open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kuressaare

**Kuressaare** (tysk *Arensburg*) er ein by og kommune i Estland på øya Saaremaa. Han er hovudstaden i Saare maakond og har like under 15&nbsp;000 innbyggjarar.

Byen ligg ved kysten av Rigabukta og vert tent av Kuressaare lufthamn.

## Historie
Kuressaare vart første gong nemnd i 1154 og utvikla seg rundt eit bispepalass (latinsk *Arx Aquilae*), som først vart nemnd i 1381. I 1559 vart han seld av bispedømet Ösel-Wiek til Danmark og han fekk byrettar. I 1645 kom han under svensk kontroll etter Brömsebro-traktaten. Kuressaare var tidlegare kjend under det tyske og svenske namnet *Arensburg*. Kuressaare vart brend til grunnen av russisk troppar i 1710 under den store nordiske krigen. Med freden i Nystad i 1721 kom byen under russisk kontroll. På 1700-talet var Kuressaare ein populær feriestad. Det historiske tyske namnet **Arensburg** vart erstatta av Kuressaare i 1918 då Estland fekk sjølvstende etter den første verdskrigen. Frå 1952 til 1988 heitte han **Kingissepa** etter bolsjeviken Viktor Kingissepp som var fødd i Kuressaare (må ikkje forvekslast med den russiske byen Kingisepp).

I oktober 1990 vart Kuressaare den første byen i Estland som fekk eit eige bystyre. I dag er Kuressaare ein trygg og sunn by som er open for internasjonal samarbeid og kommunikasjon. 

Fotballaget i byen heiter FC Kuressaare.

## Folk frå Kuressaare
*Eugen Dücker (1841-1916), kunstnar 
*Louis Kahn (1901-1974), arkitekt
*Ivo Linna (f. 1949), songar
*Grete Paia (f. 1995), songar

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Du som låg i natti seine

**«Du som låg i natti seine»** er fyrstelina i diktet «Salme» av Jakob Sande, fyrste gong utgjeve i diktsamlinga *Storm frå vest* i 1931. Salmen har innhald henta frå skjærtorsdagsnatta i Getsemane og Jesu liding og død langfredagen. Ved sida av julesongen «Det lyser i stille grender» er dette ein av to Sande-salmar som har fått plass i *[[Norsk Salmebok]]*.

Salmen har fire vers. Teksten handlar om Jesus som vart sviken av dei næraste venene sine, og han vert avslutta med ei bøn om styrking av veik tru. 

Salmen er tonsett fleire gonger, mellom anna av Fred Ove Reksen, Ragnar Tesdal og Rolf Karlsen (1973). Det er dei to sistnemnde melodiane som er trykt i *Norsk Salmebok* (nr 138).
Võru

**Võru** (på võro: *Võro*) er ein by og ein kommune søraust i Estland. Han er hovudstaden i Võru maakond.

Võru vart grunnlagd 21. august 1784 etter ønske frå tsarina Katarina II av Russland og etter ordre frå generalguvernøren i Riga, grev George Browne. 

Byen ligg ved breidda av Tamulasjøen.

Võru folkefestival finn stad her kvart år. 

Friedrich Reinhold Kreutzwald, forfattaren av det estiske nasjonaleposet «Kalevipoeg», levde i Võru frå 1833 til 1877.

## Galleri

Võru Suurkannataja Ekaterina kirik 2013.JPG
Võru pritsumaja.jpg
Võru city centre at night.jpg
Roosisaare rippsild 2011 10.jpg
Võru Katariina kirik 2013-01.jpg
Võru I Põhikool.JPG
Võru Maavalitsus, januari 1995..JPG|*Võru Maavalitsus*


## Sjå òg
* Võro-språk

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Kallaste

**Kallaste** er ein by og kommune som ligg i Tartu maakond, heilt aust i Estland. Byen ligg ved den vestlege breidda til innsjøen Peipus. Størstedelen av folkesetnaden i han er russarar, berre 15&nbsp;% er estarar.

Kallaste vart grunnlagd på 1800-talet som ein landsby for russiske gammaltruande. Han vart småby (*alevik*) i 1921 og fekk bystatus 1. mai 1938.

## Galleri

Kallaste view.jpg
Kallaste kalmistu.JPG
Peipus Kallaste 4.JPG
Kallaste - panoramio.jpg
Kallaste-House.JPG


## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kallaste|Kallaste]]» frå ,  den 7. april 2009.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Viljandi

**Viljandi** (tysk *Fellin*) er ein by og kommune sør i Estland. Han har nesten 20&nbsp;000 innbyggjarar og er det administrative setet i Viljandi maakond. Byen vart første gong nemnd i 1283 då han fekk byrettar av Villekinus de Endorpe.

I 1211 vart åsfortet til estlendarane i Viljandi omleira av ein hær av tyskarar, latviarar og livlendingar. Det livlandske Sverdbroderordenen erobra åsfortet i august 1223 frå folk frå Kievriket, som hadde slått seg saman med estlendingane. Året etter leidde stormeisteren Volquin bygginga av borga på staden der åsfortet tidlegare stod. Viljandi (Fellin) borg var ei av dei største i heile Baltikum. Han var ei viktig festning for Den livlandske ordenen og ein kommandant vart utstasjonert her i 1248. Festninga vart stadig ombygd og modernisert dei neste to hundreåra. 

I 1283 fekk byen byrettar frå Villekinus de Endorpe, meisteren i ordenen. Byen vart medlem av Hansaen på byrjinga av 1300-talet og er i dag ein av fem estiske byar som var ein hansaby. 

I 1470 slo Johann Wolthus von Herse, som då var meister i ordenen, seg ned i borga. I 1481 la Ivan III av Russland omleiring rundt borga, men klarte ikkje å erobre ho. Under livlandskrigen klarte moskovittane å ta borga i 1560. Under den polsk-svenske krigen på byrjinga av 1600-talet skifta borga eigarar fleire gonger og fall i ruinar. Det same gjorde byen, som då mista byrettane sine. 

Etter den store nordiske krigen avskaffa russarane lokalt sjølvstyre fram til 1783, då reformer utført av Katarina den store førte til at Viljandi vart ein distriktsby. Dette gjorde at bylovene vart gjeninnført, og Viljandi starta å verte økonomisk og politisk viktig. Folketalet, som hadde fall då rikdomen forsvann, auka igjen, og handverket, handelen og kulturlivet blømde på ny. 

Den populære estiske avisa *[[avisa Sakala|Sakala]]* vart grunnlagd i Viljandi i 1878.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Viljandi|Viljandi]]» frå , den 7. april 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* Heinrici (ca. 1187–1259) Chronicon Livoniae

## Bakgrunnsstoff

*
Valga i Estland

**Valga** er ein by og kommune sør i Estland som er hovudstaden i Valga maakond. Fram til dei vart fråskilde i 1920, var Valga og byen Valka nord i Latvia éin og same by. Dei er no tvillingbyar. Valga har om lag 14&nbsp;000 innbyggjarar, medan Valka har om lag 7&nbsp;000. 21. desember 2007 vart alle grenseovergangar og gjerde fjerna då begge landa vart med i Schengenavtalen.

