Follomål

**Follomål** eller **follodialekt** er målføret eller dialekta som vert tradisjonelt tala av folk frå distriktet Follo i Akershus. Saman med vestfoldmål, grenlandsmål, og nord- og sør-austfoldsk dannar follomålet den vikværske målgreina av austlandsk.

Follomålet var einrådug på Follo fram til 1870-talet, men heilt sidan jarnvegen opna i Ski ved utgangen av 1800-talet har follomålet vore sterkt påverka av standard austnorsk. Allereie for 100 år sidan var follomålet på veg bort på mykje av Follo, og i dag er det berre eit knippe personar som enno talar follomålet.

## Særtrekk

* Endinga *-a*, som vert bruka på fleire område i nynorsk og radikalt bokmål; som i fortid, bunden form eintal hjå hokjønnsord og liknande.

::: kasta – *kasta*
::: brua – *brua*

: Fleirtalsendingane i dei fleste hankjønns- og somme hokjønnsord svarar til nynorsk *-ar* og *-ane*, men har gått gjennom ei veiking der *a* vert heller uttala som *æ*, og til tider *a* i bunden form.

::: bilar – *bilær*
::: bilane – bilane/bilæne

### Andre uttaletrekk

* Tjukk ''l'' femnar store delar av heile Austlandet og er vanleg i vikværsk òg. Han har utvikla seg frå historisk *l* og *rð*.
* Follomål har kløyvd infinitiv.
* Norrøn *hv-* er generelt utvikla til *kv-* mot nord, *v-* mot søraust og *gv-* nord/vest for Oslofjorden og i delar av Solør (tidlegare eit samanhengande område mellom *kv-* og *v-*). Området til *gv-* trekkjer seg stadig saman, men har sett spor over eit stort område, og *gv-* vert stundom bruka i område som no elles har *v*- (m.a. Hurum, Ås og Oslo m/Aker), til dømes i uttrykket *det går så det* ***gviner*** eller somme ord som *gvekke (til)* (finst òg som *kvekke (til)*). Sjølv ord med *kv-* kan ein finna i område der ein skulle venta *v-*, som *kvesse* og *kvekke*.
** I spørjeord og pronomen fylgjer ikkje utviklinga av *hv-* dei same skiljelinene. Former på *g-* finst ikkje, men til gjengjeld finst det former med *h-*, som dessutan strekkjer seg både nordetter, vestetter og søretter inn i område der det er *kv-* i andre ord (gjeld tilstøytande dialektgrupper òg). Parallelt med formene på *h-*, særleg i søraust, finst former utan *h-* og former med *v-* (t.d. *vekke*, *åkke*, *hekke*) òg.

### Substantiv
I follomål, som vikværsk elles, vert alle dei tre grammatiske kjønna bruka til skilnad frå konservativt bokmål. Bøyingssystemet er relativt typisk for vikværsk, og liknar i stor grad på nynorsk, men med nokre monalege skilnader.

#### Hankjønn
Hankjønnsbøyinga i follomål er det fylgjande:

Hankjønnsord fylgjer eit bøyingsmønster som er veldig typisk for vikværsk. Det skil seg frå bokmål i at det har ei anna fleirtalsbøying enn hokjønnsord, og fylgjer heller eit system som ligg nærare nynorsk. Nokre få ord kan på somme stader finnast med **-er** i fleirtal i staden for **-ær**.

I hankjønn er jamvektformene tekne godt vare på. Ein ting å leggja merke til er at fleirtalsforma i follomål fylgjer dei vanlege vokalane, og skil seg slik frå midtaustlandske målføre der fleirtalsforma vil vera *hagar*.

#### Hokjønn
Hokjønnsbøyinga i follomål er det fylgjande:

Hokjønnsbøyninga fylgjer det same systemet som ein finn i det meste av vikværsk. Som i nynorsk får ord som endar på *-ing* ei anna bøying i fleirtal, nemleg den same som den ålmenne hankjønnsbøyinga. Dette hender i somme einstava ord òg, men dette er skiftande. Eit døme er *ei øks - øksær*.

Jamvektformene i hokjønn i follomål er ikkje tekne like godt vare på som i hankjønn. Kor godt varierer mellom ulike målføre innåt i follomålet. Som det vanlege i det meste av lågaustlandsk vert endevokalen tolka som ein del av rota, og vert ikkje bytt ut i bøyinga; endinga i bunden form kjem etter endevokalen, og byter henne ikkje ut. Dette er til skilnad frå midtlandsk, men i deler av indre austfoldsk òg, der ein heller vil få ei mysu - myso, i staden for *mysua*, som det er i follomål.

#### Inkjekjønn
Inkjekjønnsbøyinga i follomål er det fylgjande:

Som ein kan sjå på tabellen er den vanlegaste bøyinga toleleg lik henne ein har i radikalt bokmål og nynorsk. Som i det meste av vikværsk, og dei aller fleste orda i radikalt bokmål, får ord som endar på *e* **-r** i fleirtal. Merk at dette gjeld einstava ord òg, soleis vert bøyinga *et tre - mange trer*. Somme ord kan få same fleirtalsbøying som ein har i ålmenne hokjønnsord, men dette er skiftande. 

### Verb
Verb i follomål kan, som i norsk elles, verta delte opp i fleire ulike grupper. Eit trekk som er litt spesielt for follomål, men som finst andre stader òg, er at vokalen i notidsendinga stort sett fylgjer tonelag (men nokre unnatak finst). Tonelag fylgjer som oftast om verbet er sterkt eller lint. Resultatet er at sterke verb, som plar å ha tonelag ein, får som oftast **-er** i notid, medan linne verb, som oftast har tonelag to, får **-ær** i notid. Ein har soleis, til skilnad frå nynorsk, ikkje noko systematisk skilje mellom e-verb og a-verb i notid. Men, som nynorsk, brukar ikkje follomålet same bøying i sterke og linne verb. I follomålet har telje-klassa, som i bokmål, nærast heilt kollapsa, og verb som høyrde til denne bøyingsklassa har stort sett vorte delte ut mellom tonelag ein og tonelag to i notid, og desse verba dannar mange av tilfella der linne verb har tonelag ein (og får *-er*) i notid.

Som vikværsk elles saknar follomål omljod i notid av sterke verb. Som i mange andre austlandske målføre har follomål kløyvd infinitiv, at nokre infinitivar endar på **-a** og andre endar på **-e**.

## Ordliste
Utvalde ord på follomål, etterfylgde av tilsvarande ord på standard austnorsk og nynorsk:

## Referansar


**Denne artikkelen byggjer på «[[:no:Follomål|Follomål]]» frå ,  den 3. januar 2025.*