open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
RMS «Empress of Ireland»

**RMS «Empress of Ireland»** var eit britisk linjeskip som gjekk ned i St. Lawrence-elva i Canada i morgontimane 29. mai 1914.  1&nbsp;012 av dei 1&nbsp;477 menneska som var ombord omkom. Dette var i lang tid det største tapet av menneskeliv til sjøs, og er framleis den største sjøfartsulukka i kanadisk historie i fredstid.

«Empress of Ireland» gjekk i linje mellom Canada og Storbritanna med post, passasjerar og last. I mai 1914 var «Empress of Ireland» på veg frå Quebec til Liverpool. Ho hadde plukka opp posten og teke avskjed med losen i Rimouski, og var nær Pointe-au-Père i den vide St. Lawrence-elva då ei tjukk skodde plutseleg hindra sikt. På skipet hadde dei tidlegare sett lysa frå det norske dampskipet «Storstad» fleire kilometer unna, men rekna ikkje med at det var fare for kollisjon. Derfor var det eit stort sjokk då «Storstad» om lag 02:00 dukka opp frå skodda nokre hundre meter frå «Empress of Ireland» og ramma skipet i sida.

Førarane av begge skipa meinte det andre hadde gjort feil. Thom Andersen, som var kaptein på «Storstad», hevda at «Empress of Ireland» hadde gjeve signal om at skipa skulle passera babord mot babord, etter vanleg skikk. Kaptein Henry Kendall på «Empress of Ireland» meinte derimot at «Storstad» hadde gjeve signal om at skipa skulle passera styrbord mot styrbord.

«Empress of Ireland» sokk raskt. Mange av kuauga på skipet var opne, og vatn strøymde inn. Ein del av dei som var ombord vakna og kom seg i livbåtar, men bere tre kunne firast ned før skipet krenga kraftig. Det la seg på styrbord side, og fleire hundre kom seg ut gjennom kuauge. Rundt 14 minutt etter samanstøytet sokk skipet, og dei som låg oppå blei kasta uti det iskalde vatnet. Dei fleste passasjerane drukna i lugarane sine.

Ombord i skipet hadde det vore ein utforskar (Henry Seton-Karr), skodespelarar, forretningsfolk, 167 medlemmer av Frelsesarmeen på veg til ein internasjonal kongress i London, og mange europearar som hadde utvandra til Canada og no var på veg til heimlanda sine, mellom anna 21 nordmenn. Berre 7 av desse overlevde.

Etter forliset forlanga eigarane av begge skipa erstatning frå kvarandre. Ei kanadisk gransking gav førarane av «Storstad» hovudskulda for forliset, sjølv om seinare undersøkingar har sådd noko tvil om dette.

## Kjelder

*Marion Kelch, The Collision between the S/S Empress of Ireland and the S/S Storstad, norwayheritage.com
*Kjetil Saugestad, «Det juridiske etterspillet», nrk.no (05.01.2012)
*Kjetil Saugestad og Silje Martinsen Wettre, «Tragedie med norske syndebukker», nrk.no (05.01.2012)
----
**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:RMS Empress of Ireland|RMS Empress of Ireland]]» frå ,  den 28. juni 2014.*  

## Bakgrunnsstoff
*Tragedie med norske syndebukker. nrk.no. 5. januar 2012.
*The Collision between the S/S Empress of Ireland and the S/S Storstad, norwayheritage.com
*[RMS Empress of Ireland [+1914], Wrecksite.eu
*The Empress of Ireland Museum
Legasjon

**Legasjon** (via fransk, frå latin *legatus*, 'send, utnemnd') er ein diplomatisk stasjon i ein stat der representanten for ein framand stat, ein minister, har rang under ambassadør. Andre funksjonærar ved legasjonar kan vera legasjonsråd, med rang under etter ministeren, og legasjonssekretær, med rang under legasjonsråden. I dag er legasjonar stort sett avløyst av ambassadar.

## Historie
Ved Wien-kongressen i 1814-15 blei det fastlagd eit diplomatisk system med fire rangklassar av diplomatiske sendebod. Etablerte stormakter utveksla ambassadørar, medan andre land utveksla ministrar seg imellom og med stormaktene.
Eit land som USA var ikkje rekna som ei stormakt på byrjinga av 1800-talet, og hadde fram til 1893 ingen ambassadar, berre legasjonar.

Legasjonar gjekk gradvis ut av bruk. Ein oppdatert Wien-konvensjon om diplomatiske rangklassar blei teken i bruk ved SN-konferansen om diplomatisk samband og immunitet i 1961. Denne hadde tre klassar: Ambassadør, sendebod/minister og chargé d'affaires.

Norske utanriksstasjonar danna etter 1905 var legasjoner som gradvis blei oppgraderte til ambassadar. I 1947 hadde Noreg 23 legasjonar og fire ambassadar i utlandet. I 1958 var det ni legasjonar og 23 ambassadar. I 1967 gjekk nemninga «legasjon» heilt ut av bruk i norsk utanriksteneste.

## Kjelder

*«diplomacy», *Encyclopædia Britannica*. Encyclopædia Britannica Ultimate Reference Suite.  Chicago: Encyclopædia Britannica, 2011.
*«Legasjon: diplomatisk representasjon» (25. august 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 29. juni 2014.


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Legasjon|Legasjon]]» frå ,  den 29. juni 2014.*
Tampico

**Tampico** er ein by ved Mexicogolfen som ligg sør i den meksikanske delstaten Tamaulipas, ved grensa til Veracruz.
Tampico er ein viktig hamneby og jernbaneendepunkt. Byen ligg sentralt i eit område med rike oljefelt, og var lenge rekna som verdas største oljehamn.

Ved folketeljinga i 2010 hadde Tampico 297&nbsp;284 innbyggjarar. Dette utgjer rundt 10 % av alle innbyggjarane i delstaten. 

Økonomisk er petroleumsraffinering, kjemisk industri, treindustri, skipsverft og fiske- og fiskeforedlingsindustri viktige næringar. Byen er også ein turiststad, og det er mellom anna mogleg å driva med jakt og fiske her.

## Historie

Dagens by blei grunnlagd 13. april 1823. Det hadde då allereie vore europeiske koloniar her, som ein misjon skipa i 1832 og ei busetjing kalla  San Luis de Tampico frå 1554. Ho blei forlaten i 1684 etter fleire sjørøvaråtak. Pánucoelva som byen ligg ved hadde vore folkesett i lang tid før dette, hovudsakleg av huastecfolk. 

I august 1829 blei Tampico invadert av spanske troppar frå Cuba, som eit siste forsøk på å hindra meksikansk sjølvstende. I september tok meksikanske styrkar under general Santa Ana tilbake byen.

9. april 1914 oppstod ei usemje i Tampico mellom meksiskanske soldatar og amerikanske marinesoldatar frå USS «Dolphin». Dette førte til Tampico-affæren, med kamphandlingar og brot på diplomatisk samband mellom USA og Mexico, og ein amerikansk okkupasjon av Veracruz som varte i eit halvt år. 

Universitetet i Tampico blei grunnlagd i 1972.

## Kjelder

*«Tampico» (15. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 29. juni 2014.


