open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Heitor Villa-Lobos

**Heitor Villa-Lobos** () var ein brasiliansk komponist som skreiv talrike verk for orkester, ensemble og soloinstrument. I musikken sin brukte han særskild mykje brasiliansk folkemusikk, men òg element frå impresjonisme, ekspresjonisme, klassisistisk og barokk musikk. Villa-Lobos er den best kjende søramerikanske komponisten av kunstmusikk.

## Biografi
Heitor Villa-Lobos vart fødd i Rio de Janeiro. Han lærte musikk av far sin. I 1899, då faren døydde, vart Villa-Lobos professjonell musikar og spela cello på kafear. Frå 1905 samla han inn brasiliansk folkemusikk frå dei noraustlege delane av Brasil.

Villa-Lobos er gravlagd i Cemitério São João Batista i Rio de Janeiro

## Viktige verk

Villa-Lobos var svært produktiv, sjølv om mange av verka hans er arrangement av eigne verk.

Denne lista inneheld musikk av Villa-Lobos som vert framført i konsertsalar i dag, og musikk der notane er tilgjengelege.

Det mest framførte verket til Villa-Lobos er den 5. Bachianas Brasileiras, for stemme og 8 celloar, som også kan framførast med andre instrument. Andre populære verk er musikken for solo gitar og kor nummer 1. 

### ''Bachianas Brasileiras''
* Nr. 1 for 8 celloer (1932) 
* No. 2 for kammerorkester (1933) 
* No. 3 for piano og orkester (1934) 
* No. 4 for piano (1930-41); orkesterert i 1942 
* No. 5 for stemme og 8 celloer (1938) 
* No. 6 for fløyte and basun (1938) 
* No. 7 for orkester (1942) 
* No. 8 for orkester (1944) 
* No. 9 for kor eller orkester (1944)

### Kor
Bendita Sabedoria (1958)
### Konsertar

### Symfoniar

* Nr. 1 O Imprevisto, The Unforseen (1920) 
* Nr. 2 Ascenção, The Ascension (1917) 
* Nr. 3 A Guerra, The War (1919) 
* Nr. 4 A Vitória, The Victory (1919) 
* Nr. 5 A Paz, The Peace (1920) - *lost*
* Nr. 6 Montanhas do Brasil, The Mountains of Brasil (1944) 
* Nr. 7 (1945)
* Nr. 8 (1950) 
* Nr. 9 (1951) 
* Nr. 10 Sumé Pater Patrium, Amerindia (1952) 
* Nr. 11 (1955) 
* Nr. 12 (1957)

## Kjelder
Skrift

**Skrift** er eit samleomgrep brukt om teikn laga på ei flate som er meinte til å formidla språk. Ein kan laga skrift for hand ved å teikna eller rissa ved hjelp av ein reiskap, som penn på papir eller griffel på ei tavle, eller ved å trykka ferdiglaga bokstavar, til dømes ved hjelp av ein datamaskin, skrivemaskin eller ei trykkepresse.

## Sjå òg
* Glyff
* Grafem
* Skriftsystem
* Tekst

## Bakgrunnsstoff
Nedlagde fyrstasjonar i Noreg

Liste over **nedlagde [[fyr]]stasjonar i [[Noreg]]** per 2006.

Fyrstasjonar og tåkeklokker i Noreg som har vore bemanna, men er ute av drift i dag. På mange stader der eit slikt fyr tidlegare var i drift er det i dag ei fyrlykt som tener tilsvarande navigasjonsfunksjon. Somme fyrstasjonar er rivne og fjerna medan Riksantikvaren har freda andre fyr.

Utanom dei fyra som er lista under har det vore kommunale fyr i drift i Noreg; to i indre Oslofjorden, eit i Dusavigå i Randaberg, og eit på Nordnes i Bergen.

Det har òg vore to fyrskip i drift; på Lepsøyrev, Ålesund frå 1856 til 1879 og på Ildjernsflu, Nesodden frå 1919 til 1968.

:*Sjå òg [[Fyrstasjonar i drift i Noreg]].*

## Kjelder
* :no:Liste over norske fyr
* Norsk Fyrhistorisk Forening
* Bjørkhaug, B. & S. Poulsson: *Norges fyr*, Grøndahl, 1986-87, 2 b. (Norske minnesmerker) ISBN 82-504-0813-6
Silkehøns

**Silkehøns** er ein roleg hønserase som kan minna om ein ulldott på grunn av dei lette, dunete fjøra. Fjøra har ikkje den vanlege fjørstrukturen og minner derfor meir om pels enn fjør. Rasen stammar opphavleg frå Aust-Asia. Her blir han rekna som ein delikatesse, men den mørkeblå fargen på kjøtet gjer til at det vert lite nytta i Europa.

Silkehøns har fem tær. Dvergsilkehanen vert ca. 600 gram, høna ca. 500 gram. Storsilkehanen er vanlegvis 1,4–1,7 kg og høna 1,1-1,4 kg. 

## Bakgrunnsstoff
* Silkehønsside hjå hønseoppdrettar Lise Andersen
Jens Zetlitz

**Jens Zetlitz** () var ein norsk diktar, fødd i Stavanger. 

## Liv
På slutten av 1700-talet flytta Jens Zetlitz til København for å studera teologi. Der vart han medlem av Det Norske Selskab, og vart særleg kjend for selskapssongane og drikkevisene sine og fekk tilnamnet «Glædens muntre Sanger». Etter studietida flytta han attende til Noreg, og arbeidde som sokneprest i Vikedal i Ryfylke og seinare i Kviteseid i Telemark, til han døydde nær 60 år gammal. 

## Slekt og familie
Saman med kona Maren Elisabeth Bull (fødd 11. september 1761, død 20. januar 1801) fekk han fire born; Axeliane Christine Zetlitz, gift Kielland (fødd 8. juli 1792, død 15. februar 1855), Mette Christine (fødd 1794, død 1853), Kirsten (fødd 1799, død 1878) og Johanne Margrethe (fødd 1797). Axeliane vart mor til Jens Zetlitz Kielland (1816-1881), som igjen mellom anna vart far til forfattaren Alexander Lange Kielland og kunstnarinna Kitty Kielland. Etter at fyrste kona døydde i 1801 gifte han seg oppatt i 1802 med Christiane Sophie Fasting von Krogh og fekk to døtrer og ein son med henne.

Jens Zetlitz har i dag ei gate i Stavanger oppkalla etter seg. Popartisten Bertine Zetlitz er Zetlitz-familien sin mest kjende nolevande person.

