open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stereomikroskop

Ei **stereolupe** eller eit **stereomikroskop** er eit optisk hjelpemiddel for å kunne sjå detaljar som er for små å sjå med det blotte auge, men samstundes for store til å kunne observerast i eit vanleg mikroskop. Ofte blir denne kalla ei disseksjonslupe, sidan han blir nytta for å tillage preparat. Ei stereolupe kan kallast ein «omvendt kikkert» eller ein «nærkikkert» og forstørrar vanlegvis mellom 5 til 75 gonger. Ofte skjer det i fire «trinn»: t.d. 6x, 12x, 25x, 50x, men det finst òg (dyre) stereomikroskop med variabel zoomfunksjon. Vanlegvis er stereolupa montert på eit kort bordstativ, men t.d. for å studere herbariumsark er det ofte naudsynt med montering på ein lang arm. Det finst òg stereoluper med spesiell utforming for medisinsk observasjon og kirurgi.

Det som skil ei stereolupe frå eit mikroskop er dei to objektiva, eit sett linser for kvart auge, slik at ein kan sjå tre dimensjonar (stereoskopisk eller eit «stereo-bilete»). Eit mikroskop har i utgangspunktet berre éit sett linser (ein lysgang), men ofte er det to augelinser, men berre éit objektiv. Det vil seie at begge auge ser på same bilete, som då blir eit flatt bilete (ikkje-tre-dimmensjonalt eller eit «mono-bilete»). Eit vanleg mikroskop forstørrar vanlegvis fleire gonger, vanlegvis omtrent 400 gonger, eller opp til 1000 gonger. Det gjev særs liten djupneskarpleik og passar alt som er lite eller tynt. Ei stereolupe forstørrar vanlegvis berre 20 gonger, noko som gjev betre oversyn og større djupneskarpleik.

Stereoluper har mindre eigenforsørring enn vanlege lysmikroskop, opp til 50 – 75 gonger, men rimelege typar har ein fast forstørring på 20 gonger. Einskilde stereoluper har zoom og kan varierast mellom 30-50 gonger forstørring. Dei er eigna til å studere større objekt, som mineral, frø, plantedelar, insekt og andre organismar.

Ei stereolupe fungerer både med gjennomlysing (underlys) og påfallande lys. Nokre modellar har innebygd lampe, anten ein glødelampe, halogenlampe eller LED. Det finst enkle stereoluper, utan innebygd belysning. Ein vanleg skrivebordslampe fungerer vanlegvis godt. Men stereoluper kan ha innebygd lampe for påfallande belysning (overlys), og dyrare modellar med ein underliggande lampe i tillegg for gjennomlysning (underlys). Med LED-lamper, som brukar lite energi, er det mogleg å bruke batteri i staden for nettspenning, noko som gjer det enkelt å ta med seg stereolupen ut i felten (naturen). 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Stereolupe|Stereolupe]]» frå ,  den 12. november 2013.*
Ståande bølgje

**Ståande bølgjer** eller stasjonære bølgjer er ei bølgjeliknande svingerørsle som dannar eit mønster av fastliggande knutar og bukar. Bølgja har altså ein konstant posisjon. To motsett retta bølgjer dannar ei ståande bølgje.

Fenomenet kan oppstå fordi mediet flyttar seg i motsett retning til bølgja, eller kan oppstå i eit stasjonært medium som følgje av interferens mellom to bølgjer som går i motsett retning. I det andre tilfellet er det for bølgjer med lik amplitude inga netto forplanting av energi. 

I ein resonator der ståande bølgjer oppstår, vert dei kalla resonans. 

## Kjelder
*
Svinn

**Svinn** syner til at noko minkar, til dømes i vekt eller omfang. 

*Svinn i teknikk
*Svinn i utbytte
*Svinn i vekt, er ei minsking i vekta eller volumet til ein vare ved fordunsting, tap ved lasting eller lossing, ompakking og liknande. I samband med omsetnaden av næringsmiddel er svinnet stort, særleg når det gjeld frukt og grønsaker.
*Muskelsvinn
Massespektrum

Eit **massespektrum** er eit diskontinuerlig spektrum som viser kor mange partiklar ein har som ein funksjon av massen. Partiklane kan vere elementærpartiklar, atom og ion. 

## Sjå òg
*massespektrometer

## Kjelder
*
Teknologirådet

**Teknologirådet** er eit norsk sjølvstendig, offentleg organ for teknologivurdering. Rådet skal identifisere viktige teknologiutfordringar og fremme debatt om dei høva og konsekvensane som ny teknologi skapar &ndash; for samfunnet og for den enkelte. Teknologirådet skal gje innspel om teknologiske val til Stortinget og øvrige styresmakter. 

Teknologirådet gjennomfører prosjekter på fleire temaområde: klimasporet til maten, alderdom i framtida, personvern, nettspel, stamceller og kloning, berekraftig innovasjon, nanoteknologi, biodrivstoff, IKT og genmodifisert mat. Gjennom aktiv metodeutvikling for teknologivurdering og framsyn, involverer Teknologirådet både ekspertar, avgjersletakarar, interessenter og lekfolk i arbeidet sitt. Målet er å gje flest mogeleg høvet til å ta stilling i viktige teknologispørsmål. Kontakt med media er difor ein viktig del av oppgåvene til Teknologirådet. 

Teknologirådet er medlem av organisasjonen European Parliamentary Technology Assessment Network (EPTA), som samlar institusjonar som driv med teknologivurdering i tilknyting til parlamenta i 14 europeiske land. 

Teknologirådet vart oppretta ved kongeleg resolusjon i 1999, etter initiativ frå Stortinget. Rådet har 15 medlemmar oppnemnde av regjeringa og vert leia av Siri Hatlen. Sekretariatet til rådet held til i Oslo og vert leia av direktør Tore Tennøe.

## Medlemmer
For perioden 15. august 2012 til 14. august 2016 har rådet følgjande medlemmar:

# Siri Hatlen, frittståande konsulent (leiar)
# Håkon Wium Lie, teknologidirektør, Opera Software
# Cecilie Mauritzen, direktør, CICERO
# Christine Meisingset, leder, berekraftige investeringar i Storebrand
# Bent Sofus Tranøy, førsteamanuensis, Høgskolen i Hedmark
# Cathrine Holst, postdoktor, Universitetet i Oslo ARENA Senter for europaforskning
# Reid Hole, dekan, Universitetet i Nordland
# Andrew Booth, forskar, SINTEF
# Odd Roger Enoksen, direktør, Andøya rakettskytefelt
# Randi Haakenaasen, sjefsforskar, Forsvarets forskningsinstitutt
# Ragnar Fjelland, professor, Universitetet i Bergen
# Silvija Seres, administrerande direktør, TechnoRocks
# Shahzad Asghar Rana, *national technology officer*, Microsoft
# Ola Dale, professor, Norges teknisk-naturvitenskapelige universitet
# Edina Christin Ringdal, politisk rådgjevar, Oslo Arbeiderpartis bystyregruppe

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Teknologirådet|Teknologirådet]]» frå ,  den 12. november 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
*Nettside frå Teknologirådet om nanoteknologi
*Stortingsmelding nr 10 (2001–2002) Teknologirådet
*EPTA (European Parliamentary Technology Assessment
Transversalbølgje

**Transversalbølgjer** er bølgjer der svingingane føregår på tvers av forplantingsretninga til bølgja, òg kalla tversbølgjer. Det motsette er longitudinalbølgjer.

## Kjelder
*Transversalbølger. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Henta 10. november 2013 frå http://snl.no/transversalb%C3%B8lger.
Spegelavlesing

**Spegelavlesing** er ein metode får å avlese små vridingar. Metoden vert nytta i kjenslevare måleinstrument, som galvanometer. I staden for å feste ein visar til systemet, set ein på ein liten spegel. Ein lysstråle blir retta mot spegelen og blir reflektert derfrå mot ein skala der han lagar ein liten lysflekk. Når spegelen dreiar seg, flyttar flekken seg langs skalaen. Då avstanden mellom skala og spegel kan gjerast stor, kan ein registrere sjølv særs små rørsler av spegelen. Instrument med spegelavlesing blir no oftast erstatta med elektroniske instrument med digital avlesing.

## Kjelder
* Speilavlesning. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Henta 10. november 2013 frå http://snl.no/speilavlesning.
John Tyndall

**John Tyndall** () var ein irsk fysikar. 

Han etterfølgde i 1855 Michael Faraday som professor ved the Royal Institution i London. Forelesningane hans her, som han illustrerte med eksperiment, står som nokre av dei beste i sitt slag. Saman med venen sin Thomas Henry Huxley medverka Tyndall sterkt til å spreie kjennskapar om nye ider i naturvitskapane. Arbeidet hans var innan optikk, varmelære, diamagnetisme og termoelektrisitet. I mange år på rad vitja han Sveits for å studere isbrear og bidrog til forklaringa på rørsla deira.

## Kjelder
*«John Tyndall» (15. februar 2009). I *Store norske leksikon*. Henta 10. november 2013.

## Bakgrunnsstoff
Virtuell i fysikk

**Virtuell** er ei rørsle eller ein tilstand som blir tenkt oppstå som resultat av ei mogleg, men ikkje verksam kraft eller evne.

I klassisk fysikk syner virtuell forskyving til ei tenkt forskyving som ikkje bryt med føringane på systemet, og ei virtuell kraft er ei kraft som skapar ein slik forskyving. D'Alembert-prinsippet for virtuelle forskyvingar blir nytta for å undersøkja likevektsvilkåra for eit system. I moderne fysikk syner ein virtuell tilstand eller ein virtuell partikkel til ein tilstand som bryt med lova om energibevaring, men som likevel, i samsvar med Heisenbergs uskarpleiksrelasjon, kan eksistere i ei kort tid.

Prinsippet for virtuelle forskyvingar (arbeid) uttrykkjer vilkåra for at eit mekanisk system som blir påverka av ytre krefter, finn seg i likevekt: Eit system er i likevekt viss dei kreftane som verkar på systemet ikkje utfører noko arbeid ved ein virtuell forskyving. Ein virtuell forskyving er ei tenkt, liten forskyving som ikkje strid mot dei føringsvilkåra som systemet er pålagt. Ved å nytte virtuelle forskyvingar slepp ein å ta omsyn til dei såkalla føringskreftene, krefter som ofte ikkje kjennest, men som tilpassar seg slik at systemet må følgje ein bestemd bane (trykk frå underlag, strekk i ei snor eller liknande), sidan slike kreftar ikkje utfører noko arbeid.

## Kjelder
*Virtuell. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Henta 10. november 2013 frå http://snl.no/virtuell.
Otto Øgrim

**Johan Otto Øgrim** () var ein norsk fysikar og forfattar. Han vart saman med Helmut Ormestad rikskjent gjennom NRK-programserien *[[Fysikk på Roterommet]]*.

Dei to skreiv òg saman med Kåre Lunde eit mykje brukt fysikkverk for vidaregåande skule kalla *Rom Stoff Tid*, som dei tre vann Cappelenprisen for i 1983.

Øgrim var i mange år tilsett som universitetslektor i fysikk ved Universitetet i Oslo. Han er forfattar og medforfattar av ei rekkje bøker om fysikk, mellom anna i samband med *Roterommet*-serien, skulebøker og målestandardar.

Øgrim var son av Tobias Immanuel Øgrim, som mellom anna var leiar for Frelsesarmeen i Noreg. Otto Øgrim var far til forfattaren Tron Øgrim, og professor Leikny Øgrim. Han var bestefar til rapparane Elling og Aslak Borgersrud i Gatas Parlament, og til journalist og politikar Liv Gulbrandsen.

Under andre verdskrigen var Øgrim eit sentralt medlem i den norske etterretningsorganisasjonen XU, der han gjekk under kallenamna «Nr. 8» og «Jørgen».

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Otto Øgrim|Otto Øgrim]]» frå ,  den 12. november 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Hugo Parr

**Hugo Parr** () er ein norsk fysikar og embetsmann.

Han tok doktorgraden ved Universitetet i Oslo i 1976, og var tilsett same stad fram til 1978. Han har særleg arbeidd med faststoff-fysikk. Han vart byråsjef Olje- og energidepartementet frå 1978 til 1984, og laboratoriesjef ved Det norske Veritas frå 1984 til 1986, då han vart avdelingsdirektør ved Statens Teknologiske Institutt. I 1987 vart han ekspedisjonssjef i Næringsdepartementet og i Nærings- og energidepartementet frå 1992. Hugo Parr har vore ekspedisjonssjef og leiar for ulike avdelingar i Næringsdepartementet, og gjekk i 2004 over til Moderniseringsdepartementet, der han leia Avdeling for IT-politikk. Han har vore medlem i fleire råd og utval, mellom anna ekspertgruppe for forsking og utvikling i IEA frå 1978 til 1984, ekspertgruppa for forsking og utvikling i EFTA frå 1988, og i rådet til ESA frå 1995 (formann 1996–1999).

## President i Norges Sjakkforbund
Hugo Parr var president i Norges Sjakkforbund frå 2001 til 2004.
Olav Fetveit

**Olav Olavsson Fetveit** () var ein lærar frå Vinje i Telemark.

Fetveit tok eksamen ved Asker seminar i 1843, samstundes med sambygdingen Aasmund Olavson Vinje. Fetveit vart omgåande tilsett som skulelærar og kyrkjesongar i heimbygda, stillingspostar som A.O. Vinje meinte å ha fått lovnad på. Fetveit skreiv mange viser på Vinje-mål, mellom andre «Kaffivisa». Nokre av visene hans er prenta i Magnus Brostrup Landstad sine *Folkeviser*.

Fetveit, som budde sentralt i Vinje, dreiv eit lite gardsbruk ved sidan av den livsvarige lærar- og klokkar-gjerninga.

## Kjelder
**[[Norsk Allkunnebok]]*. IV, bandet. 1952
Tsjerenkovstråling

**Tsjerenkovstråling** er eit fenomen som oppstår når ein partikkel flyttar seg raskare enn lysfarten i det stoffet som partikkelen flyttar seg gjennom. Fenomenet har fått namnet sitt etter den russiske fysikaren Pavel Tsjerenkov

I følgje relativitetsteorien er lysfarten i vakuum den høgaste farten ein partikkel kan oppnå. I gjennomsiktige stoff (glas, vann osv.) flyttar lyset seg derimot langt langsamare enn det det gjer i vakuum, og det blir då mogeleg for ein partikkel å flytte seg raskare enn lyset. Når dette skjer, vert det sendt det ut ein såkalla tsjerenkovstråling, eller tsjerenkovlys.

I vassbassenga på kjernekraftverk kan ein sjå eit blått tsjerenkovlys som kjem frå ladde partikler som flyttar seg raskare gjennom vatnet enn det lyset gjer. Årsaka til lyseksplosjonen er at den ladde partikkelen polariserer dei omgivande molekyla. Desse forsøker så å raskt å deeksiterast, og avgjev dermed ein samanhengande bølgjefront av lys. Danninga av tsjerenkovstråling kan samanliknast med danninga av ein lydkjegle som oppstår bak mellom anna fly eller geværkuler ved overlydsfart.

I CERN, som er eit europeisk forskingsanlegg først og fremst for partikkelfysikk, vert tsjerenkovstråling nytta for å, saman med store mengder data, finne ulike eigenskapar hos partiklar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tsjerenkovstråling|Tsjerenkovstråling]]» frå ,  den 12. november 2013.*
Lundersæter kyrkje

**Lundersæter kyrkje** er ei langkyrkje frå 1868 på Brandval Finnskog i Kongsvinger kommune i Innlandet fylke. Det hadde vore gravplass i nærleiken sidan 1851, men då kyrkja (då: kapellet) vart bygd, tok ein i bruk området rundt sjølve kyrkja i staden.

I byrjinga hadde kapellet takryttar over vestre del av skipet. Tårnet (med våpenhus i tårnfoten) er frå 1954.

## Kjelder
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* Kongsvinger kyrkjelege fellesråd
* 
*
Brandval kyrkje

**Brandval kyrkje** er ei krosskyrkje frå 1651 på i Kongsvinger kommune Innlandet fylke. Dette er den eldste kyrkja i Glåmdalen. Ho vart oppført som langkyrkje og vart utvida til krosskyrkje under leiing av Günther Schüssler i 1876–77.

Det barokke inventaret har vore skifta ut og restaurert og teke i bruk att.

## Biletgalleri

Fil:interbrandkrk.jpg|Interiør
Fil:Alterbrandlkrk.jpg|Altartavle
Fil:Prekestolbrandkrk2.jpg|Preikestol
Fil:Prekesbrandlkrkd.jpg|Preikestoldetalj
Fil:Brandval prekestoldetalj.jpg|Preikestoldetalj
Fil:Dopefontbrandkrk.jpg|Døypefont


## Litteratur
* 
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* Kongsvinger kyrkjelege fellesråd
* 
* Artemisia.no — Guds Aasyns kirke, Brandval
*
Holmål

Eit **holmål** er eit kar med standard storleik som vert nytta til måling av væsker og tørre varer. Volumeininga for slike varer har namn etter målekaret. 

## Kjelder
*Holtebekk, Trygve. (2009, 14. februar). Hulmål. I Store norske leksikon. Hentet 12. november 2013 fra http://snl.no/hulm%C3%A5l.
Internasjonal atomtid

**Internasjonal atomtid** er den mest nøyaktige tidsskalaen, gjeve av Bureau International de l'Heure i Paris. Han er avgjort ved analyse av atomtidmålingar i mange land. Han vart 1. januar 1972 innført som internasjonal tidsskala.

## Kjelder
* Internasjonal atomtid. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/Internasjonal_atomtid.
Internasjonale elektriske einingar

**Internasjonale elektriske einingar** er utdaterte måleiningar for elektriske og magnetiske storleikar. Einingane vart innført i 1893 og var i bruk til 1947 då dei vart erstatta av MKSA-systemet.
Eyde

**Eyde** har fleire tydingar:

* Nils Eyde (1839–1891), norsk kjøpmann, skipper og stortingsmann
* Sam Eyde (1866–1940), norsk ingeniør og industriherre
Fru Inger til Østråt

***Fru Inger til Østråt***, opphavleg ***Fru Inger til Østeraad***, er eit historisk skodespel av Henrik Ibsen. Stykket hadde urpremiere i 1855 og vart fyrst trykt i 1857. Stykket går føre seg i 1520-åra og tar utgangspunkt i den innverknadsrike adelskvinna Inger Ottesdotter Rømer, eller fru Inger til Østråt, og hennar støtte til opprøret mot svenskekongen Gustav Vasa. 

I 1975 vart *Fru Inger til Østråt* filmatisert i regi av Sverre Udnæs, med Ingerid Vardund i hovudrolla.

## Framsyningshistorie
Stykket hadde urpremiere på Det Norske Theater, som var forløpar til Den Nationale Scene 20. januar 1855.

Stykket blei sendt i Fjernsynsteatret 9. februar 1961, i regi av Toralf Sandø, og med Aase Bye i tittelrolla.

Filmen *[[Fru Inger til Østråt (1975)|Fru Inger til Østråt]]* (1975) hadde regi av Sverre Udnæs og Ingerid Vardund i tittelrolla.

## Utgjeving
Forleggjaren Hans Jacob Jensen både sette fyrstetrykket som føljetong i *[[Illustreret Nyhedsblad]]*, og gav ut dramaet som særtrykk. Ei ny utgåve revidert av Ibsen sjølv kom ut i november 1874.

## Rolleliste

*Fru Inger Ottisdatter Rømer, *rigshovmester Nils Gyldenløves enke*
*Eline Gyldenløve, *hendes datter*
*Rigsråden Nils Lykke, *dansk ridder*
*Olaf Skaktavl, *en fredløs norsk adelsmand*
*Nils Stenssøn
*Herr Jens Bjelke, *svensk befalingsmand*
*Bjørn, *kammersvend på Østråt*
*Hustjeneren Finn
*Gårdsfogden Ejnar Huk
*Husfolk, bønder og svenske krigsknægte

## Kjelder

*, henta inn 13. november 2013.

## Litteratur
* 
*  (engelsk)
* Utgaven fra 1898 hos Nasjonalbiblioteket.
* Schøyen, Martin 2022: *Henrik Ibsen. Norske og danske trykte utgaver 1850-1906. Tekst- og bindvarianter*. Oslo: Bibliofilklubben. ISBN 978-82-692654-3-9
Internasjonalt ljos

**Internasjonalt ljos** er ei forelda eining for lysstyrke, brukt i engelsk- og fransktalande land frå 1909 til 1948 då han vart avløyst av SI-eininga candela. Definisjonane av dei to einingane byggjer på ljos med ulikt spektral samansetnad. Det kan difor ikkje angjevast nokre eksakt omrekningsfaktor, men vanlegvis reknar ein at eit internasjonalt ljos svarar til ca. 1,02 candelaer. Internasjonalt ljos var definert ved lysstyrken frå standardiserte elektriske glødelampar, og erstatta tidlegare nasjonale einingar som var definert ved flammar frå ljos eller oljelampar, og som hadde det til felles at dei omtrent tilsvarte lysstyrken frå eit stearinlys (engelsk *candle*).

## Kjelder
*
Ionedose

**Ionedose** er den totale ladningen av dei positive (eller negative) iona som blir frigjort i ei avgrensa luftmengd når ho blir utsett for ioniserande stråling, dividert med massen av luftmengda. Ionedose vert gjeve i coulomb/kg, C/kg. Nemninga blir no lite brukt. For ioniserande partiklar gjev ein som regel energidosen som blir målt i gray. For røntgen- og gammastråling blir nemninga eksposisjon nytta, som ofte blir målt i røntgen (R), 1 R = 0,258 mC/kg

## Kjelder
Ionedose. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/ionedose.
Jar

**Jar** er ei gammal måleining for elektrisk kapasitans. Han vart særskild nytta i samband med leidnerflasker. 1 jar er lik 1,1 nanofarad.

## Kjelder
* Holtebekk, Trygve. (2009, 14. februar). Jar. I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/jar.
Joch

**Joch** er ei gammal måleining for areal som vart nytta i Tyskland og Austerrike. Opphavleg var det så mykje land som eit oksespann kunne pløye på ein dag. Storleiken varierte frå 4000 til 6000 kvadratmeter frå stat til stat. Ordet har same opphav som norsk åker og engelsk acre. 

## Kjelder
* Holtebekk, Trygve. (2009, 14. februar). Joch. I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/joch.
Jugerum

**Jugerum** er ei måleining for areal som vart nytta i Romarriket. Eininga svar til det området ein kunne pløye på ein dag og var ca. 2500 kvadratmeter. Dette er liknande definisjon som norske åker, engelske acre og tyske joch. 

## Kjelder
*Holtebekk, Trygve. (2009, 14. februar). Jugerum. I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/jugerum.
Mattis Flathus

**Mattis Ellevsson Kvanes**, tidlegare **Mattis Ellevsson Flathus**, () var ein folkemusikar frå Sauherad i Telemark.

Mattis var fødd i Tinn, men voks lengste tida opp på garden Flathus i Sauherad, som far hans dreiv. Sjølv skaffa han seg garden Kvanes i Sauherad og dreiv som gardbrukar. Mattis var hardingefelespelar, særleg kjend for gangaren «Flathusen» og for å ha vore den fyrste læraren til Myllarguten.

## Kjelder
**[[Norsk Allkunnebok]]*. IV, bandet. 1953
*Kyrkjebok for Sauherad.
Juste

**Juste** var ei måleining for volum nytta i Noreg for væsker. 1 juste var lik 1/4 bolle som var 1/6 ask eller 0,675 liter. Måleininga vart fastlagt av landlova til Magnus Lagabøte.

## Kjelder
* Holtebekk, Trygve. (2009, 14. februar). Juste. I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/juste.
Justering

Ei **justering** er ei tilpassing eller regulering av til dømes eit apparat, ein storleik eller ein metode, slik at han vert riktig. 

## Kjelder
* Justering: (over ty. frå mlat. justus. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/justering/(over_ty._fra_mlatt._justus.
Kompleks effekt

**Kompleks effekt** er produktet av straum og spenning i vekselstraumsfrinsar. Komplekse effekt har eininga Volt-Ampere (VA).

I vekselstraumskrinsar er ikkje straum og spenning alltid i fase, men er tidsforskyva i høve til einannan. I frekvensplanet ver dette uttrykt som ei faseforskyving, med ein vinkel φ. Den komplekse effekten kan uttrykkast

:S=P+jQ,

der *P* er effektivverdien til den aktiv effekten og *Q* er effektivverdien til den reaktive effekten. Talverdien til *S*, dvs. |S|, vert kalla *tilsynelatande effekt*.

Når spenninga har effektivverdie V_\mathrm{eff} straumen har effektivverdie I_\mathrm{eff} og ein vel spenninga som referanse vil straumen ha ei fasevilkel \phi i høve til spenninga. Ein kan da uttrykka den aktive effekten som

:P = V_\mathrm{eff} I_\mathrm{eff} \cos(\phi) = \operatorname{Re}(V_\mathrm{eff} I_\mathrm{eff}),

der *Re* står for realverien og φ er effektfaktoren. Den aktive effekten har eininga watt. Den reaktive effekten kan uttrykkast 

:P = V_\mathrm{eff} I_\mathrm{eff} \sin(\phi) = \operatorname{Im}(V_\mathrm{eff} I_\mathrm{eff}),

der *Im* står for imaginærverdien. Den reaktiv effekt vart oppgjeven i var, som er ei avstutting av *volt-ampere reaktiv*. 

## Tap på grunn av reaktiv effekt
Den aktive effekten er reell effekt som kan utnyttast til å driva motorar, lamper og så bortetter. Den reaktive effekten er effekt som vert mellomlagra i reaktive komponentar (induktansar og kapasitansar) i krinsen. Den reaktive effekten er med andre ord effekt som går fram og attende i krinsen, men som ikkje vert nytta til å utføra arbeid. På grunn av at leiarane har motstand fører den reaktive effekten til tap, kalla «Ohmske tap». Når straum og spenning er i fase vert den reaktive effekten lik null (\sin(0)=0) og ein unngår tap på grunn av reaktiv effekt. Ein nyttar difor ulike former for fasekomensasjon for å redusera fasevinkelen. Dei fleste store elektrisk motorar er induksjonsmotorar, som har ein induktiv (positiv) effektfaktor på 0.85 or 0.90. Synkronmotorar derimot har kapasitiv (nagativ) effektfaktor og vert av og til nytta som fasekompensatorar. 

## Kjelder
Eininga kan

**Kan** er namn på fleire eldre måleiningar. 

*I Korea var kan ei måleining for lengd, som var lik 1,82 m. 
*I Japan var kan ei måleining for masse som var lik 3,75 kg. I Korea vart denne eininga kalla *kwan*.
*I Nederland var kan ei måleining for volum, som var ca. 1 liter. Etter innføringa av metersystemet vart det brukt nemning på liter.

## Kjelder
*Kan. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/kan.
Kantar

**Kantar**, **cantaro, kintar **eller** quintar** er ei gammal måleining for masse som vart nytta i middelhavslanda, særskild dei muslimske landa. Han var lik hundre arratel eller pund. Storleiken varierte frå land til land, frå ca. 34 kg i Italia til ca. 80 kg på Malta. I dei fleste andre landa var ein kantar rundt 50 kg. 

## Kjelder
*Kantar. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/kantar.
Eininga kappe

**Kappe** er ei måleining for volum som vart nytta i Sverige for tørre varer. 1 kappe var lik 1/32 tønne eller 4,58 liter og er det same som eit norsk fjerdingkar eller 1/4 skjeppe. Då metersystemet vart innført vart kappe til dels nytta som nemning på 5 liter i Sverige og Finland.

## Kjelder
*Holtebekk, Trygve. (2009, 14. februar). Kappe: volumenhet. I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/kappe/volumenhet.
Kappland

**Kappland** er ei måleining for areal som tidlegare vart nytta i Sverige. Eininga var lik 1/32 tunnland som var 154 kvadratmeter. Dette svarar til storleiken på ein åker som det gjekk ei kappe såkorn på. 

## Kjelder
*Holtebekk, Trygve. (2009, 14. februar). Kappland. I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/kappland.
Keel

**Keel, kjøl, lekter **eller** pram** er ei måleining for volum som vart nytta for lasting av kol, ei **pramladning**. 

Måleininga er no sett lik 21,5 tonn, men var tidlegare rekna som 200 barrel eller 231 hektoliter. 

## Kjelder
*Holtebekk, Trygve. (2009, 14. februar). Keel. I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/keel.
Keg

**Keg** er ei gammal måleining for volum. 1 keg er lik 4 gallon eller 15 liter. Seinare vart keg nytta som måleining for masse der 1 keg var lik 100 pound eller 45,4 kg. Keg har òg vorte nytta som eining for fiskemengd der ein keg var lik 60 stykke. 

## Kjelder
*Holtebekk, Trygve. (2009, 14. februar). Keg. I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/keg.
Kilderkin

**Kilderkin** er ei måleining for volum, tidlegare nytta i engelskspråklege land for måling av øl. 1 kilderkin er lik ein halv barrel, som er 18 gallon eller 81,8 lliter. Kilderkin vert derfor òg ofte kalla *half-barrel*.

## Kjelder
*Holtebekk, Trygve. (2009, 14. februar). Kilderkin. I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/kilderkin.
Unruh-effekt

**Unruh-effekt** (stundom **Fulling–Davies–Unruh-effekt**) er ein hypotese om at ein observatør som akselererer vil observere svartlekamstråling der ein observatør i eit tregleikssystem ikkje ville ha observert dette. Med andre ord verkar bakgrunnen varm i eit akselerert referansesystem. Sagt på ein annan måte ville eit termometer som vart veifta kring i tomt rom ha registrert ein temperatur som var ulik null. 

Unruh-effekten vart først skildra av Stephen Fulling i 1973, Paul Davies i 1975 og W. G. Unruh i 1976. Det er for tida ikkje klårt om Unruh-effekten faktisk er blitt observert, sidan påståtte observasjonar er omstridde. Det er òg noko tvil om Unruh-effekten indikerer at det finst **Unruh-stråling**.

## Likninga

**Unruh-temperaturen**, som William Unruh rekna ut i 1976, er den effektive temperaturen som ein akselerert detektor måler i eit vakuumfelt. Han er gjeven av

:T = \frac{\hbar a}{2\pi c k_\text{B}},

der a er den lokale akselerasjonen, k_\text{B} er Boltzmannkonstanten, \hbar er redusert Planck-konstant, og c er lysfarten. Altså ville ein sann akselerasjon på 2,5&nbsp;× 1020&nbsp;m&nbsp;s−2 tilsvare ein temperatur på 1&nbsp;K.

Unruh-tempeaturen har same forma som Hawking-temperaturen T_\text{H} = \hbar g/(2\pi c k_\text{B}) i eit svart hol, som Stephen Hawking kom fram til sjølvstendig kring same tid. Han vert derfor stundom kalla Hawking–Unruh-temperaturen.

## Sjå òg
* Casimir-effekten
* Hawking-stråling
* Parproduksjon
* Kvanteinformasjon
* Stokastisk elektrodynamikk
* Superradians
* Virtuell partikkel
* Woodward-effekt

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Unruh effect|Unruh effect]]» frå ,  den 12. november 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Seegård kyrkje

**Seegård kyrkje** frå 1997 er i Snertingdal i Gjøvik kommune i Innlandet. Kyrkja vart bygd etter at den gamle kyrkja på staden (frå 1781) brann i 1994.

## Galleri

Seegaard_kirke_interioer.jpg|Interiør
Altarpiece of Seegård Church, Snertingdal, Norway.jpg|Altarparti
Organ of Seegård Church.jpg|Orgel


## Bakgrunnsstoff
* 
* Snertingdal kyrkjelyd
*
Nykirke kyrkje i Snertingdal

**Nykirke kyrkje** i Snertingdal er ei langkyrkje frå 1872 i Snertingdal i Gjøvik kommune i Innlandet. Kyrkja tok i si tid over altartavle og preikestol frå den førre kyrkja på staden.

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* Snertingdal kyrkjelyd
*
Kilocyklar per sekund

**Kilocyklar per sekund**, forkorta **kc/s**, er ei fornorsking av det engelske uttrykket for kiloperiodar per sekund (kp/s), dvs 1000 periodar per sekund. Uttrykket blir enno nytta ein del i radioteknikken ved sida av SI-eininga kilohertz (kHz).

## Kjelder
*Kilocykler Per Sekund. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/kilocyklar_per_sekund.
Kilopond

**Kilopond** med symbolet **kp** er ei måleining for kraft i det tekniske einingsysstemet, definert som tyngda av eit kilogramlodd der tyngdeakselerasjonen er 9,80665 m/s2. Omrekna til SI-einingar er 1 kp = 9,80665 N.

## Kjelder
* Kilopond. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/kilopond.
Kilopondmeter

**Kilopondmeter** med symbolet **kpm** er ei måleining for arbeid eller energi i det tekniske einingssystemet, og er lik det arbeidet ei kraft utfører når punktet som krafta angrip i, flyttar seg 1 meter i kraftretninga, og krafta heile tida er konstant lik 1 kp. Omrekna til SI-einingar er 1 kpm = 9,80665 newtonmeter ≈ 9,81 joule.

## Kjelder
* Kilopondmeter. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/kilopondmeter.
Hunn kyrkje

**Hunn kyrkje** er ei kubisk arbeidskyrkje av rød teglstein. Kyrkja vart teikna av Helge Abrahamsen og innvigd den 15. september 1968. Adressen er Åsveien 35, mellom Nordbyen i Gjøvik og Hunndalen.

Same namn vart tidlegare brukt for ei anna kyrkje som i si tid var hovudkyrkje for Gjøvikområdet. Denne kyrkja vart rive i 1881 då dagens Gjøvik kyrkje vart oppført, men det er framleis gravlund på staden, og der har ein sidan oppført eit gravkapell og krematorium.

Det er ingen gravplass ved dagens Hunn kyrkje.

## Litteratur
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* Hunn kyrkjelyd
* 
* Be og Hør nr. 2/2008 (kyrkjeblad med bilete og tekst frå jubileumsfeiring og historie)

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Hunn kirke|Hunn kirke]]» frå ,  den 13. november 2013.*
TNT-ekvivalent

**TNT-ekvivalent** er ein metode for å kvantifisere energien som vert utløyst i eksplosjonar. Eit «tonn TNT» er ei eining lik 4,184 gigajoule, som er omtrent energimengda frigjort i detoneringa av eitt tonn med TNT. Eit megatonn TNT er ei energieining lik 4,184 petajoule.

Kilotonn og megatonn TNT har tradisjonelt vorte nytta for energiutybytte og dermed den øydeleggande krafta i kjernevåpen. I nyare tid har han òg vorte nytta for å skildre energien frigjort i andre særs øydeleggande hendingar, som asteroidenedslag. TNT er derimot ikkje den mest energirike av dei vanlege eksplosiva. Dynamitt har til dømes kring 60 % høgare energitettleik. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:TNT equivalent|TNT equivalent]]» frå ,  den 14. november 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Guide for bruk av SI-einingar
* Kjernevåpen FAQ Part 1.3
* Rhodes, Richard. *The Making of the Atomic Bomb*, New York: Simon and Schuster,  1986.
Gjøvik kyrkje

**Gjøvik kyrkje** er ei langkyrkje i tre i Gjøvik kommune. Ho har om lag 500 sitjeplassar.

Kyrkja vart teikna av Jacob Wilhelm Nordan og oppført i 1881–82. Ho avløyste Gamle Hunn kyrkje, som var oppført så seint som i 1821, og som langt frå var falleferdig.

Kyrkja vart rett nok liggjande utanfor kommunegrensa (i det som då var Vardal kommune) då Gjøvik by vart kjøpstad i 1861, men den nye kommunen hadde ei minneleg avtale med Vardal om bruk av kyrkja. Ny Gjøvik kyrkje vart finansiert med gåver, og det vart stilt som vilkår at gamlekyrkja skulle rivast og materialar brukast om att. På den gamle kyrkjestaden er det framleis gravplass, og det er oppført eit gravkapell med krematorium der. Dagens Gjøvik kyrkje er nede i byen. Under bygginga av den nye kyrkja raste det uferdige kyrkjetårnet saman i ein storm i jula 1881. Gjøviks Blad skrev om nykyrkja like etter denne hendelsen: «Hvis bare tårnet man får til å stå, den ferdig og prektig snart kneiser.»

Kyrkjebygg og inventar er utprega nygotisk med fargekontrastar mellom veggflater og berande strukturar (samt hjørnemarkeringar). Kyrkja er mellom anna kjent for at oppdraget med å måle altarbiletet var det fyrste slike oppdraget i Norge som gjekk til ei kvinne, Asta Nørregaard. Tavla vart ferdig året etter kyrkjevigslinga. Kyrkja fekk nytt orgel i 2007. Det har 44 stemmer og er bygd av Åkerman & Lund i samarbeid med Norsk orgelverksted.

Det er ikkje kyrkjegard attmed kyrkja, men området framom er laga til som ein park. Ikkje langt frå hovudinngangen står eit monument over misjonæren, folkloristen og lingvisten Paul Olaf Bodding.

Gjøvik kyrke er prostikyrkje i Toten prosti.

## Fotnotar

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Gjøvik kirke|Gjøvik kirke]]» frå ,  den 13. november 2013.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Lokalhistoriewiki — Gjøvik kirke
* Gjøvik kyrkjelyd
* 

;Litteratur
* 
* 
* 
* 
*
Eininga kiste

**Kiste** er ei måleining får mengd som tidlegare vart nytta for somme varer. Til dømes var ei kiste lik 48 flasker fransk raudvin eller 225 plater kvitblikk. 

## Kjelder
* Kiste: mengdeenhet. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/kiste/mengdeenhet.
Konduktans

**Konduktans** eller **leiingsevne** er den inverse storleiken til **resistans**, eller elektrisk motstand.
:\ G = {1\over R}

Konduktans har symbolet **G** og vert målt med eininga Siemens [**S**] der 1 S er 1 ohm-1, som då vert kalla mho (ohm baklengs).
Kop

**Kop** er ei gammal måleining for volum nytta i Nederland. Han vart mest nytta for korn og var lik 1/32 shcepel eller 0,87 liter. 

Han vert i dag til dels nytta i tydinga liter. 

## Kjelder
*Kop. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/kop.
Mynteininga kran

**Kran** er ei gammal mynteining nytta i Persia. Fram til 1881 var han delt inn i 20 sjahi eller 1000 dinarar. Frå 1881 til 1933 var han delt inn i 100 centimes. I 1933 vart han erstatta med rial.

## Kjelder
*Kran: myntenhet. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/kran/myntenhet.
Krusjka

**Krusjka** er ei eldre måleining for volum, som vart nytta i Russland. Han vart nytta for flytande varer og var lik 1/10 vedro eller 1,23 liter. 

## Kjelder
*Krusjka. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/krusjka.
Kubikk

**Kubikk-** er ei forstaving som føre ei måleining for lengd dannar ei måleining for volum med same som volum som ein terning med sider lik lengdeeininga. I SI-systemet er måleininga for volum kubikkmeter, m3. 

Ein kubikkdesimeter, dm3, er lik 10–3 m3 og er det same 1 liter. Ein kubikkfot, ft3 er lik 28,317 dm3 (britisk) eller 30,88 dm3 (gammal norsk fot).

## Kjelder
*Holtebekk, Trygve. (2009, 14. februar). Kubikk . I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/kubikk-.
Kvalitetsrevisjon

**Kvalitetsrevisjon** er ein gjennomgang eller ei gransking med omsyn på kvalitet. Revisjonen skal verifisere om det er samsvar mellom praksis og ein referanse som kan vere ein standard, eit kvalitetssystem, offentleg regelverk eller ein kontrakt. Revisjonen blir utført av ein eller fleire revisorar på vegner av ein oppdragsgjevar

## Typar

*Internrevisjon* blir utført av interne personar i organisasjonen som blir revidert, og skal vise om kvalitetssystemet fungerer og blir følgt og om fagkunnskapen er tilstrekkeleg og tryggleiken teke i vare. *Andreparts-eksternrevisjon* blir utført av, eller på oppdrag frå, ein kunde i tilknyting til ein kontrakt, for å vurdere kvalitetsstyringa til føretaket og evna til å gjennomføre oppdraget. Revisjonen kan òg gjerast undervegs under gjennomføringa av oppdraget for å vise framdrifta. *Tredjeparts-eksternrevisjon* blir gjennomført av ein uavhengig organisasjon, til dømes eit sertifiseringsorgan, for å vurdere om føretaket tilfredsstiller krava til eit sertifikat. Han kan òg gjerast av offentleg tilsynsstyresmake for å vurdere om eit krav i ei forskrift er overheldt, til dømes helse-, miljø- og tryggleiksforskrifta (HMT).

Ved *systemrevisjon* føregår ein gjennomgang av kvalitetssystemet eller delar av det, for å vurdere korleis systemet blir følgt. Det kan òg dreie seg om revisjon av miljø-, økonomi- eller andre styringssystem. Ved *kontraktrevisjon* gjennomgår ein framstillinga av eit produkt eller ei teneste som verksemda leverer. Vurderinga blir gjort mot det som står i kontrakten med kunden. Ved *prosessrevisjon* blir ein framstillingsprosess vurdert mot ein prosesskildring. Ved produktrevisjon blir eigenskapane til eit produkt vurdert mot produktspesifikasjonen. Ein kan òg revidere på grunnlag av klagar eller unormale resultat, som oppfølging av tidlegare revisjon eller etter innføring av endringar i (kvalitets)systemet for å verifisere at det nye er teke i bruk på korrekt måte.

Som del av den komplette revisjonen kan ein utføre horisontal og vertikal revisjon av delar av systemet. Ved horisontal revisjon blir éit element i kvalitetssystemet, éin prosedyre osv. gjennomgått, ved mange stikkprøver. Ved vertikal revisjon følgjer ein éit oppdrag frå start til slutt, og alle prosessar og registreringar som inngår, blir undersøkt.

## Kjelder
*Kvalitetsrevisjon. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/kvalitetsrevisjon.
Koherent einingssystem

**Koherent einingssystem** eller **samstemt einingssystem** er eit einingsystem der einingane er valde slik at alle likningar mellom fysiske storleikar enno er korrekte om ein sløyfar einingane og berre skriv måltala for storleikane. Likninga *F = ma* uttrykkjer ein fysisk samanheng mellom kraft, masse og akselerasjon. Dersom krafta blir gjeven i newton, massen i kg og akselerasjonen i m/s², er denne likninga talmessig riktig. SI-systemet er eit døme på eit koherent einingssystem.

## Kjelder
*
Komparator

Ein **komparator** er eit apparat til å samanlikne lengdemål, til dømes til justering av målestavar eller utmåling av visse lengder. På komparatoren er ei vogn som flyttast på skinner. På vogna vert dei to målestavane ført ved sida av kvarandre. Over vogna er to faste mikroskop med trådkross eller måleskala som blir innstilt på visse delestrekar på den eine målestaven. Deretter blir vogna flytta så den andre staven kjem inn i synsfeltet, slik at ein kan observere plasseringa av den andre staven sine tilsvarande delestrekar. Skilnaden kan målast særs nøyaktig ved å forskyve det eine mikroskopet ved hjelp av ein mikrometerskrue.

Eit katetometer er ein komparator for samanlikning av loddrette lengdemål.

## Kjelder
*Komparator. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/komparator.
Tøyenkyrkja

**Tøyenkyrkja** er ei langkyrkje frå 1907 i Oslo kommune. Kyrkja var småkyrkje i Grønland sokn frå 1907 til ho vart nedlagt i 1984. I 1990 vart ho rehabilitert og teken i bruk av Kirkens Bymisjon, som har sitt hovudkvarter her.

## Litteratur
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* Artemisia.no
*
Kvalitetsstyring

**Kvalitetsstyring** eller **kvalitetskontroll** (stundom **QC** etter engelsk «Quality Control») er ein prosess som vert nytta innan industrien for å sikre at produkt og tenester oppfyller krava og forventningane til kunden. Ein deler opp arbeidet strukturert i dei to delane tilverknad og kvalitetskontroll. Dei ulike momenta vert gjort heilt separat på ulike avdelingar eller integrert i prosessarbeidet. For å avgjere kvaliteten nyttar ein ofte ein rekkje målingar, der ein døminga skjer på ein binær skala (godkjend eller ikkje godkjend) eller ein fleirgradsskala (til dømes 1-5). Kvalitetskontrollen vert anten gjort maskinelt eller av menneske. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Kvalitetskontroll|Kvalitetskontroll]]» frå ,  den 14. november 2013.*
Eininga kvarter

Ein **kvartar** er ei eldre måleining for volum. Eininga var 1/4 korntønne, det vil sei ein fjerding, som på folkemål òg vart kalla kvartel. Det er òg ei nemning på 1/4 alen som er 6 tommar eller 15,7 cm. 

## Kjelder
* Kvarter: eldre rommål. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/kvarter/eldre_romm%C3%A5l.
Kvartsur

Eit **kvartsur** er eit instrument for måling av tid basert på piezoelektriske resonanssvingningar i ein kvartskrystall. Desse svingane styrer kvartsuret, på same måte som ein pendel styrer eit pendelur. Svingingane i kvartskrystaller har ein særs stabil frekvens, det vil sei at «takta» til svingingane berre vert endra forsvinnande lite over lang tid, slik at kvartsura derfor er særs presise. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Kvartsur|Kvartsur]]» frå ,  den 14. november 2013.*
IR

**IR**, **Ir**, **iR** og **ir** kan syne til:

## IR
* Forkorting for infraraud stråling
* IATA-koden for flyselskapet Iran Air
* Investorrelasjonar
* Infanteriregiment, sjå regiment
* Iran, som har landskoden IR
* Ioniserande stråling
* Informasjonsattfinning

## Ir
* Kjemisk symbol for grunnstoffet iridium (atomnr. 77)
* Infraraud stråling
* Investorrelasjonar

## ir
* ISO 3166-koden for Iran
Eininga lea

**Lea** er ei eldre måleining for garntjukkleik eller garnnummer, særskild nytta for lingarn. Han syner til kor mange hespar på 300 yard (274 meter) som veg eit britisk pund eller 0,454 kg. 

I dag nyttar ein i staden lengdetettleiken til garnet, målt i tex, der 1 tex er 1 gram/kilometer. Viss garnnummeret er n lea er lengdetettleiken 1657/n tex.

## Kjelder
*Holtebekk, Trygve. (14. februar 2009). Lea. I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013.
Lambert

**Lambert** er ei eldre måleining får luminans med symbol L eller La. 1 lambert er 1/π candela/cm².

Måleininga er kalla opp etter den sveitsiske fysikaren, matematikaren og astronomen Johann Heinrich Lambert (1728–1777).

## Kjelder
*Lambert. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/lambert.
Lb

**LB**, **lb** eller **lb.** kan syne til: 

*.lb, toppnivådomenet for Libanon. 
*IATA-kode for Lloyd Aéreo Boliviano
*ISO 639 alpha-2-koden for luxembourgsk
*ISO 3166-1 alpha-2-landkoden for Libanon
* Måleininga pound
* Binær logaritme, lb(n) = log_2(n)
*Lokalbanen, eit dansk jernbaneselskap
Lengdeutvidingsskoeffisient

**Lengdeutvidingsskoeffisient** for eit fast stoff er tilhøvet mellom lengdeauken og temperaturauken. Han er definert som 

:
 \alpha = \frac{1}{L}\frac{\Delta L}{\Delta T},

der L er lengda, i m, \Delta L er lengdeutvidelsen, i m, og \Delta T  er endringa i temperatur, i K. SI-eininga er 1 K^{-1}, men i teknisk samanheng nyttar ein ofte mm/m/°C, der 1&nbsp;mm/m/°C&nbsp;=&nbsp;10-3&nbsp;K-1. Lengdeutvidingsskoeffisienten kan berre gjevast ved ein viss temperatur eller som gjennomsnittsverdi for eit visst temperaturområde.

## Referansar

## Sjå òg
* Volumutvidingskoeffisient
Leyte

**Leyte** er ei øy aust i øygruppa Visayas i Filippinane. Norddelen av øya ligg vest for øya Samar, mellom dei to øyane går det inntil to kilometer trange San Juanico-sundet. Sør for Leyte skil Surigaosundet øya frå austdelen av den store øya Mindanao. Aust for Leyte og nord for Mindanao breier Leytebukta seg, som vidare mot aust går over i Filippinarhavet. Vest for Leyte skil Canigaokanalen øya frå øyane Cebu og Bohol.

Leyte har eit flatemål på 7&nbsp;368 km². Øya er om lag 180 kilometer lang i retning nord-sør, og 65 km på det breiaste. Ho er svært rik på fjell, mellom anna to aktive vulkanar, og i all hovudsak dekt av skog.

I kring 1,95 millonar menneske er busett på Leyte, dei allar fleste ibuarane er kristne og soknar til katolisismen. Sør og vest på øya talar ein cebuano, medan ein i nord og aust talar waray. Dei mest folkerike byane på Leyte; Tacloban og Ormoc, ligg på høvesvis austsida og vestsida av øya.

Leyte er kjend for fleire slag som fann stad her under andre verdskrigen, mellom anna slaget ved Leytebukta.

Dagane 7. og 8 november 2013 herja Tyfonen Haiyan heile øya Leyte og fleire kringliggjande øyar.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Leyte|Leyte]]» frå ,  den 14. november 2013.*
Eininga li

**Li** er ei eldre kinesisk måleining for lengd og masse. Frå 1929 vart eininga tilpassa metersystemet. 

Som lengdeeining er 1 li lik 1800 chi (fot). Dette var før 1929 ca. 650 meter og seinare 500 meter. I metersystemet er ein *gong li* lik 1 km, medan *li mi* er nemning på millimeter.

Som masseeining er 1 li lik 0,001 liang, som er 50 mg.

## Kjelder
*Li. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/li.
Libra

**Libra** har fleire tydingar: 

* Libra, ei slekt sommarfuglar
* Libra, eit italienske jazzrockband
* Libra, eit musikalbum av den amerikanske R&B-songarinna Toni Braxton 
* Libra, ein song av det japanske rockebandet MUCC
* Libra, latin for stjernebilete Vekta
* Libra, latin for stjerneteiknet Vekta
* Libra, ei måleining frå romartida
Eininga libra

**Libra** (òg kalla *romersk pund* og *romerpund*) er ei gammal romersk måleining for masse som utgjorde 0,3276 kg og vart inndelt i 12 unciaer (opphavet til eininga unse) eller 72 solidii. Libra er opphavet til pundet og forkortinga lb denne masseeininga nyttar. 

Libraen har truleg variert i vekt gjennom tida. Omkring år 980-1000 skal vekta ha svara til kring 0,3359 kg gull.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Libra|Libra]]» frå ,  den 14. november 2013.*
Eininga link

**Link** er ei britisk måleining for lengd nytta i landmåling. Han er lik 0,01 chain eller 0,201 meter. Han vart òg kalla *surveyor's link* eller *Gunther's link*.

## Kjelder
*Link: lengdeenhet. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/link/lengdeenhet.
League

**League**, **legua** eller **lieue** er ei gammal måleining for lengd som vart nytta i Vest-Europa. Han var opphavleg ca. 2,5 km og seinare 3 mil. 

I Storbritannia nyttar ein anten *statute league* som er 4,83 km eller *nautical league* som er 5,56 km. I Spania var ein legua først lik 5,56 km og seinare 6,69 km. Legua med omtrent same lengd har vore brukt i dei fleste latinamerikanske land. Etter at metersystemet vart innført vart legua i desse landa nytta som nemning for 10 km. 

I Frankrike var ein *lieue* anten 3000 toise eller 5,85 km, ein *lieue de terre* var 4,444 km, medan *lieue marine* (20 på éin ekvatorgrad)var 5,555 km, og *lieue kilométrique* var lik 4 km . Sistnemnde er enno i bruk i Mauritius.

## Kjelder
* Holtebekk, Trygve. (2009, 14. februar). League. I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/league.
*Lieue. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/lieue.
Lengdeeining

Ei **lengdeeining** er ei avgrensa lengd eller avstand som vert nytta til å måle lengdestorleikar. I SI-systemet er måleininga for lengd meter (symbol m), og vert nytta i lag med SI-prefiks eller symbola deira, som til dømes millimeter (mm) eller kilometer (km). 

Grunnlaget for val av lengdeeiningar har gjerne vore lekamar eller storleikar som finst i naturen med omtrent fast lengd, eller lengder som vert definert ut frå fysiske uforanderlege storleikar. 

* 1 µ (mikron) = 1 µm (mikrometer) = 10–6 m
* 1 Å (ångstrøm) = 0,1 NM (nanometer) = 10–10 m
* 1 fm eller F (fermi) = 10–15 m
* 1 a0 (bohrradius) = 5,29177 · 10–11 m
* 1 au (astronomisk eining) = 1,496 · 1011 m
* 1 ly (lysår) = 9,461 · 1015 m
* 1 PC (parsec) = 3,26 ly = 206 265 au = 3,0857 · 1016 m
* 1 nautisk mil = 1852 m
* 1 mile (engelsk mil) = 1609,344 m
* 1 in (inch) = 2,54 · 10–2 m
* 1 ft (foot) = 12 in = 0,3048 m
* 1 yd (yard) = 3 ft = 0,9144 m

## Kjelder
*Holtebekk, Trygve. (2009, 23. april). Lengdeenhet. I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/lengdeenhet.