open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gry

**Gry** er eit norsk kvinnenamn, nylaga av ordet 'gry' som i morgongry. Namn med liknande tyding er Aruna, Aurora, Dawn og Usha.

Gry har i Noreg namnedag den 27. januar.

### Bruken av namnet i Noreg
Namnet kom i bruk i Noreg like før førre hundreårsskifte, registrert i Flekkefjord i 1897.
Først på slutten av 1950-åra kom namnet i vanleg bruk, og populariteten nådde ein topp kring 1970.
* I folketeljinga frå 1900 var 1 person listeført med namnet «Gry».
* I 2008 hadde 4&nbsp;229 kvinner «Gry» til første fornamn.

## Kjende namneberarar
* Gry Jannicke Jarlum (f. 1962), norsk popmusikar og forfattar
* Gry Johansen (f. 1964), dansk Eurovision-deltakar
* Gry Moursund (f. 1969), norsk illustratør
* Gry Larsen (f. 1975), norsk politikar (Ap)

## Bakgrunnsstoff

* Folketeljingar i Digitalarkivet

## Kjelder

* Olav Veka: *Namneboka*, Det Norske Samlaget 1991 ISBN 2-521-3604-4
Rezj

**Rezj** (russisk Реж) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 40&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Rezj, 83&nbsp;km nordaust for Jekaterinburg. 

Byen vart grunnlagt i 1773 som ein busetnad rundt ein metallfabrikk. Bystatus fekk han i 1943.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Rezjelva

**Rezj** (russisk Реж) er ei elv i Sverdlovsk oblast i Russland. Ho er ei sideelv til Nitsa i nedslagsfeltet til Ob. Ho er 219&nbsp;km lang med eit nedslagsfelt på 4350&nbsp;km².

Rezj spring ut frå dei sentrale Uralfjella og renn mot nordaust til samløpet med Nitsa. Den største byen ved elva er Rezj.
Sysert

**Sysert** (russisk Сысерть) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 20&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Sysert, ei sideelv til Iset, rundt 40&nbsp;km sør-søraust for Jekaterinburg. 

Byen vart grunnlagt i 1732 og vart kalla *Syserskij Zavod* (russisk: Сысерский Завод) fram til 1932. Han fekk bystatus i 1946.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Talitsa

**Talitsa** (russisk Талица) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 15&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved høgre bredda av elva Pysjma, rundt 220&nbsp;km aust for Jekaterinburg.

Busetnaden vart grunnlagd i 1732. I 1885 vart ein jernbanestasjon på Jekaterinburg&ndash;Tjumen-strekninga av den transsibirske jernbanen opna like ved byen. I 1942 fekk han bystatus.

Byen er i dag kjend for den farmasøytiske industrien her.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Tavda

**Tavda** (russisk Тавда́) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 35&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Tavda, der det òg er ei elvehamn. 

Han vart grunnlagd i 1910 og fekk bystatus i 1937. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Turinsk

**Turinsk** (russisk Туринск) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 17&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg på høgre bredda av elva Tura, rundt 230&nbsp;km nordaust for Jekaterinburg. 

Byen vart grunnlagt i 1600 som ein ostrog på staden til den gamle byen Jepantsjin, som vart øydelagd av Jermak Timofejevitsj i 1581.

## Kjende personar frå Turinsk
* Iwan Iwanowitsch Polsunow

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Turinsk|Turinsk]]» frå , den 21. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Verkhnjaja Tura

**Verkhnjaja Tura** (russisk Ве́рхняя Тура) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 9&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg i det øvre løpet til elva Tura, 187&nbsp;km nord for Jekaterinburg. 

Byen vart grunnlagt i 1737 og fekk bystatus i 1941.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Verkhnij Tagil

**Verkhnij Tagil** (russisk Ве́рхний Таги́л) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 10&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Tagil, rundt 75&nbsp;km nordvest for Jekaterinburg. 

Byen vart grunnlagd i 1716 og fekk bystatus i 1966.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Severouralsk

**Severouralsk** (russisk Североура́льск) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 25&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Vagran, ei sideelv til Sosva, rundt 400&nbsp;km nord for Jekaterinburg. 

Severouralsk vart grunnlagd i 1758 i samband med bygginga av eit støypejerns- og kopar-smelteverk. I 1931 vart det oppdaga ein stor førekomst av bauxitt i området, og etter kvart andre førekomstar. Severouralsk fekk bystatus i 1944, etter at han var vorte slått saman med fleire omkringliggande busetnadar.

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Severouralsk|Severouralsk]]» frå , den 21. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Sredneuralsk

**Sredneuralsk** (russisk Среднеура́льск, tyder *Sentrale Ural*), er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 25&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved bredda av Isetsjøen, 20&nbsp;km nordvest for Jekaterinburg. 

Byen vart grunnlagd i 1931 og fekk bystatus 17. februar 1966.

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sredneuralsk|Sredneuralsk]]» frå , den 21. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Verkhoturje

**Verkhoturje** (russisk Верхоту́рье) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 7&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg på venstre bredda av elva Tura, rundt 306&nbsp;km nord for Jekaterinburg. 

Verkhoturje vart grunnlagd i 1598 og fekk bystatus i 1947.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Voltsjansk

**Voltsjansk** (russisk Волчанск) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 8&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Voltsjanka, ei sideelv til Sosva, 350&nbsp;km nord for Jekaterinburg. 

Byen fekk bystatus i 1956.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Zaretsjnyj i Sverdlovsk oblast

**Zaretsjnyj** (russisk Заре́чный) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 30&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Pysjma, rundt 45&nbsp;km aust for Jekaterinburg. 

Staden vart grunnlagd i status i 1957 som urbanliknande busetnad og i 1992 fekk han bystatus.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Alatyr

**Alatyr** (russisk Ала́тырь, tsjuvansk Улатăр) er ein by i Republikken Tsjuvasjia i Russland med om lag 30&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg der elvane Sura og Alatyr renn saman, rundt 150&nbsp;km sørvest for Tsjeboksary.

Han vart grunnlagt i 1552 som ein militær utpost og fekk bystatus i 1780. Alatyr vart viktigare etter bygginga av jernbanen Moskva—Rjazan—Kazan i 1894.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Alatyr|Alatyr]]» frå , den 21. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Jadrin

**Jadrin** (russisk Я́дрин, tsjuvansk Етěрне) er ein by i Republikken Tsjuvasjia i Russland med om lag 8&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg på høgre bredda av elva Sura, rundt 70&nbsp;km sørvst for Tsjeboksary. 

Han vart grunnlagd i 1590 som ein festningsbusetnad og fekk bystatus i 1781.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Sjumerlja

**Sjumerlja** (russisk Шумерля, tsjuvansk Çĕмĕрле) er ein by i Republikken Tsjuvasjia i Russland med om lag 25&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg på høgre bredda av elva Sura, rundt 90&nbsp;km sørvest for Tsjeboksary. 

Byen vart grunnlagd i 1916 og fekk bystatus i 1937. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Tsivilsk

**Tsivilsk** (russisk Циви́льск, tsjuvansk Çěрпӳ) er ein by i Republikken Tsjuvasjia i Russland med om lag 13&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Tsivil, rundt 30&nbsp;km søraust for Tsjeboksary. 

Tsivilsk vart første gong nemnt i 1584 i eit edikt frå regenten Boris Godunov, som fekk bygd ei festning på staden, som innan 1589 hadde vorte ein busetnad. Han fekk byrettar i 1781.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Stor norsk rimordbok

***Stor norsk rimordbok***, skriven av Kolbjørn Hauge, er ei ordbok som listar opp rimord under alfabetisk sorterte rimendingar. Rimendingar er ei eller fleire lydrett skrivne endestavingar, og byrjar alltid med ein trykksterk vokal.

*Stor norsk rimordbok* omfattar alle brukande ord frå *[[Bokmålsordboka]]* og *[[Nynorskordboka]]*. Rima tar omsyn til uttale av stumme konsonantar og uttalekvalitet for vokalar, og dei tar omsyn til tonelag. Først i boka er det ei kort innføring om rim og riming.

## Kjelde
* Kolbjørn Hauge: *Stor norsk rimordbok*, Det Norske Samlaget 2000 (2. utgåva). ISBN 82-21-5532-4
Heggjabygda kyrkje

**Heggjabygda kyrkje** står i Heggjabygda på nordsida av Hornindalsvatnet i Stad kommune i Vestland, og er ei langkyrkje bygd i tre i 1936.

Arkitekt for bygget som ar sitjeplassar til 200, var Anders Karlsen frå Eid.
Inventaret er frå byggjeåret eller seinare, og kyrkja er lite endra frå ho stod ny.

Kyrkja var soknekyrkje i Heggjabygda sokn. Soknet høyrde til Hornindal prestegjeld frå ho stod ferdig til området vart overført til Eid prestegjeld og sokn i 1964. 
Då vart Heggjabygda sokn nedlagt og området er no eit kapellsokn under Eid sokn i Nordfjord prosti.
Før kyrkja vart bygd sokna folk i området til Hornindal kyrkje.

## Sjå òg
* Kyrkjebygga til Den norske kyrkja i Sogn og Fjordane

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Om Eid sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* «Kirkebøker, Sogn og Fjordane» på nettstaden til Arkivverket
* Kart frå 1979 som viser soknegrenser og kyrkjestader, på nettstaden til Univerisitetet i Bergen
* Skanna kyrkjebøker frå Sogn og Fjordane på nettstaden til Arkivverket
* Oversyn over gravminne i Eid kommune på nettstaden disnorge.no
* 
*
Truandedåp

**Truandedåp** (eller *truandesdåp, dåp av truande*) er i kristen samanheng dåp av menneske etter deira eige ønskje og i samsvar med hans eller hennar personlege vedkjenning av si kristentru. Dåpstypen blir også kalla **vaksendåp** for å skilja han frå barnedåp.

Innanfor kristendommen er dåpen eit sakrament som formidlar Guds nåde. Baptistane held fast ved at den einskilde sjølv må ville ta imot Guds nåde for at dåpen skal kunne gje noka meining. Pinsevennene praktiserer òg dåp av truande. Den som vil bli døypt, fortel forsamlinga korleis han eller ho kom til tru, og på denne kjenninga vert vedkomande døypt i eit offentleg møte i forsamlinga. Dåpen skjer ved heil neddykking under vatn ein augneblink, som eit symbol på at ein vert gravlagd til det nye livet i Jesus.

I Noreg vert dåp av truande praktisert mellom anna av Det norske baptistsamfunn og innan pinserørsla.

## Kjelder
Kozlovka

**Kozlovka** (russisk Козловка, tsjuvansk Куславкка) er ein by i Republikken Tsjuvasjia i Russland med om lag 8&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg på høgre bredda av elva Volga, rundt 70&nbsp;km søraust for Tsjeboksary.

Busetnaden vart grunnlagt i 1671. Han fekk status som urbanliknande busetnad i 1938 og bystatus i 1967.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Mariinskij Posad

**Mariinskij Posad** (russisk Марии́нский Поса́д, tsjuvansk Сĕнтĕрвăрри) er ein by i Republikken Tsjuvasjia i Russland. Han ligg på høgre bredda av elva Volga, rundt 30&nbsp;km aust for Tsjeboksary.

Han vart grunnlagd i 1620 som landsbyen *Sundyr* (russisk: Сундырь), kalla opp etter elva Sundyrka. I 1856 vart namnet endra til Mariinskij Posad, etter dronning Maria Aleksandrovna. Han fekk bystatus i 1920.

Næringslivet i byen omfattar produksjon av byggematerial, maskinbygging, næringsmiddelindustri og eit kabelverk. Mariinskij Possad har òg ei elvehamn ved Volga.

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Mariinskij Posad|Mariinskij Posad]]» frå , den 21. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Konvektiv nedbør

**Konvektiv nedbør** er ein sort nedbør som ofte fører med seg tore og lyn.

Dersom bakken blir oppvarma blir også lufta rundt oppvarma. Den varme lufta stig til vêrs. Denne lufta inneheld fukt på grunn av fordamping frå opent vatn og plantedekket. Når lufta stig opp der det er kaldare, kondenserer ho og det blir danna haugskyer (kumulusskyer). Skya sluttar ikkje å vekse før temperaturen i skya og lufta rundt er jamna ut. Inne i desse skyene er det sterk vind oppover. Vassdropar frys til ispartiklar som kan løftast opp til store høgder av vinden inne i skyene, og «ambolten» på toppen av desse skyene er ispartiklar som blæs bort. Dersom eit slikt byevêr kjem mot ein, vil ein først merke ein sterk vind. Det er fordi ved utkanten av desse skyene er det stor fallvind. Etter vindgufset kjem kraftig nedbør.

Når store partiklar fell og mindre partiklar svever eller stig, vil det bli danna elektrisk ladning. Dette fører til at ulike delar av skya har ulik ladning. Dei elektriske ladningane blir utlada i form av lys og lyd, som er tore og lyn. Lyden kjem av at lufta omkring lynet plutseleg utvidar seg på grunn av varmen.
Dvergvedder

**Dvergvedder** er ein populær tamkaninrase. Han er ein minatyrvedder, og er kjenneteikna av hengande øyre og ei låg vekt, ideelt mellom 1,4 til 1,9&nbsp;kg.

Rasen blei ala fram i Nederland av Adrian de Cock frå slutten av 1940-talet, som kryssa fransk vedder, hermelin og engelsk vedder. Dvergvedderen blei innført i den nederlandske standarden i 1964, og blei teken med i Nordisk standard i 1972.

## Kjelder
*Nordisk kaninregister 

## Bakgrunnsstoff
*Dvergvedder  ved mittdyr.no
FIDE-meister i sjakk

**FIDE-meister i sjakk** (FM) (FIDE Master på engelsk) er ein sjakktittel som blir delt ut av Verdssjakkforbundet FIDE til sjakkspelarar, vanlegvis fordi desse har oppnådd FIDE-rating på 2300 eller meir på ei offisiell FIDE ratingliste.

Tittelen rangerer under Stormeister i sjakk og Internasjonal Meister i sjakk, men over Kandidatmeister (CM). Tittelen er livsvarig, og er open for både kvinner og menn.

