Henrik Pontoppidan

**Henrik Pontoppidan** () var ein dansk forfattar som i 1917 fekk Nobelprisen i litteratur i lag med Karl Gjellerup. Svenska Akademien gav Nobelprisen til Pontoppidan *«för hans fullödiga framställningar av nutida danskt liv.»*

## Liv

Pontoppidan (ei latinisering av *Broby*) kom frå ein familie av prestar. I 1863 flytta familien til Randers der faren fekk eit embete ved St. Mortens Kirke. Som eit opprør mot foreldra studerte Pontoppidan til ingeniør ved *Polyteknisk Læreanstalt* i København – lik helten i *Lykke-Per*. Han fullførte ikkje studiane og blei lærar ved folkehøgskolen til broren Morten. Frå 1881 levde han som fri forfattar. Pontoppidan blei gradvis blind og dauv, og var frå 1927 nesten heilt isolert frå omverda.

## Forfattarskap
I yngre år skreiv Pontoppidan sterkt samfunnskritiske bøker og levde opp til Georg Brandes-parola *«at sætte problemer under debat.»* Seinare resignerte Pontoppidan politisk og konsentrerte seg om å svare på gåta «kven er eg?», til dømes i sjølvbiografien *Undervejs til mig selv* (1943).

Pontoppidan er en viktig representant for naturalismen i Danmark. Hovudtema i verka hans er motsetninga kultur-natur og by-land, og det kom tidleg fram ein sterk antipati mot «den lyriske forråtningsprosessen», det drøymande fantasteriet og den røyndomsframande fraseologien som han tykte samtida var kjenneteikna av. Dei naturalistisk usminka og pessimistiske skildringane hans vekte stor forarging i samtida, men gir eit særs omfattande bilde av Danmark på hans tid.

### Dei viktigaste romanane
Dei tre romanane som til vanleg blir haldne for å vere dei viktigaste skreiv Pontoppidan frå 1890 til 1920. I desse verka skapte han ein dansk versjon av dei breie samfunnsskildrande romanane til Balzac og Zola. Sentrert kring ein helt målar Pontoppidan eit bilde av Danmark i ei tid prega av den konstitusjonelle kampen mellom dei konservative og dei liberale, den veksande industrialiseringa, dei kulturelle konfliktane og vaknande revolusjonære rørsler.

* *Det forjættede Land* (I-III 1891–95) skildrar ein fantast og draumen hans om å bli landsbyprest, noko som leier til sjølvbedrag og sinnsjukdom.
* Den delvis sjølvbiografiske romansyklusen *Lykke-Per* (1898–1904) er kanskje det mest kjende verket til Pontoppidan. Den sentrale figuren er ein sjølvsikker, begava mann som bryt med sin religiøse familie for å bli ingeniør og erobrar, fri frå familieband og omgjevnaden. Men på toppen av suksessen tek fortida han att og han gir opp karrieren og ser at han er blitt svært einsam. 
* Den bitre *De dødes Rige* (1912–16) skildrar Danmark etter at demokratiet tilsynelatande sigra i 1901. Pontoppidan viser eit samfunn der politiske ideal har smuldra bort, kapitalismen er på frammarsj og der presse og kunst prostituerer seg. Sentralt i hendingane står den vonlause kjærleiken og reformplanane til ein ung og progressiv aristokrat prega av sjukdom.

### Verk
Årstala gjeld førsteutgåvene. Mange av verka er komne i nyutgåver, ofte kraftig omarbeida av Pontoppidan sjølv.

## Utmerkingar og prisar
Pontoppidan fekk Statens Kunstfonds hædersydelse, livsvarig støtte, første gong i 1889, mista han i 1892 fordi han vart 
skulda for ein blasfemisk artikkel i *Kjøbenhavns Børs-Tidende*; ein omtale av romanen *Messias* av Viggo Stuckenberg,
men fekk han att i 1893. Han fekk Det Anckerske Legat i 1890 og Otto Benzons Forfatterlegat i 1908. I 1918 blei han æresmedlem av Dansk Forfatterforening, i 1929 æresdoktor ved Lunds universitet og i 1933 utnemnd til æresborgar i Randers.

Da Pontoppidan vart 80 år i 1937 stifta Dansk Forfatterforening Henrik Pontoppidans Mindefonds Legat.
Pontoppidan fekk Holberg-medaljen i 1941.

*Lykke-Per*, i åtte bind, 1898–1904, er teken opp i Danmarks kulturkanon.

## Litteratur
* Poul Carit Andersen: *Henik Pontoppidan. En Biografi og Bibliografi*. Levin & Munksgaard, Kopenhagen, 1934.
* Elias Bredsdorff: *Henrik Pontoppidans Verhältnis zum radikalen Denken*. I *Nordeuropa* 3, 1969, , s. 125–142.
* Alfred Jolivet: *Les romans de Henrik Pontoppidan*. Bibliothèque Nordique, Paris 1960, (*Bibliothèque nordique* 4).
* Cai M. Woel: *Henrik Pontoppidan*. 2 bind. Munksgaard, Kopenhagen 1945.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* 
* Nordisk familjebok, Henrik Pontoppidan på runeberg.org 
* Henrik Pontoppidan-portal
* Nobelpristildelinga 1917/ på nobelprize.org
*