open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Preben Elkjær

**Preben Elkjær Larsen** () er ein dansk tidlegare  fotballspelar (angripar). Mellom 1977 og -88 skåra han heile 38 mål på 69 landskampar for Danmark. Han var sentral då Hellas Verona vart italiensk seriemeister i 1985.

## Klubbspel
Elkjær debuterte med Frederiksberg Boldklub, gjekk deretter til Vanløse Idrætsforening. Knapt 19 år gamal signerte han med den tyske toppklubben FC Köln. Etter eit lite vellukka opphald i Vest-Tyskland vart han i 1978 overført til Lokeren i Belgia. Etter innsatsen under EM i fotball 1984 vart han overført til den italienske Serie A-klubben Verona. I Verona var Elkjær ein nøkkelfigur bak klubbens overraskande italienske meisterskap i 1985. Frå 1988 til han la opp i 1990 spelte han for Vejle Boldklub]. Der avslutta han karrieren med raudt kort i sin siste kamp.

* 1973 - 1975: Frederiksberg Boldklub
* 1975 - 1976: Vanløse Idrætsforening - 15 kampar, 7 mål
* 1976 - 1978: FC Köln - 9 kampar, 1 mål
* 1978 - 1984: Lokeren - 190 kampar, 98 mål
* 1984 - 1988: Hellas Verona - 130 kampar, 48 mål
* 1988 - 1990: Vejle Boldklub - 45 kampar, 12 mål

## Landslagsspel
Preben Elkjær debuterte på Danmark sitt fotballandslag den 27. juni 1977. Han viste då kor målfarleg han kunne vere, skåra begge dei danske måla i 2-1 sigeren over Finland i Helsingfors. I 1978 skåra han i sin andre landskamp sigersmålet då det vart 2-1 over Noreg på bortebane, kort etter å ha vorte bytta inn. Sidan var han fast på landslaget.

Elkjær var ein av dei viktigaste spelarane då det danske landslaget for fyrste gong kvalifiserte seg til eit internasjonalt meisterskap. I 1983 stod han for den fyrste nettkjenninga i bortekampen mot Hellas, der ein 2-0-siger sikra Danmark deltaking ved EM 1984 i Frankrike.

Meisterskapen vart Elkjærs internasjonale gjennombrot. Han skåra mot Jugoslavia og vart matchvinnar i 3-2-kampen mot Belgia. I semifinalen mot Spania sende han, i straffesparktevlinga, Danmarks femte og siste straffe over mål. Spanias siste straffe-eksekutør bomma ikkje og sende Danmark ut av turneringa.

Preben Elkjær var ein av dei beste midtspissane i verda midt på 1980-talet. Han imponerte på landslaget med klassespel gjennom kvalifiseringa til VM i Mexico i 1986. Især 4-2-sigeren over Sovjetunionen den 5. juni 1985, der Elkjær og Michael Laudrup begge stod for to danske mål, står som eit av høgdepunkta i landslagskarriera. I VM vart Elkjær ein av dei store profilane. Han skåra fire mål, tre av dei i 6-1-sigeren over Uruguay.

Elkjær deltok også på det danske landslaget under EM i 1988, der han korkje skåra eller imponerte spelemessig. Den danske innsatsen i meisterskapen varsla eit generasjonsskifte i laget. 0-2-nederlaget mot Vest-Tyskland i EM vart Elkjærs siste landskamp.

Han spelte 69 A-landskampar for Danmark og skåra 38 mål.

## Etterrakst
Etter han la opp som fotballspelar var Elkjær kortvarig trenar hos Silkeborg IF. Seinare kjøpte han seg inn i B 93.

I seinare år har  Elkjær kommentert fotball på fjernsyn.
Aiguille de Bionnassay

**Aiguille de Bionnassay** er eit fjell i Mont Blanc-massivet i Alpane på grensa mellom det franske departementet Savoie og den italienske autonome regionen Aostadalen. Fjellet har ei høgd på 4&nbsp;052 meter over havet, og ligg vest for Mont Blanc. Fjellet er omgjeve av isbrear. På nordsida ligg isbreen Glacier de Bionassay, og på sørsida den enorme Miagebreen, som strekkjer seg ned i Val Veny. 

Aiguille de Bionnassay vart først klatra 27. juli 1865 av Florence Grove, Reginald Somerled Macdonald, Jean-Pierre Cachat, Michel-Clément Payot og Edward N. Buxton.

## Kjelder==t

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Aiguille de Bionnassay|Aiguille de Bionnassay]]» frå ,  den 17. april 2007.*
Aiguille du Midi

**Aiguille du Midi** er eit fjell i Mont Blanc-massivet i Dei franske Alpane med ei høgd på 3&nbsp;842 meter over havet. 

Det går ei kabelvogn til toppen av fjellet, *Téléphérique de l'Aiguille du Midi*, som vart bygd i 1955, og som i tjue år var den kabelvogna som nådde høgast i verda. Ein praktfull tur frå Chamonix til toppen av Aiguille du Midi, ei stiging på 2&nbsp;800 meter, tar om lag 20 minutt. 

Toppen har i dag ein utkikksplattform, ein cafe og ein gåvebutikk. Den populære skiløypa *[[Vallée Blanche]]* byrjar her, og den nærliggande hytta Cosmiques, er startpunktet for turar til toppen av Mont Blanc. Frå *Aiguille* går det ei anna kabelvogn over isbreen Glacier de Geant til Point Helbronner (3&nbsp;452 m) på den italienske sida av Mont Blanc-massivet. Frå Point Helbronner går det ei kabelvogn til Entrevés, ein landsby nær Courmayeur i Aostadalen (Italia).


Fil:Aiguille du Midi 12.jpg|Aiguille du Midi
Fil:Aiguille du midi et mont blanc.JPG|Mont Blanc og delar av Aiguille
Fil:Descending the Aguile-du-Midi Telepherique into Chamonix.jpg|På veg ned med kabelvogn frå Aiguille du Midi til Chamonix
Fil:Aiguille_du_midi1.jpg|Aiguille du Midi sett frå dalen ved Chamonix.


## Bakgrunnsstoff
* Nettside om telepherique Aiguille du Midi
Aiguille Verte

**Aiguille Verte** er eit fjell i Mont Blanc-massivet i Dei franske Alpane med ei høgd på 4&nbsp;122 meter over havet. Det vart først klatra 29. juni 1865 av Edward Whymper, Christian Almer og Franz Biner. Den andre stiginga var av Charles Hudson, som ein del av ein ekspedisjon som kom via Moine-ryggen.

## Bakgrunnsstoff
* Aiguille Verte på SummitPost.org
Aiguille du Dru

**Aiguille du Dru** (òg kalla **Dru** eller **Drus**) er eit fjell i Mont Blanc-massivet i Dei franske Alpane. Fjellet har to toppar: 
* *Grand Aiguille du Dru* (eller *Grand Dru*) 3&nbsp;754 m og
* *Petit Aiguille du Dru* (eller *Petit Dru*) 3&nbsp;733 m.

Dei to toppane ligg på vestryggen av Aiguille Verte (4&nbsp;122 m) og er forbunde til kvarandre av *Brèche du Dru* (3&nbsp;697 m).

Den første stiginga av *Grand Dru* var av dei britiske fjellklatrarane Clinton Thomas Dent og J.W. Hartley, i lag med dei sveitsiske fjellførarane Alexander Burgener og Kaspar Maurer, som klatra opp søraustsida 12. september 1878. 

