open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gudbrandsdalslågen

**Gudbrandsdalslågen** er ei elv som renn gjennom Gudbrandsdalen frå Lesjaskogsvatnet til Mjøsa. Gudbrandsdalslågen med sideelvar utgjer saman med Mjøsa og Vorma eit sidevassdrag til Glomma med eit nedslagsfelt på . Lengda på elva er 203 km til Mjøsa. I den nedre delen av Gudbrandsdalslågen blir det om hausten drive notfiske etter lagesild. Namnet på elva, Lågen (Laugen, Logen) kjem av norrønt *lǫgr*, som tyder vatn.

## Elvefaret
Gudbrandsdalslågen har utspring i Lesjaskogsvatnet. Frå vest tar elva opp sideelvar som kjem frå nærliggande fjellområde, mellom anna Jotunheimen, og fører smeltevatn frå mange brear. Dette gjev elva ein karakteristisk grønfarge og er også årsak til ei forholdsvis stor vassføring heile sommaren. Dei viktigaste tilløpa frå vest er Lora, Otta, Sjoa, Vinstra og Gausa, og frå aust Jora, Ula, Frya, Våla, Tromsa og Mesna. Tilløpa frå vest gir store kraftmengder og størsteparten av dei totalt om lag 807 MW som er bygd ut i vassdraget, stammar herfrå. Ved Sel renn Lågen gjennom Selsmyrane, ei nesten 10 km lang, flat strekning der store jordbruksareal er vorte til mellom anna ved demningar langs Lågen og ved tiltak i sideelva Ula. Hovudelva har lite fallstrekningar og få naturlege, store fossar – Harpefossen, Hunderfossen og Einsbyfallene har alle ei fallhøgd på 7–15 m. På grensa mellom Ringebu og Øyer kommune vidar elveløpet seg ut til den smale innsjøen Losna.

## Flaum
Den største kjende flaumen er Storofsen i 1789. Denne flaumen raserte mange gardar og førte til utflytting, både frå Østerdalen og Gudbrandsdalen, mellom anna til Målselvdalen i Troms. Storflaum har det også vore seinare, på føresommaren 1995 gjorde «Vesleofsen» store øydeleggingar mellom anna på Tretten, der Moksa fann nytt løp. I Losna har vassføringa berre vore høgare ein gong, i 1938, i løpet av dei siste 100 åra.

## Kjelder
*
Årdal i Ryfylke

**Årdal** er ein tettstad og tidlegare kommune i Rogaland fylke. Årdal var frå 1837 del av Hjelmeland formannskapsdistrikt, men vart skild ut som eigen kommune i 1859.

Ein del av Årdal med 40 innbyggjarar vart overført til Hjelmeland og Fister kommunar ved kongeleg resolusjon av 6. mars 1869.

1. januar 1965 vart det meste av Årdal og Fister kommunar, Hjelmeland kommune og Buergardane i Jelsa (8 innb) slegne saman til den nye Hjelmeland kommune. Den delen av Årdal som gjekk inn i Hjelmeland hadde 743 innbyggjarar. Sunngardane krins i Årdal med 121 innbyggjarar vart på same tid slegen saman med Strand kommune.

I Årdal ligg Årdal gamle kyrkje frå 1600-talet. Nye Årdal kyrkje frå 1919 blir i dag brukt som annekskyrkje, medan gamlekyrkja berre blir brukt sporadisk, til dømes i samband med bryllaup, konsertar eller andre arrangement.

Handlinga i romanen *Krinsereglane* (Samlaget 2005) av Edmund Austigard går føre seg i Ryfylke med Årdal som dreiepunkt. Romanen tar utgangspunkt i dei omveltingane som skjer i området når det tradisjonelle samfunnet møter det industrialiserte samfunnet.

Namnet Årdal kjem av Åirdal - der åir betyr fleire åar (elvar).

## Sjå òg
* Årdal - om namnet Årdal og andre stadar som heiter Årdal
Ski

**Ski** er avlange, tynne plankar til å gli på snø med. Ski har to fordelar: Dei fordeler vekta utover eit større område, slik at ein ikkje fell gjennom snøen, og dei gjev glid, slik at ein kan koma seg fortare av garde.

Dei eldste skia som er funne er kring 8000 år gamle og er frå Russland. 

Ein laga tidlegare ski av eitt trestykke, men i dag er dei gjerne sett saman av ei blanding av glasfiber, kevlar, titan og anna. Mange ski har likevel framleis ein kjerne av tre. 

Ordet «ski» tyder også «kløyvd trestykke» som ein til dømes finn i ordet «skigard» (gjerde av kløyvde trestykker) eller «vedski». På gamalnorsk var ordet «skíð» (kløyvd trestykke, trestykke til å gå på snø) eller «skíða» (kløyvd trestykke, skie), på engelsk finn ein tilsvarende «shide» i tydinga «tynt, kløyvd trestykke». På middelhøgtysk finn ein det liknande ordet «schíten» som tyder å kløyve.

Jacques de la Tocnaye reiste gjennom Noreg i 1799 og han fekk for første gong sjå ski i bruk.

## Sjå òg
* Skigåing
* Skihopping
* Snøbrett
* Skeiser

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Norsk skieventyr på Vest-Telemark museum
Verdalen

**Verdalen** ligg kring ein kilometer frå Kleppe i Klepp kommune i Rogaland fylke. Verdalen har etter kvart fått ein nordleg og ein sørleg del etter som nye bustadfelt er bygd ut. Frå den sørlege delen av Verdalen og ned til Kleppe er det om lag ein halv kilometer. Bore barneskule og ungdomsskule ligg nord i Verdalen. Sør i Verdalen er det ein del føretak. Dei seinare åra har det kome ein eigen matbutikk i Verdalen.

Statistisk sentralbyrå reknar Verdalen og Kleppe som ein samla tettstad. Tettstaden Kleppe/Verdalen har .

## Sjå òg
* Verdal, ein kommune i Trøndelag fylke.
Maria

* For språka *'mari**, sjå [[mariske språk]]''

**Maria**, **Marie** og **Mari** er norske variantar av det [[hebraisk språk|hebraiske]] [[kvinnenamn]]et מִריָם [mirjām], som tyder ''[[bitter]]'', og var svært mykje brukt i tida [[Jesus]] levde. Især var det namnet til mor hans, ofte kalla [[jomfru Maria]], og på grunn av dette er det blitt eitt av det vanlegaste i den [[kristne]] verda. Det opphavlege namnet finst framleis på hebraisk som [[Miriam]], og på arabisk som Maryam eller Maryem (مريم).

Namnet kjem til oss frå den [[gresk]]e [[septuagint]]en som Mariam (Μαριαμ) og 
Maria (Μαρια).

Ein kan òg skriva namnet som Mairi eller Maire på [[gælisk]], Meri på [[gresk]] og Meriju på [[finsk]]. **Mary''' er den engelske utgåva av Maria. Det har òg kome i bruk som eit norsk namn, då gjerne uttala «Marri» (men òg «Merri»). Namnet har fleire avleiingar, til dømes Mol, Molly, Polly, Mara, Misie, Mameie og Mally.

Maria kan òg brukast som mellomnamn for menn, som til dømes i Erich Maria Remarque.

