open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Čačak

**Čačak** (kyrillisk Чачак) er ein by og kommune i Serbia. Han ligg om lag 140 km sør for Beograd.  I 2022 hadde byen om lag 70&nbsp;000 innbyggjarar, medan kommunen hadde om lag 105&nbsp;000 innbyggjarar. Han er det administrative senteret  i distriktet Moravica. 

Čačak er eit senter for industri, kultur og idrett i distriktet. 

## Befolkningsutvikling

## Busetnader
Dei største busetnadane i kommunen er:

## Venskapsbyar
*  Kateríni i Hellas
*  Turčianske Teplice i Slovakia
*  Fílippi i Hellas
*  Han Pijesak i Bosnia-Hercegovina
*  Bratunac i Bosnia-Hercegovina

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Čačak|Čačak]]» frå ,  den 23. mars 2009.*  

### Referansar





## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettside
Valjevo

**Valjevo** (kyrillisk Ваљево) er ein by og kommune i Serbia. Kommunen ligg vest i Serbia og er det administrative senteret i Kolubara, som består av fem andre kommunar med totalt vel 150&nbsp;000 innbyggjarar. I følgje folketeljinga i 2022 hadde Valjevo kommune 82&nbsp;169 innbyggjarar, medan sjølve byen hadde 56&nbsp;059 innbyggjarar.

Valjevo låg tidlegare nær elva Kolubara, ei sideelv til Sava. Området rundt Valjevo har eit mildt, temperert klima.

Valjevo ligg 100&nbsp;km frå Beograd, nær ein av dei viktigare hovudvegane i landet, Ibarvegen, som knyter saman nordlege og sørlege delar av landet.

## Befolkningsutvikling

## Busetnader
Dei største busetnadane i kommunen er:

## Galleri

Fil:Resurrection Temple Of Our Lord in Valjevo.jpg|Oppstandelseskyrkja i Valjevo
Fil:Valjevo sharp.jpg|Byen sett frå sør. Ein kan sjå elva Kolubara og kveitesiloen i byen.


## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Valjevo|Valjevo]]» frå , den 23. mars 2009.* 

### Referansar





## Bakgrunnsstoff
* Valjevo online
* Kommunen Valjevo
Kraljevo

**Kraljevo** (kyrillisk Краљево) er ein by og kommune i Serbia ved elva Ibar, 7 km før ho munnar ut i Zapadna Morava, mellom Kotlenikfjella i nord og Stolovifjella i sør. 

I 2022 hadde byen 57&nbsp;432 innbyggjarar, medan kommunen hadde om lag 110&nbsp;196 innbyggjarar. Han er det administrative senteret i distriktet Raška. Sjølve byen består av 16 busetjingar. 

## Namn
Han vart tidlegare kalla *Rudo Polje* (Рудо Поље), *Karanovac* (Карановац) og *Rankovićevo* (Ранковићево), og fekk det noverande namnet, som tyder «kongebyen», frå kong Milan (1868-1889). 

## Historie og attraksjonar
Ved Žiča kloster ligg Kroningskyrkja, der sju kongar visstnok skal ha vorte krona. Kyrkja er bygd i austromersk stil og hovudtårnet er frå 1210. 

Det kjende klosteret Studenica, ligg 39 km sørvest for Kraljevo, grunnlagd av kong Stefan Nemanja i 1190. Han vart sjølv munk her og vart kanonisert som Sankt Simeon. 

## Befolkningsutvikling

## Busetnader
Dei største busetnadane i kommunen er:

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kraljevo|Kraljevo]]» frå , den 23. mars 2009.* 

### Referansar





## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettside
* kraljevo.com
Rikke

**Rikke** er eit kvinnenamn av dansk opphav, danna som ei kortform av namn som inneheld *rik*, som Frederikke, Henrikke og Ulrikke. Namneleddet *rik* har opphav i det gammalhøgtyske ordet *rihhi* eller det urnordiske *-rikiaR*, som begge betyr 'mektig'. Andre former av namnet er Rica, Rieke, Rike, Rika, Rikka og Rekka.

Rikke har namnedag i Noreg den 24. mars.

I Danmark var Rikke mykje brukt for jentebarn fødde på 1970-talet.

## Namneberarar
* Rikke Schubart (f. 1966), dansk forfattar
* Rikke Karlsen (f. 1968), norsk kunstnar
* Rikke Lind (f. 1968), norsk politikar
* Rikke Hvilshøj (f. 1970), dansk politikar

### Oppdikta
* Rikka Gan, hovudperson i romanen med same namn av Ragnhild Jølsen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Rikke|Rikke]]» frå , den 23. mars 2009.*
Leskovac

**Leskovac** (kyrillisk Лесковац) er ein by og ein kommune sør i Serbia. Han er det administrative senteret i distriktet Jablanica. Europaveg 75 frå Beograd til Thessaloníki i Hellas går gjennom byen. 

## Historie
I 1860 var Leskovac den nest største byen i Fyrstedømet Serbia (etter Beograd). I 1867 dreiv fyrstedømet osmanarane ut av byane og fekk suverenitet over området, som vart internasjonalt anerkjend i Berlingerkongressen i 1878. I starten gjekk dette utover handelen i byen, men det tok seg opp att mot slutten av 1800-talet. Leskovac var kjend over heile Balkan for verkstadane som gjorde hamp om til tau. Under Det osmanske riket vart byen kalla Leskofça og var ein del av Niş sanjak fram til 1878.

Etter kvart vart det bygd vassdrivne møller i regionen. I 1896 kjøpte grunnleggarane av desse fabrikkutstyr for å produsere ullklede frå Det tyske riket. Dette var den første fabrikken i byen. I 1903 vart det bygd ein fabrikk for å handsame hamp nord for det gamle bysentrumet. I 1922 opna familien Teokarevic ein ullfabrikk i den vesle byen Vucje nær Leskovac. I 1938 hadde dei private tekstilfabrikkane i Leskovac 2560 arbeidarar. 

Byen, som opphavleg vart kalla Dubočica, vart kjend som «Vesle Manchester» på 1800-talet, sidan berre Manchester i England overgjekk tekstilproduksjonen her. Byen var framleis eit stort tekstilsenter etter at kommunismen kollapsa i Aust-Europa, men som følgje av krigane i Serbia på 1990-talet kollapsa industrien.

### Den andre verdskrigen
Under den andre verdskrigen vart byen utsett for kraftige bombeåtak frå dei allierte i 1944, og det er estimert at mellom 1000 og 6000 innbyggjarar mista livet.

### Kosovokrigen
12. april 1999, under NATO-bombinga av Jugoslavia, vart ei bru nær Leskovac (Grdelička klisura) øydelagd under flyåtak frå NATO medan eit passasjertog kryssa brua. 

## Befolkningsutvikling

## Busetnader
Dei største busetnadane i kommunen er:

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Leskovac|Leskovac]]» frå , den 23. mars 2009.* 

### Referansar





## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettside
Šabac

**Šabac** (kyrillisk Шабац) er ein by og ein kommune i Serbia langs elva Sava i den historiske regionen Mačva. Han er det administrative senteret  i distriktet Mačva. Byen har om lag 50&nbsp;000 innbyggjarar, medan kommunen har om lag 105&nbsp;000 innbyggjarar. Byen fekk byrettar i 2007 etter ei avgjersle i nasjonalforsamlinga i Serbia. 

## Historie

Den første busetnaden her går tilbake til mellomalderen, og han vart første gong nemnd i skriftlege kjelder i 1454 som *Zaslon*. Han var ein del av den slaviske serbiske staten fram til området vart underlagt Det osmanske riket. I 1470 bygde tyrkarane den første festninga i byen og kalla han *Bejerdelen*. I 1476 okkuperte den ungarske kongen Matthias festninga og han verande under Ungarn fram til 1521. Festninga kom igjen tilbake til Det osmanske riket, men med ei forholdsvis viktig plassering, vart ho fleire gonger erobra av Austerrike. Grensebyen var òg viktig for handel i området. 

Byen vart viktig i serbisk historie i det første serbiske opprøret i 1806. Dette året leia Karađorđe Petrović serbiske opprørarar til ein av dei første sigrane over den tyrksie hæren nær landsbyen Mišar, som ligg nær Šabac. Familien Obrenović har òg sett sitt preg på byen. Jevrem Obrenović, bror til fyrst Miloš Obrenović, moderniserte og urbaniserte byen etter det andre serbiske opprøret. I den første tida, frå 1820- til 1840-åra, vart dei første sjukehuset, apoteket, skulen, gymnaset, teateret og musikarsamfunnet bygd i Šabac.

Tyrkarane forlet til slutt festninga i Šabac i 1867. Den første avisa i byen vart trykt i 1883 og byen vart den første staden i Serbia der kvinner fekk vitje kafeane. Byen blømde fram til den første verdskrigen, då han vart kraftig øydelagd og folketalet vart halvert til om lag 7000. Byen er hugsa for slaget på fjellet Cer i nærleiken, der den serbiske armeen under Stepa Stepanović vann ein tidleg siger mot Austerrike-Ungarn i august 1914, den første allierte sigeren i krigen. Etter krigen vart Šabac æra med den franske krigskrossen med sigerspalme (1920), den tsjekkoslaviske krigskrossen (1925) og Karađorđe-ordenen si stjerne med sverd (1934).

I perioden under det sosialistiske Jugoslavia utvikla byen seg vidare. Den kjemiske fabrikken Zorka opna i Šabac i 1938. Under den andre verdskrigen var byen okkupert av Nazi-Tyskland. 5000 innbyggjarar frå byen vart sett inn i Šabac konsentrasjonsleir, i lag med 20&nbsp;000 fleire, og rundt 7000 menneske mista livet her. Byen vart til slutt frigjeven av partisanar i 1944. 

Etter den andre verdskrigen voks Šabac til ein moderne industriby rundt den kjemiske fabrikken Zorka. 

## Befolkningsutvikling

## Busetnader
Dei største busetnadane i kommunen er:

## Galleri

Fil:Eglise orthodoxe de Šabac 1.jpg|Serbske orthodokse kyrkje, sentrum Šabac
Fil:Hotel Pariz.jpg|Šabac, kongerike Serbia, 1904
Fil:Sabacka biblioteka.JPG|Biblioteket i Šabac
Fil:Хотел Слобода у Шапцу.jpeg|Hotel i Šabac


## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Šabac|Šabac]]» frå , den 23. mars 2009.* 

### Referansar





## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettside
* Šabac sommarfestival
Vranje

**Vranje** (kyrillisk Врање) er ein by og ein kommune i Serbia. I 2022 hadde sjølve byen 50&nbsp;954 innbyggjarar, medan kommunen hadde opp mot 75&nbsp;000 innbyggjarar. Han er det administrative senteret i distriktet Pčinja i Vranjedalen.

## Namn og historie

Namnet kjem frå det gamle ordet for «svart» (*vran*) på serbisk, og vart først nemnd i Alexiaden (9, 4) av den austromerske prinsessa Anna Comnena (1083–1153).

## Bydelskommunar
Frå 21. mars 2011 er Vranje er delt inn i to bydelskommunar, Vranje og Vranjska Banja.

## Befolkningsutvikling

## Busetnader
Dei største busetnadane i kommunen er:

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vranje|Vranje]]» frå , den 23. mars 2009.* 

### Referansar




## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettside
Johan Nordhagen

**Johan Nordhagen** () var ein norsk grafikar og kunstmålar. Han er særleg kjend for raderingar av landskapet frå heimgygda Veldre, men også for mange portrett, mellom anna av kong Haakon VII, Bjørnstjerne Bjørnson og Ivar Aasen.

## Liv og gjerning
Johan Nordhagen var fødd og voks opp på husmannsplassen Nordhagen under garden Flisaker i Veldre i noverande Ringsaker kommune i Hedmark. Faren livnærte seg som hjulmakar.

Nordhagen vart utdanna på Statens handverks- og industriskule i Kristiania. I perioden 1899-1919 var han overlærar i grafisk kunst på same skulen. Han laga raderingar av fleire kjende norske måleri; til dømes *Bondegravferd* av Werenskiold og *Bjerk i Storm* av J. C. Dahl. Målaren Nordhagen var på sitt beste då han måla interiøret i kyrkjene i Ringsaker og Veldre.

Nordhagen var ein av skiparane av Norsk Forening for Grafisk Kunst i 1908.
 
Han var far til arkitekten Olaf Nordhagen (1883-1925) og botanikaren Rolf Nordhagen (1894-1979). 
## Fotnotar

## Kjelde
* Norsk Allkunnebok VIII. Bandet

## Bakgrunnsstoff
* Biografi ved Torps Auksjonsforretning  med bildedøme
* Biografi ved Store norske leksikon
* Bilde måla av Nordhagen ved artnet.com
Luster mållag

**Luster mållag** vart skipa 13.desember 2000. Laget er med i Noregs Mållag og Sogn og Fjordane Mållag. Frå Luster kommune kjenner ein tidlegare til Jostedalens maallag, som vart skipa 10. november 1906. 

## Kjelde
* Luster mållag
Zaječar

**Zaječar** (kyrillisk Зајечар, rumensk *Zaiciar* eller *Zăiceari*, bulgarsk Зайчар, *Zaychar*) er ein by og ein kommune aust i Serbia. Sjølve byen har vel 32&nbsp;000 innbyggjarar, medan heile kommunen har om lag 48&nbsp;000 innbyggjarar. Han er det administrative senteret i distriktet Zaječar og hovudbyen i regionen Timočka Krajina.

## Historie

Zaječar vart først nemnd etter eit tyrkisk nederlag i 1466. På denne tida var det åtte familiar som budde her. Eit romersk keisarpalass, *[[Felix Romuliana]]*, frå 200-talet e.Kr., ligg like i nærleiken.

## Romerske keisarar

Tre romerske keisarar vart fødd i det som i dag er kommunen Zaječar

* Galerius regjerte 293-311
* Maximinus regjerte 305-312
* Licinius regjerte 308-324

## Befolkningsutvikling

## Busetnader
Dei største busetnadane i kommunen er:

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zaječar|Zaječar]]» frå , den 23. mars 2009.* 

### Referansar





## Bakgrunnsstoff
* http://www.zajecar.info/
* http://www.zajecarci.com
Sombor

**Sombor** (serbisk Сомбор) er ein by i Serbia. I 2022 hadde sjølve byen like over 40&nbsp;000 innbyggjarar, medan heile kommunen har rundt 70&nbsp;000 innbyggjarar. Han er det administrative senteret i distriktet Vest-Bačka.

## Historie
Byen vart første gong nemnd i skriftlege kjelder i 1340. Byen høyrte til Kongedømet Ungarn fram til 1500-talet, då han vart ein del av Det osmanske riket. Under osmanarane flykta ungarane frå byen og han vart hovudsakleg busett av etniske serbarar.

Sidan 1687 kom byen under Habsburgmonarkiet og var ein del av Militærgrensa. I 1717 vart den første ortodoske grunnskulen opna. Fem år seinare opna òg ein katolsk skule. I 1745 vart Sombor tatt bort frå Militærgrensa og innlemma i Bacsensis fylke. I 1749 fekk Sombor status som «fri kongeleg by». I 1786 vart han sete i Bacsensis fylke.

I 1848/1849 vart Sombor ein del av Serbisk voivodskap, ein serbisk sjølvstyrt region i Det austerrikske keisardømet, og mellom 1849 og 1860 var han ein del av Voivodskapet Serbia og Tamiš Banat, eit eige austerriksk kronland. Etter dette kronlandet vart nedlagd, vart Sombor setet i det nye Bács-Bodrog (Bačka-Bodrog) fylke.

Sidan 1918 vart Sombor ein del av Kongedømet av serbarar, kroatar og slovenarar (seinare kalla Jugoslavia). Mellom 1918 og 1922 låg han i Bačka fylke, mellom 1922 og 1929 i Bačka oblast og mellom 1929 og 1941 i Donau Banovina.

I 1941 vart byen okkupert av aksemaktene og annektert av Ungarn. Okkupasjonen enda i 1944 og Sombor vart ein del av det nye sosialistiske Jugoslavia og sidan 1945 i den sjølvstyrte provinsen Vojvodina.

## Befolkningsutvikling

## Busetnader
Dei største busetnadane i kommunen er:

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sombor|Sombor]]» frå , den 23. mars 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* Slobodan Ćurčić, Broj stanovnika Vojvodine, Novi Sad, 1996.

### Referansar





## Bakgrunnsstoff

*
Stikkamp

**Stikkamp** blir i sjakksamanheng brukt som ord for omkamp. Viss to eller fleire spelarar endar med same poengsum i ei sjakkturnering, kan reglane for turneringa seie at det skal spelast omkamp mellom dei. F eks om kven som skal vinne turneringa og bli klubbmeister, eller kven som skal få kongepokalen i eit Noregsmeisterskap i sjakk. Det kan også vere stikkamp om kvalifisering f eks til Verdsmeisterskapen i sjakk. 

Reglane for turneringa vil som regel seie korleis stikkampen skal spelast, f eks om den skal spelast med kortare tenketid enn sjølve turneringa.

Det er ikkje alltid nødvendig med stikkamp for å kåre ein vinnar i ei sjakkturnering. Reglane for turneringane har oftast ulike reglar for kvalitetsutrekning, til dømes basert på at spelarane har møtt ulike motstandarar. Ei summering av poengsummane til motstandarane vil då gi eit mål på kor hard motstand den enkelte har møtt, og plasseringa i turneringa blir dermed avgjort av desse kvalitetspoenga.

Eit eksempel på stikkamp:
Magnus Carlsen kom på delt førsteplass i NM i sjakk både i 2004, 2005 og 2006. Han tapte stikkampen mot Berge Østenstad i 2004 og mot Simen Agdestein i 2005, før han omsider vann stikkampen mot Simen Agdestein i 2006 og fekk sin første kongepokal.
Placentia

**Placentia** er ein by på Avalonhalvøya i Newfoundland og Labrador. Byen er slått saman av samfunna Jerseyside, Townside, Freshwater, Dunville og Argentia. 

I 2006 hadde Placentia 3898 innbyggjarar, eit kraftig fall frå 2001 då det vart tald 4426 innbyggjarar. Dette var det neststørste fallet i folketal i heile Canada.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Placentia, Newfoundland and Labrador|Placentia, Newfoundland and Labrador]]» frå , den 29. mai 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

*
Örebro

**Örebro** er ein by i landskapet Närke i Sverige. Han er centralort i Örebro kommun og residensstad i Örebro län og den sjette største byen i landet etter innbyggjartal med 107 038 innbyggjarar (2011). Byen ligg på vestbreidda av Hjälmaren.

Byen er sete for länsadministrasjonen og har betydeleg industri, mellom anna metallvare- og maskinindustri, papirfabrikk og verkstader. Her ligg fleire statlege institusjonar, som ei avdeling Statistiska centralbyrån. Store arbeidsgjevarar i dag er Örebro universitet og Universitetssjukhuset i Örebro. Byen var tidlegare garnisonsby, men denne aktiviteten er no borte. Kulturreservatet Wadköping med fleire 1500- og 1600-talsbygninger ligg i byen og det same gjer Nikolaikyrkan frå 1300-talet. Örebro slott ligg på ein holme i Svartån og er frå 1570-åra, men avløyste eit eldre anlegg. Bykjernen er elles prega av gjenoppbygginga etter bybrannen 1854.

Örebro er eit samferdselsknutepunkt med jernbane, samt at E18 frå Oslo og E20 frå Göteborg møtest i Örebro og går vidare som motorveg, Västerleden, til Stockholm. Byen har òg flyplass.

## Historie
Örebro vart grunnlagd på 1200-talet av tyske kjøpmenn som sentrum for jernhandelen. På 1400- og 1500-talet vart den økonomiske utviklinga til byen hemma av unionskonfliktane, men han vart igjen eit økonomisk sentrum mot slutten av 1500-talet. Örebro slott har hatt ein viktig plass i svensk historie, mellom anna under opprøra til Engelbrekt og Gustav Vasa opprør. Riksdagen møttest fleire gonger i Örebro, bl.a i 1810, då Jean-Baptiste Bernadotte vart vald til tronfølgjar.

Örebro var i første halvdelen av 1900-talet kjent som «skostaden», ettersom det låg mange skofabrikkar der. Desse er no lagde ned. Framleis er Örebro til viss grad ein industriby, sjølv om byen på den seinare delen av 1900-talet meir og meir har blitt meir prega av service- og tenestverksemd og utdanning.

## Sport
Örebro SK har eit fotballag i den øvste divisjonen for menn, og rykte ned frå den øvste divisjonen i bandy for menn, medan KIF Örebro spelar i den øvste divisjonen for kvinner.

## Demografi
Folketalsutvikling:
:

## Galleri

Fil:Örebro in Sweden.png
Fil:Orebro_castle_May_2004.jpg|Örebro slott
Fil:Lindhska_bokhandeln.jpg
Fil:Suecia 2-048 ; Örebro.jpg
Fil:Svampen Orebro.jpg|Vanntornet
Fil:Örebro universitet.jpg|Universitetet
Fil:Gustavsvik.jpg
Fil:Centralpalatset, Örebro, Sweden.jpg
Fil:Hjalmar_Bergman_Wadkoping.jpg


## Kjelder
* Örebro. (19.11.2011) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/Örebro
Winston-Salem

**Winston-Salem** er ein by i den amerikanske delstaten Nord-Carolina med eit folketal på rundt 230&nbsp;000 (2010).

Byen ligg nord i delstaten, rundt 70 km vest for Greensboro og rundt 45 km sør for grensa til Vest-Virginia.

Byen blei danna gjennom ei samanslåing av dei to nabobyane Winston og Salem i 1913. Denne nemninga var allereie blitt brukt av det amerikanske postvesenet frå 1880-åra.
I 1920 hadde Winston-Salem eit folketal på 48&nbsp;395, og var den største byen i Nord-Carolina.

Tobakkselskapet R. J. Reynolds Tobacco Company og Reynolds-familien har hatt mykje å seia for utviklinga av byen. Selskapet blei skipa i 1875, og blei kjend for produkt som Prince Albert pipetobakk (1907) og Camel-sigarettar (1913).

I 1917 kjøpte selskapet 340&nbsp;000 m2 land i byen og bygde 180 hus som det selde til arbeidarane sine for kostpris. Byggjefeltet blei kalla Reynoldstown. 

I 1929 stod skyskraparen Reynolds Building på 96 m ferdig.  Han hadde 21 etasjar, og husa hovudkvarteret til Reynolds-selskapet. Skyskrapren var den høgaste bygningen i USA sør for Baltimore i Maryland, og blei utnemnd til årets beste bygning av American Institute of Architects. Bygningen var ein forløpar og prototyp for den mykje høgare Empire State Building som blei bygd i New York i 1931.

På 1940-talet var 60&nbsp;% av arbeidarane i Winston-Salem tilsette anten i ved Reynolds-fabrikken eller ved tekstilverksemda til Hanes. 

Andre større verksemder frå byen er T.W. Garner Foods, som byrja selja den landskjende chilisausen Texas Pete i 1929, og Krispy Kreme, som opna sitt første smultringutsal i byen i 1937.

Han har fleire universitet og høgskular, som Wake Forest University, Winston-Salem State University, North Carolina School of the Arts og Salem Academy and College.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Winston-Salem|Winston-Salem]]» frå ,  den 23. mars 2009.*  
**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Winston-Salem, North Carolina|Winston-Salem, North Carolina]]» frå ,  den 4. april 2018.*  


## Bakgrunnsstoff

*
Sjakklokke

I sjakk og andre spel mellom to personar der tenketida er avgrensa, blir ei **sjakklokke** brukt for å måle tida som har blitt brukt.

Ei sjakklokke består eigenleg av to klokker, som er kopla saman på ein slik måte at når den eine går, så står den andre. Når ein spelar har gjort eit trekk, trykker han ned knappen på si klokke, noko som stansar hans klokke og set i gang motstandaren si klokke.

Klassiske analoge klokker med urskiver er framleis svært vanlege og ikkje så ulike dei opphavlege sjakklokkene. Eit tidleg problem var det at det på ei vanleg klokke ikkje er så lett å seie på sekundet når langvisaren peikar rett opp og grensa for tenketida er brukt opp. Då regulering av tenketida vart innført var straffa for å overskride tenketida ei lita bot, og det var difor ikkje så kritisk å ha det heilt nøyaktig når tenketida var brukt opp. Men då straffa vart tap av partiet ved «klar» overskriding av tenketida, vart det ein del tvistar. Som løysing på problemet, og klart vise når tenketida var brukt opp, vart analoge sjakklokker utstyrt med ein «klaff» litt til venstre for 12-talet. Når tida er i ferd med å bli brukt opp, vil langvisaren løfte klaffen oppover til langviseren passerer 12. Då fell klaffen, og markerer at tida er ute.

Som regel er sjakklokka innstilt på å la klaffen falle når klokka viser klokka 6. Viss tenketida er til dømes 40 trekk på 90 minutt og deretter 30 minutt på resten av partiet blir klokka stilt på 4:30. Dette gjer at klaffen blir løfta og fell klokka 5 også, men dette har inga tyding utanom å markere at ein halv time har gått. Når 40 trekk har blitt spela blir klokka stilt tilbake med ein halv time etter beste skjønn - som regel av turneringsleiaren. Hadde tida for andre tidskontroll vore resten av partiet på 60 minutt, kunne ein heller berre latt klokka gå til 7. For å telje trekka har begge spelarane noteringsplikt.

Sjakklokker med digitalt display har dei siste åra blitt vanlege, og har fleire fordelar framfor dei analoge. Digitale sjakklokker er mykje meir nøyaktige, og viser på sekundet kor mykje tid som er står att av tenketida til kvar spelar. I tillegg kan digitale klokker som regel by på ei rekkje variantar av tenketid, som for eksempel å gi ekstra tid for kvart trekk som blir spela - til dømes 30 sekund. Klokkene er også ofte utstyrt med trekkteljar som held greie på kor mange trekk som er gjort. Digiale klokker er noko dyrare enn analoge.
Belianske Tatra

**Belianske Tatras** (slovakisk *Belianske Tatry*) er ei fjellkjede i Dei austlege Tatrafjella nord i Slovakia. Dei austlege Tatrafjella høyrer til Tatrafjella, som igjen er ein del av Karpatane. Den høgaste toppen er Havran på 2151 meter over havet. Som det meste av området er området stengd for turistar for å verne sjeldne dyr og planter. Dei første innbyggjarane i fjella var gjetarar på 1300-talet. 

Hovudryggen er 14 km lang og består av fjell av kalkstein og dolomitt med ein karakteristisk karst-topografi. Den einaste grotta i Tatrafjella som er open for ålmenta ligg her, Belianskagrotta.

## Økologi og biologi
I dag høyrer heile området til eit nasjonal naturreservat som dekkjer 54,08 km², som igjen er ein del av Tatra nasjonalpark. Mange endemiske, sjeldne og utryddingstruga artar lever og veks her. 

I dei nordlege områda av Belianske Tatra finn ein dei største flokkane med Tatra-gemse, som er endemiske for Tatrafjella. Ein typisk plante i området er edelweiss.

## Bakgrunnsstoff

* www.beliansketatry.com
* Belianske Tatra og Belianskagrova på sida for slovakisk administrasjon av grotter 
* Bilete på beliansketatry.sk  (slovakisk)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Belianske Tatras|Belianske Tatras]]» frå , den 23. mars 2009.*
Braniskofjella

**Branisko** (eller **Branyiszko**) er ei fjellkjede aust i Slovakia, mellom regionane Spiš og Šariš. Ho er 20 km lang og 5 km brei og strekkjer seg frå nord til sør. Fjella høyrer til dei ytre vestlege Karpatane. Den høgaste toppen er Smrekovica (1200 moh).

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Branisko (mountain range)|Branisko (mountain range)]]» frå , den 23. mars 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Bukovské vrchy

**Bukovské vrchy** (eller **Bukovecfjella**) er fjellkjede av flysj nordaust i Slovakia som høyrer til Dei austlege Karpatane. Han ligg i regionen Prešov nær grensa til Polen (Bieszczady) og Ukraina. 

Det høgaste fjellet er Kremenec på 1221 meter over havet. 

Det opphavlege plante- og dyrelivet er bevart sidan området ligg fjernt frå folk. Fjellkjeda er dekt av bøkeskog. Området er verna som ein del av Poloniny nasjonalpark. Stadane Havešová, Stužica og Rožok er innskrivne på verdsarvlista til UNESCO.

## Bakgrunnsstoff
* Bilete på Hiking.sk

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bukovské vrchy|Bukovské vrchy]]» frå , den 23. mars 2009.*
Donauåsane

**Donauåsane** (slovakisk *Podunajská pahorkatina*) eller **Det donauske høglandet** er det nordaustlege, meir kuperte delen av Det donauske låglandet i Slovakia.

Dei ligg mellom Donausletta og Donau i sør, Vesle Karpatane i vest og Dei vestlege Karpatane i nord og aust. Grensa mot Donausletta gå om lag langs linja Bratislava – Senec – Sereď – Nové Zámky – Patince.

Området har varierte bergartar (leire, grus, sand), som er dekt av sediment (løss) og særs frodig jord frå kvartærtida.

Dei største byane i området er Trnava, Topoľčany, Nitra, Levice, Dudince og Štúrovo. Elvane Váh, Nitra, Žitava, Hron og Ipeľ renn gjennom åsane. Det finst fleire verna område i Donauåsane.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Danubian Hills|Danubian Hills]]» frå , den 23. mars 2009.*
Khordad sal

**Khordad sal** er ei høgtid innan parsismen, feira til minne om fødselsdagen til grunnleggjaren Zarathustra. 

Dagen blir feira den sjette dagen i parsimånaden *[[farvardin]]*. Datoen er symbolsk, ettersom fødselsdatoen til profeten er ukjend. Tidlegare kunne dagen feirast som *Navroz-i-khas*, 'særskild nyttår', til forskjell frå *[[Navroz]]-i-am*, 'alminneleg nyttår'.

## Feiring
Denne dagen tek parsiar i bruk nye klede, husa blir vaska og pynta, ein tek inn velduftande blomar og lager velsmakande måltid. I templa held ein takkebøner i ritual kalla *djasjan*.

## Dato i vestleg kalender
Høgtida fell på desse datoane i følgje dei ulike kalendrane:

## Kjelder
* Zoroastrian calendar ved BBC
* Khordad Sal ved iloveindia.com
* Khordad Sal (Birth of Prophet Zaranhushtra) ved countmeincalendar.info
Svangerskap

:*Sjå òg [[drekt]], same tilstand hjå dyr*

**Svangerskap** eller **graviditet** (latin *graviditas*) hjå menneske er ein tilstand der kvinner ber befrukta eggceller, kalla embryo eller foster, i kroppen. Dei fleste svangerskap finn stad i livmora etter samleie som har ført til befrukting, og endar ved fødsel gjennom fødselskanalen, men det finst unntak for kvar av desse.

Svangerskap hos menneske varer i rundt 280 dagar eller 40 veker, rekna frå første dagen av siste menstruasjon og fram til fødselen. Ein deler svangerskapet i tre trimester. Dei første 12 vekene, tida der spontanabort er mest vanleg, går med til at embryoet utviklar seg frå ein celleklump til eit foster med menneskeorgan. Det andre trimesteret, fram til veke 28, omfattar vanlegvis tida der mora «føler liv» for første gong. I det tredje trimesteret er fosteret ofte så utvikla at det kan overleva, sjølv ved for tidleg fødsel.

## Bakgrunnsstoff
Jørn Holme

**Jørn Holme** () er ein norsk jurist og tidlegare politikar for Venstre. Han var statsadvokat frå 1991 til 2001 då han vart statssekretær i Justisdepartementet for Odd Einar Dørum i Bondevik II-regjeringa, eit verv han hadde frå 2001 til 2004. Frå 2004 til 2009 var han sjef for Politiets sikkerhetsteneste (PST). I oktober 2009 vart han riksantikvar.

Holme er utdanna jurist ved Universitetet i Oslo frå 1986. Han tenestegjorde deretter i Harstad som politijurist i Senja politidistrikt frå 1988 til 1990 og deretter eit år som dommar i Trondenes tingrett. Etter det har hans teneste vore i Oslo, mellom anna som byrettsdommar, førstestatsadvokat i Økokrim og konstituert generaladvokat før utnemninga som statssekretær.

Holme fekk i 2008 kommunikasjonsprisen, som Kommunikasjonsforeningen og Norske Informasjonsrådgivere (NIR) deler ut. Prisen delte han med leiar i Elevorganisasjonen, Vibeke Mohn Herberg.

Holme er òg styremedlem i Fortidsminneforeningen.

## Publikasjonar
* *The protection of cultural monuments* vol. 1-2 (redaktør og hovedforfatter), ØKOKRIM’s publication series, 2000
* *Fauna crime and other environmental crime* (redaktør og hovudforfattar), ØKOKRIM’s publication series, 1994

## Kjelder
*
Dei austslovakiske åsane

**Dei austslovakiske åsane** (slovakisk *Východoslovenská pahorkatina*) eller **Det austslovakiske høglandet** er den høgare, fjelliknande delen av Det austslovakiske låglandet.

Det er ei stripe med åslendt landskap rundt Den austslovakiske sletta, langs Karpatane.

Viktige byar i området er Michaľany, Dargov, Vranov nad Topľou, Strážske og Michalovce.

Eit viktig rekreasjonsområde er vassreservoaret Zemplínska šírava. Salte kjelder finst ved kurstaden Byšta og andre kjelder ved Kuzmice, Veľaty og Kazimír. Området vert nytta til jordbruk.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eastern Slovak Hills|Eastern Slovak Hills]]» frå , den 24. mars 2009.*
Store Fatra

**Store Fatra** eller **Veľká Fatra** (slovakisk) er ei fjellkjede i Dei vestlege Karpatane i Slovakia. Fjellkjeda ligg i Fatra-Tatra-området, om lag langs byane Ružomberok, Harmanec, Turčianske Teplice og Martin. Turiecbekkenet og Vesle Fatra ligg i nordvest og Låge Tatra i aust. Fjella kan delast i sju delar: Šípska Fatra, Šiprúň, Lysec, Hôľna Fatra, Revúcke podolie, Zvolen og Bralná Fatra.

Det høgaste fjellet er Ostredok på 1592 moh. Andre toppar er Krížna på 1574 moh. og Ploská på 1532 moh., der hovudryggen deler seg i to. På den vestlege Turiecryggen ligg Borišov på 1509 moh. og på den austlege Liptovryggen ligg Rakytov på 1567 moh. I Bralná Fatra ligg Tlstá på 1373 moh. og Ostrá på 1247 moh. Zvolen-massivet (1402 moh.) knyter Store Fatra til Låge Tatra. Nokre av dei største skistadane i Slovakia, Skipark Ružomberok og Donovaly, ligg i fjella. Det er fleire andre turist- og skistader i fjella. 

Ein stor del av fjella består av bergartar frå mesozoikum. Det sentrale området og hovudryggen består av lause bergartar (skifer). Dei sørlege og sørvestlege områda består av fastar kalkstein og dolomitt med skrentar og stup. Mellom ryggane ligg stort sett kløft-liknande dalar. Dei viktigaste av desse er Gaderskádalen (*Gaderská dolina*) og Blatnickádalen (*Blatnická dolina*). Den lengste dalen er Ľubochňadalen (*Ľubochnianska dolina*) med ei lengd på 25 km. Mange karstformasjonar finst i området, og Harmanecgrotta er ein av dei best kjende grottene i landet. 

Nesten 90 % av området er skogkledd med bøk- og granskog, og enkelte stader med granplantasjar og noko furu. Harmanecområdet er eit av dei rikaste barlind-områda i Europa. I dei høgareliggande områda finst mange beitemarker, der kyr beitar om sommaren. 

Det meste av området er verna som ein del av *Veľká Fatra verna landskapsområde* sidan 1972, og eit mindre område har høyrt til Veľká Fatra nasjonalpark sidan 2002. Resten av det tidlegare verneområdet fungerer no som ein buffersone. 

Ruinane av borgene Blatnický og Sklabinský ligg i området. Her finn ein òg den tradisjonelle arkitekturen i Vlkolínec (ein verdsarvstad) og kurstadane Ľubochňa og Turčianske Teplice.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Greater Fatra|Greater Fatra]]» frå , den 24. mars 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* 
*
Just My Imagination (Running Away with Me)

«**Just My Imagination (Running Away with Me)**» er ein song av soulgruppa The Temptations. Han vart gjeven ut på Gordy (Motown) på albumet deira *Sky's the Limit* frå 1971 og var produsert av Norman Whitfield. Han vart òg gjeven ut som singel og vart den tredje Temptations-songen som nådde førsteplassen i USA, der han låg i to veker.

I dag vert «Just My Imagination» rekna som ein av signatursongane til Temptations og har ein stil som liknar 60-talsstilen til bandet. Det var òg den siste singelen der Eddie Kendricks og Paul Williams, som begge var med å danne bandet, var med. Under innspelinga og utgjevinga av singelen, forlet Kendricks gruppa for å starte ei solokarriere, medan Williams måtte gje seg på grunn av skrantande helse. I 2004 plasserte musikkmagasinet *[[Rolling Stone]]* songen på 399. plass på lista deira over dei 500 største songane gjennom tidene.

Fleire grupper har sidan spelt inn «Just My Imagination», mellom andre The Rolling Stones, på albumet deira *[[Some Girls]]* frå 1978. Denne utgåva har eit høgare tempo, tydlegare elektriske gitarar og ein generelt røffare stil.

## Medverkande
* Solovokal av Eddie Kendricks og Paul Williams
* Korvokal av Dennis Edwards, Melvin Franklin, Paul Williams og Otis Williams
* Skriven av Norman Whitfield og Barrett Strong
* Produsert av Norman Whitfield
* Orkester arrangert og dirigert av Jerry Long
* Instrumentering av The Funk Brothers, inkludert Eddie Willis (gitar), Bob Babbitt (bass), Jack Ashford (marimba), Jack Brokensha (pauke) og Andrew Smith (trommer)
* Strykarar og blåsarar av medlemmer frå Detroit Symphony Orchestra

## Salslister

### Vekeslister

### Årslister

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Just My Imagination (Running Away with Me)|Just My Imagination (Running Away with Me)]]» frå , den 24. mars 2009.* 

## Bakgrunnsstoff
*
Miss You

«**Miss You**» er ein song av The Rolling Stones på albumet deira *[[Some Girls]]* frå 1978. 

«Miss You» vart skriven av songar Mick Jagger medan han spelte med keyboardisten Billy Preston under ei øving i mars 1977. Sjølv om Keith Richards òg er tilskriven, vert Jagger vanlegvis rekna som komponisten. 

Fleire songar på *[[Black and Blue]]* frå 1976 hadde vore påverka av dansemusikk. «Miss You» var den første Rolling Stones-singelen med eit tydeleg disco-preg, mellom anna i den stødige trommespelinga til Charlie Watts og den funky bassen til Bill Wyman. Melodien vert sungen i falsett av Jagger og songen har eit refreng med drøymande og nesten rar koring. Innimellom markerer munnspelet til Sugar Blue hovudriffet. Han har òg ein skarp solo. Den funky rytmen og rappinga på verset gjer at songen kan minne om tidleg hip-hop, bortsett frå at dette var fleire år før hip-hop vart rekna som ein eigen sjanger. 

I motsetnad til dei fleste andre songane på *Some Girls* hadde «Miss You» med fleire studiomusikarar. I tillegg til Sugar Blue, finn ein Ian McLagan på elektrisk piano, som ligg nesten uhøyrleg i bakgrunnen, og Mel Collins på den glitrande saksofonsoloen i instrumentalparitet. 

## Medverkande
Medverkande etter CD-omslaget.

;The Rolling Stones
* Mick Jagger – solo- og korvokal, elektrisk gitar
* Keith Richards – elektrisk gitar, korvokal
* Ronnie Wood – elektrisk gitar, korvokal
* Bill Wyman – bassgitar
* Charlie Watts – trommer

;Andre medverkande
* Ian McLagan – elektrisk piano
* Mel Collins – tenorsaksofon
* Sugar Blue – munnspel

## Utgjeving

«Miss You» vart ein av dei største singlane til The Rolling Stones, og vart den åttande førsteplassen deira i USA då han kom ut i 1978. Songen var opphavleg nesten ni minuttar lang, men vart korta ned til fire og eit halvt minutt for albumet og tre og eit halvt minutt for singelen. B-sida på singelen var «Far Away Eyes» frå albumet, ein lett country-song. 

Konsertutgåver av songen finst på *[[Flashpoint]]* frå 1991. Justin Timberlake samarbeidde med The Stones på ei konsertutgåve av songen på Toronto Rocks festival. 

I 2004 plasserte musikkmagasinet *[[Rolling Stone]]* songen på 496. plass på lista deira over dei 500 største songane gjennom tidene. 

## Salslister og salstrofé

### Vekeslister

### Årslister

### Salstrofé

## Andre utgåver
* Etta James spelte inn ei utgåve av songen på albumet *Matriarch of the Blues* i 2000. Andre musikarar som har spelt songen er Musiq Soulchild, E Street Band-medlem Danny Federici i ein jazza versjon og Black Eyed Peas har spelt songen live.

## Bakgrunnsstoff
* Songteksten

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Miss You (The Rolling Stones song)|Miss You (The Rolling Stones song)]]» frå , den 24. mars 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
Beast of Burden

«**Beast of Burden**» er ein song av det engelske rockebandet the Rolling Stones på albumet deira *[[Some Girls]]* frå 1978. I 2004 rangerte musikkmagasinet *[[Rolling Stone]]* songen på 435. plass på lista deira over dei 500 største songane gjennom tidene. 

## Inspirasjon og innspeling
«Beast of burden», eller eit arbeidsdyr, er eit dyr som arbeidarar nyttar til å arbeide for seg, som ein okse elle rein hest. Musikken og ein del av teksten er i følgje omslag på samleplata *Jump Back* hovudsakleg skriven av Keith Richards. 

Innspelinga av songen starta i oktober 1977 og var ferdig i desember same året. Det meste av songen var skriven før dei gjekk i studio, men ein del av tekste vart improvisert av Mick Jagger for tilpasse dei glatte gitarane til Richards og Ron Wood. Verken Richards eller Wood spelar rytmegitar eller sologitar, men begge går inn og ut av rolla og kompletterer kvarandre fullt ut. Som med fleire av songane på *Some Girls* er det berre bandmedlemmer som spelar på songan; både Richards og Wood spelar akustisk og elektrisk gitar, og Wood spelar soloen.

## Utgjeving
Songen var den andre singelen frå albumet. Han nådde åttandeplass i USA. Konsertutgåver av songen finst som B-side til «Going to a Go-Go» og på konsertalbumet *[[Live Licks]]*.. 

## Salslister

## Bette Midler-versjonen

I 1984 vart songen spelt inn av Bette Midler. Versjonen hennar nådde 71. plassen på Billboard's Hot 100, og fleire linjer i teksten vart endra. Songen kom òg ut på albumet *[[No Frills av Bette Midler|No Frills]]*.

Det vart laga ein musikkvideo der Milder og Mick Jagger snakkar i garderoben hennar, før ho kjem ut på scenen og framførar songen i lag med han. På slutten av songen kastar nokon ein pai på Jagger, og Midler ler fram til ho får ein pai på seg sjølv. 

### Innhald
**7" Single**
# Beast Of Burden 3:48	
# Come Back, Jimmy Dean 3:51

### Salslister
#### Vekeslister

#### Årslister

## Andre utgåver
Songen vart seinare spelt inn av Bette Midler, som hadde med seg Mick Jagger som gjestestjerne i musikkvideoen. Songen vart gjeven ut på albume thennar *No Frills* i 1983. 

## Bakgrunnsstoff
* Songteksten

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Beast of Burden (song)|Beast of Burden (song)]]» frå ,  den 24. mars 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Respectable

«**Respectable**» er ein song av The Rolling Stones frå albumet deira *[[Some Girls]]* frå 1978. Han vart skriven av Mick Jagger og Keith Richards.

Jagger skreiv i omslaget til samleplata *Jump Back* i 1993 at dei var påverka av punkrocken då dei spelte inn *Some Girls*, og at dette gjorde seg utslag i ein meir aggressiv stil, som ein kan høyre i denne songen. 

Songen vart spelt inn frå oktober til desember 1977. Han vart opphavleg skriven av Mick Jagger som ein treigare song, men gitarist Richards såg potensialet med å spele han raskare og gjere ein skikkeleg rockelåt ut av det. I følgje Jagger var songen «punk møter Chuck Berry». 

Berre medlemmar frå bandet spelar på sine respektive instrument på songen, i tillegg til Jagger på gitar. «Respectable» vart gjeven ut som singel i Storbritannia 15. september 1978 og nådde 23. plassen der. 

Ei konsertutgåve av songen frå 1997-1998-turneen deira vart gjeven ut på albumet *[[No Security]]*.

## Salslister

## Bakgrunnsstoff
* Songteksten

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Respectable (The Rolling Stones song)|Respectable (The Rolling Stones song)]]» frå , den 24. mars 2009.*
Profeten Elia

**Profeten Elia**, tidlegare skrive *[[Elias]]*, var ein sentral profet i Nordriket i Israel medan Akab var konge, på 800-talet fvt. Han gjekk til åtak på dyrkinga av den kanaaneiske guden Ba'al som vart praktisert ved hoffet, og gav støyt til ei ny utvikling av den israelske gudsdyrkinga. 

Tradisjonen som er knytt til profeten Elia, overdriv truleg den historiske rolla hans, ved at hendingar som mest truleg har skjedd etter Elia si levetid, er blitt knytt til profeten sjølv. Blant desse hendingane er drapet på Ba'al-profetane på Karmel, omtalt i Fyrste kongebok og historia om enkja i Sarepta som meir sannsynleg kan knytast til etterfølgjaren hans, Elisja.

Tradisjonen framstiller Elia som ein ny Moses, og det er mange parallellar i tekstane om Moses og Elia.

## Kjelder

* J.R: Porter: *Illustrert nøkkel til Bibelen*, Grøndahl Dreyer 1996/2005 ISBN 82-504-2321-6
Emotional Rescue

***Emotional Rescue*** er eit album av The Rolling Stones frå 1980. Då det kom ut toppa det salslistene i både USA og Storbritannia.

## Historie

Albumet vart spelt inn gjennom 1979, først i Nassau på Bahamas, så i Paris, og til slutt nokre ekstra lydspor i New York City. *Emotional Rescue* var det første Rolling Stones-album etter Keith Richards vart frikjend frå narkotikamisbruk i Toronto som kunne ha sett han i fengsel i fleire år. Med ny giv etter det suksessrike *Some Girls* skreiv Richards og Mick Jagger fleire nye songar - nokre av dei kom ut på *[[Tattoo You]]* og berre ti vart valde ut til *Emotional Rescue*.

På fleire av songane spelte berre kjernen i bandet, Mick Jagger, Keith Richards, Charlie Watts, Ronnie Wood og Bill Wyman, medan keyboardistane Nicky Hopkins og bandgrunnleggaren Ian Stewart, saksofonisten Bobby Keys og munnspelaren Sugar Blue medverka på andre songar.

Omslaget var teikna av Peter Corriston og viser eit utval av bandfoto som vart tekne med eit varmesøkjande kamera.

Albumet kom ut i juni med den disco-aktige tittelsporet som førstesingel. Albumet vart ein stor salssuksess og gjekk til topps på begge sider av Atlanteren, i heimlandet Storbritannia var det den første førsteplassen deira sidan *[[Goats Head Soup]]* i 1972 og han låg sju veker på toppen av den amerikanske lista. I Noreg nådde albumet fjerdeplass. Singelen gjekk til tredjeplassen i USA. Den andre singelen var «She's So Cold», som nådde Topp 30 i USA, medan «Dance Pt. 1» nådde 9. plass på danselista til Billboard.

## Innhald

## Medverkande
**The Rolling Stones**
*Mick Jagger – solovokal , elektrisk gitar , korvokal , elektrisk piano , perkusjon 
*Keith Richards – elektrisk gitar , korvokal , akustisk gitar , bassgitar , piano , solovokal 
*Bill Wyman – bassgitar , synthesizer 
*Charlie Watts – trommer 
*Ronnie Wood – elektrisk gitar , bassgitar , pedalsteel , korvokal , saksofon 

**Andre medverkande**
*Ian Stewart – elektrisk og akustisk piano, perkusjon
*Nicky Hopkins – klaverinstrument
*Sugar Blue – munnspel
*Bobby Keys – saksofon
*Michael Shrieve – perkusjon
*Max Romeo – korvokal på «Dance (Pt. 1)»
*Jack Nitzsche – blåsararrangement på «Indian Girl»

**Teknisk**
*Chris Kimsey – medprodusent og lydteknikar
*Snake Reynolds – assisterande lydteknikar
*Sean Fullan – assisterande lydteknikar
*Ted Jensen – mastering

## Salslister

### Vekeslister

### Årslister

## Salstrofé

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Emotional Rescue|Emotional Rescue]]» frå ,  den 28. mars 2018.*
Songen Emotional Rescue

«**Emotional Rescue**» er ein song av det engelske rockebandet The Rolling Stones. Han vart skriven av Mick Jagger og Keith Richards og kom ut på albumet *[[Emotional Rescue]]* frå 1980.

Songen vart spelt inn mellom juni og oktober 1979 og er ein disco-aktig song, liknande hitten «Miss You» frå 1978. Songen er ein av dei første av bandet der ein merkar ein aukande splid mellom dei to hovudlåtskrivarane Jagger og Richards. Sjølv om Richards speler gitar og syng korvokal mot slutten av songen, skal han ikkje ha likt retninga Jagger prøvde å ta bandet i med slike disco-liknande songar. Dette kan derimot ha vorte overdrive i pressa og av det harde rockeimaget til Richards. Songen er basert på ei basslinje spelt av Ronnie Wood. Gjennom store delar av songen syng Jagger i falsett, noko som var populært for discosongar på denne tida. Bassist Bill Wyman speler synthesizer på songen, medan Jagger og Ian Stewart speler elektrisk piano. 

Songen vart gjeven ut som den første singelen frå albumet den 20. juni 1980. Songen vart godt teken imot av ein del av tilhengjarane, medan andre ikkje likte den nye musikalske retninga. Songen nådde niande plassen i Storbritannia og tredjeplassen i USA. 

## Medverkande

;The Rolling Stones
*Mick Jagger – solovokal, elektrisk piano
*Keith Richards – elektrisk gitar
*Ronnie Wood – bassgitar
*Bill Wyman – synthesizer
*Charlie Watts – trommer

;Andre medverkande
*Ian Stewart – elektrisk piano
*Bobby Keys – saksofon

## Salslister

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Emotional Rescue (song)|Emotional Rescue (song)]]» frå , den 24. mars 2009.*
Individuell læreplan

**Individuell læreplan (ILP)** er ein tilrettelagd læreplan for skuleelevar eller barnehagebarn som har rett til spesialundervising etter opplæringslova kapittel 5. Opplæringslova pålegg skulane og barnehagane å utarbeide ILP for mottakarar av spesialundervising.

Ansvaret for utarbeiding av ILP ligg hjå rektor på skulen eller styrar i barnehagen. Planen kan vere omfattande og skal utarbeidast i samarbeid mellom skulen, føresette og eleven sjølv. Pedagogisk-psykologisk tenestekontor, spesialpedagog, rådgjevar og andre som følgjer eleven tett kan og bidra i utviklinga av planen. Den individuelle læreplanen skal stå i samsvar med skulen og klassen sine undervisingsplanar. 

Stortingsmelding 14 (1997-98) knyter arbeidet med den individuelle læreplanen til foreldermedverknad i grunnskulen.

## Utforming

Det er utarbeidd ei rekkje malar og retningsliner for utarbeiding av individuell læreplan. Slike malar og retningslinjer vil styre arbeidet, og kan bidra til å kvalitetssikre produktet. Det kjem fram i opplæringslova at ein individuell læreplan skal innehalde mål for opplæringa, innhald i opplæringa og korleis opplæringa skal drivast. 

I ei pedagogisk kartlegging av eleven bør det fokuserast på eleven sine sterke sider. føresetnadar og mogelegheit for læring. Det bør og komme fram etablerte kunnskapar og ferdigheiter. Dette gir eit utgangspunkt for val av område for utvikling og læring, og også for langsiktige mål. 

I planen sine mål bør det spesifiserast ferdigheiter og arbeidsmetodar, samt fagleg, sosial og personleg utvikling. Planen kan delast i periodar, gjerne halvårsplanar med fokus på innhald, arbeidsmetode, lærestoff/læremiddel. Ein god plan inneheld og gjerne eit oversyn over korleis undervisinga skal organiserast, med tanke på kor mykje som skal vere gruppearbeid, individuelt arbeid eller klasseromsundervising. Bruk av spesialpedagogar, assistentar eller andre som eleven har individuelt vedtak på skal og beskrivast.

## Evaluering
Planen skal evaluerast kvart halvår. Det skal utarbeidd ein rapport med oversyn over den undervisina eleven har fått, og ei vurdering av utviklinga til eleven. Rapporten må innehalde ei vurdering av måloppnåing og kva som skal endrast for å få ein stadig betre læresituasjon.

Føresette og eleven sjølv bør vere aktive deltakarar i ei slik evaluering.

## Kjelder
* Opplæringslova 
* Barneombodet om særskilt tilrettelagt opplæring
* Bokmålswikipedia

### Fotnotar
Shattered

«**Shattered**» er ein song av The Rolling Stones på albumet *[[Some Girls]]* frå 1978. Songen er ei betraktning av den amerikanske livsstilen i 1970-åra og livet i New York City, men ein kan òg høyre innverknad frå den engelske punk-rørsla. 

Songen vart spelt inn frå oktober til desember 1977 og har tekst av Mick Jagger og eit gitarriff av Keith Richards. Jagger sa i eit intervju med *[[Rolling Stone]]* at han skreiv teksten bak i ein drosje i New York. 
 
«Shattered» vart gjeven ut som singel i USA og gjekk i 1979 til 31. plass på singellista der. 

Ei konsertutgåve av songen finst på konsertalbumet *[[Still Life]]* frå 1982. Ei anna utgåve vart spelt under *A Bigger Bang Tour* og er med på *[[albumet Shine a Light|Shine a Light]]*. 

## Bakgrunnsstoff
* Songteksten

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Shattered (song)|Shattered (song)]]» frå ,  den 24. mars 2009.*