*Petit Dru* vart klatra det påfølgjande året, den 29. august 1879 av J.E. Charlet-Straton, P. Payot og F. Follignet via sørsida og sørvestryggen. Den første stiginga av begge toppane vart gjort av E. Fontaine og J. Ravanel 23. august 1901. Nordsida, ei av dei seks store nordsidene i Alpane, vart først klatra av Pierre Allain og R. Leininger 1. august 1935.

Den italienske fjellklivaren Walter Bonatti klatra ei vanskeleg rute aleine på det sørvestlege bergfestet til *Petit Dru* (*Bonatti Pillar*) i august 1955. Denne ruta eksisterer ikkje lenger på grunn av store steinras i 1997, 2003 og 2005, og merka etter raset er synlege frå Chamonixdalen.

## Bakgrunnsstoff
* Aiguille du Dru på SummitPost
Dei store nordveggane i Alpane

**Dei seks store nordsidene i [[Alpane]]** er kjend for sine bratte og høge fjellsider med vanskelege klatreruter. Dei seks nordsidene er: 
*Cima Grande di Lavaredo
*Eiger
*Grandes Jorasses
*Matterhorn
*Petit Dru
*Piz Badile

I 1930-åra kjempa dei beste fjellklatrarane om å vere dei første til å klatre alle desse seks fjellsidene. Gaston Rébuffat, ein fjellguide frå Chamonix og kjend fransk fjellklatrar vart den første til å klatre opp alle seks sidene. Boka hans *Etoiles et Tempêtes* (*Stjernelys og storm*) fortel om desse klatreturane.

Tre av desse nordsidene — Eiger, Matterhorn og Grandes Jorasses — er mykje vanskelegare å klatre enn dei andre tre. Dermed vart dei kalla «Triologien». Den første som klatra desse tre i løpet av same året av austerrikaren Leo Schlömmer, frå sommaren 1961 til sommaren 1962. Ivano Ghirardini var den første som klatra Triologien om vinteren, aleine i 1977-1978.

## Galleri

Fil:Eiger_2415.jpg|Nordsida av Eiger
Fil:GrandesJorasses.jpg|Nordsida av Grandes Jorasses
Fil:Cima grande.JPG|Nordsida av Cima Grande di Lavaredo
Fil:Matterhorn-mostlyEastSide-viewedFromRothorn.jpg|Nordsida av Matterhorn (i skuggen til høgre)
Fil:Badile.jpg|Nordvestsida av Piz Badile
Fil:MassifduMont-Blanc AigVerte lesDrus depuis AigRouges Juillet2004.jpeg|Nordsida av Petit Dru (høgre) der isfeltet «Skåret» er klårt synleg


## Kjelder
*Anker, Daniel (ed.) (2000) *Eiger: The Vertical Arena*. Seattle: The Mountaineers.
*Bonatti, Walter (2001). *The Mountains of My Life. New York: Modern Library.* ISBN 0-375-75640-X. 
*Hargreaves, Alison (1995). *A Hard Day's Summer: Six Classic North Faces Solo*. London: Hodder & Stoughton. ISBN 0-340-60602-9   
*Rébuffat, Gaston (1999). *Starlight and Storm: The Conquest of the Great North Faces of the Alps*. New York: Modern Library. ISBN 0-375-75506-3
Finans

**Finans** er eit fagområde innanfor økonomi som tek for seg måten verksemder, institusjonar og privatpersonar får tak i, forvaltar og bruker pengar over tid. Ei viktig side ved faget er risikoen desse handlingane fører med seg. Fagområdet kan delast inn i tre felt:

* Studiet av pengar og andre likvidar.
* Forvalting og investering av desse.
* Vurdering og handtering av risikoen rundt finansielle aktivitetar. *([[Risk Management]])*
Aiguille du Plat de la Selle

**Aiguille du Plat de la Selle** er eit fjell i Dauphiné-Alpane søraust i Frankrike med ei høgd på 3&nbsp;596 meter over havet. Fjellet høyrer til Soreiller-gruppa, og ein kan nå fjellet frå Saint-Christophe-en-Oisans.

## Bakgrunnsstoff
* Aiguille du Plat de la Selle på summitpost.org
Delstatar i Tyskland

Det er 16 **delstatar i Tyskland**, på tysk offisielt kalla *Länder* (land), i vanleg språkbruk oftast *Bundesländer* (forbundsland). Delstatane er statar i statsrettsleg tyding som inngår i eit statsforbund. 

Berlin og Hamburg er bystatar (*Stadtstaaten*). Staten Bremen består av byane Bremen og Bremerhaven. Dei resterande statane vert kalla «flateland» (*Flächenländer*) og er delt i distrikt og kommunar.

Delstatane har eigne regjeringar, parlamenter, forfatningar og domstolar. Dei har omfattande sjølvstyre og kan på område som miljø, kultur og utdanning i vidt omfang gjennomføre deira eiga lovgiving. Val til delstatsparlamenta finn som hovudregel stad kvart fjerde år, i Bayern berre kvart femte. Den utøvande makta ligg hos delstatsregjeringane på dei fleste områda.

Delstatane er representerte i Forbundsrådet (*Bundesrat*), som har sete i Preußisches Herrenhaus i Berlin. Det er delstatregjeringa som peikar ut delegatane til Forbundsrådet.
Sander

:*[[Sander i Odal|Sander]]* er òg namnet på ei bygd i Sør-Odal i Hedmark.

**Sander** er eit mannsnamn, ei kortform av Aleksander. Sander har namnedag i Noreg den 18. mars.

Sander er opphavleg eit tysk kortnamn. Ei tilsvarande engelsk kortform for Alexander er *Xander*, uttalt med stemd s.

Sander og Sanders kan òg vera eit slektsnamn. Sandra er eit nærskyld kvinnenamn.

## Bruk
Sander er eit utbreidd førenamn i Belgia og Nederland.

I Noreg auka namnet kraftig i popularitet etter 1995, før bruken sokk igjen på 2000-talet. Ved byrjinga av 2007 var det nær 5&nbsp;500 som hadde Sander til første fornamn.

I den norske folketeljinga frå 1801 var 61 personar manntalsførte med dette namnet, av dei 25 i Ål i Hallingdal. Det er vanskeleg å seie kor godt folketeljinga syner utbreiinga av dette namnet; prestane, som hadde ansvaret for manntalsføringa, kan ha vald å skrive inn det fulle namnet *Aleksander* om folk oppgav namnet *Sander*. I 1900 var det nær 150 som vart manntalsførte med namnet Sander. Namnet var mest bruka i Nordland.

## Namneberarar

* Sander Sanderson (d. 1636), skotte som innvandra til Hallingdal
* Sander Røo (1816-1893), etterkomar av Sanderson, norsk kulturberar frå Hol i Hallingdal
* Sander Boschker (f. 1970), nederlandsk fotballspelar
* Sander Westerveld (f. 1974), nederlandsk fotballkeeper
* Sander van Doorn (f. 1979), nederlandsk musikkmakar
* Sander Sagosen (f. 1995), norsk handballspelar
### Etternamn
* August Sander (1876–1964), tysk fotograf
* Jil Sander (f. 1943), tysk moteskapar
* Helge Sander (f. 1950), dansk politikar
* Mart Sander (f. 1967), estisk skodespelar

## Kjelder

* Folketeljingar i digitalarkivet
Alpe d'Huez

**Alpe d'Huez** er eit fjell sentralt i Dei franske Alpane. Det ligg i kommunen Huez i departementet Isère. Alpe d'Huez er ein vidkjend skistad i ei høgd på 1&nbsp;850 meter, og ein av dei mest vidkjende fjelltoppane som har vorte nytta i Tour de France. 