= Kjende namneberarar =
## Bibelen
Me finn ei rekkje namneberar i Bibelen, særleg i Det nye testamentet.
* Jomfru Maria
* Maria Magdalena
* Miriam, syster til Moses

## Kongelege
* Fleire dronning Maryar 
* Maria I av England
* Maria II av England
* Maria Stuart
* Maria I av Portugal
* Maria II av Portugal
* Maria av Ungarn
* Kronprinsesse Mary av Danmark

## Andre

* Maria Amelie, norsk forfattar
* Mari Boine, norsk-samisk songar
* Maria Bonnevie, norsk skodespelar
* Mary J. Blige, amerikansk songar
* Mariah Carey, amerikansk songar
* Marie Corelli, engelsk forfattar
* Maria Gripe, svensk forfattar
* Marie Hamsun, norsk skodespelar og forfattar
* Mary Higgins Clark, amerikansk forfattar
* Marie Curie, polsk-fransk vitskapskvinne
* Mari Maurstad, norsk skodespelar
* Mari Osmundsen, norsk forfattar
* Mary Shelley, engelsk forfattar
* Marie Takvam, norsk diktar
* Marie Under, estisk forfattar

## Oppdikta personar
* Maria er hovudpersonen i musikalen Sound of Music
* Maria er den eine hovudpersonen i musikalen West Side Story

## Oppkallingar
Ei rekkje ting og stader er oppkalla etter Jomfru Maria. Fleire blomar ber namnet hennar, som maria gullsko, marianøkleband, og insektet marihøne.

Det finst byar med marianamn, som Mariestad og Mariehamn. Vulkanen Santa Maria i Guatemala har òg fått namn etter henne.

Cocktailen Bloody Mary er kalla opp etter dronning Maria I av England.

## Bakgrunnsstoff
Rauma

**Rauma** er ei elv i Innlandet og Møre og Romsdal. Elva er 68 km lang og renn frå Lesjaskogsvatnet til Åndalsnes ned gjennom Romsdalen og ut ved Veblungsnes.

Raumavassdraget vart verna i Verneplan IV for vassdrag i 1993.

I tillegg til Lesjaskogsvatnet får Rauma vatn frå sideelvane Grøna, Ulvåa, Vermåa og Istra i tillegg til eit utal små bekker, som ein ser når ein køyrer nedover Romsdalen.
Nedslagsfeltet for Rauma med Istra er på 1206,17 km² med ei middelavrenning på 36,80 l/s/km² og middelvassføring på 44,387 m³/s ved utløpet.
Etter utbygginga av Mardøla blir dette vatnet ført over til Rauma gjennom Grytten kraftstasjon.

## Fossar

Rauma fell over 600 m frå Lesjaskogsvatnet til Romsdalsfjorden. På denne strekninga er det mange fossar og stryk. Dei meste kjende er 
Brufossen, Slettafossen, Kyllingfossen, Kjerkjefossen, Eidafossen og Fivafossan.
Slettafossen ovanfor Verma er ein turistattraksjon. 

Ein del av sidebekkene har spektakulære fossefall når det er god vassføring. Mellom desse er
Vermafossen, Døntefossen, Gravdefossen, Brudesløret og Mongefossen. Dei to siste er regulerte, men har vassføring ein del av sumaren.
Vermafossen har eigen kraftstasjon.

## Laksefiske
Elva er ei av Noregs best kjende lakseelvar. Laksen går opp til Kyllingfossen, om lag 42 km frå sjøen. Rauma vart i 1980 infisert av lakseparasitten *[[Gyrodactylus salaris]]*. På grunn av infiseringa vart elva ei av dei fyrste i Noreg rotenonhandsama og fram til 2001 var det berre lov å fange stamfisk til settefiskanlegget på Herje. Frå sesongen 2001 vart det opna for fiske. Ved elva ligg det fleire kjende laksegardar, mellom dei Fiva og Horgheim.

I tidlegare tider fanga ein laks ved hjelp av teiner i elva.

## Deltaet
Deltaet ved Veblungnes er eit av dei største på Vestlandet, men er i dag heilt bygd ned og gjort om til industriområde. Berre ein liten del av vestsida er urørt.

## Bruer
Over Rauma er det fleire kjende og verna bruer.

Raumabanen kryssar Rauma fleire gonger. På Opplandsida finn ein Bøvermo bru like etter Bjorli. Vidare kjem steinbruene Stuguflåtbrua og den kjende Kylling bru på Verma. Dei siste jarnbanebruene over Rauma er Foss bru, Sælsbrua og Skjerve bru.

Gamle vegbruer er Sogge bru og Grøttør bru. Ved utløpet kryssar E136 over Raumabrua.

## Bakgrunnsstoff
* Verdiar i Rauma (unntatt Verma og Istra) i Rauma kommune, Fylkesmannen i Møre og Romsdal, VVV-rapport 2001
* Rauma ved Verma, Fylkesmannen i Møre og Romsdal, 2008
* Kongevegen på Veblungsnes 
* Raumabanen på Hele Norge
* Flaumsonekart, NVE, 2005
* Raumabanen 
* Fossar i Rauma kommune
Flysoldat

**Flysoldat** er den lågaste graden i det norske luftforsvaret. Han har koden OR 1 i NATO-systemet.

Det er berre vernepliktige mannskap i luftforsvaret som har denne graden. Tilsvarande er utskriven meinig i Sjøforsvaret og meinig i Hæren.

Tilsvarande grad i Storbritannia og mykje av det britiske samveldet er *aircraftman* (AC) eller *aircraftwoman* (ACW).

## Kjelder


**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Aircraftman|Aircraftman]]» frå ,  den 24. november 2016.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* odin.dep.no - Plansje over norske gradar
Raud

**Raud** er fargen ved enden av det synlege lysspekteret, ved sidan av oransje. Fargen har ei dominerande bølgjelengd på rundt 625–740 nanometer. Raudt er ein primærfarge i fargemodellane RGB og CMYK. Han er komplementærfarge til cyan. 

Raudfargen til himmelen ved solrenning og soleglad er ei følgje av rayleighspreiing av sollyset. Raudfargen i jord og berg som Grand Canyon kjem av hematitt eller raud oker, begge former av jernoksid. Jernoksid er også det som gjev planeten Mars raudfarge. Raudfargen til blod kjem frå proteinet hemoglobin, medan plantar som mogne jordbær, raude eple og raudt haustlauv er farga av antocyanin.

## Fysikk
Raudt lys har den lågaste frekvensen som menneskeauget kan sjå. Bølgjelengda er rundt 630-760 nm. Ein lågare frekvens gjev infraraudt lys, som ikkje er synleg for oss. Raudfargen er på grunn av dette den ytste fargen i regnbogen.

Mange fiskar og skaldyr ser raude ut når dei kjem opp frå havet. Men sjøvatn absorberer ofte raudfargen, slik at dei eigentleg er svarte og dermed kamuflerte nede på djupet.

Oksidert jern gjev òg ein raud farge, som me mellom anna kan sjå i jernrik jord og i blod som inneheld hemoglobin.

## Funksjon
Som varselsfarge kan han tyda stopp, som i trafikklys og som raudt kort på fotballbanen, eller berre vera åtvarande, som på brannbilar eller raud fluesopp. 

## Symbolikk
### Lukke

Det knyter seg sterk symbolikk til fargen, både gammal og ny. I India og Kina blir han sett på som svært lykkebringande. Det er vanleg for ei brur i begge landa å bera raudt når ho giftar seg, og feiringa av det kinesiske nyttåret inneber så mykje bruk av raudt ein kan.

### Blod
Raudt er fargen til blod, og han blir derfor rekna som livsens farge, men òg til ulukker, som i symbola til Raudekrossen. Sambandet mellom krigsguden Mars og den raude planeten Mars har gjort raud til ein farge for krig og vald. Romarane brukte eit raudt flagg som krigsflagg.

### Kyrkje
I kristen tradisjon har fargen vore eit symbol på kjærleik, lidenskap og seksualitet, slik at mellom anna Maria Magdalena framstilla som ei synderinne ofte ber raudt. Men som liturgisk farge er raudt symbol for kyrkja og den heilage anden, og blir brukt ved særskilde høgtider og feiringar av martyrar.

### Revolusjon
I moderne tid er raudt blitt fargen til venstresida, og er blitt brukt av fleire grupper, frå arbeidarrørsla til revolusjonære geriljagrupper.
Den raude stjerna og det raude flagget er døme på dette.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Luftforsvaret

**Luftforsvaret** er den yngste forsvarsgreina i det norske forsvaret. Ho har luftmakt som hovudprodukt. Hærens flyvevesen vart oppretta i 1915 og Marinens flyvevesen vart oppretta i 1916. Desse to vart sameina til ei eiga våpengrein i 1944. Luftforsvaret har som hovudoppgåve å drive overvaking, kontroll og varsling i luftrommet over norsk territorium og havområda omkring det; offensive flyoperasjonar mot invasjonsstyrker under åtak; lufttransport av personell og utstyr for innsetjing i invasjonsforsvaret; oppretthalde og forsvare ein baseorganisasjon for eiga verksemd og for mottaking av alliert hjelp; deltaking i norske vernebuingsstyrkar i FN og NATO; sjøreddings- og ambulanseteneste og lufttransport til støtte for det sivile samfunnet og som lekk i internasjonal hjelp. 

Styrke i fred: Ca. 2130 personar, der ca. 1430 er offiserar og sivilt tilsette medan ca. 600 er vernepliktige. Styrken ved mobilisering er ca. 5518 personar.

Luftforsvaret utgjer sju flystasjonar, to kontroll- og varslingsstasjonar, to utdanningssenter, ti skvadronar og to luftvernartilleribataljonar.

Luftforsvaret rår over 57 F-16 kampfly, 6 NASAMS luftvern-batteri, 12 Westland Sea King redningshelikopter, 6 P-3 Orion maritime overvakingsfly, 6 C-130 Hercules transportfly, 6 Westland Lynx helikopter, 18 Bell helikopter, 3 DA-20 Jet Falcon transportfly og 16 Saab Safari.

## Bakgrunnsstoff
* Luftforsvaret
Mari

**Mari** kan visa til:

* Namnet Mari, ei form av kvinnenamnet Maria
* Ekstremvêret Mari

; Stader
* Mari El, ein russisk republikk
** Marifolk, ei finsk-ugrisk folkegruppe frå Mari El-området
** Mariske språk, ei uralsk språkgruppe frå Mari El-området
** Marisenkinga, ei senking ved Volga i Mari El

* Oldtidsbyen Mari, ein oldtidsby og rike i Mesopotamia, noverande Syria

* Mari i Brasil, ein brasiliansk kommune i delstaten Paraíba
* Mari i Iran, fleire stader i Iran
* Mari i Pakistan, ein landsby i Panjab i Pakistan
* Mari Indus, ein jernbaneby i Panjab i Pakistan 
* Mari i Turkmenistan, ein by i Turkmenistan
* Mari på Kypros, ein landsby sør på Kypros

; Religion
* Mari i baskisk mytologi, ei baskisk gudinne
* Māri eller Mariamman, ei sørindisk gudinne
* Heilage Mari, kristen helgen
* Mari kyrkje, ei kirke i Enebakk i Akershus
Håbrannfiskeri med båtar frå Herøy på Sunnmøre

**Håbrannfiskeriet** var eit periodevis lukrativt fiske for mange båtar frå Herøy kommune på Sunnmøre. Håbrann vart populær på kontinentet og var tidvis lett tilgjengeleg i store mengder.

Håbrannfisket starta så smått heilt på slutten av 1920-talet og vart til eit viktig fiske for dei båtane som dreiv med det utover 30-talet. På 1950-talet vart det eit heilårsfiske for enkelte båtar, men då fisken nesten forsvann frå farvatn nær Noreg, fortsette fisket langs kysten av Newfoundland i Canada. Etterkvart minka det på fisken der også og etter 1985 har det ikkje vore storstilt fiske av håbrann blant herøyfiskarane.

## Håbrannfisket ca. 1930&ndash;1985
Då fisket starta, var det generell lågkonjunktur og fiskerinæringa leitte etter nye produkt som ei kunne selje til nye kundar. Håbrann var ganske vanleg langs norskekysten, og då Tyskland starta å ta han imot innpakka i is, var fisket i gang. I løpet av 30-talet utvikla fisket seg og vart til eit havfiske i Nordsjøen og i farvatna til Shetland og Færøyane. I 1939 var det 80 båtar som dreiv med håbrannfiske, 47 av dei frå Sunnmøre og mange av dei igjen frå Nerlandsøya i Herøy.

Utover 50-talet vart håbrannfisket eit heilårsfiske for enkelte båtar, til dømes M/S «Teigenes» som drog til dei felta ein til ei kvar tid kunne finne fisk. Mot slutten av 50-åra byrja det likevel å minke, og tre båtar, mellom anna M/S «Aksla» frå Nerlandsøya, vart sende ut av Håbrandfiskernes Salslag for å finne nye felt. Dette fann dei mellom Irland og Frankrike, men også desse felta vart raskt dårlege og så tidleg som 1961 byrja nedtrappinga på desse felta.

Same året var M/S «Juvel» frå Kvamsøya i Sande på tur til Newfoundland for å sjekke moglegheitene, då erfarne fiskarar som hadde vore i området meinte at ein kunne finne håbrann der. Dei fekk rett og snart skjedde mesteparten av håbrandfisket langs kysten av Canada. Også her byrja fisket rimeleg raskt å avta og etter rekordår i 1963 og 1964, måtte enkelte båtar chartre seg vekk til danske selskap for å sikre sal av fisken. I 1964 var det 28 norske båtar som fiska håbrann ved Newfoundland, medan det i 1966 berre var seks. I 1967 var igjen 5 båtar i dei farvatna, men med eit par turar i 1970 og 1985 var det jamnt slutt. Dei tidlegare så lukrative fiskebankane var no stengde for håbrannfiske.
Fugloy

**Fugloy**, òg kalla **Fugløy**, er ei av dei 18 øyane som utgjer Færøyane og er ei av dei seks nordøyane, Norðoyggjar.

Flatevidda er 11,2 km², og det bur 41 innbyggjarar på øya (2024). Det høgaste fjellet er Klubbin på 621 moh.

Fugloy er den minste av Nordøyane og ligg lengst nordaust i øyriket. Saman med naboøya Svínoy, som ligg på den andre sida av fjorden Fugloyarfjørður, har den daglege ferjesamband med Hvannasund på Viðoy. I tillegg vert Fugloy tre gonger for veka vitja av den færøyske helikopterruta.

Fugloy er eit godt utgangspunkt for ornitologiske ekspedisjonar, eller berre turgåing med litt fuglekikking.

7. desember 1941 sokk dampskipet SS «Sauternes» i Fugloyarfjørður.

## Litteratur
* P.O. Hansen: *Fuglø* Odense: OAB-Tryk, 1983 (på dansk, 78 illustrerte sider, dels i fargar, 22x30&nbsp;cm)

## Bakgrunnsstoff
* Faroeislands.dk: Hattarvík (på engelsk, informasjon og fotografi)
* Faroeislands.dk: Kirkja (på engelsk, informasjon og fotografi)
Forsvarets logistikkorganisasjon

**Forsvarets logistikkorganisasjon, FLO** vart formelt oppretta 1. januar 2002 som samanslåing av tidlegare forsvarseiningar som Forsvarets Tele- og Datatjeneste (FTD), Hærens Forsyningskommando (HFK), tunge verkstadar og tilsvarande organisasjonar i andre forsvarsgreiner m.fl. Ved årsskiftet 2003/2004 vart FLO omorganisert frå å vere organisert etter forsvarsgrein (FLO/Sjø, FLO/Land, FLO/Luft, FLO/IKT) til ein prosessorganisert organisasjonsstruktur med divisjonar som: FLO/Investering, FLO/Materiell og FLO/Drift.

Frå og med 1. januar 2004 er FLO organisert i desse divisjonane i tillegg til ei lita konsernleiing:
* Materiell
* IKT
* Drift
* Tungt vedlikehald

FLO har om lag 6500 tilsette i følgje heimesida deira den 6. oktober 2004. For tida er FLO inne i ein omstillingsprosess der organisasjonen skal slankast ned til 5300 tilsette innan utgangen av 2005.

Engelsk nemning for FLO er Norwegian Defence Logistics Organization (NDLO).

## Bakgrunnsstoff
*www.flo.mil.no
Book of Kells

**Book of Kells** er ei bibelhandskrift frå 800-talet, kjend for sine mange og vakre illustrasjonar. Ho er ein av dei viktigaste kjeldene våre til keltisk kunst, og blir rekna som ein irsk nasjonalskatt. Bibelen er i dag utstilt på Trinity College i Dublin. 

Boka er skriven på kalveskinnspergament og har 339 blad. Ho blei laga av munkar som truleg byrja rundt år 800 i klosteret på Iona, men etter vikingåtak der flytta til Kells. Her blei arbeidet fortsett, men aldri fullført. Også dette klosteret blei offer for fleire vikingåtak i dei neste par hundreåra.

Kva tid boka kom til Kells er ikkje kjent, men vi veit sikkert at ho var der i 1006. Då vart boka i følgje Ulsterannalane stolen frå sakristiet. Ho vart funnen att nokre månadar seinare, men då utan den gull- og juveldekorerte permen. Skadane frå denne hendinga er truleg årsak til at det manglar blad frå byrjinga og slutten av boka.

Ein har identifisert fire store illustratørar, som truleg har hatt mange hjelparar. Menneske, dyr og plantar er med i boka, omkransa av rik ornamentering med røter i den keltiske tradisjonen. Opningsbokstavar er òg blitt til praktfulle kunstverk.


## Bakgrunnsstoff
Mile

**Mile** er ei måleining for lengd som blir brukt i nokre engelsktalande land. Ho svarar til rundt 1&nbsp;609 meter på land og 1&nbsp;852 meter til sjøs og i lufta. 

Eininga har opphav i Romarriket. Der målte ein lengd i dobbelsteg, det vil seia to steg tekne av ein gjennomsnittleg romersk soldat. Tusen slike steg, *mille passus*, utgjorde om lag 1&nbsp;479 meter. Langs vegnettverket dei laga, sette romarane opp milesteinar for kvart tusende steg for å visa avstanden til Roma. Desse steinane blei kalla *milliarium*.

Då Romarriket fall, stod steinane igjen. Dei blei etter kvart tekne i bruk av nye herskarar, saman med ei eller anna form av eininga. Det norske ordet mil kjem òg opphavleg frå romarane sine tusen skritt.
Mil

**Mil** er i dag ei lengdeeining som svarer til 10&nbsp;000 meter, eller 10 km. Mil er ikkje med i SI-systemet, men er avleidd av det. Ordet *mil* har opphav i dei romerske *mille passus*, tusen skritt, sjå romersk mil og engelsk ''mile''.

Opphavleg hadde ein fleire typar mil i Skandinavia:
*Ei dansk mil var 12&nbsp;000 danske alen, eller om lag 7,5 km. 
*Ei svensk mil var 18&nbsp;000 svenske alen, eller om lag 10,7 km.
*Ei norsk mil var 18&nbsp;000 norske alen, eller om lag 11,3 km.
*Ei sjømil var om lag 7,4 km (4 nautiske mil)

Landmilene blei markerte med milepålar, som òg blei sette opp på kvar fjerdedel av mila.

I Sverige blei ei einheitleg mil innført i 1699. Før dette hadde ho hatt ulik lengd ulike stader i landet. Nå blei ho definert til å utgjera 3600 stenger = 6000 famnar = 18&nbsp;000 alner = 36&nbsp;000 fot, som altså svarer til ca 10&nbsp;688,54 meter. 

Då det metriske systemet blei innført i Noreg i 1889 blei det for gamle avtalar o.a. bestemt at ei gammal mil skulle reknast lik 11 km.  Samstundes blei det innført ei ny mil som skulle vere 10 kilometer eller 10&nbsp;000 meter.  Denne «nymila» er enno i bruk i Noreg og i Sverige, men ingen andre stader. Den danske mila er til dømes gått heilt ut av bruk.

## Ulike typar mil
*Amerikansk mil
*Dansk mil
*Dansk sjømil
*Geografisk mil
*Internasjonal mil (eng. mile)
*Romersk mil
*Svensk mil
*Svensk sjømil
*Sjømil 
*Nautisk mil

## Kjelder:
*Lov av 12. mai 1875
*Nordiske måleiningar 17-1800
«Abeille Bourbon»

**«Abeille Bourbon»** er eit kystvaktskip i den franske marinen, som vart sett i drift våren 2005. Skipet erstatta skipet «Abeille Flandre», som vart sett i drift i 1979.

Skroget vart bygd i Polen og var innom Florø for vidare arbeid. Utstyring og ferdigstilling skjedde på Myklebust verft i Gursken i Sande kommune. Skipet er designa av Rolls-Royce Marine/Ulstein Technology og er nært slekta til KV «Harstad» sitt design. Kystvaktskipet er særskilt utstyrt for sleping, oljevern og generelle kystvaktoppgåver.

Les Abeilles International, eit slepebåtselskap i Bourbon-gruppa, har kontrahert «Abeille Bourbon» og systerskipet «Abeille Liberté». Les Abeilles International har kontrakt med den franske marinen om standby-tenester langs den franske kysten. Skipet vart døypt i Brest 13. april 2005 med presidentfrua Bernadotte Chirac som gudmor. Hovudbasen vil òg vera i Brest. 

## Nøkkeldata
* Formgjevar: ingeniør og skipsformgjevar Sigmund Borgundvåg
* Lengd: 80 m
* Breidd: 16,5 m
* Mannskap: 14 i tillegg til at der er 8 passasjerplassar
* Motorar: 4 MAK tyskproduserte motorar, 21&nbsp;740 hestekrefter kvar og Cummins hjelpemotorar
* Toppfart: 19,5 knop
* Kanoneld: 4&nbsp;500 m&sup3; i timen

## Bakgrunnsstoff
* Skipsdesign hjå Rolls-Royce Marine
* Ouessant.org - Abeille Bourbon  
* Ymse nøkkeldata NetMarine - Abeille Bourbon 
* Jacques Carney, *L'Abeille Bourbon relève l'Abeille Flandre*, in *Navires et Marine marchande* hors-série Sauvetage en mer, septembre 2005.
* Hervé Hamon (avec des peintures et dessins d'Anne Smith, peintre de la Marine), «De l'Abeille à l'Abeille», Editions du Seuil, 2005.
Årdal

**Årdal**, òg skrive **Aardal**, er eit stadnamn som er nytta fleire stadar i Noreg. Fleire gardar og bygder heiter Årdal, namnet vert òg nytta som kommunenamn. I tillegg vert namnet nytta som eit slektsnamn eller eit etternamn. 
Namnet har opphav i norrønt språk *Árdalr*, elvedalen. Same tyding har Ådalen og Odalen. 

## Årdal som stadnamn
* Årdal kommune - i Sogn og Fjordane fylke
* Årdal i Gloppen - bygd i Breim i Nordfjord
* Årdal i Ryfylke - tidlegare kommune i Rogaland fylke
* Årdal i Bygland - sokn i Bygland kommune i Aust-Agder fylke

## Årdal som etternamn
* Bernt Aardal, professor i statsvitskap ved Universitetet i Oslo

## Sjå òg
* Årdalen
* Årdal og Sunndal Verk A/S
Marine

Ein **marine** er ei forsvarsgrein som hovudsakleg opererer på sjøen. Dei fleste statar med kystlinje har ein marine. Marinen er ofte særs forskjellig frå hæren og flyvåpenet når det gjeld organisering, uniformer og tradisjonar. Marinepersonell ber som regel marineblå uniformer i vintersesongen og kvite uniformer i sommarsesongen. I motsetnad til uniformene til hæren og flyvåpenet er marineuniformene som regel særs forskjellige mellom offiserar og verva/vernepliktig personell.

Ein moderne marine nyttar seg typisk av ein kombinasjon av skip, båtar og undervassbåtar, i tillegg til luftfartøy som opererer frå hangarskip, konvensjonelle krigsskip eller frå land.

Nokre marinar inneheld marineinfanteri som er spesialisert i amfibisk krigføring eller forsvar av skip.
Forsvarsgrein

Ei **forsvarsgrein** er ein del av den militære forsvarsorganisasjonen i eit land.

Døme på forsvarsgreiner:

* armé (òg kalla hær eller legion) – t.d. Svenska armén
* flyvåpen (òg kalla luftforsvar) – t.d. Kongelige Danske Flyvevåben
* marine (òg kalla sjøforsvar) – t.d. Royal New Zealand Navy
* kystvakt – t.d. U.S. Coast Guard
* marineinfanteri – t.d. Nederlandse Korps Mariniers
* paramilitærpoliti – t.d. Carabinieri Italiani
* heimevern – t.d. Det norske Heimevernet

Ei forsvarsgrein kan innehalde element frå andre forsvarsgreiner. På denne måten har t.d. den britiske marinen eit stort tal jagarfly (som opererer frå hangarskip), medan det amerikanske marineinfanteriet inkluderer transportfly, jagarfly og helikopter i tillegg til panservogner og bakkestyrkar.

Ei rekkje land har kombinert forsvarsstyrkane i éin organisasjon, utan særlege forsvarsgreiner. Som dømer kan ein nemne Canada (*Canadian Forces*), Israel (*Israel Defense Forces*) og Irland (*Irish Defence Forces*).

I Noreg var marinen (no Sjøforsvaret) tidlegare lagt under Marinedepartementet medan Hæren sorterte under Armédepartementet. Noreg har i dag fire våpengreiner – Hæren, Sjøforsvaret, Luftforsvaret og Heimevernet – som alle er delar av Forsvaret under Forsvarsdepartementet.
Watt

**Watt** (med symbol **W**) er ein SI-avleia eining for effekt. Watt er relatert til andre SI-einingar: 

:W = J·s-1 = N·m·s-1 = kg·m2·s-3 = V·A.

Eininga *watt* er oppkalla etter James Watt for bidraga til utviklinga av dampmaskina, og vart teken i bruk av den andre kongressen til British Association for the Advancement of Science i 1889 og av den 11. Conférence Générale des Poids et Mesures i 1960.

## Sjå òg
* SI-systemet
* kilowattime (kW·h)
* James Watt
* RMS
Kilowattime

**Kilowattime** (**kWh**) vert ofte nytta som eining for energi. SI-eininga for energi er Joule, som svarer til eit wattsekund. Ein kWh svarer til (1000 W)(3600 s) = 3,6 MJ. Andre tilsvarande einingar: 1 MWh (ein megawattime) er eitt tusen kilowattimar; 1 GWh (ein gigawattime) er ein million kilowattimar; og 1 TWh (ein terawattime) er ein milliard kilowattimar.

Elektrisk energi levert til industrien og til privathus vert målt av fast installerte energimeter. Desse vert ofte feilaktig kalla *straummålarar* (elektrisk straum vert målt med eit amperemeter).

## Sjå òg
* SI-systemet
* SI-prefiks
Tanaelva

**Tanaelva**, på nord-samisk **Deatnu**, finsk **Teno** («Storelva»), er ei 348 kilometer lang elv, den femte lengste i Noreg, som renn gjennom kommunane Karasjok og Tana i Finnmark fylke. Over 256 kilometer av elva utgjer grensa til Finland. Den eksakte grensa følgjer djupålen i elva, og blir kontrollert kvart 25. år.

Elva er kjend for laksefisket og er den største lakseelva i Noreg. Tanaelva har verdsrekorden for den største atlantiske laksen teken på stong. Han vog 36 kilo og vart teken i 1929.

Tana bru blei bygd i 1948 og har eit hovudspenn på 195 meter. Ho er den lengste mjuke hengebrua i Noreg. Grensepassering til og frå Finland skjer ved Polmak og over Samelandsbrua ved Utsjoki. 

Elva munnar ut i Tanafjorden. Tanamunningen er eit av dei største urørte deltaområda i Europa.

Tana blei verna mot kraftutbygging i 1980 gjennom Verneplan II for vassdrag.

## Referansar




**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tanaelva|Tanaelva]]» frå ,  den 20. november 2018.*
Numedalslågen

**Numedalslågen** er med sine 352&nbsp;km ei av Noregs lengste elvar. Elva har utspring på Hardangervidda og renn derfrå gjennom Sæterdalen til Dagali, vidare nedover Numedal til Kongsberg, og derfrå ned til Larvik, der elva renn ut i Skagerrak. Elva er regulert ved Rødberg, Nore og Uvdal.

Numedalslågen vart tidlegare nytta til tømmerfløyting. Strekninga frå sjøen og opp til Hvittingfoss har laks og sjøaure. Numedalslågen er av dei betre lakseelvene i Noreg. På den nedre delen av elva blir det tradisjonelle *[[flåtafiske]]t* framleis halde i hevd. Denne tradisjonen er kjent 500 år tilbake i tid.

Sommaren 2007 hadde Numedalslågen ein storflaum, som førte til relativt store øydeleggingar langs heile vassdraget. Vassføringa var minst 5 meter høgare enn vanleg i Juli.

## Bakgrunnsstoff
Orklaelva

**Orkla** er ei elv i Trøndelag og Innlandet. Elva følgjer Orkladalføret og passerer tettstaden Orkanger før ho renn ut i Orkdalsfjorden. Ho har utspring i Orkelsjøen i Oppdal kommune, og renn vidare gjennom kommunane Tynset, Rennebu og Orkland. 

Elva er mykje brukt til laksefiske. Ho har ei lakseførande strekning på 88 kilometer, frå utløpet ved Orkanger til Stoin, rett nedanfor Ulsberg i Rennebu. Den største registrerte laksen ein har teke her var 25 kilo. 

Elva er regulert i fem kraftverk som blei bygd i åra 1978&ndash;1985. 

Ved elveutløpet var det fram til 1970-åra eit delta med store våtmarksområde og eit rikt fugleliv. Det meste av deltaet er nå fylt ut med grus og utbygd med industri, i eit område som har fått namnet Grønøra. Ein liten rest av det gamle våtmarkslivet finst likevel vest for elveutløpet, utanfor Gjølme.

## Kjelder
*
Enalapril

**Enalapril** er først og fremst eit blodtrykksminskande lækjemiddel, men vert òg nytta ved hjarte-pumpe-svikt.

Enalapril høyrer til ei gruppe lækjemiddel som vert kalla ACE-hemmarar. Desse lækjemidla hemmar omgjeringsenzymet angiotensin converting enzyme frå å gjera om angiotensin I til angiotensin II. Dette fører til lågare nivå av angiotensin II i blodet, eit stoff som blant anna får årene til å trekkja seg i hop og dermed gje pasienten eit auka blodtrykk.

## Biverknadar

ACE-hemmarar gjev ofte pasientar ei irriterande, tørr hoste. I tillegg til kan ein få for lågt blodtrykk, ein biverknad som er direkte knytt til den ønskte verknaden til emnet.

## Kontraindikasjonar

Enalapril bør ikkje nyttast for gravide. Ein bør og vera svært varsam med å nytta ACE-hemmarar hjå pasientar med nyrearteriestenose.

## Administrasjon

Enalapril vert vanlegvis administrert i tablettform. For betra effekt, kan det òg gjevast i lag med hydroklortiazid, eit vassdrivande lækjemiddel.

## Marknadsføringsløyve i Noreg

* Aceren, Nycomed Pharma AS
* Ednyt, Medimpex France SA
* Enalapril, Gevita AS
* Enalapril, Alpharma AS
* Enalapril, Durascan Medical Products A/S
* Enalapril, NM Pharma AS
* Enalapril Actavis, Actavis Nordic A/S
* Enalapril Alternova, Alternova AS
* Enalapril HEXAL, HEXAL A/S
* Enalapril Ranbaxy, Ranbaxy (UK) Ltd.
* Enalapril Ratiopharm, Ratiopharm GmbH
* Enalapril Sandoz, Sandoz GmbH
* Enalapril Stada, Stada Arzneimittel AG
* Linatil, A/S Gea Farmaceutisk Fabrik
* Renitec, Merck Sharp & Dohme B.V.

## Bakgrunnsstoff

* Preparatomtaler  - Statens lækjemiddelverk
* Felleskatalogen - Felleskatalog over farmasøytiske spesialpreparat marknadsført i Noreg
Vorma

:*For elva Vorma i [[Vormedalen]] i [[Hjelmeland|Hjelmeland kommune]] sjå [[Vorma i Vormedalen]]*

**Vorma** er ei elv som fraktar vatn frå Mjøsa til Glomma. Ho renn ut frå Mjøsa ved Minnesund og ut i Glomma om lag 30&nbsp;kilometer lenger nede, ved Årnes. Elva går gjennom Eidsvoll og Nes kommune i Akershus.

Der Vorma renn saman med Glomma ligg den ti meter høge Funnefossen. I Vorma, sør for Eidsvoll, ligg Svanfossen, der vasstanden i Mjøsa blir regulert. Svanfoss sluse på 60 gonger 6 meter rundt Svanfossen blei opna i 1906.

## Historie
Elva skal ha fått namnet sitt fordi ho er «varm», i og med at vatnet frå Mjøsa sjeldan frys medan fjellvatnet i Glomma og Gudbrandsdalslågen ofte gjer det.

Eidsvoll mellom Minnesund og Vorma er lett å koma til med båt, og var ein viktig tingstad i norrøn tid. Her blei mellom anna Eidsivating halde.

I 1795 sperra eit skred ved Disen elva i 111 dagar slik at folk kunne gå tørrskodd over. For å hindra flaum måtte ein grava ein kanal rundt rasmassen.

## Kjelder
*
Orkla

**Orkla** vert nytta som namn på fleire ting:

* Orkla er ei elv i Sør-Trøndelag
* Orkla er eit norsk industrikonsern
Megawatt

**Megawatt** med symbol **MW** er ein SI-avleidd eining for effekt som svarar til ein million (106) watt. Ein MW tilsvarar 1360 hestekrefter. Effekten til dei elektriske generatorane til kraftverka vert ofte målt i MW. Til dømes har Kvilldal kraftverk installert generatorar som kan yte opptil 1240 MW; det er størst i Noreg.

## Historie
I fylgje *[[Oxford English Dictionary]]* (OED), finst den fyrste skrivne tilvisinga til *megawatt* i *[[Webster's]] International Dictionary of English Language* frå 1900
. Vidare seier OED at *megawatt* vart nytta i ein artikkel i 28. november 1947-utgåva av *[[Science]]*.
Kaptopril

**Kaptopril** er først og fremst eit blodtrykksminskande lækjemiddel, men vert òg nytta ved hjarte-pumpe-svikt.

Kaptopril høyrer til ei gruppe lækjemiddel som vert kalla ACE-hemmarar. Desse lækjemidla hemmar omgjeringsenzymet angiotensin converting enzyme frå å gjera om angiotensin I til angiotensin II. Dette fører til lågare nivå av angiotensin II i blodet, eit stoff som blant anna får årene til å trekkja seg i hop og dermed gje pasienten eit auka blodtrykk.

Kaptopril var eit av dei første stoffa i verda til å verta designa frå kjennskapen til strukturen til det enzymet ein ønskte å blokkera.

## Biverknadar

I store dosar kan ein få utslett, nedsett smakssans, låge kvite blodceller (nøytropeni) og protein i urinen (proteinuria), kanskje på grunn av sulfhydryl-gruppa til molekylet. ACE-hemmarar gjev òg ofte pasientar ein irriterande, tørr hoste.

I tillegg til kan ein få for lågt blodtrykk, ein biverknad som er direkte knytt til den ønskte verknaden til emnet.

## Kontraindiasjonar

Kaptopril bør ikkje nyttast i gravide. Ein bør og vera svært varsam med å nytta kaptopril hjå pasientar med nyrearteriestenose.

## Administrasjon

Kaptopril vert vanlegvis administrert i tablettform. Gjes òg som mikstur til born.

## Handelsnamn i Noreg

* Capoten, Bristol-Myers Squibb AB
* Captopril, NM Pharma AS
* Captopril Actavis, Actavis Nordic A/S
* Captopril Alpharma, Alpharma AS

## Bakgrunnsstoff

* Preparatomtaler  - Statens lækjemiddelverk
* Felleskatalogen - Felleskatalog over farmasøytiske spesialpreparat marknadsført i Noreg
Blodtrykkssenkjande lækjemiddel

**Blodtrykksenkjande lækjemiddel**, eller antihypertensiva, er lækjemiddel mot høgt blodtrykk. Det finst fleire klassar antihypertensiva, grupper av lækjemiddel som verkar på ulike måtar men som har det til felles at dei senkjer blodtrykket.

## Klassar av blodtrykkssenkjande lækjemiddel

* Urindrivande lækjemiddel
** Tiazid
* Antiadrenerge lækjemiddel
** Betablokkarar
** Alfablokkarar
* ACE-hemmarar
* Angiotensinresoptorblokkarar
* Kalsiumblokkarar
* Aldosteronantagonistar
* Åreutvidande lækjemiddel
Søre Vaulen

**Søre Vaulen** er leia mellom øyane Bergsøy og Nerlandsøya i Herøy kommune på Sunnmøre.

I tilknyting til bygginga av Nerlandsøybrua over Søre Vaulen på slutten av 1960-talet, vart det grave ei renne slik at også djuptstikkande båtar kan gå gjennom leia. Denne renna er om lag 20 meter brei og 7 meter djup ved fjøre sjø. Før utgravinga var det mogleg å gå tørrskodd mellom øyane når det var ekstra låg fjøre.

På Nerlandsøya vert sundet som Søre Vaulen er ein del av, kalla Kvalsund og på Bergsøysida Igesund.

## Sjå òg
* Nøre Vaulen, som går mellom Remøya og Leinøya
Verdas land etter folketal

1 Dette talet inkluderer ikkje Hong Kong, Macau eller landområda administrert av den Kinesiske Republikken (Taiwan)

## Kjelder

*  juli 2017 frå CIA The World Factbook
Leiketøy

Eit **leiketøy** eller ei **leike** er noko som ein kan leike med, anten ein er barn eller vaksen. Dei kan vere enkle ting brukt i ein fornøyeleg aktivitet, eller dyre og innvikla saker. Medan mange leiketøy har svært lange tradisjonar bak seg, er andre meir moteprega, og assosierte med særskilde tiår.

Leiketøy er ofte mindre modellar av ting og vesen frå det verkeleg livet, til dømes av reiskap (som spann og spade, leikehammar, kjøkkensett), dyr (tøydyr eller plastikkdyr), menneske (dokker og leikesoldatar), og køyretøy (som leikebilar og togsett).

## Merkeleiker
Mange suksessrike filmar, fjernsynsprogram, bøker og idrettsformer har offisielle produkt, ofte leiketøy, som vert laga og selde. Blant dei mest kjende døma er Star Wars og Manchester United. Eit anna døme er eit transportselskap eigd av Eddie Stobart som byrja å produsere modelllastebilar, og no subsidierar resten av selskapet. Nye produktseriar vert i dag ofte planlagde som større kampanjar med både leiketøy og TV-seriar og filmar heilt frå starten av, til dømes Pokemonkort.

## Vaksenleiker
Leiketøy hovudsakleg selde til vaksne vert gjerne marknadsført som ein måte å redusere jobbrelatert stress og kallast ofte stressfjernarar. Desse må skiljast frå «leiketøy for vaksne», då ein med det gjerne meiner sexleiketøy. 

## Døme

## Sjå òg

* Spel
* Leiketøymerke
* Sexleiketøy
Hydroklortiazid

**Hydroklortiazid** er er eit urindrivande lækjemiddel som blant anna vert brukt for å senkja blodtrykk, mot hjartesvikt, ødem og diabetes insipidus. Ein kan òg nytta hydroklortiazid mot auka kalsiumutskiljing i urinen, hyperkalsuri.

Hydroklortiazid høyrer til ei gruppe lækjemiddel som vert kalla tiazid. 

Stoffet står på dopinglista til antidoping-byråa WADA og Antidoping Norge.

## Administrasjon

Enalapril vert vanlegvis administrert i tablettform. Ein finn òg ofte hydroklortiazid i kombinasjon med andre lækjemiddel som til dømes ACE-hemmaren enalapril, betablokkaren bisoprolol og angiotensinreseptorblokkarar.

## Marknadsføringsløyver i Noreg

Hydroklortiazid som einaste virkestoff:

Esidrex, Novartis Norge AS

## Bakgrunnsstoff

* Preparatomtaler  - Statens lækjemiddelverk
* Felleskatalogen - Felleskatalog over farmasøytiske spesialpreparat marknadsført i Noreg
Tiazid

**Tiazid** er ei gruppe urindrivande lækjemiddel. Dei vert brukte mot høgt blodtrykk, mildt hjartesvikt, ødem og mot diabetes insipidus.

Tiazid hemmar reabsorpsjonen av natrium og klor frå tubuli i nyrene. Samtundes får ein auka utskiljing av kalium, medan urinsyre vert halden atttende, og kan bidra til utvikling av urinsyregikt.

Den eksakte verknadsmekanismen for den blodtrykkssenkande effekten av tiazid er ikkje kjend. Det er er samanheng mellom senking av blodtrykk og endringar i natriumbalansen, plasmavolum og ekstracellulært volum. Det syner seg likevel at væskevoluma relativt snøgt vender tilbake til det normale, og at andre faktorer tek el i blodtrykkssenkinga. Kallikrein og prostaglandin I2 er spelar truleg ei rolle ved å påverke sirkulasjonen i nyrene. Det er haldepunkt for at direkte vasoldilaterande effekt av tiazider i arteriolene gir varig blodtrykkssenking.

Tiazid står på forbodslista til antidopingbyråa WADA og Antidoping Norge.

## Inndeling

* Bendroflumetiazid
* Hydroklortiazid
* Triklormetiazid

## Kjelder
Fosnavåg Øvre

**Fosnavåg Øvre** er ein matrikkelgard i Herøy kommune på Sunnmøre og ein del av tettstaden Fosnavåg.

Fosnåvåg Øvre tilsvarar grunnkrinsen Øvre Fosnavåg og er omkrinsa av Nørvåg, Fosnavåg Nedre, Igesund, Eggesbønes og Elsebø. Mesteparten av bygningane i Fosnavåg Øvre er bustadhus, men ein finn og samfunnshuset Bergshall og tomta til gamle Ytre Herøy kyrkje. Skarabakken, riksveg 654 og innfartsvegen til Fosnavåg, går òg gjennom denne krinsen.
Verdas land etter flatevidd

Her er ei liste over landa i verda sortert etter flatevidd. Innanlands vassdrag er rekna med i arealet. Noreg kjem som nummer 68 med ei flatevidd på 323&nbsp;802 km2.

## Kjelder
* CIA World Factbook http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/fields/2147.html  accessed February 15, 2005.
* Oppdatert 10. juni 2012 etter den engelske wikipediaartikkelen.
Billund

**Billund** er ein by i Billund kommune i Region Syddanmark, sørvest på Jylland i Danmark. Fram til kommunereforma i 2007 låg han i Ribe amt. Billund har 7&nbsp;049 innbyggjarar (2023). Namnet Billund tyder bielunden.

Byen er vaksen opp rundt LEGO-verksemda, som har hovudkontor og fabrikk her, og fornøyelsesparken Legoland. Han har ord på seg for å vera ein vakker og velstelt by, med mange skulpturar og velstelte gater.

Nær byen ligg Billund lufthamn, som er den nest største flyplassen i Danmark.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Presentasjon og bilder frå Billund 
* Billund og LEGO
Sjøheimevernet

**Sjøheimevernet, SHV** er den maritime delen av Heimevernet. Organisasjonen har avdelingar langs heile kysten av Noreg. SHV er organisert med fire kommandoar, Nord-Noreg (Tromsø), Midt-Noreg (Trondheim), Vest-Noreg (Bergen) og Sør-Noreg (Stavern), og i tillegg Sjøheimevernets utdannings- og kompetansesenter (SHV UKS) i Bergen. Avdelingane er sett opp med kystmeldepostar, hurtigbåtar og andre fartøy. 

Sjøheimevernet sitt oppdrag er å gjennomføre sjømilitær kontrollteneste og suverenitetshevding i norsk sjøområde i fred, mobilisering og krig. Ved mobilisering disponerer SHV ca. 235 fartøy, 77 hurtigbåtar og 77 kystmeldepostar. Dei fleste av SHV-fartøya er i dagleg drift på fiske og fangst. Nokre få av fartøya blir drivne av SHV-støtteforeiningar på idealistisk grunnlag. Hurtigbåtar høyrer til svert ofte privatpersonar, men blir i fred leigd av SHV ved behov.

Sjøheimevernet er under omorganisering og utvikling. Det vert satsa mykje på to hurtigbåtklassar som er eigde og drivne av SHV: Hårek-klassen og Gyda-klassen. Desse er mellom anna plattform for dei nyforma bordingslaga. Det vert lagt ned mykje resursar i å utdanne og trene båtmannskap og bordingslag. Sjøheimevernet har ei eiga utdanningsavdeling som er lagt under Heimevernsskulen Dombås, men som ligg på KNM Tordenskjold i Bergen. SHV har òg eit eige utskrive befalskurs på Befalsskulen for Sjøforsvaret i Horten. Sjøheimevernet samarbeider mykje med Sjøforsvaret for å utnytte dei kapasitetane som finst der. 

## Bakgrunnsstoff

* Forsvarsnett om Sjøheimevernet
* UBSHV 
* KNM Tordenskjold/SHV
Sagvåg

**Sagvåg** er med sine om lag 3300 innbyggjarar den nest største tettstaden i Stord kommune. Tettstaden ligg sørvest i kommunen på øya Stord.

Sagvåg har lange tradisjonar som handelsstad, båtbyggjarstad og som hamn. Mellom anna låg utskipingskaien til Stordø Kisgruber i Sagvåg. Ferja mellom Stord og Bømlo gjekk frå Sagvåg fram til Trekantsambandet opna i 2001.

I dag er Sagvåg mellom anna ei populær gjestehamn for småbåtar i sommarhalvåret.

## Kjende personar frå Sagvåg
* Kjell Storelid - skeiseløpar med 2 sølv frå OL i 1994
Heimevernsskulen Dombås

**Heimevernsskulen Dombås** med det formelle namnet **Heimevernets skule- og kompetansesenter** (forkorta **HVSKS**) vart etablert på Dombås i 1947. Skulen driv med utdanning, utvikling, kvalitetssikring og rådgjeving primært for Heimevernet. Han har til saman 24&nbsp;000 gjestedøger per år.

Skulen vart formelt opna av forsvarsminister Jens Christian Hauge den 27. juni 1948. 

## Bakgrunnsstoff
* Forsvarsnett om Heimevernsskulen Dombås
Kåre Valebrokk

**Kåre Valebrokk** () var ein norsk pressemann. 

Kåre Valebrokk vaks opp i Kristiansand med foreldra Inga Røyrås og Peder Valebrokk, som var forhandlar av landbruksmaskinar. Han utdanna seg til diplomøkonom ved BI. Frå 1968 til 1979 arbeidde han i næringslivet. I 1980 begynte han som journalist i *[[VG]]*. Frå 1985 til 1999 var han redaktør/sjefsredaktør i avisa *[[Dagens Næringsliv]]*, og hadde ei nøkkelrolle i arbeidet må å etablere avisa som fram til 1987 hadde namnet *Norges Handels- og Sjøfartstidende* som den viktigaste økonomiavisa i Noreg. 

Han var ansvarleg redaktør og administrerande direktør i Norsk TV 2 frå 11. oktober 1999 til 13. juni 2007.

Frå 2008 var han leiar for styret i Bergen kunstmuseum. 

Kåre Valebrokk er far til Per Valebrokk, sjefredaktøren i *[[E24]]*.

## Referansar
Amesja spenta

I parsismen er ein **amesja spenta** (frå avestisk *amesja* udøyeleg vesen, og *spenta* velgjerande) eller **amsjaspend** eit guddommeleg vesen som hjelper Ahura Mazda med å ordna verda.  

Uttrykket «amesja spenta» finst ikkje i gathaene men alle vesena er nemnd deri, og uttryket var brukt i andre tidlege skrifter.  Ortodokse parsarar ser på amesja spentaene som personar.  Det finst seks amesja spentaer.  Dei viktigaste av dei er Asja Vahisjta, «den høgaste sanninga», og Vohu Manah, «den gode hugen».  Dei andre er Khsjathra Vairya, «det fullkome veldet», Spenta Armaiti, «den heilage sinnstilstanden», Haurvatát «jordeleg fullkomenskap» og Ameretát «varig sæle».  Dei første tre er mannlege, og dei siste tre er kvinnelege.  Alle amesja spentaene vart skapa av Ahura Mazda, som er skildra som faren deira i nokre skrifter.  Dei er generalane hans i kampen imot Ahriman.  Alt som er godt på jorda kjem frå Ahura Mazda ved desse vesena.  Dei sitt ved sida av Ahura Mazda på gulltroner, og kjem ned til jorda på vegar av lys.  Kvar av dei har ein fiende, skapa av Ahriman, som står imot og hindrar dei.  

Amesja spentaene har høgare rang enn yazataene i den parsiske teologien.  Forskjellen kan samanliknast med forskjellen mellom dei høgaste erkeenglane og vanlege englar i kristendommen.  I tillegg er det verd å merka seg at det fanst persiske gudar med dei same namna som yazataene før parsismen.  Ein trur difor at yazataene eigentleg var gudar frå eldre religionar som vart tilpassa parsismen.  Namna til amesja spentaene, i motsetnad, finst berre i parsiske skrifter, og ein trur at det var Zarathusjtra som kom med dei.

Kvar amesja spenta har sine eigne høgtider og dyrkingsmåter i den ortodokse parsismen. I moderne parsisk teologi, særleg i India, er amesja spentaene ofte sett på som ei skildring av dei religiøse omgrepa som parsismen er bygd på.  Dei er aspekt av Ahura Mazda som han gjorde verkelege slik at menneske kunne kjenna han.  Det er difor ikkje feil å persongjera eller dyrka dei, men det er viktigare å bruka evnene dei gjev i kampen imot den dårlege anden.  Menneske må innlemma essensen deira i dagleglivet sitt, og bruka det dei står for som mønster for korleis verda må verta.
Vohu manah

**Vohu manah** eller **vohuman** («den gode hugen») er ein av dei seks amesja spentaene i parsismen. Han er anden til guddommeleg visdom, opplysing og kjærleik. Vohu manah gjev menneske evna til å skjøna asja (sanning, rettferd) og naturen til jorda vår, og ta det rette valet. Han er dermed instrumentet av moralsk tenking.

Parsarar trur at Vohu manah er nærare til Ahura Mazda enn dei andre amesja spentaene. Det var han som leia Zarathusjtra til Ahura Mazda den første gongen. På grunn av det trur dei at alle som vil kjenna Ahura Mazda må gå ved Vohu manah. Parsarar trur at den enklaste måte å innlemma Vohu manah i livet sitt er med kjærleik, i ekteskap og med familien, naboar og andre menneske. 

Den andre månaden i dei parsiske kalendrane er vigsla til Vohu manah. Han er knytt til tamdyr, særleg kyr, som symboliserer godleiken han framdyrkar.

## Kjelder