open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arabella Kiesbauer

**Cosima Arabella-Asereba Kiesbauer** (), kjend som **Arabella Kiesbauer**, er ein tysk-ghanesisk-austerriksk programleiar, forfattar og modell. Ho er dotter av den tyske skodespelaren Hannelore Kiesbauer og den ghanesiske ingeniøren Sammy Ammissah, men vaks opp med bestemoren i Wien etter at foreldra vart separerte.

9. juni 1995 var ho målet for eit bombeangrep då den austerrikske terroristen Franz Fuchs sendte ei brevbombe til ProSieben-studioet der ho arbeidde. Assistenten hennar, som opna brevet, vart skadd av bomba.

## Eurovision
### ''Eurovision Song Contest 2015''
På ein pressekonferanse 19. desember 2014 vart Kiesbauer presentert av Österreichischer Rundfunk som ein av programleiarane for *Eurovision Song Contest 2015* i Wien i Austerrike, saman med Mirjam Weichselbraun, Alice Tumler og green room-programleiar Conchita Wurst. Saman med Weichselbraun, Tumler, Wurst, Left Boy, eit lokalt barnekor og Radio-Symphonieorchester Wien framførte ho «Building Bridges» under opninga av finalen. 

## Fotnotar
Småplanetnemning

Ei **småplanetnemning** er den offisielle nemninga ein småplanet har hjå Minor Planet Center.

Ein nyoppdaga småplanet får fyrst eit mellombelsnamn laga etter ein veldefinert formel: 
* fire siffer som representerer årstalet
* eit mellomrom
* ein bokstav som representerer kva halvdel av kva månad oppdaginga vart gjord i
* endå ein bokstav som viser rekkjefylgja i halvmånaden
* til sist eit valfritt tal som viser kor mange gonger den andre bokstaven har vorte brukt denne perioden på ein halv måne.
* ved fleire enn 25 oppdagingar i same halvmånaden slår fleire reglar inn

Om ein småplanet vert observert mange nok gonger får han eit permanent nummer. Ein småplanet som har fått eit permanent nummer kan får eit permanent namn.

## Kjelder
* ''New- And Old-Style Minor Planet Designations'' - heimesida til Minor Planet Center
* ''Naming of Astronomical Objects'' - heimesida til IAU
Solborg Folkehøgskole

**Solborg Folkehøgskole** er ein kristen folkehøgskule som ligg på Tjensvoll i Stavanger kommune i Rogaland. Skulen tar imot om lag 150 elevar i året og er ein av dei største norske folkehøgskulane. Skulen blei grunnlagt i 1913 og er eigd av Normisjon.

Solborg har symjehall, sandvolleyballbane, fotballbane, treningsrom og fotostudio. Elevar ved Solborg kan velja mellom 13 ulike linjer, som alle inkluderer studieturar. I tillegg til linjefaga, består undervisninga av valfag, fellesfag og laurdagsseminar.

#### Linjefag ved skulen i 2015:

## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Sagavoll Folkehøgskole

**Sagavoll Folkehøgskole** er ein kristen folkehøgskule som ligg i Gvarv i Midt-Telemark kommune i Telemark fylke.

#### Linjefag ved skulen i 2015:
* Aktiv Bibel
* FIX Friluft Extreme
* Friluftsliv - Villmark
* Kreativ Design
* KRIK
* KRIK - Volleyball og Ski
* Musikk
* Safari

## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Tatjana Kotova

**Tatjana Vladimirovna Kotova** () er ein russisk tidlegare friidrettsutøvar, fødd i Kokand i Usbekistan, som deltok internasjonalt i lengdehopp. Ho vart europameister i øvinga i 2002, og vann også fleire sølv- og bronsemedaljar i internasjonale meisterskap. Eit VM-sølv ho tok i 2005 vart annulert i 2013.

## Aktiv
Kotova høyrde til verdseliten i lengdehopp gjennom heile det fyrste tiåret av 2000-talet. Det internasjonale gjennombrotet kom då ho vart verdsmeister innandørs 1999 etter å ha landa på 6,86 m. Året etter hoppa ho 6,83 m under Sommar-OL i Sydney, eit resultat som heldt til fjerdeplass. Same sesongen lukkast ho vinne gullpotten i den såkalla Golden League-turneringa, som den fyrste lengdehopparen.

Ved innandørs-VM 2001 hoppa ho 6,98 m og tok sølvmedaljen. Same medaljevalør fekk ho utandørs i VM i Edmonton, der ho i medvind hoppa 7,01 m, ein centimeter bak gullvinnaren Fiona May. Året etter vann Kotova gullmedaljen under EM 2002 i München. Seinare i same sesongen sette ho personleg rekord med 7,42 m.

I 2003 forsvarte Kotova VM-tittelen innandørs, medan ho i utandørs-VM i Paris tok ein ny sølvmedalje. Endå ein sølvmedalje fekk ho i innandørs-VM 2004 i Budapest, og seinare same året tok ho bronse under Sommar-OL i Aten. Nok ein sølvmedalje fekk ho tildelt då VM 2005 gjekk av stabelen i Helsinki. Våren 2006 sikra Kotova seg si tredje gullmedalje i eit innandørs-VM etter siger i lengdehopptevlinga i Moskva.

Kotova deltok også i VM i Osaka 2007, der 6,90 m heldt til bronse etter lagvenninnene Tatjana Lebedeva og Ljudmila Koltsjanova. Ho deltok også i OL 2008, men vart overraskande utslått i kvalifiseringa.

### Doping
Urinprøvene frå friidretts-VM 2005 i Helsinki vart testa på nytt i 2013, med nyutvikla metodar. Ein fann då spor av ulovlege dopingmidlar i prøvene til Kotova, noko som førte til at ho vart diskvalfisert frå sølvmedaljen ho tok i same meisterskapen.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*VM 1999 i Sevilla: Utslått i kvalifiseringa (6,62 m =nr 13)
*OL 2000 i Sydney: Bronsemedalje – 6,83 m
*VM 2001 i Edmonton: Sølvmedalje – 7,01 m, bakom Fiona May
*EM 2002 i München: Gullmedalje – 6,85 m, framom Jade Johnson (6,73 m)
*VM i 2003 i Paris: Sølvmedalje – 6,74 m, bakom Eunice Barber (6,99 m)
*OL 2004 i Aten: Bronsemedalje – 7,05 m
*VM i 2005 i Helsinki: Sølvmedalje – 6,79 m (annullert i 2013)
*VM 2007 i Osaka: Bronsemedalje – 6,90 m
*OL 2008 i Beijing: Utslått i kvalifiseringa (6,57 m =nr 13)
*EM 2010 i Barcelona: Utslått i kvalifiseringa (6,48 m =nr 18)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Tatjana Wladimirowna Kotowa|Tatjana Wladimirowna Kotowa]]» frå ,  den 7. juni 2015.*
Gerda Kraan

**Gerda Kraan**, eigentleg **Gerarda Maria Kraan** (), er ein nederlandsk tidlegare friidrettsutøvar frå Leiden. Ho vart europameister på 800 meter i 1962.

## Aktiv
Kraan sette nasjonal rekord på 800 m i 1958 med tida 2.16,6. Sesongen etter forbetra ho rekorden med åtte sekundar og vann sitt fyrste nederlandske meisterskap. Etter ho forsvarte meistertittelen på 800 m i 1960, deltok ho på distansen under Sommar-OL 1960 i Roma, men rauk ui kvalifiseringa. 

To år seinare var ho i sitt livs form. Finalen på 800-meteren ved europameisterskapen 1962 i Beograd gjekk i stor fart. På oppløpsida var Kraan heilt suveren, dei andre medaljevinnarane kom i mål over to sekundar bak. Vinnartida 2.02,8 var ny europarekord. Same sesongen sette Kraan nederlandsk rekord også på 400 m, tid 53,7 sekundar. Både 400 m- og 800-meterrekorden var landsrekordar til 1968. 

Også under dei olympiske sommarleikane 1964 i Tokyo nådde Kraan 800-meterfinalen. Atter gjekk finalen i rekordfart, her utan at Kraan kunne halde fylgje med teten. Sluttida 2.05,8 heldt til sjuandeplass, medan britiske Ann Packer vann på verdsrekordtida 2.01,1.

Kraan vart nederlandsk meister på 800 meter frå 1959 til -63, i 1961 også på 400 meter.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Gerda Kraan|Gerda Kraan]]» frå ,  den 7. juni 2015.*
Drikken arak

**Arak** kan visa til fleire ulike typar asiatisk brennevin. I Midtausten er nemninga knytt til produkt smaksett med anis, i Sør- og Søraust-Asia kan arak vera laga av gjæra palmesaft eller sukkermelasse og ris. Ordet «arak» kjem opphavleg frå arabisk og tyder bokstaveleg 'saft' eller 'sveitte', men viste tidlegare helst til *ʿaraq at-tamr*, [gjæra] daddelsaft'.

Arak med anissmak laga av druedestillat er særleg utbreidd i Libanon og kringliggjande land. Han minner mykje om gresk ouzo og tyrkisk raki. Drikken er klar på farge, men blir kvit når ein blandar han med vatn.

I Sudan er det lokale, klare brennevinet laga av daddelsaft eller sorghum kjend som *araqi* eller *aragi*. Ein tilsvarande drikk er også kjend frå Saudi-Arabia.

Sri Lanka og delar av India har ein omfattande produksjon av arak laga av palmesaft. Drikken er som regel brun på farge.

I Indonesia lager ein romliknande arak av sukkermelasse og kaker av tørka ris. Denne drikken kan vera brun eller klar på farge. 

I Mongolia er arak laga av gjæra hestemjølk. Namnet har minst vore brukt sidan 1300-talet.

## Bruk

Arak kan drikkast åleine eller saman med måltid.

Drikken har vore nytta i Norden til punsj og til matlaging. Han er framleis i utstrekt bruk i Sverige, der han i tillegg til i punsj kan brukast til bakverk, sjokolade og is.

## Produksjon og lovgjeving

Arak kan lagast på ulike måtar, både i småskala (liknande heimebrent) eller industrielt. I Libanon er alkoholvolumet for drikken fastsett til 53&nbsp;%, og betre produkt går gjennom tre destillasjonar. Andre stader er arakproduksjon uregulert eller utført ulovleg. Feilprodusert arak kan innehalda det døydelege stoffet metanol.

I muslimske land med streng sjarialovgjeving kan produksjon og bruk av arak vera ulovleg, som i Sudan sidan 1983. Drikken er også blitt forboden i dei indiske delstatane Kerala (i 1996) og Karnataka (i 2007).

## Bilde

Arak arack mabrouka.jpg|Arak mabrouka. Anis-arak.
Arak from Bali.JPG|Arak Bali.
Arrack Mendis Bottle.jpg|Mendis Ceylon Arrack.

## Kjelder
Arak

**Arak** kan visa til:

* Arak i Iran, ein by i Markazi-provinsen i Iran
* Arak fylke  i Markazi-provinsen i Iran
* Arak i Syria, ein historisk ørkenby i Syria
* Drikken arak, fleire typar asiatisk brennevin
Mathias Askevold

**Mathias Askevold** () var ein «bladmann og litterat» frå Askvoll kommune i Sunnfjord.

Askevold gav ut fleire dikt i aviser og tidsskrift. Dikta er blitt skildra som «vakre».

## Bibliografi

### Bøker
* 1904 &ndash; *Skrøner og historier* (Kristiania: J. Aass forlag) I fulltekst ved nb.no

* 1909 &ndash; *Ola Storevik : kjempa fyr Norig : ei livssoge* (Kristiania: J. Aass forlag) I fulltekst ved nb.no
* 1913 &ndash; *Nye skrøner og forteljingar* (Kristiania: Norli forlag) I fulltekst ved nb.no

### I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Kjelder
*
* 
* 

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Om Mathias Askevold i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane 
* 
*
Building Bridges

**«Building Bridges»** er ein singel av The ESC Vienna All Stars. Songen er skriven av Dorothee Freiberger, David Bronner og David Malin. Sjølv om The ESC Vienna All Stars er oppført som artist, er dette berre eit fiktivt namn som vart brukt då singelen vart gjeven ut.

## Eurovision
### ''Eurovision Song Contest 2015''
«Building Bridges» er den offisielle hymna til *[[Eurovision Song Contest 2015]]* i Wien i Austerrike, og vart framført på engelsk av Mirjam Weichselbraun, Arabella Kiesbauer, Alice Tumler, Conchita Wurst, Left Boy, eit lokalt barnekor og Radio-Symphonieorchester Wien under opninga av finalen.

## Fotnotar
Venusberg

**Venusberg** () er ei gate i bydelen Neustadt i den tyske byen Hamburg. Gata ligg like ved St. Michaelis-kyrkja og dei skandinaviske sjømannskyrkjene i Ditmar-Koel-Strasse. I kneipa Elbschloss Quelle kan ein drikke øl, ta ein snaps og sjå utover Venusberg og den norske sjømannskyrkja på andre sida av gata.
Storknuken

**Storknuken** (502,8 moh) er eit fjell i Inderøy kommune i Trøndelag og den høgste toppen i komunen. 

## Kjelder
Austleg kristendom

**Austleg kristendom** eller **Austkyrkja** viser til kristne tradisjonar knytt til Austromarriket og ulike nærskylde område. Omgrepet viser særleg til ortodoks kristendom, som omfattar den austlege ortodokse kyrkja og fleire orientalske ortodokse kyrkjer, i tillegg til den assyriske kyrkja og orientalske katolske kyrkjer. Det blir brukt som motsats til vestleg kristendom eller Vestkyrkja som utvikla seg frå Vestromarriket. Den austlege kristendommen har særleg utvikla seg i Aust-Europa, Balkan, Hellas, Vesle-Asia, Midtausten og delar av Afrika, India og Aust-Asia. Dei ulike austlege kyrkjene har ulike teologiar, men har mange kulturelle og tradisjonelle fellestrekk.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eastern Christianity|Eastern Christianity]]» frå ,  den 9. juni 2015.*
Walter Zenga

**Walter Zenga** () er ein italiensk fotballtrenar og tidlegare målvakt frå Milano som er best kjend for sine år i Inter. Han vann seriegull med klubben i 1989 og to UEFA-cuptitlar i høvesvis 1991 og 1994. I 1990 fekk han ein bronsemedalje då Italia vann bronsefinalen under fotball-VM på eigen grunn.

## Fotballspelar og -leiar
### Klubbspel
Etter spel i Serie B fekk han kontrakt med Milano-klubben Inter i 1982. Han debuterte i Serie A i september 1983 og vart omgåande fyrstekeeper i klubben, ein posisjon han hadde i 11 sesongar. Han vart italiensk seriemeister med klubben i 1989, og vann UEFA-cupen i 1991 og 1994. Zenga vart årets italienske fotballspelar i 1985, og han vart i tre år på rad, 1989, 1990 og 1991, kåra til verdas beste målvakt.

Sommaren 1994 vart Zenga overført til Sampdoria og deretter i 1996 til Padova. Allereie i 1997 gjekk turen til USA-amerikanske New England Revolution, der han spelte i sesongane 1997 og 1999. 

### Landslagsspel
Zenga spelte totalt 58 landskampar for Italia i tida 1985 til -92, mellom anna deltok han i Sommar-OL 1984, EM i fotball 1988 og i VM i fotball 1990 på heimebane i Italia, der Zenga spelte samtlege kampar for Italia. Han vakta såleis målet då Italia slo England 2-1 i bronsefinalen, ein kamp som fann stad i Bari.

### Trenar
Etter han la fotballskoa på hylla arbeidde Zenga ein sesong som skodespelar i ein italiensk såpeopera. Han prøvde seg deretter som trenar i den nordamerikanske fotballigaen, utan større suksess.

Han fekk så sjansen i Steaua Bucureşti, og i sesongen 2004/05 trente han laget til rumensk seriemeisterskap. Sesongen 2005/06 trente han det serbiske laget Raude Stjerne Beograd til både seriemeisterskap og cup-meisterskap.

## Merittar
### Spelar
*VM-bronse 1990 for Italia
*Vinnar av UEFA-cupen 1991 og 1994 med Inter 
*Italiensk seriemeister 1989 med Inter

### Trenar
*Rumensk seriegull 2005 til Steaua  Bucureşti
*Serbisk seriegull 2006 til Raude Stjerne Beograd
*Serbisk cuptriumf 2006 til Raude Stjerne Beograd

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Boscoreale

**Boscoreale** er ein by og ein kommune i provinsen Napoli i regionen Campania i Italia. Kommunen, som ligg på sørskråninga av Vesuv, har vel 28&nbsp;000 ibuarar og dekker ei flatevidd på 11,3 km². Næringslivet i kommunen omfattar både frukt- og vingardar, og for produksjon av lavastein.

Staden ligg ein kilometer nord for Pompeii, og vart til liks med denne og Herculaneum og Stabiae dekt av oske under vulkanutbrotet i år 77. Frå slutten av 1800-talet vart det romerske Boscoreale grave fram, der ein gjorde store myntfunn i 1895 og avdekte fleire rikt freskodekorerte villaer som hadde vore i eiga til det høgste romerske aristokratiet.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Boscoreale|Boscoreale]]» frå ,  den 8. juni 2015.*  


## Bakgrunnsstoff

*
Historiske vandreruter

**Historiske vandreruter** er eit samarbeid mellom Den Norske Turistforening og Riksantikvaren i Friluftslivets år 2015 for å auke kjennskapen til gamle ferdsleruter med kvalitetar knytte til kulturhistorie og friluftsliv, og auke bruken av desse vandrerutene. Sju ulike ruter blir merka og lansert i 2015.

Heilt frå dei tidlegaste busetnadene har det vore ferdslevegar til lands og over sjø og vatn i mykje av det som no er landet Noreg. Det gjekk meir eller mindre faste ruter over fjellvidder, gjennom skogstrekningar og på eller i tilknyting til sjøar, fjordar og vassdrag, og soleis vart bygder, grender, gardar, handels- og marknadsplassar og så bortetter, knytte saman. Både bønder, handelsmenn, fiskarar, embetsmenn, pilegrimar, postførarar, handverkarar, gjøglarar, omstreifarar og folk av mange andre ulike kategoriar har gjort seg nytte av dei gamle rutene. I den tidlege fotturismens tid vart det dessutan etablert nye ruter der naturopplevingane stod som det sentrale. Under okkupasjonen av Noreg under den andre verdskrigen oppstod det dessutan flyktningruter over til Sverige.

Heilt fram på 1800-talet var mange av dei viktigaste ferdslevegane over land ikkje anna enn stigar, sleper og tråkk, og fleire av dei er forsvunne for lang tid sidan. Men likevel er det mange ruter og minne etter ferdslevegar att, og mange gamle vegfar høyrer no til det fotrutenettet som Den Norske Turistforening held oppe ved skjøtsel, merking og rydding i terrenget, og ved at dei er teikna inn på kart over dei einskilde områda. Den ferdsla som foreininga sitt rutenett gjev opphavet til, gjer soleis sitt til at mange gamle ferdslevegar vert tekne vare på.

## Historiske vandreruter med lansering i 2015
* Brudleruta ( Vest-Agder)
* Finnskogrunden (Hedmark)
* Flyktningruta  (Oslo/Akershus)
* Jacobineruta (Akershus/Buskerud) 
* Kamperhamrane (Oppland/Sogn- og Fjordane)
* Turistvegen over Folgefonna (Hordaland)
* Telegrafruta (Nordland)

## Bakgrunnsstoff
*Om Historiske vandreruter på nettsiden til Riksantikvaren
Owe Jonsson

**Owe Jonsson** () var ein svensk friidrettsutøvar frå Växjö som under EM i friidrett 1962 vart europameister på 200 meter.

Jonsson vart svensk meister på 200 m åra 1960-62, og på 100 m i 1961 og 1962. Den 30. august 1961 sette han svensk rekord på 200 m med 21,2, ein rekord han få veker seinare forbetra til 21,0, for så, den 1. oktober, å forbetre den til 20.8 sekundar. 10. juli 1962 flytta han den nasjonale rekorden til 20,7, ein rekord som vart ståande til 1976-sesongen.

I september 1962 deltok Jonsson på 100 meter då friidretts-EM fann stad i Beograd. Her var han slått ut allereie etter forsøksløpet. På 200 m derimot, imponerte han med å vinne på 20,8 sekundar i forsøket, dagen etter kvalifiserte han seg til finalen på distansen med tida 21,0. I finalen 16. september møtte han dei erfarne løparane, franske Jocelyn Delecour og polske Marian Foik, den unge italienaren Sergio Ottolina, samt tyske Heinz Schumann og briten David Jones. På oppløpsida la Jonssom dei andre løparane bak seg og vann på ny meisterskapsrekord, 20,7 sekundar, framom Foik og Ottolina på 20,8.

Berre 13 dagar etter EM-triumfen omkom Jonsson i ei bilulukke mellom heimstaden og Alvesta.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Owe Jonsson|Owe Jonsson]]» frå ,  den 10. juni 2015.*
Toddi

**Toddi** er ein blanda drikk som ofte inneheld alkohol, men også finst i alkoholfrie variantar. I norsk tradisjon blir han laga av varmt vatn og brennevin, vin (særleg raudvin) eller saft, typisk solbærsaft, tilsett sukker og krydder som kryddernellik og kanel.

Toddi kan også vera ein kald drikk blanda av ulike typar brennevin og ingrediensar som vin, sitron, sukker og krydder.

Namnet «toddi» kjem frå engelsk *toddy* og er opphavleg eit hindiord, *tāṛī*, som tyder 'gjæra palmesaft' eller 'palmevin'. 

## Kjelder

*«toddi» (15. februar 2009). *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 9. juni 2015.
*«toddy», *Den Store Danske*. Henta 9. juni 2015.
Fürstenfeldbruck

**Fürstenfeldbruck** er ein småby i Bayern i Sør-Tyskland og hovudstaden i distriktet Fürstenfeldbruck. I 2004 hadde byen eit folketal på 35 494. Sidan 1930-talet har Fürstenfeldbruck også hatt ein militærflyplass.

Fürstenfeldbruck har fått siste delen av namnet sitt frå ordet *Bruck*, som er bayersk for *bru* og refererer til brua over Amper-elva. Ordet Fürstenfeld er namnet på det vidgjetne cisterciensarklosteret som ligg i byen. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Fürstenfeldbruck|Fürstenfeldbruck]]» frå ,  den 11. juni 2015.*  


## Bakgrunnsstoff

*
Raudvin

**Raudvin** er ein vin laga av mørke druer. Han blir framstilt ved at safta, skalet, kjernene og i nokre høve stilkane til druene gjærar. Prosessen, maserasjon, fører til at raudvin mellom anna tek opp visse fargestoff av gruppa antocyanar og garvestoff-samband. Desse stoffa har stor tyding for smakseigenskapane til vinen.

## Kjelder

*«Rødvin» (16. mars 2012). *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 11. juni 2015.

## Bakgrunnsstoff
Alexander Fleming

**Alexander Fleming** () var ein britisk bakteriolog, fødd i East Ayrshire i Skottland. Han er kjend for å ha oppdaga penicillinet i 1928. År 1945 vart han tildelt Nobelprisen i medisin, saman med Ernst Boris Chain og Howard Florey. Chain og Florey hadde begge frå 1939 arbeidd med å isolere, reinse, teste og masseprodusere det Fleming hadde oppdaga.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Alexander Fleming|Alexander Fleming]]» frå ,  den 11. juni 2015.*
Ole Mathiasson Bakke

**Ole Mathiasson Bakke** () var frå Bakke i Holmedal i Askvoll kommune. Han var bonde, lærar, ordførar i Ytre Holmedal 1860-1864 og 1876-1879, andre varamann på Stortinget 1877-1879 og skribent.

Ole Mathiasson Bakke var far til David Bakke.

## Bibliografi
### Bøker
* 

### I bøker - eit utval
* 

### I tidsskrift - eit utval
*Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Referansar

## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
* Om Ole Mathiasson Bakke i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
* Ole Mathiasson Bakke i Fylkesleksikon for Sogn og Fjordane
Agnethe Aarseth

**Agnethe Aarseth** er ein norsk songar og låtskrivar innan jazz og soul. Debutplata *Agnethe VR: Inspired* kom ut i 2003 på AVR Records/Musikklosen. Artisten vaks opp i Askvoll i Sogn og Fjordane, og har seinare budd i London og i Oslo.
Christopher Lee

Sir **Christopher Frank Carandini Lee** () var ein engelsk skodespelar. Han hadde sentrale roller i m.a. filmatiseringa av Ringdrotten, to Star Wars-filmar og han har portrettert Dracula. Lee vart adla av Prins Charles i 2009.

## Karriere

Film- og fjernsynskarrieren til Christopher Lee tok til i 1946 og varde heilt til slutten av livet hans. Han portretterte oftare "mørke" roller enn helteskikkelsar. Til dømes spela han vampyren Dracula i fleire filmar, spela rolla som Frankensteins monster, Rochefort i Dei tre musketerane, skurkerolla i James Bond-filmen Mannen med den gylne pistol og Count Dooku i Star Wars episode II og III. Ei av dei siste rollene Lee spela var som den maktlystne trollmannen Sarumann i Peter Jackson sin filmtrilogi av Hobbiten; den same rolla som han hadde spela i Ringdrotten-trilogien.  Christopher Lee var også ein dyktig stemmeskodespelar.

I tillegg til skodespelarkarrieren var Christopher Lee musikar og gav ut fleire heavy metal-album.

## Kjelder

* NRK Kultur, 11.06.15: Sir Christopher Lee er død.
* Profil og rolleliste på The Internet Movie Database
Iapetuskrateret Turgis

**Turgis** er eit nedslagskrater på saturnmånen Iapetus heilt aust i den mørk Cassini Regio-regionen på Iapetus. Det har ein diameter på kring 580 kilometer og er med det det største kjende nedslagskrateret på Iapetus.

## Kjelder
* ''PIA11690: Global View of Iapetus' Dichotomy'' - NASA Photojournal
Cassini Regio

**Cassini Regio** er det mørke terrenget som dekkjer nær 40% av yta til saturnmånen Iapetus. Det største kjende nedslagskrateret på Iapetus, Turgis, ligg heilt aust i Cassini Regio. Området er namnsett etter Giovanni Cassini som oppdaga Iapetus i 1671.

## Kjelder
* ''PIA11690: Global View of Iapetus' Dichotomy'' - NASA Photojournal
* ''Planetary Names: Regio, regiones: Cassini Regio on Iapetus'' - Gazetteer of Planetary Nomenclature
Lajos Szentgáli

**Lajos Szentgáli** () var ein ungarsk friidrettsutøvar frå Budapest som tevla på mellomdistansane. Han vart europameister på 800 meter i 1954.

## Aktiv
Szentgáli deltok på det ungarske stafettlaget på 4×400 meter under sommarleikane 1952 i Helsinki. Laget rauk ut allereie etter kvalifiseringsløpa.

I landskampen mot Noreg i Oslo den 2. august 1954 forbetra Szentgáli den ungarske rekorden på 800 meter til 1.49,0. Kort tid etter vann han distansen ved universiaden. Den 28. august  sprang han ved europameisterskapen i Bern inn til siger på 1.47,1, framom belgiaren Lucien de Muynck på 1.47,3 og norske Audun Boysen på 1.47,4.

Szentgáli forsvarte i 1955 sigeren ved universiaden. Seinhaustes 1956 var han på plass i Melbourne under dei olympiske leikane, utan å makte å ta seg vidare frå kvalifiseringsheata. Derimot nådde han finalen ved europameisterskapen 1958 i Stockholm, der enda han opp med ein femteplss på tida 1.48,3.

Szentgáli vart ungarsk meister på 800 m i 1954, 1956-59 og 1961. I 1961 vann han også 1500-meteren. Same året forbetra han sin personlege rekord på 1500 meter til 3.43,0. Hans ungarske rekord på 800 meter frå 1954 på 1.47,1 stod seg i 26 år.

## Kjelder

* 
 

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Lajos Szentgáli|Lajos Szentgáli]]» frå ,  den 11. juni 2015.*
Grom Basen

**Grom Basen** er ein liten midjestyrt traktor, produsert av F. Reinhardt & Co (seinare Reinhardt Maskin AS, no ein del av Felleskjøpet) i Kristiansand, frå 1969 til 1975, og var ei vidareutvikling av føregjengaren Agria Basen. Utgangspunktet er ein tyskprodusert tohjulstraktor, Agria Drott 2800. Traktoren er driven av ein luftavkjøld, einsylindra dieselmotor, med ei effekt på 13 kW.
## Oppbygging

Traktoren hadde konstant innkopla firehjulstrekk. Girkassa hadde 3 hastigheier, pluss høg- og låggir, så det var 6 hastigheiter i kvar retning. Fram- og baklane hadde differensialsperre, og det var ikkje differensial mellom fram- og bakaksling. Han var utstyrt med 40 cm felgar og 8-16 dekk.

Traktoren var utstyrt med trepunktsoppheng bak, og 540 o/min kraftuttak. Han var utstyrt med motorkappe med bukplate i stål, som kom til nytte ved kjøring i skogen. 

### Fyrste utgåve
Den fyrste utgåva av Grombasen hadde, lik forgjengaren, ei røyrramme som kunne setjast i lang eller kort possisjon. Dette endra akselavstanden med kring 40 cm. Motor av typen Hatz E785 med 14hk. Styringa var mekanisk med snekkegir, bremsane var mekaniske med bremsesko på framakselen.

### Andre utgåve
Den andre utgåva, som kom i 1970, hadde ny motor, bakramme av U-profil, oppgradert 3-punktsoppheng og hydrauliskt opererte skivebremsar på bakakselen. Den nye ramma kom med fast lengde og sveisa konstruksjon. Motoren var no ein MAG 1067 DRT på 13 kW ved 3000 o/min. Handbrekk med bremsesko vart montert med fullmekanisk overføring. På starten av 70-talet kom eit krav til betre vern av førar, og frå då kom alle med fastmontert kvelvebur med frontrute av laminert glas og grå presenning på taket. 

## Skogsbasen
Etter utgjevninga av andre utgåve Grombasen med fast, lang ramme, starta Reinhardt Maskin AS ein ny modell med namnet Skogsbasen. Denne hadde kort ramme i U-profil, fastmontert to-tromla vinsj med lunnepanne, lunneskjær framme med hydraulisk lyft, Orbitrol servostyring med til to-vegs hydraulikksylinder og 18" hjul med 8-18 dekk. For å få plass til lunnepanna måtte bremsekalipperne bak flyttast til framsida av akselen.

## Ekstrautstyr

Ekstrautstyr til Grombasen var ein-trommelvinsj, lunnepanne og lunnebom. Ein kunne au velja 46 cm hjul og servo frå Skogsbasen.

## Kjelder
https://www.youtube.com/watch?v=DRA5tDs_xF4
Palmesaft

**Palmesaft** er ei søt væske laga av sevja frå ulike palmetypar. Sevja kan ein få til å renna ut anten ved skjera hol i knoppar, nye skot eller krona av treet etter å ha fjerna blad.

Palmesaft har høgt sukroseinnhald, og i det varme klimaet palmar veks i vil safta raskt gjæra av seg sjølv. Lagra palmesaft vil derfor bli til alkoholhaldig palmevin om ho ikkje blir drukken eller halden avkjølt. Denne vinen kan vidare destillerast til drikken arak.

Palmesaft kan også kondenserast til sukkerprodukta jaggery/palmesukker eller palmesirup.

Hyppig tapping kan skada og til slutt drepa eit tre; tapping av palmesaft frå daddelpalmar har derfor vore forbode i ein del område. Den tradisjonelle tappemetoden frå India, der ein berre tappar ein gong i året og ikkje tek vekk mange blad, har mindre innverknad på tre.


Man collects toddy. Kiribati 2007. Photo- Lorrie Graham (10698208676).jpg|Palmetappar frå Kiribati i 2007.
Toddy00 crop.jpg|Palmetapping frå kokospalme i India rundt 1850.
Date Palm Sap Collection - Taki - North 24 Parganas 2015-01-13 4806.JPG|Tapping frå daddelpalme i India.


## Kjelder

*«d. date palm sap», *DATE PALM PRODUCTS...* fao.org
*«BILDESERIE: På jakt etter palmevinen» , merom.no
*«Daddel» , eksotiskefrugter.emu.dk
Vassmerke i papir

**Vassmerke** er nemninga på merke som er pressa inn i finare typar papir under tillaginga av papiret, og som vanlegvis berre er synleg når ljoset får gå gjennom papiret. Merket er eigenleg laga som ein variasjon i tjukkleiken på papiret ved at ein rull med stempel på ligg over papiret under produksjonsprosessen medan papiret berre er ei våt masse, det vil seie medan papiret ligg på det filtbandet i papirmaskina som vert kalla vire. Men teknikken skriv seg frå tida då papir vert laga for hand, og vart finne opp på slutten av 1200-talet i Fabriano i Italia. Vassmerkinga skulle opphavleg markere kvaliteten på papiret og kven som hadde framstilt det. Men slike merke er òg effektive verkemiddel mot forfalskingar av verdepapir av ymse slag, og er soleis framleis nytta på til dømes pengesetlar.

## Bakgrunnsstoff
Palmevin

**Palmevin** er ein alkoholdrikk laga av gjæra palmesaft (sevje frå ulike palmetypar). Drikken er utbreidd i ei rekkje tropiske område der det veks palmar.

Ein kan destillera palmevin til eit brennevin kjend som arak.

## Kjelder

*«Palmevin» (16. mars 2012). *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 12. juni 2015.
*«BILDESERIE: På jakt etter palmevinen» , merom.no
Surströmming

**Surströmming** (surstrømming) er strömming (svensk nemning for sild som er fiska i Austersjøen) som er foredla og konservert ved fermentering (gjæring). Den rensa silda vert salta og lagt i opne kar, der enzym og bakteriar skapar illeluktande syrer av sukkerartar i fisken. Deretter vert fisken lagt i tette blekkboksar for å ettergjære. Utviklinga av gassar under ettergjæringa vil faktisk kunne føre til at surströmmingsboksar eksploderar, og i alle høve er innhaldet av ein slik konsistens og lukt at det berre er eit fåtal som sett pris på denne sjeldsynte svenske matretten. Boksen bør opnast utomhus, og ein bør syta for å stå på vindsida av boksen. Det er særleg i kystområdet Höga kusten i Ångermanland (Västernorrlands län) i Sverige at det vert produsert surströmming.
Oleksandr Bahatsj

**Oleksandr Mykolajovytsj Bahatsj** () er ein ukrainsk tidlegare kulestøytar frå landsbyen Matusiv i Tsjerkasy oblast i Ukraina. Han vart europameister i Budapest i 1998. Gjennom sine aktive år vann han elles to VM-bronsar, 1993 og 1999, ei OL-bronsemedalje under OL i Atlanta i 1996, samt ein EM-bronse i 1994. Han vart i 2000 utestengd frå friidretten på livstid.

## Aktiv
Bahatsj vann sovjet-meisterskapen i kulestøyt i 1989. Han deltok så for Sovjetunionen under Europacupen for landslag, der han vart tatt for bruk av doping. Etter å ha vore utestengd frå friidrett i to år, vann han EM innandørs vinteren 1992 med 20,75 m.

Ved friidretts-VM 1993 vart Bahatsj opphavleg nummer fire, men då det seinare vart avslørt at bronsemannen Mike Stulce frå USA var dopa, rykka Bahatsj opp på bronseplassen. Vinteren 1994 forsvarte Bahatsj EM-tittelen inanndørs. Under EM i friidrett 1994 i Helsinki stakk så dei ukrainske utøvarane av med alle medaljane i kuletevlinga for menn; Oleksandr Klymenko vann framom Bahatsj, Roman Virastsjuk tok bronsen.

Under sommarleikane 1996 i Atlanta kompletterte Bahatsj bronse-samlinga etter å ha støytt kula 20,75 m. Dermed hadde han vunne ein bronsemedalje i kvar av dei tre store interansjonale meisterskapane. 

Etter ein tett og hard duell med USA-amerikanske John Godina om gullmedaljen i kulestøyt under VM 1997 i Aten, 21,47 m for Bahatsj og 21,44 m for Godina, vart Bahatsj fyrst tildelt kulegullet, men fem dagar seinare frådømt sigeren etter påvist bruk av efedrin.

Gullmedaljen Bahatsj fekk under EM 1998 fekk han derimot behalde. Vinnarstøytet målte 21,17 m. Året etter nådde han endå litt lengre med kula ved VM i Sevilla, 21,26 heldt til hans andre VM-bronse, seks år etter den fyrste.

### Doping
I 1989 varte Bahatsj utestengd i to år for bruk av testosteron. Etter opphavleg å ha vunne gullmedaljen under VM i 1997, avla Bahatsj ein positiv dopingtest på efedrin. Då han under EM innandørs 2000 i *Gent* testa positivt for tredje gong i karrieren, vart han stengd ute frå konkurrere på livstid.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*VM 1993 i Stuttgart: Bronsemedalje – 20,40 m
*EM 1994 i Helsinki: Bronsemedalje – 20,34 m	
*VM 1995 i Göteborg: Nr 4 – 20,38 m
*OL 1996 i Atlanta: Bronsemedalje – 20,75 m
*VM 1997 i Aten: Diskvalifisert frå gullmedaljen
*EM 1998 i Budapest: Gullmedalje – 21,17 m, framom Oliver-Sven Buder (20,98 m)
*VM 1999 i Sevilla: Bronsemedalje – 21,26 m

## Merknadar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Oleksandr Bahatsch|Oleksandr Bahatsch]]» frå ,  den 12. juni 2015.*
Ringenes herre: To tårn

**Ringenes herre: To tårn** (originaltittel: *The Lord of the Rings: The Two Towers*) er ein fantasy-spelefilm frå 2002 med regi av Peter Jackson. Filmen er basert på den andre boka i boktrilogien Ringdrotten av professor J.R.R. Tolkien. Filmen kom ut den 5. desember 2002 i USA. Han vart nominert til seks Oscar-prisar og vann i to kategoriar: beste lydredigering og beste visuelle effektar. I 2003 kom den utvida versjonen av filmen ut på VHS og DVD. Heile filmen er spelt inn på New Zealand.

## Handling

Historia følgjer Frodo Lommelun (Elijah Wood) og Samvis Gamgod (Sean Astin) som ber ringen stadig nærare landet Mordor for å øydeleggja han i Dommedagsberget. Dei vert forfylgde av den schizofrene skapningen Gollum, som også vert kalla Smýgol, men greier å overtala han til å visa dei raskaste og tryggaste vegen til Mordor utan at dei skal bli oppdaga.

Samtidig forfylgjer Aragorn (Viggo Mortensen), Legolas (Orlando Bloom) og Gimli (John Rhys-Davies) ei avdeling med orkar som har teke til fange hobbitane Pippin (Billy Boyd) og Munti (Dominic Monaghan). Desse orkane er avla fram av trollmannen Sarumann (Christopher Lee), som har svike Gandalv (Ian McKellen) og no kjempar saman med Sauron (Sala Baker) mot brorlaget og Saurons fiendar. Dei to tårna i tittelen refererer til trollmannstårnet hans Sarumann, Orthanc i Jarnagard, og festninga til den mørke herren Sauron (Sala Baker), Barad-dûr i Mordor. I landet Rohan kjempar folket mot orkane frå Jarnagard, men kongen i Rohan, Théoden (Bernard Hill), er gamal og sjuk og lèt tenaren sin, Grima Ormtunge (Brad Dourif) ta mange avgjerder for seg.

## Rolleliste

## Kjelder

* Filmen er brukt som kjelde for skildringa av handlinga.
Ringenes herre: Atter en konge

**Ringenes herre: Atter en konge** (originaltittel: *The Lord of the Rings: The Return of the King*) er ein fantasy-spelefilm frå 2003 med regi av Peter Jackson. Dette er den siste filmen i filmtrilogien basert på Ringdrotten av J.R.R. Tolkien, og han kom ut 17. desember 2003 i USA. Filmen vart nominert til heile elleve Oscar-prisar, og vann alle kategoriane han var nominert i. Ein utvida versjon av Atter en konge kom ut på DVD i desember 2004.

## Handling
Frodo Lommelun (Elijah Wood) og Samvis Gamgod (Sean Astin) har no blitt ført heilt til grensa av landet Mordor ved hjelp av Gollum / Smýgol (Andy Serkis). Ringen blir stadig tyngre å bera for Frodo. Gollum fører dei til ei bratt trapp opp i fjella som skal ta dei inn i Mordor, men Samvis stoler mindre og mindre på at Gollum har ærlege hensikter.

Etter slaget ved Hjelmsdjupet rir Gandalv (Ian McKellen) og Pippin (Billy Boyd) til Minas Tirith i Gondor for å overtala forvaltaren av Gondor, Denethor (John Noble) til å ta i mot hjelp frå Rohan. Kong Théoden (Bernard Hill) samlar hærstyrkane sine for å dra til Minas Tirith. Elrond (Hugo Weaving) overleverer det omsmidde sverdet etter kong Isildur til Aragorn (Viggo Mortensen). Dette sverdet vart brukt til å skjera ringen av handa til Sauron i fortida. Aragorn har Isildur til stamfar og er hans rettmessige arving, og dermed arving til trona i Gondor. Saman med Legolas (Orlando Bloom) og Gimli (John Rhys-Davies) forlèt han hæren til Théoden og reiser til det heimsøkte fjellet Dwimmorberg. Det bryggjer opp til eit stort slag ved Minas Tirith mot styrkane til Sauron samtidig med at Frodo og Sam rykkjer lengre inn i fienden sitt territorium med ringen.

## Rolleliste

## Kjelder

 
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:The Lord of the Rings: The Return of the King|The Lord of the Rings: The Return of the King]]» frå ,  den 12. juni 2015.*  
 
* Atter en konge på IMDb 
* Filmen er brukt som kjelde for handlingsreferatet.
Kvitstjertinka

**Kvitstjertinka** (*Coeligena phalerata*) er ein kolibri med utbreiing utelukkande i Sierra Nevada de Santa Marta i nordlege Colombia, og der avgrensa til høgder frå 1400 til 3700 moh.

## Skildring
Kvitstjertinkaen er ein stor kolibriart, ca. 14&nbsp;cm i kroppslengd, og kjønna har særs stor skildnad i fjørdrakt, til dømes er det berre hannfuglen som har kvit stjert. Hannen har dessutan turkis iriserande panne og mørkeblå strupeflekk, og kroppen elles i metallisk grønt. Hoa har overside i lysare, skinande grønt, krona meir uklår blågrøn og undersida kanelfarga. Ho har ein bronsjefarga stjert og har dessutan monaleg lengre nebb enn hannen. Begge kjønna har kløfta stjert, men det er mest framtredande hos hannfuglane.

Hekkeområdet for arten er på ca. 4,700 km2 i alpin, fuktig skog. Dei beitar nektar på fuksiablomar, bananblomar og andre, og dei kan plukke ulike små leddyr frå blader og ved å snappe dei i flukt.

Storleiken på populasjonen er ikkje estimert, og er trudd å vere minkande. Arten er kategorisert som livskraftig av BirdLife International.

## Kjelder

* Züchner, T. and P. F. D. Boesman (2020). *White-tailed Starfrontlet (Coeligena phalerata)*, version 1.0. I Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.whtsta1.01
*BirdLife International (2023) Species factsheet: *[http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/white-tailed-starfrontlet-coeligena-phalerata/text Coeligena phalerata]*. Henta frå http://www.birdlife.org den 8. august 2023

## Bakgrunnsstoff
Sevje

**Sevje** eller **save** er ei næringsrik planesaft som finst i dei ytre delane av veden til tre og buskar om våren.
Ho inneheld sukker, nitrogenhaldige organiske bindingar og uorganiske ion. Det meste av den organiske næringa stammar frå lagra stoff som stive, som finst i levande celler i vedvevet (parenkym og margstråler). Om våren blir stiva spalta til sukker som vandrar inn i ledningsbanane. Sevja tjner som næring når knoppane veks og utviklar seg, og seinare for veksten av dei unge blada. 

Nokre sevjer kan brukast som næringsmiddel av menneske og dyr. Bjørkesevje eller bjørkesaft har tradisjonelt vore brukt til drikke, søtingsmiddel i til dømes bakverk, eller gjæra som bjørkevin. Lønnesirup er eit utbreidd søtingsmiddel i nordamerikansk matlaging, til dømes til pannekaker. Palmesevje kan drikkast som palmesaft, kondenserast til palmesukker, gjærast til palmevin eller destillerast vidare til arak.

## Sjå òg
* Balsam
* Harpiks
* Lateks
* Nektar

## Kjelder

* «Sevje» (2004-02-04). Institutt for biovitenskap. Det matematisk-naturvitenskapelige fakultet. Universitet i Oslo. Besøkt 2013-08-03
* «Sevje» (2012-03-09). *Store norske leksikon*.] Vitja 13. juni 2015.


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sevje|Sevje]]» frå ,  den 13. juni 2015.*  


## Bakgrunnsstoff
Ian McKellen

**Sir Ian Murray McKellen** () er ein prisløna engelsk skodespelar. Han var ein av dei leiande teaterskodespelarane i Storbritannia frå slutten av 1960-åra, men han har spela i fjernsyn og film om lag like lenge. I seinare år har Ian McKellen vorte mest kjend i rolla som *Magneto* i X-men-filmserien og i rolla som Gandalv både i Ringdrotten-trilogien og i Hobbiten-trilogien, begge regisserte av Peter Jackson. 

## Karriere

Ian McKellen tok til å spela teater allereie på college, men den fyrste profesjonelle rolla hans var på Belgrade Theatre i 1961. Han spela mykje på ulike teater i 1960-åra, og blei ein velkjend teaterfigur utover 1970- og 80-talet. Då spelte han ofte på både Royal Shakespeare Company og Royal National Theatre, mellom anna i tittelrolla i *[[Macbeth]]* og i rolla som Iago i *[[Othello]]*. Han spela også i fleire Shakespeare-stykke for fjernsyn.

McKellen vart også brukt i fleire større spelefilmar frå og med 1980-talet. I 1998 vart han nominert til Oscar-prisen for beste mannlege skodespelar for rolla som James Whale i filmen *[[Gods and Monsters]]*, regissert av Bill Condon. Kort tid etter spela han teikneserieskurken Magneto for fyrste gong, i filmen *[[filmen X-men|X-men]]* (2000). Deretter reiste McKellen til New Zealand for å spela Gandalv i *[[Ringenes Herre: Ringens brorskap]]* (2001) og *[[Ringenes Herre: To tårn]]* (2002). *[[Ringenes Herre: Atter en konge]]* kom ut i 2003, same året som *[[X-men 2]]* kom ut. Han vart nominert til Oscar for beste mannlege skodespelar i birolle for Gandalv i *Ringens brorskap*, og fekk heider frå Screen Actors Guild for den same rolla. McKellen spela også inn stemma til Gandalv i fleire videospel basert på Ringdrotten-filmane.

I 2006 kom både *[[filmen Da Vinci-koden|Da Vinci-koden]]*, der McKellen spelte Sir Leigh Teabing, og *[[X-Men: The Last Stand]]*, der han spelte Magneto. McKellen takka også ja til å spela Gandalv i Hobbiten-trilogien til Peter Jackson. Dei tre hobbiten-filmane kom ut i 2012, 2013 og 2014. I 2014 kom også *[[X-men: Days of Future Past]]* ut, der McKellen delte rolla som Magneto med Michael Fassbender. Fassbender spelte ein yngre versjon av den same personen. I 2015 kom filmen Mr. Holmes ut, der McKellen portretterer ein aldrande Sherlock Holmes.

I løpet av karrieren sin har McKellen teke i mot seks Laurence Olivier-prisar, ein Tony Award, ein Golden Globe og ein Screen Actors Guild Award, med meir. I 1979 vart han gjort til kommandør av Den britiske imperieordenen og i 1991 vart han adla for sitt bidrag til den utøvande kunsten.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ian McKellen|Ian McKellen]]» frå ,  den 13. juni 2015.*  
 

### Fotnotar
Päivi Alafrantti

**Päivi Jaana Maarit Alafrantti** () er ein finsk tidlegare friidrettsutøvar frå Tervola i Lappland. Ho vart europameister i spydkasting i 1990. 

### Aktiv
Den 10. september 1988 forbetra Alafrantti sin personlege spydrekord til 63,18 m under eit stemne i Lappeenranta. Dermed hadde ho billett til dei olympiske sommarleikane i Seoul, der ho kvalifiseringa slengde spydet 62,82 m. Men i finalen stod ho med 58,20 meter som best etter tre omgangar og enda som nummer ti. Året 1989 vart Alafrantti finsk meister i spydkasting.

Under europameisterskapen 1990 i Split vart alle hennar tre kast i kvalifiseringa underkjende. Den finske leiinga la ned protest og juryen gav Alafrantti plass i finalen. Her gjorde Alafrantti sitt livs spydkast og forbetra sin personlege rekord med over to meter til 67,68 meter. Ho vann då gullmedaljen framom dei austtyske utøvarane Karen Forkel, 67,56 m, og Petra Felke, 66,56 meter.

Ved VM 1991 i Tokyo vart Alafrantti nummer åtte med 62,26 meter. Året etter rauk ho ut i kvalifiseringa under sommarleikane i Barcelona, ingen av dei tre forsøka vart kjend gyldig. I 1993 vann ho den finske meisterskapen i spydkast for andre gong. Internasjonalt nådde ho ikkje opp, under VM 1993 vart ho nummer 13 og i EM 1994 heime Finland hamna ho på attandeplass. Ho slutta tevle i 1995.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Päivi Alafrantti|Päivi Alafrantti]]» frå ,  den 13. juni 2015.*  
**Denne artikkelen bygger på «[[:fi:Päivi Alafrantti|Päivi Alafrantti]]» frå ,  den 13. juni 2015.*
Judith Hermann

**Judith Hermann** () er ein tysk forfattar.

## Oppvekst og utdanning
Hermann vart fødd på sjukehuset St. Joseph i  Vest-Berlin. Ho vaks opp i bydelen Neukölln, der ho budde fram til midten av nitti-talet, då ho flytta til Prenzlauer Berg som ligg i det tidlegare DDR.

Hermann har ein mastergrad i tysk og i filosofi, ho har au gått på Die Berliner Journalistenschule. Medan ho tok journalistutdanninga, var ho i praksis med tyskavisa Aufbau som held til i New York. Det var medan ho var der ho oppdaga at noveller var hennar sjanger, og ho skreiv nokre av dei fyrste tekstene sine under opphaldet i USA.

Hermann arbeidde ei kort stund som frilansjournalist då ho kom tilbake til Berlin, men vart tildelt Alfred-Döblin stipendet av Die Berliner Akademie der Künste i 1997. Mottakarar av stipendet får dekt livsopphald frå tre til tolv månader medan dei bur og arbeider i Alfred-Döblin huset, som ligg i Wewelsfleth.

## Forfattarskap
Debuten kom ut i 1998, novellesamlinga *Sommerhus, senere*. Boka vart godt motteken og omsett til fleire språk. Hermann vart omtalt som «lyden av ein ny generasjon» og eit «kvinneleg vedunder». «Kvinneleg vedunder» (Fräuleinwunder) viser til generasjonen av unge, kvinnelege forfattarar som har oppnådd stor suksess, som Jenny Erpenbeck, Felicitas Hoppe, Zoe Jenny, Julia Zeh og Julia Frank. Sjølv om «Fräulein» er eit gamaldags uttrykk og politisk ukorrekt, vert det framleis brukt i litteraturkritikk. Hermann fekk Hugo-Ballprisen og Kleistprisen for *Sommerhus, senere*.

## Prisar
* 1999 : Bremer Literaturförderpreis
* 1999 : Hugo-Ball-Förderpreis, for *Sommerhus, senere*
* 2001 : Kleist-Preis, for *Sommerhus, senere*
* 2009 : Friedrich-Hölderlin-Preis der Stadt Bad Homburg
* 2014 : Erich-Fried-Preis

## Bibliografi
* 1998 : Sommerhus, senere (novellesamling, omsett til norsk av Gyldendal Norsk Forlag)
* 2003 : Bare gjengangere (novellesamling, omsett til norsk av Gyldendal Norsk Forlag)
* 2008 : Gaffa (novelle publisert i Bella Triste nr. 22)
* 2009 : Alice (novellesamling, omsett til norsk av Pelikan Forlag)
* 2014 : All kjærlighets begynnelse (roman, omsett til norsk av Pelikan Forlag)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Judith Hermann|Judith Hermann]]» frå ,  den 13. juni 2015.*
Philippe Clerc

**Philippe Clerc** () er ein sveitsisk tidlegare friidrettsutøvar frå Port-Valais, som tevla på sprintdistansane. Han vart europameister på 200 meter i 1969.

## Aktiv
Clerc vart sveitsisk meister på 200 m i 1966, ein prestasjon han gjentok i åra 1970-72. I 1967 sette han sveitsisk rekord på distansen med 20,7 sekundar, ei tid på europeisk toppnivå. 

Sommaren 1969 imponerte Clerc stort og forbetra på spesialdistansen 200 m den ni år gamle europarekorden med eitt hundredels sekund til 20,3 under stemne i Zürich. Dermed var han øvste favorittsjiktet ved EM i friidrett 1969 i Aten, der han innfridde og vann på tida 20,7 sekundar. Same sesongen forbetra han elles den nasjonale 100-meterrekorden til 10,2 sekundar. For sine prestasjonar vart han kåra til årets idrettsutøvar i heimlandet.

Dei neste tre sesongane var han god for tider på 20,8, 20,8 og 20,7. Han vart nummer fem på 200 m under friidretts-EM 1971 i Helsinki, medan han med 20,82 sekundar var nær å sikre seg semifinaleplass under sommarleikane i München i 1972, men rauk ut i mellomheatet.

Clerc vart sveitsisk meister på 100 meter fem år på rad; 1968-72.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Philippe Clerc|Philippe Clerc]]» frå ,  den 13. juni 2015.*
Alemannia Aachen

**Alemannia Aachen** (offisielt: Aachener Turn- und Sportverein Alemannia 1900 e. V.) er ein tysk fotballklubb og det største idrettslaget i byen Aachen i Nordrhein-Westfalen. Klubben vart skipa i 1900. 

Alemannia ber det underlege kallenamnet *Kartoffelkäfer*, «potetbillene» pga dei gule og svarte stripene dei har på draktene sine og som kan minna om mønsteret på coloradobiller.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Alemannia Aachen|Alemannia Aachen]]» frå ,  den 14. juni 2015.*