Valga er eit trafikknutepunkt. Jernbanen Tallinn–Tartu–Riga er knytt via Tapa til Tallinn–Narva–St. Petersburg–banen. Valga er eit internasjonalt jernbaneknutepunkt. Sidan det ikkje finst jernbanestasjon i Valka, stoppar tog frå Riga nær Lugaži, før dei held fram til Valga. I dag har dei to byane felles bussruter. 

Under den kalde krigen låg det ein flybase i Valga. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Valga, Estonia|Valga, Estonia]]» frå , den 7. april 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Rein Taaramäe

**Rein Taaramäe** () er ein estisk landevegssyklist. Han syklar for UCI ProTour-laget Astana.

## Sigrar
;2006
:  Estisk U23-mester i temporitt
: GP Ouest-France - U23-utgåva
;2007
: 4. etappe Circuit des Ardennes
;2008
: To etappeseire Grand Prix du Portugal
: 6. etappe i Tour de l'Avenir
;2015
Arctic Race of Norway

## Bakgrunnsstoff
* Rein Taaramäe  – profil på *Cyclingwebsite.net*
Haapsalu

**Haapsalu** (tysk og svensk *Hapsal*; russisk Хаапсалу, tidlegare Гапсаль) er ein ferieby og kommune på vestkysten av Estland. Han har vore kjend i fleire hundreår for den varme sjøen, den lækjande gjørma og den fredfulle atmosfæren. Mange smale gater med trehus frå tidleg på 1900-talet leier ned mot sjøen. Haapsalu har vorte kalla «Nordens Venezia» på grunn av vatn på alle kantar. Under den kalde krigen låg flybasen Tokhaapsalu sørvest for byen. 

Byen er hovudstad i fylket Lääne maakond.

## Historie
Byen har ei soge som startar i 1279, då han fekk byrettar og vart sete for bispedømet Ösel-Wiek. Dette var han dei neste 300 åra. Det finst framleis bygningar frå desse åra i i dag, irekna bispepalasset med kyrkja som har det største enkle kyrkjeskipet heile Baltikum, Haapsalu-borga.

I mange år har dei lokale innbyggjarane hevda at gjørma frå havet har lækjande effekt. Ein militærlege, Carl Abraham Hunnius, grunnla den første kurstaden i byen i 1825. Nyhende om den lækjande gjørma nådde aristokratiet i St. Petersburg, som då var hovudstad i Det russiske riket. Sidan den gongen har Haapsalu vore ein populær feriestad for folk frå heile verda som kjem hit for behandling. I dag finst det tre slike senter i Haapsalu.

Haapsalu og det omliggjande området var senter for den svenske folkesetnaden i Estland frå 1200-talet til dei fleste vart tvinga ut av landet i 1944. 

På 1800-talet var Haapsalu kjend for Haapsalu-sjalet, eit framifrå handverk laga av dei lokale kvinnene. 

## Bilete

Haapsalu linnuse varemed1.jpg|
Haapsalu linnuse kirik 2012.jpg|
Haapsalu linnuse varemed2.jpg|
Haapsalu Maarja õigeusu kirik.jpg|
Haapsalu raekoda 2012.jpg|
Haapsalu kuursaal 2012.jpg|
Haapsalu raudteejaama ooteplatvorm.jpg|
Haapsalu raudteejaama veetorn.jpg|
Haapsalu raudteejaama sepikoda.jpg|
Haapsalu raudteejaama ambulants.jpg|
Auruvedur Su 252-94 Haapsalus.jpg|


## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Haapsalu|Haapsalu]]» frå , den 7. april 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

*
Europaveg 20

**Europaveg 20** går mellom Shannon i Irland og St. Petersburg i Russland. Lengda på vegens er rundt 1880 km.

Traséen som er fastlagd av UNECE: Shannon – Limerick – Portlaoise – Dublin … Liverpool – Manchester – Bradford – Leeds – Hull … Esbjerg – Kolding – Middelfart – Odense – Korsør – Køge – København – Malmö – Helsingborg – Halmstad – Göteborg – Orebro – Arboga – Eskilstuna – Södertälje – Stockholm … Tallinn – St. Petersburg.

Fram til 1992 hadde den danske delstrekningen namnet E66.

I Storbritannia er ikkje vegen skilta som europaveg. Det er ikkje noko ferjesamband mellom Kingston upon Hull og Esbjerg. Alternative ferjer er Harwich–Esbjerg eller Kingston upon Hull–Rotterdam.

Dei spektakulære bruene Storebæltbrua og Øresundbrua ligg langs E20.

## Knutepunkt

Sjå òg Europaveg 20 i Danmark og Europaveg 20 i Sverige for detaljerte skildringar av vegane.
}

|}

## Bakgrunnsstoff
Europaveg 265

**Europaveg 265** vart føreslått i år 2008. Dersom han vert innførd, skal han gå frå Kapellskär i Sverige, med ferje til Paldiski i Estland og derifrå til Tallinn.

Han vart vedteken av FN i oktober 2008. Truleg vert han innførd hausten 2009.

## Bakgrunnsstoff
Europaveg 67

**Europaveg 67** (også kjend som **Via Baltika**) er ein hovudveg frå Praha i Tsjekkia til Helsingfors i Finland; gjennom Polen, Kaunas i Litauen, Riga i Latvia og til Tallinn i Estland. Lengda på vegen er 1630 km.

Traséen som er fastlagd av UNECE er: Helsingfors − Tallinn − Riga − Panevėžys − Kaunas − Warszawa − Piotrków - Trybunalski − Wrocław − Kłodzko − Běloves − Náchod − Hradec Kralové − Praha.

Han er den viktigaste hovudvegen mellom dei baltiske landa, og mellom Finland og Polen.

## Knutepunkt

}

|}

## Bakgrunnsstoff
Europaveg 77

**Europaveg 77** går mellom Pskov i Russland og Budapest i Ungarn. Lengda på vegen er rundt 1690 km.

Traséen som er fastlagd av UNECE er: Pskov – Riga – Šiauliai – Tolpaki – Kaliningrad – Gdańsk – Elblag – Warszawa – Radom – Kraków – Trstená – Ružomberok – Zvolen – Budapest.

## Knutepunkt

}

|}

## Bakgrunnsstoff
Europaveg 264

**Europaveg 264** går mellom Jõhvi i Estland og Inčukalns i Latvia. Lengda på vegen er 340 km. Han er ein ny europaveg, vedteken i 2006 og innførd i 2007.

## Knutepunkt
}

|}

## Bakgrunnsstoff
Arnold Luhaäär

**Arnold Luhaäär** () var ein estisk vektløftar som deltok i dei olympiske leikane i 1928 i Amsterdam og i 1936 i Berlin.
 
