open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ribbungane

**Ribbungane** (av norrønt språk: røvar) var ei gruppering i borgarkrigstida i Noreg. Gudolf frå Blakstad og andre tidlegare baglarar vart usams med kong Håkon Håkonsson og organiserte opprettinga av ribbung-partiet. Ribbungane ville ha Sigurd Ribbung til konge. Ribbungane kjempa mot birkebeinarane, og kan sjåast som eit slags framhald av baglarane. Sigurd Ribbung var rekna som son av Erling Steinvegg, og med dette soneson av kong Magnus Erlingsson. Frå 1219 heldt Ribbungane fram Sigurd som kongsemne. Ribbungane fekk i røynda berre makt på Austlandet. Sigurd Ribbung døydde i Oslo, men ribbungane prøvde å halda dette løynd. Året etter tapte ribbungane fleire trefningar mot kongsmennene, og vart etter kvart nedkjempa. 

## Bakgrunn
I 1217 døydde Filippus Simonsson, den siste baglarkongen. Skule Bårdsson handla raskt og tilbydde baglarane forsoning under Håkon som konge. Baglarane godtok dette, oppløyste flokken sin og gav seg under kong Håkon. Dermed var Noreg igjen samla under ein konge. Enkelte gamle baglarar som kom dårleg ut av forliket fann eit nytt kongsemne, Sigurd Ribbung, som dei sa var son av baglarkongen Erling Steinvegg, og reiste ein ny opprørsflokk, ribbungane. Sigurd Ribbung gjekk etter kvart med på å overgi seg til Skule, og tok del i riksmøtet i Bergen i 1223. Seinare rømte han og fornya opprøret sitt. Etter at han døydde av sjukdom tok ribbungane Knut Håkonsson som kongsemne. Dei vart endeleg slått i 1227 då Knut overgav seg til kong Håkon og fekk forlik med han.

## Bakgrunnsstoff
* Håkon Håkonssons saga om kampen mot ribbungane 
* Kongar i dei norske ættetavlene
Torstein Selvik

**Torstein Selvik** () var ein norsk politikar frå i Mjeldalen på Osterøy. Selvik representerte Arbeidarpartiet på Stortinget.

Han arbeidde som landmålar 1926 til -28 og 1942 til -44. Selvik var med i feltoget i Valdres i 1940. Han arbeidde med illegale aviser under krigen og vart redaktør i Bergens Arbeiderblad då avisa kom ut att 9. mai 1945. 

Selvik var stortingsmann for Arbeidarpartiet frå Bergen i tida 1949 til 1969.

## Kjelder
* Biografi på Stortinget.no
Havråtunet

**Havrå** eller **Havråtunet** (tidlegare kalla *Havre* og *Havretunet*) er ein gard som ligg lunt og sørvendt på Solstranda på Osterøy. Jorda er fruktbar og mange varmekjære plantearter veks i dei bratte liene. Ved Sørfjorden ligg garden Havrå midt i eit særprega kulturlandskap. 

På garden er klyngjetunet og den gamle teigdelinga framleis intakt slik det var på dei fleste vestlandsgardane for over 100 år sidan. Garden er eit unikt minne om gardsdrift, byggjeskikk og arbeidsliv på vestlandsgardane. Garden har ei lang historie, og er freda som kulturmiljø. I motsetnad til Henjatunet, er det ikkje lenger vanleg gardsdrift i Havråtunet, men Havrå vert driven og halden i hevd av stiftinga og Osterøy museum.
## Biletgalleri

Fil:HavreMap.jpg|Kart over Sørfjorden
Fil:Havre01.jpg|Havråtunet
Fil:Havre04.jpg|Havråtunet mellom husa
Fil:Havre07.jpg|Havråtunet mellom husa
Fil:Havre08.jpg|Veggar kledd med brake eller einer. Dei brakakledde veggene held slagregnet ute, tillet gjennomlufting og held høyet tørt
Fil:Havre09.jpg|Ein arbeidskrevjande teknikk, men held gjerne i 100 år
Fil:Havre10.jpg|På Havrå mol ein kornet sitt sjølv
Fil:Havre06.jpg|Kvernhus med vassmøller langs elva
Fil:Havre011.jpg|Det ferdige mjølet samlar seg på benken rundt møllesteinane og vert feia ned i ein behaldar framme.
Fil:Havre05.jpg|Kort veg til møllene


## Bakgrunnsstoff
* Nettside
*Stiftinga Havråtunet 
* Video frå byrjinga av filmen: "Havretunet, ein dokumentarfilm"
* Olavsrosa.no om Havråtunet 
* Havråtunet- bebyggelse  på http://www.miljostatus.no
* http://museum.uib.no/bm/publikasjoner/filmen_havretunet.html 

## Kjelder
* Søk etter Havrå i Norgeskart 
* Søk etter Havre i *[[Norske Gaardnavne]]*
Krematorium

**Krematorium** (av latin *cremo*, ‘brenne’, ‘brenne opp’) er ein bygning der menneskelik vert brent i ein kremasjonsomn. Ofte er det i bygningen eit kapell eller anna lokale for gravferdsseremoniar, og då vert heile komplekset kalla eit krematorium.

Kremasjonsprosessen tek om lag ein time og går føre seg i elektriske, gassfyrte eller oljefyrte omnar som held ein temperatur på mellom 760-1150&nbsp;°C. Asken og eventuelle knokkelrestar vert kverna saman til eit fint støv og lagt i ein urne saman med ein keramisk identifikasjonsbrikke.

Likbrenning har lange tradisjonar i både Skandinavia og verda elles, og var soleis òg vanleg i Noreg i førkristen tid. Men med kristninga tok skikken slutt, då ein meinte at brenninga av lika var til hinder for at dei avlidne kunne stå opp lekamleg frå gravene sine og møte dommen på den siste dag (dommedag). Men på slutten av 1800-talet kom likbrenning likevel på tale som ei løysing på helseproblem og problema med at store areal måtte leggjast ut til gravlundar i dei stendig veksande byane, og ved Verdsutstillinga i Wien i 1873 kunne den italienske professoren Brunetti presentere ein modell til eit brukeleg brennkammer. Etter at kremasjon hadde vorte tillate i Italia, fekk Milano det fyrste krematoriet i 1876. Same året vart det fyrste krematoriet i USA oppført av Julius LeMoyne i Washington i Pennsylvania, og i Tyskland vart det fyrste krematoriet oppført i 1878, i Sverige i 1887 og i Danmark i 1893. I Noreg vart kremasjon lovleg i 1898, og det fyrste norske krematoriet opna på Møllendal i Bergen i 1907. Bygningen vart teikna i 1906 av arkitekten Schak August Steenberg Bull (1858-1956), som òg var leiar av Bergens Likbrendingsforening den fyrste tida.

## Bakgrunnsstoff
*
*Lov om gravplasser, kremasjon og gravferd (gravferdsloven).
Drammen Elektriske Bane AS

**A/S Drammen Elektriske Bane** var eit transportselskap i Drammen, stifta i 1909. Det dreiv persontransport med trolleybussar, lokalt kalla «trikk». Rutene hadde knutepunkt på Bragernes torg og Strømsø torg. Verksemda med trolleybuss blei lagt ned i 1967 etter at det kommunale aksjeselskapet Drammen Kommunale Trikk hadde stått for trolleybussdrifta i fleire år.
Elektrokardiografi

**Elektrokardiografi** (**EKG**) er ein diagnostiseringsmåte innan hjartefysiologi. Det måler den elektriske aktiviteten i hjartet, og kan mellom anna visa hjarteinfarkt og arytmi (rytmeforstyrringar i hjartet).

## Bruksområde
EKG har ei rekkje bruksområde:
* Å avgjere om hjarterytmen er normal eller om det er rytmeforstyrringar (T.d. ekstra eller tapte hjarteslag – sokalla hjartearytmiar.
* Kan påvise tilstopping av kransarteriane (under eller etter eit hjarteinfarkt).
* Kan nyttast for å indirekte påvise elektrolytt-forstyrringar, t.d. kalium, kalsium, magnesium.
* Kan påvise om det er greinblokk eller andre leidningsforstyrringar, det vil seie at det elektriske signalet som gjev hjartemuskelsamantrekning ikkje spreiast utover i muskulaturen på vanleg måte...
* Kan nyttast til å teste hjartemuskelens oksygenforsyning ved belastingstestar (belastnings-EKG).
* Kan nyttast til å hauste informasjon om hjartets fysiske tilstand, t.d. å påvise venstre ventrikkelhypertrofi.

## Elektrokardiogram
Eit Elektrokardiogram (forkorting EKG) er ei grafisk framstilling laga av eit apparat (EKG-apparat, eller elektrokardiograf) som registrerer hjartets elektriske aktivitet. EKG er eit sentralt verktøy i hjartefysiologi, og har ein viktig funksjon ved screening og diagnostisering av hjartesjukdomar innan subspesialiteten kardiologi.

## Normal EKG

Ei typisk EKG-bølgje frå eit normalt hjarteslag syner P-bølgje, ein liten pause, so QRS-komplekset, og til slutt ei T-bølgje. Ei lita U-bølgje etter, T sjåast av og til.
Rekkjetun

**Rekketun** eller **rekkjetun** er ei tunform som er særprega av at husa ligg i rekkjer langsetter landskapet. Rekkjetun finst først og fremst i Setesdalen og Telemark, i fjordstrøka på Nordmøre og på Voss. Dei er også den dominerande tunforma i Agder og Romsdal. Byggeforma er gjerne knytt til bratt terreng.

Ei tilsvarande tradisjonell byggjeform elles i Europa er rekkelandsby, medan ein i nyare tid har fått større byar og tettstader med lineær busetnad.

## Sjå òg
* Firkanttun
* Klyngjetun
* Rekkehus
## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*rekkjetun i *[[Norsk Ordbok]]*
Demping

**Demping** syner til eit effekttap i ein elektrisk krins, ein kabel eller ei transmisjonslinje, ein akustisk krins, eit mekanisk oscillerande system, etc. Demping tyder at systemet taper energi, som vert omforma til termisk energi og absorbert. Di større dempinga er, di større er effekttapet (energitap per tidseining) og di fortare døyr svingningane ut. 

I elektriske krinsar fungerer Ohmsk motstand til demping, i akustiske- og hydrodynamisk krinsar er det viskosit som gjev opphav til demping og i mekaniske system er det friksjon. Ein støytdempar på ein bil har som oppgåve å dempa dei mekaniske svingningane som oppstår når ein køyrer på ujamt underlag. 

Dempinga til eit system kan verta oppgjeven som absolutt demping, relativ demping, eller som ein Q-veridi, Inna telekommunikasjon, akustikk og audioteknologi nyttar ein som oftast Q-verdie, medan relativ demping er mest nytta innan reguleringsteknikk. 

## Sjå òg
* Q-verdi
* Andre ordens system
* Resonator
* Analogt filter
* Digitalt filter
La Paz-departementet

**[[La Paz]]-[[departement]]et** kan vera:

* Argentina:
** La Paz-departementet i Catamarca
** La Paz-departementet i Entre Ríos
** La Paz-departementet i Mendoza
* Bolivia:
* La Paz-departementet i Bolivia
* El Salvador:
* La Paz-departementet i El Salvador
* Honduras:
* La Paz-departementet i Honduras
Klyngjetun

**Klyngjetun** er ei gamal buform der husa for mange gardsbruk ligg tett saman i ei klyngje utan noko spesifikt mønster for kva bygningar som ligg saman. Jorda og skogen var inndelt i små teigar som var rettvist delt mellom brukarane. Dette var vanleg eit godt stykke ut på 1900-talet i visse område i Noreg &mdash; særleg på delar av Vestlandet. Då folketalet auka kraftig på 1800-talet, vart teigar som alt var små, inndelt i enda mindre teigar for å dekkja behovet til nye generasjonar. Teigane vart til slutt for små og vanskeleg tilgjengelege og systemet med teigblanding vart oppheva. Eigedomane vart delte inn meir formålstenleg gjennom offentlege jordskifte. 

Ordet tun er same ordet som det engelske ordet *town*. Klassiske døme på klyngjetun er Havråtunet, Osmundnes, Henjatunet og Agatunet.

## Sjå òg
* Firkanttun
* Rekkjetun

## Bakgrunnsstoff
Olavsrosa om Agatunet
Diaré

**Diaré** er tyntflytande avføring som kjem svært ofte.

Diaré kan skuldast infeksjonar, mekaniske tilhøve i tarmen eller medfødte sjukdommar. Infeksiøs diaré er ein vanleg dødsårsak i område med dårleg tilgang på reint vatn, eller også dårleg handtering av kloakk. Særleg er born utsett for dette.
Sann nord

**Sann nord** er retninga mot den geografiske nordpolen. Dette er ikkje det same som magnetisk nord, som blir gitt av eit kompass. Avhengig av kartprojeksjonen vil rutenettet på dei fleste kart ikkje peike nøyaktig mot sann nord. Ein kan finne tilnærma sann nord ved hjelp av Nordstjerna.
Internasjonalar

**Internasjonalar** er ein samnemnar på internasjonale sosialistiske eller kommunistiske organisasjonar. Desse har hatt som mål å samla sosialistparti og/eller kommunistparti og føre felles kamp internasjonalt.

* Den Første Internasjonalen.
* Den Andre Internasjonalen.
* Den 2 og 1/2 internasjonalen, sjå Wienerinternasjonalen.
* Den Tredje Internasjonalen (Komintern).
* Den Fjerde Internasjonalen.
* Den Sosialistiske Internasjonalen (SI).
Atlasfjella

**Atlasfjella** (جبال اطلس) er ei fjellkjede nordvest i Afrika. Ho strekkjer seg omtrent 2&nbsp;400&nbsp;km gjennom Marokko, Algerie og Tunisia, og skil sørkysten av Middelhavet frå Sahara-ørkenen. Den britiske kolonien Gibraltar på andre sida av Gibraltarsundet er også del av fjella.

Fjellkjeda er delt inn i Riffjella lengst i nord, deretter Mellom-Atlas, Høge Atlas og Anti-Atlas. I Algerie skil ein mellom Tell-Atlas langs kysten og Sahara-Atlas som ligg inne mot ørkenen. Den høgaste toppen i Atlasfjella er Jbel Toubkal (4&nbsp;167 moh) i den sørvestre delen av Marokko, den andre største er M'Goun på 4&nbsp;071 moh.

Atlasfjella oppstod på same tid som Alpane og er bygd opp av sterkt folda bergartar.

