open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ra i glasiologi

**Ra** er ein grusrygg, ofte ein endemorene. Som oftast refererer *Ra* (eller *Raet*) til ei av dei største endemorenane frå den siste istida. Då innlandsisen mot slutten av istida trekte seg attende, kunne han stogge på vegen i fleire hundre år av gongen. Der iskanten vart liggande still (like mykje is smelta tilbake som isen rørte seg framover) samla det seg opp materiale som isstraumen førte med seg frå innlandet: sand, stein og grus. Då så isen trekte seg vidare attende vart dette liggande tilbake som ein svær fold i landskapet der iskanten hadde vore.

Garden Ra i Horten er opphav til det geologiske omgrepet *ra*.

## Vestfold og Østfold
Noregs største ra, mest kjent som Raet, strekker seg på skrå gjennom Vestfold og Østfold, starten i Vestfold er ved Mølen, og det går ut i Oslofjorden ved Borre. I Østfold går morenen i land ved Moss. Morenen demmer opp innsjøar, blant andre Vannsjø. 

## Andre norske ra
Endemorenar frå same tid som Raet i Østfold og Vestfold finst fleire stader rundt norskekysten. Stadnamn med *ra* i namnet inkluderer til dømes garden og kyrkjesoknet *[[Ranes i Surnadalen|Ranes]]* i Surnadalen og fleire stader med namnet *Ravik/Ravika* (Åfjorden, Gildeskål, Karlsøya), *Raet* (Gimsøya) og *Raen* (Buksnes).
Tista

**Tista**, òg kalla **Tistaelva** eller **Tistakanalen** er ei elv i Østfold. Tidlegare var ho grenseelv mellom dei tidlegare kommunane Berg og Idd, men elva ligg i dag i Halden kommune.

Den fire kilometer lange elva byrjar der Raet demmer opp Femsjøen, den siste innsjøen i Haldenvassdraget. Det første stykket flyt elva roleg forbi Vadet der ein trefning fann sted under svenskekrigane. Så, midt i Tistedal, forsvinner elva i eit hol i berget og gjev rom for dei blankskurte svaberga der Tistafossen ein gong bruste. Her finn ein òg det nedlagde Haldens Bomuldspinneri, den eldste industribedrifta i Noreg. Her finst òg spor etter alle dei gamle sagbruka som ein gong henta kraft frå fossen. På nedsida av fossen, der fossekall framleis hekker i pyttane, flyt elva ut av tunnelen til Østfold Energi og glir mørk og stille forbi Fosseløkka og fram til *Skåningsfossen*. På nordsida av Tistedalen finst ein edellauvskog. 

Nærare Halden sentrum var nokre av dei eldste spora etter menneske i Noreg skjult i jorda. Berget der kleberstein vart teke ut er sprengt bort for å gje plass til «PM6», den nyaste papirmaskina til AS Saugbruksforeningen. Det neste stykket renn elva forbi *Kaken*, den gamle «kagstrygningsplassen» eller rettarstaden i Fredrikshald by. Her vart Sofie Johannesdotter halshogd som den siste kvinna i Noreg. Nå er Kaken staden der Saugbruksforeningen sine papirmaskinar står. Så renn elva inn i Halden sentrum, under den nye og den nygamle bybrua og ut igjen, forbi *Banken* og *Mølen*, gamle sagflis- og mudderbankar frå sagbrukstida.

Tista er delvis reinsa etter mange års utslepp av cellulose frå Saugbruksforeningen og kloakk frå haldensarane. Jeger- og Fiskerforeningen har sett ut smolt og yngel frå Enningdalselva, og årbuken forsvann aldri frå elva. 

Frå Iddefjorden/Ringdalsfjorden til Femsjøen i sørenden av Haldenkanalen vart det bygd to sluseanlegg i 1909 ved Porsnes og Skonningfoss. Tista har i alt tre slusekammer med i alt 9 meter høgdeskilnad. Ved Skonningfoss er sluseportane erstatta av laksetrapper. Tista går 3,5 km oppover frå Iddefjorden/Ringdalsfjorden til Tistafossen. Det manglar eit samband for båtar med 70 meter høgdeskilnad opp Tistafossen til Femsjøen.

## Galleri

Schoning fos 1699 av Jacob Coning.jpg|Schoning fos av Jacob Coning frå 1699. Skåningsfoss er ein del av Tista.
Tista_Canal_1.jpg|Tista sluser ved Halden i 1907
Halden IMG 3588.JPG|Tista i Halden sett mot Fredriksten festning.
tista.JPG|Tista sett frå gangbrua i Halden over mot Halden stasjon.


## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tista|Tista]]» frå , den 1. mai 2008.*
Industri

**Industri** er ei form for økonomisk verksemd som er kjenneteikna av at

* Råvarer vert omskapte til ferdige produkt.
* Produksjonen går føre seg i stor skala og ved hjelp av maskiner og kraft utanfrå.
* Store førehandsinvesteringar er naudsynt om det skal verte utbytte av det.

Industrien er den andre sektoren i ei oppdeling av heile det økonomiske livet i tre sektorar: Primærnæringane er råstoffutvinning, gruvedrift, landbruk og fiske. Sekundærnæringane er industriverksemd og tertiærnæringane er handel, service og transport.

Det finst ulike typar industri, så som råvareindustri, tekstilindustri, bilindustri osb.

I vidare nemning er industri all slags næringsliv - som til dømes underhaldningsindustri eller filmindustri.

Dei mest vellukka verksemdene innanfor ei industrigrein har det med å vera anten dei selskapa som vart starta med ein stor innsatskapital, eller tidlege inovatørar som var fyrst ute med å få ein ny teknologi ut på marknaden.

Industrien vart eit hovudområde i næringslivet i Europa og Nord-Amerika under den industrielle revolusjonen. Gjennom ei rask utvikling av nye teknologiar, så som mekaniske vevstolar og dampmaskiner, vart dei gamle føydale og merkantile økonomiane kasta om. 

I Noreg har det vore foredla trevirke i sagbruk i fleire hundreår, men dette vert ikkje rekna som eigentleg industri. Den norske industrialiseringa tok til så smått i 1815, heldt fram på 1840-talet, med etableringa av spinneri og veveri som nytta mekanisk kraftoverføring frå elver og fossefall, men skaut fart for alvor først etter hundreårsskiftet, basert på hydroelektrisk energi.

Eit samfunn der industri er dominerande, vert kalla eit industrisamfunn. Slike samfunn har vore gjennom ein prosess med industrialisering. Eit samfunn der industri har vorte mindre viktig, kan kallast eit postindustrielt samfunn.
Gro Harlem Brundtland

**Gro Harlem Brundtland** () er ein norsk politikar og lege. Ho var den første kvinnelege statsministeren i Noreg.

## Bakgrunn
Ho vart fødd i Bærum ved Oslo som dotter av statsråden og medisinsk professor Gudmund Harlem. Ho tok sjølv medisinsk embetseksamen ved Universitetet i Oslo i 1963 og sidan *Master of Public Health* ved Harvard-universitetet i Sambandsstatane (USA) i 1965. 

## Karriere
Gro Harlem Brundtland var miljøvernminister frå 1974 til 1979. Ho vart den første kvinnelege norske statsministeren då ho overtok etter Odvar Nordli og danna si første regjering frå februar til oktober 1981. Etter at regjeringa Willoch gjekk av etter eit kabinettspørsmål i mai 1986 danna ho si andre regjering som sat til oktober 1989. Då regjeringa Syse fall den 3. november 1990 danna ho si tredje regjering, som sat til 25. oktober 1996, då ho gjekk av og vart etterfylgd av Thorbjørn Jagland. Ho hadde allereie gått av som leiar av Arbeidarpartiet i 1992. Brundtland gjekk ihuga inn for norske EU-medlemskap, men tapte folkerøystinga om EU i 1994.

Berge Furre hadde denne vurderinga av Gro Harlem Brundtland:
«Nokon eldande talar var ho ikkje, men inntrykket av viljestyrke, sakkunne og truverde nådde fram og skapte tillit hjå folk – vel meir tillit enn varme. Dei fleste valkampane hennar enda med nederlag for partiet... Folkerøystinga om EU-medlemskap vart det største nederlaget hennar, men ho rista det av seg valnatta og gjekk vidare.»

### Leiar av Verdas helseorganisasjon
I 1998 vart Brundtland vald til generaldirektør for Verdas helseorganisasjon (WHO). Brundtland mottok tittelen som *Policy Leader of the Year* for koordineringa av arbeidet mot SARS-utbrotet i 2003. Ho gjekk av frå stillinga sommaren 2003. Etterfylgjar vart Jong-Wook Lee. Brundtland lever no eit roleg liv i Frankrike.

## Prisar og utmerkingar
*1988 Årets budeie
*1988 Årets skandinav
*1989 Third world prize
*1989 Indira Gandhis pris for fred, nedrusting og utvikling
*1988 Det europeiske miljøvernbyrås miljøvernpris
*1989 Peace Link Woman of Peace
*1990 Beyond War Award
*1991 United Nations Association of Spain Peace Prize
*1992 The Delphi Prize
*1994 Der internationale Karls Preis zu Aachen
*1994 Josef Brecht-prisen (Luxemburg) for spreiing av Europatanken om fred og samarbeid
*1995 Fredsprisen «Women for peace», Roma
*1995 Pris frå Kennedy Selskabet i Danmark, «Profiles of courage»
*1997 Årets Peer Gynt
*2002 Gøteborgs internasjonale miljøpris
*2003 Luther L. Terry Award
*2003 Landsforeningen for hjerte- og lungesykes ærespris
*2004 Fredrikkeprisen, Norske Kvinners Sanitetsforenings ærespris
*2006 Tahiti-prisen (Innsats for å auka kunnskapen om globale tilhøve og utviklingstrekk av tyding for Noreg og nordmenn)
*2006 Albert-prisen (for sitt arbeid for berekraftig utvikling. Delt ut av Royal Society for the Encouragement of Arts, Manufactures and Commerce (RSA), London)

## Sjå òg
* Regjeringa Brundtland I
* Regjeringa Brundtland II
* Regjeringa Brundtland III

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Massemedium

**Massemedium** eller berre **medium** er alle typar kommunikasjon som vert brukte for å nå ei stor mengd menneske, typisk innbyggjarane i eit land. Omgrepet vart til på engelsk på 1920-talet, og viser derfor til mange nye eller vidareutvikla former for medium som samfunnet fekk på denne tida. Aviser, blad, radio, fjernsyn og kinofilm er døme på desse, medan andre former som Internett er komne til i nyare tid.

## Utvikling
Utvikling av nye former for medium, som film, og nye kopieringsmåtar ved byrjinga av 1900-talet førte til ein stor auke i det som blei gjeve ut, og måten det blei utgjeve på.

På same tid som medium og medieomgrepet utvikla seg, såg ein det store potensialet massemedium hadde til å påverka massane. Dei kunne brukast til propaganda og reklame, men òg til å kritisera det som var feil i samfunnet. Med eit større nedslagsfelt fekk media større gjennomslagskraft.

Massemedium er blitt kalla *den fjerde statsmakta* ettersom dei kan påverka opinionen ut frå kva dei skriv om. Ved å vera kritiske skal dei kunna fella regjeringer, og ved å lovprisa skal dei kunna støtta dei. Ei fri og kritisk presse vert derfor rekna som svært viktig i eit verkeleg demokrati. Den uavhengige pressa kan verta truga av sensur både frå myndigheitene si side og frå sterke eigarinteressar eller annonsørar.

## Sjå òg
* :Kategori:Aviser
* :Kategori:Radio
* :Kategori:Fjernsyn

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Mass media|Mass media]]» frå ,  den 28. oktober 2005.*
Overflateflotiljen

**Overflateflotiljen** er ei eining i den norske marinen. Flotiljen består av tre fregattar, eit skoleskip og eit kongeskip.

## Styrke
* Tre Oslo-klasse fregattar: 
** KNM «Bergen»
** KNM «Trondheim»
** KNM «Narvik»
* Støttefartøyet KNM «Horten»
* Kongeskipet KS «Norge»
Undervannsbåtflotiljen

Styrke: Seks Ula-klasse undervassbåtar. Levert av Thyssen Nordsee Werke frå 1989 til 1992, skal bli utfasa i 2020. Alle fartøya i Ula-klassen har namn som byrjar på bokstaven u og er for det meste oppattkalla etter tidlegare undervassbåtar. Den siste undervassbåten av Kobben-klassen vart avhenda til den polske marinen i 2004.

Motto: «På patrulje siden 1909»

## Kjelder
* Forsvarsnett
Kyststridsflotiljen

**Kyststridsflotiljen** var ein del av det norske Sjøforsvaret, skipa i 2001. Han var delt inn i Marinejegerkommandoen, Kystjegerkommandoen og MTB-kommandoen.  Han hadde som oppdrag å drifte einingar i Sjøforsvaret som er spesialiserte for operasjonar i kystsona.

## Kjelder
Minekrigsflotiljen

**Minekrigsflotiljen** var ein del av Kysteskadren i det norske Sjøforsvaret.

## Styrke
* 1. Mineryddingskvadron, fire minejaktfartøy av Oksøy-klassen og fire minesveipfartøy av Alta-klassen. 
* Minedykkarkommandoen, fem lag av verva mannskap og befal.
* KNM «Vidar», eit kombinert fartøy og fungerer som mineleggar og kommandofarty.
* KNM «Tyr», eit minekontrollfartøy.

## Kjelder

* Forsvarsnett
Saniteten i Sjøforsvaret

**Saniteten i Sjøforsvaret** har til oppgåve å sikre at liv og helse i Sjøforsvaret vert teken vare på. Vernepliktige akademisk befal (VAB): legar, tannlegar, veterinærar, farmasøytar og psykologar gjer fyrstegongsteneste i Saniteten i Sjøforsvaret.

## Kjelder
* Forsvarsnett
Kvitsøy kommune

**Kvitsøy** er ein kommune, eit kyrkjesokn og ei øygruppe utanfor Stavanger i Rogaland fylke. 

Dei 365 øyar, holmar og skjer er til saman 5,73 kvadratkilometer. Kommunen vert omgjeve av dei ytre delane av Boknafjorden. Mot nord ligg Karmøy og Bokn, mot aust Rennesøy og Randaberg. 

Fire av øyane har fastbuande, opphavleg var her seks gardar med krøtter. Det finst to større busetnader, og dei ligg ved tidlegare fiskehamner: Ystabøhamn, ein tettstad med  i vest, og Leiasundet i aust.

## Historie

Kvitsøy ligg midt i skipsleia og ho var tidleg ein viktig møteplass. Erling Skjalgsson og  Olav Haraldsson hadde fredsmøte her i 1016 og gjorde semje om fred. Eit anna fredsmøte hende i 1208 då baglerkongen Filippus Simonsson og birkebeinarleiaren Inge Bårdsson gjorde «kvitsøysemja» om kven som skulle styre i Vika.

Den første kyrkja, St Clemens-kyrkja vart truleg bygd samstundes med Stavanger domkyrkje. I dag er kyrkjeruinane ein låg haug ved Leiasund rett nord for steinkrossen på Krossøy. Ei ny kyrkje i tømmer, Kvitsøy kyrkje vart bygd i 1620. 

Kvitsøy sokn er såleis eldgammal, men den vart eigen kommune først i 1923.

I kommunen kom det ein stor radiosendar i 1982, eit sendeanlegg for sendingar på kortbølgje- og mellombølgje. Radiosendaren vart omtala som «Kvitsøysendaren» eller som «Kvitsøy kringkastar», men er allereie historie ettersom kortbølgje- og mellombølgjesendarane var lagt ned i 2004 høvesvis 2006.

Sendaren er ikkje lagt ned heilt. Det er framleis noko drift via sendaren, men i betydeleg mindre grad enn tidlegare.

## Næringsliv
Tidlegare var fangst av sild, mort og hummar viktige levevegar. Hummarfisket hadde stor verdi frå starten på 1800-talet til ca 1955. I dag er mange tilsette i småindustri, på Kvitsøy trafikksentral og i kommunen. Trafikksentralen kom i 2003, erstattar lósstasjonen og syter for tryggleik på havet frå  Ryvarden til Jærens rev.

## Kjelder
* Thomsen Hanne (red.): *Rogaland* Wigestrand forlag, Stavanger 2003
* Nettside hos Fornminneprosjektet i Rogaland 

## Bakgrunnsstoff

* Nettstad hos Kvitsøy kommune
Sjøforsvaret

**Sjøforsvaret** i Noreg er ein del av Det norske forsvaret og er organisert i avdelingane Kysteskadren, Kystvakta og Sjøforsvaret sine skular. I tillegg kjem Saniteten i Sjøforsvaret og prestetenesta.

Kysteskadren inneheld alle KNM-fartøya og er inndelt i Overflateflotiljen, Undervannsbåtflotiljen, Kyststridsflotiljen, Minekrigsflotiljen og Saniteten i Sjøforsvaret. Kysteskadren har ansvaret for styrkeproduksjon av operative einingar i Sjøforsvaret.

Kystvakta er delt inn i Kystvaktskvadron Nord og Kystvaktskvadron Sør. Primæroppgåva til Kystvakta er å hevde norsk suverenitet og suverene rettar i havområde under norsk jurisdiksjon.

Sjøforsvaret sine skular er delt inn i avdelingane Sjøkrigsskulen, KNM Harald Hårfagre, KNM Tordenskjold og Befalsskulen for Sjøforsvaret.
Sjøforsvaret er under omlegging, som resten av forsvaret. I 1989 hadde Sjøforsvaret 90 krigsfartøy. 

## Sjå òg
* Den Kongelege Norske Marine.

## Kjelder

* Forsvarsnett

## Bakgrunnsstoff
Sjøforsvaret sine skular

**Sjøforsvaret sine skular** er delt inn i avdelingane Sjøkrigsskulen, KNM Harald Hårfagre, KNM Tordenskjold og Befalsskulen for Sjøforsvaret. Denne organisasjonen har ansvaret for all utdanning i Sjøforsvaret.
KNM «Tordenskjold»

**KNM Tordenskjold** er eit utdannings- og kompetansesenter for maritim krigføring. Senteret held kvart år 350 forskjellige kurs for meinige, befal og sivile. 
KNM Tordenskjold er delt inn i følgjande skular: 
* Skule for Våpenteknikk (SVT) 
* Skule for Skipsteknikk og Sikkerhet (SSS) 
* Stridsskulen for Kyst og Amfibieoperasjonar (SSKA) 
* Skule for Maritime operasjonar (SMOPS) 
* Skule for fysisk fostring (SFF) 
* Skule for Vaksenopplæring og Sivil Kompetanse (SVSK) 
* Dykkar og Froskemannskulen (DFS). 

Senteret har òg til dels ansvar for utdanning for Kystvakta , Naval Control and Guidance of Shipping (NCAGS) og Sjøheimevernet (SHV).

KNM Tordenskjold ligg på Haakonsvern Orlogsstasjon utanfor Bergen. Namnet har skulen etter den store norske marinehelten Peter Wessel Tordenskjold (1690-1720)

## Bakgrunnsstoff
Heimesida til KNM Tordenskjold 

## Kjelder
* Forsvarsnett
KNM «Harald Hårfagre»

**KNM Harald Haarfagre** (òg kjend som Madlaleiren) er ein felles rekruttskule for Sjøforsvaret og Luftforsvaret i Madla utanfor Stavanger. Rekruttane er på skulen i sju veker før dei vert sendt vidare til andre tenestestader som utskrivne meinige eller flysoldatar. KNM Harald Haarfagre har namnet sitt etter den tidlegare norske kongen Harald Hårfagre.

Ved KNM Harald Haarfagre låg Sjøforsvaret sitt UB-kurs, som var spesielt retta mot å utdanne befal som skal vere instruktørar på rekruttskulen. Sjølve kurset tok seks månadar, og var fylgd av seks ytterlegare månadar som kvartermeister-aspirant og rekruttskuleinstruktør. Ved fullført 12 månadar utdanning vart dei dimmitert som kvartermeister. Sjøforsvarets befalskule vart lagd ned sumaren 2018.

I over 60 år var det ein tradisjon at folkesetnaden i området feira 17.mai i leiren. I 2020 vart det slutt på denne tradisjonen, med grunngjevinga at ein måtte fokusere på å trene og utdanne rekruttar til å verte gode soldatar til forsvar av Noreg.

## Kjelder
Haakonsvern Orlogsstasjon

**Haakonsvern Orlogsstasjon** er Sjøforsvaret sin hovudbase. Han er òg den største marinebasen i Norden, og ligg i Mathopen, omtrent 15 km frå Bergen.  

Om lag 4000 personar er knytte til basen som vernepliktige eller militært eller sivilt tilsette. Dei fleste avdelingane i Sjøforsvaret er knytte til basen. Haakonsvern har alt som skal til for å gje støtte til norske- og NATO-marineavdelingar. Dette inkluderer vedlikehald, forsyning, brannstasjon, sjukestove, postkontor, kino, symjehall, treningssal, kyrkje, lege- og tannlegekontor. Basen har namn etter H.M. Kong Haakon VII.

## Kjelder
* Forsvarsnett

## Bakgrunnsstoff

* Haakonsvern orlogsstasjon 
* Bergen byleksikon på nett, om Haakonsvern
* Ny luftbase for 334-skvadronen på Haakonsvern
Sjøkrigsskulen

**Sjøkrigsskulen** er ein utdanningsinstitusjon innan den norske marinen som ligg på Laksevåg utanfor Bergen. Sjøkrigsskulen gjev offisersutdanning over tre år. 

Skulen har tre bransjar: operativ, teknisk og forvalting, og kadettar ved skulen kan bli navigatørar, kystjegarar, våpenteknikarar, maskin- eller elektroffiserar, eller ta ei rein økonomisk/administrativ utdanning. Alle studiane gjev bachelorgrad i militære studiar.

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell presentasjon av Sjøkrigsskulen
* Sjøkrigsskulen meir enn militæret  i Studvest

## Kjelder
* http://www.mil.no/sjo/sksk
Befalsskulen for Sjøforsvaret

**Befalsskulen for Sjøforsvaret** (BSS) ligg på Karljohansvern ved Horten. Skulen gjev grunnleggjande opplæring i leiarskap og bransjeutdanning innanfor fleire fagfelt. Utdanninga tek to år fordelt på eitt år i skule og eitt år i praksis ved ei avdeling.
Grimeton kringkastar

**Grimeton kringkastar** er ein langbølgjesendar for telegrafi og radiokommunikasjon. Kringkastaren ligg i Grimeton i Varberg kommune i Sverige. Anlegget kan verta omtala som «Radiostasjonen Grimeton» eller «Varberg radiostasjon». Anlegget var fram til 2003 eigd av mobiltelefonselskapet Telia Mobile. Etter den tid overtok Grimeton verdsarvstifting eigarskapen. 

I juli 2004 vart anlegget teke med på UNESCO si verdsarvliste for kulturminne. Sendaren er den einaste elektromekaniske langbølgjesendaren i verda som framleis er brukande. På området finst det seks master. Høgda på mastene er 127 meter. I tillegg fanst to 200 kW Alexandersonaggregat. Det eine av desse aggregata vart skrota i 1960.

## Bygging og bruk

Kringkastaren vart bygd i tida frå 1922 til 1924. Riksdagen gjorde i 1921 vedtak om å byggja ein radiosendar for trådlaus telegrafi med Sambandsstatane (USA). I desember 1924 opna det første direkte radiosambandet mellom Sverige og USA. Offisielt vart anlegget opna den 2. juli 1925. Sambandet var eit resultat av samarbeid med det amerikanske firmaet Radio Corporation of America (RCA). Grimeton fungerte som sendarstasjon, medan mottakarstasjonen låg i Kungsbacka.

På den svenske sida stod Grimeton for sambandet. I USA var Radio Central i Long Island ein tilsvarande kringkastar. Anlegget vart planlagd av Ernst Alexanderson, ein svenskfødd sjefsingeniør i RCA. Sendarbygget var teikna av Carl Åkerblad.

Eit nettverk av liknande kringkastarar vart bygd over heile verda i løpet av 1920-talet. Av desse finst berre Grimeton att som er mogleg å bruka til kringkasting. Heile anlegget er i detalj teke var på i opphavleg stand. Under den andre verdskrigen spela stasjonen ei stor rolle for sambandet med USA då kabeltrafikken vart stogga.

Gradvis vart langbylgje erstatta med sending via kortbølgje. Ein av grunnane til at stasjonen vart vedlikehalden var til bruk for kommunikasjon med ubåtar. 

Radiosendaren vart den 11. oktober 1996 verna etter den svenske kulturminnelova. Området vart vurdert til å ha vera viktig nasjonalt som kulturminne. I 1997 utpeika Svensk Industriminneforening Grimeton kringkastar til «Årets Industriminne». Regeringa nominerte i desember 2002 kringkastaren til UNESCO si liste over verdsarv. I 2004 vart området teke med på verdsarvlista.

Kvart år den 4. juli vert «Alexandersondagen» feira med å senda ut eit morsesignal frå kringkastaren. SAQ er kallenamnet til kringkastaren.

## Bakgrunnsstoff
* Riksantikvarieämbetet - Radiostationen i Grimeton 
* Alexander - Grimeton Veteranradios Vänner
* Tekniska museet si side om Grimeton kringkastar 
* Bygging av radiomaster til radiostasjon ved Grimeton (or Teknisk Tidskrift 1924) 

## Litteratur
* Nyström, Britta: *Radiostationen Grimeton - en etnologisk studie över verksamhet och vardag.*, Halmstad 2002.
Kysteskadren

**Kysteskadren** inneheld alle KNM-fartøya og er inndelt i Overflateflotiljen, Undervannsbåtflotiljen, Kyststridsflotiljen, Minekrigsflotiljen og Saniteten i Sjøforsvaret. Kysteskadren har ansvaret for styrkeproduksjon av operative einingar i Sjøforsvaret.

Flaggkommandør Trond Grytting er sjef for Kysteskadren. I 2009 vil Kysteskadren ha fem nye fregattar i Fridtjof Nansen-klassen. Desse er under konstruksjon i Spania. Fem nye missiltorpedobåtar i Skjold-klassen er under konstruksjon i Noreg, og vil vere klare i 2010.

## Bakgrunnsstoff
Heimesida til Kysteskadren

## Kjelder
* Forsvarsnett
Grimeton

**Grimeton** er ein tettstad i Varberg kommune i Sverige som ligg i Hallands län. Grimeton er mest kjend for radiosendaren Grimeton Kringkastar, som stod ferdig i 1924.

Kyrkja i Grimeton stammer frå mellomalderen og blei sist renovert i 1995.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Grimeton|Grimeton]]» frå ,  den 11. november 2004.*
Nobelprisen i fysikk

**Nobelprisen i fysikk** (svensk: *Nobelpriset i fysik*) er ein av dei opphavlege fem nobelprisane. Han vert utdelt av Det svenske Nobelinstituttet. Det kongelege svenske vitskapsakademiet vedtek kven som har vunne prisen kvart år i byrjinga av oktober.

## Vinnarar

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Komplett kronologisk liste over fysikkprisen
Nobelprisen i medisin

**Nobelprisen i fysiologi eller medisin** er ein av de opphavlege fem nobelprisane. Vitskapsprisane blir gjerne rekna som dei høgsthengjande innan kvart sitt fag.

Opptil tre vitskapsfolk kan få prisen for inntil to verk. Prisen er ein pengesum (no 10&nbsp;000&nbsp;000 svenske kroner) og ein medalje der Alfred Nobel er avbilda på framsida og personleggjeringa av medisinen med ei bok i fanget fyller vatn i ein bolle til ei tørstande sjuk jente.

Fem komitemedlemmer valde ut av Karolinska Institutet avgjer kven som skal få Nobelprisen i fysiologi eller medisin.

## Prisvinnarar

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Fullstendig kronologisk liste over medisinprisen
Nobelprisen i litteratur

**Nobelprisen i litteratur** er ein litteraturpris som blir delt ut årleg til éin forfattar som har stått for eit eineståande forfattarskap.

Prisen blir tildelt av ein femmannskomité frå Svenska Akademien, eit råd av respekterte svenske språkfolk som sit på livstid. Dei fleste medlemmene i akademiet er menn, dei fleste over 70 år, og detter har òg prega komitéen, slik at valet deira av vinnarar kan vera noko konservativt. 

## Kritikk
Sidan tildelinga tok til i 1901 har dei fleste prisvinnarane vore europeiske mannlege forfattarar. I dei første åra er dette lett å forstå; det var stort sett berre desse som skreiv og gav ut bøker innan den litteraturtradisjonen komitéen vurderte. Men den same skeivdelinga fortsette også etter at slik litteratur skriven av kvinner og ikkje-europearar blei tilgjengeleg.

Kvinnene som har fått nobelprisen frå 1901 til no er Selma Lagerlöf, Grazia Deledda, Sigrid Undset, Pearl S. Buck, Gabriela Mistral, Nelly Sachs, Nadine Gordimer, Toni Morrison, Wislawa Szymborska, Elfriede Jelinek, Doris Lessing, Herta Müller og Olga Tokarczuk. Resten er menn.

Den første afrikanaren, Wole Soyinka, fekk prisen i 1986, medan den første svarte kvinna som fekk han var Toni Morrison i 1993. På den andre sida gjekk prisen til ei kvinne, Selma Lagerlöf, allereie i 1909, og den første ikkje-europearen, indiske Rabindranath Tagore, i 1913. Ein har prøvd å retta på ulikskapen i dei seinare åra, men hundre års tradisjon kan vera vanskeleg å venda.

Nobelprisen i litteratur er òg blitt kritisert for ikkje å ha plukka ut forfattarar som seinare er blitt rekna som særs viktige innan verdslitteraturen, til dømes Anna Akhmatova, Jorge Amado, Jorge Luis Borges, Bertolt Brecht, Anton Tsjekhov, Joseph Conrad, Robert Frost, Graham Greene, Aldous Huxley, Henrik Ibsen, James Joyce, Franz Kafka, D.H. Lawrence, William Somerset Maugham, Alberto Moravia, Robert Musil, Vladimir Nabokov, George Orwell, Fernando Pessoa, Ezra Pound, Marcel Proust, J.D. Salinger, Leo Tolstoj, Marina Tsvetajeva, Mark Twain, Tennessee Williams og Virginia Woolf.

## Vinnarar av Nobelprisen i litteratur
### 1900-åra

 
### 1910-åra

### 1920-åra

### 1930-åra

### 1940-åra

### 1950-åra

### 1960-åra

### 1970-åra

 
### 1980-åra

### 1990-åra

### 2000-åra

### 2010-åra

### 2020-åra

## Bakgrunnsstoff
* Nobelprisvinnarar ved nobel.se
Nobels fredspris

**Nobels Fredspris** er ein nobelpris som vert delt ut til personar eller organisasjonar som har arbeidd for fred. Prisstiftaren Alfred Nobel oppgav tre krav som skulle stillast til vinnarar; ein vinnar treng berre oppfylla eitt av dei. Krava er «reduksjon av militærstyrke», «arrangering av fredskongressar» og det vide omgrepet «forbrødring av nasjonar».

Kven som skal få prisen blir avgjort av Den Norske Nobelkomite som har medlemmer valde av Stortinget. 

Komiteen er heilt uavhengig, og tar ikkje mot instruksar eller pålegg frå noko hald i samband med vurderinga av forslaga til prisvinnar. Ikkje noko frå drøftingane i samband med valet av vinnarar til Nobelpris skal omtalast av Nobelkomiteane. 

Det Norske Nobelinstitutt er sekretariat for Den Norske Nobelkomiteen, og Olav Njølstad er direktør for Nobelinstituttet og Nobelkomiteen sin faste sekretær.

Prisutdelinga skjer kvart år i Oslo rådhus 10. desember, som var dødsdagen til Alfred Nobel. Ein held òg ein eigen Nobelkonsert i samband med utdelinga.

## Prisvinnarar
### 1901–1910

### 1911–1920

### 1921–1930

### 1931–1940

### 1941–1950

### 1951–1960

### 1961–1970

### 1971–1980

### 1981–1990

### 1991–2000

### 2001–2010

### 2011–2020

### 2021–2030

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:List of Nobel Peace Prize laureates|List of Nobel Peace Prize laureates]]» frå , den 1. juni 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff

*
Norskehavet

**Norskehavet** er ein del av Atlanterhavet som ligg mellom Nordsjøen, Grønlandshavet, Islandshavet og Barentshavet. Ein undersjøisk kant mellom Island og Færøyane markerer grensa til Atlanterhavet; i nord skil Jan-Mayen-kanten det frå Nordishavet.

Nordsjøen er fiskerik, og ein tek særleg sild, sardin og ansjos der. I tillegg starta ein å vinna ut olje og gass frå havbotnen i 1993.

I Norskehavet og Grønlandshavet søkk overflatevatnet to til tre kilometer ned til havbotnen, slik at vatnet der blir metta med oksygen. Dette vatnet går sørover i ein djup, kald straum langs norskekysten, medan ein annan straum tek kaldt vatn først sørover mot Island og sidan austover, langs polarsirkelen. Nær overflata fyller Golfstraumen Norskehavet med varmt og saltrikt vatn sørfrå, og derfor er det stort sett isfritt heile året.

I norsk petroleumsforvaltning vert grensa på sokkelen mellom Nordsjøen og Norskehavet sett ved 62°N og grensa mellom Norskehavet og Barentshavet ved 71°N. 62 grader nord er om lag ved Stad.
Snorre Sturlason

**Snorre Sturlason** eller **Sturluson** (norrønt *Snorri Sturluson*; ) var ein islandsk hovding, forfattar og skald.

Snorre var to gonger lagmann eller lovseiemann på det islandske Alltinget. Som lagmann hadde han ei maktstilling på Island.
Snorre engasjerte seg mykje i ymse politiske spørsmål. Han vart drepen på grunn av at han stødde eit opprør mot kongen av Noreg, kong Håkon Håkonsson. 

Snorre siglde sommaren 1218 frå Island til Noreg, og var der til 1220. Der gjesta han fyrst Skule Jarl (Skule Bårdsson) over vinteren. Sommaren etter var han i Sverige. Snorre støtta Skule Jarl i kampen mot kong Håkon Håkonsson. 

Andre gong han var i Noreg var frå 1237 til 1239. Snorre vart i denne tida stempla som forrædar, og fekk forbod mot å reisa ut av Noreg. Snorre fór til Island mot kong Håkon sin vilje. Håkon lét Gissur Torvaldsson drepa Snorre. Gissur og ein flokk menn tok livet av Snorre den 23. september 1241. Snorre var då på garden sin, Reykholt. 

### Skrifter av Snorre
* Heimskringla Norske kongesoger, skrive ned om lag 1220-1235
* Den yngre Edda ei handbok i kunsten å vera skald, skriven ned om lag 1220-1230
* Egilssoga, truleg skrive ned av Snorre om lag 1226. Ei soge om Egill Skallagrimsson.
Anne Jahren

**Anne Jahren** () i Bærum, er ein tidlegare norsk langrennsløpar. 

Ho var med på Noregs vinnarlag i stafett under OL 1984 i Sarajevo, og vart verdsmeister på 10 km i 1987. Ho representerte Bærums Skiklub.

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
*Ski-NM 1982: Nr 4 på 10 km på Raufoss
*Ski-NM 1983: Gullmedalej på 10 km på Lillehammer
*Ski-NM 1984: Bronsemedalje på 5 km i Hof
*Ski-NM 1985: Gullmedalje både på 5 km og 10 km i Tromsø
*Ski-NM 1986: Sølv på 5 km og 10 km, bronse på 20 km på Vang
*Ski-NM 1987: Gullmedalje på 10 km i Steinkjer
*Ski-NM 1988: Sølvmedalje på 5 km på Vang
*Ski-NM 1989: Nr 4 både på 5 km og 10 km på Geilo
*Ski-NM 1990: Nr 4 på 5 km på Gjøvik
*Ski-NM 1991: Nr 10 på 5 km i Bodø

## Bakgrunnsstoff
*
Kvitsøy kringkastar

**Kvitsøy kringkastar** eller **Kvitsøy kringkaster** er eit anlegg for kringkasting, eller med andre ord ein stor radiosendar. 
Anlegget vart bygt i åra 1981 og 1982 i Kvitsøy kommune utanfor Stavanger. Kvitsøy kringkastar opna med ny 1.200 kW mellombylgjesendar, jamfør Stavanger kringkastar. Sendaranlegget var då det kraftigaste nord i Europa. I tillegg kom fleire 500 kW kortbylgjesendarar for utsending av kringkastingssendingar til sjøfolk og nordmenn i utlandet, den såkalla utanlandssendinga. 

Antennemasta for mellombylgje er om lag 115 meter høg. Antenna vart plassert rett ved havet på grunn at radiobylgjene vert leia godt over og gjennom havvatnet. Eit problem er vêrlaget rett ved Nordsjøen, med stormar og mykje regn. Ved slike tilhøve er det lett å få rust på installasjonane. I tillegg kan det vera problematisk å oppretthalda ei stabil spenning til driftsstraumen. Til drift av anlegget vart det lagd to særskilde sjøkablar for straum. To kablar vart lagde på grunn av sikring mot straumavbrot. Ved eit høve var det brot på begge kablane, og ein måtte til med straumaggregat. 

Kortbylgjeanlegget avløyste gradvis Fredrikstad kringkastar og vart i slutten av 1980-åra utvida med eit ekstra sendaranlegg i Sveio nord for Haugesund. 

I 2004 vart kortbølgjesendaren på Kvitsøy kringkastar lagt ned, og i 2006 vart mellombølgjesendaren stengd. 

## Bakgrunnsstoff

* Bilete og tekniske detaljar 
* Nrk om nedlegginga

## Sjå òg
* Liste over norske kringkastarar
Norske kringkastarar

**Norske kringkastarar** er eit oversyn over dei viktigaste kringkastingsanlegga i Noreg. 

## [[AM-radio]] kringkastingssendarar

* Bergen kringkastar, Askøy. Opna i november 1937. Sendar i Telegrafbygget frå mai 1926.

* Bodø kringkastar, Bodø. Hernesmyra opna i februar 1931. Løp opna i januar 1943. 

* Finnmark kringkastar, Vadsø. Opna i mai 1934. 

* Fredrikstad kringkastar, Øra ved Fredrikstad. Opna i desember 1926.

* Hamar kringkastar, Storhamar ved Hamar. Opna i januar 1927.

* Ingøy kringkaster, Måsøy, 2000 http://en.wikipedia.org/wiki/Longwave_transmitter_Ingoy

* Jeløy kringkastar, Jeløy ved Moss. Opna i 1934.

* Kristiansand kringkastar, Valhalla ved Kristiansand. Opna i desember 1930. Flekkerøy opna i desember 1936. 

* Kvitsøy kringkastar, Kvitsøy ved Stavanger. Opna i 1982. 

* Notodden kringkastar, Notodden. Opna i 1926

* Oslo kringkastar, Tryvasshøgda, Lambertseter og Kløfta. Første sendar i 1923. 

* Porsgrunn kringkastar, Borgåsen ved Porsgrunn. Opna i januar 1926. 

* Stavanger kringkastar. Tjensvoll opna desember 1930. Ullandhaug opna i januar 1939. 

* Tromsø kringkastar, Tromsø. Opna i desember 1926. 

* Trøndelag kringkastar, Tyholt i Trondheim. Opna i mai 1930.

* Vigra kringkastar, Vigra ved Ålesund. Opna i desember 1935.
Halvdan Koht

**Halvdan Koht** () var ein norsk historikar og utanriksminister i Johan Nygaardsvolds Arbeidarparti-regjering.

Frå 1935 til 1941 var Koht utanriksminister i regjeringa Nygaardsvold. Etter andre verdskrigen vart han klaga for nøytralitetspolitikken i mellomkrigstida, men det var utanriksminister Koht som avviste det tyske ultimatumet i 1940 og det var han som utforma kong Haakon si erklæring til folket, der han sa nei til tyskarane .

Koht skreiv som historikar i første rekkje om norsk historie, om personar, politikk og sosiale forhold. Historieskrivinga hans var prega både av ein historisk materialisme der han la stor vekt på rolla til klassekampen, og eit organisk historiesyn i tradisjonen etter Ernst Sars der nye samfunnsformer vart forstått i ljos av tidlegare samfunnsformer.

Halvdan Koht var ihuga målmann, og leiar i Noregs Mållag frå januar 1921 til januar 1925. Han var gift med Karen Grude Koht. Koht sitt sosiale målsyn kjem klart fram i rettskrivingsreforma av 1938, der bokmålet vart kraftig fornorska, og nynorsken vart opnare for nord- og austnorske målføre. Målet for Koht var samnorsk.

Han var såleis nestleiar i organisasjonen Østlandsk reising (skipa 1916).

## Kjelder

## Sjå òg
* Norske utanriksministrar
* Regjeringa Nygaardsvold
Statsvitskap

**Statsvitskap** er studiet av politikk og politiske prosessar. Det har ei rekkje ulike fagdisplinar som ofte har utydelege grenser, til dømes samanliknande politikk, offentleg politikk, organisasjonsteori, politisk åtferd, internasjonal politikk og politisk teori. Samtidig ligg statsvitskap nær andre samfunnsvitskapelege fagfelt, som sosiologi, særleg historisk og politisk sosiologi, politisk økonomi og politisk geografi. Fagskila kan her vere små. 

I faghistoria vert ofte klassiske forfattarar som Platon og Aristoteles, og seinare filosofar som Machiavelli, Hobbes og Locke trekt fram. I tillegg til filosofi, har statsvitskapen henta mykje inspirasjon frå statslære, sosiologi og historie. Faget har, slik vi ser det i dag, vokse fram i tradisjonen frå tysk *Staatswissenschaft*, franske *sciences politiques* og britisk og amerikansk *political science*. 

I Noreg vart faget etablert i tida etter andre verdskrigen, og mellom anna var Frede Castberg, Jens Arup Seip, Stein Rokkan og Knut Dahl Jacobsen sentrale i utviklinga dei første tiåra.

## Vitskapsteoretisk grunnlag

Det finst ikkje ei einheitleg vitskapsteoretisk tilnærming innan statsvitskapen. Dette fører til eit metododologisk mangfald, slik ein også kan finne innanfor andre samfunnsvitskapar. Opphavleg var faget tett knytt til historiske og filosofiske framgangsmåtar. Som ei fylgje av den «behavioristiske revolusjonen» i 1950- og 60-åra kom statsvitskapen nærare andre samfunnsvitskaplege disiplinar, og i denne tida vart mellom anna statistiske metodar vanlegare i bruk. Som i andre samfunnsvitskapar vart denne positivistiske trenden møtt av motreaksjonar. Mange hevda fortolkande tilnærmingar og kvalitative metodar var eit betre alternativ for å granske politiske prosessar. Dei ulike metodologiske, epistemologiske og ontologiske skiljelinene gjer at ein i dag har ei rekkje ulike tilnærmingar som eksisterer side om side, blant anna institusjonalisme, teorien om rasjonelle val, marxisme, feminisme, konstruktivisme og postmodernisme.

## Litteratur
* Østerud, Øyvind (2002): *Statsvitenskap: Innføring i politisk analyse*. Oslo: Universitetsforlaget (http://ask.bibsys.no/ask/action/show?pid=020636466&kid=biblio)
Johan Nygaardsvold

**Johan Nygaardsvold** (), med tilnamnet «Gubben», var ein norsk politikar frå Arbeidarpartiet. Han var fødd i Hommelvik i Strinden, no Malvik. Han var statsminister frå 1935 til 1945. Han danna den andre regjeringa med grunnlag i Arbeidarpartiet 20. mars 1935, etter at partiet hadde gått saman med Bondepartiet i det såkalla Kriseforliket.

## Stortingsrepresentant 1916-1935
Johan Nygaardsvold var stortingsrepresentant frå 1916 til 1949. I 1928 vart han beden om å leie den første Arbeidarparti-regjeringa, men nekta. Christopher Hornsrud tok på seg oppdraget som statsminister, og Nygaardsvold vart statsråd og sjef for landbruksdepartementet i dei 17 dagane regjeringa sat før ho blei felt av eit borgarleg mistillitsforslag allereie på regjeringserklæringa. Frå 1932 til 1935 var han parlamentarisk leiar for Arbeidarpartiet si stortingsgruppe, og frå 1933 til 1935 også stortingspresident, til han tok over som statsminister.

## Statsminister 1935-1945
1935, året då han tok over som statsminister, er av mange sett som eit av dei verkeleg store skilje-åra i norsk historie. Med Nygaardsvold-regjeringa tok bygginga av den norske velferdsstaten til. Tiltaka mot krisa skapte ny optimisme i breie lag av folket og hindra at fascismen fekk nokon massebasis her i landet.

Då Noreg vart invadert av Tyskland den 9. april 1940, flykta Nygaardsvold og regjeringa hans først til Hamar og seinare til Elverum, Molde og Tromsø før dei drog til London den 7. juni. Derfrå leidde han den såkalla «Londonregjeringa» fram til 31. mai 1945. Han gjekk frå stillinga som statsminister den 26. juni 1945.

Etter frigjeringa vart Nygaardsvold skulda for ikkje å ha gjort nok for å hindra at tyskarane så lett kunne okkupera Noreg i 1940. Forsvaret hadde fått lite løyvingar, og hadde små ressursar, beredskapen ved krigsutbrotet viste store manglar, og også regjeringa sin handlemåte etter invasjonen vart kritisert. Undersøkingskommisjonen av 1945 konkluderte i sin rapport til Stortinget at sjølv om ein ikkje kunne frita Nygaardsvold for ein del av ansvaret for den manglande beredskapen før og ved krigsutbrotet, så hadde han gjort ein stor innsats i Storbritannia under krigsåra.

## Heider
* Då regjeringa Nygaardsvold gjekk av, gav Stortinget Nygaardsvold æresløn.
* Nygaardsvold fekk borgardådsmedaljen i gull i 1949.

## Litteratur
* Berntsen, Harald: *I malstrømmen: Johan Nygaardsvold 1879–1952* (1991)

## Sjå òg
* Johan Nygaardsvold si regjering
* Noreg under den andre verdskrigen
* Lengst sitjande norske statsministrar

## Bakgrunnsstoff
* Johan Nygaardsvolds museum 
* Stortinget.no – Johan Nygaardsvold sin biografi hos Stortinget.no

## Fotnotar
Oslo-klasse

**Oslo-klassen** er ein klasse av norske fregattar, nytta av Den Kongelege Norske Marinen.

Hovudoppgåva til Oslo-klassen er å beskytte sjøvegane langs kysten av Noreg. Viktig sjøtransport av personell og utstyr vert beskytta mot åtak frå undervassbåtar, overflateeiningar og fly. Skipa har eit mannskap på 125, og er utstyrt med SSM- og SAM-rakettar, kanonar, torpedoar, antiubåtrakettar og miner, i tillegg til ei rekkje mottiltaksvåpen.

Det vart opphavleg bygd fem fregattar av Oslo-klassen ved Marinens Hovedverft i Horten, og dette var ein del av flåteplanen frå 1960. Fregattane vart bygd i åra frå 1963 til 1966, men dei har blitt moderniserte fleire gongar. Fregattane vart døypte KNM «Oslo», KNM «Bergen», KNM «Stavanger», KNM «Trondheim» og KNM «Narvik». I dag seglar tre av fregattane, KNM «Bergen», KNM «Trondheim» og KNM «Narvik». 

Oslo-klassen er no dei einaste fregattane og eskortefartøya i det norske Sjøforsvaret.

Oslo-klassen skal erstattast av Fridtjof Nansen-klassen, og skal overlappe med desse frå 2005. Siste Oslo-klasse vil truleg segle fram til 2009.

## Kjelder
* Forsvarsnett
KNM «Bergen»

**KNM «Bergen»** er ein Oslo-klasse fregatt, og vart levert frå Marinens Hovedverft 15. juni 1967. Skipet har fått namn etter Bergen by, og hadde base på Haakonsvern Orlogsstasjon i Bergen. KNM Bergen vart teken ut av teneste i 2005 og avløyst av KNM «Fridtjof Nansen».

Mottoet for skipet var «Tenk sikkerhet først – vær alltid profesjonell!»


Fil: KNM Bergen.JPG|KNM Bergen.
Fil:HNoMS Bergen.JPG|KNM «Bergen» ved kai i Bergen
Fil:2x75mm.JPG|75mm kanoner under skyteøving ombord.


## Bakgrunnsstoff
Heimesida til KNM Bergen 

### Kjelder
* Forsvarsnett
KNM «Horten»

**KNM Horten** er eit skip i den norske marinen. 

Fartøyet vart bygd ved Horten verft i 1978. Opphavleg var KNM Horten støttefartøy for undervassbåtar og missiltorpedobåtar. I 1985 vart KNM Horten mellombels kongeskip. Frå 1989 var fartøyet skvadronbåt for Skuleskvadronen, som bestod av KNM Hessa, KNM Vigra og KNM Horten.

Seinare har skipet vorte nytta til opplæring av den fyrste besetninga til Nansen-klassen. 

Fakta: 
* Lengd: 87,4 meter
* Breidd: 13, 0 meter
* Djuptgåande: 4,86 meter
* Fart: 15 knop
* Deplasement (fullt utrusta): 2535 tonn
* Deplasement (lett skip): 1697 tonn
* Heimehamn: Haakonsvern Orlogsstasjon

## Kjelder
* Forsvarsnett
KS «Norge»

**KS «Norge»** eller **Kongeskipet «Norge»** er eit skip som er ått av kongen av Noreg. I samband med at Kong Haakon VII vart konge av Noreg i 1905, vart han lovt eit eige kongeskip. Noko slikt skip vart ikkje kjøpt, men etter den andre verdskrigen vart det organisert ei pengeinnsamling. Målet var å gje kongen eit skip som ei folkegåve. I 1947 vart den britiske motoryakten «Philante» kjøpt inn for 1,5 millionar kroner. Båten vart bygd av Camper & Nicolson i Southampton og vart sjøsett 11. februar 1937. Han var opphavleg eigd av flyprodusenten Thomas Sopwith. I den andre verdskrigen vart båten nytta av den britiske marinen til eskortefartøy over Atlanterhavet. Norsk kommando vart heist 17. mai 1948. 

Kong Olav V overtok kongeskipet i 1955, og kong Harald V i 1991.

7. mars 1985 fekk kongeskipet «Norge» store brannskadar då det låg på verkstad ved Marinens Hovedværft i Horten.

No vert KS «Norge» nytta av kongefamilien til offisielle og private reiser i Noreg og i utlandet. Båten er drifta av Sjøforsvaret.

## Sjå og
* Hjuldampskipet «Norge»
* DS «Norge»
* Luftskipet «Norge»
* Panserskipet «Norge»

## Kjelder
* Forsvarsnett
* Sverre Mo: *Norske marinefartøy*. Bodoni forlag. Bergen 2008
Torghatten

**Torghatten** er eit fjell sørvest i Brønnøy kommune. Det er, som namnet ymtar om, forma som ein hatt, men det viktigaste kjenneteiknet med fjellet er at det har eit digert firkanta hòl tvers gjennom seg.

## Hòlet i Torghatten
Hòlet er 35 meter høgt, 20 meter breitt, og går 160 meter gjennom fjellet. Det er sti opp dit, og det er mogleg å gå gjennom hòlet.

### Folketruforklaring
Segna om Torghatten seier at det var trollet Hestmannen som laga holet. Hestmannen hadde blitt forgapt i den fagre Lekamøya då han såg henne og sju systrer bada saman. Han rei sørover for å røva henne med seg, men jentene fekk auge på han og flykta. Dei sju systrene trøytna etter ei stund og slengde seg ned nær Alstahaug, der dei blei til stein, men Lekamøya sprang vidare. 

Då Hestmannen vart klar over at han ikkje ville få tak i jenta, la han ei pil i bogen sin og skaut etter henne. Kongen av Sømna, som hadde følgd med på hendingane, kasta hatten sin framfor pila for å berga møya. Hatten med pilhòlet vart til fjellet me ser i dag.

### Geologisk forklaring
Torghatten er laga av ulike bergartar, og dei øvre er hardare enn dei som finst lengre nede i fjellet. Under istida grov is og vatn seg gjennom det lause berget, medan det harde fekk stå i fred. Hòlet er altså ein slags U-dal med lok.
Ula-klassen

**Ula-klassen** er ein type undervassbåtar (type 210). I den norske marinen avløyste dei Kobben-klassen, som var i drift frå kring 1964&ndash;2001. Båtene har diesel-elektrisk framdrift, og har ei offisiell operativ djupn på 250 meter. Dei seks båtane er alle oppkalla etter tidlegare båtar av U-klassen. Dei har alle base på Haakonsvern i Bergen. Bygginga av Ula-båtane var ein del av MDAP, og dei er forventa å vera i aktiv teneste til ut år 2020. Båtane dekkjer pennantnummer S-300 til S-305. Namnet Ula kjem av ubåten KNM Ula (P-66) frå andre verdskrig, som igjen var oppkalla etter losen Ulabrand frå Ula i Vestfold.

* KNM Ula (S-300)
* KNM Utsira (S-301)
* KNM Utstein (S-302)
* KNM Utvær (S-303)
* KNM Uthaug (S-304)
* KNM Uredd (S-305)

Ubåtane vart levert av Thyssen Nordsee Werke frå 1989 til 1992, skal utfasast i 2020. Alle fartøya i Ula-klassen har namn som byrjar på bokstaven u.

Fakta:

Lengd: 59 meter

Breidd: 5,4 meter

Djupte: 4,6 meter
 
Fart: 11 knop oppdykka / 20 knop neddykka

Deplasement: 1040 tonn oppdykka / 1150 tonn neddykka

Framdrift: Diesel-elektrisk

Våpen: Torpedoar

Besetning: 21 +

## Sjå òg
*Liste over atomubåtar i teneste
*Liste over ubåtklassar i teneste

## Kjelder
* Forsvarsnett: Ula-klassen
MTB-kommandoen

**MTB-kommandoen** har i dag 14 moderniserte missiltorpedobåtar (MTB) i Hauk-klassen. Desse oppgraderte versjonane vert kalla Super-Hauk. I tillegg reknar ein prototypen av den nye Skjold-klassen KNM Skjold, og støttefartøyet KNM Valkyrien som ein del av MTB-kommandoen. Fram mot 2010 vert det bygd fem nye fartøy av Skjold-klassen.

## Kjelder
* Forsvarsnett
Skjold-klasse

**Skjold-klassen** er den siste generasjonen av norske MTB-ar (missiltorpetobåtar). Desse fartøya er under konstruksjon ved Umoe Mandal. Fartøya er luftputekatamaranar, og vil ha ein låg radarprofil. Prototypen til denne klassen er KNM «Skjold» som vart sjøsett i 1999. KNM «Skjold» er under utprøving og utvikling. Den vart òg testa ut av den amerikanske marinen i eitt år. KNM Skjold og Skjold-klassen er rekna for å vere verdas raskaste krigsskip.

**Fakta:**

Vassfortrenging (deplasement): 273 tonn

Lengd: 47,5 meter

Breidd: 13,5 meter 

Maksfart: 60 knop

Besetning: 16 

Våpen: 8 NSM-missil, OTO Melara 76mm SR-kanon, Mistral luftvermissil, 12,7mm mitraljøse.

Sensorar: Thales MRR-3D-NG varslingsradar, SAABTech Ceros 200 opplysarradar, EDO CS-3701 ESM (radar søkemottakar), Sagem Vigy 20 EO-sensor.

Kommando- og kontrollsystem: DCN/KDA Senit 2000, NORCCIS II

Datalinkar: Link 11 og link 16.

Tidspunkt for kommandoheis:

P961 KNM Storm: april 2008 

P962 KNM Skudd: august 2008 

P963 KNM Steil: desember 2008 

P964 KNM Glimt: april 2009 

P965 KNM Gnist: juni 2009 

P960 KNM Skjold: september 2009

KNM Skjold vil etter ei skipsteknisk ombygging bli overlevert Marinen våren 2006 og vil segle i to år før ho går tilbake til Umoe Mandal for integrasjon av våpensystemet. KNM Skjold vil i dei to åra ho seglast av Marinen bli nytta til ytterlegare utprøving og testing, samt opplæring av personell for manning av seriefartøya. 

## Kjelder
* Forsvarsnett

## Bakgrunnsstoff
* Heimesida til Skjold-klassen 
* Uoffisiell heimeside