open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kvikkleire

**Kvikkleire** er leire der salta som stabiliserte strukturen er vaska vekk, noko som gjer at leira kan verta flytande om ho vert utsett for trykk eller påkjenning. Vert ho flytande, kan ho rasa ut, og noko som ofte fører til store materielle skader og endåtil tap av menneskeliv. Det er under marin grense der er fåre for kvikkleiredaning, og i Noreg er det særleg Austlandet og Trøndelag som er utsett.

Utanfor Noreg er kvikkleire hovudsakleg å finna i Sverige, Finnland, Nord-Russland, Canada og Alaska. Dette er alle unge leirer frå siste istida.

## Daning av kvikkleire
Dei norske leirene vart sett av i havet under den siste istida, og er dei finaste korna breane eroderte. I havet batt dei negative leirkorna seg saman med positive kation til romslege krystallar.

Landhevinga etter istida har heva leirene over havet. Der det har vore gode vilkår for ionefattig regn- eller overflatevatn å koma både til og drenera vekk att, kan dette vatnet vaska ut dei positive iona som limer saman dei negative leirkorna. Utvaskinga fører til at dei bindande kreftene svekkjast, medan dei fråstøytande kreftene held seg, og kreftene svekkjast meir om det er mjukt vatn enn om det er hardt vatn som vaskar. Leirstrukturen vert monaleg svakare fyrst når over 2/3 av havsaltet er vaska ut.

Sjølv om vilkåra ligg til rette for kvikkleiredaning, treng ikkje leira i området å ha kvikna.

## Kvikkleireskred
Skred kan skje der det er både kvikkleire og meir enn 3 ^ helling i landskapet. Skred oppstår ved at leira vert forstyrra, er det av erosjon, utgravingar, utfyllingar eller anna. Fyrst flyt ho på eit lite område, men raset kan lett forplanta seg vidare. Skreda kan flyta fleire kilometer nedover, og bera med seg store lausmassar. Det som ligg rett over skredet vil rasa ut med det, men det kan òg skada lenger nede, til dømes ved å demma opp vassdrag.

Etter at leira har rast ut, vil ho leggja seg i lag heller enn å forma nye krystall-strukturar. Dette gjer at ei leire som har rase ut, ikkje vil rasa på ny.

## Større kvikkleireskred i Noreg
*1816 - Tiller-raset
*1893 - Verdalsraset 
*1953 - Bekkelagsraset
*1959 - Furreraset
*1978 - Rissaraset

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*Kvikkleirekarta til NVE
Kyanitt

**Kyanitt** eller **cyanitt**, tidlegare òg kalla **disthen**, er eit mineral som finst i regionalmetamorfe bergartar og er ganske utbreitt i Noreg. Det er oftast blått og dannar bladaktige krystall med triklin symmetri. Hardleiken varierer frå 5 langsetter krystallen til 7 på tvers av krystallen.  Det er eit aluminiumsilikat Al2SiO5. Det finst andre mineral som har den same kjemiske samansetjing (polymorfi), men med heilt ulike eigenskapar: andalusitt og sillimanitt.

Det vert nytta til framstilling av varmebestandig material (tennpluggar) og hovudproduksjonen kjem frå India og USA. Det er førekomstar på Saltfjellet i Nordland som kanskje kan vise seg å vere drivverdige.

## Kjelder
*Kyanitt. (11. mars 2012). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.

## Bakgrunnsstoff
Kulturperle

Ei **kulturperle** er ei perle som er framstelt ved innføring av ein framandlekam i ein musling. 

## Kjelder
*Kulturperle. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/kulturperle.
Kunzitt

**Kunzitt** er ein smykkestein som er ein raudleg variant av mineralet spodumen.

Det er kalla opp etter G.F. Kunz, 1856–1932, ein amerikansk mineralog og gemmolog.

## Kjelder
*Raade, Gunnar. (14. februar 2009). Kunzitt. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/kunzitt.
Friedrich Mohs

**Carl Friedrich Christian Mohs** () var ein tysk geolog og mineralog.

Han var professor i Graz, Freiburg og Wien. Han oppstilte i 1822 ein hardleiksskala, Mohs hardleiksskala, som enno blir brukt i mineralogien. 

## Kjelder
*Friedrich Mohs. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.

## Bakgrunnsstoff
Langitt

**Langitt** er eit blått, sekundært koparmineral, med formelen Cu4SO4(OH)6· 2H2O. 

Det er kjent frå kontaktførekomstar i Oslofeltet.

Langitt vart oppdaga i 1864 og kalla opp etter fysikaren og krystallografen Viktor von Lang (1838–1921), som var fysikkprofessor ved Universitet i Wien i Austerrike.

## Kjelder
*Langitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/langitt.
Lansforditt

**Lansforditt** er eit vasshaldig magnesiumkarbonat-mineral med formeleng MgCO3·5H2O. Det har namn etter Lansford i Pennsylvania i USA, der det blei oppdaga i ei kolgruve i 1888. Lansforditt er eit mjukt mineral med Mohs-hardleik på 2,5. Det kan lett mista vassinnhald og gå over til nesquehonitt.

Ein har funne lansforditt i små mengder i ein serpentinitt frå Feragen ved Røros.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lansfordite|Lansfordite]]» frå ,  den 1. juli 2020.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
***Mindat with locations
***Webmineral
***Euromineral
Lantanitt

**Lantanitt** er ei gruppe mineral med kjemisk formel (La,Ce)2(CO3)3·8H2O. I Noreg er det påvist i små mengder frå ein granittpegmatitt i Hobøl og i holrom i rombeporfyrlava ved Holmestrand.

## Kjelder
*Lantanitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/lantanitt.
Lasuritt

**Lasuritt** eller **lazuritt** er eit vent, mørkeblått mineral i sodalittgruppa. Hovudbestanddel i lapis lazuli. Kjemisk eit svovelhaldig natrium-aluminium-silikat. 

Lazuritt vart først skildra i 1890 etter ein førekomst i Sar-e-Sang distrikt i Kokshadalen i provinsen Badakhshan i Afghanistan. Det er drive i over 6&nbsp;000 år i lapis lazuli-området i Badakhshan i Afghanistan. 

## Kjelder
*Lasuritt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/lasuritt.

## Bakgrunnsstoff
Laumontitt

**Laumontitt** er eit ganske utbreitt mineral i zeolitt-gruppa, oftast kvitt. I Noreg mellom anna kjent frå lavaer i Oslofeltet og på sprekk i gneisbergartar. Krystalliserer monoklint og har kjemisk formel CaAl2Si4O12·4H2O. Mistar lett ein del av sitt vassinnhald og vil då kunne brytast ned til eit pulver.

Det vart først kalla lomonitt av R. Jameson i 1805, og laumonitt av René Just Haüy i 1809. 

