Symfoni nr. 6 av Tsjajkovskij

**Symfoni nr. 6 i h-moll**, op. 74, òg kjend som ***Pathétique***, er den siste fullførte symfonien til Pjotr Tsjajkovskij, skriven mellom februar og slutten av august 1893. Komponisten fekk òg tittelen «den kjenslevare symfonien», og brukte eit russisk ord, Патетическая (*Patetitsjeskaja*), som tyder ‘pasjonert’ eller ‘emosjonell’, som då blei omsett til fransk som *patétique*, som tyder ‘alvorsam’ eller ‘følsam’.

Komponisten leidde den fyrste framføringa i St. Petersburg den 28. oktober [juliansk dato 16. oktober] i det året, ni dagar før han døydde. Den andre framføringa, dirigert av Eduard Nápravník, blei gjort 21 dagar seinare, på ein minnekonsert den 18. november. Ho inkluderte nokre små korrigeringar som Tsjajkovskij hadde gjort etter premieren, og var dermed den første framføringa av verket i forma det er kjent med i dag. Den fyrste framføringa i Moskva fann stad den 16. desember [O.S. 4. desember], dirigert av Vasilij Safonov.  Dette var det siste av komposisjonane til Tsjajkovskij som fekk premiere i hans levetid. Den alle siste komposisjonen hans,  3. pianokonsert, Op. 75, var ferdig i oktober 1893, kort tid før han døydde, og fekk ein posthum premiere.

Tsjajkovskij dediserte *Pathétique* til nevøen sin, Vladimir «Bob» Davydov, som han beundra mykje.

## Musikk
Symfonien har fire satsar:

#Adagio – Allegro non troppo (E-moll – H-moll – D-dur – D-moll – Ciss-dur – H-moll – H-dur)
#Allegro con grazia (D-dur – H-moll – D-dur)
#Allegro molto vivace (G-dur – E-dur – G-dur – D-dur – G-dur)
#Adagio lamentoso (H-moll – D-dur – C-dur – H-moll)

### I. Adagio - Allegro non troppo
Det fyrste satsen, i sonatfeorm, skiftar ofte fart, stemning og toneart, med H-moll som hovudtoneart. Satsen opnar stille med ein låg basunmelodi i E-moll. Bratsjar kjem inn med det fyrste temaet av Allegro i H-moll, ein raskare variant av den sakte oppstartsmelodien. Dette fører til det lyriske sekundære temaet i D-dur.

: 
    \relative c* {
        \set Score.tempoHideNote = ##t \tempo 4 = 69
        \set Staff.midiInstrument = #"violin"
        \set Score.currentBarNumber = #90
        \key b \minor
        \time 4/4
        \bar ""
        r2^\markup {  \translate #'(-4 . 0)
              \column {
                \line { Andre tema }
                \line { \bold { Andante } }
            }
        }
        r8 fis(\p e d \override DynamicLineSpanner.staff-padding = #2.5
        b(\< a fis a)\! d4.(\> b8)\!
        a2~ a8 fis'( e d) \override DynamicLineSpanner.staff-padding = #3
        a(\< fis d fis)\! b4.(\> a8)\! \override DynamicLineSpanner.staff-padding = #1
        a2\< a'4--\f g8( fis)
        fis4(-> e) g--\> fis8( e)\!
        e4(->\mf\< d)\! r8 fis(\f\> e d)\! \override DynamicLineSpanner.staff-padding = #2.5
        a(\< fis d fis)\! b4.(\> a8)\! \override DynamicLineSpanner.staff-padding = #1
        a2\< a'4--\f g8( fis)
        fis4(-> e) g--\> fis8( e)\!
        e4(->\mf\< d)\! r8 fis(\f\> e d)\! \override DynamicLineSpanner.staff-padding = #3
        a(\< fis d fis)\! b4.(\> a8)\!
        a2
}
</score>

=== II. Allegro con grazia ===
Den andre satsen, ein dansesats i songform, er i  takt, i D-dur. Han er blitt skildra som ein «haltande» vals.

: <score lang="lilypond" vorbis="1">
    \relative c {
        \set Score.tempoHideNote = ##t \tempo 4 = 144
        \set Staff.midiInstrument = #"cello"
        \clef bass
        \key d \major
        \time 5/4
        fis4\mf(^\markup { \translate #'(-3.5 . 0)
              \column {
                \line { Fyrste tema }
                \line { \bold { Allegro con grazia } }
            }
        }
        g) \tuplet 3/2 { a8(\< g a } b4 cis)\!
        d( b) cis2.\>
        a4(\mf b) \tuplet 3/2 { cis8(\< b cis } d4 e)\!
        \clef tenor
        fis(\f d) e2. \break
        g4( fis) \tuplet 3/2 { e8( fis e } d4 cis)
        fis8-. [ r16 g( ] fis8) [ r16 eis( ] fis2.)
        fis4( e) \tuplet 3/2 { d8( e d } cis4) b\upbow(\<^\markup { \italic gliss. }
         b'8)\ff\> [ a( g) fis-. ] e-. [ es-.( d-. cis-. b-. bes-.) ]
        a4\mf
}
</score>

=== III. Allegro molto vivace ===
Den tredje satsen har samansett takt ( og ) og er i sonatinform.

: <score lang="lilypond" vorbis="1">
    \relative c* {
        \tempo "Allegro molto vivace"
        \set Score.tempoHideNote = ##t \tempo 4 = 152
        \clef treble
        \key g \major
        \time 12/8
        \set Staff.midiInstrument = #"violin"
        b8\p-.^\markup{"Vln."} g-. b-. a-. gis-. a-. c-. a-. c-. b-. ais-. b-.
        c-. d-. e-. fis-. e-. d-. e-. fis-. g-. fis-. g-. a-.\break
        \set Staff.midiInstrument = #"flute"
        e'-.^\markup{"Fl."} d-. e-. d-. e-. d-. e-. d-. e-. d-. e-. d-.
        \set Staff.midiInstrument = #"violin"
        e->(^\markup{"Vln."} d c b a g)
        \set Staff.midiInstrument = #"clarinet"
        e->(^\markup{"Cl."} d c b a g)
}


### IV. Adagio lamentoso
Den siste satsen er ein sakte sats tilbake i H-moll og har sonaterondofrom. Temaet er ein «komposittmelodi» der verken fyrste- eller andrefiolin spelar det temaet ein faktisk høyrer.

: 
 \layout { indent = 1.0\cm }
\new Score {
  \time 3/4
         eis,16)\!
                cis'2~\mf\> cis8\p r8
                b4--\f e8( gis,) cis8.(\> eis,16)\!
                d'8->(\mf\> cis~ cis4~ cis8)\! r8
                g4.(\p g8--) g8.--( a16--)
                fis2
                }
            }
        \new Staff {
            \relative c* {
                \clef "treble"
                \set Staff.instrumentName = #"Vln. II"
                  \set Staff.midiInstrument = #"violin"
                \key b \minor
                fis4--\f ais,8( d) eis,8.(\> b'16)\!
                e,!2~\mf\> e8\p r8
                fis'4--\f ais,8( d) eis,8.(\> b'16)\!
                e,!2~\mf\> e8\! r8
                b4.(\p b8--) b8.--( a16--)
                a2
                }
            }
        >>
}
</score>

Det er svært uvanleg at ein sakte sats kjem i slutten av ein symfoni. Hadde Tsjajkovskij følgd standard firesatsstruktur ville satsane ha vore ordna slik:
#Adagio – Allegro non troppo
#Adagio lamentoso
#Allegro con grazia
#Finale: Allegro molto vivace

== I andre verk ==
Det andre temaet frå fyrste sats var grunnlaget for ein populær song på 1940-talet, «(This is) The Story of a Starry Night» (av [[Manny Curtis|Mann Curtis]], Al Hoffman og [[Jerry Livingston]]), som blei gjort kjend av [[Glenn Miller]]. Dette same temaet er musikken bak «Where», som var ein hit i 1959 for [[Songaren Tony Williams|Tony Williams]] og Platters, «In Time» av [[Steve Lawrence]] i 1961, og «John O'Dreams» av Bill Caddick. Alle fire songane har ulike tekstar. Temaet blei òg brukt med stor effekt i ein av dei tidlege Cinerama-filmane på midten av 50-talet.

Delar av symfonien er brukte i ei rekkje filmar, mellom anna som tema i [[Howard Hughes jr.|Howard Hughes]] sin westernfilm *The Outlaw* frå  1943, *Now, Voyager* frå 1942, 1997-versjonen av *Anna Karenina*, og i *The Ruling Class*, *Minority Report*, *Sweet Bird of Youth*, *Soylent Green*, *Maurice*, *The Aviator* og *The Death of Stalin*. Han har òg vore med i teiknefilmserien *The Ren & Stimpy Show*, særleg i episoden *Son of Stimpy*, der katten går ut i ein snøstorm.

[[The Nice]] hadde med [[Keith Emerson]] sitt arrangement av tredje sats på albumet *Elegy* i 1971.

Tsjajkovskijs sjette symfoni spelar ei stor rolle i romanen *Maurice* av [[E.M. Forster]] (skriven i 1913 og seinare, men ikkje gjeven ut før i 1971), der han fungerer som ein skjult referanse til [[homofili]].

== Kjelder ==


**Denne artikkelen bygger på «Symphony No. 6 (Tchaikovsky)» frå ,  den 30. august 2023.''  

### Kjeldeliste

* 
* 
* 
*   
* 
* 
*