## Tour de France

Klatreetappar med Alpe d'Huez har vore med nesten kvart år sidan 1976, og første gong det var målgang her på ein etappe i Tour de France var i 1952. Ruta opp Alpe d'Huez er 13,8 km lang med ei gjennomsnittleg stiging på 8,1 % og 21 hårnålssvingar. Etappen er særs populær og trekkjer til seg svært mange tilskodarar. I 2004 var det nær ein million tilskodarar her. Denne etappen vart vunnen av Lance Armstrong. Marco Pantani har rekordtida opp Alpe d'Huez i Tour de France med 36 minutt og 50 sekund frå 1995.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Rutevisning på TierraWiki.org
* Skisenteret
* Meir info, bilete og videoklipp av sykling opp Alpe d'Huez
* alpedhuez.net
Ballon d'Alsace

**Ballon d'Alsace** er eit fjell på grensa mellom Alsace, Lorraine og Franche-Comté. Frå toppen kan ein sjå Vogesane, Rhindalen, Schwarzwald og Alpane. Fjellet er 1&nbsp;247 moh, og har ein primærfaktor på 211 meter. Ein veg passerer nær toppen i ei høgd på 1&nbsp;171 moh. 

Ballon d'Alsace er kjend for å ha hatt den første offisielle klatreetappen i Tour de France. Det skjedde 10. juli 1905, og vart vunne av René Pottier. Etappe 9 i 2005-utgåva av Tour de France kryssa dette passet på hundreårsdagen etter den første etappen her. 

## Bakgrunnsstoff
* Profil på climbbybike.com
* ballon.alsace.free.fr 
* les-mille-etangs.com
Aleksander

**Aleksander** eller **Alexander** er eit mannsnamn som stammar frå gresk *aleksandros* (Αλέξανδρος) av *aleksis* (αλέξις), 'verje, hjelpe' og *[[Andreas|andros]]* (ανδρος) 'mann, menneske'.

Namnet er bruka over heile den vestlege verda i variantar som Alessandro på italiensk, Alejandro på spansk, Alexandre på fransk og Александр på russisk. I den muslimske verda er namnet blitt til Iskander. Kortformer av namnet er Alek, Alex og Sander.

I Noreg var det ved folketeljinga i 1801 vel 120 som vart innskrivne som Aleksander i ei eller anna staveform. I 1900 var det vel 700. I dag er det om lag 13800 som heiter Aleksander eller Alexander - eit lite fleirtal av dei skriv namnet sitt med X.

I Noreg har Aleksander namnedag 18. mars.

## Kjende namneberarar
### Pavar

* Pave Aleksander I (105–115)
* Pave Aleksander II (1061–1072)
* Pave Aleksander III (1159–1181)
* Pave Alexander IV (1254–1261)
** Motpave Aleksander V (1409–1410)
* Pave Aleksander VI (1492–1503)
* Pave Alekander VII (1655–1667)
* Pave Aleksander VIII (1689–1691)

### Andre patriarkar
* Aleksander av Konstantinopel (314–337)
* Aleksander I av Alexandria (313–328)
* Aleksander II av Alexandria (702–729)

### Keisarar
* Aleksander Severus, romersk keisar (208–235)
* Aleksander III, austromersk keisar (870–913)
* Russland
** Aleksander I av Russland (1801–1825)
** Aleksander II av Russland (1855–1881)
** Aleksander III av Russland (1881–1894)

### Kongar

* Epirus
** Aleksander I av Epirus (ca. 342 f.Kr.)
** Aleksander II av Epirus (ca. 272 f.Kr.)
* Makedonia
** Aleksander I av Makedonia (498–454 f.Kr.)
** Aleksander II av Makedonia (370–368 f.Kr.)
** Aleksander III av Makedonia (*Aleksander den store*) (336–323 f.Kr.)
** Aleksander IV av Makedonia (323–310 f.Kr.)
* Aleksander Balas, konge over Selevkidene i Syria (150–146 f.Kr.)
* Skottland
** Aleksander I av Skottland (1078–1124)
** Aleksander II av Skottland (1198–1249)
** Aleksander III av Skottland (1241–1286)
* Aleksander av Serbia (1889–1903)
* Aleksander I av Jugoslavia (1921–1934)
* Aleksander av Hellas (1917–1920)

### Andre kjende personar med namnet
* Alexander Pope (1688–1744), engelsk diktar
* Aleksandr Pusjkin (1799–1837), russisk forfattar
* Alexandre Dumas (1802–1870), fransk forfattar
* Alexander Graham Bell (1847–1922), amerikanar som oppfann telefonen
* Alexander Kielland (1849–1906), norsk forfattar
* Alexandre Alekhine (1892–1946) russisk-fransk verdsmeister i sjakk
* Aleksandr Solzjenitsyn (1918–2008)), russisk forfattar, historikar og nobelprisvinnar
* Aleksandr Litvinenko (1962–2006), russisk spion
* Alexandr Hleb (f. 1981), kviterussisk fotballspelar
* Alexander Rybak (f. 1986), norsk songar og Eurovision-vinnar
* Aleksander Denstad With (f. 1987), norsk songar og Idol-vinnar
* Alejandro Fuentes (f. 1987), chilensk-norsk songar

### Oppdikta personar
* Ole Aleksander i bokserien av same namn av Anne-Cath Vestly

## Kjelder

* Olav Veka 1991: Namneboka (Det Norske Samlaget)
* Folketeljingar på Digitalarkivet
Løp for livet

**Løp for livet** er ein aksjon til inntekt for Kreftforeningen som raudrussen på Bømlo har halde kvart år sidan starten i 1989. Det var i hovudsak to stafettløp, eit bedriftsløp for lokale bedrifter, lag og organisasjonar og eit skuleløp for elevane ved vidaregåande skular og ungdomsskular i området.

Løp for Livet vart starta då ei jente ved Bømlo vidaregåande skule fekk kreft og klassevenene hennar ikkje ville sitja stille og sjå på. Dette vart starten på ein snart 30 år gamal tradisjon.

Dei siste åra har russen tatt på seg meir enn berre dei to løpa, og dei er mellom anna ute og leikar med ungane på barneskulane, sel vaflar og tek på seg oppdrag frå den lokale handelsstanden. I 2007 var dei og for fyrste gong med på bøsseaksjonen Krafttak mot Kreft. Bømlorussen har seinare blitt den største innsamlaren for Kreftforeninga.

I 2013 var det 25-årsjubileum, og Bømlorussen samla inn 570 000 NOK. 

I 2015 samla Bømlarussen inn heile 815 000 kroner – noregsrekorden i innsamling til Kreftforeininga, ein rekord som framleis står i dag. 

Innsamla beløp siste åra
 
* 2005: 150 000 NOK
* 2006: 200 000 NOK
* 2007: 400 000 NOK
* 2013: 570 000 NOK
* 2015: 815 000 NOK (Rekord)
*2017: 767 000 NOK
* 2018: 740 000 NOK
* 2024: 467 000 NOK
* 2025 : 612 000 NOK

## Kjelder
Niedersachsen

**Niedersachsen** er eit forbundsland som ligg nordvest i Tyskland. Hovudstaden er Hannover, arealet er 47 614&nbsp;km² og folketalet 8 003 421. Det har kystlinje til Nordsjøen og har grense til Nederland. Forbundslandet Bremen er omslutta av Niedersachsen, men er ikkje ein del av det.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Canigou

**Canigou** (katalansk *Canigó*) er eit fjell i Pyreneane i Sør-Frankrike med ei høgd på 2&nbsp;785 meter over havet. 

Fjellet vert rekna som ein av dei andelege heimane til den katalanske nasjonen og inspirerte ei samling songar kalla Canigó, som alle byrjar med dei katalanske orda «Muntanyes de Canigó, fresques són i regalades», som diktet «Canigó» av Jacint Verdaguer i Santaló.
Nordrhein-Westfalen

**Nordrhein-Westfalen** er eit forbundsland i Tyskland. Hovudstaden er Düsseldorf, arealet er 34 113&nbsp;km² og folketalet 18 millionar. Det er det folkerikaste forbundslandet i Tyskland. Nordrhein-Westfalen ligg vest i Tyskland, og grensar til Nederland og Belgia.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Barre des Écrins

**Barre des Écrins** er eit fjell i Dei franske Alpane og det høgaste punktet i Massif des Écrins med ei høgd på 4&nbsp;102 meter over havet. Det er òg det sørlegaste fjellet i Alpane med ei høgd over 4&nbsp;000 meter. 

## Geografi
Barre des Écrins ligg mellom dalane til elvane Durance og Isère. Dette skiljet passerer 250 meter vest for toppen, langs ryggen som går til nabofjellet Dôme des Écrins på 4&nbsp;015 moh. Sørsida av Barre des Écrins er steinete, medan nordsida er islagd og utspringet til Glacier Blanc.

## Stiging
Fjellet vart først klatra 25. juni 1864 av Adolphus Moore, Horace Walker og Edward Whymper, saman med fjellførarane Michel Croz, Christian Almer, og Christian Almer, samnemnde far og son. Ein tur til topps tar vanlegvis utgangspunkt frå Pré de Madame Carle i dalen Ailefroide. Den vanlege ruta går langs heile Glacier Blanc, som òg er den vanlegaste ruta til Dôme des Écrins, eit av dei lettaste fjella over 4&nbsp;000 meter i Alpane å klatre til topps på. 

## Bakgrunnsstoff
*Barre des Écrins på SummitPost
*Klatring på Barre des Écrins i bilete
Rheinland-Pfalz

**Rheinland-Pfalz** er eit forbundsland i Tyskland. Hovudstaden er Mainz, arealet er 19 853 km² og folketalet 4 084 844 i 2018. Rheinland-Pfalz ligg sørvest i Tyskland, og grensar til Nordrhein-Westfalen, Hessen, Baden-Württemberg, Frankrike, Saarland, Luxembourg og Belgia. Området var del av den franske okkupasjonssona etter den andre verdskrigen og delstaten vart oppretta gjennom samanslåing av Rhein-Pfalz med den prøyssiske Rhinprovinsen og delar av det vestlege Hessen.

## Geografi og geologi
Landskapet i Rheinland-Pfalz er prega av rhinske skiferplatå som vert gjennomskoren av dei djupe dalføra til Mosel, Rhinen og Lahn. Elvane deler landskapet i fire delar: fjell- og bakkelandskapa Hunsrück og Eifel vest for Rhinen og Westerwald og Taunus austom Rhinen. Den største elva i delstaten er Rhinen som dannar grense med Baden-Württemberg og Hessen.

Dei høgaste fjella i Eifel er vulkankjegler, i Hunsrück og Taunus kvartsittryggar og i Westerwald basaltkuplar. Dei høgaste områda i Hunsrück når opp i vel 800 moh. Bakkelandskapet i sør er dekt av Pfälzerskogen.

## Kjelder

* Askheim, Svein. (2011, 7. mai). Rheinland Pfalz: geologi og landformer. I *Store norske leksikon*. Henta 10. februar 2014.

## Bakgrunnsstoff

*
Sachsen

**Fristaten Sachsen** (tysk *Freistaat Sachsen*, sorbisk *Swobodny Stata Sakska*) er eit forbundsland i Tyskland. Hovudstaden er Dresden, arealet er 18 416 km² og folketalet 4 086 218 i 2022. Sachsen ligg nord for det tsjekkiske landskapet Böhmen og grensar til den polske delen av Nedre Schlesien, til Bayern, Thüringen, Sachsen-Anhalt og Brandenburg. Sachsen har ein meir enn tusenårig historie som hertugdømme, kurfyrstedømme og kongerike. I 1918 vart Kongeriket Sachsen omdanna til Fristaten Sachsen. Fristaten vart oppløyst under kommunisttida da den hamna i DDR. Han vart gjenoppretta i 1990 innanfor hovudsakleg dei same grensene som før.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Thüringen

**Thüringen** er eit forbundsland sentralt i Tyskland. Hovudstaden er Erfurt, arealet er 16 171 km² og folketalet 2,15 millionar. Fram til 1990 var Thüringen ein del av DDR.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Kjell Inge Torgersen

**Kjell Inge Torgersen** () er ein norsk musikar. Han har mellom anna sett om tekstar av Sting til nynorsk. "Aks av gull" ("Fields of Gold"), "Skjøre" ("Fragile"), og "Andedrag" (Every Breath You Take") er nokre døme på songar av Sting som er attdikta av Torgersen.

## Musikkalbum
* *Aks av gull* (2006)
* *Gnist* (2008)
* *Julelegender* (2011)
* *Mudderlys* (2017)

### DVD
* *Aks av gull - Kjell Inge Torgersen på Utstein kloster* (2007)

## Bakgrunnsstoff
* www.kjellingetorgersen.no
* Synger Sting ut mot havet  på http://www.aftenbladet.no
Skjenesykkel

**Skjenesykkel** er ein sykkel som har tre eller fire hjul, og som går på togskjener. Framkomstmiddelet vert gjerne kalla **dresin**, frå fransk *draisine*, etter den tyske oppfinnaren Karl F. Drais von Sauerbronn (1785—1851).

Både i Noreg og i Sverige finst det jernbanemuseum som har sykkeldressinar for utleige.

## Bakgrunnsstoff
* Museumsjernbaner i Osloområdet
* Museumsjernbane i Namdalen 
* Museumsjernbane ved Flekkefjord
Jesper Olsen

**Jesper Olsen** () er ein dansk, tidlegare fotballspelar. Han er best kjend for å ha spela for Ajax Amsterdam og Manchester United. Olsen var fast venstreving på det danske landslaget, skåra fem mål på 43 kampar. Han spelte på Danmarks lag i EM i fotball 1984 og VM i fotball 1986.

### Klubbspel
Olsen debuterte på seniornivå for Næstved BK i 1978.

I 1981 signerte han med den nederlandske klubben Ajax. Frå tida i Ajax vert han hugsa for å ha delteke i den såkalla «pasningsstraffa», som han gjennomførte saman med Johan Cruijff. Då Cruijff skulle take eit straffespark i ein seriekamp mot Helmond 5. desember 1982, der Ajax allereie leia 4–0, sentra Cruijff ballen sidelengs til Olsen som passa ballen tilbake til Cruijff før denne sette ballen inn bak ei forvirra målvakt. Under opphaldet i Ajax, fekk han kallenamnet *De Vlo* («fluga») på grunn av si framtoning og si evne til å vri, snu og hoppe for å unngå taklingar. Han var med å vinne seriemeisterskapen for klubben både i 1982 og 1983. Siste året vart det også cup-triumf.

