open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Khersónisos

**Khersónisos** (gresk Χερσόνησος) er ein by og kommune nord på Kreta i Hellas. Byen ligg om lag 25 kilometer aust for Iráklio og vest for Ájos Nikólaos. Det som til vanleg vert kalla Khersónisos er halvøya og hamna Liménas Khersonísou. Khersónisos er ein del av periferieininga Iráklio, og ligg 25 kilometer frå Iráklio internasjonale lufthamn, Níkos Kazantzákis og 27 kilometer frå Iráklio hamn. Kommunesenteret ligg i landsbyen Goúrnes.

## Administrativ inndeling

Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane
* Khersónisos
* Episkopí
* Goúves
* Mália
Dei fire tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunen 27&nbsp;220&nbsp;innbyggjarar, medan kommunaleininga Khersónisos hadde 12&nbsp;095 og tettstaden med same namn 1&nbsp;301&nbsp;innbyggjarar.

## Turisme
Khersónisos er retta mot reiselivsnæringa, og er ein populær stad for nederlandske, irske, serbiske og tyske statsborgarar. I nærleiken av hamnen ligg fleire nederlandske snackbarar og irske pubar. På austsida er store hotell og Star Beach med mellom anna barar, symjebasseng, spel og go-kart. I hovudgata er det mange souvenirbutikkar samt andre butikkar og restaurantar. Khersónisos har òg eit lite akvarium kalla Aquaworld Aquarium, der dei har fisk og andre sjødyr frå havet utanfor Khersónisos. Lychnostatis Open Air Museum er ein rekreaksjon av ein tradisjonell kretisk landsby. I tillegg er nattelivet viktig, og byen har diskotek, nattklubbar, barar og pubar. Byen har òg strender.

Som mange lokalsamfunn på Kreta er den lokale økonomien ikkje berre basert på turisme, men òg landbruk. Om hausten, då dei fleste turistane er vekke, tener mange penger på å hauste oliven.

## Populærkultur
Den nederlandske versjonen av den amerikanske fjernsynsserien *[[Jersey Shore]]* vart spelt inn i Khersónisos. Serien er kalla *[[Oh Oh Cherso]]* og handlar om ei gruppe unge menneske frå Haag som er på ferie i Khersónisos.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hersonissos|Hersonissos]]» frå ,  den 7. oktober 2012.*  

## Bakgrunnsstoff
* http://www.go2hersonissos.eu/party/default1.asp
* http://www.hersonissosonline.gr 
* http://www.hersonisos.com/
* Robert E. Bell (1989) *Place-names in classical mythology: Greece*, ABC-CLIO, 350 pages  ISBN 0-87436-507-4
* Hersonissos history http://www.travel-to-crete.com/page.php?page_id=368
* C. Michael Hogan, ''Knossos fieldnotes'', Modern Antiquarian (2007)
* National Statistical Service of Greece
Nattsvermarugle

**Nattsvermarugle** (*Ninox novaeseelandiae*) er funnen over heile New Zealand, Tasmania, over det meste av fastlandet av Australia og i Timor, sørlege Ny-Guinea og nærliggjande øyar. Denne fuglearten er den minste ugla i Australia og er kontinentet sin mest utbreidde og vanlege ugleart.

## Skildring
Nattsvermarugla er litt større enn ei perleugle, om lag 29 centimeter og 175 gram. Ho er mørkebrun med gulbrune flekker.

Denne arten lever i dei fleste habitat med tre, alt frå djupe tropiske skogar til i utkanten av tørre soner, landbruksområde, alpine grassletter og tettstader, men er mest vanleg i temperert skog. Dei er vanlegvis sett einskildvis, i par eller i små familiegrupper av eit vakse par og opp til tre ungfuglar.

Hovudsakleg er dei nattaktive, nokre gonger òg aktive i grålysninga og skumringa. Den viktigaste jakttida er kveldar og morgonar, med korte innslag av aktivitet gjennom heile natta. På mørke netter kviler dei ofte nokre midnattstimar, og særleg viss vêret er dårleg, då jaktar dei i dagslys i staden.

Sjølv om den viktigaste jaktteknikken deira er å sitje stille i eit tre, lokalisere byttet og så åtake, er dei òg smidige fuglar som med ei snøgg, hønsehaukliknande flukt har evna til å manøvrere snøgt og forfølgje byttet i lufta. Nattsvermarugler tek nesten alle byttedyr i passande storleik, spesielt store insekt som møll, grashopper og på New Zealand, wetaer. Dei tek òg småfuglar og små pattedyr. 

Storleiken av bestanden er ikkje kjend, han blir ikkje rekna som trua, og er stabil. To underartar, på Lord Howe-øya og Norfolkøya høvesvis, er begge utrydda.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Southern Boobook|Southern Boobook]]» frå , den 7. oktober 2012.* 

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
Thomas Myhre

**Thomas Myhre** () er ein tidlegare norsk fotballspelar frå Sarpsborg. I tida mellom 1998 og 2006 var Myhre i fleire år fast målvakt på det norske landslaget, i alt spela han 56 landskampar for Noreg. Han spela for heile fjorten klubbar i si tid som aktiv, som varte frå 1990 til 2010. Flest kampar spela han for Viking FK, der han var i to periodar; 1993-97 og 2007-09. Til saman stod han 116 gongar i Vikings mål.

### Klubbspel
Myhre debuterte for Rygge i 1990-sesongen. Dei to neste sesongane spela han på andredivisjons-klubben Moss, der han utmerka seg og etter kvart fekk sjansen på U21-landslaget til Noreg. Frå 1993 stod han i mål for toppklubben Viking. Ein kneskade gjorde at Myhre mista heile 1996-sesongen, men han kom tilbake for fullt sesongen etter.

Ved sesongslutt hausten 1997 vart Myhre overført til den engelske fotballklubben Everton. Han gjorde ein god jobb mellom stengene i Everton, og spela samtlege ligakampar for Everton i 1998/99-sesongen. Tidleg i sesongen vart han skadd, og mista plassen i startellevaren. Frå seinhaustes 1999 spela han på klubbane Birmingham, Tranmere Rovers, skotske Rangers og danske FC København, i alle klubbane var han på sakålla utlån. For København spela han ti kampar og var med å sikre klubben seriegullet for 2000/01. 

Sommaren 2001 vart Myhre kjøpt av den tyrkiske klubben Beşiktaş. Etter ein sesong i Tyrkia returnerte han til England og signerte for Sunderland. Dei to fyrste sesongane sat han mykje på benken og var ei tid målvakt fro Crystal Palace. I 2004/05-sesongen var han fast burvaktar for Sunderland, som ved sesongslutt var klar for opprykk til Premier League.

Myhre si kontrakt med Sunderland gjekk ut våren 2005. Ei kort tid var han i Fredrikstad, før han i august månad signerte for London-klubben Charlton Athletic FC. I februar 2007 gjekk han tilbake til Viking, nærmare ti år etter han reiste utanlands. Han spela for Viking fram til og med 2009. I sin siste sesong, 2010, stod han i mål for Kongsvinger, som då spela på nivå to i Noreg.
 
### Landslagsspel
Myhre fekk sin landslagsdebut for Noreg i ein privatlandskamp mot Danmark i april 1998. Same året var han reservemålvakt i den norske VM-troppen. Under EM i fotball 2000 spela han i alle dei tre kampane Noreg deltok i.

På landslaget var Myhre jamnast stabil. Fleire store tabbar i viktige landskampar mot Bosnia og mot Tyrkia førte til at Noreg tapte viktige poeng, noko som vart avgjerande for at laget ikkje makta kvalifisere seg til EM 2008. Etter desse to kampane vart Myhre erstatta av Håkon Opdal.

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Thomas Myhre|Thomas Myhre]]» frå ,  den 7. oktober 2012.*
Rune Jarstein

**Rune Almenning Jarstein** () er ein norsk fotballspelar som har spela på det norske herrelandslaget i fotball sidan 2007. Sidan 2010 er han målvakt for tyske Hertha Berlin. I perioden 2007 til juni 2020 har han spela 65 landskampar for Noreg.

Han vann Gullballen (Kniksenprisen) i 2018. Dette åre blei han også rangert som den beste keeperen i tysk Bundesliga.

### Klubbspel
Jarstein debuterte for Skiens-klubben Herkules Idrettsforening på nivå fire i norsk fotball. Han gjekk over til naboklubben Odd i 2002, der han i løpet av 2005-sesongen etter kvart vart fyrsteval på målvaktsplassen. Dei tre sesongane 2007-09 stod han i mål for toppklubben Rosenborg BK. Etter ujamne prestasjonar vart han overført til Viking, der han har spela sidan 2010.

### Landslagsspel
Jarstein fekk sin debut for det norske landslaget den 22. august 2007, då han spela dei siste 45 minuttane av privatlandskampen på Ullevaal mot Argentina. Noreg vann kampen 2-1. I dei påfylgjande sesongane var han jamnt aktuell for målvaktsjobben for Noreg, og fekk inn i mellom spele ein heil del kampar. Pr 1. oktober 2012 har han vakta  det norske målet 30 gongar.

### Merittar
*Seriemeister med Rosenborg 2009

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rune Jarstein|Rune Jarstein]]» frå ,  den 7. oktober 2012.*
Club alpin français

**La Fédération française des clubs alpins et de montagne** (FFCAM), ofte kjend under det tradisjonnelle namnet **Club alpin français** (CAF), er ein fransk føderasjon av klubbar knytt til bruk og vern av fjell.

Club alpin français blei grunnlagd i 1874. Han fekk namnet «Fédération des Clubs Alpins Français» i 1996 og «Fédération Française des clubs alpins et de montagne» i 2004. Føderasjonen er medlem av Union internationale des associations d'alpinisme og Club Arc Alpin.

Det er 285 underorganisasjonar med i Club alpin français. Dei driv med aktivitetar som klatring, turgåing, canyoning, holeutforsking, fjellsykling, hanggliding, paragliding og ulik bruk av ski og truger. Organisasjonen driv 128 fjellhytter og -senter.

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad

## Kjelder
1. divisjon fotball for menn 1979

**[[Eliteserien i fotball|1. divisjon]] [[1979]]** starta 22. april og slutta 14. oktober.

Det vart spelt 22 rundar. Dei tre nedste laga rykte ned. Det vart gjeve to poeng for siger og eitt poeng for uavgjort.

## Endeleg tabell

## Lag
**Vikings** serievinnarlag bestod av Svein Kvia, Tonning Hammer, Tor Reidar Brekke, Bjarne Berntsen, Erik Johannessen (målvakt), Isak Arne Refvik, Per Henriksen, Svein Fjælberg, Torbjørn Svendsen, Inge Valen, Trygve Johannessen, Finn Krogh, Rolf Bjørnsen.

**Moss** sitt sølvmannskap bestod av Einar Aas, Odd Skauen (målvakt), Geir Henæs, Kurt Tunheim, Per Heliasz, Stein Kollshaugen, Ole Jonny Henriksen, Jan E. Fredriksen, Roar Breivik, Morten Olsen, Jon Pettersen, Ivar Listerud, Arild Jacobsen.

**Start** sitt bronsemannskap bestod av Roy Amundsen (målvakt), Trond Pedersen, Svein Mathisen, Audun Myhre, Stein Thunberg, Cay Ljosdahl, Jan Sigurd Ervik, Thorgny Svenssen, Preben Jørgensen, Helge Haugen, Jarle Ødegaard, Thor Einar Andersen, Helge Breilid, Reidar Flaa, Helge Skuseth.

## Toppskårarar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Seriemeisterskapen i fotball 1979|Seriemeisterskapen i fotball 1979]]» frå ,  den 7. oktober 2012.*  
 

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:1. Divisjon 1979|1. Divisjon 1979]]» frå ,  den 7. oktober 2012.*  
 
**Sportsboken 79/80*.

## Bakgrunnsstoff
*rsssf.no – alle resultat
President Hotel Athens

**President Hotel Athens** er eit hotell i Ambelókipi i Hellas. Det er det høgaste hotellet i Hellas med ein høgde på 68 meter. Hotellet har 317 rom fordelt over 22 etasjar. I toppetasjen finst det restaurant med live jazzmusikk og på taket er det eit symjebasseng og ein bar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:President Hotel Athens|President Hotel Athens]]» frå ,  den 7. oktober 2012.*
Der Standard

***Der Standard*** er ei austerriksk landsdekkjande dagsavis som kjem ut i Wien. 

*Der Standard* vert trykka på karakteristisk rosa papir. Ho blei grunnlagd av Oscar Bronner som ei forretningsavis. Avisa vart fyrst selt på gata den 19. oktober 1988. Bronner er framleis utgjevar og sjefredaktør for avisa, ilag med Alexandra Föderl-Schmid, som er den fyrste kvinnelege sjefsredaktøren. Politisk skildrar avisa seg som liberal og uavhengig. *Der Standard* er ei landsdekkkande avis, men har hovudfokus på Wien.

Ifølgje den austerrikske medieundersøkninga frå 2004 hadde *Der Standard* 366 000 lesarar i Austerrike.

Internettutgåven av avisa vart starta opp februar 1995.

## Bakgrunnsstoff
* ''Der Standard''s heimeside
Daily Express

***Daily Express*** er ei britisk tabloidavis med eit opplag på 761&nbsp;637 (per februar 2007).

Avisa, som politisk er konservativ, blei grunnlagd i 1900. Søndagsutgåva, *Sunday Express*, vart lansert i 1918. *Daily Express* tilhøyrer Richard Desmond, og er flaggskipet i avisgruppa Express Newspapers, som òg gjev ut *[[Daily Star]]*.

*Daily Express* har hatt eit fallande opplag over dei siste 25 åra.

Den redaksjonelle linja er overvegande sensasjonsprega, og ho har sidan prinsesse Diana døydde i 1997 fleire gonger lagt fram konspirasjonsteoriar kring dødsfallet hennar som framsidestoff. Dette har medført at avisa er blit omtalt som *Daily Ex-Princess* og *Diana Express*

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Daily Express
Daily Mail

***Daily Mail*** er ei britisk morgonavis som blir gjeven ut i London. 

*Daily Mail* blei grunnlagd i 1896 av Alfred Harmsworth. Den var prega av moderne trykkteknikk og nyhendejournalistikk, og vart på 1920-talet den største morgonavisa i Storbritannia. Redaksjonen i avisa har tradisjonelt vore konservativ, og *Daily Mail* var før ei mellomformatsavis med eit redaksjonelt innhald som låg mellom kvalitetsavisene, som vart trykt i fullformat, og den skandaleprega tabloidpressa. Avisa kjem no ut i hendig tabloidformat. Med eit opplag på over 2,3 millionar daglege eksemplar er *Daily Mail* den nest største avisa i Storbritannia, etter *[[The Sun]]*. Ho er òg den tredje største i Europa, og nummer elleve på verdsbasis.
Daily Mirror

***The Daily Mirror***, òg kalla ***The Mirror***, er ei av dei større avisene i Storbritannia. Ho vart grunnlagd den 2. november 1903 av Alfred Harmsworth (seinare Lord Northcliffe), som på den tida også var eigar av *[[Daily Mail]]*, som «the first newspaper for gentlewomen». Avisa hadde kvinneleg redaktør, og innhaldet hadde minimalt med nyhende. Satsinga på damer vart ein stor fiasko, og avisa blei omlansert som *The Daily Illustrated Mirror* i 1904 med ein mannleg redaktør. På den tida låg hovudkvarteret til avisa i Carmelite Street i London.

Avisa tilsette fotojournalistar som oppsøkte dramatiske hendingar med ordre om å senda biete heim til London uansett kostnad og hindringar. Etter kvart fekk avisa rykte på seg som ei sterk nyhendeavis med særs god dekning med bilete, men vart også kritisert for sine journalistiske metodar. I 1914 passerte opplaget 1 million.

Tydinga til avisa minka under leiinga til Lord Rothermere, bror av grunnlegjaren, som i mellomkrigstida støtta fascistiske rørsle i Storbritannia. Mot slutten av 1930-talet overtok Harry Bartholomew som direktør, og profilen til avisa vart omlagt til «sex, krim og sport». Under krigen markerte avisa si støtte til den meinige soldat og husmora, og næra seg idologisk Labour Party. Etter krigen gjekk avisa gjennom ein ny gullalder, med over 4 millionar eksemplar i 1949. Under styret til Cecil Harmsworth King gjekk avisa nye vegar i typografi og layout, framleis med stor vekt på bilete, sterke overskrifter og slåande framsider. King sørgde òg for å styrke avisa gjennom å bli medlem i medieselskapet International Publishing Corporation (IPC).

På 1970-talet prøvde avisa å ta opp konkurransen med Rupert Murdochs nyoppstarta *[[The Sun]]*, og bytta ut mykje av nyhendejournalistikken med tabloidinnhald om kongehuset og såpeseriar. Etter kvart vart avisa skydd av seriøse skribentar og lesarar. I 1991 flytta avisa hovudkvarteret ut av sentrum, til Isle of Dogs. Avisa har framleis den tabloide uttryksmåten, men har etter tusenårsskiftet i større grad prioritert dekning av politikk og utanriksstoff enn på 1900-talet.
Sigbjørn Slinning

**Sigbjørn Slinning** () er ein tidlegare fotballspelar frå Stavanger. Han spela i alle år for Viking, i perioden 1961-82 spela han 523 kampar for klubben, einast Svein Kvia spela fleire kampar for klubben. Dei fyrste åra var Slinning angrepsspelar, men vart etterkvart fast på venstre backplass. Han spela fast på Vikings gull-lag i perioden 1972&ndash;75.

Slinning debuterte for Noregs landslag på heimebana Stavanger stadion den 3. juli 1969. Dei neste sesongane spela han jamt fast på landslaget, og fram til 1976 aksla han den norske landslagstrøya i totalt 42 landskampar og skåra eitt landslagsmål.

### Merittar
*Norsk seriemeister med Viking i 1972, 1973, 1974 og 1975
*NM-sølv 1974 med Viking 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sigbjørn Slinning|Sigbjørn Slinning]]» frå ,  den 7. oktober 2012.*
Fôrutleggar

**Fôrutleggar** eller **fôringsvogn** er ei vogn som går på hjul inne i fjøset og deler ut gras gjennom botnen av vogna. Graset kjem som regel frå silo eller rundballe. Vogna går på straum frå kabel som vert rulla ut frå trommel, og som vert rulla inn på trommelen att når vogna går attende. Føraren av fôrutleggaren står på eit stigbrett bak på vogna som først går baklengs ut i fôrgangen i kufjøset. På tilbakevegen går vogna framlengs medan føraren ruller ut gras ved hjelp av ein annan knapp enn den som styrer rørslene til vogna. Mengda som vert lagt ut vert regulert av vognføraren.
The Daily Telegraph

***The Daily Telegraph*** vart grunnlagd i 1855 og er ei av dei to siste britiske avisene i storformat, saman med *[[The Financial Times]]*.  Søndagsutgåva til *Daily Telegraph*, *The Sunday Telegraph*, vart grunnlagd i 1961. I november 2005 var *The Daily Telegraph* den mestseljande avisa i storformat i Storbritannia, med eit dagleg sal på 904&mnsp;955, samanlikna med 692&nbsp;581 for *[[The Times]]*, 261&nbsp;193 for *[[The Independent]]* og 378&nbsp;618 for *[[The Guardian]]*. I følge ei undersøkning i 2004 var 61&nbsp;% av lesaranae til avisa tilhengjarar av det konservative partiet i Storbritannia.

Avisa har vore så nært knytt til det konservative partiet, eller toryane, at ho har fått tilnamnet «The Torygraph». Blant avisas kjente skribentar finn ein folk som Winston Churchill, då han deltok i felltoget i North West Frontier Province sendte han artiklar til *The Daily Telegraph*. Før fyrste verdskrigen gjorde avisa eit berømt intervju med keisar Wilhelm II, som var sterkt negativ til Storbritannia.

## Nettavis
Nettavisa som er knytt til papirutgåva finst på Telegraph.co.uk. Denne inkluderer artiklar frå papirutgåva til *The Daily Telegraph* og *The Sunday Telegraph*, i tillegg til «*breaking news*», «*features*», «*picture galleries*» og bloggar.

Nettavisa vart kåra til «UK Consumer Website of the Year 2007» av the Association of Online Publishers.

Nettstaden blir overvåka av Edward Roussel, den digitale redaktøren for eigarselskapet, Telegraph Media Group, og Marcus Warren. I redaksjonsstabben er også Shane Richmond, Ian Douglas og Chei Amlani.

## Referansar


## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til avisa (engelsk)
* Guardian om ''The Daily Telegraph'' (engelsk)
* BBC om ''The Daily Telegraph'' (engelsk)
Dikemark Jernverk

**Dikemark Jernverk** var eit jarnverk som vart skipa i 1697 på Dikemark i Asker kommune av generalauditør Frants Henrich Schade etter at det sist på 1600-talet var funne jarnmalm i åsane i nærleiken. Men etter at verket var kome i gang, vart desse førekomstane kjapt tømde, og seinare vart malmen henta frå gruver på Sørlandet. Verket vart lagd ned  i 1804.

Verket, som vart opna i 1699 og hadde ein 13 meter høg masomn, låg med bygningane på både sider av Verkenselva nedanfor fossen ved utløpet frå Verkensvannet, slik at vatnet i fossen kunne drive vasshjula som skulle halde mekaniske hamrar og blåsebelgar i gang. Det vart produsert rujarn, stangjarn og støypegods som omnar, gryter og gravstøttar, og dessutan stål i ein periode på 4 – 5 år frå 1754. Etter at masomnen og hovudbygningen brann ned i 1804, vart verket lagt ned, og slagghaugane som låg att etter det, vart i 1912 selde til Tyskland. I dag er det ikkje andre spor etter Dikemark Jernverk enn dei 468 kølabonnane (stader der det vart brent trekol til verket) som finst i skogane i Kjekstadmarka og vestre luten av Vestmarka; trekolet frå resten av Vestmarka gjekk hovudsakleg til jarnverket Bærums Verk ved elva Lomma i Bærum kommune.

Men fossen i Verkenselva gav grunnlag for ny verksemd, og på 1800-talet kom det her ei stor kornmølle, stampemølle, sagbruk og reiparbane (innretning nytta til å tvinne reip, tau og trosser). Denne verksemda vart kombinert med gardsdrifta på garden Dikemark, som vart etablert som ein stor gard ved at grannegardar vart kjøpte opp og slegne saman. I 1898 vart denne garden kjøpt av Kristiania (Oslo) kommune, som bygde eit sinnsjukehus her som framleis er i drift som psykiatrisk sjukehus, men vart statleg etter omorganiseringa av sjukehusvesenet i Noreg i 2002. Fossen i Verkenselva dreiv frå 1899 dette sjukehuset sitt eige elektrisitetsverk.

## Kjelder
*Borgen, Per Otto. 2006. * Asker og Bærum leksikon*, side 121. Drammen: Forlaget for by- og bygdehistorie. ISBN 82-91649-10-3
**Kulturminneåret 2009 i Asker*, kulturminnekalender utarbeida av folk frå Asker og Bærum Historielag, Asker Turlag og Asker velforbund, med stønad frå Asker museum og Asker kommune.
Fjelkenbakken

**Fjelkenbakken** var namnet på tre hoppbakkar som på slutten av 1800-talet vart laga til om vintrane i sørskråningane på garden Skaugums grunn attmed husmannsplassen Øvre Fjelken i Asker kommune. Desse hoppbakkane kan reknast som ein av dei stadene der hoppsporten i Noreg vart til og fekk eit ålment publikum.

Hoppbakkane låg i eit område nedover frå hovudbygningen på garden Skaugum (som no er bustad for kronprinsparet) og mot vår tids Kirkeveien på strekninga mellom kryssa med Semsveien og Vakåsveien. Den største av dei tre hoppbakkane heitte Storfjelken, med tilløp heilt oppe ved gamle Skaugum, og vart sett på som ein av dei brattaste og vanskelegaste bakkane i Oslo-området. 

Skiløparen og skisportpioneren Laurentius Urdahl, som i 1889 tok initiativ til å skipe Asker Skiklubb og var formann i den nyskipa klubben i åra 1890-93, budde på Øvre Fjelken. Han fekk til ein klubbmeisterskap i hopp i Storfjelken i 1891. I denne meisterskapen var det ei eiga klasse for kvinner, vunne av Hanna Aars. Prins Carl frå Sverige (som Noreg var i union med), stod for utdelinga av premiar han sjølv hadde sett opp; prinsen hadde vorte æresmedlem i Asker Skiklubb i 1890. Fleire enn tusen tilskodarar skal ha vore til stades på dette rennet. Under klubbrennet året etter, tok tretti hopparar del i konkurransen, og eit par tusen såg på.

I 1893 fekk Urdahl lagt landsrennet for menn til Fjelkenbakken for fyrste gongen. Det fyrste landsrennet i Noreg for kvinner, og truleg òg det fyrste skirennet i heile verda for kvinner, gjekk føre seg i Fjelkenbakken i 1896. Men i denne fyrste tida «låma» kvinnene berre, det vil seie at dei stod ned hoppbakken utanom hoppet. Sjølv med dei små hopplengdene det var tale om i dei dagane, kan ein lett skjøne at kvinnene gjorde best i å «låme» når ein ser kva slags klede dei hadde på seg når dei gjekk på ski, skildra av kunstmålaren Gustav Wentzel (1859-1927) i eit måleri av skirenn i Fjelkenbakken.

## Kjelder
*Borgen, Per Otto. 2006. * Asker og Bærum leksikon*, side 38 om Asker Skiklubb. Drammen: Forlaget for by- og bygdehistorie. ISBN 82-91649-10-3
**Kulturminneåret 2009 i Asker*, kulturminnekalender utarbeida av folk frå Asker og Bærum Historielag, Asker Turlag og Asker velforbund, med stønad frå Asker museum og Asker kommune.
Noregsmeisterskapen i fotball for menn 2004

**Noregsmeisterskapen i fotball for menn 2004** var ei norsk fotballturnering som vart arrangert i 2004. Det var den 99. Noregsmeisterskapen i fotball. Brann vart noregsmeister etter å ha slått Fotballklubben Lyn i finalen, som vart spelt søndag 7. november på Ullevaal Stadion i Oslo. Brann vann dermed noregsmeisterskapen for sjette gong.

Brann kom til finalen ved å slå Åkra, Norheimsund, Hødd, Bodø/Glimt, Bryne og Stabæk. 

Lyn kom til finalen ved å slå Salangen, Østsiden, Frigg, Vard Haugesund, Hamarkameratene og Lillestrøm. 

## 1. runde

## 2. runde

## 3. runde

## 4. runde

## Kvartfinalar

***[[Sportsklubben Brann|Brann]]** &ndash; Bryne 3-2
***[[Lillestrøm Sportsklubb|Lillestrøm]]** &ndash; Rosenborg 3-2
***[[Fotballklubben Lyn|FC Lyn Oslo]]** &ndash; Ham-Kam 3-1
*Sandefjord &ndash; **[[Stabæk Fotball|Stabæk]]** 3-4

## Semifinalar

***[[Fotballklubben Lyn|FC Lyn Oslo]]** &ndash; Lillestrøm 1-0
*Stabæk &ndash; **[[Sportsklubben Brann|Brann]]** 1-3 e.e.o.

## Finale
Alexandroúpoli internasjonale lufthamn, Demokrit

**Alexandroúpoli internasjonale lufthamn, Demokrit** (, ) er ein flyplass som ligg sju kilometer frå Alexandroúpoli i Hellas, opna i 1944. I 1955 fekk lufthamna status som internasjonal lufthamn, og i 1975 vart ho bygd ut. Lufthamna er kalla opp etter filosofen Demokrit.   

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Alexandroupolis International Airport|Alexandroupolis International Airport]]» frå , og «[[:el:Διεθνές Αεροδρόμιο Αλεξανδρούπολης «Δημόκριτος»|Διεθνές Αεροδρόμιο Αλεξανδρούπολης «Δημόκριτος»]]» frå  den 8. oktober 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:* HCAA, World Aero Data
Michel Croz

**Michel Auguste Croz** () var ein fransk fjellførar frå landsbyen La Tour i Chamonix-dalen. Under den såkalla gullalderen for fjellklatringa i Alpane gjorde han mange førsteklivingar av fjelltoppar i Vest-Alpane. Han vert særleg hugsa for sitt samarbeid med Edward Whymper, og for å ha vore ein av dei fire som omkom under nedstiginga av Matterhorn, same dagen dei hadde nådd toppen som dei fyrste.

### Fyrstebestingar
* Grande Casse, saman med William Mathews og E. Favre, 8. august 1860 
* Castor, saman med F.W. Jacomb og William Mathews, 23. august 1861 
* Monviso, saman med F.W. Jacomb og William Mathews, 30. august 1861 
* Barre des Écrins, saman med Adolphus Moore, Horace Walker, Edward Whymper, Christian Almer den eldre og Christian Almer den yngre, 25. juni 1864
* Mont Dolent saman med Anthony Reilly, Edward Whymper, Henri Charlet og Michel Payot, 9. juli 1864
* Aiguille d'Argentière, saman med Anthony Reilly, Edward Whymper, Henri Charlet og Michel Payot, 15. juli 1864
* Grand Cornier, saman med Edward Whymper, Christian Almer og Franz Biner, 16. juni 1865
* *Pointe Whymper* på Grandes Jorasses, saman med Edward Whymper, Christian Almer og Franz Biner, 24. juni 1865
* Moine-egga på Aiguille Verte, saman med Charles Hudson og T.S. Kennedy, i juli 1865
* Matterhorn, saman med Frederick Douglas, Robert Hadow, Charles Hudson, Edward Whymper, Peter Taugwalder den eldre og Peter Taugwalder den yngre, 14. juli 1865

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Michel Croz|Michel Croz]]» frå ,  den 8. oktober 2012.*
Leslie Stephen

**Leslie Stephen**, () var ein britisk forfattar, kritikar og fjellklatrarar, fødd og død i London. Han var far til Virginia Woolf og Vanessa Bell.

## Liv og gjerning
Stephen var frå London, der faren James Stephen hadde ei toppstilling i statsbyråkratiet. Etter studiar ved Eton College, King's College i London og Trinity Hall i Cambridge, der han tok eksamen til B.A. i 1854 og M.A. i 1857, arbeidde og underviste Stephen i fleire år ved colleget.

I 1865 braut Stephen med si anglikanske tru, og religion i det heile. Han slo seg ned i London som journalist, og vart i 1871 redaktør av *Cornhill Magazine*. Mellom bidragsytarane til bladet fann ein Robert Louis Stevenson, Thomas Hardy, William Edward Norris, Henry James og James Payn.

I fritida var han aktiv idrettsmann, og dreiv med fjellklatring. Allereie tidleg i 1860-åra byrja han skrive om fjellturar, og han var ein dei tidlegaste formennene, 1865-68, i Alpine Club. I 1871 gav han ut boka *The Playground of Europe*, der han skildra sine mange fjellferder i Alpane. Boka vart omgåande ein suksess, og var saman med Edward Whymper si bok *Scrambles Amongst the Alps*, som kom ut same året, med på å drage fleire generasjonar britar ut på tur til Alpane.

Stephen gav i 1876 ut *The History of English Thought in the Eighteenth Century*, eit verk som vart rekna som eit viktig tillegg til den reint filosofiske litteraturen. Seks år seinare kom *The Science of Ethics*, ei lærebok som gjorde at Stephen i England vart den best kjende talsmannen for evolusjonsteorien.

Stephen var fyrst gift med ei dotter av forfattaren William M. Thackeray. Etter han vart enkemann, gifta han seg med ei ung enke og fekk fire born med henne, mellom anna dei berømte døtrene Vanessa og Virginia.

### Fjellklatring
Stephen var ein av dei fremste aktørane under den såkalla gullalderen for fjellklatring i Alapane, åra mellom 1854 og 1865, ein periode då mange av stortoppane vart bestige for fyrste gong. Han var med i Alpine Club frå då foreininga vart danna i 1857, og var leiar frå 1865 til -68.

Stephen var den fyrste som besteig fylgjande fjelltoppar, oftast i lag med sin favoritt mellom dei sveitsiske fjellførarane, Melchior Anderegg:

*Wildstrubel– 11. september 1858, saman med T.W. Hinchliff og Melchior Anderegg
*Bietschhorn – 13. august 1859, saman med Anton Siegen, Johann Siegen og Joseph Ebener
*Rimpfischhorn – 9. september 1859, saman med Robert Living, Melchior Anderegg og Johann Zumtaugwald
*Alphubel – 9. august 1860, saman med T.W. Hinchliff, Melchior Anderegg og Peter Perren
*Blüemlisalphorn – 27. august 1860, saman med Robert Liveing, Melchior Anderegg, F. Ogi, P. Simond og J. K. Stone
*Schreckhorn – 16. august 1861, saman med Ulrich Kaufmann, Christian Michel og Peter Michel
*Monte Disgrazia – 23. august 1862, saman med E.S. Kennedy, Thomas Cox og Melchior Anderegg
*Zinalrothorn – 22. august 1864, saman med Florence Grove, Jakob Anderegg og Melchior Anderegg
*Mont Mallet – 4. september 1871, saman med G. Loppe, F. A. Wallroth, Melchior Anderegg, Ch. og A. Tournier

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Leslie Stephen|Leslie Stephen]]» frå ,  den 8. oktober 2012.*
Peter Taugwalder

**Peter Taugwalder** () war ein sveitsisk fjellklatrar og -førar frå Zermatt, der han også døydde.

## Liv og gjerning

 

Foreldra til Taugwalder var fjellbønder. Han vart sjølv bonde, men dreiv også i mange år som fjellførar. Ved sidan av fleire fyrstebestigingar, leia han i 1851 dei tre forskarbrørne Schlagintweit til topps på austtoppen av Monte Rosa. Det var andre gonge folk kleiv opp Monte Rosa.

Taugwalder og den samnemnde sonen var mellom dei sju, som den 14. juli 1865, som dei aller fyrste makta å klatre til topps på Matterhorn. Klatreturen kom i stand på oppdrag frå briten Edward Whymper, som hadde med seg landsmennene Francis Douglas, Charles Hudson og Robert Hadow, samt fjellførarane Michel Croz og Taugwalder. Ferda til topps gjekk frå Zermatt over Hörnligrat.

Under nedstiginga, som vart lagt til nordveggen, styrta fire mann i dauden. Hadow rausa ut og drog med seg Croz, Hudson og Douglas. Far og son Taugwalder prøvde å halde att dei som sklei ut, men tauet rauk. Edward Whymper og Taugwalder-karane tok seg uskadde ned til Zermatt.

Ulukka på Matterhorn og dei påfylgjande skuldingane gjekk mykje inn på Taugwalder. Han dreiv på som fjellførar nokre år til, men reiste så til Nord-Amerika. Etter heimferda til Sveits døydde han i grenda Schwarzsee i Zermatt.

## Notar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Peter Taugwalder|Peter Taugwalder]]» frå ,  den 8. oktober 2012.*
Florence Grove

**Florence Crauford Grove** () var ein engelsk fjellklatrar og forfattar.

Grove vart ein erfaren fjellklivar sist i 1850-åra. Han vart medlem av Alpine Club kort etter foreininga vart skipa i 1857, seinare var han formann frå 1884 til 1886. Han var ein av dei beste britiske klatrarane i samtida, og vert hugsa for i 1870-åra å vere imot klatrng utan førar. Åra 1863-64 var han den fyrste på tre av stortoppane i Alpane, og ti år seinare leia han ekspedisjonen som vart den fyrste på toppen av det høgste fjellet i Europa; Elbrus.

### Fyrstebestigingar
*Dent d'Hérens - 12. august 1863, saman med Reginald S. Macdonald, Montagu Woodmass, William Edward Hall og fjellførarane Melchior Anderegg og Peter Perren
*Parrotspitze - 16. august 1863, saman med Reginald S. Macdonald, Montagu Woodmass, William Edward Hall, Melchior Anderegg og Peter Perren
*Zinalrothorn - 22. august 1864, saman med Leslie Stephen og fjellførarane Jakob Anderegg og Melchior Anderegg
*Vesttoppen av Elbrus - 1874, saman med Frederick Gardner, Horace Walker, Peter Knubel og fjellføraren Ahiya Sottajev.

## Notar

## Bakgrunnsstoff
Club Alpino Italiano

**Club Alpino Italiano** (CAI) er den eldste og største organisasjonen i Italia for alpinklatring og andre aktivitetar, forsking og kunnskapsformidling knytt til fjell.

Han blei oppretta i Torino i 1863 i høve ei klatring av Viso av klatreleiaren Quintino Sella, som også blei den første presidenten for klubben.  Sella var då også finansminister i Italia.

CAI er grunnleggjande medlem av den internasjonale klatreorganisasjonen UIAA og av Club Arc Alpin (CAA).

I desember 2011 hadde klubben over 319 000 medlemmer fordelt på over 400 avdelingar og 300 undergrupper. Han disponerer over 700 redningshytter og over 400 alpinistbivuakkar i Alpane og Apenninane.

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:it:Club Alpino Italiano|Club Alpino Italiano]]» frå , og «[[:nb:|Club Alpino Italiano]]» frå  den 8. oktober 2012.*  
 
*L'associazione ved cai.it
Reiparbane

**Reiparbane** (etter lågtysk *reperbane*) er ein fabrikk eller ei innretning der fiber vert tvinna saman til tau, reip og trosser. Tidlegare var dei vanlegaste fibra hamp og sisal, no vert det for det meste nytta kunstfiber. Trosser kan vere tvinna saman av to kordelar (toslått), tre (treslått, som er det vanlegaste), eller fleire. Fibra vert tvinna saman så fast at tvinninga ikkje gjekk så lett opp att etter at tauet var ferdig. Dei eiskilde linene som tauet vert tvinna av, kordelane, er òg tvinna, og prinsippet for tauproduksjon kan i det store og heile samanliknast med framgangsmåten som vert nytta når vert laga tråd til klede av ull, linfiber eller anna fiber. 

I tidlegare tider vart arbeidet med å slå tau gjort for hand. Men med tida vart det utvikla innretningar eller maskinar med tannhulsdrev som sytte for at tvinninga vart jamn. Bygningane som vart nytta til reiparbanar i seilskutetida er særs lange, då det vart kravd ei strekning på om lag 400 meter å strekkje ut kordelane på for å få eit langt nok ferdig tau. I land der vêrtilhøva gjorde det mogleg, har det òg vore reiparbanar som stod i friluft.

## Kjelder
Phippsia algida

**Snøgras** (*Phippsia algida*) eller er ein planteart i snøgrasslekta i grasfamilien.

Snøgras dannar lyst gulgrøne rosettar der blad og strå ligg nedover. Blada er korte. litt folda med ein tydeleg baugforma spiss. Frukta er omvendt eggforma og er tydeleg breiare ovanfor midten.
Ein skil snøgras frå sprikesnøgras ved at rosetten på den siste er meir open og den er raudbrun.

Arten er sjeldan i Noreg og er klassifisert som VU, sårbar.

Planta veks på våte snøleie på baserik grunn. Den europeiske sørgrensa er i Sør-Noreg.

## Raudlistevurdering
Nye klimaframskrivinger (sjå Norsk klimaservicesenter 2020) føreseier auka temperaturar, forlengte vekstperiode, auka nedbør, og meir ustabilt vêr og hyppigare ekstremvêr i store delar av landet i kommande tiår. Dette vil ha store konsekvensar for plantar, særleg i fjellet og nordpå, med heving av skoggrenser og forflytting av vegetasjonsbelte oppover og nordover. Det blir forventa sterk nedgang i mange naturtypar, kanskje særleg snøleie der Grytnes et al. (2018) anslår at meir enn 80% av dagens snøleie vil påverkast negativt dei neste 50 åra, men også auka gjengroing i opne, tora naturtypar som rabbar. Det er derfor svært truleg at mange småvaksne fjellplantar, særleg dei som er knytt til open mark eller lite slutta vegetasjon, kan bli fortrengt i konkurransen med meir konkurransesterke og storvaksne artar. Særleg utsette er plantar knytt til baserik berggrunn, fordi desse har små moglegheiter for ekspansjon oppover i fjellet der berggrunnen over 1500-1600 moh i Sør-Noreg, og over 1000-1200 moh i Nord-Noreg, jamt over er basefattig.

Utbreiingsområdet til snøgras blir innskrenka ved at dei meir marginale førekomstane forsvinn; arten er t.d. ikkje funnen i Agder eller Rogaland etter 1970. Snøgras er forsvunne òg frå mange austlege og sørlege fjellstrøk, men har framleis livskraftige populasjonar i særleg høge fjell. Funnfrekvensen mellom 1995 og 2015 er på 10,1% (mot normalt 18,4%), trass i målretta ettersøking av *Phippsia* (av Leif Galten) i denne perioden. Nye funn i Midt-Noreg og tilstand blir beskrivne av Galten (2003, 2004, 2012).

Arten er, på grunn av Galtens undersøkingar, funne på nesten tre gangar så mange lokalitetar mellom 2000 og 2011 som mellom 1990 og 1999. Vi anslår likevel ein nedgang i populasjonsstorleiken på 20-40% (berekna 34%) i kommande vurderingsperiode (2020-41).

**Konklusjon:** Snøgras blir vurdert som sårbar (VU) på grunn av ein forventa populasjonsnedgang på over 30% i kommande vurderingsperiode, på basis av habitatforringelse og negativ påverknad frå konkurrerande artar.

## Kjelder

* L. Galten, Snøgras-slekta Phippsia i østlige Midt-Norge - status per 2011, s. 173 - 203, Blyttia 70 (3), 2012
* The Flora of Svalbard

## Bakgrunnsstoff
* GrassBase KEW
* Den virtuelle floran
* USDA
* ITIS
Phippsia concinna

**Phippsia concinna** eller **sprikesnøgras** er ei plante i snøgrasslekta i grasfamilien.

Sprikesnøgras dannar raudbrune rosettar der blad og strå ligg nedover. Blada er lange, slanke, tydeleg folda med ein baugforma spiss. Frukta er smalt spoleforma og er breiast nedanfor midten.
Ein skil sprikesnøgras frå snøgras ved at rosetten på den siste er mindre open og den er lyst gulgrønn.

Arten er sjeldan og er på raudlista klassifisert som VU.

Planta veks på våte snøleie på baserik grunn. Den europeiske sørgrensa er i Sør-Noreg.

## Kjelder
* L. Galten, Snøgras-slekta Phippsia i østlige Midt-Norge - status per 2011, s. 173 - 203, Blyttia 70 (3), 2012
* The Flora of Svalbard

## Bakgrunnsstoff
* GrassBase KEW
* Den virtuella floran
* USDA
Schweizer Alpen-Club

**Schweizer Alpen-Club** (tysk, forkorta SAC) eller fransk **Club Alpin Suisse**, italiensk **Club Alpino Svizzero** og retoromansk **Club Alpin Svizzer** (forkorta CAS) er ein sveitsisk fjell- og klatreorganisasjon grunnlagd i Olten nord i Sveits i 1863. 

Organisasjonen har rundt 135 000 medlemmer fordelt på 113 rimeleg sjølvstyrte underorganisasjonar (2012). Han har hovudkontor og informasjonssenter i den sveitsiske hovudstaden Bern.

SAC har vore medlem av den internasjonale klatreorganisasjonen UIAA sidan denne blei skipa i 1932.

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad

## Kjelder

*About us  ved sac-cas.ch
*The central SAC association ved sac-cas.ch
*Switzerland  ved theuiaa.org
Rune Øygard

**Rune Øygard** (fødd 1959) var ordførar i Vågå frå 1995 til han fekk permisjon frå vervet 8. mai 2012. Øygard representerer Arbeidarpartiet. 
Ved valet i 2007 oppnådde Arbeidarpartiet ca. 70 % av stemmane i Vågå, og dermed vart Øygard gjenvalgt med stort fleirtal. Han vart av Kommunal Rapport sine lesarar kåra til Årets kommuneprofil i 2009.

Øygard vart i mars 2012 tiltalt for overgrep mot ei mindreårig jente, og Øygard vart i Høgsterett 26. september 2013 dømd til to år og tre månaders fengsel for dette.

Han er òg nynorskforkjempar og hev vore styreumbod i Landssamanslutninga av nynorskkommunar og generalsekretær i Noregs Bygdeungdomslag før han vart ordførar i Vågå.

## Fotnotar
Horace Walker

**Horace Walker** () var ein engelsk fjellklatrar som gjorde fleire oppsiktsvekkande fyrstebestigingar, mellom desse av Grandes Jorasses og Elbrus.

Walker var son til lerhandlaren Francis Walker (1808–1872) i Liverpool. Faren var ein ivrig fjellklatrar, og både sonen Horace og dottera Lucy Walker (1836–1916) dreiv med klatring. I 1864 var alle tre med då toppen av Balmhorn vart nådd for fyrste gong.

Fire år seinare stod Horace Walker for fyrstebestiginga av Grandes Jorasses, saman med tre fjellførarar. Til minne om hendinga har høgste toppen på fjellet fått namnet Pointe Walker (4&nbsp;208 moh); herav Walker Spur, den best kjende fjellpillaren i nordveggen som er ein av Dei store nordveggane i Alpane.

I 1874 var Walker med då den høgste fjelltoppen i Europa, Elbrus i Kaukasus, vart kliven for alle fyrste gong.

Walker var formann for Alpine Club i tida 1891-93.

### Fyrstebestigingar

* Barre des Écrins -  25. juni 1864, saman med Adolphus Moore, Edward Whymper, Christian Almer den eldre og Christian Almer den yngre, Michel Croz
* Balmhorn - 21. juli 1864, saman med Frank Walker, Lucy Walker og fjellførarane Jakob Anderegg og Melchior Anderegg
* Piz Roseg - 28. juni 1865, saman med Adolphus Moore og Jakob Anderegg
* Ober Gabelhorn - 6. juli 1865, saman med Adolphus Moore og Jakob Anderegg
* Pigne d'Arolla - 9. juli 1865, saman med Adolphus Moore og Jakob Anderegg
* Brenva Spur på Mont Blanc - 15. juli 1865, saman med George S. Mathews, Adolphus Moore, Francis Walker og Jakob Anderegg og Melchior Anderegg
* Grandes Jorasses - 30. juni 1868, saman med fjellførarane Melchior Anderegg, Johann Jaun og Julien Grange
* Elbrus - 1874, saman med Florence Grove, Frederick Gardner, Peter Knubel og fjellføraren Ahiya Sottajev

## Notar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Horace Walker|Horace Walker]]» frå ,  den 9. oktober 2012.*
Galvanisk element

Eit **galvanisk element** eller **galvanisk celle** er ei elektrokjemisk celle som blir brukt i eit batteri. Cella er bygt opp av to ulike metall, og ei saltbru eller ei porøs skive som skil dei to halvcellene frå kvarandre. Den galvaniske cella dannar om kjemisk energi til elektrisk energi, og er kalla opp etter Luigi Galvani.

## Skildring
Ei galvanisk celle består av to halvceller, og kvar av halvcellene er sett saman av:
# Ein elektrode
# Ein elektrolytt

Det finst fleire ulike typar kjemiske reaksjonar som kan produsere elektrisk straum, ved at ein fysisk skil reaksjonen i to halvreaksjonar. Han eine halvreaksjonen forsyner då den negative terminalen av cella med elektron, medan den andre halvreaksjonen fjernar elektron frå den positive terminalen.

## Døme

Ei galvanisk celle kan til dømes ha ein sinkelektrode (Zn) i den eine halvcella, og ein koparelektrode (Cu) i den andre halvcella. Ei slik galvanisk celle er vist i figuren.

Som elektrolytt vert det nytta sinksulfat (ZnSO4*(aq)*) i halvcella med sinkelektroden, og kopar(II)sulfat (CuSO4*(aq)*) i halvcella med koparelektroden.

Ut frå spenningsrekka kan ein finne at sink har ein større tendens til å avgje elektron enn det kopar har. Dersom ein har ei ytre samankopling mellom dei to elektrodane, vil elektrona som vert avgjeve av sinkatoma i den eine halvcella kunne opptakast av koparion i den andre halvcella. I figuren er elektrodane kopla saman med ein leidning, og eit voltmeter som måler spenningsskilnaden.

Kvart sinkatom avgjev to elektron gjennom den ytre samankoplinga med koparrelektroden, og sinkionet (Zn2+) går samstundes over i sinksulfatløysinga. Den kjemiske likninga for denne halvreaksjonen, er:

:Zn*(s)* → Zn2+*(aq)* + 2e-

Sinkatoma blir oksidert, det går føre seg ein oksidasjonsprosess ved den negative elektroden. I ei galvanisk celle vert den negative elektroden kalla ein anode.

I den andre halvcella vil koparion i løysinga oppta to elektron, og danne reint kopar. Den kjemiske likninga for denne halvreaksjonen, er:

:Cu2+*(aq)*  + 2e- → Cu*(s)*

Kopariona blir redusert, det går føre seg ein reduksjonsprosess ved den positive elektroden. I ei galvanisk celle vert den positive elektroden kalla ein katode.

I denne galvaniske cella blir altså elektron avgjeve frå sink og teke opp av kopar i ein redoksreaksjon. Heile reaksjonen kan skrivast slik:

:Zn*(s)* + Cu2+*(aq)* → Zn2+*(aq)* + Cu*(s)*

Sidan det går ein straum av negativt ladde elektron frå sinksida til koparsida i den galvaniske cella, vil ein få ein ulik ladningsskilnad i dei to halvcellene. For å utlikne dette, vil saltbrua avgje ion til løysingane i dei to halvcellene. 

Ein type salt som ofte blir brukt, er kaliumnitrat (KNO3). Når eit sinkatom avgjev to elektron og dannar Zn2+, vil saltbrua samstundes avgje to negativt ladde nitration. I den andre halvcella mistar løysinga positivt ladde koparion. Desse vil erstattast av to positivt ladde kaliumion frå saltbrua. På denne måten blir ladningsskilnaden utjamna. 

## Sjå òg
* Galvanisk korrosjon

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Galvanisk element|Galvanisk element]]» frå ,  den 9. oktober 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Ordførarar i Asker

**Ordførarar i Asker** gjev oversyn over ordførarar i Asker kommune sidan innføringa av formannskapslovane.

## Kjelder
*Asker kommune
Franz Andenmatten

**Franz Josef Andenmatten**, () var ein sveitsisk fjellklatrarar og -førar. Han vart både fødd og døydde i Saas-Almagell i kantonen Wallis.

Andenmatten hadde ry for å vere ein påliteleg fjellførar og samstundes rimeleg å leige. Han var kjend for å nytte seg av ei uvanleg stor isøks på fjellferdene sine. Dei britiske fjellklivarane Martin Conway og Leslie Stephen var mellom dei som nytta seg av tenestene hans. Han døydde etter å ha vorte forkjøla under ein tur mellom Saas og Zermatt.

### Fyrstebestigingar
* Strahlhorn - 5. august 1854, samam med Christopher Smyth, Ulrich Lauener og Edmund J. Grenville
* Lagginhorn - 26. august 1856, saman med Edward L. Ames og Johann Josef Imseng
* Allalinhorn - 28. august 1856, saman med Edward L. Ames og Johann Josef Imseng
* Nadelhorn - 16. september 1858, saman med Baptiste Epiney, Aloys Supersaxo og J. Zimmermann
* Piz Bernina, fyrstebestiging over søraustegga - 23. juni 1866, saman med  Francis Fox Tuckett, F.A.Y. Browne og Christian Almer

## Kelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:fr:Franz Andenmatten|Franz Andenmatten]]» frå ,  den 8. oktober 2012.*
Galvanomagnetisk effekt

**Galvanomagnetisk effekt** er eit samleomgrep på termiske og elektriske fenomen som viser seg når ein straumførande leiar eller halvleiar er plasserast i eit magnetfelt. Effektane skuldast lorentzkrafta. 

## Kjelder
galvanomagnetisk effekt. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/galvanomagnetisk_effekt
Galvanoskop

Eit **galvanoskop** er ein kjenslevar straumindikator, eit galvanometer utan gradert skala, som vert nytta som null-indikator til dømes ved potensiometermålingar og motstandsmålingar med Wheatstone-bru.

## Kjelder

*«galvanoskop» (14. februar 2009) i *Store norske leksikon*.
NorgesEnergi

**NorgesEnergi AS** er ein norsk straumleverandør som vart skipa i 1999. Dei leverar straum til kundar over heile Noreg, og er ein del av Hafslund Marked AS. NorgesEnergi held til i Kristiansand og har ca 150 medarbeidarar. 

## Visjon og forretningskonsept
NorgesEnergi har som visjon å bli den mest føretrekte og best likte straumleverandøren i landet. Kjernen i forretningskonseptet er å levere billig straum, kutte kundanes straumutgifter og gje god kundeservice.

## Kundetilfredsheit
NorgesEnergi vart av Norsk Kundebarometer kåra til den straumleverandøren med mest fornøgde kundar i årene 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008 og 2009.

I 2008 vart NorgesEnergi bransjevinnar for bransjen Energi i Best i Test – Kundeserviceprisen 2008.

## Samarbeidspartnarar
NorgesEnergi er i dag samarbeidspartnar for ei rekke større nasjonale organisasjonar og interessegrupper, mellom andre Huseiernes Landsforbund, Norsk Familieøkonomi, mfl. Desse anbefaler NorgesEnergi som straumleverandør for sine medlemmar.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Nettstad
Gassutlading

**Gassutlading** er ei elektrisk utlading gjennom ein gass. Dette skjer når det er elektrisk ladde partiklar i gassen og dei vert sett i rørsle av feltet mellom to elektrodar.

## Kjelder
*gassutladning. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/gassutladning
Johann Josef Imseng

**Johann Josef Imseng** () var ein austerriksk prest og fjellklatrar frå Saas-Fee i kantonen Valais i Sveits. Han døydde i grannebygda Saas-Almagell.

Imseng var ein pioner og ein pådriver for den nye turismen. Han hyste turistar i prestegarden, leia fjellturar og pressa på for bygging av hotell. I 1849 skal Imseng ha binda på seg «trebrett» og gått med desse frå Saas-Fee til Saas-Grund, den fyrste kjende skituen i området. På seinsommaren 1856 var han med på fyrstebestigningane av Lagginhorn og Allalinhorn. 

Imseng drukna i 1869 i Mattmarksee.

### Fyrstebestigingar
* Lagginhorn - 26. august 1856, saman med Franz Andenmatten og Edward Ames
* Allalinhorn - 28. august 1856, saman med Franz Andenmatten og Edward Ames

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Johann Josef Imseng|Johann Josef Imseng]]» frå ,  den 9. oktober 2012.*
George Uhlenbeck

**George Eugene Uhlenbeck** () var ein nederlandsk-amerikansk fysikar. Saman med Samuel Goudsmit sette han i 1925-1926 fram hypotesen om at elektron er partiklar med spinn, og forklarte dermed ei rekkje eigenskapar ved atomspektrum. 

Uhlenbeck tok doktorgrad i Leiden i 1927 og var tilsett ved University of Michigan frå 1927 til 1935. Han var professor i Utrecht i 1935, i Michigan i 1939 og ved Rockefeller University i New York frå 1960 til 1974. 

## Kjelder

*«George Uhlenbeck». I *Store norske leksikon*.