open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aleksandr Solzjenitsyn

**Aleksandr Isajevitsj Solzjenitsyn** (), russisk **Алекса́ндр Иса́евич Солжени́цын** var ein russisk forfattar, historikar og nobelprisvinnar. Han gjorde verda merksam på dei sovjetiske slaveleirane (Gulag) og var kritisk til russisk styre under og etter sovjettida.

Solzjenitsyn tenestegjorde som kaptein i artilleriet under andre verdskrigen. Etter å ha sett den brutale framferda til sovjetiske soldatar i Polen og Tyskland skreiv han diktet «Prøyssiske netter». Han blei arrestert i februar 1945 for å ha kalla statsleiaren Stalin for «han med barten» i eit brev til ein ven, og i juli det året dømd til ti år i fangeleir. Opplevingane i Gulag førte til bøker som *En dag i Ivan Denisovitsj' liv* og *Gulag-arkipelet*. Seinare verk som til dømes *I første krets* og *Kreftavdelingen* gav Solzjenitsyn stor vyrnad, og han fekk Nobelprisen i litteratur i 1970. 

Solzjenitsyn mista det sovjetiske statsborgarskapet sitt og levde i eksil frå 1974, først i Tyskland, der han budde hjå venen Heinrich Böll, deretter Sveits og til sist i Vermont i USA. Han vitja også Noreg ei tid og vurderte å slå seg ned der. Etter enden på Sovjetunionen drog han tilbake til Russland i 1994. Han heldt fram med sitt virke som regimekritikar også av det nye styret i Russland.

Solzjenitsyn døydde i Moskva av hjartesvikt, 89 år gammal.

## Referansar


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Aleksandr Solzjenitsyn|Aleksandr Solsjenitsyn]]» frå ,  den 7. august 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* Björkegren, Hans, and Kaarina Eneberg *Aleksandr Solzhenitsyn: A Biography*, Henley-on-Thames: Aiden Ellis, 1973. ISBN 0-85628-005-4.
* *Guardian* (London). 3 August 2008. http://www.guardian.co.uk/books/2008/aug/03/alexander.solzhenitsyn 
* Scammell, Michael *Solzhenitsyn: A Biography*. London: Paladin, 1986. ISBN 0-586-08538-6.
Riksspelman

**Riksspelman** er ein person som har motteke *[[Anders Zorn]]s silvermärke* (''Zornmärket'' i silver) ved ei framføring tilrettelagt av Svenska Folkdansringen. For å verta riksspelman må ein vera ein teknisk dugande musikar, og ha kunnskap om spelestil i eit visst musikalsk tradisjonsområde i Sverige. Dette må visast ved at låtar frå ein viss del av Sverige vert spela for ein jury, og om det vert delt ut eit sølvmerke, vert vedkomande person riksspelman på nettopp denne typen låtar.

Dei fleste riksspelmän spelar fiolin (fele), men det er også utnemnt riksspelmän på durspel (eit lite dragspel, *«toradar»*), nyckelharpa, klarinett, kuhorn, kauking, munnspel og svensk sekkepipe. Musikkinstrumentet hummel *(långspel, långharpa)* er også eit gyldig instrument for oppspel, men hittil har ingen sølvmerke vorte utdelte.

Om lag 740 spelemenn har sidan 1933 motteke sølvmerket og tittelen riksspelman.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Riksspelman|Riksspelman]]» frå ,  den 7. august 2008.*  

## Bakgrunnsstoff
*Så blir man riksspelman  (informasjon frå Svenska Folkdansringen)
Kapp Buor-Khaja

**Kapp Buor-Khaja** (russisk *Mys Buor-Khaja*) er eit nes i Laptevhavet i republikken Sakha i Russland. Det ligg mellom Buor-Khaja-bukta i vest og Janabukta i aust. 

Havet omkring neset er isdekt ni månader av året og ofte stengd av isfjell. På austsida går det ein land sandbanke kalla **Kosa Buor-Khaja**.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cape Buor-Khaya|Cape Buor-Khaya]]» frå , den 7. august 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* Plassering
* Geografisk data
* Kosa Buor-Khaja
Kapp Serdtse-Kamen

**Kapp Serdtse-Kamen** (russisk мыс Сердце-Камень, tyder «Kapp Hjartestein») er eit nes på nordaustkysten av Tsjukotka i Russland. Det ligg om lag 30 km aust for Neskynpilgynlagunen. 

Kapp Serdtse-Kamen er eit geografisk landemerke og aust for neset snur kysten av Tsjuktsjarhavet brått søraustover til Beringsundet. 

Vraket av det sovjetiske dampskipet «Tsjeljuskin» vart oppdaga i 2006 i nærleiken av neset. Landsbyen Uelen ligg 150 km søraust for neset. 

## Økologi
Området rundt neset er eit naturleg habitat for korthalealbatross *(Phoebastria albatrus)*.
Grønlandskval er ofte å sjå i farvatnet rundt Kapp Serdtse-Kamen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cape Serdtse-Kamen|Cape Serdtse-Kamen]]» frå , den 7. august 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
** Plassering
** Botnfauna
Lista

**Lista** er ein tidlegare kommune i Vest-Agder. Kommunen vart slegen saman med Farsund kommune, Herad kommune og Spind kommune til noverande Farsund kommune i 1966. Listalandet strekkjer seg frå Farsund by og ut til Lista fyrstasjon. Landskapet utgjer ei halvøy, rekna frå Listeidet. 

Lista har vore bygd frå bronsealderen, og stadnamn frå området er kjende frå kvada om Helge Hundingsbane. Staden vart tidleg eit hovdingsete, som vart rikt av di det vakta leia frå Agdesida til Rogaland. Dronning Åsa skulle etter segna vore dotter av ein konge på Lista.
Kapp Vankarem

**Kapp Vankarem** er eit nes i Tsjuktsjarhavet på nordkysten av Tsjukotka i Russland. Rundt neset finn ein mange smale sandbankar og myrområde med mange små viker og kystlagunar. Vankaremelva munnar ut i ein lagune sør for neset. 

Neset ligg nær Vankarem, ein tsjuktsjisk busetnad.

Aust for Kapp Vankarem observerte Adolf Erik Nordenskiöld restane av eldgamle busetnader og mange bein frå reinsdyr og isbjørn. 

Kvalross og kval, inkludert grønlandskval og gråkval, er det mykje av i farvatnet utanfor Kapp Vanakrem.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cape Vankarem|Cape Vankarem]]» frå , den 7. august 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** Armstrong, T., *The Russianss in the Arctic*, London, 1958.
*** Kval
Kapp Elisabeth

**Kapp Elisabeth** (russisk Мыс Елизаветы, *Mys Elizavety*) er eit nes på Sjmidthalvøya og det nordlegaste punktet på øya Sakhalin i Russland.

Kapp Elisabeth vart namngjeve av Adam Johann von Krusenstern (òg kjend som *Ivan Kruzenstern*) i 1805 etter tsarina Elizaveta som var kona til Aleksander I av Russland.

Neset er ein del av Okhinskij distrikt.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cape of Elisabeth|Cape of Elisabeth]]» frå , den 7. august 2008.*
Kapp Billings

**Kapp Billings**, russisk Мыс Биллингса, *Mys Billingsa*) er eit nes på nordkysten av Tsjukotka i Russland. Området rundt Kapp Billings er fylt med smale landtunger, sandbankar, myrområde og ei rekkje lagunar. 

Kapp Billings er det geografiske landemerke som skil Aust-Sibir-havet frå Tsjuktsjarhavet. DeLong-sundet ligg nord for neset. 

Neset er kalla opp etter den britiske kapteinen Joseph Billings (1758—1806) som tente i den russiske marinen under tsarina Katarina II av Russland si regjeringstid. 

Ein tsjuktsjisk bustnad kalla Gytkhelen ligg nær Kapp Billings. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cape Billings|Cape Billings]]» frå , den 7. august 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** Plassering
*** Kystmodellering
Kolabukta

**Kolabukta** (russisk Кольский залив; *Kolskij zaliv*), òg kalla Kolafjorden eller Murmanskfjorden, er ein 57 km lang fjord i Barentshavet som skjer seg innover på nordsida av Kolahalvøya. Han er opp til 7 km brei og 200-300 meter djup. Elvane Tuloma og Kolaelva munnar ut i fjorden. 

Austsida av bratt, medan vestsida er forholdsvis flat. På austsida ligg byane Murmansk og Severomorsk og på vestsida Poljarnyj.

Tidvasskilnaden i fjroden er opp mot 4 meter. Om vinteren er den sørlege delena av fjorden islagd. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Кольский залив|Кольский залив]]» frå , den 7. august 2008.*
Gizjiginbukta

**Gizjiginbukta** (russisk *Gizjiginskaja Guba*) er ei vid bukt på nordvestkysten av Kamtsjatka i Russland. Ho er den øvste venstre armen av Sjelikhovbukta nordaust i Okhotskhavet.

Busetnaden Evensk ligg ved bukta. 

Stillehavssild er vanleg i farvatnet. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gizhigin Bay|Gizhigin Bay]]» frå , den 7. august 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* Plassering
* Stillehavssild
Neskynpilgynlagunen

**Neskynpilgynlagunen** (russisk *Лагуна Нэскэнпильгын*) er ein grunn kystinnsjø i Tsjuktsjarhavet på nordsida av Tsjukotkahalvøya i Russland. Han ligg 30&nbsp;km aust for Koljutsjinskajabukta.

Lagunen er 40&nbsp;km lang og 20&nbsp;km brei. Neskynpilgynlagunen er skild frå resten av havet av ei smal landtunge som nesten lukkar heile lagunen. Landsbyen Nesjkan ligg på sjølve landtunga, på austsida av sundet. Administrativt høyrer heile området til Tsjukotka.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Neskynpil'gyn Lagoon|Neskynpil'gyn Lagoon]]» frå , den 7. august 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** Plassering
*** Geografiske data
Omulljakhskajabukta

**Omulljakhskajabukta** eller **Omulljakhbukta** (russisk *Omulljakhskaja guba*) er ei bukt i Aust-Sibir-havet. Ho ligg vest for elva Sundrun og aust for Janabukta. 

Bukta er open mot aust gjennom eit trongt sund og er 115 km lang. På det breiaste er bukta 25 km. Khromskajabukta er svært lik denne bukta og ligg 40 km lenger sør og deler same munning. 

Rundt bukta ligg vide våtmarksområde med innsjøar og myrer. Omulljakhskajabukta er isdekt det meste av året. 

Omulljakhskajabukta og området rundt høyrer til republikken Sakha i Russland. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Omullyakhskaya Bay|Omullyakhskaya Bay]]» frå , den 7. august 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** Plassering
*** YakutiaToday.Com
Sør-Vågsøy kyrkje

**Sør-Vågsøy kyrkje** står i Måløy i Kinn kommune i Vestland, og er ei langkyrkje bygd i tre i 1907.

Arkitekt for bygget, som har 500 sitjeplassar, var Lars Sølvberg.

Kyrkja var fram til 1. januar 2002 soknekyrkje i Sør-Vågsøy sokn. Då vart dei tre sokna i Vågsøy prestegjeld slegne saman til eitt sams sokn med namnet Vågsøy sokn.
Vågsøy prestegjeld vart oppretta i 1953 ved at Nord-Vågsøy og Sør-Vågsøy sokn vart skilde ut frå Selje prestegjeld.

## Kjelder
* 

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Om Vågsøy sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* «Kirkebøker, Sogn og Fjordane» på nettstaden til Arkivverket
* Kart frå 1979 som viser soknegrenser og kyrkjestader, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* Eldre fotografi av kyrkja på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
* Skanna kyrkjebøker frå Sogn og Fjordane på nettstaden til Arkivverket
* Oversyn over gravminne i Vågsøy kommune på nettstaden disnorge.no
* 
*
Manualtåka

**Manualtåka** (katalogisert **M27** og **NGC 6853**) er ei planetarisk tåka som ligg rundt 1200 lysår unna jorda i stjernebiletet Reven. Manualtåka er den første planetariske tåka oppdaga nokosinne, og vart oppdaga av den franske astronomen Charles Messier i 1764.

I lag med andre planetariske tåker inneheld Manualtåka sokalla knoppar. Knoppane i Manualtåka har storleikar på 17-56 milliardar kilometer, noko som er fleire gonger avstanden mellom sola og Pluto. Dei har mange ulike former, alt ifrå å likna på fingrar som peikar på den kvite dvergen i midten til skyer med eller utan hale. Knottane vert danna der varm og ionisert og kald og nøytral materie møtest.

Den kvite dvergen som ligg i midten av tåka har den største kjende radiusen for ein kvit dverg.

## Kjelder
Salisburyøya

**Salisburyøya** (russisk Остров Солсбери; *Ostrov Solsberi*) er ei øy som ligg sentralt i Frans Josefs land i Russland. 

Salisburyøya er relativt stor og lang og har eit areal på 960 km². Det høgaste punktet er 482 meter over havet og nesten heile øya er dekt av is.

Salisburyøya er ein del av undergruppa Zitsjy land i Frans Josefs land. Ho har lite ope hav rundt seg og ligg innklemt mellom Luigiøya og Champøya i sørvest, Zieglerøya i nordaust og Wiener Neustadt-øya i aust. 

Øya er kalla opp etter geologen Rollin D. Salisbury (1858-1922) frå University of Chicago.  Salisbury var nestkommanderande på Peary-ekspedisjonen. 

Salisburyøya må ikkje forvekslast med Salisburyøya i Canada.

## Nærliggande øyar
***Elisabethøya** (Остров Елизаветы; Ostrov Jelizavety) er ei 5 km oval øy som ligg 7 km nordvest for Salisbury. Ho er isfri og 121 meter over havet på det høgaste. Øya er kalla opp etter erkehertuginne Elisabeth Marie av Austerrike, dotter til kronprins Rudolf av Austerrike, som Rudolføya, den nordlegaste øya i Frans Josefs land nord, er kalla opp etter. 

***Ostrova Kutsjina** (Острова Кучина) er to småøyar nordaust for Salisburyøya. Dei er kalla opp etter den russiske polfararen Aleksander Kutsjin, den einaste russaren med på Amundsen sin Sørpolekspedisjon på «Fram». Kutsjin forsvann med Vladimir Rusanov sin mislukka ekspedisjon frå Spitsbergen på skipet «Gerkules» i 1912.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Salisbury Island (Russia)|Salisbury Island (Russia)]]» frå ,  den 7. august 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*** Plassering 
*** http://islands.unep.ch/CEO.htm  
*** [Rollin D. Salisbury](http://encyclopedia.farlex.com/Salisbury,+Rollin+(D))
Salkaj

**Salkaj** eller **Salkaj Aryta** er ei øy i Laptevhavet i Russland. Ho ligg på vestsida av Olenekbukta, om lag 40 km nordvest for Olenekdeltaet. Ho er 7 km lang og opp mot 3 km brei. 

Området rundt Salkaj er utsett for det harde arktiske vêret med mange stormar og streng kulde. Havet omkring øya er isdekt ni månader av året slik at ho og naboøyane er landfaste det meste av året. 

## Nærliggande øyar
* 1,5 km lenger nord ligg **Orto Ary**. Ho er litt mindre, 5 km lang og 2,7 km på det breiaste. 
* **Daldalakh** er ei like nord for Orto Ary igjen, og berre eit smalt sund skil ho frå fastlandet lenger nordvest. Daldalakh er 5,5 km lang og 3,3 km på det breiaste. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Salkay Island|Salkay Island]]» frå , den 7. august 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene: *
*** http://land.worldcitydb.com/respublika_sakha_(yakutiya)_in_russisk_federation_state.html & Geografisk data
*** http://land.worldcitydb.com/ostrov_salkay_4197693.html
Brunstadhornet

**Brunstadhornet** er ein 1524 m høg fjelltopp i Sykkylven på Sunnmøre. Toppen kan lettast nåast ved å gå inn Vellesæterdalen, opp Gullmorbrekka og deretter i urdete terreng nokså beint opp fjellsida til toppegga. Fjelltoppen har namn etter næraste busetnaden, matrikkelgarden Brunstad i Velledalen.

## Kjelder
Tsjaunskajabukta

**Tsjaunskajabukta** eller **Tsjaunbukta** (russisk Чаунская губа, *Tsjaunskaja guba*) er ei bukt i Aust-Sibir-havet, aust for Kolyma og vest for Tsjukotkahalvøya i Russland. 

Bukta er open mot nord og er 140 km lang. På det breiaste er ho 110 km. Nord i Tsjaunskajabuktaligg Ajonøya i vest og Pevekhalvøya og Routanøyane i aust. 

Tsjaunskajabukta er isdekt det meste av året. 

Bukta er kalla opp etter Tsjaunelva som munnar ut i bukta i sør. Andre elvar som munnar ut i bukta er Itsjuvejem, Paljavaam, Leljuvejem og Putsjevejem.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Chaunskaya Bay|Chaunskaya Bay]]» frå , den 7. august 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** Plassering
Salmøya

**Salmøya** (russisk Остров Сальм; *Ostrov Salm*) er ei om lag sirkelforma øy i Frans Josefs land i Russland. 

Salmøya er nesten heilt dekt av is bortsett frå eit nes på sørkysten. Ho er 17 km på det lengste og eit areal på 344 km². Det høgaste punktet er 343 meter over havet. 

Salmøya vart namngjeve av den austerriksk-ungarske nordpolekspedisjonen etter aristokratfamilien Salm-Hoogstraeten som grev Karl Aleksander, ein av dei største økonomiske støttespelarane til ekspedisjonen. Salm-Hoogstraeten-familien må ikkje forvekslast med Hochstetter-familien. 

Øya er omgjeve av fleire mindre øyar. 

## Nærliggande øyar
* **Ostrova Bisernyje** er to småøyar som ligg like sør for Salmøya.
* Eit par kilometer mot nordaust ligg **Hochstetterøyane** (Острова Гохштеттера eller Острова Хохштеттера). Her ligg den 6,5 km lange og 4 km breie **Hochstetterøyane** (òg kalla **Gogstettera Juzjnyj**) og to mindre øyar **Gogstettera Srednij** og **Ostrov Albatros**. Hochstetterøyane er kalla opp etter den tyske fyrstefamilien Hochstetter i Austerrike-Ungarn.
* Nord for Salmøya ligg den 3,7 km lange **Koldeweyøya**, (Остров Кольдевея), kalla opp etter kaptein Karl Koldewey på skipet «Hansa». Koldewey var leiare for Germania-ekspedisjonen, den andre tyske ekspedisjonen til Arktis i 1869-1870. Det høgaste punktet på øya er 66 meter over havet. 
* Nord for Koldeweyøya ligg den vesle **Schönauøya** (Остров Шёнау). Ho er kalla opp etter Teplitz-Schönau, (i dag Teplice i Tsjekkia), fødestaden til den austerriksk-ungarske keisaren Frans Josef I.
* Sørvest for Salmøya ligg den 10 km lange Wilczekøya, (Остров Вильчека) (som ikkje må forvekslast med Wilczek land i same øygruppe). Mellom dei to øyane ligg eit 3 km smalt sund. Ho er kalla opp etter den austerriksk-ungarske adelsmannen Johann Nepomuk Graf Wilczek.
* 4 km søraust for Salmøya ligg den vesle og runde **Litkeøya**, (Остров Литке). Ho har eit areal på 14 km² og vart kalla opp etter den russiske greven Fjodor Petrovitsj Litke.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Salm Island|Salm Island]]» frå , den 7. august 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** Alle plasseringar http://land.worldcitydb.com/arkhangelã¢â€â™skaya_ã¢â€â™_in_russisk_federation_state.html & http://islands.unep.ch/CEO.htm 
*** Stamtavle og fyrstefamiliar  & Alfred Wilhelm Karl Alexander Graf von Salm-Hoogstraeten
*** Karl Koldewey: http://members.eunet.at/castaway/history/history.html  & http://de.wikipedia.org/wiki/Carl_Koldewey
Felden

**Felden** er eit 1272 meter over havet høgt fjell i Volda kommune på Sunnmøre. Fjellet ligg mellom Dalsfjorden i vest og Bjørkedalen i aust. Toppen ligg på ei ganske stor flate. Mot sør er høge flog, frå aust og vest er det godt framkomeleg.

På toppflata har det vore reist eit lite steinhus. I 1823 gav Jakob Persson Bjørkedal ei utgreiing om Felden til bispen i Bergen, Jacob Neumann. Bjørkedal og fleire andre voldingar føretok det året ein tur til topps på Felden. Han fortel at det oppmura steinhuset har vore seks alner langt og fire alner breitt, og har vore tekt av steinheller. Bjørkedal antok at steinhuset kan ha vore eit "Bedehus, hvor man i hedenske Tider tilbad sine Guder og Gudinder, hvilken Formodning ligesom stadfestes ved givne Navne paa de nærmeste staaende Klippetopper. Øst for Felden staar Freiahornet, og i sydøst staar Store- og Lille Toren". Han fortel at tre voldingar besteig Felden bortimot 80 år tidlegare, altså omkring 1745. Den gongen hadde huset stått, men taket hadde falle ned. Desse tre karane, Pål Hesteflot, Rasmus Rangsæter og Ola Sollid undersøkte staden. Dei fann "eendel Folkehaar og Negler, hvorved de betoges af Frygt" og forlet deretter staden omgåande. Bjørkedal fortel at sidan gjekk ingen til topps før enn i 1817. Nokre unggutar gjekk då opp, og "rev meget av Huusets Steene".

Christopher Andreas Holmboe, professor i austerlandske språk, støtta Bjørkedal sine vurderingar i eit foredrag halde i Kristiania i 1870. Han viser til at både buddhistar, hinduar, mongolar og arabarar i tidlegare tider tok vare på hår og neglar. Også Holmboe ser på fjellnamna, og antek at Felden i si tid har vore helga til guden Odin. Og "Asalæren byder til at klippe Neglene paa Liig for at forhale Forfærdigelsen af Skibet Naglefar der gjøres af døde Mænds Negler. Naar det nemlig blev færdigt skulde Verden forgaae".

## Kjelder
* *Dalsfjord*. Volda, 1967.
Siciliansk

**Siciliansk** er eit romansk språk som vert mest nytta på øya Sicilia i Italia, på delar av Calabria, Apulia og Salerno sør i Italia, og litt på Malta. Siciliansk har ikkje status som offisielt språk i noko land, ikkje eingong i Italia. 

Språket har sterk påvirknad frå gresk, italiensk, latin, arabisk, fransk, og fleire andre språk. Det blir rekna at om lag 4,8 millionar snakkar siciliansk. Dei fleste av desse snakkar også italiensk.

## Døme
Under er eit døme på fleire former for skriftleg siciliansk i bøna Fader vår. Bøna er også vist på italiensk og latin for samanlikning.

### ''Lu Patri Nostru''

## Bakgrunnsstoff

* www.linguasiciliana.org
*  www.linguasiciliana.it
*  Arba Sicula Ein organisasjon med mål om å bevare det sicilianske språket
*  Ethnologue-rapport om siciliansk
*  Siciliansk–engelsk ordbok

## Fotnotar
Petsjorahavet

**Petsjorahavet** (russisk Печорское море, *Petsjorskoje more*) er eit havområde nordvest for Russland og den søraustlegaste delen av Barentshavet. Havet grensar i vest til øya Kolgujev og i aust til vestkysten av Vajgatsjøya og Jugorskijhalvøya. I nord grensar havet til sørenden av Novaja Zemlja.

Petsjorahavet er grunt og i snitt berre 6 meter djupt. Det djupaste punktet er 210 meter. Søri havet går den austlege Kolgujevstraumen. Det er nokre få øyar nær kysten og den største av desse er Dolgijøya.

Petsjorahavet er blokkert av is frå november til juni. Den største elva som munnar ut i Petsjorahavet er Petsjoraelva.

## Historie
Petsjorahavet fekk namn før Barentshavet fekk dagens namn. Resten av det som i dag er Barentshavet vart då kalla «Murmanskhavet» (Murmanskoje Morye).

Petsjorahavet var ofte utgangspunkt for utforskingar av då ukjende havområde lenger aust. Den første reisa ein kjenner til over Petsjorahavet gjennom Jugorskijsundet vart gjort av den russiske utforskaren Uleb frå Nizjnij Novgorod. Uleb reiste inn i Karahavet i 1032.

Russiske pomorar, innbyggjarar ved kysten av Kvitsjøen, utforska havområdet og kysten av Novaja Zemlja sidan 1000-talet. Den første arktiske skipsruta, Den store Mangazearuta, frå Kvitsjøen til elva Ob og Jenisejbukta, starta frå siste halvdel av 1500-talet. Denne linja opna vegen til rikdommane i Sibir og var i drift til 1619, då han vart lagt ned av militære og politiske årsaker og frykt for at europearane skulle trenge inn i Sibir.

I dag vert det drive noko boring etter olje i Petsjorahavet ved oljefelta Dolginskoje og Prirazlomnoje. Dei negative økologiske følgjene av den industrielle utforskinga av kysten av Petsjorahavet har vore stor.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pechora Sea|Pechora Sea]]» frå , den 7. august 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** Encyclopedia Britannica 
*** Bental fauna http://www.iobis.org/OBISWEB/ObisDynPage1.jsp?content=meta/40.html & http://data.gbif.org/datasets/resource/362/
*** Oljefelt
*** Isryggar
*** Menneskeleg påverknad på Petsjorahavet
*** Leonid Sverdlov, *Russian naval offisers and geographic exploration in northern Russia.*
*** C. Raymond Beazley, *The Russian Expansion Towards Asia og the Arctic in the Middle Ages (to 1500)*. The American Historical Review
Ebeljakhbukta

**Ebeljakhbukta** eller **Ebeljakhskajabukta** (russisk *Ebeljakhskaja Guba*) er ei bukt i Laptevhavet. Ho ligg aust for Janabukta og sørvest for Laptevsundet i Russland.

Ho er 36&nbsp;km brei og vender mot nordvest.

Rundt bukta ligg store område med våtmarker. Ozero Bustakh, den størst einsjøen i området, ligg 37&nbsp;km innover i landet. Ebeljakhbukta er isdekt det meste av året.

Ebeljakhbukta og det omliggande området høyrer til republikken Sakha. 
 
## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ebelyakh Bay|Ebelyakh Bay]]» frå , den 7. august 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* Plassering
* Satellittbilete
Aust-Sibir-havet

**Aust-Sibir-havet** er eit randhav i Nordishavet. Det ligg mellom Kapp Arktis i nord, kysten av Sibir i sør, Nysibirøyane i vest og Kapp Billings, nær Gytkhelen i Tsjukotka og Wrangeløya i aust. Havet grensar til Laptevhavet i vest og Tsjuktsjarhavet i aust.

Havet dekkjer  og 70 % av det er ikkje djupare enn 50 meter. Det djupaste punktet er 155 meter. Kysten er stort sett flat i vest, opp til munningen av elva Koljma og fjellkledd i aust. Middeltemperaturen i lufta er 0-2&nbsp;°C (4&nbsp;°C i sør) om sommaren og om vinteren ned mot -30&nbsp;°C.

Det er ingen øyar sentralt i Aust-Sibir-havet og berre nokre få øyar langs kysten, som Ajonøya og Medvjezjiøyane.

Sidan det ligg så langt nord er Aust-Sibir-havet dekt av is det meste av året. 

Av store elvar som renn ut i Aust-Sibir-havet finn ein Indigirka, Alazeja, Ujandina, Kolyma, Rautsjua, Tsjaun og Pegtymel. 

Dei største hamnebyane er Pevek og Logasjkino.
 
## Historie
Havet vart segla av russiske sjøfararar frå ein elvemunning til den neste i kotsjar så tidleg som 1600-talet. I 1648 segla Semjon Dezjnev og Fedot Alekseev langs kysten av Aust-Sibir-havet frå Kolyma til Anadyrelva i Beringhavet. Systematisk utforsking og kartlegging av havet og kysten vart utført i fleire ekspedisjonar i 1735-42, 1820-24, 1822, 1909 og 1911-14.

## Sjå òg
* Nordaustpassasjen
* Eduard Toll

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:East Siberian Sea|East Siberian Sea]]» frå , den 7. august 2008.* 
 

## Bakgrunnsstoff
Fjørekoll

**Fjørekoll** eller **strandnellik** (*Armeria maritima*) er ein 10-25 cm høg fleirårig strandplante i hinnebegerfamilien med grov jordstengel og lysraud blomsterkvast. Blada sit i ein tuveforma rosett. 

Fjørekollen veks langs havstrender og på tørre enger og knausar over det meste av Skandinavia nord til Karlsøy i Troms og Gästrikland i Sverige. Planten veks elles i Mellom- og Vest-Europa, Island og Grønland. Med nærståande underartar er planten cirkumpolar.

Når planten veks i sprekker på svaberga, kiler han seg fast i bergsprekkane slik at det ser ut som han veks på snaue berget. På stader der måsar plar sitje og halde utkik, vert det gjenom åra danna store tuver av strandnellik som får næring av fugleekskrementa. Fjørekollen veks òg i forskjellige engsamfunn. 

## Synonym
Planten har vore omtalt med fleire vitskaplege namn forutan *A. maritima*:
* *Armeria vulgaris* ssp. *maritima* (Mill.) F.Petri
* *Statice armeria* L.. 
* *Statice maritima* Mill.

Hinnebegerfamilien vert stundom òg kalla fjørekollfamilien.

## Kjelder

* Johannes Lid *Norsk og svensk flora* Det Norske Samlaget 1974 ISBN 82-521-0297-2
* Knut Fægri: *Norges planter* Cappelens forlag 1960
* C.A:M. Lideman *Nordens Flora* Gyldendal Norsk Forlag 1977 ISBN 82-05-08681-8

## Bakgrunnsstoff
Laptevhavet

**Laptevhavet** (russisk море Лаптевых, *more Laptevykh*) er eit randhav i Nordishavet. Det ligg mellom austkysten av Sibir, Tajmyrhalvøya, Severnaja Zemlja og Nysibirøyane. I nord grensar havet til ei linje som går frå Kapp Arktis ved 79°N og 139°E til Kapp Anisij. Karahavet ligg i vest og Aust-Sibir-havet i aust. Laptevhavet har eit areal på om lag  og seglbart i august og september då det er mindre is enn resten av året.

Laptevhavet er kalla opp etter dei russiske utforskarane Dmitrij Laptev og Khariton Laptev. Tidlegare vart havområdet kalla **Nordenskjoldhavet** eller **Nordenskiöldhavet** (russisk море Норденшельда; *more Nordensjelda*), etter den svenske polforskaren Adolf Erik Nordenskiöld.

Elva Lena, med det store deltaet sitt, og Olenjok munnar ut i Laptevhavet.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Laptev Sea|Laptev Sea]]» frå , den 8. august 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
* Økologi 
* Publiseringar frå Alfred Wegner institutt (AWI) Berichte zur Polar- und Meeresforschung .
Kvitsjøen

**Kvitsjøen** (russisk Белое море, *Beloje More*; finsk *Vienanmeri*) er ei bukt i Barentshavet på nordvestkysten av Russland. Ho er omgjeven av Karelia i vest, Kolahalvøya i nord og Kaninhalvøya i nordaust. 

Hamnebyen Arkhangelsk ligg ved Kvitsjøen. Gjennom store delar av russisk historie har dette vore det største senteret for internasjonal sjøhandel i Russland, utført av dei såkalla pomorane frå Kholmogory. I moderne tider har området vore ein viktig sovjetisk marine- og ubåtbase. Kvitsjø-Austersjø-kanalen går frå Kvitsjøen til Austersjøen.

Heile Kvitsjøen er under russisk kontroll og vert rekna som russisk indre farvatn. 

Det er fire store bukter i Kvitsjøen. Frå vest til aust er desse Kandalakshabukta, Onegabukta, Dvinabukta og Mezenbukta. 

## Øyar
Det er særs mange øyar i Kvitsjøen, men dei fleste av dei er små. Den største øygruppa i Kvitsjøen er Solovetskijøyane, som ligg nesten midt i området. Kijøya i Onegabukta er historisk viktig på grunn av klosteret som står her. Velikijøya, som ligg nær kysten, er den største øya i Kandalakshabukta.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:White Sea|White Sea]]» frå ,  den 8. august 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* Plassering

## Bakgrunnsstoff
* Portrait of the Whitehavet offered by the Baltichavet Portal
Sjøløveskjeret

**Sjøløveskjeret** (russisk Сивучий Камень, *Sivutsjij Kamen*) er ei klippe i Kommandørøyane nær Kamtsjatkahalvøya i Russland.

Enkelte personar i USA meiner at USA bør gjere krav på denne øya, i lag med Mednijøya og Havoterskjera, sidan dei meiner dei var med på kjøpet av Alaska. Dei amerikanske styresmaktene har derimot aldri gjort krav på øyane og anerkjenner dei som russiske territorium..

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sea Lion Rock|Sea Lion Rock]]» frå , den 8. august 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Serykh Gusej-øyane

**Serykh Gusej-øyane** (russisk *Ostrova Serykh Gusej*) er ei øygruppe i Tsjuktsjarhavet nordvest for Koljutsjinskajabukta i Tsjukotka i Russland. Øyane ligg i området ved Beljakatangen, som lukkar Koljutsjinbukta og skil ho frå Tsjuktsjarhavet. 

Serykh Gusej-øyane ligg på linje frå nord til sør og er i snitt 5 km frå kysten av Tsjukotkahalvøya. **Juzjnyjøya** er den største av dei og er om lag 12 km lang. Området er prega av sandflater, strender og tørr tundra med krekling. Grusstrendene glir over i flate, torvsletter. Juzjnyjøya har mange små vatn med brakkvatn.

Havområdet omkring øyane er isdekt 9-10 månader av året, så dei er landfaste det meste av tida. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Serykh Gusey Islands|Serykh Gusey Islands]]» frå , den 8. august 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
** Kart frå Encarta
Sjalaurova

**Sjalaurova** (russisk *Ostrov Sjalaurova*) er ei lita øy aust i Aust-Sibir-havet i Tsjukotka i Russland. Ho ligg nær kysten, berre 1,2 km frå eit nes ved estuaret til elva Pegtymel. Ho ligg om lag midt mellom Kapp Sjelgaskij og Kapp Billings. 

Øya er berre 800 meter lang. 

Sjalaurova må ikkje forvekslast med Kapp Sjalaurova som ligg lenger vest langs kysten. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Shalaurova|Shalaurova]]» frå , den 8. august 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** Plassering
Sjantarøyane

**Sjantarøyane** (russisk Острова Шантарские; *Ostrova Sjantarskije*) er ei gruppe på femten øyar i Udabukta sørvest i Okhotskhavet i Khabarovsk kraj i Russland. Øyane ligg utanfor kysten av Sibir. Dei fleste øyane er kuperte klipper og det høgaste punktet i øygruppa er 720 meter over havet. 

Den største øyane i Sjantarøyane er Bolsjoj Sjantar (). Ho er 72 km lang og 49 km brei. Her ligg ein stor brakkvassjø (Bolsjojesjøen) i nord som er knytt til resten av havet via eit smalt sund. Det finst nors i denne sjøen.

Andre øyar i øygruppa er Feklistovaøya (372 km²), Maly Sjantar, (100 km²), Prokofjeva, Sakharnaja Golova, Belitsjij, Kusova, Ptitsjij, Utitsjij, Juzjnyj og Medvezjij, som ligg like utanfor kysten. 

## Økologi
Det er ingen permanente busetnader på Sjantarøyane, men dei vert ofte vitja av kommersielle fiskarar som nyttar dei som base. Andre økonomiske føretak på øya er pelsjakting, i tillegg til tømmerhogst, som tidlegare ofte vart utført ulovleg. Det er granskogar på dei største øyane. Andre tre i taigaen på øyane er sibirsk furu og fjellfuru. 

Sjølv om det er få spor etter menneskeleg påverknad er økosystemet på Sjantarøyane truga. Det er mange utryddingstruga dyreartar på øyane, inkludert nordfiskeugle, fiskeørn, svartstork, gråstrupedykkar, jaktfalk, eremittsnipe, stellerhavørn og sibirrype. 

Brunbjørn, sobel og mår er vanlege på Sjantarøyane.

Havområdet rundt øyane er isdekt om lag åtte månader av året, så dei er landfaste det meste av tida. Storkobbe, grønlandskval og gråkval er vanlege i farvatnet utanfor øyane. 

Den største trugselen til miljøet på Sjantarøyane er eit foreslått tidvasskraftverk, som ein for tida ikkje har god nok økonomi for å byggje.

## Historie
Den første dokumenterte utforskinga av Sjantarøyane var i april 1640 då den russiske utforskaren Ivan Moskvitin visstnok segla til munningen av elva Amur med ei gruppe kosakkar og fekk auge på Sjantarøyane på veg tilbake. Moskvitin rapporterte oppdaginga til fyrst Sjtsjerbatov, ein voivode frå Moskva i Tomsk. Basert på nedteikningane til Ivan Moskvitin vart det første russiske kartet av Det fjerne austen teikna i mars 1642. 

Sjantarøyane vart utforska av russarar mellom 1711 og 1725.

Det er planar om å erklære Sjantarøyane nasjonalpark i 2010.

## Nærliggande øyar
***Mensjikovøya** (Остров Меньшикова; Ostrov Mensjikova)  ligg 71 km aust for Kusovøya. Ho er 7 km lang og 1,6 km på det breiaste. 
***Rejnekeøya** (Остров Рейнеке; Ostrov Rejneke)  ligg 45 km søraust for Mensjikovøya. Ho ligg nær eit nes ved kysten. Ho må ikkje forvekslast med Rejnekeøya nær Russkijøya i Vladivostokbukta.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Shantar Islands|Shantar Islands]]» frå ,  den 8. august 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* Fugleliv 
*Khabarovsk kraj
Sjelonskijøyane

**Sjelonskijøyane** (russisk Шелонские острова, *Sjelonskije Ostrova*) er ei øygruppe i Laptevhavet i republikken Sakha i Russland. Ho ligg ved kysten av Janabukta, aust for munningen av elva Jana. 

Sjelonskijøyane er myrlendte og flate. 
* Den største øya er **Vostotsjnyj Sjelonskij**, som ligg nord for Manykohalvøya. Øya er 17 km lang og opp mot 7,2 km brei. Vostotsjnij har mange mindre innsjøar og er smalare i aust enn i vest. Aust for øya ligg ei djup vik som strekkjer seg sørover. 
* **Zapadnyj Sjelonskij** er mykje mindre og berre 2,5 km lang. Ho ligg vest for Vostotsjnyj og mellom dei ligg eit 2 km smalt sund. 
* **Juzjnyj Sjelonskij** ligg eit stykke unna resten av øyane, om lag 20 km lenger vest, og nordaust for øya Jarok. Ho er 3 km lang og 700 meter brei. 
* Det er eit par andre øyar i gruppa, alle av dei nær Vostotsjnyj, men desse har ikkje fått namn.

Janadeltaet, som øyane ligg i nærleiken av, er eit omfattande våtmarksområde. Området er utsett for det harde arktiske vêret med mange snøstormar og streng kulde. Lenger nord er havet isdekt om lag åtte månader av året, slik at øyane er landfaste det meste av tida.

## Referansar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Shelonsky Islands|Shelonsky Islands]]» frå , den 8. august 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** Geografiske data
*** Plassering
*** Permafrost og danninga av termokarstsjøar
Scott Hansen-øyane

**Scott Hansen-øyane** (russisk Острова Скотт-Гансена, *Ostrova Skott-Gansena*) er ei gruppe på tre små øyar i Karahavet i Russland. Dei er dekte av tundravegetasjon og ligg om lag 20 km frå enden av Mikhailovhalvøya på kysten av Sibir. 

Den vestlegaste øya er større enn dei to andre, men likevel berre om lag 3 km lang. Dei forskjellige øyane har ikkje eigne namn på fleste kart og vert derfor omtalt som ei gruppe. Havet omkring øyane er dekt av pakkis med noko polynja om vinteren. Det er òg mykje isfjell om sommaren. 

Scott Hansen-øyane høyrer til Krasnojarsk kraj og er ein del av Det store arktiske statlege naturreservatet, det største naturreservatet i Russland og Europa. 

Øygruppa er kalla opp etter Sigurd Scott Hansen, ein norsk løytnant som hadde ansvar for astronomiske og meteorologiske observasjonar under Framekspedisjonen til Fridtjof Nansen i 1893. På mange kart står namnet oppført som **Scott-Gansen-øyane**, som er ein transkripsjon av det russiske namnet på øyane. 

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Scott Hansen Islands|Scott Hansen Islands]]» frå , den 8. august 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** http://worldmaps.web.infoseek.co.jp/Russland_guide.htm
*** http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic27-1-2.pdf
*** Naturreservat 


## Sjå òg
* Karahavet
* Fridtjof Nansen
Sjiasjkotan

**Sjiasjkotan** (russisk Шиашкотан) er ei øy i Kurilane i Russland. Ho er danna av to vulkanske øyar som er knytt saman av ei smal landtunge.

Sjiasjkotan ligg ved .

Administrativt høyrer øya til Sakhalin oblast.

## Bakgrunnsstoff
* Sakhalin oblast
Sjokalskijøya

**Sjokalskijøya** (russisk Остров Шокальского; *Ostrov Sjokalskogo*) er ei øy i Karahavet i Russland. Ho ligg aust for munningen av elva Ob, utanfor nordvestsida av Gydanhalvøya. Ho er skild frå land av eit smalt sund fullt av holmar kalla **Gydanskij Proliv**.

Sjokalskijøya har eit areal på 428 km² og er dekt av tundra. Havet omkring øyane er dekt av pakkis om vinteren og det er mykje isfjell sjølv om sommaren, slik at ho ofte heng saman med Gydanskijhalvøya. 

Øya høyrer til Jamalo-Nenetsk, som er den nordlege delen av Tjumen oblast. Øya er òg ein del av Det store arktiske statlege naturreservatet, det største naturreservatet i Russland og Europa. 

Øya er kalla opp etter den russiske kartografen Julij Sjokalskij.

Sjokalskijøya må ikkje forvekslast med den vesle øya med same namn som ligg vest for Vajgatsjøya i Barentshavet.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:|en:]]» frå , den 8. august 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** Naturreservat 


## Sjå òg
* Karahavet
Sjumsju

**Sjumsju** (russisk Шумшу) er den nordlegaste øya i Kurilane i Russland. Ho ligg berre 11&nbsp;km sør for Kapp Lopatka på Kamtsjatkahalvøya og har eit areal på 388&nbsp;km². Øya er den lågaste av alle øyane i øygruppa og det høgaste punktet er 189 meter over havet. Terrenget på den lågtliggande øya er dekt av mange innsjøar og myrområde.

Sidan ho ligg nær Kamtsjatka var Sjumsju den første av Kurilane som kosakkane kom til dei første åra av 1700-talet. Det frå denne basen at russiske pelsjegerar og kjøpmenn gradvis flytta seg til dei andre øyane i øygruppa og Sakhalin. Byen Bajkovo (Kataoka) er den største busetnaden og det administrative senteret på Sjumsju.

I 1945 var øya åstad for det siste slaget under den andre verdskrigen mellom Sovjetunionen og Japan. Slaget starta 18. august, tre dagar etter at keisar Hirohito hadde bede om overgjeving.

Administrativt høyrer øya til Sakhalin oblast.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Shumshu|Shumshu]]» frå , den 8. august 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** Plassering
 

## Bakgrunnsstoff
* Bilete
* Sakhalin oblast
Sibirjakovøya

**Sibirjakovøya** (russisk Остров Сибирякова, *Ostrov Sibirjakova*), òg kalla **Kuzkinøya** (Кузькин остров), er ei øy på 800 km² i Karahavet i Russland. Ho er 38 km lang og 27 km brei og dekt av tundravegetasjon. 

Øya ligg nord for estuaret til Jenisej, berre 35 km frå kysten.

Havet omkring Sibirjakovøya er fylt av pakkis om vinteren og sjølv om sommaren er det mykje isfjell. Sundet mellom Sibirjakovøya og fastlandet vert kalla **Vostotsjnyj Proliv**.

Øya høyrer til Krasnoyarsk kraj og er ein del av Det store arktiske statlege naturreservatet, det største naturreservatet i Russland og Europa. 

Øya er kalla opp etter Aleksandr Mikhajlovitsj Sibirjakov, ein gullgruveeigar i Russland. Sibirjakov finansierte ekspedisjonar til Sibir, som dei Adolf Erik Nordenskiöld tok del i. 

## Nærliggande øyar
12 km nord for Sibirjakovøya ligg ei lita gruppe på tre øyar kalla Nosokøya.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sibiryakov Island|Sibiryakov Island]]» frå , den 8. august 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* Naturreservat 
* Encyclopædia Britannica.


## Sjå òg
* Karahavet
Simusjir

**Simusjir** (russisk Симушир, japansk 新知島) er ei vulkansk øy i Kurilane i Russland

Ei rekkje vulkanar (opp til 1539 moh.) dannar øya, som er 59&nbsp;km lang og 12&nbsp;km brei med eit areal på 227,6&nbsp;km². Ein kaldera på 7,5&nbsp;km i diameter ligg nordaust på øya og delvis under vatn. Midt på øya ligg Prevotoppen og i sørvest ligg Zavaritskij kaldera med tre kalderaer inni kvarandre.

Administrativt høyrer øya til Sakhalin oblast.

## Historie
Den russiske sjøfararen Gerasim Izmailov var stranda på Simusjir tidleg i 1770-åra. Han var her eit heilt år og levde av «musling, gras og røter».

Ainufolket og aleutarar busette seg på Simusjir på 1800-talet.

Nordaust på øya ligg Broutonbukta som den sovjetiske marinen nytta som ein hemmeleg ubåtbase mellom 1987 og 1994. Restane av basen kan ein sjå tydeleg på satellittbileta. I dag er ikkje øya busett og fleire sovjetiske landsbyar, som Kraternyj er forlatne.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:|en:]]» frå , den 8. august 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* Global Volcanism Program
* Simusjir ubåtbase

## Bakgrunnsstoff
* Sakhalin oblast
Blått auga-galaksen

**Blått auga-galaksen** (katalogisert **M64** og **NGC 4826**) er ein spiralgalakse som ligg rundt 17 millionar lysår unna i stjernebiletet Berenike sitt hår. Galaksen er kjend for det spesielle mørke bandet av støv framfor galaksen sin kjerne som har gjeve han namnet. Galaksen er òg spesiell ved at interstellar gass i dei ytre regionane roterer i motsett retning av resten av galaksen.

Aktiv stjernedanning føregår i skiljet mellom rotatsjonsretningane då gassen der blir komprimert og trekkjer seg saman til nye stjerner. Det er teorisert at den motsette rotasjonen til gassen skyldast at Blått auga-galaksen for rundt éin milliard år sidan absorberte ein mindre galakse som den kolliderte med. Denne galaksen er no nesten fullstendig øydelagd, men teikn på kollisjonen eksisterer framleis i form av den bakoverroterande gassen.

## Kjelder
Kornett

**Kornett** er eit messingblåseinstrument som liknar mykje på trompeten, men er eigentleg nærare i slekt med hornet. Alle messingblåseinstrument har det til felles at dei er ei vidareutvikling av signaltrompeten. Signaltrompeten bestod av munnstykke og sjallstykke med eit langt røyr imellom. Ein fann etterkvart ut at for å gjere det mindre, kunne ein berre bøye det saman i forskjellige retningar. Seinare vart det gjort endringar som skilde instrumenta frå kvarandre, slik som ventilar, slider og klaffar. Slik kom altså hornet til, og ved å forminske det og å bytte ut eventuelle klaffar med ventiler fekk ein kornetten.

Kornetten blir brukt spesielt i brassband og messingensembler/-orkestre, men vert også brukt i andre besetningar og diverse musikkgenre som blant anna jazz. Kjende trompetistar som Louis Armstrong og Ole Edvard Antonsen speler kornett i spesielle stykker der dette krevst.

Kornetten er eit av dei mest brukte instrumenta i korps og musikklag.
Sorevnovanija

**Sorevnovanija** (russisk Остров Соревнования; *Ostrov Sorevnovanija*) er ei øy sør i Karahavet i Russland. Ho ligg i Sorevnovanijabukta, aust for Mikhailovhalvøya. 

Øya er nesten trekanta og har ei lengd på 8 km og er i snitt 3,5 km brei. Midt på øya ligg ein liten innsjø. Øya ligg like ved Tajmyrhalvøya og sundet mellom dei er berre 500 meter breitt. 

Det er to mindre øyar like ved Sorevnovanija. Ostrov Jezj er 1 km lang og ligg 2 km vest for det sørvestlegaste neset på Sorevnovanija. Den andre er litt større og ligg søraust for Sorevnovanija i ei lita bukt. 

Desse øyane og den nærliggande kysten ligg i det aude tundraområde i Sibir. Havet omkring øyane er fylt av pakkis med noko polynijaer om vinteren og klimaet er hardt sjølv på sommaren. 

Sorevnovanija høyrer til Krasnojarsk kraj og er ein del av Det store arktiske statlege naturreservatet, det største naturreservatet i Russland og Europa. 

## Historie
Området rundt øyane vart utforska av Otto Sverdrup på skipet «Eklips» i 1914, medan han leita etter Brusilov og Rusanov. 

Peter Tessem og Paul Knutsen, som forsvann frå Roald Amundsen sin ekspedisjon i området i 1919, mista livet i dette området. I 1921 reiste ein sovjetisk-norsk ekspedisjon til området for å leite etter dei og fann restane etter eit bål og forkola bein. Ein trudde først at dette var restane etter nordmennene, men nyare undersøkingar viser at bålet truleg var etter Rusanov-ekspedisjonen. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sorevnovaniya Island|Sorevnovaniya Island]]» frå , den 8. august 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* William Barr, *The Last Journey of Peter Tessem og Paul Knutsen, 1919*
* Geografisk data
* Naturreservat
Farsund

**Farsund** er ein by og administrasjonssenteret i Farsund kommune i Agder fylke. Tettstaden ligg på vestsida av sundet som fører inn til Lyngdalsfjorden, og på øyane i sundet: Engøy, Farøy og Gåseholmen, alle med brusamband. Namnet på tettstaden kjem frå sundet mellom Farøy og Spindsodden. Farsund har .

Farsund voks fram ved skipsleia langs Farøya lengst nord på Listalandet, og vart ein veksande handelsstad med kjøpstadsrett frå 1849. Byen er sterkt prega av Lund-slekta, som og har æra for å ha grunnlagt han. Mange av dei mest kjende bysborna frå Farsund er knytt til denne familien, mellom dei Eilert Sundt.

Mot slutten av 1700-talet voks Farsund fram som ein handels- og sjøfartsby som var godt kjend ute i resten av verda. Mykje av æra for Farsunds framgang på den tida hadde Jochum Brinch Lund. Lund vert rekna som grunnleggjaren av Farsund. Lund budde i bygget der Nordea Bank i dag held til. Dei fire trea han hadde i hagen finn ein att i byvåpenet.

Farsund er framleis rekna som sjøfartsby, og fleire reiarlag er etablert her. Farsund er eit viktig handels- og servicesenter, og her kjem *[[Farsunds Avis]]* ut. I sentrum står Frelserens kirke, ei langkyrkje i stein frå 1785.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Om Farsund  – Informasjon frå Farsund kommune
* Farsund og Lista - visitnorway.no – Turistinformasjon om Farsund
Jacob Neumann

**Jacob Neumann** () var ein norsk prest og biskop. Han var fødd i Drammen, døydde i Bergen. Han var gift med ei tysk kvinne, Justine Brun.

## Embetsvirke
Neumann fullførte sin embetseksamen i teologi ved Universitetet i København i 1796. Han var huslærar hos rike familiar, både før og etter han bestod eksamen. Ved sidan av lærargjerninga hadde han høve til å drive studiar på eiga hand. I 1799 tok han den teologiske doktorgraden på ei kyrkjehistorisk avhandling om erkebiskopen i Lund, forfatta på latin. Same året fekk han stilling som residerande kapellan i Asker i Akershus. I Asker virka han som prest i 22 år, frå 1805 som sokneprest. I 1814 var han med i det overordentlege storting, og han var med i deputasjonen som reiste til Stockholm for å overbringe grunnlova og helse den nye norske kongen. Sommaren 1822 tok han til som biskop i Bergen bispedømme, eit embete han hadde til han døydde.

## Opplysningsmannen
Neumann høyrde til opplysningsprestane og var ein aktiv embetsmann. I Asker utdanna han lærarar, dreiv propaganda for vaksinasjon, skreiv om landbruksvitskaplege emne og innførte forbetringar i jordbruket. I sin posisjon som biskop fekk han høve til å innvirke på ei rekke kunnskapsområde. Saman med Wilhelm F. K. Christie grunnla han Bergens Museum i 1825. På sine mange visitasreiser sanka han inn gjenstandar og innhenta opplysningar av kultur- og naturhistorisk verdi. Særleg var han interessert i arkeologi, skreiv om oldfunn og teoriserte kring desse. Sommaren 1841 fekk han vitjing av den sjølvlærte sunnmøringen Ivar Aasen, som viste biskopen si målføregransking *[[Den sunnmørske Dialekt]]*. Neumann vart imponert og sette språkforskaren i kontakt med Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab i Trondheim. Vitskapsselskapet støtta Aasen med midlar, slik at denne kunne granske alle dei norske målføra. Neumann vart dermed ein av fødselshjelparane til det nynorske skriftspråket.

## Kristensyn
I sin teologi var han typisk for opplysningstida. Han var lite nøgd med Pontoppidan si forklaring til Luthers katekisme. I 1811 gav han ut ein omarbeidd versjon av Luthers vesle katekisme. Til dømes skreiv han i forklaringa til artikkel to i trusvedkjenninga at Kristus «gikk over i Aandernes Verden», i staden for det vedtekne «nedfoer til Helvede». Men statsstyringa i København nekta å godkjenne verket. Han var motstandar både av haugianar-rørsla og han var negativ til N.F.S. Grundtvig sitt kristensyn. Sjølv om han med åra vart mindre avvisande til desse og liknande rørsler, var han all si tid ein motstandar av vekkingar og nyortodoks kristendomsforståing.

## Kjelder
* Einar Molland: *Norges Kirkehistorie i det 19. århundre*. I. 1979.
* Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. 1914.
*
Amfibiske køyretøy

Eit **amfibisk køyretøy** er eit køyretøy som både kan køyra på land og i større eller mindre grad på vatn. Omgrepet vert brukt om alt frå små syklar og bilar til dei største luftputefartøya. Mange amfibiekøyretøy er laga for militære føremål, men det finst også sivile amfibiedoningar, både fabrikkproduserte og ombygde.

Nokre landgangsfartøy kan òg køyra på land, men desse vert vanlegvis rekna som skip og ikkje amfibiske køyretøy.

## Sjå òg
*Amfibisk krigføring
*Volvo BM BV202
*Amphicar
*GMC DUKW (au kjent som «Duck»)
*Schwimmwagen
*Ford GPA
*LuAZ-967
*LARC V

## Bakgrunnsstoff