open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lars-Gunnar Larsson

**Lars-Gunnar Larsson** () er ein svensk professor emeritus i finsk-ugriske språk ved Uppsala universitet (1982–2012). 

Larsson disputerte 1981 på ei avhandling om grammatisk oppbygning av dei austersjøfinske språka og mordvinsk, og har mellom anna vitskapleg beskrive og dessutan skapt undervisningsmateriale for ulike samiske språk.

Eit festskrift vart kompilert til Larssons 65-årsdag.

Larssons etterfølgjar på lærestolen i finsk-ugrisk er Rogier Blokland.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Lars-Gunnar Larsson|Lars-Gunnar Larsson]]» frå ,  den 22. oktober 2023.*  

## Bibliografi (utval)

* 
* 

## Bakgrunnsstoff

*
Leoben

**Leoben** er ein by og ein kommune i distriktet Leoben i forbundslandet Steiermark i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 107,7 km² og i overkant av 24&nbsp;500 ibuarar. Byen Leoben ligg i fjelldalen Murtal, 541 meter over havet. Leoben er eit lokalt industrielt senter med bryggeriet Göss og smelteverket Donawitz som dei største sysselsetjarane.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Leoben|Leoben]]» frå ,  den 29. august 2018.*
Bluebird

**Bluebird** kan visa til:

;Fuglar
* *Bluebirds* er ei engelsk nemning for fugleslekta *[[Sialia]]*

;Musikk
* Blue Bird Festival, ein austerriksk musikkfestival
* Blue Bird Inn, ein jazzklubb i Detroit
* Bluebird Records, eit amerikansk plateselskap

;Album
* Albumet Blue Bird av Charles Mingus
* Bluebird av Emmylou Harris, 1989
* Bluebird av Hank Jones, 1956
* Bluebird av James Last, 1982

;Songar
*Bluebird av Buffalo Springfield
*Bluebird a Paul McCartney and Wings
* (There'll Be Bluebirds Over) The White Cliffs of Dover

;Anna
* Blue Bird Corporation, ein amerikansk bussprodusent
Hans Wilhelm L'Orange

**Hans Wilhelm L'Orange** () var ein norsk offiser, ein eldre bror til Johan L'Orange.

L'Orange var offiser frå 1889, adjutant hos kong Oscar II frå 1903 til -05. Han var i mange år lærar i taktikk og militær geografi ved den militære høgskulen i den norske hovudstaden. I 1917 vart han forfremja til oberst då han fekk jobb som militærattaché i Paris. Frå 1928 til 1932 var han generalmajor og sjef for 5. divisjon, der etter sjef for 2. divisjon og kommandant på Akershus festning.

## Kjelder
*Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1957
Den nordatlantiske virvelen

**Den nordatlantiske virvelen** i Atlanterhavet er eit sirkulært system av havstraumar som strekkjer seg frå nær ekvator i sør og nordover nesten til Island, og frå austkysten av Nord-Amerika til vestkysten av Europa og Afrika.

Virvelen omfattar mellom anna Golfstraumen i vest, 
Den nordatlantiske straumen i nord, Kanaristraumen i aust og Nordekvatorialstraumen i Atlanterhavet i sør. 
Han er ein av fem stor havvirvlar i verda. Dei andre er 
Den søratlantiske virvelen, Virvelen i Nord-Stillehavet, Virvelen i Sør-Stillehavet og 
Indiahavvirvelen. 

Virvelen er viktig for termohalin sirkulasjon i verdshava, ved at han fører med seg salt vatn vest frå Middelhavet og deretter nordover til det nordatlantiske djupvatnet.
Den nordatlantiske virvelen dannar Sargassohavet, som er kjend for sitt stille vatn og tjukke tangsamlingar.
Virvelen fangar også opp marint avfall i det nordatlantiske søppelflaket, om lag på same måte som i det betre kjende søppelflaket i Stillehavet.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:North Atlantic Gyre|North Atlantic Gyre]]» frå ,  den 30. august 2018.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Havstraumar ved miami.edu
Limfjordstunnelen

**Limfjordstunnelen** er ein 582 meter lang tunnel i motorvegen Europaveg 45 under Langerak i Limfjorden i Danmark, på strekninga mellom Nørresundby og Aalborg. Tunnelen vart bygd i åra 1964 til 1969, og opna for trafikk 6. mai 1969.

Tunnelen er bygd som to 12 meter breie firkanta røyr med plass til tre filar i kvar retning. Hovuddelen er ein 510 meter lang senketunnel bygd i tørrdokk i fem element om lag ei mil frå tunneltraseen og fløytt på plass. Mot nord er senketunnelen knytt til ei 156 meter lang rampe, medan han mot sør går over i ein 43 meter langt tunnel støypt på staden, og deretter over i ei 156 meter lang rampe. Kvart av dei fem elementa i senketunnelen er 102 meter lange, 28 meter breie og 8,5 meter høge, og har ei vekt på om lag 25&nbsp;000 tonn.

## Kjelder
*Vejdirektoratet: Limfjordstunnelen
Edgar Bruun

**Edgar Helge Bruun** () var ein norsk friidrettsutøvar frå Oslo som i 1938 vann bronsemedaljen i 50 kilometer kappgang under europameisterskapen i Paris. Han var medlem i idrettslaga Frogg og Hero.

Bruun gjekk den 28. juni 1936 inn til verdsbestetid i 50 km kappgang ved eit stemne i Oslo. Tida 4.26.41 galdt som verdsrekord i fem år. Fem veker etter rekordganga i Oslo deltok Bruun på same distansen ved dei olympiske sommarleikane i Berlin, der han med tida 4.34.53 vart femtemann i tevlinga, fire minuttar bakom vinnaren og etter å ha vore «til skogs tre ganger under konkurransen» grunna «trøbbel med maven». To år etter gjekk han i mål som bronsevinnar på 50-kilometeren då Friidretts-EM 1938 fann stad i Paris, 41 sekundar bakom toraren, Herbert Dill frå Tyskland. Bruun var ein av åtte deltakarar i kappgang-tevlinga ved EM i friidrett 1946 i heimbyen, der han opplevde å verte diskvalifisert etter 39 km. I Sommar-OL 1948 vart han fjerdemann på 50 km, nærare fem minuttar unna bronseplassen.

Brunn vann seks norske meisterskapstitlar på 50 kilometer, til saman vann han 20 NM-gull i kappgang på bane og på landeveg.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*OL 1936 i Berlin: Nr 5 - 4.34.53
*EM 1938 i Paris: Bronsemedalje - 4.44.35
*EM 1946 i Oslo: Diskvalifisert
*OL 1948 i London: Nr 4 - 4.53.18
*OL 1952 i Helsinki:Nr 17 - 4.52.48
*EM 1954 i Bern: Nr 9 - 4.52.13

## Kjelder
*Magnus Breili: *Sport i navn og tall*, 1971.
Arnold Mühren

**Arnold Johannes Hyacinthus Mühren** () er ein nederlandsk tidlegare fotballspelar som vart europameister 1988 for Nederland og vann UEFA-cupen 1981 med Ipswich Town og cupvinnarcupen 1987 med Ajax. 

