open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
MF «Tysnes»

**MF «Tysnes»**, i dag **MF «Kalkøy»**, er ei bilferje bygd i 1970 for Hardanger Sunnhordlandske Dampskibsselskap. 

Ho vart levert frå Haugesunds Slip i juni 1970, og gjekk inn i sambandet Kinsarvik-Utne-Kvanndal. Det meste av 2000-åra var ho B-ferje i same sambandet. I mange år fram til Trekantsambandet opna gjekk ho òg i ruta Valevåg-Mosterhamn. Frå 1. januar 2011 vart ferja reserverferje, og lagt ut for sal. 1. januar 2012 skiftet Tide Sjø namn til Norled. I september 2012 vart ferja selt til Noah AS og omdøypt til **MF «Kalkøy»**. Frå januar 2013 trafikkerer ho Holmestrand-Langøya.

## Ferjeruter
* Kvanndal-Utne-Kinsarvik:  1970 - 1973; 1974; 2001 - ca. 2010 (B-ferje) 
* Løfallstrand-Varaldsøy-Gjermundshamn: 1973; 1975; 1976; 1978 + (reserve) 
* Valevåg-Mosterhamn: ? - 2001

## Sjå òg
*«Tysnes» er brukt som skipsnamn på fleire skip i HSD. Andre skip med namn «Tysnes».
*Andre HSD-eigde skip

## Kjelder
*www.skipet.no  / Per Alsaker
*www.hsd.no 
*www.fjordfaehren.de (tysk/norsk)
*Jarlsbergavis.no: Full stopp for "Kalkøy"
*Skipsarkiv: M/F ”TYSNES” 2012  M/F ”KALKØY” 2012

## Bakgrunnsstoff
* Videoklipp av MF Tysnes frå Mosterhamn til Valevåg i 1993
Valevåg-Mosterhamn

**Valevåg-Mosterhamn** var eit ferjesamband i Sunnhordland som gjekk mellom Valevåg i Sveio kommune til Mosterhamn i Bømlo kommune, over Bømlafjorden. Sambandet var opphavleg ein del av Leirvik-Valevåg-Mosterhamn, som starta opp i 1957, men i 1983 opna ferjekaien på Skjersholmane på Stord og sambandet vart delt i to, Valevåg-Mosterhamn og Valevåg-Skjersholmane. 

Sambandet vart lagt ned i 2000 då Trekantsambandet opna. 

## Ferjer
*MF «Tysnes» - det meste av tida fram til 2000. 

## Kjelder
*Om sambandet på fjordfähren.de
Skjersholmane-Valevåg

**Skjersholmane-Valevåg** var eit tidlegare ferjesamband i Sunnhordland mellom Skjersholmane på Stord og Valevåg i Sveio kommune. Sambandet vart oppretta i 1983, då kaien på Skjersholmane stod ferdig, og eksisterte fram til Trekantsambandet opna i 2001. Sambandet var då ein del av E39. 

Sambandet tok over for Leirvik-Valevåg-Mosterhamn i 1983, samstundes med at Valevåg-Mosterhamn vart oppretta. 

I 2007 gjekk det gratisferjer på strekningen i tre veker pga vedlikehaldsarbeid i Bømlafjordtunnelen. Sambandet vart då betjent av dei tre ferjene MF «Bjørnefjord» (140 Pbe), MF «Masfjord» (140 Pbe) Og MF «Sunnhordland» (104 Pbe). Ferjene gjekk to ganger i timen om føremiddagen og tre ganger i timen på ettermiddagene, då den siste ferjen vart sett inn. Sjølv med tre ferjer var det til tider lange køar på grunn av stor trafikk.

## Ferjer
* MF «Kvam»: 1984 og mai 1985 - april 1986
* MF «Austevoll»: - 1987
* MF «Hordaland»: 1987 - 1988; 1995 - 2000 som B-ferje
* MF «Etne»: 1988 - 1995
* MF «Bjørnefjord»: 1995 - 2000 

## Kjelder
* Ferjesamband i Hordaland på fjordfähren.de
MF «Stord» (1970)

**MF «Stord»**, seinare **MF «Fusa»** og i dag **«Shammah»**, er ei bilferje levert frå Hatlø Verksted i Ulsteinvik i juni 1970 til Hardanger Sunnhordlandske Dampskipsselskap (HSD). 

I november 1986 vart ferja omdøypt **«Fusa I»** og i mai 1987 fekk ho namnet **«Fusa»**. Ferja vart ombygd i 1995. 

Ferja gjekk i rutefart for Tide Sjø i sambandet Fjelberg-Sydnes-Utbjoa-Skjersholmane frem til 31. desember 2010. I 2013 vart ferja selt og gjeve namnet «Shammah». Ho var sist sett i februar 2014 på veg fra Florø til Lagos.

## Ferjeruter
* 1970 - 1987: Leirvik-Valevåg-Mosterhamn, òg Leirvik-Utbjoa og Leirvik-Halsnøy-Sunde
* 1983: Kinsarvik-Utne-Kvanndal
* 1987 - desember 1997:  Hatvik-Venjaneset med avbrot
* 1993 - 1999: Kinsarvik-Utne-Kvanndal (periodevis)
* August 1996: Hanasand-Talgje-Ladstein-Fogn
* 1997 - juli 1999: Kinsarvik-Utne-Kvanndal
* November 1999 - juni 2000: Halhjem-Sandvikvåg
* Juli 2000 - mai 2001: Kinsarvik-Utne-Kvanndal
* Mai 2001 - desember 2010: Fjelberg–Sydnes–Utbjoa–Skjersholmane
* 2011-2012: Reserveferje

## Kjelder
* Skipet.no
* «Stord»/«Fusa» på Fjordfähren (tysk) 

## Bakgrunnsstoff
* «Shammah» på marinetraffic.com
MF «Strandebarm»

**MF «Strandebarm»** er ei bilferje levert frå Hatlø Verksted i Ulsteinvik i mai 1971 til Hardanger Sunnhordlandske Dampskipsselskap (HSD). Skroget vart laga ved Hasund mek. Verksted.

Ferja gjekk først i ruta Halhjem-Sandvikvåg, og sidan Halhjem-Våge-Bruntveit. I 1980-åra gjekk ho først i sambandet Jondal-Tørvikbygd. Frå 1986 gjekk ferja på strekninga Langevåg-Buavåg for HSD, Tide Sjø og Norled fram til våren 2011. Ho er no reserveferje.

## Ferjeruter
*1971 - 1974: Halhjem-Sandvikvåg
*1972 (sommar), 1974 - 1977: Halhjem-Våge-Bruntveit
*1973 - 1974: Nattferje Utbjoa-Jektevik-Våge-Halhjem
*1977 - 1978: Løfallstrand-Varaldsøy-Gjermundshamn
*1980-åra: Jondal-Tørvikbygd
*1986 - desember 2010: Langevåg-Buavåg
* 2011: Reserveferje
* februar 2014: Bjarkøy-Grytøy-Sandsøy

## Kjelder
* Skipet.no
* «Strandebarm» på Fjordfähren (tysk) 

## Bakgrunnsstoff

* Video av MF «Strandebarm» i rute i Sunnhordaland, mars 2012.
Utbjoa-Jektevik-Våge-Halhjem

**Utbjoa-Jektevik-Våge-Halhjem** var eit ferjesamband som gjekk som nattrute frå Utbjoa i Ølen kommune til Jektevik på Stord, og så vidare til Våge på Tysnes og til slutt Halhjem i Os kommune. Ruta var i drift frå 1973 til 1983. 

