Asbjørn Nesheim

**Asbjørn Skogstad Nesheim** () var ein norsk språk- og kulturforskar, spesielt innan samisk kultur. Han var frå 1951 førstekonservator ved Norsk Folkemuseum og styrar av museet si samiske avdeling og frå 1959 professor II i samisk ved Universitetet i Oslo, fram til han gjekk av for aldersgrensa i 1976.

## Liv og virke
Asbjørn Nesheim var fødd i Trondheim. Han studerte teologi, men spesialiserte seg tidleg i samisk språk, og tok doktorgraden i 1942 på ei avhandling om dualis (totalsformer) i samisk og andre finsk-ugriske språk, *Der lappische Dualis*. Han vart som 23-årig student i 1929 rekruttert av professor Konrad Nielsen til å vera Nielsen sin assistent i arbeidet med den store nordsamiske ordboka, som vart publisert i tre band 1932-1938. Arbeidet vart utført ved Instituttet for samanliknande kulturforsking. I 1951 vart Nesheim tilsett som styrar for den nyleg oppretta samiske avdeling ved Norsk Folkemuseum. I dei følgjande åra arbeidde han med på oppbygginga av denne avdelinga, inkludert overføringa av den samiske gjenstandssamlinga ved Etnografisk Museum til Norsk Folkemuseum. Samstundes heldt fram han arbeidet med *Lappisk ordbok*, der han hadde overteke redaktøroppgåva etter at Konrad Nielsen døydde i 1953, og han fullførte dette arbeidet med band 4 (det systematiske bind) i 1956 og eit supplementsbind i 1962. Han fungerte òg som redaktør for monografiserien til museet Samiske samlingar og utgav der ei rekkje arbeid frå ulike forskarar i samisk kultur og samfunnsliv. Nesheims eigen faglege produksjon dreidde seg både om språklege tema og ulike sider ved samisk kultur. Han skreiv òg mange artiklar i pressa og meldingar av arbeidaren til andre forskarar. Ein bibliografi over Nesheim sine arbeid vart publisert i festskriftet han fekk då han gjekk av med pensjon, *Kultur på karrig jord*, òg utgjeve som bind XXVI i Norsk Folkemuseum si årbok *By og Bygd*, 1978.

Nesheim var i tillegg til den vitskaplege stillinga si ein talsmann for samiske interesser ovafor ålmenta og styresmaktene, noko som var spesielt viktig i tider då det var få samar som sjølv hadde utdanning eller prestisje til å fylla ei slik rolle. Han deltok i å reorganisera samesamskipnaden i Oslo (i dag *Oslo Samiid Searvi*) då samskipnaden låg nede, og fungerte som formann der og som redaktør for publikasjonsserien til samskipnaden *Sami ællin - Sameliv*. Han var i 1953 ein av initiativtakarane til det første kontaktmøtet mellom norske og svenske samar, eit møte som leidde fram til skipinga av Nordisk Sameråd tre år seinare. I 1956 vart Nesheim formann i ein departementsoppnemnd komité som fekk i oppdrag å greia ut dei prinsipielle sidene av stillinga til samane i Noreg og «foreslå konkrete tiltak av økonomisk og kulturell art for å gjøre det mulig for samene å dyktiggjøre seg og utfolde seg i samfunnet». Her førte han i pennen standpunktet til komiteen om at det var ansvaret til staten å leggja tilhøva til rette for at samisk språk og kultur skulle kunna bestå og utviklast — eit viktig brot med tidlegare tider sin fornorskingspolitikk, og langt på veg dei same målsetningar som tretti år seinare, etter Alta-konflikten, vart tekne inn i Grunnlova. I 1959 var slike tankar nærast revolusjonerande, etter at den i  over eit hundreår hadde vore opplese og vedteke at samisk kultur var mindreverdig i tilhøve til norsk, og at det beste norske styresmakter kunne gjera, var å få samane til å gå over til norsk språk og levemåte. Innstillinga førte difor til sterke diskusjonar, ikkje minst i samiske område, men vart vedteke i Stortinget og vart ein rettesnor for politikken til den norske stat overfor samane i dei kommande åra.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Asbjørn Nesheim|Asbjørn Nesheim]]» frå ,  den 8. april 2021.*  
 
## Litteratur

* Bjørkvik, Halvard: Asbjørn Nesheim 70 år. I: Kultur på karrig jord. Festskrift til Asbjørn Nesheim. Norsk Folkemuseum, Oslo 1978, s. VII–IX.
* Knut Bergland: «Asbjørn Nesheim - minnetale i Det Norske Videnskaps-Akademi», i: *Det Norske Videnskabs-Akademi sitt årbok* 1989
* Leif Pareli: «Stilt på likefot»: Om samisk kultur ved Norsk Folkemuseum. I: *Forsking og fornyelse*. *By og Bygd* nr. 45, Oslo 2013.

## Bibliografi

* Nesheim, Asbjørn 1942: *Der lappische Dualis : mit Berücksichtigung finnisch-ugrischer und indo-europäischer Verhältnisse*. Skrifter / utgitt av Det norske videnskaps-akademi i Oslo. II, Hist.-filos. klasse ; 1941, no. 5. Oslo : I kommisjon hos Dybwad, 1942.
* Nielsen, Konrad og Asbjørn Nesheim 1932-1962: Lappisk ordbok : grunnet på dialektene i Polmak, Karasjok og Kautokeino / av Konrad Nielsen = Lapp dictionary : based on the dialects of Polmak, Karasjok and Kautokeino. Instituttet for sammenlignende kulturforskning, serie B ; 17. Oslo : Aschehoug, 1932-1962. Medforfatter for b. 4-5: Asbjørn Nesheim.