open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Burdursjøen

**Burdursjøen** (tyrkisk *Burdur Gölü*) er ein stor saltsjø på grensa mellom provinsane Burdur og Isparta sørvest i Tyrkia. Han har eit areal på 250&nbsp;km² og djupna varierer stort sett mellom 50 og 110 meter. Vassnivå i innsjøen varierer. Burdursjøen er òg eit viktig våtmarksområde for mange fugleartar og har status som ein ramsarstad.

Burdursjøen er av dei største og djupaste i Tyrkia og ligg i eit innsjøområde sørvest i Anatolia. Tilsigsområdet er 6150 km2 og innsjøen ligg 854 meter over havet. Innsjøen er salt og alkalisk (pH 9.5) og frys aldri til. Sidan innsjøen aldri er isdekt held mange fuglar til her om vinteren. Øksosystemet i innsjøen er truga av inndustri i området og ein flytplass på nordsida av innsjøen. 

Danninga av innsjøen starta for fem millionar år sidan som eit tektonisk søkk. Burdurområdet ligg i dag i eit aktivt jordskjelvområde. Eit større jordskjelv fann stad her 3. oktober 1914. Då døydde rundt 4&nbsp;000 menneske medan 17&nbsp;000 heimar og fleire monument blei øydelagde.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Burdur|Lake Burdur]]» frå , den 13. august 2012.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* Burdursjøen  at BirdLife International
Hazarsjøen

**Hazarsjøen** (*Hazar Gölü*) er ein innsjø i Taurusfjella, søraust for Elazig i Tyrkia. Han er kjend som kjelda til Tigris.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Hazar|Lake Hazar]]» frå ,  den 14. august 2012.*
Işıklısjøen

**Işıklısjøen** (tyrkisk *Işıklı Gölü*) er ein innsjø i det indre av Egearregionen i Tyrkia på Çivrilsletta mellom provinsane Denizli og Afyonkarahisar. Innsjøen grensar til distrikta Çivril, den største byen i regionen, og Kızılören, Dinar og Evciler.

Innsjøen ligg 821 meter over havet og dekkjer 73&nbsp;km². Vatnet vert nytta til kunstig vatning for det omliggande landbruksområdet og vert òg nytta til fiske.

Işıklısjøen er ein viktig stad for hekkande vassfugl og mange overvintrande trekkfuglar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Işıklı|Lake Işıklı]]» frå ,  den 14. august 2012.*  

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av Işıklısjøen
Izniksjøen

**İzniksjøen** (tyrkisk *İznik Gölü*) er ein innsjø i  provinsen Bursa i Tyrkia. Han er kring 32 km lang og 10 km brei og er 80 meter på det djupaste. Byen Iznik ligg ved austenden. I antikken hadde innsjøen namnet *Askania*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Iznik|Lake Iznik]]» frå ,  den 14. august 2012.*
Kartsakhi

**Kartsakhi** eller **Aktaşsjøen** (georgisk კარწახის ტბა, tyrkisk *Aktaş Gölü*) er ein innsjø i Samtskhe-Javakheti, sør i Georgia på grensa til Tyrkia. Han er den nest største innsjøen i Georgia og dekkjer om lag 26 km² i ei høgd på 1799 meter over havet. Han er eit viktig fuglehabitat og har den største populasjonen med hornugle i landet, i tillegg til krøllpelikan og kvitpelikan.  Landsbyen Kartsakhi ligg på nordaustbreidda.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kartsakhi Lake|Kartsakhi Lake]]» frå ,  den 14. august 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Köyceğizsjøen

**Köyceğizsjøen** er ein innsjø i provinsen Muğla i Tyrkia. Han er kalla opp etter byen Köyceğiz, som ligg ved nordbreidda. Innsjøen ligg ved kysten og er knytt til Middelhavet via ein smal, sivdekt kanal kalla Dalyan og som renn gjennom landsbyen Dalyan og den antikke byen Kaunos. Dalyankanalen munnar ut i sjøen ved İztuzustranda. 
 
Områda kring innsjøen er viktige naturreservat og populær turistmål. Dei er ein del av Köyceğiz-Dalyan spesielle verneområde. 

 
Innsjøen får tilførsel av vatn frå Namnam og Yuvarlakçay og fleire fjellbekkar. Djupna i innsjøen varierer frå 20 til 60 meter og han er rik på fisk. 

Innsjøen vart danna for kring 7500 år sidan då heile den austlege delen av Middelhavet vart råka av jordskjelv. Sør for Köyceğizsjøen går det ei forkasting, som grensar til fleire svovelhaldige varmekjelder, mellom anna Sultaniye Spa.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Köyceğiz|Lake Köyceğiz]]» frå ,  den 14. august 2012.*
Kuşsjøen

**Kuşsjøen** eller ** Manyassjøen** (tyrkisk *Kuş Gölü*, som tyder fuglesjøen, *Manyas Gölü*) er ein innsjø vest i Tyrkia, som ligg i Bandırma-ormådet. Han er ein grunn, næringsrik ferskvassjø med ei middeldjupne på 3 meter. Han får tilførsel av vatn frå undergrunnskjelder og fire småelvar. 

Manyassjøen har vore ein viktig hekkestad og overvintringsplass for vassfugl. I 1938 vart det oppretta eit naturreservat kalla Fugleparadiset av den tyske hydrologen og zoologen Curt Kosswig. Det er registrert meir enn 270 fugleartar ved innsjøen. Av viktige artar finn ein kvithodeand (*Oxyura leucocephala*), skjestork (*Platalea leucorodia*), flamingo (*Phoenicopterus roseus*), samt hekkande populasjonar av den sårbare krøllpelikanen (*Pelecanus crispus*).

Jordbruk og bygginga av ein demning i området har truga økosystemet i innsjøen. Demninga har ført til auka vassnivå slik at mange av myrområda, som er viktige for fuglane, ligg under vatn. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Kuş|Lake Kuş]]» frå , den 14. august 2012.* 

## Bakgrunnsstoff

* Bird Paradise
Eğirdirsjøen

**Eğirdir** (tyrkisk *Eğirdir Gölü*) er ein innsjø i Tyrkia. Innsjøen ligg i innsjøområdet i Tyrkia, 186 km nord for Antalya. Med eit areal på 482 km² er han den fjerde største innsjøen (nest største ferskvassjøen) i Tyrkia. Byen Eğridir ligg ved breidda av innsjøen. Det ligg to øyar i innsjøen, so begge er landfaste med ei vegfylling inn til byen Eğirdir. Desse er Can Ada og Yeşil Ada, som er den største. 

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Eğirdir|Lake Eğirdir]]» frå , den 14. august 2012.* 


## Bakgrunnsstoff
* Eğirdirturkey.com 
* Guide og bilete
Erçeksjøen

**Erçeksjøen** (tyrkisk *Erçek Gölü*, armensk Արճակ լիճ) er ein saltsjø i provinsen Van, aust i Tyrkia. Han ligg nær Vansjøen, 1890 meter over havet. Han har eit areal på 95,2 km² og er 30 meter på det djupaste. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Erçek|Lake Erçek]]» frå ,  den 14. august 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Ministry of Culture and Tourism of Tyrkia
* Birds of Erçeksjøen
Eymirsjøen

**Eymirsjøen** er ein liten innsjø i provinsen Ankara i Tyrkia. Innsjøen vart kalla opp etter eit tyrkisk folk kalla *Eymür*.

Innsjøen ligg kring 20 km sør for Ankara i bydistriktet Gölbaşı. Langs sørsida av innsjøen går ringvegen O-20 i Ankara. Innsjøen ligg 969 meter over havet og har ei form som liknar bokstaven S. 

Eymirsjøen er 1,09 km² stor og er kring 4,2 km lang og i snitt 250 meter brei. Kystlengda er kring 9 km. På det djupaste er han kring 5,5 meter.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Eymir|Lake Eymir]]» frå ,  den 14. august 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Karakızsjøen

**Karakızsjøen** (tyrkisk *Karakız Göleti*) er ein kunstig innsjø i provinsen Mersin i Tyrkia.

Innsjøen vart bygd i 1998. Han ligg i Torosfjella i landområdet kring Erdemli. Hovudtilførsla er elva Karakız. Avstanden til Erdemli er 49 km og 65 km til Mersin. I luftlinje er innsjøen 27 km frå Middelhavet. Innsjøen er kring 1500 meter lang og vassflata ligg kring 1530 meter over havet. Kapasiteten er kring 3,2 millionar kubikkmeter. 

Vatnet i innsjøen vert nytta til kunstig vatning. Innsjøen er òg del i eit populært fritidsområde. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Karakız|Lake Karakız]]» frå ,  den 14. august 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Marmarasjøen

**Marmarasjøen** (tyrkisk *Marmara Gölü*) er ein innsjø i provinsen Manisa, vest i Tyrkia, som grensar til distrikta Gölmarmara i nordvest, og som kan ha gjeve namn til innsjøen, og til Salihli.

Marmarasjøen ligg i dalen til Gediz Nehri, 79 meter over havet. Marmarasjøen vert nytta til fiske og kunstig vatning for jordbruket i området. I tillegg er det eit viktig fugleområde.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Marmara|Lake Marmara]]» frå ,  den 14. august 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Mogansjøen

**Mogansjøen** (tyrkisk *Mogan Gölü*, òg kalla *Gölbaşı Gölü*) er ein liten innsjø i provinsen Ankara i Tyrkia.

Innsjøen ligg 25 km sør for Ankara i bydistriktet Gölbaşı. Langs austsida går hovudvegen D-750, som går gjennom Tyrkia frå nord til sør. Innsjøen ligg 972 meter over havet og er 5,61 km² stor. Kystlengda er kring 14 km. Innsjøen er 11 km lang og kring 500 meter brei. Middeldjupna er kring 5 meter. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Mogan|Lake Mogan]]» frå ,  den 14. august 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*



## Bakgrunnsstoff
*Mogansjøen verneområde
Tyrkarkornblom

**Tyrkarkornblom** (*Centaurea cyanoides*) er ei plante i knoppurtslekta i korgplantefamilien.

Tyrkarkornblom er ein eittårig urt med opprett stengel, smale blad og intenst blå blomstrar. Arten er mindre enn vanleg kornblom (*[[Centaurea cyanus]]*).

Arten er mykje nytta som hageplante og veks naturleg i Midt-Austen.

## Kultivarar
* Centaurea cyanoides 'Blue Carpet'
* Centaurea cyanoides 'Blue Diadem'

## Bakgrunnsstoff

* UBC
Now Here's Johnny Cash

***Now Here's Johnny Cash*** er det tiande albumet til countryartisten Johnny Cash. Det vart fyrst sleppt 21. oktober 1961 og seinare gitt ut på ny i 2003 av plateselskapet Varèse Sarabande, då med fem bonusspor. I 2007 vart det òg sleppt saman med *[[Greatest!]]* på ein CD.

## Innhald

### Bonusspor

## Medverkande
*Johnny Cash - Hovudartist
*Al Casey - GItar

**Anna personell** 
*Sam Phillips - Produsent
*Jack Clement - Produsent
*Cary E. Mansfield - Reissue produsent
*Bill Dahl - Liner Notes, Reissue produsent
*Dan Hersch - Digital Remastering
*Bill Pitzonka - Art Direction, design

## Listeplassering
**Singlar** - Billboard (Nordamerika)

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Now Here's Johnny Cash]]» frå ,  den 24. januar 2012.*
Tarjei Skarlund

**Tarjei Viken Skarlund** () er ein norsk sandvolleyballspelar frå Ålesund. Han representerer Randaberg Idrettslag.

## Karriere
Tidlegare spelte Skarlund saman med Jørre Kjemperud. Dei to spelte sandvolleyball for Noreg under sommar-OL 2008 i Beijing. I ettertid har han skifta makker til Martin Spinnangr, som han deltok i sommar-OL 2012 med. Diverre heldt det ikkje til medalje for nordmennene. Truleg er dette Skarlunds siste sesong i internasjonal sandvolleyball.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Jørre Kjemperud

**Jørre André Kjemperud** () er ein norsk tidlegare sandvolleyballspelar frå Vikersund. Han spelte også innandørs volleyball både i Lier, KFUM-Oslo, Kristiansund og Randaberg. 

## Karriere
Kjemperud tok til å markera seg i internasjonale tevlingar frå 1994. I 1997 vart han europameister i sandvolleyball saman med makkeren Vegard Høidalen. Dei to vann EM-bronse fire gonger og deltok under sommar-OL 2000 i Sydney. I 2001 vann dei bronse under VM i sandvolleyball. 

Kjemperud og Høidalen representerte Noreg på nytt under sommar-OL 2004 i Aten. Etter desse leikane bytte Kjemperud makker og spelte frå no av med Tarjei Skarlund. Dei to representerte saman Noreg under sommar-OL 2008 i Beijing. Kjemperud si beste plassering under eit OL er ein 9. plass (2000 og 2004). Til saman deltok han i 6 NM i sandvolleyball i karrieren sin. Som innandørs volleyballspelar spelte han i 20 landskampar for Noreg. 

I 2012 slutta Kjemperud med volleyballen og tok over eigarskapen over *Quality Spa & Resort Kragerø* i Kragerø.

## Kjelder

### Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
*
Martin Spinnangr

**Martin «Spinny» Spinnangr** () er ein norsk sandvolleyballspelar frå Farsund. Han representerer Farsund Idrettslag.

Martin Spinnangr deltok for fyrste gong i OL under sommar-OL 2012 saman med Tarjei Skarlund. Dei to vann mot m.a. Canada, men rauk ut av åttandedelsfinalen etter 2-0-tap mot Latvia. Sandvolleyballspelarane frå Latvia gjekk vidare til å ta olympisk bronse.

## Kjelder
Vegard Høidalen

**Vegard Høidalen** () er ein norsk volleyballspelar frå Skien. Høidalen har spelt både sandvolleyball og innandørs og representerte Skien Volleyballklubb.

