open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rigabukta

**Rigabukta** (latvisk *Rīgas Jūras līcis*, estisk *Liivi Laht*) er ei bukt i Austersjøen mellom Latvia og Estland.

Bukta dekkjer eit areal på 18&nbsp;000 km², og på det djupaste er ho 54 meter. Øya Saaremaa i Estland skil delvis bukta frå resten av Austersjøen. Øya Ruhnu i midten av bukta høyrer òg til Estland.

Store byar som ligg ved bukta er mellom anna Riga og Pärnu. Dei største elvane som munnar ut i Rigabukta er Daugava, Lielupe, Gauja og Salaca.

## Kjelde


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gulf of Riga|Gulf of Riga]]» frå , den 29. mars 2007.*
Bidne

**Bidne**  kan vera:
*ilåt (koppar, kar og spann)
**småkjerald*, altså små kar eller skåler som vert nytta under matlaging. 
*alle typar reiskap nytta i samband med at ein et mat. Dette kan til dømes vere tallerkenar, skåler og bestikk. Ordet er mest utbreidd på Vestlandet.
* Gøymsler
*Staden Bidne på Oppheim på Vossestrand
*Eit norsk slektsnamn

## Kjelder

*
Narva

**Narva** (historisk tysk namn *Narwa*) er ein by og kommune heilt nord i Estland, rett ved grensa til Russland. Narvaelva, som kjem ifrå innsjøen Peipus, renn gjennom byen.

Byen vart grunnlagd under dansk herredøme på 1200-talet, og slottet og den omliggjande landsbyen kom under styret til Den tyske riddarordenen i 1347. Han vart ei kort tid overteken av russarane i 1555, og Narva bytte sidan eigarskap fleire gonger, før han frå 1581 vart kontrollert av Sverige. Byen vart erobra på ny av Russland i 1704 og det russiske styret varte fram til Estlands sjølvstendei 1918.
 
På andre sida av Narvaelva ligg det ei russisk festning som heiter Ivangorod og som vart grunnlagd av storhertugen Ivan III av Russland i 1492. I sovjettida var Narva og Ivangorod tvillingbyar endå dei låg i ulike republikkar. Før den andre verdskrigen var Ivangorod (som på estisk heiter Jaanilinn) ein del av Narva. 

Den kjende estiske sjakkspelaren Paul Keres var fødd i Narva.

## Sjå òg
* Slaget ved Narva (1700)
* Slaget ved Narva i 1944

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Narva|Narva]]» frå ,  den 30. mars 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Bronseøksa frå Hannasvik

**Bronseøksa frå [[Hannasvik]]** på Tustna er funne i eit gruslag. Øksa er ei holkøks, men er fragmentarisk. Øksa kan daterast til eldre bronsealder, nærmare bestemt periode III, som strekker seg frå 1300-1100 f.Kr. Bakgrunnen for denne dateringa er at øksa manglar støypte støttelister innvendig i holken.

Øksa ligg i dag ved Vitenskapsmuseet i Trondheim under nr. T13893.

## Kjelder
*Jan Aakvik. 2000. Med blikket vendt mot sør! Et materialstudie av eldre bronsealder på Vestlandet. Hovedfagsoppgåve i arkeologi. UIB.
Kohtla-Järve

**Kohtla-Järve** er ein by og kommune nordaust i Estland. Busetnaden vart grunnlagd i 1924, og fekk bystastus i 1946. Byen er særs industrialisert, og produserer forskjellige petroleumsprodukt og handsamar oljeskifer. Byen har eit etnisk mangfald, og inneheld folk frå nesten 40 forskjellige etniske grupper, og berre 21 % er estlendarar. Mange av dei etniske estlendarane i byen har russisk som morsmål, men frå seint på 1990-talet har stort sett estisk vore det mest brukte språket i kvardagen. Kohtla-Järve er den fjerde største byen i Estland. 

## Historie
Historia til Kohtla-Järve er tett knytt til historia om utvinninga av oljeskifer, det viktigaste mineralet i Estland. 

Ein har funne spor etter busetnadar i området sidan mellomalderen, og i ei dansk landbok vart Järve og Kukruse nemnd i 1241 med namna *Jeruius* og *Kukarus*, og landsbyen Sompa i 1420 med namnet *Soenpe*.

Lokale innbyggjarar var klar over oljskiferen sine gode fyringseigenskapane i mange hundreår, men den industrielle utvinninga i Estland byrja først på 1900-talet. I 1916 viste forskarar at oljeskifer kan brukast til både drivstoff og som råmateriale for kjemisk industri, og gruvedrifta starta nær landsbyen Järve. I 1919 vart det danna eit statleg industriselskap for å vinne ut oljeskiferen, og ein byrja omfattande utvinning med både gruvedrift og dagbrot. Busetnadar for gruvearbeidarane vart oppretta i nærleiken av gruvene. I 1924 vart det bygd ein fabrikk for å handsame oljeskiferen nær Kohtla jarnbanestasjon, og den nærliggande busetnaden Kohtla-Järve byrja å vekse. 

Under den andre verdskrigen voks deiestiske førekomstane av oljeskifer. Tyskarane, som okkuperte Estland, såg på det som ei viktig drivstoffkjelde. Dei kom derimot aldri i gang med stortstilt utvinning. 

Etter krigen kravde industriar nordvest i Sovjetunionen oljeskifer i stadig større mengder, og utvinninga auka stort. Kohtla-Järve fekk bystatus 15. juni 1946. I løpet av dei neste 20 åra vart Kohtla-Järve det administrative senteret for fleire landsbyar i området, og etter kvart som Kohtla-Järve vart utvida, vart han ein by med unik planløysing, der delar av byen var spreidd i skogen, med jordbruksområde og oljeskifergruver innimellom. Det totale folketalet auka stort fordi arbeidarar vart sende hit frå forskjellige stader i Sovjetunionen, og i 1980 budde det 90&nbsp;000 innbyggjarar i byen. 

I 1991 minka talet på bydistrikta, og Jõhvi, Kiviõli og Püssi vart eigne landsbyar. Utvinninga og handsaminga av oljeskifer minka dramatisk i 1990-åra, og mange av innbyggjarane i Kohtla-Järve flytta til Tallinn eller Russland på grunn av høg arbeidsløyse i Ida-Viru fylke.

## Kjelde

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kohtla-Järve|Kohtla-Järve]]» frå .* 

## Bakgrunnsstoff

*
Pärnu

**Pärnu** er ein by og kommune sørvest i Estland ved Austersjøen. Han er ein populær feriestad om sommaren med mange hotel, restaurantar og store strender. Pärnuelva renn gjennom byen. 

## Historie
Pärnu vart grunnlagd i 1251 av Den tyske riddarordenen, som byrja å byggje ein Ordensburg i nærleiken i 1265. Byen, då kjend under det tyske namnet Pernau, var ein del av Hansaen, og var ei viktig isfri hamn for Livland. Kongedømet Polen tok kontroll over byen mellom 1560 og 1617. I 1609 kriga polske og svenske hærar nær byen. Sverige fell kontroll over byen på 1600-talet under Livlandkrigen, men etter Den store nordiske krigen og Nystadfreden i 1721 kom han inn under Russland.

Byen vart ein del av det sjølvstendige Estland etter den første verdskrigen.

