open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Julia Child

**Julia Child** () var ein amerikansk kokk, forfattar og TV-kjendis. Ho presenterte det franske kjøkenet for amerikanarar gjennom si første bok, *[[Mastering the Art of French Cooking]]*. Det mest kjende tv-programmet hennar var *[[The French Chef]]* som kom på lufta i 1963.

## Referansar
Drittel

**Drittel** er ei gammal dansk og norsk måleining for volum i samband med måling av smør. Han var lik 1/3 smørtønne. Frå 1683 vart han sett lik 43,8 liter, eller kring 42 kg. I Danmark var eininga frå 1800-talet lik 50 kg.

## Kjelder
*
Torsjonsvekt

Ei **torsjonsvekt** eller ei **dreievekt** er eit instrument til måling av (vanlegvis) små dreiemoment. Torsjonsvekta kan bestå av ein fritt opphengt, elastisk tråd forsynt med ein visar eller ein spegl i den nedre enden, der òg dreiemomentet vert sett. For små utslag er dreiemomentet proporsjonalt med utslagsvinkelen. Torsjonsvekta vart først nytta av  Charles-Augustin de Coulomb for å studere elektriske og magnetiske kraftverknader. Henry Cavendish og andre nytta torsjonsvekta til gravitasjonsmåling.

## Kjelder
*
Pennyweight

**Pennyweight** er ei gammal britisk måleining for masse med symbol **dwt**. Måleininga vart nytta for måling av edelmetall og edelsteinar og inngår i troy-systemet. 

1 dwt =  troy pound = 24 grain = 1,5552 gram. 

Ordet kjem av at eininga svara til massen av ein sølvpenny.

## Kjelder
Dødvekttonn

**Dødvekttonn** er den totale vekta eit skip kan bere av last, drivstoff, forsyningar, besetning og passasjerar. Måleininga er viktig og blir saman brukt med bruttotonnasje, og deplasement for å angje dei kommersielle måla på eit skip.

Symbolet for dødvekttonn er **dvt** eller **dwt** (frå engelsk *dead weight tonnage*).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Dødvekttonn|Dødvekttonn]]» frå ,  den 15. august 2012.*
Dyn

**Dyn** (symbol **dyn**; frå gresk δύναμις *dýnamis*, «kraft») er ei måleining for kraft i CGS-systemet, føregjengaren til SI-systemet. Éin dyn er definert som «krafta som må til for å akselerere ein masse på eitt gram éin centimeter per kvadratsekund». Altså er éin dyn lik 10 mikronewton: 
: 1 dyn = 1 g·cm/s² = 10−5 kg·m/s² = 10−5 N
Eininga «dyn per centimeter» har tradisjonelt blitt brukt for å måle overflatespenning. Overflatespenninga til destillert vatn er til dømes 72&nbsp;dyn/cm ved 25&nbsp;°C, som i SI-eininga blir 72 x 10−3 N/m eller 72 mN/m.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Dyn|Dyn]]» frå , den 15. august 2012.*
Ereksjon

**Ereksjon** (frå latin *erigere*, 'retta ut') vil seia at ein kroppsdel blir større og stivare på grunn av auka blodtilstrøyming. 

Ordet blir mest brukt om ein penis som reiser seg og blir stiv, men kan òg brukast om brystvorter og klitoris hjå kvinner.
Dynamikk

**Dynamikk** kan ha fleire tydingar: 

* Dynamikk i musikk &ndash; temporal variasjon i lydtrykk 
* Dynamikk i mekanikk &ndash; krefter og masse i rørsle (fysikk)
Dynamikk i mekanikk

**Dynamikk** er den delen av mekanikken som omhandlar samanhengen mellom rørsla til lekamar og kreftene som verkar på lekamen. Dynamikken til væsker og gassar vert kalla hydrodynamikk. Gassdynamikk vert òg ofte kalla aerodynamikk. Termodynamikk er det same som varmelære. På 1800-talet oppstod elektrodynamikken.

## Historie
Galileo Galilei gjorde store framsteg for dynamikken og det var med arbeida til Isaac Newton at grunnlovene i dynamikken vart formulert. Seinare utvikla forskarar som Leonard Euler, Jean le Rond d'Alembert og Joseph Louis Lagrange dynamikken vidare. Dei klassiske formene for dynamikk er på 1900-talet blitt delvis modifisert av relativitetsteori og kvantemekanikk.

## Kjelder
*dynamikk – del av mekanikken. (15.03.2012) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/dynamikk/del_av_mekanikken
Dynamometer

Eit **dynamometer** er eit instrument for å måle storleiken på ei kraft, eit dreiemoment eller ein effekt. Til dømes kan effekten produsert av ein maskin, motor eller andre roterande kraftmaskinar reknast ut ved å måle dreiemoment og rotasjonsfart (omdreiingar per minutt) samstundes. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dynamometer|Dynamometer]]» frå ,  den 15. august 2012.*  

## Bakgrunnsstoff
Edmé Mariotte

**Edmé Mariotte** () var ein fransk fysikar. 

Han var først prior i eit kloster ved Dijon, og vart i 1666 medlem av Det franske vitskapsakademiet i Paris. Han fann, uahengig av Boyle, den lova som sidan har vorte kalla Boyle-Mariotte-lova. Han gav ei form for barometrisk høgdemåling, fann opp Mariotte-flaska, påviste blindeflekken på auga, undersøkte væskestraumar gjennom røyr, støyt mellom elastiske lekamar og gjorde viktige studiar av atmosfæriske forhold, som vasskrinslaupet. 

## Kjelder
*
Edward Teller

**Edward Teller** () var ein ungarsk-amerikansk fysikar fødd i Budapest.  

Teller gjorde seg tidleg merka for teoretiske arbeid innan kjernefysikken. I 1939 var han blant initiativtakarane til arbeidet med den kjernefysiske bomba. Etter andre verdskrigen var over ivra han for at USA òg skulle prøve å utvikle ei fusjonsbombe (hydrogenbombe), og kom dermed i opposisjon til fleire andre fysikarar som Robert Oppenheimer. Han vert rekna som oppfinnaren av hydrogenbomba.

Han studerte i Tyskland frå 1928 til 1933 og forelas ved University of London frå 1933 til 1936. Han vart så professor i fysikk ved George Washington University i Washington D.C. fram til 1941 og vart knytt til Columbia University. Her deltok han i Manhattanprosjektet ved Los Alamos National Laboratory frå 1941 til 1946. Han vart så professor i Chicago fram til 1952, og så fram til 1975 ved California University. I åra 1954–1975 var han dessutan direktør for Lawrence Livermore National Laboratory, eit sentrum for utvikling av kjernevåpen. 

## Kjelder
*Edward Teller. (10.09.2009) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/Edward_Teller
Hymns from the Heart

***Hymns from the Heart*** er det tolvte albumet, og det andre gospelalbumet, til countryartisten Johnny Cash. Det vart utgitt av Columbia Records i 1962. I motsetning til det førre gospelalbumet til Cash (Hymns by Johnny Cash), er dette albumet meir tradisjonelt og salmeprega. I løpet av karrieren sin gav Cash ut ei rekkje gospelalbum, mellom anna *[[Sings Precious Memories]]* og *[[Believe in Him]]*.

## Innspeling
Innspelinga starta natt til 28. februar 1961, og fortsette med vokal overdubbing 23. mars same året. Resten av songane vart spelt inn 26. og 27. april. Alle songane vart spelt inn i Bradley Film & Recording Studio i Nashville i Tennessee. 

## Innhald

## Medverkande
* Johnny Cash - Hovudartist, vokal, gitar
* Luther Perkins, Billy Strange, Ray Edenton - Gitar
* Marshall Grant, Buddy Clark - Bass
* W.S. Holland, Irving Kluger - Trommer
* Floyd Cramer - Piano
* Bill Pursell - Orgel
* Billy Lathum - Banjo
* Marvin Hughes, Hubert Anderson - Vibrafon
* Elliot Fisher, Anthony Olson, Frank Green, Olcott Vail, Joseph Livotti, Bobby Bruce - Fiolin
* Gary White, Myron Sander - Bratsj
* William E. Liebert - Dirigent

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hymns from the Heart]]» frå ,  den 11. april 2012.*
Arenaer under sommar-OL 1896

**Arenaer under sommar-OL 1896** gjev oversyn over arenaene som vart nytta under sommar-OL 1896 i Aten.

## Arenaer

Bukta Liménas Zéas vart nytta til symjing av di arrangørane nekta å byggje ein symjearena.

## I etterkant
Fire av arenaene vart nytta under sommar-OL 2004. Velodromen Podilatodrómio Néou Falírou vart riven og bygd opp att som ein fotballstadion under namnet Stádio Jórgos Karaïskákis i 1964. Stadionet vart renovert i 2003 og nytta under leikane i 2004. Panathinaïkó Stádio vart nytta som arena for bogeskyting og som mål for maratonet. Under leikane i 1896 arrangerte byen Marathónas både maraton og landevegssykling, medan dei i 2004 berre arrangerte maraton. Záppeio Mégaro fungerte som hovudkontor for organisasjonskomitéen for sommar-OL 2004 frå 1998 til 1999 og som det viktigaste kommunikasjonssenteret under leikane.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Venues of the 1896 Summer Olympics|Venues of the 1896 Summer Olympics]]» frå ,  den 15. august 2012.*  

### Fotnotar
Bilethandsaming

**Bilethandsaming** er to- eller tredimensjonal signalhandsaming, nytta i samband med analyse og prosessering av bilete, som til dømes digital video. Tidlegare vart bilethandsaming i nokon grad utført med analog elektronikk, men i dag er så godt som all bilethandsaming digital og dei fleste biletsensorar er digitale. Bilete frå analoge sensorar må digitaliserast (samplast og kvantiserast) før dei vert handsama. Høgnivå bilethandsaming, som mønsterattkjenning, komprimering, etc., vert ofte utført i programvare, men lågnivåhandsaming, som filtrering, kan òg utførast av ein ASIC eller FPGA. Grensa mellom låg- og høgnivåhandsaming er noko flytande, så det som i ein samanheng vert rekna som høgnivåhandsaming kan vert sett på som lågnivåhandsaming i ein annan samanheng. Mange typar bilethandsaming er tredimensjonar, etter som ein òg må ta omsyn til tidsdimensjonen.

## Praktisk bruk
### Digital video
Innan digital video vert bilethandsaming nytta i kodekar for komprimering før overføring via digitalt bakkenett, kabel eller satellitt. 

### Medisinsk teknologi
Bilethandsaming har ein sentral plass innan medisinsk teknologi, der det vert nytta i samband med ekkokardiografi, magnetresonanstomografi, mikroskopi, osb. 

### Radar og sonar
Radar og sonar skapar store datamengder som ofte krev omfattande bilethandsaming. Teknikkar som stråleforming, filtrering, mønsterattkjenning, måldeteksjon og målfylging spelar ei viktig rolle.

### Overvaking og astronomi
Bilethandsaming er ein viktig teknologi i samband med overvakingsatellittar, observatorium, osb., der det vert nytta for å fjerna støy, finna mønster og objekt, osb.

## Sjå òg
* Digital signalhandsaming
* Datamaskingrafikk
Edwin Herbert Land

**Edwin Herbert Land** () var ein amerikansk fysikar og oppfinnar. I 1937 grunnla han Polaroid Corporation og leia selskapet fram til 1982. 

Frå 1981 var han president og forskingssjef ved Rowland Institute for Science og han var professor ved Massachusetts Institute of Technology frå 1956. Land utvikla ein metode for framstilling av polarisatorar for lys i form av store plater kalla polaroidark. Han viste at dette kunne nyttast i solbriller, frontglas på bilar. lyskastarar, tredimensjonal film og anna. 

I 1947 presenterte han eit nytt kamera, eit polaroidkamera kalla eit Land-kamera, der den fotografiske framstillinga føregjekk i sjølve kameraet like etter at filmen var eksponert, og biletet kunne takast ut etter kring eitt minutt. Seinare vart i laboratoriet hans òg utvikla fargefilm for bruk i polaroidkamera. 

## Kjelder
*Edwin Herbert Land. () I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/Edwin_Herbert_Land

## Bakgrunnsstoff

* Kort biografi
Kursiv

**Kursiv** er ein måte å skriva latinske bokstavar på der bokstavane heller mot høgre og sit tettare saman enn elles. Skrifta er danna etter italienske handskrifter frå renessansen. Ho blei først teken i bruk som trykkeskrift og spreidd i Europa av Aldus Manutius. Innan typografi skil ein mellom ekte kursiv, ein skrifttype utvikla for å skriva i kursiv, og rette bokstavar som er skråstilte elektronisk.

Kursiv var ein handskrifttype som utvikla seg i Italia parallelt med antikvaskrift. Denne typen var raskare å skriva og bokstavane tok mindre plass enn rett skrift. To skrifttradisjonar fekk særleg stor tyding for seinare trykt kursiv: Humanistisk kursivskrift og paveleg kanselliskrift.  Humanistisk kursiv frå kanselliet til Petrarca var utgangspunkt for Francesco Griffo, som skar typane i aldinsk kursiv for Aldus Manutius. Kanselliskrift (*cancelleresca*) blei utvikla av Ludovico Arrighi til det pavelege kanselliet. Ho blei brukt av skrivemeistrar som Giovanni Palatino og Antonio Blado, og blei også brukt som utgangspunkt for trykt kursiv i Europa.

Opphavleg trykte ein heile bøker i kursiv. På 1500-talet tok ein i bruk kursiv og antikvaskrift i same bok, men først i fråskilde delar av boka. Etterkvart brukte ein dei også i same tekst, før kursiv fekk sin noverande rolle som framhevande skrift. Kursive versalar (store bokstavar) blei utvikla i 1524; før dette hadde ein brukt rette versalar framfor kursive minusklar.

## Kjelder

* kursiv  ved typografi.no

## Bakgrunnsstoff

* kursiv . Utvikling og bruk ved typografi.no
Effektiv motstand

**Effektiv motstand** i ein vekselstraumkrins er forholdet mellom avlese effekt (watt) og kvadratet av avlese straum. I ein vekselstraumkrins vil den effektive motstanden auke med frekvensen, mellom anna på grunn av virvelstraumar. 

## Sjå òg
*Resistans

## Kjelder
*effektiv motstand. () I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/effektiv_motstand
Edward Witten

**Edward Witten** () er ein jødisk-amerikansk fysikar og matematikar. 

Witten har særleg medverka til å setje lys på samspelet mellom fysikk og matematikk. Ved å kombinere intuisjonen sin innanfor fysikk med avanserte matematiske omgrep har han kome fram til nye resultat som igjen har danna grunnlag for bevis konstruert av andre. Bidraga hans til fysikken er særleg basert på kvantefeltteori og har ofte relevans for elementærpartikkelfysikk og kosmologi, medan det innan matematikk ofte dreier seg om omgrep av geometrisk og topologisk natur. Han vert saman med mellom andre J. Schwartz og M. Green rekna som ein av dei fremste på såkalla strengeteori. 

Han vart professor ved Institute for Advanced Study i Princeton i USA. Witten har fått mange priser for forskinga si. I 1990 delte han Fieldsmedaljen med V. Jones, V. Drinfeld og S. Mori.

## Prisar (utval)
* 2010 - Lorentzmedaljen
* 2008 – Crafoordprisen
* 1990 – Fieldsmedaljen
* 1985 – Albert Einstein-medaljen

## Kjelder
*Edward Witten. (14.10.2011) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/Edward_Witten

## Bakgrunnsstoff
Eigenspinn

**Eigenspinn** er spinn som kjem av rotasjon om ein akse gjennom eige massesenter. Med spinn meiner ein her momentet til rørslemengda (massefarten) om aksen. Ein planet som roterer om seg sjølv, som til dømes jorda, har eit eigenspinn om sin eigen akse gjennom døgnrotasjonen, samt eit banespinn om ein akse gjennom sola. 

Eigenspinn spelar ei stor rolle i skildringa av atomære fenomen. 

## Kjelder
*
Eigentilstand

**Eigentilstand** er nytta i kvantefysikk for å skildre eit fysisk system ved hjelp av eigenfunksjonar som svarar til særskilde eigenverdiar av dei fysiske storleikane ein skal avgjere, som energi og spinn. 

Om eit system er heilt ut skildra med ein enkel eigenfuksjon, slik at dei tilsvarande storleikane kvar har ein særskild eigenverdi, seier ein av systemet er i ein eigentilstand. 

## Kjelder
*
Otto Herschmann

**Dr. Otto Herschmann** () var ein austerriksk symjar og fektar. Han er ein av få som har vunne olympisk medalje i meir enn éin idrett. 

## Olympisk symjekarriere
Herschmann deltok fyrst under sommar-OL 1896 i Aten på 100 meter fri. Han vann sølv med tida 1:22.8, seks sekund bak gullvinnaren Alfréd Hajós.

## Olympisk fektekarriere
Herschmann returnerte til sommar-OL i 1912 der han deltok som ein del av det austerrikske fektelaget. Laget vann sølv i sabelfekting.

På den tida var han president i den austerrikske olympiske komité. Han er den einaste presidenten i ein nasjonal olympisk komité som har vunne OL-medalje medan han innehadde stillinga.

## Konsentrasjonsleir og død
Herschmann vart arrestert i Wien av nazistane, og deportert 14. januar 1942, til utryddingsleiren Sobibor. Han døydde i konsentrasjonsleiren Izbica i tysk-okkuperte Polen seinare same år.

## Hall of Fame
Herschmann, som var jøde, vart teken inn i International Jewish Sports Hall of Fame.
 
7. november 2001 vart ein vegstrekning, Otto-Herschmann-Gasse, i Simmering i Wien kalla opp etter han. 

## Kjelder

### Fotnotar
Skjoldblomslekta

**Skjoldblomslekta** er ei slekt med 4 artar av fleirårige, urteaktige plantar i kjempefamilien som veks naturleg i austre del av Nord-Amerika. Dei har opprett vekst og motsette, heile blad. Alle artane har lik form på blomen, som kan variere i farge frå kvit til raud, purpur eller lilla.  *C. cuthbertii*, *C. glabra* og *C. lyonii* er diploide og *C. obliqua* er anten tetraploid eller heksaploid.
Blomane er samla i endestilte blomsterstandar. Dei einskilde blomane er 5-tallige og sterkt uregelmessige med samanvaksne, oppblåste kroner. Fruktene er todelte kapslar med mange frø.

## Slektskap til andre plantar
Dei næraste slektene til skjoldblomslekta er *[[Chionophila]]* og *[[Nothochelone]]* frå det vestlege Nord-Amerika.  Ho er òg nærare i slekt med *[[Collinsia]]* enn med andre slekter i kjempefamilien som *[[Antirrhinum]]*, *[[Plantago]]* og *[[Digitalis]]*.

## Artar
* Snauskjoldblom (*Chelone glabra*) har størst utbreiing av artane i slekta: frå Georgia til Newfoundland og frå Mississippi til Manitoba; medan dei andre tre finst i meir avgrensa område. I Noreg er han rekna som framandart med låg risiko (LO) i Framandartslista 2018.

* *[[Chelone lyonii]]* finn ein i Blue Ridge i Tennessee, North Carolina og South Carolina.
* *[[Chelone cuthbertii]]* finn ein i to område: Blue Ridge i North Carolina og kystsletta i Virginia.
* Skjoldblom (*Chelone obliqua*) finn ein som tetraploid i Blue Ridge, eller heksaploid i to område: Tennessee til Arkansas og Michigan, eller den atlantiske kystsletta frå South Carolina til Maryland. Slektskapen mellom dei ulike populasjonane er komplisert og det ser ut til at *C. obliqua* faktisk har oppstått fleire gongar frå diploide forfedrar av dei andre tre artane.  Dei fire artane ser ut til å ha skilt lag ganske nyleg. I Noreg er han rekna som framandart med låg risiko (LO).

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*Wildflowers of the Southeastern United States - Chelone
Egil Lillestøl

**Egil Sigurd Lillestøl** () var ein norsk fysikar. 

Lillestøl vart professor på Institutt for fysikk og teknologi ved Universitetet i Bergen i 1984. Han arbeida mykje med å popularisere fysikkforsking, særleg for ungdom. Han oppheldt seg ved CERN i Sveits kvart vårsemester der han var ansvarleg for den europeiske og for den latinamerikanske skule i partikkelfysikk. Lillestøl var i seinare år  opptatt av globale energispørsmål og ei mogeleg løysing på dei globale energiproblema i form av ein akseleratordriven kjernereaktor basert på thorium. Lillestøl tok til orde for å etablere bruk av atomkraft for å løyse den internasjonale energikrisa, og særleg gjekk han inn for at Noreg skulle bygge ein prototype på ein thoriumreaktor. Han hadde og forskingsopphald ved College de France i Paris og DESY i Tyskland. 

Han dreiv mykje med populariseringsarbeid i form av radio- og fjernsynsprogram, avisartiklar og foredrag. Han var med å skreiv den populærvitskapelege boka *The Search for Infinity* (1994, norsk omsetjing, *Ferden mot det uendelige*, 1995).

## Utmerkingar
I 2007 vart han tildelt Norges forskningsråds formidlingspris for «formidling av grunnleggande fysikk til skuleelevar og publikum».

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Egil Lillestøl|Egil Lillestøl]]» frå ,  den 15. august 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
	

*Slåss for norsk kjernekraft 
*Gjesteforelesingar, Egil Lillestøl
Egyptisk blå

**Egyptisk blå** eller **kalsiumkoparsilikat** (CaCuSi4O10 eller CaO·CuO·4SiO2), er eit pigment nytta av egyptarane i tusenvis av år. Det vert rekna for å vere det første syntetiske pigmentet. Pigmentet vart av romarane kalla *caeruleum*. Vitruvius skildrar i verket sitt *[[De architectura]]* korleis det vart produsert ved å male sand, kopar og natron og varme opp blandinga, forma som små kuler, i ein omn. Ein treng òg kalk i produksjonen, men truleg nytta egyptarane kalkrik sand. Etter romartida vart ikkje egyptisk blått nytta lenger og korleis ein framstilte det vart gløymd. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Egyptian blue|Egyptian blue]]» frå ,  den 15. august 2012.*
Eimer

**Eimer** er ei eldre tysk måleining for volum for flytande varer. 

I Hamburg var 1 eimer lik 29,0 liter, og elles mellom 55 og 70 liter. Ordet er det same som norsk ember, amber, treholk eller spann med hank på midten av loket. På dansk er eininga kalla emmert. 

## Kjelder
*
Einar Klaumann Broch

**Einar Klaumann Broch** () var ein norsk fysikar. Han utførte mange undersøkingar av matematisk-fysisk art innan krystallstruktur, relativitetsteori og kvantefysikk.

Han tok dr.philos. i 1946 og vart dosent i fysikk ved Universitetet i Oslo i 1946. Han var professor i teoretisk fysikk  same stad frå 1963 til 1972. 

## Kjelder
Einstein–de Haas-effekt

**Einstein–de Haas-effekt** er eit fenomen som viser at magnetisk polarisasjon gjev eit mekanisk dreiemoment. Effekten ytrar seg til dømes som aksial rotasjon av ein stav av magnetiserbart stoff når han vert utsett for eit magnetfelt parallelt med aksen. Effekten vart påvist eksperimentelt i 1915 av Albert Einstein og Wander Johannes de Haas. 

## Kjelder
*
Egil Andersen Hylleraas

**Egil Andersen Hylleraas** () var ein norsk fysikar. Hylleraas vart internasjonalt kjend for arbeida sine den tida då den moderne kvantefysikken vart utforma, og han var den første som underviste systematisk i kvantefysikk i Noreg. Han er òg kjend for arbeidet sitt med tilnærma løysing av Schrödingerlikninga for to-elektron-atom  (He, H-, Li+, Be++) på slutten av 20-talet. Han samarbeidde med og vart rettleia av stordomar som Max Born og Hans Bethe.

I 1931 vart han vald til medlem av Chr. Michelsens Institutt i Bergen. Han var professor i teoretisk fysikk ved Universitetet i Oslo frå 1936 til 1965.

Egil Hylleraas skreiv kring 75 vitskaplege avhandlinga og fleire hundre artiklar av populærvitskapeleg, filosofisk, historisk og biografisk innhald. Eit utval av det vitskaplege arbeidet hans vart gjeve ut i to bind etter han døydde. Hylleraas gav ut ei omfattande lærebok i teoretisk fysikk og ei populær bok, *Atomene, forskningens vei mot ukjent land* i 1947. I 1939 starta han tidsskriftet *Fra fysikkens verden* og var redaktør for dette til 1956.

Han var medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi (1930), Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab (1955) og fleire utanlandske vitskapsselskap. Han mottok Gunnerus-medaljen frå DKNVS i 1960 og vart utnemnd til kommandør av St. Olavs Orden i 1964.

## Kjelder
*
Blue Ridge Mountains

**Blue Ridge Mountains** er ei av dei parallelle stratiografiske fjellkjedene som utgjer Appalachane i det austlege USA. Ho består av granitt og noko gneis, og strekker seg opp til 2037 meter over havet.

Fjellkjeda omsluttar elvedalen i Shenandoah- og Potomac-elvene, og strekker seg gjennom delstatane Georgia, Sør-Carolina, Nord-Carolina, Virginia, Vest-Virginia, Maryland og Pennsylvania. Kittatinny Mountains og Shawangunk Ridge i respektivt New Jersey og New York er framhaldet av fjellkjeda nordover.

I daglegtale nyttar ein namnet Blue Ridge Mountains primært om den austlegaste kjeda i Appalachane, men geologisk omfattar fjella òg Great Smoky Mountains, Great Balsams med fleire, i tillegg til ein del av Shenandoah Valley.

Fjellkjeda er ei av verdas eldste fjellkjeder, somme delar meir enn ein milliard år gamle. Fjella er hovudsagleg granitt og omdanna (metamorfisk) vulkansk materiale (gneis). I den delen av fjellkjeda som går gjennom Virginia, finn ein òg ein del kalksteinsformasjoner med eit stort tal større og mindre holekompleks, som Luray Caverns, Grand Caverns, Endless Caverns, Shenandoah Caverns.I North Carolina finn ein berre eit enkelt holekompleks, nemleg dei forholdsvis små Linville Caverns.

I den sørlege delen av Blue Ridge Mountains finn ein størsteparten av dei høgaste fjella i Appalachane. Såleis er det berre i North Carolina og Tennessee 39 fjell på meir enn 1.800 meter, medan det i den nordlege delen av Appalachane berre er eit enkelt fjell over 1&nbsp;800 meter. Fjellkjedas høgste fjell er Mount Mitchell i North Carolina med sine 2&nbsp;037 moh., medan Grandfather Mountain, òg i North Carolina, med 1&nbsp;817 meter er det høgste fjellet i den austlegaste delen av kjeda.

Gjennom den sørlege delen av fjellkjeda går Blue Ridge Parkway, ein 750 km lang, naturskjønn veg som knyter saman dei to nasjonalparkane Great Smoky Mountains National Park i North Carolina og Shenandoah National Park i Virginia.

## Galleri

Fil:BlueRidgeCharl.jpg|Blue Ridge Mountains ved Charlottesville i Virginia
Fil:GrandfatherMountain.jpg|Grandfather Mountain i North Carolina. I forgrunnen ser ein Blue Ridge Parkway
Fil:LurayCaverns.jpg|Dryppsteinsformasjon i Luray Caverns
Blowing Rock.jpg|Utsikt frå Blowing Rock i Nord-Carolina.

## Kjelder
Carel Fabritius

**Carel Fabritius** () var ein nederlandsk kunstmålar, ein av dei mest talentfulle elevane til Rembrandt. Også to av brørne hans var målarar; Barent Fabritius som var aktiv i Amsterdam og Johannes Fabritius som var aktiv i Hoorn.

### Liv og gjerning

Fabritius var son til ein skulelærar og voks opp i Beemster. Nitten år gammal gifta han seg med syster til den lokale presten, ekteparet flytta straks til Amsterdam. Truleg byrja han omgåande å arbeide i verkstaden til Rembrandt. Anten fekk han plass som elev, noko han eigenleg var for gammal til, eller så tok han til som medarbeidar til meisteren.

Fabritius var den einaste som utvikla ein sjølvstendig stil av dei som arbeidde under Rembrandt. Til skilnad frå Rembrandt og hans markerte kontrastar, er Fabritius sin portrett delikat opplyst mot lysfarga, strukterte bakgrunnar. Han fjerna seg frå renessansen sitt fokus på ikonografi og var i staden meir oppteken av dei tekniske sidene ved måling. For å få meir lys i bileta sine, nytta han seg av kjølige fargeharmoniar.

Etter kona hans døydde i 1643 kom Fabritius i alvorleg pengeknipe. Han opparbeidde gjeld, noko som forfylgde han livet ut. Etter ein del år i Amsterdam, flytta han til Delft, der han i 1652 vart medlem av Sint-Lucasgildet.

Fabritius var også interessert i komplekse og romlege effektar, noko ein ser i det overdrivne perspektivet i måleriet *Utsyn i Delft, med buda til ein seljar av musikkinstrument* frå 1652. Han synte framifrå evner i å måle med ein pensel full av måling, som i *Stillits* frå 1654. Alle desse elementa finst i arbeid av dei to målarane i Delft med størst ry; Johannes Vermeer og Pieter de Hooch. Det er sannsynleg Fabritius hadde sterk innverknad på målarstilen deira.

12. oktober 1654 eksploderte eit krutlager i Delft. Store delar av byen vart øydelagd og fleire menneske omkom, mellom dei Carel Fabritius som arbeidde like i nærleiken av krutlageret. Eksplosjonen og dei påfylgjande brannane førte til at fleire av måleria hans brann opp. Ein kjenner til einast 14 bevarte måleri etter han.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Carel Fabritius|Carel Fabritius]]» frå ,  den 15. august 2012.*
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Carel Fabritius|Carel Fabritius]]» frå ,  den 15. august 2012.*  

## Notar

## Bakgrunnsstoff
Johann Wilhelm Schirmer

**Johann Wilhelm Schirmer** () var ein tysk landskapsmålar og grafikar frå Jülich. I Noreg er han kjend som ein av dei førande for dei såkalla düsseldorfarane, fleire norske målarar gjekk i lære hos han.

## Liv og gjerning

Mellom 1821 og 1824 gjekk Schirmer i bokbindarlære i verkstaden til faren. Ved sidan av byrja han gjennom sjølvstudiar å lære seg å måle, før han i 1826 tok til ved kunstakademiet i Düsseldorf. Der var han elev av Wilhelm von Schadow og Heinrich Kolbe. Etter påverknad frå Carl Friedrich Lessing utdanna Schirmer seg til landskapsmålar.

Frå 1834 til -39 arbeidde Schirmer som hjelpelærar ved Düsseldorf kunstakademi, der han og Lessing var dei viktigaste målarane bak framveksten av Düsseldorfskulen, kva gjeld landskapsmåleriet. Ei reise i Normandie i 1838 førte til at han la meir vekt på å få fram verknaden av farge og lys, og mindre vekt på teikninga i biletet. Denne stilendringa kjem til syne i måleri som *Haustlandskap*, *[[Wetterhorn]]* og *[[Jungfrau]] i Sveits*. Ei Italia-reise i 1840 førte til at landskapsmålinga hans vart endå meir stilisert og idealisert, og rett ofte med bibelske motiv.

År 1854 vart Schirmer utnemnd til rektor for det nyskipa, statlege kunstakademiet i Karlsruhe av prinsregenten, den seinare storhertugen Friedrich I av Baden.. Her arbeidde Schirmer som lærar for mellom andre Hans Thoma, Rudolf Epp og Anton von Werner.

I sine seinare verk dominerte religiøse tema i Schirmers kunst, medan dei aller siste bileta ikkje lengre høyrde til noko bestemt retning. Dei er allmenne uttrykk for stemningar eller tankar og syner noko som kan nærme seg ein impresjonistisk stil.

Schirmers grafiske trykk, rundt 30 blad, er lite kjende. I sine ungdomsår og opptil 1840-åra var dei av stort verde for kunstnaren. Han likte radering best, men arbeidde også med litografi. I 1829 laga han i Düsseldorf si fyrste radering; *Den bedande nonna*. Atten år seinare, 1847, presenterte han samlemappa *Åtte original-raderingar av landskap*, med blad av ulik årgang.

Han døydde i Karlsruhe hausten 1863, 56 år gammal.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Johann Wilhelm Schirmer|Johann Wilhelm Schirmer]]» frå ,  den 15. august 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Hellandsnuten

** Hellandsnuten** er eit fjell i Suldal kommune i Rogaland fylke. Det har ei høgd på 747 moh., og utsikt over mange fjordar i indre Ryfylke. Det vanlegaste er å gå frå Eide på Sand.

## Sjå òg
* Fjell i Rogaland
Effusjon

**Effusjon** er lekkasje av gass gjennom ei lita opning. I prosessen strøymer individuelle molekyl gjennom opninga utan å kollidere med andre molekyl. Dette skjer om diameteren til holet er langt mindre enn midlare fri bane for molekyla. I følgje Grahamlova er raten gassane effunderer (t.d. kor mange molekyl som passerer gjennom holet per sekund) avhengig av molekylvekta. Gassar med låg molekylvekt effunderer raskare enn gassar med høg molekylvekt. For to gassar med same temperatur T (og same spesifikke varme), og dermed same kinetiske energi er kvadratisk middelverdi av molekylfarten, v_{\rm rms}, til kvar gass gjeven med denne likninga

:\frac{3}{2}k_{\rm B} T  = \frac{M}{2} v_{\rm rms}^2
der k_{\rm B} er Boltzmannkonstanten. Lettare molekyl har dermed høgare fart. Dette fører til at fleire molekyl passerer gjennom holet per tidseining. Dette er årsaka til at ein ballong fylt med hydrogen, som har låg molekylvekt, slepp ut gassen raskare enn ein lik ballong fylt med oksygen, som har høgare molekylvekt. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Effusion|Effusion]]» frå ,  den 15. august 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* Grahamlova
Naziksjøen

**Naziksjøen** (tyrkisk *Nazik*; armensk Նազիկ) er ein ferskvassinnsjø i provinsen Bitlis, aust i Tyrkia. Han ligg i nærleiken av Vansjøen, 1816 meter over havet. Han har eit areal på 44,5&nbsp;km² og den største djupna er 50 meter.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Nazik|Lake Nazik]]» frå ,  den 16. august 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Sports Activities at the Republic of Tyrkia Ministry of Culture and Tourism Site
Saldasjøen

**Saldasjøen** er ein mellomstor kratersjø sørvest i Tyrkia, i distriktet Yeşilova i provinsen Burdur, og ligg kring 50 km vest for byen Burdur.  

Innsjøen har eit areal på 43,70 km² og er 196 meter på det djupaste, noko som gjer han til ein av dei djupaste i heile Tyrkia, om ikkje den djupaste. 

Han er eit populært fritidsområde, særleg på grunn av mineralet hydromagnesitt som finst langs breidda av innsjøen og som ein trur kan kurere visse hudsjukdomar. Kring breidda veks det svartfuru, som òg er populære som jaktområde. 

Det ligg ei lita bygd sørvest ved innsjøen, som òg heiter Salda. Det lokale senteret i området er Yeşilova, som ligg kring 4 km frå innsjøen. 

Den sære morfologien til innsjøen har gjort at det er utført mange studiar av Saldasjøen. Det uvanleg høge basiske innhaldet gjer at innsjøen er ein av få stader der dei eldgamle stromatolittalgane framleis veks. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Salda|Lake Salda]]» frå ,  den 16. august 2012.*
Sapancasjøen

**Sapancasjøen** (tyrkisk *Sapanca Gölü*) er ein ferskvassinnsjø i Tyrkia, mellom İzmitbukta og Adapazarıenga. Innsjøen har eit tilsigsområde på 251&nbsp;km², og ei flatevidd på 45&nbsp;km². Den største djupna er 52 meter. Sapancasjøen ligg i eit tektonisk søkk. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Sapanca|Lake Sapanca]]» frå ,  den 16. august 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Suğlasjøen

**Suğlasjøen** (tyrkisk *Suğla Gölü*) er ein stor innsjø i provinsen Konya, sørvest i Tyrkia. Han har eit areal på 25 til 80&nbsp;km² og vassnivået i innsjøen varierer mykje gjennom året. Suğlasjøen er eit viktig våtmarksområde for fugl.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Suğla|Lake Suğla]]» frå ,  den 16. august 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Lake Suğla at BirdLife International
Tuzsjøen

**Tuzsjøen** (tyrkisk *Tuz Gölü*, tyder «saltsjøen») er den nest største innsjøen i Tyrkia med eit areal på  og ein av dei største hypersalte innsjøane i verda. Han ligg i regionen Sentral-Anatolia, 105 km nordaust for Konya, 150 km sør-søraust for Ankara og 57 km nordvest for  Aksaray.

## Geografi

Innsjøen ligg i eit tektonisk søkk på det sentrale platået i Tyrkia og får vasstilførsel frå to større elvar, grunnvatn og avrenningsvatn, men har ikkje eit eige utløp. Brakkvassmyrer har oppstått der kanalar og elvar renn ut i innsjøen. Ein finn åkerland kring innsjøen, utanom i sør og sørvest der ein finn vidstrekte saltstepper, som til somme tider av året vert underlagt vatn. 

Det meste av året er innsjøen særs grunn, kring 0,4 meter i snitt. Om vinteren løyser saltet seg opp i ferskvatn som vert tilført innsjøen via nedbør eller avrenning (32,9% salinitet). Om sommaren tørar innsjøen inn og etter let seg eit 30 cm tjukt saltlag i august. På denne tida av året vert det henta ut salt frå innsjøen. Tre gruver oprerer ved innsjøen og desse produserer kring 60 % av alt saltet som vert konsumert i Tyrkia.

I 2001 vart Tuzsjøen erklært eit verneområde, inkludert heile vassoverflata og dei omliggande breiddene og somme viktige steppeområde. Ein finn den største hekkande kolonien i Tyrkia av storflamingoen ved innsjøen. Andre fuglar som hekkar her er tundragås og raudfalk.

## Galleri

Fil:Salt_Lake_Tuz_Turkey.jpg|Tuzsjøen ved solnedgang.
Fil:Salt Lake Tuz,Turkey 2010.jpg|Tuzsjøen
Fil:Salt Lake Tuz,Turkey.jpg|I den tørre årstida vert saltsjøen omforma til saltsletter eller playa.


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Tuz|Lake Tuz]]» frå ,  den 16. august 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Uluabatsjøen

**Uluabatsjøen** (tyrkisk *Uluabat Gölü* og *Apolyont Gölü*) er ein innsjø i nærleiken av Bursa i Tyrkia. Han er ein stor innsjø med eit areal på mellom 135 og 160&nbsp;km², avhengig av vassnivået, men er særs grunn og er berre 3 meter på det djupaste. Innsjøen har åtte øyar og ei øy som stundom er ei halvøy når vassnivået er lågt. Den største øya heiter Halilbey. I sørvest får innsjøen vasstilførsel frå Mustafakemalpaşa, som har danna eit slamhaldig delta. Utløpet frå innsjøen er elva Ulubat, som renn vestover og når Marmarahavet via elva Susurluk. 

Det meste av breidda er dekt av vassplanter og ein finn dei mest omfattande plantebeda med kvit nykkerose i Tyrkia. Innsjøen er ein av stadane den utryddingstrua dvergskarven hekkar. Andre fuglar som hekkar her er natthegre, topphegre og skjestork.

Det alternative namnet Apolyontsjøen kjem frå det antikke namnet *Apolloniatis*, kalla opp etter Apollonia ad Rhyndacum (dagens Gölyazı), som var ein gresk by ved breidda av innsjøen i antikken. 

## St. Konstantin
St. Konstantin er ei lita øy i innsjøen. I austromartida stod St. Konstantin kloster på øya. I dag er ikkje øya lenger busett, men klosteret overlevde den osmanske erobringa av Vesleasia. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Uluabat|Lake Uluabat]]» frå ,  den 16. august 2012.*
Uzungöl

**Uzungöl** (tyder langsjøen) er ein innsjø sør for byen Trabzon i Tyrkia. I løpet av åra har han vorte ein stor turistattraksjon. Det er òg namnet på ein nærliggande landsby. Innsjøen ligg 99&nbsp;km frå Trabzon og  19&nbsp;km frå Çaykara. Innsjøen oppstod då eit jordras blokkerte elva her og danna ei naturleg demning i Haldizendalen..

Området er kjent for den vakre naturen med høge fjell omkring. I nyare år er det bygt fleire hotell, restaurantar og suvernirbutikkar i området. Vegane til området er òg vorte kraftig utbetra.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Uzungöl|Uzungöl]]» frå ,  den 16. august 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

* Uzungöl
* Bilete av Uzungöl
Nemrutsjøen

**Nemrutsjøen** (tyrkisk *Nemrut Gölü*; armensk Նեմրութ) er ein innsjø på vulkanen Nemrut i provinsen Bitlis, aust i Tyrkia. Han ligg nær Vansjøen, 2247 meter over havet. Han har eit areal på 12,36 km² og den største djupna er 176 meter. 


File:NemrutVolcano15.jpg
File:NemrutVolcano03.jpg
File:NemrutVolcano12.jpg
File:NemrutVolcano11.jpg
File:NemrutVolcano10.jpg
File:NemrutVolcano09.jpg
File:NemrutVolcano19.jpg
File:NemrutVolcano14.jpg


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Nemrut|Lake Nemrut]]» frå ,  den 16. august 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*



## Bakgrunnsstoff

*Awarded "EDEN - European Destinations of Excellence" non traditional tourist destination 2010
Paradeniz

**Paradeniz** (tyder «halvsjøen») er ein lagune langs kysten av Middelhavet i Tyrkia. Han er ein del av eit lagunesystem som består av fire innsjøar. 

Paradeniz ligg i distriktet Silifke i provinsen Mersin, i deltaet til elva Göksu. Han ligg på vestsida av deltaet, sørvest for byen Arkum, nord for neset İncekum og aust for byen Taşucu.

Austsida av innsjøen ligg meir eller mindre parallell til kysten av Middelahvet. I snitt er innsjøen mindre enn 50 meter frå sjøen og i nrodaust er det ein smal kanal ut til sjøen. Saltinnhaldet i lagunen er 19&nbsp;‰, som er mindre enn saltinnhaldet i Middelhavet. Lagunen dekkjer kring 4 km² og middeldjupna er kring 1,5 meter.

## Økologi
Paradeniz er i lag med omliggande område eit viktig område for hekkande og overvintrande vassfugl. Ein har tald 302 forskjellige fugleartar kring Paradeniz Det vert òg fiska i Paradeniz. Ved å kontrollere den smale kanalen ut til sjøen, vert fiskane fanga. Mest kjend er Paradeniz for fangsten av blåkrabbe.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Paradeniz|Paradeniz]]» frå ,  den 16. august 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Vansjøen

**Vansjøen** (tyrkisk *Van Gölü*, armensk Վանա լիճ *Vana lich* eller *Vana Lij*, kurdisk *Gola Wanê*) er den største innsjøen i Tyrkia, heilt aust i landet i provinsen Van. Han er ein salthaldig kolsyrehaldig innsjø som får vatn frå mange fjellbekkar frå dei omkringliggande fjella. Vansjøen er ein av dei største endorheiske innsjøane (innsjø utan utløp) i verda. Det opphavlege utløpet vart blokkert av eit eldgamalt vulkanutbrot. Sjølv om Vansjøen ligg 1640 meter over havet med harde vintrar, frys han ikkje til på grunn av det høge saltinnhaldet. Den grunne, nordlege delen av innsjøen kan likevel stundom fryse til.

Vansjøen er 119&nbsp;km på det breiaste og har ei middeldjupne på 171 meter. På det djupaste er han 451 meter. Sjøoverflata ligg 1640 meter over havet og kystlengda er 430&nbsp;km. Vansjøen har eit areal på  og eit volum på 607&nbsp;km³. Vestdelen av innsjøen er den djupaste med eit stort basseng som er djupare enn 400 meter nordaust for Tatvan og sør for Ahlat. Austdelen av innsjøen er grunnare. Vatnet i innsjøen er særs alkalisk (pH 9,7–9,8) og rikt på natriumkarbonat og andre salt, som vert utskilt ved ordamping og nytta som reinsemiddel.

Utløpet til innsjøen vart blokkert ein gong i pleistocen, då lavastraum frå  Nemrut hadde utbrot. Den no sovande vulkanen ligg nær vestenden av innsjøen. Ein annan sovande stratovulkan, Süphan Dağı ligg på nordsida av innsjøen.

## Økologi
Den einaste fisken ein kjenner til som lever i Vansjøen er ein fisk kjend som darekh (*Chalcalburnus tarichi*), ein karpefisk i slekt med årbuk og gullbust, som kan fangast på våren. I mai og juni trekker desse fiskane bort frå innsjøen til mindre alkalisk vatn.

Det er registrert mykje planteplankton  i innsjøen som flagellatar, kiselalgar, bakteriar, cyanobakterie, grønalge og brunalge. Det er òg registrert 36 artar dyreplankton som hjuldyr, vasslopper og hoppekreps i innsjøen.

I 1991 oppdaga forskarar ein 40 meter høg stromatolitt i Vansjøen. Desse er solide tårn på botn av innsjøen skapt av matter av kuleforma cyanobakteriar som dannar aragonitt i kombinasjon med kalsitt i vatnet.

Kring Vansjøen finn ein òg den sjeldne kattearten vankatten, som mellom anna er kjend for den uvanlege fascinasjonen sin for vatn.

Sidan kring 1995 har det vore rapportar om ein sjøorm på kring 15 meter, kalla *Van Gölü Canavarı* (Monsteret i Vansjøen).

Innsjøen er omgjeve av jordbruksområdet der vert dyrka frukt og korn.

## Øyar
*Adırøya
*Akdamarøya
*Çarpanakøya
*Kuşøya

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Van|Lake Van]]» frå ,  den 16. august 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
Yedigöller

**Yedigöller nasjonalpark** (tyrkisk *Yedigöller*, 'sju sjøar') ligg nord i provinsen Bolu i Tyrkia.  

Parken er best kjend for innsjøane som er danna av jordras og for det rike plantelivet. Det veks bøk, eik, agnbøk, gran, raudgran, or og svartfuru i området. 

Av ville dyr i parken finn ein kronhjort, rådyr, villsvin, brunbjørn, ulv, raudrev, gaupe, jungelkatt, oter og fleire andre. 

Av dei sju innsjøane er den eine berre med vatn til somme tider av året. 

## Bakgrunnsstoff

*
Aşağıören-reservoaret

**Aşağıkaraören-reservoaret** (tyrkisk *Aşağıkaraören Göleti*) er ein kunstig innsjø bygd frå 1970 til 1978 for kunstig vatning. Reservoaret ligg ved landsbyen Aşağı Karaören i Kahramankazan i provinsen Ankara i Tyrkia. Det får vatn frå elva Kuzoğlu. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aşağıkaraören Reservoir|Kızılcahamam-Aşağıören Reservoir]]» frå ,  den 16. august 2012.*
Tekir ambarı

**Tekir ambarı** er ei stor cisterne i Silifke i provinsen Mersin i Tyrkia. Ho ligg vest for sentrum av byen og aust for Silifkeborga. Cisterna vart bygd dei første åra av Austromarriket. Byggmaterialet er fasadestein. Frå vest til aust måler cisterna 46 meter og frå nord til sør 23 meter. Cisterna er 14 meter djup og kan ta 12 000 tonn vatn. På austsida av cisterna går det ei spiraltrapp. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tekir ambarı|Tekir ambarı]]» frå ,  den 16. august 2012.*  


## Bakgrunnsstoff
Khiossundet

**Khiossundet** er eit sund i Egearhavet mellom den greske øya Khíos og Tyrkia.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Chios Strait|Chios Strait]]» frå ,  den 16. august 2012.*
Mykalisundet

**Mykalisundet** (gresk Στενό της Μυκάλης, *Stenó tis Mykális*) er eit smalt sund mellom den greske øya Sámos og Anatolia i Tyrkia. På det smalaste er sundet berre 1,6 km breitt, det smalaste mellom ei øy i Egearhavet og Tyrkia. Det er kalla opp etter fjellet Mykale på fastlandet. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mycale Strait|Mycale Strait]]» frå ,  den 16. august 2012.*
Mytilinisundet

**Mytilinisundet** er eit sund i Egearhavet som skil den greske øya Lésvos frå Tyrkia.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mytilini Strait|Mytilini Strait]]» frå ,  den 16. august 2012.*
Basilikacisterna

**Basilikacisterna** (tyrkisk *Yerebatan Sarayı*, «Det søkkte palasset» eller *Yerebatan Sarnıcı*, «Den søkkte cisterna»), er den største av fleire hundre cisterner frå antikken, som ligg under byen Istanbul (tidlegare Konstantinopel) i Tyrkia. Cisternen ligg 150 meter sørvest for Hagia Sofia på den historiske halvøya Sarayburnu, og vart bygd på 500-talet under regjeringstida til keisar Justinian I av Austromarriket.

Cisterna er om lag like stor som ein katedral og er eit underjordisk kammer som er kring 138 meter langt og 65 meter breitt. - Det er kring 9800 kvadratmeter stort og kan helde 80 000 kubikkmeter vatn. Taket vert heldt oppe av 336 marmorsøyler, kvar 9 meter høge. To av søylene har eit medusahovud skore inn i seg. 

Cisterna vart filma i James Bond-filmen *[[filmen From Russia with Love|From Russia with Love]]* frå 1963. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Basilica Cistern|Basilica Cistern]]» frå ,  den 16. august 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
Filoksenoscisterna

**Filoksenoscisterna** (gresk Κινστέρνα Φιλοξένου ) eller  **Binbirdirekcisterna** er eit underjordisk vassreservoar i Istanbul, mellom Konstantinforumet og Konstantinopelhippodromen i bydelen Sultanahmet. Cisterna er restaurert og i dag ein turistattraksjon.

Cisterna vart bygd under eit palass, ofte identifisert som Antiokhospalasset frå 400-talet. Reservoaret har ei flate på 3640 m2 og kan lagre 40 000 m3 vatn. Cisterna består av eit stort stylkammer støtta av kvelving. Dei 224 søylene, som kvar er 14 til 15 meter høge, er laga av marmor frå den nærliggande Marmaraøya.

Cisterna vart restaurert av Justinian I på 500-talet, etter at palasset hadde brunne ned under ein brann i 475. Etter at osmanarane erobra Konstantinopel i 1453 vart cisterna gløymd og først oppdaga på ny under bygginga av palasset til Fazli Pasja på same stad på 1600-talet.

Namnet **Binbirdirek** tyder på tyrkisk 1001 søyler, sjølv om det verkelege talet berre er 224.

## Sjå òg
*Basilikacisterna (Istanbul)
*Theodosiuscisterna (Istanbul)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cistern of Philoxenos|Cistern of Philoxenos]]» frå ,  den 16. august 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Alexander Kazhdan (éd.), *The Oxford Dictionary of Byzantium*, 3 vols., Oxford University Press, 1991 (ISBN 0-19-504652-8), *s. v.* Constantinople, Monuments of : Cisterns, vol. 1, 518-519 ;
* Wolfgang Müller-Wiener, *Bildlexikon Zur Topographie Istanbuls: Byzantion, Konstantinupolis, Istanbul Bis Zum Beginn D. 17 Jh*, Wasmuth, Tübingen, 1977 (ISBN 3-8030-1022-5), 280-281.
Dardanellane

**Dardanellane** (tyrkisk **Çanakkale Boğazı**), tidlegare **Hellespont**, er eit smalt sund nordvest i Tyrkia som knyter Egearhavet saman med Marmarahavet.

På same måte som Bosporossundet, deler Dardanellane Europa (her ved Gallipoli-halvøya) frå Asia. Den største byen i nærleiken av Dardanellene er Çanakkale, som har fått namnet sitt frå det kjende borga i byen  (*kale* tyder «borg»).

## Terminologi

Det tyrkiske namnet *Çanakkale Boğazı* er avleidd frå byen som ligg ved sundet, Çanakkale (som igjen har namnet sitt frå den kjende borga; *kale* i tyding «borg»).

Namnet Dardanellane er avleidd frå det antikke, greske området Dardanos (òg skrive Dardania) som låg ved kysten av sundet. Dette området var igjen kalla opp etter Dardanos, ein mytologisk son av Zevs og Elektra.

Namnet Hellespont var det antikke greske namnet, Ἑλλήσποντος, *Hellespontos*, det vil seie «Hellesjøen». Sundet fekk i samsvar med gresk mytologi namnet frå *[[Helle i gresk mytologi|Helle]]*, dotter av Athamas, som drukna her, i segnet om gullskinnet. Staden har òg hatt andre namn i klassisk litteratur, *Hellesponium Pelagus*, *Rectum Hellesponticum*, og *Fretum Hellesponticum*

## Historie

Sundet har hatt ei strategisk rolle opp igjennom historia. Til dømes fann den trojanske krigen stad på den asiatiske sida av Dardanellane.

Herodot fortel at persarkongen Xerxes I, son av Dareios I, kring 482 fvt. lét to bruer byggjast over sundet ved Abydos for at den fem millionar mann store hæren (i røyndomen var hæren truleg på ein halv million) hans skulle kome seg over sundet til Hellas. Men ein storm øydela begge bruene. Sjøen vart straffa med 300 piskeslag og ved at eit par kjettingar vart kasta uti, og etter dette gjorde bygningsarbeidarane bruene ferdig. I tillegg til å straffe Hellespont, fekk Xerxes byggleiarane halshogd. Historieverket til Herodot gjev ei detaljert skildring av brubygginga.

Det var òg over Hellespont Leander måtte krysse for å ha stemnemøte med sin elska, prestinna Hero. I nyare tid har Lord Byron gjort ein kjend symjetur over Hellespont.

Sundet var svært viktig for den osmanske dominansen over det austre Middelhavet. Difor freista dei allierte å erobre Dardanellane under første verdskrigen, i Gallipolifelttoget. Åtaket mislukkast, og dei store tapa gjorde nesten ende på karrieren til Winston Churchill.

## Bakgrunnsstoff

* Bilete frå byen Çanakkale
* Bilete frå byen Çanakkale - Dardanellene
* Satellittbilete av Dardanellane