open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Torebrak

**Torebrak** er lyden skapt av eit lyn. Avhengig av korleis lynet oppstår og avstanden til lynet, kan lyden variere frå eit skarpt og høgt skrall til ei lang og låg romling. Lyden oppstår av ei sjokkbølgje som følgje av at lufta raskt utvidar seg rundt lynet.

## Årsak
Kva som skapar torebraket er noko mennesket har undra seg over i lang tid. Den første dokumenterte teorien kom frå den greske filosofen Aristoteles på 200-talet fvt. som meinte at det kunne vere skyene som kolliderte. På midten av 1800-talet var den aksepterte teorien at lynet skapte eit vakuum langs leia si, og at braket kom av lufta som raskt fylte vakuumet. Seinare på 1800-talet meinte ein at torebraket kom av eksplosjon av damp når vatnet langs lynkanalen vart oppvarma. Ein annan teori var at lynet skapte gassar som så eksploderte. På 1900-talet byrja ein å gå ut i frå at torebraket oppstod som ei sjokkbølgje i lufta på grunn av brå termal ekspansjon av plasma i lynkanalen. I løpet av brøkdelen av eit sekund vert lufta varma opp til ein temperatur på om lag 28&nbsp;000&nbsp;°C. Denne oppvarminga skapar ein ekspansjon utover i den kaldare lufta med ein fart raskare enn lydfarten.

I nyare tid har ein gått noko bort frå dette etter å ha observert at det målte overtrykket i eit simulert lyn er større enn det oppvarminga kunne skape på eiga hand. Alternative forslag baserer seg på elektrodynamiske effektar av den massive straumen som verkar på plasmaen i eit lyn.

## Sjå òg
* Torevêr
* Lynstråle
* Lyn

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Thunder|Thunder]]» frå ,  den 30. juli 2007.*
Magnus Olsen

**Magnus Bernhard Olsen** () var ein norsk språkforskar frå Arendal, og professor i norrøn filologi ved Universitetet i Oslo 1908-1948. 

Olsen tok artium i 1896, studerte ved Universitetet og vart cand.philol. *med innstilling* i 1903. Frå 1899 arbeidde han som amanuensis ved Universitetsbiblioteket i Oslo, og frå 1904 var han universitetsstipendiat. I 1908, 30 år gammal, vart han utnemnd til å etterfølgje læraren sin, Sophus Bugge, i professoratet i *gammalnorsk og islandsk språk og litteratur* (frå 1921 het faget *norrøn filologi*).

Det viktigaste arbeidet hans omfattar 7 hefte *Edda- og skaldekvad* med kommentarar, og 5 band med tolkingar av runeinnskrifter. Han bidrog til å fullføre Oluf Ryghs *[[Norske Gaardnavne]]* som redaktør/medredaktør av 3 bind. Teoriane hans om tilhøvet mellom stadnamn og religion og samfunnsforhold i førkristen tid vart presentert i bøkene *Hedenske kultminder i norske stedsnavne* (1915) og *Ættegård og helligdom. Norske stedsnavn sosialt og religionshistorisk belyst* (1926). *Hvad våre stedsnavn lærer oss* (1934) er ei konsentrert og lettlest innføring i temaet.

Han grunnla tidsskriftet *[[Maal og Minne]]* i 1909, og redigerte det i 40 år.

Magnus Olsen vart kommandør av St. Olavs Orden i 1945, han var medlem av Vitenskapsakademiet frå 1904, medlem av DKNVS, og riddar av den islandske Falkeordenen og den svenske Nordstjerneordenen. Olsen vart utnemnd til statsstipendiat i 1952. Han var svigerson av bibliotekar Albert Kjær.
Johan Fritzner

**Johan Fritzner** () var ein norsk prest og leksikograf.

Johan Fritzner vart fødd på garden Myra på Askøy som son av tollbetjent Werner Fritzner og Cecilie Cathrine Christie. 16 år gammal vart han student ved Christiania Universitet der han studerte teologi. På reisene mellom Bergen og Kristiania samla han folkeskikkar, segner og eventyr, og gjorde mange observasjonar av det levande folkespråket. Han fann tidleg ut at dei norske dialektane var ei levande utvikling av det same språket som han kjende frå den gamle norrøne litteraturen.

Etter å ha tatt teologisk eksamen i juni 1832 heldt Fritzner fram å studere enno i to og et halvt år før han i 1835 vart tilsett som adjunkt og religionslærar ved Bergens Kathedralskole. Samstundes studerte han det gamle norske språket. 

Etter tre år i Bergen vart han i oktober 1838 utnemnd til sokneprest i Vadsø. No var hovudmålet hans å studere samisk og finsk blant finnmarkingane. Han heldt snart sine første preiker for samar og kvenar på samisk og finsk. Fritzners første trykte arbeid var ein kritikk av Stockfleths *Grammatikk i det lappiske Sprog*, skriven i Vadsø 1845.

Fritzner vart 1841 prost i Øst-Finmarkens prosti, i 1845 sokneprest i Lier, i 1848 i Vanse og 1862 i Tjølling.

Etter at Fritzner 65 år gammal tok avskil som prest, tok han fatt på arbeidet med å utvide ei gammalnorsk ordbok som han hadde gjeve ut tidlegare. Samstundes arbeidde han med å publisere dei store kulturhistoriske samlingane sine. Av regjeringa vart han frå 1877 innvilga ein pensjon på 3600 kroner. 

## Bibliografi
* *Ordbog over det gamle norske Sprog*

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Johan Fritzner|Johan Fritzner]]» frå ,  den 30. juli 2007.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Gustav Storm: «Nekrolog over Johan Fritzner», i *[[Arkiv för nordisk filologi]]*, sjätte bandet, 1894


## Bakgrunnsstoff
* Onlineversjonar av *Ordbog over det gamle norske Sprog*: Versjon 1, Versjon 2
* Johan Fritzner i ''Norsk allkunnebok''
* Johan Fritzner i ''Lys over norrøn kultur''
* Digitaliserte bøker av Johan Fritzner hjå Nasjonalbiblioteket
Jording i sterkstraumsanlegg

**Jording** er ei viktig del av elektro- og elektronikkfaget. 

Innan elektro er jording ein kritisk del av forskrifter, prosjekteringar, installasjonar og tryggleiken rundt bruk av elektriske system, medan det i andre tilfelle er nødvendig for at det elektriske systemet i det heile tatt skal fungere, som til dømes i togtrafikk. Denne artikkelen handlar om jording i sterkstraumsanlegg. For jording innan elektronikk sjå artikkelen Jording i elektronikk. 

## Generelle symbol
Alle desse jordsystema møter kvarandre og vert kopla saman for å verne alle delane av det elektriske systemet.

*  **Signaljord.** Vert brukt i elektronikk, antenneanlegg og signalsystem.

*  **Chassijord.** Vert brukt i skjeming over koplingane i elektriske apparat.

*  **Systemjord.** Det mest generelle jordsymbolet. Dette kan brukast over alt men vert mest nytta for å symbolisera hovudjord i bustadar, industribygg etc. Er ein usikker når ein skal teikne eit jordsymbol så nytta ein dette. 

## Jordingsmetode
I sterkstraumsanlegg jordar ein til dømes ved å trekke jordleiarar frå sikringskapet til eit jordingspunkt i jorda utanfor bygget. Dette kan vere eitt eller fleire samankopla jordspyd, «blank» jordleiar som går i spiral under jorda rundt bygget eller andre jordmetoder. Dette vert så kopla inn på ei jordskinne i sikringskapet slik at ein kan vidarekople jord ut til stikkontaktar, lampar og andre apparat i dei einskilde delane i anlegget.

## Formål
Ein jordar chassiet på elektriske apparat for at straumen ved ein jordfeil skal få ein låg impedans til jord, slik at menneske og dyr ikkje vert utsett for farlege spenningar om dei er i kontakt med chassiet på apparatet. Den låge impedansen til jord fører til at om det oppstår overledning i eit elektrisk apparat vil det eit stutt tidsrom flyta ein stor straum til jord, slik at jordfeilbrytaren snøgt kan aktiverast. 

Eit bygg vert billigare å forsikre om det er installert jording i hele det elektriske anlegget .

Apparat som datamaskinar, skrivarar, nettverksutstyr, etc. bør helst vera kopla til jorda kontaktar. Alle apparata som er kopla saman får ein felles jordleiar, slik at alle apparata får same jordpotensiale. 

Når apparata er jorda vert òg statiske ladingar leia til jord. På denne måten kan ein unngå havari og slitasje på apparata eller anna utilsikta oppførsel. Om det til dømes oppstår potensialskilnadar mellom datamaskinen og eit anna apparat (på grunn av feil på eit eller begge apparata) kan straumen gjennom kroppen vera livstruande om han flyt forbi hjarta. Ein slik situasjon kan oppstå om ein røyrer ved dei to apparata med kvar si hand. Om ein er fuktig på fungrane er motstanden i huda mykje mindre enn for tørr hud og straumen gjennom kroppen vert større. Er begge apparata jorda så vil det ikkje verte spenningsskilnadar og det flyt ingen straum gjennom kroppen. Dette vert kalla at apparata er «utlikningsforbunde» med kvarandre. Utan denne bindinga flyt straumen der det er lågast impedans. Om denne leiaren er ei koparleiar eller eit menneske spelar inga rolle.
Víctor Jara

**Víctor Lidio Jara Martínez** () var ein chilensk pedagog, teaterdirektør, poet, folkesongar/tekstforfattar og politisk aktivist. Han var framståande i den chilenske «Nueva canción»-rørsla ('ny song-rørsla') som var markant under den sosialistiske regjeringa til Salvador Allende. Han blei myrda på tragisk og brutalt vis kort tid etter kuppet i Chile i 1973, noko som førte til at Jara og musikken hans blei eit symbol for kampen mot militær undertrykking og urettferd i Latin-Amerika.

Jara blei fødd i Chillán Viejo, sør for Santiago. Han var sterkt prega av chilensk og anna latinamerikansk folklore, samt artistar som Violeta Parra og Atahualpa Yupanqui, og poeten Pablo Neruda. Han lanserte det første albumet sitt i 1966, og i 1970 slutta han på teateret og satsa for fullt på musikken. Han støtta Salvador Allende sin presidentvalkamp og venstrealliansen «Unidad Popular» og hjelpte til med frivillig arbeid, i tillegg til at han heldt ein del gratiskonsertar.

12. september 1973 blei Jara tatt til fange av militære styrkar saman med tusenvis av andre. Fangane, mellom dei Jara sjølv, blei torturerte på det grovaste, og det har seinare kome fram at soldatar skal ha knust fingrane hans, tvunge han til å spele russisk rulett, for så – etter at han var skoten i tinningen – å skyte han 44 gongar med ein maskinpistol.
Jara døydde den 15. september 1973.

Víctor Jara var ei viktig inspirasjonskjelde for ei rekkje skadinaviske visesongarar på 1970-talet. I 1977 gav Cornelis Vreeswijk ut ei plate med songar av Víctor Jara, omdikta til svensk. Lillebjørn Nilsen og Mikael Wiehe har begge skrive minnesongar som heiter *Victor Jara*.

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Victor Jara|Victor Jara]]» frå , den 30. juli 2007.* 
 .
**Fotnotar**

## Bakgrunnsstoff
* Om Víctor Jara (på spansk)
Plasma

**Plasma** er ein tilstand av materie der det ikkje finst atom, men der elektron og atomkjerner flyt fritt.

Plasma oppstår når atom i tilstrekkeleg konsentrasjon får tilført så mykje energi at elektromagnetismen ikkje lenger er sterk nok til å halde elektrona rundt kjernen. 

Sola består hovudsakleg av plasma, og sidan sola inneheld både kjernar og elektron, dannar dei elektrisk polariserte (ioniserte) lag. Den tilførte energien kjem frå kjernefysiske reaksjoner i kjernen, der hydrogen vert omdanna til helium og vidare tyngre stoff under høgt trykk. Over 99 % av stoffa i universet er i plasmaform.
Albert Kjær

**Albert Kjær** (fullt namn *Johan Albert Julius Kjær*) () var ein norsk filolog, bibliotekar og stadnamngranskar. 

Kjær vart cand.mag. i 1875, og arbeidde frå 1876 på Universitetsbiblioteket i Oslo, frå 1918 som førstebibliotekar. Han arbeidde 1880-83 også ved Deichmanske bibliotek. Kjær skreiv nokre enkle historiebøker som *En liden lærebog i historie : (verdenshistorie - kirkehistorie - Norges historie) for folkeskoler paa landet* (1894), men den største innsatsen som publist gjorde han som redaktør av fleire band av Oluf Ryghs *[[Norske Gaardnavne]]*, og P.A. Munchs *Norrøne gude- og heltesagn*.

Kjær vart som pensjonist utnemnd til statsstipendiat i 1922. Han vart heidra med *Festskrift tilegnet førstebibliotekar A. Kjær av venner 26. sept. 1924*.

## Litteratur
* Norsk allkunnebok; bd VII. 1956
* Amundsen, Leif. «Minnetale over førstebibliotekar A. Kjær». I: *Det norske videnskapsakademis årbok* 1941
Karl Rygh

**Karl Ditlev Rygh** () var ein norsk arkeolog og politikar. Han var son til Peder Rygh, samt bror til Evald og Oluf Rygh. 

Karl Rygh studerte fag som historie, latin og oldnorsk og seinare stadnamnforsking og forhistorisk arkeologi. Han vart cand. philol. i 1863, og var frå 1866 til 1899 lærar ved Trondheims katedralskole. 

I 1866 vart Rugh medlem av Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab, og i 1868 vart han vald inn i direksjonen for trondheimsavdelinga av Foreningen til norske fortidsmindesmerkers bevaring. Frå 1870 var han styrar av selskapet si oldsaksamling.

Rygh var medlem av bystyret i Trondheim frå 1878 til 1900. Han representerte valkrinsen Trondheim og Levanger i fire periodar på Stortinget, vald for partiet Høgre. Rygh var i perioden 1883-85 fyrste varamann (suppleant), møtte i 1885 frå 15. mai i staden for Fredrik Lorck. I dei neste tre tingperiodane var han fast representant på Tinget, medlem av protollkomiteen 1886-88, budsjettkomiteen 1889-1894, samt Lagtinget 1892-94.

Etter at broren Oluf døydde, stod Karl Rygh for utgjevinga av dei nordafjellske banda av Norske Gaardnavne. Han døydde ugift i Trondheim.

Karl Rygh vart i 1944 portrettert på Det Kongelige Norske Videnskabers Selskabs medalje.

## Kjelder

* 
* 
*
Trommehinne

**Trommehinna** (av latin *membrana tympani*) er ein tynn membran mellom det ytre øyret og mellomøyret, og er ein viktig del av høyrselen. Lydbølgjer i lufta kjem inn gjennom den ytre øyregangen og treffer trommehinna, og får ho til å vibrere. Desse vibrasjonane blir overført til knoklar i mellomøyret og ført vidare som mekanisk rørsle, for til slutt å gå over til nerveimpulsar.

Når ein ser inn på trommehinna med eit otoskop vil ho normalt sjå grå og glinsande ut. Hammarskaftet (*manubrium mallei*) er den skrå strukturen som ligg over baksida på trommehinna, og hammarskaftet festar i trommehinna i umbo som ligg heilt nedst på hammarskaftet. Når ein otoskoperer vil ein òg normalt kunne sjå lysrefleksen som skal vere i nedre, fremre kvadrant av trommehinna. 

Hòl i trommehinna kan gje varierande grad av høyrselstap.
Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab

**Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab** (**DKNVS**) vart stifta i 1760 som *Det Trondhiemske Selskab, for fremme av videnskaberne*, på initiativ av biskop Johan Ernst Gunnerus , rektor Gerhard Schøning og etatsråd Peter Frederik Suhm. 

I 1761 etablerte selskapet *Trondhiems Selskabs Skrifter*, der vitskaplege artiklar vart trykt og publisert. Eit anna mål knytt til opplysingstanken og som vitskapsselskapet arbeidde mot, var å få etablert eit universitet i Noreg parallelt med Universitetet i København, tenkt plassert i Kristiansand. I 1767 vart Det Trondhiemske Selskab kongeleg approbert. Selskapet fekk då namnet «Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab» og eigne segl.

Frå 1926 har Selskabet hatt to avdelingar, Akademiet og Museet. Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab, Museet, vart i 1968 ein del av Universitetet i Trondheim.

Preses er professor Kristian Fossheim (2011).

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
* DKNVS sine statuttar  (PDF-fil)
* jubileumsvev 1760-2010
*Arkivet etter DKNVS finst på NTNU Universitetsbiblioteket og er ein del av Noregs dokumentarv
Hallgeir J. Elstad

**Hallgeir J. Elstad** () er ein norsk teolog og prest. Han er fødd i Vestvågøy i Lofoten, tok teologisk embetseksamen ved Universitetet i Oslo og praktisk-teologisk eksamen ved Det praktisk-teologisk seminaret 1990. Ordinert til prest i Borge kyrkje same året. I tillegg til feltprestteneste har han vore vikarprest fleire stader i landet. Stipendiat i kyrkjehistorie (Norges Forskningsråd) 1992-97, med permisjon 1994-95 for å vere amanuensis (vikar) ved Det teologiske fakultetet, Universitetet i Oslo. 2004-2005 var han rektor ved Kyrkjeleg utdanningssenter i nord, Tromsø. 2007 førsteamanuensis i norsk kyrkjehistorie ved Universitetet i Oslo, frå 2008 professor same stad. 

Elstad tok teologisk doktorgrad (kyrkjehistorie) i 1998, på doktoravhandlinga *«...en Kraft og et Salt i Menigheden...» Ein studie av presteskapet i Norge i siste halvpart av 1800-talet, dei såkalla «johnsonske prestane»* (UniPub 2000). Har elles m. a. skrive *«...midt i den norske kirke...» Det praktisk-teologiske seminar gjennom 150 år, 1848&ndash;1998* (Det praktisk-teologiske seminars skriftserie nr. 3, Oslo 1998), *I dialog. Norske Kyrkjeakademi 1956-2006* (KIFO Perspektiv Tapir Akademiske forlag 2006), fleire lærebøker i kristendomshistorie og kristendomskunnskap, i tillegg til artiklar i fagtidsskrift og aviser. Han var medlem av Vestvågøy kommunestyre 1983-1987 og Skjåk kommunestyre 2003-2006. Medlem av Kirkehistorisk Samfunn sidan 1998.
Faraday-bur

**Faradaybur** er eit rom eller avlukke med veggar av metallplater eller finmaska metallnett som kan brukast til å skjerma mot elektriske forstyrringar. Ladningar som blir førete til buret eller plassert i nærleiken av det, vil ikkje gje elektriske krefter inne i buret. Effekten blei påvist av Michael Faraday i 1836.  Faraday bygde eit slikt bur i 1836 og prova den vernande funksjonen.

Øskjer av metall er faradaybur. Sidan overflata er elektrisk leiande kan det ikkje oppstå elektriske potensialskilnader mellom stader på overflata. Av den grunn kan det inni volumet ikkje eksistere elektriske felt med opphav utanfrå.

Eit gitternett av metall kan òg kallast ei leiande overflate dersom maskene er små i forhold til bølgjelengda.

Eit faradaybur kan vere frittsvevande eller kopla til noko, i så fall helst til jord. Dersom buret er frittsvevande kan buret (og innhaldet) oppta kva som helst ladning i forhold til omgjevnadene, men det indre volumet blir ikkje påverka.

Ein personbil er eit ufullstendig faradaybur, men i eit torevêr er bilen likevel eit godt vern.

## Kjelder

*«Faradaybur» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 25. november 2014.
Katarakt

**Katarakt** (av latin *cataracta*, frå gresk *katarrhegnynai*, 'falla ned, fossa') også kalla **grå stær**, er blakking eller dimming av linsa i auget. Dette er mellom anna ei normal aldersendring, og finst hos dei fleste over 65 år. Fenomenet blir då kalla *senil katarakt*. Følgjene varierer frå noko uklårt syn, til fullt tap av synsevna. Katarakt kan òg skuldast annan sjukdom, stråling eller vera medfødd.

Katarakt er ein stekr årsak til at folk blir blinde i verda. Senil katarakt står for ca. 48&nbsp;% av alle førekomster av blinde, noko som utgjer rundt 18 millione menneske. 

Katarakt kan behandlast ved at ein opererer ut den fordunkla linsa og erstattar henne med ei kunstig linse.
Etter operasjonen oppnår over 95&nbsp;% av pasientane normalt eller tilnærma normalt syn.

## Kjelder
* Audun Øyri: *Norsk medisinsk ordbok*. Oslo, 1988.
* Jacob, Francone og Lossow: *Anatomi og fysiologi*. Oslo, 1980.
Lynavleiar

Ein **lynavleiar** er ei metallstong eller ein leidning som vert plassert på toppen av (eller nær) ein bygning for å verne han mot skader eit lynnedslag kan årsaka. Lynet vert leitt ned til ein jordleiar som spreier ladningen ut i bakken. Sidan kopar leier straum særs godt, er jordleiaren ofte laga av kopar. Lynavleiaren vart første gong konstruert i 1752 av Benjamin Franklin.
Ludvig XII av Frankrike

**Ludvig XII** (), kalla «folkets far» (fransk *le Père du Peuple*), var konge av Frankrike frå 1498 og konge av Napoli 1501–1504.

Louis var fødd i Slottet i Blois som son av Charles av Orleans (som var soneson til Karl V av Frankrike) og Marie de Clèves. Før han blei konge deltok Louis i «den galne krigen», la guerre folle, mot autoriteten til den dåverande kongen, den mindreårige Charles VIII, som var søskenbarnet hans.

Han gifta seg i 1476 med Jeanne (1464 -1505), dotter av Ludvig XI. Etter at han blei konge i 1498 tvinga han paven til å oppløysa ekteskapet. I 1499 gifta han seg med Anne av Bretagne (1477-1514), enkja etter forgjengaren. Etter at ho døydde kom hertugdømet Bretagne inn under Frankrike.

Som konge dreiv Louis ein aktiv utanrikspolitikk, og prøvde å styrka Frankrike si stilling i Nord-Italia. Han klarte å erobra store område der, men måtte trekka seg ut i 1513. Trass dette mislukka prosjektet hadde han framleis folket si støtte.

9. oktober 1514, kort tid etter at Anne av Bretagne døydde, gifta den aldrande Louis seg med den unge engelske prinsessa Maria Tudor, syster til kong Henrik VIII av England. Målet var å skaffa ein arving til trona, men Louis døydde knappe tre månader etter giftarmålet. Han hadde to gjenlevande born, begge døtrer, og etterfølgjaren hans blei svigersonen og fetteren Francis Valois-Angoulême, som var gift med eldstedottera Claude.
Karl VIII av Frankrike

**Karl VIII** () var konge av Frankrike frå 1483 til han døydde i 1498. 

Han vart fødd i Ambroise som son av kong Ludvig XI. Han etterfylgde faren som konge den 30. august 1483, 13 år gammel. Den eldre systera hans Anne av Frankrike verka som riksforstandar saman med ektemaken Peter II, hertug av Bourbon,
fram til 1491, då den unge kongen fylte 21 år. Dette året vart han også gift med Anne av Bretagne, og sameinte dermed Bretagne og den franske krona.

Krigføringa hans i Italia for å underlegge seg fyrstedømet Milano etterlet Frankrike i djup gjeld. På den positive sida bidrog det til at den italienske renessansen spreidde seg til franske intellektuelle.

Han var den siste arvingen av fyrstehuset Valois. Etter at han døydde gjekk den franske trona til fetteren hans, hertugen av Orleáns, som blei Ludvig XII. Anne vende tilbake til Bretagne og byrja jobba for å få tilbake sjølvstende for hertugdømet. For å hindra dette fekk Ludvig XII ekteskapet sitt med Karl si syster, Jeanne, annullert, og gifta seg med Anne.

## Kjelder
Nybergsund IL-Trysil

**Nybergsund IL-Trysil** er eit fotballag frå Nybergsund i Trysil, og mellom dei beste fotballaga i Hedmark. Dei har spela i 2. divisjon i heile 22 av dei siste 24 sesongane. 2007 blei eit jubelår for fotballklubben, då laget kom til kvartfinale i cupen, samstundes som dei rykte opp til Adeccoligaen. 

Laget vert trena av den tidlegare Sundet-spelaren Ola Brenden.

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell side
Prost Aleksander av Konstantinopel

**Aleksander av Konstantinopel** er ein helgen i den ortodokse kyrkja. Han var biskop av Bysants. Byen blei gjeven namnet Konstantinopel under bispetida hans.

Aleksander vart fødd i Asia og blei utdanna i Konstantinopel. Han tenestegjorde i militæret i ein periode, men la etterkvart bak seg det verdslege livet. Han vart munk i eit kloster på ein aude stad i Syria nær Antiokia under igumen Ilja. Etter fire år fekk han igumen si velsigning til å verte eremitt. Då han reiste ut i ørkenen tok han berre evangeliet med seg. Aleksander var i ørkenen i sju år. Då talte Gud til han og bad han gå ut og preike til heidningar. Aleksander døypte den lokal borgarmeisteren, Ravul, som seinare vart via som prest og i 30 år var han biskop i Edessa. Mange av innbyggjarane i byen vart døypte samstundes med Ravul og dei brende dei heidenske gudebileta sine ein stad i byen.

## Minnefestdagar for Aleksander av Konstantinopel
*23. februar i den julianske kalenderen
*3. juli i den julianske kalenderen

## Kjelder
* Ortodoks kalender 2007
Gråhai

**Gråhai** (*Galeorhinus galeus*) er ein bruskfisk i gråhaifamilien. I Noreg finst han langs kysten opp til Trøndelag. 

Gråhaien kan bli 170&nbsp;cm lang og vega opptil 40&nbsp;kg. Han har i dag inga større økonomisk betydning for norske fiskarar.

## Bakgrunnsstoff
*
Greenwich Village

**Greenwich Village**, på folkemunne kjent som *The Village*, er eit område av Manhattan i New York. Området grensar mot Broadway i aust, Hudsonelva i vest, Houston Street i sør og 14th Street i nord. Greenwich Village er eit utprega bustadstrøk, med mange kafear, restaurantar og mindre forretningar som dominerer gatebiletet, og bydelen er kjend for sin bohemkultur. Washington Square Park, med den berømte Washington Square Arch ligg i Greenwich Village, i likheit med New York University.

Greenwich Village var i utgangspunktet ein eigen by, grunnlagd på 1630-talet av nederlendarar under namnet Noortwyck. Då engelskmennene seinare erobra New York, fekk området sitt noverande namn.
St. Anatolij av Petsjersk

**St. Anatolij av Petsjersk** er ein helgen i den ortodokse kyrkja. Han var ein eremitt og arbeidde på 1100-talet i Kievo-Petsjerskaja Lavra i Kiev og etter hans død vart han her gravlagd i klosteret Blizjnije petsjery.

## Kjelder
St. Mokij og St. Mark

**St. Mokij og St. Mark** er to helgenar i den ortodokse kyrkja. Dei vart gripne som kristne og sende til domstol av keisar Maximian. Dei nekta å ofre til heidenske gudar og vart derfor drepne ved halshogging på 300-talet.
Erkeengel

**Erkeengel** tyder den øvste engelen eller **overengelen**.

 
Uttrykket forekjem aldri i fleirtal i Bibelen. I nynorske bibelomsetjingar frå 1921 til 1985 er ordet «yverengelen», seinare «overengelen», bruka. I bibelomsetjinga frå 2005 står det i Judas 9 om «erkeengelen Mikael».

Det finst likevel kristen tradisjon for at vi har fire erkeenglar: Mikael, Gabriel, Rafael og Uriel. I ortodoks kristendom snakkast det nokre gonger om at det er sju, og dei omfattar i tillegg til desse Selafiel, Jegudiel og Barakiel. I islam snakkar ein om fire erkeenglar, i jødedommen om sju.

Andre kristne retningar (som f.eks. Jehovas vitne) meiner at det berre er éin erkeengel, Mikael. Til stød for dette synet nemner dei Matteus 28:18 der Jesus seier: ««Eg har fått all makt i himmelen og på jorda», og trekker den slutninga at erkeengelen Mikael er identisk med Jesus Kristus.

## På nettet:
* Bibelen nettutgåve
* «De syv englene som står for Guds trone» (på www.katolsk.no)
Serafar

**Serafar** er ein kategori englar som er omtalt i det sjette kapitlet av Jesajas bok i Bibelen. Det hebraiske ordet *serafim* (hebraisk: ) er eit substantiv i fleirtal som er avleidd av verbet *saraf* som tyder «å brenne».

Serafane er i Jesaja 6:2,6 skildra som åndeskapningar med seks venger som har sin plass omkring Guds kongsstol i himmelen. Serafer tyder bokstaveleg 'dei brennande', så dei utstrålar sannsynlegvis eit brennande lys.

I og med at dei utfører si teneste ved Guds kongsstol, er dei i mellomalderens englekult gjevne ein høg plass i den himmelske rangordninga.

Bibelen seier ikkje noko om talet på serafane. I eit syn som er nedskrive i Jesaja står det at serafane ropte «Heilag, heilag, heilag er Herren Sebaot. All jorda er full av hans herlegdom.»
Kjerubar

**Kjerubar** er ein kategori englar som er omtalt i Bibelen. Det hebraiske ordet *keruvim* (hebraisk ) er eit substantiv i fleirtal med usikker tyding. Det tilsvarande akkadiske ordet tyder 'å velsigne, lovprise/.

Kjerubane er nemnde 92 gonger i Bibelen, første gongen i 1. Mosebok 3:24, der vi får høyre at Gud har sett kjerubar med logande sverd til å vakte inngangen til hagen i Eden, etter at Adam og Eva er blitt forviste.

Kjerubar er englar med høg rang. I eit syn som er nedskrive i Esekiels bok følgjer kjerubar Guds himmelvogn.

Figurar som førestilte kjerubar høyrte med til utstyret som israelittane brukte i si tilbeding. På lokket av paktkista var det to kjerubar av hamra gull. På dei inste teltdukane i tabernaklet og på forhenget til det høgheilage var det brodert bilete av kjerubar. 

Kjerubane vert skildra med utsjånad som menneske, med fire andlet og fire venger. Beina deira var rette, føtene likna kalveklover, dei hadde menneskehender, og dei strålte som skinande bronse. Nokre gonger står det at dei hadde andlet som minna om andleta til menneske og dyr. I Esekiels syn har kvar engel fire andlet, det fyrste var eit kjerubandlet, det andre eit menneskeandlet, det tredje eit løveandlet og det fjerde eit ørneandlet.

## Bakgrunnsstoff
* 1. Mosebok 3,24 - Bibelen nettutgåve
* «De syv englene som står for Guds trone» (på www.katolsk.no)
Norheimsund kyrkje

**Norheimsund kyrkje** er ei arbeidskyrkje i Norheimsund i Kvam herad i Vestland fylke. 
Arkitekt for bygget, som er i mur og tre og har kring 700 sitjeplassar, var Peder A. Ristesund. 
Kyrkja vart vigsla 4. juni 1989 av biskop Per Lønning etter at grunnsteinen var nedlagt 26. august 1986 av biskop Thor With. 
Arbeidet med å byggje kyrkja pågjekk med sterk dugnadsinnsats frå bygdefolket frå 1985 til 1992. 
Det var stiftinga Nytt kyrkjebygg i Norheimsund som stod for reisinga av bygget. 
Då kyrkja stod ferdig vart ho overført til Kvam herad, som no står for drifta. 

Norheimsund kyrkje høyrer til Vikøy sokn i Hardanger og Voss prosti. 
Attåt Norheimsund-kyrkja høyrer Vikøy kyrkje frå 1838 til soknet. 
Det hadde ikkje vore kyrkje i Norheimsund før den noverande kyrkja vart bygd, og folk i området sokna då til Vikøy kyrkje. 
Det er ikkje gravplass ved kyrkja i Norheimsund og jordsetjingar skjer på gravplassen ved Vikøy kyrkje.

Altertavla i betong og stein av Audun Storaas viser den oppstadne Kristus omgjeven av englar og bibelske motiv.

Orgel (1993) bygd av Ryde & Berg.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Om Vikøy sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* «Kirkebøker, Hordaland» på nettstaden til Arkivverket 
* norske-kirker.net
*
Fjellsmelle

**Fjellsmelle** (*Silene acaalis*) er ei fjellplante med lyseraude blomar. 

Ho veks i tette tuer. Tuene vert tettare kompaktare og meir halvkuleforma under ekstremt harde forhold. Blomane har svært korte stilkar. Acaúlis tyder og «utan stengel».

Fjellsmelletuene har mange blomar. Oftast er dei lyseraude, men dei kan og vere kvite. Tuene luktar av honning, og dei vert ofte vitja av insekt som syter for bestøvning. I kvar tue kan det vere ulike blomar. Hoblomane er minst, om lag 1 cm i diameter. Dei har tre spiralvridde arr. Hanblomane er noko større. Ytst i tua finn ein tvekjønna blomar. Frøa ligg i kapsla som vert spreidde med vinden. Blada er smale med stive hår i kanten. 

Fjellsmella har ei djuptgåande pelerot og er vanskeleg å plante om. I rota er det mykje opplagsnæring.
Ho har vorte brukt til mat mellom eskimoar og på Island.
Fjellsmella veks helst på baserik grunn. Ho er ofte å finne på reinroseheier. Ho er nokså vanleg i alle fjellstrøk i Noreg. Og er funna opp til 2210 moh. i Jotunheimen.

## Kjelder
* Pål Hermansen: *Våre vakreste fjellplanter*. Universitetsforlaget 19??
* Ørjan Nilsson: *Nordisk Fjellflora*. Oslo 1995
* Johannes Lid: *Norsk og svensk flora*. Oslo 1974

## Bakgrunnsstoff
*
Nanda Devi

**Nanda Devi** er eit fjell i Himalaya og er med ei høgd på 7&nbsp;816 moh. det høgaste fjellet i India og det nest høgaste fjell (etter Kantjendjung), og det 23. høgaste fjellet i verda. 

Nanda Devi er eit heilag fjell for hinduane, som ser på det som ei vernande gudinne for Uttarakhand i Himalaya. Fjellet og området kring (Nanda Devi Nasjonalpark) blei erklært som verdsarv-område av UNESCO i 1988.

Toppen blei første gong nådd i 1936 av Noel Odell og Bill Tilman. Det var da den høgaste toppen i verda nådd av menneske, og denne rekorden blei ståande fram til Annapurna I (8091 moh.) i Nepal blei førsteklatra i 1950.

## Bakgrunnsstoff
* Peakware
* UNESCO
* Nanda Devi Campaign  lokal webside
Andikýthira

**Andikýthira** (gresk Αντικύθηρα) eller *Antikythera* er ei øy i Dei joniske øyane i Hellas. Øya var tidlegare eigen kommune, men frå 2011 er ho ein del av Kýthira kommune i periferieininga Øyane i periferien Attikí.

Øya ligg 38&nbsp;km søraust for Kýthira og har eit areal på om lag 20&nbsp;km². Ho er forma som ein rombe og er 10,5&nbsp;km frå nordvest til søraust og 3,4&nbsp;km frå nordaust til sørvest. Ho er kjend for oppdaginga av Andikýthiramekanismen, som i 1902 vart funne i Andikýthiravraket.

Hovudbusetnaden og hamna heiter Potamós (23 innbyggjarar i 2021). Dei andre landsbyane på øya er Kharkhalianá (11) og Galanianá (5).

Andikýthira vert sporadisk vitja av ferjer som går mellom Pireus og Kíssamos på Kreta.

Mellom 300-talet fvt. og 1. hundreåret fvt. vart øya nytta som base for ei gruppe sicilianske sjørøvarar før dei vart utrydda av Pompeius. Ein kan framleis sjå festninga deira på ein klippe nordaust på øya.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Antikythera|Antikythera]]» frå ,  den 31. juli 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell side
* http://www.antikythera.8m.com
Andípaxi

**Andípaxi** (gresk Αντιπαξοί) eller *Andipaxos* er ei øy i Hellas og Dei joniske øyane.

Andípaxi høyrer til kommunen Paxí i periferieininga Kérkyra i periferien Dei joniske øyane. Øya er berre 5&nbsp;km² og ligg om lag 3&nbsp;km sør for Paxí. Ho har 21 innbyggjarar (2021).

Andípaxi er stort sett dekt av vinrankar og har svært flotte strender og ei hamn kalla Agriapidiá.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Antipaxos|Antipaxos]]» frå ,  den 31. juli 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Reiseguide for Paxí og Andípaxi
Arkoúdi

**Arkoúdi** (gresk Αρκούδι) er ei øy i Dei joniske øyane i Hellas. Ho vert styrt av kommunen Itháki og ligg nord for denne øya og sør for Levkáda. Fram til omorganiseringa seint på 1900-talet var ho ein del av prefekturet Levkáda. Øya er ikkje busett.

Dei næraste øyane er Levkáda i nord, Meganísi i nordaust, Itháki i søraust og Kefaloniá i sør.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Arkoudi|Arkoudi]]» frå ,  den 31. juli 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Arkoúdi på GTP sine reisesider
Debetkort

Eit **debetkort** er eit betalingskort der avrekninga skjer fortløpande mot saldo på innehavar sin konto. I Noreg er BankAxept-bankkort (som står for 90 % av alle transaksjoner) og Visa-kort dei mest utbreidde debetkorta. Visa-korta kjem som eit tillegg til BankAxept på mange norske debetkort. Dermed blir Visa-delen av kortet i hovudsak berre nytta når ein ikkje nyttar norske betalingsterminalar som all hovudsak er knytte til BBS' BankAxept-løsning. Enkelte Visa-kort kan også fungere som kredittkort.

## Referansar
Betalingssystem

Eit **betalingssystem** er ei løysing for overføring av pengar mellom to partar direkte frå konto til konto, for eksempel ved bruk av giroar. Ordet blir i aukande grad nytta om system for betaling over Internett. Spesielt gjelder dette for betaling på nettbutikkar, men også når det gjeld kjøp og sal av varer mellom privatpersonar på nettauksjonar og liknande tenester.

Eit betalingssystem for bruk over Internett krev stor grad av tryggleik, og følgjande må takast omsyn til:
* Både kjøper og seljar må vere sikre på at motparten er den han/ho utgjer seg for å vere.
* Data som vert sendt mellom dei to partane må kunne sikrast å vere korrekte, og må ikkje kunne ha blitt endra under sending frå den eine parten til den andre.
* Informasjon om kjøper og seljar og om transaksjonen må ikkje komme på hende på uvedkommande.

I Noreg tilbyr BBS og EDB Business Partner tenester for trygge betalingssystem.
Kredittkort

**Kredittkort** er eit plastkort som nyttast i staden for kontante pengar ved kjøp av varer eller tenester. Selskapet som har gjeve ut kortet står ansvarleg for oppgjeret med brukarstaden, mens brukaren i sin tur gjer opp med kortselskapet. 
Storleiken på korta fylgjer ISO/IEC 7810-standarden som ID-1. Denne er definert som 85.60 × 53.98 mm.

## Kredittkort i omløp
I Noreg finst 2,4 millionar kredittkort i omløp. 1,9 millionar er VISA eller Mastercard som vert gjeve ut av selskapet Teller AS. Diners Club har ca 200&nbsp;000 kort i omløp, American Express om lag 90&nbsp;000. 10 % av Visa-korta i Noreg er kredittkort, mens 90 % er debetkort.

## American Express og VISA i Noreg
American Express var det første kredittkortet i Noreg. Det blei introdusert på marknaden på byrjinga av 70-talet. VISA blei lansert i Noreg i 1977. VISA Norge AS opererte på lisens frå det USA-amerikanske selskapet. Etter nokre år var det over 500&nbsp;000 VISA debet- og kredittkort i omløp. Styret i Visa Norge meinte då at marknaden var metta. I dag er det over 4,5 millionar VISA-kort på den norske marknaden. Dei fleste er debetkort som er gjevne ut av norske bankar.

## Bakgrunnsstoff
* Teller/VISA in historie i Noreg 
* Forbrukarrådet om kredittkort

## Referansar
Giro

**Giro** (frå latin *gyrus*, 'krets, omløp' eller 'overføring') er ein måte å overføre eit pengebeløp mellom bankkonti til to personar, for eksempel når ein skal betale ei rekning.

På giroen fyller ein ut sitt eige kontonummer og mottakaren sitt, og beløpet som skal betalast. Så sender ein giroen til banken, som tar seg av å overføre pengane. Andre giroformar er brevgiro, telegiro, nettgiro og avtalegiro. Tidlegare hadde posten sitt eige postgiro.

Giroar har vore nytta i Egypt sidan det 1. hundreåret. I moderne tid var Austerrike først ute med postgiro i 1883. Sveits innførte giro i 1906, Tyskland i 1909, Belgia i 1913, Nederland og Frankrike i 1918. Noreg fekk først postgiro i 1943.
Bankkonto

Ein **bankkonto** er ein monetær konto der ein bank skriv den fortløpande balansen til ein kunde.

Bankkonti kan ha ein positiv (eller *[[debet og kredit|kredit]]*) balanse der banken tar vare på pengane til kunden, eller ein negativ (eller *debet*) balanse der kunden skyldar banken pengane. 

Det er vanleg å tale om tre typar bankkonti:
* *Sparekonti*, der ein normalt har ein positiv balanse
* *Lånekonti*, der ein normalt har ein negativ balanse
* *Transaksjonskonti*, der det er normalt med både negativ (innanfor ei kredittgrense) og positiv balanse

Kontoen er identifisert ved hjelp av eit IBAN-nummer ved internasjonale overføringar.
I Noreg har alle bankkonti eit standard kontonummer på 11 siffer der dei fire første sifra identifiserer banken.
Debet og kredit

**Debet** og **kredit** er rekneskapstekniske nemningar som har motsette tydingar og som kjem frå latin. **Debet** kjem frå *debere*, som tyder *å skylde*. Latin *debitum* tyder *gjeld*. **Kredit** kjem frå latin *credere*, som tyder *å tru*.

**Debet** vert nytta når ein konto på eigendelssida (aktiva) aukar. For eksempel når ein konto vert tilskrive pengar. Ein debetpost vil alltid ha sin motpost i ein post som går til *kredit*. I resultatrekneskapen er ein debetpost ein kostnad sidan kostnader reduserer resultatet, som igjen reduserer eigenkapitalen som er ein kreditpost.

**Kredit** vert nytta når passiva i balansen aukar, dvs. auke av eigenkapital eller gjeld. Tilsvarande nyttast nemninga når ein post på eigendelssida (aktiva) vert redusert t.d. når pengar vert bokført ut av ein eigendelskonto. Kreditposten vil alltid ha sin motpost til *debet*. I resultatrekneskapen er kreditpostar inntekter sidan inntektene er med på å auke eigenkapitalen som ligg til kredit i balansen.

Debet og kredit er ikkje direkte intuitivt. For eksempel er inntekt koda som kredit. Ein butikk vil samle saman ein dags fakturaer og kreditere eit beløp som inntekt i resultatrekneskapen. Kundens bankkonto vil samstundes halde ein debetbalanse som representerer den ubetalte fakturaen. Prinsippet om dobbel bokføring har ein kjerne av debet og kredit.

Her er eit eksempel for betaling av ei rekning:

Telefonselskapet som leverer tenesta og som krev pengane skriv den same transaksjonen (frå deira side) slik:

Det kan også vere forvirrande at *debet* uformelt vert referert til som ei betaling som i Debetkort eller *Betalingskort* og at kreditt er ei lånegrense eller eit beløp som er innvilga av eit finansselskap som ei kredittgrense. I desse tilfelle er bruken av Kredit og debet ei anna enn den strengt rekneskapstekniske.

På ei kontoutskrift frå banken framstår ofte debet som ei reduksjon av balansen og kredit aukar han. Dette kjem av at det er banken som gjev ut kontoutskrifta og det er frå banken sitt synspunkt at dette vert skrive. 

## Bakgrunnsstoff
* Debits and Credits Explanation with Examples.
Hyperinflasjon

**Hyperinflasjon** er eit omgrep innan økonomien som vert nytta når inflasjonen er «heilt ute av kontroll», dvs. når prisane aukar kraftig i takt med at valutaen mistar sin verdi. Det finst ingen presis definisjon på hyperinflasjon, og ein enkel definisjon går ut på ein årleg inflasjon på 50&nbsp;% eller meir. Dei fleste økonomar definerer likevel hyperinflasjon som «ein inflasjonssyklus utan noko form for tendens til å stabilisere seg».

Hyperinflasjon kan tvinge fram ei revaluering av valutaen i landet, noko som var tilfellet med Tyrkia i 2005. Eit anna kjent eksempel er Tyskland i 1930-åra.
Revaluering

**Revaluering** er, om det er ei oppskriving av valutaen i eit land,det motsette av devaluering. **Revaluering** kan også dreie seg om å veksle over frå ein gammal pengeeining til ein ny, for å forenkle prisfastsettinga og omrekning i forhold til andre valutaer. På grunn av høg inflasjon over lang tid (hyperinflasjon) bestemte Tyrkia seg for å revaluere sin valuta 1. januar 2005.
Newsweek

***Newsweek*** er eit amerikansk nyheitsmagasin som kjem ut kvar veke. Det er det nest største vekebladet i USA etter ''Time'' og føre *[[U.S. News & World Report]]*. Magasinet blei grunnlagd 17. februar 1933 under namnet *News&#8209;Week*. Det blei kjøpt opp av mediekonsernet The Washington Post Company i 1961.

*Newsweek* blir gitt ut i New York og distribuert over heile USA. Det kjem også ut i eigne versjonar på japansk, koreansk, polsk, russisk, spansk og arabisk, i tillegg til i ei engelskspråkleg internasjonal utgåve.

I 2003 hadde magasinet eit opplag på 4 millionar, inkludert 3,1 millionar i USA.

## Bakgrunnsstoff
* ''Newsweek''
* The Washington Post Company
Norsk Folkemusikk- og Danselag

**Norsk Folkemusikk- og Danselag** (NFD) er ein tidlegare norsk organisasjon med føremål om å ta vare på og fremje norsk folkemusikk og -dans og å sikra utøvarane sine økonomiske, sosiale og kunstnariske interesser.

## Historie
NFD vart skipa i 1987. Bakgrunnen for skipinga var usemje med leiinga i Landslaget for spelemenn om kva lei norsk folkemusikk var meint å ta. Initiativtakarar til NFD var mellom anna Hallgrim Berg og Hallvard Kaasa. 

For å styrkje det internasjonale samarbeidet innan feltet er laget medlem av Nordisk Folkemusikkomite og European Network of Traditional Music and Dance. 

NFD er initiativtakar til *Norsk Folkemusikkatalog*, ein internettbasert utøvarkatalog som er eit samarbeidsprosjekt mellom NFD og Landslaget for Spelemenn (LfS). NFD samarbeider også med LfS om utvikling av Den norske Folkemusikkscena. NFD er initiativtakar til etablering av *Riksscene for nasjonal og internasjonal [[folkemusikk]], [[joik]] og [[folkedans]]*, ein ny nasjonal institusjon for sektoren.   

NFD er rettshavarorganisasjon i GRAMO sin utøvarsektor, og har avtale om samarbeid med MFO (Musikernes fellesorganisasjon). Laget samarbeider med 6 andre organisasjonar om tiltakspakka SAMSTEMT, for å styrke folkemusikken og dansen sin plass i kulturpolitikken. 

NFD blei evaluert av Georg Arnestad på oppdrag frå Norsk kulturråd i 2005. Kulturforskar Georg Arnestad gav i evalueringa NFD stor ære for å ha gitt folkemusikk ein tydelegare plass på den kulturpolitiske dagsorden, og for å vere den organisasjonen som sterkast har bidratt til utvikling av viktige fellestiltak innan feltet.

På landsmøtet i 2009 vedtok NFD at det skulle slåast ihop med Landslaget for spelemenn til ein ny fellesorganisasjon, FolkOrg. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Nettstad for Norsk Folkemusikk- og Danselag
Raymond Johansen

**Raymond Johansen** () er ein norsk politikar for Arbeidarpartiet. Sidan 21. oktober 2015 har han vore byrådsleiar i Oslo.

## Politisk karriere
Johansen var tidlegare medlem av Sosialistisk Venstreparti, og har mellom anna vore leiar i Sosialistisk Ungdom frå 1986 til 1988, dvs. mellom leiarperiodane til Kristin Halvorsen og Paul Chaffey og i Oslo SV i perioden mellom 1990 og 1991. Før han vart politikar, var han både røyrleggjarlærling, lastebilsjåfør og pleieassistent. Johansen er utdanna røyrleggjar, og var med som fagmann i hjelpearbeidet til Røde Kors etter jordskjelvet i Armenia i 1989.

Johansen var ein av tre SV-byrådar i det samarbeidsbyrådet som Rune Gerhardsen leidde i Oslo frå 30. september 1992 til 25. oktober 1995, og var då byråd for miljø og samferdsle. Under folkeavstemminga om EU i 1994 markerte byrådane Raymond Johansen og Terje Kalheim seg som EU-tilhengjarar. Etter kommune- og fylkestingsvalet i 1995, melde dei begge overgang til Arbeidarpartiet.

Som statssekretær arbeidde Johansen med internasjonale ikkje-europeiske spørsmål, ikkje minst med fredsarbeidet i Palestina, Sudan, Eritrea, og Afrika elles. Frå 1996 til 2000 var Johansen avdelingsdirektør i NORAD. Fredsarbeid og utviklingsspørsmål er dei fremste interessefelta til Johansen i utanrikspolitikken, og i eigenskapen som statssekretær overlappa ansvarsområdet hans delvis fagfeltet til miljø- og utviklingsminister Erik Solheim.

På landsmøtet i Arbeidarpartiet 21. april 2009 vart han vald som partisekretær etter Martin Kolberg, før det arbeidde han som statssekretær i Utanriksdepartementet. Han hadde også same funksjon i regjeringa Stoltenberg I, frå våren 2000 til oktober 2001. Etter valnederlaget til Arbeidarpartiet ved stortingsvalet i 2001 leidde Johansen det interne utvalet som studerte valnederlaget og føreslo tiltak for å gjenreise tilliten til partiet. Han var i mellomtida generalsekretær i Flyktninghjelpen frå 2002 til 2005.

I 2022 gav Johansen ut ei bok, *Gjennom krisa*, om korleis det hadde vore å vera byrådsleiar under koronapandemien.

## Fotball
Johansen og heile familien hans er Vålerenga-supporterar. I slutten av juli 2007 tok Raymond Johansen over som leiar for elitestyret i Vålerenga Fotball etter Espen Musæus.

## Kjelder

## Litteratur
* Janne Haaland Matlary: «Johansen, Raymond» i *Hvem er hvem?* (Aschehoug, 2008)

## Bakgrunnsstoff

* «Raymond Johansen» hjå Utanriksdepartementet.
Rütli

**Rütli** (ty. *Rütli*, fr. og it. *Grütli*) er ei fjelleng i den sveitsiske kantonen Uri der legenda fortel at den såkalla Rütlieiden vart svor. Enga blir såleis rekna som fødestaden for den eldste sveitsiske konføderasjonen mellom Uri, Schwyz og Unterwalden (Obwalden og Nidwalden). Rütli ligg nær Urnersjøen, ei av sidearmane til Vierwaldstättersjøen. 

Truskapseiden vart svor i tidleg august 1291, og den sveitsiske nasjonaldagen er lagt til 1. august til minne om denne hendinga. Kvart år er det ei markering av nasjonaldagen på Rütli med tale av ein av forbundsrådsmedlemene. I 2005 hadde ein problem med at nynazistar forstyrra markeringa og talane, og sidan 2006 har ein derfor måtta registrere seg og ha gyldig billett for å oververa seremonien.

Sidan 1991 er Rütli òg startpunktet for vandrevegen «Weg der Schweiz», som vart bygd i samband med feiringa av Sveits sitt 700-årsjubileum.

Rütli er i dag offentleg eigd.
Átokos

**Átokos** (gresk Άτοκος) er ei øy i Dei joniske øyane i Hellas. Ho og ligg nordaust for Itháki og er ein del av Itháki kommune. Øya er ikkje busett.

Dei næraste øyane er Itháki i sørvest, Arkoúdi i nordvest, og Kálamos og Kastós i nordaust.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Atokos|Atokos]]» frå ,  den 1. august.*  

## Bakgrunnsstoff
* Átokos på GTP sine reisesider
Ekhinádes

**Ekhinádes** (gresk Εχινάδες) er ei øygruppe som høyrer til Dei joniske øyane, utanfor kysten av Etoloakarnanía i Hellas. Administrativt høyrer øygruppa dels til kommunen og periferieininga Itháki, dels til kommunen Sámi i periferieininga Kefaloniá.

I den nordlege delen av gruppa finn vi mellom anna øyane Drakonéra, Prováti, Pondikós og Petalás, medan Oxía er størst av dei sørlege. Mange av øyane i øygruppa er privateigde.

Fleire tidlegare øyar i øygruppa har vorte ein del av fastlandet på grunn av avleira slam frå elva Akhelóos. Den antikke geografen Herodotus skreiv at halvparten av øyane allereie hadde vorte ein del av fastlandet på hans tid, og Thukydides forventa at det same ville skje med resten etter kvart, sidan dei låg så nær kvarandre. Dette skjedde derimot aldri på grunn av at sjøen vert djupare nær desse øyane. 

Ekhinádes vert nemnd av Homer, som i Iliaden fortel at Meges, son av Fyleus leia 40 skip til Troja frå Dulikhiom og dei heilage øyane *Echinae*, som låg ovanfor Elis (Ilía). I Odysseen vert Dulikhiom (som kan vere ei av øyane i Ekhinádes) nemnd i lag med Same (Kefaloniá), Zákynthos og Itháki. I nyare tid meiner derimot forskarar at øya Tafos er den same som Meganísi aust for Levkáda, som er ganske langt nordvest for Ekhinádes.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ekhinades|Ekhinades]]» frå , den 1. august 2007.* 
** * oppgav desse kjeldene: 
*** William Smith, *Dictionary of Greek and Roman Geography* (1857).
*** Richard Talbert, *Barrington Atlas of the Greek and Roman World*, (ISBN 0-691-03169-X), p. 54.*
Monrovia

**Monrovia** er hovudstaden i det vestafrikanske landet Liberia. Han har omkring éin million innbyggjarar (2008). Byen ligg på ei halvøy mellom Atlanterhavet og elva Mesuardo, og er ein viktig hamneby.

Monrovia er den største byen i Liberia og det administrative, kommersielle og finansielle sentrumet i landet. Næringslivet i byen er dominert av hamna, som blei kraftig utvida av dei amerikanske militærstyrkane under den andre verdskrigen. Dei viktigaste eksportartiklane er lateks og jernmalm. 

Byen blei grunnlagd i 1822, som ein koloni for lauslatne slavar frå USA, og er oppkalla etter USA sin femte president, James Monroe.

## Kjelder