open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gienah

**Epsilon Cygni** eller **Gienah** (ε Cyg, ε Cygni) er ei stjerne i stjernebiletet Svana. Denne Bayernemninga er frå Johann Bayer-atlaset *[[Uranometria]]* frå 1603. Med ein tilsynelatande storleiksklasse på 2,48, er ho lett synleg for det nakne auga om natta og er ei av dei mest lyssterke stjernene i Svana. Namnet Gienah kjem frå det arabiske ordet for «vengje». Basert på parallaksemålingar ligg Epsilon Cygni kring 73 lysår frå jorda.

Epsilon Cygni er ei kjempestjerne med spektralklasse K0&nbsp;III. Dette indikerer at stjerna har forlate hovudserien og byrja dei siste stadia av stjerneutviklinga si. Sidan 1943 har spekteret til denne stjerna vore eit stabilt ankerpunkt som andre stjerner vert klassifisert etter. Den effektive temperaturen til fotosfæren til sola er 4&nbsp;710&nbsp;K, som gjev Epsilon Cygni ein oransje farge som er karakteristisk for klasse K-stjerner. Denne stjerna har nesten 11 gonger solradien og er kring 62 gonger så lyssterk som sola.

I 1920 vart det indikert at stjerna var ei spektroskopisk dobbeltstjerne. Ho har ei optisk følgjestjerne, Epsilon Cygni B, som ikkje er fysisk knytt til Epsilon Cygni A, og ei stjerne med same eigarørsle, Epsilon Cygni C med storleiksklasse 13, som ligg 78 bogesekund unna. Om den sistnemnde er knytt til Epsilon Cygni A via gravitasjonskrefter, så er det for tida 1700&nbsp;AU eller meir mellom dei, og har ei omlaupstid på minst 50&nbsp;000 år. Radialsnøggleiksobservasjonar av Epsilon Cygni indikerer at ho kan ha ein mogeleg følgjar med ei omlaupstid på 15 år.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Epsilon Cygni|Epsilon Cygni]]» frå ,  den 12. juni 2016.*
Giovanni Battista Amici

**Giovanni Battista Amici** () var ein italiensk astronom, mikroskopmakar og botanikar. 

Han virka i Firenze og gjorde utbetringar på mikroskopet og teleskopet. 

Krateret Amici på månen er namnsett etter han.

## Kjelder

*
Giovanni Schiaparelli

**Giovanni Virginio Schiaparelli** () var ein italiensk astronom og vitskapshistorikar.

Frå 1862 til 1900 var han direktør for observatoriet i Milano. Han påviste sambandet mellom kometar og meteorsvermar. Han er mest kjend for sine særs detaljerte kart over planeten Mars. I 1877 oppdaga han «kanalar» eller furer på Mars.

## Æresprisar
### Prisar
*Royal Astronomical Society sin gullmedalje (1872)
*Brucemedaljen (1902)
### Oppkallingar
*Asteroiden 4062 Schiaparelli
*Krateret Schiaparelli på månen
*Krateret Schiaparelli på Mars

## Kjelder

*
Giuseppe Piazzi

**Giuseppe Piazzi** () var ein italiensk katolsk prest, matematikar og astronom. Han grunnla observatoriet i Palermo, no *[[Osservatorio Astronomico di Palermo]] – Giuseppe S. Vaiana*. Kanskje den mest kjende oppdaginga hans var den første asteroiden, Ceres.

Han var professor i Palermo 1781 og direktør for det nyoppretta observatoriet frå 1791. Frå 1817 var han generaldirektør for observatoria i Napoli og Palermo. Han utarbeidde ein stor stjernekatalog (1803) og oppdaga i 1801 den første asteroiden (Ceres). I sin Palermo stjernekatalog frå 1814 innførte han nesten 100 nye «arabiske» og andre stjernenamn i moderne astronomi.

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
Avgórou

**Avgórou** (gresk skrift Αυγόρου, tyrkisk *Avgoru*) er ein by på Kypros og ein lokalstyrt busetnad i distriktet Ammókhostos i Republikken Kypros.

Ved folketeljinga i 2021 hadde busetnaden 4&nbsp;925 innbyggjarar, mot 4&nbsp;604 innbyggjarar i 2011.

## Referansar
Giovanni Domenico Cassini

**Giovanni Domenico Cassini** () var ein italiensk-fransk matematikar, astronom, ingeniør og astrolog. 

Han var professor i Bologna i 1650, og vart av Colbert i 1669 kalla til sjef for det nyoppretta observatoriet i Paris. Han fann rotasjonstida for Jupiter, Mars og Venus, oppdaga fire av månane til Saturn, samt mellomrommet i ringane til Satun, kalla Cassini-delinga. Han sette òg opp dei første tabellane over formørkingane av månane til Jupiter og skildra problemet om librasjonen til månen. Han leia dessutan geodetiske målingar, som skulle ligge til grunn for arbeid med kart og for å finne forma til jorda. Sonen hans, Jacques Cassini (1677–1756), som etterfølgd faren som direktør, vidiareførte kartarbeida til faren, og fann opp Cassini-projeksjonen, som mellom anna vart brukt for norske rektangelkart.

## Kjelder

*
Giovanni Battista Riccioli

**Giovanni Battista Riccioli** () var ein italiensk astronom og katolsk prest i jesuittordenen. Han er mellom anna kjend for eksperimenta sine med pendlar og fallande lekamar. 

Han var professor i filosofi, teologi og astronomi i Bologna. I 1651 kom boka hans *Almagestum Novum*, som var eit samanfattande verk over astronomi. Det inneheld mellom anna eit kart over månen med namn gjevne av Riccioli, men teikna av F. M. Grimaldi. Over 200 av namna (òg hans eige) går att på moderne månekart. Dei namnereglane han stilte opp den gongen, dannar grunnlaget for månenomenklaturen vår.

Ei vollslette på månen er oppkalt etter Riccioli.

## Kjelder

*
Granulasjon

**Granulasjon** er den kornete strukturen i det lysande, synlege overflatesjiktet eller fotosfæren til sola. Dei vert skapt av konveksjonsstraumar (Bénardceller) av plasma i konveksjonssonen til sola. 

Dei ytre kantane av granulasjonane er mørkare fordi dei er kjøligare, søkkande plasma. Ein typisk granulasjon er kring 1500 km brei og varer frå 8 til 20 minuttar, før dei løyser seg opp. Til ei kvar tid er soloverflata dekt av kring fire millionar granulasjonar. Under fotosfæren er det eit lag av supergranulasjonar, som er opp til 30&nbsp;000 kilometer i diameter med ei levetid på opp til eit døgn. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Granule (solar physics)|Granule (solar physics)]]» frå ,  den 12. juni 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Ákhna

**Ákhna** (gresk Άχνα, tyrkisk *Düzce*) er ein distriktsby på Kypros og ein lokalstyrt busetnad i distriktet Ammókhostos i Republikken Kypros.

Etter den tyrkiske invasjonen i 1974 var busetnaden utanfor kontroll frå styresmaktene og vart fråflytta. Innbyggjarane budde først som flyktningar i ein teltleir nær den opphavlege landsbyen. Seinare vart det bygd opp ein ny landsby i Ákhnaskogen, **Dasáki tis Ákhnas** (gresk Δασάκι της Άχνας), innanfor  det britiske baseområdet Dekélia, berre nokre hundre meter frå den gamle landsbyen.

