open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Georges Rouault

**Georges Henri Rouault** () var ein fransk fauvist- og ekspresjonist-målar og grafikar i litografi og radering.

## Liv og gjerning
Rouault var fødd i små kår. Fjorten år gammal fekk han lærlingplass hos ein glasmålar og -reparatør. Medan han arbeidde som lærling var han kveldane elev ved kunstskulen École des Beaux-Arts, der Gustave Moreau var ein av lærarane hans.

Kring 1890 kom Rouault i kontakt med fauvistane, og innleia vennskapar med Henri Matisse, Albert Marquet, Henri Manguin og Charles Camoin. Etter 1895 deltok han med måleri av religiøse motiv, landskap og stilleben i offentlege utstillingar som 'Salon d’Automne'. I 1905 stilte han som medlem av fauvistane ut på salongen i Paris.

Rouault begynte i 1907 på ein serie bilete av narrar, klovnar og horer, verk som i dag vert rekna som sosialkritiske. Frå kring 1910 vart verka hans tilgjengelege for tyske kunstnarar i Dresden, folk som nokre år seinare danna kjernen i den tyske ekspresjonismen.

Han var tiltrekt av spiritualisme og av den dramatiske eksistensialismen til filosofen Jacques Maritain, dei to vart også livsvarige venner. Alt Rouault laga etter møtet med Maritain handla om kristne, religiøse emne. Frå 1917 konsentrerte Rouault seg fullt ut om måleri som uttrykksform. Særleg var han oppteken av Kristi liding, noko han oppfatta som uttrykk for det menneskelege og menneskeheita, der oppstoda var einaste håp.

Han døydde i fødebyen Paris i 1958.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Georges Rouault|Georges Rouault]]» frå ,  den 24. oktober 2013.*
Nils Blommér

**Nils Blommér**, opphavleg **Nils Jakob Olsson**, () var ein svensk målar som var busett i Paris og Roma.

### Liv og gjerning
Blommér var frå Blommerød i Skåne. Han byrja som lærling hos målaren Magnus Körner i Lund. 23 år gammal fekk han studieplass på kunstakademiet i Stockholm. År 1847 vart han tildelt stipend og reiste då til Paris, der han studerte hos den akademiske målaren Léon Cogniet. Hausten 1852 gifta han seg i Roma med den finske kunstnaren Edla Jansson. Få månader seinare døydde han av lungebetennelse i Paris.

Blommér var mykje påverka av straumdrag i tida, særleg frå dei romantiske forfattarane, landsmennene Erik Gustaf Geijer, Per Atterbom og Erik Stagnelius. Også den store, samtidige interessa for folkeviser påverka naturmystikaren Blommér sine verk, som han måla i Paris. Frå den franske hovudstaden sende han til Sverige mange måleri basert på nordisk mytologi og folklore. Dei mest kjende måleria bygger på førestillinga om alvar, til dømes *Ängsälvor* frå 1850. Dette arbeidet, og andre, som *Sommarnattsdrömmen*, *Näcken och Ägirs döttrar*, *Idun och Brage* og *Älfvor*, var dirkete inspirert av den austerrikske målaren Moritz von Schwind sine motiv frå folketrua. Blommér var viss på at naturen hadde ei ibuande sjel; alve-vesen og mytiske segnfigurar var symbolske uttrykk for denne.

## Bakgrunnsttoff

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Nils Blommér|Nils Blommér]]» frå ,  den 24. oktober 2013.*  
 

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nils Blommér|Nils Blommér]]» frå ,  den 24. oktober 2013.*
Støv

**Støv**, **dust** eller **dumbe** er svært små faste partiklar med diameter på mindre enn 50 mikrometer (jamfør sand eller granulat). I jordas atmosfære finst det støv frå ulike kjelder. Jordstøv spreidd av vinden, vulkanske utbrot og forureining er nokre døme. Luftbore støv er rekna som ein aerosol som kan ha ein sterk og lokal påverknad på varmestråling i atmosfæren, og dermed på klimaet. I tillegg, dersom støvet består av ei lettenneleg substans, kan det medføre eksplosjonsfare.

## Fysikk
Fysikken til støv følgjer lovar som ikkje alltid kan samanliknast med faste stoff eller flytande stoff. For eksempel er trykket på ein boks full av støv ikkje nødvendigvis homogent.

## Generelle helseeffektar
Støv er årsaka til lungesjukdommen kjent som pneumoconiosis, ein sjukdom som finst hjå mellom anna kolgruvearbeidarar. Dette har resultert i ei rekkje arbeidsmiljølovar.

## Ulike typar støv
* Husstøv
* Svevestøv
* Nedfallsstøv
* Partikkel
* Jordstøv
* Vulkansk materiale
* Sand
* Granulat
* Aerosol
* Forureining
* Støv i verdsrommet

## Kjelder
Recanati

**Recanati** er ein by og ein kommune i provinsen Macerata i regionen Marche i Italia. Kommunen har 21&nbsp;000 ibuarar over eit areal på 102 km². Byen ligg 296 meter over havet, ca 30 kilometer sør for regionshovudstaden  Ancona. Til Adriahavet er det 10 km.

Recanati vart grunnlagd rundt 1150, der det allereie fanst tre borger. I 1290 kunngjorde byen seg som sjølvstendig republikk, men vart etter nokre tiår underlagt pavestolen. På 1400-talet var byen åstad for ein stor marknad. Napoleon Bonaparte sin hær erorbra byen i mars 1798. Sidan 1860 har Recanati vore del av staten Italia. 

Både songaren Beniamino Gigli og poeten Giacomo Leopardi vart fødde i Recanati.

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Recanati|Recanati]]» frå ,  den 25. oktober 2013.*
Beniamino Gigli

**Beniamino Gigli** () var ein italiensk operasongar frå Recanati i regionen Marche, verdskjend for si tenorrøyst.

### Liv og gjerning
Gigli fekk stipend så han kunne studere song i Roma. 24 år gammal vann han ei stor songtevling i Parma. Same året debuterte han i Rovigo som Enzo i operaen *La Gioconda* av Amilcare Ponchielli.

Året etter hadde han i Bologna stor suksess som Faust i operaen *Mefistofeles*, noko som gjorde han landskjend. Han fekk tilbod om å synge ved dei største operahusa i Italia, og gjorde mange gjestespel. Gigli song både i heimlandet, i Spania og Sør-Amerika. Åra 1920-32 var han tilsett ved Metropolitan-operaen i New York. Også i Noreg heldt han konsertar.

Gigli vart i samtida rekna som Enrico Caruso sin etterfylgjar som verdas fremste tenor-songar. Han hadde ei sjeldan fyldig og sjarmfull lyrisk røyst, som gjorde han til ein fullkomen utøvar for italiensk belcanto. Repertoaret hans bestod for ein stor del av italienske og franske operaparti. Gigli gjorde i 1918 sine første innspelingar på plate, og song inn masse musikkstykke på plate gjennom åra. Gigli deltok elles i mange spelefilmar.

Han døydde i Roma, og er gravlagd i fødebyen Recanati.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Beniamino Gigli|Beniamino Gigli]]» frå ,  den 25. oktober 2013.*
Monte Matto

**Monte Matto** er ein 3&nbsp;097 meter over havet høg fjelltopp i Kystalpane i Italia. Fjellet er forma som ein lang fjellrygg, med fire ulike toppar på. 

Geologisk består fjellryggen av to ulike bergartar, den eine av gneis med innslag av granitt, den andre av gneis der ulike typar migmatitt er blanda inn.

William Coolidge, Christian Almer og Ulrich Almer var på toppen 14. august 1879, som dei fyrste menneska.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Monte Matto|Monte Matto]]» frå ,  den 25. oktober 2013.*
Geir Toskedal

**Geir Sigbjørn Toskedal** () er ein norsk politikar for Kristeleg Folkeparti frå Karmøy. Han er stortingsrepresentant for Rogaland fylke sidan 2013.

Toskedal, som har vore rektor ved Karmøy Kulturskole, har sidan 1991 representert Kristeleg Folkeparti i kommunestyret i Karmøy. Sidan 2007 har han også vore fylkestingsrepesentant for partiet i Rogaland. Toskedal stod på andreplassen på Rogaland Kristeleg Folkeparti si liste til stortingsvalet 2013, han vart vald inn på Stortinget som representant nummer tretten frå Rogaland. På tinget er han medlem av Kommunal- og forvaltningskomiteen.

## Kjelder
*Stortingsbiografi
*nrk-rogaland
Ficks diffusjonslover

**Ficks diffusjonslover** er to grunnleggjande matematiske lover for diffusjon. Dei vart nedskrivne av Adolf Fick i 1855. 

## Den første lova
Den første lova til Fick seier at diffusjonsstraumen *J* er proporsjonal med konsentrasjonsgradienten for det aktuelle stoffet: 

:\bigg. J = - D \frac{\partial \phi}{\partial x} \bigg. 

der D er diffusjonskoeffisienten, som er eit makroskopisk mål for korleis tilsvarande atom og molekyl kan røre seg. Minusteiknet syner til at at straumen går mot lågare konsentrasjon.  J er «diffusjonsfluksen» (stoffmengd per areal og tid).\, \phi (for ei ideell blanding) er konsentrasjonen. \, x er posisjonen. 

## Den andre lova
Samanhengen mellom konsentrasjonen av det aktuelle stoffet og tida diffusjonen har pågått er gjeven i den andre lova til Fick.

:\frac{\partial \phi}{\partial t} = D\,\frac{\partial^2 \phi}{\partial x^2}\,\!

der

* \,\phi er konsentrasjonen. 
* \, t er tida
* \, D er diffusjonskoeffisienten 
* \, x er posisjonen. 

## Kjelder
*Ficks diffusjonslover. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Ficks_diffusjonslover

## Bakgrunnsstoff
*Diffusion fundamentals
Fjerntermometer

**Fjerntermometer** er eit termometer som blir brukt viss temperaturen skal avlesast ein annan stad enn der han vert målt. Som fjerntermometer blir termoelement eller motstandstermometer på målestaden og millivoltmeter på avlesingsstaden mest brukt. Ved varsling av temperaturar som ikkje må overskridast nyttar ein bimetalltermometer, som sluttar ein elektrisk kontakt ved den innstilte temperaturen.

## Kjelder
fjerntermometer. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/fjerntermometer
Fluidum

**Fluidum** er ei eldre nemning for flytande stoff og til dels òg for gassar. Det vert ofte nytta om alkoholhaldige drykk.

## Kjelder
*fluidum. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/fluidum
Fluorescensmikroskop

**Fluorescensmikroskop** er eit optisk mikroskop der ein brukar ei lyskjelde som sender ut ultrafiolett stråling, fiolett og til dels blått lys og med det skapar ein fotoluminescens i objektet som ein ser på. Kjeldene for den karakteristiske fluorescerande eller fosforescerande strålinga viser seg tydeleg i objektbiletet og kan gje verdifulle opplysningar om samansettinga til preparatet.

## Kjelder
* fluorescensmikroskop. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/fluorescensmikroskop
Forbrenningsvarme

**Forbrenningsvarme** (\Delta H_c^\circ) er varmeverdi eller brennverdi for eit stoff og den varmen som blir frigjort ved forbrenning av ei viss mengd av stoffet. I tabellar finn ein spesifikk forbrenningsvarme som er utvikla varme ved forbrenning av 1 kg av stoffet. 

## Sjå òg
* Brennverdi

## Kjelder
*forbrenningsvarme. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/forbrenningsvarme
Kháris Antoníou

**Kháris Antoníou** () er ein kypriotisk songar. 11. februar 2011 vann han den tredje sesongen av *[[X Factor Hellas|The X Factor]]* på ANT1 då han song «You Are So Beautiful to Me» av Joe Cocker. Han fekk òg ein toårskontrakt med Sony Music Greece, og vart den tredje kypriotaren som vann den greske versjonen av *[[Fjernsynsserien X Factor|X Factor]]*. 

## Diskografi
### Singlar
* 2011: *Ston kósmo mou egó*

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Haris Antoniou|Haris Antoniou]]» frå ,  den 25. oktober 2013.*
Ronny Hafsås

**Ronny André Hafsås** () er ein norsk tidlegare skiskyttar og langrennsløpar frå Stårheim i Eid kommune i Sogn og Fjordane. Han vann eitt verdscuprenn i langrenn og sikra seg tre sølvmedaljar i ulike noregsmeisterskap; to i langrenn (2008 og 2010) og ein i skiskyting (2009).

## Karriere
### Skiskyting
Hafsås vart i 2004 juniorverdsmeister med det norske stafettlaget under junior-VM i franske Haute Maurienne.

Han debuterte i verdscupen i skiskyting i Pyeongchang Sør-Korea i februar 2008. Si første topp ti plassering i verdscupen fekk han veka etter, då han vart nummer ni på sprint-distansen i Khanty-Mansijsk. Hans beste plassering i verdscupen i skiskyting er sjetteplassen han oppnådde under på sprinten i Östersund 6. desember 2008.

Etter å ha delteke i vinter-OL 2010 i langrenn, vende Hafsås tilbake til skiskyting. Midt i mars månad gjekk inn til ein tiandeplass i 10 km sprint.
 
### Langrenn
Under NM på ski 2008 i Trondheim tok Hafsås sølvmedaljen på 15 kilometer fristil, berre slått av Morten Eilifsen. Året før kom han elles femteplass på same distansen.

Hafsås vann opningsrennet i Verdscupen i langrenn for 2009/10-sesongen. Den 21. november 2009 slo han franske Vincent Vittoz med 0,2 sekund på 15 km på Beitostølen. Den overraskande sigeren gav han plass på det norske stafettlaget som dagen gjekk til topps etter ein sterk sisteetappe av Petter Northug. Seinare i sesongen kom Hafsås på andreplass, bak  Northug, på 15 km fri under NM i langrenn i Stokke. Han vart dermed utteken til OL, der han vart nummer 42 på 15 km fristil, også då på plassen bak Petter Northug.

Hafsås var mykje plaga med skadar i åra etter 2010 og valde å avslutte ski-karrieren i 2013.

## Kjelder

**Sportsboken*, aktuelle årgangar.
*Ronny Hafsås til VM
*langrenn.com

## Bakgrunnsstoff
* 
*IBU-biografi
Fordampingsvarme

**Fordampingsvarme** er ei nemning for den varmen som går med til å fordampe ei viss mengd av ei væske ved kokepunktet. Ved trykket 1 atmosfære kokar vatn ved 100 °C, og då trengst det 2260 kJ til å fordampe 1 kg av vatnet. For dei fleste stoffa er fordampingsvarmen mindre enn for vatn. Fordampingsvarmen er òg mindre når kokinga skjer i ein trykkokar, altså ved høgare temperaturar. I tabellar finn ein spesifikk fordampingsvarme ved koketemperaturen.

Spesifikk fordampingsvarme ved koketemperaturen for eit utval stoff

## Kondensasjonsvarme
Kondensasjonsvarme er den varmemengda som blir frigjort når ein gass kondenserast, det vil sei går over til væske eller fast stoff. Kondensasjonsvarmen er like stor som fordampningsvarmen for stoff ved same trykk og temperatur, men med motsett forteikn. 

## Kjelder
*fordampingsvarme. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/fordampingsvarme
*kondensasjonsvarme. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/kondensasjonsvarme
Fotokromatisk glas

**Fotokromatisk glas** er glas som får ein mørk farge når det vert påverka av lys, avhengig av intensiteten til lyset. 

Dette vert mellom anna nytta i briller. 

## Kjelder
*fotokromatisk glas. (27.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/fotokromatisk_glass
Fourier-lova

**Fourier-lova** er ei fysisk lov som seier at varmefluksen ved varmetransport i faste material og i stilleståande væske er proporsjonal med temperaturgradienten, som vil sei temperaturskilnaden per lengdeeining i straumingsretninga. 

: \overrightarrow{q}  = - k {\nabla} T

der (med SI-einingar)
: \overrightarrow{q} er den lokale varmefluksen, W·m−2
: \big.k\big. er varmeleiingsevna til stoffet, W·m−1·K−1,
: \big.\nabla T\big. er temperaturgradienten, K·m−1.

## Kjelder
* Fouriers lov. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Fouriers_lov
Fri energi

**Fri energi** er ein termodynamisk tilstandsfunksjon, definert ved likninga 

: F = U − TS

der F er den fri energien til systemet, U er den indre energien til systemet, T den absolutte temperaturen til systemet og S entropien til systemet. 

Ved isoterme, reversible prosessar er det største arbeidet ein kan få ut av prosessen, lik endringa i fri energi ΔF. Av tabellar over fri energi kan ein rekne seg fram til likevektstilstandar for eit system.

## Kjelder
* fri energi. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/fri_energi
Frysepunktsnedsetting

**Frysepunktsnedsetting** eller **frysepunktsdepresjon** er senkinga av frysepunktet til ei væske når eit anna stoff er løyst i væska. Rennande vatn fryser ved 0&nbsp;°C, sjøvatn ved −2&nbsp;°C. Viss vatnet er metta med salt, er frysepunktet −18&nbsp;°C. Difor vil saltstrøing få is til å smelte, sjølv om temperaturen er langt under 0&nbsp;°C. Frysepunktsnedsettinga for ei væske er proporsjonal med den stoffmengda som er løyst i væska og kan reknast ut etter Raoults lov.

## Kjelder
* frysepunktsnedsettelse. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/frysepunktsnedsettelse
Fuktgrad

**Fuktgrad** er det prosentvise tilhøve mellom det faktiske vassdampinnhaldet i lufta og den maksimale mengda vassdamp lufta kan innehalde ved den målte temperaturen. 

## Sjå òg
* psykrometer
* hygrometer

## Kjelder
* fuktighetsgrad. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/fuktighetsgrad
Gay-Lussac-lova

**Gay-Lussac-lova** eller **Charles-lova** er ei fysisk lov og vart først funnen av den franske fysikaren Guillaume Amontons (1663–1705), men er kalla opp etter Joseph Louis Gay-Lussac. Lova går ut på at alle (ideelle) gassar har same utvidingskoeffisient når trykket ikkje endrast og at volumet er proporsjonalt med den absolutte temperaturen, føresett at trykket blir halde konstant. 

Ein interessant konsekvens av lova er at alle gassar ved fallande temperatur ser ut til å gå mot null volum ved same temperatur. Gay-Lussac-lova gav difor ein første indikasjon på at det finst eit absolutt nullpunkt.

## Kjelder
* Gay-Lussacs lov. (27.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Gay-Lussacs_lov
Fukting

**Fukting** er ein prosess der ein gass, væske eller eit fast stoff tek til seg ei anna væske eller dampen frå denne væska. Fukting av luft med vassdamp spelar stor rolle i luftkondisjonering. Fukting tyder òg at ei væske trekkjer seg utover ei flate av eit fast stoff. 

Vatn fuktar glas. I eit glasskar vil difor vassflata bøye seg opp langs kanten, og vatnet vil trekkje seg oppover i tynne glasrøyr, kapillarrøyr. Kvikksølv fuktar ikkje glas, kvikksølvdråpar blir liggjande som litt flattrykte kuler på glaset. I tynne røyr vil kvikksølvet stå lågare enn kvikksølvoverflata utanfor røyret. På grunn av fukting eller ikkje fukting vil overflata av væskesøyla i røyret, menisken, få motsette krummingar for vatn og kvikksølv i glas.

## Kjelder
Gassdynamikk

**Gassdynamikk** er læra om straumar med store volumendringar av gassformige medium. Slike straumingar opptrer 

*når lekamar rører seg med stor fartar gjennom ein gass
*ved stor fart som kan oppstå når to rom fyllast med gass knytte saman med ei opning og trykket i dei to gassane er særs ulike
*ved stor akselerasjon som opptrer når t.d. faste lekamar i gassen endrar fart særs hurtig 
*ved andre brå endringar i gassen.

Gassdynamikken er særleg aktuell i samband med jetfly, rakettar, gassturbinar og meir. Særleg får sjokkbølgjer og grenselagstraumar ved stor fart mykje fokus. 

## Kjelder
*gassdynamikk. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/gassdynamikk
Gloande lekam

**Gloande lekam** eller **glødande lekam** er ein lekam som på grunn av oppvarming sender ut ljos (termisk ljosutsending, sjå varmestråling). 

Gløding er eit spesialtilfelle av varmestråling, og syner spesifikt synleg ljos, medan varmestråling òg refererer til infraraud eller anna elektromagnetisk stråling.

## Sjå òg
*svartlekamstråling

## Kjelder
*gloande lekam. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/gl%C3%B8dende_legeme
Grashof-talet

Grashof-talet, Gr, er eit dimensjonslaust tal som syner til tilhøvet mellom oppdriftskrefter og seigheitskrefter i væsker der det finst temperaturskilnader. I slike væsker er det ingen karakteristisk fart slik at ein ikkje kan nytte Reynoldstalet.

Oppkalla etter Franz Grashof (1826–93) som var professor i Karlsruhe i Tyskland.

## Kjelder
* Grashofs tal. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Grashofs_tall
Separasjonsprosess

**Separasjon** er ein metode for å skilje eitt eller fleire stoff (gass, væske, fast stoff) frå andre.

## Gravitativ separasjon
**Gravitativ separasjon** er å skilje væsker og gassar på grunn av skilnad i tettleik. Prosessen nyttar ein mellom anna i petroleumsreservoar der gass, olje og vatn finst i separate sjikt (gass øvst, vatn nedst). Partikler med ulik tettleik, til dømes mineral i ein bergart, kan i ein nedknust fraksjon vert skild frå kvarandre ved å innleirast i ulike såkalla tunge væsker. 

## Elektrostatisk separasjon
**Elektrostatisk separasjon** er fråskiljing av stoff som har forskjellige elektrofysikalske eigenskapar i eit elektrostatisk felt. Metoden vert nytta ved oppreiingsprosessar, både for malm og for somme ikkje-metalliske mineral. 

## Magnetisk separasjon

**Magnetisk separasjon** er fråskiljing av stoff med ulik magnetisk permeabilitet. Metoden vert nytta ved oppreiing av malm og for å fjerne uønskte metallpartiklar i industriprosessar.

## Kjelder
* Separasjon: av stoffer. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 26. oktober 2013 frå http://snl.no/separasjon/av_stoffer.
Harald Sørum

**Harald Sørum** () var ein norsk fysikar frå Modum i Buskerud. Han er kjent for arbeid innom faststofffysikk, spesielt for undersøkingar i røntgenspektroskopi og strukturanalyse.

Far til Sørum var gardbrukar på Svartrud i Modum. Sjølv utdanna han seg til kjemiingeniør ved Norges Tekniske Høgskole i 1941 og tok dr.techn. i 1952. Han var dosent i røntgenteknikk ved NTH 1956–66 og sidan professor i same fram til 1982, først i eksperimentalfysikk og frå 1967 i røntgenteknikk. 

## Kjelder
*Harald Sørum. (27.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Harald_s%C3%B8rum
*Folketeljing 1920
Henry-lova

**Henry-lova** er ei fysisk lov som seier at mengda av ein gass som kan løysast i ei væske ved ein særskild temperatur, er proporsjonal med trykket til gassen (partialtrykk) over væska. Matematisk kan loven skrivast

:p = k_{\rm H}\, c
der *p* er partialtrykket til løysinga i gassen over væska, *c* er konsentrasjonen til løysinga, og *k*H er ein konstant med dimensjon trykk delt på konsentrasjonen. Konstanten vert kalla Henry-konstanten til lova. 

Loven gjeld aldri heilt strengt, men er best oppfylt når konsentrasjonen av den løyste gassen er liten, altså ved låge trykk. Henry-lova blir nytta bl.a til utrekning av væska–til gass-likevekter i prosessar for gassreinsing eller andre system der det er viktig å vita korleis ein komponent fordeler seg mellom ein gassfase og ein væskefase som er i kontakt med kvarandre. Lova vart funnen av den britiske medisinaren og kjemikaren William Henry (1774–1836).

## Kjelder
Henrys lov. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Henrys_lov
Getter

**Getter** er ei avsetjing av eit reaktivt materiale som er plasser på innsida av eit vakuumsystem, for å gjere vakuumet fullstendig og oppretthalde det. Når gassmolekyla slår mot getter-stoffet, vart dei kombinert kjemisk eller via adsorpsjon. Getter-stoffet fjernar derfor små mengder av gassen får det lufttomme rommet. 

Getter vert vanlegvis nytta eit belegg som vert nytta på den indre overflata av eit lufttomt kammer. 

Ei getterpumpe der ei høgvakuumpumpe der ein oppnår pumpeverknaden ved hjelp av getter. 

## Sjå òg
*Ionpumpe

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Getter|Getter]]» frå ,  den 26. oktober 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*Stokes, John W. *70 Years of Radio Tubes and Valves: A Guide for Engineers, Historians, and Collectors.* Vestal Press, 1982.
*Reich, Herbert J. *Principles of Electron Tubes. Understanding and Designing Simple Circuits.* Audio Amateur Radio Publication, May 1995. (Reprint of 1941 original).
Homogent stoff

**Homogent stoff** er eit stoff der dei fysiske og kjemiske eigenskapane er dei same overalt i stoffet. Homogene stoff kan vere amorfe eller krystallinske.

## Kjelder
* homogent stoff. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/homogent_stoff
Høgvakuum

**Høgvakuum** er eit rom der det er så lite gass tilbake at den (gjennomsnittlege) midlare frie veglengda til molekyla er stor samanlikna med dimensjonane til rommet. Dette tyder at sannsynet for at eit gassmolekyl skal støyte mot eit anna når det rører seg frå vegg til vegg, er lite. I praksis blir det rekna for høgvakuum når trykket er under 0,01 pascal. Dette svarar til ei midlare fri veglengd på ca 0,5 m for luftmolekyl og til lufttrykket i ei høgd på 100 km over jordoverflaten.

## Kjelder
* høyvakuum. (27.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/h%C3%B8yvakuum
Implosjon

**Implosjon** er ein prosess der objektet destruktivt komprimerast eller kollapsar innover. Implosjon er ein motsats til eksplosjon og inneber at materie og energi blir konsentrert. Eit døme på implosjon er eit biletrøyr med lågt innvendig trykk som sprekk, eller ein undervassbåt som vert knust utanfrå av høgt vasstrykk.

## Kjernefysiske våpen
I eit atomvåpen med implosjonslading, vil ei kule av plutonium eller uran imploderast av eit omkringliggande kuleforma arrangement av sprengladningar. Dette aukar tettleken to til fire gonger, og resulterer i ein kjernefysisk eksplosjon. I enkelte typar atomvåpen vil denne igjen trigge ei forladning som komprimerer ei blanding av deuterium-tritium og skapar ein kjernefysisk fusjon.

## Fluiddynamikk
Kavitasjon er ein implosjonsprosess der til dømes ein propell skaper område med kortvarig lågt trykk i ei væske. Når trykket fell under damptrykket ved konstant temperatur oppstår dampbobler som raskt kollapsar. Denne implosjonen skaper lokalt høge akustiske lydtrykk som kan føre til lokal overflatesplintring og rask erosjon av propellar og turbinar. Liknande problem oppstår når væske strøymer med høg snøggleik til dømes i trykksjakter, luker og overløp i vasskraftverk

## Kunst
Innan kunsten nyttast omgrepet implosjon om grafiske effektar som minnar om fysisk implosjon. I kunsten går uttrykket over frå at innhaldet skildrar noko eksternt til å bli sjølvrefererande, å sette eigen form og eige uttrykk i fokus. I overført tyding nyttast omgrepet om menneske og sivilisasjonar som har mista trua på seg sjølv og blir innoverfokusert.

## Sjå òg
* Supernova
* Svart hól

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Implosjon|Implosjon]]» frå ,  den 26. oktober 2013.*
Indre friksjon

**Indre friksjon** er dei kreftene som oppstår i det indre av ei væske eller ein gass, og som søkjer å hindre ulike lag i væska eller gassen å røre
seg med å ulik fart. Indre friksjon kjem av krefter mellom molekyla i væska. Dei same kreftene er årsaka til viskositeten til væsker. 

I krystallinske stoff, særskild i metall, blir indre friksjon brukt som eit mål for evna til materialen til å dempe vibrasjonar. Eigenskapen er viktig for visse bruksområde (stor indre friksjon ynskt i maskinfundament, lite indre friksjon t.d. i stemmegaflar). I tilfelle der ein kjenner prosessen som fører til indre friksjon i metall, t.d. i jarn som inneheld løyste innskotsgrunnstoff, kan måling av indre friksjon nyttast til utrekning av den oppløyste delen av desse grunnstoffa og av diffusjonskoeffisienten deira.

## Kjelder
indre friksjon. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/indre_friksjon
Ionisk krystall

**Ioniske krystall** er krystall der partiklane som dannar krystallgitteret, er ion som blir halde på plass av den elektriske krafta mellom dei, ionebinding.

## Kjelder
*ioniske krystall. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/ioniske_krystaller
Irreversibel prosess

Ein **irreversibel prosess** er ein prosess som ikkje kan skje i motsett rekkefølgje. Viss ein fysisk prosess ikkje av seg sjølv kan føregå nøyaktig motsett veg, er han irreversibel. To gassarter som blandar seg i kvarandre, er ein slik prosess. Varmestraum er ein irreversibel prosess, for varme går av seg sjølv berre frå varmare til kaldare stad, aldri omvendt. Alle kjende naturlege prosessar er irreversible. Friksjon gjer mekaniske prosessar irreversible, fordi glidefriksjon motverkar rørsla òg når prosessen går motsett veg.

## Kjelder
* irreversibel. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/irreversibel
HS-diagram

**Is-diagrammet** eller **hS-diagrammet**, er eit diagram som blir særs nytta ved damptekniske utrekningar for varmekraftanlegg og liknande, og som attgjev samanhengen mellom trykket til vassdampen p (atm), temperatur t (°C), entalpi i (kcal/kg) og entropi S (kcal/kgK). Diagrammet vart oppstilt av den tyske fysikaren Richard Mollier. Etter overgang til SI-målesystemet blir entalpien gjeve med bokstaven h og blir målt i kJ/kg, og entropien S blir målt i kJ/kgK. Diagrammet vert derfor no kalla hS-diagrammet, men ein finn ofte den gamle nemninga.

## Kjelder
is-diagrammet. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/is-diagrammet
Isotropi

**Isotropi** (av gresk: *iso* (lik) og *tropos* (retning)) omfattar identiske eigenskapar uansett retning. Ein meir presis definisjon avhenger av fagfeltet uttrykket vert nytta innan. Ulikskapar i eigenskapane til objektet, fenomenet eller forståinga avhengig av retning er motpolen og kallast anisotropi. Til dømes inneber isotropisk stråling at strålinga er lik i alle retningar uavhengig av retninga det målast eller andre forhold. Big Bang-teorien går ut i frå at universet er isotropt, då utvidinga skjer i alle retningar med lik snøggleik 

Eit **isotropt stoff** er eit stoff der oppbygningen er lik i alle retningar og dei fysiske eigenskapane er uavhengige av retninga. Eit døme er glas. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Isotropi|Isotropi]]» frå ,  den 26. oktober 2013.*  
*isotropt stoff. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/isotropt_stoff
Jacques Charles

**Jacques Alexandre César Charles** () var ein fransk fysikar, særleg kjent for undersøkingar av volumendringar til gassar med trykk og temperatur. Han stadfesta Boyle–Mariotte-lova og påviste at ein volumet til ei gassmengd aukar proporsjonalt med temperaturen når trykte er konstant, Charles-lova. Då Charles ikkje offentleggjorde resultata av desse undersøkingane, blir æra for oppdaginga oftast tillagt Gay-Lussac, som publiserte arbeida hans saman med sine eigne undersøkingar i 1802. Charles-lova blir difor ofte kalla Gay-Lussac-lova.

Charles bygde i 1783 saman med brørne Robert den første hydrogenfylte luftballongen (charlière) og reiste med ein slik ballong 40 km på 2 timar i opptil 3000 meter høgd.

## Kjelder
* Jacques Alexandre César Charles. (28.02.2013) I Store norske leksikon.
Jon Gjønnes

**Jon Gjønnes** () var ein norsk fysikar og professor. 

Gjønnes tok doktorgraden i fysikk i 1967 og vart professor ved Universitetet i Oslo i 1982. Frå 1968 til 1988 var han vitskapleg leiar av elektronmikroskoplaboratoriet same stad. Gjønnes har arbeidd med røntgendiffraksjon, elektrondiffraksjon og -mikroskopi, som vert nytta innan mange felt innan materialvitskap/metallurgi. Gjesteprofessorater ved universitet i Australia, Japan og USA.

## Kjelder

* Jon Gjønnes. (28.02.2013) I Store norske leksikon.
Inversjonstemperatur

**Inversjonstemperatur** er den høgaste temperaturen der ein gass blir avkjølt viss han får utvide seg fritt. Viss temperaturen til gassen er høgare enn inversjonstemperaturen, blir han i staden oppvarma ved utvidinga.

## Kjelder
inversjonstemperatur. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/inversjonstemperatur
Kompressibilitet

**Kompressibilitet** er i termodynamikk og fluidmekanikk eit mål på den relative volumendringa i eit fluid eller eit faststoff, som følgje av endringar i trykk eller spenning. Noko er inkompressibelt når det ikkje kan trykkjast saman.

:\beta=-\frac{1}{V}\frac{\partial V}{\partial p}

der *V* er volum og *p* er trykk. Uttrykket over er ikkje fullstendig, fordi kompressibiliteten til eit objekt eller system òg er avhengig av om prosessen er adiabatisk eller isoterm. Som ein følgje av dette, kan ein definere isoterm kompressibilitet som:

:\beta_T=-\frac{1}{V}\left(\frac{\partial V}{\partial p}\right)_T

der *T* indikerer at det partielle differensialet skal gjerast ved konstant temperatur.

Adiabatisk kompressibilitet definerast som:

:\beta_S=-\frac{1}{V}\left(\frac{\partial V}{\partial p}\right)_S

der *S* er entropi. For eit faststoff er skilnaden mellom dei to definisjonane neglisjerbar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kompressibilitet|Kompressibilitet]]» frå ,  den 26. oktober 2013.*
Carl Fredrik Hill

**Carl Fredrik Hill** () var ein svensk målar, ein av dei fremste landskapsmålarane i landet.

### Liv og gjerning

Hill var frå Lund, og son til ein akademikar. Etter studiar ved Konstakademien i Stockholm reiste han i 1873 til Paris. Der mål han intensivt i fire år, med mål om å få stille ut på Paris-salongen. Gong på gong vart han refusert, einast to av hans verk vart godtekne.

Hill måla i stendig høgre tempo, men byrja også å verte meir og meir psykisk ustabil. I februar 1878 vart han ført til eit sinnssjukehus, etter at grannar klaga over roping om nettene. Vener var på same tid overraska over dei nye bileta hans, obscøne motiv som einast var måla i parisarblått og kadmiumgult. På sjukehuset vart det konstatert at han leid av hallusinasjonar og paranoia. Sidan kom han til Lunds hospital. Etter han protesterte mot behandlinga på sjukehuset vart han pleia i heimen hos mora og ei syster i nesten 28 år, heilt til han døydde i 1911.

Hills kunst var lite kjend og påakta medan han levde. Fyrst då han var død kom merksemda mot alle dei verk han laga som frisk, med fleire framifrå måleri som syner Hill sin originalitet og uttrykkskraft. Mange av bileta hans er påverka av Camille Corot sin målarkunst. Dei seinare år har vorte utstilt også verk frå den perioden han var sjuk, teikningar, krit- og pastellmåleri.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Carl Fredrik Hill|Carl Fredrik Hill]]» frå ,  den 27. oktober 2013.*  
 
## Bakgrunnsstoff
Svenska skidspelen

**Svenska skidspelen** er eit skiidrettsarrangement som kvar vinter vert avvikla ein stad i Sverige, dei siste tiåra fast i Falun.

Svenska skidspelen vart fyrste gongen arrangert i Sundsvall i 1947. Arrangementet omfatta i mange år tevlingar i langrenn, kombinert og skihopping. Kombinert-øvinga vart arrangert siste gongen i 1999 og spesielt hopprenn sist i 2002. Sidan 2003 har langrenn vore einaste tevlingsform.

Tidlegare har fleire andre idrettar vore del av Svenska skidspelen. Åra 1950-53 var det renn i alpine greiner, arrangert i Åre, og skiskyting i 1984. I 1986 gjekk VM i skiskyting for kvinner som ein del av Svenska skidspelen. I 1987 og 1988 stod skiorientering på programmet. Vasaloppet var ein del av Svenska skidspelen i 1952.

Sidan verdscupen i nordiske greiner vart innført på 1970- og 80-talet, har renna i Svenska skidspelen tald med i desse turneringane. Ski-VM vart arrangert i Falun i 1954, 1974 og 1993, alle desse meisterskapane høyrer med i Svenska skidspelens historie. I 1980 var 20 km langrenn for kvinner under Svenska skidspelen VM-øving, då denne øvinga ikkje var del av OL-programmet i Vinter-OL 1980 i Lake Placid.

Svenska skidspelen vert organisert av aksjeselskapet Svenska Skidspelen AB. Dette aksjeselskapet er heileigd av Föreningen Svenska Skidspelen, som består av 11 svenske idrettslag.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Svenska skidspelen|Svenska skidspelen]]» frå ,  den 27. oktober 2013.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Johann Josef Loschmidt

**Jan** eller **Johann Joseph Loschmidt** () var ein austerriksk fysikar. 

Han var professor ved universitetet i Wien. Arbeidde med gassteori og termodynamikk.

## Kjelder
*Joseph Loschmidt. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Joseph_loschmidt
Josiah Willard Gibbs

**Josiah Willard Gibbs** () var ein amerikansk matematikar og fysikar. Størstedelen av den vitskaplege produksjonen hans ligg på det matematiske området til fysikken, og han er kjend for publikasjonen i 1876 av *[[On the Equilibrium of Heterogeneous Substances]]*, ein grafisk analyse av multi-fase kjemiske system, som la grunnlaget for ein stor del av moderne vitskap. Mellom anna Gibbs fri energi, Gibbs' faseregel og kjemisk potensial. Han la han mykje av det teoretiske grunnlaget for kjemisk termodynamikk og fysikalsk kjemi. Som matematikar fann han opp vektoranalyse.

Han var professor ved Yale University i New Haven frå 1871. Han arbeidde særleg med problem frå termodynamikken, som resulterte i mellom anna  og Gibbs fri energi, og vektoranalysen. 

Han var æresdoktor ved Universitetet i Oslo i samband med Abel-jubileet i 1902. Arbeida hans er samla i *Scientific Papers* (1906).

## Prisar (utval)
* – Copleymedaljen

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Josiah Willard Gibbs|Josiah Willard Gibbs]]» frå ,  den 27. oktober 2013.*  
*Josiah Willard Gibbs. (27.02.2013) I Store norske leksikon.
Joule–Thomson-effekt

**Joule–Thomson-effekt** er ein effekt der ein gass som ekspanderar synker i temperatur, mens ein gass som kompromerast øykar i temperatur. Som forsøk kan ein få ei temperaturendring i ein gass som følgje av at han langsamt strøymer gjennom ein porøs plugg, eit kapillarrøyr, ein ventil eller liknande, til ein stad med lågare trykk. Minkar temperaturen, kallast effekten positiv; i motsett fall negativ. Ved vanleg temperatur vil effekten ytre seg som avkjøling, utanom for hydrogen, heliumog neon. Ved særs låg temperatur blir òg desse avkjølt. Effekten blir utnytta teknisk blant anna ved framstilling av flytande luft. Han er òg av stor teoretisk interesse.

Effekten vart oppdaga av James Prescott Joule og William Thomson Kelvin (Lord Kelvin) i 1853.

## Kjelder
*Joule–Thomson-effekt. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Joule%E2%80%93Thomson-effekt
Julius Robert von Mayer

**Julius Robert von Mayer** () var ein tysk fysikar. 

Det var han som først formulerte lova om ekvivalens mellom varme og arbeid i fysikken, lova om bevaring av energi. Avhandlinga hans om dette vart trykt i 1842, men det varte lenge før arbeidet til Mayer vart vurdert etter fortjeneste. No blir oppdaginga hans rekna til ein av dei største oppdagingane på 1800-talet. James Prescott Joule kom fram til den same ideen i 1843.

## Kjelder
*
Kapillarrøyrviskosimeter

**Kapillarrøyrviskosimeter** er eit instrument til å måle viskositeten til væsker. 

For å måle viskositeten til ei væske med denne metoden, lèt ein væska strøyme gjennom eit kapillarrøyr og måler tida det tar for ei viss væskemengd å strøyme gjennom. Dette samanliknar ein så med tida det tar for ei væske med kjend viskositet å strøyme gjennom.

## Kjelder
*kapillarrørviskosimeter. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/kapillarr%C3%B8rviskosimeter
Kapitsamotstand

**Kapitsamotstand** er ein motstand som oppstår i ein varmestraum gjennom ei grenseflate mellom flytande helium og ein fast lekam. Motstanden har berre tyding når temperaturen er under kring 2 K. 

Effekten er kalla opp etter den sovjetiske fysikaren Pjotr Kapitsa. 

## Kjelder
*kapitsamotstand. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/kapitsamotstand
Kármánsk kvervelgate

**Kármánsk kvervelgate** er ei rekkje av kvervlar i ein væske- eller gasstraum som strøymer på kvar side av ein sylinder (fart loddrett på sylinderaksen). Kvervlane blir danna avvekslande og med jamne mellomrom på begge sider av sylinderen. Dette gjev trykkpendlinger på tvers av vindretningen og kan t.d. bringe skorsteinar i farlege svingingar. Om ein set spiralforma ribbar på utsida av den øvre delen av skorsteinen, blir svingingane oppheva.

Effekten er kalla opp etter Theodore von Kármán.

## Kjelder

*
Kalorimetri

**Kalorimetri** er læra om måling av varmemengder som opptrer i kjemiske reaksjon, fysiske endringar og faseovergangar. Tradisjonelt vart varme vorte målt i kaloriar, derav nemninga kalorimetri. Varme blir no målt i joule. Den skotske fysikaren Joseph Black var den første til å sjå skilnaden mellom varme og temperatur, og er sagt å vere grunnleggjaren av kalorimetri som vitskap.

Varmen kan målast med eit kalorimeter. 

## Kjelder
kalorimetri. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/kalorimetri
Tone Wilhelmsen Trøen

**Tone Wilhelmsen Trøen** () er ein norsk Høgre-politikar som vart innvald på Stortinget etter stortingsvalet 2013. Ho er 4. representant for Akershus og stortingspresident.

Tone Wilhelmsen Trøen er oppvaksen i Nes på Romerike, er gift og har tre born. Ho har lang erfaring innan politikken frå Høgre sine lokallag både i Nes og Eidsvoll og frå Akershus Høgre. I tillegg har ho vore rådgjevar for Høgres gruppe i barne-, familie- og kulturkomitéen i  2005, og i 2013 var ho partirådgjevar i helsepolitiske spørsmål. Den 15. mars 2018 vart ho vald til stortingspresident etter at Olemic Thommessen måtte trekkje seg på grunn av byggeskandalen på Stortinget, der ei ombygging som var planlagt å koste 1,1 milliardar kroner vart kostande 2,3 milliardar.

## Kjelder
Kalorimeter

Eit **kalorimeter** (frå latin *calor*, som tyder varme) er eit apparat nytta innan kalorimetri eller varmemåling, der ein måler varmen skapt av kjemiske reaksjonar eller fysiske endringar, i tillegg til varmekapasitet. Eit enkelt kalorimeter består berre av eit termometer festa til ein metallboks fylt med vatn over eit forbrenningskammer. 

For å finne entalpi-endringa per mol av eit stoff A i ein reaksjon mellom dei to stoffa A og B, vert stoffa lagt til eit kalorimeter og temperaturen vert målt før og etter reaksjonen. Ved å multiplisere temperaturendringa med massen og dei spesifikke varmekapasitetane til stoffa, får ein ein verdi for energien som er gått tapt eller er absorbert under reaksjonen. Ved å dele energien på kor mange mol av stoffet A som var med i reaksjonen får ein entalpiendringa til reaksjonen. Denne metoden vert hovudsakleg nytta innan akademisk læring, sidan han skildrar kalorimetriteorien. Han tar ikkje omsyn til varmetap gjennom boksen eller varmekapasiteten til termometer og sjølve boksen. 

## Sjå òg
*Entalpi
*Varme
*Kalori
*Forbrenningsvarme

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Calorimeter|Calorimeter]]» frå ,  den 27. oktober 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*



## Bakgrunnsstoff
Hans Andreas Limi

**Hans Andreas Limi** () er ein norsk politikar for Framstegspartiet. Han er medlem av Bærum kommunestyre frå 2011, leiar i Akershus Framstegsparti frå 2012 og vart vald inn på Stortinget frå Akershus hausten 2013.

## Karriere
Han har vore medlem av Framstegspartiet sidan 1979. Han var generalsekretær i Framstegspartiets Ungdom 1984–1986, kontorsjef i Framstegspartiet 1986–1988 og deretter generalsekretær i partiet 1988–1994. Limi var medlem av Skien bystyre og formannskap 1984–1987. Han var medlem av Oslo bystyre frå 1988, men fekk permisjon frå vervet i 1989. Han overtok som finansbyråd i Oslo etter Sverre Frich jr. i april 1991 og sat ut året. Limi har også sete i Kringkastingsrådet.

Etter eksamen ved Telemark Handelsgymnas i 1979 studerte han bedriftsøkonomi ved Bedriftsøkonomisk Institutt. Limi trekte seg frå stillinga som generalsekretær i Framstegspartiet i mai 1994, og gjekk over i stillinga som eigedomssjef i Olav Thon-gruppen. Han har sidan vore utviklingsdirektør i Steen & Strøm AS, etableringsdirektør i ICA Norge AS og dagleg leiar i eige konsulentselskap.

Sidan 1984 har han vore gift med partikollegaen Vibeke Limi.

## Stortingskomitear
*2013–2017 medlem i Finanskomiteen

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hans Andreas Limi|Hans Andreas Limi]]» frå ,  den 27. oktober 2013.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Kartesisk dykkar

Ein **kartesisk dykkar** er eit luftfylt lite glasrøyr som så vidt flyt, men som søkk når vasstrykket aukar.

Verkemåten kan enkelt visast med ein augedråpepipette som ein tarerer til han såvidt flyt i eit høgt, smalt glas eller ei flaske heilt fylt med vatn og lukka med ein gummipropp. Trykkjer ein på proppen, aukar trykket i vatnet. Noko vatn blir trykt inn i pipetten som dermed blir tyngre og søkk. Minskar ein trykket, vil lufta i pipetten utvide seg igjen og skyve vatnet ut slik at pipetten blir lettare og flyt opp. Prinsippet blir utnytta i eit apparat til måling av gassutvikling i små mengder biologisk vev som blir plassert inne i ein kartesisk dykkar.

Eksperimentet med dykkaren viser at treverk og opphavleg flytande lekamar som har søkke under vassoverflata, som skip eller vasstrukkent tømmer, blir stadig meir vassfylt på grunn av aukande trykk med djupna og difor må søkke heilt til botns.

Dykkaren er kalla opp etter Cartesius, det vil se Descartes.

## Kjelder
*kartesisk dykkar. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/kartesisk_dykker
Kim i fysikk

**Kim** eller **kime** er eit utgangspunkt for faseovergangar i fysikk. Ved kondensasjon og ved krystallisasjon og dessutan ved utfelling av nye fasar frå fast løysing, veks den nye fasen frå utgangspunkt som vert kalla kim.

## Kjelder
* kim – fysikk. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/kim/fysikk
Kinematisk viskositet

**Kinematisk viskositet** er tilhøvet mellom viskositeten *μ* og tettleiken *ρ* til ei væske. Han vert vanlegvis skriven som den greske bokstaven nu (*ν*). Han er nyttig når ein skal analysere Reynoldstalet, som uttrykker forholdet mellom tregleikskrefter og dei viskøse kreftene.

: Re = \frac{\rho u L}{\mu} = \frac{uL}{\nu} \;,
der L er ein typisk lengdeskala i systemet.

Kinematisk viskositet blir målt i m²/s. I CGS-systemet vart han målt i stokes med symbol St der 1 St = 1&nbsp;cm²/s.

## Kjelder

*kinematisk viskositet. (27.02.2013) I Store norske leksikon.
----
**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Viscosity|Viscosity]]» frå ,  den 27. oktober 2013.*
Anastasija Petryk

**Anastasija Ihorivna Petryk** ( i Odessa) er ein ukrainsk songar.

## Eurovision
### Ditjatsje Jevrobatsjennja 2012
Petryk var ein av 21 deltakarar som vart valde ut av Natsionalna Telekompanija Ukraïny til å delta i Ditjatsje Jevrobatsjennja 2012, den ukrainske uttakinga til Junior Eurovision Song Contest 2012 i Amsterdam i Nederland. Før ho vart vald ut til å delta i Ditjatsje Jevrobatsjennja 2012 måtte ho gjennom ein regional uttaking. Ho vann til slutt tevlinga med songen «Nebo» og fekk representere Ukraina.

### Junior Eurovision Song Contest 2012
Ukraina deltok i Junior Eurovision Song Contest 2012 og vann med 138 poeng; tolv frå Kviterussland, Sverige, Belgia, Russland, Israel, Armenia, Moldova og Nederland, ti frå juryen og Georgia, seks frå Albania og fire frå Aserbajdsjan. I tillegg fekk alle landa tolv poeng før poengutdelinga starta for at ingen skulle få null poeng. Petryk sette rekord i største sigersmargin, 35 poeng framfor andreplassen, og ho var den som fekk flest tolvarar då poenga vart del ut. Fire år tidlegare hadde systera Viktorija Petryk enda på andreplass for Ukraina i Junior Eurovision Song Contest 2008 i Limassol på Kypros med songen «Matrosy».

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Anastasiya Petryk|Anastasiya Petryk]]» frå ,  den 27. oktober 2013.*
Knut Ångström

**Knut Johan Ångström** () var ein svensk fysikar og son av Anders Jonas Ångström.

Han grunnla i 1885 det fysiske instituttet ved Stockholms Högskola og var frå 1896 til 1910 professor i fysikk i Uppsala. Ångström konstruerte pyrheliometeret og utførte ei rekkje presisjonsundersøkingar, særleg av emisjons- og absorpsjonspekteret til forskjellige stoff.

## Kjelder
*
Kokepunktsforhøging

**Kokepunktsforhøging** er den mengda grader kokepunktet til ei væska vert auka med med når ei viss mengd stoff vert løyst i væska. For éi og same væske er kokepunktsforhøginga proporsjonal med den løyste mengda molekyl per volumeining væske. Dette tilhøvet kan brukast til å avgjere den relative molekylmassen til det løyste stoff.

## Kjelder
* kokepunktsforhøyelse. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/kokepunktsforh%C3%B8yelse
Bente Stein Mathisen

**Bente Stein Mathisen** () er ein norsk Høgre-politikar som var den niande representanten for Akershus på Stortinget i perioden 2013-2017. I perioden før og perioden etter var ho 1. vararepresentant for Akershus.

På Stortinget var Mathisen medlem i arbeids- og sosialkomitéen, og i Stortingets delegasjon til Nordisk råd. Ho har lang politisk erfaring frå både Asker Høgre og Akershus Høgre.

## Kjelder