open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pianola

**Pianola** er eit felles namn for automatiske piano. Pianola var eigentleg eit namn på ein modell frå ein av dei store fabrikantane av automatiske piano. På caféar, pubar, skøytehallar og den slags publikumslokale fanst det pianola med myntinnkast som underhaldning. Myntinnkastet starta maskinen som då spelte ein melodi, og fungerte dermed som den tidas jukeboxar. Då myntane som blei brukte, ofte var av nikkel, så blei dei òg kalla **Nickelodeon**.

Det fanst dessutan fleire ulike variantar av piano- eller orgelbaserte musikkautomatar med fleire instrument. Desse blei ofte kalla orchestrion. Felles for dei er at automatikken som oftast var basert på vakuum-prinsippet som kraftkjelde og med ei perforert papirremse som styring for avspelinga. Avanserte instrument kunne variere både tempo og anslag ved hola i den koda papirrullen. Musikk til papirrullane blei ofte koda manuelt frå noter, men på starten av 1900-talet hadde ein konstruert innspelingspianoet som gjorde det råd å la berømte pianistar og komponistar spela inn sine eigne tolkingar av musikken. Dei blei sidan perforert og då kunne pianoet spela opp tolkinga til pianisten med ein forbausande kvalitet. Det finst dokumentasjon som fortel at eit av desse innspelingspianoa blei transportert frå Tyskland til Bergen og enda opp på Troldhaugen der Edvard Grieg spelte inn nokre av sine eigne komposisjonar. Pianoa som kan ta opp denne typen rullar blir ofte kalla reproducing piano eller reproducers.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Pianola|Pianola]]» frå , den 24. juni 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* Pianola Forum 
* Pianolaens heim på internett
* Ein demonstrajon av moglegheitene med eit automatisk piano 
* Ein amerikansk organisasjon for automatiske piano 
* Themodist.com rolls + information 
* Player Piano Group : UK
Halsnøybåten

**Halsnøybåten** er namnet som vert brukt på ein båt som det i 1896 vart funne restar av på Halsnøy i Kvinnherad i Vestland. Båtrestane vart funne i ei myr. Dei låg under nokre store steinar. Av det som vart funne vart to bord, ein keip og eit band tekne vare på. Dette er no på Bergen Sjøfartsmuseum. Halsnøybåten ser ut til å hatt mykje felles med Nydambåten. Han har vorte C14-datert til 335 e. Kr. ± 65 år.

Så langt ein kan sjå av funnmaterialet har båten vore ein færing på 17-18 fot, vel fem meter. Båten har vore av furu. Han har hatt eit breitt botnbord og to bordomfar over det. Borda er tilhogne av kvartkløyvde stokkar. Ein finn klampar for å surre banda til borda. Borda er sauma saman med tau av lindebast, som går gjennom to millimeter store hol. Det har og vore trekilar i hola for å tette båten og å hjelpe til i samanbindinga. 

Bernhard Færøyvik, tok i 1934 for seg restane etter funnet, som var under oppbevaring på Oldsaksamlinga ved Universitet i Bergen. Han målte opp og laga teikningar av dei resterande delane. Med grunnlag i desse teikningane starta Johannes G. Eide i 2005 opp arbeidet med å få laga ein rekonstruksjon av båten i sammarbeid med båtbyggjaren Knut Arne Sørnes, det vart bygd ein modell 1:4 (2006).

Ein fullskala kopi av Halsnøybåten blei bygd 2007-2008.
Kopien er utstilt i båthuset til Hordamuseet i Fana.
## Fotnotar

## Kjelder

* Vikingskip og norske trebåter 

## Bakgrunnsstoff
* Valderøybåten og Halsenøybåten - gamle funn i nytt lys
Nils Gudmundsrud

**Nils Gudmundsrud** () var den andre ordføraren i Ål etter at formannskapslova vart innført. Nils var kjend både som ein førande bygdepolitikar i tida, og som ein god dansar. Han var og kyrkjesongar i Ål i ei årrekkje.

Nils var kjend for det overlag gode handskrifta si, og fekk gjennomslag for sakene sine sentralt mellom anna på grunn av dette. Då Ivar Aasen var på veg nedetter Hallingdal, tok han inn hjå Nils.

Dotter av Nils, Gro Gudmundsrud, er og hugsa som god dansar. Ho reiste til Amerika kring 1860. Av etterkomarane hans Nils reknar vi mellom anna spelemennene Nils Gjeldokk og Lars Gjeldokk.

Springaren Nils Gudmundsrud er kalla opp etter han. Slåtten er opphavleg etter Knut Skøro.

Nils sat ordførar i Ål i 1840, 1841, 1844, 1846, åra 1847-49, og att i åra 1856-63.
Hallvard Ørsal

**Hallvard Ørsal** () var ein spelemann frå Todalen, kjend både i Gudbrandsdalen og på Vestlandet. Han vart eit viktig førebilete for Hans W. Brimi. 

Diktaren Leif Halse skreiv eit dikt om Hallvard, som seinare vart tonesett av Henning Sommerro:

: Eg minnest so vel han Hallvard
: og klangen frå fela hans
: Det var liksom stova ljøsna
: Når han spela opp til dans
: Og fela hans Hallvard ljøa
: og song med så vent eit mål
: så mjukt som på seljefløyte
: så kvasst - ja, som klang av stål

: Han fanga inn nye tonar
: frå flaumelv og gjerd og hjell
: han dikta i eigne slåttar
: minne frå dal og fjell
: så la han den kjære fela
: tett inntil sin herd og hals
: og fingrann fann rette grepa
: i sjølvlaga "tovass-vals".

: Han åtte så rike evner
: Han gøymte så dyrt eit funn
: I truskap vørsla han arven
: heilt til si siste stund
: og fela hans Hallvard spellmann
: skal tone frå dal og li
: så lenge vi trufast vørslar
: arven frå gamal tid.
Partitur

Eit **partitur** er eit notehefte som inneheld alle stemmane i eit musikkverk. Alle stemmane er stilte opp under kvarandre slik at taktstrekane følgjer ei rett loddrett linje. Ordet kan i prinsippet gjelda kva slags musikalsk sats som helst, berre han blir skriven på fleire enn eitt system, men vanlegvis blir omgrepet nytta om verk for fleire enn to-tre musikarar &mdash; strykekvartettar, symfoniorkester, kor og liknande. I eit orkester er det vanlegvis berre dirigenten som har partitur, musikarane har berre dei notane dei sjølv spelar for at dei skal sleppa å bla så mykje.

## Partituroppsett til ulike orkester
### Barokkorkester
Kva instrument som er med i eit barokkorkester varierer; oppsettet nedanfor er eit eksempel:
* 1-2 fløyter
* 1-3 oboar
* 1-2 fagottar
* 1-3 trompetar
* 1 pauke
* 1-2 kontrabassar
* 2-4 fyrstefiolinar
* 2-4 andrefiolinar
* 2 celloar
* 1 kontrabass
* 1-2 cembaloar

### Klassisk orkester
Eit wienerklassisk orkester (det vil seia slik som Haydn, Mozart og Beethoven skreiv for) pleier å ha følgjande stemmar i partituret. Stemmane er vanlegvis ordna i denne rekkjefølgja.
* 1-2 fløyter
* 2 oboar
* 2 klarinettar
* 2 fagottar
* 2 valthorn
* 2 trompetar
* 1 trombone
* 1 tuba (noko sjeldan)
* Strykeseksjonen:
** 6 fyrstefiolinar
** 6 andrefiolinar
** 4 bratsjar
** 3 celloar
** 3 kontrabassar

### Romantisk orkester/Stort moderne orkester
#### Stor orkester for ''Der Ring des Nibelungen''
Partituret til Richard Wagners *[[Der Ring des Nibelungen]]* eksemplifiserer eit større orkester. Partituret gir notasjon for:
* 4 fløyter
* 3 oboar
* 1 engelsk horn
* 3 klarinettar
* 1 bassklarinett
* 3 fagottar
* 2 paukar
* 3 trompetar
* 1 basstrompet
* 3 trombonar
* 1 basstrombone
* 8 valthorn
* 5 wagnertubaer
* 8 harper
* Strykeseksjon med:
** 16 fyrstefiolinar
** 16 andrefiolinar
** 12 bratsjar
** 12 celloar
** 8 kontrabassar
pluss kor og vokalistar. 

Til saman er det då noter for 110 medverkande i orkesteret.

### Normalstort orkester
*Der Ring des Nibelungen*-orkesteret er eit større orkesteret enn vanleg. Eit partitur for ein vanleg besetning gir noter for:
* 3 fløyter
** 1 pikkolofløyte (der ein fløytist alternerer mellom fløyte og pikkolofløyte)
* 3 oboar
** 1 engelsk horn (der ein oboist alternerer mellom obo og engelsk horn)
* 3 klarinettar
** 1 bassklarinett (der ein klarinettist alternerer mellom klarinett og bassklarinett)
* 2 fagottar
** 1 kontrafagott
* 4 valthorn
* 3 trompetar
* 3 trombonar
* 1 tuba
* 1 pauke
* 3 slagverkarar
* 1 harpe
* strykeseksjon med:
** 16 fyrstefiolinar
** 14 andrefiolinar
** 12 bratsjar
** 10 celloar
** 8 kontrabassar

## Kjelde

* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Partitur|Partitur]]» frå , den 24. juni 2009.*
Hans W. Brimi

**Hans W. Brimi** () var ein spelemann frå Lom kommune i Gudbrandsdalen, og den førande på spel i den øvre delen av dalen på 1900-talet. 

Hans kom frå Garmo, og dreiv gard i Vårdalen i mange år. Han vart tidleg inspirert av Hallvard Ørsal frå Todalen, som han såg opp til heile livet.

Hans Brimi vann Landskappleiken i klasse for vanleg fele 13 gonger. Han reiste mykje på konsertar, både i Noreg og utanlands. Han fekk og spelt i uvanleg mange plater. 

Hans Brimi var og ein dugande slåttekomponist, og gjorde mykje arbeid for spelet i Gudbrandsdalen.
Tilpassing i kognitiv grammatikk

**Tilpassing** (eng. *accommodation*) i kognitiv grammatikk er den detaljerte justeringa av av ein komponent som trengst når han skal integrerast med ein annan komponent for å danne ein kompositt struktur.
Fasan

**Fasan** (*Phasianus colchicus*) er ein fugl i fasanfamilien, *Phasianidae*. Dette er ein asiatisk art som er innført til andre verdsdelar som jaktfugl. 

Hannfasanar har mange fargetypar, og varierer i farge frå nesten kvit til nesten svart i somme melaninske eksempel. Variasjonane skyldast oppdrett og kryssing av underartar og kryssing med grønfasan, forsterka av stadige tilførslar frå ville bestandar. 

Fasanar kan ha kroppsvekt frå 0,5 til 3 kg, med hannar i snitt 1,2 kg og hoer i snitt 0,9 kg.

Vaksne hannar av underarten *Phasianus colchicus colchicus* er 60-89 cm i lengd inkludert ein lang brunspragla hale. Fjørdrakta på kroppen er gyllen brun med markeringar i grønt, lilla og kvitt. Hovudet er flaskegrønt med en liten topp og karakteristiske raude hudlappen. *P.c. colchicus* og nokre andre underartar manglar den kvite halsringen som er typisk for dei fleste fasanar. 

Hofuglen er langt mindre prangande, med en avdempa brunspragla fjørdrakt over og måler 50-63 cm inkludert ein hale på rundt 20 cm. Ungfuglar liknar hofuglar, men har kortare hale. Hos unge hannar veks det ut karakteristiske lyse fjør på brystet, hovudet og bakkroppen om lag 10 veker etter klekking.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Common Pheasant|Common Pheasant]]» frå , den 24. juni 2009.* 


## Bakgrunnsstoff
*
Snøpetrell

**Snøpetrell** (*Pagodroma nivea*) er ein liten, heilkvit fullmarin petrell med svart underdun, kolsvarte augo, eit lite svart nebb og blåaktige til grå føter. Kroppslengda er frå 36 til 41 centimeter og vengespennet frå 76 til 79 cm. Snøpetrellen har hekkedistribusjon lengre sør enn nokon annan fugleart, er ein av berre tre artar som ikkje hekkar andre stader enn på Antarktis og han har jamvel vore sett på Sørpolen. Arten er monotypisk i slekta *Pagodroma*.

Hekkekoloniane ligg på fastlandet på Antarktis, medrekna Dronning Mauds land, Antarktishalvøya og på fleire øyar inklusive Bouvetøya. Koloniane varierer i storleik og ligg vanlegvis i fjellsider nær havet, men også i innlandet. Somme individ kan halde seg i kolonien året rundt, men koloniane har stor auke i populasjon frå midten av september til byrjinga av november. Reiret er ei enkel grop i småstein plassert i holrom under steinar med vern frå overheng. Snøpetrellen legg eit kvitt egg i perioden frå slutten av november til midten av desember, rugetida er frå 41 til 49 dagar og ungane treng varme i 8 dagar. Dei er flygedyktige tidlegast 7 veker seinare. Levealderen er frå 14 til 20 år. Føda til snøpetrellen er fisk, kril, litt blekksprut og blautdyr så vel som åtsel. Som mange petrellar kan desse fuglane sprute ei voksaktig, illeluktande væske på reirinntrengjarar. Denne olja stinkar av fisk, og er vanskeleg å fjerne. 

Om vinteren kan dei spreie seg nordover til pakkisen, til isflak, men sjeldan på ope hav. Berre unntaksvis er dei observert nord for pakkisen. Typisk er dei samla på isfjell.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Snow petrel|Snow petrel]]» frå ,  den 24. juni 2009.*  
 
* Fuglelivet rundt Troll Blogg frå forskingsstasjonen Troll
* Artsskildring hos Australian Antarctic Division
Petrellar

**Petrellar** er ei gruppe av sjøfuglar innanfor ordenen stormfuglar, Procellariiformes. Definisjonen er omdiskutert, gruppa er ikkje rekna som eit takson, jamvel om somme avgrensar petrellane til slekta *Pterodroma* av stormfuglfamilien. 

