open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Concord i Massachusetts

**Concord** er ein by i Middlesex County i Massachusetts i USA. Byen vart grunnlagd i 1635. Byen har ei flatevidd på 261 km² og hadde 17&nbsp;668 innbyggarar i 2010.

Concord har ein særleg plass i USA-amerikansk litteraturhistorie. Mange av dei fremste forfattarane i den US-amerikanske romantikken budde her, mellom dei Ralph Waldo Emerson og Nathaniel Hawthorne. Concord var på den tid kjernestaden for ei nyidealistisk rørsle kjent under namnet transcendentalismen.

Vatnet Walden Pond er berømt, på breidda av dette budde Henry David Thoreau i to år i ei tømmerhytte. Erfaringane hans med det enkle livet, skreiv han om i sitt berømte verk *Walden*.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Concord (Massachusetts)|Concord (Massachusetts)]]» frå ,  den 22. februar 2012.*  


## Bakgrunnsstoff

*
James Cronin

**James Watson Cronin** () var ein amerikansk fysikar. 

Cronin mottok Nobelprisen i fysikk i 1980 «for oppdaginga av brot mot fundamentale symmetriprinsipp i nedbrytinga til nøytrale K-meson». Han delte prisen med Val Fitch. Dette brotet vart oppdaga i prosessar der nøytrale K-meson desintegrerer.

Han vart professor ved University of Chicago frå 1971, og ved University of Utah frå 1997 der han leiar det såkalla Pierre Auger Project som omfattar måling av kosmisk stråling. 

## Publikasjonar
*Banner, M.; Cronin, J. W.; Liu, J. K.; & J. E. Pilcher. «Measurement of the Branching Ratio K{sub L} → γ γ ∕ K{sub L} → 3π{sup 0}», Palmer Physical Laboratory, Princeton University i United States Department of Energy (gjennom det tidlegare [}}, (12. august 1968).

*Banner, M.; Cronin, J. W.; Liu, J. K.; & J. E. Pilcher. [http://www.osti.gov/cgi-bin/rd_accomplishments/display_biblio.cgi?id=ACC0348&numPages=20&fp=N «Measurement of the Branching Ratio K{sub L} → 2π{sup 0} ∕ K{sub L} → 3π{sup 0}»], Palmer Physical Laboratory, Princeton University, United States Department of Energy (gjennom det tidlegare Atomic Energy Commission), (14. august 1968).

*Cronin, J. W.; Frisch, H. J.; Shochet, M. J.; Boymond, J. P.; Mermod, R.; Piroue, P. A.; & R. L. Sumner. [http://www.osti.gov/cgi-bin/rd_accomplishments/display_biblio.cgi?id=ACC0349&numPages=13&fp=N «Atomic Number Dependence of Hadron Production at Large Transverse Momentum in 300 GeV Proton--Nucleus Collisions»], Enrico Fermi Institute, [University of Chicago, Joseph Henry Laboratories, Princeton University, United States Department of Energy (gjennom det tidlegare Atomic Energy Commission), National Science Foundation, (15. juli 1974).

*Brun, T. O.; Carpenter, J. M.; Krohn, V. E.; Ringo, G. R.; Cronin, J. W.; Dombeck, T. W.; Lynn, J. W.; & S. A. Werner. «Measurement of Ultracold Neutrons Produced by Using Doppler-shifted Bragg Reflection at a Pulsed-neutron Source», Argonne National Laboratory, University of Chicago, University of Maryland, College Park i University of Missouri, United States Department of Energy, (1979).

*Cronin, J. W.; Deshpande, N. G.; Kane, G. L.; Luth, V. C.; Odian, A. C.; Machacek, M. E.; Paige, F.; Schmidt, M. P.; Slaughter, J.; & G. H. Trilling. «Report of the Working Group on CP Violation and Rare Decays», University of Chicago, University of Oregon i University of Michigan, Stanford Linear Accelerator Center (SLAC), Northeastern University, Brookhaven National Laboratory (BNL), United States Department of Energy, (oktober 1984).

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:James Cronin|James Cronin]]» frå ,  den 22. februar 2012.*  
*James Cronin. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/James_cronin
Val Logsdon Fitch

**Val Logsdon Fitch** () er ein amerikansk fysikar ved Princeton University. Fitch mottok Nobelprisen i fysikk i 1980 oppdaginga av brot mot fundamentale symmetriprinsipp i henfallet til nøytrale K-meson. Han delte prisen med James Cronin.

Fitch gjekk ut frå Gordon High School og byrja på Chadron State College der han gjekk i tre år før han vart teken opp i U.S. Army i 1943. Seinare gjekk han ut frå McGill University med ein Bachelorgrad i elektroteknikk i 1948 og fullførte ein filosofisk doktorgrad i fysikk i 1954 ved Columbia University. Under andre verdskrigen var han ein del av Manhattanprosjektet ved Los Alamos. Han er eit medlem av fakultetet ved Princeton University

## Publikasjonar
*Fitch, V. «Some Notes on Wideband Feedback Amplifiers», Los Alamos National Laboratory i United States Department of Energy (gjennom forgjengeren [}}, (16. mars 1949).
*Fitch, V. [http://www.osti.gov/cgi-bin/rd_accomplishments/display_biblio.cgi?id=ACC0353&numPages=11&fp=N «A High Resolution Scale-of-four»], [Columbia University, United States Department of Energy (gjennom forgjengeren Atomic Energy Commission), (25. august 1949).
*Fitch, V. L. «CP Violation, Neutral Currents, and Weak Equivalence», Princeton University, United States Department of Energy (gjennom forgjengeren Atomic Energy Commission), (23. mars 1972).
*Cester, R.; Fitch, V. L.; Montag, A.; Sherman, S.; Webb, R. C. & M. S. Witherell. «Results on the Performance of a Broad Band Focussing Cherenkov Counter», Princeton University, United States Department of Energy, (1980).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Val Logsdon Fitch|Val Logsdon Fitch]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
Nicolaas Bloembergen

**Nicolaas Bloembergen** () er ein nederlandsk-amerikansk fysikar og nobelprisvinnar i fysikk. Han vart amerikansk statsborgar i USA i 1958.

Bloembergen tok sin doktorgrad ved Universitetet i Leiden i 1948. Han vart professor ved Harvard University i 1957.

Han vart tildelt Lorentzmedaljen i 1978. Bloembergen delte i 1981 Nobelprisen i fysikk med Arthur Schawlow og Kai Siegbahn for arbeidet sitt med laserspektroskopi.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nicolaas Bloembergen|Nicolaas Bloembergen]]» frå ,  den 22. februar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Arthur Leonard Schawlow

**Arthur Leonard Schawlow** () var ein amerikansk fysikar ved Stanford University i Stanford i California. 

Schawlow mottok Nobelprisen i fysikk i 1981, saman med Nicolaas Bloembergen *for bidraga deira til utviklinga av laserspektroskopien*. Dei delte den eine halvparten av prispengane, medan den andre halvparten vart tildelt den svenske fysikaren Kai M. Siegbahn for utviklinga hans av den høgoppløyselege elektronspektroskopien.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Arthur Leonard Schawlow|Arthur Leonard Schawlow]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
Kenneth G. Wilson

**Kenneth Geddes Wilson** () er ein amerikansk fysikar. Han vart tildelt Wolfprisen i 1980 og Nobelprisen i fysikk i 1982. Nobelprisen fekk han «for teorien sin for kritiske fenomen ved faseovergangar»

Wilson er utdanna frå Harvard University, og tok ein filosofisk doktorgrad ved California Institute of Technology i 1961 med Murray Gell-Mann som rettleiar. Wilson byrja forskerkarrièren ved Cornell University, der han vart professor i 1970. I 1988 vart han tilsett som professor ved Ohio State University.

## Publikasjonar
*Wilson, K.G. «Broken Scale Invariance and Anomalous Dimensions», Stanford Linear Accelerator Center (SLAC,) Stanford University, Laboratory of Nuclear Studies, Cornell University i United States Department of Energy (gjennom det tidlegare [}}, (mai 1970).
*Gupta, R.; Wilson, K.G.; & C. Umrigar. [http://www.osti.gov/cgi-bin/rd_accomplishments/display_biblio.cgi?id=ACC0346&numPages=5&fp=N «Improved Monte Carlo Renormalization Group Method»], [Los Alamos National Laboratory (LANL), Cornell University, United States Department of Energy, (1985).
*Wilson, K.G.: *Problems in physics with many scales of length*, Scientific American, August 1979
*Wilson, K.G.: *The Renormalization group (RG) and critical phenomena 1*, Physical Review B, volume **4**, 1971, s.&nbsp;3174
*Wilson, K.G.: *The renormalization group: critical phenomena and the Kondo problem*, Reviews of modern physics, **47**, 1975, s.&nbsp;773-839
*Wilson, K.G., og Fisher, M.: *Critical exponents in 3.99 dimensions*, Physical Review Letters, **28**, 1972, s.&nbsp;240
*Wilson, K.G.: *Non-lagrangian models in current algebra* Physical Review, **179**, 1969, s.&nbsp;1499-1512
*Wilson, K.G.: *Model of coupling constant renormalisation*, Physical Review D, ** 2**, 1970, s.&nbsp;1438–1472
*Wilson, K.G.: *Operator product expansions and anomalous dimensions in Thirring model*, ibid., s.&nbsp;1473–77
*Wilson, K.G.: *Anomalous dimensions and breakdown of scale invariance in perturbation theory*, ibid. s.&nbsp;1478–93
*Wilson, K.G.: *RG and strong interactions* Physical Review D, **3**, 1971, s.&nbsp;1818–46
*Wilson, K.G.: *Confinement of quarks*, Physical Review D, **10**, 1974, s.&nbsp;2445–59

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kenneth G. Wilson|Kenneth G. Wilson]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
Steven Weinberg

**Steven Weinberg** () er ein amerikansk fysikar som no er professor i fysikk og astronomi ved University of Texas i Austin. Weinberg mottok Nobelprisen i fysikk i 1979 saman med Abdus Salam og Sheldon Lee Glashow «for bidraga deira til teorien om foreinleg svak og elektromagnetiske vekselverknader mellom elementærpartiklar, mellom anna føreseiinga av den svake nøytrale straumen»

Weinberg fekk ein bachelorgrad frå Cornell University i 1954. Han forlet Cornell og drog til Niels Bohr-instituttet i København. Etter eitt år returnerte Weinberg til Princeton University der han tok ein filosofisk doktorgrad i fysikk i 1957.

## Bibliografi
* *Gravitation and Cosmology: Principles and Applications of the General Theory of Relativity* (1972)
* *The First Three Minutes: A Modern View of the Origin of the Universe* (1977, oppdatert med nytt etterord i 1993, ISBN 0-465-02437-8)
* *The Discovery of Subatomic Particles* (1983)
* *Elementary Particles and the Laws of Physics: The 1986 Dirac Memorial Lectures* (1987; med [}}
* ''Dreams of a Final Theory: The Search for the Fundamental Laws of Nature '' (1993), ISBN 0-09-922391-0
* ''The Quantum Theory of Fields'' (three volumes: 1995, 1996, 2003)
* ''Facing Up: Science and Its Cultural Adversaries'' (2001, 2003, [[Harvard University Press|HUP|}}
* ''Glory and Terror: The Coming Nuclear Danger'' (2004, NYRB)
*''Cosmology'' (2008, [[Oxford University Press|OUP|}}
* ''Lake Views: This World and the Universe'' (2010), Belknap Press of Harvard University Press, ISBN 0674035151.

==Kjelder==
<div class="references-small">
*''Denne artikkelen bygger på «[:nb:Steven Weinberg|Steven Weinberg» frå ,  den 22. februar 2012.''
William Alfred Fowler

**William Alfred Fowler** () var ein amerikansk fysikar. 

Fowler vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1983 *for hans teoretiske og eksperimentelle studiar av [[kjernereaksjon]]ar som er av tyding for dei [[Grunnstoff|kjemiske grunnstoffa]] danninga i universet*. Han delte prisen med Subramanyan Chandrasekhar, og fellesnemnaren var utviklinga til stjernene

## Utmerkingar
* Eddington-medaljen 1978 
* Bruce-medaljen 1979
* Nobelprisen i fysikk 1983

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:William Alfred Fowler|William Alfred Fowler]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
Hans Georg Dehmelt

**Hans Georg Dehmelt** () er ein tysk-fødd amerikansk fysikar som mottok Nobelprisen i fysikk i 1989. Han fekk prisen på bakgrunn av *utviklinga av ionefella*. Han delte halvparten av prispengane med Wolfgang Paul. Den andre halvparten fekk Norman Ramsey.

Han studerte fysikk ved universitetet i Göttingen og tok doktorgrad i 1950. I 1952 flytta han til USA og Duke University i Nord-Carolina. I 1961 vart han professor ved University of Washington i Seattle.

Saman med Wolfgang Paul utvikla han den såkalla ionefellen, som ein kan nytte for å fange og studere eit enkelt elektron eller ion med høg presisjon.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hans Georg Dehmelt|Hans Georg Dehmelt]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
Wolfgang Paul

**Wolfgang Paul** () var ein tysk fysikar som i 1989 mottok Nobelprisen i fysikk. Han fekk prisen på bakgrunn av *utviklinga av ionefella*. Han delte halvparten av prispengane med Hans Georg Dehmelt. Den andre halvparten fekk Norman Ramsey.

Han tok teknisk doktorgrad ved Technische Hochschule Berlin i 1939, og virket som professor i eksperimentell fysikk ved universitetet i Bonn frå 1952.

Saman med Hans Dehmelt utvikla han den såkalla ionefella, som ein kan nytte for å fange og studere eit enkelt elektron eller ion med stor presisjon.

## Sjå òg
* Wolfgang Pauli

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Wolfgang Paul|Wolfgang Paul]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
Ralph Waldo Emerson

**Ralph Waldo Emerson** () var ein USA-amerikansk forfattar og filosof frå Boston i Massachusetts.

Emerson var av presteslekt og avla teologisk eksamen ved Harvard-universitetet i 1826. Åra 1829-32 var han prest i den lokale *Unitarian Church*, men sa opp i protest i 1832 då han meinte nattverden var grunnlaus.

Han la ut på reise til Europa og vart kjend med engelske romantiske diktarar og knytte vennskap med fleire framståande personar, så som Thomas Carlyle og John Stuart Mill.

I 1835 busette Emerson seg i Concord. Året etter kom verket *Nature* ut anonymt. Her formulerte han sitt filosofiske syn som danna grunnlag for ei åndshistorisk rørsle kalla transcendentalismen. Tankane i transcendentalismen hadde røter i platonsk filosofi, orientalsk mystisisme, skotsk intuisjonfilosofi og tysk romantikk. Emerson utvikla synspunkta sine gjennom ei mengd foredrag som til sist munna ut i artiklar. Artiklane gjev uttrykk for idealisme, anti-materialisme og optimisme. Fram om alt verka Emerson til ei nasjonal, kulturell og intellektuell oppvakning i USA.

Emerson skreiv også ei rekke dikt. Dikta, men og mange av artiklane, har vorte rekna som vanskeleg tilgjengelege. Lite av Emersons poesi er omsett til norsk, men enkeltdikt gjendikta av Sigmund Skard finst i *Under nye stjerner* og *Framande dikt frå fire tusen år*.

## Kjelder
**Gyldedals store konversasjonsleksikon*, 1972

## Litteratur
* Hagen, Erik Bjerck. *Litteratur og handling : pragmatiske tanker om Ibsen, Hamsun, Solstad, Emerson og andre*. Universitetsforlaget, 2000. ISBN 82-00-45429-0

## Bakgrunnsstoff
*PBS - Ralph Waldo Emerson (Engelsk)
Jerome Isaac Friedman

**Jerome Isaac Friedman** () er ein amerikansk fysikar.

Friedman mottok Nobelprisen i fysikk i 1990, saman med amerikanarane Richard E. Taylor og Henry Way Kendall, for «banebrytande undersøkingar om sterkt uelastisk spreiing av elektron mot proton og bundne nøytron, som spelte ei avgjerande rolle i utviklinga av kvarkmodellen innan partikkelfysikken.»

Forskinga som førte til Nobelprisen vart i fellesskap utført ved Stanford Linear Accelerator Center (SLAC) ved Stanford i California. I fleire eksperiment mellom 1967 og 1973 brukte dei partikkelakseleratorar for å rette ei stråle av elektron med høg energi mot proton og nøytron. Dei fann at den måten elektrona vert spreidd ved kollisjonane indikerte at både proton og nøytron består av små elektrisk ladde partiklar. Etter kvart vart det klart at desse partiklane motsvarte kvarkane som hadde blitt foreslått av Murray Gell-Mann og George Zweig i 1964.

Friedman tok doktorgrad ved University of Chicago i 1956. Etter å ha undervist ved Stanford University, der han møtte Kendall og Taylor, flytta han til Massachusetts Institute of Technology (MIT) der han vart professor i fysikk i 1983

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jerome Isaac Friedman|Jerome Isaac Friedman]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
Henry Way Kendall

**Henry Way Kendall** () var ein amerikansk fysikar

Kendall mottok Nobelprisen i fysikk i 1990, saman med amerikanarane Richard E. Taylor og Jerome Isaac Friedman, *for dei banebrytande undersøkingane deira om sterkt uelastisk spreiing av [[elektron]] mot [[proton]] og bundne [[nøytron]], som spelte ei avgjerande rolle i utviklinga av [[kvark]]modellen innan [[partikkelfysikk]]en*. 

Forkningen som førte til Nobelprisen vart i fellesskap utført ved Stanford Linear Accelerator Center (SLAC) ved Stanford i California. I fleire eksperiment mellom 1967 og 1973 brukte de partikkelakseleratorar for å rette ein stråle av elektron med høg energi mot proton og nøytron. Dei fann den måten elektrona vart spreidd på ved kollisjonane indikerte at både proton og nøytron består av små elektrisk ladde partiklar. Etter kvart vart det klart at desse partiklane motsvarte kvarkane som hadde blitt foreslått av Murray Gell-Mann og George Zweig i 1964.

Kendall tok doktorgrad ved Massachusetts Institute of Technology (MIT) i 1955. Han forska ved Stanford University i perioden 1956&ndash;61, før han flytta tilbake til MIT i 1967 som professor.

Kendall grunnlag òg Union of Concerned Scientists, ein forening som engasjerer seg i spørsmål innan alt frå global oppvarming og forureining til rakettforsvaret til USA og kjerneenergi.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Henry Way Kendall|Henry Way Kendall]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
Pierre-Gilles de Gennes

**Pierre-Gilles de Gennes** () var ein fransk fysikar og nobelprismottakar i fysikk. Han arbeidde hovudsakleg med nøytronspreiing og magnetisme.

Han studerte ved École Normale Supérieure etter å ha fått heimeundervisning i 12 år. Etter studiene jobba han som forskingsingeniør ved Commissariat à l'Energie Atomique.

I 1959 vart han postdoktor ved University of California i Berkeley. Deretter var han dei neste 27 månadane i den franske marinen. I 1961 vart han amanuensis i Orsay. I 1968 byrja han å studere flytande krystall. 

Han var direktør ved École Supérieure de Physique et de Chimie Industrielles de la Ville de Paris (ESPCI) frå 1976 til 2002. Han vart tildelt Lorentzmedaljen og Wolf-prisen i 1989. I 1991 fekk han Nobelprisen i fysikk for «å oppdaga at metodar som er utvikla for å studera andre fenomen i enkle system kan generaliserast til meir komplekse materieformer, særskilt til væske-krystallar og polymerar.».

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Pierre-Gilles de Gennes|Pierre-Gilles de Gennes]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
Georges Charpak

**Georges Charpak** () var ein polsk-fransk fysikar.

Charpak vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1992 *for oppfinninga hans og utviklinga av partikkeldetektorar, spesielt trådkammeret*.

Oppfinninga til Charpak mogleggjorde oppdaginga av særs kortliva og sjeldne partiklar. Detektoren leverer data direkte til tilkopla datamaskiner som kan analysere store mengder data. Dette gjer det mogeleg å studere forløp med både større oppløysing og tettare tidsintervall enn det som tidlegare var mogeleg med for døme boblekammer.

Charpak tok doktorgrad i kjernefysikk ved Collège de France i Paris i 1954, og byrja å jobbe ved CERN i Geneve i 1959. I 1984 vart han Joliot-Curie professor ved École Supérieure de Physique et Chimie i Paris, og i 1985 vart han medlem av det franske vitskapsakademiet.

## Bøker
* *La vie à fil tendu*,Saman med Dominique Saudinos (1993 Odile Jacob, ISBN 2-7381-0214-X)
* *Devenez sorciers, devenez savanns*, saman med Henri Broch (Odile Jacob, ISBN 90-581-4005-9)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Georges Charpak|Georges Charpak]]» frå ,  den 22. februar 2012.*  

## Bakgrunnsstoff

*Nobelprize.org, Georges Charpak - Curriculum Vitae
Ernst Ruska

**Ernst August Friedrich Ruska** () var ein tysk fysikar. Ruska mottok Nobelprisen i fysikk i 1986 «for hans fundamentale elektronoptiske arbeid og konstruksjon av det første elektronmikroskopet». Den andre halvdelen av prisen vart tildelt Gerd Binnig og Heinrich Rohrer «for konstruksjonen deira av Scanning tunneling mikroskop».

Etter å ha fullført sin filosofiske doktorgrad i 1933, fortsette Ruska å jobbe innan elektronoptikk, først ved Fernseh Ltd i Berlin-Zehlendorf og deretter hos Siemens-Reiniger-Werke AG. Hos Siemens var han involvert i å utvikle det første komersielt produserte elektronmikroskopet i 1939. I tillegg til å utvikle teknologi for elektronmikroskop medan han var hos Siemens, jobba Ruska òg ved andre vitskaplege institusjonar og oppmuntra Siemens til å sette opp eit laboratorium for gjesteforskarar. Dette laboratoriet vart først leia av bror til Ruska, Helmut, ein lege som utvikla bruken av elektronmikroskopet for medisinske og biologiske bruksområde.

I 1960 mottok han òg Albert Lasker Basic Medical Research Award.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ernst Ruska|Ernst Ruska]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
Gerd Binnig

**Gerd Binnig** () er ein tysk fysikar. Binning mottok Nobelprisen i fysikk i 1986 saman med Heinrich Rohrer «for konstruksjonen deira av Scanning tunnelmikroskop» (STM). Den andre halvdelen av prisen vart tildelt Ernst Ruska «for hans grunnleggande elektronoptiske arbeid, og for konstruksjon av det første elektronmikroskopet».

I 1978 aksepterte han eit tilbod frå IBM om å bli ein del forskingsgruppe i Zürich. Her møtte han Heinrich Rohrer som han seinare skulle dele Nobelprisen i fysikk med. Sidan 1994 har Binning drevet eit eget selskap for programvare til bileteanalyse.

## Publikasjonar (utval)
* Gerd Binnig, Heinrich Rohrer: *Gerät zur rasterartigen Oberflächenuntersuchung unter Ausnutzung des Vakuum-Tunneleffekts bei kryogenischen Temperaturen*, Europäische Patentanmeldung 0 027 517, Priorität: 20. september 1979 CH 8486 79
* Gerd Binnig, Heinrich Rohrer, C. Gerber og E. Weibel: *Tunneling through a Controllable Vacuum Gap*, Appl. Phys. Lett. **40**, 178 (1982)
* G. Binnig, H. Rohrer, C. Gerber, E. Weibel: *Surface studies by scanning tunneling microscopy*. Phys. Rev. Lett. 49/1, S. 57 – 61 (1982)
* *Aus dem Nichts. Über die Kreativität von Natur und Mensch.* (1997), ISBN 3-492-21486-X

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gerd Binnig|Gerd Binnig]]» frå ,  den 22. februar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff

*Definiens  (bildeanalyseselskapet)
Heinrich Rohrer

**Heinrich Rohrer** () var ein sveitsisk fysikar. Rohrer mottok Nobelprisen i fysikk i 1986 saman med Gerd Binnig for å ha konstruert Scanning-tunneling-mikroskop (STM). Den andre halvdelen av prisen vart tildelt Ernst Ruska for hans grunnleggjande elektronoptiske arbeid, og for konstruksjon av det første elektronmikroskopet.

Rohrer byrja på EHT Zürich i 1951, der han studerte saman med Wolfgang Pauli. Hans doktoravhandling handla om arbeid med å måle lengdeendringar i superleiarar ved magnetfeltinduserte superleiiande overgangar, eit prosjekt starta av Jörgen Lykke Olsen. I løpet av forskinga fann han ut at han måtte gjere det meste av forskinga om natta, etter at byen hadde stilna, fordi målingane vart så lett påverka av vibrasjonar.

Studiane vart avbrotne av militærteneste i det sveitsiske fjellinfanteriet. I 1961 gifta han seg med Rose-Marie Egger. Bryllupsreisa til USA inkluderte ei avgrensa forsking på termisk leiingsevne av type II-superleiarar og metall saman med Bernie Serin ved Rutgers University i New Jersey.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Heinrich Rohrer|Heinrich Rohrer]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
Carlo Rubbia

**Carlo Rubbia** () er ein italiensk fysikar. Han fekk Nobelprisen i fysikk i 1984 saman med Simon van der Meer «for avgjerande bidrag til det store prosjektet, som førte til oppdaginga av feltpartiklane W og Z, formidlarar av svak vekselverknad».

Rubbia studerte ved Scuola Normale i Pisa og vart uteksaminert ved å utføre eksperiment på kosmisk stråling ved Universitetet i Pisa i 1959. Han flytta deretter til USA der han var rundt eitt og eit halvt år ved Columbia University og utførte eksperiment på nedbryting og den kjernefysiske fangsten av myon. Dette var den første av ei lang rekkje eksperiment som Rubbia har utført innan feltet svak vekselverknad og som kulminerte i det nobelprisvinnande arbeidet ved CERN.

Frå 1989 til 1992 var Carlo Rubbia generaldirektør ved CERN. Han er òg hjernen bak den såkalla Rubbiareaktoren, ein energiforsterkerreaktor som nyttar grunnstoffet thorium som drivstoff. Denne reaktortypen har vore mykje diskutert i norsk media sidan 2005, men spesielt etter sommaren 2006, på grunn av store førekomstar av thorium i Noreg.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Carlo Rubbia|Carlo Rubbia]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
Brian Laudrup

**Brian Laudrup** () er ein dansk, tidlegare fotballspelar, fødd i Wien. Han er son til Finn Laudrup og yngre bror til Michael Laudrup. Laudrup var med på Danmarks fotballandslag som i 1992 vann europameisterskapen.

### Klubbspel
Laudrup debuterte i 1986 med Brøndby IF. Med klubben vart han danske seriemeister 1987 og 1988 og cupvinnar 1989. I 1989 flytta han til Tyskland og spelte ein sesong i bundesligaklubben Bayer Ürdingen. Sommaren 1990 gjekk han over til FC Bayern München, der han dei neste sesongane skåra 11 gongar på 53 seriekampar. Laudrup flytta i 1992 til den italienske førstedivisjonsklubben Fiorentina og eit år seinare til AC Milan, der han hadde lite suksess.

Før 1994/95-sesongen flytta han vidare til den skotske toppdivisjonsklubben Glasgow Rangers. Rangers vart seriemeister både 1995, 1996 og 1997, i 1996 vart klubben også cupvinnar.

Laudrup gjekk i 1998 til Chelsea FC i England, der han allereie første vinteren reiste til FC København. Grunna svake prestasjonar forlet han klubben straks før sesongslutt. Sesongen 1999-2000 spelte han for den ​​store nederlandske klubben Ajax Amsterdam. Ved sesongslutt la han opp grunna ein akillesskade som hadde plaga han ei tid.

### Landslagsspel
Laudrup spelte 82 landskampar frå debuten i november 1987 til han spelte sin siste kamp i den landslagsstrøya, då Danmark i kvartfinalen under verdsmeisterskapen i fotball 1998 vart slått ut av Brasil med resultatet 2-3. I 1992 var han ein sentral spelar då Danmark vann 2-0 over Tyskland i EM-finalen i fotball 1992. Han skåra 21 landslagsmål.

### Heider
*Årets spelar i Danmark i 1989, 1992, 1995 og 1997
*Årets spelar i Skottland i 1995 og 1997

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Brian Laudrup|Brian Laudrup]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
Sheldon Lee Glashow

**Sheldon Lee Glashow** () er ein amerikansk fysikar ved Harvard University i Cambridge, Massachusetts. 

Glashow mottok Nobelprisen i fysikk i 1979, saman med Abdus Salam og Steven Weinberg, «for bidraget deira til teorien om foreinleg svak og elektromagnetiske vekselverknader mellom elementærpartiklar, mellom anna føreseiinga av den svake nøytrale straumen»

Glashow vart fødd i New York av jødiske immigrantar frå Russland og vart uteksaminert frå Bronx High School of Science i 1950. Glashow var i same avgangsklasse som Steven Weinberg. Han fekk ein bachelor of arts frå Cornell University i 1954 og ein filosofisk doktorgrad i fysikk frå Harvard University i 1959 under rettleiing frå Julian Seymour Schwinger, nobelprisvinnar i fysikk. Etter uteksamineringa vart Glashow ein del av University of California, Berkeley og jobba som førsteamanuensis frå 1962 til 1966. Han var professor ved MIT i 1974.

## Verk
**The charm of physics* (1991) ISBN 0-88318-708-6
**From alchemy to quarks: the study of physics as a liberal art* (1994) ISBN 0-534-16656-3
**Interactions: a journey through the mind of a particle physicist and the matter of this world* (1988) ISBN 0-446-51315-6
**First workshop on grand unification: New England Center, University of New han pshire, April 10–12, 1980* redigert med Paul H. Frampton and Asim Yildiz (1980) ISBN 0-915692-31-7
**Third Workshop on Grand Unification, University of North Carolina, Chapel Hill, April 15–17, 1982* redigert med Paul H. Frampton and Hendrik van Dam (1982) ISBN 3-7643-3105-4

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sheldon Lee Glashow|Sheldon Lee Glashow]]» frå ,  den 22. februar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Karl Alexander Müller

**Karl Alexander Müller** () var ein sveitsisk fysikar. Müller mottok Nobelprisen i fysikk i 1987, saman med Johannes Georg Bednorz, «for oppdaginga deira av eit superleiande oksid i keramisk materiale».

Müller vart utdanna frå Eidgenössische Technische Hochschule Zürich, og var lektor ved Universität Zurich fram til han i 1963 vart tilsett ved IBMs forskingssenter i Rüschlikon. Her jobba han fram til han gjekk av med pensjon, og dreiv spesielt med låge temperaturar, mellom anna varmeleiingseigenskane til oksidsambindingar.

## Verk
* (med J.G. Bednorz): *Possible High T<sub>c</sub> Superconductivity in the Ba-La-Cu-O System*. I: *Zeitschrift für Physik. B: Condensed matter* bind 64 (1986) s. 189–193. . (Volltext).
* *Paramagnetische Resonanz von Fe<sup>3+</sup> in SrTiO<sub>3</sub> Einkristallen*. Diss. ETH Zürich 1958. (Abstract).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Karl Alexander Müller|Karl Alexander Müller]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
Johannes Georg Bednorz

**Johannes Georg Bednorz** () er ein tysk fysikar og nobelprisvinnar. Bednorz mottok Nobelprisen i fysikk i 1987, saman med Karl Alexander Müller, «for det viktige gjennombrotet deira i oppdaginga av superleiing i keramiske materiale».

I 1968 starta Bednorz studiane sine i mineralogi ved Universitetet i Münster. Etter å ha jobba ein stund ved IBMs lab i Zürich starta han på sin filosofiske doktorgrad ved EHT Zürich, rettleia av professor Heini Gränicher og Karl Alexander Müller (som var professor ved ETH Zürich i tillegg til å jobbe for IBM).

I 1982 flytta han tilbake til IBMs lab i Zürich. Der deltok han i Müllers pågåande forsking på superleiing.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Johannes Georg Bednorz|Johannes Georg Bednorz]]» frå ,  den 22. februar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
Russell Alan Hulse

**Russell Alan Hulse** () er ein amerikansk fysikar.

Hulse mottok Nobelprisen i fysikk i 1993, saman med sin landsmann Joseph Taylor jr., *for oppdaginga av ein ny type [[pulsar]], ei oppdaging som opna nye høve for studiet av [[Gravitasjonsbølgje|gravitasjon]]*.

Hulse, og hans tidlegare lærar Taylor, oppdaga den første binære pulsaren i 1974. Pulsarar er raske roterande nøytronstjerner som sender ut korte regelmessige puls av radiostråling. Uregelmessigheita i pulsane frå pulsaren PSR 1913+16 fekk dei til å dra konklusjonen om at denne pulsaren hadde ein følgjesvein i form av ei anna nøytronstjerne som svevde rundt i ein tett bane.

Oppdaginga av denne pulsaren gjorde det òg mogeleg å kunne oppdage gravitasjonsbølgjer for første gong. Det samla sterke gravitasjonsfelt til dei to stjernene påverkar frekvensen på radiopulsane som vert sende ut, og Taylor og Hulse kunne vise at stjernene roterte mykje raskare nær kvarandre. Det vart foreslått att dette kom av at stjernene taper energi når dei sender ut gravitasjonsbølgjer. Dette var det første eksperimentelle beviset på gravitasjonsbølgjer eksisterer, etter at det vart foreslått av Albert Einstein i relativitetsteorien hans.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Russell Alan Hulse|Russell Alan Hulse]]» frå , den 22. februar 2012.*
Morten Olsen

**Morten Per Olsen** () er ein dansk fotballtrenar og tidlegare fotballspelar frå Vordingborg. Han har vore trenar for det danske landslaget sidan 2000. Mellom 1970 og 1989 spelte Olsen 102 landskampar for Danmark.

### Klubbspel
Olsen spelte på Københavns Boldklub 1970-72. Dei neste fjorten åra heldt han til i Belgia. Han spelte på klubbane Cercle Brugge (1972-76), RWD Molenbeek (1976-80) og Anderlecht frå1980 til 1986. Tre av dei seks sesongane i Anderlecht vart han belgisk seriemeister; 1981, 1985 og 1986. Frå 1986 til 1989 spelte han for FC Köln i Tyskland.

### Landslagsspel
Olsen var den sentrale forsvarsspelaren då Danmark kvalifiserte seg til EM i 1984 og VM i 1986. Også i 1988 var han med i fotball-EM for Danmark.

### Trenar
Etter at han la opp som spelar i 1989 har Olsen vore trenar for Brøndby IF, FC Köln og Ajax Amsterdam. I hans tid som landslagstrenar har Danmark kvalifisert seg til VM i 2002, EM i 2004, VM i 2010 og EM i 2012.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Morten Olsen|Morten Olsen]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
Bertram Brockhouse

**Bertram Neville Brockhouse** () var ein fysikar frå Canada som fekk Nobelprisen i fysikk i 1994 saman med amerikanaren Clifford Shull, for forskinga si på nøytron. 

Han tok Bachelor of Arts ved University of British Columbia i 1947, og ved University of Toronto tok han Master of Arts i 1948 og dr.philos. i 1950. Arbeidet som førte til Nobelprisen vart utført mellom 1950 og 1962 då han arbeidde ved Chalk River Nuclear Laboratory, som drives av Atomic Energy of Canada. Han var professor ved McMaster University i Ontario i Canada frå 1962 til 1984.

Han har fått to gater kalla opp etter seg, «Brockhouse Way» på McMaster University i 2005, og «Brockhouse Way» i Deep River i Ontario. Han har òg fått ein medalje kalla opp etter seg; «Brockhouse Medal», som vert gjeve ut kvart år av Canadian Association of Physicists.

## Prisar
*1994 saman med amerikanaren Clifford Shull
*Officer of the Order of Canada i 1982
*Companion of the Order of Canada i 1995
*Tory Medal of the Royal Society of Canada
*The Buckley Prize of the American Physical Society

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bertram Brockhouse|Bertram Brockhouse]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
Clifford Shull

**Clifford Glenwood Shull ** () var ein fysikar frå USA.

Han fekk Nobelprisen i fysikk i 1994 saman med Bertram Brockhouse for arbeidet deira med nøytron. Det vert gjeven ut ein pris i namnet hans: *The Clifford G. Shull Prize in Neutron Physics*, frå The Neutron Scattering Society of America.

## Prisar
* Oliver E. Buckley Condensed Matter Prize i American Physical Society i 1956
* Innvald i American Academy of Arts and Sciences i 1956
* Innvald i The National Academy of Sciences i 1975
* Gregori Aminoff prisen i Kungliga Vetenskapsakademien i 1993
* Nobelprisen i fysikk i 1994, saman med Bertram Brockhouse

## Publikasjonar
* Davidson, W. L., Morton, G. A., Shull, C. G. & E. O. Wollan. *Neutron Diffraction Analysis of NaH and NaD*, United States Department of Energy , ([1947|}}.
* Shull, C. G.; Wollan, E. O. ''The Diffraction of Neutrons by Crystalline Powders'', Oak Ridge National Laboratory (ORNL),United States Department of Energy ([[28. april|1947|}}.
* Shull, C.G., Wollan, E.O. & M.C. Marney. ''Neutron Diffraction Studies'', Oak Ridge National Laboratory (ORNL),United States Department of Energy ([[22. oktober|1948|}}.
* Rundle, R.E., Shull, C.G. & E.O. Wollan. ''The Crystal Structure of Thorium and Zirconium Dihydrides by X-ray and Neutron Diffraction'', Ames Laboratory, Oak Ridge National Laboratory (ORNL), United States Department of Energy ([[20. april|1951|}}. 
* Nathans, R., Riste, T., Shirane, G. & C.G. Shull. ''Polarized Neutron Studies on Antiferromagnetic Single Crystals: Technical Report No. 4'', Massachusetts Institute of Technology (MIT), Brookhaven National Laboratory, United States Department of Energy, National Security Agency (NSA), Air Force Office of Scientific Research (AFOSR), ([[26. november|1958|}}.
* Shull, C.G. ''Low Temperature and Neutron Physics Studies: Final Progress Report, March 1, 1986--May 31, 1987'', Massachusetts Institute of Technology (MIT), United States Department of Energy, ([[27. juli|1989|}}.

==Kjelder==

*''Denne artikkelen bygger på «[:nb:Clifford Shull|Clifford Shull» frå ,  den 22. februar 2012.''
Martin Lewis Perl

**Martin L. Perl**, () er ein amerikansk fysikar og nobelprisvinnar. Han vart tildelt 1995 «for oppdaginga av tau, og for banebrytande bidrag til leptonfysikk». Perl delte prisen med sin landsmann Frederick Reines.

Perl tok eksamen som kjemiingeniør ved Polytechnic Institute i Brooklyn i 1948. Deretter gjekk han over til fysikk og tok ein filosofisk doktorgrad ved Columbia University i 1955. 

Perl oppdaga tauonen som er ein tyngre slekting av elektron. Oppdaginga innebar det første teiknet på at ein tredje «familie» av fundamentale partiklar eksisterte. Eksistensen av den tredje familien har stor tyding for fysikarnes tiltro til dagens teoretiske modell, den såkalla standardmodellen. Utan den tredje familien skulle modellen ha vore ufullstendig.

I 2009 mottok Perl ein æresdoktorgrad frå Universitetet i Beograd.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Martin Lewis Perl|Martin Lewis Perl]]» frå ,  den 22. februar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Leon M. Lederman

**Leon Max Lederman** () er ein amerikansk matematikar og fysikar. Lederman vart tildelt Nobelprisen i fysikk 1988, saman med Melvin Schwartz og Jack Steinberger, *for metoden med [[nøytrino]]stråler og påvisinga av dobbeltstrukturen til [[lepton]] gjennom oppdaginga av [[myonnøytrino]]*. Han har òg mottatt Wolfprisen i fysikk.

Lederman tok doktorgrad ved Columbia University, New York, i 1951, og vart professor ved same universitet i 1958. Han var sjef for Fermi National Accelerator Laboratory in Batavia, Illinois mellom 1979 og 1989.

På starten av 1960-talet utførte Lederman, Schwartz og Steinberger eksperiment ved Brookhaven National Laboratory der dei nytta partikkelaksellerator for å generere ei stråle av nøytrinoar, partiklar som ikkje har nokon merkbar masse eller elektrisk ladning. Det var kjend at når nøytrinoar treffer materie, så vert det nokre gonger generert elektron eller elektronlike partiklar som kallast myon. Det var derimot ikkje kjend om dette kom av at det fanst ulike typar nøytrinoar. Lederman , Schwartz og Steinberger viste at dette var tilfelle og kalla den tidlegare uidentifiserte typen av nøytrinoar som genererte myon for myonnøytrino. Denne oppdaginga førte til innsikta i at leptona, den familien av partiklar som elektron og nøytrinoar tilhøyrer, dannar «familiar» av partiklar. Dette er no ein del av standardmodellen som skildrar oppbygginga og kategoriseringa av elementærpartiklane.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Leon M. Lederman|Leon M. Lederman]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
Melvin Schwartz

**Melvin Schwartz** () var ein amerikansk fysikar. Schwartz mottok Nobelprisen i fysikk i 1988 *for metoden med [[nøytrinostråle]]r og påvisninga av dobbeltstrukturen til [[lepton]]a gjennom oppdaginga av [[myonnøytrino]]et*. Prisen vart delt med Jack Steinberger og Leon M. Lederman

Schwartz voks opp i New York og studerte fysikk ved Columbia University, der han tok doktorgrad i 1958. Han var professor ved Stanford University i perioden 1966&ndash;83.

På byrjinga av 1960-talet utførte Lederman, Schwartz og Steinberger eksperiment ved Brookhaven National Laboratory der dei nytta ein partikkelakselerator for å generere ein stråle av nøytrinoar, partiklar som ikkje har nokon merkbar masse eller elektrisk ladning. Det var kjend at når nøytrinoar trefte materie, vart det nokre gonger generert elektron eller elektronlike partiklar som kalles myon. Det var derimot ikkje kjend om dette kom av at det fanst ulike typar nøytrinoar. Lederman, Schwartz og Steinberger viste at dette var tilfelle og kalla den tidlegare uidentifiserte typen av nøytrinoer som genererte myon for myonnøytrino.

Denne oppdaginga førte til innsikta i at leptona, den familien av partiklar som elektron og nøytrinoar høyrer til, danner «familiar» av partiklar. Dette er no ein del av standardmodellen som skildrar oppbygginga og kategoriseringa av elementærpartiklane.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Leon M. Lederman|Leon M. Lederman]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
Frederick Reines

**Frederick Reines** () var ein amerikansk fysikar. Reines mottok Nobelprisen i fysikk i 1995 for *påvisinga av [[nøytrino]]ar*. Han delte prisen med landsmannen Martin Lewis Perl.

Reines tok ein Master of Science i fysikk i 1941 og tok seinare ein doktorgrad i fysikk ved New York University i 1944. Han byrja å jobbe ved Los Alamos Scientific Laboratory under leiing av Richard Feynman og deltok i Manhattanprosjektet for å produsere den første atombomba.

Hypotesen om eksistensen til nøytrinoet er frå 1930-talet. Nøytrino «oppstod» som ein hypotetisk partikkel i eit brev frå 1930 av Wolfgang Pauli (Nobelprisen i 1945). På den tida var det kjend at mange atomkjerner enda sine liv ved å sende ut eit elektron. Denne prosessen, som vert kalla betahenfall, gav forskarane mykje hovudbry, mellom anna ved at dei heilage lovene i fysikken &ndash; energiprinsippet &ndash; ikkje syntes å gjelde. For å gjenoppretta orden i lovboka til fysikken kom Pauli med det han kalla ei «desperat løysing» &ndash; kjernen sende ikkje ut elektronet aleine. Kjernen vart følgd av ein annan småpartikkel, som ikkje hadde elektrisk ladning og reagerte særs lite med sine omgjevnader. Den vesle partikkelen, som etter kvart fekk namnet nøytrino, tok ein del av energien med seg og forsvann sporlaust i det tomme inkje. Energibalansen vart som forventa, berre ein tok omsyn til den delen som nøytrinoet hadde tatt med seg.

Det drygde enno heilt til 1956 før Reines og hans kollega Clyde L. Cowan lukkast med å påvise eksistensen tli nøytrinoet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Frederick Reines|Frederick Reines]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
David Morris Lee

**David Morris Lee** () er ein amerikansk fysikar ved Yale University frå 1959. Lee mottok Nobelprisen i fysikk i 1996. Grunngjevinga til Kungliga Vetenskapsakademien for Nobelprisen var oppdaginga av superfluid i helium-3. Han delte prisen med landsmennene Douglas D. Osheroff og Robert C. Richardson.

På byrjinga av 1970-talet arbeidet Lee, Osheroff og Richardson i lågtemperaturlaboratoriet ved Cornell University. Her oppdaga dei at heliumisotopen helium-3 kan bli superfluid ved ein temperatur som berre ligg rundt to tusendeler av ein grad over det absolutte nullpunktet. Dette superfluide kvantehydrogenet skil seg frå den som vart oppdaga og studert på 1930-talet, og som hadde rundt tusen gonger høgare temperatur enn den normale heliumisotopen helium-4. Den nye forma av helium-3 har særs spesielle eigenskapar som ikkje kan forklarast med klassisk fysikk, men krev kvantefysikkalske forklaringar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:David Morris Lee|David Morris Lee]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
Steven Chu

**Steven Chu** () er ein amerikansk fysikar og demokratisk politikar. Som forskar er han særleg kjend for arbeidet sitt innan kjøling og lagring av atom med laserlys, som han vart tildelt Nobelprisen i fysikk for i 1997. Han delte prisen med amerikanske William D. Phillips og franske Claude Cohen-Tannoudji. 

Chu vart energiminister i Barack Obama-regjeringa den 21. januar 2009. Chu er ein uttalt tilhengjar av meir forsking på alternative energikjelder og kjernekraft, og meiner at å gå vekk frå fossilt brensel er essensielt for å kjempe mot global oppvarming.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Steven Chu|Steven Chu]]» frå ,  den 22. februar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Claude Cohen-Tannoudji

**Claude Cohen-Tannoudji** () er ein fransk fysikar. 

Cohen-Tannoudji vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1997, saman med Steven Chu og William D. Phillips, *for utviklinga av metodar for å kjøle og fange [[atom]] med [[laser]]lys*.

Cohen-Tannoudji tok doktorgrad i fysikk ved École Normale Supérieure i Paris, i 1962, og vart seinare professor ved Collège de France i 1973.

## Utmerkingar
* 1979 - Young Medal and Prize, for utmerket forsking innan optikk
* 1997 - Nobelprisen, *for utviklinga av metodar for å kjøle og fange [[atom]] med [[laser]]lys*.

## Bibliografi
* Claude Cohen-Tannoudji, Bernard Diu, og Frank Laloë; 1973. *Mécanique quantique*. 2 cols. Collection Enseignement des Sciences. Paris. ISBN 2-7056-5733-9
* Claude Cohen-Tannoudji, Gilbert Grynberg og Jacques Dupont-Roc; *Introduction à l'électrodynamique quantique*. 
* Claude Cohen-Tannoudji, Gilbert Grynberg og Jacques Dupont-Roc; *Processus d'interaction photons-atomes*.
* Claude Cohen-Tannoudji; *Atoms in light fields* World Scientific. Collection of his most important papers.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Claude Cohen-Tannoudji|Claude Cohen-Tannoudji]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
William Daniel Phillips

**William Daniel Phillips** () er ein amerikansk fysikar av italiensk og walisisk opphav. Phillips vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1997, saman med Steven Chu og Claude Cohen-Tannoudji, «for utviklinga av metodar for å kjøle og fange atom med laserlys». 

Phillips tok doktorgrad i fysikk ved Massachusetts Institute of Technology i Cambridge, i 1976 med ein avhandling om magnetisk moment i proton i H2O. seinare utførte han arbeid med Bose-Einstein-kondensasjon. Phillips er òg professor i fysikk ved University of Maryland, College Park.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:William Daniel Phillips|William Daniel Phillips]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
Robert B. Laughlin

**Robert B. Laughlin** () er ein amerikansk fysikar.

Laughlin mottok Nobelprisen i fysikk i 1998, saman med Horst Ludwig Störmer og Daniel C. Tsui, «for oppdagingane deira av ein ny form for kvantevæske med fraksjonelt ladde eksitasjonar».

Han vart løna med Nobelprisen for å ha oppdaga at elektron opptrer saman i sterke magnetiske felt, og kan danne nye typar «partiklar» med ladningar som er ein brøkdel av ladninga til elektronet. Störmer og Tsui gjorde oppdaginga i 1982 under eit eksperiment der dei utnytta ekstremt sterke magnetfelt og låge temperaturar. Innan eitt år etter oppdaginga lukkast det Laughlin å forklare resultatet dei fekk. Gjennom teoretisk analyse viste han at elektrona i eit sterkt magnetfelt kan kondensere og danne ei slags kvantevæske, som minna om dei kvantevæsker som oppstår ved superleiing og i flytande helium.

Laughlin tok doktorgrad i fysikk ved Massachusetts Institute of Technology i 1979, og har sidan 1989 vore professor ved Stanford University

I 2008 heldt Laughlin «The Lars Onsager Lecture» ved NTNU.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Robert B. Laughlin|Robert B. Laughlin]]» frå ,  den 22. februar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Gerardus 't Hooft

**Gerardus 't Hooft** () er ein nederlandsk fysikar og nobelprisvinnar. Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1999 for hans avgjerande bidrag innan kvantestrukturen og teorien for elektrosvak vekselverknad i fysikken. Han delte prisen med landsmannen Martinus J.G. Veltman, som òg var hans doktorgradrettleiar. 

't Hooft tok ein doktorgrad i fysikk ved Universitetet i Utrecht i 1972 og har vore professor ved dette universitetet sidan 1977. Han har vore representant for det nederlandske vitskapsakademiet sidan 1982.

't Hooft og Veltman utvikla dei matematiske årsakene for den såkalla *[[Standardmodellen]]* for elementærpartiklar som skildrar og grupperer alle kjende slike partiklar. Gjennom arbeidet deira kan eigenskapane til partiklane reknast ut og føreseiast på ein betre måte. Mspesifikt utvikla dei ein metode for å demonstrere at gaugeteoriar med spontant symmetribrot er renormerbare. Det viktigaste dømet frå ein slik teori er teorien for den svake vekselverknaden som vart fremma av Sheldon Glashow i Steven Weinberg og Abdus Salam. Dette beviset var det avgjerande steget som førte til at Standardmodellen vart akseptert blant deo allmenne fysikarane. 

Han har òg fått Lorentzmedaljen (i 1986) og Wolfprisen (i 1981).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gerardus &#39;t Hooft|Gerardus &#39;t Hooft]]» frå ,  den 22. februar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff

* Nobelprize.org, Nobeltalen
* Hjemmesidan til G. 't Hooft.
Martinus J.G. Veltman

**Martinus J.G. Veltman** () var ein nederlandsk fysikar. Veltmann er kjent for pionerarbeidet sitt med renormalisering av gaugeteoriar. Som nyutnemnd professor ved Rijks Universiteit utvikla han eit dataprogram, Schoonship, som utførte algebraiske forenklingar av dei kompliserte uttrykka som alle kvantefeltteoriar resulter i når ein vil gjere utrekningar. Ved hjelp av dette programmet blei det mogeleg å verifisere de resultata som studenten hans Gerardus 't Hooft hadde kome fram til, og saman utarbeidde dei ein detaljert utrekningsmetode som mellom anna gjorde det mogeleg å rekne ut massen til toppkvarken. 

Veltman vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1999, saman med 't Hooft, *for sine avgjerande innsatser innan kvantestrukturen til teorien for elektrosvak vekselverknad i fysikken*.

Han tok doktorgrad i fysikk ved universitetet i Utrecht i 1963, der han òg var professor i perioden 1966&ndash;81. Han var òg professor ved University of Michigan frå 1981 og fram til han gjekk av med pensjon.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Martinus J. G. Veltman|Martinus J. G. Veltman]]» frå ,  den 22. februar 2012.*