open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Værlandet

**Værlandet** er ei øygruppe i Askvoll kommune i Vestland. Den klart største øya heiter Værøyna. I tillegg til på Værøyna har det vore busetjing på mellom anna Kalvøyna og Landøyna. Øygruppa har eit areal på 9 km² og om lag 200 innbyggjarar. I vest har ho brusamband via Melværet til Bulandet. Det går bilferje frå Værlandet ferjekai til Askvoll på fastlandet. Aust for Værlandet ligg øya Alden.

Værlandet ligg på nordsida av Bufjorden og i aust ligg fjordane Aldefjorden og Vilnesfjorden.

Værlandet er truleg «utveret kalla Vitar» som er nemnt i Egilssoga.
Ein overgang frå Vitar til det namnet vi kjenner i dag, er muleg gjennom uttalen «vete» for «vite» (varde), og ved at endinga -øy er lagt til ein gong mellom 1200 og 1500.
(Slik etterhengt -øy er kjent frå stadnamn på Shetland og Orknøyane.) :

*Vetar > *Vetar-ey > *Vedrøy > *Verøy
Alternativt har Vitar vore namnet på heile øygruppa, medan Vitarey har vore namnet på hovudøya. Uttalen med «æ» har uansett kome til på 1600-talet etter at folk på staden begynte å oppfatta førsteleddet som «vær», fiskevær.
Forklaringa i Norske Gaardenavne støttar denne løysinga, det er ikkje Værøyna, men Bulandet som er det eigentlege fiskeværet.

Originalteksten i Egilssoga :

:* þá lagði Egill skipi sínu til hafs ok helt i útver þat, er Vitar heita, út frá Alda. Þat er komit af þjóðleið. Þar váru fiskimenn, ok var þar gott at spyrja tíðendi*

Omsett av Leiv Hegstad 1950 :

:"Egil la til havs med skipet sitt og styrde til eit utvær som heiter Vitar; det ligg ut ifrå Alde, utanfor hovudleia. Der var det fiskarfolk og godt høve til å spørja nytt".

## Folketalsutvikling

1Med Alden.

## Kjelder

*Egilssoga på norrønt, sjå kap 57 : http://heimskringla.no/wiki/Egils_saga_Skalla-Gr%C3%ADmssonar
*Egilssoga omsett av Hegstad : https://www.nb.no/items/URN:NBN:no-nb_digibok_2007022201061?page=145
*Stadnamnet Værøy i Fylkesarkivet : https://stadnamn.fylkesarkivet.no/placename/26b202e0-c3bc-e811-810c-001dd8b71c74
*Vitar og Værøy i Norske Gaardenavne : https://www.dokpro.uio.no/perl/navnegransking/rygh_ng/rygh_bla.prl?enhid=193186&avid=43082&s=n

Oluf Rygh skriv :


"― Det "útver þat er Vitar heita",
som nævnes i Egils. s. Kap. 57, maa være den Øgruppe, som udgjøres af
GN. 60-­70 med omgivende mindre Øer og Skjær, eller en Del af samme.
Fællesbetegnelsen Vitar synes ikke at kjendes længere. Navnet maa være
Flt. af viti m., Varde (Indl. S. 87). Vest for GN. 61 ligger en mindre Ø
Vardø (med Høiden Vardøtuen).
60. Værøen. Kaldes væ`rlande, Dat. -da. ― Weyrø NRJ. I
48 b. Veren NRJ. II 140. Were 1563. Werre 1567. Væierøe,
Væreøen 1603. Verøenn 1608. 1667. Werøen 1723.
-Verøy. "Er at forklare af ver n., et Vær (Fiskevær, Ægvær osv.);
Øen har sit Navn af sin Beliggenhed ved det fra gammel Tid stærkt besøgte
Fiskevær Bulandet" (Thj. VSS. 1882 S. 34). Den bekjendte Ø Værø langt
ude i Lofoten er derimod sms. med veðr n., Veir (i Wederøyiom ">AB.
95). Ved andre Øer af dette Navn er Forklaringen usikker, da der ikke
findes tilstrækkelig gamle Former. Ogsaa veðr m., Vædder, kan tænkes sms.
med øy."
Sula i Solund

**Sula**, òg kalla *Indre Solund* eller *Indre Solundøy*, er hovudøy i Solund kommune i Vestland. Øya ligg på nordsida av Sognesjøen, den ytste delen av Sognefjorden, og har eit areal på 116 km².  Sørvest på øya, ved Liasundet, ligg den tettbygde staden Hardbakke, der kommuneadministrasjonen i Solund held til.

Fleire smale fjordar skjer seg innover øya og deler ho nesten i fleire bitar. På sørsida ligg Nessefjorden og på nordsida Hagefjorden og Dumbefjorden. I vest ligg øya Steinsundøy og vest for denne igjen Ytre Sula. I aust ligg Losna og Skorpa.

## Folketalsutvikling

## Kjelder
Steinsundøyna

**Steinsundøyna** er ei øy i Solund kommune i Vestland. Ho har eit areal på 18,7 km² og om lag 55 innbyggjarar. Det høgaste punktet er Vardefjellet på 315 meter over havet. 

Øya ligg vest for Sula, som ho har brusamband med. Lenger vest ligg Ytre Sula. På sørsida av øya ligg Sognesjøen, den ytste delen av Sognefjorden, og på nordsida Lågøyfjorden.

**Folketalsutvikling:**
Ragnhild Aarflot Kalland

**Ragnhild Aarflot Kalland** () er ein norsk lokalpolitikar frå Senterpartiet. Ho var ordførar i Volda kommune frå 2003 til 2011. Ho har vore vararepresentant til Stortinget i perioden 2005-2009.
Soundgarden

**Soundgarden** var ei amerikansk rockegruppe som blei til i Seattle i Washington i 1984. 

## Diskografi
### Studioalbum
* Ultramega OK
* Louder than Love
* Badmotorfinger
* Superunknown
* Down on the Upside
Skorpa i Kinn

**Skorpa** er ei øy i Kinn kommune i Vestland, rett vest for Florø. Arealet er 9,0 km². Øya ligg mellom Skorpefjorden i sør og Hellefjorden i nord. I 2023 var folketalet på Skorpa og småøyane Ånnøya og Nekkøya til saman 35 personar.

**Folketalsutvikling**

## Kjelder
Rugsundøyna

**Rugsundøyna** er ei øy ved innløpet til Nordfjord i Bremanger kommune i Vestland. Ho har eit areal på 10,7 km². Øya er skild frå fastlandet ved det tronge Rugsundet på søraustsida. Skatestraumen er sundet som ligg mellom Rugsundøyna og Bremangerlandet i sørvest.

Fram til 1965 var øya del av Davik kommune.

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder
Reksta

**Reksta** er ei øy i Kinn kommune i Vestland fylke, om lag 8 km vest for Florø. Øya har båtsamband til Florø frå Rognaldsvåg. Den mykje mindre øya Rognsøya ligg rett vest for Reksta, og ei vegbru over eit smalt sund knyter dei to øyane saman.

Øya hadde tidlegare mykje aktivitet, særleg på 1950-talet under sildefisket. I 2023 bur det 78 personar på Reksta og naboøyane Rognsøya og Kinn til saman. 

Øya ligg mellom Skorpefjorden i nord med øya Skorpa på nordsida, og Rekstafjorden i sør.

