Luísa Diogo

**Luísa Dias Diogo** () var ein mosambikisk økonom og politikar som var statsminister i Mosambik frå 2004 til 2010. Ho var òg minister for planlegging og finans frå 2000 til 2005. Diogo var den første kvinnelege statsministeren i Mosambik, og perioden hennar i embetet er særleg kjend for økonomiske reformer som førte til finansiell stabilitet i landet og styrking av kvinner si stilling i samfunnet.

## Tidleg liv
Diogo vart fødd 11. april 1958 i Magoé-distriktet i Tete-provinsen i dåverande Portugisisk Mosambik, som dotter av ein sjukepleiar og ei heimearbeidande kvinne. Ho gjekk på skule i Tete, studerte rekneskap ved Handelsinstituttet fram til 1979, tok bachelorgrad i økonomi ved Eduardo Mondlane-universitetet i 1983 og mastergrad i finansiell økonomi ved School of Oriental and African Studies ved University of London i 1992.

## Karriere
Diogo byrja i finansdepartementet si avdeling for økonomiske sektorar og investeringar som teknisk saksbehandlar i 1980, og vart assisterande avdelingsleiar i 1984. I 1989 vart ho direktør for statsbudsjettet, ei stilling ho hadde fram til 1992. Deretter arbeidde ho ved verdsbankkontoret i Mosambik som programansvarleg frå 1993 til 1994.

I 1994 utnemnde president Joaquim Chissano Diogo til vise-finansminister, ei stilling der ho utarbeidde og gjennomførte styresmaktene sin utviklingsplan. Ho vart minister for planlegging og finans i 2000, eit verv ho hadde fram til 2005. 

I 2003 utnemnde generalsekretæren i SN  Kofi Annan Diogo til medlem av SN sin kommisjon for privat sektor og utvikling, som vart leia av den kanadiske statsministeren Paul Martin og den meksikanske presidenten Ernesto Zedillo.

### Statsminister (2004–2010)

President Joaquim Chissano utnemnde Diogo til den første kvinnelege statsministeren i Mosambik den 17. februar 2004, etter Pascoal Mocumbi. Ho heldt samstundes fram som økonomi- og finansminister fram til 2005. Før ho hadde fullført sitt første år i embetet, la Diogo fram ein sosialøkonomisk plan for å betre landet statsfinansane til landet, som var prega av høg gjeld. 

Den nyvalde presidenten Armando Guebuza viste henne tillit og lét Diogo halde fram som statsminister i sin første presidentperiode frå februar 2005. I 2006 utnemnde Kofi Annan Diogo til medleiar, saman med  og Jens Stoltenberg, for eit høgnivåpanel om samordning i SN-systemet, oppretta for å undersøkje korleis SN kunne arbeide meir samanhengande og effektivt innan utvikling, humanitær hjelp og miljø.

Etter rapportar om at enkelte bønder nekta å forlate buskapen sin i område truga av flaumen i Mosambik i 2007, gav Diogo ordre om tvangsevakuering av innbyggjarar i lågtliggjande område i Zambezi-dalen. Ho var òg medlem av kommisjonen for effektiv utviklingssamarbeid med Afrika, oppretta av den danske statsministeren Anders Fogh Rasmussen, som hadde møte mellom april og oktober 2008.

I statsministerperioden sin oppmoda Diogo afrikanske helseministrar til å tilby gratis reproduktive og seksuelle helsetenester over heile kontinentet. Slike tenester kunne redusere spedbarnsdødelegheita med to tredelar, redusere mødredødelegheita med tre firedelar, stanse spreiinga av aids og fremje likestilling og styrking av kvinner. SN hadde sett 2015 som målår for desse ambisjonane.

Diogo la òg stor vekt på likestilling og styrking av kvinner gjennom det nyleg etablerte nettverket Network of Women Ministers and Parliamentarians (MUNIPA). Nettverket har som mål å styrkje påverknads- og lobbyverksemd slik at politikk og lovgiving som fremjar likestilling og kvinner si stilling vert vedtekne. Likestilling mellom menn og kvinner er ei kjerneprioritering for den mosambikiske regjeringa, som har teke i bruk ulike verkemiddel for å styrkje kvinner på alle nivå i styresmaktene. Ho vart to gonger oppført på *[[Tidsskriftet Forbes|Forbes]]* si liste over verdas 100 mektigaste kvinner, i 2006 og 2008.

Diogo vart avløyst som statsminister 16. januar 2010 av Aires Ali. Perioden hennar i embetet er særleg kjend for økonomiske reformer som førte til finansiell stabilitet, gjeldslette og styrking av kvinner.

## Livet etter politikken
I juli 2010 vart Diogo utnemnd til rådgjevar for Den afrikanske unionen i spørsmål knytte til fred og tryggleik. Månaden etter utnemnde SN sin generalsekretær Ban Ki-moon henne til medlem av høgnivåpanelet for global berekraft, leia av presidentane Tarja Halonen frå Finland og Jacob Zuma frå Sør-Afrika. I 2012 vart ho styreleiar for Absa Bank Mozambique. Ho gav ut memoarane sine med tittelen *At Dawn’s Soup* (*A Sopa da Madrugada*) i 2013.

Mellom 2014 og 2017 var Diogo leiar for Den afrikanske unionen sitt Panel of the Wise, som den første kvinna i denne rolla. Ho var òg medlem av strategipanelet til Den afrikanske utviklingsbanken.

I samband med parlamentsvalet i Mosambik i 2014 leverte Diogo i februar kandidaturet sitt for å bli FRELIMO sin presidentkandidat. Ho kom på andreplass bak Filipe Nyusi i partiet sitt interne val. På dette tidspunktet hadde ho støtte frå ei partifraksjon leia av Chissano.

I 2016 vart Diogo utnemnd av Erik Solheim, leiar for utviklingskomiteen (DAC), til medlem av høgnivåpanelet for framtida til utviklingskomiteen under leiing av Mary Robinson. I 2018 vart ho utnemnd til president for Beluluane industripark.

## Ideelle verv
* African Union Foundation – medlem av rådet
* Brenthurst Foundation – medlem av rådgjevande styre
* Club de Madrid – medlem
* Council of Women World Leaders – medlem
* NOVAFRICA ved Universidade Nova de Lisboa – medlem av rådgjevande styre

## Privatliv
Diogo gifta seg med den portugisiske statsborgaren Antonio Albano Silva i 1981. I 2008 oppstod ein debatt om statsborgarskapet hennar, då det vart hevda at ho hadde mist mosambikisk statsborgarskap ved å gifte seg med ein portugisar. I ein kronikk i *[[The New York Times]]* i 2010 skildra den irske musikaren og aktivisten Bono Diogo som ei kvinne med «løvinne-energien til Ellen Johnson Sirleaf, Ngozi Okonjo-Iweala eller Graça Machel».

### Død
Diogo døydde 16. januar 2026, 67 år gammal, på eit sjukehus i Portugal etter ein ikkje nærare omtala sjukdom. President Daniel Chapo framheva hennar «engasjement for offentleg teneste», medan tidlegare president Guebuza sa at «livet hennar i landet si teneste, med dedikasjon og dugleik, gav henne anerkjenning og respekt i våre rekkjer». Den portugisiske presidenten  sørgde òg over bortgangen hennar og peikte på hennar «engasjement for fremjing og vern av kvinner sine rettar, og at ho så langt det lét seg gjere støtta tiltak som bidrog til meir balansert deltaking av kvinner i det økonomiske, politiske, sosiale og kulturelle livet i landet». Den 20. januar erklærte styresmaktene to dagar med nasjonal sorg i samband med gravferda, som var planlagd til 23. januar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Luísa Diogo|Luísa Diogo]]» frå , den 27. januar 2026.*