Ved folketeljinga i 2021 hadde den nye busetnaden 2&nbsp;182 innbyggjarar, mot 2&nbsp;087 innbyggjarar i 2011.

## Referansar
Akherítou

**Akherítou** (gresk Αχερίτου, tyrkisk *Güvercinlik*) er ein landsby på Kypros og ein lokalstyrt busetnad i distriktet Ammókhostos i Republikken Kypros.

Etter den tyrkiske invasjonen i 1974 var busetnaden utanfor kontroll frå styresmaktene, og dei gresk-kypriotiske innbyggjarane flykta sørover. Dei budde først som flyktningar i ein teltleir nær den opphavlege landsbyen. Seinare vart det bygd opp ein ny landsby, **Ájos Jeórjos tou Akherítou** (gresk Άγιος Γεώργιος του Αχερίτου) eller **Vrysoúlles** (gresk Βρυσούλλες) berre eit par kilometer frå den gamle landsbyen. Den opphavlege landsbyen er administrert som ein del av kommunen Beyarmudu (Pérgamos) i distriktet Gazimağusa i Nord-Kypros.

Ved folketeljinga i 2021 hadde den nye busetnaden 1&nbsp;901 innbyggjarar, mot 1&nbsp;556 innbyggjarar i 2011. Den opphavlege busetnaden hadde 911 innbyggjarar i 2011.

## Referansar
Erik Pedersen

**Erik Stensrud Pedersen** () er ein norsk tidlegare fotballspelar som vart seriemeister med Viking Fotballklubb i 1991 og cupmeister med Odds Ballklubb i 2000. Åra 1990-92 deltok midtbanespelaren i 10 landskampar.

Pedersen melde seg inn i Odd i 1984 og vann same sesongen junior-noregsmeisterskapen med laget. Åra 1988-90 spelte han på Tromsø Idrettslag. I 1991 flytta han til Stavanger og tok plass i fyrsteellevaren til Viking, som same året vart seriemeister i Noreg, den siste sesongen 1. divisjon var toppdivisjonen i Noreg. 

I tida frå september 1990 til juni 1991 var Pedersen fyrsteval i den defensive posisjonen på midtbana til det norske fotballandslaget. Han spelte då ni landskampar, fem av dei EM-kvalifiseringskampar. Mellom anna spelte han heile kampen då Kamerun vart audmjukt med 6-1-tap i ein vennskapskamp på Ullevaal stadion ein kjølig haustkveld, og han spelte andreomgangen då Noreg slo Italia 2-1 i EM-kvalifiseringa 5. juni 1991. Han var innbytar for namnebror Jan Ove Pedersen då han på Bermuda spelte sin 10. og siste landskamp 4. februar 1992. Ingen landslagsmål.   
 
Pedersen byrja i 1992 og -93 å verte plaga med skadar, så i 1994 spelte han på ny for Odd, der han bidrog til å få klubben opp på nivå to i norsk seriefotball. Sesongane 1995 og -96 var han atter Viking-spelar.

Då 1996-sesongen var over i Noreg, reiste Pedersen omgåande til Dundee United i Skottland, og ligadebuterte mot Hearts 26. oktober 1996. Han fekk straks kontrakt og vart snøgt ein populær spelar hos United-supporterane. Klubben vart nummer tre i den skotske ligaen 1996/97. I november 1997 vann Pedersen ein sølvmedalje i den skotske ligacupen, etter at Dundee United tapte med 0-3 mot Celtic FC. Etter å ha vore skadd i store delar av den tredje sesongen i Dundee United, forlet han klubben ved sesongslutt 1999. Trass i at Pedersen einast spelte eit par-tre sesongar i Skottland, var han så populær at han i 2011 vart innlemma i «Dundee United Hall of Fame».

Sommaren 1999 byrja Pedersen på si tredje periode i Odd, då ein nyopprykt eliteserieklubb. Året etter var han med å vinne NM-cupen 2000 ved at Odd slo Viking 2-1 på Ullevaal stadion i Oslo. Han fekk ikkje fornya kontrakten hausten 2002. 2003-sesongen var Pedersen på plass hos Pors på nivå tre i seriesystemet, og same hausten var han med på opprykk til nivå to. Både i 2004 og -05 var han ei viktig brikke for 1. divisjons-laget, til dess han la opp grunna sterke ryggsmerter.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Erik Pedersen|Erik Pedersen]]» frå ,  den 13. juni 2016.*  
 
*Eu-football
Stade de France

**Stade de France** er eit stadionanlegg i Saint-Denis i Frankrike, med plass til 81&nbsp;338 tilskodarar. Sjølv bana er 119 meter lang og 75 meter brei. Anleggeet, som er fransk nasjonalstadion for idrettsgreinene fotball og rugby, vart bygt til VM i fotball 1998.

### Arrangement
Stadion vart offisielt opna 28. jaunar 1998. Finalen i fotball-VM 1998 mellom vertslandet Frankrike og Brasil vart spelt her i juli same året. Sidan har VM i friidrett 2003 og finalane i rugby-VM 2007 og fotball-EM 2016 vorte avvikla på Stade de France.

Kvar sommar sidan opninga har det vorte arrangert minst ein konsert med kjende publikumsmagnetar i musikkindustrien.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Stade de France|Stade de France]]» frå ,  den 13. juni 2016.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Levkóniko

**Levkóniko** (gresk Λευκόνοικο, tyrkisk *Geçitkale*) er ein distriktsby på Kypros og ein kommune i distriktet Ammókhostos i Republikken Kypros.

Etter den tyrkiske invasjonen i 1974 har busetnaden vore utanfor kontroll frå styresmaktene. Frå 1983 er han administrert av Den tyrkiske republikken Nord-Kypros som kommunen Geçitkale i distriktet Gazimağusa. Republikken Kypros har ein kommuneadministrasjon for Levkóniko i eksil.

Ved folketeljinga i 2011 hadde den nord-kypriotiske kommunen Geçitkale 2&nbsp;380 innbyggjarar, fordelt på busetnadene:
*Geçitkale (Levkóniko) (1&nbsp;253&nbsp;innbyggjarar)
* (100&nbsp;innbyggjarar)
* (183&nbsp;innbyggjarar)
* (182&nbsp;innbyggjarar)
* (279&nbsp;innbyggjarar)
* (291&nbsp;innbyggjarar)
* (92&nbsp;innbyggjarar)

## Referansar
Gravitasjonskollaps

**Gravitasjonskollaps** er den raske kollapsen av ei stjerne med relativt stor masse når trykkreftene ikkje lenger greier å balansere gravitasjonskreftene. Ved ein gravitasjonskollaps blir store mengder energi frigjevne, og ein kan få danna nøytronstjerner eller svarte hòl.

Gravitasjonskollaps er medverkande til å danne strukturar i universet. Ei først jamn fordeling av materie vil etter kvart kollapse og skape eit hierarki av strukturar, slik som grupper av galaksar, stjernegrupper, stjerner og planetar. Til dømes vert ei stjerne fødd ved ein gradvis gravitasjonskollaps av ei sky av interstellar materie. Stjerner kan òg få ein gravitasjonskollaps mot slutten av levetida. Når alle stjerneenergikjelder er brukt opp, vil stjerna gå gjennom ein gravitasjonskollaps. Sluttilstanden vert kalla ei kompakt stjerne eller ein stjernerest. 