## Verk
* *Poesier: første samling* (1789)
* *Eegenæs: et Digt med Anmærkninger* (1793)
* *Sange for den norske bondestand* (1795)
* *Psalmer* (1795)
* *En norsk Höst: et Digt* (1800)
* *Johan Nordahl Brun, Biskop over Bergens Stift* (1805)
* *Alkoran: d.e. Capitlernes Bog for 1806* (1806)
* *Sange for Den Norske Bondestand* (1812)
* *Prædikener og Leilighedstaler* (1822)
* *Egenæs: et digt med anmærkninger* (1825)
* *2den Deel* (1825)
* *Jens Zetlitz's samlede Digte* (1825) 
* *1ste deel* (1825)
* *Sange for den norske Bondestand* (1842)
* *Norske Almuesangeres Kløverblad: eller Bruns, Frimanns og Zetlit's Sange for den norske Bondestand. - Godtkjøbsudgave* (1853) 
* *Ny Vise om Jernbanemoroen ved Mjøndalen* (1875) 
* *Udvalg af Jens Zetlitz' Digte* (1886)
* *Reyse fra Stavanger til Wigedahl i aare* (1968)

* *Jens Zetlitz : et tohundreårsminne* (1990)

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
*Hallgeir Elstad: «Jens Zetlitz» i Norsk Biografisk Leksikon
*Digitaliserte bøker av Jens Zetlitz hjå Nasjonalbiblioteket
*Dagbladet si forfattarside
*Zetlitz si slekt
*Axeliane Christine Kielland
.380 ACP

**.380 ACP** er ein patron utvikla av John Browning og introdusert i 1908 av Colt i ein .380-variant av Colt 1903 i kaliber .32 ACP. Kaliber .380 ACP vart til liks med .32 ACP utvikla for pistolar med bakslagsmekanisme som ikkje hadde nokon løpslåsingsmekanisme. Rekylfjøra er nok til å ta seg av energien som blir utløyst av skotet og som driv sleiden og sjølvladesystemet. Dette forenklar produksjonen av pistolar og reduserer med det kostnaden. 

Kaliber .380 ACP var det kaliberet som var foretrekt til politibruk i Europa i mange år, attåt og til avløysing av .32 ACP. Men han er no i stor grad erstatta av kaliber 9 mm Parabellum. Kaliber .380 ACP liknar 9 mm Makarov utvikla i Sovjetunionen, men den sistnemnde er litt kraftigare. 

Av andre kjende pistolar enn Colt 1903 (1908) som bruka .380 ACP (eventuelt attåt ein .32 ACP-variant) kan nemnast FN Browning 1910 og Beretta 1934. 

.380 ACP er kompakt og lett i vekt og er ein populær patron til sjølvforsvar for dei som ønskjer lett rekyl. Han er om lag så kraftig som revolverpatronen kaliber .38 Special, og noko kraftigare enn .32 ACP. Kva som er «nok» til sjølvforsvarsbruk er det delte meiningar om, der det delvis er slik at mange i USA meiner desse kalibra er for spede, medan mange i Europa meiner dei held i massevis. 

Firma som lagar pistolar for denne patronen marknadsfører dei somtid spesielt for kvinner , og legg da vekt på den lettare rekylen dei har enn pistolar med kraftigare ammunisjon. 

Attåt kaliber .380 ACP (*Automatic Colt Pistol*, fordi det først vart bruka i Colt 1903/1908), blir kaliberet kalla 9x17 mm (som det faktisk er), 9 mm kort på norsk, 9 mm kurz på tysk, 9 mm corto på italiensk, 9 mm court på fransk, 9 mm short på engelsk, osv. Dessutan 9 mm Browning short etter han som skapte denne patronen.

## Kjelde
Engelskspråkleg wikipedia (i hovudsak)
Friheten

***Friheten*** er ei avis utgjeven annakvar veke av Norges Kommunistiske Parti (NKP).

## Historie

Friheten vart etablert som illegal avis i oktober 1941. Avisa kom kvar veke fram til 1944, deretter sjeldnare inntil frekvensen steig mot slutten av krigen. Friheten vart truleg trykt i til saman 2 millionar eksemplar under andre verdskrig, med eit opplag hausten 1944 på vel 20&nbsp;000.

Frå mai 1945 vart Friheten dagsavis, og erstatta Arbeideren som hovudorganet til NKP. Hausten var opplaget mellom 130&nbsp;000 og 170&nbsp;000. På denne tida var avisa ei kort stund den nest største i landet. Nedgangen kom raskt, mellom anna fordi avisa måtte leggja om frå morgonavis til ettermiddagsavis da Arbeiderbladet ikkje lenger ville trykkja avisa. Alt i 1947 var opplaget nede i 30&nbsp;000.

Oppslutninga om NKP fall, og det gjorde også interessa for Friheten, som var dagsavis fram til 1967. Avisa vart så ei vekeavis fram til 1977, då avisa byrja å koma to gonger i veka. Hausten 1989 kom den neste krisa og talet på utgjevingar gjekk ned til ei i veka. I 1992 mista avisa pressestøtta på grunn av at dei hadde problem med at ho ikkje vart gjeve ut ofte nok. Dette førte til at Friheten gjekk konkurs. Ein annan grunn til krisa i avisa var ein strid mellom leiinga i NKP og redaktøren i Friheten om avisa skulle vera eit partiorgan eller fylgje ei meir sjølvstendig line. Friheten heldt fram med sporadiske utgjevingar, til dels som månadsavis. Avisa opplevde ei gjenoppliving då ho fekk pressestøtte att frå 1996, og har kome ut som vekeavis til no. Produksjonen av avisa er for det meste dugnadsarbeid.

Nettutgåva av Friheten vart etablert i 1998. Opplaget på papiravisa ligg på rundt 1500 eksemplar. Ansvarleg redaktør er Harald Reppesgaard (2010).

## Ansvarleg redaktør

### Ansvarlege nettredaktørar
* Hans Berger 1998&ndash;2004
* Willy Similä 2004&ndash;2006
* Øyvind Haraldsvik 2007&ndash;2009
* Petter Konrad Sandvik 2009-2020
* Ingen pr 2021

## Kjelder
* Artikkel på bokmålswikipedia

## Bakgrunnsstoff
* Friheten.no
* Friheten i *Store Norske Leksikon*
Eininga fat

**Fat** (engelsk *barrel*) er ei eining for volummåling av råolje. Eit fat er 42 US Gallons og svarar til 158,97 liter. Fat er ikkje ei SI-eining.

Det var i Pennsylvania at ein starta med å måle olje i fat, og seinare vart eininga ein standard for måling og prissetjing av olje.

Andre tydingar:
* **UK beer barrel**: 36 *UK gallons* (163,7 liter)
* **US beer barrel**: 31* U.S. gallons* (117,3 liter). 
* **US non-beer liquid barrel**: 31,5 *U.S. gallons* (119,2 liter), ein halv hogshead.
* **US dry barrel**: 105 *dry quarts* (115,6 liter).
* **Vat**, eit eldre nederlandsk volummål. Det amsterdamske vinvat var på 931 liter, brennevinsvat på 225 liter. Vat er seinare brukt som nemning på hektoliter.

Oljedirektoratet har gått over til å bruke standardkubikkmeter Sm³ for volummåling av olje og naturgass på den norske kontinentalsokkelen. Forholdet mellom Sm³ og fat er 1 : 6,29.

## Kjelder
*
Gallon

**Gallon** er eit volummål. Ein «amerikansk gallon» (US gallon) svarar til 3,7853 liter, medan ein «britisk gallon» tilsvarar 4,546 liter.
Oljefat

**Oljefat** er eit fat som vert nytta til lagring av råolje eller andre produkt frå eit oljeraffineri. 
Eit standardisert oljefat er opphav til eininga fat. Oljefat vert òg nytta til distribusjon og oppbevaring av flytande smøreprodukt. Tradisjonelle oljefat er framstilt i jern, og kan nyttast til ymse føremal etter at dei er tømd for oljeprodukt. Oljefat kan verta nytta til oppsamling av regnvatn, til forbrenning av avfall, som musikkinstrument og som grill etter å ha vorte delt i to. Kaizers Orchestra er døme på ei musikkgruppe som har oljefat som fast instrument i sine konsertar.