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tampico|Tampico]]» frå ,  den 29. juni 2014.*  
 
## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
Lake Waikaremoana Great Walk

**Lake Waikaremoana Great Walk** er ei 44 kilometer lang fotturrute som følgjer den sørlege og vestlege breidda til Waikaremoanasjøen på Nordøya på New Zealand. Ruta går gjennom ulike slag skogar og grasmarker, og gir ofte framifrå utsyn over innsjøen. Ho er klassifisert sin ei av rutene i Great Walks, og ligg i nasjonalparken Te Urewera National Park.

## Ruta
Utgangspunkta er Onepoto og Hopuruahine, høvesvis ved den sørlege og nordlege enden av innsjøen. Dei fleste brukar tre til fire dagar på å gå turen.

Ruta går gjennom fleire område med privat land, og ved grensa til det verna området Puketukutuku Peninsula Kiwi Refuge.



Department of Conservation gir svært romslege estimat om gangtid på dei ulike delane av ruta, røynde fotturistar går gjerne ruta på det halve av denne tida.

## Transport
Då dette ikkje er ei sirkulær rute, trengst det transport mellom start- og endepunkt. Dei fleste turgåarane brukar lokale buss- eller båttenester som kan køyra ut og henta inn passasjerane til avtalt tidspunkt.
Starten og endepunktet til ruta ligg båe ved riksvegen State Highway 38.

Der er ein campingplass for motorkøyrety i Home Bay (Whanganui o parua Inlet), nær informasjonssenteret Āniwaniwa Visitor Centre.

Alle hyttene og leirstadane kan òg nåast med båt, utanom Panekire Hut, og der er fleire båtrampar langs riksvegen State Highway 38.

## Avgifter og bestillingar

Der er førehandsbestillingar heile året.
Avgiftene er  NZ$ 32,00 for hyttene og NZ$ 14.00 for leirplassane. Bestillingar kan gjerast online eller telefonisk frå vevsidene til Department of Conservation:

## Lokalisering
Lake Waikaremoana Great Walk ligg i Te Urewera National Park. Byen som ligg nærast ruta, er Wairoa, frå her kan ein avtala transport til og frå sjøen. 

Ein har tilgang til Waikaremoana frå to kantar. State Highway 38 bind saman Wairoa og East Coast med den sentrale Nordøya, og går forbi innsjøen og informasjonssenteret Āniwaniwa Visitor Centre. Riksvegen er utan fast dekke i om lag 80 kilometer mellom Murupara og busetnaden Tuai. Der er godt markerte sidevegar til stader ein kan setja ut båtar, og der ein kan koma inn på turstien.

## Referansar


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Waikaremoana Great Walk|Lake Waikaremoana Great Walk]]» frå ,  den 29. juni 2014.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Lake Waikaremoana Great Walk, New Zealand Great Walks, Department of Conservation.
* Lake Waikaremoana Great Walk, Fees, Department of Conservation.
* New Zealand hiking specialists . Informasjon om turar ved Lake Waikaremoana.
Orlando Peçanha

**Orlando Peçanha de Carvalho** (), til vanleg berre **Orlando**, var ein brasiliansk fotballspelar som vart verdsmeister for Brasil i 1958. Han spelte 30 landskampar for Brasil, og vann elles klubbtriumfar med Boca Juniors og Santos FC.

### Landslagsspel
Midtstopparen Orlando debuterte på det brasilianske landslaget i 1958. Han var med mellom dei 11 utvalde som 29. juni 1958 syrgde for at Brasil vann sin fyrste VM-tittel i fotball då det var 5-2-siger på Råsunda stadion i Stockholm,over vertsnasjonen Sverige. Orlando fekk ikkje plass i VM-troppen 1962, ettersom han då ikkje spelte for eit brasiliansk klubblag. Han deltok i dei to fyrste VM-kampane under meisterskapen i England i 1966, 1-3-tapet mot Ungarn vart hans 30. og siste i den gule landslagstrøya, utan å ha skåra eit einaste mål.

### Klubbspel
Orlando spelte for Sao Paulo-klubben Vasco da Gama frå 1953 til -60. Han reiste til Argentina og spelte for Boca Juniors i tida 1961-65, der han var med på å verte seriemeister to gongar. I 1965 fór han tilbake til heimlandet og spelte for Santos fram til 1969. Her vart han klubbkamerat med legendariske Pelé og dei lukkast verte seriemeister allereie i 1965. Etter ei kort tid i Vasco da Gama la Orlando opp i 1970.

### Merittar
* Verdsmeister for Brasil 1958
* Argentisk seriemeister med Boca Juniors i 1962 og 1964
* Brasiliansk meister i 1965 med Santos FC

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Orlando Peçanha de Carvalho|Orlando Peçanha de Carvalho]]» frå ,  den 29. juni 2014.*
Edvaldo Izídio Neto

**Edvaldo Izídio Neto** (), til vanleg berre kalla for **Vavá**, var ein brasiliansk  fotballspelar som vart verdsmeister for Brasil i 1958 og 1962. Han var midtspiss med stor gjennombrotskraft. På klubbnivå spelte Vavá for mellom andre Vasco da Gama, Atlético Madrid, Palmeiras og América.

### Landslagsspel
Vavá debuterte for Brasil i 1955. Dei neste ni åra fekk han med seg 20 landskampar, men skåra heile 15 mål for landslaget. I VM-finalen 1958 skåra han begge Brasils mål i fyrste omgang, ein finale som enda med at Brasil vart verdsmeister for fyrste gong. Også i 1962-finalen kom han på skåringslista i finalen då han la på til 3-1, noko som vart sluttresultat i kampen mellom Brasil og Tsjekkoslovakia. Vavá skåra høvesvis 5 og 4 mpl i dei to VM-turneringane.

### Klubbspel
Vavá debuterte for SC Recife i heimbyen. Knapt 17 år gammal byrja han i Vasco da Gama, der han vert verande i sju år. Etter fotball-VM i 1958 vart han overført til spanske Atlético Madrid og spelte i klubben i tre sesongar. Han reiste heim til Brasil i 1961 og var Palmeiras-spelar til utgangen av 1963. Frå 1964 til 1967 gjorde han tenste i den meksikanske storklubben América. Før han la opp i 1969 var han innom tre mindre klubbar. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vavá|Vavá]]» frå ,  den 29. juni 2014.*
Susan Te Kahurangi King

**Susan Te Kahurangi King** () er ein newzealandsk kunstnar som blei internasjonalt kjend i 2009. 

King vart fødd i Te Aroha i 1951, som det andre av 12 barn. Som fireåring byrja ho mista evna til å snakke, og då ho var åtte hadde ho heilt slutta å snakke. 
Ho fekk aldri ein formell diagnose, men då ho var vaksen byrja syskena å sjå likskapar med symptom på autisme.

King teikna "utan avbrot" frå ho var fire og til ho var 26, gjerne Disney-inspirerte figurar og optiske mønster, og brukte penn, blekk, grafitt og fargeblyantar.
Deretter slutta ho brått. Familien hennar tok vare på alt ho hadde laga, 4000 teikningar, i håp om at ho skulle byrje igjen.

I 2006 byrja regissøren Dan Salmon på ein dokumentarfilm om henne, og viste arbeidet hennar til kuratorar. Den påfølgjande rosen og begeistringa førte til at King byrja å teikne igjen etter eit avbrot på tjue år. I oktober 2009 hadde ho si første soloutstilling, på Peter Fay Gallery i Sydney. I 2013 blei verka hennar viste ved den prestisjetunge Paris Outsider Art Fair. I 2015 hadde ho si første soloutstilling i USA, *Drawings from Many Worlds* ved Andrew Edlin Gallery i New York. I juli 2016 hadde ho si første museumsutstilling ved Institute of Contemporary Art i Miami.
I 2017 hadde ho utstillingar ved Marlborough Contemporary i London og Robert Heald Gallery i Wellington på New Zealand.

## Kjelder
Bryan Ruiz

**Bryan Jafet Ruiz González** () er ein kostarikansk fotballspelar. I 2014 spelar han for Fulham FC, men er for tida på utlån til PSV Eindhoven. Bryan Ruiz er kaptein på det kostarikanske landslaget, og spelar i VM i fotball 2014.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bryan Ruiz|Bryan Ruiz]]» frå ,  den 30. juni 2014.*
Joel Campbell

**Joel Nathaniel Campbell Samuels** () er ein kostarikansk fotballspelar som har spela for greske Olympiakos der han var på utlån frå Arsenal FC. Campbell har også spela på det kostarikanske landslaget og var med i VM i fotball 2014.

FC Arsenal stadfesta at dei hadde signert kontrakt med Campbell i august 2011, men fordi han ikkje hadde skaffa arbeidsløyve i England, fekk han ikkje lov å spela for klubben. Campbell skaffa seg endeleg dette løyvet i juli 2013. Campbell har enno ikkje spela ein kamp for Arsenal, men har vorte utlånt til andre europeiske klubbar. Olympiakos er den tredje klubben han har vorte utlånt til frå Arsenal.

Campbell skåra Costa Rica sitt fyrste mål under VM i fotball 2014. Han utlikna mot Uruguay, ein kamp som Costa Rica til slutt vann 3-1.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Joel Campbell|Joel Campbell]]» frå ,  den 30. juni 2014.*
Reddik

**Reddik** er ei rotfrukt i krossblomfamilien. Reddikar blir dyrka mange stader i verda, og finst i mange varietetar med ulike storleik, farge og dyrketid.

Reddikrøter er runde eller sylinderforma, og har skalfarge som kan variera frå kvitt til raudt til lilla eller svart. Dei kan ha storleik frå eit par gram i tidlege sommarreddikar til fleire kg i japanske vintertypar.

Røtene har ein frisk smak som kan bli bitter i eldre røter. Den sterke smaken kjem av sennepsolje som finst i planten. Ein kan eta heile planten, og blada kan brukast som spinatvekstar eller som spirer.

Sommarreddik er mest vanleg, og har gjerne ei kulerund, raud- eller rosafarga rot. Vinterreddik er noko mindre kjend i Noreg. Denne har gulrotform og er gjerne lysare raudfarga eller kvit.

## Namn
Det vitskaplige namnet *Raphanus* er gresk og betyr «hurtig forekomande». Det norske  namnet «reddik» kjem frå  latin *radix* som betyr «rot».

## Kjelder

*«Reddik» , frukt.no. Henta 30. juni 2014.
*«radish», *Encyclopædia Britannica*. Encyclopædia Britannica Online.
Encyclopædia Britannica Inc., 2014. Web. Henta 30. juni 2014.

## Bakgrunnsstoff
Gubbio

**Gubbio** er ein by og ein kommune i provinsen Perugia i regionen Umbria i Italia. Kommunen har vel 32&nbsp;000 ibuarar og dekker eit areal på 525 km², noko som gjer at han er den vidaste kommunen i Umbria og ein av dei sju med størst flatevidd i heile Italia. Byen ligg 522 meter over havet, ved foten av Apenninane, om lag 35 kilometer nordvest for provinshovudstaden Perugia.

Byen Gubbio voks fram i førromersk tid, og var ein viktig by under romarriket. Ruinane av eit amfiteater bygt i det siste hundreåret før vår tidsrekning viser at byen hadde økonomisk kraft og politisk makt i samtida. Frå 1000-talet var byen ein eigen fyrstestat, og hadde si stodomstid fram mot 1300-1400-talet. I tida frå 1631 til Italia vart samla i 1860 låg Gubbio under Vatikan-staten.

Ei segn knyter Frans av Assisi til Gubbio.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gubbio|Gubbio]]» frå ,  den 30. juni 2014.*
Pridefestival

**Pridefestival** eller **prideparade** er arrangement knytt til aksept og respekt for lesbiske, homofile, bifile og transpersonar (LHBT) og kulturen deira. «Pride» viser til «gay pride», eit omgrep som viser til at «skeive» personar skal kunne vera stolte av det dei er heller enn å skjemmast eller skjula seg. Dei kan ha ulike fokus, som aktivisme for betre aksept eller fleire rettar, eller som ei feiring av LHBT-kultur. 

Pride-arrangement blir haldne ei rekkje stader i verda. Ofte går dei føre seg i slutten av juni, til minne om Stonewall-opprøret i New York 28. juni 1969. Arrangementa kan delvis ha preg av demonstrasjonar og delvis av karneval med outrerte utkledingar. Viktige symbol er den greske bokstaven lambda (λ), regnbogeflagg, svarte eller rosa triangel eller fargar som minnar om desse. 

Nokre viktige pridefestivalar er World Pride, Pride Week i New York, San Francisco Pride, São Paulo-paraden, Sydney Mardi Gras, EuroPride, Berlin Pride, Cologne Pride og i Noreg Oslo Pride.

## Kjelder

*«EuroPride Oslo 2014», visitoslo.com
*«THIS IS OUR PRIDE», europride2014.com
*Nick Duffy, «US: More than a million people to attend New York Pride parade», pinknews.co.uk (29th June 2014)
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pride parade|Pride parade]]» frå ,  den 30. juni 2014.*  

## Bakgrunnsstoff
Strinda Ungdomskorps

**Strinda Ungdomskorps** er eit amat&oslash;rkorps fr&aring; Trondheim.

## Historie
Korpsets historie startar i 1924, ved oppstarten av dei to korpsa Arbeiderbarnas Musikkorps (barnekorps) og Musikkforeningen Nidarholm (amatørkorps). Arbeiderbarnas Musikkorps vart etterkvart til Trondhjems Janitsjar. Dei to korpsa vart slått saman i 1962. I 1966 vart ei ny Musikkforeningen Nidarholm etablert, mens det gamle korpset «Musikkforeningen Nidarholm og Trondhjems Janitsjar» vart omdøypt til «Strinda Ungdomskorps». Korpset er i dag eit amatørkorps med medlemmer frå 16 til over 70 år.

## Bakgrunnsstoff
* Korpsets heimeside
* Musikkforeningen Nidarholm
Stress av Kirsti Sparboe og Odd Børre

**«Stress»** er ein song av Kirsti Sparboe og Odd Børre, gjeven ut i 1968. Songen er skriven av Tor Hultin og Ola B. Johannessen.

## Eurovision
### Melodi Grand Prix 1968
«Stress» deltok i Melodi Grand Prix 1968, den norske uttakinga til Eurovision Song Contest 1968 i London i Storbritannia. Songen vart framført på norsk av Kirsti Sparboe med eit lite orkester, og så på nytt av Odd Børre med eit stort orkester. Bidraget enda på andreplass med 14 poeng; eitt frå Ålesund og eitt frå Stavanger. Vinnarsongen vart seinare anklaga for å vere plagiat av Cliff Richard-hiten «Summer Holiday», og låtskrivaren Kari Neegaard trekte attende songen før Eurovision Song Contest. Bidraget vart erstatta av «Stress», og dette er den fyrste og førebels einaste gongen vinnarsongen i Melodi Grand Prix ikkje har representert Noreg i Eurovision Song Contest.

### Eurovision Song Contest 1968

Etter at vinnarsongen i Melodi Grand Prix 1968 vart trekt attende fekk «Stress» representere Noreg i Eurovision Song Contest 1968. Odd Børre framførte songen på norsk, og enda på 13. plass med to poeng; eitt frå Luxembourg og eitt frå Spania. Øivind Bergh var dirigent.

## Fotnotar
Narni

**Narni** er ein by og ein kommune i provinsen Terni i regionen Umbria i Italia. Kommunen har 20&nbsp;000 ibuarar og dekker eit areal på 198 km². Byen ligg 240 meter over havet, med utsyn over Nera-dalen, 10 km sørvest for provinshovudstaden Terni.

Byen, som er minst 2&nbsp;600 år gammal, vart erobra av romarriket i 299 fvt. Narni hadde si stordomstid frå 1000-talet og eit par-tre hundre år framover. Etter å ha vorte lagd i oske under eit slag i 1525, har Narni stått i skuggen av grannebyen Terni. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Narni|Narni]]» frå ,  den 30. juni 2014.*
Ultimatum

**Ultimatum** (latin for 'den siste', frå *ultimat*) er eit krav som blir stilt utan rom for forhandling. Omgrepet er kjend frå internasjonal politikk og andre forhandlingar. Ofte følgjer det trugsmål om sterke konsekvensar av at eit ultimatum ikkje blir oppfylt, som krig i ultimatum mellom statar, eller streik eller lockout ved ultimatum knytt til arbeidstvistar.

I folkeretten er ultimatum ei særskild meddeling frå ein stat til ein anna i ein spend situasjon. Slike ultimatum set bestemte krav som må oppfyllast om ein vil unngå tvangsmiddel, som krig. Ultimatuma inneheld alltid ein tidsfrist som gjerne er svært kort, særlig om det blir truga med krig.

Etter den tredje Haagkonvensjonen frå 1907 om opning a fiendtlege handlingar skal slike handlingar ikkje innleiast utan eit føregåande varsel som skal ha form anten av ei grunngjeven krigserklæring eller av eit ultimatum med krigserklæring på vilkår. Som følgje av forbodet i artikkel 2 av pakten mot bruk av makt, eller trugsmål om dette, har bestemmelsen ikkje lenger tyding med omsyn til medlemmer av Dei sameinte nasjonane.

## Kjelder

*«Ultimatum», *Nordisk familjebok* (1920)/Uggleupplagan. Band 30.

*«Ultimatum» (15. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 1. juli 2014.
*
Mobilisering

**Mobilisering** vil seia at ein stat set i stand væpna styrkar og forsyningar til å gå til krig om dette skulle bli nødvendig. Mobilisering kan vera heil eller delvis, der ein til dømes berre kallar inn ein del vernepliktige soldatar og offiserar til teneste. Særleg før første og andre verdskrigen utvikla mange nasjonar store planverk for å sikre ei raskast mogleg mobilisering av ressursane i høve krig. 

## Bakgrunnsstoff
*Mobilisering i *Store Norske Leksikon*

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Mobilisering|Mobilisering]]» frå ,  den 1. juli 2014.*  
 
*Mobilisering i *Store Norske Leksikon*
Krigserklæring

**Krigserklæring** er ei formell utsegn utført av ei nasjonal regjering - ofte av eit statsoverhovud - til ein eller fleire andre som seier at dei no er i krig. Haag-konvensjonen av 1907 gjer krav på at krigførande skal erklæra krig før eller like etter at krigshandlingar tek til. 

Krigserklæringar før ein byrjar å kriga har aldri vore konsekvent praktiserte, og er nærast gått ut av bruk på grunn av den taktiske fordelen overraskingsmomentet gjev. Etter at Kellogg-Briand-pakten og seinare SN-pakten la ned forbod mot angrepskrig, kan krigserklæringar reknast som ulovlege i internasjonal lov. Krig med ikkje-statlege aktørar, som geriljagrupper eller terroristar, forhindrar gjerne også den tradisjonelle krigserklæringa.

## Kjelder

*
*«Krigserklæring» (12. desember 2013), *Store norske leksikon*. Henta 1. juli 2014.


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Declaration of war|Declaration of war]]» frå ,  den 1. juli 2014.*
Ledbergsteinen

**Ledbergsteinen** er ein bilet- og runestein, òg kalla **Ög 181** etter nummeret i det svenske registeret over runeinnskrifter, som står på nordsida av Ledbergs kyrkje i Linköpings kommun i Östergötland i Sverige. Steinen er av granitt, 287 cm høg, mellom 55 og 95 cm brei og 40 cm tjukk, og står ikkje på sin opphavlege plass. Han vart funnen inne i kyrkjeveggen på dem gamle Ledberg kyrkje frå mellomalderen då kyrkja vart rive ned, og difor er det ukjend kvar han har stått.

## Ristningane på steinen
På den eine smalsida er det rista inn ein kross med ornament, på den andre smalsida er dei inga ristning. Runeinnskriften er rista inn langs eine randen av båe breisidene, der det òg er rista inn bilete av menn, firbeinte dyr og eit skip.

Runesinnskrifta er skadd nokre stader; oppmålinga av bileta og runene er av moderne dato. Teksten er tolka og omsett til moderne svensk på denne måten:

:Side A - «*Bisse satte sten denna efter Torgöt ..., fader*
:Side B -  *sin, de båda (Bisse) och Gunna (satte stenen). Tistel, mistel, kistel*.»

Etter ei tidlegare tolking av runeteksten gjekk ein ut frå at Torgöt hadde døydd under slaget på Stiklestad i Noreg i året 1030, då eit av orda vart tolka som folkegruppa *trønder*, og dette dessutan høvde med den tidfestinga av steinen som var gjort. Men denne tolkinga har synt seg å vere uhaldbar.

Ordsamansetninga «tistel, mistel, kistel», som tyder 'tistel, misteltein, lita kiste', finst i tekstar på andre runesteinar òg, og ser ut til å vere eit slags fast formular som har hatt ei vanleg kjend meining i si tid. Både tistel og mistelstein er planter som det har vore knytt mange slags krafter og verknader til i folketrua og mytologien. Det var til dømes ein mistelteinpil som tok livet av guden Balder ifylgje den norrøne gudelæra. Då runesteinane er minnesteinar over avlidne, og soleis kan ha hatt samanheng med myten om drapet på guden Balder, er det tenkjeleg at desse tre orda har synt til ei myte som gav dei meining i teksten på slike steinar. Men av di ein i våre dagar ikkje veit kva som var meininga med desse tre orda, nyttar ein den enkle løysinga å tolke dei som magi, trolldomsord, verneord eller liknande.
Fåberg prestegard

**Fåberg prestegard** ligg om lag 300 meter vest for Fåberg kyrkje. Det har vore prestegard på staden sidan mellomalderen. Det fiskarkapellet som no står på Maihaugen, vart ifylgje tradisjonen flytta til prestegarden frå Øyra ved Gudbrandsdalslågen omkring reformasjonen. Bygningen stod her til Anders Sandvig kjøpte materialane og flytta han.

Prestegardsbygningane av i dag er av noko nyare dato. Våningshuset frå 1838 og stabburet frå 1898 er freda. Våningshuset er i dag forpaktarbustad etter at ein tidlegare forpaktarbustad vart riven i samband med ei veiutviding, og presten har fått ny bustad.

## Kjelder

* 


**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Fåberg prestegård|Fåberg prestegård]]» frå ,  den 1. juli 2014.*  


## Bakgrunnsstoff
* Aksel Hattestad: Prestegården (gnr. 162) (Fåberg og Lillehammer historielag)
*
Superettan

**Superettan** er namnet på den svenske andredivisjonen i fotball for menn. Han blei skipa i 2000, då ein slo saman division I-seriane. 

## Bakgrunnsstoff

*

* Superettan ved Svenska Fotbollförbundet
* Maratontabell for Superettan
Damallsvenskan

**Damallsvenskan** er namnet på den svenske topdivisjonen i fotball for kvinner.

## Svenske meistrar
*1973: Öxabäck IF
*1974: Jitex BK
*1975: Öxabäck IF
*1976: Jitex BK
*1977: Jakobsbergs GoIF
*1978: Öxabäck IF
*1979: Jitex BK
*1980: Sunnanå SK
*1981: Jitex BK
*1982: Sunnanå SK
*1983: Öxabäck IF
*1984: Jitex BK
*1985: Hammarby IF
*1986: Malmö FF
*1987: Öxabäck IF
*1988: Öxabäck IF
*1989: Jitex BK
*1990: Malmö FF
*1991: Malmö FF
*1992: Gideonsbergs IF
*1993: Malmö FF
*1994: Malmö FF
*1995: Älvsjö AIK
*1996: Älvsjö AIK
*1997: Älvsjö AIK
*1998: Älvsjö AIK
*1999: Älvsjö AIK
*2000: Umeå IK
*2001: Umeå IK
*2002: Umeå IK
*2003: Djurgården/Älvsjö
*2004: Djurgården/Älvsjö
*2005: Umeå IK
*2006: Umeå IK
*2007: Umeå IK
*2008: Umeå IK
*2009: Linköpings FC
*2010: LdB FC Malmö
*2011: LdB FC Malmö
*2012: Tyresö FF
*2013: LdB FC Malmö
*2014: FC Rosengård
*2015: FC Rosengård
*2016: Linköpings FC
*2017: Linköpings FC
*2018: Piteå IF
*2019: FC Rosengård
*2020: FC Rosengård
*2021: FC Rosengård
*2022: FC Rosengård
Skellefteå AIK

**Skellefteå AIK** er ein idrettsklubb i Skellefteå i Sverige. Klubben vart skipa i 1921, og vart svenske mestarar i ishockey for herrer i 1978, 2013 og 2014.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
*Skellefteå AIK
Färjestads BK

**Färjestads BK (Färjestads Bollklubb)** er ein idrettsklubb i Karlstad i Sverige. Klubben vart skipa i 1932, og vart svenske mestarar i ishockey for herrer i 1981, 1986, 1988, 1997, 1998, 2002, 2006, 2009 og 2011.

## Bakgrunnsstoff
* Färjestad BK
Luleå HF

**Luleå HF** er ein idrettsklubb i Luleå i Sverige. Klubben vart skipa i 1977, og vart svenske meistrar i ishockey for herrar i 1996 og 2025.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
*Luleå LHF
Södertälje SK

**Södertälje SK** er ein idrettsklubb i Södertälje i Sverige. Klubben vart skipa i 1902, og vart svenske mestarar i ishockey for herrer i 1925, 1931, 1941, 1944, 1953, 1956 og 1985.

## Bakgrunnsstoff
*Södertälje SK
HV71

**HV71** er ein ishockeyklubb i Jönköpings kommun i Sverige. Klubben vart skipa i 1971, og vart svenske mestarar i ishockey for herrer i 1995, 2004, 2008 og 2010.

## Bakgrunnsstoff
* HV71's official website
Leksands IF

**Leksands IF** er ein idrettsklubb i Leksand i Sverige. Klubben vart skipa i 1919, og vart svenske mestarar i ishockey for herrer i 1969, 1973, 1974 og 1975.

## Bakgrunnsstoff
*Leksands IF
Frölunda HC

**Frölunda HC** er ein idrettsklubb i Göteborg i Sverige. Klubben vart skipa i 1944, og vart svenske mestarar i ishockey for herrer i 1965, 2003, 2005 og 2016.

## Bakgrunnsstoff
*Frölunda HC
Malmö Redhawks

**Malmö Redhawks** er ein idrettsklubb i Malmö i Sverige. Klubben vart skipa i 1972 som **Malmö IF**, og vart svenske mestarar i ishockey for herrer i 1992 og 1994.

## Bakgrunnsstoff
* Malmö Redhawks
Hugo Simberg

**Hugo Simberg** () var ein finsk målar, grafikar og skulptør, fødd i Fredrikshamn. Så å seie all hans kunst høyrer til stilretninga symbolismen.

### Liv og gjerning

Simberg var son til ein oberst. Han voks opp i Fredrikshamn til familien flytta til Viborg då han var åtte år gammal. Han utdanna seg på ein teikneskule i Helsingfors 1893-95 og dei to neste åra hos Akseli Gallen-Kallela i Ruovesi. Deretter vitja han dei italienske byane Firenze, Pisa, Roma, Napoli og Venezia frå november 1897 til sommaren 1898. Hausten 1898 vart han medlem av Konstnärsgillet. Frå januar 1899 var han lærar ved ein teikneskule i Viborg. I juni same året la han ut på ei lengre studiereise i Russland, mellom anna i Kaukasus. Seinare gjorde han utferder til Italia, Frankrike og USA.

Simberg laga symbolistiske måleri som til dømes *Sårad ängel* (1903), *Flodstranden* og *Döden* i ein vemodig, bisarr stil som til ein viss del minner om Ivar Arosenius sine bilete. Simbergs kunst vart heller lite påakta medan han levde. Etter han døydde i Etseri i 1917 vart det stelt i stand to utstillingar i Helsingfors med Simbergs kunst. Desse utstillingane vekte både  allmenta og kritikken, slik at arbeida hans vart jamt meir påakta. I Sverige vart to utstillingar i 1924 og 1929 med finsk kunst, der verk av Hugo Simberg hengde jamsides det beste av Akseli Gallen-Kallela sin produksjon på heidersplass.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Hugo Simberg|Hugo Simberg]]» frå ,  den 1. juli 2014.*
Brynäs IF

**Brynäs IF** er ein idrettsklubb i Gävle i Sverige. Klubben vart skipa i 1912, og vart svenske mestarar i ishockey for herrer i 1964, 1966, 1967, 1968, 1970, 1971, 1972, 1976, 1977, 1980, 1993, 1999 og 2012.

