open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hedy Schlunegger

**Hedy Schlunegger** () var ein sveitsisk skirennar frå Wengen. Ho vann gullmedaljen i utforrennet under vinter-OL 1948 i St. Moritz.

Schlunegger vart sveitsisk meister i utfor i åra 1942, 1944, 1946, 1947. Dei to siste åra vart ho nasjonal meister også i kombinasjonsøvinga, som ho elles hadde vunne første gongen i 1943. Under vinterolympiaden 1948, på sveitsisk snø, kom ho i utforrennet i mål på tida 2.28,3, åtte tidels sekund betre enn sølvvinnaren Trude Beiser frå Austerrike.

Etter at ho la opp som aktiv alpinist, dreiv Schlunegger ein sportsbutikk i Grindelwald saman med ektemannen. Ho døydde i Grindelwald i 2003. Skirennaren Martina Schild er dotterdotter hennar.

## Bakgrunnsstoff
* Biografi

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Hedy Schlunegger|Hedy Schlunegger]]» frå ,  den 17. januar 2012.*
Annerösli Zryd

**Annerösli Zryd** () er ein sveitsisk, tidlegare skirennar frå Adelboden. Ho vart verdsmeister i utfor under VM i alpine greiner 1970 i Gherdëina. 

## Aktiv
Zryd debuterte i verdscupen i alpint i 1967, det året turneringa kom i gang. To gongar kom ho på fjerdeplassen i utfortevlingar, den første i Sestriere og den neste i Franconia i New Hampshire. I 1968 vart ho sveitsisk meister i utfor, og ho deltok i alle tre øvingane under Vinter-OL 1968 i Grenoble. Det enda med ellevteplassar i slalåm og utfor, og ein trettandeplass i storslalåm. To femteplassar i verdscupen i utfor vart hennar beste resultat i OL-sesongen.

1969-sesongen kom Zryd som best på sjetteplass i verdscuprenn, ein i slalåm og ein i utfor. Under VM i alpint 1970 i Gherdëina i Italia gjekk Zryd svært overraskande heilt til topps i utforrennet. Med tida 1.58,34 var ho nøyaktig ein halv sekund føre sølvvinnaren Isabelle Mir frå Frankrike. Meisterskapen var også med i verdscupen i alpint, og var Zryd einaste siger i verdscupen. Hennar beste verdscupplassering i sesongen elles var ein sjuandeplass i utfor i Oberstaufen.

Zryd la opp etter verdscupsesongen 1970.

## Bakgrunnsstoff
*
Våpenkvila i Ratisbon

**Våpenkvila i Ratisbon** eller **våpenkvila i Regensburg** enda gjenforeiningskrigen mellom Spania og Frankrike. Avtalen vart signert den 15. august 1684 i det dominikanske klosteret i Ratisbon i Bayern mellom Ludvig XIV av Frankrike på den eine sida og den tysk-romerske keisaren Leopold I, og den spanske kong Karl II, på den andre. Den endelege avtalen gjorde at kong Ludvig fekk Strasbourg, Luxembourg by og andre krav, medan Courtrai og Diksmuide, begge i dag i Belgia, vart gjevne attende til Spania. Avtalen skulle garantere ein våpenkvile dei neste tjue åra. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Truce of Ratisbon|Truce of Ratisbon]]» frå ,  den 17. januar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Lynn, John A. *The Wars of Louis XIV: 1667–1714.* Longman, (1999). ISBN 0-582-05629-2
*Wolf, John B. *The Emergence of the Great Powers: 1685–1715.* Harper & Row, (1962). ISBN 0061397509
Storalliansen (Augsburgligaen)

**Storalliansen** var ein europeisk koalisjon, som (til forskjellige tider) bestod av Austerrike, Bayern, Brandenburg, Dei sameinte Nederlanda, England, Det tysk-romerske riket, Irland, Kurpfalz, Portugal, Savoie, Sachsen, Skottland, Spania og Sverige. Organisasjonen, som vart grunnlagd i 1686 som **Augsburgligaen**, vart kjend som «Storalliansen» etter at England kom med i ligaen i 1689. Det var opphavleg eit forsøk på å stogge ekspanderinga til Ludvig XIV av Frankrike.

## Grunnlegginga
Ligaen vart offisielt skipa av keisar Leopold I, etter råd frå Vilhelm III av Oranien. Hovudmålet med ligaen var å forsvare Pfalz frå Frankrike. Denne organisasjonen kjempa niårskrigen mot Frankrike frå 1688 til 1697.

Alliansen vart sett opp to gonger. Mellom 1689 og 1698 kjempa han niårskrigen mot Frankrike. Etter Haag-traktaten signert den 7. september 1701, gjekk alliansen i den andre fasen med den spanske arvefølgjekrigen. Krigen enda etter at partiet Tory vann valet i 1710 i Storbritannia, noko som førte til freden i Utrecht — ein fredsavtale med Frankrike som gav den spanske krona til den franske kandidaten, men som delte dei ytre landområda til Spania. I Spania heldt krigen fram til han vart avgjort med omleiringa av Barcelona den 11. september 1714.

Storalliansen fekk stor kulturell og politisk innverknad som eit døme på ein mogeleg europeisk union støtta av (dei fleste) tyske områda, Storbritannia og Nederlanda, samt mange franske intellektuelle som var misnøgde med styret til Ludvig XIV, utdrivinga av hugenottane i 1685 og unionen mellom katolisismen og den franske krona. 

## Slutten
Storalliansen enda hovudsakleg på grunn av aukande misnøye hos britane på grunn av dei dyre krigane utanlands. Storalliansen (og krigane utkjempa av alliansen) medverka òg til ein ny tanke om korleis krigar kunne utkjempast i framtida. Dødstala i dei viktigaste slaga og omleiringane var enorme, men ingen av dei tre krigane utkjempa frå 1689 til 1721 førte til like store omsynslause handlingar som i trettiårskrigen tidlegare på 1600-talet. I staden vart generalane i Storalliansen heltar i eit Europa som var «sivilisert sjølv i krig» - ein røyndom som skulle vare til den første tida av fyrste verdskrigen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Grand Alliance (League of Augsburg)|Grand Alliance (League of Augsburg)]]» frå , den 17. januar 2012.*
Ediktet i Fontainebleau

**Ediktet i Fontainebleau** (oktober 1685) var eit edikt gjeven ut av Ludvig XIV av Frankrike, òg kjend som **tilbakekallinga av ediktet i Nantes**. Ediktet i Nantes av 1598, hadde gjeve hugenottane rett til å praktisere religionen sin utan fare for å verte forfølgd av staten. Sjølv om protestantane hadde mista sjølvstendet sitt på tilfluktsstader under Richelieu, kunne dei leve relativt trygt. Frå starten var religiøs toleranse i Frankrike ei kongeleg sak, og ikkje ei folkesak. At ikkje alle tilslutta seg til hans religion, passa dårleg inn med synet til Ludvig XIV om eit perfekt einevelde. Etter å ha fått alt anna som han ville mislikte Ludvig XIV sterkt at det var kjettarar blant undersåttane sine.

Med ediktet i Fontainebleau kalla Ludvig XIV attende ediktet i Nantes og gav ordre om å øydeleggje kyrkjene til hugenottane, samt stenge alle protestantiske skular i landet. Dette forsterka den offisielle forfølginga av hugenottane, som alt hadde eksistert sidan *[[dragonnade]]n* vart skapt i 1681 for å skremme hugenottane til å konvertere til katolisismen. Dei neste tjue åra forlet derfor mange protestantar landet, estimata varierer frå 210&nbsp;000 til 900&nbsp;000. Dei søkte tilflukt i England, Dei sameinte Nederlanda, Sverige, Sveits, Brandenburg-Preussen, Danmark, Det tysk-romerske riket, Sør-Afrika og Nord-Amerika. 

## Effektane av ediktet

I praksis førte tilbakekallinga til at Frankrike opplevde ein tidleg ekspertflukt, sidan mange dugande handverkarar rømde landet, inkludert designerar som Daniel Marot. Hugenottane tok med seg kunnskapen sin, som hadde stor effekt på kvaliteten til silke, speglglas, sølvsmedarbeid, urmaking og møbelsnekkararbeid i område dei flytta til. 

Somme herskarar, som Fredrik Wilhelm, hertug av Preussen og kurfyrste av Brandenburg, som gav ut ediktet i Potsdam seint i oktober 1685, oppfordra protestantane til å søke tilflukta i områda hans. 

## Kjende hugenottar som forlet Frankrike
* Jean Chardin
* Denis Papin
* Jean Barbot

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Edict of Fontainebleau|Edict of Fontainebleau]]» frå ,  den 17. januar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* Tilbakekallinga av ediktet i Nantes
Renée Colliard

**Renée Colliard** () var ein sveitsisk skirennar og apotekar. Colliard, som var frå Genève, vart olympiameister i slalåm i 1956.

Colliard kvalifiserte seg til den sveitsiske OL-troppen 1956 med ein andreplass i eit renn i Grindelwald, kort før leikane tok til. I den olympiske tevlinga i Cortina d'Ampezzo overraska ho alle med å gå heilt til topps. Med startnummer 1 rann ho fortast av samtlege deltakarar i begge omgangane, og sikra seg gullmedaljen i slalåmtevlinga. Med tida 1.52,3 var ho heile 3,1 sekundar føre sølvvinnaren Regina Schöpf frå Austerrike.

I 1960 gifta Colliard seg og slo seg ned i Montana i kantonen Valais som apotekar.

## Bakgrunnsstoff
* 
* 

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Renée Colliard|Renée Colliard]]» frå ,  den 17. januar 2012.*
Corinne Rey-Bellet

**Corinne Rey-Bellet** () var ein sveitsisk skirennar. Ho vann ein sølvmedalje i utfor under VM i alpint 2003 i St. Moritz. Rey-Bellet vann fem verdenscuprenn. Ho var fødd og døydde i landsbyen Les Crosets i kommunen Val-d’Illiez i kantonen Valais.

### Aktiv
Rey-Bellet debuterte i dei store meisterskapa under vinter-OL 1992 i Albertville med ein 17. plass i storslalåm. Denne plasseringa forbetra ho under VM i alpint 1993 i Morioka med ein 14. plass i same øvinga. Enno eit lite hakk opp på resultatlista kom ho under VM i alpint 1996 i Sierra Nevada i Spania, då ho kom på 10. plassen i både utfor og super-G. Hennar til då beste meisterskapsprestasjonar kom i VM i alpint 1999 i Vail. Ho deltok då i fire ulike øvingar, med sjetteplassen i storslalåm og åttandeplassen i super-G som best.  

Heilt i tetsjiktet kom Rey-Bellet først under VM i alpint i St. Anton i 2001. Ho kom då på fjerdeplassen både i utfor og i den alpine kombinasjonen, og på sjetteplass i super-G. Med ein femteplass i OL-utforen i Salt Lake City i 2002, måtte ho eit hakk ned på resultatlista. I 2003-sesongen kom så Rey-Bellet på sølvplass i utfortevlinga under VM i St. Moritz, jamsides Alexandra Meissnitzer frå Austerrike. Dei to var elleve hundredels sekundar bakom verdsmeisteren Melanie Turgeon frå Canada. I super-G-tevlinga kom Rey-Bellet på sjuandplass.

Rey-Bellet vann sine to første renn i verdscupen den 16. januar 1999. Den dagen vart det avvikla to renn i St. Anton, eitt i super-G og eitt i utfor. Rey-Bellet vann begge. Sidan vann ho eit renn i kvar av sesongane 2000, 2001, 2002. Ho kom på pallen i 15 renn i verdscupen. I tre sesongar var ho mellom dei ti beste i verdscupen; 1999, 2001 og 2002. Best i verdscupen var ho i 2002, då ho vart nummer sju, og kom på tredjeplass i verdscupen.

Rey-Bellet la opp i 2003 grunna ein rekke av skader i det høgre kneet.

### Død
Rey-Bellet vart i 2006 skoten i foreldreheimen i Les Crosets. Også broren Alain vart funnen skoten, medan mora Verena var alvorleg skadeskoten. Corinne Rey-Bellet var då nyleg separert frå ektemaken Gerold Stadler. Mistanken for drapa gjekk mot Stadler, som etter tre dagar vart funnen skoten med ein revolver ved sidan av seg. Alt tydde på at han hadde teke sitt eige liv. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Corinne Rey-Bellet|Corinne Rey-Bellet]]» frå ,  den 17. januar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* 
*Aftenposten om Rey-Bellets død
*
Generalstatane

**Generalstatane** (nederlandsk *Staten-Generaal*) er det nederlandske parlamentet, som består av to kammer: Tweede Kamer (underhuset, med 150 medlemmar) og Eerste Kamer (overhuset, med 75 medlemmar). Forsamlingane møtes i Binnenhof i Haag.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Generalstatene|Generalstatene]]» frå ,  den 17. januar 2012.*  


## Bakgrunnsstoff
* 
** Eerste Kamer
** Tweede Kamer
Annemarie Waser

**Annemarie Waser** () er ein sveitsisk tidlegare skirennar frå grenda Grafenort i Engelberg. Ho vann bronsemedaljen i slalåm under verdsmeisterskapen i alpint 1958 i Bad Gastein.

Waser debuterte i vinterolympiaden 1956 i Cortina d'Ampezzo, få dagar før ho fylte 16 år, med ein 14. plass i storslalåm, delt med Inger Bjørnbakken og ei fransk jente. Under verdsmeisterskapen i 1958 i Bad Gastein i Austerrike deltok Waser både i slalåm og storslalåm. I storslalåm kom ho på fjerdeplass, ein tidels sekund bak landsmannen Frieda Dänzer. Etter slalåmtevlinga kunne ho stige opp på sigerspallen som bronsevinnar, berre den klare verdsmeisteren Inger Bjørnbakken og austerrikske Josefa Frandl fekk betre tider. Waser deltok i alle tre øvingane under vinter-OL 1960 i Squaw Valley, men mislukkast heilt i å hevde seg.

## Kjelder

* P. Chr. Andersen: *Den nye olympiaboken*, 1957
* 
**Denne artikkelen bygger på «[[:fr:Annemarie Waser|Annemarie Waser]]» frå ,  den 17. januar 2012.*
Rhinland

**Rhinland** er ein historisk region i det vestre Tyskland. Rhinland ligg på begge sider av elva Rhinen, og ligg i dag i dei tyske delstatane Rheinland-Pfalz og Nordrhein-Westfalen.

Tidlegare var Rhinland ein prøyssisk provins. Han vart oppretta i 1822, som ei samanslåing av to allereie eksisterande prøyssiske provinsar, det tidlegare hertugdømmet Jülich-Kleve-Berg og storhertugdømet Niederrhein. Etter første verdskrigen vart Saarland skilt ut av Rhinland og plassert under fransk administrasjon. Samstundes vart delar av Rhinland overteke av Belgia.

I mellomkrigstida skulle Rhinland i følgje Versailles-traktaten vere ei demilitarisert sone. Den 7. mars 1936 ignorerte Hitler traktaten og sende tyske styrkar inn i området.

Det var i 1946, etter andre verdskrigen, at Rhinland fekk dagens administrative inndeling og vart delt mellom Rheinland-Pfalz og Nordrhein-Westfalen.

Dei største byane i Rhinland er Aachen, Köln, Krefeld, Düsseldorf, Duisburg, Essen, Koblenz, og Wuppertal.

## Sjå òg
*Rhinen

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Rhinland|Rhinland]]» frå ,  den 17. januar 2012.*
Slaget ved Marsaglia

**Slaget ved Marsaglia** var eit slag i niårskrigen, utkjempa i Italia den 4. oktober 1693, mellom den franske armeen til marskalk Nicolas Catinat og den allierte armeen til hertug Victor Amadeus II av Savoie.

Catinat rykte fram frå Fenestrelle og Susa for å støtte Pinerolo, som var forsvart av greven av Tessé, og som hertugen av Savoie hadde kringsett. Catinat sette opp ei stilling i formel slagorden nord for landsbyen Marsaglia, nær Orbassano.

Her, den 4. oktober, gjekk hertugen av Savoie til åtak mot han med heile armeen sin, front mot front. Men den langt større effektiviteten franskmennene og den dyktige leiinga til Catinat, gav den nye marskalken ein siger som kunne måle seg med Neerwinden.

Piemontesarane og deira allierte tapte kring 10&nbsp;000 mann som anten vart drepne, skadde eller tekne til fange, medan Catinat berre mista 1800.

Marsaglia er ein av dei første gongane, om ikkje den første, ein nytta eit bajonettåtak av ei lang infanterilinje. Hussarar var her med i slaget for første gong i Vest-Europa. Eit regiment av desse hadde vorte sett saman i 1692 frå soldatar som hadde desertert frå austerriksk teneste. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Battle of Marsaglia|Battle of Marsaglia]]» frå ,  den 17. januar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
François Michel Le Tellier de Louvois

**François Michel Le Tellier, Marquis de Louvois** () var fransk krigsminister det meste av regjeringstida til Ludvig XIV. 

Louvois og faren hans Michel le Tellier, auka den franske hæren til 400&nbsp;000 soldatar, ein hær som kjempa fire krigar mellom 1667 og 1713. Han vert ofte berre omtalt som «**Louvois**». 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:François-Michel le Tellier, Marquis de Louvois|François-Michel le Tellier, Marquis de Louvois]]» frå ,  den 18. januar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene: *
Sébastien Le Prestre de Vauban

**Sébastien Le Prestre, Seigneur de Vauban** og seinare **Marquis de Vauban**, ofte berre kalla **Vauban**, () var marskalk av Frankrike og den fremste militæringeniøren i si tid, kjend for å både byggje og bryte gjennom festningar. Han gav òg Ludvig XIV råd om korleis grensene til Frankrike kunne forsterkast og gjerast lettare å forsvare. Vauban kom med det radikale forslaget om å gje opp landområde som var for vanskelege å forsvare, for å danne ei sterkare, og mindre porøs grense mot nabolanda til Frankrike.

Han deltok i praktisk talt alle felttoga til Ludvig XIV av Frankrike og var med i rundt 140 slag i felt og 53 kringsetjingar. Han bygde 33 festningar og utbetra meir enn 300. Likevel batt han seg ikkje til noko fast system, men tok omsyn til terrenget i kvart enkelt tilfelle. Prinsippa hans for bastionfestningar har etter han døydde vorte samanfatta i tre ulike system. Vauban førte festningsstrid inn på nye område, men han deltok sjølv aldri i forsvaret av ei festning. Hovudprinsippa i festningstenkinga hans vart vidareførte i ei modifisert form heilt inn på 1800-talet.

Vauban var òg oppteke av økonomiske og statsfinansielle spurnader og kritiserte i anonyme skrifter det samtidige skattesystemet i Frankrike.

Eit utval av 12 av festningsanlegga hans vart i 2008 oppførte på verdsarvlista til UNESCO med namnet Vaubans festningar.

## Festningsverk
Mellom 1667 og 1707 oppgraderte Vauban festningsverk i kring 300 byar, mellom andre Antibes (Fort Carré), Arras, Auxonne, Barraux, Bayonne,  Belfort, Bergues, citadellen i Besançon, Bitche, Blaye, Briançon, Bouillon, Calais, Cambrai, Colmars-les-Alpes, Collioure, Douai, Entrevaux, Givet, Gravelines, Hendaye, Huningue,  Joux, Kehl, Landau, Le Palais (Belle-Île), La Rochelle, Le Quesnoy, Lille, Lusignan, Le Perthus (Fort de Bellegarde), Luxembourg, Maastricht, Maubeuge, Metz, Mont-Dauphin, Mont-Louis,  Montmédy, Namur, Neuf-Brisach, Perpignan,  Plouezoc'h (Château du Taureau), Rocroi, Saarlouis, Saint-Jean-Pied-de-Port, Saint-Omer, Sedan, Toul, Valenciennes, Verdun, Villefranche-de-Conflent (by og Fort Liberia) og Ypres.

Han rettleia bygginga av 37 nye festninga og festningsverk i militærhamner, inkludert Ambleteuse, Brest, Dunkerque, Freiburg im Breisgau, Rochefort, Saint-Jean-de-Luz (Fort Socoa), Saint-Martin-de-Ré, Toulon, Wimereux, Le Portel og Cézembre.


Fil:Aerial image of Neuf-Brisach (view from the southwest).jpg|Neuf-Brisach, festningsby.
Fil:Fortification of Huningue.jpg|Festninga til Vauban i Huningue ved Rhinen.


## Bakgrunnsstoff

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vauban|Vauban]]» frå ,  den 17. januar 2012.*
Charles Colbert de Croissy

**Charles Colbert, marquis de Croissy** () var ein fransk statsmann og diplomat.

Som den eldre broren sin, Jean Baptiste Colbert, starta Colbert karrieren sin hos krigsminister Le Tellier. I 1658 vart han leiar av den nyskapte regionen Alsace, som nyleg var annektert av Frankrike. I 1662 vart han marquis de Croissy og *[[président à mortier]]* i parlementet i Metz. Etter fleire diplomatiske reiser til Tyskland og Italia vart han etter kvart diplomat på fulltid. I 1668 representerte han Frankrike på konferansen i Aix-la-Chapelle og same året vart han send til London som ambassadør, der han forhandla fram den endelege Dover-traktaten med Karl II. Han overtalte mellom anna Karl II til å erklære den tredje engelsk-nederlandske krigen mot Dei sameinte Nederlanda.

Forhandlingane i freden i Nijmwegen (1676–1678) styrkte ryktet hans som diplomat og Ludvig XIV gjorde han til statssekretær for utanrikssaker.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Charles Colbert, marquis de Croissy|Charles Colbert, marquis de Croissy]]» frå ,  den 18. januar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene: *
*
Bambustortur

**Bambustortur** er ein metode som blei brukt som dødsstraff i Japan. Metoden gjekk ut på at bambus vaks inn i hjartet på personen, og personen ville då døy som følgje av sterk smerte og indre skadar.
Heim kommune (1911-1964)

**Heim** er eit tidlegare herad som låg i Sør-Trøndelag fylke.

Heim herad omfatta områda på båe sider av den ytste delen av Hemnfjorden mot Trondheimsleia og vart rekna til Fosen. Flatemålet var 276,61 km2, 262,32 km2 landareal og 45,66 km2 produktivt land. Hemnfjorden delte heradet i dei to fråskilde landområda *Vestre Heim* og *Austre Heim*. Vestre Heim omfattar Røysøya og Mistfjorden, og grensa mot Stemshaug i vest og Hemne mot sør. Austre Heim ligg kring Åstfjorden og Bustsundet, omfattar øya Hemnskjela og grensa mot Agdenes i nordaust og Snillfjord i sør.

Heim var eige sokn i Hevne formannskapsdistrikt frå 1839 og blei eige herad frå 1. januar 1911 ved delinga av Hevne herad i dei to herada Hevne (seinare Hemne) og Heim. Ved delinga vart heradsgrensa endra noko, ved at nokre gardar (nr. 45-53) vart overførte frå Hevne til Heim og somme (nr. 28-30) fra Heim til Hevne. Heim hadde då ei folkemengd på 1533. Heradshuset låg på Heim.

1. januar 1964 vart heradet skild i to, og Vestre Heim slegen saman med dåverande Hemne og Vinje herad til Hemne kommune, medan Austre Heim, dåverande Snillfjord og Ytre Agdenes inngjekk i Snillfjord kommune. Ved delinga hadde Vestre Heim ei folkemend på 711, medan Austre Heim hadde 724 innbyggjarar.
Bernadette Zurbriggen

**Bernadette Zurbriggen** () frå Saas-Grund i kantonen Valais er ein sveitsisk, tidlegare skirennar. Ho vann sju renn i verdscupen i alpint i tida 1973-77. Fem av sigrane kom i utforløypa, ein i storslalåm og ein i den alpine kombinasjonen (slalåm/utfor). 

## Aktiv
Zurbriggen var utforspesialist. Ho var berre i sitt sekstande år då ho meisterskapsdebuterte under vinter-OL 1972 i Sapporo med ein sjuandeplass i utfor. Same plasseringa fekk ho i utforrennet i det neste vinter-OL, 1976, i Innsbruck. Ho deltok då også i slalåm, det enda med 12. plass. I den mellomliggande verdsmeisterskapen i alpint 1974 kom ho på 11. plass i utforrennet. Same plasseringa i same øvinga fekk ho både under verdmeisterskapen 1978 og under vinter-OL 1980 i Lake Placid.

1976-sesongen var Zurbiggen sin beste. Ho kom då på fjerdeplass samanlagt i verdscupen. Tre gongar kom ho på andreplass i utforcupen; 1975, 1976 og 1979. 18 gongar kom ho på pallen i enkeltrenn i verdscupen.

Ho la opp etter 1980-sesongen.

### Verdscupsigrar

## Bakgrunnsstoff
* 

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Bernadette Zurbriggen|Bernadette Zurbriggen]]» frå ,  den 18. januar 2012.*
Brigitte Oertli

**Brigitte Oertli** () er ein sveitsisk tidlegare skirennar frå Egg i kantonen Zürich. Ho vann to OL-sølv i 1988 og ein VM-bronse året etterpå. Både i 1985 og 1988 kom ho på andreplass i verdscupen i alpint.

### Aktiv
Oertli meisterskapsdebuterte internasjonal under VM i alpint 1985 i Bormio. Der kom ho femteplass i slalåmtevlinga og åttandeplass i utforløypa. Ho deltok også i VM i alpint 1987 i Crans-Montana, og vart nummer 10 i super-G og nr 11 i storslalåm.

Under vinter-OL 1988 i Calgary tok Oertli sølv i utfor, bak den suverene vinnaren Marina Kiehl frå Vest-Tyskland. Ho gjentok bragda i kombinasjonen, då bakom Anita Wachter. Under VM i alpint 1989 i Vail i Colorado fekk ho bronse i kombinasjonsøvinga, etter Tamara McKinney og landsmannen Vreni Schneider.

Gjennom si tid som aktiv vann Oertli ni verdenscuprenn, sju av dei i den alpine kombinasjonen. Ho vann kombinasjonsdelen i verdscupen heile fire sesongar (1985, 1987-89). Ho gjekk første gongen til topps i verdscupen 9. desember 1984, den siste sigeren kom 10. desember 1989. Flest sigrar oppnådde ho i 1988-sesongen, då ho også vann sin einaste siger i slalåm og sin einaste i utfor.

To gongar kom Oertli på andreplass i verdscupen i alpint for kvinner, høvesvis 1985 og 1988. I 1985 var ho med på ein sveitsisk storeslem, Michela Figini vann då verdscupen i alpint føre Oertli, 259 poeng mot 218, med Maria Walliser på tredjeplass. I tillegg kom Erika Hess på ein delt fjerdeplass.

Oertli la opp i 1990.

### Verdscupsigrar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Brigitte Oertli|Brigitte Oertli]]» frå ,  den 18. januar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
I Am Belarusian

**«I Am Belarusian»** (engelsk for *Eg er kviterussisk*), tidlegare **«Born in Bielorussia»** og **«Born in Byelorussia»**, er ein song av Anastasia Vinnikova. Han skulle representere Kviterussland i Eurovision Song Contest 2011, men vart diskvalifisert fordi han hadde vorte sungen offentleg sumaren 2010.

Kviterussland valde seinare songen «I Love Belarus» av Anastasia Vinnikova som sitt bidrag i Eurovision Song Contest 2011.

## Kjelder
* diggiloo.net
* I Love Belarus på Nynorsk Wikipedia
Yvonne Rüegg

**Yvonne Rüegg** () er ein sveitsisk, tidlegare skirennar. Rüegg, som er frå Chur, vart olympiameister i storslalåm i 1960.

Rüegg vart sveitsisk meister i utfor i 1959. Ho var med i den sveitsiske troppen til vinter-OL 1960 i Squaw Valley. Der gjekk ho heilt til topps i ei jamn storslalåmtevling, to tidels sekund føre sølvvinnaren Penny Pitou frå USA og tre tidels sekund før bronsevinnaren Giuliano Minuzzo frå Italia. Ho kopierte såleis klubbkameraten Roger Staub, då også han vart olympiavinnar 1960 i storslalåm, begge var medlemer av skiklubben Arosa. Rüegg deltok også i OL-utforen, der ho kom på delt niandeplass.

## Bakgrunnsstoff
* 

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Yvonne Rüegg|Yvonne Rüegg]]» frå ,  den 18. januar 2012.*
Ida Schöpfer

**Ida Schöpfer** () var ein sveitsisk skirennar frå Flühli i kantonen Luzern. Ho vart i 1954 verdsmeister i både utfor og den alpine kombinasjonen. Ti gongar vart ho sveitsisk meister.

Schöpfer slo gjennom nasjonalt då ho i 1948 vart sveitsisk meister i kombinasjonen. Året etter fekk ho plass på det sveitsiske skilandslaget, og var den fremste sveitsiske kvinnelege alpinisten åra 1951-54. 

Under Vinter-OL 1952 i Oslo kom ho på 10. plass i utfor og 16. plass i storslalåm. To år seinare, under VM i alpint 1954 i Åre i Sverige, slo ho favoritten Trude Klecker frå Austerrike med eit tidels sekund og tok gull i utfor. Deretter vart ho nummer åtte i storslalåmtevlinga, før ho fekk sølvmedaljen i slalåm etter ein framifrå andreomgang. Slalåmresultatet gjorde at ho også gjekk til topps i den alpine kombinasjonen, med klar margin til landskvinna Madeleine Berthod. 

Ida Schöpfer-Bieri døydde i heimstaden Flühli, 84 gammal.

## Kjelder
* 
* 

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Ida Schöpfer|Ida Schöpfer]]» frå ,  den 18. januar 2012.*
Ariane Ehrat

**Ariane Ehrat** () frå Schaffhausen er ein sveitsisk tidlegare skirennar. Ho vann sølvmedaljen i utfor under VM i alpine greiner i 1985.

Ehrat var utforspesialist. I verdsmeisterskapen i alpint 1982 i Schladming kom ho på 14. plass i øvinga. Under vinter-OL 1984 i Sarajevo kom ho i mål på fjerdeplass, landsmennene Michela Figini og Maria Walliser sørgde då for sveitsisk dobbeltsiger. Eitt år seinare tok Ehrat sølv under VM i alpint 1985 i Santa Caterina, på same tid som Katharina Gutensohn, Michela Figini sikra seg eit nytt internasjonalt meisterskap i utfor.

Ehrat gjekk aldri til topps i eit verdscuprenn. Første pallplasseringa fekk ho i utforrennet i Sarajevo 5. februar 1983, ho vart då nummer tre. Hennar beste tevling utanom VM-utforen 1985, var utforrennet i Val-d'Isère 7. desember 1983 då ho var einast åtte hundredels sekund bakom vinnaren Irene Epple frå Vest-Tyskland. Sidan ho ikkje plukka poeng i andre greiner enn utfor og etterkvart super-G, vart ein 22. plass i verdcupen i alpint 1984 hennar beste plassering i samandraget.

Sidan ho la opp som aktiv alpinist i 1986 har Ehrat arbeidd i turistindustrien.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Ariane Ehrat|Ariane Ehrat]]» frå ,  den 18. januar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Gjenforeiningskammer

**Gjenforeiningskammer** (fransk *Chambres des Réunions*) var franske ting oppretta av kong Ludvig XIV i 1679. Føremålet med desse tinga var å utvide dei franske landområda. Ludvig hadde utvida dei franske grensene i ei rekkje krigar og fekk stadfesta desse i freden i Nijmegen i 1679 og freden i Aix-la-Chapelle i 1668. Arbeidet til tinga var å avgjere kva omliggande område, om nokon, som hadde høyrt til dei nye områda Frankrike hadde fått ved desse avtalane. I denne prosessen vart stader som Saarbrücken, Luxembourg, Zweibrücken og Alsace innlemma i Frankrike.

Ludvig baserte krava sine på gamle, nesten gløymde rettar til desse avhengige områda frå mellomalderen. Kongen tok derfor fordelen av det formelle innhaldet i allianseavtalane sine med dei tyske fyrstane ved å krevje landområda deira. Så snart tinga hadde lagt fram avgjerdene sine, blei områda okkuperte av franske styrkar. Sjølv om det ikkje var juridiske rettar i handlinga i det heile, tok Ludvig byen Strasbourg og byen Casale. Ludvig tok òg det meste av det som i dag er Luxembourg, som då var ein del av Det tysk-romerske riket. Riket var på denne tida oppteken med ein pågåande krig med Det osmanske riket.

Konfliktane som denne politikken førte til leia etter kvart fram til våpenkvilen i Ratisbon (Regensburg), der Ludvig fekk love til å behalde dei fleste områda. Ludvig ergra på seg det meste av Europa med politikken sin og det heile enda i niårskrigen i 1688. Krigen enda i 1697 med freden i Ryswick. Her gjekk Ludvig med på å gje attende det meste av områda som hadde vorte annektert til Frankrike med Gjenforeningskammera. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Chambers of Reunion|Chambers of Reunion]]» frå ,  den 18. januar 2012.*
Breisach am Rhein

**Breisach am Rhein** (tidlegare **Altbreisach**) er ein by med kring 16&nbsp;000 innbyggjarar langs Rhinen i Breisgau-Hochschwarzwald i Baden-Württemberg i Tyskland, om lag halvvegs mellom Freiburg og Colmar. Det går ei bru over Rhinen til Neuf-Brisach i Alsace i Frankrike.

Namnet på byen har keltisk opphav og tyder demning. Åsen som Breisach ligg på vart til ei øy i Rhinen når det var stor vassføring. Dette vart det slutt på då Rhinen vart retta opp av ingeniør Johann Gottfried Tulla på 1800-talet.

## Galleri

Breisach 73.850.jpg|Flyfoto. 
Breisach Rheinseite.JPG|Breisach sett frå den franske sida av Rhinen. 


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Breisach am Rhein|Breisach am Rhein]]» frå ,  den 18. januar 2012.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Parlement

**Parlement** var regionale lovgjevande og juridiske organ i *[[Ancien Régime]]*-tida i Frankrike.

Dei politiske institusjonane Parlement i *Ancien Régime* utvikla seg ut frå tidlegare rådsforsamlingar for kongen, *[[Conseil du roi]]* eller *[[curia regis]]*, og hadde derfor eldgamle og sedvanlege rettar for rådlegging. På 1200-talet vart dei juridiske funksjonane lagt til. Parlamentarikarane meinte at rolla til parlamentet skulle ta ein aktiv del i den juridiske prosessen, som førte dei i stadig større konflikt med det eineveldige monarkiet under *Ancien Régime*, når *[[lit de justice]]* på 1500-talet utvikla seg frå ein konstitusjonell form til eit kongeleg våpen, nytta til å tvinge fram edikt.

Opphavleg var det berre **parlamentet i Paris**, som utvikla seg ut frå rådforsamlinga til kongen i 1307, og sat i det mellomalderske kongeslottet i Île de la Cité, der Palais de Justice i Paris er i dag. Domsmakta til parlamentet i Paris dekte heile kongedømet slik det var på 1300-talet, men dekte ikkje automatisk områda som kongane etter kvart vann til seg. I 1443, etter hundreårskrigen, gav kong Karl VII av Frankrike Languedoc sitt eige *parlement* då han oppretta parlamentet i Toulouse, det første *parlement* utanfor Paris. Dette dekte det meste av det sørlege Frankrike. 

Frå 1443 og fram til den franske revolusjonen vart det oppretta fleire andre *parlements* i forskjellige provinsar i Frankrike. Fram til slutten av Ancien Régime-styret var det parlement i Douai, Arras, Metz, Nancy, Colmar, Dijon, Besançon, Grenoble, Aix, Perpignan, Toulouse, Pau, Bordeaux, Rennes og Rouen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Parlement|Parlement]]» frå ,  den 18. januar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Parlementet i Besançon

**[[Parlement]]et i [[Besançon]]** var eit parlement i Ancien Regime-tida i Frankrike som rådde over Franche-Comté. Det vart oppretta i 1676. Det tidlegare parlamentet hadde tidlegare lege i Dôle, og vart oppretta i 1422. 

I 1674 tok franske soldatar byen Besançon, som med freden i Nijmegen (1678) gjekk til Frankrike. I 1676 henta dei franske styresmaktene fram den tidlegare demokratiske styreforma i den tidlegare fristaden Besançon. Som ein del av avtalen vart byen det administrative senteret i Franche-Comté, der Parlementet i Besançon erstatta Parlementet i Dôle.

Franche-Comté var ein av dei siste områda av Frankrike som hadde liveigenskap. Parlementet i Besançon stoppa eit påbod frå Ludvig XVI som forbaud liveigenskap frå 1779 fram til 1787.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Parlement of Besançon|Parlement of Besançon]]» frå ,  den 18. januar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Dei tre bispedøma

**Dei tre bispedøma** (fransk *les Trois-Évêchés*) utgjorde ein provins i Frankrike i tida før den franske revolusjonen. Det bestod av fyrstbispedøma Verdun, Metz og Toul i Lorraine-regionen. 

Bispedøma var statar i Det tysk-romerske riket fram til dei vart erobra av den franske kongen Henrik II mellom april og juni 1552. Keisar Karl V av Habsburg starta eit felttog mot franskmennene under den italienske krigen 1551–1559 for å ta attende dei okkuperte bispedøma, men mislukkast då han vart slått av franskmennene under hertug Frans av Guise i slaget ved Renty i 1554. Etter keisaren abdiserte i 1556, avslutta etterfylgjaren hans Ferdinand I alle forsøk på å ta attende Dei tre bispedøma. Mot slutten av trettiårskrigen vart dei offisielt gjevne til Frankrike med freden i Westfalen i 1648.

Bispedømet Saint-Dié vart oppretta i 1777 og vert stundom kalla «det fjerde bispedømet i Lorraine», men er ikkje historisk knytt til dei tre bispedøma. 


Fil:Cathedrale metz 2003.jpg|Metz domkyrkje
Fil:Cathédrale de Toul-Façade.JPG|Toul domkyrkje
Fil:Verdun 4juni2006 040.jpg|Verdun domkyrkje


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Three Bishoprics|Three Bishoprics]]» frå ,  den 18. januar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Trois-Évêchés på  Fransk Wikipedia
* 450th anniversary celebrations on the French Ministry of Culture's website
* Biography of Henry II
Antoinette Meyer

**Antoinette Josef Clara Meyer** () var ein sveitsisk skirennar som vann sølvmedaljen i slalåm under vinter-OL 1948. Ho var fødd i Hospental i kantonen Uri, og døydde på ein pleieheim i Thun.

Meyer vart tre år på rad, 1943-45, sveitsisk meister i slalåm. I 1948 vann ho den olympiske sølvmedaljen i slalåmtevlinga under leikane i St. Moritz. Med tida 1.57,7 var ho 0,5 sekund bak olympiameisteren Gretchen Frazer frå USA. Ho deltok også i den andre alpintevlinga, utfor, der vart ho nummer 11.

Ho la opp i 1948 og gifta seg same året med Karl Molitor. Ekteparet var busett i Wengen, der dei dreiv ymse handelsverksemder.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Antoinette Meyer|Antoinette Meyer]]» frå ,  den 18. januar 2012.*  
 
*
Kehl

**Kehl** er ein by sørvest i Tyskland i Ortenaukreis i Baden-Württemberg. Han ligg ved elva Rhinen, like ovanfor den franske byen Strasbourg.

## Historie
Landsbyen Kehl vart første gong nemnd i 1038. I 1338 vart den første permanente brua mellom Kehl og Strasbourg opna. I 1678 vart byen erobra av Frankrike, og han vart rekna som ein del av forsvarsverket til Strasbourg. Landsbyen vart derfor omgjort til ei festning i 1683 av den franske arkitekten Vauban. Annekteringa av byen og området kring til Frankrike vart anerkjend med freden i Ryswick i 1697, men gjeve attende til Det tysk-romerske riket og markgrevskapet Baden året etter. 

I 1774 fekk Kehl tyske byrettar av markgreve Karl Fredrik av Baden. Under den store franske krigen vart  Kehl igjen slått saman med Strasbourg under Den første franske republikken, før han vart gjeven attende til Baden (no eit kurfyrstedøme) i 1803. Etter ei kort tid under Austerrike, vart byen endeleg gjeven attende til Baden (no eit storhertugdøme) i 1815 og festninga vart riven ned. 

I 1840-åra kom den første jernbanen til byen og i 1861 vart den første jernbanebrua bygd og det første direkte sambandet mellom Paris og Wien gjekk her. 

Etter den første verdskrigen og Versaillestraktaten vart hamna i Kehl plassert under fransk administrasjon dei neste sju åra, for å hindre eit mogeleg tysk åtak mot den franske byen Strasbourg på den andre sida.

Under den andre verdskrigen, etter slaget om Frankrike, vart Kehl omgjort til ein forstad av Strasbourg. Etter krigen vart alle innbyggjarane drivne ut av Kehl og det vart verande slik fram til 1953, då byen vart gjeven attende til Vest-Tyskland og flyktningane kunne vende heim att. 

I 2009 vart NATO-toppmøtet i Tyskland og Frankrike halden i Strasbourg og Kehl.  

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kehl|Kehl]]» frå ,  den 18. januar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

*
Lara Gut-Behrami

**Lara Gut** () er ein sveitsisk skirennar frå Comano i kantonen Ticino. Ho vann to sølvmedaljar under VM i alpint 2009 og fekk sitt tredje VM-sølv i Schladming i 2013. Under vinter-OL 2014 tok ho bronsmedaljen i utfotrennet.

## Aktiv
Gut er best i øvingane utfor og super-G. Ho vart tidleg rekna for å vere eit av dei største alpintalenta nokon gong. I 2007 vart ho sveitsisk mester i super-G, knapt 16 år gammal.

Ho debuterte i verdscupen i alpint 28. desember 2007 i eit storslalåmrenn i Lienz. 2. februar 2008 i St. Moritz kom ho i sitt første utforrenn i verdscupen på tredjeplass. Sesongen etter, den 20. desember 2008, vann ho sitt første verdscuprenn då ho gjekk til topps i super-G-rennet i Haus im Ennstal, framom landsmannen Fabienne Suter.

I verdsmeisterskapen i alpint 2009 i Val-d'Isère vann Gut to sølvmedaljar. I utfortevlinga vart ho berre slått av Lindsey Vonn, medan ho i den alpine kombinasjonen vart overgått av Kathrin Zettel frå Austerrike. Sist i september 2009 skadde ho seg under trening i Saas-Fee og deltok ikkje i alpinløypene i OL-sesongen 2010.

På nyåret 2011 tok Gut sin andre siger i verdscupen då ho vann eit super-G-renn i Zauchensee. Under VM i alpint 2011 i Garmisch-Partenkirchen kom ho på fjerdeplass både i utfor og i super-G. Ho gjorde sin beste sesong i totalverdscupen då ho kom på tiandeplassen, som beste sveitsiske kvinnelege utøvar.

Den 5. februar 2013 tok Gut sølvmedaljen i super-G-tevlinga, opningsrennet i ski-VM i alpint i Schladming. Ho vart slått av Tina Maze frå Slovenia med 0,38 sekundar.  
I 2014 vann ho bronsemedalje i utfor under OL i Sotsji.

### Verdscupsigrar

### OL-resultat

## Bakgrunnsstoff

* 
* Lara Gut si heimeside
Angel av Mika Newton

**«Angel»** (engelsk for *Englar*) er ein song av den ukrainske songaren Mika Newton. Songen representerte Ukraina i Eurovision Song Contest 2011 og enda på sjetteplass med 81 poeng i den andre semifinalen og på fjerdeplass med 159 poeng i finalen. Teksten er skriven på engelsk.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Angel (Mika Newton song)|Angel (Mika Newton song)]]» frå ,  den 19. januar 2012.*
Popular

**«Popular»** var det svenske bidraget i Eurovision Song Contest 2011, framført på engelsk av Eric Saade. Songen vart teken med på albumet *[[Saade Vol. 1]]*.

## Melodifestivalen 2011
Under framføringane i Melodifestivalen vart glas knust på scena. Det var lenge usikkert om det skulle gjerast i Eurovision Song Contest òg, sidan glaset måtte fjernast før neste framføring. Arrangørane annonserte i april 2011 at dei kunne knuse glas på scena. Glasburet vart ståande på eit teppe som vart rulla opp etterpå. 

## Melodifestivalen 2012
Eric Saade framførte delar av songen som opningsnummer i Melodifestivalen 2012, medan Élena Paparízou framførte sin eigen versjon av songen i pausen.

## Kjelder

* Élena Paparízou - Popular
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Popular (Eric Saade song)|Popular (Eric Saade song)]]» frå ,  den 19. januar 2012.*  
 

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Popular (sång)|Popular (sång)]]» frå ,  den 19. januar 2012.*
Ferdinand Karl av Mantova og Montferrat

**Ferdinando Carlo Gonzaga** () var det einaste barnet til hertug Karl II av Mantova og Montferrat, og den siste herskaren av hertugdømet Mantova frå huset Gonzaga.

Ferdinand Karl var først gift med Anna Isabella Gonzaga, dotter av Ferrante III Gonzaga, hertug av Guastalla og sidan med Suzanne Henriette de Lorraine.

Han mislikte at austerrikarane hadde erobra Guastalla og inngjekk ein avtale med Ludvig XIV av Frankrike i 1678, der han selde Casale. I denne samanhengen kan ministeren hans, grev Ercole Antonio Mattioli, ha vorte mannen i jernmaska, som vart fengsla i Pinerolo i april 1679 for å ha avslørt denne avtalen for fiendane til Frankrike. Hertugen nekta for alt, men inngjekk ein ny avtale med franskmennene i 1681 og fekk slik ein årleg pensjon på 60&nbsp;000 lire, ein karriere som general, og ein del av i framtidige franske erobringar i Italia. Franskmennene okkuperte Casale den 29. september 1681, og hertugen av Mantova mista respekt i Italia.

Ferdinando Carlo valde igjen den franske sida i den spanske arvefølgjekrigen. I 1701, då den antifranske koalisjonen erobra Mantova, flykta han til Casale. Han måtte betale dyrt for valet sitt då franskmennene vart jaga attende over Alpane i 1706. Han vart alt erklært ein forrædar i 1701 av Josef I av Det tysk-romerske riket og alle eigedomane hans vart konfiskert i 1708.

Huset Savoie fekk den gjenverande halvdelen av Montferrat, etter å ha erobra den førte halvdelen under den mantovanske arvefølgjekrigen i 1631. Hertugdømet Mantova vart austerriksk og ikkje lenger sjølvstendig. Ferdinando Carlo døydde same året i Padova.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ferdinando Carlo Gonzaga, Duke of Mantua and Montferrat|Ferdinando Carlo Gonzaga, Duke of Mantua and Montferrat]]» frå ,  den 19. januar 2012.* 

## Bibliografi
* Alessandro Cont, *Sotto tutela: il sovrano bambino in Italia (1659–1714)*, “Rivista storica italiana”, 124, 2 (agosto 2012), pp.&nbsp;537–581, https://www.academia.edu/6412348/Sotto_tutela_il_sovrano_bambino_in_Italia_1659-1714_
Pinerolo

**Pinerolo** (fransk *Pignerol*) er ein by og kommune nordvest i Italia, 40 km sørvest for Torino ved elva Chisone. Byen har kring 35&nbsp;000 innbyggjarar. 
Den militære hovslagarskulen (grunnlagd 1882) som finst her, er den einaste i slaget sitt i Italia.

## Geografi
Byen ligg 37 km frå Torino på låglandet ved munningen av Val Chisone. Kommunen ligg på venstresida av elva Chisone, like før ho munnar ut i elva Pellice, som igjen like etter munnar ut i Po.

## Sport
Under dei olympiske vinterleikane 2006 vart konkurransane i curling arrangert her.

Pinerolo var målby for den 17. etappen av Tour de France 2011. 

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Pinerolo|Pinerolo]]» frå ,  den 19. januar 2012.*
Mikrobølgjeomn

Ein **mikrobølgeomn**, **mikrobølgjeomn** eller **mikrobyljeomn** er ein elektrisk omn som utnyttar varmeutvikling ved absorpsjon av mikrobølgjer. Mikrobølgjeomnar kan både nyttast som kvitevarer og som industriomnar. 

## Hushaldningsomnar
Dielektrisk oppvarming blir nytta for oppvarming av matretter. Maten blir bestrålt med mikrobølgjer (2450 MHz). Elementet som produserer mikrobølgjene er ein magnetron. Varmen oppstår ved at mikrobølgjene aukar rørsla til molekyla i feitt og væske i matvarene. Bølgjene trengjer berre nokre centimeter inn i matvarene, og frå dei varme delane blir varmen ført vidare inn i maten.

Oppvarmingstida i ein mikrobølgjeomn er omvendt proporsjonal med den effekten som blir tilført og proporsjonal med mengda av mat som skal varmast opp. Samanlikna med ein vanleg komfyr brukar ein mikrobølgeomn berre 20–30 % av effekten for å varme opp ei gjeven mengd mat.

Faren ved mikrobølgeomnar medisinsk sett har vore diskutert, men det er ikkje registrert skadar som kan tilskrivast strålinga (t.d. genetiske skadar, sterilitet). Ved medvite å kutte dei krinsane som slår av mikrobølgjene når døra opnast, kan ein brenne seg. Ein mikrobølgjeomn er alltid laga av metall for at strålinga ikkje skal bli sleppt ut i rommet. 

## Industriomnar

Det finst to typar omnar. Høgfrekvens-induksjonsomnar blir brukt til varmebehandling av elektrisk leiande material. Varmen oppstår på grunn av virvelstraum, og er lokalisert til eit tynt overflatesjikt av materialet. Den andre omnstypen utnyttar den varmen som oppstår på grunn av dielektriske tap i elektrisk isolerande material. Dette gjev ei jamn oppvarming av heile materialen. Sjå høgfrekvensoppvarming.

## Laboratorieomn

I laboratorium blir det nytta avanserte mikrobølgjeomnar til dekomponering av prøvar (mikrobølgjedekomponering), i samband med ekstraksjonar og i andre tilfelle der ei effektiv oppvarming er ynskjeleg. Omnane liknar i prinsippet på vanlege mikrobølgjeomnar for hushaldning, men har forskjellig spesialutstyr og tryggleiksanordningar.

## Soge
Den fyrste mikrobølgeomnen vart send i 1955.

## Kjelder

;Referansar

## Bakgrunnsstoff
Lutro

**Lutro** er ei lita bygd som ligg i Ullensvang kommune. Bygda ligg ved austsida av Sørfjorden om lag 2,3 kilometer frå Lofthus og om lag 7.8 kilometer frå Kinsarvik. Sjølv om Lutro har postadresse Lofthus, går borna frå Lutro på Kinsarvik skule.

På Lutro finn ein både produksjon og vidareforedling for frukt, gardsbutikk og fotogalleri. Bygda har til saman åtte gardstun.
Henryk Sienkiewicz

**Henryk Adam Aleksander Pius Sienkiewicz**, pseudonym *Litwos*  (), var ein polsk forfattar som i si eiga tid blei rekna som ein av dei viktigaste romanforfattarane. Han fekk Nobelprisen i litteratur i 1905 «på grunn av sine eineståande fortenester som episk forfattar».

Sienkiewicz var fødd i Wola Okrzejska i Lublin-voivodskapet i dagens Polen, den gong Det russiske imperiet. Han døydde i Vevey i Sveits.

I dag er han mest kjend for *[[Romanen Quo vadis|Quo vadis]]* (1895), ein historisk roman frå keisar Nero si tid. I 1951 blei det laga ein storfilm basert på denne boka, blant anna med Peter Ustinov som keisar Nero.

## Bibliografi
### Kortromanar
* 1873 *Humoreski z teki Worszyłły*   
* 1880 *Hania*   
* 1877 *Szkice węglem*   
* 1880 *Janko Muzykant*   
* 1880 *Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela*  
* 1880 *Niewola tatarska*   
* 1882 *Bartek Zwycięzca*   
* 1882 *Jamioł*   
* 1880 *Za chlebem* 
* 1880 *Orso*  
* 1882 *Latarnik*  
* 1889 *Sachem*   
* 1889 *Wspomnienie z Maripozy*

### Romanar
*Trilogien
** *Ogniem i mieczem*   (1884)
** *Potop*   (1886)
** *Pan Wołodyjowski*   (1888)
* 1891 *Bez dogmatu*   
* 1894 *Rodzina Połanieckich*
* 1896 *Quo vadis*
* 1900 *Krzyżacy*
* 1906 *Na polu chwały*
* 1910 *Wiry*
* 1912 *W pustyni i w puszczy*

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
*Museum Oblegorek
*
Gustav Leonhardt

**Gustav Leonhardt** (), var ein nederlandsk cembalist, organist og pianist. Han kunne også spela klavikord og klaviorganum.

## Biografi

Gustav Leonhardt studerte orgel og cembalo ved Schola Cantorum Basiliensis i Basel i Sveits frå 1947 til 1950. Vidare studerte han musikkologi i Wien frå 1950, og han vart professor i cembalo både ved musikkakademiet i Wien og i Amsterdam i 1950-åra. På denne tida starta han å spela inn Johann Sebastian Bach sine cembalo-komposisjonar, t.d. Goldberg-variasjonane og Die Kunst der Fuge. Han skipa også barokkensemblet *Leonhardt-Consort*, som han sjølv var leiar for. Ein av medlemmene i ensemblet var kona hans, Marie Leonhardt.

Frå 1971 samarbeidde Leonhardt saman med cellisten Nikolaus Harnoncourt med å spela inn heile den komplette fyrste syklusen med Bach-kantater. Prosjektet varte i 20 år, dei vart ferdige i 1990. Leonhardt har også spelt Mozart samt renessansekomponisten William Byrd på ulike tangentinstrument. Han hadde i tillegg mange cembaloelevar; ein av dei er norske Ketil Haugsand.

Leonhardt opptredde for siste gong den 12. desember 2011 i Paris. Etter dette sleit han med dårleg helse, og måtte kansellera alle speleoppdrag i 2012. Han døydde i Amsterdam, 83 år gamal.

## Kjelder


**Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Gustav Leonhardt|Gustav Leonhardt]]» frå , den 19. januar 2011.*
Resistens

**Resistens** (av lat. *resistare*, «stå imot») tyder at kroppen blir motstandsdyktig mot gifter, kjemikaliar, infeksjonar eller sjukdomar.

**Planteresistens** er plantene si motstandskraft mot skadedyr, sopp, bakteriar og liknande, medan **kjemikalieresistens** er motstandskrafta til skadedyr, soppar og bakteriar, mot kjemiske middel som vert brukt for å drepe dei.

Antibiotikaresistens hos bakterier er et aukande problem innan både human- og veterinærmedisin.

Både planteresistens og kjemikalieresistens kan vere arveleg.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Resistens|Resistens]]» frå , den 19. januar 2012.*
Garth Brooks

**Troyal Garth Brooks** () er ein amerikansk countryartist fødd i Tulsa i Oklahoma.

## Utgjevingar
### Singlar
(utval)
*«The Dance» (1990, førsteplass på Hot Country Songs-lista)
*«Rodeo» (1991)
*«She's Every Woman» (1995)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Garth Brooks|Garth Brooks]]» frå , den 19. januar 2012.*