open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Refleks

**Refleks** tyder (svak) spegling, gjenspegling, gjenskin eller tilbakeverknad. Det kan vise til: 

* Refleks i anatomi – ein automatisk kroppslig handling.
* Refleks i trafikktryggleik – hjelpemiddel for å reflektere lys.
* Reflex av Reflex, album frå 1985 utgjeve av koret *Reflex*
* butikken Reflex
* koret Reflex, Kor frå Oslo Østre Frikirke
* magasinet Reflex
* Re-Flex, britisk wave/synthpop band, kanskje mest kjent for hitten «The Politics of Dancing» frå 1983
* Reflexive Entertainment, utviklar av PC-spel
* The Reflex av Duran Duran, den ellevte singelen til gruppa Duran Duran frå 1984. 

## Sjå òg
* Refleksjon
Refleksjonsgitter

Eit **refleksjonsgitter** er eit optisk gitter med fine striper rissa inn anten på framsida av ei glasplate med sverta bakside eller på ei metallflate, som då gjerne er konkav. 

## Sjå òg
* konkavgitter

## Kjelder
* refleksjonsgitter. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/refleksjonsgitter
Refleksjonsvinkel

**Refleksjonsvinkel** er ein vinkel mellom retninga til ein lysstråle, som blir reflektert frå ei flate, og ei linje loddrett på flata. Denne loddrette linja vert kalla innfallsloddet.

## Kjelder
* refleksjonsvinkel. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/refleksjonsvinkel
Reflektor

Ein **reflektor** vert nytta til å reflektere og kan vise til: 

* Reflektor i fysikk
* Reflektor i astronomi
Reflektor i fysikk

Ein **reflektor** er ein spegel som kastar lys eller annan elektromagnetisk stråling i ei bestemd retning, til dømes ein parabolsk holspegel i lyskastarar, eller visse former for speglar i antenner. 

## Kjelder
Refraktometer

Eit **refraktometer** er eit instrument til måling brytingsindeksen til eit stoff. Instrumentet er ein type spektrometer der ein måler refraksjonsvinkelen for lys som blir sendt gjennom det aktuelle stoffet, og reknar ut brytingsindeksen. 

## Kjelder
* refraktometer. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/refraktometer
Retrorefleksjon

**Retrorefleksjon** er refleksjon av lys rett tilbake mot lyskjelda. Dette kan ein oppnå ved å gje den reflekterande flata små senkingar med form som til dømes hjørnet av ein terning, slik som på «kattøyer» og refleksbrikker, eller ved å bruke refleksmåling eller ferdige refleksband der det er små glaskuler som gjev slik refleksjon.

## Kjelder
* retrorefleksjon. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/retrorefleksjon
Refleksjonsmikroskop

Eit **refleksjonsmikroskop** er eit elektronmikroskop der objektet blir belyst av ein elektronstråle som fell nesten parallelt med overflata og blir reflektert av denne. Den reflekterte strålen gjev eit relieffbilete av overflata. Mikroskopet vert nytta for å undersøkja overflata av objekt som er så tjukke at ein ikkje får noko brukbart bilete ved å la strålen gå gjennom dei.

## Kjelder
*refleksjonsmikroskop. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/refleksjonsmikroskop
Sergej Ivanovitsj Vavilov

**Sergej Ivanovitsj Vavilov** () var ein sovjetisk fysikar og bror av N. I. Vavilov. 

I 1920 vart han professor ved den tekniske høgskulen i Moskva. Han var direktør for den fysiske avdelinga av vitskapsakademiet i Moskva frå 1932 til han døydde. Han dreiv særleg med optiske undersøkingar. Saman med P. Tsjerenkov oppdaga han i 1934 tsjerenkovstrålinga, som i Russland oftast blir kalla Vavilov–Tsjerenkov-effekten.

## Kjelder
*
Leif Høghaug

**Leif Høghaug** () er ein norsk forfattar, omsetjar og litteraturvitar. 

Høghaug har hovudfag i litteraturvitskap frå Universitetet i Oslo og har undervist ved UiO og forfattarstudiet ved Høgskulen i Telemark (Bø). Han har vore redaktør i Bokvennen Forlag og har skrive for fleire aviser og tidsskrift. Høghaug debutere som skjønnlitterære forfattar i 2012 med diktsamlinga *Fama*. Han har tidlegare omsett bøker til norsk og vore redaktør for fleire bøker. 

Høghaug er busett på Gran på Hadeland. Romanen *Kælven* er skriven på hadelandsk.

## Bøker
* 2012 &ndash; *Fama* &ndash; diktsamling
*2017 – *Kommunion 2017* – diktsamling
*2019 – *Pedagogikk* – dikt og prosa, Forlaget Beijing Trondheim
*2019 – *Kælven* – roman, Samlaget 
*2020 – *Smaksdommeren. Et sokratisk kammerspill –* Litterært Kollektiv 
*2025 – *Jonas Gahr Støre. Eit dikt –* Samlaget 

;Gjendikting/omsetjing
* Julian Talamantez Brolaski: *Det virkelige og andre dikt*, Forlaget Beijing Trondheim (2015)
* Karl Marx og Friedrich Engels: *Det kommunistiske partis manifest*, Sentralkomitéen (2016)
* Julian Talamantez Brolaski: *Råd til dei elskande*, Samlaget (2018)
* Slavoj Žižek: *Pandemi! Covid-19 ryster verden*, Solum Bokvennen (2020)
* James Joyce: *Finnegans Wake: fyrste bok, fyrste kapittel*, Samlaget (2022)
* Slavoj Žižek: *Forsinket aktualitet: Innledning til Det kommunistiske manifest*, Solum Bokvennen (2023)
* Xueting Yang: *Tenner*, Jippi forlag (2026)

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Utgjevingar av Leif Høghaug i BIBSYS Ask
Sfærisk spegel

Ein **sfærisk spegel** er ein spegel forma som ein del av ein kuleflate og kan vere både konveks og konkav. 

## Kjelder
Sfærometer

Eit **sfærometer** er eit instrument til måling av krumminga på linser og holspeglar. Instrumentet består av ein vertikalt stilt mikrometerskrue, som sit i ein muttar med tre bein. Ved å setje sfærometeret på ei krum flate og stille skruen slik at han rører flata, finn ein høgda i kulekalotten og derav krumminga. Instrumentet blir òg nytta for å måle små ujamne skraper på ei flate.

## Kjelder
* sfærometer. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/sf%C3%A6rometer
Spektralfarge

Ein **spektralfarge** er ein farge som kjem av ei enkel bølgjelengd av lys i det synlege spekteret, eller av eit relativt smalt band av bølgjelengder. Kvar bølgjelengd av lys er oppfatta som ein spektralfarge i eit kontinuerleg spektrum. Fargane til bølgjelengder som ligg nær nok kvarandre, er ikkje mogeleg å skilje frå kvarandre. 

Spekteret er ofte delt opp i namn på fargar, men inndelinga er noko vilkårleg sidan spekteret er kontinuerleg. Tradisjonelle fargar er raud, oransje, gul, grøn, blå og rosa. 

Inndelinga nytta av Newton i fargehjylet hans var raud, oransje, gul, grøn, blå, indigo og fiolett, som er dei tradisjonelle fargane i regnbogen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Spectral color|Spectral color]]» frå ,  den 19. februar 2013.*
Spektral storleik

**Spektral storleik** er ein storleik som blir framstelt i form av eller opptrer i eit spektrum (vanlegvis eit optisk spektrum), og som blir karakterisert ved ei bestemd bølgjelengd eller frekvens. Døme på spektrale storleikar er spektrallinje, spektralt lysutbytte og spektral reflektans.

## Kjelder
spektral storleik. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/spektral_st%C3%B8rrelse
Fotoelastisitet

**Fotoelastisitet** eller **spenningsoptikk** er nemningar som vert nytta når dei optiske eigenskapane til eit stoff er avhengig av elastiske spenningar i stoffet. Det vert særskild nytta om stoff som blir dobbeltbrytande når dei blir utsett for mekanisk strekk eller trykk. Ein nyttar fotoelastiske undersøkingar for å finne spenningstilstanden i slike stoff. 

## Kjelder
* fotoelastisitet. I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/fotoelastisitet
Spektroskop

Eit **spektroskop** var opphavleg eit instrument som skapte eit synleg spektrum, men vert no vanlegvis brukt som nemning på kvart og eit instrument som skapar eit synleg eller usynleg spektrum. Spektroskop der spekteret blir registrert fotografisk, blir kalla spektrograf. Viss den spektrale eigenskapen (bølgjelengd, energi, masse) kan målast ved direkte avlesing på ein skala eller ved eit måleinstrument, blir instrumentet kalla spektrometer.

## Kjelder
* spektroskop. I Store norske leksikon.
Stereoskop

**Stereoskop** er eit apparat for å gje tredimensjonalitet og djupnesyn når ein ser på ein type tilrettelagde bilete eller fotografi, ofte kalla stereofotografi eller stereokort. Teknikken blir kalla **stereoskopi** og omfattar ulike teknikkar, òg tredimensjonal film.

Omgrepet er danna av dei greske orda *stereos* («romleg») og *skopein* («sjå seg omkring»). Adjektivet *stereoskopisk* tyder «med romverknad» eller «tredimensjonal» og blir brukt særleg om opplevinga av djupnesyn med to auge som ser i same retning.

## Verkemåte og bruk
Prinsippet byggjer på at vi ser med to auge som har ein viss avstand. Det eine auget ser ein gjenstand i ein litt annan vinkel enn det andre auget i tilhøve til øvrige objekt. Skilnaden i vinkel gjev hjernen ein indikasjon på avstanden til objektet. Ved å ta to bilete frå same avstand, og med linsa (objektivet) forskove tilsvarande augeavstand, og ved at desse bileta vert observert samstundes, kan vi få ein tilsvarande effekt ved hjelp av bilete. Viss slike bilete blir montert i same ramme og observert med eit kikkertliknande apparat vil dei gje ein illusjon av djupnesyn. Binokkulare kikkertar byggjar forresten på same prinsipp.

Filmindustrien har freista med stereoskopisk film fleire gonger. Tilskodaren måtte då bruke spesielle briller for å få effekten med seg. Utgiftene med slike opptak har tydelegvis ikkje stått i tilhøve til innteninga. Den visuelle effekten viser seg òg å vere mindre viktig enn den forteljartekniske.

Stereoskop blir i dag brukt i samanhengar der nytteverdien av den meirinformasjonen ein berre kan få på denne måten, forsvarar utgiftene. Dei store oljeleitingsmiljøa brukar til dømes ein variant og vidareføring der tredimensjonale data blir lagt inn i eit hologram, som berre kan studerast med spesialbriller i eit eige rom. Einskilde mikroskoptypar gjev stereoskopiske bilete. Nokre flyfoto i etterretningsøyemed blir nok enno teke med stereokamera. Landmålerar har òg apparat av liknande slag.

Ved kartlegging med høgdekurver, blir det teke fortløpande bilete frå fly som flyr i «striper», og der bileta overlappar kvarandre med 60 %. Bileta blir plassert i ein konstruksjonsmaskin der nabo-bileta blir sett parvis saman. Ein får då ein kraftig stereoverknad. Tidlegare vart karta på dette grunnlaget teikna manuelt ved hjelp av konstruksjonsmaskinar (t.d. *Autograf WILD A8*). I dag skjer konstruksjonen etter dei same prinsipp i hovudsak automatisk ved hjelp av dataprogram.

## Sjå òg
*Anaglyf-metoden
*Autostereogram
*Dybdesyn
*Holografi
*Tredimensjonal
*Tredimensjonal film
*Binokular kikkert
* View-Master

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Stereoskop|Stereoskop]]» frå ,  den 20. februar 2013.*
Tredimensjonal film

**Tredimensjonal film** eller **3D-film** er film der bileta skal skape ein tredimensjonal djupneillusjon ved hjelp av visuelle presentasjonssystem som gjev ulike synsinntrykk til høgre og venstre auge hos observatøren og dermed etterliknar opplevinga av å sjå eit verkeleg rom.

Teknikken inneber filming av to bilete på same tid, med to kamera plassert ved sida av kvarandre, anten retta mot kvarandre medan dei filmane på i 90 grader via speglar, eller parallelt tett nok til å gjenskape avstanden mellom dei to augo våre. Det kan òg nyttast shiftoptikk for å forskyve begge eller det eine biletet, med perfekt synkronisering mellom kamera, og med identiske tekniske innstillingar på begge. Når ein skal sjå ein 3D-film, må kvart auge sjå kvar sin film, og då vil hjernen tolke dei to bileta til éit enkelt tredimensjonalt bilete, slik vi òg tolkar det ordinære synsfeltet vårt. Ein kan òg skape 3D-animasjonsfilm ved å setje opp to «virtuelle» kamera, som igjen «filmar» kvar sin film. Avspelingsteknologien blir den same.

Moderne datateknologi gjer det òg mogleg å produsere 3D-filmar utan doble kamera. Dette må då gjerast ved å mappe tredimensjonale objekt med bilete. Å skape 3D-film av 2D-film kan ikkje gjerast utan vidare, då ein i utgangspunktet manglar informasjon om den tredje dimensjonen.

## Sjå òg
* Stereoskop
* Tredimensjonal
* 3D-grafikk
* 3D-fjernsyn

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:3D-film|3D-film]]» frå ,  den 20. februar 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Samsyn

**Samsyn**, **fungerande binokulært syn**, **stereopsis**, **djupnesyn** eller **stereoskopisk verknad** er noko som oppstår ved samordning av bileta på netthinnene til augo. Vanlegvis vil dei to bileta av same romlege gjenstand vere litt ulike fordi gjenstanden vert sett under ulik vinkel frå kvart auge. Effekten kan lett oppnåast ved enkle teikningar der eit element i biletet blir skipla. Ved skipling til høgre i det biletet som ein ser på med høgre auge i tilhøve til det som ein ser på med venstre, synst elementet trekt inn i biletet, medan det ved motsett skipling synest løft ut.

## Kjelder
* stereoskopisk verknad. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/stereoskopisk_virkning
Stråle i fysikk

Ein **stråle** i fysikk er ei linje som syner retninga for energitransport ved ei bølgje- eller partikkelrørsle. I eit uavgrensa isotropt medium er strålar rette linjer. 

I daglegtale syner ein stråle til ein straum av partiklar eller energi (lydar, lys) som er sterkt avgrensa på tvers av forplantingsretninga. Vilkåret for at energitransporten kan skildrast ved hjelp av strålar er at dei stråleavgrensande opningane er store samanlikna med bølgjelengda. Viss dette ikkje er tilfelle blir energitransporten å rekne som diffraksjon

## Kjelder
* stråle – partikkelstrøm. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/str%C3%A5le/partikkelstr%C3%B8m
Stauroskop

**Stauroskop** er eit apparat til nøyaktig innstilling av ein krystall i eit polarisasjonsapparat. Stauroskopet var funne opp av Wolfgang Franz von Kobell i 1855 og seinare forbetra av Calderon og andre. Ei kalkspatplate skore vinkelrett på den optiske aksen blir sett inn i strålegangen i polarisasjonsapparatet. Ho skapar der ein interferensfigur. Legg ein så ein krystall inn, vil figuren som regel blir forandra. Berre når hovudsvingeretninga i krystallen fell saman med polarisatoren si svingeretning, blir han uendra. Metoden er særs kjenslevar.

## Kjelder

* «stauroskop» i *Store norske leksikon*
Stråle

Ein **stråle** kan syne til: 

* Stråle i matematikk
* Stråle i fysikk
* Stråle hos hest eller strålebein
Strålingsstyrke

**Strålingsstyrke** er utstrålt effekt frå ei strålekjelde i ei bestemd retning, gjeve per romvinkeleining. Når strålingsstyrken gjeld den synlege delen av spekteret, snakkar ein om lysstyrke.

## Kjelder
strålingsstyrke. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/str%C3%A5lingsstyrke
Erlend Apneseth

**Erlend Apneseth** () er ein prisvinnande hardingfelespelar frå Jølster i Sogn og Fjordane, og av dei aller fremste unge folkemusikarane i landet i dag.  Han er elitespelemann frå 2012, og gav samme året ut plata *Jølster 2012* saman med Sigmund Eikås, Synnøve S. Bjørset og Gro Marie Svidal. Plata vart nominert til Folkelarmprisen for beste soloplate.

Samtidig har han etablert seg med eit meir moderne uttrykk der han søker seg mot improvisert musikk og samtidsmusikk, stadig med utgangspunkt i klangane frå hardingfela og folkemusikken. Dette har mellom anna resultert i samarbeid med dansegruppa Carte Blanche og fleire ulike improvisasjonskonstellasjonar og folk/jazz-baserte grupper, med omfattande konsertverksemd i inn og utland. I 2012 blei Apneseth, som den sjette i rekka etter Valkyrien Allstars, Gjermund Larsen, Siri Nilsen, Frida Ånnevik og Moskus tildelt Grappa musikkforlag sin debutantpris. I juryuttalelsen vart det fremheva at Apneseth «er ein musikar med sterk personlighet og vilje til å trakke opp sin eigen sti.»

I 2013 debuterte han i A-klassen på Landskappleiken med å spele seg til finalen og mottok Fureprisen. Seinare samme året var mellom anna han solist med Bergens Filharmoniske orkester og “Månadens artist” på Riksscenen. Debutalbumet *Blikkspor*, produsert av Arve Henriksen, vart sleppt i oktober 2013 til strålande kritikkar.

I 2014 mottok han Øyvind Berghs minnepris og Sparebanken Vest sitt musikarstipend, og er involvert i ei rekkje samarbeidsprosjekt i tillegg til å vere ein etterspurt soloutøvar.

## Prisar og stipend
* Grappa musikkforlag sin debutantpris (2012)
* Fureprisen (2013)
* Øyvind Berghs minnepris (2014)
* Sparebanken Vest sitt musikarstipend (2014)
* Ingerid, Synnøve og Elias Fegerstens stiftelse for norske komponister og utøvende musikere (2014)

## Diskografi
* *Blikkspor* (Grappa 2013)
* *Jølster 2012* (ta:lik 2012) (saman med Gro Marie Svidal, Synnøve S. Bjørset og Sigmund Eikås)

## Bakgrunnsstoff
* Erlend Apneseth heimeside
* Fylkesleksikonet i NRK
Stroboskop

Eit **stroboskop** er eit apparat til undersøking av roterande rørsler ved glimtvis belysning. Det er utstyrt med ein gassfylt lampe, konstruert for å gje hurtige lysglimt med nøyaktig innstillbare tidsintervall som kan regulerast. I slik belysning synest ein roterande lekam å stå stille, når belysninga skjer ein gong for kvar omdreiing eller ei heil mengd omdreiningar.

Stroboskopet, som vart oppfunnen av Stampfer i 1832, vart ein forløper for kinematografen, og seinare laga i mange former (fenakitoskop, zoetrop, daedaleum, kinetoskop). Prinsippet er at teikningar av ulike fasar av ei rørsle vert sett fortlaupande i det blinkande lyset frå ei lampe. Dette gjev den verknaden at påfølgjande bilete smeltar saman i ei tilsynelatande kontinuerleg rørsle.

I og med at same glimtprinsippet er i bruk ved opptak av levende film, kan ein på kino se flypropellar stå stille eller rotere baklengs under start og stopp. 

Underhaldningsbransjen nyttar strobelys i samanheng med dans. Blinkande lys kan elles framprovosere epileptiske anfall.

## Kjelder
stroboskop. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/stroboskop
Subtraktiv fargeblanding

Ei **subtraktiv fargeblanding** er ei fargeblanding som primært byggjer på absorpsjonen av lys og refleksjon i materien, til dømes ved blanding av målarfargar. 

Subtraktive fargesystem byrjar med kvitt ljos. Frå kvitt ljos blir visse bølgjelengder subtrahert ved at pigmentert blekk, maling eller fotografisk film plasserast mellom observatøren og lyskjelda eller den reflekterande overflata.

Til skilnad frå subtraktiv fargeblanding byrjar additiv fargeblanding med fråvær av lys (svart). Lys med ulike bølgjelengder blir sendt ut i ulike grader av intensitet og blir oppfatta av auget som fargar. Det er dette som skapar inntrykket av fargar på til dømes ein TV-skjerm.

Ved fargetrykk brukast primærfargene cyan, magenta og gult (CMY). Cyan er komplementærfarge (motsett) til raudt, dvs at cyan virkar som eit filter som absorberer raudt. Mengda cyan vil avgjere kor mykje raudt som vil visast på biletet. Magenta er komplementærfargen til grønt, og gult er komplementærfargen til blått. Når ein blandar like delar av gult og magenta får eit raudt. Like delar gult og cyan gjev grønt, medan cyan og magenta gjev blått. Sekundærfargene raudt, grønt og blått (RGB) er primærfarger ved additiv fargeblanding. Ulike blandingsforhold av cyan, magenta og gult gjev uendeleg mange fargenyansar. Like delar av primærfargene blir i teorien svart farge - men i praksis er blandinga brunaktig. Difor er det vanleg å bruke svart som ein eigen farge. Denne blandinga av cyan, magenta, gult og svart blir kalla CMYK. 

## Sjå òg
* Additiv fargeblanding, det vil si blanding av farga lys

## Kjelder
* subtraktiv fargeblanding. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/subtraktiv_fargeblanding

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Subtraktiv fargeblanding|Subtraktiv fargeblanding]]» frå ,  den 20. februar 2013.*
Sylinderlinse

Ei **sylinderlinse** er ei linse der overflatene er sylinderflater med parallelle aksar, eller der den eine overflata er ei sylinderflate og den andre er plan. Sylinderlinser har same verknad som ei vanleg (sfærisk) linse når ein ser på strålar i eit plan vinkelrett på akseretninga, og same verknad som ei planparallell plate når ein ser på strålar i eit plan parallell med aksen. Dei blir nytta i optiske apparat der ein berre er interessert i å strekkje ut biletet i ei retning, til dømes for å sjå på spektrallinjer, interferensstriper og liknande. 

## Sylinderglass i briller

Sylinderglas i briller er glas der den eine flata er sylinderforma, den andre sfærisk, eller der begge flatene er bogne slik at ein oppnår same verknad som om ein kombinerer ei sylinderlinse og ei sfærisk linse. Sylinderglas blir brukt for å korrigere for astigmatisme i auget.

## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
Sylinderspegel

Ein **sylinderspegel** er ein spegel forma som ei sylinderflate. Det gjev føretrekte bilete, idet biletet blir forkorta eller blir forlenga i retning vinkelrett på sylinderaksen, derimot ikkje parallelt med aksen. Ei føretrekt teikning kan avbildast i ein sylinderspegel slik at riktige tilhøve blir gjenoppretta, anamorfose.

## Kjelder
*
Totalrefleksjon

**Totalrefleksjon** er ein refleksjon som skjer når lys som treffer grenseflata til eit stoff, ikkje går inn i stoffet, men blir fullt reflektert. Totalrefleksjon kan oppstå når lys går frå eit stoff med høgare til eit stoff med lågare brytingsindeks, til dømes frå glas til luft. Lysstrålane blir då brote frå innfallsloddet, og brytingsvinkelen blir større enn innfallsvinkelen, men han kan ikkje bli større enn 90° (streifande strålar). Den tilsvarande innfallsvinkelen blir kalla grensevinkelen. Ved større innfallsvinkel blir alt lyset kasta tilbake, totalreflektert.

I optiske instrument blir totalrefleksjon nytta frå baksida av eit prisme for å oppnå fullkommen spegling. Brytingsindeksen til eit stoff kan avgjerast ved å måle grensevinkelen for totalrefleksjon.

## Kjelder
* totalrefleksjon. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/totalrefleksjon
Trikromasi

**Trikromasi** er eit prinsipp der ein i ei gjeven belysning kan kvar og ein objektfarge blir avgjort ved samanlikning med ei additiv fargeblanding av tre primærfarger på ei kvit flate. Det blir føresett at dei tre primærbelysningane er lineært uavhengige, det vil sei at ingen av dei kan etterliknast med ei additiv blanding av dei to andre. 

## Kjelder
* trikromasi. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/trikromasi
Troland i fysikk

**Troland** er eit mål for lysstyrken på netthinna til auga og er definert som produktet av luminansen til lyskjelda (cd/m²) og arealet til pupillen (mm²). Troland har symbolet Td. 

Målet er kalla opp etter den amerikanske psykologen Leonard T. Troland (1889–1932).

## Kjelder
* troland. (20.10.2011) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/troland
Flekkefjord kyrkje

**Flekkefjord kyrkje** er ei åttekantkyrkje frå 1833 i Flekkefjord kommune, Agder fylke.

Byggverket er i tre og har 650 plassar.

To gravkapell soknar til kyrkja: Sundslia kapell og Søyland kapell.

Køyreveg til kyrkja er frå fylkesveg 44.

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Tubus

**Tubus**, **kikkertrøyr** eller **mikroskoprøyr** er eit røyr med objektiv og okular i kikkertar og mikroskop. Tubuslengda eller det optiske intervallet til tubusen er avstanden mellom brennpunkta til objektivet og okularet inne i mikroskoprøyret. 

## Kjelder
*
Tunnelmikroskop

Eit **tunnelmikroskop** er eit mikroskop som kan vise overflatestrukturar med atomær oppløysingsevne for leiarar og halvleiarar.

## Kjelder
*
Undulasjonsteori

**Undulasjonsteori** eller **bølgjeteori** er ein teori som særskild vert nytta om bølgjeteorien til Christiaan Huygens for lys, i motsetnad til Isaac Newton sin korpuskelteori.

Teorien til Huygens vart presentert for Det franske vitskapsakademiet i 1678 og publisert i 1690 i avhandlinga hans om lys. 

## Kjelder
* undulasjonsteori. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/undulasjonsteori
Vakuumspektrograf

Ein **vakuumspektrograf** er ein spektrograf der strålinga går gjennom vakuum. Instrumentet blir brukt for undersøking av kortbølgja ultrafiolett stråling som blir absorbert sterkt i luft.

## Kjelder
*
Vinkelspegel

Ein **vinkelspegeil** er to eller fleire plane speglar stilt i vinkel til kvarandre slik at biletet av ein gjenstand blir reflektert gjentekne gonger. To speglar som dannar ein vinkel på 90° med kvarandre gjev tre spegelbilete, som saman med gjenstanden gjev ein fire-talig symmetrisk figur. Dette blir brukt i kaleidoskopet til å konstruere symmetriske mønster. Vinkelspeglar utført som glasprismer, der mellomrommet mellom dei speglande flatene er utfylt av glas, blir brukt i mellom anna prismekikkerten. Kattauge på syklar er eit stykke glas der det på baksida er pressa inn vinkelspeglar i form av pyramidar, der alle fire toppvinklar er 90° (spegelhjørne). Desse har den eigenskapen at ein lysstråle som treffer den speglande pyramiden innvendig, etter refleksjonen til to gonger har nøyaktig motsett retning av den innfallande. Lys frå ein billyskastar vil difor reflekterast tilbake mot bilen, sjølv om lyset treffer kattauget skeivt. Same prinsipp blir utnytta i refleksbrikker.

## Kjelder
* vinkelspeil. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/vinkelspeil
Vitelo

**Vitelo** (òg kalla *Erazmus Ciolek Witelo, Witelon, Vitellio, Vitello, Vitello Thuringopolonis, Vitulon *og* Erazm Ciołek*) var ein polsk fysikar og naturfilosof. Han studerte først i Paris og seinare i Padova. 

Vitelo er mest kjend for den omfattande innføringa si i optikk, *Perspectiva*, som han gjorde ferdig heilt på slutten av livet sitt. Boka vart seinare trykt i fleire opplag (1535, 1551, 1572). Han bygde på verk som var kjende i oltida, av Evklid, Ptolemaios, Heron og fleire, og dessutan Ibn al-Haitham og andre optikarar frå mellomalderen. Ved einskilde universitet kunne studentane velje mellom Vitelo, Evklid og Ibn al-Haitham ved prøva til grada baccalaureus. Boka var i bruk til ut på 1600-talet, då ho vart forelda gjennom arbeidet til Kepler.

Eit ringfjell på Månen er kalla opp etter Vitelo.

## Kjelder
*
Only Teardrops

**«Only Teardrops»** var det danske bidraget i Eurovision Song Contest 2013 i Malmö i Sverige, framført på engelsk av Emmelie de Forest. Songen er skriven av Lise Cabble, Julia Fabrin Jakobsen og Thomas Stengaard.

## Dansk Melodi Grand Prix 2013
Ti bidrag vart valde ut av Danmarks Radio (DR) til å delta i finalen i Dansk Melodi Grand Prix 2013 i Herning i Danmark.

### Finalen
Songen starta som nummer åtte, etter Jack Rowan og Sam Gray med «Invincible» og før Albin med «Beautiful to Me». Bidraget enda mellom dei tre beste og gjekk vidare til superfinalen. I superfinalen fekk songen 26 poeng og vann. «Only Teardrops» får dimed representere Danmark i Eurovision Song Contest 2013.

## Eurovision Song Contest 2013

Sidan berre dei fem store og vertslandet er direktekvalifisert til finalen må kvart land kvalifisere seg i éin av dei to semifinalane. Sidan Malmö ligg nært geografisk til både Danmark og Norge vart det stadfesta at dei to landa ville ikkje ville delta i same semifinale for å maksimere tilgjenge på billetter til båe landa. Etter ei trekning på hovudkvarteret til Den europeiske kringkastingsunionen (EBU) vart det stadfesta at Danmark vil delta i den fyrste semifinalen og Noreg i den andre semifinalen. Den fyrste semifinalen vil finne stad 14. mai 2013 i Malmö Arena.

### Semifinale 1
Songen starta som nummer fem, etter Kroatia med «Mižerja» av Klapa s Mora og før Russland med «What If» av Dina Garipova. Sangen kom videre til finalen.

### Finalen
Songen vann heile Eurovision Song Contest i 2013.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Only Teardrops|Only Teardrops]]» frå , og «[[:en:|Only Teardrops]]» frå  den 20. februar 2013.*  
*

## Fotnotar
Klæbu kyrkje

**Klæbu kyrkje** er ei åttekantkyrkje frå 1790 i Trondheim kommune, Trøndelag fylke.

Byggverket er i tømmer og har 250 plasser. Den sjølvlærte byggmeister og seinare Eidsvollsmannen Lars Larssen Forsæth var arkitekt for kyrkja.

Altartavla med motiv «Hyrdenes tilbeding» frå 1790 er laga av Johan Jørgen Lyng, Lars Larsen Forsæth og Haldor H. Svaan. Preikestolen er i nygotikk og laga av Forsæth og Svaan. Døypefonten er laga i tre og er frå 1957. Kyrkjeorgelet er frå Bruno Christensen & Sønner Orgelbyggeri.

## Referanser

## Kjelder
* Alf Henry Rasmussen (red.): *Våre kirker - norsk kirkeleksikon*, side 260, Vanebo forlag 1993, ISBN 82-75-27022-7
* Thun, T. 1990. Klæbu kirke ved 200-årsjubileet. Klæbu historielag årsskrift 1990.
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Willebrord van Rojen Snell

**Willebrord van Rojen Snell** eller **Willebrord Snellius** () var ein nederlandsk astronom og matematikar mest kjend for lova om refraksjon no kjend som Snell-lova.

## Liv

Snell var fødd som Willebrord Snel van Royen. Han var son av Rudolph Snel van Royen, professor i matematikk ved universitetet i Leiden fram til Willebrord etterfølgde han i 1613. Snel van Royen var professor ved universitetet i Leiden 1613–1626, og han publiserte mange bøker både innan den reine matematikken og bruksmatematikk, rundt temaa landmåling, navigasjon, hydrografi og astronomi. Han omsette ein del av desse arbeida til latin, og publiserte dessutan andre lærde sine arbeid. Då han døydde vart han gravlagd i Pieterskerk i Leiden.

Snell utvikla ein metode som gjorde det mogleg å berekne pi nøyaktig til 35 siffer etter komma.

I 1621 oppdaga han lova for lysbryting, og uavhengig av Snell gjenoppdaga og publiserte Descartes denne lova i avhandlinga si *Discours de la Méthode* i 1637.

## Verk

Blant publikasjonane hans er:
* Eratosthenes Batavus («Den bataviske Eratosthenes»), 1617
* Cyclometria sive de circuli dimensione, 1621
* Tiphys Batavus, 1624
* Han redigerte Coeli et siderum in eo errantium observationes Hassiacae, 1618 med landgreve Wilhelm IV van Hessen sine stronomiske observasjonar.
* Doctrina triangulorum, 1627 verk om om trigonometri, utgjeve posthumt.

## Gravmæle
I Pieterskerk i Leiden finst framleis gravsteinen over Snell og kona hans. Inskripsjonen lyder:

«Hiar leggen begraven Mr Willebrordus Snellius, in sijn leven professor matheseos, sterf op den 30 Octobris 1626, ende Maria de Longe sijne huisvrouwe sterf op den 11 Novembrius 1627». Her ligg Mr Willebrordus Snellius gravlagd, i livet professor mateseos, død den 30. oktober 1626, og Maria de Longe hans husfrue død den 11. november 1627.

## Galleri

Snell - Cyclometricus, 1621 - 183410.jpg|*Cyclometricus*, 1621


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Willebrord van Rojen Snell|Willebrord van Rojen Snell]]» frå ,  den 20. februar 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
Albumet Dansk Melodi Grand Prix 2013

***Dansk Melodi Grand Prix 2013*** er det offisielle albumet med songane frå Dansk Melodi Grand Prix 2013 i Herning i Danmark. Albumet inneheld alle dei ti songane frå tevlinga og ein karaokeversjon av kvar song. 

## Kjelder
*
Hylestad kyrkje

**Hylestad kyrkje** står på Hylestad ved Otra i Valle kommune og er den eine av to soknekyrkjer i Valle og Hylestad sokn i Otredal prosti.

Det er ei åttekanta kyrkje i lafta tømmer frå 1839, oppført av Anders «Kyrkjebyggar» Thorson Syrtveit etter typeteikning av Hans Ditlev Franciscus Linstow. Syrtveit bygde fleire kyrkjer i Setesdal. Hylestad kyrkje har 200 plassar og to galleri. I våpenhuset er det kopi av Hylestadportalane frå stavkyrkja, med motiv frå heltesegna om Sigurd Fåvnesbane.  Altertavla har motiva «korsfestelsen» og «nattverden». Eit orgel med tolv stemmer vart laga av Brødrene Torkildsen Orgelbyggeri i 1991, står på galleriet.

Dagens kyrkje står på Rysstad, det gamle senteret i kommunen og er den tredje kyrkja i dette soknet. Den første, Hylestad stavkyrkje vart teken ned på 1600-tallet, og langkyrkja som hadde overtatt etter den hadde i 1830-årene begynt å forfalle. Da vart kyrkjestaden flytta frå Bjørgum på den austre sida av Otra til Rysstad på den vestre. Grunnen til dette var at dei fleste i soknet budde på vestsida av elven. Kyrkja vart reist ved den nye postvegen, dagens riksveg 9, det var ikkje lenger trong om å ro til kyrkje. Truleg vart brukbar materiar frå den gamle kyrkja brukt om att i den nye, på den tida var det lite skog i området.


File:2174. Sætersdalen, Mellem Valle og Helle - no-nb digifoto 20151105 00116 bldsa AL2174 crop.jpg|«Sætersdalen, Mellem Valle og Helle», foto Axel Lindahl kring 1880
Fil:Valle, Hylestad kyrkje, alter.jpg|Altaret og altartavla som viser korsfestinga og nattverda. 
Fil:Valle, Hylestad kyrkje, kvinnesida.JPG|To av kyrkjebenkane på kvinnesida. Desse tilhøyrde gardane Straume og Rysstad. 


## Sjå òg
* Hylestad stavkyrkje

## Kjelder
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
*
Etterklang

**Etterklang** er eit fenomen der lydbølgjer i eit rom vert reflekterte frå veggar, golv, tak, møblar, etc. Kvar gong dei vert reflekterte vil noko av energien bli absorbert i romflatene og lydtrykket avtek ved kvar refleksjon. Refleksjonane fører òg til at lydfeltet i rommet vert meir diffust. I store rom tek det lengre tid mellom kvar refleksjon enn i små rom. Store rom har difor lengre etterklangstid enn små rom og meir diffuse lydfelt . 

## Referansar
Sandnes kyrkje i Bygland

**Sandnes kyrkje** er ei åttekanta kyrkje frå 1844 i Åraksbø i Bygland kommune i Agder. Bygget er i tre og har 200 plasser.

Kyrkja vart oppført av Anders Thorsen Syrtveit etter typeteikningar av Hans Ditlev Franciscus von Linstow. Den vart opphavleg reist på Sandnes i Bygland og flytta til Åraksbø i 1935.

Kirken har vernestatus som automatisk listeført kirke.

Sandnes kapell er ein mindre kopi av denne.

## Strid om lokalisering
Det budde flest menneske i Åraksbø på 1930-talet, og i januar 1935 vart det avgjort at kyrkja skulle flyttast frå Sandnes til Åraksbø. Dette var omstridt, og då biskopen innvigde den gjenoppsatte kyrkja, møtte ingen frå Frøysnes og Sandnes opp. Det vart i 1940 sett opp eit kapell på den gamle tomten.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* 
*
Sandnes kapell i Bygland

**Sandnes kapell** er ei åttekantkyrkje frå 1949 på Sandnes i Bygland kommune i Agder fylke.

Kyrkja har 60 plassar.

Kyrka vart vigsla i 1949, men hadde då vore i bruk i fleire år etter at den vart påbegynt i 1940. Det er ein mindre kopi av Sandnes kyrkje, som vart flytta til Åraksbø i 1935.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
*
Kristina Šmigun

**Kristina Šmigun** (), gift **Kristina Šmigun-Vähi** i 2007, er ein estisk, tidlegare langrennsløpar frå Tartu. Ho vart verdsmeister på 10 km jaktstart i 1999 og olympisk meister både på 10 km og 15 km under vinter-OL 2006. Både faren Anatoli Šmigun og den eldre systera Katrin Šmigun var habile langrennsløparar som i si tid hevda seg godt i internasjonalt langrenn.

### Aktiv
Kristina Šmigun fekk sølv på 15 km fristil og bronse på 30 km klassisk stil i VM 1999 i Ramsau. Under VM i 2003 tok ho fire medaljer; gull på 10 km jaktstart, sølv på 10 km og 15 km klassisk, og bronse på 30 km i fristil.
 
Mellom 1999 og 2007 vann Šmigun 16 renn i verdscupen. Sesongane 2000 og 2003 kom ho på andreplass samanlagt i verdscupen.

12. februar 2006 vann Šmigun olympisk gull på 15 km duathlon, og vart dermed den fyrste estiske kvinna som vann ein gullmedalje i eit vinter-OL. Fire dagar seinare fekk ho eit nytt OL-gull då ho sigra i 10 km klassisk stil. Under OL 2010 sikra ho seg ein sølvmedalje på 10 km fristil, bak svenske Charlotte Kalla.

## Kjelder
* 
* Biografi hos Sports Reference 

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kristina Šmigun|Kristina Šmigun]]» frå ,  den 20. februar 2013.*
Fonometri

**Fonometri** er måling av lydtrykk ved hjelp av eit *fonometer*. Instrumentet vert særleg nytta til å måle stemmestyrke. 

## Kjelder
* fonometri. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/fonometri
Formant

**Formant** er særskilde tonar og tonegrupper som gjev dei einskilde talelydane karakteren deira og klangfarge, særskild vokalane. Det er formantar som lagar skilnaden på *a, e, i, o* osv., sjølv om desse vokalane blir uttalt eller blir sunge med same tonehøgd. Nokre formantar er faste, dei formar klangen av til dømes vokalen *a* sjølv om den lyden blir sunge i ulikt tonehøgd og av ulike røyster. Andre formantar er rørlege og er avhengige av grunntonen i stemma. *A, o* og *å* har vesentleg lågfrekvente formantar. *E, i *og* y* er rike på høgfrekvente, ljose formantar. 

Nemninga formant brukast òg i samband med klangen frå musikkinstrument.

## Kjelder
* formant. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/formant
Hundefløyte

**Hundefløyte** eller **galtonpipe** er ei pipe eller ei fløyte som skapar både lydar med særs høg frekvens og ultralyd, det vil seie tonar med frekvensar over det høyrbare området (opptil ca 100 000 hertz). Prinsippet er at luft blir blåse gjennom ein ringforma smal spalte mot eit sylindrisk holrom. Lengda av dette kan regulerast ned til under 1 mm og avgjer tonehøgda. 

Galtonpipa vart oppfunnen av sir Francis Galton i 1876. Fløyta vert nytta til trening av hundar og kattar. Mennesket kan typisk høyre frekvensar opp til 20 kHz, medan hundar kan høyre heilt opp til 45 kHz og kattar 64 kHz.  Ein trur at hundar og kattar utvikla denne delane av høyrsla for å kunne høyre dei høgfrekvente lydane som byttedyra deira laga, små gnagarar. Dei fleste hundefløyter har ei rekkevidd mellom 23 og 54 kHz, så dei er over det mennesket kan høyre. Alt mennesket kan høyre frå fløyta er ein roleg vislelyd. Fordelen med hundefløyter er at lyden ikkje skapar forstyrrande støy og kan nyttast i nærleiken av folk.

## Kjelder

*
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dog whistle|Dog whistle]]» frå ,  den 20. februar 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Akustisk gitter

Eit **akustisk gitter** er eit linjegitter som består av parallelt ordna stenger. Det blir brukt til analyse av lydbølgjer.

## Kjelder
*
Resonans

**Resonans**, innan akustikk òg kalla **gjenklang**, er det fenomenet at eit svingedyktig system vil oppta energi og kome i sterke svingingar når det blir påverka av ei periodisk kraft med same frekvens som systemet sin eigen frekvens. 

Fenomenet er særs utbreidd i naturen i dei ulikaste formene. Held ein ein svingande stemmegaffel i nærleiken av ein annan med same svingetal, byrjar den siste å svinge. Maskiner kan kome i resonans ved bestemde turtal, dersom desse tilfeldigvis passar med eigensvinginga for maskina eller fundamenta til maskina. I teknikken kan slik resonans vere årsak til samanbrot av dei delane som kjem i resonans, fordi svingingane går over kva materialen toler. Bruer kan kome i resonans og bryte saman når det marsjerast i takt over dei. Ein har òg døme på at ei hengebru (Tacoma bridge) ved ein bestemd vindstyrke kom i så sterke svingingar at ho gjekk i stykke og fall i elva. 

Ved radio blir resonans brukt til avstemming av ein mottakerkrins på ei innkomande bølgje.

## Kjelder
* resonans. (23.12.2012) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/resonans
Grunnsvinging

Ei **grunnsvingning** er ei sinusforma svinging som svarar til grunnfrekvensen i eit signal. Ei udempa svinging, til dømes ein tone, er vanlegvis samansett av delsvingingar med ulik frekvens. Grunnsvinginga syner til den delsvingninga som har lågast frekvens.

## Kjelder
* grunnsvingning. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/grunnsvingning
Helmholtz-resonator

**Helmholtz-resonator** er ein behaldar med ei opning, det heile forma slik at det oppstår resonans, såkalla Helmholtz-resonans, når behaldaren treffest av ein tone med ein bestemd frekvens eller tonehøgd. Det er dette som skapar lyd når ein bles luft over toppen av ein flasketut. 

Apparatet er kalla opp etter Hermann von Helmholtz då han studerte akustikk i 1850-åra. Det vart nytta til å finne forskjellige frekvensar eller tonehøgder i musikk og andre komplekse lydar. 

## Kjelder
Helmholtz-resonator. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Helmholtz-resonator

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Helmholtz resonance|Helmholtz resonance]]» frå ,  den 20. februar 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Horace Lamb

**Horace Lamb** () var ein britisk fysikar og matematikar. Han var ein framståande hydrodynamikar. Boka hans *Hydrodynamics* (1879) er komen i seks opplag i Storbritannia, og held framleis stillinga som standardverket i klassisk hydrodynamikk. I 1910 gav han ut *Dynamical Theory of Sound*, og denne er òg framleis i trykk. 

Han var professor i matematikk ved Adelaide universitet frå 1875, og ved Manchester universitet frå 1885. 

## Kjelder
*
Høyrenivå

**Høyrenivå** eller **høyrestyrkenivå** er styrken av lydar slik han blir subjektivt oppfatta med menneskelege høyrsle, til skilnad frå det objektive lydtrykknivået eller lydintensitetsnivået. Skilnaden mellom høyrenivå og lydtrykknivå skriv seg frå den varierande kjensla øyra har for tonehøgder. Høyrenivået blir målt i phon, det objektive lydtrykknivået blir målt i desibel (dB). Ved 1000 Hz er phonskalaen og desibelskalaen like, men ein basstone med frekvens på til dømes 100 Hz, må ha mykje høgare lydtrykknivå enn ein tone ved 1000 Hz for at dei to tonane skal oppfattast som like sterke.

## Kjelder

*
Hydrofon

Ein **hydrofon** er ein slags undervassmikrofon brukt som lytteapparat for å fange lydbølgjer under vatn og til å finne retninga til lydkjelda i vatnet. Lydkjelda kan til dømes vere eit skip eller ein skipspropell. Hydrofonar vert mellom anna nytta til å søke etter ubåtar og til prospektering ved leiting etter petroleum under vatn. 

Ved hjelp av hydrofonar er det påvist at kvalar og mange fiskeartar gjev lydar frå seg. 

## Sjå òg
* geofon

## Kjelder
* hydrofon. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/hydrofon

## Bakgrunnsstoff
* orcasound.net— Hydrofonopptak av spekkhoggarar
* Passive Acoustic Monitoring— Bruk av hydrofonar til overvaking av undervasslydar
Infralyd

**Infralyd** er lydbølgjer med frekvensar som er lågare enn det som kan oppfattast av det menneskelege øyret. Vanlegvis blir infralydar definert til frekvensområdet 0,2 – 15 Hz. Bølgjene kan ha naturlege kjelder, til dømes rørsle av nordlys og vêrfrontar, eller dei kan produserast kunstig, av overlydsfly, maskiner eller ulike former for holromsresonans, som til dømes i bilar og kraftverktunnelar.

Sjølv om infralydar ikkje kan høyrast, vil han kunne følast av den menneskelege organismen, og påverknad ved spesielle frekvensar kan gje kvalme og brekningar, synsforstyrringar og nedsetting av den intellektuelle aktiviteten. Kraftig infralyd kan gje øyresus og nedsett høyrsle.

## Kjelder
* infralydar. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/infralydar
Klangfigur

Ein **klangfigur** eller **chladnifigur** er ein figur som oppstår på ei plate strødd med sand når plata vert utsett for akustiske svingingar. Ein kan vise figurane på ei metallskive som er festa horisontalt i éit punkt og blir stroke på kanten med ein fiolinboge.

Chladnifigurar er kalla opp etter oppdagaren Ernst Chladni.

## Kjelder
*
Kombinasjonstone

Ein **kombinasjonstone**, **differenstone** eller **summasjonstone** er eit akustisk fenomen som gjer at ein høyrer ein ekstra tone når to tonar med ulikt svingetal eller frekvens kling samstundes. Dei ekstra tonane har svingetal lik differansen og summen av dei to opphavlege tonane sine svingetal. Slike kombinasjonstonar oppstår i øyret. Viss tre eller fleire tonar kling samstundes, blir det danna ei lang rekkje slike differens- og summasjonstoner i øyret.

Differenstonar blir nytta i orgelbygging der verknaden av store basspiper kan skapast av piper med mindre lengd. Kombinasjonstonar opptrer òg i vanlege elektroniske forsterkarar som klirr.

## Kjelder
* kombinasjonstoner. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/kombinasjonstoner
Kundts røyr

**Kundts røyr** er eit apparat som blir til brukt å måle bølgjelengda for lydar i luft og andre gassar. Apparatet består av eit glasrøyr med litt lett pulver. Ved hjelp av ein tone blir det skapt ei ståande bølgje i gassen i røyret. Då vil pulveret samle seg på stader med minst partikkelrørsle i bølgja, det vil sei i knutepunkta, som ligg i ein halv bølgjelengd avstand frå kvarandre.

Apparatet vart konstruert av den tyske fysikeren August Adolph Eduard Eberhardt Kundt (1839–94) som var professor i Strasbourg i 1872.

## Kjelder
* Kundts røyr. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Kundts_r%C3%B8r
Kvanteakustikk

**Kvanteakustikk** er undersøkingar av kvanteeffektar på forplantning og absorpsjon av lydbølgjer. Generelt vil kvanteeffektar auke med høgare frekvensar og lågare temperaturar.

## Kjelder
*
Lågtemperaturakustikk

**Lågtemperaturakustikk** er å nytte akustikk til å undersøkja eigenskapane til kondenserte stoff ved særs låge temperaturar.

## Kjelder
*
Olga Zavjalova

**Olga Viktorovna Zavjalova**, fødd **Kornejeva**, () er ein russisk tidlegare langrennsløpar frå Leningrad. Ho vart verdsmeister på 30 km i 2003 og på 15 km i 2007. I dei same meisterskapane fekk ho også tre bronsemedaljar.

## Aktiv
Olga Kornejeva deltok i Ski-VM 1993 i Falun, der ho vart nummer 18 på 5 km og nummer 16 på den påfylgjande jaktstarten. Midt i desember 1994 oppnådde ho sin fyrste pallplass i verdscupen då ho kom på andreplass på ein 15 km i Sappada i Italia, Jelena Välbe vann rennet framom fire andre russiske utøvarar. Under verdsmeisterskapen i Thunder Bay i mars 1995 vart Kornejeva nummer ni i jaktstarten.

Frå 1997 til 2000 presterte ho som Olga Zavjalova på eit lågare nivå i løypa og ho kom desse åra ikkje med i meisterskapstroppane til Russland. I 2001 fekk ho ein sjanse i ski-VM i Lahti og vart nummer ti på 10 km. Året etter kom ho på ellevteplass på 15 km i vinter-OL i Salt Lake City.

Verdsmeisterskapen i Val di Fiemme i 2003 vart det store høgdepunktet for Zavjalova som langrennsløpar. Her tok ho fire medaljar; gull på 30&nbsp;km fristil og bronse både på 15&nbsp;km i klassisk stil, 10 km duathlon og på 4x5&nbsp;km stafett. To år seinare, i ski-VM 2005 i Oberstdorf deltok i fire tevlingar og fekk ein sjetteplass på 10 km som best. I februar månad vann ho elles sin einaste siger i eit verdscuprenn då ho gjekk til topps på ein 10 km i fristil i Reit im Winkl, på same tid som landskvinna Jevgenija Medvedeva-Arbuzova. 

Zavjalova deltok i tre øvingar under vinterolympiaden 2006 i Torino. Ho opna med ein sjuandeplass på 15 km duathlon, noko som viste seg å verte hennar beste plassering. I februar 2007 gjorde Zavjalova det svært skarpt i ski-VM i Sapporo. Ho vann spurten på 15 km duathlon og vart verdsmeister, eit halvt sekund føre Kateřina Neumannová frå Tsjekkia, med Kristin Størmer Steira på bronseplass. To dagar etter var Zavjalova sjanselaus mot Neumannová på 10 km intervallstart, men sikra seg VM-sølvet på distansen.

Både i 2009 og i 2010 måtte Zavjalova finne seg i meir beskjedne plasseringar i dei store meisterskapane. Ho fekk som best ein 13. plass i ski-VM 2009 i Liberec, og to 12. plassar i vinter-OL 2010. I 2011 fekk ho ikkje plass i VM-troppen som reiste til Oslo, og ho la opp etter å ha tatt to medaljar i den russiske skimeisterskapen i slutten av mars, i sitt 39. år.

## VM-medaljar
* 2003  Val di Fiemme - **gull** 30 km fristil
* 2007  Sapporo - **gull** 15 km jaktstart
* 2003  Val di Fiemme - bronse 15 km klassisk
* 2003  Val di Fiemme - bronse 10 km jaktstart
* 2003  Val di Fiemme - bronse 4 x5 km stafett

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Lydintensitet

**Lydintensitet** eller **akustisk intensitet** er akustisk effekt per flateeining. Akustisk intensitet kan uttrykkast
:I=P/S,
der *P* er akustisk effekt (W) og *S* er arealet (m²). Lydintensitet har difor eininga Watt/m². Den augeblikklege intensiteten kan uttrykkast
:I_i(t)=p(t)u(t),
der *p(t)* er lydtrykket (Pa) og *u(t)* er partikkelhastigheita (m/s), begge som funksjon av tid. Gjennomsnittsintensiteten vert då
:I\bar = \frac{1}{T} \int_0^T p(t)u(t)dt,
der *T* er tidsintervalet (s) det vert integrert over. 
Akustisk intensitetsvivå er akustisk intensitet målt i dB:
:L_I=10\log_{10}\left( \frac{I}{I_{ref}} \right),
der referanseintensiten I_{ref}=10^{-12} er den lågaste akustiske intensiteten, ved 1 kHz, som ein gjennomsnittsperson oppfattar.

## Kjelder
Klirr

**Klirr** er dei overtonane som oppstår i ein lekam når dette vert påverka av ei rein sinussvinging. I forsterkarar vil klirr skape ei forvrenging av lyden som ein freistar å unngå. Klirrfaktoren for ein forsterkar er definert som tilhøvet mellom energien til overtonane og energien til grunntonen når ein rein tone blir forsterka. For god attgjeving bør klirrfaktoren vere under ein prosent. 

## Sjå òg
* forvrenging

## Kjelder
*
Knute i fysikk

Ein **knute**, **knutepunkt**, eller **node**, er eit stilleståande punkt på ein svingande lekam, til dømes på ein streng. På ei plate som utfører akustiske svingingar, til dømes botnen på ein gitar, dannar det seg *knutelinjer*, det vil sei linjer der plata er i ro. 

## Sjå òg
* Klangfigur

## Kjelder
* knute – fysikk. (05.10.2011) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/knute/fysikk