open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Amorgós

**Amorgós** (gresk Αμοργός) er ei øy i Hellas, den austlegaste øya i Kykladane i Egearhavet og den øya i gruppa som ligg nærast Dodekanesane. Øya har eit areal på 126&nbsp;km².

Amorgós er eigen kommune, og frå 2011 høyrer øya administrativt til under periferieininga Náxos i periferien Dei&nbsp;sørlege&nbsp;egeiske&nbsp;øyane.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunen Amorgós 1&nbsp;961&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 441&nbsp;innbyggjarar.

På grunn av plasseringa til Amorgos var ho ein av dei første stadane at jonarar kom til frå dei joniske byane Milet, Halikarnassos og Efesos på veg til Kykladane og det greske fastlandet.

I antikken hadde øya tre sjølvstendige byar med sjølvstyre og same valuta. Storleiken og det kunstneriske arbeidet på bymurane til Areksini, dei antikke tårna på øya, dei antikke gravene, steinreiskapane, inskripsjonane, vasane og andre lekamar viser at Amorgós var ein blømande sivilisasjon i antikken. Namnet på dei tre byane er Arkesini, Minoa og Aigiali eller Melania. Dei ligg alle på vestsida av øya der ein kan finne naturlege hamner.

Amorgós vert òg kalla Yperia, Patagy eller Platagy, Pagali, Psikhia, og Karkisia. Ein del av øya vert kalla Aspis, der det antikke tempelet til gudinna Afrodite stod.

Øya vart filma i Luc Besson sin film *[[Det store blå]]*.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

Dei andre busetnadene på øya:

Småøyar i kommunen:
* Káto Andikéri (2)
* Liadí (0)
* Pláka Liadioú (0)
* Viókastro store (0)
* Viókastro vesle (0)
* Grambonísi (0)
* Nikoúria (0)
* Ánydros (0)
* Gramvoússa (0)
* Kisíri (0)
* Patelídi (0)
* Feloúka (0)
* Psalída (0)
* Áno Andikéri (0)

### Referansar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Amorgos|Amorgos]]» frå ,  den 15. august 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
* Virtuelle rundturar på Amorgós
* Katápola i bilete
* Bilete frå Amorgós
Komatsu D575

**Komatsu D575** er den største bulldosaren som vert produsert i dag (2007). Dei fleste D575'ane vert nytta i nordamerikanske koldagbrot. 

D575 er 11.7 m lang og 4.88 m høg og har ei frigångshøgd på 74.5 cm. Skjeret er 7.4 m breitt og 3.6 m høgt og fraktar med seg om lag 69 m3 med kol. Maskina er på 152 tonn og har ei motoreffekt på 858 kW (1167 hk). Belta har ei kontaktflate på 9.4 m2 og eit marktrykk på 158 kPa/m2.

## Bakgrunnsstoff
* Spesifikasjonar for D575.
* Bilete av D575 i arbeid. 

## Kjelde
Flatmakkar

**Flatmakkar** (Platyhelminthes, frå gresk *platy*, 'flat' og *helminth*, 'makk') er ei rekke av relativt ukompliserte dyr med blaut kropp. Det er kjent om lag 25 000 artar, noko som gjer gruppa til den største grupperinga innanfor acoelomatane, og dei lever i fuktige omgjevnadar over heile verda. Dei fleste er frittlevande, men ganske mange artar lever òg parasittisk.
Anáfi

**Anáfi** (gresk Ανάφη) er ei øy i Hellas som høyrer til Kykladane i Egearhavet. Ho&nbsp;ligg aust for øya Santoríni (Thíra).

Anáfi er eigen kommune, og frå 2011 høyrer øya administrativt til under periferieininga Thíra i periferien Dei&nbsp;sørlege&nbsp;egeiske&nbsp;øyane.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunen Anáfi 293&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 284&nbsp;innbyggjarar.

Øya har stort sett vore ukjend for ferierande i lang tid, men dei siste åra har ho vorte ein meir populær turiststad. Ho er ei svært lita øy med bratte klipper som gjev flott utsyn over sjøen og vakre solnedgangar.

I følgje gresk mytologi fekk øya namnet sitt fordi ho dukka opp frå djupet for å gje argonautane ein tilfluktsstad under ein kraftig storm. Andre seier at namnet kjem av det ikkje finst slangar på øya («An Ofis» tyder «utan slangar»). På øya står klosteret Panajía Kalamiótisσa og eit tempel bygd for guden Apolona.

## Byar og tettstader
Byane og tettstadene i kommunen er:

Småøyar i kommunen:
* Makrá (0)
* Pakhiá (0)
* Ftená (0)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Anafi|Anafi]]» frå ,  den 15. august 2007.*
Donoúsa

**Donoúsa** (gresk Δονούσα), òg kalla *Donoussa*, *Denousa* eller *Denoussa*, er ei øy i Hellas som høyrer til Kykladane i Egearhavet. I antikken vart ho kalla Stenosa eller Spinosa. I lag med Amorgós er ho ei av dei austlegaste øyane i øygruppa.

Donoúsa var tidlegare eigen kommune, men inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Náxos og dei små Kykladane, som er ein del av periferieininga Náxos i periferien Dei sørlege egeiske øyane.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunaleininga Donoúsa 213&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 185&nbsp;innbyggjarar.

Donoúsa ligg om lag 25&nbsp;km nord for Amorgós (Katápola), 7&nbsp;km frå den vesle øygruppa Mákares og 15&nbsp;km aust for Náxos. Ho er berre 14&nbsp;km² og består av fjell, åsar, steinar og nokre buskar. Det høgaste punktet er 385 m. Donoúsa har ei lita hamn med båttransport til Náxos og Amorgós.

## Referansar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Donoussa|Donoussa]]» frå ,  den 15. august 2007.*
Iráklia

**Iráklia** (gresk Ηράκλεια), er ei lita øy i Hellas som høyrer til Kykladane i Egearhavet.

Iráklia var tidlegare eigen kommune, men inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Náxos og dei små Kykladane, som er ein del av periferieininga Náxos i periferien Dei sørlege egeiske øyane.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunaleininga Iráklia 148&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 37&nbsp;innbyggjarar.<ref name=Folketeljing_rev 2021
Øya ligg mellom Náxos og Íos ved naboøyane Skhinoúsa, Koufonísia, Donoúsa og Amorgós. Hamna heiter Ájos Jeórjos, medan hovudlandsbyen vert kalla Panajía. Dei største grottene i Kykladane ligg på Iráklia. Ein kan nå Iráklia med båtar frå Pireus, Náxos og Páros.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Irakleia, Cyclades|Irakleia, Cyclades]]» frå ,  den 15. august 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Skhinoúsa

**Skhinoúsa** (gresk Σχοινούσα) er ei lita øy i Hellas som høyrer til Kykladane i Egearhavet. Ho har eit areal på 8,5&nbsp;km², er 5,5&nbsp;km lang og på det breiaste 4&nbsp;km.

Skhinoúsa var tidlegare eigen kommune, men inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Náxos og dei små Kykladane, som er ein del av periferieininga Náxos i periferien Dei sørlege egeiske øyane.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunaleininga Skhinoúsa 229&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 211&nbsp;innbyggjarar.

Øya ligg mellom Iráklia og Kéros, og like sør for Náxos.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Schinoussa|Schinoussa]]» frå ,  den 23. september 2016.*  
 

## Referansar
Gustav Rasmussen

**Gustav Rasmussen** () er ein norsk Ap-politikar og diktar frå Stord.

Gustav Rasmussen er tilsett som arbeidsleiar i Aker Stord. Han er vidkjend for dei små humoristiske dikta, eller *morgonsteva* som han kvar morgon sender ut til hundrevis av tilsette i Aker Kværner. Han har og gjeve ut boka «Skråblikk», som inneheld eit utval av morgonsteva hans. Rasmussen representerer Stord Arbeidarparti i kommunestyret og formannskapet i Stord kommune.
Unitarisme

**Unitarisme** er kristne retningar som voks fram etter reformasjonen og som førte til etablering av frie trudomssamfunn utan felles dogme og utan felles organisasjon. 

Felles for dei fleste unitarkyrkjene er at dei meiner at læra om treeininga strider mot trua på at Gud er éin, derav namnet «unitar» (frå latin: *unitas*, som tyder *einskap*). Verken Kristus eller Heilaganden har guddommeleg natur; Jesus er i staden halden for å vere eit menneske med usedvanlege eigenskapar. Vidare er fornuften og det moralsk nyttige ei norm for religiøs sanning. 

Likevel står den enkelte unitar fritt til sjølv å bestemme sitt tilhøve til læra om treeininga og andre dogme. Unitaristane vil heller samle seg om Jesu lære, enn å stridast om dogmatiske detaljar som dei opplever som uvesentlege. 

## Historie:
Trusretninga blir òg kalla **socianisme** etter teologen og samfunnsgrunnleggaren Fausto Sozzini (d. 1604). 
Unitarkyrkja oppstod som kyrkjesamfunn på 1560-talet som ein direkte følgje av reformasjonen i Transilvania og Polen. I Ungarn og Romania er unitarkyrkjene rekna som nasjonale kyrkjer, og dei har ei sams samanhengande historie som går attene til 1568. Dei første unitarinspirerte kyrkjene i Polen døydde ut som kyrkjesamfunn på 1600-talet. 

I Noreg vart samfunnet etablert i 1895. Blant dei mest kjende norske unitarar finn vi Hans Tambs Lyche, Kristofer Janson, Herman Haugerud og ekteparet Nina og Edvard Grieg. I Noreg er unitarismen i dag representert ved Den norske unitarkirke.

## Kjelder
* *Verdens religioner*, Politikens forlag 1974

## Bakgrunnsstoff
* Center for Socinian Studies
* Dictionary of Unitarian and Universalist Biography
* Kjende unitarar
* Unitarforbundet Béd Dávid (Den norske unitarkirke)
Gávdos

**Gávdos** (gresk Γαύδος) er den sørlegaste øya i Hellas, like sør for den store naboøya Kreta, som ho administrativt er ein del av. Saman med dei omliggande småøyane dannar ho ein eigen kommune i periferieininga Khaniá i periferien Kreta. Ho er òg det sørlegaste punktet i Europa.

## Geografi
Øya ligg 50&nbsp;km sør for Khóra Sfakión og har eit areal på 33&nbsp;km². I 2021 budde det 142 personar fast på øya. Om sommaren kan folketalet derimot stige til over 3&nbsp;500, dei fleste av desse er nudistar. Hamna på øya heiter Karavés, medan hovudlandsbyen heiter Kastrí. Den sørlegaste landsbyen Vatsianá har berre nokre få personar som bur permanent.

## Historie
Gávdos har vore busett sidan steinalderen. Gávdos har stundom vore identifisert som den mytiske staden Ogygia der Kalypso heldt Odyssevs som fange. Arkeologiske funn har vist at romarane var aktive på øya. På denne tida vart plantelivet på øya overutnytta, og dette starta ein erosjonsprosess som framleis held fram.

Apostelen Paulus segla i le av Gávdos på si siste reise til Roma. Etter å ha forlate Kreta tok ein storm fatt i skipet hans og blåste det ut av kurs, slik at han passerte nær øya. Dette vert gjenfortalt i Apostelgjerningane 27,16.

Seinare, under tida under Austromarriket hadde øya 8&nbsp;000 innbyggjarar og hadde tre biskopar og ein erkebiskop. Under den osmanske perioden, som varte frå 1665 til 1895 vart Gávdos kalla Gondzo. I denne perioden minka folketalet til berre 500 i 1882. Ein referanse til sarasenarane har overlevd på øya - ei strand er kalla Sarakinikó, som tyder *av sarasenarane* på gresk.

I 1930-åra vart øya nytta som ein stad for kommunistar i eksil, meir enn 250 menneske vart sende her av dei greske styresmaktene, mellom anna Markos Vafiadis. Urbaniseringa tok til på 1960-talet i Hellas, men starta alt i 1950-åra på Gávdos. Under denne perioden kunne øybuarane byte land på Gávdos med tidlegare tyrkiske område på Kreta, som hadde vorte tilgjengelege via staten. På Kreta danna dei ein gemeinschaft kalla *Gavdiótika*.

## Byar og tettstader
Byane og tettstadene i kommunen er:

Småøyar i kommunen:
* Gavdopoúla (0)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gavdos|Gavdos]]» frå ,  den 15. august 2007.*  
 

## Referansar
Trollhummarar

**Trollhummarar** (*Galatheidae*) er ein familie krepsdyr med særs lange klør. Trass i namnet er dei ikkje i særleg nær slekt med hummarfamilien; dei høyrer til anomurene og er såleis nærskylde eremittkrepsar og trollkrabbar. I norske farvatn finst fleire artar, mellom anna 5 i slekta *[[Galathea]]*.

## Kjenneteikn
Trollhummarar har vanlegvis relativt flate kroppar med brei og fura hale. Ryggskjoldet er som regel ovalt, med eit framtredande og spisst pannehorn. Dei har stor halevifte som vanlegvis er bøygd opp under cephalothorax og stundom vert nytta til symjing. Det første paret gangbein er sterkt forlenga (ofte lenger enn sjølve kroppen) og er utstyrt med eit par lange klør. Som regel er det femte paret gangbein gøymd under ryggskjoldet i gjellekammeret, noko som gjer at trollhummarar kan sjå ut som dei berre har åtte gangbein.

Dei største trollhummar-artane kan bli ca 15 cm lange, men dei fleste av dei er mindre.

## Levesett
Trollhummarar finst både på ganske grunt vatn og ned til over 600 m djupn. Dei finst under mange slags botntilhøve, ein del av artane er kaldtvasskorallrevartar. Ein trudde lenge at trollhummarane fanga byttet sitt frå bakhald i holer med dei lange klørne sine, men nyare observasjonar har vist at dei kan bruka dei til å fanga fisk som sym forbi reva dei står på.

## Mat
Det vert ikkje drive aktiv fangst av trollhummarar, men krinakrabben (*Galathea strigosa*) vert ofte teken som bifangst i krabbe- og hummarteiner. Smaken skal vera god.

## Kjelder
* Frank Emil Moen & Erling Svendsen: *Dyreliv i havet - nordeuropeisk marin fauna*
* Tysk og engelsk wikipedia

## Bakgrunnsstoff
*
Anomurar

**Anomurar** (Anomura) er ein infraorden tifotkreps som omfattar ei rekkje vidt ulike krepsdyr i mange ulike habitat. I norske farvatn er dei representert med fire familiar: Eremittkreps, trollkrabbar, trollhummarar og porselenskrabbar.

## Kjenneteikn
Anomurar har, som alle andre tifotkreps, ti gangbein. Det siste av desse er derimot ofte gøymd under ryggskjoldet, inne i gjellekammeret der det vert nytta til å halda gjellene reine. Dette trekket skil dei frå ekte krabbar, som har ti velutvikla gangbein som alle vert nytta til å gå med.

## Systematikk
Anomurane vert delt inn i fire overfamiliar:

* **[[Galatheoidea]]**
** Galatheidae (trollhummarar)
** Chirostylidae 
** Porcellanidae (porselenskrabbar)
** Aeglidae (ei lita gruppe ferskvassanomurar frå Sør-Amerika)
** Kiwaidae (*[[Kiwa hirsuta]]*, ein nyoppdaga art som stundom vert kalla «pelshummar»)
* **[[Hippoidea]]**
** Hippidae
** Albuneidae
** Blepharipodidae
* **[[Lomisoidea]]**
** Lomisidae (*Lomis hirta*)
* **[[Paguroidea]]**
** Coenobitidae
** Diogenidae
** Lithodidae (trollkrabbar)
** Paguridae (eremittkreps)
** Parapaguridae
** Parapylochelidae
** Pylochelidae
Tsjuktsjisk

**Tsjuktsjisk** eller **luoravetlansk** er eit tsjukotko-kamtsjatkisk språk som blir tala av tsjuktsjarar i Russland.

## Ortografi

Tsjuktsjisk blir skrive med det kyrilliske alfabetet, med tre bokstavar som ikkje finst i den russiske versjonen av alfabetet, nemleg bokstavane *ӄ ԓ ӈ*,

Det moderne alfabetet for tsjuktsjisk:

## Grammatikk

### Morfologi

#### Substantiv

Substantiv i tsjuktsjisk blir bøygd i ti kasus. Substantiva er delt inn i tre bøyingsklasser, alt etter fleirtal finst berre for absolutiv (1. deklinasjon), obligatorisk for alle kasus (2. deklinasjon), eller valfritt i ikkje-absolutive former (3. deklinasjon). Skilnaden er eit resultat av animasitetshierarkiet.

1. deklinasjon: fellesnamn som refererer til andre ting og omgrep enn menneske

2. deklinasjon: eigennnamn som refererer til menneske, fellesnamn som refererer til eldre slektningar, pronomen som refererer til menneske

3. deklinasjon: fellesnamn som refererer til andre menneske enn eldre slektningar

*тумгын* "kamerat".

## Kjelder

* А.П. Володин, П. Я. Скорик 1997: Чукотский язык. i: Языки мири. Палеоазиатские языки. Москва. s. 23-39

## Bibliografi

* Асиновский А.С. Консонантизм чукотского языка. Л., 1991.
* Богораз В.Г. Луораветланский (чукотский) язык // Языки и письменность народов Севера. М.; Л., 1934, ч. 3.
* Богораз В.Г. Луораветланско-русский (чукотско-русский) словарь. М.; Л., 1937.
* Вдовин И.С. Очерки истории и этнографии чукчей. М.; Л., 1965.
* Володин А.П. Проспект описания грамматики керекского языка (чукотско-камчатская группа) // Языки народов Сибири. Грамматические исследования. Сборник научных трудов. Новосибирск, 1991.
* Инэнликей П.И. Словарь чукотско-русский и русско-чукотский. Л., 1987.
* Молл Т.А., Инэнликэй П.И. Чукотско-русский словарь. Л., 1957.
* Недялков В.П. Императив в чукотском языке // Императив в разноструктурных языках. Тезисы докладов конференции: Функционально-типологическое направление в грамматике. Повелительность. Л., 1988.
* Скорик П.Я. Грамматика чукотского языка. М.; Л., 1961, ч. 1; 1977, ч. 2.
* Скорик П.Я. Очерки по синтаксису чукотского языка. Инкорпорация. Л., 1948.
* Скорик П.Я. Структура предложения в чукотском языке // Структура предложения в языках различных типов. Палеоазиатские языки. Л., 1984.
* Скорик П.Я. Чукотский язык // Языки народов СССР. Л., 1968, т. 5.
* Bogoras W. Chukchee // Handbook of American Indian Languages / Ed. by F. Boas. Washington, 1922.
* Comrie B. Degrees of Ergativity: Some Chukchee evidence // Ergativity / Ed. by F. Plank. London, 1979.
* Kampfe H.-R. u. Volodin A.P. Abriss der tschuktschisches Grammatik auf der Basis der Schriftsprache. Wiesbaden, 1995.
* Nedyalkov V.P. Degrees of Ergativity in Chukchee // Ergativity / Ed. by F. Plank. London, 1979.

## Bakgrunnsstoff

* Morfologisk analyseprogram for tsjuktsjisk (endeleg tilstandsautomat)
AbiWord

**AbiWord** er eit teksthandsamingsprogram lisensiert under GNU General Public License. Det er tilgjengeleg i fleire språk, blant anna norsk, og er tilgjengeleg under GNU/Linux, Windows og Mac OS.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* www.abisource.com
Dalmål

**Dalmål** er ei svensk dialektgruppe som vert tala i landskapet Dalarna (unnateke Idre og Serne som har norsk øysterdalsmål). Gruppa kan verte dela i *eigenlege dalmål*, som vert tala omkring sjøen Siljan; og *bergslagsmål*, som vert tala i sør, og som har mange likskapar med dei i aust grensande sveamåla.

Eit kjent dalmål er det eigenlege dalmålet Elvdalsk.
Eremittkreps

**Eremittkreps** er ein familie tifotkreps som manglar både ytre skal og tydeleg segmentering på bakkroppen. Dei fleste artane kompenserar for dette ved å bu i tomme sniglehus, men somme nyttar òg sjøanemoner eller svampar som vern mot rovdyr. Hjå denne familien er høgre klo større enn venstre, og dei siste to para gangbein er reduserte.

Sjølve ordet «eremitt» kjem frå gresk *eremos*, som tyder 'einebuar'. Dette spelar på at eremittkrepsen meinast å leva åleine, noko som vanlegvis ikkje stemmer. Dei fleste artane i denne familien har nemleg utvikla mutualistiske former for symbiose med ein eller fleire andre artar - til dømes vert den vanlege norske bernhardkrepsen (*Pagurus bernhardus*) ofte funnen med sjøanemoner, hydroidar, svamp eller mangebørstemakk.

## Bakgrunnsstoff
Johannes og Longin Jarengskije

**St. Johannes og Longin Jarengskije** er to helgenar i den ortodokse kyrkja, som begge levde på 1500-talet. Dei var munkar i klosteret Solovetskij Spaso-Preobrazjenskij i ei tid då St. Filipp var igumen ved dette klostret. Under St. Filipps leiing hadde Johannes og Longin strenge fastetider og bøner, oppfylte alle igumenen sine oppgåver, og litt om gangen voks dei andeleg. 

I 1561 drog Johannes og Longin til Tver oblast i ærend for klosteret. På vegen tilbake storma det på Belojesjøen, båten kantra og Johannes og Longin omkom. Etter ei tid vart kroppane deira oppdaga om lag 125 km frå klosteret ved munningen av elva Sosnovka som om dei framleis var i levande live, og dei vart plasserte i kapellet til mirakelmannen St. Nikolaj ved tettstaden Jarenga.

Etter ei stund dukka det opp teikn på deira heilagskap, for sjuke vart lækja nær leivningane deira. Seinare vart det grunnlagd eit kloster på staden der dei heilage munkane vart gravlagde. I 1625 melde Ilija Telov, som var ein munk ved klosteret i Jarenga, til patriark Filaret (Feodor Romanov) om mirakla som hadde skjedd ved grava til St. Johannes og Longin. Bevisa for dei mirakuløse hendingane vart grundig etterforska og godkjend. 15. juli 1638 vart leivningane flytta til ein nybygd katedral ved klosteret. Til ære for denne hendinga vart minnefestdagen til St. Johannes og St. Longin Jarengskie fastsett til den 16. juli.

## Minnefestdagar for St. Johannes og Longin Jarengskije
* 16. juli (3. juli i den julianske kalenderen)

## Kjelder
* Ortodoks kalender
* Erkebiskop Filaret (Gumlevski). *Zjitija svjatykh, tsjtimykh Pravoslavnoju Tserkovju*. Ijul. Sankt Petersburg., 1900, s. 38-40.
* Protopopov D.I. *Zjitija svjatykh, tsjtimykh Pravoslavnoju Rossijskoj Tserkovju, a takzje tsjtimykh Gretsjeskoj, Tserkovyju, juzjno-slavjanskikh, gruzinskikh i mestno tsjtimykh v Rossii*. Mesjats Ijul. Moskva, 1885, s. 41-44.
* *Solovetskij Paterik*. Moskva, 1914.
Tomm Kristiansen

**Tomm Kristiansen** () var ein norsk journalist og forfattar.

Kristiansen var fødd i Eidsberg. Han byrja i NRK i 1979, og han har som NRK-tilsett arbeidd for Dagsnytt i København, korrespondent i Harare frå 1990 til 1994 og leiar for Utenriksredaksjonen.

I 1995 fekk Kristiansen Den Store Journalistprisen for arbeidet sitt.

I 2006 slutta han i NRK og begynte som medierådgjevar for Salva Kiir, president i Sør-Sudan og visepresident i Sudan.

## Bibliografi
* *Blant Vårherres klovner* (1983)
* *Det gode håp* (1993) 
* *Mor Afrika* (1994) 
* *På Parfymefloden og andre reiser* (1995) 
* *Mandelas land. En fortelling om frihet* (1996) 
* *Mørk Safari. Beretningen om Henry M. Stanley* (1998) 
* *Høvdingen* (1999) 
* *Mannen fra Nasaret* (2000) 
* *Langs myrraveien* (2002)
* *Afrika – en vakker dag* (2006)
* *Utenriks – hendelser verden ikke må glemme* (red.) (2008)
* *Presidentens mann* (2009)
* *Cape Town – i regnbuens tid* (2011)
* *Jesus – opprører og fredselsker* (2013)
* *Da Gud skiftet mening : Femti år som forandret kirken*, med Trond Bakkevig, Cappelen Damm (2018)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tomm Kristiansen|Tomm Kristiansen]]» frå ,  den 16. august 2007.*
Alaskayupik

**Alaskayupik** (også kalla **yupik**, **yup'ik**, or **sentralyup'ik**) er eit yupikspråk i den eskimoisk-aleutiske språkfamilien. Språket blir snakka i dei vestlege og sørvestlege delane av Alaska. Både målt etter talarar og etter medlemer i den etniske gruppa er alaskayupik det største språket snakka av urfolk i Alaska.

Omtrent 14&nbsp;000 av dei omtrent 23&nbsp;000 sentralalaskiske yupikane snakkar språket. Yupik er førstespråk for ungane i ca. 17 av dei 68 yupiklandsbyane. Desse ligg hovudsakleg langs det nedre løpet av Kuskokwim-elva, på Nelson-øya og langs kysten mellom desse.

Alaskayupik har fem hovuddialektar:
* Vanleg sentralyupik
* Norton Sound-yupik
* Hooper Bay-Chevak-cupik
* Nunivak-cupik
* Egegik-yupik

## Skrift

Ei eiga stavingsskrift for språket, yugtunskrift, blei utvikla av yupiktalaren Uyaquq rundt 1900. I dag blir språket nesten utelukkande skrive med latinske bokstavar.  På 1960-talet utvikla Irene Reed og andre ved Alaska Native Language Center ein praktisk ortografi. Tidleg på 1970-talet blei eit tospråkleg utdanningsprogram innført i fire yupiklandsbyar i Alaska. Sidan er det gjeve ut fleire verk på yupik eller yupik og engelsk, som ei omfattande ordbok og ein undervisingsgrammatikk av Steven Jacobson, ein roman av Anna Jacobson og fleire samlingar av soger og liknande.

## Fonologi

 *l* og *y* er ikkje frikativar, fonetisk sett, men *l* oppfører seg som (dei andre) frikativane i systemet. *y* oppfører seg som ein frikativ i dei andre eskimoskpråka.

Frikativar (og *l)* blir ustemt rett før og etter ein plosiv.

Geminate (lange) konsonantar blir ikkje skrive med dobbel konsonant, slik dei t.d. blir i grønlandsk, men med einsom i namnet *Yup’ik.* Dette blir skrive med dobbel p i grønlandsk, *juppik*.

Yup'ik har tre vokalar, *a i u,* som også kan vere lang, *aa ii uu,* pluss ein schwa /ə/ skrive *e.* Vokalane *i u* blir senka til [e o] framfor ein uvular konsonant *q* eller *r* eller framfor bakre *a.* Til skilnad frå grønlandsk blir ikkje dei senka variantane skrive med *e* eller *o*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Yup'ik language|Yup'ik language]]» frå ,  den 1. mai 2017.*  
 
## Litteratur

* Jacobson, Steven A. 1998: *Yup'ik dialect atlas and study*. Alaska Native Language Center, University of Alaska Fairbanks
* Jacobson, Steven A. 2001: *A practical grammar of the St. Lawrence Island/Siberian Yupik Eskimo language *. Fairbanks, Alaska : Alaska Native Language Center, College of Liberal Arts, University of Alaska
* Krauss, Michael E. (red.) 1985: *Yupik Eskimo prosodic systems : descriptive and comparative studies* / edited by Michael Krauss. Alaska Native Language Center research papers no. 7. Fairbanks, Alaska : Alaska Native Language Center, University of Alaska
* Reed, Irene 1977: *Yup'ik Eskimo grammar * Alaska Native Language Center, University of Alaska

## Bakgrunnsstoff
* Alaska Native Language Center: Central Alaskan Yup'ik
DS «Orion»

**DS «Orion»** (kallesignal JQLF) var eit dampskip bygt i 1874 som passasjer- og lasteskip og det niande skipet til Det Bergenske Dampskibsselskab (BDS). Det 
vart bygd ved H Murray & Co i Port Glasgow i Skottland for 85&nbsp;000 spesidalar.

Med sine 681 bruttotonn og 180 fots lengd var DS «Orion» det største skipet til BDS då det vart levert. 

## Historie
Skipet vart levert i september 1874 og gjekk inn i ruta mellom Hamburg og Nord-Noreg. Skipet vart derimot forfølgd av uhell og sokk allereie på ein av dei første turane sine, den 5. desember 1874 ved Meløyvær. Det var vinter, og ein kunne ikkje heva skipet før våren etter, då det vart slept til Bergen for reparasjon. Dette var ikkje den einaste ulykka med «ulukkeskipet», som det vart kalla. 

Etter kvart som ein ny generasjon skip kom i fart i Hamburgruta, vart «Orion» etter kvart overført til kystruta mellom Oslo og Hammerfest. 

Omkring 1888/89 låg skipet ved Bergens Mekaniske Verksted for ombygging. Ein skulle fornye innreiinga, bygge nytt dekkshus av jern og byte inn ein ny compound-maskin på 529 iHk. Under ein test eksploderte den eine kjelen og skadde maskinbesetninga som var om bord. Etter avtale med Det Nordenfjeldske Dampskibsselskab var det Bergenske sin tur til å setje inn eit skip i hurtigruta frå 1. juli 1989 og gamle «Orion» vart då sendt til Trondheim. Den første turen i hurtigruta gjekk torsdag 7. juli det året. 

Frå juli 1898 segla «Orion» saman med , før hurtigruta frå 1. oktober dette året vart utvida med ein rundttur i veka mellom Bergen og Tromsø. Bergenske og Nordenfjeldske hadde ein avtale om å segle hurtigruta anna kvart år. I juli 1899 kom «Orion» inn i ei fast rute mellom Hammerfest og Vardø med to rundtturar i veka. Om vinteren gjekk ruta til Tromsø. Dei neste åra gjekk skipet fast i ruta på Finnmark. Hausten 1902 vart skipet ført til Laxevaag Maskin & Jernskibsbyggeri i Bergen, der et fekk ein ny triple-ekspansjonsmaskin på 750 ihk, og gjekk attende i Finnmarksruta då det stod klart i juli 1903. 

12. desember 1903 var «Orion» på veg austover og nær Makkaur, mellom Makkaur og Syltefjord, braut det ut brann på 2. plass midtskips då ein oljelampe velta. Branne spreidde seg raskt til forskipet. Sju av besetninga omkom i brannen, medan dei andre kom seg i livbåtane. Det utbrende vraket vart slept til Vardø. 

A. Meling kjøpte vraket på ein auksjon for 9000 kroner og det vart slept til Stavanger der vart hogd opp. Den nye dampmaskina og kjelen vart kjøpt attende av Bergenske og seinare sett inn i det nye hurtigruteskipet .

## Kjelder
* Dag Bakka Jr. Hurtigruta - Sjøvegen mot nord ISBN 82-91258-08-2
*
Hurtigruten AS

**Hurtigruten AS**, tidlegare *Hurtigruten Group ASA* og *Hurtigruten ASA*, er eit norsk reiarlag som mellom anna opererer Hurtigruta. Selskapet vart stifta som Hurtigruten Group ASA 1. mars 2006 ved samanslåinga av Troms Fylkes Dampskibsselskap og Ofotens og Vesteraalens Dampskipsselskab, med hovudkontor i Narvik. 
Eigaren av reiarlaget er Silk Bidco AS, der hovudaksjonæren er det London-baserte investeringsselskapet TDR Capital.

Selskapet skifta namn til Hurtigruten ASA 26. april 2007. 2. februar 2015 fekk skifta Hurtigruten ASA namn til Hurtigruten AS, og hovudkontoret vart flytta til Tromsø. HRG har omtrent 3 400 tilsette, og driv og mellom anna USA og Sør-Amerika. Selskapet driftar 11 hurtigruteskip langs norskekysten. Fram til 2008 dreiv selskapet òg ferjer og snøggbåtar i Nordland, Troms og Sunnmøre, men selskapet Torghatten Nord tok over ferjene og snøggbåtane i Nordland og Troms dette året. Hurtigruten AS har òg skip i cruise i Antarktis.

## Noverande flåte
Per 2025 har Hurtigruten AS 10 skip i flåten si. Dette inkluderer MS Finnmarken (tidlegare MS Otto Sverdrup fram til 2025) og MS Midnatsol (tidlegare MS Maud frå 2021 til 2024).

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
* Kvar er hurtigruta no?
Alkyonídesbukta

**Alkyonídesbukta** (gresk Κόλπος Αλκυονίδων, *Kólpos Alkyonídon*), òg kalla *Alkionidesbukta*, er ei bukt lengst inn på nordsida av Korintbukta. Sundet er om lag 20 til 25 km langt og 20 km breitt. Det strekkjer seg frå Egósthena til Kapp Trákhilos frå aust til vest og frå Mikrá Stráva til Kapp Trakhilos frå nord til sør. 

Det er tre periferieiningar som grensar til bukta, Korinthía i sør, Attikí i aust og Viotía i nord. Bortsett frå Mégarasletta i søraust er det fjell som ligg rundt bukta. Desse fjella er mellom anna Jeránia i sør, Patéras og Kitherónas i aust og Karámboli i nord. Av strender i bukta finn ein Mikrá Stráva, Stráva, Mavrolímni, Káto Alepokhóri, Egósthena, Alykí og Korínis. 

Det går ingen ferjeruter i denne bukta. Alkyonídesøyane, ligg lengst vest. Desse øyane inkluderer Daskalió, Prasonísi og Zoodókhos Pigí. Fleire øyar, som Foniás og Makrónisos ligg heilt i nord. I nord ligg òg Kouvéli i Domvrénabukta.

## Mindre bukter

* Khinoúbukta, sør
* Psáthabukta, søraust
* Egósthenabukta, aust
* Livadóstrasbukta, nordaust
* Domvrénabukta, nordvest

## Stader langs bukta

* Sør:
** Mikrá Stráva
** Stráva
* Søraust:
** Mavrolímni
** Ejiroúses
** Káto Alepokhóri
* Aust:
** Egósthena
* Nordaust:
** Ájos Vasílios
* Nord:
** Kalamári
** Alykí
* Nordvest:
** Paralía Korínis

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Alkyonides Gulf|Alkyonides Gulf]]» frå ,  den 17. august 2007.*
Ártabukta

**Ártabukta**, òg kalla **Amvrakiabukta** (gresk Αμβρακικός κόλπος, *Amvrakikós Kólpos*), er ei bukt i Det joniske havet nordvest i Hellas. Ho er om lag 40 km lang og 15 km brei og er den største lukka bukta i Hellas. Byane Préveza, Árta, Amfilokhía (tidlegare kjend som Karvasarás) og Vónitsa ligg langs kysten.

Inngangen til bukta er gjennom eit 700 meter breitt sund mellom den antikke byen Actium (gresk Άκτιο, *Áktio* eller Άκτιον, *Áktion*) i sør og Préveza i nord. Ein tunell går mellom dei to byane. Bukta er forholdsvis grunn og langs kysten ligg det mange myrer, og store delar av dei er ein del av ein elvemunning. Elvane Loúros og Árakhthos munnar ut i bukta, og derfor er bukta varmare og mindre salt enn Det joniske havet. Ein straum renn frå bukta og ut i havet. Bukta er rik på multe, sjøtunge og ål. 

Bukta har fått namnet sitt frå byen Árta, medan det alternative namnet har fått namnet sitt frå den antikke byen Ambrakia som ligg nær kysten der Árta i dag ligg. 

Frå det greske sjølvstendet i 1832 til den andre balkankrigen i 1913 danna delar av bukta grensa mellom Kongedømet Hellas og Det osmanske riket.

Restane av fleire antikke byar ligg ved kysten: Actium ved inngangen, der det kjende slaget ved Actium vart utkjempa i 31 fvt.; Nikopolis, Argos Ippatum, Limnaea og Olpae.

## Kjelde

* James Wolfe, «Observations on the Gulf of Arta, Made in 1830» *Journal of the Royal Geographical Society of London* **3**:77-94 (1833) at JSTOR
Amatør

Ein **amatør** (av fransk *amateur*, jfr. latin *amare*, elske) er ein person som utøver ein kunstart, ein idrett eller eit fag av interesse eller som hobby, og ikkje på yrkesmessig, profesjonelt vis.
 
## Amatørar innan vitskap
Mange amatørar har kome med viktige bidrag til vitskapen, som til dømes Joseph Fourier, Charles Darwin og Benjamin Franklin.
 
## Amatørar innan ingeniørfag
Mange av dei som utviklar open kjeldekode er amatørar, på det viset at dei utfører arbeidet på fritida utan betaling.

## Amatørar innan idrett
Omgrepet amatør spelte ein stor rolle innan idretten fram til 1980-talet, då mange idrettstevlingar var reserverte for amatørar. Viktigast i så måte var dei olympiske leikane. Denne strenge inndelinga mellom amatørar og profesjonelle tok form på 1800-talet. Den som tok imot pengar for idrettsprestasjonar kunne bli stengd ute frå amatørtevlingar for ei viss tid eller på livstid. Når mange idrettsutøvarar fekk tilsetjing som offiserar eller anna vart det ofte oppfatta som ein freistnad på å omgå dette regelverket.
Jan Oddvar Skisland

**Jan Oddvar Skisland** () er ein norsk lokalpolitikar som var ordførar for Kristiansand kommune 2003-2007, og blei gjenvald for «nye» Kristiansand kommune frå 2020.

Skistad blei først vald til ordførar i 2003 for Kristeleg Folkeparti. Han etterfølgde Bjørg Wallevik frå Høgre. Wallevik fekk flest personlege stemmer ved valet, medan Skisland kom på andreplass. Han blei vald til ordførar i eit valteknisk samarbeid med SV og Arbeidarpartiet, som fekk varaordføraren, Bjarne Ugland.
Ved kommunevalet i 2011 gjorde Skisland comeback som lokalpolitikar, denne gong som representant for Arbeiderpartiet.

Ved kommmunevalet i 2019 var han ordførarkandidat for Arbeidarpartiet i den nye storkommunen Kristiansand. Skisland er ordførar i kommunen frå 1. januar 2020.

Skisland er cand.theol. og har hovudfag frå Norges Idrettshøgskole i tillegg. Før ordførarvervet i 2003 var han tilsett på Høgskolen i Agder. Skisland tok ikkje attval som ordførar, og gjekk av den 10. oktober 2007. Då blei han toppsjef i Idrettsklubben Start frå 1. januar 2008.

Som ordførar har Skisland særleg vore oppteken av trafikk i Kristiansand, der han har prøvd å finne løysingar for sykkel og kollektivtrafikk.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Skisland på tredje plass
* Intervju i Absolutt KRS
Det Stavangerske Dampskibsselskab

**Det Stavangerske Dampskibsselskap AS** (**DSD**) er eit reiarlag med base i Stavanger. Føretaket er eigd av familien til Stavangermannen Folke Hermansen.

Reiarlaget har stor kystflåte som driv ferjetransport og lokaltrafikk i Rogaland og tilstøytande område. Frå 1919 og til 1978 da selskapets einaste hurtigruteskip (MS «Kong Olav») vart seld, var Stavangerske og ein del av hurtigruta. Med dotterselskap har DSD omtrent 1000 tilsette i Noreg, i tillegg til tilsette i ein rekke andre land. Føretaket består av Stavangerske AS, Nor Lines AS (tidlegare Nor Cargo) og DSD Shipping AS.

DSD vart etablert i 1855, og er med det eit av de eldste reiarlag i Noreg. 150 årsjubileet vart feira den 12. februar 2005.

## Bakgrunnsstoff

*
Willi Graf

**Willi Graf** () var ein tysk medisinstudent og medlem av Den kvite rosa.

Willi Graf vart fødd i i Kuchenheim utanfor Euskirchen. Familien hans flytta til Saarbrücken i 1922. Elleve år gammal blei han med i *Bund Neudeutschland*, ein katolsk organisasjon for ungdomar som gjekk på finare skular. Organisasjonen blei ulovleg då Adolf Hitler kom til makta i 1933. I 1934 blei han med i *Grauer Orden*, ein annan ungdomsorganisasjon som også var ulovleg, og kjend for å vere antinazistisk. Denne organisasjonen var derfor inndelt i små grupper.

I 1937 gjorde han riksarbeidsteneste, og etter dette begynte han på medisinstudium. I 1938 blei han tiltalt for ulovlege aktivitetar, men fekk amnesti grunna feiringa av Anschluss.

Frå 1940 til 1942 tenestegjorde han fleire stader i Europa. I 1942 blei han med i Den kvite rosa.

Den 18. februar 1943 blei han og systera, Annelise, arrestert i München. 19. april 1943 blei dømd til døden av Folkedomstolen. Han blei avretta i München den 12. oktober 1943 etter at han hadde vore gjennom mange avhøyr utan å røpe nokon namn.

Sju skular i Tyskland er oppkalla etter han, og i 2003 fekk han posthumt status som æresborgar av Saarbrücken. 

## Bakgrunnsstoff
* Ei side om Willi Graf og den kvite rosa (engelsk)
Rolls-Royce Silver Shadow

**Silver Shadow** (frå engelsk *sølvskugge* ) er namnet på ein bilmodell bygd av den britiske produsenten Rolls-Royce mellom 1965 og 1980. Formgjevinga er det John Blatchley som har sytt for.

## Kjelder
Bekkestua

**Bekkestua** er ein tettstad i Bærum kommune i Akershus fylke. Bekkestua, som er nest største senter i Bærum (etter Sandvika), ligg der Bærumsveien tidlegare kryssa Gamle Ringeriksvei. Etter at Bærumsveien vart lagd i tunell under Bekkestua, er det no berre lokaltrafikk i sentrum.

Bekkestua har alle sentrumsfunksjonar, som bibliotek, brannstasjon, utsal for Vinmonopolet osb. På Bekkestua ligg idretts- og symjehallen Nadderudhallen, rullebretthallen (skeitehallen) Arena og fotballbanen Nadderud stadion, heimebanen til Stabæk fotballklubb, med fleire øvingsbanar ikring.

### Samferdsel
Kolsåsbanen, ein grein av T-banenettet i Oslo, har stasjon på Bekkestua. Trikkelina Lilleakerbanen over Skøyen i Oslo og Jar i Bærum følgjer T-banelina på strekninga frå Jar fram til T-banestasjonen, som er endestasjonen for trikkelina. Det er dessutan busstasjon på Bekkestua knytt til T-banestasjonen, med mellom anna ein flybussrute direkte til Oslo Lufthamn på Gardermoen.

### Historie
Mykje av Bekkestua ligg på jorda til Gjønnes gard. Namnet har staden etter ei gammal tømmerstove som låg ved ei lita sildre som no for lengst er drenert. Bekkestua var tidlegare kjent for Statens husstellærerhøgskole på Ringstabekk rett i nærleiken.
DS «Sirius»

**DS «Sirius»** var eit dampskip bygd i 1885 av Flensburger Schiffbau Gesellschaft i Tyskland som passasjer- og lasteskip for Det Bergenske Dampskibsselskab i Bergen. Då Bergenske fekk kontrakt på hurtigruta i 1893 vart DS «Sirius» det skipet som vart valt til å ein gong i veka gå rundturen Trondheim-Tromsø i vinterhalvåret og til Hammerfest i sommarhalvåret. Den 3. juli 1894 gjekk DS «Sirius» sin første tur nordover.

I 1927 fjerna ein alle lugarane i skipet og nytta det som lastebåt i godsruta Oslo-Finnmark. 

Den 18. mai 1940 vart «Sirius» senka av tyske fly utanfor Dyrøy. Sju av mannskapet som var om bord omkom, medan folk på land greidde å redde elleve personar som hadde klamra seg til diverse vrakgods.

## Historie

DS «Sirius» vart overlevert i april 1885 til ein kostnad på 350&nbsp;000 kroner, og starta karrieren som turistskip i Bergenske si Hamburg-rute. Den 3. juli 1894 vart DS «Sirius» sett inn i hurtigrutetrafikk og vart dermed det andre skipet i hurtigruta si historie. I 1896 fekk skipet innlagt elektrisk lys, og i 1899 vart innreiinga i akterskipet forandra. I 1901, 1909 og 1920 vart nye donkeykjelar lagt inn. 

I 1908 vart DS «Sirius» bygd om ved Laxevaag Maskin & Jernskibbyggeri i Bergen. Skroget vart forlenga med 5 meter, og ein ny tresylindra trippel ekspansjonsdampmaskin vart installert. I 1912 hadde skipet lugarplass til 60 på 1. plass og 22 på 2. plass. 

Mellom 1921 og 1925 gjekk skipet i rutetrafikk til Island. I 1927 vart DS «Sirius» ombygd til lasteskip for 108&nbsp;000 kroner. Etterpå vart skipet sett inn i godsrute mellom Oslo og Finnmark. I 1930 vart det sett inn straumlinjeforma ror. 

Under det tyske åtaket på Noreg den 9. april 1940, var DS «Sirius» i Nord-Norge og vart sett inn i forsyningsteneste for dei norske forsvararane. Den 18. mai 1940 var DS «Sirius» på veg frå Tromsø til Risøyhamn, då skipet vart angripe av tyske bombefly. DS «Sirius» vart treft fleire gonger forut og midtskips, og brekte i to og sokk ved Finnlandsnes. Dei overlevande vart skoten etter med maskingevær. 11 personar redda seg i land, men kapteinen, styrmannen og fem av besetninga omkom da skipet gjekk ned.

## Litteratur
* Dag Bakka Jr. Hurtigruta - Sjøvegen mot nord ISBN 82-91258-08-2
Vesteraalens Dampskibsselskab

**Vesteraalens Dampskibsselskab** (VDS) var eit reiarlag som vart stifta i 1881 på Stokmarknes i Nordland. Føretaket dreiv med lokal rutetransport, samt at det starta den første Hurtigruta i 1893.

Selskapet fusjonerte i 1987 med Ofotens Dampskipsselskap, det nye føretaket fekk namnet Ofotens og Vesteraalens Dampskibsselskab (OVDS). I 2006 fusjonerte OVDS med Troms Fylkes Dampskibsselskap (TFDS) og danna Hurtigruten Group, som seinare vart omdøypt til Hurtigruten ASA.

## Skip

Nokre av reiarlaget sine eksisterande skip:
* MS «Vesterålen» – I hurtigruta
* MS «Lofoten» – I hurtigruta
* MS «Finnmarken» (frå 1956) – Museumsskip
* DS «Børøysund» – I drift som veteranskip
* DS «Hestmanden» – Bevart

## Bakgrunnsstoff
* digitalarkivet Reklameplakater for Vesteraalens Dampskibsselskab fra 1930-tallet.
* Riksarkivet - Prisliste frå 1917: «Vesteraalens Dampskibsselskab (Hurtigruterne) 2den Plads Priskurant»
Stev

Eit **stev** er eit vers eller omkved frå norsk folkedikting som har fire linjer. Steva kan delast inn i fleire underkategoriar. Ordet *stev* kjem frå verbet *å stave*, eller substantivet *stav*, som peikar mot talet på tunge stavingar i verset (all bunden form har tunge og lette stavingar).

## Gamalstev
*Gamalstev* vert rekna som den eldste stevtypen. Versemålet har to rim, på andre og fjerde lina. Forma er vanleg i mange mellomalderballadar og er difor spreidd over heile Skandinavia, Island, Irland og Storbritannia. Ein reknar med at forma skriv seg frå verseforteljingar frå mellomalderen som vart omsette til norrønt omkring 1300. Gamalsteva vart truleg dansa til. 

Eit typisk gamalstev kan minne om eit ordtak, eller dei er rester av viser som er forsvunne for lenge sidan. Draumkvedet er gjennomført sunge på dette versemålet, likeeins Bendik og Årolilja.

Døme:

:*Det stend ei bjørk i Lanjeiseini*
:*som lavar av adde greinir*
:*Mange spørje, men ingen veit*
:*Om Lanjeiskjempun er heimi* 
::(Setesdal)

## Nystev
*Nystev* vert rekna som ei mykje yngre form. Denne forma har fastare versrytme og rimar parvis: A-A, B-B. Desse steva vart mykje nytta til dikt ved spesielle høve og er vanlege i stevjing eller stevleik. Versemålet har vore nytta av nyare diktarar, som til dømes Aasmund Olavsson Vinje i diktsyklusen *[[Storegut]]*, av Aslaug Vaa og av Ivar Aasen.

Døme:

:*Til lags åt alle kann ingjen gjera*
:*det er no gamalt og vil so vera*
:*eg tykkjer stødt at det høver best*
:*å hjelpa den som det trengjer mest.*

## Slåttestev
*Slåttestev* er vers, stubbar eller viser som er dikta på slåttemelodiar. Her vart rytmen forma av slåtten og oppstod når slåtten vart tulla, om det ikkje var spelemann til stades, og songaren ville brigde med tekst (jmfr. joik). Somme gongar voks steva til heile slåttestev-viser. Visa eller stevet tok ofte namn etter slåtten eller spelemannen slåtten kom frå. Mange av dei lengre visene handla om Myllarguten, eller han er nemnd i teksta. Andre spelemenn, som Hølje Plassen eller Olav Napper kunne òg få slike viser knytt til slåttar dei hadde spela. Vandreslåttar som Hopparen har ofte ei lang rekkje stev knytt til seg, ofte variert over same lesten.

Døme:

:*Har du'kje hoppa, så hoppa du vel no*,
:*var du'kje galen, så flaug du'kje so*,
:*har du'kje vore i Hjartdal på Tho*,
:*sulla, lulla, lulla-dio*
::(etter hallingen «Hopparen», som finst over hele hardingfeleområdet)

## Sjå òg
* Dikt

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Stev|Stev]]» frå ,  den 16. august 2007.*
Andakt

**Andakt** er ei enkel form for gudsteneste som kristne, enkeltvis eller i gruppe, er oppfordra til å halde dagleg. 

## Ordsoge
Ordet andakt kan brukast i norsk i hankjønn eller hokjønn (ein eller ei). Det har komme frå tysk *andenken* (tenkje på) via dansk til norsk. Ordet *andakt* kan brukast i to tydinger: Om ei enkel gudsteneste eller bønestund som omtalt her, eller om ei stemning av alvor og høgtid.

## Innhald
Ein typisk andakt inneheld bønn, bibellesing og meditasjon. Andakt er ei kjelde til ro og ein moglegheit til å ta ein pause. 
## Andakt i media
«Andakten» er eit radioprogram i NRK som har ein særs stabil lytterskare. I 2001 hadde programmet dagleg 430.000 lyttarar. Norea Radio sender andaktsserien Over en åpen Bibel til ei rekke lokalradioar, som sender daglege andaktar fem dagar i veka.

## Litteratur
For enkle andaktar finst ein særskilt litterær genre av sokalla andaktsbøker. 
### Noreg
Nokre kjende norske forfattarar av andaktsbøker er Fredrik Wisløff, Hans Edvard Wisløff, Ludvig Hope, Ole Hallesby og O. Dahl Goli
### Sverige
Nokre kjende svenske forfattarar av andaktsbøker er Torgny Wirén, Carl Olof Rosenius, Magnus Malm, Wilfrid Stinissen og Aurore Tisell.

## Kjelder
*NRKs årsmelding for 2001

## Bakgrunnsstoff
*Andakten hos NRK
Tunhovd

**Tunhovd** (helst uttala *Tunn`høvd*) er ei grend øvst i Nore og Uvdal kommune i Buskerud fylke. Grenda har frå gamalt av vore bygd med fjellgardar, og ligg på vegen mellom Rukkedalen i Nes og Skurdalen i Hol kommune. Tunhovdfjorden høyrer til Numedalsvassdraget og tek opp i seg vatn frå Skurdalen lenger opp.
Ragnhild Ellingsdotter Villand

**Ragnhild Ellingsdotter Villand** () var ei norsk gardkjerring frå Hovet i Hol kommune. Ho var mor til dei åtte villandskarane og dotter av bygdehovdingen Elling Nilsson Villand. 

## Familie
Ragnhild vart gift med Ola Tolleivson Uppsata, kjend som Blank-Ola, i 1716 og fekk fire søner med han. Den første, Tolleiv, vart fødd utanfor ekteskap i 1714, medan far hennar sat på Akershus festning. For dette vart ho og Ola dømd til å gifte seg. Sønene Ragnhild hadde med Blank-Ola var dei fire eldste villandskarane:

* Tolleiv Olsson Villand, fødd 1714
* Nils Olsson Villand, fødd 1717
* Torkjell Olsson Villand, fødd 1719
* Elling Olsson Villand, fødd 1721.
* Margit Olsdotter Villand, fødd 1724

Lars Reinton skriv at Ragnhild nok var meir storvaksen enn andre kvende på den tid. Attåt sat ho som arving til ein av dei største og rikaste gardane i Hol, og ervde det meste av sølvet etter Blank-Ola, første mannen, som døydde i 1724. I 1729 gifte ho seg oppatt med Ola Larsson Fossgard, og han vart far til dei fire yngste villandskarane:

* Ola Olsson Villand, fødd 1729
* Lars Olsson Villand, fødd 1731
* Svein Olsson Villand, fødd 1733
* Knut Olsson Villand, fødd 1741

## Rettssak
I 1749 stemnde Ragnhild Ola Fossgard for retten, og saka avslørde at tilhøva for ekteparet ikkje var av dei beste. Vitneavhøyra avdekte at dei hadde kjekla meir enn godt var, og to av sønene. Ola og Svein, laut vitne i saka. Det kom òg fram at Ragnhild ikkje hadde vore grei mot første mannen sin. 

Lars Reinton skriv om Ragnhild: 

:«Etter alt å døme var Ragnhild endåtil ei meir enn vanleg dugande kone. Ho hadde eit utstyr og eit husstell å stelle med som var større enn vanleg der uppe. Det viser bl.a. skiftet etter henne...I millom sakene hennar ved skiftet finn ein òg meir enn vanleg av husflitssaker, garn strie, smettebandgrind, ymse fargar til leting m. m. Gangklædutstyret hennar, som vart rekna upp i skiftet, var so uvanleg rikt, at det står heilt for seg sjølv millom skifta i øvre Hallingdal. I dei tider laga dei vel mest alt utstyret sitt sjølve på gardane. Ein kan då gå ut frå at Ragnhild hadde laga det meste sjølv.»

I januar 1752 laut Ragnhild roe ei trette mellom Tolleiv, eldste son av Blank-Ola, og OIa, eldste son av Ola Fossgard. Tolleiv truga bror sin med øks, men Ragnhild stilte seg mellom dei og stirde Tolleiv ned med orda "Akta du å drepa bror din, fær du fysst hogge te me!" Tolleiv slengde øksa i veggen, tok eit vedtre og skauv mor si ut døra "for å hemne sin harm", seier kjeldene. Ragnhild fall og braut hofta.

Ragnhild døydde hausten 1752, truleg etter skaden ho fekk i tretta med sonen Tolleiv. Saka med Ola Fossgard var heller ikkje løyst.  Ola døydde halvåret etter, i februar 1753. Tolleiv kom på festningen for skadeverket sitt.  

## Kjelder
* Lars Reinton: *Villandane*, 1939.
Flugesmekkar

Ein **flugesmekkar** er ein reiskap for å ta livet av fluger og andre insekt gjennom å slå dei flate.

Tradisjonelt ser flugesmekkaren ut som ein liten badminton- eller tennis-racket, med eit lite, flatt og nettmønstra hovud festa til eit lengre skaft. 

Brukaren bruker flugesmekkaren ved å halde i skaftet, for så med hjelp av ei svingande rørsle å slå til målet sånn at det blir råka av hovudet. Det er som regel enklare å få ønskt resultat vha. ein flugesmekkar når målet sitt i ro på ei fast overflate.

Nettmønsteret på hovudet hjelper det til å få ei stor overflate, som gjer det enklare å treffe målet (som har ein tendens til å merke at noko er på ferde og derfor prøver å slippe unna, og som fører til at det ofte er i rørsle idet ein prøver å treffe det), men samstundes minskar luftmotstanda sånn at hovudet kan få større fart. Skaftet er ofte elastisk for å auke svingfarta, à la racket-ar eller golfkøller. Flugesmekkarar er laga både i plastikk, metall og tre.

I det siste har det og komme remedie som blir selt under omgrepet «Elektrisk Flugesmekkar». Dette er batteridrivne, elektriske innretningar som mest liknar på ein liten plast-racket, og som drep målet ved at ho transformerer opp ei høg elektrisk spenning som lammar og drep ved direkte kontakt. Desse remedia egnar seg lite til å slå med, spesielt mot faste overflater.
NS «Savannah»

**NS «Savannah»**, oppkalla etter dampskipet SS Savannah, var det første atomdrivne skipet som kryssa Atlanterhavet. Det er òg det første atomdrivne passasjerskipet og ein av dei totalt fire atomdrivne lasteskipa som har vorte bygde. NS «Savannah» vart bygd og sjøsatt i USA på slutten av 1950-talet.