open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Legatus

**Legatus**, på moderne norsk **[[legat]]**, var ein romersk embets- eller militærtittel.

Grunntydinga av det latinske ordet *legatus* er 'utsending, sendemann' (av *legare*, 'senda; utnemna').

I romartida var *legatus* nytta som embetstittel med ulike tydingar:
# under republikken (om lag første og andre hundreåret før Kristus) var ein legat øvste embetsmann under guvernøren for ein romersk provins.
# Julius Cæsar tok i bruk tittelen *legatus* for øvste kommanderande offiser over ein legion, og denne praksisen heldt fram under keisartida. Fram til om lag år 200 vart ein provins som hadde ein eller fleire legionar stasjonerte, styrte av ein militær kommandant med tittelen *legatus Augusti pro praetore*, altså «keisarleg legat».
Åtvidaberg

**Åtvidaberg** er ein tettstad i Åtvidabergs kommun i Östergötlands län i landskapet Östergötland i Sverige. Tettstaden har i underkant av 8000 innbyggjarar. Hovudnæringsvegar er produksjon av kontorutstyr og -møblar, samt trevare- og mekanisk industri.

I mellomalderen blei det funne kopar i området og det voks fram eit gruvesamfunn. I løpet av det 18- og byrjinga av 1900-talet utvikla Åtvidaberg seg vidare til eit moderne industrisamfunn. Industriselskapet Facit, som særleg utvikla reknemaskinar, var fram til 1970-talet dominerande. Selskapet blei i 1972 kjøpt opp av Electrolux. 

Fotballaget Åtvidabergs FF kjem frå tettstaden og hadde ei stordomstid på 1970-talet då det blei svensk meister i 1972 og 1973, og cupvinnar i 1970 og 1971. Suksessen skuldast dels at Facit medverka med pengar til klubben. Laget gjorde det òg bra i cupvinnarcupen og serievinnarcupen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Åtvidaberg|Åtvidaberg]]» frå ,  den 29. juni 2012.*
Gunnar Aasland

**Gunnar Aasland** () er ein norsk jurist som sat som høgsterettsdommar frå 1979 til 2006. I 2006 vart Aasland utnemnd til kommandør med stjerne av Den Kongelege Norske St. Olavs Orden.

Aasland arbeidde som advokat i Nordisk Skibsrederforening frå 1969, og som advokat hjå regjeringsadvokaten frå 1972 fram til 1978 då han vart høgsterettsdommar. 

Gunnar Aasland vart fødd i Bærum. Han tok juridisk embetseksamen ved Universitetet i Oslo i 1961, der han fekk karakteren 2.15 — eitt av dei beste resultata nokosinne.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gunnar Aasland|Gunnar Aasland]]» frå , den 24. februar 2008.* 
 

* Store ettbinds leksikon frå Kunnskapsforlaget.
Vitskap i 1940

**Vitskapsåret 1940** er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1940.

## Hendingar
* 5. januar - FM-radio vart for første gong demonstrert for amerikanske Federal Communications Commission.
* 2. februar -
** Dei første transposona vart påviste i mais av Barbara McClintock.
** Ein relébasert reknemaskin for komplekse tal (Complex Number Calculator) vart ferdigstilt ved Bell Labs i USA under leiing av George Stibitz.
* 27. februar - Den radioaktive isotopen kol-14 vart oppdaga av Martin Kamen og Sam Ruben.
* November - Tyske forskarar samla seg i München og vart samde om at relativitetsteorien er ein naudsynt del av fysikken. Dette innebar slutten for Philipp Lenards «tyske fysikk» (*Deutsche Physik*, ).
* Grunnstoffet astat vart kunstig framstilt av Corson, MacKenzie og Segre.
* McMillan og Abelson framstilte grunnstoffet neptunium kunstig, som den første transuranen.
* John Randall og Harry Boot fann opp magnetronen.

### [[Biokjemi]]
*24. august - Howard Florey og eit forskarlag med Ernst Chain, Arthur Duncan Gardner, Norman Heatley, M. Jennings, J. Orr-Ewing og G. Sanders ved Sir William Dunn School of Pathology, University of Oxford, publiserte sine laboratorieresultat som viste penicillinet sin *[[in vivo]]*-effekt. Dei reinsa òg legemiddelet.

## Prisvinnarar
*Brinellmedaljen: Martin Wiberg
*Copleymedaljen: Paul Langevin
*Darwinmedaljen: James Peter Hill
*Murchisonmedaljen: Arthur Holmes
*Nobelprisen: Ingen prisar vart utdelt.
*Penrosemedaljen: Nelson Horatio Darton
*Polhemsprisen: Waloddi Weibull
*Sylvestermedaljen: Godfrey Harold Hardy
*Wollastonmedaljen: Henry Woods

## Fødde
* 27. november - Enrico Bombieri, italiensk matematikar

## Døde
* 20. april - Alfred Cort Haddon, britisk antropolog og etnolog (fødd )
* 17. juni - Arthur Harden, britisk biokjemikar, nobelprisvinnar (fødd )

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vitenskapsåret 1940|Vitenskapsåret 1940]]» frå ,  den 16. februar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Rivenesfjorden

**Rivenesfjorden**, lokalt stundom kalla **Oksefjorden**, er ein liten fjord i Kristiansand kommune. Han ligg mellom Torvefjorden i aust og Trysfjorden i vest. Han har innløp nord for Hundsøyfjorden mellom ei rekke holmar som ligg mellom desse fjordstykka. Fjorden ligg på vestsida av øyane Borøya og Okse og strekker seg vidare nordover på vestsida av Rivenes, sørvest for sjølve Søgne. Fjorden er om lag 3,5 km lang.
Trysfjorden

**Trysfjorden** er ein smal fjord i Kristiansand kommune. Han har innløp ved den vestlege enden av Hundsøyfjorden og strekkjer seg om lag 7 km nord-nordvestover mellom tettstadane Ålo på vestsida og Selskjer. 

Fjorden er forholsvis smal og er på det smalaste ved Skarpeid, der han er om lag 80 meter brei. Her kryssar Skarpeid bro fjorden. Før denne brua stod ferdig i 1963 brukte ein trekkferje over sundet. Vidare strekkjer Trolleneset seg nordover på austsida av fjorden. Ved enden av Trolleneset går Søylekilen, som og vert kalla Neverkilen, om lag 1,5 km søraustover på andre sida av neset. Trysfjorden held fram nordover til Fidje. Austsida av den inste delen av fjorden stig bratt opp til Holmensheia på 172 meter over havet. Mellom denne åsen og fjorden går Europaveg 39. 

I november 2022 vart strekninga avløyst av Trysfjordbrua som fører E39 i motorveg rett over fjorden.  

Før det kom veg under Holmenheia var det ferje over Trysfjorden. Frå 1770 til 1923 var det trekkferje mellom Holmen og Ospedalen. Ferja vart dregen med med handemakt etter eit tau som gjekk over fjorden.

## Kjelder

* Søgne guiden
152 Atala

**152 Atala** er ein veldig stor og mørk asteroide i hovudbeltet. Han er ein type D asteroide, noko som betyr at han er samansett av karbon, organisk rike silikatar og kanskje vassis.

Han blei oppdaga av brørne Paul og Prosper Henry den 2. november 1875, men æra for oppdaginga blei gjeve til Paul. Asteroiden er namnsett etter Atala, ei episk heltinne frå novella til François-René de Chateaubriand frå 1801.