## Karriere
Høidalen tok til å markera seg i internasjonale tevlingar frå 1995. I 1997 vart han europameister i sandvolleyball saman med makkeren Jørre Kjemperud. Dei to vann EM-bronse fire gonger og deltok under sommar-OL 2000 i Sydney. I 2001 vann dei bronse under VM i sandvolleyball.

Vegard Høidalen deltok også i sommar-OL 2004 i Aten saman med Kjemperud, der dei enda på ein niandeplass. 

I 2008 vart Vegard Høidalen suspendert frå konkurransar og trening i volleyball. Grunnen var at alle spelarar som er tilknytt Norges Idrettsforbund (NIF) har plikt til å melda frå om kvar dei til ei kvar tid er seg, slik at dei kan kallast inn til dopingkontrollar utan åtvaring på førehand. Høidalen hadde ignorert fire åtvaringar frå NIF om dette, og vart difor utestengt for brot på meldeplikta. Straffa varte i fire månader før Høidalen igjen vart frifunnen i 2009.

Vegard Høidalen har 11 landskampar bak seg i karrieren sin, og er framleis aktiv volleyballspelar.

## Kjelder

### Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
*
Konstantin av Liechtenstein

**Konstantin** () var ein liechtensteinsk prins og alpinist. Han deltok i vinter-OL 1948.

## Kjelder
* 

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Constantin von Liechtenstein|Constantin von Liechtenstein]]» frå ,  den 14. august 2012.*
Joseph de Caraman Chimay

**Marie Joseph Anatole Élie de Riquet, prince Joseph de Caraman Chimay** () var den 19. fyrsten av Chimay og ein fransk fektar. Han deltok under sommar-OL 1900. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Marie Joseph Anatole Elie|Marie Joseph Anatole Elie]]» frå ,  den 14. august 2012.*
The Lure of the Grand Canyon

***The Lure of the Grand Canyon*** er det ellevte albumet til countryartisten Johnny Cash. Det vart sleppt av Columbia Records i 1961 og inkluderer tale av Cash på slutten av plata. Resten av plata er Ferde Grofé sin Grand Canyon Suite, dirigert av Andre Kostelanetz. I tillegg til suiten, inneheld òg plata lydar tatt opp i Grand Canyon. Cash er berre medverkande på det siste sporet, der han fortel ei historie som handlar om ein dag i Grand Canyon. Dei fem spora før dette er dei fem satsane i suiten, spelt av orkesteret.

## Innhald

## Medverkande
* Johnny Cash - Tale

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:The Lure of the Grand Canyon|The Lure of the Grand Canyon]]» frå ,  den 12. november 2011.*
Vegard Stake Laengen

**Vegard Stake Laengen** () er ein norsk syklist frå Borgen i Asker kommune. Han og tvillingbroren Øystein Stake Laengen driv begge med profesjonell sykling.

Vegard Stake Laengen sykla tidlegare for Joker Merida, men frå 2012-sesongen har han gått over til Team Type 1-Sanofi frå USA. Han har fått gode resultat frå ei rekkje internasjonale sykkelritt dei siste par åra. M.a. vann han det kanadiske rittet *Tour de Beauce* i juni 2012.

I juli 2012 vart det klårt at Vegard Stake Laengen fekk bli med i sommar-OL 2012 som erstatning for Thor Hushovd. Her deltok han i landevegssykling og enda på ein 77. plass.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Profil og resultatliste på Cyclingarchives.com
Lars Petter Nordhaug

**Lars Petter Nordhaug** () er ein norsk proffsyklist frå Nøtterøy. Han deltok for Noreg under sommar-OL 2008 i Beijing, sommar-OL 2012 i London og igjen under sommar-OL 2016 i Rio de Janeiro.

## Referansar
Emilie Moberg

**Emilie Moberg** () er ein norsk syklist frå Halden som representerer Halden Cykleklub.

Emilie Moberg vart teken ut til å representera Noreg under sommar-OL 2012 som einaste kvinnelege landevegssyklist.  Moberg deltok på fellesstart for kvinner, og enda på ein 57. plass i OL-debuten sin.

## Fotnotar
Norges Bygdekvinnelag

**Norges Bygdekvinnelag** er ein organisasjon som arbeider for å styrke kvinnene sine interesser og for interessene for lokalsamfunnet. Organisasjonen vart oppretta som *Norges Bondekvinnelag* i 1946 ved at han vart skilt ut frå Norges Bondelag. Han samla den gongen fylkesvise bondekvinnelag i ein nasjonal organisasjon. Organisasjonen endra namn til det noverande namnet i 2002. Laget har 11 000 medlemmer fordelte på 18 distriktsslag og over 430 lokallag. 

Norges Bygdekvinnelag er spesielt opptatt av kvinner som har tilknyting til primærnæringane. Det er òg del av ei internasjonal rørsle gjennom medlemskap i Associated Country Women of the World. 

Organisasjonen er opptatt av berekraftig forvalting av naturressursane og bidrar i til det gjennom medlemskap i Grønn Hverdag.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Møre og Romsdal Bygdekvinnelag

**Møre og Romsdal Bygdekvinnelag** (tidlegare Møre og Romsdal Bondekvinnelag) er eit fylkeslag i Norges Bygdekvinnelag.

Laget vart skipa i 3. august 1947 på Gjermundnes ved at dei tidlegare laga knytt til dei tre futedøma, Sunnmøre, Romsdal og Nordmøre, slo seg saman til eitt lag som gjekk inn i det nyskipa Norges Bondekvinnelag.

## Tidlegare formenn og leiarar
* Marta Linge, Valldal 1947-1949
* Emilie Brevik, Isfjorden 1949-1953
* Hanna Bårdset, Halsanaustan 1953-1955
* Marta  Linge, Valldal 1955-1956
* Johanna Grimstad, Grimstadhøgda 1956-1959
* Oleiv Hustad, Hustad 1959-1962
* Gudrun Halkjelsvik, Volda 1962-1966
* Anne Marie Stavnes, Foldfjorden 1966-1969
* Dagny Hage, Innfjorden 1969-1975
* Bjørg Hjorthol, Sykkylven 1975-1981
* Dårdi Kråkeli, Eide 1981-1984
* Magnhild Søvik, Storlandet 1984-1987
* Brit H. Friisvold, Eidsbygda 1987-1992
* Solvår Skogen Sæterbø, Valsøyfjorden 1992-1996
* Torill Bakke, Åndalsnes, 1996-

* Ellbjørg Reiten 2005?-2006
* Solveig Linge Stakkestad, Valldal 2006-

## Kjelder
Eirik Moen: Møre og Romsdal Bondekvinnelag 50 år 1947-1997, ISBN 82-90393-83-0

## Bakgrunnsstoff
* Heimeside til Møre og Romsdal Bygdekvinnelag
Klitoris

**Klitoris** eller **kitlar** er ein del av dei ytre kjønnsorgana hjå kvinner, og svarar til penis hjå menn. Klitoris har dei små kjønnsleppene kring seg, og er til liks med desse bygd opp av svampa vev som ved seksuell elding vert større og fastare grunna blod som strøymer til.

## Kjelder
Edelweiss

**Edelweiss** (*Leontopodium alpinum* er ei kjend fjellplante i slekta Leontopodium i korgplantefamilien.

## Etymologi
Namnet edelweiss kjem frå tysk der *edel* har same tydinga som på norsk og *weiß* (eller stava *weiss*) tyder 'kvit', altså 'edelkvit'.

## Sjå òg
* Alpane

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
Leontopodium

***Leontopodium*** er ei planteslekt i korgplantefamilien som inkluderer edelweiss (*[[Leontopodium alpinum]]*), ei velkjend plante frå Alpane.  I sjeldne tilfelle kan edelweiss referere til slekta.  Slekta har om lag 30 artar heimehøyrande i Europa og Asia (og kan hende i Americas).

## Artar
**[[Leontopodium alpinum]]* - Edelweiss
**[[Leontopodium andersonii]]*
**[[Leontopodium artemisiifolium]]*
**[[Leontopodium aurantiacum]]*
**[[Leontopodium brachyactis]]*
**[[Leontopodium calocephalum]]*
**[[Leontopodium campestre]]*
**[[Leontopodium chuii]]*
**[[Leontopodium conglobatum]]*
**[[Leontopodium coreanum]]*
**[[Leontopodium dedekensii]]*
**[[Leontopodium delavayanum]]*
**[[Leontopodium discolor]]*
**[[Leontopodium fangingense]]*
**[[Leontopodium fauriei]]*
**[[Leontopodium forrestianum]]*
**[[Leontopodium franchetii]]*
**[[Leontopodium giraldii]]*
**[[Leontopodium haastioides]]*
**[[Leontopodium hallaisanense]]*
**[[Leontopodium haplophylloides]]*
**[[Leontopodium hayachinense]]*
**[[Leontopodium himalayanum]]*
**[[Leontopodium jacotianum]]*
**[[Leontopodium japonicum]]*
**[[Leontopodium leiolepis]]*
**[[Leontopodium leontopodinum]]*
**[[Leontopodium leontopodioides]]*
**[[Leontopodium linearifolium]]*
**[[Leontopodium microphyllum]]*
**[[Leontopodium longifolium]]*
**[[Leontopodium melanolepis]]*
**[[Leontopodium micranthum]]*
**[[Leontopodium monocephalum]]*
**[[Leontopodium muscoides]]*
**[[Leontopodium nanum]]*
**[[Leontopodium niveum]]*
**[[Leontopodium ochroleucum]]*
**[[Leontopodium omeiense]]*
**[[Leontopodium pusillum]]*
**[[Leontopodium roseum]]*
**[[Leontopodium shinanense]]*
**[[Leontopodium sinense]]*
**[[Leontopodium smithianum]]*
**[[Leontopodium souliei]]*
**[[Leontopodium stoechas]]*
**[[Leontopodium stoloniferum]]*
**[[Leontopodium stracheyi]]*
**[[Leontopodium subulatum]]*
**[[Leontopodium villosum]]*
**[[Leontopodium wilsonii]]*

## Referansar


## Bakgrunnsstoff
Laboratorium

**Laboratorium** (frå latin *laborare*, som tyder *arbeide*) er nemninga på ein type arbeidsplass eller lokale som hovudsakleg har med naturvitskapleg undervisning, forsking, eksperimentering, produksjon eller kvalitetskontroll av ymse materiale og organismar å gjere, og som har utstyr særleg tilpassa det aktuelle føremålet. Dei fleste laboratoria finn ein soleis innanfor til dømes faga kjemi, fysikk, biologi, farmasi, medisin og ingeniørvesen.

Ordet *laboratorium* har dessutan verte teke i bruk på ymse andre område; eit *språklaboratorium* er til dømes eit lokale med teknisk utstyr som gjer det lettare for elevar å lære seg framande språk.
Desintegrasjon i samfunnsvitskap

**Desintegrasjon** er eit omgrep i samfunnsvitskap for samanbrot i eller oppløysing av ei gruppe, som eit samfunn eller ein organisasjon. Desintegrasjon kan til dømes opptre når ein manglar felles verdinormer eller leiarskap.

## Kjelder
* Fri ombruk.
Desjatin

**Desjatin** (fleirtalsform av *desjatina* som tyder «tiende», russisk десятина) er ei eldre russisk måleining for flatevidd og 1 desjatin = 1,0925 hektar. 

## Kjelder
*desjatin. () I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/desjatin
DESY

**DESY** eller **Deutsches Elektronen-Synchrotron** (tysk for **Den tyske elektronsynkrotronen**) er eit nasjonalt forskingssenter i Hamburg i Tyskland med ein elektronsynktrotron. Her vert det drive grunnforsking i høgenergifysikk og partikkelfysikk, samt produksjon og bruk av synktrotronstråling. 
DESY er eit medlem av Helmholtz-Gemeinschaft og opererer i Hamburg og Zeuthen.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:German Electron Synchrotron|German Electron Synchrotron]]» frå ,  den 15. august 2012.*  


## Bakgrunnsstoff

*
Det internasjonale geofysiske året

**Det internasjonale geofysiske året**, forkorta **IGY** (etter *International Geophysical Year*) var eit globalt samarbeidsprogram med 66 deltakande nasjonar som varte frå 1. juli 1957 til 31. desember 1958.

IGY omfatta geovitskapar som polarlys, kosmisk stråling, geomagnetisme, gravitasjon, ionosfærisk fysikk, avgjersle av lengd- og breiddegrader, meteorologi, oseanografi, seismologi og solaktivitet.

Resultata frå IGY førte til omskriving av mange geofysiske lovar og teorien om kontinentaldrift vart stadfesta. Dei første satellittane vart skotne opp, mellom dei den sovjetiske Sputnik. IGY var òg det tredje Polaråret og resulterte i etableringa av Den vitskaplege komiteen for antarktisforsking (SCAR) og danna grunnlaget for Antarktistraktaten som vart vedteke i 1959 og tredde i kraft to år seinare. Dei første estimata av den totale ismassen på Det antarktiske kontinentet vart målbore.

I samband med IGY etablerte tolv nasjonar forskingsstasjonar i Antarktis. Noreg deltok med ein treårig ekspedisjon til Antarktis og etablerte Norway Station på Kronprinsesse Märtha Kyst. Noreg var òg involvert i 24 andre prosjekt på Svalbard, Jan Mayen, Norskehavet og dessutan på det norske fastlandet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Det internasjonale geofysiske år|Det internasjonale geofysiske år]]» frå ,  den 15. august 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
*The International Geophysical Year . The National Academies
*Det internasjonale geofysiske år. Norsk Polarhistorie
Det internasjonale stille solåret

**Det internasjonale stille solåret** eller IQSY (av engelsk *International Quiet Sun Year*) gjekk føre seg i 1964 og 1965 der ein særskild tok sikte på å studere tilhøva i atmosfæren, mellom anna i ionosfæren i ein periode med låg solflekkaktivitet. 

## Kjelder
*Det internasjonale geofysiske år. I *[[Store norske leksikon]]*.
Det Norske Institutt for Kosmisk Fysikk

**Det Norske Institutt for Kosmisk Fysikk** var ein statsinstitusjon som vart oppretta i 1927 for å gjere undersøkingar av fysikken i den øvre atmosfæren. Nordlysobservatoriet i Tromsø og avdelinga for kosmisk fysikk i Oslo var underlagde instituttet. Instituttet vart nedlagt då Universitetet i Tromsø vart oppretta i 1972. 

## Kjelder
*
Desintegrasjon

**Desintegrasjon** (av des- og latin for «heil», tyder «oppdeling»), **radioaktiv desintegrasjon** eller **radioaktiv nedbryting**, er omdanning av atomkjernar ved utsending av alfa-, beta- og gammastråling. 

## Sjå òg
* Radioaktivitet

## Kjelder
* Fri ombruk.
Mary Cassatt

**Mary Stevenson Cassatt** () var ein USA-amerikansk målar og grafikar frå Pittsburgh i Pennsylvania. Kunsten hennar høyrer inn under impresjonismen.

## Liv og gjerning
Cassatt var dotter til Robert Simpson Cassat, ein kar som stamma frå ei av dei rikaste bankierfamiliane i Pennsylvania, og Katherine Kelso Johnston, ei velutdanna kvinne som også kom frå ein bankfamilie. Gjennom eit fireårs opphald i Europa lærte ho allereie i barneåra å kjenne dei europeiske kunstskattane. I 1861 begynte ho å studere på Pennsylvania Academy of Fine Arts i Philadelphia. Frå 1874 budde ho i Frankrike, der ho i Paris heldt fram studiane ei kort tid. Med stor interesse studerte ho i Frankrike, Italia og Spania måleria til store meistrar som Correggio, Diego Velázquez, Tizian og Rubens. Hennar eigne bilete fekk åtgaum og vart stilt ut på salongen i Paris.

Målaren Edgar Degas overtala henne til å slutte seg til den nye rørsla av sjølvstendige målarar, som seinare utvikla seg til dei såkalla impresjonistane. „Eg aksepterte med glede. Den konvensjonelle kunsten nekta eg å drive med. Eg byrja leve.“ Degas og Cassatt var nære venner i årevis. Ho stilte ut saman med impresjonistane og bidrog vesentleg til at impresjonismen tidleg vart populær i USA. Allereie i 1877 skreiv ho til ein rik venninne i New York og fekk denne til å kjøpe bilete av Edgar Degas og Claude Monet.

Hovudtema i kunsten hennar var kvinner, særleg mor-og-barn-temaet. Bileta hennar syner fram alle tenkelege situasjonar av levemåten til borgarskapen, slik han arta seg i dei siste tiåra av det 19. hundreåret; i lag med borna sine, lesande, tedrikkande eller i operahuset. Etter ho 1890 i Paris fekk sjå japanske fargetresnitt, hadde ho suksess med denne forma for kunst.

Etter 1877 budde også foreldra og systera hennar i Paris. Likevel fann Cassatt tid til å inspirere, oppmuntre og gje økonomisk stønad til unge, kvinnelege kunststudentar.

I 1904 vart ho utnemnd til riddar av den franske Æreslegionen. Tapet av synsevna gjorde at ho slutta å måle i 1914.

Ho døydde i Le Mesnil-Théribus i Oise i Frankrike.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:de:Mary Cassatt|Mary Cassatt]]» frå , den 14. august 2012.* 
 

## Bakgrunnsstoff
Det tekniske einingsysstemet

**Det tekniske einingsysstemet** er eit system for måleiningar med grunneiningane meter for lengd, kilopond for kraft og sekund for tid. Systemet er i dag erstatta av SI-systemet og vert lite nytta.

## Kjelder
*
Diafanometer

**Diafanometer** er eit instrument til å måle lysgjennomgang eller siktbarheita i svakt absorberande stoff. 

I *Wigands diafanometer* eller siktmålar ser ein på eit fjerntliggande objekt gjennom ulike mattglas, og prøver seg fram til ein ikkje lenger kan skimte objektet. Den typen mattglas som må brukast for å oppnå dette, gjev eit mål for sikta. 

Nephelometeret er eit diafanometer som blir brukt for å måle uklårheit i væsker.

## Kjelder
*
Diamagnetisme

**Diamagnetisme** er ein effekt som finst i alle stoff som blir utsett for eit magnetfelt. Diamagnetismen gjer at det oppstår eit motsett retta magnetfelt (proporsjonal med den magnetiske flukstettleiken) internt i materialen, slik at magnetfeltet i materialen blir mindre enn det ville ha vore utan materialen. Det vil sei at materialen «motverkar» magnetfeltet.

Diamagnetisme skuldast dei elektrona som rører seg i orbitalar omkring atoma i materialen. Når desse blir utsett for eit magnetfelt, påverkast dei av ei kraft (Lorenzkraft), som dreier orbitala så rørsla til elektrona dannar eit magnetfelt, som er motsett retta det påtrykte. Dette er ein konsekvens av Lenz-lova.

## Sjå òg
* Paramagnetisme
* Ferromagnetisme
* Susceptibilitet
* Meissner-effekten

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Diamagnetisme|Diamagnetisme]]» frå ,  den 15. august 2012.*
Dielektrikum

**Dielektrikum** er ein elektrisk isolator som kan vere polarisert om det er nytta i ein samanheng der det vert utsett for eit elektrisk felt. Når ein plasserer eit dielektrikum i eit elektrisk felt, strøymer det ikkje elektrisk lading gjennom materialet som det ville gjort i ein leiar, men stoffet kjem berre så vidt ut av den midla likevektsposisjonen slik at ein får dielektrisk polarisasjon. På grunn av dielektrisk polarisasjon, vert positive ladningar flytta mot feltet og negative ladningar i den motsette retninga. Dette skapar eit indre elektrisk felt som reduserer det totale elektriske feltet i dielektrikumet. Om eit dielektrikum består av molekyl med svake bindingar, vert ikkje desse molekyla berre polariserte, men dei vert òg orientert slik at symmetriaksen deira har same retning som feltet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dielectric|Dielectric]]» frå ,  den 15. august 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Relativ permittivitet

**Relativ permittivitet**, tidlegare kalla *dielektrisitetskonstant*, syner til forholdet mellom permittiviteten for eit stoff og permittiviteten for det tomme rommet. Denne storleiken er eit mål for evna ein isolator har til å bli elektrisk polarisert. Den relative permittiviteten vil vanlegvis variere med mellom anna temperatur og trykk. Kapasitansen for ein elektrisk kondensator er proporsjonal med den relative permittiviteten for isolasjonsmaterialet mellom kondensatorplatene.

## Sjå òg
* Dielektrikum

## Kjelder
*relativ permittivitet. (20.10.2011) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/relativ_permittivitet
Differensialgalvanometer

**Differensialgalvanometer** er eit galvanometer med to like viklingar. Det vart nytta til å samanlikne elektriske straumar. Utslaget er null når straumen i dei to viklingane er like sterke og motsett retta. 

## Kjelder
*
Diffraksjon

**Diffraksjon** er eit bøyingsfenomen ved forplanting av bølgjer. Når bølgjer (av t.d. lyd eller ljos) sendast igjennom snevre opningar godt og vel på storleik med bølgjelengda, spreiast dei i særskilde mønster.

Eit døme på optisk diffraksjon kan ein sjå på CD- og DVD-plater, der informasjonen på «data-sida» dannar eit meir eller mindre regelmessig mønster med detaljar på storleik med lysbølgjer. Ljos med ulike bølgjelengder (dvs. ulike fargar) reflekterast i ulike retningar, så sett i elles «fargelaust» kvitt ljos strålar plata i fargerike «regnbogemønster».

## Sjå òg
*Interferens

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Diffraksjon|Diffraksjon]]» frå ,  den 15. august 2012.*
Diffus i fysikk

**Diffus** er eit omgrep i fysikk om noko som er utflytande, dårleg avgrensa eller uklårt.

Diffus lyd er lyd som er spreidd eller reflektert uregelmessig. Det er eit vilkår for god romakustikk at lyden vert diffus. Dette oppnår ein når veggane vert brotne av framspring, søyler, nisjar og liknande. 

Omgrepet vert òg nytta ved diffus refleksjon om tilbakekasting ljos- og varmestråler i alle retningar, til dømes frå ei matt, finkorna flate. 

## Kjelder
*diffus – fysikk. () I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/diffus/fysikk
Diffusivitet

**Diffusivitet** kan vise til: 
*Termisk diffusivitet
* Massediffusivitet
* Eddy-diffusivitet
*Moment-diffusivitet
Termisk diffusivitet

**Termisk diffusivitet** er eit mål for forplantingssnøggleiken av temperatursjokk i eit materiale ved varmeleiing. 

Denne er varmeleiingsevna delt på tettleik og spesifikk varmekapasitet ved konstant trykk. Han har SI-eininga m²/s. Formelen er: 

:\alpha = {k \over {\rho c_p}}

der
* k er varmeleiingsevna  (W/(m·K))
* \rho er tettleiken (kg/m³)
* c_p er spesifikk varmekapasitet (J/(kg·K))

Nemnaren \rho c_p\, kan reknast som volumetrisk varmekapasitet (J/(m³·K)).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Thermal diffusivity|Thermal diffusivity]]» frå ,  den 15. august 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Voltmeter

Eit **voltmeter** er eit apparat som vert nytta til å måle elektrisk spenning.

Dei viktigaste typane er 
* dreiespolevoltmeter, som består av eit kjensleg amperemeter (mA- eller μA-meter) med stor seriemotstand, 
* elektrostatisk voltmeter, der spenningen vert målt ved den elektriske kraftverknaden mellom eit rørleg og eit fast elektrodesett, 
* forsterkarvoltmeter med elektronrøyr- eller transistorforsterkar kopla til eit viserinstrument
* digitalvoltmeter, der spenningen som skal målast, blir avtasta (sampla) periodisk av ein elektronisk styrt krins, og verdien omdanna til ein tilsvarande talstorleik i ein analog-digital omformar. Verdien kan lesast av på eit taltablå (display), eller kan lagrast i eit digitalt minne for seinare utlesing. 

## Kjelder
*voltmeter. () I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/voltmeter
Dielektrisk tap

**Dielektrisk tap** er tap av elektrisk energi i isolasjonsmateriale som vert utsett for høgfrekvente elektriske vekselspenningar. Årsaka til tapa er at ein del av den elektriske energien som vert nytta ved polarisasjon av eit materiale går over til varme. Dette kan forklarast ved at polarisasjonen krev tid, slik at det oppstår ein faseforskyving mellom påtrykt spenning og polarisasjonen. 

Isolasjonsmateriale som skal nyttast i kondensatorar og kablar for høge frekvensar må gje små dielektriske tap. Dette gjeld til dømes keramiske material, glimmer og polymeriserte organiske stoff som polystyren, polyetylen og polykarbonat. Dielektriske tap kan utnyttast til høgfrekvensoppvarming av material som ikkje er elektrisk leiande, til dømes ved forming og samanføying av plastlekamar. 

## Sjå òg
*Diatermi
*Dielektrikum
Dielektrisk forskyving

**Dielektrisk forskyving** er ei lokal forskyving av elektrisk ladning innanfor dei enkelte molekyla i eit isolerande materiale kalla eit dielektrikum når dette blir plassert i eit elektrisk felt. Positiv og negativ ladning vert forskyvd i motsette retningar slik at materialet blir elektrisk polarisert.

Tidlegare vart dielektrisk forskyving òg nytta om elektrisk flukstettleik.

## Kjelder
*dielektrisk forskyvning – kjemi. () I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/dielektrisk_forskyvning/kjemi
Dilatans

**Dilatans** (av latinsk for «å utvide») er ein eigenskap i somme konsentrerte dispersjonar av faste partiklar i ei væske, som til dømes sand i vatn, som gjer at viskositeten aukar med aukande flytesnøggleik. Dette kjem av at partiklane aktivt må presse kvarandre til side for å kome forbi kvarandre i flyteprosessen, slik at partikkelmassen utvidar seg. Dette fører igjen til at væska vert trekt innover i massen og etterlet ei tørrare overflate. Dette kan ein observere når ein går eller sparkar i fuktig sand og vart først studert av Osborne Reynolds i 1885. 

Dilatans er eit teknisk viktig fenomen i samband med handsaming av konsentrerte dispersjonar av mange slag.

## Kjelder
*
Dilatasjon

**Dilatasjon** kjem av det latinske ordet for «utviding» og vert nytta innan fleire område: 

## Fysikk
*Dilatasjon i fysikk, når lekamar utvidar seg som følgje av oppvarming eller ytre strekk-krefter.
*Tidsdilatasjon

## Medisin
*Dilatasjon i medisin
*Pupilldilatasjon
*Ballongdilatasjon
Dimensjonsanalyse

**Dimensjonsanalyse** er ei undersøking som tar sikte på å klarleggje om alle ledd i ei likning av fysiske storleikar har same dimensjon. Ved dimensjonsanalyse kan ein få stilt opp ei korrekt likning når ein ut frå ei prinsipiell betraktning veit at eit naturfenomen er påverka av særskilde faktorar. Dimensjonsanalysen har er særleg viktig for modellforsøk innan aero- og hydrodynamikken, og er i si enklaste form ein kontroll av nemningane som er nytta under utrekninga. 

Dimensjonen til ein fysisk storleik er nemninga til storleiken utan at eininga er gjeven. Til dømes har snøggleik dimensjon lengd delt på tid, og kan skrivast i m/s, km/h osv. I ei korrekt likning mellom fysiske storleikar må uttrykk knytt saman med pluss eller minus ha same dimensjon.

## Kjelder

*«dimensjon – fysikk». I *[[Store norske leksikon]]*. 
*«dimensjonsanalyse». I *[[Store norske leksikon]]*.
Dioptrikk

**Dioptrikk** er den delen av optikken som handlar om refraksjon av lys i gjennomskinlege stoff, så som vatn, glas og liknande.

Eit dioptrisk system er eit optisk system av brytande flater. Teleskop som skapar sitt eige bilete med eit objektiv som er ei konveks linse (refraktorar) er sagt å vere dioptriske teleskop. 

## Kjelder
*
Dimensjonsstabilitet

**Dimensjonsstabilitet** er motstand mot varig formforandring i eit stoff når det vert utsett for fysiske påverknader, særskild temperatur- og fuktvariasjonar. Ved fotografering er det viktig at dei materiala ein arbeider med, til dømes film og papir, har stor dimensjonsstabilitet slik at biletattgjevinga blir så korrekt som mogeleg. 

## Kjelder
*
Dioptri

**Dioptri** er ei eining for linsestyrke med symbol δ. Styrken til ei linse gjeven i dioptriar er lik den inverse av brennvidda, gjeven i meter (1δ = 1 m−1). Styrken vert rekna som positiv for samlelinser og negativ for spreielinser.

## Kjelder
* dioptri. I *[[Store norske leksikon]]*.
Dipolmolekyl

**Dipolmolekyl** er eit molekyl der dei elektriske ladningane er fordelt slik at molekylet får eit permanent elektrisk moment. Teorien for dipolmolekyl vart utvikla av Peter Debye. 

## Sjå òg
* dipol

## Kjelder
*
Direksjonskraft

**Direksjonskraft** er ei kraft som trekker lekamen han virkar på mot ei likevektsstilling. Ei slik kraft opptrer til dømes når ein lekam er opphengt eller oppspent i elastiske fjører. Direksjonskrafta blir då den same som fjørkrafta.

## Kjelder
*direksjonskraft. () I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/direksjonskraft
Dish

**Dish** er ei gammal engelsk måleining for volum. 1 dish er lik 1073,5 engelske kubikktommar eller 17,591 liter.

## Kjelder

*«dish» i *[[Store norske leksikon]]*.
Dispersjon

**Dispersjon** kjem av det latinske ordet for «spreiing».

## Fysikk
* Dispersjon i optikk, for lysbølgjer
* Dispersjon av vassbølgjer
* Akustisk dispersjon, for lydbølgjer
* Disperasjonsforhold, den matematiske skildringa av dispersjon i eit system
* Modal dispersjon, spreiing av signal i fleirmodusfiber og bølgeleiar av ein forvrengingsmekanisme
* Dielektrisk dispersjon, permittiviteten til eit dielektrum sin avhengigheit av frekvensen i det nytta elektriske feltet

## Andre vitskapar
* Dispersjon i kjemi, eit system der partiklar vert spreidde i ein kontinuerleg fase i eit anna stoff
* Dispersjon i geologi, ein prosess der salthaldig jord vert spreidd når ho vert utsett for vatn
* Dispersjon i teoretisk materiallære, delen av atoma i eit material som vender ut mot flata
* Dispersjon i finans, eit mål for den statistiske fordelinga av portefølgjeutbytte
Distansestong

Ei **distansestong** er ei metrisk inndelt stong som vert nytta ved optisk lengdemåling. Ofte er stonga laga i to eller fleire delar som ein kan slå saman eller forskyve i kvarandre. Inndelinga kan vere strekinndeling eller feltinndeling med skiftande kvite og svarte felt. 

## Kjelder
*distansestang. () I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/distansestang
E-laget

**E-laget** eller **Kennelly–Heaviside-laget**, eller berre **Heaviside-laget** er eit lag i ionosfæren, kring 90-150 km over bakken. Det er eit av fleire lag i ionosfæren og består av eit lag med ionisert gass. Laget reflektert radiobølgjer av mellomfrekvens, og på grunn av denne refleksjonen kan radiobølgjene forplantast bak horisonten. 

Forplantinga vert påverka av kva tid på døgnet det er. På dagtid vil solvinden presse dette laget nærare jorda, og dermed avgrense kor langt det kan reflektere radiobølgjene. På nattsida av jorda dreg solvinden laget lenger bort og aukar slik rekkevidda radiobølgjene kan reise ved hjelp av refleksjon. Effekten vert ytterlegare påverka av årstid og solflekkaktivitet. 

Laget vart føresedd i 1902 av både av amerikanaren  Arthur Edwin Kennelly (1861–1939) og den britiske fysikaren Oliver Heaviside (1850–1925), uavhengig av kvarandre. Det var først stadfesta i 1924 av den britiske forskaren Edward V. Appleton, som fekk nobelprisen i fysikk for oppdaginga i 1947. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kennelly–Heaviside layer|Kennelly–Heaviside layer]]» frå ,  den 21. august 2012.*
DM

**DM**, **Dm**, **dM** og **dm** kan syne til:

## DM
*Deutsche Mark  &ndash; eldre, tysk mynteining
*Dominica  (ISO 3166-1-kode)
*Maersk Air  (IATA-kode)
*Dungeon Master – spelleiar i rollespel. 
*Direct Marketing – reklame
*Depeche Mode – eit rockeband

## Dm

## dM

## dm
*desimeter  &ndash; ei SI-avleia eining for lengd lik 0,1 meter
Dispersjon i optikk

**Dispersjon** i optikk er eit fenomen der fasesnøggleiken til ei bølgje er avhengig av frekvensen til bølgja, eller eventuelt når gruppesnøggleik er avhengig av frekvensen. 

Stoff som har slike eigenskapar vert kalla *dispersive stoff*. Dispersjon vert stundom kalla *kromatisk dispersjon* for å vektlegge at han er avhengig av bølgjelengda eller gruppsnøggleiksdispersjon for å vektlegge rolla til gruppesnøggleiken. 

Dispersjon vert oftast skildra for lysbølgjer, men kan opptre for alle slags bølgjer som vekselverkar med eit medium eller passerer gjennom ein inhomogen geometri (til dømes bølgjeleiar), slik som lydbølgjer. Dispersjonen til eit stoff vert målt med abbetalet, *V*, til stoffer, der lågt abbetal syner til kraftig dispersjon. 

## Døme på dispersjon
Det vanlegaste døme på dispersjon er truleg ein regnboge, der dispersjonen fører til at det kvite lyset vert delt inn i forskjellige komponentar med forskjellige bølgjelengd (forskjellige fargar). Dispersjon har òg ein effekt i mange andre høve, som til dømes når dispersjonen fører til at pulsar vert spreidde i optisk fiber slik at signalet vert dårlegare over lange avstandar. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dispersion (optics)|Dispersion (optics)]]» frå ,  den 15. august 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
D-meson

**D-meson** er ein elementærpartikkel, eit meson, og dei lettaste partiklane som inneheld sjarmkvarkar. Dei vert ofte studert for å få kunnskap om svak vekselverknad Dei sære D-mesona (Ds) vart kalla «F-meson» før 1986.

## Oversyn
D-mesonet vart oppdaga i 1976 av Mark I-detektoren ved Stanford Linear Accelerator Center. 

Sidan D-mesona er dei lettaste mesona med berre ein enkel sjarmkvark (eller antikvark), må dei endre sjarmkvarken (antikvarken) til ein kvark eller ein annan type desintegrasjon. Slike overgangar bryt det indre sjarm-kvantetalet, og finn berre stad via svak vekselverknad. I D-meson vert sjarmkvaren fortrinnsvis til ein særkvark via ei utveksling med ein W-partikkel, så D-mesona desintegrerer derfor fortrinnsvis til kaon eller pion.

I november 2011 rapporterte forskarar ved CERN at dei hadde observert eit direkte CP-brot i den naturlege desintegrasjonen av D-meson, noko som mogelegeins ikkje kan forklarast med standardmodellen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:D Meson|D Meson]]» frå ,  den 15. august 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
DL

**DL**, **Dl**, **dL** og **dl** kan tyde:

## DL

* IATA-koden for flyselskapet Delta Air Lines

## Dl

## dL

## dl
* Forkorting for domstollova.

* SI-eininga desiliter
* forkorting for *download*, nedlasting
Donald William Kerst

**Donald William Kerst** () var ein amerikansk fysikar. Han er kjend for utviklinga av betatronen saman med Robert Serber og som den første som fekk denne akseleratoren til å fungere i 1940.

Han var professor ved University of Illinois frå 1942 til 1957 og ved University of Wisconsin frå 1962. Han leia fusjonsforskninga ved General Dynamics Corporation i San Diego frå 1957 til 1962. 

## Kjelder
*
Dosemeter

Eit **dosimeter** er eit instrument som måler kor mykje ein person eller ein lekam er eksponert for noko kring seg - særleg om dette er noko som er farleg når det vert samla opp over tid. Det vanlegaste dosimeteret er strålingsdosimeter som måler eksponeringa for ioniserande stråling, og er særs viktig innan fagfelt som dosimetri og strålevern. 
Andre dosimeter for måling av lyd, ultrafiolett stråling og elektromagnetisk felt.

## Galleri

Fil:Soeks.jpg|Russisk dosimeter
Fil:Dosimeter ablesung.jpg|Avlesing av fiberdosimeter
Fil:dosimeter sosna front.jpg|Russisk Sosna radiometer-dosimeter 
Fil:rd1503.jpg|Russisk Radex RD1503


## Sjå òg
* Geigerteljar
* Scintillasjonsteljar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dosimeter|Dosimeter]]» frå ,  den 15. august 2012.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* A photographic list of radiation dosimeters
* Space Radiation Dosimetry: Lessons Learned and Recommendations
Douglas Hartree

**Douglas Hartree** () var ein britisk matematikar og fysikar. Hartree er kjend for utviklinga av praktiske reknemetodar og reknemaskinar til bruk i praktisk fysikk, men er mest kjend for utrekningar av bølgjefunksjon til atomet og skildringa av kraftfeltet kring atomkjernen. 

Frå 1929 til 1937 var han professor i bruksmatematikk i Manchester, og fram til 1946 var han professor i teoretisk fysikk på same stad. Han vart så professor i matematikk i Cambridge. 

## Kjelder
*Douglas Hartree. () I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/Douglas_Hartree
Kalklys

**Kalklys** er ein type lampe som vart nytta for scenelys og i lysbiletapparat. Det består av ein kalksylinder av brent kalk som blir sterkt oppvarma i ein gassflamme og dermed stråler med eit intenst kvitt lys. Brent kalk kan varmast opp til 2572&nbsp;°C før det smeltar. Lys som vert produsert er ein kombinasjon av kvitgløding og candoluminescens. 

Kalklyseffekten vart oppdaga i 1820-åra av Goldsworthy Gurney. I 1825 såg den skotske ingeniøren Thomas Drummond (1797–1840) ein demonstrasjon av denne effekten av Michael Faraday og forstod at lyset kunne vere nyttig. Drummond laga ein fungerande versjon av lampa i 1826 og lampa vert stundom kalla Drummondlys eller Drummonds kalklys etter han. 

Det engelske namnet er *limelight*, og sjølv om ein for lenge sidan gjekk over til å nytte elektriske lys, har uttrykket overlevd i den engelskspråklege versjonen av å vere «i rampelyset», som på engelsk er «in the limelight» («i kalklyset»). Som scenelys gjekk ein over til å nytte elektriske lys seint på 1800-talet. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Limelight|Limelight]]» frå , den 15. august 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Duane–Hunt-lova

**Duane–Hunt-lova**, kalla opp etter dei amerikanske fysikarane William Duane ogFranklin Hunt, gjev den maksimale frekvensen av røntgenstråling som kan emitterast av bremsestråling i eit røntgenrøyr ved å akselerere elektron gjennom ein eksistert spenning *V* mot eit mål av metall. 

Den maksimale frekvensen *&nu;*maks er gjeven av 
:
\nu_{\rm maks} = \frac{eV}{h}\,

som samsvarar med ei minste bølgjelengd
:
\lambda_{\rm min} = \frac{hc}{eV}

der *h* er Planck-konstanten, *e* er elektronladninga, og *c* er lysfarten. Dette kan òg skrivast 
:\lambda_{\rm min} \approx \frac{1239.8 \text{ pm}}{V\text{ i kV}} \,.
Denne prosessen er òg kjend som den inverse fotoelektriske effekten.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Duane–Hunt law|Duane–Hunt law]]» frå ,  den 15. august 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Dulong–Petit-lova

**Dulong–Petit-lova** er ei lov i fysikken som seier at molar varmekapasitet for alle grunnstoff i fast tilstand er ca. 25 joule/(mol · kelvin). Lova gjeld ikkje eksakt, og enkelte grunnstoff, som bor og karbon, har mykje lågare molar varmekapasitet. Ved låge temperaturar blir han mindre enn det lova seier og ved særs høge temperaturar er han større. Avvika kan forklarast kvanteteoretisk og vart først gjort av Albert Einstein og Peter Debye.

Lova vart lagt fram i 1819 av dei franske fysikarane Pierre Louis Dulong og Alexis Thérèse Petit. 

## Kjelder
*
Dunam

Ein **dunam** eller **dönüm**, **dunum**, **donum** er ei måleining for areal. Han vart brukt i Det osmanske riket og er framleis i bruk, i varierande standardiserte versjonar, i mange av landa som tidlegare var ein del av Det osmanske riket. Måleininga var opphavleg definert som «førti vanlege skritt i lengda og førti vanlege skritt i breidda», men varierte vesentleg frå stad til stad.

Namnet *dönüm*, frå osmansk ضنمق/*dönmek* (å snu), er truleg eit omsett lånord frå det bysantinske *[[stremma]]*, som hadde same storleik.

Ein **metrisk dunam** svarar til:
* 1000 kvadratmeter
* 10 ar
* 1 dekar
* 0,1 hektar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Dunam|Dunam]]» frå ,  den 15. august 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Dwt

**Dwt** har fleire tydingar: 

*symbol for pennyweight
*forkorting for dødvekttonn (*dead weight tonnage*)