Luhaäär vann ein olympisk sølvmedalje i vektløfting under OL i 1928 i Amsterdam. Han kom på andre plass i den tyngste klassen, tungvekt over 82,5 kg, som vart avvikla 29. juli 1928. Det var totalt fem vektklassar, det same som under dei to føregåande olympiske vektløftingskonkurransane i Antwerpen og Paris. Luhaäär løfta samanlagt 360,0 kg, det var 12,5 kg mindre enn gullvinnaren Josef Straßberger frå Tyskland. Det var 17 utøvarar frå 11 land som konkurrerte i tungvektklassen. Åtte år seinare, under OL i 1936 i Los Angeles kom han på tredje plass i vektløfting tungvekt, han løfta då samanlagt 400 kg.

## OL-medaljar
* 1928  Amsterdam –  Sølv i vektløfting, tungvekt
* 1936  Berlin –  Bronse i vektløfting, tungvekt
Apomorfi

**Apomorfi** er i biologisk systematikk ei nemning for eit trekk som bitt saman organismar i naturlege grupper. Slike trekk er felles for delgruppene i gruppa av di dei har arva det frå den same stamarten som opphavleg utvikla trekket. Apomorfiar vert òg kalla **avleidde karakterar** eller **avanserte karakterar** og står i motsetnad til *[[plesiomorfi]]ar* eller opphavlege karakterar.

Kva for trekk som vert definert som apomorfiar og plesiomorfiar kjem an på kva nivå ein ser på. Innanfor pattedyra er til dømes motståande tomlar ein apomorfi for primatar, sidan dette representerer ei endring frå tommelen til dei opphavlege ur-pattedyra. Ser ein på evolusjon innanfor sjølve primatane er derimot dei motståande tomlane eit opphavleg trekk.

For å finna ut om eit trekk er apomorft eller plesiomorft for ei gitt gruppe kan ein nytta fleire metodar. Ein mykje brukt måte er utgruppeanalyse, kor ein ser på grupper ein tenkjer seg er nært skylde gruppa ein skal studera og undersøka i kva grad desse har tilsvarande (homologe) strukturar. Ein kan òg leita etter indisium ved å studera utviklingsbiologi eller fossil.

Sjå òg plesiomorfi.

## Kjelder
* Brusca, R.C. & Brusca, G.J. (2002): «Classification, Systematics, and Phylogeny», side 23-39 i *Invertebrates.* Sinauer Associates
Europaveg 263

**Europaveg 263** går mellom Tallinn og Luhamaa i Estland. Lengda på vegen er 282 km.

## Knutepunkt
}

|}

## Bakgrunnsstoff
Ants Lepson

**Ants Lepson** () er ein norsk-estisk kunstmålar og tidlegare sjømann, busett i Arendal.

## Bakgrunn
Lepson er fødd i Estland i 1934. Familien flykta til Sverige og deretter til USA etter den andre verdskrigen. Han mønstra på eit norsk skip, og var statslaus i sju år, før han fekk norsk statsborgarskap. Lepson er utdanna skipskaptein, og har ført fleire norske seglskip, mellom andre fullriggaren «Sørlandet». Han har også vore kaptein på «Skibladner» på Mjøsa.

## Virke
Lepson er kjend som målar av maritime motiv. Han er busett i uthamna Sandvika på Hisøy i Arendal, og har eit atelier i Arendal sentrum. I meir enn 20 år har Lepson vore målar, men han har inga formell utdanning som kunstnar, og kallar seg sjølv for «marinemålar». Motiva hans er henta frå det maritime miljøet, og det er særleg seglskuter som er motiv. Som gammal sjømann er Lepson oppteken av at alle detaljane på bileta hans skal vere rette. Spesielt bilete av slaveskipet «Fredensborg» har gjort han kjend. Lepson sine bilete er i dag svært ettertrakta.
Kollektiv bruk av eintal

**Kollektiv bruk av eintal** er når ei samling av einsarta ting eller individ vert sedd på under eitt og difor avmerkt med eintalsform av substantivet. Kollektiv bruk av eintal finst særleg ved teljing, t.d. *10 fot, 100 mann, 20 mil, to sneis, fem prosent*, men òg elles, t.d. «Det finst ikkje orm på New Zealand».

Ei særskild kollektivform har ein i ordet *høns*. På dansk finst slike særskilde kollektivformer ved fleire ord. 

## Kjelder
*Olav T. Beito: *Nynorsk grammatikk* 2. utg. 1986 ISBN 82-521-2801-7
Nettstaden X

**Twitter**, sidan juli 2023 profilert som **X**, er eit nettsamfunn og ei mikrobloggingsteneste. I Twitter får brukarane sende og lese andre brukarar sine oppdateringsmeldingar; på engelsk vert desse kalla *tweets*, på norsk er det tale om *kvitring*. Meldingane ein sender er tekstbaserte, og kan vere opp til 140 teikn. 26. oktober 2017 starta Twitter ei prøveordning der eit utval av brukarane kan sende medlingar på opp til 280 teikn.

## Soge
Twitter starta som eit forskings- og utviklingsprosjekt i selskapet *Obvious* i San Francisco i mars 2006 og vart fyrst berre nytta internt i selskapet. Jack Dorsey sende den aller første twittermeldinga 21. mars 2006, med orda «just setting up my twttr». «Twttr» var arbeidsnamnet på tenesta før den vart offentleg lansert for allmenn bruk i oktober 2006.  

Gjennom Twitter kan informasjon formidlast raskt. Då eit fly frå Turkish Airlines styrta ved Schiphol i februar 2009, vart det formidla fyrst gjennom Twitter. Vel så viktig er likevel at Twitter er eit medium for løpande kontakt, t.d. mellom venner og i sosiale nettverk. Også fleire politikarar har teke i bruk mediet, t.d. brukte Barack Obama det aktivt i kampanjen for å verte amerikansk president i 2008. President Donald Trump nyttar Twitter særs aktivt og har over 44 millionar følgjarar. I Noreg har mange framståande politikarar teke i bruk tenesta. 

I august 2014 vart Twitter som fyrste sosiale medium, nytta til å erklære krigstilstand mot eit anna land. Det var president i Aserbajdsjan, İlham Alijev, som viaTwitter erklærte krig mot grannelandet Armenia. 

Twitter bruker språkplattformer på engelsk og (sidan april 2008) japansk.

Etter "Twitter" logoen blei endra til "X" på hovudkvarteret i San Fransisco 24. juli fekk bedriften 24 klager på grunn av brot på tryggleik. Skiltet blei fjerna etter tre dagar.

## Tenesta
Oppdateringane kan visast på profilsida til brukarane, og vert mottekne av andre brukarar som har meldt seg på for å lese dei. Brukarane kan skrive og lese via Twitter-websida, SMS, RSS, epost eller ved hjelp av nettsamfunn som Twitterrific eller Facebook. 

På Twitter vert emneknagg nytta for å kategorisere og knytte meldingar saman. Emneknaggar gjer det enklare og søke og gjer meldingane meir synlege. Twitter anbefalar å nytte ein til to emneknaggar i kvar melding som beste praksis. Emneknagg vart introdusert av Chris Messina 23. august 2007, men vart i byrjinga avvist. Gjennombrotet for emneknaggar kom i oktober 2007 då lokale brannmenn nytta emneknaggen #SanDiegoFire for å kvitre om ei rekkje skogbrannar i området.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Rannveig Djønne

**Rannveig Djønne** () er ein norsk folkemusikar frå Djønno i Ullensvang herad i Hordaland. Djønne spelar toradar og er utdanna frå Ole Bull Akademiet på Voss. 

