open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lauritz Johan Riise

**Lauritz Johan Riise** () var ein norsk lærar, teolog og Høgre-politikar frå Sortland. Han var stortingsrepresentant frå Nordland i perioden 1954-1957. Han var då busett i Brønnøysund, og var ordførar der i 1953 og 1955-1957. I 1960 flytta han heim til Sortland og overtok farsgarden på Rise. Både i Brønnøysund og i Sortland arbeidde han som lærar, på Sortland som lektor ved Sortland gymnas i 1960-1973.

## Stortingskomitéar
* 1954-1957 sekretær i Sosialkomitéen

## Bakgrunnsstoff
* Stortinget.no - Biografi
Kåre Rønning

**Kåre Rønning** () var ein norsk politikar (Sp) frå Sør-Rana i Nordland. Han vart innvald på Stortinget frå Nordland i 1973.
Han var vararepresentant i perioden 1969&ndash;1973.

Rønning var varaordførar i Sør-Rana i perioden 1959&ndash;1961, og ordførar 1962&ndash;1963.
 
## Stortingets presidentskap

* 11. oktober&nbsp;1977&ndash;30. september&nbsp;1981 Visesekretær i Lagtinget 

## Stortingskomitéar
* 1977&ndash;1981 medlem i Sjøfarts- og fiskerikomitéen
* 1977&ndash;1981 varamedlem i Den utvida utanriks- og konstitusjonskomitéen
* 1973&ndash;1977 medlem i Samferdslekomitéen

## Bakgrunnsstoff
* Stortinget.no - Biografi
Alf Ivar Samuelsen

**Alf Ivar Samuelsen** () var ein norsk politikar for Senterpartiet frå Flakstad i Nordland. Han vart innvald på Stortinget frå Nordland i 2005.
Han var vararepresentant i perioden 1993&ndash;1997.

Samuelsen var ordførar i Flakstad i perioden 1986&ndash;1987 og fylkesordførar i Nordland 1995-1999. Frå 1999 til 2003 sat han i fylkesrådet for samferdsle. Han pensjonerte seg i 2009.
Alf Ivar Samuelsen omkom i ei traktorulykke heime på Fredvang i Flakstad den 16. september 2014, 72 år gamal.

## Stortingskomitéar
* 2005&ndash;2009 medlem i Utanrikskomitéen
* 2005&ndash;2009 medlem i Den utvida utanrikskomitéen
* 2005&ndash;2009 medlem i Fullmaktskomitéen

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
*
Einar Berner Silset

**Einar Berner Silset** () var ordførar (2003-2007) i Vega kommune i Nordland. Han representerer Senterpartiet. Han var tidlegare medlem av Arbeidarpartiet, men gjekk over til SP i samband med EU-avrøystinga i 1994. Silseth stilte ikkje til valet i 2007.

## Kjelder
Bjørg Simonsen

**Bjørg Simonsen** () er ein norsk politikar for Arbeidarpartiet.

Simonsen var medlem av formannskapet i Rana kommune 1968-1975, ordførar i Rana kommune (1976-1985) og statssekretær i Samferdsledepartementet i perioden 1988-1989.

Frå 1989 til 2004 var ho avdelingsdirektør i Nasjonalbiblioteket. Mellom 1995 og 2005 var ho medlem av Bedriftsforsamlinga i Telenor.

Frå januar 2004 var Simonsen styreleiar for Nordland Teater.

Etter 22 års fråvær gjorde ho comeback i lokalpolitikken då ho stilte på arbeidarpartilista til kommunestyrevalet i 2007.

## Bibliografi

* Simonsen, Bjørg (red.): *Langt mot nord - midt i verden. Mo i Rana*, 1999, Nasjonalbiblioteket, ISBN 82-7965-017-2
Jonni Helge Solsvik

**Jonni Helge Solsvik** () var ordførar i Andøy kommune for Høgre 2003-2007. Han vart vald til ordførar i 1999 og gjenvald i 2003. Solsvik var tidlegare lensmann i Andøy.
Søren Fredrik Voie

**Søren Fredrik Voie** () er ein norsk politikar (H), lektor, bankmann og embetsmann.

Voie vart innvald på Stortinget frå Nordland i 2001. Han var vararepresentant frå 1997. Voie var ordførar i Vestvågøy frå 1983 til 1987.

I det sivile liv har han blant anna arbeidd som lektor i vidaregåande skole 1976-1983, banksjef i Sparebank1 Nord-Noreg 1988-1992, rådmann i Vestvågøy 1992-1999 og direktør ved Høgskolen i Nord-Trøndelag 1999-2001.

Voie jobbar i dag i som rektor ved Vest-Lofoten vidaregåande skole

## Stortingskomitéar
* 2001 - 2005 første nestleder i Kyrkje-, utdannings- og forskningskomitéen.

## Bakgrunnsstoff
*
Anne-Lise Wold

**Anne-Lise Wold** () er ein norsk lokalpolitikar som var ordførar i Nesna kommune i Nordland 2003-2007. Ho representerer Arbeidarpartiet, og har vore ordførar i Nesna i tre periodar: 1991-1995, 1999-2003 og 2003-2007. Etter valet i 2003 vart ho ordførar med støtte frå SV, SP og Høgre i tillegg til sitt eige parti, medan Halvor Hilmersen frå SV vart varaordførar. Wold stilte ikkje til attval i 2007.
Alf Andreas Øverli

**Alf Andreas Øverli** () var ein norsk politikar for Det norske Arbeidarpartiet, fødd på Mo i Rana. Foreldra hans var Maria Jørgine Kristiansdtr og David Kristian Øverli på Moheia i Rana. 

I 1951 vart Øverli vald inn i bystyret i Mo i Rana og seinare kom han inn i formannskapet. Øverli var varaordførar (1964-1965), og deretter ordførar i Rana kommune (1965-1976).

Øverli starta sin yrkeskarriere som journalist og akkvisitør i Rana Blad. frå 1960 til 1976 var Alf Andreas Øverli sosialsjef i Mo, sidan Rana, kommune. I august 1983 vart det avduka ein byste av Øverli på Mo i Rana, utferdiga av bilethoggaren Nils Aas.

## Referansar
Jens Steffensen

**Jens Olai Steffensen** () var ein norsk politikar (Ap) og fiskarlagsformann. Han var blant anna stortingsrepresentant, formann i Noregs Fiskarlag og styreformann i Noregs Råfisklag.

Jens Steffensen var opphavleg fiskar og anleggsarbeidar. Han var stortingsrepresentant for Nordland mellom 1934 og 1957, ordførar i Bø ein kort periode i 1945, og varaordførar mellom 1934 og 1941. Han var formann i Noregs Fiskarlag 1937-1941 og 1945-1951, og styreformann i Noregs Råfisklag mellom 1952 og 1961.

Steffensen var ein kjend, men omstridd fiskeripolitikar. I 1951 gjekk leiinga i Arbeidarpartiet inn for å liberalisere trålarlova. I Fiskarlaget, med Jens Steffensen i spissen, var det sterk motstand mot dette, og Steffensen klarte å mobilisere eit fleirtal i Arbeidarpartiets stortingsgruppe mot forslaget. Forslaget vart likevel vedteke med støtte frå dei borgarlege partia. Som følgje av dette dekk han sidan motstand frå leiinga i sitt eige parti.

## Stortingskomitéar
* 1954-1957 formann i Sjøfarts- og fiskerikomiteen
* 1954-1957 medlem i Valgkomitéen
* 1950-1953 formann i Sjøfarts- og fiskerikomiteen
* 1950-1953 medlem i Valgkomitéen
* 1945-1949 formann i Sjøfarts- og fiskerikomiteen
* 1945-1949 medlem i Valgkomitéen

## Bakgrunnsstoff
* Stortinget.no - Biografi
Haakon Koch

**Haakon Koch** () var ein norsk kjøpmann og politikar. Han var ordførar i Bodø i fleire periodar på 1930-talet og 1940-talet og bystyrerepresentant for Bodø Høgre på 1940-talet.

## Politiske verv

* Bystyrerepresentant for Bodø Høgre i perioden 1945&ndash;1947
* Ordførar i Bodø i 1945
* Ordførar i Bodø i perioden 1938&ndash;1940
* Ordførar i Bodø i perioden 1932&ndash;1934

## Bakgrunnsstoff
* Bodø Høgre
Kolbjørn Varmann

**Kolbjørn Sigurd Verner Varmann** () var ein norsk prest, Ap-politikar og skolemann, bror av Hildur Os.

Han vart kjent for etableringa av Kjøpsvik skole før og under andre verdskrigen. Han var òg ordførar i Tysfjord mellom 1945 og 1955.

Kolbjørn Varmann sat på Stortinget for Nordland mellom 1950 og 1965.

Han var statsråd og sjef for Samferdsledepartementet (samferdsleminister) i Einar Gerhardsen si tredje regjering frå 1955 til 1960. 

Han var fylkesmann i Finnmark frå 1963 til 1973. 

Kolbjørn Varmann fekk Petter Dass-medaljen i 1973. 

## Bakgrunnsstoff
*
Roar Nøstvik

**Roar Nøstvik** () var representant for Bodø Høgre i bystyret i Bodø i perioden 1967-1987 og ordførar i Bodø i perioden 1978-1982.

* Ordførar i Bodø i perioden 1978-1982
* Bystyrerepresentant for Bodø Høgre i perioden 1983-1987
* Bystyrerepresentant for Bodø Høgre i perioden 1979-1983
* Bystyrerepresentant for Bodø Høgre i perioden 1975-1979
* Bystyrerepresentant for Bodø Høgre i perioden 1971-1975
* Bystyrerepresentant for Bodø Høgre i perioden 1967-1971

## Bakgrunnsstoff
* Bodø Høgre 
* Bystyret i Bodø
Oddleif Olavsen

**Oddleif Olavsen** () er ein norsk Høgre-politikar og tidlegare ordførar i Bodø.

## Politiske verv

* Fylkestingsrepresentant for Nordland Høgre i perioden 2003-2007
* Ordførar i Bodø i perioden 1995-1999
* Bystyrerepresentant for Bodø Høgre i perioden 1995-1999
* Bystyrerepresentant for Bodø Høgre i perioden 1991-1995

## Tillitsverv i politiske partier

* Leiar av Nordland Høgre
* Leiar av Bodø Høgre i perioden 1993-1995
* Leiar av Bodø Høgre i perioden 1978-1982

## Andre tillitsverv

* Varamedlem i Norsk kulturråd i perioden 2005-2008
* Medlem av arbeidsutvalet i KS i perioden 2004-2008
* Medlem av sentralstyret i KS i perioden 2004-2008
* Medlem av Landsdelsutvalget for Nord-Noreg og Nord-Trøndelag i perioden 2004-2007
* Medlem av Representantskapet i Noregs Bank i perioden 2002-2005

## Bodø/Glimt
Olavsen var keeper på Bodø/Glimt på slutten av 1960-talet og starten av 1970-talet

## Bakgrunnsstoff
* Nordland Høgre 
* Fylkestinget i Nordland
Trippelbinding

**Trippelbinding** blir brukt innan kjemi om kovalente bindingar der to atom deler tre elektronpar. Eit døme er bindinga mellom karbonatomet og nitrogenatomet i hydrogencyanid (blåsyre).
Gyllene Tider

**Gyllene Tider** er ei popgruppe starta i Halmstad i Sverige i 1977. Mellom deira største hittar finst låtar som «Flickorna på TV2» (1979), «När vi två blir en» (1980), «Flickan i en Cole Porter-sång» og «Sommartider» (1982). Bandet har gitt ut fem studioalbum pluss to EP-ar, to livealbum og eit samlealbum.

## Medlemer
* Per Gessle (vokal, gitar, låtskrivar)
* Mats «MP» Persson (gitar, låtskrivar)
* Anders Herrlin (bassgitar)
* Göran Fritzson (tangentinstrument)
* Micke «Syd» Andersson (tromme)

## Diskografi
* 1978 *Gyllene Tider EP (Gula EP-en)*
* 1980 *Gyllene Tider LP*
* 1981 *Moderna Tider*
* 1982 *Puls*
* 1984 *The Heartland Café*
* 1990 *Parkliv! Live frå 1981 *
* 1996 *Gyllene Tider EP ("Gå & Fiska)*
* 1997 *Återtåget Live! *
* 2005 *Finn 5 fel!*
* 2004 *GT25 *
* 2013 *Dags att tänka på refrängen *

Bandet vart formelt oppløyst i 1985, men har kome saman att ved eit par høve for å spele på einskilde konsertar (1995-1996, 2004 og 2013).

Per Gessle vart seinare ein del av duoen Roxette.

## Fotnotar
Kristine Engeset

**Kristine Eikrem Engeset** () er ein norsk friidrettsutøvar som vart noregsmeister på 1500 meter i 2007. Ho vann fleire sølv- og bronsemedaljar på distansane 800, 1500 meter og 3000 meter hinder i tida 2006-17.

### Aktiv
Engeset forbetra den norske innandørsrekorden på 1500 meter til 4.16,0 ved eit stemne i Stockholm 20. februar 2007. 2. juni same året sette ho personleg rekord på same distansne då ho kom på andreplass i Florø-stemnet 2007. Tida 4.09,4 vart verande hennar personbeste på 1500 meter.

18.mai 2023 sette ho personleg rekord på 5000 meter i Stockholm , med tida 15.44,21.
Audiologi

**Audiologi** (av latin *audire*, «å høyre», gresk *logos*, «læra om») er læra om høyrsle og høyrslesjukdommar.

## Sjå òg
* Høyrsel
* Døv
* Døvstum
* Høyreapparat
* Cochlear Implant 
* Psykoakustikk
Elektroakustikk

**Elektroakustikk** femnar om emne som:

* Lydomsettarar er eit samlande omgrep som innan elektroakustikken femnar om mikrofonar, lydintensitetprober, høgtalarar, osb. 
* Audioteknologi femnar om opptak og attgjeving, komprimering, lagring, distribusjon, redigering, osb.
* Audiosignalhandsaming femnar om både analog og digital signalhandsaming innan audio. Dette er eit område i dynamisk utvikling. 

## Sjå òg
* Elektroakustisk musikk
Maskinentreprenørenes Forbund

**Maskinentreprenørenes Forbund (MEF)** er ein bransje- og arbeidsgjevarorganisasjon med om lag 2&nbsp;400 medlemsverksemder. Dei fleste medlemmane driv anleggsverksemd med eigne maskinar, med nokre av medlemmane driv som entreprenørversemd med skogsmaskinar, eller med renovering og attvinning.

Medlemsføretaka har til saman over 40&nbsp;000 tilsette og omsett for over 100 milliardar kroner i året. MEF er medlem av Bygge-, anleggs- og eiendomsrådet (BAE-rådet) og har eigen hovudavtale med Landsorganisasjonen (LO) / Norsk Arbeidsmandsforbund (NAF) og tariffavtalar med NAF og Fellesforbundet.

## Historie
MEF vart stifta i 1948, under namnet **Bulldosereiernes Landsforening**. I 1961 vart namnet endra til **Maskinentreprenørenes Forening** og i 1974 til **Maskinentreprenørenes Forbund**.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Fljótsdalur

**Fljótsdalur** er ein dal aust på Island, i kommunen Fljótsdalshérað.

Det ligg eit gamalt gjestgiveri her i eit gamalt gardshus med torvtak. 

Folk fødd i dalen, er m.a. forfattaren Gunnar Gunnarsson (1889–1975), som var fødd i Valþjófsstaður men vaks opp i Vopnafjörður.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Þórsmörk

**Þórsmörk** er ein dal på Island som er kalla opp etter den norrøne gudenTor. Han ligg sør på Island mellom isbreane Tindfjallajökull og Eyjafjallajökull. Øvst i dalen ligg Mýrdalsjökull og med høge fjell i tre endar har dalen mildare klima enn resten av Sør-Island. 

Elva Krossá renn gjennom dalen. Krossá er ei svært gamal elv som kjem ned frå breane. Det kan vere farleg å krysse elva, men det er bygd ei bru for fotgjengarar. Den verna dalen har grøn vegetasjon som mose, bregne og bjørkeskog. 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettside
* Bilete på thomasrichter.de
* Bilete på physik.uni-halle.de
* Bilete på frank-voi.de 
* Bilete frå www.islandsmyndir.is

## Kjelde
Operahuset i Sydney

**Operahuset i Sydney** (*Sydney Opera House*) ligg i Sydney, New South Wales i Australia. Huset er ein av dei mest særprega og berømte bygningane frå 1900-talet, og ein av dei mest vidgjetne arenaene for kunstnarlege oppføringar i verda.

Operahuset er teikna av den danske arkitekten Jørn Utzon og er plassert på Bennelong Point i hamna i Sydney, med ein park i sør og nær den enorme brua Sydney Harbour Bridge. Bygningen og omgjevnadene er eit ikon for Australia. For nokon minner dei runde skjel-seksjonane om ein flåte av kvite seglskip som ofte er å sjå i hamna i Sydney. 

Operahuset i Sydney har omtrent 1000 rom, inkludert fem teatersalar, fem øvingsstudio, to hovudhallar, fire restaurantar, seks barar og talrike suvenirbutikkar.

Taket er konstruert av 1 056 000 kvit-glaserte granittfliser, importert frå Sverige. Til trass for sjølvreinsande natur treng dei periodisk vedlikehald. Interiøret er komponert av lyseraud granitt importert frå Tarana, New South Wales, og tre og kryssfiner kjem frå nordlege New South Wales.

## Bakgrunnsstoff

*
Álafoss

**Álafoss** («Ålfoss» på norsk) er ein foss i elva Varmá i Mosfellsbær på Island. Ein ullfabrikk med same namn har lege ved sida av fossen sidan 1896, då lokale bønder importerte maskineri for å handsame ulla som nytta energi frå fossen. Under den andre verdskrigen vart det bygd ein forlegning for britiske soldatar her. Álafoss spelte ei viktig rolle i grunnlegginga og veksten til byen Mosfellsbær. Studioet til bandet Sigur Rós, kalla Sundlaugin, ligg ved fossen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Álafoss|Álafoss]]» frå ,  den 7. oktober 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettside for fabrikken med bilete. 
* Historia til Álafoss
* Sundlaugin platestudio
Forskaling

**Forskaling** er ein mellombels konstruksjon som formar den ferske betongen og held han på plass til han har hardna.

Nemningane form og forskaling blir stundom nytta om om kvarandre. Med form meinast sjølve flatene som formar betongen, altså overflata til forskalinga. Med forskaling meinast både forma og dei støttande og avstivande konstruksjonane som held forma på plass.

Forskaling vert delt inn i fleire typar:
* Tradisjonell forskaling som er forskaling bygd opp av trevirke, plank, bord og finerplater.
* Systemforskaling er forskalingselement som kan monterast raskt og kan brukast om igjen fleire gonger.
* Klatreforskaling er forskaling som vert løfta oppover konstruksjonen etappevis etter kvart som byggearbeida skrid fram.
* Glideforskaling er forskaling som glir med jamn fart oppover konstruksjonen etter kvart som byggearbeida skrid fram.

Ei forskaling vert bygd etter to prinsipp:
* Støttande forskaling, som i praksis vil seie veggforskaling eller liknande. Forma og forskalinga hindrar betongen å «renne ut».
* Berande forskaling, som i praksis vil seie dekkeforskaling. Forma og forskalinga hindrar betongen i å «falle ned».
Kaldidalur

**Kaldidalur** (Kaldedalen på norsk) er ein dal på Det islandske høglandet på Island. 

Han byrjar nord for Þingvellir og vest for vulkanen Skjaldbreiður. Vegen går mellom isbreane Þórisjökull og Ok og nordover. Aust for Reykholt går han nær *Reykholtsdalur* til Húsafell og held fram vidare opp til *Hvammstangi* ved *Miðfjörður*.

Dei andre kjende fjellvegane er Kjölur og Sprengisandur.

## Bakgrunnsstoff

* Bilete på isafold.de
* Bilete på islandsmyndir.is
* Reiseguide 
* Vegforhold 

## Kjelde
Dalar på Island

Dette er ei liste over **dalar på [[Island]]**:

* Aðaldalur
* Breiðdalur
* Fagridalur
* Flateyjardalur
* Fljótsdalur
* Fnjóskadalur
* Haukadalur
* Hofsárdalur
* Hörgárdalur
* Jökuldalur
* Mosfellsdalur
* Mýrdalur
* Norðurárdalur
* Reykjadalur
* Selárdalur
* Skorradalur
* Svarfaðardalur
* Svínadalur
* Vesturárdalur
* Þjórsárdalur
* Öxnadalur
Akustoelektrisk omformar

**Akustoelektriske omformarar**, **lydomformar** eller **akustisk transduser** er omformararar som konverterer frå akustisk til elektrisk energi, eller omvendt.

Akustoelektriske omformarar kan klassifiserast på ulike vis, som bruksområde, teknologi, osb. Det vil alltid vera noko overlapp mellom nokre kategoriar, som til dømes at ein ultralydomformar kan òg nyttast for hydroakustikk. 

## Akustoelektriske omformarar for høyrbar lyd
Dette er omformarar som arbeider i luft, i det høyrbare området.
### Akustisk til elektrisk
* Mikrofonar vert nytta til mange føremål innan elektroakustikken, som til dømes målingar av lydtrykk, intensitet, effekt, osb. Mikrofonar for lydopptak finst i mange ulike variantar og med svært forskjellige karakteristikkar. 
* Intensitetprober vert nytta i samband med til dømes måling av akustisk støy.
* Partikkelfartprober vert nytta for å måla farten til luftpartiklae i ein trykkgradient.

### Elektrisk til akustisk
* Høgtalarar vert nytta for å gje att tale og musikk og finst i mange ulike utgåver. Høgttalarar vert og nytta for romkorreksjon, måling av romakustikk, akustiske støykansellering, akustisk ekkokansellering, osb.
* Høyretelefonar vert nytta for å gje att tale og musikk når ein ikkje ynskjer å forstyrra andre.

## Ultralydomformarar
Dett er omformarar som arbeider med frekvensar over det høyrbare området, i luft, veske, levande vev, eller faststoff.
### Akustisk til elektrisk

### Elektrisk til akustisk

## Hydroakustiske omformarar
Dette er omformarar som vert nytta i vatn, i samband med sonar, ekkolodd, akustisk undervasskommunikasjon, o.l.
### Akustisk til elektrisk
* Hydrofonar

### Elektrisk til akustisk
Ekstremvêret Agnar

**Ekstremvêret Agnar** var det første ekstremvêret i Noreg som fekk namn. Det var eit kraftig lågrykk som raste inn over kysten frå Nordmøre til Helgeland 12. oktober 1995. Stader i Nordmøre og Trøndelag målte vind opp i sterk storm (28,5 til 32,5 m/s), medan stader på Helgeland målte full storm (over 24,5 m/s).

## Kjelder
* Ekstremuvêr på met.no 
* Bergens Tidende 5. desember 2006 (PDF)
Elektromekaniske omformarar

**Elektromekaniske omformarar** er omformarar, eller transdusar som omsett memanisk energi til elektrisk energi, eller omvendt. 

## Mekanisk til elektrisk
* Aksellometer
* Dynamo
* Gramofonpickup
* Seismograf
* Speedometer
* Strekklapp
* Vinkelgjevar

## Elektrisk til mekanisk
* Elektromotor
* Galvanometer
* Rele
* Solenoid
Anatomisk sinus

**Sinus**, latin for lomme eller fald, er eit namn på fleire anatomiske strukturar. Dei er alle holrom eller kanalar, døme er *sinus coronarius* (koronarsinus), *sinus frontalis* (bihola i panna), *sinus cavernosus* (eit blodfylt holrom i hjernen).
Le Blanc-Mesnil

**Le Blanc-Mesnil** (uttalt  (IPA) ) er ein kommune og by i dei nordaustlege forstadane til Paris i Frankrike. Han ligg 7,9 km frå Paris sentrum.
Atoll

Ein **atoll** er eit rundt, lågt korallrev som normalt omkransar ein lagune og dannar ei øy. Det kan danna ein heil ring eller ha form som ein hestesko.

Denne typen øyar reiser seg opp frå havbotnen, ofte frå djupner på fleire tusen meter. Dei er særleg vanlege i vest og i midten av Stillehavet, til dømes i Cookøyane, Bikiniøyane og Banaba.

Den største atollen i verda er Kiritimati på 388 km².

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Aldeyjarfoss

**Aldeyjarfoss** er ein foss nord på Island på den nordlege delen av Sprengisandur og Det islandske høglandet.

Ein av dei mest interessante trekka til fossen er kontrasten mellom dei svarte basaltsøylene og det kvite vatnet i fossen. I dette liknar han på den mykje mindre islandske fossen Svartifoss i Skaftafell nasjonalpark.

Elva Skjálfandafljót fell her ei høgd på 20 m. Basalten høyrer til ei lavaslette kalla *Frambruni* eller *Suðurárhraun*, *hraun* er eit islandsk uttrykk for lava. 

## Sjå òg
* Fossar på Island

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aldeyjarfoss|Aldeyjarfoss]]» frå ,  den 7. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
Haurakigolfen

**Hauraki Gulf** (**Haurakigolfen**) er ei stor havbukt på Nordøya på New Zealand. Ho ligg mellom regionen Auckland, halvøya Coromandelhalvøya og slettelandskapet Hauraki Plains. *Hauraki* er ei maorinemning for 'nordavind'.

## Geografi

### Golfen

Havbukta er ein del av Stillehavet, som ho spring ut frå i nord og aust. Ho ligg for ein stor del i ly for Stillehavet bak øyene Great Barrier Island og Hauturu/Little Barrier Island mot nord, og av den 80 km lange Coromandelhalvøya mot aust. Golfen ligg såleis godt i ly for alle vindar fråsett dei nordlege.

Tre større kanalar bind saman golfen med Stillehavet. Colville Channel ligg mellom Coromandel Peninsula og Great Barrier Island, Cradock Channel mellom dei to øyene, og Jellicoe Channel mellom Little Barrier Island og halvøya North Auckland Peninsula. Nord for Auckland stikk fleire halvøyer ut i golfen, ei av dei større er Whangaparaoa Peninsula. Tiritiri Matangi Island ligg nær enden av denne halvøya. Lenger mot nord ligg øya Kawau Island inntil Tawharanuihalvøya.

Ei rekkje strender omkransar golfen, mange av dei er har gode tilhøve for symjing og surfing.

Undr den siste istida var heile golfen tørt land, og havflata låg om lag 100 m lågare enn no.

### Øyer

Vest i golfen ligg ei øykjede som skjermer munningen til Waitematahamna, ei av dei to hamnene i Auckland. Mellom desse er Ponui Island, Waiheke Island, Tiritiri Matangi og den karakteristiske vulkankjegla til Rangitoto Island, ein utsløkt vulkan som er bunden saman med den mykje eldre øya Motutapu Island med ei landbru. Øyene er skilde frå hovudlandet gjennom sunda Tamaki Strait og Rangitoto Channel.

Andre øyer i golfen er Browns Island, Motuihe Island, Pakihi Island, Pakatoa Island, Rakino Island og Rotoroa Island innerst i golfen, ved Waiheke og Rangitoto, Motukawao Islands og Whanganui Island i le av Coromandelhalvøya, og Channel Island lenger ute.

### Firth of Thames
I den sørlege enden av Haurakigolfen ligg den vide og relativt grunne armen Firth of Thames. I enden av han ligg låglandet i Hauraki Plains, forma av Waihouelva og Piako-elva. Hunua Ranges og åsane på Coromandel Peninsula reiser seg på kvar si side av armen.

## Nasjonale interesser

Området er av stor nasjonal interesse for New Zealand når det gjeld vern av natur, dyre-, fiske- og planteliv, kulturarv og andelege og historiske interesser for maorifolket. Målsetningar for å ivareta og betra desse interessene er felte ned i forskrifter i *The Hauraki Gulf Marine Park Act* (2000).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hauraki Gulf|Hauraki Gulf]]» frå ,  den 8. oktober 2007.*  
 
**Referansar**
Brudeferd i Hardanger

**«[[Brudeferd i Hardanger]]»** er eit av dei best kjende måleria i norsk kunsthistorie. Det er utført i 1848 av målarane Adolph Tidemand og Hans Gude i samarbeid. Måleriet måler 93&nbsp;&times;&nbsp;130&nbsp;cm, og det heng i Nasjonalgalleriet i Oslo. Biletet er eit typisk eksempel på felles arbeid, der Gude måla landskapet, og Tidemand måla menneska.

*Brudeferd i Hardanger* er eit hovudverk innan den nasjonalromantiske kunsten i Noreg. Her er romantikkens sans for stemning, fantasi, kjensle og natur sett saman med det unge Noregs nasjonalisme. Eit brudefølgje er på veg over fjorden i båt etter vigselen. Brudeparet sitt i den fremste båten og lengre bak skimtar vi fleire andre båtar med bryllaupsgjestene. Brudeparet er kledd i bunadar, bruda har brudekrone. Brudgommen er sannsynlegvis han som helser med hatten. Lengst framme i båten ser vi spelemannen medan ein annan person i båten er i ferd med å skyte ein salutt. Dei fleste av gjestene har også bunader. Landskapet rundt viser ein fin sommardag under ruvande fjell, med grøne tre og spegelblank fjord. Vestlandsnaturen er vakker og dramatisk, og fjella ligg i mørk kontrast til fjorden som er opplyst av sollyset. 

Biletet danna også bakgrunn for nokre kulturelle festkveldar på Christiania Theater i 1849. Tidemand og Gude hadde då måla bakgrunnen på eit svært lerret, og på scena var det plassert ein båt med byfolk utkledd som bønder i nasjonaldrakter så likt biletet som mogleg. Så kunne tablået byrje med song og spel. Teksten var av Andreas Munch og musikken av Halfdan Kjerulf.

## Bakgrunnsstoff
* Nasjonalmuseet 

## Litteratur
* Malmanger, Magne, *Maleriet 1814-1870, fra klassisisme til tidlig realisme*, i Norges kunsthistorie bind 4 Oslo 1981, ISBN 82-05-12268-7
Solvatisering

**Solvatisering** er ein prosess der molekyl i eit løysningsmiddel bind til seg lause ion gjennom  ion-dipol-bindingar. Når løysningsmidlet er vatn vert dette kalla **hydratisering**.
Et eksempel er solvatiseringen av cyanidion i metanol.
Pico Bolívar

**Pico Bolívar** er det høgste fjellet i Venezuela på 4&nbsp;978 moh. Fjellet ligg i delstaten Mérida, toppen er dekt av snø og tre små isbrear. Han er tilgjengeleg med kabelbanen som startar frå byen Mérida og endar på den høgstliggande stasjonen i verda. 

Pico Bolívar har fått namnet etter den venezuelanske fridomshelten Simón Bolívar. Det første namnet på fjellet ein kjenner er La Columna, men han fekk nytt namn den 30. desember 1934. Nabotoppane er El León, 4&nbsp;743 moh. og El Toro, 4&nbsp;695 moh. 

## Høyde

I 2002, geofysikere klatrere Diego Deiros og Carlos Rodriguez ved Universitetet Simon Bolivar og Napoleon Hernandez ved Institutt for geografi Venezuela målte peak skaffe et resultat av 4978.4 ± 0,4 meter.
De brukes simultanemente fem (5) dual-frekvens GPS-mottakere     
For målinger GPS, designet et geodetisk nettverk som består av hjørnene i Pico Bolivar, El Toro, Piedras Blancas, og Mucuñuque Observatory, sistnevnte tilhører den venezuelanske geosentriske Network.

## Referanser

## Kjelde
* Artikkelen «Pico Bolívar» på engelsk Wikipedia
Heilage Marta, mor til Simeon stylitten

**Marta**, mor til Simeon stylitten, er ein helgen i ortodoks kristendom. Festdagen hennar er 4. juli (ofte etter den julianske kalenderen, som tilsvarer 17. juli i den gregorianske).

## Liv
Marta vart fødd i Antiokia og levde på 500-talet. Frå ungdomen skal ho ha ønska å bli nonne, men foreldra hennar overtalte ho til å gifte seg. Marta vart enkje ung, og strevde med å oppdra sonen Simeon. Gjennom flittig bøn og vitjingar til kyrkjer vart ho eit døme for etterfølgje for sonen. Ho var gjevmild mot fattige, vitja sjukehus, tente dei sjuke, gravla dei døde og hjelpte menneske som ønskt å bli døypte.

Den heilage Marta døydde fredeleg i 551. Kroppen hennar vart gravlagd på fjellet Divnaja, ein stad der sonen hennar, søylehelgenen Simeon, utførte handlingar. 

## Kjelder
* Ortodoks kalender
Byggjemateriale

**Byggjemateriale** er alle materiale som blir nytta til byggverk. Typiske døme er treverk, sponplater, gipsplater, murstein, takstein og så vidare. I små bygg vert det i Norden ofte nytta treplank i reisverket, medan ein i andre land gjerne nyttar stein eller murstein. Utvendig tak og kledning må vera motstandsdyktige mot vêr og vind og mot fuktigheit. 

I dag nyttar menneske hovudsakleg desse materiala for å konstruere byggverk:

* **Naturlege materiale:**
** Is
** Leire
** Stein
** Torv
** Plantedelar:
*** Bambus
*** Palmegreiner
*** Siv
*** Trevirke
** Skinn
* **Tilverka materiale:**
** Murstein
** Betong
** Metall
*** Jern
*** Stål
** Glas
** Keramikk
** Plastikk, andre petroleumsprodukt
** Tekstilar

## Bakgrunnsstoff
Nålefisk

**Nålefisk** (*Syngnathiformes*) er ein orden beinfisk som lever i tropiske eller tempererte vatn over heile verda. Fiskane i familien er som regel særs tynne og avlange, og lever ofte mellom tang og ålegras på grunt vatn. Det er registrert om lag 240 artar, ved norskekysten finst sju av dei.

## Kjenneteikn

Nålefisk har avlange kroppar som er pansra med ein serie beinringar. Dei har små munnar som sit ytst på ei røyrforma snute (bortsett frå i slekta *[[Bulbonaricus]]*). Bukfinnane manglar eller sit langt bak på kroppen, medan brystfinnane sit oppe med gjellene. Eit særtrekk med gruppa er at dei manglar ribbein, men har fått dei 3-6 første ryggvirvlane forlenga.

## Systematikk
Standardverket *[[Fishes of the World]]* av Joseph Nelson reknar nålefiskane som ein underorden av stiklingfiskane; og det er brei semje om at dei to gruppene er nærskylde kvarandre. I FishBase vert dei rekna som systergrupper. Det er òg usemje om kva for familiar ein bør rekna med i kva for orden/underorden, Nelson reknar til dømes dei tradisjonelle stiklingfamiliane Pegasidae og Indostomidae til nålefiskane.

FishBase reknar med fem familiar:
* Trompetfiskfamilien *Aulostomidae*
* *[[Centriscidae]]*
* *[[Fistulariidae]]*
* Spøkelsesnålefisk *Solenostomidae*
* Nålefiskfamilien *Syngnathidae* (havnålar, kantnålar og sjøhestar)

## Kjelder
* Jonsson, Bror: «Nålefisk» i *Norges Dyr - Fiskene 2* Cappelen 1992
* FishBase
Stor havnål

**Stor havnål** er ein beinfisk i nålefiskfamilien. Arten lever på grunt vatn frå Nord-Noreg til Asorane og er den største nålefisken i våre farvatn.

## Kjenneteikn
Den store havnåla er lang og tynn med glatt overflate. Beinringane rundt han er delvis dekt med tjukk hud, noko som gjer at kroppen får eit ovalt snitt. Som andre havnåler har ho ikkje andre finnar i vaksen tilstand enn ryggfinnen; larvar har i tillegg nokre tynne og membranaktige brystfinnar. Dei sym dårleg, men kan symja både fram- og bakover.

Kroppen er gulaktig til brun med lyse tverrstriper på sida. Eksemplar med grå flekkar finst òg. Arten er den største nålefisken i norske farvatn; hoa kan bli over 60 cm. Hannane er litt mindre, dei når ei maksimallengd på 40 cm.

## Levesett
Den store havnåla finst mellom tang og tare nært kysten på grunt vatn. Ho er mest vanleg i strandsona frå 10 m djupn og oppover, men har vorte observert ned til 100 m. Om vinteren går ho djupare enn om sommaren.

Paringstida skjer i juni-juli, og havnåla er monogam. Hannen og hoa formeirer seg vertikalt i vatnet medan dei klamrar seg til kvarandre i S-form. Hoa festar 200-1000 egg til buken til hannen, som så befruktar dei og ber på dei til dei klekker.

Stor havnål et hovudsakleg små krepsdyr og fiskeyngel.

## Kjelder

* Jonsson, Bror: «Nålefisker» i *Norges dyr - Fiskene 2*, Cappelen 1992
* FishBase

## Bakgrunnsstoff
Venom

**Venom** er ei black metal/thrash metal-gruppe frå Newcastle i England. Med albumet *[[albumet Black Metal|Black Metal]]* skapte ho namnet på det som blei ein eigen sjanger innan heavy metal, black metal eller svartmetall.

«Venom» er engelsk for 'gift' (frå dyr).

## Medlemmar
* Conrad «Cronos» Lant - vokalist/bassist
* Rage - gitarist
* Antony «Antton» Lant - trommeslager

## Album
* *Welcome to Hell* (1981)
* *[[Albumet Black Metal|Black Metal]]* (1982)
* *At War with Satan* (1983)
* *Possessed* (1985)
* *Calm Before the Storm* (1987)
* *Prime Evil* (1988)
* *Temples of Ice* (1991)
* *The Waste Lands* (1992)
* *Cast in Stone* (1997)
* *Resurrection* (2000)
* *Metal Black* (2006)
* *Hell* (2008)
* *Fallen Angels* (2011)
* *From the Very Depths* (2015)
* *Storm the Gates* (2018)

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
* Venom hos Encyclopaedia Metallum
Magnus Olavsson

**Magnus Olavsson** kan vera namnet på
* Magnus I av Noreg (Magnus den Gode)
* Magnus III av Noreg (Magnus Berrføtt)
Sophie Scholl – Die letzten Tage

***Sophie Scholl – Die letzten Tage*** (på norsk *Sophie Scholls siste dager*) er ein tysk film regissert av Marc Rothemund, med Julia Jentsch i hovudrolla som Sophie Scholl. Scholl var medlem av den antinazistiske gruppa Den kvite rosa under Den andre verdskrigen.

## Prisar
Under filmfestivalen i Berlin fekk regissør Marc Rothemund sølvbjørnen for beste regissør, medan Julia Jentsch fekk sølvbjørnen for beste skodespelar. Filmen var nominert til Oscar-utdelinga i 2005 for beste utanlandske film.

## Handling
Filmen fortel om dei siste levedagane til Sophie Scholl, frå ho blir arrestert saman med broren Hans 18. februar 1943 i  Ludwig-Maximilians-universitetet i München, for å ha delt ut pamflettar, til ho blir avretta med giljotin 22. februar. Avhøyra av ho blir vist, i tillegg til rettssaka mot ho og dei to andre tiltalte.

Filmen er ei detaljtru attgjeving av den faktiske historia, og grundig forsking ligg til grunn for filmen. Stor vekt er lagt på å gjenskape autentiske kulissar.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
* Offisiell side (tysk)
* Internet Movie database
Sosialisering

:*For overtaking av private føretak og økonomiske verksemder av samfunnet, sjå [[nasjonalisering]].*
**Sosialisering** er i sosiologien den prosessen der eit individ vert tilpassa og veks inn i samfunnet. Ho føregår i hovudsak gjennom oppseding i oppveksten, men held fram gjennom heile livet, t.d. på skulen og i jobbsamanheng. Ein lærer seg normer, verdiar, kunnskapar og dugleikar som er naudsynte for å vere med i fellesskapen, og for at fellesskapen skal halde fram.

Den fyrste og grunnleggjande sosialiseringa, som vert kalla primærsosialiseringa, får ein oftast i familien frå ein er heilt liten. Han er den fyrste referansegruppa ein møter, og kontakten med andre menneske føregår på eit personleg nivå, ansikt til ansikt. Seinare i livet kjem sekundærsosialiseringa. Til skilnad frå primærsosialiseringa, går denne meir på spesifikke dugleikar og korleis ein brukar dei normene og verdiane ein har lært på ulike stader i samfunnet, som skule og arbeidsliv. Sekundærsosialiseringa er oftast ei meir formell og upersonleg form for sosialisering. I skulen føregår til dømes opplæringa på ein svært formell måte, og ho er mindre personleg enn opplæringa i familien.

Media har også vorte ei viktigare og viktigare referansegruppe som gjeld gjennom heile livet. Påverknaden kjem både gjennom nyhende og reklame, og han gjer endringar i alt frå motar til normer. Andre viktige referansegrupper og sosialiseringsaktørar i oppveksten er m.a. barnehage og vener.

## Kjelder
* «Samfunnslære på nett: Sosialisering» , Cappelen
* «Individ - samfunn: Sosialisering», Hans Petter Ulleberg
Raude Khmer

**Raude Khmer**, offisielt *Kampucheas Kommunistiske Parti*, seinare *Partiet for Demokratisk Kampuchea*) var det kommunistiske partiet som styrte Kambodsja frå 1975 til 1979. Det er særleg hugsa for det folkemordet det sette i gang, der kanskje så mykje som ca. to millionar av dei om lag åtte millionane i landet døydde. Leiaren var Pol Pot.

Da dei hadde makta, sette Raude Khmer i gang eit yttarleggåande program for å isolere landet frå utanlandsk innverknad, stengje skular, sjukehus og fabrikkar, avskaffe bankvesenet, finansvesenet og pengane, forby alle religionar, konfiskere all privat eigedom og tvangsflytte folk frå byane til kollektivbruk på landsbygda der tvangsarbeid var utbreidd. Føremålet med denne politikken var å omforme kambodsjanarane til «nye menneske» gjennom jordbruksarbeid. Politikken medførte svært omfattande dødstal ved avrettingar, overarbeid, sjukdom og svolt. 

Der store mengder menneske vart drepne og lagde i massegraver av Raude Khmer-regimet, kallar ein det sidan *Dødsmarkene* (engelsk *The Killing Fields*, som òg er tittelen på ein film om dette frå 1984).  

Regimet vart avsett og folkemordet stansa ved hjelp av vietnamesiske troppar.

Leiarane i det norske partiet AKP støtta Raude Khmer-regimet.

## Kjelder

* Nik. Brandal i Syn og Segn nr 3 2007
----
* «Khmer Rouge» på Wikipedia på engelsk 
* «Campucheas Kommunistiske Parti» på Wikipedia på bokmål
Romanen Doppler

***Doppler*** er ein roman av Erlend Loe. Han handlar om ein mann som flyttar ut i skogen der han blir venn med ein elgkalv.
COMECON

**Council for Mutual Economic Aid** (**COMECON** eller **CMEA**) var ein økonomisk samarbeidsorganisasjon for ei rekkje kommunistland med Sovjetunionen i spissen. Han vart skipa i 1949 og vart nedlagt i 1991.

## Formål
Formålet med organisasjonen var å samordne medlemslanda sin økonomi, teknologi, i tillegg til å fremme industrialiseringa og heve levestandarden. Det vart satsa spesielt på oljetransporten og jarnbane mellom dei involverte landa. I tillegg vart Den internasjonale banken for økonomisk samarbeid oppretta i 1964.

Organisasjonen hadde hovudsete i Moskva.

## Medlemsland
*  (1949-1961)
*  (1950-1990)
* 
*  (frå 1972)
*  (observatørstatus 1955, assosiert medlem frå 1964)
*  (frå 1962)
* 
* 
* 
* 
* 
*  (frå 1978)

I tillegg hadde organisasjonen samarbeidsavtalar med Kina, Nord-Korea, Afghanistan, Angola, Finland, Irak, Jemen, Laos, Mexico, Mosambik og Nicaragua.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:COMECON|COMECON]]» frå ,  den 9. oktober 2007.*  


## Bakgrunnsstoff
Kulturhistorisk museum

**Kulturhistorisk museum** (**KHM**) er ein museumsorganisasjon ved Universitetet i Oslo. Organisasjonen blei oppretta i 1999 under namnet **Universitetets kulturhistoriske museer** då Oldsaksamlingen (med Vikingskipshuset), Myntkabinettet og Etnografisk museum blei slått saman. I 2004 blei namnet endra til Kulturhistorisk museum.

Kulturhistorisk museum held til i Historisk museum på Tullinløkka og i Frederiks gate 3 og St. Olavs gate 29 i sentrum av Oslo og i Vikingskipshuset på Bygdøy i Oslo. 

## Bakgrunnsstoff
* Kulturhistorisk museum, Universitetet i Oslo
* Kulturnett.no
Inge Aicher-Scholl

**Inge Aicher-Scholl** () var søster av Hans og Sophie Scholl, som under andre verdskrigen blei avretta for sitt arbeid mot nazismen i Tyskland. Ho studerte saman med dei i München, og var medlem av gruppa Den kvite rosa. Etter krigen tok slutt skreiv ho fleire bøker om motstandsgruppa. 

Hans og Sophie Scholl blei arrestert i februar 1943 etter å ha delt ut løpesedlar på Ludwig-Maximilians-Universität München. Saman med eit anna medlem av gruppa, Christoph Probst, blei dei avretta den 22. februar same året. Inge og andre medlemmer av Schollfamilien blei arrestert og forhøyrt, men alle blei sleppt fri. 

Ho gifta seg etter krigen tok slutt med Otl Aicher, ein av dei fremste grafiske designarane i Tyskland. Dei grunnla saman ein skule for vaksenopplæring i Ulm. Ho var i andre halvdel av det 20. hundreåret sterkt involvert i fredsrørsla. 

Inge Aicher-Scholl døydde av kreft i 1998.
Olav Haraldsson

**Olav Haraldsson** kan vera namnet på
* Olav II av Noreg (Olav den Heilage)
* Olav III av Noreg (Olav Kyrre)
Grasfamilien

**Grasfamilien** er ei stor gruppe einfrøblada dekkfrøplantar som veks over nesten heile verda. Ho omfattar over 10&nbsp;000 ville og dyrka artar og er den femte største plantefamilien I Noreg finst kring 160 grasartar, fordelte på kring 60 slekter. 

Grassletter utgjer rundt 20&nbsp;% av vegetasjonsdekket på jorda. Grasplantar veks også i andre habitat, som skog, tundra  og våtmark. Grasfamilien er økonomisk svært viktig, i og med at alle kornsortane høyrer til her. Korn vert skilt frå dei andre artane som gruppa *åkervekstar*. Dei viktigaste grasplantene er mellom anna havre, rug, bygg, kveite, ris, mais, durra, sukkerrøyr, bambus, timotei og raps.

Grasliknande vekstar som siv, sjøgras og halvgras høyrer ikkje til grasfamilien.

## Gras til mat og fôr
Grasplantene har vore nytta av menneske frå førhistorisk tid og har vorte nytta som mat til menneske i form av korn og som fôr til husdyr. 

Frå gras til mat er det mogne frøet (kornet) den viktigaste delen av planta. Kornet blir sådd om våren, i våronna, og hausta om hausten, i skuronna. 

Frå gras til fôr er det blada og stenglane som utgjer den viktige delen av avlinga. Gras til fôr blir beita direkte eller vert hausta fleire gongar i sesongen (slåttonn) og vert konservert anten ved tørking til høy eller vert ensilert som surfôr i tårnsilo, plansilo eller rundballar.

## Oversyn
* bambus (Bambusoideae)
* Oryzoideae
** ris (*Oryza*)
* Panicoideae
** durra (*Andropogon*)
** sitrongras (*Cymbopogon*)
** hirse (*Panicum*)
** sukkerrøyr (*Saccharum*)
** mais (*Zea*)
* Pooideae
** kvein (*Agrostis*)
** havre (*Avena*)
** faks (*Bromus*)
** røyrkvein (*Calamagrostis*)
** kveke (*Elymus*)
** svingel (*Festuca*)
** bygg (*Hordeum*)
** raigras (*Lolium*)
** timotei (*Phleum*)
** rapp (*Poa*)
** kveite (*Triticum*)
** rug (*Secale*)

## Sjå òg
* Kunstgras

## Merknadar

## Kjelder

----
**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Poaceae|Poaceae]]» frå ,  den 14. februar 2015.*  

## Bakgrunnsstoff
Videha

**Videha** er eit gammalt kongerike i Sør-Asia som fanst på den nordre Gangessletta i tidleg vedisk tid, som tok til rundt 1500 f.Kr. Det blei også kalla **[[Mithila]]** etter hovudstaden sin, som i dag er rekna for å vera Janakpur sør i Nepal. 

Herskarslekta i Videha heitte *Djanaka*. Landet er kjend frå hinduisk mytologi som fødestaden til prinsessa Sita. Sita er også kjend under namna *(D)[[janaki]]*, 'djanakadotter', og *[[Vaidehi]]*, 'frå Videha'.

Samtidige, tilstøytande kongerike til Videha var Anga i aust, Magadha i sør, og seinare Vaisali. Videha og Vaisali blei samla i Vadji-republikken rundt 700 f.Kr.

## Kjelder
* «Bihar» (2007) i *[[Encyclopædia Britannica]]*. Lese 9. oktober 2007 i Encyclopædia Britannica Online: http://search.eb.com/eb/article-46155
Myntkabinettet

**Myntkabinettet** (eller **Universitetets Myntkabinett**) er ei myntsamling som er del av Kulturhistorisk museum og blir vist fram ved Historisk museum i Oslo.

## Historie
Myntkabinettet blei grunnlagd i 1817 gjennom innkjøpet av ei samling på over 6&nbsp;000 antikke myntar, etter initiativ frå universitetsbibliotekaren Georg Sverdrup. Under andre styraren av samlinga, C.A. Holmboe, auka omfanget til over 43&nbsp;000 gjenstandar. 

Oldsaksamlingen og Myntkabinettet heldt opphavleg til i ulike universitetetsbygningar i Oslo, men flytta inn i Urbygningen då universitetetsbygga stod ferdige i 1852. I 1904 flytta dei vidare til nybygget til Historisk museum.

Frå 1999 blei Myntkabinettet ein del av *Universitetets kulturhistoriske museer*, som i 2004 endra namn til Kulturhistorisk museum.

## Samling
Museet inneheld i dag over ein kvart million objekt frå heile verda; til dømes
* Ordens- og medaljesamlingane til Fridtjof Nansen og Roald Amundsen
* Frederik Schjöth si samling av kinesiske myntar
* 20 000 greske og romerske myntar
* 5 000 europeiske vikingtidsmyntar
* drygt 20 000 norske vikingtid- og mellomaldermyntar frå skattefunn og funn under norske kyrkjegolv.
* samlingar av norsk og europeisk mynt frå nyare tid
* pengesetlar, medaljar og ordenar frå heile verda

## Bakgrunnsstoff
* khm.uio.no  om museet
* apollon.uio.no  Historisk museums historie
Dettifoss

**Dettifoss** er ein foss nordaust på Island, ikkje langt frå Mývatn. Han er ein del av elva Jökulsá á Fjöllum, som renn frå isbreen Vatnajökull og samlar vatn frå eit stort område nordaust på Island. Han har rykte på seg for å vere den kraftigaste fossen i Europa og har ei middelvassføring på 200 m³/s. Største målte vassføring er derimot på 420 m³/s, noko ein kan få i samband med is- og snøsmelting på sumaren. Fallet er 100 meter breitt og 44 meter høgt ned i gjelet Jökulsárgljúfur.

Dettifoss ligg i nasjonalparken Jökulsárgljúfur. 

## Fakta
Musikkstykket 'Dettifoss' (Op. 57) av Jón Leifs er inspirert av denne fossen. 

## Sjå òg
* Fossar på Island

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dettifoss|Dettifoss]]» frå ,  den 9. oktober 2007.* 
*** oppgav desse kjeldene:* &nbsp;

* http://www.world-waterfalls.com/waterfall.php?num=157 
* Leffman, David; and Proctor, James (2004). *The Rough Guide To Iceland*, Rough Guides, 281. ISBN 1-84353-289-1.

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettside
* Bilete frå www.islandsmyndir.is
Gjáin

**Gjáin** er ein liten dal sør på Island med små fossar, vatn og vulkanske strukturar. Han ligg om lag ein halvtime til fots frå den historiske garden Stöng. 

Ein kan sjå vulkanen Hekla frå staden. 

## Sjå òg
* Fossar på Island

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gjáin|Gjáin]]» frå ,  den 9. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Biletgalleri på islandsmyndir.is
* Bilete på isafold.de
Torneå

**Torneå** (finsk *Tornio*, nordsamisk *Duortnus*) er ein bykommune i landskapet Lappland i Finland. Kommunen ligg ved austbreidda av Torneelva og grensar til den svenske kommunen Haparanda (finsk: Haaparanta; "Ospstrand"). Kommunen har ei flatevidd på 1&nbsp;227,09 km² og 22&nbsp;331 innbyggjarar (2006). Innbyggjarane i Torneå snakkar finsk.

## Kjelder
* Engelsk og svensk Wikipedia.

## Bakgrunnsstoff
* Kart på google maps
* CAPLEX
Glymur

**Glymur** er den nest høgaste fossen på Island med eit fall på 196 m. Han var lenge rekna som den høgaste fossen i landet, fram til Morsárfoss ved Morsárjökull blei målt som den høgaste i 2011.

Glymur ligg inst i Hvalfjörður. Etter at ein tunnel opna under denne fjorden kjem det lite folk til området, som er svært vakkert med vulkanar og treplantasjar. 

Elva Botnsá renn ut frå Hvalvatn og etter ei kort stund renn ho langs vulkanen Hvalfell inn ein ravine med grøn mose. For å kome til fossen må ein køyre til Botnsá, ei lita grend med sommarhus kalla opp etter elva, og gå oppover fjellet (350 m) langs merkte stiar. 

## Sjå òg
* Fossar på Island

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Glymur|Glymur]]» frå , den 9. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Informasjon 
* Bilete på eik.klaki.net
* Bilete på site.voila.fr
Goðafoss

**Goðafoss** (*Gudefoss* på norsk) er ein foss på Island. Han ligg i Mývatnområdet nord i sentrale område på Island ved byrjinga av vegen Sprengisandur. Vatnet i elva Skjálfandafljót fell 12 meter over ei breidd på 30 meter. 

I åra 999 eller 1000 gjorde lagmannen Þorgeirr Ljósvetningagoði kristendomen til den offisielle religionen på Island. Etter talen hans skal han ha reist til Alþingi og kasta statuane sine av dei norrøne gudane i fossen. Þorgeirr si soge er bevart i Ari Þorgilsson si *[[Íslendingabók]]*.

Eit vindauge i domkyrkja i Akureyri (Akureyrarkirkja ) illustrerar soga. 

## Sjå òg
* Fossar på Island

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av Goðafoss

## Kjelde
Barnafossar

**Barnafossar** (òg kalla **Hraunfossar**) er ei gruppe fossar vest på Island, om lag 200 km frå Reykjavík. Dei renn ut frå ei lavaslette og dannar eit flott naturbilete. 

## Folkeeventyr
Fleire islandske folkeeventyr er forbunde med Barnafossar og den mest kjende av dei er om to gutar frå ein gard i nærleiken, Hraunsás. Ein dag reiste foreldra til gutane med bøndene sine til ei kyrkje. Gutane skulle halde seg heime, men keia seg og la på veg etter foreldra. Dei skulle ta ein snarveg over ei naturleg steinbru over fossen, men på veg over vart dei svimle, fall i elva og drukna. Då mora fann ut kva som hende kasta ho ein trolldom på brua som sa at ingen skulle nokon gong krysse ho utan å sjølve falle i elva og drukne. Litt seinare vart brua øydelagd i eit jordskjelv.

## Sjå òg
* Fossar på Island

## Bakgrunnsstoff
* Reiseguirde
Hraunfossar

**Hraunfossar** er ein foss i Borgarfjörður vest på Island som består av fleire krystallklåre småelvar over eit 900 meter breitt område som renn direkte ut frå Hallmundarhraun, ei lavaslette danna etter eit utbrot frå ein av vulkanane under isbreen Langjökull. Hraunfossar fell ut i elva Hvítá frå bergskår av mindre porøs stein i lavaen, derfor namnet *hraun*, som tyder *lava* på islandsk. Hraunfossar ligg nær Húsafell, Reykholt og den store lavagrotta Víðgelmir.

Like ved Hraunfossar ligg ein anna foss kalla *[[Barnafossar]]*. Namnet på denne fossen kjem frå ei ulukke som skal ha funne stad her i tidlege tider. Det var ei naturleg bru over fossen og to born frå ein nærliggande gard fall av brua og drukna. I følgje enkelte segn skal mora etterpå ha øydelagd brua, medan andre segn seier det var eit jordskjelv. 

## Sjå òg
* Fossar på Island

## Bakgrunnsstoff
* Bilete frå islandsmyndir.is
* Informasjon og bilete 
* Måleri av Barnafossar av A. Jónsson