open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Apeks i astronomi

**Apeks** i astronomi kan syne til rørsla til jorda i forhold til sola, eller rørsla til sola gjennom Mjølkevegen.

Apeksen til jorda er det punktet på himmelen som rørsla til jorda i forhold til sola i ein gjeven augneblink er retta mot. Han ligg i ekliptikken, kring 90° vest for sola. 

Apeksen til solsystemet er på liknande vis det punktet på himmelen (nær stjerna ξ Herculis, sørvest for stjerna Vega) som sola, sett i forhold til dei klåraste stjernene, flyttar seg mot med ein snøggleik på 16,5-19,5 km/s. Det diametralt motsette punktet vert kalla solsystemet sitt *antiapeks*. 

## Kjelder
*Apeks: solsystemets apeks. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 21. mars 2015.
*Apeks: jordens apeks. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 21. mars 2015.
Apikal

**Apikal** er adjektivsforma av *apeks*. Det kan syne til:

* Apikal konsonant, ein konsonant som blir danna av tungespissen
* Apikal dominans, ein strategi der endeknoppar undertykker voksteren i øvrige knoppar på same skotet

## Sjå òg
* Apeks
Byen Nakhitsjevan

**Nakhitsjevan** (aserbajdsjansk Naxçıvan şəhəri) er ein by i Aserbajdsjan som er hovudstad i den autonome republikken Nakhitsjevan (som også Armenia har gjort krav på). Byen hadde 89&nbsp;500 innbyggjarar ved byrjinga av 2014. 

Nakhitsjevan ligg på vestsida av elva Nakhitsjevantjaj og ved forfjella til Zangezur. Byen ligg rundt 1000 moh. Han har jarnbanestasjon og flyplass. I 2007 opna ei ny bru over Aras-elva til Iran.

## Historie

Etter armensk tradisjon blei byen grunnlagd av den bibelske figuren Noah, og ein jordtopp på staden som skal vera grava hans blir framleis vitja av mange pilegrimar. Dei eldste ark-legendene ein kjenner frå Armenia stammar frå 1200-talet.

Nakhitsjevan var ein viktig by i dei armenske Artaxide-, Arshakide- og Bagratuni-dynastiet  frå 100-talet f.Kr. fam til 1000-talet. På 100-talet omtalte Ptolemaios byen som  Ναξουὰνα (Naxouana), og nokre forskarar har identifisert byen med Arxata som er nemnd av Strabon. Herodot skreiv at Araz-elva renn gjennom fjella i Matean til landet Nakhar. 

Den moderne historikaren Potts har hevda at Nakhitsjevan truleg var hovudstaden i  Siwnik-regionen av Armenia under sassanidane. Sebeos fortel at den austromerske keisaren Heraclius gjekk gjennom regionen under den bysantinske krigen mot sassanidane i 627-628. Andre armenske krønikeskrivarar nemner også at byen blei øydelagd av Heraclius før han gjekk vidare til Ganzak.

Tidleg på 1100-talet blei Nakhitsjevan hovudstad for staten til Atabek. Ved byrjinga av 1900-talet var byen distrikshovudstad i Erivan-guvernementet under Tsar-Russland.

## Kultur

Nakhitsjevan var utvald til å vera islamsk kulturhovudstad i 2018.

Byen har ei rekkje fine eldre og nyare byggverk, mellom anna ei rekkje mausoleum, som Momine Khatun-mausoleet frå 1100-talet,  Noah-mausoleet, Gulustan-mausoleet og Huseyn Javid-mausoleet frå 1900-talet. Byen har også nokre interessante moskear, som den stor-doma Juma-moskeen.

Byen har fleire museum, mellom anna eit friluftsmuseum, eit museum tileigna den tidlegare presidenten i Aserbajdsjan, Heydər Əliyev (Gejdar Alijev), som kom herfrå, og eit minnesmuseum (Xatıra Muzeyi) vigd den nasjonale striden mellom Armenia og Aserbajdsjan.

## Kjelder

----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nakhchivan (city)|Nakhchivan (city)]]» frå , og «[[:sv:Nachitjevan (stad)|Nachitjevan (stad)]]» frå  den 23. mars 2015.*  

## Bakgrunnsstoff
Tyrkiske folk

**Tyrkiske folk** er ulike folkegrupper som lever i nordlege, sentrale og vestlege Asia, i nordvestlige Kina og deler av austlege Europa. Dei snakkar språk som tilhøyrer den tyrkiske språkfamilien. Dei delar i varierande grad visse kulturelle trekk og historisk bakgrunn. Omgrepet «tyrkisk» femner om ei brei etnisk-språkleg gruppe av menneske som omfattar eksisterande samfunn som tyrkarar i Tyrkia, aserbajdsjanarar, tsjuvasjar, kasakhstanarar, tatarar, kirgisarar, turkmenarar, uighurar, usbekarar, basjkirarar, kasjgaiarar, gagausarar, jakutarar, krim-karaittarar, krimtsjakarar, karakalpakarar, karatsjaiarar, nogajarar i tillegg til tidlegare sivilisasjonar og folk som göktürkarar, kumanarar, kiptsjakarar, avarar, førbulgararar, turgesjarar, khazarar, seldsjukkar, osmanarar, mamelukkar, timuridar og moglegvis òg hunarar og xiongnu-folk.

## Utbreiing

Utbreiinga av folk med tyrkisk kulturell bakgrunn strekkjer seg frå Sibir, over Sentral-Asia og til Aust-Europa. I 2011 var tyrkiske folk den største folkegruppa i Sentral-Asia — Kasakhstan, Kirgisistan, Turkmenistan, Usbekistan og Aserbajdsjan, i tillegg til Tyrkia og Iran. I tillegg finst det tyrkiske folk på Krimhalvøya, dei aust-turkistanske regionane av vestlege Kina, nordlege Irak, Pakistan, Israel, Russland, Afghanistan og i landa på Balkan: Moldova, Bulgaria, Romania og tidlegare Jugoslavia. Ei lita mengd tyrkiske folk lever òg i Vilnius, hovudstaden i Litauen, og ei lita mengd bur i austlege Polen og den søraustlege delen av Finland.  Det finst òg betydelege folkesetnader av tyrkiske folk (opphavleg hovudsakleg frå Tyrkia) særleg i Tyskland, men òg i USA og Australia, hovudsakleg på grunn av arbeidsinnvandring frå og med 1960-talet.

Tidvis har etnografar gruppert tyrkiske folk i seks hovudgrupper: Oghuz-tyrkarar, kiptsjakarar, karlukarar, sibirarar, tsjuvasjar og jakutarar. Den førstnemnde gruppa har òg vore karakterisert som «vestlege tyrkarar», medan dei øvrige fem gruppene, i den same klassifikasjonen, har vore kalla for «austlege tyrkarar».

