open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mikhail Vrubel

**Mikhail Aleksandrovitsj Vrubel** (russisk: Михаил Александрович Врубель) () var ein russisk målar, bilethoggar, keramikar og scenograf i stilartane symbolisme og jugend.

## Liv og gjerning
Vrubel var fødd i Omsk. Han studerte fyrst på universitetet i St. Petersburg, og deretter frå 1880 til 1884 på St. Petersburgs kunstakademi. Frå 1884 til 1889 budde han i Kiev, der han på oppdrag frå det lokale presteskapet laga fleire utkast til freskane i Volodymyrskatedralen. Utkasta vart forkasta, dei låg for langt unna tradisjonell kyrkjekunst. Samstundes tok han som målar del i restaureringa og utfyllinga av freskane i Kyrillkyrkja.

1889 flytta Vrubel til Moskva, der han vart med i kunstnarkrinsen kring den russiske mesenen Mamontov. Han arbeidde også med teateroppsetjingar og illustrerte dessutan Mikhail Lermontovs dikt og Leo Tolstoj sitt verk *Anna Karenina*.

Vrubels stil er kjenneteikna av dramatisk intensitet i fargebruken og skarp penselføring. Verka hans er prega av subjektive og mystiske førestillingar og allegoriar. I særleg grad gjeld dette hans illustrasjonar til Mikhail Lermontov sitt dikt *Demonen*. Desse illustrasjonane, ladda med djup pessimisme og uro, er hovudgrunnen til at han har vorte rekna som ein føregangsmann for symbolismen i russisk kunst.

Motiva til Vrubels verk sprang ut frå så vel russiske eventyr, tradisjonar og helteepos som frå klassisk, vestleg litteratur. Meir og meir søkte han sterke, psykologiske verkemiddel for å gripe tak i tilskodaren. Drag mot stor monumentalitet i verka hadde same føresetnadene. Heilt fram til han døydde vart Vrubel oppsøkt av mange elevar og etterfylgjarar.

Vrubel vart sjuk av syfilis, og døde i St. Petersburg fire år etter han måla sitt siste bilete.

## Bakgrunnsstoff


* *Denne artikkelen bygger på «[[:de:Michail Alexandrowitsch Wrubel|Michail Alexandrowitsch Wrubel]]» frå , den 1. desember 2009.*
Urdland stasjon

**Urdland stasjon** ligg i Raundalen i Voss herad i Vestland og er ein stasjon på Bergensbanen. Han vart opna i 1908. Namnet på stasjonen var frå 1908 til 1921 *Grove*, og frå 1921 til 1928 *Gruvu*. Sidan har det vore Urdland. Det er lokaltoga i Raundalen som stoppar på stasjonen.

Urdland ligg mellom Øyeflaten haldeplass og Kløve haldeplass. Stasjonen ligg 304,0 moh, 371,52 km frå Oslo. 

Stasjonsbygningen og tilhøyrande uthus vart bygde i 1904 og er teikna av Paul Armin Due.
Både stasjonsbygningen og uthuset er verna etter *[[Nasjonal verneplan for kulturminner i jernbanen]]*. 

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* «Urdland» på nettstaden til Jernbaneverket 
* «Urdland» i Stasjonsdatabasen til Norsk Jernbaneklubb
Skiple haldeplass

**Skiple haldeplass** ligg i Raundalen i Voss herad i Vestland og er ein haldeplass på Bergensbanen. Han vart opna i 1931. 

Skiple haldeplass ligg mellom Reimegrend stasjon og Øyeflaten haldeplass, 366,30 km frå Oslo. 

Det er lokaltoga i Raundalen som stoppar på Skiple. 

## Bakgrunnsstoff
* «Skiple» på nettstaden til Jernbaneverket 
* «Skiple» i Stasjonsdatabasen til Norsk Jernbaneklubb
Kuzma Petrov-Vodkin

**Kuzma Sergejevitsj Petrov-Vodkin** () var ein russisk-sovjetisk målar, grafikar, kunstteoretikar, forfattar og pedagog.

## Liv og gjerning

Petrov-Vodkin vart fødd byen Khvalynsk (i dagens Saratov oblast), der faren var skomakar. På 1890-talet studerte han målarkunst og teikning i Samara, vidare 1895-97 på sentralskulen for teknisk teikning i St. Petersburg. Seinare flytta han til Moskva, der han studerte hos Valentin Serov og særleg Konstantin Korovin på Moskvas skule i måling, bilethogging og arkitektur. År 1901 heldt han fram studiet i München. 1904 fullførte han studiane i Moskva og for til Paris, for å gå i privatlære. Han la også ut på studieferder til Italia og Nord-Afrika.

Petrov-Vodkin slo gjennom med *Draumen* i 1910, eit bilete den ortodokse kyrkja fann vel erotisk. År 1911 vart han medlem i Mir iskusstva. Hans mest kjende verk er *Bading av ein raud hest*. Kunsten hans var omdiskutert mellom dei fremste russiske målarane, Aleksandr Benois forsvara den, medan Ilja Repin var avvisande.

I sovjet-tida arbeidde  Petrov-Vodkin mykje som grafikar og dramatikar. Kunstverka hans frå denne tida er mørkare, ofte haldne i ein stil som kan minne litt om bysantisk kunst og ikonmåling. Han forfatta dessutan forteljingar og småstykke, samt teoretiske skrifter.

Frå 1918 til 1933 underviste han i det Frie Statlege Kunstpedagogiske Atelier i Petrograd (Leningrad).

I 1927 vart han diagnostisert med tuberkulose og måtte etter kvart meir eller mindre gje opp målinga. Han skreiv i denne tida tre halvt sjølvbiografiske bøker, som alle nådde ein stor lesekrins.

## Galleri

Petrograd Madonna (Petrov-Vodkin).jpg|Petrograd-Madonna
Motherhood (Petrov-Vodkin).jpg|Moderskap
On the Line of Fire (Petrov-Vodkin).jpg|I skotlinja
1919 Alarm (Petrov-Vodkin).jpg|1919. Alarm.
Boys playing (Petrov-Vodkin).jpg|Boys at play
Moving party (Petrov-Vodkin).jpg|Innflyttingsselskap
Theatre Farce (Petrov-Vodkin).jpg|Teater. Farse.
Teatr drama (Petrov-Vodkin).jpg|Teater. Trageiey.
Herring (Petrov-Vodkin).jpg|Stilleben med ei sild.
Bather's morning (Petrov-Vodkin).jpg|Badarmorgon
Fisherman's daughter (Petrov-Vodkin).jpg|Fiskardotter
Thirsty Warrior (Petrov-Vodkin).jpg|Tørst krigar
Lenin (Petrov-Vodkin).jpg|Lenin


## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:de:Kusma Sergejewitsch Petrow-Wodkin|Kusma Sergejewitsch Petrow-Wodkin]]» frå , den 1. desember 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff
Kari S. Vivelid

**Kari Sylfestsdotter Vivelid** () var ein biletkunstnar frå Vivelid på Hardangervidda i Eidfjord kommune. Ho var syster til forfattaren og målaren Lars Vivelid, og ho illustrerte mellom anna fleire av bøkene han hadde skrive &mdash; ofte i samarbeid med han sjølv. Ho laga mange måleri i løpet av livet sitt, gjerne med motiv frå fjellet. Sceneteppet *”Trollgildet”* i Eidfjord ungdomshus vart måla av henne i 1937.

Kari voks opp på Vivelid, og ho budde der heile livet sitt til ho døydde i 1979. Det gamle huset som ho budde i, har no vorte restaurert og fått namnet *Karistova* etter henne.

## Bakgrunnsstoff

* Kort skildring av livet hennar og Karistova på nettsidene til Vivelid Fjellstova.
* Bokutgjevingar av Lars Vivelid, med litt informasjon om Kari.
* Nettsidene til Eidfjord om boka Minnedagar, illustrert av Kari Vivelid, med fødsels- og dødsår. 
* Hardanger Folkeblad: Iskunst på Morellfestivalen. Måleri av Kari Vivelid vart auksjonert bort på festivalen i 2009.
Windows Live Messenger

**Windows Live Messenger** (før *MSN Messenger*) var ein lynmeldingsklient for kommunisering over internett, dette ved hjelp av chat, videosamtalar og talemeldingar. Programmet var laga av Microsoft og var laga for å køyre på Windows XP (berre 32-bit XP), Windows Vista, Windows Seven, Windows Server 2003, Windows Server 2008 og Windows Mobile. 

Sidan 2005 hadde klienten vorte ein del av Microsoft's Windows Live, som var eit sett av nettenester, blant dei Windows Live Mail, Windows Live Writer, Windows Live Movie Maker og Windows Live Photo Gallery. Live Messenger kopla seg opp til Microsoft sin .NET Messenger Service. Klienten vart først gjeve ut som MSN Messenger 22.juli, 1999 og som Windows Live Messenger 13.desember 2005. Tenesta hadde om lag 330 millionar aktive brukarar kvar månad.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Arvid Møller

**Arvid Møller** () var ein norsk journalist og forfattar busett på Lillehammer.

Møller var ein av dei mest lesne og mest produktive forfattarane i Noreg, med meir enn 100 bøker bak seg. Han spesialiserte seg på biografiar om kvardagsheltar og «vanlege» menneske som har gjort ein stor innsats, t.d. industrigründarar, misjonærar, husmannskjemper og kunstnarar. Møller har òg gjeve ut ei stor mengd dokumentarbøker om ei rekkje ulike emne, m.a. kunst og natur. Dessutan har han skrive fleire bøker om medlemmer av kongehuset. 

Møller mottok Kulturprisen for Gudbrandsdalen, og Kongens fortenestmedalje i gull for forfattarskapen sin. Lom kommune gjorde i tillegg Møller til ambassadør for Lom for å ha skrive minst ti bøker om miljø og personar i Lom.

I fylgje TV2 var Møller frimurar.

## Eit utval bøker av Møller
* *Taterdronningen: Marie Lovinie, Stor-Johans datter* (1974) 
* *Gjendine* (1976) 
* *Lina på prærien* (1979) 
* *Jo Gjende* (1979) 
* *Høvding Herman* (1980) 
* *Sigurd fra Klevfos* (1983)
* *Veidemann på vidda - en bok om [[Lars Vivelid]] på Hardangervidda* (1984)
* *Senorita Sigrid* (1985) 
* *[[Per Ung]]* (1991)
* *[[Dronning Maud]]. Et portrett* (1992) 
* *Lefse-Bertha* (1993)
* *[[Dronning Sonja]] 25 år som landets førstedame* (1993) 
* *Jotunheimens døtre* (2001)
* *[[John Alvheim|Alvheim]]* (2005)
* *[[Øystein Laupsa]] - Bilethoggar* (2008)

## Kjelder

* Store Norske Leksikon om Møller.
* Bokutgjevnader av Møller på kulturnett.no
* Bøker av Møller på bokkilden.no
* Kort biografi om Møller av Lunde Forlag. 
* Arvid Møller vert ny ambassadør for Lom 
* Biografi og bilete på Forfatternett Oppland. 
* TV2.no: Frimurer Arvid Møller
Windows Live Movie Maker

**Windows Live Movie Maker** (kodenamn Sundance) er eit video opprettings-og redigerings-program som er ein av fleire tenester i Microsoft's Windows Live initiativ.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Windows Vista

**Windows Vista** (kodenamn: *Longhorn*) er ein serie operativsystem utvikla og gjeve ut av Microsoft for bruk på personlege datamaskinar, inkludert stasjonære datamaskinar for heime og kontor, bærbare, Tablet PCar, og Media Center PCar. Windows Vista vart lansert 22. juli, 2005, og folk kjente det under kodenamnet "Longhorn". Utviklinga var ferdig 8. november, 2006.

## Kjelder
Materie

**Materie**: *stoff*. Alt som har masse. Den mest fysiske og handfaste av alle fysiske størrelsar.

Det motsette av materie er anti-materie.
Ein plar òg å skilja mellom ånd og materie.
Google Images

**Google bilete** (engelsk *Google Images*) er eit biletfilter i søkemotoren Google som søker gjennom internettet etter bilete. Søkemotoren har lagra små versjonar av bilete funne på nettet saman med filnamn og tekst nær bildet, og gjev raske søkjeresultat med biletdøme.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Google Groups

**Google Groups** er eit Google-produkt som gjev tilgang til nyheitsgrupper (Usenet). Arkivet går 20 år tilbake og omfattar meir enn 700 millionar postar. Ein kan også laga private epostlister ved hjelp av Google Groups.

Google Groups blei verksamt i februar 2001, etter at Google kjøpte Deja News, Deja sitt Usenet-arkiv som hadde vore verksamt sidan 1995. Google Groups-arkiveet av Usenet-postar går tilbake til 1981.
Brukarar av Google Groups kunne følgja og posta i diskusjonar, anten via verdsveven eller via epost. Ein kan også laga sine eigne grupper.

Den 15. desember 2023 kunngjorde Google at Google Groups ikkje lenger ville støtta posting eller lesing av nytt Usenet-innhald frå 22. februar 2024, men arkiva ville framleis vera tilgjengelege.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Jul Berre Ein Gong Fer Året

**Jul Berre Ein Gong Fer Året** er julesong dikta av Hans Rotmo . Songen skildrar eit lystig nordtrøndersk julekalass.

## Referanse
Simulering

**Simulering** er ein imitasjon av ein ting sin tilstand eller ein prosess. Å simulere betyr å late som, ved å gjenskape ein røyndom i eit kontrollerbart miljø. Såleis kan brukaren dra slutningar om korleis forskjellige prosessar vert utført, utan at feilslutningar føyrer til skade på liv eller materiell.
August Leskien

**August Leskien** () var ein tysk indoeuropeist og slavist.

Leskien studerte først under Georg Curtius ved universitetet i Kiel, og følgde sidan denne til universitetet i Leipzig. Han studerte òg samanliknande indoeuropeisk språkvitskap under August Schleicher ved universitetet i Jena. I 1870 vart han den første professoren i slaviske språk ved universitetet i Leipzig. Han vert rekna som ein av grunnleggjarane av den jungrammatiske skulen i Leipzig, saman med Karl Brugmann, Hermann Osthoff og Berthold Delbrück. Ved sida av sørslaviske språk studerte han først og fremst gamalkirkeslavisk og litauisk.

## Kjelder
* Heinz Dieter Pohl: «Leskien, August», i *[[Neue Deutsche Biographie]]*, Band 14. Berlin: Duncker & Humblot, 1985.
Kløve haldeplass

**Kløve haldeplass** ligg på Klyve i Voss i Vestland og er ein haldeplass på Bergensbanen. Han vart opna i 1931. Frå 1908 var det lasteplass på Kløve.

Kløve haldeplass ligg mellom Urdland stasjon og Ygre stasjon, 375,90 km frå Oslo. Haldeplassen består av ei plattform og eit leskur.

Det er lokaltoga i Raundalen som stoppar på Kløve. 

## Bakgrunnsstoff
* «Kløve» på nettstaden til Jernbaneverket 
* «Kløve» i Stasjonsdatabasen til Norsk Jernbaneklubb
Konstantin Somov

**Konstantin Andrejevitsj Somov** () var ein russisk målar som var  knytt til kunstrørsla Mir iskusstva.

### Liv og gjerning
Far til Somov var kunsthistorikar og kurator ved Eremitasjen i St. Petersburg. Sonen fekk såleis tidleg grundig kunnskap om det 18. hundreårets kunst og musikk. Konstantin Somov studerte ved St. Petersburgs kunstakademi under Ilja Repin frå 1888 til 1897. Deretter oppheldt hans seg ei tid i Paris.

Under opphaldet på kunstakademiet pleia Somov vennskap med Aleksandr Benois, som gjorde han kjend med Sergej Djagilev og Leon Bakst. Etter desse tre i 1899 grunnla *Mir iskusstva*, vart Somov ein flittig bidragsytar til tidsskriftet.

Inspirert av Watteau og Fragonard arbeidde Somov helst med akvarellar og gouache. I tre år arbeidde han på hovudverket sitt; *Kvinne i blått* (1897-1900), måla i samsvar med metodane brukt i det 18. hundreåret.

I tida rundt 1910 laga Somov ein serie harlekin-scener og -illustrasjonar til dikt av Aleksandr Blok. Større delar av verka hans vart utstilt utanlands, særleg i Tyskland, der den fyrste monografien om målarkunst hans kom ut i 1909.

Somov underviste frå 1913 ved St. Petersburg kunstakademi, som etter oktoberrevolusjonen vart døypt om til statleg kunsthøgskule. År 1923 emigrerte Somov til US-Amerika. Han opplevde landet som «fullstendig framandt for kunsten hans», og flytta to år etter til Paris. Der døydde han i 1939.

Somov sine verk er i dag å sjå i mellom anna Tretjakovgalleriet og i Det russiske museet. Størstedelen er portrett og landskapsmåleri.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Konstantin Somov|Konstantin Somov]]» frå ,  den 1. desember 2009.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Adobe Dreamweaver

**Adobe Dreamweaver**, tidlegare *Macromedia Dreamweaver*, er ei programvare for redigering av HTML-dokument. Programvara er utgjeven av Adobe Systems Incorporated og er tilgjengeleg for Mac og Windows.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Ygre stasjon

**Ygre stasjon** ligg på Ygre i Voss herad i Vestland og er ein stasjon på Bergensbanen. Han vart opna i 1908. Det er lokaltoga i Raundalen som stoppar på stasjonen.

Ygre ligg mellom Kløve haldeplass og Gjerdåker haldeplass, 168,0 moh., 379,03&nbsp;km frå Oslo.

Stasjonsbygningen vart flytt til Ygre frå Nesttun ved Bergen i 1904. Han er teikna av Baltazar Lange og vart ført opp på Nesttun i 1880 til Vossebanen.

Stasjonsområdet med stasjonsbygningen og uthuset, som er teikna av Paul Armin Due, er freda.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* «Ygre» på nettstaden til Jernbaneverket 
* «Ygre» i Stasjonsdatabasen til Norsk Jernbaneklubb
*
Sneis

**Sneis** er ei gamal mengdeeining som tilsvarer 20 einingar eller stykk. Ordet sneis kjem frå det norrøne *sneis*, som tyder 'pinne' eller 'tynn kvist'. Sneis tydde opphavleg mengda av noko som er trædd inn på ein pinne.

Døme på bruk:

*ei(t) sneis år - om lag tjue år
*ei(t) sneis egg - tjue egg

Avleidde storleikar:

*skokk - tre sneis - 60
*øll - fire sneis - 80
*stort hundre - seks sneis - 120

## ''Snesland''
Snesland har vore i bruk som kvadratmål i Dalarna i Sverige.  Før 1665 utgjorde eitt *snesland* 9 *bandland* eller 324 kvadrat-alner. Etter 1665 vart det vanleg å definere eit *snesland* som 10 *bandland* eller 340 kvadratalner. I Sverige samsvarde dette med 1/40 tønneland eller om lag 126,9 m². Eit *snesland* samsvarde dessutan med 1/10 *kistland* eller 1/20 *spannland*.

## Kjelder
* Opphavleg omsett frå bokmålswikipedia artikkelen Snes den 02.12.2009
*Snesland i Nordisk familjebok
Generelle fourierrekkjer

**Generelle fourierrekkjer** har i matematisk analyse vist seg å vere nyttige. Dei er alle spesialtilfelle av dekomponeringar ove rein ortonormal base av eit indre produktrom. Her ser ein på kvadratingrerbare funksjonar definert på eit intervall med reelle tal, som mellom anna er viktig for interpolasjonsteori. 

## Definisjon

Ein tenkjer seg eit sett med kvadratintegrerbare funksjonar med verdiar i F=**C** eller **R**,

:\Phi = \{\varphi_n:[a,b]\rightarrow F\}_{n=0}^\infty,

som er parvise ortogonale for det indre produktet. 

:\langle f, g\rangle_w = \int_a^b f(x)\,\overline{g}(x)\,w(x)\,dx

der *w*(*x*) er ein vektfunksjon og \overline\cdot representerer kompleks konjugering complex conjugation, til dømes \overline{g}(x)=g(x) for F=**R**.

Den generelle fourierrekkja til ein kvadratintegrerbar funksjon *f*: [*a*, *b*] &rarr; F, med omsyn til &Phi;, vert då

:f(x) \sim \sum_{n=0}^\infty c_n\varphi_n(x),

der koeffisientane er 

:c_n = {\langle f, \varphi_n \rangle_w\over \|\varphi_n\|_w^2}.

## Døme
Legendre-polynoma er løysingar til Sturm–Liouville-problem 

:  \left((1-x^2)P_n'(x)\right)'+n(n+1)P_n(x)=0

og på grunn av denne teorien er desse polynoma eigenfunksjonar til problemet og er løysingar ortogonale med omsyn til det indre produktet over med einingsvekt. Så vi kan lage ei generelle fourierrekkje (kalla Fourier–Legendre-rekkje) som omfattar legendre-polynom og

:f(x) \sim \sum_{n=0}^\infty c_n\varphi_n(x),

:c_n = {\langle f, P_n \rangle_w\over \|P_n\|_w^2}

Som eit døme, la oss rekne ut Fourier–Legendre-rekkja for *&fnof;*(*x*)&nbsp;=&nbsp;cos&nbsp;*x* over [&minus;1,&nbsp;1]. No er

:
\begin{align}
c_0 & = \sin{1} = {\int_{-1}^1 \cos{x}\,dx \over \int_{-1}^1 (1)^2 \,dx} \\
c_1 & = 0 = {\int_{-1}^1 x \cos{x}\,dx \over \int_{-1}^1 x^2 \, dx} = {0 \over 2/3 } \\
c_2 & = {5 \over 2} (6 \cos{1} - 4\sin{1}) = {\int_{-1}^1 {3x^2 - 1 \over 2} \cos{x} \, dx \over \int_{-1}^1 {9x^4-6x^2+1 \over 4} \, dx} = {6 \cos{1} - 4\sin{1} \over 2/5 }
\end{align}


og ei rekkje omfattar desse ledda

:c_2P_2(x)+c_1P_1(x)+c_0P_0(x)= {5 \over 2} (6 \cos{1} - 4\sin{1})\left({3x^2 - 1 \over 2}\right) + \sin{1}(1)
:= \left({45 \over 2} \cos{1} - 15 \sin{1}\right)x^2+6 \sin{1} - {15 \over 2}\cos{1}

som skil seg frå cos *x* med om lag 0.003, om&nbsp;0. Det kan vere nyttig å nytte slike Fourier–Legendre-rekkjer sidan eigenfunksjonane alle er polynom og dermed integral. Slik vert koeffisientane enklare å rekne ut. 

## Koeffisientteorem
Somme teorem om koeffisientane *c**n* er mellom anna: 

### Bessel-ulikskapen

:\sum_{n=0}^\infty |c_n|^2\leq\int_a^b|f(x)|^2\,dx.

### Parseval-teoremet

Om &Phi; er eit komplett sett

:\sum_{n=0}^\infty |c_n|^2 = \int_a^b|f(x)|^2\, dx.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Generalized Fourier series|Generalized Fourier series]]» frå ,  den 2. desember 2009.*
Basisfunksjon

Ein **basisfunksjon** er i matematikk eit element av ein viss basis for eit funksjonsrom. Kvar funksjon i funksjonsrommet kan representerast som ein lineær kombinasjon av basisfunksjonar, på same måte som kvar vektor i eit vektorrom kan representerast som ein lineær kombinasjon av basisvektorar. 

I numerisk analyse og tilnærmingsteori vert basisfunksjonane òg kalla *blandingsfunksjonar* sidan dei vert brukt i interpolasjon. Til denne bruken gjev ei blanding av basisfunksjonane ein interpolert funksjon. 

## Døme
### Polynombasisar
Samlinga av kvadratiske polynom med reelle koeffisientar har {1, *t*, *t*2} som basis. Kvart kvadratiske polynom kan skrivast som *a*1+*bt*+*ct*2, altså, ein lineær kombinasjon av basisfunksjonane 1, *t*, og *t*2. Settet {(1/2)(*t*-1)(*t*-2), -*t*(*t*-2), (1/2)*t*(*t*-1)} er ein annan basis for kvadratiske polynom, kalla lagrangebasisar.

### Fourierbasis
Sinus- og cosinusbølgjer dannar ein (ortonormal) schauder-basis for kvadratintegrerbare funksjonar. Eit døme er samlinga 
:\{\sin(n\pi x) \; | \; n\in\mathbb{Z} \; \text{and} \; n\geq 1\} \cup \{\cos(n\pi x) \; | \; n\in\mathbb{Z} \; \text{and} \; n\geq 0\}
som dannar ein basis for L<sup>2</sup>(0,1).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Basis function|Basis function]]» frå ,  den 2. desember 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene: *
**
Aberdeenshire

**Aberdeenshire** (låglandsskotsk *Cooncil o Aiberdeenshire*, skotsk-gælisk *Siorrachd Obar Dheathain*) er ein av 32 sameinte regionar i Skottland. 

Dagens Aberdeenshire er ikkje medrekna City of Aberdeen, som i dag er ein eigen region, som han har fått namnet frå. I lag omfattar den moderne regionen og byen det historiske Aberdeenshire, eit av grevskapa i Skottland som tidlegare var ei administrativ eining. Det gamle grevskapet, utanom City of Aberdeen, er i dag eit statthaldarskap. Statthaldarskapet grensar til statthaldarskapet Banffshire, Inverness-shire, Perthshire, Angus og Kincardineshire. 

Aberdeenshire rådforsamling held til i Woodhill House i Aberdeen; det einaste skotske regionsrådet som har sete utanfor grensene til regionen. Aberdeenshire grensar til Angus og Perth and Kinross i sør og Highland og Moray i vest. I nord og aust ligg Nordsjøen. 

Sommarresidensen til den britiske monarken, Balmoral Castle, ligg i Aberdeenshire.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aberdeenshire|Aberdeenshire]]» frå ,  den 2. desember 2009.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Øyvind Dybvad

**Øyvind Dybvad** () var ein norsk teikneserieskapar. 

Etter folkehøgskule, underoffisersskule og handelsskule vart han knytt til *[[Norsk Barneblad]]*, før han vart fast tilsett i 1941. Alt i 1939 hadde han teke til å arbeide med teikneserien *[[Smørbukk]]*. Han gjorde Smørbukk litt eldre, og samstundes vart forteljingane meir morosame. Dette vart forsterka av Jens R. Nilssen sine fantasifulle teikningar.

Dybvad fekk i 1944 i gang teikneserien *[[Tuss og Troll]]*. Også her var det Jens R. Nilssen som teikna. Han var medredaktør i *Norsk Barneblad* frå 1949 saman med Andreas Haavoll, men dei to vart i 1954 usamde om opphavsretten til teikneseriane, og Dybvad gjekk over til Noregs Boklag. Her starta han saman med Jens R. Nilssen teikneserien *[[Peik]]*. Øyvind Dybvad var attende som tekstforfattar i Smørbukk i åra 1980–1983.

## Utmerkingar

* Han var æresmedlem i Noregs Mållag 
* Leiar for Bondeungdomslaget i Oslo. 
* For verksemda si vart han tildelt Kongens fortenestmedalje i gull.
* I 1977 vann han Nynorsk barnelitteraturpris for *Håkon Hestekar gjennom eld og vatn*

## Kjelder
* Haakon W. Isachsen: *Ingen jul uten Juleheftene* (Egmont Serieforlaget, 2004).
* «Øystein Dybvad» av Svein Askheim hjå Store norske leksikon, innhenta 2. desember 2009.
* «Øyvind Dybvad» i Allkunne, innhenta 17. april 2010.

### Referansar
Gjerdåker haldeplass

**Gjerdåker haldeplass** ligg på Gjerdåker i Voss herad i Vestland og er ein haldeplass på Bergensbanen. Han vart opna i 1941. 

Gjerdåker ligg mellom Ygre stasjon og Voss stasjon, 381,56 km frå Oslo. Haldeplassen består av ei plattform og eit leskur.

Det er lokaltoga i Raundalen som stoppar på Gjerdåker. 

## Bakgrunnsstoff
* «Gjerdåker» på nettstaden til Jernbaneverket 
* «Gjerdåker» i Stasjonsdatabasen til Norsk Jernbaneklubb
Bulken stasjon

**Bulken stasjon** ligg på Bulken i Voss herad i Vestland og er ein stasjon på Bergensbanen. Han vart opna i 1883 som del av Vossabanen. Det er lokaltoga på strekkja Bergen-Voss-Myrdal som stoppar på stasjonen. Frå 1894 til 1915 vart stasjonsnamnet skrive *Bolken*.

Bulken ligg mellom Voss stasjon og Seimsgrend haldeplass, 392,55 km frå Oslo. 

Stasjonsbygningen vart teikna av Balthazar Lange, og vart oppført etter ein typeteikning kalla *fjerde klasse* som også vart nytta til Nesttun stasjon (sidan flytt til Ygre stasjon), Haukeland stasjon, Arna gamle stasjon, Trengereid stasjon, Stanghelle stasjon, Dale stasjon (sidan flytt til Reimegrend stasjon), Bolstadøyri stasjon og Evanger stasjon på Vossabanen. Då Bergensbanen opna vart mange av desse stasjonsbygningane forlenga. Stasjonsbygningen på Bulken vart riven i 1991.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* «Bulken» på nettstaden til Jernbaneverket 
* «Bulken» i Stasjonsdatabasen til Norsk Jernbaneklubb
William Speirs Bruce

**William Speirs Bruce** () var ein skotsk oppdagar og polarforskar. Han organiserte og deltok i Scotia-ekspedisjonen (1902-04) til Antarktis og gjorde fleire turar til Spitsbergen. Bruce blei tilboden å delta i sørpolekspedisjonen til Robert Scott, men avslo, da han fann målet for ekspedisjonen useriøst.
Antarktika

**Antarktika** er namnet på det sørlegaste kontinentet på jorda. Det blir også kalla Sørpolfastlandet. Det er ein del av verdsdelen Antarktis, som også omfattar havområdet rundt kontinentet. Det er den kaldaste staden på jorda og er nesten fullstendig dekt av is. Det har inga fast busetjing, men har nokre forskingsstasjonar og noko turisme.

## Geografi
Antarktika ligg på den sørlege halvkula, nesten heilt sør for den sørlege polarsirkelen, med kyst mot Sørishavet. Kontinentet har ei flatevidd på 14,4 millionar km². Rundt 98&nbsp;% av dette  er dekt av isbrear, med ein gjennomsnittleg tjukkleik på minst 1,6 kilometer. 

Kontinentet har ei årleg nedbørsmengd på berre 200 mm ved kysten og endå mindre i innlandet. Det er dermed for ein ørken å rekna, og flatevidda gjer han til verdas største. Antarktis er òg verdsdelen med høgast gjennomsnittleg høgd, lågast gjennomsnittleg luftråme og lågast gjennomsnittstemperatur. Sjå òg klima i Antarktis.

Antarktis er det femte største kontinentet i flatevidd, etter Eurasia, Afrika, Nordamerika og Søramerika. 

## Historie
Antarktika vart oppdaga seint i januar 1820. Som fleire andre land har Noreg gjort krav på delar av kontinentet, men desse krava har hatt lita meining etter Antarktistraktaten i 1961.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Antarktika|Antarktika]]» frå , og «[[:en:Antarctica|Antarctica]]» frå  den 3. desember 2009.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Angus

**Angus** (skotsk-gælisk *Aonghas*) er ein av 32 regionar og eit statthaldarskap i Skottland. Regionen grensar til Aberdeenshire, Perth and Kinross og Dundee City. Hovudnæringa i regionen er jordbruk og fiske.

Angus var historisk eit grevskap (offisielt kalla *Forfarshire* frå 1700-talet fram til 1928 då det fekk det gamle namnet sitt attende) fram til 1974 då det vart eit distrikt i regionen Tayside. I 1996 vart det todelte lokalstyret avskaffa og Angus vart oppretta som ei sameint styresmakt. Det tidlegare grevskapet grensa til Kincardineshire i nordaust, Aberdeenshire i nord og Perthshire i vest. I sør låg Fife på andre sida av Firth of Tay. Grensene til dagens region er nøyaktig lik dei gamle grevskapsgrensene bortsett frå City of Dundee.

Angus kan delast inn i tre geografiske område. I nord og vest er landskapet dominert av fjell. Dette er området med dei fem Angus Glens er tynt folkesett og hovudnæringa her er åsjordbruk. I sør og aust består landskapet av rullande åsar som grensar til sjøen. Dette området er meir folkesett med dei større byane og byen Dundee ved kysten. I mellom ligg Strathmore, som er gælisk for «den store dalen», som er eit frodig jordbruksområde kjend for dyrking av poteter, bærfrukt og oppdrett av anguskveg.

## Byar og landsbyar
### Byar
*Arbroath—størsteby
*Brechin
*Carnoustie
*Forfar—administrasjonsstad
*Kirriemuir
*Monifieth
*Montrose

### Landsbyar
*Aberlemno
*Arbirlot
*Auchmithie
*Birkhill
*Bridge of Craigisla
*Carmyllie
*Dunnichen
*East Haven
*Edzell
*Farnell
*Friockheim
*Glamis
*Guthrie
*Inverkeilor
*Kingsmuir
*Letham—største landsby
*Newbigging
*Newtyle
*Memus
*Menmuir
*Monikie
*Muirhead
*Murroes
*St Vigeans
*Tealing
*Tarfside
*Unthank

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Angus|Angus]]» frå ,  den 3. desember 2009.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Adobe Reader

**Adobe Reader** er ei programvare utvikla av programvareselskapet Adobe, programmet har i hovudsak som funksjon å lese PDF-filer. Adobe har òg utvikla ei kommersiell programvare, Adobe Acrobat, som kan opprette og redigere PDF-filer, såvel som å lese dei.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff

*
Katla på Bømlo

**Katla** er ein tidlegare småbruksstad på Goddo i Bømlo kommune.

På Skinnhueneset ligg Katla skulemuseum, som vart bygd på 1900-talet. Dette huset fungerte som skule for folk som budde i nærleiken, og om vintrane blei det ofte fire veker med skule grunna dårlege vegforhold. Bortsett frå ei ny taklegging der det blei lagt nærast identiske takheller, er katlaskulen den einaste attverande skulen på Bømlo som ikkje er renovert. På Katla er det stasjonert ein vêrradar som vert drifta av Meteorologisk institutt.
Prinsipp

**Prinsipp** kjem frå latin *principium*, som tyder «opphav» eller «første årsak». Prinsipp vert brukt i tydinga grunnsetning, som i ei overordna eller grunnleggjande setning for tenking eller handling.

## Sjå òg
* Aksiom
* Maksime
* Norm
* Regel
Nikiforos Lytras

**Nikiforos Lytras** () var ein gresk målar knytt til München-skulen.

## Liv
Som fleire andre greske målarar var Lytras fødd på Tínos. Han lærte målarkunst ved biletkunstakademiet i Aten før han i 1860 vann eit stipend til å studera i München, og fekk Carl von Piloty som lærar. Etter fullendte studie i 1866 blei han tilsett som professor i Aten, og hadde stillinga livet ut. 

I 1873 og dei neste fire åra la han ut på reiser til Smyrna, Vesle-Asia, Egypt og München igjen, saman med målaren Nikolaos Gysis. I 1879 gifta han seg med Irini Kiriakidi, dotter av ein kjøpmann i Smyrna. Dei fekk seks barn. Sonen Nikolaos Lytras følgde i fotspora hans, han studerte også målarkunst i München.

## Verk
Lytras skapte akademisk kunst i tråd med det han hadde lært München, men hadde særskild interesse for folkelivsskildringar og portrett. Under tida i München måla han særleg måleri med tema frå gresk historie og mytologi. Etter at han kom tilbake til Hellas byrja han måla portrett og bilde frå dagleglivet, noko han også fanga på reisene sine. Mot slutten av livet måla Nikiforos Lytras mange bilde med aldring, einsemd og dødsangst som tema.

### Døme

fil:The burning of the Turkish flagship by Kanaris.png|'Sprenginga av det tyrkiske flaggskipet av Kanaris'
fil:Lytras nikiforos antigone polynices.jpeg|'Antigone framfor den døde  Polynikes' (1865)
fil:Nikiforos Lytras Self-portrait.png|'Sjølvportrett'
fil:Lytras nikiforos galatas the milkman.jpeg|'Mjølkemannen' (1895)
fil:Lytras Nikiforos Hristos Arapis.jpg|'Hristos Arapis'


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nikiforos Lytras|Nikiforos Lytras]]» frå ,  den 3. desember 2009.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Viggo Nonås

**Viggo Nonås** () er ein norsk forfattar, oppvaksen på Osterøy, men no busett i Fusa. 
Hans store interesse for bilferjer heilt frå barndommen førte til bok om historia til bilferjene i Nordhordland, *Bil, fira vaksne og sju ungar - ferjeminner frå Nordhordland*

## Bibliografi
* *Bil, fira vaksne og sju ungar*, Kapabel Forlag 2008, ISBN 978-82-8163-023-9
Galleri Nils Bergslien

**Galleri Nils Bergslien** er eit museum i tettstaden Eidfjord i Eidfjord kommune. Muséet syner fram verk av kunstmålaren Nils Bergslien (1853–1928), som var vossing, men som vart gift i Eidfjord der han budde det meste av livet til han døydde i 1928. Tomta hans, Bergsliskorane, vart òg kjøpt opp av kommunen og gjort til kulturminne.

I 1980 var det dødsbuauksjon etter Odd og Gjertina Bergslien, son og sonekona hans Nils. Her kjøpte kommunen fleire gjenstandar og kunstverk av målaren. I åra som kom gjorde kommunen fleire innkjøp, som i 1985, då dei heldt fram med innkjøp av 15 Bergslien-måleri av Ewald Galtung Døsvig i Bergen. Huset der 12 av bileta hang, skulle rivast for å gje plass for utviding av Hotell Norge i Bergen. Tre av desse bileta hadde vore på rull i 70 år, og hadde ikkje vorte synt fram tidlegare.

Framleis får kommunen tilbod om å kjøpa bilete frå ulike auksjonsbyrå. I 1996 inneheldt Bergslien-samlinga til kommunen 47 måleri innan ulike teknikkar og 11 gipsmodellar. Størsteparten av samlinga har vorte restaurert og reinsa av kommunen. 

Galleri Nils Bergslien opna i 2001 og ligg i tilknyting til Hotel Vøringfoss i Eidfjord. I tillegg til Bergslien-måleria, har det òg eit rom for skiftande utstillingar av andre kunstnarar. Galleriet har sommarope med gratis inngang.

## Kjelder og bakgrunnsstoff

* Om Bergslien og innkjøp av bileta hans. 
* Digital omvisning i galleriet 
* Destinasjon Eidfjord om galleriet
* Eidfjord Kommune om galleriet
Nærbø stasjon

**Nærbø stasjon** ligg i Hå kommune 37,68 kilometer frå Stavanger stasjon på Sørlandsbanen sin 561,16 kilometer lange linje. Han ligg 31,4 meter over havet. Det har vore stasjon på Nærbø frå Jærbanen vart opna i 1878.

## Kjelder
Bergsliskorane

**Bergsliskorane** er namnet på bustaden til kunstmålaren Nils Bergslien (1853–1928). Bustaden ligg om lag 1 km frå Eidfjord sentrum, og er i dag eit kulturminne eigd av Eidfjord kommune.

Tomta heitte opphavleg *Kråkeskorane* då Nils og Johanna Bergslien kjøpte henne i 1886. Kona hans, Johanna Myklatun frå Øvre Eidfjord fekk med seg ei gamal røykstove til tomta som vart kalla *gamlastovo*. Her budde ekteparet fram til 1890-talet, då våningshuset i sveitserstil vart sett opp. Nils Bergslien nytta Gamlastovo som atelier etter dette.

Etter at Bergslien døydde, budde det folk i huset fram til 1980-talet, mellom anna etterkomarane til Nils og Johanna. 
I 1978 kjøpte Eidfjord kommune bustaden til Bergslien, på folkemunne kalla *Bergsliskorane* med atelier, eldhus og bustadhus av son og sonekona hans Nils, Odd og Gjertina Bergslien. I skøytet står det mellom anna: *«Den del av eigedomen som ligg mellom bergalaget og Simadalsvegen, og som omfattar bakken, skarvet og inntil 5.meter frå den gamle løa, (I daglegtala kalla Bergsliskorane) skal med påståande hus, [[solur]] og granittstøtta for all framtid takast vare på av kommunen som minne etter kunstmålaren Nils Bergslien.»* 

Eidfjord Kommune har i tillegg formulert at dei ynskjer at «huset skal vera ein kombinasjon av heidersbustad, museum og lokal kunst med Bergslien som hovudtema og senter for praktisk teoretisk kunststudium» i eit skriv frå 1987. 

Sidan dei siste bebuarane i huset døydde, har Eidfjord kommune rusta opp bustaden etter antikvariske prinsipp. Bustaden framstår i dag med opphavleg fargeval og er innreidd med sengeplass til 4 personar. Tanken er at bustaden skal verta brukt som kunstnarbustad for kunstnarar som vitjar Eidfjord. 

Eidfjord kommune eig òg ei målerisamling av Bergslien; Galleri Nils Bergslien i Eidfjord Sentrum.

## Bakgrunnsstoff
* Om bustaden. 
* Museum i Eidfjord kommune 
* Kunstformidling i Eidfjord 
* Framsyning av bustaden for tilreisande kunstnarar. På engelsk.

## Kjelder

* Om bustaden. 
* Museum i Eidfjord kommune 
* Kunstformidling i Eidfjord 
* Framsyning av bustaden for tilreisande kunstnarar. På engelsk.
Seimsgrend haldeplass

**Seimsgrend haldeplass** ligg i Seimsgrend i Voss herad i Vestland og er ein haldeplass på Bergensbanen. Han vart opna i 1936. Frå 1936 til 1938 heitte haldeplassen *Seim*,

Seimsgrend ligg mellom Bulken stasjon og Evanger stasjon, 396,16 km frå Oslo. Haldeplassen består av ei plattform og eit leskur.

Det er nokre av lokaltoga Bergen-Voss-Myrdal som stoppar på haldeplassen. 

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* «Seimsgrend» på nettstaden til Jernbaneverket 
* «Seimsgrend» i Stasjonsdatabasen til Norsk Jernbaneklubb
Evanger stasjon

**Evanger stasjon** ligg i Evanger i Voss herad i Vestland og er ein stasjon på Bergensbanen. Han vart opna i 1883 som del av Vossabanen. Det er lokaltoga på strekkja Bergen-Voss-Myrdal som stoppar på stasjonen. Frå 1894 til 1917 vart stasjonsnamnet skrive *Ævanger*.

Evanger ligg mellom Seimsgrend haldeplass og Jørnevik haldeplass, 403, 66 km frå Oslo. 

Stasjonsbygningen vart teikna av Balthazar Lange, og vart oppført etter ein typeteikning kalla *fjerde klasse* som også vart nytta til Nesttun stasjon (sidan flytt til Ygre stasjon), Haukeland stasjon, Arna gamle stasjon, Trengereid stasjon, Stanghelle stasjon, Dale stasjon (sidan flytt til Reimegrend stasjon), Bolstadøyri stasjon og Bulken stasjon på Vossabanen. Då Bergensbanen opna vart mange av desse stasjonsbygningane forlenga. 

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* «Evanger» på nettstaden til Jernbaneverket 
* «Evanger» i Stasjonsdatabasen til Norsk Jernbaneklubb
Jørnevik haldeplass

**Jørnevik haldeplass** ligg i Jørnevik i Voss i Vestland og var ein haldeplass på Bergensbanen fram til 2012. Han vart opna i 1936. Frå 1936 til 1938 vart namnet på haldeplassen skrive *Hjørnevik*.

Jørnevik ligg mellom Evanger stasjon og Bolstadøyri stasjon, 410,24 km frå Oslo. Haldeplassen består av ei plattform.

Det var nokre av lokaltoga Bergen-Voss-Myrdal som stoppa på haldeplassen. 

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* «Jørnevik» på nettstaden til Jernbaneverket 
* «Jørnevik» i Stasjonsdatabasen til Norsk Jernbaneklubb
Dale stasjon

**Dale stasjon** ligg i Dale i Vaksdal kommune i Vestland og er ein stasjon på Bergensbanen. Han vart opna i 1883 som del av Vossabanen. I tillegg til lokaltoga på strekkja Bergen-Voss-Myrdal stoppar nokre fjerntog ved stasjonen. 

Dale ligg mellom Bolstadøyri stasjon og Stanghelle stasjon, 425,29 km frå Oslo. 

Stasjonsbygningen som vart reist til opninga av Vossabanen vart teikna av Balthazar Lange, og vart oppført etter ein typeteikning kalla *fjerde klasse* som også vart nytta til Nesttun stasjon (sidan flytt til Ygre stasjon), Haukeland stasjon, Arna gamle stasjon, Trengereid stasjon, Stanghelle stasjon, Bolstadøyri stasjon, Evanger stasjon og Bulken stasjon på Vossabanen. Då Bergensbanen skulle opnast var stasjonen i Dale vorten for liten, og han vart flytt til Reimegrend stasjon. Til erstatning vart stasjonen på Voss, som var vorten for liten der, teken ned og flytt til Dale. Også den var teikna av Balthazar Lange. 

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* «Dale» på nettstaden til Jernbaneverket 
* «Dale» i Stasjonsdatabasen til Norsk Jernbaneklubb
* Den fyrste stasjonsbygning fotografert i byrjinga av 1880-åra
*
CuteFTP

**CuteFTP** er ei rekkje filoverføringsprogram utvikla av GlobalSCAPE sidan 1996, med både eit Windows-basert og Mac-basert brukarpanel, laga for både heime- og profesjonell bruk.

CuteFTP vert nytta til å overføra filer mellom datamaskiner og File Transfer Protocol (FTP)-serverar for publisering av nettsider, lasta ned digitale bilete, musikk, multimedia-filer og programvare, og sender/mottar filer av alle størrelsar mellom heime og kontor. Sidan 1999 har CuteFTP Pro og CuteFTP Mac Pro òg vore tilgjengeleg i CuteFTP Home med prøvetid.

Programmet vart opphavleg utvikla av kanadiaren Alex Kunadze.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Vaksdal stasjon

**Vaksdal stasjon** ligg i Vaksdal i Vaksdal kommune i Vestland og er ein stasjon på Bergensbanen. Han vart opna i 1883 som del av Vossabanen. Det er lokaltoga som går Bergen-Voss-Myrdal som stoppar ved stasjonen, i tillegg til nokre fjerntog. 

Vaksdal ligg mellom Stanghelle stasjon og Bogegrend haldeplass, 440,53 km frå Oslo. 

Stasjonsbygningen vart ført opp til opninga av Vossebanen etter ein typeteikning kalla *Hvalstad-typen* laga av Georg Andreas Bull.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* «Vaksdal» på nettstaden til Jernbaneverket 
* «Vaksdal» i Stasjonsdatabasen til Norsk Jernbaneklubb
Bogegrend haldeplass

**Bogegrend haldeplass** ligg på Bogo i Vaksdal kommune i Vestland og er ein haldeplass på Bergensbanen. Han vart opna i 1938. Frå 1938 til 1939 var namnet på haldeplassen *Boger*,

Bogegrend ligg mellom Vaksdal stasjon og Trengereid stasjon, 442,36 km frå Oslo. Haldeplassen består av ei plattform og eit leskur. Det er bygd ei gangbru over skinnegangen i samband med haldeplassen og det er ikkje noko køyreveg fram til haldeplassen.

Det er nokre av lokaltoga Bergen-Voss-Myrdal som stoppar på haldeplassen. 

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* «Bogegrend» på nettstaden til Jernbaneverket
* «Bogegrend» i Stasjonsdatabasen til Norsk Jernbaneklubb
Erling Moen

**Erling Moen** () var ein norsk lærar, offiser og forfattar av teikneseriar, barnebøker og folkekomediar for amatørteater.

Moen var frå Måndalen i Rauma kommune i Romsdal. Han tok utdanning på folkehøgskule, befalsskule og lærarskule. Frå 1916 var han lærar ymse stader. Perioden 1926-51 var han lærar i Holt i Aust-Agder.

Forfattaren Moen debuterte i 1915 med *Hermenn : skodespel i fire akter*. Seinare skreiv han i alt 11 skodespel, med titlar som *Heimebrenning, morospel i ei akt* (1921/1923), oppfølgjaren *Tømmermenn* (1927), *Nordigards-kår* (1931) og *Mikkel rev : Nordigards-komedie i 3 akter* (1932). Karakteren Ola Nordigard som han utvikla gjennom desse komediane var frå 1941 til 1944 teikneserie i Nynorsk vekeblad med teikningar av Arne Wold. Serien gjekk seinare i bladet *[[Bygdeungdommen]]*. Fonna Forlag gav ut tre teikneseriealbum: *Ola Nordigard og jomfru Bertine* (1943), *Ola Nordigard og Jomfru Bertine Nr. 2* (1945) og *Quo vadis Ola Nordigard?* (1946).

Moen skreiv også *Kjell og andre ungar* (1950) som han fekk Kyrkje- og undervisningsdepartementets premiering for. Boka er illustrert av Borghild Rud.

Han gav elles ut reknebøker for folkeskulen.

## Kjelder
* Moen, Eirik. «Erling Moen : forfattar, kritikar, lærar : han sette farge på kvardagen», artikkel i *Romsdal sogelags Årsskrift*, 1998
* Sørås, Odd. «Ola Nordigard, ein teikneseriefigur med romsdalsrøter», artikkel i *Romsdal sogelags Årsskrift*, 1999
* *Norsk Allkunnebok, VIII. bandet*, 1957-58
Olav Moen

**Olav Moen** () var ein norsk hagebruksforskar og mangeårig professor i hagebruk ved Noregs Landbrukshøgskule.

Moen var frå Måndalen i Rauma kommune i Romsdal. Han utdanna seg innan landbruk og hagebruk. Frå 1898 var han hagebrukslærar og gartnar ymse stader. Moen studerte ved Noregs Landbrukshøgskule 1911-13, og sidan ved Cornell University i New York i USA. Han vart tilsett ved landbrukshøgskulen som dosent i hagebruk i 1916, frå 1919 som professor. I denne tida var han leiar for instituttet for planteskuldrift og grønsakdyrking.

Moen gav ut mange bøker og skreiv artiklar om dyrking av grønsaker og rotvokstrar. Han sat elles i landsstyret for Norges Bondelag i mange år.

## Kjelder
* *Norsk Allkunnebok, VIII. bandet*, 1957-58
* Store Norske Leksikon om Moen
Borghild Rud

**Borghild Eline Rud** () var ein norsk teiknar og illustratør. Ho utdanna seg ved Statens håndverks- og kunstindustriskole og Statens Kunstakademi under Halfdan Strøm og Jean Heiberg.

Rud var frå Ringsaker i Hedmark. Ho var knytt til Arbeidermagasinet/Magasinet for Alle frå 1929 til 1970. Dessutan illustrerte ho ei lang rekke bøker, mellom anna Arne Garborgs *[[Haugtussa]]*, Knut Hamsuns *[[Markens Grøde]]* og Asbjørnsen og Moes folkeeventyr. Ho er særleg kjend for teikningane til Alf Prøysen sine bøker om Teskjekjerringa og til laurdagspetitane hans i Arbeiderbladet. Illustrasjonane hennar var jamnast utført med lett handføring i ein naturalistisk stil, ofte med bruk av blyant.

Rud fekk kulturdepartementets biletbokpris i 1974 for illustrasjonane til broren, forfattaren Nils Johan Rud si bok *Ole Soppnisse*. Same prisen hadde ho fått seks gongar tidlegare, i perioden 1958 til 1972, for seks andre bøker.

Borghild Rud budde og arbeidde i Nittedal i Akershus. Åra 1948 til 1951 budde Alf Prøysen og kona som nygifte i eit anneks på garden til Borghild Rud og mannen Wilhelm Prestø.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Borghild Rud|Borghild Rud]]» frå ,  den 4. desember 2009.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Kort biografi på Nittedalsporten
Trengereid stasjon

**Trengereid stasjon** ligg på Trengereid i Bergen kommune i Vestland og er ein stasjon på Bergensbanen. Han vart opna i 1883 som del av Vossabanen. Det er lokaltoga som går Bergen-Voss-Myrdal som stoppar ved stasjonen. Frå 1883 til 1894 vart stasjonsnamnet skrive *Trængereid*.

Trengereid ligg mellom Bogegrend haldeplass og Takvam haldeplass, 452,41 km frå Oslo. 

Stasjonsbygningen er teikna av Balthazar Lange, og vart oppført etter ein typeteikning kalla *fjerde klasse* som også vart nytta til Nesttun stasjon (sidan flytt til Ygre stasjon), Haukeland stasjon, Arna stasjon, Stanghelle stasjon, Dale stasjon (sidan flytt til Reimegrend stasjon), Bolstadøyri stasjon, Evanger stasjon og Bulken stasjon på Vossabanen. Då Bergensbanen vart opna vart mange av desse stasjonsbygningane forlenga.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* «Trengereid» på nettstaden til Jernbaneverket 
* «Trengereid» i Stasjonsdatabasen til Norsk Jernbaneklubb
* Eldre fotografi av jarnbanen på Trengereid på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
Arne Korsbrekke

**Arne Olai Martinusson Korsbrekke**, () var ein vegingeniør og vegdirektør i Noreg 1945-48.

Korsbrekke var frå Hellesylt i Sunnylven på Sunnmøre, der faren var landhandlar. Han studerte ved Trondhjems tekniske Læreanstalt, det seinare NTH, og tok eksamen der i 1901. Korsbrekke vart omgåande tilsett i vegvesenet, og hadde i åra fram til 1904 oppdrag i fylka Troms, Oppland, Vestfold, Østfold, Sør-Trøndelag. I 1904 fekk han fast stilling i Sør-Trøndelag. Her vart verande i seksten år, berre avbrote av eit år på teknisk høgskule i Dresden i Tyskland.
 
I 1920 var han nokre månader mellombels overingeniør i Sør-Trøndelag, før han same året vart overingeniør i Nord-Trøndelag fylke. Denne stillinga hadde han til han i 1934 fekk tilsvarande stilling i Akershus.

Etter frigjeringa i 1945 vart han utnemnd til leiar for vegdirektoratet. Han sat som vegdirektør i vel tre år.

## Kjelder
*Lillebø, P. A.:*Sunnylven og Geiranger. Fyrste bandet*, 1949
Beer-Lambert-lova

**Beer-Lambert-lova**, **Lambert-Beer-lova**, **Beer-Lambert-Bouguer-lova** eller berre **Beer-lova** eller **Beers lov** er ei lov som knyter absorpsjon av lys til eigenskapane til stoffet som lyset går gjennom.

## Likningar

Lova seier at det er eit logaritmiske forhold mellom transmisjonen (eller transmissiviteten) *T*, til lys som går gjennom ei stoff og produktet av absorpsjonskoeffisienten til stoffet, *α*, og lengda lyset går gjennom stoffet, *ℓ* eller den optiske luftmassen. I lag vert *αℓ* kalla optisk tjukkleik. Absorpsjonskoeffisienten kan igjen skrivast som eit produkt av anten molar absorptivitet til det absorberande stoffet, *ε*, og konsentrasjonen *c* av dei absorberande bestanddelane i stoffet, eller eit absorpsjonstverrsnitt *σ* og (tal)tettleiken *N* av desse.

For væsker vert forholdet vanlegvis skriven som

: T = {I\over I_{0}} = 10^{-\alpha\, \ell} = 10^{-\varepsilon\ell  c} 

For gassar, særleg i fysikk og innan spektroskopi, vert likninga normalt skrive

: T = {I\over I_{0}} = e^{-\alpha'\, l} = e^{-\sigma \ell N} 

der *I*0 er strålingsenergien ved inngangen til mediet og *I* er energien ved utgangen.

Transmisjonen er uttrykket i form av ein absorbans som for væsker er definert som

: A = -\log_{10} \left( \frac{I}{I_0} \right)

og for gassar definert som

: A' = -\ln  \left( \frac{I}{I_0} \right).

Dette tyder at absorbansen vert lineær med konsentrasjonen (er talet på absorberande bestanddelar) ved 
: A = \varepsilon \ell c = \alpha\ell \,

og

: A' = \sigma \ell  N = \alpha' \ell \,

respektive for dei to tilfella.

Så om lengda og den molare absorpitiviteten (eller absorpsjonstverrsnittet) er kjend, og absorbansen vert målt, så kan ein finne konsentrasjonen av stoffet (eller talet på absorberande bestanddelar).

Sjølv om uttrykka over alle ofte vert kalla Beer-Lambert-lova, bør namnet i røynda berre nyttast om dei to siste. Årsaka er at historisk så seier Lambert-lova at absorpsjonen er proposjonal til lengda lyset går, medan Beer-lova seier at absorpsjonen er proporsjonal til konsentrasjonen av absorberande bestanddelar i stoffet.

Om konsentrasjonen vert uttrykket som ein molfraksjon, til dømes ein dimensjonslaus fraksjon, så får molar absorptiviteten (*ε*) same dimensjon som absorpsjonskoeffisienten, til dømes den resiproke lengda (t.d. cm−1). Om konsentrasjonen derimot vert uttrykt i mol per volum, så vert molar absorptivitet (*ε*) nytta i L·mol−1·cm−1, eller stundom omforma til mol−1&nbsp;cm2.

## Sjå òg
* Atomabsorpsjonsspektrometri
* Absorpsjonsspektrometri
* Logaritme
* Spektroskopi

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Beer–Lambert law|Beer–Lambert law]]» frå ,  den 4. desember 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
* Kalkulator med Beer–Lambert-lova
Ekstinksjonskoeffisienten

**Ekstinksjonskoeffisienten** syner til forskjellige mål på absorpsjon av lys i eit medium. 

I kjemi er massedempingskoeffisienten og molar ekstinksjonskoeffisient to parametrar som definerer kort mykje eit stoff absorberer lys ved ei viss bølgjelengd per mol eller per molar konsentrasjon.

I fysikk er ekstinksjonskoeffisienten ein imaginær del av refraksjonsindeksen.