open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Blindheim i Ålesund

**Blindheim i Ålesund** er ein matrikkelgard i tidlegare Borgund kommune og ein bydel i Ålesund. Blindheim har gardsnummer 17 i Borgund og Ålesund.

Garden Blindheim ligg for austenden av Åsefjorden, om lag 300 meter frå sjøen. Han ligg på sørsida av Oksnøya og har sidan 1960-åra vorte sterkt utbygt av byggefelt og handelsområde.

Vegkrysset mellom E 39 og Riksveg 60 er på Blindheim.

## Kjelde
* Harald Grytten: *Byleksikon I*, 1997
Magerholm

**Magerholm** er ein matrikkelgard i tidlegare Borgund og noverande Ålesund kommune. Garden har gardsnummer 1 og var opphavleg den austlegaste garden i Emblemsbygda i Borgund. Han ligg på sørsida av Oksnøya, ved Storfjorden.

Magerholm fekk i 1937 ferjesamband over Storfjorden med Sykkylven kommune. Ferjeleiet har vorte utbygt mange gonger, og er i dag del av riksveg 60.

## Kjelde
* Harald Grytten: *Byleksikon I*, 1997
Gaffeltyrann

**Gaffeltyrann**, *Tyrannus savana*, er ein Suboscines sporvefugl i tyrannfamilien, og er medlem av ei slekt vanlegvis referert til som kongetyrannar, engelsk 'kingbirds'.

## Skildring og økologi
Denne fuglen lever i eit breitt spekter av habitat, inkludert beitemark, skog langs elvebreidder og opne til halvopne tørre område med spreidde tre, og i mangrovar. Flyttfuglar kan samlast i store grupper i Llanos og på øyar i Orinoco i Venezuela. Hekkeområda for nominatarten er frå det sentrale Mexico til sentrale Argentina. I mykje av dette området vil dei vanlegvis opptre heile året, men i dei sørlege delar trekkjer dei nordover for overvintring. Denne arten er òg kjent for å streife mykje, han kan nesten årleg opptre i det austlege USA og inn i Canada. Underarten *T. s. monachus* hekkar i nordre del av utbreiingsområdet, nord til Mexico og overvintrar i sør.

Denne kongetyrannen byggjer eit grunt koppforma reir 1-10 meter høgt i ein busk eller lite tre. Hoa legg vanlegvis 2 eller 3 egg.

Gaffeltyrannen er kvit under, grå over og har ei svart hette. Hannar viser nokre gonger ei gul kronestripe. Hannar har òg ein ekstremt lang gaffelforma hale enda lengre enn hos slektningen deira, saksetyrann. Hofuglar har ein noko kortare hale, medan han er vesentleg kortare hos ungfuglar. Hannar er 37-41 cm i lengd; hoer 28-30 cm, inkludert halen. Dei veg berre 28-32 gram, mykje mindre enn nært nærskylde kongetyrannar som har halvparten av den totale lengda av denne arten. 

Denne arten er først og fremst ein insektetar, men vil byte til bær og små frukter i løpet av vinteren viss insekta blir mangelvare. 

## Underartar
Underartar etter Clementslista versjon 6.5 frå desember 2010.

***Tyrannus savana***:
* *T. s. savana*: Australmigrant, hekkar sør til Argentina og på Falklandsøyane, overvintring i Sentral-Amerika og på Dei karibiske øyane. Feilnavigerer ofte til austlege USA på hausttrekket
* *T. s. monachus*:	Borealmigrant, nordre Brasil, Guyana-regionen, Colombia til sørlege Mexico
* *T. s. sanctaemartae*: Standfugl i kystområda av nordvestre Venezuela og nordre Colombia
* *T. s. circumdatus*: Standfugl i Amazonasbassenget i Brasil, aust for Manaus

## Kjelder

* *Første utgåva av artikkelen byggjer på «[[:en:Fork-tailed Flycatcher|Fork-tailed Flycatcher]]» frå , den 30. juli 2011*,
* 

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
Spjelkavik

**Spjelkavik** er ein matrikkelgard i tidlegare Borgund kommune og ein bydel i Ålesund kommune. Bydelen vert jamnast skriven for Spjelkavika.

Matrikkelgarden Spjelkavik, gardsnummer 24 i Borgund og Ålesund, ligg ved sjøen for austenden av Borgundfjorden. Bygda og den seinare bydelen Spjelkavik omfattar også matrikkelgardane Remvik, Spjelkaviknes, Spjelkavikgjerdet, Nedregarden, Lillestølen, Prestesetra og Vasstrand.

Frå 1910-talet voks det fram mykje industri i Spjelkavik. Spjelkavikelva frå Brusdalsvatnet til Borgundfjorden vart utbygt i 1917. Ho gav straum til mellom anna fiskeutstyrprodusenten Spilkevig. Her var òg store verksemder som laga skotøy, møblar og plaststoff. Størstedelen av industrien er avvikla eller utflytt. Sidan 1980-åra har Spjelkavika, gjennom forretningområdet Moa, vakse fram til å verte eit avlastningssenter for Ålesund sentrum. Moa ligg heilt i utkanten av bydelen Spjelkavika, i grenseområda mot Åse og Furmyr.

Spjelkavika er eit ferdslekryss, både E 39 og E 136 møtest og passerer bydelen. Til Ålesund sentrum er det ca. 12 km frå busstasjonen på Moa.

## Kjelder
* Harald Grytten: *Byleksikon I*, 1997
Windwardøyane

**Windward Islands** eller **Windwardøyane** (tyder «øyane i lovart») er dei sørlege øyane i Dei små Antillane innanfor Vestindia.

## Namn og geografi

Øyane har fått namnet *Windward* frodi dei ligg i lovart eller på vindsida for seglskipa som kom til Den nye verda i forhold til Leewardøyane («leside-øyane»), sidan passatvindane i Vestindia bles frå aust til vest. Dei transatlantiske straumane og vindane som gjev den raskaste ruta over havet førte desse skipa til den grove delelinja mellom Windward- og Leewardøyane. Fartøy i den atlantiske slavehandelen som reiste frå den afrikanske Gullkysten og Guineabukta ville først nå dei søraustlegaste øyane i Dei små Antillane nårde dei reiste vest-nordvestover mot Karibia og Nord- og Mellom-Amerika. Øyrekkja dannar den austlegaste grensa for Det karibiske havet.

Windwardøyane er frå nord til sør: 
*Dominica
*Martinique (eit oversjøisk departement i Frankrike)
*Saint Lucia
*Saint Vincent
*Grenadinane
*Grenada

Barbados, Trinidad og Tobago vert ikkje rekna som ein del av Windwardøyane, men vert stundom rekna med fordi dei ligg i lovart i forhold til dei andre øyane i Karibia.

## Terminologi
På somme språk vert Windward og Leeward rekna som forskjellige øygrupper. I begge tilfelle, vert dei aust/søraustlegaste øyane kalla Windward, medan dei vestlegaste vert kalla Leeward. Øygruppa langs kysten av Venezuela vert kalla Leeward Antillane på engelsk. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Windward Islands|Windward Islands]]» frå ,  den 31. juli 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*



## Sjå òg
*Leeward Islands
*Britiske Windward Islands
*Dei små Antillane
Solnør

**Solnør** er ein matrikkelgard i Ålesund kommune på Sunnmøre.

Solnør er ein storgard, og høyrde i mellomalderen til Giskegodset. Riddaren Alv Knutsson fekk hand om garden i 1490, etter reformasjonen vart han krongods. Krona selde garden i 1690, som så fram til 1820 var i kakseætta Abelseth si eige. Ludvig Daae kjøpte garden i 1820, som sidan har vore eigd av etterkomarar i Daaeætta. Ludvig Daae var i si tid eigar av garden/godset.

Gardsdrifta vart avvikla kring om 1980. Jorda vart på 1980-talet utbygt til golfbane.

E 39 går forbi Solnør. Våningshuset på godset er godt synleg frå europavegen.

## Kjelder
* Norsk Allkunnebok, X. bandet. 1964

## Bakgrunnsstoff
*
Windjammer

***Windjammer*** er ein amerikansk film der filmteamet følgde seglskipet «Christian Radich». Det var den einaste filmen som vart teken opp i film-formatet *[[Cinemiracle]]* som gav dei som såg han ei spektakulær oppleving av seglasen på 17&nbsp;500 nautiske mil.

Skipet og besetninga vart filma under seglasen frå Oslo, til Madeira, så vidare over Atlanterhavet til Karibia, så vidare til New York by, så til Portsmouth i New Hampshire, og frå der tilbake til Oslo. Verdspremiere var ved Grauman's Chinese Theatre i Hollywood, den 8. april 1958, og filmen gjekk i 35 veker. 

## Rolleliste

*Bjørn Amvik, kadett #5
*Arne Andersen, motormann
*Per Antonsen, kadett #21
*Niels Arntsen, overstyrmann
*Svein Aske, kadett #23
*Trygve Bendiksen, assistent til båtsmann
*Tore Bilet, kadett #85
*Sigurd Borgen, seglmaker
*Even Børresen, kadett #31
*Pablo Casals, seg sjølv 
*Jan Christiansen, kadett #28
*Peer Dahl, kadett #25
*Thor Dalelv, kadett #84
*Johan Egeland, kadett #9
*Asbjørn Espenak, båtsmann
*Arthur Fiedler, seg sjølv
*Leiv Fornes, kadett #4
*Tor Fossnes, kadett #14
*Arian Fredriksen, assistent til båtsmann
*Harry Guttersrud, kadett #20
*Jan Halvorsen, kadett #34
*Gunnulv Hauge, doktor
*Gunnar Haugsvaer, assistent til båtsmann
*Fred Hegerstrøm, kadett #15
*Audun Heggertveit, kadett #70
*Nils Hermansen, maskinsjef
*Edvard Hokland, kadett #22
*Kjell Holm, kadett #30
*Jan Høyberg, kadett #29
*Knut Iversen, andrekokk
*Per Johnsen, kadett #33
*Per Kirkaune, kadett #72
*Reidar Kjelstrup, kadett #6
*Yngvar Kjelstrup, kaptein
*Olav Knudsen, kadett #12
*Lasse Kolstad, assistent til båtsmann
*Kjell Kristensen, kadett #73
*Arild Kristoffersen, kadett #7
*Harmvild Landstad, kvartermeister
*Jørgen Lanes, kadett #11
*Sven Erik Libaek, kadett #35 (også kjend som Svein Erik Libæk)
*Ola Maerk, kadett #71
*Tor Markussen, kadett #3
*Geir Ivar Nustad, kadett #10
*Bjørn Owren, kadett #80
*Stein Petterson, kadett #81
*Carl Robert Pihl, kadett #18
*Jon Reistad, kadett #16
*Semund Remøy, andrestyrmann
*Frode Ringheim, kadett #24
*Tor Rue, kadett #19
*Thormod Saglien, kadett #83
*Bjørn Sandbech, kadett #1
*Eigil Sandnes, kadett #27
*Otto Snildal, kadett #17
*Sverre Solheim, stuert
*Tor-Arne Strømmen, kadett #82
*Oscar Strønen, førstestyrmann
*Hans Tandberg, kadett #26
*Kaare Terland, kadett #2
*Frithjof Thoresen, kadett #8
*Tormod Tofteland, kadett #13
*Harald Tusberg, kadett #32

Forteljaren gjennom heile filmen er Erik Bye.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Windjammer|Windjammer]]» frå ,  den 31. juli 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Utfyllande side på engelsk og tysk om filmen
* 
* Engelskspråkleg side, "cast and credit"
Vadheim

**Vadheim** er ein industri- og strandstad i Ytre Sogn. Staden ligg ved botnen av den fem kilometer lange Vadheimsfjorden i Høyanger kommune i Vestland. Fylkesveg 55 endar i Vadheim og møter E39.

## Namnet
Namnet kjem frå orda vadestad og heim. Den lokale uttalen av Vadheim er «Vaim».

## Historie
### Bondesamfunn
Fram til kring år 1900 har dei fleste innbyggjarane i bygda vore knytte til jordbruket.

Frå gamalt av har Bergen vore ein viktig handelsstad for bøndene i Vadheim. Dei viktigaste salsprodukta var ved, smør og livdyr (ofte hestar) og vart som regel transportert med jekter.
### Turisme
Vegen frå Vadheim oppover Ytredalen mot Sunnfjord har vore ein viktig ferdselsveg i uminnelege tider. Hovudvegen frå Vadheim nordover mot Sunnfjord var ferdigbygd i 1895. Den sentrale plasseringa til Vadheim   førte til at Vadheim fekk turistferdsle til Sunnfjord og Nordfjord. Særleg på grunn av vegen vidare til Førde og Jølster.

I 1882 vart Vadheim Turisthotell bygd og skyssing av turistar blei ei viktig tilleggsinntekt for bøndene i Vadheim. 
### Industrialisering

Dei høge fjella rundt Vadheim har gitt mogleheiter for utviklinga av kraftintensiv industri. Allereie i 1895 vart det innstallert ein likestraumsgenerator i Vadheim, truleg den første i fylket. 

I 1906 kjøpte engelskmannen Edgar Ashcroft fallrettane til kraftverket og skipa Vadheim Elektrochemiske Fabriker i 1907. Verksemda produserte ei rekke elektrokjemiske produkt fram til nedlegginga av fabrikken i 2007. Industrisatsinga resulterte i at Vadheim blei eit industrisamfunn.

### Andre verdskrig
Under Andre verdskrig bygde den tyske okkupasjonsmakta fleire mindre forvarsanlegg i Vadheim. Staden var eit samferdselsknutepunkt som det var viktig å ha kontroll på. I Vadheim står fleire skytestillingar og bunkarsar igjen etter krigen.

## Samferdsel

Vadheim har frå gamalt av vore eit viktig knutepunkt i Ytre Sogn. Ferdselsvegen mellom Vadheim og Sande er nemnt allerie på 1300-talet. I 1785 vart vegen opp Ytredalen klassifisert som rideveg. Frå rundt 1800 vart det bygd ut køyreveg (kjerreveg) på strekninga. Etter dette vart vegen etter kvart ein del av han «Den trondhjemske postveg». 

Då steinbrua kom i Ytredalen på byrjinga av 1800-talet, blei den ein del av ein ny køyreveg.
I 1837 var vegen klassifisert som hovudveg, og rundt 1850 var han «en av Amtets mest befarne Veie». I 1910 kom dei fyrste bilane i drift frå Vadheim og nordover til Førde og Sandane. Gjennomfarta av folk auka betraktelig etter at båten «Alden» vart sett inn i rute i Sogn i 1888.

