open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Octopus’s Garden

«**Octopus's Garden**» er ein song av The Beatles på albumet *[[Abbey Road av The Beatles|Abbey Road]]* frå 1969. Han er skriven av Ringo Starr med hjelp frå George Harrison, sjølv om han berre er tilskriven Starr under hans verkeleg namn Richard Starkey. 

Det er påstått at songen er psykedelisk og at han viser til LSD, noko som er sagt om fleire songar av The Beatles. Ideen til songen fekk Starr då han var på båttur saman med familien til Sardinia i 1968. Kapteinen på båten tilbaud «octopus» altså blekksprut, til lunsj, men Starr avslo. Kapteinen fortalte han då alt han visste om blekksprutar og om korleis dei sumde under vatn og leitte etter blanke lekamar og steinar for å byggje hagane sine med. Med denne informasjonen hadde Starr tema for ein song: 

::*I'd like to be under the sea*
::*In an octopus's garden in the shade*
::*He'd let us in, knows where we've been*
::*In his octopus's garden in the shade*

Songen er enkel og eit barnsleg tema i å kunne trekke seg tilbake frå ei skummel verd til ein plass i skuggen der det er varmt og trygt. Naiv er i denne samanhengen ikkje negativt. At songen samstundes passar for barn, akkurat som to andre Beatles-songar som «Yellow Submarine» (òg sunge av Ringo Starr) og «Rocky Raccoon» understrekar interessesfæren på 60-talet.

George Harrison hjelpte Ringo Starr å skrive songen under innspelinga av *[[albumet Let It Be|Let It Be]]*. I filmen av same namn kan ein sjå dei vert filma medan dei jobbar med akkurat denne songen. Harrison skreiv akkordsekvensen og undervasslydane lagde Starr ved å blåse bobler i eit vassglas. 

Ringo Starr skreiv berre to Beatles-songar, den andre var «Don't Pass Me By» som vart gjeve ut på *[[The Beatles av The Beatles|The Beatles (White Album)]]*.

## Medverkande
* Ringo Starr &ndash; solovokal, trommer, perkusjon
* George Harrison &ndash; korvokal, sologitar, lydeffektar
* Paul McCartney &ndash; korvokal, bass, piano
* John Lennon &ndash; korvokal (over refreng og avslutning), rytmegitar

## Bakgrunnsstoff
* Alan W. Pollack om songen
Salah Khalaf

**Salah Mesbah Khalaf** () eller **Abu Iyad** (arabisk **أبو إياد**) var nestleiar og etterretningssjef for den palestinske frigjeringsorganisasjonen (PLO), og var med på å danne det politiske partiet Fatah, saman med mellom andre Yasir Arafat.

Khalaf kom frå Jaffa og studerte litteratur. Han flytte til Kairo tidleg på 1950-talet. Det vart han medlem av det muslimske brorskapet. I 1951 møtte han Yasir Arafat på al-Azhar-universitetet under eit møte i den palestinske studentunionen. I 1958 danna han organisasjonen Fatah med Arafat og andre palestinarar frå Gaza i Kuwait.

## Kjelder
; Fotnotar
Oh! Darling

«**Oh! Darling**» er ein song av The Beatles som vart gjeven ut i 1969 på albumet *[[Abbey Road av The Beatles|Abbey Road]]*. Songen er skriven av av Paul McCartney, men tilskriven på vanleg vis Lennon/McCartney.

Songen er kanskje den sterkaste vokalprestasjonen til McCartney både før og etter The Beatles, skjønt «Helter Skelter» og «Golden Slumbers» viser noko av det same. Opptaka til songen vart gjort tidleg om morgonen der stemma var på sitt mest rustne. Det er sakte og tung blues med progresjon til taktomslaget. Songen er bygd på ein klassisk modell med to vers og overgangsvers, gjentaking av same modell, og som ein kuriositet finst det ingen eigne introduksjon- eller avsluttingsparti. 

Songen omhandlar det klassiske temaet «*hjerte-smerte*», om forhold der den eine ikkje ønskjer at den andre skal forlate forholdet. Arbeidstittelen på «Oh! Darling» var «I'll Never Do You No Harm» som kjem fram i første vers:

:*Oh! darling, please believe me*
:*I'll never do you no harm*
:*Believe me when I tell you*
:*I'll never do you no harm*

## Medverkande
* Paul McCartney &ndash; solo- og korvokal, bass
* John Lennon &ndash; korvokal, piano, elektrisk gitar (på *Anthology 3*-versjonen)
* George Harrison &ndash; korvokal, elektrisk gitar
* Ringo Starr &ndash; trommer
*Billy Preston &ndash; Fender Rhodes (på *Anthology 3*-versjonen).
:Personell per Ian MacDonald

## Bakgrunnsstoff
* «Oh! Darling» -- teksten
* Alan W. Pollack om «Oh! Darling»

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Oh! Darling|Oh! Darling]]» frå , den 11. februar 2009.* 
*
I Want You (She’s So Heavy)

«**I Want You (She's So Heavy)**» er ein song av The Beatles på albumet *[[Abbey Road av The Beatles|Abbey Road]]* frå 1969. Han er skriven av John Lennon med bidrag frå kona hans, Yoko Ono. Truleg handlar songen om henne. 

Songen er ein sjeldan Beatles-komposisjon av fleire årsaker. Lengda er nesten åtte minutt, teksten er minimalistisk samanlikna med lengda (berre elleve forskjellige ord), ei tre minuttar lang avslutting med dei same gitarakkordane om att og om att, songen heller mot sjangeren heavy metal og songen endar særdeles brått. Songen sluttar faktisk utan noko som helst form for avslutting eller nedtoning av volumet og det som Allmusic omtalar som «øyredøyvande stillheit» 

Alan Parsons, som var lydteknikar på opptaka forklarte den uvanlege avsluttinga: 
«Vi jobba med dei siste grepa på denne sida av av LPen og vi sat og lytta til miksinga då John sa; 'Der! Kutt lydbandet der!' Geoff (Emerick, ein av dei faste teknikarane til Beatles) kutta bandet og det var det. Slutt på side ein!»

Lennon nytta ein Moog synthesizer med kvit støy-generator til å skape den stigande og søkkande vindeffekten ein høyrer dei siste tre minutta (frå om lag 5:10). Denne støyen var til stor uro for lydfolka i EMI i 1987 då Abbey Road vart digitalisert. På vinyl var støyen innanfor toleransegrensene, men innanfor CD-teknologien si emne til å gjengi større skilnader i lydstyrke, vart han til eit stort problem.

George Harrison spelte elektrisk gitar på utgåva til Alvin Lee av denne Beatles-songen. Det er den hardaste rockesongen Harrison har medverka på.

