open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Carl Nielsen

**Carl Nielsen** () var ein dansk komponist og dirigent.

Carl Nielsen var fødd i Sortelung ved Nørre Lyndelse på Fyn, der han voks opp. Faren var gardsarbeidar, men tente litt ekstra som landsbymusikant. Han lærte barna sine å spele fiolin. Her viste Carl Nielsen sitt store talent seg. Han fekk plass som trombonist i eit militærorkester. Her lærte han å spele på ei rekkje instrument, og blei forfremja til korporal. Dette opna sjansane for ein friplass på musikkonservatoriet. 

Som komponist er Carl Nielsen blitt karakterisert som det største nordiske musikktalentet i si tid. Han skreiv alt frå enkle melodiar til symfoniar og operaer. Carl Nielsen sitt portrett pryder dei danske 100-kronersetlane.

Nielsen var gift med bilethoggaren Anne Marie Carl Nielsen.

## Verk
### Orkesterverk
* Symfoni nr 1 (1891-92) 
* Symfoni nr 2 - *De fire Temperamenter* (1901-02) 
* Symfoni nr 3 - *Sinfonia Espansiva* (1910-11) 
* Violinkonsert (1911) 
* Symfoni nr 4 - *Det Uudslukkelige* (1914-16) 
* Symfoni nr 5 (1920-1922) 
* Symfoni nr 6 - *Sinfonia Semplice* (1924-25) 
* Klarinettkonsert (1928) 

### Kammermusikk
* Blåsekvintett (1922)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:no:Carl Nielsen|Carl Nielsen]]» frå , den 6. mai 2008.* 
 

## Bakgrunnsstoff
*
Musikknøkkel

Innanfor musikken er ein **nøkkel** eit symbol på notelinja som markerer namna på dei skrivne notane. Han blir plassert på starten av kvar notelinje, og bestemmer kva notane som ligg på same linja som nøkkelen skal heite. Frå dette blir dei andre notane også bestemt, der nøkkellinja blir brukt som eit haldepunkt, og notane sitt namn blir bestemt frå kor langt dei er frå nøkkellinja.

Det finst mange forskjellige nøklar, men de fire som oftast er i bruk i dag er:

**G-nøkkel**G-nøkkelen er den nøkkelen som til vanleg dekker det høgaste toneregisteret. Nøkkelen sin krøll (sjå illustrasjon) svingar rundt tonen *éinstrøken G*.
**C-nøkkel** (eller **altnøkkel**, **tenornøkkel**) C-nøkkelen sitt register er mellom G- og F-nøkkelen. Den karakteristiske knekken midt på nøkkelen markerer tonen *éinstrøken C*Plassert på tredje notelinje vert C-nøkkelen kalla *altnøkkel*. På fjerde notelinje, *tenornøkkel*. Tidlegare har C-nøkkelen òg vore brukt som *soprannøkkel*, på første linje, og *mezzosoprannøkkel*, på andre linje.
**F-nøkkel**F-nøkkelen har to prikkar som ligg på over- og undersida til tonen *lille F*.

## Galleri


Fil:GClef.svg|G-nøkkel.
Fil:FClef.svg|F-nøkkel.
Fil:CClef.svg|C-nøkkel.
George Gershwin

**George Gershwin** () var ein amerikansk komponist og pianist. 

## Bakgrunn
Gershwin var fødd som Jacob Gershovitz i Brooklyn i USA som son av jødiske innvandrarar frå Russland. Frå tiårsalderen fekk han piano-opplæring hjå Charles Hambitzer på Manhattan, der familien var busett, og blei med i Tin Pan Alley-miljøet. 

Han oppnådde tidleg suksess, først med «Swanee», framført av Al Jolson i 1921. Gerswhin sitt første orkestrale verk var *[[Rhapsody in Blue]]*, urframført med Paul Whitman sitt orkester i 1924, under tittelen *Experiments in Jazz*. Fleire musikal-oppsetjingar følgde (*Oh Kay!*, *Of Thee I Sing* av dei mest kjende), der ein fekk ein serie med kjende melodiar som *Embracable you* og *I got rhythm*. Eit fleirtal er omtykte som amerikanske klassikarar og med i «The Great American Songbook». Broren Ira Gershwin var tekstforfattar på dei fleste av desse. Folkeoperaen *[[Porgy & Bess]]* opptok han i over eitt år, frå 1934, og fekk si urframføring i New York i 1935 med den amerikansk-norske Anne Brown i ei av hovudrollene. 

George Gershwin var ein klassisk komponist sterkt påverka av Maurice Ravel og Igor Stravinskij, som avslo bøna hans om å gje leksjonar; dei meinte læringspotensialet var høgare andre vegen. Han døydde i Hollywood av hjernesvulst.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:no:George Gershwin|George Gershwin]]» frå , den 6. mai 2008.* 


## Bakgrunnsstoff
Kvartventil

Ein **kvartventil** er ein ventil som på messingblåseinstrument senkar tonehøgda ein kvart, det vil seie fem halvtonar. Kvartventilar er vanleg på bass- og tenortrombonar der den blir styrt med venstre tommel. Han er også ofte å finne som ventil nummer fire på tuba, eufonium, horn og pikkolotrompet.
Sjallstykke

**Sjallstykke** (frå tysk *Schallstück*, òg *klokkestykke*) er «tuten» til blåseinstrumenta.

## Treblåsarar
Hos treblåsarane er sjallstykket oftast sylindrisk (moderne tverrfløyte) eller konisk (obo, klarinett), men kan òg vere pæreforma (oboe d’amore). Sjallstykket er av stor betydning for klangfargen til instrumenta: oboen med eit konisk sjallstykke har ein open og lys klang, mens oboe d’amore med pæreforma sjallstykke og innsnevra opning lét meir tildekt og nasalt. Eit svært vidt, konisk sjallstykke har for nokre instrument først og fremst ein funksjon for klangutforminga (skalmeie, zurna), for andre har det primært ein dekorativ funksjon (borduntrakten hos enkelte sekkepiper).

## Messingblåsarar

Hos messingblåsarane er sjallstykket (lydtrakta) den sterkt traktforma, utvida enden/tuten av instrumentet. Opningsvinkelen har mykje å seie for instrumentet sine overtonar og dermed klangfarge.
* Jo større opningsvinkel, desto meir «briljant» klang (trompet)
* Jo mindre opningsvinkel, desto «rundare» tone (flygelhorn)
Camille Saint-Saëns

**Charles Camille Saint-Saëns** () var ein fransk komponist og pianist frå romantikken.
Han skreiv 12 operaer, som *[[Samson et Dalila]]* (1877), 5 symfoniar, 5 pianokonsertar, fleire andre konsertar, korverk, kammermusikk og oratorier, og den humoristiske suiten *[[Le Carnaval des animaux]]* (*[[Dyrenes karneval]]*, 1886).

## Bakgrunn
Saint-Saëns blei fødd i Paris. Han var eit vedunderbarn, og kunne lese og skrive frå han var to år gamal. På denne tida byrja han med pianotimar og å komponere. Fem år gammal hadde han si første framføring for eit mindre publikum. I ein alder av 10 spelte han verk av Bach, Beethoven og Mozart i offentlege recitaler. Då han var 16, skreiv han sin første symfoni.

## Virke
I 1871 var han med på å stifte *Société Nationale de Musique*, ei foreining for å fremje ein fransk nasjonal musikkstil, som bestod av tidas leiande franske komponistar. Samtidig skreiv han dramatiske verk, blant anna fire symfoniske dikt og 13 operaer, der *Sanson eit Dalila* og det symfoniske diktet *Danse Macabre* er blant hans mest berømte. Totalt komponerte han over 300 verk og han var den første store komponisten til å skrive musikk spesielt for kino.

Saint-Saëns gifte seg med Marie Truffot i 1875, og blei far til to barn som døydde med seks vekers mellomrom i 1881. Han forlét kona si same året. Dei to blei aldri skilt, men levde resten av liva sine fråskilde. Det er blitt hevda at Saint-Saëns skal ha hatt homoseksuelle forhold, men dette har aldri vore prova.

I 1886 skreiv han sin tredje symfoni, «avec orgue» ('med orgel'), truleg dei mest berømte verka hans. Med monumentale symfoniske orgel bygd i Frankrike av Aristide Cavaillé-Coll, den tids største orgelbyggjar, passar symfonien perfekt inn i det 19. hundreårs «gigantisme», og står fint ved Eiffeltårnet, verdsutstillinga i Paris i 1889 og byrjinga på «belle-epoken». Maestoso-delen i andre sats er eit tydeleg uttrykk for europearen si tru på seg sjølv, teknologien, sin og vitskapen sin. Saint-Saëns blei ofte kalla «den tyskaste av alle franske komponistar», kanskje grunna dei fantastiske evnene sine til å konstruere melodiske passasjer.

Same år fullførte han *Dyrenes karneval*, som fekk si uroppføring 9. mars 1886. Dette verket er svært populært i dag, men Saint-Saëns gav forbod mot framføring av dette verket etter premiera, og let berre éin av satsane, *Svanen*, eit stykke for cello og piano, bli gjeven ut i si levetid. Han skreiv òg seks preludium og fuge for orgel, tre i op. 99 og tre i op. 109, der det mest framførte er preludium og fuge i Ess-dur, op. 99, nr. 3.

Saint-Saëns skreiv om musikkteoretiske, vitskaplege og historiske emne, og reiste ofte rundt i Europa, Sør-Afrika og elles i Afrika før han levde sine siste år i Alger i Algerie. Han blei gjeve den franske Æreslegionen for bragdene sine.

Camille Saint-Saëns døydde i Alger, og fekk statsgravferd i Paris, der han blei gravlagd på den berømte gravplassen Cimetière du Montparnasse.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:no:Camille Saint-Saëns|Camille Saint-Saëns]]» frå , den 6. mai 2008.*  


## Bakgrunnsstoff

*
Salsa

**Salsa** er ein musikk- og dansestil. Musikksjangeren har utvikla seg frå forskjellige afro-kubanske musikkstilar som *[[sonmusikk|son]]*, *[[mambo]]*, *[[cha cha cha]]*, *[[guaracha]]* etc.
Salsa som omgrep utvikla seg i den latinske busetnaden i New York på 1960-talet og består av dei nemnde kubanske musikksjangrane, i tillegg til innslag frå andre karibiske land som f.eks. Puerto Rico (bomba og plena).

Salsa er òg blitt populært i resten av verda med dansekurs i forskjellige stilretningar.

Ein viktig musikalsk byggjestein i salsamusikken er clavesrytmen, ein synkopert figur med 3 slag i éin takt og 2 i neste.

La Descarga leidd av Sverre Indris Joner vert rekna som det første orkesteret som spelte salsa i Noreg. I Bergen eksisterte tidlegare òg latinjazz-bandet Son Mu, leidd av Knut Kristiansen, som òg spelte salsa-relatert musikk.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Salsa|Salsa]]» frå ,  den 6. mai 2008.*
618 Elfriede

**618 Elfriede** er ein  hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 17. oktober 1906 av K. Lohnert ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.

## Kjelder

* *[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=618 618 Elfriede - baneparametrar hjå JPL]*
* *Oppdagarar og oppdagingsplassar i [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_asteroids_%281-1000%29 Engelsk Wikipedia sine asteroidelister]. Listene baserer seg på [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.html Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»]*
Sordin

Ein **sordin** er ein dempar brukt med visse musikkinstrument for å skape ei dempa klang.

* For messinginstrumenta er sordinen eit kjegle- eller pæreforma stykke av tre, metall, papp eller anna materiale som blir plassert i sjallstykket.
* For strykeinstrumenta er sordinen eit mindre kamforma stykke tre eller gummi som blir plassert på stolen til strykeinstrumentet. Spesielle *øvingssordinar* eller *nattsordinar* er av metall og laga for å dempe lyden så mykje som mogeleg.
* Pianoet kan sordinerast ved å trykke ned den venstre pedalen. Dette forskyv anslagsmekanismen, slik at hammarene berre treff ein del av strengekoret slik at klangen blir svakare.
* Slagverk kan sordinerast ved å legge eit pledd over skinnet.

## Sordin utanfor musikken
* Ein Hamsun-roman frå 1909 har tittelen *En vandrer spiller med sordin*.
* I diktet «Hundrede fioliner» av Arnulf Øverland står det skrive: «Og engang kommer den hellige natt / da evighetens sordiner / forvandler den bitreste kval du har hatt / til hundrede fioliner».

## Kjelder
Waihouelva

**Waihouelva** (engelsk **Waihou River**) er ei elv som ligg nord på Nordøya på New Zealand. Eit tidlegare namn, **Thames River**, fekk elva av kaptein James Cook. Namnet «Waihou» tyder direkte omsett frå maori 'nytt vatn'.

Elva renn nordover i 150 km frå åsane i Mamaku Ranges, forbi byane Putaruru, Te Aroha og Paeroa, før ho renn ut i havbukta Firth of Thames heilt sør i Haurakigolfen nær byen Thames. I dei lågast liggjande partia dannar Waihou og den nærliggjande Piako-elva dei vide våtmarkene i Hauraki Plains.

Like før elva når havet, kryssar riksvegen State Highway 25 over henne på Kopu-brua, den lengste brua i landet med berre éin køyrebane, 463 m lang, og den einaste attverande svingbrua på ein riksveg på New Zealand. Brua er berykta for køane som dannar seg her av trafikken til og frå Coromandelhalvøya.

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Waihou River|Waihou River]]» frå , den 6. mai 2008.* 


## Bakgrunnsstoff
*Om Waihou River i Te Ara - Encyclopedia of New Zealand
Glenn Miller

**Glenn Miller** () var ein amerikansk orkesterleiar og trombonist.

Miller var fødd i Clarinda i Iowa. Som barn flytta han med familien til North Platte i Nebraska. Den musikalske karrieren starta då faren hans kom heim med ein mandolin, som raskt blei bytt til eit horn, som han ofte øvde på.