## Bakgrunnsstoff
*Brynäs IF
Modo Hockey

**Modo Hockey** er ein idrettsklubb i Örnsköldsvik i Sverige. Klubben vart skipa i 1921 som **Alfredshems IK**, og vart svenske meistrar i ishockey i 1979 og 2007.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Modo Hockey
Beite

**Beite** er eit område der husdyr kan gå rundt og fritt eta plantar på rot. Ulike område kan brukast til beite på meir eller mindre permanent basis. Beite er den opphavlege måten å fôra dyr på, men kan på grunn av til dømes klima eller industrialisering vera heilt eller delvis erstatta av innhausta eller industrielt tillaga fôr. Nokre vanlege beitedyr er geit, sau, hest, storfe og reinsdyr.

## Ulike typar beite
*Naturbeite* eller *utmarksbeite* viser til udyrka beitemark som er lite påverka av menneske gjennom gjødsling, grøfting eller pløying. Denne typen beite er særleg vanleg i skog og fjellterreng, til dømes på ei allmenning. *Kulturbeite* viser til beite som er tettare stelt, til dømes gjennom gjødsling, pløying, såing og så bortetter. Denne typen beite kan også vera utmark, men ein ein kan også bruka fulldyrka mark. Kulturbeite kan vera ein av fleire måtar å bruka areal på i ein årssyklus. 

Ein kan også skilja mellom skog- og fjellbeite på den eine sida og heimebeite på den andre. Beiteområdet, særleg hagebeitet, kan vera innhegna, til dømes i typar som *hamnehage* eller *hestehage*. Andre beite har ikkje gjerde eller andre bygde stengsel, men kan nytta ulike system,  for å halda styr på beitedyra, som gjetarar eller å plassera beitedyra på eit avsondra område som ei øy.

## Lovverk
Kvar dyr kan beita og ikkje har vore spørsmål innanfor mange lovverk. I Noreg regulerar til dømes Beitelova ansvaret dyreeigarar har om dyr gjer skade ved å beita på område dei ikkje skal.

## Sjå òg
*Seter
*Green

## Kjelder

*«Beite: mark» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. 
*«beite (2)», «kulturbeite»  og «naturbeite»  i *Norsk Landbruksordbok* (1979)

## Bakgrunnsstoff
*Beite , agropub.no
*Beite ved Fagforum Grovfôr
*Beite-artilkar ved Norsk Landbruksrådgiving Viken
*Beite  ved skogoglandskap.no
AIK IF

**AIK** er ein ishockeyklubb i Solna i Sverige. Klubben vart skipa i 1921, og vart svenske mestarar i ishockey for herrer i 1934, 1935, 1938, 1946, 1947, 1982 og 1984.

## Bakgrunnsstoff
*AIK IF
Djurgårdens IF Hockey

**Djurgårdens IF Hockey** er ein ishockeyklubb i Stockholm i Sverige. Klubben vart skipa i 1922, og vart svenske mestarar i ishockey for herrer i 1926, 1950, 1954, 1955, 1958, 1959, 1960, 1961, 1962, 1963, 1983, 1989, 1990, 1991, 2000 og 2001.

## Bakgrunnsstoff

*Djurgårdens IF Hockey
IFK Norrköping

**IFK Norrköping** er ein idrettsklubb i Norrköping i Sverige. Klubben vart skipa i 1897. Norrköping vart svenske mestarar i fotball for herrer i 1943, 1945, 1946, 1947, 1948, 1952, 1956, 1957, 1960, 1962, 1963, 1989 og 2015.

## Bakgrunnsstoff
* IFK Norrköping)
Östers IF

**Östers IF** er ein idrettsklubb i Växjö i Sverige. Klubben vart skipa i 1930, og vart svenske mestarar i fotball for herrer i 1968, 1978, 1980 og 1981.

## Bakgrunnsstoff
* Östers IF
Kalmar FF

**Kalmar FF** er ein fotballklubb i Kalmar i Sverige. Klubben vart skipa i 1910, og vart svenske meistrar i fotball for herrar i 2008.

## Bakgrunnsstoff
* Kalmar FF
Åtvidabergs FF

**Åtvidabergs FF** er ein fotballklubb i Åtvidaberg i Sverige. Klubben vart skipa i 1907, og vart svenske mestarar i fotball for herrer i 1972 og 1973.

## Bakgrunnsstoff
* Kalmar FF
Østre Gausdal prestegard

**Østre Gausdal prestegard** eller **Riddervold prestegard** var prestegarden for Gausdal, seinare Østre Gausdal. Han vert ofte omtala under mellomaldernamnet sitt, Reidevoll, som òg har gjeve namn til stiftinga som driv garden i dag.

Garden er første gong omtala i 1333, då biskopen oppheldt seg der i samband med eit makeskifte. Garden slo i løpet av 1400-talet under seg noko jord frå nabogarden Kveine, og han skal òg ha slått under seg andre gardar som Skjerve på nordsida. Plasseringa av tunet er endra sidan mellomalderen. I dag ligg gardsbygningane nær krysset ved fylkesveg 254. Tidlegare låg tunet truleg om lag midt imellom dette og Østre Gausdal kyrkje. Gerhard Schøning vitja garden i 1775 medan flyttinga gjekk føre seg.

Våningshuset går for å vere den største prestegardsbygningen i Noreg. Huset har tre etasjar med 36 rom over 1300 kvadratmeter, og det har tidlegare òg hatt eit par tverrfløyer. Det har dessutan vore ein terrassert barokkhage på staden. Initiativtakar for dette og resten av anlegget var sokneprest Andreas Pihl (1726–81).

Gausdal har sidan fått ein ny prestebustad. Den tidlegare prestegarden vert i dag driven av Stiftelsen Reidevoll og husar soknerådet og Gausdal historelag. Ein leiger dessutan ut lokale. Stabburet på den andre sida av vegen husar Galleri Riddervold. Prestegardsbygningen er freda.

## Kjelder
; Fotnotar

;Bibliografi
* 

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Østre Gausdal prestegård|Østre Gausdal prestegård]]» frå ,  den 1. juli 2014.*  

## Bakgrunnsstoff
* 
* Stiftelsen Reidevoll
Halmstads BK

**Halmstads BK** er ein idrettsklubb i Halmstad i Sverige. Klubben vart skipa i 1914, og vart svenske mestarar i fotball for herrer i 1976, 1979, 1997 og 2000.

## Bakgrunnsstoff
* Halmstads BK
IF Elfsborg

**IF Elfsborg** er ein idrettsklubb i Borås i Sverige. Klubben vart skipa i 1904, og vart svenske mestarar i fotball for herrer i 1936, 1939, 1940, 1961, 2006 og 2012.

## Bakgrunnsstoff
* IF Elfsborg
AIK FF

**AIK FF** er ein fotballklubb i Solna i Sverige. Klubben vart skipa i 1896, og vart svenske mestarar i fotball for herrer i 1900, 1901, 1911, 1914, 1916, 1923, 1932, 1937, 1992, 1998, 2009 og 2018.

## Bakgrunnsstoff
* AIK FF
Evje prestegard

**Evje prestegard** er ein freda bygning som ligg eit par hundre meter nordaust for Evje kyrkje, i Evje og Hornnes kommune i Setesdal i Agder.

