open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aun den gamle

**Aun den gamle**, **Åne den gamle** eller **Auchun**, var ein konge av Ynglingeætta som skal ha vorte uhorveleg gamal. Han er far til Egil Vendilkråke og son av Jorund, den eine av Yngvesønene. :

Snorre Sturlason fortel korleis Aun kom i strid med skjoldungane, og særleg sønene av Frode den fredsame, Halvdan og Fridleiv. Aun laut rømme for dei og fann skjul i Västergötland, etter å ha vore konge i Uppsala i 25 vetrar. Han sat i Gautland i 25 vetrar til, medan Halvdan rådde for Uppsala. 

Sidan vart han driven ut av Uppsala av ein kong Åle den frøkne, son av Fridleiv. Han laut då rømme til Gautland ein gong til, og budde der i 25 vetrar (han hadde då rådd 60 år i mellomtida). Åle vart drepen av Starkad den gamle, og Aun kom attende til Uppsala og rådde 25 nye vetrar der.

Aun var rekna som meir av ein blotmann enn ein stridsmann, og etter han kom attende, blota han sønene sine for langt liv, og vann seg ti nye år for kvar son. Med tida vart han så gamal at han ikkje kunne gå, og etter kvart låg han i ein seng og saup drikke som eit spedbarn. Då gjorde sveane opprør, og den yngste av dei ti sønene hans vart spard. Dette var Egil Vendilkråke. Aun døydde av alderdom, og til då hadde slikt vore lite kjend. Skaldane kalla sidan alderdomen for "Ånesott", fortel Snorre.

Tjodolv frå Kvine seier i Ynglingatal:

:Endeleg kunde
:i Uppsalir
:Åne-sott
:Aun få kjenna,
:og seigliva
:skulde han få
:andre gongen
:unge-bragd,
:og den smale
:odden av kvasse

:verjo til stuten
:vende han åt seg.
:Han som frendar
:farga med blod,
:av lange stutehorn
:liggjande drakk.
:Ukse-sverde
:orka kje gråhærd
:auster-kongen
:uppe halda.

### [[Den eldste Noregshistoria]]

Historia Norvegiæ fortel at Aun eller Auchun var so alderdomsveik at han låg i ni år utan å ta til seg fast føde. Halvdan Koht er inne på at namnet kan vera ein variant av Audun.

### Kommentar

Forteljinga til Snorre er i røynda prega av oppatt-taking. Aun lyt rømme landet to gonger, og er borte like lenge båe gonger (25 år). Dette gjev ein peikepinn om at Snorre har to variantar av same soge, om ein konge som laut gå i utlegd ei tid, for så å koma attende. Namnet Åle finn ein seinare att i forteljinga om Adils, der Åle/Onela i nokre kjelder er bror av Ottar Vendilkråke. Det samla talet på år Aun skal ha levd, er hjå Snorre oppe i over 200, med noggranne tilvisingar: 25 vetrar i Uppsala, 25 i Gautland, 60 vetrar i Uppsala, nye 25 i Gautland, 25 vetrar i Uppsala att, og så hundre år på overtid på grunn av søneblot til Odin - i alt 260 år. Soga om kong Aun har eit mytisk preg berre på grunn av alderen. Andre kjelder minst berre at han vart eldre enn vanleg var på den tida (opp mot hundre år).
Kongedømet Aragón

**Kongedømet Aragón** var eit gammalt kongedøme på Den iberiske halvøya som i dag svarar til den autonome regionen Aragón i Spania. Det må ikkje forvekslast med den større kongemakta Aragon, som Kongedømet Aragón var ein del av, i lag med område som Kongedømet Valencia og fyrstedømet Catalonia, som alle delte den same kongen. 

Kongedømet var opphavleg ein frankisk føydal stat rundt byen Jaca, som på første halvdel av 700-talet vart ein vasallstat til kongedømet Pamplona (seinare kongedømet Navarra). På 1000-talet vart grevskapet Aragon gjeven av Sancho III av Navarra til sonen Ramiro I, som òg fekk grevskapa Ribagorza og Sobrarbe etter at bror hans, Gonzalo døydde i 1043. Ved å slå broren García Sánchez III av Navarra, fekk han i praksis sjølvstende (men den kongetittelen vart ikkje nytta før neste generasjon). Kongedømet vart utvida sørover og erobra land frå Al Andalus. Hovudstaden vart flytta frå Jaca til Huesca (1096) og seinare til Zaragoza (1118). I 1285 hadde dei sørlegaste områda av Aragón vorte erobra frå maurarane.

Kongedømet Aragón gav namn til kongemakta Aragón etter ein personalunion i 1150 mellom greven av Barcelona (Ramon Berenguer IV) og dronninga av Aragón (Petronila av Aragón). Son deira arva områda til begge. Kongane av Aragón hadde òg tittelen grevar av Barcelona og styrte områda som i dag utgjer Aragón, Catalonia og seinare Balearane, Valencia, Sicilia, Napoli og Sardinia (sjå kongemakta Aragon). Kongen av Aragón var direkte konge av den aragonesiske regionen, og hadde tittelen konge av Valencia, konge av Mallorca (ein periode), greve av Barcelona, herre av Montpellier, og for ein periode hertug av Aten og Neopatria. Kvar av desse titlane gav han suverenitet over visse område og desse titlane endra seg etter kvart som han vann og tapte område. På 1300-talet vart makta hans kraftig redusert med Aragón-unionen.

Kongemakta Aragón vart effektivt nedlagt etter ein personalunion med Castilla som i røynda samla Det spanske kongedømet under ein felles monark. Då dette skjedde fekk Aragón halde på nokre politiske institusjonar, fram til Nueva Planta-resolusjonen i 1707 omsider gjorde slutt på det.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kingdom of Aragon|Kingdom of Aragon]]» frå , den 1. oktober 2009.*
Kongemakta Aragón

**Kongemakta Aragón** var ein permanent union av fleire statar som var underlagt Kongen av Aragón. I stordomstida til unionen på 1300- og 1400-talet omfatta han store delar av det som i dag er det austlege Spania, sørvestlege Frankrike, sørlege Italia og austlege Hellas. Dei ulike områda var ikkje ei politisk eining, bortsett frå at dei var samla under ein konge. Kongemakta Aragón fungerte dermed meir som ein konføderasjon enn som éin enkelt stat.

Kongemakta Aragón må ikkje forvekslast med Kongedømet Aragón, som var eit av områda i unionen.

I 1479 oppstod ein ny personalunion mellom kongemakta Aragón og kongemakta Castilla, og det som skulle verte Kongedømet Spania vart skapt. Titlane nytta i kongemakta Aragón vart òg nytta av den spanske monarken fram til 1716, då dei vart avskaffa gjennom Nueva Planta-resolusjonen etter den spanske arvefølgjekrigen.