Miller starta i slutten på 1930-talet orkesteret som seinare blei berømt og gjorde «Miller-soundet» kjend. Blant mange kjende melodiar er «In the Mood», «Tuxedo Junction», «Chattanooga Choo Choo», «Moonlight Serenade» og «Pennsylvania 6-5000».

I byrjinga av 1940-talet medverka orkesteret i fleire spelefilmar og i 1953 kom filmen *The Glenn Miller Story* som handla om Glenn Miller, spelt av James Stewart, og orkesteret hans.

Miller gjorde militærteneste i US Army Air Force under andre verdskrigen, og i samband med eit tokt over Den engelske kanalen omkom han. Verken flyet eller Miller blei funne.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:no:Glenn Miller|Glenn Miller]]» frå , den 6. mai 2008.*
Reiårsfossen

**Reiårsfossen** er den 74. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Fortunsdalen i Bygland kommune i Agder. Fossen er den høgaste på Sørlandet og stupar ned i Åraksfjorden.

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av fossen

## Kjelder
* Reiårsfossen på World Waterfall Database
Storband

Eit **storband** er eit orkester som speler jazzmusikk. Ordet *storband* er ofte knytt swingæraen på 30- og 40-talet, men kan generelt brukast om dei fleste store jazzorkester.

Eit storband er ofte delt opp i fire seksjonar med om lag fire personar kvar. Tradisjonelt er dette ein kompseksjon med trommer, bass, piano og ofte gitar, ein trompetseksjon med fire trompetar, ein tromboneseksjon med tre trombonar og éin basstrombone og ein saksofonseksjon med to altsaksofonar, to tenorsaksofonar og éin barytonsaksofon. I tillegg er det vanleg med vokalist.
788 Hohensteina

**788 Hohensteina** er ein  hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 28. april 1914 av Franz Kaiser ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl. Kaiser kalla han opp etter Hohenstein-slottet i Hessen. Familien til kona hans stamma frå denne staden.

## Kjelder

* 788 Hohensteina - baneparametrar hjå JPL
* Oppdagarar og oppdagingsplassar i Engelsk Wikipedia sine asteroidelister. Listene baserer seg på Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»
Piako-elva

**Piako-elva** er ei elv sør for Haurakigolfen på Nordøya på New Zealand. Saman med Waihouelva er ho ei av dei to hovudelvene som dannar våtmarksområdet Hauraki Plains, som ligg ved sørenden til havbukta Firth of Thames.

Piako River har utløpet sitt sør for Matamata og renn nordover i 100 km før ho når Firth of Thames fem km vest for byen Thames. På ferda si renn elva gjennom byane Morrinsville og Ngatea.

## Piako River-brua
Den opphavlege brua over elva, Piako River Brigde, vart bygd i Ngatea og opna i 1917. I den tidlegaste tida med busetnad i distriktet, måtte all transport og tilgjenge hit gå sjøvegen eller opp elver og gjennom kanalar. Etter kvart som vegnettet vart bygd ut, vart det viktig å få ei bru over elva, slik at ein kunne få ein hovudveg mellom Auckland og Tauranga. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Piako River|Piako River]]» frå , den 6. mai 2008.*
Alban Berg

**Alban Berg** () var ein austerriksk komponist fødd i Wien. Han var medlem av den andre wienerskulen, til liks med Arnold Schönberg og Anton Webern, og komponerte verk som kombinerte Mahler sin romantikk med ei svært personleg tilpassing av Schönberg sin atonale tolvtonemusikk.

Eit av dei best kjende verka til Berg er *Fiolinkonsert*, med undertittelen «til minne om ein engel». *Tre orkesterstykke*, opus 6, er også verde å nemna.

Nokre av hovudverka hans er to operaer:
* *[[Wozzeck]]*, som handler om den sørgelege enden til ein liten familie
* *[[operaen Lulu|Lulu]]*, som handler om en livet og døden til ei gledespike, som blir drepen av Jack the Ripper.

## Bakgrunnsstoff
*
Jens Wendelboe

**Jens Wendelboe** () i København, oppvaksen i Oslo) er ein norsk trombonist, komponist, arrangør og orkesterleiar innan jazz. Han blei utdanna ved Austlandet sitt Musikkonservatorium i 1979 og spelte på 80-talet blant anna i Radiostorbandet (1980-1984), Jazzpunkensemblet (1982-1985) og leidde sitt eige storband under namnet Jens Wendelboe Big Band som gav ut albumet * 'lone attic* i 1983. I 1984-1985 utdanna han seg til Master of Music Degree på Manhattan School of Music og gav samtidig ut storbandalbumet *Letter from New York* med amerikanske musikarar. Heime igjen starta han det som skulle bli Oslo Groove Company og leidde orkesteret i perioden 1985-1987. Frå 1991 har han leidd sitt eige storband Big Crazy Energy Band, og seinare jazzkvartetten Crazy Energy Jazz Quartet. 

Som komponist har han fått NOPA sin pris for årets verk tre gonger, for «Suite to Bjørn» (1982), «Animal-Suite for 5 trombonar» (1986) og «Winter Landscape» (1996).

## Diskografi
* * 'lone attic* - Jens Wendelboe Big Band (NOPA, 1983)
* *Letter from New York* - Jens Wendelboe and his New York Big Band (NOPA, 1985)
* *Big Crazy Energy Band Vol. 1* - Jens Wendelboe (NOPA, 1991)
* *Big Crazy Energy Band Vol. 2* - Jens Wendelboe (NOPA, 1991)
* *Crazy Energy Jazz Quartet* - Crazy Energy Jazz Quartet (Crazy Music, 1996)
* *Strolling with the Groove* - Jens Wendelboe (Rosa Records, 1997)
* *Get Crazy* - Crazy Energy Jazz Quartet (Crazy Music, 1999)

## Fotnotar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:no:Jens Wendelboe|Jens Wendelboe]]» frå , den 6. mai 2008.* 


## Bakgrunnsstoff
* Heimeside
* Biografi frå Norsk Jazzarkiv
Myken-nytt

**Myken-nytt** er ei avis for øysamfunnet Myken lengst vest i Rødøy.

Myken ut kjem ut ved behov, om lag ein gong i månaden. Abbonnentane får melding om nye utgåver per epost, og kan laste avisa ned gratis, eller dei kan få ei papirutgåve mpt betaling. Annonseprisen er valfri.

Redaktør (2008) er Bjørn Skauge.

## Bakgrunnsstoff
* Om Myken-nytt
Christian Lindberg

**Christian Lindberg** (fødd 15. februar 1958 i Stockholm) er ein svensk trombonist, dirigent og komponist.

Lindberg begynte å spele trombone først som 17-åring og blei allereie etter to år tilsett i Kungliga Hovkapellet. Etter vidare utdanning blei han verda si første heiltids profesjonelle trombonesolist. Han har eit nært samarbeid med komponisten Jan Sandström, noko som bl.a. har resultert i to trombonekonsertar. Fleire andre komponistar har òg skrive musikk for Lindberg.