## Galleri

Kyzyl Shaman.jpg|Tuvinsk sjaman fra Kyzyl
File:Qashkai portrait.jpg|Kashkaityrkisk nomade i Shiraz i Iran
Kyrgyz Manaschi, Karakol.jpg|Kirgisisk forteljar
Kyrgyz Mother and daughter hostesses.jpg|Kirgisisk mor og dotter
Salar woman in Qinghai.jpg|Salar-kvinne i Qinghai i 1933


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tyrkerer|Tyrkere]]» frå ,  den 23. mars 2015.*  

## Bakgrunnsstoff

*Turkic Republics, Regions, and Peoples: Resources, University of Michigan
* Türkçekent Orientaals lenkjer for læring av tyrkisk språk
* Türkçestan Orientaals lenker til tyrkiske språk
* Krimtatarar. Vatankirim.net
Bernt Fauske

**Bernt Fauske** () var ein norsk predikant, skipseigar, kystskipper og forfattar frå Sykkylven. 

Fauske skipa reiarlaget A/S Brand-Båtane i Sykkylven på 1930-talet, og dreiv reiseverksemd for ungdom. Reiarlaget  eigde etterkvart fleire båtar kalla Brand, den siste, «Brand VII» frå 1968 til 18,1 var den tidlegare MS «Kvinnherad».

Ved salet av «Brand VII» vert verksemda avikla.
Det gamle slottet i Stuttgart

**Det gamle slottet** (tysk *Altes Scloss*) i Stuttgart ligg i sentrum av byen, som er hovudstaden i den tyske forbundsstaten Baden-Württemberg.

## Bildegalleri

Fil:Stuttgart-altes-schloss-innenhof.jpg|Frå borggarden
Fil:Stuttgart-schlosskapelle.jpg|Slottskyrkja
Fil:Baden-Württemberg, Stuttgart, Altes Schloss NIK 1458.JPG|Monumentet over hertug Eberhard I
Fil:Stuttgart AltesSchloss03.JPG|Altes Schloss sett frå marknadshallen
Fil:Altes Schloß Stuttgart.JPG|Hjørnetårn
Fil:Stuttgart Altes Schloss Stauffenberg.jpg|Minnestad over brørne Stauffenberg


## Bakgrunnsstoff
* Landesmuseum Württemberg
* Altes Schloss Stadt-Panorama – Interaktiv 360° Panorama av Altes Schloss
* Stauffenberg minnested
Himmelretning

**Himmelretningar** er dei fire hovudretningane på kompasset: nord, aust, sør og vest. dei fire himmelretningane svarar til dei fire gradverdiane på eit kompass: nord: 0 grader, aust: 90 grader, sør: 180 grader og vest: 270 grader. Enkelte kompass brukar eininga gon, der dei fire retningane svarar då til 0, 100, 200 og 300 gon.
Stundom vert himmelretningane òg omtalt som verdshjørne. 

## Fire himmelretningar
Med berre fire himmelretningar blir inndelinga av vinklane svært grov og strengt tatt vil ein kvar vinkel mellom 315 og 45 grader bli angitt som nord, ein kvar vinkel mellom 45 grader og 135 grader angitt som aust og så vidare. Fylgjande tabell angir dei primære vinklane for dei fire himmelretningane og yttergrenser for vinkelen:

## Åtte himmelretningar

I praksis treng ein ofte ein finare inndeling enn berre fire himmelretningar. For eksempel innan vêrvarsling er det vanlig å bruke åtte himmelretningar. En ny retning er då definert mellom kvar av dei fire hovudretningane: retninga nordaust er midt mellom nord og aust, retninga søraust er midt mellom aust og sør og så vidare.

## 16 himmelretningar

I enkelte tilfelle treng ein enda finare inndeling. På ny vert det definert ei ny retning mellom kvar av dei føregåande åtte himmelretningane. Dette gir fylgjande 16 himmelretningar:

## 32 himmelretningar

I nokre få tilfelle treng ein ei enda finare inndeling. Igjen vert ei ny retning definert mellom kvar av dei føregåande retningane. Dette gir 32 himmelretningar. I praksis vert ein slik inndeling lite brukt, men det var vanleg at gamle kompassroser var delt inn i 32 himmelretningar.
Drones

***Drones*** er det sjuande studioalbumet til det engelske alternativ rock-bandet Muse. Albumet blei produsert av bandet og Robert John "Mutt" Lange, og kom ut i Europa den 5.juni 2015 og 8.juni i Storbritannia av Warner Bros. Records og Helium-3.  Album-coveret er designa av den amerikanske kunstnaren Matt Mahurin. Albumet fekk blanda tilbakemeldingar.

## Innhald

## Medverkande
*Matthew Bellamy - gitar, vokal
*Christopher Wolstenholme - bass, koring
*Dominic Howard - trommer
*Robert John "Mutt" Lange - produksjon
*Matt Mahurin – albumcover

## Utgivingshistorikk

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Drones (Muse album)|Drones (Muse album)]]» frå ,  den 24. mars 2015.*
Synnøve Marie Sætre

**Synnøve Marie Sætre** () er ei norsk målkvinne frå Ørsta på Sunnmøre. Landsmøtet i Norsk Målungdom valde henne til leiar i 2015. Ved Landsmøtet i 2016 vart ho attvald som leiar. Tidlegare har ho vore sentralstyremedlem (2013–2014) og skrivar (2014–2015) i same organisasjonen.

Sætre har bakgrunn som lektorstudent ved Universitetet i Oslo, og var aktiv i Studentmållaget i Oslo før ho vart vald inn i sentralstyret i 2012. Hausten 2015 begynte ho på mastergradsstudiet i nynorsk skriftkultur ved Høgskulen i Volda. Sætre har trekt fram språk i skulen som si fremste språkpolitiske hjartesak.

## Kjelder
Apertursyntese

**Apertursyntese** er ein teknikk innanfor radioastronomien. Ein koplar saman mange små radioteleskop og byggjer opp (syntetiserer) det same biletet av ei kosmisk radiokjelde som ein ville fått med eit enormt radioteleskop, det vil sei eit bilete med høg oppløysing. Det same prinsippet vert nytta til å avbilde planetoverflater frå radarsatellittar med antenner med oppløysing avgjort av kor mange kilometer ho forflyttar seg i måleperioden (det vil sei ikkje av lengda til antenna)

Apertursynteseavbilding vart først utvikla for radiobølgjer av Martin Ryle og medarbeidarane hans ved Radio Astronomy Group ved Cambridge University. Martin Ryle og Tony Hewish fekk i lag Nobelprisen i fysikk for dette. 

## Kjelder
*Apertursyntese. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 21. mars 2015 frå https://snl.no/apertursyntese.
Apparent

**Apparent** er eit omgrep som tyder «tilsynelatande». Det vert mellom anna nytta innan astronomi. Apparent høgd er høgda til stjerna når ho ikkje er korrigert for refraksjon. Apparent bane er banen til ei dobbeltstjerne projisert inn på eit plan vinkelrett på synslinja eller himmelplanet. 

Storleiksklassen til ei stjerne, slik ein direkte avgjer denne på himmelen, vert kalla den apparente storleiksklassen. 

## Kjelder
*Apparent: astronomi. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 21. mars 2015 frå https://snl.no/apparent%2Fastronomi.
Fondi

**Fondi** er ein by og ein kommune i provinsen Latina i regionen Lazio i Italia. Kommunen har 39&nbsp;000 ibuarar og dekker ei flatevidd på 142,2, km². Byen ligg i ein dal ved foten av Auruncifjella og Ausoni-fjella, 8 moh ved Tyrrenhavet, 117 km søraust for Roma.

Dei gode klimatiske tilhøva og rikeleg tilgang på vatn har lagt til rette for intensiv utnytting av landarealet til produksjon av matvarer. Det lokale næringslivet er såleis i stor grad vendt mot landbruk. Fondi er verdas nest største handelsplass for ulike næringsmidlar, berre Paris er større. Kvart år vert omsett ca 1,15 millionar tonn varer. Dyrkinga av sitrusfrukter var lenge dominerande, i dei seinare åra har ein satsa mykje på dyrking av ulike grønsaker og frukter.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Fondi|Fondi]]» frå ,  den 24. mars 2015.*
Gaeta

**Gaeta** er ein hamneby og ein kommune i provinsen Roma i regionen Lazio i Italia. Kommunen har 21&nbsp;000 ibuarar og dekker ei flatevidd på 29,2 km². Byen ligg 130 km søraust for Roma, og er ein mykje søkt badeby i tida april-oktober. 

### Soge
Med si naturlege hamn er Gaeta kjend frå oldtida. I det fjerde hundreåret før Kristi fødsel kom byen under Romarriket. Etter romartida var Gaeta ei tid ein sjølvstendig bystat. Frå 800-talet var byen under kontroll av stendig skiftande herskarar. Frå 1135 rådde kongedømmet Sicilia over Gaeta, sidan kongedømmet Napoli.

Austerrike styrte byen etter omleiringa av Gaeta i 1707, medan Frankrike tok byen gjennom omleiringa av Gaeta i 1734. Austerrike frigjorde byen frå det franske herreveldet i 1815. I november 1848 slo paven seg ned i Gaeta, etter å ha rømt frå det revolusjonære Roma. Fyrst 10 månader seinare vende han tilbake til Vatikanet. 

Kong Frans av Begge Siciliar heldt til i Gaeta då han i februar 1861 overgav seg til styrkane til den italienske hærføraren Giuseppe Garibaldi, noko som innleia samlinga av Italia. Frå den tida og fram til 1940 opplevde Gaeta ei tid med stor vekst.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Gaeta|Gaeta]]» frå ,  den 24. mars 2015.*
Monocytopoese

**Monocytopoese** er prosessen der det blir danna monocyttar, og fylgjeleg makrofagar.

Prosessen kan framkallast av makrofagkolonistimulerande faktor.

Det er ein del av myelopoese.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Monocytopoese|Monocytopoese]]» frå ,  den 24. mars 2015.*
Makrofagkolonistimulerande faktor

**Kolonistimulerande faktor 1** (**CSF1**), også kjend som **makrofagkolonistimulerande faktor** (**M-CSF**), er eit utskild cytokin som påverkar hematopoetiske stamceller slik at dei differensierer til makrofagar eller andre relaterte celletypar. Eukaryote celler dannar også M-CSF for å nedkjempa intercellulære virusinfeksjonar. M-CSF fester seg til kolonistimulerande faktor 1-reseptor. Den deltek truleg også i utviklinga av morkaka.

## Struktur
M-CSF er eit cytokin. Den aktive forma av proteinet er å finne som eit ekstracellulært disulfid-lenkja homodimer, som truleg blir danna ved proteolytisk kløyving av membranbundne forlauparar.

Førebels har ein funne fire transkripsjonsvariantar som kodar for tre ulike isoformer av dette genet.

## Funksjon
M-CSF er ein hematopoetisk vekstfaktor som bidreg til proliferasjon, differensiering og styrking av monocyttar, makrofagar og progenitorceller i beinmergen. M-CSF påverkar makrofagar og monocyttar på mange måtar, mellom anna ved å stimulere auka fagocyttisk og kjemotaktisk aktivitet, samt ved å auke cytotoksisitet i tumorceller. Rolla til M-CSF er likevel ikkje avgrensa til monocyttar, makrofagar og andre avstammingar av desse cellene. Den samhandlar også med ein tilhøyrande membranreseptor (CSF1R eller M-CSF-R, som er koda for av proto-onkogenet *c-fms*) for å modulere proliferasjonen av tidlege hematopoetiske forlauparar. Den påverkar også fleire fysiologiske prosessar som er tilknytt immunologi, metabolisme, fertilitet og graviditet.

M-CSF som blir sloppe ut av osteoblastar (som følgje av endokrin stimulering av parathyreoideahormon) utøver parakrine verknadar på osteoklastar. M-CSF fester seg til reseptorar på osteoklastane og framkallar differensiering. Dette fører til auka kalsiumnivå i blodplasma gjennom resorpsjon (nedbryting) av knokkelvev. Epitelvevet i endometriet hjå gravide kvinner er kjenneteikna ved monaleg genuttrykking av M-CSF, samt ved høge nivå av reseptoren CSF1R i placentale trofoblastar. Forsking har vist at aktiveringa av trofoblastisk CSF1R frå høge nivå av M-CSF er vesentleg for normal embryonal implantasjon og utvikling av livmora. Nyleg forsking har også vist at M-CSF og CSF1R er til stades i mjølkekjertlane ved normal utvikling og neoplastisk vekst.

## Klinisk relevans
Lokalisert produksjon av M-CSF i åreveggane bidreg til utviklinga og framdrifta av aterosklerose.

M-CSF spelar ei rolle i kronisk aktivering av monocyttar, som fører til fleire metabolske, hematologiske og immunologiske forstyrringar i pasientar med kronisk nyresvikt.

## Samhandling
Makrofagkolonistimulerande faktor samhandlar med PIK3R2.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Macrophage colony-stimulating factor|Macrophage colony-stimulating factor]]» frå ,  den 24. mars 2015.*  
 

## Vidare lesnad
Pico Cristóbal Colón

**Pico Cristóbal Colón** er det høgste fjellet i Magdalena-departementet  i Colombia og har den femte største skardhøgda av alle fjell i verda. Fjelltoppen er ein del av fjellkjeda Sierra Nevada de Santa Marta. Med si høgd på 5775 meter, er Pico Cristóbal Colón likevel berre 42 kilometer frå den karibiske kysten, og blir derfor rekna som det høgste kystfjellet i verda.

Det er noko usemje om måletallet for høgda, og om rangering i høve til tvillingfjellet Pico Simón Bolívar, men dei fleste globale kjelder, held Pico Cristóbal Colón som det høgste med ein margin på ein meter. Det er semje om at dei to fjella er dei to høgste i Sierra Nevada de Santa Marta.

Det er ei permanent snøkappe på denne toppen og på dei nærliggande fjella. Fjelltoppen har fått namn etter Kristoffer Columbus. Pico Cristóbal Colón vart første gong klatra i 1939 av W. Wood, A. Bakerwell og E. Praolini.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:es:Pico Cristóbal Colón|Pico Cristóbal Colón]]» frå ,  den 24. mars 2015.*  
  
;Referansar


;Notar


## Bakgrunnsstoff
*Thomas Laussermair: Blogg om å (ikkje) klatre på Pico Cristóbal Colón
Makrofag

**Makrofagar** (latin: *macrophagocytus*; av gresk *makros* 'stor', og *phagein* 'ete', «kjempe-etarar»; forkorta **MΦ**) er ein type kvit blodcelle som omsluttar og fordøyar celleavfall, framandpartiklar, mikrobar og kreftceller gjennom ein prosess kalla fagocytose. Makrofagar blei fyrste gong oppdaga i 1884 av den russiske biologen Élie Metchnikoff. Dei finst i nær sagt alle vev, der dei patruljerer etter potensielle patogen gjennom amøboid rørsle. Dei spelar ei kritisk rolle i det ikkje-spesifikke forsvaret (medfødd immunitet), og bidreg med å iverksetje spesifikke mekanismar (tileigna immunitet) ved å rekruttere andre immunceller som til dømes lymfocyttar. Dysfunksjonelle makrofagar kan valde alvorlege sjukdommar som til dømes kronisk granulomatøs sjukdom, som fører til hyppige infeksjonar.

Makrofagar aukar betennelsesrespons, stimulerer immunsystemet, verkar antiinflammatorisk og dempar immunreaksjonar ved å sleppe ut cytokinar. Makrofagar som fremjer betennelse blir kalla M1-makrofagar, medan dei som dempar betennelse og fremjer vevsreparasjon blir kalla M2-makrofagar. Denne ulikskapen speglar seg i stoffskiftet deira, der makrofagane har ei unik evne til å metabolisere ei aminosyre, arginin, til anten eit «drepemolekyl» (nitrogenoksid) eller eit «reparasjonsmolekyl» (ornitin).

Makrofagane hjå menneske er om lag 21 mikrometer i diameter, og blir danna ved differensieringa av monocyttar i veva. Dei kan identifiserast ved bruk av flowcytometri eller immunhistokjemisk farging, der ein ser etter spesifikk uttrykking av ulike protein som til dømes CD14, CD40, CD11B, CD64, EMR1 (menneske)/F4/80 (mus), lysozym M, MAC-1/MAC-3 og CD68.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Macrophage|Macrophage]]» frå ,  den 25. mars 2015.*
Henry Gray

**Henry Gray** () var ein engelsk anatom og kirurg, mest kjend for å ha gjeve ut boka *[[Gray's Anatomy]]*. Som 25-åring blei han vald inn som Fellow of Royal Society.

## Liv og gjerning
Gray blei fødd i Belgravia i London i 1827, og levde store delar av livet sitt i London. I 1845 byrja han å studere ved St George's Hospital i London, som den gong låg i Belgravia, men som no er flytt til Tooting. Dei som kjende Gray, skildra han som ein nitidig og metodisk arbeidar, ein som lærte seg anatomi gjennom ein langsam, men effektiv prosess, nemleg ved å dissekere kroppane sjølv.

I 1848, medan han framleis studerte, mottok han Royal College of Surgeons-prisen for artikkelen «The Origin, Connexions and Distribution of nerves to the human eye and its appendages, illustrated by comparative dissections of the eye in other vertebrate animals» (*Opphav, forbindelsar og fordeling av nervar til [[auga|menneskeauga]] og tilknytte vedheng, illustrert ved komparative samanlikningar med auga i andre ryggbeinsdyr*). I 1852 blei han vald inn som medlem av Royal Society, og i det fylgjande året mottok han Astley Cooper-prisen på 300 guineamyntar for avhandlinga «On the structure and Use of Spleen» (*Om strukturen og funksjonen til [[milt]]en*).

I 1858 gav han ut den fyrste utgåva av Anatomy, som omfatta 750 sider og 363 illustrasjonar. Til dette fekk han hjelp frå Henry Vandyke Carter, ein dyktig teiknar og tidlegare anatomiførelesar på St George's Hospital. Dei makelause teikningane til Carter var truleg ein viktig grunn til at boka blei så raskt populær. Den fyrste utgåva var dedisert til Sir Benjamin Collins Brodie. I 1860 kom den andre utgåva. Boka blir fortsatt publisert under tittel *Grays Anatomy*, og blir rekna som ei viktig og autoritativ lærebok for medisinstudentar.

Gray heldt fram med å førelese i anatomi ved St George's Hospital, og i 1861 kandiderte han som assisterande kirurg.

## Død
Gray pådrog seg koppar medan han passa på ein sjuk nevø. Nevøen overlevde, men Gray døydde i London den 13. juni 1861. Han blei gravlagd ved St James Pancreas and Highgate Cemetery.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Henry Gray|Henry Gray]]» frå ,  den 25. mars 2015.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Gray's Anatomy (1918). Den tjuande utgåva av *Gray's Anatomy* på nett.
Irsk setter

**Irsk setter** er ein hunderase som oppstod i  Irland. Han er kjenneteikna av lang raud pels. Setteren har vore brukt som jakthund og tilhøyrer dei klassiske fuglehundane. 

Ein har brukt irsk setter til å jakta på ulike typar fugl, men særleg storfugl. Irsk setter er rekna som ein god familiehund; han er er snill, godlyndt, venleg og mild av temperament. Hundane treng mykje mosjon.

## Kjelder
Energidrikken Rockstar

**Rockstar** (reklamert for under merkenamnet **ROCKST★R**) er ein energidrikk. Han vart lansert i 2001 i USA. Drikken vert laga i Nevada i Las Vegas. I 2013 var han tilgjengeleg i meir enn 20 smakar og i meir enn 30 land. 

## Kjelder:
Engelsk Wikipedia
Irsk terrier

**Irsk terrier** er ein hunderase som oppstod i Irland. Han er ein terrier som har vore brukt som jakthund til småviltjakt og til å vakta hus og heim. Han er ikkje kattevennleg. 

## Fotogalleri


File:Irish-terrier.jpg|Irsk terrier
File:IrishTerrierSydenhamHillWoods.jpg|Irsk terrier
File:Terier irlandzki pl.jpg|Irsk terrier
File:Irish Terrier agility jump.jpg
File:Irish Terrier from 1915.JPG|Illustrasjon av irsk terrier frå rundt 1915
File:Playing with butters.jpg|Irsk terrier-valp


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Guillermo Sara

**Guillermo Sara** () er ein argentinsk fotballspelar som i 2015 spela for CA Lanús i den argentinske fotballigaen.
Franco Nones

**Francesco Nones**, kjend som **Franco Nones**, () er ein italiensk tidlegare langrennsløpar frå Castello-Molina di Fiemme i Trento-provinsen. Han vart olympisk meister på 30 km i 1968, og vann ein bronsemedalje i 4 x 10 km stafett med Italia under Ski-VM 1966. Nones var den fyrste italienske langrennaren som vann ein OL-medalje.

## Aktiv
Nones deltok i Vinter-OL 1964 i Innsbruck og vart nummer ti på 15 km. Seinare i OL-sesongen kom han fjerdeplass på femmila i Holmenkollen. I 1965 vart han nummer tre på 15 km i Lahti.

Under ski-VM 1966 i Oslo kom Nones på sjetteplass på 30 km, og gjekk andreetappen for det italienske stafettlaget som tok bronsemedaljene. Året etter vart han berre numme 14 på 15 km i Holmenkollrenna.

På opningdistansen 30 km under Vinter-OL 1968 i Grenoble stod Nones for ei av dei største overraskingane i langrennsløypa. Her vann han gullmedaljen på 30 km med eit forsprang på 50 sekundar til sølvvinnaren Odd Martinsen, den finske skikongen Eero Mäntyranta vart nummer tre. Nokre veker etter OL deltok Nones i Holmenkollen, og vart nummer åtte og ni i dei to renna. I 1969-sesongen hamna han på 14. plass på 15 km i Holmenkollen.

## Kjelder
* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
Tom Kristiansen

**Tom Kristiansen** () er ein norsk tidlegare skihoppar frå Oslo som i mars 1980 vart den fyrste nordmannen som vann eit verdscuprenn i skihopping. Han var medlem av Årvoll Idrettslag.

## Karriere
Under noregsmeisterskapen i Marikollen i 1975 var Johan Sætre klart best, med Tom Kristiansen på ein rimeleg klar andreplass. Men dei neste sesongane gjorde Årvoll-hopparen lite av seg i hoppbakken.

Kristiansen overraska stort då han 10. mars 1980 i franske Saint Nizier vann eit hopprenn i verdscupen framfor austerrikaren Alois Lipburger, med sin eigen landsmann Tom Levorstad på tredjeplass. Det var den aller fyrste sigeren til ein nordmann i eit renn i verdscupen i skihopping, få månader etter turneringa var sett i gang.

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
*Ski-NM 1975: Sølvmedalje i normalbakken i Rælingen
*Ski-NM 1976: Nr 11 i normalbakken i Fåvang
*Ski-NM 1979: Nr 5 i storbakken i Bærum
*Ski-NM 1980: Nr 6 både i normalbakken i Asker og storbakken i Meldal

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar
Norsk folkemusikklag

**Norsk folkemusikklag** (**NFL**) er ein norsk frivillig organisasjon som har som føremål å inspirera til forsking, dokumentasjon og formidling av kunnskap om folkedans og folkemusikk. NFL vil vera ein møteplass og eit fagleg forum for dei som til dagleg arbeider med folkemusikk og folkedans, og for alle andre som er nysgjerrige på vitskaplege perspektiv på dette fagfeltet. I tillegg til å vera ein organisasjon for forskarar og andre fagleg tilsette rekrutterer NFL medlemmer blant studentar, utøvarar og andre som er generelt interesserte i kulturhistorie og folkemusikk. 

NFL vart stifta i januar 1948, med Ole Mørk Sandvik som første formann. Han hadde vore til stades på skipingsmøtet til International Council for Traditional Music (ICTM, då IFMC) i London, september 1947. Etter dette reiste han heim for å skipa Norsk folkemusikklag som nasjonalt lag med same føremål. Dei nasjonale laga skulle vera støttespelarar for den internasjonale organisasjonen. Styret i NFL fungerer som nasjonalkomité. O. M. Sandvik var formann i laget heilt fram til 1965. I ein periode var han òg visepresident i ICTM. Kontigenten frå laget til ICTM var betalt av departementet. I 1965 overtok Reidar Sevåg vervet som formann i Norsk folkemusikklag.

Etter nokre år med svak aktivitet, kom eit vendepunkt i 1979 då verdskonferansen til ICTM vart lagt til Oslo. Laget fekk då ny giv og kom fram att i lyset. Rolf Myklebust, som var aktiv i ICTM, var ein av pådrivarane, medan Noregs Ungdomslag gjorde mykje av sekretærarbeidet under konferansen. Dette vart startskotet for ei meir utoverretta verksemd for laget. Tellef Kvifte overtok leiarvervet etter Reidar Sevåg i 1980, før Ingrid Gjertsen tok over i 1982. I samband med 100-årsjubileet for Arne Bjørndal, vart det dette året arrangert fagseminar og konsert. Jubileet samla mykje folk og laget fekk mange nye medlemmar. Dette vart starten til det årlege fagseminaret til laget. 

Leiarar i Norsk folkemusikklag dei seinare åra: Bjørn Aksdal 1988–1992, Rolf Karlberg 1992–1993, Ruth Anne Moen 1993–1998, Gunnar Stubseid 1998–2001, Ragnhild Knudsen 2001–2005, Bodil Haug 2005–2006, Geir Egil Larsen 2006–2007, Siri Mæland 2007–2010, Ola Graff 2010–2012, Anne Murstad 2012–2013, Bjørn Aksdal 2013–2023 og Jon Hjellum Brodal 2023–.

Norsk folkemusikklag gir òg ut det vitskaplege tidsskriftet Musikk og tradisjon.

## Bakgrunnsstoff
*
Matematisk filosofi

**Matematisk filosofi** er ei grein innan filosofien som handlar om det filosofiske grunnlaget for matematikken, som prøvar å svare på spørsmål omkring fundamentale antakingar innan matematikken og følgjer av desse. Eit av hovudmåla med matematisk filosofi er å skildre matematikken sin eigenart og metode, gjerne i høve til andre vitskapar. Eit anna mål er å definere matematikken si rolle i dagleglivet til menneske. På grunn av den indre logikken og strukturen ein finn i matematikk som fag gjev det den matematiske filosofien ei særstilling innan filosofien. Matematikken kan også i seg sjølv seiast å vere ei grein av filosofien, og særskild ein del av logikken. Dette synet vert gjerne kalla det logikistiske synet.

## Viktige spørsmål
Filosofien stiller ei lang rekkje spørsmål om matematikken. Dette er ikkje ei utfyllande liste. 
* Kva inneber det å tale om matematiske objekt? 
* Kva er målet med matematiske undersøkingar? 
* Kva rolle har mennesket i matematiske undersøkingar? 
* Kva er matematisk kunnskap? 
* Kva relasjon har den abstrakte, matematiske verda med den fysiske røyndomen? 
* Kva relasjon har matematikken med logikken? 
* Kva relasjon har matematikken med andre vitskapar? 
* Kva rolle har språk og hermeneutikk i matematikken? 
* Kva er matematikken si rolle i kunst? 

## Grunnsyn
Den matematiske filosofien deler seg i to hovudretningar, som skil seg frå kvarandre i synet på matematikken sitt høve til røynda, realisme og anti-realisme. Det spørsmålet som desse to retningane gjev ulike svar på er om matematiske objekt eksisterer i røynda. 

### Realisme
Matematisk realisme er den fyrste hovudretninga, og har som grunnsyn at matematiske objekt og relasjonar eksisterer i røynda, og ikkje berre som førestellingar.  

### Anti-realisme
Matematisk anti-realisme inneber, i motsetnad til realismen, at matematiske objekt er ikkje-eksisterande. Dei er berre førestellingar eller idear, og kan dermed ikkje eksistere uavhengig av den som ser føre seg desse ideane. 

## Kjelder
Torleiv Stadskleiv

**Torleiv Jørgensson Stadskleiv** () var ein norsk biletkunstnar frå Bø i Telemark, der han budde mest heile livet.

På 1880-talet var Stadskleiv ei tid elev hos Erik Werenskiold og Christian Krohg. Kring 1900 studerte han i København under leiing av Kristian Zahrtmann.

Våren 1895 flytta den unge og talentfulle biletkunstnaren Halfdan Egedius til Bø. Egedius og Stadskleiv utvikla ein tett vennskap og påverka kunsten til einannan. Egedius kjende verk *Drømmeren* portretterar Stadskleiv.

Stadskleiv, som var ein framifrå teiknar, henta dei fleste av sine landskapsmotiv frå skog- og fjellnaturen i Telemark. Bileta er gjerne forma i ein romantisk stil, som i mangt kan minne om kunsten til Werenskiold og Egedius.

I 1967 gav Aschehoug ut ein biografi om Torleiv Stadskleiv, skriven av bilethoggaren Dyre Vaa.

Stadskleiv er heidra med ein statue på Bø stasjon.

## Kjelder
Bharat Mata

**Bharat Mata** (hindi, frå sanskrit , *Bhārata Mātā*) eller *Moder India* (sanskrit også , *Bhāratāmbā*) er ei personleggjering av India og eit nasjonalsymbol for landet. Mor India har gjerne form som ei modergudinne, og minner mykje om gudinna Durga. Ho er som regel avbilda i ein safranfarga sari med eit indisk flagg, og i nokre høve saman med ei asiatisk løve.
Ho kan også framstillast saman med eit kart over India, eller berre som eit kart.

## Historie

Førestillinga om  Bhāratmātā voks fram saman med den indiske frigjeringsrørsla på 1800-talet. Eit skodespel av Kiran Chandra Bannerjee med tittelen *Bhārat Mātā* blei først framført i 1873. Ein viktig song for rørsla og seinare den indiske nasjonalsongen, «Vande Mataram»  - 'Eg priser dykk, moder' - blei innført gjennom *Anandamath*, Bankim Chandra Chatterji sin roman frå 1882. 

Det finst tempel til Gudinna i Varanasi, der Mahatma Gandhi opna Bharat Mata Mandir ved Mahatma Gandhi Kashi University i 1936, og i Haridwar, der tempelet blei bygd av Vishwa Hindu Parishad (VHP) og innvigd av dåverande statsminister Indira Gandhi i 1983.

I tillegg er det sett opp statuar til henne fleire stader i landet.
«Bharat Mata ki Jai’» ('Siger for Moder India') er offisielt motto for den indiske hæren.

## Framstillingar i kulturen
Den bengalske kunstnaren Abanindranath Tagore avbilda Bhārat Mātā som ei safrankledd hindugudinne med fire armar som heldt Vedaene, risaks, ein bønekrans og eit kvitt klede i 1905. 

Hindidiktaren Sumitranandan Pant skildra Bharat Mata i eit dikt med same namn som lik ei undertrykt landsbykvinne, med elvane Ganges og Yamuna forma av tårene hennar.

I 1957 hadde Mehboob Khan stor suksess med hindifilmen *[[Mother India]]*, der Nargis spelte ei fattig landsbykvinne og mor med mange gudinnekvalitetar. 

Kunstnaren M.F. Husain opplevde store kontroversar for sitt måleri av ei naken kvinne over eit kart av India frå 2006. Bildet blei tolka som å visa Bharat Mata, og Husain blei rettsforfølgd og måtte reisa i eksil.

## Kjelder

----

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bharat Mata|Bharat Mata]]» frå , og «[[:en:Mother India|Mother India]]» frå  den 26. mars 2015.*
Stephan Sinding

**Stephan Abel Sinding** () var ein norsk-dansk bilethoggar fødd i Trondheim. Han var bror av toneskaparen Christian Sinding og kunstmålaren Otto Sinding.

## Liv og gjerning

Sinding studerte jus og filosofi ved universitetet i Christiania frå 1865. Interessa for kunst 
førte til at han 1870-72 gjekk på Den kongelige Tegneskole i same byen. I 1872 reiste han til Berlin, der han var elev hos seinklassisisten Albert Wolff fram til vinteren 1874. Derifrå la han turen innom Paris og London.

Gjennombrotet kom i 1882 med *Barbarkvinde bærer sin dræbte søn bort fra slaget*, eit verk den danske, rike bryggerieigaren Carl Jacobsen kjøpte. Sidan kom Jacobsen til å kjøpe opp ein stor del av Sindings seinare arbeid.

Åra 1880-83 budde Sinding i Roma. Han busette seg så i København og vart dansk statsborgar i 1890. Til opninga av det norske Nationaltheatret i 1899 laga han statuane av Bjørnstjerne Bjørnson og Henrik Ibsen. Hovudverket er likevel *Moder Jord* frå 1900, det står utstilt ved Ny Carlsberg Glyptotek i København. 

Frå 1910 budde Sinding i Paris. Dei siste åra av livet modellerte han falne frå den første verdskrigen, som hadde prega han sterk. Han gav ut sjølvbiografien *En billedhuggers liv* i 1921, året før han døydde. Han døydde i Paris vart gravlagd på Père Lachaise-kyrkjegarden.

## Utvalde verk
**Vølund smed*, 1873 
**Hylas*, ca. 1880
**Slaven*, 1878
**Frise*, 1891 
**Enken*, 1892 
**Henrik Ibsen*, 1899
**Bjørnstjerne Bjørnson*, 1899
**Moder Jord*, 1900 
**Ole Bull*, 1901
**Valkyrjen*, 1908 
**Angelus*, 1913 
**L'Offrande*, 1918

## Galleri

Stephan Sinding - Un homme et une femme.jpg|*Un homme et une femme*, ca. 1891
Ibsen sculpture Nationaltheatret.jpg|*Henrik Ibsen* (1899)  Nationaltheatret i Oslo
Statue Bjørnson Nationaltheatret.jpg|*Bjørnstjerne Bjørnson* (1899) Nationaltheatret i Oslo
Stephan Sinding - Electra.jpg|*Electra* ved Kongens Nytorv i København
Valkyrie, Copenhagen.jpg|*Valkyrjen*  (1908), Churchillparken i København
Stephan Sinding-Verwitwet.jpg|*Verwitwet* (ca. 1910)  Ny Carlsberg Glyptotek
Stephan Sinding- Adoration I.jpg|*Adoration I*	(ca. 1910)  Ny Carlsberg Glyptotek
Stephan Sinding-Barbarenmutter.jpg|*Barbarenmutter* (ca. 1910)
Stephan Sinding-Captive mother-Ny Carlsberg Glyptotek.jpg|*Fangen Moder*Ny Carlsberg Glyptotek


## Bibliografi
*

## Kjelder

* 
*«Stephan Sinding» i Norsk biografisk leksikon
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Stephan Sinding|Stephan Sinding]]» frå ,  den 26. mars 2015.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Learning to Fly av Tom Petty

«**Learning To Fly**» er ein song av Tom Petty and the Heartbreakers. Han vart skriven i 1991 av Tom Petty og Jeff Lynne for albumet *[[Into the Great Wide Open]]*. Heile songen er basert på fire enkle akkordar (F, C, a-moll og G). Songen vart ein liten hit for Petty. 

B-sida til singelen var «Too Good To Be True».

## Musikarar
*Tom Petty - akustisk gitar, vokal
*Mike Campbell - sologitar, slidegitar
*Howie Epstein - korvokal
*Benmont Tench - elektrisk piano
*Stan Lynch - trommer, perkusjon
*Jeff Lynne - gitar, synthesizer, bass, korvokal

## Singellister
«Learning to Fly» vart gjeven ut som den første singelen frå *Into the Great Wide Open* og nådde 28. plassen på den amerikanske ''Billboard'' Hot 100. Han vart òg den mest suksessrike singelen hans på *Billboard* Album Rock Tracks-lista, og nådde toppen av lista, der han låg i seks veker. «Learning to Fly» gjekk først inn på lista i Storbritannia, der han nådde 46. plassen. 

## Andre versjonar
Bonnie Tyler gav ut «Learning To Fly» som singel i 2003 frå albumet *[[Heart Strings av Bonnie Tyler|Heart Strings]]*. Singelen selde dårleg. Lady Antebellum spelte songen i 2010 for den digitale EPen «iTunes Session».

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Learning to Fly (Tom Petty song)|Learning to Fly (Tom Petty song)]]» frå ,  den 26. mars 2015.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
*
Songen Into the Great Wide Open

«**Into the Great Wide Open**» er den tredje songen på albumet *[[Into the Great Wide Open]]* frå 1991 av gruppa Tom Petty and the Heartbreakers.

Musikkvideoen for singelen vart regissert av Julien Temple, og hadde med  Johnny Depp i rolla som Eddie Rebel, Gabrielle Anwar som kjærasten hans, Faye Dunaway som manageren hans og roller av Tom Petty som scenearbeidaren Bart, Terence Trent D'Arby, manageren til Petty Tony Dimitriades, Chynna Phillips frå Wilson Phillips og Matt LeBlanc, seinare frå *[[Friends]]*. Videoen vart filma under filminga av *[[Arizona Dream]]*, som både Depp og Dunaway spelte i. 

## Lister

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Into the Great Wide Open (song)|Into the Great Wide Open (song)]]» frå ,  den 26. mars 2015.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Mary Jane's Last Dance

«**Mary Jane's Last Dance**» er ein song skriven av Tom Petty og spelt inn av det amerikanske rockebandet Tom Petty and the Heartbreakers. Han vart spelt inn 22. juli 1993, medan Petty spelte inn soloalbumet *[[Wildflowers av Tom Petty|Wildflowers]]*, og vart produsert av Rick Rubin, gitaristen Mike Campbell og Petty sjølv. Innspelinga vart den siste med trommeslagaren Stan Lynch, før han slutta i 1994. Songen vart gjeven ut på *[[Greatest Hits av Tom Petty|Greatest Hits]]* i 1993. Singelen nådde 14. plassen på ''Billboard'' Hot 100, og vart den første topp 20-hitten hans i USA i 1990-åra, og songen toppa *Billboard* Album Rock Tracks-lista i to veker.

## Musikkvideo
Musikkvideoen, som vann MTV sin pris for beste mannlege video i 1994, syner Petty som ein likhusassistent som tar med seg ei død kvinne heim (spelt av Kim Basinger) for ein middagsdate. Ein scene i videoen der den døde kvinna har på seg ein bryllaupskjole i eit rom fullt av vokslys, er laust basert på ein passasje i Charles Dickens-romanen *[[Great Expectations]]*.

## Lister

### Årslister

## Andre versjonar
* I 2010 gav songar/låtskrivaren Derwood ut ein southern rock/reggae-versjon av songen. 

* I 2005 gav Keller Williams ut ein bluegrass-versjon, som kombinerte Petty-songen «Breakdown», og vart kalla «Mary Jane's Last Breakdown» på albumet *[[Grass av Keller Williams|Grass]]*.

* I 2006 hevda ein amerikansk radiostasjon at Red Hot Chili Peppers-songen «Dani California» var eit plagiat av «Mary Jane's Last Dance», og hevda at Petty burde saksøkte Chili Peppers. Rick Rubin hadde produsert begge songane. Petty svarte med å sei at han ikkje kom til å gå til sak, og at det var mange rockesongar som likna kvarandre. Hovudriffet i songen til Petty er på side lik hovudriffet i ein annan song kalla «Waiting for the Sun» frå 1992 av The Jayhawks. The Jayhawks var oppvarmingsband for Petty-turneen i 1992 og Benmont Tench spelte på begge.
* I 2013 gav Kenny Chesney ut ein song kalla «Pirate Flag». Denne har på liknande vis som med Red Hot Chili Peppers blitt samanlikna med «Mary Jane's Last Dance», særleg måten versa vert sungen på.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mary Jane&#39;s Last Dance|Mary Jane&#39;s Last Dance]]» frå ,  den 26. mars 2015.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Solkross

**Solkross**, som vanlegvis vert kalla **hjulkross**, er ein krosstype danna av ein gresk kross (likearma kross) innanfor ein sirkel. Endane på krossarmane på ein solkross (hjulkross) rører ved sirkelen, i motsetnad til på ein ringkross (keltisk kross), der sirkelen bryt dei fire krossarmane nærare sentrum på den likearma krossen. Denne gamle geometriske figuren er kjent frå alle store kulturar ikring i verda. Han finst til dømes i norske og nordiske helleristningar, som vigslingskrossar i kyrkjer frå mellomalderen, på gravmonument og likeins som kjenneteikn i segl og bumerke. 

Namnet *solkross* vart tatt i bruk på 1800-talet, under påverknad av tysk «romantisk» historietolking. Eit meir nøytralt og treffande namn er *hjulkross*, for figuren minner meir om eit hjul med fire eiker enn ein solfigur med strålar frå eit midtpunkt og/eller i ein sirkel. Nemninga *hjulkross* har difor vorte den vanlegaste i dei fleste samanhengane. I helleristingar kan til dømes hjul på vogner vere teikna som hjulkross, og på den vidgjetne solvogna frå dansk bronsealder, der ei framstilling av solskiva er plassert på ei vogn med hjul, er hjula forma som hjulkross.

Nazistiske teoriar sette figuren i samband med hakekrossen og hans mange variantar, særleg når hakane i hakekrossen er bogne. Hakekrossar med bogne hakar kan - med litt velvillig fortolking - likna på ei sol med strålar eller eit roterande hjul danna av lyn- eller flammestrålar frå eit midtpunkt.

I 1933 vart solkrossen i dei «nasjonale» fargane gull på raudt (frå Noregs riksvåpen) innført som offisielt merke for Quislings parti, Nasjonal Samling. Då NS under krigen vart «statsberande parti», vart solkrossmerket i kombinasjon med ei stilisert ørn med utspilte venger (etter tysk førebilete) tatt i bruk som statssymbol som eit alternativ til riksvåpenet. Blant anna erstatta det riksvåpenet på tenestemerke (frimerke for offentlege brev) frå hausten 1942. Ørna kan sjåast på som anten å sitta på krossfiguren eller å bera han i klørne. Denne krossforma er lite brukt i Noreg etter 1945. 

## Bakgrunnsstoff

* Kostveit, Østmoe Åsta: *Kors i kake, skurd i tre. Tegn og symboler i folkekulturen*. Landbruksforlaget 1997. ISBN 82-529-2231-7
*Hans Cappelen og Knut Johannessen (red.): *Norske kommunevåpen*, Oslo 1987, side 204
* Hans Cappelen: «Bumerker i Norge – en oversikt» i Anders Bjønnes m.fl. (red.): *Segltegninger fra hyllingene i Norge 1591 og 1610*, Norsk Slektshistorisk Forening, Oslo 2010, side 60
Charles W. Patchell

**Charles Watson Patchell** () var ein britisk lærar og fjellklivar som ofte ferierte i Noreg frå 1880-åra til 1939. Han var fyrstemann til topps på ei rad norske fjell, særleg i Sunnmørsalpane.

## Liv
Patchell underviste ved det som i dag heiter Glenalmond College frå 1892 til 1923, der han underviste i språkfaga gresk, latin og engelsk. Den privateigde internatskulen ligg i regionen Perth and Kinross.

I dei lange sommarferiane reiste ungkaren Patchell ofte til Noreg, der han la ut på fotturar og kleiv i fjella. Sommaren 1887 møtte han den norske fjellføraren Johannes Vigdal på Eidsbugarden. Gjennom mange år gjekk så dei to på turar i lag, mellom anna var dei 20 gongar på Jostedalsbreen. Fleire av fjellferdene var pionerturar. I 1895 klatra dei to til topps på Søre Dyrhaugstind, året etter tok dei seg fobi Halls hammer på Skagastølsryggen.

Patchell fekk høyre om Sunnmørsalpane i 1888, og det var til dette området han seinare oftast la sine sommarturar. Han var til topps på Kviteggja i 1890. I 1892 besøkte han fjordbygda Øye i dåverande Hjørundfjord kommune, og det då eittårgamle Hotel Union for fyrste gong. Fram til 1914 og utbrotet av fyrste verdskrigen, var han så å seie årleg innom hotellet på Øye.

I tida frå 1894 til 1908 stod Patchell for 14 fyrstebestigningar på Sunnmøre. Han var på
Romedalstinden, Blåtindane, Randerstoppen, Mohnstoppen og Ytstenestinden, Jakta, Risenosa, Litjehornet, Brunstadhornet, Nøre Smørskredtinden og Nøvedalstinden.

Etter Patchell pensjonerte seg i 1923 reiste han årleg til Sunnmøre. Han vart nærast ein liten institusjon i bygda på Øyelandet, kom kvar vår straks før 17. mai. På sjølve nasjonaldagen vart Patchelleikane avvikla med premiar til deltakarane. I 1927 vart Patchellhytta reist i fjelldalen Habbostaddalen, delfinansiert av Patchell. Denne turisthytta, som er eigd av Ålesund-Sunnmøre Turistforeining, var i bruk til ei ny og større hytte vart reist i nærleiken i 1964. Seinare er den eldste Patchellhytta restaurert.   

Patchell var medlem av Alpine Club i London og av Scottish Mountaineering Club. I 1932 vart han utnemnd til medlem av Norsk Tindeklub, heidersmedlem i Ålesund-Sunnmøre Turistforeining var han frå 1935. Ved utbrotet av andre verdskrigen reiste han heim for siste gong.

Ein bautastein til minne om Patchell vart reist i 1948 ved Riksveg 655, lengst framme på garden Øye.

## Kjelder
*Jakob E. Øye: «C. W. Patchell» i *Frå Hjørundfjord*. Årsskrift nr. 8 - 1986. 
*«Charles Watson Patchell» i *Sunnmøre: Fra Tare til tind*. Årbok 2003 for Den Norske Turistforening.
Aquaridane

**Aquaridane** er ei gruppe meteorsvermar som verka å stråle ut frå stjernebiltet Vassmannen:
*Eta Aquaridane
*Kappa Aquaridane
*Nord-Delta Aquaridane
*Nord-Iota Aquaridane
*Sør-Delta Aquaridane
*Sør-Iota Aquaridane
*Tau Aquaridane

Dei har maksimum omkring 4. mai med kring 12 meteorar per time. Svermen varer kring 10 dagar og er assosistert med kometen Halley.

## Kjelder
*Aquaridene. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 21. mars 2015 frå https://snl.no/Aquaridene.
Claudes syndrom

**Claudes syndrom** er eit syndrom som skuldast hjernestammeslag som er kjenneteikna ved oculomotoriusparese, kontralateral hemiparese, kontralateral ataksi og kontralateral hemiplagi i den nedre delen av andletet, tunga og skuldra.

## Årsak og symptomatikk

Claudes syndrom skuldast vanlegvis infarkt av midthjernen som følgje av okklusjon av *[[arteria cerebri posterior]]*. Lesjonen er vanlegvis eit unilateralt infarkt av *[[nucleus ruber]]* og *[[pedunculus cerebri]]* som påverkar delar av midthjernen:

Claudes syndrom liknar veldig på Benedikts syndrom.

### Andre årsaker
Stenose av *arteria cerebri posterior* kan mogelegvis utløyse Claudes syndrom.

## Historie
Syndromet er oppkalla etter Henri Charles Jules Claude, ein fransk psykiater og nevrolog, som skildra tilstanden i 1912.

## Sjå òg
* Wallenbergs syndrom
* Moritz Benedikt

## Merknadar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Claude's syndrome|Claude's syndrome]]» frå ,  den 28. mars 2015.*
Syndrom som skuldast hjernestammeslag

**Syndrom som skuldast hjernestammeslag** er ei samnemning for ulike tilstandar som skuldast hjerneslag i hjernestamma. Slike syndrom inneber ofte svekking av *[[nucleus nervi cranialis]]* og dei lange fibrane i ryggmergen. Vanlege symptom er vertigo, ørske og kraftig ubalanse, men utan veikleik i den eine sida av kroppen, som vanlegvis kjenneteiknar hjerneslag. Dei førnemnde symptoma plar å oppstå samstundes; ørske i seg sjølv er ikkje eit teikn på hjerneslag. Hjernestammeslag kan også føre til dobbelsyn, uklår tale og nedsett medvit. Eit meir alvorleg utfall er locked-in-syndrom.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Brainstem stroke syndrom|Brainstem stroke syndrom]]» frå ,  den 28. mars 2015.*
Oculomotorius-lamming

**Oculomotorius-lamming** (eller **oculomotoriusparese**) er ein augetilstand som skuldast skade i den tredje hjernenerven eller forgreiningar av denne. Den tredje hjernenerven forsyner storparten av musklane som styrer augerørsle. Skade i denne nerven vil dimed føre til nedsett eller unormal augerørsle. Nerven forsyner også den øvre augelokmuskelen og musklane som styrer samantrekking av pupillen. Avgrensinga for augerørsle er ofte så alvorleg at personen ikkje maktar å halde den normale innrettinga av augene ved lag, noko som fører til skjeling og fylgjeleg dobbelsyn.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Oculomotor nerve palsy|Oculomotor nerve palsy]]» frå ,  den 28. mars 2015.*