Typane av kompakte stjerner er: 

* Kvite dvergar, der krafta som verkar mot gravitasjonen kjem frå elektrondegenerasjonstrykk;
* Nøytronstjerner, der krafta som verkar mot gravitasjon kjem frå nøytrondegenerasjonstrykk og kortvarige fråstøytande nøytron-nøytron-vekselverknader danna av sterk vekselverknad;
* Svarte hól, der fysikken i sentrum er ukjend. 

Kollapsen av ein kvit dverg tar titusenvis av år, medan stjerna bles bort dei ytre laga og dannar ei planetarisk tåke. Om ho har ei følgjestjerne, kan den kvite dvergen ta til seg materie frå følgjesstjerna fram til ho når Chandrasekhar-grensa, og gravitasjonskollapsen tar over igjen. I staden for å koallspe til det neste stadiet (nøytronstjerne), gjennomgår dei rømmande karbonfusjon, som bles bort i ein supernova type Ia. Nøytronstjerner vert danna av gravitasjonskollaps av større stjerner og er restane av andre typar supernovaer.

Enno større stjerner, over Tolman–Oppenheimer–Volkoff-grensa finn ikkje ein ny dynamisk likevekt sidan det ikkje finst noko kraft som står i mot gravitasjonen. Kollapsen held derfor fram utan at noko stoppar det. Når kollapsen når Schwarzschild-radiusen, kan ikkje ein gong lys sleppe unna stjerna, og ho har blitt eit svart hòl. I følgje teoriar vil det kollapsande objektet på eit tidspunkt nå den maksimale mogelege energitettleiken for eit visst romvolum, eller Planck-tettleiken. Dette er stadiet då dei kjende gravitasjonslovene ikkje gjeld lenger. Det finst fleire teoriar kva som skjer då, men på dette stadiet kan ein ikkje lenger rekne det som ein gravitasjonskollaps.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gravitational collapse|Gravitational collapse]]» frå ,  den 13. juni 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* Gravitasjonskollaps på arxiv.org
Gravitasjonslinse

Ei **gravitasjonslinse** er eit objekt, som ein galaksehop, mellom ei fjerntliggande kjelde (ein galakse i bakgrunnen) og ein observatør, som bøyer lyset frå kjelda gjennom ein linse-effekt når lyset kjem mot observatøren. Effekten vart føresett av den generelle relativitetsteorien til Albert Einstein, og vart først observert i 1979. 

Romtida kring eit massivt objekt (som ein galaksehop eller eit svart hòl) er bøygd, og som følgje av dette vil òg lysstråler frå ei kjelde lenger bak bli bøygd gjennom romtida. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gravitational lens|Gravitational lens]]» frå ,  den 13. juni 2016.* 
 

## Bakgrunnsstoff
Melas Chasma

**Melas Chasma** er ei djup og vid kløft på Mars og ein del av Marinerdalane.

Delar av Melas Chasma når kring 9 kilometer under nivået til platået like ved, noko som svarar til 5 kilometer under nullhøgda på Mars. Dette gjer Melas Chasma til ein av dei lågaste stadene på Mars.

Det finst avsetjingar i Melas Chasma som ser ut til å ha vore avsett av anten flytande vatn, vassis eller gjørme.

Rett aust for Melas Chasma ligg Ius Chasma, og rett vest ligg Coprates Chasma. I nord ligg Candor Chasma. I sørvest ligg Sinai Planum.

## Kjelder
* ''Mars: how low can you go?'' - ESA
Kolbrennar

**Kolbrennar** var i gamal tid ein fagkunnig person som framstilte trekol i kolmiler. Arbeidet gjekk ut på å sette opp ei mile av tettpakka ved i eit visst system, dekke ho til med jord, og tenne ein eld inne i mila som varma opp veden så han vart forkola, for deretter å slokke mila, og når mila var kald nok, rive ho og ta ut det ferdige trekolet. Det kunne ta døger og veker før kolet var ferdig, og kolbrennarane måtte vakte mila døgeret rundt for å syte for at prosessen gjekk som han skulle. Vanlegvis vart kolmilene plassert på  høvelege stader i skogane for at vegen til råstoffet skulle vere stutt. Både ved av bartre og av lauvtre kunne nyttast.

Arbeidet  gjorde at kolbrennarane vart svarte å sjå til av all oska og kolstøvet som sette seg fast over så å seie heile kroppen, og då dei vanlegvis hadde tilhald i skogane når dei dreiv med kolbrenning, vart det i mange land knytt ulike negative førestellingar og jamvel overtru til denne yrkesgruppa. På dansk, der kolbrennar vert kalla *kulsvier*, har dei omgrepet *kulsviertro* som ei nemning for ei naiv form for kristentru, ei blind autoritetstru: «En kulsvier blev spurgt om, hvad han troede på. Svaret var 'Det som kirken tror på'». Same omgrepet med det same meiningsinnhaldet finn ein òg til dømes i Frankrike, *la foi du charbonnier* («kolbrennartru»), og i Tyskland, *Köhlerglaube* («kolbrennartru»).

Trekol brenn med høg varme når det vert tilført luft ved hjelp av blåsebelgar, og vart nytta som brensle under framstilling, støyping og forming av jarn og andre metall, til framstilling av glas og liknande som kravde oppvarming i rein eld med høg temperatur, og dessutan til produksjon av svartkrut.

## Litteratur
* Anders Uhrskov (1881-1971, dansk folkelivsskildrar og folkeminnesamlar), *Kulsvierbogen : skildringer på nordsjællandsk folkemaal*, Hans Toftes Boghandel, 1967.
* Valdemar Seeger, Fra Kulsvierlandet, Fredensborg, 1929

## Fotnotar
Gresk astronomi

**Gresk astronomi** er astronomi skriven på gresk i antikken. Gresk astronomi er forstått som astronomi i det gamle Hellas, hellenistisk og greskromersk tid og seinantikken. Han er ikkje avgrensa geografisk til Hellas eller etniske grekarar, sidan gresk vart eit vitskapsspråk gjennom den hellenistiske verda etter erobringane til Aleksander den store. Denne fasen i gresk astronomi vert òg kalla *hellenistisk astronomi*, medan den før-hellenistiske fasen vert kalla *klassisk gresk astronomi*. I hellenistisk og romersk tid studerte mange av dei greske og ikkje-greske astronomane ved Musaeum og Biblioteket i Alexandria i Egypt.

Utviklinga innan astronomi av greske og hellenistiske astronomar vert av historikarar rekna som ein viktig fase i astronomihistoria. Gresk astronomi er frå starten karakterisert av å finne rasjonelle, fysiske forklaringar på himmelfenomen.  Dei fleste stjernebileta på den nordlege himmelhalvkula kjem frå gresk astronomi, og det same er namna på mange stjerner, asteroidar og planetar. Den greske astronomien var påverka av egyptisk og særleg babylonsk astronomi. Seinare påverka han sjølv indisk, arabisk-islamsk og vesteuropeisk astronomi.

## Kjende astronomar i antikken

* Anaxagoras
* Arkimedes
* Arkytas
* Aristaevs
* Aristillus
* Konon frå Samos
* Demokritos
* Empedokles
* Heraklides Pontikos
* Hiketas
* Hippokrates frå Khios
* Makrobius
* Martianus Kapella
* Menelaus frå Alexandria (Menelaus-teoremet)
* Meton frå Aten
* Parmenides
* Porfyry
* Posidonios
* Proklos
* Thales
* Theodosios frå Bithynia

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ancient Greek astronomy|Ancient Greek astronomy]]» frå ,  den 13. juni 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Grigg-Skjellerup

**Grigg–Skjellerup** (formelt kalla **26P/Grigg–Skjellerup**) er ein periodisk komet. Han vart vitja av romsonden Giotto i juli 1992. Sonden kom så tett som 200&nbsp;km, men kunne ikkje ta bilete då nokre av instrumenta var øydelagde etter møtet med Halleys komet.

Kometen vart oppdaga i 1902 av John Grigg frå New Zealand, og på ny neste gong han kom att i 1922 av John Francis Skjellerup, ein australiar som budde og arbeidde i mange år i Sør-Afrika der han var med å starte Astronomical Society of Southern Africa.

I 1987 var det oppdaga av Ľubor Kresák at kometen hadde vore observert i 1808 av Jean-Louis Pons.

Kometen har ofte blitt blitt påverka av tyngdekrafta til Jupiter, som har endra omlaupet mykje. Til dømes har perihelavstanden endra seg frå 0,77 AU i 1725 til 0,89 AU i 1922 til 0,99 AU i 1977 og til 1,12 AU i 1999.

I 1992 var perihel så nær jorda at ein nytta romsonden Giotto til å undersøke han. Denne sonden var blitt send opp for å undersøke Halleys komet i 1986. Giotto kom så nær Grigg–Skjellerup som 200&nbsp;km, mykje tettaren enn Halleys komet, men kunne ikkje ta bilete, fordi kameraet var øydelagd under møtet med Halley.

I 1972 vart det oppdaga at kometen produserte ein meteorsverm, Pi Puppidane, og med den noverande omlaupet har dei ein topp kring 23. april på den sørlege halvkula.

Kometkjernen er estimert til å vere 2,6&nbsp;km i diameter.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Grigg-Skjellerup|Grigg-Skjellerup]]» frå ,  den 13. juni 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* 26P/Grigg–Skjellerup Cometography
Hámal

**Alfa Arietis** (**α Ari**, **α Arietis**) er den mest lyssterke stjerna nord i stjernebiletet Vêren. Ho har det tradisjonelle namnet **Hamal**, som kjem frå det arabiske uttrykket for «vêrhovudet», og Flamsteednemninga 13 Arietis. Med ein tilsynelatande storleiksklasse på 2,0, er ho av dei mest lyssterke stjernene på nattehimmelen. Basert på parallaksemålingar med Hipparkos-satellitten, ligg α Arietis kring 65,8 lysår frå jorda. Ho er ei kjempestjerne som kan ha ein planet i omlaup med masse større enn Jupiter.

## Eigenskapar
Spekteret til stjerna har ein spektralklasse på , med lysstyrkeklasse på III som indikerer at ho er ei utvikla kjempestjerne som har brukt opp hydrogenet sitt i kjernen og no er ei raud kjempe. 'Ca-1'-delen av klassifiseringa indikerer at ho har svakare enn normale linjer frå kalsium i spekteret. Sidan 1943 har spekteret til denne stjerna vore eit stabilt ankerpunkt som andre stjerner vert klassifisert etter. Massen er estimert til kring 50&nbsp;% meir enn solmassen, medan ho er 15 gonger større i diameter. 

Alfa Arietis skin kring 91 gonger sterkare enn sola frå den ytre envelopen med ein effektiv temperatur på 4&nbsp;480&nbsp;K. Dette er kjøligare enn soloverflata, som gjev ho ein oransje farge til ei klasse K-stjerne. Ein trur at ho kan vere noko variabel, med ein amplitude på 0,06 magnitude. 

I 2011 kom ein fram til at det truleg går ein planet i bane rundt stjerna. Objektet har ei omlaupstid på 381&nbsp;dagar og ein eksentrisitet på 0,25. Den nedre grensa for massen til objektet er kring 1,8 gonger massen til Jupiter. Den estimerte halvaksen til planetbanen er 1,2&nbsp;astronomiske einingar (AU), som gjev ein periapsisavstand på 0,9&nbsp;AU og ein apoapsisavstand på 1,5&nbsp;AU. Til samanlikning har stjerna ein radius på 0,07&nbsp;AU.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hámal|Hámal]]» frå ,  den 13. juni 2016.*
Høgd i astronomi

**Høgd** i astronomi vert nytta i samband med høgda til ei stjerne, som er vinkelavstanden målt frå horisonten, målt langs vertikalsirkelen gjennom stjerna. Høgda vert målt i grader og vert rekna positiv over horisonten, negativ under. Høgdesirkelen (vertikalsirkel) er ein kvar storsirkel gjennom senit og nadir. Høgdeparallellar (almukantaratar) er småsirklar, parallelle med horisonten. 

## Kjelder

*
Hale-observatoria

**Hale-observatoria** er ei gruppe på fire observatorium: Mount Wilson Observatory, Palomar Mountain Observatory, Big Bear Solar Observatory, alle i California i USA, og Las Campanas Observatory i Chile. Dei er kalla opp etter George Ellery Hale, som skipa dei tre i USA. Observatoria blir finansiert av California Institute of Technology og Carnegie Institution of Washington.

## Kjelder

*
Hans Geelmuyden (1844–1920)

**Hans Geelmuyden** () var ein norsk astronom. 

Han var professor i astronomi og direktør for universitetsobservatoriet i Oslo 1890–1919. Han gav mellom anna ut fleire stjernekatalogar i samarbeid med C. F. Fearnley og i 1908 *Lærebog i Astronomi*. *Elis og Bengt Strömgrens Lærebog i astronomi*, 2. utg. 1950, er utarbeidd på grunnlag av denne. Geelmuyden var 1892–1920 redaktør av den offisielle norske almanakken.

## Kjelder

*
Orcus Patera

**Orcus Patera** (latin for Orcusfatet) er eit søkk på Mars med ein storleik på  orientert i retninga nordnordaust–sørsørvest. Det ligg mellom vulkanane Elysium og Olympus Mons.

Opphavet er uvisst, men det kan vera eit nedslagskrater som vart danna ved at ein mindre lekam slo inn i Mars med ein spiss vinkel; kan henda mindre enn fem grader frå det vassrette. Andre mogelege opphav er vulkanisme og deformering eller nedsliting av eitt eller fleire nedslagskrater.

Kanten til Orcus Patera når 1 800 meter over dei kringliggjande slettene. Botnen når tilsvarande 400 til 600 meter under lendet kring.

## Kjelder
* ''Mars’s mysterious elongated crater'' - ESA
Hans Severin Jelstrup

**Hans Severin Jelstrup** () var ein norsk astronom. Han arbeidde ved Norges geografiske oppmåling frå 1922 til 1963. Han deltok i fleire arktiske ekspedisjonar og var redaktør av den offisielle almanakken frå 1943 til 1964. 

