Chaconne

**Chaconne** (fransk, spansk *chacona*, frå baskisk *chocuna*, 'lystig') er ein spansk folkedans frå 1500-talet, nært i slekt med passacaglia. Det italienske omgrepet **ciaccona** vert ofte brukt, og andre skrivemåtar som *ciacona*, *chiaccona*, *ciaconia* og liknande finst òg.

Chaconnen var opphavleg ein hurtig dans som oppstod i spansk folkekultur på slutten av 1500-talet. Dansen vart utført med erotiske rørsler og sunge med spottande tekstar. I følgje Curt Sachs er chaconnen av latinamerikansk opphav og og med ein sanseleg, vill og tøyleslaus karakter.

I kunstmusikken er chaconnen ei ostinat musikkform med variasjonar over eit gjentatt harmoniskjema på fire til åtte takter.

Chaconnen var stort sett berre i vanleg bruk i barokken, men vart delvis teken fram igjen på 1800-talet. ein av dei største romantiske symfoniske chaconnane er sluttsatsen i symfoni nr 4 i e-moll op. 98 av Brahms. Det vakre temaet er med små forandringar henta frå Bach-kantaten *[[Nach dir, Herr, verlanget mich]]* BWV 150. Temaet vert presentert av blåsarane og utvikla i over 30 variasjonar med temaet tilstades i bassinstrumenta nesten heile tida.

På 1800-talet og tidleg 1900-tal skilte ein del teoretikarar mellom *passacaglia* og *chaconne* ved å bruke *chaconne* om eit sett av variasjonar over eit harmoniskjema, men *passacaglia* vart definert som eit sett av variasjonar over ein bassmelodi. Skiljet er tilfeldig fordi andre samtidige teoretikarar snur skiljet på hovudet, og dessuten har ikkje skiljet vore klart i musikkhistoria. Nokre gonger vert dei kombinerte i ein enkelt komposisjon , som i *Cento partite sopra passacaglia* av Girolamo Frescobaldi, og den første suiten i *Les Nations* (1726) og i *Pièces de Violes* (1728) av François Couperin.

## Døme på chaconnar
Ein av dei dei mest kjente chaconnane er sluttsatsen i Johann Sebastian Bachs *[[Partita for fiolin No. 2 av Bach|Partita No. 2 i d-moll, BWV 1004]]* frå *[[Sonatar og partitaer for fiolin]]*. Denne 265-taktars chaconnen tar utgangspunkt i ein melankolsk firetaktars melodi og vert utvikla gjennom ein fargerik musikalsk reise i både dur- og molltoneartar.

* John Adams: andre sats *Chaconne: Body Through Which the Dream Flows* i Fiolinkonsert (1993)
* Johann Sebastian Bach: «Chaconne» frå *Partita for solofiolin nr. 2 i d-moll*
* Johannes Brahms: *Symfoni nr. 4 i e-moll*, op. 98, finale
* Benjamin Britten: *Chacony*, tredje sats av strykekvartett i nr. 2, i C-dur (1946)
* Dietrich Buxtehude: *Orgelchaconne i e-moll* (BuxWV 160)
* Dietrich Buxtehude: *Preludium, fuge og chaconne i C-dur* (BuxWV 137)
* John Corigliano: *Chaconne for Violin and Orchestra*
* François Couperin: *La Favorite, Chaconne a deux tems*, Troisième ordre.
* Auguste Durand: *Chaconne*, Opus 62
* Philip Glass: *Echorus* for to fioliner og strykeorkester (1995)
* Philip Glass: *Symfoni nr. 3*, tredje, langsomme sats (1995)
* Georg Friedrich Händel: *Chaconne* frå suite i g-moll for klaver
* Gustav Holst: *Chaconne* frå *First Suite in Eb for Military Band* (ifølge ein skribent teknisk sett ein passacaglia, men i følgje andre teknisk sett ein chaconne)
* Jean-Baptiste Lully: Chaconne frå *Phaëton* (1683)
* Marin Marais: Chaconne i G-dur for to gamber og continuo, no. 47 frå *Première Livre de pièces de violes* (1686–89)
* Marin Marais: Chaconne frå suite no. 1 i C-dur i *Pièces en trio pour les flûtes, violon, et dessus de violes* (1692) 
* Marin Marais: Chaconne frå *Suitte d'un goût Etranger*, frå *Quatrième Livre dei Pièces à une et à trois violes* (1717)
* Claudio Monteverdi: *Zefiro Torna* frå *Scherzi musicali cioè arie et madrigali* (Venice, 1632) eit tidleg døme på vokalmusikk sunge til ein akkompagnerande chaconne.
* Carl Nielsen: Chaconne, op. 32, for piano (1916–17)
* Johann Pachelbel: *Kanon i D*
* Henry Purcell: *Chacony* for strykarar og continuo i g-moll Z.730 (1680)
* Jean-Philippe Rameau: *L'hymen—Chaconne*, scene VI frå *Les fêtes d'Hébé* (1739)
* Tomaso Antonio Vitali: Chaconne i G-moll for solofiolin

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Chaconne|Chaconne]]» frå , den 26. april 2010.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* Basert på tysk og engelsk Wikipedia 28. februar 2009

### Fotnotar