## Galleri

Pärnu05.JPG|Russisk-ortodoks kyrkje i Pärnu.
Pärnu coastal meadow hiking trail, beach and town in Estonia.webm|Dronevideo av Pärnu frå 2022.


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pärnu|Pärnu]]» frå , og «[[:de:Pärnu|Pärnu]]» frå  den 30. mars 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Sjokolademjølk

**Sjokolademjølk** er ei fellesnemning på mjølkeprodukt med sjokoladesmak. Sjokoladesmaken kjem frå kakao som er innblanda i mjølka, saman med andre smakstilsetjingar, som til dømes sukker og aroma. Næringsinnhaldet i sjokolademjølka varierer mellom ulike produsentar og produktseriar. Fleire produsentar tilbyr variantar med lågt feittinnhald; såkalla «lettprodukt».

Sjokolademjølk vert gjerne nytta som sjølvmedisinering etter ein kveld med mykje inntak av alkohol eller andre rusmiddel. Denne reparasjonseffekten kan snart verte meir effektiv, då den danske sjokolademjølka Cocio no skal komme i ein alkoholhaldig versjon.

## Kjelder
tine.no
matportalen.no
Bengtskär

**Bengtskär** er eit skjer 25 km sørvest for Hangö i Finland, og er ein del av kommunen Dragsfjärd. Skjeret er den sørlegaste busette staden i Finland, og ein kan kome her med båt frå landsbyen Kasnäs.

Fyret på skjeret er det høgaste i Norden med 46 meter. Det vart bygd i 1906, og etter at det forfall i 1980-åra, vart det opna på ny i 1995, som det første fyrmuseet i Finland. http://www.bengtskar.fi/history.htm 

Fyret vart bombardert under både den første og den andre verdskrigen.

## Bakgrunnsstoff

* Bengtskär fyr
Fasta Åland

**Fasta Åland** (finsk: *Manner-Ahvenanmaa*) er den største øya på Åland og den tredje største øya i Finland. Ho er 1 010 km2 stor. Åland sin einaste by, Mariehamn, ligg på denne øya, som i tillegg har ni kommunar: Eckerö, Hammarland, Jomala, Lemland, Lumparland, Finström, Sund, Saltvik og Geta.
Årbok for Helgeland

**Årbok for Helgeland** vert utgjeven av Helgeland Historielag. 

Historielaget har vedtektsfesta at det skal gje ut eit tidsskrift med lokalhistorisk innhald av ymse slag, mellom anna òg folkeminnestoff og munnleg tradisjon. Tidsskriftet skal òg offentleggjere kjeldetilfang frå offentlege og private arkiv og gje noko rettleiing for dei som som skal arbeida med lokalhistoriske emne. 

Årboka kom ut første gong i 1970 og har vore utgjeven kvar haust sidan 1972. Nummereringa følgjer ugjevingsåret.

## Bakgrunnsstoff
 
* Rolf Andersen og Per Smørvik: Register   
* Helgeland historielag: Heimeside
Karlö

**Karlö** eller **Hailuoto** er ei øy og ein kommune i Uleåborgs len i Finland. Ho har eit folketal på 986 (2005) og kommunen dekkjer eit areal på 196,56 km² (utanom sjøområda) der 2,64 km² er innlandsvatn. Folketettleiken er dermed 5,0 innbyggjarar per km².

Karlö ligg utanfor byen Uleåborg (Oulu) i Bottenvika. Eit ferjesamband går dagleg mellom Karlö og Uleåsalo. Om vinteren går det ein offisiell isveg mellom øya og fastlandet. 

Landområdet i regionen stig framleis etter den siste istida. Det er estimert at dei første delane av Karlö steig opp av Austersjøen for om lag 1&nbsp;700 år sidan. Den noverande øya vart danna av mange mindre øyar. To store delar, Santonen og Hanhinen gjekk i saman til hovudøya om lag to hundre år sidan. Øya utvidar seg stadig, og vil ein gong verte ein del av fastlandet. 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell side
Teksthandsaming

**Teksthandsaming** er å skrive, endre og formatere tekst i eit dokument ved hjelp av ein teksthandsamar. Dei fleste moderne teksthandsamarane brukar eit grafisk grensesnitt som lever opp til slagordet * «What you see is what you get» (WYSIWYG)*, slik at teksten på papir er lik det vi ser på dataskjermen.

Til teksthandsaming reknar vi òg funksjonar som automatiserer mange vanlege arbeidsoppgåver, til dømes:
* lage innhaldsforteikningar 
* lage register som viser til sidetal
* lage lister som viser til figurar og llustrasjonar i dokumentet
* vedlikehalde sidenummerering

Nærskylde med teksthandsamingsprogramma er enklare redigeringsprogram og meir avanserte redigeringsprogram for desktop publishing; dei sistnemnde har avanserte funksjonar for å produsere grunnlaget for trykksaker.

### Historie
Dei første teksthandsamingsprogramma var knytt til eigne maskiner for teksthandsaming. Sidan vart teksthandsamingsprogramma uløyseleg knytt til utbreiinga av datamaskiner på kontor, i heimar og skolar ut over 1980- og 1990-talet.

### Tekshandsamingsprogram
Her er nokre døme på teksthandsamingsprogram – mange berre med historisk interesse.

* AmiPro
* AbiWord
* Adobe Framemaker
* Cicero 
* FrameWork
* LibreOffice
* Microsoft Word
* OpenOffice.org Writer
* Star Office
* Volkswriter
* Word Perfect
* WordStar 
* Works

## Sjå òg
* Teksteditor
* LaTex
Nordmenn

**Nordmenn** (nordmann, nordbu) viser til folk frå Noreg. Dei snakkar norsk, som regel som morsmål. Juridisk kan nordmenn definerast som personar med norsk statsborgarskap. 

Omgrepet «etnisk norsk» blir ofte nytta om nordmenn som stammar frå fleire generasjonar nordmenn og som ikkje tihøyrer nasjonale minoritetar, som samar eller romanifolk. Denne gruppa utgjer fleirtalet av befolkninga i Noreg. I denne samanhengen er nordmenn rekna som eit germansk folkeslag. Germanarane slo seg ned i Skandinavia allereie før Kristi fødsel. Nordmenn er nærskylde med danskar, svenskar og andre germanske nabofolk.

## Utvandra nordmenn
Også personar som ikkje lenger har norsk statsborgarskap kan rekna seg som norske. Nordmenn har prega kulturen i delar av Storbritannia og USA gjennom tidleg og seinare utvandring. Av dei ca. 9,5 millionar menneska i verda med norsk etnisk opphav lever 4,5 millionar i Noreg. 

Norske vikingar busette seg på Færøyane, Shetland, Orknøyane, Skottland, Nord-England og Island, hovudsakleg som som bønder, frå 800-talet. 

På 1600- og 1700-talet drog mange nordmenn til Nederland og slo seg særleg ned i Amsterdam. Dei tok gjerne arbeid som hushjelpar og sjøfolk. Nokre av desse drog vidare til nederlandske koloniar som Ny-Amsterdam (New York).

Norsk utvandring til USA fann særleg stad frå 1850 til 1920-åra. Etterkomarane av desse er kjende som norsk-amerikanarar. Dei fleste norsk-amerikanarane i dag snakkar ikkje norsk.

Større mengder nordmenn har også utvandra til Canada og Australia.

