open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gryllefjord kapell

**Gryllefjord kapell** er ei langkyrkje i tre som står i Gryllefjord i Senja kommune i Troms.

Byggverket vart reist i 1902 og har 150 sitjeplassar. Kapellet er tømra, utanom nordveggen som er kledd i eternitt. 

Bygget vart reist som bedehus og sidan vigsla som kapell. I 1938 vart det påbygd. Preikestolen og døypefonten er frå det året og vart laga av Olav Flakstad. Utanfor kapellet står ein bauta til minne om ein tragedie under den andre verdskrigen, i 1943, då 13 fiskarar omkom på Svennsgrunna utanfor Senja.

## Gravplass
Gravplassen for området ligg i Ballsvika, over fjella nordaustom Gryllefjord. 

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Om Torsken kyrkjelyd på nettstaden til Den norske kyrkja
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* «Kirkebøker, Troms» på nettstaden til Arkivverket 
*
Terje Langli

**Terje Bjarte Langli**, (), er ein norsk tidlegare langrennar. Han vart verdsmeister i 10 kilometer i klassisk stil under VM 1991 i Val di Fiemme. Året etter vann han bronsemedaljen på 30 kilometer under OL 1992 i Albertville. Under dei same olympiske leikane vart han olympiameister i 4x10 km stafett, året etter vart han verdsmeister i same øvinga. Han vart noregsmeister ein gong, i 1987 på 15 km på heimearenaen. Langli er frå Henning i Steinkjer og tevla for Henning IL.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn
* 1985: Nr 1 på 15 km i Lahti (ikkje verdscup).
* 1986: Nr 11 på 30 km i La Bresse.
* 1987: Nr 6 på 30 km og bronsemedalje i 4x10 km stafett i VM i Oberstdorf. 
* 1988: Nr 12 på 30 km under OL i Calgary.
* 1989: Nr 5 på 30 km i Nove Mesto.
* 1990: Vinnar av 30 km i Örnsköldsvik.
* 1991: Verdsmeister på 10 km i Val di Fiemme.
* 1992: VM-bronse på 30 km i Albertville. Nr 3 på 10 km i Silver Star.
* 1993: Nr 5 på 25 km jaktstart, nr 7 på 10 km og nr 6 på 30 km, alle renna under VM i Falun. 
* 1993/4: Nr 26 på 30 km i Santa Caterina.
* 1994/5: Nr 15 på 15 km i Tauplitzalm. 
* 1996: Nr 26 på 50 km i Holmenkollen.

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
*Ski-NM 1982: Nr 7 på 15 km på Raufoss.
*Ski-NM 1983: Nr 6 på 15 km på Lillehammer.
*Ski-NM 1984: Nr 12 på 15 km i Hof.
*Ski-NM 1985: Nr 12 på 15 km i Tromsø.
*Ski-NM 1986: Nr 4 på 30 km i Vang.
*Ski-NM 1987: Gullmedalje på 15 km i Steinkjer.
*Ski-NM 1988: Sølvmedalje på 50 km i Vang.
*Ski-NM 1989: Nr 7 på 15 km på Geilo.
*Ski-NM 1990: Nr 7 på 15 km på Gjøvik.
*Ski-NM 1991: Nr 6 på 30 km i Misvær.
*Ski-NM 1992: Bronsemedalje på 30 km i Tronsheim 
*Ski-NM 1993: Nr 6 på 30 km på Lillehammer.
*Ski-NM 1994: Bronsemedalje på 15 km i Vegårshei.
*Ski-NM 1995: Nr 6 på jaktstarten i Oslo.
*Ski-NM 1996: Nr 11 på jaktstarten i Stryn.

### Idrettsrelatert arbeid
Langli var fagsjef for langrenn i Norges Skiforbund 2000/01. Perioden 2004-06 var han sjef for smørjeteamet til det norske langrennslandslaget. Han er i dag seljar av skiutstyr hos firmaet Elbe Normark AS.

## Kjelder
* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

## Bakgrunnsstoff
*Terje Bjarte Langli i olympedia.org
*Terje Bjarte Langli i fis-ski.com
Barbeau Peak

**Barbeau Peak** er den høgste fjelltoppen i Nunavut i Canada. Toppen ligg på 81 grader 54 minuttar nordleg breiddegard, og 75 grader 1 minutt vestleg lengd. Fjellet ligg i Quttinirpaaq nasjonalpark på Ellesmereøya. Fjelltoppen fekk sitt namn i 1969 til minne om den canadiske antropologen Marius Barbeau. Barbeau vann internasjonalt ry for si forsking på indianske og inuittiske kulturar. Barbeau Peak, som er 2616 moh, er det høgste fjellet i den arktiske cordilleraen.

Barbeau Peak har djupe, lange bresprekker og smale egger. Veret er høgst variabelt og skiftar ofte brått.

Barbeau Peak vart klive første gong 7. juni 1967 av den britiske vitskapsmannen Geoffrey Hattersley-Smith som var med på feltstudiar i området. Forskingsekspedisjonen han var med på, namnsette fjelltoppen og bestemte høgda på han. Eit US-amerikansk turlag på åtte var dei neste som var på toppen. I juni 1982 kom dei opp via nordegga. Berre ved sju høve har det vore folk på toppen (2006).

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Barbeau Peak|Barbeau Peak]]» frå , den 29. juni 2009.*
Rotsethornet

**Rotsethornet** er eit fjell rett oppom Volda sentrum i Volda kommune. Den vestlege toppen nærast sentrum er det mest vanlege turmålet, og er 649 moh., medan Instehornet knapt 400 m mot aust er 652 moh. Fjellet dominerer utsikta rett sør for Volda sentrum, og toppen byr på flott utsikt over Volda sentrum, bygder, fjordar og fjell rundt. 

Rotsethornet er eit populært turmål, men den vanlege ruta rett opp frå Volda sentrum er såpass bratt at det er lagt ut tau til å halde seg fast i på dei brattaste kneikane. Ein kan parkere ved opninga av Rotsethorntunnelen på Riksveg 651. Turvegen går oppom tunellopninga og opp til Kalsethola. Derifrå går råsa forbi ein telelink og opp gjennom bratt skog til utsiktsplassen Aksla. Vidare i slakkare terreng opp til den vestre toppen, 649 moh. Turen ned kan gjerne gå via utsiktspunktet Toskegjølet, Instehornet og vidare ned Litledalen til turvegen rundt Rotevatnet. 

Å gå på Rotsethornet den motsette vegen er lenger, men ruta går her i eit langt enklare terreng. Ein startar då frå den sørlegaste vika av Rotevatnet. Ved turvegen står det skilt med Rotsethornet, og ein følgjer traktorveg eit stykke opp Litledalen. Deretter går stien bratt opp, men ein er snart oppe på fjellryggen, og ser ned i Austefjorden på andre sida. Råsa følgjer deretter ryggen til toppen.

Fjellet har namnet etter garden Rotset som ligg nedanfor fjellet på nordsida mot Volda sentrum.

Fjellet er ikkje ufarleg, og her har dei siste åra skjedd to dødsulykker under nedstiging frå fjellet, der personar har kome bort frå den vanlege ruta frå toppen og ned til sentrum, og falle i det bratte og vanskelege terrenget. Viss ein følgjer den merka råsa er det likevel ikkje nokon grunn til å la vere å vitje toppen.

## Bakgrunnsstoff
* Standal, Helge J., Jon Hagen og Gunnar Wangen: *Fotturar på Sunnmøre*, 1999, ISBN 82-992081-2-2
* Rundskue frå toppen av Rotsethornet  ved Leif Roar Strand, vitja 23. november 2010.
Kommunikasjonssatellitt

Ein **kommunikasjonssatellitt** er ein kunstig satellitt som er plassert ute i verdsrommet for å mogleggjere telekommunikasjon mellom store avstandar på jordkloden. Det kan vere frå ein verdsdel til ein annan, eller frå land til sjø.

Kommunikasjonssatellittar blir nytta til telefoni, radio- og fjernsynsoverføyringar, internett, amatørradio og ulike militære føremål.
Tornsongar

**Tornsongaren** (*Curruca communis*) er ein fugleart i songarfamilien. 

## Utsjånad og lyd
Fuglen er 13-15 cm lang og veg 12-17 gram. Oversida er gråbrun, vengane raudbrune og undersida er lyst beige. Den livlege fuglen har tynn kvit augering, relativt lang stjert og beige bein. Hannen har grått hovud og kvit strupe. Hoa har mindre utprega fargar rundt hovudet, meir som resten av kroppen.

Songen er ein serie knirkande lydar. Liknar litt på buskskvetten sin song, ein art med eit liknande val av habitat. Elles kan ein stundom høyre ein kort snerrande lyd.

## Utbreiing
Fuglen er vanleg i det meste av Europa, unnateke Nord-Skandinavia. Utbreiinga strekker seg frå dei britiske øyane i vest til Tian Shan i Kina i aust, og frå Marokko i sør til polarsirkelen i nord. Fire underartar er skildra innanfor dette området. I Vest-Europa er det nominatunderarten *communis* som hekkar.
I Europa reknar ein med 14-25 millionar hekkande par. Turke i Sahel-området på 1960-talet gjorde at bestanden i Europa gjekk dramatisk attende, og botnen vart nådd i 1973-1974. Sidan har talet på fuglar auka.

## Biotop og utbreiing i Noreg
Tornsongaren lever i opne område med busker og kratt med frodig undervegetasjon. Han føretrekk kulturlandskap. I Noreg er han vanleg i låglandet i Sør-Noreg til og med Trøndelag, med hovudutbreiinga langs kysten. Han finst spreitt i Nordland til polarsirkelen. 50-300 tusen par hekkar i landet. 

## Føde
Tornsongarar et insekt og insektlarver, edderkoppar og bær.

## Hekking
Reiret, som vert bygd av gras, røter, hår og strå, er skålforma og vert plassert nær marka i tette vekstar. Hoa legg 4 til 5 egg. Gauken legg i blant egg i tornsongarreiret.

## Trekkvanar
Dei første fuglane flyg sørover allereie i slutten av juli, og hausttrekket kulminerer i slutten av august. 
Nominatunderarten overvintrar i Vest-Afrika mot aust til Sudan, Kongo, Uganda og sørover til Botswana. Det ser ut til at dei fleste tornsongarane har ei sørleg og sørvestleg trekkretning når dei flyg frå Noreg om hausten.
Vårtrekket frå Afrika byrjar i mars, og dei første fuglane kjem til hekkeplassane i Noreg i slutten av april. Dei fleste kjem utover i mai.

## Galleri

Nederlandsche_vogelen_(KB)_-_Sylvia_communis_(096b).jpg|Tornsongaren i *Nederlandsche Vogelen*, Vol. 2 (1789)
Cuculus canorus canorus MHNT.ZOO.2010.11.150.38.jpg|Egg av gauk (*Cuculus canorus canorus*) og tornsongar.


## Kjelder
* *Norsk fugleatlas*, Norsk Ornitologisk Forening, 1994.
;Referansar

## Bakgrunnsstoff
*
Firkantkurve

Ei **firkantkurve** er ei kurveform som periodisk vekslar mellom to nivå. Ei perfekt firkantkurve ville ha uendeleg stor bandbreidd, så fysiske storleikar, som spenning, straum, lydtrykk osv. er perfekte firkantkurver. Ei firkantlydbølge vert av dei fleste opplevd som hard og noko ubehageleg, ikkje ulikt lyden som oppstår når ein bles hardt i til dømes ein trompet. 

## Bruk
Firkantkurver spelar ein sentral rolle i matematiske fag som digital signalhandsaming, telekommunikasjon, kybernetikk, osv. Klokkesignalet i digitale krinsar er tilnærma firkantkurver, med konstant frekvens. Binære signal i digital elektronikk endrar òg verdi svært snøgt og har steile flankar, men tidspunktet for nivåendringane avheng av informasjonen dei representerer, så dei er ikkje reine firkantkurver. Eit anna døme på praktisk bruk er linjekodar, som til dømes manchesterkoding, som vert nytta for å overføra bitsekvensar i basebandet.

## Kjelder
Behind Blue Eyes

«**Behind Blue Eyes**» er ein song skriven av Pete Townshend frå The Who for prosjektet *[[Lifehouse]]*. Prosjektet vart aldri noko av og songen kom først ut på albumet *[[Who's Next]]* frå 1971 i lag med fleire andre songar laga for prosjektet. Songen er ein av dei mest kjende innspelingane til The Who og har vorte spelt av mange andre bandet, mellom anna Limp Bizkit i 2003.

## Oversyn

Songen er ein av dei mest kjende songane til The Who. Han startar med akustisk gitar og vokal, etter kvart bassgitar og harmonivokal og til slutt vert han ein fullskala rockesong før songen vert like roleg i avslutninga som i starten. Songar som var delte i forskjellige seksjonar som dette var eit varemerke for Townshend på denne tida. Gitarriffet mot slutten av songen vert òg nytta etter mellomspelet i songen «Won't Get Fooled Again», og kanskje var det meint å vere ei lenkje mellom desse to då songane var meint som ein del av ein rockeopera.

Utgåva av «Behind Blue Eyes» som kom med på *Who's Next* var faktisk den andre innspelinga bandet gjorde av songen. Ei tidlegare utgåve kom med som bonusspor på CD-utgåva av albumet med Al Kooper på hammondorgel. Pete Townshend har òg spelt inn songen to gonger som soloartist, ein gong (den orignale demoen av songen) kom med på albumet *[[Scoop]]*. Demoen og ei nyare innspeling med orkesterakkompagnement finst på *The Lifehouse Chronicles*.

Bandet spelte òg inn ei alternativ studioutgåve som er litt forskjellig frå orignalen her og der. Denne songen er på den nymastra utgåva av *Who's Next*.

## Medverkande
*Roger Daltrey – solovokal
*Pete Townshend – akustisk og elektrisk gitar, korvokal
*John Entwistle – bass, korvokal
*Keith Moon – trommer

## Salslister

## Andre utgåver

### Limp Bizkit

«Behind Blue Eyes» vart spelt av Limp Bizkit på albumet *[[Results May Vary]]* frå 2003. Songen vart opphavleg gjeve ut for filmen *[[Gothika]]* med Halle Berry i hovudrolla. Teksten til songen vart kraftig endra av Limp Bizkit.

### Salslister
#### Vekeslister

#### Årslister

### Salstrofé

### Andre artistar
Andre som har spelt songen er Bryan Adams, Sheryl Crow, Testudo, Ian Stuart Donaldson, Jon English, Suzanne Vega, Silvertide og The Chieftains.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Behind Blue Eyes|Behind Blue Eyes]]» frå , den 30. juni 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Bathurstøya i Canada

**Bathurstøya** er ei av Elisabetøyane i Nunavut-territoriet i Canada. Ho har ei flatevidd på 16042 kvadratkilometer. Ho ligg vest for Cornwallisøya og Devonøya, og aust for Melvilleøya. Øya er folketom.

## Natur
Øya er lågtliggande, få stader ligg høgare enn 300 moh. Høgste punktet er 412 moh. og ligg på Stokesfjellet. Godt jordsmonn gir grunnlag for ein vegetasjon av lav, mose, gras og dvergbuskar, som ofte dannar vide våtmarker. Dyre- og fuglelivet er frodigare enn på andre øyar i det kanadiske Arktis. Om lag 30 fugleartar hekkar på øya, mest vadefugl. Mellom andre polarsymjesnipe og ringgås. Karibu finn rikeleg med næring, isbjørn er om sommaren på vandring over øya.

Polar Bear Pass National Wildlife Area ligg på øya, så vel som den føreslegne Tuktusiuqvialuk nasjonalpark.

Den magnetiske nordpolen på jorda kryssa i 1960-70-åra Bathurstøya i nordleg retning.

## Historie
Brooman Point på austkysten av Bathurstøya var kring år 1000 ein buplass for folk av Thulekulturen, rimelegvis ei tid med eit varmare klima. Bathurstøya vart kjend for europearar etter ho vart oppdaga av William Parry sin ekspedisjon i 1819. Denne kalla øya opp etter Storbritannias dåverande krigs- og koloniminister, Henry Bathurst.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bathurst Island|Bathurst Island]]» frå , den 30. juni 2009.*
Kontrafagott

**Kontrafagott** er det djupaste instrumentet i treblåsefamilien. Instrumentet er fyrst og fremst brukt i store symfoniorkester, og har ein svært avgrensa sololitteratur. Eit eksempel på kontrafagotten som solo-instrument i symfoniorkesteret finst i Maurice Ravels *Gåsemor* (*Ma mere l'oye*). Han har òg framståande parti i bl.a. Ravels Klaverkonsert for venstre hand, og i operaene *[[Salome]]* av Richard Strauss og «Wozzeck» av Alban Berg. Kontrafagotten kling éin oktav under den vanlege fagotten (Sub-kontra Bb/A - c1), og har ein djup, litt celloaktig klang. 

## Historie

Dei eldste kontrafagottane stammar frå midten av 1700-talet. Joseph Haydn var den fyrste viktige komponisten som skreiv eigne stemmar for kontrafagott, f.eks. i *[[Skapinga av Haydn|Skapinga]]*. Seinare har komponistar som Ludwig van Beethoven, Johannes Brahms, Claude Debussy, Maurice Ravel, Igor Stravinskij og Dmitrij Sjostakovitsj brukt kontrafagotten mykje i orkestermusikken. På den andre sida har andre store komponistar som f.eks. Wolfgang Amadeus Mozart, Peter Tsjaikovskij og Jean Sibelius ikkje brukt instrumentet i det heile tatt.

Instrumentet har som andre treblåseinstrument gjennomgått ein kontinuerleg utvikling i både klang, intonasjon og tekniske moglegheiter. Først dei siste tiåra på 1900-talet oppstod ein viss sololitteratur for instrumentet. Susan Nigro har spelt inn fleire soloplater på kontrafagott, og i 2006 uroppførte Lewis Lipnick ein kontrafagottkonsert av Kalevi Aho med Bergen Filharmoniske Orkester. Ein komponist som har gitt tydelege bidrag til kontrafagottlitteraturen er norske Terje Bjørn Lerstad.

## Materiale
Kontrafagottar blir laga av lønnetre. Det har opp gjennom historia vore gjort eksperiment med andre tresortar, alt frå pappmasjé til messing. I Frankrike blei kontrabass-sarrusofoner i ein periode brukt i staden for kontrafagott i orkesteret, derfor er ein del av dei stemmene som i dag blir spelt på kontrafagott, f.eks. i verk av Debussy, eigentleg skrivne for kontrabass-sarrusofon. Kontrafagott er eit dyrt instrument, og dei fleste er eigd av profesjonelle orkester og musikkhøgskular og konservatorium. Det er ikkje vanleg å ha kontrafagott i korps og amatørorkester, sjølv om det finst unntak.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kontrafagott|Kontrafagott]]» frå , den 30. juni 2009.* 

## Bakgrunnsstoff
* contrabassoon.org  - Ressursar for kontrafagott
Wiyot

**Wiyot** er eit utdøydd algisk språk som tidlegare blei tala av wiyot-folket, ei innfødd amerikansk folkegruppe med 450–800 medlemer, som bur i det nordvestlege California i USA. Den siste talaren døydde i 1962.

## Bibliografi

* Campbell, Lyle. (1997). *American Indian languages: The historical linguistics of Native America*. New York: Oxford University Press.

* Dixon, Roland; & Kroeber, Alfred L. (1913). New linguistic families in California. *American Anthropologist*, *5*, 1-26.

* Elsasser, Albert B. (1978). Wiyot. In R. F. Heizer (Ed.), *California* (pp. 153-163). Handbook of North American Indians (Vol. 8) (W. C. Sturtevant (Ed.)). Washington, D. C.: Smithsonian Institution.

* Goddard, Ives. (1975). Algonquian, Wiyot, and Yurok: Proving a distant genetic relationship. In M. D. Kinkade, K. L. Hale, & O. Werner (Eds.), *Linguistics and anthropology in honor of C. F. Voegelin* (pp. 249-262). Lisse: Peter de Ridder Press.

* Goddard, Ives. (1979). Comparative Algonquian. In L. Campbell & M. Mithun (Eds.), *The languages of native America: Historical and comparative assessment* (pp. 70-132). Austin: University of Texas Press.

* Goddard, Ives. (1990). Algonquian linguistic change and reconstruction. In P. Baldi (Ed.), *Linguistic change and reconstruction methodology* (pp. 99-114). Berlin: Mouton de Gruyter.

* Haas, Mary R. (1958). Algonkian-Ritwan: The end of a controversy. *International Journal of American Linguistics*, *24*, 159-173.

* Michelson, Truman. 1914. Two alleged Algonquian languages of California. *American Anthropologist*, *16*, 361-367.

* Michelson, Truman. 1915. Rejoinder (to Edward Sapir). *American Anthropologist*, *17*, 4-8.

* Mithun, Marianne. (1999). *The languages of Native North America*. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-23228-7 (hbk); ISBN 0-521-29875-X.

* Sapir, Edward. 1913. Wiyot and Yurok, Algonkin languages of California. *American Anthropologist*, *15*, 617-646.

* Sapir, Edward. (1915)a. Algonkin languages of California: A reply. *American Anthropologist*, *17*, 188-194.

* Sapir, Edward. (1915)b. Epilogue. *American Anthropologist*, *17*, 198.

* Teeter, Karl V. (1964)a. Algonquian languages and genetic relationship. In *Proceedings of the ninth international congress of linguists* (pp. 1026-1033). The Hague: Mouton.

* Teeter, Karl V. (1964)b. *The Wiyot language*. University of California publications in linguistics. Berkeley: University of California Press.

## Fotnotar
Yurok

**Yurok** er eit algisk språk som blir tala av rundt 280 medlemer av yurok-folket, ei innfødd amerikansk folkegruppe på 3000–4500 menneske i det nordvestlege California i USA. Talarane går over til engelsk, og alle dei som framleis talar språket, er eldre vaksne.

## Bibliografi

* Blevins, Juliette, The Phonology of Yurok Glottalized Consonants: Segmental Fission Under Syllabification, *International Journal of American Linguistics*, 69:4, 2003.

* Robins, R. H. 1958: *The Yurok language: Grammar, texts, lexicon*. University of California Publications in Linguistics 15. Berkley: University of California Press
* Swadesh, Morris, *Wiyot and Yurok: A Preliminary Study* in Studies in Californian Linguistics, University of California publications in Linguistics, Vol.34, Berkeley and Los Angeles, University of California press, 1964.

## Fotnotar
Johannes Pedersen Aga

**Johannes Pedersen Aga** () var ein framståande tidleg stortingsmann, forutan gardbrukar, lensmann og forlikskommisær frå Aga i Ullensvang. Aga har namnet sitt frå ein gamal gard i Ullensvang herad i Hordaland som har vore busett sidan steinalderen. Det gamle klyngetunet på Aga har vorte teke vare på, og er i dag eit friluftsmuseum som vert kalla Agatunet.

Aga vart vald til Stortinget i 1818 og 1824, og var med i deputasjonen til kroninga av kong Karl Johan i Stockholm. I 1822 fekk han medaljen for borgardåd. Han var kjend for den vide krinsen han hadde av kjenningar og for eit sterkt, men sindig engasjement. Aga var svært respektert både i politiske kretsar og lokalt. Spesielle hjartesaker var folkeopplysing og betring av landbruksteknikkar.

I 1792 planta Johannes Aga de to fyrste gravensteinsaplane i Hardanger, som seinare vart opphav til fleire tusen nye tre. Trea vart handla inn frå Hamburg og kjøpmann Bøschen i Bergen. Aga si satsing på eple vert rekna som starten på moderne fruktdyrking i området. Aga fekk òg tak i artar heilt frå Frankrike.

*"Den sidste af de 2 Gravenstensapler, som far i 1792 plantede inde i Nyegaren, blæste ned i en Storm i November, efter at den også i Høst havde baaret Frugt. Disse 2 Gravenstensapler var de første som kom til Norge, ialfald til Bergens Stift, og blev av Far gjennom en Kjøbmand Bøschen i Bergen anskaffede fra Hamburg. Disse Trær og deres mange tusinde Afkom haver skaffet Bygderne vakre Indtægter."*
Son til Aga, Johannes Johannesson Aga i 1890.

Aga var far til Johannes Johannesen Aga og Lars Johannesen Aga.

## Kjelder

* Opplysninga om Frankrike og sitatet er henta frå ein informasjonsplakat på Tingstova på Utne.
* Artikkelen byggjer på «:no:Johannes_Pedersen_Aga» frå , den 1. juli 2009.'' 
* Artikkel om Aga i Salmonsens Konversationsleksikon
* Artikkel om bondeætta Aga i Store Norske Leksikon
*
Niels Hertzberg

**Niels Hertzberg** () var ein norsk teolog. Størstedelen av prestegjerninga si utførte han i det som i dag er Ullensvang herad i Hardanger i Hordaland.

Hertzberg var presteson, fødd på Finnås, som i dag ligg i Bømlo kommune. I 1776 byrja Hertzberg på Bergens Katedralskole, og i 1778 på Universitetet i København. Han avla teologisk embetseksamen i 1783, og fekk tittelen Cand.theol. I 1786 vart han sokneprest i Kvinnherad, og i 1803 tok han stillinga i Kinsarvik (i dag Ullensvang). Her skulle han verta verande til han døydde. 

Frå 1810 til 1832 hadde Hertzbertg stillinga som prost i Hardanger og Voss. Han representerte Søndre Bergenhus amt på Stortinget i 1814, der han inntok ei stri haldning mot Sverige. Hertzberg var elles opplysningsprest, særleg interessert i naturvitskap, jordbruk, landmåling og han var ein framifrå pedagog. Den 18. august 1812 vart Hertzberg saman med botanikaren Christen Smith og J. Fr. Schouw dei fyrste til å klatra opp på Hårteigen. I 1815 grunnla han eit eige bibelselskap i Ullensvang, som etter 20 år hadde delt ut 600 - 700 biblar og nytestamente. Forkynninga hans var ortodoks.

I 1806 vart Hertzberg medlem av Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab i Trondheim for den vitskaplege innsatsen sin . I 1811 fekk han Ridderkorset av Dannebrogordenen. Niels Hertzberg var ein av mange som gjekk til åtak på Johan Sebastian Welhaven sitt dikt «Norges Dæmring». Welhaven svara på åtaket med å skriva diktet *«Til Provst Nils Hertzberg»*.

Hertzberg vart far til statsråden Nils Hertzberg.

## Utgjevingar
* *Provst Peder Harboe Hertzbergs Biographie*, København 1803
* *Noget om Vaccinationen eller Frelsekopperne i Søndre Bergenhuus Amt i Norge, København 1803*
* *Femten Aars meteorologiske Iagttagelser, affattede i Tabeller, tilligemed nogle deraf foranledigede Anmærkninger*, Kristiania 1813
* *Noget om Kingservigs Præstegjeld*, Kristiania 1817-18
* *Oversættelse med Anmærkninger af det Interessanteste af W.H. Breton: 'Excursions in New South Wales, western Australia and Van Diemens Land During the Years 1830, 31, 32, 33'. Med Fortegnelse over hvad Oversætteren har ladet trykke og hans Selv-Biographie*, Bergen 1835
* (*Posthumt:) Af Provst Nils Hertzbergs Optegnelser fra Ullensvang i Hardanger*, Bergen 1902 

## Kjelder
* Store Norske Leksikon om Niels Hertzberg
* Utdjupande artikkel om Niels Hertzberg. Forfattar: Arne Bugge Amundsen.
* Wikipedia sin artikkel om Hårteigen.
*
Maskesule

**Maskesule** (*Sula dactylatra*) er ein stor sjøfugl i sulefamilien, *Sulidae*. Denne arten hekkar på øyane i tropiske hav, spesielt på Galapagosøyane, men ikkje i det austlege Atlanterhavet, og i det austlege Stillehavet der han er erstatta av nazcasule, *Sula granti*.

Dette er den største sula, på 81-91 cm lengd, ca. 152 cm vengespenn og 1,5 kilogram kroppsvekt. Vaksne individ er kvite med spisse svarte venger, ein spiss svart hale, og ei mørkgrå maske i andletet. Kjønna er nokså like, men hannen har gult nebb, hoa meir grønleg, gult nebb; under hekkesesongen har hoene ein flekk med berr, blåleg hud på undersida av nebbet. Ungfuglar er brunlege på hovudet og oversida, med ein kvit undergump og krage. Undersida er kvit. Vaksen fjørdrakt veks ut over to år. 

Maskesula er stille på sjøen, men helser med eit tynnt kviskrande kall i reirkoloniane. Medan dei oppheld seg i kolonien viser dei eit breitt spekter i lyd med kvesing og snadring.
  
## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:|en:]]» frå , den 10. juni 2012.* 
 

## Bakgrunnsstoff
Algiske språk

**Algiske språk** er ein familie av amerikanske urfolkspråk i Nord-Amerika som omfattar algonkinske språk og to små språk i det nordvestlege California, wiyot og yurok. Slektskapen mellom wiyot og yurok og dei algonkinske språket blei påvist av den amerikanske lingvisten Edward Sapir. Den algiske språkfamilien har tre hovudgreiner:
* 1. **[[Wiyot]]** ✝
* 2. **[[Yurok]]**
* 3. **[[Algonkinske språk]]**
Då slektskapen mellom wiyot og yurok blei påvist, blei dei slegne i hop i ein familie med namnet *ritwansk* (engelsk *Ritwan*), men det viser seg at dei to språka ikkje står nærmare kvarandre enn kvart av dei står algonkinsk, så det finst ikkje noko grunnlag for å klassifisere dei saman som ritwansk.

## Fotnotar
Kuhegre

**Kuhegre** (*Bubulcus ibis*) er ein kosmopolitisk art av hegrar i tropane og i subtropiske og varme, tempererte soner. Trass likskapen med egrettar i slekta *Egretta*, er kuhegre nærast i slekt med hegrar som til dømes gråhegre i *Ardea*. Det opphavlege utbreiingsområdet til denne arten var delar av Asia, Afrika og Europa, men området har auka mykje snøgt etter ei vellykka kolonisering av store delar av verda. 

## Skildring
 
Kuhegren er ein kompakt, kvit fugl pynta med brungule fjør i hekkesesongen. Han hekkar i koloniar, vanlegvis nær vatn og gjerne i område med andre vadefuglar. Reiret er ei plattform av kvistar i tre eller buskar. Ulikt dei fleste andre hegrar, finn han føde i relativt tørre habitat på grassletter, ofte følgjer han storfe eller andre store pattedyr der, fordi insekt og små virveldyr blir jaga opp og blir enkle byttedyr for hegren. Nokre populasjonar av kuhegre er trekkfuglar og andre spreier seg etter hekkesesongen. 

Det er få predatorar som jaktar vaksne kuhegrar, men både fuglar og pattedyr kan åtake reir, og ungar kan gå tapt som følgje av matmangel, mangel på kalsium eller etter uro frå andre store fuglar. Denne arten fjernar flått og fluger frå storfe, og har vore involvert i spreiing av dyresjukdommar der flått er smitteberarar. Fuglane kan kollidere med fly og vere ein tryggleiksrisiko ved flyplassar.

 Dette er ein tettvaksen hegre med vengespenn på 88-96 centimeter, 46-56 cm i kroppslengd og han veg 270-512 gram. Halsen er relativt kort og tjukk, solid nebb, og ei luta haldning. Vaksne fuglar utanfor hekkesesongen har i hovudsak kvit fjørdrakt, gult nebb og grågule føter. Hekkedrakta hos den vestlege underarten har oransjefarga fjør på rygg, bryst og krone. Nebb, bein og irisar er raude i ein kort periode før paring. Kjønna er like, men hannfuglar er marginalt større og har litt lengre pyntefjør enn hoer; ungfuglar får ikkje farger i fjørdrakta og har svart nebb.
   
Tre underartar av kuhegre er skildra: den vestlege forma *B. i. ibis*, ein austleg underart i Asia og Australia, *B. i. coromandus*, og somme aksepterar også ein underart på Seychellane, *B. i. seychellarum*. Den austlege underarten skil seg frå den vestlege i hekkedrakta. Den oransje eller brungula farga blir meir gyllen, dei farga fjøra strekkjer seg ned til kinn og hals. Dessutan er nebb og tars er litt lengre i gjennomsnitt enn hos den vestlege underarten. *Seychellarum* er mindre og har kortare venger enn dei andre to formene. Han har kvit kinn og hals, som hos *B. i. ibis*, men hekkedrakta er gyllen som hos *B. i. coromandus*.

Plasseringa av augo hos hegren gjev dei eit vidt synsfelt, og fysiologiske studiar tyder på at arten kan vere i stand til nattleg aktivitet. På grunn av tilpassinga dei har gjort for å ta føde på land har dei mista evna som slektningane på våtland har til å korrigere nøyaktig for lysbryting gjennom vatn.
  
Denne arten er i stor grad stille, men kan gje rolege «rikk-rakk»-kall i hekkekolonien.
 
## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cattle Egret|Cattle Egret]]» frå ,  den 1. juli 2009.*  

## Bakgrunnsstoff
Rosenkakadu

**Rosenkakadu** eller **rosenkakadue** (*Eolophus roseicapilla*) er ei av dei mest vanlege og mest utbreidde kakaduene. Ein finn dei i opne landskap over store delar av fastlands-Australia.

Arten er endemisk for Australia inklusive Tasmania, der den karakteristiske rosa og grå fjørdrakta og den modige og framtredande åtferda gjer fuglen til eit kjent syn på landsbygda og aukande grad òg i urbane område. Rosenkakadu synast å ha tatt føremon av endringar i landskapet etter at den europeiske koloniseringa skjedde og kan ha tatt plassen til den sjeldne fagerkakadu, *Cacatua leadbeateri* i delar av området.

Rosenkakadu har ei bleik grå til medium grå overside, eit rosa andlet og bryst, og ein lys rosa fjørtopp. Kjønna skil seg generelt på eit punkt, augefarga. Hannar har ein mykje mørk brun, nesten svart iris, medan hoer har mellombrun til raud iris. Typiske er desse fuglane er ca. 35 centimeter lange, og veg mellom 300 og 400 gram.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Galah|Galah]]» frå ,  den 1. juli 2009.*  

## Bakgrunnsstoff
Allison i Texas

**Allison** er eit utanforliggjande område nordaust i Wheeler County i Texas i USA. Han vart grunnlagd i 1929 som ein stoppestad for Panhandle and Santa Fe Railway og byen vart kalla opp etter direktøren for jernbanelinja, R. H. Allison. Byen hadde flest innbyggjarar i 1941 med 200. I 2000 hadde han om lag 135 innbyggjarar. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Allison, Texas|Allison, Texas]]» frå , den 1. juli 2009.*
Palmekakadu

**Palmekakadu** eller **palmekakadue** (*Probosciger aterrimus*) er ein stor oskegrå til svart papegøyefugl i kakadufamilien. Fuglen er monotypisk i slekta *Probosciger*. 

Palmekakadua har distribusjon i regnskog og i skoglandskap i Ny-Guinea og nordlege Queensland i Australia. Ho måler ca. 55-60 cm i lengd og veg mellom 500-1&nbsp;000 gram. Dette er ein særeigen fugl med ein stor fjørtopp og har eit av dei største nebba blant papegøyar, berre hyasintara i sentrale Sør-Amerika har større. Det kraftfulle nebbet gjer palmekakadua i stand til å knekke nøtter og ete frø som andre artar har problem med å meistre tilgangen til. Konstruksjonen er uvanleg ved at under- og overnebbet ikkje passar saman, slik at tunga kan halde ei nøtt mot overnebbet mens undernebbet arbeider for å opne ho. Palmekakaduer har også karakteristiske raude kinnflekker som skiftar farge når fuglen er skremt eller er opphissa.

Palmekakadua har fire måtar å kommunisere med lyd på, inkludert eit «hallo»-kall som er overraskande menneskeleg. Det finst ulike dialektar gjennom leveområdet for arten. Fuglen har ei unik framsyning kor fuglen, vanlegvis hannen, trommar med ei stor grein mot eit daudt tre. Det lagar eit støynivå som kan høyrast opptil 100 meter unna. Ein trur hofuglar kan vurdere kvaliteten på reir hòla etter resonansen som tromminga skaper.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Palm Cockatoo|Palm Cockatoo]]» frå ,  den 1. juli 2009.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Storfregattfugl

**Storfregattfugl** (*Fregata minor*) er ein vidt spreidd sjøfugl i fregattfuglfamilien. Store hekkekoloniar av denne arten finst i Stillehavet inkludert Galapagosøyane og Indiahavet, i tillegg til ein populasjon i Sør-Atlanteren.

Storfregattfugl er ein lettbygd, stor fugl, opptil 105 cm lang, og med overvegande svart fjørdrakt. Arten viser kjønnsdimorfisme; hoer er større enn vaksne hannar og har kvitfarga hals og bryst, og skulderfjøra hos hannen har ein lillagrøn glans. I hekkesesongen vil hannen blåse opp ein raud strupesekk.

Arten lever av fisk som dei tar i flukt frå havoverflata, oftast flygefisk, og medmerkar i kleptoparasittisme, men sjeldnare enn andre fregattfuglar. Dei finn føda i pelagiske farvatn innanfor 80 km frå hekkekolonien eller kvileområde.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Great Frigatebird|Great Frigatebird]]» frå ,  den 1. juli 2009.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Tangent

Ein **tangent** eller ei **tangentlinje** til ei kurve er i geometri ei rett linje som i kva punkt som helst på kurva «berre akkurat rører» kurva i dette punktet. Punktet vert kalla **tangentpunkt**. Ei tangentlinje til eit punkt på ei kruve går «i same retning» som kurva, og er på den måten den beste rettlinja tilnærminga til kurva i dette punktet. Den same definisjonen gjeld for romkurver og kurver i eit *n*-dimensjonalt euklidisk rom.

På liknande måte er eit **tangentplan** til ei flate i eit visst punkt det planet som «berre akkurat rører» flata i dette punktet. Tangenten er eit av dei mest grunnleggjande omgrepa i differensiell geometri og har vorte mykje generalisert. 

Ordet «tangent» kjem frå det latinske *tangere*, som tyder «å røre» eller «tøtsje». 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tangent|Tangent]]» frå ,  den 1. juli 2009.*
Kartesisk koordinatsystem

I det **kartesiske [[koordinatsystem]]et** (òg kalla **rektangulært koordinatsystem**) er koordinataksane vinkelrett på kvarandre. I to dimensjonar er det vanleg å kalle desse for x- og y-aksen. x-koordinaten vert kalla *[[abscisse]]* og y-koordinaten *[[ordinat]]*. Den tredje dimensjonen går då eventuelt langs z-aksen.

Det kartesiske koordinatsystemet vart først nytta av Rene Descartes, som har gjeve namnet.

Koordinatane til eit punkt i eit kartesisk koordinatsystem er bestemt av projeksjonen ned på kvar av koordinataksane.  Punktet kan derfor reknast ut frå koordinatane ved å ta lineærkombinasjonen av dei kartesiske basisvektorane, vekta med koordinatane.

I tillegg til kartesiske koordinatar, kan eit punkt verte gjeve i polare, sylindriske eller sfæriske koordinatar.

## Døme
Eit punkt i planet kan spesifiserast eintydig ved å gje to verdiar, x- og y-koordinaten.  For å gje to verdiar samstundes er det vanleg å nytte vektornotasjon, då skriv ein:

 v = [x,y]  for å uttrykke kvar punktet  v  ligg.

## Sjå òg
*Lineær algebra
*Vektor
*Basis
*Sylindrisk koordinatsystem
*Polarkoordinatsystem
*Sfærisk koordinatsystem

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kartesisk koordinatsystem|Kartesisk koordinatsystem]]» frå ,  den 1. juli 2009.*
Edvald Boasson Hagen

**Edvald Boasson Hagen** () er ein norsk syklist frå Rudsbygd i Lillehammer som syklar for det sørafrikanske prokontinentallaget MTN-Qhubeka. Han sykla tidlegare for det britiske laget Team Sky i fem sesongar frå 2010 til 2014, og det amerikanske laget HTC-Highroad i to sesongar frå 2008 til 2009. Han har utmerka seg med ei rekkje topp-plasseringar, mellom anna med ei sølvmedalje frå verdsmeisterskapen i landevegssykling i 2012. Boasson Hagen blir rekna som ein «allrounder», men er særleg sterk som temporyttar og sprintar. Han er òg ein god brusteinsryttar, og er i tillegg kjend for sine kvalitetar som brotryttar. 

På ein pressekonferanse 27. august 2014 vart det kunngjort at Edvald Boasson Hagen hadde inngått ein toårskontrakt med MTN-Qhubeka. Boasson Hagen kjem dermed til å sykle for det sørafrikanske laget i 2015 og 2016, der han er tiltenkt ei kapteinsrolle i laget.

## Karriere
### Amatørkarriera
I 2005 vann Boasson Hagen den siste etappa i Fredsrittet. Han sykla ford et norske sykkellaget Team Maxbo Bianchi i 2006 og 2007. I 2006 vann han åtte sykkelritt, deriblant tre etappar i Tour de l'Avenir (også kalla «ungdommens Tour de France») i Frankrike. Under verdsmeisterskapen i landevegssykling i Salzburg same år, deltok han som den yngste ryttaren i U23-temporittet, der han sykla inn til ein sterk femteplass. I landevegsrittet i samme meisterskap blei han nummer ni.

I 2007 vann han heile 15 ritt, både etappe- og samanlagtsigrar. I tillegg blei han mellom anna norsk meister i temposykling. Same år skreiv han kontrakt med (dåverande) T-Mobile (seinare Team Columbia / HTC Highroad). 

### Proffdebut

Sesongen 2008 vart innleia med femteplass på prologen i Tour of California. I mars følgde han opp med si fyrste proffsiger på tempoetappen (8,3 km) i Critérium International. Den første ProTour-sigeren hans kom 26. august 2008 på den 6. etappen av Eneco Tour. Nokre veker seinare vann han også tre etappar i Tour of Britain.

### 2009-sesongen
Framgangen fortsette i 2009. 8. april vann han semi-klassikaren Gent-Wevelgem. Han debuterte i Grand Tour-samanheng i mai 2009 i Giro d'Italia, der laget hans vann den innleiande lagtempoetappen. Den 15. mai vann han den 7. etappen, i tillegg til at han blei nummer to på den sjette og åttande etappen, og nummer tre på den siste tempoetappen. I august kjempa han lenge i toppen under Polen rundt. Han tok to etappesigrar, og enda til slutt på tredjeplass samanlagd. Ti dagar seinare var det Eneco Tour. Her vann han to etappar, var på pallen på ytterlegare fire av dei åtte etappane, og tok samanlagdsigeren med klar margin. Under Tour of Britain vann han fire etappar på rad og tok samanlagdsigeren.

Edvald Boasson Hagen hamna på sjetteplass på UCI-rankinga for 2009.

## Kjelder
* http://www.procyclingstats.com/rider/Edvald_Boasson_Hagen

**Referansar**

## Bakgrunnsstoff
*Edvald.no - Offisiell heimeside frå støtteapparatet 
*Profil på Cyclingwebsite.net 
*Cruising into the ProTour, Norwegian style - intervju i cyclingnews.com, august 2007
Galloromanske språk

**Galloromanske språk** er ei grein av dei romanske språka som omfattar fransk, oksitansk, frankoprovençalsk og fleire andre språk som vert snakka i det moderne Frankrike og det nordlege Italia. Saman med dei iberoromanske språka og dei retoromanske språka, utgjer galloromanske språka ein del av dei italovestlege språka.

Liksom alle romanske språk er dei galloromanske språka utgått frå latin. Dei har utvikla seg frå eit galloromansk urspråk som vart talt i Gallia mellom 300- og 800-talet.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Galloromanske språk|Galloromanske språk]]» frå ,  den 31. mars 2012.*
Kjellfrid

**Kjellfrid** er eit kvinnenamn sett saman av dei opphavleg norrøne namnedelane Kjell, 'hjelm', 'kjele' (frå *ketell*) og frid, 'vakker, elska' (frå *frjá*). Kjellfrid har namnedag den 2. juli. **Kjellrid** og **Kelfrid** er andre norske variantar av namnet.

## Bakgrunnsstoff
* nordicnames.de
Kjartan

**Kjartan** er eit nordisk mannsnamn av irsk opphav, med tydinga 'sjøkrigar'. Kjartan har namnedag den 2. juli.

Ein har brukt namnet på Island sidan 1000-talet. Det har vore i bruk i Noreg sidan 1800-talet. 

Kjartan Ólafsson opptrer i soga om Laksdølane

## Namneberarar
* Kjartan Mohr (1899-1979), færøysk politikar
* Kjartan Slettemark (1932-2008), svensk-norsk kunstnar
* Kjartan Fløgstad (f. 1944), norsk forfattar
* Kjartan Longva (f. 1944), norsk lokalpolitikar og ordførar
* Kjartan Kristiansen (f. 1963 ), norsk artist
* Kjartan Eide (f. 1971), norsk komiker og programleiar
* Kjartan Salvesen (f. 1976), norsk musikar
* Kjartan Hatløy (f. 1977), norsk lyrikar

## Kjelder
Syftesok

**Syftesok** er ein gammal norsk merkedag den 2. juli. Dagen er katolsk festdag til minne om den heilage Svithun av Winchester. Namnet tyder 'Svithuns-vaka', men er også sett i samanheng med verbet *syfte*, 'å reinske'. Dagen fell saman med Maria besøksdag.

Stavanger domkyrkje var vigd til St. Svithun, og på primstavar frå bispedømet rundt blei dagen gjerne merkt med ein bispestav.

Vaka for St. Svithun blei i tidlegare tider gjerne feira med bålbrenning. I Telemark skal ein ha hatt skikkar som skulle reinska åkeren for ugras på syftesok.

## Kjelder
* 
*
Sezan Ismalovski

**Sezan Ismailovski** () er ein norsk fotballspelar som spelar for Bryne FK frå mars 2009. Han har tidlegare spela for Nybergsund IL, Groruddalen (der han var elev under Rolf Teigen), Årvoll og Vålerenga.

## Bakgrunnsstoff
* Aftenbladet om Sezan Ismailovski
* Spelarprofilen på Bryne FK, www.brynefk.no
Produktutvikling

**Produktutvikling** er eit fagområde som tek for seg utvikling av nye produkt innan industrien. Det vert lagt vekt på å lage enkle og robuste produkt som kan produserast billigast råd og som er lette å vedlikehalda og reparera.
Peder Fylling

**Peder Karolus Jonsson Fylling** () var ein norsk folkeminnesamlar og lokalhistorikar frå Skodje på Sunnmøre. Han reiste i kring på Sunnmøre og i Romsdal, skreiv opp tradisjon, samla skinnbrev og fornsaker. Tobandsverket *Folkesagn* (1874 og –77) er hans hovudverk. Ei tredje samling segner kom ut i 1942.

### Livsskildring
Peder Fylling var eldst av to brør og såleis etla til å ta over bruket på Fylling i Skodje etter faren. Veik helse i mange av hans yngre år førte til at han tok seg kår og overlet garden til den yngre broren. Sjølv busette han seg i ei stove på garden. Helsa var tid om til betre, i desse periodane reiste han i kring i heimbygdene og i det store Borgund prestegjeld i det heile og sanka tradisjonsstoff. Første boka hans, med tittelen *Historisk-antikvariske Bemærkninger over Borgunds Præstegjeld paa Søndmøre, samt Giskeætten* kom i 1859 (ny utgåve 1875; *Bidrag til Borgunds ældre Historie*). Ved sidan av hovudverket *Folkesagn* skreiv han elles *Bidrag til Veø ældre Historie* (1875), *Giskeætten* (1883) og *Om Gaarden Blindheim* (1884).

Dei historiske og mytiske segnene har ymse særmerkt, som gjer dei verdfulle. Forma er stiv og ufolkeleg og språket i bøkene hans er gamaldags bokmål. Framstillinga er noko ukritisk.

## Kjelder
* *Norsk Allkunnebok, IV. Bandet*. 1952.
Arne Alsåker Spilde

**Arne Alsåker Spilde** () var ein norsk gardbrukar og politikar for Høgre. Han vart vald inn på Stortinget frå Hordaland i 1981 og attvald i 1985 og 1989. Han var vararepresentant i periodane 1973–1977, 1977–1981 og 1993–1997. Alsåker Spilde var gardbrukar i Alsåker i Ullensvang.

## Stortingskomitéar
* 1981–1985 medlem i Landbrukskomitéen
* 1981–1985 varamedlem i Valkomitéen
* 1985–1989 medlem i Valkomitéen
* 1985–1989 sekretær i Landbrukskomitéen
* 1989–1993 leiar i Landbrukskomitéen
* 1989–1993 medlem i Valkomitéen

## Kjelder

* *Denne artikkelen byggjer på «[[:no:Arne Alsåker Spilde|Arne Alsåker Spilde]]» frå ,  den 2. juli 2009.*

## Bakgrunnsstoff
*
Valentino Rossi

**Valentino Rossi** () ein ein profesjonell motorsykkelførar frå Urbino i Italia. Rossi som har kallenamnet The Doctor, har vunne ni verdsmeisterskap innan roadracing, sju av dei i den mest prestisjefylte klassen (500cc og MotoGP).

## Bakgrunnsstoff

* Utøvarprofil hjå Yamaha Racing 
* Utøvarprofil hjå MotoGP.com
Villand

**Villand**, Hovet i Hol kommune, er ein av dei eldste og gjævaste gardane i Øvre Hallingdal. Garden vart tidleg skild i Søre og Nordre Villand, og er kjend i kjelder så langt attende som tidleg på 1500-talet. Garden ligg sentralt i bygda, og har vore førande i lokal soge og bygdepolitikk langt inn i nyare tid. 

Frå søre Villand kjem den ætta som gjerne er kalla Villandane, og sogene kring dei åtte villandskarane og mor deira, Ragnhild Ellingsdotter Villand. Ho var først gift med den namngjetne kjempekaren Blank-Ola.
Jon Mannsåker

**Jon Jørundson Mannsåker** () var ein norsk prest og stortingsrepresentant for Venstre.

## Biografi

Mannsåker vart fødd i Odda. Han tok lærareksamen på Stord i 1901, fekk tittelen cand. theol. i 1911, praktisk teologisk eksamen og prestevigd i 1912. Same år vart han styrar av Hardanger Folkehøgskule. Denne stillinga beheldt han heilt fram til 1928, og kombinerte henne med å vera hjelpeprest i Ullensvang 1914 - 1928. I 1928 vart Mannsåker utnemnd til residerande kapellan på Voss og same året vald inn på Stortinget for Venstre. Han var Stortingsrepresentant for Venstre fram til 1933, då han slutta i stillinga for å verta residerande kapellan i Trefoldighets menighet i Oslo. Dette året vart Kristeleg Folkeparti skipa, fordi Venstre sitt nominasjonsmøte ikkje ville nominera Nils Lavik på den ledige stortingsplassen etter Mannsåker. I åra 1940 - 1950 var Mannsåker sokneprest i Trefoldighets menighet. I åra 1948 - 1952 representerte han Venstre i Oslo bystyre, og i perioden 1954 - 1957 var han varamann til Stortinget frå Oslo.

I 1963 fekk Mannsåker Kongens fortenestmedalje i gull for sitt livslange ungdoms- og fråhaldsarbeid.

Mannsåker var ein ihuga målmann, og var den første teologen som skreiv eksamensoppgåvene sine på nynorsk. Han var og den første presten i Oslo som tala og skreiv nynorsk. 

Mannsåker var opptatt av musikk, og særleg kyrkjemusikk. I 1936 gav han ut ei ny norsk koralbok, saman med kantor A. Sandvold. 

Mannsåker vart i 1912 gift med Anna Erika Stueland. Borna deira var evnerike. Dei fem borna som voks opp var politikaren Bergfrid Fjose, historikaren Dagfinn Mannsåker, omsetjaren Jørund Mannsåker, legen Vidar Mannsåker og presten Inge Mannsåker.

I dag står ein bautastein med ein byste av Jon Mannsåker på tunet til Hardanger Folkehøgskule på Lofthus.

## Kjelder

* Wikipedia på bokmål om Jon Mannsåker
* Store Norske Leksikon om Jon Mannsåker
* Store Norske Leksikon sin utdjupande artikkel om Bergfrid Fjose. Forfattar: Odd Sverre Hove.
* Jon Mannsåker på Stortinget.no
* Skanna kyrkjebøker med fødde og konfirmerte i Ullensvang, 1887 - 1939
Austre valkrins

**Austre valkrins** (nordsamisk: *Nuortaguovllu válgabiire*, bokmål: *Østre valgkrets*) er ein valkrins ved Sametingsvala i Noreg frå og med valet i 2009. Krinsen vert også kalla valkrins 1. Stemmerett i krinsen har dei som er busette der og er innførte i manntalet til Sametingsvalet. I 2017 var det 2 303 personar som var registrerte i manntalet i området.

Krinsen femner kommunane Sør-Varanger, Nesseby, Vadsø, Vardø, Båtsfjord, Tana, Berlevåg, Lebesby og Gamvik i Finnmark fylke.

Ved valet i 2017 vart det vald inn inn fem sametingsrepresentantar frå krinsen. Sametinget skal til saman ha 39 representantar.

Krinsordninga ved Sametingsvala vart endra framfor valet i 2009. I staden for dei 13 krinsane ein nytta ved Sametingsvala i 1989, 1993, 1997, 2001 og 2005, er det frå 2009 sju krinsar. Austre valkrins tilsvarar dei to tidlegare krinsane Varanger valkrins, med Sør-Varanger, Nesseby, Vadsø, Vardø og Båtsfjord kommunar og Tana valkrins, med Tana, Berlevåg og Gamvik kommunar, i tillegg til Lebesby kommune som tidlegare høyrde til Porsanger valkrins.

## Parti og vallister som stilte til Sametingsvalet i 2017 i Austre valkrins
Desse partia og vallistene stilte til Sametingsvalet i 2017 i krinsen.

* Árja
* Arbeidarpartiet
* Framstegspartiet
* Høgre
* Norske Samers Riksforbund/Samefolkets parti (fellesliste)
*Samedemokratene og Šiella
*Samenes Folkeforbund
* Senterpartiet

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* ''FOR 2008-12-19 nr 1480: Forskrift om valg til Sametinget'' på nettstaden lovdata.no
* ''Sametingsvalget 2009 – Rundskriv om endringer i valgbestemmelsene i sameloven og forskrift om valg til Sametinget'' på nettstaden til Den norske regjeringa