Innbyggjarane i fjella er hovudsakleg berbarar i Marokko og arabarar i Algerie.

## Kjelder

* «Atlasfjellene» i *[[Caplex]]*
----
* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Atlas Mountains|Atlas Mountains]]» frå , den 2. april 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

* Pedaling over Atlas 
* Encyclopedia of the Orient - Atlas Mountains
Språk i Etiopia

Det er mange **språk i Etiopia**, 84 ifølgje SIL. Dei fleste av språka er afroasiatiske (semittiske, kusjittiske, omotiske) eller nilosahariske.

Amharisk var tidlegare det dominerande språket i grunnskolen, no har elevar med anna morsmål enn amharisk i aukande grad fått undervisning på morsmålet sitt. Særleg gjeld dette oromo og tigrinja.

## Liste
* Etiopiske semittiske språk
** Nordlege
*** Tigrinja
*** Tigré
*** Geez (utdøydd, liturgisk)
** Sørlege
*** Midtre
**** Amharisk
**** Argobba
**** Gafat (utdøydd)
**** Harari
**** Austleg gurage
***** Silt'e (wolane, ulbareg, inneqor)
***** Zay
*** Ytre
**** Vest-gurage
***** Argobba
***** Inor
***** Mesmes (utdøydd)
***** Mesqan
***** Sebat Bet Gurage
**** Kistane (Selti)
**** Soddo
* Kusjittiske språk
** Agaw
*** Kunfal
*** Qimant
** Aust-kusjittisk
*** Afar
*** Alaba
*** Arbore
*** Baiso
*** Bussa
*** Burji
*** Daasanach
*** Dirasha
*** Gawwada
*** Gedeo
*** Hadiyya
*** Konso
*** Oromo
*** Saho
*** Somali
*** Kambaata
*** Komso
*** Libido
*** Saho
*** Sidamo
*** Tsamai
*** Xamtanga
* Omotiske språk
** Aari 	
** Anfillo
** Bambassi
** Basketo
** Bench
** Boro
** Chara
** Dime
** Dizi
** Dorze
** Gamo-Gofa-Dawro
** Ganza
** Hamer-Banna
** Hozo
** Kachama-Ganjule
** Kafa
** Karo
** Koorete
** Male
** Melo
** Nayi
** Oyda
** Seze
** Shekkacho
** Sheko
** Wolaytta
** Yemsa
* Nilosahariske språk
** Anuak
** Berta
** Gumuz
** Kacipo-Balesi
** Komo
** Kwama
** Kwegu
** Majang
** Me'en
** Murle
** Mursi
** Nuer
** Nyangatom
** Opuuo
** Rer Bare (utdøydd)
** Shabo
** Suri
** Turkana
** Uduk
** Zayse-Zergulla
* Ongota
* Birale (nesten utdøydd i 2000)
* Weyto (utdøydd)

## Bakgrunnsstoff
* http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=ET
Ee Mungu Nguvu Yetu

**«Ee Mungu Nguvu Yetu»** er den kenyanske nasjonalsongen.

## [[Kiswahili]]tekst

:Ee Mungu nguvu yetu
:Ilete baraka kwetu
:Haki iwe ngao na mlinzi
:Natukae na undugu
:Amani na uhuru
:Raha tupate na ustawi.

:Amkeni ndugu zetu
:Tufanye sote bidii
:Nasi tujitoe kwa nguvu
:Nchi yetu ya Kenya
:Tunayoipenda
:Tuwe tayari kuilinda.

:Natujenge taifa letu
:Ee ndio wajibu wetu
:Kenya istahili heshima
:Tuungane mikono
:Pamoja kazini
:Kila siku tuwe na shukrani.

## Engelsk tekst

:O God of all creation,
:Bless this our land and nation.
:Justice be our shield and defender,
:May we dwell in unity,
:Peace and liberty.
:Plenty be found within our borders.

:Let one and all arise
:With hearts both strong and true.
:Service be our earnest endeavour,
:And our Homeland of Kenya,
:Heritage of splendour,
:Firm may we stand to defend.

:Let all with one accord
:In common bond united,
:Build this our nation together,
:And the glory of Kenya,
:The fruit of our labour
:Fill every heart with thanksgiving.
IASP

**Det Internasjonale Arbeidsfellesskapet av Sosialistiske Parti**, òg kjent som toogeinhalv-internasjonalen eller Wienerinternasjonalen, var ein internasjonal organisasjon for samarbeid mellom sosialistar. IASP vart grunnlagt 27. februar 1921 på ein konferanse i Wien av ti parti, mellom dei det tyske USPD, Det franske sosialistpartiet (SFIO), britiske Independent Labour Party, Det sveitsiske sosialdemokratiske partiet, og Det austerrikske sosialdemokratiske partiet, som då heitte SDAP, no SPÖ. Grunnleggjarane av IASP såg verken den Andre Internasjonalen eller den Tredje Internasjonalen som alternativ. I april 1921 vart òg Det spanske sosialistiske arbeidarpartiet PSOE med. 

IASP kritiserte begge dei to andre internasjonalane for dogmatisme, og hevda at ein måtte gå meir inn på den spesielle situasjonen i dei enkelte landa. 

IASP var sterkt påverka av den såkalla austromarxismen.

Målet til IASP om å sameine den Andre og den Tredje Internasjonalen, nådde dei ikkje. Etter få år gjekk dei fleste medlemspartia i IASP inn i den Andre Internasjonalen att. 

**Kjelde:** tysk wikipedia http://de.wikipedia.org/wiki/Internationale_Arbeitsgemeinschaft_Sozialistischer_Parteien
Kulturpalasset i Riga

**Kulturpalasset i Riga**, eller **palasset for kultur og vitskap** i Riga i Latvia, er eit stort kulturhus i form av ein skyskrapar. Kulturpalasset er døme på stalinistisk arkitektur, eller sosialistisk realisme. Palasset vart bygd som ei gåve frå Josef Stalin til innbyggjarane i byen. Kulturpalasset er mykje nytta som eit utkikkspunkt over byen. 

## Bakgrunnsstoff

* Academy of Science
* Academy of Sciences
* Academy of Sciences bldg, Riga, Latvia
* Academy of Science - Stalin architecture in Riga 
* Central market en Science academy 
* Science Academy
* Small thread - Riga, Academy of Sciences
* Stalin's birthday cake
Dexter Gordon

**Dexter (Keith) Gordon** () var ein jazzmusikar frå USA. 

Frå 1960-talet budde han 14 år i Europa, det meste av tida med base i København.
I 1986 spela han hovudrolla i Bertrand Travernier sin film *[[Round Midnight]]*.

## Diskografi (utdrag)
* Dexter Gordon - «GO!» (1962, blue note)
* Dexter Gordon - «A swingin´affair» (1962, blue note)
* Dexter Gordon - «Our man in Paris» (1963, blue note)

## Bakgrunnsstoff
* 
* The Internet Movie Database: Dexter Gordon
* Diskograri
Torv

**Torv** er ein type jord som vert danna i myrområde. Om torv vert graven opp og turka, kan ho verta nytta som brensle.

Nemninga *torv* kan òg verta nytta om det øvste laget av matjord som er bunde saman av grasrøter. Ei meir spesifikk nemning på denne torvtypen er grastorv. Grastorv vert mellom anna nytta ved legging av torvtak og ved snøggplanting av plen og grasbanar.

## Sjå òg
* Myr

## Bakgrunnsstoff
* Torv  på http://www.energifakta.no
* Torv til brensel på http://www.lyngheisenteret.no
Magnus Bernhardsen

**Magnus Bernhardsen** () er ein norsk målmann og venstreaktivist frå Oslo. Han var leiar i Norsk Målungdom i åra 1998-2000, og arbeidde som organisasjonssekretær i Noregs Mållag frå 2000.

## Barndom og oppvekst
Magnus Bernhardsen budde dei fyrste leveåra sine på Tau i Ryfylke. Familien flytte til Veitvet i Oslo, og der har han budd sidan. Han gjekk på ålmenfagleg linje på vidaregåande ved Oslo katedralskole i 1992-95. Dessutan har han studert bibliotekfag i eitt år ved Høgskolen i Oslo.

## Målsak
Då han var leiar i Norsk Målungdom, profilerte Magnus Bernhardsen kampanjane «Ta flagget tilbake frå nazistane» (1998) og «Stogg urbanismen» (1999). Hausten 2000 tok han over etter Vidar Lund som organisasjonssekretær i Noregs Mållag sentralt.

### Andre verv i og for målrørsla
* Leiar i Oslo Mållag 2000&ndash;2001
* Medlem av skriftstyret for Mål og Makt (tidsskriftet til Studentmållaget i Oslo) 2000&ndash;2006.
* Styremedlem i Landsrådet for Noregs barne- og ungdomsorganisasjonar (LNU) frå 2001&ndash;2003.

## Anna
Bernhardsen er svært aktiv Vålerenga-supportar, og har vore medlem av hovudstyret i Klanen (2006-2007).

I 1995 skreiv han heftet *Biji Kurdistan* (utgjeve av Raud Ungdom, ISBN 82-992848-6-4) saman med Lars Julin etter ei reportasjeferd i Kurdistan.
Giorgio Napolitano

**Giorgio Napolitano** () var ein italiensk politikar og president av Italia frå 2006 til 2015. Han var også livstidssenator i landet.

## Karriere
Napolitano vart fødd i Napoli sør i Italia. Under andre verdskrigen var han med i ei partisangruppe som kjempa mot dei nazistiske okkupantstyrkane. Etter krigen vart han med i det Partito Comunista Italiano (Det italienske kommunistpartiet). Etter at det vart oppløyst i 1991 vart han medlem av Democratici di Sinistra (Venstredemokratane).

Napolitano var innanriksminister i Italia frå 1996 til 1998. Han vart vald til president i Italia 10. mai 2006 og vart sett inn i embetet 15. mai same år.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Giorgio Napolitano|Giorgio Napolitano]]» frå ,  den 11. mai 2006.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Nynorsk Mediesenter

**Nynorsk mediesenter** er eit nasjonalt kurs- og kompetansesenter for bruk av nynorsk i media. Senteret ligg i Førde i Vestland, og tek opp og utdannar fem journalist-praktikantar i halvåret, i tillegg til å arrangere kurs og medietrening for verksemder og institusjonar. Praktikantane skal hovudsakleg gjevast røynsle med bruk av nynorsk i etermedia i utdanningsperioden. Senteret tek opp praktikantar frå heile landet.

## Historie
Mediesenteret vart opna den 2. september 2004 av dåverande kyrkje- og kulturminister Valgerd Svarstad Haugland, som til då hadde engasjert seg i opprettinga av senteret. 

## Bakgrunnsstoff
*
*Nynorsk mediesenter - ein styrke for nynorsken , Kringkastingsringen.no
Statthaldar

**Statthaldar** (frå nedertysk *Statthalter*, 'stadfortredar') er ei nemning på ein person som styrer eit større område på vegne av andre. Stillinga har hatt ulike tydingar gjennom tidene. I mellomalderen blei statthaldarar utnemnde av føydalherskarar som ikkje kunne styra direkte, gjerne på grunn av geografisk avstand. Statthaldaren hadde meir makt enn ein guvernør, men hadde ikkje krav på landområdet. 

Noreg opplevde statthaldar-styre under unionane med Danmark og Sverige. I Nederland utvikla det mellomalderlege embetet seg til ei slags arveleg ikkje-kongeleg tittel i den nederlandske republikken på 1700-talet.

Ordninga liknar på titlar som den franske *[[Lieutenant]]*, den engelske *[[Lord Lieutenant]]* på 1400-talet, og den italienske *[[Doge]]*.

## Nederlandske statthaldarar

I Nederlanda hadde herskarane over dei uavhengige provinsane gjort omfattande nytte av statthaldarar under mellomalderen. Då provinsane kom under burgundisk styre, hadde som regel kvar provins ein statthaldar. På 1500-talet kom alle provinsane først under tysk-romersk  og seinare under spansk styre, og i 1581 gjorde dei opprør mot  styret til Filip II av Spania, som mellom anna minka makta til statthaldarar gjennom aukande absolutisme og sentralisering. Dei sameinte Nederlanda lausreiv seg frå kongeriket, men heldt på tittelen statthaldar. Kvar medlemsstat kunne ha sin eigen 
statthaldar, men ofte hadde éin person stillinga i fleire statar.

I 1747, etter at Frankrike gjekk inn i Nederlanda under den austerrikske arvefølgjekrigen, tvinga folkeleg oppstand fram éin statthaldar, Vilhelm IV av Oranien, for alle provinsane. Frå 22. november det året blei embetet gjort arveleg. Det nederlandske kongehuset stammar frå desse statthaldarane.

## Norsk statthaldar

Den dansk-norske kongen oppretta eit embete som statthaldar for Noreg i 1572 som blei fylt, med avbrot, fram til 1771. Då krig braut ut mellom Danmark-Noreg og Storbritannia i 1807, blei stillinga oppretta igjen. Under unionen med Sverige deltok den norske statthaldaren i den norske regjeringa på vegner av svenskekongen frå 1814 til 1856. 

Norske krav om at embetet måtte fjernast heilt var bakgrunnen for statthaldarstriden i 1850- og 60-åra. Stortinget innstilte om dette i 1859, men to svenske kongar nekta sanksjon. Dette gav opphav til den første alvorlege konflikten i unionen, og utløyste ei regjeringskrise i Norge. Først i 1873 blei embetet formelt oppheva i tråd med stortingsvedtaket av kong Oscar II.

## Kjelder
*

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Stadtholder|Stadtholder]]» frå , og «[[:nb:Riksstattholder|Riksstattholder]]» frå  den 5. juli 2009.*
Likud

**Likud** er eit politisk parti i Israel. Partiet er rekna å vera på høgresida i politikken. Mot slutten av 2005 gjekk ei rad sentrale politikarar ut av partiet, og stifta det nye partiet Kadima.
Den nye verda

**«Den nye verda»** er ei nemning som oppstod kring 1555 for å definere det amerikanske kontinentet og dei tilhøyrande øyar som ein heilskap. Amerika var den gongen eit nytt kontinent for europearar som tidlegare berre kjente til Europa, Asia og Afrika&mdash;«den gamle verda». 

I dei seinare decennium har somme rekna uttrykket «den nye verda» som lett krenkjande, fordi det legg til grunn ei oppfatning av at berre det europeiske synspunktet er det som er rett. Derfor vert termen no berre nytta generelt i avgrensa samanhengar i visse sosiale lag. Først og fremst kan ein snakke om «den nye verda» i ein historisk kontekst kor ein diskuterer reisene åt Christofer Columbus, den spanske erobringa av Yucatán og liknande. Dernest kan ein i ein biologisk kontekst snakke om artar i «den gamle verda» og i «den nye verda». 

Medan «den nye verda» femnar om Amerika, kan ein tale om Australasia som enten «den gamle verda» eller «den nye verda», spesielt når ein samtaler om New Zealand som fekk dei første busetjingar berre få generasjonar før Columbus nådde Amerika. Men i biologisk kontekst er Australasia ingen av delane ettersom flora og fauna der skil seg merkbart frå flora og fauna både i Eurasia og i Amerika.
Australasia

**Australasia** er regionen som femnar om Australia, New Zealand, Ny-Guinea og dei mange mindre øyane i Stillehavet som ligg nær.

Charles de Brosses var den som fann opp omgrepet i *Histoire des navigations aux terres australes* (1756). Termen er ikkje nøyaktig definert, eit føremål med omgrepet er å tale om den delen av Oseania som ligg lengst mot vest, det vil seie Oseania utan å ta med austlege Polynesia og utan å ta med øyane i søraustlege Stillehavet og Mikronesia.
Velledalen

**Velledalen** er eit dalføre i Sykkylven kommune på Sunnmøre. Dalføret er omkransa av fjell og isbrear. 
Nokre fjell i området: Råna 1586m, Store Brekketind 1578m, Midtre Regndalstind 1540m, Brunstadhornet 1524m, Vellesæterhornet 1510m.

Ein kjend person frå Velledalen er skodespelaren Edvard Drabløs. Han var ein sentral aktør i opprettinga av Det Norske Teatret, mellom anna som teatersjef. 
Han deltok vidare i mange norske filmar. Det er reist ei statue av Edvard Drabløs ved Velledalen Grendahus (utforma av Tore Bjørn Skjølsvik)

Også tidlegare stortingsrepresentant Arnold Weiberg Aurdal (Sp) kjem frå Velledalen.
Edvard Drabløs

**Edvard Drabløs** () var ein norsk skodespelar. Han var ein sentral aktør i opprettinga av Det Norske Teatret, mellom anna som teatersjef. Han deltok vidare i mange norske filmar. Drabløs voks opp i Velledalen i Sykkylven kommune på Sunnmøre. Det er reist ei statue av Edvard Drabløs ved Velledalen Grendahus.

Han har fått Oslo kommunes kulturpris.

Edvard Drabløs er riddar av 1. klasse av Den Kongelige Norske St. Olavs Orden 1953.

## Bakgrunnsstoff
* Kunstnere i Akershus:Edvard Drabløs
Gunn-Britt Retter

**Gunn-Britt Retter** () er sametingsrepresentant for ei samlingsliste av Norske Samers Riksforbund og Samisk folkeparti. Ho vart innvald i 2005 og attvald for ein ny periode ved sametingsvalet i 2009. I 2009 vart no vald inn frå Austre valkrins.

Retter er frå Bergeby i Nesseby kommune.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Presentasjon på nettstaden til Det norske sametinget
* «Gunn-Britt Retter» på nettstaden til NRK Sameradioen
Knut Store

**Knut Inge Store**, kjend som **Knut Store**, () er sametingsrepresentant for Arbeiderpartiet. Han vart innvald i 2005, attvald i 2009 og 2013. i 2009 vart han vald inn frå Austre valkrins. Store bur i Karlebotn i Nesseby kommune. Frå 2011 er han ordførar i kommunen.

## Kjelder

* 
* «Knut Inge Store» på nettstaden til NRK Sameradioen
Marianne Balto

**Marianne Balto**, tidlegare *Marianne Balto Henriksen*, () er sametingsrepresentant for Arbeidarpartiet i perioden 2005-2009. Ho vart vald inn frå Tana, Berlevåg og Gamvik valkrins. Balto bur i Holmesund i Tana kommune.

Frå og med 26. september 2007 og ut perioden i 2009 sat ho i Sametingsrådet for Arbeidarpartiet, som visepresident. I perioden 2009-2013 sat ho framleis i Sametingsrådet, men ikkje som visepresident.

## Bakgrunnsstoff
* Presentasjon av Marianne Balto på nettstaden til Det norske sametinget
* «Marianne Balto» på nettstaden til NRK Sameradioen
Jánoš Trosten

**Jánoš Trosten** () er ein norsk samisk politikar. Han var leiar av Norske Samers Riksforbund frå 1998 til 2001 og var sametingsrepresentant i periodane 2001-2005 og 2005-2009. Han vart vald inn frå ei samlingsliste av Norske Samers Riksforbund og Samisk folkeparti frå Tana valkrins, men vart usamd med NSR og gjekk ut og danna sitt eige parti, kalla Čielga sámi jietna (Klår samisk røyst).

I sametingsvalet i 2009 stilte han til val for partiet Ofelaš (Vegvisaren) i Austre valkrins, men han vart ikkje innvald.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Presentasjon av Jánoš Trosten på nettstaden til Det norske sametinget
Per-Ivar Henriksen

**Per-Ivar Henriksen** () var sametingsrepresentant for Arbeidarpartiet i perioden 2005-2009. Han vart vald inn frå Tana valkrins.

Henriksen stilte ikkje til gjenval ved Sametingsvalet i 2009.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Presentasjon av Per-Ivar Henriksen på nettstaden til Det norske sametinget
Egil Olli

**Egil Andreas Olli**, kjend som **Egil Olli**, () er sametingsrepresentant for Arbeiderpartiet. Han vart sametingspresident i 2007, midt i perioden 2005-2009, og heldt fram som president også i perioden 2009-2013. Han vart vald inn frå Ávjovárri valkrins. 

Olli har vore sametingsrepresentant alle periodane frå 1989 og vart attvald i 2009.
Olli var Arbeidarpartiet sin presidentkandidat ved valet i 2005. 26. september 2007 vart Egil Olli vald til sametingspresident, etter at det parlamentariske grunnlaget for NSR sin president Aili Keskitalo forsvann grunna ein konflikt mellom NSR og varapresident Johan Mikkel Sara.

## Bakgrunnsstoff
* Presentasjon av Egil Olli på nettstaden til Det norske sametinget
* «Egil Andreas Olli» på nettstaden til NRK Sameradioen
Terje H. Tretnes

**Terje Hallgeir Tretnes**, kjend som **Terje H. Tretnes**, () er ein samisk politikar. Han er partileiar i Samefolkets parti, og var representant for partiet sitt i Det norske sametinget i periodane 2001-2005 og 2005-2009.

Tretnes var ein av medlemmane i den såkalla «firarbanden», dvs. ei gruppe på fire einpartirepresentantar som utgjorde delar av Norske Samers Riksforbund sitt parlamentariske grunnlag frå 2005 til 2007.

Tretnes var fyrstekandidat for Samefolkets parti i Ávjovárri valkrins ved sametingsvalet i 2009, men han vart ikkje innvald.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Presentasjon av Terje H. Tretnes på nettstaden til Det norske sametinget
* «Terje Tretnes» på nettstaden til NRK Sameradioen
Synnøve Solbakken-Härkönen

**Synnøve Solbakken-Härkönen** () var sametingsrepresentant for Norske Samers Riksforbund i perioden 2005-2009. Ho vart vald inn frå Karasjok valkrins.

Ved sametingsvalet i 2009 stod Solbakken-Härkönen på 17. plass på lista til NSR i Ávjovárri valkrins, men ho vart ikkje innvald.

Solbakken-Härkönen er direktør i forlaget Davvi Girji.

## Bakgrunnsstoff
* Presentasjon av Synnøve Solbakken-Härkönen på nettstaden til Det norske sametinget
* «Synnøve Solbakken-Härkönen» på nettstaden til NRK Sameradioen
Marie Therese Nordsletta Aslaksen

**Marie Therese Nordsletta Aslaksen** () er sametingsrepresentant for Samer bosatt i Sør-Norge i perioden 2009-2013 og 2013-2017. 

Aslaksen bur i Oslo og arbeider som lærar.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Presentsjon av Marie Therese Nordsletta Aslaksen på nettstaden til Det norske sametinget
* «Marie Therese Nordsletta Aslaksen» på nettstaden til NRK Sameradioen
Per Andersen Bæhr

**Per Andersen Bæhr** () er sametingsrepresentant for Flyttsamelista (*Johttisápmelaččaid listu*). Han vart vald inn frå Kautokeino valkrins.

Bærh er reineigar og busett i Kautokeino.
Ved sametingsvalet i 2009 er Bæhr fyrstekandidat på Flyttsamelista i Ávjovári valkrins.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Presentasjon av Per Andersen Bæhr på nettstaden til Det norske sametinget
* «Per Andersen Bæhr» på nettstaden til NRK Sameradioen
Isak Mathis O. Hætta

**Isak Mathis Olsen Hætta**, kjend som **Isak Mathis O. Hætta**, () er ein tidlegare sametingsrepresentant for Fastboendes liste (*Dáloniid Listu*) frå Ávjovárri valkrins. Han sat på Sametinget frå 1997 til 2021, med unntak av perioden 2009–2013. I den førre valkrinsinndelinga var han vald inn frå Kautokeino valkrins.

Ved sametingsvalet i 2009 var Hætta fyrstekandidaten til Fastboendes liste i Kautokeino, men han vart ikkje innvald.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Presentasjon av Isak Mathis O. Hætta på nettstaden til Det norske sametinget
* «Isak Mathis O. Hætta» på nettstaden til NRK Sameradioen
Klemet Erland Hætta

**Klemet Erland Hætta** (fødd 2. februar 1973) er tidlegare ordførar i Kautokeino kommune for Samefolkets parti. I perioden 2005-2009 var han sametingsrepresentant for Norske Samers Riksforbund, og i dei to føregåande periodane var han vararepresentant. Han var innvald frå Kautokeino valkrins. I 2017 kom han inn på Sametinget att, som fast møtande representant for Aili Keskitalo, som er sametingspresident. Der er han medlem i plan- og finanskomitéen.

Hætta er busett i Masi og jobbar som direktør ved Studentsamskipnaden i indre Finnmark.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Presentasjon av Klemet Erland Hætta på nettstaden til Det norske sametinget
* «Klemet Erland Hætta» på nettstaden til NRK Sameradioen
*Sametingsgruppa 2017–2021  på nsr.no
Josef Ingmar Vedhugnes

**Josef Ingmar Vedhugnes** () var sametingsrepresentant for Arbeiderpartiet i tre periodar frå og med 1997. Han var vald inn frå Porsanger valkrins. 

Vedhugnes er busett i Indre Billefjord i Porsanger kommune.

Ved Sametingsvalet i 2009 var Vedhugnes 11. kandidat på Arbeidarpartiet si liste i Ávjovárri valkrins, men han vart ikkje innvald.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Presentasjon av Josef Ingmar Vedhugnes på nettstaden til Det norske sametinget
* «Josef Ingmar Vedhugnes» på nettstaden til NRK Sameradioen
Olaf Eliassen

**Olaf Eliassen** () er sametingsrepresentant for Senterpartiet i perioden 2005-2009. Han vart vald inn frå Porsanger valkrins. Han var også sametingsrepresentant i perioden 2001-2005.

Eliassen er gardbrukar og er busett ved Gåradakvatn i Porsanger kommune.

Ved sametingsvalet i 2009 er Eliassen andrekandidat på lista til Árja i Ávjovárri valkrins.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Presentasjon av Olaf Eliassen på nettstaden til Det norske sametinget
* «Olaf Eliassen» på nettstaden til NRK Sameradioen
Wiebke Synnøve Slåtsveen

**Wiebke Synnøve Slåtsveen** () var sametingsrepresentant for Arbeiderpartiet i perioden 2005-2009. 
Ho vart vald inn frå Porsanger valkrins. Slåtsveen har tidlegare vore kommunestyrerepresentat i Lebesby kommune.

Ho er gardbrukar og busett Bekkarfjord i Lebesby kommune.
Slåtsveen stilte ikkje til gjenval til Sametinget i 2009.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Presentasjon av Wiebke Synnøve Slåtsveen på nettstaden til Det norske sametinget
Per Edvind Varsi

**Per Edvind Varsi** () var sametingsrepresentant for Arbeiderpartiet i perioden 2005-2009. Han vart vald inn frå Alta/Kvalsund valdistrikt. Han var 2. vararepresentant til Det norske sametinget i valperiodane 1993-97, 1997-01 og 2001-05.

Varsi er fagutdanna servitør og har arbeidd som faglærar innan yrkesfagleg studieretning. Han er busett i Alta kommune.

## Referansar
John Harald Skum

**John Harald Skum** () er sametingsrepresentant for Norske Samers Riksforbund i Alta/Kvalsund valgkrins for perioden 2005-2009. Han var også sametingsrepresentant i valperioden 2001-2005.

Skum arbeider som bibliotekmedarbeidar og bur i Tverrelvdalen i Alta kommune.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Presentasjon av John Harald Skum på nettstaden til Det norske sametinget
Toril Bakken Kåven

**Toril Bakken Kåven**, tidlegare *Toril Bakken*, () er ein norsk sametingspolitikar for Nordkalottfolket. I perioden 2021–2025 sit ho på Sametinget, er medlem i Samisk parlamentarisk råd og i plan- og finanskomiteen. Ho er også parlamentarisk leiar for Nordkalottfolket.

Kåven bur i Alta kommune. Av yrke er ho utmarksbonde og rådgjevar.

## Sametingsperiodar

* 2005–2009: sametingsrepresentant for Finnmarkslista frå Alta/Kvalsund valkrins.
* 2009–2013: sametingsrepresentant for Nordkalottfolket frå Nordre valkrins.
* 2013–2017: sametingsrepresentant for Nordkalottfolket frå Nordre valkrins.
* 2017–2021: sametingsrepresentant for Nordkalottfolket frå Nordre valkrins.
* 2021–2025: sametingsrepresentant for Nordkalottfolket frå Nordre valkrins.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Toril Bakken Kåven på *sametinget.no*
* «Toril Bakken Kåven» på nettstaden til NRK Sameradioen
Inger Jørstad

**Inger Cecilie Jørstad** () var sametingsrepresentant for Arbeidarpartiet i perioden 2005-2009. Ho vart vald inn frå Alta/Kvalsund valkrins.

Jørstad er apotekar og busett i Alta kommune.

Ved Sametingsvalet i 2009 var Jørstad tredjekandidat på Arbeidarpartiet si liste i Nordre valkrins.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Presentasjon av Inger Cecilie Jørstad på nettstaden til Det norske sametinget
* «Inger Cecilie Jørstad» på nettstadent til NRK Sameradioen
Willy Ørnebakk

**Willy Arne Ørnebakk** () var sametingsrepresentant for Arbeiderpartiet i perioden 2005-2009. Han vart vald inn frå Nord-Troms valkrins. Han var sametingsrepresentant også i periodane 1997-2001 og 2001-2005, og har sete i Storfjord kommunestyre sidan 1991.

Han tok over som fylkesrådleiar i Troms etter Cecilie Myrseth frå juni 2017.

Ørnebakk er gardbrukar og er busett i Skibotn i Storfjord kommune.

Ved Sametingsvalet i 2009 var Ørnebakk fyrstekandidat på Arbeidarpartiet si liste i Gáisi valkrins.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Presentasjon av Willy Ørnebakk på nettstaden til Det norske sametinget
* «Willy Arne Ørnebakk» på nettstaden til NRK Sameradioen
U2 (fleirtyding)

**U2** kan syna til:
* Den irske rockegruppa U2
* Spionflyet Lockheed U-2
* Dei tyske ubåtane Unterseeboot 2:
** Kaiserliche Deutsche Marine U 2, 1908 - 1918
** Kriegsmarine U 2, 1935 - 1944
** Bundeswehr U 2, 1962 - 1991
* Den elektriske Gitartypen U2 laga av Danelectro produsert frå 1956
* U-2 krisa i 1960, ei hending med Lockheed U-2
* Polikarpov Po-2, ein flytype i Sovjetunionen
* Berlin U-Bahn U2, ei tunnelbaneline i Berlin
* Wien U-Bahn U2, ei tunnelbaneline i Wien
* Siemens-Duewag U2, eit jarnbanekøyretøy
* U2 Clothing, eit klesmerke
* easyJet, IATA-kode for flyselskapet
Magnhild Mathisen

**Magnhild Ingeborg Mathisen** () er ein norsk samisk politikar og lærar frå Varangerbotn. Ho var sametingsrepresentant for Arbeiderpartiet i fem periodar frå 1989 til 2009. Mathiesen var innvald frå valkrinsen Varanger, og har også vore kommunestyremedlem i Nesseby kommune.

Mathiesen stilte ikkje til gjenval ved Sametingsvalet i 2009.

## Fotnotar
Tor Mikalsen

**Tor Mikalsen** () var sametingsrepresentant for Norske Samers Riksforbund i perioden 2005-2009. Han vart vald inn frå Nord-Troms valkrins.

Mikalsen er busett på Samuelsberg i Kåfjord kommune.

Han stilte ikkje til val ved Sametingsvalet i 2009.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Presentasjon av Tor Mikalsen på nettstaden til Det norske sametinget
Lene Hansen

**Lene Hansen** () er ein norsk samepolitikar og festivalgründer frå Kåfjord i Troms, seinare busett i Tromsø.

Ho representerte Norske Samers Riksforbund på Sametinget i perioden 2005–2009.

Hansen er utdanna lærer, og har arbeidd som lærar og journalist og som rådgjevar i Troms fylkeskommune.

Lene Hansen var med på å starta den samiske kulturfestivalen Riddu Riđđu i Kåfjord i 1991, og ho var festivalsjef der til 2005. Hausten 2006 vart Hansen vald til parlamentarisk leiar for sametingsgruppa til Norske Samers Riksforbund. Frå 2010 til 2011 var ho styreleiar for Riddu Riđđu. Ho trekte seg frå vervet i festivalstyret for å unngå habilitetsproblem då ho vart tilsett i Troms fylkeskommune.

I 2014 vart ho styreleiar for Beaivváš Sámi Našunálateáhter. Som styreleiar for teateret var ho mellom anna ein nøkkelperson då teateret våren 2020 fekk gjennomslag for kravet om eit eige teaterbygg for det samiske kompaniet. Hansen tok ikkje attval som styreleiar i 2020, og vart følgd av Maria Utsi.

## Bibliografi

* 2008: *Storm på kysten* (sakprosa), Marg forlag

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lene Hansen|Lene Hansen]]» frå ,  den 19. mai 2022.*
Ann-Mari Thomassen

**Ann-Mari Thomassen** () var sametingsrepresentant for Norske Samers Riksforbund i perioden 2005-2009. Ho vart innvald frå Sør-Troms valkrins.

Frå og med november 2006 var Thomassen vararepresentant for Randi Skum i sametingsrådet. Thomassen var leiar for Sametingets tilskuddstyre i perioden 2005-2009.

## Bakgrunnsstoff
* Presentasjon av Ann-Mari Thomassen på nettstaden til Det norske sametinget
Berit Oskal Eira

**Berit Sara Oskal Eira** () var ein norsk reineigar og politikar heimehøyrande i Lavangen. Ho var sametingsrepresentant for Arbeidarpartiet frå området Sør-Troms i perioden 2005–2008, første gong ho var representant var i 2001.

Eira var statssekretær for samisk- og minoritetssaker i Arbeids- og inkluderingsdepartementet i Regjeringa Stoltenberg II frå 28. oktober 2005 til 26. oktober 2007.
 
## Kjelder
Hilde Anita Nyvoll

**Hilde Anita Nyvoll**, tidlegare *Hilde Anita Nyvoll Vangen*, () er sametingsrepresentant for Arbeiderpartiet i perioden 2005-2009. Ho vart innvald frå Nord-Troms valkrins. Frå og med 26. september 2007 sitt ho i Sametingsrådet for Arbeiderpartiet.

Nyvoll er busett på Storslett i Nordreisa kommune.

Ved Sametingsvalet i 2009 er Nyvoll fyrstekandidat på Arbeidarpartiet si liste i Nordre valkrins.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Presentasjon av Hilde Anita Nyvoll på nettstaden til Det norske sametinget
* «Hilde Anita Nyvoll» på nettstaden til NRK Sameradioen
Randi A. Skum

**Randi Kristin Anthonsen Skum**, kjend som **Randi A. Skum**, () er sametingsrepresentant for Norske Samers Riksforbund i perioden 2005-2009. Ho vart vald inn frå Midt-Troms valkrins. Skum var også sametingsrepresentant i periodane 1997-2001 og 2001-2005.

Skum er reineigar og er busett i Gibostad i Lenvik kommune.

Ved Sametingsvalet i 2009 er Skum andrekandidat på lista til Norske Samers Riksforbund i Gáisi valkrins.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Presentasjon av Randi A. Skum på nettstaden til Det norske sametinget
* «Randi A. Skum» på nettstaden til NRK Sameradioen
Susanne Amalie Andersen

**Susanne Amalie Andersen** () er ein norsk samisk politikar og kulturarbeidar. Ho er frå Skånland, og representerte Norske Samers Riksforbund på Sametinget i perioden 2005-2009. Ho vart innvald frå Sør-Troms valkrins.

Andersen arbeider som produsent for den samiske festivalen Márkomeannu.
I oktober 2009 blei ho vald til leiar i den samiske ungdomsorganisasjonen Noereh!.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Om Susanne Amalie Andersen på nettstaden til Det norske sametinget
Vibeke Larsen

**Vibeke Larsen** () er ein norsk sametingspolitikar som var sametingspresident for Arbeidarpartiet i perioden 2016–2017. Sidan 2021 sit ho på Sametinget for Nordkalottfolket frå Vesthavet valkrins.  

Larsen byrja i Arbeidarpartiet og var vararepresentant i sametingsperioden 2001–2005. Frå 2004 hadde ho fast plass i staden for Per Solli, og sat så som fast representant frå 2005 til 2017. Frå og med 26. september 2007 til 2013 sat ho i Sametingsrådet for Arbeidarpartiet.  

I desember 2016 felte ein koalisjon mellom Arbeidarpartiet, Árja og Høgre det sitjande sametingsrådet leia av Aili Keskitalo, og danna nytt sametingsråd med Larsen som sametingspresident. I januar 2017 vart Ronny Wilhelmsen vald til presidentkandidat for Arbeidarpartiet før sametingsvalet 2017. I protest gjekk Larsen ut av partiet og avsette Wilhelmsen som visepresident. Ho starta så partiet Šiella, som stilte til val i 2017 utan å få inn nokon representantar. Larsen sat som president fram til valet i 2017. 

Ho meldte seg seinare inn i Nordkalottfolket, og vart vald inn på Sametinget for dei i perioden 2021–2025. 

Larsen er busett på Bjerkvik i Narvik kommune i Nordland fylke.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Presentasjon av Vibeke Larsen på nettstaden til Det norske sametinget
* Om Vibeke Larsen på nettstaden til NRK Sámi Radio
Roger Pedersen

**Roger Pedersen** () er sametingsrepresentant for Norske Samers Riksforbund i perioden 2005-2009. Han er innvald frå Nordre Nordland valkrins. Pedersen har vore sametingsrepresentant i alle periodane frå og med 1993.

## Bakgrunnsstoff
* Presentasjon av Roger Pedersen på nettstaden til Det norske sametinget
Anders Urheim

**Anders Urheim** () var sametingsrepresentant for valkretsen Midte Nordland i perioden 2001-2009. Fram til 1. januar 2007 representerte han Arbeiderpartiet på Sametinget, etterpå representerte han Samisk Sosialdemokratisk Parti.

## Bakgrunnsstoff
* Om Anders Urheim på nettstaden til Det norske sametinget
* Sagat om partiskiftet
Miriam Paulsen

**Miriam Anne Stina Paulsen**, kjend som **Miriam Paulsen**, () er sametingsrepresentant for Norske Samers Riksforbund i perioden 2005-2009. Ho er innvald frå Midtre Nordland valkrins. Ved sametingsvalet i 2009 er ho andrekandidat for NSR i Vesthavet valkrins.

Paulsen er busett i Tysfjord kommune i Nordland fylke og er utdanna sjukepleiar.

## Bakgrunnsstoff
* Presentasjon av Miriam Paulsen på nettstaden til Det norske sametinget
* Om Miriam Paulsen på nettstaden til NRK Sámi Radio
Jarle Jonassen

**Jarle Jonassen** () er sametingsrepresentant for Norske Samers Riksforbund i perioden 2009-2031. Han er innvald frå Sørsameområdet valkrins. Han har vore sametingsrepresentant alle periodane frå og med 1989. Ved sametingsvalet i 2009 er han fyrstekandidat for NSR i Sørsamisk valkrins.

Jonassen er busett på Glåmos i Røros kommune i Sør-Trøndelag fylke og er reineigar og heiltidspolitikar.

## Bakgrunnsstoff
* Om Jarle Jonassen på nettstaden til Det norske sametinget
* Om Jarle Jonassen på nettstaden til NRK Sámi Radio
Sten Erling Jönsson

**Sten Erling Jönsson** () var sametingsrepresentant for Arbeiderpartiet i perioden 2009 - 2013. Han er innvald frå Sørsameområdet valkrins. Han var også sametingsrepresentant i periodane 2001-2009.

Jönsson er busett i Namsos kommune i Nord-Trøndelag fylke.

## Bakgrunnsstoff
* Presentasjon av Sten Erling Jönsson på nettstaden til Det norske sametinget
* Om Sten Erling Jönsson på nettstaden til NRK Sámi Radio
Kirsten Appfjell-Eira

**Kirsten Gunhild Annie Appfjell-Eira** () var sametingsrepresentant for Åarjel Læstoe (Sørsamelista) i perioden 2005-2009. Ho vart innvald frå valkrinsen Sørsameområdet.

## Bakgrunnsstoff
* Presentasjon av Kirsten Appfjell-Eira på nettstaden til Det norske sametinget
Rita-Alise Porsanger

**Rita-Alise Porsanger** () var sametingsrepresentant for Norske Samers Riksforbund i perioden 2005-2009.

Porsanger arbeider som barnevernskonsulent.
Ho er oppvaksen i Tana og har budd mykje av sitt vaksne liv i Nesseby.
Då ho vart innvald på Sametinget var ho busett i Nes i Akershus.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Presentasjon av Rita-Alise Porsanger på nettstaden til Det norske sametinget
Jørn Are Gaski

**Jørn Are Gaski** () er sametingsrepresentant for Arbeiderpartiet sidan 2001, sist attvald i 2021. Han er innvald frå Sør-Noreg valkrins.

Gaski er jurist og arbeidde som konsulent ved trygdeetaten før han vart heiltidspolitikar. Han er busett i Bergen, men kjem opphavleg frå Tana.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Presentasjon av Jørn Are Gaski på nettstaden til Det norske sametinget
* «Jørn Are Gaski» på nettstaden til NRK Sameradioen
Kirsti Guvsám

**Kirsti Guvsám** () er ein norsk samisk politikar for Norske Samers Riksforbund. Ho er vald som sametingsrepresentant for perioden 2009-2013, som ho var det i 2005-2009. 

For perioden 2009-2013 blei Guvsám vald inn frå Valkrins 7, og er medlem i oppvekst-, omsorg- og utdanningskomiteen. I perioden 2005-09 var ho representant for valkrinsen Sør-Noreg, og var medlem av Plan- og finanskomiteen og fullmaktskomiteen og varamedlem i Samisk parlamentarisk råd. Ho var fyrstekandidat på lista til Norske Samers Riksforbund i Sør-Noreg valkrins ved Sametingsvalet i 2009.

I tillegg til Sametinget er Guvsám sekretær i Møre og Romsdal Sameforening, og medlem i både Teologisk nemnd og World Council of Churches. Ho er tidlegare leiar for Oslo Sameforening, og frå 2002 til 2006 var ho samisk representant i Utvalg for Ungdomsspørsmål i Kyrkjerådet i Den norske kyrkja.

Kirsti Guvsám tok bachelorgrad i kultur- og samfunnsfag ved Universitetet i Oslo frå 2006. Ho arbeider (frå 2011) som flyktningekonsulent og er busett i Bud i Fræna kommune. Ho er gift med Sindre Stabell Kulø.

## Referansar
* Profil på Sametinget
* NSR i Sør-Norge valgkrets 

## Bakgrunnsstoff
* go'same, bloggen til Guvsám
* Presentasjon av Kirsti Guvsám på nettstaden til Det norske sametinget
* «Kirsti Guvsám» på nettstaden til NRK Sameradioen