Filmjølk

**Filmjølk** eller **fil** er ei tradisjonell kulturmjølk som i Noreg tradisjonelt har vore ei form for tettemjølk. I Sverige er *filmjölk* eller *fil* i dag ei samlenemning for ulike typar kulturmjølk. Historisk har ordet *fil* vist til ulike typar syrna mjølk, til dømes *[[filbunke]]*, ein svært tjukk variant med puddingaktig konsistens som var vanleg i store delar av Finland og Sverige.

Filmjölk er blitt syrna av bakteriar frå slektene *[[Streptococcus]]*, *[[Lactococcus]]* (ei underguppe av *Streptococcus*) og *[[Leuconostoc]]*. Metabolismen til bakteriane gjev mjølka ein syrleg smak. Bakteriane gjer også at protein i mjølka, særleg kasein, koagulerer, slik at mjølka blir tjuktflytande.  Yoghurt kan minna om filmjölk, men bakteriekulturane er ulike. 

Tradisjonelt laga folk alltid si eiga filmjølk, gjennom å ta vare på litt av den gamla filen og tilsetja han til den nye slik at över bakteriefloraen blei overført. Bakteriekulturen kan også overførast gjennom å dyppa ein liten, rein tøybit (av bomull) i den gamle filen og derettter la han tørka. Seinare kan ein leggja han i mjølk og la henne stå over natta, så er filen klar til å brukast nesta morgon. Denne typen filmjølk kunne ha litt ulik karakter på ulike stader, og har gått under nemningar som *långmjölk* eller *tjockmjölk*.

## Långmjölk
Långmjölk er ein tradisjonell svensk filmjølkvariant svært tjukk konsistens. Han er typisk for Norrland-landskapet. Meieritilverka långmjölk går under handelsnamnet *långfil*. Bakteriekulturen for å laga denne typen kulturmjølk liknar den til filmjølk, men han inneheld også *[[Lactococcus lactis]]*, som bind saman ihop karbhydrata i mjeolka til lange polysakkarid som gjev henne ein seig, «lang» konsistens. Långfil blir i dag laga av Norrmejerier, Arla og Gefleortens mejeri i Sverige.

Långmjölk får ein ved hjelp av blad frå tettegras eller soldogg for å byrja laga ny filmjølk.
Ein gnir innsida av syrningskaret med desse vekstdelane. Dei inneheld enzym som kan bryta ned protein i mjølka og gjera henne tjukk. I dag meiner somme at dette aldri har hatt stor tydinga for produktet, ettersom det alltid var bakteriar som gjorde hovuddelen av jobben.

## Rettar med filmjølk
I Noreg kunne fil vera søndagskost som ein hadde med flatbrødsoll, fil eller tjukkmjølk servert med bitar av flatbrød og gjerne litt sukker.

I Sverige er filmjölk vanleg å ha til frukost, og blir vanlegvis ete i ein djup tallerken med hardt brød (knekkebrød eller tunnbröd) i bitar eller frukostblanding og/eller sukker, syltetøy eller noko anna søtt som balanserer den syrlege smaken. Ein kan også dryssa ingefær eller kanel over filmjölka.

*Bryta* (*bruttu* eller *bruta*) er ein norrlandsk rett laga av filmjölk eller vanleg mjølk og *ljusugnsbröd* (*runnbröd*) eller knekkebrød i bitar. Ein kunne laga variantar ved å blanda i syltetøy, eller eta retten med røykt flesk. I Norrland kan ein kalla retten *filbryta* eller *filbruttu* når han er laga med filmjölk.

*Filbunke* er filmjølk laga i små skåler som ein et direkte frå.  Tradisjonell filbunke skal ha eit gult, kremete fløytelag øvst..

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Filmjölk|Filmjölk]]» frå ,  den 26. februar 2020.*