open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Parmenides

**Parmenides** var ein filosof som levde på Sør-Sicilia mellom slutten på 500-talet før vår tidsrekning og byrjinga på 400-talet fvt.

Han var grunnleggjaren av den eleatiske skulen og er saman med eleven Zenon kjend for sine innfløkte resonnement og *[[paradoks]]*.

Parmenides gjer ei radikal vending i filosofien og nektar for at endring, utvikling og rørsle kan skje. Dette er berre illusjonar, noko ein vil skjønne dersom ein kjem opp på eit høgt nok fornuftsnivå. Dei innfløkte resonnementa og paradoksa skal bevisa nettopp det at rørsle og endring ikkje er mogleg. Hovudargumentet var at berre det som *er* kan tenkjast og berre det som kan tenkjast eksisterer. Såleis blir forandring umogleg fordi noko som endå ikkje har hendt *er* heller ikkje og kan difor ikkje tenkjast og heller ikkje eksistere.

Det som er verkeleg kan samaliknast med Anaximander sitt *apeiron*, det er evig og utan alder. Parmenides kalla dette for «Det Eine».

## Kjelder
*
Zenon frå Elea

**Zenon** var ein tenkjar som levde rundt byrjinga på 400-talet før vår tidsrekning. Han var del av den eleatiske skulen og var elev av grunnleggjaren Parmenides.

Zenon er særleg kjend for sine *paradoks*. Dette var argument som skulle visa at rørsle eigentleg ikkje var mogleg. Nokon av dei mest kjende er «Akilles og skilpadda» og «den flygande pila».

## Kjelder
*
Noregs vassdrags- og energidirektorat

**Noregs vassdrags- og energidirektorat** (**NVE**) er ein norsk statleg etat underlagt Olje- og energidepartementet. NVE har ansvar for å forvalte vass- og energiressursane i Noreg. NVE varetek også dei statlege forvaltingsoppgåvene innanfor skredførebygging.

### NVEs oppgåver
NVE har ansvar for å:

* sikre ei samla og miljøvenleg forvalting av vassdraga

* fremje ein effektiv kraftomsetnad, kostnadseffektive energisystem
* bidra til ein effektiv energibruk
* gjere samfunnet betre rusta til å handtere flaum- og skredfare
* ha ei sentral rolle i beredskapen for ras, flaum og ulykker i vassdraga 
* leie den nasjonale beredskapen på kraftforsyning
* behandle søknader om konsesjon for bygging av kraftstasjonar, kraftlinjer, transformatorar og andre installasjonar i kraftforsyninga, og regulering av vassdrag.
* arbeide både med endringar som bidreg til å redusere klimagassutsleppa og til å tilpasse samfunnet til klimaendringane

I tillegg er NVE engasjert i forskings- og utviklingsarbeid, internasjonalt utviklingsarbeid og er nasjonal faginstitusjon for hydrologi. 

Direktoratet blei skipa i 1921.
Noverande vassdrags- og energidirektør er Kjetil Lund (2019). Han overtok etter Per Sanderud (2011–2019) og før dette var Agnar Aas direktør.

### Reguleringsmyndigheita for energi (RME)
RME, tidlegare ei avdeling i NVE, elmarknadstilsynet, er no nasjonal reguleringsmyndigheit for kraftmarknad og nettsystem i Noreg. RME er frå 1. november 2019 ei eiga eining, utpeika av OED. RME skal utføre oppgåvene som uavhengig reguleringsmyndigheit for elektrisitets- og gassmarknaden, og ha ansvaret for effektiv regulering av kraftnettselskapa, føre tilsyn med at kraftmarknaden er velfungerande og skal ta hand om straumbrukarane sine interesser.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Demokrit

**Demokrit** var ein filosof frå Abdera (Ávdira) som levde frå om lag 460 år før vår tidsrekning til 380 fvt. Han var elev av atomismen sin grunnleggjar Leukippos og er den mest kjende av atomistane.

## Kjelder
*
Høgde

**Høgd** eller **høgde** er den vertikale utstrekkinga til noko, til dømes avstanden frå nedst til øvst av noko som er ståande. Det kan også vera den vertikale avstanden til eit visst punkt, som bakken eller havoverflata.
Som med lengde og breidde er høgda målt i einingar for lengde.

I geodesi er høgde den metriske, vertikale avstanden eit punkt (vanlegvis i terrenget, som til dømes ein fjelltopp) har over ei *referanseflate*, som til dømes gjennomsnittleg havnivå. Ein meir presis definisjon av ei referanseflate er ein geoide, som er ekvipotensialflata til geopotensialet som i gjennomsnitt fell saman med gjennomsnittleg havnivå. Ei høgde som er målt i forhold til ein geoide kallar ein ortometrisk høgde.

Høgda til menneske er noko ein studerer innanfor antropometri. Som det har blitt påpeikt i ein artikkel i *[[The New Yorker]]* er gjennomsnittshøgda til menneskepopulasjonar eit greitt mål på alle faktorane som påverkar ei velværet til ei gruppe. Mens variasjonar i høgde i ein populasjon er avhengig av genetikk, så er variasjonar i høgde mellom populasjonar fyrst og fremst avhengig av miljøet. FN brukar høgde som eit av fleire mål til å overvake ernæringsforhold i utviklingsland. I menneskepopulasjonar kan høgde uttrykke komplekse data om oppveksten, dei sosiale forholda, ernæringa og helseforholda til ei gruppe.

## Sjå òg
*Djupne
*Høgdeskrekk
*Meter over havet

## Kjelder
Atomisme

**Atomismen** var ei filosofisk retning først formulert av Leukippos frå Milet. Den mest kjende atomisten er Demokrit som var elev av Leukippos.

Atomistane tenkte seg at alt i verda var bygd opp av atom. Atom kjem av det greske ordet *atomos* som tyder udeleleg. Atoma var altså dei minste byggjeklossane som alt var bygd opp av. Desse atoma skulle ha geometriske og målbare eigenskapar slik som til dømes storleik, form, posisjon og rørsle, ikkje kvalitetar slik som elementa åt Empedokles (tørr/våt, kald/varm). Forandring og rørsle hende ved at atoma gjekk inn i nye kombinasjonar og flytta på seg. Desse nye kombinasjonane oppstod i tomrom. Atoma var udelelege og vart ikkje forandra. Atomistane meinte at menneska oppfatta stoffa fordi atoma sendte ut partiklar som sansane kunne oppfatte. Kvalitetar som farge, varme og smak vart ikkje formidla av desse partiklane, men laga av sjela etter at dei målbare eigenskapane var oppfatta.

## Kjelder
*
Tyinkrysset

**Tyinkrysset** er ei grend som ligg ca. 900&nbsp;moh., øvst i Valdres, i Vang kommune i Innlandet fylke. Ved Tyinkrysset ligg Tyinkrysset Fjellstue og i området rundt er det eit stort tal hytter.

Frå Tyinkrysset går E16 mot Lærdal og Rv53 mot Årdal. Tyinkrysset er stoppestad for bussane som går mellom Oslo og Årdal/Lærdal.
Valdres

**Valdres** er det vestlegaste av dalføra i Oppland i Innlandet fylke. Området femner storparten av nedbørsområdet kring Begnavassdraget, nord for Sperillen i Ådal, og øvre del av landskapsområdet Etnedal med fjelltraktene kring. Den sørlegaste delen av Valdres består av Begnadalen og sidedalen Hedalen. I nord høyrer Valdresflye sør i Jotunheimen med og områda vestover mot Filefjell, i tillegg til øvre del av Etnedalen i nordaust. Dei største elvane i Valdres er Begna og Etna. Dei største innsjøane er Tyin, Bygdin og Vinstri. Den største tettstaden i dalen er Fagernes.

Namnet Valdres er i administrativ tyding brukt om Valdres prosti og Valdres tingrettsdistrikt som begge svarar til det tidlegare Valdres futedøme. Kommunane i Valdres er Sør-Aurdal, Nord-Aurdal, Etnedal, Vestre Slidre, Øystre Slidre og Vang og saman utgjer desse om lag 18 000 innbyggjarar (per 2024) og eit flatemål på 5 430 km².

### Historikk og kultur

Valdres var opphavleg busett med innvandrarar frå Vestlandet, og har opp gjennom tidene hatt ei sterk tilknyting til denne landsdelen. Området har høyrt til Gulating, og i 1153 vart Valdres del av Stavanger bispedømme. Dalen fungerte som ei ferdselsåre mellom Vestlandet og Austlandet.

På den gamle tingvollen der Vang stavkyrkje har stått, heldt Håkon VI ting i 1368. Då vart ein grensetvist løyst med ein grensestein som framleis står i dag.

Kulturlandskapet i Valdres er prega av at det har vore drive husdyrhald i fleire hundreår. Gardane er som oftast små, med store beiteområde. Mattradisjonane står sterkt i Valdres. Valdresgildet er ein matfestival som blir arrangert årleg, og fokuserer særleg på lokal mat, og tidleg på vinteren blir Norsk Rakfiskfestival arrangert på Fagernes kvart år. Kjende matprodukt frå Valdres er rakfisk frå Valdres og kurv frå Valdres. I Bygdin i Vang blir musikkfestivalen Vinjerock arrangert kvar sommar.

### Næringsliv

Tradisjonelt har jordbruk og skogbruk vore den viktigaste næringsvegen i Valdres. I seinare tid har turisme vorte stadig viktigare for dalen, som har variert natur. Valdres har eit friluftsmuseum som ligg ved Fagernes, og saman med Beitostølen i Øystre Slidre kommune har desse den største turisttrafikken. Valdres har eiga lokalavis, *[[avisa Valdres|Valdres]]*, og eigen lokalradio, Valdres Radio. På Leira ligg Valdres folkehøgskule, ein kristen folkehøgskule med fokus på vintersport og friluftsliv.

### Samferdsle

Dei viktigaste vegsambanda gjennom Valdres er E 16 og fylkesveg 51. Det er samband med buss til Oslo, Bergen, Gjøvik og Gol.

Fagernes var frå 1906 til 1988 endestasjon for Valdresbanen, som frå 1989 vart lagt ned. E 16 (Oslo–Bergen) går gjennom dalen til Fagernes, og går herfrå gjennom Vestre Slidre kommune og Vang kommune til Lærdal kommune ved Sognefjorden. Fylkesveg 51 går frå Fagernes gjennom Øystre Slidre kommune og over Valdresflye til Vågå kommune. Frå Leira går fylkesveg 51 sørvestover til Gol, og frå Bjørgo fylkesveg 33 austover til Gjøvik. Fagernes lufthamn, Leirin har rutetrafikk til Oslo og Haugesund og elles chartertrafikk.

## Sjå òg

*Valdresmål

## Kjelder

### Referansar

## Bakgrunnsstoff

* Valdres.no
* Valdres Radio
Pytagoras

**Pytagoras** var ein gresk filosof, matematikar og religiøs leiar som levde på Sør-Sicilia mellom slutten på 500-talet før vår tidsrekning og byrjinga på 400-talet fvt. samtidig med Parmenides.

Han grunnla ei særs løyndomsfull religiøst samfunn som konsentrerte seg om matematikk i si religiøse lære. Omgrep som den pytagoreiske læresetninga og pytagoreisk stemming er knytt til Pytagoras og dette samfunnet.

Pytagoras skal ha uttalt at «alt er tal», han såg altså for seg at det grunnleggjande i verda (arché) var bygd opp med matematiske forhold.

## Kjelde
*
Aksiomatisk-deduktivt system

Det **aksiomatisk-deduktive systemet** var det dominerande systemet for å byggja opp og organisera vitskap frå antikken med Platon og Aristoteles til heilt ut på 1800-talet då det hypotetisk-deduktive systemet tok over.

I det aksiomatisk-deduktive system blei generelle lovmessigheiter som nødvendige og sikre sannheiter.

## Kjelde
*
Edinburgh

**Edinburgh** (skotsk-gælisk *Dùn Èideann*) er hovudstad og den nest største byen (etter Glasgow) i Skottland. Administrativt utgjer han saman med omlandet regionen *City of Edinburgh*. Han ligg ved breidda av Firth of Forth.

Byen har vore hovudstad i Skottland sidan 1492, og er no sete for Parlamentet i Skottland, som vart gjenoppretta i 1999. Både den gamle og den nye byen vart tekne inn på verdsarvlista til UNESCO i 1995.

## Namnet
Ein meiner at namnet på byen kjem frå brittonsk *Din Eidyn*, *Fortet til Eidyn*. Dette stammar frå tida da området høyrte til Gododdin, i tidleg mellomalder.

Etter å ha vorte teken av anglarar frå Bernicia vart namnet endra til *Edin-burh*. Enkelte har hevda at dette tyder *Edwin-fort*, etter Edwin av Northumbria, men namnet ser ut til å vera frå før tida hans, og det er større grunn til å tru at det er ei forvansking av det brittonske namnet.

Byen har au kallenamnet *Auld Reekie* (*Gamle røykfylte*). Den neoklassiske arkitekturen og den skotske opplysningstida i det 18. hundreåret har gjeve han kallenamnet *Det nordlege Athen*. Ein forfattar har ymta om at *Det sørlege Reykjavík* hadde vore meir passande.

Det moderne gæliske namnet, *Dùn Èideann*, har òg vorte forvanska som *Dunedin*, eit namn byen til tider har gått under.

Mange skottar brukar kallenamnet *Embra*, og diktaren Robert Fergusson kalla byen *Edina*.

Det historiske senteret er delt i to av Princes Street Gardens. Mot sør er bybiletet dominert av Edinburgh slott, som står på eit vulkansk berg. Nedanfor slottet ligg gamlebyen, som fylgjer åsryggen. Mot nord ligg den nye byen. Parkanlegget vart påbegynt i 1816 på myrland som tidlegare hadde vore ein innsjø, *Nor'Loch*.

## Hamna
Hamna i Edinburgh ligg i Leith. Bydelen har ein særeigen karakter, og det var stor motstand då han vart innlemma i Edinburgh by, fordi han da vart knytt nærare til storbyen. Han er framleis ein eigen by, men blir administrert saman med Edinburgh.

## Kultur
Edinburgh er base for fleire verdskjende arrangement. Blant desse er Edinburgh-festivalen, som er eit samleomgrep på eksplosjonen i festivalar som skjer i august kvart år - blant desse er Edinburgh Fringe Festival, Edinburgh Book Festival, Edinburgh Film Festival og Edinburgh Military Tattoo.

## Folk frå Edinburgh
*Sean Connery, skodespelar
*Irvine Welsh (f. 1958), forfattar

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* 
* Arkitekturen til Edinburgh  (engelsk)
Geodetiske koordinatar

**Geodetiske koordinatar** er breiddegrad, lengdegrad og høgde over havet (geodetisk eller ellipsoidisk høgde). Desse blir nytta for å kunne gi koordinatar til eit punkt på jorda. Skal dei geodetiske koordinatane vera eintydige er det naudsynt å vita kva geodetisk «datum» som er bruka, det vil seia kva form det er på ellipsoiden som er bruka som modell for jorda.

Breiddegraden og lengdegraden kan givast på forskjellig vis. Her er koordinatane for Gaustatoppen gitt i «datumet» WGS 84 (tilsvarar UTM-koordinatar 32V 480408 6635222).
*Desimalgrader (59,85415&deg;&nbsp;N 08,65032&deg;&nbsp;E)
*Grader og desimalminutter (59&deg;51.249&prime;&nbsp;N 08&deg;39.019&prime;&nbsp;E)
*Grader, minutter og desimalsekunder (59&deg;51&prime;14.9&Prime;&nbsp;N 08&deg;39&prime;01.2&Prime;&nbsp;E)

## Sjå au

*Geodesi
*Geosentriske koordinatar

## Kjelder
UTM-koordinatar

**UTM** står for *Universal Transverse Mercator*, og er ein projeksjon av overflata til jorda mot ein sylinder, der ekvator tangerer sylinderen. Ein **UTM-koordinat** er ei todimensjonal stadbeskriving på jordkloden, på same måte som lengde- og breiddegrader. Ein fordel med UTM er at det brukar SI-systemet, og derfor er alle einingar i meter, og ikkje grader, minutt og sekund.

## Bakgrunnsstoff
* UTM-sonene  (engelsk)
* Faktaark om UTM frå U.S. Geological Survey  (engelsk)
Austerrike-Ungarn

**Austerrike-Ungarn** (Tysk: *Österreich-Ungarn*, Ungarsk: *Osztrák-Magyar Monarchia*) var eit statssamband mellom 1867 –1918. Austerrike-Ungarn er òg kjend som **dobbeltmonarkiet**, **donaumonarkiet** eller som **Kaiserliche und Königliche Monarchie**, 'det keisarlege og kongelege monarkiet'. Dobbeltmonarkiet var ei overordna statsdanning der Kongedømet Ungarn hadde sjølvstyre og representasjon i sams saker. Landområda i vest og nord utgjorde Keisarriket Austerrike under dei Austerrikske keisarane av fyrstehuset Habsburg. Keisarane hadde òg tittel av konge av Ungarn. Sambandet hadde det fulle namnet «Kongedøma og land representert i keisarrådet og landa til den heilage ungarske Stefanskrona».

## Land i Austerrike Ungarn
* Kongedømet Böhmen, med Prag som hovudstad
* Kongedømet Dalmatia, med Zadar som hovudstad
* Kongedømet Galicia og Lodomeria, med Lemberg som hovudstad
* Erkehertugdømet Øvre Austerrike, med Linz som hovudstad 
* Erkehertugdømet Nedre Austerrike, med Wien som hovudstad 
* Hertugdømet Bukowina, med Czernowitz som hovudstad 
* Hertugdømet Kärnten, med Klagenfurt som hovudstad 
* Hertugdømet Krain, med Laibach som hovudstad 
* Hertugdømet Salzburg, med Salzburg som hovudstad 
* Hertugdømet Schlesien, med Troppau som hovudstad 
* Hertugdømet Steiermark, med Graz som hovudstad 
* Markgrevdømet Mähren, med Brünn som hovudstad
* Fyrstegrevskapet Tyrol (inkludert Vorarlberg), med Innsbruck som hovudstad
* Küstenland («kystlandet», inkludert fyrstegrevskapa Gorizia og Gradisca, byen Triest markgrevdømet Istria). Triest (Trieste) var hovudstad. 
* Kongedømet Ungarn- inkludert Transylvania og Vojvodina
* Kongedømet Kroatia og Slawonien (Slavonia)
* Byen Fiume med tilgrensande område. 

Bosnia og Herzegovina var ein eigen del av keisarriket, administrert i samarbeid mellom Austerrike og Ungarn.
Bydel St. Hanshaugen

**St. Hanshaugen** er ein administrativ bydel i Oslo som har 28&nbsp;287 innbyggjarar (1. januar 2006) over eit areal på 3,6 km&sup2;. Bydel St. Hanshaugen strekkjer seg mot nord opp til hovudanlegget til Norsk rikskringkasting på Marienlyst (Blindern) og til Ullevål, og i sør til Oslo domkyrkje og Youngstorget. I vest har bydelen grense mot Majorstuen-området og Fagerborg kyrkje, og i aust mot Iladalen og Grünerløkka. Bydelsadminstrasjonen har òg ansvaret for dei kommunale tenestene i sentrum av Oslo, som i denne samanhengen er geografisk avgrensa austover ved operahuset i Bjørvika og vestover attom Slottet og framfor Aker Brygge.

St. Hanshaugen er òg namnet på ein park i bydelen, og det er denne parken som har gjeve namn både til stroket kring parken og til bydelen. Bydelen har tidlegare hatt namnet St. Hanshaugen-Ullevål.

Kontora for administrasjonen for bydel St. Hanshaugen ligg i Stensberggata 25-27.

## Bakgrunnsstoff
* Bydel St. Hanshaugen si heimeside
* Nettavis for St. Hanshaugen
Arne Rettedal

**Arne Rettedal** () var ein norsk politikar (H). 

Rettedal var ordførar i Stavanger kommune i tidsromma 1965&ndash;67 og 1972&ndash;81. 

I oktober 1981 vart han statsråd for Kommunal- og arbeidsdepartementet i regjeringa Willoch. Han var statsråd til 1986.

Rettedal vart i 1993 utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs orden.

## Litteratur
* Torbjørn Kindingstad: *Maktens byggherre : historien om politikeren, ingeniøren og småbrukeren Arne Rettedal*, Stavanger 1998 ISBN 82-91370-09-5

## Kjelder
*
Naturleg utval

**Naturleg utval** er ein av hovudfaktorane i evolusjonen av livsformer, og går ut på at individ med ulike eigenskapar har ulik grad av suksess i å vidareføra gen. Teorien er at dei best tilpassa individa i ein populasjon vanlegvis vil ha størst sjanse for å lata etter seg avkom.

I biologisk samanheng vart teorien lansert i 1858 av Charles Darwin og Alfred Russel Wallace. Dei var båe inspirerte av arbeidet til sosiologen Thomas Malthus.
Sjællandsk

**Sjællandsk** er ein dialekt av det danske språket. Sjællandsk vert tala på Sjælland og øyane kring, og vert rekna som ein av dei øydanske dialektane (ødansk).
Hn/Aorist

**Aorist** (gr *grenselaus*) fortidsform av gjerningsordet i sume indoeuropeiske mål, serleg græsk og gamalindisk. 

Aorist kann ovra:

* 1. at ei åtgjerd eig rom utan umsyn til tidlengd.
* 2. at ei åtgjerd tek til (ingressiv aorist), frå eit tilstand til eit anna. 
* 3. ålmenne sanningar, det som hender og alltid kann henda, t.d. ordtak (gnomisk aorist).
NCUBE

**NCUBE** er namnet på to norske satellittar bygde av studentar ved høgskular og universitet i Noreg. NCUBE2 vart sendt opp i bane 27. oktober 2005 frå Plesetsk i Russland. NCUBE1 skal etter planen skytast opp i januar 2006. Oppskytinga av begge satellittane har vore utsett fleire gonger. 

Oppgåva til satellittane er å teste ut eit sporingssystem for skip, kalla AIS (automatic identification system). Det er eit GPS-basert automatisk identifikasjonssystem brukt av store fartøy. Systemet vert også testa ved hjelp av reinsdyr som har fått festa slike sendarar på seg. 

NCUBE2 skal gå i polarbane 680 kilometer over bakken.

Norske studentar frå ulike høgskular og universitet har samarbeidd om å lage radiosystem, bakkestasjonar, datamaskin og styringssystem. 

NCUBE2 «haika» med den større europeiske satellitten SSETI Express frå ESA, slik at kostnadane for prosjektet vart høvelege små. Begge satellittane ser ut som ein terning med sidekantar på 10 centimeter, og veg omtrent ein kilo. 

På biletet kan ein sjå NCUBE før satellitten vart pakka ned og sendt til Estec i Nederland der satellitten vart montert inn i morfartøyet SSETI-Express før oppskyting. 

Panelet utan solceller vert kalla nadir-panelet, det som vender mot jorda. Oppe i midten på panelet ser ein holet der gravitasjons-bommen skal komme ut. Dette er eit metallband med eit 40-grams lodd i enden som skal rullast ut på signal frå bakken når satellitten er i bane. Det vil få satellitten til å vende nadir-panelet mot jorda på grunn av tyngdekrafta. Utløysinga av bommen skal skje etter at satellitten er rotert til rett posisjon i jorda sitt magnetfelt ved hjelp av tre magnetspolar. 

Dei to firkantane nedst er luker for antennene til UHF-sendar og VHF-mottakar. Lukene opnar seg når satellitten er i bane. 

## Prosjektstatus
Ein oppnådde aldri kontakt med NCUBE-2 fordi satellitten truleg ikkje vart løyst frå modersatellitten i tide. Det gjekk også gale med NCUBE-1 (Rudolf) som trefte bakken i Kasakhstan 26. juli 2006 då bereraketten som skulle få satellitten og 17 andre små-satellittar i bane svikta rett etter oppskyting.

Til tross for at begge NCUBE-satellittane svikta, vi Norsk Romsenter satse vidare på meir studentarbeid og fleire satellittar. 

## Kjelder og meir informasjon
* Norsk Romsenter
* ESA
* Universitetsavisa 
* ncube.no Sjå under menyval «news» på denne sida for oppdaterte nyhende om prosjektet

### Kjelder
Salmebok

Ei **salmebok** er ei samling kristne salmar som kan inneheld tekst, og ofte òg melodi. Samlinga blir hyppig brukt i kyrkja, som gjerne har ei fastsett salmesamling.

Salmebøker som skal brukast i gudstenester i Den norske kyrkja (statskyrkja), måtte tidlegare godkjennast av kongen. No er det Kyrkjemøtet som godkjenner salmebøker.

## Offentleg godkjende salmebøker
### Danske

* 1569: *[[Den danske Psalmebog]]* (Hans Thomissøns salmebok)
* 1699: *[[Dend Forordnede Ny Kirke-Psalme-Bog]]* (Kingos salmebok)
** Denne boka blei innført ved lov i alle kyrkjer i Danmark-Noreg. Fram til 1780-åra var det den dominerande, for ikkje å seia einaste, salmeboka.
* 1740: *[[Den Nye Psalme-Bog]]* (Pontoppidans salmebok)
* 1778: *[[Psalme-Bog eller En Samling af gamle og nye Psalmer]]* (Guldbergs salmebok), utvikla av Ludvig Harboe og Ove Høegh-Guldberg, autorisert i 1783.
* 1798: *[[Evangelisk-christelig Psalmebog til Brug ved Kirke- og Huus-Andagt]]*
** Fastsett av ein kommisjon med seks medlemmer, mellom anna diktaren Edvard Storm.
### Norske
* 1853: *[[Tillæg til den evangelisk-christelige Psalmebog]]* 
** *Christianiatillægget*, den første autoriserte salmesamlinga i Noreg
* 1869: *[[Landstads kirkesalmebog|Landstads salmebok]]*
** Utvikla av M.B. Landstad på oppmoding frå kyrkjedepartementet
* 1873: *[[Hauges Salmebok|Psalmebog for Kirke og Hus]]*, utvikla av Andreas Hauge og godkjend ved kongeleg resolusjon, men blei aldri så mykje brukt som Landstad.
* 1892: *[[Nokre Salmar]]*
* 1925: *[[Nynorsk salmebok]]*
* 1926: *[[Landstads reviderte salmebok]]*
** Ein revisjon av Landstads salmebok gjort av Gustav Jensen med bistand av ein komité.
* 1957: *[[Gir'ko-sál'bmagir'ji]]* 
** Den fyrste autoriserte samiske salmeboka, godkjend ved kgl. res. 23.8.1957.
* 1973: *[[Salmer 1973]] - Liturgikommisjonens prøvehefte*
* 1985: *[[Norsk Salmebok]]*
** Avløyste Landstad som offisiell salmebok for den norske kyrkja og blir framleis brukt i dag.
* 1997: *[[Salmer 1997]]* 
** Tilleggsbok til Norsk Salmebok.

## Kjelder
* Dansk Wikipedia om ''Salmebog'' (28. okt. 2005 kl. 09:17 (UTC))
* NRK: Mellom himmel og jord (28. okt. 2005 kl. 09:17 (UTC))
* Kirkesalen  på maihaugen.no (28. okt. 2005 kl. 09:17 (UTC))
Aust-Tyskland

**Aust-Tyskland** er det geografiske området som, frå 7. oktober 1949 til 3. oktober 1990, låg under den kommunistiske statsdanninga Den tyske demokratiske republikken (DDR, *Deutsche Demokratische Republik*).

I dag er det framleis eit stort økonomisk skilje mellom Aust- og Vest-Tyskland; mellom anna er arbeidsløysa i aust langt høgare enn i vest. Denne, og mange fleire faktorar er med på å oppretthalde nemningane Aust- og Vest-Tyskland.
Nevada

**Nevada** (av spansk *nevada*, ‘snødekt’, lokal uttale [nə'vædə]) er ein delstat i USA. Staten ligg i innlandet av det sørvestlege USA, rett austom California. Hovudstaden i Nevada er Carson City. Langt meir kjend er den folkerikaste byen i delstaten, Las Vegas.

## Bilete

Welcome to Fabulous Las Vegas.jpg|Welcome to Fabulous Las Vegas-skiltet i Las Vegas.
Basin and Range Nevada.JPG|Frå Mojaveørkenen sørvest i Nevada.
Slaget om Narvik

**Slaget om Narvik** var eit militært slag under den andre verdskrigen ved Narvik. Det varte i 63 dagar, frå 9. april til 9. juni 1940.

Norske, britiske, polske og franske soldatar kjempa frå havet mot tyske styrkar på land. Dei allierte vann i og med dette slaget sin fyrste siger under andre verdskrigen. Slaget var òg eitt av dei største på norsk jord under krigen.

Dei allierte styrkane blei leia av general Carl Gustav Fleischer.

## Kjelder
* Øyenvitne til slaget om Narvik (Dagbladet)

## Bakgrunnsstoff

* Krigsminnemuseet i Narvik 
* Narvik  i Norsk Krigsleksikon
* De norske, tyske og britiske mariners felttog i Norge april-juni 1940  på vrakdykking.no
Spanske autonome regionar etter folketal

Dette er eit oversyn over **[[spanske autonome regionar]] etter [[folketal]].**

## Sjå òg
*Spanske autonome regionar etter flatevidd

## Kjelder
*:en:List of Spanish autonomous communities by population
Uralfjella

**Uralfjella** (russisk Уральские горы, *Uralskije gory*) er ei fjellkjede som går om lag frå nord til sør gjennom vestlege delar av Russland. Dei vert vanlegvis rekna som den naturlege grensa mellom Europa og Asia.

## Geografi
Uralfjella strekkjer seg 2500&nbsp;km frå Den kasakhstanske steppa nord i Kasakhstan til kysten av Nordishavet. Øya Vajgatsj og Novaja Zemlja er ei fortsetjing av fjellkjeda. Geografisk markerer fjellkjeda den nordlege delen av grensa mellom Europa og Asia. Det høgaste fjellet er Gory Narodnaja (Poznurr, 1895 moh). Erosjon har ført mykje mineral opp i dagen, mellom anna edelsteinar som topas og beryll. Urskogen i Komi nord i Uralfjella er ein verdsarvstad. 68 % av Uralfjella ligg i Russland, medan resten ligg i Kasakhstan. 
Geografar har delt Uralfjella inn i fem regionar: Sør, Midtre, Nord, Subarktisk og Arktisk. Tregrensa går frå 1400 meter over havet i sør og gradvis nedover nordover i fjella. Delar av fjella i sørlege og midtre regionar er heilt dekte av skog.

## Etymologi

Uralfjella er kalla opp etter det uralske folket som ein gong levde nord i Asia. Uralane var jegerar og samlarar, men mangelen på ressursar gjorde at dei flytta og spreidde seg over Asia. Ein annan teori er at ordet Ural har tyrkisk opphav og tyder eit steinbelte.

## Geologi

Uralfjella er av dei eldste bevarte fjellkjedene i verda. Med ein alder på 250 til 300 millionar år er fjella uvanleg høge. Dei vart danna i sein karbon då det vestlege kontinentet Siberia kolliderte med det austlege Baltica (som hang saman med Laurentia (Nord-Amerika) og danna det mindre superkontinentet Euramerika) og Kasakhstania. Saman danna dei superkontinentet Laurasia. Seinare kolliderte Laurasia og Gondwana og danna superkontinenetet Pangaea, som etter kvart delte seg i kontinenta ein kjenner i dag. Europa og Sibir har vore saman sidan den gong. 

Uralfjella vart først gong studert systematisk av den russiske mineralogen Ernst Karlovitsj Hofmann (1801-1871) frå St. Petersburg Universitet. Han reisten tusenvis av kilometer gjennom Uralfjella frå 1828 og samla inn store mengder mineral som gull, platina, magnetitt, ilmenitt, perovskitt, rutil, kromitt, krysoberyll, kvarts, zirkon, uvarovitt, fenakitt, topas og beryl.

Uralfjella har store førekomstar av gull, platina, kol, jern, nikkel, sølv, olje og andre mineral.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ural Mountains|Ural Mountains]]» frå ,  den 4. september 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
** E. K. Hofmann

## Bakgrunnsstoff

* Fem delar av Uralfjella

## Galleri

Fil:Maksimovsky rock Chusovaya river.jpg|Tsjusovaja i Uralfjella
Fil:Polar Urals.jpg|Dei arktiske Uralfjella i Vorkuta i republikken Komi 
Fil:Gorskii_04428u.jpg|Ei gruve i Uralfjella i 1910
Erik Pontoppidan den eldre

**Erik Eriksen Pontoppidan** () var ein dansk biskop og forfattar. Han vert ofte kalla **Erik Pontoppidan den eldre** for å skilja han frå Erik Ludvigsen Pontoppidan (den yngre). 

Pontoppidan vart prest i Kjøge 1665 og han vart utnemnd til biskop i Trondhjem 1673, eit embete han hadde til han døydde.

Blant bøkene han skreiv er *Grammatica danica* (1668), den første trykte danske grammatikken. Han kom allereie då med framlegg til dansk rettskrivning. Gjennom omsetjinga av *[[Katekisme|Luthers vesle katekisme]]* til samisk gjorde Pontoppidan det første forsøket på å bruke samisk som skriftspråk.

## Bakgrunnsstoff
* Dansk biografisk leksikon
Kulturnett.no

**Kulturnett.no - Kultur i Norge på Nett** var den offisielle inngangen til norsk kultur på nettet fram til 1. mars 2013. Denne norske statlege nettportalen vart oppretta som eit initiativ frå Kyrkje- og kulturdepartementet for å formidle informasjon knytt til kultur, norske kulturinstitusjoner og deira samlingar på internett. Nettportalen vart etablert i 1998 og vart drive av ABM-utvikling frå 2003 til 2010. Kulturnett.no vart seinare ein integrert del av Norsk kulturråd. Kulturnett.no var eit sams vevhotell og tenestetilbydar innan arkiv, bibliotek og museum. Då Kulturnett.no vart lagt ned vart tenestene overførte til andre nettstader, mellom anna ,  og ei fellesløysing for .

## Tenester
*Oversikt over meir enn 10 000 profesjonelle kunstnarar, musikkgrupper, artistar og andre som utøver ei form for kunst som er norske eller som bur i Norge.
*Informasjon om over 3 400 kulturinstitusjonar, galleri, bibliotek, museum, arkiv, konsertsalar og liknande i Norge.
*Kalendar for kulturarrangement i hele landet.
*Kartbasert oversikt over kulturhendingar i landet.

## Kulturnettpartnarar
Kulturnett.no var ikkje berre ein nettportal. Det var også eit nettverk av kulturorganisasjonar og regionale partnarar som bidreg med digitalt innhald.

### Regionale partnarar
*Kulturnett Akershus
*Kulturnett Hordaland
*Kulturnett Møre og Romsdal
*Kulturnett Sogn og Fjordane
*Kulturnett Troms
*Kulturnett Trøndelag
*Kulturnett Nordland
*Kulturnett Hedemark
*Kulturnett Vest-Agder
*Kulturnett Østfold

### Profesjonelle partnarar
Kulturnett.no samarbeidde med kunstnerorganisasjonar som til dømes *[[Kunstnernes Informasjonskontor]]*, *[[Norsk Musikkinformasjon]]*, *[[Norske dansekunstnere]]* og *[[Den norske forfatterforening]]*.

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
Amritsar

**Amritsar** (panjabi , hindi ) er ein by i den indiske delstaten Panjab, grunnlagt av guru Ram Das. Byen er ein heilag stad for sikhismen, og huser valfartsmålet Harmandir Sahib, 'det gylne tempelet'.

## Historie

Amritsar blei grunnlagd i 1577 av den fjerde sikh-guruen Ram Das, etter at han var blitt gjeven området av stormogulen Akbar. Under Ram Das blei ein stor heilag  dam kalla *Amrita Saras* ('[heilag] nektarsjø') groven ut, noko som har gjeve opphav til bynamnet. Den neste sikh-guruen, Ardjan Dev, reiste det gylne tempelet på ei øy i den kunstige sjøen, og i 1604 blei den heilage boka Guru Granth Sahib plassert der. Maharadja Ranjit Singh (1801–39) av Sikh-riket dekte seinare øvste delen av tempelet i gull. Under Ranjit Singh overgjekk Amritsar Lahore som den viktigaste byen i Punjab. 

I 1919 fann Amritsarmassakren stad i Jallianwala Bagh i byen i høgtida baisakhi. Dette var ei hending under den indiske frigjeringskampen der britiske kolonimakter skaut uvæpna sivile utan fluktvegar og drap fleire hundre av dei.

Under delinga av Britisk India gjekk byen gjennom valdelege opptøyar og ei dramatisk endring i folkesetnaden, då mange muslimar flykta til Pakistan og mange hinduar og sikhar kom hit frå den nye muslimske staten.

I 1984 heldt militante forkjemparar for ein sjølvstendig sikh-stat til i Harmandir Sahib. I «Operasjon Blue Star» prøvde den indiske hæren å få dei ut, og ende med å drepa fleire hundre sivile. Hendinga førte til kraftige reaksjonar blant sikhar, og førte til drapet på den indiske statsministeren Indira Gandhi.

## Økonomi

Amritsar er eit viktig senter for tekstilindustri, som mellom anna omfattar silkeveving og garving, og kjemisk industri. Han har også viktig næringsmiddelindustri og maskinproduksjon. 

Guru Nanak Dev University blei grunnlagd her i 1969 og er ein viktig utdanningsinstitusjon for sikhar, medan Khalsa College frå 1899 ligg like utanfor byen. Det finst også fleire høgskolar her.

## Område
Amritsar ligg 27 km frå den indisk-pakistanske grensa ved Wagah, og den næraste storbyen er Lahore i Pakistan. Delstatshovudstaden i Panjab, Chandigarh, ligg 217 km unna og den indiske hovudstaden New Delhi  465 km unna.

I tillegg til valfartsmålet Harmandir Sahib og minnesmerket Jallianwala Bagh er den store parken Ram Bagh ein viktig stad i Amritsar. Parken ligg nord i byen og huser sommarpalasset til maharadja Ranjit Singh.

## Kjelder

*«Amritsar»  (2011), Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Ultimate Reference Suite.  Chicago: Encyclopædia Britannica.


**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Amritsar|Amritsar]]» frå , og «[[:nb:|Amritsar]]» frå  den 30. mars 2014.*  
 

## Bakgrunnsstoff

*«The city of Amritsar» . Fyldig historie ved sikh-history.com (engelsk)
Pontoppidan

**Pontoppidan** er eit slektsnamn særleg nytta i Danmark. Mange prestar har kome frå denne slekta, difor kan ho verta omtala som ei presteslekt. Namnet er ei latinisering av stadnamnet Broby på Fyn. 

## Personar med etternamnet Pontoppidan
* Erik Pontoppidan den eldre, Erik Eriksen Pontoppidan (den eldre) (1616–78)
* Erik Pontoppidan, Erik Ludvigsen Pontoppidan (den yngre) (1698–1764), forfattar av Pontoppidans forklaring til Luthers katekisme
* Knud Pontoppidan, dansk psykiater (1853–1916)
* Henrik Pontoppidan, dansk forfattar (1889–1953)
* Clara Pontoppidan, dansk skodespelar gift med Henrik Pontoppidan. Fødd Rasmussen (1883–1975)
Galileo Galilei

**Galileo Galilei** () var ein italiensk filosof, fysikar, matematikar og astronom. 

## Oppveksten
Galileo Galilei blei fødd i Pisa. Faren hans, Vincenzo, var musikar og ville at sonen skulle bli det same. Då Galilei voks opp, vart økonomien til familien dårlegare, og foreldra bestemte seg for at sonen skulle satse på ein karriere innan medisin. 

Galilei hadde ikkje nokon interesse for medisin, men var veldig interessert i mekanikk og matematikk. Han vart sannsynlegvis interessert i dette ved at han byrja å studere musikkinstrumenta til faren. Interessa hadde òg vore familien tidlegare. Han byrja spesielt å interessere seg for eksperiment.

## Forsking

Galileo Galilei la grunnlaget for den eksperimentelle vitskapen. Han var overbevist om at naturlovene ikkje var så kompliserte som kyrkja og andre samtidige vitskapsmenn påstod. Han meinte at det var mogleg å bevise hypoteser om naturen gjennom eksperiment og testar i verkelegheita. Dessutan hevda han at om ein kunne bevise at ein teori stemde i verkelegheita så var alle andre teoriar feil. Dette var kyrja spesielt misnøgde med. Ein del av dei seinare oppdagingane til Galilei var i strid med standpunkta til kyrkja i samtida hans.

### Fysikk
Under studietida si sat han ein gong i katedralen i Pisa under ei lang messe. Han observerte eit røykelseskar som svinga fram og tilbake, og at tida mellom svingingane var den same ved store og små svingingar. Han gjekk så heim og eksperimenterte med ulike pendlar, og formulerte ein teori om rørsler for pendlar. Etter studia arbeidde han som lærar og professor i matematikk ved Universitetet i Pisa og Padova. Frå 1610 arbeidde han hos storhertugen i Toscana.

I 1609 hadde ein optikar i Nederland konstruert ein moderne kikkert. Galilei blei interessert i tanken om at ein kunne forstørre noko som var på lang avstand, og fann ut at han skulle bygge ein kikkert. Ved hjelp av teikningar frå Nederland lagde han ein forbetra type. Konstruksjonen hans fungerte, og det blei ein kikkert som forstørra åtte gonger. Etter ei tids arbeid kunne den forstørre 33 gonger, og Galilei retta han mot himmelen. Der oppdaga han noko som skulle komme til å påverke han sterkt.

### Astronomi
Med kikkerten kunne Galilei observere eit stort tal stjerner. Han observerte au Venus i ulike fasar, solflekkar, fjell og krater på månen, noko mystisk rundt Saturn og fire av månane til Jupiter. Observasjonane gjorde han overbevist om at det heliosentriske verdsbildet var det rette.

## Bøker
Boka med tittelen *«Dialog om dei to verdssystema»* som han gav ut i 1632, skapte kaos og i 1633 blei han stilt for ein domstol. Han blei da tvinga til å legge bort alt omkring den «feilaktige læra». Pave Urban VIII beskytta han og gav han ein mild straff på grunn av hans alder og sjukdom. Han fekk husarrest resten av livet. Men Galilei fortsette arbeidet sitt og gav i 1638 ut boka *«Samtale og matematiske demonstrasjonar om to nye vitskapar»*, der han skreiv ned dei fysiske teoriane sine. Desse la grunnlaget for det seinare arbeidet til Isaac Newton. 

Galilei døydde i Firenze i 1642.

## Kjelder
Galileo

**Galileo** kan tyde:

* Galileo Galilei (1564-1642), astronom, filosof og fysikar.
* eininga Galileo, eit mål på akselerasjon.
* romsonden Galileo, ein romsonde som besøkte planeten Jupiter.
* Galileo positioning system, eit planlagt europeisk satellittnavigasjonssystem.
* Life of Galileo, eit teaterstykke av Bertolt Brecht.
* filmen Galileo, basert på teaterstykket av Brecht.
* operaen Galileo Galilei, ein opera av Philip Glass.
* Galileo CRS, eit flybestillingssystem.
Ormar

**Ormar** eller **slangar** (Serpentes) er ein underorden av krypdyr utan lemer. Ordet *slange* vert særskilt nytta om ormar som ikkje finst i Noreg.

## Skildring
Ormane utvikla seg frå øglene for om lag 100 millionar år sidan, under krittida. Dei er rovdyr med rørlege kjevar som gjer at dei kan sluka svært store bytte samanlikna med sin eigen storleik.

Somme ormar har eit giftig bit, som dei brukar til å lamma eller drepa byttedyr. Men langt dei fleste ormane (1&nbsp;600 av dei om lag 2&nbsp;400 ulike artane) har inga gift.

Den ormearten som vert størst og tyngst, er den søramerikanske anakondaslangen, som kan bli opp til 10&nbsp;m lang og vega 250&nbsp;kg. Somme artar av pytonslangar kan bli minst like lange, men ikkje so tunge.

Alle ormar er kaldblodige.

## Noreg
I Noreg finst det tre ormar: hoggorm, buorm og slettsnok. Av desse er berre hoggormen giftig. Stålormen, som òg finst i Noreg, er ikkje ein orm men  ei øgle utan bein.

## Overfamiliar og familiar
* Primitive ormar (Henophidia)
** Boafamilien (Boidae)
** Dvergboafamilien (Tropidophiidae)
** Falske korallormar/valseslangar (Aniliidae)
** Pytonfamilien (Pythonidae)
* Blindormar (Scolecophidia)
** Eigentlege ormeslangar (Typhlopidae)
** Falske ormeslangar (Leptotyphlopidae)
** Primitive ormeslangar (Anamalepidae)
* Avanserte ormar (Caenophidia)
** Snokar (Colubridae)
** Giftsnokar (Elapidae)
** Hoggormar (Viperinae)

## Kjelder

* http://biologi.uio.no/plfys/haa/zoologi/pigghud.pdf
* http://www.toyen.uio.no/geologi/faktablader/blad_x43.htm
Slange

:*For [[krypdyr]] utan lemer, sjå [[ormar]].*

Ein **slange** er ein langstrekt struktur med hol gjennom, laga av eit mjukt materiale som gummi eller mjuk plast. Slangar vert brukt til å transportera eit medium i væske- eller gassform med. Det at dei er mjuke, gjer at dei er lettare å montera og flytta enn røyr, og dei vert difor gjerne brukt i provisoriske anlegg eller på stader der ein vil ha mediet fram til ulike stader for kvar gong ein brukar det.

I dagleglivet brukar ein slangar til mellom anna å vatna blomar og plenar med. Då kallar ein dei *hageslangar*.

Slangar vert òg brukte i pneumatiske og hydrauliske anlegg, og då særleg på stader der ein har rørlege delar som skal ha tilførsle av trykk.
Det danske flagget

**[[Danmark]] sitt flagg**, som ofte vert kalla **Dannebrog**, er det eldste nasjonalflagget i verda som enno er i bruk i si opphavlege form. Vi veit at dette flagget vart nytta allereie i byrjinga av 1200-talet. Krossforma i det danske flagget har gjeve inspirasjon til dei andre nordiske nasjonalflagga.

Soga om det danske flagget seier at det kom dalande ned frå himmelen under eit slag utkjempa av kong Valdemar Siger i Estland. Slaget var i ferd med å gå dårleg, men då flagget viste seg, snudde krigslukka for danskane.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Flag of Denmark|Flag of Denmark]]» frå ,  den 30. oktober 2005.*
Nasjonalstat

Ein **nasjonalstat** er ein stat der folkesetnaden utgjer éi einsarta språkleg og kulturell gruppa med sams soga, det som etnos-definisjonen kallar ein nasjon. Endå dette slaget stat har vore halde som idealstaten av nasjonsbyggjarar oppgjennom dei siste hundreåra, finst det knappast døme på nokon slik einsarta stat. Det næraste me kjem er Island, som ikkje har nokon språkleg minoritet. Etter Island plar ein rekna Portugal og Japan som tilnærma nasjonalstatar (jamvel om urfolket ainu held til i Japan). Dessutan kunne Somalia kanskje høva, dersom landet hadde hatt ein sentraladministrasjon.

Ordet *nasjonalstat* vert bruka mykje, for di om den idealtypiske utgåva knapt finst. Då er det gjerne tala om statar der éi folkegruppa dominerer, so som Noreg, Sverige, Tyskland og Frankrike. I slike land gjev gjerne éin nasjon namn til landet, soleis sveane til Sverige, tyskarane til Tyskland, finnane til Finland og danane til Danmark (medan Noreg derimot har teke namn etter ei skipsleid). Dette til skilnad frå jamnare samansette land som Sveits, Belgia, India og Nigeria. 

Mange ekstreme former for nasjonalisme har den *reine nasjonalstaten* som hovudmålsetnad.
Mistillitsframlegg

**Mistillitsframlegg** er i eit parlamentarisk demokrati den retten fleirtalet i nasjonalforsamlinga har til å freista setja av regjeringa. Eit mistillitsframlegg går ut på at nasjonalforsamlinga får høve til å røysta over i eit **mistillitsvotum** om den regjeringa som sit har deira tillit til å halda fram eller ei. Det finst to slag mistillitsframlegg: Negativt og positivt mistillitsframlegg.

Eit *negativt mistillitsframlegg* krev fleirtal i nasjonalforsamlinga for at regjeringa skal gå av, utan at nasjonalforsamlinga har noko ansvar for å koma opp med eitt nytt styringsført regjeringsalternativ. Dette er den ordninga me har i Noreg. Slike mistillitsframlegg har felt norske regjeringar ved tre høve: den aller første arbeidarparti-regjeringa, regjeringa Hornsrud, vart felt ved mistillit på regjeringsfråsegna i 1928, medan Gerhardsen si tredje regjering (AP) vart felt ved mistillit i samband med Kings Bay-saka i 1963 og Regjeringa Lyng, som avløyste Gerhardsen si tredje regjering, vart felt ved mistillit allereie same år.

Eit *positivt mistillitsframlegg* går ut på at nasjonalforsamlinga berre kan fella regjeringa ved å røysta inn eit anna regjeringsalternativ. Denne ordninga finn me til dømes i Tyskland. Bundestag røystar ikkje *mot* den sitjande kanslaren og hans regjering som ved negativt mistillitsframlegg, men snarare *for* ei anna regjering.

## Statsministrar som har gått av på mistillitsframlegg

**[[Australia]]**
*James Scullin (1931)
*Arthur Fadden (1941)
*Malcolm Fraser (1975)

**[[Canada]]** 
*Arthur Meighen (1926)
*John George Diefenbaker (1963)
*Pierre Trudeau (1974)
*Joe Clark (1979)
*Paul Martin (2005)

**[[Danmark]]**
*Ludvig Holstein-Ledreborg (1909)
*Knud Kristensen (1947)

**[[Frankrike]]**
*Georges Pompidou (1962)

**[[Tyskland]]**
*Helmut Schmidt (1982)

**[[India]]**
*Atal Bihari Vajpayee (1996)

**[[Israel]]**
*Yitzhak Shamir (1990)

**[[Italia]]**
*Amintore Fanfani (1954)
*Romano Prodi (1998)

**[[Japan]]**
*Shigeru Yoshida (1954)
*Masayoshi Ohira (1980)
*Kiichi Miyazawa (1993)

**[[Noreg]]**
*Christopher Hornsrud (1928)
*Einar Gerhardsen (1963)

**[[Ukraina]]**
*Viktor Jusjtsjenko (2001)
*Viktor Janukovytsj (2004)

**[[Storbritannia]]**
*Lord North (1782)
*Stanley Baldwin (1924)
*James Callaghan (1979)

**[[Vanuatu]]**
*Serge Vohor (2004)

## Sjå også
* Kabinettspørsmål
Gaborone

**Gaborone** er hovudstaden i Botswana. I 2013 hadde byen om lag 236&nbsp;000 innbyggjarar.

Gaborone erstatta Mafeking som hovudstad i dåverande Bechuanaland i 1965. Mafeking låg utanfor Bechuanaland (i Sør-Afrika). Då Botswana vart eit sjølvstendig land, trongst det ein hovudstad som låg i sjølve landet.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Kyrkja

**Kyrkja** er ei nemning som blir brukt om heile det kristne samfunnet, eller om eit særskild kyrkjesamfunn, som Den norske kyrkja eller Den katolske kyrkja. 

I typisk protestantisk terminologi er «Kyrkja» ei fellesnemning for alle kristne forsamlingar og kyrkjelydar. Innanfor Den katolske kyrkja vert nemninga «Kyrkja» brukt synonymt med den katolske - det vil seie den allmenne, universelle kyrkja. Tilsvarande avgrensa tyding er vanleg innanfor ortodoks kristendom.

Den katolske kyrkja reknar paven som overhovud for Kyrkja, ei makt han i følgje Mat. 16,18 har fått av Jesus Kristus sjølv.

I protestantisk forståing er Kyrkja Jesu Kristi kropp, jf. 1. Kor. 12,27 og Kol. 1,18.

## Kjelder
Aswandammen

**Aswandammen** er ei nemning på to demningar over elva Nilen ved byen Aswan i Egypt. Den fyrste vart bygd av britane i perioden 1898–1902 og var kring 40&nbsp;meter høg. Den andre dammen vart bygd i tidsrommet 1960–1970 sør for den fyrste. Denne dammen fekk namn etter dåverande president i Egypt, Gamal Abdel Nasser. Prosjektet skulle etter planen utførast med teknisk og økonomisk hjelp frå USA. Denne hjelpa vart stogga i 1956, då Egypt anerkjende Folkerepublikken Kina. Sovjetunionen gjekk i staden inn og gav den naudsynte hjelpa for at dammen skulle verta bygd.

Dammen er 114&nbsp;meter høg og over 3,6&nbsp;km lang. Når vasstanden er høgast er Nassersjøen, verdas største kunstige innsjø. Han er kring 475&nbsp;km. lang og vert utgjort av nesten 170 milliardar m³ vatn.

## Galleri

Fil:AswanHighDam Egypt.jpg|Aswandammen
Fil:Lake Nasser location.png|Dammen og Nassersjøen på kartet over Egypt.


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Aswandammen|Aswandammen]]» frå ,  den 29. oktober 2005.*  

## Bakgrunnsstoff
Bromtymolblått

**Bromtymolblått** (**BTB**) er ein syre-base indikator. Stoffet er gult i sure løysningar, grønt i nøytrale og blått i basiske løysningar.
Lagos

**Lagos** (joruba Èkó) er den største byen i Nigeria og ein av dei største i Afrika. Byen var tidlegare hovudstad i Nigeria, men vart erstatta av Abuja i 1991.

Lagos ligg ved Guineabukta, delvis på dei to øyane Lagos Island og Iddo mellom Beninbukta og Lagoslagunen. Dei ulike bydelane er bundne saman av bruer og vegar bygd på demningar.

## Historie
Lagos Island blei folkesett på midten av 1600-talet, og blei eit blomstrande handelssenter for mellom anna den transatlantiske slavehandelen. Byen kom under britisk kontroll i 1861, og var frå 1866 til 1874 del av Britisk Vest-Afrika og seinare Gullkysten. I 1906 blei området innlemma i Sør-Nigeria. Lagos var hovudstad for Nigeria frå 1914 (frå 1954 som føderalt distrikt).
Han blei erstatta som delstatshovudstad i Lagos State i 1975, då Ikeja fekk denne funksjonen. I 1991 blei statusen som hovudstad for heile landet overført til Abuja. I ein overgangsperiode heldt Lagos på mange av hovudstadsfunksjonane, men desse blei etterkvart flytta.

## Geografi og økonomi

Lagos er ein viktig hamneby, og står for ein stor del av utanrikshandelen til Nigeria. Han har ei hamn i sjølve byen og moderne hamner på Tin Can Island og på fastlandet i bydelen Apapa. I Apapa byrjar også jernbanelinja som går nordover til Kano og Nguru. Her ligg også mesteparten av industrien, som omfattar næringsmiddel-, tekstil-, sko-, såpe-, karosseri- og sementfabrikkar. Den internasjonale lufthamna ligg nord for Lagos, i delstatshovudstaden Ikeja. 

Lagos er også ein av verdas raskast veksande byar. I 1950 hadde han berre 290&nbsp;000 innbyggjarar.
I 2016 hadde storbyområdet Lagos rundt  innbyggjarar (estimat for 2015, SN sin befolkningsdivisjon).
Den kraftige veksten har ført til store pressproblem og vanskelege trafikkforhold.

## Kultur

Lagos er sete for nasjonalmuseet og nasjonalbiblioteket i Nigeria.

Byen er kjend for eit rikt natteliv. Han har vore årestad for ei rekkje ulike musikkstilar, som sakaramusikk, nigeriansk hip-hop, highlife, juju, fuji og afrobeat.

Lagos er sentrum for den nigerianske filmindustrien, som ofte blir kalla «Nollywood». Mange filmar blir laga i Festac i Lagos.
Idumota-marknaden på Lagos Island er den største distribusjonsstaden. I Iganmu ligg National Arts Theatre, eit hovudsenter for utøvande kunst i Nigeria.

## Utdanning
University of Lagos (UNILAG) blei skipa i 1962.
Delstatsuniversitetet Lagos State University (LASU) er eit universitet med fleire campusar som blei skipa i 1984.
Pan-Atlantic University er eit privat universitet som byrja som Lagos Business School (LBS) i 1991.
National Open University of Nigeria blei opna i 2002.
Caleb University er eit privat universitet frå 2008.

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lagos|Lagos]]» frå  den 28. oktober 2008, og «[[:en:|Lagos]]» frå  den 28. oktober 2008 og 9. juli 2017.* 

## Bakgrunnsstoff

*