## Område under krona
* Kongedømet Aragon
* Fyrstedømet Catalonia
* Kongedømet Valencia
* Kongedømet Mallorca
* Roussillon
* Andorra
* Kongedømet Napoli
* Korsika
* Kongedømet Sardinia
* Kongedømet Sicilia
* Hertugdømet Neopatria
* Malta

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Crown of Aragon|Crown of Aragon]]» frå , den 1. oktober 2009.*
Rebekka

**Rebekka** er eit kvinnenamn av hebraisk opphav. 
Det har namnedag den 1. oktober.

Det hebraiske *Ribqā* (רִבְקָה) tyder 'snare', 'fangande'. Namnet er knytt til den jødiske matriarken Rebekka, mor til Esau og Jakob. I moderne tid er det jødiske namnet ofte skrive Rivka eller Rifka. *Rebecca* er den latinske forma av namnet. Kortformer er Reba, Riva, Becky og Bekka.

Namnet har tradisjonelt vore brukt blant jødar. Etter reformasjonen blei det også teke i bruk blant kristne som eit bibelsk namn. Rebekka er kjend i Noreg frå 1600-talet. 

## Namneberarar
* Rebecca West (1892-1983), britisk forfattar, opphavleg Cicely Isabel Fairfield
* Rebekka Bakken (f. 1970), norsk musikar
* Rebekka Karijord (f. 1976), norsk skodespelar og musikar
* Rebecca Black (f. 1997), amerikansk songar

## Annan bruk
*Rebecca* er namnet på ein roman av Daphne du Maurier. Han blei filmatisert i 1940 av Alfred Hitchcock.

## Kjelder
Kongedømet Valencia

**Kongedømet Valencia** (*Regne de Valencia* på valenciansk) var eit kristent kongedøme på austkysten av Den iberiske halvøya og låg under kongemakta Aragón. Då kongemakta Aragón oppstod som ein personalunion med kongemakta Castilla og danna Kongedømet Spania, vart Kongedømet Valencia ein del av Det spanske monarkiet. 

Kongedømet Valencia vart formelt skipa i 1237 då den mauriske taifaen Valencia vart erobra under reconquista. Kongedømet vart avskaffa av Filip V av Spania i 1707 med Nueva Planta-resolusjonen etter den spanske arvefølgjekrigen. 

Medan det eksisterte hadde Kongedømet Valencia sine eigne lover og institusjonar (*Furs de València*) som gav dei breitt sjølvstyre både i kongemakta Aragón og seinare i Kongedømet Spania. 

Grensene og identiteten til dagens spanske autonome region, regionen Valencia, er i stor grad basert på det tidlegare kongedømet. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kingdom of Valencia|Kingdom of Valencia]]» frå , den 1. oktober 2009.*
Fyrstedømet Catalonia

**Fyrstedømet Catalonia** (katalansk *Principat de Catalunya*, aranesisk *Principautat de Catalonha*; spansk *Principado de Cataluña*; fransk *Principauté de Catalogne*), frå latinsk *Principatus Cathaloniae*, er eit historisk område nordaust på Den iberiske halvøya, hovudsakleg i Spania, men med enkelte område heilt sør i Frankrike.

Fyrstedømet vart skipa då fleire grevskap vart samla som Marca Hispanica under reconquista, styrt av greven av Barcelona. Det vart seinare, i 1137, slått saman med kongemakta Aragón, og vart eit viktig medlem her. 

Namnet «Fyrstedømet Catalonia» var i bruk fram til Den andre spanske republikken, då bruken av namnet vart forbode på grunn av den historiske tilknytinga til monarkiet. Namnet vert framleis stundom brukt. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Principality of Catalonia|Principality of Catalonia]]» frå , den 1. oktober 2009.*
Kongedømet Mallorca

**Kongedømet Mallorca** var grunnlagd av Jakob I av Aragón, òg kjend som *Jakob erobraren*. Etter den førstefødde sonen hans, Alfonso, døydde, skreiv han eit testamente i 1262 der kongedømet skulle gå til sonen hans Jakob. Då Jakob I døydde i 1276, gjekk kongemakta Aragón til den eldste sonen Peter og kongedømet Mallorca gjekk til Jakob, som regjerte som Jakob II av Mallorca. Det same testamentet sa at kongen av Mallorca var ein vasall under kongen av Aragón.

Kongedømet omfatta Balearane: Mallorca, Menorca (som framleis var under muslimsk styre før 1231, då dei overgav seg til Jakob I), Ibiza og Formentera. Kongen var òg herre over grevskapa Roussillon og Cerdanya, i tillegg til områda Jakob I hadde i Oksitania - Montpellier, vicomtdømet Carlat, i Auvergne og baroniet Aumelas, nær Montpellier.

Då Jakob I døydde valde den nye kongen av Mallorca, Jakob II å ikkje betale skatt til Peter III, og først i 1279 vart Konggedømet Mallorca igjen underlagt kongen av Aragón. Kongen av Mallorca var frå no nøydd til å opphalde seg i Catalonia. Mangelen på eit hoff på Mallorca gjorde øyane destabiliserte, og at det ikkje fanst nokre institusjonar her bortsett frå monarkiet. 

James III av Mallorca var berre ni år då han tok over trona og ein trengde eit styre til å ta over landet medan han var barn. Situasjonen var vanskeleg og kongedømet hamna i store finansproblem. I 1343 invaderte Peter IV av Aragón Balearane og året etter grevskapa Roussillon og Cerdanya. James III klarte berre å halde på dei franske områda sine. Desse selde han til kongen av Frankrike i 1349 og sette kurs mot Mallorca. Her vart han slått og drepen i slaget ved Llucmajor den 25. oktober 1349. Med dette vart kongedømet Mallorca innlemma i krona Aragón for godt. 

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kingdom of Majorca|Kingdom of Majorca]]» frå , den 1. oktober 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** A Mediterranean emporium - The Catalan kingdom of Majorca, by David Abulafia, ISBN 0-521-89405-0
Grensemark

**Markgrevskap**, **mark** eller **grensemark** er eit grenseområde eller eit grenseland. 

I motsetnad til ei buffersone, kunne eit mark vere dominert av eit enkelt land, og i staden for å vere ei demilitarisert sone, kunne det vere bygt mange forsvarsverk som forsvar mot nabolandet. Sjølv om eit mark generelt var liknande eit grevskap, skilde det seg frå eit normalt grevskap ved at det var viktigare. Eit mark vart styrt av ein markgreve eller marki. 

Namnedelen «mark» i landsnamnet Danmark tyder «grense», og viser til danane sitt grenseland. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Marches|Marches]]» frå , den 2. oktober 2009.*
Råoljemotor

**Råoljemotor**, **tungoljemotor**, eller **oljemotor**, er ein forbrenningsmotor som nyttar råolje som drivstoff. Omgrepet vert stort sett berre nytta om stempelmotor med så lågt kompresjon at drivstoffet ikkje sjølvtenner. Slike motorar vert ikkje produserte lengre, så dei er berre av historisk interesse.

## Ulike drivstofftypar
Mange av dei tidlege råoljemotorane kunne nytta fleire ulike typar drivstoff, som parafin, lampeolje, tran og ulike typar planteolje . Råoljemotrar var difor multidrivstoffmotorar. Det som kjenneteikna dei ulike typane drivstoff som vart nytta var at dei ikkje fordampa lett nok til at dei kunne nyttast i forgassarmotorar. Desse oljetypane vart difor ofte omtala som tungolje, eller råolje. 

Grunnen til at det vart utvikla råoljemotorar var at tungolje var mykje billigare enn bensin. Dette førte til at råoljemotorane kunne nyttast til oppgåver der bensinmotorane ikkje var økonomiske. Mange råoljemotorar var stasjonærmotorar som vart nytta innan jordbruket for å driva treskeverk, mylner og andre maskinar. At tungolje var mindre brannfarleg enn bensin og dampmaskinar var difor eit godt salsargument.

## Meir enn ein type
På slutten av 1800-talet var det utvikla mange forskjellige typar råoljemotorar, som glødehovudmotorar, gløderørmotorar (som begge nytta overflatetenning) og i ein periode Hesselmanmotorar (som nytta elektrisk tenning). Mange tyske og franske føretak produserte både ein bensin- og ein råoljeversjon av motorane sine . Men det var glødehovudmotorane som synte seg å vera den enklaste og mest driftssikre typen og som difor etter kvart utkonkurrerte dei andre tungoljemotortypane. Det vart produsert glødehovud båtmotorar til langt inn på 1960-talet . 

Parafinmotorar, som er forgassarmotorar med forvarming av drivstoffet, kan sjåast på som ein mellomting mellom dei eigentlege råoljemotorane (som kunne nytta ulike typar drivstoff) og forgassarmotorane, som nyttar lettfordampelege drivstoff som bensin. Etter som dei har forgassarar av same type som bensinmotorar og ikkje kan nytta alle slags tungolje vert dei ikkje rekna som råoljemotorar.

## Kjelder

## Sjå òg
* Parafinmotor
* Forgassarmotor
* Dieselmotor
Banksøya

**Banksøya** er ei øy som ligg i det kanadiske Arktis, og høyrer til Inuvikregionen i Nordvestterritoria i Canada. Øya ligg kring 73 grader nordleg breidd og 121 grader vestleg lengd. Banksøya dekkjer eit landareal på 70 028&nbsp;km² og er den 24. største øya i verda.

## Geografi
Banksøya er kring 380&nbsp;km lang, og på det vidaste i nord om lag 290&nbsp;km brei. Øya består både av lågland, åsar og enkelte høgdedrag. Høgste punktet, Durham-høgdene, ligg sør på øya og er ca. 730 moh.

Banksøya er skild frå Kitlineq i aust av Prinsen-av-Wales-sundet, og frå fastlandet i sør av Amundsenhavet. Beauforthavet ligg vest for Banksøya. I nordaust er ho skild frå Patrickøya og Melvilleøya av McCluresundet.

### Busetnad
Sachs Harbour, eller Ikhuak, er den einaste staden med fast busetnad. I 2001 heldt 114 menneske av stammen inuvialut til i dette settlementet på sørvest-kysten av øya.

### Natur
Økosystemet på Banksøya er tundra, med overlag kalde vintrar. På øya finst større bestandar av grønlandskaribu, isbjørn og moskus.

Øya er hekkeplass for to tredjedelar av all lita snøgås, ein varietet av snøgås, i verda. Kvart år på våren er gåsejakt tillate ved Sachs Harbour. Fuglar som raudstrupe og svaler trekkjer til øya i hekketida. To fuglereservat vart oppretta på øya i 1961.

Øya er trelaus. Høgste planten er ein art vier, som sjeldan strekker seg over ti cm over bakken.

Ein nasjonalpark, Aulavik, vart oppretta på nordspissen av øya i 1992. Aulavik nasjonalpark vernar eit landområde på 12 274&nbsp;km² med arktiske låglandsbiotopar. Området har den tettaste bestanden av moskus i verda, og hyser den truga arten peary-karibu. 43 fugleartar held til i nasjonalparken i sommarsesongen, men berre fjellrype og ramn har tilhald i området året rundt.

Øya er kalla opp etter den britiske naturforskaren Joseph Banks.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:BanksIsland|Banks Island]]» frå , den 1. oktober 2009.*
Kongedømet Navarra

**Kongedømet Navarra** (spansk *Reino de Navarra*, baskisk *Nafarroako Erresuma*, fransk *Royaume de Navarre*), opphavleg **Kongedømet Pamplona**, var eit europeisk kongedøme som låg på begge sider av Pyreneane langs Atlanterhavet.

Kongedømet Navarra vart danna då den lokale baskiske leiaren Íñigo Arista vart vald eller utropt til konge i Pamplona (tradisjonelt i 824) og førte eit opprør mot det regionale frankiske styret.

Den sørlege delen av kongedømet vart ein del av kongemakta Castilla i 1513, og kom slik inn i det samle kongedømet Spania. Den nordlege delen av kongedømet vart verande sjølvstendig, men vart ein del av Frankrike gjennom ein personalunion i 1589, då kong Henrik III av Navarra arva den franske trona som Henrik IV av Frankrike, og i 1620 vart kongedømet slått saman med Kongedømet Frankrike.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kingdom of Navarre|Kingdom of Navarre]]» frå , den 2. oktober 2009.*
Kongemakta Castilla

**Kongemakta Castilla** var ei historisk eining som vanlegvis vert rekna for å ha starta i 1230 med den tredje unionen mellom kongedøma Castilla og Toledo på eine sida og kongedøma Leon og Galicia på den andre. I 1217 vart Ferdinand III krona til konge av Castilla og Toledo, og 13 år seinare (1230) reiv han til seg krona i Leon og Galicia frå arvingane deira (Sancha og Dulce). Han er mest kjend som Ferdinand III av Castilla og stundom av «Castile og Leon».