Ho gav ut den fyrste CD-plata si i desember 2008. Plata heiter *Spelferd heim - slåttar frå Hardanger og Voss på durspel*. Med seg på plata har Djønne Inger Elisabeth Aarvik, Arngunn Timenes Bell, Anders Hall, Kim André Rysstad, Lajla Renate Buer Storli og Tuva Syvertsen, og det vert spelt slåttar etter mellom andre Nils Tjoflot, men òg musikk Djønne har skrive sjølv.

## Verk
### CD
* 2008 &ndash; *Spelferd heim - slåttar frå Hardanger og Voss på durspel* &ndash; Djønno Records

## Bakgrunnsstoff
* MySpace-sida til Rannveig Djønne
Asle

**Asle** er eit mannsnamn av norrønt opphav, ei nyare form av Atle. Begge desse namna har namnedag den 8. april i Noreg.

Namnet er danna av gotiske ordet atta, 'far', og ei diminutivsending. 

Asle hadde størst utbreiing som døypenamn i Noreg på 1960- og 1970-talet.

## Kjende namneberarar
* Asle Kristensen Hoffart (1788-1851), stortingsmann
* Asle Myro (1811–1879), stordansar og kjempekar frå Hallingdal
* Asle Madssen Strand (1825-1902), stortingsmann
* Asle Schrøder (f. 1955), ordførar og Senterparti-politikar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Asle|Asle]]» frå , den 8. april 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff
Birkàt haḥammá

**Birkàt haḥammá** (hebr. ברכת החמה, 'solsigninga') er ei jødisk signing for sola som blir sagt fram kvart tjueåttande år. Signinga finn stad når vårjamdøgn i følgje tradisjonell utrekning fell saman med solnedgang på ein tysdag. Ifølge jødisk tradisjon har sola då gått gjennom ein syklus og kome tilbake til stillinga ho hadde då verda blei skapt.

Sist gong signinga blei sagt fram var 8. april 2009. Hendinga fall saman med høgtida pesah, noko som berre skal ha skjedd to gonger før i historia.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Birkàt haḥammá|Birkàt haḥammá]]» frå , den 8. april 2009.* 
 
### Fotnotar
Rønnaug

**Rønnaug** er eit kvinnenamn av norrønt opphav. Det er ei nyare form av Rannveig som er sett saman av *rann*, 'hus' og *veig*, som kan bety 'styrke' eller 'stridande'.

Både Rønnaug og Rannveig har namnedag den 9. april.

Namnet er lite kjend utanfor Noreg. Det var noko brukt på første halvdelen av 1900-talet, men bruken gjekk ned etter 1940. I 2009 var det 965 norske kvinner som heitte Rønnaug.

## Namneberarar
* Rønnaug Alten (1910-2001), norsk skodespelar og regissør
* Rønnaug Eliassen (1911-2014), norsk advokat
* Rønnaug Vaa (f. 1947), norsk kunstnar
* Rønnaug Kleiva (f. 1951), norsk forfattar
* Rønnaug Foss Alsvik (f. 1958), norsk songar
* Rønnaug Bakke (f. 1967), norsk songar

## Kjelder

* norskenavn.no
Paide

**Paide** (tysk *Weißenstein*, polsk *Biały Kamień*) er ein by og kommune i Estland, og hovudstaden i Järva maakond. Byen har like under 10&nbsp;000 innbyggjarar. 

Det finst ei borg bygd av Den livlandske ordenen her. Byen vart formelt grunnlagd 30. september 1291 av Halt, meisteren i ordenen. 

Den kjende komponisten Arvo Pärt vart fødd her, og det same var skodespelaren Ita Ever. 

Under den kalde krigen låg Koigi flybase ved byen. 

## Galleri

Paide raehoone.JPG
Paide ordulinnuse varemed 2013.JPG
Paide veetorn-elamu.JPG
Järvamaa Muuseum.JPG


## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Paide|Paide]]» frå , den 8. april 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Kiviõli

**Kiviõli** er ein industriby i Ida-Viru maakond i Estland med om lag 7000 innbyggjarar. Hovudnæringa er gruvedrift etter oljeskifer, som har gjeve byen namnet sitt (tyder «bergolje»). Byen er delt inn i to distrikt: Küttejõu og Varinurme.

Byen vart grunnlagd i 1922 og fekk bystatus i 1946. 

Om lag halvparten av innbyggjarane er emgrantar frå sovjettida, hovudsakleg russarar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kiviõli|Kiviõli]]» frå ,  den 8. april 2009.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Tapa i Estland

**Tapa** er ein by i Lääne-Viru maakond i Estland. Han ligg der jernbanelinjene Tallinn-Narva (vest-aust) og Tallinn-Tartu-Valga (nord-sør) og er eit viktig transittsenter for frakt av russisk olje og tømmer. Sidan 1930-åra har det vore ein rekruttskule i Tapa for det estiske forsvaret.

Tapa vart grunnlagd i 1917 og vart offisielt ein by i 1926. I oktober 2005 vart Tapa slått saman med kommunane Lehtse, Saksi og Jäneda og danna Tapa vald.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tapa, Estonia|Tapa, Estonia]]» frå ,  den 8. april 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
***Lääne Viru Maavalitsus, *Lääne Virumaa Aastaraamat*. Rakvere, 2008.

## Bakgrunnsstoff

*
Põlva

**Põlva** er ein by og ein kommune i Estland, og hovudstaden i Põlva maakond. Byen ligg søraust i landet, nær grensa til Russland.

Han har om lag 6500 innbyggjarar.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Jõgeva

**Jõgeva** (tysk *Laisholm*) er ein liten by i Estland med om lag 6000 innbyggjarar. Han er hovudstad i Jõgeva maakond.

Jõgeva vart ein kommune 13. oktober 1919 og fekk bystatus 1. mai 1938. Han er kjend som ein av dei kaldaste plassane i Estland. 

Den estiske diktaren Betti Alver vart fødd her.

## Galleri

Jõgeva endine jaamahoone.jpg
Jõgeva bussijaam.JPG
Jõgeva veetorn.jpg
Betti Alveri muuseum 2012.JPG
Jõgeva Kultuurikeskus.JPG
Jõgeva pangahoone.JPG


## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jõgeva|Jõgeva]]» frå , den 8. april 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Türi

**Türi** er ein by i Järva maakond i Estland. 

Türi vart første gong nemnd i skriftlege kjelder i 1347. Den første skulen i byen vart grunnlagd i 1687. I 1900 vart det lagt jernbane til b yen. 

## Venskapsbyar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Türi|Türi]]» frå ,  den 8. april 2009.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Keila i Estland

**Keila** (tysk *Kegel*) er ein by og ein kommune i Harju maakond nordvest i Estland. Byen har litt over  innbyggjarar.

Keila har truleg opphav frå mellomalderen og fekk byrettar 1. mai 1938.

