open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Glatttal

**Glattdalen** (tysk *Glattal* eller *Glatttal*) er ein region og ein dal i kantonen Zürich i Sveits.

Elva Glatt er ei sideelv til Rhinen i Zürcher Unterland i kantonen Zürich. Ho er kring 38,5 km lang og renn frå Greifensee gjennom dalen og munnar ut i Rhinen ved Rheinfelden. 

**Region Glatttal** består av distrikta Uster, Dielsdorf og Bülach, og forstadsbyane og kommunane Bassersdorf, Bülach, Dietlikon, Dübendorf, Fällanden, Glattfelden, Höri, Kloten, Oberglatt, Opfikon-Glattbrugg, Rümlang, Schwerzenbach, Wallisellen og Wangen-Brüttisellen. I tillegg ligg fleire bydelar i Zürich i Glattal.

Glattal er tett folkesett og her ligg mellom anna Zürich lufthamn. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Glatt Valley|Glatt Valley]]» frå ,  den 8. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Agglomerationslandschaften: Das Glattal
*
Gürbetal

**Gürbetal** (Gürbedalen) i Sveits ligg mellom byane Bern og Thun, vest for elva Aare. Her ligg kommunane Seftigen og dei kring denne. Dalen er kalla opp etter elva Gürbe, som renn gjennom dalen. Den største byen i Gürbedalen er Belp.  Gürbedalen og Aaredalen er fråskilde av Belpberg.  

Gürbedalen er 1-2 km brei. Dalbotnen er flat og oppdyrka. Kanalar gjer at dalen er flaumregulert. Kål er ein av dei viktigaste avlingane frå dalen og sauerkraut frå kålen vert produsert i Burgistein og Mühlethurnen. På grunn av dette vert Gürbedalen ofte kalla «Kålland» (sveitsartysk *Chabisland*).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gürbetal|Gürbetal]]» frå ,  den 8. mars 2012.*
Lysebotn kraftverk

**Lysebotn kraftverk**  er eit  vasskraftverk ved Lysebotn i enden av Lysefjorden i Ryfylke. Delar av magasina og nedbørsfeltet ligg i Hjelmeland kommune.

Kraftverket utnyttar eit fall på 610 meter frå inntaksmagasinet Storatjødna til Lysefjorden. Magasina for kraftverket er elles: Strandavatnet, med regulering mellom 619 og 635 moh, Breidavatnet, med regulering mellom 683 og 658 moh, Nilsebuvatnet, med regulering mellom 731 og 717 moh, og Lyngsvatnet, med regulering mellom 686 og 636 moh. Det blir òg overført vatn frå ei rekke bekkeinntak.

Kraftverket starta produksjonen i 1953 og blei utvida i 1964. Lyse Energi har fått konsesjon til å bygga eit nytt kraftverk i Lysebotn, som erstatning for det gamle. Det nye kraftverket vil henta vatn direkte frå Lyngsvatnet, og produksjonen vil då auka med 160 GWh.

Meld årsproduksjon i dag er på 1194 GWh. Installert effekt er 210 MW. Det er installert peltonturbinar.

Kraftverket er eigd av Lyse Energi.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lysebotn kraftverk|Lysebotn kraftverk]]» frå ,  den 8. mars 2012.*
Val d'Hérens

**Val d'Hérens** er ein fjelldal i kantonen Valais i Sveits. Han vart danna av Hérensbreen, som trekte seg attende mot slutten av den siste istida. 

Han strekkjer seg frå Rhônedalen til fleire høge fjell - dent Blanche, dent d'Hérens, Mont Collon, Mont Blanc de Cheilon. Dalen er eit populær utgangspunkt for fjellturar i området. 

Området har to fjelltoppar over 4&nbsp;000 meter: *la Dent Blanche* på 4357 moh og *la Dent d'Hérens* på 4171 moh. Andre toppar langs dalen er Grand Cornier, Mont Collon, Pigne d'Arolla, Vouasson, Rosablanche, og Mont Blanc de Cheillon.

I dalen ligg landsbyane:
*Arolla 
*Les Haudères
*Grande Dixence   
*La Sage   
*Evolène   
*Euseigne   
*Saint-Martin
*Hérémence   
*Thyon Les Collons   
*Mase   
*Vernamiège   
*Vex   
*Nax

Herenskveget er kalla opp etter dalen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Val d&#39;Hérens|Val d&#39;Hérens]]» frå ,  den 8. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Nettside
Val d'Illiez

**Val d'Illiez** er ein dal i kantonen Valais i Sveits. Han skil dei nordlege og lågare fjelltoppane i Chablais-Alpane frå Dents du Midi.

Dalen startar ved Monthey og deler seg ved Troistorrents:

*Sjølve Val d'Illiez med landsbyane Val-d'Illiez og Champéry
*Val de Morgins, mellom Troistorrents og Morgins

### Landsbyar
* Troistorrents
* Val-d'Illiez
* Champéry

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Val d&#39;Illiez|Val d&#39;Illiez]]» frå ,  den 8. mars 2012.*
Isentobel

**Isentobel** eller **Eisentobel** ('jerngjelet') er ein liten dal i kantonen Schwyz i Sveits. Han ligg i dei sentrale sveitiske Alpane, like bakom Ibergereggpasset og rundt 50 km frå Zürich.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Isentobel|Isentobel]]» frå ,  den 8. mars 2012.*
Limmattal

**Limmatdalen** eller **Limmattal** er ein dal og ein region i kantonen Zürich og Aargau i Sveits.

Limmat er den 35 km lange elva som renn gjennom dalen og ligg i Zürich og Aargau. Limmat er eit framhald av elva Linth, og vert kalla Limmat etter at ho renn ut av Zürichsjøen, i byen Zürich. Elva munnar ut i Aare. Samløpet skjer nordaust for byen Brugg, like etter munningen til Reuss og like før Aare sjølv munnar ut i Rhinen. Samløpet til dei tre elvane Aare, Reuss og Limmat vert kalla *Wasserschloss*.

Den økonomiske **Region Limmatal** består av distrikta Dietikon og Baden, byane og kommunane Zürich, Oberengstringen, Unterengstringen, Schlieren, Weiningen, Urdorf, Dietikon, Bergdietikon, Geroldswil, Oetwil, Spreitenbach, Würenlos, Killwangen, Neuenhof, Wettingen, Baden, Ennetbaden, Obersiggenthal, Untersiggenthal og Turgi.

Limmattal er tett folkesett og har ein god infrastruktur. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Limmat Valley|Limmat Valley]]» frå ,  den 8. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Lötschental

**Lötschental** er den største dalen på nordsida av Rhônedalen i kantonen Valais i Sveits. Han ligg i Bern-Alpane, og elva Lonza renn ned dalen frå kjelda si ved Langgletscher.

Den vakre dalen strekkjer seg 27 km frå Lötschenlücke (3178 moh.) ved toppen av Langgletscher til enden av dalen ved Steg/Gampel (630 moh). Han er omgjeve av over 3000 meter høge fjell, som Bietschhorn (3934&nbsp;moh.), Hockenhorn (3293&nbsp;moh.), Wilerhorn (3307&nbsp;moh.) og Petersgrat (3205&nbsp;moh.). Jungfrau-Aletsch verneområde er det mest bredekte området i Dei sveitsiske Alpane og vart gjort til ein naturleg verdsarvstad av UNESCO i 2001. Dette området omfattar sørlege og austlege delar av Lötschental.

Dei største landsbyane i Lötschental er Wiler og Kippel. Andre landsbyar i dalen er Ferden og Blatten. I alt bur det kring 1500 menneske i dalen. 

Lötschental vart truleg først busett i romartida, men var isolert frå resten av omverda fram til byrjinga av 1900-talet. Dalen var særleg vanskeleg å nå om vinteren, fram til Lötschbergbahn (BLS) (1907–1913) vart bygd ut og knytte dalen til ei internasjonale jernbanelinje. 

Turisme har i aukande grad teke over for jordbruk som hovudnæring i dalen, særleg etter at gondolbanen frå Wiler til Lauchernalp vart bygd i 1972.  Lötschental er i dag ein populær vintersportstad. 

## Bakgrunnsstoff
*Jungfrau-Aletsch-Bietschhorn-Gebiet 
*Turisme i Lötschental
*Gemeinde Kippel
*Webkamera frå Laucheralp
*
*Tschäggättä
Mattertal

**Matterdalen** eller **Mattertal** ligg sørvest i Sveits, sør for Rhônedalen i kantonen Valais. Landsbyen Zermatt er den viktigaste busetnaden i dalen og er omgjeven av fleire fjell på over 4000 moh., som Matterhorn.

## Geografi
Dalen ligg i Wallis-Alpane og vert drenert av Matter Vispa, ei sideelv til Rhône. Sjølve dalen endar ved Stalden der han møter Saasdalen. Den vidare dalen held fram nokre kilometer til han når byen Visp og den øvre delen av elva Rhône. Dalen startar mellom dei høge toppane sør for Zermatt (Monte Rosa, Matterhorn) på grensa til Italia. Den øvre delen er bredekt og den nest største isbreen i Alpane, Gornerbreen ligg ved foten av Monte Rosa (4&nbsp;634 moh.), medan Zmuttbreen ligg ved foten av Matterhorn (4&nbsp;478 moh). Kring landsbyen Randa ligg Weisshorn (4&nbsp;505 moh) og Dom (4&nbsp;545 moh). Høgdeskilnaden mellom talweg og toppane på begge sider er over 3 km. Dalen er totalt om lag 40 km lang. 

### Busetnader
Zermatt (1&nbsp;600 moh.), med om lag 5&nbsp;600 innbyggjarar, er den største og høgastliggande byen i dalen. St. Niklaus følgjer med 2&nbsp;400 innbyggjarar. Mellom dei ligg dei mindre landsbyane Täsch og Randa. Landsbyane Grächen, Embd og Törbel ligg oppfor dalen. Stalden ligg i enden av dalen på 800 moh.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mattertal|Mattertal]]» frå ,  den 8. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*Kart frå Swisstopo
Reichenbachtal

**Reichenbachtal** er ein dal i Oberhasli i kantonen Bern i Sveits. Han ligg i kommunen Schattenhalb, og knyter Meiringen med Grosse Scheidegg-passet mot Grindelwald. Elva som renn gjennom dalen, Reichenbach, dannar Reichenbachfalla før ho munnar ut i Aare i Meiringen.

**Rosenlaui** er den høgastliggande busetnaden i dalen, om lag halvvegs opp i dalen på 1328 moh. Dalen er òg kjend som *Rosenlauital* etter busetnaden. Rosenlaui hotell er av dei eldste i regionen og vitnar om tidleg turisme i Sveits på midten av 1800-talet.

På austsida av dalen ligg Wetterhorn (3692 m), Engelhörner (2782 m), Wellhorn (3m), i tillegg til Rosenlauibreen. Aust for dalen ligg Rosenlauischlucht, ei djup og smal kløft danna av smeltevatnet frå Rosenlauibreen.

Lenger opp i dalen ligg **Schwarzwaldalp**.
 
## Bakgrunnsstoff
*geobilete.ch
Saastal

**Saastal** eller **Saasdalen** er ein dal i kantonen Valais i Sveits. På andre sida av fjellet Dom ligg Mattertal. 

Fram til 1893 var kommunane Almagell, Balen, Fee og Grund eit enkelt sokn. 

Mattmarksee er eit reservoar i dalen bygd i 1960-åra. 

Regionen har fleire store vintersportstader, som Saas-Fee, Saas-Grund og Saas-Almagell. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Saastal|Saastal]]» frå ,  den 8. mars 2012.*
Schächental

**Schächental** er ei fjelldal i Uri i Sveits, danna av elva **Schächen**. Dalen strekkjer seg 10 km austover frå Altdorf.

I Schächental ligg kommunane Bürglen (525 m), Spiringen (923 m) og Unterschächen (995 m). Dalen endar ved Klausenpasset (1948 moh), som går over til Urnerboden og Glarus. Ein sidedal, **Hinter Schächen** har greiner sør for Unterschächen, og strekkjer seg 4 km. Han endar brått i den bratte nordsida til Gross Windgällen.

På veg ut av dalen renn Schächen forbi Altdorf og munnar ut i Reuss ved Attinghausen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Schächental|Schächental]]» frå ,  den 8. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Seeztal

**Seeztal** er ein dal i kantonen St. Gallen i Sveits, som strekkjer seg 10 km aust for Walensee, danna av elva Seez. Dalen ser ut som ei venstre grein av Rhinendalen ved Sargans, men det er eit vasskilje ved Mels. I Seeztal ligg kommunane Walenstadt (425 m), Flums (453 m) og Mels (500 m). 

Motorvegen A3 og Chur-Zürich-banen følgjer dalen. 
 
## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Seeztal|Seeztal]]» frå ,  den 8. mars 2012.*
Sernftal

**Sernftal** eller *Kleintal* er ein dal i Glarus-Alpane i Glarus Süd i kantonen Glarus i Sveits. Han er danna av **Sernf**, ei sideelv til Linth frå høgre. I Sernftal ligg landsbyane Elm (977 m) og Engi (812 m). Panixpasset på 2407 moh går over til Sernftal med Vorderrheindalen i Graubünden.

I dalen ligg den viktige geologiske forkastinga *Glarner Hauptüberschiebung*. Det finst ein modell av forkastinga i American Museum of Natural History.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sernftal|Sernftal]]» frå ,  den 8. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Sihltal

**Sihldalen** eller **Sihltal** er ein dal som høyrer til regionen Zimmerberg-Sihltal i distriktet Horgen i kantonen Zürich i Sveits. 

Sihl er ei 68 km lang elv i kantonane Schwyz (SZ) og Zürich (ZH). Dalen utgjer delar av distrikta distriktet Einsiedeln (øvre Sihldalen), Horgen (ZH) og Zürich. 

Området langs Zürichsjøen er forma av den venstre morenen etter isbreane i istida, og leiet er i dag Zürichsjøen og Sihldalen. Sihldalen er skogkledd, men det finst òg oppdyrka område. Den nedre delen av dalen er tett folkesett. Sihltal er eit velkjent fritidsområde og populært for fot- og sykkelturar. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sihl Valley|Sihl Valley]]» frå ,  den 8. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Region Zimmerberg-Sihltal 
* Zürichsjøen-ormådet
Simmental

**Simmental** er ein fjelldal i Berner Oberland i Sveits. Han strekkjer seg frå Lenk til Boltigen, meir eller mindre frå sør til nord (Obersimmental), og frå der til dalen endar ved Wimmis nær Spiez går han frå vest til aust (Niedersimmental). Han består av kommunane Lenk, St. Stephan, Zweisimmen, Boltigen, Oberwil, Därstetten, Erlenbach, Diemtigen og Wimmis. Elva Simme renn gjennom dalen. 

Somme landsbyar er viktige vintersportstader i regionen Bern, som Lenk og Zweisimmen. Frå Zweisimmen kan ein òg gå til Gstaad og så til Château-d'Œx.

Lenger opp ligg Jaunpasset, som må kryssast for å gå frå Bulle til Freiburg, og Hahnenmoos, som knyter Lenk til Adelboden.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Simmental|Simmental]]» frå ,  den 8. mars 2012.*
Tösstal

**Tössdalen** eller **Tösstal** er ein dal og ein region i kantonen Zürich i Sveits.

Dalen utgjer delar av Zürcher Oberland inkludert distrikta Hinwil, Pfäffikon og Winterthur, i tillegg til delar av Zürcher Unterland (nedre Tössdalen).

Vanlegvis er *Tösstal* namnet på den **øvre Tössdalen**, altså den smale delen søraust for byen Winterthur. Elva Töss spring ut ved *Tössstock* (1154 moh) og renn gjennom dalen med kommunane og landsbyane Steg, Lipperschwändi og Wellenau (landsbyar i Fischenthal), Bauma, Juckern, Blitterswil, Saland, Tablat, Wila, Turbenthal, Zell, Rikon, Kollbrunn og Sennhof nær Winterthur. Tösstal er eit populært fritidsområde.

**Nedre Tössdalen** er den mykje breiare og flatare delen vest for Winterthur; og utgjer delar av Winterthur kalla Töss og Wülflingen, kommunane Neftenbach, Pfungen, Dättlikon, Embrach, Rorbas, Freienstein og Teufen der elva Töss munnar ut i Rhinen ved Tössegg.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Töss Valley|Töss Valley]]» frå ,  den 8. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Hans Bernhard: *Wirtschafts- und Siedelungsgeographie des Tösstales*. I: Jahresberichte der Geographisch-Ethnographischen Gesellschaft in Zürich, Vol. 11, 1910-1911 (Digitalisat )
* Kurt Hutter *et al.*: *Das Tösstal*. Birkenhalde Verlag, 2007. ISBN 9783905172492

## Bakgrunnsstoff
* Website Sonntags-Zeitung: ''Verträumtes Tösstal''
Urserental

**Urserental** eller berre **Urseren** er dalen i den øvre delen av elva Reuss i Uri i Sveits. Dalen går frå sørvest til nordaust, frå Realp til Hospental og Andermatt.

Han er skild frå hovuddalen i Uri, og er knytt til Valais via Furkapasset, til Graubünden via Oberalppasset og til Ticino via Gotthardpasset.

Dalen høyrte til Disentis kloster frå 800. I 1798 vart Urseren ein del av kantonen Waldstätten i Den helvetiske republikken, og i 1803 vart han ein del av kantonen Uri. I 1946 var det trefningar mellom lokale innbyggjarar og den sveitsiske hæren over eit omstridd damprosjekt der planen var å legge heile dalen under vatn. 
 
## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Urserental|Urserental]]» frå ,  den 9. mars 2012.*
Val d'Anniviers

**Val d'Anniviers** er ein dal i distriktet Sierre i Valais i Sveits, som strekkjer seg sørover frå Rhônedalen. Det låg seks kommunar i dalen: Ayer, Chandolin, Grimentz, Saint-Jean, Saint-Luc, Vissoie, Vercorin og Zinal. Innbyggjarane i dalen gjekk i 2006 med på å slå alle kommunane saman til ein, **[[Anniviers]]**, og samanslåinga skjedde i januar 2009.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Val d&#39;Anniviers|Val d&#39;Anniviers]]» frå ,  den 9. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
Val Ferret

**Val Ferret** er to dalar som går frå Col Ferret på grensa mellom Italia og Sveits, på sørsida av Mont Blanc-massivet. I nordaust går den sveitsiske dalen, som drenerer ut i Rhône, og i sørvest går den italienske dalen, som drenerer ut i Po.

Dei to dalane er knytte saman av ein fjellsti over Col Ferret. 

## Sveitsiske Val Ferret
Dalen er omgjeve av høge fjell, særleg på vestsida (Mont Dolent, Tour Noir og andre toppar i Mont Blanc-massivet). 

Dei største landsbyane i Val Ferret er (frå toppen til botn)  Ferret, L'A Neuve, La Fouly, Prayon, Praz de Fort, Issert og Som la Proz, som alle ligg i kommunen Orsières. I alt bur det om lag 700 innbyggjarar i dalen. 

## Italienske Val Ferret
Den italienske Val Ferret er den første dalen på venstresida av Val d'Aosta, like sør for Mont Blanc-massivet.

Frå Col Ferret (ved grensa), går dalen nedover, nedfor Pré de Bar-breen og dei tårnande Grandes Jorasses-toppane. Elva som renn gjennom dalen heiter Dora di Ferret (fransk *Doire de Ferret*), som nær La Palud (ved den italienske sida av Mont Blanc-tunnelen), renn saman med Dora di Veny som renn ned frå Val Veny til Dora Baltea, ei sideelv til Po. 

Dei største landsbyane er Arnouvaz, Planpincieux og La Palud, alle i kommunen Courmayeur.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Val Ferret|Val Ferret]]» frå ,  den 9. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Val Medel

**Val Medel**  er ein sidedal på høgresida av Surselvadalen i Graubünden i Sveits.  Dalen er kring 15 km lang og strekkjer seg frå Disentis (1100 moh) og sørover til han endar ved Lai da Sontga Maria-reservoar ved Lucmagnpasset (1906 moh). Det går ein veg gjennom dalen og over Lucmagnpasset til Ticino.

Dei nedre tre kilometrane i dalen dannar ei smal kløft, kalla *Medelserschluch* eller *Las Ruinas*, som opnar opp i den grøne og frodige Trogdalen ved landsbyen Curaglia.

Den einaste kommunen i dalen er Medel (Lucmagn), som består av mange landsbyar, grender og isolerte busetnader på begge sider av dalen. Den største og nordlegaste landsbyen er Curaglia. 

## Galleri

Fil:PizMedel.JPG | Val Plattas, med Piz Medel i midten og landsbyen Medel føre Val Plattas
Fil:Curaglia.JPG | Curaglia, i bakgrunnen Disentis kloster
Fil:Val_Medel.jpg | Den sørlege delen av dalen ved Sogn Gagl
Fil:Lai da Sontga Maria2.jpg | Lai da Sontga Maria


## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad for kommunen
* Val Medel
Val Vignun

**Val Vignun** er ein fjelldal i kantonen Graubünden i Sveits. Han dannar eit samband mellom Misoxdalen og Rheinwalddalen, parallelt til San Bernardino-passet.

Val Vignun strekkjer seg nordaustover frå San Bernardino mot Val Curciusa, som er ein sidedal til Rheinwald. Han er om lag 5 km lang og vert drenert av Ri de Fontanalba, sm renn ut i Moesa nær San Bernardino.

Piz Uccello ligg nord for dalen og i sør ligg Piz de la Lumbreida. 

## Galleri

Fil: Val Vignun Aufstieg.jpg | Sti opp Val Vignun, til venstre Piz Uccello
Fil: Val Vignun Cassina.jpg | *Cassina de Vignun*
Fil: Val Vignun Pian Grand.jpg | *Pian Grand*
Fil: Val Vignun Motta Caslasc Terrasse.jpg | Terrasse i *Motta Caslasc*
Fil: Vignun Marmor.jpg | Marmorblokk
Fil: Ri Fontanalba Quellgebiet.jpg | Kjelda til Ri Fontanalba


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Val Vignun|Val Vignun]]» frå ,  den 9. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* hikr.org (italiensk)
Valle di Muggio

**Valle di Muggio** er ein dal i Ticino i Sveits og den sørlegaste dalen i landet. 

Namnet kjem frå byen Muggio, som er den største busetnaden i dalen. Roncapiano er den høgastliggande landsbyen i dalen, der vegen endar. Elva Breggia renn gjennom han, og renn inn i Italia og Comosjøen.

Dalen består av kommunane Breggia, Vacallo og Castel San Pietro.

Valle di Muggio vert kalla Valle Breggia i Italia. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Valle di Muggio|Valle di Muggio]]» frå ,  den 9. mars 2012.*
Valle Maggia

**Valle Maggia** (Maggiadalen) er ein fjelldal i Ticino, den italiensktalande kantonen i Sveits som elva Maggia renn gjennom. 

Det ligg fleire vakre landsbyar i dalen med tradisjonelle steinhus, vingardar og ppmeieri]]gardar. 
Hovudnæringa i dalen er turisme, steinbrotdrift og framstilling av mjølkeprodukt. 

Vegen frå Locarno gjennom dalen fører til andre dalar: Bosco Gurin, Val Lavizzara, Val di Campo, Val Bavona, Valle di Peccia, Val Sambuco, alle delar av distriktet Vallemaggia.

Høge fossar er vanlege i dalen, sidan mange elvar strøymer ned dalsidene til Maggia. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Valle Maggia|Valle Maggia]]» frå ,  den 9. mars 2012.*  

## Bakgrunnsstoff
Valsertal

**Valsertal** er ein dal i kantonen Graubünden i Sveits. Opphavleg vart dalen berre kalla *Vals*.

Valserdalen er om lag 16 km lang. Ved Uors, deler han seg mot sør frå Val Lumnezia.  Dalen vert drenert av Valser-Rhinen. Det er to kommunar i dalen: Vals og St. Martin.

Folkesetnaden er spreidd utover i små grender og landsbyen Vals-Platz, som ligg 1250 meter over havet. 

Therme Vals, dei einaste varmekjeldene i Graubünden der varmt vatn spring ut av bakken, ligg i dalen. Peiden-Bad, i den nedre delen av dalen, er ein tidlegare kurstad.

## Galleri

Fil: oberes_Valsertal.jpg | Øvre Valserdalen
Fil: Valsertal.jpg | Valserdalen
Fil: Vals_GR.jpg | Landsbyen Vals-Platz


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Valser Valley|Valser Valley]]» frå ,  den 9. mars 2012.*
Wynental

**Wynental** er dalen til elva Wyna og ligg hovudsakleg i kantonen Aargau i Sveits. Delar av dalen ligg òg i kantonen Luzern. Av kommunar i dalen finn ein Beinwil am See, Beromünster, Burg, Gontenschwil, Leimbach, Menziken, Neudorf, Oberkulm, Pfeffikon, Reinach, Teufenthal, Unterkulm og Zetzwil.

Elva Wyna er 32 km lang. Ho spring ut nord for Neudorf (LU) og renn nordover mellom Beromünster (LU) og Menziken før ho renn i hop med Suhre like nord for Suhr.  Dalen er forholdsvis smal og er i snitt om lag 500 meter brei. Bratte åsar ligg på begge sider. 

## Bakgrunnsstoff
* Historische Vereinigung Wynental
Zmutt

**Zmutt** (òg skriven Z'mutt, Z'Mutt, Z-Mutt) er ein liten lansdby i kommunen Zermatt i Valais i Sveits, 1936 moh i **Zmuttdalen** (Zmuttal) vest for Zermatt. Landsbykapellet er tileigna St. Katrina av Alexandria, vernehelgenen til Valais. Dalen passerer nordsida av Matterhorn og endar opp ved Zmuttbreen ved grensa til Aostadalen i Italia.

**Zmuttdammen** ved , vart bygd i 1964, og har ei høgd på 74 m og ein kapasitet på 850&nbsp;000 m³. Reservoaret får vatn frå Bis, Schali og Gornerbreen.

## Bakgrunnsstoff
*Z'mutt: kart og bilete
Val di Campo

**Val di Campo** er ein liten dal aust for Val Poschiavo i Sveits. Dalen har to byar, Sfazu og Rifugio Saoseo.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Val di Campo|Val di Campo]]» frå ,  den 9. mars 2012.*  


## Bakgrunnsstoff
Domleschg

**Domleschg** (retoromansk *Tumleastga*) er ein dal i Graubünden i Sveits. Geografisk dekkjer namnet begge sider av dalen. Politisk er landsbyane på venstresida av Hinterrhein krinsen Thusis og dei på høgresida krinsen Domleschg. Thusis er den største landsbyen i dalen. Lengst nord ligg Rothenbrunnen og lengst sør ligg Sils.

## Kommunar
Dei følgjande kommunane ligg i Domleschgdalen (det første namnet er tysk, det andre retoromansk):
* Almens/Almen
* Cazis/Caza
* Feldis/Veulden
* Fürstenau/Farschno
* Paspels/Pasqual
* Pratval/Pratval
* Rodels/Roten
* Rothenbrunnen/Giuvaulta
* Scharans/Sharons
* Scheid/Sched
* Sils im Domleschg/Seglias
* Thusis/Tusaun
* Tomils/Tumegl
* Trans/Traun

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Domleschg|Domleschg]]» frå ,  den 9. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Den tyske versjonen av artikkelen.
* Plasch Barandun: *Das Domleschg - La Tumgleastga*, Chur, 2005, ISBN 3-905342-26-X.
* Mathias Kundert: *Der Sprachwechsel im Domleschg und am Heinzenberg*, Chur, 2007, ISBN 9783856373405.


## Bakgrunnsstoff
* Kommunar i distrikt Domleschg
Grazia Deledda

**Grazia Deledda** () var ein italiensk forfattar som i 1926 fekk Nobelprisen i litteratur *«för hennes av hög idealitet burna författarskap, som med plastisk åskådlighet skildrat livet på hennes fäderneö och med djup och värme behandlat allmänt mänskliga problem.»*

## Liv og virke

Grazia Deledda var fødd i Nuoro på Sardinia. Ho kom frå ein velhavande familie og fekk språkundervisning allereie i barneåra. Som 15-åring fekk ho i 1886  publisert forteljingar og dikt i sardiske aviser. Frå år 1900 budde ho i Roma med to søner og ektemannen Palmiero Madesani, som var statstenestemann i forsvarsdepartementet. 

Deledda blir rekna som ei av dei viktigaste naturalistiske forfattarane innan italiensk litteratur. I romanane sine skildrar ho det harde livet til det sardiske folket. Verka er lagnadsromanar der kvinner ofte er sentrale figurar rivne mellom konfliktar om ære, tru og fordommar frå omgjevnaden. Dei seinare verka utspelar seg i Italia, men knyter likevel an til heimplassen hennar.  

I verka hennar kan ein spore påverkning frå Giovanni Verga sin *[[verismo]]* og i blant Gabriele D'Annunzio sin *[[decadentismo]]*.

## Verk i utval

* *Fior di Sardegna*, 1892
* *La via del male*, 1896a, omarbeidd i 1916
* *Il tesoro*, 1897
* *Elias Portolú*, 1900 
* *Sino al confine*, 1910
* *Nel deserto*, 1911
* *Canne al vento*, 1913 
* *Marianna Sirca*, 1915
* *Annalena Bilsini*, 1927

### Omsetjingar til norsk
**Hjemve*, 1929
**Annalena Bilsini*, 1929
**På onde veier*, 1928
**Efeuen*, 1928
**Siv som svaier i vinden*, 1927
**Flukten til Egypten*, 1927
**Den ensomme mands hemmelighet*, 1925
**Aske*, 1925 

## Referansar

## Litteratur
* Irene Ferchl, *Es genügt, das innere Leben zu leben*, i Charlotte Kerner; *Nicht nur Madame Curie - Frauen, die den Nobelpreis bekamen*, Belz Verlag Weinheim und Basel 1999, ISBN 3-407-80862-3
* Gertraude Wilhelm (red.): *Die Literaturpreisträger - Ein Panorama der Weltliteratur im 20. Jahrhundert*, Econ Taschenbuch VErlag Düsseldorf, 1983, ISBN 3-612-10017-3 
* Red. E. Cecchi, samla verk, 4 bind. 1941-1955

## Bakgrunnsstoff
* 
* Nobelprisen i litteratur 1926 på nobelprize.org
* Verk av Grazia Deledda: tekstar, konkordansar, ordlister og statistikk
* Biografi, litteratur og kjelder på FemBio, *Institut für Frauen-Biographieforschung*
Sinclair Lewis

**Harry Sinclair Lewis** () var ein amerikansk forfattar som blei berømt for sine sosialkritiske og satiriske romanar. I 1930 fekk han som den første amerikanar nobelprisen i litteratur *«för hans starka och levande skildringskonst, med typskapande förmåga, med kvickhet och humor.»*

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* 
* Nobelprisen i litteratur 1930 på nobelprize.org
Neuenhof

**Neuenhof** er ein kommune i distriktet Baden i kantonen Aargau i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Han ligg i Limmattal.

Kommunen ligg mellom Heitersberg og elva Limmat. Han består av landsbyen Neuenhof og Rüsler.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Neuenhof AG|Neuenhof AG]]» frå ,  den 9. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Vérmio i Kozáni

**Vérmio** (gresk Βέρμιο) er ein tidlegare kommune i periferieininga Kozáni i Vest-Makedonía i Hellas. Vérmio inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Eordéa.

## Referansar
Komniná

**Komniná** (gresk Κομνηνά) er ein landsby i periferieininga Kozáni i Vest-Makedonía i Hellas. Komniná var hovudsete i den tidlegare kommunen Vérmio, som no er ei kommunaleining i kommunen Eordéa.

## Referansar
Würenlos

**Würenlos** er ein kommune i distriktet Baden i kantonen Aargau i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 421 meter over havet. Han ligg nord for elva Limmat, ved grensa til kantonen Zürich. Han ligg i Limmattal.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Würenlos|Würenlos]]» frå ,  den 20. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
*
Obersiggenthal

**Obersiggenthal** er ein kommune i distriktet Baden, i kantonen Aargau i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Han ligg i Limmattal.

Kommunen ligg nord for distriktshovudstaden Baden ved elva Limmat, og omfattar landsbyane Nussbaumen, Kirchdorf og Rieden.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Obersiggenthal|Obersiggenthal]]» frå ,  den 9. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
*
*
Kiláda i Kozáni

**Kiláda** (gresk Κοιλάδα) er ein landsby i periferieininga Kozáni i Vest-Makedonía i Hellas. Kiláda var hovudsete i den tidlegare kommunen Ellíspondos, som no er ei kommunaleining i kommunen Kozáni.

## Referansar
Krókos

**Krókos** (gresk Κρόκος) er ein distriktsby i periferieininga Kozáni i Vest-Makedonía i Hellas. Krókos var hovudsete i den tidlegare kommunen Elimía, som no er ei kommunaleining i kommunen Kozáni.

## Referansar
Eaní

**Eaní** (gresk Αιανή) er ein distriktsby og ein tidlegare kommune i periferieininga Kozáni i Vest-Makedonía i Hellas. Eaní inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Kozáni.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunaleininga Eaní 2&nbsp;826&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 1&nbsp;586&nbsp;innbyggjarar.

## Referansar
Pendálofos i Kozáni

**Pendálofos** (gresk Πεντάλοφος) er ein landsby og ein tidlegare kommune i periferieininga Kozáni i Vest-Makedonía i Hellas. Pendálofos inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Vóio.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunaleininga Pendálofos 367&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 272&nbsp;innbyggjarar.

## Referansar
Sérvia

**Sérvia** (gresk Σέρβια) er ein distriktsby og ein kommune i periferieininga Kozáni i Vest-Makedonía i Hellas. Han ligg sør for Kozáni og grensar i aust mot periferieininga Piería i periferien Sentral-Makedonía, i sør mot periferieininga Lárisa i Thessalía.

## Administrativ inndeling

Sérvia hadde vore eigen kommune fram til 2011, men vart då ei kommunaleining i kommunen Sérvia-Velvendós, der han var hovudsete. Frå 2019 vart storkommunen delt opp att, og dei opphavlege kommunane Sérvia, Kamvoúnia og Livaderó vart kommunaleiningar i den nye kommunen Sérvia.

Ved folketeljinga i 2021 hadde den noverande kommunen Sérvia 9&nbsp;467&nbsp;innbyggjarar, kommunaleininga med same namn 7&nbsp;255&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden Sérvia hadde 2&nbsp;677&nbsp;innbyggjarar.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

## Referansar
Velvendós

**Velvendós** (gresk Βελβεντός) er ein distriktsby og ein kommune i periferieininga Kozáni i Vest-Makedonía i Hellas. Han ligg søraust for Kozáni og grensar i aust mot periferieiningane Pélla og Piería i periferien Sentral-Makedonía.

## Administrativ inndeling
Fram til 2011 var Velvendós eigen kommune, og vart då innlemma som ei kommunaleining i kommunen Sérvia-Velvendós. I 2019 vart han igjen eigen kommune.

Ved folketeljinga i 2021 hadde den noverande kommunen Velvendós 3&nbsp;057&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 2&nbsp;913&nbsp;innbyggjarar.

## Busetnader
Busetnadene i kommunen er:

## Referansar
Bremgarten

**Bremgarten** er ein kommune i den sveitsiske kantonen Aargau. Han er setet i distriktet Bremgarten. Mellomalderbyen er lista som ein nasjonal kulturarvstad. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 386 meter over havet. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Bremgarten AG|Bremgarten AG]]» frå ,  den 9. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Verkehrsverein Bremgarten -- the Tourist association in Bremgarten
*
Villmergen

**Villmergen** er ein kommune i distriktet Bremgarten i kantonenen Aargau i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 437 meter over havet.

To kjende slag fann stad ved Villmergen.

I 2010 vart Hilfikon slått saman med Villmergen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Villmergen|Villmergen]]» frå ,  den 20. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*



## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Władysław Reymont

**Władysław Stanisław Reymont** () var ein polsk forfattar som i 1924 fekk nobelprisen i litteratur *«för hans stora nationalepos Bönderna.»*

Reymont var fødd i Kobiele Wielkie ved Radomsko sentralt i Polen. Han slo seg ned i Warszawa i 1893. I 1896 kom den første romanen, *Komediantka*. Reymont høyrde til diktarkrinsen *[[Młoda Polska]]* («Ungpolakkane»). 

Romansyklusen *Bøndene* som han fekk nobelprisen for, er eit firebindsverk inndelt etter årstidene. Flyplassen i Łódź er oppkalla etter han: *Port lotniczy Łódź im. Władysława Reymonta* (Władysław Reymont Lufthavn Łódź).

## Verk
* *Komediantka* (1896)
* *Fermenty* (1897)
* *Ziemia obiecana* (1898)
* *Chłopi* (1904–1909 tetralogien «Bønder»)
* *Rok 1794* (trilogi, 1914–1919)
** bind 1: *Ostatni Sejm Rzeczypospolitej*
** bind 2: *Nil desperandum*
** bind 3: *Insurekcja*
* *Wampir* (1911)
* *Bunt* (1924)

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* 
* Nobeltildelinga i 1924 på nobelprize.org
Anaklastisk linje

Ei **anaklastisk linje** er ei tilsynelatande bøying som kjem av strålebryting. Ei slik tilsynelatande bøying kan ein observere når ein stikk ein stokk på skrå ned i vatn. 

## Kjelder
*
Analysator

Ein **analysator** er eit apparat til analyse, som vert nytta til å påvise bestanddelar med ein særskild eigenskap eller storleik. 

Elektriske og magnetiske spektrometer vert nytta som energianalysator og masseanalysator for å velje ut partiklar med ein bestemt energi eller masse. Pulshøgdeanalysatoren vert nytta til å avgjere storleiken av elektriske pulsar. I optikken nyttar ein prisme- og gitterspektrometer som analysator for å velje ut lys med ei bestemt bølgjelengd. Med ein polarisasjonsanalysator kan ein avgjere polarisasjonsretning og polarisasjonsgrad for lys eller partiklar. I bølgjefysikk nyttar ein frekvensanalysator for å oppløyse svingingar etter harmoniske komponentar. 

## Kjelder
*analysator. (2012-03-09) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/analysator
Amperetime

**Amperetime** er ei eining for elektrisk ladning med symbol Ah. Eininga vert mellom anna nytta til å angi kapasiteten til elektriske akkumulatorar, som til dømes bilbatteri. 1 Ah er den elektrisitetsmengda som passerer ein straumkrins i løpet av éin time når straumen er éin ampere. 1 Ah er det same som 3600 coulomb (C), som er standard SI-eining for elektrisk ladning.  

**Amperesekund** er det same som 1 coulomb. 

## Kjelder
*amperetime. (2012-03-09) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/amperetime
Amperevinding

**Amperevinding** for ein spole er produktet av straumen (uttrykt i ampere) og mengda vindingar i spolen. Styrken av ein elektromagnet kan reknast ut ved hjelp av amperevindingstalet for spolen, når storleiken og forma til magneten og materialet i magnetkjernen er kjend. Eininga har symbol AT. 

## Sjå òg
*Magnetomotorisk spenning

## Kjelder
*amperevindingstallet. (2012-03-09) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/amperevindingstallet
Anders Johnson

**Anders Johnson** () er ein norsk fysikar. 

Han tok embetseksamen ved Lunds Universitet i 1961 og doktorgraden same stad i 1968. Han vart professor i eksperimentell fysikk og biofysikk ved NTNU frå 1976. Johnson har gjort viktige eksperimentelle og teoretiske arbeid innan fleire område av biofysikken som periodiske forløp i biologiske organismar, målingar og modellering av transpirasjonsreguleringa til planter, balansesystemet til planter, fotobiofysikk, tilvekstprosessar i planter og korleis elektromagnetisk felt påverkar biologiske organismar. Han har mellom anna ansvaret for eksperiment i Spacelab, der balansesystemet til planter i vektlaus tilstand har vorte undersøkt. 

## Kjelder
*
Anders Jonas Ångström

**Anders Jonas Ångström** () var ein svensk fysikar og astronom. Han er ein av grunnleggjarane av spektroskopien, og eininga ångstrøm (1 Å = 10−10 meter) er kalla opp etter han. Månekrateret Ångström er òg kalla opp etter han. I tillegg arbeidde han med varmeleiing. Han er mest kjend for avgjersla av bølgjelengdene til dei fraunehoferske linjene i solspekteret.

Ångström var professor ved Uppsala universitet frå 1858 til 1874 og rektor ved universitetet i perioden 1870-1871.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Anders Jonas Ångström|Anders Jonas Ångström]]» frå ,  den 9. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* *Svenska män och kvinnor*
* Beckman, Olof, *Ångström far och son*, Acta Universitatis Upsaliensis; Skrifter rörande Uppsala universitet; C.organisation och historia 60 (Uppsala 1997).


## Bakgrunnsstoff
* Anders Ångström frå Uppsala astronomiska observatorium
* Anetavle for Anders Jonas Ångström ; Lars Wallgrens websted om slektsgranskning
Hallfrid Velure

**Hallfrid Velure** () er ein norsk teatervitar og forfattar fødd  i Bergen.

Ho arbeider som høgskolelektor ved Høgskolen i Lillehammer og er medlem av teatergruppa To alvorlige og en glad. I 1993 utgav ho ungdomsboka *Broren* og har medverka med noveller i antologiar. 

I 2014 disputerte ho til ph.d grada ved Universitetet i Bergen med avhandlinga *Et prosjekt er et prosjekt er et prosjekt. En analyse av prosjektbegrepets ultvikling og betydning i det norske språket, med hovedvekt på kulturpolitisk retorikk og scenekunstdiskurs.*

Velure er oppvaksen på Utne og i Lillehammer.

## Bibliografi
* *Broren*, ungdomsbok, Samlaget (1993)

## Kjelder

* ex-ciegospel.com: Hallfrid Velure 
* Høgskolen i Lillehammer
Val Lumnezia

**Val Lumnezia** (retoromansk for «Lysdalen») er ein sveitsisk høgtliggande fjelldal som består av Lumneziadalen og sidedalen Valsertal i søraust. Dalen utgjer ein kommune, som består av busetnadane Vella, Vignogn, Degen, Suraua, Vrin, Cumbel, Morissen, Vals og Lumbrein. Den øvre regionen er av dei mest urørte områda i Dei sveitsiske Alpane. Dei offisielle språka er retoromansk og tysk.

Elva Glogn renn gjennom dalen frå Glion. Av fjell kring dalen finn ein mellom andre Piz Terri, Piz Aul og Piz Mundaun.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Val Lumnezia|Val Lumnezia]]» frå ,  den 9. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Val Lumnezia turistkontor
Muri i Aargau

**Muri**, tidlegare kalla Muri (Freiamt), er ein kommune søraust i den sveitsiske kantonen Aargau og administrasjonsstad i distriktet med same namn. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 460 meter over havet. 

Kommunen omfattar dei tre landsbyane Egg, Langdorf og Wey og nokre grender.

Målaren Caspar Wolf var frå Muri.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Muri AG|Muri AG]]» frå ,  den 9. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Muri si offisielle webside
Val Mesolcina

**Misox** eller ***Val*** eller ***Valle Mesolcina*** (italiensk) er ein fjelldal i Graubünden i Sveits, som strekkjer seg frå San Bernardino-passet til Grono der han møter Calancadalen. Elva Moesa renn gjennom dalen.

Som Bergell eller Puschlav er Misox ein dal som ligg sør for Alpehovudkammen. Sjølv om Misox politisk høyrer til Graubünden, er folkesetnaden hovudsakleg italiensktalande og høyrer kulturelt sett meir til Ticino.

Dalen omfattar Mesocco og Roveredo i distriktet Moesa, med:
* Mesocco
* Soazza
* Lostallo
* Verdabbio
* Cama
* Leggia
* Grono
* Roveredo
* San Vittore

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Val Mesolcina|Val Mesolcina]]» frå ,  den 9. mars 2012.*
Val Poschiavo

**Val Poschiavo** (tysk *Puschlav(tal)*) er ein dal i den italiensktalande delen av den sveitsiske kantonen Graubünden eller Grisons. Den største byen i dalen er Poschiavo. Han grensar i nord til Berninapasset (*Passo del Bernina*) og i sør til den italienske grensa med den italienske byen Tirano like på andre sida av grensa i enden av dalen. Ei grein av just across the border at the end of thedalen. A branch of the smalsporsbanen Rhätische Bahn frå Tirano over Berninapasset til St. Moritz-området er den einaste jernbanesambandet mellom Italia og det austlege Sveits, og den høgastliggande jernbanevegen i Europa. 

Dei to kommunane i Val Poschiavo, Poschiavo og Brusio, dannar distriktet Bernina i kantonen. Byar, landsbyar og grender i dalen er mellom andre Miralago, Brusio, La Rasiga, Campascio, Zalende, Viano, Cavaione, Campocologno, Prada, San Carlo, Privilasco, Sant'Antonio, Annunziata, Pagnoncini, Cantone, Li Curt, Sfazù, Müreda, Motta, Cologna, Cavaglia, Pedecosta og Angeli Custodi.

Av sidedalar finn ein: Val di Campo, Val dal Teo, Val Varuna, Val Saento. Dalen vert drenert av elva Poschiavino. Utanom Lago di Poschiavo er innsjøar i området Lago Bianco, Lago Braita, Lago Campascio, Lago Crocetta, Lago Dügural, Lago Matt, Lago Ombra, Lago Roan, Lago di Saoseo, Lago Teo og Lago di Val Viola.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Val Poschiavo|Val Poschiavo]]» frå ,  den 9. mars 2012.*
Cecilie N. Seiness

**Cecilie Nyborg Seiness** () er ein norsk journalist, forfattar og forlagsredaktør. 

Seiness er utdanna cand.mag. og journalist og arbeidde i fleire år i avisa *[[Dag og Tid]]*. Ho er no forlagsredaktør for avdelinga fakta og dokumentar i Det Norske Samlaget.

Ho har skrive bøkene *Livsmot* (2001), *Mor* (2003) og *Jon Fosse : Poet på guds jord* (2009).

Seiness er oppvaksen på Utne og i Jondal.

## Kjelder

* Det Norske Samlaget
Prättigau

**Prättigau** er ein dal i kantonen Graubünden (Grisons) i Sveits. Her ligg den verdskjende vintersportstaden Klosters, medan Davos ligg i Landwasserdalen like ved. 

Gjennom dalen renn elva Landquart. Dalen strekkjer seg oppover frå Landquart, ein viktig transportterminal like nord for Chur, hovudstaden i Grisons. Han er ein populær turistdestinasjon både om vinteren og sommaren. Tradisjonelt har byane i Prättigau vore avhengig av tømmerindustrien, men i dag har turisme i stor grad erstatta dette. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Prättigau|Prättigau]]» frå ,  den 9. mars 2012.*
Rheinwald

**Rheinwald** er ein del i kantonen Graubünden i Sveits.  Elva Hinterrhein renn gjennom tre dalar i Graubünden og Rheinwald er den høgastliggande av desse. 

Rheinwald er om lag 26&nbsp;km lang og går hovudsakleg frå aust til vest. På begge sider av dalen ligg fjell på over 3&nbsp;000 meter. Dei høgaste toppane er Rheinwaldhorn (3&nbsp;402 moh.) i vest og Pizzo Tambo (3&nbsp;279 moh.) i sør. Hinterrhein forlet dalen ved inngangen til Roflaschlucht, som skil Rheinwald frå Schamsdalen.

To fjellovergangar fører sørover frå Rheinwald: San Bernardino-passet til Misoxdalen og Splügenpasset til Val San Giacomo i Italia. San Bernardino-tunnelen vart opna i 1967 og er open heile vinteren. 

Alle landsbyane i dalen ligg på nordsida av elva i høgder mellom 1&nbsp;420 og 1&nbsp;620 moh, ved foten av dei moderate bratte dalsidene på solsida av dalen. 

## Kommunar
Det økonomiske og kulturelle senteret i dalen er Splügen. 'Krinsen Rheinwald' er eit deldistrikt i distriktet Hinterrhein. Det omfattar kommunane Hinterrhein, Nufenen, Splügen og Sufers. Dalen Val Curciusa høyrer orografisk til Rheinwald, men administrativt til Mesocco.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rheinwald|Rheinwald]]» frå ,  den 9. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Kurt Wanner: *Unterwegs auf Walserpfaden*, Chur, 1993, ISBN 3-905241-36-6
Safiental

**Safiendalen** eller **Safiental** er ein fjelldal i kantonen Graubünden og ei grein av Vorderrheindalen. Dalen er ein del av distriktet Surselva og utgjer dei fire kommunane Valendas, Versam, Tenna og Safien. Det bur i overkant av tusen innbyggjarar i dalen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Safien Valley|Safien Valley]]» frå ,  den 9. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff

* http://www.safiental.ch
Kamvoúnia

**Kamvoúnia** (gresk Καμβούνια) er ein tidlegare kommune i periferieininga Kozáni i Vest-Makedonía i Hellas. Kamvoúnia vart innlemma i kommunen Sérvia-Velvendós i 2011, men inngår frå 2019 som ei kommunaleining i kommunen Sérvia.

## Referansar
Schams

**Schams** (retoromansk *Val Schons*) er ein del av Hinterrheindalen i den sveitsiske kantonen Graubünden.

Schams er den midterste av tre dalar langs Hinterrhein. Han er skild frå Rheinwalddalen lenger oppe i elva av Roflaschlucht, og lenger ned i elva av Viamalakløfta frå Domleschg/Heinzenbergdalen. Hinterrhein renn gjennom dalen hovudsakleg frå sør til nord og fell frå ei høgd på 1094&nbsp;moh når ho kjem ut av Roflaschlucht, der Val Ferrera kjem inn frå høgre, til 883&nbsp;moh ved *Raniabrücke*.

Schamsdalen grenser på begge sider til fjellrekkjer på kring 3000 meter over havet. Dei høgaste toppane på vestsida er Pizzas d'Anarosa (3000&nbsp;moh), Bruschghorn (3056&nbsp;moh) og Piz Beverin (2998&nbsp;) På austsida er den høgaste toppen Piz Curvér (2972&nbsp;moh) på grensa til Oberhalbstein. 

Dei største busetnadane ligg nær elva. Den venstre dalsida, lokalt kalla *[[Schamserberg]]*, som stig jamt opp til Piz Beverin, vert nytta til jordbruk opp til 2200 moh. På høgresida av dalen strekkjer skogar seg ned til dalbotnen. 

## Kommunar
På høgresida av elva finn ein dei større landsbyane Andeer og Zillis (med landsbyen *Reischen*) og Pignia, og på venstresida Clugin og Donat, alle i høgder kring 1000 moh. I Schamserberg ligg landsbyen i kommunen Casti-Wergenstein og landsbyane Pazen og Farden i kommunen Donat.  Høgare opp, kring 1500 moh, ligg Lohn, Mathon og Wergenstein.

Det er i alt åtte kommunar i deldistriktet Schams. Desse er i tillegg til dei nemnd over Ferrera i Val Ferrera, og Rongellen i nordenden av Viamala.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Schams|Schams]]» frå ,  den 9. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
**Tilsvarande artikkel på Tysk Wikipedia.
Tranóvalto

**Tranóvalto** (gresk Τρανόβαλτο) er ein landsby i periferieininga Kozáni i Vest-Makedonía i Hellas. Tranóvalto var hovudsete i den tidlegare kommunen Kamvoúnia, som no er ei kommunaleining i kommunen Sérvia.

## Referansar
Arvid Samland

**Arvid Samland** () er ein norsk journalist frå Herand. Han arbeider som kommunikasjonsrådgjevar ved Statsministerens kontor.

Samland arbeidde i NRK frå 2000 til 2004. Der arbeidde han i Dagsnytt, Her og Nå, Alltid Nyheter, Petre-nyhetene, Kulturnytt og Sommeråpent. I 2004 gjekk han over til stilling som informasjonsrådgjevar i Nærings- og handelsdepartementet.

## Kjelder
* www.journalisten.no
* nrk.no: Var i 15. etasje da det smalt
Sertig

**Sertigdalen** er ein dal i kommunen Davos, sør for byen, i den sveitsiske kantonen Graubünden. Han er ein sidedal til Landwasserdalen. Den vesle landsbyen Sertig Dörfli (1861 moh) har vegsamband. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sertig|Sertig]]» frå ,  den 9. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Sertigdalen på nettsida til Davos
Val Ferrera

**Ferrera**dalen (tysk *Ferreratal*; retoromansk *Val Ferrera*) er ein dal i den sveitsiske kantonen Graubünden mellom Shams og Avers. Han er 10 km lang og vert drenert av Averser Rhinen. Dei einaste landsbyane i dalen er Innerferrera og Ausserferrera.  Administrativt dekkjer kommunen Ferrera heile dalen. 

I tidleg moderne tid var Ferreradalen kjend for jernmalmen som var her. Gruveindustri var ei viktig næring for innbyggjarane. Schmelzra-gruva ved inngangen til dalen er i dag ein indstriarvstad og har sidan 1972 vore handsaman av kulturarvstyret i kantonen Graubünden.

## Galleri

Fil: Kamin Schmelzanlage.JPG | Ruinar av eit smelteverk
Fil: Val Ferrer Stausee.JPG | Reservoar i Ferrera Dotier-verka
Fil: Averser Rhein im Ferreratal 1827.jpg | Averser Rhinen i Ferreradalen, litografi frå 1827


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Val Ferrera|Val Ferrera]]» frå ,  den 9. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Kommunen Ferrera med historia til dalen
Engstligenfossane

**Engstligenfalla** nær Adelboden i Berner Oberland er den nest høgaste fossen i Sveits. 

Engstligenfalla har ei av dei høgaste vassføringane av fossane i Alpane og er ein attraksjon i Adelboden.

Fleire fjellelvar i Engstligenalp, eit platå kring 2&nbsp;000 moh, møter kvarandre nær nordenden av platået, og fell i fire fall over klippene i eit samla fall 370 meter ned i Engstligendalen der dei offisielt vert rekna som starten på elva Engstlige. Det høgaste fallet er på 229 meter. 

Den øvre delen av fossen er delvis synleg frå Engstligenalp-kabelvogna. 

Om vinteren frys Engstligenfalla til og vert nytta til isklatring.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Engstligen falls|Engstligen falls]]» frå ,  den 9. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff