open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tiberøya

**Tiberøya** (italiensk *Isola Tiberina*, latin: *Insula Tiberina*) i Roma i Italia er den einaste øya i elva Tiber. I den sørlege svingen av Tiber er det ei båtforma øy som er om lag 270 meter lang og 67 meter brei på det breiaste. Øya har alltid vore assosiert med medisin. I antikken låg tempelet for Asklepios, den greske guden for medisin og læking, og framleis ligg det eit sjukehus her. 

Sidan øya har vore forbunde til resten av Roma via to bruer sidan antikken har ho stundom berre vorte kalla *Insula Inter-Duos-Pontes* («øya mellom to bruer»). Ponte Fabricio, den einaste originale brua i Roma, går til øya frå nordaust til Campus Martius i bydelen Sant'Angelo. Brua Ponte Cestio, der berre enkelte delar av den opphavlege brua er att, går frå øya til Trastevere på sørsida. 

## Segn
### Opphav
I følgje ei segn skal liket den mykje hata tyrannen Tarquinius Superbus (510 f.Kr.) ha vorte kasta i Tiber av sinte romarar. Han vart liggande på botn, der skit og slam samla seg opp rundt han og skapte øya. Ei anna utgåve av segna er at folket samla i saman alt kornet til tyrannen og kasta det i Tiber, der det til slutt danna øya. 

På grunn det dystre opphavet rekna romarane øya som ein stad for dårlege varsel. Fram til tempelet vart bygd gjekk ingen i land på øya og berre dei verste kriminelle og folk med smittsame sjukdomar vart forvist til øya resten av livet sitt. 

### Asklepiostempelet

Ei segn fortel at i 293 f.Kr. var det ein stor pest i Roma. Etter å ha rådspørja Sibyllen vart det romerske senatet bede om å byggje ei tempel til Asklepios, den greske lækjarguden og sende ein delegasjon til Epidauros for å få ein statue til heilagdomen. Romarane fekk tak i ein slange i tempelet, som krølla seg rundt masta på skipet og dette vart sett på som eit godt teikn. Då dei kom tilbake for slangen av båten og sumde i land på øya. Dette vart sett på som guden sitt eige val på kor tempelet skulle stå. Tempelet vart bygd her og pesten enda. 

## Historie
Øya vart så knytt opp til tempelet og segna at romarane etter kvart nytta travertinstein til å forme øya som eit skip, og ein obelisk vart reist på midten for å symbolisere masta til skipet. Det vart bygd murar rundt øya og til slutt likna ho på eit romersk skip. 

Etter kristendomen kom til Roma vart obelisken erstatta av ei søyle med ein kross på toppen. Etter søyla vart øydelagd i 1867 fekk pave Pius IX bygd ein ædikula, kalla «Spiret», på staden. Dette monumentet, utforma av Ignazio Giacometti, er dekorert med statuar av dei fire helgenane som er forbunde med øya: St. Bartolomeus, St. Paulinus av Nola, St. Francis og St. Johannes. Delar av obelisken er i dag i eit museum i Napoli.

I 998 fekk keisar Otto III av Det tysk-romerske riket bygd ein ny basilika kalla San Bartolomeo all'Isola over ruinane av Asklepiostempelet. Denne vart tileigna venen hans, martyren Adalbert av Praha og namnet til Bartolomeus vart lagt til seinare.

## Bakgrunnsstoff
*Historie, kart og bilete
*Satellittbilete av øya på Google Maps

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tiber Island|Tiber Island]]» frå ,  den 6. november 2007 kl. 18:52‎.*
Tino

**Tino** er ei øy i Liguriahavet i Italia i vestenden av bukta La Spezia. Ho er ein del av ei øygruppe av tre øyar sør for fastlandet ved Portovenere. Den største av dei tre øyane er Palmaria som ligg i nord, medan den litle Tinetto ligg i sør. 

I 1997 vart øygruppa i lag med Portovenere og Cinque Terre ein del av UNESCO si verdsarvliste. 

## Historie
Vernehelgenen for La Spezia-bukta, St. Venerius (italiensk *San Venerio*), skal ha budd på øya som ein eremitt og seinare som abbed fram til han døydde i 630. Minnedagen hans vert feira her kvart år den 13. september. Ein meiner at det vart bygd ein heilagdom der Venerio døydde med leivningane hans og dette vart utbygd til eit kloster på 1000-talet. Ein kan framleis sjå ruinane av klosteret på nordkysten av øya. 

I dag er øya ein del av ei militærsone. Det står eit fyr på øya. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tino (island)|Tino (island)]]» frå ,  den 6. november 2007.*
Agnano

**Agnano** (italiensk *Lago Di Agnano*) var ein sirkelforma innsjø som ligg 7&nbsp;km vest for Napoli i Italia. Han vart truleg først danna i mellomalderen, sidan han ikkje er nemnd av forfattarar frå antikken. Agnano vart tømd for vatn i 1870. Innsjøen låg i krateret til ein utdøydd vulkan med ein omkrins på 6&nbsp;km. På sørsida ligg Stufe di San Germano med naturlege svovelbad og like ved ligg Grotta del Cane.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Agnano|Lake Agnano]]» frå ,  den 6. november 2007.*
Albanosjøen

**Albanosjøen** eller **Albanersjøen** er ein liten kratersjø i Albanarfjella i Lazio i Italia, om lag 25&nbsp;km søraust for Roma. På ei høgd over innsjøen ligg Castel Gandolfo, der paven har ein villa.

I Romarriket vart han kalla «Albanus Lacus» og i nærleiken stod Alba Longa.

Med eit djup på opp til 170 meter er han den djupaste i Lazio. Han er om lag 3,5&nbsp;km lang og 2,3&nbsp;km brei og er danna av to vulkankrater. Ryggen mellom dei to kratera ligg midt i innsjøen på 70 meters djup.

Under Sommar-OL 1960 i Roma vart øvingane i roing haldne her. 
 

Fil:Schedrin Albano.jpg|Måleri av Sylvester Shchedrin, før 1825
Fil:George Inness 001.jpg|Albanosjøen av George Inness, 1869
Fil:Lago albano castelgandolfo roma italy.JPG|Panorama


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake of Albano|Lake of Albano]]» frå ,  den 6. november 2007.*  
 
## Bakgrunnsstoff
Avernosjøen

**Avernosjøen** er ein kratersjø i regionen Campania sør i Italia, om lag 4&nbsp;km nordvest for Pozzuoli. Han ligg nær vulkanfeltet Campi Flegrei og utgjer ein del av Den campanianske vulkanbogen. Innsjøen er om lag sirkelforma og har ein omkrins på 2&nbsp;km og er 60 meter djup.

Averno var viktig for romarane som rekna innsjøen for inngangen til Hades. Ho har fått namnet sitt etter det greske ordet *αορνος*, som tyder «utan fuglar». Dette kjem av at ein trudde fuglar som fauk over innsjøen ville falle død til bakken på grunn av dei giftige gassane som strøymde opp av innsjøen. Namnet Averno eller Avernus vart ofte nytta av romerske forfattarar som eit synonym for underverda. I Vergil sitt verk Aineiden går Aineas ned i underverda gjennom ei grotte nær innsjøen.

Det er uklårt om innsjøen faktisk var så dødeleg som rykte skal ha det til, men det er mogeleg at vulkansk aktivitet kan ha produsert dødelege gassar. Kratersjøar ved aktive vulkanar kan vere særs farlege, som Nyossjøen i Kamerun er eit tragisk døme på.

Trass i at innsjøen skal ha vore farleg slo mange romarar seg ned ved breidda og det vart bygd villaer og vingardar. Personifiseringa av innsjøen, *deus Avernus*, vart tilbedd i tempel ved innsjøen og eit stort bad vart bygd ved austsida av innsjøen.

I 37 f.Kr. gjorde den romerske generalen Marcus Vipsanius Agrippa innsjøen om til ein marinebase kalla *[[Portus Julius]]* etter Julius Cæsar. Det vart bygd ein kanal til ein nærliggande innsjø (Lucrinus Lacus) og frå her vidare til sjøen. Innsjøen hadde òg tilknyting til den greske kolonien Cumae via ein undergrunnspassasje kalla Grotta di Cocceio, som var 1&nbsp;km lang og brei nok til han kunne nyttast stridsvogner. Dette var den første store vegtunnelen i verda og kunne brukast heilt til 1940-åra.

Innsjøen vart òg kalla *Lago di Tripergola* av italienske geografar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Avernus|Lake Avernus]]» frå ,  den 6. november 2007.*
Kaeo

**Kaeo** (maori **Kāeo**) er ein busetnad om lag 22 km nord for Kerikeri i Bay of Islands i regionen Northland på New Zealand. Han har fått namn etter eit særeige skaldyr som finst i Whangaroa Harbour like ved. Byen hadde 495 innbyggjarar ved folketeljinga i 2006.

Kaeo har vore i nyhenda ettersom byen opplevde to «150-årsflaumar» med tre månadars mellomrom. Heimar og butikkar vart overfløymde, og den lokale grunnskulen fekk store skadar.

## Bakgrunnsstoff
* The Heart of Whangaroa
Kvammen

**Kvammen** er ei bygd i Askvoll kommune i Vestland fylke. Staden ligg på sørsida av Førdefjorden, om lag 31 km frå Førde sentrum, og 33 km frå Askvoll sentrum.

## Sjå òg
* Kvammen kapell
Nomade

**Nomade** viser til folkegrupper som flyttar frå stad til stad, utan å ha ein einskild fast bustad. Omgrepet viser gjerne til folk som driv nomadisk husdyrhald, medan «reisande» kan visa til andre folk som stadig flyttar.

Nomadar kan ha vanskar med å tilpassa seg statsgrenser og privateige av land. Likevel finst det i det moderne samfunnet framleis nomadiske folkegrupper, til dømes aboriginar, beduinar, berbarar, tuaregar og samar.
Braccianosjøen

**Braccianosjøen** er ein liten kratersjø i Lazio i Italia, om lag 32 km nordvest for Roma. Han har eit areal på 56,76 km² og er den nest største innsjøen i regionen (etter Bolsenasjøen) og ein av dei store innsjøane i Italia. Innsjøen er sirkelforma og har ein omkrins på om lag 32 km og vassflata ligg 160 meter over havet. På det djupaste er Braccianosjøen 165 meter djup. 

Innsjøen har sitt opphav i samband med intens vulkansk aktivitet frå 600&nbsp;000 til 40&nbsp;000 år sidan, som danna mange små vulkanar i området *Sabatino*. Hovudmagmakammeret låg under Braccianosjøen og då dette kollapsa danna det kalderaen som innsjøen i dag utgjer. Nokre små krater er framleis synleg rundt innsjøen og like i nærleiken. 

Tre byar ligg langs innsjøen, Bracciano, Anguillara Sabazia og Trevignano Romano.

Innsjøen er ein viktig turistattraksjon nær Roma. Sidan han fungerer som drikkevasskjelde for Roma har han vore kontrollert sidan 1986 for å unngå forureining. Det er strengt forbode med motorisert ferdsel på innsjøen (bortsett frå enkelte fiskarar og styresmaktene) og det er bygd eit sentralisert kloakksystem for byane ved innsjøen slik at vatnet ikkje vert råka av kloakkutslepp. Dermed er Braccianosjøen ein av dei reinaste innsjøane i Italia. Det er lov å symje i innsjøen og drive anna vassport som ikkje krev motor. Det er derimot ein parasittisk flatorm i innsjøen som kan gje badande kløe. 

Dei siste åra har innsjøen og området rundt vorte vidare verna som del av ein naturpark kalla *Parco Regionale del complesso lacuale di Bracciano Martignano*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Bracciano|Lake Bracciano]]» frå ,  den 6. november 2007.*
Syril

**IL Syril** er idrettslaget i Sogndal kommune. Idrettslaget blei etablert i 1906 under namnet *Leikanger Skilag*. Då fleire idrettar kom til, endra laget namn til *Systrond Idrettslag* (Systrond IL), seinare forkorta til Syril. Syril har tilbod innanfor fotball, friidrett og ski. Idrettslaget driv eit eige skitrekk på Kleppa i Leikanger.

Sidan 1993 har laget blant anna arrangert «Kjeringi Open» som er eit «fjord-til-fjell»-arrangement i fire etappar: telemark, langrenn, springing og sykling. Arrangementet samlar opptil 800 deltakarar.

## Bakgrunnsstoff
* Kjeringi Open
* Syril
Bæverfjord

**Bæverfjord** er ei bygd som ligg inst i Hamnesfjorden i Surnadal kommune. Elva Bævra er ei lakseelv som renn gjennom dalen og ut i Hamnesfjorden. 

Riksveg 65 går igjennom bygda. Gravvold flyplass ligg rundt 7&nbsp;km aust for Bæverfjord.

Småøyan camping ligg ved riksvegen og Hamnesfjorden, og er godt besøkt av mellom anna fisketuristar i sommarsesongen.

Bygda har ein egen barneskule med 42 elevar (2006) og barnehage. Bæverfjord IL har fotballgruppe og trimgruppe.
Campotostosjøen

**Campotostosjøen** er eit vassreservoar i Abruzzo i Italia. Reservoaret ligg i ei høgd på 1&nbsp;313 meter over havet og dekkjer eit område på 14 km². 

Området var opphavleg ei stor torvmyr, som vart nytta som energikjelde for lokal småindustri fram til byrjinga av 1900-talet. Capotostosjøen vart danna i 1930-åra då det vart bygd tre demningar på elva Fucino. Reservoaret gjev vatn til vasskraftverket i Vomanodalen. 

Om vinteren frys innsjøen til og om hausten kjem mange til område for å nyte dei vakre fargane i den omliggande skogen. 

Området rundt Campotostosjøen er ein del av eit naturreservat med lokale artar av bøk og piletre. Av dyreliv finn ein grevling, fasan og rev. 

## Byar ved innsjøen
* Campotosto
* Mascioni
* Poggio Cancelli

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Campotosto|Lake Campotosto]]» frå ,  den 19. november 2007.*
Orstad

**Orstad** er ein liten tettbygd stad like nord for Frøyland i Klepp kommune. Han strekker seg frå Time i sør til Sandnes i nord; grensa går ved Figgjoelva ved Foss-Eikjeland.

## Kjelder
Skeibladkake

**Skeibladkake**/**skeibladkaka** er ein type småe pannekaker av røre med hjortsalt eller liknande hevemiddel som tradisjonelt har vore vanlege på Nordmøre. Namnet kjem av at røra blir lagt på takka med ei matskei. Skeibladkakene skil seg frå sveler ved at dei er mykje mindre, og dessutan ved at dei oftast blir etne med smør og ost eller syltetøy oppå til nonsmaten eller kaffien, medan svelene oftast blir etne samanbretta med smør og anten sukker eller brunost inni.
Fucinosjøen

**Fucinosjøen** (italiensk *Lago Fucino* eller *Lago di Celano*) var ein stor innsjø sentralt i Italia, men han vart tømd for vatn i 1875.

I antikken vart han kalla *Fucinus Lacus* og romarane grunnla busetjingar ved breidda, som Marruvium. Han var åstad for slaget ved Fucinosjøen i år 89 e.Kr.. Sjølv om innsjøen gav frodig jord og mykje fisk, næra han òg malaria og utan naturlege utsig førte han ofte til flaum i det omliggande området. Keisar Claudius prøvde å kontrollere innsjøen ved å grave ein 5,6 km lang tunnel gjennom *Monte Salviano*, noko som tok 30&nbsp;000 arbeidarar og ti år, utan at det hjelpte. Den opphavlege innsjøen hadde eit areal på om lag 140&nbsp;km², som vart redusert til 90&nbsp;km² etter Claudius sin tunnell vart bygd. Ein 4,5 km lang kanal vart forlenga og gjort djupare av Hadrian og dette reduserte arealet til 57&nbsp;km². Ein større tunnel bygd på 1800-talet øydela den romerske tunnelen 

På 1800-talet vart den sveitsiske ingeniøren Franz Mayor de Montricher utnemnd av prins Alessandro Torlonia til å drenere innsjøen. Han bygde ein 6,3 km lang og 21 meter brei kanal frå 1862 til 1875 og alt vatn i innsjøen rann ut. Sletta som oppstod er ei av dei frodigaste i Italia og kjelda til elva Garigliano. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Fucine Lake|Fucine Lake]]» frå ,  den 7. november 2007.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
* A. Campanelli (ed.) 2001 *Il Tesoro del lago, L'archeologia del Fucino e la collezione Torlonia*
* Sandro D'Amati 1960 *Il prosciugamento del Fucino*, Avezzano
* Cesare Letta 1972 *I Marsi e il Fucino nell’antichità*, Milan.
Fusarosjøen

**Fusarosjøen** er ein liten innsjø nord for Napoli i Italia ved Bacoli. Berre ei smal landstripe ligg mellom innsjøen og sjøen og han har eit unikt økosystem. 

På grunn av dei nærliggande ferskvasskjeldene har Fusarosjøen lenge vore kjend for østersane som veks her. Det vert òg fiska mykje muslingar i innsjøen. 

Det ligg mange bygningar rundt innsjøen, som restaurantar og paviljongar og Den grøne parken. I dag er bygningane hovudsakleg turistattraksjonar. 
## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Fusaro Lake|Fusaro Lake]]» frå ,  den 7. november 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Bilete
Gardasjøen

**Gardasjøen** (italiensk *Lago di Garda* eller *Benaco*) er den største innsjøen i Italia. Han ligg nord i landet, om lag halvvegs mellom Venezia og Milano. Gardasjøen ligg i eit fjellområde og vart danna av isbrear under den siste istida. Av provinsar rundt innsjøen finn ein Verona (i søraust), Brescia (sørvest) og regionen Trentino i nord. Innsjøen er ein stor turistdestinasjon med mange hotell og feriestader langs breidda.

## Geografi

Den nordlege delen av innsjøen er smalare enn resten og omgjeven av fjell, som stort sett høyrer til Gruppo del Baldo. Han har her ei form som er typisk for ein morenedal. Sjølv om ein kan sjå spor etter isbreane meiner ein at isbreen låg i ein dal som alt var danna av elveerosjon for 5 til 6 millionar år sidan.

Innsjøen har fem øyar og den største av dei er Isola del Garda. Naboøya Isola San Biagio vert òg kalla Isola dei Conigli («Kaninøya»). Begge ligg utanfor San Felice del Benaco i Brescia. Dei tre mindre øyane er Isola dell'Olivo, Isola di Sogno og Isola di Trimelone.

Den største elva som munnar ut i innsjøen er Sarca, medan Mincio er det einaste utsiget.

Av dyreliv finn ein *[[Salmo carpio]]*, ein lakseart som berre finst i Gardasjøen. Andre artar er: 
* Laue
* Aure
* Årbuk
* Karpe
* Ål
* Lake, *Lota lota*, ein art av torskefamilien. 
* Gjedde
* Åbor
* Suter

## Stader og attraksjonar

Den gamle festningsbyen Sirmione ligg i sørenden av innsjøen og er ein særleg populær turistattraksjon. Den vakre borga Scaliger er frå 1200-talet. Den romerske villaen var heimstad til diktaren Catullus. Svovelkjeldene ved enden av halvøya har rykte på seg for å vere lækjande for katarr, særleg når ein har det i øyre.

I nærleiken ligg Gardaland, ein av dei mest kjende parkane i Italia.

## Galleri

Fil:Limone sul garda visto dal battello.jpg|Limone ved Gardasjøen
Fil:Punta San Vigilio.jpg|Punta San Vigilio
Fil:Lake_Garda_Italy_2005-08-16.jpg|Utsyn frå Gargnano
Fil:Malcesine001.jpg|Borga ved Malcesine


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Garda|Lake Garda]]» frå ,  den 7. november 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

* Komplett guide til Gardasjøen med over 300 bilete
* Reiseguide
* Gardasjøen-magasinet 
* Webkamera frå Gardasjøen
* Mondophoto.net - 250 bilete av Gardasjøen og Sirmione
Grafsee

**Grafsee** er ein liten innsjø nord i Italia. Han ligg over 2000 meter over havet, om lag 500 meter oppfor vatnet Hatzlacke. Ein kan nå begge innsjøane til fots langs ein sti frå Caminata. 

Innsjøen får vatn frå regn og snøsmelting og vert ikkje varmare enn 11&nbsp;°C, sjølv på varme sommardagar. Grafsee har mykje aure og har ingen naturlege utsig. 

Namnet på innsjøen tyder «Grevesjøen» og har fått namnet etter ei segn om ein greve som ein gong vart til vatn. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Grafsee|Grafsee]]» frå ,  den 7. november 2007.*
Gusana

**Gusana** er ein kunstig innsjø i Gavoi på Sardinia i Italia.

Innsjøen vart danna i 1930-åra for å lagre vatn til eit vasskraftverk og flauma eit område med ei romersk bru frå antikken og ein arkeologisk stad. 

Han er i dag ein turistdestinasjon. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gusana|Gusana]]» frå ,  den 7. november 2007.*
Grünsee

**Grünsee** (italiensk *Lago Verde*) er ein liten innsjø i den vestlegaste delen av Pflerschdalen (ein sidedal til Isarco nedanfor Brenner) i ei høgd på 1&nbsp;680 meter over havet.

Som eit typisk fjellvatn er vatnet svært reint og er kaldt sjølv på sommaren. Kjelda til innsjøen er regnvatn og smeltevatn frå is og snø. Stundom har vatnet ein grønaktig farge, som har gjeve namn til innsjøen. Her finst fisk som aure og karpe.

Vatnet i innsjøen renn ut under bakken via Fernerbach

## Kjelder
Hatzlacke

**Hatzlacke** er eit fjellvatn på sørsida av Zillertal-Alpane i provinsen Bolzano i Italia. Vatnet ligg ein kilometer nord for landsbyen Caminata nær Sand in Taufers i ei høgd på 1&nbsp;850 meter over havet. 

Vatnet er klårt og kaldt og vert ikkje varmare enn 12-14&nbsp;°C sjølv på sommaren. Det finst aure i vatnet. Innsjøen har verken inn- eller utsig og får vatn frå regn eller snøsmelting. 

## Kjelde
Idrosjøen

**Idrosjøen** (italiensk *Lago d'Idro*, òg *Eridio* frå latin *Eridius lacus*) er ein innsjø som ligg i provinsen Brescia (Lombardia) og i provinsen Trento (Trentino-Alto Adige).

Med ei høgd på 368 meter over havet er han den høgastliggande innsjøen i Lombardi før Alpane. Innsjøen får hovudsakleg vatn frå elva Chiese, som òg er det einaste utsiget. Idrosjøen dekkjer eit areal på 11,4&nbsp;km² og er 122 meter på det djupaste.

Rundt innsjøen ligg det skogkledde fjell. Han har ei kystlinje på 24&nbsp;km, som vert delt mellom fire kommunar: Idro, som har gjeve namn til innsjøen, Anfo, Bagolino og Bondone.

Idrosjøen har alvorlege problem med eutrofiering som følgje av dårlege kloakksystem kring innsjøen og bruken av elvane inn i innsjøen for kunstig vatning. I tillegg vert elvane nytta til produksjon av vasskraft. Innsjøen har derfor vorte ein konflikt mellom miljømessige, jordbruket og straumindustrien sine omsyn.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Idro|Lake Idro]]» frå ,  den 7. november 2007 k.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
* http://www.ise.cnr.it/limno/schede/idro.htm 
* Salviamo il lago d’idro
Iseosjøen

**Iseosjøen** (italiensk *Lago d'Iseo* eller *Sebino*) er den fjerde største innsjøen i Lombardia i Italia.

Han ligg nord i landet i Val Camonica-området, nær byane Brescia og Bergamo. Innsjøen er nesten likt delt mellom provinsane Bergamo og Brescia. Trass i at denne delen av landet er svært industrialisert er området rundt innsjøen svært vakkert. Vegen nordover til Sveits brukte å gå langs innsjøen og mange bilar har køyrt utfor og hamna i vatnet. Ein tryggare veg er no sprengt ut i fjellsida.

Midt i innsjøen ligg Monte Isola (eller Montisola), den største øya i alle innsjøar i Sør-Europa.

## Busetnadar

Det ligg fleire landsbyar rundt innsjøen

I Brescia: 
# Iseo - som har gjeve namn til innsjøen. Med breie plassar og ein promenade ved innsjøen. 
# Marone
# Sale Marasino

I Bergamo:
# Sarnico - opphavleg ein førhistorisk pålelandsby. 
# Riva di Solto - ein vakker liten fiskelandsby.
# Lovere - ein gong ein festningsby.

På Montisola: 
# Peschiera Maraglio - ein vakker fiskelandsby
# Siviano, Sensole og Carzano - fleire fiskelandsbyar
# Cure - på det høgaste punktet på øya ligg det ein heilagdom.

Dei to mindre øyane Loreto og St. Paul ligg òg i innsjøen.

## Bakgrunnsstoff
* Monte Isola 

## Kjelde
Manuela Ramin-Osmundsen

**Manuela Myriam Henri Ramin-Osmundsen** () er ein norsk jurist og politikar fødd i Antony i Frankrike. Frå 18. oktober 2007 til 15. februar 2008 var ho statsråd og sjef for barne- og likestillingsdepartementet i Stoltenberg-regjeringa. Ho var den første ikkje-kvite statsråden i norsk historie. 

## Bakgrunn
Ramin-Osmundsen er utdanna cand. jur. frå Université Paris II i Frankrike, med EU-rett som spesialområde. Ho flytta til Noreg frå Frankrike i 1991, og har vidareutdanning innan spesialpedagogikk frå Høgskolen i Oslo. 

Ho er gift med tidlegare personleg rådgjevar for statsminister Kåre Willoch, og tidlegare leiar i Unge Høgre, Terje Osmundsen.

## Yrkeskarriere utanfor politikken
I perioden 1998&ndash;2002 leidde ho det statlege Senter mot etnisk diskriminering. Etter dette var ho assisterande direktør i Utlendingsdirektoratet (UDI) frå 2002 og direktør frå 17. mars 2006 til 22. mai 2006. Ho måtte trekkja seg som direktør fordi UDI under henne hadde gjeve opphaldsløyve til flyktningar som regjeringa meinte ein skulle senda heim.
Ho arbeidde deretter som prosjektleiar i globalavdelinga i Utanriksdepartementet. I august 2007 starta ho i ny stilling, med ansvar for rekruttering i Manpower. Etter to månader i den nye jobben slutta ho for å tiltre som statsråd.

## Politisk karriere
Da ho tok over for Karita Bekkemellem som barne- og likestillingsminister, vart ho den første norske statsråden med ikkje-kvit hudfarge, og første statsråd med innvandrarbakgrunn på 21 år (forbrukar- og administrasjonsminister Astrid Gjertsen, 1981-1986, var innvandra frå Danmark). Ramin-Osmundsen innvandra til Noreg i 1991 frå Frankrike, og vart innvilga norsk statsborgarskap tidleg i oktober 2007.

Ved tilsetjinga av nytt barneombod i februar 2008 fekk Ramin-Osmundsen sterk kritikk for å ha halde attende informasjon om at ho kjende det nye barneombodet. 14. februar 2008 kunngjorde ho at ho på grunn av denne saka ville trekkja seg som statsråd. Ho fråtredde offisielt statsrådstillinga si i kongeleg statsråd fredag 15. februar 2008.

Frå juni 2014 var ho personalsjef i Miljødirektoratet. I desember 2018 vart ho tilsett som direktør for arbeid og inkludering i Drammen kommune.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Regjeringa.no: Barne- og likestillingsminister Manuela Ramin-Osmundsen
* UDI-direktøren trekker seg, Aftenposten 22. mai 2006
* Kommisjonsrapporten som danna grunnlaget for Ramin-Osmundsens avgang frå UDI
Lago di Lei

**Lago di Lei** er ein dam i Valle di Lei på grensa mellom Italia og Sveits. Nesten heile dammen ligg på den italienske sida, men demninga som skapte reservoaret, er på den sveitsiske sida, i kommunen Ferrera i Graubünden. Demninga vert drifta av Kraftwerke Hinterrhein.

Vatnet i dammen er eit av berre få i Italia som endar opp i Nordsjøen, sidan det er ein del av nedslagsfeltet til Rhinen. Dei andre vatna i Italia som ikkje renn ut i Middelhavet finn ein i Livignodalen, Sesto/Sextendalen, val Pusteria Pusterttal aust for San Candido/Innichen, og dei fleste vatna i kommunen Tarvisio aust for Sella Nevea.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lago di Lei|Lago di Lei]]» frå , den 3. februar 2012.* 

## Bakgrunnsstoff
* KHR: ''Valle di Lei: Der Rhein entspringt auch in Italien''
Lesinasjøen

**Lesinasjøen** (italiensk *Lago di Lesina* eller *Laguna di Lesina*) er ein innsjø nord i Puglia mellom Tavoliere delle Puglie og neset Gargano og den niande største innsjøen i Italia og den nest største i den sørlege delen av landet. Han er om lag 22 km lang og i snitt 2,4 km brei. Han dekkjer eit areal på 51,4 km².

To kanalar, Acquarotta og Schiapparo, går frå innsjøen til Adriahavet. Mellom havet og innsjøen ligg sanddynen *Bosco Isola* som er mellom ein og to km brei og 16 km lang. Fleire elvar renn ut i innsjøen og gjer at han er nokså fersk. 

Innsjøen har ål, som har vore ei næring for folket i Lesina.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Lesina|Lake Lesina]]» frå ,  den 7. november 2007.*
Lago di Livigno

**Lago di Livigno** eller **Lago del Gallo** er eit vassreservoar Livignodalen. Det meste av innsjøen ligg i Italia, medan denmningen Punt del Gall kryssar grensa til Sveits (Zernez i Graubünden). Innsjøen dekkjer eit areal på 4,71 km². 

Reservoaret har ein kapasitet på 164 millionar m³ og fylt til randen ligg vassflata 1&nbsp;805 meter over havet. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lago di Livigno|Lago di Livigno]]» frå , den 3. februar 2012.*
Lucrinosjøen

**Lucrinosjøen** eller **Lucrinesjøen** (latin *Lucrinus Lacus*) er ein innsjø i Campania i Italia 3 km sør for Avernosjøen og berre ei smal landstripe ligg mellom innsjøen og havet (Pozzuolibukta). 

Innsjøen skrumpa inn i samband med danninga av krateret til Monte Nuovo i 1538. I romartida låg det viktig fiskeri her og innsjøen var rik på østers. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lucrinus Lacus|Lucrinus Lacus]]» frå ,  den 7. november 2007.*
Dole

**Dole** kan vera:

*Det USA-amerikanske etternamnet **Dole**, brukt av politikarane Sanford, Bob og Elizabeth Dole, industrimannen James Dole og legen Vincent Dole.
*Den franske bykommunen **[[Dole i Jura]]**
*Det sveitsiske fjellet **[[La Dôle]]**
*Matvareselskapet **[[Dole Food Company]]**
*Disney-figuren **[[Ole, Dole og Doffen Duck|Dole Duck]]**
Luganosjøen

**Luganosjøen** (italiensk *Lago di Lugano* or *Ceresio*, tysk *Luganersee*) er ein innsjø søraust i Sveits, på grensa til Italia. Innsjøen er kalla opp etter byen Lugano og ligg mellom Lago Maggiore og Comosjøen.

I 1848 vart Melidedemninga bygd på ei morene mellom Melide og Bissone. Motorvegen A2 og Gotthardbanen kryssar innsjøen der og knyter Lugano til Chiasso. Demninga ligg om lag midt i innsjøen. Opphaldstida til vatnet i innsjøen er 11,9 år i nord og 8,2 år i den sørlege delen.

Kjende fjell og turistdestinasjonar rundt innsjøen er Monte Brè (925 m) i aust, Monte San Salvatore (912 m) vest for Lugano og Monte Generoso (1&nbsp;701 m) på søraustsida av innsjøen. Verdsarvstaden Monte San Giorgio (1&nbsp;097 m) ligg sør for innsjøen.

Campione d'Italia er ein enklave i Ticino og høge fjell ligg mellom innsjøen og resten av Italia.

Fiske i innsjøen (og Lago Maggiore) har vorte regulert som ein avtale mellom Sveits og Italia frå 1986. Den noverande avtalen om ferdsel på innsjøen er frå 1992.

Stader ved innsjøen i Sveits (CH) og Italia (I) er mellom anna (frå Lugano og med klokka): 


* Lugano (CH)
* Cassarate (CH)
* Castagnola (CH)
* Gandria (CH)
* Oria, Valsolda (I)
* San Mamete (I)
* Cressogno (I)
* Porlezza (I)
* Campione d'Italia (I)
* Bissone (CH)
* Maroggia (CH)
* Melano (CH)
* Capolago (CH)
* Riva San Vitale (CH)
* Brusino-Arsizio (CH)

* Porto Ceresio (I)
* Brusimpiano (I)
* Lavena Ponte Tresa (I)
* Ponte Tresa (I/CH)
* Caslano (CH)
* Magliaso (CH)
* Agno (CH)
* Agnuzzo (CH)
* Montagnola (CH)
* Carabietta (CH)
* Figino (CH)
* Morcote (CH)
* Melide (CH)
* Paradiso (CH)


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Lugano|Lake Lugano]]» frå ,  den 8. november 2007.*
Filmen Ran

***Ran*** (japansk 乱 *kaos, oppreist*) er ein japansk spelefilm frå 1985 av Akira Kurosawa. Han er løyseleg tufta på Shakespeares Kong Lear og legender av Mori Motonari, og filmen er av filmkritikarar rekna som eit av dei største visuelle meisterverka nokon sinne.

Filmen vann Oscarpris i 1985, og Amandaprisen for beste utanlandske film i 1986.

*Ran* handlar om ein konge som forviser ein av sønene sine frå riket. Nokre år seinare kjem dei to andre sønene i krig med kvarandre, og kongen lengtar etter den tredje sonen sin.
2001 Mars Odyssey

**2001 Mars Odyssey** er ein romsonde i bane rundt Mars. Oppdraget til sonden er å bruke spektrometre og kamera til å finna bevis på tidlegare vassrelatert og vulkansk aktivitet på Mars. Ein håpar at data frå Odyssey kan bidra til å svara på spørsmåla om liv nokon gong har eksistert på Mars, og om det eventuelt framleis kan eksistera. Sonden fungerer òg som ein relestasjon for kommunikasjonen mellom Mars-rovarane og Jorda. Prosjektet vart oppkalla etter filmen 2001: Ein romodysse, og peikar tilbake på forskjellane mellom filmen og den verkelege verda år 2001.

Oddyssey vart skoten opp 7. april 2001 av ein Delta II rakett frå Cape Canaveral i Florida, og nådde Mars den 24. oktober 2001 02:30 universaltid. Fartøyets hovudrakett vart avfyrt for å redusera farten slik at det kunne gå inn i bane rundt Mars. Odyssey brukte ein teknikk kalla "aerobraking" som gradvis førte fartøyet nærare Mars for kvart krinslaup. Ved "aerobraking" nyttar ein seg av atmosfæren til å minske farten på romfartøyet, i staden for å avfyra rakettane; slik sparte Odyssey meir enn 200 kg drivstoff. "Aerobrakinga" enda i januar, og Odyssey byrja på på det vitskaplege kartleggjingsprosjektet den 19. februar 2002.
Mezzanosjøen

**Mezzanosjøen** er ein liten kratersjø sentralt i Italia. Han vart danna for om lag 400&nbsp;000 år sidan. 

Innsjøen har ei sirkelform som er typisk for kratersjøar. Overflata er 475&nbsp;000 m², vassflata ligg i ei høgd på 452 meter over havet og innsjøen har ein omkrins på 2&nbsp;516 m. Elva Olpeta er det einaste utsiget frå Mezzanosjøen og er ei sideelv til Fiora. Innsjøen ligg i kommunen Valentano i provinsen Viterbo. 

i 1980-åra vart det tatt opp fleire arkeologiske lekamar frå innsjøen som i dag er utstilt i *Museo della Preistoria e della Rocca Farnese* i Valentano.

## Bakgrunnsstoff
* Biletgalleri

## Kjelde
Misurinavatnet

**Misurinavatnet**, eller **Misurinasjøen** er ein innsjø i Cadore-området i Italia, 1&nbsp;754 meter over havet. Innsjøen høyrer til kommunen Auronzo di Cadore i Belluno-provinsen. Omkrinsen til innsjøen er 2,6&nbsp;km, medan han er 5 meter djup. Nær innsjøen ligg om lag 10 hotell. Området rundt innsjøen er kjend for særleg frisk luft for folk med pusteproblem. Nær innsjøen ligg det derfor eit senter for born med astma.

Under Vinter-OL 1956 i Cortina d'Ampezzo vart skøyteløpa halde på Misurinavatnet. Dette vart dei siste olympiske leikane der skeisetevlingane vart halde på naturleg is.

## Kjelde
Molvenosjøen

**Molvenosjøen** er ein innsjø i provinsen Trento i Italia aust for Brenta. Den einaste busetnaden ved innsjøen er Molveno.

## Kjelde
Lago di Nemi

**Lago di Nemi** (latin *Nemorensis Lacus*) er ein liten kratersjø i Lazio i Italia, om lag 30 km sør for Roma. Han har fått namn etter Nemi, den største byen i området. Han har eit areal på 1,67&nbsp;km² og eit djup på 33 meter på det djupaste. 

Innsjøen er kjend for Nemiskipa, romerske skip som låg sokke i innsjøen. Desse skipa var svært store og avanserte for si tid. 

Ovanfor innsjøen står det ei treklynge som var vigd til gudinna Diana. Frå Diana sin heilagdom renn det ein bekk ned til Nemi. 

Keisarane Caligula og Tiberius segla til Nemisjøen for å gjere seg gjeldande som *nemorensi*, herskarar blant stjernene og sameint med jorda si evigvarande livskraft. 

## Bakgrunnsstoff
* Nemiskipa

## Kjelde
Ortasjøen

**Ortasjøen** er ein innsjø nord i Italia vest for Lago Maggiore. Han har hatt dette namnet sidan 1500-talet, men vart tidlegare kalla *Lago di San Giulio*, etter St. Julius (300-talet), vernehelgenen til regionen. Den sørlege enden ligg om lag 35 km nordvest for Novara med jernbane langs linja mellom Torino og Milano, medan nordenden ligg 6 km med jernbane sør for jernbanestasjonen Gravellona-Toce, halvvegs mellom Ornavasso og Omegna. 

I innsjøen ligg øya Isola San Giulio som har nokre vakre bygningar og som har fått namnet frå den lokale helgenen Julius av Novara, som levde på 300-talet.

Den største staden ved innsjøen er Orta San Giulio, som ligg på ei halvøy på austsida av innsjøen, medan Omegna ligg heilt i nord. Ein meiner at innsjøen var ein del av ein mykje større innsjø som opphavleg fekk vatn frå Toce. Då isbreane trekte seg tilbake minka vassmengda og Toce rann i staden til Lago Maggiore.

## Kjelde

* CNR - ISE: Laghi 
* LIMNO Banca dati dei laghi italiani: Orta
* Ortasjøen: turistinformasjon, historie, bilder, kuriositeter
Mars Global Surveyor

**Mars Global Surveyor** (**MGS**) var ein amerikansk romsonde utvikla av NASA og Jet Propulsion Labratory. Han vart skoten opp 7. november 1996 og gjekk inn i bane kring Mars 12. september 1997. Han var den fyrste amerikanske sonden til Mars på 20 år. MGS fullførte den primære delen av oppdraget sitt i januar 2001 og var i sin tredje forlenga ferdfase då NASA miste kontakt med sonden i november 2006.

Den 2. november 2006 gav sonden ikkje lenger svar på meldingar og kommandoar. Eit svakt signal vart registret tre dagar seinare som indikerte at sonden hadde gått inn i tryggingsmodus. Alle forsøk på vidare kommunikasjon med Mars Global Surveyor slo feil. I januar 2007 vart MGS-prosjektet offisielt erklært avslutta av NASA.

## Kjelder
* ''NASA - NSSDC - Spacecraft - Details'' - NASA NSSDC

## Bakgrunnsstoff
* Prosjektheimeside
Lago Maggiore

**Lago Maggiore** (òg kalla *Lago Verbano*) er den vestlegaste av dei tre store innsjøane nord i Italia, og den nest største i landet etter Gardasjøen. 

Han har eit areal på 213 km², ei lengd på 54 km og er 12 km på det breiaste. Innsjøen er danna av isbrear og har eit volum på 37 km³. 

Dei største elvane som munnar ut i innsjøen er Ticino, Maggia, Toce og Tresa (som kjem frå Luganosjøen). Elvane Verzasca, Giona og Cannobino renn òg ut i innsjøen. Utsiget er Ticino som munnar ut i Po like søraust for Pavia. 

Den ujamne breidda til innsjøen er omgjeve av fjella sør for Alpane i Piemonte og Lombardia. Den vestlege breidda høyrer til Piemonte (provinsane Novara og Provinsen Verbano-Cusio-Ossola) og den austlege til provinsen Varese i Lombardia. Dei nordlegaste områda av innsjøen strekker seg 13 km inn i Sveits, der han utgjer det lågastliggande området i heile Sveits. 

Klimaet er mildt om både sommar og vinter og området har middelhavsvegetasjon med vakre hagar med sjeldne og eksotiske planter. Kjende hagar er mellom anna Isola Madre, Isola Bella og Isole di Brissago, Villa Taranto i Verbania og den botaniske hagen Alpinia ovanfor Stresa.


## Byar og landsbyar ved innsjøen

## Øyar
* Borromeanøyane - tre øyar og to holmar mellom Verbania i nord og Stresa i sør. 
** Isola Bella
** Isola Madre
** Isola dei Pescatori (eller Isola Superiore)
** Isolino di San Giovanni (føre Verbania)
** Scoglio della Malghera (mellom Isola Bella og Isola Pescatori)
* Brissagoøyane (nær Brissago)
** San Pancrazio (eller Grande Isola) 
** Isolino (eller Isola Piccola eller Isola di Sant’Apollinare)
* Castelli di Cannero (tre småøyar like utanfor Cannero Riviera)
* Partegora (i bukta Angera)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Maggiore|Lake Maggiore]]» frå ,  den 8. november 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Turistguide - Tourist guide on the Lake Maggiore
* Casavarese - Turistguide med bilete
* Det mytiske sjøuhyret i Maggiore
Pergusasjøen

**Pergusasjøen** ligg mellom ei fjellgruppe i fjellkjeda Erei på Sicilia, om lag 5&nbsp;km frå Enna i Italia. Mange trekkfuglar stoppar her, og i tillegg finn ein mange pattedyr, reptilar, amfibiar og virvellause dyr. Området er derfor eit naturreservat. 