På starten av 2000-talet begynte Lindberg òg å dirigere og komponere profesjonelt. Han er sjefsdirigent for Nordiska Kammarorkestern i Sundsvall og Stockholms Läns Blåsarsymfoniker.

I 2003-2006 komponerte Lindberg ein konsert for bass-, tenor- og alttrombone og orkester med tittelen Chick'a'Bone Checkout, bestilt av Chicago Symphony Orchestra og tileigna orkesteret sin trombonist Charles Vernon, som urframførte verket 28. september 2006.

## Bakgrunnsstoff
* Christian Lindberg &ndash; offisiell nettside

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:no:Christian Lindberg|Christian Lindberg]]» frå , den 6. mai 2008.*
800 Kressmannia

**800 Kressmannia** er ein  hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 20. mars 1915 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.

## Kjelder

* *[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=800 800 Kressmannia - baneparametrar hjå JPL]*
* *Oppdagarar og oppdagingsplassar i [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_asteroids_%281-1000%29 Engelsk Wikipedia sine asteroidelister]. Listene baserer seg på [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.html Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»]*
Hector Berlioz

**Louis Hector Berlioz** () var ein fransk klassisk komponist i romantikken. Hans mest kjende verk er *Symphonie fantastique* (uroppført 1830) og *Grande Messe des morts (Requiem)*, uroppført 1837.

## Bakgrunnsstoff

*
Cimbasso

Ein **cimbasso** er eit messingblåseinstrument. 

Instrumentet er i nær slekt med trombonen, og kan reknast som ein bass- eller kontrabassvariant av ventilbasunen. Cimbassoen er stemd i F, Ess eller B éin oktav under ein vanleg trombone, og vert notert i F-nøkkel. Han har 3-6 ventilar og er som regel bygd med ein knekk der ventilseksjonen peikar nedover, mens klokkeseksjonen står horisontalt som på ein vanleg trombone. 

Cimbassoen vert stort sett berre brukt i nokre operaer og andre større verk frå 1800-talet, og vert gjerne brukt i staden for ofikleide i verk komponert for dette instrumentet (f.eks. i Verdi sitt rekviem). Som regel blir cimbassoen spelt av tubaspelaren i orkesteret.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Cimbasso|Cimbasso]]» frå ,  den 6. mai 2008.*
Der Ring des Nibelungen

***Der Ring des Nibelungen*** (*Nibelungenringen*) er ein syklus av fire episke operaer av Richard Wagner, inspirert av germansk og nordisk mytologi. Både musikken og librettoen er komponert av Wagner over ein periode på 26 år, frå 1848 til 1876.

Første ferdigkomponerte opera i verket, *Rhingullet*, hadde urpremiere i 1869. *Nibelungenringen* blei uroppført som samla verk i august 1876 i det nyoppførte festspelhuset i Bayreuth i Tyskland, der den mest berømte framføringa av verket framleis har fleire års ventetid på billettar.

Ring-syklusen består av:
* Das Rheingold (Rhingullet)
* Die Walküre (Valkyrien)
* Siegfried
* Götterdämmerung (Ragnarok)

Ringen er eit ambisiøst verk av enorme dimensjonar; operaene varer samla over 15 timar – den siste, *Götterdämmerung*, kan vare opp til fem timar aleine. Tetralogien følgjer gudar, heltar, fabeldyr og gigantar over tre generasjonar, i kampen deira om Ringen, som gjev beraren makt over heile verda.

Musikken er fyldig og samansett, og aukar i kompleksitet gjennom syklusen. Wagner skreiv for eit orkester som på den tida var av uhøyrd storleik, og han bygde endatil eit eige operahus i Bayreuth spesielt for *Ringen*. Scena blei bygd med tanke på at orkesteret ikkje skulle overdøyve songarane, som elles ville slite seg ut i dei lange førestillingane. Akustikken i dette teateret er av det beste i verda; andre stader er det ofte vanskelegare å oppnå balanse mellom songarar og orkester. Kvart år vert Bayreuther Festspiele arrangert, der desse og andre av Wagner sine operaer vert framførte.

## Handling

Verket er ca. 15 timar langt, og handlar om dilemmaet mellom makt og kjærleik. Historia startar med skapinga av verda, og sluttar med undergangen til gudeverda. Verket startar i ei mytisk tid, men endar i notida:

* I *Rhingullet* blir det synt fram gudar, halvgudar, kjemper, dvergar og alvar, men ingen menneske. 

* I *Valkyrien* dukkar nokre menneske opp. Men det er gudane og dei mytiske vesena som har makta. 

* I *Siegfried* skaper menneska sitt eige sjølvstende og deira eige liv, i motsetning til verda til gudane.

* I *Ragnarok* lever menneska i eit moderne samfunn i samspel og konflikt med kvarandre. Verda til menneska er no ei sjølvstendig verd, som gudane ikkje kan påverke. Gudane og verda deira går til slutt under, og menneska må klare seg på eiga hand.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:no:Der Ring des Nibelungen|Der Ring des Nibelungen]]» frå , den 6. mai 2008.* 
* *Bayreuth - ventelistene er flere år lange* i Nordjyske Stiftstidende, torsdag 17. juli 2003, 3. seksjon, side 2.


## Bakgrunnsstoff
* Musikbibliotek.dk 
* Richard Wagner Web Site
Franz Berwald

**Franz Adolf Berwald** () var ein svensk komponist og fiolinist med tyske anar.

Av samtida si blei Franz Berwald aldri særleg omtykt, men i ettertid vert Berwald rekna som ein av dei viktigaste svenske komponistar på 1800-talet. Han var spesiell i stilen, med ei slags personleg vidareutvikling av wienerklassisismen. Likevel hadde han stor påverknadskraft på andre komponistar.
 
Av verka hans finn ein fire symfoniar, to operaer, to operetter, ein septett og to strykekvartettar.

Franz Berwald har gjeve namn til Berwaldhallen i Stockholm, som huser Sveriges Radio sitt symfoniorkester.
Ringholmen

**Ringholmen** kan vere fleire stader:

* Ringholmen i Fitjar i Vestland
* Ringholmen på Tustna i Møre og Romsdal
* Holmen som Tyrhaug fyrstasjon i Smøla i Møre og Romsdal ligg på.
César Franck

**César Auguste Jean Guillaume Hubert Franck** () var ein belgisk pianist, organist og komponist.

Franck blei fødd i Liège. Far hans hadde store ambisjonar for han, og ville at han skulle bli konsertpianist. Han studerte ved konservatoriet i Liège før han begynte ved Pariskonservatoriet i 1837. I 1842 drog han til Belgia for ein periode, men drog tilbake til Paris i 1844 og blei der resten av livet sitt.

