Den tiårige svinginga i Stillehavet

**Den tiårige svinginga i Stillehavet** (PDO, av *Pacific Decadal Oscillation*) er eit klimatisk variasjonsmønster i Stillehavet som skiftar fase med ein tidsskala på eit par tiår, vanlegvis om lag 20 til 30 år. PDO vert kjenneteikna ved varmt eller kjølig overflatevatn i Stillehavet nord for 20°&nbsp;N. Under ein «varm», eller «positiv», fase vert det vestlege Stillehavet avkjølt og delar av dei austlege områda vert varmare. Under ei «avkjøling», eller ein «negativ» fase, skjer det motsette.

Den tiårige svinginga i Stillehavet vart namngjeven av Steven R. Hare, som merka seg dette då han studerte mønster av lakseproduksjon i 1997.

Mekanismane som gjer at mønsteret varer over fleire tiår er ikkje kjend. Det er foreslått at eit tynt lag med varmt vann om sommaren kan verne djupare kald vatn. Eit PDO-signal har vorte rekonstruert bak til 1661 ved hjelp av årringar på tre i Baja California.

**Den intertiårige svinginga i Stillehavet** (IPO eller ID, *interdecadal pacific oscillation*) syner liknande mønster for havoverflatetempreaturen og havnivåtrykket, med ein syklus på 15 til 30 år, men desse påverkar både det nordlege og sørlege Stilehavet. Største anomaliar i havoverflatetemperaturen finn ein bort frå ekvator. Dette er nok ganske annleis enn den kvasi-tiårige svinginga med ein periode på 8 til 12 år og maksimum havoverflatetemperaturanomaliar på begge sider av ekvator, som såleis liknar El Niño-mønsteret (ENSO).

## Regimeendringar

Sjølv om det er fleire mønster som kjenneteiknar ei regimeendring, er dei viktigaste endringane mellom «varme» og «kalde» mønster som varer 5 til 20 år.
*1750: PDO syner uvanleg sterk svinging.
*1905: Etter ei sterk svinging gjekk PDO inn i ein «varm» fase
*1946: PDO endra seg til ein «kald» fase. [Sjå den blå delen på grafen til høgre]
*1977: PDO endra seg til ein «varm» fase.
*1998: PDO-indeksen synte fleire år med «kalde» verdiar, men vart ikkje verande i dette mønsteret.
*2008: Dei tidlege stadia på ein kald fase.

I alle tilfella på 1900-talet har regimeendringar i PDO vore knytte til liknande endringar i det tropiske havet.

## Tilknytte endringar
*ENSO ser ut til å påverke PDO/IPO-syklusen.
*Endringar i IPO endrar plasseringa og styrken til ENSO-aktiviteten. Konvergenssona i Sør-Stillehavet flyttar seg nordaustover under El Niño og sørvest over under La Niña. Den same rørsla finn stad under positiv og negative IPO-fasar. (Folland et al., 2002)
*Temperaturvariasjonar over fleire tiår i Kina er nært knytt til variasjonar i NAO og NPO.
*Amplituden til NAO og NPO auka i 1960-åra og det fleirårige variasjonsmønsteret endra seg frå 3&ndash;4 år til 8&ndash;15 år.
*
Havnivåauke er påverka når store område med vatn vert varma opp og utvidar seg, eller vert avkjølt og trekkjer seg saman.

## Litteratur
* 
* 
* Steven R. Hare and Nathan J. Mantua, 2001. *An historical narrative on the Pacific Decadal Oscillation, interdecadal climate variability and ecosystem impacts*, Report of a talk presented at the 20th NE Pacific Pink and Chum workshop, Seattle, WA, 22. mars 2001. http://www.iphc.washington.edu/Staff/hare/html/papers/pcworkshop/pcworkshop.pdf 
* Nathan J. Mantua and Steven R. Hare, 2002. *The Pacific Decadal Oscillation*, Journal of Oceanography, Vol. 58, p.&nbsp;35–44.  http://jisao.washington.edu/PNWimpacts/Publications/Pub166.pdf
* Kevin Ho, 2005. *Salmon-omics: Effect of Pacific Decadal Oscillation on Alaskan Chinook Harvests and Market Price*. Columbia University. http://www.columbia.edu/~kjh2103/Salmon-omics-PDO.pdf 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pacific decadal oscillation|Pacific decadal oscillation]]» frå ,  den 8. desember 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
*
*