open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Svoveldioksid

**Soveldiosksid** med kjemisk formel SO2 er ein fargelaus gass som vert danna ved at svovel brenn. Svoveldioksid reagerer med oksygen og er lett løyseleg i vatn. Dette gjer at svoveldioksid kan medføre uønskte helseeffektar.

## Reaksjonslikningar
Reaksjonslikninga viser at eit svovelatom kan reagere med oksygengass og danne svoveldioksid:
S + O2 → SO2

Reaksjonslikninga nedanfor viser at dersom svoveldioksid vert oppløyst i vatn, vert det danna svovelsyrling:
SO2 + H2O → H2SO3

Svovelsyrling kan igjen reagere med vatn og danne svovelsyre, som vist i reaksjonslikninga nedanfor:
2 H2SO3 + O2 → 2 H2SO4

## Strukturformel og bindingstypar
SO2 er eit bøygd molekyl med C2v symmetrigruppe. Svovelatomet har eit oksidasjonstrinn på +4, ei lading på 0 og er omgjeve av 5 elektronpar og kan skildrast som eit hypervalent molekyl. Frå perspektiv av molekylorbitalteorien, er dei fleste valenselektrona bunde opp i S-O bindingar.

S-O-bindingane er kortare i SO2 (143.1 pm) enn i svovelmonoksid, SO (148,1 pm), medan O-O-bindingane er lenger i O3 (127.8 pm) enn i dioksigen, O2 (120,7 pm). Bindingsenergien er større i SO2 (548 kJ mol−1) enn i SO (524 kJ mol−1), medan han er mindre i O3 (297 kJ mol−1) enn i O2 (490 kJ mol−1). Desse dataa fører kjemikarar til å konkludere med at S-O-bindingane i svoveldioksid har ein bindingsorden på minst 2, som er forskjellig frå O-O-bindingane i ozon, som har ein bindingsorden på 1,5

## Bakgrunnsstoff
* Miljøstatus i Noreg: Svoveldioksid 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Svoveldioksid|Svoveldioksid]]» frå ,  den 13. desember 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Cima di Castello

**Cima di Castello** er eit 3&nbsp;375 meter høgt fjell og det nest høgaste i Bregagliafjella. Fjellet ligg på grensa mellom Sveits med kantonen Ticino på nordsida, og Italia med regionen Lombardia på sørsida.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cima di Castello|Cima di Castello]]» frå ,  den 13. desember 2009.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Cima di Castello på SummitPost
Den russiske hungersnauda 1601-1603

**Den russiske hungersnauda 1601–1603** var den verste hungersnauda som har råka Russland og tok kanskje livet av ein tredjedel av folkesetnaden under problemtida, då det politiske styret vakla og landet seinare blei invadert av Det polsk-litauiske samveldet. Ho var ein del av ei verdsomspennande klimaendring med særs kalde vintrar og uår, som i 2008 blei sett i samanheng med vulkanutbrot i Peru.

## Årsaker
Hungersnauda var truleg knytt til eit vulkanutbrot i Peru frå vulkanen Huaynaputina. Han kasta ut 16 millionar til 32 millionar tonn med partiklar i atmosfæren, i hovudsak svoveldioksid som danna svovelsyre (sjå vulkanvinter). Dette svekka sollyset som nådde jordoverflata og skapte ein massiv hungersnaud og svært kalde vintrar i åra etter. 

## Følgjer
Folk blei desperate av svolt og åt det dei kunne finna, «gras om sommaren og høy om vinteren, som fe». Det er også blitt fortald om kannibalisme. Tsaren Boris Godunov henta inn korn til Moskva og selde det for halv pris, delte ut mat og prøvde sysselsetta folk som kom til Moskva med å bygga nye steinhus, men makta ikkje letta hungersnauda.

I løpet av ein periode på to og eit halv år, vart 127&nbsp;000 lik gravlagd i massegraver berre i Moskva. Omfattande svolt tok kanskje livet av to millionar menneske i Russland. Dei store dødstala rokka ved samfunnssordenen. Hungersnauda kan ha vore medverkande til at tsar Boris Godunov vart styrta, og gjorde at Det polsk-litauiske samveldet kunne okkupera delar av Russland.

## Sjå òg
* Holodomor i Ukraina i Sovjetunionen
* Den sovjetiske hungersnauda 1932-1933
* Vulkanvinter

## Bakgrunnsstoff
* faculty.arec.umd.edu . Om eit tilfeldig møte som gjorde at forskarar oppdaga samanhengen mellom vulkanutbrotet og hungersnauda.
* 1600 Eruption Caused Global Disruption  (4/25/2008) *Geology Times*
* Utbrotet på msnbc.com

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Russian famine of 1601–1603|Russian famine of 1601–1603]]» frå ,  den 13. desember 2009.*  
*
Piz Cambrena

**Piz Cambrena** er eit 3&nbsp;606 meter høgt fjell i Berninafjella i Sveits. Austtoppen er berre fire meter lågare enn hovudtoppen. På vestsida av fjellet ligg Persgletscher, medan botnen av Puschlav-dalen med fjellvatnet Lago Bianco ligg på austsida. Mot sørvest reiser Piz Palü seg i ei høgde på 
3&nbsp;900 meter.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Piz Cambrena|Piz Cambrena]]» frå ,  den 13. desember 2009.*
Piz Glüschaint

**Piz Glüschaint** er eit 3&nbsp;594 meter høgt fjell i Berninafjella på grensa mellom Sveits med kantonen Graubünden på nordsida, og Italia med regionen Lombardia på sørsida.

Turistar som vil til topps på Piz Glüschaint nyttar oftast fjellhytta Coaz på 2&nbsp;610 meter over havet som utgangspunkt.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Piz Glüschaint|Piz Glüschaint]]» frå ,  den 13. desember 2009.*
Industriland

**industriland** eller **I-land** viser til land som har sterkt utvikla og mangfaldig industri, og med dette gjerne også rikdom og høg levestandard.

Dei blir kalla industrilanda fordi industrien har vore og er ei viktig næring i desse landa. det er industrialiseringa som i stor grad har lagt grunnlaget for rikdommen og velstanden i dei rike landa. U-land står for utviklingsland, det er dei fattige landa. Her er det ofte lite industri, og desse landa har ikkje hatt den same økonomiske utviklinga som i-landa.
Krabba

**Krabba** er eit klippeframspring mellom Sviskenuten og Rukkenutane på kysten av Dronning Maud Land. Ho vart kartlagd frå landmålingar og flyfoto tekne under Den japanske antarktisekspedisjonen (JARE), 1957–62 og namngjeve Kani-iwa.
 
## Kjelder
Marlborough på New Zealand

**Marlborough** er ein av regionane på New Zealand, og ligg nordaust på Sørøya. Marlborough er ei sameint styresmakt (unitary authority), administrert som både ein region og som eit distrikt, og administrasjonssenteret ligg i byen Blenheim. Marlborough er kjent for det tørre klimaet sitt, dei vakre Marlborough Sounds og for vinane frå Sauvignon blanc-druer.

## Geografi
Geografisk sett kan Marlborough grovt delast inn i fire. To av delane, i sør og i vest, er fjell-lendte. Dette er særleg tilfelle med den sørlege delen, som hevar seg til fjelltoppane i Kaikoura Ranges. Desse to høgtliggjande delane er den nordlegaste utstrekkinga til den sentrale fjellkjeda Søralpane, sjølv om dette namnet sjeldan vert nytta om fjell så langt mot nord.

Mellom desse to områda ligg den lange, relle elvedalen til Wairau River. I austenden vidar han seg ut til vide sletter, og midt på desse ligg byen Blenheim. Dette området har temperert vêrlag og grøderikt jordsmonn, og har slik vorte eit senter for vinindustri på New Zealand.

Den fjerde geografiske delen av Marlborough ligg langs kysten mot nord. Her dannar dei overfløymde elvedalane i Marlborough Sounds svingete og tiltrekkjande kystlinje. Byen Picton ligg i sørenden til eit av dei større sunda, Queen Charlotte Sound .

### Viktigaste byar

Blenheim er regionhovudstaden. Han har også det høgaste innbyggjartalet i regionen.

Dei andre viktigaste byane er:

## Innbyggjarar og administrasjon

Marlborough er administrert som ei sameint styresmakt (unitary authority), Marlborough District Council. Mellom 1859 og 1876 hadde Marlborough sitt eige provinsstyre, og var kjend som Marlborough Province.

Mykje av busetnadane i regionen ligg på kystslettene og sør for elvemunningen til Wairau, og i mindre busetnadar langs kysten i «the Sounds». Utanom dei største urbane områda, Blenheim og Picton, har Marlborough byane Havelock, Renwick, Ward og Seddon. I visse samanhengar vert også byen Kaikoura sett på som ein del av Marlborough.

## Vin
Marlborough kan gjera krav på å ha starta den moderne vinindustrien på New Zealand. Seint på 1970-talet vart det her i Marlborough mellom anna produsert Sauvignon Blanc av ein slik kvalitet at ein vart overtydd om at New Zealand kunne produsera framifrå vinar.

I dag har Marlborough 62% av det totale arealet av vingardar i landet. Det viktigaste drueslaget her er Sauvignon Blanc, tett følgd av Pinot Noir og Chardonnay.

Den sterke kontrasten mellom varme, solrike dagar og kjølige netter hjelper vindyrkarane å forlengja mogningsperioden til vinstokkane meir enn nokon annan stad, og det fører til eit eineståande særpreg av druene. 
Den største delen av dei utbreidde vinmarkene i Marlborough ligg kring Renwick, Blenheim og Cloudy Bay i Wairau valley. Lenger sør i Awatere valley er det vingardar nær Seddon. Desse ligg for det meste i gamle terrassar etter elvene Wairau og Awatere.

## Sjå òg
* Vin på New Zealand

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Marlborough Region|Marlborough Region]]» frå ,  den 13. desember 2009.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Urdfeltet

**Urdfeltet** er eit oljefelt i Norskehavet. Det består av satellittfelta Stær og Svale, og høyrer til Nornefeltet. Produksjonen starta 8. november 2005. 

Stær ligg 5 km nord for Norne, medan Svale ligg 10 km nord for. I alt er det planlagt fem oljebrønnar og tre vassinjiserande brønnar på feltet. Gass frå Norne-skipet vert injisert i produksjonsbrønnane for å auke produksjonen og gjere brønnstraumen lettare. Olja vert transport via røyrleidningar til Norne-skipet og prosessert her i lag med olja frå Norne. Rikgass frå feltet vert eksportert saman med gass frå Norne via Åsgard transport til Kårstø. 

## Kjelder
* Fakta om Urd
Tom

**Tom** og **Thom** er mannsnamn danna som engelske kortformer av Thomas. Dette kjem igjen frå hebraisk *tōmā*, 'tvilling'. Tom har norsk namnedag den 21. desember.

Kortforma er kjend sidan mellomalderen i England. Frå 1700-talet er det også kjend som døypenamn. 

## Bruk

Tom var særleg populært i Noreg midt på 1900-talet, særleg rundt 1960, då over 1,4 % av nyfødde gutar fekk namnet. 

I 2009 var det 15&nbsp;590 norske menn som heitte Tom, av dei 5&nbsp;539 med Tom som einaste førenamn. 189 heitte Thom.

## Namneberarar
*Tom Seeberg (1860–1938), norsk skyttar
*Tom Kristensen (1893-1974), dansk forfattar
*Tom Lehrer (f. 1928), amerikansk matematikar, musikar og satirikar 
*Tom Wilson (1931–1978), amerikansk plateprodusent
*Tom Wolfe (1931–2018), amerikansk forfattar
*Tom T. Hall (1936–2021), amerikansk artist og låtskrivar
*Tom Jones (f. 1940), walisisk songar, eigentleg Thomas Jones Woodward 
*Tom Bache-Wiig (f. 1942), norsk kunstnar
*Tom Clancy (f. 1947), amerikansk forfattar
*Tom Waits (f. 1949), amerikansk musikar og skodespelar
*Tom Prahl (f. 1949), svensk fotballtrenar
*Tomm Kristiansen (f. 1950), norsk journalist og forfattar
*Tom Walkinshaw (f. 1950), skotsk motorsportutøvar
*Tom Colbjørnsen (f. 1951), rektor ved BI
*Tom Harald Jenssen (f. 1951), norsk forleggjar
*Tom Kristensen (f. 1955), norsk krimforfattar
*Tom Sandberg (f. 1955), norsk kombinertløpar
*Tom Hanks (f. 1956), amerikansk skodespelar, eigentleg Thomas Jeffrey Hanks
*Tom Erik Oxholm (f. 1959), norsk skøyteløpar
*Tom Egeland (f. 1959), norsk forfattar
*Tom Eddie Brudvik (f. 1960), norsk skodespelar
*Tom Cruise (f. 1962), amerikansk skodespelar
*Tom Nordlie (f. 1962), norsk fotballtrenar
*Tom Kristensen (1967- ), dansk motorsportutøvar
*Thom Yorke (f. 1968), britisk musikar, frontfigur i Radiohead
*Tom Henning Hovi (f. 1972), norsk fotballspelar
*Thom Hell (f. 1977), norsk musikar, eigentleg Thomas Helland
*Tom Reidar Haraldsen (f. 1980), norsk fotballspelar
*Tom Høgli (f. 1984), norsk fotballspelar
*Tom Erik Nordberg (f. 1985), norsk fotballspelar
*Tom Hilde (f. 1987), norsk skihoppar
*Tom Kaulitz (f. 1989), tysk gitarist i rockebandet Tokio Hotel
*Tom Dice (f. 1989), belgisk songar

### Tom i kulturen
*Tom Sawyer er ein person i fleire bøker av Mark Twain.
*Onkel Tom er namnet på ein viktig antislaveriroman av Harriet Beecher Stowe, og ein av hovudpersonane i han.
*«Tom» eller «tomcat» er eit engelsk ord for hannkatt. I teiknefilmane om *[[Tom og Jerry]]* heiter katten Tom.
*Tom Riddle er det opphavlege namnet til fienden til Harry Potter, Lord Voldemort i bøkene til J.K. Rowling.

### Tom i elvenamn

*Tom i Amur oblast, elv i Russland
*Tom ved Ob, ei av sideelvane til Ob

## Kjelder


*
*
Alvefeltet

**Alvefeltet** er eit naturgass- og kondensatfelt i Norskehavet som er knytt opp til produksjonsskipet Norne som eit satellittfelt. Alve ligg 16 km sørvest for Norne. Gassen frå Alvefeltet vert produsert ved hjelp av undervassinstallasjonar. 

Alvefeltet vart oppdaga i 1990 og førte til at det større Nornefeltet vart oppdaga to år seinare, i 1992. Produksjonen av Nornefeltet starta alt i 1997. Produksjonen på Alve starta 19. mars 2009. Med Alvefeltet og andre funn i området vart levetida til Norne utvida frå 2016 til 2021. Feltet består av formasjonane Garn, Not, Ile og Tilje, og funna ligg i Garn- og Notformasjonane. 

Utvinnbare reservar var per 2012 rekna til kring 5,7 milliardar kubikkmeter gass, 11,9 mill. fat olje og 1,1 mill. tonn NGL. 

## Kjelder
* Alve på statoil.com 
* Fakta 2013 Norsk petroleumsverksemd
Åsgard transport

**Åsgard transport** er ein gassrøyrleidning som går frå naturgassfelta i Norskehavet til Kårstø i Rogaland. Røyrleidninga transporterer rikgass frå dei Statoil-opererte felta Njord, Åsgard, Heidrun, Kristin og Norne, samt det Shell-opererte Draugenfeltet. Røyrleidninga har ei lengd på 707 km, inkludert 126 km med Norne gasstransportsystem. Åsgard transport kom i drift i 2000 og vart i 2001 knytt til Norne. 

Røyrleidninga kan transportere om lag 25 milliardar kubikkmeter gass i året, medan 3,6 milliardar kubikkmeter gass kjem frå Norne. Operatør på røyrleidninga er Gassco, medan Statoil er teknisk ansvarleg. 

Etter prosesseringa på Kårstø vert tørrgassen transportert vidare gjennom transportleidningar i Nordsjøen til forbrukarar i Europa. 

## Kjelder
* Fakta om Åsgard og Norne
Stortingets arbeids- og sosialkomité

**Stortingets arbeids- og sosialkomité** er ein fagkomité på Stortinget. Den handsamar saker om arbeidsmarknad og arbeidsmiljø, arbeidsretta ytingar, pensjonar, sosiale stønader og politikk retta mot  funksjonshemma.

Arbeids- og sosialkomiteen har tolv medlemmar.

## Bakgrunnsstoff
*Komiteen si nettside
Stortingets energi- og miljøkomité

**Stortingets energi- og miljøkomité** er den stortingskomiteen som handsamar saker om miljøvern, forureining, vassdrag, olje og gass, og regional planlegging. 

Energi- og miljøkomiteen har 15 medlemmer.

## Bakgrunnsstoff
*Komiteen si nettside
Peter Kjeldseth Moe

**Peter Kjeldseth Moe** () var ein norsk politikar frå Arbeidarpartiet. Han var fødd i Ørsta, utdanna seg som jurist og arbeidde som sakførar i Ørsta.

Han var ordførar i Ørsta i periodane 1945-1947 og 1948-1951.

Han vart vald inn på Stortinget for Møre og Romsdal i 1957, og vart attvald i 1961, 1965 og 1969. Han hadde vore varamedlem i perioden 1954-1957. Han møtte då som vararepresentant medan Ulrik Olsen var statsråd. I juli 1956 døydde Anton Ludvig Alvestad, og deretter møtte Peter Kjeldseth Moe fast for resten av valperioden. For Ulrik Olsen møtte deretter vararepresentanten Arnfinn Severin Roald.

Peter Kjeldseth Moe døydde i 1973 rett før slutten av den siste valperioden hans. Oskar Edøy møtte på Stortinget deretter.

## Kjelder
*Stortinget.no Biografi om Peter Kjeldseth Moe, vitja 14. desember 2009
East Lothian

**East Lothian** er ein av 32 regionar i Skottland og eit statthaldarskap. Han grensar til City of Edinburgh, Scottish Borders og Midlothian. Det administrative senteret er Haddington, men den største byen er Musselburgh.

Regionan vart oppretta i 1996 ut frå distriktet East Lothian som sidan 1975 hadde høyrt til regionen Lothian. I tillegg vart byen Musselburgh og Inveresk-området ein del av regionen. Desse hadde tidlegare vore ein del av grevskapet Midlothian.

Grevskapet East Lothian vart nedlagt i 1975 og grensa tidlegare til grevskapet Midlothian i vest og grevskapet Berwick i sør. Grevskapet heitte **Haddingtonshire** fram til 1921. På denne tida førte grenseendringar til at fleire landsbyar utanfor Edinburgh (t.d. Whitecraig) vart ein del av East Lothian.

## Merknader

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:East Lothian|East Lothian]]» frå ,  den 14. desember 2009.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Fife

**Fife** (låglandsskotsk *Cooncil o Fife*, skotsk-gælisk *Siorrachd Fìobha*) er ein region i Skottland, som ligg mellom Firth of Tay og Firth of Forth. Dei indre områda grensar til Perth and Kinross og Clackmannanshire. Han var opphavleg eit av kongedøma til piktarane, kalla *Fib*, og vert ofte framleis omtalt som *Kongedømet Fife* i Skottland. 

Det er eit statthaldarskap og var eit grevskap fram til 1975. Det vert stundom kalla *Fifeshire* i eldre dokument og kart teikna av engelske kartografar og forfattarar. Ein person frå Fife vert kalla ein *fifer*.

Fife var ein region delt inn i tre distrikt, Dunfermline, Kirkcaldy og North-East Fife. Sidan 1996 har distriktsstyra vorte avskaffa og overtatt av eit sameint regionsråd. 

Fife er den tredje største regionen i Skottland ut frå folketal. Det har kring 375 000 innbyggjarar, og ein tredjedel av desse bur i dei tre største byane Dunfermline, Kirkcaldy og Glenrothes. Kirkcaldy er den største byen i Fife med rundt 50&nbsp;000 innbyggjarar. 

Den historiske byen St. Andrews ligg på austkysten av Fife. Han er kjend for eit av dei eldste universiteta i Europa og som opphavsstaden for golf.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Fife|Fife]]» frå ,  den 14. desember 2009.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Highland

**Highland** (skotsk-gælisk *Sgìre Comhairle na Gàidhealtachd*) er ein region i Skottland i Dei skotske høglanda og det største adminsitrative området i både Skottland og heile Storbritannia. Det grensar til regionane Moray, Aberdeenshire, Perth and Kinross og Argyll and Bute. Desse grenseregionane, i tillegg til Angus og Stirling, har òg område i Dei skotske høglanda. Highland omfattar det meste av fastlandet og delane av Dei indre Hebridane som tidlegare låg i grevskapa Inverness-shire og Ross and Cromarty, heile Sutherland, Caithness og Nairnshire og mindre delar av Argyll og Moray.

Området vart skipa som ein todelt region i 1975 inndelt i distrikt. I 1996 vart distrikta avskaffa og funksjonane deira vart flytta til regionsrådet.

Administrasjonsbyen er Inverness.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Highland (council area)|Highland (council area)]]» frå ,  den 14. desember 2009.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Inverclyde

**Inverclyde** (skotsk-gælisk *Inbhir Chluaidh*) er ein av 32 regionar i Skottland. Han grensar til Renfrewshire og North Ayrshire og er elles omgjeve av Firth of Clyde. Inverclyde er ein av tre regionar innanfor grensene til det historiske Renfrewshire, i lag med East Renfrewshire og eit mindre Renfrewshire-område. Det eldre Renfrewshire finst framleis som tradisjonelt grevskap og statthaldarskap som omfattar Inverclyde.

Inverclyde var frå 1975 til 1996 eit distrikt i Strathclyde region. Før 1975 låg det i grevskapet Renfrewshire. 

Regionen er eit av dei minste av dei 32 regionane både i areal (29. største) og folketal (27. største). 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Inverclyde|Inverclyde]]» frå ,  den 14. desember 2009.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Midlothian

**Midlothian** (låglandsskotsk *Midlowden*, skotsk-gælisk *Meadhan Lodainn*) er ein av 32 regionar i Skottland og eit statthaldarskap. Det grensar til Scottish Borders, East Lothian og City of Edinburgh.

Grevskapet Midlothian var tidlegare eit administrative område som omfatta byen Edinburgh, som framleis er ein del av det tradisjonelle grevskapet for enkelte føremål.

Regionen Midlothian vart oppretta i 1996 med grensene til distriktet Midlothian i den tidlegare regionen Lothian. Distriktet vart oppretta i 1975.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Midlothian|Midlothian]]» frå ,  den 14. desember 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

*
East Renfrewshire

**East Renfrewshire** er ein av 32 regionar i Skottland. Fram til 1975 var han ein del av grevskapet Renfrewshire i lag med dei moderne regionane Renfrewshire og Inverclyde. Sjølv om det ikkje lenger har lokalt styre er Renfrewshire framleis tradisjonelt grevskap og statthaldarskap for East Renfrewshire.

East Renfrewshire vart oppretta som region i 1996, og tok over for distriktet Eastwood i lag med Barrhead, som kom frå distriktet Renfrew. Det grensar til North Ayrshire, East Ayrshire, Renfrewshire, South Lanarkshire og City of Glasgow.

## Merknader

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:East Renfrewshire|East Renfrewshire]]» frå ,  den 14. desember 2009.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Falkirk region

**Falkirk** (låglandsskotsk *Fawkirk*, skotsk-gælisk *an Eaglais Bhreac*) er ein av 32 regionar i Skottland. Han grensar til North Lanarkshire i sørvest, Stirling i nordvest, West Lothian i sør og aust, og på andre sida av Firth of Forth i nordaust ligg Fife og Clackmannanshire. Administrasjonsbyen er Falkirk.

Regionen vart skipa i 1996 med nøyaktig dei same grensene som *Falkirk District Council*. Før 1975 hadde det meste av regionen vore ein del av grevskapet Stirlingshire og ein liten del, Bo'ness og Blackness, tilhøyrde det tidlegare grevskapet West Lothian.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Falkirk (council area)|Falkirk (council area)]]» frå ,  den 14. desember 2009.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Moray

**Moray** (skotsk-gælisk *Moireibh* eller *Moireabh*) er ein av 32 regionar i Skottland. Det ligg nordaust i landet med kystlinje langs Moray Firth. Det grensar til regionane Aberdeenshire og Highland.

Regionen vart oppretta i 1996 med dei same grensene som det tidlegare distriktet Moray. Distriktet hadde sidan 1975 høyrt til regionen Grampian.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Moray|Moray]]» frå ,  den 14. desember 2009.*  

## Bakgrunnsstoff

*
North Ayrshire

**North Ayrshire** (skotsk-gælisk *Siorrachd Inbhir Àir a Tuath*) er ein av 32 regionar i Skottland. Han grensar til Inverclyde i nord, Renfrewshire i nordaust, East Ayrshire i aust og South Ayrshire i sør.

Regionen vart oppretta i 1996 som ein etterfølgjar til distriktet Cunninghame som hadde dei nøyaktige same grensene. Hovudddelen av regionen har historisk vore ein del av det størstte County of Ayr, men omfattar òg øyane Arran, Great Cumbrae og Little Cumbrae i den nedre delen av Firth of Clyde. Alle øyane låg tidlegare i County of Bute.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:North Ayrshire|North Ayrshire]]» frå ,  den 14. desember 2009.*  

## Bakgrunnsstoff

*
North Lanarkshire

**North Lanarkshire** er ein av 32 regionar i Skottland. Han grensar i nordaust til City of Glasgow og omfattar mange av forstadane og pendlarbyane rundt Glasgow. Han grensar òg til Stirling, Falkirk, East Dunbartonshire, West Lothian og South Lanarkshire. Regionen dekkjer delar av dei tidlegare grevskapa Lanarkshire, Dunbartonshire og Stirlingshire.

Regionen vart oppretta i 1996 frå store delar av distrikta Cumbernauld and Kilsyth, Motherwell og Monklands.

## Merknader

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:North Lanarkshire|North Lanarkshire]]» frå ,  den 14. desember 2009.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Scottish Borders

**Scottish Borders** eller berre **The Borders** (låglandsskotsk *The Mairches*, norsk *Dei skotske grensene*) er ein av 32 regionar i Skottland. Han grensar til Dumfries and Galloway i vest, South Lanarkshire og West Lothian i nordvest, City of Edinburgh, East Lothian, Midlothian i nord og grevskapa Northumberland og Cumbria i England i sør og aust. Administrasjonsstaden er Newtown St. Boswells.

Historisk har namnet Scottish Borders vorte nytta om heile grenseområdet sør i Skottland, i lag med naboområde i England, som var ein del av den historiske Borders-regionen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Scottish Borders|Scottish Borders]]» frå ,  den 14. desember 2009.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Henning Dahl-Mikkelsen

**Henning Dahl-Mikkelsen** () var ein dansk teiknar og teikneserieskapar. Etter eit par år i målarlære arbeidde han i reklamebransjen og med teiknefilm, mellom anna i London.

I 1937 starta han teikneserien *[[Ferd’nand]]*. Signaturen hans var «Mik».

Etter andre verdskrigen drog han til USA. Han fekk ikkje jobb på Disney teiknefilmstudio, slik han hadde vona. i 1947 fekk han *Ferd’nand* utgjeve i USA, noko som var svært vellukka. 

I tillegg til *Ferd’nand* laga han teikneseriane *[[Familien Hansen]]*, *[[Thor og hans hammer]]* og *[[Lise og Lasse]]*

## Kjelder
* Haakon W. Isachen: *Ingen jul uten Juleheftene* Egmont serieforlag 2004
Perth and Kinross

**Perth and Kinross** (skotsk-gælisk *Peairt agus Ceann Rois*) er ein av 32 regionar i Skottland og eit statthaldarskap. Han grensar til Aberdeenshire, Angus, City of Dundee, Fife, Clackmannanshire, Stirling, Argyll and Bute og Highland. Perth er adminsitrativt senter. Regionen samsvarar i det store og heile, men ikkje heilt, med dei tidlegare grevskapa Perthshire og Kinross-shire.

Perthshire og Kinross-shire hadde felles grevskapsråd frå 1929 fram til 1975. Området vart skipa som eit enkelt distrikt i 1975, i regionen Tayside og vart ein eigen region i 1996. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Perth and Kinross|Perth and Kinross]]» frå ,  den 14. desember 2009.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Renfrewshire

**Renfrewshire** (skotsk-gælisk *Siorrachd Rinn Friù*) er ein av 32 regionar i Skottland. Han er ein av tre regionar som var ein del av det historiske Renfrewshire, òg kjend som County of Renfrew eller Greater Renfrewshire, i lag med Inverclyde i vest og East Renfrewshire i aust. Det eldre Renfrewshire eksisterer framleis som eit seremonielt grevskap og statthaldarskap.

Sjølv om den tradisjonelle grevskapsbyen Renfrew ligg i regionen, er administrasjonsstaden i regionen den nærliggande byen Paisley. Renfrewshire grensar i sørvest til Glasgow og inneheld fleire av pendlarbyane og landsbyane i nærleiken av Glasgow.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Renfrewshire|Renfrewshire]]» frå ,  den 14. desember 2009.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Noregs Høgsterett

**Noregs Høgsterett** er øvste domstolen i det norske rettssystemet, og har heile Noreg som sitt verkeområde. 

Høgsterett held til i Høgsteretts hus (den gamle Justisbygningen) i Oslo. Ein høgsterettsjustitiarius leier domstolen, som i tillegg har hatt 18 høgsterettsdommarar. I 2010 vart talet auka til 19, grunngjeve med stor arbeidsbyrde. I kvar enkelt sak blir retten sett med fem dommarar. Viktige saker blir behandla i storkammer, medan særs viktige saker kan behandlast i plenum der alle dommarar som ikkje har tenestefri eller er inhabile tek del. 

Høgsterett blei oppretta 1815 etter heimel i Grunnloven sin §&nbsp;88, som seier at «Høiesteret dømmer i sidste Instans», eller i moderne nynorsk språkdrakt «Høgsterett dømmer i siste instans». Noverande høgsterettsjustitiarius er Toril Marie Øie.

## Medlemmer
### Høgsterettsjustitiarius
* Toril Marie Øie, f. 1960 i Oslo, tiltredd 1. mars 2016 (tiltredde som dommar 1. august 2004)

### Dommarar
* Jens Edvin A. Skoghøy, f. 1955 i Tromsø, tiltredd 15. august 1998 
* Hilde Indreberg, f. 1957 i Oslo, tiltredd 1. april 2007
* Arnfinn Bårdsen, f. 1966 i Stavanger, tiltredd 1. juli 2008, i permisjon frå 2019 til 2028
* Bergljot Webster, f. 1966 i Oslo, tiltredd 15. august 2009.
* Wilhelm Matheson, f. 1955 i Oslo, tiltredd 1. november 2009.
* Aage Thor Falkanger, f. 1965 i Oslo, tiltredd 1. mai 2010
* Kristin Normann, f. 1954 i Oslo, tiltredd 9. august 2010
* Ragnhild Noer, f. 1959 i Oslo, tiltredd 1. oktober 2010
*Henrik Bull, f. 1957 i Oslo, tiltredd 17. januar 2011
*Knut H. Kallerud, f. 1956 i Kongsberg, tiltredd 16. juli 2011
*Per Erik Bergsjø, f. 1958 i Levanger, tiltredd 1. mars 2012
*Arne Ringnes, f. 1955 i Oslo, tiltredd 18. august 2014
*Wenche Elizabeth Arntzen, f. 1959 i Oslo, tiltredd 29. september 2014
*Ingvald Falch, f. 1963 i Bærum, tiltredd 1. september 2015
*Espen Bergh, f. 1961 i Oslo, tiltredd 15. august 2016
*Cecilie Østensen Berglund, f. 1971 i Bærum, tiltredd 1. januar 2017
*Borgar Høgetveit Berg, f. 1970, oppvaksen i Ål i Hallingdal, tiltredd 1. mai 2017
*Erik Thyness, f. 1961 i Oslo, tiltredd 1. mai 2019
*Kine Elisabeth Steinsvik, f. 1976 i Sandnessjøen, tiltredd 5. august 2019
*Knut Erik Sæther, f. 1970 i Drammen, tiltredd 1. oktober 2021

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Norges Høyesterett|Norges Høyesterett]]» frå ,  den 14. desember 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene: 
* *Tidsskrift for rettsvitenskap 1945*: «Norges Høyesterett 21 desember og 14 mai 1945»
* [[Nils Rune Langeland]]: *Siste ord. Høgsterett i norsk historie 1814–1965. Bind I, 1814–1905*, [[Cappelen]], Oslo 2005
* [[Erling Sandmo]]: *Siste ord. Høyesterett i norsk historie 1814–1965. Bind II, 1905–1965*, [[Cappelen]], Oslo 2005*


## Bakgrunnsstoff
* Noregs Høgsterett
* Nyare høgsterettsavgjersler ved Lovdata
Rheinwaldhorn

**Rheinwaldhorn** er eit 3&nbsp;402 meter høgt fjell i Lepontin-Alpane i det sørlege Sveits. Fjellet, som ligg på grensa mellom kantonane Graubünden og Ticino, er det høgste i kantonen Ticino. Fjellet høyrer med i Adula-massivet, som på si side er del av Sankt Gotthard-massivet.

I Ticino vert sjølve fjellet nemnt for *Adula*, like så mykje som massivet.

Munken Placidus frå Spescha var den fyrste på toppen av Rheinwaldhorn då han kleiv fjellet i 1789.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rheinwaldhorn|Rheinwaldhorn]]» frå ,  den 14. desember 2009.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Rheinwaldhorn på wandelpaden.com
South Ayrshire

**South Ayrshire** er ein av 32 regionar i Skottland, og dekkjer den sørlege delen av Ayrshire. Han grensar til East Ayrshire, North Ayrshire og Dumfries and Galloway.

Regionen vart oppretta i 1996 og er ein direkte etterfølgjar av distriktet Kyle and Carrick.

## Merknader

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:South Ayrshire|South Ayrshire]]» frå ,  den 14. desember 2009.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Piz Terri

**Piz Terri** er ein 3&nbsp;149 meter høg, pyramideforma fjelltopp på grensa mellom kantonane Graubünden og Ticino i det sørlege Sveits. Fjellet ligg mellom Val Lumnezia i nordaust og Val Blenio i sørvest.

Fjelltoppen vart kliven fyrste gongen i 1798, då munken Placidus frå Spescha med tilhald i klosteret Disentis kleiv til topps. Ni år tidlegare hadde han vore på ein annan stortopp; Rheinwaldhorn.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Piz Terri|Piz Terri]]» frå ,  den 14. desember 2009.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Piz Terri på SummitPost
* Capanna Motterascio
South Lanarkshire

**South Lanarkshire** er ein av 32 regionar i Skottland, og dekkjer den sørlege delen av det tidlegare grevskapet Lanarkshire. Han grensar i søraust til City of Glasgow og inneheld mange av forstadane til Glasgow. I tillegg grensar han til Dumfries and Galloway, East Ayrshire, East Renfrewshire, City of Glasgow, North Lanarkshire, West Lothian og Scottish Borders.

Administrasjonsstaden til regionen er Hamilton.

Regionen vart oppretta i 1996 frå distrikta Clydesdale, Hamilton og East Kilbride og somme ytre område av distriktet Glasgow.

## Merknader

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:South Lanarkshire|South Lanarkshire]]» frå ,  den 14. desember 2009.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Stirling region

**Stirling** (låglandsskotsk *Stirlin*, skotsk-gælisk *Sruighlea*) er ein av 32 regionar i Skottland med kring 90&nbsp;000 innbyggjarar. Regionen vart oppretta i 1996 med dei same grensene som distriktet Stirling, som då var ein del av regionen Central. Dette dekte det meste av det tidlegare county of Stirling (bortsett frå Falkirk) og den sørvestlege delen av det tidlegare county of Perth. Begge grevskapa vart avskaffa i 1975. 

Det administrative senteret i regionen er byen Stirling.  

Regionen grensar til Clackmannanshire i aust, Falkirk i søraust, Perth and Kinross i nord og nordaust, Argyll and Bute i nord og nordvest og både East og West Dunbartonshire i sørvest. 

Dei fleste av innbyggjarane i regionen bur i det søraustlege hjørnet, i byen Stirling og området rundt dei lågtliggande kommunane Dunblane og Bridge of Allan i nord, Bannockburn heilt i sør og dei tidlegare kolgruvestadane Cowie, Fallin og Plean (som samla vert kalla «The Eastern Villages»).

Den siste tredjedelen av folkesetnaden bur spreidd rundt på langsbygda, hovudsakleg i Det skotske høglandet. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Stirling (council area)|Stirling (council area)]]» frå ,  den 14. desember 2009.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Monte Basòdino

**Monte Basòdino** er eit 3&nbsp;272 meter høgt fjell i Lepontin-Alpane. Fjellet ligg på grensa mellom kantonen Ticino i Sveits og regionen Piemonte i Italia.

Fjelltoppen vart kliven fyrste gongen den 3. september 1863 av eit taulag frå Airolo som gjekk den vegen som i dag er normalrute for ein tur til topps.

Fjelltoppen er eit ynda mål for fjellklivarar og skigåarar. Normalruta går over ein isbre som strekker seg på nordaustsida av toppen, og til sist langs austegga. Andre oppstigingsruter går over Kastellücke i nordvest, på sørsida av austryggen og langs Passo d’Antabia sør for hovudtoppen. Den siste vert sjeldan kliven, og ein treng sikringsutstyr.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Monte Basòdino|Monte Basòdino]]» frå ,  den 14. desember 2009.*
West Dunbartonshire

**West Dunbartonshire** er ein av 32 regionar i Skottland. Regionen grensar til i vest til City of Glasgow, og fleire av forstadane til Glasgow ligg her. I tillegg grensar han til Argyll and Bute, Stirling, East Dunbartonshire og Renfrewshire.

Regionen vart oppretta i 1996 frå delar av den tidlegare regionen Strathclyde, nemleg distrikta Clydebank og Dumbarton utanom Helensburgh-området. Regionen fekk i det opphavlege lovvedtaket frå 1993 namnet **Dumbarton and Clydebank**, men dette vart i 1995 endra til West Dunbartonshire.

Regionen består hovudsakleg av tre delar: byane Dumbarton og Clydebank og distriktet Vale of Leven.

Administrasjonsstad i West Dunbartonshire er Dumbarton, men Clydebank er den største byen.

## Merknader

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:West Dunbartonshire|West Dunbartonshire]]» frå ,  den 14. desember 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

*
Blinnenhorn

**Blinnenhorn** (italiensk:*Corno Cieco*) er ein 3&nbsp;374 meter høg fjelltopp ved Nufenenpasset i Lepontin-Alpane. Fjellet dannar den søraustlege hjørnepilaren i kantonen Valais og er også grensefjell mellom Sveits og Italia.

På austsida av Blinnenhorn ligg kjeldene til isbreen Griesgletscher.

Arthur Cust steig, som den fyrste, til topps i 1881.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Blinnenhorn|Blinnenhorn]]» frå ,  den 14. desember 2009.*
West Lothian

**West Lothian** er ein av 32 regionar i Skottland og eit statthaldarskap. Han grensar til City of Edinburgh, Scottish Borders, South Lanarkshire, North Lanarkshire og Falkirk.

Regionen vart oppretta i 1996 med same grenser som distriktet West Lothian i regionen Lothian.

## Merknader

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:West Lothian|West Lothian]]» frå ,  den 14. desember 2009.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Hovudområde i Wales

Eit **hovudområde** i Wales (engelsk: *principal area*) er ei sameint styresmakt med lokalt sjølvstyre. Dei 22 hovudområda i Wales har forskjellige nemningar &ndash; 9 grevskap (*counties*), 3 byar (*cities*) og 10 grevskapsdistrikt (*county boroughs*) &ndash; men alle har same status. Hovudområda vart oppretta 1. april 1996.

Dei åtte grevskapa som eksisterte mellom 1974 og 1996 vert no kalla bevarte grevskap, og har visse seremonielle funksjonar.
Bevarte grevskap i Wales

Eit **bevart grevskap** er eit seremonielt område i Wales. Det finst åtte slike område, som er basert på 1974-grensene for dei administrative grevskapa.

I 1996 (etter lov om lokalstyre i Wales av 1994) vart dei åtte administrative grevskapa i Wales avskaffa og erstatta av bevarte grevskap. Desse følgjer nesten nøyaktig 1974-grensene. 

Kvart av grevskapene omfattar frå eitt til fem administrative område. Med unntak av Powys, som berre har eitt område, fungerer dei berre som seremonielle grevskap som omfattar fleire grevskapsdistrikt og byar som kvar for seg vert styrt som sameinte styresmakter.

Dei bevarte grevskapa med administrative område er:

*Clwyd - Conwy, Denbighshire, Flintshire, Wrexham
*Dyfed - Carmarthenshire, Ceredigion, Pembrokeshire
*Gwent - Blaenau Gwent, Caerphilly, Torfaen, Monmouthshire, Newport
*Gwynedd - Anglesey, Gwynedd
*Mid Glamorgan - Bridgend, Merthyr Tydfil, Rhondda Cynon Taff
*Powys - Powys
*South Glamorgan - Cardiff, Vale of Glamorgan
*West Glamorgan - Neath Port Talbot, Swansea

## Sjå òg
*Hovudområde i Wales
*Distrikt i Wales
Pizzo Rotondo

**Pizzo Rotondo** er eit 3&nbsp;192 meter høgt fjell i Lepontin-Alpane i Sveits. På fjelltoppen møtest dei tre kantonane Ticino, Valais og Uri. Vasskiljet mellom dei to sistnemnde kantonane går langs fjellryggen Pizzo Rotondo ligg på.
  
Dei kjende fjellklatrarane William Coolidge og fjellføraren hans, Christian Almer, var i 1888 dei fyrste som stod på toppen av fjellet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:it:Pizzo Rotondo|Pizzo Rotondo]]» frå ,  den 14. desember 2009.*
Sandsvale

**Sandsvale** (*Riparia riparia*) er ein trekkfugl i svalefamilien. Utbreiingsområdet om sommaren femnar om praktisk talt heile Europa og middelhavslanda, ein del av det nordlege Asia og dessutan Nord-Amerika. Overvintringsområde er austlege og sørlege Afrika, Sør-Amerika og Sør-Asia.

## Skildring
Den ca. 12 til 13 cm lange sandsvala har brun overside, kvit underside med et smalt brunt band over brystet, nebbet er svart og beina brune. Ungfuglane har lyse rustbeige kantar på dekkfjørene og på tertiærane. 

Karakteristikkar som brun overside, kvit hals, liten storleik og kjapp, rykkande flukt skil sandsvala frå andre svaler som taksvale, *Delichon urbicum*, mursvale, *Petrochelidon pyrrhonota*, eller andre arter av *Riparia*. Berre kvitbrynsandsvale, *R. cincta*, i Afrika sør om Sahara liknar, men sandsvala finst berre der om vinteren.

Sandsvala har ein samanhengande kvitrande song i flukt som går over til ein undertone av oppstykka lydytringar etter at dei har slått seg ned for kvile. Varsellyden er eit lyst «tjiir» og kan høyrast når ein falk, ei kråke eller andre predatorar truar.

Carl von Linné skildra leveviset for arten: «ho lever i Europa, i buktande hòl inn i loddrette sandskjeringar». Ein finn sandsvala nær vatn, som t.d. ved elvar, innsjøar eller ved havet, gjennom heile året. 

I Noreg finst sandsvala over det meste av landet, men er sjelden ved kysten av Troms og Finnmark. Trekket kjem til hekkeplassar i Noreg frå slutten av april til litt ut i juni, på sørlegare breiddegrader frå slutten av mars, rett før låvesvala kjem. Frå slutten av august startar trekket tilbake frå Noreg til overvingringsplassane i Afrika sør for Sahara.

Dietten består av små insekt, for det meste mygg og fluger som er vasslevande på tidlege livsstadium.

Sandsvala er kolonirugar, frå eit dusin til mange hundre par vil hekke tett saman etter kor stor plass som er tilgjengeleg. Reiret ligg inst i tunellen som kan vere opp til ein meter lang inn i ein sandbanke eller i grus. Kullet er på fire til seks kvite egg, to kull er vanleg, unntaken i hekkeplassar lengst nord. 

Bleiksandsvale, *Riparia diluta*, med hekkeområde i nordlege India og søraustlege Kina har bleikare gråbrun underside og eit mindre distinkt brystband enn sandsvala.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sand Martin|Sand Martin]]» frå , den 14. desember 2009*

### Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Videoar av sandsvaler hos Internet Bird Collection
Witenwasserenstock

**Witenwasserenstock** er eit 3&nbsp;082 meter høgt fjell i Sankt Gotthard-massivet i Dei lepontinske Alpane i Sveits. Fjellet har namn etter dalen Witenwasseren som ligg nordaust for toppen, i kantonen Graubünden. På vestsida ligg dalen Geretal i kantonen Uri.

Fjellet dannar vasskilje mellom tre av dei største nedslagfelta i Europa, høvesvis Nordsjøen, Middelhavet og Adriahavet. Witenwasserenstock ligg mellom Furkapasset, Nufenenpasset og St. Gotthard-passet.

Nedbøren som fell på nordsida av Witenwasserenstock renn via elvane Reuss og Rhinen mot Nordsjøen. Nedbøren som fell på vestsida hamnar via Rhône i Middelhavet. På austsida av  Witenwasserenstock renn vatnet via Ticino-elva, innsjøen Lago Maggiore og elva Po til Adriahavet. Nedbøren som renn mot Nordsjøen renn lengst, 670&nbsp;km, nedbøren som renn ut i Adriahavet reiser kortast, 360&nbsp;km.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Witenwasserenstock|Witenwasserenstock]]» frå , den 14. desember 2009.*
Distrikt i Wales

Eit **distrikt** var den minste regulære administrative eininga i Wales mellom 1974 og 1996. Kvart av dei åtte grevskapa var inndelt i fleire distrikt, omtrent på same måte som norske fylke er inndelt i kommunar. 

I 1996 vart ordninga avskaffa, og landet vart delt inn i 22 hovudområde.
Piz Medel

**Piz Medel** er eit 3&nbsp;210 meter høgt fjell i Adula-massivet i Lepontin-Alpane i Sveits. Fjelltoppen ligg på grensa mellom kantonane Ticino og Graubünden.

Fjelltoppen er den høgste av fire nesten jamhøge grannetoppar. Dei tre andre er *Pizzo Cristallina* (3&nbsp;128 m), *Pizzo Uffiern* (3&nbsp;151 m) og *Cima di Camadra* (3&nbsp;172 m).

Medelserhütte på 2&nbsp;524 moh. er utgangspunkt for ein topptur på nordsida av fjellet. På sørsida er Capanna Scaletta på 2&nbsp;205 moh vanleg utgangspunkt.

Nordsida av fjellet er for ein stor del dekt av ein isbre, medan sørsida består av berg og litt urd.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:it:Piz Medel|Piz Medel]]» frå ,  den 14. desember 2009.*
Høgsterettsjustitiarius

**Høgsterettsjustitiarius** er den av dommarane i Noregs Høgsterett som er juridisk leiar av domstolen. 

## Liste over høgsterettsjustitiariar
* 1814–27:   Johan Randulf Bull
* 1827–30:   Christian Magnus Falsen
* 1831–35:   Jørgen Mandix
* 1836–54:   Georg Jacob Bull
* 1855–73:   Peder Carl Lasson
* 1874–77:   Hans Gerhard Colbjørnsen Meldahl
* 1878–86:   Iver Steen Thomle
* 1887–1900: Morten Diderik Emil Lambrechts
* 1900–08:   Einar Løchen
* 1909–20:   Karenus Kristofer Thinn
* 1920–29:   Herman Scheel
* 1929–46:   Paal Berg
* 1946–52:   Emil Stang
* 1952–58:   Sverre Grette
* 1958–69:   Terje Wold
* 1969–84:   Rolv Ryssdal
* 1984–91:   Erling Sandene
* 1991–2002: Carsten Smith
* 2002–16: Tore Schei
* 2016–d.d.:      Toril Marie Øie

## Fotnotar
Tore Schei

**Tore Schei** () i Oslo er ein norsk jurist som var høgsterettsjustitiarius frå 1. august 2002 til 29. februar 2016, då han nådde aldersgrensa.

Schei avla juridisk embetseksamen i 1971. I perioden 1972-1981 var han advokatfullmektig, seinare advokat, Høgsterettsadvokat i 1974, hos Regjeringsadvokaten. Han hadde i denne perioden også eit studieopphald i London og var dommarfullmektig frå 1975 til 1976 i Ytre Follo heradsrett. I 1981 blei han lagdommar i Eidsivating lagmannsrett. 18. oktober 1985 blei han utnemnd til høgsterettsdommar og han tiltredde 1. mars året etter.

Schei har også leia det skandinaviske granskingsutvalet etter Scandinavian Star-ulykka og utvalet som la fram forslag til den nye tvistelova. Han er dessutan forfattar av den omfattande kommentarutgåva til lova og skreiv også kommentarutgåva til den tidlegare gjeldande tvistemålslova frå 1915.

Schei blei i 2002 utnemnd til kommandør med stjerne av St. Olavs Orden.

Tore Schei er son til Andreas Schei, som var høgsterettsdommar og den første Sivilombodsmannen i Noreg. Tore Schei er brorson til Nikolai Schei, kjend som formann i Schei-komiteen.

## Kjelder
*Tore Schei hos Domstol.no, vitja 13. juni 2010
Weltschmerz

**Weltschmerz** (tysk, 'verdssmerte') er eit omgrep fyrst nytta av den tyske forfattaren Jean Paul, og beteiknar følinga en av at den fysiske røynda aldri kan tilfredsstilla sinnet sine behov; ei kjensle av eiga og av verda utilstrekkeleghet. Denne typa pessimistiske og melankolske verdsanskuelsar var vanlege blant ein rekkje romantiske forfattarar, til dømes Lord Byron, Giacomo Leopardi, François-René de Chateaubriand, Alfred de Musset, Nikolaus Lenau og Heinrich Heine. Omgrepet er og ofte nytta for å beskrive musikken til Johannes Brahms.
Sigurd Bonde

**Sigurd Bjørnson Bonde på Gulsvik** () var norsk lendmann i nedre Buskerud på 1400-talet, og åtte jord i mange sokn. 

Skiftet etter Sigurd Bonde er nemnd i eit norsk diplom frå 1482, der er sagt at han døydde kring kyndelsmesse det året. Av dette diplomet kjem det fram at Sigurd mellom anna åtte Ringnes i Krødsherad, i tillegg til jord i Sigdal. Han var gift tre gonger, siste gongen med ei Una Vebjørnsdotter, og før det med ei søster av biskopen i Oslo. Til saman hadde han fem born, og frå dei kjem ei rik etterslekt som finst i heile Hallingdal, Krødsherad og nedre Valdres. 

Sigurd var son av Bjørn Bonde på Gulsvik. Far hans, som og heitte Sigurd, hadde i si tid kjøpt Gulsvik, og bygd opp eigedomen for ætta. 

Tilnamnet bonde, som var bore av Sigurd og faren Bjørn, er rekna for å vera jamngodt med ein adelstittel på denne tida. Tilnamnet var og bore av andre framståande bønder i seinmellomalderen, mellom dei Bjørn Bonde på Ås nedanfor Oslo.
Høgfartstog

**Høgfartstog** er jarnbanetog som køyrer vesentleg raskare enn annan jarnbanetrafikk.

Definisjonen på kva som er høgfartstog varierer frå land til land. EU-direktiv 96/48 definerer høgfartstog som tog som køyrer med minst 200 km/t på «eksisterande strekningar» og 250 km/t eller meir på spesielt tilpassa strekningar. I andre land er det nok med 180. Tog som køyrer i meir enn 300 km/t vert gjerne kalla lyntog.

## Høgfartstog i Noreg
Den einaste høgfartsbana i Noreg er Gardermobanen som blant anna vert nytta av Flytoget. Flytoget har ein toppfart på 210 km/t. NSB type 73 er opphavleg konstruert for same toppfarten, men køyrde med redusert fart etter ei avsporing i 2001.

## Sjå også
*Høgfartsbaner i Thailand

## Kjelder
Fostertid

**Fostertid** er den tida eit ho-pattedyr går med eit foster.  Tida vert rekna frå siste paringsdagen fram til fødselen.  Eit hodyr som går med eit foster vert kalla drektig. 

Lengda på fostertida er mykje ulik hos dei ulike dyreslaga og kan variere ikkje lite innan same arten.  Fostertida er jamt over lengst hos dei store dyra og stuttast hos dei små, og ho er høvesvis lenger hos dyr som lever og føder i ope lende enn hos dyr som lever og føder gøymde i jordhòl. Ho er og jamt over lengre hos dyr med lågt fostertal.

Blant dei pattedyra som har stuttast fostertid, er syrisk hamster med berre 16 dagar. Afrikansk elefant har den lengste, med rundt 660 dagar.

## Fostertid hjå menneske

Hjå menneske reknar ein som regel svangerskap frå slutten av siste menstruasjon. Eit svangerskap av normal lengd varer då i 40 veker, og eit foster med ei fostertid på mellom 259 og 294 dagar blir rekna som fullbore.

## Oversyn

## Kjelder
*Gustav Nærland i *[[Norsk Allkunnebok]]* (1953)

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Fostertid|Fostertid]]» frå ,  den 30. desember 2009.*
Kevin Larsen

**Kevin Larsen** () er ein norsk fotballspelar, fødd i Sandefjord. Larsen har spelt for Tromsø IL, Lyn, Hønefoss Ballklubb og Sandefjord Fotball.

## Bakgrunnsstoff

* Profil på Altomfotball.no
Fostertal

**Fostertal** eller **kullstorleik** er det talet på ungar eit hodyr ber fram gjennom fostertida. 

Pattedyra vert delte i to grupper:
*dei unipare eller monotoke, som til vanleg berre føder ein unge kvar gong. Her finn me mellom anna menneske.
*dei multipare, pluripare eller polytoke, som til vanleg føder to eller fleire ungar kvar gong.

Monotoke hodyr har éin spene eller eitt spenepar, medan dei polytoke har 4-7 spenepar, slik at dei kan die mange ungar i gongen.

Ved avl av husdyr har ein systematisk unngått fleirfødslar hos typiske monotoke husdyr, som hest og ku, medan ein har forsøkt å fremje fostertalet hos polytoke husdyr, som gris. 

## Oversyn over fostertal

## Kjelder
*Gustav Nærland i *[[Norsk Allkunnebok]]* (1953)