open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Velletri

**Velletri** er ein by i provinsen Roma i regionen Lazio i Italia med om lag 50&nbsp;000 innbyggjarar. Han grensar til kommunane Rocca di Papa, Lariano, Cisterna di Latina, Artena, Aprilia, Nemi, Genzano di Roma og Lanuvio.

Velletri er eit kjent senter for vinproduksjon i Lazio. 

## Historie

Ein er ikkje sikker på korleis Veleltri vart grunnlagd. Han eksisterte i alle fall i førhistorisk tid, men dei lærde diskuterar om innbyggjarane var etruskarar eller latinarar. I år 494 fvt. vart byen lagt i garnison av kolonistsoldarar frå Roma då byen var under press frå volskarane. Roma var hovudsakleg interessert i å stoppe volksarane sine framtog i Lazio (eller Latium på den tida). Etter den den første latinarkrigen i 338 fvt. vart bymurane i Velletri rive ned då Roma fekk styret over heile området til byen. 

I romartida bygde aristokratar fleire villaer. Byen hadde òg fleire tempel og eit amfiteater. Familien Octavia, som keisar Augustus høyrte til, kom frå Velletri og den framtidige keisaren voks opp her. 

Nedgangstida i Velletri byrja etter plyndringa til Alarik i 410 evt. På 400-talet vart han sete for ein biskop og på 500-talet vart han ein keisar by i Austromarriket etter at dei erobra området under gotarkrigen. I mellomalderen starta ei vanskeleg tid med å byggje seg opp att, men på 1100-talet vart han ein erklært ein fri kommune. På 1300- og første halvdel av 1400-talet kjempa Velletri mot kommunen Roma og baronane i Lazio, og vart etter kvart ein del av Kyrkjestaten. 

Den første pantelånarbutikken i verda opna i Velletri på 1400-talet. 

I 1744 vart Velletri og dei omgjevnadane åstad for eit slag mellom spanjolane og den austerrikske hæren under krigen mellom Habsburg og Bourbon. Etter den franske revolusjonen gjorde Velletri opprør og vart erklært ein republikk. Seinare skifta han side og 900 av innbyggjarane gjorde motstand i Castelgandolfo under omleiringa av Joachim Murat. Republikken varte til 1814 og vart ei kort tid ein del av Den romerske republikken i 1849. 

I 1862 vart det opna jernbane mellom Roma og Velletri.

Mellom 2. september 1943 og 2. juni 1944 vart Velletri utsett for kraftige bombeåtak frå dei allierte. Mange monument vart øydelagd og mange sivile mista livet. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Velletri|Velletri]]» frå ,  den 26. desember 2007.*  
 
## Bakgrunnsstoff
51 Nemausa

**51 Nemausa** er ein stor hovudbelteasteroide lik på 1 Ceres i samansetning. Han blei oppdaga frå Nîmes i Frankrike og ber det latinske namnet til byen. Asteroiden blei oppdaga av A. Laurent som berre oppdaga denne ein asteroiden. Asteroiden blei oppdaga ved bruk av eit privateigd observatorium tidlegare i besittelse av Benjamin Valz som forlet det for å bli ny direktør ved Marseille-observatoriet. Han overlét observatoriet til A. Laurent som seinare fann asteroiden. Huset i 32 rue Nationale i Nîmes har ein plakat over oppdaginga. 

Basert på studie av lyskurvedata har det har blitt føreslått at Nemausa har ein satellitt. 

## Kjelder
Korporativisme

**Korporativisme**, eller **korporatisme**, (frå latin *corpus*, 'lekam', i overført tyding 'organisasjon') betydde opphavleg eit system der dei politiske organa blei samansette av utsendingar frå organisasjonar, laug, yrkesgrupper og næringsvegar i staden for val ved allmenn stemmerett. Historisk kan omgrepet førast tilbake til både stenderstaten og dei yrkes- og næringsorganisasjonane som kjøpmenn og handverkarar etablerte frå 1100-talet og framover.

## Ulike typar
Det er to hovudformer for korporativisme, kalla *statskorporativisme* og *samfunnskorporativisme*, der den førstnemnde er totalitær, medan den andre er demokratisk.

### Statskorporativisme
Statskorporativismen blei bruka mellom anna i det fascistiske Italia. Det var eit styringssystem basert på ein ovanfrå-og-ned-modell, der dei korporative institusjonane si viktigaste oppgåve var å disiplinere medlemsmassane i arbeidslivsorganisasjonane. Frie fagforeiningar var forbodne. Den fascistiske eittpartistaten skulle sjølv vere ein stram korporasjon, med vekt på einskap og disiplin. 

### Samfunnskorporativisme
I samfunnskorporativismen supplerer korporativismen («organisasjonskanalen») demokratiske val i «den numeriske kanalen» (Stein Rokkan), men erstattar dei ikkje. Samfunnskorporativismen betyr då eit frivillig samarbeid mellom organisasjonar i arbeids- og næringslivet, og mellom desse og den demokratiske staten, i ein blandings- eller forhandlingsøkonomi. Dei skandinaviske landa, i tillegg til Austerrike, har ofte vorte trekte fram som land der korporative innslag i statsforvaltninga er særleg store.

I samfunnskorporativismen er motivet frå styresmaktene si side for å trekkje organisasjonane inn i avgjerdsprosessane mellom anna dette:

* Utvide kunnskapsgrunnlaget for offentleg politikk.
* Gje statsinngrep legitimitet ved at dei berørte partane blir medansvarlege.
* Bringe sosiale spenningar under kontroll.
* Delegere arbeidsoppgåver til eksterne organ etter kvart som staten utvidar arbeidsområdet sitt.

Når samvirket mellom interesseorganisasjonar og staten blir institusjonalisert oppnår ein ein såkalla korporativ pluralisme, slik til dømes Noreg har.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Korporativisme|Korporativisme]]» frå ,  den 26. desember 2006.*
Intellektuell

**Intellektuell** kallar vi ein person som eignar mykje av tida si til tenking og analyse. Å vere intellektuell er å vere rasjonell og objektivt reflekterande til omverda si. Å vere intellektuell handlar altså ikkje nødvendigvis om å vere spesielt intelligent; det skal meir forståast som ein bestemt måte å bruke intelligensen sin på, i møtet med verda. Den intellektuelle tilnærminga står i motsetning til ein meir umiddelbar, følelsesdriven måte å oppfatte tinga på.

I si vide tyding kan ein intellektuell vere eit yrke som inneheld intellektuell aktivitet, noko som vil inkludere lærarar, ingeniørar, juristar og fleire, eller i ein snever forstand ein person som høyrer til intelligentsiaen i samfunnet.

Mange ser ein intellektuell som ein som held greie på og analyserer samfunnet omkring seg. Det inneber at sosiologar, statsvitarar og filosofar er dei «mest» intellektuelle. Blant dei mest kjende nolevande intellektuelle er Noam Chomsky og Umberto Eco. Begge vart kåra blant verdas 100 viktigaste intellektuelle av tidsskrifta *Foreign Policy* og *Prospect* i samarbeid med lesarane.

Ein tredje definisjon kan innebere ein som er interessert i kunnskap og læring og ganske enkelt kan like å vite mykje om ulike teoretiske emne. Mange som redigerer og skriv artiklar i Wikipedia vil då vere i denne kategorien.

Å vere intellektuell er ikkje eit yrke eller ei utdanning ein tek, men ein kombinasjon av læring og utdanning og ikkje minst erfaring. Å kalle seg intellektuell er det likevel berre dei mest ubeskjedne som gjer. Derimot kan *andre* erklære nokon for å vere intellektuell, noko den norske avisa Dagbladet gjorde i 2005 ved å erklære ti menneske som landets viktigaste intellektuelle. I eigne ord ønskte Dagbladet å setje søkjelyset på stemmer i samfunnet som evnar å finne brukbare svar og stille gode spørsmål i ei komplisert tid. *«Kanskje er intellektuelle stemmer viktigere enn på lenge ut fra de store samfunnsbevegelsene som vi i dag er vitne til,»* skreiv Dagbladet.

Dagbladet sine kriterium var
* Personar som pregar norsk offentlegheit, som snakkar eller skriv med samfunnsengasjert tyngd innan fleire område, også utover sitt eige fagfelt. 
* Ein intellektuell er ein som blandar seg i ting han ikkje har noko med, som Sartre sa. Personar som forheld seg til dei mest brennbare spørsmåla i vår tid på overraskande, nye og udogmatiske måtar - eller folk som legg vekt på tradisjonen i ei tid der alle spring etter det som er nytt.

Åtte av dei ti var:
* Rune Slagstad
* Unni Wikan
* Eva Joly
* Bjørgulv Braanen
* Kjartan Fløgstad
* Cathrine Holst
* Thomas Hylland Eriksen
* Espen Søbye

## Bakgrunnsstoff
* Dagbladet: Verdens 100 intellektuelle
* Dagbladet: Hva er en intellektuell?
* BT: Hva skal vi med de intellektuelle?
50 Virginia

**50 Virginia** er ein stor og veldig mørk hovudbelteasteroide. Den vart oppdaga av James Ferguson 4. oktober 1857. R. Luther oppdaga den uavahengig 19. oktober og hans oppdaging blei annonsert først. Bakgrunnen til namnet er ikkje kjent. Asteroiden er sannsynlegvis oppkalla etter Verginia, den romerske adelskvinna som blei drepen av faren sin, men han kan også ha vore namnsett etter den amerikanske staten Virginia.

## Kjelder
Imperia

**Imperia** er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Imperia i regionen Liguria og har om lag 40&nbsp;000 innbyggjarar. Han er den historiske hovudstaden i delen av Liguria kalla *Intemelia*. 

Imperia er kjend for blomsterdyrking og olivenindustrien og er ein populærturistdestinasjon om somaren. 

## Geografi
Imperia består av dei to historiske distrikta Porto Maurizio og Oneglia. Dei er delte av elva Impero, som har gjeve namn til byen. Porto Maurizio ligg på ei halvøy vest for elva og strekkjer seg langs kysten. Dette er den mest velståande delen av byen og økonomien her er basert på turisme. Frå 1200-talet var området ein del av Republikken Genova. 

Oneglia (tidlegare kalla *Ineja*) ligg på elvesletta like aust for Impero, og er den meir industrialiserte delen av byen. I sentrum ligg Danteplassen, som alle hovudvegane i byen går ut frå.

## Historie
Gjennom krigar, avtalar og kjøp har Porto Maurizio og Oneglia vore inn under Genova, Frankrike, Spania, Savoie og Piemonte, før det vart ein del av det nye Kongedømet Italia i 1861.

Byen Imperia vart grunnlagd 21. oktober 1923 då dei to delane Porto Maurizio og Oneglia og dei omliggande landsbykommunane Piani, Caramagna Ligure, Castelvecchio di Santa Maria Maggiore, Borgo Sant'Agata, Costa d'Oneglia, Poggi, Torrazza, Moltedo og Montegrazie vart slått saman.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Imperia|Imperia]]» frå ,  den 26. desember 2007.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* imperiamare.it
* Museo dell' Olivo
Savona

**Savona** (ligurisk *Sàn-na*) er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Savona i regionen Liguria og har om lag 60&nbsp;000 innbyggjarar.

Savona vart tidlegare ein av dei største sentera i Italia for jernindustri med jernverk og støyperi, skipsverft, jernbaneverkstader, maskinverkstader og messingstøyperi. 

## Historie
Savona er den romerske staden *Savo* til ingaunarane, der Mago i følgje Livius gøymde byttet sitt under den andre punarkrigen. 

Ein viktigare stad i romartida var hamna ved Vada Sabatia (Vado), der vegen gjekk vidare til Appenninane og Placentia. I 1191 kjøpte kommunen Savona område som føydalherrane kravde. Gjennom heile historia har han vore i ein lang kamp mot Genova. Så tidleg som på 1100-talet bygde Savona seg ei hamn, men på 1500-talet gjorde genovesarane ho ubrukeleg fordi dei frykta at Frans I av Frankrike skulle nytta ho til handel i Middelhavet. Dei sokk skip fylt med store steinar ved munningen av hamna.  I 1746 vart Savona erobra av kongen av Sardinia, men vart gjeve tilbake til Genova etter Aix-la-Chapelle-avtalen i 1748.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Savona|Savona]]» frå ,  den 26. desember 2007.*
La Spezia

**La Spezia** (ligurisk *Spèza*) er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen La Spezia i regionen Liguria og har om lag 95&nbsp;000 innbyggjarar. Han er ei av dei store militære og kommersielle hamnene nord i Italia innerst i La Spezia-bukta mellom Genova og Pisa ved Liguriahavet. I La Spezia finn ein ein av dei største militærindustriane i Italia, OTO Melara.

## Historie
Området rundt La Spezia har vore busett sidan førhistorisk tid. I romarane vart det viktigaste senteret i området Luni, som i dag ligg i nærleiken av Sarzana (ein liten by nær La Spezia).

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:La Spezia|La Spezia]]» frå ,  den 26. desember 2007.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Reiseguide om La Spezia 
* Bilete på Google Maps
Prion

**Prion** er smittestoff som einast er samansett av protein. Dei kan valde ei rekkje sjukdomar hjå både dyr og menneske, som til dømes skrapesjuke og Creutzfeld-Jakob-sjukdomen. Prionet vart oppdaga av den amerikanske nevrologen Stanley Prusiner, som fekk Nobelprisen i medisin i 1997 for arbeidet.

Prionsmitte kan kort forklarast som at priona - dei muterte proteina - modifiserar andre, nærskylde protein til å bli kopiar av seg sjølv. Smitta går gjennom proteinopptak i nærskylde artar, t.d. når storfe får beinmjøl i kosten.

## PrPc-relaterte sjukdommar
* Skrapesykje
* Kugalskap
* CJD
* vCJD
* Kuru
* GSS
Osj

**Osj** er ein by i Kirgisistan, og den nest største i landet. Byen var ein stasjon langs silkevegen, og han er ein av dei eldste byane i Sentral-Asia.
I byen vert det produsert silke og bomull. Klede- og næringsmiddelindustri er også viktige næringar.
Osj vert ein del vitja av turistar, til dømes av fjellklatrarar på veg til Pamir.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Toblerone

**Toblerone** er ein sjokolade laga av Kraft Foods i Sveits. Den er best kjend for sine triangelforma bitar, som skal representere Matterhorn i dei sveitsiske alpane, og den særprega pakninga.

Samansetninga av original Toblerone er sveitsisk mjølkesjokolade, honningnougat og mandlar. Sidan 1970-talet er det også produsert andre variantar. Desse inkluderer rein (mørk) sjokolade i ein grøn og svart pakning, ein «snøtoppa» versjon med sjokoladetoppar og ein «ein-og-ein» pakning med individuelt pakka sjokoladetrianglar. Størrelsen på Toblerone varierer frå ca. 10 cm til store «festpakningar» på over 1 m. Alle pakningane har dei same triangulære proporsjonane.

## Bakgrunnsstoff
Autoritær

**Autoritær** er den som (urett eller upåkalla) krev autoritet, vanlegvis med illegitime middel som til dømes vald eller trugslar. Ordet blir òg bruka om personar som er overdrive dominante, kompromisslause, diktatoriske og maktfullkomne. Dessutan blir det bruka om grupper med eit autoritært leiarskap og om samfunn med maktmisbruk, myndigheitskontroll og absolutte reglar, og som ikkje er demokratiske. 

Dette i motsetning til uttrykket *autorisert*, som er det å ha fått ein rettmessig autoritet på eit gjeve område (av nokon annan, gjennom prøving). Dette blir då noko heilt anna. 

Autoritært leiarskap er leiarskap som krev lydnad. Ordet blir såleis bruka om ein leiarstil der éin person bestemmer og det ikkje blir gjeve rom for debatt.

Autoritær oppseding av barn byggjer på absolutte normer og eit straffesystem som det ikkje kan stillast spørsmål ved.

Når det gjeld ulike diktatur-regime skil ein gjerne mellom *autoritære* regime, som i regelen lèt folk leve sine private liv i fred, så lenge dei ikkje gjer aktiv motstand mot makthavarane og prøver å endre maktforholda, og *[[totalitær]]e* regime, som krev aktiv oppfølging frå samfunnsmedlemene og som blandar seg inn i alle forhold, også dei ein elles reknar som å høyre til privatsfæren. Ein annan måte å seie det på er denne: Autoritære regime følgjer regelen «den som ikkje er mot oss er med oss», medan totalitære regime følgjer regelen «den som ikkje er med oss er mot oss». 

## Kjelder:
Svensk wikipedia, og Pax Leksikon, bind 1, side 253.
Totalitarisme

Eit **totalitært** regime, eller **totalitarisme**, er ei styreform der regimet prøver å kontrollere flest mogleg personlege, økonomiske og politiske aspekt av livet til befolkninga.

Benito Mussolini var den første til å bruke omgrepet *totalitært* med ei positiv vinkling for å beskrive sitt eige diktatur. Eit kjenneteikn for totalitarisme er *statens totale krav på statsborgarane sine*. 

Eit totalitært system skil seg dermed ikkje berre frå demokratia, men òg frå autoritære system, ved at det ikkje berre slår ned på opposisjonelle rørsler, men også krev aktiv og positiv oppslutning om regimet både i det private og det offentlege livet. Formålet vil dermed vere å gjennomføre store endringar i heile samfunns-strukturen, og ikkje berre å halde på makta. 

Totalitære system har vore tufta på ulike ideologiar og målsetjingar, til dømes:

* å restrukturere samfunnet for å innføre eit heilt nytt økonomisk system, som under kommunismen generelt og stalinismen og maoismen spesielt
* å institusjonalisere rasisme, som under nazismen
* å reformere den menneskelege naturen gjennom fundamentalistisk religionsutøving, som til dømes under talibanstyret i Afghanistan
* å vinne herredøme over andre statar, som til dømes nazismen og stalinismen gjorde

Verktøya som makthavarane nyttar i slike regime er hemmeleg politi, propaganda og undertrykking av all open kritikk mot regimet, ofte gjennom terror. Formålet vil ofte vere å få alle til å underkaste seg éin ideologi, eitt parti eller éin leiar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Totalitarisme|Totalitarisme]]» frå ,  den 27. desember 2007.*
Lecco

**Lecco** er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Lecco i regionen Lombardia og har om lag 45&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg om lag 50&nbsp;km nord for Milano i enden av den søraustlege greina av Comosjøen. Foten av Alpane stig opp i nord og aust og Valsassina strekkjer seg gjennom dei og sørover mot Lecco.

Elva Adda renn ut frå Comosjøen ved Lecco og det er bygd tre bruer over elva her: Azzone Visconti-brua (1336-1338), Kennedybrua (1956) og Alessandro Manzoni-brua (1985).

Hovudnæringa i byen var tidlegare basert på industri (jernframstilling).

## Historie

Ein har arkeologiske spor etter keltiske busetjingar i området før romarane kom til området. Romarane bygde ei *[[castrum]]* her og gjorde han til eit viktig trafikknutepunkt. Etter Vestromarriket sitt fall erobra langobardar byen på 500-talet og dei vart ettefulgt av frankarar, som gjorde Lecco til sete i eit grevskap og seinare i eit grenseland.

Keisar Otto I var lenge i Lecco og slo ned på opprøret leia av grev Attone i Lecco mot Det tysk-romerske riket i 964. Seinare kom byen inn under erkebiskopen i Milano. Konrad II heldt seg òg ein del av i Lecco i forøk på å frigjere han frå kyrkja, men som følgje av krigen vart byen underlagt Milano. Frå her følgjer byen histora til Hertugdømet Milano og Lombardia. Tidleg på 1500-talet var han ei kort stund styrt av condottiere Gian Giacomo Medici.

Under den andre verdskrigen vart han eit viktig senter for partisankrigen mot dei tyske okkupantane.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lecco|Lecco]]» frå ,  den 27. desember 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell turistside
* Reiseguide til Lecco
Cinisello Balsamo

**Cinisello Balsamo** er ein by i provinsen Milano i regionen Lombardia i Italia. Han har om lag 75&nbsp;000 innbyggjarar og ligg om lag 10 km nordaust for Milano. 

Cinisello Balsamo grensar til kommunane Monza, Muggiò, Nova Milanese, Paderno Dugnano, Cusano Milanino, Sesto San Giovanni og Bresso.

Den noverande kommunen vart oppretta i 1928 då Cinisello og Balsamo vart slått saman.

## Demografi

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.8)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:455 height:303
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:85000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:10000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:2000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001

PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1861 from: 0 till:5158
  bar:1871 from: 0 till:5285
  bar:1881 from: 0 till:5221
  bar:1901 from: 0 till:6011
  bar:1911 from: 0 till:7350
  bar:1921 from: 0 till:7955
  bar:1931 from: 0 till:10086
  bar:1936 from: 0 till:11859
  bar:1951 from: 0 till:15336
  bar:1961 from: 0 till:37699
  bar:1971 from: 0 till:77284
  bar:1981 from: 0 till:80757
  bar:1991 from: 0 till:76262
  bar:2001 from: 0 till:72050

PlotData=

  bar:1861 at:5158 fontsize:XS text: 5158 shift:(-8,5)
  bar:1871 at:5285 fontsize:XS text: 5285 shift:(-8,5)
  bar:1881 at:5221 fontsize:XS text: 5221 shift:(-8,5)
  bar:1901 at:6011 fontsize:XS text: 6011 shift:(-8,5)
  bar:1911 at:7350 fontsize:XS text: 7350 shift:(-8,5)
  bar:1921 at:7955 fontsize:XS text: 7955 shift:(-8,5)
  bar:1931 at:10086 fontsize:XS text: 10086 shift:(-8,5)
  bar:1936 at:11859 fontsize:XS text: 11859 shift:(-8,5)
  bar:1951 at:15336 fontsize:XS text: 15336 shift:(-8,5)
  bar:1961 at:37699 fontsize:XS text: 37699 shift:(-8,5)
  bar:1971 at:77284 fontsize:XS text: 77284 shift:(-8,5)
  bar:1981 at:80757 fontsize:XS text: 80757 shift:(-8,5)
  bar:1991 at:76262 fontsize:XS text: 76262 shift:(-8,5)
  bar:2001 at:72050 fontsize:XS text: 72050 shift:(-8,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Data from ISTAT



## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cinisello Balsamo|Cinisello Balsamo]]» frå ,  den 27. desember 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Legnano

**Legnano** er ein kommune i provinsen Milano i regionen Lombardia i Italia med om lag 55&nbsp;000 innbyggjarar.

Han var åstad for nederlaget til keisar Fredrik I mot Det lombardiske forbundet i 1176 under slaget ved Legnano. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Legnano|Legnano]]» frå ,  den 27. desember 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Lodi i Italia

**Lodi** er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Lodi i regionen Lombardia og har om lag 40&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg på høgre sida av elva Adda.

## Historie
Byen var ein keltisk landsby før romarane kom til området. Romarane kalla staden *Laus Pompeia* (truleg til ære for konsul Gnaeus Pompeius Strabo). Han var ein viktig stad sidan to romarvegar møtte kvarandre her.

Han vart eit bispesete og den første biskopen den heilage Bassianus (San Bassiano), (319-409), er vernehelgenen til byen. Byen vart ein fri kommune rundt år 1000 og stod lenge imot Milano som øydela byen 24. april 1158. Fredrik Barbarossa bygde byen opp att der byen ligg i dag.

Frå 1220 byrja innbyggjarane å lage kanalar til å gje vatn til landsbygda kring og dette gjorde tørre område om til eit av dei viktigaste jordbruksområda i regionen, noko det er sjølv i dag. Lodi vart etter kvart styrt av Visconti-familien, som bygde ei borg i byen.

I 1423 gav motpave Johan XXIII ut sin *[[pavebulle|bolla]]* frå Lodi der han kalla saman til rådet i Konstanz (slutten av Det store skismaet). I 1454 møttest representantar frå alle regionar i Italia i Lodi for å signere avtalen kalla freden i Lodi, der planen var å arbeide mot eit samla Italia, men freden varte berre i 40 år. Byen vart så styrt av Sforza-familien, Frankrike, Spania og Austerrike. I 1786 vart han hovudstad i ein provins med same namn som inkluderte Crema.

10. mai 1796 stod slaget ved Lodi, som var det første viktige slaget Napoleon Bonaparte vann. Han slo austerrikarane i ved Adda og gjekk seinare mot Milano. Dette er årsaka til at ein i mange byar i Frankrike finn gater som er tileigna den kjende brua (t.d. i Paris der ein finn gata *Rue du Pont de Lodi*).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lodi, Italy|Lodi, Italy]]» frå ,  den 27. desember 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
Catalão

**Catalão** er ein kommune i Goiás sør i Brasil.

## Galleri

Museu Catalão 2.jpg
Patio Mitsubishi.jpg
Catalão2.JPG
Represa Monsenhor Souza 1.jpg
Represa Catalão 1.JPG
Igreja Dom Bosco.jpg
Lazer em Catalão.jpg
Represa Monsenhor Souza 2.jpg


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Marknadsrisiko

**Marknadsrisiko** er risiko for økonomisk tap (eller gevinst) på finansielle eigedelar som aksjar, obligasjonar og valuta, som følgje av endra verdsetjing i marknadene. Finansinstitusjonane plasserer midlar i verdipapirmarknadene, og resultata deira blir derfor påverka av kursendringar. Men også hushalda investerer større beløp, særleg i aksjar. Saman med utviklinga i prisane på bustader er børsutviklinga såleis med på å påverke formuessituasjonen til hushalda, og – via såkalla formueseffektar – deira kjøp av varer og tenester.

Mens norske bankar i avgrensa grad er utsette for marknadsrisiko, er forsikringsselskapa mykje meir utsette, fordi store delar av forvaltningskapitalen er plasserte i verdipapir. Aksjedelen i porteføljane til selskapa har auka noko, særleg som følgje av verdiauken. Fluktasjonar (volatilitet) i marknadsverdi påverkar derfor institusjonane si evne til å innfri forpliktingane sine. Aksjedelen er likevel ikkje større enn at marknadsrisikoen synest moderat. Når det gjeld rentepapir, blir ein stor del av desse haldne til forfall slik at endringar i marknadsrenta ikkje får verknader for verdsetjinga i rekneskapane til selskapa.

## Kjelde
*St.meld. nr. 13 (2005-2006), Kredittmeldinga 2005* (regjerningen.no)
Times New Roman

**Times New Roman** er eit serifftypesnitt. Det vart tinga av den britiske avisa *[[The Times]]* i 1931, og vart utforma av Stanley Morison, Starling Burgess og Victor Lardent ved den engelske avdelinga av Monotype. Skrifttypen vart til som fylgjer av at *The Times* hadde vorte kritisert av Morison for å vera dårleg trykt og typografisk utdatert. Utforminga av skrifttypen vart rettleidd av Stanley Morison og han vart teikna av Victor Lardent, ein tilsett ved PR-avdelinga hjå *The Times*. Morison nytta ein eldre skifttype som heiter Plantin som grunnlag, men endra han slik at han skulle verta enklare å lesa og utnytta plassen på sidene betre. Typesnittet vart heitande «Times New Roman» som eit tilsvar på «Times Old Roman», typesnittet avisa hadde nytta tidlegare. *The Times* tok til å nytta skrifttypen i oktober 1932, og etter eit år vart han kommersielt tilgjengeleg.

Skrifttypen vert ikkje nytta av *The Times* lenger, men er framleis utbreidd i boktypografi.
Statsbudsjettet

**Statsbudsjettet** er namnet på den samla oppstillinga over staten sine utgifter og inntekter komande år. I Noreg legg regjeringa kvar haust fram for Stortinget eit framlegg til statsbudsjett. Dette er alltid Stortingsproposisjon nummer ein (St.prp. nr 1). I samband med statsbudsjettet legg regjeringa også fram Nasjonalbudsjettet og framlegg til skatte- og avgift- og tollreglar for komande år. Det er Stortinget som vedtek statsbudsjettet.

I 2008 har det norske statsbudsjettet ei inntekt på 1036 milliardar kroner. 328 milliardar er inntekter frå petroleumsverksemda, 650 milliardar kjem frå skattar og avgifter frå Fastlands-Noreg. 

Statsbudsjettet har eit overskott på 265,4 milliardar som blir overført til Statens pensjonsfond - Utland. Utan inntekt frå petroleumsverksemda ville statsbudsjettet hatt eit underskott på 36,4 milliardar i 2008.

Den største utgiftsposten i det norske statsbudsjettet er Folketrygda. I 2008 var det budsjettert med 258 milliardar til Folketrygda. Overføringa til kommunane er 113 milliardar og nest største utgiftspost i statsbudsjettet.

Kvart departement har ansvar for eigne postar i statsbudsjettet. Dei har som oppgåve å øyremerke pengar til dei ulike underordna etatane i departementa.

Oppbygginga og innhaldet i statsbudsjettet blir bestemt av Stortinget. Dei gjeldande reglane er frå 2005, men byggjer i hovudsak på prinsippa som Stortinget vedtok i 1928. Hovudprinsippa til eit statsbudsjett er at:
* det skal vere fullstendig
* det skal følgje bruttoprinsippet (som tyder at totale utgifter skal visast, ikkje utgifter fråtrekt inntekter)
* det skal følgje kontantprinsippet (som tyder at inn- og utbetalingar skal førast i den perioden dei faktisk skjer i motsetnad til periodiseringsprinsippet som er vanleg i norsk næringsliv og offentleg forvaltning elles.)
* at det gjeld berre for eitt år
* inndelinga skal vere slik at likearta inntekter og utgifter blir ført saman
* fullmaktsramma for løyvingar skal gå fram av budsjettet
I statsbudsjettet for 2023 hadde ein for fyrste gang ei grøn bok, klimaboka, som skulle seie noko om kva klimatiltak staten skulle gjere.

## Kjelder
Brårud

**Brårud** er ein tettstad i Nes kommune på Romerike i Akershus. Staden har  og ligg på vestsida av Vorma, ti km nordom Vormsund. Grenda ligg ikkje langt frå Fenstad, og folket i grenda soknar til Fenstad kyrkje i Nes prestegjeld. 

Brårud hadde tidlegare eige postkontor. Postnummeret 2162 BRÅRUD er framleis i bruk. Det er òg grunnskule (Brårud skole) i grenda med undervisning frå 1. til 7. steg. Skulen vart bygd i 1975.

## Sjå òg
* Tettstader i Akershus

## Kjelder

* Om Brårud skole på nettstaden til Nes kommune
* Kart for reguleringsplan for Brårud på nettstaden til Nes kommune
* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Oslo og Akershus»
Nasjonalbudsjettet

**Nasjonalbudsjettet** er ei stortingsmelding som blir presentert av regjeringa samstundes med statsbudsjettet i byrjinga av oktober kvart år. Meldinga inneheld oppdaterte hovudtal for norsk økonomi og regjeringa sitt syn på gjennomføringa av den økonomiske politikken.
Ligatur

**Ligatur** er eit typografisk omgrep for to eller fleire glyffar som er kopla saman, og framstår som éin glyff. Dette kan ha ulike årsaker, men ei vanleg årsak er at ein del av den fyrste glyffen vil overlappa det same området i den andre glyffen. Det norske teiknet *æ* er opphavleg ein ligatur av *a* og *e*.

## Bruk
### Latinske ligaturar
Ligaturar blei mykje brukt i romerske innskrifter og manuskript, hovudsakleg for syns skuld, men også for å spara tid og plass. To romerske ligaturar er blitt så vanlege at dei i dag er rekna som eigne teikn. «&» er ei samanskriving av «et», latin for 'og'», og har denne tydinga på alle språk. «@» er ei samanskriving av «ad», latin for 'til'. 

Ein har nytta ligaturar i trykking sidan dei første bøkene blei trykte på 1400-talet. I boktrykk er i utgangspunktet kvar bokstav på toppen av kvar sin vesle blykloss – ein type. For å unngå at avstanden mellom bokstavane i enkelte bokstavkombinasjonar blei unaturleg stor, blei desse bokstavpara støypt på éin type – ein ligatur. Mange ligaturar hadde *f* eller *ſ* som første bokstav.

### Arabisk

I arabisk skrift er ligaturar svært vanlege, og standard skrivemåte for ei rekkje bokstavkombinasjonar. Den vanlegaste kan vera «لا», 'la', som i seg sjølv tyder «nei», men som også finst i fleire andre ord. Ligaturen vert brukt kvar gong denne bokstavkombinasjonen opptrer i eit ord. Den hyppige bruken av ligaturar gjer at arabisk kan vera vanskeleg å læra seg å lesa og skriva. Det er ikkje nok å læra kvar enkelt bokstav, ein må også kjenna ligaturane.

### Indisk skrift

Indiske alfabet bruker ofte ligaturar i konsonantklynger. Skikken er noko avhengig av kva språk ein bruker, ligaturar er til dømes meir vanlege i sanskrit enn i hindi, som begge bruker devanagari.

Sjå og Konsonantligaturar i devanagari.

## Problem med datatypografi

Fram til dei siste åra har det vore få program som har hatt innebygd og lett tilgjengeleg støtte for å handsama ligaturar. Dette har ført til at kvaliteten på skriftstykke som har vore produserte med dataprogram som til dømes Microsoft Word, har vore lågare enn tilsvarande gjort av profesjonelle typografar, anten manuelt eller med spesiell programvare. 

Bruken av andre skriftsystem i datasamanheng har ført til at dette måtte endrast, i og med at mange skriftsystem, som til dømes arabisk og devanagari, krev at einskildteikna skal henga saman og variera etter kontekst.

Apple har eit system som heiter Apple Advanced Typography, og gjev brukaren avansert kontroll over ligaturar og andre typografiske teknikkar. Det frie datatypografisystemet TeX og utvidinga av dette, LaTeX, tilbyr automatisk ligaturhandsaming og -kontroll, og med progammet LyX er dette like lett å bruka som meir utbreidde program som Microsoft Word eller WordPerfect.

## Eksempel
:

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ligatur|Ligatur]]» frå , den 13. mai 2010.* 
 

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Typographic ligature|Typographic ligature]]» frå , den 13. mai 2010.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* Heimesidene åt programmet LyX
* PDF-fil som skildrar Apple Advanced Typography
Kerning

**Kerning** er, i typografien, den minkinga eller aukinga som vert gjord mellom bokstavpar for å ivareta eit godt tekstbilete, slik at det vert lettare å lesa teksten. Ein godt kerna tekst vil gje inntrykk av at mellomromma mellom kvart teikn er like.

Kerning bør ikkje blandast med sperring eller kniping, som i staden vert gjorde for å auka og minka avstanden mellom alle teikn i eit ord.

I dei fleste skrifttypane finst det informasjon om kerningavstanden innebygd, men ofte er det naudsynt å endra avstanden manuelt. I program som InDesign finst det ein funksjon som gjer det mogeleg å nytta såkalla optisk kerning, som lagar ein høveleg kerningavstand.

Før i tida, då blytypar vart nytta, var det vanskeleg å endra kerningavstanden mellom to teikn (særleg *f* og *i*, som vert synte på biletet). Difor tok ein til å laga blytypar med to eller fleire teikn på, og desse vert kalla ligaturar.
Smultring

**Smultring** er eit ring-, krans- eller torusforma bakverk som blir frityrsteikt i smult eller matolje. I Noreg er det tradisjon å baka smultringar til jul som eit av dei sju slaga.

## Tillaging
Deigen består hovudsakleg av sukker, egg, kulturmjølk eller fløytemjølk og fint kveitemjøl, og er gjerne smaksett med kardemomme, kanel eller rive sitron- eller appelsinskal. 

Ein variant av smultringen blir kalla hjortetakk. Denne er ofte litt fastare i deigen. Sjølv om hjortetakk tradisjonelt er bakt med hjortetakksalt, medan smultring blir bakt med bakepulver, er det i dag mange oppskrifter der ein bruker hornsalt også i smultringar. Det ser ut til at den viktigaste skilnaden mellom hjortetakk og smultring er konsistensen. Hjortetakk er fastare og sprøare, medan smultring er mjukare, ettersom røra har meir væske. 

## Historie
I ei norsk kokebok frå 1888 står det fleire oppskrifter på hjortetakk, der den siste blir kalla «Amerikansk Hjortetak», med «Fry-Cakes» i parentes. I Sigdal blei det gjort ein interessant observasjon, der nokre utvandrarar kom tilbake frå Amerika i 1892 og sette i gang med smultringbaking. Kokebokforfattaren Henriette Schønberg Erken la ikkje inn oppskrift på smultringar før i 1947. I 1929 presenterte ho eit anna liknande bakverk med namnet «donasser», som truleg kjem frå engelsk «doughnut». Det er mykje som tyder på at oppskrifta kom til Noreg frå USA.

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Smultring|Smultring]]» frå ,  den 1. mai 2022.*  

## Bakgrunnsstoff

* Smultring-oppskrift &ndash; mineoppskrifter.no
Lindisfarne

**Lindisfarne**, òg kalla **Holy Island**, 'Den heilage øya', er ei tidvassøy som ligg nordaust i England, i Northumberland nær Skottland. Øya, som berre har køyrbart vegsamband med fastlandet på fjøre sjø, er kjend for det tidlegare klosteret sitt, Lindisfarne kloster, og det er vanleg å nytte berre namnet Holy Island om denne øya på karta og i andre samanhengar. Klosteret blei herja i eit tidleg vikingåtak i 793, og dette åtaket har ofte vorte rekna som byrjinga på vikingtida. Klosteret ligg i dag i ruinar og er teke vare på som eit fornminne. Det ligg òg ein borg på øya, Lindisfarne Castle (Lindisfarne slott). 

## Fakta

Klosteret på Lindisfarne blei grunnlagd av benediktinarar rundt 635, då kong Oswald av Northumbria sende den irske munken Aidan dit frå Iona. I tidleg mellomalder var det eit viktig lærdomssentrum, og opphavsstaden til manuskripet Lindisfarne-evangelia. 

I 793 gjekk vikingar i land på øya, drap munkar og stal skattar frå klosteret. Det brutale åtaket av heidningar på den heilage staden blei i Den angelsaksiske krønika sett i samanheng med andre teikn som hungersnaud, uvêr og syn av drakar på himmelen, og skapte stor uro. Dette er det eldste dokumenterte vikingåtaket, og difor blir det ofte rekna som byrjinga på vikingtida, sjølv om det no helst vert nytta andre definisjonar og kriterium på når vikingtida tok til. Dateringa på åtaket er ofte oppgjeve som 8. januar, men dette er truleg ei feillesing av datoen 8. juni. Vikingåtaket er skildra på Lindisfarnesteinen frå 800-talet.

## Kjelder

* Lindisfarne i *[[Caplex]]*
* 


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lindisfarne|Lindisfarne]]» frå , den 7. juni 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene: 
*** Graham-Campbell, James; David M. Wilson (2001). "Salt-water bandits" (Digitized by Google Books online). *The Viking World* (3 ed.). London: Frances Lincoln Ltd.. pp. 10 and 22. ISBN 0-7112-1800-5, 9780711218000. . Retrieved on 2008-12-01.
*** Swanton, Michael. The Anglo-Saxon Chronicle, p. 57, n. 15.
*** "Lindisfarne Castle - National Trust". http://www.holy-island.info/lindisfarnecastle/index.htm. Retrieved on 2008-07-15.*
 

## Bakgrunnsstoff
* ''The holy island of Lindisfarne'', lindisfarne.org.uk
* Holy Island Crossing Tide Tables 2008 , *Northumberland life*
* ''Lindisfarne'' Strolling guides
Mellomkrigstida

**Mellomkrigstida** er i den vestlege verda ei nemning på perioden mellom slutten av første verdskrigen i 1918 og byrjinga av andre verdskrigen i 1939, meir spesifikt mellom den 11. november 1918 og 1. september 1939. 

Perioden var markert av uro i store delar av verda, og Europa strevde med etterverknadene av den første verdskrigen. 

I Nordamerika var den første delen av mellomkrigstida prega av stor økonomisk framgang, men dette endra seg drastisk med den store depresjonen og verdskrisa, etter krakket på Wall Street (børsen i New York i 1929.

Mellomkrigstida var i mange land kjenneteikna av svært sterke sosiale og politiske motsetningar, og både kommunismen og fascismen oppstod og fekk stor oppslutning mange plassar. 

Men siste del av mellomkrigstida er òg prega av ein kriseløysingspolitikk på demokratisk grunn, til dømes både i Skandinavia, med mellom anna den norske Nygaardsvoldsregjeringa, og i USA med Roosevelt sin administrasjon. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Mellomkrigstiden|Mellomkrigstiden]]» frå ,  den 28. desember 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

* Artikkel på Lokalhistoriewiki om mellomkrigstida i Noreg
Den store depresjonen

**Den store depresjonen** var ein verdsomfattande økonomisk nedgang som starta med det amerikanske børskrakket i 1929 og varte gjennom 1930-talet. Dei sentrale landa der depresjonen vart utløyst var USA og europeiske land, men følgjene vart merka over heile verda. Byar vart hardt ramma, spesielt dei som var bygde opp rundt tungindustri og bygg- og anleggsverksemd stoppa heilt opp i mange land. Bønder og landsbygda vart òg ramma, då prisane på jordbruksvarer fall med opp til 50%.

Gruvedrift og skogbruk var likevel kanskje dei bransjane som vart hardast råka, då etterspurnaden fall drastisk og det var få andre sjansar til sysselsetjing for dei som hadde arbeidd der. Depresjonen enda på ulike tidspunkt i dei involverte landa, men generelt ser ein den andre verdskrigen som absolutt sluttpunkt.

Den store depresjonen fekk store politiske følgjer. Mellom anna bidrog den internasjonale økonomiske krisa til sterk vokster i oppslutninga om det tyske nazistpartiet ved valet i 1930. 

Også demokratiske regjeringar tok i bruk nye verkemiddel i økonomisk og sosial politikk for å motverke krisa, såleis bruka til dømes både den norske Nygaardsvoldregjeringa og den amerikanske Roosevelt-administrasjonen ein meir eller mindre keynesiansk økonomisk politikk i andre halvdel av 1930-talet. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Den store depresjonen|Den store depresjonen]]» frå ,  den 28. desember 2007.*
Børskrakket i 1929

**Børskrakket i 1929**, også kjent som *den svarte torsdagen*, er eit av dei mest kjende børskrakka i historia. Krakket er også kjent som *den svarte tysdagen*, noko som viser til tysdagen i veka etter at krakket starta, då det var den dagen panikken braut ut for alvor og «alle» prøvde å selje seg ut av aksjemarknaden samtidig. Børskrakket på Wall Street i 1929 kom etter ein lang oppgangsperiode i amerikansk økonomi, og innleidde den store depresjonen på 1930-talet.

## Hendingar
Den 3. september 1929 sette børsen i USA ny rekord med 381,17 poeng. Etter denne toppen gjekk det nedover, kursen gjekk ned totalt 17 % i løpet av den neste månaden. I dei første vekene av oktober gjekk kursane først opp, før dei igjen gjekk nedover. Den *svarte torsdagen* viser til torsdag 24. oktober 1929, ein dag der totalt 12,9 millionar aksjar bytta eigar. Tysdag 29. oktober 1929 vart i ettertid kalla *den svarte tysdagen*, og rekordmange 16 millionar aksjar bytta eigar denne dagen. Denne rekorden vart ikkje slått før i 1969. I første omgang vart botnen nådd 13. november 1929 med 196,8 poeng. Børskursen auka noko i løpet av 1930, men i 1931 gjekk det nedover, botnen vart nådd 8. juli 1932 med 41,22 poeng. Børsen hadde dermed falle med 89 % sidan toppen i 1929.

Børskrakket utløyste ei internasjonal økonomisk krise med massearbeidsløyse i mange land. Dette fekk òg store politiske konsekvensar mange stader.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Børskrakket i 1929|Børskrakket i 1929]]» frå ,  den 28. desember 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
Nordamerikansk pannekake

**Nordamerikanske pannekaker** er pannekaker av egg, mjølk, smør, kveitemjøl, sukker og bakepulver. Dei blir etne til frukost og middag i USA og Canada. Ein har gjerne lønne-sirup eller smør over.

Ingrediensane blir rørte snøgt saman til ei tjukk røre, som blir steikte rundt eitt minutt på kvar side. Pannekaka skal vera rundt 15 cm i diameter og luftig, og bør etast med ein gong.

Variasjonar er bruk av bygg- eller rugmel saman med kveiten og skumma mjølk. Ein kan òg ha i fyll som bananar, jordbær, ost og sjokolade.

## Kjelde
* Baird, Elizabeth: *The complete Canadian Living cookbook.* Random House Canada, 2001. ISBN 0-679-31117-3
Monza

** Monza ** (*Munscia* på vestlombardisk) er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Monza og Brianza i regionen Lombardia og har om lag 125&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Lambro, ei av sideelvane til Po, om lag 15&nbsp;km nordaust for Milano. Byen er mest kjend for bilbanen som ligg her, Autodromo Nazionale Monza.

Monza vart offisielt hovudstad i provinsen 11. juni 2004. Monza er den tredje største byen i Lombardia og det viktigaste økonomiske, industrielle og administrative senteret i Brianza-området.

## Historie
Ein har funne spor etter busetnadar i Monza-området sidan bronsealderen, der folk budde i pålelandsbyar over elvane og myrene. Omkring 200-talet fvt. la romarane under seg insubrarane, gallarar som hadde kryssa Alpane og busett seg rundt Mediolanum (i dag Milano). Ei gallisk-keltisk stamme, som truleg var insbruarane, grunnla så ein landsby ved Lambro og i dag finst det ruinar av ei bru over elva frå denne tida. Under Romarriket vart byen kalla Modicia.

Langobardane invaderte Italia etter Vestromarriket sitt fall og den lombardiske kongen Autari gifta seg med Theodelinda dottera til Garibald I av Bayern i byen.

Den nye dronninga gav ordre om å byggje ei lita kyrkje ved elva, som i dag er ein del av basilikaen St. Johannes.

I mellomalderen var kommunen Monza til tider sjølvstendig, og i periodar underlagt Milano og Huset Visconti.

Den første jernbanen i Nord-Italia vart bygd mellom Milano og Monza og opna 17. august 1840.

29. juli 1900 vart kong Umberto I av Italia mydra i Monza av anarkisten Gaetano Bresci.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Monza|Monza]]» frå ,  den 28. desember 2007.*  


## Bakgrunnsstoff
* Monza Duomo
* Ac Monza Brianza
Takke

Ei **takke**/**takka**, òg kalla **bakstehelle** og **bakstehylle**, er ei plate til å steike mat på. Takker kan brukast i lag med open eld, komfyrar og elektrisk straum, og er kjende frå store delar ar verda. Ein kan bruka dei til steiking med eller utan feitt.

Ei tradisjonell norsk takke er ei støypejernsplate med diameter 35-70 cm til å setje inn i gruva og fyre innunder med småved. Moderne takker er laga av aluminium eller stål. Dei er laga slik at ein anten kan setje takka på komfyren slik at ho får varme frå platene, eller dei har innebygd varmeelement.

I norsk mattradisjon bruker ein mellom anna takke til å steika flatbrød, potetkake, lefse og mjølkekaker.


fil:Lefse on a griddle.jpg|Lefse steikt på takke på ein komfyr.
fil:Pancakesongriddle.jpg|Storkjøkkentakke med amerikanske pannekaker.
fil:Electric griddle.jpg|Moderne elektrisk takke til heimebruk.
fil:Comal2.jpg|*Comal*, takke brukt av amerikanske urfolk.


## Sjå og
* Teppanyaki

## Bakgrunnsstoff
* Høyang-Polaris
* Meteor steiketakke
Mjølkekake

**Mjølkekake** er ei tefatstor, tynn pannekake. Mjølkekaker vert ofte serverte kalde, samanrulla eller samanbretta med gomme inni.

Mjølkekaka vert steikt på takke av ei tynn røre laga av ei mjølk og ei blanding av kveitemjøl og byggmjøl, dessuten er det vanleg å ha eit egg, litt sukker og litt salt i røra. Mjølkekake er tradisjonsmat blant anna i Vefsn.

## Kjelde
* Ardis Kaspersen: *Tradisjonsbakst fra Helgeland*
Danilo Türk

**Danilo Türk** () er ein slovensk politikar og diplomat som var president i Slovenia frå 23. desember 2007 til 22. desember 2012.

Danilo Türk vart fødd og oppvaksen i Maribor, i det dåverande Jugoslavia. Han studerte jus ved universitetet i Ljubljana, og fullførte magistergraden der i 1978. Han fullførte doktorgraden ved same universitetet i 1982, innan internasjonal rett. I 1984 vart han medlem i SN sin subkommisjon for vern mot diskriminering mot minoritetar, og har sidan hatt mange posisjonar i internasjonale organ. Türk sine handlingar under prosessen som førte til slovensk sjølvstende i 1991 vart eit tema under valkampen i 2007. Motkandidaten hans skulda han for å ha heldt fram å representera Jugoslavia i internasjonale organ under krigen heime. Sjølv viste han til at han arbeidde for å oppnå internasjonal anerkjenning av Slovenia på denne tida, mellom anna med å skriva artiklar i vestlege media. Då Slovenia hadde vorte internasjonalt anerkjend som sjølvstendig stat vart Türk i 1992 utnemnd til slovensk SN-ambassadør. Han hadde denne stillinga til 2000. Frå 2000 til 2005 var han politisk assistent for generalsekretær Kofi Annan. Deretter vart han professor i internasjonal rett ved universitetet i Ljubljana.

Ved presidentvalet i 2007 stilte han som kandidat. Han var ikkje sjølv medlem av eit politisk parti, men kandidaturet hans vart støtta av Sosialdemokratane (Socialni demokrati), det sosialliberale partiet Zares, pensjonistpartiet DeSUS, og mindre parti. I første valrunden, 21. oktober, kom han på andre plass med 24,5 % av røystene. Han slo dermed den liberale kandidaten Mitja Gaspari med færre enn 4000 røyster og gjekk vidare til andre valrunden mot den konservative Lojze Peterle, som fekk 28,7 % i første runde. I andre valomgangen, 11. november, vann han klart, med 68,0 % av røystene.

Han tapte presidentvalet i 2012 mot den sosialdemokratiske kandidaten Borut Pahor.

Danilo Türk er gift med Barbara. Dei har dottera Helena (fødd 1980).