open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ragnar Kvam jr.

**Ragnar Kvam** jr.  () er ein norsk forfattar, globetrotter og journalist frå Kvinesdal.

Kvam er utdanna cand.philol. med hovedfag i historie ved Universitetet i Oslo. Han har arbeidd som journalist i *[[Dagbladet]]*. I 1987 selde Kvam alt han åtte, kjøpte ein 37 fot sin seglbåt (Bostrøm 37) med namn «Northern Quest» og la ut på ein omfattande jordomsegling. I dei tre reiseskildringane *Oppbrudd*, *Havet har meg nå* og *En sjøreise til Sibir* skriv han ope og personleg om dei ulike etappane frå denne reisa. Siste etappane reiste han saman med ektefellen sin, Sidsel Wold.

Kvam si bok om polfararen Hjalmar Johansen kasta eit heilt nytt lys over omstenda rundt Hjalmar Johansen sin konflikt med Roald Amundsen under sørpolferda. I *Straffa* skriv han om den norske straffangen Knud Bull, komponisten Ole Bull sin ukjende bror som vart dømt for falskmynteri i London og deportert til Australia. I boka si *De fire store* er Kvam tilbake til polarheltane. Her fortel han om  Nansen, Amundsen, Shackleton og Scott, og kva som kjenneteiknar leiaråtferda deira.

Kvam fekk oppdraget med å skriva biografien om Thor Heyerdahl. Biografien er delt i tre bind. Første bind vart utgjeve i 2005 og anna bind i 2008. Tredje bind og siste bind kom i 2013.

## Bibliografi

* *Den billige arbeidskraften*. Fremmedarbeidere i Norge og EEC – Pax 1971.
* *DNA mot splittelse*. Da venstrefløyen ble ekskludert og SF stiftet – Cappelen 1973
* *De farlige jobbene* (medforfatter Fritz Nilsen) – Pax 1975
* *Oppbrudd*. Beretningen om en lang sjøreise med Northern Quest – Scanbok 1990
* *Havet har meg nå* – Scanbok 1992
* *Jakten*  (medforfattar Ola Thune) – Gyldendal 1993
* *En sjøreise til Sibir* – Gyldendal 1996
* *Den tredje mann. Beretningen om Hjalmar Johansen* – Gyldendal 1997
* *Straffen* – Gyldendal 1999
* *De fire store* – Gyldendal 2000
* *I hodet på en seiler* – Gyldendal 2001
* *Thor Heyerdahl. Mannen og havet*. Bind I.  – (2005)  
* *Thor Heyerdahl. Mannen og verden* Bind II  – (2008) 
* *Intet er så rommelig som havet* Illustrert av Didrik Hvoslef-Eide (2009)
* *Thor Heyerdahl. Mannen og mytene* Bind III  – (2013) 

## Prisar og utmerkingar

* Riksmålsforbundets litteraturpris 2013

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ragnar Kvam jr.|Ragnar Kvam jr.]]» frå ,  den 22. september 2018.*
Ivan Gren-klassen

**Ivan Gren-klassen**, eller **Prosjekt 11711**, er ein skipsklasse amfibiekrigsskip bygd for Den russiske marinen.

Det første fartøyet i klassen, «Ivan Gren», vart bygd i Kaliningrad i Austersjøen og høyrer til Nordflåten. Fartøyet har eit deplasement på 5000-6000 tonn og er i stand til frakte opp til 13 stridsvogner eller 36 PPK pluss 300 marineinfanteristar. Det kom i teneste 20. juni 2018.

Ein byrja bygga det andre skipet i klassen, «Pjotr Morgunov», i oktober 2014. Det vart sjøsett 25. mai 2018

## Sjå òg
*Russiske marinefartøy i aktiv teneste

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ivan Gren-class landing ship|Ivan Gren-class landing ship]]» frå ,  den 29. juli 2022.*
Sidsel Wold

**Sidsel Margrethe Wold** () er ein norsk journalist og forfattar. Frå 2007 til 2011 var ho NRK sin korrespondent i Midtausten.

## Arbeid
I 1978 reiste Sidsel Wold til Israel, der ho arbeidde som kalverøktar på ein kibbutz. Heime i Noreg vart ho dagleg leiar i Norske Kibbutz Vener (NORKIV), som arbeidde med å tilretteleggja for kibbutzopphaldet til norske ungdomar. Wold seier sjølv at ho i 1980-åra var i ferd med å konvertera til jødedomen, ein periode åt ho kosher og gjekk jamleg i synagogen. Ho engasjerte seg òg i organisasjonen Med Israel for fred, der ho vart vald inn i hovudstyret, og var redaktør for organet *Midtøsten i Fokus.*  Ho byrja på Universitetet i Oslo i 1981, og heldt samstundes kontakt med det jødiske miljøet i Noreg. Wold har budd i Israel fleire gonger sidan, blant anna for å studera arabisk i 2003. 

Sidsel Wold har jobba i ulike NRK-avdelingar, både som programleiar i radioen, TV-reporter og vikarierande utenrikskorrespondent i Midtausten. Ho har også vore journalist i *[[Morgenbladet]]*.

Wold er gift med Ragnar Kvam jr., som er seglar, forfattar og tidlegare *Dagbladet*-journalist. Paret har ein son saman. Dei utførte ei jordomsegling i 1995–1996. 

## Bibliografi

* 1989: *Lyrikere på larveføtter: En analyse av «Borgulfsen» som språkfenomen i norsk radiounderholdning* - med Kari Slaatsveen
* 1999: *Warra! Warra!: Da de hvite kom til Australia* (Omnipax)
* 2006: *Checkpoint: En beretning fra Midtøsten* (Gyldendal)
* 2015: *Landet som lovet alt: Min israelske reise* (Spartacus)

## Prisar og utmerkingar
* 1999: Debutantprisen
* 2011: Perspektivprisen
* 2014: Ossietzkyprisen

## Referansar


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sidsel Wold|Sidsel Wold]]» frå ,  den 22. september 2018.*  
 
## Bakgrunnsstoff

* Portrettintervju i Dagbladet
* Omtale av boka ''Checkpoint''
Douglas DC-1

**Douglas DC-1** var eit passasjerfly laga av Douglas Aircraft Company i 1933. Det var den første modellen i den berømte DC-serien (Douglas Commercial) deira.

## Historie og utvikling
Utviklinga av desse flya kan førast tilbake til ei flyulukke i 1931 der den norskætta populære idrettshelten og fotballtrenaren Knute Rockne omkom.
Etter denne ulukka med ein Fokker Trimotor frå TWA (Transcontinental and Western Air Inc.), seinare Trans World Airlines, som var forårsaka av vengebrot i trekonstuksjonen, avgjorde amerikanske flystyresmakter at alle passasjerfly frå no av skulle ha metallvenger. Eit anna krav var at flyet skulle kunna fly vidare viss éin motor fall ut. TWA kontakta fire flyfabrikker om bygging av eit tre-motors fly som kunne imøtekoma dei nye krava. Ein rekna  den gongen med at eit fly måtte ha minst tre motorar for å kunna fly med éin motor ute av drift. Douglas Aircraft Company la fram eit forslag til eit to-motors fly i metall for 12 passasjerar. Flyet overskreid langt krava frå TWA. Det var lydisolert, hadde oppvarma cabin og var i stand til å gjennomføra flyging og ei kontrollert landing på éin motor.

Grunnleggjaren til fabrikken, Donald Douglas Sr., skal ha vore tvilande til å delta i utfordringa frå TWA, då han meinte at behovet for slike fly ville vera mindre enn dei 100 som var naudsynt for å dekka utviklingskostnadane.

Det vart berre produsert eit eksemplar av flyet, som vart namngjeve Douglas DC-1 (Douglas Commercial). Det flaug fyrste gong 1. juli 1933.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Douglas DC-1|Douglas DC-1]]» frå ,  den 21. september 2018.*  
 

; Referansar 


## Litteratur

* Francillon, René J. *McDonnell Douglas Aircraft since 1920.* London: Putnam, 1979. ISBN 0-370-00050-1.
Fokker Trimotor

**Fokker F.VII** var eit mindre tre-motors høgvinga passasjerfly, produsert av Anthony Fokker sitt Atlantic Aircraft Company, og seinare på lisens av andre flyprodusentar, mellom anna Avro som Avro 618X (618 Ten). Den opphavlege modellen frå 1924 var eit ein-motors, høgvinga fly. Men frå 1925 vart flyet produsert som eit tre-motors fly, og kjend under namnet **Fokker Trimotor**.

F.VII, saman med den nesten identiske Ford Trimotor, var det flyet som var det sjølvsagde valet og som dominerte på rutene til dei tidlege amerikanske flyselskapa, inntil Boeing 247 og Douglas DC-2 kom på marknaden tidleg på 1930-talet.

Ei transportutgåve vart produsert for det amerikanske flyvåpenet under nemninga **Atlantic C-2**. Denne må ikkje forvekslast med den mykje seinare Grumman C-2 Greyhound.

## Nytta til flyet blant pionerer og oppdagarar

* I mai 1926, berre dagar før Roald Amundsen flaug over Nordpolen med luftskipet «Norge», flaug Richard E. Byrd Spitsbergen – Nordpolen – Spitsbergen med ein Fokker F.VII med namnet «Josephine Ford». Det er seinare fastslått at Byrd ikkje nådde Nordpolen.
* Richard E. Byrd med Bernt Balchen som co-pilot i fokkeren «America», 29. juni 1927 freista direkteflyging New York – Paris med fleirmotors fly. Han nødlanda utanfor kysten av Frankrike.
* Charles Kingsford Smith kryssa som førstemann Stillehavet, med fokkeren «Southern Cross», i perioden 31. mai– 8. juni 1928, i tre etappar: Oakland i California – Hawaii – Suva på Fiji, til Brisbane.
* Amelia Earhart kryssa som første kvinne Atlanterhavet den 17. august 1928 i ein Fokker F.VII kalla «Friendship» (må ikkje forvekslast med den seinare F-27 Friendship, som mellom anna Braathens) nytta.

## Brukt av flyvåpen

* Tsjekkoslovakia, Finland , Nederland, Nederlandsk Aust-india, Polen, Spania, USA, Jugoslavia.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Fokker F.VII|Fokker F.VII]]» frå ,  den 21. september 2018.*
Wiley Post

**Wiley Hardeman Post** () var ein amerikansk flygar i mellomkrigstida som var den første som flaug jorda rundt åleine. Han vart òg kjend for arbeidet sitt innan flyging i store høgder, og han var med og utvikla ei av dei første trykkdraktene. 

Den 15. august 1935 vart Post og komikaren Will Rogers drepne då flyet hans havarerte under take-off frå ein lagune i nærleiken av Point Barrow i Alaska.

Flyet hans, «Winnie Mae», er stilt ut ved National Air & Space Museum i nærleiken av Foster Dulles International Airport i Chantilly, VA, og trykkdrakta hans er stilt ut same stad. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Wiley Post|Wiley Post]]» frå ,  den 21. september 2018.*  
 

* Wiley Post and the Winnie Mae. *AcePilots.com.* 2003.
* Lockheed 5C Vega. *Smithsonian National Air and Space Museum*.
* Johnson, Bobby H. Post, Wiley Hardeman. *The Texas State Historical Association*.
* Johnson, Bobby H. and Mohler, Stanley R. "Wiley Post, Hi sitt Winnie Mae, and the World's First Pressure Suit." Washington: Smithsonian Institution, 1971.
* Onkst, David H. Wiley Post. *U.S. Centennial of Flight Commission*.
* Sterling, Bryan and Frances, "Forgotten Eagle: Wiley Post, America's Heroic Aviation Pioneer."
* Wiley Post. *Pilotfriend*.

## Bakgrunnsstoff

* Winnie Mae
Rapsode

**Rapsode** (gresk ῥαψῳδός, *rhapsōdos*; 'ein som syr saman songar' av *rhaptein* 'sy, tilverka' og *oide*, 'song, dikt', sjå *[[ode]]*) var ein omreisande forteljar eller skald i Hellas i antikken som framførte, deklamerte og tilrettela framføring av episke diktverk. Rapsodar kunne særleg framføra *[[Iliaden]]* og *[[Odysseen]]*, men også visdoms- og katalogpoesi.

Ein skil gjerne mellom rapsode og aoide, som var ein førhomerisk songar. Ein rekner med at rapsoden framførte ferdige tekstar han hadde lært seg, medan aioden improviserte songar.
## Sjå òg
* Munnleg litteratur
* Rapsodi

## Kjelder


**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Rapsode|Rapsode]]» frå ,  den 21. september 2018.*
Will Rogers

**William Penn Adair «Will» Rogers** () var ein amerikansk cowboy, vaudeville-utøvar, humorist, spaltist, samfunnsdebattant, og scene- og filmskodespelar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Will Rogers|Will Rogers]]» frå , den 21. september 2018.*
Trans World Airlines

**Trans World Airlines** (**TWA**) er eit tidlegare hovudflyselskap i USA. Det hadde knutepunkt i  St. Louis, New York (JFK) og Kansas City. Flyselskapet var i verksemd frå 1930 til det vart kjøpt opp av American Airlines i 2001. Før oppkjøpet var TWA eit av dei største innanriksflyselskapa i USA, med flygingar frå St. Louis (og i nokon mindre grad frå JFK) til dei fleste større byar i USA. Dei hadde òg eit større nettverk av materuter til mindre byar i Midtvesten. TWA hadde òg eit godt utbygd rutenett til Europa og Midtausten. Desse rutene gjekk i all hovudsak frå JFK.

## Sjå òg
* Howard Hughes jr..

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Trans World Airlines|Trans World Airlines]]» frå ,  den 21. september 2018.*  

## Bakgrunnsstoff
Howard Hughes jr.

**Howard Robard Hughes** jr. () var ein amerikansk pilot, ingeniør, industrimann, filmprodusent og filmregissør som også var kjend som ein *playboy*, eksentrikar og ein av dei rikaste i verda. Han er berømt for å ha sett ei rekkje fartsrekordar i lufta, for å ha bygd Hughes H-1 Racer og Hughes Hercules H-4-flya, der sistnemnde vart bygd for å frakta amerikanske stridsvogner over Atlanteren, for å ha produsert filmane *Luftens dæmoner*, *Den fredløse* og *Scarface*, som er basert på gangsteren Al Capone, og for å ha kjøpt opp og utvida Trans World Airlines (TWA) og mangedobla verdien av selskapet.

I 1938 gjennomførte han ei jorda rundt-flyging med ein Lockheed Syp Electra og sette ny rekord på 3 dagar, 19 timar og 17 minutt.

Livet hans vart portrettert av Leonardo DiCaprio i Martin Scorseses film *The Aviator* frå 2004.

## Filmografi (utval)

* 1932 – *Scarface*
* 1930 – *Luftens dæmoner*

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Howard Hughes|Howard Hughes]]» frå ,  den 21. september 2018.*  
 



## Bakgrunnsstoff

* The Howard Hughes Corporation.
* Welcome Home Howard &#x2013; Ei samling fotografiar frå biblioteka til UNLV.
Salman Khan

**Abdul Rashid Salim Salman Khan** (), best kjend som **Salman Khan**, er ein indisk skodespelar, produsent og programleia. Han har opptredd i over 80 Bollywood-filmar. 

## Karriere
Khan vart fødd i Indore i Madhya Pradesh i India som den eldste sonen til manusforfattaren Salim Khan og den første kona hans Sushila Charak (som seinare tok namnet Salma Khan). På farssida stamma han frå alakozai-pasjtunar frå Swatdalen i noverande Pakistan som slo seg ned i Indore på midten av 1800-talet. Mora til Khan er av marathiopphav, og far hennar, Baldev Singh Charak, var ein dogra-rajput frå Jammu-Kashmir. Mora er frå Maharashtra. Han har to brør, Arbaaz Khan og Sohail Khan, og to systrer, Alvira Khan Agnihotri, som er gift med skodespelaren og regissøren Atul Agnihotri, og adoptivsystera Arpita.

Khan starta filmkarrieren sin med ei birolle i *Biwi Ho To Aisi* (1988). 
I 1989 fekk han gjennombrotet sitt gjennom hovudrolla i *Maine Pyaar Kiya*, som vart ein stor suksess både i India og verda over. For filmen blei han nominert til ein Filmfare-pris som beste mannlege skodespelar og beste mannlege nykomar. 

Khan har ikkje berre verka som skodespelar, men òg som  programleiar. Han har leia program som *Dus Ka Dum *(ein indisk versjon av *Power of 10*) og *Bigg Boss* (ein indisk versjon av *Big Brother*).

Salman Khan har òg sunge ein del songar i ulike Bollywood-filmar, som *Hello Brother* (1999), *Chal Meir Bhai* (2000), *Hello* (2008). 

Nokre songar han har sunge er:

## Prisar

* Beste nykomar for *Maine Pyaar Kiya* (1989)
* Beste skodespelar for *Dabangg* (2010)

## Programleiar

* *Dus Ka Dum* (Sesong 1 og 2)

## Referansar


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Salman Khan|Salman Khan]]» frå ,  den 21. september 2018.*  
 


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Salman Khan|Salman Khan]]» frå ,  den 10. november 2019.*
Libertyskip

**Libertyskip** var stykkgodsskip som vart masseprodusert i USA under andre verdskrigen. Dei var rimelege og tok kort tid å byggja (rekorden var fem dagar), og vart eit symbol på den industrielle kapasiteten til USA. Skipa var basert på ein skipstype bestilt av Storbritannia for å erstatta krigsforlis, og vart produserte i store mengder. Seksten amerikanske skipsverft bygde 2 751 libertyskip mellom 1941 og 1945 – den største mengda serieproduserte handelsfartøy nokosinne.

Libertyskipa vog opp for skipstapa dei allierte hadde hatt under slaget om Atlanterhavet og var viktige for den allierte krigsinnsatsen. At mange av libertyskipa var i drift lengje etter den angjevne levetida på fem år gjev òg eit vitnesbyrd om ein solid konstruksjon.

## Vurderinga til norske sjømenn
Libertyskipa hadde ein høg innreiingsstandard som var uvant luksuriøs for norske sjømenn. Ein vart spesielt imponert over gode køyer, klimaanlegg på lugarar, talet dusjar/toalett og utrustinga av byssa. Skroget som var sveist (ein var van med klinkbygde skip) vart vurdert å vera solid. Den norske skipsføraren Odd Findal var likevel skeptisk til brua som han såg på som lite funksjonell og tildels farleg grunna dårleg utsikt.

Under andre verdskrigen fekk Noreg leiga libetyskip av USA på såkalt *bareboat charter* (skipa vart stilt til disposisjon utan mannskap). Nortraship overtok det første norskdisponerte libertyskipet den 29. januar 1943, det vart døypt «Leiv Eiriksson». Totalt fekk Nortraship overført disposisjonsretten over tolv libertyskip. Fleire av dei vart overtekne av norske reiarlag etter krigen.

## Libertyskip under Nortraship

* «Leiv Eiriksson», 29. januar 1943
* «Fridtjof Nansen», 31. januar 1943
* «Roald Amundsen», 24. april 1943
* «General Fleischer», XX. april 1943
* «Ole Bull», 14. mai 1943
* «Edvard Grieg», 31. mai 1943
* «Christian Michelsen», 31. mai 1943 – senka september 1943
* «Viggo Hansteen», 20. oktober 1943
* «Sverre Helmersen», 22. april 1944 – senka april 1945
* «Harald Torsvik», 6. november 1944
* «Vadsø», 20. desember 1944
* «Lektor Garbo», 7. mars 1945
* «Carl Oftedal», 28. mars 1945

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Libertyskip|Libertyskip]]» frå ,  den 21. september 2018.*  

## Bakgrunnsstoff
* Oversyn over Libertyskip bygde av United States Maritime Commission i løpet av andre verdskrig (engelsk) 
* Lenkjeside med informasjon om Libertyskip (engelsk)
* SS «Jeremiah O'Brien», eitt av to Libertyskip som framleis er sjødyktig (engelsk)
* SS «John W. Brown», eitt av to Libertyskip som framleis er i sjødyktig stand (engelsk)
Julius Hougen

**Julius Hougen** () var ein norsk jurist og radiojournalist. Han var programredaktør og leiar for NRKs avdelingskontor i Kristiansand 1967–1976. Han er kjend som «stemmen frå Sørlandet».

## Bakgrunn
Hougen tok juridisk embetseksamen i Oslo i 1930. Då Kringkastingsselskapet opna sørlandskontor same år, vart han ein av dei få medarbeiderne der. Noko år seinare vart han leiar for kontoret, samstundes som han var dommarfullmektig. I 1933 overtok NRK kontoret, og Hougen heldt fram tilknyttinga si til radioen, kombinert med ymse stillingar i politiet.

Under andre verdskrigen var Hougen aktiv i motstandsrørsla gjennom *Kampgruppe 3* under leiing av Arne Laudal. Då gruppa vart sprengt mot slutten av 1942, hamna Hougen på Grini, først på dødscelle, seinare i vanleg fangenskap fram til januar 1945.

Etter krigen jobba han ei tid ved NRK i Oslo. Blant anna rapporterte han då kong Haakon VIIs kom tilbake til hovudstaden 7. juni 1945. Hougen vende likevel snart attende til heimbyen. Der verka han ved distriktskontoret fram til pensjonsalderen, først som programsekretær, seinare som sjef. Han var kjend for sin levande reportasjestil og for si evne til å koma innpå menneske frå alle lag. Han gjekk under namnet «stemmen frå Sørlandet».

Hougen var aktiv i det norske visemiljøet, mellom anna som ein av initiativtakarane til Visens venner Han redigerte visebøker og skreiv og komponerte ein del songar. Han er òg kjend som underhaldningsartist, mellom anna under aliaset «pensjonist Tobias Tønnesen», saman med Odd Børretzen.

## Referansar


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Julius Hougen|Julius Hougen]]» frå ,  den 21. september 2018.*  
 
## Bakgrunnsstoff

* Omtale i ''Norsk biografisk leksikon''
Claude Garamond

**Claude Garamond** () var ein fransk fontskapar og kongeleg boktrykkar i Paris. 

Garamond var sannsynlegvis lærling hos  fontmakaren Antoine Augereau. Seint på 1520-talet vart Claude Garamond kontakta av parisaren og boktrykkaren Robert Estienne, som ønskte ein font i antikva. Desse typane vart sett for første gong i *Paraphrasis inn Elegantiarum Laurentii Vallae.* Claude Garamond sine former er ei vidareutvikling av typane skapa av Aldus Manutius i Bologna, kalla *Griffo.* Matrisene og patrisene til Garamond finst no i Plantin-Moretus Museum i Antwerpen og dessutan ved Imprimerie nationale i Paris.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Claude Garamond|Claude Garamond]]» frå ,  den 29. september 2018.* 
*** oppgav desse kjeldene: &nbsp;*
 
* *Svensk forslagsbok*, Malmö 1932
Jan Tschichold

**Jan Tschichold**, fødd *Johannes Tzschichhold*, () var ein rysk kalligraf, typograf, forfattar og lærar, mest kjend som skaparen av fonten Sabon.

## Biografi
Jan Tschichold vaks opp i Leipzig som son til ein typograf og byrja tidleg med kalligrafi. I 1919 byrja han studera ved Leipziger Akademie der Künste der han avanserte til *Meisterschüler.* Han fekk ved same tid det fyrste oppdraget til Leipzigmessen og 1923 vart han typografisk rådgivar i eit trykkeri.

Jan Tschicholds skaparkraft kom til sin rett då han vart tilsett i Bauhaus og arbeidde med den nye typografien - *Neue Typografie.*

1926 flytta han til München og *Münchener Meisterschule für Typografie* der Paul Renner arbeidde. Dei komande åra laga han ei rekkje store filmplakatar. I samband med maktovertakinga til nazistane i 1933 emigrerte Tschichold til Sveits. Medan han var der arbeidde han for forlaget Birkhäuser Verlag. I 1947 flytta han til England der han mellom anna arbeidde hjå Pennrose Annual og Penguin Books før han returnerte til Sveits.

I 1967 vart sabon-fonten lansert. Namnet kjem frå Jacob Sabon, ein lærling til Garamond og den som skapa Garamond-fonten i Frankfurt.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jan Tschichold|Jan Tschichold]]» frå ,  den 22. september 2018.*
Gunnar Nygård

**Gunnar Nygård**  () var ein norsk kringkastingsmann og ein av pionerane innan norsk radio.

## Biografi
Gunnar Nygård var telegrafutdanna og deltok i Prøvesendingane i telegrafstyret i 1923–24, først frå Tryvasshøgda, seinare frå Telegrafbygningen i Oslo sentrum. 

### Kringkastingen
Då Telegrafverket i 1925 starta faste sendingar på vegne av Kringkastingselsskapet AS i lokala til Brødrene Hals tidlegare pianofabrikk vart han fullmektig i kontrollen, og i 1933 følgde han med  til NRK, der han avanserte til sjefteknikar. Han medverka ikkje berre på den tekniske sida, men òg i programavviklinga. Han hadde ei utmerka songstemme. I dei tidlege åra måtte han trø til under morgonandakta dersom salmen som presten ynskte ikkje fanst i grammofonplatearkivet.

### Andre verdskrig
Under felttoget i Noreg i 1940 følgde Nygård regjeringa, og då kampane vart oppgjeve i Noreg vart Nygård send til Amerika for å undersøkja høve for norske sendingar frå det nøytrale USA. Han forlét Noreg ombord på MK «Grimsøy» i Honningsvåg den 8. juni og kom til Canada via Island den 28. juni. I Boston fekk NRK i september 1940 høve til å senda norske sendingar over kortbølgjestasjonen WRUL (*World Radio University Listeners*) med ein dagleg halvtime, mynta på sjøfolka i handelsflåten som var høyrt over heile kloden.

### Etterkrigstida
Hausten 1945 var Nygård tilbake det nye Kringkastingshuset på Marienlyst og han var med på å byggja opp NRK igjen etter krigsåra. Han hadde ulike oppgåver til han i 1947 fekk ansvaret for å leia dei nye kortbølgjesendingane til nordmenn og norskættede i utlandet, Utenlandssendingen som vart opna av kong Haakon 3. januar 1948.

Frå 1952 hadde Nygård tittelen programsekretær. I 1964 fekk han St. Olavsmedaljen for 40 års teneste for radioen. Han døydde i 1997 i sitt hundrede leveår.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gunnar Nygård|Gunnar Nygård]]» frå ,  den 22. september 2018.*  
 

## Referansar
Karol Jokl

**Karol Jokl** () var ein slovakisk fotballspelar frå Partizánske som vann cupvinnarcupen 1969 med Slovan Bratislava. Han var kjend som ein kreativ indreløpar og flink pasningsleggjar. Samspelet med lagkameraten Ján Čapkovič la grunnen for mykje av suksessen til ŠK Slovan. Jokl var aktiv for Tsjekkoslovakia sitt landslag i tida 1963-72.

### Klubbspel
I 1963 kom Jokl til ŠK Slovan Bratislava, ein klubb som høyrde med mellom dei beste fotballaga i tsjekkoslovakisk fotball. Laget vann den tsjekkoslovakiske cupen i 1968 og tok seg sesongen etter heilt til finalen i den europeiske cupvinnarcupen. På St. Jakob-stadion i Basel den 21. mai 1969 vann Slovan 3-2 mot FC Barcelonai ein underhaldande kamp. Dei komande åra frå 1970 til 1975 sanka Jokl og Slovan Bratislava fire tsjekkoslovakiske meistertitlar og triumferte i tre slovakiske cupturneringar. Sommaren 1975 veksla Jokl over til Banik Prievidza på lågare serienivå, la opp allereie året etter.

### Landslagsspel
Jokl var innbytar i ein landskamp hausten 1963, men fekk sin eigenlege landslagsdebut to år seinare. Han skåra då det fyrste av i alt 11 landslagsmål. Under VM i fotball 1970 i Mexico deltok han i alle tre kampane til Tsjekkoslovakia, utan å kunne hindre at det var Brasil og England som tok seg vidare frå gruppespelet. Den 1. november 1972 spelte Jokl sin 27. og siste landskamp, på heimebane i Bratislava måtte Tsjekkoslovakia tole eit 1-3 tap.

### Merittar
*Vinnar av cupvinnarcupen: 1969 med Slovan Bratislava
*Tsjekkoslovakisk seriemeister: 1970, 1974, 1975 med Slovan Bratislava
*Tsjekkoslovakisk cupmeister: 1968 og 1974 med Slovan Bratislava
*Slovakisk cupmeister: 1970, 1972, 1974 med Slovan Bratislava

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Karol Jokl|Karol Jokl]]» frå ,  den 22. september 2018.*  
 
*eu-football
Frode Nilsen

**Frode Elmar Thore Nilsen** () var ein norsk diplomat og ambassadør. Han er særleg kjent for sit mangeårige arbeid for menneskerettar og for å bistå politiske flyktningar i Chile.

Han var son av skipsførar Thor Marinius Nilsen (1887–1969) og Elma Maria Pedersen (1891–1925). Med familien flytta han til Tinn i Telemark i 1928 og tok examen artium i 1943 og slutta seg til det lokale Milorg på Rjukan. Etter cand.mag.-eksamen i 1950 tok han mastergraden i statsvitskap ved University of Kansas. Han returnerte deretter til Oslo og tok Utanriksdepartementets aspirantkurs året etter.

## Posteringar

* 1952–1954 attaché ved den norske ambassaden i Kairo i Egypt
* 1957–1959 ambassadesekretær ved den norske ambassaden i Bonn i Vest-Tyskland
* 1959–1962 ambassadesekretær ved den norske ambassaden i Madrid i Spania
* 1965–1972 ambassaderåd/skipsfartsråd ved den norske ambassaden i Washington i USA
* 1972–1973 byråsjef i skipsfartskontoret/handelspolitisk avdeling i UD
* 1973–1975 ambassaderåd ved den norske ambassaden i Santiago i Chile, med ansvar for flyktningespørsmål etter miliærkuppet den 11. september 1973. Det var utanriksminister Knut Frydenlund som 1. november 1973 sende Nilsen til ambassaden i Santiago utstyrt med vide fullmakter som innebar at han skulle ha det avgjerande ordet i flyktningespørsmål ved ambassaden.
* 1975–1982 ambassadør ved den norske ambassaden i Santiago
* 1982–1987 ambassadør til dei karibiske landa og regionalrådgjevar for Latin-Amerika, stasjonert i Oslo
* 1987–1988 ambassadør ved den norske ambassaden i Caracas i Venezuela
* 1988–1992 ambassadør ved den norske ambassaden i Santiago

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Frode Nilsen|Frode Nilsen]]» frå ,  den 22. september 2018.*
Kristian Nissen

**Nils Kristian Nissen** () var ein norsk prest, embetsmann og forskar, særleg på samisk kultur og historie. Han var son til Per Nissen og bror til Hartvig Nissen.

Kristian Nissen tok eksamen i kvænsk i 1900 og samisk i 1901. År 1902 vart han cand.theol. Frå 1904 til 1913 arbeidde han som sokneprest i Karasjok. Han var i den tid, 1909-12, medlem av reinbeitekommisjonen. Der etter hadde han stillinga som Statens inspektør for reindrifta til 1926, busett i Oslo. Sidan var han domprost i Tromsø og frå 1936 til -49 sokneprest i Lier.

Nissen samla mykje stoff og materiale om samiske og nordnorske tilhøve. Han skreiv om mange ulike tema i samisk historie og samfunnsliv, særleg om reinbeitespørsmålet, læstadianismen og anna. Frå 1924 medarbeidar i Insititutt for samanliknande kulturgransking. Eit trebandsverk om gamle norske kart, *Bidrag til Norges karthistorie*, kom ut 1938-43. Gjennom åra hadde Nissen ei rad tillitsverv, så som styremedlem i Den norske Turistforening og i Tromsø Museum. 

## Kjelder
Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1958
Utanriksdepartementets aspirantkurs

**Utanriksdepartementets aspirantkurs** er eit treårig traineeprogram med sikte på fast ansettelse i den norske utenrikstjenesten. Kvart år er det mellom 300 og 500 søkarar, der mellom 10 og 20 kjem inn på aspirantkurset. I 2011 vart det teke opp 10 aspirantar, i 2010 vart det teke opp 14, og i 2009 vart det teke opp 16.

Disse tjenestegjør først to år i Oslo og deretter eitt år ved ein norsk stasjon (ambassade, delegasjon, generalkonsulat eller representasjonskontor) i utlandet, før dei vert fast tilsett. Normalt tjenestegjør ein to år til på første stasjon, og tre år på ein ny stasjon. Dermed er ein stasjonert i utlandet i seks år i strekk før ein returnerer til Oslo.

Som del av dei to åra i Oslo vekslar aspirantane mellom å arbeida som saksarbeidar i ein av UDs seksjonar, og å følgja kurs hos Utenrikstjenestens kompetansesenter. Kursane omfattar språk, kultur, politikk, økonomi, miljø og andre relevante sakfelt, i tillegg til diplomatisk handverk. Ein dreg òg på to turar innanlands, til høvesvis Nord-Noreg (inkludert Svalbard) og Vestlandet.

Før ein kjem inn på aspirantkurset må ein gjennom ein omfattande opptakprosess som inkluderer essayskriving, møte med psykolog og intervju av UDs aspirantnemnd.

## Kjende UD-aspirantar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Utenriksdepartementets aspirantkurs|Utenriksdepartementets aspirantkurs]]» frå ,  den 22. september 2018.*
Kringkastingsselskapet

**Kringkastingsselskapet A/S** var eit privat norsk radioselskap som vart etablert med faste radiosendingar 29. april 1925 i Oslo. Selskapet starta likevel testsendingar allereie 15. desember 1924, og sidan faste prøvesendingar i februar 1925, då Handelsdepartementet gav selskapet konsesjon til å kringkasta. Konsesjonen gjaldt først i ein radius på 150 kilometer rundt Oslo. Dei neste åra fekk Kringkastingsselskapet løyve til å senda i ei rekkje norske byar, men i 1933 vart kringkasting i Noreg nasjonalisert, og selskapet vart innlemma i den statlege kringskastaren NRK. Eit av #den kjende programma til radiokanalen var *[[Lørdagsbarnetimen|Laurdagsbarnetimen]]*, som starta opp 20. desember 1924.

## Om selskapet
Kringkastingsselskapet heldt til i Brørne Hals Pianofabrik i Stortinggata 24–26 i Oslo. Per Mathias Jespersen var tilsett som disponent, medan Gunnar Nygård var fullmektig i kontrollen.

Utover i 1920-åra etablerte Kringkastingsselskapet kontor i andre norske byar. Selskapet fekk konsesjonar for sending i Hamar, Fredrikstad, Rjukan, Porsgrunn og Notodden allereie i 1926, utvida til Ålesund 1927, vidare til Stavanger, Trondheim og Kristiansand (under Julius Hougen og Olaf Benneche) i 1930, og dessutan Bodø i 1931.

I 1933 nasjonaliserte og monopoliserte den norske staten all radiokringkasting i landet, og Kringkastingsselskapet vart innlemma i den nye, statlege allmennkringkasteren Norsk rikskringkasting. Lokalane i Stortinggata 24–26 var i bruk fram til etter andre verdskrig, då NRK flytta til nye lokale på Marienlyst i Oslo.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kringkastingsselskapet|Kringkastingsselskapet]]» frå ,  den 22. september 2018.*
Marte Gerhardsen

**Marte Gerhardsen** () er ein norsk statsvitar og politikar, som frå 2019 har vore direktør for Utdanningsetaten i Oslo kommune. I februar 2025 sa ho at ho ikkje ville søke stillinga på nytt når åremålet hennar tek slutt etter seks år. 

Gerhardsen har bakgrunn i både politikk og bistand. I ungdomsåra var ho aktiv i Arbeidarpartiet og var på midten av 1990-åra leiar for  AUF i Oslo. Fram til 2008 arbeidde ho i Utanriksdepartementet (1999–2007), etter å ha fullført Utanriksdepartementets aspirantkurs. 

Ho arbeidde som divisjonsdirektør i DNB frå 2011 til 2014 og var før dette generalsekretær i hjelpeorganisasjonen CARE i perioden 2008 til 2010. I 2014 vart ho dagleg leiar i Tankesmien Agenda. 

## Familie
Ho er gift med økonom og arbeidarpartipolitikar Erik Dugstad og har to barn. Gerhardsen er dotter av politikarane Rune Gerhardsen og Tove Strand. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Marte Gerhardsen|Marte Gerhardsen]]» frå ,  den 22. september 2018.*
Billy Mitchell

**William «Billy» Mitchell** () var ein amerikansk general og luftmaktsteoretikar.

Mitchell tenestegjorde i Frankrike under første verdskrigen og var ved slutten av krigen leiar for alle amerikanske luftstridskrefter i landet. Etter krigen vart han nestkommanderande i flyvåpengreina til Army Air Service, og vart forkjempar for å auka bruken av luftmakt ettersom han meinte dette ville vera viktig i framtidige krigar. Han argumenterte blant anna for at bombefly var eigna til å senka krigsskip, og organiserte ei rekkje bombeangrep mot stilleståande skip for å demonstrera ideen.

Han skaffa seg fleire fiendar i hæren grunna kritikk, og i 1925 vart han fråteken ein mellombels kommisjon som brigadar. Han vart seinare same året stilt for krigsrett for ulydigheit etter å ha skulda leiarane i hæren og marinen for «ein nærast forræderisk leiing av forsvaret til nasjonen» etter at leiinga investerte i krigsskip framfor hangarskip. Han trekte seg frå hæren kort etter.

Mitchell vart posthumt utnemnd til generalmajor av president Franklin D. Roosevelt. Bombeflyet North American B-25 Mitchell er oppkalla etter han.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Billy Mitchell|Billy Mitchell]]» frå ,  den 22. september 2018.*
Robert Gates

**Robert Michael Gates** () er ein USA-amerikansk statsmann og akademikar som har vore forsvarsminister både i George W. Bush og Barack Obama sine regjeringar. Han var direktør for Central Intelligence Agency (CIA) frå 6. november 1991 til 20. januar 1993.

Den 8. november 2006 vart Gates nominert av president George W. Bush til å etterfølgje Donald Rumsfeld som  amerikansk forsvarsminister. Senatet i USA godkjende nominasjonen den 6. desember 2006 med stemmealla 95–2. Gate vart teken i eid som forsvarsminister den 18. desember 2006. President Barack Obama gjennominerte Gates til forsvarsminister då han tok over presidentvervet etter Bush, sjølv om Gates var medlem av Det republikanske partiet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Robert Gates|Robert Gates]]» frå ,  den 22. september 2018.*
Per Nissen

**Per Schjelderup Nissen** () var ein norsk hærmann og «uvanleg produktiv» kartograf, son til Hartvig Nissen. Han var far til Hartvig Nissen og Kristian Nissen. 

Per Nissen var offiser i det militære frå 1865. Han gjekk seinare den militære høgskulen og gjorde teneste i generalstaben. Samstundes arbeidde han i mange år i Norges geografiske oppmåling, både som avdelingssjef og perioden 1900-06 som direktør.

Frå 1885 til -92 underviste Nissen i militær taktikk ved Krigsskulen. Åra 1897-99 var han grensekommissær då grensa mellom Noreg og Russland vart gått opp. 1899-1900 militær rådgjevar ved statsrådsavdelinga i Stockholm. I 1905/06 arbeidde han som adjutant hos kong Haakon VII. I 1906 utnemnd til generalmajor og brigadesjef i Bergen. Etter han tok avskjed frå hæren i 1912 gav Nissen i 1914 ut *Fædrelandet, en Norgesbeskrivelse for landsmænd hjemme og ute*. Hovudarbeidet hans, *Økonomisk-geografisk atlas over Norge*, kom ut i 1921.

Formann fleire år i Norsk Geografisk Selskap.

## Kjelder
Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1958
Harald Slettebø

**Harald Bjarne Slettebø** () var ein norsk skulemann frå Eigersund, stortingsrepresentant 1973-77 for Anders Langes Parti.

Slettebø tok artium ved Rogaland landsgymnas i 1941 og cand.real.-eksamen ved Universitetet i Oslo i 1946. Etter eitt skuleår som lektor ved St. Svithuns skole i Stavanger, arbeidde han 1947-59 som lektor ved den 
kommunale høgre allmenskulen i Haugesund. Frå 1959 til 1989 var han rektor ved Stord gymnas.

Slettebø melde seg inn inn i Anders Langes Parti straks etter partiet vart stifta våren 1973. Ved storingsvalet 1973 vart han vald inn på Storinger frå Hordaland fylke. Perioden 1973-77 var han medlem av Justiskomitéen, og 1976–77-sesjonen var han parlamentarisk leiar for Anders Langes Parti, som i 1977 endra namn til Framstegspartiet. Slettebø var seinare medlem i Stord kommunestyre 1980–83 og i Hordaland fylkesting og fylkesutval 1984–87.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Harald Slettebø|Harald Slettebø]]» frå ,  den 22. september 2018.*
Donald Rumsfeld

**Donald Henry Rumsfeld** () er ein amerikansk politikar. Han var forsvarsminister i USA frå 1975 til 1977 og igjen frå 20. januar 2001 til 18. desember 2006.

Rumsfeld vart fødd i Chicago, med sveitsisk avstamming.  Han studerte ved Princeton University, var marineflygar frå 1954 til 1957, og vart deretter vald inn i Representanthuset i USA. Han var NATO-ambassadør for US frå 1973 til 1974. I 1974 vart han stabssjef i Det kvite huset i Washington, D.C., og året etter den yngste forsvarsministeren USA hadde hatt, under president Gerald Ford. Han vart igjen forsvarsminister under George W. Bush i 2001. I 1977 mottok han Presidentens fridomsmedalje av president Jimmy Carter.

Den 8. november 2006 vart det kunngjort at han trekte seg som forsvarsminister som følgje av det dårlege resultatet for Det republikanske partiet ved Kongressvalet. Frustrasjon over tilhøva i Irak vart sett på som ein medverkande grunn til den dårlege valoppslutninga. Han vart etterfølgd av den tidlegare CIA-direktøren Robert Gates. 

## Referansar


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Donald Rumsfeld|Donald Rumsfeld]]» frå ,  den 29. september 2018.*
Kemisamisk

**Kemisamisk** er eit utdøydd samisk språk, som tidlegare vart snakka i dei sørlege delane av finsk Lappland. Språket døydde ut på midten av 1800-talet. Det vart skrive med det latinske alfabetet. 

Eit par kemiskamiske joikar er bevart. I 1829 publiserte Jakob Fellman ei lita ordliste over kemisamisk. Fleire kemisamiske dikt er også bevart. På bakgrunn av dei bevarte språkprøvene er det fastslått at kemisamisk høyrde til den austsamiske språkgreina, men slik at ho har utgjort ei eiga sørleg grein av denne språkfamiilien, i tillegg til dei to andre. Det næraste slektspråket til kemisamisk er enaresamisk. I Sodankylä- og Savukoski-området er det rundt 500 stadnamn på kemisamisk.

## Døme på kemisamisk

Jakob Fellman skreiv ned Fader vår på kemisamisk i Sompio i Sodankylä.

:Äätj miin, ki lak täivest. Paisse läos tu nammat. Alda pootos tu väldegodde. Läos tu taattot nou täivest, ku ädnamest. Adde miji täb päiv miin juokpäiv laip. Ja adde miji miin suddoit addagas, nou ku miieg addep miin velvolidäme. Ja ale sääte miin kjäusaussi. Mutto tjouta miin pahast. Tälle tu li väldegodde, vuöjme ja kudne ijankaikisest. Amen.

Presten Olaus Mattsson Sirma (død 1719), som sannsynlegvis var fødd i Kemi lappmark, omsette Johannes Gezelius sin katekisme til kemisamisk. Boka vart ikkje gjeven ut medan Sirma levde, men finst bevart i handskrift og har vorte publisert av K.B. Wiklund.

Olaus Sirma bidrog også med to dikt til Johannes Schefferus si . Dette er det første diktet hans, «Guldnasas njirozan», ei samisk kjærleikshistorie:

Kemisamisk joik av Olaus (Mattsson) Sirma frå Johannes Schefferus si bok Lapponia. Dette er Olaus Sirmas andre dikt *Moarsi favrrot* (Orajärvi er finsk, Oarrejávri er nordsamisk for 'ekornsjø'); den sang han når han var langt borte frå ho han var glad i.

## Kjelder

## Kemisamiske tekstar

* Kovář, Michal. 2019. Sami Texts From Kemi Sápmi Recorded by Jenny and Samuli Paulaharju. Acta Universitatis Carolinae: Philologica 2019(3). 39-44.

* Schefferus, Johannes. 1673. Lapponia. Frankfurt am Main. 492pp.

* Wiklund, Karl Bernhard. 1913. En kemilapsk text från år 1716. Le monde oriental 7. 82-96.

* Äimä, Franz & Toivo I. Itkonen. 1918. Jacob Fellmanin muistiinpanot Sompion ja Kuolajärven lapin murteista. Journal de la Société Finno-Ougrienne 30. 1-91.

## Litteratur

* Äima, F, Itkonen, T.I. 1918: Jacob Fellmanin muistiinpanot Sompion ja Kuolajärven lapin murteista. Suomalais-Ugrilaisen Seuran Aikakauskirja 30 p. 1-91.
Handjern

**Handjern** er samankjeda metallenker som vert brukt til å lenkja hendene til ein person saman.

Handjern er mykje brukt av politi, som bruker dei til å pasifisera eller kontrollera arresterte. Dei kan likeeins brukast av andre som har bruk for å pasifisera folk – til dømes fengselsbetjentar, vektarar, ordensvakter, militærpoliti eller flyselskap.

Vanlegvis består handjern av to metallenker som har ein låsemekanisme, så dei berre kan strammast, men ikkje vert lausna (utan nøkkel). På den måten kan ein stramma dem like nøyaktig så mykje som det er naudsynt for at ein ikkje kan koma fri, og dei passar på alle storleikar handledd.

For det meste vert handjerna brukt til å lenkja henda saman bak på ryggen, men dei kan òg brukast til å lenkja henda saman framfor, eller lenkje dei fast til noko.

Ein særleg variant er bunteband eller strips, som òg ofte henregnes under nemninga handjern, sjølv om dei teknisk sett ikkje er handjern. Dei har same eigenskapar som metallhandjern – dei kan strammast så mykje som det er naudsynt, men ikkje vert lausna. Dei vert ofte brukt av politiet ved pågripingar av større mengder (til dømes ved demonstrasjonar og uro) og òg av flyseskap. Dei alminneligvis berre brukast éin gong, men har den store fordelen at dei ikkje veg så mykje.

Handjern vert ikkje berre brukt av politiet. Den vert òg brukt av tryllekunstnere som til dømes Harry Houdini. Tryllekunstnerne utfører triks, der dei skal få av seg handjerna, nokon gonger på kort tid, eller bak på ryggen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Håndjern|Håndjern]]» frå ,  den 22. september 2018.*
Coney Island

**Coney Island** er ei halvøy, tidlegare ei øy, i den sørlege delen av Brooklyn og Queens i New York i USA. Namnet stammar, ifølgje den meste utbreidde teorien, frå den tida dette området var den nederlandske kolonien Nieuw Amsterdam og der det på eit kart frå 1639 er kalla «Conyne Eylandt», eller «Konijn Eiland» med dagens skrivemåte, noko som kan verta omsett med «Kaninøya». Området vart brukt til kaninjakt heilt fram til det vart utbygd som feriestad etter borgarkrigen då Coney Island vart knytt til byen med først med ei jarnbanelinje. Frå 1860-åra var det knytt til trikkesystemet i New York. Det vart òg etablert dampbåtlinje, og strandområdet vart utbygd med hotell. Staden har rundt 60&nbsp;000 innbyggjarar.

Coney Island er kjent for sine no noko gamle moroparkar og sirkus, badestranda mot Atlanterhavet og den store russisk-amerikanske busettinga. Staden vert òg assosiert med snøggmat og skal vera opphavsstaden til pølse i brød

Moroparkane nådde eit høgdepunkt tidleg på 1900-talet, populariteten dalte etter andre verdskrigen. Etter fleire år med forfall er området vorte revitalisert gjennom opninga av KeySpan Park og andre større utbyggingsprosjekt. KeySpan Park er stadion for det suksessfylte Brooklyn Cyclones, eit Minor League Baseball-lag.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Coney Island|Coney Island]]» frå ,  den 22. september 2018.*  

## Bakgrunnsstoff

* Coney Island, USA heimeside
* Historieprosjekt
* View of Coney Island
Alicia de Larrocha

**Alicia de Larrocha y de la Calle** () var ein spansk pianist og komponist. Ho er blitt kalla ein av dei største pianistane i sin generasjon.

Ho vann fleire Grammy-prisar og ein Fyrsten av Asturias-pris. Ho er blitt gjeven æra for å ha gjort verka til Isaac Albéniz og Enrique Granados meir kjende. I 1995 blei ho den første spanske kunstnaren tl å vinna UNESCO-prisen.

## Liv
Alicia de Larrocha  vart fødd i Barcelona i Spania, der ho studerte piano saman med Frank Marshall allereie frå ho var tre år gammal. Då ho var seks hadde ho sin første konsert, og sin første orkesterdebut i ein alder av elleve. I 1947 byrja ho ein internasjonal turne, med ei rekkje pianosolistparti på repertoaret. Ho er mest kjend for sine innspelingar av Enrique Granados og Isaac Albéniz sine verk 

I 1995 var ho ein enno aktiv pianist, men ho måtte gjera visse tilpassingar etter kvart som ho vart eldre. Ho var lita av vekst, under 150 cm høg, og hendene hennar var små for ein pianist.  Dette gjorde at ho blant anna måtte slutta å spela Rakhmaninov.

Ho vann ein Grammy-pris i 1975 og ein i 1992. Då var ho nesten 70 år gammal. I 1994 fekk ho 'Fyrsten av Asturias-prisen for kunst.

De Larrocha trekte seg tilbake frå offentlege opptredenar i oktober 2003, då ho var 80 år gammal, etter ein 76 år lang karriere.
Ho døydde 25. september 2009 på Hospital Quirón i Barcelona i ein alder av 86. Helsetilstanden hadde forverra seg gradvis etter at ho brekte låret to år tidlegare.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Alicia de Larrocha|Alicia de Larrocha]]» frå ,  den 22. september 2018.*  


## Bakgrunnsstoff

* Intervju med New York Timest
Marilyn French

**Marilyn French** () var ein amerikansk feministisk forfattar og doktor i litteratur.

Marilyn French vart fødd som Marilyn Edwards i Brooklyn som dotter av E. Charles Edwards og Isabel Hazz Edwards.

Marilyn French var ein akademisk feminist, som skreiv fleire bøker. Ho har uttalt *My goal in life is to change the entire sosial and economic structure of Western civilization, to make it a feminist world,* (*Mitt mål i livet er å endra heile den sosiale og økonomiske strukturen i den vestlege verda, å gjera henne til ei feministisk verd*)

I 1950 vart Marilyn French gift med Robert M. French Jr. Med han fekk ho borna Robert og Jamie. Ekteskapet vart oppløyst i 1967.

Boka *Kvinner* (*The Women's Room* på engelsk), som kom ut i 1977, følgjer Miram frå ho er jente til eldre kvinne. Boka har kjønnspolitikk i fokus, og Mira opplever saman med veninnene sine å verta undertrykte i ei patriarkalsk verd. 

I 1992 fekk Marilyn French konstatert kreft i matrøyret, og den uhyggelege beskjeden om at ho hadde berre månader att å leva, men likevel skreiv ho boka *Season in Hell: A Memoir* som er basert på opplevinga med sjukdomen.

Marilyn French døydde 2. mai 2009 på Manhattan i New York City, 79 år gamal. Dødsårsaka var hjartestans.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Marilyn French|Marilyn French]]» frå ,  den 22. september 2018.*
Bhairon Singh Shekhawat

**Bhairon Singh Shekhawat** () var ein indisk politikar som var visepresident i India frå 2002 til 2007. Han trekte seg som visepresident i 2007 etter at han tapte presidentvalet mot Pratibha Patil.

ShekhawatHan var guvernør i heimstaten Rajasthan i tre periodar: Først frå juni 1977 til februar 1980, så frå mars 1990 til desember 1990, og tredje gongen frå desember 1993 til november 1998.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bhairon Singh Shekhawat|Bhairon Singh Shekhawat]]» frå ,  den 22. september 2018.*
Harry Houdini

**Erik Weisz** () var ein ungarsk-amerikansk utbrytarartist, tryllekunstnar og stuntutøvar. Han tok kunstnarnamnet **Harry Houdini** etter Jean Eugène Robert-Houdin. Han har fått ei stjerne på Hollywood Walk of Fame. I 1920-åra avslørte han triks utførte av fleire personar som hevda at dei var medium som kunne oppretta kontakt med personar som var døde. Han arbeidde òg med å avsløra triks av personar som hevda at dei var synske.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Harry Houdini|Harry Houdini]]» frå ,  den 22. september 2018.*  
 



## Bakgrunnsstoff
* The Learned Pig Project - samlar texter av och om trollkarlar
* Harry Houdini på Paranormal.sjå
Dei tolv imamane

**Dei tolv imamane** er i tolvar-greinene innan sjiaislam (*ithnā-ʿashariyyah*) dei tolv spirituelle og politiske etterfølgjarane til profeten Muhammed. Innan sjiaislam trur ein generelt på at imamane var dei rettmessige etterfølgjarar av profeten. Ifølge sjiaislam vart dette bestemt av Gud sjølv, og òg føresagt fleire gonger av Muhammed før han døydde. Imamane vert her rekna for å vera ufeilbarlege (*maʿsūm*) og for å vera voktarar av islam. Dessutan trur shiaer òg på at imamane veit til den indre meining (*bātinn*) av Koranen.

Den fyrste imamen, ʿAlī, som òg vert kalla *Leiar for dei truande* (*Amīr all-Muʾn-enīmin*), var fetter av profeten og gift med den einaste dottera hans som fekk barn, Fatima.

## Lista over dei tolv imamane

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Tolv Imamer|Tolv Imamer]]» frå ,  den 22. september 2018.*