open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Castellammare di Stabia

**Castellammare di Stabia** er ein by i provinsen Napoli i regionen Campania i Italia og har om lag 65&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved Napolibukta, om lag 30 km søraust for Napoli langs vegen til Sorrento

## Historie
Castellammare di Stabia ligg ved sidan av den antikke romerske byen Stabiae, som vart øydelagd av Vesuv i år 79 e.Kr. Borga som byen har fått namn frå vart truleg reist rundt 800-talet på ein åstopp på sørsida av Napolibukta. Ho vart ombygd under regjeringstida til Fredrik II av Hohenstaufen og utbygd av kong Karl I av Anjou. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Castellammare di Stabia|Castellammare di Stabia]]» frå ,  den 17. desember 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Bilete frå Castellammare di Stabia
Afragola

**Afragola** (napolitansk *Afravóla*, afragolesisk dialekt *Afraóra*) er ein kommune i provinsen Napoli i regionen Campania i Italia og har om lag 60&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg mellom stadane der byane Acerra og Atella låg i antikken. Han er del av storbyområdet Napoli.

Kommunen grensar til Acerra, Casalnuovo di Napoli, Caivano, Cardito og Casoria.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Afragola|Afragola]]» frå ,  den 17. desember 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
* Afragolaweb
Portici

** Portici ** er ein by i provinsen Napoli i regionen Campania i Italia og ligg om lag 8 km søraust for Napoli ved Napolibukta og foten av Vesuv. 

Med om lag 60&nbsp;000 innbyggjarar fordelt på 4,52 km² er han den tettast folkesette kommunen i heile Italia. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Portici|Portici]]» frå ,  den 17. desember 2007.*
Ercolano

** Ercolano ** er ein by i provinsen Napoli i regionen Campania i Italia og har om lag 55&nbsp;000 innbyggjarar.

Ercolano vart kalla *[[Herculaneum]]* fram til 79 e.Kr. og *Resina* fram til 1969. Han vart truleg grunnlagd av oskarar, ei italisk stamme på 700-talet fvt., og kom seinare under både etruskarar og samnittar. Under romarane vart byen ein kjend feriestad der nokre av dei rikaste innbyggjarane i Roma ferierte om sommaren. Etter utbrotet til Vesuv i å 79 e. Kr. vart byen forlaten og var stort sett folketom dei neste tusen åra. I motsetnad til innbyggjarane i nabobyen Pompeii vart innbyggjarane i Herculaneum kvelt til døde av dei giftige gassane og ikkje gravlagd i oske. Byen vart delvis brend ned av den varme gjørma. Rundt år 1000 byrja folk å flytte tilbake att og heilagdomen *Castel di Resina* vart bygd. I 1709 vart dei gamle ruinane av byen oppdaga i lag med Pompeii. 

I 1969 vart namnet endra frå Resina til Ercolano for å ære det gamle namnet på byen og i dag er Ercolano ein del av storbyområdet til Napoli.

Herculaneum er i dag ein del av UNESCO si verdsarvliste. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ercolano|Ercolano]]» frå ,  den 17. desember 2007.*
Kargilkrigen

**Kargilkrigen** eller **Kargilkonflikten** var ein væpna strid mellom India og Pakistan som fann stad mellom mai og juli 1999 i Kargil-distriktet i Kashmir. Krigen braut ut etter at soldatar frå den pakistanske hæren og kasjmirske geriljastyrker gjekk over *[[de facto]]*-grensa «Line of Control» og tok opp stillingar i indisk-styrt Kashmir. Indiske åtak på dei pakistanske stillingane og internasjonalt diplomati førte til at dei pakistanske styrkane trekte seg tilbake til si side av kontrollinja.

Krigen var den første opne konflikten mellom India og Pakistan etter at begge landa hadde utvikla atomvåpen. Han førte til auka spenning og brotne diplomatiske band mellom dei to landa, ein auke i forsvarsbudjettet i India, og gav truleg det hindunasjonalistiske partiet BJP auka oppslutting. I Pakistan førte krigen til uro i økonomi og politikk, og i oktober same året tok hæren og general Pervez Musharraf makta gjennom eit statskupp.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kargilkrigen|Kargilkrigen]]» frå ,  den 17. desember 2007.*
Cava de' Tirreni

** Cava de' Tirreni ** er ein by i provinsen Salerno i regionen Campania i Italia og har om lag 50&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg om lag 10 km nordvest for Salerno med jernbane i ein frodig dal omgjeve av skogkledde dalar. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cava de&#39; Tirreni|Cava de&#39; Tirreni]]» frå ,  den 17. desember 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Tuttosucava.it
*Tuttocava.it 
*Porticando
Johannes Lavik

**Johannes Johannesson Lavik** () var ein norsk redaktør, avismann og målmann. Han var skipar og redaktør av *[[Gula Tidend]]* og gjorde opptaket til skipinga av Noregs Mållag.

## Liv og virke
### Lærar og bladmann
Lavik var frå garden Lavik i Eksingedalen i dåverande Hosanger prestegjeld. Han avla artium i Bergen 1877 og reiste deretter til USA, der han i 1878 vart lærar på Augsburg presteseminar i Minneapolis. Han studerte gresk og historie ved University of Minnesota før han i 1882 flytta tilbake til Noreg. I 1886 tok han filologisk embetseksamen i Kristiania.

Frå 1888 til 1890 dreiv Lavik saman med Paul Bergh ein høgre skule, den såkalla «Studentfabrikken», på Voss. Frå 1890 til 1893 var han redaktør i avisa *[[Firda]]*, som kom ut i Bergen. Dei neste ti åra, 1894-1904 var han redaksjonssekretær i *[[Bergens Tidende]]*. I 1904 grunnla han *[[Gula Tidend]]*, og var redaktør i avisa fram til 1919. Han måtte då forlate redaktørkrakken grunna usemje mellom han og partiet Venstre. I perioden 1921&ndash;27 var han redaktør for Norges Bondelags organ *[[Bondebladet]]*, og frå 1927 redaktør for tidsskriftet *[[tidsskriftet Norrøna|Norrøna]]*.

### Målmann
Lavik var ein sterk forkjempar for nynorsk. Frå 1896 var han i nokre år formann for Vestmannalaget, der han også var styremedlem resten av livet. Han var ein av skiparane av Det vestlandske Mållag i 1904, formann i laget 1911-19.

Johannes Lavik var sentral i danninga av Noregs Mållag. Mållaget blei vedtatt skipa på eit målstemne i Kristiania i februar 1906 etter eitt framlegg frå Lavik. Han sat i styret for Noregs Mållag frå skipinga til 1912.

Lavik arbeidde for å leggje Svalbard under norsk overhøgd, og hevda Noregs historiske krav på Grønland.

Han var far til Herbrand Lavik og bror til Andres, Andreas og Dore Lavik.

Han døydde i Bergen, der han hadde budd i lang tid.

## Kjelder
* *Norsk Allkunnebok. VIII. bandet*. Fonna Forlag, Oslo 1958?
Skrotum

**Skrotum** (latin *scrotum*) også kalla **pungen** er eit mannleg kjønnsorgan. Han heng under eller bak penis og inneheld testiklar og bitestiklar.
Pung

**Pung** kan visa til:

* Eit lite lomme-, pose- eller veskeforma ilåt til å bera med seg småsaker i
* Ein sekkeforma hudfald som rommar testiklane, sjå skrotum

## Kjelder
*
Cesena

**Cesena** er ein by i provinsen Forlì-Cesena, der han deler det administrative ansvaret i lag med Forlì, i regionen Emilia-Romagna i Italia og har om lag 95&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg sør for Ravenna og vest for Rimini ved elva Savio og foten til Appenninane, om lag 15 km frå Adriahavet.

## Historie
Cesena var opphavleg ein etruskisk by i Umbria. Etter ein kort periode under gallarane vart han erobra av romarane på 200-talet fvt.. Han var ein strategisk viktig garnisonsby og vart øydelagd i krigane mellom Gaius Marius og Sulla. Plinius nemner at vinen i Cesena er av dei beste ein kan få tak i.

Cesena låg på grensa mellom Eksarkatet Ravenna og riket til langobardane. Det vart gjeve til Kyrkjestaten av frankarane, som erobra området, i 754 og gjekk fram og tilbake mellom pavane og erkebiskopane i Ravenna, og var ei kort tid ein republikk frå 1183 til 1198. Lenge vart han kjempa om mellom pavane og Det tysk-romerske riket og var stundom halde av Malatesta. 

Det korte styret til Ordelaffi-familien frå Forlì vart knust i 1357 av troppane til paven leia av kardinal Gil de Albornoz. 

Byen gjorde igjen opprør i 1377 under dei åtte helgenane-krigen. Denne gongen vart han gjenerobra av dei bertonske troppane til Giovanni Acuto (den engelskfødde condottiere John Hawkwood) under Robert, kardinal i Geneve (seinare motpave Clement VII) sin kommando. Robert fungerte som legaten til pave Gregorius XI. og tok livet av mellom 2&nbsp;500 og 5&nbsp;000 sivile, noko som var rekna som ei grusom krigshandling på denne tida og som fekk namnet «Blodbadet i Cesena». Kardinalen fekk tilnamnet «slaktaren av Cesena». Året etter gav Urban VI det som var igjen av Cesena til Galeotto I Malatesta.

I perioden 1379-1465 kom byen seg opp att og blømde under Malatesta-familien, som bygde opp att borga (kalla Rocca Malatestiana) oppfor byen. Malatestiana bibliotekt, bygd nær borga av Malatesta Novello (1429), vert rekna som eit av dei flotte biblioteka frå renessansen og inneheld mange verdifulle manuskript. 

Etter Novello døydde i 1465 gjekk Cesena tilbake til paven, men vart igjen erobra av ein lokal herre, Cesare Borgia, i 1500. Byen vart hovudstad i det mektige, men kortvarige hertugdømet hans. 

Cesena vart så etter kvart ein sekundær by i Kyrkjestaten. Under napoleonskrigane vart mange av klostera og kyrkjene plyndra. Nokre av borgarane hadde framtredande roller under samlinga av Italia på midten av 1800-talet.

Under den andre verdskrigen låg Cesena nær den gotiske linja, som kryssa Appenninane nær byen, og han vart derfor råka av mange bombetokt. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cesena|Cesena]]» frå ,  den 17. desember 2007.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Informasjon om Cesena på poseidon.csr.unibo.it 
* Liste over dei forskjellige herskarane i Cesena
Haaretz

**Haaretz** (hebraisk skrift הארץ) er ei israelsk avis. Namnet tyder direkte omsett «landet» og refererer til det heilage landet. Avisa var etablert i 1918 og er den  eldste dagsavisa i Israel. Avisa kjem ut på hebraisk, men det finst òg ei utgåve omsett til engelsk. Denne kjem også ut som vekesavis i Nord-Amerika. Avisa kan lesast på internett både på hebraisk og på engelsk. 

Jamført med andre aviser i Israel, særleg *[[Maariv]]* og *[[Yedioth Ahronoth]]*, er overskriftene og skriftstorleiken i «Haaretz» mykje mindre, det er færre bilete og artiklane er meir analytiske.

## Bakgrunnsstoff

* Haaretz (engelsk)
* Haaretz (hebraisk)
Wafd-partiet

**Wafd-partiet** (arabisk *al-Wafd al-Misri*, 'den egyptiske delegasjonen') var det største politiske partiet i Egypt, og ofte i regjering, frå 1920-talet til det blei oppløyst i 1952, etter militærkuppet utørt av Nasser.

## Historia
I Egypt under britisk styre førte aukande nasjonalistiske kjensler til organiseringa av politiske parti og folkeopprør. Ein delegasjon (arabisk *wafd*) til fredskonferensen i Versailles i 1919, leia av Saad Zaghlul, fekk etter først å ha blitt nekta tilgang lagt fram kravet sitt om egyptisk sjølvstende, utan å få støtte.

I løpet av åra som følgde samtalte britiske styresmakter med egyptiske leiarar, inkludert Zaghlul, om sjølvstyre. I 1922 erklærte Storbritannia Egypt som eit sjølvstendig kongerike under noko britisk kontroll. Wafd-partiet blei oppretta i 1923 med Zaghlur som leiar, og fekk fleirtal ved den første folkerøystinga i 1924. Kong Fouad av Egypt nekta først å godkjenna ei Wafd-regjering, og i åra som følgde var partiet stadig i strid med kongen.

Mustafa an-Nahhas tok over som partileiar i 1927, og partiet fekk endeleg makta i 1929, men mista henne igjen under depresjonen. 
Sjølv om partiet i prinsippet var imot det britiske styret kom det til makta i 1941 med britisk støtte. Wafd mista makta i 1952, seks månader før Nasser avsette kongen og innførte diktatur i landet. Wafd og alle andre politiske parti blei oppløyst og forbodne.

I 1978 blei Det nye Wafd-partiet (*Hizb al-Wafd al-Jadid*) oppretta som ei vidareføring av det gamle.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Wafd Party|Wafd Party]]» frå , og «[[:sv:Wafd|Wafd]]» frå  den 18. desember 2007.*
* «Wafd» i *A Dictionary of World History*. Oxford University Press, 2000. Oxford Reference Online. Oxford University Press. 18. desember 2007.
* «Wafd» i *A Dictionary of Contemporary World History*. Jan Palmowski. Oxford University Press, 2003. Oxford Reference Online. Oxford University Press. 18. desember 2007.
Kim chi-ha

**Kim Chi-ha** () er ein koreansk diktar og dramatikar. Han var dissident under Park-regimet og vart dømd til livstid i fengsel i 1976. Som katolikk jamførte han lidinga til det koreanske folket med lidinga til Jesus Kristus. I skodespelet 'Jesus med gullkrune' møter ein spedalsk Jesus i fengsel. Jesus seier til den spedalske at han må frigjere han. Ved å hjelpe den spedalske vert gullkruna til Jesus fjerna og han kan snakke fritt.
Gramfarging

**Gramfarging** er ein mikrobiologisk arbeidsmetode der ein på relativt enkelt vis kan dela opp bakteriar i to grupper: Gram-positiv og Gram-negativ. Prosessen vart utvikla i 1884 av den danske mikrobiologen Hans Christian Gram for å skilja mellom *Pneumococcus* (ein streptokokk) og *[[Klebsiella pneumoniae]]*.

Teknikken vert først og fremst brukt på bakteriar, men ulike arkar kan òg reknast som Gram-positive eller negative. Dette er derimot av andre grunnar enn bakteriane.

## Celleveggar i bakteriar
Bakteriar får ulik farge ved Gram-farging på grunn av skilnadar i den kjemiske oppbygnaden av celleveggen. Den utslagsgjevande faktoren er kor tjukt lag cella har av peptidoglykan.

Peptidoglykan eller murein er ein polymer av to sakkarid; *[[N-acetylglukosamin]]* (NAG) og *[[N-acetylmuraminsyre]]* (NAM). Dei ligg parvis i lange kjeder som bind seg til kvarandre via aminosyrer i sidekjedene til NAM. Ein finn desse kjedene rundt plasmamembranen i nesten alle ekte bakteriar (arkar har noko annleis struktur).

Gram-negative bakteriar har i tillegg eit ytre lag av lipopolysakkarid, (lipid og polysakkarid) og protein. Dette liknar litt på ein plasmamembran, og vert difor gjerne kalla den ytre membranen.

## Teknikk
1) Prøver som skal gramfargast må først tørkast og fikserast på eit objektglas. Dette gjer ein oftast med ei flamme, men ein må vera forsiktig så ikkje ein drep cellene heilt.

2) Vidare tilset ein fargestoffet krystallfiolett.

3) Grams jod-løysing (jod, kaliumjodin KI og destillert vatn) vert tilsett for å danna kompleks med krystallfiolett. Produktet av dette er ikkje løyseleg i vatn.

4) Det fjerde steget er avfarginga av prøva. Ein vaskar ho i alkohol for å fjerna fargen frå dei Gram-negative bakteriane. Det er viktig å rekna passeleg med tid her; viss prøva vert utsett for alkohol i nokre få sekund for mykje vert både dei Gram-positive og dei Gram-negative cellene avfarga.

5) Som eit eventuelt femte steg set ein til eit andre fargestoff, gjerne safranin eller nøytralt raudt. Dette er svakare enn krystallfiolett og vil berre visa seg i dei avfarga, Gram-negative bakteriane.

## Korleis det fungerer
Krystallfiolettstoffet trengjer seg inn gjennom celleveggen og -membranen til cella og fargar ho lilla. Når jodet vert tilsett bind det seg med krystallfiolett og dannar store kompleks, både i dei indre og dei ytre laga til cella.

Alkoholen som vert brukt i avfarginga samhandlar først og fremst med lipida i plasmamembranen. Gram-negative celler mister den ytre membranen sin (LPS-laget) og med den dei store krystallfiolett/jod-kompleksa. Dei Gram-positive cellene vert derimot dehydrerte av handsaminga. På grunn av dei tjukke peptidoglykan-laga kjem ikkje krystallfiolettfargen seg ut av cella.
Carpi

**Carpi** er ein by i provinsen Modena i regionen Emilia-Romagna i Italia og har om lag 65&nbsp;000 innbyggjarar. Han er eit travel industrisenter og ein handels- og kulturby. 

## Historie
Namnet «Carpi» skal visa til eit agnbøktre (*Carpinus betulus*). Byen vart grunnlagd som ein busetnad i Villanova-kulturen. 

Den lombardiske kongen Aistulf bygde St. Maria-kyrkja i borga (*Castrum Carpi*) i 752 og dette var det første steget til ein permanent busetnad i byen. Frå 1319 til 1525 vart han styrt av familien Pio, før han gjekk over til Este, som ein del av Hertugdømet Modena.

Byen fekk sølvmedalje for motet dei viste i motstandskampen mot tyskarane under den andre verdskrigen. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Carpi (Modena)|Carpi (Modena)]]» frå , den 18. desember 2007.*
Potenza

**Potenza** er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Potenza i regionen Basilicata og har om lag 70&nbsp;000 innbyggjarar.

Byen er den høgastliggande regionshovudstaden i Italia og ein av dei høgastliggande provinshovudstadane der han ligg opp i dalen til elva Basento i Appenninane, aust for Salerno. Området grensar til kommunane Anzi, Avigliano, Brindisi Montagna, Picerno, Pietragalla, Pignola, Ruoti, Tito og Vaglio Basilicata.

## Historie
### Antikken
I følgje Strabo og Plinius den eldre var *Potentia* ein av dei eldste frie byane i Lucania (Basilicata). Den første busetnaden her låg truleg lågare i dalen enn i dag, om lag 10&nbsp;km sør for dagens Potenza.

Potenza tok romarane si side i krigane mot samnittane og bruttiarane. Byen vart underlagt romarane på 300-talet fvt. og fekk status som kommune. Innbyggjarane gjorde opprør mot romarane etter tapet deira ved Cannae i 216 fvt. Slaget ved Mataurus markerte slutten på Kartago sine felttog i Italia og Potentia vart gjenerobra av romarane og fekk statusen redusert frå kommune til militærkoloni.

### Mellomalderen
På 500-talet vart byen underlag langobardane og Hertugdømet Benevento. Sarasenarane nådde byen før normannarane erobra Sør-Italia. På 1100-talet vart Potenza eit bispesete. I 1137 tok byen imot pave Innocent II og keisar Lothair II då dei prøvde å erobra det normanniske kongedømet. I 1148 eller 1149 tok Roger II av Sicilia imot kong Ludvig VII av Frankrike i Potenza, etter at den normanniske flåten hadde redda han frå sarasenarane. Etter at keisar Fredrik II plyndra byen, heldt Potenza seg lojal mot Hohenstaufen, og som følgje av dette vart han neste totalt øydelagd av Karl I då Angevin erobra Kongedømet Sicilia- 18. desember 1273 førte eit jordskjelv til fleire øydeleggingar.

### Moderne tider
Dei neste åra var ei fredlig tid for byen under forskjellige føydale herskarar. Potenza var åstad for eit opprør mot spanjolane og i 1694 vart han nesten heilt lagt i grus under eit nytt jordskjelv.

Då den napolitanske republikken i 1799 vart oppretta, var Potenza ein av dei første byane som gjorde opprør mot kongen. Etter ha vorte undertrykt ein liten periode av Bourbon vart byen erobra av den franske hæren i 1806 og erklært hovudstad i Basilicata. Kong Joachim Murat betra levestandarden og administrasjonen i byen, og nokre urbane utbetringar vart gjort av i samband med vitjinga til Ferdinand II i 1846. Det braut ut opprør i 1848, som igjen vart undertrykt av styrkar frå Bourbon og eit tredje øydeleggjande jordskjelv følgde i 1857. Potenza gjorde eit siste opprør i 1860, før han vart ein del av eit samla Italia.

I september 1943 vart byen utsett for kraftige bombeåtak frå dei allierte. I 1980 vart byen råka av enno eit kraftig jordskjelv.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Potenza|Potenza]]» frå ,  den 18. desember 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Fakta om Potenza
Peptidoglykan

**Peptidoglykan** eller **murein** er ein polymer av to sakkarid; N-acetylglukosamin (NAG) og N-acetylmuraminsyre (NAM). Stoffet finst i celleveggane til nesten alle bakteriar, i fleire kjeder som bind seg til kvarandre med aminosyrene i NAM si sidekjede.

Penicillin hindrar syntetisering av peptidoglykan, som er nødvendig for å lage nye celleveggar når bakteriene skal dele seg. Eukaryotar har ikkje cellevegg av peptidoklykan. Penicillin er difor effektivt mot mange bakteriar, men relativt ufarleg for menneskeceller.

Arkebakteriar manglar peptidoglykan og har i staden *[[pseudopeptidoglykan]]*, der NAM er bytt ut med N-acetyltalosaminuronsyre (NAT). Dette stoffet har òg sidekjeder av aminosyrer.
Molekylærbiologi

**Molekylærbiologi** er ei grein i biologien som tek føre seg det molekylære grunnlaget for biologisk aktivitet. Feltet overlappar med andre område i biologi og kjemi, særleg genetikk og biokjemi. Molekylærbiologi fokuserer på forståinga av dei ulike systema i celler, medrekna vekselverknadar mellom ulike former av DNA, RNA og proteinsyntese, og korleis desse blir regulert.

## Sjå òg
* genom
* proteom

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Molecular biology|Molecular biology]]» frå ,  den 22. februar 2015.*
Gotarkrigen 535–554

**Gotarkrigen** vart utkjempa på Den italienske halvøya og dei omliggande områda Dalmatia, Sardinia, Sicilia og Korsika frå 535 til 554 mellom styrkane til Austromarriket og styrkane til Det austgotiske kongedømet. Krigen vert vanlegvis delt i to fasar, den første (535-540) som enda med Ravenna sitt fall og ein tilsynelatande siger til romarane med erobringa av Italia, og den andre fasen (540/541-553), der den gotiske motstanden fekk ny styrke under Totila. Totila vart slått etter lange kampar mot Narses, som òg slo tilbake den frankiske-alemanniske invasjonen i 554. Forskjellige byar i Nord-Italia klarte derimot å halde ut fram til tidleg i 560-åra. 

Krigen hadde røter i ønsket til den romerske keisaren Justinian om å ta tilbake provinsane til det tidlegare Vestromarriket, som hadde gått tapt til barbariske stammer hundreåret før (sjå folkevandringstida). Sidan krigen varte så lenge var Italia øydelagd og avfolka og ressursane til Riket var utarma. Så med den dyrekjøpte sigeren klarte ikkje austromarane å stå imot den langobardiske invasjonen i 568, som førte til at dei tapte dei fleste områda sine på Den italienske halvøya. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gothic War (535–554)|Gothic War (535–554)]]» frå ,  den 18. desember 2007.*
Biokjemi

**Biokjemi** er studiet av kjemiske prosessar i levande organismar. Vitskapen tek for seg struktur og funksjon av ulike biomolekyl, til dømes protein, lipid, sukker, DNA og RNA.

Studiet av biomolekyl er nært knytt til cellebiologi, genetikk, mikrobiologi og organisk kjemi. Det er stor variasjon innanfor desse molekyla, men mange av dei har det til felles at dei er bygd opp som polymerar av mange mindre partiklar (monomerar). Protein er til dømes bygd av lange kjeder med ulike aminosyrer.

## Sjå òg
* Biologi
* Kjemi
Eksarkatet Ravenna

**Eksarkatet Ravenna** var senteret til den austromerske makta i Italia frå slutten av 500-talet til 751, då den siste eksarken (austromersk guvernør) vart myrda av keisaren sine fiendar i Italia, langobardane.

Ravenna vart hovudstad i Vestromarriket i 402 på grunn av den flotte hamna ved Adriahavet og fram til Vestromarriket sitt fall i 476. Byen vart då hovudstad for Odoacer, så for austgotarane under kong Teodorik. Under gotarkrigen 535–554 vart Ravenna okkupert av den store austromerske generalen Belisarius og til slutt erobra av Riket. 

Eksarkatet vart organisert ei gruppe grevskap som hovudsakleg bestod av kystbyane på Den italienske halvøya, sidan langobardane hadde kontroll over dei indre områda. Området til eksarkatet strekte seg frå Venezia i nord til Pentapolis ved Rimini. 

Utover 500- og 600-talet var langobardane og frankarane ein stadig trugsel for eksarkatet og den siste eksarken i Ravenna vart myrda av langobardar i 751. Eksarkatet vart då omorganisert som Katapanatet Italia med sete i Bari, som vart mista til sarasenarar i 858 og først tatt tilbake igjen i 878.

Då frankarane dreiv langobardane bort i 756 gjorde pave Stefan II krav på eksarkatet. Han var alliert med Pipin den yngre, konge over frankarane, som donerte dei erobra landområda i det tidlegare eksarkatet til Kyrkjestaten. Denne donasjonen vart stadfesta av sonen hans, Karl den store i 774.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Exarchate of Ravenna|Exarchate of Ravenna]]» frå ,  den 18. desember 2007.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
***
Faenza

**Faenza** er ein by i provinsen Ravenna i regionen Emilia-Romagna i Italia. Han har om lag 55&nbsp;000 innbyggjarar og ligg 50 km søraust for Bologna.

Faenza er kjend for produksjon av majolikaglasert keramikk, kalla fajanse.

Faenza ligg ved foten av Appenninane i eit jordbruksland med vingardar og oppdyrka mark. 

## Historie
Dei første innbyggjarane i området hadde etruskiske og keltiske røter. Romarane oppretta kolonien *Faventia* her, som har vorte synonym for keramikk (majolika) på forskjellige språk. På andre halvdel av det 1. hundreåret evt. førte jordbruk og industrielle aktivitetar som produksjon av keramikk, murstein og lin velstand i byen. 

Totila og ein austgotisk hær slo den austromersk hæren i Italia i slaget ved Faventia i 542.

Etter ein periode med nedgang frå 100-talet til tidleg i mellomalderen vart det velstand frå 700-talet og utover. Frå rundt år 1000 og utover vart det bygd mange flotte bygg, og byen nådde ein topp under styret til Manfredi-familien. I krigen mellom Welf og Ghibellini var først Faenza lojal til keisaren, men i 1178 skifta han side då han vart medlem av Det lombardiske forbundet. På byrjinga av 1300-talet tok Welf-familien Manfredi over styret i Faneza og dette varte i nesten to hundre år. Gullalderen til byen kom under Carlo II Manfredi og sentrum av byen vart renovert. I 1488 vart Galeotto Manfredi myrda av kona si og sonen Astorre III tok over etter han. Han vart så avretta i Roma som fange av Cesare Borgia, som hadde tatt han til fange i Faenza i 1501.

Etter ein kort periode under Republikken Venezia vart byen ein del av Kyrkjestaten fram til 1797 då Napoleon invaderte landet. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Faenza|Faenza]]» frå ,  den 18. desember 2007.*
Keramikk

**Keramikk** er ulike typar leirgods gjort haldbart ved brenning, til dømes leirtøy, steintøy, tegl, terrakotta, fajanse, majolika, raku og porselen. Ei rekke bruksgjenstander og kunst er laga som keramikk.

Ordet *keramikk* kjem frå det greske *keramos*, 'leire'. Ein person som driv med keramikk blir kalla **keramikar** eller i eldre språkbruk pottemakar.

Eigenskapane til keramikken kjem mellom anna an på kva type leire ein bruker og kva temperatur ein brenn godset ved. Ein skil mellom porøst gods, som ein brenn ved kring 1000&nbsp;°C, og sintra gods, som ein brenn ved 1100 °C og høgare.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Great Dividing Range

**Great Dividing Range**, også kalla **Eastern Highlands**, er den største fjellkjeda i Australia. Ho er over 3&nbsp;500 kilometer lang og strekker seg frå nordspissen av Queensland, langs austkysten av Australia gjennom New South Wales og inn i Victoria, der han tek av til venstre og til slutt forsvinn på den store indre sletta nær fjella Grampians. Det høgaste fjellet i landet, Mount Kosciuszko, ligg i Great Dividing Range.

Great Dividing Range har mykje å seia for klimaet i Australia. Fjellrekkja vernar den søraustlege delen av landet frå den steikande varmen og dei tørre forholda ein har i det store indre området av Australia.
Tibetplatået

**Tibetplatået**, òg kalla **Xizangplatået**, er eit vidstrekt, høgtliggande platå i Aust-Asia som dekkjer det meste av den autonome regionen Tibet og Qinghai i Folkerepublikken Kina og Ladakh i Kashmir. Det dekkjer eit område på rundt 1000 x 2500 kilometer og har ei gjennomsnittleg høgd på over 4&nbsp;500 meter over havet. Området vert kalla «verda sitt tak» og er det høgastliggande og største platået i verda med eit areal på 2,5 millionar kvadratkilometer (om lag fire gonger så stort som Frankrike). 

Tibetplatået er omgjeve av høge fjellkjeder. I nordvest grensar det til Kunlunfjella, som grensar til Tarimbekkenet på andre sida, og i nordaust til Qilian Shan som grensar til Gobiørkenen på andre sida. I sør går platået langs elva Yarlung Tsangpo som renn langs foten av Himalaya og av den store Indus-Gangessletta. I aust og søraust går platået over i skogkledde, djupe dalar og ryggar ved kjeldene til elvane Salween, Mekong og Chang Jiang vest i Sichuan. I vest ligg dei store Karakoram-fjella nord i Kashmir.

## Skildring

Platået er ei høgtliggande tørr steppe mellom fjellkjeder og store brakkvassjøar. Den årlege nedbørsmengda varierer frå 100 til 300 mm, som stort sett kjem i samband med haglbyger. Dei sørlege og austlege utkantane av steppa har grassletter der enkelte nomadiske gjetarar held til, men området har frost seks månadar av året. Lenger nord og nordvest vert platået høgare og høgare, kaldare og tørrare. Her går høgda over 5&nbsp;000 meter og den årlege temperaturnormalen er -4&nbsp;°C og ned mot -40&nbsp;°C om vinteren. På grunn av dei ugjestmilde tilhøva er Kekexili-regionen det minst folkesette området i Asia og det tredje minst folkesette området i verda etter Antarktis og det nordlege Grønland. 

Over store område av platået er det permafrost.

## Geologi

Platået vart danna då den indoaustralske og den eurasiatiske jordskorpeplata kolliderte på byrjinga av kenozoikum-perioden (for om lag 55 millionar år sidan). 
Den tektoniske løftinga av platået har truleg hatt stor effekt på klimaendringane og har truleg påverka den asiatiske monsunen. Under den indiske monsunsesongen (juni til oktober), då vinden fører mild og fuktig luft opp frå sør, dannar Himalaya ein regnskugge som gjer at nordlege område av India får svært mykje regn og Tibetplatået nesten ingenting. Området vert tørrare og tørrare jo lenger nord på platået ein kjem og platået går etter kvart over i Taklamakan og Gobiørkenen.

Fleire av dei lengste elvane i verda har sine utspring på Tibetplatået. Desse elvane fører med seg 25 % av den totale jorderosjonen i verda til sjøen. Desse elvane er mellom anna Chang Jiang, Huang He, Indus, Sutlej, Yarlung Tsangpo (kalla Brahmaputra i India), Mekong, Eravati og Salween.

Platået har mange endorheiske nedslagsfelt og saltsjøar, mellom anna Qinghaisjøen, Tso Ngonpo, Nam Tso, Dagze Tso, Yamzho Yumco, Puma Yumco og Paikusjøen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tibetan Plateau|Tibetan Plateau]]» frå ,  den 18. desember 2007.*  
 
## Fotnotar
3908 Nyx

**3908 Nyx** er ein amor- og marskryssande asteroide. Han vart oppdaga av Hans-Emil Schuster 6. august 1980 og er namnsett etter Nyx, nattgudinna frå gresk mytologi. Asteroiden er 1-2 km i diameter og er ein V-type-asteroide, noko som betyr at han kanskje er eit fragment av 4 Vesta.

I år 2000 vart det gjort radarobservasjonar av asteroiden ved Arecibo-radioteleskopet og Goldstone-komplekset for å laga ein modell av forma til Nyx. Bileta viste ein asteroide ganske rund i form, men også klumpete.

## Kjelder
Alfa Romeo

**Alfa Romeo** er eit italiensk bilmerke, grunnlagt i Milano i juni i 1910. Føretaket heite opphavleg **Anonima Lombarda Fabbrica Automobili** (ALFA). Frå 1933 til 1986 var Alfa Romeo eigd av den italienske staten, gjennom statsselskapet IR. Frå 1986 har Alfa Romeo vore ein del av Fiat. Alfa Romeo legg vekt på å laga bilar med sportslege køyreeigenskapar og *italiensk* formgjeving. Utviklingsavdelinga arbeider uavhengig av utviklingsavdelinga til Fiat.

## Historie
Den fyrste spira til føretaket er frå 1906, då Cavaliere Ugo Stella frå Milano, saman med det franske føretaket Alexandre Darracq stifta **Società Anonima Italiana Darracq (SAID)**. I byrjinga produserte føretaket Darracqbilar i Napoli, men etter ei tid vart samarbeidet avslutta og Stella stifta, saman med andre italienske investorar, føretaket **Anonima Lombarda Fabbrica Automobili (ALFA)** og starta produksjon i ein tidlegar Darracqfabrikk i ein av forstadane til Milano, Portello. Den fyrste bilen til det nye føretaket var konstruert av Giuseppe Merosi og hadde ei motoreffekt på 24 hk, som vart set i produksjonen i 1910. Merosi konstruerte mange andre bilar for Alfa, med motoreffekt opp mot 60 hk. Alfa sine bilar var heilt frå starten nytta i motorsport og i 1911 nytta dei to førarane Franchini og Ronzoni Afla med motorar på 24 hk i Targa Florio. 

Då fyrste verdskrig braut ut vart Alfa leia av Nicola Romeo, som la om produksjonen til krigsmateriale, som flymotorar, lokomotiv, vedgassgeneratorar, kompressorar og ammunisjon. Det vart difor eit opphald i bilproduksjonen frå 1916 til 1919. Då krigen var over fekk Romeo full kontroll over føretaket og i 1920 vart namnet endra til **Alfa Romeo**. Alfa Romeo 20/30 HP var den fyrte bilen med det nye namnet.

I 1920 vann Giuseppe Campari eit billøp i Mugello og Enzo Ferrari kom på 2. plass i Targa Florio, begge med Alfa Romeo. Desse bilane var konstruerte av Giuseppe Merosi, som òg stod for konstruksjonen av mange andre av Alfa Romeo sine bilar. I 1923 tok Vittorio Jano, som tidlegare hadde vore tilsett hjå Fiat, over som sjefskonstruktør. Den fyrste bilen han konstruerte for Alfa Romeo var resarbilen Alfa Romeo P2, som vann Grande Prix i 1925.

## Galleri

Fil:Alfa Romeo Super Sport 1929.jpg|Alfa Romeo Super Sport frå 1929
Fil:ALFA-24-HP.jpg|Alfa HP24 frå 1910.
Fil:1938 Alfa Romeo 8C 2900 Mille Miglia 34 2.jpg|Alfa Romeo 8C frå 1938.


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Alfa Romeo Noreg
* Alfa Romeo Digest
Smålekam

**Smålekam** er ei fellesnemning for småobjekt i solsystemet som verken er planetar eller dvergplanetar. Definisjonen vart vedtatt i 2006 av Den Internasjonale Astronomiske Unionen. Dei følgjande objekta fell no under den nye definisjonen:

* alle småplanetar bortsett i frå dvergplanetane:
::alle dei klassiske asteroidane; bortsett i frå den største, 1 Ceres, som er ein dvergplanet
::alle kentaurane og neptuntrojanane 
::alle dei transneptunske-objekta, bortsett i frå dei største som klassifiserast som dvergplanetar, som t.d. Pluto og Eris
* alle kometane

Det er ikkje klargjort om ei nedre grense for størrelsen til smålekamar vil bli oppretta eller om definisjonen vil inkludera all materie ned til størrelsen til meteoroidar.

Bortsett i frå dei største som er i hydrostatisk likevekt, skil månar seg frå smålekamane ikkje i størrelse men i krinslaup. Månanes banar er ikkje sentrerte rundt sola men rundt andre objekt, slik som planetar, dvergplanetar og og andre smålekamar. 

Nokon av dei større smålekamane kan bli reklassifiserte dersom vidare undersøkingar kan bestemma om dei har hydrostatisk likevekt eller ikkje.

Banane til størstedelen av smålekamane er å finna i to område; asteroidebeltet og Kuiperbeltet. Desse belta har indre strukturar forårsaka av påverknadar frå dei større planetane, særleg Jupiter og Neptun, og har heller svakt definerte grenser. Andre område inneheld mindre objekt i mindre konsentrasjonar. Desse inkluderer nærjordsasteroidane, kentaurane, kometane og spreidde-skiva-objekta.

Dei minste makroskopiske objekta i bane rundt sola vert kalla meteoroidar. IAU har enno ikkje vedtatt nokon definisjon på kva ein meteoroide er, men ulike definisjonar definerer objekts så store som 50 m i diameter og så små som 100 µm som meteoroidar.

## Bakgrunnsstoff

* «Solsystemet har nå 8 planeter og 3 dvergplaneter»hos Institutt for teoretisk astrofysikk. Arkivert nettside.
* Offisiell pressemelding  frå IAU
Aten-asteroide

**Aten-asteroidar** er ei gruppe nærjordsasteroidar namnsetter etter 2062 Aten, den første Aten-asteroiden som vart oppdaga. Definisjonen på ein Aten-asteroide er at den har ein store halvakse mindre enn ein astronomisk eining (AE). Aten-asteroidar treng likevel ikkje å ha heile bana innanfor jordbana; nesten alle aten-asteroidane har aphel større enn éin AE. Aten-asteroidar med med aphel innanfor jordbana vert kalla Aphohele-asteroidar. I mai 2004 var det berre to kjente apohelar: 2003 CP <sub>20</sub> og 2004 JG <sub>6</sub>.

Den minste kjente store halvakse er 0,642 AE og høyrer til (66391) 1999 KW<sub>4</sub>, sjølv om 2004 JG 6 ser ut til å ha ein endå mindre ein.

For ein kort tidsperiode ved slutten av 2004 såg det ut til at Aten-asteroiden 99942 Apophis kunne koma til å slå ned i jorda i år 2029, men seinare observasjonar kunne utelukka den moglegheita.

## Bakgrunnsstoff
* Liste over aten-asteroidar
Mathias Henrikssøn

**Mathias Henrikssøn** var fødd i Danmark. Han var via til prest og var munk på Sørø inntil han vart utnemnd til abbed på cisterciensarklosteret på Tautra i 1510. Han vart utnemnd av abbed Henrik Christiernssøn Tornekrans ved Sørø og abbed Herlaug av Heresvad i Skåne og innsett av generalabbed Jakob av Citeaux. I valbrevet står det at Tautra kloster var utan abbed, det var få munkar der og klosteret var nær ved å gå under. Mathias var eit uheldig val, han misbrukte si verdigheit som abbed og pantsette fleire av eigedomane til klosteret og ein stor del av dei lausøyret. Sølvsaker og andre gjenstandar som høyrte klosteret til tok han med seg og noko av dette lagra han i andre kloster, med anna hos priorinna i Bakke kloster. 

Etter å ha gjort dette reiste han til Oslo og blei abbed på Hovedøya kloster og fortsette livet som på Tautra. Biskop Hans Reff sende eit brev til erkebiskopen datert 20. oktober 1525 og skreiv at Mathias ikkje kunne vera der lenger og at var avsett. Årsaka var at han oversåg både åndelege og praktiske plikter. Mathias reiste ned til Danmark og freista å få innpass ved Lyse kloster ved Bergen. Dette var mislykka, men merkeleg nok får han brev på Tautra på ny.

Etter å ha vore borte frå Tautra i 10 år er han attende igjen. Men erkebiskop Olav Engelbrektsson er kjend med *rullebladet* til Mathias. Det gjekk ikkje lang tid før erkebiskopen fekk Mathias arrestert i 1530. Det var sju bønder frå Frosta som utførte arrestasjonen. Mathias vart stilt for ein geistleg domstol og klaga for ei rekke av forhold.

## Tiltaleskriftet
* Han hadde slått munkane i kyrkja så blodet flaut frå nase og munn.
* Har ikkje helde messe på eit år og ikkje lese tidebønn på tre år.
* Ikkje kome til ottesong (morgongudsteneste) eller kveldssong på to eller tre år.
* Fastar aldri på fredagar og andre fastedagar.
* Kallar brørne sine lutheranar, tjuvar, kjettarar og gudsforedar.
* Utuktig og ukristeleg snakk i nærværet åt alle.
* Svindla fleire bønder og påførte dem ulidelege avgifter.
* Svara erkebiskopen at han ikkje var herren hans, det var paven og kongen.
* Selde eigedelar frå Tautra kloster når han drog til Hovedøya.
* «Hans kirke render som en sold og klosterets jorder er aldeles forfaldne».

Innhaldet i dommen er ikkje kjend, men det ein veit om kva Mathias seinare gjorde fortel ein god del. 11. april 1531, pantsette han tre gardar til Nils Lykke på Austråt «for å få betalt erkebiskopen ein stor pengesum». Også klosteret med gods som høyrde til vart overlate til Nils Lykke. Nils Lykke reiste til København til kong Fredrik og fekk handelen stadfesta.

For Mathias var ikkje dette slutten, han fekk endeleg innpass ved Lyse kloster og vart abbed der. Også dette klosteret gjekk mot undergangen, men denne gongen ved politiske vedtak. Heile klosterordninga og katolisismen vart fjerna ved reformasjonen i 1537.

Mathias Henrikssøn er skildra som «en i alle dele grundfordærvet prælat» og etter han har vi uttrykket «Gale Mathias».

## Kjelder
* *Frosta i gammel og ny tid*. Festaaret 1914.
* Christiansen, Per R.: *Frostaboka (Bind 3)*. Frosta historielag 1989.
* Wisløff, Carl Fr.: *Norsk kirkehistorie (Bind 1)*. Lutherstiftelsen.
Avisa Tysnes

***Tysnes*** er ei lokalavis som vert gjeven ut i Tysnes i Sunnhordland i Vestland fylke. Lokala til redaksjonen ligg i Våge. Stadfesta nettoopplag var i 2002 på 2&nbsp;363.

*Tysnes* vart skipa i 1953, og fyrste utgåva kom ut 2. juli same året.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
The White Man's Burden

**«The White Man's Burden»** er eit kjent dikt av Rudyard Kipling som omtalar «byrden» til kvithuda folkeslag når det gjeld «primitive» koloniserte folkeslag.

Kipling gav ut diktet i 1899 i magasinet *[[McClure's]]*. Diktet handla direkte om Sambandsstatane sin krig mot Spania og okkupasjon av Filippinane og andre spanske koloniar. Diktet var opphavleg skrive til keisarinne Victoria av Storbritannia sitt diamantjubileum, men vart ikkje nytta den gongen. Då diktet kom ut i 1899 var det tilpassa amerikanske tilhøve.

Diktet oppmodar til imperiedanning, men er og kritisk til kostnadene ved dette. Diktet blir ofte nytta som ei skildring av korleis europearar og amerikanarar såg på andre folkeslag i denne tidsepoken. Samstundes skreiv forfattarar som Joseph Conrad med eit heilt anna perspektiv på kolonialismen, til dømes i *Heart of Darkness*. Dette kan takast som eit eksempel på at synet på kolonialisme og tilhøvet mellom kvite og andre folkeslag var inne i ei brytningstid. 

## The White Man's Burden

Take up the White Man's burden--Send forth the best ye breed--Go bind your sons to exileTo serve your captives' need;To wait in heavy harness,On fluttered folk and wild--Your new-caught, sullen peoples,Half-devil and half-child.
Take up the White Man's burden--
In patience to abide,
To veil the threat of terror
And check the show of pride;
By open speech and simple,
An hundred times made plain
To seek another's profit,
And work another's gain.

Take up the White Man's burden--
The savage wars of peace--
Fill full the mouth of Famine
And bid the sickness cease;
And when your goal is nearest
The end for others sought,
Watch sloth and heathen Folly
Bring all your hopes to nought.

Take up the White Man's burden--
No tawdry rule of kings,
But toil of serf and sweeper--
The tale of common things.
The ports ye shall not enter,
The roads ye shall not tread,
Go make them with your living,
And mark them with your dead.

Take up the White Man's burden--
And reap his old reward:
The blame of those ye better,
The hate of those ye guard--
The cry of hosts ye humour
(Ah, slowly!) toward the light:--
"Why brought he us from bondage,
Our loved Egyptian night?"

Take up the White Man's burden--
Ye dare not stoop to less--
Nor call too loud on Freedom
To cloke your weariness;
By all ye cry or whisper,
By all ye leave or do,
The silent, sullen peoples
Shall weigh your gods and you.

Take up the White Man's burden--
Have done with childish days--
The lightly proferred laurel,
The easy, ungrudged praise.
Comes now, to search your manhood
Through all the thankless years
Cold, edged with dear-bought wisdom,
The judgment of your peers.


## Kjelder

Denne artikkelen er basert på ei delvis omsetting og bearbeiding av artikkelen på engelsk Wikipedia 19.12.07
Dolly Dimple's

**Dolly Dimple's** er ei norsk pizzarestaurantkjede med 76 serveringsstader i Noreg. Kjeda omsette for 512 millionar i 2006, hadde 1600 tilsette og hovudkontor i Sandnes. 

Den første Dolly Dimple's-restauranten opna i 1986 i Sandnes. Kjeda vart grunnlagt av Andreas Hatjoullis. Dei tre største eigarane er NorgesGruppen Servering, Andreas Hatjoullis og Arne Larsen Økland. 

Namnet Dolly Dimple's stammar frå den amerikanske sirkusartisten Celesta Geyer, som på 1930- og 40-talet opptredde under namnet «Dolly Dimples – the world’s most beautiful fat girl». Den engelske apostrofen i det norske restaurantnamnet er ei forvansking av originalnamnet, som slutta på ein s.

## Bakgrunnsstoff
*
Eskaladen

**Eskaladen i Geneve** er ein årleg byfest til minne om forsvaret av Geneve mot eit overraskande åtak frå Karl Emanuel av Savoy natta mellom 11. og 12. desember 1602. Historie blir gjenfortalt i den uoffisielle bysongen *Cé qu'è lainô*. Sidan 1926 har ein arrangert eit historisk fakkeltog.
Døgnfluger

**Døgnfluger** (*Ephemeroptera*) er ei gruppe primitive flygande insekt som finst over heile verda. Ein finn dei som regel i nærleiken av ferskvatn, sidan nymfestadiet deira er heilt vasslevande.

Namnet sitt har døgnflugene fått fordi dei har så kort levetid på land. Sjølv om dei vasslevande nymfene ofte kan leva i godt over eitt år, lever dei kjønnsmogne vaksne individa berre mellom nokre få timar og nokre få dagar, avhengig av art.

Det er registrert om lag 2100 artar døgnfluger i heile verda, 44 av desse finst i Noreg

## Kjenneteikn
Døgnfluger er spinkle insekt som ein enklast kjenner att på dei tre (stundom to) lange haletrådene. Kroppslengda er frå 3 til 38&nbsp;mm. Dei har oftast to par vengjer, kor det første alltid er lengst. Dei kan ikkje falda vengjene over kroppen, og heldt dei difor rett opp når dei sit og kviler.

Forbeina er særs forlenga hjå hannane, og vert nytta til å fanga hoa i flukt. Andre og tredje beinpar kan vera redusert; hjå hoer kan dette gjelda alle beina. Vaksne individ tek ikkje til seg føde, og gjer ikkje anna enn å formeira seg før dei døyr.

Nymfene er oftast sylinderforma eller avflata som ei tilpassing til straum. Dei har haletråder som dei vaksne, og ber i tillegg gjeller på bakkroppen. Desse syter for oksygentilgong til trakèsystemet.

## Økologi
Døgnflugenymfer er mellom dei viktigaste virvellause dyra i rennande vatn, og finst òg hyppig i strandsona i innsjøar. Utbreiinga deira er, iallefall i Noreg, stort sett fastsett ut frå abiotiske miljøtilhøve som temperatur, botnsubstrat, vasskvalitet og straum. Ein har gjennom fauna-undersøkingar av døgnfluger kome fram til at fleire av dei er gode indikatorartar, særleg for surt vatn.

Fem artar er oppført på Norsk Raudliste 2006.

## Kjelder
* Arnekleiv, Jo Vegar: ''Bestemmelsesnøkkel til norske døgnfluelarver (Ephemeroptera larvae)'' Norske Insekttabeller 14,  Entomologisk Forening 1995
* Bährmann, Rudolf: *Bestimmung wirbelloser Tiere* Elsevier 2005
* Brusca & Brusca: *Invertebrates* Sinauer Associates 2003
* Norsk entomologisk forening
349 Dembowska

**349 Dembowska** er ein stor hovudbelteasteroide med ein uvanleg høg albedo på 0,384. Av asteroidane med ein diameter større enn 75 km er det berre 4 Vesta som har ein høgare albedo.

Asteroiden vart oppdaga av Auguste Charlois 9. desember 1892 i Nice.

Den er klassifisert som ein R-type-asteroide og kan ha gjennomgått delvis smelting/differensiering. 

Dembowska og 16 Psyche har omtrent same omløpstid.

Dembowska okkulterte ei stjerne i 2006 og 5. desember 2007.

## Bakgrunnsstoff
* Daglege bane- og lyssyrkeinformasjon for 349 Dembowska
* Banesimulasjon frå JPL (Java)
* Informasjon om okkultasjonen 31. oktober 2006 

## Kjelder
Sola flystasjon

**Sola flystasjon** er ein militær installasjon i Sola kommune, samlokalisert med den sivile flyplassen Stavanger lufthamn, Sola. Flystasjonen er Forsvaret sin hovudbase for maritime helikopteroperasjonar og er vert for 134. luftving.

Historia til flystasjonen går attende til 29. mai 1937 då Stavanger Flyveplass vart opna av Kong Haakon VII. Stasjonering av militære flyavdelingar på flyplassen vart vedteke i 1939. Under andre verdskrig vart flyplassen bygd ut av tyskerane saman med Forus flyplass som ei viktig base for tyske fly som overvaka og patruljerte Nordsjøen og farvatnet nær norskekysten. I 1973 vart Sola base for redningshelikopter. Sola hadde status som hovudflystasjon fram til 1993.

## Sjå òg
* Luftforsvaret

## Bakgrunnsstoff
* Sola flystasjon  på http://www.mil.no
* Omfangsrik side om Sola flystasjon
Transneptunsk objekt

Fil:EightTNOs-nn.png|mini|400px|Dei åtte største kjende transneptunske-objekta samanlikna med jorda.
# Jorda
rect 646 1714 2142 1994 jorda
# Eris og Dysnomia
circle 226 412 16 Dysnomia
circle 350 626 197 (136199) Eris
# Pluto og Charon
circle 1252 684 86 Charon
circle 1038 632 188 (134340) Pluto
# Makemake
circle 1786 614 142 (136472) Makemake
# Haumea
circle 2438 616 155 (136108) Haumea
# Sedna
circle 342 1305 137 (90377) Sedna
# Orcus
circle 1088 1305 114 (90482) Orcus
# Quaoar
circle 1784 1305 97 (50000) Quaoar
# Varuna
circle 2420 1305 58 (20000) Varuna


**Transneptunske objekt** (**TNO-ar**) er alle objekta i solsystemet som går i bane rundt sola med ein større snittavstand enn Neptun. Den transneptunske regionen vert delt inn i tre; rangert etter avstand frå sola er dei:

* Kuiperbeltet
* den spreidde skiva
* Oorts sky

Det første transneptunske objektet vart oppdaga i 1930 ved oppdaginga av Pluto. Med unntak av plutomånen Charon tok det 60 år før eit nytt transneptunsk objekt vart oppdaga. Sidan 1992 har fleire enn 1000 transneptunske objekt vortne oppdaga med ulike størrelsar og overflatesamansetnad.

Den største kjende TNO-en er Eris, som også er det fjernaste kjende objektet i solsystemet med ein avstand på 97 AE. Eris er også den ljosaste TNO-en og er klassifisert som eit spreidd skive-objekt.
Eris har ein diameter på 2400 ± 100 km.
Soła

**Soła** (IPA ) er ei 89 km lang sideelv til elva Wisła i Polen. Ho munnar ut i Wisła ved Oświęcim.
Ward Cunningham

**Howard G. «Ward» Cunningham** () er ein USA-amerikansk dataprogrammerar som fann opp wikikonseptet. Han var ein pioner innan designmønster-programmering og Extreme Programming som i 1994 starta programmeringa av WikiWikiWeb. Programmet blei installert på ei internettside 25. mars 1995, og blei starten på wikieventyret. Føreløparen til MediaWiki (som blant anna blir brukt på Wikipedia i dag, UseModWiki, var basert på videreutviklingar av dette programmet.