## Medverkande
* John Lennon – solo- og harmonivokal, sologitar, Moog synthesizer
* Paul McCartney – harmonivokal, bass
* George Harrison – harmonivokal, rytmegitar, sologitar
* Ringo Starr – trommer, congatrommer, vindmaskin 
* Billy Preston – Hammondorgel
:(Personell per Ian MacDonald)

## Bakgrunnsstoff
* [Teksten](http://the-beatles-lyrics.wonderlyrics.com/I-Want-You-(She's-So-Heavy).html)
* Alan w. Pollack om «I Want You (She's So Heavy)»

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:I Want You (She’s So Heavy)|I Want You (She’s So Heavy)]]» frå , den 11. februar 2009.* 
 

### Andre kjelder
Ronja

**Ronja** er eit kvinnenamn som er blitt kjend i Noreg gjennom barneboka *[[Ronja Røverdatter]]* frå 1981 av Astrid Lindgren. Namnet er også kjend som ei av dei mange russiske kortformene av Veronika, då stava Роня (ofte transkribert Ronya med latinske bokstavar), og som det hebraiske namnet Ronia, 'mi glede'.

Ronja har norsk namnedag den 12. februar.

## Bruk
I Noreg er namnet blitt brukt sidan 1980-åra. Bruken gjekk kraftig opp fram mot 2000-åra, og blei då gjeve til rund 0,35 % av nyfødde. I 2009 var det 1311 norske kvinner som heitte Ronja.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ronja|Ronja]]» frå , den 11. februar 2009.*
Randulf

**Randulf** er eit mannsnamn med opphav i dei norrøne orda *rọnd*, 'rand', og *ulfr*, 'ulv'. Dei norrøne formene av namnet var *Randolfr* og *Rǫndolfr*. 

På engelsk er namnet kjend som **Randolph** med variantane Randal og Randall og forkortingane Randy og Ralph.

Randulf har norsk namnedag den 12. februar.

## Bruk
Namnet har vore i bruk i Storbritannia sidan mellomalderen, og kan også brukast som slektsnamn. Det har vore noko utbreidd i USA, der det var mest populært rundt 1950-talet. I 1990 var det 48&nbsp;309 amerikanske menn, eller 0,03 %, som heitte Randolph.

Det var 129 menn som heitte Randulf i Noreg i 2009.

## Kjende namneberarar
* Randulph of Evesham, abbed og biskop av Worcester 1213–1214
* William Randolph Hearst (1863–1951), amerikansk mediemagnat og politikar
* Randolph Churchill (1849–1895), britisk politikar
* Randolph Scott (1898–1987), amerikansk skodespelar
* Johan Randulf Petter Giertsen (f. 1957), norsk jusprofessor
* Randolf Walderhaug (f. 1958), norsk skodespelar

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Randulf|Randulf]]» frå , den 11. februar 2009.*
Here Comes the Sun

«**Here Comes the Sun**» er ein song av The Beatles på albumet *[[Abbey Road av The Beatles|Abbey Road]]* frå 1969. Songen er skriven av George Harrison og er ein av dei mest kjende Beatles-songane av Harrison ved sidan av «Something»

Songen hadde opphav i eit samarbeid mellom Harrison og den nære venen Eric Clapton som resulterte i songen «Badge», spelt inn med Clapton si dåverande gruppe Cream. Det var mellomspelet i songen, *brua*, som danna grunnlaget for «Here Comes the Sun». Den endelege versjonen av songen vart skriven i hagen til Clapton då Harrison prøvde å unngå dei endelause møta i Apple Records. 1969 var eit vanskeleg år for George Harrison; han vart arrestert for oppbevaring av cannabis, han hadde fått mandlane fjerna og han slutta mellombels i The Beatles. «Here Comes the Sun» vart skriven medan Harrison ei stund følte seg borte frå desse problema.

## Medverkande
I følgje Ian MacDonald var besetninga til The Beatles på innspelinga som følgjer:

**The Beatles**
* George Harrison &ndash; solo- og korvokal, akustisk og elektrisk gitar, harmonium, Moog synthesizer, klapping
* Paul McCartney &ndash; korvokal, bass, klapping
* Ringo Starr &ndash; trommer, klapping

**Orkesster**
* Fire uvisse musikarar på bratsj, fire cello, kontrabass, to pikkolofløyter, to fløyter, to altfløyter, to klarinettar

John Lennon var fråverande då songen vart spelt inn på grunn av ei trafikkulukke i Skottland. 

## Andre versjonar

Den afroamerikanske folk/soul-artisten Richie Havens, som vart kjent for konserten på Woodstock-festivalen, gav ut ein versjon av «Here Comes the Sun» i 1971 og nådde ein 16.-plass på den amerikanske Billboard-lista.

Den britiske gruppa Steve Harley & Cockney Rebel nådde tiendeplass på dei britiske listene i 1976 med sin versjon.

Jazz/soul-artisten Nina Simone gav i 1971 ut eit album med tittelen *Here Comes the Sun*, som mellom anna inneheldt hennar eiga særs personlege tolking av songen. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Here Comes the Sun|Here Comes the Sun]]» frå , den 11. februar 2009.* 
* 
 

## Bakgrunnsstoff
* Tekst
* Melding på Allmusic
* Alan W. Pollack om songen
Khalil Wazir

**Khalil Wazir** () eller **Abu Jihad** (arabisk أبو جهاد) var ein palestinsk militær leiar og grunnleggjar av det sekulære politiske partiet Fatah. Han var adjutanten til Yasir Arafat, som var formann i den palestinske frigjeringsorganisasjonen (PLO), og fekk dermed stor innflytnad på dei militære aktivitetane til Fatah, før han med tida vart leiar for al-Assifa, den væpna divisjonen i partiet. Dei israelske styresmaktene og størstedelen av det israelske folket såg på han som ein terrorist som var hjernen bak drapa på israelarane, medan dei fleste palestinarane rekna han for å vere ein martyr som døydde motstand mot den israelske okkupasjonen.

Wazir vart flyktning som resultat av den israelske sjølvstendekrigen, og byrja å leie ein mindre fedayeenstyrke på Gazastripa. Tidleg på 1960-talet etablerte han samband for Fatah med ulike kommunistregime og fremtredande leiarar frå den tredje verda, og grunnla Fatah si avdeling i Algerie. Han spela òg ei viktig rolle under stridane i Svarte september i Jordan i 1970–1971, ved å forsyne omringa palestinske krigarar med våpen og fyrstehjelp, men dei vart etter kvart pressa ut av den jordanske hæren.

