President i Finland

**Presidenten i Finland** er vald av det finske folket. Hen styrer utanrikspolitikken til Finland og er øvstekommanderande over det finske forsvaret.

Den finske presidenten har tenestebustad i Helsingfors, på Talludden i Mejlans. Sommarbustaden er Guldstranden (Kultaranta) i Nådendal.

## Oppgåver
Presidenten utnemner dei øvste embetsmennene og dommarane i høgsterett, i tillegg skal hen utnemne ein til å danna regjering etter eit val. Andre oppgåver som tenesteutnemning av statsrådar og benåding følgjer også med. Det er forventa at presidenten i republikken skal fungere som ein meklar og formidlar mellom partia. Trass i dette er det døme på at nokre finske presidentar har brukt stillinga si til å fremje posisjonen til sitt eige parti.

## Valprosess
For å kunne bli president må ein vere innfødd finsk medborgar. Presidentperioden er seks år, og kan forlengast med éin periode.

Presidenten blir vald i direkte val i to omgangar med seks års mellomrom. Viss ein av kandidatane får over halvparten av røystene i første omgang blir han eller ho vald til president direkte. Viss det ikkje er tilfelle går dei to kandidatane med flest røyster attom seg til ein andre valomgang, der den som får flest røyster vinn.

Tidlegare blei presidenten vald etter eit valmannssystem. Dei røysteføre valde valmenn etter forholdstalsmetoden (den såkalla D'Hondt-metoden), og deretter valde valmennene president etter eit relativt komplisert system.

### Endringar
Etter at Mauno Koivisto sin presidentperiode var over i 1994 blei talet på valperiodar presidenten kan sitje avgrensa til to. Bakgrunnen for endringa var at Urho Kekkonen hadde vore president i over 25 år, noko som mange meinte hadde ført til at stillinga til presidenten hadde blitt for sentral.

Etter den gamle finske grunnlova (1919–2000) utnemnde også republikkens president personen som skulle danne regjering (i praksis statsministeren), og han kunne oppløyse parlamentet og skrive ut nyval. Etter den nye grunnlova (i kraft frå og med 1. mars 2000) kan presidenten ikkje lenger bestemme desse spørsmåla aleine.

## Presidentar
# 1919–1925: Kaarlo Juho Ståhlberg
# 1925–1931: Lauri Kristian Relander
# 1931–1937: Pehr Evind Svinhufvud
# 1937–1940: Kyösti Kallio
# 1940–1944: Risto Heikki Ryti
# 1944–1946: Carl Gustaf Emil Mannerheim
# 1946–1956: Juho Kusti Paasikivi
# 1956–1981: Urho Kaleva Kekkonen
# 1981–1994: Mauno Henrik Koivisto
# 1994–2000: Martti Oiva Kalevi Ahtisaari
# 2000–2012: Tarja Kaarina Halonen
# 2012–2024: Sauli Väinämö Niinistö
# 2024– : Alexander Stubb

Dei følgjande presidentvala har av ulike grunnar blitt gjennomført på måtar som skil dei frå andre presidentval: Ved det første presidentvalet i 1919 var det parlamentet som valde president (Ståhlberg), det same gjorde det etter at Mannerheim gjekk av i 1946 (Paasikivi). I presidentvala under Den andre verdskrigen, 1940 (Ryti, berre for tre år) og 1943 (Ryti) fungerte valmennene som hadde blitt valde i 1937. Etter at Risto Ryti gjekk av i 1944 blei marskalk Mannerheim utnemnd til president ved lov, og i 1973 blei Urho Kekkonen sin presidentperiode forlenga for fire år (1974–78) med hjelp av ein unntakslov.


ImageSize = width:800 height:100
PlotArea = width:700 height:80 left:0 bottom:20

DateFormat = yyyy
Period = from:1918 till:2024
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1920

# there is no automatic collision detection,
# so shift texts up or down manually to avoid overlap

Define $dy = 20 # shift text to up side of bar

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)

PlotData=
  
  bar:Leaders color:lightgrey width:65 mark:(line,white) align:left fontsize:S

  from:start till:1925 shift:(-25,$dy)  text:K.J.~Ståhlberg
  from:1925  till:1931 shift:(-20, -2)  text:Lauri~Kristian~Relander~
  from:1931  till:1937 shift:(-20,$dy)  text:P.E.~Svinhufvud
  from:1937  till:1940 shift:(-10, -2)  text:Kyösti~Kallio~
  from:1940  till:1944 shift:(-10,$dy)  text:Risto~Ryti
  from:1944  till:1946 shift:( -5, -2)  text:C.G.E.~Mannerheim~
  from:1946  till:1956 shift:(-25,$dy)  text:J.K.~Paasikivi
  from:1956  till:1982 shift:(-40,$dy)  text:Urho Kekkonen
  from:1982  till:1994 shift:(-25,$dy)  text:Mauno~Koivisto
  from:1994  till:2000 shift:(-20, -2)  text:Martti~Ahtisaari~
  from:2000  till:2012 shift:(-20,$dy)  text:Tarja~Halonen
  from:2012  till:2024 shift:(-20, -2)  text:Sauli~Niinistö
  from:2024  till:end  shift:(-10,$dy)  text:Alexander~Stubb


Etter at presidentperioden er over får den tidlegare presidenten tittelen «president», og dette heidersnamnet har han eller ho rett til å bere livet ut.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*