Olsen vart i 1984 overført frå Ajax til engelske Manchester United. Han hjelpte United til siger i FA-cupen i 1985. Totalt skåra han 24 mål i løpet av sine knappe fem år i den engelske klubben. Olsen fann det vanskeleg å tilpasse seg det fysiske, engelske spelet, og i utviklinga som fotballspelar stagnerte han. Karrieren i Manchester United tok slutt i 1988 og han vart overført til Bordeaux i Frankrike. Han enda seinare opp hos Caen, der spelte han sideback. Han forlet Caen etter å ha fått ei alvorleg skade og la opp i 1992.

### Landslagsspel
Debuten på det danske landslaget kom i juli 1980 mot Sovjetunionen.
 
Olsen skåra to mål i EM–kvalifiseringa til EM i 1984, inkludert ei utlikning i siste minutt i 2–2-kampen mot Sovjetunionen. Han var med i EM–troppen til Danmark i 1984 og spelte to kampar, inkludert Danmarks semifinale mot Spania. Kampen enda uavgjort, og sjølv om Olsen skåra i straffesparktevlinga vart Danmark utslegne då Preben Elkjær bomma på sitt forsøk.

Olsen var også med i Danmarks tropp til VM i 1986 og skåra to gongar i dei tre innleiande kampane, men vil alltid verte hugsa for ein tabbe i åttedelsfinalen mot Spania. Han gav Danmark leiinga på straffespark, men rett før pause fekk han ballen frå målvakta Lars Høgh. Han prøvde å spele ballen tilbake til Høgh, men pasninga hans enda i staden rett framom Emilio Butragueño. Den spanske angriparen utlikna, og skåra til sist fire mål i kampen som Danmark tapte 1–5.

Han var så med i Danmark sin tropp til EM i 1988, men spelte ikkje.

### Etterrakst
Jesper Olsen busette seg i 2003 i Australia saman med familien.
Burgenland

**Burgenland** (burgenlandkroatisk *Gradišće*) er eit forbundsland (*Bundesland*) i Austerrike. Hovudstaden er Eisenstadt, arealet er 3&nbsp;965&nbsp;km² og folketalet om lag 300&nbsp;000. Det er det minst folkerike austerrikske forbundslandet. Burgenland ligg heilt aust i Austerrike, og strekkjer seg langs grensa til Ungarn, med ei kort grense mot Slovakia i nord og Slovenia i sør.

## Forvaltning
Burgenland omfattar sju distrikt (*Bezirke*), som alle har namn etter administrasjonssetet, og to bydistrikt (*Statutarstädte*):
* Eisenstadt (bydistrikt)
* Eisenstadt-Umgebung
* Distriktet Güssing
* Distriktet Jennersdorf
* Distriktet Mattersburg
* Distriktet Neusiedl am See
* Distriktet Oberpullendorf
* Distriktet Oberwart
* Rust (bydistrikt)

## Soge
Burgenland vart danna i 1921 gjennom samling tysktalande landområde som hadde høyrt til den ungarske delen av Austerrike-Ungarn.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Kärnten

**Kärnten** (slovensk *Koroška*) er eit forbundsland (*Bundesland*) i Austerrike. Hovudstaden er Klagenfurt, arealet er 9 536 km² og folketalet 560 000. Kärnten ligg søraust i Austerrike, og grensar til Slovenia og Italia.

## Forvaltning
Forbundslandet Kärnten omfattar åtte distrikt (Bezirke) og to såkalla Statuarstädte (bydistrikt):
* Distriktet Feldkirchen
* Distriktet Hermagor
* Klagenfurt (bydistrikt)
* Klagenfurt-Land
* Distriktet Sankt Veit an der Glan
* Distriktet Spittal an der Drau
* Villach (bydistrikt)
* Villach-Land
* Distriktet Völkermarkt
* Distriktet Wolfsberg

## Soge
Før oppløysinga av Austerrike-Ungarn i 1918 var Kärnten eit hertugdømme. Nokre små delar av dette hertugdømmet er i dag del av Slovenia. Det finst ein liten slovenskspråkleg minoritet i den austerrikske delen av Kärnten òg. 

Den vidkjende, høgreorienterte politikaren Jörg Haider var i si tid *Landeshauptmann* (regjeringsleiar) i Kärnten.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Smaalenenes amt

**Smaalenenes amt** var ei administrativ eining (amt) som omfatta tidlegare Smaalenene (len). Amtet vart oppretta i 1662 under Akershus stiftamt, og vart i 1918 omdøypt til fylket Østfold fylke.

## Amtmenn
* 1814&ndash;1830 Valentin Christian Wilhelm Sibbern
* 1831&ndash;1846 Gregers Winther Wulfsberg
* 1847&ndash;1855 Christian Birch-Reichenwald
* 1855&ndash;1880 Carl Sibbern
* 1881&ndash;1890 Johan Lauritz Rasch
* 1891&ndash;1905 Ulrik Frederik Christian Arneberg
* 1905&ndash;1917 Hans Christian Albert Hansen
* 1918 Eivind Olaf Bødker

## Kjelder
*Stiftamtmenn, amtmenn og fylkesmenn 1814-1994 - regjeringa.no
Niederösterreich

**Niederösterreich** er eit forbundsland (*Bundesland*) i Austerrike. Hovudstaden er Sankt Pölten, arealet er 19 186 km² og folketalet 1 700 000.

Niederösterreich ligg nordaust i Austerrike, med grense til Tsjekkia og Slovakia. Wien, hovudstaden i Austerrike, ligg midt i Niederösterreich, men er eit eige forbundsland.

## Administrativ inndeling
Niederösterreich omfattar 21 distriktr (*Bezirke*), som har namn etter administrasjonssete, og fire bydistrikt (*Statutarstädte*):

## Soge
Området utgjer det gamle austerrikske kjernelandet, og var under habsburgsk styre frå 1278 til opprettinga av republikken Austerrike i 1918.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Oberösterreich

**Oberösterreich** er eit forbundsland (*Bundesland*) i Austerrike. Hovudstaden er Linz, arealet er 11 982 km² og folketalet om lag 1 500 000. Forbundslandet ligg nordvest i Austerrike og har grense til Tyskland og Tsjekkia. Det offisielle språket er tysk. 

## Forvaltning
Oberösterreich består av 15 distrikt (*Bezirke*), som har namn etter administasjonsseta, og tre bydistrikt (*Statutarstädte*):
* Distriktet Braunau am Inn
* Distriktet Eferding
* Distriktet Freistadt
* Distriktet Gmunden
* Distriktet Grieskirchen
* Distriktet Kirchdorf an der Krems
* Linz (bydistrikt)
* Linz-Land
* Distriktet Perg
* Distriktet Ried im Innkreis
* Distriktet Rohrbach
* Distriktet Schärding
* Steyr (bydistrikt)
* Steyr-Land
* Urfahr-Umgebung
* Distriktet Vöcklabruck
* Wels (bydistrikt)
* Wels-Land

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Cevennane

**Cevennane** (fransk *Cévennes*) er ei fjellkjede i sørlege og sentrale delar av Frankrike, som dekkjer delar av departementa Gard, Lozère, Ardèche og Haute-Loire.

Ordet *Cevennane* kjem av gallisk *Cebenna*, som vart latinisert av Julius Caesar til *Cevenna*.