### Klubbspel
Etter ein fin sesong i FC Volendam var Mühren knytt til storklubben Ajax i tida 1971-74, der den eldre broren Gerrie Mühren var fast på fyrstelaget. Sjølv fekk han lite speletid og gjekk i 1974 over til Twente, der han vart verande i fire sesongar og fekk sin fyrste meistertittel då laget frå Enschede vann den nasjonale cupfinalen 1977. I 1978 vart han overført til Ipswich Town i England for £150&nbsp;000. Han var på plass då Ipswich vann UEFA-cupen våren 1981. Sesongane frå 1982 til 1985 gjorde han teneste i Manchester United, der han skåra eitt mål i finalen i FA-cupen 1983. Siste sesongen i United var han ute av fyrste-ellevaren, gjekk så tilbake til Ajax sommaren 1985. Med Ajax Amsterdam vann han den nederlandske cupen i 1986, så vel som i 1987. Høgdepunktet med Ajax var likevel triumfen i cupvinnarcupen 1987.

### Landslagsspel

Mühren deltok i perioden 1978-88 i 23 av Nederland sine fotballandskampar og skåra tre mål. Han fekk sin landslagsdebut i Tunis, men møtte vente tre år på sin neste landskamp. I 1981 spelte han fem kampar og skåra to mål i den for Nederland mislukka VM-kvalifiseringa. Etter fire-og-eit-halvt år utanfor landslaget spelte han sine 15 siste landskampar over ein periode på 18 månader i tida fram til EM-finalen 1988. Han høyrde til fyrste-ellevaren i alle fem EM-kampane, finalen som enda med siger 2-0 over Sovjetunionen vart han siste i landslagstrøya.

### Merittar
*Europameister: 1988 for Nederland
*Vinnar av UEFA-cupen: 1981 med Ipswich
*Vinnar av Cupvinnarcupen: 1987 med Ajax
*Nederlandsk cupmeister: 1977 med Twente og 1986, 1987 med Ajax
*Vinnar av FA-cupen: 1983 med Manchester United
*Finalist i den engelske ligacupen: 1983 med Manchester United

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Arnold Mühren|Arnold Mühren]]» frå ,  den 1. september 2018.*  
 
*eu-football
Fridtjof Mjøen

**Fridtjof Otto Rudolf Greverus Mjøen** () var ein norsk skodespelar fødd i Magdeburg. Han var son til Jon Alfred Mjøen og bror til Jon Lennart Mjøen og Sonja Mjøen.

Mjøen debuterte 1927 på Centralteatret i Oslo og arbeidde deretter ved Det Nye Teater, der han også var teatersjef 1936–37. Seinare opptredde han på ulike scener, særleg ved Centralteatret og i lystspel.

Mjøen filmdebuterte i 1928 i *Bergenstoget plyndret i natt*. Sidan spelte han større og mindre filmroller i 1940- og 1950-åra. Svært populær som hovudfiguren Paul Temple i Radioteatret sine kriminalseriar basert på verk av Francis Durbridge, sendt i Norsk Rikskringkasting i 1952 og 1953.

## Kjelder
*
Jan-Olof Ekholm

**Jan-Olof Ekholm** () er ein svensk forfattar, fødd i Grytnäs i nærleiken av Avesta i Dalarna i Sverige. Han er mest kjend som forfattar av kriminallitteratur, men har òg skrive bøker for born og ungdom, og lettleste bøker for folk med lesevanskar. Bøkene er omsett til fleire språk, mellom anna norsk.
Kapfenberg

**Kapfenberg** er ein by og ein kommune i distriktet Bruck-Mürzzuschlag i forbundslandet Steiermark i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 82 km² og i kring 23&nbsp;000 ibuarar. Byen ligg ved elva Mürz i Mürztal, 502 meter over havet.

Framstilling av metall har vore ei viktig næring for byen, i det minste sidan 1400-talet. I 1894 starta to brør Böhler å produsere metall av ein kvalitet som oppnådde verdsry, særleg galdt det stål. I dag heiter selskapet Böhler-Uddeholm og er den viktigaste arbeidsgjevaren i området.

I 1970 var Kapfenberg vertskap for europameisterskapen i sjakk for lag, ei turnering Sovjetunionen vann.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Kapfenberg|Kapfenberg]]» frå ,  den 1. september 2018.*
The Progressive Blues Experiment

***The Progressive Blues Experiment*** er debutalbumet til Johnny Winter. *The Progressive Blues Experiment* kom opphavleg ut på Sonobeat Records i Austin i 1968. Då Winter fekk kontrakt med Columbia Records vart rettane til albumet selde til Imperial Records, som gav ut albumet på ny i 1969. 

Winter spelte her i ein trio med bandet han spelte med i slutten av 60-åra. Dei spelte inn fleire coverlåtar av kjende bluessartistar, som B.B. King («It's My Own Fault»), Sonny Boy Williamson («Help Me») og Slim Harpo («I Got Love If You Want It»).

I 2005 gav Capitol ut ei nymastra utgåve av albumet på CD. Albumet har òg kome ut med tittelen *Austin, Texas*.

## Innhald

## Medverkande
*Johnny Winter – vokal, sologitar, National-steelgitar, mandolin, munnspel
*Tommy Shannon – bass
*John «Red» Turner – trommer

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:The Progressive Blues Experiment|The Progressive Blues Experiment]]» frå ,  den 1. september 2018.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
*The Johnny Winter Story: Progressive Blues Experiment
Tommy Shannon

**Tommy Shannon** () er ein USA-amerikansk bassgitarist, som er mest kjend som medlem av Double Trouble, eit bluesrockband leia av Stevie Ray Vaughan. Han var fødd i Tucson i Arizona og flytta til Dumas i Texas då han var ni, der han byrja som gitarist. 21 år gammal byrja han å spele bass. Han spelte med Johnny Winter på Woodstockfestivalen i 1969. Han kom seinare inn i Double Trouble i 1981 og vart permanent medlem av bandet fram til Vaughan døydde i 1990. Shannon og bandkollega Chris Layton skipa seinare supergrupper som Arc Angels og Storyville.

Shannon vart innlemma i Rock and Roll Hall of Fame som medlem av Double Trouble i 2015.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tommy Shannon|Tommy Shannon]]» frå ,  den 1. september 2018.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff

*
Johnny Winter av Johnny Winter

***Johnny Winter*** er det andre studioalbumet til Johnny Winter, gjeve ut i 1969. Britiske CBS gav ut albumet med ni spor seint i 1969 i både stereo og mono. Det vart førebudd ei kvadrofonisk utgåve av albumet, men dette vart aldri noko av og miksane er ikkje gjevne ut. 

Albumet kom ut på ny i 2004 med tre bonusspor. 

## Innhald

## Medverkande
Frå Discogs.
*Johnny Winter – sologitar, slidegitar, munnspel, vokal
*Uncle John Turner – perkusjon
*Tommy Shannon – bass
*Edgar Winter – klaverinstrument på «I'll Drown in My Tears», altsaksofon på «Good Morning Little School Girl»
*Elsie Senter – korvokal på «I'll Drown in My Tears»
*Carrie Hossel – korvokal på «I'll Drown in My Tears»
*Peggy Bowers – korvokal på «I'll Drown in My Tears»
*Stephen Ralph Sefsik – altsaksofon på «I'll Drown in My Tears»
*Norman Ray – barytonsaksofon på «I'll Drown in My Tears»
*Walter «Shakey» Horton – munnspel på «Mean Mistreater»
*Willie Dixon – akustisk bass på «Mean Mistreater»
*Karl Garin – trompet på «Good Morning Little School Girl»
*A. Wynn Butler – tenorsaksofon på «Good Morning Little School Girl»

### Produksjon
* Johnny Winter – produsent
* Eddie Kramer – produksjonskonsulent
* Marvin Devonish – produksjonsassistent
* Steve Paul – spirituell produsent

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Johnny Winter (album)|Johnny Winter (album)]]» frå ,  den 1. september 2018.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Big Walter Horton

**Walter Horton**, betre kjend som **Big Walter (Horton)** eller **Walter «Shakey» Horton** () var ein USA-amerikansk bluesmunnspelspelar. Han var ein roleg og sjenert mann og vert hugsa som ein av dei fremste munnspelspelarane i blueshistoria. Willie Dixon omtalte han ein gong som «den beste munnspelspelaren eg nokon gong har høyrt.»

Han spelte med mange kjende bluesmusikarar og vart blant dei første som vart spelt inn av Sam Phillips og Sun Records i Memphis. 

Han vart posthumt innlemma i Blues Hall of Fame i 1982.

## Diskografi

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Walter «Shakey» Horton|Walter «Shakey» Horton]]» frå ,  den 1. september 2018.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
*Horton biography by Michael Erlewine
*Illustrated Walter Horton discography
Second Winter

***Second Winter*** er det tredje studioalbumet til Texas blues-gitaristen Johnny Winter, gjeve ut i 1969. Den opphavlege planen var å korte ned songane frå innspelinga slik at dei fekk plass på eitt album, men ein tenkte etter kvart at innspelingane var gode nok slik dei var. Albumet kom derfor ut på eit dobbeltalbum, men over tre og ikkje fire sider. To songar til, «Tell the Truth» og «Early in the Morning», vart spelte inn men ikkje gjevne ut før i 2004, då dei var bonusspor på plata. 

## Innhald

         

## Medverkande
;Musikarar
*Johnny Winter - gitar, mandolin, vokal
*Edgar Winter - klaverinstrument, altsaksofon, vokal
*Uncle John Turner - perkusjon
*Tommy Shannon - bass
*Dennis Collins - bass
;Produksjon
*Produsert av Johnny Winter
*Fotografi – Richard Avedon

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Second Winter|Second Winter]]» frå ,  den 1. september 2018.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Knut Horvei

**Knut Horvei** () var ein norsk gardbrukar og forfattar frå Evanger i Hordaland. Han gav ut 18 bøker, både skodespel, romanar og dikt.

Horvei overtok garden Horvei på Bolstadøyri etter foreldra og budde der det meste av livet. Han var aktiv i ungdomslagsmiljøet, formann i Bolstadøyri Ungdomslag 1910–23. Åra kring 1920 hadde han nær kontakt med lyrikaren Olav Nygard, ei lærerik tid for Horvei.

Etter å ha arbeidd med litt sølvreval i heimbygda, reiste han til Aust-Europa og dreiv pelsdyrfarmar i Estland, Litauen, Polen. Han tente godt ei tid, men i det såkalla pelsdyrkrakket etter 1930 miste han alt og kom heim til Evanger utan midlar. Sidan budde Horvei på garden sin i heimbygda livet ut.

Forfattaren Horvei debuterte i 1920 med stykket *Kristen*, eit drama innafor nynorsk amatørteaterstil. Fyrste stykket på scene, vart det konvensjonelle problemdramaet *Vigdis* frå 1966. Det vart sett opp samtidig i Radioteatret og som turnéteater på Den Nationale Scene. *Hjallarbrui*, med sjangernemninga «draumspel», vart sett opp på Den Nationale Scene 1973 og av Sogn og Fjordane Teater i 1983, etter å ha vorte omarbeidd og regissert av Anne Gullestad.

Den forteljande prosaen til Horvei står nær folkedikting og munnleg bygdetradisjon. Forteljingane har ein episk struktur som fører tankane til eventyr, saga og ikkje minst folkevisene, balladen. Dei vekte lite merksemd, all den stund samtidas forventingar til norske romanar vende seg mot det psykologisk-realistiske, forteljingar lesaren kunne kjenne seg att i.

## Kjelder
*Knut Horvei i Norsk biografisk leksikon
Gratwein-Straßengel

**Gratwein-Straßengel** er ein kommune (Marktgemeinde) i distriktet Graz-Umgebung i forbundslandet Steiermark i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 86,7 km² og omfattar 11 landsbyar/drabantbyar (Ortschaften) med til saman 13000 ibuarar. Kommunesenteret Gratwein ligg 392 meter over havet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Gratwein-Straßengel|Gratwein-Straßengel]]» frå ,  den 2. september 2018.*
Hartvig Nissen den yngre

**Ole Hartvig Nissen** () var ein norsk jurist og fengselsleiar. Han var ein markant embetsmann/aktør som sette spor etter seg på fleire felt i norsk kriminalpolitikk. Nissen arbeidde i Fengselsstyret 1899–1925 og var direktør for Botsfengselet 1925–44. Han var son til Per Nissen, medan Kristian Nissen var ein bror og Hartvig Nissen bestefar hans.

## Liv og gjerning
Nissen tok eksamen artium ved Kristiania katedralskole 1892 og juridisk embetseksamen 1897. Etter eitt år som sorenskrivarfullmektig i Numedal og Sandsvær, arbeidde han som sekretær i Justisdepartementet (Fengselsstyret) 1899 og 1911–25 var han byråsjef ved same avdelinga, eit embete han hadde til han frå 1925 var direktør ved Botsfengselet.

Åra rundt 1900 var prega av reformer i strafferetten og i fengselsstellet. Nissen deltok i reformarbeidet med stor interesse og arbeidskapasitet. Ved sida av embetsgjerninga var han medlem av, og til dels sekretær for, ei rad offentlege komitear og kommisjonar. Dessutan skreiv han både artiklar og bøker om kriminalpolitiske og fengselsfaglege emne, mellom dei *Forsorg for løslatte fanger* frå 1917. 

Nissen var medlem av Fengselsreformkomiteen av 1927, ein komite som la grunnlaget for lov av 6. juli 1933, ei lov som moderniserte fengselsloven av 1903. Dei liberale tankane som låg til grunn for 1933-lova har vorte vidareført i seinare fengselslover.

Han var sentral då Norges Forsorgs- og Verneforbund vart danna, og var formann i forbundet 1925–40. Frå 1937 var han den fyrste sjefen for Fengselsskolen (Kriminalomsorgens Utdanningssenter).

Nissen la mykje vekt på statistikk og gav ut fleire større kriminalstatistikkar. Mellom anna stod han for ei gransking om tilbakefalls-forbrytarar og ei anna om *Forsømte og forbryderske barn i Norge*.

## Kjelder
*
Andreas Mørch

**Andreas Mørch** () var ein norsk lærar og lokalhistorikar, fødd og død i Sigdal.

Mørch var son til ein skulemann og utdanna seg sjølv til eit liv i skulestova. I 1923 tok han eksamen ved Notodden lærarskule og to år seinare eksamen på Noregs Lærarhøgskole i Trondheim. Han var lærar på Buskerud folkehøgskule 1923-25 og i Hurum kommune 1925-27. Frå 1927 var han tilsett lærar i Sigdal kommune.

Mørch gav ut si fyrste bok, * Frå gamle dagar. Folkeminne frå Sigdal og Eggedal*, i 1932. I 1940- og 1950-åra kom bøker om *Sigdal Sparebank 100 år*, *Sigdal Handelslag 50 år* og *Eggedal Sparebank 100 år*. Sidan stod han som forfattar av fleire bygdebøker for Sigdal og Eggedal og Krødsherad.

## Kjelder
*Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1958
Bruck an der Mur

**Bruck an der Mur** er ein by og ein kommune i distriktet Bruck-Mürzzuschlag i forbundslandet Steiermark i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 38,4 km² og i kring 15&nbsp;900 ibuarar. Byen ligg 468 meter over havet, ved åmotet der elva Mürz renn ut i elva Mura.

Bruck er eit viktig knutepunkt i jarnbanenettet i Austerrike. Byen er fyrst og fremst ein handelsstad, andre vesentlege næringar er metall- og trevareindustri.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Bruck an der Mur|Bruck an der Mur]]» frå ,  den 1. september 2018.*
Karlistkrigane

**Karlistkrigane** var ei rekkje borgarkrigar som gjekk føre seg i Spania på 1800-talet.

Den første av krigane braut ut som følgje av ein maktkamp mellom den nye dronninga Isabella II og onkelen hennar Don Carlos. Han gjorde krav ¨på trona etter  salisk lov, som ikkje tillét kvinnelege arvingar. Seinare prøvde ettergjengarane hans fleire gonger å vinna makta. Karlismen blei ei viktig høgreorientert politisk rørsle i landet som mellom anna støtta diktatoren Francisco Franco. Sidan 1936 har carlist-slekta hatt flere pretendentar.

## Karlistkrigane
* Første karlistkrig (1833-39)
* Andre karlistkrig (1846-1849)
* Tredje karlistkrig (1872-1876)

## Karlistiske pretendentar
Dei karlistiske pretendentane var:
* Karl 5. (1833-45)
* Karl 6. (1845-61)
* Johan 3. (1861-68) *
* Karl 7. (1868-1909) *
* Jakob 3. (1909-31) *
* Alfons Karl 1. (1931-36) *
(* også pretendent til den franske trona)

## Karlistar
* Ramón Cabrera y Griñó, carlistisk general
* Ramón del Valle-Inclán, forfattar 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Carlstkrigene|Carlstkrigene]]» frå ,  den 2. september 2018.*
Seiersberg-Pirka

**Seiersberg-Pirka** er ein kommune i distriktet Graz-Umgebung i forbundslandet Steiermark i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 17,4 km² og i kring 11&nbsp;200 ibuarar. Byen Seiersberg har om lag 7&nbsp;300 ibuarar og ligg 350 meter over havet.

Austerrikes nest største kjøpesenter ligg i Seiersberg.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Seiersberg-Pirka|Seiersberg-Pirka]]» frå ,  den 2. september 2018.*
Johnny Winter And

***Johnny Winter And*** er det fjerde studioalbumet til Texas blues-gitaristen Johnny Winter, gjeve ut i 1970. Dette var det første albumet hans med Rick Derringer i bandet. Derringer, bassisten Randy Jo Hobbs og trommeslagaren Randy Z (bror til Derringer) kom alle inn i bandet til Winter frå The McCoys og planen var å kalle bandet «Johnny Winter and the McCoys», men dette vart forkorta til «Johnny Winter And», som òg vart tittelen på plata. 

## Innhald

## Medverkande
*Johnny Winter – vokal, gitar
*Rick Derringer – vokal, gitar
*Randy Jo Hobbs – vokal, bass
*Randy Zehringer – perkusjon

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Johnny Winter And|Johnny Winter And]]» frå ,  den 2. september 2018.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
*The Johnny Winter Story
Live Johnny Winter And

***Live Johnny Winter And*** er eit konsertalbum av Johnny Winter, spelt inn på konsertar hausten 1970 i Fillmore East i New York City og Pirate's World i Dania i Florida. Albumet kom ut i mars 1971. 

I tillegg til Winter sjølv hadde Johnny Winter med seg gitaristen Rick Derringer og bassisten Randy Jo Hobbs, som begge tidlegare hadde spelt i The McCoys, og trommeslagaren Bobby Caldwell.  Caldwell hadde erstatta eit anna tidlegare McCoy-medlem, broren til Rick Derringer, Randy Zehringer.

Eit anna konsertalbum frå same turneen kom ut i 2010 som *[[Live at the Fillmore East 10/3/70]]*.

## Innhald

## Medverkande
;Johnny Winter And
*Johnny Winter - vokal, gitar
*Rick Derringer - vokal, gitar
*Randy Jo Hobbs - vokal, bass
*Bobby Caldwell - trommer, perkusjon
;Produksjon
*Produsert av Johnny Winter og Rick Derringer
*Produsent på konsertstaden: Murray Krugman
*Lydteknikar: Jim Reeves, Jim Greene, Tim Geelan, Ronnie Albert, Howie Albert, Russ Payne
*Fotografi: Norman Seeff
*Design: Dick Mantel, Norman Seeff

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Live Johnny Winter And|Live Johnny Winter And]]» frå ,  den 2. september 2018.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Rock and Roll, Hoochie Koo

«**Rock and Roll, Hoochie Koo**» er ein rockesong skriven av Rick Derringer. Han vart først spelt inn i 1970 av Johnny Winter And, bandet til Johnny Winter i 1970-1971, der Derringer var medlem. I 1973 spelte Derringer inn sin eigen versjon av songen og denne vart då den einaste topp 40-hitten han fekk som soloartist, då songen nådde 23. plassen på Billboard Hot 100. Både Winter og Derringer har spelt inn fleire konsertversjonar av songen og fleire andre artistar har òg spelt songen. 

## Originalutgåva
«Rock and Roll, Hoochie Koo» vart først spelt inn av Johnny Winter i 1970 med bandet «Johnny Winter And», som inkluderte Rick Derringer og andre tidlegare medlemmar av The McCoys. I følgje Derringer «den første songen eg skreiv for Johnny var 'Rock and Roll, Hoochie Koo'.  'Rock and Roll' for å oppfylle rock and roll-kravet eg var meint å ta med meg til bandet, og 'Hoochie Koo' for å tilfredsstille kongen av blues-kjensla som Johnny var meint å oppretthalde. Og det fungerte veldig bra».  Songen kom ut på albumet *[[Johnny Winter And]]* og nådde 154. plassen på ''Billboard'' 200-lista.

## Andre utgåver
Rick Derringer spelte inn songen i 1973 for det første soloalbumet sitt, *[[All American Boy av Rick Derringer|All American Boy]]*. Derringer sin versjon vart mykje spelt på radio i 1970-åra. Derringer spelte inn fleire konsertversjonar av songen gjennom åra.  Derringer sin versjon er nytta i fleire filmar som *[[The Spirit of '76 (1990)|The Spirit of '76]]* (1990), *[[filmen Rush (1991)|Rush]]* (1991), *[[filmen Dazed and Confused|Dazed and Confused]]* (1993), *[[filmen Stag|Stag]]* (1997) og *[[filmen What a Girl Wants|What a Girl Wants]]* (2003).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rock and Roll, Hoochie Koo|Rock and Roll, Hoochie Koo]]» frå ,  den 2. september 2018.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Hvaler Kunstforening

**Hvaler Kunstforening** er eit kunstlag i Hvaler kommune, skipa 28. februar 2002 med Kari Haagenrud som leiar. Biletkunstnaren Eva Lange (1944-2017) overtok seinare som leiar, og skulle då kome til å stå i brodden for kunstlagets storsatsing, Stenkunst Hvaler, ein permanent skulpturpark med norske og utanlandske kunstverk som vart oppretta på Røsshue på Kirkøy, fullført i 2009.

Kunstlaget har sitt utstillingslokale i den såkalla Kunstgaten i Hvaler rådhus på Skjærhalden på Kirkøy. Dette er eit lokale i fronten av rådhuset som var avsett til kunstutstillingar. Rådhuset stod ferdig i 2000, og kunstlaget vart skipa som fylgje av eit kommunalt initiativ for å få engasjert kunstinteresserte i lokalsamfunnet til å administrere dette galleriet. Kunstlaget fekk ein solid start ved å arrangere ei minneutstilling av verk av Guy Krohg hausten 2002, som vart ein publikums- og salssuksess.

## Kjelder
*Hvaler Kunstforening, internettsidene
Still Alive and Well

***Still Alive and Well*** er eit studioalbum av bluesrockgitaristen og songaren Johnny Winter. Det var det femte albumet hans og det første sidan *[[Johnny Winter And]]* frå nesten tre år tidlegare. Albumet vart gjeve ut på Columbia Records i 1973.

Mange av songane på albumet har ein meir rockeprega powertriostil enn dei tidlegare albuma, med Randy Jo Hobbs på bass og Richard Hughes på trommer.  Rick Derringer, som var produsent, spelte gitar på tre spor. *Still Alive and Well* inneheld to Rolling Stones-songar — «Silver Train» og «Let It Bleed».

## Innhald

## Medverkande
;Musikars
*Johnny Winter – gitar, slidegitar, mandolin, vokal
*Randy Jo Hobbs – bass
*Richard Hughes – trommer
*Rick Derringer – slidegitar på «Silver Train», pedalsteelgitar og klikkgitar på «Ain't Nothing to Me», elektrisk gitar på «Cheap Tequila»
*Jeremy Steig – fløyte på «Too Much Seconal»
*Todd Rundgren – Mellotron på «Cheap Tequila»
*Mark Klingman – piano på «Silver Train»
;Produksjon
*Produsent: Rick Derringer
*Produsent for nyutgjeving: Bob Irwin
*Digital nymastring: Vic Anesini
*Plateomslag: John Berg, Ed Lee

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Still Alive and Well|Still Alive and Well]]» frå ,  den 2. september 2018.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Stenkunst Hvaler

**StenKunstHvaler** er ei permanent utandørs skulpturutstilling på den sørlege luten av Røsshue på Kirkøy i Hvaler kommune, skipa av Hvaler Kunstforening i samarbeid med Hvaler Rotaryklubb, og med stønad og bistand frå Hvaler kommune, Østfold fylkeskommune, grunneigaren Oslofjordens Friluftsråd, og med bidrag frå næringsliv og einskildpersonar. 

Røsshue inngår i Ytre Hvaler nasjonalpark, og miljøvernavdelinga hjå fylkesmannen i Østfold gav i 2004 rammeløyve til å plassere fem kunstverk her. Dette skulle mellom anna vere ei markering og vidareføring av den sterke lokalhistoriske tradisjonen som steinhoggarverksemda utgjorde på Hvaler på 1800- og 1900-talet. Det femte og siste kunstverket som vart oppsett, var Gunn Harbitz' «Gul Lophelia», avduka 5. september 2009 under opninga av nasjonalparken.

Kunstnarane som er representert med kvart sitt verk på Røsshue er:
*2005 - Allesandro Stenico frå Italia
*2006 - Makoto Fujiwara frå Japan
*2007 - Vegard Hanve frå Noreg. Vegard Hanve har vore Hvaler Kunstforenings tekniske konsulent og samarbeidspartner med kunstnarane.
*2008 - Ann Carlsson Korneev frå Sverige
*2009 - Gunn Harbitz frå Noreg

## Kjelder
*Hvaler Kunstforening om StenKunstHvaler 
*Om skulpturparken på HVALER GUIDE VISIT HVALER
Jupp Heynckes

**Josef Heynckes**, kjend som **Jupp Heynckes**, () er ein tysk tidlegare fotballspelar og -trenar frå Mönchengladbach. Med Borussia Mönchengladbach var han med om å vinne Bundesliga fire gonger, UEFA-cupen 1975 og den nasjonale DFB-pokalen i 1973. Vest-Tyskland sitt landslag vann Fotball-EM 1972 og VM i fotball 1974 på heimebaner med Heynckes i mannskapet. Etter han la fotballskoa på hylla i 1978 hadde Heynckes stor suksess som lagsjef i fleire av dei mektigaste fotballklubbane i Europa. 

## Spelar
### Klubbspel
Heynckes spelte på laget frå heimbyen frå 1963 til -67 og viste seg som ein flittig målskårar. Han vart overført til Hannover 96, men lukkast ikkje på same måte der, så i 1970 gjekk han tilbake til Borussia Mönchengladbach. Dei neste åra var han med å vinne både bundesligaen 1971 og den vesttyske cuppokalen i 1973. Han skåra tre av måla då Borussia på bortebane sikra seg sigeren i UEFA-cupen 1975 mot finalemotstandar FC Twente. Perioden 1975-77 sanka klubben med Heynckes som midtspiss tre rake seriegull i Vest-Tyskland. Våren 1977 tapte Borussia og Heynckes finalen i europacupen mot Liverpool FC. Han la opp i 1978.

### Landslagsspel
Gjennom tiårsperioden 1967-76 deltok Heynckes i 39 landskampar og skåra 14 mål. Trass i at han skåra i dei to fyrste landskampane, var det fyrst frå hausten 1970 at han oftare vart nytta på landslaget. Då jamgamle Gerd Müller vart føretrekt som midtspiss for Vest-Tyskland, måtte Heynckes ofte sjå landskampane frå reservebenken. EM-finalen 1972 mot Sovjetunionen spelte derimot begge karane, men både i VM-finalen 1974 og EM-finalen 1976 var Heynckes unytta reserve. I sine seks siste landskampar skåra Heynckes sju mål.

### Merittar
*Verdsmeister: 1974 for Vest-Tyskland
*Europameister: 1972 for Vest-Tyskland
*EM-sølv: 1976 for Tyskland
*Vinnar av UEFA-cupen: 1975 med Borussia Mönchengladbach
*Vesttysk seriemeister: 1971, 1975, 1976, 1977 med Borussia Mönchengladbach
*Vinnar av DFB-pokalen: 1973 med Borussia Mönchengladbach
*Finaletap i Europacupen: 1977 med Borussia Mönchengladbach 

## Trenar
Heynckes var i tida 1979-2018 lagsjef i Borussia Mönchengladbach i to periodar, Bayern München i fire periodar, Athletic Bilbao i to periodar, og elles i Eintracht Frankfurt, Tenerife, Real Madrid, Schalke 04 og Bayer Leverkusen. Mellom anna leia han Real Madrid til siger i Meisterligaen 1998 og Bayern München i Meisterligaen 2013.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Jupp Heynckes|Jupp Heynckes]]» frå ,  den 2. september 2018.*  
 
*eu-football
Randy Jo Hobbs

**Randy Jo Hobbs** () var ein USA-amerikansk musikar frå Winchester i Indiana. Hobbs spelte bass for The McCoys frå 1965 til 1969 og i band med brørne Edgar Winter og Johnny Winter frå 1970 til 1976.

Han spelte bass med Jimi Hendrix på somme konsertopptak i 1968 som seinare uoffisielt kom ut som *Woke Up This Morning and Found Myself Dead* (1980) og *New York Sessions* (1998), og offisielt *[[Bleeding Heart]]* (1994). Han spelte òg bass med ei seinare utgåve av Montrose, og spelte på *[[Jump On It av Montrose|Jump on It]]* frå 1976. Det same året spelte han bass på Rick Derringer-albumet *Glass Derringer*.

Randy Jo Hobbs vart funnen død av hjartesvikt, 45 år gammal, på eit hotellrom i Dayton i Ohio, i 1993 og er gravlagd i heimbyen Union City i Indiana.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Randy Jo Hobbs|Randy Jo Hobbs]]» frå ,  den 2. september 2018.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Rick Derringer

**Rick Derringer** () er ein USA-amerikansk gitarist, vokalist, produsent og underhaldar. Han vart kjend i 1960-åra som medlem av The McCoys, der han song solovokal på den store hitsingelen deira, «Hang On Sloopy». Han baserte seg så på bluesrock og fekk ein hit i 1974 med «Rock and Roll, Hoochie Koo». Han har arbeidd mykje med brørne Edgar og Johnny Winter, og med gruppa Steely Dan. Han har òg arbeidd med «Weird Al» Yankovic, og produserte dei Grammy-prisvinnande songane «Eat It» og «Fat», og med World Wrestling Federation, der han skreiv inngangsongane for Hulk Hogan og Demolition.

## Diskografi

### Rick Derringer

;Studioalbum
**[[All American Boy av Rick Derringer|All American Boy]]* (1973) USA nr. 25
**Spring Fever* (1975) USA nr. 141
**Guitars and Women* (1979)
**Face to Face*  (1980)
**Good Dirty Fun* (1983)
**Back to the Blues* (1993)
**Electra Blues* (1994)
**Tend the Fire* (1997)
**Blues Deluxe*  (1998)
**Guitars and Women* (1998)
**Jackhammer Blues* (2000)
**Free Ride * (2002)
**Rockin' American* (2007)
**Knighted by the Blues* (2009)

;Samlealbum
**Rock and Roll Hoochie Koo: The Best of Rick Derringer* (1996)
**Collection: The Blues Bureau Years* (2006)
**The Three Kings of the Blues* (2010)

;Gjestemusikar
*Kiss – *[[Lick It Up]]* (1983)
**solo på songen «Exciter»
* Alice Cooper - *[[Killer av Alice Cooper|Killer]]* (1971)
**sologitar på «Under My Wheels»

;Konsertalbum
**Live in Cleveland* (1977)
**[[King Biscuit Flower Hour]]* (1998)
**Live in Japan*  (1998)
**med Edgar Winter
**Rick Derringer & Friends* (1998)
**med Edgar Winter, Ian Hunter, Dr. John, Lorna Luft, Hall & Oates
**Live at Cheney Hall* (2006)
**Rock Spectacular: Live at the Ritz 1982* (2010)

### Derringer

;Studioalbum
**[[Derringer av Derringer|Derringer]]* (1976) USA nr. 154
**Sweet Evil* (1977) USA nr. 169
**If I Weren't So Romantic, I'd Shoot You* (1978)

;Samlealbum
**Required Rocking* (1996)

;Konsertalbum
**Derringer Live* (1977) US No. 123

### DNA
**Party Tested* (1983)
**Rick Derringer og Carmine Appice

### DBA
**Doin' Business As Derringer Bogert Appice* (2001)
**Rick Derringer, Tim Bogert og Carmine Appice

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rick Derringer|Rick Derringer]]» frå ,  den 2. september 2018.* 
*** oppgav desse kjeldene:*



## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettstad
Smult

**Smult** er salveaktig, kvitt feitt som smeltar heilt ved om lag 30–35 °C. Det er laga frå svin, hovudsakleg av den indre feittmassen hjå dyret (ister). Smult er brukt til frityrsteiking og som fôrfeitt, og dessutan noko til såpeproduksjon.

## Sjå òg
*Smultbolle
*Smultring

## Kjelder
Tommelfinger

**Tommelfinger** eller **tommel** er toledda, tjukkvoren finger på menneske- og apehand. Han kan motstillast dei andre fingrane slik at ein får grep.

## Kjelder
*
Rosenkål

**Rosenkål** er ein varietet av dyrka kål med små grøne hovud. Han har 40–100 cm høge stenglar og talrike valnøttstore hovud, «roser», i bladhjørna. Rosenkål er ein hardfør art som eignar seg godt for dyrking i land med kjølig klima, som Noreg. Rosenkål inneheld bitterstoff og har ein særeigen, søt og nøtteaktig smak når han er kokt. Han kan brukast rå og strimla i salatar, eller kokt, steikt eller smørdampa. 

Rosenkål er ein næringsrik grønsak og inneheld om lag 119 mg vitamin C, 450 mg kalium, 4,2 g kostfiber, 84 % vatn, 0,5 g feitt og 148 kJ tilført energi per 100 g etande vare.

## Kjelder
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
*
Føflekk

**Føflekk** eller **fødeflekk** er ein brun, oftast medfødd flekk i huda. Det finst fleire typar føflekkar, der dei viktigaste gruppene er pigmentcelleføflekker, naevus pigmentosus og flammemerke, naevus flammeus.

## Kjelde
*
Fennikel

**Fennikel** er ein fleirårig urt i skjermplantefamilien. Han er ein inntil 1 meter høg plante med blågrøne, findelte blad og gule blomar i store skjermar utan stor- eller småsveip. Fennikel stammar frå middelhavsområdet og finst av og til forvilla på avfallsplassar i Noreg. Fleire underartar, krydderfennikel, *F. vulgare ssp piperitum*, knollfennikel, *F. vulgare ssp azoricum*, med fortjukna bladslire og -stilk, og hagefennikel, *F. vulgare ssp dulce*. Minifennikel er små og avlange.

Den eteriske olja i fruktene har sterk, aromatisk lukt og søt smak, og har sidan oldtida vore brukt som smaksstoff og i medisinen.

Fennikel kan brukast også som grønsak, rå eller kokt. Det mjuke, saftige fruktkjøtet har ein søtaktig smak, som anis. Blada kan brukast som smakstilsetjing i salatar, og som pynt. Friske skot kan brukast som dill. Fruktene er brukt som krydder i bakverk og frøa i forskjellige retter av kjøt, fisk og sopp. Fenikkel innehelt om lag 31 mg vitamin C, 396 mg kalium, 3,3 g kostfiber, 90 % vatn, 0,4 g feitt og 110 kJ tilført energi per 100 g etande vare.

Namnet fennikel er frå lågtysk, eigentleg diminutiv av latinsk *foenum*, 'høy'.

## Kjelder
*
Drøvel

**Drøvel** er ein muskeltapp som heng ned frå ganeseglet lengst bak i munnhola.
Muskelen i drøvelen (*musculus uvulae*) kan gjera han breiare og kortare, og verka saman med ganeseglet for å lukka den bakre naseopningen under svelging.

I tillegg til muskelvev inneheld drøvelen også bindevev og ei rekkje kjertlar som produserer tyntflytande spytt.

Drøvelen kan også vera ein artikulasjonsstad for visse dorsale språklydar, som skarre-r og stemd uvular frikativ ().

## Kjelder

*
Nudlar

**Nudel** (frå tysk) er ein matvare laga av mjøl, salt og vatn som ein kokar i vatn. Nudlar er gjerne forma som lange trådar. Dei kan også vera forma som små figurar, stjerner eller liknande. Nudlar er utbreidde i asiatisk matlaging og i europeisk, særleg italiensk mat, der dei gjerne er kjende som pasta.

Ein kan laga nudlar av kveite, bokkveite, ris og ein del andre ingrediensar. Til pasta er durumkveite vanleg. Blandinga blir kjevla eller valsa ut og skore opp i formene ein ønsker. Deretter blir dei kokte, nokre gonger  i vatn med salt og matolje tilsett. Nudlane kan så tørkast for seinare bruk eller brukast til ulike matrettar.

## Sjå òg
*Makaroni
*Spagetti
## Kjelder
Trau

**Trau** er eit avlangt, uthola kar eller fat av tre. Det er oftast laga av ein kløyvd, uthola stokk.
Trau har blitt brukt som matkar, til matlaging, foring av dyr og oppbevaring.

## Historie
I Osebergskipet blei det funne fire trau. Det største er 2,2 meter langt og 56 cm breitt, medan det minste trauet i osebergfunnet er 9 x 5 cm.
Det største trauet frå Osebergskipet har truleg vore brukt til baking, og i botnen blei det funne restar av rugmjøl.

## Bruk
I hushaldninga har ein hatt bruk for mange trau i ulike storleikar til ulike bruksområde.

### Bakstetrau
Ved baking kunne ein bruke et bakstetrau til å kna deigen i og til oppbevaring av deigen under heving. 

### Drøftetrau
Etter tresking skulle kornet reinsat for småhalm og angner. For den siste finreinsinga, drøftinga, blei kornet lagt i eit drøftetrau. Ein tok litt av gongen og stilte seg i låvedøra eller ein annan stad der det var litt vind slik at støv og agnar bles bort når kornet blei kastet i vêret.

### Grauttrau
Trau brukt til å eta graut frå.

### Grisetrau
Grisetrau er brukt både som nemning på eit stort trau brukt til slakting og salting av kjøt og om kar til mat og drikke for gris. Kar til mating av gris blir også ofte kalla *grisetro*. Den siste typen kan både vera laget av ein uthola stokk, samanspikra bord eller av keramisk materiale.

### Kaffitrau
På 1800-talet og ei god stund utover 1900-talet var det vanleg å kjøpa rå kaffi som ein så brende og mol heime. Kaffien kunne brennast i ei jerngryte om ein ikkje hadde eigen kaffibrennar. Etter brenninga kunne ein hella dei varme kaffibønnene over i eit kaffitrau for avkjøling. På grunn av varmen fekk kaffitrauet eit belegg av svart kol innvendig, og det passa derfor ikkje til bruk for annan mat.

### Mjølketrau
Mjølketrau har vore brukt til å sila mjølk i og til å setja bort mjølk for at fløyten skulle flyta opp og skiljast frå mjølka eller til oppbevaring av mjølk eller rømme til surning. På 1800-tallet ser det ut til at vide, lagga mjølkeringer var det vanlegaste å bruka til dette, men trau er nok det eldste karet til slik bruk. 

### Ostetrau
Ostetrau er brukt til å røra ut brunost i og til gjæring av pultost.

### Smørtrau
Trau til å vaska, salte og elta smør i etter kinninga. Om ein hadde eige trau til dette, var det gjerne litt breiare enn trau som blei brukt til mjølk.

### Soptrau
Soptrau viser til trau ein brukte til å bara ut sop og boss i.

### Spontrau
Spon er eit gammelt ord brukt om treskeier. Ordet heng saman med det engelske ordet *spoon*, og spontrau blei brukte til å ha treskeier i mellom måltida.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Trau|Trau]]» frå ,  den 31. august 2019.* 
*** oppgav desse kjeldene:* &nbsp;
 
* Reinton, Lars (1969): *Til seters. Norsk seterbruk og seterstell.* Oslo.
* Stigum, Hilmar (1974): «Trug»: Atikkel i *Kulturhistorisk leksikon for nordisk middelalder*. Oslo. Bind 18, spalte 711.
* Visted, Kristoffer og Stigum, Hilmar, (1951): *Vår gamle bondekultur.* Oslo.
* Østby, Jon Birger (1984): ''Nomenklatur for melkestell. Med tegninger av Torill Sand.'' Oslo.
Hakeparentes

**Hakeparentes**,  og , er ein parentes laga av rette, vinkelbøygde strekar, til skilnad frå vanleg parentes (bogeparentes).
Parentestypen blir også kalla skarpe klammer og klammeparentes, noko ein også kan gjera med sløyfeparentes eller krøllparentes.

## Bruk
Hakeparentes blir ofte nytta til å leggja til forklarande materiale eller for å markera kvar eit [ord] eller [ei gruppe ord] er blitt utelatne frå  tekstar av nokon andre enn opphavspersonen. Teikna kan også markera endringar i sitat. I transkriberte intervju, lydar, svar og reaksjonar kan  reaksjonar som ikkje er ord skildrast inni hakeparentes: — «... [ler] ...».

Når sitert materiale er endra på noko som helst vis blir endringar omslutta av hakeparentes inni sitatet for å visa at sitatet ikkje er heilt nøyaktig attgjeve, eller for å leggja til ei forklaring. Til dømes: *Saksøkjaren sa,*

I den opphavlege setninga var ordet «saken» skrive med stor bokstav, denne er gjort om til liten i sitatet og endringa markert med hakeparentes. Der sitatet inneheld ein grammatisk er («saken min» i staden for «saka mi») signaliserer forfattaren at feilen fanst i den originale teksten ved å skriva «[*[[sic]]*]» (latin for 'slik') i hakeparentes.

Ein ellipse i hakeparentes, [...], blir ofte nytta for å indikera utelate materiale: «Eg vil gjerne takka [fleire uviktige folk] for toleransen deira [...]»
Kommentarar i hakeparentes sett inn i sitat indikerer at den opphavlege teksten er blitt modifisert for å klargjera han: «Eg set pris på det [æra], men eg må takka nei,» og «framtida til psionikk [sjå definisjon] er i tvil.» Eller ein kan sitera den opphavlege utsegna «eg hatar å ta oppvasken» med ei (av og til grammatisk) endring i hakeparentes: Han «[hata] å ta oppvasken».

Ein liten bokstav kan også erstattast av ein stor, som når ein byrjar ei setning med ein del av den opphavlege teksten eller når originalteksten er blitt avkorta — som når ein forkortar eit langt sitat frå: «To the extent that policymakers and elite opinion in general have made use of economic analysis at all, they have, as the saying goes, done so the way a drunkard uses a lamppost: for support, not illumination»  til: "[P]olicymakers [...] have made use of economic analysis [...] the way a drunkard uses a lamppost: for support, not illumination.» Når ein nytta ein parentesinni ein anna parentes kan ein av og til nytta hakeparentes til det indre parentesparet. Vil ein ha endå fleire parentesar inni er det vanleg å bytta mellom parentes og hakeparentes på kvart nivå.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bracket|Bracket]]» frå ,  den 23. september 2025.*
Portland Parish

**Portland Parish** er eit parish (tilsvarande fylke) på Jamaica som ligg nordaust på øya. Det grensar til Saint Thomas i sør og Saint Mary i vest, og har kyst mot Det karibiske havet i nord og aust. Administrasjonssenteret er byen Port Antonio.

Fylket er 820&nbsp;km² stort og har eit folketal på 70&nbsp;067.

Det er eit landleg område og det blir dyrka mykje banan, kokosnøtt, brødfrukt, kaffi, mango og ackee her, både for eksport og lokal bruk. Portland omfattar ein del av Blue Mountains, og maroon-samfunn som Moore Town og Charles Town.

Ein rekner ofte Port Antonio som ei vogge for jamaikansk turistindustri. Andre større busetjingar er St. Margaret's Bay og Buff Bay.

## Folk frå Portland

* Nanny of the Maroons, også kjend som Granny Nanny, eller Queen Nanny, er knytt til fylket gjennom busetjingar som Nanny Town og Moore Town
* Errol Flynn (1909–1959), amerikansk filmstjerne som busette seg i fylket. Kona hans, Patrice Wymore Flynn, budde her ut livet. 
* Edward Baugh (f. 1936), forfattar og akademikar
* Roy Reid (f. 1937), målar
* Patrick Allen (f. 1951), generalguvernør

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Portland Parish|Portland Parish]]» frå ,  den 3. september 2018.*  

## Bakgrunnsstoff
Lamadyr

**Lamadyr** (Lamini) er ei biologisk gruppe av søramerikanske kameldyr. Ho omfattar fire nolevande artar fordelt på to slekter, lama- og vikunjaslekta. 
Lamadyra er endemiske for den nye verda.

Lamadyr har ikkje kjønnsdimorfisme. Dei skil seg frå dei andre kameldyra kamel og dromedar ved å ha ein tett og lang pels.

Fordøyingssystemet til lamadyr er unikt i høve til andre kameldyr. Det er spesielt innretta på å fordøya særskilde gifter som finst i det naturleg kosthaldet deira. Vidare manglar dei galleblærestruktur.

Moderne mtDNA-studium tyder på at lamadyr blei domestiserte for mellom 7&nbsp;000 og 6&nbsp;000 år sidan, alpakka frå vikunja og lama frå guanako.

Guanako og vikunja er dei einaste ville kameldyrartene i Sør-Amerika. Dei stammar truleg frå ein felles progenitor som levde for kring 2-3 millionar år sidan.
Dei fire nolvande artane kan para seg og danna fertilt avkom.

## Slekter og artar
* Kameldyr (Camelidae)
** Camelini
*** Kamelar (*Camelus*)
**** Baktriakamel (*C. bactrianus*)
**** Dromedar (*C. dromedarius*)
** **Lamini** (Lamoid)
*** Lamaslekta (*Lama*)
**** Lama (*L. glama*)
**** Guanako ((*L. guanicoe*)
*** *Hemiauchenia* †
**** *Hemiauchenia edensis* †
**** *Hemiauchenia gracilis* †
**** *Hemiauchenia guanajuatensis* †
**** *Hemiauchenia macrocephala* †
**** *Hemiauchenia minima* †
**** *Hemiauchenia vera* †
*** *Palaeolama* †
**** *	Palaeolama mirifica* †
*** *Pleiolama* †
*** Vikunjaslekta (*Vicugna*)
**** Alpakka (*V. pacos*)
**** Vikunja (*V. vicugna*)

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lamadyr|Lamadyr]]» frå ,  den 3. september 2018.*
Hans Jacob Nilsen

**Hans Jacob Nilsen** () var ein norsk skodespelar og teatersjef frå Fredrikstad.

Nilsen debuterte i 1922 i ein turne med *Fru Inger til Østraat*. Han fekk sitt gjennombrot på Centralteatret i 1928 som Falk i *Kjærlighedens Komedie* og arbeidde på Nationaltheatret i tida 1928–33. Seinare markerte han seg som ein nytenkjande instruktør og teatersjef ved Det Norske Teatret i Oslo (1933–34 og 1946–50), Den Nationale Scene i Bergen (1934–39) og Folketeatret (1952–55) i Oslo. Før andre verdskrigen sette Nilsen i Bergen mellom anna opp *Bøddelen* av Pär Lagerkvist, *Vår ære og vår makt* av Nordahl Grieg og *Insektliv* av Karel Čapek. Krigsåra var han flyktning i Sverige, arbeidde då ved Fri norsk scene. Mellom hans banebrytande oppsetjingar på Det Norske Teatret var både *Jeppe på Bierget* og *Peer Gynt*, sameleis med *Brand* på Folketeatret. Skodespelaren Nilsen stod for lysande rolletolkingar som *Hamlet* på Nationaltheatret i 1946, *Peer Gynt* på Det Norske Teatret i 1948 og *Othello* på Folketeatret i 1955. 

Nilsen filmdebuterte i 1934 i *Syndere i sommersol*. Særleg markerte han seg som den fortvilte Berger i Tancred Ibsens *To levende og en død* (1937) etter Sigurd Christiansens roman. I 1951 både regisserte og spelte Nilsen hovudrolla i filmatiseringa av Dei svarte hestane av Tarjei Vesaas.

## Kjelder
*Hans Jacob Nilsen i Store norske leksikon
Pitkairnsk

: *«Pitkairnsk» kan òg referera til [[Pitcairn|Pitcairnøyene]].*

**Pitkairnsk** (*Pitkern*) eller **norfolk** (Norfuk) er eit kreolspråk som er ei blanding av 1700-talsengelsk og tahitisk. Det er offisielt språk på Pitcairn og Norfolkøya. Språket vert tala av over 580 menneske på Norfolkøya, og fleire andre stadar, blant anna i Australia og på New Zealand av utvandrarar frå Pitcairn og Norfolkøya.

## Referansar


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Pitkairnsk|Pitkairnsk]]» frå ,  den 4. september 2018.*