Mållaget Heimhug

**Heimhug** var mållaget ved Tromsø Seminarium.

Heimhug blei skipa av Olav Eide (Nordfjord), Nils Hyllestad (Sogn) og Johan Rydningen (Målselv) den 17. april 1898.

## Historie

### 1898-1935: Aktive år
Mållaget Heimhug vart skipa ved lærarskolen i Tromsø i 1898, som eit av dei aller første studentmållaga. Dei gav mellom anna ut bladet *[[Lauvsprett]]*. Laget var svært aktivt og gav ut eit eige 25-årsskrift i 1923.

Skipinga av laget skapte strid, med motstand frå bondestudentane, men mindre motbør mellom bystudentane. Styrar Just Qvigstad var positiv innstilt til det nye mållaget. Isak Saba var student ved Seminariet då, og skreiv i bladet *[[Lauvsprett]]*, om at målreisinga var sentral i arbeidet med å få eit sjølvstendig Noreg.

Etter lovene skulle laget ha møte annakvar søndag, noko dei også hadde dei første tiåra. Som følgje av striden kring sidemålsstilen i 1907 vart *Lauvsprett* frå og med det året gjeve ut som trykt avis, fram til 1914, då ho gjekk inn som trykt avis, men heldt fram som handskriven avis.

Det var menn som var foredragshaldarar dei første tiåra, men dei hadde også føredragstitlar som *Kvinna og samfunnet, Om damekulturen Kvinna og målet? Kva skal ein sjå på når ein vel seg ein make? Um truloving*. Jentene var også med som medlemmer. Andre tema for møta var pedagogiske og religiøse emne, og også meir allmenne tema som *Sedar og skikker hjå Sudan-negrane, skal vi gjere noko for å hindre fråfluttinga frå bygdene våre?*

Heimhug var ein viktig kulturpolitisk institusjon, ikkje berre på lærarskolen, men i heile Tromsø.

Heimhug kjende seg langt frå resten av målrørsla, reint geografisk, men kompenserte for dette med å sende festtelegram sørover, og på den måten helse andre delar av målrørsla.

Tromsø lærarskole låg nede i 1929-30, men i åra 1930-35 var Heimhug igjen i verksemd. I 1935 var det berre ein klasse ved lærarskolen, og året etter ingen. Det kom ikkje liv att i Heimhug etter 1935.

#### Formenn og medlemstal
I femårsbolken **1899-1903** var bl.a. desse formenn:

# Gabriel Slettvold
# Johan Hveding
# Ingvald Vestre
# Johan Sæternes

Medlemstalet i desse åra var 40 (1898), 54 (1899), 60 (1900), 61 (1901), 63 (1902).

I femårsbolken **1903-1908** var desse formenn (formannen sat 2 månader av gongen, men kunne bli attvald):

# Martin Aven
# Andr. Voldstad
# Andor Rydning
# Hans Eltoft
# Berta Nodland
# Jul. Høy
# Bernt Ottesen
# Anton Skolte
# Otto Solheim
# Marianne Grønlie
# Ingvald Olsrud
# Ivar Strompdal
# Aksel Rønning

Medlemstalet i desse åra var 49 (1904), 37 (1905), 41 (1906), 45 (1907), 38 (1908).

I femårsbolken **1908-1913** var desse formenn (lagslova blei endra 30. april 1910 slik at formannen sat i 6 månader):

# Harald Horsberg, Leka
# Alfred Nordbustad, Nesna
# Daniel Vikin, Jølster
# Johan Eidem, Sykkylven
# Antonius Nordeng, Bleik
# Johannes Eidnes (varaformann)
# Daniel Johan Eilertsen, lærar i Gildeskål

Medlemstalet i desse åra var 38 (1909), 48 (1910), 56 (1911), 84 (1912), 77 (1913).

I femårsbolken **1913-1918** var desse formenn (2. mars 1918 blei lagslova endra slik at formannen sat i eitt år):

# Johannes Eidnes, Bjarkøy
# Hans Sund
# Martin Hemmingsen (d.1931)
# Birger Balteskard, Balteskard
# Hans Nikolaisen, Tovik, lærar i Karlsøy 1918-
# Magnus Nilssen, Bjørnskinn

Medlemstalet i desse åra var 52 (1914), 44 (1915), 62 (1916), 60(1917), 67 (1918).

I femårsbolken **1918-1923** var desse formenn:

# Kristian Svenning, lærar i Narvik
# Erling Halmøy, Skutvik
# Georg Ellingsen, Hamarøy
# Arthur Brox, Tromsøysund

Medlemstalet i desse åra var 80 (1919), 78 (1920), 114 (1921), 99 (1922), 105 (1923).

### 1946-1960: Oppattskiping og jubileum
16. november 1946 vart Heimhug nyskipa, og laget var i verksemd til 1960.

Laget feira 50-årsjubileet sitt i 1948 og gav ut eit 50-årsskrift.

I oktober 1956 arrangerte mållaget Heimhug saman med Tromsø mållag eit debattmøte om «Spåksituasjonen i Noreg i dag», med formannen i Noregs Mållag, Ivar Eskeland, som innleiar.
I februar 1957 heldt Arthur Brox foredrag i mållaget om «Hans Nielsen Hauge og Nord-Noreg».

Leiarar i desse åra var bl.a. 
# Arnvid Nordeide (1947)
# Bjørnar Østgård (1953)
# Helge Stangnes (1957)
# Øivind Sæterhaug (1958, 1960)

### 1979-1980: Nytt liv i laget
Hausten 1978 vart Heimhug på nytt skipa opp att, men det ser ut til at laget berre var i verksemd eit par år. Medlemmane gjekk etter kvart inn i Tromsø Målungdom og Studentmållaget i Tromsø.

## Referansar

## Kjelder

* Lockertsen, Roger 1984: *Målreising i Nord-Noreg 1898-1940 : organisering av målstriden og striden for skolemålet*. (289 s.). Hovudoppgåve - Universitetet i Tromsø.
* Bull, Tove og Kjellaug Jetne 1982: *Nordnorsk*. Oslo: Det norske samlaget.
* *Mållaget Heimhug, Troms lærarskule. Festskrift utgjeve av laget til 25 årshøgtida*. Skriftstyrar: Arthur Brox. Troms, Nordlys Prenteverk, 1923.