open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Elva Spui

**Spui** er ei lita tidvasselv i Zuid-Holland i Nederland, mellom øyane Voorne-Putten og Hoekse Waard. Tidlegare var ho ei grein av Oude Maas ved byen Oud-Beijerland som enda estuaret Haringvliet, men som følgje av Deltaprosjektet renn vatnet no andre vegen. 

Det er ingen bruer eller tunnelar som kryssar Spui, men ei bilferje går frå Hekelingen (Spijkenisse kommune) til Nieuw-Beijerland (Korendijk kommune), og ein passasjerbåt går mellom Oud-Beijerland og Rhoon (i Albrandswaard).

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:|en:]]» frå , den 7. februar 2008.*
Kubikkmeter

**Kubikkmeter** er ei SI-avleia eining for måling av volum. Symbolet for kubikkmeter er **m³**. Ein kubikkmeter er volumet av ein terning der kvar sida er ein meter (1000 millimeter) lang.

Ein kubikkmeter reint vatn ved standard lufttrykk og ein temperatur på 3,98&nbsp;°C har ein masse på 1000 kg (eitt tonn), og ved 25&nbsp;°C ein masse på 997,0 kg.

Kubikkmeter vert brukt mellom anna til å oppgje volumet av rom, hallar, lasterom, flyttelass, symjebasseng og store mengder av ei væske eller ein gass.

1 m&sup3; er lik:
* 1 000 000 000 mm&sup3;
* 1 000 000 cm&sup3;
* 1 000 dm&sup3;
* 0,001 dam&sup3;
* 0,000 001 hm&sup3;
* 0,000 000 001 km&sup3;

Og motsett:
* 1 mm&sup3; = 0,000 000 001 m&sup3;
* 1 cm&sup3; = 0,000 001 m&sup3;
* 1 dm&sup3; = 0,001 m&sup3;
* 1 dam&sup3; = 1 000 m&sup3;
* 1 hm&sup3; = 1 000 000 m&sup3;
* 1 km&sup3; = 1 000 000 000 m&sup3;

1 m&sup3; er, i forhold til eininga liter, lik:
* 1 000 liter (l)
* 10 000 desiliter (dl)
* 100 000 centiliter (cl)
* 1 000 000 milliliter (ml)

Og motsett:
* 1 ml = 0,000 001 m&sup3;
* 1 cl = 0,000 01 m&sup3;
* 1 dl = 0,000 1 m&sup3;
* 1 l = 0,001 m&sup3;
Oude Maas

**Oude Maas** («Gamle Maas») er ei grein i deltaet til Rhinen-Maas i Zuid-Holland i Nederland. Ho startar ved byen Dordrecht der elva Beneden Merwede deler seg i Noord og Oude Maas.

Oude Maas dannar den sørlege grensa til øya IJsselmonde. Like etter Dordrecht deler elva seg i Dordtsche Kil og etter dette dannar Oude Maas den nordlege grensa til øya Hoeksche Waard og renn vestover til ho deler seg i Spui ved Oud-Beijerland. Oude Maas held så fram nordvestover mellom byane Spijkenisse og Hoogvliet og renn saman med Nieuwe Maas ovanfor byen Vlaardingen. Dei to elvane renn vidare som Het Scheur og ut i Nordsjøen.

Sjølv om denne greina heiter «Gamle Maas» får ho det meste av vatnet sitt frå Rhinen. Elvenettverket i området har endra seg så mykje gjennom tidenen at verken Nieuwe Maas eller Oude Maas vert rekna som ein del av Maas lenger. Begge elvane får berre vatn frå Rhinen, i alle fall det meste av tida. Elva er ei tidvasselv og området ho renn gjennom er ein populær rekreasjonsstad.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Oude Maas|Oude Maas]]» frå , den 7. februar 2008.*
Grevelingen

**Grevelingen** eller **Grevelingenmeer** er eit tidlegare estuar til Rhinen og Maas på grensa mellom provinsane Zuid-Holland og Zeeland som har vorte ein innsjø på grunn av Deltaprosjektet.

Han ligg mellom dei tidlegare øyane Goeree-Overflakkee (Zuid-Holland) og Schouwen-Duiveland (Zeeland) som er knytt smana via **Brouwersdam** i vest og **Grevelingendam** i aust.

## Bakgrunnsstoff
* Kart over området

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Grevelingen|Grevelingen]]» frå , den 7. februar 2008.*
Bougainville

**Bougainville** er ei øy og ein autonom provins i Papua Ny-Guinea. Provinsen dekkjer 9 318 km² og 234 280 innbyggjarar. Hovudstaden til provinsen er Arawa. Presidenten heiter Joseph Kabui og vart vald i 2005.

Øya Bougainville utgjer størstedelen av regionen Bougainville, som er den einaste autonome regionen i Papua Ny-Guinea. Øya har eit flatemål på 8&nbsp;800 km². Geografisk sett høyrer øya saman med Solomon-øyane, som ligg like sør-aust for Bougainville.

Den første europearen som har dokumentert å ha vore på øya, var spanjolen Álvaro de Mendaña i 1568. Franskmannen Louis Antoine de Bougainville oppdaga øya i 1768, og kalla ho opp etter seg sjølv.

Under andre verdskrigen vart Bougainville okkupert av Japan frå 1942 til 1945. Frå 1943 kjempa dei allierte for å ta øya attende, heilt fram til Japan kapitulerte i august 1945.

Frå 1970-talet fram til 1997 var ei separatistrørsla i konflikt med den papuanske staten. I 2000 skreiv partane under ein fredsavtale, og provinsen fekk sjølvstendet sitt i 2005. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bougainville Island|Bougainville Island]]» frå , og «[[:sv:|Bougainville]]» frå  den 8. februar 2008.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Dordtsche Kil

**Dordtsche Kil** er ei kort elv i Zuid-Holland i Nederland. Elva er ei tidvasselv og dannar ei kopling mellom elvane Oude Maas og Hollands Diep. Elva er stort sett kunstig, sidan ho var ei relativt lita elv fram til 1800-talet. 

Kiltunnelen går under elva mellom øyane Hoeksche Waard i vest og Dordrecht i aust.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dordtsche Kil|Dordtsche Kil]]» frå , den 8. februar 2008.*
Nieuwe Merwede

**Nieuwe Merwede** («Nye Merwede») er ein kanal som vart bygd i 1870 for å lage ei grein i Rhinen-Maas-deltaet. Han vart grave ut langs fleire mindre bekkar for å redusere faren for flaum ved å ta vatn bort frå Beneden Merwede, og for å regulere elvetrafikken i det stadig meir tilmudra deltaet. 

Ho er ein av fleire elvar som heiter Merwede. Elva Boven Merwede («Øvre Merwede»), ei fortsetjing på Rhinen-Waal og Maas (i dag Afgedamde Maas) elvane etter dei renn saman ved Gorinchem, deler seg ved byen Hardinxveld-Giessendam i elvane Beneden Merwede («Nedre Merwede») i nordvest og Nieuwe Merwede i sørvest. Nieuwe Merwede renn saman med Bergse Maas nær Lage Zwaluwe og dannar estuaret Hollands Diep, og skil øya Dordrecht frå Biesbosch nasjonalpark.

Det er ingen bruer eller tunnelar som kryssar Nieuwe Merwede, men ei bilferje går frå Dordrecht i vest ved Kop van 't Land til Brabantse Oever i Werkendam (Biesbosch).

## Bakgrunnsstoff
* Ferja over Nieuwe Merwede

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nieuwe Merwede|Nieuwe Merwede]]» frå , den 8. februar 2008.*
Boven-Merwede

**Boven Merwede** er ei elv i Nederland. ElvaAfgedamde Maas renn i saman med Waal ved Woudrichem og dannar Boven Merwede, som ved Hardinxveld-Giessendam deler seg i Beneden Merwede til høgre og Nieuwe Merwede til venstre. Ho har ei lengd på 8,8 km. Merwede er ein del av skipsruta mellom Rotterdam og Tyskalnd.

Det går ei vegbru over elva frå vestsida av Gorinchem i nord til vestsida av Sleeuwijk i sør. I tillegg går det tre passasjerferjer over elva. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Boven Merwede|Boven Merwede]]» frå , den 8. februar 2008.*
Guovssu Teahter

**Guovssu Teahter** er ei samisk friteatergruppe stasjonert i Guovdageaidnu (Kautokeino). 

## Bakgrunnsstoff
* Nettstad
Dieze

**Dieze** er ei kort elv i Noord-Brabant i Nederland og ei sideelv til Maas. Ho vert danna der elvane Aa og Dommel renn saman i 's-Hertogenbosch. Delen av Dieze som ligg i sentrum av 's-Hertogenbosch vert kalla Binnendieze og består av eit delvis overbygd nettverk av kanalar. Dieze munnar ut i Maas nær Hedel.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dieze|Dieze]]» frå , den 8. februar 2008.*
Labradorstraumen

**Labradorstraumen** er ein kald havstraum i Nord-Atlanteren som renn frå Nordishavet og gjennom Labradorhavet, sørover langs kysten av Labrador, rundt Newfoundland og vidare sørover langs austkysten av Nova Scotia. Han er eit framhald av Vestgrønlandstraumen og Baffinøyastraumen.

Labradorsjøen møter den varme Golfstraumen ved Grand Banks søraust for Newfoundland og igjen nord for Outer Banks ved Nord-Carolina. Kombinasjonen av desse to straumane produserer tett tåke og er eit av dei rikaste fiskeområda i verda. 

Om våren og tidleg på sommaren fører straumen isfjell med seg frå isbreane på Grønland sørover til skipsrutene i Atlanterhavet. 

Vatnet i Labradorstraumen har ein avkjølande effekt på austkysten av Canada og New England, men har sjeldan innverknad på farvatnet sør for Cape Cod. Dette kan ein tydeleg sjå ved at den nordlege trengrensa er så mykje som 15 grader lenger sør her enn i Sibir, Europa og det vestlege Canada. 

Ein trur at transporten til Labradorstraumen har ein stor barotropisk komponent. Tidlege estimat indikerer at straumen kan vere 30 % kraftigare enn den geostrofiske utrekninga indikerer på grunn av ein vesentleg barotropisk straumkomponent. (Hayes and Robe, 1978). Greenberg og Petrie (1988) rekna ut den totale transporten til 7,6 Sverdrup (ein Sverdrup (Sv) er lik 106 kubikkmeter per sekund). Den geostrofiske transporten vart utrekna til å vere berre 4,1 Sv. Med ein 30 % auke (på grunn av barotropisk straum) er tranporte berre 5,3 Sv så ein trur at dei høge transportverdiane kjem av at ein har fått med djuphavsstraumar som indikert av djupvassmålingar. Snøggleiken til Labradorstraumen er om lag 0,3–0,5 m/s langs kanten av kontinentalsokkelen (Greenbergand Petrie, Reynaud et al., 1985.) Labradorstraumen er om lag 100 km brei og 150 meter djup og passerer gjennom Avalon-kanalen og deler seg i rundt Flemish Cap). 

Labradorstraumen har ein tendens til stundom gå lenger sør og/eller aust enn vanleg. Dette kan vere farleg for skipstrafikken, sidan han kan føre isfjell til område av Atlanteren der ein vanlegvis ikkje finn dei. Straumen er kjend for å ha ført isfjell så langt sør som til Bermuda og så langt aust som Asorane. Den internasjonale ispatruljen vart oppretta for å spore isfjell, mellom anna dei ein finn i område der dei sjeldan er.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Labrador Current|Labrador Current]]» frå , den 7. september 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* Havstraumar i Atlanterhavet
Amer

**Amer** er ei elv i Noord-Brabant i Nederland. Ho oppstår der elvane Bergse Maas renn saman med Donge nær Raamsdonksveer til eit punkt der ho i lag med Nieuwe Merwede dannar estuaret Hollands Diep. Ho har ei lengd på 12 km og er ei stor transportåre. Ho dannar den sørlege grensa til Biesbosch nasjonalpark.

Elva er òg kjend på grunn av Amercentrale, eit av dei største kraftverka i Nederland som ligg ved breidda. På grunn av dette nyttar skipa som transporterer kol til kraftverket den austlege delen av elva (hovudsakleg kjem dei opp Wilhelminakanaal).

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Amer|Amer]]» frå , den 8. februar 2008.*
Bergsche Maas

**Bergse Maas** eller **Bergsche Maas** er ein kanal som vart bygd i 1904 som ei grein av elva Maas i Noord-Brabant i Nederland. Maas deler seg nær Heusden i Afgedamde Maas og Berge Maas. Afgedamde Maas renn nordover fram til ho renn saman med elva Waal (Rhinen), medan Berge Maas renn vestover som den største greina. Tidlegare rann den naturlege Maas frå Heusden til Amer og estuaret Hollands Diep. Denne greina mudra til og er i dag den litle leva Oude Maasje («Litle gamle Maas»). Bergse Maas, som har fått namn etter byen Geertruidenberg, vart danna i nedslagsfeltet hennar for å ta over dei tidlegare funksjonane hennar. Prestasjonen med å separere elvane Rhinen og Maas vert rekna som ein av dei største prestasjonane innan nederlandsk ingeniørkunst før 1900-talet. 

Det går to vegbruer og tre bilferjer over kanalen. 

## Bakgrunnsstoff
* Fiskekart over nordvestlege delar av Noord-Brabant 
* Ferjer i Noord-Brabant

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bergsche Maas|Bergsche Maas]]» frå , den 8. februar 2008.*
Buorm

**Buorm** eller **snok** (*Natrix natrix*) er ein middelsstor orm som er vanleg i mesteparten av Europa. Han er den største ormearten her i landet, og finst i fuktige habitat i mesteparten av Sør-Noreg.

## Kjelder
;Referansar
Mimaskrateret Herschel

**Herschel** er eit gigantisk nedslagskrater på saturnmånen Mimas. Det er namnsett etter astronomen William Herschel frå 1700-talet, som oppdaga Mimas i 1789.

Krateret er så stort at det er overraskande at Mimas ikkje blei knust under nedslaget som laga det. Krateret måler 130 kilometer på tvers, omtrent 1/3 av den totale diameteren til månen; kraterveggane er omtrent fem kilometer høge, nokre delar av kraterbotnen ti km djupe og fjellet midt i krateret strekkjer seg seks km over kraterbotnen. Om eit krater på jorda skulle ha hatt same proporsjonar som Herschel i forhold til Mimas, ville det ha målt over 4000 km i diameter, breiare enn Canada. Nedslaget som danna Herschel-krateret må nesten ha øydelagd Mimas; sprekkar på andre sida av månen som kan sjåast, kan ha vore eit resultat av sjokkbølgjene som reiste gjennom månen like etter nedslaget.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Herschel (crater on Mimas)|Herschel (crater on Mimas)]]» frå , den 8. februar 2008.*
Odyssevs

**Odyssevs** er ein helteskikkelse i gresk mytologi, kjent som **[[Ulysses]]** i romersk mytologi. Han er helten i *[[Odysseen]]*, og er ein viktig person i *[[Iliaden]]*. Odyssevs var son av Laertes (eller, i seinare overleveringar, Sisyfos) og Antiklea.

Odyssevs var konge på øya Itaka, og den modigaste av grekarane (eller akaiarane) som slost i trojanarkrigen. Han stod bak påfunnet om den trojanske hesten. Han var gift med Penelope og far til Telemakos, yndlingen til Atene.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Odyssevs|Odyssevs]]» frå , den 8. februar 2008.*
Aa i Nederland

**Aa** er ei lita elv i Nederland. Ho spring ut nær Meijel søraust i provinsen Limburg i Peel-regionen. Ho renn nordvestover gjennom provinsen Noord-Brabant mot 's-Hertogenbosch, om lag langs kanalen Zuid-Willemsvaart. I 's-Hertogenbosch renn Aa saman med Dommel og dannar Dieze som igjen munnar ut i Maas eit par kilometer lenger nede. Dei største byane langs Aa er Asten, Helmond, Veghel og 's-Hertogenbosch.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aa River (Meuse)|Aa River (Meuse)]]» frå , den 8. februar 2008.*
Gender i Nederland

**Gender** er ei lita elv i Noord-Brabant i Nederland. Ho spring ut frå eit myrlendt område nær Steensel og renn tjue kilometer gjennom Veldhoven og Meerveldhoven i ein nordaustleg retning mot Eindhoven. Her rann Gender opphavleg gjennom sentrum av byen og rann saman med Dommel, men på 1800-talet vart stykket gjennom gamlebyen fylt att og Gender endar no i De Vest, vollgrava rundt byen, som igjen er tilknytt Dommel. 

Gjennom 1900-talet er store delar av av elva vorte kanalisert og vatnet er leia inn i den spesialbygd Afwateringskanaal, som er tilknytt Dommel via Beatrixkanaal og som kontrollerer vassnivået i Dommel.

I 2005 vart det lagt fram planar om å la Gender renn gjennom sentrum av Eindhoven igjen, Nieuwe Gender. Elva skal då renne delvis under bakken og delvis over og til slutt munne ut i Dommel som før, nær jernbanestasjonen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gender (creek)|Gender (creek)]]» frå , den 8. februar 2008.* 


## Bakgrunnsstoff
* Nieuwe Gender
Geul

**Geul** er ei elv i Belgia og Nederland og ei av sideelvane til Maas frå høgre. Kjelda hennar ligg ved grensa mellom Tyskland og Belgia, sør for Aachen i ei høgd på om lag 300 meter over havet. Etter om lag 20 km renn ho inn i Nederland og etter 58 km munnar ho ut i Maas, nord for byen Maastricht. Ei av sideelvane til Geul er Gulp. Byar langs Geul er Kelmis (Belgia), Valkenburg aan de Geul og Meerssen (Nederland).

Elva Geul er ei av dei største kjeldene til tilførsel av tungmetall i Maas. Dette kjem av dei tidlegare gruveverksemd etter sink og bly som låg nær dei belgiske byane Kelmis (La Calamine) og Plombières (tidlegare kalla Bleiberg). Den siste gruva vart stengd tidleg på 1900-talet. Ein av årsakene til at gruvene nær Plombières vart lagt ned var at elva stundom førte til flaum i gruvene sidan grunnfjellet hovudsakleg består av porøs kalkstein. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Geul|Geul]]» frå , den 8. februar 2008.*
Jeker

**Jeker** (fransk *Geer*) er ei elv i Belgia og Nederland og ei av sideelvane til Maas frå venstre. Kjelda til Jeker ligg nær landsbyen Geer i provinsen Liège i Belgia. Det meste av elva renn gjennom Belgia, bortsett frå dei fem siste kilometrane som ligg i Nederland. Jeker munnar ut i Maas ved byen Maastricht. Andre byar langs Jeker er Waremme og Tongeren, begge i Belgia.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:En:Jeker|En:Jeker]]» frå , den 8. februar 2008.*
Nieuwe Waterweg

**Nieuwe Waterweg** («Nye vassvegen») er ein kanal i Nederland frå het Scheur (ei grein av Rhinen-Maas-deltaet) vest for byen Maassluis til Nordsjøen ved Hoek van Holland. Dette er den kunstige munningen til elva Rhinen.

Nieuwe Waterweg opna i 1872 og har ei lengd på om lag 10 km. Han vart bygd slik at havgåande skip kunne ta seg opp til hamna i Rotterdam sidan dei naturlege greinene til Maas-Rhinen mudra til. Kanalen er ei travel skipsåre opp til ei av dei travlaste hamnene i verda, Europoort i Rotterdam. Ved utgangen til sjøen ligg det eit flaumvernsystem kalla Maeslantkering som stod ferdig i 1997. Det er ingen bruer eller tunnelar som kryssar Nieuwe Waterweg.

## Historie
På midten av 1800-talet var Rotterdam alt ein av dei største hamnebyane i verda, hovudsakleg på grunn av omlasting av varer frå Tyskland til Storbritannia. Den auka skipstrafikken skapte eit kapasitetsproblem sidan det var for mange greiner i elvedeltaet og det var vanskeleg å nå hamna. 

I 1863 vart det vedteke ei lov som gjorde at ein kunne byggje ein ny kanal for havgåande skip opp til Rotterdam frå Nordsjøen. Vassbyggingsingeniøren Pieter Caland fekk oppdraget med å teikne ein kanal som gjekk gjennom Hoek van Holland for å forlenge munningen av Rhinen ut til sjøen. Teikningane for dette vart alt gjort i 1731 av Nicolaas Samuelsz Cruquius, men bygginga kunne ikkje lenger utsetjast for å hindre tilbakegang for hamna i Rotterdam. 

Bygginga tok til 31. oktober 1863. Den første fasen bestod i å få eigedomsretten til jordbruksområda frå Rozenburg til Hoek van Holland.

I den andre fasen vart det bygd to dike parallelt til kvarandre og dette tok to år. Caland føreslo å forlenge dika 2 km ut i sjøen for å hindre kyststraumane og avgrense avleiringa i skipsleia. 

Då dika var bygd byrja den tredje fasen med å grave ut sjølve vassvegen. Dette arbeidet tok til 31. oktober 1866 og tok slutt tre år seinare. Dei store mengdene med jord som vart fjerna vart nytta til å forsterke andre demningar og dike. 

Den siste fasen bestod i å fjerne demninga mellom den nye vassvegen og sjøen i eine enden og ved elva i den andre. I 1872 stod Nieuwe Waterweg ferdig og Rotterdam vart lett tilgjengeleg.

På grunn av straumar og erosjon har skipsleia vorte noko breiare. På grunn av djupgangen til dagens supertankarar må kanalen likevel konstant mudrast opp. 

I 1997 stod den siste delen av Deltaprosjektet ferdig, Maeslantkering, nær munningen av Nieuwe Waterweg. Denne stormflodbarriéren vernar Rotterdam mot flaum under kraftig vind frå nordvest og vest. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nieuwe Waterweg|Nieuwe Waterweg]]» frå , den 8. februar 2008.*


## Bakgrunnsstoff
Dikt.no

**Dikt.no** var ei vevside starta av Gunnar Roland Tjomlid der kjende og ukjende forfattarar kunne publisera tekstane sine.

Nettsida blei fram til februar 2008 drifta av SirCon, men etter dette overtok Dagbladet.no driftinga av nettstaden. Seinare kjøpte Tjomlid tilbake nettstaden. Dikt.no blei så lagt ned grunna manglande kapasitet til vidare vedlikehald.

## Medlemskap
Kven som helst kunne bli medlem på dikt.no, så lenge ein hadde minst ein tekst publisert. I februar 2008 hadde vevsida 5746 medlemmer. Det blei lagt vekt på at tekstane skal vera skrive av den forfattaren som publiserer teksten, for å unngå plagiat. 

For å bli medlem måtte ein oppretta ein brukar-/forfattarkonto (med brukarnamn, passord, og mailadressa). Ein brukar/forfattar kunne velja å vera anonym. Som medlem/forfattar kunne ein legga inn tekstar, lesa andre sine tekstar og kommentera tekstar publisert av andre.

## Sjangrar
Ein kunne publisera kva som helst på dikt.no, med nokre få avgrensingar i regelverket (sjå under). Der fanst 18 sjangerkategoriar, der kategorien dikt er den største (og utgjer 77,46 % av dei publiserte tekstane). Dei andre sjangrane er: *[[artikkel]]*, *[[essay]]*, *[[eventyr]]*, *[[forteljing]]*, *[[haiku]]*, *[[kortprosa]]*, *[[kåseri]]*, *[[limerick]]*, *[[manus]]*, *[[novelle]]*, *[[prosa]]*, *romanutdrag*, *songtekst*, *[[sonett]]*, *utkast*, og *[[visdomsord]]*. I tillegg er der ein uspesifikk kategori kalla *[[diverse]]*.

## Regelverk
Regelverket på dikt.no i hovudtrekk:
Det er ikkje lov til å publisera tekstar som...
* strider med norsk lov
* er skrive av andre (plagiat)
* er rasistiske
* høver seg betre på diskusjonsforumet
* heng ut og/eller sårar enkeltpersonar
* er suicidale/forbunde med sjølvmord
* er skrive for å øydelegga
(Henta frå regelverket på dikt.no)

## Kjelder
Scheur

**Scheur** eller **Het Scheur** er ei grein av Rhinen-Maas-deltaet i Zuid-Holland i Nederland som renn vestover frå der elvane Oude Maas og Nieuwe Maas renn saman etter byane Rozenburg og Maassluis. Ho munnar ut i Nieuwe Waterweg som renn vidare til Nordsjøen. 

Opphavleg var Scheur den nordlege greina av elva rundt øya Rozenburg og snudde sørover eit par kilometer etter Maassluis før ho rann saman med Nieuwe Maas igjen i Maasmond-estuaret nær Den Briel. Då Nieuwe Waterweg stod ferdig i 1872 vart Scheur demd opp og tilknytt austenden av Nieuwe Waterweg for å danne den nye kanaliserte hovudmunningen til Rhinen-Maas-deltaet.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Het Scheur|Het Scheur]]» frå , den 8. februar 2008.*
Nieuwe Maas

**Nieuwe Maas** («Nye Maas») er ei elvegrein i Rhinen-Maas-deltaet i Nederland. Ho oppstår der elvane Noord og Lek renn saman og renn vestover gjennom Rotterdam. Ho endar opp vest for byen der ho renn saman med Oude Maas (Gamle Maas), nær Vlaardingen, og dannar Scheur. Den totale lengda hennar er om lag 24 km. 

Nieuwe renn gjennom nokre av dei tettast folkesette og mest utvikla områda i Nederland og langs breidda av elva ligg det mange hamner og industriområde. 

## Historie

I tidleg mellomalder var Nieuwe Maas rekna for å vere ei fortsetjing av elva Merwede og gjekk derfor under dette namnet. Opphavleg var Merwede ein fortsetjing av elva Waal (som igjen er ei grein av Rhinen), men etter nokre store flaumar endra Maas retning og rann òg ut i Merwede. Frå den tid vart fleire strekk av den opphavlege Merwede kalla Maas i staden for. 

Som følgje av dette vart Nieuwe Maas og Oude Maas rekna for å høyre til Maas-deltaet. Nær Vlaardingen møttest desse to og før dei delte seg opp igjen ved øya Rozenburg. Den nordlege greina vart kalla Het Scheur og den sørlege greina Nieuwe Maas eller Brielse Maas sidan ho rann nær Brielle. Dei møttest igjen og danna eit estuar kalla Maasmond («Munningen av Maas»). Både Maas og Rhinen endra derimot elveleie igjen og tok ein kurs lenger sør. Som følgje av dette vart Nieuwe Maas igjen den største greina til Rhinen, medan Maas berre medverkar med ein liten del av vatnet til det som tidlegare var munningen hennar. 

Då Nieuwe Waterweg stod ferdig rann Nieuwe Maas ut i denne kanalen i staden for direkte ut i sjøen. Brielse Maas-delen vart demd opp og fråskild Scheur på midten av 1900-talet (og dannar i dag innsjøen Brielse Meer), slik at alt vatn no renn gjennom den kunstige Nieuwe Waterweg.

## Samband over Nieuwe Maas
Frå vest til aust:
* Beneluxtunnelen 
* Maastunnel 
* Erasmusbrug (bru)
* Maastaxi (ferje)
* Metrotunnel 
* Willemstunnel 
* Willemsbrug (bru)
* Van Brienenoordbrug (bru)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nieuwe Maas|Nieuwe Maas]]» frå , den 8. februar 2008.*
Kai Fjell

**Kai Breder Fjell** () var ein norsk målar, scenograf og teiknar, fødd i Skoger.

Kai Fjell var elev ved Statens håndverks- og kunstindustriskole i 1927 og ved Statens Kunstakademi under Axel Revold i 1928-29. I 1929-31 arbeidde han som reklameteiknar. Han debuterte utan suksess ved ein kollektivutstilling i Kunstforeningen i Oslo i 1932. Han slo igjennom i 1937 då han heldt den første separatutstillinga si på Kunstnernes hus i Oslo. 

Fjell arbeidde mest med oljemåleri, men han utførte  òg  arbeider innan teikning, skulptur og grafikk. Han illustrerte bøker og lagde scenedekorasjonar for Nationaltheatret. Arbeida hans vart tidleg prega av ein ornamental ekspresjonisme, og  menneskeskikkelsane  hans er delvis gjeve att naturalistisk, delvis bygd opp av geometriske figurar. 

Hovudverket til Fjell, *Kunst 3* med *Kalven reiser seg*, *Violinen* og *Likkjøreren*, heng i Nasjonalmuseet. Arbeidet *Mor og barn* er ofte reprodusert. Elles har Regjeringsbygningen, Bakkehaugen kyrkje og Norsk Skogmuseum store arbeid av han. Han vart utnemnd til Kommandør av St. Olavs Orden i 1976.
Vliet

**Vliet** er ei elv i Nederland i provinsen Zuid-Holland. I mellomalderen var Vliet eit viktig samband mellom elvane Oude Rijn og Maas. I dag er Vliet kanalisert og renn frå Leiden, via Voorburg, Rijswijk og Delft til Rotterdam.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vliet|Vliet]]» frå , den 8. februar 2008.*
Hollandse IJssel

**Hollandse IJssel** er ei grein av Rhindeltaet som renn vestover frå Nieuwegein ved elva Lek gjennom IJsselstein, Gouda og Capelle aan den IJssel til Krimpen aan den IJssel, der ho munnar ut i Nieuwe Maas. Ei anna grein heiter Enge IJssel («Smale IJssel») og renn sørvestover frå Nieuwegein. Namnet IJssel meiner ein kjem frå det det germanske *i sala*, som tyder «mørkt vatn». Opphavleg var Hollandse IJssel ei grein frå elva Lek ved Nieuwegein, men denne tilslutninga vart kutta av og Hollandse IJssel drenerer i dag berre dei omliggande engene. 

Den første delen av Deltaprosjektet vart bygd ved munningen av Hollandse IJssel i 1957.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hollandse IJssel|Hollandse IJssel]]» frå , den 8. februar 2008.*
Dorthe Skappel

**Anna Dorothea Riseng Skappel**, kjend som **Dorthe Skappel** () er ein norsk journalist, programleiar og tidlegare modell. Ho er best kjend for å leie TV2 sitt underhaldningsmagasin *God kveld, Norge*.

Ho kjem frå ein familie kor mange av familiemedlemmane har helde på med ulike former for kunst eller underhaldning. Sjølv spelte Dorthe teater då ho var lita. 

Etter å ha vore internasjonal modell i fleire år, sende ho inn ein video av seg sjølv til fjernsynskanalane for å kome på fjernsyn. Ho fekk først jobb i TVNorge, før ho kom til TV 2 på midten av 1990-talet.

I 2007 deltok ho i TV-programmet *Isdans* på TV 2, og kom på fjerdeplass. 4. mai 2007 blei Skappel utsett for eit uhell då ho fall med hovudet og ansiktet i isen under ein generalprøve. Ho blei send til sjukehus kraftig forslått, men hadde ikkje pådratt seg alvorleg skade.

## Bakgrunnsstoff
* Portrettintervju på dagbladet.no (2007) -Og TV2 skapte kvinnen
Agaete

**Agaete** er ein spansk kommune som ligg på Kanariøyane. Kommunen ligg på øya Gran Canaria - i nordvest - og er ein del av provinsen Las Palmas.

Kommunane som grensar til er Gáldar og Artenara.

Agaete sitt areal er 45,50 km², og folkesetnaden er om lag 5635 innbyggjarar. Høgste punkt ligg 43 moh.

## Kjelder
Anne Solsvik

**Anne Solsvik** () er ein norsk politikar frå Arendal i Aust-Agder. Solsvik var leiar i Unge Venstre frå 2007 til 2010. Ho har tidlegare vore nestleiar og internasjonal leiar i organisasjonen, og har arbeidd som politisk rådgjevar for Venstre på Stortinget. Ho blei i 2007 vald inn som representant for Venstre i kommunestyret i Arendal.
Studiespesialisering

**Studiespesialisering** er eit utdanningsprogram i vidaregåande skule som overtok for den tidlegare studieretninga allmenne, økonomiske og administrative fag hausten 2006.

Studiespesialisering er eit 3-årig utdanningsløp som fører fram til studiekompetanse. Utdanninga har to programområde:

* Realfag
* Språk, samfunnsfag og økonomi
Ivar Orgland

**Carl Ivar Orgland** () var ein norsk lyrikar, gjendiktar og ordbokredaktør. Han var frå Oslo, og er gravlagd i Vindafjord kommune i Rogaland.

Han debuterte som lyrikar med diktsamlinga *Lilje og sverd* i 1950, og gav ut i alt 15 eigne diktsamlingar. Han stod bak 23 diktbøker med gjendikting frå islandsk, éi frå Gotland og éi frå Færøyane (Janus Djurhuus). Orgland gjendikta både samtidslyrikk og mellomalderkvad. 
Ivar Orgland arbeidde som høgskolelektor i norsk i Reykjavík før han frå 1962 til 1969 var lektor i norsk ved Universitetet i Lund. 

Han utgav i 1981 språkkurset *Lær litt islandsk*; og saman med Fredrik Raastad utgav han i 1985/1992 *Islandsk-norsk ordbok* og i 1993 *Norsk-íslensk orðabók*.

## Utmerkingar
* I 1959 vart han tildelt Sokneprest Alfred Andersson-Ryssts fond.
* I 1973 vann han Sunnmørsprisen for *Nattstill fjord*.
* Orgland vart utnemnd til statsstipendiat i 1980.
* I 1986 vann han Bastianprisen for *Dikt av islandske kvinner fra 1700-tallet til våre dager*.

## Bakgrunnsstoff

* Store Norske Leksikon om Orgland.
Vaskesetel

Ein **vaskesetel**, frå tysk *Waschzettel*, er bokstavleg ei liste som følgjer klede som blir sende på vaskeri.

Nemninga vert i dag helst nytta i ei overførd tyding om førehandsomtale av bøker, trykt på baksida av omslaget til boka som vert omtalt.  Det er forlaget som skriv denne omtalen, gjerne med eit stutt referat av handlinga i boka, slik at interesserte lesarar skal få lyst til å lese vidare.  Vaskesetelen plar òg presentere forfattaren og noko av det han har publisert tidlegare. 

Omgrepet kan òg brukast om tilsvarande førehandsomtale som forlaget sender til bokhandlar og aviser som ledd i marknadsføringa av ei ny bok, anten teksten er trykt i ei brosjyre eller er lagd ut på forlaget sine nettsider.  Omgrepet vart første gong bruka i denne tydinga i 1873.

Tilsvarande kan omgrepet vaskesetel òg brukast om filmomtalar, anten dei er trykte på baksida av filmomslaget eller er sende ut til utleige- og salsstader.

### Fotnotar
Guanahani

**Guanahani** var det innfødde namnet på den første øya som Kristoffer Columbus kom til på første reisa si til det han meinte var India. Sjølv døypte Columbus øya **San Salvador**, etter at han nådde fram til øya den 12. oktober 1492. Guanahani er ei av mange øyar i Lucayan-øygruppa i Bahamas, men det er omstridd kva øy det eksakt dreier seg om. Problemet blir kanskje aldri løyst sidan Columbus si originale loggbok har vore tapt i mange hundreår , og einaste referanse til dette er eit redigert samandrag som Bartolomé de Las Casas skreiv.

'San Salvador' tyder «den heilage frelsaren».
Elva Gouwe

**Gouwe** er ei kanalisert elv i Zuid-Holland i Nederland. Ho renn frå nord til sør frå Oude Rijn til Hollandse IJssel.

Frå Alphen aan den Rijn, der Gouwe byrjar ved Gouwslusene, renn ho gjennom Boskoop og Waddinxveen til Gouda. Her deler ho seg i det gamle elvefaret gjennom byen og i Gouwekanalen på vestsida av byen. 

Gouwe var tidlegare ein del hovudskipsårene i Nederland og kopla Dordrecht til Haarlem og seinare Amsterdam. Desse byane, i lag med grevane av Holland, tok inn skattar ved Gouda og Spaarndam, til stor irritasjon for byane Delft og Leiden som denne ruta ikkje gjekk innom. 

Gouwe er framleis ei viktig transportåre. Ved elva Oude Rijn kan ein halde fram nordover Aarkanaal. Ho fungerer òg som den største vassutløpet for Rijnland-regionen.

Det er bygd tre imponerande løftebruer over Gouwe ved Alphen aan den Rijn, Boskoop og Waddinxveen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gouwe (river)|Gouwe (river)]]» frå , den 8. februar 2008.*
Enkje

Ei **enkje** er ei attlevande gift kvinne som ektemannen har døydd ifrå.  Av hokjønsordet er det laga ei tilsvarande nemning **enkjemann** om ein attlevande mann som kona har døydd ifrå.

Ordet «enkje» blir også brukt innan tyopgrafi.

## Samfunn

Det er vanlegare å vera enkje enn enkjemann. Dette heng saman med at menn i gjennomsnitt har lågare levelader enn kvinner, samstundes som kvinner ofte gifter seg i yngre alder enn menn. Samstundes har barsel tradisjonelt ført til at mange gifte kvinner har døydd frå mennene sine.

Det å bli enkje eller enkjemann medfører tap av ein livsledsagar, og kan føra til einsemd og ei vanskeleg økonomisk stilling. Samstundes kan det vera ein måte for ei kvinne å få sjølvstende på i eit patriarkalsk samfunn. Ei enkjefrue har gjerne ei friare og meir respektert stilling enn ei einsleg ugift kvinne.

### Gjengifte

Særleg om det er vanleg for godt vaksne menn å gifta seg med ungjenter, eller i samfunn med mykje vald som til dømes krig, kan ein få svært mange enkjer. I fleire samfunn løyste ein problemet med at desse ikkje kunne forsørga seg sjølv ved at dei gifta seg opp att, gjerne med ein slektning av mannen, eller kanskje med ein yngre mann som gjerne ville ha eigedommen eller stillinga det medførte å gifta seg med ei eldre enkje. 

Det var lenge vanleg innan jødedommen at brør til avdøde menn gifta seg med enkja hans. Men det kan også vera tabu for ei enkje å gifta seg opp att, til dømes innan tradisjonell hinduisme.

## Ordsoge og andre tydingar
Ordet *enkje* har samanheng med talordet ''ein'' og *enkel*. Det norrøne ordet var *ekkja*, medan bokmålsordet *enke* kjem frå dansk.

Ei *grasenkje* eller ein *grasenkjemann* er ein gift persom som ektefellen er bortreist frå.

### Typografi

I typografien bruker ein nemninga *enkje* om svært stutte ord eller orddelar som vert ståande åleine på ei line i slutten av eit avsnitt; dette er ikkje rekna for å vere god typografi.

## Kjelder
* Falk og Torp 1903: *Etymologisk ordbog over det norske og det danske sprog* Faksimileutg. Bjørn Ringstrøms antikvariat 1992 ISBN 82-90520-16-6
*Ensomhet og helse  ved helsenytt.no

## Bakgrunnsstoff
*Enker og enkemenn (i Noreg på 1700-talet]
Oude Rijn

:*For elva med same namn i [[Gelderland]] i [[Nederland]], sjå [[Oude Rijn i Gelderland]]*

**Oude Rijn** («Gamle Rhinen») er ei grein i Rhindeltaet i Utrecht og Zuid-Holland i Nederland. I dag er ho 52 km lang. 

I romartida var dette hovudleia til Rhinen og utgjorde den nordlege grensa i Romarriket. I mellomalderen vart ho nytta til elvetransport og det går ein trekkveg langs store delar av elva og fleire stykke av denne har vorte oppgradert til vegar gjennom tidene. Elva mudra til i løpet av mellomalderen og var ikkje lenger viktig på 1600-talet. 

## Skildring

Byen Utrecht vart grunnlagd ved ein vadestad nær staden der Kromme Rijn møter Vecht i nord og Oude Rijn i vest. Det er lite att av dette elvevegskilje i dag og både Vecht og Rijn starta frå vollgrava rundt byen. Dei første kilometrane av elva er kanalisert og vert kalla Leidse Rijn (Leiden-Rhinen). Ho vert Oude Rijn etter jernbanebrua nær Harmelen (i kommunen Woerden). Ho renn så vestover gjennom Woerden der elva Lindschoten vert ei grein mot sør og Oude Rijn dannar ein del av byvollgrava. 

Etter Woerden vert Grecht ei grein nordover og Oude Rijn held fram gjennom byane Nieuwerbrug, Bodegraven og Zwammerdam. Her munnar elvar De Meije ut i Oude Rijn. I Alphen aan den Rijn endar Aarkanaal ut i Oude Rijn på same stader som elva Gouwe forgreinar seg mot sør. Ho renn så langs Koudekerk aan den Rijn og Hazerswoude-Rijndijk (i kommunen Rijnwoude).

Etter Zoeterwoude-Rijndijk og Leiderdorp (der den korte elva Does endar) renn Oude Rijn gjennom Leiden. Her starta Rijn-Schiekanaal (mot sør) og elva Zijl (mot nord). Nieuwe Rijn (Nye Rhinen) er ei kort grein som i lag med Oude Rijn er ein del av Leiden sitt vollgravsystem og begge greinene renn i hop like etter sentrum av byen. 

Elva Korte Vliet munnar ut i Oude Rijn og ho held fram gjennom Oegstgeest og Katwijk. Frå her er elva kanalisert (òg kalla *Uitwateringkanaal*) og munnar ut i Nordsjøen.

## Romartida
I romartida var Oude Rijn mykje breiare og danna den nordlege grensa til Romarriket (Limes Germanicus). Mange castella og castra vart bygde langs elva for å vakte over grensa og desse utvikla seg til byar og landsbyar, inkludert *Laurum* (Woerden), *Nigrum Pullum* (Zwammerdam), *Albaniana* (Alphen aan den Rijn), *Matilo* (Leiderdorp), *Praetorium Agrippinae* (Valkenburg) og *Lugdunum Batavorum* (Katwijk).

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Oude Rijn (Utrecht and South Holland)|Oude Rijn (Utrecht and South Holland)]]» frå , den 8. februar 2008.*
Trekkveg

Ein **trekkveg** eller ein **slepeveg** er ein veg eller eit jernbanespor som går langs breidda av ei elv, kanal eller ein annan vassveg. Meininga er at eit køyretøy på land, eit trekkdyr eller ein arbeidsgjeng sleper ein båt, ofte ein lekter. Denne transportmetoden var vanleg der segling ikkje var mogeleg på grunn av sterk straum, tunnelar og bruer, eller ugunstige vindforhold. 

Etter den industrielle revolusjonen vart sleping på denne måten foreldra når båtane vart motoriserte og jernbanetransport erstatta den trege slepemetoden. Sidan den gong har mange av desse trekkvegane vorte omdanna til gang- og sykkelvegar eller bilvegar. Mange av dei vert òg framleis kalla trekkvegar sjølv om dei lenge ikkje har vore i bruk til dette føremålet.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Towpath|Towpath]]» frå , den 8. februar 2008.*
Elva Lek

**Lek** er ei elv vest i Nederland med ei lengd på 62 km. Ho er ei fortsetjing av Nederrijn etter Kromme Rijn vert ei grein av elva ved Wijk bij Duurstede. Hovudleia vestover frå her vert frå dette punktet kalla Lek. Nederrijn er igjen ei bielv frå Rhinen.

Namnet Lek kjem frå det mellomnederlandske ordet *leek* som tyder «vassveg»

Delar av elva dannar grensa mellom provinsane Utrecht og Gelderland, og mellom Utrecht og Zuid-Holland.

I romartida rann Nederrijn ut i Kromme Rijn og desse elvane var hovudleia til Rhinen. Då Kromme Rijn mudra til i mellomalderen vart Lek det viktigaste elvefaret. Like etter Wijk bij Duurstede kryssar elva Amsterdam-Rhin-kanalen, som held fram sørover mot Waal. Ei grein av denne kanalen, *Lekkanaal*, er tilslutta elva ved byen Nieuwegein.

Andre byar langs elva er Culemborg, Vianen, Schoonhoven, Nieuw-Lekkerland og Lekkerkerk. Elveleiet er faktisk noko høgare enn det omliggande landet og dike er derfor heilt nødvendig for at Lek framleis skal eksistere. Ved landsbyen Kinderdijk møter Lek elva Noord og dei renn vidare som Nieuwe Maas som renn vidare mot Nordsjøen.

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av Lek

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lek River|Lek River]]» frå , den 8. februar 2008.* 
 


### Fotnotar
Nederrijn

**Nederrijn** (Nedre Rhinen) er namnet på ei grein av Rhinen i Nederland der elva Oude Rijn renn saman med Pannerdens Kanaal (som vart grave ut for å danne ein vassveg mellom Waal og Nederrijn) ved byen Angeren. Byen Arnhem ligg på nordsida av Nederrijn, like etter at elva IJssel forgreinar seg frå Nederrijn. Nederrijn renn vidare til byen Wijk bij Duurstede og frå her held ho fram som elva Lek. Den ein gong viktige, men no litle greina Kromme Rijn, som i romartida var ein del av den nordlege grensa til Romarriket, held fram mot byen Utrecht.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nederrijn|Nederrijn]]» frå , den 8. februar 2008.*
Pannerdens Kanaal

**Pannerdens Kanaal** er ein kanal i Nederland som vart grave ut mellom 1701 og 1709 gjennom ein stor og grunn sving i elva Rhinen. Dette vart gjort for å betre både elvetrafikken og vassreguleringa. 

Kanalen som ikkje lenger kan skiljast frå den «verkelege» elva forgreinar seg nordover frå elva Waal eit par kilometer etter staden der Bijlands Kanaal, ein liknande kanal som vart grave ut i ein sving i Waal, endar. Han renn forbi byane Pannerden (på høgre sida), som har gjeve namn til kanalen, og Angeren (på venstre side) og så nordover til punktet der den gamle svingen i Rhinen renn tilbake i kanalen og elva held fram mot Nordsjøen som Nederrijn (Nedre Rhinen). Den gamle svingen i Rhinen eksisterer framleis og vert kalla Oude Rijn (Gamle Rhinen).

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pannerdens Kanaal|Pannerdens Kanaal]]» frå , den 8. februar 2008.*
Kateket

**Kateket** (gresk: *kathekein*, «undervise») er ein kyrkjeleg tilsett med undervisningsoppgåver i kyrkjelyden.

## Den norske kyrkja

Katekettenesta vart innført i Den norske kyrkja ved lov av 19. juni 1969, ei lov som vart oppheva då kyrkjelova trådde i kraft 1.1.1997. Kateketar er utdanna spesielt for undervisningsarbeidet, spesielt konfirmantundervisning og ungdoms- og studiearbeid, men òg anna dåpsopplæring.

Etter tenesteordninga skal dei som tilsetjast som kateketar ha minst fire års utdanning som omfattar utdanning i kristendomskunnskap, pedagogikk eller teologi, eller vere vigsla eller fast tilsett som kateket.

Kateketar i Den norske kyrkja er tilsette med Kyrkjeleg fellesråd som arbeidsgjevar. Kateketen kan verte vigsla etter forodna liturgi, og han står under tilsyn av biskopen.

## Bakgrunnsstoff
* Tenesteordning for kateketar
* Retningsliner for kateketens og diakonens funksjonar i gudstenesta
* Vigsling til kyrkjelg tenste
Den norske kyrkja
Nøringen

**Nøringen** er namnet på ein kjend gangar som har vore mykje nytta på Vestlandet. Stevet til slåtten er eitt av dei mest kjende slåttesteva i Noreg. Slåtten går på trollstilt (a-e-a-ciss).

I tillegget til Hardingfeleverket, band I, står det at slåtten var nytta som morgonslått andre bryllaupsmorgonen, når gjestene fekk skjenk og mat. Denne skikken skreiv seg frå Hardanger og Voss. I Sunnfjord var slåtten gjerne kalla morgonslåtten, og i Sogn og Valdres *Grålysingen*. Mykje tyder på at dette er ein vandreslått, med opphav på Vestlandet. Grålysing er og namnet på trollstillet i Valdres. Ordet Nøring skriv seg frå næring = mat.

Den mest kjende varianten av slåtten vart skriven ned av Arne Bjørndal etter spelemannen Ola Mosafinn frå Voss i 1908 (Bjørndal: *Gamle slåttar* hefte IV nr 3). I band I av hardingfeleverket har slåtten nr 90a. Mosafinn hadde slåtten etter Isak Rokne, som hadde han frå Nils Rekve. Alle desse nytta slåtten slik tradisjonen kravde det i bryllaupssamanhang.

Ein annan variant av same slåtten (90b) er skriven ned frå Setesdal. Her er slåtten kalla *Skjaldmøyslått* og er etter Eivind Hamre frå Bygland. 

### Stevet

: *Eg ser deg, eg ser deg*,
: *Men eg kan ikkje koma te deg* (rep.)
: *Men hadd` eg meg åra og båten va god*,
: *so skulde eg burt um fljoten ro*.
: *Eg ser deg, eg ser deg*,
: *eg kan ikkje koma te deg*.

*Kjelde*: Hardingfeleverket

Versjon frår heftet *Her er me grannar,* gjeve ut av Bondeungdomslaget i Bergen i 1995:


Eg ser deg, eg ser deg, men eg kan ikkje koma te deg.
Eg ser deg, eg ser deg, men eg kan ikkje koma te deg.
Å hadde eg aure å baot'n va go
og fjorten te styra og saukjan te ro,
dao skulde eg komma te deg
ja te deg, ja te deg,
dao skulde eg koma te deg,
eg veit no so vel ka du ve meg.


## Kjelder
Halling

**Halling** kan vise til fleire omgrep:

* Ein person knytt til Hallingdal
* Hallingmål, dialekten som er nytta i Hallingdal 
* Dansen halling, eller lausdans/lausslått.
* Hallingslått, musikk til hallingdans
Opportunity

**Opportunity** eller **MER-B (Mars Exploration Rover - B)** var den andre av dei to robotiske romkjøretøya i Mars Exploration Rover-programmet. Han landa utan problem på Mars på Meridiani Planum-sletta den 24. januar 2004 klokka 06:05 norsk tid, tre veker etter tvillingsonden Spirit landa på motsett side av planeten. 

13. februar 2019 erklærte NASA at oppdraget til Opportunity var fullført, etter at romfartøyet ikkje hadde svart på over 1000 signal sende sidan august 2018.

Opportunity-sonden fann mellom anna ut at landingsområdet ein gong i fortida har stått under vatn.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Utforskinga av Mars - Universitetet i Oslo
* Heimesida til MER-prosjektet
Jon Askeland

**Jon Askeland** () er ein norsk politikar frå Senterpartiet som var ordførar i Radøy kommune frå 2007 til 2019.

Askeland blei vald inn som vararepresentant på Stortinget for Hordaland i periodane  2013-2017 og 2017-2021.
Etter fylkestingsvalet 9. september 2019 blei Askeland fylkesordførar i Vestland fylke.

Askeland var regiondirektør i Felleskjøpet før han blei heiltidspolitikar. Han overtok ordførarvervet etter Olav Steinar Namtvedt (Senterpartiet) som hadde vore ordførar 16 år i kommunen. 

## Kjelder
Tromsø 2018

**Tromsø 2018 AS** (samisk: *Romsa 2018*) var namnet på den organisasjonen som utarbeidde Tromsø sin søknad om Vinter-OL 2018, som vart planlagt arrangert i perioden 16. februar - 4. mars 2018. Tromsø kommune var initiativtakar til denne satsinga, som i starten arbeidde for Vinter-OL 2014. Då het organisasjonen *Tromsø 2014*. Tromsø 2014 fekk 6. januar 2004 eit vilkårsgjeve ja frå Idrettsstyret i NIF til å gå vidare med søknadsprosessen sin. I juni 2005 avgjorde Idrettsstyret at Tromsø ikkje skulle søkje for 2014. 

Etter at Idrettsstyret i NIF i juni 2005 vedtok å ikkje gå inn for OL-søknad i 2014 bytte organisasjonen namn til *Tromsø 2018*, og formannskapet i Tromsø kommune vedtok 3. oktober 2005 at Tromsø skulle søkje om Vinter-OL 2018.
 
I Noreg var det tre arrangørar som konkurrerte om vinter-OL – Tromsø, Trondheim og Lillehammer/Oslo. Den 30. mars 2007 vedtok Idrettsstyret ved NIF at Tromsø skulle bli norsk kandidat. Ved neste val av nytt idrettsstyre, innstilte valkomiteen på at alle dei som hadde røysta for Tromsø, skulle bli vraka.

Norges idrettsforbund valde 6. oktober 2008 å trekkje OL-søknaden, sidan kvalitetssikringa frå Det Norske Veritas viste at kostnadene ved eit OL i Tromsø ville liggje på vel 19 milliardar kroner netto.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Sluttrapport om Tromsø 2018
Roald Bruun-Hanssen

**Roald Bruun-Hanssen** () er ein norsk fotballeiar som sidan februar 2007 har jobba som sportsleg leiar i Sportsklubben Brann. Bruun-Hanssen er busett i Åsane utanfor Bergen. Bruun-Hanssen er utdanna Cand. mag. med fagkretsen idrett (Norges idrettshøgskole), offentleg administrasjon (Universitetet i Bergen) og bedriftsøkonomi (Norges Handelshøyskole).

## Karriere som spelar
* Tertnes
* Åsane
* Drøbak/Frogn
* Varegg

## Karriere som trenar
* Åsane
* Norge G16 OG G17

## Yrkesbakgrunn
* Idrettsoffiser i Sjøforsvaret (1982-1985)
* Utdanningsansvarleg i Hordaland Idrettskrets (1990-1992)
* Dagleg leiar i Hordaland Fotballkrets (2000-2006)
* Toppfotballsjef i Norges Fotballforbund (2006-2007)
* Sportsleg leiar i Sportsklubben Brann (2007-)
Byrknes

**Byrknes** er ein tettstad i Gulen kommune i Vestland. Staden har  og ligg vest på Byrknesøyna og har hamn som er verna av moloar. På Byrknes ligg Byrknes alderstun og barne- og ungdomsskulen Byrknes skule. Byrknes skulekrins dekkjer heile ytre Gulen. Ved skulen ligg Byrknes barnehage.

Staden har bibliotekfilial og daglegvarebutikk med post i butikk. Her ligg òg Byrknesøy kapell, eller bedehuset som det ofte vert kalla lokalt. Det er eigd av indremisjonslaget og vert leigd ut til mellom andre Den norske kyrkja.

## Namn
Namnet Byrknes blir uttalt *bu'rtnes* eller *by'rtnes*. Det er blitt skrive Birknes, Birchenes i 1563 og 1611, Bierchenes i 1667, Birchenæs i 1723. Namnet kjem av gammalnorsk *Birkines birki* som tyder ‘stad der det veks bjørk’.

## Sjå òg
* Tettstader i Vestland

## Kjelder
* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Sogn og Fjordane»

### Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
FIL-AKS77

**FIL AKS-77** (Friidrettslaget Alversund Knarvik Seim) er Nordhordland sin einaste aktive friidrettsklubb per dags dato, og har vore den største sidan den vart starta i 1977. Klubben har hatt store utøvarar som Kjetil Hodnekvam, Gunn Torild Johannesen, Harald Nygård og Kjetil Iden.