Intransitive verb

**Intransitive verb** er verb som ikkje kan ta direkte objekt, i motsetning til transitive verb.

## Døme
Intransitive verb er til dømes
* *Eg står.*
* *Bonden sov.*
* *Bjørnen døydde.*
* *Skinnet hang på knaggen.*

Ein tommelfingerregel for å skilje transitive verb frå intransitive, er å spørje: Går det an å (verbet) nokon? I døma ovanfor er svaret på slike spørsmål: nei. Det går ikkje an å stå nokon, det går ikkje an å sove nokon, det går ikkje an å døy nokon. Det går heller ikkje an å henge nokon – men det går an å hengje nokon, og dette verbet har svak bøying. Verb som har svak bøying som transitive, og sterk bøying som intransitive, vert kalla parverb.

## Parverb
Parverb, verb som kan vere transitive med svak bøying eller intransitive med sterk, er til dømes:

* å hengje – hengjer – hengde – hengt; å henge – heng – hang - hange
* å brenne – brenner – brente – brent; å brenne – brenn – brann - brunne
* å setje – set – sette – sett; å sitje – sit – sat – sete
* Å søkkje – søkkjer – søkkte – søkkt; å søkke - søkk - sokk - sokke

Transitive og intransitive parverb i nokre setningar:
* *Eg hengde jakka på knaggen, jakka hang på knaggen.*
* *Eg brenner søppel, søpla brenn godt.*
* *Eg sette meg på stolen, eg sat godt.*
* *Eg søkkjer båten, han søkk langsamt.*

## Adverbiale tillegg
Intransitive verb kan få ein transitiv funksjon ved hjelp av eit adverbialt tillegg:
* *Eg står over husmålinga. *
* *Bjørnen døydde frå ungane sine.*

I desse døma vert sambandet mellom verb og adverb i muntleg språk markert ved aksenturinga, slik at lyttaren veit at *over* og *frå* her er adverb, og ikkje preposisjonar. 

## To typar intransitivitet

Intransitive verb har eitt argument mindre enn transitive verb, dei kan med ein parallel frå kjemien kallast einverdig og toverdige. I prinsippet er det mogleg å vere einverdig på to måtar, ved å mangle objekt (som i døma ovanfor) eller ved å mangle subjekt. Fleire grammatikarar har drøfta dette, m.a. Perlmutter 1978 og Burzio 1986.

# *Giovanni ha telefonato*. (Giovanni har ringt.) 
# *Giovanni e arrivato*. (Giovanni er komen / har kome.) 

Skilnaden mellom 1 og 2 ovanfor er, i følgje Burzio, at *Giovanni* i 2 i djupstrukturen til setninga eigentleg er objekt, og at verbet dermed representerer ein annan type intransitive verb, eit som tar objekt, men ikkje subjekt. Uttrykt i ein teori som ikkje opererer med djupstrukturar kan vi seie at denne typen verb er intransitive verb som tar subjekt som ikkje har den semantiske rolla **agens**. Burzio, og med han lingvistar innanfor styrings- og bindingsteorien, kalla verb av type 1 *uergative verb*, og verb av type 2 *uakkusative verb*.

Ergative språk (som grønlandsk) skil seg frå nominativ-akkusativ-språk nett i det at det eine argumentet til eit einverdig verb har same kasus som *objektet* til eit toverdig, transitivt verb. Det er mogleg å sjå norske eksistensialsetningar som eit ergativt trekk ved norsk:

# *I dag står det eit glas på bordet*
# *I dag ser eg eit glas på bordet*

Syntaktisk sett oppfører frasen *eit glas* seg likt i desse to setningane (som objekt), sjølv om det første verbet (*stå*) er intransitivt og det andre (*sjå*) er transitivt. Jf. Askedal 1986.

## Sjå òg
* transitive verb

## Kjelder
* Askedal, John Ole 1986: On Ergativity in Modern Norwegian. Nordic Journal of Linguistics (1986), 9 : 25-45 Cambridge University Press doi:10.1017/S033258650000139
* Burzio, Luigi 1986: *Italian Syntax*. Reidel.
* Olav T. Beito: *Nynorsk grammatikk* Det Norske Samlaget 1986 ISBN 82-521-2801-7
* Perlmutter David M. 1978. Impersonal passives and the Unaccusative Hypothesis. Proceedings of the 4th Annual Meeting, *Berkeley Linguistics Society*, 157