open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hurum kommune

**Hurum** er ei bygd og ein tidlegare norsk heradskommune som låg i Buskerud, no Viken fylke. Kommunen låg på halvøya Hurumlandet mellom Oslofjorden og Drammensfjorden, og grensa til Røyken kommune i nord. Det tidlegare administrasjonssenteret Klokkarstua ligg i innlandet, i Sandungsdalen, medan dei fleste andre tettstadane i kommunen, som Sætre, Tofte, Filtvet og Holmsbu, ligg langs kysten. Verd å nemne er òg plassen Verket, rett vest for Klokkarstua. Han er ei istidsavsetting som mesten stengjer Drammensfjorden.

Rundt 100 km² av flatevidda var produktiv skog, medan rundt ein tidel av landet vart nytta til jordbruk. Den 63 kilometer lange kystlina til kommunen har ein kyststi for turgåarar.

Hurum kommune vart i 2020 slegen saman med kommunane Røyken og Asker til den nye Asker kommune.

## Industri

Den industrielle revolusjonen kom tidleg til Hurum, først med eit glasverk som vart bygd på slutten av 1700-talet. Nå har kommunen fleire hjørnesteinsverksemder, som Dyno Industrier, Norske Skogindustrier A/S, og Tofte Industrier.

## Kommunikasjon

Hurum har lenge trekt til seg sommarturistar, men i den siste tida har folk utanfrå òg busett seg der fordi det er mogleg å pendla frå Hurum til storbyane Drammen og Oslo. Oslofjordtunnelen, ein tunnel under Oslofjorden til Drøbak, har gjort bygda betre tilgjengeleg.

I 1988 vedtok Stortinget å byggja hovudflyplass for Austlandet i kommunen, men dette vart omgjort i 1990 på grunn av risiko for skodde i området, og flyplassen vart i staden lagt til Gardermoen.

## Øyar
Langs Hurumkysten finn ein òg fleire øyar og holmar med ein særskild flora og geologi. Fleire av desse er freda. Ei av øyane er Mølen (ikkje å forveksla med neset Mølen i Larvik kommune), ein av dei få stadane i Noreg der det veks misteltein.

### Flora og fauna
Hurum har kystbarskog, og innimellom åker- og kulturlandskap i indre strøk er det blandingsskog med lauvtrær og mykje gran. Av sjeldnare arter kan nemnast misteltein (i sør), vårmarihånd og vårkrossknapp. 

Faunaen er dominert av den søraustnorske lauvskogens habitat, med rådyr, noko elg, hare, grevling og ulike gnagarar. Fuglelivet har tatt seg opp. Det hekkar mellom anna hegre, knoppsvane, ærfugl, strandsnipe og gråspett i Hurum. Det er også noko ål, knurr og sjøaure i sjøen langs kysten.== Verd å vitja ==

* Hurum kyrkje
* Holmsbu billedgalleri

## Kjende Hurumbuar
* Målaren Henrik Sørensen
* Admiralen Iver Huitfeldt

## Fotnotar
 

## Bakgrunnsstoff
* Hurum kommune
* http://www.inngang-buskerud.com/kommuner/Hurum/
Tettstad

Ein **tettstad** er på dagleg-norsk eit område der fleire menneske bur tett saman, utan at det er stort nok til å kallast ein by. Statistisk sentralbyrå på si side definerer ein tettstad som ei samling hus der det bur minst 200 personar, det vil seie rundt 60-70 bustadhus, og der avstanden mellom husa normalt ikkje er meir enn 50 meter. Etter denne definisjonen er tettstadgrenser uavhengige av kommune- og fylkesgrenser, og det er heller inga øvre grense for storleiken på ein tettstad, eller ei avgrensing mot omgrepet by. Noregs største tettstad er tettstaden Oslo som strekkjer seg inn i nabofylka Akershus og Buskerud.

Tettstad-omgrepet kjem frå svensk, og er eit nordisk omgrep innan bygeografi for det engelske *urban area*. I samsvar med semje på nordisk plan vert ein liknande defininsjon som gjeld for *tätort* i Sverige nytta for tettstad i Noreg og for tilsvarande nemningar for tettbygde område i Danmark og Finland.

## Tettstader i andre land
I Sverige vert *tätort* definert som eit tettbygd område med minst 200 busette, og med mindre enn 200 meter fråstand mellom husa, og der under femti prosent av eigedomane er fritidseigedomar. Inndelinga i tettstader vert fastsett strikt etter denne definisjonen, utan omsyn til den administrative inndelinga av landet i kommunar og fylke. Ein *tätort* kan soleis liggje i fleire kommunar, eller jamvel fleire fylke (län), og ein bydel kan i somme høve verte rekna som ein eigen tätort.

I dei fleste andre europeiske land er det næraste ein kjem tettstaden landsby på ulike språk. Desse er som regel klumpa tettare saman enn den typiske tettstaden, gjerne rundt ei kyrkje eller eit anna samlingspunkt.

I Storbritannia kallar ein tettbebygging på landet ein *village*, dersom han har ei kyrkje, eller ein *hamlet* dersom han er litt mindre og ikkje har det. I USA kallar ein det meste av tett busetnad, også svært små stader, *small towns*.

## Bakgrunnsstoff
* Statistisk Sentralbyrå, Tabell over tettstader
Turisme

**Turisme** er reising for å slappa av eller oppleva nye ting. Det er eit temmeleg nytt fenomen som har kome til etter at avslappande reiser var blitt moglege, og menneske faktisk ønskte å oppleva ting. I dag er turisme blitt ein storindustri både for transport- og servicenæringa, der dei som har råd, reiser over heile verda som turistar.

## Historie

Dei første ekte turistane var unge adelsmenn som reiste rundt i Europa for å verta erfarne «verdensmenn». Denne reisinga tok til på sekstenhundretalet, og vart sidan meir og meir vanleg. Etter kvart drog òg rike unge kvinner ut i verda på slike danningsreiser. 

Ettersom middelklassen vart rikare og sunnare, ønskte også dei å ta del i hyggjereisinga. Nye, store hotell med plass til alle saman vart bygde i populære turistområde, medan transportnæringa voks for å kunna frakta dei. Meir rikdom og endå betre transportmiddel har gjort det mogleg for stadig fleire å reisa både langt og ofte. I dag kan ein reisa frå Noreg til Kina på elleve timar, medan Marco Polo brukte fire farefulle år på å reisa dit frå Italia.

## Turistmål

Tidlege turistmål var Rivieraen langs Middelhavet på grunn av det milde klimaet sitt, og Alpane på grunn av den storslåtte naturen. Den norske fjellheimen vart først «oppdaga» av turistar, som såg noko spesielt der nordmenn såg vanleg landskap. Det var likevel lenge vanleg å reisa på ferie i sitt eige land, ettersom det var enklare og billigare. Norske byfolk drog ofte ut på «landet» om sommaren, til ein gard eller sin eigen landstad, ofte nær kysten.

## Gode og dårlege sider
Turisme er blitt ei viktig næring for vakre men avsidesliggjande område utan mykje industri, både for Noreg og for mange land i tropiske og subtropiske strøk. Tilstrømming av folk fører til mange jobbar innan servicenæringar og lokal produksjon, som igjen hjelper økonomien i heile området. 

Å ta imot eit stort tal turistar er likevel ikkje berre positivt for eit samfunn. Dei kan både bryta ned den opphavlege kulturen i området, slita ned minnesmerka dei er komne for å sjå på, eller føra til at landskapet blir øydelagd av store og stygge hotellbygg. Fleire av dei greske øyane, som Faliraki-området på Rhodos, er døme på dette. For å hindra ei slik oversvømming har nokre land, til dømes Bhutan, innført strenge innreisereglar som set grenser for kor mange turistar dei tek imot.

## Sjå òg
*Pakketur
*Masseturisme

## Bakgrunnsstoff
* Turisme trugar kulturskattar
Laila

:*Sjå òg [[potetsorten Laila]]*

**Laila** er eit kvinnenamn med to ulike opphav, eit samisk og eit arabisk. Det samiske namnet kjem truleg frå det finsk-samiske Aila, som kanskje svarar til Helga, altså *heilag*. Den arabiske tydinga av namnet er *[[natt]]*.

Laila har namnedag den 27. februar. Namnet kan òg stavast **Lajla**, **Leila**, **Leyla** eller **Layla**. Leila er mest brukt, med 11&nbsp;671 berarar i 2008, medan dei andre har mellom hundre og trehundre berarar.

Namnet Laila byrja å bli populært i 1930-åra, med ein topp rundt 1940. Bruken gjekk nedover med noko oppgang på 60- og 70-talet, medan det seinare er blitt mindre vanleg igjen.

## Laila i kulturen
*Lajla* var namnet på ein roman av J.A. Friis som skildra ei samejente. Forteljinga blei svært populær, og blei filma tre gonger.

## Namneberarar
* Laila Schou Nilsen (1919-1998), norsk idrettsutøvar
* Laila Freivalds (f. 1942), svensk politikar
* Laila Preikschas Nygjerdet (f. 1943), artist kjent som Cowboy-Laila
* Laila Stien (f. 1946), norsk forfattar
* Laila Dåvøy (f. 1948), norsk politikar
* Leyla Zana (f. 1961), kurdisk politikar
* Laila Goody (f. 1971), norsk skodespelar
* Leila El Khalifi (f. 1971), svensk popartist kjend som Leila K
* Laila Marrakchi (f. 1975), marokkansk regissør

## Anna tyding

Leila eller Laila er òg det arabiske namnet på Perejiløya i Gibraltarsundet utanfor Marokko. På spansk vert øya kalla *Perejil*, persille. Spania og Marokko kranglar om suvereniteten over øya. 

## Kjelder
Den norske tronfylgja

**Den norske tronfylgja** er ei liste over personar med arverett til den norske trona. 

Tronfylgja eller arverekkja til den norske trona er skildra i paragraf 6 i den norske grunnlova.

Paragrafen vart endra den 13. juli 1990, då kvinner fekk arverett. Tronfylgja var før 1990 *agnatisk*, då berre menn kunne arva trona. Etter 1990 er tronfylgja *fullt kognatisk*. Det eldste barnet arvar trona, uansett om det er ein prins eller ei prinsesse. 

Den siste setninga nedanfor betyr i praksis at systrene til kong Harald ikkje har arverett. 
Kronprins Haakon går føre den eldre systera si i og med at begge er fødde etter 1970 og før 1990.

: Arvefølgen er lineal, saaledes at kun i lovligt Ægteskab født Barn af Dronning eller Konge, eller af en som selv er arveberettiget, kan arve, og at den nærmere Linje gaar foran den fjernere og den ældre i Linjen foran den yngre.
:Blandt Arveberettigede regnes ogsaa den Ufødte, der strax indtager sit tilbørlige Sted i Arvelinjen, naar hun eller han fødes til Verden.
:Dog tilkommer Arveret ikke nogen som ikke er født i ret nedstigende Linje fra den sidst regjerende Dronning eller Konge eller dennes Søster eller Broder, eller selv er dennes Søster eller Broder.
:Naar en til Norges Krone arveberettiget Prinsesse eller Prins fødes, skal hennes eller hans Navn og Fødselstid tilkjendegives førstholdende Storthing og antegnes i dets Protokol.
:For dem som ere fødte tidligere end Aaret 1971, gjelde dog denne Grundlovs § 6 saaledes som den blev vedtaget den 18de November 1905. For dem som ere født tidligere end Aaret 1990 gjelde ligevel at Mand gaar foran Kvinde.

## Liste over den norske tronfylgja

Noverande konge: H.M. Kong Harald V av Noreg

# H.K.H. Kronprins Haakon Magnus av Noreg, son av kong Harald V. 
# H.K.H. Ingrid Alexandra av Noreg, dotter av kronprins Haakon Magnus
# Prins Sverre Magnus av Noreg, son av kronprins Haakon Magnus
# Prinsesse Märtha Louise av Noreg, dotter av kong Harald V.
# Maud Angelica Behn, dotter av prinsesse Märtha Louise 
# Leah Isadora Behn, dotter av prinsesse Märtha Louise
# Emma Tallulah Behn, dotter av prinsesse Märtha Louise

## Sjå òg
* Liste over norske monarkar
Stine

**Stine** og **Stina** er kortformer av Kristine og Kristina. Stine er mest vanleg i Noreg, med rundt 10&nbsp;000 brukarar, medan ein tidel av dette bruker Stina. Båe namna har namnedag den 5. desember.

## Kjende namneberarar
* Stine Brun Kjeldås, snøbrettkjører
* Stina Nordenstam, svensk songar

## Bakgrunnsstoff
Kristine

**Kristine** og **Kristina**, med variantane **Christine** og **Christina**, er kvinnenamn med opphav i latinske *Chrístiána*, ei hokjønnsform av mannsnamnet *Chrístiánus*, seinare Kristian. Namnet tyder 'høyrer til Kristus' eller 'kristen'.

Kristin og Stine er kortformer av Kristine. 

Kristine har namnedag den 24. juli i Noreg.

## Bruk
I 2009 heitte 11&nbsp;437 norske kvinner Kristine, 5&nbsp;525 Christine, 4&nbsp;232 Christina og 3&nbsp;722 Kristina.

## Namneberarar
* Kristina av Bolsena, etruskisk martyr
* Christine de Pisan (1363–ca.1434), fransk diktar og tenkjar
* Kristina Abrahamsdotter (1432-1492), finsk adelskvinne
* Kristina av Sverige (1626-1689), svensk monark
* Christina Rossetti (1830–1894), engelsk diktar
* Kristine Bonnevie (1872-1948), norsk biolog og første kvinnelege professoren i Noreg
* Christina Pickles (f. 1935), britisk-amerikansk skodespelar
* Kristine Kathryn Rusch (f. 1960), amerikansk forfattar
* Liv Kristine (f. 1976), norsk vokalist, eigentleg Liv Kristine Espenæs Krull
* Kristina Šmigun (f. 1977), estisk langrennsløpar
* Christina Aguilera (f. 1980), amerikansk songar
* Christina Ricci (f. 1980), amerikansk skodespelar
* Christina Milian (f. 1981), kubansk-amerikansk songar
* Kristine Hermosa (f. 1983), filippinsk skodespelar
* Kristine Eikrem Engeset (f. 1988), norsk friidrettsutøvar

### Oppdikta
* Christine Daae er namnet på den kvinnelege hovudpersonen i *[[Operafantomet]]*.

## Kjelder
Kristiane

**Kristiane**, **Christiane** eller **Christiana** er kvinnenamn avleidd av *Christianus*, eit latinsk namn som tyder 'kristen'. Det moderne norske mannsnamnet som tilsvarer dette er Kristian.

Ane kan vera ei kortform av Kristiane. Kristine er eit nærskyld namn.

Namnet Christiane er utbreidd i Belgia (brukat av 0,7 % av kvinner i 2002), Frankrike (0,5 % i 2004) og Tyskland (66. mest vanlege i tidsrommet 1890–2007).

I Noreg var det 472 kvinner som heitte Kristiane og 383 som heitte Christiane i 2009.

## Namneberarar
* Christiane Sehested (1626–1670), dotter av Christian IV
* Christiane Koren (1764–1815), dansk-norsk forfattar
* Kristiane Frisak (1849–1906), norsk vevar 
* Christiane Nüsslein-Volhard (f. 1942), tysk biolog og nobelprisvinnar
* Christiane Amanpour (f. 1958), iransk-engelsk journalist
* Kristiane Backer (f. 1966), tysk TV-journalist
* Kristiane Roer Madsen (f. 2002), dansk alpinist

### Oppdikta
Krestiane Kristiania er ein romanfigur skapa av Torill Thorstad Hauger.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kristiane|Kristiane]]» frå ,  den 17. mars 2009.*
Maud Angelica Behn

**Maud Angelica Behn** () er dotter av Ari Behn og prinsesse Märtha Louise av Noreg.

Behn vart døypt den 2. juli 2003 i Slottskapellet, på dagen 100 år etter at oldefar hennar kong Olav V vart fødd. Ho vart boren til dåpen av morfar sin, kong Harald. Dei andre fadderane var kronprins Haakon, prinsesse Alexandra zu Sayn-Wittgenstein-Berleburg, mora si kusine Marianne Ulrichsen, Kåre Conradi, tanta Anja Sabrina Bjørshol og Trond Giske.

Maud Angelica Behn budde det fyrste leveåret sitt i Lommedalen i Bærum. Hausten 2004 flytta familien til New York i Sambandsstatane. Familien flytta tilbake til Noreg i 2005. Maud Angelica har to yngre systrer, Leah Isadora (f. 2005) og Emma Tallulah (f. 2008).

## Arverett
Maud Angelica Behn har arverett til den norske trona, og kjem etter mor si i arverekkjefylgja.
Slik som mora stammar Maud Angelica direkte ned frå dronning Victoria av Storbritannia. Ho står difor på lista over engelske tronfylgjarar.
Kristin

**Kristin** er eit kvinnenamn som opphavleg er ei kortform av Kristine eller Kristina, som er avleidd av Kristian og tyder 'den kristne'. **Christin** er ein annan skrivemåte for Kristin.

Kristin har namnedag i Noreg og Sverige den 24. juli. 

## Variantar

Kristin er også eit færøysk mannsnamn, ei form av Kristian. *Kristinn* er et islandsk mannsnamn med same opphav. 
Den islandske forma av kvinnenamnet er *Kristín*. Fransk *Christine* blir uttalt nokså likt Kristin, men utan trykk og med begge i-ane korte. Kristi, Kirsti, Kirsten, Kjerstin og Kjersti er andre variantar av namnet.

## Bruk
I Noreg var namnet Kristin nesten ikkje i bruk før 1940, men bruken voks til ein topp på 1960-talet og fram til rundt 1985, då over 1,0 % (rundt 1965 over 1,6 %) av nyfødde jenter fekk namnet Kristin. I dag er dette det mest brukte blant nærskylde namn. Det er nær 17&nbsp;000 kvinner som har Kristin til førenamn, opp mot det heitte 11&nbsp;000 Kristine, 3&nbsp;000 Kristina, 900 Kristi og 499 Kristiane (SSB 2004). 

## Kjende namneberarar
* Kristin Hille Valla (f. 1944), norsk politikar (Sp)
* Kristin Jarmund (f. 1954), norsk arkitekt
* Kristin Normann (f. 1954), norsk høgsterettsdommar
* Kristin Clemet (f. 1957), norsk politikar (H)
* Kristin Lund (f. 1958), fyrste norske kvinnelege generalmajor
* Kristin Kajander (f. 1959), norsk skodespelar
* Kristin Halvorsen (f. 1960), norsk politikar (SV)
* Kristin Krohn Devold (f. 1961), norsk politikar (H)
* Kristin Handeland (f. 1965), ordførar på Fedje
* Kristin Skogheim (f. 1970), norsk skodespelar og programleiar
* Kristin Asbjørnsen (f. 1971), norsk songar og komponist
* Kristin Bekkevold (f. 1977), norsk fotballspelar
* Kristin Størmer Steira (f. 1981), norsk langrennslaupar
* Kristin Jensen (f. 1982), vokalist i Hopalong Knut
* Kristin Dalehamn (f. 1984), norsk ungdomspolitikar (NKP)
* Kristin Wieczorek (f. 1986), tysk kunstløpar

## Namnet i kulturen
Kristin Lavransdatter er hovudpersonen i ein kjend trilogi av Sigrid Undset.

## Annan bruk
Kristinfeltet er eit naturgassfelt i Norskehavet.

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder


* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kristin|Kristin]]» frå , den 15. mars 2009.*
Thomas

**Thomas** eller Tomas er et mannsnamn av arameisk opphav. Namnet 
תאומא eller *Tʾōmā* tyder *[[tvilling]]* og var vanleg over store delar av Midtausten på den tida Jesus levde. Derfor var det ikkje uventa at ein av læresveinane hans skulle ha dette namnet, og at det skulle spreia seg med kristendommen. 

Det er 21&nbsp;684 som heiter Thomas i Noreg og berre 1&nbsp;966 som heiter Tomas. Derimot er kortforma Tom mykje meir vanleg enn Thom.

Thomas har namnedag den 21. desember.

Thomas er òg eit vanleg etternamn i engelsktalande land, særleg blant dei som er walisisk-ætta.

## Kjende namneberarar
* Apostelen Thomas
* Thomas Aquinas (1225-1274), italiensk teolog og filosof
* Thomas à Kempis (1380-1471), kristen mystikar
* Thomas Tallis (1505-1585), engelsk renessansekomponist
* Tomás Luis de Victoria (ca. 1540-1611), spansk renessansekomponist
* Thomas Tomkins (1572-1656), walisisk komponist
* Thomas Hobbes (1588-1679), engelsk filosof
* Thomas Kingo (1634-1703), dansk biskop og salmediktar
* Tomaso Albinoni (1671-1751), italiensk barokkomponist
* Thomas Jefferson (1743-1826), USA-amerikansk president
* Thomas Malthus (1766-1834), engelsk prest og økonom
* Thomas Fearnley (1802-1842), norsk romantisk målar
* Thomas Alva Edison (1847-1931), USA-amerikansk oppfinnar
* Thomas Klestil (1932-2004), austerriksk president
* Thomas Alsgaard (f. 1972), norsk skiløpar
* Thomas Mann (1875-1955), tysk forfattar
* Thomas Remengesau (f. 1956), president av Palau 2001-2009
* Tomas Espedal (f. 1961), norsk forfattar
* Thomas Hylland Eriksen (f. 1962), norsk professor i sosialantropologi
* Thomas Numme (f. 1970), norsk programleiar
* Thomas Rusiak (f. 1976), svensk rap-artist
* Thomas Dybdahl (f. 1979), norsk musikar
* Thomas Nordseth-Tiller (1980-2009), norsk manusforfattar
* Thomas Morgenstern (f. 1986), austerriksk skihoppar

## Kjende personar med Thomas til etternamn
* Dylan Thomas (1914-1953), walisisk diktar

## Bakgrunnsstoff
Märtha Louise av Noreg

**Prinsesse Märtha Louise av Noreg** () er ei norsk prinsesse, dotter av kong Harald og dronning Sonja.

Märtha Louise vart oppkalla etter farmor si, kronprinsesse Märtha av Noreg. Ho fekk seinare veslebroren Haakon Magnus, som vart kronprins av Noreg. 

I 1990 vart den norske grunnlova endra slik at kvinner fekk arverett til trona. Den eldste prinsessa eller prinsen går føre i arverekkja. Endringa vart ikkje gjort med attendeverkande kraft, slik at Märtha Louise kjem bak den yngre bror sin i arverekkja.

1. februar 2002 sa ho frå seg tittelen høgvyrde prinsesse. Ho mottek ikkje lenger apanasje og er sjølvstendig næringsdrivande.

Den 24. mai 2002 vart Märtha Louise gift med forfattaren Ari Behn. Dei har tre døtrer, Maud Angelica fødd i 2003, Leah Isadora fødd i 2005, og Emma Tallulah fødd i 2008.

Som faren stammar Märtha Louise direkte ned frå dronning Victoria av Storbritannia. Ho står difor på lista over dei som har arverett til den britiske trona. 

Mellom utmerkingane Märtha Louise har fått, er òg storkrossen med kjede av St. Olavs Orden. 

## Born
* Maud Angelica Behn (f. 29. april 2003)
* Leah Isadora Behn (f. 8. april 2005)
* Emma Tallulah Behn (f. 29. september 2008)

## Titlar
Hennar Kongelege Høyhet Prinsesse Märtha Louise av Noreg (1971-2002)Prinsesse Märtha Louise av Noreg

## Galleri
;Märtha Louise av Noreg

 
Fil:Royal Monogram of Princess Martha Louise of Norway.svg|Prinsesse Märtha Louises monogram
Fil:Dual Cypher of Martha Louise and Ari of Norway.svg|Ari Behn og Prinsesse Märtha Louises fellesmonogram
Fil:Norwegian royal family with clinton.jpg|Prinsesse Märtha Louise, Dronning Sonja, Bill Clinton, og Kong Harald V, 1. november 1999


## Sjå òg
* Liste over den engelske tronfylgja
* Regjeringa si gåve til bryllupsparet Märtha Louise og Ari Behn
Slogen

**Slogen** er ein av dei mest besøkte fjelltoppane i Sunnmørsalpane. Fjellet er 1564 meter høgt og ligg ved enden av Norangsfjorden, ei fjordarm til Hjørundfjorden i Ørsta kommune.

## Bakgrunnsstoff
* http://www.aast.no/tur-slogen.htm
* Rundskue frå Slogen hos Leif Roar Strand si nettside, vitja 31. januar 2010


Fil:Slogen-norge.jpg|Slogen sett frå Habostaddalen
Fil:Slogen frå fjorden.jpg|Slogen sett frå Hjørundfjorden
Märtha av Noreg

**Kronprinsesse Märtha av Noreg** () var kronprinsesse av Noreg frå 1929 til ho døydde i 1954.

Märtha vart fødd i Stockholm i Sverige 28. mars 1901 som svensk og norsk prinsesse av slekta Bernadotte. Ho var nest eldste dotter av prins Carl Bernadotte av Sverige og prinsesse Ingeborg av Danmark. Fram til ho døydde var Märtha den høge beskyttarinna for Norges Lotteforbund.

Ho vart gift 21. mars 1929 i Vår Frelsers kirke, i dag Oslo Domkyrkje, med kronprins Olav V av Noreg. Dei to var syskenbarn.

Olav og Märtha fekk barna prinsesse Ragnhild av Noreg (seinare Prinsesse Ragnhild, fru Lorentzen), prinsesse Astrid av Noreg (no Prinsesse Astrid, fru Ferner) og prins Harald av Noreg (no kong Harald V av Noreg).

Märtha døydde 5. april 1954 i Oslo. Kronprins Olav vart i 1957 konge av Noreg, som Olav V.

## Titlar
* 1901–1905: Prinsesse Märtha av Sverige og Noreg
* 1905–1929: Prinsesse Märtha av Sverige
* 1929–1954: Kronprinsesse Märtha av Noreg

## Dekorasjonar
Kronprinsesse Märtha vart 3. august 1942 tildelt storkors med kjede av St. Olavs Orden for «innsats for Norges sak under krigen».

I tillegg var ho innehavar av St. Olavsmedaljen og Kong Haakon VIIs jubileumsmedalje 1905–1930.

Av utanlandske dekorasjonar var ho innehavar av Kong Georg VIs kroningsmedalje, Kong Christian Xs frihetsmedalje, Minnemedaljen for Kong Frederik VIIIs 100-årsdag og Kong Gustaf Vs 70-årsmedalje.

## Galleri

Fil:Royal Monogram of Princess Martha of Norway.svg|Kronprinsesse Märthas monogram
Fil:Martha and Olav 1950.jpg|Kronprinsesse Märtha (død) og Kronprins Olav (seinare Kong Olav V, død), juni 1950
Fil:Citadelle d'Akershus.jpg|Det kongelege mausoleet, i den kvite sarkofagen kviler Kong Haakon VII og Dronning Maud, i den grøne kviler Kong Olav V og Kronprinsesse Märtha, 12. august 2006


## Kjelder
Erling Skjalgsson

**Erling Skjalgsson** var ein norrøn herse og lendmann, fødd om lag i år 975. Han skal ha døydd den 21. desember i anten 1027 eller 1028. 

Erling Skjalgsson var son av Toralv Skjalg. Begge hadde dei hovudbøle på Sola i Rogaland fylke.  Han var ein mektig hovding og herse over landet frå Sognefjorden til Lindesnes. Han kjempa mot kong Olav II Haraldsson, som seinare vart Heilag-Olav. 

Erling vart drepen av Aslak Fitjaskalle.
Leiv Eiriksson

**Leiv Eiriksson** eller **Leiv den hepne** (norrønt *Leifr Eiríksson*) var ein norrøn oppdagar fødd om lag 975 på Island, og døydde om lag 1020. 

## Bakgrunn
Leiv var ein viking, oppvaksen på garden Brattalid i Eiriksfjord på Grønland. Han var son av Eirik Raude, som var son av Thorvald Asvaldsson. Mora var Thjodhild. Eirik Raude er rekna å koma frå Jæren i Rogaland fylke. 

Frå Brattalid reiste Leiv sørover til nordspissen av Newfoundland som han kalla Vinland. Ein reknar 9. oktober 1000 som tidspunktet for denne oppdaginga. Der bygde han hus (Leivsbuene) og overvintra. Han reiste fleire gonger nedover for å overvintra. 

Bjarne Herjolvsson skal ha oppdaga land vest for Grønland allereie om lag 986, men gjekk ikkje i land, og gav heller ikkje namn korkje til Markland, Vinland, eller Helluland. Leif Eiriksson fikk kjøpt båten han dro med av Bjarne Herjulfsson. 

I alle høve kom båe to mykje før Christopher Columbus til den verdsdelen som seinare vart kalla Amerika. 

I 1960 fann Helge Ingstad att Leivsbuene på L'Anse aux Meadows i Canada.

## Bakgrunnsstoff

* Eiríks saga rauða frå www.heimskringla.no
* Grænlendinga saga frå www.heimskringla.no
* Reportret: Leif Ericsson. Eit «rekonstruert portrett» av Leiv Eiriksson av Marco Bakker.
Fredrik V av Danmark-Noreg

**Frederik V** (), av den oldenborgske slekta, var konge av Danmark-Noreg frå 1746 til 1766. 

## Liv og virke
### Oppvekst
Han var son av kong Christian VI og Sophie Magdalene av Brandenburg-Kulmbach. Mor hans kalla han «der dänische Prinz» (den danske prinsen). Nokre gonger tala han dansk i staden for tysk. Tysk var morsmålet. Han gifta han seg med Louise av Storbritannia den 10. november 1743 i Hannover. Bror til brura, hertugen av Cumberland, var til stades i staden for henne. Det "eigentlege" giftarmålet fann stad den 11. desember i København same år. Med dronninga fekk han fem born, mellom dei den seinare Christian VII. Like mange born fekk han med Madam Hansen. Else Hansen var den elskarinna han likte best. 
Etter at dronning Louise døydde i barsel i 1751, gifta han seg i 1752 i Fredensborg slottskyrkje med Juliane Marie av Braunschweig-Wolfenbuttel. Paret fekk berre ein son, Frederik, far til seinare kong Christian VIII av Danmark.
 
Trass at Frederik voks opp i ein strengt pietistisk heim, vart han ein livsnytar som elska kvinner og vin. Tida gjekk med til byrundar på vertshus og bordell. Faren, den strengt religiøse Christian VI, tenkte på å gjera han umyndig. Kongen sine alkoholproblem utvikla seg, så den røynlege makta låg i hendene på geheimerådet og overhoffmarskalken Adam Gottlob Moltke. Trass drukkenskapen og utskeiingane, nytte den livlege og livsglade kongen stor popularitet. I motsetnad til Christian VI snakka han dansk. Kunst og vitskap fekk gode høve, og offentlege teaterframsyningar vert tillatne.

### Regjeringsperiode
Frederik V si regjeringsperiode var prega av framgang for handel og den spirande industri, med krutverk og kanonstøyperi i Frederiksværk. Den første store danske industriverksemda vart oppført av Johan Frederik Classen. Krav om jordreform i Danmark vart ikkje imøtekome av Moltke, og bøndene merka ikkje noko til den økonomiske framgangen. I same tidsrom vart Det Kgl. Opfostringshus, Frederiks Hospital og Kunstakademiet oppretta i København. Han lét byggja bydelen Frederiksstaden med Amalienborg som knutepunkt. Dei fire palea i Amalienborg stod ferdige i 1760, medan Salys sin ryttarstatue av Frederik V kom i 1771. Kongen skulle ikkje sjølv bu i Frederikstaden. Han gav tomter med god plassering til viktige borgarar, mot at dei oppførte eit palé på tomta.

I 1766 døydde Frederik V, berre 42 år gamal. Han vart gravlagd i Roskilde Domkyrkje og etterfylgd av sonen Christian VII.

## Born
Han var gift med Louise av Storbritannia, saman fekk dei fire born:
# Sofia Magdalena av Danmark, fødd 1746, gift med Gustav III av Sverige. 
# Karoline av Danmark, fødd 1747, gift med Wilhelm I av Hessen-Kassel.
# Christian VII, fødd 1749, gift med Caroline Mathilde av Danmark-Noreg.
# Louise av Danmark, fødd 1750, gift med Karl av Hessen-Kassel.

Seinare vart han gift med Juliane Marie av Braunschweig-Wolfenbüttel, saman fekk dei eitt barn:
# arveprins Frederik av Danmark, fødd 1753.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Frederik V av Danmark og Norge|Frederik V av Danmark og Norge]]» frå , og «[[:da:Frederik 5.|Frederik 5.]]» frå  den 6. desember 2004.*  

## Bakgrunnsstoff
Fredrik IV av Danmark-Noreg

**Fredrik IV** () var konge av Danmark-Noreg frå 1699 til 1730. Han vart fødd på Københavns slott av den oldenborgske slekta, og var son av Kristian V og Charlotte Amalie.

Valspråket hans var «Dominus mihi adiutor · Herren er min hjælper».

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Kristian VI av Danmark-Noreg

**Kristian VI** eller **Christian VI** () av fyrstehuset Oldenburg, var konge av Danmark-Noreg frå 1730 til 1746. 

## Liv og virke
Han var son av kong Frederik IV og Louise av Mecklenburg-Güstrow og vart fødd i 1699. Sonen vart så forarga av faren si kvinneglade framferd at han tok frå enkedronning Anna Sofie mestedelen av formuen ho arva. Ho var den andre kona til Frederik IV. Ho vart forvist til Clausholm, der kongen i si tid lét henne bortføra frå. I 1721 gifta Christian seg med Sophie Magdalene av Brandenburg-Kulmbach.

### Regjeringstid
Regjeringstida var prega av økonomisk attendegang med uår og dårlege økonomiske tider. Den danske landmilitsen vart oppheva i 1730 for å letta på børa. Mange bønder nytta den nye fridomen til å flytta til byane og sleppa det umenneskelege hoveriarbeidet under tyranniske herremenn. Under hardt press frå godseigarane, som mangla arbeidskraft, vart stavnsbåndet innført i 1733. Stavnsbåndet gjorde det ulovleg for bønder mellom 14 og 36 år å forlata godset dei var fødde på. Bøndene vart kvitt det forhatte stavnsbandet fyrst 55 år seinare. For å sikra høge prisar på dansk korn vart det i 1735 gjennomført eit forbod mot kornimport. Det gjekk særleg ut over Noreg, som var og er avhengig av å importera korn.

I motsetnad til den reiselystne faren heldt den tungsindige og religiøse Christian VI seg stort set heime. Ei enkelt gong reiste han til Noreg og hertugdøma. Religiøsiteten medførte mellom anna at han la ned forbod mot underhaldning og moroskap på sundagar. I 1735 sende Christian VI ut ei forordning om heilagdagar. Kyrkjegang vart tvunge. Dei som ikkje levde opp til plikta vart ilagt bøter eller sett til opphald i gapestokken. Kong Christian VI var av natur sky og inneslutta natur, og han heldt seg vekke frå ålmenta. Med tida stivna hoffet i keisemd. Musikken var religiøs, ein dansa ikkje. Kongen deltok ikkje ofte i kongeleg jakt av religiøse og helsemessige grunnar. Frå 1734 til 1736 lét kongen den unge hofbyggmeister Lauritz de Thurah byggja barokkslottet Eremitageslottet i Jægersborg Dyrehave som jaktslott. For å understreka eineveldet sitt verd lét Christian VI byggja fleire prestisjebygg, mellom desse det fyrste Christiansborg. Byggjeverksemda vart finansiert av Øresundtollen, men var med på å underminera statsfinansane. I 1736 vart forløparen for den danske Nationalbanken, den seddelutgjevande Kurantbanken oppretta. Tanken bak var å fremja vareomsettinga.

Christian VI døydde 6. august 1746, berre 46 år gamal. Han vart gravsett i Roskilde Domkyrkje og vart etterfylgd av son sin, Frederik V.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Christian 6.|Christian 6.]]» frå ,  den 6. desember 2004.*  

## Bakgrunnsstoff
Fredrik I av Danmark-Noreg

**Fredrik I** () var den yngste sonen til Kristian I av Noreg, Danmark og Sverige og Dorothea av Brandenburg og bror av Hans av Danmark, Noreg og Sverige. Fredrik var konge av Danmark og Noreg frå 1523 til 1533. Han voks opp i hertugdøma Schleswig og Holstein.

Fredrik gifta seg fyrste gong med den 15 år gamle dottera til kurfyrsten av Brandenburg hertuginne Anna av Brandenburg den 10. april 1502. Med Anna fekk han borna Kristian, den seinare Kristian III 
og Dorothea av Oldenburg, som blei gift med Albrecht av Preussen. Anna døydde i 1514. 

I oktober 1518 gifta han seg med Sophie av Pommern, dotter av Bogislav X av Pommern. I ekteskapet med Sophie blei det fødd fem born; Hans (1521–1580), Elisabeth (1524–1586), Adolf (1526–1586), Dorothea (1528–1575) og Frederik (1529–1556).

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Kristian III av Danmark-Noreg

**Kristian III** () var den dansk-norske kongen som fullførte reformasjonen og oppheva det norske riksrådet og dermed norsk sjølvstende.

Kristian var den eldste sonen til Fredrik I og Anna av Brandenburg. Han var av den oldenburgske slekta og vart fødd på Gottorp slott. Han var konge av Danmark og Noreg frå 1534. Under ei reise i utlandet var han med på riksdagen i Worms i 1521, og blei sterkt påverka av Martin Luther.

Han var gift med Dorothea av Sachsen-Lauenburg og far til mellom anna etterfylgjaren Fredrik II.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
995

**995** (romartal CMXCV)

## Hendingar

### Utlandet
* Dei tyrkiske ghaznavidane tok det afghanske området Khorasan
* Olof Skötkonung vart ny konge i Sverige etter far sin, Erik Segersäll. 
* Basileios II av det bysantinske riket heva beleiringa av Aleppo ved å føra heile hæren sin gjennom Anatolia på seksten dagar.
* 28. september: Boleslav II av Böhmen massakrerte slavnikovciane i Libnice, og sikra dermed makta si over heile Böhmen. 

### Noreg
* Håkon jarl vart drepen.
* Olav Tryggvason vart konge av Noreg. Han reiste den fyrste kyrkja i landet på Moster.

## Fødde
* Abolfazl Beyhaghi, persisk historikar

## Døde

* 5. februar: Vilhelm IV av Aquitaine
* Erik Segersäll, konge av Sverige
* Kenneth II av Skottland
* Harald Grenske, far til Olav den heilage
* Håkon Sigurdsson Jarl
* Tormod Kark, trellen til Håkon Sigurdsson
* Erlend Håkonsson, son til Håkon Sigurdsson
998

**998** (romartal CMXCVIII)

## Hendingar

### Utlandet
* Byen Guidonia Montecelio vart grunnlagd i Italia
* Keisar Otto III av Det tysk-romerske riket bygde basilikaen San Bartolomeo all'Isola

### Noreg
*

## Fødde
*

## Døde
*
901

**901** (romartal CMI)

## Hendingar

### Utlandet
*

### Noreg
*

## Fødde
*

## Døde
* 18. februar: Thabit ibn Qurra, arabisk matematikar og astronom
907

**907** (romartal CMVII)

## Hendingar

### Utlandet
* Tang-dynastiet tok slutt etter å ha vart i rundt trehundre år då keisar Ai av Tang blei avsett av militærguvernøren Zhu Wen, som grunnla seine Liang-dynastiet.

* Byen Tsjernihiv i noverande Ukraina nemnd for første gong.

## Fødde
* (omtrentleg dato) Venceslas av Böhmen

## Døde
* 2. mai: Boris I av Bulgaria
* (omtrentleg dato) Árpád, storhertug av madjarane
908

**908** (romartal CMVIII)

## Hendingar

### Utlandet
*

### Noreg
*

## Fødde
* Ibrahim ibn Sinan, arabisk matematikar

## Døde
* Ibn al Mutazz, arabisk diktar
909

**909** (romartal CMIX)
:*For trommemaskinen frå Roland, sjå [[Roland TR-909]]*

## Hendingar

### Utlandet
*

### Noreg
*

## Fødde
*

## Døde
*
972

**972** (romartal CMLXXII) var eit skotår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen.
## Hendingar

* Fatimidane inntok Egypt og grunnla Kairo og Al-Azhar-moskéen.
* Innsetjinga av pave Benedikt VI.
* Boleslaus II av Böhmen etterfølgde Boleslav I.
* Yaropolk av Kiev etterfølgde Sviatoslav I.
* Otto II av det tysk-romerske riket gifta seg med den bysantinske prinsesse Theophania. Dette skapte ein allianse mellom det ottonske dynastiet og Austromarriket.

## Fødde
* 16. januar: Sheng Zong, keisar av Liao-dynastiet
* 27. mars: Kong Robert II av Frankrike
* Ermesinde, hertuginne og regent av Barcelona
* Fujiwara no Seishi, japansk keisarinne
* Fujiwara no Yukinari, japansk kalligraf 
* Pave Gregor V

## Døde
* Våren: Sviatoslav I av Kiev
* 15. juli: Boleslav I av Böhmen
* 6. september: Pave Johannes XIII
* Liutprand, lombardisk biskop og historikar

## Kjelder
872

**872** (romartal DCCCLXXII)

## Hendingar

### Utlandet
*

### Noreg

* 18. juli - Slaget i Hafrsfjord har vore rekna å ha vore denne dagen. Mange meiner at slaget var seinare, etter om lag 880. 

## Fødde
*

## Døde
*
996

**996** (romartal CMXCVI)

## Hendingar

### Utlandet
* I Uppsala møter Olav Svenske jarlane Eirik og Svein Håkonsson som har rømt frå Noreg.

### Noreg
* 

## Fødde
*

## Døde
* 24. oktober: Hugo Capet, konge av Frankrike frå 987.
997

**997** (romartal CMXCVII) var eit normalår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen.
## Hendingar

### Utlandet
* Februar: Johannes XVI vart vald til motpave.
* Kenneth III steig opp på trona til Skottland.
* Arabarane erobra Porto.
* Den heilege Adalbert av Praha leid martyrdøden hos prøyssarane.

### Noreg

* Trondheim vart grunnlagt av Olav Tryggvason]]

## Fødde
*

## Døde
* 23. april: Adalbert, biskop i Praha
* 8. mai: Keisar Taizong av Song
* Kong Konstantin III av Skottland
* Géza av ungararane
950

**950** (romartal CML)

## Hendingar

### Utlandet
*

### Noreg
* 

## Fødde
* 12. juni: Keisar Reizei av Japan

* Eirik Raude var fødd om lag 950

## Døde
* Al-Farabi, arabisk tenkjar og vitskapsmann
793

**793** (romartal DCCXCIII) var eit normalår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen. 
## Hendingar

* 8. juni: Vikingar gjekk til åtak på klosteret på Lindisfarne i Northumbria i England. Dette er rekna som det fyrste vikingåtaket mot England.
*Dei frisisk-frankiske krigane: Theodoric blei send til Frisia for å klargjera soldatar for ein ny offensiv mot Avar-khaganatet. Han blei angripen og truleg drepen av saksiske opprørarar nær munningen av Weser. Frisarane gjorde opprør, og Karl den store deporterte saksiske familiar frå nordbreidda av Elbe.

* Domkyrkja i St Albans skal ha blitt grunnlagd av Offa II av Mercia som eit dobbelkloster som følgde reglane til benediktinarordenen. 
## Fødde
*

## Døde
*22. februar: Sicga, angelsaksisk adelsmann frå Northumbria. Ifølgje den angelsaksiske krønika skal han ha døydd for eiga hand, fleire år etter at han drap kong Ælfwald I av Northumbria.

## Kjelder
Tafjord

**Tafjord** er ei bygd i Fjord kommune på Sunnmøre i Møre og Romsdal fylke.

Tafjord er særleg kjend for Tafjord-ulukka, ei rasulukke den 7. april 1934 der 40 menneske mista livet. 

Kraftselskapet Tafjord Kraft har store vasskraftverk i området. Tafjord har gjeve namn til Tafjordfjella som strekker seg frå Tafjorden til Rauma og Skjåk. Det er særleg nedbørsfelta i Tafjordfjella og fallhøgdene i Tafjordvassdraget som blir utnytta i kraftverka. 

Tafjorden er namnet på sjølve fjordarma som endar i strandstaden Tafjord. Til Tafjordbygda høyrer også dalføret oppover med Rødalen og Kaldhussæterdalen. Dei mest fjerntliggande gardane oppover i dalføra hadde buder ved sjøen, i «Fundergata», i budene kunne dei og overnatte. Tafjorden høyrde tidlegare til Dale kyrkje og kyrkjekleda hang gjerne i budene. Tilsvarande buder hadde bøndene oppe i Valldalen på Sylte.

I 1911 skreiv Amund Helland om Tafjorddalføret: «Dalen og elven er meget brat, hvorfor veien gjør 4 slyng og stiger videre oppover dalen. Veien stiger på hele strækningen fra sjøen til Onilsvatn temmelig stærkt, næsten uafbrudt med stigning 1:12.» Frå Heimste Rødal til Øvre Rødal var det på denne tida berre rideveg, oppover Kallhusdalen til Kaldhussæter var også berre rideveg i 1911.

I Tafjorden var det i siste halvdel av 1800-talet forsøk med gruvedrift for utvinning av jern og titanjern. Ei av gruvene går 20 meter inn i berget 200-400 høgdemeter ovanfor strandstaden Tafjord. Den delen av anlegget som låge nede ved fjorden vart rasert i Tafjord-ulukka i 1934. 

4. april 2013 vart campingplassen i Tafjord råka av eit steinras. Fleire campingvogner vart totaltskadd, men sidan campingplassen var vinterstengd, vart ingen personar skadde.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Tafjordportalen på nettet
Slaget ved Narva

Dei følgjande er kjende slag som fann stad rundt Narva:

* Slaget ved Narva i 1581, mellom  Sverige og Russland, del av den liviske krigen
* Slaget ved Narva i 1700, mellom  Sverige og Russland, del av den store nordiske krigen
* Slaget ved Narva i 1704, mellom  Sverige og Russland, del av den store nordiske krigen
* Slaget ved Narva i 1918, mellom  Estland og Sovjetunionen, starten på den estiske sjølvstendekrigen
* Slaget ved Narva i 1919 kan vise til tre forskjellige trefningar:
** mellom  estisk-finske styrkar og Sovjet den 18. – 19. januar
** mellom  Estland og Sovjet i februar - april.
** mellom  Estland og Sovjet i november - desember.
* Slaget ved Narva i 1944, mellom Nazi-Tyskland og Sovjetunione, del av andre versdkrigen, og omfatta:
** Slaget ved bruhovudet Narva
** Slaget ved Tannenberg-linja
Rasulukka i Loen i 1905

**Rasulukka i Loen 1905** fann stad kvelden 15. januar 1905. Det rasa frå det 1493 meter høge Ramnefjellet i Loen i Stryn i Sogn og Fjordane frå ei høgd på 500 meter oppi fjellsida. Ein berghamar på kring 50 000 kubikkmeter rasa ned i Lovatnet, og drog med seg ytterlegare 300 000 kubikkmeter med urd og morene. Det vart danna høge flodbylgjer på 40 meter, som slo langt inn over land ved inste delen av vatnet. Hus og uthus med sovande menneske og dyr vart feia av tuftene og slengde oppover land, og til saman 61 av 122 menneske i bygdene Nesdal og Bødal omkom. Berre 9 av dei vart funne, dei 52 andre fekk si grav i vatnet. Skog og jord vart òg vaska bort og dampbåten «Lodølen» vart kasta 300 meter oppover land. 

## Sjå òg

* Rasulukka i Loen i 1936
* Norske katastrofar og store ulukker

## Kjelder
*

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Rasulykken i Loen i 1905|Rasulykken i Loen i 1905]]» frå ,  den 7. desember 2004.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* NRK Sogn og Fjordane om rasulukkene i Loen
Radioantenne

**Radioantenne** (eller berre **antenne**) er eit oppsett som kan senda og motta radiobølgjer (elektromagnetiske bølgjer). Føremålet kan vera å senda signal knytt til FM radio, Fjernsyn, mobiltelefon, radar eller satellitt. 

Ei antenne kan anten motta eit elektromagnetisk felt og gjere det om til ein straum i antenna. Ei antenne sender ut eit signal at den vert mata med ein høgfrekvent straum, då vil antenna stråle ut eit elektromagnetisk felt som ei anna antenne ein annan stad kan motta. 

Ordet *antenne* vart henta frå zoologi. I zoologien tyder antenne *[[følehorn]]*, som leddyra har framme på hovudet. 

Guglielmo Marconi utvikla bruken av radioantenner om lag frå 1895. 

Det finst fleire typar antenner, piskantenner, diopolantenner, hornantenner og disk- eller tallerkenantenner. Desse har ulike bruksområde og vil fungere for ulike radiofrekvensar.
Rasulukka i Loen i 1936

**Rasulukka i Loen 1936** fann stad natta til 13. september 1936. Som under rasulukka i 1905 rasa det frå det 1493 meter høge Ramnefjellet i Loen i Stryn i Sogn og Fjordane, men noko høgare oppi fjellsida. Ein berghamar på over 1 million kubikkmeter rasa ned i vatnet, og skapte ei endå større flodbylgje mot bygdene Nesdal og Bødal, der 73 menneske omkom. 41 av desse vart ikkje funne. Denne gongen gjekk det verst ut over Bødal, som vart heilt vaska bort. Ni bruk med seksti hus, sylvrevfarmar, skule, grendahus, naust, båtar og all jord vart vaska bort. Bylgjene nådde ei høgd på 74 meter. Vraket av den gamle båten «Lodølen», som vart skyld 300 meter opp på land under det førre raset, vart skyld endå nokre hundre meter lenger opp. 

På hausten same året gjekk det endå fleire ras, det siste den 11. november då meir enn 1 million kubikkmeter med bergmassar rasa ut. Etter det siste raset flytte dei få overlevande for godt. I 1950 var det nok ein gong eit ras med masse på kring 1 million kubikkmeter. Denne gongen vart det ikkje danna flodbylgjer fordi den nye urda tok av for raset, og fordi Lovatnet no var for grunt til å gje store flodbylgjer. 

## Sjå òg

* Rasulukka i Loen 1905
* Norske katastrofar og store ulukker

## Kjelder
*

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Rasulykken i Loen i 1936|Rasulykken i Loen i 1936]]» frå ,  den 7. desember 2004.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* NRK Sogn og Fjordane om rasulukkene i Loen
Slaget i Hafrsfjord

**Slaget i Hafrsfjord** står sentralt i norsk historie. I ettertid reknar ein at Noreg vart samla til eitt rike i og med slaget. Kong Harald I Hårfagre kjempa her mot fleire småkongar og vann over dei. 

Ei tidfesting av slaget har vore 18. juli 872, og den 18. juli har vorte feira som *Hafrsfjorddagen*. Ei anna tidfesting er i år etter 880, av di ein har rekna ut frå alderen til kong Harald. 

Slaget skal ha stått i Hafrsfjord utanfor den noverande Stavanger by. 
Dukkarar har leita etter moglege restar etter slaget. Til no er det ikkje funne noko. Slik er det uvisst kvar slaget i røynda stod. 

Slaget var avgjerande for Harald av di han endeleg fekk knekt den vestnorske motstanden. Denne hadde vore synleg sidan slaget ved Solskjel. Slaget ved Hafrsfjord bana veg for at Harald kunne få kontroll med det meste av landet og med rette kunne kalla seg konge av heile Noreg. 

I røynda var rikssamlinga ein prosess som vara fleire hundre år. Det særskilde med nett dette slaget var at Harald Hårfagre var den første som greidde å eigna til seg heile Noreg og leggja under seg dei mindre kongane. Då riket seinare vart oppdelt att, var det mykje av di Harald hadde late sønene sine rå for ulike landsluter, og av di Møre-jarlen og Lade-jarlen framleis hadde stor makt. Difor laut dei seinare kongane nytta krefter på å samla landet om att i fleire ættleder. Det var òg eit problem for dei norske kongsemna at kongane i Danmark ofte la seg opp i den norske styringa og freista å tena på splittinga mellom dei norske landslutene.

Småkongane på Sørvestlandet, Agder og Telemark var motstandarane til Harald:
	
* Eirik, konge i Hordaland, fall
* Sulke, konge i Rogaland, fall
* Sute jarl, bror til Sulke, fall
* Kjøtve, konge i Agder, flykta 
* Tore Haklang, son til Kjøtve, fall
* Roald Rygg, konge i Telemark
* Hadd den harde, bror til Roald, Telemark

## Etter slaget
Kong Harald Hårfagre skal vera gravlagd i Haraldshaugen. På Hafrsfjorddagen den 18. juli 1872 vart det sett opp eit riksmonument på Haraldshaugen ved Haugesund. Ein rekna då med at denne dagen var 1000 år etter slaget. 

Til minne om slaget i Hafrsjord er det sett opp eit kunstverk i Hafrsfjord. Kunstverket heiter Sverd i fjell.

Om slaget kan ein lesa i Soga om Harald Hårfagre i Heimskringla.

## Bakgrunnsstoff
* Om rikssamlinga
Johan Ludwig Mowinckel

**Johan Ludwig Mowinckel** () var skipsreiar og ein leiande politikar i Noreg. Han hadde fleire ministerpostar, og leidde tre regjeringar. Som politikar representerte han partiet Venstre. 

## Liv
Johan Ludwig Mowinckel var fødd i Bergen. Han studerte språk og handel i Tyskland, England og Frankrike. I 1898 kjøpte han sitt fyrste skip og starta eit stort shipping-selskap, J. Ludwig Mowinckels Rederi, med hovudkvarter i Bergen. Mowinckel vart leiar for Bergens Venstreforening og vald til bystyret i 1899.

## Politikk
Mowinckel var statsminister i Noreg i tre periodar: frå 1924 til 1926, frå 1928 til 1931 og frå 1933 til 1935. Frå 1927 var han òg formann i Norges Venstrelag. 
Han var handelsminister (1921-1922), utanriksminister (1922-1923) og stortingspresident (1916-1918).

Ettersom Mowinckel ikkje var medlem av den norske statskyrkja, kunne han ikkje bli regjeringsmedlem ifølgje grunnlova. Den såkalla «Lex Mowinckel» av 15. mai 1919 endra dette.

## Andre verv
Johan Ludwig Mowinckel var medlem av Den Norske Nobelkomiteen frå 1925 til 1936.

Frå 1942 fekk han ei leiande stilling ved Nortraship og reiste til New York, der han døydde året etter.

## Sjå òg
* Norske regjeringar
* Norske statsministrar
* Lengst sitjande norske statsministrar
* Mowinckelkysten på Bouvetøya, som han har fått kalla opp etter seg.

## Bakgrunnsstoff
* Johan Ludwig Mowinckel ved regjeringa.no
*
Kjell Magne Bondevik

**Kjell Magne Bondevik** () er teolog (cand.theol. frå Menighetsfakultetet i Oslo i 1975) og ein tidlegare norsk politikar i (KrF).

## Karriere

Han var kyrkje- og undervisingsminister i Willoch-regjeringa 1983–86 og utanriksminister i Syse-regjeringa 1989–90.
Frå 17. oktober 1997 til 3. mars 2000 var Bondevik statsminister i ei trepartiregjering mellom KrF, Senterpartiet og Venstre. Denne regjeringa vart kalla *[[Kjell Magne Bondevik si fyrste regjering|Sentrumsregjeringa]]* og vart felt på spørsmålet om forureiningsfrie gasskraftverk. Bondevik var òg statsminister for ei mindretalsregjering utgjort av KrF, Høgre, og Venstre frå 19. oktober 2001 til 17. oktober 2005. Denne regjeringa kalla seg sjølv *[[Kjell Magne Bondevik si andre regjering|Samarbeidsregjeringa]]* og gjekk av etter valnederlaget i 2005. Bondevik si andre regjering var den første som hadde sete ein heil valperiode sidan Per Borten si fyrste regjering 1965–1969.

Kjell Magne Bondevik sat på Stortinget for Møre og Romsdal frå 1973 til 2005. Han var partileiar i Kristeleg folkeparti frå 1983 til 1995.

Kjell Magne Bondevik er nevø av politikaren Kjell Bondevik og fetter av biskop Odd Bondevik. Kjell Magne voks opp som son av rektoren ved ein kristen folkehøgskule i Molde og tok examen artium ved Molde kommunale høgre ålmennskule. Han gifta seg og stifta familie med ungdomskjærasten frå heimbyen, Bjørg Rasmussen.

Han gav i 2006 ut boka Et liv i spenning, gjennom forlaget Aschehoug.

## Prisar og utmerkingar

* Bondevik vann Petter Dass-prisen i 1997.
* Under si andre regjeringtid vart Bondevik i 2004 tildelt storkrossen av St. Olavs Orden.
* For boka *Fortellingen om Aung San Suu Kyi* fekk han Ordknappen 2010.

## Sjå òg
* Lengst sitjande norske statsministrar
* Liste over norske statsministrar
* Liste over norske regjeringar
* Liste over norske utanriksministrar
* Kjell Magne Bondevik si fyrste regjering
* Kjell Magne Bondevik si andre regjering

## Kjelder
*