## Volum
Oljefat i Noreg dei siste tiåra har romma opp til 200 liter væske. 

## Oljefat i andre tidsaldrar
Frå Det nye testamentet, Lukasevangeliet i historia om «den kloke forvaltaren» finn ein utsegna «Hundre fat olje», og i evangeliet etter Johannes vert *anker* nytta i forteljinga om bryllupet i Kana. *Anker* og *fat* vert rekna som synonym og skal ha romma noko som tilsvarar kring 36 liter.
Nes i Hedmark

**Nes** er ein tidlegare sjølvstendig kommune i Hedmark som blei oppretta som Nes formannskapsdistrikt i 1837. 

Den 1. januar 1964 blei Nes slått saman med Furnes og Ringsaker (og ein liten del av Vang) til den nye Ringsaker kommune. Ved samanslåinga hadde Nes 4&nbsp;184 innbyggjarar.
Heckler & Koch USP

**Heckler & Koch USP** (*Universelle Selbstladepistole*) er ein tysk halvautomatisk pistol introdusert i 1993. Pistolen har ein locked-breech-lås lik Browning P 35 HP. Dei vanlegaste kalibera er kaliber 9 mm Parabellum og kaliber .40 Smith & Wesson. Pistolen finst i fleire ulike variantar. 

I Tyskland har dei teke i bruk to variantar av USP; hæren har teke inn éin som P8 og det føderale politiet har teke inn éin som P10. P8 er ein standard USP, medan P10 er kompakt-varianten. Begge brukar berre 9 mm Parabellum. I USA er han i liten grad teken i bruk i politiet på grunn av at han er dyr i høve til pistolar som Beretta og GLOCK. I Noreg har politiet ifølgje Aftenposten 7. juli 2006 kjøpt inn 7500 eksemplar, men GLOCK-firmaet har trua med rettssak fordi dei meiner deira pistol har vorte forbigått på feilaktig grunnlag.

## Kjelddr

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Heckler &#38; Koch USP|Heckler &#38; Koch USP]]» frå ,  den 7. juli 2006.*  

## Bakgrunnsstoff

* Official website (International)
* Modern Firearms
* Photo and information about the HK USP pistols 
* USP Series page from HK Defense website
* USP Compact Series page from HK Defense website
* USP Tactical page from HK Defense website
* USP Expert page from HK Defense website
* Pictures, videos and detailed information for all of HK's Firearms at HKpro.com
* Pistole P8 in parts, Bundeswehr version of USP, nearly identical

## Manualar
* Gun Manual from Nazarian
Tjørvåg

**Tjørvåg** er ein tettstad i Herøy kommune på Sunnmøre. Tettstaden ligg på Gurskøy og har 389 innbyggjarar. Lenge var det ein stor selfangar-flåte som hadde Tjørvåg som heimehamn. Til saman var det 17 ishavsskuter som var heimehøyrande i Tjørvåg i tida 1905 til 1970. I dag har bygda ei verksemd som foredlar selprodukt. Tidlegare var Smedvik mek. verkstad bygda si hjørnesteinsbedrift.

## Kultur
Herøyspelet Kongens Ring vert framført fyrste helga i juli på Herøy amfi som ligg på øya Herøy i Tjørvåg krins. Det tek utgangspunkt i kong Olav Haraldson si vitjing på Herøy i 1027. 

## Undervising
Tjørvåg skule vart opna i 1949. I Stokksund i Tjørvåg ligg Stokksund skule. Skulen vart oppretta i 1974 som Indre Herøy ungdomsskule. Barneskulen vart oppretta i 1999. Fyrst som barneskule for Tjørvåg krins. Seinare også for Myrvåg krins. Skulen har 167 elevar skuleåret 2014-2015. 73 elevar på ungdomstrinnet og 94 elevar på barnetrinnet. 
## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Tjørvåg Idrettslag 
* Stokksund skule  
* Soløy gard   
* Båttur rundt Bondestokksund
Browning HP

**Browning HP** ("Hi-Power") er basert på ein halvautomatisk pistol patentert av John Browning i USA i 1922, som så tok med seg idéen til Belgia og Fabrique Nationale. Konstruksjonen vart ferdig utvikla av belgiaren Deudonne Saive ved FN-fabrikken. Dette var den første pistolen som hadde eit fungerande magasin med dobbel patronrekkje, som da heldt heile 13 skot i kaliber 9 mm Parabellum. (I dag held tilsvarande magasin til vanleg 15 slike.)

Pistolen vart produsert som *P35* frå 1935, men vart au kalla "Grande Puissance" (GP), eller "Hi-Power" (HP). 

Pistolen verkar etter Brownings kort-rekyl-prinsipp og har locked-breech-mekanisme, men noko annleis enn i Colt 1911, som Browning au konstruerte. 

På grunn av den doble rekkja med partonar i magasinet, måtte skjeftet bli litt tjukkare, men ikkje så mykje at det er eit problem for folk med normale hender. Pistolen er kjend for å vera treffsikker og påliteleg. 

Browning HP vart bruka av begge sider under andre verdskrigen. Dei allierte bruka HP-pistolar laga i Canada, medan tyskarane bruka HPar laga i det okkuperte Belgia. P35 er framleis populær blant militære, og over 50 hærar har bruka han sidan han vart introduert. Ein versjon er framleis i teneste hos dei kanadiske væpna styrkane, og våpenet er standardpistol hos den britiske, australske og venezuelanske hæren, mellom andre.

Pistolen er vanlegast med single-action og 9 mm Parabellum, men finst au dei seinare åra i double-action og med kaliber .40 Smith & Wesson. 

Browning HP blir framleis produsert, både i Europa og i Argentina. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Browning HP|Browning HP]]» frå ,  den 8. juli 2006.*  
 

## Bakgrunnsstoff

* Nazarian`s Gun`s Recognition Guide
* HiPowers and Handguns
* F.N. mod. G.P. (Grande Puissance) pictures

; Manual 
* Nazarian`s Gun`s Recognition Guide (MANUAL) FN Hi-Power Manual (.pdf)
* The FN HP Explained (downloadable ebook)  (H&L Publishing - HLebooks.com 2004)
.40 S&W

**.40 S&W** (Smith & Wesson) er ein 10 mm pistol-patron utvikla av det amerikanske våpenfirmaet Smith & Wesson. 

Patronen vart utvikla frå ein 10 mm pistol-patron som FBI hadde teke i bruk, men som synte seg å vera for kraftig for somme av FBI-agentane. Rekylen og munningselden var for mykje for dei, særleg i pistolar med kort løp. Ein kom da til at ein patron kraftig nok for hjorte-jakt ikkje trong vera så kraftig i politiarbeid. FBI starta da å bruke ein neddempa versjon, og Smith & Wesson rekonstruerte så denne for å gjera han kortare samtidig som han heldt på yte-evna til den neddempa FBI-patronen. Denne nye patronen viste seg å bli ein suksess. 

Patronar i kaliber .40 S&W er om lag same lengda som dei i kaliber 9 mm Parabellum, så mange pistolar utvikla for dette kaliberet kunne produserast i ein .40 S&W-versjon. 

Det er kanskje ironisk at den austerrikske GLOCK-pistolen slo Smith & Wesson på marknaden med ein kaliber .40 S&W. 

Typisk nok var mange våpensynsarar i USA imot kaliber .40 S&W til å begynne med, og ville halde på den lange og svært kraftige kaliber 10 mm Auto FBI først hadde bruka. 

Kaliber .40 S&W har likevel vorte ein stor suksess i USA, der mange ser kaliber 9 mm Parabellum som for svakt, sjølv om .40 S&W berre er litt kraftigare. Stordelen av politiet i USA har no våpen i kaliber .40 S&W, men har altså likevel kjøpt mange av desse våpna frå Europa, slik som GLOCK-pistolen. 

Det er elles rapportert fleire hylsefeil med kaliber .40 S&W enn med 9 mm Parabellum, feil som har ført til gasslekkasje og øydelagde våpen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:.40 S&W|.40 S&W]]» frå ,  den 8. juli 2006.*
Sauer 38H

**Sauer 38H** er ein liten halvautomatisk pistol med bakslagsmekanisme laga i Tyskland frå 1938 til slutten av andre verdskrigen. 

Denne pistolen var svært moderne på den tida. Han hadde skjult hane, kombinert double-action og single-action avtrekkjarmekanisme, magasin med ei enkelt patronrekkje og drivfjør rundt det faste løpet. Det heilt nye var at ein kunne spenne og avspenne hanen på ein trygg måte. Hanen kunne senkast for trygg transport etter at eit skot hadde vorte kamra eller eit skot hadde vorte avfyrt. Eit hòlrom på avtrekkjaren indikerte om hanen var spend - om du kunne sjå gjennom hòlrommet var hanen nedspend. Mesta alle moderne pistolar frå det samanslegne sveitsisk-tyske firmaet SIG-Sauer no for tida har slik ein hanenedspenningshendel, og au andre trekk frå Sauer 38H.

Eit anna nyskapande trekk ved denne pistolen er at han hadde ein indikator som syner når han er ladd. Når eit skot er i kammeret stikk ei lita nål ut rett attom baksiktet. Vidare har han magasinsikring, som déaktiverer avtrekkjaren når magasinet er ute, sjølv om det framleis er eit skot i kammeret. Dette er au eit avansert trekk ved Sauer 38H. 

Skjeftet på pistolen vart laga av bakelitt, som ikkje er så robust som moderne plast. Skjefteplatene har derfor ofte sprokke gjennom åra, og ein har måtta skifte dei ut. 

Sauer 38H vart i hovudsak produsert i kaliber .32 ACP (7,65 mm Browning). 

Pistolen vart bruka i delar av det tyske militæret, slik som flyvåpenet, attåt i politistyrkane. Omfanget var stort, talet på Sauer 38H var mesta like stort som talet på Walther PP. Den siste hadde likevel høgare status. 

Sauer starta utviklinga av denne pistolen for å konkurrere med firma som Mauser om sivilt sal. Men da krigen begynte, fann dei fleste vegen til ulike politieiningar, ofte saman med eit svart lærhylster. Desse pistolane ber da stempelet til den eininga dei høyrde til. 

Sauer 38H vart laga i tre variantar. Mot slutten av krigen vart han som andre våpen forenkla så langt det lét seg gjera. Finishen vart røffare og sikringa på sleiden kutta ut, til dømes. 

Sauer 38H lever i dag vidare i etterkommaren SigSauer P232, som er ein moderne elegant bakslagspistol i kaliber .32 ACP eller kaliber .380 ACP (9 mm kort). (Sjå au her: SigSauer P232 ). 

## Bakgrunnsstoff

* Sauer's Weapons Homepage
* J.P. Sauer und Sohn Homepage
* Reproduction Sauer 38H Grips
* Reproduction and Original Sauer 38H Parts - Canada 
* Reproduction and Original Sauer 38H Parts - United States

## Kjelde
Den engelskspråklege wikipediaen http://en.wikipedia.org/wiki/Sauer_38H
Fat

**Fat** kan visa til:

* Eit **[[serveringsfat]]**
* Ei **[[Eininga fat|måleining]]**
* **[[Tønne]]r** til å lagra alkoholdrikkar i (til dømes vin)
* **[[Oljefat]]**

Medan **FAT** kan vera ei forkorting for:

* **[[File Allocation Table]]** (FAT), eit filsystem utvikla av Microsoft
* **[[Far Eastern Air Transport]]**, eit kinesisk flyselskap
Mauser HSc

**Mauser HSc** er ein liten sjølvladepistol med bakslagsmekanisme laga i Tyskland frå 1937 til slutten av andre verdskrigen, så vidare i den franske okkupasjonssona og så på 1960-talet og 1970-talet igjen kommersielt av Mauser-fabrikkane. Han har kaliber .32 ACP (7,65 mm Browning).

Han har utvendig hane, sjølvspenna avtrekkjar, magasin med ei enkelt rekkje patronar og fjør rundt løpet. Han konkurrerte med Walther PP og Sauer 38H, og vart liksom dei bruka både av politi og militære. 

Dei første som vart produserte har vanlegvis brune treskjefte og hakekross-merking, medan dei som vart laga under fransk okkupasjon er merkte «RW». Dei seinare utgåvene har kommersielle Mauser-merke og er til vanleg heilsvarte, utan treverk. 

Den moderne bakslagspistolen HK 4 (Heckler & Koch modell 4) er ein oppfølgjar av Mauser HSc. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mauser HSc|Mauser HSc]]» frå ,  den 8. juli 2006.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Felipe Calderón

**Felipe de Jesús Calderón Hinojosa** () er ein meksikansk politikar. Han vart fødd i Morelia, og høyrer til partiet PAN. Calderon vann valet føre kandidaten Andres Manuel Lopez Obrador i det siste presidentvalet. Han skal tiltre stillinga i desember 2006.
HK4

**HK4** er ein liten sjølvladepistol introdusert av Heckler & Koch i 1967, den første pistolen laga av dette firmaet. Han vart produsert til 1984. Om lag 38 000 vart produserte, av desse vart 12 000 selde til tysk politi og andre offentlege etatar med kaliber .32 ACP (7,65 mm Browning), og kalla *HK4 P11*. I kaliber .32 tek magasinet 8 skot. 

Pistolen vart kalla 4 fordi han enkelt kunne omgjerast til fire andre kaliber, mellom dei kaliber .380 ACP, ved å skifte løp, drivfjør og magasin. I kaliber .380 tek magasinet 7 skot. 

Pistolen er double-action, det vil seie hanen blir spend og skotet utløyst med avtrekkjaren ved først skot. Ein meiner konstruksjonen er basert på Mauser HSC.

## Bakgrunnsstoff

* Modern Firearms
* H&K HK4 Annex

## Kjelde
Engelskspråkleg wikipedia
Houmt Souk

**Houmt Souk** er den største byen på øya Djerba, som ligg i Tunisia. Houmt Souk er eit populært turistmål som er best kjend for den tradisjonelle marknaden, *[[souk]]en*, sin, og for borga si frå aghlabidedynastiet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Houmt-Souk|Houmt-Souk]]» frå ,  den 10. juli 2006.*
Menneskeapar

**Menneskeapar** er ein underorden av primatane som består av to familiar, *[[Hylobatidae]]* (gibbonar), og *[[Hominidae]]* (eigentlege menneskeapar, inkludert menneske). Alle artane i gruppa har gripehender og manglar hale, og dei høyrer med mellom dei meir intelligente dyra på kloten.

## Inndeling
* **[[Gibbonar]]** (Hylobatidae)
* **[[Menneskeapefamilien|Menneskeapar]]** (Hominidae, eldre òg Pongidæ)
*** Ponginæ
**** *[[Pongo]]* (orangutangar)
***** *[[Pongo pygmaeus]]*
***** *[[Pongo abelii]]*
**** *[[Gigantopithicus]]* (utdøydd)
*** Homininae
**** *[[Gorilla]]* (gorillaer)
***** *[[Gorilla gorilla]]*
***** *[[Gorilla beringei]]*
**** Sjimpansar og menneske
***** *[[Slekta Pan|Pan]]* (sjimpansar)
****** *[[Pan troglodytes]]* (vanleg sjimpanse)
****** *[[Pan paniscus]]* (dvergsjimpanse, bonobo)
***** *[[Homo]]*
****** *[[Homo sapiens]]* (moderne menneske)
Serveringsfat

Eit **fat** er ein stor tallerken som blir brukt til å servera og syna fram mat på, særleg ved høgtidelege høve.

Fat kan vera runde, ovale eller firkanta, og vera enkle eller dekorerte med bilete eller utskjeringar. Ein kan laga fat av mange ulike material, som keramikk, metall eller plast.

Nokre matretter er særskild vanlege å by fram på fat, til dømes kaker, ostemåltid og kanapéar.

## Sjå òg
* Skål
Bygdøy

**Bygdøy** (offisielt namn var *Ladegaardsøen* fram til 1877) er ei halvøy i den vestlege delen av Oslo, mellom Bestumkilen og Frognerkilen, og inkluderer òg øyane Killingen i vest og Store og Lille Herbern i sør. Sjølve halvøya er rundt 3,6 km2 stor og hadde i 2010 ca.  innbyggjarar.

Bygdøy er i hovudsak eit bustadområde. Det er òg store område nytta til landbruk, i tillegg til skog og park. Bygdøy er kjend for sin rike flora. Halvøya høyrde til Aker kommune før kommunesamanslåinga. Bygdøy har frå 1800-talet vore eit populært område for friluftsliv og utferder, særleg om sommaren, på grunn av gode høve til turgåing og bading.

Fram til kring 1800 var Bygdøy ei øy, men landheving og utfyllingar har gjort øya landfast. Øya var i mellomalderen klostergods under Cisterciensarane på Hovedøya, men vart lagd inn under kongen som krongods ved reformasjonen. Cisterciensarane hadde drive aktiv landbruksutvikling på Bygdøy, med til dømes fiskeoppdrett. Garden Bygdøy vart *ladegård*, eller avlsgard, forsyningsgard for Akershus festning. Dette var opphavet til det eldre namnet på halvøya. Kongen nytta den rike naturen på Bygdøy som jaktområde, og kong Kristian IV av Danmark-Noreg sette opp eit lite jaktslott her. Det vart byrjinga til dagens kongsgard. Hovudbygget på kongsgarden vart bygd i 1733 som sommarresidens for statthaldar Christian Rantzau. Kong Kristian Fredrik budde her sommaren 1814 etter at han hadde måtta seie frå seg den norske trona. Kongane Haakon VII og Olav V nytta huset som sommarbustad.

Frå 1775 vart det bygsla vekk ein del tomteområde, men kong Karl Johan kjøpte fleire av dei attende i 1837. Han var oppteken av området og sysla med planar om eit samanhengjande parkområde frå Slottet til Bygdøy. Kong Oscar I bygde lystslottet Oscarshall i 1847-1852. Kong Oscar II bygde Kongevillaene ytst i Kongeskogen mot Huk og nytta sjølv Villa Victoria som sommarbustad. På Kongsgården bygde han frå 1881 det første friluftsmuseet i verda. Museet skulle gje eit oversyn over norsk byggverkshistorie ved hjelp av 8-10 bygg flytta til område. Berre fem hus vart ferdig flytta, med Gol stavkyrkje som midtpunkt. Samlinga vart i 1907 innlemma i Norsk Folkemuseum.

Stortinget innløyste Karl Johan sine eigedomar i 1862–1863 og stilte kongsgarden til disposisjon for den regjerande kongen med familie. Resten av området vart offentleg friområde. Ytre del med gamle landstader vart seinare regulert til ope villaområde.

På Bygdøy ligg Bygdøy Kongsgård og Oscarshall Slott.

## Museer
Museene er mellom anna Vikingtidsmuseet,Vikingskipshuset, Kon-Tiki Museet med sivbåten Ra, polarskipa «Fram» og «Gjøa», Sjøfartsmuseet og Norsk Folkemuseum. Frå 2004 vart kongsgarden forvalta av folkemuseet.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Kulturhistorie

**Kulturhistorie** er vitskapen om utviklinga av kulturen og undersøkingar om korleis menneske opplevde og organiserte verda i fortida.

Emne som kulturhistorikarar undersøkjer kan vere både daglegdagse forhold, kunst, arkitektur, religiøse og andre åndelege forhold og immateriell kultur. Innan faget folkloristikken ser ein på folklore, folketru og festar og ritual.

I dag vert termen *kulturhistorie* (ved norske universitet) også brukt som ei samlenemning for dei tidlegare faga folkloristikk (folkeminneforsking) og etnologi.
Kloakkdyr

**Kloakkdyr** (Monotremata) er ein orden av primitive pattedyr. Gruppa omfattar to familiar, nebbdyr og maurpiggsvin, og er utbreidd i Australia, på Tasmania og i Ny-Guinea. Evolusjonsmessig er desse dyra nærare krypdyra enn andre pattedyr, mellom anna legg dei egg og har kloakk – ei felles kroppsopning for ekskresjon og formeiring. Sjølv om dei høyrer til pattedyra manglar kloakkdyra patter; mjølkekjertlane skil mjølka ut direkte gjennom huda.
Primatar

**Primatar**, eller 'herredyr', er ei pattedyrorden som kan delast inn i tre underordenar; halvapar, apar og menneskeapar. Dei er utbreidd over heile kloten, men om ein ser bort frå arten menneske lever dei stort sett i tropiske og/eller subtropiske strok. Anatomisk sett er det viktigaste fellestrekket gripehendene med motsette tomlar og stortær.

## Inndeling
* **[[Halvapar]]** (Strepsirhini)
** **Loriar og galagoar** (Lorisiformes)
*** Loriar (Lorisidae)
*** Galagoar (Galagidae)
** Lemurar (Lemuriformes)
** Spøkelsesapar (*Tarsius*)
* **[[Apar]]** (Haplorhini)
** **Ekte apar** eller antropoidar (Anthropoidea)
*** Vest- eller breinaseapar (Platyrrhini eller Ceboidea)
*** **[[Østapar]]** (Catarrhini)
**** **[[Dyreapar|Dyre- eller smalnaseapar]]** (Cercopithecidae)
***** Bladapar (Colobinae)
***** Cercopithecinae (m.a. bavianar og marekattar) 
* Menneskeapar (Hominoidea)
** Gibbonar (Hylobatidae)
** Menneskeapar (Pongidae)
** Menneske (Hominidae)

## Bakgrunnsstoff
*
Kongsgard

**Kongsgard** er ein gard som vert eigd av ein konge. Til dømes i vikingtida og i mellomalderen, hadde kongen av Noreg fleire gardar kringom i landet. Garden fungerte som maktsete for kongen, i tillegg til at kongen fekk inntekter frå gardsdrifta. Ofte kunne kongen reisa frå gard til gard, og såleis halda oppe makta si i området. 
Bygdøy Kongsgård er døme på ein kongsgard.
Folkedrakt

**Folkedrakter** er lokalt særmerkte klede som skil seg frå samtidsmoten. Desse plagga er del av ein stadbunden folkeleg draktskikk med innarbeidde normer for utforming og bruk av klede. Folkedraktene er brukarane sine tradisjonelle klede med graderingar frå høgtidsklede til kvardagsklede. Samedrakt er eit eksempel på ei folkedrakt, ettersom han kan brukast i forskjellige utformingar både til kvardags og til fest. Den norske bunaden vert derimot ikkje rekna som ei folkedrakt i dag, ettersom han klart skil seg frå dei normale klesdrakter og berre vert nytta i spesielle høve. Folkedrakter kan vera utgangspunkt for, eller vera brukt som, nasjonaldrakter.
Larsnes

**Larsnes** er ein tettstad med  på Gurskøy i Sande i Møre og Romsdal fylke. Larsnes er kommunesenter i Sande, og rådhuset, biblioteket, lækjar-og tannlækjekontoret ligg her. I sentrum finn ein daglegvareforretningar, frisør, bank, bensinstasjon og fargehandel. Den viktigaste private arbeidsplassen på Larsnes er den mekaniske verkstaden. Larsnes har ferjesamband med Åram (på fastlandet), Voksa (som er vegfast med Sandsøya) og Kvamsøya. Per 01.01.2006 budde 489 personar på Larsnes.

Like ved rådhuset ligg det populære ungdomshuset Gamlebanken.

Statsråd og kringkastingssjef Bjartmar Gjerde var frå Larsnes.

## Sjå òg
* Tettstader i Møre og Romsdal

## Kjelder

* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Møre og Romsdal»
Norges KFUK-KFUM-speidere

**Norges KFUK-KFUM-speidere** blei oppretta 3. oktober 2003 i Stavanger. Ein slo då saman dei to dåverande speidarorganisasjonane, Norges KFUK-speidere og Norges KFUM-speidere. KFUK står for Kristeleg Foreining for Unge Kvinner, KFUM står for Kristeleg Foreining for Unge Menn. Norges KFUK-speidarar var ein rein jenteoranisasjon som blei stifta allereie i 1920. Norges KFUM-speidarar var ein guteorganisasjon som blei stifta i 1945. 

Norges KFUM-KFUK-speidere er ein organisasjon for både gutar og jenter. Jentespeidarane hadde hatt brune skjorter, gutespeidarane blå. Den nye skjorta vart grøn, men skjerfa har framleis same fargen som før. Dei yngste har gule, dei neste har raude, dei eldre blå og grøne, dei eldste burgunder og leiarane mørkeblå.

Hovudkontoret ligg i Oslo. Organisasjonen er medlem av båe dei to internasjonale speidarorganisasjonane WAGGS og WOSM. Ein har 20 krinsar der Rogaland er den største. Sommaren 2006 blei den fyrste landsleiren til organisasjonen arrangert på Røros.
Men ein har arrangert fellesleir for KFUK- og KFUM-speidarane før ein slo seg saman. Fyrst på Solør i 1994, så på Jæren i 1998 og til slutt på Valebø i 2002.

## Sjå òg
* Norges speiderforbund
* Speidernes Fellesorganisasjon

## Bakgrunnsstoff
* Norges KFUK-KFUM-speidere
Romsdals amt

**Romsdals amt** var frå 1662 og fram til 1919 namnet på det som i dag er Møre og Romsdal fylke. Amtet var administrert frå Molde, der dei fleste amtmennene òg var busette. I 1919 skifta amtet namn; først til Møre fylke, og seinare att til Møre og Romsdal fylke.
 
## Histori
Romsdals amt var opphavleg sett saman av dei to futedømma Nordmørs futedømme, som før hadde ligge under Trondhjems len og Romsdals futedømme, som var ei direkte vidareføringa av Romsdals len. Frå 1671 til 1675 låg òg Sønnmørs futedømme under Romsdals Amt, men frå 1675 til 1678 var Sunnmørs fogderi og Nordfjords futedømme eit eige amt, Sønnmørs og Nordfjord amt, under amtmann Christian Lindenow. I 1679 vart Sønnmøre og Nordfjord innlemma i Bergenhus stiftsamt; i 1689 vart Sunnmørs fogderi atter lagt under Romsdals amt, men framleis tilhørande Bergenhus stiftsamt.

## Amtmenn
* 1671&ndash;1675 Christian von Lindenow
* 1675&ndash;1677 Fredrik Offenberg
* 1680&ndash;1681 Daniel Knoff
* 1680&ndash;1691 Jonas Lilienskiold
* 1691&ndash;1700 Iver von Ahnen
* 1702&ndash;1703 Hans Lilienskiold
* 1704&ndash;1719 Hans Hanssen Nobel
* 1720&ndash;1729 Erich Must
* 1729&ndash;1731 Michael Worm
* 1731&ndash;1742 Christian Solgaard
* 1742&ndash;1751 Christian Ulrich Tønder
* 1751&ndash;1760 Andreas Fjeldsted
* 1760&ndash;1773 Niels Krog Collin
* 1773&ndash;1800 Even Hammer
* 1800&ndash;1811 Ole Hannibal Sommerfeldt
* 1811&ndash;1840 Hilmar Meincke Krohg
* 1840&ndash;1853 Gulbrand Thesen
* 1853&ndash;1892 Nils Weyer Arveschoug
* 1892&ndash;1902 Ludvig Arnoldus Leth
* 1902&ndash;1906 Alexander Kielland
* 1906&ndash;1913 Birger Kildal
* 1914&ndash;1918 Oddmund Vik

## Bakgrunnsstoff
* &laquo;Amtmennene i Romsdal&raquo; av Per Gjendem.
* Romsdal sogelag: kjeldeskrift 
*Stiftamtmenn, amtmenn og fylkesmenn 1814-1994 - regjeringa.no
Stavanger amt

**Stavanger amt** var frå 1662 eit norsk amt. Frå 1. januar 1919 er det eit fylke, Rogaland fylke. Amtmannen hadde hovudsete i Stavanger. 

## Amtmenn
* 1662&ndash;16?? Johan Fircks
* 1725&ndash;17?? Bendix Christian de Fine
* 1814&ndash;1824 Wilhelm Frimann Krog
* 1825&ndash;1826 Jens Erichstrup
* 1826&ndash;1828 Peder Martinius Ottesen
* 1829&ndash;1833 Christian Ulrik Kastrup
* 1833&ndash;1853 Gunder Aas
* 1854&ndash;1863 Anton Harris
* 1864&ndash;1888 Vilhem Hermann Ludvig von Munthe af Morgenstierne
* 1889&ndash;1910 Carl Lauritz Mechelborg Oppen
* 1910&ndash;1918 Thorvald Andreas Larsen

## Bakgrunnsstoff
* Fylkesmannen i Rogaland - historie og oppgåver på http://www.fylkesmannen.no
* Topografisk -Statistisk beskrivelse over Stavanger Amt-1888 
*Stiftamtmenn, amtmenn og fylkesmenn 1814-1994 - regjeringa.no

## Litteratur
* Bendix Christian de Fine: *Stavanger Amptes udførlige Beskrivelse*., Stavanger 1745. Nyutgåve 1987.
Søndre Bergenhus amt

**Søndre Bergenhus amt** var eit norsk amt. Frå 1. januar 1919 var det eit fylke, Hordaland fylke. Bergenhus amt vart i 1763 delt opp i Nordre Bergenhus Amt (seinare Sogn og Fjordane fylke) og Søndre Bergenhus Amt. Desse vart slegne saman til Vestland Fylke frå 1. januar 2020

## Amtmenn
* 1815&ndash;1825 Wilhelm Frimann Koren Christie
* 1825&ndash;1827 Christian Magnus Falsen
* 1829&ndash;1834 Georg Jacob Bull
* 1834&ndash;1852 Edvard Hagerup
* 1852&ndash;1859 Jens Schydtz
* 1859&ndash;1875 Paul Meyer Smit
* 1875&ndash;1884 Nicolai Ditlev Ammon Ræder
* 1884&ndash;1907 Justin Gottfried Andreas Hoffmann

## Sjå òg
* Bergenhus - om ulike ting med namnet Bergenhus

## Kjelder
*Stiftamtmenn, amtmenn og fylkesmenn 1814-1994 - regjeringa.no
Midt-Telemarkrådet

**Midt-Telemarkrådet** er eit samarbeidsorgan samansett av ordførarar, rådmenn og ein politikar frå opposisjonen i kvar av kommunane Bø, Nome og Sauherad. Det blei etablert i 2002, og skal:

* - arbeide for felles interesser overfor fylkeskommunane, fylkesmannen, stat og næringsliv.
* - arbeide for samordning og effektivisering av den kommunale tenesteytinga.
* - arbeide for utvikling av næringsliv og kulturliv i regionen.
* - profilere regionen som eit attraktivt buområde og ein attraktiv arbeidsmarknad.
* - arbeide for berekraftig utvikling i regionen i tråd med Fredrikstaderklæringa.
Obrestad fyrstasjon

**Obrestad fyrstasjon** er ein fyrstasjon på Obrestad i Hå kommune. Fyret ligg mellom Obrestad hamn og Hå gamle prestegard. 

På Kystkulturdagen 11. juni 2006 markerte Hå kommune overtakinga av fyret, etter kjøp frå staten. Fyret vart bygd opp frå 1873 med fyrbygg med fyrtårn, fyrvaktarbustad, uthus og veg ned til havet. Fyrstasjonen vart automatisert og avfolka i 1991. I tida etterpå har fyret vorte drive som museum og utleigebustad. Fyret vart den 3. november 2000 freda i medhald av kulturminnelova. 

## Klima
Vêrstasjonen på Obrestad fyr har vore i drift sidan januar 1919 og har synopnummer 1412. Stasjonen ligg 24 meter over havet. 

## Sjå òg
* Fyr i Noreg
* Fyrstasjonar i drift i Noreg

## Kjelder
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* Obrestad fyr på http://www.ha.kommune.no
* Folket inntok fyret på http://www.jbl.no
*
Ken Follett

**Ken Follett** () er ein britisk forfattar av spennings- og historiske romanar.

## Bibliografi

* *The Big Needle* (1974) 
* *The Big Black* (1974) 
* *The Big Hit* (1975) 
* *The Shakeout* (1975) 
* *The Bear Raid* (1976) 
* *Amok: King of Legend* (1976) 
* *The Modigliani Scandal* (1976) (norsk tittel: Modigliani-skandalen)
* *The Mystery Hideout* (1976) 
* *The Power Twins* (1976) 
* *Paper Money* (1977) 
* *Capricorn One* (1978) 
* *Eye of the Needle* (1978)(norsk tittel: Nålen)
* *Heist of the Century* (1978) 
* *Triple* (1979) (norsk tittel: Trippel)
* *The Key to Rebecca* (1980) (norsk tittel: Rebecca-koden)
* *The Man from St. Petersburg* (1982) (norsk tittel: Mannen fra St. Petersburg)
* *On Wings of Eagles* (1983) (norsk tittel: På ørnevinger)
* *Lie Down with Lions* (1986) (norsk tittel: Løvenes kamp)
* *The Pillars of the Earth* (1989) (norsk tittel: Stormenes tid)
* *Night Over Water* (1991) (norsk tittel: Natt over havet)
* *A Dangerous Fortune* (1993) (norsk tittel: Farlig formue)
* *A Place Called Freedom* (1995) (norsk tittel: Der frihet rår)
* *The Third Twin* (1996) (norsk tittel: Den tredje tvilling)
* *The Hammer of Eden* (1998) (norsk tittel:Edens hammer)
* *Code to Zero* (2000) (norsk tittel: Nedtelling mot null)
* *Jackdaws* (2001) (norsk tittel: Krigens kaier)
* *Hornet Flight* (2002) (norsk tittel:Fluktens vinger)
* *Whiteout* (2004) (norsk tittel: Hvitt på hvitt)

## Kjelder
Ken Follet på BIBSYS
Vangsnes

**Vangsnes ** er ei bygd, eit kyrkjesokn og ein ferjestad i Vik kommune i Vestland.

Garden Vangsnes har truleg namnet etter Vangsen 'plogskjeret', eit skjer i sjøen utanfor Vangsnes. 
I eldre tid var det tre klyngjetun på Vangsnes: Indreneset, Midtun og Ytreneset. Stølane til Vangsnes er Kallbakk, Kleivadalen, Endresete, Godstøl og Gjelet. 
Staden er mest kjend den store statuen av *Fridtjof den frøkne*, som keisar Wilhelm II av Tyskland fekk sett opp i 1913. 

Frå Vangsnes ferjekai går trekant-ferjesambandet Hella-Vangsnes-Dragsvik over til Hella og Dragsvik på nordsida av Sognefjorden.

## Kommunesoge
Då formannskapsdistrikta vart oppretta i 1837 høyrde Vangsnes sokn til Leikanger. I 1850 vart Balestrand oppretta ved at Leikanger vart deld og Vangsnes vart då del av den nyoppretta Balestrand kommune. Det neste, og til no siste, kommuneskiftet kom i 1964 då Vangsnes vart overførd til Vik. Etter grenseendringane i 1964 gjekk kommunegrensene i dette området etter fjorden, slik at Balestrand kommune berre femnde område på nordsida av Sognefjorden, og Vik kommune berre på sørsida.

## Vangsnes sokn
Vangsnes er eit kyrkjesokn i Indre Sogn prosti. Soknet har ei kyrkje, Vangsnes kyrkje frå 1861. Den noverande kyrkja erstatta ei stavkyrkje frå 1100-talet.

Vangsnes sokn høyrde fram til og med 1849 til Leikanger prestegjeld, då vart Tjugum sokn, Fjærland sokn (Mundal) og Vangsnes sokn skilde ut til det nye Balestrand prestegjeld. Ved kommunegrenseendringa i 1964 vart Vangsnes sokn overførd til Vik prestegjeld.

## Referansar
 

## Bakgrunnsstoff
* Eldre fotografi frå Vangsnes på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
* Om Vangsnes sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
Øyvind Fjeldheim

**Øyvind Fjeldheim** () er ein norsk journalist og programleiar i TV2. Han leier underhaldningsprogrammet «Avspark lørdag» og stod tidlegare for aktualitetsprogrammet «Fredag».

Fjeldheim begynte i TV2 i 2004 som kjeldefinnar og reportar for debattprogrammet «(t)abloid». Før dette jobba han i seks år som reportar og programleiar i TV Haugaland.

Øyvind Fjeldheim kjem frå Haugesund, og er utdanna lærar med media som spesialfag.
Øysand

**Øysand** er ei grend lengst nord i Melhus kommune. Elva Gaula dannar grense i nord og aust mot Leinstrand i Trondheim kommune. Mot vest ligg ei langgrunn sandstrand ved Gaulosen, ein arm av Trondheimsfjorden. Lengst sør kryssar E39 frå Klett mot Orkanger. Øysand er ei flat slette der det meste av flatevidda vert nytta til dyrking av korn. Det finst òg noko industri, og ein campingplass ved stranda. Den mest vidkjende øysandingen er skodespelaren Ivar Gafseth, som er kjend frå The Julekalender og Trøndelag Teater. 

Under andre verdskrig planla tyskarane å byggja opp ein ny by i området, som skulle verta kalla Neu-Drontheim (Ny Trondheim). Etter planen skulle byen ha fleire hundre tusen innbyggjarar, og vera knytt til ei stor marinehamn.
Lunde i Telemark

**Lunde** er ei bygd og ein tettstad i Nome kommune i Telemark. Her ligg Lunde kyrkje.

## Bjervamoen tettstad

Tettstaden i Lunde blei som oftast kalla **Bjervamoen**. Han har  og ligg 11 km vest for kommunesenteret Ulefoss og 16 km sør for Bø. Staden har vakse fram som stasjonsby ved Sørlandsbanen, der jarnbanestrekninga (Oslo-)Nordagutu-Lunde opna i 1925, mens strekninga fram til Kristiansand blei ferdig først i 1938. 

### Folketalsutvikling

## Lunde sokn
Lunde sokn høyrde til Bø prestegjeld fram till 1867, då dei to sokna Lunde og Ytre Flåbygd blei utskilde og danna Lunde prestegjeld. I 2002 blei Lunde og Ytre Flåbygd slegne saman til eitt sokn, **Lunde og Flåbygd sokn**, som i 2013 hadde omtrent 2&nbsp;875 inbyggjarar, 315 av dei i gamle Flåbygd.

## Lunde kommune
Samstundes som Lunde prestegjeld blei utskilt frå Bø prestegjeld blei det også oppretta som **Lunde kommune** (2&nbsp;257 innbyggjarar) etter å ha høyrt til Bø kommune. Lunde kommune (då med 3&nbsp;080 innbyggjarar) og storparten av Holla kommune blei slegne saman i 1964, då Nome kommune blei skipa.

## Næringsliv
Lundeheringane lever mest av av småindustri og offentleg tenesteyting, og i tillegg er det mange som pendlar ut av bygda. Landbruket har minka i omfang i høve til andre næringar. 

I Lunde blei Trollbilen produsert ei kort tid på 1950-talet.

## Språk
Målet i Lunde har høyrt til austtelemåla, med tjukk *L* av både historisk *L* (*kLam i handa*) og gamalnorsk *rð* (*nypløgd joLe*). Det er det sørlegaste av desse måla, med typiske pronomenformer som *me*, *konn* og *dekkan*, men samstundes med innslag av vikværske trekk som t.d. uomlydt langform av sterkt presens (*kommer, graver*) og ein del monoftongering (*hørt, kjørt*). Språket til dei seinare par generasjonane har utvikla seg i retning av grenlandsmål. Eitt døme på dette er at den historiske kløyvde infinitiven (å lesa / å skrive) har ein tendens til å bli skifta ut med e-infinitiv i dei historiske jamvekts- og overvektsorda.

I 1908 blei nynorsk innført som målform i nokre skulekrinsar i Lunde, og før 1920 hadde omtrent 90% av skulebarna i kommunen nynorsk som skulemål. Frå 1960-talet minka talet på nynorskelevar stort. Den siste nynorskskulen var på Svenseid, og den blei lagt ned i 2009.

## Sjå òg
* Tettstader i Telemark

## Kjelder
* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Telemark»
* Kristian Hanto: Språkbruk og språkhaldningar i eit språkdelt skulemiljø : Ungdomsspråk i Lunde i Telemark. Bø: Høgskolen i Telemark 1995.

## Bakgrunnsstoff
* Eldre fotografi frå Lunde på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
Dalsfjorden i Sunnfjord

:*Sjå [[Dalsfjorden på Sunnmøre]] for fjorden med same namn på Sunnmøre.*
----

**Dalsfjorden** er ein fjord i Sunnfjord i Vestland fylke i kommunane Askvoll, Fjaler og Sunnfjord. Dalsfjorden skjer seg austover inn i landet sørom Atløy. Ytste delen av fjorden, frå Atløy til Straumsnes, heiter Vilnesfjorden. Samla lengd for Dalsfjorden med Vilnesfjorden er om lag 43 km. Den indre delen av fjorden er smal, berre ein halv til ein km breidd, medan han lenger ute er vidare. Denne variasjonen kan skuldast påverknad frå isbrear i istida. 

På nordsida av Vilnesfjorden ligg mellom anna tettstaden Askvoll, som er kommunesenteret i kommunen med same namn. Mellom her, Fure på sørsida, Atløy og Værlandet lenger ute går det ferjesamband. 

Vilnesfjorden sluttar der Dalsfjorden gjer ein sving rett nordover og så rett austover igjen. På nordsida denne delen av fjorden ligg bygda Holmedal. Eit stykke austover stikk Flekkefjorden sørover til Flekke. Dalsøyna ligg aust igjen for Flekkefjorden og på sørsida her ligg Dale i Sunnfjord, kommunesenteret i Fjaler som fjorden har namn etter. 

Fjorden svingar seg vidare austover og Gaular kommune utgjer nordsida av fjorden. Her ligg gardsbruka Laukeland, Standnes og Hestad på nordsida, medan Strand ligg på sørsida i Fjaler. Litt lenger aust stikk Halsnes nordover i fjorden og her svingar Dalsfjorden søraustover forbi gardsbruka Sunde og Kleppe på nordsida. Fjorden forlet så Fjaler kommune og svingar rett austover igjen og inn til tettstaden Bygstad. Bygstad ligg ved Svædsundet og frå her held fjorden fram 1,5 km søraustover til botn av fjorden ved Osen der elva Gaula munnar ut. 

Riksveg 609 går på nordsida av fjorden frå Helleset til Dale over Dalsfjordbrua. Frå her går Riksveg 57 vidare inn fjorden på sørsida. På delar av nordsida av fjorden frå Dale og inn til Bygstad går Fv391. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Link til Google sitt satellittkart over området.
Piggsvin

**Piggsvin** eller **bustyvel** (*Erinaceus europaeus*) er eit dyr i piggsvinfamilien som finst i nesten heile den palearktiske regionen, men berre sjeldan lenger nord enn 60°N, og ikkje i Himalaya og Nord-Afrika. I Noreg har Artsdatabanken lista piggsvin sin status til nær truga (NT) frå 2021.

Piggsvinet er eit dyr på om lag 20&nbsp;cm med spiss snute og harde, kvasse piggar på ryggen. Det lever i skog-, landbruks- og nokre bustadsområde. Det er nattaktivt og går i hi om vinteren. Dyret lever av sniglar, makkar, biller og andre insekt, og kan òg eta froskar, små gnagarar, fugleegg og ungfuglar.

Eit skremt piggsvin vil krølla seg ihop til ein ball slik at piggane dekker heile dyret, og rovdyr ikkje klarer å skada det. Denne forsvarsmekanismen er kjent for å verka svært dårleg mot trafikk.
Når dei går i dvale kan kroppstemperaturen søkke ned til ein grad celsius og nervane reagerer ikkje.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff