var son av Victor Vasarely.

Yvaral studerte grafisk kunst og publisitet ved École des Arts Appliqués mellom 1950 og 1953. I 1960 grunnla Yvaral Groupe de Recherche d'Art Visuel (GRAV) i lag med Julio Le Parc, François Morellet, Francisco Sobrino, Horacio Garcia Rossi og Joel Stein, og prøvde å utvikle eit samanhengande abstrakt visuelt språk som bestod av enkle geometriske element.

I 1975 fann han opp uttrykket *numerisk kunst* for å skildre kunst samansett (eller programmert) etter numeriske reglar eller algoritmar. Frå den tid nytta han datamaskinar til å digitalt prosessere og manipulere bilete, sjølv om det endelege resultatet alltid var handmala. Han nytta denne teknikken til å produsere fleire portrett der han nytta eit lett gjenkjenneleg motiv, som andletet til Marilyn Monroe, og så bearbeide dei slik at dei vart abstrakte komposisjonar, samstundes som det opphavlege bilete av gjenkjenneleg.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jean-Pierre Yvaral|Jean-Pierre Yvaral]]» frå ,  den 14. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene: *
*Oversyn
*Biografi
*Biography på tate.org 
*Holzhey, Magdalena, *Vasarely* (Taschen 2005) ISBN 3-8228-3908-6
 

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad  (fransk)
*Bilete ved robertsandelson.com
Armin Zöggeler

**Armin Zöggeler** () er ein italiensk akar som har to olympiske gull frå Salt Lake City i 2002 og Torino i 2006. Han har og ein bronse frå Lillehammer 1994 og sølv frå Nagano 1998. Zöggeler er dessutan fem gongar verdsmeister i aking.
Lee Jung-su

**Lee Jung-Su** () er ein sørkoreansk skøyteløpar som konkurrerer i kortbaneløp under dei olympiske vinterleikane 2010 i Vancouver.
Han vann olympisk gull på distansen 1500 meter.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
*
Lingvistisk produktivitet

**Produktivitet** er ein eigenskap ved språklege ovringar, og fortel om dei kan opptre i nye samanhengar. Med *språklege ovringar* meiner vi mellom anna morfem, bøyingsmønster, ord og grammatiske konstruksjonar. Det finst ulike gradar av produktivitet.

## Døme frå morfologien
Ein gong på 1900-talet, truleg i siste helvta, lånte vi verbet *digge* 'like, nye' frå verbet *dig* 'setje pris på, like' i nordamerikansk engelsk slang – truleg gjennom svensk, skriv Nynorskordboka. Det heiter til dømes *å digge rock*. Då *digge* blei lånt, laut det bøyast i samsvar med eitt eller anna norsk bøyingsmønster. Her er dei tre mest sannsynlege mønstera det kunne følgje, oppgjevne med infinitiv, presens, preteritum og perfektum partisipp:

Som kjent følgjer *digge* bøyingsmønster A, og dette er ein indikasjon på at dette mønsteret er meir produktivt enn dei to andre bøyingsmønstera.
Her er tre vanlege indikasjonar på produktivitet for bøyingsklassar:

# Dersom lånord i større grad følgjer bøyingsklasse X enn bøyingsklasse Y, er X meir produktiv enn Y.
# Dersom ord i større grad skifter medlemskap frå bøyingsklasse Y til X enn omvendt, er X meir produktiv enn Y.
# Dersom born heller bøyer eit ord i samsvar med bøyingsklasse X enn med bøyingsklasse Y, er X meir produktiv enn Y.

Eit døme på indikasjon 2 har vi ved verbet *drøfte*. Nynorskordboka oppgjev at dette verbet kan bøyast i samsvar med både bøyingsmønster A og bøyingsmønster B:

I *[[Norsk Ordbog]]* oppgjev Ivar Aasen berre bøyingsmønster B for *dryfta*, og dette er den eldste bøyinga av dette verbet. Fleire verb som opphavleg blei bøygde etter bøyingsklasse B, har gått over i til bøyingsklasse A i mange dialektar, og dette er ein indikasjon på at bøyingsmønster A er meir produktivt enn bøyingsmønster B.
Eilean Bàn

**Eilean Bàn** (skotsk-gælisk for «Kviteøya») er ei 2,4 hektar stor øy utanfor kysten av Skottland, mellom Kyle of Lochalsh og Isle of Skye i Highland.

Eilean Bàn er eigd av dei skotske styresmaktene, men sidan 1998 har ho vorte styrt av Eilean Ban Trust som eit naturreservat.

Fyret på øya vart bygd av David og Thomas Stevenson og ei av pilarane til Skye Bridge står på øya. Brua kryssar Loch Alsh frå fastlandet til Skye.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eilean Bàn|Eilean Bàn]]» frå ,  den 14. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Eilean Chathastail

**Eilean Chathastail** (tyder «Borgøya») er ei av Small Isles i Indre Hebridane i Skottland. Ho er om lag 1 km lang og ligg berre 100 meter søraust for øya Eigg.  Eilean Chathastail gjer at Galmisdale, den einaste hamna på Eigg, ligg i le.

Eigg fyr vart bygd på øya i 1906 av brørne David A. og Charles Alexander Stevenson.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eilean Chathastail|Eilean Chathastail]]» frå ,  den 14. februar 2010.*
RS «Langesund»

**RS 2 «Langesund»** var den første redningsskøyta som vart sett i drift av Redningsselskapet. Ho vart tinga av *Langesund Kreds til Skibbrudnes Redning* hjå Thor Jensen ved Porsgrund Baadbyggeri. Utgangspunktet for bygginga var Colin Archer sine losskøyteteikningar. «Langesund» vart bygd noko lenger. Ho var rigga med ei mast, slik det var vanleg på losskøytene. Ho vart sjøsett 31. januar 1893. Kretsen stod for ein del av finansieringa. Resten bidrog Redningsselsapet med. Skøyta var stasjonert i Langesund.

I 1913 vart ho seld til Norges Sjøkartverk for 2500 kr. Ho var i privat eige 1937 - 45. Då vart ho forlengd og ombygd til fiskefartøy. Ho fekk innsett motor. Namnet vart endra til MS «Flinken». Frå 1975 til 1989 låg ho i opplag utan vedlikehald. Eit privat partsreiarlag overtok skøyta. Ho vart gjenoppbygd ved Djupevåg Båtbyggeri i Hardanger.

I 2008 overtok eit nytt sameige der Bamble kommune og lokale verksemder er dei største eigarane. Eit av dei viktigaste føremåla deira er at skøyta skal "Være til bruk for eierne i undervisningsøyemed for å øke kunnskapen om kystkultur, båtbyggertradisjoner og sjømannskap". Langesundsfjorden Kystlag har ansvar for drift og vedlikehald.

Mannskapet på «Langesund» fekk Emile Robins belønning for sesongen 1904-1905, og for 1916. 

## Kjelder
* Bjørn Fossen: *Hundre år med redningsskøyta*. Grøndahl og Dreyers Forlag 1994
* Litt om de seilende redningsskøyter i Langesund 
* Langesundsfjorden Kystlag 

## Fotnotar
Bulldogg

**Bulldogg** (frå eng. *bulldog*, 'oksehund') er ei gruppe hunderasar med opphav i hundar brukte til oksekampar i England. Dei er kjenneteikna av breitt hovud, flattrykt snute og underbitt. Den noverande engelske bulldoggen, som er rekna som eit engelsk nasjonalsymbol, har særs stort hovud og korte bein. Andre typar har mindre overdrivne kroppsdelar.

## Opphav
Frå mellomalderen til midten av 1800-talet var kamp mellom okse og hund utbreidd som underhaldning. Oksehundane ein brukte til desse var lettbeinte, kraftige og kamplystne. Dei kan ha stamma frå doggar innførte av ulike folkeslag som spreidde seg gjennom Europa. Ei romersk skildring omtalar britiske kamphundar som «breimunna», noko også bulldoggar er.

## Moderne bulldoggar
Grusame dyresportar som oksekampar blei forbodne i England og Wales i 1835, og ein trengde ikkje lenger oksehundane. Fleire typar døydde ut. Bulldoggar overlevde likevel i USA, der dei blei brukte som gardshundar, og i England, der dei blei avla fram til godslege, stuttvaksne familiehundar. Andre avleidde rasar, som ikkje blir rekna som bulldoggar, er boxer, bullterrier, pitbullterrier og fleire andre.

I nyare tid er det også blitt avla fram minatyrutgåver av hundane, som fransk bulldogg, og ein har gjort fleire forsøk på å gjenskapa den opphavlege langbeinte engelske bulldoggen.
Engelsk bulldogg har lenge vore eit symbol for England, godt hjelpt av at den typifiserte engelskmannen blir kalla John Bull.

## Galleri

fil:English Bulldog Sir Antony.jpg|Engelsk bulldogg frå 1889.
fil:Roseville Blaze 1.jpg |Engelsk bulldogg frå 1910-talet.
Fil:Buldog angielski 000pl.jpg|Engelsk bulldogg frå 2007.
Fil:Olde English Bulldogge Crop.jpg| Olde English Bulldogge er ein moderne rase utarbeidd som ein rekonstruksjon av den opphavlege engelske bulldoggen.
fil:Amerikansk bulldog blocky bulldogs lera.jpg|Amerikansk bulldogg
fil:Alapahabulldog.jpg|Alapaha Blue Blood-bulldogg
fil:FrenchBulldog.jpg|Fransk bulldogg
fil:Dog boxer.jpg|Boxer er ein slektning av bulldoggane.


## Kjelder
*

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bulldogger|Bulldogger]]» frå , og «[[:en:Bulldog breeds|Bulldog breeds]]» frå  den 5. mai 2010.*
Eilean Dubh Mòr

**Eilean Dubh Mòr** (skotsk-gælisk for «Store svarte øy») er ei busetnadslaus øy i Indre Hebridane i Skottland. Ho ligg ved innløpet til Firth of Lorn, mellom øyane Lunga og Garbh Eileach.  

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eilean Dubh Mòr|Eilean Dubh Mòr]]» frå ,  den 14. februar 2010.*
Eilean Mhic Chrion

**Eilean Mhic Chrion** er ei tidvassøy ved innløpet til Loch Craignish i Skottland. Ho gjev ly til landsbyen Ardfern.

Eilean Mhic Chrion er ei av 43 tidvassøyar ein kan gå til frå fastlandet i Storbritannia, og ei av 17 ein kan gå til frå det skotske fastlandet.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eilean Mhic Chrion|Eilean Mhic Chrion]]» frå ,  den 14. februar 2010.*
Eilean Mhic Coinnich

**Eilean Mhic Coinnich** er ei lita folketom øy utanfor sørsida av Rinns of Islay-halvøya på øya Islay i Indre Hebridane i Skottland.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eilean Mhic Coinnich|Eilean Mhic Coinnich]]» frå ,  den 14. februar 2010.*
Eilean Mòr i Crowlin Islands

**Eilean Mòr** er den største øya i Crowlin Islands i Inner Sound utanfor Isle of Skye i Skottland.

Eilean Mòr ligg ved innløpet til Loch Carron, utanfor sørsida av Applecross i Wester Ross. 

Utgravingar på Eilean Mòr syner spor etter menneske frå mellomsteinalderen for 8000 år sidan. Ruinar av hytter ligg nordaust på øya, nær Camas na h-Annait (Skotsk-gælisk for «Kyrkjebukta»). Midt på 1800-talet vart busetjarane på øya tvangsflytta frå Applecross for å gjere plass til sauebeite. Fleire familiar ville ikkje flytte frå Skottland og slo seg ned på Eilean Mòr for å leve av fiske og jordbruk. Sidan kring 1920 har øya vore utan busetnad. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eilean Mòr, Crowlin Islands|Eilean Mòr, Crowlin Islands]]» frå ,  den 14. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Eilean Rìgh

**Eilean Rìgh** er ei øy i Indre Hebridane på vestsida av Skottland. Ho ligg i Loch Craignish, kring 300&nbsp;m utanfor kysten av Argyll. Namnet er skotsk-gælisk for «Kongeøya», men ein kjenner ikkje til kva konge det er snakk om. 

## Historie

Øya har spor etter to fort frå jernalderen.

I 1930-åra budde Sir Reginald Johnston på øya. Han hadde vore lærar for Puyi, den siste kinesiske keisaren. Johnston moderniserte husa her, bygde eit buddhisttempel og bygde ein hage i kinesisk stil. 
Øya har vore hos fleire private eigarar sidan den gong. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eilean Rìgh|Eilean Rìgh]]» frå ,  den 14. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Eilean Donan

**Eilean Donan** er ei lita øy i Loch Duich vest i Highland i Skottland. Ho er landfast via ei gangbru og ligg om lag ein kilometer frå landsbyen Dornie. Eilean Donan (som tyder «øya til Donnán») er kalla opp etter Donnán av Eigg, ein keltisk helgen frå mellomalderen. Øya er dominert av eit pittoersk slott. 

## Eilean Donan slott

Det opphavlege slottet vart bygd tidleg på 1200-talet som forsvar mot vikingar. Seint på 1200-talet hadde det vorte ein skanse for Mackenzie-klanen frå Kintail (seinare jarlane av Seaforth). I 1511 tok Macrae-klanen, som verna Mackenzie-klanen, over som konstablar i slottet. 

I 1539 døydde Iain Dubh Matheson, høvding i Matheson-klanen, medan han forsvarte slottet på Eilean Donan mot MacDonald-klanene frå Sleat på vegner av Macrae-klanen og Mackenzie-klanen. 
 
I april 1719 vart slottet okkupert av spanske troppar som prøvde å få i gang eit nytt jakobittaropprør. Slottet vart gjenerobra og så øydelagd av tre fregattar frå Royal Navy 10–13. mai 1719. Den spanske styrken vart slått ein månad seinare i slaget ved Glen Shiel.

Borga vart restaurert mellom 1919 og 1932 av oberstløytnant John MacRae-Gilstrap. Samstundes vart det bygd ei gangbru over til øya. I 1983 vart The Conchra Charitable Trust oppretta av Macrae-familien for å ta vare på slottet. Slottet har ei av berre to venstrehendte spiraltrapper i eit slott i heile Storbritannia. Dette kom av at den regjerande kongen på tida då trappa vart bygd bar sverdet i venstrehanda. 

## Media og kunst

Slottet er eit av dei mest fotograferte monumenta i Skottland og ein populær stad for bryllaup og filmopptak. Av filmar som har opptak frå slottet finn ein mellom anna *[[The Private Life of Sherlock Holmes]]* (1970), *[[Highlander]]* (1985), *[[Mio in the Land of Faraway]] (1987),* *[[filmen (film)|Loch Ness]]* (1996), *[[Kuch Kuch Hota Hai]]* (1998),  *[[The World Is Not Enough]]* (1999), *[[Kandukondain Kandukondain]]* (2000), ** (2007), *[[Made of Honor]]* (2007) og BBC sin miniserie *[[Oliver's Travels]]*. 

Slottet er òg på bilete på omslaget til Secret Garden-albumet *[[Dreamcatcher av Secret Garden|Dreamcatcher]]* (2000).

## Galleri

Fil:EileanDonanCloser.JPG| Eilean Donan castle og området rundt
Fil:EileanDonenCastleBridge.jpg| Eilean Donan Castle Bridge
Fil:EileanDonanCastleBridge.jpg| Utsyn ned brua til slottet
Fil:EileanDonanRollOfHonour.jpg| Roll of Honour of Clan Macrae inne i Eilean Donan Castle
Fil:EileanDonanInsideView.jpg| 
Fil:Eilan Donan Castle - Holiday046.jpg|Eilean Donan Castle.


## Bakgrunnsstoff
* Eilean Donan Castle - offisiell side
* Webkamera frå Eilean Donan Castle

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eilean Donan|Eilean Donan]]» frå ,  den 14. februar 2010.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
** Miket og Roberts, *The Mediaeval Castles of Skye og Lochalsh* (2. utg., Birlinn Ltd, 2007)