Hovudbygningen vart oppført i 1843–44 på grunnlag av standardteikningar frå Kyrkjedepartementet utarbeidde av Jacob Sverdrup og H.D.F. Linstow. Det er eit lafta bygg med delvis valma tak. Det finst òg eit stabbur frå 1850. Anlegget er freda «på grunn av sine arkitektoniske kvaliteter og sin historie som geistlig embetsmannsgård.»

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Evje prestegård|Evje prestegård]]» frå ,  den 1. juli 2014.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Hammarby IF FF

**Hammarby IF FF** er ein fotballklubb i Stockholm i Sverige. Klubben vart skipa i 1915, og vart svenske mestarar i fotball for herrer i 2001.

## Bakgrunnsstoff
* AIK FF
Örgryte IS

**Örgryte IS** er ein idrettsklubb i Göteborg i Sverige. Klubben vart skipa i 1887, og vart svenske mestarar i fotball for herrer i 1896, 1897, 1898, 1899, 1902, 1904, 1905, 1906, 1907, 1909, 1913 og 1985.

## Bakgrunnsstoff
* Örgryte IS
Edsbyns IF

**Edsbyns IF** er ein idrettsklubb i Edsbyn i Sverige. Klubben vart skipa i 1909, og vart svenske mestarar i bandy for herrer i 1952, 1953, 1962, 1978, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2017 og 2018.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Edsbyns IF
Friaren av Vigdis Mostad

**«Friaren»** er ein singel av Vigdis Mostad, gjeven ut i 1969. Songen er skriven av Kristian Lindeman og Tore Pedersen.

## Eurovision
### Melodi Grand Prix 1969
«Friaren» deltok i Melodi Grand Prix 1969, den norske uttakinga til Eurovision Song Contest 1969 i Madrid i Spania. Songen vart framført på norsk av Vigdis Mostad, og enda på femteplass med fire poeng; tre frå Stavanger og eitt frå Bodø.

## Fotnotar
B.M. Fordomsfri

**«B.M. Fordomsfri»** er ein singel av Elisabeth Granneman, gjeven ut i 1969. Songen er skriven av Jan Berger og Sonja Berger.

## Eurovision
### Melodi Grand Prix 1969
«B.M. Fordomsfri» deltok i Melodi Grand Prix 1969, den norske uttakinga til Eurovision Song Contest 1969 i Madrid i Spania. Songen vart framført på norsk av Elisabeth Granneman, og enda på tredjeplass med fem poeng; tre frå Oslo og to frå Hamar.

## Fotnotar
Oj, oj, oj, så glad jeg skal bli

**«Oj, oj, oj, så glad jeg skal bli»** er ein song skriven av Arne Bendiksen og framført av Kirsti Sparboe. Songen vann Melodi Grand Prix 1969 og var det norske bidraget til Eurovision Song Contest det året. 

Songen blei gjeven ut på singelen Triola TN&nbsp;540 i 1969.

## Eurovision
### Melodi Grand Prix 1969
«Oj, oj, oj, så glad jeg skal bli» deltok i Melodi Grand Prix 1969, den norske uttakinga til Eurovision Song Contest 1969 i Madrid i Spania. Songen vart framført på norsk av Kirsti Sparboe, og vann med 18 poeng; fem frå Vadsø, tre frå Bergen og Hamar, to frå Tromsø og Kristiansand og eitt frå Bode, Trondheim og Stavanger. 

### Eurovision Song Contest 1969

Etter sigeren i Melodi Grand Prix 1969 fekk «Oj, oj, oj, så glad jeg skal bli» representere Noreg i Eurovision Song Contest 1969. Kirsti Sparboe framførte songen på norsk, og enda på 16. og sisteplass med eitt poeng; frå Sverige. Øivind Bergh var dirigent.

## Fotnotar
Lykken er

**«Lykken er»** er ein song av Hanne Krogh frå 1971. Songen er skriven av Arne Bendiksen.

## Eurovision
### Melodi Grand Prix 1971
«Lykken er» deltok i Melodi Grand Prix 1971, den norske uttakinga til Eurovision Song Contest 1971 i Dublin i Irland. Songen vart framført på norsk av Hanne Krogh, og vann med 52 poeng.

### Eurovision Song Contest 1971

Etter sigeren i Melodi Grand Prix 1971 fekk «Lykken er» representere Noreg i Eurovision Song Contest 1971. Kirsti Sparboe framførte songen på norsk, og enda på 17. plass med 65 poeng; sju frå Storbritannia og Irland, seks frå Monaco og Belgia, fem frå Frankrike og Portugal, fire frå Sveits og Jugoslavia, tre frå Austerrike, Malta og Finland og to frå Vest-Tyskland, Spania, Luxembourg, Italia, Sverige og Nederland. Trass den låge plasseringa, neste sisteplass, fekk bidraget ein relativt høg poengsum. Denne var på grunn av eit nytt poengsystem som gjorde at alle bidraga var garantert å få 34 poeng av di kvart land vart sett saman av ein jury på to personar som måtte gje mellom eitt og fem poeng kvar til kvart land. Arne Bendiksen var dirigent.

## Fotnotar
Christian Tønsberg

**Nils Christian Tønsberg** () var ein norsk forleggjar frå Bergen, kjend for biletverk med motiv frå norsk natur og folkeliv på 1800-talet.

## Liv og gjerning
Tønsberg reiste i 1839 til Christiania for å studer jus. I juli 1845 tok han embetseksamen med beste karakter. Sidan var han tilsett som kopist i finansdepartementet, jamsides arbeidde han for fleire høgsterettsadvokatar, og dreiv auksjonsverksemd.

I 1845 syrgde Tønsberg for å gje ut Henrik Wergelands verk *Hasselnødder*. Tre år seinare gav han ut det storfelte *[[Norge fremstillet i Tegninger]]*, ei biletbok som overgjekk alle norske tidlegare bokverk i form og kvalitet. Seinare gav han ut verk som Magnus Brostrup Landstad sine *Norske Folkeviser* i 1853, Peter Andreas Munch si *Det norske Folks Historie* og Henrik Wergelands *Samlede skrifter*. *Udvalgte norske Nationaldragter* kom ut i 1861. I 1854, 1858 og 1861 gav han òg ut *[[Norske Folkelivsbilleder]]*.

Tønsberg fekk posten som tollkasserar i Tvedestrand i 1861. Han gjekk konkurs og måtte gå frå stillinga i 1874. Året etter fekk han ein pensjon frå Stortinget, etter forslag frå Johan Sverdrup.

Han døydde i Kristiania i 1897.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Christian Tønsberg|Christian Tønsberg]]» frå ,  den 2. juli 2014.*
Kristian Tønder

**Kristian Pedersson Tønder** () var ein norsk prest og politikar frå Nesna i Nordland. Han representerte Arbeidarpartiet på Stortinget frå 1916 til 1933.

Tønder var fødd i Sørli i Nesna, der foreldra hans dreiv gard. Sjølv gjekk han skulevegen og tok eksamen ved Tromsø seminar i 1883. Frå 1887 studerte han teologi ved universitet i hovudstaden og vart cand.theol. i 1894. Han arbeidde som lærar i Kristiania til 1901, då han tok det praktisk-teologiske seminaret. Frå mai 1902 var han i fem år prest i Ibestad. I den lange perioden frå juni 1907 til 1931 var han sokneprest i Salangen. Han var ordførar i Salangen frå 1904 til han døydde i 1934, og hadde fleire andre tillitsverv i heradet.

I 1911 grunnla Tønder avisa *Folkeviljen* og var den fyrste redaktøren for bladet. Tønder var så stortingsrepresentant for Arbeidarpartiet i seks periodar frå 1916. Den fyrste treårsperioden vart han vald frå einmannskrinsen Trondenes, i den neste frå einmannskrinsen Senjen. Sidan representerte han Troms, då det atter vart fylkesvise valkrinsar. På Stortinget var Tønder mellom anna ein ihuga fråhaldsmann, leia Arbeidarpartiet si fråhaldsgruppe dei to periodane han var tingmann.

## Kjelder
**[[Norsk Allkunnebok]]*, X. bandet. 1966
Vetlanda BK

**Vetlanda BK** er ein bandyklubb i Vetlanda i Sverige. Klubben vart skipa i 1945, og vart svenske mestarar i bandy for herrer i 1986, 1991 og 1992.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Vetlanda BK
Rasmus Tveteraas

**Rasmus Olsson Tveteraas** () var ein norsk skulemann, skribent og politikar frå Haus i Hordaland. Han representerte Venstre på Stortinget frå 1924 til 1930.

Han var son til ein gardbrukar. Etter eksamen ved Stord seminar var Tveteraas lærar i Høgsfjord i tida 1883-90. Frå 1892 var han lærar ved skular i Stavanger, sidan 1906 styrar ved Sandviken skole og 1910 Våland skole. Han avslutta yrkeslivet som skuleinspektør i Stavanger, 1922–1933.

Medan han var i Høgsfjord vart Tveteraas vald inn i heradsstyret. I Stavanger var han bystyremedlem frå 1898 til 1934, unnateke valperioden 1902-04. Tveteraas var varamann for Venstre, og ein valkrins som omfatta heile fem byar, til Stortinget i periodane 1922-24 og 1925-27. Han møtte frå 25. juli 1924, då Lars Oftedal vart sosialminister, og hadde sete på tinget til midt i neste valbolken, då Lars Meling atter tok plass i Stortinget ettersom regjeringa han sat i gjekk av. Perioden 1928-30 hadde Tveteraas fast stortingsplass og var medlem av kyrkje og sosialkomiteen.

Tveteraas var i mange år formann i Rogaland Historielag og redaktør for Rogaland Historielags årshefte, samt medlem av hovedstyret Det norske Misjonsselskap. Frå 1891 gav han ut fleire forteljingar og diktsamlingar.

## Kjelder
**[[Norsk Allkunnebok]]*, X. bandet. 1966
* SND
SK Tirfing

**SK Tirfing** er ein idrettsklubb i Harnäs i Sverige. Klubben vart skipa i 1923, og vart svenske mestarar i bandy for herrer i 1930.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* SK Tirfing (Handball)
Holmen prestegard i Sigdal

**Holmen prestegard** er i utkanten av Prestfoss i Sigdal kommune i Buskerud.

Denne garden var tidlegare bustad for presten i Sigdal, men eigedommen vart delt opp og seld i 2012, og staden har ein nyare prestebustad. Den gamle stavkyrkja stod i si tid like nord for prestegarden, medan den noverande kyrkja står litt vest for garden.

## Kjelder


* Sigrid og Håkon Christie: Sigdal kirke i «Norges kirker»
**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Holmen prestegård (Sigdal)|Holmen prestegård (Sigdal)]]» frå ,  den 2. juli 2014.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Nils Tveit

**Nils Ananiasson Tveit** () var ein norsk gardbrukar, politikar og lokalhistorikar frå Os i Hordaland. Han var ordførar i Os frå 1916 til 1940 og på ny i 1945. I perioden 1945-49 var han stortingsrepresentant for Hordaland og partiet Venstre.

Tveit var son til ein gardbrukar. Etter å ha gått Nordhordland amtsskule vinteren 1890/91 arbeidde han ei tid som rosemålar, før han seinare livnærte seg som likningssekretær, tilsynsmann for Rikstrygdeverket og bankrevisor. I 1911 tok Tveit over farsgarden og dreiv denne til han døydde i 1949. I perioden 1940–47 var han fylkesforsyningssjef for Hordaland.

Tveit var ordførar i Os frå 1916 til 1940, og hadde sete i fylkestinget frå 1928 til -40. Valbolken 1932–34 var han leiar for fylkestinget, i tre andre valperiodar var han nestleiar. I 1940 vart han fjerna frå ordførarombodet av nazi-styresmaktene. Då verdskrigen var over vart han sett inn att i ordførarposten. Hausten 1945 vart han vald inn på Stortinget for Venstre. Han døydde heilt på tampen av fireårsperioden. I same perioden var Tveit med i Venstre sitt landsstyre.

Tveit var aktiv i Det frivillige skyttervesen i årevis, med tillitsverv både lokalt, regionalt og nasjonalt. Han fekk Norges skytterstyres fortenestemedalje i gull i 1925. Elles sysla han mykje med lokalhistorie og gav ut bygdeboka *Os* i tre band i tida 1932-41, *Os privatbank 1888-1938* som kom til femtiårsjubileet for banken, samt *Meieribruket i Hordaland* (1949).

## Kjelder

**[[Norsk Allkunnebok]]*, X. bandet. 1966
Johannes Bårdsson Tveit

**Johannes Bårdsson Tveit** () var ein norsk gardbrukar og felemakar frå Samnanger, kjend for dei såkalla Tveita-felene. 

Tveit tok i si tid over farsgarden med same namn. Ved sida av gardsdrifta dreiv han å laga «omframt klangfulle og høgmælte» hardingefeler. Felene hans gjekk under nemningar som Tveita-feler, samnangerfeler eller samningfeler. Råemna til felene sine henta han frå treslaga svartor, furu og hatl.

## Kjelder
**[[Norsk Allkunnebok]]*, X. bandet. 1966

## Bakgrunnsstoff
*digitaltfortalt
Stange prestegard

**Stange prestegard** i Hedmark gav i si tid namn til både Stange kyrkje og Stange kommune, etter at staden tidligare vart kalla  Skaun.

Prestebustaden vart oppført i 1760-åra på intiativ frå Poul Wisnæs. Også stabburet er truleg frå 1700-talet, og begge bygningane er freda. Forpaktarbustaden er frå 1958. Hovudbygningen vart grundig restaurert i 1970-åra.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Stange prestegård|Stange prestegård]]» frå ,  den 2. juli 2014.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Eventyr av Inger Lise Andersen

**«Eventyr»** er ein song av Inger Lise Andersen, gjeven ut i 1969. Songen er skriven av Ivar Børsum.

## Eurovision
### Melodi Grand Prix 1969
«Eventyr» deltok i Melodi Grand Prix 1969, den norske uttakinga til Eurovision Song Contest 1969 i Madrid i Spania. Songen vart framført på norsk av Inger Lise Andersen, og enda på niandeplass med eitt poeng; frå Oslo.

## Fotnotar