Han skreiv avhandlingar om geofysiske og geodetiske emne.

## Kjelder

*
Kvote

**Kvote** (frå latin *quota pars*, 'kor stor del') er ein viss mengd eller part av eit heile. Kvotar kan ha øvre eller nedre avgrensingar. Ressursar, produksjon og sal kan styrast av kvotar. Ofte er det styresmaktene som tildeler kvotar.

## Mjølkekvote

Føremålet med mjølkekvotar er å tilpass produksjonen av ku- og geitemjølk til marknaden.

## Fellingskvote

For å hindra større uttak enn tilveksten av vilt avgrensar myndigheitene for mykje som kan skytast i kvar jaktsesong. I Noreg vert det tildelt fellingskvotar på hjort, elg, rådyr, dådyr, villrein og bever. Det er fylkesmannen i kvart einskild fylke som, etter tilråding frå dei kommunale viltnemnene, fastsett fellingskvotane.

## Fiskekvote

For å hindra overfiske får fiskarane tildelt, eller lyt kjøpa, kvotar for ei viss mengd av kvart fiskeslag dei har lov å henta frå havet. Tidlegare var det fritt fiske, men den tekniske utviklinga har ført til at fiske har vorte så effektivt at det er naudsynt å setta grenser for kor mykje som kan fiskast av dei ulike fiskeslaga. I tillegg til nasjonale fiskekvotar forhandlar naboland seg fram til internasjonale fiskekvotar. For Noreg er EU og Russland viktige avtalepartnarar.

## Sjå òg
* Kvotering
* Kvoteflyktning

## Referansar
Ájos Sérjos

**Ájos Sérjos** (gresk Άγιος Σέργιος, tyrkisk *Yeni Boğaziçi*) er ein distriktsby på Kypros og ein lokalstyrt busetnad i distriktet Ammókhostos i Republikken Kypros.

Etter den tyrkiske invasjonen i 1974 har busetnaden vore utanfor kontroll frå styresmaktene. Frå 1983 er han administrert av Den tyrkiske republikken Nord-Kypros som kommunen Yeni Boğaziçi i distriktet Gazimağusa.

Ved folketeljinga i 2011 hadde nord-kypriotiske kommunen Yeni Boğaziçi 6&nbsp;618 innbyggjarar, fordelt på busetnadane:
*Yeni Boğaziçi (Ájos Sérjos) (3&nbsp;347&nbsp;innbyggjarar)
* (1&nbsp;033&nbsp;innbyggjarar)
* (704&nbsp;innbyggjarar)
* (860&nbsp;innbyggjarar)
* (46&nbsp;innbyggjarar)
* (51&nbsp;innbyggjarar)
* (28&nbsp;innbyggjarar)
* (549&nbsp;innbyggjarar)

## Referansar
Tríkomo

**Tríkomo** (gresk Τρίκωμο, tyrkisk *İskele*) er ein distriktsby på Kypros og ein lokalstyrt busetnad i distriktet Ammókhostos i Republikken Kypros.

Etter den tyrkiske invasjonen i 1974 har busetnaden vore utanfor kontroll frå styresmaktene. Frå 1983 er han administrert av Den tyrkiske republikken Nord-Kypros som kommunen İskele i distriktet İskele.

Ved folketeljinga i 2011 hadde nord-kypriotiske kommunen İskele 7&nbsp;906 innbyggjarar. Av desse budde 3&nbsp;058 i sjølve byen, fordelt på bydelane:
*İskele (Tríkomo) (1&nbsp;948&nbsp;innbyggjarar)
*Cevizli (1&nbsp;110&nbsp;innbyggjarar)

I resten av kommunen budde det 4&nbsp;848 innbyggjarar, fordelt på busetnadene:
* (157&nbsp;innbyggjarar)
* (312&nbsp;innbyggjarar)
* (435&nbsp;innbyggjarar)
* (188&nbsp;innbyggjarar)
* (229&nbsp;innbyggjarar)
* (330&nbsp;innbyggjarar)
* (414&nbsp;innbyggjarar)
* (514&nbsp;innbyggjarar)
* (202&nbsp;innbyggjarar)
* (106&nbsp;innbyggjarar)
* (344&nbsp;innbyggjarar)
* (550&nbsp;innbyggjarar)
* (186&nbsp;innbyggjarar)
* (310&nbsp;innbyggjarar)
* (142&nbsp;innbyggjarar)
* (429&nbsp;innbyggjarar)

## Referansar
Rizokárpaso

**Rizokárpaso** (gresk Ριζοκάρπασο, tyrkisk *Dipkarpaz*) er ein distriktsby på Kypros og ein lokalstyrt busetnad i distriktet Ammókhostos i Republikken Kypros.

Etter den tyrkiske invasjonen i 1974 har busetnaden vore utanfor kontroll frå styresmaktene.

## Bydelar
Rizokárpaso var delt inn i bydelane:
*Ajía Triáda
*Anávrysí
*Lekó

Frå 2023 er ruinbyen  (gresk Αφέντρικα) innrekna i kommunen.

### Kart

## Under administrasjon av Nord-Kypros
Frå 1983 er Rizokárpaso administrert av Den tyrkiske republikken Nord-Kypros som kommunen Dipkarpaz i distriktet İskele.

Ved folketeljinga i 2011 hadde nord-kypriotiske kommunen Dipkarpaz 2&nbsp;349 innbyggjarar. Av desse budde 2&nbsp;016 i sjølve byen, fordelt på bydelane:
*Ersin Paşa (861&nbsp;innbyggjarar)
*Polat Paşa (503&nbsp;innbyggjarar)
*Sancar Paşa (652&nbsp;innbyggjarar)

Til kommunen høyrer òg busetnaden:
* (333&nbsp;innbyggjarar)

## Referansar
Harlow Shapley

**Harlow Shapley** () var ein amerikansk astronom.

Han var direktør for Harvard-observatoriet 1921–1952, og er særleg kjend for undersøkingane sine av kefeider, formørkingsvariable stjerner,  storleiken og strukturen til Mjølkevegen og avstanden til, fordeling og mengda av galaksar. Han fann samanhengen mellom lysstyrken og perioden til stjerner. 

I 1930-åra leia han det amerikanske initiativet for å redde jødiske forskarar i Europa frå nazismen, og han deltok i opprettinga av UNESCO. Utanom vitskapelege arbeid har Shapley gjeve ut fleire populærvitskapelege bøker.

## Prisar
* Henry Draper-medaljen fråNational Academy of Sciences (1926)
* Prix Jules Janssen frå Den franske astronomisamskipnaden (1933)
* Rumford-prisen til American Academy of Arts and Sciences (1933) 
* Royal Astronomical Society sin gullmedalje (1934)
* Brucemedaljen til Astronomical Society of the Pacific (1939)
* Pius XI Medal (1941)
* Franklin Medal (1945)
* Henry Norris Russell Lectureship til American Astronomical Society (1950)
**Oppkallingar**
*Krateret Shapley på månen
*Asteroiden 1123 Shapleya
*Shapley superhop

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff

* Den store debatten
*
Harold Spencer Jones

Sir **Harold Spencer Jones**() var ein engelsk astronom.

Jones var direktør for Greenwich-observatoriet 1933–1954 og president i International Astronomical Union frå 1944 til 1948. Det viktigaste arbeidet hans omfatta rørsle, avstand og masse for medlemmer av solsystemet, og utvikling av forbetra teknikk for studiar innafor dette feltet.

Han er òg kjend for å ha sagt «romfart er tøv» berre to veker før Sputnik vart send opp i oktober 1957.

## Prisar

*Royal Astronomical Society sin gullmedalje (1943)
*Royal Medal (1943)
*Brucemedaljen (1949)
*Gullmedaljen til British Horological Institute (1946)

### Oppkallingar
*Krateret Spencer Jones på månen
*Krateret Jones på Mars
*Asteroiden 3282 Spencer Jones

## Kjelder

*
Snute

**Snut** eller **snute** er området som omgjev og omfattar munnen og som regel også nasen på ein del dyr. Snuten kan også ha andre sanseorgan, som verhår. Det er typisk ein smalnande kroppsdel som strekkjer seg framover frå panna, men kan variera mykje på form. Snuteforma kan vera eit viktig kjenneteikn for ein dyreart eller ein rase.

Ein snakkar mellom anna om snute på pattedyr, amfibium, krypdyr og tildels andre dyr, som fiskar og insekt. 
Snutebiller er et kjent eksempel frå insektverda, mens pansermaller er fiskar ein gjerne omtalar som lang- eller kortsnuta.
Hjå enkelte pattedyr er snuten sterkt avspissa som eit nebb, og då omtalar ein han gjerne som dette, til dømes hjå nebbkvalar og nebbdyr.

## Overført tyding

Snute kan brukast som slang eller nedsetjande uttrykk om ansiktet eller munnen til menneske. Snut er også eit nedsetjande slanguttrykk for politi.

Ein kan også omtala framdelen av ting som snutar, til dømes snuten på ein bil, eit fly eller ein båt (baugen). Den framstikkande delen av sko kan også omtalast som snute.

## Sjå òg
* Nebb
* Nase
* Snabel
* Tryne
* Mule

## Kjelder

*snut i Norsk Ordbok
*
*Eikeseth, Wenche. snuteparti (15. februar 2009). *Store norske leksikon*.


**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Snute|Snute]]» frå ,  den 14. juni 2016.*
Kjeve

**Kjeve** er beinstrukturen som gjev feste til tennene hjå menneske og dyr.

Overkjeven hjå virveldyr er ein fast beina del av andletsskjelettet. Tannrøtene i overkjeven peikar oppover og nokre av tannrøtene kjem nesten opp til biholene, maxillarsinus.

Underkjeven hjå virveldyr er ein bua beinstruktur som held tennene i undermunnen. Dei bakre delane av underkjeven frå den bakre vinkelen til kjeven og oppover til kjeveledda, som er synovialledd med brusk som forbind underkjeven med andletsskjelettet. (Synovia er væskehinne som held leddflatene av brusk fuktige og glatte.) Underkjeven er festa til tyggemusklane, (m.masseter og m.temporalis)

Funksjonen til kjeven er primært å tygga maten, men hjå rovdyr kan tennene og kjevane vera viktig som våpen.

## Kjevane hjå fiskar og amfibium

Kjeven hjå virveldyra utvikla seg truleg i silur-perioden. 

### Kjeven hos krypdyr
Hjå krypdyr er underkjeven danna av fem bein. Under utviklinga til pattedyr er fire av desse beina vorte mindre og er vorte del av øyrebeina i mellomøyret, hammaren, ambolten og stigbøyelen. Denne utviklinga er fordelaktig både sidan eit kjeveben er sterkare, og fordi mellomøyrebeina betrar høyrsla. For krypdyra er det vanleg å svelgja byttet heilt. Då er det ein fordel at kjeven er relativt laus omkring eit stort bytte.

## Sjå òg
*Slikjekjake

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kjeve|Kjeve]]» frå ,  den 14. juni 2016.*
Jaloúsa

**Jaloúsa** (gresk Γιαλούσα, tyrkisk *Yeni Erenköy*) er ein landsby på Kypros og ein lokalstyrt busetnad i distriktet Ammókhostos i Republikken Kypros.

Etter den tyrkiske invasjonen i 1974 har busetnaden vore utanfor kontroll frå styresmaktene.

## Bydelar
Jaloúsa var delt inn i bydelane:
*Arkhángelos
*Kalamiá

### Kart

## Under administrasjon av Nord-Kypros
Frå 1983 er Jaloúsa administrert av Den tyrkiske republikken Nord-Kypros som kommunen Yeni Erenköy i distriktet İskele.

Ved folketeljinga i 2011 hadde nord-kypriotiske kommunen Yeni Erenköy 5&nbsp;627 innbyggjarar, fordelt på busetnadane:
*Yeni Erenköy (Jaloúsa) (1&nbsp;774&nbsp;innbyggjarar)
* (100&nbsp;innbyggjarar)
* (119&nbsp;innbyggjarar)
* (228&nbsp;innbyggjarar)
* (488&nbsp;innbyggjarar)
* (58&nbsp;innbyggjarar)
* (496&nbsp;innbyggjarar)
* (132&nbsp;innbyggjarar)
* (614&nbsp;innbyggjarar)
* (80&nbsp;innbyggjarar)
* (799&nbsp;innbyggjarar)
* (739&nbsp;innbyggjarar)

## Referansar
Harvard-observatoriet

**Harvard-observatoriet** eller **Harvard College Observatory** er eit observatorium i Cambridge i Massachusetts i USA, og det største observatoriet i det austlege USA og eit av dei mest kjende i verda. Det vart grunnlagd i 1839. Observatoriet har ei samling på kring 500&nbsp;000 astronomiske plater som vart laga mellom midten av 1880-åra og 1989. 

## Direktørar
*William Cranch Bond 1839-1859
*George Phillips Bond 1859-1865
*Joseph Winlock: 1866-1875
*Edward Charles Pickering 1877-1919
*Solon Irving Bailey 1919-1921 (fungerande)
*Harlow Shapley 1921-1952
*Donald H. Menzel 1952-1953 (fungerande); 1954-1966 (direktør)
*Leo Goldberg 1966-1970
*George B. Field 1971-1972

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Harvard College Observatory|Harvard College Observatory]]» frå ,  den 14. juni 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*



## Bakgrunnsstoff
*
Heinrich Louis d'Arrest

**Heinrich Louis d'Arrest** () var ein tysk-dansk astronom

Han var professor i Leipzig frå 1852 til 1857, og frå 1857 professor i København. Arbeidsområdet hans var særleg innan astrometri. Han oppdaga kometen d'Arrest i 1851. Han føretok systematisk leiting etter tåker på himmelen og offentleggjorde i 1867 ein stor katalog over desse. 

Krateret D'Arrest på månen er namnsett etter han, og det same er eit krater på Marsmånen Phobos og asteroiden 9133 d'Arrest.