Franck var ein god pianist, og gjorde snart mange konsertturnar. Likevel var det orgelet som skulle bli arbeidsplassen, og han blei tilsett som organist i St. Clotilde-kyrkja i 1858, noko han held fram med resten av livet. Frå 1872 og livet ut var han òg orgelprofessor ved Paris-konservatoriet. Blant elevane hans var Vincent d'Indy, Ernest Chausson og Henri Duparc. Som organist var han særleg kjend for sin store improvisasjonskunst, og det er på grunnlag av berre 12 større orgelverk Franck av mange vert rekna som historia sin største orgelkomponist etter Bach.

Mange av Franck sine verk utnyttar ei «syklisk form» (bruk av same tema i fleire satsar av eit verk). Musikken hans er ofte kontrapunktisk kompleks, med eit harmonisk språk som er lett romantisk, med noko innverknad frå Richard Wagner.

Francks popularitet kviler i stor grad på nokre få verk komponert i slutten av levetida; særleg symfonien (1886&ndash;88), dei «symfoniske variasjonane» for piano og orkester (1885), *Preludium, koral og fuge* for solopiano (1884) og ein sonate for fiolin og piano (1886).

Det siste verket han fullførte (og eitt av hans største) er koral nr. 3 i a-moll. Franck døydde i 1890 og blei gravlagt på Cimetière du Montparnasse i Paris.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:no:César Franck|César Franck]]» frå , den 6. mai 2008.* 
 

## Bakgrunnsstoff

*
Aleksandr Borodin

**Aleksandr Porfirjevitsj Borodin** () var ein russisk komponist, lege og kjemikar. 

Borodin var først lektor og sidan professor ved Universitetet i St. Petersburg, og komponerte i fritida si. Produksjonen er sparsam og omfattar symfoniar og andre orkesterverk, litt kammermusikk og klavermusikk og ein uferdig opera, *Fyrst Igor*. Hans strykekvartett nr. 2 er særleg kjend.

## Bakgrunnsstoff
*  


Fil:Borodin-Bust.jpg|Byste av Aleksandr Borodin
Avenged Sevenfold

**Avenged Sevenfold** (forkorta **A7X**) er ein amerikansk hardrock/heavy metalgruppe frå Huntington Beach i California. Gruppa vart skipa i 1999 og gav ut debutalbumet *Sounding the Seventh Trumpet* i 2001.
Netteger

**Netteger** (*Tingidae*) er ei lita gruppe insekt som høyrer til nebbmunnane. Namnet sitt har dei fått av mønsteret dei har på oversida av vengjene, som òg har gjeve dei det engelske namnet sitt *lace-bugs* - kniplingsteger. Dyra i gruppa er særs små og vert ofte oversett av insektsamlarar, så ein veit ikkje veldig mykje om dei. Frå Noreg er det registrert 15 artar av totalt litt over 2000. Frå Europa kjenner ein totalt 190 artar og underartar.

## Kjenneteikn
Nettegene er små insekt som måler mellom 2 og 5 millimeter. Kroppsforma er gjennomgåande oval, og som mange andre teger flattrykt sett frå sida. Forbrystet *protonum* er stort og går så langt attende at det som oftast dekkjer *scutellum* - den delen av mellombrystet som vanlegvis er synleg i det øvre skiljet mellom dekkvengjene. Heile forbrystet og dekkvengjene er dekt med det karakteristiske nettmønsteret. Gruppa kan forvekslast med ei anna artsfattig tegefamilie, *[[Piesmidae]]*, men desse har fri *scutellum*.

Mange nettegeartar har skarpe og tydelege kjølar på vengjene og / eller forbrystet. Dette er dekt av det same nettet som resten av oversida av dyret. Saman med taggane dei ofte har på hovudet er kjølane sentrale i artsbestemming av desse insekta. Rundt kroppen har dei òg ofte bremmar som anten kan vera flate, vassrette eller i bogeform.

## Levesett

### Føde
Alle netteger er planteetarar som syg saft or vertsplanten med komplisert oppbygde sugesnablar. Ein finn dei sjeldan andre stadar enn på eller umiddelbart i nærleiken av planten dei beitar på, dette kan vera så ulike artar som malurt, tusenfryd, blåbær, mose eller tistlar. Dei færraste artane kan gjera noko særleg med skade på planten sin, men det er rapportert at *Stephanitis rhododendri* og *S. oberti* kan gjera skade på rhododendron.

### Livssyklus
Det er særleg innanfor *Stephanitis*-slekta biologien er godt kjend. Her vert egga lagde om hausten, fest i klyngar til midtnervene til blad. Insektet dekker dei med eit sekretlag som stivnar til etter kvart. Nymfane vert klekt i mai-juni, og vert kjønnsmogne i juli etter få hudskifte. Dei vaksne insekta døyr om vinteren, noko som gjer at livssyklusen til desse dyra er eittårig.

## Kjelder
* Greve, Lita: *Litt om Nett-teger i Norge - Hemiptera; Fam. Tingidae* i Insekt-Nytt #2 1985

## Bakgrunnsstoff
*
Nebula Award

**Nebula Award** (Nebulaprisen) er ein litteraturpris som blir delt ut årleg av amerikanske Science Fiction and Fantasy Writers of America (SFWA) for beste fabelprosa utgjeve i USA i dei to føregåande åra. Vinnarane får ein pokalen som er ei gjennomsiktig blokk med ein glitrande modell av ei stjernetåke (eng. *nebula*) inni.

## Kategoriar i prisutdelinga
Nebula blir delt ut i fem forskjellige kategoriar: Roman, kortroman, langnovelle, novelle og manuskript. Desse kategoriane blir definerte etter lengde:

* Roman: Eit verk med meir enn 40 000 ord. 
* Kortroman: Eit verk med minst 17 500 ord, men under 40 000 ord. 
* Langnovelle: Eit verk med minst 7 500 ord, men under 17 500 ord.
* novelle: Eit verk på under 7 500 ord. 
* manuskript: Eit manuskript for TV, radio, film eller teater.

Det finst òg meir spesielle Nebula-prisar som ikkje vert delte ut årleg. *Author Emeritus* for bidrag på feltet fabelprosa. *Damon Knight Memorial Grand Master* for livslange bedrifter, gjerne eit forfattarskap. *Bradburyprisen* for særs godt arbeid med filmmediumet. *Andre Norton*-prisen for fabelprosa retta mot eit yngre publikum. *The SFWA Award* er ein fortenestepris.

## Historie og vinnarar
Den første utdelinga var i 1965, då Frank Herbert vann beste roman med *[[Dune]]*. Ein del forfattarar har vunne fleire prisar. Connie Willis, Joe Haldemann, Greg Bear, Lois McMaster Bujold, Harlan Ellison, Ursula K. Le Guin og Roger Zelazny utmerkjer seg her med tre eller fleire Nebula.

## Liknande prisar
På den årlege World Science Fiction Convention («Worldcon») delar ein ut Hugo Award og John W. Campbell Award. Hugo Award blir stemt fram av fans av science fiction. Campbellprisen blir gjeve for beste nye skribent innan sjangeren og er sponsa av utgjevarane bak magasinet Analog, som hadde Campbell som ein av dei mest sentrale redaktørane i si historie.

I andre samanhengar vert ein John W. Campbell Memorial Award for beste novelle innan science fiction vald av ein jury. Denne prisen har ikkje noko samanheng med Worldcon.

## Bakgrunnsstoff
* Nebula Awards si heimeside
* Liste over tidlegare vinnarar 
* List of the most-honored Nebula Award nominees
* Utdrag og synopsis av noveller som vert nominert og vinn Nebula prisen
* 2006 Nebula Awards Ballot
801 Helwerthia

**801 Helwerthia** er ein  hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 20. mars 1915 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.

## Kjelder

* *[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=801 801 Helwerthia - baneparametrar hjå JPL]*
* *Oppdagarar og oppdagingsplassar i [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_asteroids_%281-1000%29 Engelsk Wikipedia sine asteroidelister]. Listene baserer seg på [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.html Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»]*
Smaagutternes Nationalsang

**«Smaagutternes Nationalsang»** er eit dikt skrive av Henrik Wergeland. Opningsorda er «Nationalsang Vi ere en Nation, vi med ». Diktet vart trykt, i bladet *For Arbeidsklassen* i 1841.

Teksten gjev uttrykk for Wergeland sitt ønskje om at nasjonaldagen skal vere barnas dag. Melodien vert tilskriven André Grétry. Wergeland skreiv fleire dikt i dette versemålet og dermed til denne melodien, som «For Fædrelandet» og «Det er min Sjel en frydfuld Trang». Same versemål og melodi er bruka i Johan Nordal Bruns nasjonalsong frå 1770-åra, «For Norge, Kiempers Fødeland». Dei tre fyrste strofene i diktet er prenta inn på baksida av det norske førarkortet, frå og med januar 2013.

## Songtekst




## Kjelder

* http://www.wergeland2008.no/Articlelist.aspx?m=261&amid=3414
* Teksten til «Smaaguttenes Nationalsang»
Kvit dverg

**Kvite dvergar** er stjerner som er samansette av degenerert materie. Sidan kvite dvergar har ein masse liknande sola og volum liknande jorda har dei ein høg tettleik. Deira svake luminositet kjem av lagra termisk energi generert av fusjonsprossar før stjerna blei ein kvit dverg. Kvite dvergar utgjer omtrent 6 % av alle kjende stjerner i solsystemet sitt nabolag.

Ein reknar med at kvite dvergar er det siste stadiet i stjerneutviklinga for stjerner med ein masse under ei viss grensa; meir enn 97 % av alle stjernene i galaksen. Etter at ei stjerna har kasta av seg lag på lag med materie og danna ei planetarisk tåka er den kvite dvergen det einaste restproduktet som er att av den opphavlege stjerna. I løpet av milliardar av år vil den kvite dvergen nå den teoretiske tilstanden svart dverg. Då har den kvite dvergen vorte so avkjøla at han ikkje lengre sender ut særlege mengder av elektromagnetisk stråling. Tilstanden er teoretisk då det vil ta rundt 10 billionar år før dvergen har vorte avkjøla nok, medan alderen til universet er på rundt 13,7 milliardar år.

## Fotnotar
Norges Skaal

**«Norges Skaal»**, betre kjend under førstelina «For Norge, Kiempers Fødeland», er ei drikkevise av studenten og den seinare biskopen Johan Nordahl Brun (1745-1816). Visa vart skriven for Det norske Selskab i København i 1771.

Innhaldet i visa vart oppfatta som opprørsk mot kongemakta, og då ho vart forsøkt trykt i 1772, vart ho stansa av sensuren. 

«Norges Skaal» vart første gong trykt i Noreg i 1784. Songen var då allereie ein velkjend selskapssong. Under nasjonsbyggingsperioden på 1800-talet fekk han ein uoffisiell status som norsk nasjonalsong; Henrik Wergeland kalla songen ein «norsk marseillaise».

Melodien vert tilskriven André Grétry.
## Teksten
::*For Norge, Kjæmpers Fødeland,*
::*Vi denne Skaal vil tømme,*
::*Og naar vi først faae Blod paa Tand,*
::*Vi sødt om Frihed drømme;*
::*Dog vaagne vi vel op engang*
::*Og bryde Lænker, Baand og Tvang;*
::*For Norge, Kjæmpers Fødeland,*
::*Vi denne Skaal udtømme!*

::*Hver tapper Helt, blandt Klipper fød,*
::*Vi drikke vil til Ære;*
::*Hver ærlig Norsk, som Lænker brød,*
::*Skal evig elsket være!*
::*Den vrede Livvagts Vaabenbrag*
::*Forklarer trolig Nordmænds Sag.*
::*Hver ærlig Norsk, blandt Klipper fød,*
::*Vi drikke nu til Ære! *

::*En Skaal for Dig, min kjække Ven,*
::*Og for de norske Piger!*
::*Og har Du en, saa Skaal for den!*
::*Og Skam faae den, som sviger!*
::*Og Skam faae den, som elsker Tvang*
::*Og hader Piger, Viin og Sang!*
::*En Skaal for Dig min kjække Ven,*
::*Og for de norske Piger! *

::*Og nok en Skaal for Norges Fjeld,*
::*For Klipper, Snee og Bakker!*
::*Hør Dovres Echo raabe: «Held!»*
::*For Skaalen tre Gang takker.*
::*Ja tre Gang tre skal alle Fjeld*
::*For Norges Sønner raabe Held;*
::*Endnu en Skaal for Dig mit Fjeld,*
::*For Klipper, Snee og Bakker*

## Innspelingar
Ngatea

**Ngatea** er ein liten by i området Hauraki Plains på Nordøya på New Zealand. Han ligg i regionen Waikato, 18 km sørvest for Thames og 70 km søraust for Auckland i Hauraki District. Ngatea ligg ved Piako-elva, åtte km sør for der ho munnar ut i havbukta Firth of Thames. Innbyggjartalet var 1164 ved folketeljinga i 2006.

Ngatea er tenestesenter i det blømande jordbruksområdet i Hauraki Plains, og vart grunnlagt først på 1900-talet som eit resultat av ei eineståande rekkje med kanalar og og flaumportar som tørrla landet og omdanna det til eit rikt område for produksjon av mjølk og mjølkeprodukt.

Byen yter også tenester til den motoriserte ferdsla mellom Auckland og Coromandelhalvøya og Bay of Plenty etter som han ligg ved riksvegen *State Highway 2*. 

I og omkring Ngatea er ulike turistattraksjonar, både historiske og nyare, til dømes opplevingsparken *Ngatea water gardens*, torvmyrer, og ein smykkesteinfabrikk.

## Referansar

*Oversikt over Ngatea frå distriktsstyresmaktene
Fedralandet

**Fedralandet**, mest kjend under fyrstelina *Gud, signe vårt dyre fedreland*, er ein salme skriven av Elias Blix. Han er blitt kalla Noregs «nasjonalsalme».

Elias Blix skreiv eit utkast til salmen på Lillehammer vinteren 1890, og han gjorde han ferdig på Fjellhaug i Aker sommaren etter. Han vart prenta same året i bladet *Nordmannen*. 

Til vanleg vert det første og dei to siste versa sunge, ofte òg det andre eller tredje.

Vers to, fire og fem inneheld ei stutt framstilling av Noregs kulturelle og religiøse soge. Det sjette verset har ein referanse til salme 127,1 i Bibelen. Det er sagt at under andre verdskrigen vart det siste verset ikkje sunge. 

Salmen kom inn i Landstads kirkesalmebog gjennom Blix-tillegget Nokre Salmar, der han fekk nr 770. Han står i Norsk salmebok på nr 739.

Salmen blir spelt kvar søndag morgon på NRK P1.

Melodireferansen til salmen var «Den signede Dag, som vi nu ser», ein melodi skriven av C. E. F. Weyse.

## Referansar

## Kjelder
* *Kristen sang og musikk* Runa forlag 1962
Nikolaj Rimskij-Korsakov

**Nikolaj Andrejevitsj Rimskij-Korsakov** () var ein russisk komponist. Han var lærar i harmoni og orkestrering. Han er spesielt kjend for å bruke eventyr som tema, og for den uvanlege evna i orkestrering, som kan ha vore prega av synestesien hans.

## Liv og virke

Rimskij-Korsakov blei fødd i byen Tikhvin, 200 kilometer aust for St. Petersburg, i ein aristokratisk familie. Han viste musikalske evner frå tidleg alder, men studerte ved Det russiske kongelege marine-gymnasiet i St. Petersburg og slutta seg seinare til den russiske marinen. Det var først då han møtte Milij Balakirev i 1861 at han begynte å konsentrere seg meir seriøst om musikk. Balakirev oppmuntra han til å komponere. Gjennom Balakirev møtte han òg andre komponistar i gruppa som seinare kom til å bli heitande «Den mektige handfullen», betre kjend som «Dei fem». I marinen fullførte Rimskij-Korsakov sin første symfoni (1861-1865). Symfonien er somme gonger påstått å vere den første symfonien av ein russar, men Anton Rubinstein komponerte sin første symfoni i 1850. Før han sa nei til å bli offiser i 1873 fullførte han òg den første versjonen av sitt velkjende orkesterstykkje *[[Operaen Sadko|Sadko]]* (1867) og operaen *[[Jomfrua frå Pskov]]* (1872). Desse tre verka er av fleire tidlege verk som komponisten reviderte seinare i livet.

Det symfoniske diktet Scheherazade er berømt, men det er truleg interludiet «Humlens flukt» frå operaen *[[Tsar Saltan]]* Rimskij-Korsakov er mest kjend for.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:no:Nikolaj Rimskij-Korsakov|Nikolaj Rimskij-Korsakov]]» frå ,  den 7. mai 2008.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Sackbut

Ein **sackbut** eller **barokktrombone** er eit messingblåseinstrument frå renessansen og barokken. Instrumentet er føregangar til den moderne trombonen.

Det finst to teoriar om opphavet til namnet: At det stammar frå det franske ordet *sacquer* (å skyve) og *bouter* (å trekke), eller frå spansk *sacar* (å trekke) og *bucha* (eit røyr eller ei pipe).

## Fotnotar
Verneplan III for vassdrag

**Verneplan III for vassdrag** er den tredje av fire verneplanar for vassdrag. 

Ved arbeidet med denne verneplanen vart fagmiljø ved universiteta bruka aktivt. Det vart gjennomført eit omfattande utreiingsarbeid i mange vassdrag. Stortinget vedtok i 1986 Verneplan III, og ytterlegere 46 vassdrag vart verna.

## Verna vassdrag
Desse vassdraga vart verna i Verneplan III for vassdrag:

### [[Akershus]]
* Hurdalsvassdragene
* Leira

### [[Hedmark]]
* Kynna
* Atna

### [[Oppland]]
* Atna
* Grimsa

### [[Buskerud]]
* Hornsbekken
* Skogshornområdet
* Grøndøla
* Mørkedøla

### [[Telemark]]
* Kilåi
* Flåmelva
* Østeråa
* Bygdaråi
* Mjella
* Hørteåa
* Gjuvsåa
* Bjønndøla
* Klevaråa
* Fardøla
* Gjøv

### [[Aust-Agder]]
* Vegårdsvassdraget

### [[Vest-Agder]]
* Lyngdalselva

### [[Rogaland]]
* Vikedalselva

### [[Hordaland]]
* Granvinvassdraget
* Fosselvi
* Frølandselvi
* Vossavassdraget
* Yndesdalsvassdraget

### [[Sogn og Fjordane]]
* Yndesdalsvassdraget
* Undredalselvi
* Flåmselvi
* Utla
* Feigedalselvi
* Mørkrisdalselvi
* Storelva (Laukeland)

### [[Møre og Romsdal]]
* Stordalselva
* Toåa
* Driva

### [[Sør-Trøndelag]]
* Driva
* Gaula

### [[Nord-Trøndelag]]
* Forra
* Sona
* Ogna
* Bjøra
* Sørlivassdraget

### [[Nordland]]
* Valnesvassdraget
* Elvegårdselva

### [[Troms]]
* Spanselva
* Barduelva
* Nordkjoselva
* Reisavassdraget
* Oksfjordvassdraget

### [[Finnmark]]
* Repparfjordelva
* Snefjordvassdraget
* Lakselva
* Julelva
* Syltefjordelva
* Karpelva

## Bakgrunnsstoff
* Liste over verna vassdrag frå NVE 
* St.prp. nr. 89 (1984-1985) verneplan III for vassdrag]
Edward Elgar

Sir **Edward William Elgar** () var ein engelsk komponist.

Han blei fødd i den vesle byen Lower Broadheath utanfor Worcester, Worcestershire. Foreldra var William Elgar, pianostemmar og musikkhandlar, og kona hans Ann. Edward var den fjerde i rekkja av seks barn; dei tre brørne var Henry, Frederick og Francis, og dei to systrene Lucy og Susannah.

Av Elgars mest kjende verk er *[[Enigmavariasjonane]]* 1898-1899 og *[[The Pomp and Circumstance Marches]]* (1901). Mellom 1902 og 1914 naut Elgar stor suksess, mellom anna med fire turar til USA. Mellom 1905 og 1908 var Elgar Professor of Music ved Birmingham sitt Universitet. Elgar sin *Symphony No. 1* (1908) blei framført hundre gonger allereie det første året.

## Tidslinje
* 1869: Komponerer sitt første musikkstykke 12 år gammal.
* 1872: Byrjar å arbeide på eit advokatkontor.
* 1889: Gifter seg med offisersdottera Caroline Alice Roberts.
* 1890: Komponerer sitt første store verk, *Froissart*.
* 1899: *Enigma Variations* vert uroppført.
* 1902: Komponerer musikken til Edvard VII si kroning.
* 1904: Den første Elgar-festivalen i London. Elgar blir adla.
* 1905: Besøkjer USA og blir æresdoktor ved Yale-universitetet.
* 1920: Kona døyr og han blir djupt deprimert, og den produktive perioden hans er over.
* 1934: Han døyr 23. februar i heimen sin ved Worcester.

## Utvalde verk
* 1888: *Salut d´amour*
* 1890: Overturen *Froissart*
* 1892: Serenade for strykarar
* 1899: *Enigma Variations*, *Sea Picures*
* 1900: Oratoriet *The dream of Gerontius*
* 1901: *Cockaigne*, *Pomp and Circumstance March no 1* (Land of Hope and Glory)
* 1904: Overture *In the South*
* 1905: *Introduction and allegro for strings*
* 1908: *Symfoni nr 1*
* 1910: Fiolinkonsert
* 1911: *Symfoni nr 2*
* 1913: Symfonisk studie *Falstaff*
* 1918: Strykekvartett
* 1919: Cellokonsert; Pianokvintett

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:no:Edward Elgar|Edward Elgar]]» frå , den 7. mai 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

* The Elgar Society and The Elgar Foundation
* 
* 
* 
*
Verneplan II for vassdrag

**Verneplan II for vassdrag** er den andre av fire verneplanar for vassdrag. Som verneplan I bygde òg denne på ei tilråding frå kontaktutvalet for kraftutbygging og naturvern, leidd av vassdragsdirektør i NVE, Hans Sperstad. 

Dette resulterte i at Stortinget i 1980 vedtok varig vern av 51 nye vassdragsobjekt og at 133 vassdrag vart verna mellombels fram til 1985 i lag med dei 51 frå Verneplan I.

## Verna vassdrag
Desse vassdraga vart verna i Verneplan II for vassdrag:

### [[Hedmark]]
* Mistra
* Veslesølna

### [[Oppland]]
* Gausa
* Frya
* Skakadalsåni
* Rudøla
* Otrøelva

### [[Telemark]]
* Austbygdåi
* Kvenna

### [[Vest-Agder]]
* Taumeelva

### [[Rogaland]]
* Imselva
* Vormo

### [[Hordaland]]
* Vaulaelva
* Eikefetelvi

### [[Sør-Trøndelag]]
* Grytelvvassdraget
* Vikelva
* Oldelva
* Hofstadelva
* Steinselva

### [[Nord-Trøndelag]]
* Lindseta
* Holderen

### [[Nordland]]
* Jævsjø
* Grønningen
* Langvatnet
* Fusta
* Sulitjelmavassdraget
* Villumselva
* Kvitforsvassdraget

### [[Troms]]
* Botnelva
* Gausvikelva
* Tennevikelva
* Håkavikelva
* Sommersætelva
* Sagelva
* Grasmyrvassdraget
* Lakselva (Senja)
* Fauldalselva
* Navitelva
* Badderelva
* Nordbotnelva
* Kvænangselva
* Storelva (Burfjorden)

### [[Finnmark]]
* Bogneelva
* Alta-Kautokeinovassdraget
* Vassbotnelva
* Russelva
* Hamnelva
* Smørfjordelva
* Billefjordelva
* Brennelva
* Porsangerelva
* Veidneselva
* Langfjordelva
* Tanaelva
* Skallelva
* Nyelva
* Reppenelva
* Tårnelva
* Grense Jakobselv

## Kjelder

* St.prp. nr. 77 (1979-80) verneplan II for vassdrag i stortinget.no

## Bakgrunnsstoff
*
Verneplan I for vassdrag

**Verneplan I for vassdrag** er ein av fire verneplanar for vassdrag. 

Verneplanen bygde på ei tilråding frå kontaktutvalet for kraftutbygging og naturvern, leidd av vassdragsdirektør i NVE, Hans Sperstad. På bakgrunn av tilrådinga frå Sperstadutvalet vedtok Stortinget i 1973 varig vern av 95 vassdragsobjekt. 51 vassdrag vart mellombels verna i 10 år i påvente av betre dokumentasjon av verneverdiane og utbyggingsinteressane.

## Verna vassdrag
Desse vassdraga vart verna i Verneplan I for vassdrag:

### [[Østfold]]
* Haldenvassdraget
* Mossevassdraget

### [[Oslo]]
* Oslomarkavassdraga

### [[Hedmark]]
* Moelva
* Trysilelva
* Skjervangen
* Elva Åsta

### [[Oppland]]
* Elva Åsta
* Espedalsvatnet
* Breisjøen
* Elva Sjoa
* Lora
* Lomsdalselva
* Urula
* Heggefjorden
* Nordre Syndin
* Helin
* Tørrsjøelva
* Hølera
* Muggedøla
* Buvasselva

### [[Buskerud]]
* Finnemarka
* Simoa
* Norefjellområdet
* Logga
* Liaåni
* Vola
* Skarvåi
* Tyrifjorden
* Holleia
* Skrimfjellområdet
* Vergja

### [[Vestfold]]
* Siljanvassdraget

### [[Telemark]]
* Herreelva
* Dalåi
* Rukkeåi
* Åbyelva
* Lona
* Hullvannvassdraget
* Rørholtfjorden
* Åmdalsvassdraget

### [[Aust-Agder]]
* Gjerstadvassdraget
* Njardarheim
* Bykil

### [[Rogaland]]
* Fuglestadåna
* Håelva
* Orreelva
* Figgjoelva

### [[Hordaland]]
* Opo
* Kinso
* Oselva

### [[Sogn og Fjordane]]
* Smeddøla
* Kvinna
* Oldenvassdraget
* Hornindalsvassdraget

### [[Møre og Romsdal]]
* Bondalselva
* Norangselva
* Valldøla
* Ålvundelva
* Søya

### [[Sør-Trøndelag]]
* Bergselva
* Norddalselva

### [[Nord-Trøndelag]]
* Aursunda
* Børgefjell

### [[Nordland]]
* Børgefjell
* Navavatnvassdraget
* Sausvassdraget
* Brusjøvassdraget
* Børjedalsvassdraget
* Sørvassdalselva
* Drevjavassdraget
* Straumdalselva
* Valnesfjordvassdraget
* Laksåga

### [[Troms]]
* Melåa
* Rensåelva
* Salangselva
* Ånderelva
* Rossfjordvassdraget
* Målselva
* Sagelva
* Skogsfjordelva
* Breivikelva
* Lyngdalselva
* Manndalselva

### [[Finnmark]]
* Tverrelva
* Transfarelva
* Kokelva
* Stabburselva
* Børselva
* Storelva til Laksefjord
* Sandfjordelva
* Austerelva/Tverrelva
* Komagelva
* Vestre Jakobselv
* Bergebyelva
* Meskelva
* Vesterelva til Meskfjord
* Klokkerelva
* Neidenvassdraget
* Munkelva
* Langfjordelva
* Ellenelva
* Ødevassbekken

## Bakgrunnsstoff
* St.prp. nr. 4 (1972-73) Om verneplan for vassdrag i stortinget.no
*