Garpegenitiv

**Garpegenitiv** er ein måte å uttrykke eigedomstilhøve på i norsk og tysk ved hjelp av refleksivt eigedomspronomen: *sin* / *si* / *sitt* / *sine*.

## Genitiv i norsk
På bokmål blir eigedomstilhøve ordinært markert med den klitiske partikkelen *-s*:

:*Maris bil, Oles sykkel, NRKs programtilbod, NSBs styre, Danmarks konge*

Denne s-en ser ut som ei bøyingsending, men oppfører seg meir som ein postposisjon, eller ein klitisk partikkel. Medan ei bøyingsending ville ha vorte lagt til *ordet* som er kjernen i setningsleddet, blir klitiske partiklar lagt til heile leddet, jf. at det heiter *(mannen i gata)-s meining*, og ikkje *mannen-s i gata meining*.

Ledd av typen *NRKs programtilbod* kling ikkje bra på nynorsk, og dette blir vanlegvis skrive om med ein preposisjon:

:*bilen til Mari, sykkelen åt Ole, programtilbodet frå NRK, styret i NSB, kongen av Danmark*

Slik omskriving er alltid mogleg på bokmål òg.

Garpegenitiven er eit «kompromiss» som i dag er heilt vanleg å bruka både i bokmål og nynorsk:

:*Mari sin bil, Ole sin sykkel, NRK sitt programtilbod, NSB sitt styre, Danmark sin konge*

Her er endinga *-s* bytt ut med eit sjølvstendig ord.

I samband med namn kan ein få setningskonstruksjonar som:

:*Taðēr e hass Ōɽa si bōk.* (&laquo;Det der er hans Ola si bok.&raquo;)

I nokre dialektar, mellom anna i etterkrigsgenerasjonen på Ytre Nordmøre, er det relativt vanleg å ha garpegenitiv som ending etter trykktunge eigedomspronomen:

:*Taðēr e miņņ siņņ båt.*

i motsetnad til

:*Taðēr e båtn miņņ.*

Dette blir bruka i alle personar, kjønn og tal:

:*miņņ siņņ* (m.sg.), *mī sī* (f.sg.), *mett sett* (n.sg.); *mīn sīn* (pl.)
:*diņņ siņņ* (m.sg.), *dī sī* (f.sg.), *dett sett* (n.sg.); *dīn sīn* (pl.)
:*hass siņņ* (m.sg.), *hass sī* (f.sg.), *hass sett* (n.sg.); *hass sīn* (pl.)
:*hænas siņņ* (m.sg.), *hænas sī* (f.sg.), *hænas sett* (n.sg.); *hænas sīn* (pl.)
:*ǫss siņņ* (m.sg.), *ǫss sī* (f.sg.), *ǫss sett* (n.sg.); *ǫss sīn* (pl.)
:*dǫkkǫr siņņ* (m.sg.), *dǫkkǫr sī* (f.sg.), *dǫkkǫr sett* (n.sg.); *dǫkkǫr sīn* (pl.)
:*dæras siņņ* (m.sg.), *dæras sī* (f.sg.), *dæras sett* (n.sg.); *dæras sīn* (pl.)

Dette fenomenet finn ein òg ofte i barnespråk i andre delar av landet:

:*Det er min sin bamse*

## Garpegenitiven si historie
*Sin*-konstruksjonen var opphavleg ein folkeleg uttrykksmåte som oppstod på Vestlandet for om lag 600&nbsp;år sidan. Han spreidde seg raskt til talemålet i Trøndelag og Nord-Noreg. I dag er han framleis ei folkeleg form, men kan no høyrast i daglegtale over heile landet og er fullt ut godteken som korrekt norsk.

Namnet på denne forma, garpegenitiv, kjem frå «garp» (eit gammalnorsk ord for «storskrytar») som var eit oppnamn folk i Bergen brukte om tyske kjøpmenn i Hansatida. Hansaspråket fekk sterk innflytnad på norsk (ikkje berre bergensk), og det er sannsynleg at denne nye bruken av det tradisjonelle, nordiske, refleksive eigedomspronomenet *sin* stammar frå denne tida &ndash; til liks med nesten ein tredel av alle andre uttrykk i moderne norsk.

Garpegenitiv hadde låg status i det dansk-norske skriftspråket, kanhende fordi han var ukjend i Danmark. Lenge var han uglesett i bokmål òg, særleg blant skribentar frå Austlandet. Heller ikkje i nynorsk har alle vore viljuge til å godta han. Dei som ville at nynorsk skulle byggja på det urnorske og halda seg primært til gamle uttrykksmåtar, forkasta gjerne garpegenitiv. Dei meir folkemålsnære har derimot alltid godteke garpegenitiv i nynorsk.

Bruken av garpegenitiv i skriftleg norsk har auka gradvis i mange år og er stadig på frammarsj.

## Bakgrunnsstoff
* Garpegenitiven, diverse artiklar av Arne Torp frå Språknytt
* Om garpegenitiv på Korrekturavdelingen.no.