open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jochen Sachse

**Jochen Sachse** () er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Frankenberg i Sachsen som representerte Aust-Tyskland. Han vann sølvmedaljen i sleggjekasting både under Sommar-OL 1972 og Friidretts-EM 1974. 

## Aktiv

Sachse vart femtemann ved Friidretts-EM 1969. Året etter sette han personbeste med 72,34 meter då han gjekk til topps i sleggjetevlinga i universiaden i Torino. Sommaren 1971 forbetra han seg til 72,76 m, eitt år seinare sette han austtysk rekord med eit kast på 74,76 meter. Under dei olympiske leikane 1972 i München smekka han til med 74,96 m i siste omgangen og tok sølvmedaljen, berre verdseinaren Anatolij Bondartsjuk frå Sovjetunionen kasta lengre i tevlinga og gjennom sesongen. Sachse vann ein ny sølvmedalje då EM 1974 fann stad i Roma, her vart han slått med 20 cm av Sovjets Aleksej Spiridonov, ein kar som sette verdsrekord like etter meisterskapen. 1975-sesongen flytta Sachse sin personlege rekord til 76,40 m, via 75,40 m og 76,04 m. I 1977 forbetra han sitt personbeste med fire centimeter til 76,44 m. Han la opp etter 1978-sesongen.

Sachse vart austtysk meister i sleggjekast i 1971, 1972, 1975 og 1976.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*EM 1969 i Aten: Nr 5 – 68,60 m 
*EM 1971 i Helsinki: Nr 7 – 69,74 m
*OL 1972 i München: Sølvmedalje – 74,96 m, bakom Anatolij Bondartsjuk (75,50 m)
*EM 1974 i Roma: Sølvmedalje – 74,00 m, bakom Aleksej Spiridonov (74,20 m)
*OL 1976 i Montreal: Nr 6 – 74,30 m
*EM 1978 i Praha: Nr 9 – 71,56 m

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Jochen Sachse (Leichtathlet)|Jochen Sachse (Leichtathlet)]]» frå ,  den 21. mai 2021.*
Martin Keown

**Martin Raymond Keown** () er ein engelsk tidlegare fotballballspelar. Han var i årevis midtstoppar på Arsenal FC, ein klubb han hadde stor suksess med i tida 1997-2002. Keown utmerkte seg som hovudspelar og med harde taklingar. Ballteknisk mangla han mykje på internasjonalt nivå.

## Aktiv
### Klubbspel
Keown fekk sin ligadebut med andredivisjonslaget Brighton & Hove Albion i 1984. Han hadde kontrakt med Arsenal og spelte for laget frå seinhausten 1985 til han sommaren 1986 vart overført til Aston Villa. Frå sommaren 1989 spelte Keown på Everton til midtvegs i 1992/93-sesongen, då gjekk turen tilbake til Arsenal. Dei neste elleve sesongane var han med på den store oppturen for Arsenal-laget, eit lag som sikra seg dobbeltsiger i ligaen og FA-cupen i så vel 1998 som 2002. Etter ein sesong på Arsenal-benken avslutta han 2004-06 med spel på nivå 2 for, fyrst, Leicester City og så Reading.

### Landslagsspel
Keown debuterte på England sitt landslag i 1992 og deltok i 43 landskampar dei neste ti åra. I mange av kampane danna han midtstopparpar med klubbkameraten Tony Adams. Keown var med i troppane til EM 1996, VM 1998, EM 2000 og VM 2002. Han skåra 2 landslagsmål.

### Merittar
*Vinnar av Cupvinnarcupen: 1994 for Arsenal FC
*Engelsk ligameister:1998, 2002 og 2004 for Arsenal FC
*Vinnar av FA-cupen: 1998, 2002 og 2003 for Arsenal FC

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Martin Keown|Martin Keown]]» frå ,  den 21. mai 2021.*  
*eu-football
FA-cupfinalen i fotball 2003

**FA-cupfinalen i fotball 2003** fann stad på Millenium stadion i Cardiff den 17. mai, med 73&nbsp;726 tilskodarar på tribunane. Kampen mellom tittelforsvarar Arsenal FC frå London og Southampton FC enda med siger 1 – 0 til Arsenal.

### Kampen

Finalens einaste mål kom då Robert Pirès i det 38. minutt mottok ei halvklarering frå Southampton-forsvaret og frå 7 meter sette ballen nede til venstre for målvakta.

**Arsenal** sitt vinnarlag bestod av: David Seaman (kaptein), Lauren Etamé-Mayer, Martin Keown, Oleh Luzjny, Ashley Cole, Robert Pirès, Ray Parlour, Gilberto Silva, Fredrik Ljungberg, Dennis Bergkamp og Thierry Henry. Sylvain Wiltord erstatta Bergkamp i det 77. minutt.

**Southampton** mønstra: Antti Niemi, Chris Baird, Claus Lundekvam, Michael Svensson, Wayne Bridge, Paul Telfer, Matt Oakley, Anders Svensson, Chris Marsden (kaptein), Brett Ormerod, James Beattie. 20 minutt i andre omgang vart målvakta Niemi skadd og erstatta med Paul Jones. I det 75. minutt kom Jo Tessem inn, ut gjekk Anders Svensson. Fabrice Fernandes spelte siste fem minutta i staden for Baird.

Graham Barber var dommar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:2003 FA Cup Final|2003 FA Cup Final]]» frå ,  den 21. mai 2021.*
Victoria 3

**Victoria 3** (forkorta **Vic III** eller **Vic 3**) er eit storstrategispel frå 2022 laga av Paradox Interactive. Spelet er ein oppfølgjar til Victoria II.
Elling Nikolai Alsvik

**Elling Nikolai Alsvik** () er norsk magister i etnologi, med historie og nordisk arkeologi, frå Universitetet i Oslo. Han var vitskapleg assistent ved Glomdalsmuseet, Elverum 1967–1970, museumsstyrar/førstekonservator ved Sverresborg, Trøndelag Folkemuseum 1971–1989, og deretter leiar og førstekonservator NMF for avdelinga Kulturarvsforvaltning ved dette museet fram til 2008. Han har skrive ei rekke artiklar om fleire kulturhistoriske emne og dessutan emne med tilknyting til samlingane og arbeidet til museet.

## Kjelder
NM i turn 1972 for menn

**Noregsmeisterskapen i turn 1972** for menn vart avvikla i Oslo helga 13.–14. mai. Deltakarane tevla i tolvkamp, dobbelt program i alle seks øvingane med både obligatoriske og sjølvvalde program i øvingane.

Åge Storhaug vart noregsmeister for 14. og siste gong. Han vann sju av enkeltøvingane, Truls Pedersen sigra i tre øvingar, medan Trygve Gjerstad var best i ringar obligatorisk og Jan Ørnholt i svingstang sjølvvald.

### Tolvkamp





## Kjelder
*Drammens Tidende og Buskeruds Blad 15. mai 1972
OGAE Second Chance Contest 2021

**OGAE Second Chance Contest 2021** (**OGAE SCC 2021**) var den trettifemte gongen OGAE Second Chance Contest vart arrangert. Tevlinga vart halden i Sverige, etter at Sverige vann tevlinga i 2020, med songen «Kingdom Come» av Anna Bergendahl.

For å kunne deltake i OGAE Second Chance Contest 2021 måtte ein ha delteke i ein av dei nasjonale finalane i Eurovision Song Contest 2021. Om ein hadde vunne ein nasjonal finale fekk ein ikkje delta.

Fjorten land deltok i OGAE Second Chance Contest 2021. Det er det lågaste talet med deltakande land i OGAE Second Chance Contest sidan 1995, då berre ni land deltok. Frankrike, Russland og Spania returnerte til tevlinga. Armenia, Australia, Island, Latvia, Polen, Romania, San Marino, Serbia, Slovenia, Tsjekkia og Ukraina, som deltok i 2020, deltok ikkje i 2021-utgåva av OGAE Second Chance Contest.

Noreg vann OGAE Second Chance Contest for fjerde gong, med songen «Monument» av KEiiNO.

## Bidrag

## Sjå òg
* Eurovision Song Contest 2021
* Junior Eurovision Song Contest 2021

## Referansar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:OGAE Second Chance Contest 2021|OGAE Second Chance Contest 2021]]» frå ,  den 21. mai 2021.*
Pressaft

**Pressaft** er væske som sig ut frå surfôrsiloar, noko som er eit forureiningsproblem, som er regulert i lovverket. Pressafta skal samlast opp, men det har vist seg at det ofte er lekkasje mellom sluken og avløpsrøyret i tårnsiloar. I plansiloar sig ofte regnvatn ned langs veggane og inn i siloen, slik at det blir ekstra avrenning.
 
## Referansar
Høykanon

**Høykanon** er ei jordbruksmaskin som vert nytta for å transportera høy inn på ein låve. Maskina er sett saman av ei sentrifugalvifte, som genererer ein kraftig luftstraum, og eit langt røyr. Den kraftige luftstraumen i røyret riv med seg høyet og bles det ut i enden av røyret, som ofte går inn på låven gjennom ein glugge. Maskina kan vera driven av ein elmotor eller frå kraftuttaket på ein traktor. Høyet vert mata inn i maskina manuelt, ofte med høygaffel, eller direkte frå ei avlessarvogn. Høykanon kan òg nyttast for å transportera halm. Det er fyrst og fremst i gamle driftsbygningar, der det ikkje er mogleg å køyra inn på låven med traktor, at høykanonane har vorte nytta. Oergangen til surfor førte til at bruken minka. 
## Referansar
FA-cupfinalen i fotball 2014

**FA-cupfinalen i fotball 2014** fann stad på Wembley stadion i London den 17. mai, med 89&nbsp;345 tilskodarar på tribunane. Etter 120 minuttars spel kunne kapteinen på Arsenal FC heve pokalen, då London-laget hadde sigra med 3 mot 2 over Hull City, ein klubb som aldri tidlegare hadde delteke i ein FA-finale.

### Kampen

Allereie 8 minutt ut i kampen leia Hull 2 – 0, etter skåringar av James Chester og lagkaptein Curtis Davies. Spanske Santi Cazorla reduserte for Arsenal i det 17. minutt på eit frispark i motsett kryss. Fyrst 20 minutt før ordinær tid var ute, bringa franske Laurent Koscielny balanse i stillinga. Kampen gjekk til ekstraomgangar, og vart avgjort då Aaron Ramsey i det 109. minutt vart spelt fri og flukta ballen lavt i næraste hjørne frå 12-14 meter.

**Arsenal** sitt vinnarlag: Łukasz Fabiański, Bacary Sagna, Per Mertesacker, Laurent Koscielny, Kieran Gibbs, Mikel Arteta (kaptein), Aaron Ramsey, Santi Cazorla, Mesut Özil, Lukas Podolski, Olivier Giroud. Yaya Sonogo tok over for Poldolski då kampen var ein time gammal, Tomáš Rosický og Jack Wilshere spelte andre ekstraomgang i staden for Cazorla og Özil.

Lee Probert dømde kampen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:2014 FA Cup Final|2014 FA Cup Final]]» frå ,  den 22. mai 2021.*
FA-cupfinalen i fotball 2015

**FA-cupfinalen i fotball 2015** fann stad på Wembley stadion i London den 30. mai, med 89&nbsp;283 tilskodarar på tribunane. Tittelforsvararen Arsenal FC frå London vann heile 4 – 0 over Aston Villa FC frå Birmingham.

### Kampen

Theo Walcott sende Arsenal i føringa i det 40. minutt. Fem minutt ut i andre omgang la chilenaren Alexis Sánchez på til 2 – 0, tolv minutt seinare auka tyske Per Mertesacker til 3 – 0. Franskmannen Olivier Giroud avslutta målfesten med å legge på til 4 – 0 i sluttsekunda.

**Arsenal** sitt vinnarlag: Wojciech Szczęsny, Héctor Bellerín, Per Mertesacker (kaptein), Laurent Koscielny, Nacho Monreal, Francis Coquelin, Aaron Ramsey, Santi Cazorla, Mesut Özil, Alexis Sánchez, Theo Walcott. Olivier Giroud og Jack Wilshere vart bytta inn då det stod att eit kvarter av kampen, ut gjekk Özil og Walcott. Alex Oxlade-Chamberlain entra bana straks før dommaren bles av kampen.

**Aston Villa** mønstra Shay Given, Alan Hutton, Ron Vlaar, Jores Okore, Kieran Richardson, Tom Cleverley, Ashley Westwood, Fabian Delph (kaptein), Charles N'Zogbia, Christian Benteke, Jack Grealish og innbytarane Gabriel Agbonlahor, Leandro Bacuna, Carlos Sánchez.

Jon Moss dømde kampen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:2015 FA Cup Final|2015 FA Cup Final]]» frå ,  den 22. mai 2021.*
NM i turn 1974 for menn

**Noregsmeisterskapen i turn 1974** for menn vart avvikla i Porsgrunn helga 7.-8. desember 1974. Deltakarane tevla i sekskamp.

### Sekskamp





Tore Lie var bestemann i armapparata, Eddie Pedersen vann frittståande og hopp.

## Kjelder
Løe

**Løe** eller **låve** er ein gardsbygning ein kan bruka til å lagra høy eller anna tørrfor til husdyr, og til å lagra korn før tresking. Frå gammalt av var det mange løer på ein gard, kvar med sitt føremål. I dag kan omgrepet løe brukast om eit rom til å lagra for i ein større driftsbygning, og det kan brukast som namn på heile bygningen. 

«Å lø» tyder å stabla (opp) noko, t.d. stein, stråfôr eller korn.

## Kornløer, forløer og uteløer
I det førindustrielle jordbruket hadde ein gard fleire bygningar, og det kunne vera mange løer ved eit tun og på ein gard. Den store løa i gardstunet var først og fremst for å lagra kornneka fram til treskinga. Denne kunne ein òg kalla *kornløa*. Dersom det var plass kunne ein òg bruka denne løa til å lagra for. Det var som regel eigne *forløer* – nokre plasserte i tunet, andre var *uteløer* som var plasserte vidt omkring i utmarka til garden, på setra, i skogen eller på fjellet. I tunet kunne det vera spesielle løer for høy hestane skulle ha i våronna. 

Det er i dag vanleg å bruka nemningane løe og låve om kvarandre. I nyare tid har både løa og låven blitt til rom den store driftsbygning på garden, og denne bygningen kan ein kalla både uthus, løe, låve og fjøs.

## Landbruksutvikling
Bruken av tørrhøy har minska i norsk landbruk dei siste 50 åra. Etter krigen blei det etterkvart vanleg med *ensilering*, dvs. nedlegging av utørka høy blanda med silosyre i eit røyrforma loddrettstående bygg som blir kalla ein silo. 

Etter ca. 1990 er siloane blitt avløyst av *[[Rundballe|rundballane]]*  som består av nyslege gras (høy) som blir rulla i plast saman med silosyre. Rullen blir tetta og kan lagrast utandørs til han skal brukast.

Silo og rundballar reduserte behovet for løer til lagring av for til eit minimum i dagens jordbruk. Behov for kornløa til lagring av kornnek før tresking forsvann med skurtreskaren.

## Løa i nordisk kulturlandskap
Noreg er eit land der tilnærma alt husdyrhald var basert på innsamling av vinterfor og inneforing av dyra. Difor var lagerrom heilt nødvendige, og løene var ein dominerande bygningstype i det norske kulturlandskapet. Det gjaldt både dei små forløene og dei store driftsbygningane. 

## Bilde av løer frå ulike land

Fil:Tabia_Zovo_5.JPG|Lafta utløe Veneto i Nord-Italia .
Fil: Swedish barn.JPG|Låve ved Barnarp i Sverige
Fil: Wooden barn in Bartoszówka, Poland.jpg|Gammal låve med stråtak i Polen
Fil: BarnPennMar08.jpg|Låve i Pennsylvania i USA
Fil: Pastoral-barn.jpg|Låve i jordbrukslandskap i Michigan i USA.


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Løe|Løe]]» frå ,  den 22. mai 2021.*  
 
## Litteratur
Kristofer Visted og Hilmar Stigum: *Vår gamle bondekultur*. 
J.W.Cappelens forlag. Oslo 1971. Bind I s. 134 - . Digital bok i Bokhylla.no
Vatningsutstyr

**Vatningsutstyr** for åker og eng er utstyr som blir nytta for tilføra vatn i periodar med for lite nedbør. Medan kunstig vatning i tidlegare tider ofte var basert på kanalar og trerenner nyttar ein i dag omtrent berre røyr under trykk for å føra fram vatnet. Om det er nok fall treng ein ikkje pumpe, men når ein hentar vatnet frå ei vasskjelde som ligg på same nivå eller lågare enn arealet som skal vatnast lyt ein bruka pumpe. Der ein har tilgang på elektrisk energi er det best å nytta ein elektrisk motor, som oftast ein induksjonsmotor, for å driva pumpa. Om ein ikkje har tilgang på elektrisk energi kan ein nytta ein traktor eller ein stasjonærmotor for å driva pumpa, men det krev meir tilsyn enn elektrisk drift. Hovedtilførselsrøyret kan leggast i jorda om vatningssesongen er lang, men det er òg vanleg å nytta eit fleksibelt plastrøyr som blir dregen ut frå ein stor trommel.

## Sirkelspreiarar

Den vanlegaste spreiartypen er sirkelspreiaren, òg kalla dreiestrålespreiar. Han er sett saman av eit stålrør med eit munnstykke, dyse og ein dreiemekanisme. Spreiaren er montert på eit stativ, som står på tre eller fire bein. Strålerøret dannar ein vinkel på 30°-35° med horisontalplanet, men på små spreiarar for bruk i frukthagar kan vinkelen vera så liten som 12° eller 6°. Dreiemekanisme er driven av vasstrykket i tilførselsrøret og startar av seg sjølv nå trykket blir sett på. Nokre spreiarar har ein innstillbar vendar, som gjer det mogleg å vatna berre ein del av sirkelen. Vanleg dysestorleik på store spreiarar er 8-22 mm, som gjev ein regnintensitet på 8-15 mm/time. På små spreiarar er det vanleg med ein dysestorleik på 4-7 mm, som gjev ein regnintensitet på 2-3 mm/tim. Store spreiarar lyt difor flyttast kvat 15. time, medan små spreiarar kan stå på heile døgnet.

## Sjølvflyttande anlegg

På flat mark kan ein nytta sjølvflyttande anlegg, og kalla «vatningsvogn». Ein type blir sakte dregen etter tilførselsrøyret, ved at dette blir sula opp på ein stor stasjonær trommel, driven av ein elektrisk motor eller ein liten forbrenningsmotor. Men det er òg muleg å nytta ein vassmotor, driven av vasstrykket. Tilførselsrøyret må vera fleksibelt, så det er laga av ei eller anna form for plast. Slike anlegg er utstyrte med automatisk stopp, som hindrar at spreiaren kolliderer med trommelen. Når spreiaren har nådd trommelen må han flyttast til ei ny stripe. Det kan vera tungt å dra ut tilførselsrøyret frå trommelen, men ein nyttar gjerne ein liten traktor til dette.

## Referansar
Drøftemaskin

**Drøftemaskin** er ei jordbruksmaskin som tidlegare vart nytta for å drøfta kornet, dvs. skilja agna frå kjernene etter at det var treskja med sliul. Drøftemaskinene utførte drøftinga fortare enn manuell drøfting.

Drøftemaskiner fungerer ved at ei vifte genererer ein oppadgåande luftstraum gjennom maskina. Korn og agner vert så sleppt ned gjennom luftstraumen, som riv med seg dei lette agnene og halmrestane, medan dei tyngre kjernane dett gjennom luftstraumen og ned på ein skråstilt soll. Sollen slepp gjennom partiklar som er mindre enn kjernane, medan kjernane sklir nedover sollen og ut til ein behaldar som samlar dei opp. På det viser blir kjernar og agner skild frå kvarandre.
## Referansar
Rotfruktopptakar

**Rotfruktopptakar** er ei jordbruksmaskin som haustar rotfrukt, som nepe, sukkerroer o.l. Dei fleste maskinane fjernar kålen og toppen medan rotfrukta står i jorda, rett før dei blir tekne opp. Etter at kålen er fjerna blir rotfruktene løfta ut av jorda av skiver som skjer seg ned i jorda. På nokre maskinar går rotfruktene vidare inn på eit transportbelte, som fører dei vidare. Om beltet er glissent vil mykje av jorda ramla av om ho er tørr. Andre maskiner fører rotvekstane over roterande transpotskruvar, eller dei blir førte over roterande korger. Om jorda er våt vil mykje av jorda fylgja med og det kan vera naudsynt å vaska rotfruktene før levering. Våt jord er i alle høve ei ulempe, etter som dei store maskinane lett kan siga nedi og setta set fast.

Eldre maskiner hadde ofte ein evelator som transporterte dei ferdig reinska rotfruktene over i tilhengaren til ein traktor som kjørte ved sida av opptakaren. På moderne maskiner er det meir vanleg at rotfruktene blir samla opp i ein behaldar på masskina og så tippa over i ein tilhengar når behaldaren er full.

Storleiken på maskinane varierer frå maskiner som tek opp merre ei rand i gongen til maskiner som tek opp 6 eller 9 renner i gongen. Dei minste opptakarane blir nytta av dei som dyrkar i liten skala, kanskje til eigen buskap, medan dei største maskinene, som er kostbare, ofte blir kjøpt av entreprenørar som tek på seg haustinga for mange dyrkarar.


Fil:Schleg_Integral_NK.png|Fjerning av kål og topp medan røtene står i jorda.
Fil:Fodder_Beet_harvesting_-_geograph.org.uk_-_1241327.jpg|Hausting av nepe.
Fil:Beetharvester.jpg|Hausting av sukkerroer.
Fil:Holmer_T3_2012_MR9rod_vl.JPG|Sjølvgåande opptakar.

 
## Referansar
NM i turn 1977 for menn

**Noregsmeisterskapen i turn 1977** for menn vart avvikla i Leirvik på Stord helga 19.–20. november. Deltakarane tevla i tolvkamp, dobbelt program i alle seks øvingane med både obligatoriske og sjølvvalde program i øvingane.

### Tolvkamp





## Kjelder
*Bergens Arbeiderblad 21. november 1977
Gjødselpumpe

**Gjødselpumpe** er ei jordbruksmaskin som vert nytta for å pumpa gylle, som er ei blanding av møkk og vatn. Slike pumper blir nytta for å fylla tankspreiarer, men òg for å røra rundt i gylla. Den vanlegaste pumpetypen er sentrifugalpumpee, men eksentersnekkepumper og vakumpumper har òg vore nytta. Dei kan vera drivna av ein elektrisk motor, som oftast ein asynkronmotor, eller frå effektuttaket på ein traktor. Sjølve pumpa vert ofte senka ned i gjødsla og driven via ein lang aksling.

## Kjelder
Gylle

**Gylle** er ei blanding av blaut møkk, land og vatn. Gylle er ein viktig gjødselressurs i landbruket. Vatnet bind ammoniakken (NH4+) i gyllen, slik at han kan nyttast betre. Det reduserer òg tapet under spreiing.
Laukopptakar

**Laukopptakar** er ei jordbruksmaskin som tek opp lauk. Maskinane blir dregne av ein traktor og lauken blir samla i ein behaldar eller kassar på maskina.
Radreinskar

**Radreinskar** er ei jordbruksmaskin som blir nytta for mekanisk fjerning av ugras i potet- og grønsakåkrar. Dei smuldrar overflata og skjer av eller riv opp ugrasplanter. I nokre vekstrar, som til dømes potetåkrar, fyller dei òg jord attåt plantene.

Traktormonterte radreinskarar er i dag ofte monterte i trepunktsopphenget, bak på traktoren. Dette gjer at føraren må vri seg rundt for å overvaka reiskapen. På traktorar som har frontmontert trepunktsoppheng kan reiskapen monterast der, slik at føraren slepp å vri seg rundt.


Fil:Aardappelaanaarde_4-rijig_(voorkant).jpg|Radreinskar for potet, med tinnar som fjernar ugras mellom rennene og skjer som grev jord attåt plantene.
Fil:Bundesarchiv_Bild_183-30689-0005,_Kartoffelhacken.jpg|Radreinsking med reiskapsberar i potetåker.
Fil:Arado._Galicia_(Spain).jpg|Hestedregen radreinskar for potet.


## Kjelder
Tsjuktsjarar

**Tsjuktsjarar** (russisk tsjuktsji, чукчи (fleirtal), *tsjuktsja*, чукча (*eintal*)) er eit urfolk frå Tsjukotka, aller lengst nordaust i Sibir, ved kysten av Nordishavet og Beringhavet. Dei snakkar eit paleosibirsk språk, tsjuktsjisk. I den siste sovjetiske folketeljinga i 1989 oppgav 15 183 at dei var tsjuktsjarar og 70,3 % snakka språket.

Tsjuktsjarane har tradisjonelt levd av reindrift. Dei heldt sannsynlegvis tidlegare til lengre sør, og dei har fordrive andre folkeslag som yupikar og jukagirarar. Då russarane kom til området på 1700-talet, braut det ut krig der tsjuktsjarane forsvarte seg kraftig. I 1778 gjekk russarane over til ein meir fredeleg politikk der dei handla med tsjuktsjarane, men elles lét dei vera i fred.

På 1950-talet blei reindrifta tvangskollektivisert, sjølv om tsjuktsjarane kjempa mot KGB og hæren med våpenmakt. Mange tsjuktsjarar har no store helseproblem knytte til  alkoholisme, feilkosthald og forureining frå gruvedrift og prøvesprengingar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tsjuktsjere|Tsjuktsjere]]» frå ,  den 22. mai 2021.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
***
Røyrmjølkeanlegg

**Røyrmjølkeanlegg** er eit vidareutvikling av mjølkemaskina. I staden for å samla opp mjølka i ein separat behaldar for kvar einskild ku, har slike anlegg røyr som mjølka blir transportert gjennom til ein mjølketank av rustfritt stål i mjølkebua. Dei har og røyr som forbind mjølkeorgana med ei sentralt plassert vakumpumpe. Ein slepp difor å bera mjølka frå kufjøset til mjølkebua. I store besetningar fører dette til at ein spara mykje arbeid. Ein kan òg nytta fleire mjølkeorgan samstundes og få mjølkinga snøggare unnagjort. Arbeidsprinsippet for mjølkeorgana er skildra i artikkelen kalla mjølkemaskin.

Røyrmjølkeanlegg må dimensjonerast rett for å fungera godt, og dei stiller stor krav til reingjering og desinfisering etter bruk. I dei seinare åra har overgangen til lausdrift ført til at mjølkerobotar har teke over frå røyrmjølkeanlegga.

## Referansar
Båttypen snadd

**Snadd** er ei smal, lett, lita rosjekte, som er spiss i begge ender. Båttypen høyrer heime i Agder, og har fleire særtrekk frå andre agderbåtar, som lite spring, mange smale bord, og så godt som ikkje stavntoppar. Med nemninga «elvesnadd» siktar ein til ein lett, smal robåt bygd for bruk i elver.
 
## Kjelder

**Denne artikkelen byggjer på «[[:no:Snadd|Snadd]]» frå , versjonen frå 26. april 2015*.
Gulrotopptakar

**Gulrotopptakar** er ei jordbruksmaskin som haustar gulrøter. Det finst to hovudtypar. Den eine typen er sokalla «toppløftarar», som har to gummibelte som tek tak i kålen på plantene og lyftar dei ut av jorda. Gulrøterne blir så ført inn i maskina, der knivar skjer av kålen. Den andre typen har skiver som går ned i jorda og lyfter plantene opp og inn på eit transportbelte. Kålen blir då skoren av medan gulrøtene står i jorda. Beltet er glissent for at jorda skal ramla gjennom. Jorda må vera etter måten tørr, slik at ho lettare ramlar av gulrøtene. Nokre maskinar har ein elevator som fører gulrøterne direkte over til tilhengaren på ein traktor som kjører attmed opptakaren, medan den til høgre samlar gulrøtene i ein behaldar, som så vert tippa over i ein tilhengar når han er full. 

Gulrotopptakar blir produserte i mange storleikar, frå små maskinar som tek opp berre ei rand i gongen til store maskinar som tek opp opp til seks renner i gongen. Dei minste maskinane er ofte monterte i trepunktsopphenget på ein traktor, medan større maskiner har eigne hjul og blir dregne av ein traktor. Dei aller største er ofte sjølvgåande. Store sjølvgåande maskinar har fleire, ofte seks, hjul med lågt lufttrykk, for at dei ikkje skal siga ned i jorda og setta seg fast. Jorda må likevel vera relativt tørr for å bera maskinane. Dei største maskinane er kostbare og blir ofte kjøpt av entrepenørar, som tek på seg haustinga for mange dyrkarar. Investeringskostnadane kan då fordelast på fleire gardsbruk.

## Referansar
Nils Oskal

**Nils Oskal** () er ein norsk professor ved Samisk høgskole, Institutt for språk, duodji, reindrift og samfunnsvitskap. Han har publisert artiklar og bøker innan blant anna vitskapsteori, politisk filosofi og etikk. I 2019 var han medredaktør og medforfatter for nyutgåva av Lars Hættas og Anders Persen Bær si bok *Muitalusat*, som på norsk vart gjeven ut som *Erindringer – samiske beretninger om Kautokeino-opprørets bakgrunn etikk og  moral*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nils Oskal|Nils Oskal]]» frå ,  den 25. mai 2021.*
Resident Evil Village

***Resident Evil Village*** er eit survival horror-spel utvikla og utgjeve av Capcom. Det er oppfølgjaren til *[[Resident Evil 7: Biohazard]]* frå 2017 og spelaren kontrollerer Ethan Winters som leiter etter den kidnappa dottera si. Etter eit lagnadstungt møte med Chris Redfield, endar Winters opp i ein landsby fylt av muterte skapningar. Medan *Village* held survival horror-elementa frå tidlegare *Resident Evil*-spel ved lag, innfører spelet fleire action-orienterte spelemekanikkar samanlikna med føregangaren.

*Resident Evil: Village* inkluderer òg ein online fleirspelarmodus. Spelet vart annonsert under PlayStation 5-avdukinga i juni 2020 og vart utgjeve 7. mai 2021 til Windows, PlayStation 4, PlayStation 5, Xbox One og Xbox Series X/S. Det fekk generelt positiv mottaking for spelemekanikkane, settinga og variasjonen, men kritikk for gåtene og bosskampane. Det større fokuset på action samanlikna med føregangaren fekk blanda motakking.

## Merknader

## Bakgrunnsstoff
*
Turn under Sommar-OL 1968

**Turnøvingane under Sommar-OL 1968** i Mexico-byen vart avvikla i tida 21. til 26. oktober. Øvingane omfatta 14 tevlingar, 8 for menn og 6 for kvinner. 117 menn og 101 kvinner deltok i mangekampane.

## Menn
### Mangekamp





### Bøylehest





### Frittståande





### Hopp





### Ringar





### Skranke





### Svingstang





### Lagkamp





## Kvinner
### Mangekamp





### Bom





### Frittståande





### Hopp





### Skranke





### Lagkamp





## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gymnastics at the 1968 Summer Olympics|Gymnastics at the 1968 Summer Olympics]]» frå ,  den 24. mai 2021.*
FA-cupfinalen i fotball 2017

**FA-cupfinalen i fotball 2017** fann stad på Wembley stadion i London den 27. mai med 89&nbsp;472 tilskodarar på tribunane. Kampen mellom London-klubbane Arsenal FC og Chelsea FC enda med siger 2–1 til Arsenal.

## Kampen

Allereie i det 4 . minutt var chilenaren Alexis Sánchez frampå og gav Arsenal leiinga. Ein halvtime ut i andre omgang kvitterte brasiliansk-spanske Diego Costa for Chelsea, men allereie tre minutt seinare vart Aaron Ramsey matchvinnar for Arsenal.
 
**Arsenal** sitt vinnarlag bestod av: David Ospina, Rob Holding, Per Mertesacker (kaptein), Nacho Monreal, Héctor Bellerín, Aaron Ramsey, Granit Xhaka, Alex Oxlade-Chamberlain, Mesut Özil, Danny Welbeck, Alexis Sánchez. Olivier Giroud kom inn på bana i det 78. minutt, Francis Coquelin i det 82. og Mohamed Elneny straks før dommaren bles av kampen. Dei erstatta Welbeck, Oxlade-Chamberlain og Sánchez.

**Chelsea**-mannskapet: Thibaut Courtois, César Azpilicueta, David Luiz, Gary Cahill (kaptein), Victor Moses, N'Golo Kanté, Nemanja Matić, Marcos Alonso, Pedro Rodríguez, Diego Costa, Eden Hazard. Etter tur entra Cesc Fàbregas, Willian Borges da Silva og Michy Batshuayi bana i den andre omgangen.

Anthony Taylor dømde kampen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:2017 FA Cup Final|2017 FA Cup Final]]» frå ,  den 24. mai 2021.*
FA-cupfinalen i fotball 2020

**FA-cupfinalen i fotball 2020** fann stad på Wembley stadion i London den 1. august utan tilskodarar på tribunane. Kampen mellom London-klubbane Arsenal FC og Chelsea FC enda med siger 2 – 1 til Arsenal, nett det same som i FA-cupfinalen 2017.

Grunna restriksjonar i samband med Covid-19-pandemien vart kvartfinalane, semifinalane og finalen i FA-cupen 2020 utsett i fleire månader.

### Kampen

I det 5. minutt av finalen kippa Chelsea-løparen Christian Pulisic, frå 6-7 meters hald, ballen forbi målvakta. Arsenal-spissen Pierre-Emerick Aubameyang utlikna på straffespark i det 28. minutt. Midtvegs i andre omgang vart same mann matchvinnar då han finta ut ein Chelsea-forvarar og løfta ballen over ei utrusande målvakt. Chelsea-spelaren Mateo Kovačić fekk sitt andre gule kort og utvist i det 73. minutt.
 
**Arsenal** sitt vinnarlag bestod av:Emiliano Martínez, Rob Holding, David Luiz, Kieran Tierney, Héctor Bellerín, Dani Ceballos, Granit Xhaka, Ainsley Maitland-Niles, Nicolas Pépé, Alexandre Lacazette, Pierre-Emerick Aubameyang. Eddie Nketiah og Sokratis Papastathopoulos kom på bana mot slutten av kampen, Sead Kolašinac i sluttsekunda.

**Chelsea** mønstra Willy Caballero, César Azpilicueta, Kurt Zouma, Antonio Rüdiger, Reece James, Jorginho Frello, Mateo Kovačić, Marcos Alonso, Mason Mount, Olivier Giroud, Christian Pulisic. Også Andreas Christensen, Pedro Rodríguez, Ross Barkley, Tammy Abraham og Callum Hudson-Odoi kom i spel utover i kampen.

Anthony Taylor var finaledommar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:2020 FA Cup Final|2020 FA Cup Final]]» frå ,  den 26. mai 2021.*
FA-cupfinalen i fotball 2021

**FA-cupfinalen i fotball 2021** fann stad på Wembley stadion i London den 15. mai med 20&nbsp;000 tilskodarar på tribunane. Kampen mellom Leicester City og London-klubben Chelsea FC enda med at Leicester vann 1 – 0 og tok heim FA-trofeet for aller fyrste gong.

### Kampen

Belgiaren Youri Tielemans skåra kampens einaste mål då han i det 63. minutt drog til med eit susande langskot frå 25 meter.

**Leicester** sitt historiske lag bestod av: Kasper Schmeichel (kaptein), Wesley Fofana, Jonny Evans, Çağlar Söyüncü, Timothy Castagne, Youri Tielemans, Ayoze Pérez, Wilfred Ndidi, Luke Thomas, Kelechi Iheanacho, Jamie Vardy. Marc Albrighton erstatta ein skadd Evans i det 34. minutt, midtvegs i andre omgang kom James Maddison inn i staden for Iheanacho,  dei siste ti minutta deltok Wes Morgan og Hamza Choudhury, ut gjekk Thomas og Pérez.

**Chelsea** mønstra Kepa Arrizabalaga, César Azpilicueta, Thiago Silva, Antonio Rüdiger, Reece James, N'Golo Kanté, Jorginho Frello, Marcos Alonso, Hakim Ziyech, Timo Werner, Mason Mount og innbytarane Ben Chilwell, Christian Pulisic, Kai Havertz, Callum Hudson-Odoi, Olivier Giroud.

Michael Oliver dømde kampen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:2021 FA Cup Final|2021 FA Cup Final]]» frå ,  den 26. mai 2021.*
Les Haudères

**Les Haudères** er ein landsby i kommunen Evolène kantonen Valais i Dei sveitsiske Alpane. Landsbyen ligg sentralt i kantonen, i Val d'Hérens sør for Sion.

Les Haudères ligg ved møtestaden til dalane Arolla og Ferpècle, som herfrå dannar hovuddalen Hérens i ei høgd på  meter over havet. Landsbyen er omgjeven av fjelltoppar på over  meter, mellom dei Dent de Veisivi ( m), Tsa de l'Ano ( m) og Mont de l'Etoile ( m).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Les Haudères|Les Haudères]]» frå ,  den 26. mai 2021.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
***Swisstopo topographic maps
 
## Bakgrunnsstoff
*Les Haudères ved MySwitzerland.com
NM i orientering 1988

**Noregsmeisterskapen i orientering 1988** vart avvikla 16. og 17. september i Ski i Akershus med Skimt Ski & Orientering som arrangør. Menn og kvinner tevla i normaldistansen og stafett. Den individuelle løypa for menn var 14 km lang og hadde 16 postar, kvinnene sprang 8,6 km og måtte innom 10 postar.

## Menn





### Stafett





## Kvinner





### Stafett





## Kjelder
*Romerikes Blad 19. september 1988
NM i orientering 1988/langdistanse

**Noregsmeisterskapen i orientering 1988** i langdistanse vart avvikla 19. juni ved Hegra festning i Stjørdal i Nord-Trøndelag. Løypa for menn var 25 km lang, kvinneneløypa 16 km.

### Menn





### Kvinner





## Kjelder
*Drammens Tidende og Buskeruds Blad 20. juni 1988
Columbia i Missouri

**Columbia** er ein by i delstaten Missouri med ikring 123&nbsp;000 ibuarar. Byen er fylkessete i Boone County og hyser University of Missouri. Columbia vart grunnlagd i 1821 og er den sentrale byen i storbyområdet Columbia.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Columbia, Missouri|Columbia, Missouri]]» frå ,  den 26. mai 2021.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Karl-Hans Riehm

**Karl-Hans Riehm** () er ein tysk tidlegare sleggekastar frå Konz som representerte Vest-Tyskland. Han sette verdsrekord i 1975 og på ny i 1978. Riehm vann  bronsen i øvinga ved europameisterskapen 1978 og tok sølv under Sommar-OL 1984.

## Aktiv
Allereie 20 år gammal tok Riehm steget mot verdseliten då han i 1971 kasta 70,22 meter. OL-sesongen 1972 slengde han slegga 73,92 m, sjette best i verda det året, men lukkast ikkje i OL-finalen og enda på tiandeplassen. Sommaren 1973 forbetra han sitt personbeste til 73,98 m.

Den 19. mai 1975 flytta Riehm verdsrekorden i tre kast ved eit stemne i Rehlingen. Fyrste rekordkastet målte 76,70 m, så auka han til 77,56 m, for så smelle til med 78,50 meter. Under Sommar-OL 1976 enda han på fjerdeplass, fattige 2 centimeter kortare enn bronsevinnaren, Anatolij Bondartsjuk frå Sovjetunionen.

I mai 1978 sette Riehm personbeste med 79,12 i nemnde Rehlingen. Den 6. august vart han andremann til å kaste sleggja over 80 meter. I Heidenheim sette han verdsrekord med 80,32 m i ei ekstraøving under ein juniorlandskamp. Ved europameisterskapen 1978 fire veker seinare måtte han nøye seg med bronse, like bak Sovjets Jurij Sedykh og austtyske Roland Steuk.

Ettersom Vest-Tyskland boikotta Sommar-OL 1980, deltok ikkje Riehm i Moskva-leikane. Derimot vann han over den ferske olympiameisteren då han i Rhede sette livsbeste med eit kast på 80,80 m, berre to veker etter sleggjefinalen i OL. 

Sommaren 1983 kasta Riehm 80,26 m som best, OL-året 1984 nådde han 79,44 meter. Då Sovjetunionen og mange andre austeuropeiske statar boikotta sommarleikane i Los Angeles, sikra han seg sølvmedaljen i sleggjetevlinga, like bak favoritten Juha Tiainen.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*OL 1972 i München: Nr 10 – 70,12 m
*OL 1976 i Montreal: Nr 4 – 75,46 m
*EM 1978 i Praha: Bronsemedalje – 77,02 m
*VM 1983 i Helsinki: Nr 7 – 76,92 m
*OL 1984 i Los Angeles: Sølvmedalje – 77,98 m, bakom Juha Tiainen (78,08 m)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Karl-Hans Riehm|Karl-Hans Riehm]]» frå ,  den 25. mai 2021.*
Myrski

**Myrski** vart før i tida nytta for å ikkje søkka for mykje nedi når ein gjekk på myr, som til dømes når ein dreiv med myrslått. Det er kjend at dei vart nytta i Österbotten, Norrbotten og Värmland. Dei var som oftast laga av bjørk eller or. For at dei ikkje skulle vera for tunge og for at dei skulle vera lettare å bruka når ein gjekk og trampa i vatn var det vanlegvis opningar i veden i endane.
 
## Referansar

 
## Sjå òg
*Truger
Gullgravar

**Gullgravar** er ein person som leitar etter gull. Det kan visa til einskildpersonar som vaskar etter gull i vatn, eller som grev etter det i grunnen. Dette kan ein driva med som yrke eller hobby.

I overført tyding kan «gullgravar» eller «golddigger» også visa til kvinner som vil gifta seg med rike menn.

## Galleri

California Gold Diggers 1.jpg|Framstilling av gullgravarar i California rundt 1850.
Gold diggers using a puddling machine at Bendigo.png|Framstilling av gullgravarar i Australia i 1857.
Chinese gold digger starting for work, ca. 1860s (7464839380).jpg|Kinesisk gullgravar i Australia rundt 1860-talet.
JudgeMagazine24Jul1920.jpg|Kvinne som «gullgravar» i *The Gold Digger* i bladet *[[bladet Judge|Judge]]*, 24. juli 1920.
Real Gold Diggers (16577196784).jpg|Gullgravarar i kano i Surinam i 2015.
Orpailleuses.jpg|Gullgravarar i Kamerun i 2015.



## Sjå òg
*Gullgruve
*Gullrush

## Kjelder
Bergsstronda naturreservat

**Bergsstronda naturreservat** i Høyanger kommune i Vestland fylke vart oppretta ved kongeleg resolusjon desember 2020. 

Naturreservatet dekker eit totalareal på om lag 1077 dekar. Det strekk seg langs nordsida av Høyangsfjorden frå Furehaugen til Stopulen og er representativ for rik edellauvskog i fjordliene kring midtre Sognefjord. Her er alm og lindeskog med variert alder, og med av andre lauvtre som eik, hegg, hassel, svartor, gråor og rogn. 

Frå tilråding til Klima og miljødepartementet september 2020:

:Verneformål og særskilte verneverdier 

:Føremålet med naturreservatet er å ta vare på ein bestemt type natur i form av rik edellauvskog representativ for fjordliene kring midtre Sognefjord. Alm- lindeskog med variert alder dominerer som skogutforming. Men det er også innslag av andre lauvtre som eik, hegg, hassel, svartor, gråor og rogn. 

:Området utgjør en 4 kilomter lang sør- og sørøstvendt edellauvskogsli i Høyangsfjorden, som er en nord-/østgådene sidefjord til Sognefjorden. Området grenser ned til fylkesveg 55 og mot fjorden i nedkant og bratte skrenter og stup i overkant. Store deler av området ligger i rasmark, med vekslende substrat mellom grovere og finere rasmark. Området består primært av rik edellauvskog representativ for fjordliene i områdene rundt midtre Sognefjorden. Alm- lindeskog med variert alder dominerer skogutformingen. Lind og alm (VU) varierer mellom å dominere, men det er også innslag av andre lauvtrær, som eik, hegg, hassel, svartor, gråor og rogn. Hassel vokser i hele området. Enkelttrær er gamle, de groveste trærne er almer.  

:Bunnsjktet består av typiske edellauvskogsartar, stedvis med mye bregner, der skogburkne og ormetelg dominerer. I friskare parti er det mye storfrytle. Der feltsjiktet er utvikla, har ein myske, brunrot, gaukesyre, stankstorknebb, trollbær, kvitsoleie og vivendel. På partier langs gamlevegen forbi tunnelen vokser krossved og vivendel. Ein finn høgvokste grasartar, både skogsvingel og lundgrønnaks, og mer alminnelige artar som hundegras og hundekveke.
Tidlegare vart delar av området nytta som utslåtter, lauving og til vedhogst.  Ein kan framleis sjå enkelte stuealmer. Natureservatet er oppretta ved frivillig vern.

Naturreservatet inneheld Almbotnekleiva, Stopulen og Latebladgjelet.

Ifølge lokal skrøner skal stortjuven Gjest Baardsen ha gøymd ei gryte full med sølv i ei ur langs Bergsstronda.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Forskrift om vern av Bergsstronda naturreservat, Høyanger kommune, Vestland
Rotfruktkvern

**Rotfruktkvern**, òg kalla **nepekvern**, er ei kvern som tidlegare vart nytta fot å mala sund nepe og kålrot for å bruka som fôr til storfe. Dei er sett saman av ein behalder, der rotfruktene vart plasserte, og ein underliggande konisk trommel med skarpe knivar. Rotfruktene vart kutta opp i tynne skiver, som kom ut i den enden av trommelen med størst diameter. Ein plasserte ofte ei trillebår der, slik at ein kunne trilla fôret direkte inn til kyrne. Dei minste kvernene hadde sveiv og vart dregen med handmakt. På 1950- og 1960-talet vart sveiva ofte erstatta med ein elektrisk motor.
## Referansar
Hyliafamilien

**Hyliafamilien** (Hyliidae) er ein biologisk familie av to små sporvefuglar som lever i skogshabitat i tropisk Vest- og Sentral-Afrika. 

Artane er monotypiske i kvar si biologiske slekt:
* Hylia, *Hylia prasina*, Green Hylia, (Cassin, 1855), (LC)
* Vevarmeis, *Pholidornis rushiae*, Tit Hylia, (Cassin, 1855), (LC)

Dette er småfuglar som kan vege høvesvis 12 og 7,5 gram og som et av eit breitt utval av insekt, spesielt skjoldlus for vevarmeis og biller blant hylia. Reira er relativt store og sfæriske, liknar reira til vevarfuglar (Ploceidae). Kullet er på høvesvis eitt og to egg for dei to artane. Vanlege morfologiske fellestrekk er den penselliknande tungetuppen og det lange tungebeinet. Utsjånaden er ulike: hylia er olivengrøn omtrent som ein bladsongar. Den langt mindre vevarmeisa har ei stripete drakt med brun overside og kraftig gult i over og undergumpen og bakre buk, samt gule eller oransje føter.

Over ein lang periode var ornitologar usamde om den systematiske klassifiseringen av desse to artane, og over tid vart dei, saman eller kvar for seg over tid, sette inn i ulike familiar, mellom anna i dunsongarfamilien. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Baumsänger|Baumsänger]]» frå ,  den 26. mai 2021.*  
 
* Silke Fregin, Martin Haase, Urban Olsson, Per Alström: New insights into family relationships within the avian superfamily Sylvioidea (Passeriformes) based on seven molecular markers. BMC Evolutionary Biology 12(1), 157, 2012. S. 1–12, 
* Kristina M. Sefc, Robert B. Payne, Michael D. Sorenson (2003): Phylogenetic relationships of African sunbird-like warblers: Moho (*Hypergerus atriceps*), Green Hylia (*Hylia prasina*) and Tit-hylia (*Pholidornis rushiae*) (PDF). Ostrich: Journal of African Ornithology. 74 (1–2): 8–17. 

## Bakgrunnsstoff

*
Rorsrom

**Rorsrom**, eller berre **rom**, er, i samband med norske trebåtar eit rom med keipar der det sit ein rorskar. Talet på rom er difor likt med talet på årepar. Ein færing har to årepar og er difor ein «toromsbåt», ein seksring har tre årepar og er ein «treromsbåt», osb. Fram- og bakskotten blir ikkje rekna med i denne terminologien.

Mange  stader vert omgrepet **røde** brukt om rorsrom.

## Referansar
Høyelevator

**Høyelevator** er ei jordbruksmaskin som blir nytta for å transportera høy og halm. Dei høver godt når høyet eller halmen er pressa til firkantballar. For høy og halm i laus vekt høver ein høykanon betre.

## Referansar
Stopulen i Høyanger

**Stopulen** i Høyanger kommune, også kalla «Ståpelen», er eit fjellparti med form som ein pillar. Toppen ligg 477 meter over havet og har god utsikt over Høyanger.

«Stopul» tyder låseplugg,  eller av verbet 'å leggje opp' eller avleia av ordet «Kyrkjestopul» som er synonym til klokketårn. 

Stopulen har foten i Stangurda og ligg mellom Latebladgjelet og Kakkarhammeren, også kalla Klumphammaren.

Bergvolumet er rekna til 12 millionar kubikkmeter og har potensiale for steinras. I åra 1933 til 1935 vart det utført sikringsarbeid i Styggebotnen over Stopulen.  Det vart mellom anna støypt og mura i elva for å leie vatnet vekk frå sprekkar i bakkant av Stopulen.  Ein målebolt viser at det ikkje var bevegelse mellom 1935 og 2005. Norges Geologiske Undersøkelse tilrådde i 2005 vidare overvaking.

Eit segn seier at den dagen det kjem tårn på kyrkja i Høyanger skal Stopulen siga i fjorden og Høyanger øydast i flodbølgjer. Kyrkjetårnet kom i 1960, men Stopulen står.

## Galleri

Fil:Stopulen, målebolt i sprekk i Skogahola, frå 1935.jpg|Målebolt frå 1935 i sprekkesystemet bak Stopulen. 
Fil:Mur i Skogahola over Stopulen, Høyanger, frå 1935.jpg|Mur frå Skogahola bygd for å skjerme vatn frå bekk frå sprekkesystema i bakkant av Stopulen. 


## Kjelder
Remigius Machura

**Remigius Machura** () er ein tsjekkisk tidlegare kulestøytar som representerte Tsjekkoslovakia. Han tok bronsemedaljen i øvinga under EM 1982 og VM 1983. Machura vann i 1985 både innandørs-VM og innandørs-EM, kort før han vart dømd for doping. Også i 1988 gjekk han til topps i innadørs-EM.

## Aktiv
Machura kneip bronsemedaljen ved Friidretts-EM 1982 i Aten, bak den suveren vinnaren, austtyske Udo Beyer og Jānis Bojārs som representerte Sovjetunionen. Året etter vann han ein ny bronse då den fyrste verdsmeisterskapen i friidrett fann stad i Helsinki, slått av polske Edward Sarul og den olympiske meisteren, Ulf Timmermann.

I 1985 vann kuletevlinga ved hall-VM i Paris med eit støyt på 21,22 m, Udo Beyer og Jānis Bojārs kom på plassane bakom. Ved hall-EM i Aten støytte han 21,74 m og slo både Timmermann og den seinare trefaldige verdsmeisteren Werner Günthör. Same året vart Machura avslørt for bruk av anabole steroidar (Stanozolol). Han vart då utestengd frå friidrett på livstid, ein dom som straks vart omgjort til to års startnekt.

Machura kom tilbake i 1987-sesongen og sette personbeste med 21,93 meter i eit stemne i Praha den 23. august. Ved hall-EM 1988 i Budapest støytte han 21,39 m og sigra framom vesttyske Karsten Stolz. Sidan i sesongen enda Machura på femteplassen under sommarleikane i Seoul. Han la opp i 1992.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*EM 1982 i Aten: Bronsemedalje – 20,59 m
*VM 1983 i Helsinki: Bronsemedalje – 20,98 m
*VM 1987 i Roma: Nr 4 – 21,39 m
*OL 1988 i Seoul: Nr 5 – 20,57 m

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Remigius Machura|Remigius Machura]]» frå ,  den 27. mai 2021.*
Guillermo Lasso

**Guillermo Alberto Santiago Lasso Mendoza** () er ein ecuadoriansk politikar og  forretningsmann som blei den 47. presidenten av Ecuador i 2021.

## Kjelder
Greinsaks

**Greinsaks** er ei kraftig saks for å klyppa av greiner på tre. Dei blir nytta for å tynna ut frukttre og prydbuskar. Slike sakser har ofte eit krumt skjer, som klypper av greina mot eitt fast motskjer. Det finst òg greinsakser med langt skaft, nokre teleskopiske, slik at ein kan klyppa av greiner høgt oppe. Kjeften på saksa blir då ofte dregen saman av eit ståltau som går lags skaftet.

## Referansar
Turn under Sommar-OL 1972

**Turnøvingane under Sommar-OL 1972** i München vart avvikla i tida 27. til 30. august. Øvingane omfatta 14 tevlingar, 8 for menn og 6 for kvinner. 113 menn og 118 kvinner deltok i mangekampane.

## Menn
### Mangekamp





### Bøylehest





### Frittståande





### Hopp





### Ringar





### Skranke





### Svingstang





### Lagkamp





## Kvinner
### Mangekamp





### Bom





### Frittståande





### Hopp





### Skranke





### Lagkamp





## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gymnastics at the 1972 Summer Olympics|Gymnastics at the 1972 Summer Olympics]]» frå ,  den 27. mai 2021.*
Kendall Jenner

**Kendall Nicole Jenner** () er ein amerikansk modell og TV-person frå California i USA. 

## Filmografi

* *[[Ocean's 8]]* – 2018
* *[[I Am Cait]]* – 2017
* *[[The High Fructose Adventures of Annoying Orange]]* – 2014
* *[[Hawaii Five-0]]* – 2007
* *[[Keeping Up with the Kardashians]]* – 2007
Krattsongar

**Krattsongar** (*Scotocerca inquieta*) er liten sporvefugl og 
einaste arten i slekta *Scotocerca* i orientsongarfamilien. Han er ein lys, sandfarga liten fugleart som lever i ørkenaktige område med kratt i frå nordlegaste Afrika til sørvestlege Asia.

Slekta *Scotocerca* med krattsongar har stundom vorte plassert i sin eigen familie Scotocercidae.

## Skildring
Dette er ein liten «songar», ca. 10 centimeter og 6-10 gram, litt større enn ein fuglekonge. Han har bleik sandfarga fjørdrakt, svart augestripe og mørke striper over krona. Også svakare striper frå strupen ned over brystet samt på nakke-skulder. Halen er tynn, litt flisa, oppreist og kan spreiast i vifteform. Fargetonen i drakta varierer litt over dei åtte underartane i det langstrekte utbreiingsområdet. 

Han lever frå Mauritania i sørvest gjennom Vest-Sahara, dei nordlegaste afrikanske landa til Palestina og Den arabiske halvøya. Vidare austover i Asia såvidt inn i Kashmir og i nord aust for Kaspihavet i sørlegaste Kasakhstan. I det nordlegaste området i Sentral-Asia er han ein trekkfugl. I dette utbreiingsområdet finner krattsongaren habitat i opne, tørre område med buskar eller gras, men aldri i landbruksområde. Dei kan hekke så høgt som 2600 moh. i Sinai.

Føda er insekt og anna leddyr som dei i hovudsak plukkar frå bakken. I nokre område kan dei ete frø vinterstid.

Birdlife International har klassifisert arten som livskraftig (LC), storleiken på populasjonen er ikkje estimert. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Wüstenprinie|Wüstenprinie]]» frå ,  den 27. mai 2021.*  
 
* Ryan, P. (2020). Scrub Warbler (Scotocerca inquieta), version 1.0. I Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, og E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.stswar1.01
;Referansar 

## Bakgrunnsstoff