Keila har ein stasjon på jernbanelinja Elektriraudtee.

## Folketal
Ifølgje folketeljinga i 2000 var det 9388 innbyggjarar her. 82,8 % var estlendingar, 12,1 % russarar, 1,8 % ukrainarar, 0,9 % finnar, 0,7 % kviterussarar, 0,2 % litauarar, 0,1 % polakkar, 0,1 % tatarar, 0,1 % tyskarar og 0,1 % latviarar.

## Galleri

Keila Kirik.jpg
Keila raudteesild.jpg
Keila kindlustatud elamu varemed.jpg
Keila Kultuurikeskus talvel.jpg


## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Keila|Keila]]» frå , den 8. april 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Elva i Estland

**Elva** er ein by og kommune i Tartu maakond i Estland. Han har om lag 6000 innbyggjarar. 

Elva har to store innsjøar, Verevisjøen med eit sandete og velutvikla strandområde som er populær om sommaren, og Arbisjøen med breidder av siv. Den største næringa i Elva (og heile det sørlege Estland) er Enics Eesti AS, eit dotterselskap i Enics Group, som produserer elektronikk. Elva har ein skule,  Elva Gümnaasium.

## Historie
Elva vart grunnlagd like etter at jernbanelinja Tartu-Valga vart lagt forbi her i 1886-1889. Elva vart første gong nemnd i ei estisk avis i 1889. Elva er kalla opp etter elva som har dette namnet, og denne elva vart nemnd alt på 1600-talet. Elva fekk bystatus i 1. mai 1938. Sentrum i byen vart hardt råka under den andre verdskrigen. 

## Kjende innbyggjarar

* Kerli Kõiv, songar og låtskrivar
* Luisa Värk, songar

## Galleri

Apteegihoone-elamu Elvas Kesk 35.jpg|
Elva raudteejaama peahoone.jpg|


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Elva, Estonia|Elva, Estonia]]» frå , den 8. april 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Rapla

**Rapla** er ein liten by og ein kommune sentralt i Estland og hovudstad i Rapla maakond. Han har om lag 5500 innbyggjarar. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Norsk attraksjon

**Norsk attraksjon** er eit tv-program på NRK der dei viser sjåarane litt ukjende attraksjonar i Noreg. Linda Eide leiar programmet og ho og resten av redaksjonen har sett seg fore å finne stader som verken er skilta av vegstyresmaktene eller omtala i NAF si vegbok eller andre guidebøker, men likevel er verd ein omveg. Fyrste programserien vart send på hausten 2007 og den andre, og siste, på hausten 2009.

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Norsk attraksjon
Saue i Estland

**Saue** er ein by og ein kommune i Harju maakond, nordvest i Estland.

Saue dekkjer eit område på 3,5 km² og har om lag 5500 innbyggjarar. Dei næraste byane er Tallinn (18 km), Keila (7 km), Saku (7 km) og Laagri (7 km).

Saue ligg fint plassert i forhold til Tallinn, hovudstaden i Estland. Fleire moderat velståande folk har busett seg i den meir landlege Saue, og pendlar inn til hovudstaden der dei har arbeid. 

93 % av innbyggjarane i Saue er etniske estlendingar.

Saue har ein stasjon langs jernbanelinja Elektriraudtee. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Saue|Saue]]» frå , den 8. april 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Põltsamaa

**Põltsamaa** (tysk *Oberpahlen*) er ein by i Jõgeva maakond i Estland. Han har like under 5000 innbyggjarar.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Paldiski

**Paldiski** er ein hamneby ved Austersjøen i Estland. Han ligg på Pakrihalvøya nordvest i landet. Opphavleg var han ein svensk busetnad kalla *Rågervik*, og vart ein russisk marinebase på 1700-talet. Russarane kalla staden Балтийский Порт eller *Baltijskij Port*, som tyder «Austersjøhamna» i 1762, og den estiske uttalen *Paldiski* vart det offisielle namnet i 1933.

## Sovjettida

I 1962 vart Paldiski eit treningssenter for atomubåtar i den sovjetiske marinen. Med to landbaserte atomreaktorar og 16&nbsp;000 tilsette, var han ein av dei største anlegga av sitt slag i Sovjetunionen. På grunn av dette var heile staden ein lukka by med piggtrådgjerde rundt fram til det siste russiske krigsskipet forlét hamna i august 1994. Russland gav frå seg kontrollen over anlegget i september 1995. 

## Nyare tid
Etter Estland fekk sjølvstendet sitt, hadde ikkje byen nok estiske innbyggjarar, og Paldiski vart underlagt Keila fram til 30. oktober 1996. Han ligg 45&nbsp;km vest for Tallinn og er i dag ein eigen kommune med fast ferjesamband til Kapellskär i Sverige (operert av Tallink). Tomme sovjetiske bustadblokker utgjer store delar av byen, og restane etter militærbasane finst over store område. 

### Anlegget i dag
I dag har byen berre om lag 4000 innbyggjarar. Fram til nyleg var det berre eit lite hotell i byen, medan det no er to daglegvareforretningar, ei alkoholsjappe, ein bank og ei kro. 

Paldiski er endestasjon på jernbanelinja Elektriraudtee, som går inn til hovudstaden. 

## Kjende folk frå Paldiski
*Amandus Adamson (1855–1929), kunstnar
*Balder Tomasberg (1897–1919), kunstnar
*Viire Valdma (f. 1960), skodespelar ational hero

## Galleri

File:Pakri aerial.jpg|Paldiski på Pakrihalvøya
File:Paldiski Lighthouse edit.jpg|Pakri fyr
File:Православная церковь Палдиски.jpg|St. Sergius ortodokse kyrkje
File:Лютеранская церковь Палдиски.jpg|St. Nikolas lutheranske kyrkje
File:Улица Тууле Палдиски.jpg|Tuulegata
File:Paldiski Northern Port, 2010-11.jpg|Den nordlege hamna 
Paldiski jaamahoone2 (2011).jpg|Paldiski jernbanestasjon i 2011.


## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Paldiski|Paldiski]]» frå , den 8. april 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Kunda i Estland

**Kunda** er ein by i Estland ved kysten av Finskebukta. Det ligg ein cellulosefabrikk (AS Estonian Cell), ein sementfabrikk og ei hamn i byen. Han har om lag 4000 innbyggjarar. 

Nokre av dei eldste spora etter menneske i Estland er funne her frå rundt 6500 f.Kr. Denne busetnaden har gjeve namn til Kunda-kulturen.

Kunda flybase ligg 13 km vest for Kunda, og vart tidlegare nytta av Sovjetunionen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kunda, Estonia|Kunda, Estonia]]» frå ,  den 8. april 2009.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Kärdla

**Kärdla** er den største byen på øya Hiiumaa i Estland og hovudstad i Hiiu maakond.

## Geografi
Kärdla (etter det opphavlege svenske namnet *Kärrdal*) ligg på nordaustkysten av Hiiumaa, ved Tarestebukta (*Tareste laht*) (svensk *Tarrasviken*). Søraust for byen ligg Kärdla-krateret, som er 455 millionar år gammalt. Fleire små elvar renn gjennom byen. Her finst òg ein artesisk brønn.

## Historie
Kärdla vart først nemnd i 1564 som ein landsby busett av svenskar. Han blømde då det vart opna ein tekstilfabrikk her i 1830. Ei hamn vart bygt i 1849. Både hamna og fabrikken vart øydelagd under den andre verdskrigen.
Kärdla vart offisielt ein kommune i 1920 og ein by i 1938.

## Kjende folk
Komponisten Erkki-Sven Tüür vart fødd i Kärdla.

## Galleri

Fil:Kardla_kirik.jpg|Kyrkje i Kärdla.
Fil:Kardla_streets.jpg|Gater i Kärdla.
Fil:Kardla_sadam.jpg|Hamna i Kärdla.
Fil:Kardla_valjak.jpg|Hovudplassen i Kärdla.


## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kärdla|Kärdla]]» frå , den 8. april 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Loksa

**Loksa** er ein by og ein kommune nord i Estland, i Harju maakond. Byen har kring 3500 innbyggjarar. 

Loksa ligg ved kysten av Austersjøen. Elva Valgejõgi renn gjennom byen og renn ut i Hara-bukta her.

## Soge
Ein landsby kalla Loksa er først nemnd i 1687. Rundt 1874 tok utviklinga av dagens moderne by til, då landeigarar grunnla eit teglverk utanfor landsbyen. Rundt verket voks det opp ein marknadsby.

I 1903 blei det grunnlagd eit verft på staden, og ein både skipa ut murstein til Tallinn, Helsingfors og St. Petersburg, og reparerte skip her.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Kehra

**Kehra** er ein by i Anija vald i Harju maakond nord i Estland. Kehra er det administrative senteret i kommunen og har like over 3000 innbyggjarar. 

Kehra har ein stasjon på jernbanelinja Elektriraudtee.

Byen har ei kyrkje, bygd av russarane. 

## Kjende folk frå Kehra
* August Vaga (1893-1960), botanikar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kehra|Kehra]]» frå ,  den 8. april 2009.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Tõrva

**Tõrva** er ein by og ein kommune sør i Estland. Han er den nest største av tre byar i Valga maakond.

Tõrva fekk bystatus 1. mai 1938.

## Tvillingbyar

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Räpina

**Räpina** (tysk *Rappin*) er ein by og ein kommune sør i Estland med like under 3000 innbyggjarar. Han ligg i Põlva maakond ved elva Võhandu. 

Det ligg ein papirfabrikk i Räpina, ein tradisjon som har vart i byen sidan 1734, då det vart reist ei papirmølle ved elva. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Räpina|Räpina]]» frå ,  den 8. april 2009.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Narva-Jõesuu

**Narva-Jõesuu** (tysk *Hungerburg*, russisk Усть-Нарва, *Ust-Narva*) er ein by i Ida-Viru maakond nord i Estland ved kysten av Austersjøen og nær grensa til Russland. På estisk og russisk tyder namnet «munningen til Narvaelva».

Byen har om lag 3000 innbyggjarar og som i den nærliggande byen Narva, er dei fleste innbyggjarar russarar. 13 % av innbyggjarane er etniske estlendingar. 

Den sju kilometer lange kvite sandstranda er ein populær turistdestinasjon om sommaren. På 1800-talet og tidleg på 1900-talet var byen ein kurstad som ofte vart vitja av adelen i St. Petersburg, som ligg mindre enn 150 km mot aust. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Narva-Jõesuu|Narva-Jõesuu]]» frå , den 8. april 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Tamsalu

**Tamsalu** er ein by og kommune i Lääne-Viru maakond i Estland med om lag 2&nbsp;500 innbyggjarar. 

## Historie
Byen vart første gong nemnd i 1512, men var berre ein uviktig landsby fram til 1876. Dette året vart jernbanelinja frå Tartu til Tallinn lagt til landsbyen. Han vart ein eigen kommune i 1996.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tamsalu|Tamsalu]]» frå ,  den 8. april 2009.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Sindi

**Sindi** er ein by i Pärnu maakond i Estland med om lag 4000 innbyggjarar. Han ligg 14 km frå Pärnu.

Sindi ligg på venstrebreidda av Pärnuelva, mellom elva og våtmarksområdet Lanksaare.

## Historie
I området der Sindi ligg i dag låg den første kjende busetnaden i Estland, Pulli, frå rundt 8500 f.Kr. Han vart oppdaga av geologar i 1965. Busetnaden eksisterte truleg berre ei kort stund, sidan området seinare vart dekt av vatn. Som eit myrlendt område sidan har område vore stort sett folketomt til 1500-talet. 

Byen er kalla opp etter Clauss Zindt, ein borgarmeister i Pärnu i 1565, som bygde eit våningshus (Zintenhof) der byen i dag ligg. Busetnaden voks opp i 1833 rundt ein tekstilfabrikk eigd av godseigaren. Han vart offisielt ein kommune i 1921 og ein by i 1938.

Viktig for utviklinga av byen var jernbanelinja som kom hit i 1928. Denne linja vart lagt ned i 1970. 

## Galleri

Elamu Sindis Paide mnt 5.jpg|
Elamu Sindis Paide mnt 3.jpg|
Sindi raudteejaama peahoone.jpg|
Sindi õigeusu kirik, 2009, regnr 16778.jpg|


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sindi|Sindi]]» frå ,  den 8. april 2009.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Kilingi-Nõmme

**Kilingi-Nõmme** er ein by sørvest i Estland. Han er senter i Saarde vald i Pärnu maakond.

Kilingi-Nõmme fekk bystatus 1. mai 1938.
Otepää

**Otepää** er ein by i Valga maakond i Estland med om lag 2000 innbyggjarar. Otepää er ein populær skistad, og vert ofte kalla «vinterhovudstaden» i Estland. Ofte vert det halde verdscuprenn i langrenn her. 

Otepää fekk bystatus 1. april 1936.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Otepää|Otepää]]» frå , den 8. april 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Karksi-Nuia

**Karksi-Nuia** (svensk *Karkhus*) er ein by i Viljandi maakond sør i Estland, nær grensa til Latvia. Dei næraste byane er Univere i vest, Polli og Karksi i nord og Kovakula i sør. 

Karksi-Nuia ligg sør i Viljandi maakond og har litt over 2000 innbyggjarar. Han høyrer til kommunen Mulgi vald. Karksi-Nuia ligg 34 km frå Viljandi, 82 km frå Pärnu og Tartu og 100 km frå Tallinn.

Karksi vart først nemnd på 1100-talet som eit administrativt senter.

Diskoskastarane Märt Israel og Margus Hunt kjem begge frå byen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Karksi-Nuia|Karksi-Nuia]]» frå ,  den 8. april 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

*
Püssi

**Püssi** er ein by og ein kommune i Ida-Viru maakond i Estland med like under 1&nbsp;000 innbyggjarar.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Mustvee

**Mustvee** er ein by og ein kommune i Estland. Han ligg ved breidda av innsjøen Peipus i Jõgeva maakond.  Han har om lag 1&nbsp;200 innbyggjarar, halvparten etniske estlendingar og halvparten etniske russarar. 

