C

**C** er den tredje bokstaven i det latinske alfabetet. Han kan representera fleire lydar, særleg  og .

På norsk blir han uttalt som s om han står framfor i, y, æ, ø og som regel framfor e, som k om han står framfor a, o, u og dei fleste konsonantar, og  som  (sj-lyden) eller  om han står framfor h.

## Historie

C har same opphav som bokstaven G. Semittane kalla han gimel. Bokstavteiknet deira er kanskje ei tilpassing av ein egyptisk hieroglyf for ei stav-slynge, som også kan ha vore tydinga til «gimel».

Bokstaven blei gjort om til gamma i det greske alfabetet. På fønikisk og gresk var lydverdien g. Etruskisk hadde ikkje denne lyden og brukte bokstaven for lyden . Den etruskiske bokstaven likna opphavleg på den greske ( i tidleg etruskisk), men blei vend om til ein slags speglvend latinsk C i klassisk etrusksisk () Den latinske forma  tok form i klassisk latin. I tidlege latinske inskripsjonar brukte ein bokstavane C, K og Q til å stå for lydane  og , som ein ikkje skilde mellom i skrift. Q blei brukt til lyden  eller  før ein runda vokal, K framfor A, og elles brukte ein C. Rester av denne bruken finst i latin, når namnet Gaius vert forkorta til C. og Gnaeus Cn. i skrift.

På 200-talet f.Kr. blei det innført ein modifisert utgåve av C for lyden  (G), medan C blei brukt til lyden . Frå og med den klassiske perioden blei G rekna som tilsvarande gresk gamma og C som tilsvarande kappa, noko ein kan sjå i romaniseringa av greske ord som «KAΔMOΣ» (), «KYPOΣ» () og «ΦΩKIΣ» ().

Gjennom heile oldtida uttalte romarane C som /k/ føre alle vokallyder. Det forklarer at «» vart lånt inn i germanske språk med k-lyd: «Kaiser» eller «keisar», jamfør også latinsk *cellarium* (kjellar), *cista* (kiste) og liknande. Namnet på bokstaven hos etruskarane og romarane var ce, uttalt ke. Først frå tidleg i mellomalderen, vart han uttalt se.

No vert c uttalt føre e og i som tʃ på italiensk, som ustemt s på fransk, som ein lespande s-lyd på spansk omtrent tilsvarande engelsk th, men som s på spansk-amerikansk og på portugisisk og som tʃ på rumensk. Skal ein uttale c som s på fransk og portugisisk føre andre vokalar, skriv ein ç. Uttalen som k føre e og i vert på italiensk uttrykt ved ch, på spansk og portugisisk ved qu. I dei nordiske språka finst c berre i framandord og vert uttalt føre e, i, y, æ og ø som s, elles som k. Dei same reglane gjeld i engelsk, medan c føre e, i, y på tysk vert uttalt ts. I tsjekkisk, polsk, ungarsk, slovensk og kroatisk rettskriving har c lydverdien ts, i tyrkisk dʒ. C med hake, č, vert nytta i slaviske og baltiske språk og i samisk med lydverdien tʃ. Ord som ikkje finst under č, kan søkast under cz, tsch og tsj.

## C har tydinga
* det kjemiske symbolet til karbon.
* eininga Coulomb, eining for elektrisk lading.
* symbol for elektrisk kapasitans og for varmekapasitet
* tredje beste karakteren (gjennomsnitt) i høgare utdanning
* tonen C
* På tyske bilskilt: Chemnitz
* På irske bilskilt: Cork
* På norske bilskilt frå før 1971: Akershus fylke
* På svenske bilskilt frå før 1973: Uppsala län
* På spanske bilskilt frå før 2000: La Coruña
* Som uoffisielt nasjonalitetsmerke for Catalonia
* forkorting for Gaius eller Caesar, på latin vanlegvis forkorting for Gaius. På romerske innskrifter og myntar er det mellom anna forkorting for Claudius, Caesar, consul og censor.
* i sement-nomenklatur forkorting for kalsiumoksid, CaO.
* inskripsjon på mynt syner på eldre prøyssisk mynt myntstaden Cleve, etter 1866 og på tysk riksmynt etter 1872 Frankfurt am Main. På austerriksk mynt syner C til Praha og på fransk mynt i eldre tid til Saint-Lô, seinare Caen og no Lille.

## c har tydinga
* centi i til dømes centimeter. 
* ofte nytta som symbol for lyssnøggleik og lydsnøggleik. 
* konsentrasjon. 
* symbol for metrisk karat, 1 c = 0,2 g, masseeining for perler, diamantar og edelsteinar. 
* på mynter og frimerke eller liknande er det ei forkorting for cent, centavo eller centime.

## Sjå òg
* C-vitamin
* Programmeringsspråket C

## Kjelder

*


**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:C|C]]» frå ,  den 19. februar 2015.*  

## Bakgrunnsstoff