## Kjelder

*
Heinrich Schwabe

**Samuel Heinrich Schwabe** () var ein tysk apotekar og amatørastronom mest kjend for arbeidet med solflekkar.

Han byrja i 1826 med observasjonar av sola, og fortsette desse nesten dagleg til 1868. I 1857 mottok han det britiske Royal Astronomical Society sin gullmedalje for oppdaginga si i 1843 av at mengda solflekkar varierer. 

## Kjelder

*
Heliakisk oppgang

**Heliakisk oppgang** er når ei stjerne stig opp over horisonten i aust før soloppgang, det vil sei første gongen ein ser stjerna i grålysninga om morgonen. Stjerna har heliakisk nedgang siste gang ein ser ho i skumringa om aftanen. I den gamle egyptiske kalenderen byrja eit nytt år på den første dagen då Sirius hadde heliakisk oppgang.

## Kjelder

*
Heliosentrisk

**Heliosentrisk** tyder med sola som midtpunkt eller noko som omhandlar solsenteret. Det kan vise til: 

* heliosentrisk stad, som er staden for ein himmellekam i forhold til solsenteret. 
* heliosentrisk verdsbilete eller heliosentrisme
* heliosentrisk bane
Heliosentrisk verdsbilete

Eit **heliosentrisk verdsbilete** eller **heliosentrisme** er skildringa av universet der sola er senteret som planetane, omgjeve av månane sine, sirklar omkring. 

Historisk stod det heliosentriske verdsbiletet mot det geosentriske verdsbiletet, og dette var det rådande verdsbiletet frå så tidleg som 200-talet fvt. og fram til Kopernikus la fram teorien sin om det heliosentriske verdsbiletet.

## Kjelder

*
Helioskopisk okular

**Helioskopisk okular** er eit okular for solobservasjonar, der lysintensiteten vert svekka ved ein polarisasjons- og/eller refleksjonsanordning.

Den første *machina helioscopica* eller **helioskop**, vart utforma av Christoph Scheiner (1575–1650). 

## Kjelder

*
Heliostat

Ein **heliostat** eller **siderostat** er ein spegel som er forsynt med eit urverk som gjev lyset frå sola, eller ein annan himmellekam, ei særskild uforanderleg retning. Det reflekterte biletet blir dreidd. Denne ulempa kan ein unngå ved å nytte eit dobbeltspegel-system, ein cølostat. 

## Kjelder

*
Hell på månen

**Hell** er eit ringfjell sør på nærsida av månen, innafor den vestlege halvdelen av det enorme Deslandres-krateret. I søraust, òg innafor Deslandres, ligg det større krateret Lexell, og kring 9° i sør ligg Tycho-krateret. Krateret fekk namnet sitt i 1935 etter den ungarske astronomen og jesuittpresten Maximilian Hell. Krateret har 19 satellittkrater med diametrar mellom 3 og 22 km. Nesten alle kratera i Hell er relativt flate og grunne, med ein skarp, tydeleg kant, og eit typisk diameter-til-djupne-forhold på kring 10. 

## Skildring
Hell er noko sirkelforma, men med ein utoverretta bul langs vestsida. Det indre golvet er rullande og ujamt, med fleire åsar og ein sentral topp som er kring 1000 meter høg. Den skarpe kanten er ikkje særleg erodert, og har ein smal, indre vegg. Kanten er 2,3 gonger høgare i nordvest enn i aust, der han stig til kring 800 meter.

## Satellittkrater

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hell (crater)|Hell (crater)]]» frå ,  den 14. juni 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Henrietta Swan Leavitt

**Henrietta Swan Leavitt** () var ein USA-amerikansk astronom. Ho er mellom anna kjend for periode-lysstyrkerelasjonen til kefeide-stjerner.

## Karriere
Leavitt arbeidde ved Harvardobservatoriet, der ho leia avdelinga for fotometri. Ho blei opphavleg tilsett som reknar, eller *«computer»*, i 1893. Her fekk ho i oppgåve å undersøka fotografiske glasplater og måla og katalogisera lysstyrken til stjernene.

### Funn
Leavitt studerte mellom anna variable stjerner i dei magellanske skyene. Ho identifiserte 1&nbsp;777 variable stjerner, og publiserte resultata i ein artikkel i 1908 med følgjande merknad; dess lysare stjerne, dess lengre lysperiode.

I 1912 oppdaga ho periode-lysstyrkerelasjonen for kefeidar. Leavitt fekk lite anerkjenning i si levetid, men oppdaginga hennar gjorde at astronomar først kunne måla avstanden mellom jorda og fjerne galaksar. Etter at ho døydde brukte Edwin Hubble periode-lysstyrkerelasjonen til kefeidane saman med raudforskuving til å avgjera at universet ekspanderer (sjå Hubbles lov).

## Kjelder

*


**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Henrietta Swan Leavitt|Henrietta Swan Leavitt]]» frå ,  den 8. november 2017.*  


## Bakgrunnsstoff

*
Henri Alexandre Deslandres

**Henri Alexandre Deslandres** () var ein fransk astronom. 

Han var direktør for Meudon observatorium frå 1908 til 1929 og Paris observatorium frå 1927 til 1929. Han gjorde banebrytande arbeid om sola og fann opp spektroheliografen. 

## Prisar
*Royal Astronomical Society sin gullmedalje, (1913)
*Henry Draper-medaljen til National Academy of Sciences, (1913)
*Brucemedaljen til Astronomical Society of the Pacific, (1921)
*Medlem av Royal Society

**Oppkallingar**
*Krateret Deslandres på månen
*Deslandres-prisen til Det franske vitskapsakademiet
*Asteroiden 11763 Deslandres

## Kjelder

*
Henry Draper-katalogen

**Henry Draper-katalogen**, forkorta **HD**, er ein stjernekatalog for stjerner fordelt over heile himmelen, først laga av Henry Draper. Stjernene er nemnt med posisjon, storleiks- og spektralklasse. Den første utgåva kom i 1890 og omfatta 10 000 stjerner. Han vart utvida til kring 225&nbsp;300 stjerner i 1918–24 av mellom anna den amerikanske astrofysikaren Annie J. Cannon. Den siste utgåva omfattar kring 400&nbsp;000 stjerner.

## Kjelder

*
Henry Draper

**Henry Draper** () var ein USA-amerikansk lege og amatørastronom. Han er mest kjend i dag som ein pioner innan astrofotografi. 

Han var professor i kjemi ved New York University frå 1860 til 1882 og i fysiologi frå 1866 til 1873. 

Henry Draper-systemet er Harvardsystemet for klassifikasjon av stjernerpektra utvikla av E. C. Pickering og A. J. Cannon, medan Henry Draper-katalogen er ein stjernekatalog over posisjon, storleik og spektralklasse for 400&nbsp;000 stjerner. 

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
Henry Norris Russell

**Henry Norris Russell** () var ein amerikansk astronom som i lag med Ejnar Hertzsprung utvikla Hertzsprung–Russell-diagrammet (1910).

Russell var professor ved Princeton University frå 1911 til 1947 og direktør for observatoriet frå 1912 til 1947. Han gav viktige bidrag til dei fleste greinane av astrofysikken. Han undersøkte samanhengen mellom spektruma til stjernene og den absolutte lysstyrken deira (Hertzsprung-Russell-diagrammet), var den første som sikkert avgjorde at det fanst grunnstoff i universet, føretok omfattande studioar av linjespektrum til grunnstoffa, utvikla teorien for formørkingsvariable stjerner og arbeidde med dei visuelle dobbeltstjernene sine parallakser og massar.

## Prisar og utmerkingar
* Medlem av American Academy of Arts and Sciences (1921)
* Royal Astronomical Society sin gullmedalje (1921)
* Henry Draper-medaljen frå National Academy of Sciences (1922)
* Brucemedaljen (1925)
* Rumford-prisen (1925)
* Franklin Medal (1934)
* Medlem av Royal Society (1937)
* Henry Norris Russell Lectureship (1946)
* Asteroiden 1762 Russell er kalla opp etter han.

## Kjelder

*
Afánia

**Afánia** (gresk Αφάνεια, tyrkisk *Gaziköy*) er ein landsby på Kypros. Han ligg i distriktet Ammókhostos i Republikken Kypros.

Etter den tyrkiske invasjonen i 1974 har busetnaden vore utanfor kontroll frå styresmaktene. Frå 1983 er han administrert av Den tyrkiske republikken Nord-Kypros i kommunen Değirmenlik (Kythréa) i distriktet Lefkoşa.

Ved folketeljinga i 2011 hadde busetnaden 713 innbyggjarar.

## Referansar
Vakt

**Vakt** kan visa til det å passa på noko, nokon som held vakt eller til tida eller staden ein held vakt i. Vakthald kan retta seg mot å oppretthalda ro og orden, sikra at reglar blir følgde og hindra åtak eller kriminalitet. Det kan også vera ei æresteneste for høgtståande personar eller viktige stader.

Vakthald er vanleg i militæret. Vakttenesta blir utført av postar og patruljer. Postane er i regelen enkeltpostar, skiltvakter. 
Befalingsmannen som fører kommando over ein vaktstyrke blir kalla vaktkommandør. Militære vaktar kan sikra festningar, leirar, offentlege bygningar og anna. Æresvakter kan halda vakt for fyrstelege personar, til dømes som slottsvakter. 

Vakthald i det sivile samfunnet kan til dømes utførast av politi eller vektarar. Det finst også yrke som driv særskild vakthald, som badevakter, som trygger folk som badar, dørvakter, som styrer tilgangen til ein stad, eller livvakter, som har ansvar for tryggleiken til einskildpersonar.

Ein kan også bruka dyr til å halda vakt, særleg vakthundar. I nyare tid er det også utvikla vakthaldsteknologi som alarmar og overvakingsutstyr som overvakingskamera.

## Kjelder

*
*
Sínta

**Sínta** (gresk Σίντα, tyrkisk *İnönü*) er ein landsby på Kypros og ein lokalstyrt busetnad i distriktet Ammókhostos i Republikken Kypros.

Etter den tyrkiske invasjonen i 1974 har busetnaden vore utanfor kontroll frå styresmaktene. Frå 1983 er han administrert av Den tyrkiske republikken Nord-Kypros som kommunen İnönü i distriktet Gazimağusa.

Ved folketeljinga i 2011 hadde nord-kypriotiske kommunen İnönü 2&nbsp;927 innbyggjarar, fordelt på busetnadane:
*İnönü (Sínta) (911&nbsp;innbyggjarar)
* (1&nbsp;349&nbsp;innbyggjarar)
* (611&nbsp;innbyggjarar)
* (56&nbsp;innbyggjarar)

## Referansar
Ma'adim Vallis

**Ma'adim Vallis** (latin for Ma'adimdalen) er ein dal på Mars. Han har opphavet sitt nær grensa mellom låg- og høglanda på Mars og munnar ut i Gusev-krateret.

Ma'adim Vallis er 20 kilometer brei og 2 kilometer djup og ein av dei største dalane på Mars utanom Marinerdalane. Vest for dalen ligg Terra Cimmeria og i aust ligg Terra Sirenum.

## Kjelder
* ''Craters, lava flows and tectonic features near Ma'adim Vallis'' - ESA
Kandára-festninga

**Kandára-festninga** (gresk Κάστρο της Καντάρας, *Kástro tis Kandáras*, tyrkisk *Kantara Kalesi*) er ei mellomalderborg i Kyríniafjella på Kypros, like ved landsbyen Kandára. Ho blei truleg bygd under bysantinsk styre.

Borga blei erobra i Rikard løvehjarte i 1191 under striden hans mot Isaak Komnenos av Kypros. Han selte det til Tempelriddarordenen, men desse tapte kontrollen etter eit større opprør i Nikosia. 

## Galleri

Castle of Kantara.jpg|Kandára-festninga
Kantara Castle Aerial Photo.jpg|Luftfoto av slottet.
Børre Meinseth

**Børre Meinseth** () er ein tidlegare fotballspelar frå Ulsteinvik, som vart noregsmeister 1987 med Bryne Fotballklubb og seriemeister 1991 med Viking Fotballklubb.

Meinseth var ein løpssterk offensiv midtbanespelar som spelte på IL Hødd i 2. divisjon til 1986, der han i sin siste sesong var toppskårar i laget. Han melde overgang til Bryne framfor 1987-sesongen. I sin fyrste sesong med Jær-laget vart han toppskårar i klubben og cupmeister. Etter Bryne mislukkast å rykke opp til 1. divisjon i 1990-sesongen, gjekk han over til Viking i Stavanger. Også i Viking opplevde han suksess i sin fyrste sesong då klubben vann 1. divisjon og vart norsk seriemeister for hittil (2016) siste gong. Etter seks sesongar i Viking var han i to sesongar, 1996-98, SC Heerenveen-spelar i Nederland.

Frå august 1987 til april 1988 deltok Meinseth i åtte landskampar for Noreg. Han opplevde aldri å vinne med landslaget, og fire av kampane enda mållause.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Børre Meinseth|Børre Meinseth]]» frå ,  den 15. juni 2016.*  
*eu-football]
Veddelaup

**Veddelaup** eller **veddeløp** er eit kappløp der det blir vedda om utfallet. Det er særleg vanleg å halda veddeløp med hestar og hundar, men dei blir også haldne for andre dyr, som kamelar, storfe eller diverse andre dyretypar.

Hesteveddelaup kan anten føregå ved at jockeyar rir på hestane eller ved at hestane dreg små vogner (sulkyar) etter seg.

## Kjelder

*
Astrid Myklebust

**Astrid Myklebust** () var ein norsk biletkunstnar og forfattar var frå Stardalen i Jølster.

Myklebust debuterte på Vestlandsutstillinga på 1960-talet, og deltok sidan mellom anna på kollektivutstillingar i Noreg og i andre nordiske land. Verk av Myklebust er innkjøpte av Riksgalleriet og Sogn og Fjordane kunstmuseum. Ho arbeidde med grafikk, vev og ulike blandingsteknikkar.

Astrid Myklebust gav i 1999 ut den illusterte lyrikksamlinga *Under breen* (Skald) saman med Finn Egil Eide og Kristi Ylvisaker.

## Bibliografi
### Bøker
*

## Kjelder
*Om Astrid Myklebust i Alkunne.no

## Bakgrunnsstoff
* Om Astrid Myklebust i Fjognedok : register over lokalhistorisk litteratur i Sogn og Fjordane