open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vestnes kommune

**Vestnes kommune** er ein norsk kommune som ligg på sørsida av Romsdalsfjorden i Møre og Romsdal fylke. Kommunen grensar til Rauma i aust, til Stordal og Ørskog i sør, og til Skodje og Haram i vest. Nord for Moldefjorden ligg Molde kommune. Kommunen vart danna i 1964 då kommunane Vestnes og Tresfjord vart slåtte saman.

Vestnes kommune har fire tettstader; kommunesenteret Vestnes, Tomrefjord, Tresfjord og Fiksdal. I tillegg har kommunen bygdene Rekdal, Øverås/Nerås, Daugstad og Vikebukt.

## Kyrkjer

Vestnes kyrkje ligg på Helland i Vestnes, administrasjonssenteret. På andre sida av Tresfjorden ligg Vike kyrkje på Vike (Vikebukt). Tresfjord kyrkje ligg lengst inn i Tresfjorden og i Fiksdal ligg Fiksdal kyrkje.

## Næringsliv
Vestnes er i hovudsak ein industrikommune, men er òg ei relativt god jordbruksbygd med hovudvekt på husdyrhald og mjølkeproduksjon. Den viktigaste bransjen i Vestnes kommune er skips- og båtbygging. Elles har kommunen bedrifter innan næringsmiddel-, tekstil- og beklednings-, trevare-, møbel- og metallvareindustri, og produksjon av mineralske produkt.

E136 frå Ålesund og Sjøholt går langs Tresfjorden og vidare til Åndalsnes og Dombås. Frå E136 går E39 (Kristiansand–Trondheim) til Vestnes og herfrå går fylkesveg 661 til Tomrefjord og vidare langs vestsida av Tomrefjorden til Vatne i Haram. Det er ferjesamband med Molde frå Furneset på E39, og hurtigbåtsamband mellom Molde, Vestnes og Vikebukt.

## Folketalsutvikling

## Kjende folk frå Vestnes kommune
* Mali Furunes (1888&ndash;1968), skodespelar, folkedansinstruktør, forteljar og innsamlar av draktskikkar (bunader) i Romsdal.
* Kjetil Rekdal, fotballtrenar
* Bjørn Rune Gjelsten, investor
* Jakob Kjersem, langdistanseløpar
* Paul Gåsøy, biletkunstnar
* Knut Marius Djupvik, musikar
* Bjørn Tomren, musikar

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Vanylven kommune

**Vanylven** er ein kommune på Sunnmøre i Møre og Romsdal fylke. Han grensar i nord (over Rovdefjorden) til Sande og Herøy, i aust mot Volda kommune, i sør mot Stad kommune.

Vanylven lokalt er delt opp i seks forskjellege bygder. Eidså, Fiskå, Åram, Rovde, Åheim og Syvde. 

Fiskå er kommunesenteret og er den einaste tettstaden i kommunen etter SSB sin definisjon, med 504 innbyggjarar per 1. januar 2020. I sentrumskjerna ligg Combisenteret som dekkjer apotek, daglegvarehandel og legesenter.

## Historie
Vanylven er vorten kalla «Solsikkelandet» etter at kommunen vann solsikkekonkurransen til Innovasjon Norge i 2004.

### År 2000-markeringa
Kommunen har ikkje eigen tusenårsstad, men det blei planta ein del tusenårstre i regi av skolar, bygdelag og 4H. Trea er plassert rundt omkring i kommunen, t.d. ved kommunesenteret i Fiskå, ved dei ulike skolane og ved nokre forsamlingshus.

## Kjende personar frå Vanylven
* Anders Frihagen (1892–1979), statsråd
* Mathias Skaar (1869–1944), fiskar og politikar
* Bjarne Ulvestad (1922–2004), språkvitar og professor (Syvde)
* Jostein Krokvik (1927–2007), forfattar og tannlækjar
* Marie Lovise Widnes (f. 1930), diktar, forfattar, kåsør, songar, politikar og husmor
* Jon Aasen (f. 1951), fylkesordførar
* Øystein Vidnes (f. 1976), forfattar
* Hilde Myklebust (f. 1979), forfattar
* Maria Parr (f. 1981), barnebokforfattar

## Galleri

Fil:Vanylvsfjord_from_eidsaa.jpg|Syvdsfjorden sett frå Eidså
Fil:Rovde kirke.jpg|Rovde kyrkje
Fil:Bruelva kraftverk.JPG|Bruelva kraftverk
Fil:Sills at Oselva - Terskler ved Oselva (6301958587).jpg|Oselva


## Kjelder

* Vanylven kommune

## Bakgrunnsstoff
*
Ørskog kommune

**Ørskog** er ein tidlegare norsk kommune på Sunnmøre i Møre og Romsdal. Han grensa til Vestnes kommune i nord og aust, til Stordal kommune i sør og til Skodje kommune i vest. Over Storfjorden i sørvest var Sykkylven kommune. 1. januar 2020 vart Ørskog del av nye Ålesund kommune.

## Kjende personar frå Ørskog
*Rasmus Ingebrigtsson på Myklebust – «Store-Rasmus» (ca. 1595–ca. 1666), bondeopprørar
*Bjørn Bjørnevik (1896-1955), skodespelar, teatersjef og dramatikar
*Sylvi Listhaug (1977&ndash;), politikar (Frp),landbruksminister 2013-15, innvandrings- og integreringsminister fra desember 2015, justisminister fra januar 2018 til mars 2018. i regjeringa Solberg.

## Bilete

Fil:Sjoholt2-Norway-HH.jpg|Kommunesenteret Sjøholt
Fil:Vaksvik-Storfjorden1-Norway-HH.jpg|Vaksvik i Ørskog
Fil:Orskogkyrkje1-Sjoholt-HH.jpg|Ørskog kyrkje


## Bakgrunnsstoff
* Ørskog kommune
Romsdal

**Romsdal** er distriktet kring Romsdalen og Romsdalsfjorden som utgjer den midtre delen av Møre og Romsdal fylke. Saman med Sunnmøre og Nordmøre er Romsdal eitt av dei tre tidlegare fogderia som utgjer det som i dag er Møre og Romsdal fylke (tidlegara kalla Romsdals amt).

I Romsdal var det før samanslåingane i 2020 åtte kommunar; Molde, Vestnes, Rauma, Nesset, Midsund, Sandøy, Aukra og Fræna. Romsdal har ei flatevidd på kring 3800&nbsp;km² og ei folkemegd på kring 57 000 (2010).

Namnet kjem frå norrønt *Raumsdalr*, truleg avleidd frå elvenamnet Rauma. Personar frå Romsdal vert kalla for *romsdalingar*.

## Målføre
Dialekten i Romsdal, kalla Romsdaling, vert til vanleg klassifisert blant dei nordlege e-måla av vestnorske målføre, men ber òg preg av naboskapet med trøndske målføre og fjellbygdmål.

## Sjå òg
* Sunnmøre
* Nordmøre

### Kjelder
*Romsdal hjå SNL

## Bakgrunnsstoff
* Romsdal regionråd
Sunnmøre

**Sunnmøre** er eit distrikt som utgjer den sørlege delen av Møre og Romsdal fylke. Distriktet ligg mellom Nordfjord i sør, Romsdal i nord og Ottadalen i søraust. Sunnmøre utgjorde tidlegare eit eige fogderi, Sunnmærafylki frå mellomalderen. I dag utgjer det to domssokn, Søre Sunnmøre og Sunnmøre, og tre prosti, Søre, Austre og Nordre Sunnmøre. På Sunnmøre ligg kommunane Ålesund, Vanylven, Sande, Herøy, Ulstein, Hareid, Volda, Ørsta, Ørskog, Norddal, Stranda, Stordal, Sykkylven, Skodje, Sula, Giske og Haram; til saman 5 232 km2 med 141 604 innbyggjarar (1/10-2014).

Landskapet på Sunnmøre er sterkt oppskore med fleire store og små øyar langs kysten. Dei største øyane er Hareidlandet og Gurskøya. Det er også fleire lange og tronge fjordar i området; særleg kjend er Geirangerfjorden som er 15 kilometer lang. I indre strøk, mellom fjordane og dalane innanfor, ligg høge, sterkt kuperte fjellområde. Den høgste fjelltoppen på Sunnmøre er Pyttegga på 1999 moh.

Den største byen på Sunnmøre er Ålesund. I tillegg har området to andre byar: Ulsteinvik og Fosnavåg. Viktige større tettstader er Ørsta, Volda, Sykkylven, Hareid, Nordstrand (Valderøy), Stranda og Brattvåg.

Sunnmørsdialekten høyrer saman med nordfjordmål og sunnfjordmål til dei nordlege e-måla under dei vestlandske målføra &mdash; ei gruppe der romsdalsdialekten ofte også er rekna med. Folk frå Sunnmøre blir kalla for *sunnmøringar*.

## Namn
Sunnmøre er den regionen ein i middelalderen kalla *Sunnmǿrafylki*. Ordet «møre» kjem av den norrøne dativsforma «á Mǿri» av *mǿrr* som tyder «land», truleg òg i samanheng med norrønt *marr* som tyder «hav». Tydinga blir då: «landet ved havet» eller «myrlandet». Sunnmøre må dermed tyde «den sørlege luten av landet ved havet».  

## Administrative inndelingar
Regionråd:
* Sunnmøre regionråd: Alle kommunene på Sunnmøre. I tillegg kjem Sandøy og Vestnes i Romsdal. 

Prosti i den norske kyrkja, alle under Møre bispedømme:
* Søre Sunnmøre prosti: Vanylven, Sande, Herøy, Volda, Ørsta, Hareid og Ulstein.
* Austre Sunnmøre prosti: Skodje, Ørskog, Norddal, Stordal, Stranda og Sykkylven.
* Nordre Sunnmøre prosti: Ålesund, Giske, Haram og Sula.

## Kommunar på Sunnmøre

## Kjelder
;Referansar 

;Litteratur
*

## Bakgrunnsstoff
* Sunnmøre regionråd 
* Turistinformasjon for Møre og Romsdal
* Turistinformasjon for Hjørungfjorden
Grip

**Grip** er eit lite fiskevær rett nord for Kristiansund og vestanfor Smøla og Tustna på Nordmøre. Grip vart oppretta som eigen kommune i 1897, men vart i 1964 innlemma i Kristiansund kommune. Grip var den minste kommunen i landet etter folketal. Ved samanslåinga var det 104 menneske som budde på Grip. Dei siste fastbuande flytte frå øya i 1974. No er det ingen fastbuande på øya, men ho er mykje brukt som ferieplass om sumaren.

Grip er mellom anna kjend for sitt historiske minnesmerke *[[Grip kyrkje]]*, ei stavkyrkje som vart bygd ein gong på 1400-talet. Her er òg eit fyrtårn som vart bygt i 1888.

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for tidlegare Grip kommune frå 1801 til 1964:**

## Kjelder
Grip stavkyrkje

**Grip stavkyrkje** står i det fråflytte fiskeværet Grip på øya Grip utom Kristiansund by i Kristiansund kommune i Møre og Romsdal fylke. Kyrkja er nemnd fyrste gong i Trondhjems Reformats 1589, men plar daterast til kring 1470 sjølv om det er mogleg at ho er frå 1300-talet. Kyrkja har framleis mellomalderkjernen inntakt, men mange bygningsdelar er fornya. Skipet og koret har same breidd, 6,5 meter. I 1621 vart veggene i koret skifte og dei nye veggene vart måla. I 1870-åra vart det laga nye vindaugsopningar, og ytter- og innerveggene vart panelte og kvitmåla. Kyrkja er fundamentert på fjell på det høgaste punktet på øya, 8 meter over havet.

I 1933 vart det gjort ei omfattande restaurering. Kyrkja vart heva og sett på nytt fundament. Ytterveggene vart bordkledde og tjørebreidde og panelet inni kyrkja vart avdekt. Slik kyrkja står i dag trur ein at ho var på 1600-talet.  Kyrkja vart òg restaurert i 1621.

Det gamle mellomalder-altarskåpet, som truleg er laga i Nederlanda, vart òg atterinnsett i 1933. Motivet på altarskåpet er Jomfru Maria med Jesusbarnet flankert av Olav II Haraldsson (heilag-Olav) og St. Margrethe. St. Margrethe vert i katolsk kristendom rekna som ei av dei 14 naudhjelparane som vert påkalla ved sjukdom. Det finst òg ei avbilding av henne i Bergen Museum på to altarskåpfløyer som kom til Bergen Museum frå Hjørundfjord kyrkje på Sunnmøre i 1864. Fløydørene på alterskåpet er bort. Alterskåpet er skore i eik og måla, yttermåla er 128&nbsp;cm  breitt og 182&nbsp;cm høgt.

## Kjelder
Denne artikkelen byggjer på «Grip stavkirke»» frå Wikipedia på bokmål som oppgjev desse kjeldene:

* Gunnar Bugge: *Stavkirkene i Norge*, Oslo 1981, ISBN 82-09-01890-6
* «Grip stavkirke» på nettstaden stavkirke.org 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Om Kristiansund kyrkjelyd på nettstaden til Den norske kyrkja
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* «Kirkebøker, Møre og Romsdal» på nettstaden til Arkivverket
*
Siddúr

**Siddúr** (hebraisk סִדּוּר eller ִסִידּוּר, 'ordning') er ei jødisk bønebok som kan innehalda liturgien ein bruker i synagogen, salmar, bøner knytt til dagleglivet og signingar til bruk i mange ulike høve. Ein siddur kan ha bøner for kvardagar og/eller sjabbát. Boka inneheld ofte òg bøner for dei tre valfartsfestane pesah (påske), sjabu‘ót (pinse) og sukkót (lauvhyttefesten). Ei bønebok for spesielle helgedagar blir gjerne kalla mahzór.

Den første kjende handskrivne bøneboka blei laga av rabbineren Amram Gaon i Babylonia på 800-talet. Seinare blei det laga bønebøker tilpassa dei varierande tradisjonane til ulike jødiske samfunn.
Det største skiljet har gått mellom askenasisk og sefardisk tradisjon, men det går også skilje mellom bønebøker for dei ulike religiøse retningane i jødedommen. 

## Kjelder
*
Sefardisk jødedom

**Sefardisk jødedom** er ei retning av jødedommen som vart utvikla hovudsakleg i mellomalderens Spania og Portugal. Den sefardiske jødedommen, som primært er utbreidd blant sefardiske jødar, skil seg ut frå askenasisk jødedom særleg i ritualet for rosj hasjaná og jom kippúr, i uttalen av hebraisk og arameisk, i terminologibruk, i interpretasjonen av halakhá og i ein del liturgiske detaljar.

## Bakgrunnsstoff
* Esnoga.no - ein norsk nettressurs for sefardisk jødedom
Nordmøre

**Nordmøre** er den nordaustlegaste delen av Møre og Romsdal fylke og består av kommunane Aure, Averøy, Gjemnes, Kristiansund, Smøla, Sunndal, Surnadal og Tingvoll. Nordmøre utgjer saman med Romsdal og Sunnmøre dei tre tidlegare futedøma, Nordmørs fogderi, Romsdals fogderi og Søndmørs fogderi, som no utgjer fylket Møre og Romsdal.

På 800-talet vart Nordmøre styrt av Mørejarlane. 

Nordmørsdialekten høyrer til den uttrøndske gruppa av austnorske målføre.

Nordmøre har kring 62&nbsp;000 innbyggjarar.

## Bakgrunnsstoff
* Fosnaporten.no
Rosj hasjaná

**Rosj hasjaná** (hebraisk ראש השנה rōš *[[hovud]]* haššānā *[[år]]et* ) er jødisk nyår og blir feira på den 1. og 2. dagen (blant reformjødar og samaritanarar berre den 1. dagen) av månaden tisjré — den sjuande månaden i det jødiske året. 

Ifølge jødisk tradisjon avgjer Gud menneskas lagnad for det kommande året då. Ein blæs i ein sjofár (bukkehorn) for å vekkje menneska til ettertanke (jf. 3 Mos 23.23-25). 

Rosj hasjana markerer byrjinga på *jamim noraím*, ti dagar der ein gjer bot for syndene sine og som munner ut i høgtida jom kippúr.

### Kva tid fell rosj hasjaná på i den vestlege kalenderen?

* 2006 - 22. september ved solnedgang til 24. september ved solnedgang.
* 2007 - 12. september ved solnedgang til 14. september ved solnedgang.
* 2008 - 29. september ved solnedgang til 1. oktober ved solnedgang.
* 2009 - 18. september ved solnedgang til 20. september ved solnedgang.
* 2010 - 8. september ved solnedgang til 10. september ved solnedgang.
* 2011 - 28. september ved solnedgang til 30. september ved solnedgang.
* 2012 - 16. september ved solnedgang til 18. september ved solnedgang.
* 2013 - 4. september ved solnedgang til 6. september ved solnedgang.
* 2014 - 24. september ved solnedgang til 26. september ved solnedgang.
* 2015 - 13. september ved solnedgang til 15. september ved solnedgang.
* 2016 - 2. oktober ved solnedgang til 4. oktober ved solnedgang.
Samaritanarar

**Samaritanarar** er eit israelittisk folk av samaritansk religion med noverande geografisk utbreiing i Shekhem (Nablus) på Vestbreidda/Samaria og Holon ved Tel-Aviv i Israel.

### Uttrykket «samaritanar»
I den kristne verda er folkegruppa kanskje mest kjend frå Jesus si likning om «den gode samaritanaren». Dermed har ordet «samaritanar» fått tydinga «hjelpsam og godhjerta person» i desse områda, noko som tek vekk litt av tydinga i likninga. Samaritanarane var nemleg sett ned på av Jesus sine samtidige.
Tisjré

**Tisjré** el. **tisjrí** (hebraisk תשרי [tišrē] el. [tišrī]) er den sjuande månaden i det jødiske året og varar i 30 dagar frå nymåne i september eller tidleg oktober. Jødiske helgedagar i månaden tisjré er:

* 1.(–2.) tisjré: Rosj hasjaná eller *jødisk nyår*.
* 3. tisjré: Gedalja-fasta
* 10. tisjré: Jom kippúr eller *forsoningsdagen*.
* 15.–21. tisjré: Sukkót eller *lauvhyttefesten*.
* 22.(–23.) tisjré: Sjeminí ‘aseret og simhat Torá
Det jødiske året

**Det jødiske året** er eit kombinert sol-/måneår — det vil seie at månadene blir rekna ut frå månefasar, og at justeringar er innlagde over tid for å sikre samsvar med solåret og årstidene.

Det jødiske året har desse månadene:

# **[[Nisán]]** eller **[[abíb]]** (*aviv*)
# **[[Ijár]]**
# **[[Siván]]**
# **[[Tammúz]]**
# **[[Månaden ab|Ab]]** (*av*) eller **menahém ab** (*menahém av*)
# **[[Elúl]]**
# **[[Tisjré]]** (*tisjri*)
# **[[Hesjván]]** eller *marhesjván*
# **[[Kislév]]**
# **[[Tebét]]** (*tevét*)
# **[[Sjebát]]** (*sjvat*)
# **[[Adár]]** (i jødiske skotår: *Adár I*)
# (I jødiske skotår: *Adár II*)

Opphavleg vart månadene referert til med nummer («den sjuande månaden»), med unntak av den første månaden som er månaden for pesah (jødisk påske); denne månaden vart allereie i *[[Mosebøkene]]* kalla abíb. Dei noverande månadsnamna vart tekne i bruk under det babylonske eksilet.
Innerbergssalen

Fjellet **Innerbergssalen** ligg langsetter vestsida av øya Stabblandet på ytre Nordmøre og er med sine 908 moh. det høgste fjellet i tidlegare Tustna kommune.
Imarsundet

**Imarsundet** er eit sund mellom Stabblandet og Ertvågsøya i Aure kommune på ytre Nordmøre. I nord munnar sundet ut i Trondheimsleia, og i sør i Vinjefjorden. Fram til 2007 var det ferjesamband (Møre og Romsdal Fylkesbåtar) mellom Aukan&ndash;og Vinsternes, ved nordenden av Imarsundet. Frå 2007 er det bru over Imarsundet; sjå Imarsundprosjektet.
Aukan ferjekai

**Aukan** var eit ferjeleie på Stabblandet lengst nordaust i tidlegare Tustna kommune, som hadde ferjesamband til Vinsternes på Ertvågsøya i Aure kommune, Edøy i Smøla kommune og Forsnes i Hitra kommune.

Med Imarsundprosjektet, som erstatta ferjesambandet til Vinsternes, vart ferjeleiet for ferjesambandet til Smøla og Hitra flytta til Sandvika på Tustna. 

## Bakgrunnsstoff
* kvalvik.no  - Bilete av ferjeleiet
Leksikografi

**Leksikografi** er eit fag som tek for seg teoretiske og praktiske problem ved utarbeiding og bruk av ordbøker og andre oppslagsverk. Sentrale felt innanfor leksikografien inkluderer semantikk (tydingslære), morfologi (bøyingslære) og kontrastiv lingvistikk.

## Underinndelingar
Ein deler leksikografi inn i ein praktisk og ein teoretisk del. **Praktisk leksikografi** vil enkelt og greitt seia at ein førebur og skriv ordbøker. **Teoretisk** eller **metaleksikografi** er ein akademisk disiplin som studerer og skildrar semantiske tilhøve i ordforrådet til eit språk og utviklar teoriar om dette og korleis ein lager ordbøker. Dei to felta har nær tilknyting, ettersom ein må ha gode teoretiske kunnskapar for å laga ei god ordbok.

Den teoretiske leksikografien kan vidare delast inn i tre område:
# Brukarforskinga fokuserer på teoriar og metodar for å sjå på korleis folk bruker ordbøker slik at ein kan finna prinsipp for å laga betre bøker.
# Ordbokskritikken fokuserer på å utarbeida konkrete vurderingar av ordbøker og teoriar og metodar for å melda desse.
# Systematisk ordbokforsking fokuserer på utviklinga av nye teoriar eller forbetringar av eksisterande teoriar for å utvikla nye og betre ordbøker.

Det finst òg andre inndelingskriterium i leksikografien. Ein kan til dømes dela han inn etter talet på språk, om ein lagar einspråklege eller tospråklege ordbøker. Ein kan òg skilja mellom allmenn og fagspråkleg leksikografi.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Leksikografi|Leksikografi]]» frå ,  den 30. august 2005.*  
 
## Litteratur
* Henning Bergenholtz/Sven Tarp (red.): *Manual i fagleksikografi*. Systime 1994.
* Sandro Nielsen: «Anmeldelse af ordbøger». I: *LexicoNordica 10-2003*, 27-44.
* Sandro Nielsen: «Overvejelser angående det leksikografiske grundlag for en elektronisk bilingval regnskabsordbog», *LexicoNordica 9-2002*, 173-194.
* Sandro Nielsen: «At anmelde og blive anmeldt videnskabeligt». I: *LexicoNordica 15-2008*, 169-195.
* Bo Svensén: *Handbok i lexikografi*. Nordstedts Akademiska Förlag 2004.

## Bakgrunnsstoff
* Norsk leksikografisk institutt
* Center for Leksikografi
Hesjván

**Hesjván** (hebraisk  [&#7717;ešván]), òg kalla **marhesjván**, er den åttande månaden i det religiøse jødiske året og den andre i det sivile. Han fell som regel i oktober/november i den gregorianske kalenderen, og regntida i Israel tek gjerne til då.

Namnet på månaden kjem frå akkadisk *waraḫsamnu*, 'åttande månad'. Før det babylonske eksilet blei månaden kall *bul*. Leddet *mar* i marshesjván har seinare blitt tolka som det hebraiske ordet for 'bitter', ettersom månaden ikkje har nokon høgtider eller faster ifølgje dei fleste jødiske tradisjonane. Den etiopisk-jødiske sigd-høgtida fell likevel på den 29. hesjván.

Den 7. hesjván blir ei bøn om regn lagd til amidá-bøna. Om det ikkje har regna innan den 17., ber ein ekstra regnbøner.

## Kjelder

*Chesvan  ved hillel.org
*«Hesvan» i *[[Oxford English Dictionary]]*
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cheshvan|Cheshvan]]» frå ,  den 18. oktober 2009.*  

## Bakgrunnsstoff
*Månaden bul nemnd i den hebraiske Bibelen (hebraisk/engelsk)
Tebét

**Tebét** eller **tevét** (hebraisk טֵבֵת [tēḇét]) er den tiande månaden i det jødiske året.

Helgedag denne månaden: Den tiande dagen er fastedag til minne om det babylonske inntoget i Jerusalem.
Sjebát

**Sjebát** eller **sjevát** (hebraisk שְׁבָט [šəḇāṭ]) er den ellevte månaden i det jødiske året.
Adár

**Adár** (hebraisk  [ădár], frå akkadisk *adaru*) er den tolvte månaden i det jødiske året i den sivile kalenderen, den sjette i den religiøse. I jødiske skotår legg ein til ein ekstra månad ved at ein doblar adár.

Adar er ein vintermånad med 29 dagar. I skotår blir det sett inn ein ekstra månad på 30 dagar før adár. Denne månaden blir kalla *adár álef*, *adár risjón* eller *adár*, og den vanlege adár blir då kalla *adár bét*, *adár sjení* eller *adár II*. Av og til blir *adár* og *veadár* nytta i staden for adár I og adár II.

Ein som er fødd i adár eit vanleg år ville i eit skotår ha fødselsdagen sin i veadár.

Dette leier fram til ei kjend jødisk gåte: Korleis kan to tvillingar fødde med berre nokre få minutts mellomrom ha sin bar misvá med 29 dagars mellomrom?

Svar: Det første barnet var født rett før soloppgang på den siste dagen av adár I, medan den andre tvillingen kom til rett etter soloppgang den første dagen av adár II. I eit vanleg år ville begge to ha fødselsdagen sin i adár, den andre tvillingen på den første dagen i adár, medan den første tvillingen ville feire sin fødselsdag den siste dagen i adár. 

#### Heilagdagar i adár
* 14. adár - purím
Nisán

**Nisán** (hebraisk נִיסָן [nīsán]) er den første månaden i det jødiske året.

## Viktige helge- og merkedagar
* 14. nisán
* 15. nisán: 1. dag av pesah
* 16. nisán: 2. dag av pesah
** Blir rekna som full helgedag på lik line med 1. dagen av pesah i tradisjonell jødedom (ortodoks, konservativ) utanom Israel.
** Blir rekna som første dag av hol hammo‘éd (romhelga) i all jødedom i Israel, og dessutan i samaritansk religion, karaisme, reformjødedom og delvis rekonstruksjonistisk jødedom både i Israel og i diasporaen.
* 17. nisán–20. nisán: hol hammo‘éd (romhelg) i alle retningar av jødedommen
* 21. nisán: 7. dag av pesah
* 22. nisán: 8. dag av pesah
Elúl

**Elúl** (hebraisk אֱלוּל [ĕlúl]) er den sjette månaden i det jødiske året og varar i 29 eller 30 dagar frå nymåne i august eller tidleg september. Månaden elúl har ikkje nokon helgedag, men i løpet av elúl seier ein selihót &mdash; anten frå andre dagen i månaden (sefardisk jødedom) eller frå utgangen av siste sjabbát føre rosj hasjaná (askenasisk jødedom).

Det er elles éin merkedag i elúl:

* 25. elúl: Merkedag for verdas skaping.
Månaden ab

**Ab** eller **av** (hebraisk אָב [’āḇ]) er den femte månaden i det jødiske året.

### Merkedagar i ab

*9. ab: Tisjá beáb, ein faste- og sørgjedag over både det første og det andre Tempelets fall.
*15. ab er ei mindre jødisk høgtid.
Hebraisk

**Hebraisk** (hebraisk עִבְרִית [‘ib'rīt]) er eit vest-semittisk språk, nært i slekt med arameisk og arabisk. Bibelsk hebraisk er hovudspråket i Tanákh, eller den hebraiske Bibelen. Seinare utviklingsstadium inkluderer **[[Misjná|misjnaisk]] hebraisk** og **rabbinsk hebraisk**. Israelsk hebraisk eller moderne hebraisk er, ved sida av arabisk, offisielt språk i Israel. Hebraisk blir skriven med det hebraiske alfabetet.

## Bibelsk hebraisk
Bibelsk hebraisk er hovudspråket i Tanákh, eller den hebraiske Bibelen/Det gamle testamentet. Bibelsk hebraisk er særprega av eit etter måten komplekst verbsystem og utbreidd bruk av pronominale endingar. Ei tydeleg utvikling kan sjåast frå det heller enkle språket i Toráen til dei meir komplekse uttrykksformene med større ordforråd og meir indirekte/poetiske uttrykksformer i Profetane og Skriftene.

## Misjnaisk og rabbinsk hebraisk
I perioden etter det babylonske eksilet ser vi ei tydeleg auke i påverknaden frå arameisk i form av lånord og i form av grammatisk forenkling av ein type som er typisk for fleirspråklege samfunn. Det er uklart i kva grad hebraisk framleis var aktivt som morsmål eller ikkje — men hebraisk var definitivt i stadig bruk og under språkleg utvikling. Det hebraiske språket som vi ser det i Misjná har eit noko enklare infleksjonssystem og fonologisk system enn hebraisk og mange lånord frå arameisk, persisk, gresk og latin (eks.: פמיליא *pammíleyá* (frå latin *familia*)). 

## Moderne/israelsk hebraisk
Israelsk hebraisk eller moderne hebraisk blir gjerne betrakta som «attoppliva» av Eliezer ben-Yehuda.

### Tre syn på israelsk hebraisk

Eit relativt utbreitt syn er det åt den *konservative* leiren som hevdar at israelsk hebraisk er eit reint semittisk språk, og at alle avvik frå bibelsk hebraisk er å rekna for substandard variasjon.

Lingvisten **Paul Wexler** (forfattar av dei kontroversielle bøkene *The Schizoid Nature of Modern Hebrew: A Slavic Language in Search of a Semitic Past* (1991), *The Ashkenazic Jews: A Slavo-Turkic People in Search of a Jewish Identity* (1993), og *The Non-Jewish Origins of the Sephardic Jews* (1996)) representerer den *revisjonistiske* leiren som hevdar at moderne hebraisk eigentleg er jiddisch med hebraisk vokabular — og i tillegg at jiddisch eigentleg er eit slavisk språk.

Lingvisten **Ghil‘ad Zuckermann** (*D.Phil.*, Oxford; forfattar av *Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew* (2003)) meiner at israelsk hebraisk (som han kallar for 'israelsk') er eit **[[semittiske sprák|semittisk]]/[[indoeuropeiske språk|indoeuropeisk]] hybridspråk** med hebraisk og jiddisch som primære utgangsspråk, og språk som russisk, polsk, engelsk, djudíospanjol (òg nokre gonger misvisande kalla «ladino») og arabisk som sekundære kjelder. 

## Kjelder
Torá

**Torá** (hebraisk תורה) er det hebraiske namnet for dei fem Mosebøkene. Toráen utgjer den første av tre hovuddelar av Tanákh, eller den hebraiske Bibelen (Det gamle testamentet). Ein noko ulik versjon av Toráen utgjer samaritanarane si heilage skrift. Den er veldig viktig for jødane.
Det hebraiske alfabetet

**Det hebraiske alfabetet** blir bruka i språka hebraisk og jødisk-arameisk, jødearabisk, jødespansk (ladino), jiddisch med fleire.

Alfabetet ser slik ut:
2000

**2000** (romartal MM) var eit skotår som byrja på ein laurdag i den gregorianske kalenderen.

Året var utnemnd til internasjonalt år for fredskultur av SN.

### Y2K
I dataverda venta ein store problem med gammal programvare som ikkje var innstilt på årstal som byrja med 20. Den store nyttårskrisa uteblei, men seinare på året sprakk «dot com»-bobla og fleire IT-selskap gjekk konkurs.

## Hendingar

### Utlandet
* 1. januar: Den svenske kyrkja og staten blei skilde
* 1. juli: Opninga av brua over Øresund.
* I september blei det halde Sommar-OL i Sydney.
* 24. september: Slobodan Milosevic tapre presidentvalet i Jugoslavia
* 7. november: George W. Bush vann ein knepen og omdiskutert siger i det amerikanske presidentvalet.
* 12. desember: Etiopia og Eritrea blei einige om ein fredsavtale i Algiers.
* 30. desember: Romfartøyet Cassini-Huygens passerte Jupiter på veg mot Saturn.

### Noreg
* Ballongflyging, modellflyging, mikroflyging og motorflyging blei tekne opp som idrettar av Noregs Luftsportsforbund.
* 26. august: Otta fekk bystatus.
* 27. november: Lærdalstunnelen, verdas lengste vegtunnel, blei opnet av kong Harald V.

## Fødde

*21. mars: Elias Elffors Elfström, svensk songar
*31. oktober: Willow Smith, USA-amerikansk songar og skodespelar

## Døde

* 19. januar: Bettino Craxi, italiensk statsminister
* 5. februar: Göran Tunström, svensk forfattar
* 12. februar: Charles M. Schulz, amerikansk teikneserieskapar (*[[Knøttene]]*)
* 2. mars: Audun Boysen, norsk friidrettsutøvar
* 6. april: Habib Bourguiba, tunisisk president 1957-1997
* 7. april: Bjarte Birkeland, norsk litteraturforskar
* 29. april: Phạm Văn Ðồng, statsminister i Nordvietnam 1954-1976, og i Vietnam 1976-1986
* 10. juni: Hafez al-Assad, statsleiar i Syria
* 5. august: Alec Guinness, britisk skodespelar
* 25. august: Carl Barks, amerikansk teiknar og teikneserieforfattar
* 28. september: Pierre Trudeau, statsminister i Canada 1968-1979 og 1980-1984
* 10. oktober: Sirimavo Bandaranaike, srilankisk statsleiar
* 17. oktober: Joachim Nielsen, norsk rockemusikar
* 18. november: Torstein Tynning, norsk bonde og politikar
* 22. november: Emil Zátopek, tsjekkisk langdistanseløpar
* 23. desember: Victor Borge, dansk-amerikansk pianist og humorist
2001

**2001** (romartal MMI) var eit normalår som byrja på ein måndag i den gregorianske kalenderen. 
## Hendingar

### Utlandet
* Ariel Sharon blei statsminister i Israel.
* 20. januar: George W. Bush blei presiden i USA etter Bill Clinton
* 13. januar: Eit jordskjelv ramma El Salvador — meir enn 5000 menneske omkom.
* 26. januar: Eit Douglas DC-3 styrta i nærleiken av Ciudad Bolivar i Venezuela, 24 menneske omkom.
* 26. januar: Eit jordskjelv ramma Gujarat i India, meir enn 20 000 menneske omkjem.
* 13. februar: Jordskjelv (6.6 på Richters skala) i El Salvador, meir enn 400 menneske omkom.
* 1. juni: Fleire medlemmer av det nepalske kongehust blei drepne i eit familiedrama.
* 7. juni: Valet i Storbritannia gav Labour ein ny periode med regjeringsmakt.
* 28. juli: Alejandro Toledo Manrique blei vald til president i Peru.
* 11. september: Terrorangrep mot verdshandelssenteret i New York, og mot Pentagon, hovudkvarteret åt det amerikanske forsvarsdepertementet, nærme Washington DC.
* 4. oktober: 78 menneske omkom då Ukraina skaut ned ein sivil Tupolev TU-154.
* 20. november: Folketingsval i Danmark der Anders Fogh Rasmussen blei statsminister.
* 11. desember: Kina slutta seg til WTO.
* 17. desember: Det amerikanske flagget blei heist for første gong sidan 1989 ved ambassaden i Kabul i Afghanistan.

### Noreg
* 1. januar: Bryne fekk bystatus.
* 16. juli: Den ideelle organisasjonen Linux i Skolen blei stifta
* 10. september: Stortingsval.
* 19. oktober: Utnemninga av Andre regjeringa til Kjell Magne Bondevik.
* 3. november: Folketeljing, 4 520 900 innbyggjarar i Noreg.

## Fødde

## Døde

* 11. januar: Denys Lasdun, britisk arkitekt
* 16. januar: Laurent Kabila, president i Kongo, drepen
* 4. februar: Iannis Xenakis, gresk/fransk komponist
* 8. februar: Ivo Caprino, norsk animatør
* 28. mars: Helge Ingstad, norsk forfattar
* 5. mai: Simon Slåttvik, norsk skirennar
* 11. mai: Douglas Adams, engelsk forfattar
* 27. juni: Tove Jansson, finsk forfattar og illustratør
* 30. juni: Chet Atkins,USA-amerikansk musikar
* 18. august: Hans Hyldbakk, norsk forfattar
* 25. august: Aaliyah, amerikansk musikar
* 22. september: Isaac Stern, USA-amerikansk fiolinist
* 8. november: Alf Hellevik, norsk språkgranskar
* 27. november: Nils-Aslak Valkeapää, finsk kunstnar
* 29. november: George Harrison, britisk musikar
* 10. desember: Knut Fægri, norsk botanikar
* 19. desember: Jakob Weidemann, norsk målar
2002

**2002** (romartal MMII) var eit normalår som byrja på ein tysdag i den gregorianske kalenderen. 
## Hendingar

### Utlandet

* 1. januar: Euroen blei introdusert i store delar av EU.
* 9. januar: Det amerikanske justisdepartementet annonserte etterforsking av Enron.
* 12. februar: Ein iransk Tupolev TU-154 styrta under landing i Khorramabad i Iran. 119 menneske døydde.
* 26. mars: Telia og Sonera kunngjorde fusjon. 
* 20. mai: Aust-Timor fekk sjølvstende.
* 1. juni: I ein tale ved West Point legg president George W. Bush fram ei rad retningsliner for amerikansk utanriks- og trygginspolitikk som blir kjend som Bush-doktrinen.
* 14. juli: Under feiringa av Frankrikes nasjonaldag unngjekk president Jacques Chirac eit attentatforsøk.
* 13. desember: EU annonserte at 10 nye medlemmer (Estland, Latvia, Litauen, Polen, Tsjekkia, Slovakia, Ungarn, Slovenia, Malta og Kypros) skulle bli med i unionen frå 1. mai 2004.

### Noreg

## Fødde

## Døde

* 8. januar: Viggo Widerøe, norsk flypioner
* 12. januar: Cyrus Vance, USA-amerikansk politikar
* 17. januar: Camilo José Cela, spansk forfattar 
* 23. januar: Pierre Bourdieu, frank samfunnsforskar
* 28. januar: Astrid Lindgren, svensk forfattar
* 27. mars: Billy Wilder, USA-amerikansk filmskapar
* 18. april: Thor Heyerdahl, norsk etnolog og forfattar
* 18. juni: Stein Ove Berg, norsk musikant
* 27. juni: John Entwistle, britisk musikar
* 10. august: Kristen Nygaard norsk matematikar, programmerar og politikar
* 24. desember: Kjell Aukrust, norsk forfattar og illustratør
2003

**2003** (romartal MMIII) var eit normalår som byrja på ein onsdag i den gregorianske kalenderen. 

## Hendingar

### Utlandet
* 1. februar: Romferja Columbia brann opp då ho kom inn i jordatmosfæren over Texas. Dei sju astronautane om bord døydde.
* Mars: Sjukdommen SARS spreidde seg i ei rekkje land.
* 20. mars: USA invaderte Irak.
* 12. mai: Ein sjølvmordsbilbombar drap minst 60 menneske i eit regjeringsområde nord i Tsjetsjenia.
** Bombe- og skyteåtak på utlendingsbustader i Riyadh i Saudi-Arabia drap 26 og skada over 160. Al-Qaeda stod bak aksjonen.
* 14. mai: Ein sjølvmordsbombar i Tsjetsjenia drap minst 18 menneske då ho utløyste ei bombe rundt livet i ein folkemengd av muslimske pilegrimar.
* 17. mai: Fleire sjølvmordsbombarar frå *Salafia Jihadia* drap 33 og såra over 100 i Casablanca i Marokko 
* 26. september: Den japanske øya Hokkaido blei ramma av fleire jordskjelv, det største målt til 8,0 på Richterskalaen. 40&nbsp;000 menneske blei evakuert.

### Noreg
* 27. februar: Odda Smelteverk blei erklært konkurs.

## Fødde
* 29. april: Maud Angelica Behn, dotter av prinsesse Märtha Louise

## Døde

* 12. januar: Leopoldo Galtieri, argentinsk diktator
** Maurice Gibb, britisk musikar (Bee Gees)
* 24. januar: Rolf Kirkvaag, norsk TV-person
* 13. februar: Axel Jensen, norsk forfattar
* 12. mars: Zoran Djindjic, serbisk statsminister
* 29. mars: Herbjørn Sørebø, norsk TV-person
* 12. juni: Gregory Peck, amerikansk filmskodespelar
* 29. juni: Katharine Hepburn, amerikansk skodespelar
* 4. august: Pål Arne Fagernes, norsk idrettsutøvar
* 12. august: Håkon Kyllingmark, norsk samferdselsminister
* 16. august: Idi Amin, ugandisk diktator
* 8. september: Leni Riefenstahl, tysk filmregissør
* 11. september: Anna Lindh, svensk utanriksminister (drepen)
* 12. september: Johnny Cash, USA-amerikansk musikar
* 21. oktober: Elliott Smith, USA-amerikansk musikar og låtskrivar
* 12. desember: Heydər Əliyev, president i Aserbajdsjan
* 22. desember: Joe Strummer, britisk musikar (The Clash)
2004

**2004** (romartal MMIV) var eit skotår som byrja på ein torsdag i den gregorianske kalenderen. 

## Hendingar
### Utlandet
* 18. februar: I underkant av 300 menneske omkom ved Neyshabur i Iran då eit løpsk godstog med svovel, bensin og gjødsel tok fyr og eksploderte.
* 11. mars: 198 menneske omkom og ca 1400 blei skadde i ein serie terrorangrep i den spanske hovudstaden Madrid. 
* 14. mai: Kronprins Frederik av Danmark gifta seg med Mary Donaldson i København.

* 30. juli: Over 15 blei drepne og over 100 skadde då ei gassrøyrledning eksploderte utanfor den belgiske byen Ath.
* 26. desember: Jordskjelv i Indiahavet førte til ein tsunami som tok livet av over 285&nbsp;000 menneske. Mellom desse var 84 nordmenn.

### Noreg
* 25. mai: Kong Harald overrekte Abelprisen 2004 til Isadore M. Singer og Michael Francis Atiyah i aulaen ved Universitetet i Oslo.
* 5. april: Norsk Kontantservice i Stavanger blei rana. Ein politimann blei skoten og drepen. Ranet blei omtala som det største og mest brutale ran i norsk historie. 
* 20. juni: Den første utgåva av Skolelinux kom ut.
* 31. juli: Nynorsk Wikipedia vart oppretta.

## Fødde
* 21. januar: Prinsesse Ingrid Alexandra

## Døde

* 13. januar: Arne Næss jr., norsk fjellklatrar og forretningsmann
* 29. januar: Helge Seip, norsk journalist politikar
* 6. februar: Jens Evensen, norsk jurist, politikar og forretningsmann
* 10. februar: Nils Aas, norsk bilethoggar
* 12. mars: Finn Carling, norsk forfattar
* 21. mars: Ludvig Karlsen, norsk predikant  
* 28. mars: Peter Ustinov, britisk skodespelar
* 29. april: Johannes H. Berg Jr., norsk rollepel- og Tolkien-fantast
* 6. mai: Kjell Hallbing, norsk forfattar 
* 11. mai: Per Øyvind Heradstveit, norsk journalist
* 13. mai: Kjell Bækkelund norsk pianist
* 18. mai: Elvin Jones, USA-amerikansk trommeslagar
* 5. juni: Ronald Reagan USA-amerikansk president 
* 10. juni: Ray Charles, USA-amerikansk bluesmusikar
* 1. juli: Marlon Brando, USA_amerikansk skodespelar 
* 28. juli: Francis Crick, britisk vitskapsmann, vann Nobelprisen i medisin
* 8. august: Paul Adair, USA-amerikansk oljearbeidar
* 13. september: Torkel Ravndal, norsk vektløftar 
* 11. november: Yasir Arafat, palestinsk poliitsk leiar
1800

**1800** (romartal MDCCC) var eit skotår som byrja på ein onsdag i den gregorianske kalenderen. 
## Hendingar

### Utlandet
* 14. mars: Luigi Barnaba Chiaramonte blei pave Pius VII.
* 3. april: Kroninga av Gustav IV Adolf av Sverige i Norrköping.
* 24. april: Library of Congress vart skipa.
* 14. juni: Napoleon Bonaparte med 22&nbsp;000 franskmenn vann over 31&nbsp;000 austerrikarar leia av general Michael Friedrich von Mélas i slaget ved Marengo.
* Det kvite huset i Washington, D.C. vart ferdigstilt

### Noreg
*

## Fødde

* 6. januar: Anna Maria Hall, irsk forfattar
* 7. januar: Millard Fillmore, amerikansk president
* 10. januar: Lars Levi Læstadius, svensk prest, vekkelsesleiar, forfattar og botanist
* 12. februar: John Edward Gray, britisk zoolog og frimerkesamlar 
* 18. februar: Halvor Olaus Christensen, norsk embetsmann og politikar
* 16. mars: Keisar Ninko av Japan
* 20. mars: Braulio Carrillo Colina, statsoverhovud på Costa Rica
* 15. april: James Clark Ross, britisk sjøfarar
* 5. september: Michael Gottlieb Bindesbøll, dansk arkitekt 
* 4. desember: Emil Aarestrup, dansk lyrikar og lækjar 
* 29. desember: Charles Goodyear, amerikansk oppfinnar

## Døde

* 13. mars: Nana Fadnavis, mektig statsmann i Marathariket
* 25. april: William Cowper, engelsk diktar
* 7. mai: Niccolò Piccinni, italiensk komponist
* 21. mai: Carl August Ehrensvärd, svensk sjøoffiser, målar, forfattar og arkitekt
* 14. juli: Lorenzo Mascheroni, italiensk matematikar
* 25. august: Elizabeth Montagu, britisk kunstmesén, kritikar og sosialreformatør
* 26. desember: Mary Robinson, engelsk diktar
1801

**1801** (romartal MDCCCI) var eit år som byrja på ein torsdag i den gregorianske kalenderen. 

## Hendingar

### Utlandet
* 2. april: Åtaket på København. Britane stal eller øydela store delar av den dansk-norske flåten i København.
* Charles Hatchett oppdaga grunnstoffet niob.
* 16. november: New York Post kom ut første gong.

### Noreg
* 1. februar: Folketeljinga 1801, den første fullstendige og pålitelege folketeljinga i Noreg.
* 9. juli: Hans Nielsen Hauge fekk borgarbrev i Bergen.

## Fødde

* 21. januar: Christian H. Grosch, norsk arkitekt
* 1. februar: Thomas Cole, britisk-amerikansk målar
* 7. februar: James Busby, britisk-nyzealandsk politikar 
* 21. februar: John Henry Newman, engelsk katolsk kardinal 
* 1. juni: Brigham Young, USA-amerikansk kyrkjeleiar
* 14. juni: Peter Wilhelm Lund, dansk zoolog og paleontolog 
* 30. juni: Frederic Bastiat, fransk økonom 
* 27. juli: George Bidell Airy, engelsk astronom 
* 17. august: Fredrika Bremer, svensk forfattar og feminist 
* 3. november: Vincenzo Bellini italiensk komponist

## Døde

* 21. januar: Peter Christian Abildgaard, dansk veterinær 
* 7. februar: Daniel Chodowiecki, polsktysk målar
* 25. mars: Novalis, tysk diktar
* 1. oktober: Paul I av Russland, keisar

## Bakgrunnsstoff
1802

**1802** (romartal MDCCCII) var eit normalår som byrja på ein fredag i den gregorianske kalenderen.

## Hendingar

### Utlandet

* 25. mars: Fredstraktaten i Amiens blei underskriven av Storbritannia og Frankrike som ein slutt på Dei franske revolusjonskrigane.
* 2. august: Napoleon Bonaparte blei vald til konsul på livstid i Frankrike
* 2. oktober: Tripoli slutta fred med Sverige, men krigen med USA heldt fram
* Marie Tussaud opna sitt voksmuseum i London
* William Symington bygde det første vellykka dampskipet
* Ludwig van Beethoven framførte Måneskinssonaten for første gong

### Noreg

## Fødde

* 11. februar: Lydia Maria Child, amerikansk forfattar
* 26. februar: Victor Hugo, fransk forfattar
* 4. april: Dorothea Dix, amerikansk forkjempar for sinnslidande
* 9. april: Elias Lönnrot, finsk folklorist
* 26. mai: Gustav Adolph Lammers, norsk prest og kyrkjeleiar 
* 12. juni: Harriet Martineau, engelsk forfattar og tidleg sosiolog
* 26. juni: Georg Harbitz, norsk prest og politikar
* 24. juli: Alexandre Dumas den eldre, fransk forfattar
* 5. august: Niels Henrik Abel, norsk matematikar
* 5. oktober: Andreas Faye, norsk prest, forfattar og folkeminnesamlar
* 7. oktober: Magnus Brostrup Landstad, norsk prest, diktar og folkeminnesamlar
* 15. desember: János Bolyai, ungarsk matematikar
* 27. desember: Thomas Fearnley, norsk målar

## Døde

* 18. april: Erasmus Darwin, engelsk vitskapsmann
* 25. juli: Joseph, Baron Ducreux, fransk målar
* 23. august: Corona Schröter, tysk songar
* Oktober: Maria Christina Bruhn, svensk oppfinnar
* 5. oktober: Sanité Bélair, haitisk fridomskjempar
* 17. desember: Johannes Wiedewelt, dansk bilethoggar
* 24. september: Aleksandr Radisjtsjev, russisk filosof og forfattar  
* 27. desember: Jens Jørgensen Juel, dansk målar
1803

**1803** (romartal MDCCCIII) var eit normalår som byrja på ein laurdag i den gregorianske kalenderen. 

## Hendingar

### Utlandet
* Danmark-Noreg fekk forbod mot slavehandel.
* Carl Georg Stjernsvärd tok til å produsere treskeverk i Skåne.

### Noreg
*
## Fødde

* 31. mars: Félix María Zuloaga, meksikansk president
* 3. mai: Augustinus Johannesson Sellevold, norsk fiskarbonde og politikar
* 24. juli: Adolphe Adam, fransk komponist
* 2. september: Aldin Grout, amerikansk misjonær 
* 29. november: Christian Andreas Doppler, austerriksk fysikar og matematikar
* 11. desember: Hector Berlioz, fransk komponist

## Døde

* 7. april: Toussaint L’Ouverture, haitisk fridomskjempar
* 14. oktober: Louis-Claude de Saint-Martin, fransk filosof
* 24. november: Reier Gjellebøl, norsk prest og forfattar
* 18. desember: Johann Gottfried Herder, tysk filosof
* dato ikkje kjend: Skjåk-Ola, norsk treskjerar og skåpmakar
1806

**1806** (romartal MDCCCVI) var eit normalår som byrja på ein onsdag i den gregorianske kalenderen. 
## Hendingar

### Utlandet
* 6. august: Det tysk-romerske riket opphøyrde då Frans II av Det tysk-romerske riket blei tvinga til å seia frå seg keisarkrona.
* Liechtenstein fekk sjølvstende.
* Bygginga av Triumfbogen i Paris starta.

### Noreg

## Fødde

* 2. mars: Carl Andreas Fougstad, norsk embetsmann og politikar
* 2. mai: Charles Gleyre, sveitsisk kunstnar
* 20. mai: John Stuart Mill, britisk filosof
* 27. juni: Augustus de Morgan, britisk matematikar
* 4. november: Jørgen Aall, dansk amtmann

## Døde

* 23. januar: William Pitt d.y., britisk statsminister
* 10. juli: George Stubbs, britisk målar
* 10. august: Michael Haydn, austerriksk toneskapar
* 22. august: Jean-Honoré Fragonard, fransk målar
* 23. august: Charles-Augustin de Coulomb, fransk fysikar
* 13. september: Charles James Fox, britisk statsminister
* 31. oktober: Utamaro, janpansk målar

## Bakgrunnsstoff
1804

**1804** (romartal MDCCCIV) var eit skotår som byrja på ein sundag i den gregorianske kalenderen. 

## Hendingar

### Utlandet
* 1. januar: Haiti fekk sjølvstende frå Frankrike.
* 14. februar: Utbrot av eit serbisk opprør mot dei osmanske styresmaktene.
* 2. desember: Kroninga av Napoleon Bonaparte til fransk keisar.
* Richard Trevithick og Andrew Vivian bygde eit damplokomotiv i Merthyr Tydfil, i Wales.

### Noreg
* 24. oktober: Hans Nielsen Hauge arrestert for tiande gong
* Agdenes fyrstasjon kom i drift
* Arbeidet med Den trondhjemske postvei vart avslutta

## Fødde

* 5. februar: Johan Ludvig Runeberg, finlandssvensk forfattar
* 14. mars: Johann Strauss d.e., austerrikisk komponist
* 12. mai: Johan Jørgen Krohn, norsk forleggjar
* 1. juli: Aurore Dupin, kjend som forfattaren George Sand
* 4. juli: Nathaniel Hawthorne, amerikansk forfattar
* 3. november: Constantin Hansen, dansk målar
* 4. november: Peder Balke, norsk målar
* 21. desember: Benjamin Disraeli, britisk statsmann

## Døde

* 12. februar: Immanuel Kant, tysk filosof
* 2. oktober: Joseph Cugnot, fransk ingeniør
1805

**1805** (romartal MDCCCV) var eit normalår som byrja på ein tysdag i den gregorianske kalenderen. 
## Hendingar

### Utlandet
* 9. juli: Muhammad Ali Pasha grunnla sitt dynasti i Egypt.
* 21. oktober: Napoleonskrigane. Slaget ved Trafalgar fann stad sørvest for Spania. Engelske styrkar vann over dei franske og spanske. Admiral Horatio Nelson døydde under slaget.
* 2. desember: Slaget ved Austerlitz (ved Slavkov i dagens Tjekkia). Napoleon Bonaparte sigra på årsdagen for si keisarkroning over austerrikske og russiske styrkar under generalane Kutuzov og von Weyrother.
* 26. desember: Freden ved Pressburg. Austerrike slutta fred med Frankrike, og gav omfattande territorialinnrømmingar.

* Usuman dan Fodio byrja Fulanirevolusjonen i Nord-Nigeria ved å etablera ein uavhengig landsby ved grensa til hausastaten Gobir.

### Noreg
*Drifta ved Kongsberg Sølvverk blei innstilt.

## Fødde

* 7. februar: Louis-Auguste Blanqui, fransk sosialfilosof og politisk aktivist
* 13. februar: Johann Peter Gustav Lejeune Dirichlet, tysk matematikar
* 20. mars: Theofron Munktell, svensk industrileiar
* 2. april: H.C. Andersen, dansk forfattar og eventyrforteljar
* 22. juni: Giuseppe Mazzini, italiensk politikar og revolusjonær.
* 29. juli: Alexis de Tocqueville, fransk filosof og historikar
* 4. august: William Rowan Hamilton, irsk astronom og matematikar
* 30. august: Michael Sars, norsk naturvitar
* 12. oktober: Jørgen Heffermehl, norsk prest og politikar

## Døde

* 4. mars: Jean-Baptiste Greuze, fransk målar
* 21. april: Bernt Anker, norsk forretningsmann
* 9. mai: Friedrich Schiller, tysk forfattar
* 28. mai: Luigi Boccherini, italiensk komponist
* 5. oktober: Charles Cornwallis, britisk koloniguvernør
* 21. oktober: Horatio Nelson, britisk admiral
* 8. november: Carl Frederik Ferdinand Stanley, dansk arkitekt
* 21. desember: Pehr Osbeck, svensk naturforskar og oppdagar
* 27. desember: Isabelle de Charrière, nederlandsk forfattar
1807

**1807** (romartal MDCCCVII) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den gregorianske kalenderen. 
## Hendingar

### Utlandet
* 7. januar: Napoleonskrigane. England erklærte blokade av Frankrike og allierte land, mellom anna Danmark-Noreg. 
* 25. mars: Det engelske parlamentet forbaud slavehandel i Det britiske imperiet med *Slave Trade Act*.

* Usuman dan Fodio med sitt fylgje tok Katsina (i dagens Nigeria).

### Noreg
* Engelskmennene okkuperte fleire danske kolonibesittelsar i løpet av Napoleonskrigane, som Frederiksnagore, Trankebar og Dansk Vestindia. I oktober tok dei òg heile den danske flåten: 15 linjeskip, 15 fregattar, 8 briggar og 31 andre, mindre fartøy. Danmark-Noreg gjekk med i Napoleonskrigane på fransk side.

## Fødde

* 19. januar: Robert E. Lee, sørstatsgeneral under den amerikanske borgarkrigen
* 27. januar: Ulrik Motzfeldt, norsk jurist og politikar
* 28. mai: Louis Agassiz, sveitsisk-amerikansk naturforskar
* 4. juli: Giuseppe Garibaldi, italiensk fridomskjempar
* 19. november: Adolf Bredo Stabell, journalist og politikar
* 22. desember: Johan Sebastian Welhaven, norsk forfattar

## Døde

* 16. mars: Hyde Parker, engelsk admiral
* 4. april: Jérôme Lalande, fransk astronom
* 28. april: Jacob Philipp Hackert, tysk målar
* 5. november: Angelika Kauffmann, sveitsisk kunstmålar
* 8. desember: Carl Friedrich Cramer, tysk teolog, bokhandlar og redaktør
* ukjend dato: Truels Wiel, norsk kanselliråd og handelsmann
1808

**1808** (romartal MDCCCVIII) var eit skotår som byrja på ein fredag i den gregorianske kalenderen. 

## Hendingar

### Utlandet
* 1. januar: Innføring av slaver blei forbode i USA
* 22. mars: Slaget ved Sjællands Odde i Danmark 
* 23. mars: Skipet «Prinds Christian Frederik» gjekk i lufta etter slaget ved Sjællands Odde
* 26. mars: Karl IV av Spania abdiserte til fordel for sonen, Ferdinand VII.
* desember: James Madison blei vald til den fjerde presidenten av USA.

### Noreg
* 18. april: Slaget ved Lier skanse
* 25. april: Slaget ved Trangen, eit militært slag mellom norske og svenske styrkar under krigen med Sverige 1808-1809.
* 16. mai: Slaget ved Alvøen mellom ein britisk fregatt og norske skip frå roflotiljen

## Fødde

* 26. februar: Honoré Daumier, fransk målar, grafikar, bilethoggar og karikaturteiknar
* 4. mars: Frederik Stang, norsk embetsmann og statsminister
* 11. april: Anton Martin Schweigaard, jurist og politikar
* 20. april: Napoleon III av Frankrike, president og seinare keisar i Frankrike
* 17. juni: Henrik Wergeland, forfattar og samfunnsdebattant
* 10. juli: Christopher Olsen Blom, lensmann og stortingsmann 
* 7. august: Tollef Olsen Lund, gardbrukar og stortingsmann 
* 14. august: Sjur Sexe, norsk geolog og matematikar
* 6. oktober: Fredrik VII av Danmark, dansk konge
* ukjend dato: Abd el-Kader, algerisk emir

## Døde

* 8. februar – Ove Høegh-Guldberg, dansk statsmann 
* 3. mars – Johann Christian Fabricius, dansk zoolog 
* 13. mars – Kristian VII av Danmark-Noreg, dansk-norsk unionskonge
* 24. mai – Jean-Jacques Huvé, fransk arkitekt 
* 1. oktober - Carl Gotthard Langhans, tysk arkitekt