open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Amfora

**Amfora** er ein type keramikkvase med to handtak og ein lang hals smalare enn kroppen.

## Ordsoge
Ordet «amphora» er latin, avleidd frå det greske *amphoreus* (Αμφορέας) eller *amphiphoreus*, eit samansett ord som kombinerer *amphi-* («på begge sider») med phoreus («berar»), frå *pherein* («å bera»).

## Historie

Keramiske gjenstandar med form og bruksområde som  amforaer, med eller utan handtak, er funne i førhistoriske område over heile Eurasia, frå  Kaukasus til Kina. Amforaer datert til rundt 4800 f.Kr. er blitt funne i Banpo frå Yangshao-kulturen i Kina. Gjenstaden byrja fyrst å opptre ved kysten av Fønikia kring 3500 f.Kr.

Amforaer spreidde seg deretter rundt om i den antikke verda. Grekarane og romarane brukte dei til å lagra og transportera druer, olivenolje, vin, olja, oliven, korn, fisk og andre næringsmiddel. Dei blei produserte i industriell skala frå den greske perioden, og blei brukte rundt Middelhavet til omlag 600-talet. Då ser det ut til at tre- og skinnbehaldarar overtok.

Dei er av stor nytte for maritime arkeologar, sidan amforaer i eit skipsvrak ofte antyder alder og nasjonalitet på vraket. Ofte er dei så godt bevarte at det opphavlege innhaldet framleis finst, noko som gjev uvurderleg informasjon om matvanar og handelssystem blant folket til antikken.

Det fanst to hovudtypar av amforaer: Halsamforaen, der hals og kropp møter kvarandre i skarp vinkel, og eindelsamforaen, der hals og kropp dannar ei kontinuerleg kurve. Halsamforaer var vanlege i den tidlege delen av det antikke Hellas, men blei gradvis erstatta av eindelsamforaen frå det 7 hundreåret f.Kr. Dei fleste blei laga med spiss botn, slik at dei kunne stå oppreist når dei blei pressa ned i sanden eller i eit blautt underlag.

Amforaer varierte mykje i høgda. Dei største kunne vera 1,5 meter høge, medan nokre kunne vera under 30 cm – dei minste blei kalla amphoriskoi («små amforaer»). Dei fleste var ca. 45 cm høge. Nokre variantar hadde ei stor grad av standardisering, vinamforaen heldt eit standardmål på rundt 39 liter. Dette gjorde at amforavolumet blei ein målestokk i Romarriket. Alt i alt har ein bestemt ca. 66 ulike amforatypar.

Det blei produsert ei stor mengd måla høgkvalitetsamforaer, for sosial og seremonielle høve. Utsjånaden avveik frå dei meir funksjonelle variantane, dei hadde ei brei opning og ein ringbase, med glasert overflate og dekorert med figurar eller geometriske former. Slike amforaer blei ofte brukte som premiar. Nokre eksemplar med innskrifta «Eg er ein av premiane frå Athen» har overlevd frå dei panathenske festivalane haldne mellom 6. hundreår og 2 hundreår f.Kr. Måla amforaer blei også brukte ved gravferder, medan amforatype loutrophoros blei brukt hovudsakleg ved gravferdsseremoniar. Ekstra store vasar blei brukte som gravmarkeringar, medan nokre amforaer blei brukte til å ha oska frå dei døde i.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Amfora|Amfora]]» frå ,  den 3. januar 2025.*  

## Bakgrunnsstoff
Doboj (fleirtyding)

**Doboj** kan vise til:
* Doboj, ein by og kommune i Den bosniske serbarrepublikken i Bosnia-Hercegovina
* Doboj Istok eller Aust-Doboj, ein kommune i kantonen Tuzla innanfor Føderasjonen Bosnia-Hercegovina i Bosnia-Hercegovina
* Doboj Jug eller Sør-Doboj, ein kommune i kantonen Zenica-Doboj innanfor Føderasjonen Bosnia-Hercegovina i Bosnia-Hercegovina
* Doboj i Kakanj, ein busetnad i kommunen Kakanj i kantonen Zenica-Doboj innanfor Føderasjonen Bosnia-Hercegovina i Bosnia-Hercegovina
Lukavica (fleirtyding)

**Lukavica** kan vise til:
* Lukavica, ein busetnad i hovudsak i kommunen Istočno Novo Sarajevo i Den bosniske serbarrepublikken i Bosnia-Hercegovina
* Lukavica i Dimitrovgrad, ein busetnad i kommunen Dimitrovgrad i distriktet Pirot i Serbia
* Lukavica i Gračanica, ein busetnad i kommunen Gračanica i kantonen Tuzla innanfor Føderasjonen Bosnia-Hercegovina i Bosnia-Hercegovina
Superleiar

**Superleiarar** er stoff som under ein kritisk temperatur, *T*c, ikkje har elektrisk motstand. Dessutan kan magnetfelt ikkje i det heile eller berre i avgrensa grad trengja inn i ein superleiar, ein eigenskap som gjer at ein magnet vil kunna sveva over ein superleiar (eller motsett).

Ved normalt trykk er den høgste kjende kritiske temperaturen, *T*c, kring  ().

## Kjelder
*
Børstebeltedyr

**Børstebeltedyr**  (*Chaetophractus*) er ei lita biologisk slekt av beltedyr i familien Chlamyphoridae.  

Medlemmer av slekta er endemiske til kontinentet Sør-Amerika. Dei finst i dei sentrale og sørlege landa som  Argentina, Bolivia, Chile, og Paraguay.

*[[Chaetophractus nationi]]* er sannsynlegvis eit junior-synonym til ''Chaetophractus vellerosus'' og slekta *Chatophractus*  kan vere parafyletisk.

## Kjelder

* *Denne artikkelen er ei omsetting av  «[[:en:Chaetophractus|Chaetophractus]]» frå , den 4. januar 2025*

## Bakgrunnsstoff
Kappebeltedyr

**Kappebeltedyr**, også kjent som **beltemus** (*Chlamyphorus truncatus*), er den minste arten av beltedyr. Det vart først skildra av Richard Harlan i 1825. Dette solitære og ørkentilpassa dyret er endemisk til ørken- og krattsletter i det sentrale Argentina.   

Kappebeltedyret har små auge, silkemjuk gulkvit pels og fleksible ryggskjold som er festa til kroppen berre med tynne membranar. Kroppslengda er ca. 13 cm. Den spatel-forma halen stikk ut frå vertikale plater bak på skalet. Arten er nattaktiv, lever åleine, og et hovudsakleg insekt, maur, slangar, sniglar og ulike delar av plantar. Kappebeltedyret har ei unik evne til å grave seg ned på få sekund ved hjelp av dei spesialiserte klørne sine, noko som vernar det mot rovdyr, ekstreme temperaturar og bidreg til å bevare fukt i det tørre habitatet.  

## Vernestatus
Raudlistestatus for kappebeltedyret er usikker, og det er oppført som *Data Deficient* (utilstrekkelege data) på IUCN si raudliste. Nedgangen i populasjonen kjem av primært landbruksaktivitet og rovdyr, inkludert tamhundar og kattar. Arten er sjeldnare no enn for nokre tiår sidan, og observasjonar i naturen er sjeldne og tilfeldige.  

Individ som er fanga i naturen, har vist ein tendens til å døy under transport eller kort tid etter framkomst til fangenskap. Det finst berre eitt registrert tilfelle av eit kappebeltedyr som levde i fangenskap i over fire år, men dette manglar vitskapleg skildring. Kombinasjonen av det evolusjonære særpreget, avgrensa geografiske utbreiing, pågåande trugsmål og raritet gjer bevaring av arten svært presserande.  

## Kjelder

* *Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Pink fairy armadillo|Pink fairy armadillo]]» frå , den 4. januar 2025*

## Bakgrunnsstoff

*
Tejufamilien

**Tejufamilien** (Teiidae) er ein familie av skjelkrypdyr som høyrer heime i Amerika.  Tejufamilien er søstergruppa til dvergtejufamilien (Gymnopthalmidae). Tejuar inkluderer fleire partenogenetiske artar – artar som reproduserer ved kloning. Per år 2025 kjenner ein til omtrent 150 artar fordelte på atten slekter i familien.

## Skildring
Tejuar kan skiljast frå andre øgler ved følgjande kjenneteikn: store rektangulære skjel som dannar tydelege tverrgåande rader på undersida, og generelt små granulære skjel på oversida, skjel på hovudet som er åtskilt frå hovudskallebeina, og tenner som er solide ved basen og «limt» til kjevebeina. I tillegg har alle tejuar ei gaffelforma, slangeaktig tunge. Dei har også velutvikla lemmer.

Tejuar er alle terrestriske (nokre få er semi-akvatiske) og dagaktive, og dei er primært kjøtetarar eller et insekt. Dei fleste tejuar søkjer aktivt etter mat innanfor sitt ideelle temperaturområde og rører seg raskt mellom gøymestader. Nokre av dei inkluderer ei lita mengd plantemateriale i kosthaldet. Dei er eggleggande, ovipare, og nokre artar legg svært store kull. 

Fleire artar av tejuar er heilt holege, og det finst ingen kjende hannar. 

Raud teju (*Salvator rufescens*) på opptil 1,4 meter er truleg ein av dei største artane. Kaimanøgle (*Dracaena guianensis*), som lever i nordlege Sør-Amerika, kan måle over 1,2 meter i kroppslengd og er også nemnt som ein av dei store artane.

Utbreiingsområdet er frå det meste av USA i nord, (ikkje grensestatane mot Canada) sørover Karibia og Mellom-Amerika og til det meste av Sør-Amerika. Ein finn tejuar i alle land i Sør-Amerika. Det største mangfaldet er i dei tropiske områda av Sør-Amerika.

Denne gruppa som er avgrensa til Amerika representerer ein konvergent evolusjon til dei liknande firfislene i «den gamle verda».

## Kjelder

* *Denne artikkelen er byggjer på «[[:en:Teiidae|Teiidae]]» frå , den 4. januar 2025*

## Bakgrunnsstoff
Kneževo

**Kneževo** (kyrillisk Кнежево), tidlegare *Skender Vakuf* (Скендер Вакуф), er ein tettstad og ein kommune i Den bosniske serbarrepublikken (Republika Srpska), den eine av dei to føderative einingane («entitetane») som staten Bosnia-Hercegovina er delt inn i på grunnlag av Daytonavtalen.

## Folketal
Dei største busetnadene i kommunen ved dei siste folketeljingane var:

## Kjelder
### Referansar
Ole Christian Tvergrov

**Ole Christian Larsson Tvergrov** () var ein norsk gardbrukar og på Tvergrov i Hjørundfjord og militær tenestemann. Han var ordførar 1902-17 i dåverande Hjørundfjord kommune.

Tvergrov gjekk 1873-75 underoffiserskulen i Trondheim. Han tente fyrst Fjordenes Bataljon, seinare Volda Bataljon. Etter å ha vore sersjant i 14, år, fekk han opprykk til furer i 1890 og kommandersersjant 1896. Til sist var han fanejunker 1901-13. I 1886 fekk han skøyte på bruket Smivollen på Tvergrov, og dreiv dette til «eit veldrive bruk» før han døydde.

Tvergrov kom med i heradsstyret i Hjørundfjord i 1890 og var varaordførar 1900-01. I to valbolkar, 1902-04 og 1905-07, var han ordførar i Hjørundfjord. Etter å ha lært å skrive nynorsk i 50-årsalderen, arbeidde «han iherdig for at alle kommunale og offentlege skriv skulle vere på nynorsk, og var ein ihuga pådrivar» for at hjørunfjordingane skulle skrive nynorsk. Han var elles styreformann 1908-17 i Hjørundfjord Sparebank og overformyndar 1909-17.

Ole Christian Tvergrov var gift med Elen Jetmundsdotter Bjørdal frå Ørsta. Dei var foreldre til ni born.

## Kjelder
**Frå Hjørundfjord. Årsskrift nr. 46*, s. 56ff. 2024
*Folketeljing 1910
*Søndmørsposten 7. desember 1917
Donji Dubovik

**Donji Dubovik** (kyrillisk Доњи Дубовик) er ein tettstad og hovudsete i kommunen Krupa na Uni i Den bosniske serbarrepublikken (Republika Srpska), den eine av dei to føderative einingane («entitetane») som staten Bosnia-Hercegovina er delt inn i på grunnlag av Daytonavtalen.

Etter Daytonavtalen vart tettstaden Bosanska Krupa og det meste av den tidlegare kommunen liggjande i Føderasjonen Bosnia-Hercegovina. Ein mindre del vart liggjande i Den bosniske serbarrepublikken som kommunen Krupa na Uni.

## Folketal
Ved dei siste folketeljingane var folketalet:

## Kjelder
### Referansar
Trn

**Trn** kan vise til:
* Trn i Laktaši, ein busetnad i kommunen Laktaši i Den bosniske serbarrepublikken i Bosnia-Hercegovina
* Trn i Široki Brijeg, ein busetnad i kommunen Široki Brijeg i kantonen Vest-Hercegovina innanfor Føderasjonen Bosnia-Hercegovina i Bosnia-Hercegovina
Innsjøen Kannusjärvi

**Kannusjärvi** er ein innsjø i Övertorneå kommun i Norrbottens län i Sverige. Han ligg 108 meter over havet.

Kannusjärvi har utløp i Kannusjoki som møter Ylinenjoki før ho munnar ut i Soukolojärvi.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kannusjärvi|Kannusjärvi]]» frå ,  den 14. juni 2012.*  


## Bakgrunnsstoff
* Vatteninformationssystem Sverige - Kannusjärvi
Priboj (fleirtyding)

**Priboj** kan vise til:
* Priboj, ein kommune i distriktet Zlatibor i Serbia
* Priboj i Lopare, ein busetnad i kommunen Lopare i Den bosniske serbarrepublikken i Bosnia-Hercegovina
Mayakalenderen

**Maya-kalenderen** er eit kalendersystem som blei brukt i førkolumbiske Mesoamerika, særleg mayafolk, og i mange moderne samfunn i høglandet i Guatemala, Veracruz, Oaxaca og Chiapas i Mexico.

Grunnlaget til maya-kalenderen byggjer på eit felles system som var i bruk i heile regionen og som minst går tilbake til det 5. hundreåret f.Kr. Han deler mange eigenskap med kalendrar som blei nytta av andre tidlegare mesoamerikanske sivilisasjonar, som zapotec- og olmekkulturane, og samtidige eller seinare kulturar, som mixtecarane og aztekarane.

Etter mytologisk mayatradisjon, som er dokumentert frå yukatansk kolonitid og rekonstruert frå seinklassiske og postklassiske innskrifter, er guddommen Itzamna ofte tillag å ha ført kunnskapen om kalendersystemet til mayaforfedrane, i lag med skrift generelt og andre grunnleggjande aspekt av mayakulturen.

Mayakalenderen består av fleire syklusar eller *teljingar* av ulike lengder. Den 260 dagar lange teljinga er kjend for forskarar som *[[Tzolk'in|tzolkin]]* eller *tzolkʼin*. Tzolkin-teljinga blei kombinert med eit 365-dagar langt vagt solår kjent som haabʼ til ein synkronisert syklus som varar i 52 haabʼ og blir kalla kalenderrunden. Kalenderrunden er framleis brukt av fleire grupper i det guatemalanske høglandet.

Ettersom kalenderrunden gjentek seg kvar 18 980. dag, ca. kvart 52 solår, gjentar syklusen seg omtrent ein gong i eit menneskeliv, så det var naudsynleg å finna ein finare dateringsmetode for å dokumentera historia nøyaktig. For å spesifisera datoar over periodar som var lengre enn 52 år, brukte mesoamerikanarar langteljingskalenderen.

Mayaane kalla ein dag *kʼin*. Tjue av desse kʼinane er kjende som ein *winal* eller *uinal*. 18 winalar dannar ein *tun*. Tjue tunar er kjende som *kʼatun*. Tjue kʼatunar utgjer ein *bʼakʼtun*.

Langteljingskalenderen identifiserer ein dato ved å telja talet på dagar frå maya-skapinga 4 ahaw, 8 kumkʼu (11. august 3114 f.Kr. i den proleptiske gregorianske kalenderen eller 6. september i den julianske kalenderen -3113 astronomisk datering). Men i staden for å bruke eit titalssystem blei dei dagane i langteljingskalenderen telde i eit modifisert tjuetalssystem. Her er 0.0.0.1.5 lik 25 og 0.0.0.2.0 er lik 40. Sidan winal-eininga berre blir tilbakstilt etter at ein har telt til 18, bruker langteljingskalenderen tjuetalssystemet konsekvent berre om tunen blir rekna som den primære måleininga, ikkje kʼin; kʼin og winal-einingane blir då talet på dagar i tunen. Langteljingstalet 0.0.1.0.0 representerer 360 dagar, i staden for 400 i eit reint tjuetalssystem (vigesimalt).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Maya calendar|Maya calendar]]» frå ,  den 4. januar 2025.*
Potoci

**Potoci** kan vise til:
* Potoci i Bicaz, ein busetnad i kommunen Bicaz i Neamț fylke i Romania
* Potoci i Istočni Drvar, ein busetnad og hovudsete i kommunen Istočni Drvar i Den bosniske serbarrepublikken i Bosnia-Hercegovina
* Potoci i Mostar, ein busetnad i kommunen Mostar i kantonen Herzegovina-Neretva innanfor Føderasjonen Bosnia-Hercegovina i Bosnia-Hercegovina
Byar i Bosnia-Hercegovina

Det er 34 busetnader med **bystatus** i Bosnia-Hercegovina.

I Føderasjonen Bosnia-Hercegovina:
*Bihać
*Bosanska Krupa
*Čapljina
*Cazin
*Goražde
*Gračanica
*Gradačac
*Konjic
*Livno
*Ljubuški
*Lukavac
*Mostar
*Novi Travnik
*Orašje
*Sarajevo
*Široki Brijeg
*Srebrenik
*Stolac
*Tuzla
*Visoko
*Zavidovići
*Zenica
*Živinice

I Den bosniske serbarrepublikken:
*Banja Luka
*Bijeljina
*Derventa
*Doboj
*Gradiška
*Istočno Sarajevo
*Laktaši
*Prijedor
*Prnjavor
*Trebinje
*Zvornik

I Distriktet Brčko:
*Brčko

## Byar og tettstader
Her er ei liste over dei største busetnadene i Bosnia-Hercegovina. Byar er merkte med *.

## Kjelder
Anniken Obaidli

**Anniken Obaidli** () er ein norsk handballspelar frå Molde som sidan 2021 har vore aktiv for Storhamar Idrettslag. Ho vart europameister 2024 og verdsmeister 2025 med Noreg.

## Karriere
### Klubbspel
Obaidli, som er midtre rykkromspelar (spelstyrar), spelte på Molde HK sitt lag frå 2010 til 2021, med unnatak for vårsesongen 2013 då ho spelte for Levanger HK og sesongen 2013/14, då ho var Tertnes-spelar. Sidan sommaren 2021 har ho gjort teneste i topplaget Storhamar. Med Storhamar vart ho norsk meister 2024.

### Landslagsspel
Obaidli deltok i 2015 i fire av Noregs landskampar, og i 2021-22 i tre landskampar. På tampen av 2024 fekk ho sin meisterskapsdebut i Handball-EM 2024. Her var ho med å vinne over Danmark i finalen, utan sjølv å få speletid. Obaidli har delteke i 19 landskampar og skåra 20 mål.

### Merittar
*EM 2024: Gullmedalje etter 31–23 mot Danmark
*VM 2025: Gullmedalje etter 23–20 mot Tyskland

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Anniken Obaidli|Anniken Obaidli]]» frå ,  den 6. januar 2025.*  
*Anniken Obaidli i handball.no
Handball-NM 2023/24 for kvinner

**Noregsmeisterskapen i handball 2023/24** for kvinner vart vunnen av Vipers frå Kristiansand, som sigra i finalen med 32–23 over Storhamar Idrettslag. Dermed sikra klubben seg sin sjuande strake kongepokal.

### Kvartfinalane
*Oppsal IF – Storhamar IL (frikamp)  
*Volda HK – Sola HK 22–46
*Gjerpen IF – Larvik HK 24–36 
*Vipers – Byåsen IL 27–26

### Semifinalane
*Vipers – Larvik 40–24
*Storhamar – Sola 33–23

## Finalen
Finalen vart avvikla på Sør Amfi i Arendal laurdag 25. februar 2024. Favoritten Vipers tok styringa i kampen og leia 17–12 ved pause. I den andre omgangen kontrollerte laget frå Kristiansand inn til nimåls-triumf, 32–23. Russiske Anna Vjakhireva vart kåra til banas beste.

For **Vipers** skåra Lois Abbingh 6 mål, fire av dei frå sjumetersmerket. Anna Vjakhireva, Sunniva Andersen og Luisa Schulze skåra alle kvar sine 5 mål, Paula Arcos stod for 3 nettkjenningar, medan Jana Knedlíková, Jamina Roberts og Tuva Høve skåra 2 mål kvar, Lysa Tchapchet og Marta Tomac skåra ein gong kvar. Silje Waade kom ikkje på skåringslista. Katrine Lunde var målvakt.

**Storhamar** sine mål kom frå Kristin Venn (7), Anniken Obaidli (4), Ane Cecilie Høgseth (3), Olivia Löfqvist (3), Anna K. Jacobsen (2), Mathilde Rivas-Toft, Tina Abdula, Mia Svele, Line Ellertsen skåra 1 mål kvar. Eli Marie Raasok stod i mål.

Dommarane Jørgen Jørstad og Mads Fremstad straffa Vipers med tre 2-minuttsutvisingar og Storhamar med ei.

## Kjelder
*handball.no
Paramentikk

**Paramentikk** er kunnskapen om kyrkjetekstilar, såkalla parament (av latin *parare*, som betyr 'å utstyra').

I mellomkrigstida fanst det eit veveri i Kristiania som heitte A/S Paramentikk, og var rekna for å vera eit av dei fremste veveateliera i Noreg på den tida:Efterat Brukskunst optok kirkekunst på sitt program har det mere monumentale broderi fått et naturlig virkefelt i paramentikken, og på dette område har foruten den allestedsnærværende Sverre Pettersen en rekke yngre kunstnerinner utført til dels meget betydelige arbeider som foreløpig i alle fall har nådd sitt toppunkt i den svære opsetning av paramenter som blev utført til Trondheims domkirke i 1930. De førende atelierer på dette område er i øieblikket Den norske Husflidsforening og A/S Paramentikk, Oslo.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Paramentikk|Paramentikk]]» frå ,  den 6. januar 2025.*
Vlasenica

**Vlasenica** (kyrillisk Власеница) er ein tettstad og ein kommune i Den bosniske serbarrepublikken (Republika Srpska), den eine av dei to føderative einingane («entitetane») som staten Bosnia-Hercegovina er delt inn i på grunnlag av Daytonavtalen.

## Folketal
Dei største busetnadene i kommunen ved dei siste folketeljingane var:

## Kjelder
### Referansar
Parament

**Parament** er eit tekstilt objekt til bruk i religiøse samanhengar. Ordet kjem av latin *parare*, eit verb som betyr 'utstyra'. Kunnskapen om parament blir kalla for *[[paramentikk]]*.

Omgrepet *parament* blir brukt om tekstilar brukte i både kristne kyrkjesamfunn og jødiske synagogar.

I 1919 blei det arrangert ei større utstilling på Norsk Folkemuseum av gamle norske parament. Med utgangspunkt i tekstila som blei samla inn frå heile landet til denne utstillinga, skreiv Helen Engelstad ei magistergradsavhandling om norske parament frå mellomalderen. I 1941 gav ho ut ei omarbeidd utgåve av avhandlinga i bokform. I innleiinga gjev ho sin definisjon av omgrepet *parament*: «Ved paramenter forstår man de klædninger presteskapet benytter under utførelsen av de kirkelige handlinger, og de tekstiler, som smykker de liturgiske steder i kirken, navnlig alter og døpefont. Sammen med kirkens hellige kar og verdigjenstander i gull, sølv og andre kostbare materialer utgjør paramentene kirkens skrud. Foruten de egentlige paramenter finnes ofte i kirkene en rekke tekstiler, som ikke kommer i direkte berøring med selve de hellige handlinger, men allikevel hører med til kirkens skrud, såsom veggtepper, putetrekk, gardiner o. lign. Allerede tidlig i middelalderen hadde de forskjellige tekstiler vunnet sig en fast plass i våre kirker. Paramentene var et viktig ledd i datidens gudstjeneste, og det knyttet sig til dem en rik dogmatisk og allegorisk symbolikk. Derfor gjaldt det for geistligheten å skaffe sig skjønne og kostbare klædninger, for på denne måte å forherlige gudstjenesten.»

## Sjå òg
*Alterklede
*Antependium
*Baldakin
*Messehakel

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Parament|Parament]]» frå ,  den 6. januar 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

* Helen Engelstad (1941) ''Messeklær og alterskrud.'' ''Middelalderske paramenter i Norge'' Cammermeyers, Oslo. 164 sider
Lengasørbøk

**Lengasørbøk** eller **lenga** (*Nothofagus pumilio*) er ein art av sørbøk (*Nothofagus*) og eit tre i sørbøkfamilien Nothofagaceae. Det er ein karakteristisk art i skogane sør i Argentina og Chile. Treet veks frå Maule-regionen til Magallanes i Chile, og dekkjer område frå 35° til 55° sørleg breiddegrad, og dessutan frå Neuquén-provinsen til Tierra del Fuego i Argentina.

Trevirke av lengasørbøk blir brukt til møbelproduksjon.

## Skildring

Bladene er lauvfellande, 2 til 4 cm lange, mørkegrøne, og har ei rund eller elliptisk form med takka kantar, der det er to taggar mellom nervane. Om hausten skiftar blada farge til gult og raudt. Frukta er eit lite frø som måler 4 til 7 mm i lengd. Avhengig av kvar det veks, kan treet bli over 30 meter høgt, med ein diameter som kan overstige éin meter. Når det veks i store høgder, nær snøgrensa, har det form som ein middels stor busk (kalla *lenga achaparrada*).

## Utbreiing
Lengasørbøk veks i den sørlege delen av Andesfjella, på vulkanske jordsmonn langs fjellsidene, og dessutan på dei tynne jordlaga i den sørlege delen av Storøya i Eldlandet. Treet kan vekse mellom havnivå og opptil 2000 moh., lengst sør berre opptil 700 moh. Treslaget toler temperaturar ned mot −20 °C og frost gjennom heile året. Det har evna til å komme seg etter skogbrannar. Veksten kan hemmast av ein parasittplante frå slekta *Misodendrum*.

I Argentina finst det rikelege bestandar av lengasørbøk i fleire nasjonalparkar langs Andesfjella frå Lanín nasjonalpark i nord (40°09′37″S) til Storøya i Eldlandet i sør. (54°40′01″S)

I Chile veks lengasørbøk i Andesfjella frå Maule-regionen i nord til Magallanes-regionen i sør, og langs kystfjella frå Los Lagos-regionen til Magallanes-regionen. I dei områda der treet har naturleg utbreiing, blir det rekna som utanfor fare for utrydding.

## Kjelder

**Denne artikkelen er ei omsetting av «[[:es:Nothofagus pumilio|Nothofagus pumilio]]» frå , den 7. januar 2025*

;Referansar

## Bakgrunnsstoff
Liolaemus magellanicus

**Liolaemus magellanicus** er ein reptilart i familien Liolaemidae som er endemisk i Patagonia i Argentina og Chile.

## Kjenneteikn
Denne øgla har ein langstrekt og slank kropp med ein lang hale. Ho er dekt av skjel i grøn eller olivengrøn farge. Bestandar som lever i sanddekte område har derimot berre gråleg olivenfarga hud, noko som forbetrar kamuflasjen. På ryggen har ho svarte, kvadratiske flekker og to gulaktige striper langs kroppen. Øgla måler 6 cm frå snute til kloakkopning. Hannane kan bli opptil 10 cm lange og vege 5,6 gram, medan hoene kan bli opptil 12 cm lange og vege 6,5 gram.

Ho et for det meste insekt, men supplerer kosthaldet med enkelte plantar.

Arten føder levande ungar (vivipar), og ungane blir fødde omtrent eitt år etter paring, vanlegvis midt på sommaren. Kvart kull består av mellom to og ni ungar, med eit gjennomsnitt på fem. Dei nyfødde har ein bleik grå farge.

## Åtferd
Kroppstemperaturen til *L. magellanicus* avheng av lufttemperaturen. Ved låge temperaturar aukar øglene kroppstemperaturen ved soling, men dei kan også varme seg opp ved tigmotermi, varmeoverføring gjennom kontakt med varme overflater. Arten har eit opportunistisk termoregulerende åtferdsmønster og utnyttar solrike dagar maksimalt. I motsetning til andre øgler som lever i kalde klima, viser ikkje *L. magellanicus* merkbare fargeforandringar for å forbetre lysabsorpsjon.

Når ho oppdagar rovdyr, søkjer øgla raskt tilflukt i næraste holrom eller busk. Viss ho blir fanga, kan ho kasta halen, der halen losnar og held fram med å røre seg for å distrahere rovdyret. Øgla regenererer seinare halen.

## Habitat og utbreiing
*Liolaemus magellanicus* er den sørlegast distribuerte øgla i verda og den einaste reptilarten som finst på Storøya i Eldlandet. Ho lever på den sørlege Patagoniasteppa i Argentina og Chile, frå havnivå opp til 1100 meters høgd.

I Argentina finst ho i Santa Cruz-provinsen, medan ho i Chile lever frå Balmaceda til Punta Arenas. 

Arten finst i to verneområde, Los Glaciares nasjonalpark i Santa Cruz og i Torres del Paine nasjonalpark i Magallanes-regionen, Chile.  

I sommarsesongen kan arten også observerast i Pali Aike nasjonalpark i Chile.

Denne øgla lever hovudsakleg i busklandskap og på grassletter.

## Kjelder

**Denne artikkelen er ei omsetting av «[[:es:Liolaemus magellanicus|Liolaemus magellanicus]]» frå , den 7. januar 2025*

;Referansar

## Bakgrunnsstoff
Bersvein Baatbyggjar

**Bersvein Erlandsson Nyrnes**, (levde truleg  frå omlag 1644 til 1704), til vanleg kalla **Bersvein Baatbyggjar**, var ein mykje omtykt båtbyggjar i Ottadalen. Han bygde mange båtar, dei fleste til bruk på fjellvatn. Mange av båtane han bygde var å sjå langt utover 1800-talet. Tørt klima og korte brukssesongar gjorde at båtane ikkje lett rotna.

«Bersvein-Baate» var sermerkte ved at dei berre hadde to bordgangar over «vindfjølom» (vindbordet),  det første  bordet etter botnen, og som er tilhogge eller dampa og benda.  Bersvein brukte ikkje båtsaum av jarn, men sette båtborda saman med firkanta trenaglar.

## Fotnotar
Anders Sørensen Vedel

**Anders Sørensen Vedel** () var ein dansk prest og historikar.

## Biografi

Vedel var fødd i Vejle, som han tok tilnamnet «Vedel» frå. Frå 1562 til 1565 var han med Tycho Brahe til Leipzig og Wittenberg som hovmeister. Etter å ha oppnådd magistergrad ved universitet i Wittenberg i 1566 blei han slottspredikant ved Københavns Slot i 1568, og hadde embetet til han flytta til Ribe i 1581.

## Verk
I perioden 1570-75 omsette han *[[Gesta Danorum]]* av Saxo frå latin til dansk. Som historikar var han i gang med å samla materiale til ein stor danmarkshistorie, og nådde 22 bind før han måtte gje opp arbeidet.

I Noreg er han mest kjent som opphavsmann til *[[Hundreviseboka]]* (*Et hundrede udvalgte danske viser*), der han skreiv ned mellomalderballadar og andre viser som var kjende i folketradisjonen. *Hundreviseboka* kom ut i 1591, og var den fyrste i sitt slag i Nord-Europa. Visesamlinga til Vedel har vore eit viktig referanseverk for norsk balladeforsking.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Anders Sørensen Vedel|Anders Sørensen Vedel]]» frå ,  den 8. januar 2025.*
Handball-NM 2007/Karar

**Noregsmeisterskapen i handball 2007** for menn enda med triumf for Drammen Håndballklubb etter finalesiger 33 – 24 over Fyllingen Idrettslag frå Bergen.

Finalen vart avvikla i Oslo Spektrum laurdag 29. desember 2007 framfor 5&nbsp;978 tilskodarar. Drammen HK førte kampen i fyrste omgang og leia 17–13 ved pause, trass i at det vart sett «frimerke» på Glenn Solberg. I den andre omgangen gjekk Drammen opp i leiing 26–16 før kampen enda opp med sjumålssiger 33–24.

**Drammen** sine mål kom frå Glenn Solberg (8), Vegard S Strand (7), Marius Hovde Andersen 6, Frode Hagen 5, Jan-Rickard Hansen (2), Eldin Hajdarevic (2), Christian Spanne (2) og Olav Hovind (1). Mathias K Holm vakta målburet.

Thomas Drange og Andreas Gjeitrem vart toppskårarar for **Fyllingen** med kvar sine 5 fulltreffarar.

Dommarane straffa vinnarlaget med fem 2-minuttsutvisingar og Fyllingen med fire.

## Kjelder
*Drammens Tidende 30. desember 2007
Administrativ inndeling i Kroatia

Den **administrative inndelinga av Kroatia** er stadfesta i grunnlova og i *Lov om territoria til fylke, byar og kommunar i Republikken Kroatia* av 19. juli 2006.

Landet er delt inn i 21 fylke (kroatisk *županije*). Innanfor kvart fylke er det to kategoriar av kommunar:
* bykommunar (*grad*) i bymessige strøk
* landkommunar (*općina*) i landlege område

Dei to typane kommunar ligg på same administrative nivå. I 2023 hadde landet 128 bykommunar og 428 landkommunar.

## Zagreb
Hovudstaden Zagreb er eit unnta frå denne strukturen. Han er ein eigen kommune, men er administrativt styrt på same nivå som fylka. Hovudstaden er så delt inn i ei rekkje distrikt (*gradska četvrt*, «bydistrikt») med visse lokalstyrte oppgåver, fastlagd i *Statuttar for byen Zagreb* av 1. april 2001.

## Referansar
Diana Wynne Jones

**Diana Wynne Jones**  () var ein britisk forfattar frå London som hovudsakleg skreiv innan sjangeren fantastisk litteratur for både barn og vaksne.

Romanane hennar strekte seg frå muntre farseaktige situasjonar til skarpe sosiale observasjonar, og til vittige parodiar på litterære former. Fremst blant dei sistnemnde var *Tough Guide to Fantasyland* og dei fiktive oppfølgjarane *Dark Lord of Derkholm* (1998) og *Year of the Griffin* (2000), som også var ein nådelaus kritikk av den tradisjonell *sword and sourcery*-sjangeren. Bøkene om Harry Potter har ofte blitt samanlikna med bøkene til Diana Wynne Jones. Mange av dei tidlegare barne- og ungdomsbøker var lenge ute av trykk, men har komme ut i nye opplag grunna at den auka interesse for fantastisk litteratur i samband med Harry Potter-fenomenet.

## Bibliografi

### Chrestomanci

* *Charmed Life* (1977)
* *The Lives of Christopher Chant* (1988)
* *The Magicians of Caprona* (1980)
* *Witch Week* (1982)
* *Mixed Magics* (2000)
* *Stealer of Souls* (2002)
* *Conrad's Fate* (2006)
* *The Pinhoe Egg* (hausten 2006)

### Derkholm

* *Dark Lord of Derkholm* (1998)
* *Year of the Griffin* (2000)

### Dalemark

* *Cart and Cwidder* (1975)
* *Drowned Ammet* (1977)
* *The Spellcoats* (1979)
* *Crown of Dalemark* (1993)

### Castle

* *[[Howl's Moving Castle|Howl's Moving Castle/Det levende slottet]]* (1986)
* *Castle in the Air* (1992)

### Magids

* *Deep Secret* (1997)
* *The Merlin Conspiracy* (2003)

### Ulike utgjevingar

* *Changeover* (1970)
* *Wilkins' Tooth* (1973)
* *Witch's Business* (1974)
* *The Ogre Downstairs* (1974)
* *The Eight Days of Luke* (1975)
* *Dogsbody* (1975)
* *Power of Three* (1976)
* *Who Got Rid of Angus Flint?*  (1978)
* *The Four Grannies* (1980)
* *The Homeward Bounders* (1981)
* *The Time of the Ghost* (1981)
* *The Skiver's Guide*(1984)
* *Archer's Goon* (1984)
* *Fire and Hemlock* (1984)
* *A Tale of Time City* (1989)
* *Chair Person*(1989)
* *Wild Robert* (1989)
* *Hidden Turnings* (1989)
* *Black Maria* (1991)
* *Yes, Dear* (1992)
* *A Sudden Wild Magic* (1992)
* *Hexwood* (1993)
* *Stopping for a Spell* (1993)
* *Everard's Ride* (1994)
* *The Tough Guide to Fantasyland* (1996)
* *Minor Arcana* (1996)
* *Puss in Boots* (1999)
* *Believing is Seeing* (1999)
* *The Game* (2007)
* *Enchanted Glass* (2010)
* *Earwig and the Witch* (2011)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Diana Wynne Jones|Diana Wynne Jones]]» frå ,  den 7. januar 2025.*  

## Litteratur

* Rosenberg, Teya, et al. (2002): *Diana Wynne Jones: An Exciting and Exacting Wisdom*. Peter Lang. ISBN 0-8204-5687-X.
* Mendlesohn, Farah (2005): *Diana Wynne Jones: Children's Literature and the Fantastic Tradition*. Routledge. ISBN 0-415-97023-7.
* Butler, Charles (2006): *Four British Fantasists: Place and Culture in the Children's Fantasies of Penelope Lively*, Alan Garner, Diana Wynne Jones, and Susan Cooper. Scarecrow Press. ISBN 0-8108-5242-X.
Handball-NM 2008/Menn

**Noregsmeisterskapen i handball 2008** for menn enda med triumf for Idrettslaget Runar etter finalesiger 27–24 over Elverum Idrettslag.

Finalen vart avvikla i Oslo Spektrum laurdag 27. desember 2008 framfor 4&nbsp;317 tilskodarar. Runar tok styringa midtvegs i den fyrste omgangen og leia 16–12 ved pause, takk vere godt forsvarsspel. I den andre omgangen kontrollerte laget frå Sandefjord kampen inn til siger 27–24.

**Runar** sine mål kom frå Christoffer Rambo (7), Ståle Aspestrand, Jac Karlsson, Kristinn Bjørgulfsson og Eric Åberg (4, alle), Christian Rustand (2), Peder Trevland og Sebastian Lindell (1). Tormod Moldestad kom ikkje på skåringslista. Danske Jonas Degnbol stod ein god kamp i målet.

Are Kristoffer Grongstad skåra 7-sju gongar og vart toppskårarar for Elverum.

Dommarane straffa vinnarlaget med fire 2-minuttsutvisingar og Elverum med tre.

## Kjelder
*Sandefjords Blad 29. desember 2008
Eli Marie Raasok

**Eli Marie Raasok** () er ein norsk handballspelar frå Trøgstad i Østfold som sidan 2022 har vakta målet for Storhamar Idrettslag. I året 2024 vart ho europameister med Noreg, vinnar av EHF-europaligaen og noregsmeister for Storhamar.

## Karriere
### Klubbspel
Raasok melde i 2013 seg inn i Oppsal IF. Ho var aktiv for oslolaget fram til 2015, og på ny 2017-20. Sesongane 2015-17 var ho Fjellhammer-spelar. Åra 2020-22 vakta ho målburet til danske Silkeborg Voel fyrst, og deretter Randers HK den andre sesongen. Sidan 2022 spelar ho for Storhamar IL, eit lag som 12. mai 2024 vann EHF-europaligaen ved å slå rumenske Gloria Bistrița med 29-27 i finalen i Graz. På tampen av 2024 vart Raasok noregsmeister då Storhamar sikra seg kongepokalen gjennom straffeskyting mot Tertnes IL.

### Landslagsspel
Raasok fekk sin landslagsdebut våren 2023 mot Montenegro. Seinhausten 2024 var ho med i den norske troppa til Handball-EM 2024, vakta målet i tre av dei innleiande kampane i turneringa. Under Handball-VM 2025 deltok ho i alle ni kampane. Pr 1.1.25 har ho delteke i 29 av Noregs landskampar.

### Merittar
*EM 2024: Gullmedalje etter 31–23 mot Danmark
*VM 2025: Gullmedalje etter 23–20 mot Tyskland

## Kjelder

*handball.no
**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Eli Marie Raasok|Eli Marie Raasok]]» frå ,  den 8. januar 2025.*
Bykommunar i Kroatia

Ein **bykommune** (kroatisk *grad*) er ei administrativ inndeling i Kroatia.

Innanfor kvart av fylka er det to kategoriar av kommunar, som ligg på same administrative nivå:
* bykommunar (*grad*) i bymessige strøk, ofte berre kalla *by*
* landkommunar (*općina*) i landlege område, ofte bere kalla *kommune*

I 2023 hadde landet 128 bykommunar og 428 landkommunar.

## Referansar
Seim

**Seim** er ei bygd og tettstad i Alver kommune i Nordhordland. Tettstaden hadde 452 innbyggjarar 1. januar 2023. Staden har eigen barneskule og kyrkje, bygd i 1878. 

Seim er ei bygd med lang historie. Namnet kjem av norrønt Sæheimr (sjór/sjár/sær er norrønt for ‘sjø’). Her låg det i vikingtida ein kongsgard som blir knytt til Harald Hårfagre og andre kongar i Norgesveldet. I følgje tradisjonen er Håkon den gode gravlagd i Håkonshaugen på Seim. Håkonshaugen blir i dag ofte brukt som arena for diverse skodespel, men er mest kjent for oppsetninga av Håkonarspelet. På Seim finn ein òg Strilamuseet i det gamle meieriet.

Ikkje langt frå Seim, rundt fire kilometer frå fjordbotnen på vestsida av Seimsfjorden, ligg Vollom, som er den nordlegaste bøkeskogen i verda.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Seim|Seim]]» frå ,  den 9. januar 2025.*
Sula ungdomsskule

**Sula ungdomsskule** ligg på øya Sula i Sula kommune. Ungdomsskulen ligg i Skulevegen 16 i Langevåg. Det er om lag 434 elever på Sula ungdomsskule. Sula ungdomsskule blei oppretta ca. 1968 i følge rektoren.

Sula ungdomsskule er kjend for Showet Sula Grand Prix som blir arrangert årleg. Her deltar kvar klasse med eit innslag med dans, song og eventuelt andre framstillingar. Den første Sula Grand Prix var i mai 1980, kvart år etter har det vore halde grand Prix.

Sula ungdomsskule har samarbeid med MOT, der dei har timer frå 8-10. klasse. I MOT-timar har dei leiker som lærer elevane om vennskap og kjensler.

I 9. klasse vel dei ein MOT-elev som er på møte om korleis det er får å vere en elev på Sula ungdomsskule. Dei snakkar  også med klassen sin og fortel om kva dei har gjort som MOT-elev.

Sula ungdomsskule pleier også å samarbeide i lag Sula ungdomsråd. Ungdomsrådet sitt formål er å vere ungdom sitt talerøyr overfor politikarar.

## Kjelder
Avisa Nasjonal Samling

**Nasjonal Samling** var hovudpartiavisa til det politiske partiet Nasjonal Samling frå 1934 til 1936. Avisa var ei vekeavis. Undertittelen var «ORGAN FOR NORGES ARBEIDENDE FOLK». Fyrste opplaget vart laga den 15. mars 1934.

1934-utgåva er fritt tilgjengeleg på nettsidene til Nasjonalbiblioteket.

## Redaktørar
*Vidkun Quisling (1934-ukjent)

## Redaksjonssekretær
*N.H Rønning. (1934-ukjent)

## Kjelder
Samarbeid

**Samarbeid** var Nasjonal Samling si avis i Bergen frå 1935 til 1939. Avisa vart først utgjeven den 10. oktober 1935.

## Kjelder
Drammens Ekstrablad

**Drammens Ekstrablad** var Nasjonal Samling si avis i Drammen frå 1936 til 1940. Avisa var redigert og utgjeven av grosserar .

I 1937 skifta avisa namn til *Vi vil oss eit land* under mottoet «Norge for nordmenn».

## Kjelder
Hundreviseboka

***Hundreviseboka*** er den folkelege tittelen på ei visesamling gitt ut av den danske historikaren Anders Sørensen Vedel i 1591. Den fulle tittelen i barokkstil er: 

: *It Hundrede udvaalde Viser om allehaande Merckelige Krigs Bedrifft oc anden seldsom Eventyr som sig her udi Riget ved Gamle Kemper Naffnkundige Konger oc ellers forneme Personer begiffuet haffuer aff arilds tid indtil denne nerværendis Dag*.

Boka inneheldt gamle viser som Vedel hadde samla frå visehandskrifter og munnleg tradisjon, mesteparten er den typen viser kjendr som kallar balladar. Då han vitja Hven i 1586, bad dronning Sophie han om eit utval reinskrivne viser, og han sørgde deretter for ei trykt utgåve til glede for allmugen. Utgjevinga var utan sidestykke i noko anna land, og samlinga fekk i løpet av 1600-talet enorm utbreiing i befolkninga gjennom talrike gjenopptrykk.

I 1695 gav Peder Syv ut boka på nytt og la til endå hundre viser. Denne boka blei kalla *Tohundreviseboka* eller *[[Kjempeviseboka]],* og kom i stadig nye opplag utover 1700-talet. Boka blei òg svært populær i Noreg og på Færøyane, og norsk balladetradisjon er sterkt påverka av *Kjempeviseboka*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hundreviseboka|Hundreviseboka]]» frå ,  den 8. januar 2025.*
Stoltenberg

**Stoltenberg** har fleire tydingar.

## Norske personar
* Camilla Stoltenberg, lege og forskar 
* Jens Stoltenberg, den 34. statsministeren av Noreg og den 13. generalsekretæren av NATO
* Karin Stoltenberg, tidlegare statssekretær
* Matthias Stoltenberg, målar
* Robert Stoltenberg, komikar
* Harald Stoltenberg, skodespelar og forfattar
* Thorvald Stoltenberg, politikar og diplomat
* Helge Stoltenberg, lokalpolitikar i Oslo
* Nini Stoltenberg, programleiar
* Ole Kristian Stoltenberg, sportskommentator

## Andre personar
* Andrew Vincent Stoltenberg, norsk-amerikansk dekorert soldat 
* Gerhard Stoltenberg, tysk politiker
* John Stoltenberg, amerikansk feminist

## Andre tydingar
* Stoltenberg i Tyskland, tysk by
* Slekta Stoltenberg
* Regjeringa Stoltenberg I
* Regjeringa Stoltenberg II
Distrikt i Zagreb

Den kroatiske hovudstaden Zagreb er administrativt delt inn i 17 distrikt (kroatisk *gradska četvrt*, «bydistrikt») med visse lokalstyrte oppgåver, fastlagd i *Statuttar for byen Zagreb* av 1. april 2001.

## Liste
*Donji grad
*Gornji Grad – Medveščak
*Trnje
*Maksimir
*Peščenica – Žitnjak
*Novi Zagreb – istok
*Novi Zagreb – zapad
*Trešnjevka – sjever
*Trešnjevka – jug
*Črnomerec
*Gornja Dubrava
*Donja Dubrava
*Stenjevec
*Podsused – Vrapče
*Podsljeme
*Sesvete
*Brezovica

## Referansar
Handball-NM 2024/Kvinner

**Noregsmeisterskapen i handball 2024** for kvinner vart vunne av Storhamar Idrettslag. Laget frå Hamar sigra i finalen over Tertnes Idrettslag frå Bergen. Etter ordinær tid stod det likt, 22–22. Oppgjeret vart så avgjort med straffekasting. Her mislukkast Tertnes fyrste eksekutør, alle dei andre ni straffene fann vegen til nettmauskane. Dermed var Storhamar-laget sikra sin fyrste kongepokal i handball.

### Kvartfinalane
*Oppsal IF – Romerike 37–26
*Byåsen IL – Molde HK 33–32
*Storhamar IL – Vipers 27–25
*Larvik HK – Tertnes IL 25–29 

### Semifinalane
*Oppsal – Storhamar 22–30
*Tertnes – Byåsen 20–19 

## Finalen
Finalen vart avvikla på Unity Arena i Bærum sundag 29. desember 2024. Favoritten Storhamar tok styringa i kampen og leia 14–10 ved pause. Midtvegs i den andre omgangen byrja Tertnes å redusere leiinga. Nervøst spel frå Storhamar si side førte til at Tertnes lukkast utlikne til 22–22 i kampens siste minutt. I den etterfylgjande straffe-tevlinga skåra alle Storhamars fem eksekutørar.

**Storhamar** sine spelemål kom frå Mathilde Rivas-Toft og Kjerstin Solås, begge 4, Olivia Löfqvist, Tina Abdulla og Kristin Venn, 3 mål alle, Anniken Obaidli 2 mål, Mia Svele, Mirela Gjikokaj og målvakta Eli Marie Raasok ei skåring kvar. Ane Cecilie Høgseth sat på benken heile kampen.

Tertnes-spelaren Henriette Eggen var kampens suverene målskårar med sine 9 fulltreffarar.
  
Dommarane Magnus Nygren og Andreas Borge straffa begge laga med ei 2-minuttsutvising. 

## Kjelder
*handball.no
Ane Cecilie Høgseth

**Ane Cecilie Høgseth** () er ein norsk handballspelar frå Oslo. I året 2024 vart ho europameister med Noreg, vinnar av EHF-europaligaen og noregsmeister for Storhamar Idrettslag. Høgseth er linjespelar.

## Karriere
### Klubbspel
Høgseth spelte 2018-21 på Aker, eit lag som i 2019 rykka opp i eliteserien. Sommaren 2021 flytta ho over til topplaget Storhamar IL, var aktiv til ut året 2024. 12. mai 2024 var ho med på å vinne EHF-europaligaen då Storhamar slo rumenske Gloria Bistrița med 29-27 i finalen i Graz. På tampen av 2024 vart Høgseth noregsmeister for Storhamar, sjølv kom ho ikkje på bana i finalen mot Tertnes IL. Frå nyår 2025 gjer ho teneste i danske Ikast.

### Landslagsspel
Høgseth debuterte på Noregs landslag 21. april 2022 mot Romania. Ho var med i 9-ni av kampane til Norges lag som vann meisterpokalen under Handball-EM 2024 for kvinner. Per 1.1.2025 hadde ho delteke i 29 landskampar og skåra 13 mål.

### Merittar
*EM 2024: Gullmedalje etter 31–23 mot Danmark

## Kjelder
*handball.no
Múte Bourup Egede

**Múte Inequnaaluk Bourup Egede** () er ein grønlandsk politikar som var landsstyreformann på Grønland (grønlandsk ) frå 23. april 2021 til 7. april 2025. Han har vore medlem av  sidan 2015 og sidan 2018 har han vore formann for .

## Liv og virke
Egede blei fødd i Nuuk, men vaks opp i Narsaq sør på Grønland. Han gjekk på gymnaset i  før han i 2007 byrja å studere kultur- og samfunnshistorie ved Grønlands Universitet. Mellom 2011 til 2012 var han nestformann for KISAQ, Grønlands akademiske studentforeining. Han fullførte ikkje utdanninga, då han i 2013 droppa ut for å overta familiebedrifta, som faren hans dreiv.

I 2007 var Egede medlem av det grønlandske ungdomsparlamentet, , og frå 2013 til 2015 var han formann for Inuusuttut Ataqatigiit, ungdomspartiet til Inuit Ataqatigiit. Sidan 2013 har han vore hovudstyremedlem for Inuit Ataqatigiit.

Ved Folketingsvalet i 2015 var Egede på partilista for Inuit Ataqatigiit. Han fekk 2&nbsp;131 røyster, noko som ikkje var nok til ein plass i Folketinget.

Frå 2016 til 2018 tena Egede som  (sjølvstyreminister) for råstoff, der han samstundes, i tre månader i 2017, var fungerande naalakkersuisoq for kommunar, bygder, utkantstrøk, infrastruktur og bustadar.

Den 1. desember 2018 blei Egede vald til formann for Inuit Ataqatigiit, og etterfølge dimed  i formannsposten. Han leia partiet opp mot Landstingsvalet i 2021, der IA med 36,6&nbsp;% av røystene blei det største partiet. Egede blei med 3&nbsp;380 personrøyster den politikaren som fekk flest personrøyster, og mottok meir enn 1&nbsp;500 personrøyster fleire enn den sitjande landsstyreformannen Kim Kielsen frå partiet Siumut.

## Politikk og ideologi
Egede er formann for Inuit Ataqatigiit, som blir skildra som å vere sosialistiske. I likskap med partiet går Egede inn for grønlandsk sjølvstende.

## Privatliv
Saman med sin tidlegare sambuar, Tina Chemnitz, har Egede ei dotter og ein son.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Múte Bourup Egede|Múte Bourup Egede]]» frå , den 10. januar 2024.*
Live Deila

**Live Rushfeldt Deila** () er ein norsk handballspelar frå Lier i Buskerud. Ho spelar sidan 2024 for danske Esbjerg. Deila vart europameister 2024 med Noreg. Ho er tvilling med Thale Deila og høgre rykkromspelar.

## Karriere
### Klubbspel
Live Deila var aktiv 2017/18 i Glassverket IF, 2018/19 i Skrim og 2019/21 i Fredrikstad BK. Frå sommaren 2021 til desember 2023 var ho Sola-spelar. Sidan nyår 2024 spelar ho for danske Esbjerg, eit lag som våren 2024 vart dansk meister.

### Landslagsspel
Deila fekk sin landslagsdebut våren 2023 mot Montenegro. Førjulstida 2024 deltok i Handball-EM 2024, ei meisterskapsturnering som enda med at Noreg vann over Danmark i finalen Pr 1.1.2+25 har ho delteke i 18 landskampar og skåra 20 mål. 

### Merittar
*EM 2024: Gullmedalje etter 31–23 mot Danmark
*VM 2025: Gullmedalje etter 23–20 mot Tyskland

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Live Rushfeldt Deila|Live Rushfeldt Deila]]» frå ,  den 11. januar 2025.*  
*Live Rushfeldt Deila i  handball.no
NM i tennis 1974

**Noregsmeisterskapen i tennis 1974** vart avvikla i Oslo i tida 17. til 24. august.

## Karar
### Single
*Per Hegna – Jon Erik Ross 3–0
### Dobbel
*Frithjof Prydz/Jon Erik Ross – Per Hegna/Thorvald Moe 3–1

## Kvinner
### Single
*Bente Kjølstad – Ellen Grindvold 2–1 (6-3 i siste sett)

### Dobbel
*Liv Jagge/Kirsten Robsahm – Ellen Grindvold/Liv Hübert 2–1 (7-5 i siste sett)

## Mix dobbel
*Ellen Grindvold/Frithjof Prydz – Kirsten Robsahm/Thorvald Moe 2 - ?

## Kjelder
**Sportsboken 74*, s. 260. Dreyerbok - Stavanger.
Karaffel

**Karaffel** er ein flaskeliknande behaldar til skjenking av vin, brennevin, vatn eller saft. Ordet kjem frå persisk *qarâbah*. Karaflar er gjerne laga av glas, men nemninga blir også brukt om tilsvarande kar av keramikk og plast. Karaflar er ofte dekorerte. I Noreg har ein laga karaflar av glas på glasverka på Nøstetangen, Hurdal, Gjøvik, Hadeland og Magnor.

## Vinkaraffel
Vinkaraflar er skjenkekar for vin og brennevin. Vinkaraflar har gjerne rundt tverrsnitt med buka, sylinderforma eller konisk korpus, men forma kan variera, og tverrsnittet kan også vera firkanta eller sekskanta. Vinkaraflar har smal hals og oftast ein tilpassa propp. Vinkaraflar kan romma frå ca. 0,25 til 2,5 liter. Synonyme nemningar er: likørkaraffel, whiskykaraffel og ziratflaske.

## Vasskaraffel
Vasskaraflar blir brukte til servering av vatn eller saft. Dei skil seg gjerne frå vinkaraflar ved at dei har ein vidare hals, og dei er gjerne litt større. Vasskaraflar har ikkje propp, men ofte høyrer det med eit drikkeglas som kan brukast som lokk. Vasskaraflar rommar gjerne omlag ein liter.

## Skjemteflaske
Skjemteflaske er ein type karaflar til vin og brennevin som har ei uvanleg eller original form. Dei vanlegaste formene er hund (ofte kalla «fyllehund») eller gris (kalla «fyllesvin»). Andre kan vera forma som ein støvel, nisse, revolver eller penis og variasjonane er mange.

## Galleri

Karaffel,_ant._Gjøvik_glassverk_ca_1810._Norsk_Folkemuseum_NF.1900-0029AB.jpg|Karaffel i koboltfarga glas med kvite spiralar, truleg laga på Gjøvik Glassverk kring 1810. Høgd 29 cm. Norsk Folkemuseum. NF.1900-0029AB. 
Vannkaraffel._Norsk_Folkemuseum._NF.1965-0011.jpg|Vasskaraffel frå fyrste halvdel av 1900-talet, no i samlingane på Norsk Folkemuseum. Høgd 22,5 cm. NF.1911-1053. 
Skjemteflaske,_fyllehund,_Norsk_Folkemuseum_NF.1911-1053.jpg|Skjemteflaske eller «fyllehund» frå samlingane på Norsk Folkemuseum. Truleg laga på 1800-talet, lengd 22,5 cm. NF. 1911-1053.  


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Karaffel|Karaffel]]» frå ,  den 10. januar 2025.*  

## Litteratur

* Falk, Hjalmar og Torp, Alf (1903): *Etymologisk ordbog over det norske og danske sprog*. Første bind. Kristiania
* Polak, Ada (1958): Glassboken. Oslo
* Nomenklatur for drikkestell Østby, Jon Birger (1983): ''Nomenklatur for drikkestell'', med tegninger av Torill Sand. Oslo

## Bakgrunnsstoff

* Vinkaraflar på DigitaltMuseum
* Vasskaraflar på DigitaltMuseum
* Skjemteflasker på DigitaltMuseum