**Folketalsutvikling**

aMed Rognsøya

## Kjelder
Mjømna

**Mjømna** er ei øy i Gulen kommune i Vestland, og eit kyrkjesokn i Nordhordland prosti.
Øya har eit areal på 10,2 km² og om lag 60 innbyggjarar.

Mjømna ligg mellom Byrknesøy i vest og Sandøy i aust. Fensfjorden ligg på sørsida. På nordsida av Mjømna ligg ei rekkje mindre øyar og holmar mellom øya og Sognesjøen, den ytste delen av Sognefjorden.

Namnet Mjømna kjem frå norrønt *mjǫðm* som tyder 'hofte'.

## Næringsliv
Fiskeoppdrett vart starta opp på 1980-talet. Mjømna Fiskeoppdrett AS var frå 1985 til 1989 ei verksemd på Mjømna. Kvernvågvatnet Klekkeri var frå 1985 til 1988 ei verksemd på Mjømna.

## Mjømna sokn
Mjømna kyrkjesokn femner den ytre delen av Gulen kommune. Soknekyrkje er Mjømna kyrkje som stod ferdigbygd i 1901. Mjømna sokn vart skild ut frå Gulen sokn ved kongeleg resolusjon 23. juni 1900. Tidlegare hadde folket ytst i Gulen sokna til kyrkja i Eivindvik og det hadde for vore ei lang og ofte farleg kyrkjeferd dit for dei frå ytste øyene. I tillegg til kyrkja vest på Mjømna høyrer òg Byrknesøy kapell på Byrknes til soknet.

## Mjømna delområde
Mjømna er òg namnet på eit delområde i Gulen kommune. Det femner dei vestre øyene og fastlandet vestom Eidsfjorden. Ved folketeljinga i 2001 budde det 901 personar i delområdet, fordeld på 195 i Eidsbotn grunnkrins, 125 i Fivelsdal grunnkrins, 25 i Brandanger grunnkrins, 43 i Hisarøy grunnkrins, 41 i Hille grunnkrins, 128 i Mjømna grunnkrins og 344 i Byrknes grunnkrins.

## Samferdsel
Fylkesveg 4 går over Mjømna. Mjømna har brusamband til Sandøya via Mjåsundbrua og til Byrknesøya via Mjømnesundbrua og Nappsundbrua.

I november 2010 vart fastlandssambandet til Ytre-Gulen fullført med opninga av Brandangersundet bru frå Fivelsdal på fastlandet til Sandøya. Sandøya, Mjømna og Byrknesøya vert såleis landfast og ferjestrekninga Leirvåg-Sløvåg-Skipavik vil berre trafikkere strekninga Leirvåg-Sløvåg.

Ekspressbåtane til Fjord1 har daglege anløp på Mjømna på sine ruter mellom Bergen og Sogn/Nordfjord.

## Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for øya Mjømna:**

## Kjelder
* SSB: Kart som viser delområde og grunnkrinsar i Gulen kommune

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff

* Om Mjømna sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* «Kirkebøker, Sogn og Fjordane» på nettstaden til Arkivverket
Losna i Solund

**Losna** er ei øy i Solund kommune i Vestland. Ho har eit areal på 15,3 km² og 2 innbyggjarar (2023). Det høgaste punktet er Meinova på 451 moh. Øya ligg aust for Krakhella på øya Sula. Losna har eigen ferjekai. Øya har gammalt jordbruksland, men det er i dag ikkje gardsdrift på øya. Det er noko turisme i sommarhalvåret. På byrjinga av 1900-talet var det rundt hundre fastbuande på øya. 

Losna høyrde fram til 1. januar 1964 til Gulen kommune. Ved overføringa av øya frå Gulen til Solund hadde øya 40 innbyggjarar. 

## Namn
Det er omstridd kva opphavet til namnet «Losna» er. Ein teori går ut på at namnet har samanheng med adjektivet laus og verbet losne, det vil seie at det går på at øya er skild frå naboøya i vest, Sula. Dei to øyene er skilde frå kvarandre med det smale Krakhellesundet. Ein annan teori er at namnet har samanheng med ordet lys, og at Losna tyder «den glinsande». 

Namnet vart skrive «Losno» (dativ, eintal) ca. 1360 og «i Losno» (dativ, eintal) i 1391.

## Historie
Losna er ei berglendt øy, og det er ikkje så mange stadene som har eigna seg til busetjing og jordbruk. Søraustre delen av øya merkjer seg ut med ei litt større flate og der ligg garden Losna (no Losnegard), som Losnaætta har namnet sitt frå. Losnaætta eigde mykje av Ytre Sogn i stordomstida si og i tre generasjonar var menn frå ætta riksrådar for kongen i seinmellomalderen, men ein veit ikkje om nokon av dei budde på Losna. Det er ikkje så mange spor på Losnegard som tyder på at det har vore ein storgard der, og det er fleire teoriar om kvar Losnaætta hadde hovudbølet sitt, ein går ut på at det var i Bøfjorden i Hyllestad. 

### Kyrkje
I mellomalderen var det kyrkje på Losnegard, på staden som framleis heiter Kyrkjeneset. Kyrkja er fyrste gong nemnt i kjeldene i Bjørgvin kalvskinn frå kring 1360. I 1820 såg ein framleis tydelege spor etter kyrkjetufta og nokre graver.
Kyrkja kom bort ei gong mellom 1360 og 1585.

### 1900-talet
Dei fekk skulehus på Losna i 1922. Det vart ført fram elektrisk kraft til øya i 1958, og telefon kom i 1936.
Posten hadde brevhus på Losna frå 1914 til 1920, då fekk øya eige postopneri med postnummer 5986 LOSNEGARD. Det vart nedlagt 31. desember 1976. Fylkesbaatane hadde stoppestad på Losna frå 1914.

### Folketalsutvikling

## Matrikkelgardar
Det er fire matrikkelgardar på Losna, dei er:

* Strengklauv (Klaua, Klauva, Hamre) &ndash; Gardsnummer 62 i Solund, tidlegare gardsnummer 1 i Gulen.
* Losnedal &ndash; Gardsnummer 63 i Solund, tidlegare gardsnummer 2 i Gulen.
* Netteland &ndash; Gardsnummer 64 i Solund, tidlegare gardsnummer 3 i Gulen.
* Losnegard &ndash; Gardsnummer 65 i Solund, tidlegare gardsnummer 4 i Gulen.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Losna-ætta
* Losnaspelet
Stavøya

**Stavøya** er ei øy i Kinn kommune i Vestland. Ho ligg like sør for Florø lufthamn, på sørsida av Solheimsfjorden og nord for Brufjorden. Øya har eit areal på 10,9 km² og om lag 55 innbyggjarar. 

Øyane Askrova og Svanøya ligg vest for Brufjorden på vestsida av Stavøya. Stavøya vart i 1990 knytt til fastlandet med Fylkesveg 5699 og den 173 meter lange Stongasundet bru over til Bru.

**Folketalsutvikling**

aMed Ålvora

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Kart over Flora kommune som viser Stavøya
Skorpa i Hyllestad

**Skorpa** er ei øy i Hyllestad kommune, aust for Sula i Vestland. Øya ligg på sørsida av Åfjorden og nord for øya Losna. 

Øya er ikkje busett.

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder
Hovden i Kinn

**Hovden** er ei øy i Hellefjorden i Kinn kommune i Vestland fylke, 10 km nordvest for Florø. Ho har eit areal på 14,6 km².

Nord for Hovden ligg Frøysjøen og øya Frøya. Kvanhovden fyr ligg på vestsida av Hovden. På nordsida av Hovden ligg halvøya Nordhovden, knytt til resten av øya med eit smalt eid.

**Folketalsutvikling**

## Kjelder
Hisarøyna

**Hisarøyna** eller **Hiserøyna** er ei øy i Gulen kommune i Vestland. Ho ligg sør for Sognesjøen, den ytste delen av Sognefjorden. Arealet er 18,7 km² og det høgaste punktet er Veten på 313 moh. Øya har 43 innbyggjarar (2001). 

Sør for Hisarøyna ligg Gulafjorden og Sandøyna.

## Fastlandssamband
Hisarøyna fekk fastlandssamband i form av kabelferje i 2013. Kabelferja er driven av ein elektrisk motor, og var det fyrste bilferjesambandet som blei drive av elektrisk kraft i Noreg. Kabelferja går frå Mjånes til Nyhammar og ferjeturen tar ca. 10 minutt.

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder
Barmøya

**Barmøya**, til vanleg kalla *Barmen*, er ei øy i Stad kommune i Vestland. Ho ligg i Sildegapet sør for Stad. Arealet er 9 km² og ho har 30 innbyggjarar. 

Det høgaste punktet på øya er Skjolden på 545 meter over havet. Nord for Barmøya ligg Røysetfjorden. Mellom øya og fastlande ligg Barmsundet.

Ei lita bilferje tar innbyggjarane over til fastlandet.

Fram til 2020 låg øya i Selje kommune.

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder
90377 Sedna

**90377 Sedna** (symbol: ) er eit transneptunsk-objekt oppdaga av Michael Brown (Caltech), Chad Trujillo (Gemini Observatory) og David Rabinowitz (Yale University) den 14. november 2003. Då objektet blei oppdaga var det det fjernaste solsystemobjektet ein kjende til.

## Fysiske eigenskapar

Sedna har ein estimert diameter på omtrent 1180 til 1800 km. På oppdagingstidspunktet var det det største objektet oppdaga i solsystemet sidan Pluto blei oppdaga i 1930. Det er no (per april 2008) rekna for å vera det femte største kuipterbelte-objektet av dei ein veit om; rangert etter Eris, Pluto, Makemake og Haumea. Sedna ligg så langt unna sola at temperaturen på overflata aldri når over 33 kelvin, dvs. -240 °C. 

Observasjonar ifrå Chile viser at Sedna er eit dei raudaste objekta i solsystemet og er nesten like raud som Mars. I motsetnad til Pluto og Charon ser Sedna ut til å ha særs lite metan- eller vassis på overflata og Chad Trujillo og hans kollegar på Gemini-observatoriet på Hawaii føreslår at Sednas mørkeraude farge kjem av at overflata er dekt av ei slags hydrokarbonsøle, eller tholin, lik den funne på 5145 Pholus. Overflata er homogen i farge og spekter; dette er sannsynlegvis av di at Sedna i motsetnad til objekt nærare Sola mykje sjeldnare kolliderer med mindre objekt som eksponerer lysare terrreng under overflata, slik som på 8405 Asbolus.  

Sedna og Triton sine spekter har blitt samanlikna og føreslår den følgjande fellesmodellen for overflatesamansetnad: 24% tholin, 7% amorft karbon, 26% metanolis med 33&nbsp;% metan. 

## Banekarakteristikkar

Sedna har ein særs elliptisk bane med ein estimert aphel (fjernaste punkt) på 975 AE og perihel (næraste punkt) på omtrent 76,16 AE. Då Sedna blei oppdaga nærma objektet seg perihel og var ca. 90 AE ifrå sola. På oppdagingstidspunktet var Sedna det fjernaste solsystemobjektet observert så langt; sjølv om banane til nokre objekt, slike som langperiodiske kometar har banar som strekkjer seg lengre ut enn den til Sedna. Desse kometane er likevel små og dermed lyssvake slik at dei ikkje kan observerast anna enn når dei er nære perihel. Ein oppdaga seinare Eris på ein avstand på 97 AE, men Eris kjem likevel ikkje lengre unna sola enn 97,56 AE.

## Kjelde


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:90377 Sedna|90377 Sedna]]» frå , den 11. april 2008.* 
 

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff

* NASA-side om Sedna
* Oppdagar Mike Brown sin Sedna-nettstad
* Offisiell NASA JPL/SCC-pressemelding om oppdaginga
Selja

**Selja** er ei øy i Stad kommune i Vestland. Øya ligg i Sildegapet sør for Stad og har eit areal på 1,6 km². Det bur om lag 9 fastbuande på øya. Alle bustadhusa er i dag på sørsida av øya. På sørsida ligg også tuftene etter kyrkja som stod på Selja før ho vart flytta til Selje og seinare til Leikanger på Stad. 

St. Sunniva kloster ligg på nordsida av øya. I følgje segna dreiv den heilage Sunniva i land på Selja på slutten av 900-talet. Klosterruinane og grotta der Sunniva visstnok døydde er i dag eit populært turistmål.

Staden er kjent frå mellomalderen som «Seljumannshamn», på nederlandsk og engelsk «Salmanshaven», eit namn som finst på mange kart og i historiske dokument. Namnet kjem av «dei sæle (kristne) mennene» som soga seier døydde saman med Sankta Sunniva. 

## Galleri

Fil:Selje_kloster_alter_Albanuskirken.jpg|Alter i Albanuskyrkja
Fil:Selje_kloster_smia.jpg|Smia
Fil: Selje_kloster_terrassemur_foran_Sunnivakirken.jpg|Terrassemur framfor Sunnivakyrkja
Fil:Selje_kloster_alter_Mikaelskirken.jpg|Alter i Mikaelskyrkja
Fil:Selje_kloster_helleren_foran_Mikaelskirken.jpg|Helleren framfor Mikaelskyrkja
Fil:Selje_kloster_ Sunnivakilden.jpg|Sunnivakjelda
Fil:Selje_kloster_runestein_i_tårnet.jpg|Runestein i tårnet
Fil:Selje_kloster_kirkegården.jpg|Kyrkjegarden
File:Urn-gvn-NESA01-K01-0570-del.jpg|Del av van Keulen sitt kart
File:Map of West Norway in The English Atlas - part.png|Del av kartet i The English Atlas


## Merknadar

## Kjelder
Port Waikato

**Port Waikato** er ein busetnad på sørbreidda til Waikatoelva der ho renn ut i Tasmanhavet, på vestkysten til Nordøya på New Zealand. Dette er no ein liten busetnad med eit folketal på under 300 menneske,
men staden var ei viktig hamn under Newzealandkrigane på 1800-talet. Hamna har eit handelshus som vart oppretta i 1893, ein restaurant, bibliotek, samfunnshus, brannstasjon, surfeklubb, båtklubb og ein aktiv fiskeklubb.

Port Waikato er ein kjend stad for surfing og fiske, og ein populær fritidsstad. Det kan fiskast frå klipper og frå stranda og utanfor sanddynene i elvemunningen. Flyndre og multefisk kan ein få rikeleg av med slepenot. 

Like sør for byen ligg eindel særprega sandsteinsutløparar der ein del av scenene i filmtriologien *[[Ringdrotten|Lord of the Rings]]* vart tekne opp.

Nær byen vart det skipa ein leirskule i 1920-åra.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Port Waikato|Port Waikato]]» frå , den 11. april 2008.*
Askrova

**Askrova** er ei øy sørvest for byen Florø i Kinn kommune i Vestland fylke, tidlegare i Sogn og Fjordane. På øya ligg Askrova bedehuskapell.

I 1936 vart det fanga ein rekordfangst av sild ved Askrova. Offisielle tal set han til mellom 100&nbsp;000 og 120&nbsp;000 hektoliter. Det var den største fangsten til då i Sogn og Fjordane.

**Folketalsutvikling**

aMed Tansøya og Helgøya

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Rekordfangsten av sild ved Askrova (nrk.no)
Jardar Jensen

**Jardar Jensen** () er ein norsk politikar som representerer Høgre. Han var ordførar i Evenes kommune frå 2003 til 2013. 

I perioden 16. oktober 2013–6. november 2015 var han statssekretær i  kommunal- og moderniseringsdepartementet i regjeringa Solberg.

## Kjelder
Odd Henriksen

**Odd Henriksen** () er ein norsk politikar som representerer Høgre. Han er representant nr. 2 for Nordland på Stortinget i perioden 2013–2017.

Henriksen var ordførar i Fauske kommune frå 2007 til 2011.

## Referansar
Stolmen

**Stolmen** er den fjerde største øya i Austevoll kommune i Vestland. Som dei fleste andre øyer ute mot kysten er kjenneteiknet nakne knausar, lyngheier og litt skog. Det høgaste punktet på Stolmen heiter Såta og er om lag 60 meter høgt.

Busetnadane på Stolmen heiter Våge, Aarland, Stangeland, Mølna, Kvalvågen og Valhammar.

Øya hadde 206 innbyggjarar per januar 2007.

Stolmabrua går frå til øya Selbjørn. Då ho stod ferdig i november 1998 var ho den lengste fritt frambygg-kassebru i lettbetong i verda.

## Historie

Det er gjort arkeologiske funn fra mellom anna vikingtida.

Det var stor tysk aktivitet på Stolmen under den andre verdskrigen. På det meste var over 1000 tyskarar stasjonert her. De bemanna observasjonspostar, radiostasjon og kystartilleri.

På 1970-talet var det ein Decca-stasjon heilt sør på øya på Våge.

**Folketalsutvikling:**

## Merknadar

## Kjelder
Stein Iversen

**Stein-Kristian Iversen** () er ein norsk politikar. Han var ordførar i Flakstad kommune frå 2007 til 2015. Han representerer Flakstad distriktsliste.
Kvamsøy

**Kvamsøy** eller **Kvamsøya** er namnet på fleire øyar i Noreg:
* Kvamsøy i Balestrand, ein holme i Sognefjorden. 
* Kvamsøy i Kvam herad, i Hardangerfjorden. 
* Kvamsøya i Kvamsdalsvatnet i Masfjorden
* Kvamsøy på Radøy, ei øy i Ølvatnet. 
* Kvamsøya i Sande kommune i Møre og Romsdal.
Husevågøy

**Husevågøy** er ei øy i Kinn kommune i Vestland. Øya ligg ytst i Nordfjord, mellom Bremangerlandet og øya Vågsøy og har eit areal på 9,3 km². Husevågøy og dei mindre naboøyane Grindøya, Gangsøya og Risøya har til saman 33 innbyggjarar (2024). Den største busetnaden på staden er Husevåg. Det er ferjesamband med  Måløy og Oldeide. Namnet kjem av gardsnamnet Husevåg. Det viser til bustadhus i vågen, og at andre vågar i nærleiken mangla dette.

Frå gamalt av var det ein enkel bygdeveg gjennom sjølve grenda Husevåg. I 1975 vart det bygd veg Ramsevik-Tytingvåg-Krabbestig. I 1989 vart det bygd veg over fjellet frå Husevåg til Ramsevik. Tanken var å halde fram med vegen heilt fram til ferjekaia ved Våganeset, men denne siste stubben kom ikkje før i 1992.

Det er funne buplassar frå steinalderen og eit helleristningsfelt på øya.

Fram til 1965 var øya del av Davik kommune. Frå 1965 til 2020 var ho del av Vågsøy kommune.

**Folketalsutvikling:**

## Fotogalleri

Fil:Husevåg Husevågøy tunliweb 102.jpg|Husevåg sett frå toppen av Blåfjellet
Fil:Husevåg10 Husevågøy.jpg|Husevåg
Fil:Husevåg Husevågøy.jpg|Husevåg
Fil:Husevåg mol 01 Husevågøy.jpg|Hamna i Husevåg
Fil:Husevåg molo Husevågøy.jpg|Fiskebåtar i hamna i Husevåg
Fil:Husevåg Husevågøy Nordfjord tunliweb 6.jpg|Hamna i Husevåg
Fil:Husevåg Husevågøy Nordfjord tunliweb 5.jpg|Hamna i Husevåg
Fil:Husevåg Ferieparadis 05 Husevågøy.jpg|Busetnad i Husevåg
Fil:Husevåg Husevågøy Nordfjord tunliweb 8.jpg|Sjøhus i Vågen
Fil:Husevåg Husevågøy Nordfjord tunliweb 13.jpg|Husevåg
Fil:Hovdeneset Husevåg Husevågøy Nordfjord tunliweb 10.jpg|Hovdeneset
File:Husevåg Husevågøy tunliweb 207.jpg|Solnedgang i Husevåg
File:Husevåg Husevågøy tunliweb 201.jpg|Sjøhus i Vågen i Husevåg
File:Husevåg Husevågøy tunliweb 203.jpg|Utsikt frå Blåfjellet mot Rønelden
File:Helleristninger Husevågøy tunliweb 1.jpg|Helleristningar i Færeldemyra under Krabbestigen
File:Trollhola Husevågøy tunliweb 02.jpg|Trollhola


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Store norske leksikon
* Fakta og informasjon om Husevågøy
* Arkeologisk tidsskrift - Helleristninger på Husevågøy (side 7-9)
Kvamsøy i Kvam

**Kvamsøy** er ei lita øy i Hardangerfjorden i Kvam herad. Øya ligg i Ytre Samlafjorden, søraust for Øystese. På nordvestsida av øya ligg holmen Øykalven (Tjuvaholmen), det smale sundet mellom dei heiter Øykalvsundet.

Øya har eit areal på om lag 0,4 km² og er om lag ein kilometer lang. Det høgaste punktet på øya er 73 meter over havet. Øya har ein vêrstasjon frå Meteorologisk Institutt som sender inn vêrdata fire gonger i døgnet til heile verda, ein såkalla synoptisk stasjon. Vêrstasjonen er plassert på Austerhaugen. Det ligg også ei lita fyrlykt, som framleis er i drift, på denne haugen.

Det er fleire gravhaugar på Kvamsøy, og det er gjort funn frå bronsealderen, mellom anna ein bronsecelt.

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder
Walter Pedersen

**Walter Pettersen** () var ordførar i Gildeskål kommune frå 2003 til 2011. Han representerte Høgre.
Rolf Steffensen

**Rolf Steffensen** () er ein norsk prest, forfattar og lokalpolitikar som representerer Arbeidarpartiet. Han vart vald til ordførar i Hamarøy kommune i 2007 og gjenvalt i 2011 for perioden fram til 2015. Han vart òg vald til leiar i Salten sitt regionråd i slutten av 2011 for perioden fram til 2015.
 
Steffensen er utdanna candidatus theologiæ og praktiserte som sokneprest for kyrkjelyden i Hamarøy fram til han fekk ordførarembetet. Han har verte med på å forfatte bøkene *I Guds hand*, *Konfirmantbibelen - Veilederhefte*, *Fadderbarnet mitt* og *Hjemlængsel: vandringer i Knut Hamsuns rike*.

## Kjelder
Kalmykia

**Kalmykia** er ein republikk i Russland og eit av føderasjonssubjekta i den russiske føderasjonen. Hovudstaden er Elista, arealet er 75&nbsp;000&nbsp;km² og innbyggjartalet rundt 270&nbsp;000.

## Folkesetnad
Den einaste større byen er Elista med 102&nbsp;700 ibuarar.

Den største folkegruppa i Kalmykia er kalmukkar, eit mongolsk folkeslag som er det einaste folkeslaget i Europa som tradisjonelt er buddhistar. Ved folketeljinga i 2010 var den etniske samansetjinga:

* Kalmukkar: 56,2 %
* Russarar: 29,6 %
* Darginar: 2,6 %
* Kasakhar: 1,7 %
* Meskhetiske tyrkarar: 1,3 %
* Tsjetsjenarar: 1,2 %

Folketalet i Kalmykia har gått sterkt ned dei siste åra, med 10,3 % frå 1989. Samstundes har luten kalmukkar auka frå 45,4 %.

## Merknader

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Ingusjetia

**Ingusjetia** er ein republikk i Russland og eit av føderasjonssubjekta i den russiske føderasjonen. Hovudstaden er Magas. Ingusjetia er det minste føderasjonssubjektet i Russland, med unntak av byane Moskva og St. Petersburg. Republikken vart danna i 1991, då den tidlegare Tsjetsjeno-ingusjetiske republikken vart delt opp i Tsjetsjenia og Ingusjetia. I motsetning til Tsjetsjenia gjekk Ingusjetia friviljug med i den nye russiske føderasjonen. Republikken vart dermed spart for full krig, som i naborepublikken. Mange flyktningar frå krigen i Tsjetsjenia har kome til Ingusjetia.

Utover 2000-talet spreidde den politiske uroa i Nord-Kaukasus seg meir og meir frå Tsjetsjenia til dei andre republikkane i området. Ifølgje rapportar i media vart det i 2010 gjennomført 40 terrorhandlingar i Ingusjetia, og desse førte til åtte dødsfall og 78 skadde personar. To av desse terrorhandlingane vart utført av sjølvmordsbombarar. Desse tala omfattar ikkje dødsfall som følgje av handlingar frå regjeringsstyrkane si side. I 2008 kom det òg til opptøyar i den største byen Nazran, då tryggingsstyrkane slo ned opptøyar frå opposisjonen si side.

## Folkesetnad
Den einaste større byen er Nazran (132&nbsp;200 ibuarar), som var hovudstaden fram til 2000.

Den største folkegruppa i Ingusjetia er ingusjar. Ifølgje folketeljingane endra den etniske samansetjinga i republikken seg kraftig frå folketeljinga i 2002 til den i 2010 - I 2002 vart det oppgitt at 77,3 var ingusjar og 20,4 tsjetsjenarar. I 2010 var det under ein fjerdedel så stor del tsjetsjenarar, mens delen ingusjarar hadde auka til over 90 %. Ved folketeljinga i 2010 var den etniske samansetjinga:

* Ingusjar: 93,5 %
* Tsjetsjenarar: 4,5 %
* Russarar: 0,8 %

## Merknader

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Superunknown

**Superunknown** er eit studioalbum frå Soundgarden som blei gitt ut i 1994.

## Spornummer
#"Let Me Drown" (Chris Cornell) – 3:51
#"My Wave" (Cornell, Kim Thayil) – 5:12
#"Fell on Black Days" (Cornell) – 4:42
#"Mailman" (Matt Cameron, Cornell) – 4:25
#"Superunknown" (Cornell, Thayil) – 5:06
#"Head Down" (Ben Shepherd) – 6:08
#"Black Hole Sun" (Cornell) – 5:18
#"Spoonman" (Cornell) – 4:06
#"Limo Wreck" (Cameron, Cornell, Thayil) – 5:47
#"The Day I Tried to Live" (Cornell) – 5:19
#"Kickstand" (Cornell, Thayil) – 1:34
#"Fresh Tendrils" (Cameron, Cornell) – 4:16
#"4th of July" (Cornell) – 5:08
#"Half" (Shepherd) – 2:14
#"Like Suicide" (Cornell) – 7:01
#"She Likes Surprises" (Cornell) – 3:17
Sandsøya i Sande

**Sandsøya** er ei øy i Sande kommune i Møre og Romsdal. Den største busetnaden på øya er Sandshamn. Like aust for Sandsøya ligg Gurskøy og i sør ligg Kvamsøy. 
På øya går Fylkesveg 5860 mellom Skare og Helland, med ei sidegrein til ferjekaia på Voksa.

Sandsøya var tidligare delt i to krinsar, Nøre Sandsøy og Søre Sandsøy, som berre er skilde av eit smalt sund. Bru over sundet vart opna i 1939.

Det høgaste punktet på øya er Rinden på 369 meter over havet. Ein finn og fjellformasjonen Dollsteinen med helleren Dollsteinhola, som er omlag 185 meter lang.

På Sandsøya har det vorte satsa på reiseliv, og ein finn  rundt 250 gjestesenger på øya. Det er ein matvarebutikk, som ligg i Sandshamn.

På øya står Sande kyrkje frå  1880. Der har vore kyrkje på Sandsøy sida midten av mellomalderen. Det finst spor av menneskeleg aktivitet på øya frå langt tilbake i tid, mellom anna er det funne ardfòrer som vitnar om åkerbruk i bronsealderen.

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder
Leinøya

**Leinøya** er ei øy i Herøy kommune i Møre og Romsdal. Det opphavlege namnet frå gammalt av er *Bølandet*, men Leinøy vert nytta i daglegtale. 

Det høgaste punktet på øya er Leinehornet på 365 meter over havet. Øya har eit areal på 14,4 km². Innbyggjartalet var 1548 per 01.01.2024. 

Leinøya er knytt med bruer til Bergsøya, Remøya og Nautøya. 

Torvika på austsida av øya er fast stoppestad for hurtigruta.

**Folketalsutvikling:**
Remøya

**Remøya** er ei øy og ein tettstad i Herøy kommune i Møre og Romsdal.

Ein passerer Remøya når ein skal til Runde, som ligg like nordom Remøya. Leinøya er ei anna naboøy i søraust. Det er bru mellom Remøy og Remøyholmen og vidare til Leinøya - Remøybrua. Det går òg bru mellom Remøya og Runde - Rundebrua. 

Remøya har ein no nedlagd skule og eit bedehus, båe bygga vert nytta til 17. mai og elles gjennom året. Skulen vart bygd i 1939. Postadressa er 6094 Leinøy.

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder
Tørla

**Tørla** eller **Hankøya** er ei øy inst i Åsefjorden i Ålesund kommune. Øya er knytt med bru til fastlandet i aust over Tjørsundet og til øya Humla over Humlesundet i vest. Midt på øya ligg Grendahuset, som opphavleg var skule. Strendene på Tørla er prega av steinvører som er lagt opp for tørke av klippfisk.

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder
Lepsøya i Haram

**Lepsøya** er ei øy i Haram kommune på Sunnmøre. Ho er ein del av øygruppa Nordøyane nord for Ålesund på sunnmørskysten. Øya har eit areal på 12,1 km². Det høgaste punktet er Goaldet på 490 moh.

Øya hadde i 2004 om lag 360 fastbuande innbyggjarar, 156 hus som det bur folk i, 260 menneske frå 20 år, 100 barn og unge opp til 20 år, om lag 80 dagpendlarar og om lag 40 arbeidsplassar på øya. 

Øya har barnehage og kombinert barne- og ungdomsskole. Øya er forbunde med ferje til fastlandet. 

Sør for Lepsøya ligg Vigrafjorden og Vigra, medan Haramsfjorden og Haramsøya ligg i nord. 

#### Folketalsutvikling

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Heimeside
Herand

**Herand** er ei bygd i Ullensvang kommune i ytre Hardanger. Staden ligg sørom Samlen på Folgefonnhalvøya, på austsida av Ytre Samlafjorden. Herand ligg ved ei vik, innom Herandsholmane, og har gode hamneforhald, noko som gjorde staden til eit samferdselsknutepunkt i tida då fjorden var viktigaste ferdselsåra. På Herandsholmen var det tidlegare handelsstad og gjestgjevarstad. På Bakko er det eit hellerissingsfelt frå yngre bronsealder.

Frå Herand er det om lag 13 km å køyre til Jondal. Sommarstid er det i tillegg hurtigbåtsamband mellom Herand og Norheimsund, Eidfjord, Lofthus, Utne, Kinsarvik og Ulvik.

Herand har fostra ei av programleiarane for NRK, Øyvor Bakke.

## Bakgrunnsstoff

* Nettstaden herand.no
Fjørtofta

**Fjørtofta** er ei øy i Haram kommune i Møre og Romsdal. Ho høyrer til øygruppa Nordøyane og har eit areal på 8,9&nbsp;km². Øya ligg ved munningen av Romsdalsfjorden mellom Fjørtoftfjorden i nord og Nogvafjorden i sør.

Det er ferjesamband til dei nærliggande øyane og til fastlandet og hurtigbåtsamband til Ålesund og dei andre Nordøyane. Fjørtoft kyrkje vart bygd i 1878, og ligg i Nordgard som er ein av dei fire bygdelaga på øya. Nordgard, Sørgard, Otterlei og Stranda. Det har budd folk på Fjørtofta i lange tider, og det er gjort funn frå vikingtida på øya.

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder
Hennset

**Hennset**, eller **Hendset**, er ei bygd i Heim kommune, som ligg ved Aresvikfjorden, mellom Betna og Valsøyfjorden, i Trøndelag.

Frå Hennset er det ferjesamband over Aresvikfjorden til Aresvik i Aure kommune. Ferjesambandet er ein del av riksveg 682.
Waikato Plains

**Waikato Plains** er eit større område med lågtliggjande sletter nordvest på Nordøya på New Zealand. Dei vert for ein del overfløymde ved stor vassføring i den lengste elva i landet, Waikato.

Slettene kan grovt inndelast i *Midtre Waikato Plain*, som er områda kring byen Hamilton, og *Nedre Waikato Plain*, aust for elvemunningen. Dei to delane er skilde frå kvarandre med den opprevne, låge åsrekkja Hakarimata Range mellom Ngaruawahia og Huntly.

Området er tett busett etter newzealandske tilhøve, med meir enn 250 000 menneske innanfor eit område på kring 8 000 km². Litt under halvparten av desse bur i Hamilton.

Området er svært grøderikt og for ein del intenst oppdyrka. Storfe, sauer, kornvekster og mais vert produsert her, men det er mjølkeproduksjonen som er viktigast for den lokale økonomien. Det nedre området er òg kjent for vindyrking, og det midtre har nokre av dei mest kjende oppdrettsstadane for rasehestar på den sørlege halvkula, særleg kring byane Cambridge og Matamata.

Ein betydeleg del av området er torvmyrer, og somme stader er der udrenerte sumpar. Elva dannar fleire grunne innsjøar sør i det nedre området, som til dømes Lake Waikare.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Waikato Plains|Waikato Plains]]» frå , den 12. april 2008.* 

## Bakgrunnsstoff
* Waikato-nettstad for turistar
50000 Quaoar

**50000 Quaoar** (astronomisk symbol ) er eit transneptunsk-objekt i kuiperbeltet. Det blei oppdaga 4. juni 2002 av astronomane Chad Trujillo og Michael Brown ved California Institute of Technology ifrå bilete tekne ved Samuel Oschin Telescope ved Palomar-observatoriet.

## Oppdaginga

Oppdaginga av Quaoar blei offentleggjord den 7. oktober 2002 under eit møte i regi av American Astronomical Society. Dei første bileta tekne av objektet er ifrå 25. mai 1954 der objektet er å finna på ei fotografisk plate ifrå Palomar-observatoriet. Objektet kvalifiserer seg kanskje til dvergplanetstatus gitt storleiken funne ifrå direkteobservasjon av romteleskopet Hubble.

## Størrelse


Image:EightTNOs-nn.png|thumb|left|Quaoar samanlikna med Eris, Pluto, Makemake, Haumea, Sedna, Orcus, Varuna, og jorda.
# Earth
rect 646 1714 2142 1994 Jorda
# Eris og Dysnomia
circle 226 412 16 Dysnomia
circle 350 626 197 (136199) Eris
# Pluto og Charon
circle 1252 684 86 Charon
circle 1038 632 188 (134340) Pluto
# Makemake
circle 1786 614 142 (136472) Makemake
# Haumea
circle 2438 616 155 136108 Haumea
# Sedna
circle 342 1305 137 (90377) Sedna
# Orcus
circle 1088 1305 114 (90482) Orcus
# Quaoar
circle 1784 1305 97 (50000) Quaoar
# Varuna
circle 2420 1305 58 (20000) Varuna

desc none



Quaoar er estimert å ha ein diameter på 1260 ± 190 km, som på oppdagingstidspunktet gjorde at det var det største objektet funne i solsystemet sidan Pluto. Nyare observasjonar av romteleskopet Spitzer føreslår derimor ein mykje større albedo på 0,19 og som ei følgje av dette ein mindre diameter på (844.4 ±(+206,7, -189,6

## Satellitt

Oppdaginga av ein satellitt i bane rundt Quaoar blei rapportert i IAUC 8812 den 22. februar 2007. Banen til satellitten er enn ikkje kjend. Satellitten blei funne 0,35 bogesekund unna Quaoar med ein magnitudedifferanse på 5,6. Med ein albedo lik hovudobjektet har han ein diameter på 100 km.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:50000 Quaoar|50000 Quaoar]]» frå , den 12. april 2008.*
Harøya

**Harøya** er den største og mest folkerike øya i tidlegare Sandøy kommune, no innanfor Ålesund kommune i Møre og Romsdal. Steinshamn som var administrasjonssenter i Sandøy ligg på Harøya. Her finst det matbutikk, post, bank, pub, kiosk, frisør, brukskunst, tannlege, lege og helsestasjon. 

Øya har eit areal på 13,6 km² og om lag 1100 innbyggjarar. Det høgaste punktet på øya er Harøyburet på 156 meter over havet. Aust for øya ligg Harøyfjorden, som er kalla opp etter øya. På sørsida ligg Fjørtoftfjorden og øya Fjørtoft. Harøya har ferjesamband til Fjørtoft og vidare inn til Brattvåg på fastlandet. I nord går det molo ut til Finnøya.

Før 1867 var øya delt mellom Aukra kommune (størstedelen, i nord) og Haram kommune (i sør). I 1867 vart norddelen ein del av den nye kommunen Sandøy. I 1965 vart sørdelen av øya overført frå Haram til Sandøy, og i 2020 vart Sandøy innlemma i Ålesund kommune.

#### Folketalsutvikling

## Kjelder
Nordøyane

**Nordøyane** er ei øygruppe i Ålesund kommune i Møre og Romsdal. Ho omfattar øyene Ona, Sandøya, Finnøya, Harøya, Fjørtofta, Flemsøya, Haramsøya og Lepsøya og ligg på nordre Sunnmøre. 

Lepsøya er den sørvestlegaste av dei åtte øyane og grensar til Vigrafjorden og Vigra i Giske kommune i sørvest. I nordaust ligg Ona som den nordlegaste øya, og grensar til Aukra kommune. 

Den største av dei åtte øyane er Harøya, med 13,6 km². Ona er den minste folkesette med 0,8 km².

I august 2022 fekk Nordøyane vegsamband med fastland, og fleire av dei med kvarandre, då Nordøyvegen opna.

## Kjelder
Ona

**Ona** er eit øysamfunn i Ålesund kommune i Møre og Romsdal fylke, og har 21 fastbuande. Øya ligg i havgapet ytst på Romsdalskysten og var opphavleg eit fiskevær.

Ona består av dei to øyane Ona og Husøya. På Onakalven, det høgaste punktet på øya, står Ona fyr som vart bygd i 1867 og er 14,7 meter høgt. Fyret er eit kjent turistmål, og mange turistar vitjar øya kvart år. I seinare tid har øya òg vorte kjend for keramikkproduksjon.

I 1670 feia ei flodbølgje over øya under ein storm og tok med seg dei fleste husa der og mange menneske, men samfunnet vart med tida gradvis bygt opp att.

#### Folketalsutvikling

## Kjelder
Husøya i Ålesund

**Husøya** er ei øy like sør for Ona i Ålesund kommune, tidlegare Sandøy kommune i Møre og Romsdal. Det bur om lag 20 pesoner her. Husøya har vore folkesett sidan istida. På Husøya er det to gardar Pegarden og Husøygarden. Det er òg ei sandstrand.
Orta

**Orta** er ei lita øy i Aukra kommune i Møre og Romsdal. Ho ligg midt i den nordlege delen av Harøyfjorden, rett vest for Gossa.

Øya var del av Aukra kommune fram til 1867 då ho vart med i den nyoppretta Sandøy kommune. Då Sandøy vart slått saman med Ålesund kommune i 2020, vart Orta ført tilbake til Aukra kommune att.

#### Folketalsutvikling

## Kjelder
Midøya

**Midøya** er ei øy i Molde kommune i Møre og Romsdal. Ho har eit areal på 13,9 km² og i underkant av 400 innbyggjarar. Det høgaste punktet på øya er Bløkallen på 522 meter over havet. 

Øya ligg mellom Dryna i vest og Otrøya i aust. I sør ligg Midfjorden, den ytste delen av Romsdalsfjorden. På nordsida ligg Harøyfjorden. Øya har brusamband både til Dryna og til Otrøya.

#### Folketalsutvikling

## Merknadar

## Kjelder
Dryna

**Dryna** er den vestlegaste øya i Molde kommune i Møre og Romsdal. Ho ligg vest for Midøya som ho har brusamband med.

I sør ligg Midfjorden, den ytste delen av Romsdalsfjorden. På nordsida ligg Harøyfjorden.

Øya var del av Borgund kommune fram til 1849, Skodje kommune frå 1849 til 1902, så Vatne kommune fram til 1965, då ho vart del av Midsund kommune. I 2020 vart den kommunen slått saman med Molde.

#### Folketalsutvikling

## Kjelder
Tautra i Romsdal

**Tautra** er ei øy i Molde kommune i Møre og Romsdal fylke. Ho ligg i den ytre delen av Romsdalsfjorden, rett sør for Otrøya. I sør ligg innløpet til Tomrefjorden. Øya er veglaus og utan fast busetjing.

Det er fleire gravfelt med mange gravrøyser på øya som vitnar om gamal busetjing. Øya fekk elektrisk straum frå fastlandet i 1958. Ho har vorte fråflytta på 2000-talet.

#### Folketalsutvikling

## Kjelder

* Johan Julnes, *Midsund, gard og slekt I,* Midsund kommune, 2001
* Kulturminnesøk
Veøya

**Veøy** eller **Veøya** er ei lita øy i Romsdalsfjorden i Møre og Romsdal, i Molde kommune. Øya var det første landskapsvernområde i landet og bygningane er i dag eigd av Romsdalsmuseet. 

Veøy er òg namnet på ein tidlegare kommune som omfatta øya.

Ordet *Vé* er norrønt for «heilagdom». 

Øya låg strategisk plassert som eit knutepunkt for båttrafikken i vikingtida. Vikingskipa gjekk sjeldan over Hustadvika, men gjekk heller ei indre lei inn Romsdalsfjorden og vidare inn til dagens Åndalsnes dersom ein skulle til Austlandet eller inn Langfjorden dersom ein skulle vidare nordover mot Nidaros. Midt i dette skjeringspunktet ligg Veøya, og plassering førte til at det oppstod ein kaupang der, Romsdals første tettstad, eit økonomisk, administrativt og religiøst sentrum.

Veøya vert nemnd av Snorre i samband med Slaget ved Sekken i 1162 der kong Håkon Herdebrei fall mot Erling Skakke. Kaupangen hadde på det meste rundt 300 innbytggjarar, men vart mindre viktig mot slutten av mellomalderen.

På Veøya bur det ikkje lenger folk. Dei gjenståande bygningane på øya er Veøy gamle kyrkje og tilhøyrande prestegard. Prestebustaden var seinare bustad for familien William Coucheron Aamot. Veøy gamle kyrkje er ei mellomalderkyrkje, ho er framleis i bruk som kyrkje enkelte dagar i året, som i pinsen. Kyrkjestaden med presteboligen er eigd av Romsdalsmuseet. Den nye Veøy kyrkje står på Sølsnes rett over sundet.

## Arkeologiske utgravingar
Arkeologiske utgravningar på Veøy 1990-1992 leia av Brit Solli avdekte leivningar frå seint på 1100- og tidleg på 1200-talet. Av funna er ein gullring med ein inskripsjon som mogelegens skal tolkast *Eric entre amis et je suis drue amie, A.M.* («Erik mellom vener, og eg er trufast veninne, Ave Maria».) 

## Tusen år - ein sommardag
Forfatteren Edvard Hoem skreiv eit teaterstykke i samband med Molde sitt 250-årsjubileum i 1992. Stykket *Tusen år - ein sommardag* vart framført på Veøy, og Hoem brukte ringen som gjennomgangstema.

#### Folketalsutvikling

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Veøya|Veøya]]» frå , den 12. april 2008.* 


## Bakgrunnsstoff
* Kulturnett
* Veøya prestegård og middelalderkirke
Bolsøya

**Bolsøya** er ei øy i Molde kommune i Møre og Romsdal. Øya ligg sør for Fannefjorden i Romsdalsfjorden og har eit areal på 5,2 km² og 486 innbyggjarar per 1. januar 2024. Den sørlege delen av Bolsøya heiter Fårøya, noko som truleg skuldast at dei to delane på den tida namna vart gjevne, tidleg i mellomalderen, truleg var fråskild på grunn av høgare vasstand. Det høgaste punktet på øya er 69,5 moh. og ligg på Fårøya. 

Riksveg 64 mellom Molde og Åndalsnes kryssar øya, som er knytt til fastlandet gjennom Fannefjordstunnelen mot Molde og Bolsøybrua mot Skålahalvøya. Vegen er bompengefinansiert og vart nedbetalt sommaren 2005.

Den høgaste bautasteinen i landet, Trollpila står ved kyrkjegarden på Bolsøya. Kyrkja vart derimot riven i 1907. Barneskulen Bolsøya skole ligg på øya.

Fram til 1964 var øya del av Bolsøy kommune.

#### Folketalsutvikling

## Kjelder
Aspøya i Tingvoll

**Aspøya** er ei øy og ei bygd i Tingvoll kommune på Nordmøre. Øya har eit areal på 20 km² og 376 innbyggjarar (2024).

Riksveg 70 og Europaveg 39 følgjer same trasé over Aspøya frå Straumsnes, over Aspøya via Bergsøysundbrua til Bergsøya, og gjev ferjefri veg til Molde. Bergsøysundbrua er ein del av Krifast. 

Aspa-ætta, som mellom anna fostra erkebiskop Olav Trondsson, hadde hovudsete på gardane *Aspa* og *Boksaspa* i mellomalderen.

**Folketalsutvikling**

Før 1964 var øya delt mellom Frei kommune og Straumsnes kommune. Sidan 1964 har ho vore del av Tingvoll.

## Kjelder
Kirklandet

**Kirklandet** er ei av fire øyar som omkransar hamna i Kristiansund kommune i Møre og Romsdal. 

I tillegg til sentrum av byen, ligg Kirkelandet kyrkje, Festiviteten (Kristiansunds operahus), Varden, Klubba, Vågen og turområdet Kringsjå med Kristiansund krematorium og gravlund her. 

Det er anløp for Hurtigruta og turistskip, samt sundbåtkai på Piren, hurtigbåtanløp til Trondheim og ferjesamband til Averøy. 

Kirklandet er knytt til Innlandet med Sørsundbrua, og er landfast med Gomalandet.

**Folketalsutvikling**

## Kjelder
Innlandet

**Innlandet** er Kristiansund si minste øy, og ei av dei fire øyane som sentrum av byen ligg på. Dei andre er Kirklandet, Nordlandet og Gomalandet. Tahiti er vorte eit mykje nytta kallenamn på Innlandet av dei lokale innbyggjarane og Tahitifestivalen er eit årvisst arrangement på øya. Den populære badeplassen Skjærva er flittig nytta om sommaren til bading, volleyball, basketball og til å sole seg. Innlandet har òg ein matvarebutikk, ein barneskule og ein restaurant (Dødeladen), elles er mykje av øya nytta til bustader.

**Folketalsutvikling**

## Kjelder
Edøya

**Edøya** er ei øy i Smøla kommune i Møre og Romsdal fylke. Øya har eit areal på 7,5 km², og hadde 56 innbyggjarar i 2001. Edøya spelte ei viktig politisk rolle i vikingtida. 

Edøya har brusamband til Smøla i nord og ferjesamband til Hitra i nordaust og Stabblandet i sør. 
Øya har ferjeleie og hurtigbåtkai for reisande til og frå kommunen, og Edøyfjorden er skipsleia mellom Kristiansund og Trondheim.

## Historikk
Edøya var tidlegare eit senter i det gamle Nordmørafylket. Fylket kan ha vore delt; i nord Fosen, som seinare vart Fosen len, og i sør Edøy, som seinare fekk namnet Nordmøre, og utgjer opphavet til det seinare Nordmøre len og Nordmøre fogderi. Edøy syssel og Edøy Hovedgard var i så fall hovudsetet for sysselmannen til kongen.

Edøya er eitt av dei historiske sentera i Midt-Noreg med mellom anna Edøy gamle kyrkje, Edøystjerna,  Edøy Hovedgård, Edøyskipet og Noregs dåpsattest Kulisteinen på naboøya Kuli. Det er gjort ei rekkje arkeologiske funn på Edøya, det tidlegaste datert til 2700 år f.kr. Truleg var Edøya kongssetet til Nordmørskongen Hundtjov som er omtalt i Snorres Kongesaga i samband med slaga på Solskjel ved Harald Hårfagre si samling av Noreg til eitt rike i ca. 863.

På Edøya blir det kvart år sett opp eit historisk spel, Fru Guri av Edøy, som omhandlar kristninga og samlinga av Noreg.

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for Edøya (medrekna [[øya Kuli|Kuli]] og [[Hestøya i Smøla|Hestøya]])**

Edøya var del av Edøy kommune frå 1837 til 1960.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Edøy|Edøy]]» frå ,  den 8. september 2024.*
Fugløya

**Fugløya** er namnet på fleire øyar:

;Noreg:

* Fugløya i Flatanger
* Fugløya i Gildeskål
* Fugløya i Karlsøy
* Fugløya i Kinn
* Fugløya i Kristiansund
*Fugløya i Austevoll 
*Fugløya i Iveland
*Fugløya i Lødingen
*Fugløya i Smøla
*Fugløya i Snillfjord
*Fugløya i Tvedestrand

;Utlandet:
* Fugleøya i Slovakia
* Fugloy på Færøyane
Rindarøya

**Rindarøya** er ei lita øy i Aukra kommune i Romsdal med fastlandssamband til Gossen. På Rindarøy ligg mellom anna Rokta-monumentet, som er sett opp til minne om dei som omkom då lastebåten «Rokta» forliste ved Galleskjæra 3. april 1938. Det er om lag 15 fastbuande på Rindarøy.
Bispøyan

**Bispøyan** er ei gruppe øyar som ligg nord for Kvenvær på Hitra i Trøndelag. De største øyane er *Burøya*, *Olderøya*, *Monsøya* og *Henriksøya*.

Øyane er i dag fråflytta, men husa vert framleis nytta som feriebustader om sommaren. *Bispøyan Hytteierlag AL* har vel 70 medlemmer, og det er pliktig medlemskap for bustader som høyrer til *Bispøyan Strandplan*.

## Litteratur
Svein Olderø: «Der vester mellom skjær og bå …», om slekt og hendelser i Bispøyan og omegn. Elektronisk nedlasting kan skje fra Kystmuseet i Sør-Trøndelags nettsted.

## Bakgrunnsstoff
* Bispøyan Hytteeierlag - med info om øygruppa
Helgebustad

**Helgebostad** er ei øy som ligg nordvest for Hitra i Trøndelag. Øya deler Straumsfjorden, som vert kalla Hestnessundet nord for øya og Håvikstraumen sør for øya.

Lenge såg øya ut til å verte fråflytta sjølv om det berre skilde nokre få meter til fast-Hitra ved sørenden av øya. Ein gammal kran frå det nedlagde Trondheim Mekaniske Verksted vart ombygd til vegbru og øya fekk vegsamband til Hitra i 1983.

På slutten av 1800-talet jakta baron von Leverkusen hjort på Helgebostad, og fekk mellom anna oppført eit jaktslott, som står den dag i dag.

## Kjelder