## Ferjer
* MF «Strandebarm»: 1973-1974
* MF «Ulvik»: 1974-1983
* MF «Fitjar»: 1974-1983
Dreiherrnspitze

**Dreiherrnspitze** er ein 3&nbsp;499 meter over havet høg fjelltopp i Hohe Tauern i Alpane, på grensepunktet mellom den italienske provinsen Bolzano og dei austerrikske forbundslanda Tirol og Salzburg. Fjellet ligg vestlegast i fjellrekka Tauernhauptkamm. 

Dreiherrnspitze består av to toppar, den austlege hovudtoppen og den 3&nbsp;418 moh høge vesttoppen. Landegrensa mellom Austerrike og Italia går over begge toppane. Den i kring 450 meter høge nordaustveggen stig i over 60°.

Fjellet vart stige fyrste gongen i 1861 av lokale folk som la til rette for at det kunne utførast militær kartlegging av landområdet. Fjelltoppen Dreiherrnspitze er grei å nå frå sørvestsida. Austsida av fjellet vart klatra fyrste gongen midt på 1920-talet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Dreiherrnspitze|Dreiherrnspitze]]» frå ,  den 19. juli 2014.*
Rötspitze

**Rötspitze** er ein 3&nbsp;496 meter over havet høg fjelltopp vest i dei såkalla Venediger-fjella i Hohe Tauern i Alpane, på grensa mellom den italienske provinsen Bolzano og det austerrikske forbundslandet Tirol. 

Fjellet ragar over alle andre toppane i nærleiken, Dreiherrnspitze 5,4 kilometer i nordaust er jamhøg. Ved sidan av hovudtoppen, som er det høgste punktet på fjellryggen Umbalkamm, reiser den 3&nbsp;350 moh. høge nordausttoppen seg. Frå hovudtoppen går lange eggjer både mot nord, sør og vest.

Den 22. august 1854 kleiv oberstløytnant J. Breymann og hjelparane hans til topps, dei dreiv på å kartleggje landskapet for militære føremål. Men dei var ikkje fyrstebestigarar. Lokale karar hadde allereie vore på toppen, som ein del av førebuinga til den militære oppmålinga.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Rötspitze|Rötspitze]]» frå ,  den 19. juli 2014.*
MF «Ulvik»

**MF «Ulvik»**, i dag **MF «Herlaug»**, er ei bilferje levert frå Mellem & Karlsen i Bergen i mars 1973 til Hardanger Sunnhordlandske Dampskipsselskap (HSD). Skroget var levert frå Langesunds Industri A/S i Langesund.

Det meste av fartstida gjekk ho i sambandet Leirvik-Ranavik-Sunde. 

I juni 2001 vart reiarlaget omdøypt HSD Sjø AS. Ferja vart selt i oktober 2003 til Namsos Trafikkselskap ASA i Namsos og ein månad seinare fekk ho namnet **MF «Herlaug»**. 17. september 2009 vart ho overført til FosenNamsos Sjø AS i Trondheim/Namsos.

I 2014 var ferja framleis i fart. 

## Tidslinje
* 1973: Levert som MF «Ulvik» for Leirvik-Ranavik-Sunde
*2003:  Reserverferje i Kolvereid
*2003: Omdøypt til MF «Herlaug»
* 2003: Gjermundshavn-Løfallstrand
*2009: FosenNamsos sjø kjøpte ferja
* 2010: Reserveferje for Hufthamar-Krokeide
*2012: Sett i rute i Husavik-Sandvikvåg
*2016: Gjekk på grunn ved Husavik
*2017: Forsette i ruta Husavik-Sandvikvåg
*2018: Tatt ut av Husavik-Sandvikvåg.

## Kjelder
* Skipet.no
* «Ulvik» på Fjordfähren (tysk) 

## Bakgrunnsstoff
* «Herlaug» på marinetraffic.com
Hochgall

**Hochgall** er ein 3&nbsp;436 meter over havet høg fjelltopp i Hohe Tauern i Alpane. Fjelltoppen ligg i provinsen Bolzano i Italia, i kring 500 meter vestom landegrensa mot Austerrike. Hochgall er det høgste av Rieserferner-fjella, eit fjellområde i Hohe Tauern.
 
I åra 1853-54 dreiv Hermann van Acken med landoppmåling for den austerrikske staten. Sommaren 1854 kleiv han og lokale hjelpesmenn frå dalen Defereggen opp på Hochgall frå aust og langs nordaustegga. Dei plasserte eit signalpunkt på ein lægre topp, 3371/3354 moh, der toppegga vikjer av frå vasskiljet mellom dagens landegrense mellom Austerrike og Italia. Gruppa nådde toppen etter ein ti timars tur frå Sankt Jakob in Defereggen. Få år seinare snakka Paul Grohmann med ein av fjellførarane, som fortalde han at nokre av dei hadde halde fram til dei nådde den høgste fjelltoppen. Soga vart stadfesta då dei neste som fylgde same ruta, 22 år seinare, fann ein stav nær hovudtoppen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Hochgall|Hochgall]]» frå ,  den 19. juli 2014.*
Elitserien i bandy

**Elitserien i bandy** er namnet på den svenske toppdivisjonen i bandy for menn.

## Bakgrunnsstoff
* Elitrapport
MF «Fitjar»

**MF «Fitjar»** er ei bilferje levert frå Haugesunds Slip i Haugesund i juni 1973 til Hardanger Sunnhordlandske Dampskipsselskap (HSD). 

Ferja er framleis i reiarlaget som endra namn til HSD Sjø i 2001 og Tide Sjø i 2006, før det vart ein del av Norled. «Fitjar» har gjennom det meste av fartstida gått i sambandet Skånevik–Matre–Utåker. 

I 2017 er ferja framleis i fart, men no som reserveferje i Hordaland. Gått Kvanndal Utne i stort sett heile 2016 og ut i 2017 før den var på lengre verkstadopphald i Ølen på full oppgradering 

## Ferjeruter
* 1973 - 1998: Skånevik–Matre–Utåker
* 1974 - ca. 1983: Nattferje Utbjoa-Jektevik-Våge-Halhjem
* Mai 1985 - april 1986: Halhjem-Sandvikvåg
* 1998 - 2001: Leirvik-Ranavik-Sunde
* 2006 - desember 2010: Skånevik–Matre–Utåker
* Sidan 2011: Reserveferje

## Kjelder
* Skipet.no
* «Fitjar» på Fjordfähren (tysk) 

## Bakgrunnsstoff
* «Fitjar» på marinetraffic.com
* Video frå sambandet Årsnes-Gjermundshamn der MF «Fitjar» trafikkerte i april 2013.
MS «Tedno» (1973)

**MS «Tedno»** er ein snøggbåt og katamaran levert frå Westermoen Hydrofoil i Mandal i juni 1973 til Hardanger Sunnhordlandske Dampskipsselskap (HSD). 

Båten var i fart for HSD fram til 1992, og i november dette året fekk han namnet «Tedno I». 

I januar 1996 vart båten omdøypt «Hardangerfjord» og gjekk ei tid i turistruta Bergen-Rosendal-Jondal-Norheimsund. Båten vart seld til Mørecruise i juni 1999 og vidare til ukjende eigarar den 23. august 2001. 

15. januar 2004 vart båten seld til Utgerdafelagid Kristin EHF i Isafjördur på Island og fekk namnet «Isafold» 21. mai 2007 vart han seld vidare til ukjende eigarar i Dakar i Senegal. I 2011 var båten framleis i fart. 

## Kjelder
* Skipet.no

## Bakgrunnsstoff
* [www.youtube.com/watch?v=90uLvXORPd4 Video av MS «Hardangerfjord» i Rosendal 1996]
* «Isafold» på marinetraffic.com
MS «Tedno»

Skip med namnet **«Tedno»**:

*MS «Tedno» (1973) av 1973 (som M/S «Tedno» 1973–1992, som M/S «Tedno I» 1992–1996)
*MS «Tedno» (1992) av 1992 (som M/S «Tedno» 1992–2007)
*MS «Tedno» (2007) av 2007
*DS «Ternen» vart på folkemunne kalla «Tedno».
MF «Jondal»

**MF «Jondal» var** ei bilferje levert frå Mjellem & Karlsen i Bergen i mai 1974 til Hardanger Sunnhordlandske Dampskipsselskap (HSD). 

Ferja vart sett inn i ruta Kinsarvik-Utne-Kvanndal, der ho gjekk fram til 1977. 

Ferja er framleis i reiarlaget som endra namn til HSD Sjø i 2001 og Tide Sjø i 2006, før det vart ein del av Norled. Ferja vart modernisert av Nordtveit AS i Nordtveitgrend i 1996 og sett inn i sambandet Tørvikbygd-Jondal. I november og desember 2011 vart ho på ny renovert innvendig og hovudmaskinen fekk niteogendioksidreduksjon.

Sidan 2006 har ferja vore i fart som reserveferje. 

## Ferjesamband
* 1974 - 1977: Kinsarvik-Utne-Kvanndal
* 1996 - 2006: Tørvikbygd-Jondal
* 2006:  Halhjem-Våge

### Som reservereferje
* Kinsarvik-Utne-Kvanndal (som sommarferje og reserveferje om vinteren)
* Sommer 2010: Gjermundshamn-Løfallstrand
* November-desember 2011 
* Sidan januar 2012 B-ferje på Kinsarvik-Utne-Kvanndal

## Kjelder
* Skipet.no
* «Jondal» på Fjordfähren (tysk) 

## Bakgrunnsstoff
* «Jondal» på marinetraffic.com
* Video av «Jondal» i sambandet Kvanndal-Utne-Kinsarvik.
Ludlow (fleirtyding)

**Ludlow** kan visa til:

## Stader
* Ludlow i Shropshire i England
* Ludlow Parish i New Brunswick i Canada

I USA:
* Ludlow i California
* Ludlow i Colorado
* Ludlow i Illinois
* Ludlow i Iowa
* Ludlow i Kentucky
* Ludlow i Maine
* Ludlow i Massachusetts
* Ludlow i Missouri
* Ludlow i Pennsylvania
* Ludlow i Philadelphia
* Ludlow i Sør-Dakota
* Byen Ludlow i Vermont
** Landsbyen Ludlow i Vermont
* Ludlow Falls i Ohio
* Ludlow Street på Manhattan i New York by
* Ludlow Township i Allamakee County i Iowa
* Ludlow Township i Champaign County i Illinois
* Ludlow Township i Washington County i Ohio
* Port Ludlow i Washington

## Folk
; Etternamn
* Edmund Ludlow (ca. 1617-1692), engelsk parlamentarikar
* Augustus Ludlow, USA-amerikansk marineoffiser under 1812-krigen
* Conrad Ludlow, USA-amerikansk dansar
* Augustus Ludlow, 2. earl Ludlow (1755-1811), britisk adelsmann
* Baron Ludlow, tidlegare irsk adelstittel
* Charles Ludlow, USA-amerikansk marineoffiser under 1812-krigen

* Clara Southmayd Ludlow (1852-1924), USA-amerikansk entomolog
* Edgar Ludlow-Hewitt (1886-1973), flygeoffiser under første verdskrigen
* Fitz Hugh Ludlow, USA-amerikans utforskar og forfattar
* Frank Ludlow (1885-1972), engelsk biolog og offiser under første verdskrigen 

; Fornamn
* Ludlow Griscom (1890-1959), USA-amerikansk biolog
* Ludlow Moody (1892-1981), jamaikansk lege og politisk leiar

## Historiske hendingar
* Ludlowmassakren i Colorado i 1914
* Ludlowepoken, ein del av silurtida
New York-børsen

**New York Stock Exchange** (**NYSE**) er verdas største aksjemarknad (i samla børsverdi) og ligg på Manhattan i New York, ved Wall Street og Broad Street.

## Historie
Børsen blei grunnlagd under eit platantre i 1792, med avtalen *Buttonwood Agreement*. Etter fleire midlertidige opphaldsstader flytta børsen i 1903 inn i den klassisistiske børsbygningen teikna av George Post ved Wall Street. Då starta tradisjonen med å opna og lukka børsen ved å ringa ei klokke klokka 09.00 og klokka 16.00. Det å få ringa med klokka er rekna som ei ære.

I 1929 fann børskrakket som innleidde depresjonstida stad her.

Børsen har lange tradisjonar for handel som finn stad ansikt til ansikt, men gjekk gradvis over til elektronisk handel og enda i 2009 tradisjonen kjend som «public outcry». 2000-talet markerte også ein overgang frå ein sjølvstendig brukareigd børs til eit aksjeselskap. I 2006 fusjonerte New York-børsen med børsteknologiselskapet Archipelago Holding og byrja sal av eigne aksjer under kortforma NYX. I 2007 fusjonerte selskapet med den europeiske børsgruppa Euronext til NYSE Euronext. Denne gruppa kjøpte i 2008 aksjebørsen American Stock Exchange (AMEX), som fekk det nye namnet NYSE MKT. I 2011 planla selskapet ein fusjon med den tyske børsgruppa Deutsche Börse, men blei blokkert av EU-kommisjonen fordi det kunne føra til eit monopol. I 2013 blei NYSE Euronext kjøpt opp av IntercontinentalExchange frå Atlanta i Georgia.

Børsindeksar som Dow Jones-indeksen og S&P 500 byggjer i stor grad på obligasjonar og aksjar frå New York-børsen.

Børsbygningen blei rekna som eit «National Historic Landmark» i USA frå 1978.

## Sjå òg
* NASDAQ

## Kjelder

*Intercontinental Exchange - About Us , intercontinentalexchange.com
*«The end of the street», *The Economist* (Nov 16th 2013)
*«New York Stock Exchange» , National Historic Landmaks Program, nps.gov
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:NYSE Euronext|NYSE Euronext]]» frå ,  den 20. juli 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
***The merger between NYSE and Archipelago Holdings
***
***NYSE Euronext Press Release 
***

## Bakgrunnsstoff

*
Brøttumsparagmitt

**Brøttumsparagmitt** (etter Brøttum), er den nedste delen av Hedmarkgruppa ved den nordlege delen av Mjøsa, eit lagfølge på nokre hundre meter av mørk feltspatførande sandstein i tjukke benkar med mellomliggende lag av mørk leirskifer. Det er har stor utbreiing i dei sørlege delane av Gudbrandsdalen og Østerdalen.

## Kjelder
*Brøttumsparagmitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/br%C3%B8ttumsparagmitt.
Bunsenitt

**Bunsenitt** er eit mineral, eit naturleg nikkeloksid NiO, påvist i eit vaskekonsentrat frå Sarvagasjohka i Finnmark.

Det vart først skildra i 1868 frå ein prøvde frå ei hydrotermal nikkel-uran-åre frå Johanngeorgenstadt i Erzgebirge i Sachsen i Tyskland og kalla opp etter den tyske kjemikaren Robert William Eberhard Bunsen (1811–1899). 

## Kjelder
*Bunsenitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/bunsenitt.
Bustamitt

**Bustamitt** er eit manganhaldig silikatmineral CaMn2+Si2O6. 

Det er kjent i Noreg frå Årvollåsen i Oslo og Brandsnuten i Botnedal i Telemark. Det er eit pyroksenoid.

Mineralet er kalla opp etter den meksikanske botaniker & mineraloge Miguel *Bustamante* y Septiem (1790–1844).

## Kjelder
*Bustamitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/bustamitt.

## Bakgrunnsstoff
MS «Sunnhordland» (1975)

**MS «Sunnhordland»**, i dag **«Broc»**, er ein snøggbåt eller westamaran levert frå Westermoen Hydrofoil i Mandal i april 1975 til Hardanger Sunnhordlandske Dampskipsselskap (HSD). 

I 1984 fekk båten ny motor. Båten vart seld i september 1999 til Sun Coast Line Ltd. i Gibraltar og omdøypt «Mons Calpe». I 2001 vart han seld vidare til Split i Kroatia og fekk namnet «Broc». I 2011 var båten framleis i fart. 

## Kjelder
* Skipet.no

## Bakgrunnsstoff
* «Fjærlandsfjord» på marinetraffic.com
Bandgneis

**Bandgneis** er ein omdanna (metamorf) bergart med regelmessig veksling av lag med ulik samansetjing og struktur. Dei einskilde laga er mindre enn 1 meter tjukke. Liksom gneisar elles, er bandgneisane sterkt omdanna bergartar. Nokre er danna frå opphavlege lagdelte sediment og vulkanske avleiringar, andre er sterkt utklemte bergartar eller har hatt eit meir komplisert og uklår opphav.

I Noreg er bandgneis særs vanleg, særleg i grunnfjellet og dei overskyvde grunnfjellsflaka i Den kaledonske fjellkjeda.

## Kjelder
*Båndgneis. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/b%C3%A5ndgneis.
Böhmitt

**Böhmitt** er eit mineral som består av aluminiumhydroksid AlO(OH) og er polymorft med diaspor. Desse minerala er saman med gibbsitt dei viktigaste bestanddelane av aluminiumråstoffet bauxitt. 

Det vart først skildra av J. de Lapparent i 1927 etter ein førekomst i bauxitt i Mas Rouge i Les Baux-de-Provence i Frankrike og kalla opp etter den tyske geologen Johann Böhm (1857–1938).

Vene, små krystall av böhmitt finst i nefelinsyenitt-pegmatitter ved Langesundsfjorden.

## Kjelder
*Böhmitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/b%C3%B6hmitt.
Bøggilditt

**Bøggilditt** er eit kjøtraudt mineral som er kjent berre frå kryolittførekomsten ved Ivigtut på Grønland. Det vart skildra i 1952. Mineralet
krystalliserer monoklint og har kjemisk samansetnad Na2Sr2Al2(PO4)F9.

Det er kalla opp etter den danske geologen O. B. Bøggild.

## Kjelder
*Bøggilditt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/b%C3%B8ggilditt.
Axel Fredrik Cronstedt

**Axel Fredrik Cronstedt** () er ein svensk mineralog og kjemikar. 

Han studerte først matematikk, men gjekk seinare over til mineralogien. Cronstedt fastslo den kvantitative kjemiske samansetjinga av ei mengd mineral og grunnla i verket sitt *Försök till mineralogie eller mineralrikets uppställning* (1758) ein klassifikasjon av minerala etter kjemiske kjenneteikn. Han nytta for første gongen òg blåserøyret i mineralogien. I 1751 oppdaga han metallet nikkel.

## Kjelder
*Axel Fredrik Cronstedt. (2012, 8. november). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/Axel_fredrik_cronstedt.
Cabochon

**Cabochon** er ein ufasettert smykkestein, slipt med konveks form og vanlegvis rund eller oval omkrins. 


Fil:moonstone.cabochons.arp.jpg|Månesteincabochon hos ein gullsmed. 
Fil:Cabochon on watch crown.jpg|Ein rund safircabochon på krona til eit ur. 
Fil:amber.pendants.800pix.050203.jpg|Ravsmykke. Den ovale cabochon-steinen er 52 × 32 mm


## Sjå òg
* edelstein

## Kjelder
*Cabochon. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/cabochon.

## Bakgrunnsstoff
Caen-stein

**Caen-stein** er ein ein gulaktig, oolittisk kalkstein avsett i juratida. Han vert broten i Caen i Normandie. Han vert nytta til baldakinar og figurar i Kölnerdomen,
Westminster Abbey, den britiske parlamentsbygningen og i ei mengd kyrkjer i Normandie.

## Kjelder
*Caen-stein. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/Caen-stein.

## Bakgrunnsstoff
Bytownitt

**Bytownitt** er eit kalsiumrik feltspat i plagioklas-serien. Det er kalla opp etter Bytown, no Ottawa i Canada.

## Kjelder
*Bytownitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/bytownitt.
Cahnitt

**Cahnitt** er eit kvitt mineral, eit kalsium-bor-arsenat, Ca2B[AsO4](OH)4, som krystalliserer tetragonalt. 

Det er funne i Klodeborg gruve ved Arendal.

Mineralet er kalla opp etter den amerikanske mineralsamlaren L. Cahn (1865–1940).

## Kjelder
*Cahnitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/cahnitt.
Mitsubishi

er ei gruppe sjølvstyrande japanske fleirnasjonale selskap. Gruppa dannar ei laus eining, Mitsubishi *[[keiretsu]]*, som er ei av dei seks store forretningskonglomerata i Japan. Dei største selskapa dannar ei samarbeidsgruppe, *kinyokai*, som har jamlege møte.

Mitsubishi blei skipa som eit spedisjonsfirma i 1870, to år etter Meijirestaurasjonen. Grunnleggjaren var Yatarō Iwasaki (1834–1885). Namnet «mitsubishi» (三菱) er sett saman av *mitsu*, 'tre' og *hishi*, 'vasskastanje', som også kan visa til ei diamantform. Logoen til selskapet viser tre stiliserte vasskastanjar/diamantar. Namnet blei endra til Mitsubishi Shokai i 1873.

Mitsubishi er mellom anna kjend som bilprodusent gjennom Mitsubishi Motors. Gruppa eig også Nikon, kjemikalieprodusenten Mitsubishi Chemical Corporation, banken Mitsubishi Tōkyō UFJ Ginkō, glasprodusenten Asahi Glass Co. og Kirinbryggjeriet.

## Kjelder

*mitsubishi.com committee
*«Mitsubishi Mark»
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mitsubishi|Mitsubishi]]» frå ,  den 20. juli 2014.*  

;Referansar

## Bakgrunnsstoff

*
Calaveritt

**Calaveritt** eller **tellurgull** er eit monoklint uvanleg tellruid av gull, eit metallisk mineral med kjemisk formel AuTe2. Det er polymorft med krenneritt og er rombisk. 

Det har namn etter Calaveras County i California, der vart oppdaga i 1861. 

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff
Caledonitt

**Caledonitt** er eit sekundært, blågrønt bly- og koparmineral, Cu2Pb5(OH)6CO3(SO4)3. 

I Noreg er det påvist frå Minge gruve ved Halden. Det har namn etter Caledonia, eit latinsk namn på det nordlege Skottland.

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff
Caliche

**Caliche** er ein porøs, sedimentær bergart danna ved utfelling av kalk (kalkspat) og/eller andre mineralsalt frå oppstigande grunnvatn på eller nær overflata i tørre strøk. Ein særleg type opptrer som leier av ureint chilesalpeter blanda med sand, gips, steinsalt, og ein heil del andre salt som delvis består av jodater, kromat og borat. Mektige caliche-avleiringar finst i eit belte ca. 700 km langt og frå 15 til 80 km breitt langs austskråningen av Andesfjella i ørkenstroka i det nordlege Chile. Ved reinsing utvinn ein hovudsakleg chilesalpeter, men òg ei rekkje andre produkt; til dømes det såkalla *[[caliche jaune]]*, som bl.a fører dei jodhaldige minerala lautaritt og dietzeitt, og ved raffinering gjev jod som eit verdifullt biprodukt. 

I Noreg er det stadvis utvikla caliche-kalkstein mellom dei karbon-permiske lavastraumane i Oslofeltet.

## Kjelder

*
Camptonitt

**Camptonitt** er ein gangbergart av typen lamprofyr som er danna av plagioklas, titanaugitt, olivin, titanrik biotitt og amfibol (barkevikitt). 

Bergarten har namn etter Campton Falls i  New Hampshire i USA. I Noreg førekjem han i Oslofeltet og i ytre strøk av Sunnhordland og Møre og Romsdal.

## Kjelder
*Camptonitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.
Cancrinitt

**Cancrinitt** er eit oftast kvitt eller gult feltspatoid-mineral som kjemisk er eit karbonathaldig silikat av natrium, kalsium og aluminium. Det krystalliserer heksagonalt. 

Det vart først funne i 1839 i Uralfjella og er kalla opp etter den tidlegare russiske finansministeren grev Georg von Cancrin (1774–1845).

Det er funne i Noreg ved Langesundsfjorden, i Fensfeltet ved Ulefoss og på Seiland i Finnmark. 

## Kjelder
*Cancrinitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/cancrinitt.
Carbonado

**Carbonado**, ofte kalla «svart diamant», er ein mørk grå eller svart, ugjennomsiktig masse av særs små diamantkorn. Han vert mellom anna nytta på grunn av seigheita og hardleiken i industrien for saging og sliping. Han finst mellom anna i diamantførekomstar i Brasil.

## Kjelder
*Carbonado. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/carbonado.
Cappelenitt-(Y)

**Cappelenitt-(Y)** er eit sjeldant mineral skildra frå nefelinsyenittpegmatitt ved Langesundsfjorden av Waldemar Christofer Brøgger i 1884. Mineralet er òg funne i Canada, Kasakhstan og Tadsjikistan. Kjemisk er cappelenitt eit komplekst borosilikat av barium, yttrium og lantanoidar med formel Ba(Y,La)6Si3B6O24F2 . 

Det er kalla opp etter jernverkseigaren og mineraologen Diderik Cappelen (1856–1935), som fann mineralet.

## Kjelder
*Cappelenitt (Y). (2012, 7. november). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/cappelenitt-%28Y%29.
Jon Rosenlid

**Jon Rosenlid** () var ein meisterspelemann og slåttekomponist frå Fjelli i  Stryn kommune i Sogn og Fjordane. Han  budde mesteparten av tida i Bergen, og er kjend for drivande dansespel og for mange gode slåttekomposisjonar.
 
## Bakgrunn
Jon Rosenlid vaks opp i grenda Fjelli i Stryn iNordfjord. Foreldra var Lars Matiasson Rosenlid frå Fjelli (1857-1907) og Olina Rosenlid frå Hornindal (f. Bakke, 1857-1932). Jon Rosenlid var gift med Olava Rosenlid (f. 1894 i Rygg i Hornindal). 

## Spelemann
Medan han gjekk i småskulen byrja Jon Rosenlid å spele vanleg fele. I 1907, då Rosenlid var 16 år, fekk han høyre  hardingfelespelet til Sjur Helgeland frå Voss. Det gjorde slikt inntrykk at han kjøpte seg ei hardingfele av felemakar Bertil Rasmussen i Bergen. Jon Rosenlid var ein av dei fyrste i Nordfjord til å ta hardingfela i bruk. Viktige læremeistrar var Magne Maurset, Jens K. Maurset, og Gabriel Reed på Breim i Gloppen.
 
Rosenlid flytta til Bergen i 1911, og budde der mesteparten av livet. I Bergen arbeidde han som skreddar. Han var med på å skipe Fjellbekken spelemannslag, og leia laget i mange år. Dessutan var han fast spelemann for leikarringen i Bergen Ungdomslag Ervingen i over 50 år. 

I 1924 turnerte Rosenlid som slåttespelar i USA, og året etter vann han Landskappleiken. 

## Musikalsk ettermæle
Den som har vidareført mest av Jon Rosenlid sitt spel er Finn Vabø i Bergen. 

## Prisar og utmerkingar
I 1965 vart Jon Rosenlid heidra med Kongens Fortenestemedalje i gull for sin innsats som spelemann.  Han var og æresmedlem i Landslaget for spelemenn og i Bergen Ungdomslag Ervingen. 

## Bakgrunnsstoff
* Artikkel frå Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane 
* Lydopptak av Jon Rosenlid kan du høyre her. Opptaka er gjort av Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane, musikkavdelinga.
Baskarp

**Brandstorp** er ein tettstad i Habo kommun i Jönköpings län i Sverige. I 2010 budde det 79 personar her.

## Fotnotar
Lars Hjellbakk

**Lars Hjellbakk** () var ein gardbrukar, felemakar, orgelbyggjar, treskjerar, spelemann og slåttekomponist frå Hornindal kommune i Sogn og Fjordane.
 
## Bakgrunn
Lars Hjellbakk var odelsgut, fødd og oppvaksen på garden Hjellbakk i Hornindal. Foreldra var Ola Rasmus Larsson Hjellbakk (1852–1938) og Samulina A. Hjellbakk (f. Seljeset, 1867–1942). Felespelaren Samuline Seljeset var oldemor til Lars Hjellbakk. Hjellbakk budde på Hornindal kommune i Nordfjord. Han hadde to brør, Andreas og Jens. Hjellbakk var ugift.
 
## Felemakar og spelemann
Lars Hjellbakk byrja med å spele vanleg fele, og etter kvart tok han til å spele hardingfele. Den fyrste læremeisteren hans var næraste naboen, Ole «Spelar-Ola» Olsen Hjellbakk (1850-1936). Lars Hjellbakk byrja i lære 20 år gamal. Seinare gjekk han i lære hjå Lars Tomasgård d.e. Dessutan lærte Hjellbakk slåttar av brørne Ivar og Ola Kjellstad i Sunnylven. 

Hjellbakk var ein svært sentral personlegdom når det gjaldt bygdemusikk og felespel i Hornindal, og han var ein sentral tradisjonsberar av folkemusikk. 
Han byrja å lage feler i 1917, og laga om lag 80 hardingfeler. 

Lars Hjellbakk var ein stor slåttekomponist, og han komponerte mange runddansslåttar. Då han vart kjend med Gabriel Reed fekk Hjellbakk lære notar. 
Då Hornindal spelemannslag vart skipa i 1960, vart Lars Hjellbakk læremeister dei fyrste åra. Han var aktiv i spelemannslaget til han var over 80 år, og heidersmedlem i spelemannslaget frå 1967. 

## Musikalsk ettermæle
Både Honndalstausene og Britt Pernille Frøholm nemner Lars Hjellbakk som ei stor inspirasjonskjelde. 

## Prisar og utmerkingar
I 1967 vart Lars Hjellbakk tildelt Kongens Fortenestemedalje i sølv for sitt arbeid for folkemusikken. I 1980 heidra heimbygda Hornindal han dessutan med ei minnestøtte, som står i kommunesenteret Grodås.
 
## Bakgrunnsstoff
* Artikkel frå Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane 
* Honndalstausene sine heimesider 
* Lydopptak av Lars Hjellbakk kan du høyre her. Opptaka er gjort av Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane, musikkavdelinga.
Gallipoli (fleirtyding)

**Gallipoli** kan visa til:

* Gallipoli, ei halvøy nordvest i Tyrkia
* Gelibolu, ein by på halvøya
* Gallipoli i Italia, ein småby i Apulia

**Hendingar**
* Gallipolifelttoget (eller slaget om/ved Gallipoli) under første verdskrigen

**Media**
* ''Gallipoli'', ein film frå 1981 av Peter Weir om Gallipolifelttoget
* ''Gallipoli'', ein film frå 2005 av Tolga Örnek om Gallipolifelttoget
* *Gallipoli*, ei bok av Alan Moorehead 
* *Gallipoli*, ei bok av John Masefield 

**Anna**
* Gallipoli Calcio, eit italiensk fotballag
Björnhult, Grönestad og Hästebäcken

**Björnhult, Grönestad og Hästebäcken** var ein statistisk tettstad () i Habo kommun i Jönköpings län i Sverige. Nemninga blei nytta mellom 1990 og 2015 om busetnaden ved breidda av Vättern langs länsväg 195. Etter 2015 blei området rekna som ein del av ttettstaden Rödån. I 2010 hadde han 106 innbyggjarar.

## Fotnotar
Albania i Junior Eurovision Song Contest

**Albania** debuterte i Junior Eurovision Song Contest i 2012 i Amsterdam, Nederland med songen «Kam një këngë vetëm për ju», framført på albansk av Igzidora Gjeta. Bidraget vart valt i den nasjonale finalen Junior Fest, arrangert av den albanske kringkastaren Radio Televizioni Shqiptar.

I 2015, etter å ha vore vekke frå tevlinga i to år, vendte Albania attende til Junior Eurovision Song Contest. Dei valde å gjennomføre ei nasjonal utveljing, og Mishela Rapo vart albansk representant i Sofia med songen «Dambaje», etter å ha vunne Festivali Mbarëkombëtar i Këngës për Fëmijë.

## Bidraga i Junior Eurovision Song Contest

## Røystehistorikk

## Galleri

File:Mishela Rapo at stage of JESC 2015 (2).jpg|Mishela Rapo i Sofia 2015
File:JESC 2016 Klesta Qehaja (Albania).jpg|Klesta Qehaja i Valletta 2016
File:JESC 2018 partisipants. Efi Gjika (Albania) (2).jpg|Efi Gjika i Minsk 2018
File:Anna al jesc2021.jpg|Anna Gjebrea i Paris 2021

## Sjå òg
* Albania i Eurovision Song Contest

## Kjelder

* Albania i Junior Eurovision Song Contest
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Albania in the Junior Eurovision Song Contest|Albania in the Junior Eurovision Song Contest]]» frå ,  den 8. juli 2014.*
Carnallitt

**Carnallitt** er eit mineral som opptrer i dei øvre delane av saltleier, til dømes i Tyskland og USA (Texas – New Mexico). Det er eit viktig kaliumråstoff. Den kjemiske samansetjinga er KMgCl3·6(H2O). Mineralet er hygroskopisk.

Carnalitt vart først skildra i 1856 etter ein førekomst i Sachsen-Anhalt i Tyskland. Det er  kalla opp etter den prøyssiske gruveingeniør Rudolf von Carnall (1804–74).

## Kjelder
*Carnallitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/carnallitt.
Carnotitt

**Carnotitt** er eit sterkt gult, ofte pulveraktig mineral som inneheld uran, vanadium, kalium og dessutan sekundært bly. Den kjemiske formelen er K2(UO2)2(VO4)2. 

Mineralet finst ofte saman med eit liknande kalsium-samband, tyuyamunitt. Carnotitt spelar ei stor rolle i uranproduksjonen. Det finst førekomstar mellom anna. i USA, Kongo og Russland. I Noreg er det funne i malmane frå Spennivegg gruve i Dalane i Kviteseid og frå granitt-pegmatitt i Einerkilen i Evje.

Det er kalla opp etter den franske gruveingeniør og kjemikaren Adolphe Carnot (1839–1920).

## Kjelder
*Carnotitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.

## Bakgrunnsstoff

*Mineral Galleries
Carrollitt

**Carrollitt** er eit grått ertsmineral som krystalliserer kubisk, kjemisk eit koparkoboltsulfid med formel CuCo2S4, nærskyldt med linneitt.

Det er funne i Noreg ved Borras koparførekomst i Alta. Det har namn etter Carroll County i Maryland.

## Kjelder
*Carrollitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/carrollitt.

## Bakgrunnsstoff
Caysichitt-(Y)

**Caysichitt-(Y)** er eit mineral med namn etter samansetjinga Ca, Y, Si (silikat), C (karbonat) og H (hydroksyl og vatn). Funne som eit sjeldant mineral i ein granittpegmatitt ved Kragerø.

## Kjelder
*Caysichitt (Y). (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/caysichitt-%28Y%29.
Celsian

**Celsian** er eit barium-feltspat, BaAl2Si2O8. 

Rein celsian er ikkje funne i Noreg, men blandkrystallar av celsian og kalifeltspat, hyalofan, er typisk for einskilde mineralganger på Kongsberg, og er òg kjent frå kalkspatfylte sprekkar i bergarta rauhaugitt i Fensfeltet. 

Det er kalla opp etter Anders Celsius.

## Kjelder
*Celsian. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/celsian.
Cerianitt

**Cerianitt** er eit sjeldant mineral, CeO2. Det er kubisk, isomorft med uraninitt og thorianitt. 

I Noreg er det kjent frå granittpegmatitter i Iveland. 

Det er kalla opp etter samansetjinga. 

## Kjelder
*Cerianitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/cerianitt.
Chabasitt

**Chabasitt** er ein serie av mineral i zeolittgruppa med kjemisk formel nær CaAl2Si4O_12 ·6H2O, men med ulike innslag òg av natrium og kalium
Det krystalliserer trigonalt. 

Mineralet er funne fleire stader i Noreg.

## Kjelder
*Chabasitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/chabasitt.

## Bakgrunnsstoff
Chalkanthitt

**Chalkanthitt** er eit mineralogisk namn på **koparsulfat**, CuSO4·5H2O, (koparvitriol). Det vart danna sekundært i kopargruver, til dømes ved Løkken i Meldal i Sør-Trøndelag, der det vart funne saman med gips som vene krystall i ein del av gruva som hadde stått under vatn i 125 år.

## Kjelder
*Chalkanthitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.

## Bakgrunnsstoff
Chalkofanitt

**Chalkofanitt** er eit svart oksid-mineral med sink og mangan, (Zn,Fe,Mn)Mn3O7· 3H2O. Namnet kjem av at det får eit koparliknande utsjånad ved
oppvarming. Påvist frå skarnførekomsten Skjerpemyr på Grua i Lunner.

## Kjelder
*Chalkofanitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/chalkofanitt.
Chalkositt

**Chalkositt** eller **koparglans** er eit metallisk mineral med liten hardleik. Fargen er gråleg svart på friskt brot, i motsetnad til bornitt, som det elles liknar av utsjånad. Kjemisk er
det eit kopar(I)-sulfid Cu2S med 80 % kopar. Chalkositt er ein viktig malm som særleg opptrer i den supergene anrikingssonen i sulfidmalm. 

I Noreg finst mineralet i mindre mengder på hydrotermale gangførekomstar i Telemark, saman med bornitt.

## Kjelder
*Chalkositt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/chalkositt.
Charnockitt

**Charnockitt** er ein hypersthenførande granitt opphavleg skildra frå India. 

I Noreg finst liknande pyroksenførande granittar i Egersundsfeltet, i fjellstrøka Jotunheimen-Sogn og i Lofoten.

Bergarten er oppkalt etter Job Charnock, som døydde 1693 i Calcutta. Gravsteinen hans frå 1695 er laga av det originale prøvematerialet.

## Kjelder
*
Charoitt

**Charoitt** er eit vent lilla til fiolett som finst i større massar i ein førekomst på Aldan-platået i austlege Sibir. Det vert nytta til vasar og andre prydgjenstandar. Det er kjemisk eit silikat av kalium, kalsium og natrium. Mineralet er kalla opp etter elva Charo.

## Kjelder
*Charoitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/charoitt.

## Bakgrunnsstoff
Cerritt-(Ce)

**Cerritt-(ce)** er eit mineral med brun til rosa farge og kjemisk samansetjing Ce9(Fe,Al)(SiO4)6[(SiO3(OH)](OH)3. 

Det vart opphavleg skildra frå Bastnäs i Sverige i 1804. I Noreg er mineralet påvist som små mengder frå ein granitt-pegmatitt ved Lagmannsvik i Hamarøy.

Cerritt-(Ce) vart kalla opp etter asteroiden Ceres, som vart oppdaga i 1801. Grunnstoffet cerium vart første gongen påvist i dette mineralet.

## Kjelder
*Cerritt (Ce). (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/cerritt-%28Ce%29.

## Bakgrunnsstoff
Cerussitt

**Cerussitt**, stundom kalla blykarbonat eller kvitt bly, er eit kvitblyerts, eit kvitt eller grått mineral med hardleik 3,5, densitet 6,5 g/cm3. Det er kjemisk sett eit blykarbonat, PbCO3, isomorft med aragonitt. Cerussitt har stor utbreiing som sekundært blymineral i oksidasjonssonen.

I Noreg er mineralet sjeldan, men finst på kontaktsoner i Oslofeltet.

Kvitt bly vart nytta som ein hovudingrediensane i blymåling (som ikkje er i bruk lengre).


Fil:cerussite09.jpg|Krystallar av cerussitt, eit sekundært blymalm
Fil:Cerussite, Yale Geology.jpg|Som krystalllinsk malm
Fil:Light of the Desert.jpg|Med 890 karat er *Light of the Desert* (i Royal Ontario Museum i Toronto) den tredje største fasetterte cerussitten.


## Kjelder
*
Chatoyans

**Chatoyans** eller **kattaugeskimmer** er eit lysfenomen som ein kan sjå i einskilde smykkesteinar. Det minnar om den lysande streken i eit kattauge: kattaugeeffekt. Det opptrer i gjennomskinelege steinar med små parallelle fibrar eller kanalar. Lyseffekten kjem særleg fram på rundslipt og polert overflate (cabochon), og kan spesielt sjåast i krysoberyll, men er òg velkjent hos falkauge og tigerauge.

## Kjelder
*
Chert

**Chert** eller **kiselskifer** er ein sedimentær bergart eller mineralmasse samansett av særs finkorna kvarts. Han opptrer som regelmessig banda, flintliknande avleiringer, eller som klumpar og lag i sediment. Chert kan vere danna både ved direkte kjemisk utfelling frå havvatnet og ved sedimentær opphopning av skal frå ørsmå organismar (kiselalgar, radiolariar). Flint er ein varietet av chert med særleg alder (sein krit til tidleg tertiær).

I Noreg finst chert i ytre Rogaland, på Frøya i Sogn og Fjordane og i Alta og andre stader i Finnmark.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Chevkinitt

**Chevkinitt** er eit sjeldan mineral funne i syenittpegmatittar i Vestfold. Eit polymorft mineral er perrieritt, som er påvist i pegmatittar i Egersundsfeltet. Den kjemiske formelen er (Ca,Ce,Th)4(Mg,Fe)2(Di,Fe)3Si4O22. Begge minerala er monokline, og finst oftast i metamikt tilstand. 

Det har namn etter den russiske gruveadministrator K. V. Tsjevkin (engelsk Chevkin).

## Kjelder
*Chevkinitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/chevkinitt.
Chiavennitt

**Chiavennitt** er eit zeolittliknande mineral som først vart skildra i 1983 frå ein italiensk førekomst og frå einskilde syenittpegmatittar i området mellom Larvik og Langesundfjorden. Det er eit berylliumhaldig silikat med kjemisk formel CaMnBe2Si5O13(OH)2·2H2O. 

Det er kalla opp etter Chiavenna i Italia.

## Kjelder
*Chiavennitt. (2013, 18. januar). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/chiavennitt.
Kondroditt

**Kondroditt** er eit gult til brunt mineral med kjemisk formel Mg5(SiO4)2F2. Det er monoklint og strukturelt nærskyldt med olivin. 

I Noreg er det funne i marmor ved Kristiansand og i Nissedal, og dessutan i skarn ved Arendal.

Det vart oppdaga i 1817 på Monte Somma, ein del av Vesuvkomplekset i Italia, og kalla opp etter det greske ordet for «lite korn», som er ein vanleg habitus for dette mineralet. 

## Kjelder
*Raade, Gunnar. (14. februar 2009). Kondroditt. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/kondroditt.

## Bakgrunnsstoff
Churchitt

**Churchitt** er eit sekundært fosfatmineral YPO4·2H2O, påvist frå ein granittpegmatitt i Iveland. 

Det er kalla opp etter den britiske kjemikaren A. H. Church (1834–1915).

## Kjelder
*Churchitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/churchitt.
Citrin

**Citrin** er ein gul variant av kvarts som blir nytta som smykkestein. Òg feilaktig kalla 'kvarts topas' eller 'falsk topas'. Mykje av den citrin som finst på marknaden er framstelt ved oppvarming av ametyst. Ved ein slik handsaming forsvinn den fiolette ametyst-fargen, og kvartsen blir gulfarga.

## Kjelder
*Citrin. (2012, 19. mars). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/citrin.
Chernovitt-(Y)

**Chernovitt-(y)** er eit mineral som er påvist i små mengder i einskilde norske granittpegmatittar (Kragerø, Gjerstad, Sørfold). Det er eit tetragonalt yttriumarsenat, YAsO4, med same struktur som xenotim-(Y). Det er kalla opp etter den russiske geologen A. A. Tsjernov.

## Kjelder
*Chernovitt (Y). (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/chernovitt-%28Y%29.
Cheralitt

**Cheralitt** er eit brunt mineral i monazitt-gruppa med formel CaTh(PO4). Cesium (Ce) og uran (U) kan erstatte kalsium (Ca) i formelen. Silisium (Si) kan erstatte noko av fosforet (P). 

Cheralitt er mellom anna funne i thoriumrike karbonatårer i områda rundt Trondheimsfjorden og særskild på Ytterøya.

## Kjelder
*Selbekk, Rune S. (2009, 17. mai). Cheralitt. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/cheralitt.
Clarkeitt

**Clarkeitt** er eit brunt uranmineral danna sekundært etter uraninitt, påvist frå eit par førekomst i Noreg. Den kjemiske formelen er (Na,K)[(UO2)O(OH)](H2O)0–1 .

Det er kjend frå berre to lokalitetar: Spruce Pine vest i Nord-Carolina i USA og Rajputana i distriktet Ajmer i India. 

Det er kalla opp etter den amerikanske geokjemikaren Frank Wigglesworth Clarke (1847–1931). 

## Kjelder
*Clarkeitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/clarkeitt.
Cleavelanditt

**Cleavelanditt** er ein plateforma varietet av mineralet albitt. Det finst som ei sein danning i einskilde granittpegmatittar, mellom anna Iveland, Evje,
Tørdal og Kragerø. 

Det er kalla opp etter den amerikanske mineralogen P. Cleaveland (1780–1858).

## Kjelder
*Cleavelanditt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/cleavelanditt.
Clausthalitt

**Clausthalitt** er eit grått ertsmineral, PbSe, og er selenidanalogen til blyglans, PbS. Det er kalla opp etter Clausthal i Tyskland.

Det er funne på Kongsberg. Det tilsvarande telluridet, PbTe, heiter altaitt.

## Kjelder
*Clausthalitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.

## Bakgrunnsstoff
Cleveitt

**Cleveitt** er ein varietet av uraninitt som omfram uranoksid inneheld opp til 10 % lantanoidar pluss thorium, bly, vatn osv. Det vart først skildra frå Arendal, og er seinare funne på fleire pegmatittgangar mellom Bamble og Rogaland. Det er kalla opp etter den svensken kjemikaren Per Teodor Cleve.

Cleveitt var den første kjende kjelda til helium på jorda, som vert skapt over tid via alfanedbryting av uran og vert akkumulert og fanga i mineralet. Den første prøven med helium vart henta ut av William Ramsay i 1895 då han nytta syre på ein prøve av mineralet. Cleve og Abraham Langlet klarte å isolere helium frå cleveitt omkring same tid. 

Yttrogummitt er ein varietet av clevitt som òg er funnen i Noreg.

## Kjelder
*Cleveitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/cleveitt.
Coesitt

**Coesitt** er eit mineral med same samansetjing som kvarts, SiO2, men stabilt berre ved særs høge trykk. Det krystalliserer monoklint og har densitet 2,93 g/cm3, noko som er 10,6 % meir enn for kvarts, som har 2,65 g/cm3. Dette stemmer overeins med at coesitt krev eit trykk på vel 3 mill. kPa (ca 30 000 atm) (avhengig av temperaturen) for å kunne dannast.

Coesitt kjennest frå einskilde meteorittkrater der meteorittnedslaget har generert trykkbølgjer som overstig 3 mill. kPa. Mineralet er òg påvist i einskilde eklogitter frå Alpane og Vestlandet. Slike bergartar er danna ved særleg høge trykk, og framferd av coesitt blir trudd  å svare til danning i ei djupn på ca 100 km. 

Det er kalla opp etter den amerikanske kjemikaren Loring Coes som først syntetiserte sambandet.

## Sjå òg
* stishovitt
* polymorfi

## Kjelder
*Coesitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/coesitt.
Coffinitt

**Coffinitt** er eit grått til svart uranmineral, U(SiO4)1-x(OH)4x. Det er ganske utbreidd saman med uraninitt i einskilde førekomstar (til dømes Colorado i USA). I Noreg er det påvist frå Biggejávri i Finnmark. 

Det vart først skildra i 1954 etter ein førekomst i La Sal No. 2 Mine i Beaver Mesa i Mesa County i Colorado i USA, og kalla opp etter den amerikanske geologen R. C. Coffin (1886–1972).

## Kjelder
*Coffinitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/coffinitt.

## Bakgrunnsstoff
Colemanitt

**Colemanitt** er eit kvitt eller fargelaust mineral, eit vasshaldig kalsiumborat, CaB3O4(OH)3·H2O. Det finst mellom anna i California saman med boraks og andre borat. Det vart først skildra i 1884 etter ein førekomst i Furnace Creek i Death Valley og er kalla opp etter William Tell Colemann (1824–93), ein amerikansk forretningsmann innan boraksindustrien.

## Kjelder
*Colemanitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/colemanitt.

## Bakgrunnsstoff
Coltan

**Coltan** er eit handelsnamn for tantalhaldige mineral i tantalitt- og columbittgruppa. Det metalliske grunnstoffet tantal blir brukt i produksjonen av mikrochips (brikker) og vart på slutten av 1990-åra sterkt etterspurt i samband med utviklinga av ny teknologi for bruk i mobiltelefoni og i Playstation 2. På verdsmarknaden har kiloprisen på tantal auka til meir enn 4000 kr i 2001. Australia, Brasil og Canada er dei største produsentane i verda av tantal. Utvinning av coltan i Kongo har fått stor merksemd, mellom anna fordi han skal truge verna dyrearter.

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff
Columbitt

**Columbitt**-(**tantalitt**-)gruppa er ei gruppe mineral som omfattar blant anna columbitt-Fe (tidl. ferrocolumbitt), columbitt-Mn (tidl. manganocolumbitt), columbitt-Mg (tidl. magnocolumbitt) og fersmitt. Denne mineralgruppa er nærskyld med euxenitt-gruppa. Columbitt krystalliserer rombisk, er svart med submetallisk glans og er hardt (H 6-6,5) og tungt (5,2 - 6,7 g/cm3 ). Det er kalla opp etter figuren Columbia.

**Columbitt-(Fe)** er karakteristisk for granittiske pegmatittgangar og finst fleire stader i Noreg. Det er kjemisk sett eit jarn-niob-oksid, FeNb2O6, som dannar blandkrystaller med det tilsvarande tantalmineral, FeTa2O6(tantalitt-Fe).

**Columbitt-(Mn)** MnNb2O6 finst ofte på same måte som columbitt-(Fe) men er ikkje så vanleg. Minerala kan berre skiljast ved kjemiske analysar. Columbitt-(Fe) er kjent frå mange pegmatittar i Østfold og Iveland-Evje-området. Columbitt-(Mn) er kjent frå til dømes Sørfold, Tokke og Iveland.

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff