open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Finistère

**Finistère** (*Penn-ar-Bed* på bretonsk) er eit departementet heilt nordvest i Frankrike. Departementet ligg i regionen Bretagne.

## Historie
Finistère er eit av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Det vart danna frå delar av den tidlegare provinsen Bretagne.

Namnet *Finistère* kjem frå det latinske *Finis Terræ*, som tyder «verdas ende». Dette må ikkje forvekslast med Kapp Finisterre i Spania.

## Geografi
Departementet er i dag ein del av regionen Bretagne og grensar til departementa Morbihan og Côtes-d'Armor, i tillegg til Atlanterhavet i nord, sør og vest.

Finistère er det vestlegaste departementet i den europeiske delen av Frankrike, og det vestlegaste punktet er *Pointe de Corsen*.

Den største byen i Finistère er Brest. Andre store byar er Quimper, Morlaix, Carhaix og Douarnenez. Finistère inkluderer òg øya Ouessant.

*Aber* er fjordlikande viker på nordkysten og er eit karakteristisk trekk i landskapet.

## Folkesetnad
Innbyggjarane i departementet vert på fransk kalla *Finistériens*.

## Økonomi

Jordbruk, næringsmiddelindustri og forskjellige andre tilknytte industriar er dei viktigaste næringane i Finistère.

Mange av innbyggjarane i departementet er tilknytte militæret. Her ligg atomubåtbasen Ile Longue og flybasen i Lanvéoc-Poulmic, i tillegg til militærrelatert industri i Brest.

Roscoff har ferjesamband til Irland og Storbritannia.

## Kultur
Finistère er det området i Frankrike der bretonsk språk står sterkast. Bretonske skular vert kalla Diwan, Divyezh og Dihun.

## Bakgrunnsstoff

* Prefekturet i Finistère
* Conseil général i Finistère
* Turistinformasjon om Finistère
Aisne

:*For elva med same namn, sjå [[elva Aisne]].*
 

**Aisne** er eit *departement* i den nordlege delen av Frankrike, oppkalla etter elva med same namn som renn gjennom området.

## Historie
Aisne er ein av dei opphavlege 83 departementa som vart oppretta under den franske revolusjonen 4. mars 1790. Han vart danna av dei tidlegare provinsane Île-de-France, Picardie og Champagne. 

Det meste av dei gamle skogane i området vart øydelagd under kampar i den første verdskrigen. Den tyske offensiven mot Chemin des Dames våren 1917 vert stundom kalla Det andre slaget om Aisne.

## Geografi
Aisne grensar mot Ardennane og Belgia i nordaust. Elva Aisne renn gjennom området frå aust til vest, der ho møter Oise. Landskapet er dominert av klipper med bratte sider. Desse klippene finn ein i heile regionen, men er mest imponerande ved Laon og Chemin des Dames.

Dei største byane i Aisne er: 
* Laon, innb. 26&nbsp;000 (prefektur)
* Saint-Quentin, 60&nbsp;000
* Soissons, 30&nbsp;000
* Château-Thierry, 15&nbsp;000
* Tergnier, 15&nbsp;000

## Klima
Departementet får mellom 500 og 750 mm nedbør i året. 

## Økonomi
Jordbruk dominerer økonomien, særleg kornavlingar. Roesukker er ein av dei viktgaste industriane i området. Veving av silke, bomull og ull har ein i Saint-Quentin og andre byar. Saint-Gobain er kjend for produksjon av speglar, som starta på 1600-talet. Guise er jordbrukssenteret i den nordlege delen av Aisne. 

## Kultur
Under den første verdskrigen vart fleire viktige og historiske byningar øydelagd. Av bygningar som overlevde finn ein mellomalderkyrkjene i Laon, Braine og Urcel. Ruinane av slottet i La Ferté-Milon vart heller ikkje meir øydelagd av krigane. 

## Bakgrunnsstoff

* Nettside for prefekturet 
* Offisiell side 
* Handel og industri i Aisne  
* Jordbruk i Aisne 
* Utvikling i Aisne 
* Offisiel turistside
Departementet Lot

:*For elva med same namn, sjå [[elva Lot]]*
 

**Lot** er eit departementet sørvest i Frankrike. Departementet ligg i regionen Midi-Pyrénées, og er kalla opp etter elva med same namn. 

## Historie
Lot er ein av 83 opphavlege departement som vart oppretta den 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Han vart danna av frå delar av den tidlegare franske provinsen Languedoc. I 1808 var nokre av dei opphavlege søraustlege kantonane skild ut for å danne departementet Tarn-et-Garonne. Opphavleg strakk det seg mykje lenger sør og inkluderte byen Montauban.

## Geografi
Lot er ein del av regionen Midi-Pyrénées og er omringa av departementa Corrèze, Cantal, Aveyron, Tarn-et-Garonne, Lot-et-Garonne og Dordogne.

## Kommunar i Lot
Av kommunar i Lot finn ein:

* Cahors - ein by som er internasjonalt kjend for Chaors-vinen. 
* Frayssinet-le-Gélat - ein liten landsby nær Prayssac
* Prayssac - ein landsby med om lag 3&nbsp;000 innbyggjarar. 

## Bakgrunnsstoff
 
* Prefekturet si nettside
* Offisiell nettside 
* Kart over departementet  
* Bilete frå departementet 
* Lot på netrando.com
Manche

**Manche** er eit departementet nordvest i Frankrike. Departementet ligg i regionen Basse-Normandie og er kalla opp etter *La Manche* («ermet»), som er fransk for Den engelske kanalen.

## Historie
Manche er eit av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Det vart danna frå delar av den tidlegare provinsen Normandie.

Den første hovudstaden var Coutances fram til 1796 då Saint-Lô overtok, men han fekk igjen denne rolla etter den andre verdskrigen, sidan Saint-Lô nesten vart heilt øydelagd under Operasjon Overlord i Normandie. Då Saint-Lô var bygd opp att vart han igjen hovudstad.

## Geografi
Departementet er i dag ein del av regionen Basse-Normandie og grensar til departementa Calvados, Orne, Mayenne og Ille-et-Vilaine.

Departementet inkluderer òg halvøya Cotentin og øyane Chausey, og er omringa av Den engelske kanalen på tre sider med ei kystlinje på 350&nbsp;km.

## Klima
Manche har eit maritimt klima med milde vintrar der temperaturane sjeldan går under 0&nbsp;°C, og tempererte somrar med temperaturar rundt 25&nbsp;°C. Departementet får ein god del nedbør, men dette varierer ein del i området frå rundt 700&nbsp;mm i året på kysten til 1&nbsp;300&nbsp;mm i sørlege område.

Det er ofte ein sjøbris ved kysten, som i kombinasjon med tidvatnet gjev raske temperaturendringar i løpet av ein enkelt dag.

