open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vilm

**Vilm** er ei øy i Austersjøen like sør for Rügen utanfor kysten av Tyskland. Øya er mindre enn 1 km², medan ho er 2,5 km lang. 

## Historie
Ein har funne spor på at menneske har vore her sidan tidleg steinalder, ikkje lenge etter at øya vart danna etter siste istid. Slavarar bygde eit tempel på øya. Tidleg på 1800-talet vart det vedtatt ei lov som gjorde det forbode å hogge ned tre på øya, og ho var snart ein feriestad for aristokratiet. På 1900-talet var øya ein populær feriestad, men i 1959 stengde DDR øya for publikum, og bygde 11 gjestehus her som skulle nyttast av embetsmenn. 

To dagar før gjenforeininga av Tyskland i oktober 1990, gjorde regjeringa øya og dei omliggande områda om til eit verna område. Dette og andre verna område kunne etter lova ikkje direkte overførast til Tyskland, og DDR måtte i staden overføre dei til ein privat person som så kunne overføre områda vidare til Bundesrepublik Deutschland. Dette er årsaka til at Vilm og mange andre verna område i eit logisk sekund høyrte til Hr. Patermann, som då var ein embetsmann i miljødepartementet, og som i dag er leiar av EU-kommisjonen.

## Bakgrunnsstoff
* http://www.bfn.de/06_akademie_natursch+M52087573ab0.html 
## Kjelde
Mecklenburgbukta

**Mecklenburgbukta** (tysk: *Mecklenburgische Bucht*, dansk: *Mecklenburg Bugt*, polsk: *Zatoka Meklemburska*) er ei bukt sørvest i Austersjøen mellom kysten av Tyskland og dei danske øyane Lolland, Falster og Møn i nord.

Mecklenburgbukta er forbunde til Kielbukta i nordvest. 

Wismarbukta og Lübeckbukta er ein del av Mecklenburgbukta. 

Av hamnebyar i Mecklenburgbukta finn ein Rostock og Wismar.
Ummanz

**Ummanz** er ei lita øy i Austersjøen utanfor kysten av Mecklenburg-Vorpommern i Tyskland. Ho har eit areal på 20 km². I lag med naboøyane Rügen og Hiddensee er ho ein del av *[[landkreis]]* Rügen.

Ho er òg ein del av Vorpommersche Boddenlandschaft nasjonalpark.
Usedom

**Usedom** (polsk *Uznam*) er ei øy i Austersjøen på grensa mellom Tyskland og Polen. Ho ligg nord for Stettiner Haff, elvemunningen til elva Oder i Pommern. Det meste av øya høyrer til Tyskland og *[[landkreis]]* Ostvorpommern i Mecklenburg-Vorpommern, bortsett frå den austlege delen og byen Świnoujście (tysk *Swinemünde*) som har vore ein del av Pomorze Zachodnie vojvodskap (Vestpommern) sidan 1945. Øya har eit areal på 445 km², der 373 km² er tysk og 72 km² er polsk. Innbyggjartalet på øya er 76&nbsp;500, 31&nbsp;500 i den tyske delen og 45&nbsp;000 i den polske. 

## Historie
Omkring 400-talet vart øya busett av slavarar. Frå 1000-talet vart området kalla Vorpommern og var ein del av Polen. I 1128 aksepterte hertugen av Pommern, Wartislaw I kristendom frå Otto av Bamberg. I 1155 vart det oppretta eit kloster i Grobe, som i 1309 vart flytta til landsbyen Pudagla. I mellomtida vart det oppretta eit anna kloster i Crummin og snart var nesten heile øya abbeden sin eigedom. Etter reformasjonen kom øya inn under Hertugen av Pommern att. Under trettiårskrigen, den 26. juni 1630, gjekk den svenske hæren med kong Gustav Adolf II i land ved Peenemünde. Usedom vart annektert av Sverige etter krigen og var svensk fram til 1720 då ho vart seld for 2 millionar dalar til den prøyssiske kongen Fredrik Vilhelm I. I 1740 utvikla Fredrik II av Preussen hamnebyen Swinemünde. 

Sidan Gründerzeit på 1800-talet har øya vore eit turistmål, og omfattar *[[Bäderarchitektur]]*. Badebyar her er mellom anna Zinnowitz og fire Bernsteinbäder i vest ogKaiserbad og Świnoujście i aust.

Den litle landsbyen Peenemünde kom i søkelyset under den andre verdskrigen då Luftwaffe testa missil og rakettar her, mellom anna V-1 og V-2. Tyskarane nytta seg av tusenvis av slavearbeidarar som var krigsfangar i konsentrasjonsleiren på Usedom under krigen. 

I 1945 vart den austlege delen av øya i lag med byen og hamna Świnoujście overlaten til Polen etter Potsdamkonferensen. Området var så folkesett med polakkar som vart kasta ut av områda vest for elva Vestre Bug av Sovjetunionen. 

## Geografi

Øya er skild frå naboøya Wolin av Świna-sundet (eller elva) (tysk *Swine*), som er hovudleia mellom Stettiner Haff og Pommernbukta, ein del av Austersjøen. Sundet mellom øya og fastlandet vert kalla Peenestrom og er ei forlenging av elva Peene, som munnar ut i den vestlege delen av Stettiner haff. 

Den største byen på øya er Świnoujście (*Swinemünde*), som har fleire innbyggjarar enn resten av øya. Ein annan by, som har gjeve namn til øya, heiter Usedom. Den største byen i den tyske delen heiter Heringsdorf (tidlegare Dreikaiserbäder). Det er mange turiststader på nordkysten, inkludert Ahlbeck, Heringsdorf og Bansin, i tillegg til Świnoujście og Zinnowitz. 

Usedom har eit årleg gjennomsnitt på  solskinnstimar, og er rekna som det solrikaste området både i Tyskland, Polen og i heile Austersjøen. Ho har kallenamnet 'Soløya' både på tysk () og og polsk ).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Usedom|Usedom]]» frå ,  den 1. juni 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Walfisch

**Walfisch** er ei lita øy i Mecklenburgbukta i Austersjøen ved kysten av Tyskland.

Øya ligg mellom byen Wismar (om lag 4,5 km mot nord) og øya Poel. Denne svært flate øya har ein omkrets på 500 &times; 300&nbsp;meter og eit overflateareal på 0,2 km². Øya er eit naturreservat.

## Historie
Under trettiårskrigen vart det ei festning på øya, som i dag stort sett ligg under vatn. 

Festninga Walfisch vart øydelagd i 1717 etter Karl Gustav-krigane.

## Bakgrunnsstoff
*
Wangerooge

**Wangerooge** er ei av Dei austfrisiske øyane i Nordsjøen utanfor kysten av Tyskland. Øya er òg ein kommune i *[[landkreis]]* Friesland i Niedersachsen.

Wangerooge er den minste av dei sju tyske austfrisiske øyane, og ligg lengst aust av denne øygruppa. Ho er òg den einaste av dei som har høyrt til Oldenburg mellom 1815 og 1947, medan Borkum, Juist, Norderney, Baltrum, Langeoog og Spiekeroog alltid har høyrt til Friesland. I 2007 hadde øya 985 innbyggjarar, men om sommaren tar øya ofte imot meir enn 7&nbsp;000 turistar dagleg.

Strendene, anna rekreasjon og den rolege atmosfæren på Wangerooge trekkjer til seg mange turistar. At atmosfæren er roleg ser ein igjen i slagordet til øya: «Gud skapte tid, men han nemnde aldri hast!». Det er ikkje lov med bilar på øya. Øya har båtsamband til Harlesiel på fastlandet, og ein kan nå øya med fly frå Harlesiel, Bremen eller Hamburg. Ferjene har ikkje faste avgangstider på grunn av tidvatnet, og kan berre gå på flo sjø.

Øya har to fyr, eit nytt og eit gamalt, i tillegg til vesttårnet. Sidan øya konstant flytta seg før det vart gjort tiltak for om lag hundre år sidan, forsvann bygningar vanlegvis i havet etter nokre hundreår. Vesttårnet som vart bygd i 1597 vart opphavleg bygd på austsida av øya. 

## Galleri

2012-05-13 Nordsee-Luftbilder DSCF8702.jpg|
Alter Leuchtturm-01.jpg|
Neuer Leuchtturm Wangerooge.jpg|
Wellenbrecher, Düne.JPG|
2012-05-13 Nordsee-Luftbilder DSCF9125.jpg|Café Pudding


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Wangerooge|Wangerooge]]» frå ,  den 1. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell side
Alpsee

**Alpsee** er ein innsjø i Tyskland. Han ligg i *[[landkreis]]* Ostallgäu i delstaten Bayern om lag 4 km sør for Füssen nær slotta Neuschwanstein og Schloss Hohenschwangau.

Insjøen har ei kystlinje på litt under fem kilometer og eit djup på opp til 62 meter. Han er ein populær turistdestinasjon sidan han ligg nær slotta og dei ville svanane som held til i innsjøen. Ein kan leige båtar og det er mange mogelegheiter for turgåing i nærleiken. Ein sti går i sirkel rundt innsjøen, medan Fürstenstrasse (Prinsessevegen) fører til Hohenschwangau over Schwarzenberg-ryggen og ned til Pinswang i Lechtal.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Alpsee|Alpsee]]» frå ,  den 1. juni 2007.*
Ammersee

**Ammersee** er ein innsjø i Tyskland. Han ligg i regionen Oberbayern i delstaten Bayern, sørvest for München mellom byane Herrsching og Diessen. Med eit areal på 47 km² er han ein av dei fem største innsjøane i Tyskland. Han ligg 520 meter over havet og er 81 meter på det djupaste. Som andre bayerske innsjøar var Ammersee danna som følgje av isbrear etter siste istid. Ammersee får vatn frå elva Ammer, og renn ut i Amper. Som naboinnsjøen Starnberger See, som har liknande storleik og form, er han ein populær stad for vassport. 

Ammersee og Amper er ein del av ei eldgamal keltisk ravrute som gjekk gjennom Brennerpasset, og derfor har dei fått det namnet dei har. 

I antikken låg den keltiske byen Damasia nær innsjøen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ammersee|Ammersee]]» frå ,  den 1. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

* Informasjon om området rundt Ammersee
* Informasjon om Herrsching ved Ammersee
Arendsee

:*For byen med same namn, sjå [[byen Arendsee]]*

**Arendsee** er ein innsjø i Tyskland. Han ligg i *[[landkreis]]* Altmarkkreis Salzwedel i delstaten Sachsen-Anhalt.

Innsjøen ligg 23 meter over havet og har eit areal på 5,1 km². På det djupaste er innsjøen 50 meter. Han er den største og djupaste naturlege innsjøen i Sachsen-Anhalt. Innsjøen ligg over ein saltdom. Hydrologisk er innsjøen meir eller mindre «isolert» og berre ein liten bekk knyter innsjøen indirekte til elva Elbe. Dette gjer at det tar 100 år før alt vatnet i innsjøen er skifta ut. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Arendsee|Arendsee]]» frå ,  den 1. juni 2007.*
Aschersleben See

**Aschersleben See** er ein tidlegare innsjø i Tyskland nordaust for fjellet Harz, sør for byen Aschersleben. Innsjøen var forbunde til elvane Eine og Selke og var om lag 12 km lang. Då innsjøen byrda å skrumpe inn på 1400-talet vart det bygd ei demning ved utspringet til Selke. Innsjøen vart heilt tørrlagt på byrjinga av 1700-talet etter ordre av Fredrik II. Botn av den tidlegare innsjøen inneheld 20-25 meter tjukke sediment. 

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Aschersleben|Lake Aschersleben]]» frå ,  den 1. juni 2007.*
Außenalster

**Außenalster** (tyder «ytre Alster») er ein av to kunstige innsjøar innanfor bygrensene til Hamburg i Tyskland, som er danna av elvane Alster og Binnenalster. Außenalster har eit areal på 1,6 km².

«Ytre» referer her til dei gamle bymurane i Hamburg. Außenalster var delen av innsjøen som var på «utsida» av bymurane. I dag eksisterer ikkje lenger bymurane, og i staden går to bil- og togbruer, Lombardbrücke og Kennedybrücke, over elva. 

Außenalster vert nytta av innbyggjarane i Hamburg for rekreasjon, som t.d. segling og roing. Nesten heile breidda av Außenalster er offentleg. Breidda varierer frå smale stiper med grøn mark til store offentleg parkar (t.d. Alstervorland). Det er svært populært å jogge rundt innsjøen (om lag 7 km). 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Außenalster|Außenalster]]» frå ,  den 1. juni 2007.*
António de Oliveira Salazar

**António de Oliveira Salazar**, uttalast ɐ̃'tɔniu dɨ oli'vɐiɾɐ sɐlɐ'zaɾ, () var statsminister i Portugal og *de facto* diktator i den portugisiske republikken frå 1932 til 1968. Han grunnla og leidde *Estado Novo* («Den nye staten»), det autoritære høgreregimet som hadde leiarskapen og kontrollen over det sosiale, økonomiske, kulturelle og politiske livet i Portugal frå 1933 til 1974.
Enclosure movement

I engelsk økonomisk historie er **enclosure** eller **inclosure** namnet gitt den prosessen som førte til at land som tidlegare hadde vore allmenningar — med rett til bruk og tilgjenge for alle — vart inngjerda (stengt) og eigedomen til ein enkelt privat eigar, som fekk fruktene av landet åleine. Omdanninga av felles til privat land skjedde med tvang, motstand og blodspille.
 
Det var to hovudbølgjer i prosessen. *Enclosure* i tudorperioden omdanna land frå åkerbruk til beitemark, vanlegvis for sau. Dette skjedde oftast ved avgjerd av godseigaren direkte. Seinare kom parlamentsvedtekne *enclosures* på 1700-talet og 1800-talet, der open mark vart samla i meir kompakte einingar med hekkar rundt.

*Enclosure* i Tudor-tida medførte ofte at folk mista beiterettar og kunne føre til at heile landsbyar vart øydelagde. Ved dei seinare skulle landsbybuarane få noko kompensasjon for å miste beiterettane sine, men land dei fekk i staden for allmenningsrettane var ofte ikkje nok til å dekkje tapet.

Ikkje berre vart land som var formelt privateigd medteke i utestengingsprosessen. Det kunne vere område der ålmenta frå gammalt hadde visse avgrensa rettar, til dømes til å la dyra sine beite der etter at graset var slege. Også utmark som før ikkje var eigd av nokon, og var fullt ut allmenningar, vart privatisert.

Dei områda som vart hardast ramma av *enclosure*-prosessen, var tettfolka område der det var lite beiteland og bøndene var avhengige av beiterett etter innhaustinga, og utkantstrøk der utmarksressursane hadde vore avgjerande viktige for folk. Somme stader braut det ut uro i slike område.

*Enclosure*-tiltak frå lokale godseigarar som avfolka heile landsbyar vart kritiserte av kyrkja og styresmaktene på 1500-talet, men farten i prosessen auka likevel på 1600-talet, og eliten i landet var no positiv til det. Det kom ein serie med lover som omhandla *enclosure*, og dei vart samla i *Inclosure Consolidation Act* av 1801. *Enclosure* vart mellom anna hevda å vere nødvendig for teknologisk framsteg i landbruket.

Mange historikarar meiner at *enclosure* var ein viktig faktor i reduksjonen av talet på småbønder i England. Det var mykje folkeleg motstand mot prosessen, på grunn av skadeverknadene for levebrødet til småbønder og landarbeidarar. Allmenningsretten hadde ikkje berre gitt høve til beiting for kyr og sauer, men òg for gjæser og grisar, og rett til å plukke bær og sanke ved. Mange menneske som før hadde kunna leve av landet, vart no tvinga inn i byane der dei vart industriarbeidarar under den industrielle revolusjonen.

På slutten av 1800-talet var prosessen ført til endes. Mange godseigarar vart rike gjennom utestenginga av vanlege folk frå allmenningsmark og heier. Mange vanlege folk vart fråtekne gamle rettar. Mange såg prosessen som ein einaste stor svindel frå storgodseigarane si side, slik som Oliver Goldsmith i dette diktet:
:They hang the man, and flog the woman, 
:That steals the goose from off the common; 
:But let the greater villain loose, 
:That steals the common from the goose.

## Kjelder
* Den engelskspråklege wikipediaen, artikkel med same namnet.
Binnenalster

**Binnenalster** (som tyder 'indre Alster') er ein av to kunstige innsjøar innanfor bygrensene til Hamburg i Tyskland som vert danna av elva Alster (den andre innsjøen er Außenalster).

«Indre» viser her til at sjøen i tidlegare tider låg innanfor bymuren i Hamburg. Innsjøen vart opphavleg danna for å fungere som eit vassreservoar for ei mølle.

I dag eksisterer ikkje lenger bymurane, og to bruer, ei for bil og ei for tog kalla Lombardbrücke og Kennedybrücke går i dag over elva.

Festivalen Alstervergnügen vert halde rundt Binnenalster.

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Binnenalster|Binnenalster]]» frå ,  den 2. juni 2007.*
Berzdorfer See

**Berzdorfer See** er ein kunstig innsjø ved den sørlege grensa av «Europastadt» Görlitz-Zgorzelec i Tyskland. Innsjøen vert danna av ei tidlegare brunkolgruve, som stadig vert fylt med vatn. Det er planlagt at innsjøen vil vere heilt ferdig i 2008 og då ha eit areal på om lag 10 km². Namnet på innsjøen kjem frå ein liten landsby kalla Schönau-Berzdorf auf dem Eigen i sørvest av innsjøen. Når innsjøen «står ferdig» vil han vere ein av dei største i heile Sachsen.

Ein dag vil innsjøen verte ein turistattraksjon med ei hamn for mindre båtar, ei strand og restaurantar. Andre ting som er planlagd er ein campingplass og ein golfbane. Det vil òg verte oppretta ein turstiveg rundt innsjøen med ei lengd på om lag 18 km. 

## Galleri

Fil:Tagebau-Berzdorf-09062003.jpg|Berzdorfer See i 2003
Fil:Berzdorf-Seeblick2.jpg|Berzdorfer See i 2004, noko større enn i 2003


## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Berzdorfer See|Berzdorfer See]]» frå ,  den 2. juni 2007.*
Det britiske ultimatumet i 1890

**Det britiske ultimatumet** av 11. januar 1890 kom etter ein tvist mellom Portugal og den britiske regjeringa om territoriet som ligg mellom dei to portugisiske koloniane Mozambik og Angola. Dette området er i dag Zimbabwe og delar av Zambia og Malawi. Portugal gjorde krav på dette og la det inn i «Det rosa kartet». Kartet kom i konflikt med britane sine ambisjonar om å byggje eit samband med jernbane mellom Kairo og Cape Town for å lenke saman dei britiske koloniane frå sør til nord på kontinentet. 

I 1884–1885 kryssa Hermenegildo Capelo og Roberto Ivens kontinentet frå Moçâmedes sør i Angola til Quelimane nord i Mozambik i eit oppdrag frå Portugal. I 1887 publiserte Portugal det territoriale kravet som sameinte dei to koloniane. Det skjedde i forståing med Tyskland. Det britiske ultimatumet kom for å tvinge Portugal til å trekkje tilbake militære styrkar ut frå det omstridde området. 

Kong Carlos I gav etter for ultimatumet og i Portugal såg republikanarane på hendinga som ei nasjonal fornærming, dei skulda kongen for dette. Regjeringa måtte gå og António de Serpa Pimentel vart statsminister. 

Den 20. august 1890 underteikna Portugal, Tyskland og Storbritannia ein traktat i London som fastsette grensene for Angola og Mosambik. Då traktaten vart kjent i Portugal braut det ut protestbølgjer igjen, og den nye regjeringa fall. 

## Bakgrunnsstoff
* Artikkel av Pedro Lains, Instituto de Ciências Sociais, Universitetet i Lisboa

## Kjelder
* Artikkelen «British Ultimatum» på engelsk Wikipedia slik han var den 2. juni 2007
Dümmer

**Dümmer** er ein innsjø sør i Niedersachsen i Tyskland. Han har eit areal på 13,5 km², men er svært grunn og har eit gjennomsnittleg djup på berre 1 meter. Innsjøen ligg 37 meter over havet. 

Dümmer er ein populær stad for vassport, men og ein viktig biotop for vassfuglar og ligg i eit område som ofte vert vitja av trekkfuglar. Ein stor del av innsjøen er verna som eit naturreservat. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dümmer|Dümmer]]» frå ,  den 2. juni 2007.*
Federsee

**Federsee** er ein myraktig innsjø, delvis overgrodd av siv, nord for Bad Buchau i Oberschwaben sør i Tyskland. Med ein storleik på 33 km² er han ein av dei største innsjøane i Sør-Tyskland. På det djupaste er Federsee berre 2 meter djup. 

Innsjøen er eit naturreservat for å verne om fuglane i området. Om lag 265 forskjellige artar held til ved eller nær innsjøen, og 107 av desse hekkar her. Av fugleartane finn ein mellom anna utryddingstruga fuglartar som buskskvett og sivhauk.

I området rundt Federsee er det gjort funn frå steinalderen og bronsealderen, som ein kan sjå på Federsee Museum.

Sidan innsjøen er fullstendig omgjeven av belte med siv og myr er det umogeleg å nå innsjøen direkte. Derfor er det bygd ein 1,5 km lang kai av tre, som leiar ut mot ope vatn. Her er det ein observasjonsplattform og mogeleg å leige båt. 

Nærast vatnet ligg landsbyen Tiefenbach. Når innsjøen frys til om vinteren er det mogeleg å gå frå Tiefensee til Bad 
Buchau over isen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Federsee|Federsee]]» frå ,  den 2. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

* Federseemuseum 
* Naturreservatet i Federsee
Chiemsee

**Chiemsee** er ein innsjø i Bayern i Tyskland mellom byane Rosenheim og Salzburg. Han vart stundom kalla «Den bayerske sjøen». Chiemsee får vatn frå elvane Tiroler Achen og Prien, medan vatnet renn vidare ut i Alz. Chiemsee er delt inn i ein større, nordleg del i nordaust kalla *Weitsee* og *Inselsee* i sørvest.

Området rundt Chiemsee vert kalla Chiemgau og er ein kjend feriestad. 

Chiemsee er òg namnet på eit tysk sportsklesmerke. 

## Herrenchiemsee, Frauenchiemsee og «Krautinsel»
Dei to største øyane i Chiemsee er Herrenchiemsee (den største) og Frauenchiemsee, òg kalla Herreninsel og Fraueninsel. Ei tredje og mindre øy heiter Krautinsel, og ho er ikkje busett. 
* På Herrenchiemsee står det mellom anna eit slott bygd av Kong Ludvig II i 1878, som òg heiter Herrenchiemsee. Dette slottet vart aldri gjort ferdig, og det var meininga at det skulle vere ein kopi av Versailles i Frankrike. Mange av dei meir interssante romma i slottet er open for turistar, og slottet og området rundt er open heile sommaren. 
* Frauenchiemsee er den mindre av dei to største øyane og huser eit benediktinarnonnekloster (bygd i 782) i tillegg til ein liten landsby. Nonnene lagar ein likør kalla *Klosterlikör*.

Bortsett frå dei største øyane finn ein i tillegg tre småøyar: 
* Schalch vest for Frauenchiemsee
* to holmar utan namn, som ligg 54 og 80 meter sør for *Krautinsel* med eit areal på 30 m² kvar.


Fil:chiemsee010.jpg|Chiemsee
Fil:Chiemsee003.jpg|Fraueninsel om vinteren
Fil:Chiemsee020.jpg|Fraueninsel med nonneklosteret
Fil:Chiemsee021.jpg|Schalch 
Fil:Chiemsee022.jpg|Herreninsel



Fil:Chiemsee004.jpg|Chiemsee om vinteren
Fil:Chiemsee013.jpg|Chiemsee om hausten
Fil:Chiemsee009.jpg|Chiemsee om sommaren
Fil:Chiemsee011.jpg|Utsyn frå Alpane


## Bakgrunnsstoff

## Kjelde
Madcon

**Madcon** (forkorting for «Mad Conspiracy») er ein norsk rappeduo sett saman av norsk-afrikanarane Tshawe Baqwa og Yosef Wolde-Mariam. Gruppa har gjeve ut albuma *It's All A Madcon*, *So Dark the Con of Man* og *An InConvenient truth*, i tillegg til ei rekkje singlar. 

For det fyrste albumet fekk dei Spellemannprisen 2004 i klassen «Hip-Hop/RnB». Under Spellemannprisen 2007 vann dei i klassen «Hip-Hop» for plata *So Dark The Con Of Man* og songen «Beggin» vart kåra til «Årets hit». Under Spellemannprisen 2008 vann dei prisen for «Årets musikkvideo» med «Liar», og dei vann òg i klassen «Årets eksportpris». Under Spellemannprisen 2010 vann dei «Årets hit» att, denne gongen for «Glow», songen som vart nytta som pauseinnslag under Eurovision Song Contest 2010 i Bærum.

Duoen har òg prøvd seg som programleiarar. Fyrst i fjernsynsshowet «The voice of MadCon» på The Voice TV, men òg i TV 2-programmet Kan du teksten? som kom på lufta i 2008.

## Diskografi
;Album
* 2004: *It's All a MadCon*
* 2007: *So Dark The Con Of Man* 
* 2008: *An InCONvenient Truth*
* 2010: *Contraband*
* 2012: *Contakt*
Samveldet av portugisiskspråklege land

**Samveldet av portugisiskspråklege land** (portugisisk *Comunidade dos Países de Língua Portuguesa*, forkorta **CPLP**) er eit fleirlateralt forum for gjensidig vennskap og samarbeid mellom portugisiskspråklege nasjonar.

## Etablering og medlemsland

CPLP vart oppretta i 1996 med sju medlemsland: Angola, Brasil, Guinea-Bissau, Kapp Verde, Mosambik, Portugal og São Tomé og Príncipe. Det nyleg sjølvstendige Aust-Timor kom med i 2002, og Ekvatorial-Guinea fekk fullt medlemskap i 2014. Brasil, Aust-Timor og dei seks afrikanske landa er tidlegare portugisiske koloniar.

### Medlemmer
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Nord-Kaukasus

**Nord-Kaukasus** er den nordlege delen av Kaukasusområdet mellom Europa og Asia. Uttrykket vert òg nytta som synonym for den økonomiske regionen Nord-Kaukasus i Russland.

Politisk inneheld Nord-Kaukasus (området nord for fjellkjeda Store Kaukasus) dei russiske republikkane i Nord-Kaukasus i tillegg til fleire regionar i Georgia og Aserbajdsjan. Den russiske delen er ein del av Juzjnyj (Sør-Russland) og består av Krasnodar kraj, Stavropol kraj og dei autonome republikkane Karatsjajevo-Tsjerkessia, Kabardino-Balkaria, Adygeja, Nord-Ossetia, Ingusjetia, Tsjetsjenia og Dagestan. I Georgia utgjer Nord-Kaukasus regionane Tusjeti, Khevsureti og Khevi.

Geografisk utgjer Nord-Kaukasus nordsida og dei vestlegaste områda av fjellkjeda Store Kaukasus, i tillegg til delar av sørsida i vest (fram til elva Psou). Steppeområdet For-Kaukasus vert stundom nemnd som ein del av Nord-Kaukasus, sjølv om den nordlege geografiske grensa vanlegvis vert rekna for å vere Kuma-Manytsj fordjupninga. I vest grensar området til Azovsjøen og Kerch-sundet og i aust til Kaspihavet.

## Sjå òg
* Transkaukasus (Sør-Kaukasus)

## Galleri

Mountain of Ingushetia.jpeg|Fjell i Ingusjetia
Caucasus, Ingushetia, Ингушские боевые и смотровые башни на закате, горы Кавказа.jpg|Bygningar i Ingusjetia
Река Большой Зеленчук с высоты.jpg|Utsyn mot elva Bolsjoj Zelentsjuk
Северный Кавказ9.JPG|Snødekt fjell


## Kjelder

* In Quest for God and Freedom: Sufi Responses to the Russian Advance in the North Caucasus By Anna Zelkina
* Russia in the Modern World: a new geography By Denis J. B. Shaw, Institute of British Geographers

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:North Caucasus|North Caucasus]]» frå ,  den 2. juni 2007.*
Blodpølse

**Blodpølse**/**blodpølsa** er ein matrett som inneheld dyreblod.

Den vert laga ved at ein lagar ei røre som vert hatt i eit ilåt og kokt. Til ilåtet har det tradisjonelt vorte brukt godt reingjord dyremage, som har vorte sydd til ein pose. I dag får ein kjøpt ferdig blodpølse som er kokt i ilåt av plaststoff.

Oppskrifta er noko varierande. Røra kan vere laga av dyreblod, vatn, poteter, grynmjøl, kveitemjøl, salt,  pepar, sukker, allehande og sirup.  Det har og vore vanleg å ha netjetalg i blodpølsa. Når ilåtet er passe fullt, vert det attsydd og kokt. Store blodpølser  treng opp til 2 timar koketid.

Før heimefrysarar var vanleg, kunne den ferdige pølsa verte lagra i kornbingen.
Königssee

**Königssee** er ein innsjø heilt søraust i Bayern i Tyskland, nær grensa til Austerrike. Han ligg nær den bayerske byen Berchtesgaden, like sør for den austerrikske byen Salzburg i dei tyske Alpane. Königssee (*Kongens innsjø*) er den djupaste innsjøen i Tyskland. Innsjøen vart danna av isbrear under den siste istida. Han er 7,7 km lang og om lag 1,7 km brei på det breiaste. Bortsett frå utsiget, elva Königsseer Ache ved landsbyen Königssee, er innsjøen omringa av bratte fjell, som Watzmann.

Innsjøen er kjend for det klåre vatnet, og det vert sagt at det et den reinaste innsjøen i Tyskland. På grunn av dette har det berre vore lov med straumdrivne båtar og robåtar på innsjøen sidan 1909. Innsjøen og områda rundt er ein svært populær turiststad. 

St. Bartholomä, eit lite og attraktivt kloster, ligg ved innsjøen. 

## Bakrgunnsstoff

## Kjelde
Highland clearances

Den mest dramatiske perioden i historia til Høglanda blir kalla **The Highland Clearances**. Denne hendinga var ein del av ein generell endringsprosess i heile det britiske jordbruket, som førte til at dei fleste småbøndene vart fordrivne frå bygdene fordi godseigarane ikkje trong dei der lenger, dei var i vegen. Heile prosessen blir i britisk soge kalla enclosure movement. 

I dei skotske høglanda kom denne prosessen seinare enn i resten av landet, i hovudsak på 1800-talet, han var bråare og enda meir brutal. Heimane vart nedbrende, og mange, særleg barn og eldre, døydde av svolt og sjukdom. Mange måtte utvandre eller flytte sørover. Enno i dag er det fleire sauer enn menneske i Høglanda. 

Somme meiner det som skjedde òg var ei form for tidleg etnisk reinsing, og ein freistnad på å utrydde den keltiske kulturen. Godseigarane lukkast iallfall, med militær støtte frå styresmaktene, i å redusere folkesetnaden varig, og svekkje keltisk kultur i området.

**Kjelde:** Artikkelen Dei skotske høglanda, bolken *Historie*.
Gamalsei

**Gamalsei** er ein matrett som er laga av sei. Seien vert lagra i saltlake i eit år, utan at han er bløgga eller skòla, slik at det vert noko «liv i lakjen», og fisken vert både fermentert og speka.

Gjennom den langvarige mogningsprosessen får han ein raudleg farge; difor vert han òg kalla raudsei. Denne måten å laga til fisk på er vanleg i Romsdal og nordover Nordlandskysten.

Det er vanleg å ete koka raudsei med potet, kvit saus eller gulrotstuing og gjerne steikt flesk. Tradisjonell drikke til raudsei er vatn.

## Kjelder
* Oppskrift frå Salten
* Tradisjonsmat frå Helgeland (PDF)
Bløgging

Å **bløgga** ein fisk vil seia å tømme han for blod. Bløgging er viktig fordi fisken døyr raskt og vert lettare å sløye, og når det er blod i fisken vert det lettare 
bakterievekst. Ubløgga fisk vert misfarga og får dårlegare kvalitet.

Ved å bløgge fisken straks ein har fanga han, får han ein kort dødskamp. Då unngår ein at blodsukkeret i muskulaturen vert oppbrukt. Har fiskekjøtet mykje sukkerstoff vil dødsstivleiken kome raskare og vare lenger. Det gjer at det går lenger for fisken vert blaut og kvaliteten vert dårlegare. Det er viktig at fisken får blø godt ut. Det er best å plasere han i eit kar med rikeleg kaldt vatn. 

Sjølvdauda fisk, frå til dømes garnfangst, må og bløggast sjølv om utblødinga ikkje vert så god.

Ein kan bløgge på desse måtane:
* Overskjering av blodåra frå hjarte til gjellane, einsnittsmåten.
* Overskjering av dei to hovudblodårane frå gjellane på kvar side av ryggbeinet, tosnittsmåten.
* Overskjering av gjellebogane (Gjeld for oppdrettsfisk).

Andre utblødningsmetodar kan vere avskjering av sporden.
Ein del fiskeartar er fritekne frå bløgging. Det gjeld mellom andre sild, brisling, lodde, makrell, pigghå, skate, uer, ål og fisk til produksjon av dyrefôr, mjøl og olje.

## Kjelder

* L.Karlsen, H.Gjøsæter, J. Hamre: *Fiskeriteknologi*, 2001
* Arnfinn Hay: *Fiske og fangst*. Landbruksforlaget 1996
Laacher See

**Laacher See** er ein kratersjø i Rheinland-Pfalz i Tyskland, nær byane Koblenz og Mayen. Han fyller eit vulkansk krater i fjellkjeda Eifel, det einaste vulkankrateret i Sentral-Europa. Krateret er ein del av vulkanfeltet Aust-Eifel.

Innsjøen ligg 275 meter over havet, har ein omkrets på åtte km og er omringa av høge åsar. Vatnet har ein blåfarge, er svært kaldt og bittert på smak. Innsjøen har ingen naturlege utsig, så vassnivået varierer med fordamping og mengda nedbør. På vestsida ligg benediktinarklosteret Maria Laach, som vart grunnlagd i 1093 av Heinrich II, pfalzgreve av Rhinen.

Krateret vart danna etter at vulkanen Laacher hadde utbrot for mellom 12&nbsp;900 og 11&nbsp;200 år sidan. Den gjenverande skorpa kollapsa ned i eit tomt magmakammer berre to eller tre dagar etter utbrotet. Dette utbrotet var 50 gongar større enn utbrotet til Mount St. Helens i 1980. Ein kan finne restane av dette utbrotet over store delar av Europa, og vert ofte nytta til å datere sediment. Ein kan finne mange unike mineral i området, og steinbrot der ein vinn ut byggjestein. 

Laacher er framleis rekna for å vere ein aktiv vulkan, noko seismisk aktivitet og store termale anomaliar under innsjøen viser. Framleis strøymer det opp karbondioksid ved søraustkysten, og forskarar meiner at det kan skje eit nytt utbrot kortid som helst. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Laacher See|Laacher See]]» frå ,  den 2. juni 2007.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
* Danninga av innsjøen og ein katastrofal flaum - *Naturwissenschaften*

## Bakgrunnsstoff
Fermentering

**Fermentering** er biologiske prosessar der mikroorganismar konsumerer næringsemne dei lever og veks i. Prosessen vart bruka alt i bronsealderen for å konservere mat. Vitskapen som studerer fermentering vert kalla zymologi.

Fermentering inneber ein anaerobisk metabolisk nedbryting av eit næringsemne utan nokon netto-oksidasjon.

## Fermentering av mat
Fermentering er eit breitt omgrep som er knytt til ulike måtar å konservere mat på. Eit vanleg døme er produksjon av vin som skjer ved at gjærsopp får vekse i ei løysing av sukkerhaldig fruktsaft. Gjæren forbruker sukkeret og gjev frå seg etanol og karbondioksid og ei mengd andre smaksemne.

Når ufarlege mikroorganismar får vekse i eit næringsemne, konsumerer dei stoff som andre organismar treng for å vekse. Dette gjer at fermentert mat held seg mykje betre enn fersk. Ei vanleg form for fermentering er mjølkesyregjæring som inneber at bakteriar produserer mjølkesyre. Ved mjølkesyregjæring vert pH-verdien senka, slik at bakteriar som kan øydeleggje maten ikkje trivst. Eit døme på dette kan vere syrning av mjølk. 

Sauerkraut er ein type fermentert kål. Nokre døme på fermentert fisk er rakfisk, gamalsalta sei, surstrømming og gjæra fiskepasta, som vert brukt i ulike typar asiatisk mat.

Ei anna form for fermenterting er bruk av muggsopp ved produksjon av muggost. Norsk gamalost og pultost er fermenterte ostar.

Ved produksjon av snus fermenterer ein tobakken saman med salt og vatn.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Jäsning|Jäsning]]» frå ,  den 2. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
Lausitzer Seenland

**Lausitzer Seenland** er eit område med fleire store innsjøar aust i Tyskland. Det dekkjer delar av to delstatar, den nordaustlege delen av Sachsen og den sørlege delen av Brandenburg. Viktige byar i området er mellom anna Senftenberg, Hoyerswerda og Cottbus.

Innsjøane har oppstått som følgje av lange periodar med gruvedrift etter brunkol i området. Sidan slutten av 1800-talet har området vore ein industriregion, som har produsert brunkol og elektrisitet. Med gjenforeininga av Tyskland i 1990 valde ein å leggje ned den lange tradisjonen på grunn av dårlegare tilgang på brunkol og den kraftig forureininga dette førte til. Sjølv om ein framleis grev ut brunkol og nokre store kraftverk held fram å produsere straum med han, skal heile denne industrien leggast ned før 2020. 

Sidan 1970-åra har nokre gamle, stengde gruver vorte omforma til eit nytt landskap som tidlegare var ukjend i området. Det som ein gong var eit flatt land med røsslyng og få tre er no eit innsjødistrikt, som kan samanliknast med Mecklenburgische Seenplatte i Mecklenburg eller Masuria i Polen. Alt starta då innsjøen Kanppensee vart danna, og så Senftenberger See, som framleis er den største innsjøen i området. 

Fleire innsjøar er vorte danna med planar om å danna over tjue fleire. Innsjøar som allereie er danna er: 
* I nord: Gräbendörfer See, Altdöberner See, Bergheiner See
* Sentral: Senftenberger See, Ilsesee, Sedlitzer See, Partwitzer See, Geierswalder See, Neuwieser See, Blunoer Südsee, Sabrodter See, Bergener See, Spreetaler See
* I sør: Bernsteinsee, Scheibesee, Dreiweibner See, Speicherbecken Lohse II, Silbersee/Mortkasee, Knappensee, Graureihersee

Dette er ikkje dei einaste kunstige innsjøane som har vorte og vil verte danna aust i Tyskland. Rundt byen Leipzig har ein byrja å utvikle eit nytt innsjødistrikt, og ein har andre døme som Bärwalder See nær byen Görlitz i Oberlausitz.

Enkelte meiner at heile området rundt Lausitzer Seenland kan verte eit av dei mest attraktive turistområda i Tyskland. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lausitzer Seenland|Lausitzer Seenland]]» frå ,  den 2. juni 2007.*
Mecklenburgische Seenplatte

**Mecklenburgische Seenplatte** er det største samanhengande systemet av innsjøar og kanalar i Tyskland. Det ligg sør i Mecklenburg-Vorpommern, og vert stundom kalla «landet av tusen sjøar». 

*Seenplatte* inkluderer Müritz nasjonalpark, som inneheld den største innsjøen i Tyskland, i tillegg til fuglereservata *Feldberger Seenlandschaft*, *Mecklenburgische Schweiz* og *Nossentiner/Schwinzer Heide*. 

Som med innsjøplatåa i Pommern og Masuria vart òg *Mecklenburger Seenplatte* danna under den siste istida. Dei mange innsjøane er restar etter isen som trekte seg tilbake for om lag 12&nbsp;000 år sidan. 

Området rundt Mecklenburgische Seenplatte er flatt, har lite innbyggjarar og er stort sett dekt av skogar, innsjøar og myrområde. Sjølve innsjøane er populære for båtturar og fiske. Dei er naturlege habitat for mange planter og dyr, inkludert utryddingstruga artar. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Mecklenburgische Seenplatte
Clayton Zane

**Clayton Zane** () er ein australsk tidlegare fotballspelar. Den siste klubb hans var R.S.C. Anderlecht. Han la opp i 2005 etter å ha vore skada i to år.

Zane var framleis relativt ukjend då han kom til det norske fotballaget Molde FK i 2000. Etter ikkje å ha skora eit einaste mål på 14 kampar vart han seld til Lillestrøm SK. I den første sesongen hans for Lillestrøm vart han toppskorar i Tippeligaen med 17 mål og vart kåra til årets spelar nokon veker seinare. Han vart i 2002 seld til den belgiske fotballklubben R.S.C. Anderlecht.

Zane representerte Australia i Confederations Cup 2001 og er best hugsa for å ha skora det einaste målet i sigeren over Frankrike i gruppespelet. Han skora også eit hat-trick for Australia i ein kamp mot Cookøyane i juni 2000. Zane var medlem av troppen som representerte Australia i Sommar-OL 2000 i Sydney. Han er no (2007) fotballtrenar på ein lokal skule i London i Storbritannia.

## Karriere som spelar

* Berre seriekampar
Nellikrevolusjonen

**Nellikrevolusjonen** (portugisisk *Revolução dos Cravos*) var ein ublodig revolusjon i Portugal, leidd av ei militær gruppering i landet. Han starta 25. april 1974 i den portugisiske hovudstaden Lisboa og førte til at det autoritære diktaturet fall. Landet gjekk inn i ein toårig periode med ei halvmilitær overgangsregjering før eit demokratisk styresett vart innført.

Dagen blir ofte kalla *o dia vinte e cinco de Abril*, '25. april-dagen', som er blitt nasjonaldag i Portugal. Det første frie valet etter diktaturet blei halde den 25. april 1975.

## Bakgrunn

Den 28. mai 1926 tok militæret makta i eit militærkupp og gjorde Portugal til eit fascistisk diktatur. António de Oliveira Salazar vart fyrst finansminister i 1928, og etter det statsminister i 1932. Han styrte staten fram til han vart sjuk i 1968. Marcello Caetano etterfølgde han og styrte fram til Nellikrevolusjonen.

Misnøye med den ressurskrevjande portugisiske kolonikrigen og andre sider ved regimet førte til opprettinga av ei hemmeleg sosialistisk gruppe innan hæren, *[[Movimento das Forças Armadas]]*, som planla å styrta diktaturet.

## Revolusjonen
Revolusjonen blei utført ved hjelp av song: «E Depois do Adeus» av Paulo de Carvalho, det portugisiske bidraget i Eurovision Song Contest 1974, spelt på den nasjonale radiostasjonen gav signal om å gjera seg klar. Deretter, klokka 12:15 den 25. april 1974, spelte radioen «Grândola, Vila Morena» av den forbodne songaren Zeca Afonso. Dette var startskotet for MFA, som tok over viktige maktsenter i landet og annonserte kuppet over radio. Fire menneske vart drepne av diktaturet før det overgav seg.

Sjølv om kuppstyrkane bad folk om å halda seg heime, strøymde tusental ut i gatene og blanda seg med dei militære kuppmakarane. Ein samlingsstad var blomemarknaden i Lisboa, der nelliksesongen var i gang. Nokre militære stappa nellikar i munningen på geværa sine. Dette blei eit vidspreidd symbol, og gav namn på revolusjonen.

Ei veke etter revolusjonen feira folket fridomen på 1. mai og i Lisboa var over 1 million menneske til stades då revolusjonsleiarane Álvaro Cunhal frå kommunistpartiet og Mário Soares frå sosialistpartiet tala.

## Følgjer
Revolusjonen førte til storstilt frivillig kollektivisering av industri og jordbruk. Ei anna viktig følgje var at Portugal frigav koloniane sine. Alle blei frie utanom Aust-Timor, som blei okkupert av Indonesia i 1975.
Müggelsee

**Müggelsee** er den største av innsjøane i Berlin i Tyskland. Han har eit areal på 7,4 km² er 4,3 km lang og 2,6 km brei. Somme kallar han *Großer Müggelsee* fordi det òg finst ein mindre innsjø med namn *Kleiner Müggelsee*, som berre er 0,16 km². Müggelsee ligg i bydelen Treptow-Köpenick i Berlin.
Forstadane Friedrichshagen, Rahnsdorf og Müggelheim grensar til innsjøen. 

Innsjøen er opp til 8 meter djup. Sør for innsjøen ligg det nokre åsar kalla Müggelberge, som er opp til 115 meter høge. Ved Kleiner Müggelberg vart det i 1889 bygde eit tårn kalla Müggelturm, som er ein populær turistattraksjon som gjev eit flott utsyn over innsjøen og skogen inn mot Berlin. 

Elva Spree renn både inn og ut av Müggelsee. Vasselskapet Friedrichshagen på nordsida av innsjøen får det meste av vatnet sitt frå her. I tillegg er det fleire kjelder under overflata som filtrerer grunnvatn ut i innsjøen. 

Opphavet til namnet er ukjend, men innsjøen vart først nemnd i 1394 som «den Tyns in der Miggel» og i 1487 «som von der Miggelseh». Sannsynlegvis har namnet opphav frå den urindoeuropeiske rota *migh-*, *mighla* som tyder «tåke» eller «sky». 

## Kjelde
Müritz

**Müritz** er ein innsjø i Mecklenburg-Vorpommern nord i Tyskland. Han har eit areal på 117 km² og er med det den nest største innsjøen i Tyskland (etter Bodensjøen). Innsjøen vart danna under den siste istida og på det djupaste er Müritz 31 meter. Elva Elde renn gjennom innsjøen. Delar av Müritz og dei nærliggande skogane og våtmarksområda er ein del av Müritz nasjonalpark. *[[Landkreis]]* Müritz er kalla opp etter innsjøen. 

Namnet til innsjøen kjem frå det slaviske ordet *morcze*, som tyder «lite hav». 

Den største byen ved innsjøen er Waren.

## Kjelde
Trofigrad

**Trofigrad** er ein måte å karakterisera vassmassar som innsjøar og myrer på som bygger på tilgangen deira til næringsstoffa fosfat og nitrogen, og på kor stor produksjonen av plantemateriale er.

Dei vanlegaste trofinemningane er følgjande:

* Oligotrofi viser til låg produksjon, som er assosiert med låge konsentrasjonar av fosfor og nitrogen.
* Mesotrofi viser til ein middels produksjon og konsentrasjon av næringssalt.
* Eutrofi viser til høg produksjon, som er assosiert med høge konsentrasjonar av fosfor og nitrogen.

Mesotrofe vatn er ofte klåre innsjøar med botn av vassplanter og normale næringsnivå. Desse innsjøane er forholdsvis klåre og djupe med normale temperaturforhold. 

## Sjå òg
*Eutrofe vatn
*Oligotrofe vatn
*Miksotrof innsjø

## Kjelder
Sacrower See

**Sacrower See** er ein innsjø i den nordlege delen av Potsdam i delstaten Brandenburg i Tyskland. Innsjøen dannar i lag med Groß-Glienicker See, 0,7 km i nord, og Heiliger See, 1,6 km unna i Potsdam, ei rekkje innsjøar som renn ut i sjøkanalen. 

Innsjøen strekkjer seg 2,8 km frå nord til sør. På det breiaste er han 406 meter, og på det smalaste 190 meter. På søraustsida ligg Sacrow, ein bydel i Potsdam. Resten av strandlinja er skogkledd og høyrer til naturreservatet Königswald. 

## Kjelde
Schaalsee

**Schaalsee** er ein innsjø på grensa mellom Schleswig-Holstein og Mecklenburg-Vorpommern i Tyskland. Innsjøen har eit areal på 24 km², og er 13,8 km lang frå nord til sør. På det djupaste er innsjøen 71,5 meter. Utsig frå innsjøen skjer gjennom elva Schaale og kanalen Schaalsee-Kanal. Den største byen ved innsjøen er Zarrentin am Schaalsee, som ligg ved den sørlege breidda. 

I 2000 vart han erklært eit biosfærereservat.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Schaalsee|Schaalsee]]» frå ,  den 3. juni 2007.*
Schweriner See

**Schweriner See** er ein innsjø i Mecklenburg-Vorpommern nord i Tyskland mellom byane Schwerin og Wismar. Han har ei lengd på 21 km og er 6 km brei, har ei overflate på om lag 64 km² og er 52 meter på det djupaste. Med det er han den nest største innsjøen i Nord-Tyskland og den fjerde største i heile landet. Innsjøen ligg 37 meter over havet. 

Vatnet i Schweriner See renn i sør ut gjennom Störkanal til elva Elde og vidare til Elbe, og i nord ut gjennom Wallensteingraben. 

Den største byen ved innsjøen er Schwerin i sørvest. Sør for innsjøen ligg ein zoologisk hage, som òg heiter Schwerin. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Schweriner See|Schweriner See]]» frå ,  den 3. juni 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Starnberger See

**Starnberg See** er ein innsjø sør i Bayern i Tyskland, og er ein populær rekreasjonstad for innbyggjarane i den nærliggande byen München. Av byar langs innsjøen finn ein Starnberg i nord, Seeshaupt i sør og Tutzing i vest. Den litle byen Berg nær Starnberg er den vidkjende staden der Kong Ludvig II av Bayern drukna i innsjøen i 1886. 

Innsjøen, som vart danna av isbreane frå Alpane under den siste istida, strekker seg 21 km frå nord til sør og har ei breidd på 3-5 km, og er den fjerde største innsjøen i Bayern. Han inneheld ei lita øy, Roseninsel, og eit enkelt utløp, elva Würm (fram til 1962 heitte innsjøen *Würmsee* etter elva). Det største tilsiget av vatn kjem frå ei rekkje vatn sør for innsjøen, Osterseen, og elva som renn frå her vert kalla Ach eller Ostersee-Ach. 

## Bakgrunnsstoff

* Attraksjonar ved Starnberg See 
* Informasjon om området rundt Starnberg See frå 5sli.de
* Informasjon om området rundt Starnberg See frå starnberg24.de
* Informasjon om Tutzing
* Kart over Starnberg See
Innsjøen Tegernsee

**Tegernsee** er ein innsjø i Bayer-alpane i Bayern i Tyskland. Innsjøen er ein populær feriestad i om lag 50 km sør for München. Fleire småelvar renn ut i Tegernsee frå eit tilsigsområde som dekkjer 212 km². Det einaste utsiget er elva Mangfall ved landsbyen Gmund. I sør av innsjøen ligg det to større bukter og den einaste øya i Tegernsee kalla Ringsee-Insel. Tegernsee er 6,5 km lang og på det breiaste 1,4 km, og utgjer eit areal på nesten 9 km². På det djupaste er innsjøen litt over 70 meter, og vasspegelen ligg 725 meter over havet. 

Av byar langs innsjøen finn ein Tegernsee, Bad Wiessee, Gmund og Rottach-Egern. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Tegernsee (See)|Tegernsee (See)]]» frå ,  den 3. juni 2007.*
Plötzensee

**Plötzensee** er ein innsjø i Berlin i Tyskland med eit areal på 7,7 ha og eit djup på opp til 5,5 meter. Han ligg i parken Rehberge, som før var ein del av Wedding (i dag ein del av Berlin-Mitte).

Plötzensee er kalla opp etter fisken mort, *Plötze* er eit tysk namn på fisken, som ynglar i innsjøen. Innsjøen er ein av ei rekkje innsjøar som strekkjer seg frå nordaust til Spreedalen, danna etter siste istid. Fram til 1443 hadde klosteret St. Marien i Spandau rettane til innsjøen, men desse vart overtatt av statskassen til Preussen. I 1817 kjøpte byen Berlin innsjøen og leigde ut rettane til innbyggjarar ved strandlinja og til fiske. 

I løpet av åra har det vore bygd fleire anlegg for fritidsaktivitetar ved innsjøen, som ei offentleg strand, men Plötzensee er kanskje mest kjend for det gamle Plötzensee fengsel, eit fengsel bygd på 1800-talet og som vart mest kjend under Nazi-Tyskland.

## Bakgrunnsstoff
* Interaktivt kart over Plötzensee og området rundt.

## Kjelde
Titisee

**Titisee** er ein innsjø sør i Schwarzwald i Baden-Württemberg i Tyskland. Det er sagt at han fekk namnet sitt frå den romerske keisaren Titus. Han dekkjer eit areal på 1,3 km² og er 40 meter djup på det djupaste. Innsjøen vart danna av Feldbergbreen, som grov seg ned i området under den siste istida før han trekte seg tilbake. Titisee ligg 840 meter over havet og utsiget skjer gjennom elva Gutach (eller Wutach som ho vert kalla lenger nede). På nordsida av innsjøen ligg det ein kurstad med same namn som innsjøen, og som i dag er ein del av byen Titisee-Neustadt.

## Vintertid
På grunn av vind tar det som regel litt tid før Titisee frys til om vinteren. Når innsjøen vert islagd vert det gjort daglege målingar av tjukkleiken til isen, og ved ein tjukkleik på 16 cm er det lov med ferdsel på innsjøen. Berre delar av innsjøen vert derimot opna. Desse reguleringane kom i kraft etter ei ulykke tidleg i 1980-åra. Fram til då hadde innsjøen vorte nytta til rullebane for små fly. Ein traktor med snøplog brukte å halde landingsstripa fri for snø. Ein vinter braut derimot traktoren gjennom isen og sokk til botn av innsjøen utan at sjåføren kom seg ut. 
 
## Galleri

Fil:Titisee1.JPG|Titisee og kurbadet med same namn(2004)
Fil:Titisee 1909.jpg|Titisee sett frå sør (postkort, om lag 1909)
Fil:Titisee01.jpg|Nordsida med båtutleige


## Bakgrunnsstoff

* Bilete frå Titisee-Neustadt:   
* Webkamera 

## Kjelde
Den portugisiske kolonikrigen

**Den portugisiske kolonikrigen** (portugisisk **' eller **', 'Den oversjøiske krigen'), blei utkjempa mellom Portugal og dei gryande nasjonalistrørslene i dei afrikanske koloniane til landet mellom  1961 og 1974. Sjølvstendegrupper i ulike land, særleg i Angola, Mosambik og Portugisisk Guinea, samla seg i løpet av 1960-åra under paraplyorganisasjonen CONCP. Folkeleg misnøye i Portugal med dei militære utgiftene spesielt og militærdiktaturet generelt førte til den såkalla Nellikrevolusjonen i Lisboa i april 1974, der regimet fall. Krigen enda med at tusenvis av portugisiske statsborgarar og militærpersonell forlet dei afrikanske landa, medan borgarkrigar som skulle vara i fleire tiår braut ut i Angola og Mosambik.
Großer Wannsee

**Großer Wannsee** er ein innsjø i bydelen Steglitz-Zehlendorf i den vestlege delen av Berlin, og er forbunde med elva Havel. Sør for Großer Wannsee ligg Kleiner Wannsee, den første sjøen i Griebnitzkanalen.

Havel, Großer Wannsee, Griebnitzkanalen, Griebnitzsee og Glienicker Laake omsluttar det øyforma distriktet Berlin-Wannsee, som ligg vest for Großer Wannsee.

I den nordaustlege delen av Großer Wannsee ligg øya Schwanenwerder. Øya Pfaueninsel ligg i Havel rett ved utløpet til Wannsee i nordvestleg retning, og har båtsamband med fastlandet.

Strandbad Wannsee er eit freda friluftsområde, som var eit av dei mest populære utfartsstadane for innbyggjarane i Vest-Berlin før muren fall. Under den kalde krigen spelte Wannsee ei spesielt stor rolle som rekreasjonsområde for den innemura folkesetnaden i Vest-Berlin.

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Großer Wannsee|Großer Wannsee]]» frå , og «[[:de:Großer Wannsee|Großer Wannsee]]» frå  den 3. juni 2007.*