Cevennane er ein del av Massif Central. Dei går frå Montagne Noire og nordaustover til Monts du Vivarais, og det høgaste punktet er Mont Lozère på 1&nbsp;699 m. Ein annan stor fjelltopp er Mont Aigoual på 1&nbsp;567 m. Loire og Allier renn mot Atlanterhavet, Ardèche og sideelvane Chassezac, Cèze, Gardon renn ut i Rhône, medan Vidourle, Hérault og Dourbie munnar ut i Middelhavet. Regionen inneheld ein nasjonalpark, Parc National des Cévennes, oppretta i 1970 og Parc Naturel Régional des Monts d'Ardèche.

Område er kjend for sine store samfunn av protestantar eller hugenottar. Under regjeringstida til Louis XIV, flykta dei fleste hugenottane frå Frankrike, særleg etter opphevinga av Kunngjeringa i Nantes i 1685. Samfunnet i Cevennane heldt seg derimot i ro, og var verna av det åslendte landskapet. I 1702 gjekk denne folkegruppa, kalla camisardar, imot monarkiet. Dei to sidene vart einige om fred i 1715.

## Bakgrunnsstoff
* www.cevennes-tourisme.fr
* Turisme i Cevennane
* Bilete frå Cevennane 
* Offisiell side om nasjonalparken i Cevennane  
* Info om Cevennane og nasjonalparken 
* Reise i Cevennane med Robert Louis Stevenson
Forbundslandet Salzburg

**Salzburg** er eit forbundsland (*Bundesland*) i Austerrike. Hovudstaden er Salzburg, arealet er 7 156 km² og folketalet om lag 560 000.

## Geografi
Salzburg ligg vest i Austerrike, og har grense til Tyskland i nord og Italia i sør. I aust ligg dei austerrikske forbundslanda Oberösterreich, Steiermark og Kärnten, i vest forbundslandet Tirol. Den viktigaste elva i delstaten er Salzach, som munnar ut i elva Inn. I sør er fjella Sentralalpane (Hohe Tauern), fleire av toppane er på over tre tusen meter, i aust og nord Dachstein-massivet og Berchtesgaden-Alpane.

## Historie
Busetnad i Salzburg går attende til forhistorisk tid. Det eldste namnet på byen, Iuvavum, går attende til keltisk busetnad. Byen var ein del av romarriket, og han vart i 690 eit bispedømme, og i 798 erkebispedømme.

Salzburg var frå mellomalderen av eit geistleg fyrstedømme, med erkebiskopen av Salzburg som herskar. Ved Wienerkongressen etter Napoleonskrigane, i 1816, vart det del av det austerrikske keisarriket.

## Forvaltning
Delstaten Salzburg er delt inn i fem ulike distrikt (Bezirke) og ein hovudstad (Statutarstadt), Salzburg:

### Distrikt i Salzburg
* Salzburg-Stadt (Landeshauptstadt)
* Salzburg-Umgebung (Flachgau)
* Hallein (Tennengau)
* St. Johann im Pongau (Pongau)
* Zell am See (Pinzgau)
* Tamsweg (Lungau)

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
* Geoinformationssystem Salzburg (Luftbilder etc.)
Hardangersaum

**Hardangersaum** er ein broderingsstil som baserer seg på uttrekkssaum med rettvinkla kanting &mdash; anten i same eller liknande farge som det kvite eller lyse bakgrunnsstoffet («kvitsaum») eller i mørk, gjerne svart, kontrastfarge («svartsaum»). Hardangersaumen har tradisjonelt særleg vore bruka i og kring Hardanger, men vart i samband med den norske nasjonalismen fram mot 1905 og framvoksteren av folkehøgskulane spreidd over heile Noreg med status som «nasjonal» stil.

Hardangersaum blir bruka mykje til dukar og pyntehanddukar over heile Noreg. I Hardanger har hardangersaumen særleg vore bruka til forklede og skaut.

## Sjå òg
* nordmørssaum

## Bakgrunnsstoff
*
*
Crêt de la Neige

**Crêt de la Neige** er den høgaste toppen i Jurafjella og departementet Ain (nummer 01) i Frankrike. Det har ei høgd på 1&nbsp;720 meter over havet, og ein primærfaktor på 1&nbsp;230 meter. Fjellet er offisielt det høgaste fjellet i Jurafjella, ein meter høgare enn Reculet, som ligg lenger sør.
Grand Ballon

**Grand Ballon** (tysk: *Großer Belchen*; omsett *stor ballong*) er det høgaste fjellet i Vogesane, om lag 25 km nordvest for Mulhouse i Frankrike.

Somme kallar framleis fjellet *Ballon de Guebwiller*, etter namnet på den næraste byen, Guebwiller, om lag 8 km til aust. Fjellet er 1&nbsp;424 meter høgt. 

Den velkjende Route des Crêtes går rundt fjelltoppen i aust, og kryssar ein fjellovergang i ei høgd på 1&nbsp;343 m, mellom Markstein og Hartmannswillerkopf.
Dentelles de Montmirail

**Dentelles de Montmirail** er ei lita fjellkjede i Provence i Frankrike. Ho ligg i departementet Vaucluse, like sør for Vaison-la-Romaine.

Fjellkjeda ligg ved foten av den høgaste fjelltoppen i Provence, Mont Ventoux, som ligg mot aust. Namnet deira (*dentelles* tyder «knipling») referer til den svært taggete forma på toppane. Fjella vart danna av horisontale sedimentærlag av kalkstein, som vart pressa opp vertikalt i juratida, og så eroderte til kvasse ryggar og tindar. Den høgaste toppen i Dentelles er St-Amand, på 734 m. Fjellkjeda, som berre er 8 km brei, er kjend for fotturar og fjellklatring.
Dent du Géant

**Dent du Géant** er eit fjell i Mont Blanc-massivet i Frankrike og Italia med ei høgd på 4&nbsp;013 meter over havet. 

Fjellet har to toppar, som ligg på kvar side av eit om lag 25 meter langt skår:
:* *Pointe Graham* (4&nbsp;013 m), først klatra av W. W. Graham med guidane Auguste Cupelin og Alphonse Payot 20. august 1882.
:* *Pointe Sella* (4&nbsp;009 m), først klatra av Jean Joseph Maquignaz med sonen Baptiste Maquignaz og nevøen Daniel Maquignaz 28. juli 1882. Det same laget klatra *Pointe Sella* ein gong til neste dag i lag med Alessandro Sella, Alfonso Sella, Corradino Sella og Gaudenzio Sella. Graham merka på si første klatring at ein av Maquignaz-familien hadde gravert ein M i berget like nedanfor toppen av *Pointe Sella*.

Ingen nådde toppen av Dent du Géant under den så kalla Gullalderen for fjellklatring, og fjellet var ein ettertrakta topp i 1870-åra. Mange som prøvde å nå toppen frå Rochefort-ryggen måtte snu. I 1880 prøvde Albert Mummery og Alexander Burgener å tvinge seg opp på sørvestsida, men måtte gje opp på grunn av eit område med skifer-liknande berg. 

## Bakgrunnsstoff
Dent du Géant på SummitPost
Grandes Jorasses

**Grandes Jorasses** er eit fjell i Mont Blanc-massivet i Dei franske Alpane med ei høgd på 4&nbsp;208 meter over havet. 

Den første klatringa av den høgaste toppen på fjellet, Pointe Walker, gjorde Horace Walker med fjellførarane Melchior Anderegg, Johann Jaun og Julien Grange 30. juni 1868. Den nest høgaste toppen på fjellet (Pointe Whymper, 4&nbsp;184 m) vart først klatra av Edward Whymper, Michel Croz, Christian Almer og Franz Biner 24. juni 1865. 

Dei andre toppane på fjellet er Pointe Croz (4&nbsp;110 m), Pointe Margherita (4&nbsp;065 m), Pointe Elena (4&nbsp;045 m) og Pointe Young (3&nbsp;996 m). 

## Nordsida
Nordsida av fjellet er ein av dei seks store nordsidene i Alpane. Han er ein av dei mest kjende fjellveggane i Alpane og strekker seg 1&nbsp;200 meter over Leschauxbreen, og er 1 km brei. Den klassiske ruta opp veggen heiter Walker Spur, som fører rett til toppen av Pointe Walker.

## Kjelder
* Dumler, Helmut and Willi P. Burkhardt, *The High Mountains of the Alps*, London: Diadem, 1994

## Bakgrunnsstoff
* Grandes Jorasses på SummitPost
Drammens Tidende

***Drammens Tidende***, som tidlegare hadde namnet *Drammens Tidende og Buskeruds Blad*, er ei avis som kjem ut i Drammen og dekkjer tidlegare Buskerud fylke, med hovudvekt på Drammen. Avisa er eigd av Orkla Media, som no heiter Edda Media.

Drammens Tidende vart skipa i 1832 under namnet Tiden, og er den nest eldste avisa som framleis kjem ut i Noreg. I 1883 vart Buskeruds Blad skipa i Drammen, og dei to avisene vart slege saman til ei avis i 1961, *Drammens Tidende og Buskeruds Blad*, etter at de hadde hatt same eigar sidan 1897, og sams redaktør sidan 1901. Frå 2000 fekk avisa det noverande namnet *Drammens Tidende*.

I 1998 ble nettavisa dt.no etablert, og 2. januar 2004 gikk Drammens Tidende over til tabloidformat. Drammens Tidende åtte òg lokal-TV-stasjonen *TV Drammen*. 

## Opplagstal
* 1986: 39 757
* 1988: 41 868
* 1990: 43 102
* 1991: 43 647
* 1992: 43 943
* 1993: 43 611
* 1994: 43 813
* 1995: 44 120
* 1996: 44 385
* 1997: 45 208
* 1998: 46 210
* 1999: 46 528
* 2000: 46 709
* 2001: 49 174
* 2002: 47 090
* 2003: 45 271
* 2004: 44 426
* 2005:43 244
* 2006:  42 322
* 2007: 40 954
* 2008: 39 121
* 2009: 37 678
* 2010: 36 109
* 2011: 33 352
* 2012: 31 213
* 2013: 29 124
* 2014: 26 990
* 2015: 24 867
* 2016: 25 865
* 2017: 26 576
* 2018: 27 154
* 2019: 27 607
* 2020: 28 969
* 2021: 28 307
* 2022: 27 373
* 2023: 26 310
* 2024: 25 393

## Kjelder

*Medihuset Drammens tidende: Soga til avisa 

## Bakgrunnsstoff
*
Hartmannswillerkopf

**Hartmannswillerkopf**, òg kalla **Vieil Armand** eller **Hartmannsweilerkopf**, er eit pyramideforma fjell i Vogesane i Frankrike. Toppen er 956 meter høg og gjev utsyn over slettene i Alsace. Ved Hartmannswillerkopf står det eit nasjonalmonument over den første verdskrigen på grunn av kampar som fann stad i skyttergravene her. 

Toppen ligg ni kilometer frå Cernay og 24 kilometer nord for Mulhouse. Fjellet er delt mellom landsbyane Hartmannswiller, Wuenheim, Wattwiller og Uffholtz, og den strategiske toppen har vore kjempa for mange gonger. Dei hardaste kampane skjede 19-20. januar, 26. mars, 25-26. april og 21-22. desember i 1915. Gjennom krigen vart om lag 30&nbsp;000 soldatar drepne, og størstedelen av desse var franske. Etter om lag 18 månadar med harde kampar flytta begge sidene fokuset til vestfronten lenger nord. Berre nok menn for å halde linjene vart igjen ved Hartmannswillerkopf, og stort sett var det berre artilleri som føregjekk etter dette. 

I dag er området eit fransk nasjonalmonument. Det ligg eit museum og ein gravplass her, og det er òg mogeleg å utforske dei omfattande skyttargravene. Sidan linjene var statisk i så lange periodar, er gravene godt bevarte, særleg på den tyske sida av fjellet. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hartmannswillerkopf|Hartmannswillerkopf]]» frå ,  den 18. april 2007.*  
 
## Bakgrunnsstoff

* Offisiell side 
* Film om fjelltoppen, skyttergravene og turen opp http://vimeo.com/80644103
Larrun

**Larrun** (moderne baskisk: *Larrun*, tidlegare kalla *Larhune* på fransk) er eit fjell i den vestlege delen av Pyreneane med ei høgd på 905 meter. Det ligg på grensa mellom Frankrike og Spania, der dei baskiske provinsane Labourd og Navarra møtes. Fjellet har ein primærfaktor på 670 meter. 

Larrun er ein viktig stad i baskisk kultur. Han er dekt av steindysser, steinsirklar og andre neolittiske monument, og var ein heilag stad i baskisk mytologi. Fjellet er visstnok heimstad for Leben Sugea, den første slangen. Seinare, kanskje på grunn av at det var ein gamal heilag stad, fekk toppen rykte for seg for å vere ein *akelarre* eller ein rituell møtestad for hekser. Fram til 1700-talet betalte dei lokale innbyggjarane ein munk, som budde som eremitt på toppen av fjellet for å halde heksene unna. 

Fjellet vart brukt av franske troppar som forsvarsposisjon mot slutten av Den spanske frigjeringskrigen, men Wellington sine troppar dreiv Marshal Soult sine troppar ned frå fjellet under Slaget ved Nivelle 10. november 1813. Dette gjorde Frankrike open, slik at Wellgington sine menn kunne marsjere nordover til Paris.

Larrun og det lokale området har vore ei kjend smuglarrute nytta i fleire hundreår, inkludert flyktningar under Den spanske borgarkrigen og Den andre verdskrigen. Smugling var så viktig at lokale historier fortel om at fjellet var dekt av gull, før vonde menn kom og tok det bort. Dei brende skogen på fjellet for å få tak i gullet, men det smelta og rann bort. 

Larrun er i dag ein populær stad for fjellturar. Ein lite tog, le petit train de la Rhune, tar med seg passasjerane til toppen av fjellet frå den franske sida. Kyr, eit par pottok-ponniar og sauer beiter i fjellsidene. 

La Rhune er framleis ein viktig stad i baskisk kultur, og mange gjestgjeveri og restaurantar ber namnet til fjellet, og den karakteristiske forma vert brukt i mange suvenirar og logoar. 

## Bakgrunnsstoff
* Le petit train de Larrun
* Larrun på SummitPost
Tirol

**Tirol** er eit forbundsland (*Bundesland*) i Austerrike. Hovudstaden er Innsbruck. Tirol har eit areal på 12&nbsp;647&nbsp;km² og eit folketal på omtrent 760&nbsp;000. Området ligg vest i Austerrike, i den austlege delen av Alpane, og grensar til Tyskland i nord og Italia og Sveits i sør.

Før den første verdskrigen var Tirol eit grevskap under det austerrikske keisarriket. Ved oppløysinga av Austerrike-Ungarn i 1918 overtok Italia den sørlege delen av grevskapet, som i dag utgjer den italienske autonome provinsen Sør-Tyrol.