Ein blir også tildelt tittelen etter følgjande resultat i sjakkturneringar:

* 66.66% skåre eller betre over 9 parti i ein Sjakkolympiade (lag-VM i sjakk)
* 66.66% skåre eller betre over 7 parti i VM eller kontinentalcup for lag
* Delt førsteplass (opp til 3 stk) i VM for Ungdom i klassane U-16/14/12/10
* Sølvmedalje i VM for blinde, døve eller handikappa (dette er tre ulike turneringar)
* Delt førsteplass (opp til 3 stk) i U-20 utgåva av VM for blinde, døve eller handikappa
* Delt førsteplass (opp til 3 stk) i kontinentalmeisterskap, den søraustasiatiske eller arabiske meisterskapen
* 50% eller betre over 9 parti i soneturnering i sjakk.
* Gullmedalje i VM for amatørar

Det var per 1. april 2021 8242 sjakkspelarar med tittelen FIDE-meister.

Per same dato, 1. april 2021 var det 68 norske sjakkspelarar som har tittelen FIDE-meister.http://ratings.fide.com/advaction.phtml?idcode=&name=&title=f&country=NOR&sex=&srating=0&erating=3000&birthday=&radio=country&line=desc&offset=38 Av desse er 53 aktive.http://ratings.fide.com/avgtoplist.phtml?country=NOR

## Fotnotar
James Webb-teleskopet

**James Webb-teleskopet**, på engelsk **James Webb Space Telescope** (**JWST**), er eit romteleskop som vart skote opp i 2021. Det skal hovudsakleg observera i det infraraude. Hovudspegelen på teleskopet har ein diameter på 6,5 meter. Teleskopet er namnsett etter James E. Webb, den andre NASA-administratoren.

Prosjektet er eit samarbeid mellom NASA, ESA og ASC. Det vart skote opp med ein Ariane 5-rakett nær Kourou i Fransk Guyana.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Heimesida hjå ESA
* Heimesida hjå NASA
* Heimesida hjå STScI
Kjempekolibri

**Kjempekolibri** (*Patagona gigas*) er den største kolibriarten, totallengda er opp mot lengda til ein star. Han finst i Andes, frå Ecuador i nord ned til sentrale Chile og Argentina i sør. Dette er einaste arten i slekta *Patagona*.

Habitata ligg i páramo økosystem, tørt halvopent terreng, i skogkantar ved jordbruksområde og i hagar i høgder frå 2000 til 4300 moh.

Kjempekolibrien er ca. 20 til 21&nbsp;centimeter lang frå nebbspiss til halespiss og veg om lag 18-20&nbsp;gram. Han er kjenneleg på storleiken, men i flukt kan han somme tider forvekslast med andesseglar. Han kan ha slå uregelmessige vengeslag avbroten av korte glideflukter. Når han 'stiller' i lufta nyttar han kraftfulle vengeslag i relativt låg frekvens. Kjempekolibrien har gråbrun overside, raudbrun underside og har kvitt på overgump og undergump. Kjønna er nesten like, men hofuglen har noko mindre styrke i fargene og mindre lyst område på oversida. Nebbet er nesten rett og ca. 4&nbsp;cm langt.

I Bolivia er kjempekolibrien kjent som *burro q'enti*. Det spanske ordet "burro" refererer til den kjedelege, relativt lite iaugefallande fjørdrakta denne arten har samanlikna med fjørdrakta til andre kolibriartar, som til dømes den kometkolibrien kan vise fram.

## Kjelder

* Artikkelen Giant Hummingbird på engelsk Wikipedia, lesen 22. januar 2009
* Schulenberg, T., Stotz, D. Lane, D., O'Neill, J, & Parker, T. *Birds of Peru*. Christopher Helm, London. (2007) ISBN 978-0-7136-8673-9 
* Ridgeley, Robert S. Paul J. Greenfield, *The Birds of Ecuador vol II, * Christopher Helm London (2001) ISBN 0-7136-6117-8


## Bakgrunnsstoff
* Kjempekolibri videoar hos Internet Bird Collection
* Bilete av ein kjempekolibri
Ivar

**Ivar** er eit mannsnamn, frå det norrøne namnet *Ivarr*, samansett av forleddet *iv-*, anten 'boge', 'barlind' eller ei form av namnet *[[Inge]]*, og etterleddet *[[-ar]]*, som tyder 'krigar' eller 'spyd'.

Ivar har i Noreg namnedag 31. januar.

### Bruken av namnet i Noreg
Namnet var i vanleg bruk alt på 1700-talet, men i eldre kjelder er det ofte skrive Iver. Namneforma Ivar har vore svært vanleg sidan førre hundreårsskifte, og populariteten nådde toppen alt på 1920-talet. 
* I folketeljinga frå 1801 hadde 193 namnet *Ivar*
* I 1900 var 4381 listeførte med namneforma *Ivar*, flest i Hordaland
* I 2008 har 10435 menn *Ivar* til første fornamn

## Kjende namneberarar

* Ivar Aasen (1813-1896), norsk språkforskar og forfattar som grunnla nynorsk
* Ivar Mortensson-Egnund (1857-1934), norsk forfattar, politikar og målmann
* Ivar Aavatsmark (1864-1927), norsk stortingsmann og offiser
* Ivar Lykke (1872-1949), norsk statsminister
* Ivar Arosenius (1878-1909), svensk kunstnar
* Ivar Lo-Johansson (1901-1990), svensk forfattar
* Ivar Ballangrud (1904-1969), norsk skeiseløpar
* Ivar Orgland (1921-1994), norsk omsetjar
* Ivar Eskeland (1927-2005), norsk forfattar
* Ivar Giæver (f. 1929), norsk-amerikansk fysikar
* Ivar Medaas (1938-2005), norsk visesongar
* Ivar Fonnes (f. 1944), norsk riksarkivar
* Ivar Dyrhaug (f. 1949), norsk programleiar
* Ivar Formo (1951-2006), norsk langrennsløpar
* Ivar Hippe (f. 1953), norsk journalist
* Ivar Christian Johansen (f. 1971), norsk musikar

## Kjelder

* Folketeljingar i Digitalarkivet
* Olav Veka: *Namneboka*, Det Norske Samlaget 1991 ISBN 82-521-3604-4
Nærsjakk

**Nærsjakk** er eit omgrep som blir nytta om sjakk som blir spela over bordet, det vil seie at spelarane sit ved same sjakkbrettet samtidig. 

Nærsjakk blir brukt som motsetning til fjernsjakk, der det er avstand mellom spelarane, og dei er avhengige av ulike former for kommunikasjon. Det karakteristiske ved fjernsjakk er elles at spelarane for det meste har langt betre tid til rådvelde enn i nærsjakk. Vanleg tenketid i fjernsjakk er gjerne 3 dagar per trekk i gjennomsnitt, til dømes 10 trekk på 30 dagar.

## Tenketida er karakteristisk for nærsjakk

Nærsjakk blir spela i sjakkturneringar med alle moglege variantar av tenketid, som lynsjakk og hurtigsjakk, og med det som blir rekna som full tenketid &ndash; frå 1 time pr spelar på heile partiet og oppover til det som no vanlegvis er det maksimale, såkalla klassisk tenketid: 2 timar på 40 trekk, 1 time på 20 trekk og 30 minutt på resten av partiet for kvar av spelarane. Med denne tenketida varer eit nærsjakkparti maksimalt 7 timar &ndash; dei fleste partia er i praksis ferdige før det har gått 4 timar.

Eit nærsjakkparti blir såleis ferdig i løpet av nokre minutt (i lynsjakk) til i løpet av 4-7 timar for dei mest seriøse turneringane. Medan eit fjernsjakkparti kan vare ta frå fleire veker og til opptil fleire år, alt etter turneringsform og om trekka blir formidla via ein dataserver på nettet, eller via brev til spelarar i ulike land.

## Andre forskjellar mellom nærsjakk og fjernsjakk
Nærsjakk er ulikt fjernsjakk på fleire måtar. I nærsjakk blir det vanlegvis spela berre ein mot ein, når ein ser bort frå simultan-oppvisningar. I fjernsjakk har spelarane oftast mange parti i gang samtidig, og deltar gjerne i fleire turneringar samtidig også. Somme fjernsjakk-spelarar kan ha meir enn hundre sjakkparti i gang samtidig.

I vanlege turneringar i nærsjakk er det forbode for spelarane å bruke noko slags hjelpemiddel. I fjernsjakk har spelarane no vanlegvis høve til å bruke hjelpemiddel som sjakkbøker, databaser og sjakkprogram. 

## Nærsjakk også ved geografisk avstand
Det blir også rekna som nærsjakk viss spelarane ikkje sit på same stad, men der trekka blir overført fortløpande, slik at partiet blir avvikla innanfor vanlege rammer for tenketid for nærsjakk.

Til dømes har ein del lagkampar i sjakk blitt spela ved at trekka har blitt overført over telefon, eller dei siste åra via datamaskiner på dei to spelestadane. Spelarane på begge laga sit då med kvar si sjakklokke, og har vanleg tenketid for nærsjakk - for eksempel 2 timar på dei første 40 trekka og 1 time på resten av partiet for kvar av spelarane. Ein syter då for at det er hjelparar og turneringsleiarar begge stader, som ordnar med å få utført trekka på brettet og kontrollere at alt går rett for seg. 

I 1965 fekk Stormeister og seinare verdsmeister i sjakk Bobby Fischer frå USA ikkje løyve til å dra til Cuba for å delta i ei sjakkturnering. Løysinga vart då at han spelte turneringa frå New York, og at trekka vart overført per teleks.
Høgsterettsdommar

**Høgsterettsdommar** er den vanlege tittelen til ein dommar som er tilsett i den øvste domstolen i eit rettssystem (Høgsterett). Høgsterettsdommar er rekna som ein av dei mest prestisjefylte jobbane ein kan få som jurist, og dei som får ein slik jobb må ha vist seg særleg kvalifiserte i si yrkeskarriere. Vanlegvis prøver ein å få til at dommarane i ein høgsterett, som med dommarane i andre domstolar, skal ha ein variert bakgrunn. Både juristar med bakgrunn i offentleg forvaltning, påtalemakta og privat advokatverksemd bør såleis vere representert.

## Noreg

I Høgsterett i Noreg er det til ei kvar tid 20 høgsterettsdommarar, inkludert Høgsterettsjustitiarius. For å bli høyesterettsdommar må ein i tillegg til dei alminnelege krava som gjeld for dommarar, vere fylt 30 år og ha avlagt juridisk embetseksamen med «beste karakter» (laud). Ein høgsterettsdommar er, som alle andre fast tilsette dommarar, ein embetsmann.

### Norske høgsterettsdommerar per 1. mai 2010

### Høgsterettsjustitiarius
* Tore Schei, f. 1946 i Oslo, tiltredd 1. august 2002 (tiltredde som dommar 1. mars 1986)

### Dommarar
* Liv Gjølstad, f. 1945 i Tønsberg, tiltredd 1. september 1988
* Steinar Tjomsland, f. 1948 i Kristiansand, tiltredd 1. april 1991
* Magnus Matningsdal, f. 1951 i Hå, tiltredd 11. august 1997
* Jens Edvin A. Skoghøy, f. 1955 i Tromsø, tiltredd 15. august 1998 
* Karl Arne Utgård, f. 1951 i Sykkylven, tiltredd 15. november 1999 
* Ingse Stabel, f. 1946 i Oslo, tiltredd 1. mai 2001 
* Toril Marie Øie, f. 1960 i Oslo, tiltredd 1. august 2004
* Bård Tønder, f. 1948 i Sjøvegan, tiltredd 15. mai 2006 
* Clement Endresen, f. 1949 i Stavanger, tiltredd 28. august 2006 
* Hilde Indreberg, f. 1957 i Oslo, tiltredd 1. april 2007
* Arnfinn Bårdsen, f. 1966 i Stavanger, tiltredd 1. juli 2008
* Erik Møse, f. 1950, *utnemnd 31. oktober 2008*, tiltredd 15. august 2009.
* Bergljot Webster, f. 1966, *utnemnd 31. oktober 2008*, tiltredd 15. august 2009.
* Wilhelm Matheson, f. 1955, *utnemnd 31. oktober 2008*, tiltredd 1. november 2009.
* Aage Thor Falkanger, f. 1965 i Oslo, *utnemnd 12. februar 2010*, tiltredd 1. mai 2010
* Kristin Normann, f. 1954 i Oslo, *utnemnd 12. februar 2010*, tiltredd 9. august 2010
* Ragnhild Noer, f. 1959, *utnemnd 18. juni 2010*, tiltredd 1. oktober 2010

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Høgsterettsdommar|Høgsterettsdommar]]» frå , den 23. januar 2009.* 
 
* Tilsette i Høgsterett hos domstol.no, vitja 19. juni 2010
Eid kyrkje i Nordfjord

**Eid kyrkje** står på Nordfjordeid i Stad kommune i Vestland, og er ei tømra langkyrkje frå 1849.

## Historie

Arkitekt for bygget var handelsmannen Claus Wiese frå Eid.
Då kyrkja stod ferdig hadde ho sitjeplassar til heile 900 personar, men etter ominnreiingar er det no plass til 750.
Kyrkja har takryttar midt over skipet. 
Innvendig vart kyrkja dekorert med utskjeringar og dekormåling under leing av Lars Kinsarvik i 1915.

Det har vore kyrkje på Nordfjoreid sidan mellomalderen og staden var truleg den fyrste i Nordfjord som fekk kyrkje etter Selja.
I mellomalderen hadde Eid-kyrkja status som fjordungskyrkje.
Den fyrste kyrkjestaden var på garden Myklebust og ein trur at kyrkja som stod der gjekk med i ein brann.
Då kyrkja vart nemnd i kjeldene på 1400-talet stod ho på nabogarden Mel.
Dette var ei krosskyrkje som stod til 1689 då ho brann ned. 
Tre år seinare, i 1691, vart det bygd ei ny krosskyrkje på branntufta. 
Denne stod til 1849 då ho vart riven for å gje plass til dagens kyrkje.

Eid kyrkje er soknekyrkje i Eid sokn i Nordfjord prosti.

## Interiør


Kirche in Nordfjordeid 06.jpg
Kirche in Nordfjordeid 07.jpg
Kirche in Nordfjordeid 08.jpg
Kirche in Nordfjordeid 09.jpg
Kirche in Nordfjordeid 10.jpg


## Sjå òg
* Kyrkjebygga til Den norske kyrkja i Sogn og Fjordane

## Kjelder
* 
* «Eid kyrkje» i NRK Sogn og Fjordane Fylkesleksikon

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Om Eid sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* 
* «Kirkebøker, Sogn og Fjordane» på nettstaden til Arkivverket
* Kart frå 1979 som viser soknegrenser og kyrkjestader, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* Eldre fotografi av Eid kyrkje på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
* Skanna kyrkjebøker frå Sogn og Fjordane på nettstaden til Arkivverket
* Oversyn over gravminne i Eid kommune på nettstaden disnorge.no
 
*
Eid kyrkje

Det er fleire kyrkjer som heiter **Eid kyrkje**:

* Eid kyrkje i Nordfjord &ndash; på Nordfjordeid i Eid kommune i Sogn og Fjordane
* Eid kyrkje i Sunnhordland &ndash; på Eide i Kvinnherad kommune i Hordaland
* Eid kyrkje i Romsdal &ndash; i Eidsbygda i Rauma kommune i Møre og Romsdal

## Sjå òg

* Eide kyrkje
Madrigal

**Madrigalar** er fleirstemmige songar som var ovende populære i den europeiske renessansen på 1500-talet. Denne musikalske sjangeren skal ha oppstått i eit kulturmøte mellom nordlege musikalske straumdrag frå den flamske skolen og folkeleg italiensk song, særleg i området kring Firenze. Den nye interessa for italiensk språk som hadde vakse fram gjennom humanismen i Italia i hundreåret før, sette òg interessa for verdsleg song i sving. 

Madrigalen fekk stor utbreiing i løpet av 1500-talet, ikkje minst på grunn av den nye prentekunsta, som gjorde det mogleg å spreie musikk og notar til massane på nye og raskare vis. 

### Oppkoma

Det er hevda det var den italienske frottolaen som la grunnlaget for den klassiske madrigalen i Italia. Dei første madrigalane vart skrivne over tekster av Petrarca, og madrigalistane tok nytte av lydmåling for å understreke bodskapen i teksta. Frottolaen var ein homofon visetype, med klåre omkved. Med tida tok madrigalistane opp i seg meir polyfone drag, og vart meir kompliserte. Den verdslege songstilen spreidde seg med tida frå Italia til andre land, Frankrike, Spania, England og Tyskland. I kvart av desse landa møttest madrigalstilen med lokal folkeleg songstil, og nye nasjonale skoler vart skipa. Engelsk madrigaltradisjon vart særleg utvikla under dronning Elizabeth I, og i England fekk forma ein eigen svip. Elles vart lokale nemne nytta om madrigalane i dei ulike landa, Lied i Tyskland, Villancico i Spania og Chanson i Frankrike.

### Andre helvta av 1500-talet

Etter 1550 og seinare vart madrigalen meir av ein offisiell kunstform, og dei italienske hoffa tinga komponistar til å skrive songar til høgtidelege høve. Det vart og meir vanleg å nytte instrumentalt følgje til songen, og opp mot 1600 vart dette meir regelen enn unntaket. I dette kan ein sjå kimen til den klassiske arien, og den første operaen, som var lite anna enn eit madrigalspel. I denne tida utvida madrigalistane og harmonikken sin. Gode døme er Claudio Monteverdi og Carlo Gesualdo. 

Det vart skrive madrigalar langt inn på 1600-talet, og ein av dei siste store madrigalistane var engelskmannen Henry Purcell. Forma er teken opp att i vår tid, av nolevande komponistar. I dag er madrigaltradisjonen ein del av stamreportoaret i dei fleste kor i den vestlege verda. 

Sjå elles Trecento-madrigal.
Buffalo Soldier

**«Buffalo Soldier»** er ein reggaesong skriven av Bob Marley og Noel G. Williams. Han vart spelt inn av Bob Marley & The Wailers i 1980 og var den siste innspelinga til Marley. Songen vart ikkje kjend før etter at Marley døydde i 1981 og med albumet *Confrontation* i 1983. Han vart ein stor hit og ein av dei mest kjende songane til Marley og mykje spela i radio. Bob Marley var frå Jamaica.

## Om songen
Buffalo Soldier går i A-dur. Tittelen og teksten viser til dei USA-amerikanske kavaleri- og infanteriregimenta som i 1866 vart samansett av svarte soldatar. Dei vart kjent som «Buffalo Soldiers» og kjempa mot indianarane. Bob Marley samanligna deira kamp med kampen for å overleve og brukte det som eit symbol for svart motstand. Songen samanstillar kampen til afroamerikanarane frå dei blei «stolen from Africa» som slavar til Amerika, og korleis dei alltid hadde måtta kjempa: «Fighting on arrival, fighting for survival». Buffalo soldiers blir også samanstild med ein «dreadlock rasta», eller rastafarianar med dreadlocks.

Linjene med «Woy yoy yoy yoy» er lik «Tra La La» songen til koret i «Banana Split» si TV-framsyning i 1968. Det var ulike meiningar om dette var ei etterlikning (plagiat). Men det vart aldri nokon konflikt i samband med dette.

## Kjelder

----
* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Buffalo Soldier (song)|Buffalo Soldier (song)]]» frå , den 30. november 2011.*
Herdis

**Herdis**  er eit  kvinnenamn, frå norrønt  * Herdís *, samansett av  *hær *og *dis* (gudinne).

Herdis har i Noreg namnedag den 29. januar.

## Bruken av namnet i Noreg
Populariteten til namnet nådde ein førebels topp i mellomkrigstida.
*Ved folketeljinga i 1801 var det ei enke som het Herdis, ho budde i HeddalFolketeljinga 1801
*Ved folketeljinga i 1900 var det 68 som hadde namnet, i formene * Herdis, Hærdis* 
*I  2008 er det 869 som har *Herdis*  til første fornamn.

## Kjende namneberarar
*Herdis Bragelien (f. 1948), ordførar i Grue
*Herdis Maria Siegert (f. 1955), norsk fotograf

### Oppdikta personar
* Herdis Hauge &ndash; hovudpersonen i bøkene *Trylleglasset*, *Musikk fra en blå brønn* og *Ved neste nymåne* av Torborg Nedreaas

## Kjelder

* Folketeljingar i Digitalarkivet
* Olav Veka 1991:  *Namneboka*, Det Norske Samlaget ISBN 82-521-3604-4

## Bakgrunnsstoff
Hermod

**Hermod**  er eit norsk mannsnamn, truleg lånt frå tysk, men opphavleg norrønt  *Hemóðr *, samansett av  *hær *og *mot* (hugrørsle).

Hermod har namnedag i Noreg den 29. januar.

## Hermod i norrøn mytologi
I norrøn gudelære er Hermod sonen til Odin; han reid Sleipner til Helheim for å hente attende Balder. I Béowulf er det nemnd ein kong Heremod, som skal ha vore konge i Jylland eller Danmark, men som kom til ein lei ende. Det er mogleg at minnet om denne kongen kan ha overlevd som son av Odin i norrøne overleveringar. I mange kjelder er det Odin sjølv som er sjeleføraren og reiser til Helheim.

## Bruken av namnet i Noreg
Namnet har vore bruka som førenamn sidan 1300-talet, og bruken nådde ein førebels topp i første halvedelen av 1900-talet.
*Ved folketeljinga i 1801 var det ein gut som het Hermod, han budde i Fosnes
*Ved folketeljinga i 1900 var det 56 som hadde dette namnet 
*I  2008 var det 520 som hadde Hermod som første fornamn.

## Kjende namneberarar
*Hermod Skånland (1925–2011), norsk bankmann
*Hermod Bjørkestøl (f. 1944), norsk idrettslagmann

## Kjelder
* Folketeljingar i Digitalarkivet
* Olav Veka 1991:  *Namneboka*, Det Norske Samlaget ISBN 82-521-3604-4

## Bakgrunnsstoff
Hermann

**Hermann** eller **Herman** er mannsnamn og kan koma frå tysk,  samansett av  *hær *og *mann*. Herman har i nyare tid vorte brukt som ei latinisering av det greske namnet Γερμανός (Germanós) eller av dei slaviske variantane Герман/Херман (German/Herman).

Hermann har namnedag den 29. januar eller 20. oktober i Noreg. Ifylgje den ortodokse kalenderen vert Herman feira den 13. desember.

## Bruken av namnet i Noreg
Namnet har vore bruka som førenamn sidan 1400-talet, men bruken av namnet har gått attende inntil det dei aller siste åra har stige kraftig i popularitet. Ved folketeljinga i 1801 var det 509 personar som heitte Herman(n/d), ved folketeljinga i 1900 var det 4550 som hadde dette namnet.

Per 26. januar 2022 var det 4930 som hadde *Herman* til førenamn, og 532 som hadde *Hermann* til førenamn.
## Kjende namneberarar
*Hl. Herman av Alaska (1756-1837), russisk oppdagar og munk
*Herman Wedel-Jarlsberg (1779-1880), eidsvollsmann
*Herman Foss (1790-1853), norsk politikar
*Herman Wildenvey (1885-1959), norsk diktar
*Hermann Göring (1893-1946), tysk nazist
*Hermann Jónasson (1896-1976), islandsk politikar
*Hermann Bongard (1921-1998), norsk teiknar
*Herman Friele (f. 1943), norsk forretningsmann
*Hermann Starheimsæter (f. 1950), norsk forfattar

## Kjelder

* Folketeljingar i Digitalarkivet
*Olav Veka 1991:  *Namneboka*, Det Norske Samlaget ISBN 82-521-3604-4
Gunnhild

**Gunnhild**  (**Gunhild, Gunnild**) er eit kvinnenamn,  frå norrønt *Gunnhildr*,  samansett av  'strid' og 'strid '(sic!)

Gunnhild har i Noreg namnedag den 30. januar.

## Bruken av namnet i Noreg
Namnet har vore bruka som førenamn sidan 1400-talet, men bruken av namnet har  gått attende inntil det dei aller siste åra har stige kraftig i popularitet
*Ved folketeljinga i 1801 var det 9298 som hadde namnet i ulike skrivemåtar
*Ved folketeljinga i 1900 var det 9308 som hadde dette namnet  i formene *Gunddild, Gundhil, Gundhild, Gundil, Gunhil, Gunhild, Gunhill, Gunil, Gunild*
*I  2008 er det 4214 som har *Gunhild*  til første fornamn, 1197 skriv seg for *Gunnhild*

## Kjende namneberarar
*Gunnhild kongsmor, kona til Eirik Blodøks
*Gunhild av Polen, kona til Svein Tjugeskjegg
*Gunhild Ziener (1868-1937), norsk politikar (Ap)
*Gunhild Støver (f. 1925), tidlegare ordførar i Bodø
*Gunhild Øyangen (f. 1947), norsk politikar (Ap)
*Gunhild Halle Haugen (f. 1972), norsk friidrettsutøvar
*Gunnhild Øyehaug (f. 1975), norsk forfattar
*Gunhild Følstad (f. 1981), norsk fotballspelar
*Gunhild Sundli (f. 1985), norsk artist, kjend frå musikkgruppa Gåte
*Gunhild Herregården (f. 1989), norsk fotballspelar

## Kjelder
* Folketeljingar i Digitalarkivet
* Olav Veka 1991:  *Namneboka*, Det Norske Samlaget ISBN 82-521-3604-4

## Bakgrunnsstoff
Idunn

**Idunn** eller **Idun** er eit norsk kvinnenamn, av det norrøne namnet *Iðunn *, samansett av 'atter, på nytt' og verbet *unna* som tyder 'elske'.
Gudinna Idunn i norrøn mytologi var kjend for å eiga epler som heldt æsene unge.

Idunn har i Noreg namnedag 31. januar.

### Bruken av namnet i Noreg
Namnet var svært lite bruka på 1800-talet, men det var i bruk frå 1813 (i Hordaland)
* I folketeljinga frå 1900 var 14 personar listeførte med namnet i formene *Idun, Idunn* 
* I 2008 hadde 584 kvinner «Idunn» til første fornamn, medan 338 skreiv seg for «Idun»

## Kjende namneberarar
* Idun Reiten (f. 1942), norsk matematikkprofessor
* Idun Krøvel (f. 1979), norsk skodespelar
* Idunn Hertzberg (f. 1988), norsk tennisspelar
* Idun Losnegård, norsk songar og skodespelar frå Askvoll

## Annan bruk av namnet
* Iduns veg i Bergen
* Gassfeltet Idun, eit gassfelt i Nordsjøen, oppdaga i 1999
* Idun Industri, norsk næringsmiddelselskap som m.a. lagar Idun gjær
* Ekstremvêret Idun
* Idun tomatketsjup, eit produkt frå Stabburet

## Kjelder
* Olav Veka: *Namneboka*, Det Norske Samlaget 1991 ISBN 2-521-3604-4

## Bakgrunnsstoff

* Folketeljingar i Digitalarkivet
Aldan i Russland

**Aldan** (russisk Алда́н) er ein by i Republikken Sakha i Russland med om lag 20&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg 450&nbsp;km sørvest for Jakutsk. 

Han vart grunnlagt i 1923 som *Nezametnyj* og fekk fekk bystatus og nytt namn i 1932.

Den vesle Aldan lufthamn ligg berre 1 km frå sentrum i byen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Aldan (Sakha)|Aldan (Sakha)]]» frå , den 23. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Lensk

**Lensk** (russisk Ленск) er ein by i Republikken Sakha i Russland med om lag 20&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Lena, rundt 800&nbsp;km vest for Jakutsk. 

Den opphavlege busetnaden vart første gong nemnt i 1663 i eit område kjend som Muhtuj og vart derfor kalla *Mukhtuja*. På 1800- og 1900-talet var byen ein stad for politisk eksil.

Byen opplevde ein periode med rask vekst på 1900-talet etter oppdaginga og utbygginga av diamantførekomstar i Viljuj-bekkenet. Han fekk bystatus og namnet vart endra til Lensk i 1963.

I 2001 førte ein ispropp i Lena til at så godt som heile vart byen oversvømd og dei fleste bygningane vart øydelagde. Denne katastrofen kunne ha vore forhindra om ein hadde sprengt bort isproppen, men dei lokale myndigheitene hadde ikkje pengar til å kjøpa naudsynt sprengstoff. Byen vart bygd opp igjen. 

## Geografi
### Klima



## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lensk|Lensk]]» frå , den 23. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Oljokminsk

**Oljokminsk** (russisk Олёкминск) er ein by i Republikken Sakha i Russland med om lag 8&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Lena, rundt 550&nbsp;km sørvest for Jakutsk. 

Busetnaden vart grunnlagt i 1635 og han fekk byrettar i 1783. 

Olekminsk har rekorden for den største temperaturskilnaden som nokongong er reigstrer same stad. Kulderekorden her er –66&nbsp;°C, medan varmerekorden er +45&nbsp;°C, ein skilnad på 111&nbsp;°C.

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Oljokminsk|Oljokminsk]]» frå , den 23. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Pokrovsk i Russland

**Pokrovsk** (russisk Покро́вск) er ein by i Republikken Sakha i Russland med om lag 12&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Lena, rundt 70&nbsp;km sørvest for Jakutsk. 

Busetnaden vart grunnlagt av kosakkar i 1682 som *Karaulnyj Mys* (russisk: Карау́льный Мыс). Han vart seinare landsbyen (*[[selo]]*) *Pokrovskoje* (russisk: Покро́вское) og fekk så status som urbanliknande busetnad. Namnet vart endra til Pokrovsk i 1941 og i 1998 fekk han bystatus. 

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Pokrovsk i Sakha|Pokrovsk i Sakha]]» frå , den 23. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Srednekolymsk

**Srednekolymsk** (russisk Среднеколы́мск) er ein by i Republikken Sakha i Russland med om lag 3&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Kolyma, rundt 1300&nbsp;km nordaust for Jakutsk. 

Busetnaden vart grunnlagt i 1643 eller 1644 og han fekk byrettar i 1775.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Tommot

**Tommot** (russisk Томмот) er ein by i Republikken Sakha i Russland med om lag 6&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Aldan, ei sideelv til Lena), rundt 400&nbsp;km sørvest for Jakutsk.

Byen Tommot vart grunnlagd i 1923. For tida er Tommot endestasjon for passasjertog på Jakutskbanen, som vil nå Jakutsk rundt 2012.

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tommot|Tommot]]» frå , den 23. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Mirnyj i Sakha

**Mirnyj** (russisk Ми́рный) er ein by i Republikken Sakha i Russland med om lag 35&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Ireljakh i nedslagsfeltet til Viljuj, rundt 820&nbsp;km vest for Jakutsk.

Busetnaden vart grunnlagd i 1955 etter oppdaginga av et kimberlittrøyr i nærleiken. Mirnyj fekk bystatus i 1959.

Mirnyj lufthamn ligg 4&nbsp;km aust for byen.

Det er eit gigantisk gruvedagbrot i byen. Det er 525 meter djupt med ein diameter på 1,25&nbsp;km.

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Mirnyj i Sakha|Mirnyj i Sakha]]» frå , den 23. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Njurba

**Njurba** (russisk Нюрба) er ein by i Republikken Sakha i Russland med om lag 10&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Viljuj, rundt 600&nbsp;km vest-nordvest for Jakutsk. 

Busetnaden vart grunnlagt i 1824. Han fekk status som urbanliknande busetnad i 1958 og bystatus i 1997.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Birte

**Birte** eller **Birthe** er eit kvinnenamn, ei dansk kortform av namnet Birgitte, som tyder 'den høge'.

Birte har namnedag i Noreg den 1. februar.

Nærskylde namn er Berta, Berit, Birgit, Britt og Brita.

## Bruken av namnet i Noreg
* Ved folketeljinga i 1801 rundt 3500 kvinner registrerte med dette namnet i ulike skrivemåtar
* Ved folketeljinga i 1900 var det nær 400 som hadde dette namnet Birta, Birte, Birtha, Birthe, Birtte
* I 2008 er det 674 som har *Birte* til første fornamn, medan 708 heier har *Birthe* 

## Namneberarar
* Birthe Neumann (f. 1947), dansk skodespelar
* Birte Svatun (f. 1958), norsk forfattar
* Birte Riddervold (f. 1980), norsk orienteringsløpar

## Sjå òg

## Kjelder
* Folketeljingar i Digitalarkivet
* Olav Veka 1991: *Namneboka*, Det Norske Samlaget ISBN 82-521-3604-4
Bjarte

**Bjarte** er eit mannsnamn, ei norsk kortform av namn på *Bjart-*, og tyder 'lys, skinande'.

Bjarte har i Noreg namnedag den 1. februar.

## Bruken av namnet i Noreg
Namnet er kjend frå Møre og Romsdal frå 1700-talet. Populariteten voks monaleg etter andre verdskrigen, og nådde ein topp i 1970-åra.
* Ved folketeljinga i 1801 var fire registrerte med namnet *Biarte*,, alle frå «Agerøe» prestegjeld i Møre og Romsdal, og det var tre med namnevarianten *Bjerte*, og seks med namnet *Bjertesen*, alle frå Lesja (Lessøe) prestegjeld i Oppland.
* Ved folketeljinga i 1900 var det 11 som hadde namnet *Bjarte*, av dei sju i Vestnes i Møre og Romsdal
* I 2008 er det 2076 som har *Bjarte* til første fornamn

## Kjende namneberarar
* Bjarte Leithaug (f. 1957), norsk forfattar, komponist, musikar og songar
* Bjarte Hjelmeland (f. 1970), norsk skodespelar
* Bjarte Engen Vik (f. 1971), norsk kombinertløpar
* Bjarte Mørner Tveit (f. 1978), norsk dokumentarfilmregissør og produsent
* Bjarte Eike, norsk fiolinist
* Bjarte Breiteig (f. 1974), norsk forfattar
* Bjarte Vatlestad, (f. 1973) norsk fotballspelar
* Bjarte Myrhol, (f. 1982) norsk handballspelar
* Bjarte Keilen, (f. 1990) norsk judoutøvar
* Bjarte Haugsdal (f. 1990), norsk fotballspelar

## Kjelder
* Folketeljingar i Digitalarkivet
* Olav Veka 1991: *Namneboka*, Det Norske Samlaget ISBN 82-521-3604-4

## Bakgrunnsstoff
Udatsjnij

**Udatsjnyj** (russisk Уда́чный) er ein by i Republikken Sakha i Russland med om lag 15&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Markha, ei sideelv til Viljuj, rundt 970&nbsp;km nordvest for Jakutsk.

Han vart grunnlagt i 1955 og fekk status som urbanliknande busetnad i 1968. I 1987 fekk han bystatus. Økonomien er basert på utvinning av diamantar frå Udatsjnajagruva, som vart oppdaga i 1955.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Verkhojansk

**Verkhojansk** (russisk Верхоя́нск) er ein by i Republikken Sakha i Russland med om lag 800 innbyggjarar. Han ligg ved elva Jana, nær polarsirkelen, rundt 650&nbsp;km nord-nordaust for Jakutsk. Byen er dermed den tredje minste byen i Russland med berre Magas og Tsjekalin bak seg.

## Historie
Ein kosakk-busetnad vart grunnlagt i 1638, 90&nbsp;km sørvest for dagens by. I 1775 vart han flytta til venstre bredda av elva Jana, for å gjere skatteinnkrevinga lettare. Han fekk bystatus i 1817. Mellom 1860-talet og 1917 vart byen nytta som ein politisk eksilstad.

## Næringsliv og transport
Verkhojansk har ei elvehamn, ein flyplass, eit depot for pels og er senter for eit reindriftsområde.

## Klima

Verkhojansk er hovudsakleg kjent for dei særs låge vintertemperaturane, med ein normaltemperatur i januar på –50&nbsp;°C. Byen ligg på det kaldaste området på den nordlege halvkula (òg kjent som *Dødsringen til Stalin*) og vert saman med Ojmjakon rekna som den nordlege kuldepolen. Den lågaste temperaturen som er registrert her er –67,8&nbsp;°C i 1892. Den høgaste temperaturen som er målt om sommaren er 39&nbsp;°C, ein temperaturskilnad på 107&nbsp;°C mellom høgaste og lågaste. I januar 2006 kom temperaturen særs nær rekorden då det vart målt –66,7&nbsp;°C. I dette området vert det danna temperaturinversjonar kvar vinteren, der temperaturen stig med høgda.

Verkhojansk får lite nedbør med ein årleg nedbørsnormal på under 150&nbsp;mm. Mesteparten kjem om sommaren og særs lite om vinteren, noko som er typisk for mange busetnader med kontinentalklima.

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Verkhojansk|Verkhojansk]]» frå , den 23. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Viljujsk

**Viljujsk** (russisk Вилю́йск) er ein by i Republikken Sakha i Russland med om lag 10&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Viljuj, ei sideelv til Lena), rundt 450&nbsp;km vest-nordvest for Jakutsk. 

Han vart grunnlagt i 1634 som kosakkbusetnaden *Tjukanskoje* eller *Verkhneviljujskoje*. I 1783 vart byen *Olensk* bygt på stadet. Bynamnet vart endra til Viljujsk i 1821.

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Viljujsk|Viljujsk]]» frå , den 23. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Trecento-madrigal

**Trecento-Madrigal** (eller berre **Madrigal**) er nemninga på ein verdsleg songstil som vart utvikla i Italia på 1300-talet. Stilen blømde i tida frå om lag 1350 til 1390. Denne madrigaltypen har lite å gjera med den seinare madrigalen frå 1500-talet. 

Desse madrigalane er oftast tostemmige, ein sjeldan gong trestemmige. Understemma er ein langsom melodi som overstemma improviserar rundt. Stundom kan dei to melodiane ha ulik tekst. Denne verdslege forma skal ha utgangspunktet sitt i Conductus-prinsippet som vart utvikla i hundreåret før, under Ars Antiqua-perioden. Understemma kan sjåast som ein variant av Cantus Firmus. 

Hovudkjelda til denne songstilen kan finnast i Rossi-kodeksen, som vart til i andre helvta av 1300-talet. Mange av dei italienske trecento-komponistane var øvde i stilen, mellom dei Jacopo da Bologna og Francesco Landini.
Gunda

**Gunda**  er eit kvinnenamn,  ei  tysk kortform av namn som sluttar på *–gund*, som Hildegunde, og tyder 'strid'.  Namnet kan òg vere ei forvansking av namnet Gunne.

Gunda har i Noreg namnedag den 30. januar.

## Bruken av namnet i Noreg
Namnet Gunda var svært vanleg ved førre hundreårsskifte, men fram mot vår tid har det vorte mindre bruka
*Ved folketeljinga i 1801 var ingen registrert med namnet Gunda, men namnet Gunna var bruka av 4 kvinner. 
*Ved folketeljinga i 1900 var det 4099 som hadde dette namnet, flest på Austlandet. 12 het Gunna.
*I  2008 var det 418 som hadde *Gunda*  til første fornamn, 6 heitte Gunna

## Kjende namneberarar
*Gunda Niemann-Stirnemann (f. 1966), tysk skeiseløpar
*Gunda Johansen (f. 1952), norsk politikar, ordførar i Balsfjord
*Gunda Gottschalk (f. 1969), tysk fiolinist

## Kjelder
* Folketeljingar i Digitalarkivet
* Olav Veka 1991:  *Namneboka*, Det Norske Samlaget ISBN 82-521-3604-4

## Bakgrunnsstoff
Randabygd kyrkje

**Randabygd kyrkje**, tidlegare *Randabygd kapell*, står i Hopland i Stryn kommune i Vestland, og er ei langkyrkje bygd i tre i 1916.

Arkitekt for bygget, som har sitjeplassar til 240 personar, var Jens Sølvberg frå Bryggja.

Fram til dei fekk kyrkja i Randabygda sokna folk i området til Utvik kyrkje og Vereide kyrkje på sørsida av Nordfjorden.
Bygda fekk hjelpegravplass i 1910.
Kyrkja hadde status som kapell frå ho var ny til 1981.
Frå starten til 1967 var området kapellsokn i Utvik sokn i Innvik prestegjeld. 
I 1967 vart Randabygd kapellsokn overført til Hornindal sokn i Hornindal prestegjeld, og i 1981 vart Randabygd utskild som eige sokn frå Hornindal sokn.

## Sjå òg
* Kyrkjebygga til Den norske kyrkja i Sogn og Fjordane

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Om Randabygd sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* «Kirkebøker, Sogn og Fjordane» på nettstaden til Arkivverket
* «Kyrkjer i Stryn» i NRK Sogn og Fjordane Fylkesleksikon
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* Skanna kyrkjebøker frå Sogn og Fjordane på nettstaden til Arkivverket
* Oversyn over gravminne i Stryn kommune på nettstaden disnorge.no
* 
*
Gunne

**Gunne**  kan vere både eit kvinnenamn og eit mannsnamn, som kvinnenamn er det òg skrive **Gunna**.  Namnet kjem frå norrønt  *Gunna*, og er ei kortform av namn som byrjar på Gunn-, som Gunnhild , og det tyder strid.

## Bruken av namnet i Noreg
Som kvinnenamn har namnet vore mest bruka nord på Austlandet.  Som mannsnamn er det mest bruka i Østfold. 
*Ved folketeljinga i 1801 var 96 kvinner og 8 menn registrert med namnet *Gunne*, namnet *Gunna* var bruka av 4 kvinner. 
*Ved folketeljinga i 1900 var det 147 registrerte med namnet *Gunne*, flest kvinner, 12 heitte *Gunna.*
*I  2008 var det 11 kvinner og 26 menn som hadde *Gunne*  til første fornamn, 6 kvinner heitte *Gunna*.

## Personar med fornamnet Gunne
* Gunne Prika, nemnd i mellomalderkjelder frå 1300-talet.
*Carl-Gunne Fälthammar, svensk fysikar

## Kjelder
* Folketeljingar i Digitalarkivet
* Olav Veka 1991:  *Namneboka*, Det Norske Samlaget ISBN 82-521-3604-4

## Bakgrunnsstoff