open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Johannes M. Norman

**Johannes Musæus Norman** () var ein norsk lækjar, botanikar og forstmann. Han var fødd i Asker og døydde i Oslo.

Norman vart cand. med. i 1848. Året etter vart han universitetstipendiat i botanikk og la dei neste åtte åra ut på mange granskingsferder i Noreg. Han studerte også botanikk i Wien, Paris og i Italia. Frå 1856 førelas han i botanikk ved universitetet i Oslo. På fransk språk gav han ut eit planteanatomisk verk. I 1858 reiste han til forstakademiet i Aschaffenburg i Bayern, der han studerte skogbruk.

Perioden 1860-76 var Norman forstmeister i Finnmark, der han la grunnen for ordna tilhøve vedkomande jordsal, kolonisasjon og skogbruk. Mellom anna gjorde han opptaket til ei lov om sal av statsjord i Finnmark, 1863. I alle åra han budde i Finnmark granska han plantelivet i Finnmark.

Norman fekk i 1876 årleg løn frå staten for å drive med botanikk, dermed vart han den aller første statsstipendiaten i Noreg. Trass i mykje sjukdom i sine seinare år, makta han å arbeide seg gjennom alt materialet han hadde samla og gje ut *Norges arktiske Flora* i tida 1894-1901. Boka har vore omtala som eit storverk i norsk plantegeografisk litteratur.

## Kjelder
*Norsk Allkunnebok, IX. bandet, 1959
1/f-støy

**1/f-støy** eller **rosa støy** er tilfeldig støy som har den eigenskapen at energitettleiken avtek når frekvensen aukar. 

Med energitettleik meiner ein energien innanfor ei gjeven bandbreidde. For å standardisere energitettleiken er 1 Hz valt som refererande bandbreidde. Energitettleiken av støyen har såleis eining W/Hz. Innan elektronikk er det ofte amplitudespektret til ei støyspenning som vert målt og oppgjeve i datablad. Eininga er då V/\sqrt{Hz} (volt per kvadratrota av Hertz).  

Omgrepet 1/f-støy vert òg nytta som eit generisk namn på støy med eit energispektrum som avtek som 
:1/f^n,
der *n* er 1,2, 3, ... Støy med *n* = 2 evert òg kalla raud støy. 1/f-støy finn ein i til dømes transistorar.  

## Sjå òg
* Støy
* Kvit støy
* Farga støy
Nacka kommun

**Nacka** (*Nacka kommun*) er ein kommune i Stockholms län i Sverige. Folketalet er  88 995. Administrasjonssenteret i kommunen er Nacka.

## Tettstader
Nacka kommune har åtte tettstader.
Innbyggjartalet i tabellen er per 31. desember 2005.

* *Den delen  av Stockholm som ligg i Nacka kommune. 

## Bakgrunnsstoff
*  www.nacka.se
For Better Days

**For Better Days AS** (fBD) var eit norsk energiselskap som vart lansert 20. oktober 2011. Eigaren av Fbd var Nordmøre Energiverk AS. Tidlegare heitte selskapet *Skandiakraft AS*, og vart skipa 24. august 2008. Drifta av selskapet vart avvikla 1. juni 2015 og kundane overførte til Fjordkraft.

For Better Days var eit miljøenergiselskap som tilbaud straumavtale med opphavsgaranti, ein avtale som garanterte at det vart produsert like mykje fornybar energi som det husstanden eller bedrifta brukar. Selskapet tilbaud også kundane ein energimålar som overvaker husstandens eller bedrifta sitt straumforbruk. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til For Better Days
Huldreeventyr

**Huldreeventyr** er ein eventyrterm som er kjend gjennom Peter Christen Asbjørnsens samlingar av *Norske Huldre-Eventyr og Folkesagn* I-II (1845-48). Huldreeventyr er beinveges omsett frå tysk *Elfenmärchen*, eit omgrep som blei tatt i bruk av brørne Grimm, og som dei hadde omsett frå det engelske *fairytale*.

Asbjørnsen nytta omgrepet «huldreeventyr» delvis for å karakterisere personlege, supranormale opplevingar, delvis om fullt utvikla, avrunda segner med fleire episke drag. Personleg opplevde overnaturlege hendingar svarar til det som i moderne folkloristikk er kalla memorat, medan dei meir utbygde og heilskaplege segnene gjerne er kalla for fabulat. Begge delar førekjem i Asbjørnsens *[[Norske Huldre-Eventyr og Folkesagn]]*. Knut Liestøl har synt at Asbjørnsen ikkje skil heilt klårt mellom memorat og segn/fabulat, men at han nærma seg ei slik åtskiljing. Knut Liestøl held vidare fram at Asbjørnsen ikkje hadde skapt ordet huldreeventyr, slik Moltke Moe meinte, og at ordet alt var tatt i bruk i Noreg av Ivar Aasen. Asbjørnsen sine samlingar av huldreeventyr og folkesegner inneheld mange utsegner frå folketru, og er soleis ei viktig kjelde til studiet av folkeleg religiøsitet. Huldreeventyra er likevel ikkje eventyr i folkloristisk meining. Huldra førekjem til dømes ikkje i eventyr.

Asbjørnsen utgav sine samlingar *Norske Huldre-Eventyr og Folkesagn I-II* i 1845 og 1848, og hausta straks ros, mellom anna frå Peter Jonas Collett i avisa *Den Constitutionelle*. Han roste især naturskildringane i rammeforteljingane. Rammeforteljingane set sogene inn i ein samanheng og teiknar ulike forteljarmiljø der Asbjørnsen også kan la [forteljar[[ane (informantane) og andre som er til stades koma fram med personlege refleksjonar kring [underjordsfolk/tussar/haugfolk , svarteboksformularar, attergangarar osb. Særleg interessant slik sett er «Julebesøget i Præstegaarden».

Informantane kan vera meir eller mindre historiske personar – iblant karikerte – der modellane kan identifiserast, eller oppdikta personar som Asbjørnsen set inn i situasjonen slik det høvde. Det er ikkje so visst at sogene er blitt fortalde under dei tilhøva som Asbjørnsen teiknar i sine rammeforteljingar. Men Asbjørnsen lagar truverdige forteljarmiljø. Når eit jaktlag tek ein kvil, eller kjem fram til ein overnattingsstad, t.d. ei hytte på fjellet, så ligg det til rettes for jaktsoger. Den eine forteljaren inspirerer den andre. Rundt eit leirbål i Nordmarka, kan det t.d. vera naturleg med merkelege soger om fisking, tjørner med dobbel botn, sokalla huldretjørn, lokale skattergravarsegner osb.

## Sjå også
* kronikat

## Kjelder


**Denne artikkelen byggjer på «[[:nb:Huldreeventyr|Huldreeventyr]]» frå ,  den 20. februar 2012.*
Ansar al-Islam

**Ansar al-Islam** er ein islamistisk organisasjon med utspring i Nord-Irak. Organisasjonen vart skipa i 2001, er militær og politisk og har samarbeidd med Al-Qaida.

Leiaren for gruppa ved skipinga var kurdaren Mulla Krekar, som busette seg i Noreg i 1991.

## Kjelder
Asur

**Asur** eller **ultramarin** er eit mørkeblått fargestoff. Det vart opphavleg framstilt av lasurstein (lapis lazuli) og er ein djupblå eller djup himmelblå farge. 

Namnet «asur» er avleidd av arabisk *al-lazward* som tyder 'lasurstein'. Pulver av denne steinen er kjend som «naturleg ultramarin» og var historisk eit kostbart pigment. I europeisk målarkunst blei det hovudsakleg brukt til å farge kleda til sentrale figurar som jomfru Maria eller englar. Renessansekunstnaren Giotto di Bondone merka seg ut med å måla taket i Scrovegni-kapellet asurblått.


Natural ultramarine pigment.jpg|Naturleg ultramarin
Giotto di Bondone - Vault - WGA09168.jpg|Taket i Scrovegni-kapellet måla av Giotto di Bondone.


## Sjå òg
*Den franske rivieraen, på fransk kalla *Côte d'Azur* (Asurkysten)
*Asurlauk

## Kjelder

*asur (2012-02-20) i *[[Store norske leksikon]]*. 


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Azure (color)|Azure (color)]]» frå ,  den 17. oktober 2013.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Alexandre Edmond Becquerel

**Alexandre Edmond Becquerel** () var ein fransk fysikar. Han var son av Antoine César Becquerel, og følgde faren i stillinga ved Det naturhistoriske museet (Musée d'histoire naturelle). 

Han arbeidde særleg med optikk. 

## Kjelder
*
Ballistisk galvanometer

**Ballistisk galvanometer** er eit instrument til måling av kortvarige elektriske straumimpulsar. Om ein sender ein kortvarig straumstøyt gjennom eit ballistisk galvanometer, vert utslaget proporsjonalt med ladningen (straumimpulsen), det vil sei med produktet av straumen og den tida straumen varer. 

Eit ballistisk galvanometer er som regel eit speglgalvanometer eller lysflekk-galvanometer av dreiespole-typen. Det kan byggast med stor svingetid og lita demping, og det første utslaget vert då proporsjonalt med straumimpulsen. Det kan òg byggast med stor demping og ikkje-periodisk svingeforløp. Instrumentet gjev òg då eit utslag proporsjonalt med straumimpulsen, svingar så langsamt til likevektsstillinga. Den siste typen vert ofte nytta som fluksmeter til måling av magnetfelt. 


Fluxmetre, a moving-coil ballistic galvanometer for measuring magnetic fields, Système E. Grassot, Electricien, Paris, 1938 - Museum of Science and Industry (Chicago) - DSC06551.JPG|*Fluxmetre*, eit ballistisk galvanometer
Practicalelec ballistic galvanometer.jpg|Skisse av eit ballistisk galvanometer


## Kjelder
*
Olav Sande

**Olav Øysteinson Sande** () var ein skulemann, folkemusikk- og folkeminnesamlar og komponist frå Kyrkjebø, i dag Høyanger i Sogn.

Sande tok lærareksamen i 1871 og var lærar i Leikanger i Sogn frå 1873. I åra framover var han ein leiande i det frilynde ungdomarbeidet i Sogn. Han tok til å samle folkeminne og gav ut to samlingar med segner frå Sogn, 1887 og 1892. I 1895 gav han ut *Bibelsoga fyr folkeskulen*. Han skreiv også dikt og forteljingar.

Fram om alt var Sande ein folketonesamlar, som fekk statsstipend frå 1899. Mellom 1904 og 1911 kom firebandsverket *Norske tonar*. Elles let han etter seg 2&nbsp;500 nummer som no er å finne på Universitetsbiblioteket i Oslo. Sande tonesette fleire nynorske dikt, mest kjende er *Det stig av hav eit alveland* og *Aa eg veit meg eit land*.

Sande døydde i Bergen.

## Bibliografi
### Bøker
* 
* 
* 
*
*
*
*
*
* 
* 
### I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Utmerkingar
* Olav Sande vart tildelt Kongens fortjenstmedalje 1. juli 1925.

## Tekstar om Olav Øysteinson Sande
* 

## Referansar


## Kjelder
*Norsk Allkunnebok, IX. bandet, 1960
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* Om Olav Sande i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
* 
* Musikkmanuskript samla av Olav Sande. I fulltekst ved nb.no
Olav Lunden

**Olav Lunden** () er ein norsk lokalpolitikar som var ordførar i Leikanger kommune frå 2003 til 2015.

Lunden er opphavleg frå Lærdal, men i mange år har han butt på Hermansverk og vore maskinførar for Leikanger Maskinservice. Han vart Arbeidarpartiet sin ordførar i 2003, og vart gjenvald i 2007 og 2011. Olav Lunden har òg vore formann i Sogn Regionråd og tillitsvald i KS.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Olav Lunden hjå TV 2 Velgerguiden
* Bilete hjå Leikanger Arbeidarparti
Calutron

**Calutron** er ein isotopseparator som verkar etter same prinsipp som eit magnetisk massespektrometer. Det har namn etter *Cal*ifornia *U*niversity Cyclo*tron*. Instrumentet vart utvikla av den amerikanske fysikaren Ernest O. Lawrence og vart nytta til å framstille uranisotopen 235U, som ein trong til kjernefysiske bomber. Kvart instrument gjev berre kring eitt mikrogram i timen. For å få nok 235U vart det derfor bygd ei rekkje calutronar som vart installert ved Clinton-anlegga i Tennessee.

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder
*calutron. (2012-02-20) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/calutron
Néa Propondída

**Néa Propondída** (gresk Νέα Προποντίδα) er ein kommune i periferieininga Khalkidikí i Sentral-Makedonía i Hellas. Han ligg sørvest for Polýjyros og grensar i nordvest mot periferieininga Thessaloníki I vest ligg Néa Propondída ut mot Thermaikósbukta.

## Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane
* Kallikrátia 
* Moudaniá
* Tríglia
Dei tre tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

## Referansar
D'Alemberts prinsipp

**D'Alemberts prinsipp**, òg kjend som **Lagrange–d'Alembert-prinsippet**, er ei framstilling av dei fundamentale klassiske rørslelover. Han er kalla opp etter oppdagaren, den franske fysikaren og matematikaren Jean le Rond d'Alembert. Prinsippet seier at summen av skilnadane mellom krefter som fungerer på eit system og den tidsderiverte av rørslemengda til sjølve systemet langs ei vilkårleg virtuell forskyving som oppfyller restriksjonane i systemet, er null. Sagt i matematiske symbo seier d'Alembert-prinsippet 

:\sum_{i} ( \mathbf {F}_{i} - m_i \mathbf{a}_i )\cdot \delta \mathbf r_i = 0,

der

:

Det er den dynamiske analogen til prinsippet om virtuelt arbeid for fungerande krefter i eit statisk system. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:D'Alembert's principle|D'Alembert's principle]]» frå ,  den 20. februar 2012.*
Virvelstraum

**Virvelstraum** (òg kalla *foucaultstraum*) er ein elektrisk straum som vert induser i eit leiande materiale når det blir ført gjennom eit inhomogent magnetfelt. På grunn av motstanden i materialet oppstår det effekttap når noko av den elektriske energien går over til termisk energi. Ein kan til ein viss grad hindre at det flyt virvelstraumar ved å byggje leiaren som eit laminat av mange tynne lag av leiande materiale med isolerande lag mellom. Denne teknikken vert nytta i transformatorar og elektrisk maskin. Tap på grunn av virvelstraumar kan nyttast for å innføra demping i magnetiske krinsar, som til dømes relé og einskilde typar elektriske måleinstrument.

Virvelstraumar blir ofte kalla *foucaultske straumar* etter oppdagaren Jean Bernard Léon Foucault. 

## Kjelder
* Kraus, J.D., *Electromagnetics*, McGraw-Hill, 1984.
* McPherson, *An introduction to electrical machines and transformers*, John Wiley & Sons, 1981.
Faggot

**Faggot** eller **fagot** er ei engelsk måleining for massen til stål og jern. 1 faggot er lik 120 pund som er 54,431 kg.

## Kjelder

*«faggot» (2012-02-20) i *[[Store norske leksikon]]*.
Ideal væske

Ei **ideal væske** er i væskedynamikken ei væske utan indre friksjon. Ei særskild tyding er ei væske som ikkje har indre friksjon og er inkompressibel. Den klassiske væskedynamikken handsamar berre ideale væsker, men gjeld tilnærma for væsker med liten indre friksjon, når det ikkje er nokre faste lekamar i vegen, som til dømes for overflatebølgjer i vatn. På grensa mot faste lekamar blir det i reale væsker eit grensesjikt, der rørsla til væska relativt til dei faste grenseflatene minkar raskt for å forsvinne heilt ved grenseflatene. Verknaden av den indre friksjonen vert her stor, så lova for ideale væsker gjeld ikkje i grensesjiktet. For dette gjeld tilnærma Prandtls grensesjiktslikningar.

## Kjelder
*
Gabriel Lippmann

**Gabriel Jonas Lippmann** () var ein fransk&ndash;luxembourgsk fysikar og Nobelprisvinnar. I 1883 vart han professor i matematisk fysikk ved Sorbonne i Paris, og i 1886 i eksperimentell fysikk.

Lippmann arbeidde mellom anna med undersøkingar av elektrolytisk polarisasjon og absolutte avgjersler av eininga ohm for resistans. Han fann opp ein direkte metode for fargefotografi i 1891, som ikkje fekk praktisk bruk. Denne metoden bygde på interferens mellom ljoset som fall direkte inn på ein film, og ljoset som vart reflektert frå ein spegl bak filmen. Interferensbiletet som oppstad var avhengig av bølgjelengda til ljoset. Ved belysning etter at filmen var framkalt, ville fargane i det ljoset som han var eksponert med, bli attgjeve. Metoden er omtrent den same som i dag blir nytta i holografi. Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1908 for denne oppfinninga

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gabriel Lippmann|Gabriel Lippmann]]» frå ,  den 20. februar 2012.*  

## Bakgrunnsstoff
Hadron

**Hadron** er eit samleomgrep for elementærpartiklar som er karakteriserte av sterk vekselverknad. Hadrona er bygt opp av kvarkar og antikvarkar. Det finst to typar hadron: Meson som består av éin kvark og éin anti-kvark og har eit heiltalig spinnkvantetal, og baryon som består av tre kvarkar med halvtalige spinnkvantetal. Andre kombinasjonar kan eksistere, slik som tetrakvarkar (eksotiske meson) og pentakvarkar (eksotiske baryon), men per 2010 finst det ingen bevis for at desse eksisterer.

Dei best kjente mesona er pion og kaon, medan dei mest kjende baryona er proton og nøytron.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hadron|Hadron]]» frå ,  den 20. februar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Bjørn Bjørnevik

**Bjørn Martinius Bjørnevik** () var ein norsk skodespelar, teatersjef og dramatikar.

Bjørn Bjørnevik blei teken opp som elev ved Det Norske Teatret i 1923 og blei verande fram til 1926. Der medverka han i både folkemelodiar og drama i til saman ni roller, men fekk i røynda aldri sin verkelege debut. I 1928 skipa han sitt eige teater, Bjørnevik Teater, som spelte på ulike stader i Oslo. Elles baserte teateret seg på turnèverksemd. Teateret eksisterte fram til 1952, og i løpet av denne tida var fleire av Noregs mest kjente skodespelarar innom Bjørnevik Teater. Mellom desse var Kari Diesen, Arne Lie, Kolbjørn Brenda, Birger Løvaas, Willie Hoel, Astrid Schwab, Bjarne Bø og Rolf Søder. Dei to sistnemnte debuterte hjå Bjørnevik i høvesvis 1929 og 1944. Mange skodespelarar som seinare var del av Komedieteateret i Bergen byrja hjå Bjørnevik, mellom dei Lars Nygard, som var sjef i Komedieteateret i 1933-1945.

Bjørnevik hadde ambisjonar om eit litterært teater og sette opp fleire stykkje av Henrik Ibsen, mellom desse *[[Peer Gynt]]*, *[[Brand]]* og *[[Hærmenderne på Helgeland]]*. Stykkje av forfattarar som Stein Balstad, Cora Sandel og George Bernard Shaw blei òg sette opp. Etterkvart kom folkemelodiar til å setje mest preg på reportoaret, med Bjørnevik sjølv som den mest spelte forfattaren. Heile ti komediar av Bjørnevik blei vist på scena.

## Kjelder
* Bjørn Bjørnevik i Norsk Biografisk Leksikon
Kalbe Razi Naqvi

**Kalbe Razi Naqvi** () er ein norsk-pakistansk fysikar. 
Han tok doktorgraden frå University of Manchester i 1968 og vart dosent i fysikk ved NTH frå 1977. Frå 1985 var han professor ved Universitetet i Trondheim (no NTNU) frå 1985. Naqvi har utført viktige arbeider i biofysikk og fysikalsk kjemi, særskild om luminescens av organiske molekyl. Vidare har han undersøkt rotasjonen til proteinmolekyl i ein membran ved hjelp av ein lysspektroskopisk teknikk og gjeve bidrag til den teoretisk utrekninga av den todimensjonale diffusjonskoeffisient, kalla Razi Naqvis kinetiske lov.

## Kjelder
*Kalbe Razi Naqvi. (2012-02-20) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/Kalbe_Razi_Naqvi
Anders Nummedal

**Anders Johnsen Nummedal** () var ein skulemann og arkeolog frå Vik i Sogn.

Nummedal vart utdanna cand. real. i 1900. Sidan var han lærar i Kristiansund ved den høgre skulen der i byen. I 1909 gjorde han funn frå steinalderen ved Voldvatnet på øya Nordlandet i nordmørsbyen. Nummedal hadde der oppdaga det som han kalla for Fosnakulturen. 

Frå 1917 var Nummedal statsstipendiat. Perioden 1922-38 var han konservator ved Oldsaksamlinga til Universitetet i Oslo. Han var svært oppteken av steinalderarkeologi og stod bak oppdaginga av Komsakulturen i det nordlege Noreg i 1925. Nummedal leia mange arkeologiske utgravingar, og var den leiande granskaren av norsk steinalder.

Han døydde i Oslo.

## Kjelder
*Norsk Allkunnebok, IX. bandet, 1959
Olaf Havnes

**Olaf Havnes** () var ein norsk forfattar og omsetjar.

## Referansar


## Bakgrunnsstoff
* http://ask.bibsys.no/ask/action/result?cql=bd+%3D+%22Havnes%2C+Olaf%22&aktivKilde=biblio&sortering=sortdate-&treffPrSide=10&side=1&kilde=biblio
* http://www.havnes.com/
I'm a Joker

**«I'm a Joker»** er ein song av den georgiske songaren Anri Jokhaze. Songen representerte Georgia i den andre semifinalen i Eurovision Song Contest 2012, men gjekk ikkje vidare til finalen. Teksten er skriven på engelsk og georgisk.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:I'm a Joker|I'm a Joker]]» frå ,  den 20. februar 2012.*
Jack Steinberger

**Jack Steinberger** () var ein tysk-amerikansk fysikar som i 1988 mottok Nobelprisen i fysikk. Han vart tildelt prisen på bakgrunn av *metoden med nøytrinostrålar og påvisinga av dobbeltstrukturen til leptonet gjennom oppdaginga av myonnøytrino*. Prisen delt han med Leon M. Lederman og Melvin Schwartz.

Steinberger emigrerte til USA i 1934 og tok doktorgraden sin ved University of Chicago i 1948. Han var professor ved Columbia University i New York, frå 1950 til 1971. Frå 1968 arbeidde han ved CERN i Geneve.

På starten av 1960-talet utførte Lederman, Schwartz og Steinberger eksperiment ved Brookhaven National Laboratory der dei brukte partikkelakselerator for å generere ein stråle av nøytrino, partiklar som ikkje har nokon påviseleg masse eller elektrisk ladning. Det var kjent at når nøytrinoet treffer materie, så blir generert nokre gonger elektron eller elektronlike partiklar som blir kalla myonar. Det var derimot ikkje kjent om dette kom av at det fanst ulike typar nøytrinoar. Lederman, Schwartz og Steinberger viste at dette var tilfelle og kalla den tidlegare uidentifiserte typen av nøytrinoar som genererte myonar for myonnøytrino.

Denne oppdaginga leia til innsikta i at leptona, den familien av partiklar som elektron og nøytrinoar tilhøyrer, dannar «familiar» av partiklar. Dette er no ein del av standardmodellen som skildrar oppbygginga og kategoriseringa av elementærpartiklane.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jack Steinberger|Jack Steinberger]]» frå ,  den 20. februar 2012.*
Nanopartikkel

Ein **nanopartikkel** er kunstig produserte partiklar som består av ei samling atom frå 1 til 100 nanometer i diameter. 10 hydrogenatom ved sidan av kvarandre utgjer 1 nm. Desse ørsmå partiklane vert nytta innan mange område av nanoteknologi. Til dømes kan nanopartiklar av jernatom nyttast til reinsing av forureina jord eller vatn, og 5 nm store partiklar av cerium og oksygen kan binde frie radikalar i cellevev.

Etter kvart som teknologien vert betre reknar ein med at nanopartiklar kan nyttast til transport av medikament i kroppen og annan medisinsk behandling. 

## Kjelder
*
Objektmikrometer

**Objektmikrometer** er ein skala i hundredels millimeter som er rissa inn på eit objektglas og vert nytta til kalibrering av måleokular, som er okular med innlagt skala. 

## Kjelder
*objektmikrometer. (2012-02-21) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/objektmikrometer
Palm

**Palm** er ei gammal engelske måleining for lengd, lik 3 tommer eller 7,62 cm. 

I Noreg vart palm eller palme òg nytta ved eksport av rundtømmer, og vart då rekna som lik 3,5 engelske tommer eller 3 7/18 norske tommer, som er 8,9 cm. 

Palm eller liknande einingar vert òg nytta i andre land. I Nederland er ein palm lik 10 cm, medan ein i Italia nyttar *palmo* som er like langt. 

Romarane nytta *palmus minor* som var lik 4 digitus eller fingrar, lik 7,4 cm. Den romerske *palmus major* var 12 digitus eller 22,4 cm, og skulle tilsvare lengda av ei handflate. Dette er opphavet til den spanske palmo, som er lik 20,9 cm, og den portugisiske og latinamerikanske palmo på 22,2 cm. 

## Kjelder
*palm. (2012-02-21) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/palm
Palmo

**Palmo** er ei gammal måleining for lengd. I Spania er målet 20,9 cm og i Portugal og latinamerikanske land 22,2 cm. I Italia er derimot ein palmo berre 10 cm. 

Den romerske *palmus major* var 12 digits eller fingrar, som er 22,4 cm, og skulle tilsvare lengda av ei handflate. Dette er opphavet til palmo.

## Kjelder
*palmo (2012-02-21). I *[[Store norske leksikon]]*.
MacLeod-manometer

**MacLeod-manometer** er eit vakuummeter som blir bruka til måling av særs lågt gasstrykk. Eit visst volum av gass, der trykket skal målast, vert pressa særs sterkt saman, slik at trykket stig og lettare kan målast. Ein reknar så ut det opphavlege trykket ved hjelp av Boyle–Mariotte-lova. Ein kan måle trykk heilt ned til 0,0013 Pa. Manometeret er kalla opp etter den newzealandske fysikaren Duncan MacLeod.

## Kjelder
*MacLeod-manometer. (2012-02-21) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/MacLeod-manometer
Qian Xueshen

**Qian Xuesen** () var ein kinesisk vitskapsmann som var aktiv i missilprogrammet til både USA og Folkerepublikken Kina.

Qian studerte først ved Jiaotong-universitetet i Shanghai, der han tok ein eksamen i maskinteknikk i 1934. Han kom til USA i 1936 for å studere ved California Institute of Technology, der han fekk doktorseksamenen sin i 1939. Etter at han hadde undervist ved Caltech og MIT vart han tilsett av krigsprogrammet til USA og bestod den naudsynte tryggleiksklareringa.

Han vart ein av grunnleggjarane av Jet Propulsion Laboratory i 1943, som arbeidde med å utvikle våpen mot det tyske V-2-programmet. Etter slutten av andre verdskrigen vart han send til Tyskland av den amerikanske regjeringa for å intervjue og lære av tyske vitskapsmenn som Wernher von Braun. Etter tilbakekomsten sin til USA i 1949 vart Qian skulda for kommunistiske sympatiar. Han vart fengsla og vart lauslaten først i 1955 i byte mot amerikanske krigsfangar frå Koreakrigen.

Etter heimkomsten til Kina vart han engasjert i rakett- og missilprogrammet til staten, og han vart medlem av Kinas kommunistiske parti i 1958. Han blir òg rekna som opphavet til det kinesiske romfartprogrammet.

I 1980-åra vart Qian kjent som ein varm talsmann for qigong, som etter meininga hans kunne vidareutviklast med hjelp av marxistisk filosofi.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Qian Xuesen|Qian Xuesen]]» frå ,  den 21. februar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Ladning

Ei **ladning** er den krutmengda som går med til å skyte eit prosjektil ut av eit skytevåpen. Storleiken vert avpassa etter utgangsfarten til prosjektilet, i lag med trykket som skytset toler. Ladninga vert ført inn i ladningsrommet, som er den bakarste delen av røyret, anten i ein karduspose av papir, tøy eller krut, eller i ei metallhylse. 

Kardus vart først nytta i forladeskyts, så i eldre bakladeskyts, og vert framleis nytta ved skyts med stort kaliber. Hylseladning vert brukt meir i moderne skyts, særleg av dei mellomstore og mindre kaliber (under 15,5 cm). Ei patron, der prosjektilet og hylse med ladningar er pressa saman, vert vanlegvis nytta i våpen der det er krav til stod eldfart. 

## Kjelder
*
Sack

**Sack** er ei gammal engelsk og tysk måleining for volum og masse for somme varer med store lokale variasjonar. 

Som kornmål i Tyskland varierte sack til dømes frå kring 155 til kring 330 liter, medan ein 1 sack mjøl som handelsvekt i England var 127 kg. I Canada var 1 sack salt 102 kg, og i England var 1 sack ull lik 165 kg. 

## Sjå òg
*Sekk

## Kjelder
*
Anberlin

**Anberlin** er ei USA-amerikansk rockegruppe frå Winter Haven i Florida.

## Historie

Stephen Christian og Deon Rexroat møttest på high school og danna den kristelege gruppa **SaGoh 24/7**, som spelte pønkrock. Dei fekk med Joseph Milligan på gitar og ein trommeslagar, og gav ut to album: *Servant After God's Own Heart* (1999) og *Then I Corrupt Youth* (2001). Trommeslagaren forlét bandet etter 2001 og Nathan Young kom inn i staden. Gruppa gjekk bort frå pønk-rocken, tok namnet Anberlin og signerte platekontrakt med det kristne selskapet Tooth & Nail Records.

Debutalbumet *Blueprints for the Black Market* (2003) og oppfylgjarane *Never Take Friendship Personal* (2005), *Cities* (2007) og *Lost Songs* (2007) kom alle ut på Tooth & Nail Records. *Lost Songs* var ei samling av uutgjeve materiale, demoar, B-sider, etc. I 2007 bestemte gruppa seg for å skifta plateselskap til Universal Republic Records. Fyrste plata på det nye plateselskapet fekk tittelen *New Surrender* (2008). I 2010 gav dei ut *Dark Is the Way, Light Is a Place*, som foreløpig er deira siste studioalbum.

## Diskografi

* *Blueprints for the Black Market* (2003)
* *Never Take Friendship Personal* (2005)
* *Cities* (2007)
* *Lost Songs* (2007)
* *New Surrender* (2008)
* *Dark Is the Way, Light Is a Place* (2010)

## Kjelde


**Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Anberlin|Anberlin]]» frå , den 21. februar 2012.*
Trykkammer

Eit **trykkammer** er ein lukka behaldar som held gassar eller væsker i eit trykk som er vesentleg forskjellig frå det omliggande trykket

Trykkskilnaden er farleg og mange dødsulukker har skjedd gjennom historia til utviklinga av trykkammer og handsaminga av dei. Utforminga, produksjonen og handsaminga av trykkammer er derfor regulerte av tekniske styresmakter og lover. Definisjonen av trykkammer varierer derfor frå land til land, men omfattar parameterar som maksimal trykk og temperatur det er trygt å operere under. 

Undertrykkskammer er lufttette rom der ein skapar undertrykk ved å pumpe ut luft, som vil sei at trykket er lågare enn lufttrykket. Desse vert nytta innan flymedisin og for å simulere trykktilhøva i store høgder. Såkalla høgdehus er ei form for undertrykkskammer. 

Overtrykkskammer er lufttette rom der trykket er høgare enn atmosfæretrykket. Kammera kan vere store og stasjonære og tole trykk som svarar til fleire hundre meter djupne, eller små og transportable einingar som er rekna for overtrykk på berre 1-2 atmosfærar. Overtrykkskammer vert nytta mellom anna til behandling av dykkarsjuke. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pressure vessel|Pressure vessel]]» frå ,  den 21. februar 2012.*
Megatonn

**Megatonn** er eit mål på masse, og tilsvarar ein million metriske tonn. Symbolet for megatonn er *Mt*. 

**Megatonn** (og kilotonn) vert òg brukt som mål på energi, spesielt ved måling av sprengkraft for eksplosive stoff, spesielt for kjernefysiske våpen . Grunnlaget for denne nytta er sprengkraft omrekna til mengd TNT. Denne nytta av måleininga Megatonn har som utgangspunkt at eitt gram TNT gjev energi som tilsvarar 1000 termokjemiske kaloriar, som på si side tilsvarar 4184 Joule. Den verkelege målte energien frå eit gram TNT er noko lågare, 652 kaloriar eller 2724 J.

Samanhengen mellom Megatonn og Joule vert dermed:
* Eit **gram TNT** vert definert til 1000 kaloriar, som tilsvarar 4,184 kilojoule (KJ).
* Eit **tonn TNT** (1000 kg) er dermed 4,184 x 109 J = 4,184 gigajoule (GJ).
* Eit **kilotonn TNT** (1000 tonn) er dermed 4,184 x 1012 J = 4,184 terajoule (TJ).
* Eit **megatonn TNT** (1000 000 tonn) er dermed 4.184 x 1015 joule = 4.184 petajoule (PJ).

## Kjelder
* Omsett frå Wikipedia på bokmål, innhenta tysdag 21. februar 2012, klokka 18:49.
Colorado Springs

**Colorado Springs** er ein by i delstaten Colorado i USA.

Colorado Springs har 360&nbsp;890 innbyggjarar (2000), noko som gjer han til den nest største byen i Colorado og den 50. største i USA. Byen er òg hovudsete i fylket El Paso County. Byen ligg ved ein av dei mest berømte amerikanske fjelltoppane, Pikes Peak, på austsida av Rocky Mountains. 

Byen har eit totalt areal på 482,1 km², av dei er 481,1 km² land og 1,0 km² vatn.

## Kjelder

* Omsett frå «Colorado Springs», innhenta tysdag 21. februar 2012, klokka 18:57.

## Bakgrunnsstoff

*
Radiogen

**Radiogen** er noko som er av radioaktivt opphav. Ein nuklide vert kalla radiogen når han er danna som dotterprodukt ved radioaktiv spalting. Til dømes vil det av uran etter ei rekkje prosessar ha danna seg bly-isotopar som er radiogene. 

## Kjelder
*
Arcade Fire

**Arcade Fire** er ei prisløna kanadisk indie rock-gruppe frå Montreal. Ho består av ekteparet Win Butler og Régine Chassagne, William Butler, bror til Win, og har hatt mange medlemmer opp igjennom åra.

## Karriere

Arcade Fire starta opp i 2001, men gav ut sitt fyrste album i 2004. Det fekk namnet *Funeral* - «Gravferd», og selde til gull både i heimlandet og i Storbritannia. I 2005 vart songane deira brukt både i fjernsynsserien Six Feet Under og i eit BBC-program. Dei opptredde i The Late Show with David Letterman i USA same året. Då U2 reiste på turné med cden Vertigo i 2005/2006, varma Arcade Fire opp for fleire av konsertane deira. I 2005 fekk dei den kanadiske Juno-prisen for beste låtskrivarar. Dei var også nominert til BRIT Awards.

Andreplata til Arcade Fire kom ut i 2007 og fekk tittelen *Neon Bible*. I 2009 vart ein av singlane frå *Funeral* brukt i filmen Til huttetuenes land. Tredjealbumet til Arcade Fire kom ut i 2010 og fekk tittelen *The Suburbs* - «Forstadene». Dette vann ein Grammy-pris for årets album. Dei vann også fleire Juno-prisar og BRIT Awards for albumet.

## Diskografi

* *Funeral* (2004)
* *Neon Bible* (2007)
* *The Suburbs* (2010)
* *Reflektor* (2013)
* *Everything Now* (2017)
* *We* (2022)
* *Pink Elephant* (2025)

## Kjelde

**Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Arcade Fire|Arcade Fire]]» frå , den 21. februar 2012.*
Georg Reiss

**Georg Michael Dødelein Reiss** () var ein norsk jurist, komponist og musikkgranskar. Han var far til Thorleif og Elisabeth Reiss, sjølv fødd i Christiania.

Reiss vart cand. jur. i 1886, og arbeidde som sekretær i Kyrkjedepartementet frå 1899 til 1908.

Han gjekk i musikklære hos Ludvig Mathias Lindeman, Otto Winther-Hjelm og Christian Cappelen. Seinare studerte han også musikk ved høgskulen i Berlin. Han var organist ved 'Petrus kyrkje' i Kristiania frå 1893 til 1914, og dessutan musikkmeldar i Dagbladet 1893-96, *Nordisk Musikrevue* 1903-06 og frå 1904 i Verdens Gang. Reiss skreiv ei kantate i 1902, og andre komposisjonar for song og kor, mellom anna eit kyrie for åtte røyster.

Med stønad frå Nansenfondet og som statsstipendiat frå 1908 studerte Reiss neumeskrift, paleografi og mellomaldersk musikkteori, offentliggjorde handskrifter frå Riksarkivet og maksla til to delar for St. Olav. Han disputerte til dr. philos. i 1913 på avhandlinga *Musikken ved den middelalderlige Olavsdyrkelse i Norden*. Det var  første doktorgraden i norsk musikkhistorie.

## Verk
**Det norske rigsarkivs middelalderlige musikhaandskrifter*, 1908
**Musikken ved den middelalderlige Olavsdyrkelse i Norden*, 1912

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Georg Reiss|Georg Reiss]]» frå ,  den 21. februar 2012.*
Olav Sannes

**Olav Sannes** () var ein gardbrukar, politikar og forfattar frå Drangedal.

Sannes tok landbruksutdanning i ungdomen og var sidan gardbrukar I Drangedal. Han var ordførar i heimbygda i ei lang rekke år, og hadde fleire andre kommunale og fylkeskommunale verv. Perioden 1919-21 representerte han Venstre på Stortinget, på ny stortingspresentant 1925-33.

Sannes gav ut bygdeboka *Drangedal med Tørdal, ei bygdesoge* i 1924 (faksimile 1974, ISBN 82-990370-1-8). Sidan skreiv han to romanar med handling frå Drangedal; *Hardår* som kom i 1927 og *Gullsplinten* som kom i 1931. Dei to romanane vart gitt ut på ny i eit samla band i 1988.

Sannes vart statsstipendiat i 1934.
## Kjelder
* *Norsk Allkunnebok, IX.bandet*. 1960

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Olav Sannes|Olav Sannes]]» frå , den 21. februar 2012.*
Robert Andrews Millikan

**Robert Andrews Millikan** () var ein amerikansk fysikar.

Millikan vart utdanna i Maquoketa i Iowa i Oberlin College i Ohio, og ved Columbia University, der han tok doktorgrad i 1895. Frå 1896 til 1921 var han knytt til universitetet i Chicago, og dei siste elleve åra var han professor i fysikk, frå 1921 var han direktør for Norman Bridge Laboratory og president for California Institute of Technology i Pasadena. Millikan viste ved nøyaktige målingar at den fotoelektriske lova til Albert Einstein stemmer med eksperimenta. Han fekk Nobelprisen i fysikk i 1923 for desse målingane og for målingane av ladninga til elektronet.

Mest kjend er han for oljedropeforsøket sitt til måling av ladningena til elektronet der han avgjorde den mikroskopiske rørsla av ein ladd oljedrope i eit elektrisk felt. Av farten og feltstyrken kan ladninga reknast ut. Han viser seg alltid å vere ei heil mengd elektriske elementærladningar.

## Prisar (utval)
*  – Nobelprisen i fysikk
*  – Hughesmedaljen

## Bakgrunnsstoff
Manne Siegbahn

**Karl Manne Georg Siegbahn** () var ein svensk fysikar. I 1924 vart han tildelt Nobelprisen i fysikk «for sine funn og forsking innan røntgenspektroskopi». 

Siegbahn tok ein filosofisk doktorgrad ved Universitetet i Lund i 1911, avhandlinga fekk tittelen *Magnetische Feldmessungen*. Han var konstituert professor for Johannes Rydberg då helsa hans svikta, og han etterfølgde han som professor i 1920.

Etter doktorgraden, fortsette Siegbahn forskinga på røntgenspektroskopi. Han fortsette arbeidet òg etter at han flytta til Universitetet i Uppsala i 1923. Her utvikla og forbetra han eksperimentelle apparat som tillet han å utføre særs presise målingar av røntgenstrålinga bølgjelengder, skapt av atom frå ulike stoff. Han utvikla ein konvensjon for å namngje dei ulike spektrallinjene som er karakteristiske for stoffa i røntgenspektroskopi. Dei presise målingane til Siegbahn medverka mykje til utviklinga innan kvanteteori og atomfysikk.

Han var far til Kai Siegbahn som sjølv fekk Nobelprisen i fysikk i 1981.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Manne Siegbahn|Manne Siegbahn]]» frå ,  den 21. februar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Araer

**Ara** er eit samnamn på til saman ca. 16 artar neotropiske parakittar, fordelt over seks slekter. Ei av slektene er *[[fugleslekta Ara|Ara]]*. Araer er små til store, ofte fargerike papegøyar. Av dei mange slektene i Psittacidae, parakittar, har medlemmene i følgjande slekter fått dette samnamnet på norsk: *[[Anodorhynchus]]*, *[[Cyanopsitta]]*, *[[Fugleslekta Ara|Ara]]*, *[[Orthopsittaca]]*, *[[Primolius]]* og *[[Diopsittaca]]*. Araer lever ville i Mexico, Mellom-Amerika, Sør-Amerika, og tidlegare i Karibia. Dei fleste artane er knytt til skog, spesielt regnskogane, men andre føretrekker skog eller savanne-liknande habitat.

Dei har stort, mørkt, vanlegvis svart nebb, og ein relativt fjørlaus, lys flekk i andletet er karakteristisk for araer. Nokre gonger er flekken mindre hos einskilde artar, og kan vere avgrensa til ein gul lapp rundt auga, og hos andre går flekken til nær nebbrota som blant medlemmene av slekta *Anodorhynchus*, eller hyasintara. Ein ara sitt andletsuttrykk i fjørmønster er like så unikt som eit fingeravtrykk.

Nokre av ara-artane er kjente for storleiken. Den største araen i lengd og vengespenn er hyasintara. Den tyngste araen er gladiatorara, men den tyngste papegøyen er kakapo, men er utan evne til å flyge. Som relativt store papegøyar, er araer av slektene *Cyanopsitta*, *Orthopsittaca* og *Primolius* likevel monaleg mindre enn medlemmene av *Anodorhynchus* og *Ara*. Den minste araen, dvergara, *Diopsittaca nobilis*, er ikkje større enn nokre av parakittane i slekta *[[Aratinga]]*.

Araer, som alle andre papegøyar, tukanar og hakkespettar, har zygodactyle føter, det vil seie at første og fjerde tåa peikar bakover.

## Artslista
Araer i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.6 frå august 2011  med norske namn etter *Norske navn på verdens fugler*. 

***[[Anodorhynchus]]***  
*Hyasintara, *Anodorhynchus hyacinthinus*, Hyacinth Macaw
*Indigoara, *Anodorhynchus leari*, Indigo Macaw

***Cyanopsitta***
*Brilleara, *Cyanopsitta spixii*, Spix's Macaw

***[[Fugleslekta Ara|Ara]]***
*Raudøyreara, *Ara rubrogenys*, Red-fronted Macaw
*Brunpanneara, *Ara severus*, Chestnut-fronted Macaw
*Soldatara, *Ara militaris*, Military Macaw
*Gladiatorara, *Ara ambiguus*, Great Green Macaw
*Grønvengara, *Ara chloropterus*, Red-and-green Macaw
*Raudara, *Ara macao*, Scarlet Macaw
*Blågulara, *Ara ararauna*, Blue-and-yellow Macaw
*Blåstrupeara, *Ara glaucogularis*, Blue-throated Macaw

***Orthopsittaca***
*Rustbukara, *Orthopsittaca manilata*, Red-bellied Macaw

***[[Primolius]]***
*Raudbukara, *Primolius maracana*, Blue-winged Macaw
*Blåhovudara, *Primolius couloni*, Blue-headed Macaw
*Gulnakkeara, *Primolius auricollis*, Yellow-collared Macaw

***Diopsittaca***
*Dvergara, *Diopsittaca nobilis*, Red-shouldered Macaw

## Kjelder

* *Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Macaw|Macaw]]» frå , den 21. februar 2012*

### Referansar
James Franck

**James Franck** () var ein tysk-fødd jødisk fysikar. Han mottok Nobelprisen i fysikk i 1925 saman med Gustav Hertz «for oppdaginga deira av lovene som regulerer verknaden av eit elektron på eit atom». Høyreapparatet representerte eit praktisk bruksområde av dei forskingsresultata Franck fekk Nobelprisen for.

Franck studerte i Heidelberg og Berlin (under Paul Drude og Heinrich Rubens) og vart løna med ein doktorgrad i 1906. I 1911 vart han dosent i fysikk i Berlin, i 1981 medlem av Kaiser-Wilhelms-Institut für physikalische Chemie og i 1920 professor i eksperimentell fysikk ved Universitetet i Göttingen. Etter at nazistane tok over makta flytta han til USA etter eitt års opphald hos Niels Bohr i København, og vart der ein del av Manhattanprosjektet.

Francks mange arbeid innan atomfysikken omfatta mellom anna undersøkingar rundt dei spenningane som må til for ioniseringa av hydrogenmolekylet, saman med Gustav Hertz i 1913. Dei omfatta òg dei atoma som gjennom elektronstøyt framkalla modifikasjonene som syner seg gjennom fluorescensspektrum.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:James Franck|James Franck]]» frå ,  den 21. februar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
*
Olaf Olafsen

**Olaf Olafsen** () var ein norsk prest og historikar. 

Olafsen var fødd i Dovre, Jørgen Olafsen var far hans. Olafsen voks opp i Romsdal, frå 1849 i Veøy prestegjeld. Han tok eksamen ved lærarskule i 1864 og vart cand.theol. i 1873. Han dreiv folkehøgskule i Veøy i 1874, var amtsskulelærar i Romsdal 1876, sokneprest i Eid frå 1877 og sidan på Byneset frå 1883 og i Ullensvang 1889-1913. Olafsen var særs interessert i hagebruk og i hans tid var prestegarden i Ullensvang eit sentrum for fruktdyrkinga i Hardanger. 

Olafsen skipa Hardanger Historielag i 1908 og var formann fram til 1913. Han styrte tidsskriftet «Hardanger» og ei kjeldskriftsamling fram til 1926. Som medlem av Høgfjellskommisjonen skreiv han to verk, ei om eigedomstilhøva på Hardangervidda særskilt, og ei om *Jordfællesskab og Sameie*. I 1917 vart han statsstipendiat, 74 år gammal.

Olafsen gav ut si fyrste bygdebok i 1907, om Ullensvang. På 1920-talet kom fleire bygdebøker, om Kvam, Granvin, Ulvik og Veøy. Han skreiv også om smelting av myrmalm i eldre tid, og bøkene *Norske slægstnavne* og *Norsk prestgårdsliv*. Ein sjølvbiografi, *Mit liv gjenoplevet i mindet*, kom ut i 1947. 

Han døydde i Bergen i 1932.

## Kjelder
**Norsk Allkunnebok. IX. bandet*, 1959
*Biografi i Store norske leksikon

## Litteratur
* sambok 31 bøker av/om Olafsen
Walter Houser Brattain

**Walter Houser Brattain** () var ein amerikansk fysikar.

Saman med John Bardeen fann han opp transistoren, og dei to vart saman med prosjektleiaren William Shockley tildelt Nobelprisen i fysikk i 1956 for dette arbeidet.

Han var verksam ved mellom anna Bell Laboratories. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Walter Houser Brattain|Walter Houser Brattain]]» frå ,  den 21. februar 2012.*
Gustav Ludwig Hertz

**Gustav Ludwig Hertz** () var ein tysk fysikar og professor og nobelprisvinnar.

Hertz vart fødd i Hamburg og studerte ved Universitetet i Göttingen, München og Berlin fram til han vart uteksaminert i 1911. I 1913 byrja han som forskingsassistent ved Berlins universitet, men vart tvungen til å forlate tenesta alt året etter på grunn av første verdskrigen. Under krigen vart Hertz alvorleg skadd, men kunne framleis vende tilbake til Berlin i 1917, der han no fekk teneste som «privatdocent». Mellom 1920 og 1925 jobba han i fysikklaboratoriet ved Philips' lampefabrikk i Eindhoven

I 1925 vart Hertz vald til professor og sjef for Instituttet for fysikk ved universitetet i Halle, der han vart fram til 1928 då han flytta tilbake til Berlin for å bli sjef for Instituttet for fysikk ved Technische Hochschule Berlin. Av politiske årsaker forlet han den akademiske verda i 1935 for å heller virke i industrien gjennom tenesta si som sjef for Siemens' forskingslaboratorium.

Ved krigens slutt i 1945, hamna Hertz i Sovjetunionen. Der jobba han fram til 1954 då han fekk jobb som forskingsbas for Instituttet for fysikk ved Karl-Marx-Universität i Leipzig. Her vart han fram til han gjekk av med pensjon.

Hertz mottok Nobelprisen i fysikk i 1925 saman med professor James Franck for oppdaginga deira om dei lovene som styrer ved ein kollisjon mellom eit elektron og eit atom (Franck-Hertz-eksperiment)

Han var nevø av fysikaren Heinrich Rudolf Hertz og far til Carl Hellmuth Hertz.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gustav Ludwig Hertz|Gustav Ludwig Hertz]]» frå ,  den 21. februar 2012.*
Johannes Stark

**Johannes Stark** () var ein tysk fysikar. I 1913 oppdaga han Stark-effekten, dvs forskyving og oppsplitting av atoms og molekyls spektrallinjer i eit elektrisk felt. 

Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1919.

Etter andre verdskrigen vart han dømd til fire års fengsel for sin aktive innsats for ein «arisk» fysikk i motsetnad til den «jødiske» fysikken til Albert Einstein og Werner Heisenberg. Grunntanken, som ein annan Nobelprisvinnar, Philipp Lenard, utvikla i firebindsverket sitt *Deutsche Physik* frå 1935, var at alt menneskeverk, inkludert vitskap, avspeglar rasen til skaparen, slik at tysk fysikk var meir eksperimentell og samfunnsnyttig enn den «jødiske», som vart framstilt som spekulativ og abstrakt, fordi ein «ariar» visstnok trekte slutningar frå observasjonar av naturen, medan ein jøde nøgde seg med matematiske formlar.

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av ei dansk omsetjing av Stark sin ''Adolf Hitler: Mål og personlegdom''
Charles Édouard Guillaume

**Charles Édouard Guillaume** () var ein sveitsisk-fransk fysikar.

Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1920 som ei anerkjenning av bidraga sine innan presisjonsmålingar i fysikken og for oppdagingane sine omkring dei karakteristiske eigenskapane til stål/nikkelsambindingar. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Charles Édouard Guillaume|Charles Édouard Guillaume]]» frå ,  den 21. februar 2012.*
Heike Kamerlingh Onnes

**Heike Kamerlingh Onnes** () var ein nederlandsk fysikar og er kjent for undersøkingane sine av eigenskapane til gassar, metall og metall-legeringar ved låge temperaturar. 

Han var professor i Leiden. Han var den første som framstelte flytande hydrogen (1906). I 1908 lukkast det han å kondensere helium ved ein temperatur på 4 K, og ved å la flytande helium fordampe nådde han ned i ein temperatur på 1 K. Kamerlingh oppdaga superleiing i 1911.

Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1913 for forskinga si på ekstremt låge temperaturar (nær det absolutte nullpunktet), ei forsking som mellom anna førte til produksjonen av flytande helium.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Heike Kamerlingh Onnes|Heike Kamerlingh Onnes]]» frå ,  den 21. februar 2012.*  
*Heike Kamerlingh Onnes. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Heike_kamerlingh_onnes
 

## Bakgrunnsstoff
William Henry Bragg

**William Henry Bragg** () var ein engelsk fysikar. 

Bragg er kjent for arbeida sine med røntgenspektrografi og analyse av krystallstrukturar ved hjelp av røntgenstråler, og vart for dette tildelt Nobelprisen i fysikk for 1915 saman med sonen William Lawrence Bragg.

Bragg konstruerte dei første krystallspektrometra, medan ein trur prinsippet som dei bygger på, Bragg-lova, vart utleidd av sonen. Dei vert rekna som grunnleggjarane av den vitenskapsgren som ein kallar strukturanalyse og som no ikkje berre omfattar bruk av røntgenstråler, men òg elektron- og nøytronstråler.

Han var professor i fysikk i Adelaide i Australsambandet frå 1886 til 1908, og frå 1909 til 1915 var han professor i Leeds. Frå 1915 til 1925 var han professor ved University College i London, og fram til 1942 Fullerian professor i kjemi ved The Royal Institution i London og leiar av Davy–Faradays forskningslaboratorium. 

## Prisar (utval)
* – Faradaymedaljen
* – Hughesmedaljen
* – Copleymedaljen
* – Nobelprisen i fysikk

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:William Henry Bragg|William Henry Bragg]]» frå ,  den 21. februar 2012.*  
* William Henry Bragg. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 20. august 2013 frå http://snl.no/William_Henry_Bragg.
Charles Glover Barkla

**Charles Glover Barkla** () var ein britisk fysikar og Nobelprisvinnar. 

Han er kjend for sine fundamentale bidrag til forståinga vår av røntgenstråling. Han klarte mellom anna å polarisere røntgenstråler, og viste gjennom dette at desse kan reknast som ein type elektromagnetisk stråling.

Charles vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1917 for arbeidet sitt med røntgenstråling.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Charles Glover Barkla|Charles Glover Barkla]]» frå ,  den 21. februar 2012.*