open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Idsefjorden

**Idsefjorden** er ein 12 km lang fjordarm av Boknafjorden i Strand kommune. Fjorden har innløp mellom øyane Heng og Idse, som han er kalla opp etter, og mellom Heng og Solbakk på fastlandet. Jørpeland ligg på nordsida av fjorden, innanfor Jørpelandsholmen og Fjellsholmen. Her munnar Jørpelandsåna ut i fjorden. 

Mellom Idse og fastlandet i aust ligg øya Idsal. Begge desse øyane har brusamband langs fylkesveg 535 til fastlandet over Idsalsundet (til Idsal) og Idsesundet (over til Idse). På andre sida av begge desse sunda ligg Høgsfjorden. 

Sør for Jørpeland strekker fjorden seg vidare sørover til garden Botne. Denne inste delen av fjorden vert kalla Botnsfjorden. På austsida av Botnsfjorden ligg grendene Notavika og Jøssang. 

Vest for Idsefjorden ligg Horgefjorden, medan Hidlefjorden ligg nord for Heng. Sør for Idse ligg innløpet til Høgsfjorden.
Byfjorden i Stavanger

**Byfjorden** er ein fjord på austsida av Randaberg og søraustover til sentrum av Stavanger. Han har innløp frå Kvitsøyfjorden mellom Tungeneset i Randaberg og Bruholmen vest for øya Bru. Frå innløpet og sør til Vågen i sentrum av Stavanger er fjorden om lag 10,5 km lang. 

Frå Randaberg går den nesten 6 km lange Byfjordtunnelen under fjorden og vidare til Rennesøy som ein del av Rennfastsambandet langs E39. Sør for Bru ligg øya Hundvåg. Mellom Hundvåg og Bru går Åmøyfjorden austover til Horgefjorden. 

Fleire bukter og viker ligg langs vestsida av fjorden. Tungvika ligg like sør for Tungeneset, Randabergbukta ligg like ved Randaberg, Ladbergvika er ei anna vik i Randaberg, Harastadvika ligg lenger sør. Dusavika er eit industri- og baseområde for petroleumsverksemda i Stavanger. Sør for Dusavika ligg Tasta, ein bydel i Stavanger. På Buøy, ei halvøy på Hundvåg, ligg Rosenberg Verft.
Åmøyfjorden

**Åmøyfjorden** er ein liten fjord i Stavanger kommune. Fjorden ligg mellom Åmøy i Rennesøy i nord og Hundvåg i Stavanger i sør. I vest grensar fjorden til Byfjorden, som går vidare sørover på vestsida av Hundvåg til sentrum av Stavanger og nordover til Kvitsøyfjorden. I aust held fjorden fram som Horgefjorden. Ei rekkje holmar og småøyar skil Åmøyfjorden frå Horgefjorden, som Vågholmen, Storholmen, Kuppholmen, Spolen, Klovningen, Odda, Sandøya, Eigerøya, Dei gule skjera og Sauholmen. 

Fjorden er om lag 4 km lang og om lag 3 km brei.
Botnefjorden

**Botnefjorden** er den inste delen av Idsefjorden i Strand kommune. Han har innløp sør for Jørpeland og strekker seg 3 km sørover til Botne. På austsida av fjorden ligg grendene Jøssang og Notavik.

## Referansar
Hidlefjorden

**Hidlefjorden** er ein fjordarm av Boknafjorden i kommunane Stavanger og Strand. Han strekkjer seg 13 km frå Askjesundet ved øya Sokn i vest til Tau i aust. Fjorden er kalla opp etter øya Hidle som ligg på sørsida. Sør for Hidle ligg Horgefjorden og sørvest for Hidle ligg innløpet til Idsefjorden. 

Utanom Sokn i vest ligg Mosterøy og sjølve Rennesøy på nordsida av fjorden. Mellom desse øyane strekkjer Mastrafjorden seg frå Boknafjorden og søraust til Hidlefjorden. Brimse ligg aust for Rennesøy og nord for denne øya ligg Brimsefjorden. Aust for Brimse møter desse to fjordane Fognafjorden, som held fram nordaustover. På sørsida av Hidlefjorden, vest for Hidle, ligg Åmøy og sør for Åmøy ligg Åmøyfjorden, like nord for Stavanger. Frå Stavanger går det ferjesamband til Tau som kryssar dei søraustlege delane av Hidlefjorden.
Brimsefjorden

**Brimsefjorden** er ein liten fjordarm av Hidlefjorden vest for Rennesøy i Rogaland. Fjorden ligg mellom øya Brimse, som han er kalla opp etter, og Talgje. 

Frå innløpet i aust strekker han seg 4 km nordvestover til Hanasandsundet, som går vidare nordover til Talgjefjorden. I vest møter Brimsefjorden Fognafjorden, som held fram nordaustover, medan Hidlefjorden ligg sør for Brimse. 

På vestsida av fjorden, på øya Rennesøy, ligg bygda Østhusvik.
Lekve

**Lekve** er ein gard i Ulvik herad i Hardanger i Vestland fylke.

## Bakgrunnsstoff
* Om Lekve i matrikkelutkastet av 1950
Årdalsfjorden i Rogaland

**Årdalsfjorden** er ein fjordarm av Fognafjorden og Boknafjorden i Hjelmeland og Strand kommune i Rogaland. Han strekkjer seg 10 km austover frå innløpet til Årdal. Han har innløp mellom Høylandsklubben i nordvest for Fiskå i Strand og Helgøy. Nord for innløpet held Fisterfjorden fram nordaustover. 

Eit lite stykke inn ligg ei rekkje holmar langs heile breidda av fjorden. Her stikk Døvigvågen seg inn sørover og Nessaviga seg nordaustover. Det siste stykket inn til Årdal ligg langs bratte fjellsider som stig til over 400 meter på kvar side. Ved Årdal munnar elva Storåna ut i fjorden.
Fisterfjorden

**Fisterfjorden** er ein fjordarm av Boknafjorden i Ryfylke mellom kommunane Stavanger og Hjelmeland. Fisterfjorden er ei fortsetjing av Fognafjorden, som ligg lenger sørvest, og har innløp nord for der Årdalsfjorden skjer austover frå Fognafjorden. Innløpet ligg mellom Helgøy i Hjelmeland og Buøyna i Finnøy, sør for Byre. 

Det meste av fjorden ligg i Hjelmeland kommune og strekkjer seg 11 km nordaustover mellom Fister i sør og Randøy i nord. Tettstaden Fister, som har gjeve namn til fjorden, ligg om lag halvvegs inn i fjorden i enden av Fistervågen. På sørsida av Randøy ligg Kvaløyna, Ospholmen og Prestholmen. Den nordlege enden av Fisterfjorden endar ved Ølesundet. Over Ølsundet går det ei bru langs fylkesveg 650 over til Randøy. På nordsida av Ølsundet ligg Hjelmelandsfjorden og nord for Randøy går Gardssundsfjorden.
Dalsfjorden

**Dalsfjorden** er namnet på fleire fjordar i Noreg: 

* Dalsfjorden i Sunnfjord i Sogn og Fjordane
* Dalsfjorden på Sunnmøre i Møre og Romsdal

Dalsfjorden er òg namnet på den sørlege delen av Rambergssjøen ved Røros.
Hannah Montana

***Hannah Montana*** er ein amerikansk fjernsynsserie som handlar om Miley Stewart, ei jente som lever eit dobbeltliv. Om dagen er ho ein vanleg tenåring, men om kvelden er ho rockestjerna kjend som Hanna Montana. 

Hovudrolla vert spelt av Miley Cyrus. Serien er laga for og send på Disney Channel.
Serien har også vorte spelefilm. Filmen kom ut i 2009, og fekk namnet Hannah Montana: The Movie.

## Roller
Inge Særheim

**Inge Særheim** () er ein norsk språkforskar og namnegranskar frå Klepp i Rogaland.

Særheim tok examen artium ved latinlina på Bryne gymnas i 1969. Vidare tok han historisk-filosofisk embetseksamen ved Universitetet i Bergen i 1979, og vart då cand.philol. med nordisk hovudfag, fransk mellomfag og musikk grunnfag. I 2000 vart han dr.philos. ved Universitetet i Bergen med avhandlinga *Namn og gard. Studium av busetnadsnamn på -land*. Sidan same år har han også vore professor ved Universitetet i Stavanger. 

Han arbeidde som høgskulelektor i norsk ved Stord lærarhøgskule i eitt år etter han var ferdig med studia sine. Etter dette dreiv han namnegransking ved Rogalandsforskning og Rogaland distrikthøgskole. 

Særheim er ofte innom stadnamn-spalta i radioprogrammet *[[Språkteigen]]* på NRK P2, der han svarar på spørsmål og greier ut om tydinga av stadnamn.

Han er prorektor ved Universitetet i Stavanger.

## Kjelder
* «Ny doktorgrad: Gardsnamn og busetnadshistorie» hjå Universitetet i Bergen.

## Bakgrunnnsstoff
Førresfjorden

**Førresfjorden** er ein fjord langs kommunegrensa mellom Karmøy og Tysvær. Fjorden ligg aust for Haugesund og endar opp ved tettstaden Førre eller Førde, som fjorden er kalla opp etter. Fjorden har innløp ved øya Høvring nord for Boknaflæe ved Boknafjorden og strekkjer seg 17 km nordover til Førre. Breidda til fjorden er mellom 500 og 1000 meter. Nokre kilometer aust for innløpet til Førresfjorden ligg innløpet til Førlandsfjorden. 

Nord for Høvring ligg fjorden på austsida av øya Fosen. Denne delen av fjorden vert òg kalla Fosnasundet. Nord for Fosen går Røksundakanalen og Kjellesundet vestover til Karmsundet. 

Store delar av fjordsidene er utbygd, særleg på vestsida og nord for Haugeholmane på austsida. Hovudsakleg er dette små grender som Hauge, Våga, Mykja, Aksnes, Eike, Hesten og Skre. 

E134 går langs nordvestsida av fjorden frå Førre til Skre, og så vidare vestover til Haugesund.
Årdalsfjorden

**Årdalsfjorden** er namnet på fleire fjordar i Noreg:

* Årdalsfjorden i Årdal kommune i Sogn og Fjordane er ein sidearm av Sognefjorden. 
* Årdalsfjorden i Hjelmeland kommune og Strand kommune i Rogaland er ein sidearm av Fognafjorden og Boknafjorden. 
* Årdalsfjorden er ei vik i vatnet Tyin i Vang kommune i Oppland.
Fognafjorden

**Fognafjorden** er ein sidearm av Boknafjorden i kommunane Stavanger og Strand i Rogaland. Det meste av fjorden ligg på sørsida av øya Fogn, som han er kalla opp etter. Han har innløp i vest ved dei vesle holmane Tåde mellom Marshovet fyr i sør og Rossøya i nord. Frå her strekker fjorden seg 8 km nordaustover til området aust for Fogn, der Fisterfjorden held fram nordaustover. 

Søraust for Fogn stikk Årdalsfjorden seg austover og inn til Årdal i Hjelmeland. I vest grensar Fognafjorden til Hidlefjorden i sørvest, Brimsefjorden i vest og Talgjefjorden i nordvest. Medrekna Årdalsfjorden har Fognafjorden ei lengd på 18 km.
Førlandsfjorden

**Førlandsfjorden** er ein sidefjord av Boknafjorden i Tysvær kommune i Rogaland. Han har innløp ved Surnevik, sør for Slåttevik og rett nordvest for Kårstø, og strekkjer seg 12 km nordover. 

I dei første to kilometrane av fjorden ligg det fleire holmar som Hamnarholmen, Urdholmen (med ei fyrlykt), Notholmen og Lamholmen. Slåttvik ligg på austsida ved Lamholmen og like nordanfor smalnar fjorden inn ved Mjåsundet. Her går den om lag 250 meter lange Mjåsundsbrua langs E39 over sundet. Nord for Mjåsundet ligg Baståsbukta og grenda Lushamn på vestsida. Like nord for Baståsbukta stikk Vågen inn austover til sjølve Tysvær. Innløpet til vågen er særs smalt, berre om lag 5-10 meter. 

Litt lenger nord ligg Haukåsbukta og grenda Haukås på vestsida. Vidare nordover ligg grendene Høyvik, Apeland, Klovning, Saltvik og Rånvik. Inst i fjorden ligg grenda Førland. 

E39 går følgjer store delar av vestsida av Førlandsfjorden ned til Mjåsundsbrua, der han kryssar vegen og held fram litt innover i landet på austsida.
Mastrafjorden

**Mastrafjorden** er ein fjordarm av Boknafjorden i Stavanger kommune, på sørvestsida av Rennesøy og nordaust for Mosterøy, som han er kalla opp etter. Fjorden har innløp mellom Eplevika på Relanes på Rennesøy og nordre Lamholmen ved Mosterøy og går 12 km søraustover til Hidlefjorden, som ligg på sørsida av Rennesøy og går austover mot Ryfylke. 

Rennfastsambandet langs E39 kryssar fjorden via Mastrafjordtunnelen som har ei lengd på 4,4 km og er 133 meter under havoverflata på det djupaste. 

I den nordlege delen av fjorden ligg halvøya Klosterøy på Mosterøy. Her finn ein det gamle Utstein kloster. På Rennesøysida ligg Vikevåg ved fjorden. Vikevåg var administrasjonssenteret i tidlegare Rennesøy kommune.
Talgjefjorden

**Talgjefjorden** er ein sidefjord til Boknafjorden i Stavanger kommune i Rogaland. Det meste av fjorden ligg mellom sjølve Rennesøy i vest og sjølve Finnøy i aust. Fjorden har innløp ved Vignesholmane og strekkjer seg 13 km søraustover til sundet mellom øyane Talgje, som fjorden er kalla opp etter, og Fogn. På andre sida av dette sundet ligg Hidlefjorden. Mellom Fogn og Finnøy går Finnøyfjorden nordaustover på søraustsida av Finnøy. 

Mellom Talgje og Rennesøy går Hanasandsundet ned til Brimsefjorden, som ligg på sørsida av Talgje. 

Frå Hanasand på Rennesøy går det ferje til Østabø på Talgje og vidare over Talgjefjorden til Ladstein på Finnøy. Frå Finnøy går det ferje til Gjellarvika på Fogn. Ferjekaien på Hanasand vert òg nytta som avlastingskai for Mortavika når det er for dårleg vêr til at ferjene kan legge til kai her eller i tilfelle med stor trafikk.
Finnøyfjorden

**Finnøyfjorden** er ein fjordarm av Boknafjorden i Stavanger kommune i Rogaland. Fjorden ligg langs heile sør- og aust- og nordsida av sjølve øya Finnøy, med øyane Fogn, Bokn og Halsnøy i vest og Sjernarøyane i nord. Fjorden har ei lengd på om lag 14 km. 

Nord for Finnøy har fjorden innløp ved Mølsnesholmane mellom Finnøy og øya Nord-Talgje. Frå her går fjorden søraustover, mellom Finnøy og Halsnøy, Bokn og Fogn, og endar opp mellom Kvernaviga på Fogn og Vardenes på Finnøy. Vest for det sørlege innløpet ligg Talgjefjorden. Mellom Sjernarøyane og Ombo går Gapafjorden vidare nordover frå Finnøyfjorden, medan Gardssundfjorden går vidare austover på sørsida av Ombo. 

På austsida av Finnøy ligg Judaberg, kommunesenteret i Finnøy, på vestsida av fjorden. Fleire ferjeruter kryssar fjorden. Det sørlegaste går frå Ladstein på Finnøy og over til Fogn. Frå Fogn går det ferje til Judaberg på Finnøy, og frå her går det ferje vidare til Øksnes på Halsnøy. Frå Halsnøy går det ferje til Eidssund på Ombo, og frå Eidssund går det ferje til Helgøy ved sida av Nord-Talgje.
Hjelmelandsfjorden

**Hjelmelandsfjorden** er ein liten fjordarm av Boknafjorden i Hjelmeland kommune i Rogaland. Fjorden ligg nord for Hjelmelandsvågen og grensar til Gardssundfjorden i vest, Ombofjorden i nord og Jøsenfjorden i aust. Hjelmelandsfjorden kan reknast som eit framhald av både Ombofjorden og Gardssundsfjorden. Frå vest til aust måler fjorden 4 km, medan han strekkjer seg 5 km frå Ombofjorden i nord og sørvestover til nordaustsida av Randøy. 

Ved Randøy held Ølesundet fram sørvestover til Fisterfjorden på andre sida.

Ferja MF Hjelmeland kryssar Hjelmelandsfjorden i eit trekantsamband. Frå Sande går det ferje nordaustover til Nesvik på Jøsneset og nordvestover til Skipavik på Ombo. Ferja går også mellom Nesvik og Skipavik.
Gardssundfjorden

**Gardssundfjorden** er ein fjord i Stavanger og Hjelmeland kommune i Rogaland mellom øyane Ombo i nord og Randøy i sør. Fjorden strekkjer seg om lag 10 km frå Finnøyfjorden i vest til Hjelmelandsfjorden i aust, men høyrer til same fjordsystem som går vidare austover Jøsenfjorden. Den totale lengda frå innløpet i vest til botn av Jøsenfjorden er 32 km. 

Det vestlege innløpet ligg mellom Halsne på Halsnøy i sør og Eidsneset på Ombo i nord, medan fjorden endar i aust mellom Øyeneset på Randøy og Skibaviga på Ombo.
Hengjebjørk

**Hengjebjørk**, **hengebjørk**, **vortebjørk** eller **låglandsbjørk** (*Betula pendula*) er eit tre i bjørkeslekta. 

Ein skil treet frå dunbjørka ved at hengjebjørka har dobbelt sagtakka blad, harpiksvorter på årsskota og oppsprukken skorpebark på gamle stammar. Skota kan ofte hengje, noko som har gjeve namn til treet. 

Hengjebjørka har kromosomtalet 2n=28, medan dunbjørka har 2n=56; trea vil likevel kunne danne hybrid med 2n=42.

I Noreg veks hengebjørka på tørre marker i låglandet nord til Trøndelag, elles i Saltdal, Sørfold og Sør-Varanger. 

## Bruk

Av bjørkeartane som veks i Noreg, er det hengjebjørk som har produserer trevirke av best kvalitet. Spesielt ettertrakta er masurbjørka som har ved med flammespel. 

Hengjebjørka er ofte planta i hagar og parkar. Det finst mange kultivarar til hagebruk, blant dei er orrnäsbjørk eller var. *dalecarlica*, som har særs djupe bladfliker.

## Kjelder
* Johannes Lid, *Norsk og svensk flora*. Det Norske Samlaget 1974. ISBN 82-521-0297-2
;Referansar

## Bakgrunnsstoff
Hervikfjorden

**Hervikfjorden** er ein sidefjord av Boknafjorden i Tysvær kommune. Fjorden endrar namn på veg innover til Skjoldafjorden og Grindefjorden, og desse fjordstykka ligg langs grensa til Vindafjord kommune. Frå innløpet til Hervikfjorden til botn av Grindefjorden har han ei total lengd på 38 km. Fjorden har innløp mellom halvøya Stong i aust og Nautøya i vest. Nautøya ligg like aust for Bokn og søraust for Kårstø. 

Litt nord for innløpet ligg Spissøya midt i fjorden. Her ligg bygda Hervik på vestsida og på austsida går Espevik inn til grenda Espevik. Her ligg òg Espevikholmane og grendene Ringstveit og Bornevik. Nord for Spissøya ligg den store Borgøya med ei lengd på 4 km og ei breidd på om lag 2 km på det breiaste. Nord for Borgøya ligg grendene Hundsnes og Slogvik på vestsida og her skiftar fjorden namn til Skjoldafjorden. Sjå artikkelen om denne fjorden for detaljar om fjorden vidare innover.
Skjoldafjorden

**Skjoldafjorden** er ein del av Hervikfjorden og Boknafjorden på grensa mellom kommunane Tysvær og Vindafjord i Rogaland. Denne delen av fjorden startar like nord for Borgøya og strekkjer seg rett nordover til tettstaden Skjold i Vindafjord. 

Fjorden har innløp ved Slogvikøya ved Slogvik og eit lite stykke lenger nord stikk den nesten 2,5 km lange Romsalandsvågen seg vestover. Vidare nordover ligg Skjoldastraumen. Dette er eit særs smalt stykke av fjorden, berre om lag 15 meter, og her kryssar Riksveg 515 fjorden over to bruer. Midt i dette sundet ligg ein liten holme som berre vert kalla Holmen. Lenger nord vert fjorden vidare att og sør for Skjold deler fjorden seg i fleire retningar. Ein del held snur sørvestover og held fram som Grindefjorden på andre sida av Nesøya. Den andre delen går austover forbi Otertangen og deler seg i buktene Frøvika i nord og Langalandsvika i sør. Frå innløpet i sør og inn til botn av Langalandsvika er fjorden 15 km lang. Inkludert Grindefjorden er han 24 km lang, medan heile fjordsystemet frå innløpet til Hervikfjorden til botn av Grindefjorden er 38 km langt.
Abstrakt kunst

**Abstrakt kunst** er kunst som ikkje gjev att eit motiv slik det ser ut i røynda. Uttrykket abstrakt kunst vert òg nytta om såkalla *nonfigurativ kunst*, det vil seia kunst som ikkje er basert på noko motiv frå den verkelege verda.

Abstrakt kunst vart kalla absolutt kunst under den første verdskrigen. I dag blir mellom anna *non-objectivism* brukt i USA, *abstrakt kunst* eller *konkret kunst* i Sverige og *art non-figuratif* i Frankrike. 

## Kjende abstrakte kunstnarar

* Vasilij Kandinskij (1866–1944)
* Kasimir Malevitsj (1879–1935)
* Piet Mondrian (1872–1944)
* Jackson Pollock (1912–1956)

### Skandinaviske kunstnarar
* Gösta Adrian-Nilsson (1884-1965) 
* Otto Gustaf Carlsund (1897-1948)
* Franciska Clausen (1899-1986)
* Thorvald Hellesen (1888-1937)
* Ragnhild Kaarbø (1889-1949)
* Charlotte Wankel (1888-1969)

## Kjelder
* caplex.no
* *Denne artikkelen har innhald frå bokmål wikipedia artikkelen [http://no.wikipedia.org/wiki/Abstrakt_kunst Abstrakt kunst]*

## Vidare lesing
* Gooding, Mel: *Den abstrakte kunst*, 2002
* Moszynska, Anna: *Abstract art*, 1990, ISBN 0-500-20237-0
* Rosenthal, Mark: *Abstraction in the twentieth century*, 1996, ISBN 0-8109-6890-8

## Bakgrunnsstoff
Grindefjorden

**Grindefjorden** er ein del av fjordsystemet Hervikfjorden/Skjoldafjorden i Tysvær og Vindafjord kommune i Rogaland. Fjordsystemet er ein fjordarm av Boknafjorden og Grindefjorden er den inste av desse tre fjordane. Han har ei lengd på om lag 10 km, men frå innløpet til Hervikfjorden og til botn av Grindefjorden er avstanden om lag 38 km. 

Fjorden har innløp vest for Nesøya i Skjoldafjorden ved Vestråklubben. Fjorden går først nesten rett sørover (Skjoldafjorden i aust går rett nordover). Om lag halvvegs inn i fjorden, ved bygda Aukland, snur fjorden nordvestover og møter ei rekkje holmar og skjer. Her deler fjorden seg i to viker. Den nordlege vika heiter Vågsbotn og ligg ved grenda Våg. Den andre vika vert rekna som sjølve Grindefjorden og går inn til bygde Grinde, der det ligg ein stor campingplass. Grinde ligg like nord for tettstaden Aksdal. 

Riksveg 515 går langs den sørlege delen av fjorden og kryssar Skjoldafjorden lenger aust ved Skjoldastraumen. Langs vestsida av fjorden går E39.
Sunnmørsalpane

**Sunnmørsalpane** er eit namn på ei samling fjell på Sunnmøre. Grensa for Sunnmørsalpane er ikkje klår. Ein reknar normalt at Romsdalstindane og Tafjordfjella er eigne fjellområde.

Omgrepet blei truleg brukt første gong i *[[Turistforeningen]]s Aarbog* i 1882 av Emanuel Mohn om fjella på «den store halvø som omsluttes av Voldenfjorden, Vartdalsfjorden og Storfjorden». 
Fjella på både sider av Hjørundfjorden inngår i Sunnmørsalpane, heilt sør til Hornindalsrokken. Likeeins er Kyrkjefjellet eit grensefjell og den uklåre grensa går vidare langs Voldsfjorden ut til Vartdalsfjorden. Vartdalsfjorden og Storfjorden er den nordlege grensa for Sunnmørsalpane. Jamvel om grensa kan diskuterast, er det stor semje om at kommunane Stranda, Sykkylven, Ørsta og Volda er kjerneområdet for Sunnmørsalpane.

Grunnfjellet i Sunnmørsalpane er for det meste granittgneis. Ein finn og område med ein del gabbro og olivin. Fjella er særmerkte alpine med piggar og tindar, bratte skrentar og stup. Utforminga er hovudsakleg ei følgje av iserosjon. Fjella ligg ofte kloss i ein fjord. Mange stader er svært snøskredutsette. 

## Toppar i Sunnmørsalpane

### Volda kommune/Stranda kommune

* Kvitegga 1717 moh.
* Hornindalsrokken 1529 moh.

### Stranda kommune

* Austre Smørskredtinden 1606 moh.
* Leirvasshornet 1531 moh.

### Stranda kommune/Ørsta kommune

* Skruven 1584 moh. Lissje Skruven 1548 moh.
* Åkernesnibba 1296 moh.

### Stranda kommune/Sykkylven kommune

* Dalmannshornet 1476 moh.

### Sykkylven kommune

* Brunstadhornet 1524 moh.
* Blåbretinden 1476 moh.
* Skopphornet 1226 moh.

### Sykkylven kommune/Ørsta kommune

* Råna 1586 moh.
* Brekketindane 1559 moh.
* Midtre Regndalstinden 1540 moh.
* Urkedalstinden 1534 moh.
* Vellesæterhornet 1510 moh.

### Ørsta kommune

; Austsida av Hjørundfjorden
* Vestre Smørkredtinden 1630 moh.
* Storhornet ved Bjørke 1599 moh.
* Jakta 1588 moh.
* Slogen 1564 moh.
* Risenosa 1573 moh.
* Rokkekjerringa 1543 moh.
* Trandalstinden 1543 moh.
* Staven 1517 moh.
* Saksa 1073 moh.

; Vestsida av Hjørundfjorden

* Skårasalen 1543 moh.
* Kolåstinden 1432 moh.
* Ramoen 1419 moh.
* Grøtdalstindane 1330 moh. 
* Otolhornet 1312 moh.
* Sølvkallen 1310 moh.
* Saudehornet 1303 moh.
* Romedalstinden 1295 moh.
* Blåtindane 1288 moh.
* Vassdalstinden 1277 moh.
* Nøvedalstinden‎ 1244 moh.
* Åvasstinden 1233 moh.
* Longenestinden 1206 moh.
* Ytstenestinden 1180 moh.

### Volda kommune

* Kyrkjefjellet 1482 moh.
* Matøskja 1332 moh.

## Kjelder

* Leiv Arne Grimstad og Gunnar Wangen: *SunnmørsAlpane Tindelandet*. ISBN 82-992177-6-8

## Bakgrunnsstoff
* Leif Roar Strand si nettside med rundskue frå ei rekkje fjell i Sunnmørsalpane, vitja 31. januar 2010
* Helikopterfilm over Sunnmørsalpane filma av Fuglefjellet
Absolutt musikk

**Absolutt musikk** eller **abstrakt musikk** er instrumentalmusikk som ikkje er laga for å skildra ting, hendingar, sinnsstemningar eller liknande. Absolutt musikk er det motsette av programmusikk.

Uttrykket absolutt musikk vert og brukt om musikk som ikkje inneheld utanommusikalske element.

## Kjelde
*
Nedstrandsfjorden

**Nedstrandsfjorden**, òg skrive **Nedstrandfjorden** er den austlege delen av Boknafjorden mellom Tysvær og Stavanger kommune. Fjorden har innløp mellom Stong i Tysvær i vest og Kyrkjøy i Sjernarøyane i aust. Innløpet ligg like aust for innløpet til Hervikfjorden. 

Nedstrandsfjorden deler seg i fleire greiner vidare innover. Gapafjorden går sørover mellom Sjernarøyane og Ombo, Jelsafjorden går austover, Sandsfjorden går nordaustover og Vindafjorden går nordover. Nedstrandsfjorden strekkjer seg om lag 17 km austover til der Jelsafjorden, Sandsfjorden og Vindafjorden har sine innløp. Sandsfjorden går vidare innover til Hylsfjorden og Saudafjorden, og heilt inn til Sauda i botn av Saudafjorden er det 61 km og til botn av Hylsfjorden 65 km. 

På nordsida av fjorden stikk det fleire djupe vågar inn frå fjorden. Muslandsvågen går inn til grenda Lernaland og Hindaråvågen går inn til tettstaden Hindaråvåg. Rett aust for Hindarvåg ligg tettstaden Nedstrand, som har gjeve namn til fjorden. 

Frå Nesheim på Kyrkjøy i Finnøy går det ferje over fjorden til Nedstrand.
Absurd

**Absurd** skildrar noko som er meiningslaust eller urimeleg. Ordet er latin og tyder 'uharmonisk, urimeleg'. Ordet «absurd» vert gjerne brukt om meiningslause påstandar, usamanhengjande argument og surrealistisk humor. Ein *absurditet* er noko som er urimeleg.

Absurd vert brukt i fleire samanhengar: 
*Absurd teater
*Absurdisme
*Det tyske NSBM- bandet Absurd
Dunbjørk

**Dunbjørk** eller berre **bjørk**   (*Betula pubescens* Ehrh., tidl. òg *B. odorata* Bechst.) er eit tre i bjørkeslekta.  

Ein skil treet frå hengjebjørka ved at dunbjørka har enkelt sagtakka blad, små dunhår på årsskota  og glatt never, òg på etter måten gamle stammar.

Dunbjørka har kromosomtalet 2n=56; medan hengjebjørka har 2n=28; trea vil likevel kunne danne hybridar med 2n=42.

Dunbjørka veks på fuktig mark og i lier over nesten heile Skandinavia.   

## Kjelder
* Johannes Lid: *Norsk og svensk flora*. Det Norske Samlaget, 1974. ISBN 82-521-0297-2

## Bakgrunnsstoff
Sobibór

**Sobibor** eller *Sobibór* var ein nazistisk konsentrasjonsleir under andre verdskrigen. Det var ein utryddingsleir *(Vernichtungslager)*. Sobibor låg i søraust-Polen. Minst 250 000 menneske vart drepne i leiren. I dag er det ein minnestad og eit museum der. Fangane i leiren var mellom anna jødar, sigøynarar (sinti) og sovjetiske krigsfangar. Leiren stod under leiing av tyske SS-menn, men mange av vaktene var ukrainarar i tysk teneste. 

Det skjedde eit væpna opprør i Sobibor 14. oktober 1943, og denne leiren er særleg kjend for dette. Omtrent halvparten av dei 600 fangane som deltok klarte å rømme frå leiren den dagen. Etter oppreisten vart leiren stengd. 

Dei fleste som deltok i opprøret var sovjetiske krigsfangar av jødisk opphav frå Kviterussland, under leiing av raudearmisten Alexander Petsjerskij (med kallenamn Sasja) og den sivile fangen Leon Feldhendler. Dei drap ti SS-menn og to ukrainske vakter. Mange av fangane døydde straks i kuleregnet frå vaktene eller i minefelta utanfor piggtrådgjerdet, men ca 300 klarte å flykte. 

Det vart leita etter dei flykta fangane i omlandet etter flukten, både med soldatar og fly. Mange vart funne og skotne. 47 overlevde til krigen var over, da dei fekk hjelp med sivilfolket og frå partisanar. SS drap sidan alle fangane som var att i leiren. Dei falne SS-mennene vart gravlagde på ein tysk soldatgravplass i nærleiken med full militær ære. Etter leiren var stengd, fjerna SS alle spor etter brotsverka sine. 

I 1987 vart det laga ein fjernsynsfilm om opprøret i leiren, på norsk kalla *Flukten frå Sobibor*.

## Kjelder
Mellom anna den tyskspråklege wikipediaen, artikkel med same namnet.
Gapafjorden

**Gapafjorden**  (òg **Vestre Ombofjorden**, **Gabafjorden** og **Garpefjorden**) er ein fjordarm av Nedstrandfjorden og Boknafjorden i Stavanger kommune i Ryfylke. Han ligg mellom Sjernarøyane i vest og øya Ombo i aust. Fjorden er 6&nbsp;km lang og har innløp i nord mellom Slåttholmen i vest og Selodden i aust. Gapaskjeret ligg midt i innløpet. I sør går Gapafjorden ut i Finnøyfjorden, like vest for innløpet til Gardssundfjorden.

Av Sjernarøyane i vest grensar Gapafjorden til Bjergøy og Nord-Hidle. På Bjergøy ligg tettstaden Nesheim ved sida av fjorden. På Ombo-sida er det berre mindre busetnader, men lengst sør ligg Eidssund, som har ferjesamband til Nord-Talgje og Halsnøy. Frå Nesheim går det ferjer sørover til Nord-Hidle og nordover til Nedstrand på andre sida av Nedstrandfjorden.
Absurdisme

**Absurdisme** er ei retning innan filosofi, litteratur og kunst der ein fastslår at ein aldri kan finna meininga med livet, fordi menneskelivet i seg sjølv er meiningslaust (*absurd*).

## Sjå òg
* Eksistensialisme
* Nihilisme
* Absurd teater

## Bakgrunnsstoff
*Absurd litteratur ved Bibliotekarstudentens nettleksikon om litteratur og medier (pdf-fil)
Dvergbjørk

**Dvergbjørk** eller **(fjell)rape** (*Betula nana*) er ein busk i bjørkeslekta. 

Dvergbjørka har lodne kvister og runde centimeterbreie blad. Busken vert halvmeterhøg, og veks i fjellet opp til 1570 moh. i Jotunheimen. Dvergbjørka er vanleg i fjellet, men ho finst òg i låglandet. Dvergbjørka veks heilt nord til Isfjorden på Svalbard.

Ho har same kromosomtal som hengjebjørk, 2n=28, og dannar hybrid både med denne og med dunbjørk.

## Kjelder

* Johannes Lid *Norsk og svensk flora* Det Norske Samlaget 1974 ISBN 82-521-0297-2
* Olaf I. Rønning: *Svalbards flora* ISBN 82-90307-04-7

## Bakgrunnsstoff
Jelsafjorden

**Jelsafjorden** er ein fjordarm av Nedstrandfjorden og Boknafjorden på nordsida av øya Ombo mellom kommunane Stavanger og Suldal. I aust grensar fjorden òg til Hjelmeland kommune.

Fjorden har innløp mellom Foldøy i nord og Jørstadvågen på Ombo i sør og går så austover til han deler seg i tre. Vidare austover held Jelsafjorden fram som Erfjorden og Tyssefjorden og frå innløpet til Erfjorden går to fjordar i kvar sin retning, ein nordover og ein sørover. Den sørlege av desse er Ombofjorden som går sørover til Hjelmelandsfjorden og den nordlege fjordarmen er Økstrafjorden. Sjølve Jelsafjorden er 10&nbsp;km lang, men inkludert Erfjorden og Tyssefjorden er han om lag 25&nbsp;km.

På nordsida av fjorden ligg tettstaden Jelsa, som har gjeve namn til fjorden.
Ombofjorden

**Ombofjorden** er ein fjordarm av Jelsafjorden og Boknafjorden i Hjelmeland kommune. Dei nordvestlege delane av fjorden ligg òg innanfor tidlegare Finnøy kommune. Fjorden ligg mellom Ombo i vest, som fjorden er kalla opp etter, og Jøsneset på fastlandet i aust. 

Det nordlege innløpet ligg mellom Røykjanes på Ombo og Hårsteinen på Jøsneset. Frå her går fjorden 5,5 km sørover til Hjelmelandsfjorden mellom Skibaviga i vest og Nesvik i Nesvik i aust. Mellom Ombo og Nesvik er det ferjesamband. 

Like nord for det nordlege innløpet ligg innløpet til Erfjorden i aust.
Endre Brunstad

**Endre Otto Brunstad** () er professor i nordisk fagdidaktikk/språk ved Universitetet i Bergen, Han var leiar for Noregs Mållag frå 2003 til 2005. Brunstad kjem frå Sykkylven kommune.

## Utgjevingar
* *Nasjonalisme som språkpolitisk ideologi. Om nynorsk, frisisk og færøysk målreising.* KULTs ftserie nr. 36. Oslo: Noregs forskingsråd, 1995. (Bearbeidd utgåve av hovudfagsavhandlinga frå 1994.)
* *Det reine språket. Om purisme i dansk, svensk, færøysk og norsk.* Dr.art.-avhandling. Bergen: Det historisk-filosofiske fakultet, Universitetet i Bergen, 2001.

## Kjelder

* Tilsette ved UiB, tidlegare vevside på www.hf.uib.no/i/Nordisk/ansatte/brunstad.html (arkiverte utgåver) 
----
* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Endre Brunstad|Endre Brunstad]]» frå , den 26. februar 2008.* 

## Bakgrunnsstoff
* Erne Brunstad ved hf.uib.no
Klippedue

**Klippedua** (*Columba livia*) er ein fugl i duefamilien. Den velkjende *bydua*, som lever i byar over delar av landet, er etterkommarar av tamme klippeduer (brevduer og duer som blei haldne som ei kjelde til mat året rundt) som igjen har forvilla seg. På grunn av dei forvilla tamduene (*Columba livia domestica*) er den opphavlege ville klippedua i fare for å bli genetisk utvatna, fordi dei to variantane parar seg med kvarandre og dannar hybridar. I Noreg reknar ein med at den ville klippedua er utrydda. Klippedua har ikkje hatt etablert hekkebestand i Noreg (dvs. minst 10 reproduserande individ i minst 10 år) etter år 1800, og blir derfor klassifiserte som ikkje eigna NA for rødlisting. Tamformen, bydue, er introdusert i Noreg.

## Fotnotar
Erfjorden

**Erfjorden** er ein fjordarm i Boknafjorden i Suldal og Hjelmeland kommune i Rogaland. Han er ei fortsetjing av Jelsafjorden i vest og strekkjer seg 12 km inn til Erfjord. Frå Erfjord held fjorden fram 4 km vidare nordover som Tyssefjorden, slik at den totale lengda vert 15 km. 

Fjorden har innløp mellom Lygnes i Hjelmeland på sørsida og Landsnes i Suldal på nordsida. Nord for innløp ligg Økstrafjorden, medan Ombofjorden ligg i sørvest. 4 km inn i fjorden strekkjer Bogsfjorden seg nordover til vestsida av Erfjord. Eit par kilometer lenger aust deler Erfjorden seg i fleire delar. Nordover held fjorden fram som Erfjorden og i aust stikk Kilaneset ut i fjorden. På nordsida av neset ligg Kilavågen, medan Midtvågen ligg på sørsida. Eidavågen er ei bukt som går sørover. Frå botn av Eidavågen er det berre eit 750 meter breitt eid over til nordsida av Jøsenfjorden. 

Den nordgåande delen av Erfjorden går inn til sjølve bygde Erfjord, som no ligg på vestsida av fjorden. Erfjord ligg på eit smalt eid, som berre er 250 meter breitt på det smalaste. Aust for Erfjord ligg enden av Bogsfjorden. På austsida av Erfjorden ligg tettstaden Hålandsosen. Rett nord for Hålandsosen ligg Hålandssundet der Riksveg 13 kryssar fjorden. Sundet markerer òg innløpet til Tyssefjorden som endar opp ved grenda Tysse. Tyssefjorden er smal med bratte fjordsider på begge sider. På austsida stig fjordsida nesten 600 meter rett opp til Sørhusheia (595 moh).
Songsvane

**Songsvane** (*Cygnus cygnus*) er ein trekkfugl i andefamilien som hekkar i Noreg. Svana er heilt kvit i fjørdrakta, og har eit gult nebb med ein svart tupp. Fuglen kan bli 160&nbsp;cm lang.

## Utbreiing og økologi
Songsvane hekka tidlegare spreitt i vegetasjonsrike tjern og innsjøar, ofte i dei mest utilgjengelege myrområda i nordlege delar av Noreg. I dei seinare år har arten likevel ekspandert sørover. Føda består i hekketida av akvatiske plantar samt gras. Fuglar som hekkar i Noreg overvintrar truleg hovudsakleg langs norskekysten, men vinterbestanden er mykje større enn hekkebestanden og det blir derfor at antatt også svenske, finske og kanskje russiske songsvaner overvintrar i Noreg. Arten er avhengig av ope vatn og flyttar seg om hausten og vinteren etter isforholda.

## Bestand og bestandsutvikling
Den norske hekkebestanden vart i 2015 vurdert å vera i intervallet 700 til 1200 individ, og han vart då vurdert som aukande.

Vurderingsperioden for songsvane er 30 år (grunna generasjonslengda på arten på 10 år.

Bestanden har sidan 1990-talet vore i sterk vekst med ekspansjon sørover i Noreg, og arten hekkar no i alle fylke i Noreg. Bestanden i Nord-Noreg har òg auka.

Arten etablerte seg til dømes som hekkefugl i Østfold (1998), Oslo & Akershus (1999), Vestfold (2005), Møre og Romsdal (2006, men mangelfulle data herfrå), Vest-Agder (2007), Aust-Agder (2008, (2014). Songsvanehekking i Aust-Agder 2013 og 2014. Fugler i Aust-Agder 43 (2): 80-83.), Buskerud (2009), Hordaland (2011), Rogaland (2013), Telemark (2014, 2015) og Oslo (2015).

På bakgrunn av auke i utbreiing og bestand antar vi at bestanden no er i intervallet 1000–2000 individ, noko som betyr raudlistekategori nær trua NT etter kriteriet D1. Bestanden i Sverige er på ca. 12 000 individ, og er kraftig aukande.

I Finland er bestanden, som vart anslått til 10 000–14 000 individ i 2011 (2011), aukande (2019).

I Danmark er arten under etablering.

## Raudlistevurdering
I følgje BirdLife International (2017) er både hekke- og vinterbestanden i Europa aukande. Songsvane blir vurdert til raudlistekategori nær trua NT, på bakgrunn av observasjonar og basert på kriteriet D1 (1000–2000 reproduserande individ).

Arten blir nedgradert til livskraftig LC° grunna solide og aukande bestandar i nabolanda våre. Dette gir moglegheit for reetablering dersom arten i periodar skulle forsvinna frå Noreg.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Tyssefjorden

**Tyssefjorden** er den inste delen av Erfjorden i Suldal kommune i Rogaland. Han er 4 km lang og strekkjer seg frå Hålandssundet, like nord for tettstaden Hålandsosen og bygda Erfjord og inn til grenda Tysse. Tyssefjorden er smal med bratte fjordsider på begge sider. På austsida stig fjordsida nesten 600 meter rett opp til Sørhusheia (595 moh).

Over Hålandssundet kryssar Riksveg 13 fjorden over ei om lag 250 meter lang bru.
Bogsfjorden

**Bogsfjorden** er ein fjordarm av Erfjorden i Suldal kommune i Rogaland. Han har ei lengd på om lag 3,5 km og strekker seg nordover til vestsida av eidet som bygda Erfjord ligg på. 

På det smalaste er dette eidet berre om lag 250 meter breitt og på andre sida ligg ein indre del Erfjorden. Eidet går vidare sørover til halvøya Erøyna, som skil Bogsfjorden frå resten av Erfjorden. 

Innløpet til Bogsfjorden er ved Bogssundet mellom Hommaneset og Tangane. Innanfor Bogssundet ligg Bogsholmen og vest for denne ligg den vesle grenda Bog, som har gjeve namn til fjorden.
Økstrafjorden

**Økstrafjorden** er ein fjordarm av Nedstrandfjorden i Suldal kommune i Rogaland. Han har innløp på nordsida av Nedstrandfjorden mellom Barkaneset i vest og Ullestad i aust. 

Fjorden går 6 km rett nordover og smalnar raskt inn ved Hestholmsundet. Nord for Hestholmsundet vert fjorden langt breiare igjen og deler seg i tre delar. Den eine delen er Grønnevik inn mot vest på andre sida av holmane Skadholmen og Bergaholmen. I nord går Naustvik på austsida av neset Husgavlen inn til grenda Økstra, som har gjeve namn til fjorden. På vestsida av Husgavlen går fjorden vidare nordover og smalnar her kraftig inn. Der fjorden er på det smalaste, kring 20 meter brei, kryssar Fylkesveg 686 fjorden. Nord for brua ligg Krossvikane, to like lange vikar på kvar side av fjorden som ovanfrå ser ut som ein kross. Inst i fjorden ligg eit gammalt sagbruk, som berre vert kalla Sagjå.
Kvitryggspett

**Kvitryggspett** (*Dendrocopos leucotos*) er ein fugl i spettefamilien. 

## Utsjånad
Fuglen er 24-26 cm. lang, og liknar flaggspetten i fjørdrakta, berre med kvite linjer over vengjene (framfor prikkar), og ein kvit nedre rygg. Hannen er raud på hovudet, mens hoa er svart. 

## Læte
Tromminga er typisk, og er langt utdregen jamført med andre spetter og varer i to sekund. Ho kan kjennast på ein avvaktande og kraftig opning, og ein akselerasjon på slutten samstundes som lyden vert svakare, til liks med ein bordtennisball før han legg seg til ro på golvet. Ropet er eit raskt skrattande «goeddi-goeddi-goeddi», tonfallet er noko det same som hos ein steinvendar. Kvitryggspetten har og ein lokkelåt som liknar flaggspetten, eit «kick». Skilnaden kan vere at kvitryggspetten har ein tjukkare lyd med lågare tonehøgd, og ikkje heilt like skarp, meir som «bjyck». Når fuglen er uroleg vert læta oppatteken i ujamne ramsar.

## Hekking
Fuglane hakkar ut eit hol på 7 cm i diameter og om lag 30 cm djupt i ein gammal trestamme, gjerne ein osp. Hoa legg tre til fem kvite egg. Paret deler på ruginga, som varer i 10-12 dagar.

## Føde
Fuglen et biller som han finn under borken på tre, larvar og insekt, frø og bær. Dette er ein art som er knytt til lauvskog som har rikeleg med daude tre. 

## Vern
I Noreg har Samnanger kommune fått eit spesielt ansvar for å verne om sin bestand av kvitryggspett.

## Kjelder
Norsk Raudliste 2006, 8MB 

### Referansar
Yrkefjorden

**Yrkefjorden** er ein fjordarm av Vindafjorden eller Krossfjorden og utgjer den vestlege delen av «krossen». Fjorden er om lag 12 km lang og har ein sidefjord, Vatsfjorden, som går rett nordover om lag halvvegs inn i fjorden. Vatsfjorden er om lag 5 km lang. 

Yrkefjorden ligg langs grensa mellom kommunane Vindafjord i nord og Tysvær i sør. Innløpet i aust ligg mellom Metteneset i sør og Fløkje i nord. Nordvest for innløpet går Sandeidsfjorden vidare nordover. 

Det ligg berre små busetnader langs fjorden. På sørsida ligg grenda Vassendvik, om lag rett sør for innløpet til Vatsfjorden. Inst i fjorden ligg bygda Yrke, som fjorden er kalla opp etter.
Vatsfjorden

**Vatsfjorden** er ein fjordarm av Yrkefjorden i Vindafjord kommune i Rogaland. Han har innløp mellom Breidavika og holmen Kattrauv og strekkjer seg 5 km nordover til Åm. 

Like innanfor innløpet ligg Raudnes på vestsida og rett nord for neset ligg Indralandsvika ved grenda Indraland. Nord for Indraland ligg grendene Eikanes og Hamre, medan Stokkaland ligg tvers over fjorden på austsida. Det ligg fleire holmar i den indre delen av fjorden og nord for desse vert den inste delen av Vatsfjorden kalla Åmsosen, etter tettstaden Åm. 

Vatsfjorden har dei siste åra vorte utsett for forurensing grunna fleire uhell med kvikksølv frå eit oljeskrot mottaksanlegg, eigd av AF Gruppen. Dette anlegget blei etablert i 2004. 

Vatsfjorden er grunn og ligg godt verna for vêr og vind. Han har derfor vore nytta til å kople saman store condeep-oljeplattformar. Den siste var Troll A.
Sandeidsfjorden

**Sandeidsfjorden** er ein fjordarm av Vindafjorden eller Krossfjorden og utgjer den nordlege delen av «krossen». Fjorden ligg i Vindafjord kommune og er nesten 9 km lang og har eit djup på opp til 370 meter. 

Fjorden har innløp mellom Fløkje i vest og Helleneset ved Hogganvik i aust. Like nord for innløpet stikk Osavika inn mot aust og her ligg tettstaden Vikedal. Lenger nord stikk Årvik og Ilsvåg inn mot vest til grendene Ile, Viland, Årak, Tosnes, Skigelstrand og Sandvik. Inst i fjorden ligg bygda Sandeid som har gjeve namn til fjorden. Fylkesveg 46 går langs aust- og nordsida av fjorden.

Sørvest for innløpet til Sandeidsfjorden går Yrkefjorden vestover.
Sandsfjorden

**Sandsfjorden** er namnet på fleire fjordar i Noreg: 

* Sandsfjorden på Måsøya i Måsøy kommune i Finnmark. 
* Sandsfjorden i Sande kommune i Møre og Romsdal. 
* Sandsfjorden i Suldal kommune i Rogaland.
Boljarovo

**Boljarovo** (bulgarsk Болярово) er ein by og ein kommune i provinsen Jambol i Bulgaria. Kommunen omfattar byen Boljarovo og 19 andre busetnader.

Kommunen har eit areal på 668&nbsp;km2. Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunen 3&nbsp;118 innbyggjarar, medan sjølve byen hadde 1&nbsp;029 innbyggjarar.

Dei største busetnadene i kommunen er:

## Referansar
Lovrafjorden

**Lovrafjorden** er ein sidefjord til Sandsfjorden i Suldal kommune i Rogaland. Lovrafjorden ligg på austsida av Løvanes frå Løvanestangen og om lag 4,5 km sørover, nesten parallelt til Sandsfjorden, til Lovraeidet. Sør for det om lag Lovraeidet 200 meter smale Lovraeidet held Lovravatnet fram 4 km lenger sørover. 

Det er nesten ingen busetnader langs fjorden, som har forholdsvis bratte sider, men riksveg 13 følgjer heile austsida av fjorden.
Hylsfjorden

**Hylsfjorden** er ein sidefjord til Sandsfjorden i Suldal kommune i Rogaland og i lag med Saudafjorden ein av dei inste fjordane i Boknafjorden. 

Fjorden har innløp mellom Tangen i nord og Eidsliane i sør og strekkjer seg 19 km austover til Hylen og Hylsdalen. Om lag 4 km inn i fjorden ligg grenda Drarvika på nordsida og litt lenger inn ligg bygda Vanvik. På hi sida av fjorden frå Vanvik ligg Suldalseidet. Frå Vanvik følgjer fylkesveg 719 fjorden på nordsida inn til grenda Tengesdal. Innanfor dette er ikkje fjorden busett på grunn av dei bratte fjellsidene som stuper ned i fjorden frå ei høgd på 600-700 meter. Det einaste unnataket er garden Lingvang som ligg litt over 600 meter over fjorden. 

Hylen ligg inst i fjorden ved munningen til Hylsåa som kjem ned frå Hylsdalen. Her ligg Hylen kraftverk, som utnyttar fallet frå Suldalsvatnet.
Sandsfjorden i Rogaland

**Sandsfjorden** er ein fjordarm av Nedstrandfjorden og Boknafjorden i Suldal kommune i Rogaland. Fjorden deler seg etter kvart i Hylsfjorden og Saudafjorden og inn til botn av Hylsfjorden er lengda 47 km. Inn til Sauda i botn av Saudafjorden er det 43 km. Fram til fjorden deler seg er han om lag 25 km lang. 

Fjorden har innløp like nordaust for Foldøy mellom Vardnes ved Hebnes og Jelsa på andre sida. Eit stykke nordover ligg det fleire holmar midt i fjorden og fleire smale sund går mellom desse. Den austlegaste holmen er Berakvamsskorpa og mellom denne og fastlandet går Straumbergsundet. Midtsund ligg mellom Berakvamsskorpa og Kjølvikskorpa lenger vest. Vest for Kjølvikskorpa igjen ligg Bjørnavågen og Sjøbuholsvågen, begge med ei lengd på 500-700 meter. Nord for Kjølviksskorpa går Vatlandsvågen og Stokkvåg 2,5 km innover landet og er nesten som ein liten fjordarm å rekne. Lengst nord i vågen ligg Reppsbygda, og frå her går Stokkavåg sørvestover. 

Nord for desse holmane snur Sandsfjorden rett austover og møter så Ottøyna på sørsida. Rett nord for Ottøyna ligg bygda Marvik. Aust for Ottøyna snur Sandsfjorden 90 grader nordover igjen, og her er Sandsfjordbrua mellom Jårvik og Åsarøy samt tilførselsvegar på begge sider under bygging per 2012. Like etter snur fjorden seg 90 grader austover og så nordaustover langs Løvanes. Ved Løvanestangen ytst på Løvanes går Lovrafjorden sørover på austsida av neset. Lovrafjorden er smal og går 4,5 km sørover til Lovraeidet. 

Eit stykke nord for Løvanes ligg Sand, kommunesenteret i Suldal, på austsida av fjorden. Her går det ferje over til Ropeid på vestsida. Ropeid er eit eid som berre er om lag 250 på det smalaste. På andre sida av eidet ligg botn av Vindafjorden

Rett nord for Sand deler Sandsfjorden seg i Hylsfjorden og Saudafjorden. Hylsfjorden 18-19 km austover til Hylen og Hylsdalen, medan Saudafjorden går 16 km nordaustover til Sauda.
Saudafjorden

**Saudafjorden** er ein sidefjord til Sandsfjorden i Suldal og Sauda kommune i Rogaland og i lag med Hylsfjorden ein av dei inste fjordane i Boknafjorden og den nordlegaste delen av Boknafjorden. Fjorden strekker seg 16 km frå innløpet ved Tangen og nordaustover til Sauda. 

Det ligg enkelte bruk på både aust og vestsida av fjorden. På vestsida ligg dei fleste langs riksveg 520 om lag 80 meter over fjorden. Den første større staden er grenda Solland på vestsida, medan grendene Moldatveit, Grave og Molda ligg tvers over på andre sida. Fjorden går her om lag rett nordover, men snur nordaustover like før han når inn til sjølve Sauda. Rett vest for sentrum av Sauda ligg Saudasjøen og tettstaden Sandviksåsen. 

På det djupaste er fjorden nesten 400 meter og han har ingen markerte tersklar.

## Miljø
Inst i fjorden ligg Sauda Smelteverk som i 1981 m.a. tilførte fjorden om lag 100 tonn mangan (der 75 tonn kunne filtrerast), om lag 25 tonn sink (nesten 100 % kunne filtrerast) samt om lag 2 tonn PAH. Fjorden ber preg av å vere sterkt forureina, og den inste delen av fjordbotnen er dekt med eit fleire meter tjukt lag av sediment som består av avfallsstoff som er dumpet av Sauda Smelteverk. Dumpinga pågjekk frå 1912 og fram til slutten av 1980-talet. PAH og tungmetallutslepp vert akkumulert i skjel og fisk. Omfattande tiltak er sett i gang for å snu utviklinga, og fjorden har vorte mykje reinare i løpet av dei siste 20 åra. Saudafjorden er ikkje lenger ein av dei mest forureina stadane i landet, og det er nå gjeve klart signal på å ete fisk, blåskjel og annan sjømat som *står* i fjorden. Fjorden vart òg nytta som søppelfylling fram til 1970-talet. Det finst ikkje liv på havbotn lenger inn enn 4-5 km frå utsleppsstadane, og det livet som er å finne, er avgrensa frå 0 til 30 meters djup.
Moritz Rabinowitz

**Moritz Moses Rabinowitz** () var ein polsk-norsk jøde som slo seg opp som klesprodusent i Haugesund i mellomkrigstida. Han markerte seg som ein nazimotstandar, og var særs ettersøkt av tyskarane då dei invaderte Noreg. Etter seks månader på rømmen der han skjulte seg på gardar langs Åkrafjorden blei han teken til fange 4. desember 1940 og send til konsentrasjonsleir i Tyskland via Stavanger og Oslo. Han døydde i Sachsenhausen den 27. februar 1942 med «lungebetennelse» oppgjeven som dødsårsak. Også resten av familien til Rabinowitz døydde i dødsleirane.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Moritz Rabinowitz|Moritz Rabinowitz]]» frå , og «[[:en:|Moritz Rabinowitz]]» frå  den 26. mai 2008.*
Karmsundet

**Karmsundet** er eit sund som ligg på austsida av Karmøy og som går rett gjennom Haugesund. Sundet strekker seg om lag 33 km frå Boknafjorden i sør til Røværsfjorden rett nordom Haugesund i nord. I sør har sundet innløp mellom Skudeneshavn på Karmøy og Bokn i aust. Sundet går rett nordover og passerer etter kvart vestsida av Fosen. Tvers over sundet for Fosen ligg Kopervik. Litt lenger nord ligg Avaldsnes på Karmøy med Vormedal på andre sida av sundet. Avaldsnes var ein av kongsgardane på Vestlandet og eit eldgammalt maktsenter. 

Riksveg 47 kryssar sundet over Karmsund bru nord for Avaldsnes og rett sør for Haugesund. Delen av sundet som brua kryssar vert kalla Salhusstraumen. Like nord for Salhusstraumen ligg sjølve hamnebassenget ved Haugesund. 

## Opphavet til namnet Noreg
Det er mogeleg at Karmsundet har gjeve namn til landet Noreg. På tida då dei første kongane av Noreg regjerte og Vestlandet var eit maktsentrum, var Karmsundet ei særs viktig skipslei, og hadde på denne tida namnet «Nordvegen». Dette kan etter kvart ha utvikla seg til namnet på det norske kongeriket.

## Fotnotar
Sirafjorden

**Sirafjorden** er eit fjordstykke som strekkjer seg frå Utsira og austover til Veavågen på Karmøy. Fjorden strekkjer seg 16 km vestover frå holmane utanfor Veavågen og Kvalavåg. 

Innløpet til Boknafjorden ligg lenger sør, på sørsida av Karmøy, medan Føynfjorden og Urterfjorden ligg lenger nord.
Urterfjorden

**Urterfjorden** er ein fjord ytst i havgapet rett vest for Karmøy og Haugesund. Fjorden ligg mellom øygruppene Urter i sør og Røvær i nord. Fjorden strekker seg 6 km innover mot øya Bjørkevær. Mellom Bjørkevær og Kvaløya ved Føyno held Kvaløyfjorden fram vidare austove mot fastlandet. Røværsfjorden ligg på austsida av Røvær.