open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vattenfall

**Vattenfall AB** er eit statleg svensk energiselskap.
Selskapet eig ei rad kraftverk i fleire land. I Sverige står kjerneenergi og vassenergi for ein stor del av enrgiproduksjonen til selskapet, mens det i Tyskland – gjennom dotterselskapet Vattenfall Europe  – og Polen satsar mykje på kolenergi.

Vattenfall vart grunnlagt i 1909 under namnet Kungliga Vattenfallsstyrelsen.
Den øvste  direktøren i selskapet er Øystein Løseth. 
Hovudkontoret ligg i Solna. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vattenfall|Vattenfall]]» frå ,  den 24. november 2013.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
Lule älv

**Lule** er ei elv i Norrbottens län i Sverige. Elva er 461&nbsp;km lang og munnar ut i Bottenviken ved byen Luleå. Nedbørsområdet er på om lag 25&nbsp;240&nbsp;km². Lule älv er sterkt utbygd, og Vattenfall AB har aleine 15 kraftverk langs denne elva. Det største vasskraftverket i Sverige, Harsprånget, er utbygd med effekt på 977 MW.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lule älv|Lule älv]]» frå ,  den 19. juni 2012.*
Grameen Bank

**Grameen Bank** (bengali: গ্রামীণ ব্যাংক) er ein bank i Bangladesh med fokus innan mikrofinans. Banken gjev mellom anna små banklån, kjend som mikrokreditt til fattige menneske utan store krav til trygging av lånet. Banken aksepterer òg innskot, tilbyr andre tenester, og administrerer fleire utviklingsretta verksemder, mellom anna føretak innan industri, telekommunikasjon og energi. Organisasjonen og grunnleggjaren, Muhammad Yunus, vart saman tildelt Nobels fredspris for 2006 «for deres bestrebelser for å skape økonomisk og sosial utvikling nedenfra».

Saman med Telenor, som eig 60 %, driv Grameen Bank mobiltelefonselskapet Grameen Phone. 

## Bakgrunnsstoff
* Banken sin offisielle nettstad
* Artikkel i Bistandsaktuelt om mikrofinans - myter og virkelighet 
* Gi de fattige bank artikkel i Dagbladet av Dag Ekelberg
Jokkmokks kommun

**Jokkmokk** (nordsamisk **Jåhkåmåhkke**) ligg i det svenske länet Norrbottens län i landskapet Lappland. Administrasjonssenter i kommunen er Jokkmokk. Kommunen er den nest største kommunen etter Kiruna ut frå flatevidd. Kommunen grensar mot Noreg i vest og har grenser mot dei svenske nabokommunane Gällivare, Boden, Älvsbyn, Arvidsjaur og Arjeplog. 

Jokkmokk vart grunnlagt på byrjinga av 1600-talet då kong Karl IX av Sverige valde å skape kyrkje- og marknadsplassar i det nordlege Sverige. Vintermarknaden Jokkmokks marknad som vert halde kvart år i februar vart først gongen halden i 1605.

Sidan 1950-talet har Jokkmokk opplevd ein storstilt utbygging av vasskraftsressursane i kommunen og kraftprodusenten Vattenfall har vore hjørnestensbedrifta i kommunen. Kommunen står for 10% av vasskraftproduksjonen i Sverige, og Harsprånget er det største vasskraftverket i landet.

## Geografi
Jokkmokk har store urørte naturområde, og nasjonalparkane Stora Sjöfallets nasjonalpark, Padjelanta, Sarek og Muddus ligg heilt eller delvis innanfor  kommunegrensene. I Sarek ligg fjellmassivet Sarektjåkkå med det nest høgaste fjellet i Sverige, Stortoppen på 2089 moh. Det er fleire store innsjøar i kommunen, som Virihaure, Vastenjaure, Akkajaure, Stora Lulevatten, Saggat og Skalka som vert drenert av Lule älv eller sideelva Lilla Luleälven. Fjellbyen Kvikkjokk ved innsjøen Saggat er eit ofte brukt utgangspunkt for turar inn i nasjonalparkane Sarek og Padjelanta.

E45 går gjennom kommunen, det same gjer jernbanestrekninga Inlandsbanan.

## Samisk språk og kultur
Ein stor del av innbyggjarane i Jokkmokk kommune har samisk som heimespråk eller kunnskap i samisk. Ein av dei fem sameskulane i Sverige og sameskulestyret held til i Jokkmokk. Samisk har status som offisielt minoritetsspråk i kommunen. Ájtte fjäll- och samemuseum er hovudmusset for samisk kultur i Sverige og ligg i kommunen. 
 
## Tettstader
Jokkmokk kommune hadde tre tettstader i 2005.
Folketalet i tabellen er frå 31. desember 2005.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jokkmokk kommune|Jokkmokk kommune]]» frå ,  den 27. juni 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Dhaka

**Dhaka** er ein storby som er hovudstaden i Bangladesh. I 2017 hadde Dhaka meir enn 16,8 millionar innbyggjarar.

Dhaka ligg ved elva Buriganga (Ganges og Brahmaputra). Dhaka er det industrielle, kommersielle og administrative senteret i Bangladesh, med produksjon av jute, ris og tekstilar.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Ape

**Aper** eller **apar** (*Haplorrhini*) høyrer til primatane. Dei finst opphavleg i tropisk og subtropisk klima over heile verda (unnateke Madagaskar, der halvapene er dei einaste primatane). Gruppa omfattar òg mennesket, som i løpet av dei siste 100 000 år har spreidd seg til resten av klimasonena.

Spøkelsesapene har tidlegare vore rekna til halvapene, men er søstergruppa til resten av apene. Denne resten vert gjerne samanfatta som **ekte aper** (breinaseaper eller vestaper, menneskeaper og smalnaseaper eller dyreaper.)

Apene har til felles mellom anna at synet har teke over for luktesansen som den viktigaste sans. Morfologisk gir dette seg utslag i (a) tørre nasar (i motsetnad til halvaper og andre pattedyr, som har fuktige nasar) og (b) forholdsvis tettsitjande og framoverretta auge (som gir mindre synsfelt, men tredimensjonalt syn). Vidare er overleppa bevegeleg og ikkje todelt, men lukka. 

Dei *ekte* apene har mellom anna til felles at livmora er enkel (ikkje lenger delt i to «armar») og at talet patter er redusert til to.

## Bakgrunnsstoff
Ottawa

**Ottawa** er hovudstaden i Canada og den fjerde største byen i landet, grunnlagt i 1855 og hadde i 2021 om lag éin million innbyggjarar. Byen ligg i provinsen Ontario ved breidda av elva Ottawa som er grensa mot provinsen Quebec. Byen er tospråkleg, og det vert snakka både fransk og engelsk her.
Byen er ein av dei mest vutja byane i Canada, med over 11&nbsp;millionar besøkande i 2018.

Ottawa har to universitet, Universitetet i Ottawa og Carleton-universitetet. Frå 2000-talet har byen utvikla seg til eit senter for høgteknologi. 

## Kultur

Ottawa huser sju nasjonale museum, som National Arts Centre, National Gallery of Canada, Canadian Museum of History og Canadian War Museum.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ottawa|Ottawa]]» frå ,  den 16. april 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Puerto Rico

**Puerto Rico** er ei øy i Det karibiske havet. Øya er eit sjølvstyrt territorium underlagt USA. Det formelle namnet er på engelsk *Commonwealth of Puerto Rico*. 

Christopher Columbus kom til Puerto Rico i 1493. Øya var ein spansk koloni fram til 1898 då USA erobra øya under den spansk-amerikanske krigen.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Réunion

**Réunion** er ei øy av vulkansk opphav i øygruppa Maskarenane i Indiahavet. Øya ligg om lag 700 km frå Madagaskar og 200 km søraust for øya Mauritius. 

Réunion høyer til Frankrike og er både ein oversjøisk region og eit oversjøisk departement (nr 974). 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Hydraulikk

**Hydraulikk** er den delen av hydrodynamikken som omfattar  rørsla til væsker og overføring av energi gjennom røyr eller andre lekamar. Vanlegvis brukar ein olje, men vatn kan òg brukast.

Hydraulikk vert brukt først og fremst når ein treng store krefter. Eit typisk bruksområde er anleggsmaskinar, der store hydrauliske sylindrar løftar, senker, tømmer, lukkar, opnar og utfører andre oppgåver. I dagleglivet møter ein gjerne hydraulikk i hydrauliske garasjejekkar og liknande utstyr.

## Oppbygging
### Aggregat
Eit hydraulikkaggregat leverer olja til arbeidselementa. Aggregatet er samansett av oljetank, hydraulikkpumpa, oljefilter, trykkmålarar, trykkavgrensingsventil, oljekjølar tryggleiksventil

### Styringar
For å ha kontroll med anlegget nyttar ein ulike typar ventilar. Retninga på væskestraumane styrer ein med retningsventilar. Retningsventilar kan igjen vera styrte av trykk, manuelt med brytarar, elektrisk styrt (ved hjelp av magnetventilar og relé eller PLS) eller liknande. Trykket kan ein styra ved hjelp av ulike trykkventilar og sikkerheitsventilar. Strøyminga i anlegget styrer ein med volumstraumsventilar og tilbakeslagsventilar.

### Arbeidselement
Arbeidselementa er dei delane som utfører arbeidet. Hydrauliske sylindrar utfører lineære arbeidsrørsler og hydrauliske motorar ufører sirkulære rørsler.

## Vedlikehald
### Service på anlegg
Hydrauliske anlegg treng relativt lite vedlikehald, men ved vanlege rutineservicar, avhengig av bruksområde så er normale oppgåver å skifte olje, filter, gjere reint anlegget utvendig, drenere vatn/kondens frå filter.

### Overhaling
Ved innvendig overhaling av komponentar som ventilar, sylindrar og motorar, så er reinhald førsteprioritet. Dette er fordi hydrauliske system oppererar med små klaringar imellom maskindelane som feks pumpehjul/pumpehus, skulle desse verte utsett for fragmenter i olja så vil det oppstå abrasiv slitasje, dette vil igjen utvikle seg som ein vond sirkel fordi materialar frå pumpekomopnenten vil bli rivne laus samt følgje oljestraumen og igjen føre til slitasje på andre komponentar i systemet. Ein annan utbreidd feil er å nytta gjengetape. Ved å nytta gjengetape risikerer ein at fragment frå tapen kan losne og då setje seg fast på forskjellige stader i systemet. Dette vil i tur skape driftsproblemer for anlegget. 

## Sjå òg
* Pneumatikk
Jan-Erik Aalbu

**Jan-Erik Aalbu** () frå Bærum kommune er sportsdirektør i Vålerenga Fotball. Han har sagt opp stillinga, med verknad frå slutten på 2008-sesongen. Før han kom til Vålerenga arbeidde han som sportssjef i Norges Golfforbund. Han var sportsdirektør i Stabæk Fotball i andre halvdel av 2004-sesongen, sportssjef for kombinert- og hopplandslaget og sportsdirektør på Norges Toppidrettsgymnas.

Som utøvar har han spela for Vålerenga Fotball, og var med på å vinne NM-sølv og seriebronse i 1985. Han gav seg som fotballspelar i 1986. Han har òg vore ein del av Noregs juniorlandslag i skihopping.

## Kjelder
Arbeidsluft

**Arbeidsluft** er trykksett luft som vert brukt til å driva pneumatiske anlegg og verktøy, og i sandblåsin o.l. Lufta vert ofte berre kalla trykkluft.

Trykket på arbeidsluft ligg vanlegvis mellom fem og ti bar. Om ein treng gass med svært høgt trykk, brukar ein ofte trykksett nitrogen

Ein kompressor vert brukt til å laga arbeidsluft. Lufta vert deretter tørka, for å unngå korrosjon i verktøy og røyr. Før lufta kjem fram til forbrukaren, går ho gjennom eit filter, så partiklar ikkje skal øydeleggja utstyret. Arbeidsluft kan lagrast i trykkflasker eller brukast direkte.

## Instrumentluft
Luft som vert brukt i instrumentering kallast *instrumentluft*. Instrumentlufta har vanlegvis same trykk som arbeidsluft, men kan ha høgare krav til reinsemd. I eit forgreiningsanlegg kan arbeidsluft og instrumentluft vera to skilde system, men likevel koma frå same stad.

## Sjå òg
* Pneumatikk
* Trykk
Sylinder

Ein **sylinder** er ein tredimensjonal, geometrisk lekam.

Ordet sylinder vert brukt om ulike ting:
* Ein **[[sylinder i geometri|sylinder]]** er ei nemning på den geometriske figuren.
* Ein **[[sylinder i matematikk|sylinder]]** kan vera eit meir abstrakt matematisk omgrep.
* Ein **[[motorsylinder|sylinder]]** i ein bilmotor er det hòlet som stempelet går att og fram i.
* Ein hydraulisk eller pneumatisk **sylinder** har òg eit stempel som går att og fram
* **Sylinderen** i ein sylinderlås
* På nokre språk kallar ein flosshattar for **sylinderhatt**.
Ingvar Hestnes

**Ingvar Hestnes** () var ein norsk spelemann frå Valsøyfjorden i Halsa kommune på Nordmøre.

Ingvar Hestnes vart fødd i 1904 av foreldra Nils Hestnes (bonde og stortingsmann) og Anne Skogset. Han vart interessert i felespel som 8-åring, men den første tida spela han berre på ei fjølfele som ein eldre bror hadde laga åt han, og seinare i barndommen vart det mest spel på tyskfele (flatfele, vanleg fele). Da han var 19 år gammal, kjøpte faren ei hardingfele åt han gjennom kristiansundsspelemannen Nils Bakke, og det var hardingfela som kom til å stå hjarta hans nærmast.

Han spela folkemusikk frå Nordmøre med hovudvekt på tradisjonen etter Holger Aresvik, Hallvard Ørsal og Erik Almhjell, men sette eit sterkt personleg preg på slåttane gjennom framføringsstilen sin. Ein av dei slåttane han sette mest preg på var det som var kjent som «Bruramarsj frå Valsøyfjord», men han hadde òg ein svært ekspressiv vri på sunndalsslåtten «Grølislåtten». I tillegg spela han ein del gammaldans og laga ein del eigne melodiar &mdash; slik som valsane «Drømmaren» og «Fjellvandraren».

I kappleikssamanheng har han vunne 1. premie i hardingfele (Fylkeskappleiken i Møre og Romsdal), 2. premie i hardingfele (Fylkeskappleiken 1967 og 1969) og 2. premie i vanleg fele (Distriktskappleiken 1968, Fylkeskappleiken 1971).

## Kjelder
* Halse, Leif: *Spelemenn på Nordmøre*. Trondheim (Nordmøre Spelemannslag / Rune Forlag), 1973. ISBN 82-523-0022-7
* Ingvar Hestnes på safon.org
Prostaglandin

**Prostaglandin** er ei viktig gruppe av lipid. Dei blir danna frå fleirumetta feittsyrer ved hjelp av enzym. Alle prostaglandin har 20 karbonatom, inkludert ein fem-ring. Dei er signalsubstansar og har ei rekkje fysiologiske verknader. Dei blir klassifiserte som lokalt verkande hormon.

Prostaglandina utgjer prostanoida, saman med tromboksana. Prostanoida er ei undergruppe av eicosanoida.

## Historie

Namnet *prostaglandin* er avleidd frå prostata. Prostaglandin blei først funne i sædvæske i 1935 av to forskarar uavhengig av kvarandre, svensken Ulf von Euler, og M.W. Goldblatt, Dei trudde stoffet kom frå prostata, i røynda kom det frå sædblærene. Seinare blei det vist at prostaglandinar blir laga mange stader i kroppen.

I 1971 blei det vist at lækjemiddel av aspirin-typen kunne hindre syntesen av prostaglandin. I 1982 fekk biokjemikarane Sune K. Bergström, Bengt I. Samuelsson og John R. Vane Nobelprisen i medisin i lag for forskinga si på prostaglandin.

## Funksjon

Det er for tida ni kjente prostaglandinreseptorar på ulike celletypar. Prostaglandin har såleis verknad på celler som muskelceller i veggen på blodkar som opnar eller stenger, på blodplater og er årsak til samanklumping eller oppløysing og på nerveceller som gjev smerte. Dei formidlar betennelse, regulerer kalsium-transport, hormon og cellevekst.

Prostaglandina har kraftig verknad, men ei kort levetid. Dei verkar difor berre på cella dei blir produsert i eller celler rett i nærleiken.

Lækjemiddel som NSAIDar, kortikostereoid og COX-2 selektive inhibitorar verkar inn på prostaglandinsyntesen.

## Bruk
Syntetiske prostaglandin blir brukte:
* Til å sette i gang fødslar (eller rettare; gje rier)
* Hindre lukking av ductus arteriosus hos nyfødde med enkelte medfødde hjartefeil
* Til behandling av magesår
* For å vide ut blodkar , t.d. ved pulmonal hypertensjon
* I behandlinga av grøn stær (glaukom)
* I behandlinga av impotens (PGE1 as alprostadil).

## Referansar og kjelder


* Engelsk Wikipedia
STRIPS

I kunstig intelligens er **STRIPS** eit automatisk planleggingssystem, utvikla av Richard Fikes og Nils Nilsson i 1971. Namnet står for (**St**anford **R**esearch **I**nstitute **P**roblem **S**olver), og vert nytta båe om planleggingssystemet og om det formelle språket som vert nytta i det. 

Ved automatisk planlegging kan ein tenkje seg at ein må søkje gjennom skildringar av tilstandsrom. For å planleggje ein veg frå ein starttilstand til ein måltilstand må ein ha eit sett med handlingar som kan endre verdstilstanden. Handlingar kan skildrast vha. handlingsskjema, og i STRIPS korresponderer desse med *STRIPS-reglar*, som er generelle og har frie variablar. Ein STRIPS-regel med bundne variablar vert kalla ein *STRIPS-operator*.

Eit mål kan sjåast på som ei liste med sanne faktaklausuler. Ein STRIPS-regel inneheld ei liste med føresetnader (PC - **P**re**c**onditions), som er dei faktaklausulane som må vere sanne i lista som skildrar verdstilstanden for at ein skal kunne nytte regelen (utføre handlinga), i tillegg til ei sletteliste (D - **D**elete list) og ei tilleggsliste (A - **A**dd list) som gir dei klausulane som skal slettast og leggast til i skildringa av den nye verdstilstanden. I STRIPS-operatoren vil variablane i klausulane vere bundne, og kopla til faktiske objekt i verda. 

Føresetnadslista kan sjåast på som ein måltilstand, altså ein konjunksjon av literalar, og dette vert utnytta i søket (dette kan samanliknast med resolusjonen utført i programmeringsspråket PROLOG). 

## Kjelde
* Nilsson, Nils J (1998). Artificial Intelligence: A New Synthesis. Morgan-Kaufmann:San Francisco, CA. ISBN 0-07-046573-8.
Bankkort

**Bankkort** er ei form for betalingsmiddel som kan nyttast i minibankar og betalingsautomatar. Eit bankkort er knytt til ein bankkonto og bruk eller uttak fører til at det blir trekt pengar frå kontoen direkte. Derfor blir slike kort også kalla debetkort, i motsetnad til kredittkort der det blir stifta gjeld når kortet blir nytta. Rekninga må då betalast i ettertid.

I Noreg er betalingsautomatane knytte til Bankenes Betalings Sentral (BBS).
Operasjonalisering

**Operasjonalisering** viser til det å gjere data målbare ved observasjon eller eksperimentering. Dette er ein vanleg måte å utforme forsking i fag som psykologi, samfunnssfag, forsking på levande organismar og i fysikk. Å operasjonalisere er viktig, sidan noko ein trudde var eitt enkelt konsept, kan vise seg å gi ulike svar ved ulike målemetodar. Omgrepet blei introdusert av den britiske fysikaren N.R. Campbell i *Physics: The Elements* (Cambridge, 1920).

Eit døme på operasjonalisering er å måle kor sint ein person er (noko som er vanskeleg å vite utan å vere personen sjølv) ved å måle volumet på talen deira i desibel, eller ved å telja sinte utbrot. Slik kan ein unngå ein mogleg subjektiv overdriving eller underdriving som ville kome om ein berre nytta spørjeskjema. 

## Kjelder

*Variables and hypotheses in psychology research , psychteacher.co.uk


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Operationalization|Operationalization]]» frå ,  den 29. august 2013.*
Betalingskort

**Betalingskort** er eit plastkort som gjer det mogleg for innehavaren å gjere opp for seg økonomisk, utan å nytte fysiske pengar. Døme på betalingskort er bankkort og kredittkort.
Kunstig intelligens

**Kunstig intelligens** (**KI** eller **AI**, frå engelsk *artificial intelligence*) er ei grein av informatikk som tek føre seg intelligent åtferd, læring og tilpassing i maskiner. Slike maskiner, som automatiserer oppgåver som skal krevje intelligent åtferd, kan t.d. vera kontrollsystem, automatisk planlegging, ekspertsystem som skal kunne diagnostisere problem eller svare på kundespørsmål; dei kan inkludere talegjenkjenning, skriftgjenkjenning og andletegjenkjenning. 

Feltet har stor overlapping med datalingvistikk og kognitiv vitskap, i tillegg har mykje av det som no er rekna som «standardinformatikk» sitt opphav innanfor kunstig intelligens, t.d. stifinningsalgoritmar i grafar. 

Andre felt som har vore viktige for kunstig intelligens er filosofi (spesielt sinnsfilosofi og logikk), matematikk, spelteori, økonomi, nevrovitskap, lingvistikk (spesielt semantikk), psykologi (spesielt kognitiv psykologi), kontrollteori og kybernetikk.

## Retningar

KI vert normalt delt opp i to retningar: konvensjonell/symbolsk KI og syntetisk intelligens. 

**Symbolsk KI** er òg kjend som **G**ood **O**ld **F**ashioned **AI** (GOFAI) eller logisk KI, og baserer seg på logisk formalisme, maskinlæring og statistisk analyse. Nokre metodar innanfor denne retninga er:
* ekspertsystem
* fallbasert resonnering
* bayesiske nettverk 
* åtferdsbasert KI
**Syntetisk intelligens**, òg kjent som *scruffy AI*, konneksjonisme eller komputasjonell intelligens, baserer seg på iterativ utvikling og empirisk læring. Nokre metodar er:
* Kunstige nevrale nettverk
* Fuzzy logikk: teknikkar for resonnement ved usikker informasjon
* Genetiske algoritmar (GA)
* Svermintelligens 
* Kunstig liv

Hybridsystem og systemintegrering, basert på ein kombinasjon av symbolsk og syntetisk KI, vert sett på som ei lovande retning av dei som vonar på «ekte KI». Nokre av desse metodane, som til dømes nevrale nettverk og genetiske algoritmar, vert òg studerte innan digital signalhandsaming.

## Historie
John McCarthy, oppfinnaren av programmeringsspråket Lisp, var den første til å nytte termen *kunstig intelligens* (*artificial intelligence*), ved Dartmouth-konferansen i 1956, der mange av pionerane møttest og utveksla idéar. I 1950 fann Alan Turing på ein måte å operasjonalisere intelligens med eit imitasjonsspel. Det som vart kjend som Turingtesten http://www.loebner.net/Prizef/TuringArticle.html .

## Bakgrunnsstoff
*  DigitalNorway
Kunnskapsrepresentasjon

**Kunnskapsrepresentasjon** er eit forskingsfelt innanfor kunstig intelligens, kognitiv vitskap og informasjonsvitskap. Kunnskap er eit vanskeleg abstrakt konsept, og det finst inga generell semje om kva det er eller tyder, og difor er det vanskeleg å seie korleis det skal representerast.

Kunnskapsrepresentasjon er naudsynt for å klassifisere konsept i t.d. eit bibliotek eller for å handsame konsept i informasjonssystem. I kunstig intelligens er det naudsynt med ein passande representasjon av domenekunnskap for å løyse problem som omhandlar det domenet. Dette gjeld spesielt i ekspertsystem.

Det finst mange formalismar og metodar for å representere kunnskap. Me kan kalle slike formalismar for *representasjonsskjema*. Eit representasjonsskjema treng å vere *tilstrekkeleg* for å uttrykkje den naudsyne informasjonen, og støtte *effektiv* informasjonshenting og prosessering, i tillegg bør det tillate eit *naturleg* språk for å uttrykkje kunnskapen i.

Tre og tabellar er vanlege strukturar nytta for å kople saman konsept. Tre er spesielt godt eigna til å vise hierarkiar.

## Lagring og handsaming
Eit problem er korleis ein skal lagre og handsame representasjonar på eit formelt vis slik at det kan nyttast til spesifikke oppgåver. Dette er viktig for ekspertsystem, maskinomsetjing og databasehåndteringssystem.

Eit semantisk nettverk kan representere kunnskap ved å la nodar vere konsept og kantar mellom nodar vere relasjonar.

Menneske ser ut til å lagre konsept i større einingar, og basert på dette har ein nytta det som er kjent som ei ramme (*frame*). Ei ramme (del av eit *rammeverk*) har tomme plassar som kan fyllast ut med verdiar - desse plassane utgjer spesifikke rollar eller eigenskapar i konseptet, og kan i det formelle språket vere enkle verdiar (tal eller tekststrengar) eller andre rammar. T.d. kan ramma for *hus* ha plass for eigenskapane *farge* og *etasjar*. Ei ramme viser altså stereotypisk kunnskap om ein situasjon, eit objekt eller eit domene. Rammar i kunstig intelligens kan samanliknast med psykologiske skjema (psykologi). Bruk av rammar er nært kopla med objektorientert programmering.
Myntautomat

Ein **myntautomat** er ein maskin som leverer varer eller tenester når ein kunde puttar på nok pengar i eit lite hol i maskina. Døme på myntautomatar kan vere telefonkioskar, brusautomatar og parkerings- og bompengeinnkrevingsautomatar.

## Bakgrunnsstoff
Tarm

**Tarm** (norrønt *þarmr*) er lange, smale, gjerne buktande innvolar som dannar tarmkanalen i meltingssystemet. Tarmane fullfører meltingsprosessen ved å ta opp næringsstoff og skilja ut avføring. Tarmar blir også brukte til ulike føremål, som tillaging av mat og utstyr.

Tarmkanalen har tre hovuddelar, tynntarmen, tjukktarmen (*kolon*) og endetarmen (*rektum*). Tynntarmen er delt i tre, tolvfingertarmen (*duodenum*), *jejunum* og *ileum*. Pattedyr, fuglar og nokre reptil har òg minst ein blindtarm. Tarmbakteriar er svært viktige i denne prosessen. Tarmveggane driv føda framover ved å trekka seg saman. Det tek mellom ein og fem dagar for maten å passera gjennom tarmsystemet til menneske. 

## Bruk av tarmar
### Mat

Ein kan eta dyretarmar, og brukte dei tidlegare til ilåt når ein laga pølser. I industriell pølsemaking bruker ein ikkje dette naturlege pølseskinnet, men det kan bli gjort om ein bruker tradisjonelle metodar.

### Teknologi
I golvklokker er tarmar blitt brukte som strengar til å henga lodda i.

### Musikk
Vibrerande tarmar har tradisjonelt vore brukte i musikkinstrument, særleg som strengar i strengeinstrument, men også i trommer. Botnen av nokre typar litletromme kan slå mot eit nett av tarmar for å få fram ein særeigen klang, medan nokre utstrekte tarmstrengar under trommeskinnet på den nordafrikanske bendiren skapar ein summande lyd.

Medan ein i dag som regel bruker strengar av nylon, stål eller silke, bruker nokre av dei som speler tidlegmusikk framleis tarmstrengar for å få lyden meir autentisk. Det er særleg tarmar frå lam som har vore brukte til dette.

### Idrett
Sauetarmar har òg vore brukte til å laga nettet i tennisracketar med.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gastrointestinal tract|Gastrointestinal tract]]» frå , den 3. desember 2006 ([http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Gastrointestinal_tract&oldid=91649335 versjon 91649335]).*  
**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Tarm|Tarm]]» frå , den 3. desember 2006 ([http://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Tarm&oldid=2753351 versjon 2753351].)*

## Bakgrunnsstoff
Produksjonssystem

Eit **produksjonssystem ** (eller **produksjonsregelsystem**) er eit kunstig intelligens-basert dataprogram som hovudsakleg er sett saman av ei mengd med åtferdsreglar. Desse reglane vert kalla **produksjonar** og er ein enkel representasjon som gjerne vert nytta i automatisk planlegging, handlingsval og spesielt i ekspertsystem. 

Produksjonar har to delar: ein sansemessig føresetnad (eller «VISS»-utsegn) og ei handling (eller «SÅ»-utsegn). Viss produksjonen sin føresetnad passar saman med verdstilstanden vert produksjonen *utløyst* (*triggered*). Når ein regel vert utført, seier ein at han er *avfyrt*. 

Eit produksjonssystem gir dei naudsyne mekanismane for å utføre slike produksjonsreglar for å nå eit mål: ein database, ofte kalla arbeidsminne, som handsamar informasjon om noverande tilstand, og ein regeltolkar som ved hjelp av mønstergjenkjenning kan finne ut kva for reglar sine føresetnader som passar noverande tilstand, og kan prioritere reglar ved konfliktar (når meir enn ein regel passar tilstanden). 

## Sjå òg
RETE-algoritmen, ein mønstergjenkjenningsalgoritme nytta i regeltolkarar

## Bakgrunnsstoff
Ofte spurte spørsmål om regelmotorar frå regelmotor.no
Aneurisme

Eit **aneurisme** (frå gresk ανευρυσμα, *aneurysma*, 'utviding') er ein sjukeleg lokal dilatasjon eller utviding av ei pulsåre. Aneurismar kjem oftast i hovudpulsåra, (aorta) og circulus arteriosus (Willis' arterielle sirkel, blodårene under hjernen). Faren for at aneurismet sprekk aukar med storleiken. Ei slik hending vil gje eit brått fall i blodtrykket, og eventuelt auka trykk i hjernen. Begge delar er svært farleg og akutt livstrugande.

## Bakgrunnsstoff
* Merck Manual
* Aneurysms
Children of Bodom

**Children of Bodom** er eit finsk melodic death-metal band med ein rå, growl-liknande vokal. Bandet blei stift i 1993 og tok namnet sitt frå innsjøen Bodomsjøen i Esbo, Finland der 3 ungdomar blei knivdrepne på ein campingtur i 1960. Den siste personen overlevde angrepet og hevda han såg Døden. Døden har blitt Children of Bodom sin maskot og er inkludert på dei fleste av bandet sine albumcover.

Då Children of Bodom blei stifta av Alexi Laiho og Jaska Raatikainen kalla dei seg *IneartheD*, men skifta namn til Children of Bodom same år etter å ha gitt ut deira 3 einaste demoar. Children of Bodom vert ofte forkorta til *CoB*.

= Medlemmer =
### Noverande
* *[[Alexi Laiho|Alexi «Wildchild» Laiho]]* - Vokal og gitar
* *[[Roope Latvala]]* - Gitar
* *[[Jaska Raatikainen|Jaska W. Raatikainen]]* - Trommer
* *[[Janne Wirman|Janne «Warman» Wirman]]* - Keyboard
* *[[Henkka Blacksmith|Henkka T. Blacksmith]]* - Bass

### Tidlegare medlemmer
* *[[Alexander Kuoppala]]* - Gitar
* *[[Samuli Miettinen]]* - Bass
* *[[Jani Pirisjoki]]* - Keyboard

= Diskografi =
### Studioalbum
* *[[Something Wild]]* (1997)
* *[[Hatebreeder]]* (1999)
* *[[Follow the Reaper]]* (2000)
* *[[Hate Crew Deathroll]]* (2003)
* *[[Are You Dead Yet?]]* (2005)
* *[[Blooddrunk]]* (2008)
* *[[Skeletons in the Closet]]* (2009)
* *[[Relentless Reckless Forever]]* (2011)
* *[[Halo of Blood]]* (2013)
* *[[I Worship Chaos]]* (2015)
* *[[Hexed]]* (2019)

### Demoer, singler og EPer
* *Implosion of Heaven* (1994, demo utgitt under namnet *Inearthed*)
* *Ubiquitous Absence of Remission* (1995, demo utgitt under namnet *Inearthed*)
* *Shining* (1996, demo utgitt under namnet *Inearthed*)
* *Downfall* (1998, singel)
* *Hate Me!* (2001, singel)
* *You're Better Off Dead* (2002, singel)
* *Needled 24/7* (2003, singel)
* *Trashed, Lost & Strungout* (2004, singel)
* *Trashed, Lost & Strungout* (2004, EP)
* *In Your Face* (2005, singel)
* *Blooddrunk* (2008, singel)
* *Hellhounds on My Trail* (2008, singel)
* *Smile Pretty for the Devil* (2008, singel)
* *Lookin' Out My Back Door* (2009, singel)
* *Was It Worth It?* (2011, singel)
* *Roundtrip to Hell and Back* (2011, singel)
* *Shovel Knockout* (2012, singel)
* *Transference* (2013, singel)
* *Morrigan* (2015, singel)us
* *Under Glass and Clover* (2018, singel)
* *Platitudes and Barren Words* (2019, singel)
* *Hexed* (2019, singel)

### Andre utgivelser
* *The Carpenter* (1997) (Split singel med Nightwish og Thy Serpent)
* *Children of Bodom* (1998) (Split singel med Cryhavoc og Wizzard)
* *[[Tokyo Warhearts]]* (1999, Live CD)
* *[[Bestbreeder From 1997 to 2000]]* (2003, samlealbum)
Nightwish

**Nightwish** er ei finsk musikkgruppe som speler heavy metal av ein type ofte omtala som *[[symfonisk metal]]*.

## Medlemmar
* *[[Floor Jansen]]* - Vokal
* *[[Tuomas Holopainen]]* - Keyboard og piano
* *[[Emppu Vuorinen]]* - Gitar
* *[[Kai Hahto]]* - Trommer
* *Troy Donockley*

### Tidlegare medlemmer
* *[[Tarja Turunen]]* - Vokal (1996-2005)
* *[[Sami Vänskä]]* - Bass (1998-2001)
* *[[Anette Olzon]]* - Vokal (2007–2012)
* *[[Jukka Nevalainen]]* - Trommer (1997–2014)
* *[[Marco Hietala]]* - Bass og vokal (2002–2021)

## Album
* *Angels Fall First* (1997)
* *Oceanborn* (1998)
* *Wishmaster* (2000)
* *Century Child* (2002)
* *Once* (2004)
* *[[Dark Passion Play]]* (2007)
* *Imaginaerum* (2011)
* *Endless Forms Most Beautiful* (2015)
* *Human. :II: Nature.* (2020)

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettstad
Rammeproblemet

**Rammeproblemet** er eit av dei store problema innanfor kunstig intelligens. I situasjonskalkulus, ein formell metode for å skildre føresetnader og verknader av handlingar ved hjelp av verknadsaksiom, er eit rammeaksiom ei utsegn om kva som *ikkje* vert endra av ei gitt handling. Rammeproblemet er å finne ein måte å logisk uttrykkje dynamiske domene utan å måtte eksplisitt framsetje kva som ikkje vert endra av alle handlingane - for store domene kan det krevje veldig mange rammeaksiom. John McCarthy og Patrick J. Hayes definerte dette problemet i artikkelen *Some Philosophical Problems from the Standpoint of Artificial Intelligence* i 1969. Seinare fekk det ei vidare tyding innanfor handlingsfilosofi og epistemologi, der det vert formulert som problemet med å avgrense kva for oppfatningar som må endrast etter handlingar. 

Namnet kjem frå tradisjonell teiknefilmanimasjon, der ein teiknar dei figurane som rører på seg over ei bakgrunnsramme som er lik i kvart bilete.
Truncus brachiocephalicus

**Truncus brachiocephalicus** (tidlegare *arteria anonyma*) er ei pulsåre hos mennesket og den første store avgreininga frå hovudpulsåra. Han er kort, 4-5 cm hos vaksne, og delar seg i høgre arteria subclavia ut mot høgre arm og arteria carotis communis som går oppover halsen på høgre side. Det finst fleire normale variantar av dette arrangementet, som ikkje er patologiske. Ein arteria lusoria er ein variant som kan gje sjukdom.
Talet 322

**Talet 322** (**tre hundre og tjueto**) er eit partal, og eit samansett tal: 322&nbsp;=&nbsp;2&middot;7&middot;23. I heiltalsrekkja kjem det etter talet 321 og før talet 323.

Ordenstalet som svarar til talet tre hundre og tjueto er **tre hundre og tjueandre** (**322.**).
Arteria carotis communis

**Arteria carotis communis** er to pulsårar som forsyner hovud og hals. På halsen delar ho seg i ei ytre og ei indre åre; a. carotis externa og a. carotis interna. Når ein av og til høyrer berre *carotis* er det som regel a. carotis externa der er tale om. Dette er ein god plass å kjenne pulsen. Carotis interna gjev blodforsyning til hjernen, carotis externa forsyner hals og ansikt.

Åra finst på høgre og venstre side av kroppen. Den høgre åra går av frå truncus brachiocephalicus som går av frå hovudpulsåra som det første store karet, den venstre går direkte av frå hovudpulsåra som det andre karet.

Det er samband mellom kara på fleire nivå, slik at dersom det eine blir stengt kan blodet ta omvegen om det andre. Det finst ein viss normalvariasjon i avgang og forløp av kara.
Valerij Berkov

**Valerij Pavlovitsj Berkov** () var ein russisk filolog 
fødd i dåverande Leningrad i Sovjetunionen. Berkov hadde norsk og nordiske språk som spesiale. Han var professor ved Universitetet i St. Petersburg  og professor II ved Institutt for nordistiskk og litteraturvitskap, Universitetet i Oslo frå 1995 til 1999.  Berkov var medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi frå 1988 og var Ridder I av Den Kongelige Norske Fortjenstorden. Berkov var norsk statsstipendiat frå 1996.

Berkov er i Noreg mest kjend for dei to ordbøkene sine.

* *[[Valerij Berkov: Russisk-norsk ordbok]]* (ISBN 82-00-21975-5)
* *[[Valerij Berkov: Stor norsk-russisk ordbok]]* (ISBN 82-573-1221-5)

I tillegg til dei to ordbøkene mellom russisk og norsk har han også skrive fleire bøker om leksikografi, og ei norsk ordlære.

## Bibliografi (utdrag)

* Berkov, V.P. 1962: *Islenzk-russnesk ordabok : 35000 ord / Samid hefur Valerij P. Berkov med adstod Arna Bødvarssonar ; Med stuttu agripi islenzkrar målfrædi eftir A. Bødvarsson.* Moskvu.
* Berkov, V.P. 1977: *Slovo v dvujazytsjnom slovare*. Tallinn, 1977.
* Berkov, V.P. 1987: *Russisk-norsk ordbok ; redaktører Siri Sverdrup Lunden og [[Terje Mathiassen]].* Moskva : "Russkij Jazyk", 1987.
* Berkov, V.P. 1994: *Norvezjskaja leksikologija : utsjebnoe posobie*. Sankt Peterburg : Izd. Sankt-Peterburgskogo universiteta.
* Berkov, V.P. 1996: *Dvujazytsjnaja leksikografija : utsjebnik*. Sankt-Peterburg : Izd-vo S.-Peterburgskogo universiteta, 1996.
* Berkov, V.P. 1997: *Norsk ordlære* Oslo : Universitetsforl., 1997.
* Berkov, V.P. 1999: *Aktiv russisk grammatikk*. Oslo : Unipub, 1999.
* Berkov, V.P. 2003: *Stor norsk-russisk ordbok / hovedredaktør: Valerij Berkov ; redaksjon: Helgi Haraldsson, Steinar Kottum = Bol'sjoj norvezjsko-russkij slovar' / otvetstvennyj redaktor: Valerij Berkov ; redaktora: Khel'gi Kharal'dsson, Stejnar Kottum.* Oslo : Kunnskapsforl., 2003.
Cape Maria van Diemen

**Cape Maria van Diemen** er eit nes og det vestlegaste punktet på Nordøya på New Zealand. Då neset ligg nær nordenden av Aupourihalvøya, trur mange menneske på New Zealand at det også er det nordlegaste punktet i landet, men det er ikkje rett, nordlegast ligg Surville Cliffs, 30 kilometer mot aust og litt lenger nord.

Neset fekk namnet sitt av oppdagaren Abel Tasman etter kona til velgjeraren hans, Anthony van Diemen, generalguvernør i Batavia (no Jakarta) i januar 1643, på den same reisa Tasman oppdaga og namngav Van Diemens land (no Tasmania). Neset er - saman med øygruppa Three Kings Islands - eit av berre to geografiske område på New Zealand som har fått halda på namna som Abel Tasman gav dei.


CapeMariaVanDiemen.jpg|Cape Maria van Diemen
Te_Werahi_Beach.jpg|Te Werahi-stranda og Cape Maria van Diemen
Péninsule (24946477751).jpg
Vikingarne

* For artikkelen om dansebandet, sjå **[[Vikingarna]]**.
* For artikkelen om folkegruppa, sjå **[[vikingar]]**.
Språk i Afrika

**[[Språk]]a i [[Afrika]]** utgjer ikkje ei eintydig språkgruppe. Språkforskarar reknar med at det finst over 2000 ulike afrikanske språk. Det er relativt stor semje om at dei fleste av desse – eller alle – kan plasserast i ei av dei fem store språkgruppene nedanfor:
* Afroasiatiske språk
* Nilosahariske språk
* Niger-kongospråk
* Khoisan-språk
* Austronesiske språk (inneheld berre eitt afrikansk språk, gassisk)
Dei austronesiske språka er ein språkfamilie, og det er sannsynlegvis også niger-kongospråka, sjølv om det enno ikkje er prova med språkvitskaplege metodar. Dei afroasiatiske språka, dei nilosahariske språka og khoisan-språka blir derimot heller omtala som *språkfylum* (engelsk *language phyla*), dvs. samlingar av språkfamiliar som har visse sams drag som gjer at dei *kan* vere i slekt med kvarande, sjølv om det er langt frå prova.

Alle dei afrikanske landa er fleirspråklege, med på det meste over 500 språk (i Nigeria). Den koloniale arven er sterk i Afrika, alle tidlegare koloniar sør for Sahara – unnateke Somalia – har språket til den tidlegare kolonimakta som offisielt språk, i visse døme i lag med eit afrikansk språk (t.d. Tanzania). Kolonispråka dominerer i administrivt bruk, og fleire land bruker berre kolonispråka i skoleverket også. Det er dermed vanleg at skulevesenet og offisielle organ nyttar eit språk, medan eit, eller fleire, heilt forskjellige språk vert nytta i privatlivet. I dei afrikanske landa nord for Sahara er arabisk offisielt språk *[[de jure]]*, men fransk er *[[de facto]]* nytta mykje i statsadministrasjonen – og i det private næringslivet – i både Tunisia, Algerie, Marokko og Mauritania.

## Referansar
Kuling

**Kuling** er eit uttrykk for styrken til vind med fart frå 10,8 m/s (22 knop) til 20,7 m/s (40 knop) målt over ein periode på ti minutt. 

Ein har tre graderingar av kuling: Liten kuling, stiv kuling og sterk kuling. 
* Liten kuling: Er vind frå 10,8 m/s til 13,8 m/s (22-27 knop), og nivå 6 på Beaufortskalaen.
* Stiv kuling: Er vind frå 13,9 m/s til 17,1 m/s (28-33 knop), og nivå 7 på Beaufortskalaen. 
* Sterk kuling: Er vind frå 17,2 m/s til 20,7 m/s (34-40 knop), og nivå 8 på Beaufortskalaen. 

Når det bles kuling vil store tre byrje å røre på seg og det vert tungt å gå mot vinden. I fjellet byrjar snøfokk å setje ned sikta frå 1 km ved liten kuling til under 100 m i sterk kuling. Ein fjelltur i stiv kuling kan vere ei hard påkjenning og ved vind på sterk kuling bør ein ikkje leggje ut på tur. På havet kan ein få ei signifikant bølgjehøgd frå opp til 4 m i liten kuling til 7 m i sterk kuling med bølgjer som bryt og sjøsprøyt. 

## Sjå òg
* Bris
* Storm
* Vind
* Beaufortskalaen
Liten kuling

**Liten kuling** er vindstyrke 6 i Beaufortskalaen og den svakaste av kulingkategoriane. Vindsnøggleiken er då 10,8–13,8 m/s eller 40-50 km/t. Den eldre sjønemninga er toreva kuling.

Merk at både i engelsk, svensk (delvis) og dansk, så går denne vindstyrken framleis som bris, medan kuling (eller *gale* på engelsk) først kjem i vindstyrke 7. 

## Verknader

### Land
Store greiner og mindre stammer rører seg. Det kvin i telefonleidningar. Det er vanskeleg å bruke paraply og ein merkar motstand når ein går. 

### I fjellet
Det er særs slitsamt å ta seg fram mot vêret. Snøfokk set ned sikta til under 1 km. Det vanskeleg å halde andletet uverna mot vinden i lengre tid. Folk flest bør ikkje legg ut på tur over snaufjellet ved denne og høgare vindstyrkar. 

### På sjøen
Store bølgjer (3-4 m) startar å danne seg. Skumskavlane er større overalt, og det kjem gjerne noko sjøsprøyt.

## Andre språk

## Kjelder

*
Stiv kuling

**Stiv kuling** er vindstyrke 7 i Beaufortskalaen og den midterste av kulingkategoriane. Vindsnøggleiken er 13,9 til 17,1 m/s eller 51-62 km/t for stiv kuling. Den eldre sjønemninga var trereva kuling. 

## Verknad på land
Heile tre rører på seg. Det er tungt å gå mot vinden. 

## Verknad i fjellet
I motvind må ein lute seg fram over skia og legge stor kraft i stavtaka, sjølv på flat mark. Det kan vere vanskeleg å halde seg på beina i vindkasta. Snøfokk set ned sikta til få hundre meter. Det kan vere vanskeleg å orientere seg i terrenget. Ein skitur i stiv kuling er ein stor påkjenning på dei fleste. 

## Verknad på sjøen
Sjøen hopar seg opp til bølgjehøgder på 4,5-5 meter og kvitt skum som dannast frå bølgjetoppane som bryt, byrjar å blese i strimer i vindretninga.

## Andre språk

## Kjelder
Sterk kuling

**Sterk kuling** er vindstyrke 8 i Beaufortskalaen og den sterkaste av kulingkategoriane med ein vindsnøggleik på 17,2–20,7 m/s eller 63-75 km/t. Den eldre sjønemninga er klossreva kuling

## Verknad på land
Vinden brekk av kvister på tre. Det er særs tung å gå mot vinden. 

## Verknad i fjellet
Fjellet står i kok. Kvister og lav frå trea driv med vinden. Det er særs vanskeleg å gå på ski, og nesten umogeleg å bere skia på nakken. Snøfokk set ned sikta til under 100 m og det er umogeleg å orientere seg i terrenget. Det er særs vanskeleg å følgje sjølv godt kvista løyper. 

## Verknad på sjøen
Middel høge bølgjer (5,5 til 7,5 m) av større lengd. Bølgjekammane er ved å brytast opp i sjørokk, som driv i tydelege markerte strimer med vinden. 

## Andre språk

## Kjelder
Bris

**Bris** er vind med styrke frå 3,4 m/s (7 knop) til 10,7 m/s (21 knop) målt over ein periode på ti minutt. 

Ein har tre graderingar av bris: 
* Lett bris: Er vind frå 3,4 m/s til 5,4 m/s (7-10 knop), og nivå 3 på Beaufortskalaen.
* Laber bris: Er vind frå 5,5 m/s til 7,9 m/s (11-16 knop), og nivå 4 på Beaufortskalaen.
* Frisk bris: Er vind frå 8,0 m/s til 10,7 m/s (17-21 knop), og nivå 5 på Beaufortskalaen. 

I lett bris byrjar små lauv og kvistar å røre på seg medan frisk bris kan få trea til å byrje og svaie i vinden. På fjellet kan bris kjennast sjenerande, laber bris kan vere ubehageleg når det er kaldt og ved frisk bris byrjar fokksnø å drive langs bakken og sikta vert dårlegare. På sjøen vil ein få små til middels store bølgjer, og ved frisk bris ein god del skum på toppane. 

## Sjå òg
* Kuling
* Storm
* Orkan
* Beaufortskalaen
* Vind
Lett bris

**Lett bris** er kategori 3 Beaufortskalaen og er den svakaste av briskategorien. Vindsnøggleiken er då 3,4-5,4 m/s eller 12-19 km/t. I eldre sjønemning heiter vindstyrken bramseils kuling.

## Verknad
 
### På land
Lauv og små kvister rører seg. Vinden strekk lette flagg og vimplar.

### Til fjells
Vinden kan merkast tydeleg og kan sjenere. Fallande snø synes å røre seg raskare horisontalt enn vertikalt.

### Til sjøs
Småbølgjene byrjar å toppe seg (0,5–1 m). Det dannast skum som ser ut som glas. Ein og annan skumskavl kan skje.

## Andre språk

## Kjelder
Laber bris

**Laber bris** er kategori 4 i Beaufortskalaen og er den midtre av briskategoriane. Vindsnøggleiken er då 5,5-7,9 m/s eller 20-29 km/t. I eldre sjønemning heiter vindstyrken merseils kuling.

## Verknad
 
### På land
Vinden løfter støv og lause papir, rører kvister og smågreiner og strekk større flagg og vimplar.

### Til fjells
Laber bris er ubehageleg i kaldt vêr og gjev merkbar motstand. Snødrevet mot ansiktet er særs sjenerande. 

### Til sjøs
Bølgjene vert lengre (høgd 1-2 m) Ein del skumskavlar.

## Andre språk

## Kjelder
Frisk bris

**Frisk bris** er kategori 5 i Beaufortskalaen og er den sterkaste av briskategoriane. Vindsnøggleiken er då 8,0-10,7 m/s eller 30-39 km/t. I eldre sjønemning heiter vindstyrken enkeltreva mersseils kuling.

## Verknad
 
### På land
Små tre med lauv byrjar å svaie. 

### Til fjells
Det blir tungt å gå på ski mot vêret. Fokksnø som driv langs bakken virvlast så høgt at sikta vert redusert. Snødrevet piskar i andletet. 

### Til sjøs
Mellomstore bølgjer oppstår (2-3 m), som har meir utprega langstrakt form og mange skumtoppar. Sjøsprøyt frå bølgjetoppane kan skje. 

## Andre språk

## Kjelder
Liten storm

**Liten storm** er vindstyrke 9 i Beaufortskalaen og den svakaste av stormkategoriane. Vindsnøggleiken er då 20,8–24,4 m/s eller 76-87 km/t. I eldre sjønemning heitte vindstyrken storsegls kuling.

## Verknader

### Land
Heile store tre svaiar og hiv på seg. Takstein kan blåse av.

### I fjellet
Vind og snøfokk gjer det umogeleg å ta seg fram på ski over fjellet. Sjølv i klårvêr og lite snøfokk kan påkjenninga bli så stor at ei snøhole eller ei hytte er einaste redning. 

### På sjøen
Vinden skapar høge bølgjer (7-10 m). Tette skumstrimer driv i vindretninga. Sjøen byrjar å rulle, og sjørokket kan føre til nedsett sikt. 

## Andre språk

## Kjelder
Full storm

**Full storm** er den midtre av stormkategoriane med kategori 10 på beaufortskalaen. Vindsnøggleiken er då 24,5 til 28,4 m/s, 88-102 km/t eller 48–55 	knop. I eldre sjønemning heiter vindstyrken «storm».

## Verknad

### På land
Full storm er sjeldan inne i landet. Han kan føra til at tre rotveltar, og kan gjera stor skade på hus.

### Til fjells
Full storm og høgare vindstyrker vil dei fleste aldri kome ut for på fjellet. Tre kan velta over leidningar for telefon og straum. Det knakar i tømmerveggar. Lette småhus kan verta rivne av grunnmuren.

### Til sjøs
Stormen lagar særs høge bølgjer (9–12,5 m) med lange, overhengande kammar. Skummet vert danna i store flak, og driv med vinden i tette kvite strimer så sjøen får ein kvitaktig utsjånad. Rullinga blir tung og støytande. Redusert sikt.

## Namn på andre språk

## Kjelder

*
Noregs musikkhøgskole

**Noregs musikkhøgskole** på Majorstua i Oslo er den høgaste utdanningsinstitusjonen for musikk i Noreg. Institusjonen vart grunnlagd i 1973, men har røter attende til 
Musikkonservatoriet i Oslo, som vart danna som Organistskolen i Kristiania av Ludvig Mathias Lindeman og Peter Lindeman i 1883. 

Noregs musikkhøgskole (NMH) har 475 studieplassar, og tilbyr utdanning på bachelor-, master- og PhD-nivå innan utøvande musikk, komposisjon, musikkpedagogikk og musikkterapi. Det er mogleg å studere klassisk musikk, improvisert musikk/jazz og norsk folkemusikk.

I tillegg til musikkutdanning driv NMH med konsertverksemd og forsking. Dei tilbyr òg etterutdanning i mellom Administrasjon og ledelse og Minoritetskulturar i musikkundervisning.

I 2007 innvigde NMH eit nytt undervisningsbygg, *2. hus*, i tilknyting til det eksisterande bygget ved Chateau Neuf på Majorstua.

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Lokalpolitikarar i Stord kommune

Dette er ei lista over folk som driv med kommunepolitikk i Stord kommune. Kommunestyret på Stord har 35 medlemar.

### Arbeidarpartiet
Arbeidarpartiet har 8 representantar i Stord kommunestyre.
* Olav Akselsen (1983-1989)
* Katrin Innvær Ankervold
* Henny Førland Berger
* Christian Danmo
* Amram Hadida
* Aud Berit Alsaker Haynes, ordførarkandidat 2007
* Andreas Larsen
* Jan Leivestad
* Tordis Nysæter
* Gustav Rasmussen
* Magne Rommetveit, ordførar 1991-2007

### Demokratane
Demokratane har 2 representantar i Stord kommunestyre.
* Fredrik Ugland Litleskare leiar av Komité for næring, miljø og kultur 2007-2011
* David Stutlien

### Framstegspartiet
Frp har 6 representantar i Stord kommunestyre.
* Thor Gunnar Bjelland
* Lars-Åge Førland
* Carl van der Hagen
* Anne Kristin Koppang
* Odd Martin Myhre, gruppeleiar 2007-2011
* Hilde Irene Onarheim
* Per Otto Årland

### Høgre
Høgre har 6 representatar i Stord kommunestyre.
* Åshild Bjelland Eriksen
* Liv Kari Eskeland, ordførar 2007-2011
* Aslaug Kindem
* Jan Arild Nesse
* Dag Vidar Nordhus
* Kristoffer Valland

### Kristeleg Folkeparti
Krf har 4 representantar i Stord kommunestyre. 
* Leif-Steinar Alfsvåg, varaordførar 2007-2011
* Britt Kristin Ladehaug
* Magnhild Eide Furdal, varaordførar 2003-2007
* Oskar Emil Langeland
* Knut Arve Nordfonn

### Norges Kommunistiske Parti
NKP er ikkje representert i Stord kommunestyre.
* Henry Aas (1937-?)

### Raudt
Raudt er ikkje representert i Stord kommunestyre.
* Mohamed Kallel

### Senterpartiet
Sp har 3 representantar i Stord kommunestyre.
* Jacob Bjelland, leiar for Komité for oppvekst og utdanning 2007-2011
* Johannes Landmark
* Oddvard Rommetveit

### Sosialistisk Venstreparti
SV har 3 representantar i Stord kommunestyre.
* Nils Magne Blålid, gruppeleiar
* Bjørg Brattetaule
* Omar Zahl Pettersen

### Venstre
Venstre har 2 representantar i Stord kommunestyre
* Peggy Husevik Bærøy
* Astrid Larsen
* Kåre Løkhammer leiar for Komité for rehabilitering, helse og omsorg 2007-2011

## Kjelder
* Stord kommune sine nettsider