open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Termionemisjon

**Termionemisjon** er ein varmeframkalt straum av ladningsberarar frå ei flate eller over ein potensial-energi barriere. Dette skjer fordi varmeenergien som bæraren får vert større enn bindingspotensialet, òg kjend som arbeidsfunksjonen til metallet. Ladningsberaren kan vere elektron eller ion og i eldre litteratur vert dei stundom kalla «termion». Etter emisjonen vil det i emisjonsregionen vere att ein ladning som er lik storleiken til og med motsett forteikn av den totale ladningen som er emittert. Men om utsleppskjelda er tilkopla eit batteri, så vil ladningen som vert verande att verte nøytralisert av ladning frå batteriet. 

Det klassiske døme på termionemisjon er emisjon av elektron frå ein katode av varmt metall i eit vakuumrøyr. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Thermionic emission|Thermionic emission]]» frå ,  den 28. februar 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Ole Christian Eidhammer

**Ole Christian Eidhammer** () er ein norsk tidlegare skihoppar fødd i Molde. Han vann to internasjonale meisterskapsmedaljar, begge i lagtevlingar. Under Ski-VM 1987 i Oberstdorf var han på det norske firemannslaget som tok sølv. Hroar Stjernen, Ole Gunnar Fidjestøl og Vegard Opaas var dei andre på laget. Året etter, under Vinter-OL 1988 i Calgary, vart det bronsemedaljar på dei fire som hoppa for Noreg. Eidhammer og Fidjestøl hadde då selskap av Jon Inge Kjørum og Erik Johnsen. Eidhammer var medlem av Heimdal Idrettsforening.

## Karriere
Eidhammers beste plasseringar i verdscupen var to tredjeplassar. Den fyrste kom i Holmenkollrennet i 1984, bak Vladimír Podzimek og Pavel Ploc, begge frå Tsjekkoslovakia. I januar 1988 vart han nummer tre i Bischofshofen, bak den suverene vinnaren Matti Nykänen og Primoz Ulaga. I dei store meisterskapane hamna Eidhammer på 18. plass i storbakkerennet under Vinter-OL 1984 i Sarajevo, og på høvesvis 17. og 19. plass i dei to individuelle renna under Vinter-OL i Calgary i 1988. Frå NM-tevlingar fekk han med seg to sølvmedaljar, i normalbakken i 1984 og i storbakken i 1988. Nærast meisterskapstittelen var han i 1988, med sine 209,3 poeng var han 2,9 poeng bak vinnaren, Jon Inge Kjørum.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn
*1983: Nr 10 i Vikersund (skiflyging)
*1984: Nr 3 i Holmenkollen
*1985: Nr 25 i Bischofshofen
*1986: Nr 8 i Lahti
*1987: Nr 13 i Oberwiesenthal
*1988: Nr 3 i Bischofshofen
*1988/89: Nr 6 i Lake Placid
*1989/90: Nr 30 i Lake Placid

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
*Ski-NM 1983: Nr 7 i storbakken på Lillehammer
*Ski-NM 1984: Sølvmedalje i normalbakken på Kongsberg
*Ski-NM 1985: Nr 9 i storbakken i Bærum
*Ski-NM 1986: Nr 4 i storbakken i Oslo
*Ski-NM 1987: Nr 5 i storbakken på Odnes
*Ski-NM 1988: Sølvmedalje i storbakken på Rena
*Ski-NM 1989: Nr 10 i storbakken på Odnes
*Ski-NM 1990: Nr 6 både i normalbakken på Fluberg og i storbakken i Meldal

## Bakgrunnsstoff
*Ole Eidhammer i olympedia.org
*
Friedrich Carl Alwin Pockels

**Friedrich Carl Alwin Pockels** () var ein tysk fysikar. Han var fødd i Italia og tok doktorgrad ved Universitetet i Göttingen i 1888 og frå 1900 til 1913 var han professor i teoretisk fysikk ved Universitetet i Heidelberg.

I 1893 oppdaga han at eit stasjonært elektrisk felt påført visse dobbeltbrytande material får brytingsindeksen til å variere, tilnærma proporsjonalt til styrken til feltet. Proporsjonalitetskoeffisienten er av orden  til . Dette fenomenet vert no kalla Pockels-effekten. 

Systera hans Agnes Pockels (1862-1935) var òg fysikar. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Friedrich Carl Alwin Pockels|Friedrich Carl Alwin Pockels]]» frå ,  den 28. februar 2011.*
Luigi Palmieri

**Luigi Palmieri** () var ein italiensk fysikar og meteorolog.

## Biografi
Palmieri vart fødd i Faicchio i Benevento i Italia og døydde i Napoli, 89 år gammal. Han er kjend for dei vitskaplege studiane av utbrota frå Vesuv, for forskinga si på jordskjelv og meteorologiske fenomen, samt for å ha utbetra seismografen på denne tida.. 

Palmieri tok utdanning i arkitektur ved Universitetet i Napoli. I 1845 vart han fysikkprofessor ved den kongelege sjøkrigsskulen i Napoli og i 1847 vart han utpeikt til leiar for fysikkavdelinga ved universitetet. I 1848 byrja han å arbeide ved Vesuv observatorium og i 1854 vart han utpeikt til direktør ved observatoriet. Ved å  nytte eit elektromagnetisk seismometer for å påvise og måle skjelv i bakken, klarte Palmieri å påvise små rørsler i forsøk på å føresjå vulkanutbrot. I tillegg var han ein av dei første til å påvise helium på jorda i lavaen frå Vesuv.

Ved hjelp av ein modifisert Peltier-elektrometer, gjorde han òg forsøk innan atmosfærisk elektrisitet. Andre vitskaplege bidrag var mellom anna utviklinga av ein modifisert morsetelegraf og forbetringar av anemometer og pluviometer.

## Sjå òg
* Helium

## Ærevisingar
* Krateret Palmieri på månen er kalla opp etter han. 
* Medlem av overrådet i meteorologi
* Senator i kongedømet
* Storkommandør av ordenen til den italienske krona
* Kommandør av ordenen Rosa del Brazile

## Publikasjonar
* "*Annali dell' osservatorio Vesuviano*". 1869–1873.
* "*Incendio Vesuviano del 26 aprile 1872*". Napoli, 1872. 
* "*Il Vesuvio e la sua storia*". Milano, 1880.
* "*Nuove lezioni di fisica sperimentale e di fisica terrestre*". Napoli, 1883.
* "*Die Atmospharische Elektrizität*". Wien, 1884.
* "*Les lois et les origines de l'électricité*". Paris, 1885.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Luigi Palmieri|Luigi Palmieri]]» frå ,  den 28. februar 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene: 
* "*Luigi Palmieri*". Catholic Encyclopedia, Volume XI. Robert Appleton Company, 1911. (K. Knight, 2003)
*
Hermann Plauson

**Hermann Plauson** var ein estisk ingeniør og oppfinnar. Plauson utforska produksjonen av energi og kraft via atmosfærisk elektrisitet.

## Biografi
Plauson var direktør for Fischer-Tropsch «*[[Otto Traun]] [[Laboratorium|forskingslaboratorium]]*» i Hamburg i Tyskland under Weimarrepublikken i 1920-åra. Han bygde vidare på Nikola Tesla-ideen om å knyte kunstig maskineri til «naturen sitt maskineri». Patent nr. 1540998 skildrar korleis ein kan omforme vekslande strålande statisk elektrisitet til støytar av likeretta likestraum. Han utvikla *Playson-omformaren*, ein elektrostatisk generator.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hermann Plauson|Hermann Plauson]]» frå ,  den 28. februar 2011.*
Elektrisk felt

**Elektrisk felt** òg **elektrisk feltstyrke** i elektromagnetisme betegner den eigenskapen som gjer at elektriske ladningar anten tiltrekker eller fråstøyter kvarandre. Det elektrisk feltet har symbol **E** og er definert ut frå krafta **F** på ein liten prøveladning *q* ved 
\overrightarrow{E} = \frac{\overrightarrow{F}}{q}. Med andre ord er elektrisk felt kraft per ladning. SI-eininga er Newton per Coulomb, N/C, som òg er lik volt per meter, V/m.  Elektrisk felt er ein vektoriell storleik, dvs han har retning i rommet. Retninga er lik krafta si retning ved positiv ladning, og motsett ved negativ ladning. Omgrepet elektrisk felt vart først introdusert av Michael Faraday.

Generelt må elektriske og magnetiske felt skildrast med ein felles teori, elektromagnetisme, og ladningar i rørsle vil òg lage magnetiske felt i tillegg til dei elektriske.

Elektromagnetisk stråling, slik som ljos, er svingingar i elektriske og magnetiske felt. Den komplette skildringa av klassisk elektrodynamikk er gjennom Maxwell-likningane.

Den kvantemekaniske teorien for elektriske felt er kvanteelektrodynamikken, som skildrar elektriske felt som utveksling av virtuelle foton.

## Sjå òg
* Magnetisk felt
* Gravitasjonsfelt

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Elektrisk felt|Elektrisk felt]]» frå ,  den 28. februar 2011.*
Overtrykk

**Overtrykk** (Δp) er eit omgrep for ein trykkskilnad relativt til eit «normalt» eller «omliggande» trykk i forskjellige samanhengar: 
* I ingeniørkunst: trykkskilnaden over veggtjukkleiken til ein trykkbehaldar. Det er overtrykket, ikkje det absolutte trykket, som fører til mekanisk svikt, og om overtrykket vert større enn kapasiteten til behaldaren, vil han til slutt breste. 
* I geologi: trykkregimet i ei stratigrafisk eining som syner høgare enn hydrostatisk trykk i ein porestruktur. Dette fenomenet er hovudårsaka til oljekjelder. 
* I militær terminologi er det trykket skapt av ei sjokkbølgje over normalt atmosfærisk trykk. Sjokkbølgja kan vere skapt av ein lydmursmell eller ein eksplosjon, og det medførande overtrykket vert særleg viktig når ein måler effektane av kjernevåpen eller termobariske bomber. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Overpressure|Overpressure]]» frå ,  den 28. februar 2011.*
Lynstråle

Ei **lynstråle** er det synlege beviset for ei lynutlading og kjem som regel i lag med eit høgt torebrak. Som uttrykk for det guddommelege har det vore eit mektig symbol gjennom historia og finst i mange mytologiar. På grunn av sambandet til det mektige, vert lynstråla ofte nytta i militær symbolisme og som symbol for elektrisitet. 

Lyn speler ei rolle i mange mytologiar, ofte som våpen frå himmel- og stormgudar. Lynstråla var særleg knytt til Zevs og Jupiter frå høvesvis gresk og romersk mytologi.


Epirus234bc.jpg|Hovudet til Zevs og ei lynstråle på ein frå Epirus frå 234 f.Kr.
Greek Silver Stater of Olympia (Elis).jpg|Lynstråle og ørn på ein mynt frå Olympia i Hellas frå ca. 432-421 f.Kr.
Capua Æ Quadrunx 670058.jpg|Hovudet til Zevs og ei lynstråle på ein mynt frå Capua i Campania frå 216-211 f.Kr.
Pt eagle.png|Mynt frå ptolomaisk Egypt med Zevs som ei ørn med ei lynstråle i klørne.


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Thunderbolt|Thunderbolt]]» frå ,  den 28. februar 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Guden Vulkan

**Vulkan** (latin *Vulcanus*), òg kjent som *Mulciber*, var den romerske guden for smedar og godarta (nyttig) bruk av eld. Han var òg guden for vulkanar i den romerske seinheidendommen i oldtida. Han er kjent som Sethlans i etruskisk mytologi og Hefaistos i gresk mytologi. Han vart dyrka ved ein årleg festival kjent som *Volcanalia* den 23. august. Vulkan høyrer til den eldste tida i romersk religion: Varro siterer *[[Annales Maximi]]* der han minnest at kong Titus Tatius hadde tilskriven eigne alter for ei rekkje guddomar, blant dei òg Vulkan.

## Etymologi

Opphavet til namnet er både uklart og lenge diskutert. Den romerske tradisjonen har hevda at det var nærskyldt med latinske ord som var knytt til lyn (*fulgur, fulgere, fulmen*), som igjen var anteke å vere nærskyldt med eld. Denne tolkinga vart støtta av Walter William Skeat i hans etymologiske ordbok i tydinga «lustre».

Det har vorte forslått at Vulkan faktisk ikkje er latinsk, men nærskyldt med den kretiske guden *Velchanos*, ein gud for naturen og underverda. Wolfgang Meidd har endå avvist denne identifiseringa. Det har sidan kome fleire fantasifulle forslag utan at det har gjeve større semje: Christian Guyonvarc'h har foreslått ein identifisering med det irske namnet Olcan. Vassilij Abaev har samanlikna med ossetisk *-waergon*, ein variant av namnet *Kurdalaegon*, smeden i *[[Nartsagnene]]*, eposet som har opphavet sitt i Nord-Kaukasus, men Georges Dumézil fann dette sambandet urimeleg.

## Dyrkinga av Vulkan
Vulkan sin eldste heilagdom i Roma, *Volcanal*, låg ved foten av Kapitolhøgda i Forum Romanum, og vart etter sigande datert til den arkaiske perioden av dei romerske kongane, og blitt etablert på denne staden av Titus Tatius, tradisjonelt datert til 700-talet f.Kr. Det var i synspunktet til etruskiske *[[Haruspex|haruspiksar]]* at eit tempel for Vulkan måtte vere lokalisert utanfor byen og det er mogeleg at Volcanal kan ha lege utanfor bygrensene før Roma utvida han til å omfatte Kapitolhøgda òg. *Volcanalia*, ofringar til Vulkan, blei gjort her den 23. august. Vulkan hadde òg eit tempel på Campus Martius («Mars-marka») i Roma som eksisterte siden år 214 f.Kr.

Romarane identifiserte Vulkan med den greske smedguden Hefaistos, og han vart assosiert med den gresk motparten sin for den konstruktive nytta av eld i metallarbeidet. Eit fragment av ei gresk krukke som viser Hefaistos er funne ved *Volcanal* og er vorte datert til 500-talet f.Kr. Det tyder på at dei to gudane allereie var assosiert med kvarandre på denne tida. Likevel hadde Vulkan sterkare tilknyting enn Hefaistos med elden sine *destruktive* krefter, og det var ein stor omtanke hos tilhengarane hans i å oppmuntre guden til å hindre skadelege brannar. Festivalen hans *Vulcanalia* som vart feira årleg den 23. august var ei tid då varmen på årstida truga avlingane og kornmagasina med risiko for å brenne ned.
 
## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vulkan (gud)|Vulkan (gud)]]» frå ,  den 28. februar 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Kjønnskjertel

**Kjønnskjertel** eller **gonade** er eit organ i forplantingssystemet som produserer kjønnsceller. Hjå nokre dyr blir det også danna kjønnshormon i gonadane. Det er rekna som eit primært kjønnsorgan. Gonadane utviklar seg frå eit ukjønna utgangspunkt i embryoet. 

Hjå virveldyr er gonadane eggstokkar hjå hodyr og testiklar hjå hanndyr. Funksjonen til gonadane blir styrt av luteiniserande hormon (LH) og follikkelstimulerande hormon (FSH) som blir skild ut i adenohypofysen etter påverknad frå gonadoliberin som er kontrollert av hypotalamus.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gonad|Gonad]]» frå ,  den 28. februar 2011.*
Bernhard Kokk

**Bernhard Kokk** () var ein norsk prest og stortingsmann frå Christiania.

Kokk var son til ein snikkar og brannmeister. Han gjekk på privat borgarskule og arbeidde tre år i snikkarverkstaden til faren. I 1848 vart han student og fire år seinare cand. theol. Dei komande åra var han lærar ved realskular i hovudstaden. Han tok eksamen i samisk i 1857, året etter vart han sokneprest i Lebesby. Sidan sokneprest 1864-71 i Tranøy og 1871-83 i Lødingen. Til sist sokneprest i Sørum fram til han døydde i 1893.

Kokk var 4. representant frå Finmarkens amt på Stortinget 1865-66, medlem av vegkomiteen.

## Kjelde
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Regelbau 638

**Regelbau 638: Kleine Sanitätsunterstand**

Før og under andre verdskrigen bygde Wehrmacht ei rekkje standardiserte bunkerar og våpenstillingar i Tyskland og tysk-okkuperte land. Desse bygga vart kalla Regelbau, dvs. standardiserte bygg. Regelbau 638, var ein bunker for sanitetsstøtte (Kleine Sanitätsunterstand).

På Fjell festning utanfor Bergen finst ein fullt restaurert Regelbau 638. Bunkeren vart i 2009–2010 restaurert innvendig med tidsriktig, tysk lege- og sanitetsutstyr frå Andre verdskrig av Fjell Festnings Militærhistoriske Samlinger.
Åmotsdal

**Åmotsdal** er ein dal og ei bygd med om lag 75 husstandar i Seljord kommune i Telemark. Grendene Langlim, Dyrlandsdalen og Lisleherad soknar til Åmotsdal. Åmotsdal har sin egen barneskule, barnehage og ein nærbutikk. Avstand til Seljord eller Rauland med bil er omtrent ½ time.

Åmotsdal har mykje natur og aktivitetar i regi av alle laga i bygda. Eva Bull Holte`s museum og Handverkstunet på Sneie er ope kvar sommar. Her finn ein kunstutstilling, mat og lokalproduserte varer til sals. Hytteutbyggingi er på frammarsj ved Kvambekk, Angre, Bøle, Sudbø og Fossheim.

## Landbruk
Geit, sau og kyr beiter på fjellet om sommaren. Det har òg vorte tatt opp att staulsdrift i Øverbø-liane, der det vert seld prim og ost frå Nystaul.
Landbruket i Åmotsdal er i stor grad prega av mindre einingar og brattlendte bruk. Ein god del av gardane har jorde ein ikkje kan nytte traktoren på, og knapt nok tohjulingen. Dette gjer drifta av gardane i mange høve tungvind. Sauenæringa er viktig i området, i tillegg til at fleire driv med mjølkeproduksjon. Mykje av den tungt drivne jorda vert nå nytta som beite.

Kulturlandskapet i Åmotsdal er verdifullt, både biologisk og historisk. Fleire av gardane som ligg oppe i dei bratte bakkane har solsvidde, lafta bygningar. I tillegg til dei gamle og forseggjorte bygningane er det steinrøyser og steingardar som vitnar om ei anna tid. Dei blomsterrike engene i Åmotsdal har i mange høve eit mangfald ein ikkje finn i vanlege slåttenger i dag. Landskapet her vanskeleggjer rasjonell drift, noko som har gjort det mogleg for ein god del artar å overleva.

## Sjå òg
* Åmotsdal kyrkje

## Bakgrunnsstoff
Volda Stadion

**Volda Stadion** ligg i Volda i Volda kommune i Møre og Romsdal. Volda Stadion er heimearena for VTI Fotball sine lag og høyrer til Sunnmøre Fotballkrets. Anlegget består av ein hovudarena med kunstgrasdekke (100x62 meter) med flaumlys, tribuneplass til ca. 2.000 og takoverbygg. Vidare av ein B-arena med internasjonale mål (kunstgras) og flaumlys, ei sjuarbane (kunstgras) og eit treningsfelt med grusdekke (90x45 meter). Det er Volda TI Fotball som har bygd, eigd og driv anlegget.

Publikumsrekorden er på ca. 5.000 og vart sett i ein 3. divisjonskamp mot Ørsta IL i 1988.

Utbygginga av Volda Stadion starta med grasbane på hovudarenaen som opna i 1956. Denne vart seinare bygd ut med løpebaner for friidrett (grusdekke) og eit treningsfelt med grusdekke. I 1980-åra vart anlegget bygd ut med klubbhus og tribuner. I 2001 fekk treningsfeltet kunstgrasdekke og om lag samtidig vart det teke i bruk eit nytt treningsfelt med grusdekke. I 2007 vart den gamle hovudareanen med naturgrasdekke lagt om til kunstgrasdekke med plass til ei ellvarbane og ei sjuarbane. Det tidlegare friidrettsanlegget vart dermed sanert etter at det ikkje hadde vore i bruk på mange år. I 2010 fekk delar av tribuneanlegget takoverbygg og samtidig vart det montert plaststolar som vart kjøpt brukt frå Sandefjord.

I 2014 vart Volda Stadion utvida ved at fotballhallen Mørehallen vart opna på Stadion. Mørehallen er ein isolert sjuarhall for fotball, bygd i stål og med kunstgrasdekke. Hallen har gassoppvarming.

Adresse er Stadionvegen, 6100 Volda.

## Bakgrunnsstoff
* vti-fotball.no
* voldasupporter.com
Jon Inge Kjørum

**Jon Inge Kjørum** () er ein norsk tidlegare skihoppar frå Hamar. Han vann to medaljar i dei store, internasjonale meisterskapane, begge i hopping for lag. Under Vinter-OL 1988 i Calgary var han på det norske laget som vann bronsemedaljar. Ole Christian Eidhammer, Ole Gunnar Fidjestøl og Erik Johnsen var dei andre på laget. Året etter, 1989, vart det sølvmedaljar på Noreg i lagtevlinga under Ski-VM i Lahti. Kjørum og Fidjestøl var atter på laget, Magne Johansen og Clas Brede Bråthen var dei andre sølvmedaljevinnarane.

Kjørum kom på femteplass og var beste nordmann i normalbakken under VM 1989, eit renn som gjekk over berre ein omgang. I storbakken vart han nummer 15. Året før deltok han i sitt fyrste internasjonale meisterskap. Ved sidan av OL-bronsen i lagtevlinga, oppnådde han å verte nummer 15 i rennet i normalbakken. I 1991, to år etter hans beste VM, då landsmennene Rune Olijnyk og Kent Johanssen tok kvar sin sølvmedalje under VM i Val di Fiemme, vart Kjørum som best nummer 19. I sesongen i mellom, 1990-sesongen, hoppa han til ein 12. plass i skiflygings-VM i Vikersund. 

Kjørum vart noregsmeister tre år på rad, 1987-89. To av NM-gulla kom i normalbakken, det fyrste og det siste, eitt kom i storbakken. Elles frå NM-tevlingar fekk han med seg to bronsemedaljar. Hans tre einaste pallplasseringar i verdscupen kom i 1989-sesongen. Han vann då storbakkerennet i Liberec, sigeren delte han elles med Pavel Ploc. Ei veke seinare vart han nummer tre i eit normalbakkerenn i Oberhof, bak vinnaren Jens Weissflog og Ole Gunnar Fidjestøl. Weissflog vann klart då Kjørum vart nummer to i Holmenkollen i mars.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn
*1986: Nr 13 i Planica (debut)
*1987: Nr 9 i Holmenkollen
*1988: Nr 5 i normalbakken under VM i Lahti. Nr 4 i Planica
*1989: Siger i Liberec, nr 2 i Holmenkollen, ein tredjeplass i Oberhof
*1990: Nr 8 i Lahti og i Planica
*1991: Nr 8 i Trondheim
*1992: Nr 33 i Predazzo

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
*Ski-NM 1986: Nr 12 i normalbakken på Vang
*Ski-NM 1987: Gullmedalje i normalbakken i Sprova
*Ski-NM 1988: Gullmedalje i storbakken på Rena, bronsemedalje i normalbakke i Skien
*Ski-NM 1989: Gullmedalje i normalbakken i Vikersund
*Ski-NM 1991: Bronsemedalje i storbakken i Bærum
*Ski-NM 1992: Nr 4 i normalbakken i Molde

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

## Bakgrunnsstoff
*Jon Inge Kjørum i fis-ski.com
*Jon Inge Kjørum i olympedia.org
Gravand

**Gravand** (*Tadorna tadorna*) er ein fugleart i andefamilien.

## Skildring
Fuglen liknar ei gås med omsyn til kroppsform, storleik, rørsler og flukt. Kjønna liknar kvarandre, men hoa er ikkje like fargesterk som hannen. Fuglen er mykje kvit, med eit hasselbrunt parti på framsida. I paringstida har hannen ein raud knopp mellom augene: nebben er raud. Totallengda er 54–66&nbsp;cm.

## Utbreiing
Gravanda hekkar langs kystane i store delar av Europa og i tempererte delar av Asia.

## Hekking
Gravanda grev ein gang i ein jord- eller sandbanke. Den indre delen av gangen er vidast, og her forar fuglane botnen med gråkvitt dun. Hoa legg 7-15 heilt kvite egg i mai-juni. Ho rugar medan hannen står vakt i nærleiken, gjerne på ein høg plass. Når hoa går ut for å søke næring dekker ho egga med dun. Ho rugar i 30 døgn, og tidleg etter klekkinga tek dei seg ned til næraste vatn der dei vert vakta av begge foreldra. Dei kan flyge etter 45-50 døgn.

## Føde
Fuglane sym og dukkar godt. Dei et smådyr i sjøen, frø, knoppar og spede planteskot.

## Galleri

Tadorna tadorna MHNT.ZOO.2010.11.19.3.jpg|Gravandegg.
Gravand (tadorna tadorna) - Ystad-2020.jpg|Ho med to halvvaksne ungar.
Gravand (Tadorna tadorna) - Ystad-2022.jpg|Ho med sju dagar gamle ungar.


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Gravand|Gravand]]» frå ,  den 1. mars 2011.*  

## Bakgrunnsstoff
Innlyd

**Innlyd** kjenneteiknar i fonetikken ein språklyd som står inne i eit ord, i motsetnad til framlyd og utlyd. Eit eksempel er at i ordet *kam* står *a* i innlyd.

## Kjelder
Åmotsdal kyrkje

**Åmotsdal kyrkje** er ei tømra, bordkledd krosskyrkje som står i Åmotsdal i Seljord kommune. Kyrkja vart innvigd i 1792 og bygd der det tidlegare stod ei stavkyrkje. Ho er bygd av Jarand Rønjom, ein kunstnar og handverkar frå Åmotsdal.

Byggverket er i tre og har 200 plassar.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Om Amotsdal kyrkjelyd på nettstaden til Den norske kyrkja
* Åmotsdal kyrkje frå Kyrkjesøk
*

## Galleri

Fil:Seljord, Åmotsdal kyrkje SA 03.jpg|Kyrkja og noko av kyrkjegarden frå sør. 
Fil:Seljord, Åmotsdal kyrkje - SA - gravminne Jarand Aasmundsson Rønjom 02.JPG|Jarand Aasmundsson Rønjom sitt gravminne.
Bent Tomtum

**Bent Tomtum** () var ein norsk skihoppar frå Vardal i Oppland. Han enda på femteplass i storbakkerennet under Vinter-OL 1968 i Grenoble. Tomtums beste plassering i internasjonal tevlingar var 2. plassar i Holmenkollen og i Falun 1967, samt i normalbakken i Oberstdorf romjula 1970. Han var nærast siger i Oberstdorf, hamna 1,7 poeng bak vinnaren Ingolf Mork. I den tysk-austerrikske hoppveka 1967/68 kapra Tomtum fjerdeplassen samanlagt, landsmannen Bjørn Wirkola vann. To gonger vart Tomtum noregsmeister i skihopping, 1967 og 1969. Begge gongene vann han rennet i normalbakken.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn
*1967: Nr 2 både i Holmenkollen og Lahti
*1968: 5. plass i OL i Grenoble 1968. Nr 4 i hoppveka totalt og i  nyttårshopprennet i Garmisch-Partenkirchen særskilt
*1969: Nr 5 i Lahti
*1970: Nr 11 i Oberstdorf
*1970/71: Nr 2 i Oberstdorf

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
*Ski-NM 1967: Gullmedalje i normalbakken i Mo i Rana, sølvmedalje i storbakken på Voss
*Ski-NM 1968: Nr 5 i normalbakken i Ørskog
*Ski-NM 1969: Gullmedalje i normalbakken på Raufoss
*Ski-NM 1970: Nr 9 både i normalbakken i Trondheim og storbakken i Meldal
*Ski-NM 1971: Nr 8 i storbakken i Bærum
*Ski-NM 1972: Nr 6 i normalbakken i Trondheim
*Ski-NM 1973: Bronsemedalje i normalbakken på Vang
*Ski-NM 1976: Nr 9 i normalbakken på Fåvang
Christoffer Selbekk

**Christoffer Selbekk** () var ein norsk forretningsmann og skihoppar frå Stadsbygd. Han var busett på Eiksmarka i Bærum.

Selbekk studerte økonomi ved University of Denver, der han tok eksamen i 1962. Han var administrerande direktør i firmaet Tretorn Norge 1974-78, og frå 1978 i eige firma, Chrisco Sport. Selbekk var med i styringa av både Norges Skiforbund og Norges Golfforbund.

Skihopparen Selbekk representerte Stadsbygd Idrettslag. Han fekk plass i den norske hopptroppa til Ski-VM 1966 i Oslo, og vart overraskande nummer 5 i storbakken. I normalbakken vart han nummer 42. Hans beste enkeltresultat i internasjonale renn kom i den tysk-austerrikske hoppveka 1966/67. Han fekk då ein fjerdeplass i Innsbruck 6. januar 1967, Bjørn Wirkola vann rennet. Samanlagt i hoppveka vart Selbekk nummer 19. I noregsmeisterskapane hadde han som best to sjetteplassar.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn
*1964: Nr 8 i Svenska skidspelen i Falun
*1966: Nr 5 i storbakkerennet, Holmenkollen, under VM i Oslo
*1967: Nr 4 i Innsbruck
*1968: Nr 14 i Holmenkollen

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
*Ski-NM 1963: Nr 12 i Rælingen
*Ski-NM 1965: Nr 7 i normalbakken i Oslo
*Ski-NM 1966: Nr 6 i storbakken på Rena
*Ski-NM 1967: Nr 9 i normalbakken i Mo i Rana
*Ski-NM 1968: Nr 7 i storbakken i Bærum
*Ski-NM 1971: Nr 6 i storbakken i Bærum

## Kjelder

**Sportsboken*, aktuelle årgangar
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Christoffer Selbekk|Christoffer Selbekk]]» frå ,  den 1. mars 2011.*  

## Bakgrunnsstoff
*Skisprungschanzen-Archiv: Tistedal
*NTB: 70 år 26. mai: Siviløkonom Christoffer Selbekk (12. mai 2009)
Vegkryss

**Vegkryss** er ein møtestad mellom to vegar som fører til at trafikk som går i ulike retningar må kryssa banane til kvarandre. For å gjera trafikken i vegkryss meir ordna kan ein bruka trafikklys, rundkøyring, fotgjengarfelt og liknande.

I folketru har vegkryss ei viktig tyding. Kryssa har vore brukte til å gravleggja utstøytte og kriminelle, særleg sjølvmordarar. I andre tradisjonar kunne ein møta «ein svart mann», nokre gonger kalla Djevelen, ved vegkryss. Dette er særleg ein utbreidd tradisjon innan afroamerikansk kultur, som hoodoo og blueskultur.

## Sjå og
* Vegskilje
* Rundkøyring

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Crossroads (culture)|Crossroads (culture)]]» frå ,  den 1. mars 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Klatremus

**Klatremus** (*Myodes glareolus*) er ein gnagar i gruppa korthalemus. 

Ho har ein hale som er bere halvparten av kroppslengda, og er derfor lett å skilja frå skogmus og husmus, som begge har lengre hale. Pelsfargen på ryggen er tydeleg raudbrun, og det skil musa frå den gråbrune markmusa og  fjellmarkmusa. 

## Kultur

I Thorbjørn Egner si forteljing om «Hakkebakkeskogen» er Klatremus Lillemann eit av dyra i skogen.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Klatremus|Klatremus]]» frå ,  den 1. mars 2011.*  


## Bakgrunnsstoff

*Pattedyratlas (Norsk Zoologisk Forening)
Eurosona

**Eurosona** er nemninga brukt om dei 20 medlemslanda i Den europeiske unionen (EU) der euro vert brukt som valuta. Desse landa er tilslutta Den økonomiske og monetære unionen (ØMU). Den europeiske sentralbanken (ESB) er ansvarleg for pengepolitikken til eurosona.

Fellesvalutaen vart oppretta elektronisk på verdas finansmarknadar i 1999, men vart ikkje innført som fysisk betalingsmiddel før 1. januar 2002. Europeiske mikrostatar som Monaco, San Marino og Vatikanstaten har innført euro gjennom spesielle avtalar, men er formelt ikkje ein del av euroområdet ettersom dei ikkje er medlemmar av EU. Unilateralt er fellesvalutaen òg kome i bruk i Andorra, Kosovo og Montenegro.

Sidan 1999 har òg Hellas, Slovenia, Kypros, Malta, Slovakia og Estland slutta seg til Den økonomiske og monetære unionen (EMU). Alle medlemslanda av Europaunionen, bortsett frå Storbritannia og Danmark, er bundne til å innføre euro, og dermed er det venta at fleire land vil ta del i valutaunionen ettersom kvart land oppfyller konvergenskriteria for samarbeidet.

Eurosona utgjer i dag ein av verdas største økonomiar, avhengig av kor kursen står mellom den amerikanske dollaren og euroen.

## Omfang
### Offisielle medlemsland

Euroområdet vart danna då euroen vart skapt 1. januar 1999. Valutaen vart fyrst innført elektronisk og berre i dei 11 av EU sine då 15&nbsp;medlemsstatar som oppfylte dei såkalla konvergenskriteria.

Hellas, som var ein av dei EU-statane som fyrst ikkje kvalifiserte seg til eurosona, slutta seg til området 1. januar 2001, ettersom landet då oppfylte konvergenskriteria.

Eitt år seinare, 1. januar 2002, vart euroen innført som fysisk valuta; det var no mogleg å handle med eurosetlar og euromyntar. Overgangen innebar at over 300&nbsp;millionar personar på ein og same tid bytta valuta. Det var no eksempelvis mogleg for ein tyskar å handle i ein fransk forretning utan å måtte veksle valuta.

Sjølv om eurosona allereie i dag omfattar mange EU-medlemsstatar i tillegg til fleire andre land og territorium, så ventar fortsatt mange land på å få slutte seg til valutaunionen. I fylgje Maastricht-traktaten må nemleg alle medlemslanda, bortsett frå Danmark og Storbritannia som begge har unntak frå pålegget, innføre euroen som valuta så snart dei oppfyller konvergenskriteria. Dette gjorde Slovenia, som fyrste land etter dei opphavlege 12&nbsp;eurolanda, i 2006, og kunne såleis innføre euroen som valuta 1. januar 2007. Kypros og Malta gjekk over til euroen 1. januar 2008. Slovakia innførte euroen 1. januar 2009 etter ei avgjerd fatta av finansministrane i euroområdet den 8. juli 2008.

Europakommisjonens konvergensrapport frå 2008 slo fast at Slovakia oppfylte konvergenskriteria, og 3. juni 2008 gav finansministrane i EU landet klarsignal om å innføre euroen frå 2009. 8. juni 2010 gav finansministrane i EU klarsignal til at Estland kunne innføre euro frå 1. januar 2011.

## Kjelder

**Denne artikkelen byggjer på «[[:nb:Eurosonen|Eurosonen]]» frå , den 1. mars 2011.*
Kungsbacka

**Kungsbacka** er ein svensk by og centralort i Kungsbacka kommun i Halland län i landskapet Halland. I 2005 hadde byen  innbyggjarar. 

Byen Koningsbakkae var under mellomalderen ein dansk grensehandelsplass og var i ein periode den minste byen i Danmark. Den første omtalen av byen er frå 1366 og gjeld festninga Kungsbackahus, som ligg mellom Kungsbackaån og Söderån (dagens Skansen). 

Det er uklårt når Kungsbacka fekk bystatus, men det eldste dokumentet som skildrar Kungsbacka som by er datert den 13. desember 1408. I byrjinga av 1500-talet blei «byprivilegia» inndratt av kong Hans med føremål å samle handelen til Halmstad. Kungsbacka fekk bystatus på nytt i 1582.

Kungsbacka blei mindre viktig då Halland blei svensk i 1645, og byen var lenge ein av dei minste i Sverige, med under 1 000 innbyggjarar på slutten av 1800-talet. På midten av 1800-talet blei store delar av byen øydelagd i ein stor brann. 

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Kungsbacka kommun
Vindstøytfront

Ein **vindstøytfront** (ofte kalla *gust front* etter det engelske uttryket) er ein vêrfront på mesoskala som skil avkjølt luft som har oppstått i torevêr (utstrøyming) frå lufta kring uvêret, på liknande vis som ein kaldfront. Passasjen er prega av eit vindskifte og vanlegvis eit fall i temperaturen og ein liten auke i lufttrykket. Slike utstrøymingar kan vare opp til 24 timar eller meir etter at torevêra som skaper dei oppløyser seg, og dei kan vandre hundrevis av kilometer frå der dei oppstod. Nye torevêr kan ofte utvikle seg langs vindstøytfronten, særleg om dei kryssar andre grenser (kaldfront, tørrlinje, ein annan vindstøytfront osv.). Ein kan ofte sjå vindstøytfrontane som smale linjer på eit vêrradarbilete eller elles som bogar av låge skyer på vêrsatellittbilete. Frå bakken kan stundom sjå vindstøytfrontane i samband med arcusskyer.

Vindstøytfrontar skapar vindskjer i låge nivå og desse kan vere farlege for luftfartøy som tar av eller landar. Om eit torevêr kjem inn i eit område med vindstøytfront, så kan vindskjeret frå grensa føre til at det oppstår rotasjonen i botn av torevêrsskyene, som stundom kan medføre danning av tornadoar. Sterke versjonar av desse eigenskapane vert kalla fallvind og kan skapast i omgjevnader med vertikalt vindskjer og tørr luft i midtre høgdenivå. Mikroutbrot har mindre utstrekning og påverkar område på mindre enn 4 km i diameter, medan makroutbrot råkar større område. Våte mikroutbrot skjer i atmosfæren der den nedre delen av lufta er metta, medan tørre mikroutbrot skjer i tørrare luft frå torevêrsskyer som ligg høgare oppe i lufta. Når ein vindstøytfront flyttar seg inn i eit område som er meir stabilt i låge nivå, som eit område med kjøligare luft eller over område med kjøligare overflatetemperaturar til sjøs, kan det føre til at ein får danna ein *[[undular bore]]*.

## Sjå òg
* Tettleik
* Derecho
* Gustnado
* Haboob
* Innsjøeffekt
* Innstrøyming i meteorologi
* Lelavtrykk
* Matematisk singularitet
* Solgangsbris
* Tropisk syklogenese
* Varmeutbrot
* Vêrfront

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Outflow boundary|Outflow boundary]]» frå ,  den 2. mars 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*



## Bakgrunnsstoff

* Vindstøytfront over det sørlege Florida  MPEG, 854KB
Grisebukta

**Grisebukta** (spansk *Bahia de Cochinos*, engelsk *Bay of Pigs*)  er ei bukt i Det karibiske havet som ligg heilt sør i regionen Matanzas på Cuba. På vestsida er området prega av mangrovesumpar mens austsida av Grisebukta består av ordinære strender og savannevegetasjon. 

«Grisebukta» kan vera ei feilomsetjing av *cochinos*, som òg er eit namn på ein type avtrekkjarfisk, *Balistes vetula*, som finst ved Cuba.

## Historie
Grisebukta blei verdskjent 17. april 1961 da CIA og eksilcubanske batistatilhengarar invaderte Cuba med ein styrke på 1500 mann og ved hjelp av skip frå US Navy og United Fruit Company. Invasjonen fann stad på austsida av Grisebukta etter at CIA-bombefly &ndash; måla i cubanske fargar &ndash; nokre dagar i førevegen hadde bomba flyplassane i blant anna Havanna By og Santiago de Cuba.

Invasjonen blei nedkjempa i løpet av 72 timar av cubanske hæreiningar og frivillige som blei leia av Fidel Castro personleg. 
 
På vestsida av Grisebukta, *Playa Girón*, er det eit museum til minne om invasjonen og cubanarane som mista livet i kampen mot invasjonsstyrken. 

## Kjelder
*Denne artikkelen inneheld stoff frå «Grisebukta» frå Wikipedia på bokmål (3. mars 2011)
*
Snøgås

**Snøgås** (*Anser caerulescens*, tidlegare *Chen caerulescens*) er ein fugleart i andefamilien.

## Utbreiing og taksonomi
Snøgåsa hekkar nord for tregrensa på Grønland, i Canada, Alaska og det noraustlegaste Sibir. Arten vert delt opp i to underartar.
* *A. c. caerulescens*: Lever i den vestre delen av utbreiingsområdet.
* *A. c. atlanticus*: Er litt større og lever i den austre delen av arten sitt utbreiingsområde.

## Utsjånad
Arten opptrer i to fargevariantar, kvitt eller blågrått. Dei kvite er snøkvite unnateke vengespissane som er svarte. Den andre typa har blågrått som erstatning for kvitt unnateke hovudet, nakken og halespissen. Ungfuglen av den blå varianten er meir gråleg med lite eller ikkje noko kvitt. Både den kvite og den blå typa har rosaraude føter og legger, og lyseraud nebb.

## Trekktilhøve
Fuglane flyg sørover til dei milde delane av Nord-Amerika og overvintrar frå det sørvestre British Columbia i nord til Mexico i sør.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Snow goose|Snow goose]]» frå ,  den 2. mars 2011.*  


## Bakgrunnsstoff
Petter Hugsted

**Alf Petter Hugsted** () var ein norsk skihoppar. Han var både fødd og døydde på Kongsberg.

## Karriere
Hugsted vart olympisk meister i hopp i under Vinter-OL 1948 i St. Moritz, føre Birger Ruud på sølvplass og Thorleif Schjelderup på bronseplass. Hugsted hoppa 65 meter i fyrste omgang og 70 meter i andre omgang, det lengste hoppet i tevlinga. Alle dei norske medaljane kom etter klart høgre stilkarakterar enn for dei sterkaste, utanlandske konkurrentane. Hugsted fekk 18 og to gongar 18,5 poeng i teljande karakterar for fyrstehoppet og tre gongar 19 for andrehoppet. Finnen Matti Pietikäinen hoppa 69,5 og 69 meter, men tapte totalt 12 stilpoeng i høve til Hugsted og hamna på fjerdeplass i tevlinga. For prestasjonen i OL-bakken vart Hugsted tildelt 'Sportsjournalistenes statuett' for 1948, den aller fyrste som vart utdelt. Han var også med i Ski-VM 1950 i Lake Placid, enda då på sjuandeplass, endå om han var berre femte beste nordmann.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn
*1948: Gullmedalje under OL i St. Moritz. Nr 3 i Holmenkollrennet
*1950: Nr 7 i VM i Lake Placid. Nr 3 i Holmenkollrennet
*1951: Nr 13 i Holmenkollrennet

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
*1946: Nr 9
*1947: Nr 6 i Tistedalen
*1948: Nr 5 på Lillehammer

## Kjelder
*P. Chr. Andersen: *Den nye olympiaboken*. Oslo, 1957.

## Bakgrunnsstoff
*14. mars 1948 - Petter Hugsted ble nr 2 i Bergensbakken , Historien om en hoppbakke
*http://www.kongsberg.kommune.no/kultur/gater/data/petter_hugsted_vei.htm
Påtalemakta

**Påtalemakta** er etter norske reglar den offentleg instansen som leiar etterforskinga av lovbrot, avgjer om saka skal fremjast for domstolane som straffesak, det vil seie avgjer om det skal reisast tiltale mot den som politiet har peika ut som straffskuldig i saka, står for aktoratet (prosederer for påtalemakta) under saker som kjem til hovudforhandling i domstolen, og avgjer om dommen i ei tapt sak skal godtakast eller bringast inn for høgare rettsinnstans. Det er òg påtalemakta som gjev ordre om at domen mot ein straffedømd skal gjennomførast.

Påtalemakta er delt inn i tre nivå. Riksadvokaten er øvste leiar, med statsadvokatane under riksadvokaten, og politiet under statsadvokatane. For det meste er det statsadvokatane som gjer vedtak om tiltale i saker som gjeld grøvre lovbrot, og politimeisteren i saker som gjeld lekamsfornærming, tjuveri, underslag, bedrageri, og elles når det gjeld mindre alvorlege lovbrot. Riksadvokaten avgjer om det skal reisast tiltale i mellom anna i saker der straffa kan verte fengsel inntil 21 år, i saker om alvorlege lovbrot i skrift eller i kringkastingssending, (unnateke saker etter § 204 straffeloven av 1902 (pornografi) og i saker som har særleg stor ålmen interesse.

Kongen i statsråd gjer vedtak om tiltale eller ikkje, dersom saka gjeld lovbrot under tenesta som embetsmenn og andre tenestemenn tilsett av Kongen har gjort seg skuldig i.

Politiet (det vil seie politimeister, politiinspektør, politiadjutant og politifullmektig) kan som hovudregel avgjere om eit mindre alvorleg lovbrot skal avgjerast med påtaleunnlating, som er ein strafferettsleg reaksjon som går ut på at vedkomande som eigenleg er strafferettslege ansvarleg for lovbrotet, likevel skal sleppe straff.  I alvorlegare saker ligg avgjerda  om påtaleunnlating hos statsadvokaten, og er saka så alvorleg at spørsmålet om tiltale høyrer under riksadvokaten, er det Kongen i statsråd som avgjer om påtaleunnlating skal vere straffereaksjonen.
Fredrik Skavlan

**Fredrik Skavlan** () er ein norsk journalist, teiknar og programleiar.

## Karriere
Etter vidaregåande skule i 1987 byrja Skavlan sin pressekarriere i Morgenbladet, der han fekk jobb som teiknar og journalist. Sidan har han jobba primært som skrivande, men òg som teiknar og reportasjeleiar i Aftenposten og Dagbladet. Han har dessutan illustrert fleire bøker. Han debuterte som programleiar i NRK på sin 30-årsdag.

### Talkshow
I 1996 blei Skavlan henta til NRK2 for å leie det direktesendte talkshowet *Absolutt*. Programmet hadde premiere den 2. september. Etter 133 sendingar takka han for seg som programleiar for *Absolutt* i mai 1997. Sommaren same året var han og Ingunn Kyrkjebø programleiarar for sommarserien *Sommeråpent*, og same året leia han TV-aksjonen *Krafttak mot kreft*. Hausten 1998 blei han programleiar for talkshowet Først & sist. Programmet uvikla seg raskt til å bli eit av Noregs mest sette TV-program 1998 – 2007. Ved sida av Først & sist var han òg programleiar for laurdagsserien *Underholdningsmaskinen* våren 1999, og for direktesendingane frå kronprinsbryllaupet sommaren 2001. Skavlan avslutta *Først & sist* våren 2007. I 2009 starta han eit nytt talkshow, Skavlan, som blei sendt på NRK og SVT. 

### Illustratør
Skavlans teikningar har vorte publisert i fleire riksdekkande medium sidan han allereie som gut leverte teikneseriar til Dagbladet, Aftenposten og Det Nye. Sidan har han òg hatt reklameoppdrag og illustrert bøker for forlag som Cappelen, Press, Gyldendal og Aschehoug. Fredrik Skavlan jobbar primært med pennesplitt og tusj direkte på kvitt papir, og innimellom òg med akvarellfargar. Etter nedlegginga av Først & sist har Skavlan illustrert ei bok om Peter Pan. Han teiknar for tida vekevisst for Dagbladets *Magasinet*.

Han var medforfattar av boka *Det Kongelige bryllup*, lansert i 2001.

Vinteren 2006 blei det kjent gjennom media at Skavlan var blitt kjærast med Maria Bonnevie. Skavlan har tre born frå tidlegare ekteskap.

## Kjelder


**Denne artikkelen byggjer på «[[:nb:Fredrik Skavlan|Fredrik Skavlan]]» frå ,  den 3. mars 2011.*  


## Bakgrunnsstoff
Hornindal skisenter

**Hornindal skisenter** er eit dugnadsdrive skitrekk i Hornindal. Skitrekket har to skiheisar: Eit T-kroktrekk på 1487 meter, oppført i 2012 og eit tautrekk på 450 meter, oppført i 2000.

## Kjelder
*nordfjord.no 
*hornindalski.no
Slettebakken haldeplass

**Slettebakken** er ein haldeplass på linje 1 på Bybanen. Haldeplassen ligg på Slettebakken i Årstad i Bergen, og opna 22. juni 2010.


Fil:SlettebakkenBybanen1.jpg|Slettebakken, 17. oktober 2009
Fil:SlettebakkenBybanen2.jpg|Slettebakken, 17. oktober 2009
Fil:SlettebakkenBybanen3.jpg|Slettebakken, 19. oktober 2009
Fil:Slettebakken holdeplass 2.jpg|Slettebakken Stasjon, 19. april 2010
Thorleif Schjelderup

**Thorleif Schjelderup** () var ein norsk skihoppar og forfattar frå Oslo. Ferdinand Schjelderup var far hans. Han var 1940-44 gift med Sossen Krohg. Seinare var han gift med Anne Brown. På 1970-talet budde han fleire år i Stockholm, saman med operasongaren Ranveig Eckhoff.

## Skihoppar
Schjelderup vann sølvmedaljen under NM-hopprennet i 1947, 0,7 bak overraskingsmannen Henry Amdahl. Under det spesielle hopprennet i Vinter-OL 1948 vann Schjelderup bronsemedaljen bak landsmennene Petter Hugsted og Birger Ruud. Same året vart han nummer to i Holmenkollrennet, bak Arne Hoel, men på plassen føre olympiameisteren Hugsted, samt han fekk bronse under noregsmeisterskapen, delt med Birger Ruud. Schjelderup var den første nordmann som hoppa over 100 meter på ski. Han var instruktør for det norske hopplandslaget frå 1957 til-62.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn
*1948: OL-bronse i St. Moritz. Nr 2 i Holmenkollen
*1949: Nr 12 i Holmenkollen
*1950: Nr 11 i Holmenkollen
*1951: Nr 5 i Holmenkollen
*1953: Nr 13 i Holmenkollen

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
*1946: Nr 6
*1947: Sølvmedalje
*1948: Bronsemedalje på Lillehammer

## Forfattarskap
Schjelderup dreiv eit omfattande friluftsliv, mellom anna var han, som far sin, medlem av Norsk Tindeklub. Han skreiv fleire bøker om friluftsliv og reiseliv. Tidleg tok han i bruk smalfilm, reiste i mange år rundt og viste film og kåserte.

## Bibliografi
**Fra sprøytehopp til Planica*, 1950
**Du skulle forføres : noen tanker om frihet*, 1952
**Alt om skihopping*, 1956
**Hvordan planlegges samfunnet : orientering for ungdom om regionplanlegging*, 1969
*Thorleif Schjelderup & Rolf Vik:  *Miljøvern*, 1973.
**Hva er galt med oss?*, 1976
**Så langt øyet kan se.*,  1979
**Mitt hjerte til Vestlandet.*, 1981

## Kjelder
*P. Chr. Andersen: *Den nye olympiaboken*. Oslo, 1957
*Bibsys
Schengenavtalen

**Schengenavtalen** vart inngått av Vest-Tyskland, Frankrike, Nederland, Belgia og Luxembourg i juni 1985 på skipet «Princesse Marie-Astrid» på Moselelva nær landsbyen Schengen i Luxembourg, ved den franske og tyske grensa.

Formålet var å byta ut grensepostane og grensekontrollane mellom landa med eksterne grensekontrollar. Den 19. juni 1990 underteikna dei fem landa Schengenavtalen. Han er i dag utvida til å gjelda 29 land i Europa. Det er ingen ordinær passkontroll mellom medlemslanda.

## Noreg i Schengen
Stortinget vedtok 9. juni 1997 at Noreg skulle slutta seg til Schengenavtalen, med røystene til Arbeidarpartiet, Framstegspartiet, Høgre, Kristeleg Folkeparti og Venstre. Stortingspartia som var mot norsk tilslutning til avtalen var Senterpartiet, Sosialistisk Venstreparti og Raud Valallianse. 

Noreg vart saman med dei andre nordiske landa del av Schengen-området 25. mars 2001.

## Medlemsland


1 Då traktaten vart verksam i 1995, var Vest-Tyskland og Aust-Tyskland på ny sameint. Difor var berre Vest-Tyskland med i 1985 då traktaten vart inngått. 
2 Traktaten vart verksam til lands og til havs i desse ni landa på denne datoen. Ved flyplassane opphøyrde passkontrollen 30. mars 2008. 
3 Traktaten vart verksam i kraft til lands i Sveits på denne datoen. Ved flyplassane opphøyrde passkontrollen 29. mars 2009. 

## Kjelder

**Denne artikkelen byggjer på «[[:nb:Schengen-traktaten|Schengen-traktaten]]» frå  3. mars 2011.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Rune Olijnyk

**Rune Olijnyk** () er ein norsk tidlegare skihoppar frå i Lørenskog. Han vann sølvmedaljen i storbakken under verdsmeisterskapen på ski 1991 i Val di Fiemme. Frå NM-tevlingar fekk han med seg tre bronsemedaljar. Han tevla for Lørenskog Idrettslag.

## Karriere
Olijnyk markerte seg på nasjonalt nivå i 1989-sesongen. Han fekk sin debut i verdscupen i desember 1989 i Thunder Bay. Beste plasseringa for den sesongen kom under den tysk-austerrikske hoppveka i Bischofshofen, ein sjuandeplass. Same sesongen kom han på tredjeplass under noregsmeisterskapen i normalbakken. Han vann då den fyrste av tre bronsemedaljar som kom på rad i sesongane 1990-92, alle i normalbakken. Klart nærast NM-tittelen var han i 1992 i Molde. Han var då 1,4 poeng bak meisteren Espen Bredesen og 0,2 poeng bak toaren, Lasse Ottesen.

I 1991 overraska Olijnyk stort under ski-VM i Val di Fiemme. Han erobra då sølvmedaljen i storbakken, 1,2 poeng bak ein annan overraskingsmann, Franci Petek frå Jugoslavia (Slovenia). I normalbakken vart han nummer 20. Dessutan var han med på det norske laget som i lagtevlinga kom på fjerdeplass. I verdscupen elles kom han i mars 1991 på fjerdeplass i Holmenkollen. Gjennom 1992-sesongen presterte han på eit lågare nivå. Han kom likevel med til vinter-OL i Albertville, der han var med i ein svak norsk hopptropp som oppnådde ein sjuandeplass i lagtevlinga som best, med Olijnyk på laget.

Olijnyk var med på Akershus sine lag som vann NM-sølv i 1991 og gull i 1992. Han la opp etter 1993-sesongen.

### Besteplasseringar i internasjonale renn
*1990: Nr 7 i Bischofshofen
*1991: Nr 4 i Holmenkollen
*1991/92: Nr 12 i Thunder Bay

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
*Ski-NM 1989: Nr 6 i storbakken på Odnes
*Ski-NM 1990: Bronsemedalje i normalbakken på Fluberg
*Ski-NM 1991: Bronsemedalje i normalbakken på Rognan
*Ski-NM 1992: Bronsemedalje i normalbakken i Molde
*Ski-NM 1993: Nr 8 i normalbakken på Lillehammer

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

## Bakgrunnsstoff
*Rune Olijnyk i fis-ski.com 
*Rune Olijnyk i olympedia.org
Kjell Knarvik

**Kjell Arnt Knarvik** () var ein norsk skihoppar frå Mysen i Østfold. Han kom med i den norske hopptroppen til ski-VM 1954 i Falun. Der overraska han med å verte beste norske hoppar med sin fjerdeplass. Knarvik var medlem av Mysen Idrettsforening.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn
* 1954: Nr 4 i VM i Falun
* 1954/55: To fjerdeplassar i den tysk-austerrikske hoppveka, høvesvis Oberstdorf og Garmisch-Partenkirchen

### Besteplasseringar i noregsmeisterskap
* 1951: Nr 7 i Narvik
* 1952: Nr 12 i Porsgrunn

## Kjelder
Lars Tangen

**Lars Joten Tangen** () er ein norsk tidlegare bloggar 

Tangen byrja å skriva blogg i september 2008 og blei kjend som bloggar i 2009, då han var femten år gammal. Han gjorde fleire TV-intervju og hadde sin eigen TV-serie, *TvTing*. Serien følgde Lars Tangen, Halvor Harsem, Caroline Berg og programleiaren Trine Grung medan dei kjøpte klede og kom med tips om klede, sminke og anna.

I 2008 blei han utsett for eit overgrep som førte til ein rettsprosess i 2011. Tangen opplevde store psykiske problem, og trekte seg tilbake frå det offentlege. Han busette seg etterkvart i Los Angeles i USA. Her blei han gift med Phil Ackerman i 2015. Paret driv ein frisørsalong i Beverly Hills saman.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på [http://www.gaysir.no/artikkel.cfm?CID=14232 Gaysir.no]  og [http://larstangen.com/ Larstangen.com], den 3. mars 2011.*