open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Torill Fjeldstad

**Torill Fjeldstad** () er ein norsk tidlegare alpinist frå Bærum, som i byrjinga av 1980-åra var ein av dei beste kvinnelege utforrennarane i verda. Frå 1975 til 1984 vann ho 14 norske meisterskapstitlar, fordelt på tre i både slalåm og storslalåm, og åtte i utfor. Fem gongar stod ho på sigerspallen etter renn i verdscupen i alpine greiner, men aldri på toppen. Fjerdeplassen i utfor under VM 1982 var hennar beste i internasjonale meisterskap. Fjeldstad var medlem av Haslum Idrettslag.

## Karriere
Fjeldstad overraska stort då ho 4. januar 1975 i Garmisch-Partenkirchen kom på tredjeplassen i ei slalåmtevling i verdscupen i alpine greiner. Både i 1975 og 1976 vart ho junior-europameister i utfor. 

Ho deltok i VM i alpine greiner 1978, der ho som best vart nummer 14 i storslalåm. Under Vinter-OL 1980 i Lake Placid kom ho på sjuandeplassen i utforrennet. I VM 1982 kom Fjeldstad på fjerdeplass, 0,21 sekund bak bronsevinnaren Laurie Graham frå Canada. 

Frå 1980 konsentrerte Fjeldstad seg i fyrste rekke om utfor-øvinga. Ho lukkast då å kome på pallen i fire verdscuprenn; i desember 1980 vart ho nummer to i Piancavallo og enda på tredjeplassen i Altenmarkt-Zauchensee, medan ho i januar 1981 vart nummer tre i Megève. Hennar siste pallplass oppnådde ho vinteren 1982, då ho kom på tredjeplass i utforrennet i Aspen.

Fjeldstad vann alle tre NM-øvingane i alpine greiner i 1975. På Bjorli sikra ho seg gullmedaljane i både slalåm og storslalåm, utforgullet tok ho på Oppdal. Fem år seinare skule ho gjenta prestasjonen, då vart alle tre NM-øvingane avvikla på Oppdal. I mellomtida hadde ho vunne NM-slalåmen i 1976, og utfor i både 1976 og 1977. Fjeldstad vart så suveren vinnar av storslalåm under NM 1979. Dei fire siste NM-gullmedaljane tok ho i utfor i perioden frå 1981 til 1984. I 1985 vart ho nummer tre i storslalåm under NM i Klæbu, einast 0,08 sekund bak vinnaren Tordis Jonsdottir. Det vart Fjeldstads 21. og siste NM-medalje (14-4-3).

Ho la opp i 1985.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

## Bakgrunnsstoff

*Torill Fjeldstad i olympedia.org
Amarantslekta

**Amarantslekta** (*Amaranthus*) er ei planteslekt i amarantfamilien. Slekta omfattar rundt 70 artar som veks i tropiske og tempererte strok. Ingen av dei er viltveksande i Noreg, men nokre typar blir dyrka i hagar og dei kan veksa forvilla. Frø, blad og røter av fleire artar kan brukast som mat. Namnet «amarant» er av gresk opphav og tyder 'som ikkje visnar'. 

Plantane i amarantslekta er eittårige og har skruestilte blad med svært små grøne eller raude blomar som sit saman i store, klaseforma aks. Både blomar og blad kan ha iaugefallande fargar, og nokre av artane er utbreidde som prydplantar, til dømes nåleamarant, reveamarant og bladamarant. Frøa til nokre av dei, som reveamarant og blodamarant, kan også nyttast som glutenfritt korn. Andre amaranttypar er rekna som ugras, til dømes duskamarant og gresk amarant.

## Artar registrert i Noreg
Amarantar er rekna som framande artar i Noreg.

*kvitamarant (*Amaranthus albus*)
*meldeamarant  (*A. blitoides*)
*blyamarant  (*A. blitum*)
*reveamarant/revehale (*Amaranthus caudatus*)
*blodamarant (*A. cruentus*)
*broddamarant (*A. deflexus*)
*gresk amarant (*A. graecizans*)
*nåleamarant (*A. hybridus*)
*praktamarant (*A. hypochondriacus*)
*soyaamarant (*A. palmeri*)
*hamneamarant (*A. quitensis*)
*duskamarant (*A. retroflexus*)
* tornamarant (*A. spinosus*)
* smalamarant (*A. viridis*)

## Kjelder
*«Amarant: botanikk» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 19. mars 2014.
*«Amaranthaceae», *Encyclopædia Britannica*, britannica.com
*Fremmede arter i Norge – med norsk svarteliste 2012 , Artsdatabanken, artsdatabanken.no

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:sv:Amarantsläktet|Amarantsläktet]]» frå ,  den 22. mars 2014.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Toril Førland

**Toril Marit Førland** () er ein norsk tidlegare alpinist frå Bærum. Ho fekk bronsemedaljen i kombinasjonen i verdsmeisterskapen i alpint 1972, og vann fem NM-gull i perioden frå 1971 til 1974. Førland var medlem av Bærums Skiklub.

## Karriere
Førland tok sine fyrste verdenscuppoeng i mars 1970, knapt 16 år gammal. To år seinare vann ho gull i storslalåm og sølv i slalåm under junior-VM i Madonna di Campiglio. Ho deltok så i Vinter-OL 1972 i Sapporo. Der tok ho bronsen i kombinasjonsøvinga, som den gongen var ei VM-tevling beståande av resultata frå dei olympiske tevlingane i høvesvis slalåm og utfor.

I dei to fylgjande sesongane plasserte Førland seg seks gongar mellom de ti fremste i verdscuprenn. Hennar beste resultat var ein fjerdeplass i slalåm i Chamonix i januar 1973. Under VM i alpine greiner 1974 vart ho nummer åtte i både slalåm og utfor, noko som gav ein femteplass i kombinasjonen.

Førland vart norsk meister i slalåm tre år på rad, 1971–1973. I 1973 vart ho norsk meister også i storslalåm, medan ho i 1974 sikra seg gullmedaljen i utfor under noregsmeisterskapen i alpine greiner på Oppdal. Mellom 1971 og 1975 tok Førland 11 NM-medaljar i alpint (5-2-4). Ho la opp i 1975.

Førland vart i 1972 tildelt Porsgrunds Porselænsfabriks Ærespris.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

## Bakgrunnsstoff
*
*Toril Førland i olympedia.org
Sosionom

**Sosionom** er nemninga på ein person som driv hjelpearbeid innanfor helse- og sosialtjenesta når det gjeld kliniske og/eller administrative oppgåver. Det er krav om å ha fullført treårig utdanning på sosiallina ved ei høgskule for å verte sosionom, men det er inga offentleg godkjenningsordning for sosionomar. Sosionomar som er tilsette på sjukehus for å hjelpe pasientar med å ta hand om nokre av dei gjeremåla dei ikkje kan stå for sjølv medan dei er på sjukehuset, vert ofte kalla *sosialkuratorar*.

## Bakgrunnsstoff
Om sosionomutdanninga på nettstaden ''utdanning.no''.
Syntetisme

**Syntetisme** er namnet på ei stilretning i målarkunsten som kring 1890 vart praktisert av dei franske målarane Paul Gauguin, Émile Bernard og andre som var aktive i landsbyen Pont-Aven i Bretagne. Bileta deira er kjenneteikna av store, reine fargeflater, omgjevne av svarte, markerte konturar.

Ved Verdsutstillinga 1889 samla Pont-Aven-kunstnarane seg om ei utstilling med tittelen *Synthétisme*. To år seinare vart danna ei kunstnargruppe beståande av Gauguin, Bernard, Charles Laval og Louis Anquetin. Gruppa rundt Gauguin meinte at ein kunstnar bør lage ei syntese av inntrykka sine og heller måle or minnet enn å gje ei direkte avbilding. Målarane søkte å samanfatte tre eigenskapar eller trekk; den ytre framtoninga av naturlege former, målaren sine kjensler overfor gjenstanden, samt reine, estetiske val av linjer, fargar og former. Også Paul Sérusier og Cuno Amiet vert rekna til dei sentrale syntetistiske målarane.

I Sverige danna dei tre målarane Nils Kreuger, Karl Nordström og Richard Bergh ei gruppe som vart kalla Varbergsskolan og som var sterkt påverka av syntetismen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Syntetism|Syntetism]]» frå ,  den 23. mars 2014.*
Beteslekta

**Bete** er ei planteslekt i amarantfamilien. Fleire mat- og fôrvekster høyrer til slekta som raudbete, fôrbete og sukkerbete.

Plantane i slekta er eitt- og toårige urter med opprett vekst som typisk blir rundt ein meter høge. Dei har tynn pelerot og store, hjarteforma blad som er tjukke og hårlaus. Betane har små, lite iaugefallande blomar som sit i store blomsterstandar. Blomane er samla i endestilte, aksaktige nøklar. Frukta er ein flat kapsel med eit oppspringande lok. 

Det kjem 12 artar frå Europa og middelhavsområdet. Den viktigaste av desse kulturelt er *[[Beta vulgaris]]* som omfattar strandbete (*B. vulgaris ssp. maritima*), stamforma til dyrka betar. 

Betar som raudbete kan dyrkast over heile Noreg. Både blad og rot kan brukast som mat. Fleire betetypar kan ha sterk raudfarge som kjem av betalainstoff. Alle raudbetetypar er likevel ikkje nødvendigvis raude, men kan også ha kvite eller gulfarga røter.

## Artar
* *[[Beta adanensis]]*
* *[[Beta atriplicifolia]]*
* *[[Beta lomatogona]]*
* *[[Beta nana]]*
* *[[Beta patellaris]]*
* *[[Beta patula]]*
* *[[Beta procumbens]]*
* *[[Beta trigyna]]*
* *[[Beta trojana]]*
* *[[Beta vulgaris]]* med variantar som:
** raudbete
** sukkerbete (sukkerroe)
** mangold (bladbete, spinatbete)
** fôrbete (bete)

## Kjelder

*«Bete: planteslekt» (27. desember 2013), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 23. mars 2014.
*«Rødbete» (31. desember 2013), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 22. mars 2014.
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Beter|Beter]]» frå ,  den 23. mars 2014.*  
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Beta vulgaris|Beta vulgaris]]» frå ,  den 23. mars 2014.*  

## Bakgrunnsstoff
Teaterladan

**Teaterladan**, offisielt **Hedemora Gamla Theater**, er eit teaterbygg i Hedemora i Dalarnas län i Sverige. Teateret blei oppført i 1820-åra, i tre etasjar. To av etasjane blei tidlegare nytta som lagerrom og det tredje som teater. Få teaterhus av denne typen står att i Sverige. Sidan 9. oktober 1964 er Teaterladan ein verna bygning.

## Soge og bruk
Teaterhuset blei oppført mellom 1826 og 1829. Bygget er delt i tre etasjar, med teateret øvst og lagerrom i dei to nedre etasjane. Den fyrste framsyninga på teateret var eit teaterstykkje med ukjend tittel. Det blei framført av teatergruppa A. P. Bergmans Sällskap den 1. februar 1829. Saman med Gamla teatern i Eskilstuna er Hedemora Gamla Theater det einaste bevarte såkalte *laduteateret* i Sverige. Løa vert framleis nytta til teater og konsertar i sumarhalvåret. I løa ligg òg eit mindre teatermuseum. Ein del av utstillinga syner fram karrièren til skodespelaren August Lindberg.

Teateret hadde ei storheitstid mellom 1829 og 1888. I perioden 1888 til 1910 leigde Frelsesarméen huset. Etter det forfall huset, men i samband med byen Hedemora si 500-årsfeiring opna teateret på ny i 1946.

## Biletgalleri

Teaterladan Hedemora scen 01.jpg|Scenen
Hedemora Gamla Theater IMG 3850.JPG|Benkerader
August Lindbergs hörn Hedemora Gamla Theater.jpg|*August Lindbergs hjørne*, del av utstillinga om skodespelaren August Lindberg


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
*
Allofan

**Allofan** (av gresk «synest annleis») er eit vasshaldig aluminiumsilikat som finst i einskilde typar leire. Det er mellom anna amorft.

## Sjå òg
* leirmineral

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff
Programmering i musikk

**Programmering  i musikk** går ut på å bruka ulik elektronikk til å laga musikk ved hjelp av tilpassa musikkinstrument og dataprogram. Ein bruker programmering innan musikktypar som elektronisk musikk, hiphop ein del nyare pop og rock og tidvis innan jazz og samtidsmusikk.

## Sjå òg
*Utstyr: digital audio workstation, trommemaskin, groovebox, synthesizer
*Teknologi: MIDI, sequencer
*Teknikkar: musikksampling, sequencing

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Programming (music)|Programming (music)]]» frå ,  den 23. mars 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
**Collins, N., McLean, A., Rohrhuber, J. & Ward, A. (2003), «Live Coding Techniques for Laptop Performance», *Organised Sound* 8(3): 321–30. 


## Bakgrunnsstoff
*
Kantjendjunga naturvernområde

**Kantjendjunga naturvernområde** er eit landskapsvernområde i Himalaya nordaust i Nepal, i Taplejung distrikt. Verneområdet blei skipa i 1998 og  dekkjer rundt 2&nbsp;035&nbsp;km². Det omfattar to av toppane til verdas tredje høgaste fjell, Kantjendjunga, og områda rundt. I nord grensar verneområdet mot det tibetanske verneområdet Qomolangma og i aust mot det indiske Khangchendzonga nasjonalpark i Sikkim.

## Planteliv
Naturvernområdet er prega av subtropisk planteliv i høgfjellsområde relativt lågare åsar. Det har mykje rhododendronskog med 23 ulike identifiserte rhododendronartar. Elles finst einer, lerketre som *[[Larix griffithiana]]*, gran som *[[Abies spectabilis]]*, hemlokk som *[[Tsuda dumosa]]* og lengre ned lauvtre som eik, *[[Castanopsis]]*, *[[Tetracentron]]*, *[[Magnolia campbellii]]*, *[[Osmanthus suavis]]* og lønnetreet *[[Acer campbellii]]*.

## Dyreliv
Av pattedyr som lever i området kan nemnast snøleopard, leopardkatt, brillebjørn og raud panda. I 2012 blei ein leopardkatt filma med kamerafelle på 4500 meters høgd, det høgaste ein har observert dette kattedyret.

Fuglar som finst i naturvernområdet er mellom anna tibethøne (*Tetraogallus tibetanus*), blodfasan (*Ithaginis cruentus*), gullfulvetta (*Lioparus chrysotis*) og alpekråke (*Pyrrhocorax pyrrhocorax*).

## Kjelder
*Kanchenjunga Conservation Area , forestrynepal.org

## Bakgrunnsstoff
* Kart over Taplejung distrikt
* Kangchenjunga Conservation Area Project
Almandin

**Almandin** er det mest utbreidde mineralet i granatgruppa. Det har ein djupraud farge og vert nytta som smykkestein. Den kjemiske samansetnaden er er Fe2+3Al2Si3O12 og finst ofte i metamorfe bergarter (omdanningsbergarter) som glimmerskifer, amfibolitt og gneis. Det kan òg finnast i pegmatittar og kontaktmetamorfe bergarter. Almandin er ein granat i pyralspitt-serien og dannar offer kjemiske blandingsrekker med granatane spessartin og pyrop.

Store krystall på over 10 cm er blant anna kjent i frå Fauske i Nordland, Nesodden og dessutan mange andre stader i Noreg

Namn kjem truleg etter byen Alabanda i Vesleasia. 

## Kjelder
*Almandin (9. november 2012). I Store norske leksikon. Henta 13. februar 2014.

## Bakgrunnsstoff
Althausitt

**Althausitt** er eit mineral orginalt skildra frå magnesitt-serpentin-førekomstar på Modum. Det er eit grått til raudbrunt rombisk magnesiumfosfat, Mg2(PO4)(OH,F). Gode krystall av mineralet er sjeldene. Althausitt finst vanlegvis saman med apatitt, holtedahlitt, talk, magnesitt og serpentin. Mineralet er òg funne som ein sjeldanheit i wolframitt-førekomsten i Panasqueira i Portugal.

Mineralet er kalla opp etter mineralog Egon Althaus (1933-) ved Universitetet i Karlsruhe i Tyskland.

## Kjelder
*Althausitt. (12. mars 2012). I Store norske leksikon. Henta 13. februar 2014 frå http://snl.no/althausitt.

## Bakgrunnsstoff
* Raade, G. & Tysseland, M (1975): Althausite, a new mineral from Modum, Norway. LITHOS 8, 215-219
* Raade, G. (1979): Althausite, a new mineral from Modum, Norway: Addendum. LITHOS 12, 288
* Rømming, C. & Raade, G. (1980): The crystal structure of Althausite. American Mineralogist, 65, 488-498
Alunitt

**Alunitt** (av alun og -itt) eller **alunstein** er eit kvitt, grått eller raudleg mineral som blir danna ved innverknad av vulkansk svovelsyrehaldig damp på feltspat og feltspatliknande mineral. Mineralet er eit sulfat av aluminium og kalium, KAl3(SO4)2(OH)6. Det er nærskyldt med jarositt.

## Kjelder

*Alunitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 13. februar 2014.

## Bakgrunnsstoff
Alunogen

**Alunogen** er eit mineral som blir danna ved innverknad av svovelsyrehaldig damp eller løysingar på bergartar. Opptrer som kvite, gulaktige eller raudlege, fibrige massar og skorpar. Alunogen er eit vasshaldig aluminiumsulfat, Al2(SO4)3·17H2O.

## Kjelder
*Alunogen. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 13. februar 2014 frå http://snl.no/alunogen.
Amazonitt

**Amazonitt**, **amazonfeltspat** eller **amazonstein** er ein grøn varietet av kalifeltspat eller mikroklin. Grønfargen kjem av små mengder bly (Pb) i mikroklinstrukturen. Det vert av og til som smykkestein. I Noreg er det særleg kjend frå Evje, Tørdal og Sørfold. 

## Sjå òg
* Feltspat

## Kjelder
*Amazonitt. (2009, 23. februar). I Store norske leksikon. Henta 13. februar 2014 frå http://snl.no/amazonitt.
Alvitt

**Alvitt** (av staden Alve og -itt) er ein varietet av mineralet zirkon som finst i metamikt tilstand. Det vart først funne i Alve ved Arendal, skildra av D. Forbes og T. Dahll i 1855. 

## Sjå òg
malakon

## Kjelder
*Alvitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 13. februar 2014 frå http://snl.no/alvitt.
Amblygonitt

**Amblygonitt** er eit viktig litiummineral som opptrer i større mengder på einskilde granittpegmatittar, t.d. i Sverige, Finland og USA. Mineralet er kvitt eller svakt farga og har triklin symmetri. Det er eit litium-aluminium-fosfat, (Li,Na)AlPO4(F,OH).

## Kjelder
*Amblygonitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 13. februar 2014 frå http://snl.no/amblygonitt.

## Bakgrunnsstoff
Kaisa Mäkäräinen

**Kaisa Leena Mäkäräinen** () er ein finsk skiskyttar frå Ristijärvi i Kajanaland, som vann verdscupen i skiskyting i 2011 og på ny i 2014. Ho vart verdsmeister i jaktstart-øvinga i 2011 og tok i alt tre VM-medaljar i 2011 og 2012, ei i kvar valør.

## Aktiv
Mäkäräinen fekk sin internasjonale debut i VM i skiskyting 2005. Den 3. desember 2010 tok ho sin fyrste siger i eit verdscuprenn då ho vann sprinttevlinga i Östersund. Trass i at ho sidan i 2011-sesongen vann berre to nye renn i verdscupen, vart ho den fyrste finske skiskyttaren som gjekk heilt til topps i kampen om å vere beste utøvar gjennom ein sesong. Ho vann både totalt og i den såkalla jaktstartcupen. Den tredje og siste renn-sigeren kom elles då ho vann jaktstarten i VM 2011 i Khanty-Mansijsk, grunnlaget for gullmedaljen la ho då ho dagen i førevegen tok sølvmedaljen i sprint-tevlinga.

I 2012-sesongen enda Mäkäräinen på fjerdeplassen i verdscupen i skiskyting, etter mellom anna å ha vunne to tevlingar. Under verdsmeisterskapen i Ruhpolding tok ho bronsemedaljen på fellesstarten. Sesongen etter lukkast ho ikkje å vinne noko tevling i verdscupen, men oppnådde seks pallplasseringar og vart nummer fem i verdscupen 2013.

Gjennom OL-sesongen 2014 gjorde Mäkäräinen mange gode tevlingar, lenge utan å gå til topps i noko renn. Ei heller lukkast ho å vinne nokon OL-medalje. På seinsesongen kom ho derimot sterkt tilbake. Ho vann då jaktstarten i Pokljuka og tok over leiinga i verdscupen frå norske Tora Berger. Deretter imponerte ho stort då ho vann alle tre tevlingane på finsk heimebane i Kontiolahti. Trass i svakare prestasjonar under avslutninga av verdscupen i Holmenkollen, sikra ho sigeren i verdscupen i skiskyting for 2014-sesongen.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap
* VM i skiskyting 2007 i Antholz: Nr 7 på fellesstarten
* VM i skiskyting 2008 i Östersund: Nr 15 på fellesstarten
* VM i skiskyting 2009 i Pyeongchang: Nr 4 på fellesstarten
* Vinter-OL 2010 i Vancouver: Nr 45 på jaktstarten
* VM i skiskyting 2011 i Khanty-Mansijsk: Gullmedalje i jaktstart. Sølv på 7,5 km
* VM i skiskyting 2012 i Ruhpolding: Bronsemedalje på fellesstarten
* VM i skiskyting 2013 i Nove Mesto: Nr 8 på 15 km
* Vinter-OL 2014 i Sotsji: Nr 6 på fellesstarten
* VM i skiskyting 2015 i Kontiolahti: Bronsemedalje på 15 km
* VM i skiskyting 2016 i Oslo: Bronsemedalje på fellesstarten

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Kaisa Mäkäräinen|Kaisa Mäkäräinen]]» frå ,  den 23. mars 2014.*
Amesitt

**Amesitt** er eit mineral med same struktur som mineral i serpentin- og kaolinittgruppene, med samansetning mellom desse,  Mg2Al2SiO5(OH)4. Det er påvist frå ein serpentinførekomst i Snarum.

## Kjelder
*Amesitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 13. februar 2014 frå http://snl.no/amesitt.
Folkesuverenitetsprinsippet

**Folkesuverenitetsprinsippet** er ei politisk læresetning som går ut på at all legitim statsmakt stammar frå folket sjølv. Omgrepet står i motsetnad til prinsippet om fyrstesuverenitet. 

Dette vart formulert fyrste gongen i ei fråsegn frå det engelske parlamentet sommaren 1649, etter oppgjeret med kong Karl I av England. Det blei med denne eine fråsegna i fyrste omgang, men prinsippet vart effektuert som parlamentarisk prinsipp i England frå 1689. Seinare vart prinsippet endeleg formulert hos Jean-Jacques Rousseau i hans verk *Contrat Social*, på norsk «Samfunnspakta». Her vert folket sjølv fastsett som suverent: 

*«Suvereniteten, som berre er ei utøving av samviljen, kan aldri avhendast, og når suvereniteten heilt og halde er ein kollektiv skapning, kan han berre representerast ved seg sjølv. I same stunda som det kjem ein tyrann, eksisterer ikkje suvereniteten meir, og den politiske einheita er øydelagd.»*

I Norges Grunnlov finst referansen i paragraf 49: 
*«Folket udøver den lovgivende magt ved Stortinget...»*

Folkesuverenitetsprinsippet opptrer som eit krav om at statsstyret skal utgå frå ei folkevald forsamling eller gjennom direkte folkeavstemming.

Folkesuverenitetsprinsippet er knytt til framveksten av liberalismen på 1700- og 1800-talet og vart brukt som eit våpen for borgarskapen i kampen mot kongemakt og adelsprivilegium. Fyrst ute var England under parlamentskrigen frå 1642 til 1649. Derifrå kan ein fylgje tanken fram til utviklinga før den franske revolusjonen og Den amerikanske sjølvstendeerklæringa – i neste omgang fekk dette avgjerande tyding for Noreg i 1814. 

Folkesuverenitetsprinsippet hadde stor tilslutning innan politiske krinsar i Noreg i 1814. På det sokalla stormannsmøtet på Eidsvoll i februar 1814 vart det nytta som grunngjeving for å avvise Christian Frederiks planar om å gjere seg til konge i Norge i kraft av arveretten. 

## Kjelde


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Folkesuverenitetsprinsippet|Folkesuverenitetsprinsippet]]» frå ,  den 23. mars 2014.*  
 

## Referansar
Batanea

**Batanaea** eller **Batanea** var eit område i Det heilage landet, nordaust for Jordanelva og aust for Trakonitis. Det var ein av dei fire inndelingane av området Basjan etter det babylonske fangenskapet.  Det vert i dag kalla *Ard-el-Bathanyeh* og går frå nord til sør langs austsida av Lejah og Hauran, frå Salkhad i sør, til Tells Khaledyeh og Asfar i nord. Det er i snitt 20&nbsp;km breitt og langs 50&nbsp;km dekkj det Gebel Hauran, ei åsrekkje. Det høgaste punktet i denne rekkja kan vere «Basan-fjellet» som er nemnt i Salmane 68:15.

I det første hundreåret fvt. vart landområdet erobra av Herodes den store, og då han døydde i 4 fvt. gjekk det til sonen son Herodes Filippo som ein del av arva hans. I somme kjelder vert sonen omtalt som **tetrarken av Batanea** med hovudstad i Cæsarea Filippi, men landområda hans var meir omfattande enn dette.

Då han døydde i 34 evt. gjekk Batanea til Herodes Agrippa I, og i 53 evt. til sonen Herodes Agrippa II. Då han døydde vart det annektert av den romerske provinsen Syria.

Batenaea må ikkje forvekslast med Betania, som er oftare omtalt i evangelia.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Batanaea|Batanaea]]» frå ,  den 23. mars 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Easton, Matthew George (1897). Easton's Bible Dictionary. T. Nelson and Sons.
*Edinburgh New Philosophical Journal
Brilletrupial

**Brilletrupial** (*Icterus icterus*) er ein fugl av familien trupialar. Arten er svart og gul med lange kvite strekar over den svarte vengen. Brilletrupialen er nasjonalfuglen til Venezuela.

Arten lever i tørre skogar, llanos, tørre busklandskap og opne savanneområde der dei lever av insekt og ulike frukter. 

Brilletrupial lagar ikkje et reir sjølv, men stel reir frå andre fuglar, som regel frå rustpannetornfugl  (*Phacellodomus rufifrons*) eller storkaskadi (*Pitangus sulphuratus*) . Brilletrupial kan vera svært valdeleg mot forsvarande reirbyggarar.
Damien Duff

**Damien Anthony Duff** () er ein tidlegare irsk fotballspelar. Han spelte for klubbane Blackburn Rovers, Chelsea FC, Fulham FC og Newcastle United. Han spelte òg 100 landskampar for Irland mellom 1997 og 2012 han var òg med i den irske VM-troppen i 2002 og den irske EM-troppen i 2012.
## Merittar
*Engelsk ligameister: 2005 og 2006 med Chelsea
*Engelsk ligacup-meister: 2002 med Blackburn og 2005 med Chelsea
Reichskulturkammer

**Reichskulturkammer** (Rikskulturkammeret) var ein institusjon som vart skipa 22. september 1933 i samsvar med eit regjeringsvedtak i medhald av lov under det nazististke riksstyret i Tyskland, og  på oppdrag frå riksministaren for ålmenn opplysing og propaganda, Joseph Goebbels. Reichskulturkammer hadde som si oppgåve å syte for ei einsretting, *Gleichschaltung*, av kulturlivet i landet på alle område og nivå i samsvar med den nazistiske ideologien, både med omsyn til radio-, film-, musikk-, biletkunst- og teaterverksemd, litteratur, aviser og tidsskrift. Dessutan skulle institusjonen syte for ei regulering i samsvar med den nazistiske ideologien av dei sosiale og økonomiske tilhøva til personar som dreiv kulturell verksemd av ulike slag, som mellom anna førte til at mange fekk vanskar med å utøve yrket sitt, eller fekk yrkesforbod.
Mangold

**Mangold**, også kalla *bladbete* og *spinatbete*, er ein plante i beteslekta i amarantfamilien. Stilk og blad kan brukast som grønsaker. Planten stammar frå middelhavslanda, og blei brukt i oldtida. Han er nært i slekt med raudbete.

## Namn
Namnet «mangold» er av tysk opphav og kjem truleg frå gammalhøgtysk *manag*, 'mykje' og *waltan* 'rå, styre'. Planten er også blitt kalla «romersk spinat».

## Skildring
Mangold har store, mørkegrøne blad som kan ha breie eller smale blad med kvite, gule eller raude stilkar. Blada heng saman i eit laust hovud eller som ein rosett. Planten kan dyrkast på friland i Noreg. Kvit mangold kan minna om stilkkål eller kinakål på utsjånad.

## Bruk

Mangold kan brukast rå, til dømes til salat, eller steikt. Stilkane kan kokast som asparges. Blada har ein saftig og mild smak som kan minna om spinat. 

Mangoldsortar med kjøtfulle bladstilkar blir kalla stilkbladbete, medan sortar der ein berre bruker blada blir kalla snittbladbete. Minimangold er små sortar med ulik farge på stilk og blad. 

Næringsinnhaldet til mangold per 100 gram er ca. 30 mg vitamin C, 380 mg kalium, 0,8 g kostfiber, 93 % vatn, 0,2 g feitt og 88 kJ tilført energi.

## Galleri

Chard1.jpg|Bladbete med raud stilk
Chard2.jpg|Bladbete med gul stilk
Blettes beta vulgraris artlibre jnl.jpg|Bladbetar med kvite stilkar
June 3 Farmers Market, Harrisonburg, Va., 2010 (4954061444).jpg|Bladbetebuntar med ulike fargar.


## Kjelder

*«Mangold» (30. desember 2013), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 23. mars 2014.
*Mangold, Bladbete , Opplysningskontoret for frukt og grønt (frukt.no)

## Bakgrunnsstoff
Bilad al-Sham

**Bilad al-Sham** (arabisk بلاد الشام, *landet Syria*) var ein provins i Rashidun-, Umayyade- og seinare Abbaside-kalifatet i regionen Syria. Det omfatta det tidlegare bysantinske områda i Bispedømet i Aust og vart organisert kort tid etter den muslimske erobringa av Syria midt på 600-talet, som var over med det avgjerande slaget ved Yarmouk.

## Historie
På tida då den arabiske erobringa av Rashidun skjedde, og dei austromerske herskarane vart drivne bort, var regionen 'Bilad al-Sham' (Levanten) hovudsakleg busett med lokale arameisktalande kristne bønder (som mardaittar) som utgjorde mesteparten av den lokale folkesetnaden, dei arabiske ghassanidane og nabatearar, i tillegg til ikkje-monofysittiske gresk-ortodokse kristne minoritetar kalla melkitar eller Rûm (som i denne samanhengen tyder «austromersk» eller «bysantinsk») og ikkje-kristne minoritetar som jødar, samaritanar og ismaelittiske iturearar. Folkesetnaden i regionen vart ikkje hovudsakleg muslimsk og arabisk før nesten tusen år etter erobringa. 

Etter den muslimske erobringa, vart Syria styrt i tjue år av Muawiyah ibn Abu Sufyan av Banu Umayya, som gjorde provinsen til maktbasen for familien sin. Med militærstøtte frå Syria sigra Muawiyah i den første Fitnaen og oppretta Umayyade-kalifatet. I Umayyade-tida vart al-Sham delt inn i fem *jund* eller militærdistrikt. Dei var Jund Dimashq, Jund Hims, Jund Filastin og Jund al-Urdunn. Seinare vart Jund Qinnasrin skapt frå delar av Jund Hims. Under umayyadane vart byen Damaskus hovudstad i det islamsk kalifatet og Syria var «metropolprovinsen» i kalifatet, og den syriske elitearmeen, *ahl al-Sham* danna hovudsøyla i Umayyade-regimet. 

Syria vart mindre viktig under Abbaside-kalifatet, som overtok etter umayyadane i 750. Abbasidane flytta først hovudstaden til Kufa og så til Bagdad og Samarra i Irak, som no vart den viktigaste provinsen. Dei hovudsakleg arabiske syrarane vart marginaliserte av iranske og tyrkiske styrkar som steig i gradene under abbasidane, ei rørsle som òg uttrykte seg på eit kulturelt nivå. Under Harun al-Rashid (r. 786–809), vart dei nordlege delane av provinsen ein del av eit nytt *jund* kalla *[[al-'Awasim]]*, som danna ei andre forsvarslinje mot åtak frå Austromarriket, bak den faktiske frontsonen i *[[Thughur]]*.

Frå 878 til 905 var Syria i røynda kontrollert av tūlūnidane frå Egypt, men abbasidane fekk raskt kontroll igjen. Det varte til 940-åra, då provinsen vart delt mellom det hamdānidske emiratet Aleppo i nord og det Ikhshidid-kontrollerte Egypt i sør. I 960-åra vart mykje av det nordlege Syria erobra av Austromarriket under Nikeforos II Phokas og Aleppo vart underordna Austromarriket, medan dei sørlege provinsane gjekk til Fatimid-kalifatet etter dei erobra Egypt i 969. Delinga av Syria i ein nordleg og sørleg del varte trass politiske endringar til mamelukk-erobringa seint på 1200-talet.

## Sjå òg
*Palestinsk Prima
*Syrisk Palestina

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bilad al-Sham|Bilad al-Sham]]» frå ,  den 24. mars 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
***
Festspela i Salzburg

**Festspela i Salzburg** (tysk *Salzburger Festspiele*) er ein årleg musikkfestival i Salzburg i Austerrike, fødebyen til komponisten Wolfgang Amadeus Mozart. Festspela er rekna som ein av dei viktigaste festivalane for klassisk musikk og utøvande kunst i verda. Kvar sommar frå 1920 har dei gått føre seg i fem eller seks veker i juli og august, og er namngjetne for framifrå framføringar av verk av Wolfgang Amadeus Mozart og Richard Strauss, og dessutan kjenneteikna av at skodespelet *[[Jedermann]]* av Hugo von Hofmannsthal alltid står på programmet. Framføringa av *Jedermann* ('Einkvar') i Max Reinhardt si iscenesetjing 22. august 1920 på Domplatz i Salzburg opna den festivalen som vart byrjinga på den lange raden av Salzburger Festspiele.

## Bakgrunnsstoff
*
Fotografregisteret

**Fotografregisteret** er ein del av Registre over norske fotografer og fotografiske samlinger, og vart oppretta av Sekretariatet for fotoregistrering. Det er drive av Preus museum og Nasjonalbiblioteket.

I registret finn ein informasjon om ein rad norske fotografar og fotografar aktive i Noreg.

## Bakgrunnsstoff
*Fotografregisteret
Lajat

**Al-Lajat** (arabisk اللجاة) er ein region sør i Syria og aust for Jordanelva, på eit steinplatå som er kring 50 km lang og 30 km breitt, 10 meter over høgsletta Bashan. Regionen har hatt mange forskjellige namn. Historisk vart han kalla **Argob** (hebraisk **ארגוב** *Argov* / arabisk أرجوب), og i Bibelen vert han kalla **Trakonitis**. I tillegg vert namnet i dag skrive på forskjellige måtar, som Lajat, Lejat, Lajah og El-Leja.

## Historie

Området er særs kupert  og seksti byar med bymurar låg i regionen, som vart styrt av Og. I Nytestamentet vert det kalla Trakonitis («det kuperte området») (Lukas 3:1). Desse byane vart erobra av isralittane (5 Mos 3:4; 1 Kong 4:13). Lajat i Bashan var ein av kommissariatdistrikta til Salomon(1 Kong 4:13).

Regionen var ein gong ein del av tetrarkiet til Herodes Filippo. I Nytestamentet finst namnet berre i setninga «Pontius Pilatus var landshovding i Judea, Herodes var landsfyrste i Galilea, Filip, bror hans, i Iturea og Trakonitis» (Luk 3:1).

El-Leja fekk status som biosfærereservat av UNESCO i 2009.

## Geografi
Trakonitis er eit landområde med ein *trakon*, «ei kupert, berglendt trakt.» Det finst to vulkandistrikt sør og aust for Damaskus som grekarane gav dette namnet til. Det som ligg nordvest for Bashanfjellet (Jebel ed-Druze) vert i dag kalla el-Leja', «asylet». Det ligg midt eit frodig og beitemarkområde og, sjølv om det aldri har hatt mange innbyggjarar, har det truleg alltid vore busett. 

Det andre ligg nordaust for fjellet og vert på arabisk kalla es-Safa. Denne regionen er mykje større og er eit aude ugjestmildt ørkenområde. Området var godt kjent i antikken, men det var ingenting her som fekk folk til å busetje seg her og spelte derfor ingen del i historia. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lajat|Lajat]]» frå ,  den 24. mars 2014.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* Porter, J. L. *The Giant Cities of Bashan and Syria's Holy Places*, New York: T. Nelson, 1867. http://home.att.net/~warplover/08_bashan_and_its_giant_cities_v.html  
* Ewing, W. «Definition for ARGOB (2)" , *International Standard Bibelen Encyclopedia*, 1915.
* TRACHONITIS
Belusmassivet

**Belusmassivet** er eit høgland vest på Aleppoplatået nordvest i Syria. Massivet er kjend for dødebyane i Syria.

Massivet omfattar tre grupper høgland. Det første er den nordlege gruppa Simeonfjellet og Kurdarfjellet. Den andre, midtre gruppa er Harimfjella. Den tredje, sørlege gruppa er Zawiya.

## Sjå òg
*Aleppoplatået

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Limestone Massif|Limestone Massif]]» frå ,  den 24. mars 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*Darke, Diana (2006) *Syria* s.132
Jedermann

***Jedermann. Das Spiel vom Sterben des reichen Mannes*** (*Einkvar. Spelet om rike menns død*) er eit skodespel av Hugo von Hofmannsthal. Skodespelet vart synt for fyrste gongen 1. desember 1911 i Zirkus Schumann i Berlin i Tyskland med Max Reinhardt som iscenesetjar. Frå 1920 har skodespelet vore synt som innleiing på dei årlege Salzburger Festspiele (Festspela i Salzburg i Austerrike), ettersom dette skodespelet opna det fyrste av desse festspela, som Hugo von Hofmannsthal var med på å skipe.

## Sjå òg
*Spelet om Kvarmann
Hugo von Hofmannsthal

**Hugo von Hofmannsthal** () var ein austerriksk skjønnlitterær forfattar, fødd i Wien og død i Rodaun, som frå 1938 vart ein bydel i Wien. Han var med på å skipa festspela i Salzburg i Austerrike i 1920, og skodespelet hans, Jedermann, vert alltid framført under opninga av desse årlege festspela.

Hugo von Hofmannsthal var sentral innan austerriksk nyromantikk, og vert halden for å vere ein av dei viktigste representantantane for den tyskspråklege fin de sièclelitteraturen og den litterære luten av kunstretninga *Wiener Moderne*, som gjorde seg gjeldande på dei fleste områda i kunst- og kulturlivet i Austerrike på dei tidene.

## Kunstnarleg verksemd

Hugo von Hofmannsthal er namngjeten for sin lyrikk, *Gesammelte gedichte* (Samla dikt) (1907) og som skodespelforfattar. Han har skrive skodespela *Teater in versen* (1899), *Der Tor und der Tod* (Døden og døden) (1900), *Der Tod des Tizian* (Tizians død) (1901) og *Kleine dramen* (Små drama), og har gjort ei omdiktning av eit motiv frå Sofokles si *Elektra* (1903). Dessutan har han omdikta Otways *Das gerettete Venedig* (1905) og den antikke sagaen om *[[Ødipus|Oidipus]]* (1905), og er forfattar av fleire esseyar.

Frå 1908 samarbeida Hugo von Hofmannsthal og den austerrikske komponisten Richard Strauss. I tida frametter gav han mellom anna ut komedien *Christinas Heimreise*, ei omdikting av eit moralstykkje frå engelsk mellomalder  med tittelen *[[Jedermann]]* (Einkvar), *Alkestis* og ein «komedie med musikk til», *[[Der Rosenkavalier]]* (Rosenkavaleren), *[[Ariadne auf Naxos]]* (Ariandne på Náxos), forteljinga *[[Die frau ohne Schatten]]*, komedien *Der Schwierige*, *Reden und Aufsätze* (1921), nokre nye *Gedichte* og ein *Buch der Freunde*.

Saman med Max Reinhardt og Richard Strauss skipa han i 1920 Festspela i Salzburg.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Verk av og om Hugo von Hofmannsthal i katalogen til det austerrikske nasjonalbiblioteket
*Verk av og om Hugo von Hofmannsthal i katalogen til det tyske nasjonalbiblioteket 
*Hus Hofmannsthal, Wien
*Liv og verk av Hofmannthals ved tyske Projekt Gutenberg
*Hugo von Hofmannsthal – Gesellschaft
Wilhelm Wetlesen

**Wilhelm Lauritz Wetlesen** () var ein norsk målar og teiknar frå Sandefjord.

## Liv og gjerning

Wetlesen voks opp i Sandefjord, der faren var manufaktur-kjøpmann. Sjølv studerte han på byrjinga av 1890-talet ved Kristian Zahrtmann sin målarskule i København, seinare var han ei kort tid ved målarskulen til Erik Werenskiold og Eilif Peterssen i Kristiania. I desse tidlege år stod har måleri som *Moder hekler* frå 1890, *Søsken* (1892) og *Sandar kirke* frå 1895.

Mellom 1895 og 1900 budde Wetlesen i lengre periodar i Italia. Hovudverket frå Italia-perioden er måleriet *Utenfor paradismuren* frå 1898, eit bilete som viser tre oppstilte, nakne figurar; ein engel med venger og Adam og Eva med bladkransar om hoftene. Verket er inspirert av både realismen og ungrenessansen i ein såkalla dansk-florentinsk stil. 

Wetlesen bidrog med teikningar til den illustrerte folke- og praktutgåva av Heimskringla som kom ut på norsk i 1899. Illustrasjonene til det prestisjetunge verket vart opphavleg fordelt mellom målarane Christian Krohg, Gerhard Munthe, Eilif Peterssen og Erik Werenskiold, seinare kom også Halfdan Egedius til. Då Egedius døydde i februar 1899, overtok Wetlesen. Han laga i alt 43 teikningar til boka, forma i Werenskiolds «norrøne» stil, illustrasjonar som har mindre særpreg enn dei som kom frå dei andre bidragsytarane.

I lag med Hans Ødegaard i Kunsthistorisk forening tok Wetlesen initiativet til å danne Kunstnerforbundet i 1910, eit galleri i Oslo som sidan den tid har arrangert kunstutstillingar og formidla sal. Wetlesen var elles fyrste direktøren for Kunstnerforbundet. På jubileumsutstillinga på Frogner i Oslo i 1914 stilte Wetlesen ut mange arbeid. Dei lyse, stemningsfulle måleria av norske landskap som han måla då og seinare vitnar om påverknad frå både naturalismen i Norden og impresjonismen i Frankrike. 

Wetlesen døydde i hovudstaden, 53 år gammal. Han er representert i Nasjonalgalleriet i Oslo.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Wilhelm Wetlesen|Wilhelm Wetlesen]]» frå ,  den 24. mars 2014.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Sør-Syria

**Sør-Syria** (سوريا الجنوبية, *Suriyya al-Janubiyya*) er den sørlege delen av regionen Syria, òg kjend som Levanten.

Historisk sett kan Sør-Syria på arabisk omfatte støtte for Stor-Syria-nasjonalismen i samband med kongedømet som vart lovt hashemittdynastiet til Hejaz av britane under fyrste verdskrigen. etter krigen prøvde hashemittprinsen Faisal å opprette ei storsyrisk eller pan-Mashriq-stat - eit samla kongedøme som ville ha omfatta Syria, Libanon, Israel, Jordan, Palestina, Kuwait og Irak, men vart hindra av lovnader britane hadde gjeve andre grupper (sjå Sykes–Picot-avtalen), som førte til at Frankrike oppretta mandatet for Syria og Libanon i 1920. Gjennom den osmanske periode, før fyrste verdskrigen, vart Levanten administrert og lokalt rekna som ei eining. 

Bruken av Sør-Syria var vanleg tidleg på 1900-talet og vert framleis stundom nytta i politikk, litteratur og lokalhistorie.

I følgje referat frå det niande møtet til Folkeforbundet sitt permanente mandatråd vart «Sør-Syria» foreslått som namnet på mandatmakta Palestina på arabisk.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:South Syria|South Syria]]» frå ,  den 24. mars 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
*Brief history of Sør-Syria
Siouxfolk

**Siouxfolk** er ei større gruppe nordamerikanske urfolk. Dei tala opphavleg ulike språk kalla siouxspråk, men talar no gjerne engelsk eller fransk. Siouxfolk er knytte til dei store slettene (*Great Plains*) i USA og Canada, no omfatta av Nord- og Sør-Dakota, Nebraska, Minnesota, Montana, Manitoba og sørlege Saskatchewan.
Siouxar kan delast inn i tre hovudgrupper ut frå språklege og kulturelle likskapar:  Santee, yankton-yanktonai og lakota.

Fleire stammar med tette band og gjensidig forståelege språk danna Den store siouxnasjonen (*The Great Sioux Nation*), kalla *Oceti Sakowin*, 'dei sju rådsbåla' av dei sjølv. Namnet «sioux» er avleidd av fransk *nadousioux* som igjen kom frå ojibwa *na dou esse*, 'fiendar' eller 'ormeaktige'. Ojibwafolk og siouxar låg ikkje uventa i strid.

Siouxfolk er på mange måtar «typiske indianarar» frå utanforståande framstillingar, som Hollywood-filmar, teikneseriar og liknande, i form av ridande krigarar med fjørpryd busette i tipiar. Siouxar deltok i det kjende Slaget ved Little Bighorn og døydde i Wounded Knee-massakren i 1890. Kjende siouxar frå koloniseringstida var Sitting Bull, Crazy Horse og Red Cloud.

## Kjelder

*Guy Gibbon, «Sioux», Encyclopedia of the Great Plains
*Judith M. Wilson, «The Sioux Tipi», Guinness Cultural Studies Publishing
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sioux|Sioux]]» frå ,  den 25. mars 2014.*  

## Bakgrunnsstoff

* «Sioux», Encyclopedia of the Great Plains
* "Sioux," Countries and Their Cultures
* Myths And Legends Of The Sioux
Den indiske frigjeringsrørsla

**Den indiske frigjeringsrørsla** omfattar ulike grupper, leiarar og ideologiar knytt til lausrivinga av Britisk India frå Det britiske imperiet. Rørsla byrja som eit forsøk på å oppnå meir sjølvstyre for indarar, men utvikla seg til å gjera krav på sjølvstende, og enda med delinga av kolonien og opprettinga av Pakistan og India i midten av august 1947. Ulike verkemiddel, frå valdeleg opprør til ikkje-valdelege strategiar som boikottar og sivil ulydnad, blei tekne i brukt under kampen. Rørsla hadde også mykje å seia for gjenreisinga av indisk kultur etter anglifiseringa av delar av det indiske samfunnet.

Den best kjende personen frå frigjeringsrørsla er truleg Mahatma Gandhi, som utvikla livshaldninga si satyagraha som framtredande leiar av fridomsrørsla. Andre kjende namn er Jinnah og  Nehru, dei to første leiarane av Pakistan og India.

## Viktige hendingar knytt til sjølvstendekampen
*Det indiske opprøret i 1857 («Sepoyopprøret»)
*Skipinga av Den indiske nasjonalkongressen (seinare Kongresspartiet) i 1885
*Skipinga av Muslim League i 1906 
*Skipinga av All India Home Rule League i 1916
*Amritsarmassakren i 1919
*Saltmarsjen (Salt-satyagraha) i 1930
*Quit India-kampanjen som byrja i 1942
*Delinga av Britisk India i 1947

## Viktige personar i sjølvstenderørsla
* Sir Pherozeshah Mehta (1845-1915)
* Lokmanya Tilak (1857-1920)
* Gopal Krishna Gokhale (1866-1915)
* Motilal Nehru (1861-1931)
* Sri Aurobindo (1872-1950)
* Sarojini Naidu (1879-1949)
* Mahatma Gandhi (1869-1948)
* Jawaharlal Nehru (1889-1964)
* Mohammed Ali Jinnah (1876-1948)
* Sardar Vallabhbhai Patel (1875-1950)
* Subhas Chandra Bose (1897-1946) protysk

## Bakgrunnsstoff

* Timeline of Indian Independence Movement (engelsk) ved kamat.org

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Indiens självständighetsrörelse|Indiens självständighetsrörelse]]» frå ,  den 25. mars 2014.*  
* Timeline of Indian Independence Movement (engelsk) ved kamat.org
* Home Rule League, britannica.com
Shebaa-gardane

**Shebaa-gardane** (arabisk مزارع شبعا, *Mazāri‘ Šib‘ā*; hebraisk חוות שבעא, *Havot Sheba‘a* eller הר דוב, *Har Dov*) er eit lite, omstridd landområde på grensa mellom Libanon og Syria og dei israelskokkuperte Golanhøgdene. Området er kring 11 km langt og 2,5 km breitt. 

Striden om kven som eig Shebaa-gardane kom delvis frå det mislukka styret til det franske mandatet, og seinare det libanesiske og syriske styret, som ikkje klarte å trekkje grensa mellom Libanon og Syria. Dokument frå 1920- og 1930-åra indikerer at innbyggjarane då betalte skatt til den libanesiske staten. Frå tidleg i 1950-åra til Israel okkuperte Golanhøgdene i seksdagarskrigen var det i røynda Syria som regjerte over området.

I 1981 vart Shebaa-gardane annektert av Israel som ein del av Golanhøgdene, noko det internasjonale samfunnet ikkje har godtatt. Regionen har opplevd mykje vald etter at Israel trekte seg ut av Libanon i mai 2000. Hizbollah hevda at tilbaketrekkinga ikkje var fullført fordi Shebaa var på libanesisk - ikkje syrisk - territorium. Etter å ha studert 81 forskjellige kart, konkluderte Dei sameinte nasjonane med at det ikkje var noko bevis for at det fråflytta jordbrukslandet var libanesisk. Libanon har likevel ikkje gjeve opp kravet om territoriet. I august 2008 sa presidenten i Libanon, Michel Suleiman: «Nedteljinga for å frigjere resten av landet vårt har starta. Og i dag stadfestar eg at me vil nytte alle tilgjengelege og lovlege metodar til å oppnå dette målet».

## Sjå òg
*Den syriske okkupasjonen av Libanon

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Shebaa farms|Shebaa farms]]» frå ,  den 24. mars 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
Syrisk Kurdistan

**Syrisk Kurdistan** eller **Vest-Kurdistan** (kurdisk *Rojavayê Kurdistan*), òg stundom berre kalla **Rojava** som tyder *vesten* på kurdisk, er ein *de facto* autonom region nord og nordaust i Syria. Syrisk Kurdistan er ein del av eit større geografisk område av Kurdistan, som omfattar delar av austlege Tyrkia (Tyrkisk Kurdistan), nordlege Irak (Irakisk Kurdistan), nordvestlege Iran (Iransk Kurdistan) og områda nord i Syria (Syrisk Kurdistan) busett hovudsakleg av kurdarar.
Kurdistan dekkjer omtrentleg dei nordvestlege Zagros og austlege Taurusfjella. Sidan 2012 har mykje av Syrisk Kurdistan vore kontrollert av kurdiske militsar som ein del av den syriske borgarkrigen og i november 2013 erklærte representantar frå kurdiske, arabiske, assyrisk kristne og andre mindre minoritetar ei *de facto* regjering i regionen.

## Den syriske borgarkrigen
Under den syriske borgarkrigen vart Folkevernseiningane (YPG) vart skapt under administrasjonen til Den øvste kurdiske komiteen for å kontrollere kurdisk busette område i Syria. Den 19. juli 2012 erobra YPG byen Kobanê (Ayn al-Arab), og dagen etter Amûdê og Efrîn. Dei to kurdiske hovudgruppene, Kurdisk nasjonalt råd (KNR) og Det demokratiske unionpartiet (PYD), danna sidan eit felles leiarskap for å styre dei erobra byane. 24. juli hadde dei syrisk-kurdiske byane Dêrika Hemko (Al-Malikiyah), Serê Kaniyê (Ra's al-'Ayn), Dirbêsî (Al-Darbasiyah) og Girkê Legê (Al-Ma'bada) òg kome under YPG sin kontroll. Dei einaste store kurdiske byane som er under den syriske staten sin kontroll i dag er Hasakah og Qamishli.

## Geografi
### Kjende kurdiske busetnader i Syrisk Kurdistan


#### [[Afrin-distriktet|Efrîn-distriktet]]
*Ayin Darê (Ain Dara)
*Beradê (Barad)
*Basûtê (Bassouta)
*Bilbilê (Bulbul)
*Efrîn (Afrin)
*Cindirês (Jindires)
*Qitmê (Qatma)
*Reco (Rajo)

#### [[Azaz-distriktet|Ezaz-distriktet]]
*Axtare (Akhtarin)
*Ahras (Ihras)
*Yazi Bagh (Krum)

#### [[Ayn al-Arab-distriktet|Kobanê-distriktet]]
*Kobanê (Ayn al-Arab)


#### [[Tell Abyad-distriktet|Girê Spî-distriktet]]
*Girê Bozana (Ain Issa)
*Sûsik (Sawsik)

#### [[Al-Qamishli-distriktet|Qamislo-distriktet]]
*Amûdê (Amuda)
*Qamişlo (Qamishli)
*Tirbespî (Al-Qahtaniyah)


#### [[Al-Malikiyah-distriktet|Dêrika Hemko-distriktet]]
*Çilaxa (Al‑Jawadiyah)
*Dêrika Hemko (Al-Malikiyah)
*Eyndîwer (Ain Diwar)
*Girkê Legê (Al-Ma'bada)
*Tel Koçer (al-Yarubiyah)
*Tebkê (Tepke)

#### [[Ras al-Ayn-distriktet|Serêkanî-distriktet]]
*Dirbêsî (Al-Darbasiyah)
*Serêkanî (Ra's al-'Ayn)

#### [[Al-Hasakah-distriktet|Hesîçe-distriktet]]
*Hesîçe (Al-Hasakah)


### Arabiske busetnader i i Syrisk Kurdistan
*Cerablus (Jarabulus)
*Girê Spî (Tell Abyad)

### Assyrisk/syriske busetnader i Syrisk Kurdistan
*Qamishli (ܒܝܬ ܙܐܠܝ̈ܢ Beṯ Zālin)
*Al-Qahtaniyah (ܩܒܪ̈ܐ ܚܘܪ̈ܐ Qabre Ḥewore)
*Al-Hasakah (ܚܣܟܗ)
*Al-Malikiyah (ܕܪܝܟ)
*Khanik (ܚܢܝܟ)
*Tell Chamiram
*Tel Nasri
*Tel Tamer (ܬܠ ܬܡܪ)
*Qesrok (ܩܨܪܟ Qasrok)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Syrian Kurdistan|Syrian Kurdistan]]» frå ,  den 24. mars 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Strandbete

**Strandbete** er ein plante i beteslekta i amarantfamilien. Han er stamforma til dyrka bete som mellom anna omfattar fôrbete, raudbete, sukkerbete og mangold. Blad av strandbete kan etast.

Strandbeten er ei eitt- eller toårig urt som kan bli rundt ein meter høg. Han har tynn pelerot og store, glinsande blad som er hjarteforma. Blomane er små, grøne og lite prangande, og sit i store blomsterstandar. 

Planten er ein halofytt, det vil seia at han trivst i salthaldige vekstområde. Han veks vilt i middelhavsområda og på vestkysten av Europa nord til Bohuslän. I Noreg finst han innvndra og forvilla på Sørlandet og elles tilfeldig ved møller og liknande. Arten var rekna som nær truga i Noreg på raudlista frå 2006, etter å ha døydd fleire stader etter kalde vintrar, men berre som sårbar i 2010, truleg på grunn av varmare klima.

Strandbeteblad kan brukast som spinatvekstar, og kan etast rå, steikte eller kokte. Dei kan minna om bladbete (mangold).

Carl von Linné gav planten det vitskaplege namnet *Beta maritima* og spekulerte i om dette var opphavsplanten til dei foredla betetypane som blei dyrka som grønsaker. Moderne genforsking har vist at dette er tilfellet. Strandbete kryssar seg lett med andre varietetar av *Beta vulgaris*, og er blitt brukt til å dyrka fram nye trekk i dei dyrka typane.

## Kjelder

*«Bete: planteslekt» (27. desember 2013), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 25. mars 2014.
*
*Rødlistevurdering for Beta vulgaris Strandbete, Artsdatabanken.no
*Beta vulgaris maritima, Artsportalen.artsdatabanken.no
*Alys Fowler: Sea beetroot, *The Guardian* (26 March 2011)

## Bakgrunnsstoff

*