Rundt innsjøen ligg racerbanen Autodromo di Pergusa, som har hatt løp i Formel 1, Formel 3000 og ein Ferrarifestival med Michael Schumacher.

Her finn ein òg den arkeologiske staden *Cozzo Matrice* som er ruinane av ein gamal festningslandsby. Nokre av murane her er frå år 8000 f.Kr. I tillegg finn ein her ein heilag citadell, ein gravplass og ruinane etter eit tempel tileigna Demeter som er meir enn 2&nbsp;000 år gamalt. 

## Bakgrunnsstoff
* Turistguide

## Kjelde
Reschensee

**Reschensee** (italiensk *Lago di Resia*) er ein kunstig innsjø vest i provinsen Bolzano i Italia nær Reschenpass og 2&nbsp;km frå grensa til Austerrike. Med ein kapasitet på 120 millionar kubikkmeter vatn er han den største innsjøen i Sør-Tyrol. Han får vatn frå Adige (Etsch), Rojenbach og Karlinbach og renn ut vidare gjennom Adige.

Det vart lagt planar om ein mindre (5 meter djup) kunstig innsjø i 1920-åra. I juli 1939 la selskapet Montecatini (i dag Edison Energia) fram ein ny plan om ein 22 meter djup innsjø, som ville gjere innsjønae *Reschensee* og *Graunsee* om til ein innsjø og legge fleire landsbyar under vatn, inkludert Graun (it. *Curon*) og delar av Reschen (it. *Resia*). Bygginga av demninga starta i april 1940, men på grunn av den andre verdskrigen og lokal motstand vart han ikkje ferdig før i juli 1950. Totalt vart 164 heimar og 523 hektar med oppdyrka mark lagt under vatn. Staden hadde vore busett sidan romartida.

Toppen av eit kyrkjetårn frå 1300-talet er framleis synleg. Om vinteren når innsjøen frys til er det mogeleg å gå til kyrkjetårnet.

## Galleri

Fil:Rescher See mit altem Grauner Kirchturm.jpg|Sommar - Klokketårnet under vatn
Fil:Kirchturm_graun.JPG|Vinter - Klokketårnet omgjeve av is
Fil:Reschensee2.jpg|Utsyn mot fjellovergangen Reschenpass


## Bakgrunnsstoff

* Reiseguide
* Historia om bygginga

## Kjelde
Stubensee

**Stubensee** (italiensk *Lago della Stua*) er to små innsjøar i dalen Pflersch, ein sidedal til Isarco i Italia. Dei ligg 2&nbsp;423 meter over havet.

Begge innsjøane er svært klåre og som typisk for fjellvatn er dei kjølige sjølv på sommaren med ein temperatur på maksimalt 12&nbsp;°C. Det bakre vatnet får berre vatn frå regn eller snøsmelting, medan den fremre får vatn frå Hochtalbach. Begge vatna inneheld aure og karpe.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Stubensee|Stubensee]]» frå ,  den 8. november 2007.*
Vicosjøen

**Vicosjøen** er ein kratersjø nord i Lazio i Italia. Administrativt høyrer han til kommunane Caprarola og Ronciglione. Rundt innsjøen ligg Ciminifjella, særleg Monte Fogliano (965&nbsp;m) og Monte Venere (851&nbsp;m). Innsjøen er ein del av eit naturreservat. 

I følgje ei segn vart innsjøen danna av Herkules, som hadde utfordra dei lokale innbyggjarane til å plukke opp klubba hans. Då han sjølv gjorde det sprang det ut ei kjelde som danna innsjøen. Innsjøen er eigentleg eit resultat av tidlegare vulkansk aktivitet i Lazio og vart danna for om lag 100&nbsp;000 år sidan. Etruskarane lagde ein tunnel ved innsjøen som tømde ut ein del av vatnet. Før dette var han truleg dobbelt så stor og Monte Venere var ei øy i innsjøen. 

Vicosjøen har eit utsig, Rio Vicano. 

Han er i dag kjend for den store bøkeskogen, som er ein av dei sørlegaste i Europa. Høgda innsjøen ligg i og dei omliggande sidene i krateret gjev forhold som er kjølige nok for at bøketrea kan vekse her. Ein stor del av nordsida av krateret er ein del av eit naturreservat for å verne skogen. 

## Kjelde
Kratersjø

Ein **kratersjø** er ein innsjø i eit vulkankrater, kaldera eller ein maar. Nedbør fyller senkinga i terrenget fram til det oppstår likevekt mellom vatnet som kjem inn og vatnet som fordampar, renn ut via botn eller renn ut via ei elv ved kanten av krateret. Kratersjøar som dekkjer aktive (fumarolske) vulkanventilar vert ofte kalla **vulkansjøar**, og vatnet i dei er ofte surt, metta med vulkanske gassar og er ofte ugjennomsiktig med grønfarga vatn. Innsjøar i utdøydde eller sovande vulkanar har som regel ferskt vatn og ofte klårt vatn sidan det ikkje har innsig frå elvar eller sediment. 

Den høgaste vulkanen i verda, Ojos del Salado på 6&nbsp;839 meter over havet i Andesfjella, har ein permanent kratersjø med diameter på 100 meter i ei høgd på 6&nbsp;390 meter over havet på austsida. Dette er truleg den høgastliggande innsjøen i verda, uansett type. 

På grunn av dei ustablie omgjevnadane eksisterer enkelte kratersjøar berre mellombels. Kalderasjøar kan derimot vere ganske store og langvarige, som t.d. Tobasjøen som vart danna etter eit utbrot for om lag 70&nbsp;000 år sidan og som dekkjer eit areal på over tusen kvadratkilomter. 

Mange kratersjøar er vakre å sjå på, men dei kan òg vere dødlege. Gassutstrøyming frå Nyossjøen kvelte 1&nbsp;800 menneske i 1986 og kratersjøar som den på Ruapehu har ofte medverka til katastrofale laharar.

Innsjøar kan òg fylle nedslagskrater, men desse vert vanlegvis ikkje kalla kratersjøar, bortsett frå eit par enkeltetilfelle. Døme på slike innsjøar er Bosumtwi i Ghana og Siljan i Sverige.

## Kjende kratersjøar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Crater lake|Crater lake]]» frå ,  den 8. november 2007.* 
*** oppgav desse kjeldene: &nbsp;*
 
*  
* 
*  
* IAVCEI Commission of Volcanic Lakes
* «The Science of Volcanic Lakes» 
* Vulkansjøar i verda
Viveronesjøen

**Viveronesjøen** (piemontisk *Lagh ëd Vivron*) er ein innsjø nord i Italia. Han er kalla opp etter byen Viverone og ligg 230 meter over havet mellom distrikta Biella, Vercelli og Ivrea i eit område med moreneåsar kalla Serra. Han har eit areal på nesten 6&nbsp;km² og er 70 meter på det djupaste og ein omkrins på om lag 10,5&nbsp;km. Innsjøen er 3,5&nbsp;km lang og 2,6&nbsp;km brei. Langs den sørlege og vestlege delen av innsjøen er det tett vegetasjon, medan den nordlege delen er utbygd med hotell, campingplassar og strender.

Av fuglar finn ein ender, stokkand, sothøne, lappdykkar og måse. Sportfiske er ein populær aktivitet og ein kan fange fisk som åbor, suter, gjedde og malle.

I bronsealderen låg det ein pålelandsby ved innsjøen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lago di Viverone|Lago di Viverone]]» frå ,  den 9. november 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

* Artikkel om innsjøen
Adamello

**Adamello** eller **Adamello-Presanella** er ei fjellkjede i dei italienske Alpane. Ho er ein del av Dei sørlege kalksteinsalpane og ligg i provinsane Trento og Brescia. Namnet på fjellkjeda kjem frå dei høgaste toppane Adamello og Presanella.

Mellom Adamello-Presanella-gruppa og Ortleralpane i nord ligg Tonalepasset, på andre sida av Ogliodalen (Val Camonica) ligg Bergamoalpane, aust for Campo Carlo Magno-passet og elva Sarca ligg Brentagruppa og i sør ligg Iseosjøen.

## Toppar
Dei største toppane i Adamello-Presanella-gruppa er: 

## Fjellovergangar
Dei største fjellovergangane i Adamello-Presanella-gruppa er: 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Adamello-Presanella|Adamello-Presanella]]» frå ,  den 9. november 2007.*
Tornerose

**Tornerose** er eit eventyr skrive ned i Kassel av Grimm-brørne i 1812. Det er kjent i store delar av Europa, og ein versjon av Charles Perrault blei trykt allereie i 1697. Eventyret er utgangspunkt for eit utal omarbeidingar, mest kjende er kanskje musikkstykket til Peter Tsjajkovskij, og teiknefilmen til Disney-konsernet.
Ivar Bern

**Ivar Bern** () er ein norsk sjakkspelar. Han er mest kjend for at han vann den 17. verdsmeisterskapen i fjernsjakk i byrjinga av 2006.

Også i nærsjakk er han ein sterk spelar, og vart utnemnd til internasjonal meister i sjakk (IM) av Verdssjakkforbundet FIDE i 1992. 

Ivar Bern vart med i Norges postsjakkforbund i 1986. Han vann Noregsmeisterskapen i postsjakk i 1988. Han vart Internasjonal meister i fjernsjakk i 1991 og Internasjonal Fjernsjakkstormeister i 1993.

Ivar Bern kvalifiserte seg til den 17. VM-turneringa i fjernsjakk ved først å klare ein tredjeplass med 10,5 poeng av 16 moglege i ei VM-semifinale i åra 1989-1995. Dette gav han ein plass i 3/4-dels-finala, der han også tok 10,5 av 16, noko som gav ein fjerdeplass. Ivar Bern var dermed klar for VM-finala som starta i mars 2002. I januar 2006 var VM-turneringa enda ikkje avslutta, men den 7. januar 2006 var det klart at ingen av dei andre deltakarane kunne kome framom han på resultatlista. Ivar Bern hadde då avslutta alle sine parti, også i VM-finalen med 10,5 av 16 moglege. To andre spelarar hadde like mange poeng, men Ivar Bern hadde fleire kvalitetspoeng, og kunne dermed utropast som vinnar. Den 17. VM-turneringa gjekk så langsamt, at vinnaren av det 18. fjernsjakk-VM, Joop van Oosterom, var klar før det var klart at Ivar Bern hadde vunne det 17. VM.
Ivar Bern hadde også eit svært godt resultat med andreplassen i den 7. World Cup-finala, som starta i 1994 og vart avslutta i 2001.

I nærsjakk har Ivar Bern vunne den opne Noregsmeisterskapen 3 gongar, i 1986, 1989 og 1990. I Noregsmeisterskapen i sjakk er dei beste plasseringane tredjeplassar i 1989 og 1990. 

Ivar Bern har vore med på det norske laget i sjakk-OL (lag-VM i sjakk) 3 gongar, i åra 1988 og 1992-1994.

Ivar Bern er medlem i Bergens Schakklub, og har deltatt på klubben sitt lag som vann NM for klubblag i 1994, 1997, 1998, 2000 og 2003. 

Ivar Bern skriv sjakkspalta i Bergens Tidende.

Ivar Bern er utdanna psykolog, og arbeider som skulepsykolog. Ivar Bern har også vore aktiv som gitarist i rockegruppene The Swamp Babies og Syv.

## Bakgrunnsstoff

* Ein omtale av Ivar Bern hos Norges Fjernsjakkforbund
* Ivar Bern sine beste parti på www.chessgames.com
* Ivar Bern sine parti i Noreg hos NorBase
* Ivar Bern sin rating hos verdssjakkforbundet FIDE

## Kjelder
* Øystein Brekke: Norges sjakkforbund 75 år 1914-1989, Norges Sjakkforbund 1989, ISBN 82-991916-0-2
* Olimpbase, database over sjakk-olympiadar mv

## Fotnotar
Auruncifjella

**Auruncifjella** (italiensk *Monti Aurunci*) er ei fjellkjede sør i Lazio, sentralt i Italia. Dei er ein del av Antiappenninane, ei gruppe som strekkjer seg frå Appenninane til Tyrrenhavet. Dei grensar i nord til Ausonifjella og området Pico og Campodimele, austover til Ausentedalen og i sør til elva Garigliano.

Namnet kjem frå den gamle stamma Aurunci. Fjella består av ein regionspark, Parco Naturale dei Monti Aurunci, oppretta i 1997.

Monti Aurunci består hovudsakleg av sprø kalkstein, som vert meir fast mot kysten av Gaeta. Høgda varierer frå åsar til Monte Petrella på 1&nbsp;533 meter over havet. Andre høge toppar er Redentore (1&nbsp;252&nbsp;m) og Monte Sant'Angelo (1&nbsp;402&nbsp;m).

## Sjå òg
* Appenninane
* Antiapenninane
* Lazio

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aurunci Mountains|Aurunci Mountains]]» frå ,  den 9. november 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Parco Naturale dei Monti Aurunci
Dei bergamaskiske Alpane

**Dei bergamaskiske Alpane** eller **Bergamoalpane** (italiensk *Prealpi Orobie*) er ei fjellkjede i Dei italienske Alpane som er ein del av Dei sentrale Alpane. Dei ligg nord i Lombardia og er kalla opp etter byen Bergamo, som ligg sør for fjella. 

Bergamoalpane strekkjer seg mellom Comosjøen og Iseosjøen. Dei grensar til Addadalen (Valtellina) i nord, og på andre sida ligg Bregaglia- og Berninafjella. I nordaust ligg Ortleralpane på andre sida av Apricapasset. På andre sida av Ogliodalen (Val Camonica) i aust ligg Adamello-Presanella-gruppa.

## Toppar
Dei største fjelltoppane i Bergamoalpane er: 

## Fjellovergangar

Dei viktigaste fjellovergangane i Bergamoalpane er: 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bergamo Alps|Bergamo Alps]]» frå ,  den 9. november 2007.*