## Spansk inndeling av kongemakta Castilla
### I Spania
* Gamle Castilla/Castilla la Vieja
* Ny-Castilla/Castilla la Nueva
* Kongedømet León/Reino de León
* Kongedømet Castilla/Reino de Castilla
* Fyrstedømet Asturias
* Kongedømet Galicia/Reino de Galicia
* Bizkaia/Señorío de Vizcaya
* Gipuzkoa/Provincia de Guipúzcoa
* Provincia de Álava
* Extremadura
* Kongedømet Toledo/Reino de Toledo
* Kongedømet Murcia/Reino de Murcia
* Kongedømet Cordoba/Reino de Córdoba
* Kongedømet Jaén/Reino de Jaén
* Kongedømet Sevilla/Reino de Sevilla
* Kongedømet Granada/Reino de Granada (etter 1492)
* Kongedømet Navarra/Reino de Navarra (etter 1512)

### Oversjøisk
* Statthaldarskapet Ny-Spania/Virreinato de Nueva España (etter 1535)
* Statthaldarskapet Peru/Virreinato del Perú (etter 1542)
* Det nye kongedømet Granada/Nuevo Rieno de Granada (etter 1538)
* Kongedømet Chile Reino de Chile (etter 1541)
* Spansk Austindia/Capitanía General de Manila (etter 1571)
* Statthaldarskapet Ny-Granada/Virreinato de Nueva Granada (frå 1717-1724 og etter 1739)
* Statthaldarskapet Río de la Plata/Virreinato del Río de la Plata (etter 1776)
* Generalkapteinskapet Venezuela/Capitanía General de Venezuela (fullt sjølvstyre etter 1777)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Crown of Castile|Crown of Castile]]» frå , den 2. oktober 2009.*
Castilla

**Castilla** eller **Castile** kan vise til

## Stader
;Spania
* den historiske regionen Castilla, tidlegre kongedøme som gradvis vart slått saman med naboområda og danna Kongedømet Spania
* Gamle Castilla, historisk nordleg region i Castilla
** Castilla y León, autonom region i dagens Spania, omtrent med same grenser som Gamle Castilla
* Ny-Castilla i Spania, historisk sørleg region i Castilla
** Castilla-La Mancha, autonom region i dagens Spania, omtrent med same grenser som Ny-Castilla
* Kongedømet Castilla, eit kongedømet i mellomalderen på Den iberiske halvøya.
* Kongemakta Castilla, historisk eining som bestod av fleire kongedøme. 

;Mellom-Amerika 
* *[[Castilla de Oro]]*, område på 1500-talet frå Urabábukta nær dagens grense mellom Colombia og Panama, til elva Belén. 

;Peru
* Guvernementet Ny-Castilla, guvernement styrt av Francisco Pizarro i 1528 av Kong Karl V, regionen utgjorde omtrent dagens Peru. 

;Filippinane
* Castilla i Sorsogon, kommune i provinsen Sorsogon på Filippinane

;USA
;;New York
* Castile i New York, Wyoming County

## Anna
*Real Madrid Castilla, spansk fotballklubb som også er kjend som *Castilla* eller *Real Madrid Castilla Club de Fútbol*
Taifaen Murcia

**Taifaen Murcia**  var ein av taifaene i Al-Andalus, i det som i dag er det sørlege Spania. Han vart ein sjølvstendig *[[taifa]]* med senter rundt den mauriske byen Murcia etter at omajade-kalifatet Córdoba fall på 1000-talet. Den mauriske taifaen Murcia omfatta òg Albacete og delar av Almería.

Taifaen eksisterte i fem forskjellige periodar, frå 1011 til 1014, frå 1065 til 1078, i 1145, frå 1147 til 1172 og til slutt frå 1228 til 1266 då det vart annektert av Castilla.

**Kongedømet Murcia** vart seinare eit av kongedøma i kongemakta Castilla.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Taifa of Murcia|Taifa of Murcia]]» frå ,  den 2. oktober 2009.*
Kongedømet Toledo

**Kongedømet Toledo** var ei kristent kongedøme i mellomalderen i det som i dag er det sentrale Spania, skapt etter Alfonso VI av León erobra Toledo i 1085.

## Bakgrunn
I april 1065 omleira emir Al-Muqtadir frå Zaragoza byen Barbastro, med støtte frå 500 riddarar frå Sevilla. Guvernøren, grev Ermengol II av Urgel mista livet i kampane og eit par dagar seinare fall byen. Den iberiske og franske garnisonen vart utsletta og dette enda krosstoget til pave Aleksander II på Den iberiske halvøya.

Rundt same tid braut emir Al-Muqtadir forholdet med Castilla, og Ferdinand I førte tropar til Zaragoza - tok Alquezar - og gjekk så inn i Valencia. Trass i at han var underlagt Castilla, førte emir Al-Mamun av Toledo ein styrke støtta av svigersonen emir Abd al-Malik. Mamun fjerna Abd al-Malik frå trona og innlemma Valencia i Kongedømet Toledo. Ferdinand vart særs sjuk og trekte seg frå felttoget og døydde i desember 1065. Riket hans vart då delt mellom dei tre sønene hans: Sancho II i Castilla, Alfonso VI i León og Garcia i Galicia.

I mai 1085, etter å ha spelt dei muslimske kongane mot kvarandre og slått koalisjonen mellom taifaene Sevilla, Badajoz og Zaragoza, klarte Alfonso VI å gå inn i Toledo. Taifaen Toledo vart innlemma i Castilla og byen vart gjort hovudstad i León og Castilla.

«Kongedømet Toledo» var ikkje i røynda eit sjølvstendig kastiljansk kongedømet, men var heller ei offisiell nemning for det såkalla Nye Castilla, som skilde dei nyerobra muslimske områda frå «Gamle Castilla». Det var likevel ei administrativ eining med sine eigne institusjonar. I lag med dei andre kastiljanske landområda, vart det ein del av Kongedømet Spania då Castilla og Aragón vart slått saman under Isabella I av Castilla og Ferdinand II av Aragón.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kingdom of Toledo|Kingdom of Toledo]]» frå ,  den 2. oktober 2009.*
Kongedømet Galicia

**Kongedømet Galicia** var ei politisk eining (400-talet - 1833) sørvest i Europa og nordvest på Den iberiske halvøya. Kongedømet vert rekna som det første kristne kongedømet på halvøya. Fram til 1200-talet var kongedømet eit maktsenter for kristne kongedøme på Den iberiske halvøya. På 1100-talet vart Galicia svekka første gong då det måtte gje frå seg dei sørlege områda, som vart Kongedømet Portugal. Då Kongedømet Castilla, som opphavleg var ein del av Galicia, vart mektigare vart Galicia gradvis svakare. Kongedømet vart etter kvart ein del av kongemakta Castilla og eksisterte som eit kongedøme i dette riket og seinare Spania fram til 1833. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kingdom of Galicia|Kingdom of Galicia]]» frå , den 2. oktober 2009.*
Kongedømet León

**Kongedømet León** var eit sjølvstendig land nordvest på Den iberiske halvøya. Det vart grunlagd i 910 då dei kristne prinsane av Asturias langs nordkysten av halvøya skifta sete frå Oviedo til byen León. Den atlantiske provinsen vart Kongedømet Portugal i 1139, og den austlege, indre delen av kongedømet vart slått saman med Kongedømet Castilla i 1230.

Frå 1296 til 1301 var Kongedømet León igjen sjølvstendig og etter unionen med Castilla vart det halde som eit kongedøme fram til 1833 som ein del av Spania. 30. november 1833 vart kongedømet omgjort til ein spansk region og inndelt i provinsar. I 1978 vart den same regionen ein del av den autonome regionen Castilla y León.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kingdom of León|Kingdom of León]]» frå , den 2. oktober 2009.*
Provinsen La Coruña

**La Coruña** (galicisk *A Coruña*) er den mest nordvestlege provinsen i Spania ved kysten av Atlanterhavet. Han er ein av fire provinsar i den autonome regionen Galicia. Provinsen grensar til Atlanteren i vest og i nord, og til Pontevedra i sør og Lugo i aust.

Provinsen har eit  og meir enn 1,1 millionar innbyggjarar. Hovudstaden i provinsen er La Coruña.

## Største byar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:A Coruña (province)|A Coruña (province)]]» frå , den 2. oktober 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* 

## Bakgrunnsstoff

*
Professor Layton and Pandora's Box

***Professor Layton and Pandora's Box***, kjent i Nord-Amerika som ***Professor Layton and the Diabolical Box***, er eit hjernetrim-eventyrspel utvikla av Level-5. Det var utgjeve av Level-5 i Japan i 2007 og av Nintendo internasjonalt i 2009. Spelet vart seinare utgjeve for iOS- og Android-einingar i 2019. *Pandora's Box* er oppfølgjaren til *[[Professor Layton and the Curious Village]]* og den andre tittelen i *[[Professor Layton]]*-serien. Det vart etterfølgt av *[[Professor Layton and the Lost Future]]* i 2010.  

Spelet handlar om Professor Hershel Layton og den sjølvutnemnde lærlingen hans, Luke Triton. Dei reiser omkring med tog for å løyse mysteriet bak ei øskje som seiest å ta livet av alle som opnar ho. Spelaren styrer duoen gjennom fleire ulike stader, til skilnad frå det førre spelet der handlinga var avgrensa til byen St. Mystere. Spelaren løyser oppgåver som involverer tanken for å hjelpe professoren i søkinga og løyse mysteria i spelet.

Spelet har fått generelt god kritikk. Utgåva til Nintendo DS har selt over 2,43 millionar kopiar internasjonalt.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Provinsar i Spania

Spania er delt inn i femti **[[provins]]ar**, i tillegg til dei autonome regionane. 

Provinsane var viktigare før, men etter at det vart innført autonome regionar har provinsane fått mindre makt. Dei vert framleis nytta som valdistrikt, i postadresser, retningsnummer og som geografiske haldepunkt. 

Dei fleste provinsane er kalla opp etter administrasjonsbyen, bortsett frå Araba/Álava, Asturias, Bizkaia/Vizcaya, Cantabria, Gipuzkoa/Gipúzcoa, Illes Balears/Islas Baleares, La Rioja og Nafarroa/Navarra. Det er berre to byar som er hovudstader i dei autonome regionane utan å vere hovudstad i ein provins: Mérida i Extremadura og Santiago de Compostela i Galicia.

Sju autonome regionar består berre av ein provins: Asturias, Balearane, Cantabria, La Rioja, Madrid, Murcia og Navarra.

## Sjå òg
* Autonome regionar i Spania
* Comarcaer i Spania
Álava

**Álava** (baskisk *Araba* og offisielt *Álava-Araba*) er ein provins nord i Spania i den sørlege delen av den autonome regionen Baskarland. Provinsen har meir enn 330&nbsp;000 innbyggjarar og eit areal på .

Han grensar til provinsane Burgos, La Rioja, Navarra, Guipúzcoa og Bizkaia. Condado de Treviño er ein enklave i provinsen Burgos (Castilla y León) omgjeve av alavesisk land.

Dei flreste innbyggjarane bur i og rundt hovudbyen Álava Vitoria-Gasteiz (*Vitoria* på spansk, *Gasteiz* på baskisk), som òg er regionshovudstad i den autonome regionen. Resten av provinsen er hovudsakleg landsbygd. Provinsen er delt inn i sju fylke (*cuadrillas*).

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Álava|Álava]]» frå , den 2. oktober 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Provinsen Albacete

**Albacete** er ein provins sentralt i Spania i den sørlege delen av den autonome regionen Castilla-La Mancha. Han grensar til provinsane Granada, Murcia, Alicante, Valencia, Cuenca, Ciudad Real og Jaén.

Albacete har opp under 400&nbsp;000 innbyggjarar. Hovudstaden er Albacete. Andre viktige byar er Hellín, Almansa, Villarrobledo, La Roda og Caudete.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Albacete (province)|Albacete (province)]]» frå , den 2. oktober 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Studentsamskipnaden i Sogn og Fjordane

**Studentsamskipnaden i Sogn og Fjordane** (**SISOF**) er ein av dei 24 studentsamskipnadane i landet. SISOF dekkjer velferdsbehova til studentar ved HSF Høgskulen i Sogn og Fjordane.

SISOF sitt øvste organ er styret. Styret for SISOF er samansett av 9 medlemer, fem av desse er valde av studentane, to av dei tilsette og to er oppnemnde av HSF.
 
SISOF har tilbod til HSF sine studentar i Sogndal, i Førde og ved studiesenteret på Sandane. Tilbodet er m.a. bustadutleige, barnehage, bokhandel, kantiner, studenthus, studentrådgjeving og ulike andrevelferdstilbod. 

## Bakgrunnsstoff
*Studentsamskipnaden i Sogn og Fjordane
Jørgen Amdam

**Jørgen Einar Amdam** () er ein norsk skulemann og politikar, kjend for sine arbeid om organisasjonsteori og regional politikk.

Amdam er utdanna ved Norges Landbrukshøgskole til jordskiftekandidat i 1970. I 1974 tok han dr.scient.-graden. Han vart tilsett ved dåverande Møre og Romsdal distriktshøgskule, Volda og Møreforsking i 1973. I 1994 vart han utnemnd til professor i samfunnsplanlegging same staden. Amdam var rektor ved Høgskulen i Volda i perioden 1. august 2007 til 31. juli 2011.

I perioden hausten 2015 til hausten 2019 var Amdam ordførar i Volda kommune, der han representerte Arbeidarpartiet.

Jørgen Amdam er bror til professor Roar Amdam.

## Utgjevingar
* *Strategisk og mobiliserande planlegging : kommuneplanlegging etter dugnadsmetoden* (Samlaget, 1990). Med Roar Amdam
* *Teorier om samfunnsplanlegging* (Universitetsforlaget, 1991). Med Noralv Veggeland
* *Kommunikativ planlegging* (Samlaget, 2000). Med Roar Amdam

## Bakgrunnsstoff
The Legend of Zelda: Spirit Tracks

***The Legend of Zelda: Spirit Tracks*** er eit action-eventyrspel utvikla og publisert av Nintendo på Nintendo DS. Det vart gjeve ut i Nord-Amerika, Europa og Japan gjennom desember 2009. *Spirit Tracks* har same kontrolloppsett og grafiske stil som *[[The Legend of Zelda: Phantom Hourglass]]*.

## Oppsett
*The Legend of Zelda: Spirit Tracks* bygger på kontrolloppsettet frå *The Legend of Zelda: Phantom Hourglass*, der ein berre nyttar peikepennen til å styra Link og ta våpna hans i bruk. Nytt i spelet er at prinsessa Zelda følgjer med Link på eventyret og tilbyr han hjelp under visse høve. Zelda kan heimsøkja svære riddarar (engelsk *Phantom Guardians*) og dra fordel av styrken deira for å gje Link medverknad i å koma seg vidare. Prinsessa vert styrt ved at ein teiknar ein veg med peikepennen som ho kan følgja.

Spelet har òg ein modus for fleirspel der fire identiske figurar strir om å sanka inn fleire kraftsteinar (eng. *Force Gems*) enn motstandarane. Ein kan spela på seks ulike brett, og rundt om på desse finst det hjelpemiddel som kan gje ein fordelar over konkurrentane. Til skilnad frå fleirspelar-modusen i *Phantom Hourglass* stør ikkje *Spirit Tracks* speling over internett.

## Mottaking
*Spirit Tracks* har fått gjengs god kritikk frå spelpressa. Den USA-baserte nettstaden IGN gav spelet 9.3 poeng av 10 moglege, der ein meinte at spelet overgår kvalitetane i *[[The Legend of Zelda: Phantom Hourglass]]* og er blant dei beste spela på Nintendo DS. GameSpot gav spelet 8.5 av 10, der spelet fekk ros for spennande katakombar og ei lang historie med fleire sideoppdrag, og ris for at det ikkje var særleg utfordrande. Frå norsk side gav Dagbladet spelet terningkast 5, der omtalaren trekte gåtene i spelet og det langvarige og engasjerande eventyret fram som positive sider, medan spelet fekk trekk for at togkjøringa kunne verta langdryg til tider. Gamer.no tildelte spelet 7 av 10, der omtalaren meinte at spelet dekkjer det ein forventar av ein *Zelda*-tittel, men at serien no byrjar å syna teikn på alderdom.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Jordskiftekandidat

**Jordskiftekandidat** er ei akademisk grad, tilsvarande hovudfag, som blei tildelt ved Norges landbrukshøgskole, til dei som hadde studert jordskifte (utforming mv. av eigedomar) eller arealplanlegging og miljørett. 

I dag er grada erstatta av mastergrad ved Universitetet for miljø- og biovitskap, med studieretningar innan arealplanlegging, eigedomsfag eller geomatikk.

*Norges Jordskiftekandidatforening* (NJKF) tildeler sertifiseringa *Sertifisert av Norges Jordskiftekandidatforening*. 

Grada kvalifiserer mellom anna til arbeid innan arealplanlegging og oppmåling, og til stillingar innan jordskifteetaten, så som jordskiftedommar.

## Fotnotar
Høgskulen i Sogn og Fjordane

**Høgskulen i Sogn og Fjordane** (**HiSF**)  var ein middels stor norsk høgskole med omkring 3700 studentar og 300 tilsette, og studiestader i Sogndal og Førde.

HiSF, Høgskolen Stord/Haugesund og Høgskolen i Bergen gjekk i 2016 inn for å slå seg saman. Den samanslåtte Høgskolen på Vestlandet blei oppretta 1. januar 2017.

Høgskulen i Sogn og Fjordane blei skipa 1. august 1994. Han var eit resultat av at fire statlege høgskular i Sogndal, Førde og Sandane blei slått saman som ein del av Høgskolereforma i 1994. I tillegg til dei fire høgskulane blei *Spesialpedagogikkutdanninga på Sandane* (skipa 1981 og i regi av Statens spesiallærarhøgskole og *Musikkterapiutdanning på Sandane* (skipa 1988 med Østlandets Musikkonservatorium som fagleg ansvarleg) innlemma i høgskulen.

Høgskulen tilbaud fag- og profesjonsstudium innan ingeniør- og naturfag, helsefag, lærarutdanning, samfunnsfag, reiseliv, leiing og økonomi. Desse kunne takast i varierande lengder frå halvtårseiningar til bachelorgrader, mastergrader og nokre doktorgradstudium, og i ei rekkje kurs-, etter- og vidareutdanningar.

Høgskulen hadde fire avdelingar:
* Avdeling for ingeniør- og naturfag (Sogndal og Førde)
* Avdeling for helsefag (Førde)
* Avdeling for lærarutdanning og idrett (Sogndal)
* Avdeling for samfunnsfag (Sogndal)

Ved alle bachelorutdaningane var det høve til å ta eit studieopphald i utlandet som del av graden ved Høgskulen.

## Sjå også
* Studentsamskipnaden i Sogn og Fjordane

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Høgskulen i Sogn og Fjordane 
* Gunnar Yttri: *Frå skuletun til campus*. Skald AS 2008
Provinsen Alicante

**Alicante** (valenciansk *Alacant*) er ein provins aust i Spania i den sørlege delen av Regionen Valencia. Han grensar til provinsane Murcia i sørvest, Albacete i vest, Valencia i nord og Middelhavet i aust. Provinsen er kalla opp etter hovudstaden, byen Alicante.

I 2008 var Alicante den fjerde mest folkerike provinsen i Spania med nesten 1,9 millionar innbyggjarar. Av byar med meir enn 50&nbsp;000 innbyggjarar finn ein Alicante (331&nbsp;750 innbyggjarar), Elche (228&nbsp;348), Torrevieja (101&nbsp;381), Orihuela (84&nbsp;626), Benidorm (70&nbsp;280), Alcoy (61&nbsp;698), Elda (55,&nbsp;74) og San Vicente del Raspeig (51&nbsp;507).

Alicante har flest utlendingar i forhold til folketalet enn nokon andre av dei spanske provinsane. Utlendingane utgjer 23,6 % av det totale folketalet. Av 141 kommunar i provinsen er finst det 25 % utlendingar i 54 av dei, og over 50 % i 19 kommunar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Alicante (province)|Alicante (province)]]» frå , den 2. oktober 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

*
Hovudfag

**Hovudfag** var det faget som ein tok høgare eksamen i ved eit norsk universitet innanfor visse fagområde (humanistiske, matematisk-naturvitskaplege fag mv.). Tilsvarande omgrep for andre fagområde var embetseksamen, f. eks. innan jus, medisin og teologi. Ordninga med hovudfag er i dag avvikla i samband med innføringa av master- og bachelorgrad.

Som hovudfag valde ein eit av dei faga der ein allreie hadde eit mellomfag. Hovudfagsstudiet varte normalt i halvtanna til to og eit halvt år, og studiet bestod av både kurs og sjølvstendig forskingsarbeid. Forskingsarbeidet skulle resultere i ei hovudoppgåve, normalt på 80–150 sider. Tok ein hovudfag i eit historisk-filosofisk fag blei ein cand.philol., og for samfunnsvitskaplege fag, cand.polit.. Hovudfag i realfag gav tittelen cand.scient., tidlegare var dette cand.real.-tittelen. 

Eksamen av lågare grad gav rett til tittelen cand.mag. (skuleembetseksamen). For historisk-filosofiske og samfunnsvitskaplege fag var kravet då eitt grunnfag og to mellomfag og studiet tok om lag 4 år. For realfag fekk ein cand.mag.-grada etter tre og eit halvt års studium.

Vårsemesteret 2007 var siste frist for å gjere ferdig eit hovudfag, og graden blei deretter erstatta med mastergrad.
Provinsen Almería

**Almería** er ein provins sør i Spania i den austlege delen av Andalucía. Han grensar til provinsane Granada, Murcia og Middelhavet. Hovudstaden er Almería.

Provinsen har elt areal på  og om lag 700&nbsp;000 innbyggjarar. Han inneheld 101 kommunar. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Almería (province)|Almería (province)]]» frå , den 2. oktober 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Overflatetenning

**Overflatetenning** er eit av fleire mogelege tenningssystem som har vore nytta for å tenna ei luft-drivstoff-blanding i ein stempelmotor med innvendig forbrenning. Det finst eit par variantar:

* Glødehovudmotorar
* Gløderøyrmotorar

## Sjå òg
* Flammetenning
* Kompresjonstenning
* Elektrisk tenning
Provinsen Ávila

**Ávila** er ein provins aust i Spania i Castilla y León. 

Han grensar til provinsane Valladolid, Salamanca, Cáceres, Toledo, Segovia og Madrid. Nesten ein tredjedel av folkesetnaden (53&nbsp;272 av 167&nbsp;032) bur i hovudstaden Ávila. Den nordlege delen av provinsen er del av slettelandet på Meseta Central, medan den sørlege delen er fjelllandskap med fjellkjeda Sierra de Gredos som er del av den større Sistema Central. Den høgaste fjelltoppen i provinsen er Pico de Almanzor som er 2&nbsp;592 meter over havet.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ávila (provins)|Ávila (provins)]]» frå , den 2. oktober 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Provinsen Badajoz

**Badajoz** er ein provins vest i Spania i den sørlege delen av Extremadura. Han grensar til provinsane Cáceres, Toledo, Ciudad Real, Córdoba, Sevilla og Huelva, samt til Portugal.

Med eit areal på 21&nbsp;766 km&sup2; er han den største provinsen i Spania.

Badajoz har i underkant av 700&nbsp;000 og er kalla opp etter provinshovudstaden Badajoz. Ein annan viktig by er Mérida er hovudstad i den autonome regionen.

Landskapet er forholdsvis flatt med ei stor elv, Guadiana, som går frå aust mot vest. Store delar av året har ho forholdsvis lita vassføring. 

Andre byer å nemne er Almendralejo, Zafra, Don Benito, Jerez de los Caballeros, og Villanueva de la Serena.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Badajoz (provins)|Badajoz (provins)]]» frå , den 2. oktober 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Kabinett (fleirtyding)

**Kabinett** er opphavleg ei diminutivform av ordet *kabin*, som skriv seg tilbake til eit gamalfransk ord *cabine* og til det latinske ordet *cabina*.

Kabinett har fleire tydingar:

* Kabinett som regjering – ei regjering, eller dei mest sentrale regjeringsmedlemmane
* Kabinett som kasse – kasse for naudsynt hardware til ei personleg datamaskin, til ein høgtalar eller anna
* Kabinett som møbel – møbel, gjerne med skuffer og små rom
* Kabinett som rom – opphavleg eit lite rom i eit hus, gjerne til å oppbevare ting, i samansettingar dermed etter kvart myntkabinett, rarietetskabinett

## Sjå også
* Casemodding.
Ratio decidendi

**Ratio decidendi** er eit latinsk omgrep som direkte omsett betyr «grunngjeving (rationale) for avgjerda». I rettsleg samanheng blir omgrepet brukt om dei delane av premissane i ein dom som har vore naudsynte for å grunngje resultatet. Formuleringa av ratio decidendi i dommen vil gjerne vere meir gjennomtenkt, og blir difor som hovudregel tillagt større vekt, enn obiter dicta, utsegner i premissane som ikkje har vore naudsynte for å kome fram til konklusjonen i dommen. 

## Sjå også
* Prejudikat
* Obiter dictum
Obiter dictum

**Obiter dictum** (*obiter dicta* i fleirtal) er eit latinsk omgrep som direkte omsett betyr «i forbifarta», «tilfeldigvis» (obiter) og «uttale», «fråsegn» (dictum). Omgrepet blir brukt om dei uttalane i ein dom som ikkje har hatt noko å seie for resultatet - altså meir som slengmerknader - særleg frå dommar som kjem frå den øvste domstolen i eit land. Det motsette er ratio decidendi, dei premissane retten har bygd si avgjerd på.

I Noreg har bruken av obiter dicta auka dei siste tiåra, som ei følgje av at Høgsterett i større grad har sett det som si oppgåve å drive med rettsavklaring og rettsutvikling. Slike fråsegner kjem difor oftast når retten ser eit behov for rettsavklaring for framtida i eit spørsmål som er knyter seg til ei sak som er oppe for retten.

Obiter dicta har etter alminneleg rettskjeldelære ikkje den same vekta ved seinare rettshandsaming som ratio decidendi-uttalar, men dei blir likevel ofte gitt vesentleg vekt, særleg dersom dei har vore einstemmige. Ellers vil vekta vere i samsvar med dei alminnelege prinsippa for vekta av dommar i rettskjeldelæra, avhengig av kor gode dei blir vurdert å vere, alder, klarleik osv.
Evald

**Evald** og **Ewald** er mannsnamn av gammalhøgtysk opphav. Evald har norsk og svensk namnedag den 3. oktober.

Namnet er sett saman av dei gammalhøgtyske *ewa*, som tyder 'lov, orden', og *walt*, 'herskar'. *[[Walt]]* svarer til norrønt *[[-vald|valdr]]*.

## Namneberarar
*Evald Rygh (1842–1913), norsk politikar 
*Evald Tang Kristensen (1843–1929), dansk folkeminnesamlar
*Bror Per Evald Lidén (1862–1939), svensk språkforskar kjend som Evald Lidén
*Ewald Theodor Alfred Bosse (1880–1956), norsk sosiolog
*Heinrich Ewald von Kleist-Schmenzin (1890–1945), tysk offiser, deltok i komplott mot Hitler
*Evald Hansen (1916–1943), norsk sjømann og motstandsmann
*Ewald-Heinrich von Kleist-Schmenzin (f. 1922), tysk offiser og forlagseigar, også kjend som Ewald von Kleist

## Kjelder
*
Evelyn

**Evelyn** er eit namn som i dag ofte blir rekna som eit kvinnenamn, men har også vore brukt som slektsnamn og mannsnamn. Evelyn har norsk namnedag den 3. oktober.

## Avleiing

Evelyn blei opphavleg danna som eit engelsk slektsnamn avleidd av det normanniske kvinnenamnet Aveline. Dette namnet kan vera avleidd frå gammalsaksisk *[[ava]]*, 'styrke, makt', eller Avila, med ukjend tyding. Namnet blei først teke i bruk som førenamn for menn, før det nesten heilt gjekk over til å bli eit kvinnenamn. På engelsk blir namnet uttalt [i:vlin].

Evelyn kan også vera ei anglifisering av det irske Aibhilín/Éibhleann, truleg 'utstråling, venleik', som også kan stavast som *Evlin*. 

Andre skrivemåtar for kvinnenamnet er Evelyne, Evelynne, Eveline og Eveleen.
Evelina, ei diminutivsform av Eva, kan også reknast som ei avleiing av namnet.

## Bruk i kulturen
	
*Evelyn Innes* er namnet på ein roman av George Moore frå 1898.

## Namneberarar
### Kvinner
* Evelyn Jane Sharp (1869–1955), engelsk forfattar og kvinnesaksforkjempar
* Evelyn Underhill (1875–1941), engelsk forfattar
* Evelyn Scott (1893–1963), amerikansk forfattar
* Evelyn Reed (1905–1979), amerikansk filosof og kvinnesaksforkjempar
* Evelyn Herbert (1898–1975), amerikansk songar, fødd Evelyn Hostetter
### Menn
* Evelyn Baring (1841–1917), engelsk diplomat, statsmann og koloniadministrator, Lord Cromer
* Evelyn Waugh (1903–1966), engelsk forfattar

### Slektsnamn
* John Evelyn (1620–1706), engelsk forfattar

## Kjelder
*
Kabinett som regjering

**Kabinett** kan visa til ei regjering, anten heile regjeringa i eit land, eller berre dei mest framståande regjeringsmedlemane.

I nokre land, særleg land med parlamentarisme, er det kabinettet som samla bestemmer regjeringa sine politiske mål og si retning, det vil seie alle viktige saker, som lovgjeving, forslag til budsjett, forslag til skattar og avgifter. I nokre land, til dømes  USA, har kabinettet lite felles makt, og fungerer i staden som eit rådgjevande og utøvande organ for statssjefen. I nokre land må kabinettet peikast ut mellom medlemmar i den lovgjevande forsamlinga, til dømes i Storbritannia.

I dei fleste landa har kabinettmedlemmar tittelen minister, og kvar av dei er ansvarleg for eit saksområde, f. eks. som «utanriksminister». I nokre land blir tittelen sekretær eller statssekretær brukt. Den daglege rolla for kabinettmedlemmar vil vere å leie ein del av det sentrale nasjonale byråkratiet, i Noreg kalla eit departement.

I Noreg er kabinettet det same som Statsrådet, og i snever meining også regjeringa. I somme land er det svært mange regjeringsmedlemmar, til dømes i Storbritannia. Ordet kabinett blir då gjerne brukt om berre dei mest sentrale regjeringsmedlemmane.

## Soge

Historisk sett er kabinett etterfølgjarar av kongelege råd. Ordet «kabinett» viser til eit lite rom som mindre grupper frå eit slikt råd kunne samlast i under tidleg moderne tid. Francis Bacon skal ha vore den første som kalla slike møte kabinettmøte tidleg på 1600-talet.

## Sjå også
*Skuggekabinett
*Kabinettspørsmål
*Taburett

## Kjelder
*cabinet, *n.* i *[[Oxford English Dictionary]]*
Sorenskrivar

**Sorenskrivar** er ein offentleg embetsmann og dommar som er utnemnd til øvste administrative leiar for ein domstol i fyrste instans, det vil seie ein tingrett. Sorenskrivarordninga blei innført på bygdetinga ved forordning av 31. juli 1591. Forordninga kom med påbod om at det skulle tilsetjast ein «svoren skriver» i alle sokn, dvs. ein for kvart bygdeting sin rettskrets, eller tinglag, som det seinare vart kalla i Christian IVs Norske Lov av 1604. Embetsdistriktet til ein sorenskrivar bestod vanlegvis av fleire tinglag. Frå slutten av 1920-tallet vart ikkje nemninga tinglag brukt. I staden vart det skildra kva for herad (kommunar) embeta dekka. 

Sorenskrivaren skulle opphavleg ikkje vere dommar, men ein skrivar som hjelpte lagrettemennene, først og fremst med å forme ut og skrive ned domsbreva. Etter kvart fekk likevel sorenskrivaren ein dommarfunksjon; fyrst som meddommar, seinare som hovuddommar og i enkelte tilfelle einedommar. I forordning av 23. oktober 1634 fekk sorenskrivaren status som dommar saman med lagrettemennene. Med Christian Vs Norske Lov av 1687 blei bygdetinget den nye fyrsteinstansen i landdistrikta, og sorenskrivaren blei einedommar i alle sivile saker og straffesaker som ikkje høyrde inn under militær eller geistleg rett.

Sorenskrivarane har i stor grad helde på statusen sin sidan, men viktige endringar skjedde i 1890 då Straffeprosessloven av 1887 trådde i kraft, samt i 1927 då fyrste del av sivilprosessreformen tredde i kraft. Fordi sorenskrivarane var einedommarar, var praksis heilt fram til 1960-talet å opprette nye sorenskriveri når eitt embete fekk for stor arbeidsbyrde. Etter dette har utviklinga gått i retning av å slå saman embete til større, kollegiale domstolar.

## Arkiv
Arkiv etter sorenskriveria finst i statsarkiva, som høyrer inn under Arkivverket.

## Kjelder
* Kiil, Alf (1969). *Arkivkunnskap. Statsarkiva*. Oslo: Universitetsforlaget. ISBN 82-00-08765-4.
* NOU (1999). **. Oslo: Statens forvaltningstjeneste. [NOU 1999:22]
* Arkivkatalog for Lyngen sorenskriveri hjå Statsarkivet i Tromsø