open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Falu kommun

**Falu kommun** er ein kommune i Dalarnas län i Sverige. Kommunen grensar til mange andre kommunar, både i Dalarnas län og Gävleborgs län. Centralorten i kommunen er Falun.

Aust og nord i kommunen er det store skogkledde moreneområde og vide myrmarker. I vest er det ein rikare flora, der ein mellom anna kan finne edellauvskog (lind, lønn, alm, hassel) rundt Våckelbergets naturreservat. Industrisektoren var tidlegare dominerande i området, men han er i dag erstatta av tenestenæringar som den største næringa. Falu kommun har fleire turistattraksjonar, mellom dei mest kjende er Falu gruve og Carl Larsson-gården i Sundborn.

## Administrativ historie
I det store samanslåingsåret 1952 skjedde det ikkje noko i området utanom at Aspeboda kommun vart slått saman med Stora Kopparberg. Det vart ikkje gjort forandringar med dei fem andre *[[landskommune|landskommunane]]* og Falun *[[by|stad]]*. I 1967 vart Stora Kopparberg og Vika innlemma i Falun stad. Ved kommunereforma i 1971 vart Falu kommun oppretta gjennom at byen vart slått saman med landskommunane Bjursås, Enviken, Sundborn og Svärdsjö. 

## Kommunevåpenet
Blasonering: *På gullfarga bakgrunn, ein oppstikkande raud krenelert mur frå kant til kant, og ovanfor tre ståande koparsymbol, alle i raudt*.

Det eldste seglet for byen Falun er frå 1642 og inneheld mellom anna eit koparteikn. Våpenet som er i bruk i dag vart laga på 1900-talet og vart fastsett av kongen i 1932. Etter kommuneopprettinga i 1971 vart det forenkla noko og registrert hjå Patent- och registreringsverket i 1988. Alle dei andre kommunane som var med på å utgjere den nye Falu kommun hadde også eigne våpen, og desse vart ugyldige.

## Tettstader
Det er elleve tettstader i Falu kommun.

Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal per 31. desember 2005. Administrasjonssenteret er utheva.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Falu kommun|Falu kommun]]» frå ,  den 7. mars 2009.*  

* «Falun – kommune i Sverige» i Store Norske Leksikon, vitja 7. mars 2009.

## Fotnote
Maulid an nabi

**Maulid an nabi** (koransk arabisk مَوْلِدُ آلنَبِيِّ‎, *mawlidu n-nabiyyi*), ofte berre kalla **maulid**, er ei muslimsk høgtid til minne om fødselsdagen til profeten Muhammed.

Dagen fell i rabi' al-awwal, den tredje månaden i den muslimske kalenderen, i følgje sunnimuslimar på den 12. og  sjiamuslimar på den 17., som òg er fødselsdagen til den sjette sjiaimamen Jafar as-Sadiq.

## Feiring
Maulid blir feira i dei fleste muslimske land, der han er offentleg høgtidsdag og ein pyntar heimar og moskéar. Mange stader blir det halde opptog, ein fortel eller les dikt om livet til Mohammed, og det er vanleg å dela ut mat og almisser. 
I Pakistan heiser ein flagget ved alle offentlege bygg og fyrer av saluttar i hovudstaden og provinshovudstadane. Dagen er mindre feira i Saudi-Arabia og er ikkje ein fridag.

## Dato

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mawlid|Mawlid]]» frå ,  den 7. mars 2009.*  
 

### Fotnotar
Rygg

**Rygg** kan ha fleire tydingar:

*Ryggen på dyr eller menneske (ryggrad, evt. ryggsida av lekamen). 
*Stolrygg eller sofarygg, sjå stol eller sofa. 
*Åsrygg, ryggen på ein ås, morene eller liknande (bergrygg). Under dette finn ein òg stadnamnet Rygg, Ryg/Rygh og Rygge.
*Midthavsrygg
*Ryggsymjing
Dam

**Dam** kan referera til
* ei demning
* ein liten innsjø
* spelet dam – brettspel for to personar
* dekameter (**dam**) – ei SI-eining for lengde lik 10 meter
Namnet Rygg

**Rygg** er eit stadnamn som finst ei rekkje stader i Noreg. Rygg-namnet er knytt til ein gard som frå gamalt er lagt under eller nærved ein naturleg ås- eller bergrygg. Namnet finst også som slektsnamn, og er stundom fordanska til **Rygh** eller **Ryg**. Rygge i Austfold høyrer òg inn under dette namnet. 

Gardar med dette namnet er gjerne svært gamle, og var gjerne rydda i jernalderen. Rygg i Kvisle i Hol er til dømes rekna som ein av dei eldste og største gardane i Hallingdal.

## Kjende namneberarar

* Eli Rygg, programleiar og barnebokforfattar
* Filip Rygg, politikar
* Jonas Rygg, fotballspelar
* Kristoffer Rygg, musikar og komponist
* Leif Rygg, hardingfelespelar
* Magnar Rygg, forfattar
* Nicolai Rygg, sjefsdirektør i Norges Bank
* Pernille Rygg, forfattar
* Marte Rygg Årdal, friidrettsutøvar
Moldøyna

**Moldøyna** (uttale *målløynæ* eller *mådløynæ*) er ei øy og ein gard nordvest i Fedje kommune. Øya vart knytt til resten av Fedje ved ei vegfylling i 1960-1961. Øya ligg rett sør for Skotholmen og ligg mellom Kyrkjevågen i vest og Fedjefjorden i aust. I sør ligg Nord-Tangen. 

Namnet kjem av mold eller jord.

Moldøyna vart første gong nemnd i skriftlege kjelder i 1603, då det vart skriven Moldøen. Dette var lenge den vanlege skrivemåten og vert i dag framleis nytta som slektsnamn. Moldøyna vart delt i to bruk i 1608 og i 1628 i tre bruk. Frå rundt 1700 har det vore fire bruk på øya. I nyare tid har det vorte skild ut fleire tomtar. I 1976 bygde P/R M/S «Feiebas» eit bygg med kai her som landbase for reiarlaget og fiskebåten med same namn. 

## Kjelder
* 

### Fotnotar
Oddatjørndammen

**Oddatjørndammen** er ein steinfyllingsdam med tetningskjerne av morenemasse som (saman med 14 andre dammar) demmer opp den regulerte innsjøen Blåsjø. Han er konstruert som ein konvensjonell steinfyllingsdam, med grovare materiale di lenger ut frå kjernen ein kjem. Utfor den tettpakka morenekjernen er det gruslag i ulike grovleikar, og så stein. Ytst er han plastra med store steinar som er lagde på stein for stein. Dammen blei bygd som ein del av Ulla-Førre-utbygginga for å demma opp Ulladalsåna, og er med sine 142 meter den høgaste fyllingsdammen i Noreg. Damkrona er 446 meter lang, største tversnitt i botn er ca 400 meter, og fyllingsvolumet er på 5,75 millionar m³.

Nedanfor dammen låg brakkeleiren Øvre Moen, som husa opp mot 400 arbeidarar. Vasstunnelen til Saurdal kraftverk forlet Blåsjø ved Oddatjørndammen.

