open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
MS «Hindholmen»

**MS «Hindholmen»** er ein tidlegare fiskebåt som vart bygd ved Christianssands Mek. Værksted i 1916. Han var då 109 fot. Han vart lengd til 116 fot i 1930. Skroget er av stål. Første eigar var Roald havfiskeselskap. Prisen på den nye båten var 135 000 kr. Ålesund Fiskeriselskap overtok båten i 1918. Etter at Brødrene Svinø overtok han i 1923, kom han til A/S Kvitøy, Paal Aarseth på Vartdal i 1941. Han vart registrert i Ålesund med reg.nr M-16-VD. Aarsethreiarlaget dreiv båten så lenge han var i aktivt fiske, til februar 1978. I 1980 vart Hindholmens venner ansvarlege for båten. Sidan 1994 har Stftinga MS Hindholmen vore eigarar.

Under 2. verdskrigen var han rekvirert av Die Deutche Kriegsmarine som vaktbåt under namnet «Markgraf von Brandenburg».

Hindholmen hadde dampmaskin til 1954. Då vart den skifta ut med ein tresylindra Wichmann 3AC dieselmotor på 240 hk. Med den gjer båten ein fart på 9 knop. Lasteromet vart isolert, og det vart montert frysemaskin om bord.

MS «Hindholmen» deltok i vintersildfiske til i 1961. Sild fiska den og ved Island. Han var det første norske fartøyet som fiska laks ved Grønland. Der fiska han og kveite, torsk og sei. Ved Færøyane, Shetland og Hebridane vart det fiska sei, pigghå og håkjerring. Han var og på prøvefiske etter størje utanfor Ghana.

Hindholmen er det største fiskefartøyet som har vorte teke vare på i Noreg. Han har vorte restaurert med utgangspunkt i utsjånad og funksjon frå 1955. Dette arbeidet har vorte utført ved Bredalsholmen Dokk-og Fartøyvernsenter i Kristiansand, same staden som båten vart bygd, og ved Hardanger Fartøyvernsenter i Norheimsund.

MS «Hindholmen» har hatt status som verneverdig skip sidan 1996.

## Bakgrunnsstoff
* Stiftinga MS Hindholmen  
* Riksantikvaren
* Leo Oterhals: Brødre, båter og butikk. Molde 1999.
* Hindholmen Historikk
Steadicam

**Steadicam** er ei montering som blir bruka til å stabilisere video-/filmkamera når ein filmar med eit handhalde kamera. Det blei oppfunne av Garrett Brown på 70-talet. Den fyrste gongen eit steadicam-montert kamera blei bruka var i under innspelinga av den fyrste Rocky-filmen i 1976, der ein nytta ein prototype.
Erik Magnusson

**Erik Magnusson** eller **Eirik Magnusson** kan visa til:

* Erik II Magnusson av Noreg (Eirik II), konge av Noreg
* Erik Magnusson av Södermanland, hertug av Södermanland
* Erik Magnusson av Sverige, konge av Sverige
* Erik Magnusson, svensk skodespelar 

## Sjå òg
* Erik - om namnet Erik/Eirik
Frauenchiemsee

**Frauenchiemsee** (ofte kalla **Fraueninsel**) er den nest største av tre øyar i Chiemsee i Tyskland. Ho høyrer til kommunen Chiemsee i *[[landkreis]]* Rosenheim i Oberbayern, som er den minste kommunen i heile Bayern. Øya er 15,5 ha (0,155 km²) og om lag 300 innbyggjarar bur fast på denne bilfrie øya. 

Øya er tilgjengeleg med båt året rundt, vanlegvis frå Gstadt eller Prien, men òg frå andre stader rundt Chiemsee og Herreninsel.
Fehmarn

**Fehmarn** (dansk *Femern*) er ei øy og ein by i Austersjøen utanfor austkysten av Schleswig-Holstein i Tyskland. Han ligg om lag 18&nbsp;km sør for den danske øya Lolland og høyrer til *[[Landkreis]]* Ostholstein. Arealet er 185&nbsp;km² og kystlinja 78&nbsp;km. Den høgaste toppen på øya heiter Hinrichsberg og er 27 meter høg.

Sidan 1963 har Fehmarn vore forbunde til det tyske fastlandet via ei hengebru, Fehmarnsundbrua. Ho er 963 meter lang og 69 meter høg.

Fehmarn Bælt, sundet mellom Fehmarn og Lolland, vert kryssa av ei ferje mellom byane Puttgarden i Tyskland og Rødbyhavn i Danmark. Overfarten tar om lag 45 minutt. Eit fast samband (ei bru eller ein tunnel) er planlagt å erstatte ferja i framtida.

Den største delen av byen er Burg og har 6&nbsp;000 innbyggjarar. I tillegg er det mange små landsbyar. Kysten er stoppestad for mange trekkfuglar, og derfor ettertrakta av ornitologar. I Burg ligg det eit stort akvarium, som består av 40 fisketankar.

## Bakgrunnsstoff

* Turisme på Fehmarn

## Kjelde
Dei austfrisiske øyane

**Dei austfrisiske øyane** (tysk ) er ei rekkje øyar, som er ein del av Dei frisiske øyane, i Nordsjøen utanfor kysten av Niedersachsen i Tyskland.

Dei sju busette øyane er, frå vest til aust: Borkum, Juist, Norderney, Baltrum, Langeoog, Spiekeroog og Wangerooge. Borkum høyrer til *[[Landkreis]]* Leer; Juist, Norderney og Baltrum er ein del av Aurich; Langeoog og Spiekeroog høyrer til Wittmund (i nærleiken av Dose); og Wangerooge er ein del av Friesland.

To øyar er ikkje busett, Memmert sør for Juist, og Mellum aust for Wangerooge. Ei anna svært lita øy, Lütjehörn, aust for Borkum, står i fare for å bli vaska bort. I 2003 annonserte det tyske kystforsvaret (NLWK) at sandbanken Kachelotplate òg skulle kallast ei øy, fordi ho ikkje lenger vart oversvømd ved flo sjø. Ho er derimot ikkje større enn 2&nbsp;km², og vil sjølvsagt ikkje verte busett. Kachelotplate ligg nord for munningen til elva Ems.

Dei fleste øyane er bilfrie. Unntaket er Borkum og Norderney, som er dei mest folkesette av øyane. Det finst ingen bruer som knyter øyane til fastlandet, og kvar øy har ferjesamband.

Borkum og Norderney var to nazistiske arbeidsleirar på Alderney som fekk namn etter øyane.

Øyane og det omliggande området er ein del av Schleswig-Holsteinisches Wattenmeer nasjonalpark.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:East Frisian Islands|East Frisian Islands]]» frå ,  den 30. mai 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Informasjon om geografi og økologi for nokre av dei mindre øyane
Jetfly

**Jetfly** er fly som nyttar jetmotor som framdriftsmiddel. Dette er den mest vanlege flytypen for jagarfly og for større passasjerfly og transportfly. Dei mest kjente produsentane av jetfly er amerikanske Boeing, europeiske Airbus, brasilianske Embraer og kanadiske Bombardier.

### Bakgrunnsstoff

* Animasjon av jetmotor
Tuneskipet

**Tuneskipet** er leivningane etter eit vikingskip frå kring år 900. Skipet vart funne i ein gravhaug på garden Haugen på Rolvsøy, no ein del av Fredrikstad kommune i Østfold. Namnet «Tuneskipet» kjem av at Rolvsøy var ein del av Tune kommune då skipet vart funne. 

Skipet er klinkbygt og i hovudsak gjort av eik. Gravhaugen det låg i, kalla «Båthaugen», vart utgrave av Oluf Rygh i 1867. Skipet hadde brotna sund og mykje mangla. Det kan ha vore inntil 22&nbsp;m langt, 4,35&nbsp;m breitt, og kan ha hatt elleve eller tolv par årar. Kjøllengda er ikring 14&nbsp;m. Det er traust bygt, med eit kraftig kjølsvin.

Tuneskipet står utstilt i Vikingskipshuset på Bygdøy i Oslo, saman med Osebergskipet og Gokstadskipet. Skipet er ikkje restaurert, men stilt ut om lag slik det var då det vart teke ut or gravhaugen.

Skipet er dendrokronologisk datert til om lag 910 e.Kr. Ein reknar med at gravlegginga gjekk føre seg 5–10 år seinare. Det har vore mykje utstyr i grava, slik ein såg under utgravinga av alle rustspora etter jernsaker. Men berre leivningane etter skipet hadde halde seg godt nok til å kunne bergast.

## Kjelder

* 

## Bakgrunnsstoff
Erik Magnusson av Sverige

**Erik Magnusson** () var konge av Sverige og herre over Skåne i tida 1344-1359. 

Erik var son av kong Magnus Eriksson og soneson til hertug Erik Magnusson av Södermanland. Han vart vald til konge i 1344, berre fem år gamal, men vart samkonge først i 1356 etter eit opprør mot Magnus Eriksson. 

I 1343 vart Erik og broren Håkon vald til tronarvingar av kongerika Sverige og Noreg. Håkon fekk den norske trona i 1355 og det leia til at unionen mellom dei to landa vart oppløyst. 

Erik var gift med Beatrix av Bayern, dotter av den tyskromerske keisaren Ludvig IV av Bayern.

Han titulerte seg som *«Wij Eriker medh Gudz nådhom Swia och Götha konunger, och herra öfuir Skånes landh»*.
Herreninsel

**Herreninsel** eller **Herrenchiemsee** er den største av tre øyar i Chiemsee i Tyskland med eit areal på 2,38 km². I lag med øya Fraueninsel og Krautinsel dannar ho kommunen Chiemsee.

Herrenchiemsee har berre 300 innbyggjarar. Øya er kjend for slottet som står her, bygt under Ludvig II av Bayern. Bortsett frå slottet ligg det òg eit tidlegare augustinsk kloster her.
Greifswalder Oie

**Greifswalder Oie** er ei lita øy i Austersjøen aust for Rügen ved kysten av Tyskland.

Mellom 1937 og 1945 vart det fyrt opp mange rakettar frå Greifswalder Oie. Det vart gjort forsøk på å skyte opp A3-rakettar i desember 1937, men dette gjekk gale, og mellom 1938 og 1942 klarte ein nesten å skyte opp A5-rakettar. I tillegg vart det avfyrt 28 A4 eller V2-rakettar frå øya mellom 1943 og 1945. Desse avfyringane vart gjort for å sjå korleis A4-rakettane takla å kome tilbake til atmosfæren. 

I dag er øya eit fuglereservat utan busetnad, bortsett frå ein enkelt person som styrer fyret, tar seg av naudhamna og lagar utandørs kunst, som han plasserer i sirklar på øya. Det går stundom båt til øya frå Peenemünde.
Gepidane

**Gepidane** (skyldt til *Gepanta*, «dei gåverike» ordlekkjen **gjav, gåve*), var namnet på det eine av dei tre gotiske folkeslaga som danna sjølvstyrde kongedøme i tidleg mellomalder. Dei budde det meste av tida attmed vestgotarane.

Nemninga gepidar vart sett på folket i følgje Jordanes av di dei kom sist over Austersjøen, og Jordanes tyder det som «seinfør». Han skriv beint ut at dette folket «er seintenkte, og tunge og trå i kroppen». 

Frå byrjinga heldt gepidane seg attmed elva Wisla i dagens Polen. Derifrå eggja kong Fastida dei ut i hærtok mot burgundarane og vann over dei. Dette skal ha hendt på 300-talet. Mot slutten av det hundreåret fall gepidane under hunarane, som slo dei gotiske folka i 375. Som dei andre gotarfolka gjekk dei over til arianismen på 300-talet. 

Gepidarfolket vart lenge under hunisk styre, og slost for kong Attila i Slaget på Katalaunarmarka i 451. Då Attila døydde to år etter, slo gepidane seg fri frå hunarane i 454, og oppretta eit rike i Pannonia under kong Ardarik. Her slost dei mellom anna med herulane og vann over dei. 

Gepidekongedømet vara ved i om lag hundre år, til Langobardarane vann over dei i Slaget ved Asfeld i 552. Kong Kunimund vart drepen i slaget, og dottera Rosamunda vart tvungen inn i ekteskap med Alboin, sonen til langobardarkongen Audoin. 

Gepidane er rekna som nærskylde med austgotarane.

## Kjelder

Jordanes: Gotesoga
Krum av Bulgaria

**Krum** (døydde 13. april 814), bulgarsk , var herskar (khan) i Bulgaria på byrjinga av 800-talet. Krum høyrde til Dulo-klanen. Han blei etterfølgd av sonen Omurtag.
Hiddensee

**Hiddensee** er ei bilfri øy i Austersjøen, vest for øya Rügen ved kysten av Tyskland.

Øya har like over 1&nbsp;000 innbyggjarar og var ein populær feriestad for Aust-Tyskland, og er det framleis i dag. Her ligg mellom anna den ornitologiske stasjonen til Universitetet i Greifswald, medan Gerhart Hauptmann og Walter Felsenstein er gravlagd her. 

Den tyske ekspressjonistiske målaren Walter Grammatté målte fleire bilete av øya. Dei heng for tida i Brücke Museum i Berlin.

Ei vandresoge under DDR-tida var at arbeidarar og bønder på øya skreiv brev til Stalin der dei kravde å verte annektert av Sverige (Hiddensee var ein del av Svensk Pommern i 1648-1815). Sjølvsagt var det ikkje noko i dette ryktet, men viser den typiske humoren folk hadde i DDR for å overleve den sosialistiske kvardagen. 

## Galleri

Satellite_Image_of_Hiddensee.jpg|Satellittbilete av Hiddensee
Hiddensee asv2022-08 img39 Leuchtturm Dornbusch.jpg|Fyr på Hiddensee


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hiddensee|Hiddensee]]» frå ,  den 31. mai 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

* http://www.seebad-hiddensee.de
Karavell

Ein **karavell** er ein lett manøvrerbar, liten tomastra eller tremastra seglbåt bruka av portugisiske og spanske sjøfararar då dei føretok dei lange utforskingsreisene frå starten av 1400-talet. 

Sjølv om karakken representerte beste standard i seinare skipsbygging ved Middelhavet på den tida, så var han ikkje vel egna for alle føremål. Først nytta portugisarane karakkane då dei våga seg sørover langs Vest-Afrika og ut på Atlanterhavet. Men desse store fullrigga båtane var ikkje brukanes til å manøvrere med presisjon innanskjers når dei undersøkte ukjente farvatn. Sjøfolka kom snart til å føretrekkje mindre karakkar på kring 100&nbsp;tonn, eller dei lette tremastra middelhavsfartøya kjente som karavell.

Ettersom karavellen ikkje stikk djupt var han eigna til bruk ved utforsking av elveutlaup i grunne farvatn. Med hjelp av latinarsegl kunne han kjapt krysse grunne område i hard vind, og med det kvadratiske atlantisk type seglet gjorde han stor fart. Karavellen var økonomisk og med eigenskapar som stor styrke og snøggleik vart han verdsett som den beste fatøytypen i samtida. Karavell med latinarsegl hadde i regelen to eller tre mastrer, medan dei med atlantisk type segl hadde fire mastrer. 

Dei tidlege karavellane var vanlegvis tomastra båtar på kring 50&nbsp;tonn med ei totallengd på mellom 20 og 30 meter. Dei hadde eit høgt forhold mellom lengd og dekksbreidd på kring 3,5 : 1. Dette gjorde båtane mykje raske og manøvrerbare. Mot slutten av 14-talet vart karavellen modifisert slik at han fekk tilsvarande rigg som karakken med forsegl, kvadratisk hovudsegl og mesansegl, men til skilnad frå karakken fekk han ikkje bakk eller ruff og heller ikkje stort av akterbygget som karakken hadde. I ei slik form vart karavellen kalla *caravela redonda*. Det var eit slikt skip som Christofer Columbus sette ut med på den vidgjetne ekspedisjonen i 1492. «Santa Maria» var ein liten karakk som tente som flaggskip medan «Niña» og «Pinta» var karavellar på rundt 20 meter med ei breidd på sju meter.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Caravel|Caravel]]» frå ,  den 31. mai 2007.*
Kachelotplate

**Kachelotplate** er ein sandbanke i Nordsjøen nær kysten av Tyskland vest for øya Juist. 
Sandbanken blei avteikna allereie i 1840 på eit kart frå regionen. Kachelotplate vart først rekna som ei øy i 2003, då store nok delar av øya stakk opp av sjøen ved flo sjø til at ein kunne rekna henne som permanent.

Øya består berre av sand, men det har byrja å vekse gras der. Den nye øya er 2,5 km lang og opp til 1,3 km brei. 
Namnet er avleidd av fransk *cachalot*, som tyder 'spermkval'.


Halichoerus grypus atlantica Kachelotplate.jpg|Kachelotplate i mai 2007 med ein flokk selar.
Ostfriesland1881.JPG|Kachelotplate på eit sjøkart frå 1881.


## Kjelder


**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:da:Kachelotplate|Kachelotplate]]» frå ,  den 3. september 2015.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Bericht des Wattenrat Ost-Friesland
* Die Kachelotplate als überflutete Sandbank auf der Karte von 1939  (JPG)
Sagres

**Sagres** (uttalt 'saɣɾɨʃ) (*Ponta de Sagres*, frå latinsk *Promontorium Sacrum* eller Det 'heilage promontorium') er ei forblåst skjelforma halvøy i regionen Algarve lengst sør i Portugal. Rett ved ligg odden som er punktet lengst sørvest i Europa, kapp St. Vincent eller Cabo de São Vicente.
Adling

**Adling** er det å gje ein adelstittel til nokon som ikkje er adelege. I føydalistiske samfunn var det vanleg å gje slike titlar saman med eit visst landområde som adelshaldaren hadde råderett over. I nyare tid er det blitt vanleg å adla folk som ei symbolsk heidersvising. 

Adling er i dag vanleg i Storbritannia, Nederland, Vatikanstaten og Italia i Europa og i Malaysia og Thailand i Asia. I Noreg blir ikkje folk adla, men kan få ein fortenestorden som St. Olavs orden.
Mesen

**Mesen** tyder 'velgjerar', og viser til nokon som utfører filantropi. Ein person eller ei stifting opptrer som mesen når dei bruker middel eller innverknad til beste for ein person eller ei gruppe. Namnet kjem truleg frå den romerske statsmannen Mæcenas som støtta opp om diktaren Vergil. 

## Sjå òg
*Sponsor
IPod

**iPod** er ein berbar digital lydavspelar frå Apple. Den fyrste vart lansert 23. oktober 2001 om lag 8 månader etter iTunes vart lansert. Per i dag finst det fire versjonar av iPod: iPod classic, iPod shuffle, iPod nano og iPod touch.
Ein iPod kan spele filformata MP3, WAV, AAC, AIFF, Audible og Apple Lossless. Nokre spelarar kan òg brukast som berbar harddisk. 
Fram til og med iOS 4 var musikkprogrammet som følgde med iPhone og iPad også kalla iPod.

Den første iPoden kunne lagra 5 gigabyte, noko som ifølge Apple-direktøren tilsvarte om lag «1000 songar i lomma di». I dag har iPod-en med størst lagringsplass (160 GB) plass til om lag 40 000 songar.

## Ulike iPodar

## Klikkehjulet

Dei fem knappane på dei eldste iPodane utvikla seg etterkvart til å bli éi flate. Dette vart kalla klikkehjulet og vart eit viktig særmerke for iPod med eit minimalistisk og brukarvennleg grensesnitt. Knappane utfører grunnleggande ting som: meny, spel/pause, neste, førre. Andre ting, som blant anna crolling og volumendring, vert utført ved å føre fingeren i ei roterande rørsle over flata. I dag er det berre iPod Classic som har klikkehjulet. iPod shuffle har dei same knappane, men ein viktig forskjell er at ein ikkje kan scrolle på same måten (i staden kalla styrepute av Apple).

## Kjelder
### Fotnotar
Tannstein

**Tannstein** er forkalka bakteriar (plakk) og mineral som legg seg som eit lag utanpå tennene. Tannstein legg seg særleg langs tannkjøtet på innsida av tennene i underkjeven.

Bakteriar festar seg lettare på tannsteinen enn på emaljen, noko som kan føra til bakterieinfeksjonar og dårleg lukt. Tannsteinen kan òg få ein mørk farge, som gjer at tennene ser skitne ut.

Tannstein kan førebyggjast ved grundig tannpuss, og det finst tannkremtypar som er spesielt utvikla for å hindra det. Når tannstein først har oppstått, må det fjernast av ein tannlækjar eller tannpleiar. Dette bør gjerast regelbunde. Tannlækjaren kan skrapa tannsteinen av med handverkty, eller fjerna det med ultralyd.

## Kjelder
* ''Informasjonssida Tannlegen din''
Gangster

Ein **gangster** er ein yrkeskriminell som deltek i organisert kriminalitet. Ordet kjem frå *«gang»*, det engelske ordet for *«gjeng»*.

Ordet gangster vert òg brukt om kriminelle som ikkje er gjengmedlemer, og mange rapparar kallar seg gangsterar.
Langeoog

**Langeoog** er ein av dei sju busette austfrisiske øyane ved kysten av Niedersachsen og Tyskland. Ho ligg i Vadehavet sør i Nordsjøen mellom øyane Baltrum i vest og Spiekeroog i aust. Ho er òg ein kommune i *[[landkreis]]* Wittmund. Namnet «Langeoog» tyder «Lang øy» på plattysk.

Stranda på Langeoog er 14 km lang. Sidan Langeoog har ei gjennomsnittleg høgd på berre 5 meter varierer storleiken på øya ein del med tidvatnet.

## Trafikk
Langeoog har ferjesamband med Bensersiel på fastlandet. På mange av Dei austfrisiske øyane er båttrafikken avhengig av tidvatnet, men dette er ikkje eit problem for Langeoog.

Langeoog har òg ein flyplass. 

Det er ikkje lov med biltrafikk på øya

## Erosjon

Ved juletider i 1717 vart Langeoog delt i tre delar på grunn av ein stormflod.

Stranda og sanddynene på vestsida av øya eroderer kvart år, som på alle Dei austfrisiske øyane. Dei siste 50 åra har vestsida av Langegoog flytta seg fleire hundre meter mot aust. Alle Dei austfrisiske øyane bortsett frå Juist og Langeoog har store betongmolar i den vestlege enden for å hindre dette. 

## Turisme
Turisme er ein av hovudnæringane på Langeoog, og i nesten alle bygningar på øya er det gjesterom. Det er òg fleire hotel og ungdomsherberge. Øya er mellom anna populær for folk med pustevanskar på grunn av den reine lufta som er her.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Langeoog|Langeoog]]» frå ,  den 31. mai 2007.*  
 
## Bakgrunnsstoff
Flora Lapponica

***Flora Lapponica***  er rekna som det viktigaste av dei tidlege verka til den svenske naturvitskapsmannen Carl von Linné.  Verket gav kjennskap til plantelivet i trakter som var nesten ukjende for vitskapen og verda utanfor.  Verket vart utgjeve i 1737.  

Carl von Linné foretok sommaren 1732 ei reise til Lappland for å studere og samle inn plantar. Ein av lærarane hans, Olof Rudbeck d.e., hadde foretatt ei liknande reise i 1695, men den store brannen i Uppsala i 1702 hadde øydelagt det meste av samlingane og notata til Rudbeck.  I samtalar med Rudbeck fekk Linné etter det han sjølv seier «ei utrueg lengt etter dei lapplandske fjella».  Med stød i frå Rudbeck  søkte Linné  Vitskapsselskapet i Uppsala om middel til ei ny lapplandsreise. Linné gjorde flittige notat på reisa og desse vart utgjevne første gong i engelsk omsetjing i 1811. 

I denne framande verda samla han inn ei mengd til då ukjende plantar, som skulle bli materialet til *Flora Lapponica*, det kanskje mest betydelege av dei tidlege verka til Linné, og det første verket som gjorde greie for den lapplandske floraen.  Verket vart likevel ikkje trykt og utgjeve før i 1737.

## Bakgrunnsstoff
*Nettutgåve av ''Flora Lapponica''
*Linnés reise til Lappland
* Naturhistoriska riksmuseet om Linné
Olof Rudbeck d.e.

**Olof Rudbeck d.e.**, fødd januar 1630 i Västerås, død 17. september 1702, var ein svensk naturforskar og historikar; medisinsk professor i Uppsala. Han var son till biskopen i Västerås Johannes Rudbeckius (d.e.) og hans andre hustru Magdalena Hising. Han var far till Olof Rudbeck d.y..

Olof Rudbeck oppdaga allereie som 20-åring dei fine årene som inneheld lymfe; ei av dei første viktige naturvitskaplege oppdagingane i Sverige. Han fekk òg bygd ein botanisk hage ved Svartbäcken i Uppsala, gav ut ein katalog over vekstane i hagen, og fekk slik studentane ut i naturen. Han var ein inspirator for Carl von Linné.

Namnet hans er òg knytt til hans forherleggjering og fantasifulle skildring av Sveriges stordomstid i verket *[[Atlantica]]*. Her søker han ved hjelp av fantasifull etymologi og samanblanding av soge og historisk kunnskap å prove at Sverige var det første dyrka landet i verda, «Platos sagoland, Atlantis -- den västerländska, jafetiska kulturens vagga», gudanes bustad og opphavet til alle store folkeslag. Rudbeck var ein av dei fremste forkjemparane for dette historiesynet, som svenskane kallar *[[göticism]]*.

## Kjelder:
Artikkelen byggjer på ei omsetjing av *innleiinga* på tilsvarande artikkel på svensk wikipedia.

### På nettet:
* Prosjekt Runeberg: ''Nordisk familjebok'', Uggleupplagan 1904-26
* ''Svenska Familj-Journalen'', Band X, årg. 1871
* Prosjekt Runeberg: ''Svensk litteraturhistoria i sammandrag''
Mika

:*Sjå òg [[artisten Mika]]*

**Mika** (hebraisk מִיכָה) var ein profet verksam i Israel kring 735-700 f.Kr. Profetia hans er grunnlaget for Mikas bok, ein av dei såkalla mindre profetane i det gamle testamentet i Bibelen. Bibelforskarar meiner Mika sjølv skreiv kapittel 1-3, kanskje også kapittel 6 og delar av 7.
Artsskildring

**Artsskildring** er ei vitskapleg skildring av ein art, til dømes av ein plante eller eit dyr. Skildringa skal utførast etter visse fastsette regelar, og fortel om den ytre utsjånaden til arten, funnstaden hans, særtrekk, levevis og anna. Alle nye artar må skildrast i ein trykt publikasjon og namnet må vurderast av ein nomenklatorisk kommisjon, for at han skal vera gyldig. 

Ei artsskildring må oppfylla desse krava:
* Arten må ha eit vitskapleg namn med to ledd; eit *[[biologisk slekt|slektsnamn]]* og eit *artsnamn* (artsepitet). Namnet skal vera godkjent av ein nomenklatorisk kommisjon.
* Alle nye artar må skildrast i ein trykt publikasjon.
* Skildringar av nye artar skal visa til ein type, det vil seia eit konservert eksemplar, som finst på ein viss stad (vanlegvis ei naturhistorisk samling ved eit museum), som kan undersøkast av andre systematikarar.
* Arten skal klassifiserast etter evolusjonært slektskap. Ein klassifiserar òg i konstruerte, høgare taksa som *[[biologisk orden|orden]]* og *[[biologisk familie|familie]]*.
Lühesand

**Lühesand** er ei lita øy i elva Elbe i Tyskland. Ho har eit areal på 1,24 km² og ligg 8 km aust for Stade i Niedersachsen. Ein kan berre nå øya med båt og her ligg ein stor campingplass. Sør på øya står ei 189 meter høg høgspentmast, som tar ei høgspentlinje over elva.
Lindau

**Lindau** er ei øy og ein by i den austlege delen av Bodensjøen i Tyskland. Ho ligg i den tyske delstaten Bayern, og er hovudstad i *[[landkreis]]* Linadau. Den historiske byen Lindau ligg på den litle øya med same namn, og ho er forbunde til fastlandet via ei bru og ein jernbanefylling. 

## Historie
Det er funne restar etter ein tidleg romersk busetnad frå det første århundret i området. Namnet Lindau vart først nemnd av ein munk i St. Gallen i eit dokument i 882, som sa at Grev Adalbert von Rätien hadde grunnlagd eit nonnekloster på øya. 

I 1180 vart kyrkja St. Stephan grunnlagd, og i 1224 grunnla fransiskanarar eit kloster på øya. I 1274/75 vart Lindau ein fri keisarby under kong Rudolf I. I 1528 aksepterte Lindau den protestantiske reformasjonen. Etter trettiårskrigen i 1655 vart den første *Lindauer Kinderfest* (barnefestival) halde til minne om krigen. 

Etter oppløysinga av Det tysk-romerske riket mista Lindau statusen sin som fri keisar by i 1802. Byen kom inn under Karl August von Bretzenheim, som gav byen og klosteret til Kongeriket Austerrike i 1804. I 1805 gav Austerrike byen til Bayern.

I 1853 vart jernbanedemningen bygd ut til øya, og tre år seinare vart det bygd ei ny hamn med dei karakteristiske landemerkene som fyret og løveskulpturane. 

I 1922 vart dei sjølvstendige landkreisane Aeschach, Hoyren og Reutin ein del av byen. Etter den andre verdskrigen var byen under fransk administrasjon, og i 1955 vart Lindau returnert til Bayern. 

I dag ligg Lindau nær dei tre grensene mellom Austerrike, Tyskland og Sveits. Han ligg nedanfor fjellet Pfänder i Alpane. På grunn av det historiske sentrumet frå mellomalderen og den vakre plasseringa i Bodensjøen, er Lindau ein populær turiststad. Kvart år møtes nobelprisvinnarar og ein kongress innan medisin vert halde i byen. Ein annan attraksjon er kasinoet som er eigd av delstaten Bayern. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lindau|Lindau]]» frå ,  den 1. juni 2007.*
Espen Knutsen

**Espen «Shampo» Knutsen** () er ein norsk tidlegare ishockeyspelar og -trenar fødd i Oslo, sett på som eitt av dei største norske talenta innan idretten. 

Knutsen har spelt for norske Vålerenga i Oslo, svenske Djurgården og amerikanske Mighty Ducks og Columbus Blue Jackets i NHL-serien. Han har også merka seg ut ved å spela på det norske ishockeylandslaget. Vinteren 2002 spelte han for verdslaget i NHL All-Star-kampen. Verdslaget vann 8-5 mot Nord-Amerika der Shampo laga 4-5-målet. Han er ein av få nordmenn med erfaring frå den amerikanske NHL-serien, der han spelte til saman 207 kampar. Då han spelte for Djurgården blei han utnemnd til den beste norske spelaren i svensk eliteserie.

Ein nakkeskade gjorde at han måtte avslutta spelarkarrieren, og han blei i staden hovudtrenar for Vålerenga Ishockey i sesongen 2006/07.

## Bakgrunnsstoff
* Norske NHL-rekordar
Memmert

**Memmert** er den minste av Dei austfrisiske øyane utanfor kysten av Tyskland. Memmert er ikkje busett og det einaste huset på øya vert brukt til observasjon av dyreliv. Stundom vitjar innbyggjarar frå naboøyane Memmert for rekreasjon. Memmert er offisielt eit verna områda. 

Memmert ligg like sør for Juist og aust for Kachelotplate.

Otto Leege, d.e. var i 1888 den den første som gjekk i land på øya.
Mainau

**Mainau** er ei øy i Bodensjøen nær byen Konstanz i Tyskland. Ein stor hage dekkjer det meste av øya. 

Øya høyrer til *Lennart Bernadotte-Stiftung* (*Lennart Bernadotte-stiftinga*), som vart oppretta av Lennart Bernadotte, tidlegare prins av Sverige og hertug av Småland.http://www.mainau.de/htdocs/en/0104_2.htm . Det er ein av dei største turistattraksjonane i Bodensjøen. Bortsett frå blomar har øya eit flott parklandskap med vakkert utsyn over innsjøen. Her finst òg eit drivhus med tropisk klima og tusenvis av sommarfuglar. 

I Mainaubukta ligg det ein segleklubb, og i området kan ein derfor sjå mange små seglbåtar om sommaren. 

Fram til den napoleonske mediatiseringa og sekulariseringa av små tyske len, høyrte øya til Den tyske riddarordenen. Ho vart seinare seld som ein privat eigedom. I 1853 kjøpte Storhertug Fredrik I av Baden øya som sin personlege eigedom, og bygde eit sommarslott der. På slutten av den første verdskrigen vart Baden ein republikk der Storhertug Fredrik II, son av Fredrik I, sa frå seg trona. Den tidlegare storhertugen fekk framleis ha sine tidlegare eigedomar, inkludert Mainau. Då han døydde utan born i 1928, gjekk øya vidare til søstera hans, Victoria av Baden, kona til Kong Gustav V av Sverige. Då ho døydde to år seinare testamenterte ho øya til den andre son hennar, Prins Wilhelm, hertug av Södermanland, og etterfølgjarane hans. I 1932 gav Prins Wilhelm Mainau til sitt einast born, Grev Lennart Bernadotte, som eigde øya fram til 1974, då han overførte øya til ei stifting. Grev Bernadotte oppretta *Insel Mainau GmbH* i 1991, som eit privat selskap for å styre øya til fordel for *Lennart Bernadotte-Stiftung*. Greven var aktivt med i styret over Mainau fram til han døydde i 2004, men utpeikte kona si, Sonja, som medbestyrar i 2001. I dag driv Sonja, hertuginne Bernadotte af Wisborg, og borna hennar både stiftinga og styret av selskapet.http://www.mainau.de/htdocs/en/0103.htm  

## Galleri

Image:Mainau1.jpg
Image:Mainau.jpg
Image:Mainau3.jpg
Image:Mainau5.jpg
Image:Mainau6.jpg
Image:Mainau4.jpg
Image:Mainau7.jpg
Image:Mainau8.jpg
Image:Mainau9.jpg
Image:Mainau10.jpg
Image:Mainau11.jpg
Image:Mainau12.jpg
Image:Mainau13.jpg
Image:Mainau14.jpg
Image:Mainau15.jpg
Image:Mainau16.jpg


## Bakgrunnsstoff

## Kjelde
Juist

**Juist** er ei av dei sju busette austfrisiske øyane i Niedersachsen ved kysten av Tyskland. Øya ligg i Vadehavet sør i Nordsjøen mellom øyane Borkum i vest, Memmert i sørvest og Norderney i aust. Han er òg kommune i *[[landkreis]]* Aurich.

Juist er 17 km lang og 500 til 1000 meter brei (avhengig av nivået på tidvatnet). Det er to landsbyar på øya: Den største landsbyen Juist, og Loog. 

## Transport
Juist har ferjesamband til Norddeich på fastlandet, men båtane kan derimot berre nå øya ved flo sjø, noko som vanlegvis tyder ein gong om dagen. Juist har derimot ein småflyplass, men vêret set ofte ein stoppar for avgangar til og frå øya, særleg om vinteren. 

## Historie
På 1600- og 1700-talet byrja Juist og dele seg i to etter fleire stormfloder. Rundt år 1770 byrja å folk å lukke det nesten to km breie sundet som hadde oppstått med sand. Så seint som i 1928 vart nordsida av øya reparert. Dette skapte ein innsjø på øya, og med tida har det tyngre saltvatnet trengd ned i sanden, medan regnvatn har vorte liggande att oppå. Derfor har vatnet vorte eit ferskvatn, og øya får derfor ikkje tilført ferskvatn frå fastlandet. 

Stranda og sanddynene på vestsida av Juist eroderer kvart år, som på alle Dei austfrisiske øyane. Kanten på sanddynene flyttar seg fem meter sørover kvart år. Alle øyane bortsett frå Juist og Langeoog har store betongmoloar i den vestlege enden for å hindre dette. 

## Turisme
Turisme er ei av hovudnæringane på Juist, og i nesten alle bygningar på øya er det gjesterom. Det er òg fleire hotel og ungdomsherberge her. Øya er mellom anna populær for folk med pustevanskar på grunn av den reine lufta som er her. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Juist|Juist]]» frå ,  den 31. mai 2007.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* http://www.juist.de/
* Bilete frå Juist
* Juist jernbane, nedlagd i 1984
Erik Magnusson av Södermanland

**Erik Magnusson** var hertug av Södermanland frå 1303. Erik vart fødd kring 1282 og døydde i fangenskap på Nyköpingshus den 16. februar 1318, og vart gravlagd i Storkyrkan i Stockholm. Erik var son av kong Magnus Ladulås og Helvig av Holstein.

Erik vart gift med den norske prinsessa Ingeborg Håkonsdotter, og fekk barna:

# Magnus Eriksson (1316-1374), konge av Sverige og Noreg
# Eufemia Eriksdotter (1317-1363/1370), gift med hertug Albrekt den store av Mecklenburg (1318-1379)
Norderney

**Norderney** er ei av dei sju busette austfrisiske øyane i Nordsjøen utanfor kysten av Tyskland, og ein kommune i *[[landkreis]]* Aurich i Niedersachsen.

Øya er 14 km lang og om lag 2,5 km brei, har eit totalt areal på 26,4 km², og er med det den tiande største øya i Tyskland. Norderney har om lag 6&nbsp;200 innbyggjarar: I 1946 fekk Norderney kommunestatus. På nordsida av øya ligg det ei 14 km lang strand. 

Naboøya i aust er Baltrum, som ligg 800 meter borte. 3 km mot vest ligg Juist.

Heile den austlege halvdelen av Norderney høyrer til **Wattenmeer nasjonalpark**. Det er avgrensa tilgang til for å verne dyrelivet. 

Frå Norderney er det ferjesamband til byen Norden på fastlandet. Norderney har òg ein flyplass med ei 1&nbsp;000 meter lang rullebane. 

## Historie
Norderney er den yngste av dei sju austfrisiske øyane med busetnad. Øya har berre eksistert slik ho er i dag sidan midten av 1500-talet, og er den austlege resten av den større øya Buise. Buise vart delt i to under flaumen Grote Mandrenke i 1362. Den austlege halvdelen vart først kalla Ostrende. Det som var igjen av Buise forsvann gradvis gjennom åra og vart til slutt borte i Nordsjøen under Petriflaumen i 1651. Ostrende voks derimot og vart under ei folketejling i 1550 kalla Norder neys Oog (Nordleg ny øy), og hadde ei kyrkje og 18 hus. Innbyggjarane på denne tida var hovudsakleg fiskarar. På den andre halvdelen av 1700-talet var sjøhandel ein viktigare industri, og etter kvart vart òg turisme ein viktig del av økonomien på øya. I 1797 vart Norderney den første tyske feriestaden ved Nordsjøen. 

## Ymse
* Lager Norderney, ein nazistisk arbeidsleir på Alderney vart kalla opp etter øya. 

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Norderney|Norderney]]» frå ,  den 1. juni 2007.*
Dei frisiske øyane

**Dei frisiske øyane** er ei øygruppe søraust i Nordsjøen som går frå aust mot vest langs kysten av Nederland og Tyskland. 

I lag med fastlandet rundt Tyskebukta dannar Dei frisiske øyane regionen Friesland, tradisjonelt heimland for frisarar. 

Stundom vert og dei danske Vadehavsøyane rekna som ein del av Dei frisiske øyane. Dei ligg litt lenger nord på vestkysten av Jylland i Danmark, sjølv om dei ikkje er med i regionen Friesland. 

Dei fleste av Dei frisiske øyane er verna gjennom eit internasjonalt naturreservat som vert samordna mellom Nederland, Tyskland og Danmark. Naturgass og olje vert derimot framleis vunne ut i havområda utanfor øyane, og elvemunningane til Ems, Weser og Elbe estuaries skipstrafikken her skapar stundom gnisningar mellom dyrelivsvern og økonomi.

## Sjå òg
* Friesland
* Tyskebukta
* Vadehavet
* Jylland
Neuwerk

**Neuwerk** er ei øy i Vadehavet i Nordsjøen utanfor kysten av Tyskland. Ho ligg nordvest for Cuxhaven, mellom elvemunningane til Weser og Elbe. Neuwerk er ein del av Dei austfrisiske øyane, er 3 km² stor og har 36 innbyggjarar (2006). Administrativt høyrer Neuwerk til Hamburg, sjølv om avstanden til byen er om lag 120 km. 

Ved fjøre er det mogeleg å gå til øya frå Cuxhaven, elles må ein nytte båt. 

Dei mindre øyane Scharhörn og Nigehörn nær Neuwerk er fuglereservat, som er stengd for publikum. Alle dei tre øyane og Vadehavet rundt dei dannar Schleswig-Holsteinisches Wattenmeer nasjonalpark.

## Historie

Det eldste dokumentet som nemner Neuwerk er ein frisisk kontrakt frå 1316, der det gamle namnet *Nige O* er brukt. 

Sidan Elbe var svært viktig for Hansaen i Hamburg vart det i 1299 reist eit 35 meter høgt tårn som fyr og vern mot sjørøvarar. Fyret som står der i dag vart bygd frå 1367 til 1369 etter at ein brann øydela det første. Det er den eldste bygningen i Hamburg og det siste festningsverket som vart bygd. 

Tidleg på 1900-talet byrja turisme å verte viktig for Neuwerk.

Som følgje av Groß-Hamburg-Gesetz vart Neuwerk ein del av Preussen i 1937, og etter den andre verdskrigen vart han ein del av den nye delstaten Niedersachsen. I 1969 sa Hamburg frå seg gamle rettar om hamneeigedomar i Cuxhaven til fordel for Neuwerk og Scharhörn.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Neuwerk|Neuwerk]]» frå ,  den 1. juni 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Nonnenwerth

**Nonnenwerth** er ei øy nær Bad Honnef i Rhinen i Tyskland. Ho er administrativt del av Remagen i Rheinland-Pfalz.

## Klosteret
Øya er hovudsakleg kjend for benediktinarnonnklosteret, og seinare fransiskanarklosteret, som låg her. 

### Første grunnlegging
I 1126 vart det grunnlagd eit nonnekloster med benediktinarar her av erkebiskopen av Köln, Fredrik I, og abbed Kuno av Siegburg. I 1465 vart det med i reformrørsla Bursfeldekongregasjonen, men vart nesten heilt øydelagd i 1477 under kampar mot Burgund. Det vart òg hardt råka av svenske troppar i 1632 under trettiårskrigen.

I 1773 vart klosteret øydelagd av brann og bygd opp att i barokkstil. I 1802 vart nonneklosteret lagt ned som del av sekulariseringa av kyrkjelege eigedomar. I 1821 vart eigedomen seld på auksjon og nytta som eit gjestgivari. Dette vart vitja av Franz Liszt, som komponerte stykket «Die Zelle in Nonnenwerth» om det. 

### Andre grunnlegging
I 1854 vart bygningane kjøpt av fransiskanarar, som starta eit nytt kloster her. Under den første verdskrigen byrja nonnene å undervise jenter, og ein skule vart snart oppretta. Denne er framleis aktiv. 

## Kjelde
Pellworm

**Pellworm** (dansk *Pelvorm*, frisisk *Polweerm* eller *Pälweerm*) er ei av Dei nordfrisiske øyane i Nordsjøen ved kysten av Tyskland. Ho er ein del av *[[landkreis]]* Nordfriesland i delstaten Schleswig-Holstein, og har eit areal på 37 km² og om lag 1&nbsp;100 innbyggjarar. 

I mellomalderen var Pellworm del av ei større øya kalla Strand, som vart delt i fleire delar av Burchardiflaumen i 1634. Andre restar av Strand er Nordstrand og Halligen.

Pellworm har ferjesamband med naboøya Nordstrand, som igjen er forbunde til fastlandet via ei vegfylling. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pellworm|Pellworm]]» frå ,  den 1. juni 2007.*
Pfaueninsel

**Pfaueninsel** ('Påfugløya') er ei øy i elva Havel nær Wannsee i Berlin i Tyskland. Øya er ein populær feriestad. 

Fram til 1689 stod glasverket til glasmakaren Johannes Kunckel på øya. På denne tida vart øya kalla «Kaninchenwerder» ('Kaninøya'). Aust for øya ligg det ei mindre øy kalla Schwanenwerder ('Svaneøya').

I 1793 kravde den prøyssiske kongen Fredrik Vilhelm II øya som ein del av Hohenzollern-dynastiet og bygde eit menasjeri og ein dyrehage her, der ein mellom anna hadde påfugl. Mot slutten av 1700-talet fekk han bygd eit slott på Pfaueninsel for grevinna Wilhemine von Lichtenau.

Palmenhaus ('Palmehuset') tok fyr av ukjende årsaker i 1880 og brann ned. Ein meinte at brannårsaka kunne ha vore ein gneiste frå skorsteinen sidan Palmenhaus var bygd av tre. Det vart ikkje bygd opp att, og i dag står berre grunnmuren att. 

I etterkrigstida høyrte Pfaueninsel til Vest-Berlin i bydelen Zehlendorf, som i dag vert kalla Steglitz-Zehlendorf. Øya er framleis rik på natur og har frittgåande påfuglar, medan andre eksotiske fuglar sit i bur. Heile øya er rekna som eit naturreservat, og sidan [990 har ho stått på UNESCO si verdsarvliste i lag med slottet og parkane i Potsdam-Sanssouci og Berlin-Glienicke.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pfaueninsel|Pfaueninsel]]» frå ,  den 1. juni 2007.*  


## Bakgrunnsstoff
* Omfattande skildring med mange bilete av Palmenhaus
* Bilete av Pfaueninsel
Poel

**Poel** er ei øy i Austersjøen i Wismarbukta ved kysten av Tyskland. Ho er ein kommune i *[[landkreis]]* Nordwestmecklenburg, og består av Kirchdorf, den største byen, og dei mindre Timmendorf, Fährdorf, Kaltenhof, Vorwerk og Gollwitz. Øya har eit areal på 36,02 km² og 2&nbsp;800 innbyggjarar. Med sine fine strender er øya ein populær turiststad. 

Namnet på øya kjem frå den germanske lysguden *Phol*, betre kjend som Balder. I 1612 starta Adolf Friedrich I av Mecklenburg-Schwerin byrjinga av ei festning på øya og i 1619 stod han ferdig. Han var derimot ikkje sterk nok sidan svenskane okkuperte øya i 1631, under trettiårskrigen. I 1903 vart øya gjeven tilbake til Mecklenburg av Sverige. Sidan 1927 har øya vore forbunden til fastlandet via ei vegfylling. 

Det er òg bygd festningsverk på den nærliggande øya Walfisch.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Poel|Poel]]» frå ,  den 1. juni 2007.*
Øya Reichenau

**Reichenau** er ei øy Bodensjøen sør i Tyskland. Ho ligg mellom Gnadensee og Untersee, nesten rett vest for byen Konstanz. Øya er forbunde til fastlandet via ei kunstig vegfylling. 

I 2001 vart øya ein del av verdsarvlista til UNESCO på grunna av klosteret her. Klosterkyrkja er tileigna Jomfru Maria og St. Maruks. To andre kyrkjer er bygd på øya, den eine tileigna St. Georg, og den andre til St. Peter og Paulus. Dei kjende kunstverka på Reichenau er mellom anna dei unike ottoianske veggmåleria av mirakla til Jesus frå 900-talet. Abbeden budde i ein toetasjars steinbygning som vart heva med to ekstra etasjar av bindingsverk på 1300-talet, eit av dei eldste bindingsverksbygga sør i Tyskland. 

Klosteret eigde mellom anna landsbyen Reichenau, som ligg i kommunen Tamins i kantonen Graubünden i Sveits, og som er kalla opp etter klosteret. 

I dag er øya kjend for grønsaksgardane og vingardane. Wollmatinger Ried ved sida av øya er eit stort naturreservat, eit våtmarksområde med halmstrå der mange trekkfuglar har stoppestad. 

## Historie

Det alemanniske namnet på øya var *Sindleozesauua*, men ho vart òg berre kalla *Ow* og *Auua*, som tyder ‘øy’.

Benediktinarklosteret Reichenau vart grunnlagt i 724 av den omvandrande St. Pirmin, som skal ha flykta frå Spania før maurarane invaderte landet, og vart verna av Karl Martell og grev Berthold av Ahalolfinger og Hertugen av Schwaben Santfrid I. Pirmin kom i konflikt med vernarane sine og han reiste frå Reichenau i 727. Under Hatto, ein slektning av Greven av Hohenzollern, byrja klosteret å bløme. Det fekk innverknad på det karolingiske riket under abbed Waldo av Reichenau (740-814) ved at dei utdanna sekretærar som var tilsett i kanselliet. Abbed Walahfrid Strabo (842-849) var ein kjend poet. 

Klosteret låg ved ein av hovudvegane mellom Tyskland og Italia, og husa ein skule, eit scriptorium og ein verkstad for kunstnarar, og skal ha vore eit av dei største og kulturelt viktigaste sentera som produserte handskrivne manuskript i Europa seint på 900-talet og tidleg på 1000-talet. Eit døme på kva sciptoriumet produserte var *Pericopes* av Henry II, laga for keisaren. Dette ligg i dag i München. Reichenau har bevart sine verdifulle lekamar, som mellom anna inkluderer krus frå bryllaupet i Kanan.

Klostret nådde toppen under abbed Berno av Reichenau (1008-1048). Under hans tid levde og arbeida lærde som Hermanus Contractus i Reichenau. Under andre halvdelen av 1000-talet vart klosteret kulturelt viktigare før det avtok på grunn av pave Gregorius VII sin restriktive reformer og på grunn av klosteret si rivalisering med det nærliggande klosteret Sankt Gall. Etter kvart vart klosteret lite viktig. Då området rundt klosteret vart avkrista og klosteret var oppløyst under Napoleon, vart delar av Reichenau sitt vidkjende bibliotek flytta til det statlege *Landesbibliothek* i Karlsruhe.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Reichenau Island|Reichenau Island]]» frå ,  den 1. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Reichenau: klosterøya
* Historie og bilete
* Klosterkyrkja Reichenau
* ''Katolsk leksikon'': Reichenau
Ruden

**Ruden** er ei lita øy i Austersjøen mellom Rügen og Usedom utanfor kysten av Tyskland. Øya er ein del av delstaten Mecklenburg-Vorpommern. Før ei stormflod allehelgensdag i 1304 var øya ein del av ei landbru mellom Usedom og halvøya Mönchgut på Rügen. I dag er Ruden eit naturreservat.
Rügen

**Rügen** *(lat. *'Rugia*')* er ei øy i Austersjøen utanfor kysten av Mecklenburg-Vorpommern i Tyskland. Ho har eit areal på 935 km² og 73&nbsp;000 innbyggjarar (2001), og er den største øya i landet. I lag med naboøyane Hiddensee og Ummanz dannar ho *[[landkreis]]* Rügen.

## Geografi
Rügen har brusamband, Rügendamm som tar både bilar og jernbane, til byen Stralsund på fastlandet. Det går òg ferjer frå Stralsund, Greifswald og Wolgast. Øya har vorte overfylt med turistar langs austkysten, men har rolegare område i vest. Fleire feriestader er tilgjengeleg med smalsporsjernbane, der det går damplokomotiv, kalla Rügensche Kleinbahn.

Den største byen på øya og sete i landkreiset er Bergen auf Rügen, som ligg om lag midt på øya. 

Det er tre naturreservat på øya: 
* Vorpommersche Boddenlandschaft nasjonalpark. Vestkysten av Rügen og øya Hiddensee er delar av denne store nasjonalparken.
* Jasmund nasjonalpark; er ein liten park som inneheld vidkjende kalksteinsklipper (*Königsstuhl*). 
* Søraust-Rügen biosfærereservat; eit naturreservat som består av halvøyane i søraust.


File:Binz (2011-05-21) 03.JPG|Binz
File:Königsstuhl und Viktoria-Sicht.jpg|Nationalpark Jasmund 


## Historie
Rügen vart først busett rundt 4000 fkr. Desse første innbyggjarane kom sannsynlegvis frå Traktbegerkulturen, som utnytta flintførekomstane her. 

Ho var seinare busett av immigrantar frå Skandinavia, ei germansk stamme kalla rugiarar, som gav namn til øya. På 600-talet kom slavarar og slo seg ned her. Dei vart kalla *Rojane*. Ein kan finne mange spor av livet deira i dag. Rügen vart eit slavisk fyrstedøme med politisk og kulturelt senter i festningstempelet Swietowit ved Kapp Arkona, det nordlegaste punktet på Rügen. I 1168 vart området sterkt tynna ut av danske åtakarar. Det då svakare fyrstedømet vart så kristna. Eit monarki vart oppretta på Rügen med påverknad frå Danmark. I 1325 vart Rügen erobra av Hertugane av Pommern, som oppretta sitt eige fyrstedøme. 

Rügen var ein del av Svensk Pommern frå 1648 til 1815, og vart så ein del av Preussen. I 1816 vart den første badebyen grunnlagd ved Putbus. Seinare vart det oppretta fleire feriestader, og Rügen vart ein av dei mest kjende feriestadane i Tyskland fram til den andre verdskrigen.

I 1936 vart brua som knyter Rügen til fastlandet konstruert. Nazistane planla å bygge ein stor ferieby kalla Prora, som ein del av verksemda til organisasjonen *[[Kraft durch Freude]]* («Kraft gjennom glede»), for å innta fritida til folk. Planane vart derimot aldri ferdigstilt. 

I Aust-Tyskland var Rügen ein stor feriestad, og har i dag igjen tatt over for Sylt som den mest populære tyske ferieøya. 

## Fugleinfluensa
I februar 2006 vart det funne døde svaner på Rügen, som testa positiv for viruset H5N1 (fugleinfluensa). Ein huskatt vart funne død med H5N1, og vart dermed det første kjende tilfellet med H5N1 hos eit pattedyr i EU.

## Bakgrunnsstoff

* Rügen

## Kjelde
Øya Strand

**Strand** var ei av Dei nordfrisiske øyane på vestkysten av Nordfriesland i det som i dag er Tyskland. Ho vart øydelagd under Burchardiflaumen i 1634, som delte øya opp i Nordstrand, Pellworm og Nordstrandischmoor. Strand har same tyding på tysk, dansk og frisisk som på norsk. 

Den største byen på den tidlegare øya var Rungholt, som ein meiner var den største byen i området, men denne sokk i havet under ein storm i 1362
Sylt

**Sylt** (dansk *Sild*, frisisk *Söl*) er ei øy nord i Tyskland i Vadehavet i Nordsjøen. Ho er ein del av Dei nordfrisiske øyane i *[[landkreis]]* Nordfriesland i Schleswig-Holstein. Øya var ein gong ein del av fastlandet, men på grunn av erosjon krympar øya stadig. I dag har Sylt eit areal på 99&nbsp;km². Avstanden frå nord til sør er 35&nbsp;km og frå vest til aust 13&nbsp;km. Det høgaste punktet heiter Uwe-Düne og er 52 meter over havet. Øya har 27&nbsp;000 innbyggjarar (2004).

## Kultur
Sylt er ein særprega del av Tyskland sidan ho er ein del av Dei frisiske øyane. Ho har sin eigen dialekt kalla söl'ring. Söl'ring er ein dialekt av frisisk språk med element frå dansk, nederlandsk og engelsk. I dag er det berre ein liten del av busetnaden som framleis snakkar söl'ring. I 2004 vart det vedtatt ei lov som skulle hjelpe fram språket.

Husa på Sylt har ein tydeleg frisisk arkitektur.

## Historie
Sylt var opphavleg ein del av Jylland og dei første busetnadane ein har funne spor etter går tilbake til 3000 fvt. Dei første frisiske busetnadane er frå 700- og 800-talet. Sylt var delt mellom Hertugen av Schleswig og Danmark i 1386. Bortsett frå byen List vart Sylt ein del av Hertugdømet Schleswig i 1435. På 1600- og 1700-talet førte kvalfangst, fiske og dyrking av østers til auka rikdom hos innbyggjarane. Turismen på øya starta på 1800-talet. I 1927 vart det bygd ein jernbanefylling mellom øya og fastlandet.

## Transport
Sylt er forbunde til fastlandet via Hindenburgdamm, ei jernbanefylling, som tar passasjerar til frå Westerland til Niebüll eller Klanxbüll. I Niebüll kan ein ta med bil på toget. Det finst òg ferjesamband til den danske øya Rømø, i tillegg til at øya har ein flyplass.

## Kjelder
* Frisian Shores: The Island of Sylt på www.hiddeneurope.co.uk (September 2006), s. 6-8

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sylt|Sylt]]» frå ,  den 1. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

* Sylt von A-Z