## Demografi
Innbyggjarane i departementet vert kalla *manchots* eller *manchois*.

## Bakgrunnsstoff
 
* Prefekturet si nettside
* Offisiell nettside 
* Ein wikipedia om Manche
Picardie

**Picardie** er ein  tidlegare region i Frankrike i den nordlege delen av landet. I 2016 blei han del av Hauts-de-France.

Den moderne regionen Picardie var større enn den historiske provinsen med same namn.

## Namn og kultur
Namnet på regionen er avleia av «picard», nemninga brukt av parisarar om alle bønder som heldt til nord for Senlisis og Valois (der bøndene i staden var «bûcherons»). I nord blei alle som ikkje snakka flamsk kalla picardar. Studentar frå regionen gjekk saman i lag som dei kalla «Nation Picarde» i Paris og Orléans.

I store delar av Picardie snakkar ein *picard*, ein eigen type fransk språk. Det hadde stordomstida si på 1200-talet, då det blei snakka i heile Picardie, bortsett frå i Oise og Aisne i sør, i tillegg til dagens moderne departement Pas-de-Calais, store delar av departementet Nord og noko av regionane Mons og Tournai i dagens Belgia. Ved byrjinga av 1800-talet hadde parisarfransk teke over. Picard var gått ut av bruk i dei sørlege regionane og blant betrestilte folk, og blei sett på som ein ukultivert bondedialekt.

## Byar
* Abbeville
* Amiens
* Beauvais
* Compiègne
* Creil
* Laon
* Saint-Quentin
* Soissons

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad –
Provence-Alpes-Côte d'Azur

**Provence-Alpes-Côte d'Azur** er ein av dei 26 regionane i Frankrike.

Regionen omfattar i dag:
* den tidlegare provinsen Provence
* det tidlegare papale området Avignon, også kjent som Venaissin
* det tidlegare fylket Nice i Monarkiet av Sardinia
* den søraustlege delen av den tidlgare provinsen Dauphiné, i dei franske alpane.

Regionen er delt inn i seks departement i det søraustlege Frankrike. Regionen grensar i aust til Italia, i sør til Middelhavet, i nord til regionen Rhône-Alpes og i vest til til reginen Languedoc-Roussillon, kor elva Rhône markerer den vestlege grensa.

## Flagg og våpen
Flagg og våpen til regionen vart danna på 1990-talet og er bygd opp av emblema til dei gamle provinsane som utgjer Provence-Alpes-Côte d'Azur.

## Byar i Provence-Alpes-Cote d'Azur
* Aix-en-Provence
* Antibes
* Arles
* Avignon
* Les Baux de Provence
* Cannes
* Cassis
* Digne-les-Bains
* Frejus
* Grasse
* Juan-les-Pins
* Marseille
* Menton
* Nice
* Saint-Raphaël
* Saint-Rémy-de-Provence
* Saint-Tropez
* Tende
* Toulon
* Vence

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Departement

**Departement** er ei nemning som kjem frå fransk. Omsett til norsk tyder ordet noko nær ‘område’ eller ‘avdeling’. Nemninga vert i Noreg bruka på det nivået i statsadministrasjonen som er direkte lagt inn under ein statsråd eller minister. Døme er Utanriksdepartementet, Olje- og energidepartementet og Miljøverndepartementet.

I Frankrike og i fleire andre land tyder departement (fransk *département*, spansk *departamento*) ei administrativ eining nokolunde tilsvarande eit norsk fylke (ein provins).

## Sjå
* Norske departement
* Departement i Frankrike
* Departement i Benin 
* Departement i Bolivias
* Departement i Colombia
* Departement i El Salvador
* Departement i Elfenbeinskysten 
* Departement i Guatemala 
* Departement i Honduras 
* Departement i Nicaragua
* Departement i Niger 
* Departement i Paraguay 
* Departement i Peru 
* Departement i Uruguay
Operafjellulykka

**Operafjellulykka** skjedde 26. august 1996 og kosta 141 menneske livet.

Eit russisk fly av typen Tupolev 154M med kjenneteikn RA-85621, styrta på Operafjellet på Svalbard under innflyginga til Svalbard lufthamn, Longyear. Flyet kom frå Moskva og hadde 130 passasjerar, gruvearbeidarar med familiemedlemer og elleve besetningsmedlemer. Alle 141 om bord mista livet, og busetnadane Barentsburg og Pyramiden som på den tida samla hadde 1500 innbyggarar blei dermed hardt ramma.

## Ulykkesårsak
Statens havarikommisjon for transport kom fram til 18 vesentlege faktorar og fråvik frå prosedyrar som blei identifiserte som ulykkesårsakar.

## Bakgrunnsstoff
*
*Statsråd Grete Faremos redegjøring i Stortinget
*http://aviation-safety.net/  - Detaljert ulykkesårsak (engelsk)
Norske departement

**Departement** er i Noreg ei nemning på det nivået i statsadministrasjonen som er lagt direkte inn under ein statsråd eller ein minister. Eit departement kan dekkja eitt eller fleire ulike fagområde. I andre land er regjeringsdepartementa ofte kalla ministerium. Alle departement har ein politisk leiar i regjeringa, ein statsråd eller minister, som har knytt til seg ein eller fleire statssekretærar og politiske rådgjevarar. Departementsråden er departementet sin øvste administrative leiar og er ikkje politisk vald. Under seg kan departementsråden ha til dømes ekspedisjonssjefar, avdelingsdirektørar, underdirektørar og byråsjefar. Eit departement har som si viktigaste oppgåve å gjera førebuande arbeid for regjeringa, iverksetting av vedtak, klage- og kontrollfunksjonar. Departementa har sjølvstendig avgjerdsmynde på ein del område.
Eit departement kan ha lagt under seg ymse direktorat og andre statsetatar. 

## Norske departement
Særleg ved regjeringsskifte hender det at organiseringa av departement vert endra på. Departementsinndelinga etter stortingsvalet i 2005 er som nedanfor. 

# Arbeids- og inkluderingsdepartementet
# Barne- og likestillingsdepartementet
# Finansdepartementet
# Fiskeri- og kystdepartementet
# Fornyings- og administrasjonsdepartementet
# Forsvarsdepartementet
# Helse- og omsorgsdepartementet
# Justis- og politidepartementet
# Kommunal- og regionaldepartementet
# Kultur- og kyrkjedepartementet
# Kunnskapsdepartementet
# Landbruks- og matdepartementet
# Miljøverndepartementet
# Nærings- og handelsdepartementet
# Olje- og energidepartementet
# Samferdsledepartementet
# Utanriksdepartementet

* Statsministerens kontor

## Nokre tidlegare departement

## Bakgrunnsstoff

*Oversikt over norske departement hos Regjeringen.no, vitja 9. november 2009
* Nedlagde norske departement 1945-dd hos Regjeringen.no, vitja 9. november 2009
*Regjeringskontorene 1814-  Riksarkivet
* Hierarkisk oversyn over departement 1947-2005 


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Norske departement|Norske departement]]» frå ,  den 8. mars 2009.*
Regionen Limousin

**Limousin** (oksitansk *Lemosin*) er ein tidlegare region i Frankrike. Regionen hadde berre like under 750&nbsp;000 innbyggjarar, slik at han var ein av dei minst folkesette regionane i Frankrike. Det var færre innbyggjarar i Limousin enn i byen Marseille. Limousin vart ofte brukt som døme på kvifor franske regionar var for små og burde slåast saman. I 2016 vart då også Limousin og fleire andre regionar slått saman til den nye regionen Nouvelle-Aquitaine.

Limousin er i hovudsak eit jordbruksområde, og er kjend for ha noko av det beste slaktekveget i verda. I tillegg til kveget er tømmer ei av hovudnæringane i regionen. Regionshovudstaden Limoges er verdskjend for porselenet som vert laga her, og er ein leiande aktør innan elektrisk utstyr (som tidlegare nytta porselen som isolator). Fabrikkane har derimot vorte færre. 

## Geografi og klima
Nesten heile Limousin er høgland. Dei lågaste områda ligg i nordvest (om lag 250 meter over havet) og det høgaste i søraust (om lag 1000 moh.). Den største delen av regionen ligg over 350 meter. Det er fleire viktige elvar i Limousin, som Dordogne, Vienne, Creuse og Cher. Regionen er kjend for sin gode vasskvalitet og for tilbod om fiske av første klasse. 

Sjølv om temperaturen om sommaren ofte stig over 32&nbsp;°C, og til og med har nådd 42&nbsp;°C, har Limousin eit fuktigare og mildare klima enn naboregionane. Vinteren er ofte lang og kald, særleg i høgareliggande område, og snø er ganske vanleg. 

Området rundt Brive-la-Gaillarde i Corrèze har meir enn 2000 soltimar i året, det same som den sørlege byen Toulouse. 

## Byar
* Brive-la-Gaillarde
* Guéret
* Limoges
* Saint-Junien
* Tulle
* Ussel

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad –
Indianapolis

**Indianapolis** er delstatshovudstad og den største byen i Indiana i USA. Han ligg sentralt i delstaten, rundt 120 km vest frå grensa til Ohio. 

Arealet er 953,5 km&sup2; og folketalet er 855&nbsp;164 (2000). Dette gjer byen til den andre største i Midtvesten (etter Chicago) og den 15. folkerikaste i USA. 

Indianapolis blei grunnlagd i 1821 som ein planlagd by for å husa delstatsregjeringa til Indiana. Namnet er sett saman av delstatsnamnet Indiana ('Indianar-landet') og **, det greske ordet for 'by'. Høgsterettsdommaren Jeremiah Sullivan skal ha kome på namnet. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Indianapolis|Indianapolis]]» frå ,  den 20. september 2017.*  


## Bakgrunnsstoff

*
Lorraine

**Lorraine** kan referere til:
* Regionen Lorraine (ein fransk region)
* Hertugdømet Lorraine (eit tidlegare hertugdøme)
* Lorraine i Quebec 
* Lorraine i Ontario
Regionen Lorraine

**Lorraine** (tysk *Lothringen*) er ein tidlegare region i Frankrike. Dei to største byane i regionen var Metz (administrativ hovudstad) og Nancy (historisk hovudstad). Namnet på regionen kjem frå Lotharingia i mellomalderen. Lorraine var ein administrativ frå 1982 til januar 2016, då han vart del av den nye regionen Grand Est saman med Champagne-Ardenne og Alsace.

## Geografi
Lorraine var den einaste franske regionen som grensa til tre andre land: Belgia (Wallonia), Luxembourg og Tyskland (Saar, Rhineland-Palatinate). Han grensa òg til dei franske regionane Franche-Comté, Alsace og Champagne-Ardenne. Denne plasseringa av Lorraine hadde gjort regionen til eit strategisk område gjennom tidene, og hadde spelt i svært viktig rolle i europeiske saker. Lorraine hadde òg mange elvar som rann gjennom seg, som Rhinen, Moselle, Meurthe og Meuse.

## Byar
* Épinal
* Forbach
* Lunéville
* Metz
* Montigny-lès-Metz
* Nancy
* Saint-Dié-des-Vosges
* Sarreguemines
* Thionville
* Vandœuvre-lès-Nancy
* Verdun

## Dyre- og planteliv
### Dyreliv
* Gaupe
* Rev
* Stork
* Villsvin

### Planteliv
* Buksbomved
* Tistel
* Gran
* Lønn
* Bregne
* Ask
* Storkenebb
* Bøk
* Mirabelle
* Liljekonvall
* Blåbær

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Nazcakulturen

**Nazcakulturen** (ca 300 f.Kr.–800 e.Kr.) blomstra i territoriet kor Ica- og Nazcaprovinsane i Ica-regionen ligg i dag. Kulturen har skapt dei vidgjetne nazcalinjene og imponerande undergrunnakveduktar som framleis er i funksjon. Nær kor akveduktane er opne for turistar, finst ein utkiksstad der ein kan sjå ein bygning som er bygd etter inkaerobringa. På ørkensletta med linjene finst det eit seremonielt senter Cahuachi kor ein kan sjå utover pampasen. Kunne om nazcakulturen er knytt til det å studere byen Cahuachi. 

## Keramikk

Territoriet åt folket var ein ørken som nazcakulturen med hjelp av akveduktteknologien gjorde om til eit levedyktig område for agrikultur. Keramikken utgjer nyttegjenstandar i vanleg utforming, men også gjenstandar utforma som modellar av mytiske eller naturalistiske figurar slik som i biletet til høgre. Generelt har bileta i dekor varierande uttrykk, eit trekk ved mykje Nazca-keramikk er at bileta er mangfarga.

Nazcakeramikk delast inn ni fasar. Kring år 200 f.Kr. ved slutten av tørkeperioden i tidleg horisont, starta nazca I. Keramikk frå denne æraen rommar det mytiske frå paracaskulturen, men legg til figurative modellar av ting som frukter, plantar, menneske og dyr. Realismen fekk aukande vekt i dei komande fasar, II, III og IV, som òg vert refererte til som dei monumentale fasar. Pottemakeri frå desse periodar femnar om eit uttrykk der hovudteikningane legst på ei kvit eller sterk raud bakgrunnsfarge. Neste fase, nazca V, inkluderer bilete av naturalistiske menneske og overnaturlege vesen. Fase VI og VII legg til militære uttrykk og avteiknar medlem frå den sosiale elite. I desse to fasar ser ein og ein byrjande påverknad frå moche. Endeleg i fase VIII kjem innføringa av komplette åtskilde figurar og ein rikhaldig ikonografi som framleis ingen har dechiffrert. 

Inndelinga i fasar vart gjort før karbondatering vart funne opp, det skaper nokre problem med datering av fasar som no ser ut til å overlappe. Ein har rekna nazca IX å slutte kring år 600 medan nokre gjenstandar i kategorien vart skapt så seint som i 755 e.Kr eller seinare. Siste fase er eigentleg ein manifestasjon av warikulturen frå høglandet, nokre arkeologar reknar han ikkje som ein distinkt fase i nazca og taler heller om åtte fasar.

## Tekstilar
Kulturen er òg kjent for tekstilane han la etter seg. Nazca kom i gang med å nytte ull frå lama og frå alpakka tusen år før kulturane på nordkysten fann å verdsetje ull frå kameldyra. Ein trur at kjelda for ull låg i Ayacucho-regionen. Motiva som kom til syne i pottemakarkunst kom først i tekstilane. Tekstilane frå nazca- og paracaskulturane har blitt vel konservert i det tørre klimaet i området og samanfattar det meste av kva vi veit om tidlege tekstilar i regionen. 

## Anna informasjon
Nazcakulturen eksisterte samstundes med mochekulturen i det som i dag er nordre del av Peru.

## Litteratur
* Michael E. Moseley: *The Incas and the Ancestors: The Archaeology of Perú.* Revised Edition. 
* Helaine Silverman: *Cahuachi in the Ancient Nasca World. * 

## Kjelder
* Nettside hos Bruce Owen
* Tilsvarande wikipedia-artikkel på engelsk
Nordmøringar

**Nordmøringar** (eintal «nordmøring») er folk som kjem frå landskapet Nordmøre nordaust i Møre og Romsdal fylke. Målføret til nordmøringane, som saman med fosenmålet og ytternamdaling høyrer til dei uttrøndske målføra (den vestlege undergruppa av trøndermåla), blir oftast kalla *[[nordmøring]]* lokalt og *nordmørsdialekt* eller *nordmørsmål* i faglitteraturen.
Stjørdalshalsen

**Stjørdalshalsen** er det tidlegare namnet på sentrum i Stjørdal kommune. Det blir ofte forkorta til *Halsen* (uttalt *Hæsj'n* på lokal dialekt). I dag seier ein som oftast berre **Stjørdalen** (uttale: *Sjørdal'n*) om tettstaden. Stjørdalen fekk bystatus i 1997, og har om lag 10 500 inbyggjarar (2007).

Byen er handelssentrum for omliggande distrikt. Mange av innbyggjarane jobbar i Trondheim, men det er også mykje pendling av arbeidstakarar til Stjørdal frå nabokommunane. Statoils hovudadministrasjon for Heidrunfeltet ligg like utanfor.
Spanske autonome regionar etter flatevidd

Dette er ei liste over spanske autonome regionar etter flatevidd.

## Sjå òg
*Spanske autonome regionar etter folketal
Domenetap

**Domenetap** inneber at eit språk taper terreng til eit anna sterkare språk på ulike område av samfunnslivet.

I Noreg skjer domenetapet først og fremst ved at norsk taper terreng til engelsk.
Kabylsk

**Kabylsk** er eit berbarspråk (kabylsk *taqbaylit*, uttala [θɑqβɛiˈliθ]) snakka av kabylfolket. Det er over 6&nbsp;000&nbsp;000 talarar i heile verda, ein majoritet av dei, 4,5 millionar, bur i Algerie.

## Grammatikk
### Morfologi
Som i andre afroasiatiske språk er ordbøyinga sentrert rundt konsonantstrengar, såkalla *røter*, t.d.  *rg* «å drøyme». Desse dannar eit XCXCX-templat, som det er mogleg å setje inn vokalar for, for å få ulike ordformer.

Vokalisering a-u:&nbsp;&nbsp;argu&nbsp;&nbsp;(imperfektiv) 
Vokalisering u-a:&nbsp;&nbsp;urga&nbsp;&nbsp;(perfektiv) 

Kabylisk har ulike modus, kausativ, passiv, resiprokal, faktiv + resiprokal. Desse blir danna med å prefiksere konsonantar til CC-templatet.

I arabisk er det ein tendens til tre-konsonant-røter, men i kabylisk er tendensen å ha to.

Kabylisk har også affiksering. Konsonantinitiale substantiv dannar plural med suffiks, som sg. *lbiru*, pl. *lbiruwat*,

## Språkhistorie
### Ytre språkhistorie

Kabylsk har ei relativt kort historie, det var (med nokre unntak) nesten ikkje skrive før på 1900-talet, likevel har det i seinare tid har ein liten men aukande litteratur vokse fram. Den originalt munnlege poesien til Si Mohand og Ait Menguellet er spesielt verdt å nemne her.

Døme:

### Indre språkhistorie

...

## Bakgrunnsstoff

*La page Berbère / Kabyle 
*Portail de la Kabylie
*Kabyle.com

## Litteratur

* Loikkanen, Sinikka 1998: Vocabulaire du roman kabyle (1981-1995) une étude quantitative. *Études et documents berbères*, no. 15/16, p. 185-196, online loikkanen98.pdf
Reinli stavkyrkje

**Reinli stavkyrkje** er ei stavkyrkje i Sør-Aurdal kommune i Innlandet. Kyrkja vert datert til etter 1326.

## Kjelder
* Norges Kirker: «Reinli gamle kirke» på nettstaden til Norsk institutt for kulturminneforskning 
* ''Stavkirkeprogrammet 2001 -2015 - Hva har skjedd så langt. Riksantikvaren 2008'': «Reinli stavkirke» s. 24
* Om Reinli stavkyrkje på nettstaden stavkirke.org 

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Om Reinli sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* «Kirkebøker, Oppland» på nettstaden til Arkivverket 
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* Eldre fotografi av Reinli stavkyrkje på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
* 
*
Garmo stavkyrkje

**Garmo stavkyrkje** er ei stavkyrkje som står på friluftsområdet til museet Maihaugen på Lillehammer.

Stavkyrkja vart bygd kring 1200 på Garmo i Lom kommune. Tårnet er frå 1690 og tverrskipet frå 1730. Kyrkja vart riven i 1880, før ho vart sett opp på museumsområdet i Lillehammer 1921.

Døypefonten av kleberstein er frå 1100-talet. Altertavla frå 1695 stod opphavleg i Lillehammer stavkyrkje. Preikestolen kjem frå Hustad kyrkje i Romsdalen, og blei skoren av bygdekunstnaren Peder Knudsen Kjørsvik om lag 1730.

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* 
* 
* Maihaugens nettsted om Garmo stavkyrkje
* Garmo stavkirke på stavkirke.info
* Miljøstatus i Norge: Garmo stavkirke
Aveyron

:*For elva med same namn, sjå [[elva Aveyron]]*

**Aveyron** (oksitansk *Avairon*) er eit departementet sør i Frankrike. Departementet ligg i regionen Midi-Pyrénées og er kalla opp etter elva med same namn.

## Historie
Aveyron er ein av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Dei første kjende busetnadane i området var stamma Rutenii, men området var busett lenge før dette og har mange førhistoriske ruinar.

## Geografi
Departementet er ein del av regionen Midi-Pyrénées, og grensar til departementa Tarn, Tarn-et-Garonne, Lot, Hérault, Gard, Lozère og Cantal.

Det høgaste punktet i departementet er toppen Mailhebuau på 1&nbsp;469 m.

## Demografi
Innbyggjarar i departementet vert kalla *aveyronnais*. Innbyggjarane i Rodez vert kalla *ruthénois*, som er basert på dei første romerske busetnadane, *rutenii*.

## Turisme

Aveyron inneheld ein del av Parc National des Cévennes. To kjende turistattraksjonar er slottet i Najac, mellomalderruinar som ligg på ein høg klippe, og klosteret Loc-Dieu, som ligg nær Martiel i eit område med mange steindysser. Den litle byen Millau ligg ved den høgaste brua i verda, Viaduc de Millau. Alt før opninga av viadukten av President Chirac 14. desember 2004 har dette spesielle byggverket vore ein turistattraksjon. Viadukten kryssar heile Tarndalen.

I kommunen Saint Léons (sjå http://www.vivreaupays.fr/communes/com74.htm) ikkje langt frå Millau ligg «insektbyen» Micropolis.

## Bakgrunnsstoff
 
* Prefekturet si nettside
* Offisiell side
* planet-aveyron.com
* Reiseguide for Aveyron
* aveyron.com
* Området Segala
* Turistinformasjon
* Tempelherrelandsbyen La Couvertoirade
Micropolis

**Micropolis** er eit insektsopplevingssenter som ligg i landsbyen *Saint Léons* ikkje langt frå Millau i det franske departementet Aveyron. Saint Léons var heimstaden til den kjende entomologen Jean-Henri Fabre (1823 - 1915). 

## Lekkjer
* Mikropolis si heimeside 
* Fabre-muséet si heimeside
* Saint Léons si heimeside
Nazca

:*Sjå òg [[nazcakulturen]], [[nazcalinjene]] og [[kontinentalplata nazca]].*
**Nazca** er ein by i Ica-regionen i Peru, og hovudstaden i Nazcaprovinsen. Byen har eit folketal på om lag 30&nbsp;000 (1996) og ligg like ved nazcalinjene. Det har derfor skjedd eit økonomisk oppsving grunna turismen som følgjer med. Byen har fleire hotell og restaurantar, i tillegg til reisebyrå der ein kan kjøpe flyturar over nazcalinjene. Det finst ein småflyplass like ved byen. Ved Plaza de Armas ligg eit museum med keramikk frå nazcakulturen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Nazca (Stadt)|Nazca (Stadt)]]» frå ,  den 1. september 2005.*  
 
* Rob Rachowiecki, *Peru*, 3. opplag, Lonely Planet (1996)
Nazcalinjene

**Nazcalinjene** er «geoglyfar», store figurar laga som riss i ørkenoverflata på pampasen ved byen Nazca i Peru. Dei strekkjer seg ut frå Nazca mot byen Palpa over ein distanse på nær 60 km. Området er ekstremt tørt og sjeldan utsett for vind, delar av området med flest figurar er flatt. Figurane (geoglyfane) er avteikningar av plantar, dyr, fuglar og eit stort knippe geometriske former, ofte sett saman av lange rette linjer som i trapesfigurane. Dei naturalistiske teikningane inkluderer ein kolibri, ein apekatt, ei vevkjerring og ein blekksprut, for å nemne nokre av dei meir enn 300 teikningane. Dateringa av figurane ligg mellom år 200 og 600.

## Korleis linjene kan ha vorte til
Jordsmonnet i ørkenen er av leire og kalkhaldig sand, dekt av malmhaldig grus som har fått eit jarnoksiddekkje på overflata. Den malmhaldig grusen er få centimeter tjukk. Når ein tar bort det øvste laget, til dømes i ei smal linje, vil farga i den lyse ørkenjorda under danne kontrast til urørt mørkare oksidert ørkengrus. Nazcalinjene er synlege ovanfrå og står fram som lyse fordi det øvste laget av ørkengrus er fjerna. I praksis kan det ha skjedd ved at menneske har tråkka ned det øvste laget eller dei kan ha skrapa furer i overflata.

## Oppdaginga

Figurane vart først oppdaga då det kom i gang flyruter over den peruanske ørkenen i 1920-åra. Passasjerar hevda då at dei observerte primitive «landingsstriper» på bakken.

Toribio Mejia Xesspe, ein peruansk arkeolog var den første vitskapsmann som frå 1927 synte interesse for det som han kalla «stor inkaseremoniell kunst».

## Hensikt eller forklaringar
Eit mogleg formål med teikningane kan vere det som lokale bufaste skal ha hevda, at det indianske urfolket utførte religiøse ritual på desse gigantiske teikningane, for å sikre at vatn ville fortsette å renne ned frå Andes. Det har òg vore spekulasjonar knyter til astronomiske formål med linjene, men det finst ingen underbygd teori kring det.

## Annan informasjon
Rett sør om nazcalinjene er det oppdaga eit tidlegare seremonielt senter, Cahuachi, som kan ha vore brukt av folket som laga figurane.

Området med linjer og teikningar blei sett på UNESCO si verdsarvliste i 1994.

## Kjelder

* Tilsvarande wikipedia-artikkel på engelsk
* Informasjon frå «Dr. Maria Reiche» organisasjonen

## Litteratur
* Aveni, Anthony F. (red.). The Lines of Nazca. American Philosophical Society, Philadelphia (1990). ISBN 0-87169-183-3
* Bauer, Susan Wise. *The Story of the World, Vol. 1* Peace Hill Press (2001). ISBN 0-9714129-0-1
* Lambers, Karsten. The Geoglyphs of Palpa, Peru: Documentation, Analysis, and Interpretation. Lindensoft Verlag, Aichwald/Germany (2006). ISBN 3-929290-32-4

## Bakgrunnsstoff
* UNESCO World Heritage Om nazcalinjene
* Photogrammetric Reconstruction of the Geoglyphs of Nasca and Palpa
* Die Linien von Nazca und Frau Maria Reiche 
* The Nazca Lines Revisited: Creation of a Full-Sized Duplicate Oversyn av resultat frå reproduksjon av Joe Nickell
* Skeptic's Dictionary
* Nazca Lines Fotografi av linjer og teikningar av Georges Rosset
* Nazca Lines Research
Potetmjøl

**Potetmjøl** er ein type stive som er framstild av poteter. Potetmjøl vert framstild ved at poteter vert rivne før raspet vert bløytt ut i vatn. Stiven vil då vaskast ut i vatnet og samle seg på botnen av vaskekaret. Potetmjøl vert framstilt av næringsmiddelindustrien og seld til privathushaldningar og verksemder som framstiller heil- og halvfabrikatmat. I dag vert potetmjøl også brukt til å framstille kunstige sagogryn.

## Potetmjøl i matlaginga
Potetmjøl vert til dømes brukt til å tjukne fruktgrautar, -kompottar og -sausar, og som bindemiddel i rettar som kjøttkaker, kjøttpudding, fiskekaker, fiskebollar og fiskepudding. Når ein brukar potetmjøl til å tjukne fruktgrautar og anne er det viktig å ikkje koke retten etter at ein har hatt i potetmjølet sidan for hard varmehandsaming vil gjere grauten seig. Potetmjøl vert også brukt ein del i baking, ein kan til dømes bruke det i sukkerbrød.
André Leroi-Gourhan

**André Leroi-Gourhan** () var ein fransk vitskapsmann og forskar innan arkeologi og fysisk antropologi og professor ved Collège de France. 

Leroi-Gourhan har gjeve ei vidkjend tolking av holemåleri som dei i Lascaux i Dordogne.
Neteland

**Neteland** er ein matrikkelgard i Kvam herad. Neteland ligg lengst opp mot Kvamskogen i Steinsdalen ved Norheimsund. Det er sju gardar her kalla: *Haoko*, *Simons*, *Larsa*, *Johans*, *Gjermunds*, *Netelandshagen* og *Solheim*. 

## Neteland som slektsnamn
Det er 255 personar som nyttar Neteland som slektsnamn per januar 2011. Mest kjend er administrerande direktør *[[Atle Neteland]]* i Bergenshalvøens Kommunale Kraftselskap (BKK), *[[Dagfinn Neteland]]* tidlegare direktør i Tide (kom frå direktørstillinga i HSD), og direktør *[[Johannes D. Neteland]]* i TTS Marin. Dei tre er brør.

## Kjelder
Tre brør Neteland
Marcia Prager

Rabbi **Marcia Prager** er ein lærar, forteljar, kunstnar, terapeut og rabbinar med ordinasjon frå Reconstructionist Rabbinical College og personleg semikhá frå Zalman Schachter-Shalomi som er mellom dei mest sentrale aktørane i Jewish Renewal-rørsla i dag. Ho er *dean* (administrativ leiar) av the ALEPH Ordination Programs, det desentraliserte rabbinar- og ḥazzánseminaret åt Jewish Renewal-rørsla.

## Verk
* 1997: *The Letters of Creation* (Harmony Books), 1997. ISBN 0-517-70362-9
* 2003: *The Path of Blessing : Experiencing the Energy and Abundance of the Divine* (Harmony Books), 1998. ISBN 0-517-70363-7
* Pnai Or Siddur:
** *A Siddur for Erev Shabbat.* Compiled and edited by Marcia Prager.
** *A Siddur for Shabbat Morning.* Compiled and edited by Marcia Prager.

## Bakgrunnsstoff
* Heimesida åt Marcia Prager
Rockall

**Rockall** er ein del av eit undersjøisk fjell som stikk opp av havet Nordaust i Atlanterhavet. Det bur ingen menneske der, og det er ikkje ofte nokon går i land. Rockall er nok for dei fleste mest kjend frå vêrmeldingar. Rockall ligg 407 kilometer vest av Hebridane. Posisjonen er 57°35’48"N-13°41’19"V. Fjellet stikk 23 meter opp av havet, med eit tverrmål på kring 27 meter. I 1955 gjekk britiske soldatar i land og erklærte fjellet som ein del av det sameinte kongeriket Storbritannia og Nord-Irland. Dei sette opp ein plakett på fjellet. På plaketten står det:
:*«By authority of Her Majesty Queen Elizabeth II, by the Grace of God of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland and of her other realms and territories Queen, Head of the Commonwealth, Defender of the Faith etc, etc., etc., and in accordance with Her Majesty's instructions dated the 14th day of September, 1955, a landing was effected this day upon this island of Rockall from HMS Vidal. The Union flag was hoisted and possession of the island was taken in the name of Her Majesty. [Signed] R H Connell, Captain, HMS Vidal, 18th September, 1955.»*

I 1969 vart det oppdaga store petroleumsressursar i området kring. Det er ikkje starta med utvinning av petroleum, men ressursane gjer det attraktivt å ha rettane til kontinentalsokkelen ved Rockall. 
Fleire andre land gjer krav på Rockall. Danmark hevdar krav i høve til Færøyane. I tillegg har Island og Republikken Irland gjort krav på Rockall. 

Miljøorganisasjonen Greenpeace gjekk i 1997 i land på Rockall. I protest mot planane om petroleumsutvinning grunnla dei staten Waveland. 

Det har vore mange skipsforlis ved Rockall. Den 28. juni 1904 rende D/S «Norge» på St. Helens-revet like nordaust om Rockall, og 610 av dei 765 som var om bord mista livet.

## Bakgrunnsstoff
* Waveland-nettstad
Levenshtein-distanse

I informasjonsteori refererer **Levenshtein-distansen** mellom to strengar (t.d. to ordformer) til det minste talet på operasjonar som trengst for å endre den eine strengen til ein annan, der operasjonane er innsetjing, stryking eller byting. Levenshtein-distansen har fått namnet sitt etter den russiske forskaren Vladimir Levenshtein, som sette opp mål for redigeringsdistanse i 1965. Levenshtein-distansen er nyttig for å finne ut kor like to strengar er, og blir brukt m.a. i retteprogram, men han har også blitt brukt i bioinformatikk, for å samanlikne DNA-strengar. I dataprogrammering, og særleg webprogrammering, er Levenshtein-distansen brukt mykje i søkemotorar og søkefunksjonar. Ein brukar Levenshtein-distansen for å finne resultat som liknar på f.eks. søkarens inntasting. Wikipedia, til dømes, brukar denne funksjonen.

## Kjelde

:en:Levenshtein distance

## Bakgrunnsstoff

* Levenshtein Distance, in Three Flavors, by Michael Gilleland
* NIST's Dictionary of Algorithms and Data Structures: Levenshtein Distance
* CSE 590BI, Winter 1996
* Levenshtein Distance - visualisert versjon
* Distance between strings - Levenshtein and Hamming
* visualisert versjon
* Wie funktioniert der Levenshtein-Algorithmus...?
Centre-Val de Loire

**Centre-Val de Loire** er ein region nordvest i Frankrike. Regionshovudstad er Orléans.

## Historie
Centre består av dei tidlegare franske provinsane:
* Orléanais
* Touraine
* Berry
* Delar av Perche (resten av Perche ligg i Basse-Normandie og Pays-de-la-Loire)

## Geografi
Dei største kjenneteikna i geografien til Centre er Loiredalen, den frodige dalen til elva Loire og sideelvane hennar Cher, Indre, Loiret. Dei mest kjende slotta (châteaux) i Loiredalen ligg i Centre, som trekker mange turistar til området. 

## Byar
* Blois
* Bourges
* Chartres
* Châteauroux
* Dreux
* Fleury-les-Aubrais
* Joué-lès-Tours
* Orléans
* Tours
* Vierzon

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
New Orleans

**New Orleans** er den største byen i delstaten Louisiana i Sambandsstatane (USA). Folketeljinga i 2010 kom fram til at byen hadde 343&nbsp;828 innbyggjarar. I heile tettstaden med forstader var det 1337&nbsp;726 innbyggjarar. Byen ligg ved enden av Mississippielva, der elva renn ut i Mexicogolfen. 

Sentrum av byen ligg på den nordlege stranda av Mississippielva. Byen brer seg ut fram til innsjøen Lake Pontchartrain. Byen ligg delvis under havnivå og til og med delvis under Mississippielva sitt nivå. For å hindra flaum er det bygd eit system av demninger og dike. 

New Orleans har den største hamna i den sørlege delen av USA. Mestedelen av næringsverksemda i byen er knytt opp mot hamna og handelen der. Handel skjer mellom anna med Mexico og øyane i Karibia. Offshore petroleumsverksemd er òg viktig for økonomien i området. Byen er kjend som staden der musikkstilen jazz utvikla seg. Byen er kjend som ein stad for moro og folkeliv. I samband med Mardi Gras vert det skipa til eit stort karneval.

## Historikk
New Orleans vart bygd opp av franskmenn frå 1718 under namnet *La Nouvelle Orléans*, eller Ny-Orléans. Under krigen mellom Storbritannia og USA frå 1812 til 1815 stod det i 1815 eit avgjerande slag ved byen. I slutten av august 2005 vart byen sterkt øydelagd i samband med orkanen Katrina. Dika kring byen vart oversvøymd, og mestedelen av byen vart overfløymd.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
* New Orleans Online
Orkanen Katrina

**Orkanen Katrina** var ein særs kraftig tropisk syklon som i slutten av august 2005 ramma sørlege delar av USA. Delstatane Louisiana, Mississippi og Alabama vart hardast ramma. Store delar av byen New Orleans vart overfløymde. 986 menneske i Louisiana omkom, 40 % av dei gjennom drukning. I kjølvatnet av orkanen vart også det store materielle øydeleggingar. 70 % av alle bustader i New Orleans vart skadde som følgje av orkanen, og innbyggjartalet i byen fall med over halvparten, frå 484 674 i april 2000 til eit estimert tal på 230 172 året etter, i juli 2006.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Stetoskop

**Stetoskop** (av gr. *«stethos»*, *brystkasse* og *«skopeein»*, *undersøkja*) er eit akustisk medisinsk apparat som vert brukt til å lyda til innvortes lyd i ein kropp (auskultasjon). Oftast vert det nytta til undersøking av lyd frå hjarte, respirasjonslyd frå lungene, tarmlyd, væskestraum gjennom blodårer og fosterlyd.
Stetoskop vert også nytta av mekanikarar for å isolera lydar frå rørlege maskindelar.

Stetoskopet vert nytta som hjelp til å diagnostisera visse sjukdomar. Det er i stand til å overføra til øyra somme lydar og til å utelata andre. Før stetoskopet vart funne opp, måtte lækjarane leggja øyra inntil kroppen til pasientane.

Stetoskop vert ofte sett på som eit symbol på lækjarane som yrkesgruppe, og lækjarar er ofte sett eller teikna med eit stetoskop hengande kring halsen.

## Historikk
Stetoskopet vart funne opp i Frankrike i 1816 av René-Théophile-Hyacinthe Laennec. Dei første var laga som røyr av tre. Soga seier at Laennec laga stetoskopet slik at han ikkje trong leggja øyra inntil brystet til franske kvinner. Det er uklårt om han ville unngå si eiga eller pasientane si blygsle på denne måten.

## Moderne stetoskop-typar

Det finst no to typar stetoskop, **akustiske** og **elektroniske**.

**Akustiske stetoskop** er kjende for dei fleste, og verkar ved å overføra lyd frå bryststykket, gjennom luftfylte røyr til øyrene til den som undersøkjer. Bryststykket har som oftast to sider som kan plasserast mot pasienten, ei flat side dekt av ein membran og ei klokkeforma, konkav side. Når membranen vert plassert inntil kroppen til pasienten, vil lydar frå kroppen få membranen til å vibrera. Dette skaper akustiske trykkbølgjer som går gjennom røyra opp til øyra til undersøkjaren.  Når den konkave sida («klokka») vert lagt inntil pasienten, vil vibrasjonar i huda direkte danna akustiske trykkbølgjer som vert overførte på same måten. Klokka overfører lågfrekvent lyd, medan membranen overfører lyd med høgare frekvens. Det to-sidige stetoskopet vart funne opp av Rappaport og Sprague i første del av det 20. hundreåret. Ulempa med akustiske stetoskopet er at lydstyrken er svært låg, og dette kan gjera diagnosen vanskeleg.

**Elektroniske stetoskop** unngår låg lydstyrke ved å forsterka lydane frå kroppen. For tida tilbyr fleire produsentar  elektroniske stetoskop, og ein må rekna med at desse er i meir vanleg bruk enn akustiske i løpet av nokre få år. 

## Sjå òg
*Klinisk undersøking
*Inspeksjon
*Palpasjon
*Perkusjon
Tuonela

**Tuonela** (også kjend som **Tuoni**, **Manala** og **Mana**) er etter førkristen finsk tradisjon og verdssyn dødsriket eller bustaden til dei daude, Helheimen. Tuonela låg under jorda, eller på ei øy, var mørk eller grå. I Kalevala blir det ofte vist til Tuonela.

Det var tydelegvis slik at alle kom til Tuonela etter at dei var daude. I Tuonela var det trasig og trist å vere, men ikkje spesielt grufullt eller vondt. I Tuonela vart dei frå alt dei måtte styre med på jorda, på godt og på vondt. Tuonela tilsvarer altså ikkje det kristne helvetet, og heller ikkje den kristne himmelen. Vonde menneske kunne rett nok få dårlegare vilkår enn andre i Tuonela, slik som ei steinseng.

Dei daude kom ikkje direkte til Tuonela, dei måtte reise dit. Sjela kunne vere att ei tid, til dømes hos slekta si, men før eller seinare var dei nøydde til å dra, seinast når slektningane jaga bort skrømtet. Det var til fordel for dei levande at daudingane for til Tuonela, for då var dei ikkje att og spøkte, men det var mogleg å få tak i dei viss ein ville ha hjelp. Sjela kunne reise til Tuonela gjekk over Tuonela-elva, rett nok med hjelp av båten til tuoni-jenta, seier Kalevala. Finnar som levde i Kvitsjø-traktene skal ha sendt dei daude av garde i båt.

I Tuonela fanst det verdfull kunnskap, tydelegvis på grunn av kunnskapen til dei slektningane, eller i det heile til dei vise menneska, som hadde komme dit. Alt som levande kunne ein håpe på å få denne kunnskapen ved å «vitje Tuonela». Det ser ut til at det her er snakk om ein transetilstand, noaiden si sjel skulle reise visse vegar, eller klare store utfordringar, for å kome til Tuonela, til dømes lyge til tuoni-jenta at han verkeleg var daud, eller symje over den farlege elva. Dessutan måtte han kome seg bort frå Tuonela, om han skulle kunne kome tilbake til dei levande.

Det finske Tuonela minnar på mange måtar om dødsriket til andre folk. Det greske dødsriket var Hades, det norrøne var Helheimen.

## Sjå òg
* Tuonela-svana

## Kjelde
* «Tuonela» på Finsk Wikipedia
Tuonela-svana

**Tuonela-svana** (fi. *Tuonelan joutsen* eller *Tuonen joutsen*) er ei svane frå finsk mytologi som blir skildra i Kalevala. Ho sym i Tuonela-elva, og den som skyt på denne svana må døy. Forteljinga om lagnaden til den som skyt på svana heng saman med austersjøfinnanes førkristne verdsbilete, der svana var heilag og tabu. Dei trudde at den som skaut ei svane sjølv måtte døy.

## Tuonela-svana i kunsten

Eino Leino skreiv i 1896 *Tuonelan joutsen*, eit nyromantisk versedrama, som kombinerer symbolisme og folkedikting. 

Akseli Gallen-Kallela tok Tuonelas svane med i bakgrunnen i det berømte måleriet sitt *Lemminkäisen äiti* «Lemminkäinens mor», der ho får henta Lemminkäinen attende frå Tuonela-elva, med å fiske opp beina hans og setje dei saman att.
 
Sibelius har kalla sats to i Lemminkäinen-seria si (opus 22) for *Tuonelan joutsen*. Satsane har alle emne frå Kalevala (1. Lemminkäinen ja saaren neidot, 2. Tuonelan joutsen, 3. Lemminkäinen Tuonelassa
4. Lemminkäisen kotiinpaluu)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:fi:Tuonen joutsen|Tuonen joutsen]]» frå ,  den 2. september 2005.*  
 

## Bakgrunnsstoff

* Tuonelas svane i Gallen-Kallelas berømte måleri ''Lemminkäisen äiti'' frå 1897
Vestmarisk

**Vestmarisk** eller **fjellmarisk** er eit marisk språk i den uralske språkfamilien. Den næraste slektningen er austmarisk. Vestmarisk har vore meir i kontakt med russisk og mindre med tatarisk enn austmarisk, dette er det til ein viss grad mogleg å sjå i ordforrådet.

Dei fleste vestmariane bur i Mari El.

## Skriftspråk

Vestmarisk blir skrive med det kyrilliske alfabetet, med desse tilleggsbokstavane: ҥ [ŋ], ӧ [ø], ӱ [ʉ], ӓ, [æ], ӹ [ə]:

## Fotnotar


## Bibliografi (utval)

* Ramstedt, Gustaf John 1902. Bergtscheremissische Sprachstudien. (Suomalais-Ugrilaisen Seuran toimituksia, 17.) Helsingfors: Dr. der finnischen Litteraturges. xii+219pp. (Dette er ein klassikar)
* Alhoniemi, Alho 1985. Marin kielioppi. (Apuneuvoja suomalais-ugrilaisten kielten opintoja varten, 10.) Helsinki: Suomalais-ugrilainen seura. 172 s. (Dette er standardreferansen for dei to mariske språka)
* Alhoniemi, Alho 1993. Grammatik des Tscheremissischen (Mari). Hamburg: Buske. 253pp. (Alhoniemi 1985 på tysk)
* Kovedjaeva, E.I. 1966. Gornomarijskij jazyk. In V.I. Lytkin and K.E. Majtinskaja (eds.), Jazyki narodov SSSR, vol. 3, Finno-ugorskie i samodijskie jazyki, 241-54. Moscow and Leningrad: Nauka. (Kort framstilling i eit oversiktsverk over språka i Sovjetunionen)
Daniel Fredheim Holm

**Daniel Fredheim Holm** () er ein norsk fotballspelar. Han spelar for KFUM-kameratene Oslo (2020).

Han er son til fotballspelaren Paal Fredheim og halvbror til Molde-spelaren Thomas Holm.

Han spela for Skeid fram til januar 2004 og spelte i 2011 spiss for Rosenborg. Han var kaptein på laget. Han har òg spelt på det norske landslaget.
Magne Hoseth

**Magne Hoseth** () er ein norsk fotballtrenar og tidlegare fotballspelar som er assistenttrener for Kristiansund Ballklubb. Han er ein teknisk god og kreativ midtbanespelar, og er rekna for å vera ein sikker straffesparkskyttar. 

Han haddde per juni 2005 spelt 18 A-landskampar for Noreg.

## Kjelder
Rhône-Alpes

**Rhône-Alpes** er ein tidlegare fransk region søraust i Frankrike. Regionen hadde namn etter elva Rhône og Alpane. Frå 1. januar 2016 blei han del av den nye regionen Auvergne-Rhône-Alpes.

Rhône-Alpes var den nest folkerikaste regionen etter Île-de-France, og er takka vere mange ulike næringsgreiner ein rik region. Alt frå landbruk i Ain til turisme i Alpane og høgteknologisk kompetanse i Lyon og Grenoble medverka til å styrka økonomien i regionen.

## Geografi
Rhône-Alpes ligg aust i Frankrike. I nord ligg dei franske regionane Bourgogne og Franche-Comté,  i vest ligg regionen Auvergne, i sør ligg Languedoc-Roussillon og Provence-Alpes-Côte d'Azur. Dei austlege delane av regionen inneheld dei vestlege delane av Alpane og grensar til Sveits og Italia. Den høgaste toppen er Mont Blanc. I dei sentrale delane av regionen ligg dalane til Rhône og Saône. Desse to elvane renn i hop i Lyon. I dei vestlege delane av regionen er byrjinga av fjellrekkja Massif Central. Regionen grensar òg til Genfersjøen og Annecysjøen. I Ardèche finn ein det djupaste gjelet i Europa.

Som med resten av Frankrike er fransk det einaste offisielle språket i regionen. Mange av innbyggjarane i sør snakkar derimot forskjellige dialektar av oksitansk, men stadig færre nyttar dette språket.

Rhône-Alpes består av følgjande departement: 
* Ain (01). Hovudstad: Bourg-en-Bresse
* Ardèche (07). Hovudstad: Privas
* Drôme (26). Hovudstad: Valence
* Isère (38). Hovudstad: Grenoble
* Loire (42). Hovudstad: Saint-Étienne
* Rhône (69). Hovudstad: Lyon
* Savoie (73). Hovudstad: Chambéry
* Haute-Savoie (74). Hovudstad: Annecy

## Byar
* Annecy
* Chambéry
* Grenoble
* Lyon
* Saint-Étienne
* Valence
* Vénissieux
* Villeurbanne

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff