open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
-90

**90 f.Kr.** var eit år i den før-julianske romersk kalenderen. I Romarriket i samtida var det kjent som året då Caesar og Lupus var konsular, eller sjeldnare, år 664 ab urbe condita. I Kina under Han-dynastiet var det kjent som det tredje året av zhenghe.

## Hendingar
* Etruskarane blei gjevne privilegium som romerske borgarar.
* Forbundsfellekrigen heldt fram i Romarriket. *[[Lex Julia]]* gav alle som ikkje hadde løfta våpen mot romarane borgarskap.
* Eit opprør mot romarane oppstod i Corfinium.

## Fødde
* Aulus Hirtius, romersk politikar og historikar

## Døde
* Dionysios Trax, gresk grammatikar
-91

## Hendingar
**[[Romarriket]]:**
* Sextus Julius Caesar og Lucius Marcius Philippus var konsular.
* Tribunen og reformatoren Marcus Livius Drusus blei drepen, og Forbundsfellekrigen braut ut.

**Kina:**
* Liu Ju, kronprins i Han-dynastiet, gjorde opprør mot faren keisar Wu, og hekseforfølgingane hans. Opprøret blei slått ned, og kronprinsen hengde seg.
* Historikaren Sima Qian fullførte sine nedteikningar, historieverket *[[Shiji]]*.

## Fødde
* Keisar Xuan av Han 

## Døde

* Kong Nikomedes II av Bithynia
* Marcus Livius Drusus minor, drepen
* Lucius Licinius Crassus, romersk konsul og talar
* Liu Ju, kronprins av Han-dynastiet
* Keisarinne Wei Zifu
-95

**95 f.Kr.** var eit år i den før-julianske romerske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjend som året då Crassus og Scaevola var konsular (eller sjeldnare, år 659 ab urbe condita). I Han-riket var det kjent som det andre året i taishi.

## Hendingar
* Lucius Licinius Crassus og Quintus Mucius Scaevola Pontifex blei konsular i Roma.
* Ariobarzanes I av Kappadokia blei kappadokisk konge med romersk støtte.
* Tigranes den store blei konge av Armenia.
* Filip I Filadelfos og Antiokhos XI blei samregentar av Selevkidriket etter at dei hadde avsett Selevkos VI.

## Fødde
* Marcus Porcius Cato den yngre, romersk politikar
* Clodia, dotter av Appius Claudius Pulcher og Caecilia Metella Balearica.

## Kjelder
-96

**96 f.Kr.** var eit år i den før-julianske romerske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjent som året då Ahenobarbus og Longinus  var konsular (eller sjeldnare, år 658 ab urbe condita. I det kinesiske Han-dynastiet var det kjent som det fyrste året i Taishi-æraen.

## Hendingar
* Ein åtte år lang borgarkrig tok til i Judea under lauvhyttefesten, då farisearar gjekk til åtak kongen og øvstepresten Alexander Jannaeus, som svarte med å massakrera 6000 i Tempelet.

* Taishi-perioden av Han-dynastiet tok til.

* Den greske kolonien Kyrenaika blei gjeven til Romarriket av herskaren Ptolemaios Apion, som døydde utan arvingar.

## Fødde
* Galeria Copiola, romersk dansar

## Døde
* Ptolemaios Apion, konge av Kyrenaika
* Antiokos VIII Grypus, konge i Selevkidriket
* Antiokos IX Cyzicenus, konge i Selevkidriket
-97

**97 f.Kr.** var eit år i den før-julianske romerske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjent som året då Lentulus og Crassus var konsular (eller sjeldnare, år 657 ab urbe condita. I det kinesiske Han-dynastiet var det kjent som det fjerde året i Tianhan-æraen.
## Hendingar
* Det romerske senatet forbaud menneskeofring.

* Han-generalane Li Guangli, Gongsun Ao, Han Yue og Lu Bode leia hærar inn i Xiongnu-territoriet. Dei oppnådde lite, og Gongsun Ao leid eit nederlag. Keisar Wu av Han dømte han til døden, men han kom unna ved å lata som om han var død. Han blei seinare funnen og avretta under hekseforfølgingane i 91 f.Kr.

## Fødde
* Appius Claudius Pulcher, romersk konsul

## Kjelder
-98

**98 f.Kr.** var eit år i den før-julianske romerske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjent som året då Nepos og Didius var konsular, eller sjeldnare år 656 ab urbe condita. I Han-dynastiet i Kina var det det tredje året i tianhan-æraen.

## Hendingar
* Keisar Wu av Han sendte general Gongsun Ao på oppdrag for å redda general Li Ling frå Xiongnu-fangenskap. Gongsun oppnådde lite, men tok imot feilaktig informasjon om at Li hadde lært opp Xiongnu-soldatar. I sinne utrydda keisaren klanen til Li.

## Fødde
* Terentia, den fyrste kona til Cicero
* Lucretius (uviss dato)

## Døde
* Keisar Kaika av Japan (tradisjonell dato)

## Kjelder
Maskindans

**Maskindans** er ei form for dataspel som får folk i aktivitet. Aktiviteten er godkjend som idrett av Norges danseforbund der lag og utøvarar kan registrera seg. Maskindans er også kjend under namnet Dance Dance Revolution (DDR) som blei utvikla av Konami i 1998.

Maskindans vert i dag spelt på spelmaskiner (videospel eller TV-spel), Playstation, Xbox eller datamaskin.

Maskindans skjer på dansematter, der utøvaren trykkjer på piler i takt med musikk.
Dagbladet skreiv den 10.04.2006 at maskindans no er offisiell idrettsform med eit eige europeisk meisterskap. Link

## Bakgrunnsstoff
* DDR Norway
* Norges danseforbund
Siddis

**Siddis** er ei nemning brukt om personer frå Stavanger sentrum, eller innanfor bygrensa frå før 1965. Den 1. januar 1965 vart tidlegare Madla kommune og størstedelen av Hetland kommune del av ein større Stavanger kommune. Etter kvart har nemninga «siddis» vorte nytta om folk som bur elles i Stavanger kommune. 

Nemninga siddis skal i fylgje lokalhistorikar Reidar Frafjord ikkje ha kome i vanleg bruk før kring 1950. Ordet kan ha opphav i engelsk språk, «citizen», eller *borgar*. Ordet kan òg ha kome av nemninga iddis, ein etikett på hermetikkboksar. Før oljealderen var Stavanger kjend som ein by med mykje hermetikkindustri. 

## Sjå òg
* SiddIshallen, ein ishall i Stavanger
* Siddisar

## Bakgrunnsstoff
* Stavanger Aftenblad: Er du siddis?
Marvik

**Marvik** er ei bygd i Suldal kommune. Knutepunkt på Ropeidhalvøya, har mellom anna kapell, barneskule, bibliotek, landhandel, båtanløp og gjestehamn.
Nominasjonane til Nordisk råds litteraturpris frå Finland

Sidan 1962 har Nordisk råd årleg delt ut Nordisk råds litteraturpris for eit skjønnlitterært verk skrive på språket i eit av dei nordiske landa. 

Frå Finland har det heilt frå starten i 1962 vore nominert to kandidatar kvart år, og forfattarar frå Finland har vunne prisen til saman 7 gonger. I tillegg vann finsk-samiske Nils-Aslak Valkeapää prisen i 1990, men han var då nominert frå det samiske språkområdet. 

Den finske komitéen vektlegg å nominere bøker på begge dei offisielle språka i Finland, og difor er det som oftast nominert ei bok på finsk og ei på svensk frå Finland. 

Nominasjonane vert gjort av ein nasjonal komité på tre personar (to ordinære medlemmer + ein suppleant). Komitémedlemmene vert utpeika av Nordisk ministerråd for fire år i gongen. 

## Nominasjonane til Nordisk råds litteraturpris frå Finland

Vinnarar utheva med feit skrift.

## Kjelder
* Nominerte 1962-2013 frå Nordisk Råd
*Nominerte 2014  frå Nordisk Råd
Vest-Telemark Blad

***Vest-Telemark Blad*** er ei avis som vert gjeven ut i Kviteseid i Telemark.
Ho kom ut fyrste gong i 1973, og dekker kommunane Seljord, Kviteseid, Nissedal, Fyresdal, Tokke og Vinje. Avisa blir skriven på nynorsk. Ho kjem ut tre dagar i veka; tysdag, torsdag og laurdag. 

Ho er partipolitisk uavhengig, men blei på 1970-talet i enkelte miljø kalla «Vesle-Pravda». Redaktør Knut Espelid seier: «Ein viktig grunn til oppnamnet var nok at korkje folk flest eller lokalpolitikarane i regionen var vane med å ha ei kritisk presse så nær seg. Det som kom fram i avisene t.d. frå politisk behandling før VTB kom, var reint refererande – avisene hadde gjerne ein «referent» i kommunestyremøta.»

Vest-Telemark Blad fekk tidleg tilnamnet «Vest-Telemark Ark», av di avisa berre var eitt ark (Dvs. eitt trykkark, fire sider i fullformat.) Frå 9. november 1979 kom VTB i tabloidformat, og dermed fleire sider. Frå då forsvann namnet «Vest-Telemark Ark» sakte men sikkert.
No produserer avisa i snitt 56 sider i veka. Tilnamnet «Veslebladet» heng likevel med.

## Opplagstal

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Telegraf

**Telegraf** er ein maskin for overføring og mottak av meldinger over lange avstandar. Ein telegraf inngår i eit system for telegrafi. Det er gjennom tidene nytta forskjellige typar telegrafar. Mellom anna kan nemnast optisk telegraf og elektrisk telegraf.

## Sjå òg
* Telex
* Telefaks
* Radiotelegrafi

## Bakgrunnsstoff
Telegrafi

**Telegrafi** er eit system for overføring og mottak av meldingar over lange avstandar. Ein telegraf inngår i eit system for telegrafi. Det første vellykka telegrafisystemet kom ikkje før i 1844, men eksperiment med ulike former for fjernskriving hadde pågått sidan 1770-åra. Oppfinninga av den elektriske telegrafien blei gjord av Samuel Morse. Systemet baserte seg på at ein elektrisk krets blei vekselvis broten og avslutta ved hjelp av ein telegrafnøkkel (sendar). Til telegrafi laga Morse eit eige alfabet av punkt og strekar, morsealfabetet. Dette fekk han også patent på. Andre prøvde seg med system som automatisk reproduserte alle tala og bokstavane.

I gamle dagar overførte ein bodskap på lange strekningar ved hjelp av flagg, faklar og liknande. Eit slik system blei kalla optisk telegrafi, med tilhøyrande optisk telegraf. Med telegrafi blei det mogleg å transportera informasjon med farten til lys, sjølv om det ikkje var noko fysisk kontakt mellom mottakar og sendar. Den første morsetelegraflinja blei oppretta i 1845 mellom Washington og Baltimore. Morsetelegrafen slo raskt ut sin konkurrent visertelegrafen, blant anna fordi det gjekk an å skrive ned og oppbevare meldingar. I Europa og USA spreidde telegrafnettet seg raskt. Ein av grunnane til dette var avisene sitt behov for ferske nyhende. I 1858 blei det aller første telegrammet sendt over Atlanterhavet i ein undersjøisk kabel.

Frå byrjinga av 1900-talet har ein i tillegg sendt telegrafi over radio, såkalla radiotelegrafi. Ei melding som vert send via telegraf eller telex vert kalla for telegram.

Mot slutten av 1900-talet blei telegrafi mange stader erstatta av mellom anna databasert kommunikasjon. Radioamatørar held ved like kunnskapen om telegrafi.

## Sjå òg
* Telex
* Telefaks
* Radiotelegrafi
Nominasjonane til Nordisk råds litteraturpris frå Færøyane

Dette er ei oversikt over **Nominasjonane til Nordisk råds litteraturpris frå Færøyane**.

Sidan 1962 har Nordisk råd årleg delt ut Nordisk råds litteraturpris for eit skjønnlitterært verk skrive på språket i eit av dei nordiske landa. Frå starten i 1962 vart det nominert opp til to bøker kvar frå Danmark, Finland, Island, Noreg og Sverige. Frå 1985 kan det også nominerast ei bok kvar frå Færøyane, Grønland og det samiske språkområdet når det er høvelege kandidatar. 

Rói Patursson vart tildelt prisen i 1986 for diktsamlinga *Líkasum*. Sidan har ingen frå Færøyane fått prisen.
William Heinesen frå Færøyane vann prisen allereie i 1965, men han var då nominert frå Danmark, og han skreiv også på dansk. Alle dei nominerte verka i åra frå 1985 har vore skrivne på færøysk. 

## Nominasjonane til Nordisk råds litteraturpris frå Færøyane

Vinnarar utheva med feit skrift.

## Kjelder
* Nordisk Råd 
* Rithøvundafelag Føroya 
* Katalogen til dei svenske biblioteka 

; Referansar
Internasjonal telefonkode

**Internasjonal telefonkode** eller **landkode** vert nytta når ein skal ringja med telefon over landegrensene. Ein må då fyrst tasta ein utgåande kode. I dei fleste landa (inkludert Noreg) er han lik 00. Mange land nyttar òg retningsnummer. Dersom retningnummeret byrjar med 0, vert dette ofte utelate. Eit unnatak er for retningsnummer i Italia.

For å ringja ut av Noreg må ein då tasta: 

*00 + internasjonal telefonkode + eventuelt retningsnummer + [[telefonnummer]] til den ein vil nå*

På telefonar som har ein plussknapp, kan ein nytta denne i staden for den utgåande koden (00). Dette gjeld mellom anna mobiltelefonar. 

Landkoden til Noreg er 47. Skal ein gje telefonnummeret sitt til folk som ringjer frå utlandet skriv ein +47 framfor nummeret.

Telefonkodane vert delte ut av Unionen for international telekommunikasjon i standarden *E.164*.
Internasjonale telefonkodar vert innimellom endra.

## Bakgrunnsstoff
* Oversyn over landkodar
Stamme

**Stamme** er eit ord som kan ha fleire tydingar.

* Trestamme er hovuddelen på eit tre, den harde delen over bakken som held greinene oppe
** Avleia av dette kan «stamme» tyda hovuddelen i ulike samanhengar, til dømes
*** Ordstamme i språkvitskap
* Ei folkegruppe
* Ei dyregruppe som lever i eit visst område

## Sjå òg
* Stamming
Numerus

**Numerus** er ein grammatisk kategori som uttrykkjer talet på referensar. I språk i vår del av verda finst det to- og trenumerussystem. Norsk har eit tonumerussystem. Forma *bok* blir ofte brukt til å vise til **ei** bok, mens forma *bøker* blir brukt til å vise til fleire enn ei bok. I dei samiske språka har verba og pronomena eit trenumerussystem, med singularis, dualis og pluralis, som viser til ein, to eller fleire referentar, *mun boađán / moai bohte / mii boahtit*, «eg kjem / vi to kjem / vi (fleire enn to) kjem».

## Kjelder
Spansk

**Spansk** (au kjent som *kastiljansk*) er eit ibero-romansk språk, og det tredje mest snakka språket i verda. Det er morsmålet for omkring 352 millionar menneske, eller 417 millionar viss ein òg inkluderer dei som ikkje har spansk som morsmål (i fylgje estimat frå 1999). Majoriteten av den spansktalande befolkninga lever i Latin-Amerika.

## Utbreiing

Spansk er eit av dei offisielle språka i dei sameinte nasjonane, Den afrikanske unionen, Den europeiske unionen og i USA. I tillegg er spansk eit offisielt språk (og det viktigaste språket) i 20 land: Argentina, Bolivia, Chile, Colombia, Costa Rica, Cuba, Den dominikanske republikken, Ecuador, El Salvador, Ekvatorial-Guinea, Guatemala, Honduras, Mexico, Nicaragua, Panama, Paraguay, Peru, Puerto Rico, Spania, Uruguay og Venezuela.

Spansk er òg talemål i Andorra, Belize, Canada, Gibraltar, Israel, Nord-Marokko, Dei nederlandske Antillane, Filippinane, USA, Trinidad og Tobago og Vest-Sahara. Den nærskylde varianten jødespansk blir i dag særleg tala i Tyrkia (fram til andre verdskrigen òg i Hellas og andre stader på Balkan), men òg i nokon grad i Israel og nokre av kystbyane i Marokko — den sistnemnde staden under namnet haquetía.

## Grammatikk
:*Hovudartikkel: [[Spansk grammatikk]]*
Spansk grammatikk har stor formrikdom. Spansk har to kjønn og eit verb har om lag femti bøyingsformer i båe modusane, men ingen kasus og ei avgrensa pronomenbøying.

## Sjå au
* Spansk grammatikk
* Jødespansk språk (djudíospanyol, djudesmo, haquetía)
* Ladino (jødisk omsetjingsspansk for omsetjingar frå hebraisk og arameisk)

## Kjelder
Klaus Peter Nickel

**Klaus-Peter Nickel** () var ein tysk språkforskar og pedagog frå Danzig, nå Gdańsk i Polen. Han flytta til Kautokeino i 1960 og arbeidde som reingjetar. Nickel har skrive standardgrammatikken over nordsamisk, *Samisk grammatikk* frå 1990, ei lærebok i samisk, *Máhtátgo sámegiela?* i lag med Ánne Ristiinna O. Hætta, ei lærebok i nordsamisk, *Davvin 1-4* frå 1983-85 i lag med Inga Guttorm og Johan Jernsletten, og ei samisk&ndash;tysk ordbok *Sámi-duiskka sátnegirji - Saamisch-deutsches Wörterbuch* frå 2006 i lag med Pekka Sammallahti.

## Bibliografi (utval)

* Hætta, Ánne Ristiinná O. og Nickel, Klaus Peter 1986: *Máhtát go sámegiela?*. Tromsø : Universitetsforlaget.
* Nickel, Klaus P. 1968. *Die lappische Rentierwirtschaft. Studien über die jahreszeitlich wechselnden Arbeiten eines Rentierhalters im Ostfjell bei Masi in Kautokeino*. 0slo. (avhandling til graden cand.philol.) 
* Nickel, Klaus Peter 1990: *Samisk grammatikk*. [Oslo] : Universitetsforlaget.
* Nickel, Klaus Peter og Pekka Sammallahti 2006: *Sámi-duiskka sátnegirji = Saamisch-Deutsches Wörterbuch*. Karasjok : Davvi girji, 2006.
* Nickel, Klaus Peter og Pekka Sammallahti 2008: *Duiskka-sámi sátnegirji = Deutsch-Saamisches Wörterbuch*. Karasjok : Davvi girji, 2008.
Knut Bergsland

**Knut Bergsland** () var ein norsk språkforskar og var professor i fennougristikk ved Universitetet i Oslo frå 1947 til 1981. Han debuterte som språkforskar med den historisk orienterte artikkelen *L'alternance consonantique date-t-elle du lapon commun?* i 1945. Avhandlinga hans, *Røroslappisk grammatikk* (1946), ein studie i glossematikk med sørsamisk som eksempelspråk, er framleis referansegrammatikken over sørsamisk. Bergsland sjølv deltok heller ikkje i den strukturalistiske debatten etter at han hadde publisert grammatikken sin. Mangelen på interesse for arbeidet hans frå andre teoretiske lingvistar og mangelen på interesse for strukturalismen frå dei finskugriske kollegaene hans kan vere grunnen til at han gjekk attende til det junggrammatiske paradigmet. 

Etter revolusjonen i 1917 var Sovjetunionen i praksis avstengt for vestlege språkforskarar, noko som gjorde det vanskeleg å drive samanliknande uralsk språkforsking. Bergsland vende merksemda vestover og skreiv viktige arbeid innanfor eskimologi, mellom anna ein historisk grammatikk over grønlandsk, og grammatikk, ordbok og tekstsamling for aleutisk. 

Av praktisk språkarbeid kan ein nemne at Bergsland står bak den felles norsk-svenske rettskrivinga for nordsamisk frå 1948, Bergsland–Ruong-rettskrivinga, i lag med Israel Ruong, og med rettskrivinga for sørsamisk, Bergsland–Bull-rettskrivinga, i lag med Ella Holm Bull. Bergsland vart flittig brukt som sakkyndig i ulike tvister mellom samar og nordmenn i etterkrigstida, særleg i ein mangeårig konflikt mellom bønder og samar i Trøndelag der norske historikarar og språkforskarar (særleg Jørn Sandnes og Ola Stemshaug) meinte at nordmennene «kom først», og at sørsamane dukka opp i Trøndelag først på 1700-talet (den perioden då dei dukka opp i kyrkjebøkene). I desse rettssakene viste Bergsland at det av språkhistoriske grunnar umogleg kunne stemme – sørsamisk har skild seg frå dei andre samiske språka på eit langt tidlegare tidspunkt. Eit anna viktig vitneprov kom frå Inger Zachrisson, ein svensk arkeolog som kunne påvise samiske steinaldergraver langt sør i Sverige.

## Viktige arbeid
* 
* 
* 
* 
* Bergsland, Knut og Lajla Mattsson Magga (1993). *Åarjelsaemien-daaroen baakoegærja = Sydsamisk-norsk ordbok*. Indre Billefjord: Iđut.
* Bergsland, Knut 1994: *Aleut dictionary – Unangam tunudgusii*.
* Bergsland, Knut 1997: *Aleut Grammar*.

## Bakgrunnsstoff

* 
*
Kenneth L. Pike

**Kenneth Lee Pike** () var ein amerikansk lingvist og antropolog. Han var ein leiande figur i Summer Institute of Linguistics frå 1940 og fram til han døydde. Pike utførte feltarbeid i Sør- og Mellomamerika, og seinare i Afrika og Søraustasia. 

Pike er kjend for sin grammatiske teori tagmemics og for sin analysemetode emic-etic. Boka hans om tonespråk frå 1945 (*Tone languages: The nature of tonal systems, with a technique for the analysis of their significant pitch contrasts*) var eit tidleg verk innanfor typologisk forsking på tonespråk. 

## Bakgrunnsstoff
* '''Pike'''-sitat
* '''Pikes''' sjølvbiografi: A linguistic pilgrimage
Genitiv

**Genitiv** eller **eigefall** er eit grammatisk kasus brukt i eigarkonstruksjonar, som tysk *das Haus des Mannes* eller finsk *miehen talo*, «mannens hus». 

## Genitiv i norsk
Merk at normert norsk (bokmål eller nynorsk) ikkje har genitiv .  Den såkalla «genitivs-s-en» vert i moderne grammatisk analyse rekna som eit klitikon som markerer eigedomstilhøve. Derfor vil eit uttrykk som på norrønt het *[konung*'s**in**s** af Noregi] bátr'' på moderne norsk kunne heite ''[kongen av Noreg]=**s*' båt*.

Restar av gammalnorsk genitiv finn ein faste uttrykk, ofte etter preposisjonen *til* :

* til dømes
* til års
* til tols
* til orde
* til dags / kvelds
* til lands / fjells / havs

Restar av genitiv finst òg i ordsamansettingar. Her vert –s- bruka etter sterke hankjønns- og inkjekjønnsord: *dagsljos, kveldsmål, årstal, landsfolk*. Sjeldnare brukar ein same forma etter hokjønnsord (*morsmål*). Elles vert hokjønnsord ved slike høve helst samanføydd med ein *e*: *tidevatn, solemerke* (etter gammalt genitiv *tidar, solar*).

Former som *dødsens* kan i moderne norsk reknast som eigne ord, med opphav i ei gammal bunden genitivsform.

### I klassisk nynorsk grammatikk
Tidlegare var det vanleg å rekne med at genitiv fanst i norsk, men da slik at det av dei gamle genitivformene på -s, -ar, -a , -e/i og -o/u var berre formene på -s som hadde halde seg levande i språket, mens dei andre formene var å finne berre i faste ordlag. Ein rekna da at s-formene hadde breidd seg i språket. 

Ivar Aasen registrerte at dei gamle genitivformene hadde halde seg best i ubundne hankjønnsord og etter mannsnamn. Hokjønns- og fleirtalsord med s-genitiv kalla han uekte genitiv. Han såg at folk ikkje hadde særleg bruk for genitivformene i daglegtalen, men at det ville vere større behov for formene i meir regelbunden stil. Han ville derfor ta vare på dei ekte genitivformene han fann i folkespråket. 

I nynorsk språk har idealet vore å avgrense s-genitiven til former som fell saman med dei opphavlege gammalnorske formene. S-genitiv har vore godtatt etter sterke ubundne hankjønns- og inkjekjønnsord og mannsnamn, mens ein ellers har tilrådd omskriving etter mønster for munnleg språk. «Noregs Mållag» er derfor eit døme på grei bruk av s-genitiv, medan «vekas artikkel» hjå mange skurrar i øyro. «Kongen av Noregs båt» vil heller ikkje vere gangbart i tradisjonell nynorsk.

I høgnorsk språk vert bundne genitivformer med endinga*-sens* bruka i  poesi og i høgtidleg stil: *Dagsens auga sloknar ut* (Blix) og *Aa, du Guds lamb som bar heimsens synder* (Altarboki 1920). 

Både i norske dialekteter og i nynorsk skriftspråk kan eigeform av ordpar som «han far», «ho mor» og «ho Kari» verta uttrykt som «hans far», «hennar mor» og «hennar Kari». Døme på dette innan poesien er *Handi hans far min* (Hovden) og *Målet hennar mor* (Reitan), medan ein i nynorsk bibelomsetjing kan lese at «Gud høyrde bøna hennar Lea» (1. Mos., 1978/85-omsetjinga).

## Sjå òg

* Kasus
* Dativ
* Akkusativ
* Nominativ

## Kjelder
Substantiv

**Substantiv** eller **namnord** viser til ord frå ein av dei tre mest sentrale ordklassene (dei to andre er verb og adjektiv). Prototypiske substantiv refererer til ting, men orda kan òg visa til vesen, kjensler og eigenskapar. 

I norsk definerer ein substantiv som den ordklassa som har leksikalsk genus, det vil seie den ein kan setje enten *ein, ei* eller *eit* føre. I andre språk har substantiva andre karakteristikkar, i samisk er til dømes substantiva den ordklassa som kan få possessivsuffiks.

Substantiva er skifte i *særnamn*/*eigennamn* og *samnamn* (kalla *egennavn* og *fellesnavn* på bokmål). Særnamn viser gjerne til éin enkelt ting (eller omgrep), og blir skrivne med stor bokstav — dei blir ofte berre kalla namn. Samnamn viser til generelle ting og fellesgrupper, og blir som regel skrivne med liten bokstav.

## Kjelder
Adjektiv

**Adjektiv** eller **eigenskapsord** er ein av dei tre sentrale ordklassene (dei to andre er verb og substantiv. I norsk er eit adjektiv eit leksem som kan uttrykkje dei grammatiske kategoriane genus (m *liten*, f. *lita*, n *lite*) og grad (*liten, mindre, minst*). 

Prototypiske adjektiv refererer til kvalitetar, som søt eller blå.
Neve Shalom

**Neve shalom**, òg skrive **Neveh Shalom** og **Neweh Schalom**, er eit namn som er bruka i fleire samanhengar:

## [[Synagoge|Synagogar]]
* Neve Shalom-synagogen i Istanbul
* Neweh Schalom-synagogen i Altona

## Stader
* Byen Neve Shalom–Wahat al-Salam er ein by mellom Jerusalem som er danna som eit fredsinitiativ for israelarar og palestinarar.
Offisielt språk

**Offisielle språk** er språk som etter lova i eit land skal nyttast i offisiell korrespondanse og dokumentasjon. Om eit land har fleire offisielle språk, kan det vere reglar for kva språk som kan, skal eller bør nyttast i ulike samanhengar.

Halvparten av landa i verda har offisielle språk. Nokre land har berre eitt offisielt språk, slik som Albania, Frankrike, Island, Japan og Tyskland. Andre, som Noreg, Belgia, Finland, Afghanistan, Paraguay, Bolivia, India, Sveits og Sør-Afrika har fleire offisielle språk. I Noreg er både norsk og samisk offisielle språk. Fleire norske kommunar har samiske språk eller kvensk som offisielle språk saman med norsk. Norsk har dessutan to offisielle målformer, nynorsk og bokmål.

Nokre land, som Irak, Italia og Spania, har eitt offisielt språk for landet, men andre medoffisielle språk for enkelte viktige regionar.  Andre land, som USA, har ingen offisielle språk, men offisielle språk i enkelte delstatar. Til slutt er det dei landa som ikkje har noko offisielt språk i det heile, som Australia, Eritrea, Luxembourg, Sverige, Tuvalu og Storbritannia.

Kolonialisme og/eller nykolonialisme har i nokre land ført til at det offisielle språket og lærespråket ikkje er det same som nasjonalspråket eller det mest nytta språket. Dette gjeld for land i Afrika og på Filippinane. I kontrast til dette, er irsk offisielt språk i Irland, og det skyldast nasjonalisme. Det er berre ein liten minoritet i Irland som kan snakke irsk, mens fleirtalet nyttar engelsk. Det same gjeld for New Zealand der engelsk er morsmålet til dei fleste, mens maori er eit offisielt språk med stor plass i det offentlege.

Kva som er offisielt språk eller ikkje har stor symbolverdi, og det er ofte debatt rundt dei offisielle språka og bruken av dei. I Noreg har ein til dømes hatt ein langvarig debatt rundt bokmål/nynorsk, i tillegg til ei rekkje lokale debattar om bruk av samisk.

## Sjå òg
*Liste over offisielle språk

## Kjelder
Nominasjonane til Nordisk råds litteraturpris frå Danmark

Sidan 1962 har Nordisk råd årleg delt ut Nordisk råds litteraturpris for eit skjønnlitterært verk skrive på språket i eit av dei nordiske landa. Frå Danmark har det heilt frå starten i 1962 vore nominert to kandidatar kvart år, og danske forfattarar har vunne prisen til saman 13 gonger (om ein tel med William Heinesen). Nominasjonane vert gjort av ein nasjonal komité på tre personar (to ordinære medlemmer + ein suppleant). Komitémedlemmene vert utpeika av Nordisk ministerråd for fire år i gongen.

## Nominasjonane til Nordisk råds litteraturpris frå Danmark

Vinnarar utheva med feit skrift.

## Kjelder
* Nordisk Råd  sine nettsider om Nordisk Råds litteraturpris.
Jøssingfjorden

**Jøssingfjorden** er ein fjord i Sokndal kommune i Rogaland fylke. Fjorden er kjend for den såkalla Altmark-saka under andre verdskrigen. Frå innløpet og inn til Helleren er fjorden om lag 2,5 km lang. 

Fjorden er omgjeve av bratte fjellsider med toppar på rundt 200-250 meter rundt fjorden, og endar i ei stor steinur, som var ein stor utfordring for vegbyggarane då noverande riksveg 44 skulle byggast. Vegen forbi ura og opp og inne i ei loddrett fjellside på nordsida av fjorden er framleis ein turistattraksjon langs Nordsjøruta. Det er mogeleg å køyre utanom fjorden mellom Tellnes og Sokndal. Fjellsida stoppar om lag 8 meter før ho møter bakken, og dannar ein stor heller. Der er lite spor av tidlegare bruk, men det har truleg vore busetnad der lenge. I dag ligg det to små hus under helleren og som er har vorte ein kjend turistattraksjon. 

Inst i fjorden ligg Nedre Helleren kraftverk. Staden er òg utskipningshamn for bedrifta Titania AS som driv med gruve (dagbrot) og reinseanlegg for titanmalm.

## [[Altmark-saka]]
Eit av dei alvorlegaste åtaka på norsk nøytralitet i byrjinga på andre verdskrig var Altmark-saka den 16. februar 1940. Det britiske krigsskipet HMS «Cossack» borda det tyske skipet tankskipet «Altmark» i Jøssingfjord. Britiske fangar vart sette fri, trass norske protestar. Hendinga vart nytta som argument frå tysk side om at Noreg ikkje var i stand til å vera nøytral i krigen. 
Etter at Noreg seinare på våren 1940 vart okkupert av Tyskland, kom nemninga jøssing til å tyda ein som var motstandar av okkupasjonen og Nasjonal Samling si styring av landet.
Sogndalstrand

**Sogndalsstrand** er ei bygd i Sokndal kommune i Rogaland fylke, og er ein del av tettstaden Hauge i Dalane.

Dei to bygdene Sogndalstrand og Rekefjord utgjorde 1846–1944 ein eigen bykommune (ladestad) med namnet Sogndal. Staden voks fram på 1600-talet, og var i 1660-åra ein viktig strandstad. Ladestad frå 1798. Sogndalstrand var ei viktig hamn med livleg handelsverksemd. Då gruvedrifta byrja i Sokndal tidleg i 1860-åre, vart Rekefjord gjort til malmhamn, men gruvedrifta vart lagt ned etter 10 år. Framleis i 1880-åra hadde Sogndalstrand om lag 500 innbyggjarar og dreiv eksport av makrell, laks og hummar. Då sørlandske hovudvei vart lagt nord for Sogndalstrand, og då den nyoppretta gruvedrifta 1919 gjorde Jøssingfjord til skipingshamn, vart staden svekka ytterlegare.

Frå midten av 1990-åra har Sogndalstrand hatt aukande turisttrafikk, mellom anna på grunn av dei godt bevarte trehusa frå 1700- og 1800-talet. Byggverka og kulturlandskapet rundt er verna frå 2005. Byggningsmassen av trehus i Sogndalstrand er delt av elva Sokna. På vestsida, Strandasida, ligg bymessige trehus langsmed hovudgata med sjøhus ut mot elva. På austsida, Årossiden, var byggningsmassen opgavleg eit klyngetun med teigdelt innmark og felles utmark etter vanleg skikk på Vestlandet. Delar av dette er bevart. Fiskerimuseet Sogndalstrand høyrer inn under Dalane folkemusum.

## Kjelder
Albireo

**Albireo**, òg kalla **β Cyg, β Cygni** eller **Beta Cygni**, er den tredje klåraste stjerna i stjernebiletet Svana. Sjølv om ho har nemninga «beta», er ho faktisk svakare enn Gamma Cygni.

Cygnus tyder «Svana», og Albireo er på hovudet åt svana; ho blir stundom kalla «nebbstjerna».

Namnet sitt fekk denne stjerna via mistolkingar og feilomsetjingar. Det første kjende namnet på stjerna var «al-Minhar al-dadjadjah» (‘hønsenebbet’) i arabiske tekstar. Latinske lærde misforstod det og trudde at namnet kom av ei slags urt, så dei omsette det til «ab ireo» (‘frå *ireus*’). Seinare meinte nokon at det var ei feilskriving frå arabisk og skreiv det om til «al-bireo».

Albireo er 385 lysår frå jorda. Utan hjelpemiddel ser Albireo ut som ei enkeltstjerne, men når ein ser på ho gjennom eit teleskop eller ein kikkert, viser ho seg som ei dobbeltstjerne med éin gul (visuell magnitude 3,1) og éin blå (visuell magnitude 5,1) deltakar. Dei to ligg i ein innbyrdes avstand av 34 bogesekund sett frå jorda, og saman utgjer dei ei av dei mest kontrastrike dobbeltstjernene på grunn av dei ulike fargane deira.

Dei vart tidlegare berre sett på som ei optisk dobbeltstjerne, som berre tilfeldigivis låg på linje sett frå jorda utan å høyre til kvarandre, slik eit ekte dobbeltstjernesystem gjer. Men trass i den store avstanden mellom dei, er dei faktisk ekte dobbeltstjerner, der den lyse og gule stjerna, beta Cygni A, sjølv er ei dobbeltstjerne med eit svært tett krinsløp.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
De Forenede Ullvarefabrikker

**De Forenede Ullvarefabrikker** (forkorta DFU eller D.F.U.) er namn på ei samanslutning av norske tekstilfabrikkar. I 1870 grunnla haugianaren Ole Nielsen Aalgaards Uldvarefabrikker ved fossen på Ålgård. Etter å ha kjøpt fem andre fabrikkar i 1916 vart namnet til firmaet endra til «De Forenede Ullvarefabrikker AS». 

Fabrikkane som gjekk saman var Ålgård Ullvarefabrikker, Nydalens Fabrikker i Nord-Trøndelag, Hjula Veveri i Oslo si ullvareavdeling, Grorud Textilfabriker med Skauger Fabrikker ved Drammen, i tillegg til Fredfoss Uldvarefabrik ved Vestfossen. Nydalens Fabrikker var allereie før denne samanslutninga vorte ein del av Ålgård Ullvarefabrikker.

DFU etablerte i løpet 1970-talet ei landsdekkjande butikkjede. Utover 1990-talet vart det slutt på tekstilproduksjon i Noreg. 

## Kjelder
* Egil Werner Eriksen: *Aalgaards Uldvarefabrikker - A/S De Forenede Ullvarefabrikker 1870-1945*. Ålgård 1948. 
* Ivar Øiumshaugen: *«Vi kommer ikke med kugler og kanoner»: Arbeiderbevegelsens framvekst og utvikling i Gjesdal før 1940.* Hovedoppgåve i historie, Universitetet i Bergen 1995. Elektronisk versjon
Langøya i Vesterålen

**Langøya** i Vesterålen i Nordland er den tredje største øya i Noreg med eit areal på 850&thinsp;km². Heile Bø og delar av Øksnes, Sortland og Hadsel kommunar ligg på Langøya.

Høgaste fjell på Langøya er Snykolla i Øksnes på 763 moh. Eit anna og vel så kjent fjell på øya er Ræka på 607 moh.

Langøya er knytt til Hinnøya i aust via Sortlandsbrua over Sortlandssundet. Langøya er knytt til Hadseløya i sør via Hadselbrua over Langøysundet til Børøya og Børøybrua frå der til Stokmarknes på Hadseløya.

Dei største tettstadane på øya er Sortland og Myre.

## Kjelder
Sande

**Sande** er eit namn med fleire tydingar.

## Stadnamnet Sande
* Sande kommune i Møre og Romsdal
* Sande kommune i Vestfold
* Sande er administrasjonssenteret i Sande i Vestfold.
* Sande er administrasjonssenteret i Gaular kommune.
* Sande er ein gard i Herøy på Sunnmøre.

## Slektsnamnet Sande
Sande er eit vanleg slektsnamn med over 2000 berarar, og med Jakob Sande som ein av dei meir kjende berarane.

## Bakgrunnsstoff
Solveig Krey

**Solveig Krey** () er ein norsk marineoffiser og verdas fyrste kvinnelege undervassbåtsjef. Ho tok kommandoen over Sjøforsvaret sin undervassbåt KNM Kobben av Kobben-klassen 11. september 1995. Ho har òg vore sjef på KNM Uredd. Krey var i november 2012 sjef for ubåtvåpenet i Sjøforsvaret med graden kommandør.
E.N. Setälä

**Eemil Nestor Setälä** () var ein finsk språkforskar og politikar. 

## Vitskapsmannen Setälä
Setälä er berømd for som 17-åring å ha skrive *Suomen kielen lauseoppi*, 'Det finske språkets syntaks', ei bok som skulle kome til å bli standardverket innanfor finsk syntaks i to mannsaldrar. Boka var mykje godt basert på A.W. Jahnsson's avhandling *Finska språkets satslära* og Josef Budenz's grammatikk *Finn nyelvtan olvasmányokkal és szótárral*, men ho var skriven på finsk, av ein finne, og var på ein måte det rette verket til rett tid for den unge finske nasjonen. Setälä var sentral i å innføre junggrammatikken i Finland, eit paradigme som skulle kome til å dominere finsk språkforsking til langt innpå 1970-talet. Han var sterkt påverka av den danske språkforskaren Vilhelm Thomsen, og gifta seg også i 1913 med dottera hans, Kirsti Thomsen.

I 1890-1891 utkom det viktige *Yhteissuomalainen äännehistoria*, 'Fellesfinsk lydhistorie', eit verk som påverka debatten kring lydhistoria, særleg kring ulike teoriar om finsk stadieveksling, for fleire tiår. Seinare forsking har forkasta Setälä sine teoriar.

Setälä grunnla i lag med Kaarle Krohn tidsskriftet Finnisch-ugrische Forschungen, ssv. det viktigaste fennougristiske tidsskriftet, og i det første nummeret publiserte han skildringa av det finsk-ugriske fonetiske alfabetet, fennougristikkens parallell til Norvegia.

## Politikaren Setälä
Setälä var politikar, m.a. utdanningsminster i 1917-1918 og 1925 og utanriksminister i 1925-1926, og ambassadør i København og Budapest i åra 1972-1930. Setälä var sentral i opprettinga av det finskspråklege universitetet i Åbo, Turun yliopisto, på ein svært dramatisk måte: Han ville nemleg gjere heile universitetet om til ein forskingssentral for finskugriske språk, Suomen Suku, ein forskingssentral som han var deleigar av.

## Bibliografi

* 
* 

## Litteratur
* Fred Karlsson (1999): *E.N. Setälä vaarallisilla vesillä*
* Paavo Ravila (1964): *E.N. Setälä kielentutkijana*.
Langøyene i Bunnefjorden

**Langøyene** er ei øy på 0,3 km² i Nesodden kommune i Akershus. Ligg i Bunnefjorden inst i Oslofjorden. Var opphavleg to øyer, frå 1902 til 1938 var sundet mellom dei søppelfylling for Oslo kommune. Er no populær badeplass, for naturistar òg, med passasjerferje frå Rådhusplassen i Oslo om sumaren.

Noregs første sementfabrikk låg på Norde Langøy frå 1841.

## Kjelder
* Oslo Byleksikon. Kunnskapsforlaget 2000.

## Bakgrunnsstoff

* Friluftsetaten i Oslo kommune
Hjelpeverb

Eit **hjelpeverb** er eit verb som ikkje opptrer aleine i setninga, og som ikkje har sjølvstendig grammatisk innhald, men som modifiserer eit leksikalsk verb. Ein skil mellom modale, temporale og passivdannande hjelpeverb. 

## Syntaktiske særdrag
Hjelpeverb skil seg syntaktisk frå andre verb. I dei fleste norske dialektar tar hjelpeverb infinitivar som komplement utan infinitivsmerke, t.d. *Eg kan sykle*, jf. *Eg prøver *'å*' sykle*. Til skilnad frå andre verb kan hjelpeverb ikkje erstattast med proverbet *gjere*: 

* *Syklar du? -- Ja, eg gjer det.*
* *Kan du sykle? -- Ja, eg kan det. / *Ja, eg gjer det.*

## Morfologiske særdrag
Hjelpeverba er definert som ei gruppe med syntaktiske kriterium, men dei skil seg ofte frå andre verb også morfologisk. I engelsk manglar t.d. hjelpeverba formativen *-s* i 3. person singularis (*I can*).

## Kjelder
Bunnefjorden

**Bunnefjorden** er den delen av Oslofjorden som ligg aust for Nesodden, som stikk ut som ei halvøy mellom Bunnefjorden og Indre Oslofjord. Den nordaustlege delen av Bunnefjorden ligg i Oslo kommune, den inste (sørlegaste) delen ligg i Ås kommune og resten er delt mellom Nesodden og Frogn kommunar i vest og Nordre Follo kommune i aust. Bunnefjorden er om lag 17 kilometer lang. 

Bunnefjorden har lita eller inga vassutskifting i lange periodar, det vil seie over fleire år, og vatnet har dårleg kvalitet, særleg nær botnen. Det er ingen større elvar som renn ut i Bunnefjorden.

Dei største øyane i Bunnefjorden er Langøyene, Malmøya, Ulvøya, Ormøya, Gressholmen og Husbergøya.
Justismord

**Justismord** er å dømme ein person for noko han ikkje har gjort. Utrykket kjem opphavleg frå det å avrette ein person på grunnlag av feil dom.

I Noreg er det oppretta ein *kommisjonen for gjenopptaking av straffesaker*, den vert ofte kalla Justismord-kommisjonen. Kommisjonen er leia av Janne Kristiansen.

Eit velkjent justismord er landssvikdommen mot Alfred Dreyfus i 1894. Etter ein kampanje der forfattaren Emile Zola aktivt tok opp Dreyfus-saka, blei Dreyfus funnen uskuldig og sleppt fri i 1895.
Hafnium

**Hafnium** er eit grunnstoff med atomnummer 72 og kjemisk symbol **Hf**. Det er eit transisjonsmetall. 

## Bruk

Hafnium vert brukt i legeringar med andre metall. 

## Bakgrunnsstoff

* Webelements.com - hafnium
Tantal

**Tantal** er eit grunnstoff med atomnummer 73 og kjemisk symbol **Ta**.

## Særskilde kjenneteikn
Tantal har eit av dei høgaste smeltepunkta blant grunnstoffa. 

## Bruk
Det viktigaste bruksområdet er i tantalkondensatorar, som er polariserte kondensatorar. 
Tantal vert òg brukt til å laga stål med høgt smeltepunkt og styrke. 
Glødetrådar i lyspærer vart i starten laga av tantal. Seinare er wolfram brukt.

## Historie
Tantal vart oppdaga av Anders Ekeberg i 1802. 

## Bakgrunnsstoff
* Webelements.com - tantal
Rhenium

**Rhenium** er eit grunnstoff med atomnummer 74 og kjemisk symbol **Re**. 

## Særskilde kjenneteikn

## Bruk

Rhenium vert brukt i legeringar og katalysatorar. 

## Historie

Grunnstoffet vart oppdaga av Walter Noddack, Ida Tacke og Otto Berg i 1925. 

## Bakgrunnsstoff

* Webelements.com - rhenium
Osmium

**Osmium** er eit sjeldant grunnstoff med atomnummer 76 og kjemisk symbol **Os**. Det er eit transisjonsmetall. 

## Særskilde kjenneteikn

Osmiummetall har veldig høg tettleik. 

## Bruk

Osmium vert brukt i legeringar. 

Osmium(VIII)oksid OsO_4 vert nytta som oksidasjonsmiddel i organisk kjemi. 

## Historie

Smithson Tennant oppdaga osmium i 1803.

## Førekomst og utvinning

Osmium vert gjerne funne saman med andre sjeldne grunnstoff som ruthenium, rhodium, palladium, iridium og platina. 

## Kjemi

Osmium dannar stabile sambindingar i høge oksidasjonstrinn. 

## Tryggleik

Osmiumtetroksid (OsO4) er giftig. 

## Sjå også

* Periodesystemet
* Grunnstoffliste
* Isotoptabell

## Bakgrunnsstoff

* Webelements.com - osmium
Iridium

**Iridium** er eit grunnstoff med atomnummer 77 og kjemisk symbol **Ir**. Det er eit transisjonsmetall. 

## Særskilde kjenneteikn

## Bruk

Iridium vert brukt i utstyr som skal tola høg temperatur. 

Metallet vert brukt i legering, til dømes med osmium. 

Iridium kan brukast som katalysator. 

## Historie

Iridium vart oppdaga i 1803. 

## Kjemi

Mange iridiumsalt har sterke fargar. 

## Isotopar

## Anna
Iridium-systemet for satellittkommunikasjon er kalla opp etter grunnstoffet.

## Bakgrunnsstoff

* Webelements.com - iridium
Øks

Ei **øks** (norrønt *øx*) er ein reiskap som består av eit øksehovud i metall eller stein og eit skaft, som oftast laga i tre eller plastikk. Øksehovudet har som regel ein skarp egg i den eine enden, mens den andre enden er butt. 

## Bruk
Ein kan bruka økser til å kløyva eller hogga sund ulike materiale, særleg tre. Sidan øksa gjev ein ekstra styrke og har ein skarp egg, vert ho også nytta som våpen og har i tidlegare tider vore viktig i krigar. Andre som nyttar ulike former for øks er brannmenn og klatrarar.

## Symbol
Økser kan symbolisera makt. I norsk samanheng har øks mellom anna blitt brukt i det norske riksvåpenet og dei tidlegare fylkesvåpena til Telemark, Hordaland og Sør-Trøndelag, i tillegg til Olavsmerket brukt av den norske kyrkja. Øksa i det norske riksvåpenet og Olavsmerket viser til våpenet som Olav den heilage brukte, eller til det som drap han ved slaget på Stiklestad.

Øks blir også brukt, i form av ein fasces, som symbol på lov og orden. Dette finn ein til dømes i logoen til politiet i Noreg og Sverige, og det franske riksvåpenet.

## Historie
Øks er ein av dei eldste reiskapane menneske har brukt. Dei eldste øksene som er funne, såkalla handøkser utan skaft, er to millionar år gamle og blei brukte av *[[Homo habilis]]*. I Skandinavia finst økser i mellom anna flint mellom 8000–4000 f.Kr., og økser i kopar og bronse frå tidleg bronsealder frå om lag 2000 f.Kr.

## Økstypar
* Bile
* Brannøks
* Flintøks
* Hellebard
* Isøks
* Stridsøka

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Klokkene ringer for deg

:*Sjå òg [[songen For Whom the Bell Tolls]] og [[filmen For Whom the Bell Tolls]]*

***For Whom the Bell Tolls***, kalla ***Klokkene ringer for deg*** på norsk, er ein roman av Ernest Hemingway, utgjeven i 1940. 

Boka handlar om den unge amerikanaren Robert Jordan, som møter ei geriljagruppe i ei fjellhòle. Det er under den spanske borgarkrigen og Robert, eller Roberto som han kallar seg i Spania, elskar landet og ynskjer å bidra for Republikken Spania, derfor arbeider han for kommunistane som kjemper mot fascistane. Hans oppgåve er å sprengje ei bru, noko som er viktig for ein offensiv kommunistane skal gjere. Det er utruleg mykje som skjer på tida frå laurdag til tysdag, han må få alle på si side, og planleggje alt. I tillegg møter han den store kjærleiken i hòla, Maria.

Boka er både ein trist kjærleiksroman og ei bok som omhandlar den spanske borgarkrigen, korleis mange arbeidde for Republikken Spania.

## Bakgrunnsstoff
*Klokkene ringer for deg ved bokelskere.no

## Kjelder
Den blå grotte

***Den blå grotte*** er ein roman skriven av Roar Skolmen og utgjeven på Stenersens forlag i 1998.

Historia handlar om Maria, som etter at bestemora ber dei om å kome til Arendal og flytte inn i det gamle huset hennar, får høyre mange historier om familien og faren som ho aldri har møtt. Ho er veldig glad i å lese, og byrjar til og med å lese Bibelen, sjølv om ho ikkje er kristen. Ho møter mange merkelege personar, som jøden Aron og faren til den jamaldrande kjærasten sin.

Då ho blir invitert med på ferie til Capri saman med kjærasten Espen og far hans, opplever ho å krysse ei tidssone i *Den blå grotte*, og kjem opp igjen 2000 år tidlegare, til keisar Tiberius og Jesus den salva si tid. Ho blir send til keisar Tiberius, som er berykta for å ta jomfrudommen til unge jenter og så drepe dei. Ho klarar å redde både jomfrudommen og livet ved å gjenfortelje Mosebøkene.

Ein får lese mykje om Bibelen og historia til jødane. Boka handlar om både kjærleik, vennskap, sakn og bibelhistoria, i tillegg til å ha trekk frå fantasysjangeren.
Ernest Hemingway

**Ernest Miller Hemingway** (),
fødd i Oak Park i Illinois, død i Ketchum i Idaho, var ein av dei mest framståande amerikanske forfattarane på 1900-talet og vann Nobelprisen i litteratur i 1954. 

Hemingway er kjend for den korthogne stilen sin, der han kan uttrykka sterke kjensler med få ord. Han levde eit hardt liv prega av alkoholbruk og eventyr, noko han òg skildra i bøkene sine. Forfattaren skaut seg sjølv i 1961.

## Verkliste
### Romanar
* (1925) *The Torrents of Spring*
* (1926) *The Sun Also Rises*
* (1929) *A Farewell to Arms*
* (1937) *To Have and Have Not*
* (1940) *[[For Whom the Bell Tolls]]*
* (1950) *Across the River and Into the Trees*
* (1953) *The Old Man and the Sea*
* (1970) *Islands in the Stream*
* (1986) *The Garden of Eden*
* (1999) *True at First Light: A Fictional Memoir*

### Novellesamlingar
* (1923) *Three Stories and Ten Poems*
* (1925) *In Our Time*
* (1927) *Men Without Women*
* (1934) *Winner Take Nothing*
* (1938) *The Fifth Column and the First Forty-Nine Stories*
* (1947) *The Essential Hemingway*
* (1953) *The Hemingway Reader*
* (1969) *The Fifth Column and Four Stories of the Spanish Civil War]]*
* (1972) *The Nick Adams Stories]]*
* (1987) *The Complete Short Stories of Ernest Hemingway]]: The Finca Vigía Edition*
* (1995) *The Collected Stories* (Everyman's Library Classics)

### Novelle
* (1925) «Soldier's Home»

### Sakprosa
* (1932) *Death in the Afternoon*
* (1935) *Green Hills of Africa*
* (1964) *A Moveable Feast*
* (1985) *The Dangerous Summer*

### Filmatiseringar
* (1937) *The Spanish Earth*
* (1962) *Adventures Of A Young Man* er basert på Hemingways Nick Adams&nbsp;- historier (au kjent som *Hemingway's Adventures Of A Young Man*).
Studvest

***Studvest*** er studentavisa i Bergen. Ho dekkjer dei ni utdanningsinstitusjonane tilknytte Studentsamskipnaden i Bergen. Avisa har eit opplag på 8500 i veka og vart grunnlagt i 1945. Avisa eigast av Velferdstinget i Bergen, som står utan redaksjonelt ansvar.

## Bakgrunnsstoff

* ''Studvest''
Finsk-ugriske språk

**Finsk-ugriske språk** er ei gruppe språk som består av dei seks vestlegaste greinene av den uralske språkfamilien, nemleg samisk, austersjøfinsk, mordvinsk, marisk, permisk og ugrisk. Den sjuande familien er samojedisk og til saman dannar desse språka den uralske språkfamilien. Tidlegare vart finskugrisk sett på som ein eigen språkfamilie, i dag dominerer det synet at dei uralske språka best kan representerast av ein slags «busk-modell», der dei sju greinene går attende til det uralske urspråket, utan å danne (stabile) urspråk med berre nokre av dei andre seks greinene.

Det største problemet med å operere med ein separat finskugrisk språkfamilie er at det har vist seg å vere svært vanskeleg å rekonstruere eit finskugrisk urspråk som skil seg frå det rekonstruerte uralske urspråket. Det har vist seg umogleg å rekonstruere eit sams urspråk for dei ugriske språka, og dermed har det vore umogleg å rekonstruere eit finskugrisk urspråk som samtidig skilde seg frå uralsk. Grunnen til at det har vore vanskeleg å rekonstruere eit ugrisk urspråk kan vere at det aldri har vore noko, dvs. det kan vere at det er feil å sjå dei ugriske språka ungarsk, mansisk, khanti som ei eiga språkgrein i det heile, kan hende det vil vere betre å sjå på den uralske språkfamilien som ein familie beståande av ni ulike greiner, der dei ugriske språka utgjer tre av dei.
Carl Bernstein

**Carl Bernstein** () er ein journalist frå Sambandsstatane. Han er særleg kjend for den undersøkjande journalistikken sin i tilknyting til Watergate-skandalen fyrst i 1970-åra. Skandalen førte til at Richard M. Nixon måtte gå av som president. 

## Sjå òg
* Bob Woodward
Bob Woodward

**Bob Woodward** () er ein journalist frå Sambandsstatane. Han er tilsett i avisa *[[Washington Post]]*. Han vart verdskjend i samband med Watergate-skandalen.

## Sjå òg
* Carl Bernstein
Sinnsetten

**Sinnsetten** (òg stundom skrive *Sinnseten*, *Singsetten* el. *Singsetten*) er eit fjell rett vestanfor Røsvatnet og Bjørnavatnet og austanfor tettstaden Tømmervåg på øya Tustna i Aure kommune på Nordmøre. Det høgste punktet, Sinnsettuva, er 326 moh.. Fjellet har gjeve namn til det årlege skirennet Singsettrennet, som går frå Leira forbi Sinnsetten til Jørenvågen.