## Kjelder
Storvassdammen

**Storvassdammen** er ein steinfyllingsdam i Bykle kommune. Han har tetningskjerne av asfalt og demmer opp Storvatn-delen av Blåsjø mot søraust. Med eit volum på 9,7 mill. m³ er han den største fyllingsdammen i Noreg. Over damkrona er han 1,4 km lang, og på det høgaste er han 90 meter høg. Den største breidda i botn er på 300 meter. Dammen var opphavleg planlagd med tetningskjerne av morene, men grunna 40 kilometers avstand til førekomsten ved Sandsavatnet blei han erstatta med ein kjerne av asfaltbetong. Denne er skråstilt, og smalnar i breidde frå 80 cm i botn til 50 cm på toppen. Sør for dammen ligg Storsteinen turistforeningshytter i ein smal korridor mellom Blåsjø og Svartevatn.

## Bilde

Fil:Storvassdammen.JPG
Fil:Storvassdammen 6.JPG
Fil:Storvassdammen 3.JPG
Fil:Blåsjø mot Storvassdammen.JPG


## Kjelder
Førrevassdammen

**Førrevassdammen** er ein betongdam med flaumoverløp, og er ein av 14 dammar som demmer opp den regulerte innsjøen Blåsjø. Han strekkjer seg over Førrejuvet, der Førreåna tidlegare rann. Med eit volum på om lag 255.000 m³ er han den største betongdammen i Noreg. Lengda er om lag 1300 meter.

Det blei ikkje brukt armeringsstål i konstruksjonen, og sidan det ikkje var sand tilgjengeleg i nærleiken, måtte ein knusa stein til bruk i betongen.

Førrevassdammen fekk Betongtavlen i 1989.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Førrevassdammen – Norges største betongdam. Glimt fra NVEs fotoarkiv
Ivar Kjelstad

**Ivar Andreas Johannesson Kjelstad** () var ein norsk spelemann frå Sunnylven. Han og broren Ola Kjelstad lærde seg å spele først og fremst av Kjellstad-Per, som var gift med farsyster deira. Kring 1900 kjøpte han seg ei hardingfele, og etter ei slags studiereise til Telemark fann han ut at det var hardingfela han ville satse på. Han reiste seinare rundt omkring i landet og heldt konsertar. Han hadde ein avansert speleteknikk, med posisjonsspel, pizzicato og flageolettar. Han skal eingong ha vorte karakterisert av Johan Halvorsen som «virtuosen blant hardingfelespelarane». I 1913 gifte han seg og kjøpte ein gard under Moldsvor i Hornindal. Kjelstad var sjukleg gjennom heile livet, og døydde i 1914, berre 46 år gamal.

## Kjelder
Profilar - Ivar Kjelstad. Folkedans.com
## Fotnotar
Træsneset

**Træsneset** er ein gard og eit nes vest på Fedje, heilt sør i området kalla Vestkanten. Neset strekkjer seg ut i Bruvågen, på sørsida av innløpet til Husavatnet. 

Namnet kjem av træ(de), som tyder inngjersle. Den første busetnaden på neset kom i 1860-åra. Jorda høyrte då til Børen, men i 1875 vart dette bruket delt i tre, og Træsneset fekk gardsnummer 171. Like før delinga skøytte Kahrs-familien, som då eigde heile Fedje, Træsneset til Fedje Torvkompagni for 100 spesidalar. I 1901 vart dette selskapet oppløyst og Fedje Torvbruk tok over, og frå 1909 vart garden i sjølveige. 

## Kjelder
*
Saurdal kraftverk

**Saurdal kraftverk** er eit vasskraftverk i Ulla-Førreverka i Suldal kommune i Rogaland fylke. Kraftverket blei sett i drift i 1986. Verket utnyttar eit fall på  465 meter frå Blåsjø.

Det er installert to Francis-turbinar og to pumpeturbinar. Dei to pumpeturbinane kan pumpa vatn tilbake i magasinet for lagring til seinare produksjon. 

Eigar er Lyse produksjon, Statkraft, Skagerak Kraft og AEP.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Saurdal kraftverk|Saurdal kraftverk]]» frå ,  den 7. mars 2009.*  


## Bakgrunnsstoff
*Skagerak Energi as
*NVE
Kvilldal kraftverk

**Kvilldal kraftverk** er eit vasskraftverk i Ulla-Førreanlegget i Suldal kommune i Rogaland fylke, og er Noregs største målt i installert effekt. Kraftverket blei sett i drift i 1986. Verket utnyttar eit fall på 538 meter frå inntaksmagasin i Lauvastølsvatn. Til inntaksmagasinet blir det henta inn vatn frå Saurdal kraftverk (som igjen får vatn frå Blåsjø), Stovedalsvatnet og Sandsavatnet. Til Sandsavatnet blir det overført vatn frå Mosvatnet i Suldal via Hjorteland pumpestasjon. I tillegg blir det henta inn vatn frå ei rekke bekkeinntak.

Det er installert fire Francisturbinar på totalt 1240 MW.

Eigar er Lyse produksjon, Statkraft, Skagerak Kraft og AEP.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kvilldal kraftverk|Kvilldal kraftverk]]» frå , den 7. mars 2009.* 


## Bakgrunnsstoff
* Skagerak Energi as
* NVE
Stølsdal kraftverk

**Stølsdal kraftverk** er eit vasskraftverk i Ulla-Førreanlegget i Hjelmeland kommune i Rogaland fylke. Kraftverket blei sett i drift i 1986. 

Kraftverket har 17 MW installert effekt som kraftverk og 2x3 MW installert pumpekapasitet. Vatnet frå mellom anna Vassbottvatnet kan bli pumpa opp til det såkalla 600-metersnivået, der Sandsavatnet er hovudmagasin, og vidare nyttast i Kvilldal kraftverk. Pumpinga forbruker ca 7 GWh i året. Når verket blir drive som vanleg kraftverk, nyttar det eit fall på 103 meter frå Kvivatnet og Bjørndalsvatnet.

Vassbottvatnet blir brukt som reguleringsmasgasin for pumpestasjonen. Vatnet blir regulert mellom 475 og 470 moh. 

## Kjelder
* NVE


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Stølsdal kraftverk|Stølsdal kraftverk]]» frå , den 7. mars 2009.*
Hylen kraftverk

**Hylen kraftverk** er eit vasskraftverk som ligg i Hylen i Suldal kommune. Kraftverket blei sett i drift i 1981. Verket utnyttar eit fall på 68 meter frå Suldalsvatnet til havnivå i Hylsfjorden. Suldalsvatnet mottar vatn frå Kvilldal kraftverk og det er laga eit eige overløp i Hylen kraftverk for å sikra avrenning i tilfelle kraftverket stoppar.

Det er installert to francisturbinar på totalt 160 MW.

Eigarar er Lyse produksjon, Statkraft, Skagerak Kraft og AEP.

Kraftverket inngår i Ulla-Førreutbygginga.

## Kjelder


*Skagerak Energi as
*NVE
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hylen kraftverk|Hylen kraftverk]]» frå ,  den 7. mars 2009.*
Jesus liver, gravi brast

**Jesus liver, gravi brast** er Bernt Støylen si omsetjing av biskop Johan Nordahl Brun sin påskesalme Jesus lever, graven brast. Denne vart fyrste gong trykt med tre vers i Bruns si samling *Evangeliske Sange*, 1786. 

Med eit kraftig språk framstår salmen som ein mektig påskesalme, og han er rekna som Bruns beste salme. I 1798 var salmen, i ein redusert versjon, trykt i * [[Evangelisk-christelig Psalmebog til Brug ved Kirke- og Huus-Andagt|Evangelisk-christelig Psalmebog]] *. I kyrkjelyder som bruka denne salmeboka, var det vanleg at desse versa sunge som preikestolvers på påskedagen. I Landstads kirkesalmebog vart dei to fyrste versa tekne med, i eit språk nærare originalen til Brun.

Salmen vart tidleg omsett til nynorsk; i Bernt Støylen si omsetjing er han med i *Songbok for sundagsskule og uppbyggjingsmøte]]*. Slik er han òg trykt i *[[Nynorsk salmebok]] *. I *[[Norsk salmebok]] * er det ein lett tillempa bokmålsversjon som vert bruka.

Melodien er frå 1664/1687, skriven av Johann Rudolph Ahle og omarbeidd av Wolfgang Karl Briegel.

## Teksten

## Kjelder:
* Johannes Nilssøn Skaar 1879: *[[Norsk Salmehistorie]]*
* *Kristen sang og musikk* Runa forlag 1962
Gigawattime

**Gigawattime** er ei eining for måling av energi. Eininga er ikkje ei SI-eining. Ein gigawattime er energimengda som svarer til eit energiforbruk på ein gigawatt, over ein periode på éin time, altså 1&nbsp;GW&nbsp;&times;&nbsp;3600&nbsp;s, som er lik 3600&nbsp;GJ. Symbolet for gigawattime er **GWh** (frå engelsk *gigawatt-hours*).

Ein gigawattime er tusen megawattimar eller ein million kilowattimar (giga=ein milliard).
Coromandel på New Zealand

**Coromandel** er namnet på ein liten by og ei hamn på vestkysten av Coromandelhalvøya, som ligg på austkysten til Nordøya på New Zealand. Staden ligg 75 km aust for byen Auckland, sjølv om vegen mellom dei, som svingar seg kring kysten av Firth of Thames og Haurakigolfen, er 190 km lang.

Byen fekk namn etter halvøya, som på si side fekk namn etter orlogsskipet HMS «Coromandel», som segla inn i hamna i 1820. I si tid var dette ei viktig hamn for gullgruvene og kauriindustrien på halvøya. I dag er dei viktigaste næringsvegane i byen turisme og skjeldyrking.

Coromandel Harbour er ei vid havbukt i Haurakigolfen, og ligg i ly bak fleire øyer, den største av dei er Whanganui Island.

Byen og området kring er er ein populær feriestad for newzealendarar om sommaren. Coromandel er kjend for kunstnarar, handverk, alternativ livsstil, skjeldyrking og sportsfiske. Folketalet var 1476 ved folketeljinga i 2006, ein oppgang på 39 frå 2001.

## Kjelder

* 
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Coromandel, New Zealand|Coromandel, New Zealand]]» frå ,  den 7. mars 2009.*
Han er oppstaden dyre ord

**Han er oppstaden, dyre ord** er Elias Blix si omsetjing av Birgitte Cathrine Boye sitt høgtidsvers for påskedagen: «Han er opstanden! Store Bud!» Originalteksten vart utgjeven i 1778, og Blix si omsetjing vart utgjeven i 1902. Salmen er kjend på engelsk som «He is arisen! Glorious word», omsett frå dansk av George A. Rygh i 1909. 

I *[[Guldbergs salmebok]]* er salmen ordna til å verte sungen før evangeliet vert lese frå preikestolen i gudstenestene frå påske til Kristi himmelfartsdag. Salmen vart teken med i *[[Landstads kirkesalmebog]]* og i femte utgåva av Bix' *[[Nokre Salmar]]*, og seinare både i *[[Landstads reviderte salmebok]]* og *[[Nynorsk salmebok]]*. I *[[Norsk salmebok]]* er han i noko omarbeidd form trykt både på bokmål og nynorsk.

Salmen er ikkje med i salmeboka som vert bruka i den danske folkekyrja no. 

Melodien er frå 1599, skriven av Philipp Nicolai.

## Kjelder
* Bloggen til Leif Haugen
* Johannes Nilssøn Skaar 1879: *[[Norsk Salmehistorie]]*
Whanganui Island

**Whanganui Island** er den største av ei lita gruppe øyer som ligg i hamna til Coromandel i Haurakigolfen utanfor austkysten til Nordøya på New Zealand.

Øya er privateigd, er 2,83 km² i flatevidd, der mykje er oppdyrka, men der er også skogområde.

Ho var eigd av ein amerikansk nybyggjar fram til underteikninga av Waitangitraktaten, då han mista retten til øya, etter som all eigedom gjekk over til den britiske krona.

Woolshed Bay, ei skjerma bukt på sørsida til øya, er ein populær ankringstad for båtfolk frå Auckland.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Whanganui Island|Whanganui Island]]» frå , den 7. mars 2009.*
Tairua

Byen **Tairua** ligg på austkysten av Coromandelhalvøya på Nordøya på New Zealand. Han ligg ved munningen til elva Tairua River, på den nordlege elvebreidda, og på den vesle halvøya Paku Peninsula. Folketalet var 1266 ved folketeljinga i 2006, ein nedgang på 195 frå 2001.

Tairua har lenge vore ein populær feriestad for newzealendarar, og vert no tiltakande vitja av internasjonale turistar.

Rett mot Tairua på sørbreidda til elva, ligg den mindre busetnaden Pauanui. Dei to busetnadane ligg 30 km aust for Thames, men dei har nærare samband med hamnebyen Whangamata. Fleire øyer ligg utanfor elvemunningen, dei største er Slipper Island mot søraust og Alderman Islands 20 km mot aust.

Området er ein populær stad for sportsfiske, dykking og surfing.

## Referansar


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tairua|Tairua]]» frå , den 7. mars 2009.*
Rygg i Kvisla

**Rygg** er ein gard i Kvisla i Hol kommune i Hallingdal. Han er ein av dei førande gardane i Hol, og ein av dei eldste i øvre Hallingdal. Namnet viser til åsryggen garden er lagt under.

Rygg er fråskild ei rekkje gonger, og åtte opphavleg store utraster i Kvisle og i Skurdalen. Den samla gardskrinsen er oftast kalla Ryggvaldet. På Rygg har det lenge sete ei gåverik slekt som har ått garden i fleire hundre år. Ryggslekta tel både rosemålarar og forteljarar, mellom dei Nils Løingslåtta og Kittil Olsson Rygg.

## Kjelder
Philipp Nicolai

Philipp Nicolai, () var ein tysk prest, komponist og salmediktar. 

Faren hans var òg prest, han hadde gått over til evangelisk-luthersk lære medan Martin Luther enno levde. Philipp hadde ulike tyske salmediktarar, kyrkjemusikarar og prestar som læremeistrar, før han byrja studere teologi i Erfurt og Wittenberg. På grunn av uro etter reformasjonen hadde han eit omflakkande tilvære, i strid med katolikkar, reformerte og kalvinistar. 

Medan pesten herja i Unna i Westfalen, skreiv han boka *Freudenspiegel des ewigen Lebens*. Her står tre av salmane han har skrive , to av dei er kjende i lutherske kyrkjer over heile verda, desse har han òg skrive melodien til:
* Wachet auf, ruft uns die Stimme (Vakna opp, så ljoder luren / Sions vekter hever røsten)
* Wie schön leuchtet der Morgenstern (Ei morgonstjerne klår og fin / Av høyheten opprunnet er /)

Desse to salmane står òg i Norsk salmebok. Melodiane til desse to salmane er nytta til fleire salmar av andre salmediktarar.
Ultrafiolett stråling

**Ultrafiolett stråling** eller **UV-stråling** er elektromagnetisk stråling som har bølgjelengder kortare enn synleg lys, men lengre enn røntgenstråling. Bølgjelengdene ligg i intervallet 10–400 nm, og frekvensane er mellom 3-7,5 Hz.

Ultrafiolett stråling vert stoppa av vanleg glas, men trengjer gjennom kvartsglas, plast og vatn. Ultrafiolett stråling kan verka desinfiserande, men òg leia til mutasjonar.

Ozonlaget absorberer ein større del av den ultrafiolette strålinga som kjem frå sola. Av den grunn lyter ein òg opp frå jordoverflata for å kunna observera himmelen i ultrafiolett stråling.
Johannes Selsvik

**Johannes Selsvik** () var ein norsk båtbyggjar. Han vart fødd i Jondal i Hardanger. Han lærde det grunnleggande innan båtbygging i oppveksten. Etter å gått i skipsbygginslære på Grams Skibsbyggeri i Laksevåg frå 1874, bygde han det første fartøyet i 1877. Det var kutteren «Vidar» på 73 fot. Dette er eit fartøy som framleis er i bruk.

Frå 1880 til 1896 var han skipsbyggmeister ved Bodø skipsverft. Han etablerte nytt båtbyggeri i Trondheim i 1897. Der vart det bygd garnbåtar, skyssbåtar og seglbåtar. I 1899 bygde han den første kravellbygde fiskeskøyta. Og frå 1900 vart det bygd kravellbygde fiskefartøy for segl og motor. For at det skulle byggast betre og sterkare fiskefartøy som var berekna på motordrift oppretta staten ei vandrelærarstilling i kavellbygging. Johannes Selsvik gjekk inn i denne stillinga, og fungerte som vandrelærar frå 1902 til 1909. Han heldt kurs frå Talvik og Hammerfest i nord til Strandebarm og Jondal i Hardanger. Frå 1910 til 1914 dreiv han på ny båtbyggeri i Trondheim. Det vart ingen suksess. Mellom anna var det slutt med bestillingar av fiskefartøy frå Nord-Noreg. Han hadde lært båtbyggarane der kravellbygging. Frå 1916 til han døydde i 1935 arbeidde han ved Skipskontrollen i Trondheim.

Johannes Selsvik fekk Kongens Fortenestemedalje i gull i 1923.

## Bøker av Johannes Selsvik
* *Indberetning fra stipendiat til Chicagoutstillingen*. A.F.Knudsens bogtrykkeri Bodø. 1894
* *Beskrivelse over materialdimentionerbygningsmaade af 21.br.tons havfiskebaad*. N.Nilssen & ssøns bogtrykkeri. Bergen 1903
* *Bygningsregler for havfiskebaade* Egen utgiver 1906
## Kjelder

* Torstein Arisholm med fleire:*Kravellbygging i Norge*. Hardanger Fartøyvernsenter og Norsk Sjøfartsmuseum 2008
* Olav Kolltveit: *Jondal i gamal og ny tid* Jondal Bygdeboknemnd 1953

### Fotnotar
Vasilij Perov

**Vasilij Grigorevitsj Perov** () var ein russisk kunstmålar. Han var ein av grunnleggjarane av Peredvizjnikij, ei gruppe russiske kunstnarar som måla etter det realistiske stilidealet.

## Liv
### Læreår
Perov kom til verda i Tobolsk, fødd utanfor ekteskap. Faren, sakføraren Grigorij Kridener, kom frå lågadelen. Etter å ha fullført eit kurs ved distriktsskulen i Arzamas, vart Perov overflytt til Aleksandr Stupins kunstskule i same byen. I 1853 vart han innteken ved Moskvas skule i måling, bilethogging og arkitektur. Han gjekk i lære hos fleire anerkjende kunstmålarar.

Frå 1856 og utover vart han ved fleire høve tildelt medaljar og fekk ofte ros for sine arbeid. Fremst mellom desse måleria er *Seremoni i ein landsby* (1861).

### Utanlandsopphald. Hovudverk
Med eit utanlandsstipend kosta av den russiske staten, reiste Perov i 1862 til Vest-Europa. Han vitja fleire tyske byar, og deretter Paris. Under dette utanlandsopphaldet måla han mange verk som viser scener frå europeisk gateliv, så som *Statuett-kjøparane*, *Musikanten og dei forbipasserande*, og *Parisisk filleplukkar* (1864).

Vel heime i Moskva i 1865, skapte Perov dei neste 6-7 åra sine hovudverk. Mellom desse er *Den siste reise* (1865), *Troika. Småborn i teneste hentar vatn* (1866), *Den drukna* (1867), *Ei guvernante kjem til ein kjøpmanns hus*, *Ei samling ved jarnbanen* (1868), *Tavernaen ytst i byen* (1868), *Fuglefangaren* (1870), *Jegrar kviler* (1871). Perov måla i 1872 det mest kjende portrettet av forfattaren Fjodor Dostojevskij.

### Lærar. Død
Frå 1871 hadde han stilling som professor ved Moskvas skule i måling, bilethogging og arkitektur. Andrej Rjabusjkin er den av Perovs elevar som vart mest kjend. Det var i denne perioden Perov vart med i Peredvizjnikij-rørsla.

Perov døydde i landsbyen Kuzminkij (i dag ein del av Moskva) av tuberkulose. Liket vart bisett ved Danilovklosteret, men i 1950-åra flytta til gravstaden Donskoje.

## Galleri

Перов Приезд станового.jpg|'Politimannen kjem' (1857)
Wassilij Grigorjewitsch Perow 001.jpg|'Ved jernbana' (1868)
Wassilij Grigorjewitsch Perow 002.jpg|'Den drukna' (1867)
Перов Странник(ГТГ).jpg|'Vandrar' (1870)


## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vasily Perov|Vasily Perov]]» frå , den 7. mars 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff
Gagnefs kommun

**Gagnefs kommun** er ein kommune i Dalarnas län i Sverige. Kommunen grensar til Leksands kommun i nord Falu kommun og Borlänge kommun i aust, Ludvika kommun i sør og Vansbro kommun i vest. Administrasjonssenteret i kommunen er Djurås.

I Gagnef finn ein eit skogkledd dallandskap med fleire ravinar. Næringslivet er dominert av jord- og skogbruk, samt treindustri. I administrasjonssenteret Djurås renn Väster- og Österdalälven saman til Dalälven. I tettstaden Gagnef er det òg ei flåtebru av tre som er eit bygningsminnesmerke over dette.

## Administrativ historikk
Kommunereforma i 1952 påverka ikkje området, men i 1971 vart Floda og Gagnef slått saman til Gagnefs kommun.

## Kommunevåpenet
Blasonering: *På raud bakgrunn, ein straum med form som eit gaffelkors av gull*.

Våpenet symboliserer at Väster- og Österdalälven renn saman. Det vart fastsett i 1946. Ved samanslåinga hadde også Floda eit våpen, men det måtte vike for Gagnef sitt, som vart registrert hjå Patent- och registreringsverket i 1974.

## Tettstader
Det er åtte tettstader i Gagnefs kommun.

Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal per 31. desember 2005. Administrasjonssenteret er utheva.

## Kjelder
* Artikkelen var opphavleg basert på ei omsetjing av «Gagnefs kommun» på Wikipedia på svensk.
* «Gagnef» på Store Norske Leksikon.

## Fotnote
Hedemora kommun

**Hedemora kommun** er ein kommune i Dalarnas län i Sverige. I Dalarnas län grensar kommunen til Säters kommun i vest og Avesta kommun i sørvest. Han grensar òg til Hofors kommun i Gävleborgs län i nord og Norbergs kommun i Västmanlands län i sør. Administrasjonssenteret i kommunen er Hedemora.

Den store rullesteinsåsen Badelundaåsen går gjennom kommunen i retning nordvest–søraust. Dalälven renn gjennom den midtre delen av kommunen, frå nord til sør. Kommunen har ein variert industri med vekt på gruveindustri og stål- og verkstadindustri. Han har òg næringsmiddelindustri, i tillegg til at jord- og skogbruk er viktige næringar. Berggrunnen i Hedemora kommun er rik på mineral, og dette har gjeve grunnlag for gruvedrift. Av landskap kan også dei mange små vatna i kommunen nemnast.

## Administrativ historikk
Ved kommunereforma i 1952 vart kommunane Garpenberg og Hedemora til storkommunen *[[Hedemora landskommun]]*. Det vart ikkje gjort endringar for *Hedemora stad* og *[[Husby kommun|Husby]]*. Allereie tidleg i den prosessen som utgjorde *[[blockkommun]]reforma*, i 1967, vart Hedemora stad utvida med dei to andre kommunane. Då einskapleg kommunetype vart innført i 1971, vart den utvida byen omgjord til Hedemora kommun utan endringar i området.

## Kommunevåpenet
Blasonering: *På sølvbakgrunn, ei grøn gran*.

Våpenbiletet går tilbake til eit segl frå 1589. Det vart fastsett som våpen i 1943. Etter kommuneopprettinga vart våpenet registrert i Patent- och registreringsverket i 1974. Dei andre einingane som vart innlemma i kommunen hadde hatt sine eigne våpen, og desse vart ugyldige.

På kommunegreneskilta er det i dag to ulike variantar av kommunevåpenet. På dei gamle skilta, som kommunane sjølve fekk ansvaret for å få laga, er det ei smal gran (til dømes dersom ein kjem på länsväg 266 frå Falun), og denne vert også brukt på brev frå kommunen, offisielle dokument og heimesida til kommunen. På dei nyoppsette skilta, som ein mellom anna finn på riksväg 70, mot både Avesta og Säter, ser ein ei breiare gran. Dette skuldast at det i dag er Vägverket som har ansvaret for å setje opp skilta, og dei får oppgåvene sine frå statsheraldikaren.

## Tettstader
Det er seks tettstader i Hedemora kommun.

Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal per 31. desember 2005. Administrasjonssenteret er utheva.

## Kjelder
* Artikkelen var opphavleg basert på ei omsetjing av «Hedemora kommun» på Wikipedia på svensk.
* «Hedemora – kommune i Sverige» på Store Norske Leksikon.

## Fotnote
Leksands kommun

**Leksands kommun** er ein kommune i Dalarnas län i Sverige. Kommunen grensar til seks andre kommunar i Dalarnas län, Mora kommun i nordvest, Rättviks kommun i nordaust, Falu kommun i aust, Borlänge kommun og Gagnefs kommun i sør og Vansbro kommun i sørvest. Administrasjonssenteret i kommunen er Leksand.

Kommunen ligg i området til ei av dei gamle hovudbygdene i Dalarna, ved sørenden av sjøen Siljan. Elles finn ein store skogarealer på moreneberggrunn og mange vatn i Leksand kommune. I tillegg er det jordbruksareal særleg ved Siljan og langs Österdalälven som renn gjennom kommunen. Forutan jordbruk og variert småindustri har kommunen ein stor treindustri. Postordreføretaket Clas Ohlson AB held også til i kommunen.

## Administrativ historikk
1. mai 1875 braut Siljansnäs ut av Leksands kommun for å opprette ein eigen landskommune. I 1904 vart Leksandsnorets municipalsamhälle oppretta i Leksands kommun. Ved kommunereforma i 1952 vart det ikkje gjort endringar i landskommunane i området. *[[Municipalsamhälle]]t* vart oppløyst i 1966. Etter 99 år, i 1974, vart Siljansnäs sameina med Leksand igjen, og Åls landskommun vart også innlemma. Dermed var den nye Leksands kommun oppretta.

## Kommunevåpenet
Blasonering: «På gullbakgrunn, ein ornamentert svart nøkkel/»

Leksands kyrka var opphavleg vigd til St. Peter, og attributten hans var ein nøkkel, derav kommunvåpenet som kjem frå eit soknsegl frå 1625. Våpenet vart fastsett som våpen for Leksands församling (og for landskommunen) i 1950. I 1974 vart Leksand slått saman med Siljansnäs og Ål. Alle dei tidlegare kommunane hadde hatt heraldiske vapen, men det var den namngjevande eininga sitt våpen som vart registrert i Patent- och registreringsverket for Leksands kommun i 1974.

To treskulpturar som førestilte St. Peter med nøkkelen i handa prydar også kvar sin gavlende på Leksands kyrka. Det opphavlege soknseglet har teksten «SIGILLVM – LIXANDENSE 1625» og kan sjåast her .

## Tettstader
Det er fem tettstader i Leksands kommun.

Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal pr 31. desember 2005. Centralorten er utheva.

## Merknadar

## Kjelder

* «Leksand» på Store Norske Leksikon.
* Artikkelen var opphavleg basert på ei omsetjing av «Leksands kommun» på Wikipedia på svensk.

## Bakgrunnsstoff

*
Ludvika kommun

**Ludvika kommun** er ein kommune i Dalarnas län i Sverige. Kommunen grensar til ni andre kommunar, både i Dalarnas län, Värmlands län og Örebro län. Administrasjonssenteret i kommunen er Ludvika.

Kommunen ligg i den austlege delen av Bergslagen. Landskapet er kupert med skog i dei høgare partia. I søraust finn ein meir oppdyrka mark, og myrlandskap i vest. Industrien er allsidig med mellom anna transformator- og høgspenningsapparat-produksjon. Det er også bryggjeriverksemd i Grängesberg.

## Administrativ historikk
Eit *[[municipalsamhälle]]* med namnet Ludvika vart oppretta i 1901 i Ludvika kommun. I 1915 braut ein del ut av *[[landskommune]]n* for å danne Ludvika *[[köping]]*, som berre fire år seinare vart Ludvika *[[stad]]*. I det som var att av Ludvika landskommun og i Norrbärke kommun hdde det i 1918 vorte innlemma eit nytt municipalsamhälle med namn Marnäs. I 1925 vart dette innlemma i Ludvika stad. Etter ei tid med mange endringar låg kommuneinndelinga i området fast og vart ikkje påverka av kommunereforma i Sverige i 1952. Men Ludvika landskommun vart innlemma i byen i 1963. I 1971 vart Ludvika kommun oppretta gjennom samanslåing av byen, Grangärde landskommun og Säfsnäs landskommun.

## Kommunevåpenet
Blasonering: *På blå bakgrunn, ein sølvstraum med eit gamalt teikn for torevêr på, på kvar side ei [fransk] lilje av gull*.

Våpenet vart i 1920 fastsett av kongen for Ludvika stad. Straumen og torevêrsymbolet symboliserer Ludvika ström og kraftutvinninga. Liljene kjem frå våpna til slektene Lillie og Cedercreutz. Ludvika bruk hadde på 1600-talet vore eigd av Axel Lillie. Då kommunen vart oppretta i 1971 vart det avgjort at han skulle overta byvåpenet, og det vart registrert i Patent- och registreringsverket i 1974. Dei tidlegare landskommunane som gjekk inn i den nye kommunen hadde hatt sine eigne våpen, og desse vart ugyldige.

## Tettstader
Det er tolv tettstader i Ludvika kommun.

Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal per 31. desember 2005. Administrasjonssenteret er utheva.

## Kjelder
* Artikkelen var opphavleg basert på ei omsetjing av «Ludvika kommun» på Wikipedia på svensk.
* «Ludvika» på Store Norske Leksikon.

## Fotnote
Patti Smith

**Patricia Lee «Patti» Smith** () er ein USA-amerikansk vokalist, låtskrivar, poet og artist som hadde stor påverknad på pønkrock-rørsla gjennom debutalbumet sitt frå 1975, *[[Horses av Patti Smith|Horses]]*. Ho har vorte kalla «gudmora til pønken» og var den som integrerte den poetiske beat-framføringsstilen med trestemd rock. Tilvisingane i songane hennar leidde amerikanske tenårinar til fransk poesi frå 1800-talet, medan den «ikkje-kvinnelege» språkbruken hennar utfordra disko-perioden. Smith er best kjend for songen «Because the Night» som ho skreiv i lag med Bruce Springsteen. Songen nådde 13. plass på Billboard Hot 100-lista i 1978. I 2005 vart Patti Smith oppnemnd til kommandør av Ordre des Arts et des Lettres av den franske kulturministeren, og i 2007 vart ho teken med i Rock and Roll Hall of Fame.

## Diskografi
;Studioalbum
* *[[Horses av Patti Smith|Horses]]* (1975)
* *[[Radio Ethiopia]]* (1976)
* *[[Easter av Patti Smith|Easter]]* (1978)
* *[[Wave av Patti Smith|Wave]]* (1979)
* *[[Dream of Life]]* (1988)
* *[[Gone Again]]* (1996)
* *[[Peace and Noise]]* (1997)
* *[[Gung Ho av Patti Smith|Gung Ho]]* (2000)
* *[[Trampin’]]* (2004)
* *[[Twelve av Patti Smith|Twelve]]* (2007)
;Konsertalbum og EP-ar
* *[[Hey Joe / Radio Ethiopia]]* (1977)
* *[[Set Free (EP)|Set Free]]* (1978)
* *[[Trampin’|Live aux Vieilles Charrues]]* (2004)
* *[[Horses av Patti Smith|Horses/Horses]]* (2005)
;Samlealbum
* *[[The Patti Smith Masters: The Collective Works|The Patti Smith Masters]]* (1996)
* *[[Land (1975-2002)]]* (2002)

## Bibliografi
* *Seventh Heaven* (1972)
* *A Useless Death* (1972)
* *kodak* (1972)
* *Early morning dream* (1972)
* *Witt* (1973)
* *Ha! Ha! Houdini!* (1977)
* *Gallerie Veith Turske* (1977)
* *Babel* (1978)
* *Woolgathering* (1992)
* *Early Work: 1970 - 1979* (1994)
* *The Coral Sea* (1996)
* *Patti Smith Complete* (1998)
* *Wild Leaves* (1999)
* *Strange Messenger* (2003)
* *Auguries of Innocence* (2005)

## Fotnotar
Vågenes

**Vågenes**, med gardane Øvre Vågenes (og kalla Nordre Vågenes) og Nedre Vågenes (og kalla Søre Vågenes) er to gardar på Radøy i Hordaland . 

Garden vart truleg rydda i jernalderen, truleg i dei fyrste hundreåra etter Kristi fødsel. Han kom tidleg under jordegodset til Munkeliv Kloster i Bergen, eit gods som etter Reformasjonenvart overført til kongen. Delinga i to gardar skjedde alt i mellomalderen.

I nyare tid er gardane delt vidare opp i mange bruk. I nyare tid er jordbruksdrifta lagt ned på dei fleste bruka, men enno er Vågenes ein viktig bustad. I tillegg er det mange feriehus på Vågenes. 

## Kjelder
* 
* Vågenes øvre og nedre i Oluf Rygh: *[[Norske Gaardnavne]]*
Kvalheim i Radøy

**Kvalheim**, uttala *kvaleim*, er namn på to gardar,Øvre Kvalheim og Nedre Kvalheim på Radøy. Garden ligg vest for kyrkjestaden Bø, Øvre kvalheim langs vegen ut mot Marøy, Nedre Kvalheim ligg lenger vest, ut mot havet. 

Namnesamansetjinga *-heim* tyder på at garden er rydda tidleg, truleg like etter Kristi fødsel. Gravrøyser frå jernalderen er spor etter den eldste busetjinga. Forleddet *kval* er truleg gjeve fordi dette var staden der kvalen kom inn. 

Garden vart delt i to alt i mellomalderen, og kom inn nder jordegodset til Munkeliv kloster i Bergen. Etter reformasjon kom desse eigedommane under kongen. 

I nyare tid er garden delt i mange småbruk. Her har vore hermetikkfabrikk, sildoljefabrikk og elektromotorfabrikk. Kvalheim har enno mange industriarbeidsplassar.

## Kjelder
* 
* Kvaleim øvre og nedre i Oluf Rygh: * [[Norske Gaardnavne]] *
Gudhjem

**Gudhjem** er ein landsby nord på øya Bornholm i Danmark. Landsbyen hadde 787 innbyggarar i 2008.

Fiskeri og kvalfangst har vore hovudnæringar for folk i Gudhjem sidan uminnelege tider. Fiskarane kunne ha båtane liggande nokolunde sikkert i ei av dei mange vikane. Gudhjem fekk si første hamn nokre få år før ei stor stormflod i november 1872. Den nybygde hamna vart totalt øydelagt, til liks med mange andre bornholmske hamner. Først i 1889 stod ei ny hamn ferdig. Det viste seg raskt at den nye hamna var vanskeleg å sigle, når det bles kraftig frå aust. Fiskarane vedtok difor å bygge ei hamn ved Nørresand i tillegg. Denne hamna kunne brukast som naudhamn for heile nordkysten av Bornholm. Arbeidet med hamna ved Nørresand tok til i 1897, og vart avslutta i 1906.

I dag er Gudhjem eit populært reisemål for turistar som er fascinert over dei bratte, måleriske gatene, det vide utsynet og den vennlege atmosfæren. Landsbyen hyser eit museum for målaren Oluf Høst.

Gudhjem har ferjesamband til Christiansø. I ei eller anna forma har dette sambandet vore oppretthalde heilt sidan 1684, då festninga på Christiansø vart bygt. Fiskarane og kvalfangarane fekk den gongen særvilkår av kongen, mot å stille sine robåtar til rådvelde når det skulle siglast til øya.

Gudhjem er den stad i Danmark der ein først byrja å røyke sild. Om sommaren vart silda røykt i dei skorsteinane som om vinteren vart nytta til å røyke pølser. I 1840-åra tok ein til å skipe ut røykt sild til København.

Omkring 2 km aust for Gudhjem går lengdegrada 15° aust, som er utgangspunktet for dansk normaltid. Dansk normaltid vert difor av og til kalla Gudhjemtid.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:da:Gudhjem|Gudhjem]]» frå  og «[[:en:Gudhjem|Gudhjem]]» frå , den 8. mars 2009.*
Svena på Fedje

**Svena** er ein gard nordaust på Fedje. Han ligg like sørom Husa og Kopper, og svingar seg langs Rognsvågen mot gardsbruka der. I sør ligg Husavatnet, medan Husøyna ligg i søraust. Tidlegare vart Svena òg rekna som ein del av Husøyna. 

Frå gammalt av var området utmark for gardane Rognsvågen, Fedje og Moldøyna, og vart nytta som beitemark for husdyra deira. Det vart drive stølsdrift i denne utmarka til heilt opp i 1950-åra, og ein hadde eigne sommarfjøs der ein mjølka kyrna sine. Utmarka vart utskifta i 1904 og kvart bruk fekk sin eigen parsell med høve til å setje opp gjerde. I praksis vart utmarka drive som før i fellesskap, og det var først då det var slutt på stølsdrifta at verknadane av utskiftinga kom til syne. Etter andre verdskrigen vart det skild ut tomter, og det vart bygd bustadhus. 

## Utskilde tomtar
Fedje kommune fekk skøyte på bruk 102 i 1947, ei tomt som hadde høyrt til Husa. Her vart kommunehuset bygd i 1941 med material frå den nedrivne kyrkja. Det vil sei det var først då Fedje vart ein eigen kommune i 1947 at huset vart teken i bruk som lokale for kommuneadministrasjonen, slik det er enno. Kommunen fekk i 1958 skøyte på bruk 163, som òg høyrte til Husa. Her vart det bygd ny skule i 1960 og samstundes vart skulane på Stormark og Kopper nedlagde. Fleire tilleggsareal vart kjøpt opp seinare og nye klasserom og symjehall vart bygd i 1974. Andre kommunale tomter inneheld lokale innreidde til bibliotek og fritidsklubb og eit næringsbygg for brannstasjon og lager for kommunen. 

På Hvalneset vart det bygd ein kvalstasjon av selskapet Kjøbmanskjær i Tønsberg då kvalfangsten starta opp på Fedje i mellomkrigstida. Her vart spekk og bein av vågekval og brugdelever handsama. Fedje Tranfabrikk AS vart skipa og fekk skøyte på tomt frådelt frå Moldøyna i 1941. Det vart produsert tran til ut på 1960-talet. I 1967 tok S/L Hordafisk over anlegget, og det vart bygd nytt fabrikkbygg og større kaianlegg. I 1968 starta dei formjølsfabrikk her, som vart lagt ned i 1987. Frå 1988 til 1991 dreiv AS Storfor produksjon av fiskefôr. Sidan har anlegget vore i privat eige og tilpassa aktivitet i oljeverksemda. 

## Kjelder
*
Husøyna på Fedje

**Husøyna** er ein gard nordaust på Fedje. Han ligg like sørom Rognsvågen og Svena, mellom Husavatnet i vest og Fedjefjorden i aust. Namnet Husøyna vart opphavleg òg nytta om den delen som i dag vert kalla Svena. 

Frå gammalt av var området utmark for gardane Rognsvågen, Fedje og Moldøyna, og vart nytta som beitemark for husdyra deira. Det vart drive stølsdrift i denne utmarka til heilt opp i 1950-åra, og ein hadde eigne sommarfjøs der ein mjølka kyrna sine. Utmarka vart utskifta i 1904 og kvart bruk fekk sin eigen parsell med høve til å setje opp gjerde. I praksis vart utmarka drive som før i fellesskap, og det var først då det var slutt på stølsdrifta at verknadane av utskiftinga kom til syne. Etter andre verdskrigen vart det skild ut tomter, og det vart bygd bustadhus. Dette skaut særleg fart ut på 1960-talet då kommunen regulerte området som bustadfelt. Dei fleste nye husa på Fedje etter 1973 er derfor bygd i dette området. 

## Utskilde tomtar
Kommunen eig fleire tomtar i Husøyna som stort sett er nytta for tomannsbustader. Ei stor tomt vart skild ut og det vart bygg idrettsplass her i 1977 med tilhøyrande garderobeanlegg. I garderobebygget finst òg barnehage. 

## Kjelder
*
Statistics New Zealand

**Statistics New Zealand** (maori **Te Tari Tatau** eller **Tatauranga Aotearoa**) er den statlege newzealandske statistiske organisasjonen med ansvar for landet sine offisielle statistikkar i medhald av statistikklova av 1975 *(1975 Statistics Act)*. Frå 1955 til 1994 var det kjent som *Department of Statistics*. 

## Oppgåver
I tillegg til dei sentrale leiaroppgåvene står organisasjonen for folketeljinga i landet kvart femte år.Mange av statistikkane som kjem ut herfrå er gratis og fritt tilgjengelege frå nettstaden til Statistics New Zealand. I tillegg utarbeider organisasjonen statistiske klassifikasjonar og standardar for New Zealand, og leier pågåande forsking og utvikling av relevante statistiske metodar. Det vert også gjeve teknisk assistanse til utviklingsland kring Stillehavet, med særskilt fokus på øynasjonar. Statistics New Zealand er tillagt utvikling og framlegging av alle statistikkar som utgjer landet sitt offisielle statistikksystem.

## Opphavsrett
Nettstaden til Statistics New Zealand fastset at informasjon henta frå Statistics New Zealand fritt kan brukast, kopierast eller siterast i fall ikkje anna er uttrykt. Statistics New Zealand må i alle tilfelle tilkjennegjevast som kjelde.

## Referansar


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Statistics New Zealand|Statistics New Zealand]]» frå , den 8. mars 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* Heimesida til Statistics New Zealand
* Statisphere  - Portal til New Zealand sine offisielle statistikkar
* Ei kort illustrert forteljing om Statistics New Zealand
Stormark

**Stormark** er ei grend ved sørenden av Fedje. Stundom har staden òg vorte kalla **Æskjæret** etter eit lite skjer som ligg rett søraust for Fedje. Namnet vart opphavleg nytta om dei store torvmyrene som utgjer meste parten av Fedje. 

Dei første busetnadene i Stormark dukka opp om lag 1885, truleg som følgje av torvdrifta i Stormark. Det vart då laga ei eiga hamn, slik at brukarane fekk lett tilgang til havet og fiskefelta. Her var avgrensa jordbrukstilhøve, så fisket var i stor grad levevegen for dei som budde her, kanskje i enno større grad enn på nordenden av Fedje. Ein del arbeidde òg i torvdrifta. Dei fleste av dei som busette seg her på denne tida kom ikkje frå nordenden av Fedje, men sørfrå Øygarden og vestsida av Radøy, noko som viser at det var sjøvegen som knytte folk saman på denne tida. 

I starten var det Fedje Torvkompagni som eigde heile Stormark og i 1901 vart det seld til det nye Fedje Torvbruk AS for 20&nbsp;000 kroner. Dette selskapet bygde større pakkhus og nye skjenegangar og togvogner for å frakte torva ned til hamna. Særleg under den første verdskrigen var torvdrifta stor, då etterspurnaden etter brensel i til dømes Bergen var stor. Torvbruket på Fedje fekk då stor omsetnad og var ei god ekstrainntekt for innbyggjarane. 

Fleire av gardane nord på Fedje hadde sine eigne parsellar i torvmyrene i Stormark, og sidan talet på folk og bruk hadde auka, og torvopptaket hadde vorte intensivert, vart ein etter første verdskrigen redd for at beite- og torvressrursane skulle ta slutt. Dei ønskte derfor å sikre seg parsellane sine. Fedje Torvbruk meinte derimot at dei ikkje hadde eigedomsrett i området, berre bruksrett, og var imot ei slik utskifting. Men då etterspurnaden etter torv som brensel gjekk ned etter krigen var over, enda det med at Fedje Torvbruk selde torvmyrane i Stormark til alle 58 brukarane, både nord på Fedje og i sør, som hadde bruksrettar i utmarka. Salssummen var totalt 60&nbsp;000 kroner og inkluderte alt utstyr, som skjenegangar, vogner og torvhus. Med dette tok den kommersielle torvdrifta slutt. 

I 1922 vart det bygd skulehus i Stormark, og det var eigen skule her til 1960, då ein ny skule vart bygd på Svena. 

## Kjelder
*
Vågane på Fedje

**Vågane** er ein gard aust på Fedje med Sildevågen i nord og Fedjefjorden i aust. I vest ligg Nygård, medan utmarka sørover mot Stormark ligg i sør. Området som i dag er Vågane var òg utmark fram til etter den første verdskrigen, då Fedje Torvbruk la området ut for sal. Jorda vart oppdyrka og det vart lagt grunnlagt for husdyrhald, men fiske var hovudnæringa her som elles på Fedje. 

## Kjelder
*
Nygård på Fedje

**Nygård** er ein gard på Fedje. Han er ein av dei sørlegaste gardane nord på Fedje og ligg med Husavatnet i nordvest og Storavatnet i sør. I aust ligg Vågane og i vest utmarka på Fedje. 

Området som i dag er Nygård var òg utmark fram til etter den første verdskrigen, då Fedje Torvbruk la området ut for sal. Jorda vart oppdyrka og det vart lagt grunnlagt for husdyrhald, men fiske var hovudnæringa her som elles på Fedje. 

## Kjelder
*
Æresstraff

**Æresstraff** er eit omgrep for straff som omhandlar tap av ære. Dette var ein straff som ofte bestod av offentleg audmjuking, anten som sjølvstendig straff eller som tilleggsstraff. Ei vanleg form for æresstraff var gapestokk eller halsjern. 

## Kjelder
*
Æresord

**Æresord** (frå fransk *parole d'honneur*) er ei forsikring gjeven med æra si i pant om at ein lovnad vert halden. 

Dette vart særleg i tidlegare tider nytta til frigjeving av fangar under krigstid, mest overfor offiserar. Dei kunne då løyslatast på æresord om at dei ikkje kom til å delta i fleire krigshandlingar. Dette vart mellom anna nytta av tyskarane overfor norske offiserar etter kampane i Noreg var over i 1940. Etter kongeleg resolusjon av 10. juni 1949 er det ulovleg for norske offiserar å gje æresord når dei er fanga. 

## Kjelder
* 
*
Guitar Hero

**Guitar Hero** er eit spel til Playstation 2 som gir spelarane moglegheit til å spela gitar til ein god del kjente og ukjente songar, om enn litt forenkla. Spelet kjem med ein liten gitar i plast med fem forskjellige knappar å spela på i tillegg til ein knapp som simulerer strengane og ein spak til å vri og vende lyden med. Gitaren er ein forminska kopi av gitaren Gibson SG. Utviklaren RedOctane har tidlegare stått bak andre musikkspel. Spelet blir gitt ut av Neversoft og Activision.
Ære

**Heider** eller **ære** er omgrep som viser til kva status og respekt nokon har ut frå kor godt dei følgjer eit visst sett samfunnsnormer. Ein person kan ha ei viss grad av ære innan ei gruppe, og ei gruppe kan ha ære innan eit større samfunn. Handlingar som følgjer eller bryt æresnormene kan auka eller minska æra. Det motsette av ære er skam eller vanære. Om nokon heilt mister æra si kan dei få straff eller utstøytast frå samfunnet.

Innan sosiologien ser ein på ære som eit middel til å halda orden i eit samfunn. Ein kjenner æresomgrep frå alle samfunn, men reglane for kva som gjev og tar bort ære varierer mykje i tid og rom. Det kan vera svært vanskeleg å setja seg inn i æreskoden frå eit framand samfunn.

Nokre vanlege felt som kan vera knytte til ære kan vera eigedom, gåver og gjestfridom, seksualitet og mellommenneskelege tilhøve, og kamp- og krigshandlingar.

## Sjå òg
* Æresdrap
* Æresord
* Æresstraff

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ære|Ære]]» frå , og «[[:sv:Heder|Heder]]» frå  den 8. mars 2009.*