open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fana

:*Sjå òg [[Fana i Mali]]*

**Fana** er ein bydel i Bergen, med om lag 37 000 innbyggjarar (2010). Fram til 1. januar 1972 var Fana ein eigen kommune, som vart slått saman med Bergen kommune 1. januar 1972, saman med Arna, Laksevåg og Åsane. Han hadde då 44 402 innbyggjarar. Fana er med sine 176,5&nbsp;km² den geografisk største bydelen i Bergen, og den av bydelane som har mest jordbruk att, samstundes som han er bydelen med størst folkevekst.

Nesttun var kommunesenter fram til samanslåinga, og sidan bydelssenter fram til bydelsadministrasjonen blei nedlagt sommaren 2004.

## Verd å vitja
* Fantoft stavkyrkje
* Fana kyrkje
* Stend og Stend hovudgard 
* Troldhaugen (heimen til Edvard Grieg)
* Kongebustaden på Gamlehaugen
* Hordamuseet

## Fana kommune før 1972
Fana kommune omfatta òg dagens Ytrebygda bydel og delar av dagens Årstad bydel. Dagens Fyllingsdalen bydel var del av Fana kommune fram til 1955. Fana var den mest folkerike kommunen i Hordaland før dei store kommunesamanslåingane på 1960- og 1970-talet.

## Kjelder
Nikolai Frederik Severin Grundtvig

**Nikolai Frederik Severin Grundtvig** (), òg kjend som **N.F.S. Grundtvig** eller berre **Grundtvig**, var ein dansk forfattar, poet (diktar), filosof, historikar, prest og politikar. Tankane til Grundtvig er kjende som «grundtvigianisme». 

Grundtvig er rekna som ein av dei viktigaste personane i dansk og nordisk historie. Filosofien hans gav rom for ei ikkje-valdeleg nasjonalisme i Danmark. Særleg var dette viktig etter nederlaget i krigen mot Prøyssen i 1864. 

Han har skrive mange av songane i danske og norske salmebøker, mellom anna salmane «Kimer, I klokker», «Kyrkja ho er eit gamalt hus» og «I all sin glans nu stråler solen».

Om ein seier at Kingo skreiv salmar til påska og Brorson til jula, så kan ein seie at Grundtvig skreiv salmar for alle tider innan kyrkjeåret. Mest av alt skreiv han likevel pinsesalmar.

Nasjonalromantikken var viktig for Grundtvig. I det samanheng arbeidde han med å framstilla kvinnelege adelsdikt frå reformasjonstida som opphavlege folkedikt frå mellomalderen. Vidare lukkast det han å få nordisk mytologi kjend i Danmark. 

Ut frå tanken «menneske først &mdash; kristen så» utvikla han ideen om folkehøgskular. Blant pietistane var det mange som rekna han som ein motstandar.

## Ettermæle
«De levendes Land» er teken opp i den danske kulturkanonens lyrikkantologi.

## Sjå òg
* Folkehøgskule 

## Referansar

## Bakgrunnsstoff

* Grundtvig på nettet 
* Grundtvig-Byen 
* Kalliope: Grundtvig sine originaldikt
* Ugle.dk: Gamle Danske Sange - med tekst av N. F. S. Grundtvig
* Lønne Højskole: Grundtvig i Højskolesangbogen
* Arne Lægaard, 3g i 1991: Skolen for livet! om Grundtvig
Margret

**Margret** eller **Margreth** er ein noko uvanleg versjon av kvinnenamnet Margrete. Namnet liknar på både Margaret og Magritt.

Det er 138 kvinner i Noreg som heiter Margret til fornamn, og berre 29 som heiter Margreth.

## Kjende namneberarar

*Margreth Olin, sunnmørsk filmskapar
Ingeniør Knut Berg på eventyr

***Ingeniør Knut Berg på eventyr*** er ein norsk teikneserie som fyrst vart utgjeven i 1941 i *[[Nynorsk Vekeblad]]*.

Handlinga er lagt til ei framtidsverd med avansert teknologi. Trass i dette er enno reknestavar i bruk. Teikneserien er å likna med *[[Lyn Gordon]]* og fell inn i science fiction-tematikken.

Helten og hovudpersonen er den norske ingeniøren Knut Berg. Saman med gode hjelparar dreg dei rundt i heimsrommet (verdsrommet).

Dr. Panga er skurken i serien og strebar etter å ta makta i landet Kalimanko. Knut Berg og kjærasten prinsesse Aima av Kalimanko står i vegen for han.

* Teikning: Jostein Øvrelid («Ronald Stone»)
* Forteljing: Hallvard Sandnes («Vigleik Vikli»)

Teikneserien vart utgjeven som eige hefte i perioden 1943 til 1960.

## Nye utgåver
Teikneserien vert utgjeve på nytt av Fonna Forlag som julehefte. Først eit feila prøveår i 1986, men so ein periode ifrå 2000 til 2005.

Frå og med 2007 har det kome nye historier om ingeniøren, no med manus av Jon Bing og Tor-Åge Bringsværd, med den tidlegare Fantomet-teiknaren Knut Westad for streken. Etter det forlaget har røpt, vil ingeniøren vende tilbake frå Mars-turen han tok på 60-talet og gå laus på problema rundt miljøet og matvaremangelen. Nynorskdrakta vert gjeven av Olaf Almenningen.

## Fotnotar
Suldal kommune

**Suldal kommune** er ein kommune nordaust i Rogaland fylke. Kommunen er den største i Rogaland etter areal, og grensar i nord til kommunane Etne, Sauda, Ullensvang og Vinje, i aust til Bykle, i sør til Hjelmeland og Finnøy, i vest til Vindafjord og i nordvest til Tysvær kommune.

## Geografi
Suldal kommune ligg i distriktet Ryfylke og omfattar i tillegg til det eigentlege Suldal med sidedalar og omliggjande fjelltrakter, også landet omkring Sandsfjorden og Hylsfjorden, og ytre del av Saudafjorden. Landskapet i kommunen strekkjer seg frå kyst- og fjordlandskap til dalføre, skogar og urørte fjellområde.

Frå kommuneseneret Sand går dalføret mot aust til Suldalsosen, og lenger mot nordaust ligg Suldalsvatnet, med stadane Nesflaten og Bråtveit. Nord for Sand går Hylsfjorden inn mot aust, med Vanvik på nordsida. Over Sandsfjorden mot vest ligg Ropeid, og Ropeidhalvøya mot sørvest. Her er det båtanløp på Marvik og Hebnes. Sør for Hebnes ligg Foldøy, og over Sandsfjorden mot aust ligg Jelsa. Vestover via Jelsafjorden og Erfjorden ligg bygda Erfjord. Lenger austover finn ein mellom anna Ulladalen, Gullingen og Sandsavatnet. 

Suldal kommune fekk sine nåverande grenser i 1965 då dei tidlegare kommunane Suldal, Sand og Erfjord og Jelsa vart slått saman.

## Næringsliv og utdanning
Kommunesenteret Sand er eit trafikk-knutepunkt, handels- og skulesenter. Der kan ein mellom anna finna spesialbutikkar, legekontor, apotek og tannlækjar. 

Omtrent 8 % av den samla vasskraftproduksjonen i Noreg skjer i Suldal kommune. Utbygginga byrja på 1960-talet med omfattande reguleringar. Fyrst kom Røldal-Suldal og seinare Ulla-Førre. Reguleringa har ført til inngrep i naturen, men òg til stor økonomisk gevinst for kommunen, som får mykje av sine inntekter frå kraftproduksjonen.

I kommunen ligg Sand skule, ein kombinrt barne- og ungdomsskule, Sauda vidaregåande skule avd. Sand, og ein idrettshall. I Sand ligg òg Topp Volley Norge som har som mål å utdanne topp volleyballspelarar. 

## Samferdsel
Suldal har to primære vegsamband, riksveg 13, Ryfylkevegen (Sandnes–Røldal), og fylkesveg 46 (Sand–Knapphus med samband til E 134 vidare til Haugesund). Desse kryssar i Sand, og fylkesveg 46 går via bilferje til Ropeid på vestsida av Sandsfjorden. Elles fører fylkesveg 517 frå Lovreidet sør for Sand på austsida av Sandsfjorden til Jelsa ved munningen til Sandsfjorden.

## Bilde

Fil:Jelsakaien.jpg|Jelsa, med gamle Jelsakaien
Fil:Sand og Sandsfjorden.JPG|Sand og Sandsfjorden, sett frå Hellandsnuten
Fil:Erfjord.jpg|Frå Erfjord
Fil:Dyraheio landskapsvernområde.jpg|Frå Dyraheio landskapsvernområde
Fil:Fjellbjørkeskog.jpg|Frå Kvanndalen landskapsvernområde


## Kjelder
**Fotnotar**

## Bakgrunnsstoff
* Nettsidene til Suldal kommune
* Suldal Turistkontor
Margreth Olin

**Margreth Olin Mykløen** () er ein norsk filmskapar kjend under namnet **Margreth Olin**.

Margreth Olin er frå Stranda på Sunnmøre. Ho tok grunnfag i media og massekommunikasjon ved Universitetet i Bergen i 1990 og studerte deretter medie, journalistikk og dokumentarfilm ved Høgskulen i Volda fram til 1994.

Ho er kjend for å ta opp sosialpolitiske tema i filmane sine, og kallar ofte fram sterke kjensler.
Ho er mellom anna inspirert av den kontroversielle dokumentarskaparen Frederic Wiseman og skaparen av dogmefilmen, Lars von Trier.

## Verkliste
**I kjærleikens hus*, 1995 (om eit mottak for slakteriavfall)
**Onkel Reidar*, 1997 (om onkelen til Margreth Olin, som har Downs syndrom)
**Dei mjuke hendene* (om korleis eldre lever på ein sjukeheim)
**Fråtseri*, kortfilm, del av *De 7 dødssyndene*, 2000
**Kroppen min*, 2002 (om tilhøvet til sin eigen kropp)
**Ungdommens råskap*, 2004 (om tilhøva i ein tiandeklasse i ein norsk skule)
* *Lullaby* (2006)
* *Engelen* (2009)
* *De andre* (2012)
* *Cathedrals of Culture* (2013) (regisserte episoden om Operahuset i Oslo)
* *Mannen fra Snåsa* (2016)
* *Barndom* (2017)
* *Fengslet og forlatt* (2018)
* *Selvportrett* (2020)

## Utmerkingar

Margreth Olin var festspelkunstnar på Dei nynorske festspela i 2003.

### Prisar

*Filmkritikarlagets pris for *Onkel Reidar*
*Amanda-prisen og Gullruten for beste dokumentar, Publikumsprisen ved Nordisk Panorama, Beste dokumentarfilm ved Kortfilmfestivalen i Grimstad, Humanistprisen ved Lilla Filmfestivalen i Båstad, og Oslo-prisen av Natt&Dag for *Dei mjuke hendene*
*Gullstolen og publikumsprisen frå Filmfestivalen i Grimstad, *The prize of the Museum of New Art* frå Pärnu filmfestival,dokumentarprisen frå One World Human Rights Festival i Praha, i tillegg Geitprisen for *Kroppen min*
* Aamotstatuetten i 2003.
* Ole Vig-prisen i 2003.
* Årets Nordmann 2008.
* Publikumsprisen Dragon Award ved filmfestivalen i Gøteborg for *Engelen*.
* Folkets Amanda for *Engelen* i 2010.
* De andre, regissert av Olin vann Amandaprisen for beste dokumentar i 2013.

## Bakgrunnsstoff
*Om Margreth Olin på Filmweb
Borgund i Sogn

**Borgund** er ei innlandsbygd øvst i Lærdal kommune i Vestland fylke og eit kyrkjesokn i Sogn prosti. Borgund har tidlegare òg vore ein eigen kommune. Borgund er kjend for den vidgjetne Borgund stavkyrkje. Hovudnæringsvegen i Borgund er jordbruk. Namnet «Borgund» er sett saman av *borg* som tyder 'borg, bygdeborg' og *-und*, 'rik på'.

## Tidlegare Borgund kommune
Borgund var sjølvstendig kommune frå 1864 til 1964. Kommunen vart oppretta 1. januar 1864 ved at området vart skild ut frå Lærdal kommune. Ved opprettinga budde det 963 personar i Borgund. Kommunen hadde denne utstrekkinga fram til han vart slegen saman med Lærdal att 1. januar 1964. Ved samanslåinga budde det 492 personar i Borgund. Før kommunesamanslåingane på 1960-talet, og seinast sidan 1920, var Borgund den minste kommunen i Sogn og Fjordane etter folketal.

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for tidlegare Borgund kommune frå 1864 til 1964:**

## Borgund kyrkesokn
Borgund sokn femner same området som tidlegare Borgund kommune, det vil seie dei austre delane av tidlegare Lærdal prestegjeld. Soknekyrkje er Borgund kyrkje frå 1868. Ho erstatta Borgund stavkyrkje frå kring 1180 som soknekyrkje. Stavkyrkja er eigd og vedlikehalden av Fortidsminneforeninga.

## Kjelder
### Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Om Borgund sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* «Kirkebøker, Sogn og Fjordane» på nettstaden til Arkivverket

### Arkiv frå Borgund kommune
* Kommunale arkiv. Henta frå Arkivportalen.no
Eter

:*For stoffgruppa, sjå* Eterar.
**Eter** var eit tenkt element innan klassisk naturvitskapleg teori. I fysikk og filosofi var eter sett på som eit usynleg stoff som fylte heile universet. Lyset var tenkt å røra seg gjennom eteren på same vis som bylgjer rører seg på vatnet. 

Omgrepet eter vart av filosofen Aristoteles rekna opp som eit av fem element. Dei andre naturelementa var eld, jord, luft og vatn. Aristoteles meinte at naturen slik kunne fylla ut vakuum. Eteren var &laquo;det femte elementet&raquo; &#8212; i mellomalderen gjerne kalla kvintessensen.

Teoriane om eteren vart avkrefta i Michelson-Morley sitt eksperiment, der dei synte at lysfarten var den same uansett korleis ein målte. Om lyset hadde rørt seg som bylgjer på vatn, ville farten ha variert etter kva hald ein målte på. Jorda var tenkt å røra seg gjennom eteren. 

Omgrepet lever innan radioterminologi, der ein enno i dag seier at det som vert sendt ut via radio vert sendt ut «over eteren». Av den tanken kjem ordet **etermedia**, som er ei samnemning på fjernsyn og radio.

Datanettverkstypen Ethernet er kalla opp etter eteren.
Høylandet kommune

**Høylandet** (lok. utt.: *hållåinn*, sørsamisk: *Hillaante*) er ein kommune i Trøndelag fylke.

## Bakgrunnsstoff
* Høylandet kommune sine heimesider
Inderøy kommune

**Inderøy kommune** er ein kommune i Trøndelag fylke. Kommunen vart utvida då den tidlegare kommunen Mosvik slo seg saman med Inderøy kommune 1. januar 2012.

Kommunesenteret ligg på Straumen.

## Skolar
I Inderøy kommune er det i i 870 elevar i grunnskolen i 2012. Grunnskolane er  
* Røra skole
* Utøy skole
* Lyngstad skole
* Sandvollan skole
* Sakshaug skole
* Mosvik skole
* Inderøy ungdomsskole

I tillegg er det både vidaregåande skole og folkehøgskole i kommunen.
* Inderøy videregåede skole
* Sund folkehøgskole

## Bakgrunnsstoff
* Inderøy kommune sine heimesider
Vefsna

**Vefsna** (sørsamisk *Vaapstenjeanoe*) er ei elv i Nordland fylke. Elva kjem frå Simskardvatnet på 877 moh. og renn gjennom kommunane Hattfjelldal, Grane og Vefsn. Elva passerer Mosjøen før ho munnar ut i botnen av Vefsnfjorden. Elva er 163 kilometer lang og har eit nedslagsfelt på , der delar av nedslagsfeltet ligg i Sverige.

Historisk har Vefsna vore ei viktig lakseelv, men bestanden vart infisert av parasitten *[[Gyrodactylus salaris]]* på 1970-talet. På grunn av dette har talet på laks i elva gått kraftig ned, medan talet på hybridar mellom laks og sjøaure har auka. I 2011 og 2012 vart vassdraget behandla med rotenon med sikte på å utrydde gyrosmitten. Elva vart friskmeld i 2017, og no er laksen tilbake i vassdraget. 

Vefsna vart verna mot kraftutbygging i 2009.

## Elvefaret
Frå Simskardvatnet (877 moh.) renn Simskardelva austover til Vestre Tiplingen (673 moh.), der Tiplingelva renn gjennom Austre Tiplingen (663 moh.), dreier mot nordaust og renn ned til Susendalen. Her renn den saman med Harvassbekken som kjem frå grensetraktene mot Sverige. Etter elvemøtet dreier elva, som no har namnet Susna, nordvestover, seinare nordover og opptar Unkerelva frå Unkervatnet (323 moh.), som har ein vesentleg del av nedbørfeltet sitt i Sverige. Etter samanløpet blir elva kalla Vefsna. Elva renn først vidare nordover, men dreier like sør for tettstaden Hattfjelldal mot sørvest.

Dei største tilløpa til Vefsna nedanfor Hattfjelldal er frå venstre: Storfiplingelva (se Fiplingdalen), Svenningdalselva frå Majavatnet og Eiteråga frå Måsskarvatnan i Grane, og frå høgre: Gluggvasselva frå Storhola (1141 moh.) lengst søraust i Vefsn kommune. Nedanfor munningen av Svenningdalselva i Vefsna ved Trofors har Vefsna relativt lite fall. Den største fossen her er Laksfors med fall på 16 meter.

## Kjelder

* nina.no &ndash; om fiskebestanden etter 30 år med parasittinfeksjon
*
Leka kommune

**Leka** er ein kommune i Trøndelag fylke og den nordlegaste i både fylket og Namdalen. Han består av øya Leka og Madsøya, i tillegg til Gutvik på fastlandet. Fiskeværa Sklinna og Horta er òg ein del av Leka.

## Geografi og geologi
Øya Leka har ei brei strandflate og elles berglendt landskap. Det høgaste punktet er Vattinden (418 moh). Lekamyra ligg sør på øya. Berggrunnen består av serpentinitt og gabbro som tilhøyrer Leka ofiolittkompleks. På vestsida er det gul og rustraud serpentinitt og på sør- og austsida gabbro. Øya er kåra til det geologiske nasjonalmonumentet i Noreg av nettstaden ut.no.

Øya Austra er berglendt og består av gneis. Strandflata er her smal. Det høgaste fjellet er Romsskåla (588 moh).

## Kjelder
* Askheim, Svein. «Leka geologi og landformer» (1. oktober 2012), *Store norske leksikon*. Henta 9. februar 2014.

## Bakgrunnsstoff
* Leka kommune sine heimesider
Levanger kommune

**Levanger kommune** (sørsamisk: *Lievangken tjïelte*) ligg i Trøndelag fylke. Han grensar i nordaust mot Verdal, i sør mot Stjørdal og i sørvest mot Frosta. Over Trondheimsfjorden ligg Inderøy kommune. Det som i dag er Levanger kommune er eit resultat av kommunesamanslåingsprosessen i 1962 og 1964, og var tidlegare kommunane Levanger, Skogn, Frol, Åsen og Ytterøy.

Byen Levanger ligg ved Trondheimsfjorden. Han har hatt bystatus to gonger, fyrst frå 1836 og fram til kommunesamanslåinga i 1962, deretter fekk han igjen bystatus i 1997. Hovudnæringar i kommunen er jordbruk med sine 120 km² med jordbruksareal, industri og offentleg verksemd.

## Næringsliv
Det finst spor av handel i Levanger-området heilt frå jarnalderen. Byen ligg sentralt, med tilgang til sjøen, veg og jarnbane til Jamtland i Sverige og Trondheim i sør.

Den viktigaste industriverksemda i Levanger kommune er Norske Skogs papirfabrikk som sysselset om lag 650 årsverk på tettstaden Skogn. Gjennom 1990-talet har det vore freistnader på å byggje eit gasskraftverk i tilknyting til papirfabrikken, noko som vart godkjent av Stortinget. Planane er igjen aktuelle etter at gassrøyrleidning inn Trondheimsfjorden ser ut til å koma på plass (2005).

Sjukehuset Levanger har om lag 1000 årsverk, og er såleis den største einskildverksemda i fylket.

## Kjende personar frå Levanger
* Paul Okkenhaug (1908–1975), komponist
* Erling Folkvord (f. 1949), politikar for Raud Valallianse
* Marit Breivik (f. 1955), landslagstrenar i handball for kvinner
* Per Sandberg (f. 1960), politikar (Skogn)
* Knut Knudsen, syklist
* Andreas Lunnan, programmedarbeidar i NRK

## Sjå òg
* Marsimartnan
* Høgskolen i Nord-Trøndelag

## Bakgrunnsstoff
* Levanger kommune sine heimesider
* Levanger bibliotek sine heimesider 
* Levanger-Avisa sine heimesider 
* Levanger Historielag sine heimesider
* Helse Nord-Trøndelag sine heimesider
Lierne kommune

**Lierne** (sørsamisk: *Lïjre*) er ein kommune i Trøndelag fylke. Han vart til i 1964 då Nordli og Sørli vart slegne saman.

Kommunen er kjend for bjørnebestanden sin. Sjølv om talet på bjørnar i området er ganske lite, skapar dei store problem for sauebøndane der.

Flyktningerennet er eit langrennsløp som vert skipa kvart år i kommunen. Løypa går frå Lierne over grensa til Sverige, og er den same som fleire flyktningar følgde under den andre verdskrigen.

## Kjende folk frå Lierne
*Frode Estil

## Bakgrunnsstoff
*
Meråker kommune

**Meråker** (sørsamisk: *Mearohke*) er ein kommune i Trøndelag fylke. Kommunen grensar til Jämtland län i Sverige. 

Meråker sentrum ligg 20 km frå Storlien og 48 km frå Trondheim lufthamn, Værnes. Meråker var opphavleg ein landbrukskommune, noko som òg går fram av namnet: *[[merr]]* og *[[åker]]*. Også gruvedrift har lange tradisjonar, noko gruvetralla i kommunevåpenet fortel om. Fleire stader rundt om finst det nedlagde kopargruver. Industri var og er viktig. Alt i 1898 vart det bygd ein karbidfabrikk i kommunen. 

## Samferdsel
Europaveg 14 (E14) frå Stjørdal til Sundsvall i Sverige går gjennom Meråker. Jarnvegen mellom Trondheim og Østersund går òg gjennom Meråker.

## Historie

### Kommunehistorie
Meråker vart oppretta som eigen kommune 1. januar 1874 da Øvre Stjørdal kommune vart delt i to: Hegra (i Stjørdal kommune) og Meråker. Meråker hadde ved opprettinga 1861 innbyggarar.

## Meråker smelteverk
I 1898 vart det opna ein karbidfabrikk i Kopperå. Fabrikken vart seinare ombygd til eit silisiumsmelteverk. Hovudproduktet var microsilica som til dømes vert nytta som tilsettingsstoff i betong.
Elkem Meråker er ikkje lenger i drift, etter at produksjon av microsilica vart lagt ned juni 2006.

## Kjente meråkerbyggar
* Helge Ingstad (1899&ndash;2001), fangstmann, forfattar og arkeolog
* Magnar Lundemo (1938&ndash;1987), skiløpar
* Sveinung (1976), songar, komponist og multiinstrumentalist
* Frode Estil (1972), norsk langrennsløpar, opphavleg frå Lierne
* Vebjørn Selbekk (1969), redaktør for Magazinet
* Tora Berger (1981), norsk skiskyttar (eigentleg frå Lesja, men busett i Meråker)
* Petter Northug (1986), norsk langrennsløpar (eigentleg frå Mosvik, men busett i Meråker)

## Sjå òg
* Meråkerklarinett

## Bakgrunnsstoff
* Meråker kommune sine heimesider
Mosvik kommune

**Mosvik** er ein tidlegare kommune i Nord-Trøndelag fylke, i dag Trøndelag fylke. Han vart slått saman med Inderøy kommune 1. januar 2012.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Kommunefakta (Nord-Trøndelag) - frå Statistisk sentralbyrå
* Mosvik kommune sine heimesider 
* Mosvikportalen
Namdalseid kommune

**Namdalseid** er ein tidlegare kommune i Trøndelag fylke, fram til han 1. januar 2020 blei ein del av Namsos kommune.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Namdalseid kommune sine heimesider
Namsos kommune

**Namsos** (sørsamisk *Nåavmesjenjaelmie*) er ein kommune i Trøndelag fylke. Kommunesenteret er byen Namsos.

## Historie
Mot slutten av 1800-talet høyrde Namsos til Namdalen fogderi i Nordre Trondhjems amt.

Vemundvik prestegjeld blei skipa som eit formannskapsdistrikt 1. januar 1838.  I 1846 blei byen Namsos i Vemundvik etablert som ladestad. Namsos låg ved munninen av Namsen i Vemundvik. Den nye byen blei eit eige distrikt med 591 innbyggjarar. Vemundvik hadde att 908 innbyggjarar.

1. januar 1964 blei Namsos kraftig utvida då Vemundvik (folketal 2040) og Klinga (folketal 2482) blei innlemma i kommunen (folketal 5224). Samstundes blei norddelen av nabokommunen Otterøy (folketal 1013), og Finnanger-området i Fosnes kommune (folketal 116) også del av Namsos. Folketalet i kommunen auka frå 5&nbsp;224 til 10&nbsp;875 inhabitants.

1. januar 2018 blei kommunen del av Trøndelag fylke då Nord- og Sør-Trøndelag slo seg saman.

1. januar 2020 blei kommunane Fosnes og Namdalseid del av Namsos.

## Folk frå Namsos
*Åge Aleksandersen, musikar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Namsos|Namsos]]» frå ,  den 10. januar 2020.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Leksvik kommune

**Leksvik** er ein tidlegare kommune i Nord-Trøndelag fylke. Han vart skipa i samband med innføringa av formannskapslovene i 1837. 

Frå 2018 vart kommunen slått saman med Rissa kommune i Sør-Trøndelag fylke til Indre Fosen kommune i Trøndelag fylke. Ved samanslåinga hadde kommunen rundt  innbyggarar.

## Kjelder




## Bakgrunnsstoff
* Leksvik kommune sine heimesider
Nærøy kommune

**Nærøy** er ein tidlegare norsk kommune i Ytre Namdalen i Trøndelag fylke. Frå 1. januar 2020 blei han del av Nærøysund kommune.

## Bakgrunnsstoff
* Nærøy kommune sine heimesider
Røyrvik kommune

**Røyrvik** (sørsamisk: *Raavrevijhke*) er ein innlandskommune i Trøndelag fylke. Staden må ikkje forvekslast med staden *[[Rørvik]]* i Nærøysund kommune i same fylke.

1. januar 2013 vart Røyrvik kommune innlemma i det samiske språkforvaltingsområdet, og sørsamisk vart likestilt med norsk. Dette er den andre kommunen i sørsamisk område som vert med i språkforvaltingsområdet, etter at Snåsa kommune vart med i 2008. 

## Bakgrunnsstoff
* Røyrvik kommune sine heimesider
Snåsa kommune

**Snåsa** (sørsamisk: *Snåase*) er ein kommune i Trøndelag fylke som grensar til Steikjer, Verdal, Lierne, Grong og Overhalla. Han ligg nær det geografiske midtpunktet i Noreg. 

Han er eit kjerneområde for sørsamisk, og 3-4 % av innbyggjarane står i Samemanntalet. Snåsa vedtok i september 2004 å ha både norsk og sørsamisk som administrasjonsspråk, og 1. januar 2008 vart kommunen, som den første i sørsamisk område, innlemma i Samisk språkforvaltingsområde, og dermed offisielt tospråkleg.

## Natur
Sentrum ligg ved den nordaustre enden av Snåsavatnet, som er den sjette største innsjøen i Noreg. Det er eit av over 2&nbsp;500 fiskevatn som finst i kommunen. Nesten halvparten av kommunen er lagt ut som nasjonalpark. Snåsa er den nordlegaste staden i Noreg for fleire planteartar, som svart-or, fruesko og myrkongle.

Orkideen marisko er avbilda i kommunevåpenet.

## Næring
Næringslivet i Snåsa er i stor grad landbruk, med industri utvikla med utgangspunkt i naturprodukt i kommunen, som tømmer og stein. 

Kommunen er eit trafikknutepunkt som både Europaveg 6 og Nordlandsbanen går gjennom.

## Verd å vitja
*Bergsåsen naturreservat på ein kalkrygg sentralt i Snåsa
*Blåfjella-Skjækerfjella Nasjonalpark
*Gaundalen og Gjefsjø, to av tre norske fjellgardar som framleis er i drift
*Finsås, skogmuseum 
*Megard kyrkestad, som har ei kjelde som skal vera signa av Heilag-Olav
*Saemien Sijte, kultursenter for den sørsamiske kulturen
*Snåsa Bygdemuseum i Viosen
*Snåsa kyrkje, ei steinkyrkje der dei eldste delane er frå det 13. hundreåret

## Referansar


## Bakgrunnsstoff
* Snåsa kommune sine heimesider
1214

**1214** (romartal MCCXIV)

## Hendingar

### Utlandet
* Den tyske byen Bielefeld blei grunnlagt.

### Noreg
*

## Fødde
*

## Døde
*
1208

**1208** (romartal MCCVIII)

## Hendingar

### Utlandet
*

### Noreg
* Kvitsøyforliket: Baglarar og birkebeinar gjekk med på å dela Noreg mellom seg.

## Fødde
*

## Døde
*
Skodespelar

Ein **skodespelar** er ein person som framfører ei rolle i drama, på scene, film, radio og innspelingar av til dømes lydbøker eller røyster i teiknefilm, reklame eller dataspel.

## Oppgåver
Skodesepelaren er den sentrale kunstnaren innan drama. Han har den eine oppgåva som ei teaterframsyning ikkje kan klare seg utan: å stå fram på scena og syne fram ei handling for ei gruppe tilskodarar. Alle dei andre, instruktøren, scenografen, lysmannen og suffløren kan ein i naudsfall klare seg utan. Sjølv tilskodarane kan ein klare seg utan, for det finst teaterstykke, såkalla lærestykke, som berre er tenkt å verke opplærande og oppbyggjande for aktørane, utan at nokon treng sjå dei. 

Ein skodespelar nyttar kroppen og røysta til å spele ei rolle i ei dramatisk handling. Slik sett er grensene til dansaren og songaren uklår, men ulik desse kan skodespelaren klare seg utan musikk eller annan fastlagd rytme. Der dansaren rettar seg etter orkestret og songaren etter dirigenten, kan skodespelaren lyde til sine eigne impulsar, eller vente på stikkord frå dei andre aktørane.

Arbeidet til skodespelaren går ut på å gje liv til ei rolle. Fyrst må han analysere råmaterialet: manuskriptet om det er eit gamaldags teaterstykke, eller det scenariet eller den fabelen eller det emnet handlinga skal dreie seg rundt. Dette kan gå ut på å finna motivasjonen og tankegangen til rollefiguren, og førestilla seg kva han verkeleg tenkjer når han seier det eine og det andre. Langsamt byggjer skodespelaren opp eit reportoar, eit forråd av rørsler, gestar og talesett som høver til rolla.

Ein skodespelar må læra seg replikkar og scenar utanboks, og samarbeida med instruktøren og andre skodespelarar om korleis ei rolle skal spelast.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Fritz Røed

**Fritz Røed** () var ein norsk kunstnar og bilethoggar, fødd på Bryne på Jæren.

## Kunst
Røed er kjend for nyskapande, ofte muntre skulpturar som han gjerne måla. *[[Sverd i fjell]]*, til minne om samlinga av Noreg, er truleg det best kjende kunstverket hans, og pregar heile landskapet der det står ved Møllebukta i Hafrsfjord. Elles er verk av Røed brukt til å utsmykka fleire norske byar. Han er særleg representert i Bryne, med statuar av Arne Garborg og Veslemøy. I Bryne sentrum ligg òg Fritz Røed Skulpturpark, som blei opna i oktober 2004 og inneheldt ti skulpturar av kunstnaren, mellom andre Lita søndagsprinsesse.

Kunstnaren blei mellom anna påverka av Adam Fischer og Jean Osouf. 

### Nokre kjende verk
* *[[Sverd i fjell]]*, monument ved Hafrsfjord
* *[[Snill gutt]]* statuetten som vert delt ut av norske pressefotografar 

## Livssoge
Røed blei fødd i Bryne sentrum. Han flytta til Oslo med familien sin då han var ungdom, og utdanna seg ved Statens håndverks- og kunstindustriskole og Statens kunstakademi. Deretter studerte han ved Akademiet i København i København (1951) og Académie de la Grande Chaumière i Paris (1952). Han debuterte på Haustutstillinga i 1956.

Frå 1970-talet budde Røed i den italienske kunstnarkolonien Villa Faraldi i Liguria, der han skulle leva livet ut, men med årlege opphald i Mexico og Noreg.

## Bakgrunnsstoff
* Om Fritz Røed på comune.villa-faraldi.im.it  (engelsk)
* Om skulpturen ''Mobilen'' i Horten
* Fritz Røed Skulturpark 

### Kjelder
* International Research Institute of Stavanger AS (IRIS)
Hannover

**Hannover** er ein by nord i Tyskland ved elva Leine. Han er hovudstaden i den tyske delstaten Niedersachsen, og styrte òg den mindre Hannover-regionen, fram til regionane i Niedersachsen vart oppløyst i 2005. Byen har eit folketal på om lag 550&nbsp;000, og er eit stort senter i Nord-Tyskland. 

Hannover er ein kjend messeby. Kvar sommar huser han verdas største datamesse, CeBIT, og industrimessa Hannover Messe. I 2000 var Hannover vert for verdsudstillinga Expo 2000. Kvart år vert «Schützenfest Hannover» og Oktoberfest Hannover, som er den største Oktoberfest i verda, halde her. 

Hannover har universitet med medisinsk utdanning, ein internasjonal flyplass og ein stor dyrehage (Hannover Zoo).

## Historie
Hannover var opphavleg ein landsby av fiskarar og ferjemenn. Han voks til ein by i mellomalderen, då ein mellom anna bygde bymuren og fleire kyrkjer. 

Greven av Braunschweig flytta til byen i 1636, og grevskapet hans vart sidan kalla Hannover. Denne adelsslekta skulle seinare få innpass i det britiske kongehuset. I fem generasjonar var den britiske monarken òg regent av Hannover. Då Victoria overtok trona i Storbritannia gjekk kongedømet Hannover over til den næraste mannlege arvingen.

Hannover vart annektert av Preussen i 1866. Byen fortsette å veksa, men vart som så mange andre tyske byar svært øydelagd av bombeåtak under den andre verdskrigen. På grunn av dette har Hannover også mange moderne bygg.

## Industri
Niedersachsen er eit viktig industriområde, og i Hannover ligg fabrikkane til mellom anna Volkswagen og Mercedes-Benz. På 1800-talet blei industrikonsernet Hanomag ein viktig industri i byen. Konsernet vart kjøpt opp av Mercedes-Benz på 1960-talet.

## Anna
Rockegruppene Scorpions og Fury in the Slaughterhouse kjem frå denne byen

## Galleri

Hannover Gehry-Tower.jpg|Moderne arkitektur laga av Frank Gehry.
Hannover - Kroepcke.jpg|Kröpckeplassen med Kröpckeklokka i desember 2004.
Neues_Rathaus_Hannover_(2611).JPG|Det nye rådhuset i Hannover.
Hannover Skyline.jpg|Utsyn over byen.


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Fyrstehuset Hannover

**Fyrstehuset [[Hannover]]** er ei tysk adelsslekt som er mest kjend sambandet sitt med den britiske trona. Ho stammar frå Heinrich der Löwe, som levde på 1100-talet.

Slekta herska over hertugdømmet Braunschweig-Lüneburg, som vart til kurfyrstedømmet og kongeriket Hannover, og over Storbritannia og Irland frå Georg I kom på trona i 1714. Fyrstehuset mista den engelske trona då dronning Victoria vart gift med Albert av Sachsen-Coburg-Gotha. Den engelske kongefamilien, saman med fleire europeiske kongehus, stammar likevel framleis frå denne slekta. 

Noverande overhovud for slekta er den tyske prinsen Ernst August av Hannover (fødd 1954).

## Bakgrunnsstoff
* Die Welfen Om Fyrstehuset Hannover (på tysk)
Steinkjer kommune

**Steinkjer kommune** (sørsamisk *Stïentjen tjïelte*) er ein kommune i Trøndelag fylke. Han grensar mot Namsos og Overhalla i nord, Snåsa i nordaust og aust, Verdal i sør, og mot Inderøy, Åfjord og Indre Fosen i vest .

Den 1. januar 2020 vart nabokommunen Verran slått sammen med Steinkjer. Ei grensejustering gjorde at grenda Verrabotn vart lagd til Indre Fosen kommune.

Steinkjer er administrasjonssenteret i fylket. Han ligg inst i Trondheimsfjorden og er derfor tilgjengeleg med båt, noko som har gjort handel til og frå byen enkel. I dag går E6 rett gjennom byen. Trønderbanen sluttar her og Nordlandsbanen frå Trondheim går vidare nordover. Bygrensa går i nord ved Sælisvingen og i sør ved Figga.

Steinkjer er ein by som i stor grad er grunnlagt på industri og jordbruk, men han har i det siste òg markert seg som eit senter for IT

Symbolikken bak kommunevåpenet var opphavleg at seks vegar møttest i byen, men det har blitt forandra seinare slik at byen nå er midten av stjerna, mens strålane står for dei seks tettstadene i kommunen: Beitstad, Egge, Kvam, Ogndal, Sparbu og Stod.

## Historie

Steinkjer med småplassane Mære og Egge har vore eit historisk maktsentrum, særleg i norrøn tid og i tidleg mellomalder. Det er gjort fleire viktige arkeologiske funn i området.

## Kultur
Nokre av dei kulturelle hendingane som blir arrangerte i Steinkjer årleg er Steinkjerfestivalen, Steinkjermartnan, Vikingefestivalen og Risrocken. Elles er Egge museum verd å sjå.

## Folk frå Steinkjer
* Fredrikke Marie Qvam (1843–1938), grunnleggjar av Norske Kvinners Sanitetsforening
* Otto Sverdrup (1854–1930), polfarar 
*Louise Qvam (1866–1944), lege og kvinnesaksforkjempar 
* Kristofer Uppdal (1878–1961), forfattar
* Ivar Asbjørn Følling (1888–1973), lege, oppdaga Føllings sykdom
* Arne Paasche Aasen (1901–1978), forfattar
* Hilmar Alexandersen (1903–1993), felespelar og komponist
* Jakob Weidemann (1923-2001), biletkunstnar
* Mona Juul (f. 1959), ambassadør
* Silje Nergaard (f. 1966), jazzvokalist
* Anders Bardal (f. 1982), skihoppar

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Steinkjer kommune sine heimesider
* Steinkjerpuls  - Kva skjer i byen?
* Steinkjer Turistkontor 
* Vikingefestivalen
* Steinkjer-Avisa
* Trønderavisa
* HINT  - høgskolen i Nord Trøndelag
* Historie og kulturlandskap
Nettlesar

Ein **nettlesar** (engelsk: *web browser*) er eit dataprogram brukt for å syna innhald frå verdsveven på ein dataskjerm.

Dei fleste sidene på Verdsveven vert overførte på HTML-format. Nettlesaren sin jobb er å tolka HTML-kodane for å plassera tekst og bilete rett når dei skal visast på skjermen, og å gjera det enkelt for brukaren å navigera blant websidene.

Nettlesaren Mosaic frå NCSA var den første populære nettlesaren med grafikk, og har mykje av æra for at folk tidleg fekk augo opp for Verdsveven.

## Nokre populære nettlesarar i dag
* Microsoft Internet Explorer – proprietær, følgjer med Microsoft Windows.
* Firefox – open kjeldekode, utvikla i regi av Mozilla.
* Opera – Utleggskjerna Presto-basert, proprietær, utvikla av Opera Software.
* Safari – KHTML-basert, proprietær, standard på Mac OS X.
* Google Chrome – proprieter nettlesar frå Google.
* Lynx – GPL-lisensiert, standard tekstbasert nettlesar, følgjer m.a.&nbsp;med mange Linux-system.
Verran kommune

**Verran** er ein tidlegare norsk kommune i Trøndelag fylke, fram til 1. 1. 2020. Området ligg langs fjordarmen Beistadfjorden inst i Trondheimsfjorden. Han grensa i nord mot Steinkjer og Namdalseid, i sør mot Inderøy, Leksvik og Rissa, og i vest mot Åfjord. Verran var opphavleg to kommunar, Malm og Verran, som vart slegne saman til éin kommune i 1964. 1. januar 2020 vart Verran kommune, bortsett frå Verrabotn, slått saman med Steinkjer kommune. Verrabotn vart slått saman med Indre Fosen kommune.

Kommunen er lang og smal. Total strandline er om lag 80 km. Det høgste fjellet i kommunen er Sandvassheia på 655 moh. Største tettstad er kommunesenteret Malm, der om lag 1&nbsp;600 av av dei totalt 2&nbsp;644 innbyggjarane bur. Andre tettstader er Follafoss, Verrastranda og Verrabotn. 

Hovudnæringa i kommunen er industri, ein sektor der rundt halvparten av den yrkesaktive folkesetnaden er sysselsett. Andre store sektorar er handel- og servicenæringa, og jordbruksnæringa. Jernmalmgruvene i Malm vart drivne frå 1906 til 1997. Cellulosefabrikken Södra Cell Folla er den største arbeidsplassen i Follafoss.

I 2006 lova regjeringa tre millionar kroner til småsamfunnsprosjektet i Verran. Det var eit pilotprosjekt over fem år med ei ramme på seks millionar kroner, finansiert i felleskap av Kommunal- og regionaldepartementet, fylkeskommunen og kommunen. Målet var å stabilisere folketalet, setje fokus på trivsel og auke talet på robuste arbeidsplassar i kommunen.

## Bakgrunnsstoff
* Verran kommune sine heimesider 
* Artikkel frå Trønder-Avisa om ordførarbyte
Vikna kommune

**Vikna kommune** er ein tidlegare norsk kommune i Trøndelag fylke. Kommunen låg på kysten nord for fjorden Folda, og grensar til Flatanger i sør, til Nærøy i aust og til Leka i nord. Han bestod av i underkant 6000 øyar, holmar og skjer. Den største tettstaden og administrerande senter i kommunen var Rørvik som ligg på Inner-Vikna. Vikna og Nærøy kommunar blei slått saman til Nærøysund kommune den 1. januar 2020.

Det høgste punktet i kommunen var Vattafjellet på 173 meter over havet. Vikna hadde den lengste kystlinja i Noreg på 2460 km.

Lauvøya og dei tre største øyane i den tidlegare kommunen er knytte saman med bruer via fylkesveg 770. Lokal flyplass, Rørvik lufthamn, Ryum, ligg sør på Inner-Vikna. Hurtigruta stoppar ved Rørvik.

## Næringsliv
Vikna var den største fiskerikommunen i Nord-Trøndelag, med mykje fiskeopprett og dei største mottaka av fisk i fylket. I nyare tider har fisket gått litt tilbake medan jordbruket har auka. Vikna har litt industri som i hovudsak er basert på fisket. 

Ein vindmøllepart ligg på Husfjellet og har ein årsproduksjon på 6 GWh i snitt.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Vikna kommune
Grunnstoffliste etter atomnummer

__NOTOC__
Dette er ei liste over kjemiske grunnstoff sortert etter atomnummer og fargekoda etter kjemisk serie i periodesystemet. Med relativt få unntak er lista òg sortert etter atommasse. (Unntaka er: 18 Ar, 28 Ni, 32 Ge, 52 Te, 72 Hf, 91 Pa.)

(Klikk på blå kolonneoverskrift for alternativ sortering.)

## Merknader
# Atommassen for stabile grunnstoff er oppgitt som snittet av dei isotopane som førekjem på jorda. Massetala for radioaktive grunnstoff, t.d. [227] for actinium, er oppgitt for den vanlegaste (eller einaste) kjende isotopen. På bakgrunn av nye data kan massetala endrast.

## Sjå òg
* Atom
* Grunnstoff
* Grunnstoffliste etter namn og kjemisk symbol
* Periodesystemet
* Periodesystemet i stor utgåve
* Isotoptabell

## Bakgrunnsstoff
* IUPAC - periodic table
Hol kommune

**Hol kommune** er ein kommune i Buskerud fylke, øvst i Hallingdal. Kommunen grensar i nord til Lærdal, i nord og aust til Ål, i sør til Nore og Uvdal, og i vest til Eidfjord, Ulvik og Aurland.

Dei sentrale og nordre delane av kommunen består av to hovuddalføre, Holsdalføret og Ustedalen, der elvane i dalane dannar Hallingdalselve. I sør går dei to fjelldalane Seterdalen (Dagali) med Numedalslågen og Skurdalen med tilløpet Skurdalselva. Hol kommune har sine noverande grenser frå 1944, då Dagali vart overført frå Uvdal.

Tettstaden og vintersportstaden Geilo ligg i kommunen. Det gjer òg store delar av Hardangervidda. Det er her Hallingdalselve blir til ved at fleire vassdrag møter kvarandre.

Hol er om lag midtvegs på Bergensbanen, og har ein småflyplass på Dagali.

## Næringsliv
Jordbruket betyr mindre i Hol enn i dei andre kommunane i Hallingdal, og det blir drive mest husdyrhald med storfe og særleg sau. Hol har derimot velutvikla industri og turistnæring, særleg i kommunesenteret Geilo. Det meste av industrien ligg ved Geilo, der det er jern- og metallindustri med lange tradisjonar, og i Kleivi ved grensa til Ål.

Den viktigaste næringa i kommunen er reiseliv med tyngdepunkt på Geilo, med ei rekkje hotell og overnattingsbedrifter. Om lag 20 % av dei yrkesaktive er sysselsette i denne næringa (1990). Det er bygd mange hytter fleire stader i kommunen. Ved Geilo er det eit større alpinanlegg.

## Samferdsel
Hol har frå gamalt av vore ei viktig ferdselsåre mellom Aust- og Vestlandet. Tidlegare gjekk ferdselsvegen opp Holsdalføret på nordsida av Strandavatnet, over Geiteryggen, ned til Aurland eller vestover til Hallingskeid og Vossavangen. I den sørlege delen av Hol går ein gamal ferdselsveg (Nordmannsslepa) frå Numedal, gjennom Skurdalen over Krækkjeheia og over Hardangervidda. No går både riksveg 7 (Hønefoss–Trengereid) og Bergensbanen gjennom Ustedalen. Dagali og Skurdalen blir kryssa av fylkesveg 40 mellom Kongsberg og Geilo. Ved Hagafoss tar fylkesveg 50 av frå riksveg 7, og går vidare gjennom Holsdalføret over til Aurland i Sogn.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
*Gamle bilete frå Hol 
*Nettsidene til Hol kommune
Kleivi Næringsområde

**Kleivi Næringspark** er eit industriområde på grensa mellom Hol og Ål kommune i Hallingdal. Næringsparken vart oppretta i 1970 på initiativ av ordførarane i dei to kommunane. Hovudmålet med utbyggjinga var å halda på ungdommen ved å skapa arbeidsplassar, som området hadde mista etter at kraftutbyggjinga i Hallingdal hadde teke slutt. Fleire verksemder etablerte seg i området, men alle overlevde ikkje.

I næringsparken finn ein desse verksemdene:
*Hallingdal Renovasjon har eit forbrenningsanlegg her
*Hallingplast AS, den eldste verksemda i Kleivi som produserar plastrøyr
*NorMec AS, lagar maskinar for gummiproduksjon
*Norsk Byggekunst AS
*Statens Vegvesen har eit oppvarma strøysandlager her
*Terje Skifte, einmannsverksemd som driv med kjøleteknikk
*G.G.Agenturer, heimetekstil
Viktoriatida

**Viktoriatida** er ei nemning på den lange regjeringstida til Victoria av Storbritannia. Ho var regjerande dronning frå 1837 til 1901. Ho var ikkje berre regjerande dronning av dei britiske øyane, men òg for heile det britiske koloniveldet.

For Storbritannia var dette ei stordomstid ein gjerne seinare såg tilbake på med lengt. Landet opplevde sterk økonomisk vekst i samband med industrialiseringa, og nådde toppen av makta si i verda. Dette vert kanskje best symbolisert ved at Victoria gjekk frå å vera dronning av dei ulike landa ho herska over til òg å vera keisarinne av India. Det britiske imperiet var blitt til.

I sjølve Storbritannia utførte ein store byggjeprosjekt, til dømes jarnbanesystemet som framleis er grunnlaget for jarnbanenettet i landet i dag. Den første delen av undergrunnsbanen i London vart òg til i viktoriatida. Trua på kva ingeniørane og andre vitskapsfolk kunne gjera for samfunnet, var stor.

Veksande industri førte til nye busetjingsmønster ved at store mengder fattige flytta til byane for å arbeida i fabrikkar. Fattigdomen deira vart meir tydeleg og kanskje òg meir døyeleg, i og med at dei budde i usunne og tett folkesett slumområde. Samfunnet tok til å interessera seg for desse fattige, og kva som skulle til for å hjelpa dei. Eit typisk viktoriansk syn var at dei var fattige fordi dei ikkje var moralske nok - dei drakk, var late eller skjørlevna. Men det motståande synet vart òg hevda, at dei fattige hadde det slik på grunn av det skeive samfunnet.

Tida er kjent for å ha vore prega av Victoria sitt strenge syn på moralske spørsmål. Særleg kjønnsdrift vart no eit tabuområde som helst skulle undertrykkast og tiast om. Frå dette kjem uttrykket «viktoriansk», som kan brukast til å skildra eit besteborgarleg eller snerpete livssyn.

## Kjende personar frå viktoriatida

### Vitskapsmenn
* Charles Darwin

### Forfattarar
* Søstrene Brontë: Anne, Charlotte og Emily
* Lewis Carroll
* Wilkie Collins
* Marie Corelli
* Charles Dickens
* Arthur Conan Doyle
* George Eliot
* Thomas Hardy
* Walter Scott
* Robert Louis Stevenson 
* William Makepeace Thackeray

### Diktarar
* Robert Browning
* Dante Gabriel Rossetti
* Alfred Tennyson
* W.B. Yeats

## Bakgrunnsstoff

* The Victorian Web - tekstar og bakgrunn
Norrønt

**Norrønt** eller **vestnordisk** (tidlegare *oldnordisk*) er språket som vart brukt i Noreg, på Island og dei andre norrøne busetjingane i Nordsjøområdet i tida frå om lag 700 til om lag midten på 1300-talet.

Namnet *oldnordisk* kjem av at ein ei tid tenkte at norrønt var opphavet til alle dei nordiske språka. Dette fann ein seinare ut ikkje var tilfellet då opphavsspråket er urnordisk. Norrønt er den *vestnordiske* greina av urnordisk, det som seinare vart norsk, færøysk, islandsk og norn. Den andre greina, austnordisk, er opphavet til svensk og dansk.

Det var ikkje noko klart skilje mellom aust- og vestnordisk, og fram til 1200-talet såg ein på dei som det same språket; *dansk* eller *dǫnsk tunga*. Dei som snakka dette språket kunne òg lett samtala med talarar av andre germanske språk, som gammalengelsk, gammalsaksisk og andre nedertyske språk.

## Språkhistorie
Frå seint på 1100-talet kjem det til syne merkbare skilnader mellom språket i Noreg og på Island og dersom ein har bruk for å skilja mellom desse snakkar ein om gammalnorsk og gammalislandsk. I eldre språkbruk nytta ein i Noreg ofte ordet *gammalnorsk* for språket i heile det norrøne språkområdet, men denne tydinga har no gått av bruk.

## Norrønt skriftspråk

Dei islandske sogene er skrivne på norrønt. Språkleg vert perioden delt inn i eldre norrøn tid (700&ndash;1150) og yngre norrøn tid (1150&ndash;1350).

Ein skreiv først språket med runer, eigne norrøne bokstavar med opphav i det latinske alfabetet eller i andre olditaliske alfabet. Det uendra latinske alfabetet kom til Noreg på 1000-talet. Dette tok etter kvart over, og runeskrift gjekk or bruk.

På 1800-talet vart det utvikla ein normalisert skrivemåte (ortografi) for norrønt språk. Det er denne som stort sett er brukt i innføringsbøker og ordbøker. Den normaliserte skrivemåten nyttar det latinske alfabetet utan **c**, **q**, **w**, **x** og **å**, men med dei tre ekstra teikna **þ**, **ð** og **ǫ** («o med kvist»). Ein aksent **´** over ein bokstav angir lang vokal. Dei opphavlege handskriftene utviser stor variasjon i ortografien avhengig av geografisk og tidsmessig opphav.

## Døme på norrønt språk

Teksten nedanfor er frå Egilssoga. Versjonen er frå eit manuskript frå 1200-talet.

## Morfologi

Morfologien av norrøne substantiv er sette saman av fire kasus (nominativ, akkusativ, genitiv, og dativ) og to tal (singularis og pluralis). Verba er bøygde i numerus og person etter subjektet, og etter ulike tider og modi.

## Sjå òg
* Norrøn mytologi
* Islendingesoger
* Norrøn litteratur

## Bakgrunnsstoff

* Teksta video med rekonstruert norrøn uttale og same tekst lesen med nyislandsk uttale til jamføring
* Teksta lydklypp med rekonstruert norrøn uttale
* Prosjektet «Norrøne Tekster og Kvad»
* Norrøn ordbok på nett
* Norrøn språktest
Hole kommune

**Hole** er ein kommune i Buskerud fylke. Han grensar i nord til Ringerike, i aust til Bærum og i sør til Lier. Sør i Tyrifjorden grensar kommunen òg til Modum.

## Historie
Hole kommune har fått namnet sitt frå ein *hol*, eit gammalt ord brukt om avrunda, einslege høgder. Holen det her er snakk om er Frøshaugåsen.

Dagens kommune er ganske ung, ettersom han fram til 1977 var del av Ringerike kommune etter å ha vorte slege saman med denne under den store kommunesamanslåinga i 1964.

## Kommunevåpen

Kommunevåpenet til Hole viser fire kongekroner. Desse skal minna om fire kongar som hadde tilknyting til kommunen. Halvdan Svarte skal ha budd på Stein på Bønsnes, og vera gravlagd i Halvdanshaugen. Seinare vart det Sigurd Syr sin kongsgard der fostersonen Heilag-Olav og sonen Harald Hardråde voks opp.

## Bakgrunnsstoff
* Hole kommune
* Hole historielag 
* Om kommunevåpenet
Otto von Schrader

**Otto von Schrader** () var ein tysk admiral. Han vart fødd i Aust-Preussen i Tyskland, i det som i dag er Polen. 

Schrader hadde frå april 1940 til 31. januar 1943 tittelen *Admiral der Norwegische Westküste*. Frå februar 1943 til mai 1945 hadde Schrader tittelen *Kommandierender Admiral der Norwegische Westküste*, eller kommanderande admiral for den norske vestkysten. Schrader var såleis øvste sjef for den tyske marinen «Kriegsmarine» på vestkysten av Noreg under den andre verdskrigen. Schrader hadde hovudkvarteret sitt i Bergen.

I 1943 godkjende han ved tre høve avrettinger av kommandosoldatar (som kravd i den berykta «Kommando-ordren» frå 18. oktober 1942). 

Han tok sitt eige liv den 19. juli 1945 i Bergen.

## Kjelder
Fiskeslaget kveite

**Kveite** (*Hippoglossus hippoglossus*), på Austlandet ofte kalla *hellefisk*, er ein flyndreart som held til i det nordlege Atlanterhavet. Han er ein av dei største flatfiskane me kjenner til; hoene kan bli opptil 300 kg, og over 3,5 meter lange. Hannane blir berre 50 kg. Fisken vert mykje nytta til mat.

I Nord-Noreg har det frå gamalt av vore knytt eit namnetabu til namnet «kveite». Ein skulle ikkje nemna det mens ein var på havet, elles slo fisket feil. I staden sa ein «gudsfisken».

## Namn

Namnet «hellefisk» har opphav i nemninga heilag fisk eller helgefisk. I katolsk tid vart kveita eten i helger, når det var forbode å ete kjøt. Ordet «kveite» er avleidd av «kvit» – kveita er kvit på undersida.

## Kjelder