Før og under Israel sin invasjon av Libanon i 1978 – som han hadde rømt til etter å ha vorte fordriven frå Jordan – sette han i gang ei rekkje åtak i Israel mot både sivile og militære mål. Etter at han gjekk i eksil frå Libanon med resten av Fatah-leiinga, busette Wazir seg i Tunis. Frå basen sin i den nye byen, skapte og organiserte han ungdomsutval i dei palestinske territoria, som etter kvart vart ryggrada til dei palestinske styrkane under den fyrste intifadaen. Han levde derimot ikkje lenge nok til å oppleve opprøret, for i 1988 vart han drepen i heimen sin i Tunis av israelske styrkar.

## Fotnotar
Aurlandselvi

**Aurlandselvi** er ei elv i Aurlandsdalen som munnar ut i Aurlandsfjorden ved Aurlandsvangen. Elva er lakse- og sjøaureførande 6,7 km opp til Vassbygdevatnet og vidare om lag 6 km oppover Aurlandsdalen. Sjøauren i elva er kjend for høg gjennomsnittsvekt og er attraktiv blant sportsfiskarar.

Aurlandselvi har eit nedbørfelt på 773 km², og store delar av feltet er høgfjell. Gjennomsnittleg årleg vassføring ved sjøen er 40 m³/s. Vassdraget har vore regulert sidan 1973, men ein reknar med at reguleringa påverka fangsten av laks og sjøaure frå 1977. Etter ein mellomperiode frå 1977 til 1982, vart vassdraget rekna som fullregulert frå 1983. Vangen kraftstasjon vart sett i drift i 1980. Ved gjennomsnittleg vassføring er det produktive elvearealet no rekna til 260&nbsp;000 m² i Aurlandselvi og 130&nbsp;000 m² i Vassbygdelva, totalt 390&nbsp;000 m², noko som er 25 % mindre enn arealet før reguleringa. 

Det har vore gjennomført fiskeundersøkingar i vassdraget årleg sidan 1989. Etter ein gjennomgang av resultata frå perioden 1989–1999 vart det konkludert med at låg temperatur i perioden då laksen sym oppover elva er ein flaskehals for denne arten i vassdraget. Det vart også konkludert med at den konsesjonspålagde utsetjinga av 30&nbsp;000 auresmolt årleg sidan 1979 har bidrege lite eller ingenting til bestanden av vaksen sjøaure i vassdraget. Dette resultatet er i samsvar med erfaringane frå utsetjing av anleggsprodusert auresmolt i andre vassdrag, der det også har vore svært låg gjenfangst. I konsesjonen er det også pålegg om årleg utsetjing av 10&nbsp;000 laksesmolt. Pålegget vart ikkje oppfylt mange av åra grunna vanskar med å fange stamfisk, og fordi produksjonsvilkåra i klekkeriet ikkje var gode nok for denne arten på grunn av låg temperatur. Etter 1999 har det ikkje vore sett ut aure- eller laksesmolt i vassdraget, men det vart sett ut 55&nbsp;000 sommargamle setjefisk av aure i Vassbygdvatnet i 2001. I 1999 og 2000 vart det samla inn presmolt av laks med elektrisk fiskeapparat i vassdraget og desse vart fôra fram til stamlaks. Etter stryking vart det grave ned augerogn i Vassbygdelva for å byggje opp ein laksebestand i denne delen av vassdraget der temperturvilkåra for rekruttering av laks er betre enn i Aurlandselvi. 

Fiskeundersøkingar er vortne gjennomførte årleg i Aurlandsvassdraget av Norsk institutt for naturforskning (NINA) i perioden 1989–1994, og frå 1995 av Rådgivende Biologer AS. Undersøkingsprogrammet har omfatta kartlegging av ungfisk på eit fast stasjonsnett ved elektrofiske, registrering av gytebestanden ved gytefiskteljingar, analyse av skjelprøvar av vaksen fisk fanga i fiskesesongen, og fangststatistikk. I 2001 vart programmet utvida til å omfatte undersøkingar av tal og tidspunkt for utvandring av laks- og auresmolt. Frå 2002 til 2006 vart det gjort parallelle undersøkingar i naboelva i Flåm som referanse til studiane i Aurlandsvassdraget. Ved full elv er det anadrome elvearealet i Aurlandsvassdraget rekna til å vere til 390&nbsp;000 m², og arealet i Flåmselva 115&nbsp;000 m², ein skilnad på 3,4 gonger.
Because

«**Because**» er ein song av The Beatles på albumet *[[Abbey Road av The Beatles|Abbey Road]]* frå 1969. «Because» er ein ballade skriven av John Lennon, men tilskriven på vanleg vis til Lennon/McCartney. Songen følgjer rett etter «Here Comes the Sun» og er starte på eit lengre potpurri - eit musikkstykke som består av fleire kortare og lengre songar som glir over i kvarandre.

Innspelinga av «Because» er bygd opp rundt eit vokalarrangement for ni songarar, realisert gjennom at Lennon, McCartney og Harrison song trestemt i tre opptak lagt på kvarandre. Dette gjev ein rik og tett klang, som saman med den langsame melodien gjev eit inntrykk som kan karakteriserast som draumeaktig og eterisk.

Det vert stundom hevda at denne songen eigentleg er ei utgåve av «Måneskinnssonaten» til Ludwig van Beethoven. Sjølv dette ikkje er heilt rikitg, var faktisk «Måneskinnssonaten» ein viktig inspirasjon for at songen vart til.

*«Eg låg på sofaen heime hos oss»*, har Lennon fortalt, *«og høyrde på at Yoko spelte Beethoven sin 'Måneskinnssonaten' på pianoet. Brått sa eg; 'kan du spele dei akkordane baklengs?' Det gjorde ho og eg skreiv 'Because' rundt dei. Songen høyrdest òg ut som 'Måneskinnssonaten'...»*

Det er visse likskapar mellom komposisjonane; i akkordstrukturen, i bruken av arpeggio (dei enkelte tonane i kvar akkord spelast ein for ein, ikkje samstundes) og i det faktum at begge går i tonearten Ciss-moll, men «Because» er ikkje «Måneskinnssonaten» spelt baklengs, sjølv om Lennon sjølv må ta noko av ansvaret for at denne mistydinga har oppstått. Det er meir presis å skildre «Because» som *inspirert* av «Måneskinnssonaten» spelt baklengs; og då først og fremst *akkordprogresjonen*.

Lennon uttrykte seinare ein viss reservasjon i forhold til arrangementet, men både McCartney og Harrison har framheva «Because» som ein av dei beste songane på *Abbey Road*. Det er òg ein av dei første innspelingane (både når det gjeld Beatles og rock generelt) som nytta ein Moog synthesizer. Harrison hadde vorte eigar av ein slik og jobba på denne tida iherdig med å lære seg å beherske det.

Teksten til «Because» er enkel og samstundes nesten kosmisk:

:*Because the world is round it turns me on*
:*Because the world is round...aaaaaahhhhhh*

## Medverkande
* John Lennon&nbsp;– harmonivokal (mellomstemme), gitar
* Paul McCartney&nbsp;– harmonivokal (høg stemme), bass
* George Harrison&nbsp;– harmonivokal (låg stemme), Moog synthesiser
* George Martin&nbsp;– Baldwin elektrisk cembalo
:Personell per Ian MacDonald

## Andre versjonar
Ein coverversjon av «Because» av Elliott Smith vart nytta under rulletekstane av filmen *[[filmen American Beauty|American Beauty]]*.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Because|Because]]» frå , den 11. februar 2009.* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Moonlight Sonata mot Because
Det marokkanske kvarteret

**Det marokkanske kvarteret** (arabisk حارة المغاربة, *Harat al-Maghariba*) var eit 800 år gammalt kvarter i den søraustlege delen av Gamlebyen i Jerusalem, som grensa til den vestlege muren til Tempelberget i aust (inkludert Vestmuren), murane til Gamlebyen i sør (inkludert Dungporten), det jødiske kvarteret i vest, og det muslimske kvarter i nord. Kvarteret hadde fleire skular og religiøse institusjonar. Det marokkanske kvarteret var det femte og minste av kvartera i Jerusalem, men vart kraftig rasert av dei israelske styresmaktene i 1967 for å gjere Vestmuren meir tilgjengeleg for folket.
You Never Give Me Your Money

**«You Never Give Me Your Money»** er ein song av The Beatles på albumet *[[Abbey Road av The Beatles|Abbey Road]]* frå 1969. Songen er hovudsakleg skriven av Paul McCartney og tilskriven som vanleg til Lennon/McCartney. 

## Komposisjon
Temaet i songen er eit spegelbilete av problema som The Beatles hadde hamna i på grunn av dårleg økonomisk styring. Teksten reflekterer eit forhold som har brote saman. «Ho» har vokse opp rik, er bortskjemt, medan «han» vil berge ho, gje ho eit svar på problema hennar, men kan ikkje: 

::*Out of college money spent*
::*See no future pay no rent.*
::*All the money’s gone, nowhere to go.*
::*Any Jobber got the sack,*
::*Monday morning turning back.*
::*Yellow lorry slow, nowhere to go.*

Songen startar med to vers sunge av McCartney i bortimot klassisk stil. Så kjem ein mykje raskare seksjon der McCartney bytter til ein meir nasal vokalstil og der han nyttar ei baritonstemme som gjev fyldig luft til den noko komiske teksten i songen. Songen svinn hen med ein vokal som minnar om ein barnesong. Det vart nytta gitarar gjennom leslieforsterkarar på songen, slik at det høyrest ut som orgeltonar, noko Beatles gjorde ein del den siste perioden. 

## Medverkande
I følgje Ian MacDonald:
* Paul McCartney &ndash; Solo- og korvokal, piano, bass, vindspel, lydbandsløyfer
* John Lennon &ndash; gitar, korvokal
* George Harrison &ndash; gitar, korvokal
* Ringo Starr &ndash; trommer, tamburin

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:You Never Give Me Your Money|You Never Give Me Your Money]]» frå , den 11. februar 2009.* 
*
Munib Masri

**Munib al-Masri** (arabisk: منيب المصري, fødd i 1934) er ein medlem av det palestinske sentralrådet (PCC) og ein tidlegare jordansk statsråd. Under tida si som minister hjelpte han Yasir Arafat og Fatah-kommandørane hans med å rømme frå Jordan under Svarte september.
Palestinsk fedayeen

**Palestinsk fedayeen** (frå arabisk: *fidā'ī*, fleirtal *fidā'īyun*, فدائيون) er ei nemning på militantar eller geriljaer i ei sekulær nasjonalistretning blant palestinarar. Dei fleste palestinarane reknar fedayeenane som «fridomskjemparar», medan den israelske staten ser på dei som «terroristar».

### Fotnote
Akronym

Eit **akronym** (frå gresk ακρος, *akros*, «øvst»/«ytst» og ονομα, *onoma*, «namn») er eit førebokstavsord eller ein type forkorting som vert lesen og uttala som eit vanleg ord, altså ikkje bokstav for bokstav.

Døme på vanlege akronym er *[[laser]]*, *[[NATO]]* og *[[radar]]*. I dømet *laser* står bokstavane for «Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation», altså «forsterking av lyssignal ved stimulert utstråling». *NATO* tyder «North Atlantic Treaty Organisation» (Atlanterhavspakta), medan *radar* tyder «RAdio Detecting And Ranging».

I forkortingar som DnB, DBS, NSB, BBS også vidare vert bokstavane uttala kvar for seg, og desse er altså ikkje akronym.

Litterære akronym: TANSTAAFL (*there ain't no such thing as a free lunch*), ASAP (*as soon as possible*).

## Sjå òg
* Akrostikon
* Initial
* Rekursivt akronym

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*Reglar for forbokstavord som PC, TV, NATO, FN og WWF ved sprakradet.no
Sun King

**Sun King** er ein song av The Beatles på albumet *[[Abbey Road av The Beatles|Abbey Road]]* frå 1969.

«Sun King» er den første songen av ein medley, sjølv om han er i forskjellig tone og takt enn resten av songane i medleyen. Teksten i starten songen er den same som tittelen og teksten til «Here Comes the Sun», men med ordet «King» sett inn etterpå. «Here Comes the Sun» er skriven av George Harrison, medan «Sun King» er skriven av John Lennon. Teksten er surrealistisk. McCartney som kunne ein del spansk gav Lennon teksten på spansk til siste del av songen. 

::*Here comes the sun king*
::*Here comes the sun king*
::*Everybody's laughing*
::*Everybody's happy*
::*Here comes the sun king*

Seinare går songen over i moll med eit orgel i bakgrunnen og vokalen bryt inn i ei merkeleg blanding av romanske språk som italiensk, spansk og portugisisk, meir sangbart enn meiningsfylt:

::*Quando paramucho mi amore de felice carathon*
::*Mundo paparazzi mi amore cicce verdi parasol*
::*Questo abrigado tantamucho que canite carousel*

Den siste setninga er typisk Lennon-aktig nonsens, *Cuesto obrigado, tanta mucho, que carousel*, som på engelsk vert omsett til *This Thanks, Very Much, Cake and Eat It, Dearest Sun*. 

Songen er i ein tredel harmoni mellom John Lennon, Paul McCartney og George Harrison, tilsvarande det som vart gjort på songen «Because» frå tidlegare på albumet. På slutten av songen stoppar musikken brått når Ringo Starr starta trommene som leier inn mot neste song, «Mean Mr. Mustard».

## Medverkande
* John Lennon – solo-, harmoni-, og korvokal, elektrisk gitar, maracas
* Paul McCartney – harmoni-, og korvokal, bassgitar, lydbandsløyfer
* George Harrison – harmoni-, og korvokal, elektrisk gitar
* Ringo Starr – trommer, bongos, tamburin
* George Martin – Lowrey orgel

## Andre versjonar
Songen er òg blitt spelt av og Booker T. & the MGs og The Bee Gees. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sun King|Sun King]]» frå , den 11. februar 2009.*
Shatila

**Shatila** er ein flyktningleir for palestinarar som vart oppretta i Beirut i Libanon i 1949, på land skjenka av *Shatila*-familien. Han var saman med «systerleiren» Sabra svært folkerik på 1980-talet, fram til massakrane der i 1982. Omkring 2005 hadde UNRWA registrert omkring 7&nbsp;000 flyktningar der. Men i Beirut og området rundt var det i tillegg registrert 83&nbsp;000 palestinske flyktningar utanfor leirane.
Mean Mr. Mustard

**Mean Mr. Mustard** er ein song av The Beatles på albumet *[[Abbey Road av The Beatles|Abbey Road]]* frå 1969. Songen er skriven av John Lennon, men tilskriven på vanleg vis Lennon/McCartney.

Lennon skreiv «Mean Mr. Mustard» i India då han var ved meditasjonsleiren til Maharishi saman med dei andre i The Beatles, inspirert av ei historie han las i avisa, ifølge han sjølv. Historia handla om ein slem gjerrigknark som gøymde pengane sine for å hindre at folk skulle tvinge han til å bruke dei. 

Tony Bramwell, forfattar av boka *Magical Mystery Tours, My Life With The Beatles*, har gjeve ei anna forklaring: *«Det var ei gammal posedame som pla henge utanfor Knightsbridge end i [[Hyde Park]], [[London]], nær miltærforlegningen. Ho hadde alt ho eigde i plastposar og slepte dei rundt i parken. Eg er ganske sikker på at ho hadde noko med songen å gjere.»*

I det første utkastet til teksten var Mustard si syster kalla Shirley. Lennon endra det til Pam da han såg høve til å få ein overgang til songen «Polythene Pam», som kjem like etter «Mean Mr. Mustard» på *Abbey Road*. Songen vart spelt inn med «Sun King» som eit samanhengande stykke.

Soga i songen er om den gjerrige mannen med ein stygg munn. Han har ei syster kalla Pam som har ein flott kropp, men andlet som ein mann og har søppelsekk til klede. 

Mange har feilaktig trudd at verselinja «keeps a ten bob note up his nose» refererte til kokain då songen kom ut og enkelte radiostasjonar nekta å spele songen på grunn av dette, men i røynda er «bob» eit populært namn for ein skilling, som tilsvarte 12 gamle pence på 1960-talet før dissimilasjonen av pengesystemet på byrjinga av 1970-talet. Ein *ten-bob* var derfor den minste pengesetelen på The Beatles si tid.

## Medverkande
* John Lennon – solo- og harmonivokal, rytmegitar, piano, maracas
* Paul McCartney – harmonivokal, fuzzbass
* George Harrison – sologitar
* Ringo Starr – trommer, tamburin

## Bakgrunnsstoff
* Teksten
* Alan W. Pollack om «Mean Mr. Mustard»

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Mean Mr. Mustard|Mean Mr. Mustard]]» frå ,  den 11. februar 2009.*
Polythene Pam

«**Polythene Pam**» er ein song av The Beatles på albumet *[[Abbey Road av The Beatles|Abbey Road]]* i 1969. Songen er skriven av John Lennon, men tilskriven på vanleg vis Lennon/McCartney.

«Polythene Pam» handlar tilsynelatande om ei mystisk tøs frå Liverpool kledd i ein søppelsekk. Det er sagt at ein av inspirasjonskjelde var ein gong John Lennon var saman med poeten Royston Ellis og veninna hans, som var kledd i plastikk (polyethylene). Det kan òg ha vore ein underleg kvinneleg tilhengjar frå den første Beatles-perioden på Cavern Club som hadde den eksentriske uvanen med å tygge og spise plastikkbitar. Ho heitte Pat Dawson Hodgetts, men ho var aldri kledd slik som i songen. 

:*She’s killer diller when she’s dressed to the hilt.*
:*She’s the kind of a girl that makes the News of the World.*
:*Yes you could say she was attractively built – Yeah.*

På albumet er songen glir songen rett over frå den førre songen, som han òg er tekstmessig knytt til, «Mean Mr. Mustard». Denne songen omhandlar den gjerrige fyren Mr. Mustard har ei syster som heiter Pam. Ho tar han med for å sjå dronninga. «Polythene Pam» går òg direkte over i neste song, «She Came in Through the Bathroom Window», men teknisk sett sluttar «Polythene Pam» når gitarsoloen endar, der Lennon seier *«We'll listen to that now»*, følgd opp av, *«Oh, look out!»*

Tidsmessig, ved 0:47, er det noko som plukkar opp ein maracas og deretter kan ein i den høgre høgtalaren høyre Paul McCartney sei *«Yeah!»* medan Lennon svarer *«Great!»*.

## Medverkande
* John Lennon – solovokal, 12-strengs akustisk gitar, klapping
* Paul McCartney – korvokal, bass, piano (akustisk og elektrisk)
* George Harrison – korvokal, sologitar
* Ringo Starr – trommer, tamburin, maracas, kubjølle

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Polythene Pam|Polythene Pam]]» frå , den 11. februar 2009.* 


## Bakgrunnsstoff
* Alan W. Pollack om «Polythene Pam»
* What Goes On? 
* Tekst
Carry That Weight

**«Carry That Weight»** er ein song av The Beatles på albumet *[[Abbey Road av The Beatles|Abbey Road]]* frå 1969. Songen er skriven av Paul McCartney, men tilskriven Lennon/McCartney. 

Songen vart spelt inn, mellom 2. juni og 19. august 1969. «Carry That Weight» og den førre songen «Golden Slumbers», vart gjort som ei samanhengande innspeling. John Lennon var ikkje til stades då intrumentopptaka vart gjort, sidan han var på sjukehus etter ei mindre trafikkulukke. 

I mellompartiet midt i songen vert det nytta messingblåsarar, elektrisk gitar og vokal som gjentar motivet frå byrjinga av «You Never Give Me Your Money» frå same album, men med annan tekst. Mot slutten av «Carry That Weight» vert eit gitarmotiv som vert nytta i både «You Never Give Me Your Money» og «Here Comes The Sun» (samt songen «Badge» med Cream, som Harrison skreiv saman med Eric Clapton). Songen går så direkte over i «The End».

Teksten verkar, som med «You Never Give Me Your Money», å reflektere McCartney si uro for dei økonomiske problema til Beatles, men dette er ikkje den einaste måten å tolke han på. Songen kan òg handle om å erkjenne at ein har vorten vaksen og ansvaret som følgjer med dette: 

::*Boy, you're gonna carry that weight*
::*Carry that weight a long time*

## Medverkande
**The Beatles**
* Paul McCartney&nbsp;– solovokal, piano, rytmegitar, korvokal
* George Harrison&nbsp;– bassgitar, sologitar, korvokal
* Ringo Starr&nbsp;– trommer, pauker, korvokal
* John Lennon&nbsp;– korvokal

**Produksjon**
* George Martin&nbsp;– produsent, arrangør

**Orkesster**
* Ukjende musikarar – tolv fiolinar, fire bratsjar, fire celloar, kontrabass, fire horn, tre trompetar, trombone, bass trombone

:Personell per MacDonald og Mark Lewisohn

## Bakgrunnsstoff
* Alan W. Pollack om «Carry That Weight»

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Carry That Weight|Carry That Weight]]» frå , den 11. februar 2009.* 
* 
*
The End av The Beatles

«**The End**» er ein song av The Beatles på albumet *[[Abbey Road av The Beatles|Abbey Road]]* frå 1969. Songen er skriven av Paul McCartney, men som vanleg kreditert Lennon/McCartney.

«The End» er som namnet indikerer den aller siste songen på albumet (med unntak av ein siste hemmeleg song, «Her Majesty» og den siste songen der alle dei fire medlemmane av The Beatles spelte saman. Den var ein grandios slutt på ei legendarisk karriere.

Det førre sporet på albumet, «Carry That Weight», glir rett over i «The End». Songen er unik på mange måtar: Det er den einaste songen frå The Beatles der Ringo Starr spelar ein trommesolo og han har tre gitarsoloar av dei andre tre medlemmane i tur og orden: Paul McCartney, George Harrison og John Lennon, skjønt det er ikkje klart kor den eine startar og den andre endar.

Den siste verselinja, medan musikken svinn hen, er kanskje sjølve essensen i musikken og filosofien til The Beatles:

:*«And in the end, the love you take is equal to the love you make!»*

:*Og til slutt, den kjærleik du tar er likestilt med den kjærleik du gjev!*

## Medverkande
*Paul McCartney – solo- og korvokal, bassgitar, piano, gitarsolo
*John Lennon – korvokal, rytmegitar, gitarsolo
*George Harrison – korvokal, rytme- og sologitar, gitarsolo
*Ringo Starr – trommer, korvokal på «Love you»-refrenget
:Personell per Ian MacDonald
*George Martin – orkestrering

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:The End av The Beatles|The End av The Beatles]]» frå , den 11. februar 2009.* 
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* Tekst 
*
Her Majesty

**Her Majesty** er ein song av The Beatles på albumet *[[Abbey Road av The Beatles|Abbey Road]]* frå 1969. Songen er skriven av Paul McCartney, men som vanleg tilskriven Lennon/McCartney.

Songen kjem heilt til slutt på albumet, men opphavleg skulle den plasserast mellom songane «Mean Mr. Mustard» og «Polythene Pam», men når McCartney høyrte songane i denne rekkefølgja likte han ikkje samansetninga. «Her Majesty» vart teken bort, men lydmannen hadde ståande ordre om å aldri kaste noko The Beatles spelte inn. Han la den korte songen mellombels heilt til slutt på bandet. Då medlemmene høyrte songen på denne måten vart dei begeistra over den tilsynelatande tilfeldige effekten av ein såkalla *skjult song*. «Her Majesty» er derfor historisk sett den første skjulte songen ein kjenner til, sidan han ikkje er lista på omslaget.

På albumet er det ein 14 sekundar lang, stille pause mellom «The End» og «Her Majesty». Etter pausen kjem det eit høgt utbrot. Det er den aller siste akkorden til songen «Mean Mr. Mustard» som slik introduserer «Her Majesty» og som igjen endar brått sidan den siste tonen på songen hamna i starten på songen «Polythene Pam».

Sjølve songen er ein enkel song for akustisk gitar om ein gut som drøymer om ei jente, «hennar majestet», men ved eit høve har Paul McCartney sunge «Her Majesty» for dronninga av England:

::*Her Majesty's a pretty nice girl,*
::*but she doesn't have a lot to say*
::*Her Majesty's a pretty nice girl*
::*but she changes from day to day*

## Medverkande
* Paul McCartney – solovokal, akustisk gitar

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Her Majesty|Her Majesty]]» frå , den 11. februar 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** Turner, Steve. *A Hard Day's Write: The Stories Behind Every Beatles' Song*, Harper, New York: 1994
* 


## Bakgrunnsstoff
* Tekst
Øyreselar

**Øyreselar** (*Otariidae*) er ein familie som høyrer til rovdyra og som er kjenneteikna ved at medlemmene har ytre øyre og baklemmer som kan bøyast framover og vert brukt når dei er på land. Denne gruppa finst i Stillehavet, Indiahavet og subantarktiske område. Til denne gruppa høyrer mellom anna anna pelsselartane og sjøløveartane, men dyra i denne familien, som utgjer sju slekter og fjorten artar, finst altså ikkje langs norskekysten.

Dyr i denne familien er gjerne særs sosiale. Dei dannar store flokkar under paringstida, der individuelle hannar, avhengig av posisjon og styrke, forsvarer eit harem på 3-40 hoer. Ein fullvaksen sjøløvehann kan vege opp mot om lag tusen kg. 

## Systematikk
* Familie: **Otariidae** (Øyreselar)
** Underfamilie: **Arctocephalinae** (Pelsselar)
*** Slekt: ***[[Arctocephalus]]*** (Sørlege pelsselar) 
**** Art: *Arctocephalus australis* (Søramerikansk pelssel) 
**** Art: *Arctocephalus forsteri* (New Zealand-pelssel) 
**** Art: *Arctocephalus galapagoensis* (Galápagospelssel) 
**** Art: *Arctocephalus gazella* (Antarktisk pelssel) 
**** Art: *Arctocephalus philippii* (Juan Fernandez-pelssel) 
**** Art: *Arctocephalus pusillus* (Sørafrikansk pelssel) 
**** Art: *Arctocephalus townsendi* (Guadalupepelssel) 
**** Art: *Arctocephalus tropicalis* (Tropisk pelssel) 
*** Slekt: ***Callorhinus*** (Nordlege pelsselar) 
**** Art: *Callorhinus ursinus* (Nordleg pelssel) 
** Underfamilie: **Otariinae** (Sjøløver)
*** Slekt: ***Eumetopias*** (Stellersjøløve) 
**** Art: *Eumetopias jubatus* (Stellersjøløve) 
*** Slekt: ***Neophoca*** (Australsk sjøløve) 
**** Art: *Neophoca cinerea* (Australsk sjøløve) 
*** Slekt: ***Otaria*** (Søramerikansk sjøløve)
**** Art: *Otaria flavescens* (Søramerikansk sjøløve) 
*** Slekt: ***Phocarctos*** (New Zealand-sjøløve) 
**** Art: *Phocarctos hookeri* (New Zealand-sjøløve) 
*** Slekt: ***Zalophus*** (Californiasjøløve) 
**** Art: *Zalophus californianus* (Californiasjøløve)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Øreselfamilien|Øreselfamilien]]» frå , den 12. februar 2009.*
Øre i Gjemnes

**Øre** er ei bygd i Gjemnes kommune i Møre og Romsdal. Staden ligg ved Batnfjorden, ved Skeidsdalen. Nede ved fjorden ligg Øre kyrkje.

## Tidlegare kommune
Øre var tidlegare ein sjølvstendig kommune, oppretta som Øre formannskapsdistrikt i 1837.
* 1. januar 1882 vart ein del av Fredø (Frei) kommune med 40 innbyggjarar overført til Øre.
* 1. september 1893 vart kommunegrensene i Øre, Frei og Kvernes kommunar justert, og Gjemnes oppretta som ny sjølvstendig kommune. 226 innbyggjarar frå Øre gjekk inn i den nye kommunen.
* 1. januar 1965 vart Øre og Gjemnes kommunar, samt området vest for Tingvollfjorden (Bergsøya) i Tingvoll kommune slått saman til dagens Gjemnes kommune. Øre hadde ved samanslåinga 1565 innbyggjarar.

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for tidlegare Øre kommune frå 1900 til 1965:**

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Øre (Gjemnes)|Øre (Gjemnes)]]» frå , den 12. februar 2009.*
She Came in Through the Bathroom Window

«**She Came in Through the Bathroom Window**» er ein song av The Beatles på albumet *[[Abbey Road av The Beatles|Abbey Road]]* frå 1969. Songen er skriven av Paul McCartney, men tilskriven på vanleg vis Lennon/McCartney.

Handlinga i «She Came in Through the Bathroom Window» gjenspeglar ei verkeleg hending. Ein noko desperat tilhengjar som heitte Diane Ashley fann ein stige i hagen til Paul McCartney og nytta denne til å klatre opp til baderomsvindauget som var delvis opent. 

Kvinna har kommentert at det var ho som klatra inn vindauget og at ho var overraske over å ha vorte temaet i ein Beatles-song og dermed nemnd på Wikipedia.

Den øvrige teksten hamdlar om ein fiktiv person og McCartney nemnte i ein dokumentar i 2002 at denne delen var inspirert av ein gong han sat bak i ein taxi i New York. Namnet på sjåføren, Quitts, kunne lesast på eit skilt og ved sidan av, *Ex Police Department*, og det inspirerte til strofa *«And so I quit the Police Department og got myself a steady job...»*

«She Came in Through the Bathroom Window» er ein kort song som glir rett over frå «Polythene Pam» som ein del av ein lengre medley. Etter sigande er det McCartney som spelar elektrisk gitar medan George Harrison spelar bass.

The Beatles gav songen til Joe Cocker, som gav ut sin eigen versjon i 1969, men etter Beatles originale versjon. Cocker-utgåva vart nytta på lydsporet til den mislukka filmen *All This and World War II* i 1976.

## Medverkande
* Paul McCartney – solo- og harmonivokal, bassgitar
* John Lennon – 12-strengs akustisk gitar, korvokal
* George Harrison – sologitar, korvokal
* Ringo Starr – trommer, tamburin, maracas, pisk

## Bakgrunnsstoff
* Teksten 
* Alan W. Pollack om songen

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:She Came in Through the Bathroom Window|She Came in Through the Bathroom Window]]» frå , den 11. februar 2009.*
Golden Slumbers

«**Golden Slumbers**» er ein song av The Beatles på albumet *[[Abbey Road av The Beatles|Abbey Road]]* frå 1969.

«Golden Slumbers», basert på Thomas Dekker-diktet i skodespelet *Patient Grissel*, som første gong kom ut i 1603 og som McCartney sette musikk til i ein godnattsong-stil.

«Golden Slumbers» og «Carry That Weight» glir rett over i kvarandre, slik fleire av songane, som «Mean Mr Mustard» og «Polythene Pam», tidlegare på albumet gjer det. Songen har piano og bass av George Harrison, trommer og i tillegg strykarar og blåseinstrument. Første vers opnar med piano aleine og ein sparsam bass og strykarar kjem til rundt McCartney si stemme på sitt mest innsmigrande:

:*Once there was a way to get back homeward*
:*Once there was a way to get back home*
:*Sleep pretty darling do not cry*
:*And I will sing a lullaby*

Trommer og blåsarar kjem dramatisk til ved refrenget, medan andre vers er tilsvarande første vers, bortsett frå med trommer. Til å vere ein «busselullesang» når natta set til er det mykje kraft i stemma til McCartney.

## Opphavleg tekst
Den opphavlege teksten skriven av Thomas Dekker frå 1600-talet er 

:*Golden slumbers kiss your eyes,*
:*Smiles awake you when you rise.*
:*Sleep, pretty wantons, do not cry,*
:*And I will sing a lullaby.*
:*Rock them, rock them, lullaby.*

:*Care is heavy, therefore sleep you;*
:*You are care og care must keep you;*
:*Sleep, pretty wantons, do not cry,*
:*And I will sing a lullaby:*
:*Rock them, rock them, lullaby.*
:*-- Thomas Dekker*

## Medverkande
* Paul McCartney – solovokal, piano
* George Harrison – bassgitar
* Ringo Starr – trommer, pauker

;Produksjon
* George Martin – produsent, arrangement

;Orkester
* Ukjende musikarar – tolv fiolinar, fire bratsjar, fire celloar, kontrabass, fire horn, tre trompetar, trombone, bass trombone

:Personell per Ian MacDonald

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Golden Slumbers|Golden Slumbers]]» frå , den 11. februar 2009.* 
* 
 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Alan W. Pollack om songen
* Teksten
Anne-Marie Ørbeck

**Anne-Marie Ørbeck** () var ein norsk komponist og pianist. 

Ho studerte piano i Oslo og Berlin hos Sandra Droucker. Ho har òg studerte hos Gustav Lange, Mark Lothar, Paul Höffer, Nadia Boulanger, Hanns Jelinek og Darius Milhaud. Ørbeck debuterte som pianist i Oslo i 1933 med Filharmonisk Selskabs Orkester. Sidan 1940 budde ho i Bergen. 

Ørbeck komnerte særleg mykje vokalmusikk. Songsyklusen *Vonir i blømetid* var ein prisvinnar i ein konkurranse arrangert av Norsk Komponistforenings komposisjonskonkurranse i 1942. I tillegg har ho skrive songar med orkester, kor og salmar. Som pianist har ho komponert ein sonatine i tre satsar og fem kadensar til klaverkonsertar av Haydn og Mozart. 

Ho har vorte mest kjend for orkesterverka sine. Ein concerttino for klaver og orkester hadde urpremiere i Berlin i 1938 med Herman Stange som dirigent, der ho sjølv var solist. Under den andre verdskrigen komponerte ho ein symfoni som vart urframført av Harmonien i 1954 med Carl von Garaguly som dirigent. Dette er eit av hennar mest spelte verk i lag med «Pastorale og Allegro» for fløyte og strykarar.

## Kjelder
*
Krim-observatoriet

**Krim-observatoriet** (**CrAO**; *Crimean Astrophysical Observatory*) er eit observatorium på Krim-halvøya i Ukraina. Det har IAU-koden 095.

Dagens observatoriebygningar ligg nær Nautsjnij. Fram til midten av 1950-åra låg dei lengre sør, nær Simeis. Den eldre staden blir stadig noko bruka, og Krim-Simeis-observatoriet har IAU-kode 094.

Observatoriet har gjeve ut eit tidsskrift sidan 1947 som frå 1977 kom på engelsk som *Bulletin of the Crimean Astrophysical Observatory*.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Crimean Astrophysical Observatory|Crimean Astrophysical Observatory]]» frå , den 12. februar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Den økonomiske og monetære unionen

**Den økonomiske og monetære unionen** (**ØMU**) eller **EU sin pengeunion** (engelsk *Economic and Monetary Union* (*EMU*)) er ein myntunion danna av Den europeiske unionen (EU). Han har som mål å innføre ein felles valuta, euroen, hos alle medlemslanda, styrt gjennom ein felles pengepolitikk gjennom Den europeiske sentralbanken (ESB). Unionsprogrammet består av tre fasar; tredje fase omhandlar adopsjon av euroen som den nye mynteininga i landet. Femten av medlemslanda har gått inn i den tredje fasen og gått bort frå den tidlegare valutaen; berre Sverige, Danmark og Storbritannia står att. Sverige og Storbritannia har inflasjonsmål og flytande valutakursar, og har dermed styring over heimleg pengepolitikk gjennom sentralbankane i landet, medan Danmark har fast valutakurs mot euroen og har dermed i praksis sett ut pengepolitikken til den europeiske sentralbanken.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Den økonomiske og monetære union|Den økonomiske og monetære union]]» frå , den 12. februar 2009.*
Økumenikk

**Økumenikk** (frå gresk *oikoumene*, 'den busette verda') er eit omgrep som dekkjer både arbeid for auka forståing og samarbeid mellom forskjellige kristne kyrkjer, og det teologiske studiet av forholdet mellom kyrkjene. Det vert òg til tider nytta om samarbeid mellom ulike religionar, men dette vert eigentleg kalla *[[interreligiøsitet]]*.

Splittinga mellom dei forskjellige delane av den kristne kyrkja går tilbake til oldkyrkjeleg tid, men det var med det store skismaet i 1054 at det verkeleg kom eit skarpt skilje mellom dei to store delane av kyrkja; tidlegare splittingar hadde vore meir avgrensa, men no vart kristeneininga delt mellom aust og vest. I vest fekk ein så ytterlegare ei stor splitting i reformasjonen på 1500-talet. Sjølv om det alltid har vore visse samtalar med omsyn på å sameine dei forskjellige kyrkjesamfunna, var forholdet inntil andre halvdel av 1900-talet generelt prega av mistru og fiendtlege innstillingar. 

Ei av dei store endringane i det økumeniske klimaet kom med det andre vatikankonsilet (1962&nbsp;1965), då den katolske kyrkja opna for samtalar med andre kyrkjesamfunn i ei heilt ny and. Etter dette har ein mellom anna kome fram til *[[Felleserklæringa om rettferdiggjeringsslæra]]* (1999), der Det lutherske verdsforbundet og den katolske kyrkja presenterte eit felles syn på eit av dei sentrale stridstema mellom kyrkjene. Erklæringa viser mykje av det økumeniske arbeidet ved at han ikkje legg skjul på at det i spørsmålet om rettferdiggjeringslæra ikkje er full semje, men at han presenterer det som er felles, og samstundes legg fram kvar kyrkje sitt syn på det som gjenstår, slik at ein er klar over bakgrunnen for skilnadane, og dermed kan unngå ordkrigar av den typen som oppstod ved reformasjonen.

Mellom lutherske og anglikanske kyrkjer har ein mellom anna kome fram til Porvoo-avtalen, som oppretta eit nattverdsfellesskap mellom desse.

Det er usemje om kva som er det endelege målet for økumenikken, sidan ein har forskjellige syn på hva *Kyrkja* er. For dei som ser kyrkja som ein institusjon som er naudsynt for frelse, som katolikkar og ortodokse, er målet full eining innanfor éi kyrkje; for andre er målet gjerne felles nattverdsfeiring, men ikkje nødvendigvis ei felles kyrkje.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Økumenikk|Økumenikk]]» frå , den 12. februar 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* «Økumenikk» ved kirken.no
* «Økumenikk» ved katolsk.no
* «Enhet/økumenikk - ressurser»  ved misjonsforbundet.no
Ølgjær

**Ølgjær**  (*Saccharomyces cerevisiae*) er ein gjærsopp i slekta *[[Saccharomyces]]*. Han er ein viktig modellorganisme for eukaryotar og har ført til mange oppdagingar av gen i pattedyr.

## Bruk ved brygging

Ølgjær gjer at enkelte karbohydrat vert gjæra til etanol (alkohol). Stundom vert ølgjær kalla **bryggerigjær**, der gjærsoppen er drepen, medan enzym og vitaminar framleis er uskadde. Ølgjær er rikt på B-vitamin.

For bryggerigjær skil ein mellom «overgjær» og «undergjær». Overgjær dannar eit skum på toppen av væska under gjæringsprosessen og kan skape høgare alkoholinnhald og meir fruktig og søtare øltypar. Undergjær vert nytta til å lage lager. Denne gjærtypen produserer meir sukker, og har ein skarpare smak. 

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Brewer's Yeast|Brewer's Yeast]]» frå , den 12. februar 2009.* 
 
*