## Kjelder
*Laumontitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/laumontitt.
Lawsonitt

**Lawsonitt** er eit kvitt mineral. Finst i spesielle lågmetamorfe bergartar som er sterkt deformerte, såkalla glaukofanskifer (California, Italia, Japan og fleire). Kjemisk sett er det eit vasshaldig kalsium-aluminium-silikat, CaAl2Si2O7(OH)2·H2O, med rombisk symmetri.

Det vart først skildra i 1895 etter ein førekomst på Tiburonhalvøya i Marin County i California. Det vart kalla opp etter den skotske geologen Andrew Lawson (1861–1952).

## Kjelder
*Lawsonitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/lawsonitt.
Leadhillitt

**Leadhillitt** er eit sekundært blymineral med formel Pb4SO4(CO3)2(OH)2. Berre éit funn i Noreg, frå ein nefelinsyenittpegmatitt i Tveidalen i Larvik.

Det vart oppdaga i 1832 i Susannahgruva i Leadhills i Lanarkshire i Skottland. 

## Kjelder
*Leadhillitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.

## Bakgrunnsstoff
Labradoritt

**Labradoritt** er eit feltspatmineral som høyrer til plagioklasrekkja. Viser ofte eit vent fargespel (labradorisering), oftast i blått. Det vert nytta som smykkestein. Material frå Finland blir selt under nemninga **spektrolitt**. Namnet labrador blir brukt kommersielt om larvikitt, som inneheld ein feltspat med tilsvarande fargespel, men
med ei anna samansetjing.

Typelokaliteten for labradoritt er Paul's Island nær byen Nain i Labrador i Canada. Han er òg funnen i Noreg og forskjellige andre stader verda over.

## Galleri

Fil:LabradoriteOslo.jpg|Labradoritt i Ylämaa i Finland
Fil: LabradoriteAMD.jpg|Polert labradoritt 18x20cm frå Madagaskar.
Fil:Labradorite detail.jpg|Detalj av labradoritt
Fil:Labradorite_(UCL_Geology_Collections).jpg|Polert labradoritt frå samlinga til UCL Geology


## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
Leifitt

**Leifitt** er eit sjeldan berylliummineral, først skildra frå Grønland. Det er ikkje påvist i Noreg, men ein trudde tidlegare at eirikitt frå syenittpegmatittar ved Langesundsfjorden var leifitt. Mineralet finst som kvite nåler. Den kjemiske formelen er Na2(Si,Al,Be)7(O,OH,F)14.

Det er kalla opp etter Leiv Eiriksson.

## Kjelder

*
Leightonitt

**Leightonitt** er eit koparhaldig sekundært sulfatmineral, K2Ca2Cu(SO4)4·2H2O, funne i små mengder i Visdalen i Jotunheimen.

Det vart først skildra i 1938 etter ein førekomst i Chuquicamata-gruva i Calama i El Loa-provinsen i regionen Antofagasta i Chile, og kalla opp etter Tomas Leighton Donoso (1896–1967), professor i mineralogi ved Universitetet i Santiago i Chile.

## Kjelder
*Leightonitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/leightonitt.
Leirmineral

**Leirmineral** er ei gruppe mineral som utgjer hovudbestanddelen i leirar.

Leirmineral oppstår i vatn og kan ha vore viktig for å skape liv, og mange teoriar om abiogenese omfattar desse minerala. Dei har vore nyttige for menneske sidan gammal tid i jordbruk og produksjon.

Leirmineral kan delast inn i følgjande grupper: 
*Kaolingruppa som omfattar minerala kaolinitt, dickitt, halloysitt og nakritt
*Smektittgruppa som omfattar mineral som montmorillonitt, nontronitt og saponitt.
*Illittgruppa som omfattar leirskifer. Illitt er det einaste vanlege mineralet. 
*Klorittgruppa omfattar forskjellige liknande mineral med stor kjemisk variasjon.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Clay minerals|Clay minerals]]» frå ,  den 2. august 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Lepidolitt

**Lepidolitt** er eit litiumhaldig glimmermineral, oftast fiolett. Det finst i einskilde granittpegmatittar og er eit viktig råstoff for utvinning av litiumsambindingar. I Noreg er det kjent frå Tørdal i Telemark og frå Sandnessjøen. Den kjemiske formelen er K(Li,Al)3(Sei,Al)4O10(F,OH)2. 

## Sjå òg
* polylithionitt

## Kjelder
*Lepidolitt. (2012, 11. mars). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/lepidolitt.

## Bakgrunnsstoff
Lepidomelan

**Lepidomelan** er ein særleg jernrik varietet av mineralet biotitt (sjå glimmer), kjent frå syenittpegmatittar ved Langesundsfjorden.

## Kjelder
*Lepidomelan. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/lepidomelan.
Leptitt

**Leptitt** er nemning for finkorna gneisbergartar som vesentleg består av kvarts og feltspat. Det er stort sett trudd å vere omvandla sure lavaer eller tuffar. Uttryket er særleg brukt i svensk geologi. Ein særs finkorna og tett leptitt blir kalla helleflint.

## Kjelder
*Leptitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/leptitt.
Leucitt

**Leucitt** er eit mineral i feltspatoid-gruppa, fargelaust til gråleg kvitt, kjemisk eit kalium-aluminium-silikat, KAlSi2O6. Leucitt finst som velutvikla krystall i kalirike lavabergartar (leucitt-basalt, leucititt), mellom anna kjent frå Vesuv, der lause krystall av leucitt kan falle ned saman med vulkansk oske ved utbrot. Mineralet kan ikkje finnast saman med kvarts, som det reagerer med under danning av feltspat. Det krystalliserer kubisk ved temperaturar over 605 °C, og tetragonalt under. Krystallforma er oftast eit såkalla ikositetraeder eller leucitoeder, eit regulært polyeder avgrensa av 24 flater.

## Kjelder
*Leucitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/leucitt.

## Bakgrunnsstoff
Leukofan

**Leukofan** er eit sjeldan mineral frå nefelinsyenittpegmatittar ved Langesundsfjorden. Kvitt, gult eller grønleg. Kjemisk sett er det eit fluorhaldig silikat av kalsium, natrium og beryllium NaCaBeSi2O6F, nærskyldt med melinofan. Lekofan vart funnet og namngjeve av presten H. M T. Esmark , og skildra av A. J. Erdmann 1840 som eit nytt mineral for verda.

## Kjelder
*Leukofan. (2012, 9. november). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/leukofan.
Levinson-nomenklatur

**Levinson-nomenklatur** er eit system for å namngje mineral som inneheld lantanoider (sjeldne jordartar) og yttrium. Det vart foreslått i 1966 av A. A. Levinson (f. 1927). På grunn av likskapar i dei ytre elektronskala, vil desse elementa nesten alltid følgje kvarandre i naturen og stort sett gå inn i dei same gitterposisjonane i mineralstrukturane. Systemet går ut på å føye eit suffiks til mineralnamnet, med det kjemiske teiknet for det dominerande elementet i parentes. Døme er allanitt-(Ce) og allanitt-(Y). Ei utvida nytte av Levinson-suffiks har vore nytta for nokre få andre mineral, til dømes jahnsitt-(CaMnFe) og pumpellyitt-(Fe2+).

## Kjelder
*Raade, Gunnar. (14. februar 2009). Levinson Nomenklatur. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/Levinson-nomenklatur.
Lasulitt

**Lasulitt** eller **lazulitt** er eit blått mineral som særleg finst i kvartsittar og andre metamorfe bergartar og på pegmatittgangar. Kjemisk sett er det eit fosfat av magnesium og aluminium, med formel MgAl2(PO4)2(OH)2.

Det er kjent mellom anna frå Horrsjöberg i Sverige og i vene krystall frå Georgia i USA og Yukon i Canada. I Noreg er det kjent frå kyanitt-førande bergartar på Saltfjellet og i Elverum. 

Det vart først skildra i 1795 etter ein førekomst i Steuermark i Austerrike. Namnet kjem frå det tyske *lazurstein*.

## Kjelder
*Lasulitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/lasulitt.

## Bakgrunnsstoff
Liebigitt

**Liebigitt** er eit gulgrønt sekundært uranmineral, Ca2(UO2)(CO3)3·10H2O. 

Det vart først skildra i 1848 etter ein førekomst i Adrianople i provinsen Edirne i regionen Marmara i Tyrkia. Det vart kalla opp etter den tyske kjemikaren Justus von Liebig (1803–1873).

Det opptrer som fluorescerande belegg i ein granittpegmatitt i Kraudsherad.

## Kjelder
*Liebigitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/liebigitt.
Limstein

**Limstein** er ei gammal nemning på kalkstein (engelsk *limestone*). Namnet har samanheng med bruken av kalk til mørtel, som eit lim. Ordleddet lim går igjen i ein del norske stadnamn i område der det finst kalkstein eller marmor.

## Kjelder
*Limstein. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/limstein.
Linaritt

**Linaritt** er eit blått sekundærmineral, eit bly-kopar-sulfat, PbCuSO4(OH)2. 

Linaritt vart først identifisert i 1822. Det er kalla opp etter Linaresplatået i Spania. 

Det finst på kontaktførekomstar i Oslofeltet.

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff
Lindgrenitt

**Lindgrenitt** er eit mineral med den kjemiske formelen Cu3(MoO4)2(OH)2. 

Det vart først skildra i 1935 etter ein førekomst i Chuquicamata-gruva i Antofagasta-regionen i Chile, og kalla opp etter den svenske-amerikanske geologen Waldemar Lindgren (1860–1939) frå Massachusetts Institute of Technology.

Det er ein sjeldan førekomst i Kløvereidnut i Telemark.

## Kjelder
*
Linneitt

**Linneitt** eller **koboltkis** er eit mineral som krystalliserer kubisk og har spinellstruktur. Fargen er stålgrå, metallisk med raudleg skjer. Det består av kobolt og svovel, Co3S4, ofte med noko nikkel. Det er bestanddel i koboltmalm i Shaba i Kongo (Zaïre). Nærskylde mineral er siegenitt (Ni,Co)3S4, polydymitt Ni3S4, violaritt FeNi2S4 og carrollitt Cu(Co,Ni)2S4.

Det vart oppdaga i 1845 i Västmanland i Sverige og kalla opp etter Carl von Linné (1707–1778).

## Kjelder
*Linneitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/linneitt.
Lagdelt bergart

**Lagdelte bergartar** er bergartar med ein tydeleg, primær skilnad mellom dei einskilde laga. Det omfattar hovudsakleg sedimentære og vulkanske bergartar, og i nokre tilfelle òg djupbergartar danna ved rytmisk gjenteken krystallisasjon frå eit magma (f.eks lagdelt gabbro). 

## Sjå òg
* lag i geologi

## Kjelder
*Lagdelte bergartar. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/lagdelte_bergartar.
Lisetitt

**Lisetitt** er eit mineral som første gongen vart skildra i 1986 frå ein eklogitt ved Liset i Selje. Mineralet er fargelaust, rombisk og den kjemiske formelen er CaNa2Al4Si4O16. Mineralet er berre stabilt ved relativt høge trykk.

## Kjelder
*Lisetitt. (2012, 13. mars). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/lisetitt.
Litiofilitt

**Litiofilitt** er eit mineral, eit fosfat av litium og mangan, LiMnPO4. 

I Noreg er det berre kjent frå ein granittpegmatitt ved Ågskardet på Meløy.

Typelokalitet er Branchville Quarry i Branchville i Fairfield County i Connecticut der det vart først rapportert i 1878. 

## Kjelder
*Litiofilitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/litiofilitt.

## Bakgrunnsstoff
*Mineral-galleri
Lodestone

**Leidarstein**, òg kalla **lodestone**, er ein spesiell varietet av mineralet magnetitt (magnetjarnstein). Det verkar som ein naturleg magnet og trekkjer til seg andre magnetiske lekamar. Leidarstein kan ta form som ein stavforma magnet av mineralet magnetitt. På islandsk kallar ein steinen for 'siglarjarnstein' (islandsk *seguljárnsteinn*), og han vart nytta som kompass i heile Norden frå 1200-talet.

## Kjelder
*
Lokkaitt

**Lokkaitt** er  eit sekundært karbonatmineral av yttrium og andre stoff, (Y,Ca)2(CO3)3· 2H2O. Det kan opptre saman med og forvekslast lett med tengeritt. 

Eit par norske førekomstar i granittpegmatittar er kjent, til dømes Tangenbrotet ved Kragerø.

Det er kalla opp etter den finske kjemikaren L. Lokka.

## Kjelder
*Lokkaitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/lokkaitt.
Lorenzenitt

**Lorenzenitt**, tidlegare kalla **ramsayitt**, er eit mineral, eit natrium-titan-silikat Na2Ti2Si2O9. 

Det finst i nefelinsyenitt-pegmatittar i Québec i Canada, på Grønland, på Kolahalvøya i Russland, Lågendalen ved Larvik og ved Langesundsfjorden. I Noreg er det dessutan kjent i små mengder på druserom i ekeritt frå Nordmarka ved Oslo.

Det vart først oppdaga i 1897 i steinprøvar frå Narsarsuk på Sørgrønland. I 1947 vart det oppdaga å vere det same som mineralet **ramsayitt**, oppdaga i 1920-åra på Kolahalvøya i Russland. Det vart kalla opp etter den danske mineralogen Johannes Theodor Lorenzen (1855–1884).

## Kjelder
*Raade, Gunnar. (14. februar 2009). Lorenzenitt. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå https://snl.no/lorenzenitt.

## Bakgrunnsstoff
Lydisk stein

**Lydisk stein** eller **lyditt** er ein svart, fin og tett flintliknande silisiumrik bergart. Han finst ofte som små knollar i sedimentære bergartar. Han vart brukt som prøvestein for gull: fargen på den streken som kjem fram ved å skrape på steinen med eit metallstykke kan for eit trent auge syne gullgehalten.

## Kjelder
*Lydisk stein. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/lydisk_stein.
Løllingitt

**Løllingitt** er eit kismineral som består av jarn og arsen, FeAs2. Det er sølvkvitt med metallisk glans og rombisk symmetri. Det finst ved mange
kisførekomstar, i Noreg kjent frå Sulitjelma. Det finst òg frå granittpegmatitt ved Drag i Tysfjord og frå syenittpegmatittar i området Larvik–Langesundsfjorden.

Løllingitt vart først skildra i 1845 ved Lölling-distriktet i Kärnten i Austerrike, som det vart kalla opp etter.

## Kjelder
*Løllingitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/l%C3%B8llingitt.

## Bakgrunnsstoff
*Mineralgalleri
Långbanitt

**Långbanitt** er eit manganhaldig oksidmineral med komplisert samansetjing. Typelokaliteten er Långban i Värmland. 

Det skal vere påvist frå Botnedal i Telemark.

## Kjelder
*Långbanitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/l%C3%A5ngbanitt.
Litioforitt

**Litioforitt** er eit manganhaldig mineral med formel (Al,Li)MnO2(OH)2. Det er påvist frå ein førekomst i Seljord i Telemark.

## Kjelder
*Litioforitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/litioforitt.
Litografisk skifer

**Litografisk skifer** eller **litografisk stein** er ein finkorna, lagdelt kalkslam-bergart som blir brukt til framstilling av grafikk (sjå litografi). Fargen er som regel ljos gul, men kan òg vere blågrå. Den mest kjende typen kjem frå lag frå yngre jura i Solnhofen i Bayern.

## Kjelder
*Litografisk skifer. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/litografisk_skifer.
Låvenitt

**Låvenitt** er eit sjeldan, gult til brunt mineral med monoklin symmetri. Det dannar saman med wöhleritt, rosenbuschitt og mosandritt ei gruppe zirkoniumhaldige silikat med natrium, kalsium og fluor, som er karakteristiske for nefelinsyenittpegmatitter. Det vart skildra av W.C. Brøgger i 1885.

Det er kalla opp etter øya Låven i Langesundsfjorden.

## Kjelder
*Låvenitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/l%C3%A5venitt.
Stor husedderkopp

**Stor husedderkopp** (*Eratigena atrica*) er ein edderkopp i traktedderkoppfamilien. Han er ein av dei største edderkoppane i Sentral- og Nord-Europa. Frå forbein- til bakbeinspiss kan han målast opptil 8–10 cm. Edderkoppen er nært i slekt med liten husedderkopp som er noko mindre.

Edderkoppen vert ofte funnen i hus i Noreg om hausten. Som med dei aller fleste edderkoppane har han eit giftig bit. Bitet vert rekna som ufarleg for menneske, men vert skildra som smertefullt.

## Kjelder

## Bakgrunnnsstoff
Arne Åhman

**Arne Per Åhman** () var ein svensk friidrettsutøvar frå Nordingrå. Han er mest kjend som tresteghoppar, men tevla også i høgdehopp og lengdehopp. Åhman vart olympisk meister i tresteghopp i 1948. Han vann elles EM-bronse i same øvinga i 1946, og EM-sølv i høgdehopp i 1950.

## Aktiv
Åhman vart svensk meister i tresteghopp i 1946 med eit hopp på 15,10 meter. Same sesongen deltok han i europameisterskapen i friidrett i Oslo og tok bronsemedaljen med resultatet 14,96 m. Også i 1947 vart han svensk meister i tresteghopp med sterke 15, 26 m.

Under OL 1948 i London vart han olympisk meister i tresteghopp. Rekkefylgja for deltakarane vart ordna etter alfabetet, Åhman vart til Aahman på engelsk og han fekk såleis hoppe fyrst. Han sette ny svensk rekord i fyrstehoppet med 15,40 m. Etter kvart vart tilløpsbana i stendig dårlegare stand, og ingen av dei andre hopparane klarde å slå Åhmans lengde, så gullmedaljen vart hans.

I 1950 vart Åhman svensk meister i høgdehopp med 1,93 m. Same høgda klarde han også under friidretts-EM i Brussel, noko som gav han sølvmedaljen. I same europameisterskapen kom han elles på femteplass i tresteg-tevlinga.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*EM 1946 i Oslo: Bronsemedalje i tresteghopp – 14,96 m
*OL 1948 i London: Gullmedalje i tresteghopp – 15,40 m, framom George Avery (15,36)
*EM 1950 i Brussel: Sølvmedalje i høgdehopp – 1,93 m, bakom Alan Paterson (1,96 m), samt nr 5 i tresteghopp – 14,48 m
*OL 1952 i Helsingfors: Nr 15 i tresteghopp – 14,05 m

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Arne Åhman|Arne Åhman]]» frå ,  den 3. august 2014.*
67P/Tsjurjumov-Gerasimenko

**67P/Tsjurjumov-Gerasimenko** er ein komet med ei omlaupstid på 6,44 år. Romsonden Rosetta kom fram til kometen 6. august 2014, og vil etter planen halda fylgje med han over ein lengre periode. 12. november 2014 landa sonden Philae på kometen, den fyrste mjuklandinga på ein komet nokosinne. I slutten av september 2016 vil truleg Rosetta òg landa på kometyta.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Tresteghopparen Jonathan Edwards

**Jonathan Edwards** () er ein britisk tidlegare tresteghoppar frå London. Han vart verdsmeister i øvinga i 1995 og 2001, europameister i 1998 og olympisk meister i 2000. I tillegg vann han eitt OL-sølv, eitt VM-sølv og to VM-bronsar og ein EM-bronse. Hans personlege rekord frå 1995 på 18,29 meter er framleis verdsrekord i 2014.

## Aktiv
Edwards vann den fyrste internasjonale medaljen då han vart nummer tre i VM 1993 i Stuttgart. To år seinare, under VM 1995 i Göteborg sette han ny verdsrekord, 18,16 m, i sitt fyrste finalehopp. Det var samstundes det aller fyrste tresteghoppet over 18 meter. 20 minuttar seinare hoppa han 18,29 meter, ein rekord som i 2014 enno er gjeldande verdsrekord.

Under sommar-OL 1996 gjorde han eit godt bestehopp, 17,88 meter, men måtte sjå seg slått av Kenny Harrison frå USA som passerte 18-metersgrensa. Også i 1997 vart det sølvmedalje på Edwards, 16 cm bak Yoelbi Quesada frå Cuba. Derimot vart det ein suveren siger i friidretts-EM 1998, der Edwards gjorde sitt nest beste finaleresultat i dei store meisterskapane, 17,99 m, og vann med over ein halv meters margin.

Etter VM-bronse i 1999 tok Edwards sitt einaste OL-gull i OL i Sydney i 2000, etter å ha fått notert 17,71 m i sluttprotokollen. Året etter vann han sin fjerde og siste internasjonale tittel under VM 2001 i Edmonton, med sterke 17,92 m vart han ein suveren vinnar. Sidan fekk han ikkje lenger opp dei heilt store lengdene, men sikra seg likevel bronsen i EM i friidrett 2002.

Edwards la opp etter 2003-sesongen, 37 år gammal.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*OL 1988 i Seoul: Utslått i kvalifiseringa (15,88 m)
*OL 1992 i Barcelona: Utslått i kvalifiseringa (15,76 m)
*VM 1993 i Stuttgart: Bronsemedalje – 17,44 m
*EM 1994 i Helsingfors: Nr 6 – 16,85 m
*VM 1995 i Göteborg: Gullmedalje – 18,29 m, framom Brian Wellman (17,62 m)
*OL 1996 i Atlanta: Sølvmedalje – 17,88 m, bakom Kenny Harrison (18,09 m)
*VM 1997 i Aten: Sølvmedalje -17,69 m, bakom Yoelbi Quesada (17,85 m)
*EM 1998 i Budapest: Gullmedalje – 17,99 m, framom Denis Kapustin (17,45 m)
*VM 1999 i Sevilla: Bronsemedalje – 17,48 m, bakom Rostislav Dimitrov (17,49 m)
*OL 2000 i Sydney: Gullmedalje – 17,71 m, framom Yoel Garcia (17,47 m)
*VM 2001 i Edmonton: Gullmedalje – 17,92 m, framom Christian Olsson (17,47 m)
*EM 2002 i München: Bronsemedalje – 17,32 m, bakom Charles Friedek (17,33 m)
*VM i 2003 i Paris: Nr 12 – 16,31 m

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jonathan Edwards|Jonathan Edwards]]» frå ,  den 3. august 2014.*
Miloš Srejović

**Miloš Srejović** () er ein serbisk, tidlegare jugoslavisk, friidrettsutøvar. Han vart europameister i tresteghopp i 1978.

## Aktiv
Srejović vart jugoslavisk meister i tresteghopp i perioden 1975-78. Under EM i friidrett 1978 i Praha oppnådde han 16,94 m, ein centimeter lengre enn legendariske Viktor Sanejev frå Sovjetunionen, som måtte nøye seg med sølvmedaljen.

Sin personlege rekord sette Srejović 20. september 1981 i Sarajevo med 17,01 meter, då han vart nummer to i Balkan-leikane.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*EM 1978 i Praha: Gullmedalje – 16,94 m, framom Viktor Sanejev (16,93 m)

## Merknadar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Miloš Srejović|Miloš Srejović]]» frå ,  den 3. august 2014.*
Mackinawitt

**Mackinawitt** er eit ertsmineral med samansetjing (Fe,Ni)9S8. Det er særs utbreidd i norske sulfidmalmar som mikroskopiske inneslutningar i chalkopyritt.

Det vart først skildra i 1962 etter ein førekomst i Mackinaw-gruva i Snohomish County i Washington, som det er kalla opp etter.

## Kjelder
*Mackinawitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/mackinawitt.
Magnetitt

**Magnetitt** eller **magnetjernstein** er eit mineral som består av jernoksid, Fe3O4, med 72 % jarn. Det er svart og metallisk, tungt og sterkt magnetisk. Det krystalliserer kubisk med spinell-struktur. Finst utbreitt i små mengder (aksessorisk) i ei rekkje bergartar og er til dels anrika i sandavleiringar. I større førekomstar utgjer det ein svært viktig jernmalm. Kirunamalmane er magnetittmalmar som er danna magmatisk. 

Av norske jernmalmførekomstar har Sør-Varanger og Fosdalen magnetittmalmar, medan Rana og Søftestad har ei blanding av magnetitt og hematitt. Magnetitt finst òg på skarnførekomstar ved Arendal og i Oslofeltet.

## Kjelder
*Magnetitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/magnetitt.

## Bakgrunnsstoff
*Mineralgalleri
Pyrrhotitt

**Pyrrhotitt**, **pyrrhotin** eller **magnetkis** er eit ertsmineral med bronseaktig farge og metallisk glans. Det består av jarn og svovel. og formelen kan skrivast Fe1−xS, sidan strukturen er defekt og det alltid er for lite jarn til stades. Dei magnetiske eigenskapane og krystallsymmetrien varierer med samansetjinga og fordelinga av dei tomme posisjonane i krystallgitteret. 

Pyrrhotitt finst i store førekomstar knytt til gabbrobergartar (noritt), som regel i lag med nikkelmineralet pentlanditt og noko chalkopyritt (koparkis) og stundom platinamineral. Pentlandittførande pyrrhotittførekomstar er difor av stor tyding som nikkelmalm. 

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
Malakitt

**Malakitt** er eit grønt, sekundært koparmineral som finst særs utbreitt på koparførekomstar, ofte saman med azuritt. Kjemisk sett er det eit basisk koparkarbonat,  Cu2CO3(OH)2. Det krystalliserer monoklint og opptrer oftast i fibrig eller massiv form.

Einskilde stader i verda er det av tyding som koparmalm, som i Afrika, Australia, USA og Russland). Det vert òg nytta som smykkestein og til prydgjenstandar. Fint malt og slemd malakitt blir kalla berggrønt eller malakittgrønt og blir nytta som malarfarge.

Det er òg kjent i små mengder frå Noreg. 

## Kjelder
*Malakitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/malakitt.

## Bakgrunnsstoff
Malakon

**Malakon** er ein varietet av mineralet zirkon, som særleg er rik på hafnium og thorium. Opptrer i metamikt tilstand på grunn av radioaktiv stråling frå thorium. Det vart først skildra frå granittpegmatitt på Hidra ved Flekkefjord av K. J. A. T. Scheerer i 1844. 

## Sjå òg
* alvitt

## Kjelder
*Malakon. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/malakon.
Mandelstein

**Mandelstein** eller **amygdaloid** er lava med rundaktige holrom etter gassblærer. Vatn som siv igjennom bergarten kan avsetje ulike mineral som kalsitt, kvarts, kalsedon eller zeolittar i holromma. Slike gassblærer finst særleg på oversida, men delvis òg på undersida av ein lavastraum.

## Kjelder
*Mandelstein. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/mandelstein.
Manganitt

**Manganitt** er eit stålgrått til svart manganmineral med submetallisk glans. Det krystalliserer monoklint og har kjemisk formel MnOOH. Det finst som lågtemperaturdanningar på hydrotermale gangar. Mineralet har ei viss tyding som manganmalm. 

Sjølv om det vart skildra med fleire namn så tidleg som i 1772, vart namnet manganitt først nytta i ein publikasjon av W. Haidinger i 1827.

Det er kjent frå fleire små førekomstar ved Kristiansand.

## Kjelder
*Manganitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/manganitt.

## Bakgrunnsstoff
Maghemitt

**Maghemitt** er eit ferromagnetisk mineral som består av ?-Fe2O3. Det har ein defekt spinell-struktur med ubesatte kationplassar i gitteret. Mineralet er utbreidd i mikroskopiske mengder som oksidasjonsprodukt av magnetitt.

Maghemitt fekk namn i 1927 etter ein førekomst ved Iron Mountain-gruva nordvest for Redding i Shasta County i California. Namnet syner til at mineralet er ein mellomting mellom MAGnetitt og HEMatitt.

## Kjelder
*Maghemitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/maghemitt.
Magnesitt

**Magnesitt** er eit mineral som består av magnesiumkarbonat, MgCO3, og tilhøyrer kalsittgruppa (isomorfi). Fargen er kvit, grå, gul til brunleg. Det liknar kalsitt, men brusar ikkje for kald, fortynnt saltsyre. Magnesitt dannar blandkrystall med sideritt. Mineralet finst ofte saman med serpentin og kleberstein. Ved sterk oppvarming (kalsinering) dannast MgO, som blir brukt som eldfast material, til dømes til fôringar i smelteomnar. 

Tidlegare var det drift på fleire førekomstar i området Snarum–Modum.

Det har namn etter magnesium og -itt, og vart tidlegare òg kalla **talkspat** eller **bitterspat**.

## Kjelder
*Magnesitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/magnesitt.
Rhodokrositt

**Rhodokrositt** eller **manganspat** er eit mineral som vanlegvis har ein ven raud farge i ulike nyansar. Det er eit mangankarbonat, MnCO3, med vekslande mengder jarn og kalsium. Hardleiken er ikkje særleg stor (4–4½), men mineralet blir likevel brukt som smykkestein og til prydgjenstandar pga fargen og dei ulike mønstra som kan opptre i banda materiale. Det beste råmaterialet for slike føremål kjem frå provinsen Catamarca i Argentina. Utsøkte, klåre krystallgrupper finst frå Hotazel nær Kuruman i Sør-Afrika. Denne materialen eignar seg òg til fasettering. Rhodokrosittkrystaller er elles særleg kjent frå Colorado (større funn i 1990-åra), Montana, Mexico, Peru, Romania og Tyskland.

## Kjelder
*Rhodokrositt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/rhodokrositt.

## Bakgrunnsstoff
Mangeritt

**Mangeritt** er ein djupbergart av monzonittisk type. Det fører pyroksenmineralet hypersthen. I Noreg er det kjent frå Vestlandet og Lofoten. Det er kalla opp etter Manger i Hordaland. 

## Kjelder
*Mangeritt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/mangeritt.
Margaritt

**Margaritt** er eit relativt sjeldan glimmermineral (ein såkalla sprøglimmer) med samansetjing CaAl2(Al2Si2)O10(OH)2. Det opptrer i anortosittiske bergartar på Vestlandet.

## Kjelder
*Margaritt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/margaritt.

## Kjelder
Markasitt

**Markasitt** er eit mineral med same kjemiske samansetjing som pyritt, FeS2, men med ein annan krystallstruktur (polymorfi). Fargen er massinggul, glansen metallisk og symmetrien rombisk. Markasitt dannar ofte samanvaksne krystallgrupper av kam- eller spydaktig form eller opptrer i radialstrålige runde klumpar. Det blir danna ved låg temperatur og finst særleg i sedimentære bergartar og på ertsganger, men er sjeldan i Noreg. Markasitt er ustabilt og går ofte over til pyritt (monotropi).

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff
Martitt

**Martitt** er ein mineralsubstans som er ein pseudomorfose av hematitt etter magnetitt, ofte med magnetitten sin oktaedriske krystallform bevart. Prosessen inneber ein oksidasjon av alt jarn til treverdig form.

Det er kalla opp etter Mars, symbola til alkymistane for jarn.

## Kjelder
*Martitt. (2012, 8. november). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/martitt.
Melanoceritt

**Melanoceritt** er eit mineral med komplisert kjemisk samansetjing, vesentleg eit borosilikat av lantanoidar, yttrium og kalsium. Det opptrer i metamikt tilstand i nefelinsyenittpegmatittar ved Langesundsfjorden. Det er skildra av W. C. Brøgger i 1887. 

Karyoceritt er ein thoriumrik varietet.

## Kjelder
*Melanoceritt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/melanoceritt.
Melanteritt

**Melanteritt** eller **jernvitriol** er eit grønleg mineral med den kjemiske samansetjinga FeSO4· 7H2O,. Det blir danna ved forvitring av sulfid, særleg i fuktige gruvegangar (som i Løkken verk). Andre jernsulfat med lågare vassinnhald finst òg i naturen: siderotil (FeSO4· 5H2O), rozenitt (FeSO4· 4H2O) og szomolnokitt (FeSO4· H2O); alle tre er rapportert frå Noreg.

Det vart først skildra i 1850.

## Kjelder
*Melanteritt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/melanteritt.
Maskelynitt

**Maskelynitt** er ein opphavleg plagioklas (feltspat) som ved sjokkbølgjer frå eit meteornedslag er omdanna til eit diaplektisk glas. Det vart først skildra i 1883 og har stått som eit mysterium i mineralogien inntil rom- og meteorittforskninga både har funne forklaringa og kunna påvise talrike nye førekomstar.

Det er kalla opp etter N. H. M Story-Maskelyne, ein britisk forskar.

## Kjelder
*Maskelynitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/maskelynitt.

## Bakgrunnsstoff
*Maskelynitt på mindat.org
Melanitt

**Melanitt** eller **titangranat** er eit mineral i granatgruppa, ein andraditt der noko jarn og kalsium er erstatta av titan og natrium. Det finst særleg i
alkalibergartar, i Noreg til dømes i Fensfeltet.

## Kjelder
*Melanitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/melanitt.
Melilitt

**Melilitt** er eit gulfarga mineral som finst i einskilde vulkanske bergartar (melilititt) og i metamorfe kalksteinar. Det krystalliserer tetragonalt. Mineralet består av kalsium, natrium, magnesium og aluminium knytt til ei (Si,Al)2O7-gruppe: (Ca,Na)2(Mg,Al)(Sei,Al)2O7. Til melilitt-gruppa høyrer gehlenitt, Ca2Al(Si,Al)2O7, og åkermanitt, Ca2MgSi2O7, som utgjer endeledd i ein blandkrystallserie.

## Kjelder
*Melilitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/melilitt.

## Bakgrunnsstoff
Merskum

**Merskum** (av tysk for «havskum») er ei massiv form av mineralet sepiolitt, som er eit vasshaldig magnesiumsilikat. Det oppstår ved forvitring av serpentin. Merskum dannar bleikgule eller gråkvite massar som er særs blaute, porøse og flyt på vatn, noko som har gjeve opphav til namnet. Det har ei matt, jordliknande overflate som blir blank ved polering. Merskum er særleg kjent frå Eskisehir i Tyrkia. Det vert nytta til pipehovud og ulike prydgjenstandar. Forfalskingar er vanlege.

## Kjelder
*
Merenskyitt

**Merenskyitt** er eit sjeldan mineral, eit palladiumtellurid med noko platina, (PD,Pt)Te2. Det opptrer som mikroskopiske korn i Lillefjellklumpen nikkelførekomst i Grong.

Det vart først skildra i 1966 etter ein førekomst i Merensky Reef vest i Bushveld vulkankompleks i Sør-Afrika, og er kalla opp etter den sørafrikanske geologien Hans Merensky (1871–1952)

## Kjelder
*Merenskyitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.
Mesolitt

**Mesolitt** er eit fibrig zeolittmineral med samansetjing Na2Ca2Al6Si9O30·8H2O. Det er sjeldan i Noreg, men finst i Arendal og Lierskogen.

Det vart først skildra i 1816 etter ein førekomst i Kyklopeøyane nær Catania på Sicilia. 

## Kjelder
*Mesolitt. (2012, 11. mars). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/mesolitt.
Metamikt tilstand

**Metamikt tilstand** er ein eigedommeleg amorf tilstand som einskilde naturlege mineral finn seg i. Dei kan då nærast samanliknast med glas, for mineral i metamikt tilstand forheld seg isotrope både for lys- og røntgenstrålar.

Nemninga (opphavleg metamikt amorf) vart innført av W.C. Brøgger i 1893 i ein artikkel i *Salmonsens store illustrerede Konversationsleksikon*.

## Kjelder
*Raade, Gunnar. (14. februar 2009). Metamikt Tilstand. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/metamikt_tilstand.
Migmatitt

**Migmatitt** er ein bergart danna ved høgt trykk og høg temperatur djupt nede i jordskorpa (metamorfose). Dei er oftast gneisaktige bergartar som består av mørke slirer og band (paleosom, dvs. eldre material) som «sym» i ein ljos, granittisk grunnmasse (neosom, dvs. nydanna material). Den granittiske delen kan vere danna ved injeksjon av magma, ved delvis oppsmelting av bergarten in situ, eller ved reaksjon i fast fase (metamorf differensiasjon). Tilførsel av fluid kan òg spele ei rolle (metasomatose). Dei prosessane som fører til migmatittdanning, blir kalla migmatisering, anatekse og granittisering.

Migmatitt frå Hvaler er brukt som fasadestein i Oslo rådhus.

## Kjelder
*Migmatitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.
Mikroklin

**Mikroklin** er eit viktig bergartdannande mineral med den kjemiske samansetjinga KAlSi3O8. . Det er ein kalifeltspat som mellom anna er vanleg i granittar og magmatiske bergartar. Det vert danna ved lågare temperaturar enn ortoklas.

Mikroklin er eit viktig råstoff til å laga porselen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Mikroklin|Mikroklin]]» frå ,  den 20. mars 2020.*
Mineralet mikrolitt

**Mikrolitt** er eit brunleg mineral nærskyldt med pyroklor. Det finst på einskilde cleavelanditt-førande granittpegmatittar i Sør-Noreg. Kjemisk sett er det eit oksid av tantal, natrium og kalsium, (Na,Ca)2Ta2O6(O,OH,F), med kubisk symmetri.

Mikrolitt vart først skildra i 1835 etter ein førekomst på Utö ved Stockholm i Sverige. 

## Kjelder
*Mikrolitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/mikrolitt.

## Bakgrunnsstoff
Milaritt

**Milaritt** er eit fargelaust til svakt grønt mineral, eit kalium-kalsium-beryllium-aluminium-silikat, K2Ca4Be4Al2Si24 O60· H2O, som krystalliserer i det heksagonale krystallsystem. I Noreg mellom anna kjent frå druserom i grefsensyenitt i Grorud i Oslo, pegmatittane i Heftetjern i Tørdal i Telematk og sekundært etter beryll i granittpegmatitt Drag i Tysfjord.

Det er kalla opp etter Val Milar i Sveits, men dette er feil sidan mineralet opphavleg vart skildra frå Val Ginf.

## Kjelder
*Milaritt. (19. mars 2012). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/milaritt.
Milleritt

**Milleritt** er eit nikkelhaldig mineral med kjemisk samansetjing NiS. Det har messinggul farge og metallglans. Mineralet vert danna ved låg temperatur, dels som hårfine fibrar på holrom, dels sekundært etter andre nikkelmineral. 

Det er påvist i små mengder ved fleire norske lokalitetar, til dømes ved Flåt nikkelgruver i Evje. Milleritt er funne som fibrar i holrom ved Valberg hyperittbrot ved Kragerø.

Milleritt vart oppdaga av Wilhelm Haidinger i 1845 i kolgruver i Wales. Det vart kalla opp etter den britiske mineralogen William Hallowes Miller. Mineralet er ganske sjeldan i prøveform og er vanlegasat i Halls Gap-området i Lincoln County i Kentucky i USA.

## Kjelder
*Milleritt. (2012, 24. februar). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/milleritt.

## Bakgrunnsstoff
*Mineralgalleri
Mimesi

**Mimesi** er gjenteke tvillingdanning hos eit mineral slik at det får utsjånad av å tilhøyre eit krystallsystem med høgare symmetri. Slike
etterligningsformer blir kalla mimetiske krystall.

## Kjelder
*Mimesi. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/mimesi.
Melinofan

**Melinofan** er eit gult mineral som opptrer i syenittpegmatittar ved Langesundsfjorden. Kjemisk sett er det eit fluorhaldig silikat av kalsium, natrium og beryllium Ca4(Ca,Na)4Be4AlSi7O24(OH,F)4. Mineralet er nærskyldt med leukofan. 

Melinofan vart først skildra av skildra av K. J. A. T. Scheerer (1852) som eit nytt mineral for verda.

## Kjelder
*Melinofan. (2012, 9. november). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/melinofan.
Mineraloid

Eit **mineraloid** er ein naturleg hendande mineral-liknande substans som ikkje kan klassifiserast som mineral fordi han er amorf og manglar karakteristiske fysiske og kjemiske eigenskapar, til dømes kolblende og einskilde typar opal.

## Vanleg mineraloid
* Rav, ikkje-krystalllinsk struktur, organisk
* Jett, ikkje-krystallline natur, organisk (særs kompakt kol) 
* Nativ kvikksølv, flytande
* Lekatelieritt, nesten reint kvartsglas
* Limonitt, ei blanding av oksyd
* Lapis lazuli, ei blanding av mineral
* Obsidian, vulkansk glas - ikkje-krystalllinsk struktur, ei glas- og kvartsblanding. 
* Opal, ikkje-krystalllinsk silisiumdioksid, ei blanding av mineral
* Perle, organisk produsert karbonat
* Petroleum, flytande, organisk
* Pyrobitumen, amorf, fossilert petroleum (ikkje-krystalllinsk, organisk) 
* Ebonitt, vulkanisert naturleg eller syntetisk gummi (organisk); ikkje eit mineral på grunn av mangel på krystallstruktur
* Tektitt, meteorittisk kvartsglas

## Kjelder
*Mineraloid. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/mineraloid.
Melonitt

**Melonitt** er eit sjeldan mineral, eit nikkeltellurid, NiTe2. Det er påvist mikroskopisk frå koparførekomstar i Finnmark.

Det vart først skildra frå Melones- og Stanislaus-gruva i Calaveras County i California i 1866, av Frederick Augustus Genth.

## Kjelder
Mimetitt

**Mimetitt** eller **mimetesitt** er eit mineral i apatittgruppa, Pb5(AsO4)3Cl. Vene, gule krystall er kjent frå oksidasjonssonen i blyførekomstar i mellom anna Cornwall, Mexico og Namibia. 

Det er særs sjeldan i Noreg, men er funne i Dunderlandsdalen i Rælingen.

## Kjelder
*Mimetitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/mimetitt.

## Bakgrunnsstoff

*Mineralgalleri
Modal samansetning

**Modal samansetjing** er den verkelege mineralsamansetjinga av ein bergart, i motsetnad til ein norm eller normativ samansetjing, som er berekna ut frå ein kjemisk analyse etter avgjorte reglar. Den modale samansetjinga kan avgjerast ved hjelp av mikroskop ved såkalla punktteljing av eit tynnslip eller polerslip.

## Kjelder
*Modal sammensetning. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/modal_sammensetning.
Moissanitt

**Moissanitt** er eit mineralogisk namn på silisiumkarbid (karborundum), SiC. Det finst mellom anna i meteorittar. 

Syntetisk moissanitt kan brukast som similidiamant, og kan vere svært vanskeleg å skilje frå diamant for ein lekmann.

Mineralet vart oppdaga av Henri Moissan då han undersøkte steinprøvar frå eit meteorittkrater i Canyon Diablo i Arizona i 1893. Han trudde først feilaktig at det var diamantar, men i 1904 identifiserte han krystalla som silisiumkarbid.

## Kjelder
*Moissanitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/moissanitt.

## Bakgrunnsstoff
Moldavitt

**Moldavitt** er eit namn på tektitt som er funne i Tsjekkia. Dei stammar truleg frå ein eksplosjon for ca. 15 mill. år sidan, då ein kjempemeteoritt laga Rieskrateret ved Nördlingen, 80 km austom Stuttgart.

Mineralet er kalla opp etter elva Moldau.

## Kjelder
*Moldavitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/moldavitt.

## Bakgrunnsstoff
Moganitt

**Moganitt** er eit mineral som er ein monoklin modifikasjon av silika, SiO2. Mineralet er mikrokrystallinsk og har vist seg å vere ein utbreidd bestanddel av
kalsedon. 

Det vart første gongen skildra i 1984 og er kalla opp etter Mogan på Gran Canaria.

I Noreg er det påvist frå sprekkar i basalt i Huken pukkverk i Oslo.

## Kjelder
*Raade, Gunnar. (14. februar 2009). Moganitt. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/moganitt.
Mineralsamling

**Mineralsamling** er ein hobby som går ut på å samle, ordne og studere mineralprøvar. Det finst fleire retningar innan mineralsamling, frå samling av vene prøvar og smykkesteinar, til samling av på ein meir systematisk og vitskapleg måte. Nærskylde område er samling av meteorittar, bergartar og fossil.

Hobbyen er særleg populær i USA, der samlarane vert kalla *rockhounds*, men er blitt stadig meir populær i Europa òg. Kvart år vert det halde mange mineralmesser, mellom anna i Tucson og Denver i USA og München i Tyskland. Fleire land gjev ut tidsskrift både av amatørar og profesjonelle forlag. Dei venaste eksemplara av somme mineral kan gå for skyhøge prisar, og mineral er derfor ei handelsvare. Sidan dette skapar ein del utplyndring av førekomstar, som har gjort skade for både forskinga og grunneigarane, er ein del førekomstar blitt verna ved freding. 

Norske Amatørgeologers Sammenslutning (NAGS) bestod i 2006 av 36 lokale samskipnader og gjev ut tidsskriftet *Stein*, som kjem ut ein gong i kvartalet. 

## Kjelder

*
Malmen minette

**Minette** er ein type jernmalm danna av sedimentære avsetjingar frå juratida som innheld hematitt og limonitt. Han har eit jerninnhald på 25–30 prosent.

Førekomsten finst i Lorraine i Frankrike og i Luxembourg, og har historisk hatt stor tyding for industrien i området.

Minette kan også visa til ei form for lamprofyr.

## Kjelder
Molybdenitt

**Molybdenitt** eller **molybdenglans** er eit blygrått, metallisk mineral som består av molybdensulfid, MoS2. Utsjånaden liknar på grafitt, men det har ein annan strekfarge. Molybdenglans finst som regel i granittiske bergartar, og finst anten som impregnasjon eller på kvartsgangar. Mineralet er den viktigaste molybdenmalmen. 

Noreg var tidlegare ein viktig molybdenprodusent, særleg frå Knaben gruver i Vest-Agder. Andre større førekomstar i Vest-Agder er Kvina og Flottorp, i Telemark til dømes Dalen og Bandaksli, og i Nord-Noreg Oterstrand og Laksådalen i Gildeskål. Ein har òg funne einskilde førekomstar i drammensgranitt i Oslofeltet, mellom Sørumsåsen og Rørvik. 

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff