open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Midttakleelva

**Midttakleelva** (òg kalla **Takleelva**) er ei elv i Gulen kommune i Vestland. Ho spring ut frå Taklevatnet og fell derfrå ned den bratta dalsida og lauper saman med elva frå Takledalen. Etter samlaupet renn ho nordover til munningen i Sognefjorden ved Takle, 5 km vest-nordvest for Brekke. Elva er  lang ( rekna frå kjeldene sør for Taklevatnet), og har eit nedbørfelt på . Middelvassføringa ved munningen er .

Midttakleelva er utbygd til kraftproduksjon i Takle kraftverk, som utnyttar fallet frå Taklevatnet ned til kote 72. I samband med Samla plan for vassdrag vart det vurdert ei større utbygging av vassdraget, som ville medført overføring av vatn frå Storelva, auke av reguleringshøgda i Taklevatnet til 15 meter, og bygging av ein ny kraftstasjon nede ved Sognefjorden. Men dette prosjektet vart oppgjeve og den nye kraftstasjonen vart bygd på same stad som før og utan nye reguleringar. 

Ved elva nede ved Takle ligg Vassbruksmiljø Takle, med ei restaurert stampemølle som nyttar elva som drivkraft til framstilling av filt og vadmål.

## Kjelder
Tusenårsstaden Gulatinget

** Tusenårsstaden Gulatinget** ligg på Flolid gard i Gulen kommune i Vestland fylke. Dette var Gulen og Sogn og Fjordane sin Tusenårsstad i 2005

## Tingstaden
Kvar sjølve tingstaden for Gulatinget har vore, er heilt sikkert.  Den har vore på Guløy/Flolid gard.

## Monumentet
Her er det reist eit monument over tingstaden laga av bilethoggar Bård Breivik. Det består av «Tingveggen», «Tinghella» og «Eldsirkelen», og staden vart høgtideleg opna 27. august 2005 av stortingspresident Jørgen Kosmo, og med mellom andre statsminister Kjell Magne Bondevik til stades. Gulatinget var eit høgtideleg samlingspunkt i si tid. Kunstverket er tenkt å markere ein historisk stad, men det skal også vere ein identitetsskapar for staden og naturen.

## Tingveggen
Tingveggen skal vere eit symbol på ein historisk møteplass og har eit mektig monumentpreg. Han er laga av 22 steinar som er reiste på høgkant. Kunstverket skal markere ein historisk stad og har likskap med andre monument i naturen for eksempel Stonehenge. Den monumentale utforminga gjer at kunstverket vert eit symbol for tradisjon, makt og historia til staden. Kunstverket er plassert ute i naturen, og tanken er at det skal setjast i samanheng med landskapet, naturen og staden. Staden sine historiske røter skal vere ein del av sjølve kunstopplevinga, men også naturen er teken med i utforminga av Tingveggen. Dette viser seg i materialet, stein som finst i knausane og i landskapet i Gulen.

Monumentet skal også ha ein praktisk funksjon som scene og bakgrunn for framsyningar og musikk. Det er også laga eit amfi i tilknyting til Tingveggen som gjer at monumentet er i dialog med sine omgivnader i staden for å stå som eit framandt element i naturen.

## Referansar
 

## Litteratur
* Morland, Eirik Stanghelle: «Tingveggen på Gulatinget» i *Kjelda* nr 2, 2010 utgitt av Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane side 27-28

## Bakgrunnsstoff
* Heimesida til Tusenårsstaden
* Omtale av opninga 
* Bilde av tusenårsstaden og frå opninga 
* Gulatinget i Fylkesleksikonet til NRK Sogn og Fjordane
* Gulatinget - Tusenårsstad for Sogn og Fjordane fylke og Gulen kommune, levert av Stiftinga Jensbua og Flora Turistkontor 
*Soga om Håkon Håkonsson
Innandørs sykling

**Innandørs sykling** er ei form for kondisjonstrening der utøvaren syklar på ein spesiallaga, stilleståande «sykkel». Ein kan utføra slik sykling åleine eller på eit lag med instruktør på eit treningssenter. Slik lagsykling med musikk er kjend under varemerket **spinning**.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Spinning|Spinning]]» frå ,  den 10. november 2010.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Giskespelet

***Giskespelet*** er ei lokal og regional teaterframsyning med historisk innhald som vert framført i friluft ei helg annankvar sommar på øya Giske på Sunnmøre i Møre og Romsdal. Handlinga i spelet er henta frå vikingtida og fortel om møtet mellom den mektige Giske-ætta Arnungane og Olav Haraldson. Spelet starta opphavleg som eit teaterprosjekt ved Giske barne- og ungdomsskule, men har utvikla seg til eit prosjekt for heile øya og eit besøksmål for heile regionen. Manuskriptet til skodespelet er skrive av Johannes Heggland, og musikken er av Terje Skytterholm. 

Stiftinga Giskespelet blei oppretta i 1995. Giskespelet er blitt framført åtte gonger sidan starten og skal neste gong framførast sommaren 2011.
Følblomslekta

**Følblomslekta** er ei planteslekt i korgplantefamilien. Følblomartane er fleirårige rosettplantar med buktfinna eller heile blad og bladlaust skaft med ei eller eit par korger som minner om *hieracium* og *hypochoeris*. Dei har taklagde svartgrøne korgdekkblad, gule blomstrar utan agner mellom og frukter utan nebb. 

*[[Leontodon tuberosus]]* blir brukt som matplante på Kreta. Røtene kan etast råe og blada kan dampast. Elles er frøa til ulike følblomartar viktige matkjelder for fleire fuglar.

### Norske artar i følblomslekta
I Noreg veks to artar:
* Følblom (*Leontodon autumnalis*)
* Lodnefølblom (*Leontodon hispidus*)

## Kjelder

*Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.
----


**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Leontodon|Leontodon]]» frå ,  den 2. februar 2015.*  
 

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Borst|Borst]]» frå ,  den 10. november  2010.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Det indiske flagget

**Det indiske flagget** vart offisielt teke i bruk som nasjonalflagg av India den 22. juli 1947, like før landet fekk sjølvstende. Flagget har tre like breie, horisontale felt i safrangult, kvitt og grønt frå topp til botn. Midt i det midterste feltet er eit hjul i marineblått med 24 eiker, Asjokahjulet. 

Flagget blei teikna av Pingali Venkayya og var, i noko anna utforming, i bruk i sjølvstendekampen i 1930-åra. Dette flagget hadde den tradisjonelle rokken (*tsjarka*) brukt av Gandhi og khadirørsla.  I den grunnleggjande forsamlinga like før India fekk sjølvstende blei rokken erstatta av hjulet (*tsjakra*) frå Asjoka sin løvekapitél.

Ein eigen flagglov spesifiserer at tøyversjonar av flagget berre må lagast av handspunnen og handvevd khadi-duk av bomull, silke eller ull. Det er for tida berre éin fabrikk i landet som har lisens til å laga flagg. 

Tidlegare blei flagget hovudsakleg brukt berre av offentlege institusjonar; vanlege borgarar hadde berre løyve til å flagga på spesielle nasjonale høgtidsdagar. Etter ei lovendring i 2002 har ein òg hatt høve til å bruka flagget i private samanhengar, så lenge det skjer med «vørdnad, lojalitet og respekt». Kvart år blir selt rundt 40 millionar flagg i India.


fil:Abvprally.jpg|Det indiske flagget brukt i ein demonstrasjon av ei nasjonalistisk studentforeining i 2009.
fil:Kids running with Indian flags.jpg|Barn spring med indiske flagg nær grensa til Pakistan.
fil:Flagcricket.jpg|Flagget brukt ved ein cricketkamp.


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Hella Wuolijoki

**Hella Maria Murrik Wuolijoki** () var ein estisk-finsk forfattar og politikar. 

Ho var fødd i Estland og studerte i Tartu, men flytta til Helsingfors i 1904. 

I 1920- og 1930-åra var ho ein av dei leiande politikarane på den venstresosialistiske sida og ho var medlem av Riksdagen frå 1946 til 1948. Frå 1945 til 1949 var ho kringkastingssjef. 

Som forfattar skreiv Wuolijoki om lag 20 naturalistiske skodespel og dei fleste av dei omhandla livet på landet. I tillegg tok ho ofte opp kvinneproblem, mellom anna i *Kvinnene på Niskavuori* (1936). Ho er mest kjend for Niskavuori-serien som framleis vert spelt og som er filma fleire gonger. 

Bertolt Brecht budde hos henne då han var på flukt, og saman skreiv dei *Herr Puntila und sein Knecht Matti* (1940). 

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
Wilhelm Wundt

**Wilhelm Wundt** () var ein tysk fysiolog, filosof og psykolog. Han vert gjerne rekna for grunnleggjaren av ein ny vitskapleg psykologi.

Wundt var Helmholtz sin assistent i Leipzig då han skreiv programmet sitt for den nye psykologien. Den «nye» psykologien skulle i motsetnad til den «gamle», vere basert på ei empirisk tilnærming.

Men han var ikkje, som mange kanskje trur, den første som hevda dette. Ein gjengåande kritikk mot psykologien, som ein eigen naturvitskapleg retning, gjekk ut på han berre bygde seg på teoriar og «logisk» tenking. Slik Poppar sa kunne ikkje ein teori vere vitskapleg, så lenge han ikkje var falsifiserbar.

Wundt var til gjengjeld den første som klarte å leve opp til tanken sin om empirisk forsking og reknast difor som grunnleggjaren av den «nye» psykologien. Etter meininga hans skal eksperimentet gje målbare resultat. Han meinte vi studerte den umiddelbare røynsla, ikkje den indre. Tidlegare «vitskaplege» metodar for å finne ut meir om sjela, som er det psykologi i første instans handlar om, hadde vore ved hjelp av introspeksjon.

## Wundts psykologi
Wundt dreiv to former psykologi: eksperimentalpsykologi og folkepsykologi. Mest kjend var han for førstnemnte. Han grunnla sitt eige psykofysisk laboratorium i 1879, som var byrjinga på resten av interessa i verda for eksperimentalpsykologien. Byrjande psykologar, fysiologar eller berre interesserte, tok seg gjerne ei studiereise til Tyskland for å eksperimentere med Wundt. Namn som Hall, Cattell, Titchner, Lehman, Kraepelin, Kulpe, Munsterberg, Meumann, Lipps, for å nemne nokre. Alle fekk utdelt kvart sitt forskingsprosjekt der dei brukte både kvarandre og Wundt som forsøkspersonar. Sansepsykologi og psykofysikk var det mest populære forskingstemaet.

Eksperimenta som vart gjort forandra det eigne synet til Wundt radikalt. Det var difor vanskeleg for tilhengarane hans å hengje med. Dei fleste var med ei stund, men bygde så vidare på desse teoriane og starta sine eigne retningar.

Ein samtidig kritikar og konkurrent var William James.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:|]]» frå , den 10. november 2010.*
Fritz Wunderlich

**Friedrich Karl Otto Wunderlich** () var ein tysk lyrisk tenor kjend som **Fritz Wunderlich**. Han var i si tid ein av dei mest kjende songarane og tolkarane av lieder i Tyskland og gjorde ei kjend innspeling av *[[Dichterliebe]]*.

Wunderlich døydde under tragiske omstende rett før han fylte 36 år etter ei ulykke der han fall ned ei trapp i feriehuset til ein ven.

I 2008 vart Wunderlich kåra til den fjerde beste tenoren gjennom alle tider av lesarar av BBC Music Magazine. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Fritz Wunderlich|Fritz Wunderlich]]» frå ,  den 10. november 2010.*  
 

## Bakgrunnsstoff

*Fritz-Wunderlich-Gesellschaft
Yndesdalsvassdraget

**Frøysetelva** eller **Yndesdalsvassdraget** er ei elv i kommunane Gulen og Masfjorden i Vestland. Ho renn frå Yndesdalsvatnet til Frøyset ved Fensfjorden. Elva er  lang (medrekna Øyrelva), og har eit nedbørfelt på . Middelvassføringa ved munningen er .

Vassdraget vart i 1985 varig verna mot kraftutbygging gjennom Verneplan III for vassdrag. Det vart likevel gjort unnatak for nedbørfelta til dei to vatna Austgulstølvatnet og Transdalsvatnet, fordi vassføringa frå dei to vatna vart sett som naudsynt for ein lønsam utbygging av Kløvtveit kraftverk, som vart vurdert å «ha avgjerande tyding for distriktet si kraftforsyning i framtida». Dei to felta utgjer til saman 6% av dei totale areala til vassdraget. Dei to vatna vart overført til Klyvtveitvatnet i 2006, då Kløvtveit kraftverk vart sett i drift.

## Sideelvar
Vassdraget er forgreina, med mange sideelvar, der dei største er: 
* Kjerelva – 1&nbsp;km nord for Frøyset
* Myrdalselva – i Sleirsvatnet ved Sleire
* Markhusdalselva – i Sleirsvatnet ved Saghaugen
* Steinsdalelva – i Vetlevatnet vest for Yndesdalsvatnet
* Furdalselva – i Yndesdalsvatnet frå nord
* Øyrelva – lengst aust i Yndesdalsvatnet

## Kjelder
Bjølle

Ei **bjølle**, av norrønt *bjǫllu*, ei oblik form av *bjalla*, er ei lita metallklokke med kolv i. Når klokka heng fritt, kan kolven slå mot klokka og gi ein ringelyd.

Dombjøller er runde, hole bjøller med kuler inni. Forstavinga *dom* siktar til at dei gir ein døyvd, i eldre språk *dumb*, lyd.

Ordet bjølle kan også bli brukt om tilsvarande innretningar som gir lette plingelydar.

## Bruk av bjøller
Bjøller blir hengde rundt halsen på husdyr som går på utmarksbeite slik at dei skal bli lettare å finne att. Dørbjøller ringer når ein opnar ei dør, og i butikkar kan ei bjølle på disken varsle personalet om kundar som ønskjer hjelp. 

Dombjøller vert brukte på hestar.

## Sjå òg
*Kyrkjeklokke

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Vassbruksmiljø Takle

**Vassbruksmiljø Takle** ligg på Takle i Gulen kommune i Vestland like ved vegkrysset mellom  og . Det består av bygningar og reiskap som viser korleis vasskraft vart utnytta i tidlegare tider. Vassbruksmiljøet inneheld ei stampemølle, eit kvernhus og ein vassdriven slipestein som alle er i fullt operativ stand. Ei stampe er ein bygning som vart brukt til framstilling av filt eller vadmål. Det er også bygd ei informasjonsbu med som viser historia til anlegget.

## Historie
Stølsvatnet på Midttakle har frå gamalt av gjeve grunnlag for regulering og nytte av vassmengda i Takleelva. Nedanfor eit restaurert kvernhus nær brua på Midttakle er det reist ei operativ stampe. Ho vart truleg bygd av Bård Eivindson Takle i 1880 og var i bruk fram til 1945. Nær brua på Midttakle står eit kvernhus som i 1996&ndash;97 vart restaurert med ny kledning og torvtak, kvernkall og slok. I ein tømmerstokk i kvernhuset er årstalet 1785 rissa inn. Det er grunn til å tru at alle brukarane på Midttakle var saman om kverna.

Stampa vart bygd opp att på dei gamle murane i 1998&ndash;99 med stønad frå kommunen med midlar til spesielle tiltak i kulturlandskapet til landbruket. I august 1999 vart vassbruksanlegget og stampa på Takle opna under Kystsogevekene.

## Stamping
Stamping vart gjort om våren eller sommaren, for dei ferdig stampa vevstuane skulle bli bleika, og det vart gjort på bøen like ovanfor stampa. Ein kunne bruke bøen på denne måten før graset hadde vokse skikkeleg til, og når håa voks opp etter første slåtten. Den eine enden av vevstuen vart fest til marka med to pinnar, ein i kvart hjørne. Vevstuen vart så rulla ut og strekt og fest i andre enden på same måten. Så vart dei bleika i sola.

Stampa vart driven med vasskraft med et stort vasshjul. Det store hjulet gav jamn fart og trykk til krafta som vart brukt fire gonger for kvar omdreiing. Ein skulle lyfte to store trestokkar for kvar vevstu, og det var plass til tre stuar samtidig. Den høge stampestokken fekk plass oppe under mønet, og for kvart lyft fall han ned på stuen. Då gjekk vevstuane rundt og vart jamnt banka. Dei låg i kvart sitt kar fylt med varmt såpevatn under denne tovinga.

I stampehuset var det ei grue med ein stor kjel som vart brukt til oppvarming av vatn. I hellegolvet var der eit sluk, slik at det vatnet som var brukt gjekk rett i elva.
På Midttakle har ein restaurert ei stampe ut frå ein modell laga av Magnus Takle, for å vise korleis dette handverket vart utført tidlegare.

## Bakgrunnsstoff
* Riksantikvaren
* Vestafjells.no
Tønjum stavkyrkje

**Tønjum stavkyrkje** var ei stavkyrkje i Lærdal i Sogn, som raste saman under ein storm 12. januar 1823. Fire portalar frå kyrkja er bevarte på Bergen museum.

## Historie
Stavkyrkja vart truleg bygd rundt år 1200. Første skriftlege kjelde som viser til ei kyrkje i Tønjum er frå 1305, då ein sira Gudleik i Tønjum er nemnt. Etter at kyrkja hadde rasa saman, vart det funne om lag 150 brakteatar. Dei eldste av dei kom frå perioden 1205 - 1263.

## Utsjånad

I ein rapport frå 1660-åra står det at svalgangen og "søndre side til kirkedøren, som er midt paa kirken" skulle fornyast. Dette viser at det var ei inngangsdør til kyrkja på sørsida, i tillegg til hovudinngangen i vest. Kunsthistorikaren Lorentz Dietrichson meiner at dette prova at kyrkja var treskipa med søylene gruppert omkring hjørna, slik som i stavkyrkjene i Borgund og Stedje, og truleg med inngang frå både nord og sør. Endå eit teikn på dette er at det er bevart heile fire portalar frå kyrkja. Dei kjem truleg frå ein hovudinngang i vest, ein korinngang, ein inngang midt på langveggen i nord og ein midt på langveggen i sør. Desse portalane vart oppbevarte i sakristiet på den nye kyrkja i Tønjum fram til 1885, då dei kom til Bergen museum. Det går òg fram av rapporten frå 1660-åra at kyrkja då hadde svalgangar, pulpitur og tårn.

I ein rapport frå 1722 står det at kyrkja i Tønjum er ei "smuk stavkirke med svaler rundt omkring, et rundt bygget kor og taarn fra grunden af, indvendig malet og vel kondisioneret." Dietrichson tolkar dette som at tårnet stod i vestenden av kyrkja og at kyrkja hadde avrunda apsis i aust.

Skipet i kyrkja var 36 fot gonger 30 fot langt (11 m x 9 m). Koret var 12 fot gonger 18 fot (4 m x 6 m).

## Fotnotar



## Kjelder
* Lorentz Dietrichson, *De norske stavkirker* (Kristiania og Kjøbenhavn, 1892)

## Bakgrunnsstoff
Darvydas Šernas

**Darvydas Šernas** () er ein litauisk fotballspelar som har spela som spiss for FK Atlantas i den litauiske toppdivisjonen, og for Litauen sitt landslag.

Šernas forlét Litauen i 2008 etter fem år i Vilnius-klubben FK Vėtra Vilnius, og drog til Spartak Naltsjik i Russland. Etter tre månader gjekk han til den polske klubben Widzew Łódź og var med på å rykkja opp til den polske eliteserien med dei i 2010.

Šernas debuterte for Litauen sitt A-landslag som innbytar i ein privatlandskamp mot Estland 31. mai 2008. Han skåra det første landslagsmålet sitt 11. februar 2009 i ein privatlandskamp mot Andorra.

## Bakgrunnsstoff
Midttunvågen

**Midttunvågen** (òg skriven **Midtunvågen**) er ei bukt i Gulen kommune i Vestland. Den ligg rundt 1 kilometer austom kommunesenteret Eivindvik, og er rundt 1,3 km lang og opptil 0,4 km brei. Den inste delen av våga blir kalla *Pøyla*, og her munnar Midttunelva ut. Fv7 kryssar over Midttunvågen ved innløpet til Pøyla.
Lussekatt

**Lussekatt** er eit gulfarga bakverk som er knytt til advent, luciadagen og jul. 
Dei er ein type gjærbakst med kveitemjøl som ofte vert farge- og smaksette med safran. Ofte vert lussekattar forma som ein S og pynta med rosiner og perlesukker. Ein kan også baka to S-ar saman side om side eller i kross. Skikken med å bake lussekattar oppstod i  Sverige, der dei har ein sterk tradisjon for å feire luciadagen. Han har sidan vandra inn til Noreg.

Andre namn på bakverket er *lussebulle*, *lussekuse*, *saffransbulle*, *saffranskuse*, *julkuse* og tidlegare også *dövelskatt* eller *dyvelkatt*. Bakverket stammar truleg frå Nederlanda og Nord-Tyskland, der det finst eit søtt julebrød av kveite som heiter *duivekater*. Dette vart truleg eksportert til Göteborg på 1600-talet. Ifølgje Nordiska museet vart dette namnet truleg forsvenska til *dyvelskatter* og *djävulskatter*. Etterkvart som dei vart knytte til luciadagen fekk dei så namnet lussekattar.
Det vart vanleg å nytta safran i deigen seint på 1800-talet.
I Göteborg har det likevel vore vanleg å laga dei utan safran.

## Galleri

Lussedeg.jpg|Heva safrandeig til lussekattar.
2005 baking of saffron buns 02.jpg|Lussekattar under baking.
Lussebullar.jpg|Ferdige lussekattar.
Fil:Julgalt.jpg|
Fil:Julkuse.jpg|
Fil:Gullvagn2.jpg|


## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:sv:Lussekatt|Lussekatt]]» frå ,  den 9. november 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*Oppskrift på Lussekattar frå wikibooks (svensk).
*Svensk wikipedia om lussekatt
Safran

**Safran** er eit krydder laga av dei tørka arra frå safrankrokusen (*Crocus sativus*). Det har ein svært høg pris, og er eit av verdas mest kostbare krydder. Safran er tradisjonelt blitt brukt som legemiddel, seremonielt og i matlaging. Iran er eit viktig produksjonsland. 

## Matretter
Safran blir brukt i ei mengd matretter, til dømes i ris- og gryteretter. I asiatisk matlaging lager ein safranris i mange utgåver. I europeisk matlaging nyttar ein safran i fleire matretter, som i den franske fiskesuppa bouillabaisse, den italienske risotto alla milanese og i spansk paella.  Til dessertar som saffranis og panna cotta gjev det ein god smak og fin gul farge. I Norden er han mellom anna brukt i lussekatt.

## Bakgrunnsstoff

*Safran i *Urtekildens planteleksikon*

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Safran|Safran]]» frå ,  den 13. desember 2010.*
Sellevåg Treskofabrikk

**Sellevåg Treskofabrikk** er ein tidlegare treskofabrikk som ligg i Sellevåg i Gulen kommune i Vestland. Fabrikken vart starta opp i 1899 og produserte tresko fram til 1975. Fabrikken vart freda av Riksantikvaren i 2012.

## Historie og produksjon

Det var Endre Torkjelsson som kjøpte Sellevåg i 1870 og starta med å nytta Sellevågelva til mølledrift. Han dreiv mølla fram til 1899, då Jon Arnoldsson Kahrs kjøpte rettane i området og starta treskoproduksjon der. Kahrs oppretta Bergens Træskofabrik Ltd. Treet, fin, kvistfri furu, fekk dei frå Indre Sogn og Hardanger. Dei brukte to ulike skomodellar: strilemodellen og sognemodellen. Til slutt vart det strilemodellen som vart einerådande. Skoa vart skorne ut og pussa maskinelt, og til slutt lakka for hand.

Dei ferdige treskoa blei frakta til Bergen, då det var stor etterspurnad etter tresko rundt hundreårsskiftet. På det meste produserte dei over 60.000 par tresko i året. Også under andre verdskrigen var det stor etterspurnad etter tresko.

## Nedgang i etterspurnaden

Son til Endre Torkjelsson, Torkjel Olai busette seg på Sæternes og vart formann på fabrikken. Son hans att, Joakim, arbeidde på fabrikken og tok over drifta og eigedomen i 1952. Då tresko etter kvart vart mindre etterspurt, la ein større vekt på sagbruksdrift. Ei stund vart det laga ulike typar skaft som økseskaft, hamarskaft, sleggeskaft etc. Slike vart levert til både Vegvesenet og Televerket. Ein periode laga dei både tresko og skaft, men dette tok slutt i 1960-åra, bortsett frå eit lite oppsving då det vart etterspurt tresko nytta til rosemåling. I 1975 tok treskoproduksjonen heilt slutt, men damanlegget, røyrgata og treskofabrikken står framleis som det var, med alt produksjonsutstyret intakt. Sagbruket er framleis i drift, og Magne Sellevåg, eldste son til Joakim, står i dag for drifta.

## Kjelder
* Delar av artikkelen er omsett frå bokmålswikipedia.
* Magnor Midttun om treskofabrikken på scandion.no
* Histos.no om fabrikken.
* NRK Sogn og Fjordane: Halv million til treskofabrikk.

## Bakgrunnsstoff
*
Flatefjellet

**Flatefjellet** er eit fjell i Gulen kommune i Vestland. Det ligg mellom Klyvtveitvatnet i nord, Transdalsvatnet i sørvest og Steinsdalen i søraust. Største høgda er 642 meter over havet. Toppen av fjellet er, som namnet ymtar om, relativt flat. Fjellsidene rundt er som regel brattare, men har òg mange slakare parti, og fjellet er lett tilgjengeleg for fotturistar.
Adventskalender

**Adventskalender** eller **julekalender** er ein kalender som viser dagane frå 1. desember og fram til julaftan 24. desember. Utforminga kan vere ulik, frå 24 små pakkar som skal opnast med små gåver for kvar dag, til nettsider som sender ein epost i døgnet. Program i radio og fjernsyn med ein episode kvar dag i adventstida, blir også kalla for julekalender.

## Sjå òg
*Adventsstake
*Kalenderlys
## Bakgrunnsstoff
Samferdsel i Gulen

**Samferdsel i Gulen** omfattar europa- og fylkesvegar med tunnelar, bruer og båttrafikk i Gulen kommune.

Stamvegen E39 går gjennom kommunen og er hovudferdselsåre saman med fylkesveg 57. Det finst tre ferjesamband, Leirvåg-Sløvåg-Skipavik, Rysjedalsvika-Rutledal-Krakhella-Losna og Oppedal-Lavik.

Fylkesveg 4 går over Mjømna, som har brusamband til Sandøya via Mjåsundbrua og til Byrknesøya via Mjømnesundbrua og Nappsundbrua. 4. november 2010 vart fastlandssambandet til Ytre-Gulen fullført med opninga av Brandangersundet bru frå Fivelsdal på fastlandet til Sandøya. Sandøya, Mjømna og Byrknesøya vart dermed landfaste og ferjestrekninga Leirvåg-Sløvåg-Skipavik vart omgjort til berre å trafikkera strekninga Leirvåg-Sløvåg.

Fylkesveg 57 går gjennom Gulen mellom Sløvåg og Rutledal. Leirvåg-Sløvåg er eit ferjesamband på fylkesveg 57 mellom Austrheim kommune i Nordhordland og Gulen kommune i Sogn og Fjordane.

Lavik-Oppedal er eit ferjesamband på europaveg 39 som kryssar Sognefjorden frå Lavik til Ytre Oppedal i Gulen.

Ekspressbåtane til Fjord1 Fylkesbaatane har daglege anløp på Mjømna på sine ruter mellom Bergen og Sogn/Nordfjord.
For meir om dette, sjå artikkelen hurtigbåtanløp i Gulen.

## Kjelder

* Artikkelen er omsett frå bokmålswikipedia.
Leversundbrua

**Leversundbrua** er ei bru som går over Leversundet i Gulen kommune i Vestland. 
Brua, som vart opna i 1964, er 152 meter lang og ein del av Fylkesveg 57. Saman med Undaltunnelen og Lundtunnelen førte ho til samanhengande riksveg frå Fensfjorden til ferjeleiet på Rutledal ved Sognefjorden. Strekninga Leversund-Austgulen-Takle vart også opna samtidig og gav vegsamband til Brekke. Under brua på nordsida av Leversundet finst det fleire jettegryter.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Leversundbrua|Leversundbrua]]» frå ,  den 11. november 2010.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Klokke (fleirtyding)

**Klokke**, gjennom latin *cloc(c)a* frå keltisk *cloc* 'bjølle', opphavleg eit onomatopoetikon, er eit ord som vert brukt om ulike innretningar. Opphavet til omgrepet *klokke* er ein kegleforma djup metallskål, vanlegvis opphengd med opninga nedetter, som gjev ein klingande lyd frå seg når det vert slege på skålen med ein hammar, eller skålen når skålen er utstyrt med ein kolv som heng inni han og slær mot veggen på skålen når skålen vert sett i rørsle. Dels med utgangspunkt i at klokker kan nyttast til å gje signal, dels med utgangspunkt i forma, har ordet *klokke* fått fleire ulike tydingar:

*Klokker som mekaniske eller elektroniske instrument som måler tida og syner kva slags tid på døgret det er
*Astronomisk klokke som syner astronomisk informasjon
*Klokke i digital elektronikk
*Små klokker eller bjøller
*Kyrkjeklokker
*Klokkespel, som er visse typar musikkinstrument med lyd som store og små klokker, eller med klokker med ulik storleik som lydgjevar.
*Osteklokker, klokker av til dømes glas eller keramikk som er meint å plasserast over ost for å få osten til å halda seg og ikkje turke ut.
*Dykkarklokker, innretningar som nyttast av folk som skal arbeide eller opphalde seg under vatn.
*Klesplagget klokke, eit kort skjørt eller ein liten ermelaus kjole.
*Blåklokke og andre klokkeliknande blomar

## Kjelde
*Falk og Torp 1903: *Etymologisk ordbog over det norske og det danske sprog* Faksimileutg. Bjørn Ringstrøms antikvariat 1992 ISBN 82-90520-16-6
Jernfjelltunnelen

**Jernfjelltunnelen** er ein vegtunnel på europaveg 39 mellom Gulen kommune i Sogn og Fjordane og Masfjorden kommune i Hordaland. Tunnelen går gjennom Jernfjellet mellom Kringla i Gulen kommune og Hopsdalen i Masfjorden kommune. Tunnelen vart opna i 1989 og er 2391 meter lang (981 meter i Gulen og 1410 meter i Masfjorden). Han erstatta vegen om Furebotn og Solheim. Gamlevegen er i dag delvis fylkesveg og delvis kommunal veg.

Det er ikkje tillate for fotgjengarar og syklistar å ferdast i Jernfjelltunnelen.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jernfjelltunnelen|Jernfjelltunnelen]]» frå ,  den 11. november 2010.*
Undaltunnelen

**Undaltunnelen** er ein tunnel på Fylkesveg 57 i Gulen kommune i Sogn og Fjordane. Tunnelen er 590 meter lang, har ei køyrehøgd på maks. 3,9 meter, og vart opna i 1964. Saman med Leversundbrua og Lundtunnelen førte han til samanhengande riksveg frå Fensfjorden til ferjeleiet på Rutledal ved Sognefjorden.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Undaltunnelen|Undaltunnelen]]» frå ,  den 11. november 2010.*
Skrikebergtunnelen

**Skrikebergtunnelen** er ein vegtunnel på europaveg 39 i Gulen kommune i Sogn og Fjordane. Tunnelen går gjennom Skrikeberget sørvest for Ytre Oppedal i Risnefjorden. Tunnelen er 1508 meter lang. Saman med resten av vegen mellom Instefjord og Oppedal vart Skrikebergtunnelen opna 22. juni 1990.

Samtidig med denne vegstrekninga vart det opna eit nytt ferjeleie i Ytre Oppedal. Ferjestrekninga mellom Oppedal-Lavik erstatta ferjestrekninga mellom Brekke og Lavik, som hadde vore i drift sidan 1965. Det fyrste ferjesambandet i området vart opna i 1955, og gjekk mellom Instefjord og Vadheim i Høyanger kommune. Frå 1960 gjekk ferja mellom Instefjord og Lavik.

Vegen mellom Instefjord og Oppedal fekk utmerkinga Vakre vegers pris av Statens Vegvesen i 1992.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Skrikebergtunnelen|Skrikebergtunnelen]]» frå ,  den 11. november 2010.*  
 
Der vert desse kjeldene gjevne:

*NRK Sogn og Fjordanes fylkesleksikon: «E 39 mellom Sogn og Bergen» (17. januar 2006)
*Statens vegvesen: «Vakre vegers pris: 1992: E39 fra Instefjord til Oppedal (Sogn og Fjordane)»
Nordhordland og Gulen Interkommunale Renovasjonsselskap

**Nordhordland og Gulen Interkommunale Renovasjonsselskap**, (**NGIR**), er eit selskap som vart skipa i 1981. 

## Om NGIR
Selskapet er ansvarleg for innsamling og vidare handsaming av alt avfall i kommunane Austrheim, Fedje, Lindås, Masfjorden, Meland, Modalen og Radøy i Hordaland, samt Solund og Gulen i Sogn og Fjordane. Det er desse kommunane som er eigarar av selskapet.

Avfallet i desse kommunane kjem frå om lag 12.500 hushald, pluss 6.000 hytter. 

Selskapet er basert i Kjevikdalen i Lindås, der ein av gjenvinningsstasjonane deira også ligg. Dei to andre stasjonane til NGIR ligg i Litlås i Austrheim og Manger i Radøy. 

NGIR har om lag 25 tilsette. Dei er eit miljømedvite selskap som tilbyr avfallsreduksjon, avfallsløysingar og rådgjeving. I tillegg tilbyr selskapet slamtøming og tek imot bilvrak.

## Kjelder

* NGIR sine nettsider.
* Artikkelen er dels omsett frå bokmålswikipedia.
Nordhordland tingrett

**Nordhordland tingrett** er ein fyrsteinstansdomstol under Gulating lagmannsrett. 

Tingretten ligg i Bergen tinghus og dekkjer kommunane Askøy, Austevoll, Austrheim, Fedje, Fjell, Fusa, Gulen, Lindås, Masfjorden, Meland, Modalen, Os, Osterøy, Radøy, Samnanger, Sund, Vaksdal, Voss og Øygarden. Alle kommunane ligg i Hordaland, med unntak av Gulen, som ligg i Sogn og Fjordane.

Domstolen vert leia av sorenskrivar Håkon Rastum og administrasjonssjef Anette Johansen.

## Kjelder

* Artikkelen er omsett frå bokmålswikipedia.

## Bakgrunnsstoff

* Nordhordland Tingrett på domstol.no
Svardalsvatnet

**Svardalsvatnet** er ein innsjø som ligg i Gulen kommune i Vestland. Han er 3,0 km lang og 0,1 – 0,5 km brei, og har utløp mot sør gjennom Svardalselva som munnar ut i Langevatnet. Svardalsvatnet ligg på 29 moh. Vatnet har eit areal på 0,80 km², og største djup er 49 meter.

Fiskebestandane i Svardalsvatnet vart på slutten av 1900-talet sterkt skadd som følgje av sur nedbør. Bestanden av røye i vatnet gjekk tapt på 1980-talet trass i gode gyteforhold, medan bestanden av aure var overtalig. Bestanden av ørret vart redusert på 1980-talet og vart i 1988 vurdert som «tynn». I 1997 vart han likevel vurdert som «delvis god», til trass for at vassdraget var særs surt og hadde høgt innhald av aluminium. Ei forklaring kan vere at både saltinnhaldet og innhaldet av organisk stoff i vassdraget var høgt, noko som truleg bidrog til å redusere giftverknaden av aluminium og hindre salttap. For å bøte på skadane som følgje av forsuringa vart det sett i gang bekkekalking i 1992, medan vatnet vart fullkalka i åra 1994 – 2002. Kalkingsprosjektet er no avslutta.

## Kjelder
Birkeland Entreprenørforretning

**Birkeland Entreprenørforretning** er eit entreprenørfirma som er basert i Sløvåg i Gulen kommune i Vestland. Firmaet vart skipa i si noverande form i 1990. Selskapet har som mål å vera ein allsidig og attraktiv entreprenør for oppdragsgjevarar i anleggsbransjen.

Arbeidet dei driv med er tunnelarbeid, vegbygging, dambygging, masseflytting, kommunaltekniske arbeid, sprengingsarbeid, sikring og kokstransport for Statoil Mongstad. Dei har jobba over store delar av Sør-Noreg.

Nokre av arbeida firmaet har jobba med tidlegare er:

* Matre kraftverk
* Gjevingåsentunnelen på E6
* Masfjordtunnelen
* Lærdalstunnelen
* Vallaviktunnelen
* Måbødaltunnelen
* Industriområdet i Sløvåg
* Molo på Dingja i Gulen
* Fylkesveg 188 i Hordaland
* Kløvtveit kraftverk
* Jøssang kraftverk

## Kjelder
* Offisielle nettsider for Birkeland Entreprenørforretning
Langevatnet i Gulen

**Langevatnet** er ein innsjø som ligg i Gulen kommune i Vestland. Han er ein del av Svardalsvassdraget og er 3,0 km lang og 0,1 – 0,7 km brei. Langevatnet ligg 13 meter over havet og har eit areal på 0,88 km².. Vatnet har utløp mot vest gjennom Tverrelva, som munnar ut i Litlevatnet.

Fiskebestandane i Langevatnet vart på slutten av 1900-talet sterkt skadd som følgje av sur nedbør. Bestanden av røye i vatnet gjekk tapt på 1980-talet til trass for gode *gyteforhold. Bestanden av aure vart derimot sett på som god. Bestanden av aure i Langevatnet vart òg vurdert som «god» i 1990, til trass for at vassdraget var særs surt og hadde høgt innhald av aluminium. Ei forklaring kan vere at både saltinnhaldet og innhaldet av organisk stoff i vassdraget var høgt, noko som truleg bidrog til å redusere giftverknaden av aluminium og hindre salttap. For å bøte på skadane som følgje av forsuringa vart det i 1992 sett i gang bekkekalking ved Svardalsvatnet, som ligg oppstraums frå Langevatnet. I åra 1994 – 2002 vart Svardalsvatnet fullkalka, noko som òg påverka Langevatnet. Kalkingsprosjektet er no avslutta.

## Kjelder
Eklogitt

**Eklogitt** er ein metamorf, plagioklasfri bergart som er sett saman av raudbrun granat (almandin-pyrop) og grøn pyroksen (omfasitt). For å få danna desse mineral må ein ha høgt trykk. Ein kan ha kyanitt, rutil, coesitt og kvarts i einskilde eklogittar.

I Noreg har vi eklogitt mellom anna i Nordfjord. Eklogitt er fylkesbergart for Sogn og Fjordane.

## Bakgrunnsstoff

Geoportalen om eklogitt
Wuhu

:*[[Wuhu i Wuhu|Wuhu]] er òg namnet på eit fylke i Anhui.*

**Wuhu** (kinesisk: 芜湖, pinyin *Wúhú*) er eit byprefektur i provinsen Anhui i det sentrale Kina. Folkesetnaden vert estimert til 2&nbsp;245&nbsp;600 i 2004.

## Administrasjon

Wuhu administrerer fire bydistrikt og tre fylke.

* Jinghu distrikt (镜湖区), *Jìnghú Qū* ;
* Sanshan distrikt (三山区), *Sānshān Qū* ;
* Jiujiang distrikt (鸠江区), *Jiūjiāng Qū* ;
* Yijiang distrikt (弋江区), *Yìjiāng Qū* ;
* Wuhu fylke (芜湖县)
* Fanchang fylke (繁昌县)
* Nanling fylke (南陵县)

## Samferdsel
Riksveg 205 passarer gjennom området. Han byrjar i Shanhaiguan i Hebei og endar opp sør i Shenzhen i provinsen Guangdong. Undervegs er han innom mellom anna Tangshan, Tianjin, Zibo, Huai'an, Nanjing, Wuhu, Sanming, Heyuan og Huizhou.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:|]]» frå , den 11. november 2010.*
Wu av Han

**Keisar Wu av Han** (kinesisk: 漢武帝 / 汉武帝; 156 f.Kr, død 87 f.Kr) var den sjuande keisaren i Han-dynastiet. Han herska frå 141 f.Kr til 87 f.Kr. Han etablerte ein autokratisk og sentralisert stat, med prinsipp han adopterte frå konfucianismen som statsfilosofi, etikk og normer for riket sitt og starta ein skule for lære opp framtidige leiarar i klassiske konfucianisme. Han klarte å slå ned på den systematiske plyndringa som Xiongnu-nomadane utførte i det nordlege Kina og i 139 f.Kr sende han sendebodet sitt Zhang Qian ut for å danne ein allianse med yuezhiane i det moderne Usbekistan. Men han vart òg kritisert av einskilde historikarar for tyranni.

Gravmælet hans, Maolingmausoleet (*Maoling*, 茂陵) i byfylket Xingping i provinsen Shaanxi, er oppført på lista over kulturminne i Folkerepublikken Kina.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:|]]» frå ,  den 11. november 2010.*
Svardalen

**Svardalen** er ei grend i Gulen kommune i Vestland. Den ligg midt mellom Eidsfjorden og Brandangersundet, ved Svardalselva mellom innsjøane Svardalsvatnet og Langevatnet. Fv4 går gjennom grenda.
Fantasiforbundet

**Fantasiforbundet** (skipa 2009) er ein norsk organisasjon for aktivitetar knytte til spel, eventyr og fantasien. Leiar er Åslaug Ullerud (2016). Fantasiforbundet skal ifylgje føremålsparagrafen skape eit morosamare og meir fantastisk samfunn. Fantasiforbundet sin hovudaktivitet går føre seg i Noreg, men forbundet arbeider også internasjonalt med fokus på menneskerettar, særleg organisasjonsfridom og retten til å ta del i kulturlivet. Forbundet baserer seg på friviljug arbeid, einskildmedlemskap og sjølvstyrte prosjektgrupper. Mange av prosjekta, men ikkje alle, har tilknyting til laiv. 

Fantasiforbundet har mellom anna arrangert seglasen *En Midsommernatts Drøm* og *Fantasigründerskolen*.  Fantasiforbundet samarbeider med Laivfabrikken Oslo om å lage kortlaivfestivalen *[[Grenselandet]]* som vart halden fyrste gong i november 2010. Mykje av aktiviteten skjer i Oslo og Trondheim, men der finst medlemmar over heile landet. I november 2010 vart Fantasiforbundet Midt-Noreg skipa.

## Liste over aktive prosjekt
* Look into the Future (i samarbeid med Raftostiftelsen)
* En Midtsommernatts Drøm / Midtsommerfestivalen
* Fantasigründerskolen 
* Glimt av eventyr 
* Grenselandet (i samarbeid med Laivfabrikken Oslo)
* Horisont Syd
* Knutepunkt 2013
* Larp Exchange Academy
* Oslo Winter Games
* The Larpwriter Challenge 
* The Larpwriter Summer School (i samarbeid med education centre POST i Hviterussland)
* Till Death Do Us Part (i samarbeid med Youth Peace and Freedom Forum i Palestina)

## Publikasjonar
* *Playing the learning game* (Andresen et al.) 2012
* *Fantasigründerboka* (Anderson, Müller et al.) 2011

## Bakgrunnsstoff
*Vedtekter og årsmøtereferat
*Nettsidene til Fantasiforbundet
Johny Birkeland Transport

**Johny Birkeland Transport AS**, **JBT**,  er eit tranport- og slamsugingsselskap basert i Sløvåg i Gulen kommune. JBT vart etablert som eit privat selskap i 1982, og omgjort til aksjeselskap i 1994. I 2015 blei det del av gruppa Norva24, som blei danna ved at fleire mindre føretak slo seg saman.

Johny Birkeland transport tilbyr tenester knytt til innsamling og avvatning av slam frå septiktankar og liknande. Kundane deira er i hovudsak kommunar i Sogn og Fjordane og Hordaland, samt interkommunale selskap. Om nødvendig kan dei levera til heile Møre og Romsdal, Sogn og Fjordane og Rogaland. 

I tillegg tilbyr JBT ymse tenester innanfor oljeindustri, næringsliv og privatmarknad. Dette kan t.d. vera reinsing eller kvalitetskontroll av tankar. JBT leiger også ut mobile toalett.
Til slamsuging og liknande, nyttar JBT slamsugaren vakumkjempen, som er noko av det mest moderne som finst på marknaden i dag.

JBT har ein miljøretta profil, og er medlem i arbeidsfellesskapet Septik24, som dekkjer store delar av Sør-Noreg.

Dagleg leiar er Johny Birkeland. Ifylgje freshnews.no har selskapet 24 tilsette. 

## Kjelder

* JBT på Septik24.no med info-brosjyre
* JBT på 180.no
* JBT på freshnews.no
Abraham Wuchters

**Abraham Wuchters** (fødd kring 1608 i Antwerpen, død 23. mai 1682 i København) var ein nederlandsk målar.

I 1638 vart han tilsett som teiknelærar på Sorø Akademi og året etter vart han invitert til København som personleg teiknelærar for kong Christian IV.

Wuchters fekk etter kvart stor respekt for portretta sine av kongen og familien hans.

I 1645 flytta Wuchters inn på Københavns slott og budde der til han døydde. Med tida fekk han arbeide ved hoffet og seinare vart han kongeleg koparstikkar.

Wuchters var i Sverige i tidsrommet 1660-62, der han blant anna målte eksdronning Kristina.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:|]]» frå , den 11. november 2010.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* Abraham Wuchters hos SNL
*
Werner Söderström OY

**Werner Söderström OY** eller **WSOY** er det største forlaget i Finland og held til i Helsingfors. Det vart grunnlagt i 1878 og har gjeve ut alt frå skjønn- og generell litteratur, oppslagsverk og lærebøker. I tillegg har det drive trykkeriverksemd. 

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
*
Hjelpefrukt

**Hjelpefrukt** eller **falsk frukt** er frukt som vert danna ved at blomebotnen eller andre plantedelar svell ut til ein kjøtfull masse som er med å danne frukta. Hjelpefrukt finn ein til dømes hos mange artar i rosefamilien, som hos jordbær og nype.

## Kjelder
* Magnus Jetne i *[[Norsk Allkunnebok]]* (1952)
* Johannes Lid og Dagny Tande Lid: *[[Norsk flora]]* (2005) ISBN 82-521-6029-8
Joseph Wright of Derby

**Joseph Wright** () var ein engelsk landskaps- og portrettmålar — han er vorte kjend som «den første profesjonelle målaren som uttrykte ånda i den industrielle revolusjonen.

## Liv og gjerning
Han var fødd i Irongate i Derby i England, faren var advokat. Då Wright hadde bestemt seg for å bli målar, drog han til London i 1751 og studerte i to år under Thomas Hudson, læremeisteren til Joshua Reynolds. Etter å ha måla portrett ei stund i Derby, arbeidde han som assistent for Hudson i femten månader. Han slo seg så ned i Derby og arbeidde med portrett med klår chiaroscuro i kunstig ljos, som namnet hans er assosiert med, og med landskapsmåleri.

Wright gifta seg i 1773, og på slutten av året vitja han Italia, der han vart til 1775. Medan han var i Napoli, vart han vitne til eit vulkanutbrot frå Vesuv, som vart motivet til mange av dei følgjande måleria hans. På tilbakevegen frå Italia etablerte han seg i Bath som portrettmålar. Etter ei tid gjekk han lei og vende tilbake til Derby, der han levde resten av livet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Joseph Wright of Derby|Joseph Wright of Derby]]» frå ,  den 11. november 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Richard Wright (1908-1960)

**Richard Wright** () var ein amerikansk forfattar. Han voks opp i Mississippi og Tennessee før han flytta til Chicago då han var nitten. Dette skildra han i sjølvbiografien *Black Boy* (1945, på norsk *Svart ungdom*, 1947). Etter nokre år med andre jobbar og studiar vart Wright forfattar med novellesamlinga *Uncle Tom's Children* (1938), om rasekonflikt, vald og kamp for menneskeverd i Sørstatane. Den naturalistiske romanen *Native Son* frå 1940 (på norsk *Nigger*, 1947) vert rekna som hovudverket hans. Romanen er prega av det kommunistiske samfunnssynet til Wright. Dette skreiv han òg om i eit essay i antologien *The God That Failed* (1950).

Wright flytta til Paris etter den andre verdskrigen. Her skreiv han mellom anna romanen *The Outsider* (1953), der han syner interesse for eksistensialismen, *Savage Holiday* (1954), *The Long Dream* (1958) og *Lawd Today* (1963), novellesamlinga *Eight Men* (1961),  reiseskildringa *Black Power* (1954) frå Ghana, *The Color Curtain* (1956) om Bandungkonferansen mellom afrikanske og asiatiske land og den kritiske skildringa av Spania kalla *Pagan Spain* (1957). 

## Kjelder
*
Rutle

**Rutle** kan vise til:

* Rutle i Gulen &ndash; matrikkelgard i Gulen kommune i Sogn og Fjordane.
* Rutle i Hyllestad &ndash; matrikkelgard i Hyllestad kommune i Sogn og Fjordane.
* Rutle i Lærdal &ndash; matrikkelgard i Lærdal kommune i Sogn og Fjordane.
* Rutle i Stord &ndash; matrikkelgard i Stord kommune i Hordaland.
Mjømnosen

**Mjømnosen** er eit sund i Gulen kommune i Vestland. Det ligg nord for øya Mjømna, som det har namnet etter, og sør for Tryggøya. I vest avgrensast sundet av øya Skorpa og i aust av Litle Bjorøyna nordaust for Skjerjehamn.
Fritt Folk

***Fritt Folk*** var ei avis som kom ut som riksorgan for Nasjonal Samling frå 1936 til 1945.

Frå 1936 var *Fritt Folk* eit vekeblad, men frå 30. mars 1940 kom avisa ut som dagblad. Hausten 1940 overtok avisa kontora og pressa til Arbeiderbladet. Ved fredsslutninga vart avisa stoppa.

Opplaget vart oppgjeve til 100 000 eksemplar medrekna gratiseksemplar.

### Redaktørar
*1936  Herlof Harstad 
*1937-43: Arnt Rishovd
*1943-45: Odd Melsom

## Bakgrunnsstoff
*Forsidene av Fritt Folk mai 1945 
*Omtale i Norsk Krigsleksikon 1940-45
James McFadden

**James McFadden** () er ein skotsk fotballspelar som har spela for Birmingham City i engelsk Premier League og for det skotske fotballandslaget.

McFadden debuterte som profesjonell fotballspelar for Motherwell i skotsk Premier League i 2000/01-sesongen, 17 år gammal. Han vart kåra til årets unge skotske spelar av det skotske fotballforbundet i 2003. Same året vart han selt til engelske Everton for 1,25 millionar pund. Dei første tre sesongane sine i klubben spelte han dei fleste ligakampane, men frå 2006/07-sesongen fekk han færre kampar for Everton. I januar 2008 gjekk han til Birmingham for 5 millionar pund og har spelt regelmessig for førstelaget der.

McFadden debuterte for Skottland sitt A-landslag som 19-åring, i ein privatlandskamp mot Sør-Afrika. Han skåra det første landslagsmålet sitt 6. september 2003 i ein EM-kvalifiseringskamp mot Færøyane.
Nurbol Zjumasqalïjev

**Nurbol Zjärdemuly Zjumasqalïjev** (kasakhisk **Нұрбол Жәрдемұлы Жұмасқалиев**) () er ein kasakhstansk fotballspelar som har spela for Tobyl i den kasakhstanske fotballigaen og for det kasakhstanske fotballandslaget.

Zjumasqalïjev har spelt det meste av karrieren sin, sidan 2000, for Tobyl. Han vart kåra til årets kasakhstanske fotballspelar i 2003 og 2005 og vart seriemeister i Kasakhstan med Tobyl i 2010. 16. oktober 2001 debuterte han for Kasakhstan sitt A-landslag i ein privatlandskamp mot Estland. Han passerte 50 landskampar i 2010.
Vangsnes stavkyrkje

**Vangsnes stavkyrkje** var ei stavkyrkje i Vik i Sogn, som vart riven i 1861. Ein utskoren planke frå kyrkja er bevart på Bergen museum. Den første skriftlege kjelda som nemner kyrkja, er frå 1360, men ho kan godt ha vore mykje eldre enn dette.

## Utsjånad
Vangsnes stavkyrkje var ei enkel, éinskipa kyrkje. Ifølgje ein rapport frå 1722 var kyrkja "en gammel stavkirke med taarn fra grunden, saa og en svale paa søndre side og et vaabenhus af stavbygning. Indvendig vel holdt og malet." Kyrkja hadde då framleis ein svalgang på sørsida. Då ho vart riven i 1861, stod det berre restar av ein svalgang igjen på vestsida. Det kan ikkje seiast sikkert om svalgangen har gått rundt heile kyrkja. Koret var lågare og smalare enn skipet.

Kyrkja hadde ikkje mykje ornamentering, men Bergen museum har ein rikt ornamentert planke som skal ha gått over korbogen. Det var éin inngang til skipet og éin til koret på sørveggen og éin på vestveggen. Døra på sørveggen var den opphavlege hovudinngangen. Koret var smalt, og opphavleg skilt frå skipet med ein heil skiljevegg, som det vart laga ei opning i etter reformasjonen. Det kom lys inn i kyrkja gjennom seks små, runde gluggar, fire i skipet og to i koret. Kyrkja hadde åtte stolpar, fire som danna hjørna i skipet og fire i koret. Stammane var i snitt 1 1/5 fot tjukke (nesten 40&nbsp;cm). Då kyrkja vart riven, var heile det opphavlege taket allereie borte, også austveggen i koret, utan apsis, var ny.

Skipet var 22 fot (7 m) langt og 17 fot (5 m) breitt. Koret var 10 fot gonger 10 fot (3 m x 3 m).

## Fotnotar


## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
* Brendalsmo, Jan: Kildegjennomgang: Middelalderske kirkesteder i Sogn og Fjordane (Riksantikvaren, 2016), s. 57–58
*