open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Office

***The Office***, kalla ***Kontoret*** på norsk, er en britisk komiserie om livet på eit kontor, filma som ein dokumentar. Serien er skapt av Ricky Gervais og Stephen Merchant. Serien vert rekna som ein av dei mest populære britiske komiseriane, og er til no selt til over 60 land. I 2005 vart det òg produsert ein amerikansk versjon av serien.

## Handling
Handlinga skjer i Slough-avdelinga til papirfirmaet Wernham-Hogg, som vert leia av David Brent (Ricky Gervais) saman med assistenten sin, Gareth Keenan (Mackenzie Crook). Mykje av komikken oppstår når Brent skal imponere kamerafolka og dei tilsette elles med sin humoristiske leiarstil, og endar opp med å vere ytst diskriminerande, rasistisk eller politisk ukorrekt. 

Vi finn òg Tim Canterbury (Martin Freeman), som er forelska i resepsjonisten Dawn Tinsley (Lucy Davis), eit tema som går igjen i alle episodane. Dawn på si side er forlova med Lee, men er òg forelska i Tim i skjul.

Livet på kontoret er fylt med arbeid, teambuilding og frykta for nedskjeringar.
Monsters, Inc.

***Monsters, Inc.***, kalla *Monsterbedriften* på norsk, er ein dataanimert film produsert av Pixar Animation Studios i samarbeid med Walt Disney Pictures frå 2001. Filmen vart regissert av Peter Docter, Lee Unkrich and David Silverman.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
* Nettsida til filmen
Hergé

**Georges Remi** (), betre kjend under psevdonymet **Hergé**, var ein belgisk teikneserieforfattar og -teiknar. «Hergé» er den franske uttalen av «R.G.», initialane hans i motsett rekkjefylgje. Han vart fødd i Etterbeek i Brussel. Det best kjende arbeidet hans er Tintin, som han skreiv og illustrerte frå 1929 til han døydde i 1983, det tjuefjerde Tintin-albumet, som han heldt på med, vart aldri ferdig. 

## Bakgrunnsstoff
* Hergé - ein liten biografi og ei tidsline
Bourgogne

**Bourgogne** (norsk *Burgund*, engelsk *Burgundy*) er ein tidlegare region i Frankrike. Regionen omfatta departementa Côte-d'Or, Nièvre, Saône-et-Loire og Yonne. Større byar i Burgund er Auxerre, Dijon, Macon og Nevers. I regionen vart det produsert vin av typen bourgognevin, korn og kjøt.

## Historie
Burgundarane skal i høve uvisse kjelder ha utvandra frå Bornholm, og på 200-talet var dei ved elva Main. I folkevandringstida gjekk dei over Rhinen og fekk løyve av romarane til å slå seg ned i området mellom Genfersjøen og Middelhavet. Riket vart erobra av frankarane på 500-talet og vart etter kvart delt i to delar, *Cisjuranske Burgund* og *Transjuranske Burgund*. I 933 vart desse slegne saman til kongeriket Burgund med hovudstad i Arles.

Etter at Rudolf III døydde gjekk riket over til det tysk-romerske riket, som seinare tapte det. Burgund vart delt opp i ulike grevskap og bispedøme. På 1300- og 1400-talet vart Burgund igjen samla til eit stort rike som i tillegg til hertugdømet Burgund mellom anna omfatta Lorraine, Luxembourg, Brabant og Holland. Hoffet i Dijon var kjent over hele Europa for kulturen og kunsten sin. Hertug Karl den dristige (fransk: Charles le Téméraire) prøvde å skapa eit samanhengande rike, noko som utfordra den franske kongen Ludvig XI. Etter fleire sigrar vart han drepen i eit slag ved Nancy i 1477, og kongen av Frankrike overtok hertugdømet. Karl den dristige si dotter, Maria, gifta seg med ein erkehertug frå Austerrike, seinare Maximilian I. Han fekk lagd inn under seg *den burgundiske arven* etter at ho døydde. Sonesonen Karl V tok attende hertugdømet i 1526, men måtte gje det opp att tre år seinare. Karl V heldt trass i dette fram med å bruka tittelen *Hertugen av Burgund*.

I mellomalderen fanst det fleire mektige kloster i regionen, til dømes Cluny, Citeaux og Vézelay.

## Byar
* Autun
* Auxerre
* Beaune
* Chalon-sur-Saône
* Chenôve
* Dijon
* Le Creusot
* Mâcon
* Montceau-les-Mines
* Nevers
* Sens

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Gamle Raumo

**Gamla Raumo** er bykjernen i den finske byen Raumo. Raumo er ein av seks byar i Finland som kan føra historia si attende til mellomalderen. Raumo er ein typisk nordisk by med hus bygd av tre. Dei fleste av husa er tekne vare på som kulturminne. 

I 1991 vart gamle Raumo teke med på UNESCO si liste over verdsarv.

## Bilete frå Gamle Raumo

fil:Raumahaus.jpg
fil:Rauma 2.jpg
fil:Wanhaa Raumaa Old Rauma.JPG
Hus

**Hus** er eit byggverk bygd av menneske for deira eigen bruk. Eit hus har veggar, golv og tak. Det har minst eitt rom, men ofte fleire, og kan ha ein eller fleire etasjar. I tillegg til vanlege etasjar kan det òg ha kjellar og loft. 

Eit hus har ulik utsjånad eller arkitektur på grunn av ulik byggeskikk (kultur og byggjematerial). Forskjellige arkitektoniske stilartar gjev òg utslag i at hus ser ulike ut.

## Ulike typar hus
### Ut frå byggestil
* Langhus - ein type hus som var vanleg i vikingtida og folkevandringstida. 
* Tømmerhus - lafta hus
* Lån - trønderlån
* Småhus
* Rekkehus
* Villa

### Ut frå bruksområde
* Kulturhus
* Kyrkje
* Våningshus - bustadhuset på gardsbruk. Tidlegare også kalla for stove. 
* Hytte - tradisjonelt eit lite hus, ein fritidsbustad

### Ut frå eigeform
* Burettslag

## Kjende hus
* Det kvite huset i Washington

## Sjå òg
* Arkitektur
* Bygningsteknikk
* Bustad

## Bakgrunnsstoff

* Byggeskikk
Moshe Katsav

**Moshe Katsav** () var president i Israel frå 2000 til 2007.

Moshe Katsav vart fødd i Yazd i Iran. Medan han framleis var ein baby flytta familien til Teheran, og i august 1951 emigrerte dei til Israel. Han snakkar framleis godt farsi. Han vart med i Likud-partiet, og vart borgarmeister i Kiryat Malachi, ein liten israelsk by. Han vart seinare vald til medlem av Knesset.
Bretagne

**Bretagne** (bretonsk *Breizh*, gallo *Bertaèyn*) er ein av regionane i nordvest i Frankrike. Han utgjer ei stor halvøy mellom Den engelske kanalen i nord og Biscayabukta i sør. Regionshovudstad er Rennes. 

Regionen omfattar departementa Côtes-d'Armor, Finistère, Ille-et-Vilaine og Morbihan. Klimaet er mildt. Industriverksemda er tufta på fiskeri. 

## Byar
* Brest
* Concarneau
* Fougères
* Lanester
* Lannion
* Lorient
* Ploemeur
* Quimper
* Rennes
* Saint-Brieuc
* Saint-Malo
* Vannes

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Tromsø Museum

**Tromsø Museum** (etablert i Tromsø 16. oktober 1872) er eit norsk museum.
Dei tidlegaste tankane om eit museum for Nord-Noreg frå 1840 resulterte i den første utstillinga for Tromsø amt i 1870, og fast etablering for Tromsø stift to år seinare i leigde lokale og seinare i nybygg i Muségata (1894). 
Museet gjev ut Tidsskriftet Ottar (1954&ndash;), og det flytta til Folkeparken (1961).

Museet vart 1. januar 1976 ein del av UiT Noregs arktiske universitet og fekk tilnamnet **Universitetsmuseet**. Sidan 1998 er museet med i «Museumsprosjektet» for utvikling av online-museum.

I 2005 har museet avdelingar for geologi, botanikk, zoologi, arkeologi, nyare kulturhistorie og samisk etnografi. Museet forvaltar i dag nordnorsk folkemusikksamling (leia av Ola Graff), Verdas nordlegaste arktisk-alpin botanisk hage (18 dekar), ei fotoutstilling på 50&nbsp;000 objekt på internett, faste utstillingar som viser ein jordskjelvstasjon, arkeologi i Nord-Noreg, objekt frå nordnorske kyrkjer og to ulike samiske utstillingar, ei etnografisk og ei som skildrar dem moderne samiske (kultur)politiske rørsla. Museet har åtte tilsette og eigen butikk.

## Bakgrunnsstoff
*Internettsidene til Tromsø Museum.
*Beinveges internettsider for Tromsø Museum

### Kjelde
* Bokmålswikipediaen
Rytme

**Rytme** (frå gresk *rhythmós*, 'flyt') er noko som gjentek seg i eit bestemt mønster over tid. Omgrepet blir særleg brukt innan musikk og dans, men er òg viktig innan dikting, tale og språkvitskap. Gjentakande mønster som gjeld dagleglivet, til dømes vekslinga av årstider eller døgnrytmen av svevn og vake, blir òg omtala som rytmar.

## Rytme i musikken
I musikken bruker ein omgrepet på to litt ulike måtar:
* Som nemning på *fenomenet* rytme, som musikalsk parameter, som ein del av korleis ein opplever musikken. 
* Som namngjevne, fastlagte rytmar, til dømes marsj, tango eller vals

Ulik rytmeutføring gjev ulike kvalitetar til musikken. I vestleg musikktradisjon er som regel rytmen eit tidsavgrensa, stadig tilbakevendande mønster over ein taktart. Når takten er forskjellig, dvs. at taktslaget har ulik varigheit, kan ein utføra same rytme i forskjellig tempo. Ein rytme som ikkje aksentuerer taktslaga, men systematisk kjem imellom, kallar ein *[[synkope]]rt*. Ikkje-vestleg musikk bruker additiv rytme i større grad. I afrikansk musikk blir polyrytme mykje brukt. Uansett er rytme eitt av dei viktigaste parametrane i musikken, og somme kallar musikk *rytmisert lyd*.

## Kjelder
* Bokmålswikipedia
Raumo

**Raumo** (utt. «RAO-må», finsk *Rauma*) er ein by i landskapet Satakunta i Finland, 92 km nord for Åbo og 50 km sør for Björneborg. Raumo har 39 793 innbyggjarar (2009) og har ei flatevidd på 509,43 km². 

Raumo fekk rettar som by 17. mai 1442. 

Bykjernen, Gamle Raumo, er teken med på UNESCO si liste over verdsarv.

## Bakgrunnsstoff

*
Pompeii

**Pompeii** (nokre gonger stava **Pompeji** eller **Pompei**) var ein by i Romarriket. Byen ligg som ein ruin i det noverande Italia, ved Napoli.

Byane Pompeii og Herculaneum vart lagt øyde i samband med vulkanen Vesuv sitt utbrot i år 79 e.Kr.. Pompeii vart ikkje ramma av lava, men vart gravlagd i oska frå utbrotet, og difor vart byggverka i byen for ein stor del ikkje øydelagd.

På 1700-talet vart byen oppdaga att og i 1861 byrja ein ei systematisk arkeologisk utgraving av byen. Det spesielle med utgravinga av Pompeii er dei mange avstøypingane av døde menneske. Mange av innbyggjarane vart innkapsla i oske, og etter dei vart det eit hol som ein kan fylla med gips og laga ei avstøyping. 

Utgravingsområda er teke med på UNESCO si liste over verdsarv.

## Bakgrunnsstoff
Falun og Kopparbergslagen

**Falun og Kopparbergslagen** er eit område som omfattar det historiske industrilandskapet kring Falun og Stora Kopparberget i Sverige. Falun og Kopparbergslagen er teke med på UNESCO si liste over verdsarv, frå den 13. desember 2001. 
Verdsarvkomiteen si grunngjeving for å ta med området på lista var: 
: «Det historiske industrilandskapet kring Stora Kopparberget og Falun utgjer eit av dei fremste områda for gruveverksemd og metallproduksjon. Gruvedrifta tok slutt mot slutten av 1900-talet, men har gjennom mange hundre år hatt sterk innflytting på teknisk, økonomisk, sosial og politisk utvikling i Sverige og Europa.»

Kopparbergslagen var ein del av Dalabergslagen og vart utgjort av sokna Aspeboda, Enviken, Vika med Hosjö, Stora Kopparberg, Sundborn, Svärdsjö med Svartnäs, og Torsång i tillegg til Falu stad (by), sjå Falun. Alle desse sokna utanom Torsång inngår i dag i Falu kommun. Til kommunen høyrer òg Bjursås i Övre Dalarna. 

## Sjå òg
* Kopparbergslagen
* Falu koppargruva
* Stora Kopparbergs Bergslags AB
* Bergslagen
* Bergslag

## Bakgrunnsstoff
* Världsarvet Falun 
* Mining Area of the Great Copper Mountain in Falun på http://whc.unesco.org
* Riksantikvarieämbetet - Falun och Kopparbergslagen  på http://www.raa.se
* Dalarna Världsarvet Falun
Hans Vogt

**Hans Vogt** () var ein språkforskar frå Fredrikstad. Han vart professor i romansk språkvitskap ved Universitetet i Oslo frå 1946, i allmenn språkvitskap frå 1963 og rektor ved same universitet frå 1964 til 1969. 

Vogt er ein av Noregs mest kjende språkforskarar, spesielt kjend er han for arbeida sine om kaukasiske språk. Grammatikkken hans over georgisk frå 1971 er framleis ein av standardgrammatikkane over georgisk. I lag med Knut Bergsland skreiv han ein sentral artikkel som i praksis falsifiserte glottokronologi som språkvitskapleg teori.

I 1945 skreiv Vogt den første innføringsboka i språkvitskap til bruk for nye studentar, den vart dessverre lite brukt, i og med at Alf Sommerfelt] to år etter skreiv ei tilsvarande bok. I 1948 tok Vogt initiativet til å ta opp att verksemda i Norsk forening for sprogvidenskap, som hadde lege nede sidan slutten av 1920-talet.

Vogt deltok også i den norske språkstriden, som riksmålsmann og medlem av Det Norske Akademi. Han var formann for Vogt-komitéen.

## Bibliografi (utval)

* Vogt, Hans 1932: *Målstrid og klassekamp*. Oslo: Fram forlag.
* Vogt, Hans 1940: *The kalispel language : an outline of the grammar with texts, translations, and dictionary*. Det norske vitenskaps-akademi i Oslo.
* Vogt, Hans 1945: *Forelesninger i almen språkvitenskap : (det propedeutiske kursus* Universitetet i Oslo: Lingvistisk institutt.
* Bergsland, Knut; & Vogt, Hans. 1962: On the validity of glottochronology. *Current Anthropology*, 3, 115-153.
* Vogt, Hans 1963: *Dictionnaire de la langue oubykh : avec introduction phonologique, index français-oubykh, textes oubykhs* . Instituttet for sammenlignende kulturforskning / Serie B Skrifter Bind nr:52
* Vogt, Hans 1971: *Grammaire de la langue géorgienne*.
* Vogt, Hans 1973: *De kaukasiske språk og språkvitenskapen* Instituttet for sammenlignende kulturforskning / Serie C, Bind nr: 5:3, Oslo : Universitetsforlaget

## Kjelder

* Store Norske Leksikon om Vogt, skriven av Geir Lima.
* Utdjupande artikkel om Vogt på snl.no, skriven av Fridrik Thordarson.
Norsk atferdsgruppe for selskapsdyr

**Norsk atferdsgruppe for selskapsdyr (NAS)** er ei tverrfagleg gruppe som ynskjer å stimulera til samarbeid på tvers av akademiske skiljeliner i studiet av åtferd, relasjonar mellom folk og dyr og åtferdsendring knytt til selskapsdyr.

Fagleg har NAS formell teoretisk og forskingsbasert kunnskap samtidig som medlemane samla har brei praktisk erfaring i arbeid med dyr.

NAS har eit godt internasjonalt nettverk som kan gje dei innspel og fagleg påfyll. NAS representerer eit breitt tverrfagleg miljø og nettverk der kompetanse om åtferd og åtferdsmodifisering er fellesinteressa.

## Bakgrunnsstoff

* http://www.nafs.no
NAS

**NAS** kan visa til:

* Network-attached storage – maskinvare for lagring av data 
* Norwegian Air Shuttle - eit norsk flyselskap
* Norsk Akustisk Selskap
* Norsk Astronomisk Selskap
* Norsk atferdsgruppe for selskapsdyr
Såtbakkollen

**Såtbakkollen** (1&nbsp;632 moh.) er eit fjell i Trollheimen i Sunndal kommune i Møre og Romsdal. Det dannar sørenden på Tårnmassivet, som òg omfattar Tåga, Tårnfjellet og Innerdalstårnet. 

Namnet Såtbakkollen blir ofte brukt om toppen Tåga (1&nbsp;840 moh., primærfaktor 950 m), 2,5 km lenger nord, da namnet Tåga mangla på eldre kart.
Dronninga i Rauma

**Dronninga** er eit fjell lengst sør på vestsida av Isterdalen i Rauma kommune. Toppen er på 1544 moh, og ligg nord for Kongen og Bispen.
Vinnu-massivet

**Vinnu-massivet** er den største isbreen i Trollheimen. Han består mellom anna av toppane Dronninga (1&nbsp;816 moh.) og Kongen (1&nbsp;806 moh.).
Georg Valentin von Munthe af Morgenstierne

**Georg Valentin von Munthe af Morgenstierne** () var ein språkforskar, indolog og iranist frå Oslo. Han var professor i indisk språk og litteratur ved Universitetet i Oslo 1937–62.

## Bakgrunnsstoff
Språk- og kulturforsking i Asia. Database ved Nasjonalbiblioteket.
Kronborg slott

:*Sjå òg bydelen [[Kronborg i Malmö]]*

**Kronborg** er eit slott som ligg attmed Øresund, kring 1 km nordaust for sentrum i byen Helsingør på Sjælland i Danmark. Det vart i 2000 teke med på UNESCO si liste over verdsarv. Grunngjevinga var at slottet vart sett på som eit eineståande døme på eit renessanseslott som har hatt mykje å seie for Nord-Europa opp gjennom historia.

Fredrik II av Danmark-Noreg lét byggja om mellomalderborga *[[Krogen]]* i 1574 og 1585 til Kronborgs slott, som òg er ein borg. Bygget ligg ytst på Sjælland, der Øresund er som smalast, og var ein maktfaktor i si tid med omsyn til å få krevja inn Øresundtollen, ei avgift som var lagt på skipsfarten gjennom Øresund. 

Slottet er mest kjend for at William Shakespeare sitt skodespel *[[Hamlet]]* utspelar seg i «Elsinore» (Helsingør). For mange turistar er Kronborg difor «Hamletslottet».

I det nordaustre tårnet på slottet er det installert eit fyr, Kronborg Fyr. 

## Bakgrunnsstoff
* Kronborg (dansk) på http://www.kronborg.dk
* Kronborgs Slott i Helsingør 
* UNESCO World Heritage Centre - Kronborg Castle
Sterkvin

**Sterkvin** (tidlegare kjend som **heitvin**) er vin som er tilsett brennevin. Dette aukar alkohol-prosenten frå dei maksimalt 13–14 % ein kan oppnå ved naturleg gjæring. I Noreg blir sterkvin definert som vinar med alkoholinnhald mellom 14 og 22 %; i andre land kan dette avvike noko, men definisjonen ligg i same området.

Det finst to hovudtyper sterkvin:
*Ekte sterkvin: Vinen blir gjæra fullt ut, og så tilsett brennevin
*Vermut og aperitifar: Gjæringa til vinen blir stansa, og brennevin blir tilsett den svake vinen.

## Bakgrunnsstoff
Alf Sommerfelt

**Alf Axelssøn Sommerfelt** () var ein norsk språkforskar, den første professoren i allmenn lingvistikk i Noreg, ved Universitetet i Oslo frå 1931 til 1962.

Sommerfelt vart fødd og voks opp i Trondheim. Han var sentral i å innføre strukturalismen til Noreg. Han hadde studert i Paris, og heldt forelesingar over Saussure, glossematikk, pragskolen og amerikansk strukturalisme. Nordistane ved dei nordiske institutta hadde lite til overs for denne innfallsvinkelen, og det var lite kontakt mellom strukturalistane og nordistane til innpå 1960-talet.

Sommerfelt var varameldem i styret til Institutt for sammenlignende kulturforskning, den sentrale satsinga på forsking i Noreg på 1920-taletI lag med slavisten Olaf Broch grunnla Sommerfelt Norsk forening for sprogvidenskap i 1924, denne foreininga kom i eit par år framover til å spele ei viktig rolle for å introdusere nye lingvistiske teoriar til Noreg.

Sommerfelt skreiv fleire populære innføringsverk i språkvitskap. Han skreiv også innføringsboka i allmenn språkvitskap (1947), ei lærebok som vart lesen av alle språkstudentane på universitetet, og trykt opp att ti år seinare. Sommerfelt var også ein av redaktørane attom Norsk Riksmålsordbok.

Sommerfelt var gift med forfattaren Aimée Sommerfelt.

## Bibliografi (utval)
* 1921: *Le Breton parle a Saint-Pol-de-Leon : Phonetique et morphologie*
* 1922: *The dialect of Torr Co. Donegal.* Videnskapsselskapets skrifter II. Hist.-filos. kl. 1-2
* *Hvordan sproget blir til : en oversikt over sprogets rolle i samfundene* Oslo : Cappelens forlag.
* 1947: Almen språkvitenskap : (det propedeutiske kursus).

## Kjelder

* Hovdhaugen, Even, Fred Karlsson, Carol Henriksen and Bengt Sigurd: *The History of Linguistics in the Nordic Countries.* Helsinki: Societas Scientiarum Fennica.
* NBL-artikkel om Sommerfelt, skriven av Ernst Håkon Jahr.
Olaf Broch

**[[Olaf Broch]]** () var ein norsk språkforskar og slavist, og professor i slaviske språk ved Universitetet i Oslo frå 1900. 

Broch er i ettertida framforalt kjend for arbeidet med russenorsk, som han publiserte i Norsk tidsskrift for sprogvidenskap i 1927, men i samtida var han mest kjend som forfattaren av det som lenge var standardverket innanfor slavisk fonetikk, frå 1911. Broch skreiv også om norsk, m.a. om norsk intonasjon.

Broch var grandonkel til Ingvild Broch. I lag med Ernst Håkon Jahr tok ho arbeidet hans med russenorsk, og skreiv det som har vorte standardreferansen til russenorsk.

## Bibliografi (utval)

* Broch, Olaf 1895: *Zum kleinrussischen in Ungarn*. Avhandling til dr. philos.-graden.
* Broch, Olaf 1911: *Slavische Phonetik*. Heidelberg: Carl Winter.
* Broch, Olaf og Ernst W. Selmer 1921: *Håndbok i elementær fonetik*. Kristiania: Aschehoug.
* Broch, Olaf 1923: Fra Østlandets dagligtale. Verbale chablondannelser - vekslende lydlove - relativt befisst og ubevisst talestof - de rytmiske taktavsnitt og deres længde. *Maal og Minne* s. 124-155.
* Broch, Olaf 1827: Russenorsk. *Maal og Minne* s. 81-130.
Russenorsk

**Russenorsk** var eit pidginspråk som før første verdskrigen vart brukt som hjelpespråk i handelen mellom Nord-Noreg og Nordvest-Russland (særleg Kolahalvøya). Språket var ei blanding av i hovudsak norsk (særleg nordnorske dialektar) og russisk. Om lag 400 ord er bevart av språket, det meste er samtalar mellom ein nordmann og ein russar der dei diskuterer prisar, handel, vêr og vind og familieliv. 

## Russenorsk i pidginspråksforskinga

Ei sentral hypotese innanfor moderne pidginspråkforsking har vore at grunnen til at alle pidginspråk er så like, er at alle har portugisisk som eit sentralt kjeldespråk. Russenorsk var relevant for denne debatten, i og med at språket har dei same karakteristiske draga som andre pidginspråk, men utan at portugisisk ligg til grunn.

## Eksempel på russenorsk
Russenorsk var samansett av omtrent like mykje norsk som russisk (ca. 50&nbsp;% av orda frå norsk, 40&nbsp;% frå russisk), men hadde også lånord frå svensk, tysk, fransk, engelsk og andre språk. Nordmennene trudde at dei snakka russisk, og russarane trudde dei snakka norsk. Då norske forretningsmenn tok til å sende barna sine til Arkhangelsk for å studere russisk, mot slutten av 1800-talet, mista russenorsk ein del av statusen sin, og vart meir brukt av vanlege folk. 

Russenorsk har ein enkel grammatikk. Den einaste preposisjonen er «på», som naturleg nok har mange bruksområde. Suffikset «-om» dannar verb verb, f.eks. *kopom* (kjøpe), *drikkom* (drikke) og *slipom* (sove). Som i russisk bruker ikkje russenorsk kopula (hjelpeverbet «vere» i presens).

* «Kanali norfar, kodi boska? = Galne nordmann, kvar er tønna?
* «Moja grot krank på guano = Eg har vondt i hovudet.
* «Kupi vina, jebi mina» = Kjøp vin, kjøp meir.
* «Moja på tvoja» = Eg og du.
* «Kak sprek? Moje niet forsto» = Kva seier du? Eg forstår ikkje.

## Lånord i nordnorske dialektar frå russenorsk

* balduska = kveite
* kartanka = filtsko
* å råbbåte = arbeide, ferdiggjøre fisk
* klæba = brød
* prennek = kjeks, tørre småkaker
* å krale = å stele
* sabbusa = slarkestøvlar
* å kvase = å drikke seg full 

## Bakgrunnsstoff
* Frederik Kortlandt: Om russenorsk
* Pomormuseet i Vardø: Russenorsk

### Litteratur

* Broch, Olaf 1827: Russenorsk. *Maal og Minne* s. 81-130.
* Broch, Olaf 1930: Russenorsk tekstmateriale. *Maal og minne* h. 4.
* Broch, Ingvild/Ernst Håkon Jahr: *Russenorsk – et pidginspråk i Norge*, Tromsø-studier i språkvitenskap III, 2. utg., Oslo 1984, ISBN 82-7099-091-4.

* Jahr, E.H., *Innhogg i nyare norsk språkhistorie*, Novis forlag, 1992.
* Lunden, S. S. 1978. Tracing the ancestry of Russenorsk. Slavia Orientalis 27/2, 213-217.
* Peterson, R. E. 1980. Russenorsk: A little known aspect of Russian-Norwegian relations, *Studies in language* 4/2, 249-256.
* Stangnes, Helge 1986: – «som han sa, russen» – Om restar av det russenorske språket i Nord-Norge, *[[Årbok for Senja]]*, nr. 15.
Brennevin

**Brennevin** er alkoholholdig drikke som er framstilt ved destillering av ei etanolholdig væske. Etter norsk lov er drikke med styrke over 22% definert som brennevin.

Ein kan drikka brennevin bert, med is, eller i ein cocktail som kan innehalda fleire typar brennevin og andre væsker med mindre alkohol. Brennevin blir òg brukt i matlaging.
Nord-Pas-de-Calais

**Nord-Pas-de-Calais** er ein  tidlegare region i Frankrike. Han bestod av departementa Nord og Pas-de-Calais, og hadde grense til Belgia. I 2016 blei han del av Hauts-de-France.

Fram til slutten av 1900-talet vart både regionen og departementet kalla *Nord*. Regionen var ein gong ein del av Dei spanske nederlanda, innanfor Nederlanda, og vart ein del av Frankrike i 1713. Dei historiske provinsane som no er ein del av regionen var Artois og Flanders, namn som framleis vert nytta av innbyggjarane i dag. 

Regionen hadde svært tett folkesetnad med om lag 4 millionar innbyggjarar, 7 % av den totale folkesetnaden i Frankrike. Dette gjorde Nord-Pas-de-Calais til den fjerde mest folkerike regionen i landet. 83 % av dei budde i urbane samfunn. Det administrative senteret i regionen var Lille. 

## Byar

* Arras
* Boulogne-sur-Mer
* Calais
* Cambrai
* Douai
* Dunkerque
* Lens
* Liévin

* Lille
* Marcq-en-Barœul
* Maubeuge
* Roubaix
* Tourcoing
* Valenciennes
* Villeneuve d'Ascq
* Wattrelos


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettstad –
Hjalmar Andersen

**Hjalmar Johan «Hjallis» Andersen** () frå Rødøy var ein norsk skeiseløpar som vann NM, EM og VM tre år på rad. I 1949 vart han tildelt Morgenbladets Gullmedalje. Han vann òg tre gull i vinterleikane i Oslo i 1952, og sette fem verdsrekordar. Andersen vart, saman med Erling Kongshaug den fyrste som fekk Fearnleys olympiske ærespris etter OL i 1952. Året før, i 1951, vann han òg Egebergs Ærespris.
 
Andersen fekk tilnamnet «Kong Glad» sidan han alltid var smilande og vitsande, både på og utanfor skeisebana. Han skreiv seinare fleire bøker, både om minna frå karrieren og reine vitsebøker.

## Resultat
Steamboat Willie

***Steamboat Willie*** er ein svart/kvitt-teiknefilm som vert rekna som den fyrste Mikke Mus-teiknefilmen. Den var ikkje den fyrste som vart produsert, men den fyrste som vart utgjeven. Den hadde premiere med lyd i USA 18. november 1928. Filmen er ein kortfilm som varer i sju minutt. Den er skriven og regissert av Walt Disney og Ub Iwerks.

## Bakgrunnsstoff
* Steamboat Willie på The Encyclopedia of Disney Animated Shorts
Helleristingsområdet i Tanum

**Helleristingsområdet i Tanum** (svensk: **Hällristningsområdet i Tanum**) er eit område i Tanums kommun i Bohuslän i Sverige med fleire bergflater (svensk: berghällar) dekte av store mengder helleristingar frå bronsealderen. Kring den største av dei, Vitlyckehällen, er det bygd opp eit helleristingsmuseum, Vitlycke museum. 

Ein har funne nærare 300 innhogne figurar og kring 170 skålgroper (små, gryteforma fordjupningar hogd inn i berget). Mellom dei mest vidgjetne framstillingane er det såkalla «brudparet» (brureparet). Ved Litsleby finst det ei helleristing ein kring 2,3 meter lang mann væpa med spyd, «spjutguden». Ved Aspberget finst det ei framstilling av pløying, i tillegg til oksar og skip. Helleristningsfelta ved Fossum ligg noko frå dei andre. Kanhende er desse laga av berre ein person, då dei har nokolunde sams kunstnarleg stil.

Helleristingsområdet er teke med på UNESCO si liste over verdsarv med den grunngjevinga at det gjev «eit vitnesbyrd om livet under europeisk bronsealder». 

I nyare tid har helleristingane vorte måla for å gjera dei tydelegare. Det er ikkje kjend om dei var måla frå starten av.

Den planlagde motorvegen E6 går gjennom området. Svenska Vägverket vil ikkje leggje vegen utanom området, då ein omveg ville ta vekk vinsten i reisetid. I staden vil ein freiste minske skadeverknadene av vegbygginga på anna vis.

## Bakgrunnsstoff
* Riksantikvarieämbetet: Søking i svensk database for fornminner 
* Vitlycke museum 
* Rock Carvings in Tanum UNESCO World Heritage Centre på http://whc.unesco.org
* Plan om ny europaveg E6 gjennom området
Laponia

**Laponia** i Lappland i Sverige er det største samanhengjande naturlandskapet i Europa med så godt som urørd natur. Namnet kjem av det latinske namnet på Lappland. Laponia blei teke med på UNESCO si verdsarvliste i 1996 for naturlandskapet sitt, i tillegg til at det har vore samanhengande brukt av reindriftssamar sidan førhistorisk tid.

Laponia er prega av fjell, isbrear, myrer og urskog. Det har ei flatevidd på 9 400&nbsp;km&sup2; og inkluderer fire nasjonalparkar, Sarek, Muddus, Padjelanta og Stora Sjöfallet, og to naturreservat, Sjaunja og Stubba. Området ligg innanfor kommunane Gällivare, Jokkmokk og Arjeplog.

Laponia er av UNESCO teke med på lista over verdsarv.

## Bakgrunnsstoff
* 
* Laponian area ved unesco.org
*Om Laponiatjuottjudus ved Laponia.nu
Drottningholms slott

**Drottningholms slott** med slottsparken er eit kongeleg lystslott ved Drottningholm på Lovön i Mälaren i Sverige. Frå 1981 er Drottningholms slott den svenske kongefamilien sin offisielle bustad.

Drottningholms slott er rekna som den mest fornemme slottet frå den svenske stormaktstida. Slottet fekk namnet sitt allereie i 1580, medan Johan III av Sverige var konge. Han lét byggja eit steinhus til si dronning Katarina Jagellonica.

1500-talsslottet vart kjøpt av Hedvig Eleonora i 1661, men slottet brann den 30. desember same året. Etter den øydeleggjande brannen fekk arkitekten Nicodemus Tessin d.e. i oppdrag å byggja eit nytt slottsbygg ut frå fri murane og kjellarane som fanst att av Johan III sitt slott. Tessin sitt slottsbygg var for ein stor del ferdig og innreiinga byrja på då han døydde i 1681. Sonen Nicodemus Tessin d.y., fekk etterpå stå for innreiinga. Han leigde hjelp frå nokre av dei fremste kunstnarane i landet, og til utforming av hagen.

Tessins sitt hovudbygg, som i formgjeving er påverka av fransk-hollandsk klassisisme, rommer det praktfulle trappehuset og paraderoma, medan dei to sidelengdene inneheld bustadrom. Vidgjetne husrom er Hedvig Eleonora sitt paradesengkammar og Lovisa Ulrika sitt gustavianske bibliotek.

Ved slottet vart det skipa til ein eksklusiv park i fransk barokk stil. Store delar av parken er teke vare på. Ei stor del av arbeidskrafta var krigsfangar frå krigar med Russland. Skulpturane av bronse er verk av ein av den nordeuropeiske renessansen sine mest framtredande skulptørar, Adrian de Vries. Samlinga vart ført til Sverige som krigsbyte dels frå Praha, dels frå Frederiksborg i Danmark. I utkanten av parken ligg Kina slott.

Drottningholms slott kom til å verta dei kongelege kvinnene sitt slott. I 1744 vart slottet gjeve som det som brullaupsgåve til prinsesse Lovisa Ulrika av Preussen då ho gifta seg med den svenske tronfylgjaren Adolf Fredrik av Sverige. Lovisa Ulrika gav Carl Hårleman i oppdrag å byggja på slottsfløyane med ein etasje for å få rom til bibliotek og portrettgalleri. Ho fekk òg sett opp Drottningholmsteatern.

Drottningholm vart seld i 1777 av Lovisa Ulrika til den svenske staten. Vedlikehaldet av slottet heldt ikkje mål, men reparasjon vart byrja under kong Oscar I av Sverige. Ei grundig restaurering vart gjort i åra 1907-1911.

Drottningholms slott med slottsparken er teke med på UNESCO si liste over verdsarv.

## Bakgrunnsstoff
* Riksantikvarieämbetet - Drottningholm 
* Statens Fastighetsverk - Drottningholms Slott 
* Royal Domain of Drottningholm UNESCO World Heritage Centre på http://whc.unesco.org
Herculaneum

**Herculaneum** (italiensk *Ercolano*) var ein romersk by ved Napolibukta på ein stad som i dag er byen Ercolano (kring 55&nbsp;000 innbyggjarar i den italienske provinsen Napoli i Campania. Herculaneum delte skjebne med Pompeii, og vart lagd øyde i samband med eit pyroklastisk utbrot frå vulkanen Vesuv den 24. august&nbsp;79. I motsetnad til Pompeii der innbyggjarane vart gravlagd i oske, omkom innbyggjarane i Herculaneum av dei giftige gassane frå utbrotet. Herculaneum hadde på den tida kring 5&nbsp;000 innbyggjarar. Herculaneum var rekna som ein rikare by enn Pompeii.

Herculaneum står på UNESCO si liste over verdsarv.

## Bilete frå Herculaneum

Image:Herculaneum Fresco 001.jpg|Freske
Image:Ercolano02.jpg
Image:Ercolano03.jpg
Image:House_of_the_Beautiful_Courtyard.jpg
Rudolf Breitscheid

**Rudolf Breitscheid** () var ein leiande tysk politikar i det sosialdemokratiske partiet SPD og delegat til riksdagen under Weimar-republikken Tyskland.

## Liv
Breitscheid var son av ein bokhandlar i Köln. Han tok gymnas i heimbyen, og studerte sidan økonomi ved universiteta i München og Marburg. Han tok doktorgrada i 1898. Frå 1898 til 1905 arbeidde han som redaktør og korrespondent for aviser med liberalt grunnsyn. Mellom 1903 og 1912 var han med i liberale politiske grupper, men slutta seg dette året til SPD. I 1917 gjekk han vidare til det meir venstreorienterte USPD, som bestod av krigsmotstandarar frå SPD.

Etter kløyvinga av USPD, var Breitscheid med i den gruppa som i 1922 gjekk tilbake til SPD. Han var riksdagsmann, SPD-gruppa sin talsmann i utanrikssaker, og medlem i den tyske delegasjonen til Folkeforbundet.

Etter at Adolf Hitler og nazistane kom til makta i 1933, måtte Breitscheid rømme til Frankrike. I 1941 vart han der arrestert av Gestapo og internert i den illgjetne konsentrasjonsleiren Buchenwald.

Presise detaljar om Breitscheid sine siste år er vanskeleg å få tak i, då mesteparten av informasjonen kjem frå nazi-kjelder. Ifølgje desse døydde Breitscheid og KPD-leiaren Ernst Thälmann i eit bombeåtak. Når det gjeld Thälmann er dette ikkje rett, så det kan vere like feil i Breitscheids tilfelle. Han kan liksom Thälmann ha vorte drepen på ordre frå høgste hald. Iallfall døydde han i ein nazistisk konsentrasjonsleir, så det er klart kor ansvaret for dødsfallet ligg.

I dag er ein plass i sentrum av Berlin oppattkalla etter Breitscheid, og i Kaiserslautern, Potsdam, Cottbus, Leverkusen og Dresden er det gater som ber namnet hans.

## Kjelder
* Tysk wikipedia
Konstitusjonelt monarki

Eit **konstitusjonelt monarki** er eit keisar-, konge- eller anna slags fyrstedøme der fyrsten, t.d. kongen, berre har ei avgrensa makt. I somme land er fyrsten berre eit statssymbol, t.d. Sverige og Japan, og i andre land har fyrsten konstitusjonelle funksjonar, t.d. Noreg, Danmark og Storbritannia. Den eigentlege definisjonen på eit konstitusjonelt monarki er at kongens makt er avgrensa av ein konstitusjon (grunnlov).

I mellomalderen var kongedømet i Noreg det me i dag vil kalla konstitusjonelt; d.v.s. kongen hadde avgrensa makt som han laut dela med andre stormenn. Kongen kunne vrakast om han fekk desse imot seg. I Danmark-Noreg vart eineveldet innførd i 1660, i Frankrike i 1661, medan Storbritannia aldri vart einevelde. I Noreg vart einevelde avskaffa med Grunnlova i 1814, i Danmark i 1848, i Russland i 1905, medan Saudi-Arabia framleis er einevelde.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Dagens monarki frå det norske kongehuset
Þingvellir

**Þingvellir nasjonalpark**, eller *Tingvalla* på Island, er ei slette i ein dal på Island, og blir rekna som ein del av verdsarva. Staden ligg ved den største innsjøen på Island, Þingvallavatn. Tingvellir skal vera den staden der islendingane heldt sitt første landsting, kring år 930. Det islandske parlamentet Alltinget (islandsk *[[Alþingi]]*) fører historia attende til Alltinget frå norrøn tid (norrønt *[[Alþing]]*). Tinget fungerte òg som ein domstol.

Utover den historiske verdien sin er Þingvalla òg kjend for eit variert og vent geologisk landskap. Tingstaden er omgjeven av bratte veggar av stein og vulkansk lava, som står att frå den tida Thingvallavatn oppstod gjennom ein sprekk mellom kontinenta for tusental år sidan. I området er det mange jordskjelv.

Området vart erklært som nasjonalpark i 1928, og vart teke med på UNESCO-lista over verdsarv i 2004.

## Bakgrunnsstoff

* Þingvellir National Park presentert av UNESCO 
* Offisiell nettstad  på thingvellir.is
* Fotografi frå www.islandsmyndir.is
* Fotografi
* Måleri 1 by A. Jónsson
* Måleri 2 by A. Jónsson
* Andy Carvin's Thingvellir- galleri
Holocen

**Holocen** eller **resent** er etter geologisk tidsskala namnet på dei siste kring 10 000 åra i tidsrekninga vår, som siste del av kvartær- tida. Dei 10 000 åra er etter karbondatering, som tilsvarar kring 11 430 kalenderår. Altså byrjar holocen ei gong i tida 9560 f. Kr. til 9300 f. Kr. Tida er definert til å byrja etter den siste istida på den nordlege halvkula. Yngre dryas er namnet på den siste kuldeperioden under pleistocen. Etter den tid byrja isbreane å trekkja seg attende.

Nyleg er det føreslått at holocen enda ved starten av anthropocen, ein føreslått epoke som starta på 1700-talet då mennesket byrja å påverke det globale klimaet. Holocen er ein del av neogen og kvartær. Namnet kjem frå dei greske orda ὅλος (*holos*, 'heilt') og καινός (*kainos*, 'ny'), og tyder 'heilt nye'.

Holocen vert delt inn i fem kronoson basert på klimasvingingar: 
* Preboreal (10&nbsp;000–9000),
* Boreal (9000–8000), 
* Atlantikum (8000–5000), 
* Subboreal (5000–2500) og 
* Subatlantikum (2500 til i dag).

Jordbruk og menneskelege sivilisasjonar dukka opp i holocen. Paleontologar har ikkje definert aldrar for holocen og når inndelingar er nødvendig vert stundom mellomsteinalder, yngre steinalder og bronsealderen nytta. Men bruken av desse periodane varierer frå stad til stad etter der tid teknologiane frå desse tidene dukka opp.

Klimatisk kan holocen delast inn i periodane hypsitermal og nynedisinga, der skiljet mellom dei to går ved starten av bronsealderen i dei vestlege sivilisasjonane. I følgje enkelte forskarar starta ein tredje periode kalla anthropocen på 1700-talet. Det er omdiskutert om dette er ein alder i holocen eller ein epoke som kjem etter holocen.

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Holocene|Holocene]]» frå , den 28. august 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Litteratur

* 
* 
* 
* 
*
Pleistocen

**Pleistocen** er ein epoke etter geologisk tidsskala, som er definert å gå frå 1,81 millionar år sidan til kring 11&nbsp;500 år sidan. I denne tida fann den siste istida stad med omfattande nedisingar på den nordlege halvkula.

Namnet vart gjeve etter leirstudium utført på Sicilia av Charles Lyell på midten av 1800-talet og kjem av dei greske orda πλεῖστος (*pleistos*, 'mest') og καινός (*kainos*, 'ny').

Pleistocen kjem etter pliocen og før holocen og er den tredje epoken i perioden neogen eller den sjette epoken i æraen kenozoikum. Slutten av pleistocen samsvarar med slutten av paleolittisk som vert nytta i arkeologi.

Pleistocen vert delt inn i tidleg pleistocen, mellompleistocen og sein pleistocen, og i fleire meir fininndelte aldrar.

Perioden vert definert ved ei omfattande nedkjøling av klimaet på jorda. Kaldtvassblautdyr kom til og eldre vassbaserte organismar (latin *Discoaster*) forsvann, medan moderne hestar og elefantar dukka opp og spreidde seg over større område.

Moderne menneske fann truleg si noverande form under pleistocen. Ved byrjinga av pleistocen levde menneskeapen *[[Paranthropus]]*, men desse forsvann i tidleg eldre steinalder. Det er derimot funne fossil av *[[Homo erectus]]* i fleire delar av verda frå mykje av epoken. Etterkvart kom det til fleire mennesketypar som laga meir avanserte verktøy. Under sein pleistocen spreidde moderne menneske seg utover isfrie delar av verda.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Glitnefeltet

**Glitnefeltet** er eit oljefelt i Nordsjøen. Glitnefeltet ligg kring 40 kilometer nordvest for Sleipnerfeltet. Havdjupna i området er 110 meter. Produksjons- og lagerskipet ”Petrojarl 1” er på Glitne knytt til fire produksjonsbrønnar og ein vassinjeksjonsbrønn. 
Statoil er operatør for Glitnefeltet. 

## Kjelder
* Olje- og energidepartementet: Fakta norsk petroleumsverksemd 2006. Nettversjon
* Fakta om Glitne  på http://www.statoil.com
* Glitne  - Petroleumskartet, Norsk Oljemuseum
Goliatfeltet

**Goliatfeltet** er eit oljefelt som ligg 50 kilometer søraust av Snøhvitfeltet og 85 kilometer nordvest av Hammerfest.
Miljøvernorganisasjonar har protestert mot ei mogleg utbygging, mellom anna av di feltet ligg 48 kilometer frå kysten. Eit mogleg oljeutslepp i området er rekna å få stor verknad. 

Det italienske selskapet ENI gjorde fleire prøveboringar her i 2005-2007 med riggen Polar Pioneer, som òg har vore mykje brukt på Snøhvitfeltet. 
Plan for utbygging og drift (PUD) for Goliatfeltet vart godkjent av Stortinget den 18. juni 2009. 

## Kjelder
* Olje- og energidepartementet: Fakta norsk petroleumsverksemd 2009. Nettversjon
* Eni Norge: Goliat godkjent av Stortinget
* Faktaark januar 2006: Goliat - det første oljefeltet i Barentshavet? Natur og Ungdom
* Goliat gir ny giv for Barentshavet  på http://www.npd.no
* Oljedirektoratet sine faktasider for lisens 229  (engelsk)
Jan Brøgger

**Jan Christian Brøgger** () var ein norsk psykolog og sosialantropolog. 

Brøgger vart fødd i Paris. Han var son av forfattaren Waldemar Christoffer Brøgger.

Jan Brøgger tok eksamen som cand.psychol. i 1961 og dr.philos. i 1970. Han var universitetsstipendiat ved Universitetet i Bergen frå 1964 til 1969, og konservator ved Universitetet i Oslo sitt etnografiske museum frå 1969 til 1974. Han jobba ved universitetet i Addis Abeba frå 1970 til 1971. Jan Brøgger vart professor i sosialantropologi ved Universitetet i Trondheim i 1975. Han gjorde feltstudiar i Italia, Etiopia, Sudan, Portugal og Malaysia. 

## Utgjevingar

* 1968 *Forelesninger i psykologi*
* 1975 *Maktmennesket*
* 1976 *Roller og rollespill*
* 1977 *Shamanism and Social Structure Among the Sidamo*
* 1977 *Frihetens banemenn *
* 1977 Reviderte Harald Schjelderups *Innføring i psykologi* saman med kollega Ivar Bjørgen
* 1986 *Belief and Experience Among the Sidamo. A Case Study Towards an Anthropology of Knowledge*
* 1993 *Kulturforståelse En nøkkel til vår internasjonale samtid*
* 1993 *Synd, makt og frihet i Norge*
* 1995 *Forsvarstale for mannen*
* 1999 *Psykologisk antropologi*
* 2002 *Epidemier en natur- og kulturhistorie*
* 2003 *Hekseprosess: Bjugn-saken i et juridisk og kulturhistorisk perspektiv* (saman med advokat Christian Wiig)
* 2004 *Folk uten land: europeiske skjebner*
* 2005 *Jordnær og visjonær. Johan B. Holte og Norsk Hydro*
Ulafeltet

**Ulafeltet** er eit oljefelt i Nordsjøen, nord for Ekofiskfeltet. 
Ulafeltet er kalla opp etter den vidgjetne losen Ulabrand som arbeidde langs Skagerrak- kysten på 1800-talet.

## Kjelder
* Ula BP Norge på http://www.bp.com
* Olje- og energidepartementet: Fakta norsk petroleumsverksemd 2006. Nettversjon
* Petroleumskartet: Ula  Norsk Oljemuseum
Ewe

**Ewe** er eit kwaspråk som blir snakka i Ghana og Togo av omtrent tre millionar menneske. Ewe er ein del av eit sprachbund av språk som også er i slekt, gbespråka, dei blir snakka i eit område frå aust i Ghana til vest i Nigeria. Andre gbespråk er mellom anna fon og aja. Ewe er, som andre gbespråk, eit tonespråk.

Ewe er eit av dei best dokumenterte språka i Afrika, delvis på grunn av arbeidet til Diedrich Hermann Westermann, som publiserte mange ordbøker og grammatikkar over ewe og fleire andre gbespråk. Andre lingvistar som har arbeidd med ewe er m.a. Gilbert Ansre (tone, syntaks), Hounkpati B. Capo (fonologi, fonetikk), Herbert Stahlke (morfologi, tone), Roberto Pazzi (antropologi, leksikografi), Felix K. Ameka (semantikk, kognitiv lingvistikk) og Alan Stewart Duthie (semantik, fonetikk).

## Fonologi
### Konsonantar

### Vokalar

## Skriftspråk

Ewe blir skrive med det latinske alfabetet, med en del ekstrabokstavar, nokre av dei er henta frå det internasjonale fonetiske alfabetet. Skriftspråket vart innført rundt 1900 av dei tyske kolonimaktene.

Ein tilde (˜) over vokalar markerer nasalisering. Tone er vanlegvis umarkert, bortsett frå i visse vanlege tilfelle som treng disambiguering, t.d. er første person plural pronoun *mí* 'vi' markert høg for å skilje det frå andre person plural *mi* 'de', og andre person singular pronoun *wò* 'du' er markert låg for å skilje det frå tredje person plural pronoun *wo* 'dei'
* ekpɔ wò  — 'he saw you'
* ekpɔ wo  — 'he saw them'

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ewe language|Ewe language]]» frå ,  den 14. april 2006.*  

## Litteratur

* Ansre, Gilbert (1961) *The Tonal Structure of Ewe*. MA Thesis, Kennedy School of Missions of Hartford Seminary Foundation.
* Ameka, Felix Kofi (2001) 'Ewe'. In Garry and Rubino (eds.), *Fact About the World's Languages: An Encyclopedia of the World's Major Languages, Past and Present*, 207-213. New York/Dublin: The H.W. Wilson Company.
* Capo, Hounkpati B.C. (1991) *A Comparative Phonology of Gbe*, Publications in African Languages and Linguistics, 14. Berlin/New York: Foris Publications & Garome, Bénin: Labo Gbe (Int).
* Pasch, Helma (1995) *Kurzgrammatik des Ewe* Köln: Köppe.
* Westermann, Diedrich Hermann (1930) *A Study of the Ewe Language* London: Oxford University Press.

## Bakgrunnsstoff

* Ethnologue-rapport for ewe
* Short Ewe resources list ved UCLA
* Ewe alphabet and pronunciation side på Omniglot
* http://archive.phonetics.ucla.edu/Language/EWE/EWE.html  Lydbandopptak av ewe..
Pomorhandelen

**Pomorhandel** (av russisk помо́ры; *po* «ved» og *more* «hav»; «kystbuarar». Same ord som ligg til grunn for Pommern, òg kalla **Russehandel** er ei nemning på en handels- samkvemet mellom pomorane i Nordvest-Russland og folket langs kysten av Nord-Noreg, så langt sør som til Bodø. Denne handelen gjekk føre seg frå 1740 og fram til den russiske revolusjonen i 1917. Det nære samkvemet gav seg mellom anna utslag i danninga av eit eige pidginspråk, russenorsk. Språket var ei blanding mellom russisk og norsk. 

Pomorhandelen var i utgangspunktet ein *bytehandel* mellom folk i nordområda, med kornprodukt frå Russland mot fisk frå Nord-Noreg som hovudhandelsvare. Etter kvart utvikla dette seg til å verta ein *pengehandel*, og faktisk vart rubelen nytta som valuta fleire stader i Nord-Noreg. Pomorhandelen var av stor tyding både for nordmenn og russarar. Handelen gjekk føre seg ved at russiske pomorar frå Kvitsjøtraktene og Kolahalvøya kom siglande til fjordbygder og handelsplassar langs kysten av Nord-Noreg. Pomorane var dyktige handelsmenn og sjøfararar, og dei utforska også områda kring Kvitsjøen. I tillegg til at dei seilte vestover med handelsvarer, etablerte dei òg ei handelsrute austover forbi Uralfjella til Nord-Sibir. 

## Bakgrunnsstoff
* Pomormuseet i Vardø
* Ivan Kristoffersen: «Historien om Norge i nord», 2003. Odin.no
* «Nordlysveien: Pomorhandelen», Universitetsbiblioteket i Tromsø, 2001
* Håvard Dahl Bratrein: «Karlsøy og Helgøy bygdebok», 1989

## Litteratur
* Per Botolf Maurseth: *Historiske handelsstrømmer mellom Norge og Russland : betydningen av pomorhandelen fram mot første verdenskrig*. I: *Historisk tidsskrift* 1997
* Einar Niemi. *Pomor, Norge og Russland i nord*. I: *P2-akademiet. E* (NRK, 1996)
* Einar Niemi (red.) *Pomor : Nord-Norge og Nord-Russland gjennom tusen år* (Gyldendal, 1992)
* *Ottar*, nr 4, 1992 (*temanummer*)
* Anastasia Gorter-Grønvik. *Ter-Kysten*. I: Nordnorsk magasin, nr 3/4 (1998) 
* Anastasia Gorter-Grønvik. *Til de gamle pomorbyene i 1990-åra*. Artikkelserie i Nordnorsk magasin, nr 1 (1994) - nr 8 (1993) - nr 6/7 (1993) og nr 5 (1993)
Georgi Dimitrov

**Georgi Dimitrov Mikhailov**, som oftast gjekk under namnet **Georgi Dimitrov** (), var leiar av kommunistpartiet i Bulgaria og skiparen av det illgjetne og frykta bulgarske tryggingspolitiet  *Landets tryggleik* (*Дарзявна Сигорнощ*). Han var statsminister i Bulgaria frå 1946 til han døydde i 1949.

Dimitrov vart fødd i Radomir. I 1902 vart han medlem i Det bulgarske sosialdemokratiske partiet (BSDP). Han vart med i den fløya som kalla seg «Dei tronge sosialistane (bolsjevikane)». I 1908 vart han medlem i sentralkomiteen i partiet og i 1913 vart han vald inn i nasjonalforsamlinga.

Under første verdskrigen sat han i fengsel. I 1918 vart han fri, og eit år seinare var han med og skipa Det bulgarske kommunistpartiet (BKP). I 1923 var han ein av leiarane i den store kommunistiske oppstanden i Bulgaria. Då oppstanden vart slått ned, fór han til Moskva, der han begynte å arbeide for Den kommunistiske internasjonalen (Komintern).

I førstninga av 1930-åra verka han som Komintern-agent i Tyskland. Dei nazistiske styresmaktene i Tyskland drog i 1933 Mikhailov for retten for å ha sett i gang brannen som herja  Riksdagsbygningen i Berlin natta mellom  27. og 28. februar 1933, men han vart frikjent. Medan han sat fengsla i samband med dette, lærte han seg tysk og studerte den tyske grunnlova og tyske rettsreglar for sjølv å kunne forsvare seg i retten. Etter frigivinga fór han rett til Moskva, og han vart generalsekretær for Komintern frå 1935 til organisasjonen vart nedlagd i 1943.

Etter andre verdskrigen låg Bulgaria innanfor maktsfæren til Sovjetunionen. I 1946 fór Dimitrov heim att til Bulgaria og vart statsminister og generalsekretær i kommunistpartiet. Dimitrov var med og laga den nye grunnlova for landet, ein kopi av den sovjetiske frå 1936. Dimitrov utropte i 1946 landet som «folkerepublikk», det vil seie ein kommunistisk stat. Utanrikspolitikken hans var ekstremt prosovjetisk, men Josef Stalin lika lite planane hans om ein Balkanføderasjon saman med Jugoslavia, og han fall i unåde hos den sovjetiske diktatoren. I 1949 døydde han under eit besøk i Sovjetunionen. Han vart etterfølgd av Vassil Kolarov.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Georgi Dimitrov|Georgi Dimitrov]]» frå ,  den 14. april 2006.*  

## Bakgrunnsstoff
*Stoff av og om Georgi Dimitrov Mikhailov på engelsk.