open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aitz Txiki

**Aitz Txiki** er eit fjell i Bizkaia i regionen Baskarland i Spania med ei høgd på 791 meter over havet. Namnet tyder «lita klippe». 

Fjellet er det minste i Urkiolafjella og dannar ein del av det same kalksteinsmassen som dannar Anboto og Alluitz.

Sjølv om det er det minste, har fjellet den same ville naturen og utsjånaden, særleg sett frå *Atxarte*-passet som ligg mellom Aitz Txiki og Untxillaitz. Fjellet har to toppar. Den høgaste er Aitz Txiki og den andre heiter *Artxua* eller *Sorginkobetagana* og er 790 moh. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aitz Txiki|Aitz Txiki]]» frå , den 15. mai 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* Mendikat 
* Las montañas
Aizkorri

**Aitzkorri**, **Aitzgorri** eller **Aizkorri** er eit fjellmassiv i regionen Baskarland i Spania med ei høgd på 1551 meter over havet. Massivet består av kalkstein og har fleire toppar som strekkjer seg frå nordvest til søraust. Desse er Artzanburu, Andreaitz eller Arbelaitz (1513 moh), Iraule (1511 moh), Aitxuri eller Aketegi (1549 moh) og Aizkorri (1528 moh). Trass i at sistnemnde er noko lågare, er denne toppen det mest populære turmålet. I kvar endre grensar fjella til Biozkornia- og San Adrian-passa. På eine sida grensar Aitzkorri til Aloña, og på den andre sida til Altzania. Jernbanen mellom Madrid og Irun går i fjellsida på nordsida av fjellet.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aitzkorri|Aitzkorri]]» frå , den 15. mai 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff
Anboto

**Anboto** er eit kalksteinsfjell vest i regionen Baskarland i Spania og det høgaste fjellet i Urkiolafjella. Det ligg ikkje langt frå Urkiola nasjonalpark mellom Durango og Vitoria-Gasteiz.

Den enorme kalksteinsmassen inneheld mange fossil av korallar og store skjel.

Nordsida av fjellet er ein 1000 meter høg fjellvegg som ruvar over Atxondodalen. Sørsida er langt slakare og heller ned mot Urkiolamendipasset.

Anboto har alltid vore knytt til magi og baskisk mytologi.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Anboto|Anboto]]» frå , den 15. mai 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
** Mendikat
** Web sobre Amboto
** Las montañas
Aratz

**Aratz** er eit fjell i regionen Baskarland i Spania. Ho ligg i Altzaniafjella (òg kalla Urkilla) og er ei forlenging av massivet Aizkorri. Det ligg på grensa mellom provinsane Gipuzkoa og Álava og er 1443 meter over havet. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aratz|Aratz]]» frå , den 15. mai 2009.*
Artxanda

**Artxanda** er ei av to små fjellkjeder som ligg i kommunen Bilbao i Spania. Den andre er Pagasarri. Av dei to er denne fjellkjeda lågare, og ingen punkt går over 300 meter over havet. Artxanda ligg nærare sentrum i byen og er tett utbygd. Mellom Artxanda og Monte Avril ligg Santo Domingo-passet. 

Det går ein kabelbane frå sentrum i Bilbao til toppen av fjellet, der det ligg parkar, restaurantar, eit hotell og eit idrettsanlegg. Området er populært hos innbyggjarane og gjev eit flott utsyn over byen for turistar. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mount Artxanda|Mount Artxanda]]» frå , den 15. mai 2009.*
Balerdi

**Balerdi** òg kalla **Mallozarra**, er eit fjell på 1195 moh. i Aralarfjella i Spania og det nordlegaste i kjeda oppfor Araitzdalen. Det ligg på grensa mellom Gipuzkoa og Navarra. Fjellet er lågare enn det nærliggande Artubi, men er likevel eit populært turmål. Siste biten til toppen er smalt med høge klipper, og det har vore dødsulukker her. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Balerdi|Balerdi]]» frå , den 15. mai 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* Summitpost: Azkarate-Urdilleko
* Mendikat: Tur til Balerdi
Beriain

**Beriain** (*San Donato* på spansk) er eit 1493 meter høgt fjell i Baskarfjella vest i Navarra i Spania. Fjellet ligg i Andiafjella og har ein skapr profil sett frå Burunda- og Barranca-dalane. Fjellet ligg midt i den tradisjonelle regionen Baskarland.
Buruntza

**Buruntza** er eit lite fjell på 441 moh. i Baskarland i Spania, 12 km sør for San Sebastian. Fleire byar ligg ved foten av fjellet, Andoain i sør, Lasarte-Oria i nord og Urnieta i aust. Fjellet strekkjer seg frå nordaust til sørvest og startar ved Azkortepasset til eit steinbrot i sør. Det står ein stor kross på toppen av fjellet. 

Oria renn nord for fjellet. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Buruntza|Buruntza]]» frå , den 15. mai 2009.*
Helgehorntunnelen

**Helgehorntunnelen** er ein tunell på Fylkesveg 653. Den er ein del av Eiksundsambandet og vart opna for vanleg trafikk då Eiksundsambandet vart opna 23. februar 2008. Tunellen er 1160 m lang, og går frå Sørheim til Hovdevatnet i Ørsta. Som det framgår av namnet går tunellen under ein del av Helgehornet.

## Bakgrunnsstoff
Vegvesenet si side om Eiksundsambandet vitja 15. mai 2009
Ganboa

**Ganboa** er eit fjell på 1412 moh. i Gipuzkoa i Aralarfjella, som ligg i Baskarland i Spania. Fjellet vart lenge trudd å vere det høgaste i fjellkjeda, men i dag er Irumugarrieta målt høgare. Toppen er omgjeve av grassletter, andre toppar og karstterreng av kalkstein.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ganboa|Ganboa]]» frå , den 15. mai 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* Ganboa og Aralar på SummitPost
Ganekogorta

**Ganekogorta** er eit fjell på grensa mellom provinsane Bizkaia og Alava i regionen Baskarland i Spania), rett ved Bilbao og Llodio. Det har ei høgd på 998 meter over havet og er den største fjelltoppen i massivet som består av mindre fjell som Pagasarri, Ganeta, Pasatorenkorta og Arnotegi eller Arraiz. Nordsida av massivet er ein del av byen Bilbao. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ganekogorta|Ganekogorta]]» frå , den 15. mai 2009.*
Berkneshalvøya

**Berkneshalvøya** er halvøya mellom Ørstafjorden og Voldsfjorden i Ørsta og Volda kommunar. 

Europaveg 39 kryssar indre del av halvøya. Riksveg 653 (Eiksundsambandet) går frå krysset med Europaveg 39 i Furene utover Berkneshalvøya, til den ved Sørheim går ned i den undersjøiske Eiksundtunellen under Vartdalsfjorden til Eika og vidare til Hareidlandet. Fylkesveg 47 i Møre og Romsdal går rundt Berkneshalvøya, frå krysset med Europaveg 39 på Ekset til krysset med E39 i Hovdebygda.

Dei to fjelltoppane Helgehornet og Lidaveten dominerer Berkneshalvøya. Mellom Helgehornet, Ytrehovdeåsen, Indrehovdeåsen og Hovdebygda ligg Hovdevatnet.
Jerseyfe

**Jerseyfe** er ein storferase som stammer frå øya Jersey i den engelske kanalen. På øya er der berre jerseykveg, sidan det her har vore forbod mot import av andre rasar dei siste 150 åra. Jerseykveget har truleg eksistert i England sidan 1741, med namnet alderney. I dag finst jerseykveg over heile verda.

## Utsjånad
Jerseykveget har ein typisk gulaktig farge. Andre fargenyansar førekjem òg, som til dømes svarte, brune/raude og kvite. Hovud, skulder og hofter er oftast ein tone mørkare enn resten av pelsen og det kan av og til sjåast ei svart line langs ryggen. Den mørke mulen er omkransa av eit kvitt band. Hovudet er kort med brei panne, ein konkav naserygg og store mørke auge. Jerseykveg har horn. Kalvane veks sakte, kjøtet er magert og mørt. Ei jerseyku veg omkring 350&nbsp;kg, langt mindre enn NRF-kyr. Jerseykveget kjem lett gjennom kalving, har et godt temperament og er meir motstandsdyktig mot sjukdomar enn anna mjølkekveg.

## Mjølka
Jerseykua si mjølk er heilt spesiell, ho inneheld både meir feitt og 15 % meir protein i forhold til andre kvegrasar. Vidare har jerseymjølka også fleire mineral og vitamin, til dømes inneheld ho 10-15 % meir kalsium, natrium og fosfor, og betakaroten- og c-vitamininnhaldet er også høgare enn i mjølk frå andre rasar, noko som gjer ho god til osteframstilling og gir ein djup farge. Ei jerseyku gir kring 6500 liter mjølk i året, medan ei NRF-ku gir kring 7000 liter.

## Kjelder

* Bøgelund - kvægracer 
* Thise Mejeri 
* www.jerseycattle.org

## Bakgrunnsstoff
David Ben-Gurion

**David Ben-Gurion** () var ein israelsk politikar, nasjonalhelt og den første statsministeren i landet (1948-1953, 1955-1963) for Det israelske arbeidarpartiet.

Ben-Gurion utropte den sjølvstendige staten Israel i Tel Aviv den 14. mai 1948.

## Biografi
Ben-Gurion vart fødd som David Grün i Płońsk i den russiske delen av Polen, og vart alt i unge år aktiv sosialist. I 1905 skipa han ein jødisk forsvarsorganisasjon, som reaksjon på pogromar, og han vart derfor fengsla. Året etter emigrerte han til Palestina, som var under osmansk herredøme, og der arbeidde han i jordbruket. Årsaka til innvandringa hans var at han i Polen stifta bekjentskap med den sionistiske rørsla.

I 1915 vart Ben-Gurion utvist frå Palestina, og han slo seg då ned i USA der han arbeidde etter si sosialistiske og sionistiske overtyding. Til hans engasjement då han budde i USA høyrer det at han skipa ein jødisk legion, som stridde på Storbritannia si side mot Tyrkia i 1918. Først i 1921 vende Ben-Gurion tilbake til Palestina, der han skipa Mapai, det sionistiske sosialdemokratiske partiet, som han vart leiar for i 1930. I 1935 vart han generalsekretær for Histadrut, i dag Israels LO. Dessutan deltok han i skipinga av det som skulle bli den israelske hæren, militsen Haganah.

Då FN hadde teke avgjerd om delinga av Palestina i 1947, vart Ben-Gurion leiar for Israels nasjonalråd, og året etter vart han leiar for Haganah. 

Den 14. mai 1948 vart Ben-Gurion provisorisk statsminister for Israel. Attåt det var han landet sin forsvarsminister. Han leidde derfor krigen i 1948. Han oppmuntra òg aktivt jødisk innvandring til den nye staten. 

I 1953-1955 verka det som at Ben-Gurion hadde forlate politikken for eit roleg liv på kibbutzen Sdeh Boker, men i februar sistnemnde året tiltredde han som forsvarsminister, og i november som statsminister. Han vart dermed den som leidde invasjonen av Egypt under Suezkrigen. I 1963 tok han avskjed frå regjeringa, og frå Knesset i 1970. 

Med tida tok Ben-Gurion avstand frå den politiske utviklinga i Israel, prøvde å skipe eit sosialistisk opposisjonsparti som alternativ til Mapai, men drog seg til slutt tilbake til kibbutzen, der han døydde i 1973. Han blir sedd på som Israels grunnleggjar og landsfader, og som den som klarte å omsetje dei sionistiske utopiane til realitetar.

I ettertid er Ben-Gurion minna mange stader i Israel. Talrike vegar, Den internasjonale flyplassen Ben Gurion i Tel Aviv og Ben-Gurion-universitetet i Negev er oppkalla etter han. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:David Ben-Gurion|David Ben-Gurion]]» frå , den 15. mai 2009.* 
* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:David Ben-Gurion|David Ben-Gurion]]» frå , den 18. mai 2009.* 
* «David Ben-Gurion, staten Israels grundare», *Anno 73*, Malmö och Stockholm, 1974, s. 143 f
 

### Fotnotar
Ulia

**Mount Ulia** er eit lite fjell aust for San Sebastián i regionen Baskarland i Spania med ei høgd på 243 meter over havet. Ryggen strekkjer seg austover langs kysten til ved Pasaiabukta. Frå fjellet ser ein San Sebastian i vest med stranda Zurriola. Bydelen Gros ligg like nedanfor fjellet. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ulia|Ulia]]» frå , den 15. mai 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Little Thoughts EP

**Little Thoughts EP** er ein samle-EP frå den engelske indie-rock-gruppa Bloc Party som blei utgjeve i Japan. Han inneheld stort sett songar som hadde vore eksklusive for Storbritannia.

## Spor

EP-en inneheld i tillegg ein musikkvideo av «Little Thoughts».
Bloc Party EP

**Bloc Party EP** er den fyrste EP-en av Bloc Party, og blei sloppe den 24. mai 2004 i Storbritannia. Han inneheld to av dei fyrste singlane til musikkgruppa; *«She's Hearing Voices»* og *«Banquet/Staying Fat»* EP-en blei lansert i Japan i august 2004, og seinare i USA i september same året.

## Spor

## Medverkande

* Mark Aubrey – Produsent
* Bloc Party – Produsent
* Paul Epworth – Produsent
* Scott McCormick – Produsent
* Linsey Tulley – Illustrasjonar
Lidaveten

**Lidaveten** er eit fjell (592 moh) i Volda kommune på Sunnmøre. Fjellet ligg ytst på Berkneshalvøya mellom Voldsfjorden og Ørstafjorden. Lenger inne på Berkneshalvøya ligg Helgehornet (623 m).

Riksveg 653 Eiksundsambandet tar av frå E39 i Furene, går gjennom Morkaåstunellen og Helgehorntunellen, og går deretter i lia oppom Sørheim ved Ørstafjorden til vegen går inn i Eiksundtunnelen. Eiksundtunellen går under heile Lidaveten og vidare under Vartdalsfjorden til Eika der vegen held fram til Eiksund på Hareidlandet.

Kommunegrensa mellom Volda og Ørsta går nokså langt oppe i nordaustsida av fjellet. 

Lidaveten er eit fint turmål, då det er lett tilgjengeleg, og byr på flott utsikt. Lidaveten er enklast tilgjengeleg frå kommunevegen som går frå Berkvika til Eidheim. Ein følgjer først ein skogsveg, og deretter ein tydeleg sti. 

På toppen er det ein stor varde.
Natteramnar og seglarfuglar

Den biologiske orden **natteramnar og seglarfuglar** (Caprimulgiformes) samlar froskemunnar, natteramnar og andre relaterte fugleartar. Utbreiingsområdet deira dekkjer det meste av verda, men dei finst ikkje i arktisk klima og på øyane på New Zealand.

Nattfuglar som natteramnar og potuar skjuler seg om dagen med hjelp av komplisert kamuflasjeteknikk, fjørdrakta etterliknar tørre blad og bork på tre, eit fenomen som òg kallast krypsis.

Ein antar at medlemmer i Caprimulgiformes har fjernt slektskap med ugler, Strigiformes. 

## Taksonomi
Caprimulgiformes samla tidlegare fem familiar, og framtidig åtte familiar, talet på artar i parentes:
* Froskemunnar - Podargidae (16)
* Natteramnar og natthaukar - Caprimulgidae (97)
* Potuar - Nyctibiidae (7)
* Feittfugl - Steatornithidae (1)
* Uglesvaler - Aegothelidae (10)

Taksonomien av ordenen Apodiformes for seglarar og kolibriar, samt ordenen Caprimulgiformes for froskemunnar, natteramnar og andre relaterte fugleartar, blir for tida endra av taksonomiske autoritetar. Revisjonen av *[[The Clements Checklist of Birds of the World]]*, (*eBird/Clements Checklist v2016*), frå august 2016 har allereie iverksett ei endring slik at seglarar og kolibriar går inn i Caprimulgiformes. Apodiformes går ut som takson i denne klassifiseringa, og Caprimulgiformes blir den største ordenen nest etter sporvefuglar med 588 artar.

* Seglarar - *Apodidae* (112)
* Treseglarar - *Hemiprocnidae* (4)
* Kolibriar - *Trochilidae* (348)

## Kjelde
Mugarra

**Mugarra** er eit fjell i Bizkaia i regionen Baskarland i Spania med ei høgd på 936 meter over havet. Det høyrer til Aramotz-massivet. 

Aramotz-massivet er det vestlegaste fjellet i Urkiolafjella. Mugarra er ei fortsetjing av linja Anboto, Alluitz, Aitz Txiki og Untxillaitz og er det austlegaste fjellet i Aramotz-massivet.

Store kalksteinsklipper med fossil av skjel finst i fjella. Sørsida av fjellet er ein 300 meter høg fjellvegg over Mugarrekolanda. I denne veggen hekkar dei fleste gribbane i området, om lag 60 stykk. Nordsida, som vender mot Durango, er òg bratt, men likevel dekt av bøk og kantabrisk steineik.

Langs ryggen av Mugarra er det mange klatreruter, men det er ikkje lov med fjellklatring for å ikkje forstyrre gribbane. Det vert likevel drive store dagbrot for å henge ut kalkstein langs ryggen. Dette har gjort uoppretteleg skade på fjellet like ved grensa til det verna området. 

## Bakgrunnsstoff
* Mendikat 
* Las montañas

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mugarra|Mugarra]]» frå , den 16. mai 2009.*
Oiz

**Oiz** er eit fjell på 1026,40 moh. i Bizkaia i regionen Baskarland i Spania. Fjellet er ein del av fjellkjeda som der elvane Ibaizabal, Artibai, Lea, Oka og Deva spring ut i Gipuzkoa. Alle av dei renn ut i Biscayabukta.

På toppen av fjellet står ei radioantenne og vindturbinar. 

Det er framleis område med eik og bøk i fjellet, men i dei øvre områda er det store enger der sau, ku og hest beiter. Her finst òg vill hjort og villsvin. 

Oiz er knytt til baskisk mytologi og myter, og det finst fleire megalittiske monument frå førhistoria her. 

19. februar 1985 trefte eit fly frå Iberia Airlines frå Madrid til Bilbao antenna og styrta i fjellsida på Oiz. Alle om bord omkom. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Oiz|Oiz]]» frå , den 16. mai 2009.* 
 

## Referansefeill
Pagasarri

**Pagasarri** er eitt av to fjell som ligg ved byen Bilbao i regionen Baskarland i Spania og er ein del av Baskarfjella. Sjølve toppen ligg på grensa mellom kommunen Bilbao, Arrigorriaga og Alonsotegi og har ei høgd på 673 meter over havet. Fjellet er ein del av det større massivet Ganekogorta.

Hytta nær toppen er eit populært turmål i helgene. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pagasarri|Pagasarri]]» frå , den 16. mai 2009.* 
 
## Bakgrunnsstoff
* Camino del Pagasarri (spansk)
Txindoki

**Txindoki** eller **Larrunarri** er eit fjell på 1346 meter over havet i Goierri i Gipuzkoa, i regionen Baskarland i Spania. Fjellet vert stundom kalla «Baskarland sitt svar på Matterhorn» på grunn av pyramideforma. 

Fjellet ligg heilt vest i Aralar-fjella og er eit symbol for Goierridalen. Det tårnande fjellet ligg nord for byen Amezketa. Den bratte nordsida og Muitzedalen er dei villaste delane av Txindoki. Nord- og sørsida er tydeleg avgrensa av ein kalksteinsrygg som går frå aust til vest over toppen. Dei bratte sidene av ryggen er populære hos fjellklatrarar. 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell turistside om Goierri 
* Bilete av Txindoki 
* SummitPost: Txindoki
Untxillaitz

**Untxillaitz**, **Untxillaitx**, **Untxillaitx** eller **Untzillatx** er eit fjell i Bizkaia i regionen Baskarland i Spania med ei høgd på 934 meter over havet. 

Fjellet er ein del av Urkiolafjella, men ligg ikkje langs same ryggen som Anboto. Fjellet består av kalkstein. 

Fjellet dannar Atxartepasset i lag med nabofjellet Aitz Txiki og ligg i dalane Mendiola og Mañaria. Det er oppretta dagbrot på begge sider av fjellet, men den ved Atxarte er ikkje lenger i drift. 

På nordsida av fjellet ligg ein knaus kalla Urresti. Denne er populær hos fjellklatrarar og fleire gribbar hekkar her. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Untxillaitz|Untxillaitz]]» frå , den 16. mai 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* Mendikat 
* Las montañas
Urkiola

**Urkiola** er ei fjellkjede i Baskarfjella i Bizkaia, nær Durango, vest i regionen Baskarland i Spania. Det høgaste fjellet i fjellkjeda er Anboto (1331 moh). Fjellkjeda går frå vest til aust og er ein del av vasskiljet mellom Atlanterhavet og Middelhavet.

Fjella består av fleire kalksteinsmassiv, frå vest til aust: 
*Sierra de Aramotz (800 moh)
*Ezkubaratz (1010 moh)
*Mugarra (980 moh)
*Untxillaitz (900 moh)
*Aitz Txiki (791 moh)
*Alluitz (1043 moh)
*Anboto (1331 moh)

Sør for kalksteinstoppane ligg to avrunda fjelltoppar, Saibigain og Urkiolamendi (1011 moh).

Heile området er ein del av Urkiola naturpark oppretta av dei baskiske styresmaktene  for å bevare det rike naturområdet, ofte kalla «Vesle Sveits». Området ligg nær Bilbao.

## Bakgrunnsstoff
* Urkiola naturpark

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Urkiola|Urkiola]]» frå ,  den 16. mai 2009.*
Vulkanar i Spania

Dette er ei liste over aktive og utdøydde **vulkanar i Spania**. 

## Kanariøyane

### Lanzarote
*Caldera Blanca
*Guanapay
*Famarammassivet
*Los Ajaches-massivet
*Montaña de El Golfo
*Montaña del Fuego
*Montaña Negra
*Pico Colorado
*Timanfaya vulkanfelt
*Montaña Corona

### Fuerteventura

*Lobos vulkanfelt
*Betancuria-massivet
*Jandía-massivet
*Montaña de La Arena
*Montaña de Tindaya
*Jacomar

### Gran Canaria

*Bandama kaldera
*Tejeda kaldera
*La Isleta vulkanfelt
*Gugüy-massivet
*Tamadaba-massivet
*Montaña de Arinaga
*Montaña de Arucas
*Montaña de Gáldar
*Montañón Negro
*Roque Nublo

### Tenerife
*Las Cañadas kaldera
*Macizo de Anaga
*Teno-massivet
*Montaña de Las Arenas
*Pedro Gil-ryggen
*Teide
*Tenoryggen
*Arafo
*Chahorra
*Chinyero
*Fasnia

### La Gomera

*Skjoldvulkan

### La Palma

*Cumbre Vieja-ryggen
*Fuencaliente
*El Charco
*San Juan
*San Antonio
*San Martin
*Tacande
*Tajuya
*Teneguía

El Hierro

*Lomo Negro

## Det spanske fastlandet

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:List of volcanoes in Spain|List of volcanoes in Spain]]» frå ,  den 16. mai 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Bandama kaldera

**Bandama kaldera** er ein del av Tafira verna landskap på øya Gran Canaria i Kanariøyane. Denne kalderaen har ei høgd på 569 meter over havet på den høgaste delen av kanten, Pico de Bandama, og er om lag 1000 meter brei og 200 meter djup. 

Den bratte vegen ned til botn av kalderaen tar om lag ein halv time. Det finst mykje vulkansk oske med forskjellig farge og det finst fleire planter her som berre finst på Kanariøyane. Her finst òg bevertning. 

Bandama kaldera ligg innanfor fleire kommunar: Las Palmas de Gran Canaria, Santa Brígida og Telde.

## Bakgrunnsstoff
* Monumento Natural de Bandama

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bandama Caldera|Bandama Caldera]]» frå , den 16. mai 2009.*
Cumbre Vieja

**Cumbre Vieja** er ein aktiv vulkanrygg på øya Isla de La Palma i Kanariøyane.

Ryggen går frå nord til sør og dekkjer den sørlege tredjedelen av øya. Ryggen består av fleire vulkankrater

## Vulkanhistorie
La Palma er ei vulkansk øy. Ho er bratt og for tida den vulkansk mest aktive på Kanariøyane. Historiske utbrot frå Cumbre Vieja har skjedd i 1470, 1585, 1646, 1677, 1712, 1949 og 1971.

### 1949-utbrotet
I 1949 opna tre ventilar seg, Duraznero, San Juan og Hoyo Negro og lava kom ut. Under utbrotet oppstod òg to jordskjelv med episenter nær Jedy. Jordskjelvet skapte ei 2,5 km lang sprekk, om lag 1/10 av lengda til Cumbre Vieja. Dette førte til at den vestlege halvdelen av Cumbre Vieja flytta seg ein meter til sides og to meter nedover mot Atlanterhavet.  Sprekka er framleis synleg og har same dimensjonane som i 1949. 

Ein reknar med at prosessen vart driven av trykket som den stigande magmaen og det overoppvarma vatnet fanga inne i vulkanen skapte. Vatn under eit slikt stort trykk fordampar ikkje, men vatnet utvida seg og kan ha vorte pressa sidevegs i vulkanen. Dette skapte dei to jordskjelva under utbrotet. 

Bevis for dette er at ein ikkje fekk freatomagmatiske eksplosjonar med damp som eksplosivt vart sprøyta ut av vulkanen. 

### 1971-utbrotet
Utbrotet i 1971 skjedde sør i Cumbre Vieja ved Teneguia-ventilen. Utbrotet var hovudsakleg strombolisk og lava kom ut. Ein fekk ikkje same seismiske aktivitet som i 1949. 

## Framtidig trussel

Day *et al* (1999) og Ward og Day (2001) har kome med hypotesar om at den vestlege halvdelen av Cumbre Vieja, eit område på 500&nbsp;km³, kan rase ut under eit framtidig utbrot. Dette vil i så fall føre til eit katastrofalt jordras ut i Atlanterhavet som vil skape ein såkalla megatsunami. Datamodellar har indikert at høgda på ei bølgje lokalt kan verte 600 meter, med ein avstand mellom bølgjetoppane på 2 km og ein fart på 1000 km/t. Den afrikanske kysten vil dermed verte råka innan ein time, sørkysten av England etter 3,5 time og austkysten av Nord-Amerika etter om lag 6 timar. Bølgjene vil då ha delt seg opp i mindre delar og vorte 30 til 60 meter høge. Modellane til Day *et al* og Ward og Day indikerer at bølgjene kan trenge 25 km innover land og gjere enorm skade. 

Det er likevel omstridd om kor stor trusselen ved Cumbre Vieja er.  Nyare indikasjonar er at jordrasa kan kome gradvis og derfor ikkje skape den enorme tsunamien som eit stort ras vil skape. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cumbre Vieja|Cumbre Vieja]]» frå ,  den 16. mai 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
*Diskusjon 
*Benfield Hazard Research Center: Why the only certainty about the La Palma tsunami is that it ''will'' happen 
*Benfield HRC Q&A 
*Bilete av Cumbre Vieja 
*Cumbre Vieja -- Potensiell kollaps og tsunami

.
Monte Corona

**Monte Corona** er ein vulkan på Lanzarote i Kanariøyane, nær landsbyen Yé i kommunen Haría. Han hadde utbrot for om lag 4000 år sidan og dekte eit stort område nordaust på øya med lava og skapte Malpais de la Corona og to av dei mest vitja geologiske attraksjonane på øya, Cueva de los Verdes og Jameos del Agua.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Monte Corona|Monte Corona]]» frå , den 16. mai 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
** Rogers, B. og S. (2005). *Travellers: Lanzarote & Fuertaventura*, Peterborough: Thomas Cook Publishing. ISBN 1-84157-504-6
Olot vulkanfelt

**Olot vulkanfelt**, òg kalla **Garrotxa vulkanfelt**, er eit vulkanfelt frå holocen i det nordaustlege hjørnet av Spania. Området er ein del av ein naturpark. 

## Sjå òg
* Vulkanar i Spania

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Olot Volcanic Field|Olot Volcanic Field]]» frå , den 16. mai 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
***
Teneguía

**Teneguía** er ein vulkan på øya La Palma, som er ei av Kanariøyane.

## 1971-utbrotet
Vulkanen har hatt det siste vulkanutbrotet som har skjedd på spansk jord. Det varte frå 26. oktober til 28. november 1971. Det oppstod jordskjelv før utbrotet slo til. Utbrotet tok livet av ein eldre fiskar som kom for nær lavaen og vart kvalt av gassane.

Utbrotet førte òg til skade på eigedommar og øydela ei strand, men nye strender oppstod seinare naturleg. Ingen folkesette område vart råka.

Vulkanen har vorte ein turistattraksjon og dannar ein del av *Monumento Natural de Los Volcanes de Teneguía*.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Teneguía|Teneguía]]» frå , den 16. mai 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
** 
**
Breitind (fleirtyding)

**Breitind**, **Breitinden** eller **Breidtinden** kan visa til: 

* Breidtinden på Senja i Berg kommune og Lenvik kommunar i Troms
* Breitinden i Rauma, i Rauma kommune i Møre og Romsdal
* Breitinden i Hjørundfjord i Ørsta kommune i Møre og Romsdal
The Game

**The Game** er eit spel der målet er å unngå å tenka på The Game. Skulle ein komma til å tenka på det, er ein ifølgje reglane nøydd til å annonsera høgt at ein har tapt. Det finst ingen måte å vinna The Game på, ein kan berre unngå å tapa for så lenge som mogleg.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:The Game (mind game)|The Game]]» frå , den 16. mai 2009.*
Hovland i Ullensvang

**Hovland** er ei grend på austsida av Sørfjorden i Ullensvang.

Hovland er ei fruktbygd. Ungane herifrå går på skule på Sekse Oppvekstsenter.

På Hovland ligg også produksjonslokala for flaskevatnet Isklar. Vatnet vert tappa frå Folgefonna og sendt under Sørfjorden ved hjelp av undersjøiske røyr, før det renn inn i Isklar-lokala. Isklar vart fyrst berre produsert for den britiske marknaden, men vert no òg selt i Noreg.

## Kjelder
* Store Norske Leksikon om Ullensvang herad
* Isklar sine heimesider.
Gaukefuglar

**Gaukefuglar** (Cuculiformes) er ein biologisk orden av fuglar av middels storleik, dei fleste artar er frå 35 til 65 cm i lengd. I den klassiske taksonomien av fuglar ligg Cuculiformes nær Psittaciformes, papegøyar. Akkurat som papegøyar har gaukefuglar klatrefot, to tær kan peike bakover og to framover. Lang hale er ein annan karakteristikk. Dei fleste artane av gaukefuglar rugar egg og oppfostrar ungar sjølv, men ei gruppe i gaukefamilien er parasittisk. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:es:Gaukefuglar|Gaukefuglar]]» frå ,  den 16. mai 2009.*
Silent Alarm Remixed

**Silent Alarm Remixed** er ein remixalbumet av debutalbumet, Silent Alarm, til den engelske indie-rock-gruppa Bloc Party. Det vart lansert den 29. august 2005.

## Spor
Two More Years EP

**Two More Years** er den tredje EP-en frå den engelske indie-rock-gruppa Bloc Party. Han blei lansert den 26. oktober 2005 i Japan, saman med Silent Alarm Remixed. Two More Years vart også lansert som ein singel i Storbritannia av Wichita Recordings den 3. oktober 2005.

## Spor

Skiva inneheld også tre musikkvideoar av songane *«Two More Years»*, *«Banquet (The Streets Mix)»* og *«The Pioneers»*
Longenestinden

**Longenestinden**, også kalla **Breitinden** og **Standalhornet** (1206 moh.) er eit fjell i Ørsta på Sunnmøre. Fjellet ligg på vestsida av Hjørundfjorden, oppom Longeneset og garden Stavset, nord for Store-Standal-dalen og sør for Ytre-Standal-dalen. Namnet Breitinden har samanheng med at toppen er tverr sett frå nord, og den ruvar også markant sett frå munningen av Hjørundfjorden i nord.

For å kome til toppen startar ein frå kommunevegen over Standaleidet, der ein tar av til Fladalen. Stigninga opp til toppen er bratt.

## Kjelder

* Strømme, Lars og Ragnar Standal, *Hjørundfjordboka band V*, side 449, 1993, ISBN 82-991200-5-5
* Standal, Helge J, Jon Hagen og Gunnar Wangen: *Fotturar på Sunnmøre*, side 167-168, Iriss Forlag, 1999, ISBN 82-992081-2-2
A Weekend in the City

**A Weekend in the City** er det andre studioalbumet frå den engelske indie-rock-gruppa Bloc Party.

## Spor
Hernio

**Hernio** er eit fjell i Baskarland i Spania midt i provinsen Gipuzkoa. Fjellet stig opp frå Zelatunpasset. Andre fjell i same massivet er Gazume (997 moh.) som ligg lenger vest, og Herniozabal (1010 moh.) i aust. Landsbyar ved foten av fjellet er Errezil i sørvest, Alkiza i nordaust og Asteasu i nord. Toppen av Hernio gjev flott utsyn over Azpeitia i nordvest.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hernio|Hernio]]» frå , den 15. mai 2009.*
Gorbea

**Gorbea** eller **Gorbeia** er eit fjell og eit massiv i regionen Baskarland i Spania. Fjellet er det høgaste i provinsane Bizkaia og Alava med ei høgd på 1481 meter over havet. Massivet dekkjer eit stort område i dei to provinsane. Hovudfjellet er ein rund grasdekt fjelltopp med ein 20 meter høg metallkross, som er reist for å nå over 1500 meter over havet. Andre fjell i massivet er Lekanda (1301 moh) og Aldamin. 

Delar av massivet grensar til det høge karstplatå Itxina, eit intrikat landskap av kalkstein med mange sjakter og grotter, som Supelegor. 

Heile massivet er ein del av ein naturpark på 200 km² oppretta av dei baskiske styresmaktene i 1994 for å bevare den lokale bøka og eika, samt villsvin og hjort. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gorbea|Gorbea]]» frå , den 15. mai 2009.*
Geffen Records

**Geffen Records** er eit USA-amerikansk plateselskap som er ått av Universal Music Group. Det blei skipa i 1980, av David Geffen.

Donna Summers, John Lennon og Yoko Ono, Kylie Minogue, Elton John og Cher er mellom artistane som har vore knytte til Geffen Records.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
21st Century Breakdown

***21st Century Breakdown*** er det åttande studioalbumet til den USA-amerikanske pønkrock-gruppa Green Day. Det blei lansert den 15. mai 2009.

Sjølve albumet er delt inn i tre «akter»: «Heroes and Cons», «Charlatans and Saints» og «Horseshoes and Handgrenades», og er bygd opp som ein rockeopera der ein følgjer eit ungt par, Christian og Gloria.

## Spor

Alle songtekstane er skrivne av Billie Joe Armstrong.

## Medverkande
* Mike Dirnt - bassgitar, vokal, Leiarvokal i "American Eulogy (Del II. Modern World)"
* Billie Joe Armstrong - gitar, piano, leiarvokal
* Tré Cool - trommer, perkusjon, støttevokal
* Jason Freese - piano
* Butch Vig, Green Day - produsentar
* Tom Kitt - tilskiping
* Chris Lord-Alge - lydteknikar

## Bakgrunnsstoff
* Musikk frå Green Day 
* Songtekstar frå Green Day
Storhornet (fleirtyding)

**Storhornet** kan visa til: 

* Storhornet i Stranda, i Stranda kommune i Møre og Romsdal
* Storhornet ved Store-Standal i Hjørundfjord, Ørsta kommune i Møre og Romsdal
* Storhornet ved Bjørke i Hjørundfjord, Ørsta kommune i Møre og Romsdal
Foo Fighters av Foo Fighters

**Foo Fighters** er debutalbumet til musikkgruppa med same namn, Foo Fighters. Frontfiguren i Foo Fighters, Dave Grohl, var den einaste medlemmen i gruppa då plata blei spelt inn. Dette gjer at alle spora er tatt opp av Grohl, der han speler alle musikkinstrumenta sjølv. Eit unntak er songen X-Static der Greg Dulli speler gitar. 

Gruppa Foo Fighters, med Nate Mendel som bassist, Pat Smear som gitarist, og William Goldsmith som trommis, blei oppretta av Grohl etter at albumet blei gjort ferdig for å promotere det under ein turné.

Plata blei utgjeven i 1995 gjennom Roswell og Capitol Records.

## Spor
Alle songar er skrivne av Dave Grohl.

## Medverkande
### Foo Fighters
* Dave Grohl - vokal, gitar
* Pat Smear - gitar, vokal
* Nate Mendel - bass
* William Goldsmith - trommer

### Opptak
* Dave Grohl - vokal, gitar, bass, trommer
* Greg Dulli - gitar på "X-Static"

### Andre
* Produsentar: Foo Fighters, Barrett Jones
* Teknikar: Steve Culp
The Colour and the Shape

**The Colour and the Shape** er det andre studioalbumet frå Foo Fighters. Det vart lansert 20. mai 1997.
__NOTOC__
## Spor
Alle songar er skrivne av Dave Grohl, Nate Mendel og Pat Smear, med unntak av markerte songar.

## Medverkande
### Foo Fighters
* Dave Grohl – vokal, gitar, trommer
* Pat Smear – gitar
* Nate Mendel – bass
* William Goldsmith – trommer på "Doll", "Up In Arms" og "My Poor Brain"
* Taylor Hawkins – trommer på "Requiem", "Drive Me Wild" og "Baker Street"

### Produksjon
* Gil Norton – produksjon
* Bradley Cook, Geoff Turner – teknikarar
* Jeffery Fey, George Mimnaugh – utforming
* Andy Engel – utforming av logo
* Josh Kessler – fotografi
There Is Nothing Left to Lose

**There Is Nothing Left to Lose** er det tredje studioalbumet frå Foo Fighters. Det vart lansert den 2. november 1999, og vann prisen for beste rockealbum under Grammy Award-utdelinga i 2000.

## Spor
Alle songane er skrivne av Dave Grohl, Nate Mendel og Taylor Hawkins.

## Medverkande
* Dave Grohl – vokal, gitar, trommer
* Nate Mendel – bass
* Taylor Hawkins – trommer, perkusjon
One by One

**One by One** er det fjerde studioalbumet frå Foo Fighters. Albumet vann prisen for beste rockealbum under Grammy Award-utdelinga i 2004.

## Spor
Banyolessjøen

**Banyolessjøen** eller **Estany de Banyoles** er ein innsjø i Pla de l'Estany nordaust i Catalonia. Han er kalla opp etter den nærliggande byen Banyoles. Innsjøen er om lag 2&nbsp;km lang og 700 meter brei med eit gjennomsnittleg djup på 15 meter. På det djupaste er han nesten 40 meter. Innsjøen ligg ei naturleg tektonisk senking.

## Fisk
Det er både naturleg og innførte fiskeartar i innsjøen, som karpe, sørv, klumpfisk, suter, åbor og ål. På 1800-talet vart det sett ut gjedde, mexicansk ferskvassmalle og gullfisk, men i det siste har ein ikkje funne desse att.

## Idrett
Innsjøen er kjend som arena for roing under sommar-OL 1992 i Barcelona og for verdsmeisterskapen i roing i 2004.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake of Banyoles|Lake of Banyoles]]» frå , den 17. mai 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
** Den katalanske utgåva av artikkelen.

## Bakgrunnsstoff
* Fakta om innsjøen
Fagert er landet

**Fagert er landet** er ein norsk salme og fedrelandssong, skriven av Anders Hovden og utgjeven i 1907. 

Songen vart fyrste gongen trykt i diktsamlinga *Solhov*, under overskrifta «I kyrkja», i 1907, men Anders Hovden har sagt at songen vart skriven mykje tidlegare. I 1911 sende han salmen til Gustav Jensen, i håp om at han skulle komme med i den nye salmeboka han arbeidde med. Gustav Jensen tok han likevel ikkje med i sitt framlegg i 1915, men i *[[Landstads reviderte salmebok]]* kom songen med, med fem vers, som i *[[Nynorsk salmebok]]* og *[[Norsk Salmebok]]*. 

Anders Hovden skreiv songen til ein tone av L.M. Lindeman, den same tonen som vert nytta til salmen «Kyrkja ho er eit gamalt hus». Dette var den *norske* tonen, sa Hovden, i motsetnad til tonen av Melchior Vulpius frå 1609, som oftest vart nytta. Heilt mot slutten av livet, etter ei gudsteneste i Melhus i 1942, skal Hovden likevel ha vedgått at den tonen som vart nytta i kyrkja, høvde godt til songen. 

## Konjunktiv eller imperativ

I sisteverset brukte Hovden konjunktivforma *Signe*, slik han òg brukte forma *varde* i fjerdeverset. I *Nynorsk salmebok*, som Hovden var med å redigere, vart den audmjuke konjunktivforma bytta ut med imperativ: *signa, varda*. Sidan har denne verbforma vore bruka i salmebøkene og i mange songbøker. Hovden sjølv heldt likevel på konjunktivforma då han gav ut *Dikt i utval* i 1937.

## Kjelder
* *Kristen sang og musikk* Runa forlag 1962
* Anders Hovden: *Attersyn* ut. 1993 Det Norske SamlagetISBN 82-521-4162-5
Fairytale av Alexander Rybak

**«Fairytale»** (engelsk for *Eventyr*) er ein song av Alexander Rybak frå albumet *[[Fairytales]]*. Han vann Melodi Grand Prix 2009 og representerte Noreg og vann Eurovision Song Contest 2009.

Rybak framførte sjølv låten i Melodi Grand Prix, og han fekk 747 888 røyster i finalen. Songen var inspirert av ein tidlegare kjæreste av Rybak. Songen vart gitt ut som singel av selskapet BpopMentometer, selskapet til Rybaks manager, Kathrine Synnes Finnskog. Han selde i over 5000 eksemplar etter den norske Melodi Grand Prix-finalen og vart nr. 1 på VG-lista.

## Eurovision Song Contest
Som vinnar av Melodi Grand Prix representerte Alexander Rybak Noreg i Eurovision Song Contest 2009 i Moskva 16. mai 2009.
I konkurranse med 41 andre land, vann han med 387 poeng, 169 poeng meir enn nummer to, Island.

## Referansar

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Fairytale|Fairytale]]» frå ,  den 17. mai 2009.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Alexander Rybak hos MySpace
* NRK.no-Debattforum: Songteksten til Fairytale
Hovudmålform

**Hovudmålform** er ei av dei to målformene som er offisielle i Noreg: nynorsk og bokmål. Kva som er hovudmålet er opp til kvar enkelt. Dei fleste har bokmål som hovudmål, medan om lag tolv prosent av skuleelevane har nynorsk som hovudmål. Dei fleste som har nynorsk som hovudmål bur i eit av dei fire vestlandsfylka. Målformen som ikkje er hovudmål vert kalla sidemål, av di alle må lære båe målformene.

Det går òg an å ha samisk som hovudmål, men dette er berre i somme kommunar i Finnmark fylke som har samisk som målform attåt nynorsk eller bokmål.
Silo

Ein **silo** er eit bygg eller eit rom for konservering og lagring av gras og anna silofôr i landbruket, lagring av matkorn, og til dømes på ei industriverksemd for anna som er eigna for slik form for lagring. Ein silo kan vere tårnforma (tårnsilo) eller plan, han kan vere frittståande eller ein del av ein driftsbygning i landbruket, eller eit tårnforma lagringsrom med tappeordning nedst, for lagring av korn (kornsilo), kol, sand eller anna. 

Ordet silo vert òg nytta som ei kortform for silofôr. Dei som har ein silo slår og samlar i hop graset fleire gongar kvar sommar, og legg det i silo. Graset vert nytta som mat til storfe om vinteren.

Tidlegare vart graset turka til høy før det vart lagra. Etter at silosyra vart utvikla, vart det stadig meir vanleg å legga graset i silo. I nyare tid har et vorte vanlegare med rundballar, som gjer det mogleg å ta vare på surfor utan å byggje kostbare silobygg.

I Noreg har bruk av tårnsilo fram til no vore den vanlegaste metoden for å konservere gras. Anleggskostnaden er høg, sidan er kostnadane rimelege i lengda. Tårnsiloen gir ofte fôr med høg kvalitet. Pakkinga vert effektiv i ein høg tårnsilo fordi graset vert pressa godt saman av si eiga tyngd. Tårnsiloen er støypt i betong eller bygd i stål eller tre. Ved bygging i andre materialar enn tre må det takast omsyn til korrosjonen som ensileringsmiddelet medfører. T.d. kan ein offeranode koplast til armeringa i ein betongsilo. 
Det er mogeleg å mekanisere innlegging og/eller tømming med såkalla fylltømmarar. Elles er det vanleg med uttak med vinsj og silograbb. Den enklaste forma er manuell tømming med høygaffel og silospade.

## Rakettsilo
Rakettsilo er ein bygning med siloform som kan brukast om avfyringsrampe for eit interkontinentalt ballistisk missil (ICBM). Då er siloen graven ned slik at berre topplokket er synleg.

## Sjå også
*Grasfordelar for silo

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Silofôr|Silofôr]]» frå ,  den 21. november 2011.*
Nedbrytar

Ein **nedbrytar** er ein organisme som omdanner organisk stoff til uorganisk stoff. Avhenging av omgjevnaden tilbakefører dei karbondioksid, metangass, feittsyrer, vatn og varme til kretsløpet. Døme på nedbrytarar er bakteriar, sopp, blautdyr, leddormar, krepsdyr, insekt og tusenbein.
Aswan

**Aswan** (tidlegare Assouan) er ein by som ligg sør i Egypt, på austbreidda av Nilen og like ved Aswandammen. Han er hovudbyen i Aswan guvernement. 

Aswan ligg like nedanfor første katarakten i Nilen og ovanfor den historiske øya Elefantine (tidlegare Jabu, no Jazirat Aswan). Byen har eit varmt og tørt klima, og er rekna som den tørraste busette staden på jorda. Gjennomsnittleg årleg nedbør er 1 mm, men det kan gå år mellom kvar regnbyge.

## Historie
 
I det gamle Egypt hadde var staden kalla *Souan*, *Swen* eller *Swenet* og var ein sørleg grenseby. Seinare blei han kjend under namna Sunt og gresk Syene. 
Namnet tyder 'marknadsplass' på koptisk. Bygudinna var Satis, den personleggjorde nilfløminga, og mor til personleggjeringa av Nilen Anuket, som også blei dyrka i området. I åsane sør for byen tok ein ut granitt til fleire store egyptiske monument. Steinsøyler, tempeldelar og ein uferdig obelisk på 42 meter er minne om faraotida, men også i våre dagar blir det henta ut granitt i steinbrota.

Under ulike seinare styre i Egypt var Aswan ein garnisonsby for romarar, tyrkarar og britar. Ptolemearane brukte han som utgangspunkt for å gå inn i Nubia.
Britane bygde den eldste Aswandemninga, som stod ferdig i 1902, 5 km sør for byen. Den andre demninga 11 km sør for Aswan, bygd i frie Egypt under Nasser, var ferdig i 1970.

## Nyare tid

I dag er Aswan eit lokalt senter for administrasjon, handel og industri. Han tek imot handel frå Sudan og produserer granitt, marmor, kopar, stål, sukker og gjødsel. Mange av industriane bruker elektrisiteten laga av vasskraft frå Aswandemningane. Aswan har fleire fakultet frå South Valley University (Universitetet i Sørdalen) med mellom anna eit institutt for energi. 

Aswan er endestasjonen på jernbanelinja frå Kairo. Han har ferjesamband med Wadi Halfa i Sudan, og båtsamband til andre byar langs Nilen, som Luxor, Hurghada, Alexandria og Kairo. Aswan lufthamn har flyavgangar til andre delar av Egypt og Europa.

Byen er også ein vinterferiestad, og har mange hotell. Turistar og andre kan vitja det nubiske museet og Aswan-museet og det gamle nilometeret på Elefantine. Ein finn også mausoleet til den religiøse og politiske leiaren Aga Khan her. 

## Bilete

fil:Assouan cathedrale copte.jpg|Den koptiske domkyrkja i Aswan. 
fil:El-Tabia Mosque in Aswan.jpg|Den store el-Tabia-moskeen. 
fil:Aswan street parallel to Corniche, Egypt, October 2004.jpg|Gate i Aswan 
fil:Aswan IMG 0674.jpg|Nattmarknad i Aswan. 

## Kjelder
* «Aswan» i *[[Encyclopædia Britannica]]*. Encyclopædia Britannica Online, vitja 17. mai 2009.
* Geographical Locations: Ancient Aswan City  ved aldokan.com
Fylkesveg 5854

**Fylkesveg 5854** går mellom Vik i Syvde og Tverrberget i Vanylven kommune. Vegen er 5,5 km lang.

Fram til 2019 vart  vegen nemnd *Fylkesveg 3 i Møre og Romsdal*.

## Kommunar og knutepunkt

* Vik i Syvde
*Endepunkt Tverrberget

## Bakgrunnsstoff
* Vegvesenets vegkart 
*
Fylkesveg 5856

**Fylkesveg 5856** går mellom Syvde og Nedreberg i Vanylven kommune. Vegen er 5,7 km lang.

Fram til 2019 vart  vegen nemnd *Fylkesveg 4 i Møre og Romsdal*.

## Kommunar og knutepunkt

* Syvde
*Kommunal veg frå Nedreberg til Øvreberg (2,3 km)

## Bakgrunnsstoff

* Vegvesenets vegkart
Fylkesveg 5858

**Fylkesveg 5858** går mellom Åheim og Saltvika i Vanylven kommune. Vegen er 1,2 km lang.

Fram til 2019 var vegen Fylkesveg 5 i Møre og Romsdal.

## Kommunar og knutepunkt

* Åheim
*Endepunkt Saltvika

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Åheim

**Åheim** er ei bygd i Vanylven kommune på Sunnmøre i Møre og Romsdal fylke.

Hjørnesteinsbedrifta er North Cape Minerals AS som driv med utvinning av olivinstein til olivinsand, eldfaste produkt og slaggdannarar. 

Åheim har eigen barne og ungdomsskule, Åheim skule, med barn frå kretsene Åheim, Skorge, Gusdal, Slagnes og Sylte. Bygda har óg eigen barnehage. 

Olivinhallen ligg på Åheim, og har i løpet av sine første driftsår vore vertskap til kvinnelandslaget i handball og har arrangert fleire kretsmeisterskap i fotball. Hallen er og utstyrt med 60 m² stablescene og 150 m² dansegolv. Dette har blant anna vore brukt til arrangering av dansegalla med over 1000 deltakarar. 

I Olivinhallen har Top30 installert ein klatrevegg som er ein kombinasjon av paneltypen Top (belagt kryssfinér) og 3D Real Rock (glassfiber). Veggen har ein total bredde på 12 meter og ein makshøgde på nær 11 meter. Den totale klatreflaten er på 130 m² der 45 m² er gjort med 3D. Installasjonen kan by på ca. 12-13 linjer og er utstyrt med ca. 650 klatregrep. Høgre del av veggen er montert med sylindrisk topptaufeste for å gjere kursing og topptauing så enkelt som mulig.  

Sankt Jetmund kyrkje frå 1155 ligg på Åheim. 

Riksveg 61 går gjennom Åheim. Riksveg 620 går mellom Åheim og Leikanger i Selje kommune. Fylkesveg 1 i Møre og Romsdal går frå Åheim til Almklov, og Fylkesveg 5 i Møre og Romsdal går frå Åheim til Saltvika.

## Kjelder
Sankt Jetmund kyrkje

**Sankt Jetmund kyrkje**, **Jetmundskyrkja**, eller **Åheim kyrkje**, er ei langkyrkje frå 1155 på Åheim i Vanylven kommune i Møre og Romsdal fylke.

Byggverket er i marmor og stein. Kyrkja vart riven i 1863, men gjenreist og vigsla på ny i 1957. Steinen var spreidd rundt i bygda og hadde vorte nytta i ymse bygg. Han måtte samlast inn att før dei bygde oppatt kyrkja på dei gamle murane som det stod att i ein meters høgd. Dei hadde skisser av kyrkja frå før ho vart riven å gå etter. Arkitektar ved attoppbygginga var Johan Lindstrøm og Cato Engen.

Sankt Jetmund er det norske namnet på den engelske helgenen St. Edmund. 

## Bakgrunnsstoff
* Artikkel om Sankt Jetmund kyrkje på Vanylven kommune si nettside, vitja 18. mai 2009 
* Øystein Ekroll: ''Med kleber og kalk : norsk steinbygging i mellomalderen''. Samlaget, Oslo, 1997. ISBN 82-521-4754-2 «Åheim kyrkje» s. 271
*
Romleg statistikk

**Romleg statistikk** eller **romleg analyse** er ein formell teknikk i statistikk der ein studerer objekt ved hjelp av dei topologiske, geometriske eller geografiske eigenskapane deira. Mange av teknikkane er enno på eit tidleg utviklingsstadium der ein nyttar forskjellige analytiske metodar i felt så forskjellige som astronomi, for studiar av plasseringa av galaksar, til produksjon av databrikker, der ein nyttar spesielle algoritmar for å bygge kompliserte leidningsnett. Omgrepet vert ofte nytta meir spesifikt om teknikkar som omfattar strukturar på menneskeleg skala, og kanskje mest innan analysar av geografiske data. Omgrepet vert til og med stundom berre nytta om eit enkelt forskingsområde, som til dømes geostatistikk.

Historia til romleg statistikk starta med tidleg kartlegging, landmåling og geografi, men teknikkane innan romleg analyse vart ikkje formaliserte før på siste halvdel av 1900-talet. Moderne romlege analysar fokuserer på datamaskinbaserte teknikkar på grunn av store mengder data. Ein har utvikla romlege analyseteknikkar innan geografi, biologi, epidemologi, sosiologi, demografi, statistikk, geoinformatikk, fjernanalyse, informatikk, matematikk og vitskapleg modellering.

Det oppstår mange kompliserte faktorar i romlege analysar, og mange av dei er ikkje klårt definerte eller heilt oppløyste, men er eit område som i dag vert forska på. Det mest grunnleggande av desse problema er å definere plasseringa til objekta ein studerer. Til dømes kan eit studium av helsa til menneske skildre ei romleg plassering ut frå kvar menneska bur, eller ut frå kvar dei arbeider, eller ved å nytte ei linje mellom heimen og arbeidsplassen. Kva ein vel kan ha dramatiske effektar på teknikkane ein nyttar i analysearbeidet og resultata ein kjem fram til. Andre problem som dukkar opp i romleg analyse er at ein ikkje kjenner godt nok til dei matematiske verktøya, føresetnadane som finst i eksisterande statistiske teknikkar og problem som oppstår med datastyrte utrekningar. 

Klassifisering av teknikkane innan romleg analyse er vanskeleg på grunn av dei mange områda som vert forska på, dei fundamentalt forskjellige framgangsmåtane ein kan nytte, og dei forskjellige metodane resultata kan synast på. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Spatial analysis|Spatial analysis]]» frå , den 18. mai 2009.*