Ein okkultasjon av ei stjerne av Atala blei observert frå Japan den 11. mars 1994. Seinare okkultasjonar blei observert så nyleg som 2006.

## Bakgrunnsstoff

* Banesimulasjon frå JPL (Java)

## Fotnotar
Kumlefjorden

**Kumlefjorden** eller **Komlefjorden** er ein liten fjord i Kristiansand kommune. Han har innløp ved vestenden av Hundsøyfjorden og strekkjer seg 2,5 km nordvestover. Åløya ligg like aust for innløpet, og litt lenger nord ligg grenda Ålo. Fjorden er om lag delt i to i ein breiare ytre del som er opp mot 400 meter brei, og ein smal indre del som òg vert kalla Tånevikkilen. Innløpet til denne kilen er berre om lag 50 meter breitt, men opnar seg litt opp lenger inne.

## Kjelder
Harkmarkfjorden

**Harkmarkfjorden** er ein liten fjord aust i Lindesnes kommune. Han har innløp nord for Kåløy og strekkjer seg 5,5 km nordover til tettstaden Harkmark, som fjorden er kalla opp etter. Like innanfor innløpet deler fjorden seg i to og ein liten del går sørvestover til Selvåg. Den andre delen går gjennom eit smalt sund, om lag 30 meter på det smalaste, som heiter Strømmen. Like innanfor her ligg tre små holmar, Prikkmannsholmen, Hattholmen og Kråkeholmen.
153 Hilda

**153 Hilda** er ein veldig stor asteroide i det ytre av hovudbeltet. Av di han er samansett av primitivt karbonhaldig materiale har han ei veldig mørk overflate.

Asteroiden har namn etter ei dotter av den böhmiske astronomen Theodor von Oppolzer. Hilda har gjeve namn til ein asteroidefamilie kalla Hilda. Han er ikkje ein ekte asteroidefamilie sidan medlemane ikkje har eit felles opphav. I staden er dei låst i eit 2:3 baneresonansforhold med Jupiter.

Hilda blei oppdaga av J. Palisa den 2. november 1875.

Hilda okkulterte ei stjerne den 31. desember 2002. Hendinga blei observert ifrå Japan.

Asteroiden har ein lyskurve med svært låg amplitude, noko som indikerer at han er rund.

## Kjelder
Torvefjorden

**Torvefjorden** er ein liten fjord i Kristiansand kommune. Han strekkjer seg 3 km nordover frå Borøya til munningen av Lundeelva like sør for kommunesenteret i Søgne. 

Bortsett frå Borøya ligg øya Okse på vestsida av fjorden, medan neset Amfenes utgjer det meste av austsida. Aust for Amfenes ligg Høllefjorden. Vest for Okse ligg Rivenesfjorden, medan Hundsøyfjorden ligg sør for Borøya. 

Det ligg ei stor småbåthamn inst i fjorden og det har vore snakk om å byggje eit stort hotell her, Hotell Atlantis. Dei lokale innbyggjarane har derimot protestert.

## Fotnotar
Frøydis Ree Wekre

**Frøydis Ree Wekre** () er ein norsk hornist.Mor hennar var pianist og pedagog medan faren var amatørfiolinist. Fiolin studerte ho med filharmonikeren Ernst Brun Johansen.Si fyrste undervisning i horn fekk ho av filharmonikaren Rolf Antonsen. Sedan studerte ho med Wilhelm Lanzky-Otto i Stockholm. Wekre debuterte i 1961 og spela i Den norske Operas orkester 1960/61. Ho var hornist i Oslo Filharmoniske Orkester frå 1961 til 1991 - frå 1965 til 1991 som alternerande solohornist. Ho vart i 1966 medlem av Oslo blåsekvintett. Ree Wekre er professor ved Norges musikkhøgskole frå 1984. 

## Utmerkingar

* Lindemanprisen i 1987 
* Gammleng-prisen i 1990 i klassen klassisk.

## Bakgrunnsstoff
Hellefjorden i Mandal

**Hellefjorden** er ein liten fjord i Lindesnes kommune sør for Tregde. Han har innløp inn frå Skagerrak mellom Pysen i vest og Ytsteskjer i aust og strekker seg 6 km nordvestover. Fleire øyar ligg på kvar side av fjorden. På austsida ligg Store Sæsøy, Utøy, Risøy, Hersøy og Buøya. På vestsida av fjorden ligg Sandøy, Hellersøy og den større Skjernøya som har brusamband til fastlandet over Skjernøysundet. Skjernøysundet ligg på nordsida av Skjernøya og går mellom Hellefjorden og Mannefjorden.
Bergand

**Bergand** (*Aythya marila*) er ein fugl i andefamilien som livnærer seg på å eta muslingar og sniglar. Bergand er ein av artane i norsk raudliste 2021, der han er lista som sterkt trua.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Greske jupitertrojanar

:*Sjå òg lista over dei [[trojanske jupitertrojanar|trojanske jupitertrojanane]].*

Dette er ei liste over **dei greske jupitertrojanane** som går i bane rundt Sola i det førande L4 lagrangepunktet 60° føre Jupiter, i den same banen som planeten. Dei har soleis same omløpstid som han.

Alle asteroidane dette punktet har fått namn frå den greske sida i den trojanske krigen. Unntaket er 624 Hektor som fekk namnet sitt før denne namnekonvensjonen trådde i kraft. På same måte har 617 Patroclus fått eit gresk namn sjølv om han ligg i det trojanske L5 lagrangepunktet.
Mannefjorden

**Mannefjorden** er ein fjord i Lindesnes kommune. Han har innløp frå Skagerrak og strekker seg om lag 5 km nordover mot sjølve byen Mandal. 

Ryvingen fyr ligg på austsida av innløpet til fjorden, rett sør for Skjernøya. Andre øyar på austsida er Ferøy, Stussøy og Gismerøya, som har brusamaband over til fastlandet ved Kleven. På vestsida ligg øyane Storøy, Mannevær, Hatholmen, Risøya og Aspholmen. 

I sentrum av Mandal munnar Mandalselva ut i Mannefjorden. Ho dannar eit lite estuar innover i Mandal ved Malmøy. På vestsida av munningen til dette estuaret ligg sandstranda Sjøsanden, som er ein kjend turistattraksjon i Mandal. Litt vest for Sjøsanden igjen ligg innløpet til Skogsfjorden, som ligg på vestsida av sjølve Mandal.
Skogsfjorden

**Skogsfjorden** er namnet på fleire fjordar i Noreg: 

* Skogsfjorden i Karlsøy i Troms
* Skogsfjorden i Mandal i Vest-Agder
Skogsfjorden i Mandal

**Skogsfjorden** er ein liten fjord i Lindesnes kommune på vestsida av sjølve byen Mandal. Han har innløp rett vest for stranda Sjøsanden inst i Mannefjorden. 

Innløpet smalnar raskt inn og er berre 30 meter på det smalaste. Her går Benkebrua over fjorden mellom Mandal og Sånum. Området rett innanfor denne brua heiter Sponga. Innanfor Sponga deler fjorden seg i tre. To delar går på kvar si side av Rennes, Runekilen på sørsida og Skjebstadkilen på nordsida. Den tredje delen held fram nordover og gjennom Mandal by. Her ligg det 15 meter smale Smalsundet, som òg vert kryssa av ei vegbru. 

Innanfor Smalsundet ligg sjølve Skogsfjorden, som strekker seg 2,5 km frå Halse i Mandal by i aust til fjordbotn i vest. Europaveg 39 går langs heile nordsida av fjorden mellom Mandal og Vestre Skogsfjord. Frøysland ligg òg på nordsida av fjorden. 

Inkludert Sponga er fjorden totalt litt over 4 km lang.
Tungefjorden

**Tungefjorden** er ein liten fjord i Lindesnes kommune. Han ligg sørvest for sjølve Mandal, vest for Mannefjorden og har innløp frå Skagerrak. Han strekkjer seg 3 km nordvestover mot øya Hille, der han endar opp i Hillevågen. På nordsida av fjorden ligg øyane Mannevær, Steinsøy og Langøya. På nordsida av Hille ligg Kvåfjorden.
Kvåfjorden

**Kvåfjorden** er ein liten fjord i Lindesnes kommune. Han har innløp nord for øya Hille i Mandal og strekker seg om lag 6 km nordvestover på nordsida av Hille og inn til Kvåfjord i Lindesnes. Innløpet ligg like nord for Tungefjorden. 

Vest for Hille ligg den vesle øya Ramsøya og Gallaråsholmen og her snur fjorden nordover og litt over 2 km innover landet. Fjorden har ei vik på austsida og inn mot Lundvik. Inst i fjorden på vestsida ligg Kvåfjord.
Sniksfjorden

**Sniksfjorden** eller **Snigsfjorden** er ein liten fjord i Lindesnes kommune. Han har innløp mellom dei to små holmane Fløyholmen og Tolleknivane. Det meste av vestsida av fjorden går langs Unnerøy, medan Tjaumsfjellet (109 moh) ligg på austsida. Mellom Unnerøy og Syrdalsfjorden i vest går det smale Navarsundet. Heilt inst i Sniksfjorden ligg tettstaden Snik og her munnar elva Audna ut i fjorden. Fjorden har ei lengd på litt over 3 km.
Dverglo

**Dverglo** (*Charadrius dubius*) er ein liten vadefugl som hekkar Eurasia inkludert Noreg om sommaren. Hekkefuglar i Europa og nordlege Asia er stort sett trekkfuglar som overvintrar i Afrika, på det indiske subkontinentet, Søraust-Asia og sørlege Kina. I India og Søraust-Asia, Filippinane og Ny-Guinea finst dessutan populasjonar som er standfuglar.

## Status og vern
I år 2021 blei dverglo oppgradert frå kategorien *nær truga* til *sårbar* (VU) på norsk raudliste for artar.

## Galleri

Little Ringedplover by Sreedev Puthur.jpg|Dverglo
Little ringed plover - chick.jpg|Dverglo unge
Flussregenpfeifer Charadrius dubius.jpg|Paring
Charadrius dubius curonicus MHNT.jpg|Egg
File:Little Ringed Plover AMSM6848 LRPL.jpg|Vaksen i hekkedrakt ved Khijadiya Bird Sanctuary, Gujarat, India


## Kjelder
* Wiersma, P., G. M. Kirwan, D. A. Christie, og P. F. D. Boesman (2020). Little Ringed Plover (Charadrius dubius), version 1.0. I Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, og E. de Juana, red.) Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.lirplo.01
;Referansar
Sivhauk

**Sivhauk** (*Circus aeruginosus*), tidlegare kalla **brun kjerrhauk**, er ein rovfugl i haukefamilien. Han finst i Noreg, men er rekna som nær truga på norsk raudliste 2021. 

## Utsjånad
Fuglen er om lag 48-62 cm (same storleik som ein ramn eller musvåk) med eit vengespenn på rundt 130 cm. Hoa er større enn hannen, med ei vekt på 740 gram. Hannen veg kring 540 gram. Hoa er litt mørkare i brunfagen enn hannen, som har lys farge under vengene og ein nesten grå hale. 

## Kjelder
* Søk i Rødlistebasen for arter 
### Referansar

## Bakgrunnsstoff

*
Røsslyng

**Røsslyng** (*Calluna vulgaris*) er ein dvergbusk med tettblada sidekvister og motsette nåleforma blad. Røsslyngen kan dominere store område, og frå blomstringa i august set dei lysraude blomstrane farge på lyngheiane. 

## Utsjånad

Røsslyngen vert 10-50 cm høg. Stengelen har hard, tett ved med særs tettstilte årringar. Blada er små og nåleforma og motsette. På blomstrane er det dei lysraude begerblada som er dominerande. Dei held på farga og sit på lenge etter blomstringa. Frukta er kapslar med mange frø.

## Økologi
Røsslyngen veks på mark med sterkt vekslande jordbotn; det viktigaste er at han får nok lys. Lyngen vert difor fortrengt av skogplanting. 

I flygesandområde er røsslyngen planta i sanddyner for å dempe sandflukt. 

Røsslyngen finst over heile Norden, spesielt dominerer han heiane i kystnære strok, medan han er mindre vanleg lengst nord. Elles finst han i Vest-Europa, Mellom-Europa, i delar av Sør-Europa og vest i Sibir. 

Det er vanleg at røsslyngen vert 20–30 år gammal, men det er funne meir enn 50 år gamle plantar. Røsslyngen dannar store, tette bestandar som dominerer lyngheiane. Han kan breie seg ved at nedbøyde greiner slår rot og gjev opphav til nye buskar, eller ved frøformeiring.

## Kultur
*[[Nitimen]]* kåra etter ei lyttaravrøysting røsslyngen til norsk nasjonalblomster, men denne posisjonen må han dele med bergfrua, som botanikarane har kåra. Røsslyngen er elles spesielt forbunden med Skottland.

Røsslyngen har vore bruka til farging; han gjev brune, gule og raude fargestoff. Røtene er bruka til materiale for korgfletting.

Blomstrane er viktige for honningbiene, og lynghonningen har ein kraftig smak og mørk farge. 

## Kjelder
* Johannes Lid *Norsk og svensk flora* Det Norske Samlaget 1974 ISBN 82-521-0297-2
* C.A:M. Lideman *Nordens Flora* Gyldendal Norsk Forlag 1977 ISBN 82-05-08681-8

## Bakgrunnsstoff
Syrdalsfjorden

**Syrdalsfjorden** er ein liten fjord i Lindesnes kommune. Han ligg vest for Unnerøy og sør for Lonestranda. Fjorden har to innløp, eit mellom Unnerøy og Svinør, og eit lenger vest mellom Svinør og fastlandet ved tettstaden Åvik. Frå innløpet ved Svinør fyr og nord til Lonebukta ved Londestranda er fjorden om lag 3 km lang. Riksveg 460 går langs nordsida av fjorden. 

På andre sida av Unnerøy ligg Sniksfjorden, medan innløpet til Remasfjorden ligg vest for Åvik.
Brisling

**Brisling** (*Sprattus sprattus*) er ein liten sildefisk som lever i Atlanterhavet ved Europakysten. Arten er viktig som matfisk, særleg i hermetikk, og vert fiska i store mengder ved kysten av Noreg og Skottland.

## Kjenneteikn
Brislingen liknar særs mykje på sin noko større slektning silda, men er meir samantrykt frå sidene og har ein karakteristisk kjøl av vinkla skjel under buken. Bukfinnen er festa under framkanten av ryggfinnen og har normalt sju strålar. Som mange andre planktonetarar har brislingen underbitt og tett gjellegitter.

Kroppslengda er oftast mellom 8 og 12 centimeter, men individ på opp til 18&nbsp;cm er òg kjende.

## Levesett
Brislingen er ein stimfisk som lever pelagisk i kystnære farvatn og fjordar. Dei finst frå overflata og ned til ei djupn på om lag 150 m, der dei beitar på dyreplankton som hoppekreps. Ungfisk et òg ein del diatomear.

Gytetida til brislingen er om våren, men varierer mellom ulike stammar. Dei kan gyta både inne med kysten og til havs. Kvar ho gyt frå 2000 til 14 000 egg, som flyt fritt i vatnet til dei vert klekte etter om lag ei veke. Nyklekte larvar måler om lag 3 millimeter, og veks til full storleik på eit år. Dei vert do ikkje kjønnsmogne før dei er to år gamle. Maksimal levealder er 7-8 år.

## Fiske
Det norske brislingfisket har gått føre seg i lang tid, og er fullt av tradisjonar. Frå særs gamalt av har folk fiska brisling med landnot i fjordane for å salta han i tønner. På 1700-talet tok ein til å setja til krydder i saltlaken og eksportera fisken som ansjos. Verkeleg fart i eksporten vart det likevel ikkje før dei tok til å preparera dei i olivenolje, slik som frå sardinfiskarane i Middelhavet. Lenge marknadsførte ein brislingen òg som sardinar, men dette er forbode no.

Norske fiskarar fiskar hovudsakleg på to brislingbestandar:brisling i Nordsjøen, Skagerrak og Kattegat og kystbrisling.
Frå slutten av 1960-åra har det vorte fiska brisling industrielt med ringnot i Nordsjøen. Dette fisket går først og fremst til hermetikk, frå 1970-talet òg til fiskemjøl og -olje.

I 1975 vart det fiska 600 000 tonn brisling i det norske nordsjøfisket. Etter at dette vart halvert ut mot slutten av tiåret har fisket vorte kvoteregulert. I 2007 vart det teke 13 000 tonn til ein total verdi på 31 millionar kroner. Norsk raudliste 2006 reknar med at bestanden er nært truga, at det er mogleg han kan bli truga innan ti år.

I 2023 vert bestanden rekna som livskraftig. Anbefalt kvote  for Brisling i Nordsjøen, Skagerrak og Kattegat for juli 2023-juni 2024 er 143 598 tonn. Kvoten vart auka med over 100 % frå året før. Dette hovudsakleg på grunn av auka rekruttering i  2022.

## Kjelder

* Hamre, Johannes & Gjøsæter, Harald: «Brisling» i *Norges Dyr - Fiskene 2* Cappelen 1992
* FishBase
* Statistisk sentralbyrå om fiskeristatistikk  (per 24.februar 2008)
* Artsdatabanken om statusen til bestanden 

;Fotnotar

## Bakgrunnsstoff

*
Remesfjorden

**Remesfjorden** er ein liten fjord i Lindesnes kommune. Han har innløp mellom Østre Imsøy ved fyret Imsa i vest og Finnøya, vest for Svinør og Åvik i aust. Frå her strekkjer han seg nesten 4 km nordover. Nord for Østre Imsøy går det ei bukt inn mot aust, Svenevigbukta, til Svenevig og Reme. Vidare nordover går fjorden ein kilometer vidare inn mot Remesvik. 

Vest for Imsøy ligg Njervefjorden, medan Syrdalsfjorden ligg aust for Åvik og Svinør.
Njervefjorden

**Njervefjorden** er ein liten fjord i Lindesnes kommune. Han ligg hovudsakleg mellom Vestre Imsøy i aust og Nyresnes sør for Spangereid i vest. Fjorden har innløp ved Kjeholmen og Vigeskjeret i sør og strekker seg 2,5 km nordover til Høllen og Njerve, som han er kalla opp etter. Nord for Vestre Imsøy går det eit sund austover til Remasfjorden. På vestsida av Nyresnes ligg Kjerkevågen som går inn til Spangereid.
Abstrakt ekspresjonisme

**Abstrakt ekspresjonisme**, som òg vert omtala som **The New York School**, var ei kunstnarisk rørsla som dominerte kunsten i Sambandsstatane i tiåra etter andre verdskrigen. Det var den første kunstretninga i Sambandsstatane som fekk internasjonal innflytnad, og flytta sentrum i kunstverda på 1900-talet frå Paris til New York.

Omgrepet *abstrakt ekspresjonisme* vart først brukt om måleria til Vasilij Kandinskij i 1919, men vart seinare brukt for å skildra kunsten til ein gjeng målarar som arbeida i New York på byrjinga av 1940-talet. Kunstnarar som Jackson Pollock og Willem de Kooning produserte ein ny type bilete, der interessa låg i å laga eit bilete som kunne uttrykkja kunstnaren sine indre kjensler. Mange av ideane bak den abstrakte impresjonisme har utgangspunkt i den europeiske ekspresjonismen, men spontaniteten og kreativiteten frå surrealismen inspirerte òg desse kunstnarane.

Sjangeren «abstrakt ekspresjonisme» rommar fleire og ulike stilar og kunstnarar, og fleire av kunstnarane som fell inn under denne karakteristikken var korkje spesielt abstrakte eller spesielt ekspresjonistiske. *Action painting*, *American-style painting* og *color field* var andre omgrep som vart brukte for å skildra denne kunsten.

Den abstrakte ekspresjonismen fekk gjennombrotet sitt i 1951 med ei stor utstilling på Museum og Modern Art i New York. Utstillinga vart kalla *Abstract Painting and Sculpture in America*. Etter dette vart òg CIA interesserte i den abstrakte impresjonismen, fordi dei meinte han uttrykte ideen om Sambandsstatane som forsvarar for den frie tanken og den frie marknaden. CIA såg på den abstrakte ekspresjonismen som eit mogleg propagandainstrument mot den sosialistiske realismen i Sovjetunionen.

I løpet av 1960-talet mista rørsla den dominerande posisjonen i kunstverda, og vart utfordra og kritisert av nyt kunstretningar som minimalisme, konseptualisme og popkunst.

## Viktige kunstnarar innan abstrakt ekspresjonisme
* Adolph Gottlieb
* Agnes Martin
* Arshile Gorky
* Philip Guston
* Willem de Kooning
* Franz Kline
* Lee Krasner
* Robert Motherwell
* Barnett Newman
* Jackson Pollock
* Ad Reinhardt
* Mark Rothko
* Clyfford Still
* Morris Louis

## Sjå òg
* Abstrakt kunst
* Modernisme
* Clement Greenberg
* Tachisme

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Abstrakt ekspresjonisme|Abstrakt ekspresjonisme]]» frå , den  24. februar 2008.* 
* «Abstrakt ekspresjonisme» ved caplex.no
Spindsfjorden

**Spindsfjorden** er ein liten fjord i Farsund kommune, om lag halvvegs mellom sjølve Farsund og Lyngdal. Han har innløp ved Vrangholmen og strekker seg 3,5 km nordaustover. På vestsida ligg grenda Spindanger som fjorden er kalla opp etter. Frå botn av fjorden og nordover er det berre 600 meter til Kollevollsbukta, som er ein del av Lyngdalsfjorden.
Åptefjorden

**Åptefjorden** er ein fjordarm av Lyngdalsfjorden i kommunane Farsund og Lyngdal i  Agder. Han strekkjer seg 9 km nordvestover frå innløpet, om lag halvvegs inn i Lyngdalsfjorden mellom Lyngdal og sjølve Farsund, til bygda Drange inst i Drangsfjorden, som er ein fjordarm. Drangsfjorden stikk seg inn om lag 4 km nordaustover, om lag 2 km før Åptefjorden når enden ved bygda Åpta. Like utanfor Åpta ligg Åptøya, den største øya i fjorden. 

På vestsida av fjorden, nesten rett ovanfor innløpet til Drangsfjorden, ligg bygda Herad ved Sandsbukta.
Helvikfjorden

**Helvikfjorden** er ein fjord i Farsund kommune, like vest for sjølve Farsund. Fjorden har innløp der Hanersundet møter Krossnessundet vest for Øyna. Han går først vestover og delar seg så i tre retningar. Den eine går rett sørover til Kjørrefjordkilen, ein går sørvestover til Røssevika, medan ein del går nordover til innløpet til Suttevikpollen, som er ein del av fjorden Framvaren. 

Grenda Helvik ligg på vestsida av fjorden. Her ligg det mellom anna ein campingplass. 

Frå innløpet til enden av Kjørrefjordekilen er fjorden 2,5 km lang.
Framvaren

**Framvaren** er ein terskelfjord i Farsund kommune med ei lengd på om lag 9 km. Han har innløp ved sundet Straumen frå Helvikfjorden, som ligg lenger sør. Straumen er berre 20-25 meter brei og over her går det ei vegbru. Får her strekker fjorden seg hovudsakleg nordover. 

Den ytste delen av fjorden, like nord for Straumen, heiter Suttevikpollen. Denne delen av fjorden er om lag 1,5 km lang og i nordenden av pollen vert fjorden mykje vidare, over 1 km på det breiaste. Her går Frestadbukta inn vest til grenda Frestad. Største djupne omlag 175 meter.

Framvaren er omgjeve av fjell med ei høgd på over 300 meter over havet på det høgaste, og sidene av fjorden er relativt bratte.
Listafjorden

**Listafjorden** er ein fjord på grensa mellom kommunane Farsund og Flekkefjord. Fjorden ligg på vest og nordvestsida av Lista og vest for Lista fyr. Frå Lista fyr strekkjer han seg om lag 10 km nordaustover til sørsida av øyane Hidra og Andabeløyna der Fedafjorden held fram nordaustover mot Kvinesdal. 

Fedafjorden og Listafjorden er ein del av det same fjordsystemet og den totale lengda deira vert då om lag 26 km. 

Listafjorden har to sidefjordar som har innløpa sine ved overgangen mellom Listafjorden og Fedafjorden. Desse er Strandsfjorden, som går nordover mellom Hidra og Andabaleøya, og Eidsfjorden, som strekkjer seg austover på nordsida av Lista.
Eidsfjorden

**Eidsfjorden** er namnet på ei rekkje fjordar i Noreg: 

* Eidsfjorden i Lebesby i Lebesby kommune, på sørsida av Nordkinnhalvøya i Finnmark. 
* Eidsfjorden på Langøya på Langøya i Vesterålen i kommunane Sortland og Hadsel i Nordland. 
* Eidsfjorden i Åfjord i Åfjord kommune, ein fjordarm av Skråfjorden.
* Eidsfjorden i Nordfjord i Eid kommune, ein fjordarm av Nordfjord.
* Eidsfjorden i Askvoll i Askvoll kommune, ein fjordarm av Stongfjorden.
* Eidsfjorden i Sogndal i Sogndal kommune, ein fjordarm av Sogndalsfjorden. 
* Eidsfjorden i Gulen i Gulen kommune, ein fjordarm av Gulafjorden. 
* Eidsfjorden i Vaksdal i Vaksdal kommune, ein fjordarm av Indre Osterfjorden. 
* Eidsfjorden i Farsund i Farsund kommune, ein fjordarm av Listafjorden. 

Eidfjorden er òg namnet på den indre delen av Hardangerfjorden.
Eidsfjorden i Farsund

**Eidsfjorden** er ein fjordarm av Listafjorden i Farsund kommune. Han har innløp ved Elleholmane mellom Varnes og Filleholmen. Fjorden ligg på nordsida av Lista og strekker seg 4 km austover. Den inste delen av fjorden er langt smalare enn resten og vert kalla Indre Pollen. Han er om lag 1,5 km lang. 

Fleire små grender ligg langs fjorden, hovudsakleg på Listasida. På nordsida finn ein Skomvoll, inst i fjorden ligg Duvoll og utover på sørsida ligg Knutstad, Sigersvoll, Elle og Vigan. 

Nord for innløpet ligg innløpet til Fedafjorden og Strandsfjorden.
Strandsfjorden

**Strandsfjorden** er ein fjordarm av Listafjorden i Flekkefjord kommune. Fjorden ligg mellom øyane Hidra i vest og Andabeløyna i aust og har innløp mellom sørspissen på kvar av desse øyane, Klubben på Hidra og Austgavlen på Andabeløya. Vest for Austgavlen ligg innløpet til Fedafjorden. 

Strandsfjorden strekker seg om lag 4 km nordover mellom desse øyane til Abelnes. Mellom Andabeløy og Abelnes går det eit sund aust til Stolsfjorden, som ligg på austsida av Andabeløy. Nord for Hidra ligg det 6 km lang Hidrasundet som strekker seg vestover.
Sellegrodsfjorden

**Sellegrodsfjorden** er ein fjord i Farsund kommune, like nord for sjølve Farsund. Fjorden har innløp ved same stad som innløpet til Lyngdalsfjorden som går nordaustover. Sellegrodsfjorden strekkjer seg litt over 2 km nordvestover på nordsida av Øyna. På nordvestsida av Øyna går Hanersunder sørvestover til Helvikfjorden. Like innanfor innløpet til fjorden ligg Bjørsvika på vestsida ved Øyna.
Drangsfjorden

**Drangsfjorden** er ein fjordarm av Åptafjorden i Farsund kommune. Åptafjorden er igjen ein fjordarm av Lyngdalsfjorden. Har har innløp om lag 2 km før Åptafjorden når enden ved bygda Åpta og strekker seg om lag 3,5 km innover til Drange.

Riksveg 465 går langs delar av nordsida av fjorden mellom Drange og Åpta.
Fedafjorden

**Fedafjorden** er ein fjord i kommunane Flekkefjord, Farsund og Kvinesdal i Agder. Han er ei fortsetjing av Listafjorden og har innløp sør for Andabeløya. Fjorden strekkjer seg 15 km inn til Øye, der elva Kvina munnar ut. 

Fjorden heitte tidlegare *Kvinesfjorden* (norrønt: *Hvínisfjǫrðr*, opphavleg *Hvínir*, laga til elvenamnet Kvina).

Like etter innløpet stikk Stolsfjorden seg nordover på austsida av Andabeløya. Han held fram som Lafjord inn til Flekkefjord og vidare her frå som Grisefjorden. 

Dei ytste delane av fjorden dannar grensa mellom Farsund og Flekkefjord, medan grensene til både Farsund, Flekkefjord og Kvinesdal møter kvarandre der Fedafjorden held fram austover etter innløpet til Stolsfjorden. Grensa mellom Farsund og Kvinesdal følgjer midten av fjorden vel ein kilometer innover før resten av fjorden vert liggande i Kvinesdal kommune. 

Eit godt stykke inn i fjorden ligg tettstaden Feda, som fjorden har namn etter, på nordsida. Frå her følgjer Europaveg 39 vegen inn til botn av fjorden ved Øye. Her ligg hamneområdet Leirvika. På andre sida av fjorden går Riksveg 465 mellom Øye og Farsund. I august 2006 opna den 566 meter lange Fedafjorden bru som går over fjorden og dannar ein del av det nye vegprosjektet på E39 mellom Flekkefjord og Lyngdal.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
Stolsfjorden

**Stolsfjorden** er ein fjordarm av Fedafjorden i Flekkefjord kommune som går inn til sjølve Flekkefjord. Fjorden har ei lengd på om lag 13 km. Stolsfjorden har innløp på vestsida av Andabeløyna og går nordover forbi Njørnøya og Kjeøy. 

På andre sida av Kjeøy vert fjorden kalla Lafjord. Lafjord strekkjer seg om lag 4 km nordover til sjølve byen Flekkefjord. Gjennom Flekkefjord går det eit smalt sund dei kallar Elva og på andre sida held Stolsfjorden fram som Grisefjorden. I Grisefjorden går Austadvika søraustover mellom sentrum av Flekkefjord og Drangeid. På andre sida av Drangeid ligg vatnet Selura. Frå sundet i sentrum av Flekkefjord og nordover til grenda Loga inst i fjorden er Grisefjorden om lag 2,5 km lang. 

Vest for Andabeløyna ligg Strandsfjorden som er ein sidearm av Listafjorden.
Lafjord

:*For fjorden i Finnmark, sjå [[Lafjorden]]*

**Lafjord** er ein del av Stolsfjorden i Flekkefjord kommune som går inn til sjølve byen Flekkefjord. Fjorden startar ved Kjeøy og strekkjer seg 4 km nordover til sentrum av Flekkefjord. Gjennom Flekkefjord går det eit lite sund dei kallar Elva og på andre sida ligg Grisefjorden. 

Utanom sjølve Flekkefjord ligg bygda Fjellsæ på vestsida av Lafjord. Ved innløpet til hamnebassenget utanfor Flekkefjord sentrum stikk to nes ut i fjorden. På vestsida ligg Sveigeodden og på austsida ligg Grønnes. Vest i hamnebassenget ligg Tjørsvågvika med Tjørsvågstrand. Nord for denne ligg Trellevika.
Grisefjorden

**Grisefjorden** er ein del av Stolsfjorden i Flekkefjord kommune. Han er den delen av fjorden som ligg innom Flekkefjord by. Grisefjorden ligg nord for bysenteret innom sundet *Elva* som går gjennom byen. På sørsida av sundet heiter fjorden Lafjord. 

Frå sundet i sentrum av Flekkefjord og nordover til grenda Loga inst i fjorden er Grisefjorden om lag 2,5 km lang. I Grisefjorden går Austadvika søraustover mellom Uenes og Drangeid. På andre sida av Drangeid ligg vatnet Selura.

## Namn
Fjorden har namn etter holmen *Grisen* som ligg i fjorden. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Fotografi av Flekkefjord og Grisefjorden i 1902 teke av Anders Beer Wilse.
*
Berefjord

**Berefjord** eller **Berrefjord** er ein liten fjord i Flekkefjord kommune, like sør for Åna-Sira. Fjorden er berre 1,5 km lang og har innløp rett sør for Holmen. Lenger inne i fjorden ligg Foreholmen. Fjorden har ei vinkelrett form og snur krapt austover om lag halvvegs. I det nordvestlege «hjørnet» i fjorden ligg Strandebakken, der det ligg eit forsamlingshus.

Det er fem gardar ved fjorden, Homma, Håskog, Vatland, Skarpenes og Polland, men det er ikkje lenger nokon fastbuande. Det er ei hyttegrend ved Vatlandstjødna like nordom Strandbakken, og det er veg frå Åna-Sira til Strandbakken. Fjorden er elles veglaus.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
*
Åna

**Åna** er ein fjord i kommunane Flekkefjord i Agder og Sokndal i Rogaland, som dannar den ytste delen av fylkesgrensa. Fjorden strekker seg om lag 4 km nordaustover og endar opp ved Åna-Sira der elva Sira munnar ut i fjorden. Fjorden har innløp ved Egdeholmen. Like innanfor innløpet ligg grendene Roligheta og Ystebø på sørsida av fjorden. Nordsida av fjorden er forholdsvis bratt og stig opp til 317 meter over havet ved Sedeknuden.
Michelangelo Buonarroti

**Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni** (), kjend som **Michelangelo**, var ein italiensk bilethoggar, målar, arkitekt, poet og ingeniør. Han var fødd i Caprese ved Sansepolcro i Toscana og døydde i Roma.

Fordi han var så allsidig, vert han sett på som eit typisk renessansemenneske, på linje med rivalen og likemannen Leonardo da Vinci.

Michelangelo sin produksjon gjennom eit langt liv var svært omfattande. Her er store samlingar av brevvekslingar, skisser og anna etter han, og han er dermed den best dokumenterte kunstnaren frå det sekstande hundreåret. 

To av dei mest kjende verka hans, *[[Pietà av Michelangelo|Pietà]]* og *[[David av Michelangelo|David]]*, var skulpturar han laga før han var tretti. Michelangelo rekna seg  først og fremst som bilethoggar, men han laga også to av dei viktigaste freskomåleria i vestleg kunsthistorie: Scener frå første mosebok i taket og *[[Dommedag av Michelangelo|Dommedag]]* på altarveggen i Det sixtinske kapellet i Roma. Seinare i livet teikna han kuppelen til Peterskyrkja og fornya klassisk arkitektur med bruk av kolossordenen.
Wairoa-elva i Northland

**Wairoa-elva** (engelsk *Wairoa River* eller *The Northern Wairoa River*) er den lengste elva i Northland på New  Zealand. Ho renn 150 km gjennom den nordlege delen av Northlandhalvøya. 

I det øvre partiet vert elva danna av to separate elver, Manganuielva og - noko forvirrande - Wairuaelva. Desse to elvene renn saman nordaust for Dargaville og dannar Wairoa. 

Elva renn herfrå først sørvest til Dargaville, så søraust i 40 km, inn i eit vidt, seglbart estuar som renn ut i den nordlege enden av Kaipara Harbour.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Wairoa River, Northland|Wairoa River, Northland]]» frå , den 25. februar 2008.*
Wairoa River

**Wairoa** er namnet til fleire elver på New Zealand. *Wairoa* er maori og tyder 'langt vatn'.

* Wairoa-elva i Northland
* Wairoa-elva i Hawke's Bay
* Wairoa-elva i Tasman
* Wairoa-elva i Bay of Plenty
* Wairoa-elva i Auckland
* Wairoa Stream på Motiti Island
Vassløysa

**Vassløysa** er ein støl på Kaupanger. Det går grusa køyreveg opp til støylen frå garden Dalåker. Frå Vassløysa går det ein merkt sti til fjellet Store Haugmelen.

Vassløysa ligg om lag 800 meter over fjorden

## Kjelder
* Fjelluft.com 
* westcoastpeaks.com
Graving

**Graving** er ein måte å laga til visse matvarer, særleg fisk, på. Metoden blir brukt for å verna maten mot rotning og for å gje smak. Den mest utbreidde gravne mattypen er gravlaks, men ein kan også grava annan feit fisk og kjøt som oksefilet. Graven mat blir gnidd inn med salt og sukker, gjerne også krydder, og lagt i press. Marinaden hindrar bakterievekst, samstundes som enzyma i vara bryt ned vevet.

Omgrepet «graving» kjem frå det å grava (ei grav). Opphavleg gravlaks er kjend frå mellomalderen som lett salta fisk fiskarar grov ned tønner i sanden over høgvasslinja. Fisken surna og vart konservert ved fermentering.

Graving i nyare tid har lite med denne konserveringmåten å gjere. I dag bruker ein ei tørr krydderblanding til gravinga, som saman med fukta i matvara blir til ein konsentrert lake, og kjøtet eller fisken går berre gjennom ei lett fermentering.

Dill er ein vanleg del av krydderblandinga, elles ser ein også bruk av til dømes fenikkel, svart pepar, korianderfrø, peparrot eller alkohol.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Gravning|Gravning]]» frå  og «[[:nb:Gravlaks|Gravlaks]]» frå  den 25. januar 2008.* 
* Mat og helse om graving av fisk

## Bakgrunnsstoff
* Avisa Valdres om graving av kjøt og fisk
Rekefjord

**Rekefjord** er ein liten fjord i Sokndal kommune. Han har innløp ved Lille Presteskjær fyrstasjon og strekker seg nesten 3 km nordover. Like innanfor innløpet ligg det to gamle dagbrot på kvar side av fjorden. Om lag halvvegs inne i fjorden ligg bygda Rekefjord på vestsida. Vidare innover smalnar fjorden veldig inn og vert berre om lag 15-20 meter brei. Her kryssar fylkesveg 33 fjorden. Lenger nord vert fjorden breiare igjen og vert her kalla Podlen, som ligg like vest for tettstaden Hauge.
Nordfjord i Sokndal

**Nordfjord** er ein liten fjord i Sokndal kommune. Han har innløp like vest for innløpet til Rekefjord og Lille Prestskjær fyrstasjon. Fjorden strekker seg nesten 3 km nordvestover på nordsida av Nordnes. Botnen av fjorden ligg like vest bygda Rekefjord.
Dimitris Khristofias

**Dimítris Khristófias** () er ein kypriotisk politikar som var president på Kypros frå 2. februar 2008 til 28. februar 2013. Han var leiar for det kommunistiske partiet Arbeidaranes framstegsparti (Ανορθωτικό Κόμμα Εργαζόμενου Λαού - Anorthotikó Kómma Ergazómenou Laoú).
Marren

**Marren** er ein liten fjord i Eigersund kommune, like ved kommunegrensa til Hå kommune. Fjorden har innløp mellom holmane Skjerpingan og Dyrøya og strekker seg først nordover, før han om lag halvvegs snur rett austover. Heile fjorden har ei lengd på om lag 3 km. Ved denne indre delen ligg det to bygder, Hellvik ligg på nordsida av fjorden og Trosaviga på sørsida. Den inste delen av Marren vert kalla Marbotn. Riksveg 44 går langs delar av nordsida av fjorden. 

Marren er den første fjorden på austsida av kysten av Jæren.
Håsteinsfjorden

**Håsteinsfjorden** er ein fjord på grensa mellom kommunane Randaberg, Kvitsøy og Sola. Fjorden ligg heilt ute i havgapet vest for Stavanger. Håsteinsfjorden har ei lengd på om lag 10 km frå Higland i Kvitsøy i vest til Sandviga ved Randaberg i aust. Frå nord til sør er fjorden om lag 8 km brei frå området vest for Vistevika til øya Alstein i nord ved innløpet til Kvitsøyfjorden.
Ragnar Vigdal

**Ragnar Vigdal** () var ein slåttesamlar og folkesongar frå Vigdal, seinare Gaupne, i Luster kommune i Sogn.

## Bakgrunn
Ragnar Vigdal voks opp i fjellbygda Vigdalen, ein sidedal til Jostedalen, i ein heim prega av pietistisk lekmannskristendom. Foreldra hans heitte Klaus (fødd 1857) og Anna Vigdal (fødd 1877). I heimen og på husmøte lærte han å synge hundrevis av religiøse folketonar på den gamle måten.

Ragnar Vigdal arbeidde på garden i Vigdalen til 1944. Då busette han seg på Røneid og tok arbeid som smed og lastebilsjåfør. I 1968 starta han ein betongfabrikk på Røneid som han dreiv til sonen Klaus Vigdal tok over i 1973. 

## Folkemusikar
Songstilen hans Vigdal er merkt av ei mjuk og bøyeleg melodiline, rikeleg utsmykt med glidetonar, krullar og ekstra sløyfer i tonen, med ein tonalitet som ikkje følgjer dei klassiske skalaene. Ei tekststaving kunne ha både fire og fem tonetrinn, noko Vigdal sjølv kalla krull, trinn eller bøyging.

Ragnar Vigdal samla folketonar frå bygdene i Luster og turnerte som folkesongar. Han gjorde mange opptak for Folkemusikkhalvtimen i NRK. Han har sunge inn CD-plata *Tonereise til ei gamal samtid*, som vart innspelt i 1979 og utgjeven på Kirkelig kulturverksted på LP same året, og på CD i 1997. Plata vart produsert av Marianne Lystrup og Erik Hillestad. På nokre av songane på plata medverkar Henning Sommerro på orgel. Vigdal har òg medverka i samle-cd'ar med folkemusikk frå Sogn og Fjordane. 

Ein utøvar som sidan 80-talet har formidla mange av songane etter Ragnar Vigdal er Sondre Bratland. 

Ragnar Vigdal fekk Fylkeskulturprisen i Sogn og Fjordane i 1980. 

Sogn og Fjordane Folkemusikklag har seinare arrangert Ragnar Vigdal-symposium i Jostedal med deltakarar frå heile Sør-Noreg.

## Kjelder
* Fylkesleksikon NRK Sogn og Fjordane
* Ragnar Vigdal *Tonereise til ei gamal samtid* 1979 FXLP17, FXCD17 
* Barsnes.net
* "Signifyin' Vigdal Aspects of the Ragnar Vigdal Tradition and the Revival of Norwegian Vocal Folk Music" – Hovedfagsavhandling i etnomusikologi av David-Emil Wickström
Skudenesfjorden

**Skudenesfjorden** er namnet på den ytste delen av Boknafjorden mellom Kvitsøy og Skudeneshavn med Nordsjøen i vest. Fjorden er brei, om lag 9 km frå Kvitsøy til Skudenes. Lengda på fjorden er om lag 15 km inn til området der ferjesambandet mellom Mortavika på Rennesøy og Arsvågen på Bokn kryssar Boknafjorden. Frå Mortavika går det òg ferjesamband til Skudeneshavn over Skudenesfjorden. 

Geitungen fyr ligg på nordsida av Skudenesfjorden, like sørvest for Skudeneshavn. 

På nordsida går Karmøysundet nordover mellom Karmøy og Bokn. På sørsida går Kvitsøyfjorden sørover til Randaberg. I aust held Boknafjorden vidare austover.
Sardin

**Sardin** er ein liten sildefisk som lever i store stimar ved europakysten nord til sørlege delar av Nordsjøen. Arten er særs viktig for fisket i Sør-Europa der det årleg vert fanga 300–400 000 tonn, hovudsakleg til hermetikk.

I norske farvatn finst sardinen sporadisk ved nordsjøkysten, men er ikkje vidare vanleg.

## Kjenneteikn
Sardinen liknar mykje på sild, men har 3–5 beinstriper nedst på gjellelokket. Skjela er dessutan større og sit lausare fest til huda. Ryggen er grønaktig i motsetnad til blå som hjå silda, og rett bak gjellelokka har dei oftast ein mørk flekk.

Sardinar er små fisk som sjeldan vert større enn 20 centimeter.

## Levesett
Sardinen er ein stimfisk som oftast er å finna høgt oppe i vassmassane. Dei trivst best på 25–55 meters djupn om dagen og noko grunnare om natta, men kan påtreffast heilt ned til 100 m. Som så mange andre sildefisk et ho hovudsakleg små planktonkreps, men òg fiskeegg og -larvar.

Sardinar ved kysten av Nord-Europa gyter to gonger i året, om våren og hausten. Hoene produserer 50 000–60 000 egg som dei slepp ut i dei frie vassmassane. Dei 4 millimeter lange larvane vert klekte etter om lag tre døger, og veks fort dei første par åra. Når fisken vert kjønnsmogen er han vanlegvis opp mot 20 centimeter. 

Bestanden i Middelhavet kan gyta heile året.

## Kjelder

* Hamre, Johannes & Gjøsæter, Harald: «Sardin» i *Norges dyr - fiskene 2* (Cappelen 1992)
* ''Sardina pilchardus'' i FishBase.

## Bakgrunnsstoff
*
Myrhauk

**Myrhauk**, eller **blå kjerrhauk** (*Circus cyaneus)*) er ein rovfugl som lever på fjellviddene mot Sverige frå Trøndelag og nordover til Finnmark om sommaren. Om vinteren flyg dei til det midtre og sørlege Europa, men nokre eksemplar overvintrar på Jæren og i det sørlege Sverige og Danmark. 

Sidan år 2010 har myrhauk vore ført opp i kategorien *sterkt truga* (EN) på norsk raudliste for artar.

## Kjenneteikn
Fuglen har ein storleik på 43-51 cm (litt større enn ei kråke. Vengespennet er mellom 105 og 125 cm. Lik som mange andre haukar er myrhauk-hoa større enn hannen; hoa veg 400-700 gram og hannen veg 300-400 gram. Hannen er lys blågrå med svarte vengespissar. Hoa er, på same måte som ungfuglane, brungrå. Begge kjønna har kvit overgump. Undersida er lysare, og hofuglar og ungfuglar har brune strekar

## Kjelder
;Referansar 

## Bakgrunnsstoff
*
Kvitsøyfjorden

**Kvitsøyfjorden** er ein fjord i kommunane Kvitsøy, Randaberg og Stavanger i Rogaland. Han er ein sidefjord til Boknafjorden mellom Kvitsøy i vest, Mosterøy i Rennesøy i aust og Randaberg i sør. 

Fjorden har to innløp, eit sørleg mellom øya Alstein og Kvitsøy, og eit nordleg mellom Fjøløy fyr og Kvitsøy. Det sørlege innløpet grensar til Håsteinsfjorden i sør. Det nordlege innløpet grensar til Skudenesfjorden, som er ein del av Boknafjorden. Sør for Mosterøy ligg to andre øyar, Sokn og Bru, der Rennfastsambandet langs E39 går over. Aust for desse øyane held Kvisøyfjorden fram som Hidlefjorden og Byfjorden.
Mellom Mosterøy og Sokn ligg Askjesundet, med Hidlefjorden på andre sida, og mellom Bru og Sokn går Soknasundet. Mellom Bru og Randaberg ligg Byfjorden, som held fram austover til Åmøyfjorden og sentrum av Stavanger. Frå innløpet frå Skudenesfjorden til innløpet til Byfjorden er Kvitsøyfjorden om lag 9 km lang. 

Frå Randaberg er det ferjesamband til Ystabøhamn på Kvitsøy over Kvitsøyfjorden.
Horgefjorden

**Horgefjorden** er namnet på to fjordar i Noreg: 

* Horgefjorden i Stavanger og Strand kommune i Rogaland
* Horgefjorden i Austevoll kommune i Hordaland.
Horgefjorden i Stavanger

**Horgefjorden** er ein fjord på grensa mellom kommunane Stavanger og Strand. Han er ein sentral fjord og grensar til fleire andre fjordar i området. I vest ligg Åmøyfjorden som går vidare til Byfjorden og sentrum av Stavanger. I nord ligg Hidlefjorden, i aust ligg Idsefjorden, i søraust ligg Høgsfjorden, som går vidare til Frafjorden og Lysefjorden, og i sør ligg Gandsfjorden. 

Fjorden er om lag 6 km lang og om lag like brei. 

Midt i Horgefjorden ligg øya Horge, som fjorden er kalla opp etter. Av øyar som ligg rundt Horgefjorden finn ein Hidle i nord, Heng i aust, Lindøy og Vassøy i sør og Åmøy i nordvest. Ei rekkje holmar ligg mellom Horgefjorden og Åmøyfjorden. Mellom Horge og Vassøy ligg Vassøyosen som er ein del av fjorden. 

Fjorden vert kryssa av ferjesambandet mellom Stavanger og Tau.
Riskafjorden

**Riskafjorden** er ein fjordarm av Gandsfjorden i Sandnes kommune i Rogaland. Fjorden ligg på sørsida av øya Uskjo og strekker seg 3,5 km søraustover frå innløpet til tettstaden Hommersåk. Innløpet ligg rett aust for Hillevåg i Stavanger. Frå botn av fjorden går Uskasundet nordover på austsida av Uskjo til sørsida av innløpet til Høgsfjorden. 

Midt i Riskafjorden ligg Riskaholmane.
Lysefjorden

**Lysefjorden** er namnet på to fjordar i Noreg: 

* Lysefjorden i Bergen kommune i Hordaland
* Lysefjorden i Forsand kommune i Rogaland, der Preikestolen og Kjerag ligg. 

## Sjå òg
* Lysfjorden i Bindal kommune i Nordland.
Frafjorden

**Frafjorden** eller **Frafjord** er ein fjordarm av Høgsfjorden i Gjesdal kommune. Han er den inste delen av Høgsfjorden og strekkjer seg frå Dirdal og inn til bygda Frafjord i Gjesdal, eit stykke på om lag 6 km. 

Som den andre sidefjorden til Høgsfjorden, Lysefjorden, har òg Frafjorden bratte sider og nordsida strekkjer seg nesten 700 meter rett til vers. Her ligg Stordalsknuten med ei høgd på 692 meter over havet, Sveknuten på 764 moh og Dypingsknuten på 791 moh., like nord for Frafjord. Ved Frafjord munnar Frafjordåna ut i fjorden.

## Kjelder