Hovudnæringane i Tirol er skogbruk og husdyrbruk. Regionen er òg eit populært turistområde.

## Geografi
Tirol er prega av eit alpint landskap. Det høgste fjellet i Austerrike, Großglockner på 3798&nbsp;moh. ligg i Tirol, nærare fastsett i fjellmassivet Hohe Tauern i Aust-Tirol ved grensa til Kärnten.

Den største dalen i Nord-Tirol er Inndalen, som strekkjer seg frå vest til aust. Nord for Inn ligg dei nordlege kalk-alpane med fjellkjelder som Lechtalalpane, Wetterstein, og Karwendel, og med få og veldig små sidedalar. Sør for Inn ligg Sentral-Alpane med mellom anna Ötztalalpene, Stubaialpane og Zillertalalpane. Her ligg også dei største sidedalane, som strekkjer seg inn til hovudkammen i Alpane, Kauner-, Pitz-, Ötz-, Wipp- og Zillertal.

Hovudstaden Innsbruck ligg sentralt i Inndalen og delar Nord-Tirol i Tiroler Oberland (vest for Innsbruck) og Tiroler Unterland (aust for Innsbruck). Heilt i vest, ved overgangen til Vorarlberg, ligg fjellkjedene Verwallfjella og Silvretta. Heilt i aust, ved overgangen til Salzburg, ligg Kaiserfjellet og Kitzbühelalpane. Aust-Tirol er elles gjennomtrekt av Isel- og Draudalane og ein del av dei karniske alpane ligg også der.

## Forvaltning
Forbundslandet Tirol er delt inn i ni ulike distrikt (Bezirke):
* Nord-Tirol
** Imst
** Innsbruck
** Innsbruck Land
** Kitzbühel
** Kufstein
** Landeck
** Reutte
** Schwaz
* Aust-Tirol
** Lienz

## Galleri

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Tirol (Bundesland)|Tirol (Bundesland)]]» frå ,  den 3. august 2017.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Luberon

**Luberon** (provençalsk oksitansk: *Leberon* eller *Leberoun*) er eit fjellmassiv sentralt i Provence lengst sør i Frankrike. Det består av to fjellkjeder, Store og Litle Luberon. Dalen mellom dei inneheld fleire landsbyar og jordbruksland.

Det totale innbyggjartalet varierer stort mellom vinter og sommar, sidan det kjem mykje turistar til området om sommaren. Området er naturskjønt med vakre landsbyar, eit komfortabelt levesett, rikt jordbruk og fleire historiske stader. Samuel Beckett budde til dømes i Roussillon under Den andre verdskrigen).

I 1970-åra kom folk frå heile Frankrike til «Le Luberon» på leit etter det kommunitariske idealet.

*[[Force de frappe]]* eller det franske strategiske atomvåpenarsenalet brukte å ligge i nærleiken, under bakken, før det vart nedrusta seint på 1980-talet.

Dei siste tiåra har ei rekkje bøker av den britiske forfattaren Peter Mayle fortalt soga om ein britisk landsforvist, som slo seg ned i landsbyen Ménerbes. Ein av desse bøkene vart filmatisert av regissør Ridley Scott i 2006 som *[[A Good Year]]* med mellom anna Russell Crowe i hovudrolla. Filmen vart filma her.

## Landsbyar ved Luberon

* Apt
* Bonnieux
* Cavaillon
* Cucuron
* Gordes
* Lacoste
* Lourmarin
* Ménerbes
* Oppéde-le-Vieux
* Roussillon
* Goult

## Kjelder
* Mayle, Peter. *A year in Provence*. New York : Vintage Books, 1991.
* Mayle, Peter. *Encore Provence : new adventures in the south of France*. New York : Knopf, 1999.
* Mayle, Peter. *Toujours Provence*. New York : Knopf, 1991

## Bakgrunnsstoff
* provencebeyond.com
* Bilete frå Luberon 
* Fleire bilete
Steiermark

**Steiermark** (slovensk *Štajerska*) er eit forbundsland (*Bundesland*) i Austerrike. Hovudstaden er Graz, arealet er 16 400 km² og folketalet om lag 1&nbsp;250&nbsp;000. Steiermark ligg søraust i Austerrike, og har grense til Slovenia.

## Forvaltning
Steiermark omfattar 12 distrikt (*Bezirke*), som har namn etter administrasjonsseta, og ein såkalla Statuarstadt (Graz):
* Bruck-Mürzzuschlag
* Deutschlandsberg
* Graz-Umgebung
* Hartberg-Fürstenfeld
* Leibnitz
* Leoben
* Liezen
* Murau
* Murtal
* Südoststeiermark
* Voitsberg
* Weiz

## Soge
Før den første verdskrigen var Steiermark eit hertugdømme underlagt det austerrikske keiserdømmet. Ved oppløysinga av Austerrike-Ungarn i 1918 vart det gamle hertugdømmet delt, og ein stor del av det er i dag del av Slovenia. Det finst òg ein liten slovensk minoritet i den austerrikske delen av Steiermark.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Vorarlberg

**Vorarlberg** er eit forbundsland (*Bundesland*) i Austerrike. Hovudstaden er Bregenz, arealet er 2 601 km² og folketalet om lag 400&nbsp;000. Vorarlberg ligg heilt vest i Austerrike, og har grense til Sveits, Liechtenstein og Tyskland. 

## Geografi
Vorarlberg er skild frå forbundslandet Tirol av Arlbergpasset (1&nbsp;793 moh), som òg er opphavet til namnet på forbundslandet («bortanfor Arlberg»). Største elvane i Vorarlberg er Rhinen (som dannar grense mot Sveits), Ill, Bregenzer Ach og Dornbirner Ach. Høgste fjelltoppen, Piz Buin, ligg på grensa mot Sveits.

## Forvaltning
Vorarlberg er delt opp i fire distrikt (Bezirk) som består av til saman 96 kommunar. Distrikta har namn etter forvaltningsstadene:
*Bludenz
*Bregenz
*Dornbirn
*Feldkirch

## Soge
Då Austerrike-Ungarn gjekk i oppløysing etter den første verdskrigen vart det heldt ei folkerøysting i Vorarlberg i 1919, som gav 80 % fleirtal for å søkja opptak i Sveits. Dette vart det likevel ingenting av, dels grunna ei nølande haldning frå sveitsisk side.¨

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Nervevev

**Nervevev** består av nerveceller som kan danne og leie elektriske signal, og av støtteceller (gliaceller). Nerveceller sender informasjon mellom cellene i kroppen og deltar i samordninga og kontrollen av funksjonane til cellene.
La Meije

**La Meije** er eit fjell i Massif des Écrins, på grensa mellom departementa Hautes-Alpes og Isère. Det ligg ovanfor landsbyen La Grave, eit senter for skisport og fjellklatring.

La Meije består av tre toppar. Den høgaste er *Grand Pic de la Meije* på 3&nbsp;984 m. Doigt de Dieu er eit stor snøkledd tårn på austsida av ryggen, og heng over sørveggen. Det er ei populær klatrerute for fjellklatrarar på alle nivå. Førstestiginga vart gjort 16. august 1877 av Emmanuel Boileau de Castelneu og Pierre Gaspard. I 1891 vart J. H. Gibson, U. Almer og F. Boss dei første til å krysse ryggen frå vest mot aust. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Meije|Meije]]» frå ,  den 18. april 2007.*