## Politikk
Historisk sett har Arbeidarpartiet og Senterpartiet hatt stor oppslutning i Vadheim.
Valoppslutninga for Stortingsvalet i 2021 og Kommunevalet i 2019 låg høvesvis på 79,7 % og 64 %.

## Kjende personar frå Vadheim
* Even Hovland, fotballspelar
* Stine Hovland, fotballspelar
* Vegar Gjermundstad, fotballspelar

## Kjelder
Johann Joachim Winckelmann

**Johann Joachim Winckelmann** () var ein tysk arkeolog og kunsthistorikar. Han vert rekna som grunnleggjaren av den vitskaplege arkeologien. Winckelmann var ein av dei fremste representantane for den tyske nyhumanismen.

## Verk
* *Skrifter og etterlatenskap*:
** Bd.IV,1: *Geschichte der Kunst des Alterthums*, Mainz 2003, Text, 1. oppl.. Dresden 1764; 2. oppl. Wien 1776.
* *Geschichte der Kunst des Alterthums.* Dresden 1764. Faksimiletrykk av førsteutgaven, 1966. (Studien zur deutschen Kunstgeschichte. 343.)
* *Kleine Schriften, Vorreden, Entwürfe.* Utgitt av Walther Rehm. Med innledning av Hellmut Sichtermann. Berlin 1968.  
* *Briefe*. 4 bd.. Utgitt av Walther Rehm og Hans Diepolder. de Gruyter, Berlin 1952-1957
* Monumenti antichi inediti, spiegati ed illustrati 1767 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Johann Joachim Winckelmann|Johann Joachim Winckelmann]]» frå ,  den 31. juli 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*Johann Wolfgang von Goethe: *Winckelmann und sein Jahrhundert*. Tübingen 1805 (mit Beiträgen von Meyer and Wolf)
*Carl Justi: *Winckelmann und seine Zeitgenossen*. 2. Auflage. 3 Bände. Leipzig 1898
*H. C. Hatfield, *Winckelmann and his German Critics. 1755-1781. A prelude to the Classical Age*, New York 1943
*H. Rüdiger, *Winckelmann und Italien. Sprache-Dichtung-Menschen*, Krefeld 1956
*H. A. Stoll, *Winckelmann, seine Verleger und seine Drucker*, Berlin 1960
*Thomas W. Gaehtgens (Hrsg.), Johann Joachin Winckelmann. 1717-1768, Hamburg 1986
*A. Potts, *Flesh and the Ideal. Winckelmann and the Origins of Art History*, New Haven and London 1994
*Wolfgang Leppmann: *Winckelmann. Ein Leben für Apoll*. Propyläen, Berlin 1996 ISBN 3-549-05595-1 (Biographie)
*Élisabeth Décultot, *Johann Joachim Winckelmann. Enquête sur la genèse de l’histoire de l’art*, Paris 2000
*Esther Sophia Sünderhauf: *Griechensehnsucht und Kulturkritik. Die deutsche Rezeption von Winckelmanns Antikenideal 1840-1945*. Akademie-Verlag, Berlin 2004 ISBN 3-05-004100-5 (zugleich Dissertation der Humboldt-Universität Berlin, 2002)
*Wolfgang von Wangenheim, *Der verworfene Stein*, Verlag Matthes-Seitz, Berlin 2005, ISBN 3-88221-861-4 (Biographie)
*Klaus-W. Haupt, *Die zwei Federn des Johann Winckelmann. Oder: Wer sein Glück erkennt und nutzt, der ist es wert!* (nonfictional book in German) Druckzone Cottbus GmbH 2012, ISBN 978-3-00-038509-4
*Kultermann, Udo, *The History of Art History* Abaris Books 1993, s. 47-58, ISBN 0-89835-055-7 
*Minor, Vernon Hyde, *Art History's History* U.S.A. 1994 s. 89-93, ISBN 0-13-194606-4



## Bakgrunnsstoff
* 
*Geschichte der Kunst des Altertums, Volltext auf deutsch (PDF)
*Winckelmann-Gesellschaft e.V., Stendal mit Winckelmann-Museum
*Winckelmann Biografie und seine Reisen nach Neapel und Herculaneum
* http://www.retecivica.trieste.it/triestecultura/musei/civicimusei/storiaearte/cenotafio.htm 
*Books and writers 
* http://www.autorenlexikon.de/winckelmann.html
Winchester Model 70

**Winchester Model 70** er eit repetergevær med boltmekanisme produsert av Winchester Repeating Arms. 

Model 70 har vore i produksjon sidan 1936. Rifla har opp gjennom åra kome i forskjellige form og i forskjellige kaliber. Rifla har vore særs populær i USA til sivilt bruk.

Dei første modellane som vart produsert frå introduksjonen i 1936 fram til 1963, vert i dag kalla Pre-64. Desse har ein boltmekansime som er særs lik ein Mauser M98-mekanisme, som har ein stor klo-utdragar og kontrollert mating. Etter denne kom ein modell som har såkalla push-feed (dyttemating) mekanisme. I dei seinare åra gjekk ein nesten tilbake til originalen som då fekk namnet Classic. Ein Classic og ein Pre-64 er altså ikkje det same. 

Dei seinare åra vart kvaliteten særs variabel, og i 2006 vart den gamle fabrikken i New Haven i Connecticut lagt ned. Det var Browning som eigde den gamle Winchester fabrikken, og Browning vert igjen eigd av FN Herstal. Så i 2008 starta Browning opp med nyproduksjon av Winchester M-70 på FN Herstal's fabrikk i Columbia i Sør-Carolina.

Dei nye modellane vert produsert etter høgare kvalitetskrav enn på den gamle fabrikken. Den nye modellen har òg fått ein heilt ny avtrekkarmekanisme som er særs god. 

Det kan nemnast at eldre våpen av typen Pre-64, er i USA ettertrakta blant samlarar.

## Kaliber
Modell 70 har blitt levert i følgjande kaliber: .22 Hornet, .22-250 Remington, .223 WSSM, .225 Winchester, .220 Swift, .243 Winchester, .243 WSSM, .250-3000 Savage, .25-06 Remington, .25 WSSM, .257 Roberts, 6,5 x 55 mm Mauser, .264 Winchester Magnum, .270 Winchester, .270 WSM, 7 x 57 mm Mauser, .284 Winchester, 7 mm Remington Magnum, 7mm WSM, .300 Savage, .30-06 Springfield, .308 Winchester, .300 H&H Magnum, .300 Winchester Magnum, .300 WSM, .300 RUM, 7,92 x 57 mm Mauser, .325 WSM, .338 Winchester Magnum, .35 Remington, .358 Winchester, .375 Holland & Holland Magnum, .416 Remington Magnum og .458 Winchester Magnum.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Winchester Model 70|Winchester Model 70]]» frå ,  den 31. juli 2011.*
Kos internasjonale lufthamn, Hippokrates

**Kos internasjonale lufthamn, Hippokrates** er ein flyplass på øya Kos i Hellas. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kos Island International Airport|Kos Island International Airport]]» frå ,  den 31. juli 2011.*
Páros nasjonale lufthamn

**Páros nasjonale lufthamn** er ein flypass i Páros i Hellas. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Paros National Airport|Paros National Airport]]» frå ,  den 31. juli 2011.*
Agrínio lufthamn

**Agrínio lufthamn** er ein militær flyplass i Agrínio i Hellas.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Agrinion Airport|Agrinion Airport]]» frå ,  den 31. juli 2011.*
Dawn of the Black Hearts

***Dawn of the Black Hearts*** er det andre konsertalbumet til Mayhem. Svartmetallalbumet er kanskje mest kjent for sitt kontroversielle plateomslag: eit fotografi av den daude vokalisten Dead, etter sjølvmordet hans i april 1991. Albumet vart kåra til det mest kontroversielle plateomslaget av *Gigwise.com* i artikkelen deira «The 50 Most Controversial Covers of All Time».

Albumet vart utgjeve 1995, fem år etter innspeling. 300 kopiar vart opphavleg utgjevne av Warmaster Records, eit dotterselskap til Columbia. Desse inneheldt berre åtte spor frå konserten i Sarpsborg, 28. februar 1990. Desse tidlegaste kopiane i inneheldt òg Mayhems logo i gullblekk.

Albumet har vore utgjeve fleire gonger på CD av andre plateselskap; også Warmaster Records har gjort det same. Desse versjonane inneheld ofte ein konsert frå 1986 frå Ski, med Messiah på vokal. Nokre av plateselskapa hevder – feilaktig – at konserten er frå Lillehammer med vokalisten Maniac og Manheim på perkusjon. Lillehammer-konserten gjev akt på å vera meir eksluvist og sjeldan enn Ski-konserten.

## Innhald

## Medverkande
**Frå 1990, Sarpsborg:**
*Dead (Per Yngve Ohlin) – vokal
*Euronymous (Øystein Aarseth) – elektrisk gitar
*Hellhammer (Jan Axel Blomberg) – perkusjon
*Necrobutcher (Jørn Stubberud) – bassgitar

**Frå 1986, Ski (bonusspor):**
*Messiah (Eirik Nordheim) – vokal
*Euronymous (Øystein Aarseth) – gitar
*Manheim (Kjetil Manheim) – perkusjon
*Necrobutcher (Jørn Stubberud) – bassgitar

## Kjelder

* *Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Dawn of the Black Hearts|Dawn of the Black Hearts]]» frå ,  den 31. juli 2011.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
**Kahn-Harris, Keith (2007): *Extreme Metal: Music and Culture on the Edge* Oxford: Berg Publishers. ISBN 1845203992
*Stalhammar, Kai Magnus: The "Dawn of the Black Hearts" Review

## Bakgrunnnstoff
*YouTube-visnad for ''Dawn of the Black Hearts''
Anne Karin Kaasa

**Anne Karin Kaasa** () er ein norsk musikar og songar frå Bygland i Setesdal. Ho deltok i Melodi Grand Prix 1992 med låta «Morgongry» som enda på sjetteplass. I 1991 gav ho ut debutalbumet *[[Svalande vind]]*, og i 1992 kom albumet *[[Solefallstime]]*, i 1993 kom *[[Venerus - frå sans og samling II]]*. I 1999 kom ho og Sondre Bratland med plata *[[Barn av sommaren]]*. År 2010 kom ho ut med si første plate på 11 år; *[[Spor i landskap]]*. I 2012 gav ho ein CD med julesongar, *[[Eg såg deg]]*.

I dag bur Anne Karin Kaasa i Kristiansand.

## Diskografi

* 1991 Svalande vind
* 1992 Solefallstime
* 2010 Spor i landskap
* 2012 Eg såg deg

## Bakgrunnsstoff

*Anne Karin Kaasa si heimeside
Gje meg handa di

**«Gje meg handa di, ven»** er ei vise som Sondre Bratland gav ut i 1988 på eit album med voggeviser. Teksten er ny og melodien er den irske folkesongen «Down by the Salley Gardens» frå 1600-talet. Andre artistar har òg gitt ut songen på plate. Mellom dei er Anne Karin Kaasa på albumet **', [[Hanne Krogh]] på albumet **', Carola og med Helge Borglund på **.
Den er òg på albumet *Have Yourself a Merry Little Christmas* med Kurt Nilsen og Helene Bøksle. Desse to framførte også songen under NRKs minnekonsert etter terroråtaka i 2011 i Oslo domkyrkje den 30. juli.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gje meg handa di|Gje meg handa di]]» frå ,  den 31. juli 2011.*
Astypálea nasjonale lufthamn

**Astypálea nasjonale lufthamn** er ein flyplass på øya Astypálea i Hellas.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Astypalaia Island National Airport|Astypalaia Island National Airport]]» frå ,  den 31. juli 2011.*
Khaniá internasjonale lufthamn, Ioánnis Daskalogiánnis

**Khaniá internasjonale lufthamn, Ioánnis Daskalogiánnis** er ein flyplass i Khaniá på øya Kreta i Hellas.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Chania International Airport|Chania International Airport]]» frå ,  den 31. juli 2011.*
Wimbledon

**Wimbledon** kan vise til:

*eit område i London, sjå Wimbledon i London.
*ei tennisturnering, se Wimbledon i tennis.
*fotballklubben Milton Keynes Dons FC, inntil 2004 kjent som Wimbledon FC.
*fotballklubben AFC Wimbledon.
*ein togstasjon, sjå Wimbledon stasjon.
Fredrik Johannessen

**Fredrik Peder Johannessen** () var ein skipsingeniør og konservator, særleg kjend for sitt restaureringsarbeid med Osebergskipet og Gokstadskipet.

## Liv og gjerning
Johannessen var utdanna ingeniør frå Chalmers tekniska högskola i Gøteborg. Sidan arbeidde han ved Porsgrunn Baad og Skisbyggeri og ved Marinens Hovedverft i Horten.

I 1904 fekk han hovudansvaret for konservering og oppbygging av Osebergskipet. Dette var i samarbeid med professor Gabriel Gustafson, som leia utgravinga av Osebergfunnet. Frå 1923 arbeidde han iherdig for at Osebergskipet skulle flyttast til Bygdøy. I 1926 leia han arbeidet med flyttinga. Han leia òg flytting og restaurering av Gokstadskipet. Han var òg med på å take vare på fleire oldfunn, mellom anna Kvalsundskipet.

I 1943 fekk han konservatorstilling. Den hadde han til i 1948. Dei siste leveåra var han prega av lang tids arbeid med løysemiddel som vart brukt under konservering. Fredrik Johannessen mottok Kongens fortenestmedalje i gull i 1933. Han vart òg utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden.

Han døydde i Oslo i 1951.

## Kjelder
* Morten Kielland:Skjult mann bak skjulte skip i *Kysten nr 4 2001*
Statsborgeren

**Statsborgeren. En tidende for Norges vel** var eit norsk tidsskrift som kom ut i Christiania i tida 1831-37.

Tidsskriftet vart starta av Peder Pedersen Soelvold i 1831, som eit opposisjonsorgan mot embetsmannsstyret. Bladet, som kom ut med ujamne mellomrom, hevda eit demokratisk syn andsynes embetsmannsstanden sitt grep om statsmakta. Soelvold tok opp «tenestemannsmisbruk og kom med harde åtak på privatpersonar». Soelvold var redaktør av bladet fram til 1835, då han vart dømd for nokre skandaløse artiklar. Henrik Wergeland, som tidlegare hadde vore ein av bidragsytarane, tok over om redaktør «og freista gjera nivået høgare». Han var redaktør til 1837, då tidsskriftet kom med si siste utgåve. Boktrykkar Johan Jørgen Krohn var utgjevar av tidsskriftet.

Jørgen Schiwe starta straks etter *Den nye Statsborger*, eit skrift som gjekk inn året etter.

## Kjelder
**[[Norsk allkunnebok]]*, X. bandet. 1964

## Litteratur
* W. S. Munthe: *Statsborgeren og Peder Soelvold*. 1907.
Ellinikó internasjonale lufthamn

**Ellinikó internasjonale lufthamn** (IATA: **
ATH
**, ICAO: **
LGAT
**) var hovudflyplassen i Aten i Hellas frå 1941 til 2001.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ellinikon International Airport|Ellinikon International Airport]]» frå ,  den 31. juli 2011.*
Amsterdam lufthamn, Schiphol

**Amsterdam lufthamn, Schiphol** (, tidlegare **SPL**, , nederlandsk *Luchthaven Schiphol*) er hovudflyplassen i Nederland. Han ligg 18 kilometer sørvest for Amsterdam sentrum. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Schiphol lufthavn|Schiphol lufthavn]]» frå ,  den 1. august 2011.*
Humler og bier

**Humler og bier** (*Apidae*) er ein biologisk familie av insekt innan overfamilien bier. Han har tre underfamiliar: *Apinae*, som mellom anna omfattar humler, honningbier og orkidébier; *[[Nomadinae]]* og snikkarbier (*[[Xylocopinae]]*).

## Bakgrunnsstoff
*
Thomas Parr

**Thomas Johannes Lauritz Parr** () var ein norsk psykolog, skulemann, skribent og statsstipendiat.

Parr tok doktorgraden i 1913 med avhandlinga *Følelsesbetoningens intellektuelle egenværdi: Er der nogen grund til en dualisme mellem erkjendelse og følelse?* (utgjeve som bok i 1912).

Han var medlem av Vitenskapsakademiet frå 1917. Parr var statsstipendiat frå 1919 til 1923. 

## Litteratur
* Harald Beyer. «Thomas Parr». I: *Norsk biografisk leksikon*, 1. utg.
Tirana internasjonale lufthamn, Mor Teresa

**Tirana internasjonale lufthamn, Mor Teresa** er den einaste internasjonale lufthamna i Albania. Han ligg 25 km utanfor hovudstaden Tirana og er oppkalla etter Mor Teresa som vart fødd i Albania.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Moder Teresa internasjonale lufthavn|Moder Teresa internasjonale lufthavn]]» frå ,  den 1. august 2011.*
Jan Mayensfield

**Jan Mayensfield** er ein flyplass på øya Jan Mayen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jan Mayensfield|Jan Mayensfield]]» frå ,  den 1. august 2011.*
Reykjavík lufthamn

**Reykjavík lufthamn** er ein flyplass i Reykjavík på Island.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Reykjavík lufthavn|Reykjavík lufthavn]]» frå ,  den 1. august 2011.*
Nektar

**Nektar** er ei sukkerhaldig væske mange plantar skil ut, som oftast i blomane, som trekk pollinerande dyr til planten. Nektar blir skild ut i kjertlar kalla honningkjertlar eller nektarium.

Fleire dyr, særleg insekt bruker plantenektar som næring. Ulike bier omdannar henne til honning. Andre insekt som sommarfuglar og møll, fuglar som kolibriar og pattedyr som flaggermus et òg nektar.

Der nektaren blir skild ut i blomen fester også pollen seg til dei vitjande dyra, som dermed kan utføra pollinering. Nektar skild ut frå andre delar av planten kan trekka til seg dyr som vernar han mot å etast. Begge typane bruk er ei form for mutualisme.

## Ordsoge og annan bruk
«Nektar» er opphavleg ei nemning frå gresk mytologi om ein gudedrikk som saman med ambrosia gav udøydelegheit og evig ungdom.

I nyare tid har ein teke i bruk ordet «nektar» om ein del fruktsaftdrikkar.

## Kjelder

*

----
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nektar|Nektar]]» frå ,  den 1. august 2011.*  

## Bakgrunnsstoff
Petter Moe-Johansen

**Petter Johan Matias Moe-Johansen**, oftast skrive for **P. Moe-Johansen** (), var ein norsk avisredaktør og politikar for Arbeidarpartiet og Norges Socialdemokratiske Arbeiderparti.

## Liv og gjerning
Moe-Johansen var fødd utanfor ekteskap på Mo i Stordal. Etternamnet er ein kombinasjon av garden mor hans var frå, og faren sitt namn. Faren var frå den nærliggande garden Øvrebust, han reiste til Nord-Amerika før guten vart fødd. Mora vart seinare gift i grannebygda Ørskog, der sonen voks opp.

Han starta som avismedarbeidar då han var seksten år gammal. I 1904 vart han redaktør for arbeidaravisa Nybrott i Ålesund. Sidan var han redaktør av Nordlys, og *[[Rogalands Avis|Den 1ste Mai]]*. Han kom på kant både med aviseigarane og med lokale partimedlemer, og vart erstatta med Cornelius Holmboe i 1908. I 1911 tok Moe-Johansen over redaktørstolen i *[[Demokraten|Smaalenenes Socialdemokrat]]*. Han vart verande redaktør til 1943, då han vart fjerna som del av nazistyret sin utreinskingspolitikk. Historikaren Tore Pryser har elles ført prov for at Moe-Johansen etter ei tid vart positiv til det nazistiske styret.

Moe-Johansen deltok i kommunal politikk. Då Arbeidarpartiet vart kløyvt i 1921, følgde Moe Johansen den moderate fløya som danna Sosialdemokratisk arbeidarparti. Han var ein av dei leiande agitatorane i arbeidarpressa mot Moskvatesene. Då dei to partia slo seg saman att i 1927, vart han på ny med i Arbeidarpartiet. Sosialdemokratane hadde fullstendig dominert Østfold fylke, som var eit av få fylke der Arbeidarpartiet ikkje var størst. Moe-Johansen hadde håpa at avisa hans skulle verte fylkesorgan for Arbeidarpartiet. I staden vart ho redusert til lokalavis, då både Sarpsborg og Halden hadde fått arbeidarblad som kom ut dagleg.

Moe-Johansen døydde i 1952 og vart gravlagd i Glemmen.

## Notar
Ytreland

**Ytreland** er ein matrikkelgard i Giske kommune på Sunnmøre. Garden ligg på vestsida av Valderøya, og er den nordlegaste på vestsida av øya. Han grensar mot Skjong i sør, medan det i nord er ubygt.

Ytreland har gardsnummer 188 i Giske, som garden hadde i tidlegare Borgund kommune. Han høyrde til Giskegodset, og var truleg busett frå ein gong på 1500-talet. Fram til 1804 var garden einbølt, sidan var det to gardsbruk på Ytreland. På 1800-talet var også enkelte strandsitjarfamiliar bufaste på Ytreland. I fiskeværet Hustruhamna, nokre hundre meter nord for gardstuna, budde ein familie fast i nokre tiår kringom 1900. Midt på 1980-talet vart det bygt veg over Ytreland og bru over Giskesundet til øya Giske i vest, og ny hovudveg til Vigra på vestsida av Valderøya forbi Ytreland.

Forma **Ytterland** er i dominerande bruk mellom lokalbefolkninga.

## Kjelde
* Ragnar Øvrelid: *Borgund og Giske*, band III, 1964
Veksthus

**Veksthus** eller **voksterhus** er ein bygning med gjennomskinleg tak og veggar som kan brukast til å dyrka plantar i. Mange veksthus har oppvarming, og kan då kallast **drivhus**. Slike hus blir nytta i landbruket til produksjon av mat og blomar, i ein del parkar og i private hagar.


fil:Gartengewächshaus.JPG|Hageveksthus.
fil:Serra (1).jpg|Landbruksveksthus i Italia.
fil:Strawberry greenhouse.jpg|Jordbærproduksjon i veksthus.
fil:1905 botanischer garten grosses tropenhaus.jpg|Bygging av «tropehus» i Berlin ca. 1905.


## Sjå òg
*Drivhuseffekten

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
Guden Apis

**Apis** var ein gud i egyptisk mytologi med form som ein okse eller oksehovud.
Han var særleg viktig i Memfis seint i det gamle Egypt, der ein levande okse blei tilbeden som han i tempelet til Ptah. Daude Apis-oksar blei balsamerte og gravlagde. Dyretilbedinga fortsette under seinare styre som persarane og særleg ptolemearane. Ho tok slutt under romarane rundt 400-talet.

## Framstilling
Apis blei ofte framstilt som ein okse, nokre gonger med ein soldisk mellom horna. Han kunne også visast som eit menneske med oksehovud.

Etterkvart blei inkarnasjonen av Apis i ein levande okse stadig viktigare. Denne oksen skulle vera svart med visse kvite merke: Ein trikant i pannen, ei gribbevenge på ryggen og ein halvmåne på høgre side. Vidare skulle ein finna eit skarabémerke under tunga og doble hår i halen.

## Dyrking av Apis

Funnet av ein ny Apis-okse blei feira over heile landet. Når ein Apis-okse døydde blei derimot hendinga markert med sorg og faste og seremoniar som varte i 70 dagar. Etter balsamering blei døde Apis-oksar bisette i Serapeion, no Saqqara, utanfor Memfis. Denne staden blei utgraven i 1851 av den franske egyptologen Auguste Mariette. Dei store oksesarkofagane med opplysingar om fødselen og døden til dyra bidrog mykje til tidfestinga av gammal egyptisk historie. 

Under ptolemearane blei Oserhap (Apis-Osiris) identifisert med guden Serapis i Sinope som fekk heilagdommen Serapeion  i Alexandria. 


fil:Stele_dedicated_to_Apis-Louvre_N_5417-mp3h8842.jpg|Relieff av Apis under guden Ra. Frå 643 f.Kr.
Fil:Louvres-antiquites-egyptiennes-p1020068.jpg|Statue av Apis frå det trettiande dynastiet i Egypt, funne i Saqqara og no utstilt i Louvre.
Fil:Maiorina Giuliano.jpg|Mynt med Apis gjeven ut under Julian den fråfalne av Romarriket.


## Kjelder

----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Apis (god)|Apis (god)]]» frå ,  den 1. august 2011.*  

## Bakgrunnsstoff
Allergi

**Allergi** er ein kroppsleg reaksjon mot visse stoff ein er overømtolig mot, *allergen*. Allergi gjer at immunsystemet tolkar allergen som trugande og byrjar ein betennelsesreaksjon for å kjempa mot dei. Allergiske reaksjonar kan til dømes vera heving i slimhinna som gjer ein tett i nasen, renning frå auge og nase og nysing, kløe eller utslett.

Omgrepet «allergi» er sett saman av gresk *allos*, 'annan' og *ergon*, 'verknad'. Det blei opphavleg lagt fram av den austerrikske barnelegen Clemens von Pirquet.

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
*«allergi» i *Store Medisinske Leksikon*
*Norges astma- og allergiforbund (NAAF)
**Allergiviten for alle (NAAF oppslagsverk)
*NHI.no om allergi 
*NHI.no animasjon om høysnue 
*Helsenett 
*Lommelegen.no
*Forskning.no 
*Helsenytt.no
Nils Olsson Villand

**Nils Olsson Villand** () var den tredje av sønene til Blank-Ola og Ragnhild Ellingsdotter Villand. Han budde på garden Noss i Ål, og er ofte hugsa som **Nils Noss**. Garden fekk han av Tolleiv Rikandsrud, søskenbarn av Blank-Ola.

Tingbøkene kan fortelja at han Nils var trettekjær og lett hamna i tvistemål med grannar. I 1745 vart han soleis stemna av grannen Klaus Noss for å ha brote husfreden. Det er meldt at broren Torkjell Olsson Villand førte saka for Nils den gongen. Tinget vart halde på Sundre. 
Seinare vart han og stemna inn av futen i Hallingdal for å ha gått laus på Ola Noss med eit grev, og skadd han i hovudet. Det er og meldt at det vart slagsmål på Noss julaftan 1748.

Segnene har ikkje teke fatt i desse hendingane, etterdi dei ikkje hadde nok av segnstoff i seg.

*I dei store sinna blir det strid for striden si eiga skuld og ikkje for småtings skuld. Nils Villand hadde ingenting av denne stordomen i sinnet. Slagsmålsrogsterne hans lyfter seg ikkje på nokon måte opp over det vanlege, endå om han slo av armen på ein og skadde ein annan i hovudet med grev*. (Reinton: Villandane).

## Kjelder

*Lars Reinton: *Villandane*
Lars Olsson Villand

**Lars Olsson Villand**, fødd 1731, var sjette son av Ragnhild Ellingsdotter Villand, og andre son av Ola Larsson Fossgard. Han sat på garden Grøvo, og er ofte omtala som **Lars Grøvo**. Han Lars skal ha vore korporal, og kjøpte Grøvo i 1765. 

Lars vart gift med Gro Tomasdotter Røo, ætling av Sander Sanderson. Etter kjeldene har Lars vore lite blanda opp i reine slagsmål, men har ofte vore på tinget i pengeærend. Han var ofte formyndar for dei yngre jentene i ætta når fedrane deira var avlidne eller sett fast. 

I 1772 stemna han inn Nils Holto til tings, fordi Nils hadde krenkt han i ein smørhandel. Kjelda fortel: 

«Lars Willand "skjød herpaa til skields". Men Nils Holo skjød derpaa selv til skields, og igjentog atter sin forrige utladelse med tillæg: "fordie de ikke brugte rættens middel."» 

I denne kjelda finn ein prov på at Lars, som fleire av villandane, synte at dei ville bruke sin eigen rett. «Ein ser av tingbøkene korleis folk her uppe gong på gong måtte brenne seg, før dei lærte at det no stod ein rett over deira nevarett.» (Reinton). Slik kan ein og rekne at vørdnaden for Christian den femtes norske lov av 1685 ikkje hadde festa seg heilt i fjellbygdene. 

Segnene fortel at Lars kom i trette med lensmannen i Ål, Erik Nerolshaugen. Eit år skal Erik ha teke pant i køyretøyet til Lars, noko som førte til at Lars dreiv på han med kniv. Lars Reinton er inne på at ære og eiga rettsoppfatting er sentrale punkt i segnene og sogene om Lars Grøvo. 

## Kjelde

* Lars Reinton: *Villandane*.
Ullasundbrua

**Ullasundbrua** er ei bjelkebru på fylkesveg 150 i Haram kommune i Møre og Romsdal. Brua kryssar Ullasundet mellom Haramsøya og Flemsøya. Den opphavlege brua blei opna i 1969.

Mange bruer må reparerast fordi saltet i sjøvatnet øydelegg betongen og armeringsjernet i bruene. Den gamle Ullasundbrua var så skada at den måtte rivast og bli erstatta av ei ny bru. Dette skjedde i 1998, då brua berre hadde stått der i 29 år.

Ulla fyr ligg like nordvest for brua på Haramsøya. 

## Sjå òg
* Bruer i Noreg
* Bruer i Noreg etter lengd

## Bakgrunnsstoff
*Bilde av Ullasundbrua
*Bilde av sundet mellom øyane
Henrique Capriles Radonski

**Henrique Capriles Radonski** () er ein venezuelansk politikar som var leiar for partikoalisjonen Primero Justicia. Capriles var ordførar i kommunen Baruta frå 2000 til 2008 og guvernør i delstaten Miranda frå 2008 til 2017. Han stilte som presidentkandidat i 2012, men tapte for den sitjande presidenten Hugo Chávez.

Den 5. april 2017 blei Radonski stengd ute frå politisk aktivitet. Styresmaktene  i Venezuela meinte han hadde stått for irregulære tilhøve som guvernør.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Henrique Capriles Radonski|Henrique Capriles Radonski]]» frå ,  den 9. mai 2019.*
Teddy Wilson

**Theodore Shaw «Teddy» Wilson** () var ein amerikansk jazzmusikar (piano) og orkesterleiar, kjent som ein av dei leiande innan swingjazz-epoken.

Wilson voks opp i Alabama, var i «Speed Webb» med broren Gus Wilson på trombone (Detroit, 1929), før han erstatta Art Tatum i Milt Senior's band (Ohio).
Så var han i orkesteret til Louis Armstrong (Chicago, 1932) og Benny Carter sitt «Chocolate Dandies» (New York City, 1933), før han vart med i bandet til Benny Goodman (1935-39). Han medverka på utgjevingar med bandet til Willie Bryant (1934-35), og dessutan Billie Holiday, Lena Horne, Ella Fitzgerald og Lestar Young. Seinare leia han eige storband (1939), eigen sekstett på «Cafe Society» (1940-44), eigen trio, og var dessutan husmusikar for CBS. Han jobba sidan som forelesar ved Juilliard School (1945-52), elles som frilans, og turnerte med Goodman i Sovjetunionen (1962). Mot slutten var han i trio med sønene sine Teddy på bass og Steven på trommer.

Wilson var førebilete for det norske omgrepet kløverjazz (i tillegg bestod trekløveret av Roy Eldridge og Chu Berry)http://www.jazzbasen.no/jazzhistorie_1950_1960.html. Teddy Wilson spelte fleire gonger med skandinaviske musikarar, først med Yngve Åkerberg på bass og Jack Norén på trommer, på *Piano Pastries* (1952). Med Niels-Henning Orsted Pedersen på bass og William Schiøpffe/Bjarne Rostvold på trommer utkom *The noble Art of T.W.* (1968). Wilson figurerer på Bein Webster sitt *Live at [[Stampen]] (1969-73)*, og medverka òg med norske Rowland Greenberg. I trio med danske Jesper Lundgaard på bass og Ed Thigpen på trommer utkom *Revisits the Goodman Years* (1980).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Teddy Wilson|Teddy Wilson]]» frå ,  den 2. august 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*obs.org med biografi, lydklipp og bilete
Robert Wilson

----

**Robert Wilson** () er ein britisk forfattar.

Wilson er son av ein jagarpilot i det britiske Royal Air Force. Han studerte engelsk ved University of Oxford. Han har arbeidd innan shipping, marknadsføring og handel i London og Vest-Afrika. Wilson har tidlegare budd i Hellas og Afrika. Han bur no i Portugal.

Wilson debuterte i 1995 med thrilleren *Instruments of Darkenss*, den første av tre om torpedoen Bruce Medway som hovudperson lagt til Gullkysten. I 2003 byrja han ein ny serie politiromanar lagt til Sevilla i Spania med inspektør Javier Falcón i hovudrolla. Han forfattar òg kriminalromanar utanfor seriane, mellom dei *A small death in Lisbon* som vann britiske Crime Writers' Associations Gold Dagger-pris for beste kriminalromanen i 1999. 

## Bibliografi
**Instruments of Darkness* (1995)
**The Big Killing* (1996)
**Blood Is Dirt* (1997)
**A Darkening Stain* (1998)
**A Small Death In Lisbon* (1999)
**The Company of Strangers* (2001)
**The Blind Man of Seville* (2003)
**The Silent and the Damned* (2004) (òg gjeven ut som *The Vanished Hands*)
**The Hidden Assassins* (2006)
**The Ignorance of Blood* (2009)

### Omsetjingar til norsk

## Priser og utmerkingar
*The Gold Dagger 1999, for *A Small Death In Lisbon*
*The Gumshoe Award for Best European Crime Novel 2006, for *The Vanished Hands* (*The Silent and the Damned*)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Robert Wilson|Robert Wilson]]» frå ,  den 2. august 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*VG, mars 2005: Nettmøte med Robert Wilson 
*Shots Magazine: Intervju med Robert Wilson 
*Harcourt: Intervju med Robert Wilson
*KrimiCouch: Robert Wilson
Richard Wilson

**Richard Wilson** () var ein britisk målar. Han kom til London i 1740-åra og verka som portrettmålar, men byrja alt i 1746 å måle landskap. Han studerte i Italia frå 1749 til 1756. I dei lysfylte skildringane hans ser ein spor av påverknad frå både Nicolas Poussin og Claude Lorrain, men òg frå Salvator Rosa. I 1768 var han blant grunnleggjarane av Royal Academy of Arts og vart i 1776 bibliotekaren deira. Ved å blande italienske og franske heroiske landskapsoppfatningar frå 1600-talet med sin eigen naturkjensle og den engelske tradisjon, skapte han grunnlaget for dei seinare store målarane i England på 1700-talet. Han oppnådde aldri noko større suksess i samtida si. 

## Kjelder
Harold Wilson

**James Harold Wilson, baron Wilson av Rievaulx** () var ein britisk Labour-politikar, som var statsminister i Storbritannia frå 1964 til 1970 og igjen frå 1974 til 1976.

## Biografi

Harold Wilson vart fødd i 1916. Han studerte økonomi i Oxford og byrja i studietida å interessere seg for politikk. Etter å ha arbeidt som statstenestemann under andre verdskrigen vart han i 1945 vald inn for valkrinsen Olmskirk i det britiske underhuset. Etter ei valreform i 1950 representerte han valkrinsen Hoyton ved Liverpool.

Kort etter valet til parlamentet fekk han første gongen sete i regjeringa og vart dermed den yngste statsråden i Storbritannia i historia. Han tredde tilbake i 1951 i protest mot innføringa av eigenandelar i det britiske helsevesenet.

Han fekk likevel seinare plass i Labour sitt skuggekabinett, som tiltenkt finansminister. I 1956 skapte han omgrepet «gnomane frå Zürich», som viste til sveitsisk valutaspekulasjon. Han stilte fånyttes som kandidat til posten som leiar for Labour i 1960, men då Hugh Gaitskell overraskande døydde i 1963 etterfølgde Wilson han som partileiar.

Labour vann ved parlamentsvalet 16. oktober 1964 eit knapt fleirtal, og Wilson vart statsminister første gongen. Etter ei kort, men vellukka regjeringstid vann Labour ein komfortabel majoritet på 99 mandat.

Utanrikspolitikken under Wilson vart prega av krisane i dei tidlegare britiske koloniane, spesielt i Rhodesia og Sør-Afrika. Wilson motstod presset frå USA om å sende styrkar til Vietnam. Etterkvart som økonomien i Storbritannia forverra seg, fall likevel oppslutninga frå veljarane. Då meiningsmålingane gjekk betre, skreiv Wilson ut nyval. Til stor overrasking tapte likevel Labour valet den 19. juni 1970, og Wilson vart etterfølgd som statsminister av Edward Heath. Trass det bitre nederlaget fortsette Wilson som partileiar og vart 6. mars 1974 statsminister på nytt, etter at Heath heller ikkje hadde lukkast i å føre ein politikk som førte til forbetring i økonomien til landet.

16. mars 1976 erklærte Wilson overraskande avgangen sin som statsminister og at han ville trekkje seg heilt frå politikken. Han opplyste at han alltid hadde planlagt å pensjonere seg ved 60-årsalderen. I røyndomen var han vorten klår over at han leid av Alzheimers syndrom.

Utanriksminister James Callaghan etterfølgde Wilson som statsminister den 5. april 1976. Wilson var likevel fram til 1983 innvald i parlamentet og vart deretter utnemnd til *[[Life peer]]* som *Baron Wilson of Rievaulx*. Etter 1985 trekte han seg nesten fullt bort frå ålmenta. Han døydde i 1995 av tarmkreft.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Harold Wilson|Harold Wilson]]» frå , den 2. august 2011.*
Det kvite huset i Moskva

**Det kvite huset** (russisk Белый дом, IPA ['bʲɛlɨj dom]) er ein regjeringsbygning i Moskva i Russland. Det huser den russiske regjeringa og er offisiell bustad for den russiske statsministeren. Bygningen blei tidlegare brukt av det øvste sovjetet og deretter av den russiske nasjonalforsamlinga, men valden kring den konstitusjonelle krisa i 1993 førte til at bygningen blei skadd og forlaten av parlamentet.

Bygginga av Det kvite huset byrja i 1965 og det stod fullført i 1981. Arkitektane var Dmitrij Tsjetsjulin og P. Sjteller, som brukte Tsjetsjulin sitt utkast til Aeroflot-bygningen frå 1934 som utgangspunkt.

Den konstitusjonelle krisa førte 3. oktober 1993 til at bygningen blei omleira og skoten på med artilleri, noko som førte til ein stor brann. Den russiske nasjonalforsamlinga fekk deretter namnet Statsdumaen og flytta til ein annan bygning i gata Okhotnyj Rjad.

## Kjelder

----
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Det hvite hus (Moskva)|Det hvite hus (Moskva)]]» frå ,  den 2. august 2011.*  

## Bakgrunnsstoff
Charles Thomson Rees Wilson

**Charles Thomson Rees Wilson** () var ein skotsk fysikar og kjemikar. Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1927 for metoden hans å gjere banane til elektrisk ladde partiklar synlege ved hjelp av kondensasjon av damp. Han delte prisen med Arthur Holly Compton som fekk prisen for oppdaginga av comptoneffekten.

Etter at faren hans døydde i 1873, flytta familien til Manchester. Wilson vart utdanna ved Owen's College der han studerte biologi for å bli lege. Han flytta så til Sidney Sussex College i Cambridge, der han vart interessert i fysikk og kjemi. Etter dette vart Wilson spesielt interessert i meteorologi, og i 1893 byrja han å studere skyer og eigenskapane deira. For ei tid jobba han ved observatoriumet ved Ben Nevis, der han utførte observasjonar av skyformasjonar. Han freista så å reprodusere desse effektane i ein mindre skala ved å utvide fuktig luft i ein forsegla behaldar ved laboratoriet i Cambridge. Seinare eksperimenterte han med å skape spor av skyer årsaka av ion og stråling. For oppfinninga av tåkekammeret vart han tildelt Nobelprisen i 1927.

I 1908 gifta Wilson seg med Jessie Frasar i 1908, dotter av ein prest frå Glasgow, og paret hadde fire born. Han døydde i nærleiken av Edinburgh, omgjeven av familien sin.

## Priser og utmerkingar
(utval)
*1935 – Copleymedaljen
*1927 – Nobelprisen i fysikk
*1911 – Hughesmedaljen

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Charles Thomson Rees Wilson|Charles Thomson Rees Wilson]]» frå ,  den 2. august 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene: *
*
*
Sigurd Willoch

**Sigurd Daniel Isachsen Willoch** () var ein norsk kunsthistorikar, best kjent som direktør ved Nasjonalgalleriet 1946-1973.

Han tok magistergrad i kunsthistorie i 1925, med ei avhandling om bestefaren Olaf Isaachsen. Avhandlinga vart utgjeven året etter. Han tok i 1932 doktorgrad på ei avhandling om Thomas Fearnley. Han var kritikar i Aftenposten 1935-1942, i Morgenbladet 1945-1946, skreiv for *[[Kunst og Kultur]]* 1926-1927 og 1937-1938, og var konservator ved Akershus slott 1937-1946.

I tillegg til bøker om Isaachen, August Cappelen, Fearnley, Hugo Lous Mohr og Edvard Munch skreiv han bøker til 100-års jubileet til Oslo Kunstforening i 1936 og jubileet til Nasjonalgalleriet i 1937 og var medarbeidar i Norsk biografisk leksikon 1929-1949. Som leiar av nasjonalgalleriet hadde han ansvar for fleire norske og internasjonale utstillingar, i tillegg til utstillingar av norsk kunst i utlandet.

Han var medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi frå 1939. Ei byste av han, utført av Erling Saatvedt i 1973, er eigd av Nasjonalgalleriet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sigurd Willoch|Sigurd Willoch]]» frå ,  den 2. august 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Idol Nederland

**Idols** er eit nederlandsk fjernsynsprogram som vart vist på RTL 4 frå 2002 til 2008 og på RTL 5 i 2016 og 2017. Programmet var ein talentkonkurranse der målet var å finne den beste nye songaren i Nederland.

 vann den fyrste sesongen i 2002. Dei neste vinnarane var , Raffaëla Paton, , Nina den Hartog i 2016 og Julia van Helvoirt i 2017.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Idols|Idols]]» frå ,  den 2. august 2011.*
Goede tijden, slechte tijden

**Goede tijden, slechte tijden** (forkorta **GTST**) er ein nederlandsk fjernsynsserie som har vore send på RTL 4 sidan 1. oktober 1990.

## Roller

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Goede tijden, slechte tijden|Goede tijden, slechte tijden]]» frå ,  den 3. august 2011.*