Namnet vart nemnd første gongen i 1343 då området var styrt av Den livlandske ordenen. Staden vart ein opphaldsstad for russiske gammaltruande etter dei russiske styresmaktene erklærte dei lovlause i 1658. 

## Galleri

Fil:LakePeipus01.JPG|Hamna i Mustvee
Fil:LakePeipus02.JPG|Kysten ved Mustvee
Drone video of Lake Peipus and Mustvee town in Estonia (July 2022).webm|Dronevideo av Mustvee frå 2022.


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Lihula

**Lihula** (tysk *Leal*) er ein by og ein kommune i Lääne maakond i Estland med om lag 1&nbsp;300 innbyggjarar. 

Lihula-borga vart først nemnd i 1211. Han var sete for bispedømet Saare-Lääne (*Ösel-Wiek*). Den 8. august 1220 vart ein svensk arme slått i eit slag her av estlendingane. 

Ei kort stund stod det eit monument i Lihula til ære for dei estiske soldatane som kjempa i lag med tyskarane mot Sovjetunionen under den andre verdskrigen. Statsminister Juhan Parts gav ordre om å fjerne monumentet og sidan juni 2007 har det stått på Okkupasjonsmuseumet i Tallinn.

## Galleri

Lihula mõis.JPG
Lihula mõisa tuuleveski ja laululava.JPG
Lihula kirik 2005.jpg
Lihula linnuse varemed 2008.JPG


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lihula|Lihula]]» frå , den 8. april 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Võhma

**Võhma** er ein kommune og by i Viljandi maakond i Estland med om lag 1&nbsp;300 innbyggjarar. 

Byen har ei historie som går tilbake til 1500-talet. I perioden 1928 til 1996 var han hovudsakleg kjend for slakteriet som var her. Nedleggjinga av slakteriet førte til store arbeidsløyse i byen, men dette har i seinare tid kome seg. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Võhma|Võhma]]» frå ,  den 8. april 2009.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Antsla

**Antsla** er ein by og kommune i Võru maakond i Estland med om lag 1&nbsp;200 innbyggjarar. 

Han fekk bystatus 1. mai 1938 av Konstantin Päts. Busetnaden har vore kjend sidan 1405. Byen har ein jernbanestasjon og ein møbelfabrikk. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Abja-Paluoja

**Abja-Paluoja** er ein by i Viljandi maakond i Estland med om lag 1&nbsp;000 innbyggjarar. Han vart først nemnd i 1504. 

Elva Halliste og Kairstesjøen ligg nær byen. Sjølve kommunen Abja grensar til Latvia i sør. 

Det har vore skule i Abja sidan 1812. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Suure-Jaani

**Suure-Jaani** er ein by og kommune i Viljandi maakond sør i Estland, 25 km nord for byen Viljandi. Byen har om lag 1200 innbyggjarar. 

## Historie
Dei eldste arkeologiske funna daterer seg frå 5000-talet f.Kr. Mot slutten av 1100-talet vart åsfortet Lehola til dei gamle estlendingane reist her, om lag 2 km nordaust for dagens by. I dag er to tredjedelar av fortet grave fram. 

## Kjende innbyggjarar
* Artur Kapp, komponist
* Villem Kapp, komponist
* Paul Kondas, målar
* Mart Saar, komponist

## Galleri

Suure-Jaani kirik talvel.JPG
Suure-Jaani õigeusu kirik.JPG
Heliloojate Kappide Majamuuseum.JPG
Suure-Jaani Vabadussõja mälestussammas 2008.JPG


## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Suure-Jaani|Suure-Jaani]]» frå , den 8. april 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Windows 95

**Windows 95** var eit operativsystem utgjeve av Microsoft den 24. august 1995. Før utgjevinga vart det omtala både som ***Windows 4*** og det interne kodenamnet ***Windows Chicago***. Windows 95 var den fyrste versjonen av Microsoft Windows som hadde oppgåvelinje, startknapp og tilgang til Internett. 

Windows erstatta forgjengaren Windows 3.1. Skilnadane mellom dei to utgåvene var store. Windows 3.11 og tidlegare utgåver, var operativmiljø som kjøyrde oppå MS DOS, medan den nye utgåva var eit sjølvstendig operativsystem integrert med MS DOS 7.0.

Windows 95 vart etterfølgd av Windows 98 den 25. juni 1998. Microsoft avslutta vanleg brukarstøtte for Windows 95 den 31. desember 2000. Som Windows NT 3.51 hadde Windows 95 berre eitt år med forlenga støtte, som tok slutt 31. desember 2001.

## Utgåver

## Kjelder
Tavle-Jakob

**Jakob Sørensson Giskegaard** (), betre kjend som Tavle-Jakob, var ein norsk biletkunstnar og treskjerar frå Giske på Sunnmøre.

Tavle-Jakob var fødd på eit leiglendingsbruk under storgarden Giske. 22 år gamal fekk han i oppgåve å lage ny altartavle i Giske kyrkje. Han mangla reiskapar til å skjere i tre, og tok difor i bruk nokre ljåspissar som han omforma til knivar.

Etter han gifta seg i 1766 dreiv han eit bruk på garden Klokkarsund i Borgund. Kring 1778 måtte han gå frå garden. Han budde så fram til 1781 på Alnes i Giske, der kona var i frå. I 1782 budde han i Steinvågen, nær sentrum i den seinare byen Ålesund. Ved folketelijinga 1801 budde han på garden Giske att, der to av sønene var i ferd med å slå seg ned som leiglendingsbønder. Jakob flytta noko etter til garden Roald på øya Vigra, der han fekk seg eit lite stykke jord.

Forutan å ha stått for mykje av interiøret i Giske kyrkje, skar han fem altertavler til fem kyrkjer på Sunnmøre, attåt ei i Romsdal. Han stod bak altertavler til Vigra kyrkje, Vatne kyrkje, Skodje kyrkje og Sandøy kyrkje. Den siste tavla gjorde han seg ferdig med då han var over 80 år gamal. Ved sidan av desse lagde Tavle-Jakob også ei rekkje epitafium, almissebøsser og lause figurar.

Tavle-Jakob døydde som fattiglem på Roald i 1827.

## Kjelder
*Oddgeir Bruaset: *Arven: ei vandring i sunnmørsk kulturhistorie del II*, s. 36 – Skyline, 2008. ISBN 978-82-91385-48-8.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
*
Windows 98

**Windows 98** var eit operativsystem utgjeve av Microsoft den 25. juni 1998. Windows 98 etterfølgde forgjengaren Windows 95 og gjekk under kodenamnet **Memphis**, medan det vart utvikla. Ei oppdatering av Windows 98, kalla **Second edition** (eller berre **SE**) vart lansert i 1999, før operativsystemet vart erstatta av Windows ME i september 2000.

## Utgåver

## Kjelder
Jõhvi

**Jõhvi** (tysk *Jewe*) er ein by og ein kommune nordaust i Estland og hovudstad i Ida-Viru maakond. Byen ligg om lag 50 km frå grensa til Russland.

Etniske estlendingar er ein minoritet i Jõhvi og om lag 58 % av innbyggjarane er anten etniske russiske emigrantar som kom til hit i sovjettida eller etterkomarane deira. 

## Historie
Jõhvi vart først nemnd som ein landsby i 1241 i Liber Census Daniae då han vart styrt av Danmark. Historiske namn på Jõhvi har vore *Gewi* og *Jewi*. På 1200-talet vart det bygd ei kyrkje her, og Jõhvi vart senter for eit sokn. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jõhvi|Jõhvi]]» frå , den 8. april 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Ingvald

**Ingvald** er eit mannsnamn sett saman av det norrøne gudenamnet Ing og *valdr*, norrønt for 'leiar' eller 'herskar'.

Ingvald har norsk namnedag den 10. april.

Namnet har den norrønte forma *Ingivaldr*, medan *Ingevall* og *Ingevåll* var gammalsvenske variantar. Ingvalda er ei kvinneleg form for av namnet.

## Namneberarar
* Ingvald Undset (1853–1893), norsk arkeolog og far til Sigrid Undset
* Ingvald Svinsås-Lo (1897–1980), norsk politikar
* Ingvald Haugen (1894–1958), norsk fagforeinigsleiar
* Ingvald Raknem (1910-1980), norsk litteraturprofessor
* Ingvald Ulveseth (1924–2008), norsk politikar og statsråd
* Ingvald Godal (1934-2019), norsk politikar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ingvald|Ingvald]]» frå , den 9. april 2009.*
Prešov

**Prešov** er ein by aust i Slovakia. Han er sete i Prešov kraj og har om lag 90&nbsp;000 innbyggjarar, som gjer han til den tredje største i landet. 

## Historie
Området rundt Prešov har vore busett sidan steinalderen. Dei eldste verktøya og mammutbeina som er funne er 28&nbsp;000 år gamle. Dagens busetnad har spor tilbake til 700-talet. 

Mot slutten av 1000-talet hadde byen vorte ein del av Kongedømet Ungarn og ungarske soldatar slo seg ned i byen. I fløgje ei segn vart byen grunnlagd i 1132 av kongen av Ungarn, Blinde Béla og kalla opp etter jordbærplanter i nærleiken. På 1200-talet flytta mange tyskarar til Prešov frå Szepes etter mongolinvasjonen i 1241. Dei første skriftlege kjeldene som nemner Prešov går tilbake til 1247 i eit dokument frå kong Béla IV, då han vart nemnd som *Epuries*. På denne tida var han ein landsby som høyrte til den nærliggande Šariš-borga. I 1299 fekk Prešov kommunstatus frå Andreas III og i 1374 vart han erklært ein fri kongeleg by. Dette førte til at handverket og handelen (særleg eksport av vin frå Tisza-regionen til Polen) tok seg opp. På 1400-talet vart Prešov med i Pentapolitana, ein allianse på fem byar aust i Slovakia (Bardejov, Levoča, Košice, Prešov og Sabinov).

Den første skulen ein veit om i byen daterer seg frå 1429. I 1572 vart det starta utgraving av salt i Solivar (då ein nærliggande by som i dag er ein del av Prešov). Sidan Prešov vart stadig viktigare vart han i 1647 sete i grevskapet Šariš.

I 1667 vart det viktige Evangeliske lutherske gymnaset i Prešov grunnlagd av lutheranarane i byen. I 1687 vart 24 prominente borgarar og adelsmenn avretta for å ha støtta opprøret til Imre Thököly.

På byrjinga av 1700-talet gjorde byllepest og bybrannar store innhogg i folketalet, og det var til slutt berre 2000 att. Byen kom seg att på andre halvdel av 1700-talet, og handelen og handverket auka igjen. Det vart òg bygd nye fabrikkar på denne tida. I 1752 fløymde saltgruva i Solivar over. Sidan den gong har ein produsert salt frå gruva ved å koke saltlaken. 

I 1870 kom den første jernbanelinja til byen frå Košice. Mot slutten av 1800-talet hadde byen elektrisitet, telefon, telegraf og kloakkanlegg. I 1887 øydela ein brann store delar av byen. I 1918 vart Prešov ein del av det nye Tsjekkoslovakia. Under den andre verdskrigen vart den nærliggande byen Košice igjen ein del av Ungarn som følgje av den første Wien-prisen. Dette førte til at mange institusjonar vart flytta frå Košice til Prešov, og han vart slik viktigare. I 1944 opna eit profesjonelt slovakisk teater i Prešov.

I kommunisttida etter 1948 vart Prešov eit industrisenter, og folketalet auka raskt frå 28&nbsp;000 i 1950 til 52&nbsp;000 i 1970 og 91&nbsp;000 i 1990. 

## Innbyggjarar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Prešov|Prešov]]» frå , den 9. april 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
** Offisiell historie 

## Bakgrunnsstoff

*
Pentapolitana

**Pentapolitana** var ei byforbund av dei fem viktigaste ungarske frie kongelege byane i mellomalderen i det som i dag er det austlege Slovakia. 
Byane var Košice, Bardejov, Levoča, Prešov og Sabinov.

Det første møtet mellom representatane frå desse byane fann stad i 1412, men alliansen kom først i kraft mellom 1440 og 1445. 

Hovudrolla til Pentapolitana var å kontrollere og utvikle handelen, sidan gamle handelsvegar kryssar regionen mellom byane. Den førande byen i Pentapolitana var Košice. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pentapolitana|Pentapolitana]]» frå , den 9. april 2009.*
Dave Davies

**David Russell Gordon Davies** () er ein engelsk rockemusikar som er mest kjend som sologitaristen i rockebandet The Kinks.

I 2003 vart Davies rangert på 88. plass av musikkmagasinet *[[Rolling Stone]]* på lista deira over dei 100 største gitaristane gjennom tidene.

## The Kinks

Han grunnla The Kinks i lag med Pete Quaife i 1963. Broren hans, Ray, som vart det mest kjende medlemmet i bandet, kom med like etter. Kvartetten var komplett då trommeslagar Mick Avory kom med. Davies hadde eit turbulent forhold til Avory, som av ein av årsakene til at sistnemnde forlet bandet på midten av 80-talet.

Bandet gav seg i 1996, men Davies heldt fram som soloartistar fram til han fekk slag i 2004. 

Sjølv om han aldri vart like kjend som den eldre broren, som skreiv dei fleste songane til the Kinks, skreiv Dave Davies eit par hitar òg. Av desse finn ein «Death of a Clown», «Love Me Till The Sun Shines», «Susannah's Still Alive» og «Living on a Thin Line». Han er òg kjend for den nyskapande stilen med powerchord som ein kan høyre på singelen «You Really Got Me» frå 1964.

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell side

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dave Davies|Dave Davies]]» frå , den 9. april 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*