Det tsjekkoslovakiske kommunistpartiet

**Det tsjekkoslovakiske kommunistpartiet** (**KSČ**: *Komunistická strana Československa*) var eit politisk parti. Det hadde makta i Tsjekkoslovakia frå 1948 til 1989.

## Soge
Partiet vart skipa i 1921, då venstrefløya i Det tsjekkoslovakiske sosialdemokratiske partiet (Československé sociální demokracie - ČSSD) braut ut. Første leiaren var Bohumir Smeral. I 1929 vart leiinga i partiet overteken av ei gruppe stalinistar med Klement Gottwald i brodden, og då gjekk mange av dei som hadde vore med i partiet frå starten ut, og partiet mista òg mange veljarar.

På slutten av 1930-talet vart partiet forbode. Det vart då etablert eit eige slovakisk kommunistparti (KSS) i ein periode. Under krigen vart kommunistane i heile Tsjekkoslovakia etter kvart ei leiande kraft i motstandskampen mot nazistane. Om lag 30 000 tsjekkoslovakiske kommunistar mista livet i motstandskampen. 

### Etter den andre verdskrigen
Som motstandsparti vart kommunistpartiet i 1945 del av *Nasjonalfronten* som skipa regjering i det frigjorte landet. Partiet hadde stor vekt i regjeringa, då òg det formelt sjølvstendige KSS fekk representantar der. Kommunistane røysta for framlegget frå sosialdemokratane om å nasjonalisere alle verksemder med meir enn 50 tilsette, pluss heile bankvesenet.

Maktovertakinga til kommunistane var ein prosess som starta etter valet i 1946, då dei vart største partiet. Nøkkelposisjonar i politiet og hæren, og ikkje minst i den nystarta folke-militsen *Lidové milice* vart fylte med kommunistar og kommunistsympatisørar. Kommunistane hadde òg informantar i andre parti. 

Den endelege avgjerda kom 25. februar 1948. Fleirtalet i nasjonalforsamlinga godkjende omforminga av regjeringa, som no stod under leiing av Klement Gottwald. Sosialdemokratane vart tvangssamanslegne med kommunistpartiet. Slovakiske KSS vart òg innlemma, og frå no berre ei avdeling i fellespartiet. 

Stalinismen i Tsjekkoslovakia kravde fleire hundre dødsoffer. Frå 1948 til 1954 vart 241 menneske avretta. Mellom dei var «titoistiske» kommunistleiarar som til dømes Rudolf Slansky. Fleire hundre andre døydde i fengsel eller under fluktforsøk. Fleire tusen vart i løpet av regimet si levetid fengsla på politisk grunnlag. Mange mista jobben sin av politiske grunnar. 

Reformeringa byrja nedanfrå i partiet frå først på 1960-talet, og toppa seg i Prahavåren. Forsøket på ein «sosialisme med menneskeleg ansikt» enda 21. august 1968 med invasjonen frå andre Warszawapaktland. I april 1969 vart reformkommunistane erstatta av folk som reverserte alle reformer, med Gustáv Husák i brodden. Stordelen av medlemene vart utestengde frå partiet. Berre heilt regime-lojale menneske fekk vere partimedlemer og med det sjansen til viktige stillingar i samfunnet. 

Regimet fall 17. november 1989, i det som har vorte kalla «fløyelsrevolusjonen», som gjekk føre seg utan blodspille. Tsjekkoslovakia vart òg 7. april 1992 på fredeleg vis oppløyst som stat, og Tsjekkia og Slovakia vart sjølvstendige.

### Nye parti
Etterfølgjarorganisasjonen til det gamle kommunistpartiet er i Tsjekkia *KSCM*, Kommunistpartiet i Bøhmen og Mähren (Komunistická strana Čech a Moravy). Det er tredje største partiet i Tsjekkia, og fangar opp ein del av misnøya med større sosiale skilnader. I Slovakia vart KSS gjenoppretta, men har hatt mindre suksess ved vala enn det tsjekkiske partiet.

Det finst òg mindre grupper som prøver å byggje vidare på dei sosialistiske reform-idéane frå 1968, såleis det tsjekkiske *Partiet for Demokratisk Sosialisme, SDS*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Komunistická strana Československa|Komunistická strana Československa]]» frå ,  den 12. januar 2007.*  

## Bakgrunnsstoff