1905

**1905** (romartal MCMV) var eit normalår som byrja på ein sindag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen. 

## Hendingar

### Utlandet

* Albert Einstein publiserte den spesielle relativitetsteorien.
* 2. januar: Den russiske flåtebasen Port Arthur kapitulerte i den russisk-japanske krigen.
* 22. januar: 200&nbsp;000 russiske arbeidarar marsjerte til vinterpalasset i St. Petersburg der dei blei skotne på av troppane til tsaren. Hundrevis døydde. Denne hendinga var den første russiske revolusjonen.
* 26. januar: Cullinandiamanten blei funnen i ei gruve nær Pretoria i Sør-Afrika.
* 3. mars: Den russiske tsaren aksepterte å skapa ei folkevald forsamling — Dumaen.
* 4. april: Eit jordskjelv med styrke 7,8 på Richterskalaen i Kangra-området i det nordlege India kravde nær 20&nbsp;000 dødsoffer.
* 15. mai: Las Vegas i Nevada blei grunnlagt.
* 27. mai: Den japanske flåten under befalet til general Tojo sigra over den russiske austersjøflåten under befal av admiral Rozjdestvenskij ved Tsushima i Koreasundet. Det russiske nederlaget blei slutten på den russisk–japanske krigen.
* 5. september: Med meklinga av den amerikanske presidenten Theodore Roosevelt blei det slutta fred mellom Russland og Japan i Portsmouth i USA. Den russisk-japanske krigen var over.
* 8. september: Eit jordskjelv med styrke 7,9 i Calabria i Italia kravde ca. 2&nbsp;500 dødsoffer.
* 26. oktober: Kong Oscar II av Sverige sa frå seg den norske krona og tok eit nytt valspråk: «Sveriges Väl!» 
* 30. oktober: Russlands Tsar Nikolaus II proklamerte det såkalla oktobermanifestet.
* 28. november: Det irske nasjonalistpartiet Sinn Féin blei grunnlagt.
* 5. desember: Sir Henry Campbell-Bannerman blei statsminister i Storbritannia.

### Noreg

* 15. januar: Eit stort ras i Loen drap 61 menneske.
* 7. juni: Stortinget erklærte unionen med Sverige for oppløyst. Stortinget gav Christian Michelsen si regjering i oppdrag å overta styringa mellombels inntil nytt statsoverhovud var på plass. 
* 12.-13. august: Ei folkerøysting gjev 368&nbsp;208 ja og 184 nei til oppløysing av unionen.
* 16. oktober: Unionsoppløysinga i 1905: Etter krigshissing og harde forhandlingar vart den norske unionen med Sverige formelt oppløyst då den svenske riksdagen godkjende Noreg som eigen stat.
* 12. november: Ei folkerøysting om republikk eller kongedøme gav fleirtal for kongedømme. 259&nbsp;563 for monarki og 69&nbsp;264 for republikk.
* 18. november: Stortinget valde samrøystes den danske prins Carl til konge (Som konge heitte han Haakon VII av Noreg).
* 25. november: Haakon VII og familien hans kom til Kristiania (det noverande Oslo).
* 2. desember: Sam Eyde og Kristian Birkeland stifta Norsk Hydro.

## Fødde

* 2. februar: Ayn Rand, russisk-amerikansk filosof og forfattar
* 3. februar: Arne Beurling, svensk matematikar.
* 15. mars: Berthold Schenk von Stauffenberg, tysk jurist og nazi-motstandar
* 19. mars: Albert Speer, tysk nazistisk politikar og arkitekt
* 8. april: Bernt Evensen, norsk skeiserennar
* 12. april: Inger Hagerup, norsk forfattar
* 3. juni: Sven Oftedal, norsk politikar
* 21. juni: Jean-Paul Sartre, fransk forfattar og nobelprisvinnar
* 25. juli Elias Canetti, tyskspråkleg forfattar og nobelprisvinnar
* 29. juli: Dag Hammarskjöld, generalsekretær i SN og nobelprisvinnar
* 13. august: Trygve Bull, norsk politikar
* 20. august: Hans Vinjarengen, norsk skirennar
* 22. august: John Lyng, norsk politikar og statsminister
* 3. september: Carl David Anderson, amerikansk fysikar og nobelprisvinnar
* 18. september: Greta Garbo (eig. Greta Gustafsson), svensk filmskodespelar
* 22. september: Haakon Lie, norsk politikar
* 19. november: Tommy Dorsey, amerikansk jazztrombonist og storbandsleiar
* 2. desember: Åse Gruda Skard, norsk barnepyskolog
* 16. desember: Piet Hein, dansk kunstnar, diktar og ingeniør

## Døde

* 15. mars: Amalie Skram, norsk forfattar
* 22. mars: Antonin Proust, fransk politikar
* 24. mars: Jules Verne, fransk forfattar
* 14. april: Otto Wilhelm von Struve, russisk astronom
* 5. august: Anton Ažbe, slovensk kunstnar
* 19. august: William Bouguereau, fransk målar
* 21. august: Julius Oppert, fransk orientalist
* 30. november: Rasmus Flo, norsk litterat og filolog
* 29. desember: Martin Wiberg, svensk pppfinnar

## Nobelprisar
* Fysikk: Philipp von Lenard, Tyskland
* Kjemi: Adolf von Baeyer, Tyskland
* Medisin: Robert Koch, Tyskland
* Litteratur: Henryk Sienkiewicz, Polen
* Fred: Bertha von Suttner, Austerrike