open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Måle- og signaturetterretning (MASINT)

**Måle- og signaturetterretning** (**MASINT**) er ein vitskapleg og teknisk etterretningsdisiplin som samlar inn og analyserer data som storleik, vinkel, masse, bølgjelengde, tidsrom, modulasjon, plasmaformat og hydromagnetisk fluks. Denne analysen kan brukast til identifisering av kjelde og lokalisering av desse dataa, noko som kan fortelja mykje om situasjonen i ein gjeven stad og tid, særleg i militær samanheng.

Det kan vera vanskeleg å trekkja ei linje mellom taktiske- og strategiske MASINT-sensorar. Faktisk kan den same sensoren brukast taktisk eller strategisk. I ei taktisk rolle kan ein ubåt bruka akustiske sensorar, aktiv og passiv sonar til å låse seg på eit mål eller koma bort frå ein forfølgjar. Dei same passive sonarane kan brukast av ein ubåt  til å smyga seg inn i ei utanlandsk hamn, for til dømes å kopiera signaturen til ei ny type ubåt.

MASINT og teknisk etterretning (TECHINT) kan overlappa kvarandre. Skilnaden er at ein teknisk etterretningsanalytikar ofte har fått tak i ein del av utstyret til fienden, til dømes ein artillerigranat, som kan vurderast i eit laboratorium. Dei to disiplinane er komplementære: tenk at ein teknisk etterretningsanalytiker (TECHINT) ikkje har denne artillerigranaten som han kan sparka rundt på eit test-område, medan ein MASINT-analytikar har multispectral opptak av granaten medan han eksploderte under ei feltprøve. Som med mange etterretningsdisiplinar, kan det vera ei utfordring å integrera teknologi inn i den aktive tenesta, slik at dei kan brukast av stridsfeltet.

## Militær bruk
Sjølv om dagens MASINT ofte er på høgda med den nyaste teknologiske utviklinga, mange av dei høgt graderte, har teknikken ei lang historie. På krigsskip, heilt frå selgskutetida, brukte ein auge, øyrar og rørslekjensle (ein fukta finger heva mot vinden) for å mæla eigenskapane til vind og bølgjer. Ein brukte eit mentalt bibliotek av signaturar til å avgjera kva for taktisk kurs det var best å følgja basert på vêret. Mellomalderske festningsverksingeniørar ville leggja øyret til bakken for å få akustiske målingar av moglege tunnelar å grava for å koma seg under festningsveggene.

Akustiske og optiske metodar for å finna fiendtleg artilleri går attende til første verdskrigen. Medan desse metodane etter kvart vart erstatta med radar for moderne kontrabatteriskyting, var det i 2017 ei oppbløming av interesse i akustisk skotlokalisator mot snikskyttarar og urbane terroristar.

## Døme på MASINT

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Måle- og signaturetterretning (MASINT)|Måle- og signaturetterretning (MASINT)]]» frå ,  den 26. november 2017.*  

## Bakgrunnsstoff
* ATIA—Avansert Teknisk Etterretning Association  (tidlegare MASINT Association)
* SYSTEMATISK—AVANSERT Teknisk Etterretning Center for Human Capital Development
* CMSR—Senter for MASINT Studium og Forsking 
* NCMR—Nasjonalt Konsortium for Forsking MASINT
* Etterretningssamfunnet i det 21 . Århundre 
* "Ei Forteljing om To Fly" av Kingdon R. "Kongen" Hawes, Lt Col, USAF (Ret.)
* Måling og signatur intelligens i Citizendium
Andreas Nygaard

**Andreas Olsen Nygaard** () var ein norsk industriarbeidar og politikar frå Kongsberg.

Far til Nygaard arbeidde på Kongsberg Sølvverk. Sjølv byrja han å arbeide på Kongsberg Våpenfabrikk då han var 16 år og i 1897 var han ein av to elevar i det fyrste kullet som fullførte Kongsberg tekniske kveldsskule. Etter mange års arbeid fekk han stilling som arbeidsformann på våpenfabrikken i 1921.

Nygaard hadde ei rekke verv i arbeidarrørsla og i det offentlege liv. Mellom anna var han styreformann ved Kongsberg kommunale sjukehus frå 1916 og Buskerud skolehjem frå 1940, samt for kinomatografstyret i Kongsberg 1919-29. Han var elles medlem i skulestyret i 6 år og bustadrådet i 3 år.

Tingbolken 1928-30 representerte han kjøpstadene Drammen, Hønefoss og Kongsberg på Stortinget, vald for Arbeidarpartiet. Han lukkast ikkje verte attvald til perioden 1931–33, men som 1. vararepresentant og møtte han ofte på Tinget i staden for representanten Torgeir Vraa. Nygaard kom innatt på Stortinget som fast representant frå 1934 og var tingmann til 1945. Alle åra hadde han sete i Skog- og vassdragskomitéen. Han var ordførar i Kongsberg kommune frå juli til desember 1945.

## Kjelder
*
Husfred

**Husfred** (*Soleirolia soleirolii*) er ein fleirårig plante i neslefamilien. Han er krypande og teppedannande med ovale, grøne blad som er 3-4 mm lange.

Husfred stammar frå Korsika og Sardinia. Han er den einaste nolevande arten i slekta *Soleirolia*.

Husfred trivst i fuktige område. Han er som regel eviggrønn, men kan forsvinna om vinteren i kjølege område før han kjem tilbake om våren.

Han er også blitt dyrka som hageplante og i kaldare strøk som husplante.
Han kan mellom anna veksa i sprekker mellom heller, i steingardar og i steinbed. Nokre stader kan planten få for godt fotfeste og bli til eit ugras i bed og plenar. Sidan planten kan spreia seg gjennom vegetativ formeiring av små plantebitar, kan han vera svært vanskeleg å bli kvitt.

## Kjelder
Pilea

***Pilea*** er ei planteslekt i neslefamilien. Ho omfattar rundt 400 artar i varme trakter av alle verdsdelar, men ikkje i Australia. Plantane i slekta har ikkje brennhår slik nesler av. Dei har motsette blad og små blomar. Desse sprer pollenet som ein røyk i lufta ved at pollenknappane plutseleg brest. Dette gjer at plantane også kan kallast **kanonnesle**. 

Fleire artar frå slekta blir dyrka i drivhus og som stoveplantar. *Pilea peperomioides*, som også er kjend som kinesisk pengeplante, misjonærplante og elefantøyre, er eit døme på ein utbreidd stoveplante.

## Kjelder
Cecropia

***Cecropia*** er ei planteslekt i neslefamilien. Ho omfattar rundt 100 artar som veks i tropisk Amerika.

Dei er oftast store tre, og dei fleste er myrmekofile (dvs. maurplantar som lever i samband med maur). 
Nokre av dei er kautsjuktre, det vil seia tre med mykje mjølkesaft som kan brukast til å framstilla kautsjuk eller naturgummi.
Ein av artane, trompettre (*C. peltata*), veks snøgt og blir eit stort tre i løpet av høvesvis kort tid. Det har hol stamme.

## Kjelder
FISINT

**FISINT ** (av engelsk *F*oreign *I*nstrumentation *S*ignals *INT*elligence) er etterretning frå utanlandske elektromagnetiske utslepp knytt til testing og operativ distribusjon av utanlandsk luftfart, bakkesystem og andre relaterte system. Sidan det handlar om signal som liknar vanleg samband, er det rekna som ein underkategori av COMINT, som, i sin tur, er ein underkategori av SIGINT. I motsetnad til generelle COMINT-signal, er ikkje innhaldet av FISINT eit vanleg menneskeleg språk, men snarare eit maskin til maskin (instrumentering)-språk eller i ein kombinasjon av vanlege menneskelege språk og instrumenteringsspråk. FISINT er òg regka som ei undergruppe av MASINT (måling- og signaturetterretning).

Typiske døme på slik kommunikasjon er:
* Telemetridata (TELINT). Rakettar, satellittar og andre eksternt overvaka einingar som ofte overfører straumar av data om  posisjon, fart, motorstatus og andre berekningar.
* Videodatakoplingar. Desse kan vera frå UAV-ar eller frå satellittar brukt til rekognosering.
* Eksternt tilgjenge til, og kontroll over overføringar, til dømes frå eksterne nøkkelfrie system, trådlause dørklokkar og trådlause trafikklyskontrollsystem.
* Styringssignal som vert brukt i teleoperasjon, til dømes kontroll av luftfarkostar, rakettar, missil og eksternt kontrollerte robotar.

## Sjå òg
* SIGINT: Signaletterretning
** COMINT: Kommunikasjonsetterretning
** ELINT: Elektronisk etterretning
* HUMINT
* IMINT: Bileteintelligens
* Måle- og signaturetterretning (MASINT)

## Referansar


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:FISINT|FISINT]]» frå ,  den 26. november 2017.*
Elatostema

***Elatostema*** er ei planteslekt i neslefamilien. Ho omfattar rundt 350 artar. Desse veks hovudsakleg i lysningar i tropisk skog i Australasia, Asia og Afrika.

Slekta er lite utforska, og kan innehalda langr fleire artar. Plantane er trug av avskoging og adre menneskelege trugsmål.

Nokre av artane, til dømes den nyleg oppdaga *E. fengshanense*, har uvanlege tilpassingar som gjer at dei kan veksa i djup skugge i holer. 
*E. repens* og *E. pulchra* blir brukt som stoveplantar i tempererte regionar.

DNA-analyse tyder på at dei tre slektene *Elastostema*, *[[Pellionia]]* og *[[Pilea]]* kanskje bør grupperast saman som ei.

## Nokre artar
* *[[Elatostema fengshanense]]*
* *[[Elatostema grande]]*  – Lord Howe-øya
* *[[Elatostema lineolatum]]*
* *[[Elatostema malipoense]]*
* *[[Elatostema montanum]]*  – Norfolkøya
* *[[Elatostema pleiophlebium]]*
* *[[Elatostema pulchra]]*
* *[[Elatostema reticulatum]]*  – Qld, NSW, Australia
* *[[Elatostema repens]]*
* *[[Elatostema rugosum]]*
* *[[Elatostema stipitatum]]*  – Qld, NSW, Australia
* *[[Elatostema umbellatum]]*

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Elatostema|Elatostema]]» frå ,  den 26. november 2017.* 
*** oppgav desse kjeldene: *
Drone

**Drone** er eit luftfartøy som kan vera fjernstyrt eller manøvrera sjølv.
Det finst både militære og sivile dronar, og dei har mange utformingar og bruksområde
Militære dronar vert brukte til å samla etterretning av militær relevans og å bera og avfyra våpen, utan å risikera livet til eigne soldatar. Sivile dronar vert til dømes brukte til hobbyfotografering og kommersielle videoproduksjonar. Skiljet mellom sivile og militære dronar er uklart. Militære føretak er i dag leiande i utviklinga av droneteknologi, men leverer i tillegg til den miitære marknaden òg til det sivile. Fleire sivile føretak leverer òg dronar og droneteknologi til den militære marknaden. 

## Forbodssoner
I Noreg er det forbode å flyga med dronar i nærleiken av flyplassar. Minsteavstanden er fem kilometer utan spesielt løyve frå tårnet. Årsaka er faren for at dronane kan treffe fly under opp- og nedstigning.  Frykta er ekstra stor for at dei kan sugast inn i flymotorar, der dei lett brennbare litium-polymerbatteria til dronane kan føra til brann.

## Historie
Dronar vart først brukte under den fyrste verdskrigen, og fram til andre verdskrigen vart dei brukte til å trena skyttarar på luftvernartilleri. 

Veksten i den militære nytta av dronar kan illustrerast med krigen i Irak: I 2002 brukte amerikanske styrkar rundt 200 dronar, eit tal som hadde vakse til rundt 3 200 i 2007.

## Klassifisering
* LALA – *Low Altitude Long Endurance*
* MÅLA – *Medium Altitude Long Endurance*
* HALE – *High Altitude Long Endurance*
* Taktisk

## Sjå òg
* Radiostyrt fly

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Drone|Drone]]» frå ,  den 26. november 2017.*  

## Bakgrunnsstoff
* Gratis programvare for å laga din eigen drone (engelsk)
* NRKBeta Droner – Alt du trenger å vite av Marius Arnesen 23.01.2015
Autonom undervassfarkost

**Autonom undervassfarkost** er ein sjølvgåande undervassrobot som kan bevega seg utan instruksjonar frå ein operatør. Slike farkostar har ofte form som minner om ein torpedo om dei skal gå langt, eller andre former om dei skal operera innanfor eit avgrensa område.

Autonome undervassfarkostar opererer som oftast etter operasjonsplanar lagra i sjølve farkosten, eller or planar som vert lasta ned via akustiske kommunikasjonssystem. På grunn av lang tid frå ein kommando sendast og til det får effekt så må kommandoen ta høgd for miljøendringar der farkosten oppheld seg, eller at kommandoen ikkje lengre gjeld i det den når fram. Eit anna assosiert problem er å etableras ein referansepositjon. Dette kan gjerast ved bruk av akustiske fyr på havbotnen, eller ved at fartøy på overflata kan ha slike akustiske fyr. Det vert òg brukt tregleiksnavigasjon kombinert med sonarar som fylgjer havbotnen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:AUV|AUV]]» frå ,  den 26. november 2017.*
ELINT

**ELINT - Elektronisk signaletterretning**, (Engelsk: Electronic signals intelligence) (russisk: Радиотехническая разведка) er ein del av etterretningsdisiplinen SIGINT. ELINT brukar elektroniske sensorar som fokuserar på signal som ikkje direkte kan klassifiserast som samband (engelsk forkorting: NONCOM). Identifisering av signala vert gjrot ved å samanlikna parametrane med kjende kriteriar, lagra i eit slags bibliotek.

ELINT-innsamling vert mest gjort for å avdekkja militær bruk av elektromagnetiske signal hjå opponentar, konkurrentar eller mogelege fiendar i framtida, særleg i form av Radar-emisjonar og utstråling frå våpensystem.

## Referansar
Kungliga Vetenskapsakademien

**Kungl. Vetenskapsakademien** er eit svensk vitskapsakademi stifta i 1739. Det er ein uavhengig organisasjon som har som oppgåve å fremja vitskap og styrka innverknaden deira på samfunnet. Akademiet er særskilt knytt til naturvitskap og matematikk, men legg også vekt på å auka utveksling mellom ulike disiplinar. 

Akademiet deler kvart år ut Nobelprisen i fysikk, Nobelprisen i kjemi, Nobels minnepris i økonomi, Crafoordprisen, Sjöbergprisen og fleire andre store prisar. Det har også nær kontakt med utanlandske akademi og internasjonale vitskapsorganisasjonar. Akademiet har tilhald i Kungliga Nationalstadsparken i nordlege delen av Stockholm.

## Historie
Kungl. Vetenskapsakademien blei grunnlagd 2. juni 1739 etter utanlandske førebilde av seks vitskapsfolk og politikar: Jonas Alströmer, Anders Johan von Höpken, Sten Carl Bielke, Carl Linnaeus (seinare von Linné), Mårten Triewald og Carl Wilhelm Cederhielm. Dei første som blei valde inn i akademiet etter grunnlegginga var Anders Celsius og Samuel Klingenstierna, medan Nils Reuterholm blei den første som blei innlemma under høgtidelege former. 

## Kjelder

### Litteratur
* Bergström, Cecilia (red.): *För efterkommande. Kungl. Vetenskapsakademiens medaljer 1747-2007.* Stockholm: Bokförlaget Atlantis 2010. 
* 

## Bakgrunnsstoff
*
*Centrum för vetenskapshistoria
Loslue

**Loslue** er ein type varm lue i skinn med øyreklaffar og opprett lueskugge fôra med pels eller liknande. Sideklaffane kan fellast opp eller ned og festast under haka som ekstra vern mot kulde, vind og uvêr.

Luetypen har mellom anna vore vanleg som arbeidslue for losar og fiskarar i Noreg. 
Luer med pels og øyreklaffar er brukt som varme vinterluer i ulike variantar og under mange navn, til dømes som loslue i Forsvaret og usjanka i det russiske militæret. 

Sidan 1970-talet har loslua også vore kjend som «oluf-lue» etter Arthur Arntzen sin komiske revyfigur «Oluf», som alltid var iført svart loslue med øyreklaffane hengjande laust ut.


Carl Sundt-Hansen Sovende jeger.jpg|*Sovende jeger* (1889) av Carl Sundt-Hansen viser tradisjonell norsk drakt med klaffelue i skinn.
Brown leather cap with ear flaps, lined with fur, 1920.jpg|Brun lêrlue med øyreklaffar og pelsforing frå Hellas kring 1920. 
Bewoners Centraal Isr Weeshuis Leiden 1938.jpg|Jødiske barneheimsbarn frå Centraal Israëlitisch Wees- en Doorgangshuis i Leiden i Nederland med toppluer og øyreklaffluer i 1938.
Bundesarchiv Bild 135-S-10-25-28, Tibetexpedition, Kälteschutzmaske.jpg|Mønstra klaffelue og kuldemaske frå tysk ekspedisjon til Tibet 1938–39 
Kanstadsamlingen - NMF010005-01374.jpg|Fiskeriarbeidarar i oljehyre og losluer sløyer torsk, truleg i Lofoten på 1970-talet.
Winter Stare.jpg|Ung kvinne i Stockholm i 2010.


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Loslue|Loslue]]» frå ,  den 26. november 2017.*  
 
## Sjå òg
* Usjanka, russisk øyreklafflue i pels
* Kabuss, gammalt namn på øyreklafflue frå 1700-og 1800-talet
Jelena Porsanger

**Jelena Porsanger** () er ein forsker innan samisk kultur og historie. Ho var rektor ved Samisk høgskole i Kautokeino frå 2011 til 2015.

## Liv og virke
Jelena Porsanger voks opp i landsbyen Loparskaja i innlandet av Kolahalvøya,  sentralt i det kildinsamiske området. Familiebakgrunnen hennar er likevel frå det skoltesamiske området nær grensa mellom Russland og Finland, og faren skal ha snakka skoltesamisk. Foreldra forska på nordlys ved Polar-geofysisk institutt ved Kola vitskaplege senter under Det russiske vitskapsakademiet, og Jelena vart difor tidleg stimulert til ein akademisk karriere. 

Utover 1970-talet byrja det å verta aukande interesse for det samiske, og då det kom ei samisk-russisk ordbok lærte Porsanger seg kildinsamisk på eiga hand.  Av farmora lærte ho i tillegg finsk, og ho drog seinare til Helsingfors for å studera, der ho òg måtte læra seg nordsamisk.

I 1998 byrja Porsanger som førsteamanuensis  ved Senter for samiske studium ved Universitetet i Tromsø, i 2000 blei ho tilsett som forskar og førelesar og i 2005 som seniorforskar. Forskinga hennar på munnlege og skriftlege kjelder til den austsamiske urfolkreligionen frå 1500- til 1900-talet førte fram til doktoravhandlinga «Bassejoga čáhci»: Gáldut nuortasámiid eamioskkoldaga birra álgoálbmotmetodologiijaid olis («Vatna i den heilage elva»: Kjeldene til den austsamiske religionen sett i lys av urfolkmetodologi), som ho forsvarte ved Universitetet i Tromsø i januar 2006. Det var den første disputasen som hadde føregått på samisk i Noreg.  Porsanger har sagt at inspirasjonen til oppgåva kom frå frustrasjon over kor lite som var skrive om austsamisk kultur og religion, og at det som var skrive var «urettmessig generalisert».

Ho vart tilsett ved Samisk høgskule i Kautokeino, der ho sidan 2010 har leidd eit forskingsprosjekt for utvikling av metodologi, dokumentasjon, bevaring, vern og lagring av árbediehtu – tradisjonell samisk kunnskap. 1. august 2011 vart ho rektor ved høgskulen.

Porsanger har òg vore med i ekspertpanelet til SN sitt forum for urfolksaker.

## Kjelder


 



**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jelena Porsanger|Jelena Porsanger]]» frå ,  den 26. november 2017.*  

## Bakgrunnsstoff
*
*
*Siw Ellen Jakobsen. Med himmelen som tak  (Portrett i Bladet forsking nr 2/2007)
Pinus hwangshanensis

***Pinus hwangshanensis***, **Huangshan-furu**, er ein furuart som er endemisk for fjella i austlege Kina, i provinsane Anhui, Fujian, Guizhou, Hubei, Hunan, Jiangxi og Zhejiang. Det har namn etter Huangshanfjella i Anhui, der det først blei skildra vitskapleg.

## Skildring

*Pinus hwangshanensis* er eit eviggrønt tre som kan bli 15-25 meter høgt. Det har ei svært brei krone med flat topp og lange utstrekte greiner. Borken er tjukk, gråleg og skjelete. Blada er mørkegrøne barnåler som blir 5–8&nbsp;cm lange og 0,8–1&nbsp;mm breie, dei sit parvis med ei hylse som er 1&nbsp;cm lang. Dei eggforma konglane er tjukke og samantrykte med ei lengd på 4-6,5&nbsp;cm. Dei er gulbrume, og opnar når dei er mogne seint på vinteren. Frøa har venger. Dei er 5–6&nbsp;mm lange med venger på 1,5-2,5&nbsp;cm. Pollinering skjer midt på våren, og konglane mognar 18–20 månader seinare.

*P. hwangshanensis* er nært i slekt med japanske *[[Pinus thunbergii|P. thunbergii]]*, men skil seg frå denne ved å ha tynnare bar, brune (ikkje kvite) knoppar og tjukkare konglar.

## Utbreiing og kulturell tyding

Huangshan-furu veks typisk på middels til store høgder i bratte, steinete fjell. Dei er ein viktig del av det særmerkte landskapet i austlege Kina. Mange enkelttre er blitt vyrda for sine unike former. Dei er ofte blitt avbilda i kinesiske måleri.

Treverket til furua er av høg kvalitet, og har vore brukt til bygging av hus og bruer og til jernbanesviller. Det blir også brukt til golv, panel, gjerde, kryssfinér og papirmasse. Furua er også omtykt som bonsaiplante.

## Kjelder

----
* 
*
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pinus hwangshanensis|Pinus hwangshanensis]]» frå ,  den 26. november 2017.*  

## Bakgrunnsstoff

*Gymnosperm Database: ''Pinus hwangshanensis''
*Huangshan pine on Huang Shan (photos)
*Fu, Songling, et al. "[Relationship between light and regeneration character of Huangshan pine]." The journal of applied ecology 11.6 (2000): 801-804.
*Wu, Zemin, Chenglin Huang, and Chaoling Wei. "Light effect of gaps in Huangshan pine community and regeneration of Huangshan pine." The journal of applied ecology 11.1 (2000): 13.
Roseordenen

**Roseordenen** (**Rosales**) er ein planteorden i Rosidae, gruppert i underkladen Eurosidae I. Ordenen omfattar i dag 9 familiar der typefamilien er rosefamilien. Familiane omfattar vidare rundt 260 slektar som til saman inneheld rundt 7&nbsp;700 artar.

Nokre kjende plantar i ordenen er alm, gummifikentre, hamp, plomme, aprikos, fersken, nektarin, mandel, jordbær, rogn, kirsebær, morell og trollhegg. Sju av familiane i ordenen er representert naturleg i norsk flora.

## Taksonomi
Dei 9 familiane anerkjende i APG II-systemet er:
* **[[Barbeyaceae]]** 1 art
* **[[Hampefamilien]]** (Cannabaceae) – 170 artar
** Hampeslekta *(Cannabis)*
** Humleslekta *(Humulus)*
* **[[Dirachmaceae]]** – 1-2 artar
* **[[Tindvedfamilien]]** (Elaeagnaceae) – 45-50 artar
* **[[Morbærfamilien]]** (Moraceae) – 1&nbsp;000 artar
* **[[Trollheggfamilien]]** (Rhamnaceae) – 900 artar
* **[[Rosefamilien]]** (Rosaceae) – 4&nbsp;000 artar
** ***[[Reinrose|Dryadoideae]]***
** **[[Kjernefruktfamilien|Kjernefruktunderfamilien]]** *(Maloideae)*
** **[[Steinfruktfamilien|Steinfruktunderfamilien]]** *(Amygdaloideae, Prunoideae)*
*** **[[Kirsebærslekten]]** *(Prunus)*
** **[[Rosefamilien|Roseunderfamilien]]** *(Rosoideae)*
** **[[Spireafamilien|Spireaunderfamilien]]** *(Spiraeoideae)*
* **[[Almefamilien]]** (Ulmaceae ) – 35 artar
* **[[Neslefamilien]]** (Urticaceae) – 2600 artar

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Roseordenen (biologi)|Roseordenen (biologi)]]» frå , og «[[:en:Rosales|Rosales]]» frå  den 26. november 2017.*
Horsa glidefly

**Airspeed Horsa** var eit britisk høgvinga militært glidefly bygd av tre. Flytypen vart brukt på fleire krigsskodeplassar under den andre verdskrigen.

Flyet var første gong i operativt bruk 19/20 november 1942 då to Aispeed Horsa glidefly deltok under den mislukka operasjonen Operasjon freshman mot Norsk Hydros fabrikk på Vemork i Rjukan i Telemark.

Den 10. juli 1943 vart 27 Horsa glidefly brukt i Operasjon Husky, invasjonen av Sicilia. I samband med den allierte landgangen i Normandie vart store mengder Horsaer brukt (estimert til over 250 fly). Horsa glidefly deltok i operasjonane Tonga, Deadstick, Dragoon og Market Garden og Varsity under den allierte fremrykkingen på kontinentet. Operasjon Varsity i mars 1945, då 440 glidefly frakta soldatar frå 6th Airborne Division over Rhinen, var siste operasjon for Horsa glidefly.

Flyet kunne frakta såvel soldatar som ein jeep og ein mindre kanon. Horsa var eit solid fly og lett å manøvrera, men stort sett berre eigna til engongsbruk. Det vart bygd i 3 655 eksemplar.

## Spesifikasjonar Horsa Mk. I

* Byggeår: 1942 
* Mannskap: 2 flyvere
* Motor: Ingen
* Vengespenn: 26,8 m
* Lengd: 20,40 m 
* Høgd: 5,90 m
* Vingeflate: 102,5 m²
* Tomvekt: 3 800 kg.
* Max. vekt: 7 030 kg
* Fart: 242 km/t under slep/ 160 km/t glidande
* Last: 20-25 soldatar + Jeep m/liten kanontilhengar

## Referansar


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Airspeed Horsa|Airspeed Horsa]]» frå ,  den 26. november 2017.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Restaurert Horsa
Telemetrietterretning

**Telemetrietterretning** (engelsk *Telemetry intelligence*) eller **TELINT** er ein underdisplin av FISINT som styrer med rakettar og andre eksternt overvaka einingar og returnerer kontinuerleg straumar av data om plassering, fart, motorstatus og andre berekningar. Desse dataa kan gje informasjon om eigenskapane til missilet, og spesielt kastevekt, dvs. den potensielle storleiken på stridshovuda.

## Strategisk tyding av TELINT
TELINT er ein av dei overvakingsmetodane som er nemnd i rustningskontrollregimet (Strategic Arms Limitation Treaty eller SALT-avtalene) mellom USA og Sovjetunionen. Desse traktat-avtalane inneheld avgjerder som er viktige grep for å styrkja tryggleik mot brot: begge partar forpliktar seg til ikkje å gripa inn med nasjonale tekniske middel for kontroll. I tillegg er begge land er samde om ikkje å bruka medvite hemmelege eller løynde tiltak for å hindra verifisering. Det vert referert til ein spesiell teknisk-avtale om å ikkje kryptera strategisk test-telemetri og dermed hindra verifisering av TELINT.

## Sjå òg
* SIGINT
* ELINT
* COMINT
* FISINT
* United States Air Force i Storbritannia,#Air Transport/Spesielle Operasjonar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Telemetry intelligence|Telemetry intelligence]]» frå ,  den 26. desember 2017.*
Astronomisk katalog

Ein **astronomisk katalog** er eit oversyn over astronomiske objekt, typisk gruppert saman fordi dei har liknande type, morfologi, opphav, oppdagingsmåte eller liknande.

## Historisk viktige astronomiske katalogar
* Boka om fiksstjerner av Abd al-Rahman al-Sufi (Azophi) frå rundt 964 skildrar over tusen stjerner i detalj. Ho inneheld den eldste skildringa av Andromedagalaksen og Den store magellanske skya.
*  *[[Uranometria]]* av Johann Bayer frå 1603 er eit sjerneatlas med over 1200 stjerner. Stjernenamna er laga av greske bokstavar med namnet på stjernebildet dei er i, til dømes Alpha Centauri.
* *[[Historia coelestis Britannica]]* av John Flamsteed frå 1725 lister opp stjerner med nemningar laga av tal kombinert med stjernebilde, til dømes 61 Cygni.
* Messierkatalogen av Charles Messier frå 1781 byggjer på astronomiske objekt den franske astronomen først lista opp i 1771. Han inneheld Messierobjekt, som galaksar og stjernetåker, med tal frå M1 til M110. 
* New General Catalogue (NGC), kompilert i 1880-åra av J.L.E. Dreyer, lister opp objekt frå NGC 0001 til NGC 7840. Katalogen er ein av dei mest omfattande astronomiske katalogane. Han omfattar alle typar observerbare romobjekt og ikkje berre, til dømes, galaksar.
* Henry Draper Catalogue (HD) av Henry Draper, gjeven ut mellom 1918 og 1924, lister opp over 225&nbsp;000 av dei lyssterkaste stjernene. Nemningane bruker HD følgd av eit nummer på 6 siffer.
* Patrick Moore kompilerte Caldwell-katalogen i 1995 for å komplementera Messierkatalogen. Denne listar opp 109 lyssterke stjernehopar, stjernetåker og galaksar med nemningar frå  C1 til C109. 
* 2MASS (Two Micron All-Sky Survey) omfattar over 300 million observerte objekt mellom 1997 og 2001. Prosjektet tok for seg det infraraude spektrumet på himmelen.

## Mykje brukte astronomiske katalogar
* Hipparcos-katalogen - inneheld data for rundt 118 000 stjerner.
* Tycho-2-katalogen - inneheld data for rundt  2 500 000 stjerner.
* USNO B1.0 (1 042 618 261 stjerner/galaksar)
* 6th Orbit Catalog 
* Washington Double Star Catalog
* Yale Bright Star Catalogue
* NOMAD og nærskylde katalogar

## Sjå òg
*Stjernekart
*Stjernekatalog

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Astronomical catalog|Astronomical catalog]]» frå ,  den 27. november 2017.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Most astronomical catalogues can be queried electronically here (Centre de Données astronomiques de Strasbourg)
* Clickable Caldwell Object table 
* Clickable Messier Object table  
* A History of Star Catalogues
Perikum

**Perikum** (*Hypericum*) er  ei planteslekt i perikumfamilien. Ho omfattar rundt 450 artar, mest urter med motstilde blad og gule blomar.

Blada har oljekjertlar som viser seg som lyse prikkar når ein held dei mot lyset. 

I Noreg finst det fem viltveksande perikumartar. Dei vanlegaste er firkantperikum (*H. maculatum*) og prikkperikum (*H. perforatum*).

Perikumbrennevin er eit gammalt universalmiddel i Noreg. I helsekostsamanheng blir perikumpreparatar ofte selde under namna «johannesurt» eller «perikumolje».

## Kjelder
Fase-arrangert antenne

Ei **[[Fase i fysikk|fase]]-arrangert antenne** er til vanleg eit arrangement av mange mindre antenner som ved elektronisk tilpassing skapar ein elektromagnetisk stråle som kan styrast mot ulike punkt utan at antenna treng bevege seg fysisk.

## Referansar


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Phased array|Phased array]]» frå ,  den 28. november 2017.*
Kabelsporvogn

**Kabelsporvogn** («kabeltrikk») er eit sporvognsystem for kollektivtransport som fungerer som vanlege sporvogner (trikkar), men skil seg frå dei ved at dei einskilde sporvognene ikkje har eigne motorar, men vert drege fram av eit ståltau, ein kabel, som ligg i ei langsgåande spalte (kanal) i gata midt mellom skjenene. Ståltauet vert halde i konstant fart av eit maskineri som står fast montert i eit maskinhus, og dei einskilde sporvognene på lina stoggar og startar ved å løyse seg frå eller hekte seg på ståltauet ved hjelp av ei gripeklo. Ståltauet går i ei endelaus sløyfe mellom endene på lina og det stasjonære maskineriet. Gripekloa som festar eller løyser vogna frå ståltauet, vart opphavleg manøvrert med handemakt av vognføraren, som òg skulle ta seg av dei mekaniske bremsene på vogna. Manøvreringa av gripekloa var tungt, og kravde dessutan ei viss varsemd for at vogna kunne starte utan for mykje rykk og napp og slitasje på tauet. Der kabelsporvegar var i brukt i seinare tider, vart dette gjort med automatiske mekanismar.

## Soga
 

Sporvegar for kabeldrift vart planlage og bygde i fleire byar i både USA, Europa og andre stader i verda i sporvegane sin spede barndom på slutten av 1800- talet og framover. Dette vart rekna som eit framsteg i høve til å dra sporvognene med hestar. Den fyrste kabelsporvegen skal ha vore bygd i New York i USA, opna i 1868, men nedlagd allereie i 1870 etter store tekniske problem, og erstatta med damplokomotivdrivne vogner. I San Francisco i USA vart det opna ei line  i 1873 med ein teknikk som synte seg å fungere godt, og dette vart byrjinga til det vidgjetne kabelsporvognsystemet som byen framleis har i ei modernisert utgåve. Men dei fleste stadene kringom i verda vart systemet oppgjeve etter relativt stutt tid, og erstatta av sporvogner med eigne elektriske motorar som fekk energien frå eit leidningsnett hengt opp over gatene, slik systemet er den dag i dag. Etter at kabelsporvegen i Dunedin på New Zealand vart stengd i 1957, opna i  1881, er kabelsporvegane i San Francisco dei einaste att i verda. Her er det tre liner, Powell-Hyde, Powell-Mason og California, som vert drivne av fire ståltau frå maskinhus kalla Powell, Hyde, Mason og California.

## Bakgrunnsstoff
Kabelsporvognsmuseet i San Francisco
Radiosendar

**Radiosendar**, òg kjend under omgrepet ***transmitter*** (gjennom-sendar, formidlar) er ei elektronisk innretning som sender eit elektromagnetisk signal som formidlar innhald i form av radio, television, eller telekommunikasjon. 

Døme på radiosendarar er WLAN-sendar i berbar PC, mobil basestasjon, sendaren i ein mobiltelefon, eller store installasjonar som radisendarane på Tryvann i Oslo.

Dei første radiosendarane var gnistsendarar, oppfunne og patentert av Nikola Tesla. Gnistsendarane kunne berre brukast for telegrafi, og dei beslagla så store frekvensområde at dei vart forbodne. Dei vart etterfølgde av røyrsendarar som kan modulerast med lydar og andre signal. Røyrsendarar og transistor består av ein oscillator som er ein forsterkar med positiv tilbakekopling slik at han oscillerer, og eit frekvensbestemmande ledd som kan vera ein krystall. Oscillatoren vert gjerne etterfølgd av eitt eller fleire forsterkartrinn. Det siste trinnet vert kopla til antenna. Amplitudemodulering kan skje i det siste trinnet. Frekvensmodulering kan skje i oscillatoren.                                                                                     

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Radiosendar|Radiosendar]]» frå ,  den 28. november 2017.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* International Telecommunication Union
* Jim Hawkins' Radio and Broadcast Technology Page
* WCOV-TV's Transmitter Technical Website
Luanshya

**Luanshya** er ein by i koparbeltet, kjend som Copperbelt, i Nord-Zambia. Han ligg nær Ndola, 250 km nord for Lusaka. Luanshya blei grunnlagd i byrjinga av 1900-talet av utforskaren William Collier. I 2010 hadde han eit folketal  på 130&nbsp;076.

Det finst ei kopargruve her. Byen har også  metallvare-, tekstil- og næringsmiddelindustri.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Luanshya|Luanshya]]» frå ,  den 26. november 2017.*
Eili Harboe

**Eili Harboe** () er ein norsk skodespelar fødd  i Stavanger. 

Ho debuterte i 2012 som Irene i filmen ''Kompani Orheim'', basert på boka av same namn av Tore Renberg. I 2013 debuterte Harboe som hovudrolleinnehavar i *[[Kyss meg for faen i helvete]]*, i rolla som Tale. Der spelte hun mellom anna mot Kristoffer Joner, som ho også spelte mot i ''Bølgen'' i 2015.  

I 2017 hadde ho rolla som  Prinsesse Kristin i *[[Askeladden - I Dovregubbens hall]]*, som var regissert av Mikkel Brænne Sandemose og hovudrolla i Joachim Trier sin film *Thelma.*

## Filmar
* 2012: *[[Filmen Kompani Orheim|Kompani Orheim]]*
* 2013: *[[Kyss meg for faen i helvete]]*
* 2014: *Autumn Harvest* (kortfilm)
* 2015: *[[Bølgen (2015)|Bølgen]]*
* 2015: *[[Doktor Proktors tidsbadekar]]* 
* 2017: *[[Askeladden - I Dovregubbens hall]]*
* 2017: *[[Thelma]]*

## Referanser


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Eili Harboe|Eili Harboe]]» frå ,  den 28. november 2017.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Elli Harboe ved IMDB
Mikkel Brænne Sandemose

**Mikkel Brænne Sandemose** () er ein norsk filmskapar fødd i Oslo. 

Sandemose er utdanna ved Film & TV-akademiet og er medgrunleggjar av produksjonsselskapet Pravda. Han laga reklamefilm, musikkvideoar og kortfilmar før han debuterte som langfilmsregissør med skrekkfilmen *Fritt vilt III* frå 2010. I 2013 kom *Gåten Ragnarok *, ein familie-eventyrfilm inspirert av amerikanske filmar som *[[Indiana Jones]]* og *[[Jurassic Park]]*. I 2017 laga han *[[Askeladden – i Dovregubbens hall]]*, ein norsk storfilm inspirert av folkeevenytr samla inn av Asbjørnsen og Moe.

Mikkel Brænne Sandemose er son av teiknaren Iben Sandemose og forfattar og teknisk konservator Jon Brænne. Han er barnebarn av filmskaparen Bjarne Sandemose og oldebarn av forfattaren Aksel Sandemose

## Filmografi
* *Inn i mørket* (1998). Kortfilm.
* *Dagen jeg drepte en syklist* (1999). Kortfilm.
* *[[Fritt vilt III]]* (2010). Spelefilm.
* *[[Gåten Ragnarok]]* (2013). Spelefilm.
* *[[Askeladden – i Dovregubbens hall]]* (2017). Spelefilm.

## Musikkvideoar
* Abigail  – Bertine Zetlitz (co-regi Kajsa Næss)
* Twisted Little Star –  Bertine Zetlitz
* Yesterdays call – Erik Faber 
* Happy – Vidar Vang
* Birmingham Ho – Morten Abel
* I don't want to see you cry – Silje Nergaard
* Standing Tall – Kjartan Salvesen
* Fake your Beauty – Bertine Zetlitz
* Ah Ah – Bertine Zetlitz

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Mikkel Brænne Sandemose|Mikkel Brænne Sandemose]]» frå , og «[[:nb:Mikkel Sandemose|Mikkel Sandemose]]» frå  den 28. november 2017.*
Fruktknute

**Fruktknuten** (latin *ovarium*) er den nedre delen av fruktemnet hjå frøplantar. Fruktknuten inneheld eitt eller flere frøemne (ovule), som kan utvikla seg til frø etter befrukting. 

Fruktknuten er ofte ein utvida del av to eller fleire samanvaksne fruktblad. Kronblad og begerblad kan vera festa over, under eller omkring fruktknuten. 

Dei ytste delane av støvvegen, over fruktknuten, er griffel og arr. Dei tek imot pollen som spirer for så å veksa ned gjennom griffelen til fruktknuten. Deretter veks kvart enkelt pollenkorn inn i eitt enkelt frøemne. 

Nokre vindpollinerte blomar har svært reduserte og modifiserte fruktknutar.

## Sjå òg
* Frukt

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Fruktknute|Fruktknute]]» frå ,  den 28. november 2017.*
Fruktblad

**Fruktblad** (latin *karpell*) er hodelen av ein blome. Fruktbladet er lukka rundt eitt eller fleire frøemne som gjev opphav til frø etter befrukting.  Fruktblad kan vera sammenvaksne (synkarp fruktknute, fleirfoldfrukt) eller skilde (apokarp fruktknute, enkeltfrukt).

Under mogning blir fruktbladet omdanna til ei frukt utvikla frå fruktknuten (apokarp eller synkarp). Fruktbladet er homologt med eit makrosporofyll. Samanvaksne fruktblad er ein evolusjonsmessig avleidd karakter, samanlikna med skilde fruktblad. ABC-modellen forklarer kva gener som deltek i danninga av blada i ein blome: begerblad, kronblad, pollenblad og fruktblad.

## Kjelder
*
Arnt Moss

**Arnt Ferdinand Moss** () var ein norsk revisor frå Sør-Odal, busett i Drammen, som representerte Arbeidarpartiet på Stortinget i tida 1934-45.

Moss var son til ein gardbrukar og fanejunker i Strøm-sokna i Sør-Odal. I 1901 og -02 tok han eksamenar ved 2. brigades underoffisersskule i Oslo, sidan var han funksjonær hos Drammens politikorps frå 1903. I 1911 fekk han jobben som kasserar for Drammens gassverk. Der etter var han 1918-21 forretningsførar i A/S "Fremtiden". Han fekk i 1921 stilling som kommunerevisor i Drammen, frå 1946 var han revisjonssjef i kommunen til han gjekk av med pensjon.

Moss engasjerte seg i Arbeidarpartiet og var bystyremedlem i Drammen 1910-25 og 1931-37. Gjennom åra hadde han mange kommunale verv, mellom anna var han formann for Drammens kommunale pensjonskasse, Drammens kommunale skogar og i 1940-41 og 1945-? for det kommunale brenselsutvalet. Periodane 1934-36 og 1937-45 var han stortingsmann frå dei tre kjøpstadene i Buskerud. Han var medlem 1935-36 i Administrasjonskomiteen og 1937-45 i Protokollkomiteen.

## Kjelder
*
Kabelbanene i Lisboa

**Kabelbanene i Lisboa** (portugisisk: *Ascensores de Lisboa*) er tre kabelbaner i hovudstaden Lisboa i Portugal som gjev samband mellom dei lågare og høgare delene av dei gamle bydelane. Alle tre banene går i gater, og har difor ståltaua som dreg vognene liggjande i kanalar under gatedekket, slik at festet mellom vognene og ståltaua gjeng gjennom ei langsgåande spalte i gatedekket. Slik sett kan desse vognene likne på kabelsporvogner. Men banene har som alle andre kabelbaner ei vogn i kvar ende av eit ståltau som går ikring eit stort hjul drive av eit maskineri på toppen av banen, så den eine vogna går opp medan den andre går ned. Likevel er desse kabelbanene ulike mange andre kabelbaner ved at kvar av vognene har ein eigen elektromotor som drivverk, som førarane på dei to vognene som høyrer saman kan gjere seg nytta av. Når det skjer, vert elektromotorane i dei to vognene kopla i serie over dei to luftleidningane som kvar av vognene hentar straum frå, slik at dei samkøyrast.

Opphavleg var banene drive med vassballast. Vognene hadde vasstankar, og ved å fylle vatn på tanken til vogna på toppen, vart ho tung nok på vegen nedover til å dra oppover den vogna som stod nede.

Dei tre kabelbanene er:
*Ascensor do Lavra, som vart opna i 1884 og har ei lengd på 182 meter, ei høgdeskilnad på 43 meter, og ei største stigning på 25,0 %.
*Ascensor da Glória, som vart opna i 1885 og har ei lengd på 265 meter, ei høgdeskilnad på 48 meter, og ei største stigning på 18,0 %.
*Ascensor da Bica, som vart opna 1892 og har ei lengd på  260 meter, ei høgdeskilnad på 45 meter, og ei største stigning på 19,1 %.

Banene er rekna som nasjonale teknisk-historiske minnesmerke.

## Bakgrunnsstoff

*Fotografi på trampicturebook.de, som mellom anna synar kor nedtagga av spraymåling vognene kan vere
Internering

**Internering** er innestenging av ei gruppe folk av styresmaktene for å kontrollera dei, ikkje som straff eller i samband med ei rettssak.  I folkeretten viser det til vekktakinga av fridom som ein stat kan gjera mot militære og sivile borgarar av andre krigførande statar. Det finst regler om internering i fleire konvensjonar om krigsrett, særleg i IV Genèvekonvensjon av 1949 og I Tilleggsprotokoll av 1977.

## Kjelder
Elevador de Santa Justa

**Elevador de Santa Justa** («Sankta Justaheisen»), som òg vert kalla **Elevador do Carmo**, er ein offentleg personheis i eit eige 45 meter høgt støypejarnstårn i Portugals hovudstad Lisboa. Heisen gjev samband mellom det historiske sentrumsområdet, Baixa Pombalina, og Largo do Carmo (Carmotorget) høgre oppe i lia som byen ligg i.

Heisen er konstruert av ingeniøren Raul Mesnier de Ponsard (1849-1914), som var fødd i byen Porto i Portugal av franske foreldre. Han står attom mellom anna kabelbanene Elevador da Glória, Elevador da Bica og Elevador da Lavra i Lisboa, som vart bygde i slutten av 1880-åra. Elevador de Santa Justa vart bygd i åra 1900 til 1902, og er saman med kabelbanene populære turistattraksjonar. Opphavleg vart heisen driven av ein dampmaskin, men vart gjort om til ein elektrisk driven heis i 1907.

Heistårnet er utforma i nygotisk stil med ulike mønstre på kvar avsats, og har to heiskabinar med interiør i tre. Kvar av dei  tek 24 passasjerar. I toppetasjen, som det går ein vindeltrapp opp til, er det ein terrasse som gjev godt utsyn over Castelo de São Jorge («São Jorgeslottet»), Praça de D. Pedro IV («Don Pedro IV-plassen»), Baixa Pombalina («nedrebyen») og elva Tejo.

Heisen er verna som historisk monument.
Heis

**Heis** eller **elevator** er ein kabin som er lagd for å transportere folk eller gods vertikalt frå eit nivå til eit anna i eit hus, eit tårn, eller mellom ulike nivå i ein by, ein park etc.

Prinsippet går ut på at kabinen, òg kalla heisstolen, vert løfta eller senka av eit ståltau som går over eit motordrive hjul i toppen av ein sjakt som heisen går opp og ned i langsetter stålskjener eller -føringar. I den andre enden av ståltauet som heisen heng i, er det festa ei motvekt som går opp og ned langsetter eine veggen i sjakta, og som gjer at det trengs mindre energi til å drive heisen. Ved hjelp av elektriske eller elektroniske signal vert motoren styrt frå både heiskabinen og frå ein plass attmed døra der heisen skal stogge, slik at heisen stoggar på det nivået ein ynskjer at heisen skal kome til, og som ein deretter vil at heisen skal gå til.

Men det finnast òg heisar som vert styrte av ein heisførar på fast plass inne i heiskabinen, særleg når det gjeld gamle personheisar for eit stort tal passasjerar, og det finnast dessutan såkalla paternosterheiser, der ein rad med heiskabinar går i sakte fart i ein endelaus rundgang frå botn til topp, og som ein kan gå rett inn i og ut av på det nivået eller etasjen ein ynskjer, utan at kabinen stoggar.

Heisar kan òg gå på skrå på skjener som ein slags kabelbane (som til dømes i vestenden av perrongane på den underjordiske Nationaltheatret jarnbanestasjon i Oslo). I staden for ståltau som kabinen vert heist opp og ned med, kan det vere nytta hydraulikk til å presse kabinen opp og senke han ned, især når heisen ikkje skal nå opp i særleg stor høgd.

Sams for alle heisar er at dei skal vere utstyrte med tryggingsmekanismar som hindrar at dei går snøggare enn dei skal, og som syter for at dei ikkje kan falle ned om vitale delar brotnar.

Som oftast er det sett offentlege autorisasjonskrav til dei som driv med bygging, montering, bruk og vedlikehald av heisar, og det offentlege har etablert ymse kontrollorndningar.  I Noreg er det reglar om dette i Plan- og bygningsloven med føresegner.
Dei løynlege tenestane

**Dei løynlege tenestane** i Noreg er  Politiets tryggingsteneste (PST),  Etterretningstenesta (ETJ) og Nasjonal tryggleiksstyresmakt (NSM) som kan omtalast som «dei løynlege tenestene», då dei har eigne særskilde lovar og avgjerder som gjev eksklusiv styresmakt og oppgåver.  
Forsvarets tryggingsavdeling (FSA) er ikkje ei «løynleg teneste»., men skal likevel kontollerast av EOS-utvalet. 

## Referansar
Erling Rønneberg

**Erling Rønneberg** () var ein norsk motstandsmann og Secret Intelligence Service under andre verdskrigen. 

Av utdanning var han lektor. Han var lokalpolitikar for Arbeidarpartiet og vart rådmann i Ski kommune. Han var ordførar i Ski kommune frå 1958 til 1963.

## Bakgrunn
Farfar var Joachim Holmboe Rønneberg. Broren Joachim Rønneberg var medlem i kompani Linge.

## Under andre verdskrigen
I Ålesund var han, i første del av krigen, med på å gi ut illegale aviser. Hausten 1943 var han i Oslo for å  starte eit illegalt studentblad, *Vi studerer*. Der i frå måtte han røme. Han kom seg til Sverige via Ålesund og Korgen i Nordland. Frå Sverige  vart han henta til Storbritannia. Der fekk han opplæring som radiotelegrafist i Secret Intelligence Service. Frå september 1944 til februar 1945 opererte han SIS radiostasjonen Haga, på Torholmen nord for Ålesund.
Erling Rønneberg  fekk i oppdrag, saman med Karsten Devold, å etablerere ein ny sendar, ved Rjåneset i Ørsta Der hadde dei oversikt over skipsleia i Vartdalsfjorden, og andre fjordar på Søre Sunnmøre.
14. april 1945 var radiostasjonen Turid i drift. Men alt 20. april vart stasjonen teken. Rønneberg fekk store skotskadar. Han vart halden fanga på sjukehuset i Ålesund til krigen var slutt.

## Etter krigen
I 1949 tok Rønneberg eksamen i økonomi frå Cambridge. Han kom til Ski kommune i 1950 som lektor på Sørmarka folkehøgskule, der han seinere òg vart rektor. 

Frå 1964 vart han den første rådmannen i Ski kommune. Denne stillinga hadde han i 27 år og la i denne perioden fram i alt 21&nbsp;179 sakar til politisk handsaming i formannskap og kommunestyre. Dette var ein ekspansiv periode for Ski kommune, og innbyggjartalet vart fordobla.

Han var ordførar i Ski kommune frå 1958 til 1963.

Som pensjonist brukte Rønneberg mykje tid på lokalhistorisk arbeid, og han formidla opplevingar frå andre verdskrigen, der han deltok aktivt i motstandskampen, til ungdom i kommunen. For dette arbeidet fekk han kulturprisen til Ski kommune i 1999.

## Utmerkingar
For innsatsen sin under andre verdskrigeb vart Rønneberg tildelt St. Olavsmedaljen med eikegrein og den britiske King's Medal for Courage in the Cause of Freedom.

Erling Rønneberg fekk Ski kommune sin kulturpris i 1999.

## Kjelder

* Georg Stub: Nekrolog i Aftenposten kultur 17. juli 2008 side 13
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Erling Rønneberg|Erling Rønneberg]]» frå ,  den 28. november 2017.*  

## Litteratur
*
Stolheis

**Stolheis**, òg kalla **skiheis**, er ein slags taubane som hovudsakleg vert bygd i alpinanlegg eller skisenter for å frakte folk snøgt opp i høgda, så dei kan nytte dagen til køyre fleire gonger ned slalåm-, utfor- eller snøbrettbakkane. Men det har også vore bygd stolheisar for at publikum skal kome seg opp til eit utsynspunkt eller inn i turterreng.

Stolheisane har benkar, stolar, som heng etter kvarandre i eit ståltau som er løfta opp frå bakken av mastar, og som går i ei endelaust sløyfe frå høgste til lågaste punktet. Ein maskin dreg i ståltauet og syter for at folk som sit på stolane med ski på beina, vert frakta opp til øvste enden av heisen, der dei kan hoppe av.

## Skitrekk
Alternativet til stolheis er skitrekk. Skitrekk er laga slik at det i staden for stolane, går liner ned frå ståltauet, utstyrt med ein J-forma, T-forma eller skålforma innretningar i enden som skiløparen skal plassere baken sin på for å bli dregen ståande på sine eigne ski opp til toppen i ei løype under trekket.

## Sjå òg
*Skiheis
Bjarne Lysholm

**Bjarne Lysholm** () var ein norsk lækjar og fabrikkeigar frå Trondheim, med stor interesse for entomologi.

Lysholm var utdanna lækjar og praktiserte faget i ein del år. Seinare tok han over leiinga av familiefirmaet, brenneri- og destillasjonsverksemda Jørgen B. Lysholm i Trondheim.

I 1904 var Lysholm med å stifte Norsk entomologisk forening. For si interesse og sitt mangeårige arbeid i entomologi vart han utnemnd til heidersmedlem i Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab i Trondheim. Han var og Riddar av St. Olavs orden.

## Kjelder
* Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1957
Arne Meidell

**Arne Meidell** () var ein norsk industrimann og høgsterettsadvokat frå Oslo.

Meidell var son til ein høgsterettsadvokat og tok i 1916 sjølv jus-eksamen, advokatløyve hadde han frå 1925. I åra frå 1922 til 1933 var han fyrst disponent, seinare administrerande direktør i AS Lilleborg Fabrikker. Sidan var han frå 1934 generaldirektør i AS Borregaard, seinare også styreformann i selskapet.

Meidell hadde gjennom åra ei mengd tillits- og styreverv, både i banknæringa, industrien og handelsnæringa. Han var 1945-51 formann i Norges Eksportråd. 

## Kjelder
* Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1958
Aslak Nilsen

**Aslak Nilsen** () var ein norsk industriarbeidar og kontorist frå Kragerø, busett i Skien, som frå 1934 til 1945 representerte Arbeidarpartiet på Stortinget.

Nilsen var son til ein arbeidar. Sjølv gjekk han middelskule og var frå 1914 til -16 mekanikarlærling på Kragerø Støperi og Mek. Verksted. Sidan arbeidde han ei tid på Union Co. påi Skotfoss og 1917-18 på Trosvik Verksted i Brevik. I 1918 fekk han han stilling som reparatør i AS Klosterfossen i Skien, ein arbeidsplass han hadde til desember 1945. Til sist var han kontorsjef i Telemark fylkesarbeidsnemnd. 

I tida frå 1925 til 1945 var Nilsen bystyremedlem i Skien, lengste tida med plass i formannskapet. Stortingsperiodane 1934-36 og 1937-45 representerte han dei seks kjøpstadene i Telemark og Aust-Agder på Stortinget, alle sesjonane medlem i Militærkomiteen. Frå 1928 til -36 var han elles styremedlem i Skien kraft- og lysverker, etter 1945 var han nestformann i selskapet.

Under den tyske okkupasjonen av Noreg var Nilsen medlem av det illegale faglige utvalet for Telemark fylke, det siste halve året som formann og såleis med i heimefrontleiinga i fylket. 

## Kjelder
*