Petrellar kan ha fleire tydingar:
# Sjøfuglane i den biologiske slekta *[[Pterodroma]]*, - eller
# *Pterodroma* utvida med alle artar i stormfuglfamilien som ikkje er kvalfuglar eller lirer, - eller
# Vidare utvida med artane frå to familiar: dukkpetrellar og stormsvaler.

I vidaste tyding er petrellar då ei samling av artar frå tre grupper:

* Den største gruppa er frå stormfuglfamilien: 
** Havhestar femnar om slektene *[[Macronectes]]* og *[[Fulmarus]]*, antarktispetrell, flekkpetrell og snøpetrell. 
** *[[Pterodroma]]*, «eigentleg petrellar»
** *[[Aphrodroma]]*, sølvvengpetrell
** *[[Halobaena]]*, blåpetrell, ofte rekna som medlem av gruppa kvalfuglar
** *[[Bulweria]]*, spisshalepetrell og arabarpetrell
** *[[Procellaria]]*, 5 store artar med 'petrell' i namnet, men tradisjonelt rekna som lirer

* Den minste gruppa er dei fire artane i familien dukkpetrellar. 

* Den siste gruppa er stormsvaler, 'storm-petrels' på engelsk språk.
Venleik

**Venleik** er ein karakteristikk av ein person, ein stad, eit objekt eller ein ide som gjev ei sanseoppleving av glede, meining eller tilfredsstilling. Venleik er studert som ein del av estetikk, sosiologi, og kultur. Som kulturelt omgrep har venleik vorte ekstremt kommersialisert. 

Ein «ideell venleik» er ein person som vert sett opp til eller har eit vesen eller karaktertrekk som innanfor ein viss kultur vert sett på som vakkert. Ein del historiske enkeltpersonar har vorte venleiksikon, til dømes kvinner som dronning Kleopatra, Helena frå Troja, Bar Refaeli og Marilyn Monroe.

Den subjektive erfaringa av «venleik» omfattar ofte tolkinga av om sjølvstendige element er i balanse og harmoni med naturen, noko som kan føre til kjensler av tiltrekking og kjenslemessig velvære. «Venleik er i auga som ser» er ein vanleg frase, som går mange år tilbake i tid, for å uttrykkje dette konseptet.

I den mest inngåande tydinga av ordet kan venleiken framkalle ei framtredande oppleving av positiv refleksjon om meininga ved eigen eksistens. Eit «venleiksobjekt» er alt som avslører eller gjev gjenklang til ei personleg meining.

## Fotnotar
Finleik

**Finleik** er ei nemning for kor mange vekteiningar edelt metall (reint gull, sølv eller platina) ei legering inneheld pr. tusen vekteiningar. Dagens norske finleiksstandard er definert i «lov av 6. juni 1891  om Guld-, Sølv- og Platinavarers Finhed og Stempling» og svarar til liknande lover og reglement for heile EU- og EØS-området.

Følgjande finleiksstandardar blir tillate stempla:

1. For gull: 916, 750 og 585

2. For sølv: 925 og 830

3. For platina: 950

Berre varer som tilfredsstiller krava ovanfor kan kallast gull, sølv eller platina.

Tidlegare vart nemninga «karat» òg nytta om reinleiks- eller finleiksgraden i edelmetall og anna metall, men i dag er karat ei rein vektnemning for perler, diamantar og andre edelsteinar.

## Sjå òg
*Måleininga karat
*Reinleiksmålet karat
Sannkjenningsteori

**Sannkjenningsteori**, **erkjenningsteori** eller **epistemologi** (frå gresk *episteme*, 'kunnskap', 'vitskap' og *logos*, 'fornuft') er ei grein innanfor filosofien som skildrar læra om kunnskap, eller meir nøyaktig opphavet til og avgrensinga av kunnskapen vår.

Epistemologien inneber også studium av sanningskunnskap i tydinga sikker kunnskap. Tradisjonelt er det berre matematikken som kan sjåast på som nøyaktig, men ifølgje moderne fenomenologi kan alle vitskapar framstillast logisk og nøyaktig. 

Den mest kjende erkjenningsfilosofen er Descartes, som er sagt å vere den fyrste som framsette prov for eksistensen vår, med slutninga *Je pense, donc je suis*, «Eg tenkjer, altså er eg» (latin: «Cogito ergo sum»). Dette uttrykket kan utvidast til at alt vi sansar er prov på at vi eksisterer.

## Kjelder

* «Filosofi – filosofiens disipliner» av Lars Fredrik Händler Svendsen på Store norske leksikon, innhenta 5. mars 2010.
----
* «Erkjennelsesteori» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 5. mars 2010.
Svitjod

**Svitjod**, samansett av *svi* (av svea) og *tjod* (nasjon/folk), er eit gamalt namn på Sverige. På islandsk heiter Sverige framleis *Svíþjóð*. Frå *Svitjod* og kjem det latinske namnet for Sverige: *Suethia*, *Suetia* og *Suecia*. Og dei engelske og tyske namna *Sweden* og *Schweden* kjem opphavleg av Svitjod. 

Den romerske historikaren Tacitus nemnde i år 98 «svionarane», altså Svitjod sine innbyggjarar. På 500-talet omtalte Jordanes stammefolket *suetidi* i skildringa *[[Getica]]*. Snorre Sturlasson nytta i Edda namnet Svitjod. I det engelske skaldestykket Beowulf vart eit stammefolk kalla *Swēoðēod*. Namnet er òg dokumentert på fleire runesteinar, både i Sverige og Danmark. Den svenske mellomalderskrifta Erikskrønika frå 1320-talet fortel om delinga av det svenske riket mellom brørne Valdemar og Magnus. Ifølgje krønika arva Magnus landområdet «Swidhido», noko som har vore tolka som landsdelen Svealand.

## Kjelder
* Larsson, Mats G. *Svitjod, resor till Sveriges ursprung*, Atlantis år 1998, ISBN 91-7486-421-1
* Fredrik Lindström & Henrik Lindström, *Svitjods undergång och Sveriges födelse*, Albert Bonniers Förlag år 2006, ISBN 91-0010-789-1
Altfløyte

**Altfløyta** er eit treblåseinstrument som er litt større enn ei tverrfløyta, og dermed òg i eit djupare register. Ho blir karakterisert ved den mjuke og fyldige klangen i det nedre registeret. Røyret er tydeleg tjukkare og lengre enn det på ei vanleg tverrfløyta, noko som krev at utøvaren bles inn meir luft. På standardrepertoaret til altfløytisten finn ein mellom anna Maurice Ravels *[[Daphnis et Chloé]]* og Igor Stravinskijs *[[Vårofferet]]*.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Altfløyte|Altfløyte]]» frå , den 24. juni 2009.*
Ellesmereøya

**Ellesmereøya** er den største av Elisabetøyane i Nunavut-territoriet i Canada. Ho er med eit flateinnhald på 196.235 km² den tiande største øya på jorda. I aust er øya skild frå Nord-Grønland av den 30 km breie Kennedykanalen. I vest ligg Axel Heibergs land.

