open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Israel under vinter-OL 2022

**[[Israel]]** deltok under Vinter-OL 2022 i Beijing i Kina i perioden 4. til 20. februar 2022.

Den israelske troppen bestod av seks idrettsutøvarar: to alpinistar, tre kunstløparar og ein skeiseløpar. Evgeni Krasnopolski og Noa Szőllős var flaggberarar for Israel under opningsseremonien, medan ein friviljug var flaggberar under avslutningsseremonien.

## Alpine greiner

## Kortbaneløp på skeiser

## Kunstløp

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Israel under Vinter-OL 2022|Israel under Vinter-OL 2022]]» frå , den 28. desember 2022.*
Aksel Fronth

**Aksel Ludvik Fronth** () var ein norsk arkitekt og målar. Han teikna ei rekke kyrkjer.

## Eit utval bygningar
* Metodistkirken i Haugesund (1961)
* Tyssedal kyrkje (1965)
* Greåker kyrkje (1974)
* Landro kyrkje (1977)
* Brattvåg kyrkje (1977)
* Skårer kyrkje (1978)
* Valen kyrkje (1978)
* Indre Sula kyrkje (1984)
* Kjølstad kyrkje (1986)
* Fjellhamar kyrkje (1989)
* Olsvik kyrkje (1990)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Aksel Fronth|Aksel Fronth]]» frå ,  den 28. desember 2022.*  

## Bakgrunnsstoff

* Bilde fra 1986 hos Fredrikstad Blad
* Bilde fra 1999 hos Fredrikstad Blad
Tyrkia under vinter-OL 2022

**[[Tyrkia]]** deltok under Vinter-OL 2022 i Beijing i Kina i perioden 4. til 20. februar 2022.

Den tyrkiske troppen bestod av sju idrettsutøvarar: to alpinistar, tre langrennsløparar, ein skeiseløpar og ein skihoppar. Furkan Akar og Ayşenur Duman var flaggberarar for Tyrkia under opningsseremonien, medan ein friviljug var flaggberar under avslutningsseremonien.

## Alpine greiner

## Kortbaneløp på skeiser

Notat: **QB** - Kvalifisert til B-finale; **Q** - Kvalifisert til neste runde

## Langrenn
;Distanse

;Sprint

## Skihopping

Notat: **Q** - Kvalifisert til neste runde

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tyrkia under Vinter-OL 2022|Tyrkia under Vinter-OL 2022]]» frå , den 18. desember 2022.*
Selnes kapell

**Selnes kapell** er ei langkyrkje frå 1968 i Lyngen kommune i Troms fylke.

Kapellet er i tre og har 200 sitjeplassar. Til bygginga er det mellom anna nytta materiale frå det tidlegare Frimisjonshuset i Tromsø.

Kapellet står på austsida av fylkesveg 7924.

## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Skjernøy kapell

**Skjernøy kapell** er ei langkyrkje frå 1913 på Skjernøy i Mandal i Lindesnes kommune i Agder.  Kapellet vart bygd for å gje høve til lokale gudstenester og anna kristeleg arbeid på Skjernøy. Kapellet er eigd av Skjernøy kristelege ungdomsforening, som vart stifta i 1903.

Kapellet vart omfattande vøla og bygd ut i 2011.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Skjernøy kapell|Skjernøy kapell]]» frå ,  den 29. desember 2022.*  

## Bakgrunnsstoff
* 
* Skjernøy kapell (kapellet sin eigen nettstad)
*
Chichen Itza

**Chichen Itza** er ein ruinby på den nordlege delen av Yucatán-halvøya søraust i Mexico. Ruinane har spor av to ulike kulturepokar, ein maya- og ein itzá-epoke. Byen var framtredande allereie i klassisk mayatid, omkring 600-900 e.Kr. På 900-talet blei han erobra av itzáfolket.

Stordomstida til Chichen Itza opphøyrde kring 1400. Ruinane blei funne att i jungelen på 1800-talet, og sidan er fleire tempel blitt restaurerte.

Chichén Itzá blei teken med på UNESCO si liste over verdsarv i 1988. I 2007 blei El Castillo på staden utnemnd til eit av dei sju nye underverka i verda etter ei verdsomspennande avstemming.

## Galleri

File:Chichén Itzá Mayan observatory.jpg|El Caracol, observatorium ved Chichen Itza
File:Temple of the Warriors, Chichen Itza1986.jpg|Krigartempelet  n 1986 - Tempelet med dei store borda, like til venstre, var ikkje restaurert då
File:Chichén Itzá Goal.jpg|Steinring 9 meter over bakken på den store ballspelstaden 
File:Chichén Itzá pyramid.jpg|Kukulcán-pyramiden
File:Chichen Itza-27527-13.jpg|Mosaikkmaske på vestsida av *La Iglesia*
File:Chichen-Itzá 16.jpg|Mosaikkmaske
File:Brooklyn Museum - Las Monjas Chichen Itza Yucatan - Frederick Catherwood.jpg|Las Monjas (Chichen Itza) måla i 1843 av Frederick Catherwood.


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Chichen Itza|Chichen Itza]]» frå ,  den 29. desember 2022.*  

## Bakgrunnsstoff

* UNESCO: ''Pre-Hispanic City of Chichen-Itza'' (engelsk)
Psy

**Park Jae-sang** () er ein sørkoreansk rappar, låtskrivar, dansar og plateprodusent. Han er betre kjend under artistnamnet **Psy** (koreansk skrift 싸이). Han har laga humoristiske videoklipp, gjort fleire sceneopptredenar og opptredd på TV-program som *[[The Ellen DeGeneres Show]]*, *Extra*, *Good Sunday: X-Man*, *[[Golden Fishery|The Golden Fishery]]* og *[[Saturday Night Live]]*.

Psy tok utdanning ved Boston University og Berklee School of Music, men fullførte aldri noka grad.

Musikkvideoen til låten «Gangnam Style» var den mest sette videoen på YouTube. Videoen er per desember 2022 blitt sett over fire milliardar gonger.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Psy|Psy]]» frå ,  den 29. desember 2022.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
Baktun

Ein **baktun**  (eigentleg **b'ak'tun** [ɓak'tun]) er 20 k'atun-syklusar i den lange mesoamerikanske kalenderen. Han inneheld 144&nbsp;000 dagar, lik 394,26 tropiske år. Den klassiske perioden i mayasivilisasjonen gjekk føre seg i løpet av den 8. og 9. baktunen i den noverande kalendersyklusen. Den noverande baktunen starta 13.0.0.0.0 — 21. desember 2012 ved å nytta GMT-korrelasjonen.

Arkeologen J. Eric S. Thompson uttalte at det er feil å seia at ein dato i den lange kalenderen på til dømes **9**.15.10.0.0 er i «den **niande** baktunen», analogt med å skildra år 209 e.Kr. som i «**andre** hundreåret e.Kr.» Likevel er praksisen så godt etablert blant mayaepigrafar og andre mayastudentar, at å endra han ville gjera meir skade enn å føra han vidare. Dagens praksis med å omtala dagens baktun som «baktun 13» eller «trettande baktun» kan stå, sjølv om det eigentleg er den fjortande baktunen. Alternativt kan den første baktunen i staden refererast til som den 0. eller null for å unngå denne tvitydinga.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Baktun|Baktun]]» frå ,  den 29. desember 2022.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Olmekarar

**Olmekarar** var eit urfolk som levde den sørlege delen av det sentrale Mexico, som i grove trekk svarer til regionane Veracruz og Tabasco, men olmekisk kunst er funne heilt til El Salvador.

I Den formative perioden i Mesoamerika (2500-31 f.Kr) voks den første storarta sivilisasjonen i Amerika fram: Olmekarar (1500–100 f.Kr). Olmekarane hadde si stordomstid mellom 1200-400 f.Kr. Dei mest kjende olmekiske sentera er ved La Venta, San Lorenzo Tenochtitlan, Tres Zapotes, Chalcatzingo og La Mojarra. Det er uvisst kva slags språk olmekarane talte. Somme har gissa på at språket deira høyrte til dei mixe-zoqueanske språka.

Olmekarane sette truleg mønster for seinare kulturar, som mayaene, zapotekarane og aztekarane. Derfor blir dei ofte omtalta som «morsivilisasjonen i Mesoamerika».

Olmekarane er kjende for sine mange steinmonument. Særleg framståande er dei store runde hovuda. Dei ser ut til å vera dei første i Amerika som utvikla eit skriftspråk.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Olmekarar|Olmekarar]]» frå ,  den 29. desember 2022.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Kroatia under vinter-OL 2022

**[[Kroatia]]** deltok under Vinter-OL 2022 i Beijing i Kina i perioden 4. til 20. februar 2022.

Den kroatiske troppen bestod av elleve idrettsutøvarar: seks alpinistar, tre langrennsløparar, ein skeiseløpar og ein snøbrettkøyrar. Zrinka Ljutić og Marko Skender var flaggberarar for Kroatia under opningsseremonien, medan Tena Hadžic var flaggberar under avslutningsseremonien.

## Alpine greiner

## Kortbaneløp på skeiser

## Langrenn
;Distanse

;Sprint

## Snøbrett

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kroatia under Vinter-OL 2022|Kroatia under Vinter-OL 2022]]» frå , den 28. desember 2022.*
Verdsmeisterskapen i roing 2008

**Verdsmeisterskapen i roing 2008** vart avvikla på ei regattabane i Ottensheim i Austerrike dagane frå 22. til 27. juli. Meisterskapen omfatta einast båtklassar som ikkje fekk delta i Sommar-OL 2008. Menn tevla i 5 i ulike båtklassar og kvinner i 3. 

## Menn
### Toar med styrmann





### Lettvekt singlesculler





### Lettvekt, toar utan styrmann





### Lettvekt dobbeltfirar





### Lettvektsåttar





## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:2008 World Rowing Championships|2008 World Rowing Championships]]» frå ,  den 29. desember 2022.*
Torkild Brakstad

**Torkild Brakstad** () var ein norsk fotballspelar og -trenar.

## Karriere
Han spelte, som broren Erik Brakstad, for heimbyen sin . Han spelte på A-laget frå 1962 til 1978, derav 104 kampar i eliteserien 1974–78 og 12 mål. Han representerte òg Noreg sitt herrelandslag i fotball ved tre kampar i 1974. Brakstad var trenar i Molde i fleire periodar som spelande (1969–74 og 1976) og hovudtrenar (1980–81, 1986). Frå 1983 til 1984 trente han  der han la grunnlaget for opprykket til 1. divisjon fotball for menn 1985, og hadde to korte opphald i  og Molde (1986).

Brakstad var utdanna adjunkt og lærar i Molde kommune.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Torkild Brakstad|Torkild Brakstad]]» frå ,  den 29. desember 2022.*
St Erth

**St Erth** (kornisk *Lannudhno*) er ein landsby og eit civil parish i Cornwall i England.

## Historie
St Erth har namn etter st. Erc, ein av dei mange irske helgenane som førte kristendommen til Cornwall i mellomalderen. Han ligg ved ein gammal vadestad over elva Hayle. Det korniske namnet på staden kjem frå st. Uthinoch, som ein veit lite om. Kyrkja i St Erth stammar frå 1400-talet, men det skal ha stått ei eldre kyrkje på St Erth Hill med utsyn over landsbyen. 

St Erth jernabenstasjon ligg 0,75 miles unna landsbyen, i  Rose-an-Grouse. Stasjonen ligg på Cornish Main Line frå London Paddington til Penzance. Han er også stasjon på den sceniske ruta St Ives Bay Line.

Landsbyen ligg fire miles (6,5&nbsp;km) søraust for St Ives og seks miles (10&nbsp;km) nordaust for Penzance. Parishet grensar til Ludgvan i vest, Hayle i nord og St Hilary i sør.

Den gamle skyssvognvegen gjekk gjennom landsbyen, før det blei bygd ein veg langs kanten av Hayle-estuaret i 1825. Før dette måtte alle som ønskte å dra frå Hayle til St Ives eller Penzance kryssa sandområdet i Hayle-estuaret, eller ta ein betydeleg omveg for å kryssa Hayle-elva ved den gamle St Erth Bridge. The Star Inn, i midten av St Erth, er ein gammal skysstasjon frå 1300- eller 1400-talet som no er verna under Grade II.

I St Erth var det lenge eit stort meieri drive av United Dairies som handsama mykje av mjølka produsert i Penwith.

### Historiske byggverk
Trewinnard Manor er eit herskapshus frå tidleg 1700-tal, bygd på ein annan stad enn mellomalderheimen til familien Hawkins. Trelissick Manor er eit mellomalderhus som blei ombygd i 1688 for jakobitten James Paynter, igjen på 1700-talet og utvida på 1800-talet. Tredrea Manor er eit hus frå 1600-talet som store delar blei gjenoppbygga av rundt 1856. Framsida har fem karnappar i ashlar-stein.

Soknekyrkja er vigd St. Erc (latin *Ercus*), og er truleg frå 1300-talet. Kyrkja blei restaurert i 1874.

Det er seks korniske krossar i soknet. To står i kyrkjegarden og dei andre er i kyrkjebyen (*churchtown*) og ved Battery Mill, Tregenhorne og Trevean.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:St Erth|St Erth]]» frå ,  den 29. desember 2022.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Litauen under vinter-OL 2022

**[[Litauen]]** deltok under Vinter-OL 2022 i Beijing i Kina i perioden 4. til 20. februar 2022.

Den litauiske troppen bestod av tretten idrettsutøvarar: to alpinistar, fire langrennsløparar, to kunstløparar og fem skiskyttarar. Deividas Kizala og Paulina Ramanauskaitė var flaggberarar for Litauen under opningsseremonien, medan Modestas Vaiciulis var flaggberar under avslutningsseremonien.

## Alpine greiner

## Kunstløp

## Langrenn
;Distanse

;Sprint

## Skiskyting

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Litauen under Vinter-OL 2022|Litauen under Vinter-OL 2022]]» frå , den 28. desember 2022.*
Agence spatiale canadienne

**Agence spatiale canadienne** (**ASC**) (fransk), òg kjend som **Canadian Space Agency** (**CSA**) (engelsk), er den offentlege canadiske etaten for verdsrommet. Etaten vart skipa den 1. mars 1989. Direktøren rapporterer til industriministeren i Canada. Hovudkontoret ligg ved Centre spatial John H. Chapman i  Longueuil i Québec.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Agence spatiale canadienne|Agence spatiale canadienne]]» frå ,  den 29. desember 2022.*  

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettstad
Bulgaria under vinter-OL 2022

**[[Bulgaria]]** deltok under Vinter-OL 2022 i Beijing i Kina i perioden 4. til 20. februar 2022.

Den bulgarske troppen bestod av femten idrettsutøvarar: tre alpinistar, ein akar, ein kunstløparar, ein skihoppar, åtte skiskyttarar og ein snøbrettkøyrar. Marija Zdravkova og Radoslav Jankov var flaggberarar for Bulgaria under opningsseremonien, medan ein friviljug var flaggberar under avslutningsseremonien.

## Aking

## Alpine greiner

## Kunstløp

## Skihopping

## Skiskyting
;Menn

;Kvinner

;Mikslag

## Snøbrett

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bulgaria under Vinter-OL 2022|Bulgaria under Vinter-OL 2022]]» frå , den 28. desember 2022.*
Romsdalsmuseets kapell

**Romsdalsmuseets kapell** er ei lita langkyrkje frå 1952 i Molde kommune i Møre og Romsdal. Ho er plassert sentralt på Romsdalsmuseets område, og er ein del av friluftsmuseet. Kapellet var vigsla 22. mai 1952 av biskop Arne Fjellbu.

Bygget er av tre og har 80 sessar. Kapellet vart teikna  av Jon Villa (1919-2014)  og bygd av gammalt tømmer frå fleire eldre bygningar. Det er bygd i gammal stil. I første omgang var det meint å vere eit utstillingskapell for museets kyrkjeinventar, men det skulle og  kunne brukast til kyrkjelege handlingar, som  vigsel og dåp.
     
Kapellet har vakkert inventar frå 1600-tallet.  På altaret stod i flere år to 46&nbsp;cm høge lysestakar i dreia tre. Dei var opphaveleg frå Hustad kyrkje i Fræna.

## Fotnotar


## Litteratur
* Amdam, Per. «Romsdalsmuseet og dets skaper gjennom 50 år.» Romsdalsmuseets Årbok 1961. pdf
* Sanden, Jarle. «Romsdalsmuseet – tilbakeblikk på 100 år.» Romsdalsmuseets Årbok 2012. pdf
* Terje Thingvold. «Romsdalsmuseet i 100! – Smakebiter fra museets samlinger gjennom 100 år.» Romsdalsmuseets Årbok 2012. pdf

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Romsdalsmuseets kapell|Romsdalsmuseets kapell]]» frå ,  den 29. desember 2022.*
Tzolk'in

**Tzolk'in** (mayanuttale[t͡sol ˈkʼin]) er namnet gjeve av mayaforskarar på den 260 dagar lange mesoamerikanske kalenderen som stammar frå mayasivilisasjonen under det førkolumbiske Mesoamerika.

Tzolk'in, grunnsyklusen til mayakalenderen, er ein framståande komponent i samfunnet og rituala til dei gamle og moderne mayaene. Tzolk'in er framleis brukt av flere mayasamfunn i det guatemalanske høglandet. Medan bruken har spreidd seg i denne regionen, er denne praksisen motarbeidd av evangeliske kristne konvertittar i nokre mayasamfunn.

Ordet *tzolkʼin*, som tyder «inndeling av dagar», er ein vestleg neologisme frå språket yukatansk maya. Moderne mayagrupper som har oppretthalde ei uavbroten teljing i over 500 år i tzolk'in, nyttar andre omgrep i språka sine. Til dømes nyttar kʼiche-folket omgrepet *Aj Ilabal Qʼij* [aχ ilaɓal ʠiχ] eller *Rajilabal Kʼij* [ɾaχ ilaɓal ʠiχ], 'sansen for dagen' eller 'omgangen av dagane' og kaqchikel-folket nyttar omgrepet *Chol Qʼij* [tʃol ʠiχ], 'organiseringa av tid'. Namna på denne kalenderen hjå dei førkolumbiske mayaene er ikkje allment kjende. Den tilsvarande postklassiske aztekarkalenderen vart kalla *[[tonalpohualli]]* på nahuatl.

## Merknadar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tzolkʼin|Tzolkʼin]]» frå ,  den 30. desember 2022.*
Haab'

**Haabʼ** (mayauttale [haːɓ]) er ein del av mayakalendersystemet. Det var ein kalender på 365 dagar nytta av mange av dei prekolombianske kulturane i Mesoamerika.

## Skildring

Haabʼ omfattar atten månader på tjue dagar kvar, i tillegg til ein period på fem dagar («namnlause dagar») ved slutten av året kjend som *wayeb*' (eller *uayeb* i tekstar frå 1500-talet).

Victoria Bricker har estimert at haabʼ-kalenderen fyrst blei brukt kring 500 f.Kr., med eit startpunkt ved vintersolkverv.

Månadane i haabʼ blir vanlegvis omtalte med namn frå yukatansk maya slik det blei tala i kolonitida. Sekvensen av desse (med revidert rettskriving) er oppgjevne i tabellen under.

Kvar dato i haabʼ-kalenderen blei identifisert med eit nummer innan månaden, følgd av namnet på månaden. Nummera byrja med ein glyff omsett som  «setjinga av» månaden, noko som vanlegvis blir sett på som den 0. dagen av denne månaden, sjølv om nokre reknar han som 20. dagen av den føregåande månaden. I denne ordninga er setjinga av pop dag 5 av wayebʼ (dei namnlause dagane). For dei fleste var den fyrste dagen av året setjinga av pop. Denne blei følgd av 1. pop, 2. pop ... 19. pop, setjinga av wo, 1. wo og så vidare.

Innskrifter ved Krosstempelet i Palenque viser tydeleg at mayaene kjende til den verkelege lengda på året, sjølv om dei vanlegvis ikkje nytta skotdagar i kalendersystema sine. J. Eric Thompson har skrive at mayaene kjende til forskyvinga mellom haabʼ og solåret og at dei utførte utrekningar som viste raten av forskyving, men berre som merknadar, ikkje forslag til å endra kalenderen.

### 5 uheldige dagar
Dei fem namnlause dagar i slutten av kalenderen, wayebʼ, blei sett på som eit farleg tidsrom. Foster skriv at i denne tida blei skiljet mellom menneskeverda og underverda utviska, slik at vondskapsfulle gudar lettare kunne skapa ulukke. For å verna seg mot desse vonde åndene følgde mayaene ulike skikkar og ritual i denne tida. Dei ville til dømes ikkje forlata husa sine eller vaska håret i dei namnlause dagane.

## Månader

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Haabʼ|Haabʼ]]» frå ,  den 25. desember 2024.*
Verdscupen i skiskyting 1991

**Verdscupen i skiskyting 1991** tok til 13. desember 1990 og vart avslutta 17. mars 1991. Turneringa omfatta 12 individuelle tevlingar. Renna fann stad i Albertville i Frankrike, Ruhpolding og Oberhof i Tyskland, Antholz i Italia, Oslo i Noreg og Canmore i Canada.

Dei mannlege utøvarane tevla i seks 20 km og like mange 10-kilometerar, òg kalla normalprogram og sprint. I tillegg vart det arrangert fire stafettar over 4 x 7,5 km og to mannskapstevlingar på 20 km. Sovjetunionens Sergej Tsjepikov sigra i den totale verdscupen for menn for andre året i rad. På andre- og tredjeplass kom Mark Kirchner som no representerte det samla Tyskland og Andreas Zingerle frå Italia.

Dei kvinnelege utøvarane tevla i 15 km og 7,5 km, seks renn over kvar av distansane. Dessutan i fire stafettar med tre på laget og i to mannskapstevlingar med fire på kvart landslag. Svetlana Davidovavann IBU-pokalen, Canadas Myriam Bédard og norske Anne Elvebakk kom på andre- og tredjeplass samanlagt.
 
## Menn
### Individuelt

## Kvinner
### Individuelt

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Biathlon-Weltcup 1990/91|Biathlon-Weltcup 1990/91]]» frå ,  den 30. desember 2022.*
Estela 1 de La Mojarra

**Estela 1 de La Mojarra** er ein mesoamerikansk utskoren stein (stele) frå det andre hundreåret. Stelen vart oppdaga i 1986 ved Aculaelva nær den arkeologiske funnstaden La Mojarra i delstaten Veracruz i Mexico, ikkje langt frå den arkeologiske funnstaden Tres Zapotes. Monumentet er av basalt, som er ein magmatisk bergart av vulkansk opphav, veg fire tonn, og er kring 1,4 meter breitt og 2,0 meter høgt.

Steinen inneheld 535 hieroglyfar i isthmisk skrift. Dette er eit skriftsystem som var i bruk ved Isthmus av Tehuantepec frå år 500 f.Kr. til 500 e.Kr. 

På høgre side av steinen er det skore ut ein mann med ein stor hovudpryd. På kroppen viser det seg ei drakt. Over figuren er det 12 kolonnar med glyfar. Blant desse glyfane er det to mesoamerikanske langtidskalenderdatoar som svarer til mai 143 e.Kr og juli 156 e.Kr. Monumentet er eit døme på den typen stelar som seinare vart eit felles minne om kongane frå mayaområda i klassisk tid. Estela 1 de La Mojarra er oppbevart på Museo de Antropología i Xalapa de Enríquez i den meksikanske delstaten Veracruz.

Tolkninga av hieroglyfskrifta på stelen har vore omstridd.

## Galleri

Fil:La Mojarra Stela 1 Schematics.jpg
Fil:La Mojarra Estela 1 (Detalle).jpg
Fil:La Mojarra Estela 1 (Escritura superior).jpg
Fil:La Mojarra Estela 1 (Escritura inferior).jpg


## Litteratur
* 

## Bakgrunnsstoff
*  * La Mojarra Stele 1 tegning
Mesoamerikanske språk

**Mesoamerikanske språk** er ein språkbunt som omfattar alle dei indianske språka frå det mesoamerikanske kulturområdet, som dekker det sørlege Mexico, heile Guatemala og Belize og deler av Honduras og El Salvador. Området blir karakterisert av stor lingvistisk variasjon og har fleire hundre ulike språk fordelt på sju familiar, men språka i området har på grunn av relativt tett kontakt utvikla ei rekke fellestrekk.

Dei mesoamerikanske språka var blant dei første til å utvikla eiga skrift. Dei eldste tekstane stammar frå rundt år 1000 f.Kr. Etter den spanske erobringa frå slutten av 1500-talet byrja dei å skriva dei mesoamerikanske språka med det latinske alfabetet. Mange av språka er i dag utdøydde eller trua, men andre, mellom anna nahuatl, mayiske språk, mixtekisk og zapotekisk, har fleire hundre tusen talarar og lever i beste velgåande.

## Språk
Blant dei mesoamerikanske språka finn vi språk frå desse språkfamiliane:

* Uto-aztekisk
* Otomangueansk
* Mixe-zoqueansk
* Totonakisk
* Mayisk
* Chibchansk
* Misumalpansk

## Trekk
Dei mest representative trekka som er felles for dei fleste mesoamerikanske språka, er dei følgjande:

* avstemming av sonorante konsonantar i slutten av ord
* stemming av obstruenter etter nasalar
* vokalharmoni
* fast og føreseieleg stavingstrykk
* markering av eigarskap av typen «hans-substantiv1 substantiv2», med tydinga «substantiv2s substantiv1».
* bruk av relasjonelle substantiv som spatiale markørar
* tjuetalssystem
* ingen verb-finale språk
* fråvær av «switch reference»
* lokativar avleidde frå kroppsdelar
* inkorporering av substantiv
* ei rekke utbreidde importord

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Mesoamerikanske språk|Mesoamerikanske språk]]» frå ,  den 30. desember 2022.*
Språket cora

**Cora** (naáyarite) er eit språk i den uto-aztekiske språkfamilien som blir snakka av folkegruppa cora, som sjølv kallar seg naáyaritefolk. Folkegruppa held til i fjella nord i den meksikanske delstaten Nayarit. Cora er eit mesoamerikansk språk og har mange av trekka som er typiske for dette språkområdet. I den meksikanske «Lova om lingvistiske rettar» blir cora definert som eit nasjonalspråk med same «verdi» og rettar som spansk og resten av dei opphavlege språka i Mexico.

Det er to hovudvariantar av cora. Den eine vert kalla *cora del Nayar* eller *cora meseño*, og vart i 1993 snakka av om lag 9 000 menneske. Den andre varianten vert kalla *cora de Santa Teresa*, og vart snakka av rundt 7 000 menneske.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Cora|Cora]]» frå ,  den 30. desember 2022.*
Tarahumara

**Tarahumara** (*rarámuri*) er eit uto-aztekisk språk som blir snakka av rundt 70 000 tarahumaraer i delstaten Chihuahua i det nordlege Mexico.

Det er fem hovuddialektar av tarahumara: sentral- (55 000 talarar,  10 000 einspråklege), låglands- (15 000 talarar), nordleg (300 talarar), søraustleg (inga estimat) og sørvestleg (under 100 talarar) tarahumara.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tarahumara (språk)|Tarahumara (språk)]]» frå ,  den 30. desember 2022.*

## Litteratur

* Burgess, Donald H. (1984) «Western Tarahumara»,‭ *Studies in Uto-Aztecan grammar 4: Southern Uto-Aztecan grammatical sketches*. Red. Ronald W. Langacker. Summer Institute of Linguistics Publications in Linguistics 56. Dallas: Summer Institute of Linguistics and the University of Texas at Arlington. Ss. 1–149.
* Gorney, Cynthia. «Tarahumara People». *National Geographic* November 2008
* Hilton, K. Simon. *Diccionario Tarahumara*. Tucson, AZ: Instituto Linguistico de Verano, 1993.

## Bakgrunnsstoff
*
Guarijio

**Guarijio** (*macurawe*), også kjent som *huarajío*, *varihío* eller *warihío*, er eit uto-aztekisk språk som blir snakka av rundt 2 840 menneske i delstatane Chihuahua og Sonora i det nordlege Mexico. Dei fleste av talarane er einspråklege.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Guarijio|Guarijio]]» frå ,  den 30. desember 2022.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Huichol

**Huichol** er eit utryddingstruga uto-aztekisk språk som blir snakka i delstatane Jalisco, Nayarit og Durango i Mexico. Ifølge Mexico si folketeljing i 2010 vart språket snakka av 44 788 menneske. Språket har tre hovuddialektar.

Huichol er eit tonespråk og har grunnordstilling SOV. Det blir skrive med det latinske alfabetet.

## Fonologi

### Konsonantar

Kjelde:

### Vokalar

Kjelde

## Leksikon
Talord 1-10 på huichol:

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Huichol|Huichol]]» frå ,  den 30. desember 2022.*  
*
Dvergflugesnappar

**Dvergflugesnappar** (*Ficedula parva*) er ein fugl i flugesnapparfamilien.

## Biologi
Av utsjånad minner fuglen om ein liten raudstrupe og er litt mindre enn den svartkvite flugesnapparen. Hannen har raud strupe og raudt bryst. Fuglen overvintrar i India og Pakistan, og opptrer sume stadar i Europa. Hekking i Noreg førekjem svært sjeldan. Fuglane likar gammal, fuktig lauvskog og lever av flygande insekt. Dvergflugesnapparen legg 4-6 egg i mai-juni.

Dvergflugesnappar vart observert første gong i Noreg på Utsira av James Lawrence Chaworth-Musters på 1930-talet.

Dvergflugesnappar er på raudlista til IUCN.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:no:Dvergfluesnapper|Dvergfluesnapper]]» frå , den 30. desember 2022*

## Bakgrunnsstoff
Arne Fjellbu

**Arne Fjellbu** () var ein norsk teolog. Han var biskop i Nidaros bispedømme fra 1945 til 1960. Som domprost i Trondheim vart han i 1942 avsett og forvist av Vidkun Quisling. Etter å ha flykta til Sverige vart han i 1944 konstituert biskop for Den norske kyrkja i dei frigjorde områda i Nord-Noreg.

## Liv og virke
### Bakgrunn
Arne Fjellbu var fødd i USA, der faren Karl Anton Fjellbu var prest. Han kom til Noreg ti år gammal. Begge foreldra kom opphavleg frå Kråkstad i Akershus.

Arne Fjellbu vart cand.theol. i 1914. 

### Prest
I fleire år var han sekretær i Norges kristelige studentforbund. Eit  år var han luthersk prest i Berlin. Etter to år som prest i Borge i Østfold vart han i 1921 student- og hjelpeprest i Nidarosdomen, fra 1937 domprost i Nidaros.

Fjellbu var og aktivt med i kyrkjekampen  før 1. februar 1942. I samband  med at Quisling skulle innsettast som ministerpresident hadde Kyrkjedepartementet gitt ordre om at det skulle haldast ei særskild festgudsteneste i Nidarosdomen. Fjellbu kunngjorde då at den vanlege høgmessa vart utsett til kl. 14. Medan festgudstenesta stort sett berre hadde samla NS-medlemar, strøymde folk til domkyrkja for å høyre Fjellbu. Men ein halvtime før gudstenesta skulle ta til, greip politiet inn, stengde alle inngangar til kyrkja og jaga vekk dei som var på veg inn. Gudstenesta gjekk likevel sin gong, og på plassen utanfor samla det seg etter kvart fleire tusen menneske, som spontant tok til å synge salmar.

Den 19. februar 1942 vart Fjellbu avsett frå embetet, og frå 1. mai 1942 fekk han forbod mot å opphalde seg i Nidaros bispedømme. Under forvisinga var han mellom anna i Hvitsten, og frå juni 1943 på Andøya. Hausten 1944 flykta han til Sverige.

### Biskop
Den 15. desember 1944 vart  han utnemnd til konstituert biskop for dei frigjorde områda  av Noreg og deltok i frigjeringa av Finnmark.

I november 1945 ble han utnemnd til biskop i Nidaros og vart vigsla i Nidarosdomen den 13. januar  1946. Han var biskop av Nidaros fram til 1960. Fjellbu  stod for signinga av Olav V i Nidarosdomen den 22. juni 1958. Biskop Fjellbu var frimurar.

## Fjellbu i ettertid
På Nardo (Vestlia/Steinan) i Trondheim er ein veg,  Arne Fjellbus vei, oppkalla etter han.

I 2017 oppretta Nidaros bispedømmeråd Biskop Arne Fjellbus kirke- og samfunnspris. Prisen vart skapt for «å hedre personer eller organisasjoner som i biskop Arne Fjellbus ånd, gjennom sitt mot og klarsyn, har bidratt til å rette oppmerksomhet mot og bevisstgjøre betydningen av kristne og humanistiske verdier i samfunns- og kulturliv».

;Prismottakarar
*2017 Jan Egeland
*2020 Gerd Fleischer

## Kjelder




**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Arne Fjellbu|Arne Fjellbu]]» frå ,  den 30. desember 2022.*
Veståskapellet

**Veståskapellet** eller **Veståsen fjellkyrkje** er ei kyrkje i kvadratisk form frå 1968 i Sør-Aurdal kommune i Innlandet fylke. Kyrkja ligg på Skrikkarvollen, ein gammal setervoll ved overgangen mellom Bagn og Herad i Hallingdal.

Byggherre var ein komité med medlemmar frå Bagn og Reinli og midlane som gjorde bygginga mogleg, kom frå innsamlingar. Tomt til kyrkja vart gjeven av Aslaug og Svein Bratterud. Arkitekt var Harald Hille, og Edvard Bergli var byggmeister.

Kyrkjebygget, som er bygd i tre og halde i ein seterstil, var ferdig og vart innvigd 11. august 1968. Bygget har plass til 80 personar. Det er eigd av kyrkjelydane i Bagn og Reinli.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Veståskapellet|Veståskapellet]]» frå ,  den 31. desember 2022.*  

* Veståsen fjellkirke i *Norges Kirker*
* 

## Bakgrunnsstoff
*
Søre Midøy kapell

**Søre Midøy kapell** er i eit bygg som vart oppført som skulebygg i 1897. Det vart vigsla til kyrkjeleg bruk i 1931. Bygget stod då på ein del av Midøya som inngjekk i Vatne kommune før det vart overført til Midsund og (frå 2020) til Molde. I 1956 fekk Søre Midøy ny skule. Denne var lagd ned i 2008 for så å drivast som montessoriskule til 2024.

Rundt 2000 var det gamle kapellbygget (og tidlegare skulebygget) rivingstrua på grunn av vegutbygging. Det vart då flytta til området for skulen frå 1950-åra. Dette var gjennomført i 2002 med første gudsteneste på den nye staden den 8. september. Kapellet har typisk 3–4 gudstenester i året og er framleis i bruk per august 2025.

På Midøya er òg ein gravplass noko lengre sørvest.

## Fotnotar




## Hovudkjelde
* Romsdal sogelag: Kyrkjene i Romsdal (PDF-brosjyre), s. 107–108
Tetum

**Tetum** er eit austronesisk språk som blir snakka på øya Timor, og er offisielt i landet Aust-Timor. Nokre av dialektane er særs påverka av portugisisk, det andre offisielle språket i Aust-Timor, både i ordforråd og grammatikk.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Tetum|Tetum]]» frå ,  den 31. desember 2022.*
Hunstad kyrkje

**Hunstad kyrkje** er ei kyrkje frå 2013 i Bodø, i Innstranden sokn. Kyrkja er ei av få kyrkjer i Noreg som er bygd integrert i eit bygningskompleks. Ho har 400 sitjeplassar og er utsmykka av kunstnaren Tor Lindrupsen.

Hunstad kyrkje vart teikna av U2 arkitekter og hadde eit budsjett på 84 millionar då ho stod ferdig i 2013. I same komplekset som kyrkja er det ungdomsskole, bibliotek, kafé og fritidssenter, noko som gjer kyrkja spesiell i norsk samanhang.

Kyrkja fekk orgel i 2018.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Hunstad kirke|Hunstad kirke]]» frå ,  den 31. desember 2022.*  

## Fotnotar
Gwich'in

**Gwichʼin** (*Dinju Zhuh Kʼyuu*) er eit nordathabaskisk språk som blir snakka av gwich'infolk i Canada og USA. Språket er òg kjent i eldre publikasjonar som *Kutchin, Takudh, Tukudh* og *Loucheux*. Gwich'in blir primært snakka i byane Inuvik, Aklavik, Fort McPherson og Tsiigehtchic i Nordvestterritoria og Old Crow i Yukon. I Alaska blir gwichʼin snakka i Beaver, Circle, Fort Yukon, Chalkyitsik, Birch Creek, Arctic Village, Eagle, og Venetie.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Gwich'in (språk)|Gwich'in (språk)]]» frå ,  den 31. desember 2022.*
Terje Aronsen

**Terje Aronsen** () er ein norsk forkjempar for kvensk språk og kultur. 16. mars 2015 vart han utnemnd til Riddar av 1. klasse av Den Kongelege Norske St. Olavs Orden for arbeidet sitt.

Aronsen er utdanna lærar, og arbeidde i skoleverket. Dei siste åra av yrkeslivet arbeidde han som undervisningsleiar på Kainun institutti - Kvensk institutt i Børselv. Han har arbeidd for kvensk kultur sidan 1970-talet, og vart i 1987 første leier i Norske kveners forbund.

Aronsen har òg bidratt med ti omsetjingar av salmar til kvensk til *[[Norsk salmebok 2013]]*, og vore sentral i arbeidet med å plukka ut dei femten salmane på kvensk som er med i boka.

## Utmerkingar
* Kulturpris frå Porsanger kommune (1992)
* Norske Kveners Forbunds kulturpris (2012)
* Riddar av 1. klasse av Den Kongelege Norske St. Olavs Orden (2015) for innsatsen sin for kvenene.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Terje Aronsen|Terje Aronsen]]» frå ,  den 31. desember 2022.*
Quetzalcoatlus

***Quetzalcoatlus*** var ei flygeøgle i underordenen Pterodactyloidea som levde i Nord-Amerika for 65–75 millionar år sidan. Det var eit av dei største dyr som nokon gong har floge, truleg det aller største, med eit vengespenn på om lag 12 meter, og som når dyret sat på marka målte kring 3 meter. Quetzalcoatlusen sine fingrar, som sat på vengane, balanserte både kroppsvekta og vengane samstundes. Trass i at Quetzalcoatlus var ein flygeøgle så fann dyret det meste av maten på marka.

## Utsjånad
*Quetzalcoatlus* var ei svært stor flygeøgle, med eit vengespenn på 10–12 meter. Når dyret stod på marka målte det 3 meter, noko som sidestiller det med *[[Ornithocheirus]]*. *Quetzalcoatlus* var elles ei typisk flygeøgle, med vengar som bestod av særs lange fingrar med hudhinner utspende imellom. I det ytre likna dyret *[[Pteranodon]]* på fleire vis, men hadde ikkje like lang hovudkam som denne. Quetzalcoatlus sin hovudkam bestod av bein som var dekte av ei mjuk fargerik hinne, truleg brukt til å imponere. Munnen var utforma som ein lang og tannlaus nebb, lik storken sin. Dyret hadde pelsliknande bust på kroppen samt ein kort svans. *Quetzalcoatlus* var varmblodig.

## Galleri

Quetzscale1.png|Samanlikning med *Q. northropi* (grøn), ein mindre art (blå) som enno ikkje er skildra, og menneske.
Quetzalcoatlus 1.JPG|Restaurert skjelett av *Quetzalcoatlus*, den var høg som ein sjiraff når den gjekk på marka.


## Namn
Det vitskaplege slektsnamnet *Quetzalcoatlus* er inspirert av Quetzalcóatl, namnet på ein slangegud i aztekarane sin religion.

## Sjå og
**[[Argentavis magnificens]]*
**[[Pelagornis sandersi]]*

## ''Quetzalcoatlus'' i populærkulturen
*Quetzalcoatlus* var med i det siste avsnittet av BBC-serien *Dinosaurenes tid* frå 1999. Ho er også med i Discovery Channel sitt TV-program When Dinosaurs Roamed America (2001) og i Dinosaur Planet (2003).

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Quetzalcoatlus|Quetzalcoatlus]]» frå , den 6. desember 2022.*
Verdscupen i skiskyting 1992

**Verdscupen i skiskyting 1992** tok til 19. desember 1991 og vart avslutta 22. mars 1992. Turneringa omfatta 12 individuelle tevlingar. Renna fann stad i Hochfilzen i Austerrike, Ruhpolding i Tyskland, Antholz i Italia, Oslo og Fagernes i Noreg og Novosibirsk i Russland.

Dei mannlege utøvarane tevla i seks 20 km og like mange 10-kilometerar, òg kalla normalprogram og sprint. I tillegg vart det arrangert fire stafettar over 4 x 7,5 km og to mannskapstevlingar på 20 km. Jon Åge Tyldum frå Noreg vann IBU-pokalen med klar margin til svenske Mikael Löfgren på andreplass og sin eigen landsmann, Sylfest Glimsdal, på tredjeplass. Ingen av dei fire beste samanlagt vann i ei individuell tevling. Aleksandr Popov og Jens Steinigen sigra derimot i to enkeltrenn kvar. 

Dei kvinnelege utøvarane tevla i 15 km og 7,5 km, seks renn over kvar av distansane. Dessutan i fire stafettar med tre på laget og i to mannskapstevlingar med fire på kvart landslag. Russiske Anfisa Reztsova vann fire av dei individuelle tevlingane og sigra med god margin til nummer 2 og 3, høvesvis Anne Briand frå Frankrike og Petra Schaaf frå Tyskland.
 
## Menn
### Individuelt

## Kvinner
### Individuelt

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Biathlon-Weltcup 1991/92|Biathlon-Weltcup 1991/92]]» frå ,  den 31. desember 2022.*
Junior Eurovision Song Contest 2023

**Junior Eurovision Song Contest 2023 (JESC 2023)** var den 21. tilstellinga av Junior Eurovision Song Contest. Tevlinga vart halden i Nice i Frankrike 26. november 2023, etter at  vann tevlinga i 2022 med songen «». 

Dette var andre gongen Frankrike arrangerte Junior Eurovision Song Contest, etter at landet arrangerte tevlinga i 2021.

16 land deltok i årets tevling. Estland deltok for fyrste gong i Junior Eurovision Song Contest og Tyskland returnere etter å ha stått over tevlinga året før. Kasakhstan og Serbia deltok ikkje i årets tevling.

## Deltakande land
Finalen vart arrangert sundag 26. november 2023 klokka 16.00 CET, og 16 land deltok. Under opningsseremonien 20. november 2023 vart startnummeret til vertslandet Frankrike trekt. Spania vart trekt til å framføre fyrst i finalen, mens Nederland vart trekt til å avslutte finalen. Den endelege rekkjefølgja vart avgjort av produsentane og EBU etter opningsseremonien. 
Under er lista over deltakarane. Tabellen er rangert etter startrekkefølgja i finalen; plasseringa og poengsummen er i kolonnane til høgre.

;Notar


## Sjå òg
* Eurovision Song Contest 2023
* OGAE Second Chance Contest 2023

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Junior Eurovision Song Contest
New Zealand under vinter-OL 2022

**[[New Zealand]]** deltok under Vinter-OL 2022 i Beijing i Kina i perioden 4. til 20. februar 2022.

Den newzealandske troppen bestod av femten idrettsutøvarar: ein alpinist, ni freestylekøyrarar, ein skeiseløpar, ein skiskytter og tre snøbrettkøyrarar. Alice Robinson og Finn Bilous var flaggberarar for New Zealand under opningsseremonien, medan Nico Porteous var flaggberar under avslutningsseremonien.

Snøbrettutøvaren Zoi Sadowski-Synnott vart den fyrste utøveren frå New Zealand til å vinne ein vinter-olympisk gullmedalje, då ho vann slopestylefinalen for kvinner. Sadowski-Synnott vann også ein sølvmedalje under finalen i big air for kvinner. Nokre dagar seinare vann freestyleutøvaren Nick Porteous gullmedalje i halfpipe for menn.

## Medaljar

## Medaljevinnarar

## Alpine greiner

## Freestyle
;Menn

;Kvinner

## Hurtigløp på skeiser

## Skiskyting

## Snøbrett

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:New Zealand under Vinter-OL 2022|New Zealand under Vinter-OL 2022]]» frå , den 31. desember 2022.*
Bjørnar Seppola

**Bjørnar Johannes Seppola** () er ein forkjempar for finsk språk og kvensk kultur.

Bjørnar Johannes Seppola er av Seppola-slekta og busett i Skibotn i Storfjord kommune. Han tok hovudfag i finsk i 1996 ved Universitetet i Tromsø. Han har gått i fronten for m.a. finsk undervisning i skulen og var ein av dei første som underviste i finsk i grunnskulen i Noreg. Han har  tidlegare vore leiar i Norske Kveners Forbund og har sidan 1. januar 2010 vore leiar i Kvensk Finsk Riksforbund.

## Bibliografi
*Seppola, Bjørnar 1996: Norsk skolepolitikk overfor kvenene 1720-1996. Hovudoppgåve, UiT.

## Kjelder

;Referansar



**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bjørnar Seppola|Bjørnar Seppola]]» frå ,  den 1. januar 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

* Brennpunkt 3. feb. 1998 · Ikkje norsk, ikkje samisk, men kven?. TV-program ved NRK.no
Araucanía-regionen

**Araucanía** (spansk *Región de La Araucanía*) er ein av Chiles 16 førsteordens administrative inndelingar, og omfattar to provinsar: Malleco i nord og Cautín i sør. Temuco er hovudstad og største byen i regionen. Andre vektige byar inkluderer Angol og Villarrica.

Dette geografiske området vart ikkje innlemma i Chile før på 1880-talet, då Chile okkuperte området med både militære og politiske middel for å få slutt på motstanden frå urfolksgruppa mapuche. Dette opna området for chilensk og europeisk immigrasjon og busetjing.

I perioden 1900–1930 voks folkesetnaden i Araucanía monaleg, det same gjorde økonomien trass i lågkonjunkturar som ramma resten av Chile. Araucanía vart eit av dei viktigaste landbruksdistrikta i Chile. Den administrative Araucanía-regionen vart etablert i 1974, i det som var kjernen i den større historiske regionen Araucanía.

I det 21. hundreåret er Araucanía den fattigaste regionen i landet målt i BNP per innbyggjar. Omtrent ein tredel av befolkninga til regionen er etnisk mapuche, den høgaste andelen av ein chilensk region. Araucanía-regionen har vore sentrum for konfrontasjonane til den pågåande Mapuche-konflikten, ettersom mapuche har pressa landskrava sine mot sentralregjeringa.

## Natur
Opphavleg skog, med bøketreartane *coigüe* og *raulí*,  og laurbærtrearten *tepa*, og dessutan sypresstre, kryssar regionen i alle retningar. Det majestetiske skjelgran, også kjent lokalt som pehuén, ruvar over dei andre trea. Frukta - piñónen, ein type pinjekjernar - er framleis ein hovudrett for urfolket pehuenches.

Ein stor del av denne naturrikdommen er verna i ulike nasjonalparkar (Nahuelbuta, Tolhuaca, Conguillío, Villarrica og Huerquehue nasjonalparkar), eller nasjonale reservat (Malalcahuello, Las Nalcas og Alto Biobío).

## Kjelder

**Denne artikkelen inneheld omsett tekst frå «[[:en:Araucanía Region|Araucanía Region]]» frå , den 1. januar 2023.*

;Referansar 

## Bakgrunnsstoff

*
The X-Files

***The X-Files*** er ein science fiction-serie som gjekk på amerikansk fjernssyn frå 1993 til 2002 og frå 2016 til 2018. Serien var ein av dei første store suksessane til Fox og hovudpersonane og slagorda – «The Truth Is Out There», «Trust No One», «I Want to Believe» – vart ein del av populærkulturen på 1990-talet. Serien vann òg Emmy Award og Peabody Award. *The X-Files* er rekna som ein serie som definerte 1990-åra og den utbreidde mistrua til staten, interesse i konspirasjonsteoriar og åndelegheit og trua på utanomjordisk liv i perioden.

24. januar 2016 hadde ein ny miniserie på seks episodar med dei same hovudpersonane premiere på Fox.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:The X-Files|The X-Files]]» frå ,  den 1. januar 2023.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
*
Incubus

**Incubus** er ei alternativ rockegruppe frå California i USA. Gruppa vart danna i 1991 av vokalist Brandon Boyd, gitarist Mike Einziger, og trommeslagar Jose Pasillas då dei gjekk på Calabasas High School. 

Gruppa vart seinare utvida med bassist Alex «Dirk Lance» Katunich og Gavin «DJ Lyfe» Koppell; som seinare vart erstatta med bassist Ben Kenney og DJ Kilmore.

## Diskografi
* *Fungus Amongus* (1995)
* *S.C.I.E.N.C.E.* (1997)
* *Make Yourself* (1999)
* *Morning View* (2001)
* *A Crow Left of the Murder...* (2004)
* *Light Grenades* (2006)
* *If Not Now, When?* (2011)

## Bakgrunnsstoff
*
Maren Aardahl

**Maren Nyland Aardahl** () er ein norsk handballspelar frå Trondheim. Sidan 2021 er ho aktiv for Odense HB i Danmark. Aardahl vart verdsmeister 2021, europameister 2022, olympisk meister 2024, europameister 2024 og verdsmeister 2025 med det norske handballslandslaget. Ho er linjespelar og utmerkar seg særleg i forsvarsspelet.

## Karriere
### Klubbspel
Aardahl spelte på Byåsen IL sitt lag i den norske toppserien frå 2012 til 2019. Våren 2016 kneip laget andreplassen i serien bakom Larvik HK. Sesongane 2019/20 og 2020/21 gjorde ho teneste i høvesvis tyske BBM Bietigheim og rumenske Vâlcea. Frå sommaren 2021 vart ho aktiv i det danske topplaget Odensse HB.

### Landslagsspel
Aardahl fekk sin landslagsdebut 1. oktober 2021. Med Marit Frafjord ute av landslaget, fekk Aardahl ei sentral i rolle i det norske midtforsvaret jamsides Kari Brattset. Både under Handball-VM 2021 og Handball-EM bidrog ho mykje til at Noreg kunne stå att som vinnar i begge turneringane. Sameleis i 2024 under så vel Sommar-OL som i europameisterskapen. Under Handball-VM 2025 i Tyskland og Nederland danna eit solid midtforsvar saman med Ingvild Bakkerud. Ved utgangen av 2022 står Aardahl med 91 landskampar og 170 mål. 

### Merittar
*VM 2021: Gullmedalje etter 29–22 mot Frankrike
*EM 2022: Gullmedalje etter 27–25 mot Danmark
*VM 2023: Sølvmedalje etter 28–31 mot Frankrike
*OL 2024: Gullmedalje etter 29–21 mot Frankrike
*EM 2024: Gullmedalje etter 31–23 mot Danmark
*VM 2025: Gullmedalje etter 23–20 mot Tyskland

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Maren Aardahl|Maren Aardahl]]» frå ,  den 1. januar 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
*Maren Aardahl i Byåsen Håndball
*Landskampar
Kvenflagget

**Kvenflagget** (kvensk *kvääniflaku*) er eit flagg som sidan 2009 har vorte nytta av kvener i Noreg, Sverige og Finland. Flagget er designa av Bengt Johansson-Kyrö. 

## Formgjeving
Formgjevaren til kvenflagget er kunstnaren Bengt Johansson-Kÿrö frå Jukkasjärvi utanfor Kiruna i Nord-Sverige. Flagget har mørkeblå bakgrunn og motiv frå ein solblome eller ei solrose (kvensk *aurinkonkukka* eller *auringonkukka*) som er funne på ei rekke gjenstandar i det kvenske området: Kvenland. Døme på slike gjenstandar skal mellom anna vera jakthorn, vevstolar, båtar m.m. Solrosa vert stadig nytta innan tradisjonelt käsityö, som er kvensk kunsthandverk. 

## Bruk
Flaggdesignen var klar allereie i 2007 Kvenlandsförbundet arrangerte ein konkurranse for å få laga eit kvenflagg. Johansson-Kyrös design vann konkurransen. Det var først i 2009 at Kvenlandsforbundet vedtok å ta flagget i bruk. Dette skjedde på eit møte med medlemmer frå Noreg, Sverige og Finland.

Flagget vart først brukt på ei offentleg flaggstong utanfor rådhuset i Kiruna på Kvenfolkets dag i 2013. I 2017 vart flagga hange opp ved Rådhuset i Storfjord kommune, og for første gang flagga ein kommune i Noreg på Kvenfolkets dag.

På landsstyremøtet i Norske Kveners Forbund 29.-30. april 2017 vart flagget til Kvenlandsforbundet òg vedtatt brukt av NKF.

I mars 2018 heisa mellom anna Kvænangen kommune kvenflagget for første gang, det same gjorde Nordreisa, Porsanger og Troms fylkeskommune, og i mars 2019 vart flagget heisa i Tromsø på Kvenfolkets dag.

I 2018 avslo det norske Kommunal- og moderniseringsdepartementet ei oppfordring frå Norske kveners forbund om ei offentleg godkjenning av Kvenflagget. Departementet sa samtidig at norske kommunar og andre stod fritt til å bruka flagget til å markera Kvenfolkets dag og andre hendingar.

I 2022, 15 år etter at flagget vart til, fekk Johansson-Kyrö utdelt den første nordiske kvenske kulturprisen for innsatsen sin. I grunngjevinga for prisen stod det:

Siden 2007 og 2013 har flagget blitt den viktigste materielle markøren for det kvenskfinske. Johansson-Kyrös vinnerbidrag fra 2007 i Kvenlandsförbundets konkurranse tar ett urgammelt kven- og finnesymbol inn i et hav av nye muligheter for alle kvener og likesinnede. Bengt Johansson-Kyrö er den riktige mottaker av den første nordiske kvenske kulturprisen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kvenflagget|Kvenflagget]]» frå ,  den 1. januar 2023.*
Verdscupen i skiskyting 1993

**Verdscupen i skiskyting 1993** tok til 17. desember 1992 og vart avslutta 21. mars 1993. Turneringa omfatta 12 individuelle tevlingar. Renna fann stad i Pokljuka i Slovenia, Oberhof i Tyskland, Antholz i Italia, Lillehammer i Noreg, Östersund i Sverige og Kontiolahti i Finland.

Dei mannlege utøvarane tevla i seks 20 km og like mange 10-kilometerar, òg kalla normalprogram og sprint. I tillegg vart det arrangert seks stafettar over 4 x 7,5 km. Svensken Mikael Löfgren gjekk til topps, utan å vinne noko enkeltrenn. På andreplass kom Mark Kirchner frå Tyskland, den einaste som sigra i to enkeltrenn, medan Italias Pieralberto Carrara vart tredjemann i turneringa. 

Dei kvinnelege utøvarane tevla i 15 km og 7,5 km, seks renn over kvar av distansane. Dessutan i fem stafettar over 4 x 7,5 km og ei mannskapstevling med fire på kvart landslag. Russiske Anfisa Reztsova vann heile seks av dei individuelle tevlingane og sigra med stor margin til nummer 2 og 3, høvesvis Myriam Bédard frå Canada og Anne Briand frå Frankrike.
 
## Menn
### Individuelt

## Kvinner
### Individuelt

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:1992–93 Biathlon World Cup|1992–93 Biathlon World Cup]]» frå ,  den 3. januar 2023.*