open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stig Kleven

**Stig Arild Kleven** () er ein norsk tidlegare brytar frå Notodden i Telemark. Han kom på fjerdeplass i 82-kilosklassa under Sommar-OL 1988 og vann EM-bronse i 1994 i 90 kg. I 1988 vart han nordisk meister i 82 kg. Perioden 1986-97 sikra han seg elleve NM-gull. Han vart tildelt kongepokalen i 1995.

## Kjelder
*
Kjetil Undset

**Kjetil Undset** () er ein tidlegare roar frå Stavanger, medlem i Stavanger Roklub. Han vann to olympiske sølvmedaljar, den fyrste med den norske dobbeltfiraren under Sommar-OL 1992 i Barcelona, den andre i dobbeltsculler under Sommar-OL 1996 i Atlanta saman med Steffen Størseth. Undset og Størseth tok elles bronse i dobbeltsculler i VM 1995 og sølv i VM 1997 og 1998.
Undset var òg med i Sommar-OL 2000.

## Kjelder




**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kjetil Undset|Kjetil Undset]]» frå ,  den 25. juli 2024.*
Smørhamn-Kjelkenes-Florø

**Smørhamn-Kjelkenes-Florø** vart i 1974 oppretta som eit ferjesamband mellom Bremangerlandet i Bremanger kommune og Florø i Kinn kommune i samband med opninga av nye Smørhamn ferjekai i Bremanger. Strekninga inngjekk i dåverande Riksveg 616 (Rv616) som del av det ytre hovudsambandet mellom Florø og Måløy.
Tre år etterpå vart Kjelkenes lagt til som ferjeleie i sambandet, men denne var ei steinbryggje av det enkle slaget med sliskar (køyreplankar) for å få bilar av og på ferja.

Det var ikkje før den nye Norddalsfjordbrua som del av dåverande Riksveg 614 (Rv614) opna i 1987 at ein òg fekk ny og høveleg Kjelkenes ferjekai, og forlenging av Rv616 vegarm frå Smørhamn - Kjelkenes med ny veg frå ferjekaia til dåverande Rv614 gjennom Kjelkenes. Med dette vart Florø sløyfa, og ferjesambandet gjekk heretter mellom Smørhamn og Kjelkenes, og den nett ferjefrie traséen til Rv 614 vart hovudvegen vidare sørover til Florø og Sunnfjord.

Ferjesambandet vart avløyst av Bremangersambandet fase to då den nye Bortnetunnelen opna 16. mai 2013.

## Bakgrunnsstoff
* Fylkesarkivet i Vestland: Riksvegen på Bremangerlandet
Bryting under Sommar-OL 1984

**Brytetevlingane i gresk-romersk stil** under Sommar-OL 1984 vart avvikla dagane frå 30. juli til 3. august i Anaheim, ein by drygt 40 kilometer søraust for OL-byen Los Angeles. Det vart tevla i 10 vektklassar, alle for karar.

Noreg stilte med fire deltakarar. Jon Rønningen vart femtemann i 52-kilosklassa, medan Lars Røninngen, 48 kg, og Ronny Sigde, 57 kg, og Morten Brekke, 68 kg, enda uplassert.

### 48 kg





### 52 kg





### 57 kg





### 62 kg





### 68 kg





### 74 kg





### 82 kg





### 90 kg





### 100 kg





### +100  kg





## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Wrestling at the 1984 Summer Olympics|Wrestling at the 1984 Summer Olympics]]» frå ,  den 26. juli 2024.*
Geta av Romarriket

**Geta** () var ein romersk keisar. Han delte makta med bror sin Caracalla etter at far deira, Septimus Severus, døydde. Dei gjekk derimot ikkje godt i lag, og Caracalla fekk Geta drepen 22 år gamal, 25. desember 211, medan mor deira var til stades.

Etter drapet på Geta tok Caracalla over makta for seg sjølv, og fekk Geta fjerna frå offentlege innskrifter, portrett og liknande (damnatio memoriae).

## Kjelder
*
Bob Newhart

**George Robert Newhart** () var ein amerikansk skodespelar og komikar.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Bob Newhart|Bob Newhart]]» frå , den 24. juli 2024.*  


## Bakgrunnsstoff

*  (på engelsk)
*  (på engelsk)
Haukå-Bjørnset

**Haukå-Bjørnset** var eit ferjesamband mellom Bjørnset ferjekai i Klavelandet og Haukå ferjekai i Haukå i gamle Flora kommune. Strekninga inngjekk i fylkesveg 614 og gjekk over Norddalsfjorden. 

Ferjesambandet vart avløyst av Norddalsfjordbrua då ho opna i 1987.

## Bakgrunnsstoff
* Gaute Losnegård: «Norddalsfjordbrua» på nettstaden til Fylkesarkivet i Vestland
Bjørnset ferjekai

**Bjørnset ferjekai** er ein nedlagd ferjestad på sørsida av Norddalsfjorden i Kinn kommune i Vestland fylke. Ferjekaia vart opna i 1965 som del av dåverande Riksveg 614 mellom Flora og Bremanger. Frå Bjørnset gjekk ferjesambandet Haukå-Bjørnset til Haukå ferjekai.

Med opninga av Norddalsfjordbrua den 30. mai 1987 vart ferjesambandet nedlagt, og sidan er kaia bygd om til småbåthamn.

## Bakgrunnsstoff
* Gaute Losnegård: «Norddalsfjordbrua» på nettstaden til Fylkesarkivet i Vestland
JD Vance

**James David Vance** (fødd **James Donald Bowman** i 1984) er ein amerikansk politikar for Det republikanske partiet, investor og jurist frå Middletown i Ohio. Han har vore senator for Ohio sidan 2023. Den 15. juli 2024 vart Vance utpeika av Det republikanske partiet og Donald Trump til visepresidentkandidat for Trump i det komande amerikanske presidentvalet i 2024. 

## Liv og virke
### Bakgrunn
Hans besteforeldre på begge sider kom frå Breathitt County i Kentucky i randen av Appalachia, og flyttet til Middletown i Rustbeltet.

Etter avslutta skulegang forlét han Middletown.

### Endring av etternamn
Opphavleg heitte han James Donald Bowman. Foreldra skilde seg då han var eit par år gammal, og ikkje lenge etter gifta mora seg på nytt og sørgde for at sonen fekk etternamnet til adoptivfaren sin, Bob Hamel. Seinare i oppveksten flytta han til foreldra til mora, Jim og Bonnie Vance, og fekk namnet James David Vance.

### Frå militæret til sivil karriere
Vance har tenestegjort i det amerikanske marinekorpset, der han arbeidde som krigsjournalist i Irak, i 2nd Marine Aircraft Wing. Han studerte statsvitskap og filosofi ved Ohio State University og er utdanna jurist frå Yale Law School. Etter jusstudia flytta han til Silicon Valley for å jobba som investor, og han har over tid lagt seg opp ein stor formue.

### Bokutgiving
I 2016 publiserte han boka *[[Hillbillyens klagesang]]*, som han hevda var ei sjølvbiografisk skildring av oppveksten under tøffe vilkår i Ohio i dei fattige områda rundt fjellkjeda Appalachane. I USA blir fattigfolk frå desse områda ofte omtalt som *[[hillbilly|hillbillies]]*, og allereie då boka kom ut reiste det seg kritiske stemmer som hevda at Vance slett ikkje hadde vakse opp i fattige kår, men tvert imot hadde ein kvit middelklassebakgrunn.

Etter bokutgivinga vart Vance ofte invitert til å kommentera samfunnsutviklinga i USA, og ikkje minst den politiske utviklinga. I samband med dette tok han mellom anna avstand frå Donald Trump, og hevda at fattige veljarar i Appalachane søkte seg mot Trump – som då var presidentkandidat for første gong – fordi dei (feilaktig) trudde at han var den som forstod og ville hjelpa dei ut av misèren dei levde i.

Boka vart seinare filmatisert; TV-filmen hadde premiere på Netflix i 2020.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:J.D. Vance|J.D. Vance]]» frå , den 16. juli 2024.*  


; Fotnotar 

## Bakgrunnsstoff

*  (på engelsk)
Bryting under Sommar-OL 1976

**Brytetevlingane i gresk-romersk stil** under Sommar-OL 1976 vart avvikla dagane frå 20. til 24. juli i OL-byen Montreal. Det vart tevla i 10 vektklassar, alle for karar.

Noreg stilte med to deltakarar. Tore Hem vart femtemann i 100-kilosklassa og Einar Gundersen kom på delt sjuandeplass i +100 kg.

### 48 kg





### 52 kg





### 57 kg





### 62 kg





### 68 kg





### 74 kg





### 82 kg





### 90 kg





### 100 kg





### +100  kg





## Kjelder
**Sportsboken 76*. Dreyerbok Stavanger. 1976.
Bryting under Sommar-OL 1972

**Brytetevlingane i gresk-romersk stil** under Sommar-OL 1972 vart avvikla dagane frå 5. til 10. september i OL-byen München. Det vart tevla i 10 vektklassar, alle for karar.

Noreg stilte med fem deltakarar. Håkon Øverby vart nummer 6 i 90-kilosklassa og Tore Hem nummer 6 i 100-kilosklassa. Trond Martiniussen, 52&nbsp;kg, Harald Hervig, 57&nbsp;kg, og Harald Barlie, 82&nbsp;kg, vart uplasserte.

### 48 kg




### 52 kg




### 57 kg




### 62 kg




### 68 kg




### 74 kg




### 82 kg




### 90 kg




### 100 kg




### +100  kg




## Kjelder
**Sportsboken 72*. Dreyer Stavanger. 1972
Anovelo da Imbonate

**Anovelo da Imbonate** var ein italiensk målar og manuskript-illuminatør som var aktiv i Milano på 1300- og 1400-talet.

Lite er kjent om livet hans. Han var truleg fødd nær Como i Italia. Han signerte den illuminerte *Messale dell'Incoronazione* (Koronasjonmissal, ca. 1395) som blei funne i Basilikaen i San Ambrogio som eigedelen til Gian Galeazzo Visconti. Eit anna verk er *Messale di Santa Tecla* (1402). I tillegg til andre innverknadsrike illuminatørar i samtida, som Anovelo kan ha sett verk av, er Giovannino de' Grassi og Giovanni di Benedetto da Como.

Freskar i Oratorio di Santo Stefano i Lentate sul Seveso er tilskrivne Anovelo.

## Galleri

Fil:Attributed_to_Anovelo_da_Imbonate_(Italian_(Lombard),_active_about_1400)_-_Aimo_and_Vermondo_Riding_Out_to_the_Hunt_-_Google_Art_Project.jpg|alt=Aimo and Vermondo Riding Out to the Hunt (about 1400)|Aimo og Vermondo rir ut på jakt (omkring 1400) 
Fil:Attributed_to_Anovelo_da_Imbonate_(Italian_(Lombard),_active_about_1400)_-_Aimo_and_Vermondo_Holding_up_the_Church_of_Saint_Victor_-_Google_Art_Project.jpg|alt=Aimo and Vermondo Holding up the Church of Saint Victor|*Aimo og Vermondo held oppe kyrkja til heilage Viktor* 
Fil:Attributed_to_Anovelo_da_Imbonate_(Italian_(Lombard),_active_about_1400)_-_The_Translation_of_the_Bodies_of_Aimo_and_Vermondo;_The_People_of_Milan_Praying_at_the_Altar_Where_A..._-_Google_Art_Project.jpg|alt=The Translation of the Bodies of Aimo and Vermondo; The People of Milan Praying at the Altar Where Aimo and Vermondo are Buried|*Translasjonen av leivninganetil Aimo og Vermondo; folket i Milano ber ved altaret der Aimo og Vermondo er gravlagde.*


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Anovelo da Imbonate|Anovelo da Imbonate]]» frå ,  den 27. juli 2024.*
Smørhamn ferjekai

**Smørhamn ferjekai** er ein nedlagd ferjestad på austsida av Smørhamnøyna ved Bremangerlandet i Bremanger kommune i Vestland fylke. Ferjekaia vart opna i 1974 som del av dåverande Riksveg 616 og erstatta det gamle leiet på Smørhamn. Frå Smørhamn gjekk ferjesambandet Smørhamn-Kjelkenes-Florø til Florø. I 1987 vart det opna ny Kjelkenes ferjekai i tillegg til bru Norddalsfjordbrua over Norddalsfjorden, og Florø vart sløyfa frå sambandet.

Med opninga av fase 2 av Bremangersambandet den 16. mai 2013 vart ferjesambandet nedlagt, og sidan er kaia brukt som stoppestad for snøggbåtar mellom Florø og Måløy. Informasjon om båtruter kan ein finne hjå Skyss.

## Bakgrunnsstoff
* Kristin Ese: «Riksvegen på Bremangerlandet» på nettstaden til Fylkesarkivet i Vestland
Kjelkenes ferjekai

**Kjelkenes ferjekai** er ein nedlagd ferjestad på nordsida av Midtgulen i Bremanger kommune i Vestland fylke. Ferjekaia vart opna i 1987 som del av dåverande Riksveg 616 og erstatta det gamle leiet på Kjelkenes. Frå Kjelkenes gjekk ferjesambandet Smørhamn-Kjelkenes til Smørhamn ferjekai.

Med opninga av fase 2 av Bremangersambandet den 16. mai 2013 vart ferjesambandet nedlagt, og sidan er ikkje kaia i bruk.

i 2019 vart vegen mellom Kjelkenes og Kjelkenes ferjekai skilta om til å vera ein arm av Fylkesveg 614.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Kristin Ese: «Riksvegen på Bremangerlandet» på nettstaden til Fylkesarkivet i Vestland
Slaget ved Prestonpans

**Slaget ved Prestonpans**, òg kjent som **Slaget ved Gladsmuir**, blei utkjempa 21. september 1745 i nærleiken av Prestonpans i East Lothian i Skottland. Det var den fyrste betydelege trefninga under Jakobittopprøret i 1745.

Jakobittar leidde av Karl Edvard Stuart, som kom heim frå eksil, sigra over ein regjeringshær under sir John Cope. Denne hadde uerfarne styrkar som braut saman i møte med eit høglendaråtak. Slaget varte under tretti minutt. Det gav eit stort løft til jakobittisk moral og etablerte opprøret som ei alvorleg trussel mot dei britiske styresmaktene.

## Bakgrunn
Den austerrikske arvefølgjekrigen gjorde at mesteparten av britiske styrkar var i Flandern i byrjinga av 1745. Charles Edward Stuart sigla til Skottland i juli, og håpa å dra nytte av situasjonen. Då han landa i Eriskay i Dei ytre Hebridane den 23. juli, rådde dei fleste han tok kontakt med han til å vende tilbake til Frankrike, men nokre blei til slutt overtalte til å støtta han.Dette galdt særleg Donald Cameron av Lochiel, som hadde leigefolk som utgjorde ein stor del av den jakobittiske styrken. Oppstanden blei formelt byrja ved Glenfinnan den 19. august.

Sir John Cope, som var kommandant i Skotland, var ein dyktig soldat med mellom 3000 og 4000 soldatar under seg, men mange var uerfarne rekrutter. Han blei hindra av dårleg informasjon og råd, særleg frå markien av Tweeddale, ministeren for Skottland, som stadig undervurderte alvoret av opprøret. Etter at ein hadde stadfesta kvar Charles heldt til, forlet Cope kavaleriet og artilleriet sitt i Stirling under Thomas Fowke og marsjerte til Corrieyairack Pass, som var det primære punktet for reise mellom Høglandet og Låglandet. Kontroll over passe ville gjera at Cope kunne blokkera ruta inn i Aus-Skottland, men han fann at høglendarane allereie hadde kontroll, og trekte seg tilbake til Inverness den 26. august.

Dei jakobittiske måla var uklare før i september, då Cope fekk vita at dei brukte nettverket av militærvegar i Skottland til å gå mot Edinburgh. Han konkluderte med at den einaste måten å koma til byen først var sjøvegen, og soldatane hans blei lasta på skip ved Aberdeen. Dei byrja å gå i land ved i Dunbar den 17. september, men var for seine. Charles hadde kome inn i den skotske hovudstaden tidlegare den dagen, sjølv om Edinburgh Castle blei verande på britiske hender.

## Slaget

Cope fekk støtte frå Fowke og kavaleriet i Dunbar, og var trygg på at han var sterk nok til å slå ein dårleg rusta jakobittstyrke på under 2000. Samstundes gav Karl ordre til styrkane sine om å flytta austover frå Edinburgh, og dei to styrkane kom i kontakt på ettermiddagen den 20. september. Cope sette opp styrkane sine i sør, med eit myrområde like framfor, parkmura som verna høgre flanke og kanoner bakom vollen til hestesporvognvegen mellom Tranent og Cockenzie, som kryssa slagfeltet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Battle of Prestonpans|Battle of Prestonpans]]» frå ,  den 27. juli 2024.*
Gråvik

**Gråvik** er ein nedlagd ferjestad på søraustsida av Byrknesøyna i Gulen kommune i Vestland. Frå Gråvik gjekk ferjesambandet Leirvåg-Sløvåg-Skipavik-Gråvik.

Kaianlegget opna i 1980 som ledd i å knyta Byrknesøyna til Sandøyna og vegnettet på fastlandet. Den 13. september 1997 opna Mjømnesundbrua og Nappsundbrua, som gav vegsamband til Mjømna, Sandøyna, og Skipavik ferjekai. Med dette vart Gråvik sløyfa frå ferjesambandet.

Gråvik ferjekai er i dag ikkje i bruk. Ferjelemmen er teken bort, men elles er kaia intakt.

## Bakgrunnsstoff
* Kristin Ese: «Veg og ferje mellom Byrknesøy og fastlandet» på nettstaden til Fylkesarkivet i Vestland
Skipavik

**Skipavik** er ein nedlagd ferjestad på søraustsida av Sandøyna i Gulen kommune i Vestland, og er tilknytt Fylkesveg 5582. Frå Skipavik gjekk ferjesambandet Leirvåg-Sløvåg-Skipavik(-Gråvik).

Kaianlegget opna i 1984 som ledd i å knyta Sandøyna til Byrknesøyna og vegnettet på fastlandet, og erstatta den gamle kaia i Sandebygda. Den 13. september 1997 opna ny Mjømnesundbrua og Nappsundbrua, som gav vegsamband til Byrknesøyna, og mned dette vart Gråvik ferjekai på Byrknesøyna sløyfa frå sambandet.

Den 4. november 2010 opna Brandangersundet bru, som gav vegsamband til fastlandet og Sløvåg ferjekai. Med dette vart Skipavik sløyfa frå ferjesambandet.

Skipavik ferjekai er i dag tilkomstveg til Skipavika næringspark. Ferjelemmen og kaia er intakt.

## Bakgrunnsstoff
* Kristin Ese: «Veg og ferje mellom Byrknesøy og fastlandet» på nettstaden til Fylkesarkivet i Vestland
Bulandet ferjekai

**Bulandet ferjekai** er ei nedlagd ferjekai på Nikøy i Bulandet i Askvoll kommune i Vestland. Frå Bulandet gjekk ferjesambandet Askvoll-Fure-Værlandet-Bulandet.

Kaianlegget opna i 1989 som ledd i å knyta Bulandet til Værlandet og vegnettet på fastlandet. I 2003 opna Nordsjøvegen - ny fylkesveg som knytte Bulandet til Værlandet og Værlandet ferjekai. Med dette vart Bulandet sløyfa frå ferjesambandet.

Bulandet ferjekai er i dag brukt som småbåthamn.

## Bakgrunnsstoff
* Hermund Kleppa: «Fylkesbaatane – om rutetrafikken til Bulandet» på nettstaden til Fylkesarkivet i Vestland
Tomas Svensson

**Tomas Runar Svensson** () er ein svensk tidlegare handballspelar frå Eskilstuna. Han vart verdsmeister to gongar og europameister tre gongar med Sveriges landslag. Frå 1995 til 2000 var han med på å vinne EHF-meisterligaen seks år i rad for spanske lag. Målvakta var landslagsspelar i 20 år.
## Karriere
### Klubbspel
Svensson debuterte med Guif Eskilstuna i den svenske toppserien. I 1990 flytta han til Atlético Madrid, eit som dei neste to sesongane enda på tredjeplassen i det spanske serien. Sommaren 1992 skreiv han kontrakt med Bidasoa Irún der han i 1995 avslutta med å verte spansk seriemeister og vinne EHF-meisterligaen. Frå 1995 til 2002 gjorde Svensson teneste i FC Barcelona. Med det katalanske laget vann han både meisterligapokal og nasjonale ligapokal fem år i rad. Våren 2001 deltok han i sin sjuande meisterliga-finale, og for fyrste sto han att som tapande finalist. I 2002 tapte Barcelona og Svensson Cupvinnarcup-finalen mot tyske THW Kiel. Dei neste tre sesongane, 2002-05, spelte han for tyske HSV Hamburg. I 2005 reiste han tilbake til Spania og byrja spele for Portland San Antonio. Med laget fra Pamplona nådde han finalen i meisterligaen i 2006. Sommaren 2009 flytta han til Pevafersa Valladolid. Etter å ha vore målvakt og målvaktstrenar 2011/12 i tyske Rhein-Neckar Löwen slutta han som aktiv.

### Landslagsspel
Svensson deltok i tida frå januar 1988 til januar 2008 i 331 av det svenske landslaget sine landskampar. Han vart verdsmeister i 1990 og 1999 og vann sølv i VM 2001 og bronse i 1993 og 1995. Vidare vart han  europameister i 1994, 2000 og 2002, samt sølvmedalje ved dei olympiske leikane i 1992, 1996 og 2000. 

### Merittar
*VM 1990: Gullmedalje, 27-23 mot Sovjetunionen
*Sommar-OL 1992: Sølvmedalje, 20-22 mot «Sovjetunionen»
*VM 1993: Bronsemedalje, 26-19 over Sveits
*EM 1994: Gullmedalje, 34-21 over Russland
*VM 1995: Bronsemedalje, 26-20 mot Tyskland
*Sommar-OL 1996: Sølvmedalje, 26-27 mot Kroatia
*VM 1999: Gullmedalje, 25-24 mot Russland
*EM 2000: Gullmedalje, 32-31 mot Russland
*Sommar-OL 2000: Sølvmedalje, 26-28 mot Russland
*VM 2001: Sølvmedalje, etter 25-28 mot Frankrike
*EM 2002: Gullmedalje, 33-31 mot Tyskland
*Vinnar av EHF-meisterligaen: 1995 for Bidasoa
*Vinnar av EHF-meisterligaen: 1996, 1997, 1998, 1999 og 2000 for FC Barcelona
*Spansk ligameister: 1996, 1997, 1998, 1999 og 2000 for FC Barcelona
*Spansk cupmeister: 1997, 1998 og 2000 for FC Barcelona

## Kjelder

* 
**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Tomas Svensson|Tomas Svensson]]» frå ,  den 28. juli 2024.*
Vulkanøy

**Vulkanøy** er geologisk sett ei øy av vulkansk opphav. Ein kan nytta omgrepet «høg øy» kan for å skilja ei slik øy frå ei låg øy, eller koralløy, som er danna frå sedimentering eller oppheving av korallrev (som ofte er blitt danna på vulkanar som har sokke).

Det finst ei rekkje vulkanske øyar som ikkje når meir enn 1 meter over havnivå, ofte klassifiserte som holmar eller skjer, medan nokre låge øyar, som Banaba, Henderson Island, Makatea, Nauru og Niue, når over 50 meter over havnivå.

Høge og låge øyar ligg ofte i nærleiken av kvarandre. Dette gjeld særleg øyane i Sør-Stillehavet, der det finst låge øyar ved kantane av reva som omgjev dei fleste vulkanske øyane. Vulkanske øyar ligg vanlegvis over ein søylestraum eller «heit flekk».

Vulkanske øyar har gjerne ein storleik på mellom . Øyar over ein viss storleik har vanlegvis ferskt grunnvatn, medan låge øyar ofte ikkje har det, så vulkanøyar har større sjanse for å kunna støtta ein busetnad.

Mange vulkanøyar stig opp frå ein djup havbotn, og kan ha ulendte eller fjellrike landskap i innlandet. Forsking har funne at slike øyar ofte er dekte av tjukk tropisk skog. Desse eigenskapane gjer at det kan vera avgrensingar for busetnad i innlandet, slik at folk gjerne utviklar busetnader langs kysten. Større øyar kan ha elvar, noko som kan føra til flaumfare. Elvar fører med seg sediment, noko somkan dominera forma på kysten og bidra til erosjon. Høge vulkanøyar er ofte omgjevne av vernande  rev som skapar lagunar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Volcanic island|Volcanic island]]» frå ,  den 28. juli 2024.*  

## Bakgrunnsstoff
Bryting under Sommar-OL 1968

**Brytetevlingane i gresk-romersk stil** under Sommar-OL 1968 vart avvikla dagane frå 23. til 26. oktober i Mexico-byen. Det vart tevla i åtte vektklassar, alle for karar.

Noreg stilte med tre deltakarar. Tore Hem vart femtemann i 97-kilosklassa, medan
Harald Barlie, 78 kg, og Håkon Øverby, 87 kg, enda uplassert.

### 52 kg





### 57 kg





### 63 kg





### 70 kg





### 78 kg





### 87 kg





### 97 kg





### +97  kg





## Kjelder
**Sportsboken 1968*. Norsk kunstforlag. Oslo 1968.
Hanna Bergstrøm

**Hanna Marie K. Bergstrøm**, fødd Magnusson (), var ein norsk fagforeiningsleiar og politikar for Kommunistpartiet.

## Biografi
Bergstrøm vart fødd i Stockholm og stifta ei fagforeining i Malmö i 1906, men utvandra til Noreg og Oslo. Ho arbeidde som syar og var aktiv i fagforeininga Syerskenes forening/Konfeksjonsarbeidernes forening. Ho gjekk inn i Kommunistpartiet i 1925, leia kvinnenemnda der og vart medlem av politbyrået i 1929. Ho stilte til stortingsval i 1927, 1930 og 1933. Som toppkandidat ved valet i 1930 var Hanna Bergstrøm den einaste kvinnelege toppkandidaten i dei tre første vala Kommunistpartiet stilte til (1924, 1927, 1930). Ho var også styremedlem i fagforeininga Skredderforbundet frå 1928, men vart ekskludert i 1931.

Under den tyske okkupasjonen av Noreg vart ho fengsla på Bredtveit konsentrasjonsleir frå 17. august 1942 til 14. desember 1944. Etter andre verdskrigen stilte ho til val i 1945. Ho døydde tre år seinare.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hanna Bergstrøm|Hanna Bergstrøm]]» frå ,  den 28. juli 2024.*
Chonthicha Jangrew

**Chonthicha Jangrew** () er ein thailandsk menneskeretts- og demokratiaktivist, og parlamentsmedlem for det sosialdemokratiske og progressive partiet Phak Prachachon (etterfølgjarpartiet til Gå framover).

Ho byrja å slost for demokrati i demonstrasjonar mot den thailandske rojalist- og militærstøtta regjeringa som etterfølgde militærkuppet i 2014. Ho var medgrunnleggjar av den thailandske prodemokrati-gruppa Democracy Restoration Group, og deltok vidare i dei studentleidde demonstrasjonane i Thailand i 2020 som kravde at dåverande statsminister Prayut Chan-o-cha skulle gå av.

Ho vart omtalt av nyheitsmagasinet Time som ein av «Times neste generasjons leiarar 2024».

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Chonthicha «Lookkate» Jangrew på Facebook
* Chonthicha «Lookkate» Jangrew på Tiktok
* Thailand’s Activist-Turned-Politician Fighting for Democracy
Askvoll-Fure-Værlandet

**Askvoll-Fure-Værlandet** er eit ferjesamband over Vilnesfjorden og Aldefjorden mellom Askvoll og Værlandet i Askvoll kommune. Mange av turane går innom Fure, men ofte må avgangane til og frå Fure førehandstingast, sjå Skyss.

Strekninga Askvoll ferjekai - Fure ferjekai - Værlandet ferjekai inngår i fylkesveg 5655 medan direkteruta Askvoll - Værlandet inngår i fylkesveg 5662. Sambandet er operert av Fjord1 med ferja MF «Nordfjord».

Ferjesambandet vart til i 1989 mellom Askvoll, Værlandet og Bulandet, og i samband med dette vart det bygd nye ferjekaier på Værlandet og Bulandet for å ta i mot havferjene «Nesøy» og «Værøy». Avgangen til Bulandet vart ofte innstilt grunna uvêr. I 2003 opna Nordsjøvegen - ny fylkesveg som knytte Bulandet til Værlandet og Værlandet ferjekai. Med dette vart Bulandet ferjekai sløyfa frå ferjesambandet.

## Sjå òg
* Askvoll-Gjervik-Fure

## Bakgrunnsstoff
* Hermund Kleppa: «Fylkesbaatane – om rutetrafikken til Bulandet» på nettstaden til Fylkesarkivet i Vestland
Askvoll-Gjervik-Fure

**Askvoll-Gjervik-Fure** er eit ferjesamband over Granesundet mellom Askvoll og Gjervik i Atløyna i Askvoll kommune. Mange av turane frå Askvoll går over Vilnesfjorden til Fure, men fåe turar går direkte mellom Fure og Gjervik, sjå Skyss.

Strekninga Askvoll ferjekai - Gjervik ferjekai inngår i fylkesveg 608 medan Askvoll - Fure ferjekai - Gjervik inngår i fylkesveg 5655. Sambandet er operert av Fjord1 med ferja MF «Davik».

Ferjesambandet mellom mellom Askvoll og Gjervik kom på plass i 1971, og to år seinare vart Fure lagt til sambandet då ny tidshøveleg ferjekai kom på plass.

## Sjå òg
* Askvoll-Fure-Værlandet

## Bakgrunnsstoff
* Hermund Kleppa: «Fylkesbaatane – bilferja Dalsfjord (2)» på nettstaden til Fylkesarkivet i Vestland
Koralløy

**Koralløy** er ei øy som er danna av korallrev, og kan vera av typen atoll, cay eller heva lagune. Typisk blir korallreva danna omkring vulkanar i tropiske hav. Når vulkanen blir inaktiv og søkk, eller blir sliten ned av erosjon, held korallane fram med å veksa i dei øvste vasslaga som ein tidsvassring av korallrev rundt den tidlegare vulkanen. Etter kvart dannar dei ein fullstendig eller delvis ring, ein atoll, rundt eit grunt havområde, ein lagune. Dersom det er eit ikkje-vulkansk korallrev som hevar seg på éin stad, blir danna ein *cay* - som mange stader i Florida Keys.

Korallar og polyppar kan veksa fleire hundre meter i høgda. Dersom sand og materiale frå døde atollar får byggja seg opp over tid, kan det bidra til at sandlaget når over havoverflata og det blir danna ei ny øy. Dersom palmar eller andre vekstar slår rot i sanden vil det over tid koma til rotsystem og jord som held på sanden og bidreg til å stabilisera den nye øya. Om øya får veksa i høgda på grunn av sandflukt, jordvekst eller landheving, kan lagunen tørrleggjast.

Hevinga kan også vera eit resultat av endring i jordskorpa kombinert med endringar i havnivået, eller ved fornya vulkansk aktivitet. 
Døme på eit samanhengande atoll med ein lagune som er heilt overfløymd i form av ein meir eller mindre tydeleg depresjon i ei øy der kysten består av restar frå det gamle korallrevet, er Nauru og Niue. Døme på ein atoll der lagunen er overfløymd av tidvatnet, men tørt deler av tida, er Aldabraøya og Europaøya.

Bora Bora er eit døme på ei vulkansk fjelløy som er omgjeven av korallrev. Mellom vulkanen og korallsteinen kan det vera ein depresjon med eit sumpområde. Denne typen øy blir kalla «makatea», eit ord av polynesisk opphav. Nokre døme er Makatea, Mangaia og Rimatara.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Koralløy|Koralløy]]» frå ,  den 28. juli 2024.*
Gjervik ferjekai

**Gjervik ferjekai** er eit ferjeanlegg på Gjervika i Atløyna i Askvoll kommune i Vestland, og inngår i fylkesveg 5660. Frå Gjervik går ferjesambandet Askvoll-Gjervik-Fure.

Kaianlegget opna i 1971 som ledd i å knyta Atløyna til vegnettet på fastlandet.

## Bakgrunnsstoff
* Hermund Kleppa: «Fylkesbaatane – bilferja Dalsfjord (2)» på nettstaden til Fylkesarkivet i Vestland
Symjing under Sommar-OL 1972

**Symjing under Sommar-OL 1972** i München vart avvikla dagane frå 28. august til 4. september. 15 av dei 29 tevlingane gjaldt for karar, 14 var for kvinner. Dei 532 påmelde deltakarane kom frå 52 land.

Mark Spitz frå USA vann fire individuelle gullmedaljar og var med på alle USA sine tre sigerrike stafettlag. Med sine sju gullmedaljar vart han den store framgrunns-figuren ved Sommar-OL 1972 og den mest sigerrike utøvar i ein olympiade.

## Karar
### 100 meter fri




### 200 m fri




### 400 m fri




### 1500 m fri




### 100 meter rygg




### 200 m rygg




### 100 meter bryst




### 200 m bryst




### 100 meter butterfly




### 200 m butterfly




### 200 meter medley




### 400 m medley




### 4 x 100 meter fri




### 4 x 200 m fri




### 4 x 100 meter medley




## Kvinner
### 100 meter fri




### 200 meter fri




### 400 meter fri




### 800 meter fri




### 100 meter rygg




### 200 meter rygg




### 100 meter bryst




### 200 meter bryst




### 100 meter butterfly




### 200 meter butterfly




### 200 meter medley




### 400 meter medley




### 4 x 100 meter fri




### 4 x 100 m medley




## Kjelder
**Sportsboken 72*. Dreyer Stavanger. 1972
Værlandet ferjekai

**Værlandet ferjekai** er eit ferjeanlegg på Værlandet i Askvoll kommune i Vestland, og inngår i fylkesveg 5662. Frå Værlandet går ferjesambandet Askvoll-Fure-Værlandet.

Kaianlegget opna i 1989 som ledd i å knyta Værlandet til Bulandet og vegnettet på fastlandet. I 2003 opna Nordsjøvegen - ny fylkesveg som knytte Værlandet til Bulandet og Bulandet ferjekai. Med dette vart Bulandet sløyfa frå ferjesambandet.

## Bakgrunnsstoff
* Hermund Kleppa: «Fylkesbaatane – om rutetrafikken til Bulandet» på nettstaden til Fylkesarkivet i Vestland
Symjing under Sommar-OL 1976

**Symjing under Sommar-OL 1976** i Montreal vart avvikla dagane frå 18. til 25. juli. OL-programmet 
bestod av 26 tevlingar, likt fordelt kar og kvinne. Dei 471 påmelde deltakarane kom frå 51 land. Sju av deltakarane representerte Noreg.

Kornelia Ender frå Aust-Tyskland utmerka seg og vann fire gullmedaljar og ein sølvmedalje.

## Karar
### 100 meter fri





### 200 m fri





### 400 m fri





### 1500 m fri





### 100 meter rygg





### 200 m rygg





### 100 meter bryst





### 200 m bryst





### 100 meter butterfly





### 200 m butterfly





### 400 meter medley





### 4 x 200 meter fri





### 4 x 100 meter medley





## Kvinner
### 100 meter fri





### 200 meter fri





### 400 meter fri





### 800 meter fri





### 100 meter rygg





### 200 meter rygg





### 100 meter bryst





### 200 meter bryst





### 100 meter butterfly





### 200 meter butterfly





### 400 meter medley





### 4 x 100 meter fri





### 4 x 100 m medley





## Kjelder
**Sportsboken 76*. Dreyerbok Stavanger. 1976.
Formelt språk

Eit **formelt språk** er i diskret matematikk ei mengd av *strenger*, som kan sjåast på som abstrakte ord. Formelle språk og typar av dei vert mykje brukte i informatikk, programmeringsteori og lingvistikk.

## Definisjonar

Eit språk er definert i høve til eit *alfabet*. Eit alfabet *Σ* er ei endeleg, ikkje-tom mengd med vilkårlege symbol. Ein streng er då ein endeleg sekvens av symbol frå *Σ*. Til dømes, viss *Σ* = {*a, b, c*}, så er ein streng over *Σ* ein endeleg sekvens av bokstavane *a*, *b* og *c*, til dømes *abbcb*. Eit språk *L* er ei mengd (endeleg eller uendeleg) av strenger.

Det *fulle språket* over *Σ*, notert som *Σ** (kleenestjerna av *Σ*), er det språket som inneheld alle strengene over *Σ*. Eitkvart språk *L* over *Σ* er dermed ei delmengd av *Σ**. Enkelte språk, som *Σ**, kan altså innehalde den *tomme strengen* *ε*, strengen som ikkje inneheld noko symbol.

## Grammatikk

Ein *formell grammatikk* er ei mengd reglar som kan generere eit språk. Ein formell grammatikk er definert over to separate alfabet *Σ* (dei såkalla *terminalsymbola*) og *N* (*ikkje-terminalsymbola*), pluss eitt ekstra symbol *S* (*startsymbolet*). Grammatikken inneheld elles ei endeleg mengd *P* med *avleiingsreglar* på forma
\alpha \rightarrow \beta
der *α* og *β* er strenger over \Sigma\cup N og *α* inneheld minst eitt symbol i *N*. Regelen erstattar altså strengen *α* med strengen *β*, og grammatikken genererer eit språk *L* over *Σ* som inneheld alle strengene du kan gjere ved å
* starte med startsymbolet *S*,
* gjentekne gonger erstatte ein delstreng som er lik venstresida av ein avleiingsregel i *P*, med høgresida av den same regelen,
* heilt til du endar opp med ein streng der alle symbola er i *Σ*.
Høgresida av ein regel kan vere den tome strengen *ε*.

Det syner seg at dei språka som kan genererast av ein grammatikk er dei same språka som kan kjennast att av ei turingmaskin (dei såkalla rekursivt nummererbare språka). Chomskyhierarkiet inneheld fire grupper av språk som kan genererast av stadig meir restriktive reglar.

## Kjelder

*
Fure ferjekai

**Fure ferjekai** er eit ferjeanlegg på Fure i Fjaler kommune i Vestland, og inngår i fylkesveg 5655. Frå Fure går ferjesambanda Askvoll-Fure-Værlandet og Askvoll-Gjervik-Fure.

Kaianlegget opna i 1973 som ledd i å knyta Fure til ferjesambanda frå Askvoll, og erstatta den gamle kaia ved Snekkevågen.

## Bakgrunnsstoff
* Hermund Kleppa: «Fylkesbaatane – om rutetrafikken til Bulandet» på nettstaden til Fylkesarkivet i Vestland
Sporaneset

**Sporaneset** er eit helleristingsfelt på Rauland i Vinje kommune, på eit steinete nes ved Totak på veg mellom kyrkja og bygdesenteret. Helleristingane består av menneskefotspor (der stadnamnet kjem frå), dyrefigurar, eit skip, eit solkors og to gjerde. Dyr avbilda i helleristingane liknar på elg og rein, noko som er ikkje vanleg for helleristingsmotiv etter den eldre steinalderen, medan sume figurar på Sporaneset er typiske for bronsealderen. Sjølv om ein finn bruk av fotspormotiva i helleristingane mange stadar i Norden og nordre Russland, har Sporaneset uvanleg mange spor på same plass (ca. 20 stykk).

## Soger
Ifølgje Magnus Landstad var Olav den heilage på Totak og hamna i ein storm. Båten hans styrta på Farodden (Sporaneset), og der bad Olav til Gud om at det ikkje skulle omkoma noko meir folk i uvêr på Totak. Sidan då har Olavs fotspor, i tillegg til spor av krigarane hans, sette seg i stein. Liknande segner om Olav sine fotavtrykk finst over heile landet, mellom anna på Haukeli i same kommune som Rauland. 

## Galleri


File:Sporaneset 1.JPG|Sporaneset
File:Sporaneset24a.jpg|Fothelleristingane samanlikna i storleik med menneskeføter
File:Sporaneset24b.jpg|Fothelleristingane samanlikna i storleik med ein menneskefot
File:Sporanes.rauland24.jpg
File:Sporanes.rauland24b.jpg|Inngjerda dyr
File:Sporanes.rauland24c.jpg
File:Sporanes.rauland24e.jpg|Skipsfigur
File:Sporanes.rauland24f.jpg|Fotspor og solkross
File:Sporanes.rauland24g.jpg
File:Sporanes.rauland24h.jpg
File:Sporanes.rauland24i.jpg
OGAE Second Chance Contest 2024

**OGAE Second Chance Contest 2024 (OGAE SCC 2024)** er den trettiåttande gongen OGAE Second Chance Contest vert arrangert. Tevlinga vert halden i Sverige, etter at Sverige vann tevlinga i 2023 med songen «Air» av Marcus & Martinus.

For å kunne deltake i OGAE Second Chance Contest 2024, måtte ein ha delteke i ein av dei nasjonale finalane i Eurovision Song Contest 2024; men om eit bidrag hadde vunne ein nasjonal finale eller representert landet i Eurovision Song Contest same år, fekk ein ikkje delta.

Seksten land deltok i OGAE Second Chance Contest 2024. San Marino (for OGAE Rest of the World) returnerte til tevlinga. Albania, Belgia, Irland, Island, Latvia, Moldova, Polen og Romania, som deltok i 2023, deltok ikkje i 2024-utgåva av OGAE Second Chance Contest.

## Bidrag

## 12 poeng

## Kjelder
Dale ferjekai

**Dale ferjekai** er ein nedlagd ferjekai i Dale, på sørsida av Dalsfjorden i Fjaler kommune i Sunnfjord. Frå Dale gjekk ferjesambandet Dale-Eikenes til Eikenes som del av gamle Fylkesveg 609. Fylkesvegen går mellom Dale og Førde om Stongfjorden og sørsida av Førdefjorden.

Det opphavlege kaianlegget vart bygd frå 1930-talet i samband med at ferjedrifta vart sett i gong. Sidan auka trafikken over fjorden, og ny ferjekai med tidshøveleg standard kom på plass i 1962.
På 1970-talet vart det påstarta ein veg frå Eikenes austover langs fjorden mot Otterstein, som del av Dalsfjordsambandet. Stortinget stogga prosjektet i 1981, og det var då bygd 4 km veg som enda i ein fjellvegg.
Arbeidet med vegen tok opp att i 2010, og Dalsfjordsambandet opna 14. desember 2013.

Dale ferjekai er i dag nytta som parkeringsplass. Ferjelemmen er teken bort, men elles er kaia intakt.

## Bakgrunnsstoff
* Kristin Ese: «Ferjene på Dalsfjorden» på nettstaden til Fylkesarkivet i Vestland
* Kristin Ese: «Kampen for Dalsfjordbrua» på nettstaden til Fylkesarkivet i Vestland
Symjing under Sommar-OL 1984

**Symjing under Sommar-OL 1984** i Los Angeles vart avvikla dagane frå 29. juli til 4. august. OL-programmet bestod av 29 tevlingar, 15 for karar og 14 for kvinner. Dei 497 påmelde deltakarane kom frå 67 land. Noreg mønstra fem utøvarar. Katrine Bomstad var beste av desse med sine to åttndeplassar i medley-øvingane.

## Karar
### 100 meter fri





### 200 m fri





### 400 m fri





### 1500 m fri





### 100 meter rygg





### 200 m rygg





### 100 meter bryst





### 200 m bryst





### 100 meter butterfly





### 200 m butterfly





### 200 meter medley





### 400 m medley





### 4 x 100 meter fri





### 4 x 200 m fri





### 4 x 100 meter medley





## Kvinner
### 100 meter fri





### 200 meter fri





### 400 meter fri





### 800 meter fri





### 100 meter rygg





### 200 meter rygg





### 100 meter bryst





### 200 meter bryst





### 100 meter butterfly





### 200 meter butterfly





### 200 meter medley





### 400 meter medley





### 4 x 100 meter fri





### 4 x 100 m medley





## Kjelder
**Sportsboken 84-85*. Sportsboken As. Stavanger 1984.
Jeldos Smetov

**Jeldos Smetov** () er ein judoutøvar frå Kasakhstan. Han vann gullmedalje i vektklassen -60 kg under Sommar-OL i 2024.

Han deltok under Sommar-OL 2016 i Rio de Janeiro, der han tok sølv i -60. Under Sommar-OL 2020 i Tokyo tok han bronse. 

## Merknadar

## Kjelder
Natsumi Tsunoda

**Natsumi Tsunoda ** () er ein judoutøvar frå Japan. Ho tok gullmedalje i vektklassen -48 kg i Sommar-OL 2024.

## Kjelder
Gordon McPherson

**Gordon McPherson** () er ein skotsk komponist fødd i Dundee. 

McPherson er studerte ved University of York i England, og kom tilbake dit for å ta doktorgrad. Han fortsette så forskinga si ved Royal Northern College of Music.

McPherson har komponert nesten 100 stykke (2006). Verka hans er blitt framførte og kringkasta over heile verda. Nokre av verka hans er *Kamperduin*, eit verk tinga av Royal Scottish National Orchestra i høve tohundreårsjubileet til slaget ved Camperdown i 1797; *Friends in Strange Places*, eit kammerverk spelt inn til innviinga av Dundee Contemporary Arts; eit gitarstudium, *Miami*, som blei urframført ved Wigmore Hall i 1998 og *Detours*, som blei tinga av Hebrides Ensemble.

*Baby Bear's Bed* skrive for ensemblet Icebreaker blei urframført i Wien i oktober 1999, og er seinare blitt framført i Belgia, Nederland, Slovakia og Storbritannia. Det blei spelt inn av Icebreaker til albumet *Extraction*.

Andre verk av han er *South*, skrive for National Youth Orchestra of Scotland, ein sjuande sats til verket hans *Handguns*, ein suite for ensemblet Psappha, ein strykekvartett til Salisbury Festival og eit nytt studium til Bath International Guitar Festival.

McPherson har vore etterspurd både som lærar og føredragshaldar, og har vore leiar for komposisjon ved Royal Conservatoire of Scotland.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gordon McPherson|Gordon McPherson]]» frå ,  den 31. juli 2024.*
Palestinsk islamsk jihad

**Palestinsk islamsk jihad** er ei palestinsk militant sunni-muslimsk gruppe med hovudsete i Gaza. Gruppa vart danna i 1981 og vert rekna som ein terroristorganisasjon av USA og EU. Ho mottek våpen og finansiell stønad frå Iran.

Ziyad al-Nakhala har vore leiar sidan 2018.

## Kjelder




## Bakgrunnsstoff
Il-76

**Il-76** er eit sovjet-utvikla transportfly frå Iljusjin. Det kan anten ta ein nyttelast på opptil 60 tonn eller 225 soldatar.

## Kjelder
Symjing under Sommar-OL 1996

**Symjing under Sommar-OL 1996** i Atlanta vart avvikla dagane frå 20. til 26. juli. OL-programmet bestod av 32 tevlingar, likt fordelt kar og kvinne. Dei 762 påmelde deltakarane kom frå 117 land. Noreg stilte med fem utøvarar. Irene Dalby tok seg som i førre Sommar-OL til finalen på 800 meter fri, og atter kom ho på femteplassen.

## Karar
### 100 meter fri





### 200 m fri





### 400 m fri





### 1500 m fri





### 100 meter rygg





### 200 m rygg





### 100 meter bryst





### 200 m bryst





### 100 meter butterfly





### 200 m butterfly





### 200 meter medley





### 400 m medley





### 4 x 100 meter fri





### 4 x 200 m fri





### 4 x 100 meter medley





## Kvinner
### 100 meter fri





### 200 meter fri





### 400 meter fri





### 800 meter fri





### 100 meter rygg





### 200 meter rygg





### 100 meter bryst





### 200 meter bryst





### 100 meter butterfly





### 200 meter butterfly





### 200 meter medley





### 400 meter medley





### 4 x 100 meter fri





### 4 x 100 meter medley





## Kjelder
**Sportsboken 96-97*. Chr. Schibsteds Forlag. 1996.
Førde

**Førde** er ein by i Sunnfjord kommune i Sogn og Fjordane, Vestland fylke. Tettstaden er administrasjonssenter i kommunen og har . Førde ligg inst i Førdefjorden, ved utlaupet til elva Jølstra.

Førde er handelssenter for Sunnfjord og har også offentlege tenestetilbod som Førde sentralsjukehus og ymse skular. 

### Folketalsutvikling

## Bakgrunnsstoff
* Eldre fotografi frå Førde på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
Handelsmann

**Handelsmann** eller **kjøpmann** er einkvan som driv med handel. I historisk samanheng, særleg i tidleg moderne tid og tidlegare, er omgrepet brukt om den som dreiv yrkesmessig handelsverksemd. Tilsvarande moderne omgrep er «forretningsmann» og «næringsdrivande».

Ein kjøpmann kan driva med ulike typar handel:
* Engroshandel, der ein typisk kjøper varer frå ein produsent og sel dei vidare.
* Detaljhandel, der ein typisk kjøper hjå ein grossist og sel vidare til ein sluttbrukar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Handelsmann|Handelsmann]]» frå ,  den 4. august 2024.*
Oakville i Ontario

**Oakville** er ein kanadisk by som ligg sør i Ontario. Byen ligg i Halton Region, som er ein del av Greater Toronto Area. I 2011 var innbyggartalet 182 520.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Oakville (Ontario)|Oakville (Ontario)]]» frå ,  den 4. august 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Abe Hifumi

**Abe Hifumi** () er ein japansk judoutøvar. Han vann gull i vektklassen - 66 kg og sølv i lagkonkurransen både i Sommar-OL 2020 og Sommar-OL 2024.

## Kjelder
Hidayat Heydarov

**Hidayat Heydarov** () er ein judoutøvar frå Aserbajdsjan. Han vann gullmedaljen i vektklassen -73 kg i Sommar-OL 2024.

## Kjelder
Takanori Nagase

**Takanori Nagase** () er ein japansk judoutøvar. Han vann vektklassen -81&nbsp;kg og sølv i lagkonkurransen i Sommar-OL 2020 og Sommar-OL 2024, og ein bronsemedalje i Sommar-OL 2016. 

## Kjelder
Herbert Adamski

**Herbert Adamski** () var ein tysk roar. Under  Sommar-OL 1936 i Berlin deltok han i toar med styrmann saman med roaren Gerhard Gustmann og Dieter Arend som var cox, og vart olympisk meister.

Adamski fall i kamp på Austfronten i Sovjetunionen under andre verdskrigen.

## Referansar
Sandebygda

**Sandebygda** er ein nedlagd ferjestad på sørsida av Sandøyna i Gulen kommune i Vestland, og er tilknytt Fylkesveg 5582. Frå Sandebygda gjekk ferjesambandet Leirvåg-Sløvåg-Sandebygda-Gråvik.

Kaianlegget hadde ikkje ferjelem og vart i 1984 erstatta av nye Skipavik ferjekai 1,5 kilometer lenger aust på øya.

## Bakgrunnsstoff
* Kristin Ese: «Veg og ferje mellom Byrknesøy og fastlandet» på nettstaden til Fylkesarkivet i Vestland
Askvoll ferjekai

**Askvoll ferjekai** er eit ferjeanlegg på Askvoll i Askvoll kommune i Vestland, og inngår i fylkesveg 608. Frå Askvoll går ferjesambanda Askvoll-Gjervik-Fure og Askvoll-Fure-Værlandet.

Kaianlegget vart bygd som viktig stoppestad for skip opp og ned langsmed kysten, og vart i 1971 oppgradert med ny ferjelem attmed den gamle som ledd i å fasilitere det nye ferjesambandet til Gjervik i Atløyna.
I 1989 vart det skipa eit nytt ferjesamband til Værlandet, og rundt 2010 vart det bygd nytt moderne kaianlegg med to ferjelemmar rett attmed den gamle kaia for å betre kapasiteten på sambanda. Den gamle ferjekaia er brukt som kai for snøggbåt.

## Bakgrunnsstoff
* Hermund Kleppa: «Fylkesbaatane – bilferja Dalsfjord (2)» på nettstaden til Fylkesarkivet i Vestland
Tropisk skog

**Tropisk skog** er skogkledde økoregionar med tropisk klima, det vil seia landområda som er avgrensa av den nordlege vendekrinsen og den sørlege vendekrinsen, men kanskje også påverka av andre faktorar som dominerande vindar.
Nokre tropiske skogtypar er vanskelege å kategorisera. Medan skog i tempererte område kan kategoriserast på grunnlag av trekronedekket, verker ikkje slike kriterium så godt i samband med tropiske skogar. Det finst ikkje ein einskild standard som definerer kva ein skog er, i tropiske regionar eller andre stadar. På grunn av desse vanskane varierer informasjonen om omfanget av tropiske skog mellom ulike kjelder. Dei tropiske skogane er likevel store, og utgjer litt under halvparten av skogane i verda. Dei tropiske områda har den største delen av skog i verda (45 %), følgd av boreale, tempererte og subtropiske område.

## Typar av tropisk skog
Ein tenker seg gjerne tropiske skogar som eviggrøne regnskogar og fuktige skogar, men desse står for berre ein del av desse skogane (avhengig av korleis dei er definerte - sjå kart). Dei andre tropiske skogane er eit mangfald av mange ulike skogtypar, inkludert: Open eukalyptus-skog, tropisk barskog, savanne (t.d. Sahel-skog) og fjellskog, der dei høgare områda er skyskog. Sjølv over relativt korte avstandar kan grensene mellom desse bioma vera uklare, med ekotonar mellom hovudtypane.


Tropical_forests.tif|Økosoner av tropisk skog (FAO)
Tropical_Forests_2000_by_Major_Ecological_Domains.tif|Tropeskogområde frå SN sin rapport FO FRA2000.
Koppen-Geiger_Map_A_present.svg|Tropiske klima-undertypar (Köppen-klassifisering):  


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tropical forest|Tropical forest]]» frå ,  den 5. august 2024.*  

## Bakgrunnsstoff
Bakau

**Bakau** er ein by i Gambia. Han ligg ved atlanterhavskysten, vest for Banjul. Bakau er kjend for dei botaniske hagane sine, krokodillezooen Kachikali og for strendene ved Cape Point. 

## Folk frå Bakau
Den norsk-gambiske sprintaren Jaysuma Saidy Ndure er frå Bakau.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Bakau|Bakau]]» frå ,  den 5. august 2024.*
Symjing under Sommar-OL 1980

**Symjing under Sommar-OL 1980** i Moskva vart avvikla dagane frå 20. til 27. juli. OL-programmet 
bestod av 26 tevlingar, likt fordelt kar og kvinne. Dei 333 påmelde deltakarane kom frå 41 land.

## Karar
### 100 meter fri




### 200 m fri




### 400 m fri




### 1500 m fri




### 100 meter rygg




### 200 m rygg




### 100 meter bryst




### 200 m bryst




### 100 meter butterfly




### 200 m butterfly




### 400 meter medley




### 4 x 200 meter fri




### 4 x 100 meter medley




## Kvinner
### 100 meter fri




### 200 meter fri




### 400 meter fri




### 800 meter fri




### 100 meter rygg




### 200 meter rygg




### 100 meter bryst




### 200 meter bryst




### 100 meter butterfly




### 200 meter butterfly




### 400 meter medley




### 4 x 100 meter fri




### 4 x 100 meter medley




## Kjelder
**Sportsboken 80-81*. Dreyer Bok Stavanger. 1980.
Orkanen Debby i 2024

**Orkanen Debby** var ein atlantisk kategori 1-orkan og den andre orkanen i den atlantiske orkansesongen i 2024.

Minst fem menneske vart drepne då Debby råka Florida som ein kategori 1-orkan. Orkanen nådde land måndag 5. august ved 07-tida lokal tid ved busetjinga Steinhatchee.

## Kjelder




## Bakgrunnsstoff