open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hovudside

** veke **




**Dagens skandinaviske artikkel**




**Systerprojekt**







**Dagen i dag**
 .&nbsp;&nbsp;
* har namnedag





**Visste du at …**





**Temasider**





**Om Wikipedia**





**Wikipedia på andre språk**
Sekken

**Sekken** er ei øy i Molde kommune i Møre og Romsdal. Ho er 18,45&nbsp;km&sup2; stor, har om lag 150 innbyggjarar (2024), og ligg ca 40 minutts ferjetur frå Molde by.

Det høgste punktet på øya er Tranhaugen på 304 meter. Det går ein 20 kilometer lang grusveg rundt øya, som har barne- og ungdomsskule og barnehage, samt daglegvarebutikken *Samsen*, bygd på dugnad. Andreas Lunnans programserie *Rundt neste sving* på NRK hadde ein dokumentar frå Sekken i 2003.

Namnet «Sekken» har ikkje noko med ein sekk å gjere, men kjem frå norrønt /sæ-kinn/, som tyder noko slikt som ‘det bratte landet som stig opp frå sjøen’. Denne eigentlege tydinga visest òg i måten den opphavlege lokalbefolkninga uttalar namnet på øya, /sekkjinn/. Sekken er nemleg den brattaste og høgste øya i Romsdalsfjorden, mens dei andre, som Veøya og Bolsøya, er relativt flate. 

## Historie
Håkon Herdebrei skal ha vorte drepen av Erling Skakke i eit sjøslag utanfor Sekken i 1162, og det blir kvart år skipa til ein turmarsj på øya for å minnast dette, attåt ein bautastein som står attmed kyrkja på øya. 

### Nedlegging og oppbygging

I 1997 vart den førre butikken på Sekken lagd ned. Tre år seinare, i februar 2000, vart det skipa eit aksjeselskap som skulle starte ny daglegvarebutikk. Det vart selt aksjar for over 400 000 kronar, og ein butikk vart reist på dugnad.

Skulen og barnehagen har fleire gonger vore trua av nedlegging som følgje av nedskjeringar i det kommunale budsjettet, men dette har kvar gong møtt motstand og demonstrasjonar frå folket på øya, og har framleis ikkje fått gjennomslag.

#### Folketalsutvikling

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* sekken.no
Norsk språkråd

**Norsk språkråd** var eit statleg rådgjevande organ i spørsmål som galdt norsk språk &mdash;&nbsp;både bokmål og nynorsk&nbsp;&mdash; overfor offentlege institusjonar så vel som overfor ålmenta. Rådet vart skipa i 1972 og avløyste Norsk språknemnd, som vart oppretta i 1952.

Norsk språkråd hadde i oppgåve å verne om den kulturarven som norsk skriftspråk og talespråk representerer, fremje tiltak som kunne auke kunnskapen om norsk språk, fremje toleranse og gjensidig respekt mellom alle som bruker norsk språk i ulike variantar, og verne om rettane til det enkelte mennesket når det galdt bruken av språket. Mellom dei viktigaste oppgåvene til rådet var normering av bokmål og nynorsk, språkleg rådgjeving og språkleg kvalitetssikring av lærebøker. Frå 1994 hadde rådet i oppgåve å føre tilsyn med statsorgan under departementsnivå når det galdt  gjennomføringa av mållova. Og frå 2000 hadde rådet i oppgåve også å arbeide med norsk språk og informasjonsteknologi. Norsk språkråd registrerte nyord, foreslo  avløysarord i staden for engelske importord og fremja tiltak for å sikre språkleg likestilling mellom bokmål og nynorsk. Rådet gav frå 1973 ut tidsskriftet *[[Språknytt]]* og frå 1994 bulletengen *[[Statsspråk]]*. Norsk språkråd hadde dei siste åra ca. 20 tilsette.

Stortinget slutta seg i 2003 til eit forslag om å omdanne Norsk språkråd til eit nasjonalt kompetansesenter for norsk språk som skulle føre vidare mange av dei gamle arbeidsoppgåvene. Ved brev frå Kultur- og kyrkjedepartementet  18. mai 2005 vart det fastsett at namnet skulle vere Språkrådet.

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Språkrådet
Religion

**Religion** (frå latin *religio*, 'age, gudsdyrking') er eit samanhengande trussystem som oftast inkluderer tru på ein eller fleire gudar og/eller overnaturlege fenomen. Religionar inneheld ofte ei spesifikk morallære og spesifikke seremoniar eller ritual for kontakt med det transcendente (overnaturlege). Myter og soger knytt til ein viss religion vert ofte klassifiserte som mytologi.

## Dei store verdsreligionane
:*Sjå òg [[verdsreligion]].*

* Bahai
* Buddhismen
* Hinduismen
* Islam
* Jødedommen
* Kristendommen
* Konfusianismen
* Paganisme
* Parsismen 
* Sikhismen
* Voodoo

Ein del eldre religionar som av ulike grunnar er utdøydde er framleis viktige for å forstå historia og eldre kulturar. Nokre av desse er i moderne tid vortne attoppliva i ny form: 

* Norrøn religion (åsatru) 
* Egyptisk religion 
* Gresk religion (Hellênismos) 
* Romersk religion (Religio Romana) 
* Wicca

## Sjå òg

* Gud
* Livssyn
* Trussamfunn
* Kyrkjesamfunn
* Mytologi
* Teologi
* Ateisme
* Profetar
* Profeti
* Heilage bøker
* Openberring
* Den gylne regelen
* Gudshus
* Sakralbygg
* Verdsreligion

## Kjelder

*«Religion» (11. oktober 2013), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 25. mars 2015.

## Bakgrunnsstoff
* www.adherents.com Statistikk om ulike religionar 
* Verdensreligionanes Dag
Verdas land

Liste over *[[de facto]]* eller offisielt uavhengige statar:

__NOTOC__ 

## A
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## B
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## C
* 
* 
* 
* 
* 

## D
* 
* 
* 
* 
* 
*  

## E
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## F
* 
* 
* 
* 

## G
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## H
* 
* 
* 

## I
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## J
* 
* 
* 
* 

## K
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## L
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## M
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (Burma)

## N
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## O
* 

## P
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Q
* 

## R
* 
* 
* 

## S
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  Sør-Ossetia
* 

## T
* 
*  (Republikken Kina)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## U
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## V
* 
* 
* 
*  (Den saharawiske arabiske demokratiske republikken)
* 

## Z
* 
* 

## Sjå òg
* Verdas land etter flatevidd
* Verdas land etter folketal
* Verdas land etter folketettleik
* Verdas land etter bruttonasjonalprodukt
* Verdas land etter bruttonasjonalprodukt per innbyggjar

## Merknader

## Bakgrunnsstoff
* Statsnavn, hovedsteder og nasjonaldager frå Utanriksdepartementet.
* Fakta om alle verdas land frå CIA.
Fonetikk

**Fonetikk** (av gresk φωνή *phōnḗ* 'lyd'), òg kalla **lydlære** eller *språklydlære*, er ei grein av lingvistikken som omfattar læra om språklydar. Som vitskapleg disiplin freistar fonetikken å skildre og forstå fenomen og prosessar i tale som er aktive når menneske snakkar saman - eller freistar å snakke saman. Fonetikk er såleis studiet av korleis mennesket produserer språklydar, korleis desse språklydane breier seg som lydbølgjer og korleis mennesket oppfattar desse lydbølgjene. Fonetikken står i eit kryssingspunkt mellom lingvistikk, anatomi, fysiologi, aerodynamikk, akustikk og psykologi.