## Sjå òg
* Bunad

## Kjelder
* 

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nordmenn|Nordmenn]]» frå , den 26. november 2008.* 
* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Norwegians|Norwegians]]» frå , den 8. mars 2010.* 
 

## Bakgrunnsstoff
Hirvensalo

**Hirvensalo** er ei øy i Skjergardshavet i Finland, som byen Åbo (Turku) delvis ligg på. Ho er delt inn i 14 distrikt, og dei størst er Moikoinen, Kukola og Haarla. Moikoinen er det viktgaste distriktet økonomisk sett med ein skule, butikkar, ei kyrkje og eit postkontor. Det totale innbyggjartalet på øya er 6&nbsp;547 (2004). 

Hirvensalo var tidlegare ein del av kommunen Maaria, før ho vart ein del av Åbo i 1944.
Houtskär

**Houtskär** eller **Houtskari** på finsk er ei øy og ein kommune i Finland

Ho ligg i Västra Finlands län og er ein del av regionen Egentliga Finland. Kommunen har eit folketal på 674 (2004) og dekkjer eit område på 121,18&nbsp;km² (utaom sjø) der 0,65&nbsp;km² er innlandsvatn. Folketettleiken er 5,59 innbyggjarar per km².

Kommunen er tospråkleg der majoriteten snakkar svensk, og ein mindre del snakkar finsk.

I kommunevalet i 2004 fekk Svenska folkpartiet 100 % av stemmene.

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell heimeside
Kunstart

**Kunstartar** er ein måte å systematisere kunsten som uttrykksform. Kunstartar omfattar det kunstnariske og kreative - og skiljet mot omgrepet media kan vere vanskeleg å trekkje. Medieomgrepet omfattar det tekniske og kommunikative. 

 

Kunstartane er forsøkt inndelt på denne måten:

Den første kunstart: Skulptur 

Den andre kunstart: Målarkunst

Den tredje kunstart: Musikk

Den fjerde kunstart: Litteratur

Den femte kunstart: Dans og ballett 

Den sjette kunstart: Drama, opera, scenekunst

Den sjuande kunstart: Film og animasjon 

Den åttande kunstart: Radio-produksjoner 

Den niande kunstart: Teikneseriar

Den tiande kunstart: Fotografi 

Den ellevte kunstart: fjernsynsproduksjonar 

Den tolvte kunstart: Grafisk kunst, gravering, teikning, mosaikk, typografi 

Den trettande kunstart: Arkitektur, landskapsarkitektur, hagekunst, by- og regionutforming 

Den fjortande kunstart: Brukskunst, industriell kunst, industrielt design 

Den femtande kunstart: Videokunst, musikkvideo 

Den sekstande kunstart: Dataspill

Den syttande kunstart: Rollespel
Iniö

**Iniö** er ei øy og ein kommune i Finland. Ho ligg i Västra Finlands län (Länsi-Suomen lääni) og er ein del av regionen Egentliga Finland. Kommunen har 253 innbyggjarar (2004) og dekkjer eit areal på 63,85 km², der 0,17 km² er innlandsvatn. Folketettleiken er 3,97 innbyggjarar per km².

Kommunen er tospråkleg, der majoriteten snakkar svensk og ein mindre del finsk. 

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff

*
Kakskerta

**Kakskerta** er ei øy i Skjergardshavet i Finland, like sør for byen Åbo (Turku) i Finland. Ho var tidlegare ein eigen kommune i Finland, og er i dag ein bydel i Åbo. Som andre øyar i Skjergardshavet har ho mange sommarturistar. Kaskertasjøen ligg om lag midt på øya. 

Kaskerta har eit folketa på 633 (2004), og dette talet stig årleg med 4,11 %. 19,43 % av folkesetnaden er under 15 år, medan 11,85 % er over 65. Språkmessig talar 94,94 % finsk, 4,27 % svensk og 0,79 % andre. 

Det ligg ei steinkyrkje på Kaskerta. Ho vart reist på 1600- og 1700-talet. Kommunen vart ein del av Åbo i 1968.
Nicolai Misje

**Nicolai Misje** () er ein norsk fotballspelar. Han har spelt for Brann, Bryne FK, Alta IF, Løv-Ham, Fyllingen og Åsane Fotball.

Nicolai kjem frå SK Brann sitt Fotballgymnas og debuterte for A-laget hausten 2005. Han har hatt mykje skadeproblem, men har likevel klard å imponera på andrelaget. Nicolai har òg juniorlandskampar for Noreg. Han var ute med sjukdom heile 2006-sesongen etter å ha blitt ramma av kronisk utmattingssyndrom.

## Kjelder
Muffins

**Muffins** er små koppforma, søte og mjuke kaker som minner om sukkerbrød. Dei blir steikte i små porsjonsformer.

## Ordsoge
Ordet kjem frå engelsk, der det fyrst er kjent frå 1700-talet. Opphavet er ukjent. Det kan stamma frå lågtysk *muffe* (fleirtal muffen), som har vore nytta om små kaker frå 1500-talet. Ein har også peikt på gammalfransk *moflet, mouflet*, som er kjent frå 1300-talet som eit for eit slags brød og frå 1200-talet som eit adjektiv som i denne samanhengen tyder ‘mjukt [brød]’.

I Storbritannia har ordet vist til ulike typar bakverk, og er ofte blitt blanda saman med  og . Dei er ofte laga av gjærdeig med mjølk og smør i, og er ofte steikt på ei takke. 
På 1800-talet var det vanleg å eta dei varme til frukost eller temåltid, og dei blei ofte selde av ein gateseljar, ein , som ringte med ei bjølle. På 1840-talet blei slike bjøller forbodne av parlamentet, men dei blei framleis nytta.

Moderne muffins er ei amerikansk oppfinning. Dei blir baka i omn med bakepulver og natron som hevemiddel, og kan vera på storleik med knyttneven til ein vaksen mann eller større. Ofte blandar ein bær, frukt, syltetøy, sjokolade eller krydder i røra.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Jean-Claude Juncker

**Jean-Claude Juncker** () er ein luxembourgsk politikar som var statsminister i Luxembourg frå 1995 til 2013. Han var president i Europakommisjonen frå 2014 til 2019, og dermed leiar av Juncker-kommisjonen.

Juncker leiar det kristendemokratiske partiet Chrëschtlech Sozial Vollekspartei (*Det kristlegsosiale folkepartiet*). Han tok over som statsminister då forgjengaren Jacques Santer vart president for EU-kommisjonen i 1995. Han vart gjenvald ved parlamentsvala i 1999 og 2004. Ved det siste valet fekk partiet hans 36,1 % av røystene. Han regjerte i koalisjon med det sosialdemokratiske partiet Lëtzebuerger Sozialistesch Aarbechterpartei (*Det luxembourgske sosialistiske arbeidarpartiet*) frå 2004. Det same partiet var koalisjonspartnar før 1999. Mellom 1999 og 2004 regjerte han i koalisjon med det liberale partiet Demokratesch Partei (*Det demokratiske partiet*).
Bakepulver

**Bakepulver** er eit tørt hevemiddel i pulverform brukt i baking. 

## Kjemi
Det finst i fleire utgåver, alle inneheld eit alkalistoff (vanlegvis natriumbikarbonat, natron), ei syre i saltkrystallform og stivelse for å holde pulveret tørt. Når bakepulveret vert løyst i vatn, reagerer syra og alkaliet og dannar karbondioksid, som tar større plass enn pulveret og hever blandinga.

Vi kan skrive reaksjonslikninga slik:

NaHCO_3 + H^+ \Rightarrow Na^+ +CO_2 +H_2O

Dei fleste moderne bakepulver inneheld to ulike syresalt slik at dei reagerer to gonger, ein gong ved romtemperatur og ein gong ved høgre temperatur (ved steiking). 

## Historikk

Ein selde fleire ulike bakepulvertypar i første halvdelen av det 19. hundreåret, men bakepulveret vi kjenner i dag vart oppdaga av Alfred Bird. Eben Norton Horsford, ein student av Justus von Liebig, begynte å studere bakepulver i 1856 og utvikla etterkvart ein variant han kalla opp etter Grev Rumford. Den tyske farmasøyten August Oetker gjorde bakepulver veldig populært då han begynte å selje miksturen sin til husmødrer. Denne miksen vert seld som *Backin* i Tyskland. Oetker begynte masseproduksjon i 1898 og patenterte teknikken sin i 1903.

## Bakgrunnsstoff
SS Lazio

**SS Lazio** er eit italiensk fotballag, stifta i Roma i 1900.

## Historie
SS Lazio blei stifta den 9. januar 1900 av Luigi Bigiarelli. 

Etter dommarskandalen i italiensk fotball 2006 blei SS Lazio straffa med 30 poeng for sesongen 2005-06 og 3 poeng for sesongen 2006-07. Direktøren Claudio Lotito blei utestengd frå fotballen i 3 år.

Lazio har vunne to *scudetti*, i 1974 og 2000, og har også vunne *Coppa Italia* 5 gonger, *Supercoppa italiana* 3 gonger, *Cupvinnarcupen* 1 gong og *Den europeiske supercupen* 1 gong.

## Spelarstall 2021/22-sesongen
*(16. oktober 2021)*

## Kjende spelarar
*  Ragnar Nikolay Larsen (1951-53)
*  Per Bredesen (1952-55)
*  Paolo Di Canio (1985-90 / 2004-06)
*  Paul Gascoigne (1992-95)
*  Alessandro Nesta (*[[1992]]–[[2002|02]]*)
*  Pavel Nedved (*[[1996]]–[[2001]]*)
*  Dejan Stanković (*[[1998]]–[[2004|02]]*)
*  Diego Simeone (*[[1999]]–[[2003|03]]*)
*  Hernan Crespo (2000-02)
*  Federico Macheda (* - [[2007]]*)

## Bakgrunnsstoff
* SS Lazio heimeside
* Serie A
Vinter-OL 2018

**Vinter-OL 2018**, dei 23. olympiske vinterleikane, vart avvikla i tida 9. til 25. februar 2018 med byen Pyeongchang i Sør-Korea som arrangør.

## Moglege søkjarland
### Noreg
I Noreg var det tre arrangørar som konkurrerte om å bli den norske søkjarkandidaten. Desse var Trondheim, Tromsø og Oslo(/Lillehammer). 30. mars 2007 vedtok Idrettsstyret ved Norges idrettsforbund og olympiske og paralympiske komité at Tromsø skulle bli Noregs kandidat. 

Røystinga gjekk føre seg i 2 rundar. I første runde fekk Tromsø seks røyster, Oslo fem røyster og Trondheim ei røyst. I andre runde var Trondheim utelukka, og både Tromsø og Oslo/Lillehammer fekk seks røyster. Idrettspresident Odd-Roar Thorsen stemte for Tromsø («bruka dobbeltrøyst») og avgjorde dermed avstemminga til fordel for Tromsø.

Dermed blei det opp til Stortinget om Noreg skulle søke OL til Tromsø i 2018. 

I slutten av september 2008 blei det gjennomført ein kontrollrapport av Veritas. Rapporten viste at dei statlege utgiftene ville bli dobbelt så høge som arrangørane hadde budsjettert. Tromsø 2018 hadde sidan Brennpunkt-dokumentaren «Bak lukkede dører - spillet om et OL» den 19. februar 2008 slite med låg oppslutting i folket, og kultur- og kyrkjeminister Trond Giske sa at det var opp til idretten å bestemme skjebnen til OL. 6. oktober blei det vedteke at NIF skulle trekke søknaden om Tromsø som OL-kandidat. 9 av 12 representantar i idrettsstyret stemte for å trekke søknaden.

### Europa
I Polen er Zakopane med Kraków og Sanok med Ustrzyki Dolne og Zagórze kandidatar. Zakopane var ein av kandidatane til OL i 2006.
Nokon andre kandidatar: Vaduz (Liechtenstein); Østersund/Åre og Falun (Sverige); Gorenjska (Slovenia); Jaca (Spania); Alma Ata (Kasakhstan); Sofia (Bulgaria); Borjomi (Georgia); Stara Planina (Serbia).

### Andre verdsdelar
I Tyrkia er Bursa ein kandidat; i Chile er Santiago ein kandidat; i Libanon er Bsharri ein kandidat.

## Bakgrunnsstoff
*  Annecy 2018
*  München 2018 
*  Pyeongchang 2018
Kimitoøya

**Kimitoøya** er ei øy i Skjergardshavet i Finland. Ho ligg i Egentliga Finland og er ei av dei største øyane utanfor kysten av Finland med ein areal på om lag 790 km². 

Det ligg fire kommunar på øya: Kemiö, Dragsfjärd og Västanfjärd, samt ein del av Halikko kommune. Øya har svenskspråkleg majoritet. 

## Bakgrunnsstoff
Framstegspartiet (fleirtyding)

**Framstegspartiet** er eit namn på fleire politiske parti:
* Framstegspartiet i Noreg, som på bokmål heiter *Fremskrittspartiet*.
* Framstegspartiet (1957), eit parti som stilte til val i Noreg i 1957.
* Framsóknarflokkurinn, eit parti på Island.
Senterpartiet (fleirtyding)

**Senterpartiet** er namnet på fleire politiske parti:

* Centern i Finland
* Centern på Åland
* Centerpartiet i Sverige
* Eesti Keskerakond, Det estiske senterpartiet
* Senterpartiet i Noreg
Liberalerna

**Liberalerna** (L, fram til 1990 berre *Folkpartiet*), er eit politisk parti i Sverige. Det vart grunnlagt i si noverande form i 1934, med røter i Frisinnade landsföreningen som vart grunnlagd i 1902. Partiet definerer liberalismen, og særleg sosialliberalismen som sin ideologi. Det er soleis eit systerparti av Venstre i Noreg, og medlem av Den liberale internasjonale. Partileiar er Nyamko Sabuni. Ved parlamentsvalet i 2022 gjekk Liberalerna inn i regjering saman med Moderata samlingspartiet og Kristdemokraterna, og Sverigedemokraterna som støtteparti.

## Historie
Den siste statsministeren frå Folkpartiet var Ola Ullsten (1978–1979). 

Ved parlamentsvalet i 2010, vart Folkpartiet det fjerde største partiet i Sverige, med 7,1 % av røystene og 24 representantar (av 349) i Riksdagen. Folkpartiet har sidan 2006 vore med i den svenske borgarlege koalisjonsregjeringa, saman med Moderata samlingspartiet, Centerpartiet og Kristdemokraterna. 

### Valresultat ved riksdagsvala fram til 2010

ImageSize = width:700 height:300
PlotArea = left:40 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical 
AlignBars = late
Colors = 
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:30
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:5 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData = 
  color:cobar width:15 align:center
  
  bar:1936 from:0 till:12.9
  bar:1940 from:0 till:12.0 
  bar:1944 from:0 till:12.9
  bar:1948 from:0 till:22.8
  bar:1952 from:0 till:24.4
  bar:1956 from:0 till:23.8
  bar:1958 from:0 till:18.2
  bar:1960 from:0 till:17.5
  bar:1964 from:0 till:17.1
  bar:1968 from:0 till:15.0
  bar:1970 from:0 till:16.2
  bar:1973 from:0 till:9.4
  bar:1976 from:0 till:11.1
  bar:1979 from:0 till:10.6
  bar:1982 from:0 till:5.9
  bar:1985 from:0 till:14.2
  bar:1988 from:0 till:12.2
  bar:1991 from:0 till:9.1
  bar:1994 from:0 till:7.2
  bar:1998 from:0 till:4.7
  bar:2002 from:0 till:13.4
  bar:2006 from:0 till:7.5
  bar:2010 from:0 till:7.1
 
 

## Partileiarar
* (Felix Hamrin og Ola Jeppsson 1934–1935)
* Gustaf Andersson, 1935–1944
* Bertil Ohlin, 1944–1967
* Sven Wedén, 1967–1969
* Gunnar Helén, 1969–1975
* Per Ahlmark, 1975–1978
* Ola Ullsten, 1978–1983
* Bengt Westerberg, 1983–1995
* Maria Leissner, 1995–1997
* Lars Leijonborg, 1997–2007
* Jan Björklund, 2007–2019
* Nyamko Sabuni, 2019-

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Folkepartiet

**Folkepartiet** kan vera det norske namnet på fleire politiske parti:
* Folkpartiet liberalerna i Sverige
* Svenska folkpartiet i Finland
* Det polske folkepartiet
* Norsk Folkeparti i Noreg i 2001
Bjørnskinn kyrkje

**Bjørnskinn kyrkje** ligg på Bjørnskinn i Andøy kommune i Nordland. Ho er soknekyrkje for Bjørnskinn sokn i Vesterålen prosti. Kyrkja er ei langkyrkje i tre. Ho vart vigsla i 1885 og har 340 plassar. Arkitekt for kyrkja var Johan Kunig.

Dagens kyrkje vart bygd då den gamle kyrkja på staden var blitt for lita. Den gamle kyrkja vart bygd rundt 1740 og ho vart riven for å gje plass til nykyrkja. Det har tidlegare stått ei tredje kyrkje på staden, nærare fjellet. Ho vart teken av eit snøras på 1700-talet.

## Inventar
Orgelet i Bjørnskinn kyrkje er bygd i 1860, og har stått i denne kyrkja siden 1936.

Døypefonten er laga av Andreas Nilsskog.

## Andre kyrkjer i Andøy kommune
* Andenes kyrkje
* Dverberg kyrkje
* Fornes kyrkje

## Bakgrunnsstoff
* Om Bjørnskinn kyrkje på nettstaden vesteraalen.info
* 

## Fotnotar
Bleikvassli kyrkje

**Bleikvassli kyrkje** er ei langkyrkje frå 1955 i Bleikvasslia i Nordlands-kommunen Hemnes. Ho er soknekyrkje for Bleikvassli sokn i Indre Helgeland prosti.

Byggverket er i tre og har 190 plassar. Arkitekt for kyrkja var Torgeir Alvsaker.

## Litteratur
* Alf Henry Rasmussen (red.): *Våre kirker - norsk kirkeleksikon*, Vanebo forlag 1993, side 189, ISBN 82-75-27022-7

## Bakgrunnsstoff
* Bleikvassli kapell frå Kyrkjesøk
*
Bogen kapell i Ofoten

**Bogen kapell** er ei langkyrkje frå 1920 i Evenes kommune i Nordland fylke. Kapellet høyrer til Evenes sokn i Ofoten prosti.

Byggverket er i tre og har 260 plassar.

## Bakgrunnsstoff
* Kyrkjesøk
* 
*
Borge kyrkje i Lofoten

**Borge kyrkje** ligg på Borg i Vestvågøy kommune i Nordland fylke. Ho er soknekyrkje i Borge sokn i Lofoten prosti. Kyrkja er ei kvadratisk kyrkje bygd i betong. Ho vart vigsla 31. mai 1987 og har 435 plassar. Arkitekt for kyrkja var Knut Gjernes.

Før denne har det stått minst 5 kyrkjer på Borge. Borge kyrkje er første gong nemnd i skriftlege kjelder i eit dokument frå 1335. Ei kyrkje på Borge vart bygd i 1798, ombygd i 1877 og brann ned i 1896. Ei ny kyrkje vart vigsla i 1898. Denne kyrkja brann ned 14. februar 1983.


Borg-Kirche-06-2019-gje.jpg
Borg-Kirche-08-zum Altar-2019-gje.jpg
Borg-Kirche-10-Altar-2019-gje.jpg
Borg-Kirche-12-Orgel-2019-gje.jpg


## Andre kyrkjer i Vestvågøy kommune
* Buksnes kyrkje
* Hol kyrkje
* Knutstad kapell
* Stamsund kyrkje
* Valberg kyrkje

## Kjelder

* Den norske kyrkja i Vestvågøy
* Den norske kyrkja i Vestvågøy - om Borge kyrkje 
* 

## Bakgrunnsstoff
* Den norske kyrkja i Vestvågøy
* Den norske kyrkja i Vestvågøy - om Borge kyrkje 
*
Egebergs Ærespris

**Kammerherre Egebergs Ærespris** vart oppretta av kammerherre Ferdinand Julian Egeberg i 1919, og vert rekna som norsk idretts høgste utmerking. Den vert delt ut til utøvarar som utmerker seg med topprestasjonar i to eller fleire idrettsgreiner. Prisen er ein bronsestatuett, utført av Magnus Vigrestad.

## Prisvinnarar
* 1918 Gunnar Andersen - fotball og ski
* 1919 Helge Løvland - mangekamp og gymnastikk
* 1921 Harald Strøm - skeiser og fotball
* 1922 Ole Reistad - ski og friidrett
* 1926 Johan Støa - ski og friidrett
* 1928 Bernt Evensen - skeiser og sykling
* 1929 Armand Carlsen - skeiser og sykling
* 1929 Reidar Jørgensen - ski og friidrett
* 1931 Fritjof Bergheim - turn og friidrett
* 1934 Otto Berg - turn og friidrett
* 1935 Bjarne Bryntesen - ski og friidrett
* 1936 Laila Schou Nilsen - ski, skeiser og tennis
* 1937 Johan Haanes - tennis og ski
* 1938 Henry Johansen - ski og fotball
* 1939 Arne Larsen - ski og friidrett
* 1946 Godtfred Holmvang - friidrett og ski
* 1947 Sverre Farstad - skeiser og vektløfting
* 1949 Martin Stokken - ski og friidrett
* 1950 Egil Lærum - ski og fotball
* 1951 Hjalmar Andersen - skeiser og sykling
* 1952 Hallgeir Brenden - ski og friidrett
* 1956 Roald Aas - skeiser og sykling
* 1960 Reidar Andreassen - ski og friidrett
* 1961 Arne Bakker - fotball og bandy
* 1962 Magnar Lundemo - ski og friidrett
* 1965 Ole Ellefsæter - ski og friidrett
* 1967 Fred Anton Maier - skeiser og sykling
* 1971 Frithjof Prydz - tennis og skihopp
* 1971 Bjørn Wirkola - skihopp og fotball
* 1973 Ivar Formo - ski og orientering
* 1975 Eystein Weltzien - ski og orientering
* 1980 Bjørg Eva Jensen - skeiser og sykling
* 1981 Cato Zahl Pedersen - handikapidrett
* 1987 Oddvar Brå - ski og friidrett
* 1988 Ragnhild Bratberg - ski og orientering
* 1990 Grete Ingeborg Nykkelmo - ski og skiskyting
* 1991 Birger Ruud - skihopp og alpint
* 1992 Ingrid Kristiansen - friidrett og ski
* 1996 Anita Andreassen - hundekøyring, sykling, langrenn
* 2000 Anette Bøe - langrenn, triatlon, mountainbike, ishockey
* 2001 Anders Aukland - ski, triatlon, friidrett
* 2002 Ole Einar Bjørndalen - skiskyting, langrenn
* 2002 Hilde Gjermundshaug Pedersen - skiorientering, langrenn
* 2004 Trond Einar Elden - kombinert, langrenn/friidrett
* 2005 Stein Johnson - tidlegare trenar, blant anna i skeiser og padling
* 2007 Lars Berger - skiskyting, langrenn
* 2009 Frode Andresen - skiskyting og langrenn [4]
* 2009 Helge Bjørnstad - kjelkehockey og symjing
* 2010 Jens Arne Svartedal - langrenn og duathlon
* 2010 Hedda Berntsen - telemarkskøyring, freestyle/skicross, alpint/slalåm
* 2011 Kristin Størmer Steira - langrenn og friidrett
* 2012 Odd-Bjørn Hjelmeset - ski og friidrett
* 2013 Mariann Vestbøstad Marthinsen - sitski og symjing
* 2015  Astrid Uhrenholdt Jacobsen - langrenn og friidrett
* 2018  Nils-Erik Ulset - skiskyting og langrenn
* 2019 Birgit Skarstein - langrenn og roing
* 2020  Therese Johaug - langrenn og friidrett
* 2023 Ragne Wiklund - skeiser og orientering

## Referansar
Liste henta frå Norges Idrettsforbund og Olympiske komité
Kökar

**Kökar** er ei isolert øy søraust for Åland i Finland. Ho er òg ein kommune i Åland. Det går båt frå Långnäs i Åland eller frå Galtby med vidare samband til det finske fastlandet. Kommunen har 296 innbyggjarar (2004), og dekkjer eit areal på 57,8 km², der 0,33 km² er innlandsvatn. Folketettleiken er 5,2 innbyggjarar per km².Kommunen har berre svenskspråklege innbyggjarar. 

Naturreservatet Östra Långskär ligg mellom anna i kommunen, og av andre større øyar finn ein Kyrkogårdsö.

## Historie

Kökar vart først busett for over 3000 år sidan av seljegerar. I mellomalderen vart Kökar den siste utposten i Austersjøen. Eit fransiskanarkloster vart grunnlagd på Hamnö på 1400-talet. I dag er det berre ruinar igjen av klosteret, og ei kyrkje dedisert til St. Anna vart bygd i 1784 oppå den gamle klosterkyrkja.

Forfattaren Ulla-Lena Lundberg vart fødd her i 1947. 

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell heimeside
Brønnøy kyrkje

**Brønnøy kyrkje** er ei steinkyrkje som ligg i sentrum av Brønnøysund i Brønnøy kommune i Nordland fylke. 

Ho vart vigsla i 1870 som soknekyrkje for Brønnøy sokn i Sør-Helgeland prosti.

Korveggen har ei kjerne frå mellomalderen, og kyrkja er difor freda.

Den førre kyrkja på staden brann ned med alt inventar i 1866. Det var også brann i kyrkja i 1772. Denne kyrkja er dårleg dokumentert, men ho var frå mellomalderen og kormuren som er bevard er frå kring 1200-talet.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Om Brønnøy kyrkje i Arkitekturguide for Nord-Norge og Svalbard på nettstaden til Universitetet i Trømsø
* Om Brønnøy kyrkjelyd på nettstaden til Den norske kyrkja
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser - på nettstaden til Universitetet i Bergen/Digitalarkivet
* «Kirkebøker, Nordland» på nettstaden til Arkivverket
* Skanna kyrkjebøker frå Nordland på nettstaden til Arkivverket
* Oversikt over gravminne i Brønnøy kommune på nettstaden disnorge.no
*
Petter Løvik

**Petter Løvik**  () fødd i Volda i  Møre og Romsdal  var ein norsk politikar for Høgre. Han vart innvald på Stortinget frå Møre og Romsdal i 1997. Han var vararepresentant frå 1989.

## Stortingskomitéar
*2005&ndash;2009 medlem i Næringskomitéen.
*2005&ndash;2009 varamedlem i Valkomitéen.
*2001&ndash;2005 leiar i Samferdslekomitéen.
*1997&ndash;2001 medlem i Kyrkje-, utdannings- og forskningskomitéen.

## Kjelder
*
Buksnes kyrkje

**Buksnes kyrkje** ligg på Gravdal i Vestvågøy kommune i Nordland. Ho høyrer til Buksnes sokn i Lofoten prosti. 

Kyrkja er ei langkyrkje i dragestil, av tømmer, med 700 plassar. Ho vart vigsla 22. november 1905 . Arkitekt for kyrkja var Karl Norum.

Buksnes kyrkjesokn er nemnt første gong i skriftlege kjelder i 1324. Ei kyrkje blåste ned fire år på rad, siste gongen i 1638/39. Ei ny krosskyrkje av tre stod ferdig i 1641. Denne kyrkja stod fram mot 1802, då ho var så dårleg at ho måtte rivast. Ei ny langkyrkje vart så bygd, delvis av tømmer frå den gamle. Denne kyrkja vart så øydelagd av ein storm i 1882. Endå ei ny kyrkje vart bygd, denne gongen ei krosskyrkje. Denne kyrkja vart vigsla i 1885. Ho vart råka av eit lyn og brann ned 26. januar 1903.

Dagens kyrkje vart lenge skorda opp av seks stag for å motstå stormvêret. Då kyrkja vart vølt på 1960-talet, vart staga fjerna og støypt inn i veggane i sidegangane.

Orgelet som står i Buksnes kyrkje i dag er det tredje orgelet i kyrkja. Orgelet som vart montert då kyrkja vart bygd, vart bytta ut i 1968. Det nye orgelet vart skifta ut i 1997.

## Galleri

Gravdal-Buksnes-Stabkirche-04-2019-gje.jpg|
Gravdal-Buksnes-Stabkirche-14-2019-gje.jpg|
Gravdal-Buksnes-Stabkirche-30-zum Chor-2019-gje.jpg|
Gravdal-Buksnes-Stabkirche-36-Taufstein-2019-gje.jpg|
Gravdal-Buksnes-Stabkirche-38-zur Empore-2019-gje.jpg|
Gravdal-Buksnes-Stabkirche-50-Koepfe-2019-gje.jpg|
Gravdal-Buksnes-Stabkirche-52-Dekor am Gestuehl-2019-gje.jpg|
Gravdal-Buksnes-Stabkirche-58-Gestuehl-2019-gje.jpg|


## Andre kyrkjer i Vestvågøy
* Borge kyrkje
* Hol kyrkje
* Knutstad kapell
* Stamsund kyrkje
* Valberg kyrkje

## Bakgrunnsstoff
* Den norske kyrkje i Vestvågøy
* Den norske kyrkje i Vestvågøy - om Buksnes kyrkje 
* Eldre fotografi av kyrkja på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
*
Bø kyrkje i Vesterålen

**Bø kyrkje** ligg på Bø i Bø kommune i Nordland. Ho høyrer til Bø sokn i Vesterålen prosti. Kyrkja er ei krosskyrkje i tre med 370 plasser. Ho vart vigsla 8. august 1824 og vølt om i 1908 og 1970.

Dagens Bø kyrkje er den sjette kyrkja som har stått på garden Bø. Den første kyrkja på Bø er nemnd i 1381 og vart truleg bygd rundt 1340. Den fjerde kyrkja vart bygd i 1639, og den femte i 1734.


Bo kirke interior.jpg|Interiør 
Bo kirke alter.jpg|Altar 
Bo kirke prekestol.jpg|Preikestol 
Bo kirke salmetavle.jpg|Salmetavle 


## Andre kyrkjer i Bø
* Malnes kyrkje

## Bakgrunnsstoff
* Bilete og info om kyrkje 
* Meir om Bø kyrkje
*
Bodomsjøen

**Bodomsjøen** (*Bodominjärvi* på finsk) er ein innsjø i Finland ved forstaden til byen Esbo i Finland, ikkje langt frå Helsingfors. Innsjøen er om lag 3&nbsp;km lang og 1&nbsp;km brei.

Innsjøen er kjend for morda som skjedde her 4. juni 1960, då fire tenåringar (to jenter og to gutar) på campingtur på mystisk vis vart åtaka i søvne. Tre av dei vart drepne, medan ein overlevde. Denne hendinga vert ofte kalla Bodommorda. I juni 2005 vart den einaste overlevande, Nils Gustaffson sikta for å ha drepe venene sine, men same året vart han frikjend på alle punkt.

Det finske metalbandet Children of Bodom, som òg er frå Esbo, tok namnet sitt frå desse morda.
Enaresjøen

**Enaresjøen** er den tredje største innsjøen i Finland, og den sjette største i Europa. Han ligg i den nordlege delen av Lappland, nord for Polarsirkelen. Innsjøen ligg 117-119 meter over havnivå, og vert regulert av kraftverket Kaitakoski i Russland. Innsjøen er vanlegvis islagd frå november til tidleg i juni. 

Dei mest kjende øyane i innsjøen er *Hautuumaasaari* (Kyrkjegardøya) og *Ukonkivi*, ein historisk offerstad for folk i tidlegare tider. Det er over 3&nbsp;000 øyar i innsjøen. Av fisk finn ein aure, laks, åbor og gjedde. 

Enaresjøen dekkjer eit areal på 1&nbsp;040 kvadratkilometer. Han har utsig i nord ved elva Pasvikelva, som munnar ut i Varangerfjorden og Barentshavet. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Inari|Lake Inari]]» frå ,  den 1. april 2007.*
Myking kyrkje

**Myking kyrkje** er ei langkyrkje frå 1861 i Alver kommune i Vestland. 

Kyrkja er bygd i stein funnen i nærleiken og er den tredje kyrkja ein kjenner til i Myking.

Det første orgelet i kyrkja kom i 1915, noverande orgel er frå 1986 og vart bygd av danske Bruno Christensen & sønner og har 23 stemmer fordelt på 2 manualar og pedal

## Kjelder
* Myking kyrkje 
* Norges Kirker: «Myking kirke», på nettstaden til Norsk institutt for kulturminneforskning

## Litteratur
* Norske minnesmerker: Norges kirker - Hordaland, bind 3 ISBN 82-05-31138-2
* Våre kirker - Norsk kirkeleksikon ISBN 82-7527-022-7

## Bakgrunnsstoff
* Om Myking sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* Skanna kyrkjebøker frå Hordaland på nettstaden til Arkivverket
* Oversyn over gravminne i Lindås kommune på nettstaden disnorge.no
* 
*
Karikkoselkä

**Karikkoselkä** er ein innsjø danna i eit nedslagskrater i Petäjävesi i Finland. Karikkoselkä ligg om lag 30 km aust for senteret i Keurusselkä, eit mykje eldre og større krater. Dei fleste innsjøane i området er strekt ut i nordvest-søraust retning på grunn av isbredanning, men Karikkoselkä påfallande rund. 

Mange slagkjegler, steinformasjonar som vert danna under det ekstreme trykket i nedslaget, har vorte funne rundt innsjøen. I tillegg har ein aeromagnetiske kart vist ein klag magnetisk anomali i kraterområdet. I tillegg har boreprøvar frå botn av innsjøen stadfesta nedslaget. 

Krateret er det minste som er identifisert i Finland, det er 1,4 km i diameter og 150 meter djupt. PÅ grunn av sediment er innsjøen 26 meter på det djupaste, noko som er uvanleg djupt for innsjøar i området. Ein har estimert Karikkoselkä til å vere mellom 230 og 450 millionar år gamal, men sannsynlegvis nær 240 millionar år (trias).

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Database over nedslagskrater
* Karikkoselkä sin struktur
Keurusselkä

**Keurusselkä** er ein innsjø sentralt i Keski-Suomi i Finland mellom tettstadane Keuruu i nord og Mänttä i sør. Han dekkjer eit areal på 117,30 km². Middeldjupet er 6,4 meter, men på det djupaste er han 40 meter. Overflata ligg 105,4 meter over havnivå. Innsjøen er 27 km lang, og er ein del av nedslagsfeltet til Kokemäenjoki. Keurusselkä fekk internasjonal presseomtale i 2004 då eit par amatørgeologar oppdaga eit eldgamalt nedslagskrater på vestsida av innsjøen. 

M/S «Elias Lönnrot», ein av to hjuldamparar i Finland, har turar på innsjøen om sommaren. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Keurusselkä|Keurusselkä]]» frå ,  den 1. april 2007.*
Lappajärvisjøen

**Lappajärvi** er ein innsjø i kommunen Lappajärvi i Finland. Han vart danna etter nedslaget til ein meteor med diameter på 1,5 km. Sjøen er 23 km i diameter og krateret er rekna for å vere 77,85 ± 0,78 millionar år gamalt (Øvre krittida).

## Bakgrunnsstoff
* Database over krater på Jorda
* Lappajärvi struktur
Ulesjøen

**Ulesjøen** (finsk *Oulujärvi*, svensk *Ule träsk*) er den fjerde største innsjøen i Finland med eit areal på 930&nbsp;km². Han ligg i den nordlege og sentrale delen av landet, og vert tappa av Uleelv, som renn nordvestover og ut i Bottenhavet. Kallenamnet til innsjøen er «Kainuu», og tre kommunar ligg i området rundt: Vaala, Paltamo og Kajana. Om lag 40 % av innsjøen ligg i Vaala.


Fil:Oulujarvimap.png|Kart over Ulesjøen
Fil:Map of Finland - Oulujarvi.png|Plassering i Finland


## Bakgrunnsstoff
* Turisme på Ulesjøen
Näsijärvi

**Näsijärvi** er ein innsjø sør i Finland, og den største innsjøen i området rundt Tammerfors (Tampere). Han har eit areal på 257 km². Byen Tammerfors ligg mellom innsjøane Näsijärvi og Pyhäjärvi, og det renn ei rask elv gjennom byen frå Näsijärvi. Vasskvaliteten har vorte betra etter at skogindustrien har redusert mengda av spillvatn. Det går ein turistbåt på Näsijärvi.
Knarvik

**Knarvik** er ein tettstad og administrasjonssenter i Alver kommune, og fungerer som regionsenter for Nordhordland. Tettstaden har . Postadressa til Knarvik er Isdalstø, som ligg kring 2 kilometer frå Knarvik. 

Før 1970-talet var her ikkje meir enn kring 30 innbyggjarar, men då Hordaland fylkeskommune avgjorde at Knarvik skulle byggjast opp som regionsenter, skaut utviklinga fart. Knarvik Senter vart i løpet av få år eitt av dei største kjøpesentera i landet. Kommuneadministrasjonen vart flytta til Knarvik frå Lindås, som ligg nord i kommunen. 

Bustadutbygging, skuleutbygging og auka næringsverksemd førte til at Knarvik vart den største tettstaden i Nordhordland i løpet av 1980-talet. Fram til opninga av Nordhordlandsbrua i 1994 var ferjesambandet som batt saman Nordhordland med Bergen, Knarvik-Steinestø, det mest trafikkerte i landet målt i tal på bilar.

I september kvart år vert mosjonsløpet Knarvikmila skipa til.
Sæbø på Radøy

:: *Sjå [[Sæbø]] om namnet og andre stader*
**Sæbø** er eit namn på ein tidlegare norsk kommune på Radøy i Vestland fylke, i Nordhordland. Sæbø vart eigen heradskommune frå 1924, då Sæbø sokn vart utskilt frå Manger kommune. Kommunen fekk namn etter kyrkjestaden *Sæbø* på Radøy. I 1964 gjekk Sæbø kommune inn i den nye Radøy kommune, saman med kommunane Hordabø og Manger. 
Kommunen låg i Nordhordland, og før 1964 grensa Sæbø mot kommunane Meland og Herdla i sør, til Hjelme i vest, til Manger i nord og til Alversund kommune i aust.

## Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for tidlegare Sæbø kommune frå 1924 til 1964:**

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Interkommunalt arkiv i Hordaland om Sæbø kommune 
* Sæbø kyrkje
Sæbø i Ørsta

**Sæbø** er eit bygdesentrum og ein matrikkelgard som ligg nedst i Bondalen i ei bukt midt i Hjørundfjorden. Sæbø i Sæbøvikja er ein strandstad og kyrkjestad, og var administrasjonssenteret i tidlegare Hjørundfjord kommune, som sidan 1. januar 1964 er ein del av Ørsta kommune og Sykkylven kommune i Møre og Romsdal fylke.

## Sentrumsfunksjonar
Hjørundfjord kyrkje ligg på Sæbø. Sæbø har fleire andre sentrumsfunksjonar:

* Hjørundfjordheimen, kommunal sjukeheim.
* Kommunalt legekontor.
* Sæbø skule, barne- og ungdomsskule.
* Sæbø barnehage.

* Sagafjord Hotel 
* Filial av Sparebanken Søre Sunnmøre
* Daglegvareforretning
* 2 campingplassar
* Sæbø Idrottslag med fotballbane og klubbhus

## Kommunikasjonar
Sæbø er også ein ferjestad, for ferjeruta Sæbø-Leknes og den tilhøyrande ferjeruta Sæbø - Leknes - Trandal - Store-Standal. 

## Matrikkelgarden
**Sæbø** har namnet etter matrikkelgarden Sæbø, gardsnummer 169 i Ørsta kommune.

### Folketal:
*1801: 50
*1865: 52
*1900: 66

## Sjå òg
* Sæbø

## Kjelder
* Lars Strømme og Ragnar Standal: *Hjørundfjordboka Band V Gard og ætt*, Ørsta 1993 ISBN 82-991200-5-5, side 293-373.

## Fotnotar
Paasselkä

**Paasselkä** (tidlegare *Paasivesi*) er ein oval innsjø i eit nedslagskrater i Södra Savolax i Finland. Innsjøen, som er ein del av Orivesi, som igjen er ein del av den store innsjøen Saimaa, har ingen øyar, noko som er uvanleg for innsjøar i området. Paasselkä er òg uvanleg djup, 75 meter på det djupaste. 

Alderen på det mykje eroderte og 10 km breie nedslagskrateret er ukjend, men det må ha skjedd for mindre enn 1,885 milliardar år sida, sidan grunnfjellet vart danna på denne tida. På grunn av den uvanlege forma og dei magnetiske anomaliane ein har målt i området, mistenkte ein lenge at Paasselkä var blitt danna på grunn av eit nedslag, og dette vart stadfesta ved hjelp av boreprøvar i 1999. Dermed vart krateret det niande kjende krateret i Finland. I motsetnad til andre finske krater ser det ikkje ut til å ha vorte gravlagd under lag med sediment. 

## Lysfenomen
Päässelän pirut, eller Paasselkä-djevlane, er eit lysfenomen ein hevdar stundom oppstår ved innsjøen og i myr- og skogområdet like i nærleiken. Ein har skildra lyset som ei kule som flyttar seg med forskjellig fart, eller står heilt i ro, og stundom er det fleire kuler. Fenomenet har vore kjend i lang tid, og er ein del av dei lokale segnene, som har gjeve det namnet «djevlar». Dei lokale innbyggjarane trudde dei lysande kulene var skapt av onde vesen. Dei magnetiske anomaliane i samband med nedslagskrateret kan kanskje vere noko av årsaka til fenomenet. 

## Bakgrunnsstoff
* Database over nedslagskrater
* Strukturen til krateret i Paasselkä 

## Kjelder
Päijänne

**Päijänne** er den nest største innsjøen i Finland med eit areal på 1&nbsp;080 km². Vatnet frå innsjøen renn ut i Kymmene elv og Finskebukta. Dei største øyane i innsjøen er Virmailansaari, Salonsaari, Judinsalo, Onkisalo, Paatsalo, Muuratsalo, Haukkasalo ja Vuoritsalo. Ein undergrunnsakvedukt knyter innsjøen til Helsingfors, og forsyner hovudstaden med vatn. 


Fil:Lakepäijänne.gif|Päijänne på eit satellittbilete, Porkkala og Helsingfors i sør.
Fil:Päijänne.png|Plassering i Finland


## Bakgrunnsstoff
Pielisjärvi

**Pielisjärvi** eller **Pielinen** er den femte største innsjøen i Finland med eit areal på 894,21 km². han ligg i området Norra Karelen i ei høgd på om lag 94 meter over havet. Innsjøen har ei lengd på 107 km, og er 43 km på det breiaste. 

Tilsigsområdet til innsjøen er på 13&nbsp;900 km², der om lag 6&nbsp;000 km² ligg på den russiske sida av grensa. Innsjøen vart isfri for om lag 9600 år sidan, og i starten rann vatnet ut i den nordlege enden, men på grunn av landhevinga etter den siste istida rann vatnet seinare ut i dei midtre delane av innsjøen, og seinare i dei sørlege delane gjennom elva Pielis.

Heilt nord i innsjøen ligg byen Nurmes. Koli nasjonalpark ligg langs vestsida av innsjøen, og tettstaden Lieksa på austsida.

Asteroiden 1536 Pielinen er kalla opp etter innsjøen.