open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anton Praetorius

**Anton Praetorius** () var ein tysk prest, reformert teolog, forfattar og førekjempar mot hekseforfylging og tortur. Han vart fødd i Lippstadt i Tyskland.

## Livssoge
I 1586 fødde hustrua hans Maria sonen deira Johannes i Kamen. Anton Praetorius vart den fyrste reformerte presten i landsbyen Dittelsheim, der han skreiv den eldste skildringa på latinsk av den «1. Store Fatet» på slottet Heidelberg.

I 1596 vart Praetorius fyrsteleg hoffpredikant i Birstein (ved Frankfurt am Main). I 1597 oppnemnde fyrsten Praetorius til medlem av heksedomstolen. Praetorius protesterte mot torturen og det lukkast at prosessen vart avslutta og kvinnene sette fri. Dette er det einaste kjende tilfellet, at ein geistleg, medan heksesaka pågjekk, kravde at den umennneskelige torturen måtte slutte - og lukkast med dette.   

Praetorius mista embetet sitt som hoffpredikant og vart i 1598 prest i Laudenbach (Bergstraße). Under sonen sonen sitt namn som psevdonym, Johannes Scultetus, publiserte han i 1598 boka «Von Zauberey und Zauberern Gründlicher Bericht» (Grundig utgreiing om trolldom og trollmenn) mot hekseforfylging og tortur. I 1602 fatta han mot ved andre opplag av boka til å bruke sitt eige namn som forfattar. I 1613 vart det tredje opplaget utgjeve med eit personleg føreord. Praetorius døydde i Laudenbach i 1613.

## Bakgrunnsstoff
*http://www.anton-praetorius.de (Vita et scripta)
*http://www.fass-heidelberg.de  
*http://www.rzuser.uni-heidelberg.de/%7Ecd2/drw/F3/praetor/o02wid.htm (Edition original) 1613
*http://www.ub.uit.no/fag/historie/hekseprosesser.html 

**Litteratur** 
* Hartmut Hegeler: Anton Praetorius, Kämpfer gegen Hexenprozesse und Folter, Unna 2002, ISBN 3-9808969-4-3
* Hartmut Hegeler und Stefan Wiltschko: Anton Praetorius und das 1. Große Fass von Heidelberg. Unna 2003, ISBN 3-9808969-0-0
Skambankt

**Skambankt** er ei norsk rockegruppe. Gruppa vart danna i 1994, av folk frå Klepp kommune på Jæren. I starten spela dei nokre konsertar, men gav ikkje ut musikkalbum. I 2004 vart gruppa starta opp att for fullt, og gav ut musikkalbumet *Skambankt*. 

Skambankt spelar ei blanding av rock'n'roll, punk og hardrock i tradisjonen frå til dømes Motörhead, AC/DC, Sex Pistols, Ramones og The Stooges. Alle songtekstane er på norsk språk og formidlar eit bodskap i punk-tradisjonen. Nokre stikkord kan vera tekstar mot Staten, mot Systemet, mot korrupsjon, kapitalisme, overvaking, religiøs fanatisme, og mot hat og svik.

Frå 2004 av har Skambankt spela på mange festivalar og konsertar i Noreg, Danmark og Tyskland. På Roskilde Festival i 2005 spela dei for 20 000 festivaldeltakarar. 

I 2005 lanserte dei EP-plata *Skamania*, med seks nye songar og to videoar. Mot slutten av året vart «Tom Skalle» på trommer erstatta med «Bones Wolsman». 
Eit nytt musikkalbum er under innspeling, planlagt for utgjeving i 2007.

## Med i Skambankt (alle har eit [[alias]])
* Terje Winterstø Røthing - Ted Winters (gitar, vokalist) 
* Hans Egil Løe - Hans Panzer (gitar, støttevokalist)
* Tollak Friestad - Don Fist (bassgitar, støttevokalist)
* Tom Erik Løe - Tom Skalle (trommer) fram til slutten av 2005
* Børge Henriksen - Bones Wolsman (trommer) frå 2005

Frontfigur Terje Winterstø Røthing spelar òg i Kaizers Orchestra. 

## Diskografi
* *Skambankt* (DogJob, 2004)
* *Skamania* (DogJob, 2005)
* *Eliksir* (DogJob, 2007)

## Bakgrunnsstoff
* www.skambankt.com - offisiell nettstad
* Fanside (på engelsk)
* MySpace
* Skambankt på last.fm
Arnfinn Kolerud

**Arnfinn Kolerud** () er ein norsk barne- og ungdomsbokforfattar.

Kolerud er fødd i  Isfjorden og seinare busett i Måløy i Kinn kommune.

Kolerud debuterte i 1996, og har fått ei rad prisar for bøkene sine. Dei to prisløna bøkene utmerker seg ved å vere stillferdige bøker som med konkrete sansingar frå oppvekst på 1970-talet gjev innblikk i guteliv, tidsbilete og bygdeliv. Den eine boka hans har vorte samanlikna med oppvekstskildringar av Tarjei Vesaas.

I 2018 var boka *Snillionen* ei av tolv utvalde bøker med filmpotensiale som vart tekne ut til programmet *Books at Berlinale*.

## Bibliografi
### Bøker
*

*

*

*

*

*

*

*

*

*
### I bøker - eit utval
*

*

## Prisar og utmerkingar
* Kulturdepartementets debutantpris – 1996
* Nynorsk barnelitteraturpris – 1996
* Kritikerprisen – 2004
* Nynorsk barnelitteraturpris – 2004
* Guro Sandsdalens litteraturpris - 2005
* Kulturdepartementets litteraturpris - 2018
## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Nynorsk barnelitteraturpris til Kolerud  pressemelding med foto
* Presentasjon av Arnfinn Kolerud på nettstaden til Samlaget
* Utgjevingar av Arnfinn Kolerud i Oria.no 
* Om Arnfinn Kolerud Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
Vi har så korte armar

***Vi har så korte armar *** &mdash; med undertittel *Tilstandsrapportar* &mdash; er ein roman av Olaug Nilssen som vart utgjeven i 2002.

## Handling
Liv og Ølgjer er to ungdomar på kring same alder frå bygda *Skoddeheimen* i Sogn og Fjordane fylke. Båe studerer dei i Bergen. I tilbakeblikk får lesaren glimt av oppveksten i ei bygd der skodda ligg tjukk i dagesvis og sola berre unntaksvis er framme. Når sola er framme, får ho folk til å gå ut, møtast og le saman.

Ein får inntrykk av at både Liv og Ølgjer har vore utsette for ei viss grad av mobbing, eller at dei i alle høve ikkje har vore med i gjengen. Det har derimot dei to fandenivoldske jentene &mdash; «vi» &mdash; som opnar og avsluttar romanen. Rett som det er kikar dei inn gjennom vindauga eller lyder ved dørene til hyblane til hovudpersonane. Desse kan like gjerne representera kjensla hovudpersonane har av å verta fylgde med eit vake blikk av omgjevnadane, dvs. hjembygda. Både Liv og Ølgjer prøver å bryta opp frå dei verdiane dei er oppvaksne med og finna sitt eige liv.

Ølgjer er den som ser ut til å lukkast best med det, medan Liv blir lamma av tanken på korleis ho tek seg ut framfor andre &mdash; anten det er studiekameratar eller Ølgjer, som ho gjerne vil elska og bli elska av. Mykje av romanen skildrar fantasiane til Liv i form av indre monolog eller .dagboksblad. Ho viser og tendensar til manisk reinsemd, og er sjølvsagt plaga av det noko lettvinte stellet til dei andre i hybelhuset.

## Verkemiddel
Nilssen skriv ein typisk postmodernistisk prosa, med sitat, allusjonar og tekstbitar frå andre verk &mdash; særleg salmer. Handlinga vekslar mellom notid og fortid, og overgangane mellom ytre og indre plan, fantasi og røyndom er ofte umerkelege. Dialogane kan ta til i den verkelege verda for så å gå over til å bli indre samtalar Liv fører med andre. Lange parti kan minne om medvitsstraunmar der teksten blir styrt av assosiasjonar og tankesprang.

Tittelen kan visa til eit pessimistisk syn på om det er mogleg for menneske å nå kvarandre i meiningsfull kommunikasjon.
Tahiti

**Tahiti** er den største av øyane i Fransk Polynesia sør i Stillehavet. Øya ligg ved 17° 40' sørleg breidd, 149° 30' vestleg lengd, om lag halvvegs mellom Australia og Sør-Amerika. Øya er kjend for å ha gjeve inspirasjon og motiv til kunstnaren Paul Gauguin.

Hovudstaden Papeete ligg på den nordvestlege kysten. Øya er ca. 45&nbsp;km på sitt breiaste og dekker eit areal på 1&nbsp;042&nbsp;km². Det høgaste punktet, Orohona-toppen, måler 2&nbsp;241 moh.

Vegetasjonen på øya er regnskog og klimaet er mildt tropisk, med regntid frå november til og med april. I tillegg til å vera den største øya i Fransk Polynesia har ho og flest folk, med rundt 70 % av innbyggjarane i området.

## Sjå og
* Hutaheiti
* Klima i Sør-Stillehavet.
Emil Victor Langlet

**Emil Victor Langlet** () var ein svensk arkitekt som arbeidde som sjølvstendig arkitekt i Noreg. Han har teikna stortingsbygninga.

Langlet vart fødd i Borås i Västergötland. Han studerte ved den Chalmerska slöjdskolan i Göteborg i 1838&ndash;1841, ved Kungliga akademien i Stockholm i 1845&ndash;1851, og ved École des Beaux-Arts i Paris i 1851&ndash;1853.

## Bygg (utval)
* 1857: Stortingsbygninga
* 1861: Fredrikstad rådhus
* 1863: Sygehuset og Hospitalet, Fredrikstad
* 1863: Hartvig Nissens Pigeskole
* 1867: Drammen børs
* 1869: Drammens teater
* 1879: Gällivare kyrka

## Bakgrunnsstoff
Øystein Orten

**Øystein Orten** () er ein norsk forfattar og lektor, fødd og busett på Hareid i Møre og Romsdal. 

Etter å ha jobba som lærar i fleire år, debuterte han som forfattar i 1995 med diktsamlinga *Havflammen*. 

## Bøker
* 1995 &ndash; *havflammen* &ndash; Dikt
* 2000 &ndash; *fluktlinjer* &ndash; Dikt
* 2003 &ndash; *Livingstons retrett* &ndash; Roman
* 2004 &ndash; *kjensla av at det ikkje regnar andre stader enn her* &ndash; Dikt
* 2005 &ndash; *Vegen til Neverland* &ndash; Roman
* 2007 &ndash; *Rabarbrakrigen* &ndash; Roman
* 2009 &ndash; *Himmelen over Shetland : historier om motstand og eksil : 1940-1945* &ndash; Dokumentar
* 2011 &ndash; *Sjabervik* &ndash; Noveller
* 2013 &ndash; *Rasmus rebellen* &ndash; Roman
* 2015 &ndash; *Risp i berget* &ndash; Noveller
* 2016 &ndash; *Brevet til Rosalin* &ndash; Roman
* 2018 &ndash; *Italiensk reise. Den håplause jakta på ei sjel* &ndash; Essay

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Digitaliserte bøker av Øystein Orten hjå Nasjonalbiblioteket
* Presentasjon av Øystein Orten på nettstaden til Samlaget 
* Utgjevingar av Øystein Orten i BIBSYS Ask
Per Eide

**Per Eide** () er ein norsk fotograf. Han har frå 1979 av hatt fotostudio i Ulsteinvik på Sunnmøre, etter å ha teke utdanning i Storbritannia.
Eide er kjend for sine fotografi av motiv knytt til natur, mellom anna undervassfotografering. 

## Bakgrunnsstoff
* www.pereide.no
* Per Eide www.foto.no
* Success photographer Per Eide www.norway.org
Marianne Røise Kielland

**Marianne Røise Kielland** () er ein norsk forfattar. Røise Kielland har gått på Skrivekunstakademiet i Bergen. Ho arbeider på Grünerløkka sykehjem i Oslo, og er medredaktør for tidsskriftet Avsagd hagle. Ho debuterte litterært i 2004 med romanen *Kjøttsøvn*, som ho fekk Aschehougs debutantstipend for.

## Verkliste
* *Kjøttsøvn* &ndash; roman (2004)

## Prisar
* Aschehougs debutantstipend 2004, for *Kjøttsøvn*
Lovgjevande forsamling

Ei **lovgjevande forsamling** er ei politisk forsamling som har høve til å gje lover som gjeld for ein stat. Ofte må lovene vera i samsvar med ei grunnlov.

* Parlament
* Kongress
* Nasjonalforsamling
## Døme på lovgjevande forsamlinger
* Alþingi — Island
* Assembleia da República — Portugal
* Bundestag — Tyskland
* Cortes Generales — Spania
* Eduskunta eller Riksdag — Finland
* Føderal forsamling — Russland, Sveits
* Folketinget — Danmark
* Knesset — Israel
* Legislative Yuan — Republikken Kina/Taiwan
* Majles Al-Ummah — Kuwait
* Oireachtas — Republikken Irland
* Riigikogu — Estland
* Riksdagen — Sverige
* Rajya Sabha/Lok Sabha — India
* Sabor — Kroatia
* Saeima — Latvia
* Seimas — Litauen
* Sejm — Polen
* Skupština — Serbia og Montenegro
* Staten Generaal — Nederland
* Stortinget — Noreg
* Tynwald — Isle of Man
* Verkhovna Rada — Ukraina
Stortingsvalet 2009

**Stortingsvalet 2009** vart skipa til måndag 14. september 2009. Det vart vald stortingsrepresentantar for perioden 2009 til 2013. Alle norske statsborgarar som hadde fylt 18 år innan utgangen av 2009 hadde røysterett.

I 204 av dei 430 kommunane i landet vart det også heldt val søndag 13. september i heile eller delar av kommunen. Valet føregjekk ved personleg oppmøte i eit vallokale på valdagen eller gjennom førehandsstemming. Det var mogleg for alle å førehandsstemma frå 10. august til fredagen før valdagen.

Samstundes som stortingsvalet heldt ein også sametingsvalet 2009 og kyrkjevalet 2009

## Valresultat
### Stemmetal og mandat ved Stortingsvalet i 2009
Kolonnane «endring» syner endring i forhold til valet i 2005 i prosentpoeng og mandat.

## Kjelder

* *Denne artikkelen begynte med stoff frå «[[:nb:Stortingsvalget 2009|Stortingsvalget 2009]]» frå , den 1. september 2009.* 
* Offisielle valresultat frå regjeringen.no

### Bakgrunnsstoff
* Offisielle vallister, etter fylke - alle vallistene, frå Statistisk Sentralbyrå
Olof Palme

**Sven Olof Joachim Palme** () var ein svensk sosialdemokratisk politikar som var statsmnister frå 1969 til 1976 og frå 1982 til 1986.

## Bakgrunn
Olof Palme kom frå ein overklassebakgrunn, og budde i oppveksten på Östermalm i Stockholm.

## Karriere
Palme var konsultativ statsråd 1963-1965, kommunikasjonsminister 1965-1967, utdanningsminister 1967-1969, statsminister 1969-1976 og 1982-1986. Han var partileiar frå 1969 til 1986. Olof Palme var utdanna som jurist.

Han var den siste statsministeren som vart titulert «excellens» (i 1970).

## Drap
Palme vart skoten på Sveavägen sentralt i Stockholm den 28. februar 1986. Palmemordet og etterforskinga etterpå var eit nasjonalt traume for Sverige som i lang tid sette sitt preg på samfunnsdebatten. I 1989 vart den uføretrygda rusmisbrukaren Christer Pettersson funne skuldig i mordet og dømd til livsvarig fengsel, men allereie nokre månader seinare vart han frifunnen på grunn av manglande prov og feil i samband med etterforskninga. Framleis er ingen dømd for mordet.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Olof Palme talar
* Olof Palmes Internationella Centrum
* Olof Palmes minnesfond och Palmepriset
Mongolske språk

**Mongolske språk** er ein språkfamilie som blir snakka i dei nordlege delane av Asia.

Dei mongolske språka skil seg frå kvarandre framfor alt syntaktisk, leksikalsk sett er det ikkje så store skilnader dei i mellom.

Dei mongolske språka blir ofte bunta saman i lag med tyrkiske og tungusiske språk til ein altaisk språkfamilie, men denne teorien får mindre og mindre støtte.

## Klassifisering

Sjølv om avgrensinga av dei mongolske språka mot andre språkfamiliar er uproblematisk, er den interne strukturen til språkfamilien problematisk. Den tradisjonelle inndelinga i aust- og vestmongolsk (med ein restkategori av «randspråk») er geografisk heller enn genetisk motivert.

* Vestmongolsk
** Kalmykisk ved Volga sitt utløp i den søraustre delen av europeisk Russland
** Oiratiske språk i Mongolia, Kina (Xinjiang, Qinghai) og Russland (Altaj)
* Austmongolsk
** Sørmongolske dialektar i Indre Mongolia (Kina)
** Mongolsk, offisielt språk i Mongolia
** Burjatisk i Sibir og i nordlege delar av Mongolia
* Andre mongolske språk
** Dauriske språk i Indre Mongolia
** Mogholsk i Afghanistan
** Ein del andre små språk, som tu

## Litteratur
* Janhunen, Juha (2003): *The Mongolic Languages.* London: Routledge

* Clauson, Gerard (1962): *Turkish and Mongolian studies.* London: Luzac

* Comrie, B. (1981): *The languages of the Soviet Union.* Cambridge: CUP

* Masica, Colin P. (1976): *Defining a linguistic area: South Asia.* Chicago, IL / London: Chicago UP

* Ramsey, S. Robert (1987): *The languages of China.* Princeton
Oslo katedralskole

**Oslo katedralskole** er ein vidaregåande skole i Oslo med røter tilbake til mellomalderen og den opplæringa som kyrkja stod for. 
Skolen er i dag ei privat stifting (Stiftelsen Oslo katedralskole) som sjølv eig bygningen og det eineståande biblioteket, som er det eldste i Noreg. Sjølve skoledrifta er likevel kommunal (fylkeskommunal), til liks med andre offentlege vidaregåande skolar.

Katedralskolen er kjend som «Katta» på folkemunne.

## Historie
Skolen blei grunnlagt i år 1153 av den paveutsende kardinalen Nicolaus Breakspeare (seinare pave Hadrian IV). I reformasjonsårhundret var skolen sentrum for den såkalla *[[austlandshumanismen]]*, leia av menn som biskop Jens Nielssøn og lector theol. Hallvard Gunnarsøn.

På 1600-talet blei oppretta eit gymnasium i samband med skolen, som kunne ha vore det første tilløpet til eit norsk universitet, men pengevanskar førte til at det blei nedlagd etter kort tid.

## Kjende tidlegare elevar
* Niels Henrik Abel (1802-1829)
* Henrik Anker Bjerregaard (1792-1842)
* Mauritz Hansen (1794-1842)
* Kong Harald V (1937-)
* Veronica Orderud (1972-)
* Conrad Nicolai Schwach (1793-1860)
* Jens Stoltenberg (1959-)
* Arne Treholt (1942-)
* Henrik Wergeland (1808-1845)
* Johan Herman Wessel (1742-1785)

## Bakgrunnsstoff

*
* Nettstad for Oslo katedralskole 
* Historie på nettstaden 
* Kattateateret
Lov om stadnamn

**Lov om stadnamn** (**stadnamlova**) er ei norsk lov som regulerer skrivemåten av stadnamn i offentleg bruk. Lova vart sett i kraft frå den 1. juli 1991.

Endringar i lova vart sette i kraft 1. august 2006, og ei ny forskrift vart sett i kraft 1. juni 2007. Samtidig kom det ei rettleiing til forskrifta.

Nye endringar vart sette i kraft 1. juli 2015.

## Bakgrunnsstoff
* LOV 1990-05-18 nr 11: Lov om stadnamn.
* Forskrift til lov om stadnamn
* Rettleiing til forskrift om stadnamn
Utanlandssendinga

**Utanlandssendinga** var det vanlege namnet på NRK sitt radioprogram retta mot sjøfolk og nordmenn utanlands, send mellom 1948 og 2002.

Programmet starta i 1948 med sendingar frå Fredrikstad kringkastar, seinare Kvitsøy kringkastar.

Leiar frå starten og opp gjennom mange år var Gunnar Nygaard. Senior ved avdelinga då verksemda vart nedlagt 31. desember 2002 var Einar Lie.

## Bakgrunnsstoff
*Stemmen fra Norge - Einar Lie 
*radionorge.jankrogh.com: Lydsnutt fra Utenlandssendingen (oktober 1990)  (wav)
Ola Breivega

**Ola Ireneus Breivega** (, tidlegare etternamn **Bredeveien**) er ein norsk filolog og målmann frå Sør-Fron kommune. Breivega var leiar for Noregs Mållag (*skrivar*) i tidsrommet 1963-64. Han har gjennom fleire tiår engasjert seg i språkpolitikk og normeringsordskifte. Breivega driv språkkonsulentfirmaet Samråd, som skipar til kurs og opplæringstiltak i nynorsk.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* "Då nynorsken kom til Transilvania". Intervju med Ola Breivega. 
* Allkunne om Ola Breivega.
Leiv Heggstad

**Leiv Heggstad** () var ein norsk skulemann og målmann. 

Heggstad var fødd i i Namsos som son av Kristoffer Marius Hægstad. Han var styrar ved Voss private gymnas 1911&ndash;1916, overlærar ved Voss landsgymnas 1916&ndash;31 og rektor ved Molde høyere skole 1931&ndash;45. Han skreiv småskrifter og artiklar i målstriden og gav mellom anna ut *Norsk Grammatikk* (større utg. 1931), *Gamalnorsk ordbok* (1931), *Vossemålet* (1933) og *Eventyr og segner på målføre frå alle kantar av landet* (1950). Han omsette Egilssoga. Som 21-åring vart Leiv Heggstad den første formannen i Studentmållaget i Oslo, skipa i 1900.

## Kjelder

* Utdjupande artikkel om Heggstad, skriven av Kjell Venås på snl.no
Flypostavisen Nytt fra Norge

**Flypostavisen Nytt fra Norge** var ei vekeavis retta mot nordmenn i utlandet. Sidan ho ikkje kom ut like hyppig som andre aviser, gav ho eit resymé av siste hendingar. Utgjevar var eit selskap der mellom anna Utanriksdepartementet var aksjonær.

Avisa kom ut med eit prøvenummer i juni 1954. Fyrste ordinære utgåve kom 12. januar 1955 med Odd Hjorth-Sørensen som fyrste redaktør, ein stilling han hadde fram til 1958. Avisa vart nedlagt i 1995. Frå 1996 til 2000 fanst det ei elektronisk utgåve. Siste redaktør var Helge Loland.

I 2011 tok ei kanadisk nettside namnet «Nytt Fra Norge» og brukar ho til å vidarebringe nyhende frå mange norske aviser.

## Kjelde

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Flypostavisen Nytt fra Norge|Flypostavisen Nytt fra Norge]]» frå , den 27. juli 2011.*
Colin Archer

**Colin Archer** (), fødd på Tollerodden i Larvik, død same stad, var båtkonstruktør og båtbyggjar. Han vart særleg kjend for konstruksjonen og bygginga av polarskipet «Fram» på oppdrag frå Fridtjof Nansen. I tillegg konstruerte og bygde han lystbåter, losbåtar og redningsskøyter. Båtar konstruert av han eller i same stil som losbåtene og redningsskøytene, vert gjerne kalla *Colin Archer-skøyte*.

**Colin Archer-bukta** på Nabljudenijøya i Karahavet vart namngjeve av baron Eduard Toll. Colin Archer bygde polarskipet hans «Zarja», som han nytta på ekspedisjonar i havområda nord for Russland, der han og skipet òg forsvann. 

Archer Peak i Victoria Land i Antarktis er ein fjelltopp kalla opp etter Archer. Archer konstruerte både «Fram» og DS «Southern Cross» som vart nytta til tidlege ekspedisjonar til Antarktis. 

## Bakgrunnsstoff
* Seilskøyteklubben Colin Archer
* Redningsskøyta "Colin Archer"
Skandfers baadbyggeri

**Skandfers baadbyggeri** var eit båtbyggjeri som dreiv verksemd ved Kulstadsjøen i Vefsn kommune i Nordland. Båtbyggjeriet vart etablert av Nils Skandfer i 1903 og heldt til ved den gamle handelsstaden på Kulstadsjøen. Dette skjedde samstundes med at trelastverksemda Nesbruket, som heldt til like ved, hadde stor verksemd med uttak av tømmer og trelastproduksjon. Skandfer hadde blant anna gått i lære hos Colin Archer og båtane han konstruerte hadde mange likskapstrekk med Colin Archer skøytene. *Skandferbåtane* var dei første seglbåtane med heildekk som vart bygd i Nord-Noreg.

I 1914 var arbeidsstokken hos Skandfer oppe i 75-80 mann. Det vart fortalt at han kunne bygge opptil 10 fartøy samtidig. I 1920 starta dei økonomiske nedgangstidene og Skandfer fekk store økonomiske problem. Året etter vart selskapet overlevert skifteretten. Verftet vart lagt ned i 1921 etter at ein ikkje fann råd med ny finansiering.
Olav Gullvåg

**Olav Gullvåg** () var ein norsk forfattar frå Trondheim.

Gullvåg sitt mest kjende verk er Spelet om Heilag Olav, eit sogespel, som vert spela kvart år på Stiklestad. Stykket byggjer på de tre eldre skodespela *Natterast på Sul* (1952), *Føre slaget* (1954) og *Stiklestad* (1960). Elles har Gullvåg skrive eit stort tal lettare skodespel med tanke på framføring i ungdomslag.

Av romanane er *Det byrja ei jonsoknatt* (1937) og framhaldet *Kongens nåde* (1939) mest kjende. Den dramatiske handlinga går føre seg i Telemark på 1700-talet, og har kjærleik på tvers av standsgrenser som sentralt tema. Romanserien er på ti bind, og vert avslutta med *Levi Lenning og hans hus*, 1959. Romanen *Lagnads-natta* (1956) er ikkje del av serien.Romanane vart tidleg omsett til ei lang rad språk.

Verk av Gullvåg er omsett til svensk, dansk, islandsk, engelsk, tysk, russisk, nederlandsk, fransk, tsjekkisk, ungarsk og latvisk. I 1938 vann han Melsom-prisen.

## Verkliste
### Romanar
* *Kaptein Skugge : fantastisk forteljing um krigen millom Russland og Noreg i 1950*. 1911 (under pseud. Johan Visionary)
* *Den gule marquis : ei soga fraa storkrigen 1915*. 1915. (under pseud. Kaare Gullveng)
* *Antaios*, 1916
* *Jarnbyrd*, 1922
* *Hav-ørna*, 1925 (under pseud. Kaare Gullveng)
* *Det byrja ei jonsoknatt*, 1937
* *Kongens nåde*, 1939
* *Halvmåneblåsaren*, 1941
* *Sigerhuva*, 1945
* *Drivtømmer*, 1947
* *Ariadne*, 1949
* *Brattøra*, 1951
* *Her hender det ingenting*, 1953
* *Det bortkomne manuskriptet*, 1955
* *Lagnads-natta*, 1956
* *Levi Lenning og hans hus*, 1959

### Dikt
* *Song i storm*, 1918
* *Paa tvomannhand*, 1924
* *På viddene*, 1934
* *Bak blånane*, 1942
* *Villvin*, 1946
* *Skrift i sand*, 1960
### Skodespel
* *Rabies politica, eller Politisk galenskap*, 1914 (under pseud. Rabelais)
* *Ordet*, 1917
* *Haaløygabrand*, 1919
* *Jammerdalen*, 1922
* *Fanitullen*, 1926
* *Godt gifte*, 1927
* *Hemnaren*, 1938
* *Natterast på Sul*, 1952
* *Tusse-tonen*, 1953
* *Føre slaget*, 1954
* *Stiklestad*, 1960
### Sakprosa
* *Menneske og helgen : Olav Haraldson*, 1946

## Bakgrunnsstoff
* Digitaliserte bøker av Olav Gullvåg hjå Nasjonalbiblioteket

;Litteratur om Gullvåg 
* Eivind Hasle: Olav Gullvåg : bladmann og bokmann : (1885-1961). (2015) Forfattaren er dotterson av Olav Gullvåg.
Tage Erlander

**Tage Fritiof Erlander** () var ein svensk sosialdemokratisk politikar. Han var svensk statsminister i tida frå 1946 til 1969, det vil seia i heile 23 år. Han er den regjeringssjefen i noko demokratisk land som har sete lengst ved makta. Han vart ofte omtala som «Sveriges lengste statsminister». Omtalen sikta både til kroppslengda og regjeringstida.
Hindugudar

**[[Hinduismen]]** er kjend for å ha fleire tusen ulike **[[gud]]dommar**, og blir ofte halden fram som ein typisk polyteistisk religion. Samstundes hevdar mange hinduar at alle gudane berre er sider av det same, upersonlege verdsaltet, *[[brahman]]*, slik at religionen deira i røynda er monoteistisk.

Korleis det enn er, inneheld hinduismen ei rekke store og små kultar for ei rekke ulike gudar. Det finst gudar av alle slag; for ulike kastar og kjønn, for yrkesgrupper og landsbyar, for naturfenomen og livshendingar. Samstundes finst det store guddommar som blir dyrka over heile India. Sjiva og Visjnu og konene deira, Parvati og Laksjmi, eller morgudinna Devi, kjend i former som Durga, Ammavaru, Mariamman og Kali, er blant dei viktigaste. Det er vanleg for enkeltpersonar eller familiar å ha ein «hovudgud», men dei kan og tilbe andre gudar.

Det er ikkje noko forbod mot å framstilla gudar som bilde eller skulpturar innan hinduismen; tvert imot meiner ein at gudebilde får ei guddommeleg kraft. Det å få augekontakt med eit gudebilde, *[[darsjan]]*, er ein viktig del av tilbedinga. Samstundes kan ein tilbe mange gudar i form av ting som ikkje har menneskeform, til dømes tre og steinar.

Mange hindugudar har ei noko uvanleg form. Mange av dei blir framstilde med fleire par armar for å få fram fleire ulike eigenskapar. I tillegg finst underlege skikkelsar: Hanuman blir vist som eit apemenneske, Ganesja har elefanthovud, Vamanavataram er ein dverg, medan Ardhanarisvara er halvt mannleg og halvt kvinneleg. 

## Gudegalleri
### [[Visjnu]]kretsen

fil:Museum für Indische Kunst Dahlem Berlin Mai 2006 023-cropped.jpg|**[[Visjnu]]**, sørindisk granittstatue frå åtte- eller nihundretalet.
fil:Ravi Varma-Lakshmi.jpg|**[[Laksjmi]]**, kona til Visjnu. Måleri av Ravi Varma.
fil:Brosen radha gokul2.jpg|Visjnuinkarnasjonen **[[Krisjna]]** og kona **[[Radha]]** i Gdańsk i Polen.
fil:Hanuman in Terra Cotta.jpg|Apeguden **[[Hanuman]]** er ein trufast tilbedar av **[[Rama]]**.

### [[Sjiva]]kretsen

fil:Shiva and Uma 14th century.jpg|Sørindisk statue av guden **[[Sjiva]]** og kona **[[Uma]]** (Parvati) frå trettenhundretalet.
fil:13th century Ganesha statue.jpg|Elefantguden **[[Ganesja]]** er sonen til Sjiva og Parvati.
fil:Thaipusam Murugan.jpg|**[[Murugan]]** er andre sonen til gudeparet.
fil:Nandi-atop-chamundi-hills.jpg|Oksen **[[Nandi]]** er ridedyret til Sjiva, og er avbilda i alle templa hans.

### [[Devi]]former


fil:Majestic Durga.jpg|**[[Durga]]** vinn over demonen Mahisasura.
fil:Ammavaru.jpg|**[[Ammavaru]]** 
fil:Kali_Statue_01.jpg|**[[Gudinna Kali|Kali]]**
fil:Sarasvati sculpture.jpg|Visdomsgudinna **[[Sarasvati]]**


## Bakgrunnsstoff
Ingvar Carlsson

**Ingvar Carlsson** () er ein svensk sosialdemokratisk politikar. 

Carlsson var riksdagsmedlem 1965-1996, utdanningsminister 1969-1973, konsultativ statsråd 1973 og 1982-1986 (bustadminister 1973, visestatsminister 1982-86 og frå 1985 òg miljøminister), bustadminister 1974-1976 og **[[statsminister]]** 1986-1991 og 1994-1996.

Han etterfylgde Olof Palme som statsminister etter Palmemordet.
Heinrich E. Schirmer

**Heinrich Ernst Schirmer** () var ein tysk arkitekt, som arbeidde mesteparten av livet i Noreg, frå 1838 til 1883. Han vart fødd i Leipzig. Han vart utdanna ved kunstakademia i Dresden og München. Han gifta seg i Noreg og er far til Herman Major Schirmer og Adolf Schirmer.

Schirmer planla i 1841 til 1845 restaureringa av Nidarosdomen, og han leia også restaureringsarbeidet i 1869-71. Til minne om dette har Schirmer ei gate kalla opp etter seg i Midtbyen i Trondheim, på vestsida av Prinsensgate mot Elgeseter bru.
 
Han har blant anna vore med på å teikne den første Østbanestasjonen.

Schirmer mottok St. Olavs Orden i 1860.

## Bygg (utval)
* Oslo Austbanestasjon 
* Botsfengselet i Oslo
* 1847-51: Gaustad sjukehus i Oslo
* 1852-56: St. Olavs kyrkje i Oslo
* 1874-83: Rikshospitalet
* Ullevål sjukehus

## Referansar
Per Albin Hansson

**Per Albin Hansson** () var ein svensk politikar. Han var leiar for sosialdemokratane, Socialdemokratiska arbetarpartiet, og sat som svensk statsminister i fire regjeringar i tidsrommet mellom 1932 og 1946. Ei av desse regjeringane var koalisjonsregjeringa som vart danna under andre verdskrigen. Regjeringa under krigen inkluderte alle dei store partia, med unntak av kommunistpartiet.

Då verdskrigen tok til, lét Hansson, som frykta at også Sverige skulle bli invadert, tyske troppar reisa gjennom landet til okkuperte Noreg og Finland.

Politisk arbeidde Hansson for innføringa av velferdsstaten som han omtalte som *Folkhemmet*.

Han døydde i Stockholm av hjarteslag medan han gjekk av trikken, det vanlege framkomstmiddelet sitt, på Ålstens Gård station. Han er gravlagd på Norra begravningsplatsen i Stockholm.

## Sjå òg
* Sverige under andre verdskrigen
* Per Albin Line
Telefonnummer

Eit **telefonnummer** er ein sekvens av tal som vert brukt til å ringa mellom telefonlinjer i eit offentleg svitsja telefoninett. Norske mobilnummer startar med nummera 4 eller 9, og inneheld som regel 8 siffer. På mobiltelefonar er tastane som regel markerte med eit nummer, samt 3 eller 4 litt mindre bokstavar for bruk til tekstskriving som til dømes SMS.
Raga

**Raga** (sanskrit रागः /rāgaḥ/, hindi राग /rāg/, tamil ராகம் /rāgam/) er melodireglane som blir brukte innan klassisk indisk musikk. Hindustani- og karnatisk musikk bruker begge ragaer, men utforminga, namngjevinga og klassifiseringa er forskjellig.

Ein raga kan skildrast som ein sekvens av mellom fem og sju notar. Grunnforma av denne sekvensen kan skildrast om lag som ein skala. Ragaen dannar utgangspunkt for improvisasjon der ein følgjer notesekvensen fram og tilbake. Oppgangen og nedgangen kan vera noko forskjellig.

I hindustanimusikk er ragaene organiserte i thát. Kvar raga er knytt til ei viss stemning, årstid, tid på døgnet, hendingar, kjensler og etiske kvalitetar. Ein har også organisert ragaer i 6 *rāga-rāgini* med ein «mannleg» og ein «kvinneleg» raga i kvart par, i tillegg til «søner» og «svigerdøtrer» av desse para. Personifiseringa av ragaene inspirerte ei rekkje ragamalamåleri. Denne klassifiseringa er likevel ikkje vanleg i dag.

I karnatisk musikk deler ein ragaene inn etter grunnleggjande ragaer (*[[melakarta]]*) som har gjeve eller kan gje opphav til ei rekkje underragaer.

## Kjelder

*«Raga» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Henta 26. november 2013.
*«raga», *Philip's World Encyclopedia*. (Published online: 2004 Current Online Version: 2012).
*«raga», *The Oxford Dictionary of Music* (6. utg.). Tim Rutherford-Johnson, Michael Kennedy, Joyce Bourne Kennedy (red.), Oxford University Press Print Publication Date: 2012 Print ISBN-13: 9780199578108 Published online: 2013 Current Online Version: 2013 eISBN: 9780191744518

## Bakgrunnsstoff
Svithun av Winchester

**Svithun** (fødd kring år 800 (etter 802?) i Wessex i England, død 2. juli 862) var ein angelsaksisk biskop av Winchester. Kort tid etter at han døydde vart han utpeika som helgen av den katolske kyrkja. Han vert difor ofte omtala som **Den heilage Svithun**, eller *Sankt Svithun*. Namnet kan òg verta stava *Swithun* eller *Swithin*. Minnedagen hans er 2. juli i den katolske kyrkja og 15. juli i den anglikanske kyrkja. I Noreg går minnedagen under namnet syftesok.

Reinald kryssa Nordsjøen omkring 1125 og grunnla Stavanger bispedøme. Nokre meiner at Reinald hadde med seg eit armbein frå Svithun som eit relikvie. Reinald vart den fyrste biskopen av Stavanger, og hans store prosjekt var bygginga av Stavanger domkyrkje. Domkyrkja vart vigd til St. Svithun. St. Svithun vart vernehelgen for Stavanger by. Stavanger kan bli omtalt som *St. Svithuns by*, og den katolske kyrkja i byen heiter St. Svithun kirke.
Feitetysdag

**Feitetysdag** eller **feittysdag** er tysdag føre oskeonsdag, og den siste dagen før fasta tek til. Som namnet seier, fell han alltid på ein tysdag. Dette er ikkje ein dag frå den kriste liturgien, men ein folkeleg festdag i oppkøyringa til den kristne fastetida. Det har vore tradisjon for å eta mykje feit mat på feitetysdagen for å vera best mogleg budd på fasteperioden, og for å tøma skapa for ingrediensar ein ikkje treng i fasta. Matskikkane har halde seg godt mange stader, endå det no er få som fastar etterpå.

## Tidspunkt
Datoen for feitetysdag varierer frå 3. februar til 9. mars ut frå når påska er. Feitetysdag fell på  i , og på  i .

## Ulike namn og skikkar

Feittysdagen er kjend under fleire namn. Eit av desse er *sjumålsdagen* fordi ein helst skulle eta sju måltid. Det vart brukt ein stav, *sjumålsstaven*, for å halda teljinga på måltida. Dagens siste måltid var gjerne eit stort smørbrød. 

Eit anna namn er *kvitetysdag* fordi det ein åt, gjerne var kvitt, som egg, mjølk eller mjøl. Fastelavnsbollen er endå eit teikn på dette. 

I Hardanger vart dagen kalla *grauttysdag* fordi ein åt rømmegraut. Fata vart jamleg oppfylte, og det vart sagt at skeia aldri måtte bli tørr. 

I mange land er feitetysdagen kjend som *mardi gras* (fransk for ‘feitetysdag’) og er den siste dagen i karnevalet. Den mest kjende feitetysdagsfeiringa er karnevalet i Rio de Janeiro.

I engelsktalande land er dagen kjend som *Shrove Tuesday* (etter fortidsforma av *shrive*, som tyder *[[skrifte]]*), *Pancake Tuesday* eller *Pancake Day*. Dei to sistnemnde viser til skikken med å eta mange pannekaker av smør, egg og sukker ein skulle bruka opp føre fasta. Mange stader har ein tradisjonar der ein kappspring med pannekaker i panner i samband med feiringa av dagen.

## Kjelder
Hardangerbrua

**Hardangerbrua** er ei hengebru som fører Riksveg 7 og 13 over Eidfjorden i Hardanger. Ho vart opna 17. august 2013 og går mellom Vallavik på vestsida og Bu på austsida. Brua erstatta ferjesambandet Bruravik-Brimnes.

Brua er 1&nbsp;380 meter lang, og med det den lengste hengebrua i Noreg. Hovudspennet er lengre enn mellom anna det på Golden Gate Bridge i San Francisco i USA. Brutårna har ei høgd på 202,5 meter, medan seglingshøgda er 55 meter. På nordsida av fjorden går ein ny arm av Vallaviktunnelen fram til brua. Tunnelen har ei munning som er 23 meter høg, kanskje den største tunnelportalen på ein vegtunnel nokonsinne.

Brua var kalkulert å kosta i overkant av 1,8 milliardar 2005-kroner, noko som skulle finansierast gjennom bompengar, fylkeskommunale tilskot, innsparte ferjetilskot og ordinære statlege midlar.

Hardangerbrua vart i 1996 røysta ned av Stortinget, men i løpet av åra fram til den nye avrøystinga endra opposisjonen standpunkt i saka, og bruprosjektet vart vedteke 28. februar 2006 med 79 mot 24 røyster. Arbeidet med prosjektet starta 26. februar 2009, og gjekk utan større avbrot fram til opninga den 17. august 2013.
Det var kommunal- og regionalminister Liv Signe Navarsete som stod for den offisielle opninga. Fleire hundre menneske deltok på opninga. Mellom dei var også ein delegasjon frå Elektroarbeidernes Fagforeningsom demonstrerte mot at det hadde vore sosial dumping ved bygging av brua.

Tilhengjarar av brua har argumentert for at ho vil letta køyring både lokalt i Hardanger og mellom Austlandet og Vestlandet. Aust-vest vil brua føra til utbetring av riksveg 7 over Hardangervidda og nord-sør av riksveg 9 og riksveg 13. Motstandarar av brua har drege fram at auka trafikk over Hardangervidda vil føra til vanskar for villreinstamma der. Ei bru vil føra til endring av fjordlandskapet, og ein ikkje vil kunna gå under brua med høge cruiseskip, slik at mellom anna Eidfjord og Ulvik ikkje kan vitjast av slike skip lenger. Mange turistar kjem til område for å sjå det særmerkte landskapet. Eit anna motargument er at brua ikkje har høgt nok trafikkgrunnlag, og ikkje vil vera så kostnad-nytte-effektiv som ein del andre moglege vegtiltak.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff

* Brujubel i vestlandsver, frå Hardanger Folkeblad &ndash; 28. februar 2006
* Hardangerbrua ferdig i 2011  Bergens Tidende
* «Bru over Hardangerfjorden vedtatt», frå VG &ndash; 28. februar 2006
* www.hardangerbrua.no
* Motstanden mot Hardangerbrua framleis stor  www.naturvern.no
* St.prp. nr. 2 (2005-2006) Om utbygging og finansiering av rv 7/rv 13 Hardangerbrua i Hordaland
* Broen er åpnet
Folkerøystinga om atomkraft i Sverige

**Folkerøystinga om atomkraft i Sverige** var ei folkerøysting om i kva grad Sverige skulle satsa på atomenergi, og då særleg atomkraftverk. På svensk språk vert røystinga omtala som **Folkomröstningen om kärnkraften**. Røystedagen var den 23. mars 1980. I røystinga kunne ein velja mellom tre framlegg, som var gjeve namna *Linje 1*, *Linje 2* og *Linje 3*. Resultatet vart 18,9% for Linje 1, 39,1% for Linje 2 og 38,7% for Linje 3. Linje 1 var mest positiv til framtidig bruk av atomkraft, linje 2 var ei mellomløysing, medan linje 3 innebar ei nedlegging av atomkraftverka innan ti år og ei auka satsing på energiøkonomisering.

Avgjerda om å skipa til ei folkerøysting var teke i etterkant av Harrisburgulukka i USA i 1979 og med ein veksande opposisjon mot satsing på atomkraft i Sverige. Alle partia i den svenske riksdagen var med på kravet om folkerøysting.

Dei politiske partia i riksdagen sat saman i tre dagar for å formulera framlegga i folkerøystinga. Leiar var statsminister Thorbjörn Fälldin(c). Ingvar Carlsson(s) har i ettertid hevda at han før forhandlinga kom fram til at det logisk sett burde vore fire framlegg. På nei-sida ynskte mange å stenga ned kjernekraftverka med ei gong. Nei-folka var redde for å gå glipp av mange veljarar som syntest at ei brå nedstenging skulle få altfor store økonomiske konsekvensar. Nei-sida samla seg då om eit framlegg som gjaldt avvikling innan ti år (Linje 3). På ja-sida fanst det dei som ynskte å halda fram med satsing på atomenergi. Ikkje noko parti våga å stå for dette synet, og det vart difor ikkje eit eige framlegg i folkerøystinga.

Moderaterna, Folkpartiet og Socialdemokraterna førte forhandlingar for å formulera eit samla ja-alternativ. Atomreaktorane skulle kunna nyttast i si tekniske livslengd, som var rekna å vera 25 år. Forhandlingane braut til slutt saman av di Moderaterna ikkje kunne akseptera nokre tilleggsframlegg. Tilleggsframlegga gjekk på at private ikkje skulle eiga kraftverka, og at privat vinst frå vasskraftverk skulle skattleggjast hardare. Resultatet vart at Moderaterna stod for Linje 1, Folkpartiet og Socialdemokraterna for Linje 2. Centerpartiet, Kds (no Kristdemokraterna) og Vpk (no Vänsterpartiet stilte seg bakom Linje 3.

Etter folkerøystinga avgjorde Riksdagen at alle reaktorar skulle vera stengd ned innan år 2010. Ein rekna at Forsmark 3 og Oskarshamn 3, som skulle tas i bruk først i 1985, hadde ei teknisk livslengd på 25 år. Året 2010 var ikkje formelt ein del av framlegga i folkerøystinga, men vart nytta i kampanjen for Linje 2. Seinare har ein gått vekk frå avgjerda om avvikling innan 2010.

## Røysteresultat
## Folkerøystinga om atomkraft i Sverige
Oskeonsdag

**Oskeonsdag** er ein kristen heilagdag, som markerer byrjinga på fastetida. Søndagane blir ikkje talde med i fastetida, og derfor fell han frå kyrkjeleg synspunkt 40 dagar før påske (1. påskedag). Talet på dagar er fastsett til minne om Jesus Kristus sitt 40 dagar lange opphald i ørkenen. Oskeonsdagen er ein gong mellom 4. februar og 10. mars, avhengig av når påska kjem.

For nokre kristne har oskeonsdag tradisjonelt vore ein dag ein mintest at mennesket er dødeleg. I Den katolske kyrkja inneheld liturgien utdeling av oskekrossar. Oska kjem frå palmegreiner frå palmesøndagen året før, brent kort tid før oskeonsdag, gjerne saman med heilage oljar frå tidlegare år. Ein geistleg teiknar ein kross med oske blanda med litt olje på panna til kvar enkelt av dei truande, mens han seier nokre ord som minner om at mennesket er dødeleg og/eller behovet for omvending. Det tradisjonelle formularet er «Kom ihug, menneske, at du er støv og igjen skal bli til støv; gjer bot slik at du kan ha evig liv». Dette minner om den gamle tradisjonen med å drysse oske på hovudet som eit symbol på anger overfor Gud, noko som er skildra fleire gonger i Bibelen. Det tidlegaste beviset for skikken er frå ei liturgisk bok skrive i Mainz ca. år 960, og han vart gjort universell i den katolske kyrkja av pave Urban II i 1091. I katolsk og ortodoks tradisjon er oskeonsdag ein faste- og abstinensdag, noko som betyr at dei truande skal eta minst mogleg, og helst unngå kjøt.

Dagen før oskeonsdag blir på folkemunne kalla feittysdag, og er avslutninga av den folkelege karnevalstida.

## Andre tydingar

I Australia kan oskeonsdag (engelsk *Ash Wednesday*) òg vise til dei store skogbrannane som herja 16. februar 1983 i Victoria og South Australia. 75 mista livet, og meir enn 200 heimar vart øydelagt.
Blåmåndag

**Blåmåndag** er tradisjonelt den siste måndagen før fasta tar til.  Dagen kan ha denne nemninga fordi ein tidlegare pynta alteret i kyrkjene med eit blått klede denne dagen.

Dagen før blåmandagen, fastelavnssundag, var det vanleg å festa. Festinga kunne halda fram til månadagen, slik at også denne dagen blei rekna som ein fridag. 

Tradisjonelt skulle alle handverkssveinar ha fri kvar måndag, «halde blåmandag». Sveinelauga hadde møte måndag føremiddag ettersom det var fordbode i lang tid å ha møte på sundagar. I Noreg blei denne typen blåmåndag avskaffa ved handverksloven av 1839.

No for tida blir uttrykket «blåmåndag» meir brukt om ein vond dag, ein dag etter ein rangel i bokstavleg eller overført tyding, der ein vaknar opp til arbeidsveka att etter helga.

## Kjelder

*
Rømmegraut

**Rømmegraut**, **rjomegraut** eller **fløytegraut** (bokmål *rømmegrøt*) er ein norsk tradisjonsrett. Denne rømmebaserte grauten var vanleg å servera ved særskilde høve, som ved bryllaup og barnedåpar, etter ein fødsel eller ein slått, til feitetysdag, jonsok og til jul. Han kunne òg lagast til når ein heldt til på setra.

Grauten blir laga ved at ein kokar rømme og/eller surna fløyte på svak varme. Ulike kornslag kan blandast i, til dømes kveite, bygg, semule- eller risgryn. Grauten blir servert med rømmesmør, som er feitt som har skild seg frå grauten medan han kokte, og sukker og kanel.

Drikke til er gjerne vassblanda saft av rips eller kirsebær.

## Bakgrunnsstoff
* Fleire tradisjonelle oppskrifter på matoppskrift.no
Fastelavn

**Fastelavn** (frå mellomplattysk *vastel-avent*, eigentleg 'fasteaftan') er dei tre dagane før faste i nordeuropeisk tradisjon.

Tidlegare vart nemninga brukt på kvelden før fasta, som byrjar oskeonsdag. Deretter vart ho utvida til å omfatte heile fastelavnssøndag, blåmåndag og feittysdag.

I mange land brukar dei ordet karneval på tida før faste. I Noreg vil dei fleste likevel vise til utkledingsfestar, ein av skikkane knytt til fastelavn, når dei seier «karneval».
 
Fastelavnssøndag vil alltid falle på ein søndag 49 dagar (7 veker) før 1.&nbsp;påskedag, det vil seia i tidsrommet 1. februar til 7. mars, eller i skotår 2. februar til 7. mars.

## Heidenske skikkar
Fleire heidenske skikkar vart tekne med i fastelavnsfeiringa. Desse skikkane spelte på overgangen frå vinter til vår. Best bevart er fastelavnsriset, som vart bruka som ein fruktbarheitsvekkar. Både jorda framom plogen, tre, dyr og kvinnene i familien fekk seg ein runde med riset.

Andre skikkar var utkledningsleikar, våpenkampar, brenning av rituelle bål, og det noko sære med å spenne *[[naken|nakne]] [[jomfru]]er* framom plogen.

## Fastelavn i dag
Fastelavn blir ofte forbunde med karneval, både i Noreg og i utlandet. Her heime er det gjerne ungane som kler seg ut. Nokre av dei mest kjende karnevala utanlands finst i Rio de Janeiro, New Orleans, Venezia og Luzern.

Det er vanleg å plukke inn bjørkegreiner og laga fastelavnsris. Typisk kosemat under fastelavn er fastelavnsbollar og berlinerbollar.

## Sjå òg
*Heilagdagar i Noreg med dato for rørlege heilagdagar.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Dardiske språk

**Dardiske språk** utgjer ein av dei fire hovudgreinene i den indoariske språkfamilien, som sjølv høyrer til dei indoeuropeiske språka. Språka blir snakka i austre Afghanistan, nordre Pakistan og dei omstridde, hovudsakleg indiske områda Jammu og Kashmir. Dei er alle lite kjende minoritetsspråk, bortsett frå kasjmiri, som er eit offisielt nemnd språk i India.

Omgrepet «dardisk» kjem frå Herodot sitt namn på landet i dagen nordaustre Afghanistan, *Dardikae*. Fleire folk som kjem frå nærliggande område er blitt kalla dardarar.

Dardiske språk er typisk blitt definerte som ei undergruppe av indoariske språk med sterk påverking frå nuristanske og iranske språk. Nuristanske språk blei lenge rekna med til den dardiske gruppa, men er etter studium av den norske lingvisten Georg Morgenstierne på 1970-talet blitt rekna som ei eiga gruppe. 

Alle dei dardiske språka har blitt påverka av mektigare nabospråk, slik at dei kan vera vanskelege å klassifisera samla. Dei blir gjerne tala av mindre grupper i område som kan vera uframkomelege på grunn av fjellterreng eller på grunn av væpna konfliktar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dardiske språk|Dardiske språk]]» frå ,  den 10. juni 2008.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Morgenstierne, G. *Irano-Dardica*. Wiesbaden 1973; 
* Morgenstierne, G. *Die Stellung der Kafirsprachen*. In Irano-Dardica, 327-343. Wiesbaden, Reichert 1975
* Decker, Kendall D.  *Sociolinguistic Survey of Northern Pakistan, Volume 5. Languages of Chitral.*
*National Institute of Pakistani Studies, Quaid-i-Azam University  &  Summer Institute of Linguistics http://www.sil.org/sociolx/pubs/32850_SSNP05.pdf (PDF)
*Dardisk språkfamilietre på ethnologue.com
Ådne Søndrål

**Ådne Søndrål** () på Notodden) er ein norsk skøyteløpar.

Søndrål var blant verdas beste 1500-meterløparar gjennom det meste av 1990-talet. Han fekk sølv i Vinter-OL 1992 i Albertville, 0,04 sekunder bak Johann Olav Koss. I OL på Lillehammer i 1994 kom han på 4. plass. Han vann OL-gull på 1500 meter i 1998 i Nagano, på ny verdsrekord (1.47,87). Etter desse olympiske leikane vart han tildelt Fearnleys olympiske ærespris. Seinare i sesongen forbetra han verdsrekorden på nytt (1.46,43) i Calgary.

Han var også blant favorittane før OL i 2002, men måtte nøye seg med bronsemedalje etter skadeproblem i vekene før OL. Dermed har han medaljar i samtlege valørar på 1500 meter, pluss fjerdeplassen frå 1994.

Han starta karrieren som allroundar, men hadde ikkje suksess i dei internasjonale samanlagtmeisterskapa. Frå 1996 valde han å spesialisere seg på 1000 og 1500 meter. I 1999 prøvde han seg på allround igjen, og oppnådde si beste plassering i eit internasjonalt allroundmeisterskap - 6. plass i VM på Hamar.

I løpet av karrieren tok Søndrål 4 gull og 6 sølv i VM på enkeltdistansar. Han har 26 enkeltsigrar i verdscupen (7 på 1000 meter og 19 på 1500), og han vann verdscupen samanlagt to gonger (1500 meter i 1999 og 2000. 

Søndrål vart noregsmeister på skøyter allround i 1995 og sprint i 1998, og han har to NM-titlar på 500 m, 6 på 1000 m og 4 på 1500 m. 

Under Vinter-OL 2002 vart han vald som utøvarane sin representant i den internasjonale olympiske komitéen.

## Personlege rekordar
* 500 m - 35.72 
* 1000 m - 1.08.15
* 1500 m - 1.45.26
* 5000 m - 6.40.53
* 10 000 m - 14.13.12 

## Bakgrunnsstoff
* Om Ådne Søndrål på SkateResults.com
Biskop

**Biskop** er ein tittel på dei øvste prestane innan kristne kyrkjer. Ein biskop er gjerne leiar for eit bispedøme og har oversyn over fleire prestar. Ordet «biskop», også forkorta til *bisp*, kjem frå gresk episkopos (επισκοπος), som betyr 'tilsynshavande'. 

Symbol for ein biskop kan vera bispelue (mitra), bispering (annulus), bispestav (krumstav), brystkross og korkåpe.

I mange kyrkjer står erkebiskopar over ein biskop i rangordninga, i den katolske kyrkja også kardinalar.

## Bispegalleri

fil:Vasnetsov Russian Bishops.jpg|Russisk-ortodokse biskopar
fil:Thomas kingo.jpg|Protestantisk biskop


## Kjelder
Marita

**Marita** og **Maritha** er kvinnenamn med fleire moglege opphav.

Namna kan vera skandinaviske kortformer av det latinske namnet Margarita, avleidd av det greske *[[Margarites]]* som tyder 'perle'. Namnet kan også vera ei spansk og tysk kjæleform av Maria. Marit, Margit og Rita er nærskylde namn.

Marita har norsk namnedag den 27. juli og svensk den 22. oktober.

## Bruk
Namnet var særskild populært i Noreg rundt 1990, då det blei gjeve til 0,7 % av nyfødde jenter. 
I 2009 var det rundt 4&nbsp;419 norske kvinner som heitte Marita, og 137 som heitte Maritha.

I Sverige var namnet særleg vanleg på 1940- og 50-talet.

## Namneberarar
*Marita Bonner (1899–1971), amerikansk forfattar
*Marita Lindquist (f. 1918), finlandssvensk forfattar
*Marita Petersen (fødd Johansen, 1940–2001), færøysk politikar.
*Marita Lange (f. 1943), tysk friidrettsutøvar
*Marita Koch (f. 1957), tysk sprintar
*Marita Skogum (f. 1961), svensk orienteringsløpar
*Marita Fossum (f. 1965), norsk forfattar
*Marita Moltu (f. 1968), norsk politikar
*Marita Liabø (f. 1971), norsk forfattar
*Marita Eide (f. 1990), norsk fotballspelar

## Sjå òg
* Maritastiftelsen

## Bakgrunnsstoff
Iranske språk

**Iranske språk** utgjer ei undergruppe av dei indoiranske språka, som utgjer ei grein av den indoeuropeiske språkfamilien. Språka blir snakka i Asia og delvis i Europa.

Nokre av dei eldste bevarte indoeuropeiske skriftene er skrive med iranske språk.