## Hovudgreinene av fonetikken
Sidan fonetikk er studiet av korleis mennesket produserer språklydar, korleis desse språklydane breier seg som lydbølgjer og korleis mennesket oppfattar desse lydbølgjene, er det vanleg å rekne med at fonetikken har tre hovudgreiner:
* Artikulatorisk fonetikk er studiet av taleproduksjonen, det vil seie korleis mennesket nyttar taleorgana for å frambringe språklydar
* Akustisk fonetikk er studiet av lydbølgjene som blir danna når mennesket nyttar taleorgana.
* Auditiv fonetikk er studiet av korleis desse lydbølgjene blir oppfatta med høyrsleorgana og hjernen.

## Bibliografi
*
Haggadá sjel pesah

**(Seder) Haggadá sjel pesah** (hebraisk הגדה של פסח) er den jødiske påskeforteljinga — ei bok som blir lesen ved påskemåltidet. Haggadá sjel pesah inneheld forteljinga om korleis israelittane forlét slaveriet i Egypt og vart eit fritt folk i Israel.

Namnet viser i praksis ofte til sjølve påskemåltidet på dei to første kveldane av pesah òg. Dette rituelle måltidet blir elles oftast omtala under dei tradisjonelle kortformene **seder** (blant askenasar) eller **haggadá** (blant sefardar).
Sjabu‘ót

**Sjabu‘ót** (frå hebraisk שָׁבוּעוֹת, [šābu‘ōt])), òg kalla *vekefesten* eller *jødisk [[pinse]]*, er ei jødisk høgtid som finn stad sju veker (49 dagar) etter pesah. På det religiøse planet er sjabu‘ót ei feiring av at jødane tok imot Toráen på Sinaifjellet — men sjabu‘ót er òg ein innhaustingsfest for mellom anna kveite.

Sjabu‘ót blir feira i éin dag i Israel, i samaritansk religion, i karaittisk jødedom, i reformjødedommen og ofte òg i rekonstruksjonistisk jødedom. I konservativ og ortodoks jødedom og annan tradisjonell jødedom utanom Israel feirar ein sjabu‘ót i to dagar.

*[[Ruts bok]]* blir tradisjonelt lesen under sjabu‘ót.

## Kva dagar fell sjabu‘ót på?
* 2014: Solndegang 3. juni–solnedgang 5. juni
* 2015: Solndegang 23. mai-solnedgang 25. mai
* 2016: Solndegang 11. juni-solnedgang 13. juni

### Sjå òg

* Pinse *(kristen høgtid utsprungen av sjabu‘ót)*
* *[[Ruts bok]]*

## Bakgrunnsstoff
Aukra kommune

**Aukra** er ein kommune i Romsdal i Møre og Romsdal. Kommunen ligg ved kysten og grensar til Molde kommune i sør, Hustadvika kommune i aust og til øyane i tidlegare Sandøy, no Ålesund kommune i vest. 

Det bor om lag 3500 menneske i kommunen. Størstedelen av desse bur på øya Gossa, medan om lag 600 bur på fastlandsdelen av Aukra, Julsundet.

Gossen har i den seinare tid opplevd ei stor industriell utbygging. Eit prosessanlegg for handsaming av naturgass ligg i Nyhamna på Gossa. Terminalen tar imot rikgass frå Ormen Lange og Aasta Hansteen-felta og eksporterer tørrgass gjennom gassrøyrleidninga Langeled til Easington i England via Sleipner.

Før gassen kom til Aukra, var dei største skatteinntektene der henta frå landbruk, fiskeindustri og skipsbygging.

Aukra kyrkje ligg på Gossa og er kyrkje for heile kommunen.

## Historie
Aukra kommune, tidlegare skrive «Akerø», vart oppretta ved formannskapslovene av 1837, og var opphavleg ein kommune som omfatta Gossa, Otrøya, ein del av Midøya, øyane i Sandøy, samt Julsundet og Mordal på Romsdalshalvøya.

Den 1. januar 1867 blei «Sandø» (Sandøy) skild ut som eigen kommune. 

I 1924 blei resten av kommunen delt i Nord-Aukra, som bestod av Gossa og fastlandsdelen, og Sør-Aukra, som bestod av Otrøya og ein del av Midøya i det som no er Midsund kommune. 

Aukra fekk noverande grenser ved avståing av Mordal krins til Molde 1. januar 1964. Kommunen har heitt Aukra sidan 1. januar 1965, samtidig som Sør-Aukra blei slått saman med resten av Midøya og Dryna frå Vatne kommune og bytte namn til Midsund.

Namnet Aukra, som er unikt i Noreg, kjem truleg frå *Aukrin*, ei samansetting av *akr* og *vin*: åker og eng. Frå 1600-talet til 1917 blei namnet feilskrive med endinga -ø(e) («Akerø»).

## Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for Aukra kommune frå 1924:**

:a *Talet omfattar området [[Mordal]], som var del av gamle [[Nord-Aukra kommune]] fram til 1964, då det vart del av [[Molde kommune]]. Dette området hadde då 77 innbyggjarar.*

## Kjende folk frå Aukra
*Brit Bildøen (1962–), forfattar 
*Iver Horrem (1977–), volleyballspelar

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Frei

**Frei** er den største øya i Kristiansund kommune i Møre og Romsdal, med eit areal på 62,5 km². Største tettstad er Rensvik med 2572 innbyggjarar (2024). Det høgaste punktet på Frei er Freikollen, 629 moh.

## Frei kommune
Frei er òg ein tidlegare kommune. Han grensa til Kristiansund kommune i nord og var elles omgjeven av fjordar og sund. I søraust ligg Tingvoll kommune, i sør Gjemnes kommune og i vest Averøy kommune. 

Grensene til Frei kommune vart endra fleire gonger. I 1882 vart ein del overført til Øre kommune og i 1893 vart ein del skilt ut og innlemma i nyoppretta Gjemnes kommune. I 1964 mista kommunen ein del av Aspøya til Tingvoll kommune, men fekk til gjengjeld ein del av øya Frei som fram til då hadde vore del av Bremsnes kommune.

Den 1. januar 2008 vart Frei kommune samanslegen med Kristiansund kommune. Dette vart vedteke i folkeavstemming der 1&nbsp;330 stemte for og 1&nbsp;252 stemte imot.

Innbyggjartalet i 2007 var ca 5&nbsp;428. Administrasjonssenteret var Rensvik.

## Folketalsutvikling

**Folketalsutvikling for øya Frei**

**Folketalsutvikling for tidlegare Frei kommune frå 1964 til 2007:**

## Natur

### Topografi

#### Øyar og holmar
* Flatsetøya
* Husøya
* Hansøya i Bolga
* Fugløya
* Rensvikholmen
* Amundøya
* Brattøya
* Flatøya
* Kattholmen
* Årholmen

#### Fjell og åsar
* Freikollen
* Ørnlia
* Flåhylla
* Breilia
* Kistfjellet
* Midtfjellet
* Hysåsen
* Storskarven

#### Vatn

* Bolgavatnet
* Rensvikvatnet
* Drabovatnet
* Kjerringvatnet
* Sætervatnet
* Litlvatnet («Lille Rensvikvatn»)

## Merknadar

## Kjelder
Averøy kommune

**Averøy** er ein kommune på nordsmørskysten i Møre og Romsdal. Kommunen grensar i vest til Kristiansund og i sør til Gjemnes og Eide. Averøy kommune ligg på Averøya, den største øya i kommunen, som er skilt frå fastlandet og nabokommunane ved Bremsnesfjorden, Kvernesfjorden og Kornstadfjorden. Averøy femner også fleire mindre øyar og holmar nordvest for hovudøya.

Averøy kommune vart oppretta i 1964 etter samanslåing av den tidlegare kommunen Kvernes, og delane av dei tidlegare kommunane Bremsnes og Kornstad som låg på Averøya, i tillegg til dei mindre øyane på kysten utanfor. Ei mindre grensejustering var i 1983, då Eldhusøya på Atlanterhavsvegen vart overført frå Eide til Averøy.

#### Folketalsutvikling for noverande Averøy kommune

## Kjende folk frå Averøy kommune
* Ole Olsson Lindset (1847-1902), spelmann
* Erling Kristvik (1882&ndash;1969), rektor og professor.
* Leif Helge Kongshaug (1949-), politikar
* Erling Laugsand, leiar i Senterungdomen

## Bilete

Fil:Hestskjær fyr.jpg|Hestskjæret fyrstasjon
Fil:Storseisundet bridge.jpg|Storseisundet bru på Atlanterhavsvegen
Fil:Kvernes stavkirke.jpg|Kvernes stavkyrkje


## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
* Historiske arkiv etter Averøy kommune, Bremnsnes kommune, Kornstad kommune og Kvernes kommune på Arkivportalen
Eide kommune

**Eide** er ein tidlegare norsk kommune på Nordmøre i Møre og Romsdal. Han grensa til Gjemnes i søraust og Fræna i sørvest, medan Averøy låg nord for Kornstadfjorden. 1. januar 2020 vart han slegen saman med Fræna kommune til Hustadvika kommune. 

Kommunen hadde rundt 3&nbsp;400 innbyggjarar i 2018. Tettstaden Eide var administrasjonssenter i kommunen, og hadde  innbyggjarar per 1. januar 2018. 

Kommunevåpenet til Eide viser tre svaner. Kvar av svanene her sju fjører i vengene, ei fjør for kvar av bygdene eller skulekrinsane i kommunen. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Gjemnes kommune

**Gjemnes kommune** er ein kommune som ligg på Nordmøre i Møre og Romsdal fylke. Han grensar mot Hustadvika kommune i vest og mot Molde i sør. Nord for Gjemnes ligg Averøy og Kristiansund, og over Tingvollfjorden i aust ligg Tingvoll kommune.

Kommunesenteret i Gjemnes er Batnfjordsøra som ligg inst i Batnfjorden.

Det er to kyrkjer i kommunen; Gjemnes kyrkje som ligg i bygda Gjemnes, og Øre kyrkje i Skeisdalen.

## Geografi
Landskapet i Gjemnes varierer hovudsakleg mellom fjordar og fjell med toppar på kring 700-1000 moh. Det høgste punktet er Stortussen, lokalt kalla Snøtind, på 1027 moh, som ligg på grensa mot Eide. I kommunen ligg det to låge dalføre som strekkjer seg sørvestover til Fannefjorden; eitt frå Batnfjorden og eitt frå Tingvollfjorden. Busetnaden ligg for det meste langs Tingvoll- og Batnfjorden, med samlingar i Batnfjordsøra, Angvik, Flemma og Torvikbukt i tillegg til noko spreidd busetnad i dalføra i innlandet.

## Næringsliv
Jord- og skogbruk er viktigaste næringsvegen i Gjemnes og står for eit viktig grunnlag for sysselsetting og busetnad. Den dyrka jorda finn ein langs strendene og i dei låge eida, særleg kring og inn i frå Batnfjorden. Her vert det hovudsakleg dyrka fôr til mjølkeproduksjon. Kommunen har òg eit variert spekter av verksemder fordelt innanfor handverk, produksjon, handel- og finansnæring, fordelt på små og mellomstore føretak. Industrien utgjer me.a. ei møbelverksemd og ein måling- og lakkfabrikk. På Høgset attmed Gjemnessundet ligg meieri og betongproduksjon. Om lag 48 % av dei yrkesaktive har arbeid utanfor kommunegrensene, særleg i Molde.

## Samferdsle

E 39 (Molde- Trondheim) går igjennom Gjemnes over Bergsøya med bruer over Gjemnessundet og Bergøysunddet. Desse bruene utgjer ein del av Krifast. Freifjordstunnelen frå Bergsøya fører til Frei og Kristiansund via riksveg 70. Fylkesveg 665 ligg mellom Angvika og Isadlia i Molde og fylkesveg 666 kring halvøya mellom Tingvollfjorden og Batnfjorden. På Reinsfjellet står TV- og FM-sendar.

## Kommunevåpen
Kommunevåpenet til Gjemnes vart godkjent 1983. Våpenet synar på grøn botn framsida av eit hjortehovud i gull og viser til hjortestammen som held til i kommunen.

Det første leddet i namnet Gjemnes kjem truleg frå eit elvenamn som har samanheng med det norrøne ordet *gíma*, som tyder 'gime', 'munning'.

## Kjelder
* Gjemnes hjå SNL

## Bakgrunnsstoff
* Gjemnes kommune
Halsa kommune

**Halsa** er ein tidlegare norsk kommune på Nordmøre i Møre og Romsdal. Han omfatta dei tidlegare herada Halsa og Valsøyfjord, og i tillegg Engdal krins, som tidlegare høyrde til Aure herad. Kommunesenteret låg på Liabøen, mellom Vågland og Betna. Nabokommunar var Aure i nord, Hemne i Sør-Trøndelag i aust, Rindal og Surnadal i sør og Tingvoll i vest. 1. januar 2020 vart han slegen saman med Hemne og delar av Snillfjord i Trøndelag til Heim kommune. 

Den høgaste toppen i kommunen var Hjelmen.

## Kjende folk frå Halsa
* Ingvar Hestnes, (1904–1990), spelemann
* Anne Karin Elstad, (1938–2012), forfattar
* Leif Halse, (1896–1984), forfattar

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Halsa kommune
Haram kommune

**Haram** er ein  norsk kommune på Sunnmøre i Møre og Romsdal. Han grensar mot Vestnes kommune i aust og mot Skodje i Ålesund kommune i  søraust. Over Grytafjorden i sør ligg Ålesund, og mot vest ligg øykommunen Giske. Mot nord ligg Sandøy i Ålesund kommune og Midsund i Molde kommune. Administrasjonssenteret i Haram er Brattvåg, med om lag  innbyggjarar.  

Frå 1. januar 2020 var kommunen del av  Ålesund kommune. Frå 1. januar 2024 vart Haram skild frå Ålesund att, og vart på nytt ein sjølvstendig kommune.

## Geografi
Mesteparten av innbyggjarane i kommunen bur på fastlandet, der dei tre største tettstadene også ligg. Frå sør mot nord ligg også øyane Lepsøya, Haramsøya, Flemsøya/Skuløya og Fjørtoft.

## Tettstader
Haram kommune har fire tettstader, innbyggjartal per 1.1.2009 i parentes:
* Kommunesenteret Brattvåg ()
* Vatne ()
* Søvik (636) 
* Austnes (391)

## Kommunen
Haram kommune vart oppretta ved formannskapslovene av 1837. Den 1. januar 1890 vart den dåverande kommunen delt, og Roald kommune med 794 innbyggjarar vart oppretta. Haram kommune hadde 1956 innbyggjarar etter delinga.

1. januar 1965 vart den noverande storkommunen oppretta, på følgjande vis:
* Dåverande Haram kommune, med unntak av Myklebustområdet på Harøya med øyane vestanfor (Uksøya, Storholmen m.fl.), som gjekk til Sandøy kommune, med  innbyggjarar
* Dåverande Vatne kommune, med unntak av Dryna og området på Midøya, som gjekk til Midsund kommune, med  innbyggjarar.
* Grytastranda, Søvik og Gamlem med øyane vestanfor dåverande Borgund kommune, med 1191 innbyggjarar.
Ved opprettinga hadde den nye storkommunen dermed  innbyggjarar.

## Næringsliv
Kommunen har mykje industri, der dei største bedriftene er VARD i Brattvåg og Søvik, og Rolls-Royce i Brattvåg og på Longva.

## Kjende folk frå Haram kommune
* Olaus Alvestad (1866–1903), folkehøgskulelærar, avisredaktør og songbokredaktør
* Ingebrigt Davik (1925–1991), forfattar, kringkastingsmann og barneunderhaldar
* Ingebrigt Andreas Fjørtoft (1859–1927), døvelærar
* Lauritz Fjørtoft (1877–1941), døvelærar
* Olaus Fjørtoft (1847–1878),  journalist og politisk agitator
* Bjarne Flem (1914–1999), fiskar og politikar
* Per Oddvar Hildre (f. 1950), kordirigent
* Knud Leem (1697–1774), prest, misjonær og språkforskar
* John O. Longva (1906–1988), fiskar og fabrikkskipspioner

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Giske kommune

**Giske kommune** er ein øykommune på Sunnmøre i Møre og Romsdal, rett vestom byen Ålesund. Kommunen består av dei to flate øyane Giske og Vigra, og to meir ulendte, Godøya og Valderøya. Kommunesenteret ligg på Valderhaugstranda på Valderøya, medan Vigra er den største øya. 

Giske kommune har 4 tettstader:
* Valderøya på Valderøya med 
* Roald på Vigra med  
* Leitebakk på Godøya med 
* Giske på Giske med  

Hovudnæringar i kommunen er fiske og jordbruk, fiskeoppdrett og noko mekanisk industri.

## Historie
Skjonghelleren på Valderøya er eit verdifull fortidsminne med avleiringar som mellom anna viser korleis den magnetiske Nordpolen har endra seg. Ein har òg funne restar av fuglar og dyr som er om lag 30 000 år gamle. Ein har òg funne 10 000 år gamle spor etter menneske.

Øyane har òg fleire minne frå vikingtida. På Giske ligg ein av dei eldste herregardane i Noreg. Han var heimen til den mektige Giske-ætta eller Arnungane frå 900-talet til 1582. Giske kapell, kledd i kvit marmor, vitnar om rikdommen på øya på 1100-talet.

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for noverande Giske kommune frå 1910:**

## Kommunikasjon
Det er brusamband mellom Vigra og Valderøya på Gjøsund. Frå Valderøya går ein undersjøisk tunnel til Ålesund (via Kverve, Ellingsøya). Det er bru til Giske frå Valderøya og undersjøisk tunnel frå Giske til Godøya. Snøggbåtsambandet Hareid-Valderøy-Ålesund blir trafikkert av MS «Tideekspress» og går fleire gongar dagleg frå ferjekaia på Valderhaugstranda.

Ålesund lufthamn ligg på Vigra.

## Kjende folk frå Giske kommune
*Både Ragnvald Mørejarl (800-talet) og normannarkongen Gange-Rolv (900-talet) var i følgje tradisjonen frå Giske
*Ragna Marie Blindheim (1885&ndash;1952), lærar 
*Severin Roald (1858–1898), skodespelar
*Ørnulf Opdahl (f. 1944), biletkunstnar, fødd i Ålesund, busett på Godøya
*Bjørn Brusdal (f. 1948), biletkunstnar
*Olaf Leon Roald (f. 1952), biletkunstnar

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Giske kommune
Hareid kommune

**Hareid** er ein kommune på øya Hareidlandet på Sunnmøre i Møre og Romsdal fylke. Vest på øya ligg Ulstein kommune. Elles er kommunen omgjeven av øykommunane Giske og Sula i nord og aust, og over Vartdalsfjorden av Ørsta. Administrasjonssenteret i kommunen er Hareid.
Dei andre krinsane i kommunen er:
* Bigset
* Brandal
* Hjørungavåg

## Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for Hareid kommune frå 1917:**

*<sup>a</sup> Dette talet omfattar eit område som var del av Hareid kommune fram til 1958, då det overført til gammle [[Borgund i Møre og Romsdal|Borgund kommune]]. Dette området hadde då 68 innbyggjarar.*

## Verdt å sjå
* Ishavsmuseet i Brandal
* Nasjonalmonumentet ved Overåsanden
* Ved Grimstadvatnet er det observert over 250 fugleartar, og nær 100 artar hekkar der 

## Kjende folk frå Hareid kommune
* Rasofiel Rise (1844-1929), lærar, komponist og songleiar
* Hans Peter Lie (1862-1945), lækjar og lepraforskar 
* Peter S. Brandal (1870–1933), selfangstpioner og forretningsmann
* Einar Hareide (1899–1983), fiskebåtreiar, organisasjonleiar og formann i Kristeleg Folkeparti
* Ivar Grimstad (1922–2006), journalist, lærar, forfattar og kåsør
* Johan H. Grimstad (1924–2006), komponist, lærar, kordirigent, solist og gardbrukar
* Solbjørg Pilskog (1930–2016), sjukepleiar og misjonær
* Ingolf Håkon Teigene (1949–2007), journalist og forfattar
* Åge Hareide, (1953–), fotballspelar og -trenar
* Gunn Berit Gjerde (1954–), politikar (Venstre)
* Oskar Grimstad (1954–), politikar (Framstegspartiet) 
* Edvard Moser (1962–), nobelprisvinnar i medisin
* Øystein Orten (1962–), forfattar

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Hareid kommune
Midsund kommune

**Midsund** er ein tidlegare norsk øykommune på romsdalskysten i Møre og Romsdal. Han var omgjeven av kommunane Aukra i nordaust, Molde i aust, Vestnes i sør, Haram i sørvest og Sandøy i vest. 1. janaur 2020 vart kommunen slegen saman med Molde og Nesset til nye Molde kommune. 

Det var to kyrkjer i Midsund kommune. Nord-Heggdal kapell og Otrøy kyrkje ligg begge på Otrøya.

Kommunen hadde rundt 2050 innbyggjarar. Tettstaden Midsund hadde 583 innbyggjarar per 1. januar 2019.  

## Historie
Det finst spor av busetjing frå Fosnakulturen ca. 6-8000 år f.Kr. Ein kjenner også til busetjinger frå 1400-talet.

Den mektige steingarden på Midøya var ein del av riksgrensa mellom Danmark-Noreg og Sverige i perioden 26. februar 1658 til 27. mai 1660. Steingarden var det vestlegaste endepunktet på riksgrensa.

## Geografi
Kommunen består av øyane Otrøy, Midøy, Dryna, Magerøy og Tautra.

## Samfunn

### Dialekt
Ein frå midsund snakkar romsdalsdialekt og brukar «i» som førsteperson eintall.

### Næringsdrift
Næringslivet i Midsund er preget av fiskeoppdrett, fiske, jordbruk og havrelatert mekanisk industri.

### '''Idrett'''
Midsund har sitt eige idrettslag som heite Midsund Idrettslag (forkorta MIL). Vi finn ein idrettshall, treningsstudio, Midsund stadion og Skeidvoll kunstgrassbane.

### Kultur
Midsund har ein kino som har tilholdsstad på bygdheim forsamlingshus. Bygdheim har plass til 170 personar.

Midsund musikklubb bidrar til å oppretthalde levande musikk i Midsund. 

Midsund har eiga lokalavis kalla Midsundingen som blir oppdatert kvar dag på nettstaden deiras og utgjeve kvar måned i papir.

## Verdt å sjå

* Bjørneremshellarane
*Franskhelleren
*Hellekista på Orset
*Helleristningar på Nord Heggdal
*Kvernhuset i Heggdalsvika
*Midsundtrappa
* Riksgrensa mellom Danmark/Noreg - Sverige

## Kjende folk frå Midsund
* Anton Beinset, (1894-1963), redaktør og forfattar
* Eivind Reiten, (1953-), politikar og næringslivsleiar
*Ole Arve Misund, (1958-), direktør i Norsk Polarinstitutt 
*Eldbjørg Raknes, (1970-), jazzmusikar
*Steinar Raknes, (1975-) jazzmusikar 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Midsund kommune
Nesset kommune

**Nesset kommune** er ein tidlegare norsk kommune i Romsdal i Møre og Romsdal fylke som eksisterte frå 1838 til 2020. Kommunen grensa til Rauma i vest, til Gjemnes og Molde i nordvest, til Sunndal i aust og til Lesja i Oppland fylke i sør. I nord grensa han mot Tingvoll kommune på nordsida av Sunndalsfjorden.

## Historikk
Nesset kommune blei oppretta ved formannskapslovene av 1837. 

1. januar 1890 blei Nesset kommune delt, då Eresfjord og Vistdal kommune blei oppretta som kommune med 2155 innbyggjarar. Gjenverande Nesset kommune hadde då 1706 innbyggjarar.

1. januar 1964 blei Eresfjord og Vistdal kommune igjen slått saman med Nesset kommune. Eresfjord og Vistdal hadde ved samanslåinga 1289 innbyggjarar og dåverande Nesset kommune hadde 2360 innbyggjarar. Til saman fekk den nye Nesset kommune 3649 innbyggjarar.

Nesset blei slegen saman med Molde og Midsund til nye Molde kommune 1. januar 2020. 

## Kyrkjer
Det var tre kyrkjer i Nesset kommune, Sira kyrkje i Eresfjord, Vistdal kyrkje og Nesset kyrkje i Eidsvåg.

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for noverande Nesset kommune frå 1900:**

## Folk knytte til Nesset kommune
* Bjørnstjerne Bjørnson, forfattar (budde ei stund i kommunen, men var frå Kvikne)
* Kurt Asle Arvesen, syklist
* Tommy Eide Møster, fotballspelar

## Bilete

Eikesdal.jpg|Frå Eikesdal
Nesset kirke.jpg|Nesset kyrkje
Nesset prestegard (1).JPG|Nesset prestegard, barndomsheimen til Bjørnstjerne Bjørnson
Sira-kirke-Nesset.jpg|Sira kyrkje
Vistdal-kirke-Nesset.jpg|Vistdal kyrkje


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Nesset kommune
* Historiske arkiv etter Molde kommune, Bolsøy kommune, Eresfjord og Vistdal kommune og Nesset kommune på Arkivportalen
Rindal kommune

**Rindal** er ein kommune i Trøndelag fylke. Han grensar til Heim kommune i nord, Orkland kommune  i nord og aust, Rennebu og Oppdal i sør og Surnadal i vest.

Rindal var ein del av Møre og Romsdal fylke fram til den 1. januar 2019 då kommunen vart overført til Trøndelag etter eige ynske. Allereie i 1923 søkte Rindal saman med Surnadal om å bli overført til Trøndelag, men då lukkast det ikkje.

## Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for Rindal kommune frå 1858:**

*<sup>a</sup> Dette talet omfattar eit område som vart overført frå Rindal kommune til [[Hemne kommune]] i 2008. Dette området hadde då 4 innbyggjarar.*

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Rindal kommune
Sandøy kommune

**Sandøy kommune** er ein tidlegare norsk kommune på Romsdalskysten i Møre og Romsdal fylke. Arealet inngår no i Ålesund kommune. Kommunen grensa til Haram i sør, til Midsund i aust og til Aukra i nord. Sandøy kommune vart danna i 1867, då han vart skild ut frå Aukra kommune. Kommunegrensene har vore uendra sidan 1965, då Sandøy fekk overført delane av Harøya som høyrde til Haram kommune. 1. januar 2020 vart Sandøy ein del av nye Ålesund kommune. 

Sandøy var den nest minste kommunen i Møre og Romsdal etter folketal. Næringslivet i kommunen har tradisjonelt vore prega av fiske. I dei seinare åra har reiselivsnæringa vore i vekst. Administrasjonssenteret i kommunen er Steinshamn, som ligg nord på Harøya. Kyrkjene i Sandøy kommune er Sandøy kyrkje på Sandøya og Harøy kyrkje på Harøya.

Lokalavisa er *[[Haramsnytt]]*, som kjem ut to dagar i veka.

## Geografi
Sandøy består av mange øyar og er kommunen med minst flatevidd av kommunane i Møre og Romsdal. Flesteparten av øyane i kommunen er flate og myrlendte, og seks av desse øyane er busette. Harøya på 13,6 km² er den største øya i kommunen og utgjer kring 60 % av flatevidda. På denne øya ligg Steinshamn, administrasjonssenteret i Sandøy kommune, og størstedelen av folkesetnaden bur her. Ut mot havet ligg øyane Ona og Husøya, Sandøya og Finnøya ligg nordaust for Harøya, og Orta ligg heilt aust i kommunen. Det høgaste punktet i Sandøy kommune Harøyburet på 156 moh., som ligg på Harøya.

## Kommunevåpen
Kommunevåpenet til Sandøy vart godkjent 1986. Våpenet har på blå grunn tre sølv spissar som møtest på høgre skjoldkant. Motivet illuderer ljos frå fyrtårn.

## Kjelder
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
Smøla kommune

**Smøla** er ein øykommune på Nordmøre i Møre og Romsdal. Over Ramsøyfjorden i aust ligg øya og kommunen Hitra, og over Edøyfjorden i sør ligg Aure og øya Tustna. Ein person frå Smøla blir kalla «smølaværing» eller «smølværing».

Kommunevåpenet frå 1989 viser to oppflygande sølvmåsar på raud bakgrunn.

## Geografi
Kommunen er den nordlegaste på Nordmøre. Han ligg tre mil nord for Kristiansund.
Heile kommunen omfattar over 5&nbsp;800 øyar, holmar og skjer. Den største øya, Fast-Smøla, dekkjer 214 km² av den totale flatevidda av kommunen på 275 km².

## Næringsliv
Dei viktigaste næringane i kommunen er landbruk og fiske, men sørvisnæringane har hatt aukande omfang. Smøla vart den fyrste store vindkraftkommunen med opninga av Smøla vindpark i i 2002. Smøla vindpark II vart opna i 2005. Reiselivsnæringa har òg vorte viktig.

## Historie

Kulisteinen på Kuløya er ein godt ivareteken runestein som nemner kristninga av Noreg, og er den eldste kjende skriftlege bruken av namnet «Noreg».

Gamle Edøy kyrkje på Edøya vart bygd på 1100-talet.

Ny Jord starta eit omfattande bureisingsfelt på Frostadheia på 1930-talet

## Befolkning
1. januar 2024 budde det 2159 personar i Smøla kommune. Av dei budde om lag 1650, om lag 75 %, på hovudøya Smøla. I 1900 budde berre 54 % av folket i den noverande kommunen på hovudøya. Då var det busetjing på over 50 småøyar i skjergarden rundt øya. Dei fleste av desse øyane er no fråflytta.

;Folketalsutvikling for noverande Smøla kommune frå 1801:

;Folketalsutvikling for øya Smøla (medrekna Jøa, Steinsøya, Tjønnøya, Hjellbergsøya, Rossvoll og Buøya)

## Kjende smølaværingar
*Ingar Knudtsen, forfattar.
*Nikolai Gjøstøl, kunstnar.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Smøla kommune
*Bygninger og Byggeskikk på Smøla
Stranda kommune

**Stranda** er ein kommune i Møre og Romsdal. Han ligg ved Storfjorden på Indre Sunnmøre. Kommunesenteret er Stranda. I kommunesenteret og bygdene rundt bur det knapt 3&nbsp;400 innbyggjarar, men bygdene Geiranger (250 innbyggjarar), Hellesylt (680 innbyggjarar), Liabygda (260 innbyggjarar) ligg òg i kommunen. Sentrum med kyrkja er oppført på garden Sløgstad (òg kalla Slyngstad). Den første postadressa (namnet på postopneriet) var «Slyngstad» eller «Slyngstad i Stranden», frå 1876 berre kalla «Stranden», endra til «Stranda» i 1921.

## Geografi

Fjellområdet Åkerneset i Sunnylvsfjorden er rekna som ustabilt, og eit ras der kan skapa ei flodbølgje som vil ramma fleire av tettstadene. Fjellet er derfor nøye overvaka.

## Næringsliv og utdanning
Stranda har to vidaregåande skular: Den private kristne internatskulen Vestborg vidaregåande skule og den fylkeskommunale Stranda vidaregåande skule.

Industriverksemd er hovudnæringa i kommunen, og i tillegg til kjøt- og møbelindustri ligg mellom anna den største fabrikken for frosen pizza i Noreg her. Der lagar dei den kjende Grandiosa-pizzaen.

**Reiselivsnæringa** har lange og sterke tradisjonar i kommunen. Geiranger vart tidleg eit reisemål, og alt i 1869 kom det første skipet med utanlandske turistar til Geiranger. I dag er Geiranger nest største cruisehamna i Noreg med om lag 200 cruiseskip-anløp kvart år. I tillegg kjem dagleg anløp av hurtigruta. I alt gjestar om lag 700 000 turistar kvar sommar Geiranger. 

Fossar, fjord, fjell og fråflytte fjellgardar som klorer seg fast i bratthenga, har gitt Geirangerfjorden oppnamnet «Verdens vakraste fjord». Han står på UNESCO si verdsarvliste og mesteparten av Geirangerfjorden delområde av Vestnorsk fjordlandskap ligg innanfor Stranda kommune.

Den ideelle organisasjonen Storfjordens Venner har i ei årrekkje restaurert fleire av dei fråflytte fjellgardane, mellom anna ved hjelp av midlar frå Riksantikvaren og friviljugt arbeide.

## Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for noverande Stranda kommune frå 1900:**

## Kjende folk frå Stranda kommune
*Nils E. Ringset (1886&ndash;1976), bonde, venstrepolitikar og organisasjonsmann 
*Olav Oksvik (1888&ndash;1958), første Ap-parlamentarikar frå  landdistrikta i Møre og Romsdal (Bolsøy)
*P.I. Langlo (1892&ndash;1940), føregangsmann og grunnleggjar av norsk møbelindustri
*Kristian Langlo (1894&ndash;1976), venstrepolitikar, rektor og ordførar
*Inge Hermann Langlo (f. 1933), tidleaare møbelprodusent
*Oddbjørn Sverre Langlo (1935&ndash;2004), høgrepolitikar
*Asbjørn Gjærde (f. 1939), journalist og forfattar
*Peter Opsvik (f.1939), møbeldesignar
*Per Vassbotn, (f. 1941), journalist, forfattar og kommunikasjonsdirektør
*Are Kalvø (f. 1969), komikar og forfattar
*Margreth Olin (f. 1970), filmregissør
*Petra Hellesylt Sæther (f. 1907), jordmor
*Bjarne Solbakken, idrettsutøvar
*Pål Øie, filmregisssør

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Stranda kommune
* Sunnmøringen, lokalavis for bygdelaga i Stranda kommune.
* Stranda Sogelag - lokalsoge for bygdene: Stranda, Sunnylven, Geiranger og Liabygda.
* Historiske arkiv etter Stranda kommune og Sunnylven kommune på Arkivportalen
Sula kommune

**Sula** er ein øykommune på Sunnmøre i Møre og Romsdal. Kommunen har grenser til Ålesund, Hareid og Ørsta.

Med flatevidd på 58 km² er Sula ein av dei minste kommunane i Møre og Romsdal. Han er òg ein av dei mest folketette, med 119 innbyggjarar per km². Nord for øya ligg Borgundfjorden og i sør Storfjorden. Det høgaste punktet på øya er Vardane på Sulafjellet, 776 moh. Kring halvparten av innbyggjarane i kommunen bur i administrasjonssenteret Langevåg, men bygdene Mauseidvåg, Solavågen og Fiskarstrand har òg stor busetjing.

## Historie
Frå gamalt av var Sula ein del av tidlegare Borgund kommune. Dei første tankane om å verta eit sjølvstendig herad vart lagde fram i 1919 i *[[Sunnmørsposten]]*. På denne tida hadde øya Sula om lag halvparten så mange innbyggjarar som resten av Borgund herad, som det heitte då. Forslaget førte ikkje fram, men då Borgund vart slegen i hop med Ålesund i 1968, blussa kampen om sjølvstende opp att. Innbyggjarane og politikarane på Sula var redde at øya no ville bli ein gløymd utkant i den nye storkommunen Ålesund. Fram til 1977 gjekk det såleis føre seg ein heftig debatt og utskiljinga var oppe til politisk handsaming fleire gonger. Endeleg i 1976 vedtok Stortinget at Sula skulle skiljast ut frå Ålesund, og det har han såleis vore sidan 1. januar 1977.

**Folketalsutvikling for noverande Sula kommune:**

## Næringsliv
Sula er eit viktig trafikknutepunkt ettersom Europaveg 39, kyststamvegen, går gjennom kommunen. Ei bru og to ferjesamband knyter øysamfunnet til nabokommunane.

Sula var tidlegare eit viktig fiske- og jordbruksområde. I dag er fleire næringsvegar representerte, mellom anna møbel-, tekstil-, transport- og fiskeforedlingsindustri og skipskonstruksjon.

### Fiskerstrand verft
Verftet blei grunnlagt i 1909 som Fiskerstrand Slip & Motorverksted av Peder E. Fiskerstrand. Verftet har i dag godt ry og står for både nybygg og reparasjon av ferjer og fiskebåtar.

## Kjende sulalendingar
Musikkgruppene Ytre Suløens Jass-ensemble og Brazz Brothers kjem frå Sula, og det gjer òg ei rekkje andre kjende personar:

*Ole Andreas Devold (1829-1892), industrieigar
*Anton L. Alvestad (1883–1956), politikar og statsråd
*Inga Tusvik (1914-1992), cand. phil., stortingsrepresentant for Venstre, rektor
*Olga Marie Mikalsen (1915–2006), songar
*Magne Lerheim (1929-1994), cand. jur., universitetsdirektør ved Universitetet i Bergen 
*Jens Arne Molvær, (f. 1940), musikar
*Tor-Johan Ekeland (f. 1949), psykolog
*Stein Erik Tafjord (f. 1953), musikar
*Runar Tafjord (f. 1957), musikar
*Helge Førde (f. 1957), musikar
*Jarle Førde (f. 1956), musikar
*Jan Magne Førde (f. 1962), musikar
*Nils Petter Molvær (f. 1960), musikar
*Harald Devold (f. 1964), musikar
*Gry Molvær Hivju (f. 1970), journalist
*Annbjørg Lien (f. 1971), felespelar
*Kåre Nymark (f. 1972), trompetist
*Hild Sofie Tafjord (f. 1974), musikar
*Robert Post (f. 1979), musikar
*Tricia Boutté, tilflytta jazzvokalist
*Lena Nymark (f. 1980), musikar

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Sula kommune
Sunndal kommune

**Sunndal** er ein kommune på Nordmøre i Møre og Romsdal. Kommunesenter er Sunndalsøra. Kommunen inneheld dei gamle herada Sunndal, Øksendal og Ålvundeid så vel som Ålvundfjord krins av tidlegare Stangvik herad.

Sunndal har ca. 7500 innbyggjarar, av dei bur rundt 4500 i tettstaden Sunndalsøra.

I arbeids- og næringslivet i Sunndal er det aluminiumsverket som dominerer, med ca. 900 arbeidsplassar. Verket er nyleg (2004) modernisert, samtidig som det feirar 50-års-jubileum. Det er Norsk Hydro som har eigd aluminiumsverket sidan 1980-talet.

Sjølv om tettstaden er bygd opp omkring aluminiumsverket, er Sunndal og ein stor jordbrukskommune og har ein godt utbygd offentleg sektor.

Sunndalsøra er truleg den staden i Noreg som har størst del av bustadene sine i bustadsamvirket.

## Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for noverande Sunndal kommune frå 1854:**

:a *Talet omfattar ikkje krinsen [[Ålvundfjorden|Ålvundfjord]], som var del av gamle [[Stangvik]] kommune fram til 1965, då han vart overført til Sunndal kommune. Dette området hadde då 508 innbyggjarar.*

## Kjende folk frå Sunndal kommune
* Hagbard Emanuel Berner, politikar, redaktør, journalist, jurist
* Erik Almhjell (1883-1961), spelemann 
* Gunvald Engelstad (1900-1972), arbeidsmann og politikar
* Leif Roar Falkum, f. 1949, lækjar og friidrettsutøvar
* Ingebrigt G. Forseth (1847-1938, lærar, gardbrukar og politikar
* Ole Gundersen Forseth (1838-1919), lærar og lokalhistorikar
* Aslaug Fredriksen (1918-2000), politikar
* Ada Hegerberg, f. 1995, fotballspelar 
* Jon Larsson Håven (1816-1898), lærar, gardbrukar og politikar
* Tor Erik Jenstad, f. 1956, språkforskar 
* Nils Magerøy (1883-1961), skulemann
* Lars Mæhle, f. 1971, forfattar
* Bersvend Martinusson Røkkum (1806-1867), gardbrukar og politikar
* Nils Trædal (1879-1948), prest og politikar
* Nils Ulvund, f. 1949, lærar, gardbrukar og nynorskmann

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Sunndal kommune
Surnadal kommune

**Surnadal** er ein kommune på Nordmøre i Møre og Romsdal. Kommunen grensar til Heim kommune i nord, Rindal i aust og Sunndal i sør. Over fjorden ligg Tingvoll kommune.

Surnadal kommune ligg ved foten av Trollheimen. Han er sett saman av fleire dalar, med Surnadalen som den viktigaste. Dei mindre dalane er Bæverfjord, Bæverdalen, Bøfjorden, Østbødalen, Søyådalen, Todalen, Kvanne og Stangvik. 

Frå Surnadal strekkjer det seg fleire seter- og fjelldalar langt inn i sentrum av Trollheimen. Det høgaste fjellet her er Snota, 1668 moh. Elva Surna renn gjennom Surnadal frå Rindal og vestover. Her blir elva forma i det største deltaområdet i Nord-Europa før ho renn ut i Surnadalsfjorden. Surna er rik på laks og er eit trekkplaster for bygda.

Det milde klimaet og jordsmonet gjer Surnadal til ein god jordbrukskommune. Økonomien er bygd på jordbruk, skogsdrift, industri og meir. Administrasjonssentrumet heiter Skei. 
Surnadal har ferjesamband med Sunndal over Kvanne–Rykkjem, og riksveg 65 går til Trondheim.

Surnadal er heimbygda til den nasjonalkjende diktaren Hans Hyldbakk, som har vore med på å gje bygda sterke kulturtradisjonar.

## Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for noverande Surnadal kommune frå 1920:**

:a *Talet omfattar krinsen [[Ålvundfjorden|Ålvundfjord]] og grendene [[Åsprong]] og [[Sandnes i Tingvoll|Sandnes]], som var del av gamle [[Stangvik]] kommune fram til kommunesamanslåinga i 1965. Ålvundfjord vart då overført til [[Sunndal kommune]] og Åsprong og Sandnes til [[Tingvoll kommune]]. Desse områda hadde då 534 innbyggjarar til saman.*

## Kjende personar frå Surnadal
* Ole Andreas Lindeman (1769–1857), organist og musikkpedagog
* Hallvard Ørsal (1876–1943), spelemann 
* Hans Hyldbakk (1898–2001), diktar og bygdebokforfattar
* Kaare Espolin Johnson (1907–1994), biletkunstnar og illustratør
* Henning Sommerro (f. 1952), musikar, komponist og musikklærar
* Trygve Brøske (f. 1973), pianist og komponist
* Ivar Loe Bjørnstad (f. 1981), trommeslagar og handverkar

## Bilete

Fil:TrollhettaFromSnota.jpg|Trollhetta sett frå Snota
Fil:Surnadalsøra.jpg|Surnadalsøra
Fil:Mo kirke Surnadal.jpg|Mo kyrkje er ei av dei få Y-forma kyrkjene i landet.


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Surnadal kommune
Skodje kommune

**Skodje** (uttalt **Skøye**) er ein tidlegare norsk kommune på Sunnmøre i Møre og Romsdal. Han grensa mot Haram kommune i nord, Ørskog kommune i aust og Ålesund kommune i vest. Over Storfjorden mot sør låg Sykkylven kommune. 1. januar 2020 vart Skodje ein del av nye Ålesund kommune.

## Geografi

*Engsetdalsvatnet
*Stette
*Valle
*Skodjebruene
*Straumsbrua
*Brusdalsvatnet
*Solnør Gård
*Utvika

## Næringsliv
Kommunen har hovudsakleg jord- og skogbruk, men det er òg trevare- og møbelindustri og annan industri der, delvis flytta dit frå Ålesund. E39 og E136 går samanfallande gjennom kommunen. Skodje har ein ung aldersprofil; om lag 60 % av innbyggjarane er under 40 år.

## Historikk
Skodje er både ein tidlegare og noverande sjølvstendig kommune. 

* Frå 1837 var Skodje ein del av Borgund formannskapsdistrikt, men blei etablert som eigen kommune ved frådeling i 1849. Den nyoppretta kommunen hadde 2&nbsp;170 innbyggjarar.
* Skodje og Vatne låg i 1589 under Borgund prestegjeld og blei eige prestegjeld frå 1. mai 1858 etter kongeleg resolusjon 12. januar 1858.
* 1. januar 1902 blei Skodje delt og Vatne etablert som eigen kommune med 1&nbsp;547 innbyggjarar. Skodje hadde 1&nbsp;551 innbyggjarar etter delinga.
* 1. januar 1916 blei ein del av Skodje med 14 innbyggjarar overført til Borgund kommune.
* 1. januar 1965 blei Skodje slått saman med Stordal og Ørskog til den nye Ørskog kommune. Skodje hadde 2&nbsp;047 innbyggjarar då han opphøyrde som eigen kommune.
* 1. januar 1977 blei Ørskog kommune delt i tre: Skodje, Stordal og Ørskog kommunar. Då Skodje gjenoppstod som sjølvstendig kommune, var innbyggjartalet  2&nbsp;634.
* 19. april 2006 blei Kanal Skodje innvigd av ordføraren.
* 27.april 2006 blei Skodje kommune internasjonal kommune. Voi kommune i Kenya er Skodje sin venskapskommune.
* 27. september 2007 vart miljøgata gjennom Skodje sentrum opna.

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for Skodje kommune frå 1902:**

*<sup>a</sup>Dette talet omfattar eit område som var del av Skodje kommune fram til 1916, då det vart overført til gamle [[Borgund på Sunnmøre|Borgund kommune]]. Dette området hadde då 14 innbyggjarar.*

## Tusenårsstad
Kommunen sin tusenårsstad er Tusenårsparken rundt Jentekolonien. Jentekolonien er ein gamal feriekoloni for jenter, som for inntil få år sidan ikkje blei tatt vare på. Skodje Lions starta ein dugnad for bygget, og det er no gjort om til eit hus for kultur og arrangement i kommunen. 

Rundt bygningen er Tusenårsparken bygd opp. Her står det blant anna eit bronserelieff av krigshelten Herluf Nygaard. I «statsministerlunden» har blant andre både Kjell Magne Bondevik og Jens Stoltenberg planta kvart sitt tre. Her står òg venskapstreet som er planta av vennskapskommunen Voi i Kenya. I parken ligg òg det gamle kornlageret, som var utgangspunktet for det som seinare blei den lokale banken.

## Kjende personar frå Skodje
*Ludvig Daae, embetsmann, stortingsrepresentant og minister
*Herluf Nygaard, krigshelt
*Magne Fremmerlid, operasongar
*Ottar Nevstad, prest
*Gunnar Hamnøy, predikant
*Harald Halvorsen, kaptein

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Skodje kommune
Stordal kommune

**Stordal** er ein tidlegare norsk kommune på Sunnmøre i Møre og Romsdal. Han grensa til Ørskog i nordvest, Vestnes i nord, Rauma i aust, Norddal i søraust, Stranda i sør og til Sykkylven i vest. 

Kommunen vart oppretta då han vart skild ut frå Stranda kommune i 1892. Han vart slått saman med Ørskog kommune og Skodje kommune i 1965, men den nye storkommunen vart oppløyst att i 1977, og Stordal vart eigen kommune igjen. Stordal var ved samanslåinga den minste kommunen i Møre og Romsdal etter folketal. 1. januar 2020 vart han slegen saman med Norddal til Fjord kommune.

## Folketalsutvikling
Då Stordal kommune vart skild ut att som eigen kommune, vart han den minste kommunen i Møre og Romsdal etter folketal. Men folketalet minka raskare i Tustna kommune enn i Stordal, og i 1998 tok Stordal att Tustna. Frå då og fram til 2006 veksla dei to kommunane på å vera minst. Det året vart Tustna kommune slått saman med Aure kommune, og frå då var Stordal igjen minst i fylket. Per 2010 var Stordal den einaste kommunen i Møre og Romsdal etter dei store kommunesamanslåingane på 1960-talet som hadde hatt færre enn 1000 innbyggjarar. Talet var lågare enn dette i 2003-04 og 2006-08.

**Folketalsutvikling for Stordal kommune frå 1892:**

## Sjå òg
*Høgaste fjella i Stordal
## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Historiske arkiv etter Stordal kommune på Arkivportalen.no
Ulstein kommune

**Ulstein** er ein kommune på Sunnmøre i Møre og Romsdal. Av dei om lag 8 300 innbyggjarane bur 6 900 på Hareidlandet og 1 400 på Dimnøya. Andre bebudde øyar er Eika og Hatløya. Kommunen grensar til Hareid i aust og Herøy i vest. I søraust ligg Ørsta og Volda, som Ulstein er knytt til via Eiksundsambandet.

Kommunesenter er Ulsteinvik. Tettstaden hadde, ifølgje SSB,  5 376 innbyggjarar per 01.01.2015. Den nærliggande tettstaden Sundgot hadde 972 innbyggjarar.

Kommunevåpenet viser ei rekke med sju taggar i gull som symboliserer dei sju skulekrinsane Ulstein kommune ein gong hadde, dette er lagt på ein blå botn. Kommunevåpenet vart laga av Asbjørn Waage i 1984. 
## Næringsliv og utdanning
Skipsindustrien ber økonomien i kommunen. Ulstein Group og Rolls-Royce er hjørnesteinsverksemder. Kleven Verft fekk bustyrar i juli 2020.

Ulsteinvik er også eit handelssenter og skulesenter. Det er 4 skulekrinsar i Ulstein: Haddal, som femner om bygdene Eiksund, Haddal og Garnes. Hasund, som femner om Dimnøya og Hasund grunnkrins. Ulsteinvik, som dekkjer gardane Osnes, Vik, Saunes, Hofset og Holseker. Ulstein, som femner om bygdelaga Skeide, Ulstein og Flø.

## Historie
Utgravingane ved Osnes kyrkjegard tyder på busetnad i kommunen 5000 år attende i tid.

Ulstein er òg kjend for fotballaget IL Hødd.

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for Ulstein kommune frå 1917:**

*<sup>a</sup> Dette talet omfattar ikkje Eiksund krins med øya [[Eika]], som var del av [[Herøy på Sunnmøre|Herøy kommune]] fram til 1964, då det vart overført til Ulstein kommune. Dette området hadde då 222 innbyggjarar.*

## Kjende folk frå Ulstein kommune
* Sigvald Hasund (1868–1959), landbrukshistorikar, høgskulerektor, politikar og minister
* Knut Strand (1887-1980), fiskebåtreiar og politikar 
* Ragnar Ulstein (1920-2020), krigshistorikar, forfattar og motstandsmann
* Idar Ulstein (1934-2012) , næringsdrivar
* Kjetil Hasund (f. 1942), fotballspelar
* Per Eide (f. 1954), fotograf
* Gunvor Ulstein (f. 1969), konsernsjef i Ulsteinkonsernet, «Årets forretningskvinne» 2006.
* Ole Bjørn Sundgot (f. 1972), fotballspelar
* Arild Sundgot (f. 1978), fotballspelar
* Øystein Runde (f. 1979), teikneserieskapar
* Morten Moldskred (f. 1980), fotballspelar
* Karsten Warholm (f. 1996), friidrettsutøvar
* Dagni Myrene (f. 2002), skodespelar
* Fredrik Steen (tidlegare Knutsen), komikar

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Ulstein kommune