## Natur

Kring 80&nbsp;000 km² av Ellesmereøya er dekt av isbrear. Øya er oppskoren av mange fjordar. Nordlegaste punktet på øya, Kapp Columbia på 83° 06' nordleg breidd, er det nordlegaste punkt i Canada. Den arktiske cordilleraen dekker storparten av Ellesmereøya, som dermed er den mest fjellrike øya i arkipelet. Barbeau Peak er med sine 2616 meter det høgste fjellet både på øya og i heile Nunavut-territoriet. Nord på øya ligg Lake Hazen, den største innsjøen i Nord-Amerika nord for polarsirkelen.

Landskapet består av naken tundra med ein vegetasjon av lav, mose og andre arktiske planter. Årsnedbøren er om lag 60 mm, årleg snittemperatur minus 12 grader. Moskusokse, karibu, polarrev, ulv, polarhare og lemen er alle del av faunaen. Dessutan ulike fugleartar.

Mest ein femdel av øya er lagt inn under Quttinirpaaq nasjonalpark. Han ligg nordvest på Ellesmereøya, og både Barbeau Peak og Lake Hazen ligg i nasjonalparken.

## Historie
Ellesmereøya vart kolonisert for rundt 4000 år sidan, av forfedrar til inuitttane. I dag finst tre stader med nokolunde fast busetnad. I 2006 hadde inuitbygda Grise Fiord 141 innbyggarar, medan fem personar budde på militærstasjonen Alert og ingen på verstasjonen Eureka. Alert på 82° 30' nordleg breidd er den nordlegaste busette staden på jordkloten.

Vikingar frå grønlandske koloniar vitja øya i mellomalderen på jakt- og handelsferder. Dei hadde kontakt med inuittar som budde i områda kring Smithsundet. Ellesmereøya var truleg utan fast busetnad under den såkalla vesle istida.

I 1616 vart øya nyoppdaga av William Baffin. Ho vart namnsett i 1852 av Inglefield-ekspedisjonen, etter ein britisk jarl (Ellesmere).

Den andre Fram-ekspedisjonen, leia av Otto Sverdrup, utforska mellom anna Stenkul Fiord i 1902. Geologen Per Schei sanka der vulkansk stein som var med å klarlegge polarområdas fortid.

I sedimentære bergartar vart det på Ellesmereøya i 2006 avdekt fossil av Tiktaalik roseae (ein kjøtfinnefisk). Desse kan utgjere eit mogleg bindeledd i evolusjonen frå fisk til meir eller mindre landbaserte livsformer.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ellesmere Island|Ellesmere Island]]» frå , den 24. juni 2009.*
Sinn

**Sinn** er eit omgrep som viser til dei ulike aspekta ved intellektet og medvitet som kombinasjonar av tankar, sansing, minne, kjensler, vilje og fantasi, eller med andre ord at sinnet er straumen av medvitet. Det omfattar alle dei medvitne prosessane i hjernen. Omgrepet omfattar også i ein del høve undermedvitet og dei medvitne tankane til dyr. Sinnet vert ofte nemnt når ein viser til tankeprosessane som føregår under ein argumentasjon.

Det har gjennom tidene vorte utvikla mange teoriar om sinnet og kva funksjon det har. Dei tidlegast kjende verka om sinnet er skrivne av Zarathushtra, Buddha, Platon, Aristoteles, Adi Shankara og andre greske, indiske og islamistiske filosofar i antikken. Dei før-vitskaplege teoriane kom hovudsakleg frå teologien og fokuserte på tilhøvet mellom sinnet og sjela, det overnaturlege, guddomar eller det guddommelege ved ein person. Dei moderne teoriane, som er baserte på vitskaplege undersøkingar av hjernen, poengterer at sinnet er eit produkt av hjernen, og at det har både medvitne og umedvitne aspekt. 

Spørsmålet om kva for eigenskapar som utgjer sinnet er også omdiskutert. Nokre meiner at det berre er dei «høgare» intellektuelle funksjonane som utgjer sinnet, og då spesielt fornuft og minne. I eit slikt syn vert kjenslene, til dømes kjærleik, hat, frykt og glede, rekna som meir «primitive» eller subjektive, og ikkje sett på som ein del av sinnet. Andre igjen meiner at dei fornuftsmessige og kjenslemessige sidene av mennesket ikkje kan skiljast, at dei har same opphav, og at alle må reknast som ein del av sinnet til enkeltmennesket.

## Kjelde

* *Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Mind|Mind]]» frå  den 24. juli 2009.*
Vegar Landro

**Vegar Landro** (), fødd i Bergen, er ein norsk fotballspelar som spelar for Bryne FK. Han spelar i forsvar og har draktnumer 4. Han har også spelt for Løv-Ham og Sportsklubben Brann.

## Bakgrunnsstoff
* Spelarprofil på www.b-gjengen.com 
* Spelarprofil på brann.no
Røyndom

**Røyndom** eller **verkelegheit** omfattar vanlegvis alt som er handgripeleg og sant, eller det som eksisterer i verda rundt oss, i motsetnad til fantasiar, abstrakte idear og det som er falskt og usant. Det er likevel eit relativt omgrep som vert handsama og diskutert i idehistoria og filosofien, særleg i ontologien, det vil seie læra om korleis røyndomen faktisk ser ut.

Den daglegdagse oppfatninga og opplevinga av røyndomen som eit system av ting vi omgjev oss med eller alt som verkar på oss i tilværet, er ifølgje filosofien strengt subjektiv, men ved hjelp av vitskaplege metodar kan ein oppnå et metafysisk verdsbilete. Resonnement og empiri, som er vitskapleg handsama i idehistoria, gjev oss eit bilete av røyndommen som er så nyansert som det lèt seg gjere.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Virkelighet|Virkelighet]]» frå , den 25. juni 2009.*
Sanning

**Sanning** er eit omgrep som er mykje brukt i daglegtale, men samtidig sentralt innanfor mellom anna filosofi og vitskap. Det er ein eigenskap visse utsegner eller påstandar kan ha, men elles finst det ingen generelt aksepterte definisjonar av ordet hjå vitskapsfolk, og mange ulike teoriar vert diskuterte. Likevel vil nok mange vere einige i den tydinga dei fleste ordbøker opererer med; at sanninga er noko som samsvarar med røyndomen.

I moderne filosofi skil ein mellom to ulike typar sanning. Den faktiske eller empiriske sanninga kan definerast som *den eigenskapen ei utsegn har viss ho samsvarar med røyndomen*. I mange samanhengar, mellom anna i dagleglivet, er denne definisjonen nøyaktig nok og formålstenleg, men i erkjennings- og vitskapsteorien vil han vere for unøyaktig. Grunnen er at det ikkje finst noka allmenn semje om korleis ein definerer «samsvar», i tillegg til at det ikkje er semje om at «røyndomen» er noko ein kan ha kunnskapar om.

Den andre typen sanning er den formale eller logiske. Denne kan definerast utan å vise til røyndomen, og hevdar at *ei utsegn kan kallast ([[logikk|logisk]]) sann viss sanninga hennar kan [[deduksjon|deduserast]] frå andre utsegner eller reglar som skal vere sanne*.

## Bakgrunnsstoff
Veig

**Veig** er eit vassdrag på vestlege Hardangervidda, i kommunane Eidfjord og Ullensvang i Vestland. Kjeldeelva åt Veig heiter Grøno og har utspringet sitt frå vatn aust for Grøndalshei nordvest for Litlos turisthytte. Veig renn nordover, det siste stykket gjennom Hjølmodalen i Eidfjord før ho renn ut i Eidfjordvatnet. I nedre del vert elva kalla *Hjølmo*.

Veig har både store verneverdiar og eit stort kraftpotensiale. Allereie i 1920-åra vart det utarbeidd planar for utbygging. Etter hard politisk strid vart Veig varig verna mot kraftutbygging i 1978 i samband med skipinga av Hardangervidda nasjonalpark.

I Hjølmodalen dannar Veig ein av dei vakraste fossane i landet; Valursfossen, med eit samla fall på 272 m.

## Kjelder
* Store Norske Leksikon om Veig.
Ola Dekko

**Ola Amundsson Dekko** () var ein norsk spelemann frå Ål i Hallingdal. Han budde mange år på Torpo. Sidan han hadde ein yngre bror som òg spela fele og heitte Ola, er han ofte vore kalla *Store-dekken* (dette er og namnet på ein springar som er etter han). 

Ola Dekko fekk mykje spel etter Myreguten, og var mykje i lag med Tor Grimsgard på Nes. Grimsgard og Dekko møttest fleire vender i Ål med, og mykje av nedredalsspelet vart soleis omplanta til Ål. Ola Dekko var nyskapande, og bygde ut eldre og knappare slåttar til dei storformene som har vore nytta i dalen seinare. Han vart ei viktig kjelde for både Sevat Sataøen og Olav Sataslåtten. Spelet etter han er ofte kalla Dekkaspel, og har tydelege kjenneteikn. Slåttane Dekken nytta har ofte skyldskap nedetter dalen og i andre dalføre. 

Ola Dekko var ein drivande dansespelemann. I mange år pla han halde ope hus på sundagskvelden, slik at ungdomen i bygda kunne koma inn og danse. Dekken spela då så lenge han makta. Når han så gjekk lei, kasta han gjestene ut utan meir snakk. Han skal òg ha vore ein medveten spelemann, og var ikkje støtt nøgd med korleis dei yngre spelemennene tolka slåttane hans. Elles kunne Dekken vera ein vrien spelemann å nytta, av di han ofte drakk seg full og kunne bli valdeleg. Men han hadde ord på seg for å vera den beste i Ål i si tid.

To av sønene, Knut Dekko og Botolv Dekko spela òg hardingfele, og sistnemnte var til stor hjelp då Arne Bjørndal kom innom Dekko etter slåttar i 1937. Bror til Ola, Vesle-dekken, var bestefar til stortingspolitikaren Hallgrim Berg. 

Slåttar som Skinntrøya, Krullafuru og Basken er spela i tradisjon etter Dekken i øvre Hallingdal.

## Kjelder
Dialektikk

**Dialektikk** (frå gresk *dialektike tekhne*, 'samtalekunst') er eit filosofisk omgrep og ein metode der ein gjennom samtale ynskjer å avgjere innhaldet i eit omgrep eller eit problem. Dialektikken er bygd opp rundt ein samtale der deltakarane ueinige om noko, men prøver å overtale kvarandre til sitt syn gjennom spørsmål og svar, prov og motprov og argument og motargument. Eit vilkår for at ein slik samtale skal vere dialektisk, er at deltakarane i han deler nokre av synspunkta og er einige om enkelte premiss for samtalen.

Dialektikken legg vekt på korleis motsetnader går opp i ei høgare eining, skjemamessig i ei form der ein *tese* fører til utviklinga av ein *antitese* og kampen mellom desse fører til ein *syntese*, ei høgare eining som dermed vert ein ny *tese* i ein ny dialektisk prosess. Medan den idealistiske dialektikken framfor alt er assosiert med Georg Wilhelm Friedrich Hegel, er den materialistiske versjonen fyrst og fremst assosiert med Karl Marx.

Men dialektikk som filosofisk omgrep har ei historie som går lenger tilbake. Hegel daterer den fyrste uttrykte dialektiske oppfatninga til vediske skrifter frå omtrent år 1500 f.Kr. Også i den greske filosofien var dialektikken til stades. I doktorgradsavhandlinga si går Marx langt i retning av å utpeike Epikur til den fyrste materialistiske dialektikaren. Også Sokrates og Platon baserte seg mykje på dialektiske prinsipp, sjølv om det var i ei idealistisk form. Også innan buddhistisk kultur har dialektikken hatt ei viss tyding.
Aage Andersen

:*Sjå òg [[Aage Fredslund Andersen]].*

**Aage Andersen** () er ein norsk næringslivsmann og fagforeiningsleiar. Han er (per 2009) konserntillitsvald i Borregaard fabrikker og styremedlem i Orkla ASA.

Han har i tillegg hatt mange andre verv i Orkla-konsernet og elles i næringslivet. Mellom anna har han vore leiar Borregaard Jern & Metallarbeiderforening, leiar av Styre- og Representantskapet for dei LO-organiserte i Orkla, leiar av Internasjonalt Faglig Representantskap i Orkla, leiar av Europeisk Samarbeidsutvalg og Europeisk Konsernutvalg i Orkla, leiar av A/S Folkets Hus i Sarpsborg og leiar av samarbeidskomiteen mellom LO og Ap i Sarpsborg.

## Kjelder
* Knut Olav Åmås [red.]: «Andersen, Aage» i *Hvem er hvem?* (Aschehoug, 2008)
* «Andersen, Aage » på nettsidene til Orkla ASA
Wenche Andersen

**Wenche Andersen** () er ein norsk kokk, kosthaldsøkonom, matjournalist og kokebokforfattar frå Lommedalen i Bærum. Ho er best kjend som fjernsynskokk i innslaget «Wenches kjøkken» på *[[God Morgen Norge]]* på TV2, noko ho har vore sidan 1994. Før det arbeidde ho ein del år som frilansjounalist innanfor matlaging.

Andersen har fagbrev som kokk frå 1976, i tillegg til at ho studerte to år ved Statens skole for kostholdsøkonomer. Ho har vore kjøkkensjef og husmor ved fleire institusjonar, og frå 1980 til 1986 arbeidde ho som fagkonsulent ved Opplysningskontoret for kjøtt. Wenche Andersen var også med på å starte opp firmaet SmåFOLK Barnemat i 1997. Dette firmaet satsa på barnemat basert på norske råvarer og vart i 2001 kjøpt opp av Tine.

Ho har vore forfattar, medforfattar, redaktør og omsetjar av ei rekkje kokebøker, i tillegg til at ho har vore fast bidragsytar i blada *[[Kvinner og Klær]]*, *[[Mat & Drikke]]* og *[[Matlyst]]*. Under fagmessa Buffet i Stavanger i 2003 fekk ho prisen «Årets matformidlar 2002». Og hausten 2006 vart ho utnemnd til nordisk matambassadør i prosjektet Ny Nordisk Mat, som skulle gå over tre år og skape internasjonal merksemd rundt nordisk mat og nordiske mattradisjonar.

## Kjelder
* Knut Olav Åmås [red.]: «Andersen, Wenche» i *Hvem er hvem?* (Aschehoug, 2008)
* Portrettintervju om Wenche av TINE.

### Fotnotar
Recording Industry Association of America

**Recording Industry Association of America** (**RIAA**) er ei USA-amerikansk bransjeforeining for musikkutgjevarar, som plateselskap og distribusjonsselskap.

RIAA blei grunnlagd i 1952 med hovudføremålet om å styra ein frekvensstandard for innspeling og avspeling av grammofonplater (RIAA-trinn). Organisasjonen har også delteke i vidare utvikling av lydopptakteknologi, som magnetband (brukt i spoleband og kassettar), CD og digital teknologi.

Organisasjonen er også med på å administrera lisensar og royalty for musikk. Han held greie på salet av album og singlar og om dei har oppnådd gull- eller platinaplater.

RIAA har gått sterkt ut mot piratkopiering av musikk. På 1980-talet hadde foreininga ein kampanje mot kopiering av musikkassettar. På 2000-talet har ho gått hardt ut mot fildeling av musikk verna av opphavsrett, mellom anna gjennom søksmål.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Recording Industry Association of America|Recording Industry Association of America]]» frå , den 25. juni 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Ormehovudfiskar

**Ormehovudfiskar** (*Channidae*) er ein biologisk familie av fiskeartar heimehøyrande til Asia og Afrika. Fleire av dei blir brukt som matfisk.

Ormehovudfiskane er rovfisk med stor munn og tenner. Andre kjenneteikn er ein lang ryggfinne og lite hovud.

Fiskane treng luft, som dei tek til seg med eit kammerorgan som er ei primitiv form av labyrinten.

## Slekter
* *Channa*
* *Parachanna*

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ormehovudfiskar|Ormehovudfiskar]]» frå , den 21. oktober 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff
Pikkolotrompet

**Pikkolotrompet** er eit messingblåseinstrument, og det minste instrumentet i trompetfamilien. Han er vanlegvis stemt i Bb eller i A, men andre variantar finst òg. Lengda på røyra i ein Bb-stemt pikkolotrompet er akkurat halvparten så lange som dei i ein vanleg Bb-stemt trompet.

Soloen i «Penny Lane» av The Beatles er spelt på pikkolotrompet, eit instrument Paul McCartney ville ha til å spela soloen på bakgrunn av ei framføring av *[[Brandenburgkonsertane|Brandenburgkonsert]]* nr. 2 han hadde høyrt på BBC. David Mason speler soloen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pikkolotrompet|Pikkolotrompet]]» frå , den 25. juni 2009.*
Qin Shi Huangdi

**Qín Shǐ Huángdì** (259 f.Kr.-210 f.Kr.) var den fjerde kongen av Qin-dynastiet og den første keisaren av Kina. Han er rekna som den som sameinte Kina, og stod for store prosjekt, som første bygginga av den kinesiske muren, eit stort nasjonalt vegsystem og eit mausoleum vakta av ein veldig terrakottahær. Saman med rådgjevaren Li Si utførte han også fleire økonomiske og politiske reformer. Men ettermælet til Qín Shǐ Huángdì er blanda. Han var ein autokratisk og tyrannisk herskar som tok mange liv og forbaud konfusianisme. Den best kjende hendinga, «brenning av bøker og gravlegging av lærde», er blitt eit kinesisk ordspråk.

Keisaren vart fødd som Ying Zheng i Handan i det som nå er Hebei. Han krona seg til keisar i 221 f.Kr..

## Merknadar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Qin Shi Huang|Qin Shi Huang]]» frå , den 25. juni 2009.* 

## Bakgrunnsstoff
Ottar Rekkedal

**Ottar Kåre Rekkedal** () er ein norsk lækjar. Han vart fødd i Bondalen i dåverande Hjørundfjord kommune på Sunnmøre. Han har arbeidd på Volda Sjukehus og på Sjukehuset Innlandet på Lillehammer.

Ottar Rekkedal fekk prisen Årets nynorskbrukar i 2009 for arbeidet sitt for å få bruke nynorsk i arbeidet på sjukehuset.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* «Årets nynorskbrukar» ved nrk.no
Nordkalotten

**Nordkalotten** er eit geografisk område i det nordvestre hjørnet av Europas fastland. Ei enkel geografisk skildring er at Nordkalotten er det arktiske området av Noreg, Sverige, Finland og dei nordvestre delane av Russland. 

Vanlegvis blir Nordkalotten avgrensa på same måte som Nordkalottrådet gjer. Nordkalottrådet er eit av åtte grenseregionale samarbeid undet Nordisk ministerråd, og omfattar i den samanhengen Nordland, Troms og Finnmark fylke i Noreg, landskapet Lappland i Finland og Norrbottens län i Sverige.

Denne grenseskildringa er ikkje fast, sidan omgrepet «Nordkalotten» kan variere i utstrekning mot sør. I nokre skildringar går sørgrensen mykje lenger mot nord, ofte med den nordlegaste delen av Bottenvika som sørgrense. Dersom ein vil inkludere Nordvest Russland i omgret snakkar ein i dag ofte om Barentsregionen. 

## Kjelder
* Nordkalottrådet
Axel Heibergs land

**Axel Heibergs land** er ei av Elisabetøyane i Nunavut-territoriet i Canada. Ho ligg mellom 78° og 81° nordleg breidd, og 85° og 97° vestleg lengd. Øya har ei flatevidd på  km² og er den sjuande største øya i Canada. Ho er skilt frå Ellesmereøya av Nansensundet.

Øya er folketom.

## Natur
Isbrear dekker ein tredjedel av flatevidda. I Expedition Fiord ligg botnbreen White Glacier (Kvitbreen). Han fell frå 1782 moh. til 56 moh, og er den botnbreen i verda med nest størst fall. Ein reknar med at han var på sitt største (lengst framskoten) i nyare tid ein gong mellom slutten av 1700-talet og byrjinga av 1900-talet. 2211 m høge Outlook Peak er den høgste fjelltoppen.

## Historie
Øya er kjend for forsteina skogar frå eocen-perioden, 40-50 millionar sidan. Ho har vore busett av inuittar, men var folketom då den andre Fram-ekspedisjonen utforska området i 1900. Øya er oppkalla etter den norske bryggerieigaren Axel Heiberg, som var med å finansiere den nemnde ekspedisjonen. Norske interesser gjorde krav på Axel Heibergs land frå 1902 til 1930, då den norske staten lét kravet falle.

I 1960 oppretta forskarar frå McGill-universitetet ein forskingsstasjon inst i Expedition Fiord (tidlegare Sørfjorden). Stasjonen hadde på 1960-talet eit mannskap på 20, men vert i dag brukt berre til kortvarige feltarbeid.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Axel Heibergs land|Axel Heibergs land]]» frå , den 25. juni 2009.*
Sissel Kyrkjebø

**Sissel Kyrkjebø** () er ein norsk songar. I Noreg er ho kjend for ei rekkje plateutgjevingar og konsertar frå midten av 1980-talet og framover. 

## Virke
Kyrkjebø vart introdusert for Rune Larsen i 1983. Larsen tilbaud henne platekontrakt og vart Kyrkjebø sin fyrste manager. Ho gav ut dei tre fyrste cd-ane sine, *Sissel*, *Glade jul* og *Soria Moria* på plateselskapet Noah, Larsen sitt selskap. *Glade jul* vart ein enorm salssuksess. Plata sette ny norsk rekord med meir enn 500 000 selde eksemplar. Under finalen i Eurovision Song Contest 1986 i Bergen song ho «Utsikt fra Ulrikken» som pauseinnslag i Grieghallen i Bergen.

Internasjonalt er ho mest kjend for å ha sunge OL-hymnen under OL på Lillehammer, duettar med Plácido Domingo, julekonsertar i Wien og Moskva og for å ha medverka til musikken til filmen *[[Filmen Titanic (1997)|Titanic]]*. Ho har også sunge duett med Espen Lind, og samarbeidd med hip-hopparen Warren G. Ho har også samarbeidd mykje med Odd Nordstoga.

Kyrkjebø spelte stemma til Ariel, i den norske og svenske versjonen av *[[The Little Mermaid]]*, og stod bak songstemma til Ariel i den danske versjonen.

## Prisar og utmerkingar
Sissel Kyrkjebø vart utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden den 2. februar 2006. Under Spellemannsprisen i 1986 vart ho *Årets spellemann*, og i 2006 fekk ho juryen sin heiderspris. I 2011 vann ho Gammleng-prisen i open klasse.

## Privatliv
Kyrkjebø vart gift med danske Eddie Skoller i 1993, og budde lenge i Danmark med han. I 2004 vart dei separerte.

## Diskografi

* *Sissel* (Noah, 1986)
* *Glade jul* (Noah, 1987)
* *Soria Moria* (Noah, 1989)
* *Den lille havfruen* (Walt Disney Records, 1989) norsk soundtrack
* *Gift Of Love* (Stageway, 1992)
* *Innerst i sjelen* (Mercury, 1994)
* *Deep Within My Soul* (Polygram USA, 1995)
* *Christmas In Vienna III* (Sony Classical Austerrike, 1995) m/Placido Domingo og Charles Aznavour
* *Titanic: Music From The Motion Picture* (Sony Classics USA, 1997) original soundtrack
* *Fire In Your Heart The Best Of Sissel* (Mercury, 1998) samleplate
* *Back To Titanic* (Sony Classics USA, 1998) original soundtrack
* *Vestland, Vestland* (Japan, 1999)
* *All Good Things* (Mercury, 2000)
* *The Best Of Sissel* (Universal Japan, 2000)
* *Sissel In Symphony* (Mercury, 2001)
* *Sissel In Concert: All Good Things* (Decca USA, 2002)
* *My Heart* (Decca, 2003) 
* *Nordisk vinternatt* (2005)
* *Into Paradise* (2006)
* *De beste, 1986-2006* (2006)
* *Northern Lights* (USA, 2007)
* *Strålande jul* med Odd Nordstoga (2009)
* *Til deg* (2010)

## Kjelder

* Ballade om Sissel Kyrkjebø 
* Utdjupande artikkel av Tonje Mehren.
* Offisiell heimeside

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sissel Kyrkjebø|Sissel Kyrkjebø]]» frå ,  den 24. september 2011.*
Norsk økonomisk sone

**Norsk økonomiske sone** vart oppretta ved lov av 17. desember 1976 og med verknad frå 1. januar 1977. Den vart oppretta i medhald av Havrettstraktaten, og etablerte eit område på 200 nautiske mil frå grunnlinja utanfor kysten av det norske fastlandet. Sona grensar opp mot Danmarks, Tysklands og Storbritannias økonomiske soner, og her er midtlinja delelinje. Med Russland var det lenge ikkje semje om grensa mellom de to sonene, og her vart det oppretta ei gråsone medan forhandlingane pågjekk. Noreg og Russland offentleggjorde den 27.04.2010 at landa var blitt samde om ei delelinje i Barentshavet. Gråsona vil eksistere inntil parlamenta i dei to landa har ratifisert avtalen. Innanfor den økonomiske sona har Noreg eksklusiv rett til utvinning av naturressursar som fisk og petroleum.

Det er inngått fiskeriavtalar som regulerer fisketilgang og kvoter for Russland, EU, Færøyene, Grønland, og Island i Norsk økonomiske sone mellom 12 og 200 nautiske mil frå grunnlinjene. 

## Fiskevernsoner

Noreg har og oppretta to andre soner på 200 nautiske mil:

* Ei fiskevernsone ved Svalbard, som vart oppretta med verknad frå 15. juni 1977. 
* Ei fiskerisone ved Jan Mayen, som vart oppretta med verknad frå 29. mai 1980.

Desse vart oppretta med heimel i den same loven, men har ei litt anna innretning.

### Storleiken på dei norske sonene








## Sjå og

* Eksklusive økonomiske soner

## Bakgrunnsstoff

* Lov om Norges økonomiske sone

## Kjelder
* Statistisk årbok

* Enighet mellom Norge og Russland i delelinjeforhandlingene
* *Denne artikkelen bygger delvis på «[[:nb:Norsk økonomisk sone|Norsk økonomisk sone]]» frå , den 25. juni 2009.*
Fiskerisona ved Jan Mayen

**Fiskerisona ved Jan Mayen** på 200 nautiske mil rundt Jan Mayen vart oppretta i medhald av soneloven med verknad frå 29. mai 1980, utan dei avgrensingane som gjeld for fiskevernson ved Svalbard. I likskap med fiskevernsona er sona rundt Jan Mayen ikkje ei full økonomisk sone, men ei sone som er avgrensa til fiskeriformål. I motsetnad til ved det norske fastlandet, er det ikkje fastsett ei særleg fiskerigrense rundt Jan Mayen. Regelverket for utlendingars fiske og fangst i NØS gjeld i utgangspunktet tilsvarande i fiskerisona ved Jan Mayen.

## Kjelde
Fiskeri- og Kystdepartementet: Fiskevernsonen ved Svalbard og fiskerisonen ved Jan Mayen
Ingrid Espelid Hovig

**Ingrid Espelid Hovig** () var ein norsk husstellærar, programleiar og forfattar busett i Oslo.

## Oppvekst og utdanning
Ingrid Espelid vaks opp på Kleppestø på Askøy, og var elev ved Bergen Katedralskole frå 1938. Ho tok eksamen ved Statens lærarinneskule i husstell på Stabekk i Bærum i 1950.

## Tidleg karriere
Ingrid Espelid arbeidde deretter som hustellærar og var tilknytt Opplysningskontoret for fisk. Dette innebar mellom anna at ho reiste rundt i talrike norske tettstader og viste folk korleis ein best kunne reinska og laga til fisk.

## Fjernsynskjøkkenet
I 1964 vart ho programsekretær for kosthald, ernæring og forbrukarstoff i NRK. Mest kjend er Ingrid Espelid Hovig som programleiar for Fjernsynskjøkkenet gjennom mange år, ofte i lag med ernæringsekspert Kaare Norum. Espelid Hovig var eitt av dei aller fyrste tv-andleta i Noreg. Ho opptrådte allereie på NRK i 1956 da dei berre hadde prøvesendingar.

## Kokebøker
Hovig gav ut si fyrste kokebok i 1967; *Ingrid Espelid ber til bords*, med oppskrifter frå Fjernsynskjøkkenet. Sidan har ho skrive eller bidrege i til saman over 50 kokebøker.

Eit utval bøker av Espelid Hovig:
* *Ingrid Espelid ber tilbords (1967),* Det Norske Samlaget
* *Som ein dråpe i sand (1970)*
* *Bli slank med et smil (1976)*
* *Gyldendals store kokebok (ny utg. 1979)*
* *Mine beste kjøkkentips (saman med [[Hans Jebsen]] 1980)*
* *Den rutete kokeboken (1982)*
* *God mat = god ernæring (saman med Kaare Norum, 1984)*
* *Velkommen til mitt kjøkken (1985)*
* *The best of norwegian traditional cuisine (1992)*
* *Ingrid og kokkene (2000)*

## Prisar og utmerkingar
Espelid Hovig har motteke ei rekkje prisar i Noreg og internasjonalt for arbeidet sitt med mat og ernæring, og vart i 1994 utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden. I høve 70-årsdagen til Espelid Hovig tok Faglig matråd same år til med utdelinga av Ingrid Espelid Hovigs matkulturpris, som vert tildelt personar som gjer ein særleg stor innsats for å formidla norsk mat og matkultur.

* Karl Evangs pris 1983
* Kringkastingsprisen 1986
* Riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden, 1994
* Gullrutens hederspris under Gullruten 1999
 
## Politisk engasjement
Ingrid Espelid Hovig var medlem av partiet Venstre. Ho stod på 42. plass på Venstre-lista i Oslo ved kommunevalet 2007, ved stortingsvalet 2009 sto ho på 20. plass på Venstre-lista i Oslo og ho sat i lokallagsstyret i Frogner og Majorstuen Venstre.

I 1968-69 deltok ho i Fredskorpset i Uganda.

## Familie
Foreldra til Ingrid Epelid var forretningsføraren og herradsagronomen Ivar Espelid (1880–1946) og lærar Gudrid Eidnes (1883–1959). Inkludert Ingrid hadde dei fem born. Venstre-politikaren Mons Espelid var ein av brørne. Den eldste broren Halldor Espelid vart avretta etter å ha rømd frå krigsfangeleiren Stalag Luft III under den andre verdskrigen. Namna til systrene er Malmfrid og Gunvor.

Ingrid Espelid Hovig var gift med arkitekten Jan Inge Hovig. Ektemannen døydde kort tid etter giftemålet i 1977.

## Kjelder
* Wikipedia på bokmål om Ingrid Espelid Hovig.
* Store Norske Leksikon om Ingrid Espelid Hovig.
* Utdjupande artikkel på snl.no om Espelid Hovig. Forfattar: Henry Notaker.
Tropenatt

**Tropenatt**, **tropedag** eller **tropedøgn** er omgrep nytta om visse temperaturtilhøve i Noreg. For at ei natt skal kunne kallast ei tropenatt kan temperaturen gjennom natta aldri ha gått under 20 ºC, medan maksimumstemperaturen i løpet av eit døgn må ha vore over 30 ºC for at det skal kallast ein tropedag.
Om maksimumstemperaturen har vore over 30 ºC i løpet av eit døgn, samstundes som temperaturen gjennom døgnet aldri har vore under 20 ºC, så vert det kalla eit tropedøgn. 

Tidlegare vart ei tropenatt definert som ei natt der temperaturen aldri fall under 25 ºC, men sidan dette nærast aldri skjer i Noreg, vart definisjonen på 1940-talet «fornorska» til 20 ºC. Ingen av omgrepa er definerte av Verdas meteorologiorganisasjon, men vert òg nytta elles i Skandinavia. 

Det er nesten alltid langs kysten at ein får tropenetter, medan ein får oftare tropedagar i innlandet. Sjøen har stor varmekapasitet, og særleg på seinsommaren kan temperaturen i sjøen vere høg, gjerne over 20 ºC. Høg sjøtemperatur vil derfor medverke til at lufttemperaturen ikkje faller like mykje ved kysten som han gjerne gjer lenger inne i landet. Sidan sjøtemperaturen i tillegg varierer lite gjennom døgnet vil sjøen òg medføre at maksimumstemperaturen ofte ikkje vert like høg som i innlandet. 

Færder fyr er den vêrstasjonen i landet som har registrert flest tropenetter, men dei er òg registrert heilt nord til Makkaur fyr (70,7 N) på Finnmarkskysten.

## Sjå òg
*Tropane
*Tropisk klima

## Kjelder
Den afrikanske unionen

**Den afrikanske unionen** (**AU**) er ein samarbeidsorganisasjon for statane i Afrika og vart danna 9. juli 2002 i Durban i Sør-Afrika. AU etterfølgjer den tidlegare samarbeidsorganisasjonen Organisasjonen for afrikansk einskap (OAU) og har som mål å verta ein meir langtgåande politisk og økonomisk eining enn denne. AU skal fremje demokrati, menneskerettar og utvikling i Afrika. Den fyrste leiaren i organisasjonen var Sør-Afrika sin president Thabo Mbeki. Tanken om ein afrikansk union vart til av Libya sin leiar Muammar al-Gaddafi i 1999. Han vert rekna som hovudarkitekten bak unionsprosjektet.

AU har forlate OAU sitt prinsipp om ikkje-innblanding i statane og skal saman danne ein felles fredsstyrke. Den endra politikken har mellom anna resultert i militært nærvær i Darfur i Sudan og Komorane.

«Let Us All Unite and Celebrate Together» er nasjonalsongen til unionen.

### Medlemmar
Den afrikanske unionen har 55 medlemmar som omfattar nesten heile det afrikanske kontinentet. Marokko valde lenge å stå utanfor, fordi Vest-Sahara, som det gjer krav på, er medlem. Den 30. januar 2017 kom Marrokko likevel inn som medlem.

På grunn av militærkupp, har følgjande land vorte mellombels suspenderte frå unionen: Burkina Faso, Gabon, Guinea, Mali, Niger og Sudan.

## Toppmøte

## Leiarar

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*