open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Distriktet Kulm

**Kulm** er eit av dei elleve distrikta (*Bezirk*) i den tysk-talande kantonen Aargau i Sveits. Distriktet ligg sør i kantonen, der det grensar mot kantonen Luzern. Kulm hadde 37&nbsp;939 innbyggarar per 31. desember 2010, og dekker eit areal på 101 km². Hovudstad i distriktet er Unterkulm.

Distriktet omfattar 17 kommunar, alle har ei flatevidd mindre enn 10 km². Reinach og Menziken er dei to kommunane med meir enn 5&nbsp;000 innbyggarar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Kulm (Bezirk)|Kulm (Bezirk)]]» frå ,  den 19. februar 2012.*
Distriktet Lenzburg

**Lenzburg** er eit av dei elleve distrikta (*Bezirk*) i den tysk-talande kantonen Aargau i Sveits. Distriktet ligg sør i kantonen, der det har ei kort grense mot kantonen Luzern. Lenzburg hadde 53&nbsp;331 innbyggarar per 31. desember 2010, og dekker eit areal på 103 km². Distriktet har namn etter den største og mest folkerike kommunen.

Distriktet omfattar 20 kommunar, alle har ei flatevidd mindre enn 12 km². Lenzburg er den einaste kommunen med meir enn 5&nbsp;000 innbyggarar.





## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Lenzburg (Bezirk)|Lenzburg (Bezirk)]]» frå ,  den 19. februar 2012.*  

## Bakgrunnsstoff
Søren H. H. Larsen

**Søren H. H. Larsen** () var ein norsk fysikar. 
Han tok militærutdanning i Sverige i 1944 og deltok i militæroperasjonar i Finnmark i 1945. I 1950 tok han cand.real. ved Universitetet i Oslo og doktorgraden tok han i 1958 ved Universitetet i Oxford med Gordon Dobson som vegleiar. Frå 1955 var han amanuensis ved Nordlysobservatoriet i Tromsø. Frå 1959 til 1962 var han lektor ved universitet i Oslo, så ved University of Chicago fram til 1963, før han i 1963-1964 var forskar ved NCAR Boulder. Han reiste attende til Universitetet i 1964 der han var lektor fram til 1987, før han vart seniorforskar ved NAVF fram til 1990. 

Han var ein pioner innan arbeidet med stratosfærisk ozon. I 1950 og 1951 utførte han ozonmålingar i Longyearbyen på Svalbard. Dette var dei første ozonmålingane frå ein høgarktisk stasjon. Desse målingane var viktige for Dobson då han starta ozon-målingane i Antarktis i 1956.

Målingane hans frå norske stasjonar er nokre av dei lengste måleseriane i verda av ozon. 

Frå 1970 til 1976 var han medlem av Den internasjonale ozonkommisjonen.

## Kjelder
* 
* Thormod Henriksen, Solstråling, Gyldendal, 2002 ISBN 82-05-30406-8
Måleininga tønne

**Tønne** er ei eldre måleining, hovudsakleg for volum. Eininga vart nytta over nesten heile Europa for den vara tønna var meint for. Storleiken varierte med vareslag og stad. 

## Volum
Ei tønne tørre varer, som korn, var i Noreg frå 1683 åtte skjeppe, utrekna å tilsvare 139 liter, men storleiken har variert gjennom tidene og mellom ulike distrikt. På ei tønne går det fire ''fjerdingar'' eller *kvartel* a 34,71 liter. Det var òg vanleg å bruka mål som *halvtønne*. 

Ei tønne for flytande varer er 115-120 liter, meir nøyaktig utrekna til 115,8 liter. På ei slik tønne går det tre *anker* a 38,6 liter. I dag er eit meir standardisert tønnemål 100 kg.

Ei tønne fisk var i Noreg frå 1500-talet 115-120 l. Frå 1683 skulle fisketønna ta 136 pottar, dvs 131,6 liter. Fisketønner på 120 pottar vart òg bruka. Fisketønna vart òg bruka til å måle tjære, tran, øl m.m.  I 1683 vart ei norsk og dansk korntønne sett lik 144 potter eller 139,4 liter, i Noreg frå 1824 lik 4,5 ft³, 139 l. Ei tønne smør, sild, øl, tran og feitevarer var 136 potter (41/4 ft3, 131 liter), ei tønne fisk eller tjøre 120 potter eller 116 liter. Ei tønne poteter vart vanlegvis rekna lik 100 kg som svarar til ei korntønne toppmål. 

I andre land varierte tønne mellom 100 og 200 l. Ein britisk tun er 252 gallon eller 1144 liter. Den britiske eininga som svarar til tønne er barrel.

I Det nye testamentet er eininga tønne bruka som holmål for korn tilsvarande ikring 360 liter.

## Flatemål
Tønne land har òg vore brukt som eit flatemål for dyrka mark, lik det arealet det gjekk ei tønne såkorn på. 

## Kjelder
* 
* Norsk Alkunnebok
* *[[Kulturhistorisk leksikon for nordisk middelalder]]*, Rosenkilde og Bagger 1956/1978
* Kåre Lunden: *Norges Landbrukshistorie II: 1350-1814 Frå svartedauden til 17. mai* ISBN 82-521-6010-7
* tønne. (2012-02-19) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/tønne/rommål og http://snl.no/tønne/arealenhet

### Referansar
Tønne land

**Tønne land** er ei gammal måleining for areal, i prinsippet det åkerlandet ein treng for å så ei tønne korn.

Ei tønne land svarte i Noreg 40 000 ft2 eller 4 mål eller 3,937 dekar. I Danmark var ei tønne land 56 000 ft2 = 5,516 dekar og i Sverige (*tunnland*) 56 000 svenske ft2 = 4,936 dekar.

Ei tønne land kunne inndelast i 8 skjepper land. Måleiningane vart lite bruka i Noreg, men finst i ein del statistikk over åkerland.

## Kjelder
* Tønne Land i Historisk leksikon
Røntgenspektroskopi

**Røntgenspektroskopi** er eit fellesomgrep for alle metodar som vert nytta for å registrere eit røntgenspektrum, avgjere bølgjelengda til strålinga og klassifisere spektrallinjene og sette dei i teoretisk samanheng med atomstrukturen. 

Eit røntgenspektrum er elektromagnetisk stråling som vert sendt ut frå eit stoff når det vert utsett for røntgenstråling. Strålinga fører til at elektron i stoffert vert akselerert og innfallande elektron slår ut elektron i dei forskjellige elektronskala, slik at utanforliggande elektron går inn på dei tomme plassane. Det vert då frigjort energi i form av karakteristiske kvantar og ein får eit karakteristisk spektrum. 

## Sjå òg
* røntgenfluorescensanalyse

## Kjelder
*røntgenspektrum. (2012-02-19) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/røntgenspektrum
*røntgenspektroskopi. (2012-02-19) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/røntgenspektroskopi
Quintal

**Quintal** er ei gammal måleining for masse som er lik 100 pund, dvs. 45–50 kg. Ein metrisk quintal er lik 100 kg. Eininga har vore i bruk i Storbritannia, Frankrike og spansk- og portugisisktalande land. 

## Sjå òg
* Kantar

## Kjelder
*
Pyrometer

Eit **pyrometer** er eit instrument for måling av helst høge temperaturar. Strålinga frå lekamen ein skal avgjere temperaturen til vert fokusert ved hjelp av eit objektiv inn i instrumentet der strålinga vert analysert og temperaturen avgjort. 

Forskjellige pyrometer nyttar forskjellige måtar å analysere strålinga på. Både intensiteten og spektralfordelinga til strålinga varierer med temperaturen. Den totale intensiteten til strålinga aukar med temperatur og spektralfordelinga vert forskyvd mot høgare frekvensar med aukande temperaturar. Ein lekam som er kvitglødande er derfor varmare enn eitt som er raudglødande. 

Av dei forskjellige pyrometera finn ein totalstrålepyrometeret der den totale energimengda i strålinga vert målt, tostrålepyrometer der to frekvensband av den totale strålinga vert filtrert ut, optisk pyrometer der fargen på strålinga visuelt vert samanlikna med fargen på ein glødetråd. 

Alle pyrometer baserer seg på prinsippet om svartlekamstråling, men sidan strålingskjelda aldri ville vere ein svartlekam, er dette ei feilkjelde for alle typar pyrometer. «Graden av svartheit» vert kalla emittans. Dersom ein kjenner emittansen til målelekamen, så kan ein kompensere for denne feilen. 

Måling av høge temperaturar vert kalla pyrometri og vert hovudsakleg nytta for temperatur mellom –20 °C og kring +3000 °C.

## Kjelder
*pyrometer. (2012-02-19) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/pyrometer

## Bakgrunnsstoff
Typegodkjenning

**Typegodkjenning**, òg kalla samsvarssertifikat, er godkjenning av eit instrument eller ein annan produkttype basert på grundige undersøkingar av eitt eller få eksemplar av produktet. Dette vert mellom anna gjort for å sikre seg at produkttypen tilfredsstiller krav frå styresmaktene i ei forskrift før produktet kan leggast ut for sal. Det kan òg dreie seg om krav frå ein profesjonell kunde før det vert bestilt store mengder av produktet. 

Typegodkjenning er ein del av føresetnaden for CE-merking og sal av mange produkttrypar i forhold til EØS-forskriftene. I tillegg vert det gjort stikkprøvar av produkta når dei er i sal for å sikre at dei er i samsvar med typeproduktet. 

## Kjelder
*typegodkjenning. (2012-02-19) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/typegodkjenning
Utvidingskoeffisient

**Utvidingskoeffisient** er tilhøvet mellom dimensjonsauken til ein lekam og temperaturstigning. 

Lengdeutvidingskoeffisienten, som vanlegvis har symbol a, er forholdet mellom den relative lengdeauken av ein lekam ved oppvarming og den tilsvarande temperaturauken. For dei fleste stoff er a i området 0 – 100 °C av storleiksorden 1/(100 000 °C) = 10–5 K–1.

Volumutvidingskoeffisient, som vanlegvis har symbol g, er forholdet mellom den relative volumauken av ein lekam ved oppvarming og den tilsvarande temperaturauken. Som regel reknar ein at g = 3a. Volumutvidingskoeffisienten for væsker, bortsett frå vatn, er av storleiksorden 10–3 K–1. Vatn er den einaste væska som i eit særskild område, 0 – 4 °C, har negativ utvidingskoeffisient. For dei fleste gassar er g ved konstant trykk særs nær 0,00367 K–1.

For å få nøyaktig utvidingskoeffisient må alltid fysiske forhold som trykk og temperatur vere med. 

## Sjå òg
*Kontraksjon i fysikk
*Termisk ekspansjon

## Kjelder

*
Owen Willans Richardson

Sir **Owen Willans Richardson** () var ein britisk fysikar. Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1928 «for hans arbeid med det termioniske fenomenet, og spesielt for oppdaginga av lova som er kalla opp etter han».

Frå 1906 til 1914 var han professor ved Princeton University i USA, og frå 1914 til 1924 professor ved King's College i London. Han vart Research-professor ved Royal Society og Director of Research ved King's College frå 1924 til 1944. Han fekk nobelprisen i fysikk i 1928 for arbeid om elektron som vert sendt ut frå glødande metall, den såkalla Edison-Richardson-effekten, og særskild for oppdaginga av Richardson-lova, som viser korleis elektronstraumen frå overflata av eit metall er avhengig av temperaturen. 

Han vart adla i 1939.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Owen Willans Richardson|Owen Willans Richardson]]» frå ,  den 19. februar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Richard Eriksen

**Richard Eriksen** () var ein norsk filosof, forfattar og journalist. Han var både fødd og døydde i Oslo.

Eriksen arbeidde i mange år i Norsk Telegrambyrå. Elles sysla han med filosofiske spørsmål, var ei tid mellom anna oppteken av okkultisme og spiritisme. Tidleg i 1900-åra gjekk han over til teosofien.

I 1911 la Eriksen fram avhandlinga *Jeget og tænkningen* for doktorgraden, ei avhandling domsnemnda forkasta som uvitskapleg. Dette førte til ein langvarig strid om åndsfridomen ved Universitetet i Oslo. Soialøkonomen Oskar Jæger var forkjempar for Eriksen si sak. I 1915 vart Eriksen doktor på ei ny avhandling, den eksperimtalpsykologiske  *Tænkningens psykologiske utviklingsbetingelser*. Han vart i 1916 universitetsstipendiat i filosofi, året etter fekk han statsstipend.

Eriksen gav ut ei rad kulturfilosofiske og psykologiske verk, både før og etter han fekk godkjent doktoravhandlinga si.

## Verk
**Det oversanselige*, 1891
**Spiritismen, dens rette betydning og værd*, 1893
**Sjælens gaade*, 1893
**Indledning til teosfi*, 1908
**Skjulte sider av mennesket og dets udvikling*, 1909
**Tidens kurs. En populær udsikt over nye tankeretninger*, 1912
**Sjælen og videnskapen*, 1918
**Det religiøse problem*, 1920
**Conciousness, life and the fourth dimension*, 1920
**Skapelse og utvikling*, 1927
**Erotikk og livsanskulese*, 1928
**Eros, psykoanalyse og religion*, 1930
**Faser og kriser i personlighetens utvikling*, 1932

## Kjelder
*Norsk Allkunnebok, IV. bandet, 1952

## Bakgrunnsstoff
*Digitaliserte bøker av Eriksen på NBdigital
Måltal

**Måltalet** er talet på einingar ein storleik inneheld. Til dømes om eit termometer viser temperaturen 5 °C er 5 måltalet og °C eininga. Temperaturen er storleiken. 

## Kjelder
*
Col du Lautaret

**Col du Lautaret** er eit 2.057&nbsp;m høgt fjellpass i dei franske alpane som knyter saman dalane Oisans og Briançonnais.

Ein kan nå passet frå tre sider. Søraustsida startar i Briançon. Vestsida frå landsbyen Le Clapier ved Le Bourg-d'Oisans er den lengste og tyngste opp. Ved vegen ligg det oppdemte vatnet Lac du Chambon og vintersportstaden La Grave. Frå nord kjem ein til Lautaret frå Saint-Michel-de-Maurienne over Col du Télégraphe (1&nbsp;566&nbsp;m), skistaden Valloire og Col du Galibier (2&nbsp;645&nbsp;m).

Vegane til Col du Lautaret er nesten kvart år i bruk under Tour de France. Fritidssyklistar kan nå fleire pass frå Col du Lautaret: Col du Galibier, Col de la Madeleine (2&nbsp;000&nbsp;m), Col du Glandon (1&nbsp;924&nbsp;m), Col de la Croix-de-Fer (2&nbsp;067&nbsp;m) og Col d'Izoard (2&nbsp;360&nbsp;m). Lautaret høyrer til Hautes-Alpes og utgjer forbindelsen med Isère og Savoy.

Nordvest for passhøgda ligg alpinumet *Station Alpine Joseph Fourier* som blei bygd i 1899.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Lautaret sin geologi
* Høgdeprofil frå Briançon 
* Høgdeprofil frå Le Clapier
Eininga lås

**Lås** er ei gammal måleining for lengd som vart nytta til sjøs. Ein lås er lik lengda mellom to sjaklar på ein låsekjetting, normalt 15 famner. 

## Kjelder
*
Tov Flatin

**Tov Aslaksson Flatin** () var ein lærar, gardbrukar, lokalhistorikar, folkeminnesamlar, statsstipendiat og kommunemann. Kjetil Aslaksson Flatin var bror hans.

Flatin var fødd i Seljord. Han gjekk Telemark lærarskule 1895-96 og på lærarseminar i Seljord 1898. Sidan var han lærar i Morgedal 1898-1900 og frå 1900 til 1943 i Flesberg. I Flesberg var han også gardbrukar. Elles var han formann i venstrelaget og ordførar i heradet.

Tidleg tok Flatin til med å samle inn og gje ut folkeminne, og var frå 1918 statsstipendiat. Tida 1913-28 gav han ut seks band om *Gamalt fraa Numedal*, medan firebandsverket om Flesberg-soga kom over ein periode på 30 år frå 1917. Også tre band bygdesoge for Seljord stod Flatin bak.   
Eit særkjenne ved forfattarskapen er det store innslaget av folkeminnestoff i bygdebøkene.

Han var med å stifte Numedal sogelag i 1912, også medstiftar og leiar av *Landslaget for folkeminnesamlarar* og styremedlem for Lågdalsmuseet. Perioden 1915-18 gav han ut tidsskriftet *Numedal*, og åra 1919-27 tidsskriftet *Dølaminne*.

## Verk
* *Flesberg-maalet*. 1910; ny utg 1923
* *Gamalt fraa Numedal*. 7 bd. 1913-1939 (faksimile 1983-84)
* *Buskerud Amt jubilæumsskrift*. 1914
* *Flesberg skulesoga*. 1917
* *Flesberg, fraa dei eldste tider til no*. 4 bd. 1914-1947
* *Innsamling av folkeminne, ei rettleiing*. 1920
* *Noka æventy aa gamle truir, samla i selljor*. 1922
* Redaktør av broren Kjetil Flatins *Tussar og trolldom*. 1930
* *Flesberg heradsstyre 1837-1937*. 1937
* *Seljord*. 3 bd. 1942-54

## Litteratur om Flatin
* Reimund Kvideland: «Tov Flatin» I: *Norsk biografisk leksikon*

## Kjelder
*Norsk Allkunnebok, IV. bandet, 1953
Route des Grandes Alpes

**Route des Grandes Alpes** er ein av dei mest kjente vegane gjennom Alpane til Middelhavet. På sin veg frå Thonon-les-Bains ved Genfersjøen til Menton i Côte d'Azur går den over 17 alpepass, 6 av dei over 2&nbsp;000 moh. Til desse høyrer Col de l'Iseran, som med 2&nbsp;770 m er den høgste vegovergangen i Alpane. Ruta er om lag 700 km lang og ein høgdeskilnad på i alt 15&nbsp;700 m. Tour de France går ofte på delar av denne ruta.

Ei lang rekke militæranlegg frå 1600-talet (Vauban) til 1900-talet (Maginotlinja) er synlege frå rutetraséen, til dømes *Ouvrage de la Platte* (Fort 2000), *Barrière de l'Esseillon*, Briançon, *Redoute de Berwick*, *Fort de Tournoux*, *Petit ouvrage de Fressinea* og *Ouvrage du Castillon*.

Ruta er (til dels sparsamt) skilta og teikna inn på fleire vegkart. Vegen er open frå juni til om lag 15. oktober.

## Fjellovergangar
Route des Grandes Alpes går over følgjande pass:
* Col des Gets (1163 m)
* Col de la Colombière (1613 m)
* Col des Aravis (1487 m)
* Col des Saisies (1650 m)
* Cormet de Roselend (1967 m)
* Col de l'Iseran (2770 m)
* Col du Télégraphe (1566 m)
* Col du Galibier (2645 m)
* Col du Lautaret (2058 m)
* Col d'Izoard (2360 m)
* Col de Vars (2109 m)
* Col de la Cayolle (2326 m)
* Col de Valberg (1673 m)
* Col de la Couillole (1678 m)
* Col Saint-Martin (1500 m)
* Col de Turini (1607 m)
* Col de Castillon (706 m)

## Bakgrunnsstoff
* Route des Grandes Alpes (offisiell heimeside)
* Reiseskildring
* Turskildring og kart
Nøytron–antinøytron-oscillasjon

**Nøytron–antinøytron-oscillasjon** er periodiske overgangar mellom det å vere eit nøytron og eit antinøytron. Slike svingingar er ikkje observert, men i følgje forslag til samlande teoriar for elektromagnetisme, svak kjernekraft og sterk kjernekraft skulle slike svingingar kunne eksisterer med ein periode på over eitt år. 

Prosessen vil derimot berre skje dersom det finst ein uoppdaga fysisk prosess som bryt baryontalbevaringa. 

## Kjelder
*nøytron–antinøytron-oscillasjon. (2012-02-19) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/nøytron–antinøytron-oscillasjon
Kvit støy

**Kvit støy** er eit stokastisk signal (elektronisk eller fysisk) som oppviser konstant energitettleik, uavhengig av frekvens. Kvit støy har med andre ord eit flatt energispektrum.

Med energitettleik meiner ein energien innanfor ei gjeven bandbreidde. For å standardisere energitettleiken er 1 Hz vald som refererande bandbreidde. Energitettleiken av støyen blir såleis mælt i *[[Watt]] per [[Hertz|Hz]]*. Innan elektronikk er det ofte amplitudespekteret til ei støyspenning som vert målt og oppgjeve i datablad. Eininga er då V/\sqrt{Hz} (volt per kvadratrota av Hertz). Ein skil mellom *kvit støy*, der alle frekvensinterval har same energitettleik, og farga støy der energitettleiken varierer med frekvensen.

Nemninga *kvit* er lånt frå fargelæra. Kvitt ljos består av alle fargane i spekteret same intensitet. Når ein fjernar høge frekvensar frå ljoset sitt spektrum blir ljoset raudlegare i fargetonen. Ein snakkar òg om rosa, raud, brun og blå støy i denne samanhengen:

## Total støyeffekt
Effekten (energi per tidseining) til eit støysignal finn ein ved å intergrera energispekteret med omsyn på frekvens og dividera på integrasjonsintervalet. Alle fysiske signal har endeleg bandbreidd, så energien er alltid endeleg, uavhengig av «farga» til energispekteret. Når ein ynskjer å analysera eit signal som er maskert av tilfeldig støy nyttar ein ofte eit bandpassfilter for å fjerna støyen som ligg utanfor det frekvensområdet ein er interessert i. I radiomottakarar gjer ein det same.

## Amplitudefordeling
Amplituden til støysignalet er kjenneteikna av å vere **tilfeldig**, det vil seie at å kjenne signalet fram til eit gjeve tidspunkt ikkje fortel korleis det vil sjå ut i neste augneblunkar. Slike støysignal ver difor kalla *tilfeldig støy*. Dette i motsetnad til deterministiske signal, som til dømes ei sinusbølgje. Det einaste som er kjent er sannsynsfordelinga til amplituden.

Fysiske signal, som musikk, temperatur, vindstøy, trafikkstøy, og så vidare, har med god tilnærming Gaussisk amplitudefordeling. Det finst òg støy som ikkje har Gaussisk amplitydefordeling. Eit døme er kvantiseringsstøy i til dømes AD-omformarar.

## Kjelder

## Sjå òg
* Støy
* Farga støy
* Støy i elektronikk
Nykvarns kommun

**Nykvarn** (*Nykvarns kommun*) er ein kommune i Stockholms län i Sverige. Folketalet er  9 257. Administrasjonssenteret i kommunen er Nykvarn.

## Tettstader
Nykvarn kommune har to tettstader.
Innbyggjartalet i tabellen er per 31. desember 2005.

## Bakgrunnsstoff
*  www.nykvarn.se
Justervesenet

**Justervesenet** er ein statleg etat, underlagd Nærings- og fiskeridepartementet, med ansvar for nasjonale normalar for måleiningar og dessutan for kontroll av målereiskapar som blir brukt ved økonomiske oppgjer med meir. Justervesenet representerer Noreg i dei internasjonale traktatane Meterkonvensjonen og International Organization of Legal Metrology, OIML.

## Soge
Justervesenet si historie i Noreg kan førast tilbake til Kristian V si forordning av 1683 om einsarta mål og vekt i Danmark-Noreg. Eit eige norsk Justervesen vart etablert ved Kgl. res. av 6. juli 1832. Namnet Justervesenet kjem frå justering i tydinga måleteknisk kontroll.

Kontroll og handheving av lovane til kongen og vedtekter innan området mål og vekt var viktig alt i høgmellomalderen. Dette var gjalkaren si oppgåve, men han arbeidde berre innan byen, ikkje for heile kongedømet.

Løyve om måleiningar, måling og normaltid av 26. januar 2007 spesifiserer krav til lovregulert kontroll og dette er ansvaret og pliktene til Justervesenet.

## Avdelingar
Justervesenet har fem distriktskontor på følgjande stader: Kjeller, Stavanger, Bergen, Trondheim og Tromsø. Kvart av desse har ansvar for måleteknisk kontroll i distriktet sitt. Hovudverksemda ligg på Kjeller utanfor Oslo. På Kjeller har Justervesenet meir enn 30 individuelle laboratorium som er spesielt konstruert og utrusta for dei nøyaktigaste målingane innan områda sine.

## Oppgåver
Nasjonalt laboratorium sørgjer for sporbarheit (definere standardar) til dei nasjonale normalane ved kalibrering av instrument for næringslivet. Dessutan blir det utført måleteknisk forsking, rådgiving og opplæring. Dei skal realisere og vedlikehalde dei nasjonale normalane for einingar i SI-systemet. Den nasjonale normalen for grunneininga kilogram er oppbevart hos Justervesenet og blir regelmessig samanlikna med det internasjonale kilogrammet (prototypen), som er oppbevart i det internasjonale instituttet Bureau International des Poids et Mesures (BIPM) utanfor Paris. Andre grunneiningar er definert ut frå fundamentale fysiske konstantar og blir realisert ved eksperiment. Justervesenet har, saman med tilsvarande institusjonar i andre land, signert Meterkonvensjonen sin avtale om gjensidig respekt for kalibreringar (Mutual Recognition Arrangement, MRA). Denne er grunnleggjande for internasjonal tillit til måleresultata til landa.

Noreg ved Justervesenet er òg med på å vedlikehalde og sikre nøysemda i den legale tida til verda, universaltida (Universal coordinated time, UTC), med fleire atomur.

Som del av lovregulert måling gjer Justervesenet kontroll av målereiskap, typegodkjenning, utarbeider forskrifter for nye målereiskapar og dessutan har ansvar for den norske ordninga for e-merking av ferdigpakka varer.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Justervesenet|Justervesenet]]» frå ,  den 19. februar 2012.*  


## Bakgrunnsstoff
*Justervesenet
Täby kommun

**Täby** (*Täby kommun*) er ein kommune i Stockholms län i Sverige. Folketalet er  63 335. Administrasjonssenteret i kommunen er Täby.

## Tettstader

## Bakgrunnsstoff
*  www.taby.se
Hx-diagrammet

**Hx-diagrammet** er eit diagram for utrekningar som omhandlar fuktig luft. Det gjev samanhengen mellom entalpien i den fuktige lufta (kJ  per kg tørr luft), og fuktinnhaldet i lufta h (kg per kg tørr luft) og lufttemperaturen t (°C). 

Før overgangen til SI-målesystemet vart entalpien gjeven som bokstaven x og vart målt i kcal per kg tørr luft. Diagrammet vart derfor stundom òg kalla ix-diagrammet. 

## Kjelder
*
Jens M. Johansson

**Jens M. Johansson** () er ein norsk forfattar og journalist busett i Oslo. 

Johansson er utdanna frå Norsk journalisthøgskole og har studert idéhistorie og litteraturvitskap. Han har arbeidd som journalist i *[[Klassekampen]]* og *[[Dagens Næringsliv]]*.

Han debuterte som forfattar i 2002 med novellesamlinga *Bisettelsen har funnet sted*.

## Bøker
* 2002 &ndash; *Bisettelsen har funnet sted* &ndash; Novellesamling
* 2004 &ndash; *Trøst* &ndash; Roman
* 2005 &ndash; *Drømmen om England* &ndash; Sakprosa, skriven i lag med Lars Backe Madsen
* 2007 &ndash; *En liten historie om lengsel* &ndash; Roman
* 2008 &ndash; *Den forsvunne diamanten : historien om fotballens mørke side* &ndash; Sakprosa, skriven i lag med Lars Backe Madsen 
* 2010 &ndash; *Den andre* &ndash; Roman
* 2012 &ndash; *Døde fedre* &ndash; Sakprosa
* 2013 &ndash; *Bryllup og begravelser* &ndash; Roman

## Prisar og utmerkingar
* 2000 Arne Hestenes' journalistpris  
* 2004 Tidenprisen
* 2005 Den store journalistprisen 

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Søk på Jens M. Johansson i BIBSYS
Anointed

**Anointed** er ei USA-amerikansk, kristen R&B-gruppe frå Columbus i Ohio. Gruppa består i dag av syskena Steve og Da'dra Crawford.

Anointed blei danna i 1988, då medlemene framleis gjekk på *High school*. Debutplata *Spiritual Love Affair* kom ut i 1993. Andrealbumet *The Call* kom i 1995, og gav gruppa kommersiell suksess. Anointed vann 3 Dove Awards, ein Stellar Award og vart nominert til ein Grammy for dette albumet.

Gruppa har til i dag gjeve ut seks studioalbum og ei samleplate. Dei har vunne til saman 7 Dove Awards, 2 Stellar Awards og vore nominert til Grammy-prisen 3 gonger.

## Diskografi

* 1993: *Spiritual Love Affair*
* 1995: *The Call*
* 1996: *Under the Influence*
* 1999: *Anointed*
* 2001: *If We Pray*
* 2003: *The Best of Anointed* (Samleplate)
* 2005: *Now Is the Time*

## Kjelde


**Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Anointed|Anointed]]» frå , den 19. februar 2012.*
Kapillarkraft

**Kapillarkraft** er ei kraft som verkar på grenseflata mellom to ikkje-blandelege væsker eller mellom ei væske og ein gass, og skuldast overflatespenning.  *Kapillareffekter* og *kapillaritet* er samlenamn på effektar som kjem av kapillarkrefter.

Kapillarkrefter er viktige for all væskerørsle i tynne røyr, òg kalla hårrøyr eller kapillarrøyr. Namnet kapillar kjem frå latin *capillus* og tyder *hår*. Dei tynnaste blodårene vert kalla kapillarar.

Dersom eit tynt røyr vert sett vertikalt ned i eit væskebad, så vil kapillarkrefter gjere at væskenivået inne i røyret avvik frå nivået utanfor røyret. Nivået inne i røyret kan vere høgare eller lågare enn utanfor, avhengig av fukteigenskapane til væska. Dess tynnare røyret er, dess større er høgdeskilnaden, og dette er skildra av *Juvins regel*.

Kapillarkrefter kan spele ei viktig rolle i danninga av forma til ein væskeoverflate, til dømes forma til ein drope.

Kapillaritet er òg viktige for i porøse materialar: Kapillarkrefter er til dømes årsak til at papirhandkledet trekkjer til seg vatn og at ein veike i eit ljos trekkjer opp stearin. Tynnsjiktkromatografi utnyttar kapillarkrefter i eit porøst material til å kunne analysere innhaldet i ulike stoff.

## Bondtalet
I væskemekanikk er Bondtalet eit dimensjonslaust mål for tilhøvet mellom tyngdekrefter og kapillarkrefter. Bondtalet *B* er definert ved

:B = {\rho g L^2 \over \gamma} \, 

I formelen er 
:\rho  = tettleik eller tettleiksdifferanse
:*g* = tyngdeakselerasjon
:*L* = karakteristisk lengde for kapillarkreftene, til dømes radius i hårrøyret
:\gamma = overflatespenning

Ein kan òg definere den karakteristiske kapillarlengda:

:L_{c} = \sqrt{\frac{\gamma}{\rho g}},

og Bondtalet kan då skrivast
:B = {\left({L \over L_c}\right)^2} \, 

## Kapillartrykk
Kapillartrykk er ein trykkskilnad over grenseflata mellom to væsker.  Trykkskilnaden balanserer kapillarkreftene på væskeoverflata, og denne balansen er berre mogeleg dersom væskeflata er krumma. Forholdet mellom krumminga til væskeoverflata, kapillartrykk og overflatespenning er skildra ved Young-Laplace-likninga:

:p_c = {2 \gamma \cos \theta \over R} \, 

Her er 

:p_c = kapillartrykk
:\gamma  = overflatespenning
:*R* = karakteristisk krummingsradius for væskeoverflata
:\theta = fuktvinkel

## Juvins regel
Når eit hårrøyr vert plassert vertikalt i eit væskebad er høgdedifferansen *h* mellom grenseflaten inne i røyret og utanfor gjeven ved Juvins regel:

:h=\over{\rho g r}}

Her er

:\gamma = overflatespenning
:*θ* = fuktvinkel 
:\rho = væsketettleik
:*g* = tyngdeakselerasjon
:*r* = radiusen til røyret

For eit glasrøyr, vatn og luft ved havnivå kan ein bruke dei følgjande karakteristiske verdiane:

:\gamma = 0,0728 J/m² ved 20 °C
:*θ* = 20° (0,35 radianar)
:*ρ* = 1000 kg/m³
:*g* = 9,8 m/s²

Høgdeskilnaden kan då uttrykkast som

:h\approx \over r}.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kapillarkrefter|Kapillarkrefter]]» frå ,  den 19. februar 2012.*
Gyrotron

Ein **gyrotron** eller **syklotronresonansmaser** er ein slags mikrobølgjegenerator som kan sende ut energi med særs stor effekt. Dei vert mellom anna nytta i somme fusjoneksperiment for å oppnå tilstrekkeleg høg nok temperatur til at fusjonsprosessen kjem i gang. 

## Kjelder
*gyrotron. (2012-02-19) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/gyrotron

## Bakgrunnsstoff
* Gyrotron 
* The Gyrotron: A High Frequency Microwave Amplifier av A. Kupiszezwki.
Col de la Colombière

**Col de la Colombière** er ein fjellovergang med ei høgd på 1&nbsp;613&nbsp;moh i Dei franske Alpane, Département Haute-Savoie. Vegen knyter saman Arve-dalen ved Cluses med Borne-dalen ved Le-Grand-Bornand. Derfrå går ein veg over ein liten rygg til Annecy eller over Col des Aravis til Arly-dalen. Vegen er ikkje viktig trafikalt, då det i begge tetningar går kortare og betre utbygde vegar gjennom dalane.

På nordsida ligg landsbyen Le Reposoir som er kjend for den spesielle osten *[[reblochon]]* som ofte blir brukt i den lokale ostefonduen.

## Sykkelsport

Col de la Colombière har stått på Tour de France-programmet i 20 gonger, seinast i 2010. Trass den beskjedne høgda er passet vanskeleg å sykle opp nordsida frå Scionzier. Over den 16,3&nbsp;km lange klatringa stig vegen 1&nbsp;108&nbsp;m, dvs eit snitt på 6.8 %. Rett før toppen er stigninga 10.2 %. Frå Le Grand-Bornand er distansen 11,7&nbsp;km og stig 690 høgdemeter, dvs med eit snitt på 5.9%.

* 1960 : Fernando Manzaneque
* 1968 : Barry Hoban
* 1975 : Vicente López-Carril
* 1978 : René Bittinger
* 1980 : Ludo Loos
* 1982 : Jean-René Bernaudeau
* 1983 : Jacques Michaud
* 1984 : Jérôme Simon
* 1985 : Luis Herrera
* 1987 : Eduardo Chozas
* 1990 : Thierry Claveyrolat
* 1991 : Thierry Claveyrolat
* 1994 : Piotr Ugrumov
* 1997 : Richard Virenque
* 2000 : Marco Pantani
* 2002 : Mario Aerts
* 2006 : Floyd Landis
* 2007 : Linus Gerdemann
* 2009 : Fränk Schleck
* 2010 : Christophe Moreau

## Litteratur
* *Roadbook Tour de France*, Kristian Bauer, Bruckmann Verlag 2006
* Peter Leisl, *Die legendären Anstiege der Tour de France*, Covadonga 2004
* Serge Laget, *Cols mythiques du Tour de France*, L’Equipe 2005

## Bakgrunnsstoff
*Høgdeprofil nordsida 
*Høgdeprofil sørsida
Fyllfaktor

Ein **fyllfaktor** er forholdstal som vert nytta i ulike samanhengar. 

For eit stoff som er porøst eller i pulverform, er fyllfaktoren forholdet mellom den delen av totalvolumet som er utfylt og totalvolumet. Det kan òg vere eit tal som oppgjev forholdet mellom materialmengda i ei overflate og den teoretiske mengda materiale for det same laget. 

## Plastteknologi
Innan plastteknologi er fyllfaktoren lik forholdet mellom volumet av pressmassen og volumet av den ferdigstøypte lekamen. 

## Teleteknikk

Innan teleteknikk er fyllfaktoren lik forholdet mellom tverrsnittet til ei gruppe isolerte leiarar og det arealet som denne gruppa tar opp i kabelen. 

## Kjelder
*
Stockholms kommun

**Stockholm** (*Stockholms kommun*) er ein kommune i Stockholms län i Sverige. Folketalet er  837 031. Administrasjonssenteret i kommunen er Stockholm. 

Kommunen er den største av dei 290 kommunane i landet ut frå folketal, men er ein av dei mindre i flatevidd, noko som gjer han til den tettast folkesette. Han er òg den mest folkerike kommunen i Norden. 

Sjølv om han offisielt er ein kommune, nyttar kommunerådet (kommunfullmäktige) namnet «Stockholms stad» (Stockholm by) så ofte dei kan. 

Ordføraren er (i 2018) Karin Wanngård.

## Bakgrunnsstoff
*  www.stockholm.se
Eötvös

**Eötvös** er ei måleining nytta i geofysikk for å syne skilnaden i tyngdeakselerasjon mellom to punkt i ein gjeven horisontal avstand. Eininga har symbolet E. 1 E = 10–9 m/s2 per horisontal meter. 

Eininga er kalla opp etter den ungarske fysikaren Roland Eötvös.

## Kjelder
*eötvös. (2012-02-19) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/eötvös
Amy Grant

**Amy Lee Grant** () er ein USA-amerikansk artist. Ho er best kjend for å ha produsert mykje kristen pop og gospelmusikk.

## Biografi

Amy Grant vart fødd i Augusta i delstaten Georgia, men flytte til Nashville i Tennessee i 1967. Ho gav ut debutalbumet i 1977 på Word Records; det fekk tittelen *Amy Grant*. Oppfylgjaralbumet *My Father's Eyes* kom allereie året etter. På sleppefesten til andrealbumet møtte ho musikaren Gary Chapman som ho innleidde eit musikalsk samarbeid med og seinare gifte seg med.
Amy Grant heldt fram som ein produktiv artist også i løpet av 1980-åra. Ho fekk sin fyrste Grammy-pris i 1982.

Amy Grant har så langt gjeve ut 20 studioalbum, blant dei fleire joleplater. Fram til i dag har ho vunne 6 Grammy-prisar, fått talrike andre prisar og nominasjonar og selt over 30 millionar plater på verdsbasis.
Amy Grant har tre born med Gary Chapman, men dei to er i dag skilde. Ho er no gift med musikaren Vince Gill. Grant og  Gill har ei dotter saman, fødd i 2001.

## Diskografi

*1977:  *Amy Grant*
*1979:  *My Father's Eyes*
*1980:  *Never Alone*
*1982:  *Age to Age*
*1983:  *A Christmas Album*
*1984:  *Straight Ahead*
*1985:  *Unguarded*
*1988:  *Lead Me On*
*1991:  *Heart in Motion*
*1992:  *Home for Christmas*
*1994:  *House of Love*
*1997:  *Behind the Eyes*
*1999:  *A Christmas to Remember*
*2002:  *Legacy...Hymns and Faith*
*2003:  *Simple Things*
*2005:  *Rock of Ages...Hymns and Faith*
*2010:  *Somewhere Down the Road*
*2013: *How Mercy Looks from Here*
*2016: *Tennessee Christmas*

## Kjelder


**Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Amy Grant|Amy Grant]]» frå , den 19. februar 2012.* 


## Bakgrunnsstoff

*
Danderyds kommun

**Danderyd** (*Danderyds kommun*) er ein kommune i Stockholms län i Sverige. Folketalet er 31 171. Administrasjonssenteret i kommunen er Djursholm.

Danderyd er delt inn i fire område, Danderyd (med 11 396 innbyggjarar i 2021), Djursholm (8 982), Enebyberg (5 413) og Stocksund (6 981). 

## Tettstader

Det meste av busetnaden i kommunen er del av tettstaden Stockholm. Sidan 2000 har folkesetnaden på øya Tranholmen vore rekna som ein eigen tettstad. Busetnaden i Enebyberg var tidlegare rekna som del ac tettstaden Täby (som òg låg i Täby kommune og Sollentuna kommune), men frå og med 2015 er denne voksen saman med tettstaden Stockholm.

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:sv:Danderyds kommun|Danderyds kommun]]» frå ,  den 5. mai 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Ingeborg Arvola

**Ingeborg Arvola** () er ein norsk forfattar. 

Ho debuterte i 1999 med romanen *Korallhuset*, og har sidan skrive ei rekkje romanar, novellesamlingar og barne- og ungdomsbøker. I 2009 skreiv ho høyrespelet *Kometkameratene* for NRK. For barneboka *Ingen dager uten regn* frå 2008 fekk ho Havmannprisen.

Arvola er oppvaksen i Pasvikdalen og i Tromsø.

## Bøker
*
* 1999 &ndash; *Korallhuset* &ndash; Roman
* 2000 &ndash; *Blod, snørr og tårer* &ndash; Barnebok
* 2000 &ndash; *Livet i et skillpaddeskall og andre historier* &ndash; Historier
* 2003 &ndash; *Straffe* &ndash; Roman
* 2004 &ndash; *Forsiktig Glass* &ndash; Roman
* 2006 &ndash; *Monsterrytter* &ndash; Novellesamling
* 2007 &ndash; *40 postkort* &ndash; Prosa
* 2008 &ndash; *Ingen dager uten regn* &ndash; Barnebok
* 2009 &ndash; *Kometkameratene og månesmilet* &ndash; Barnebok
* 2011 &ndash; *Grisehjerter* &ndash; Roman
* 2012 &ndash; *Carla, min Carla* &ndash; Ungdomsbok
* 2013 &ndash; *Over alle hindre* &ndash; Barnebok
* 2014 &ndash; *Inghill + Carla = sant* &ndash; ungdomsroman 
* 2015 &ndash;  *Ryktet* &ndash; ungdomsroman
* 2015 &ndash;  *Neiden 1970* &ndash; roman
* 2018 &ndash;  *Vilkår for liv* &ndash; roman
* 2019 &ndash;  *Buffy By er talentfull* &ndash; ungdomsroman
* 2019 &ndash;  *Plutselige varmegrader* &ndash; novellesamling
* 2020 &ndash;  *Buffy By er inspirert* &ndash; ungdomsroman
* 2020 &ndash; *Vodka, vann og glasnost* &ndash; scenetekster
* 2021 &ndash; *Buffy By er eventyrlysten* &ndash; ungdomsroman
* 2022 - Kniven i ilden. Ruijan rannalla – Sanger fra Ishavet - Roman

## Dramatikk
* 2007 &ndash; *Bare et steinkast* &ndash; Teatermanus
* 2009 &ndash; *Kometkameratene* &ndash; Høyrespel

## Prisar og utmerkingar
* 2004 &ndash; Cappelenprisen
* 2007 &ndash; Ordknappen for *40 postkort*
* 2008 &ndash; Havmannprisen for *Ingen dager uten regn*

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Digitaliserte bøker av Ingeborg Arvola hjå Nasjonalbiblioteket
* Utgjevingar av Ingeborg Arvola i BIBSYS
Col de Vars

**Col de Vars** er eit  høgt fjellpass i Dei franske Alpane på grensa mellom Département Hautes-Alpes og Alpes-de-Haute-Provence. Det knyter saman Ubaye-dalen med Queyras-dalen og byen Embrun over fjellet Parpaillon og er opent for trafikk frå mai til oktober.

Den asfalterte vegen *D902* går frå Saint-Paul-sur-Ubaye () i søraust over passet til Var i Hautes-Alpes () og vidare til Guillestre () i nordvest. Col de Vars er ein del av den franske høgfjellsruta Route des Grandes Alpes.

Tour de France har framt til og med 2006  hatt Col de Vars på programmet 33 gonger.

## Bakgrunnsstoff
*Vegvisar for syklistar (fransk)

## Referansar
Dyppeteljar

Ein **dyppeteljar** er eit apparat, vanlegvis ein geigerteljar, som vert dyppa i ei væske for å måle radioaktiviteten i væska. 

## Kjelder
*
Hårek den hardbalne

***Hårek den hardbalne*** (engelsk originaltittel *Hägar the Horrible*) er ei teikneserie skapt av den amerikanske teiknaren Dik Browne (1918-1989) i 1973. Hårek er ei avisserie med både dagsstriper og søndagssider og er eigd og distribuert av King Features Syndicate. Sidan 1988 har son til Brown, Chris Browne, teikna Hårek. I Noreg er det Gard Espeland som omset serien til nynorsk for Bulls Pressetjeneste.

Hårek er ein viking frå mellomalderen som konstant dreg på plyndretokt til England. Heime har han kona *[[Gyda]]*, borna *[[Frode]]* og *Møyfrid* pluss hunden *[[Fenris]]* og anda *Kvakk*. Med seg på tokt har han kompisen *[[Kark]]*, som har ei jerntrakt på hovudet og er dum som eit brød. Det er også andre personar som er med, blant anna Seidmannen (ein druideliknande lege), ein drakedrepar i rustning, mannskapet til Hårek og eigaren av eit slott i England.

Teikneserien er full av humor, både den enkle med illustrerte vitsar, ordspel og merkelege situasjonar, og den litt meir djupe som meiningane til Gyda og sånt som tar litt tid å forstå.
De syv samuraier

***De syv samuraier*** (opphavleg tittel
七人の侍, *Shichinin no Samurai*) er ein japansk eventyrdrama- og actionfilm frå 1954 regissert av Akira Kurosawa. Hovudpersonane er spelt av Toshiro Mifune og Takashi Shimura.

Filminstituttet skildrar den som «en av filmhistoriens mest storslagne actioneventyr» og som eit «svært velformulert menneskelig drama».

Filmen vart nominert til to Oscar (beste kostyme og beste dekorasjon) og tre BAFTA-prisar.

## Kjelder
### Referansar
Södertälje kommun

**Södertälje** (*Södertälje kommun*) er ein kommune i Stockholms län i Sverige. Folketalet er  85 780. Administrasjonssenteret i kommunen er Södertälje.

## Tettstader
Södertälje kommune har ti tettstader.
Innbyggjartalet i tabellen er per 31. desember 2005.

## Bakgrunnsstoff
*  www.sodertalje.se
Hundredweight

**Hundredweight** er ei britisk måleining for masse og er lik 112 pund eller 50,802 kg. Symbolet for hundredweight er cwt (for centum + weight). I USA og Canada er 1 cwt (short cwt) lik 100 pund eller 43,359 kg, medan dette i Storbritannia vert kalla cental. 

## Kjelder
*
Kristian Klausen

**Kristian Klausen** () er ein norsk forfattar. 

Han debuterte i 2008 med novellesamlinga *Måltidet i Emmaus*, og har sidan skrive romantriologien *Globus* (2009), *Akilles* (2011) og *Mitt liv var et hett bibliotek* (2013). For *Akilles* fekk han Ypsilonprisen av Drammensbiblioteket.

## Bøker
* 2008 &ndash; *Måltidet i Emmaus* &ndash; Novellesamling
* 2009 &ndash; *Globus* &ndash; Roman
* 2011 &ndash; *Akilles* &ndash; Roman
* 2013 &ndash; *Mitt liv var et hett bibliotek* &ndash; Roman

## Prisar og utmerkingar
* 2011 &ndash; Ypsilonprisen for *Akilles*

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Utgjevingar av Kristian Klausen i BIBSYS Ask
Adolf Fonahn

**Adolf Mauritz Fonahn** () var ein norsk medisinalhistorikar, orientalist og numismatikar frå Hedrum i Vestfold.

Fonahn vart utdanna cand. med. i 1899. I 1909 vart han universitetsstipendiat i medisinalhistorie, frå 1917 var han dosent. To år seinare vart han styrar for Myntsamlinga ved Universitetet i Oslo. År 1926 vart han konservator ved den asiatiske avdelinga ved Etnografisk Museum, Universitetet i Oslo.

Alt i studieåra tok Fonahn til å granske medisinalhistorie, jamsides fagstudiet. Han lærte seg gammalegyptisk og arabisk språk, og gjorde mange studieferder utanlands. Fonahn gav ut fleire viktige verk, til dømes *Zur Quellenkunde der persischen Medizin* i 1910. Særleg kjent vart seksbandverket *Quaderni d'anantomia* som kom i åra 1911-16. Dette verket om Leonardo da Vinci gav han ut saman med Halfdan Hopstock og Ove Vangensteen. Der makta dei tyde teksta på orgiginalteikningane, ei tekst skriven med «spegelskrift».

## Kjelder
*Norsk Allkunnebok, IV. bandet, 1953
Thorbjørn Frølich

**Thorbjørn Justus Steger Frølich** () var ein norsk prest, politikar og forfattar, fødd i Christiania. Forretningsmannen Fritz H. Frølich var far hans, medan Henrik og Georg Frølich var to eldre brør.

Frølich vart student frå Nissens skole i Kristiania i 1868 og cand. theol. i 1873. År 1875 vart han styrar ved den private jenteskulen på Lillehammer, der han også heldt kortare kurs for vaksne kvinner. Frå 1881 til -92 var han sokneprest i Masfjorden, dei neste ni åra hadde han same embetet i Ådalen i Buskerud. Medan han var i Masfjorden var han ordførar 1884-89, der han var ein føregangsmann både i hagebruk, jordbruk og for opplysingsarbeidet. Elles var han forlikskommissær 1885-87 og valmann 1882-88. Både på valtinget i 1882 og i 1885 kom han på varamannsplass til Stortinget, som ihuga venstremann.

Frå 1901 var Frølich forfattar og dreiv ulike vitskaplege studiar. I 1905 var han formann i den republikanske setralkomiteen og i Norges Fredsforening. Frå 1908 hadde han statsstipend, noko som mellom anna resulterte i fembandsverket *F. H. Frølich og hans samtid* (1912-39). Andre lokalhistoriske verk handla om Lillehammer og om Masfjorden.

## Verk
* *Norsk grammatik*. 1904
* *Læseregler*. 1904
* *Havebog for hvert Hjem*. 1904
* *Lillehammer, særlig i 1870-aarene : en skitse*. 1905
* *Det Norske jernbanevesens grundleggelse gjennem anlegget af Eidsvoldbanen ("norsk hovedjernbane")* I: "Statsøkonomisk tidsskrift" for 1912
* *F.H. Frølich og hans samtid : Næringslivets reisning i Norge i midten av det nittende aarhundrede : Dens forutsætning og resultat : Norsk næringsliv gjennem 100 aar*. 6 bind, i alt 1.600 sider. 1912-1939 (Digitalt: bind 1, bind 2, bind 3, bind 3:1 ''Norges hovedstad'')
* *Lillehammer : 1827-1918 : et Henblik*. 1917
* *Fjon eller Masfjorden i Hordaland fylke*. 1924
* *Frølichiana: sogneprest Thorbjørn Frølichs trykte og utrykte skrifter*. 1927 (bibliografi)
* *En indvandring : utsyn*. 1927. (Tilleggsheftet *Begrænset oversikt* utgitt 1929)

## Kjelder
*Norsk Allkunnebok, IV. bandet, 1953
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Farga støy

**Farga støy** er tilfeldig støy som har frekvensavhengig energitettleik. Dette er i motsetnad til kvit støy, som har eit flatt energispektrum. 

Med energitettleik meiner ein energien innanfor ei gjeven bandbreidde. For å standardisere energitettleiken er 1 Hz valt som refererande bandbreidde. Energitettleiken av støyen har såleis eining W/Hz. Innan elektronikk er det ofte amplitudespektret til ei støyspenning som vert målt og oppgjeve i datablad. Eininga er då V/\sqrt{Hz} (volt per kvadratrota av Hz).  

## Ulike typar farga støy
* **Rosa støy** eller 1/f-støy har eit energispektrum som avtek med 3 dB per oktav. Dette tilsvarar ei halvering av energitettleiken per oktav. Rosa støy vert mellom anna nytta som testsignal innan elektroakustikk. Det har til dømes vore nytta som eksitasjonssignal for måling av romakustikk og høgtalarar. Grunnen til dette er at diskantelementa på høgtalarar ikkje toler så stor effekt. Ved å nytta rosa støy kan ein auka effekten i lågfrekvensområdet utan å øydelegga diskantane. 

* **Raud støy** har eit energispektrum som fell med 3 dB/okt. Raud støy avtek med andre ord dobbelt så snøgt som ros støy når frekvensen aukar. **Brun** støy er identisk med raud støy. 'Brun' viser eigenleg ikkje til ein farge, men er ei nemning oppkalla etter den engelske botanikaren Robert Brown, som kom fram til at energispektret til brownsk rørsle avtek med 6 dB per oktav.

* **Blå støy ** har eit energispektrum som aukar med 3 dB per oktav. 

## Sjå òg
* Støy
* Kvit støy
Kolbein Falkeid

**Kolbein Falkeid** () var ein norsk lyrikar frå Haugesund. Han debuterte i 1962 med diktsamlinga *Gjennom et glass-skår*, og gav sidan ut ei lang rekkje diktsamlingar. På 1990-talet byrja han eit samarbeid med visegruppa Vamp som tok tekstane hans ut til eit breiare publikum. I 2010 vart han utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden og i 2011 fekk han Brages Heiderspris.

## Bøker

## Prisar og utmerkingar
* 2011 &ndash; Brageprisen - Heiderspris
* 2010 &ndash; Riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden
* 2001 &ndash; Herman Wildenveys poesipris
* 1996 &ndash; Prøysenprisen, saman med Vamp 
* 1994 &ndash; Stavanger Aftenblads kulturpris 
* 1993 &ndash; Doblougprisen
* 1985 &ndash; Cappelenprisen

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Digitaliserte bøker av Kolbein Falkeid ved nb.no (Nasjonalbiblioteket)
* Kari Sausjord Rød: «Kolbein Falkeid» i Norsk Biografisk Leksikon
* Søk på «Kolbein Falkeid» i BIBSYS 
* Søk på «Kolbein Falkeid» i SAMBOK
Col de la Cayolle

**Col de la Cayolle** er eit  høgt fjellpass på grensa mellom dei franske départements Alpes-de-Haute-Provence og Alpes-Maritimes som knyter saman Barcelonnette () i Ubaye-dalen med Saint-Martin-d'Entraunes ().

Liksom dei parallelt liggande nord-sør-sambanda Col d'Allos og Col de la Bonette, ligg Col de la Cayolle i nasjonalparken Mercantour.

Elva Var spring ut i nærleiken av Carolle. Elva har gitt namn til Departementet Var på Côte d'Azur. I forlenginga av vegen frå Saint-Martin-d'Entraunes i sørleg retning renn elva Var gjennom i ei djup, sjåverdig kløft: *Gorges de Daluis*.

I retning nord renn elva Bachelard i ville stryk.

## Sykkelsport
Col de la Cayolle har har vore åstad for Tour de France tre gonger, to gonger som 2. kategori, ein gong som første.

* 1950 : Jean Robic, Frankrike
* 1955 : Charly Gaul, Luxembourg
* 1973 : Vicente López Carril, Spania


Image:Entraunes Wikipédia 200.jpg|Skilt på passhøgda, ca 1948.
Image:Col de la Cayolle.jpg|Grensestein mellom departementa.
Image:Col-de-la-Cayolle-limite05-06.jpg|Col de la Cayolle under vårløysinga.


## Bakgrunnsstoff
Col de Turini

**Col de Turini** er eit pass i dei franske maritime Alpane innanfor den franske rivieraen. Passhøgda ligg i  Département Alpes-Maritimes på 1&nbsp;607 moh.

Passet ligg i den ytre, busette delen av Mercantour nasjonalpark og utgjer overgangen mellom Bévéra-dalen og Vésubie-dalen.

Ein kan nå passhøgda frå La Bollène-Vésubie i vest og frå L'Escarène og Sospel i aust. Ein tredje veg kjem frå nordaust, den er skilta «Origine Circuit de l'Authion».

Col de Turini ligg på vandrevegenane GR 52A (*Sentier Panoramique du Mercantour*) og Via Alpina.

Kvart år går ei etappe av Rally Monte Carlo over Col de Turini.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Col de Turini|Col de Turini]]» frå ,  den 20. februar 2012.*  

## Litteratur
* Sabine Bade, Wolfram Mikuteit, *Grande Randonnée 52A. Le Sentier panoramique du Mercantour*. Fernwege.de, Roxheim 2008, ISBN 978-3-937304-78-6.
Cormet de Roselend

**Cormet de Roselend** er eit 1&nbsp;967 m høgt fjellpass i dei franske Alpane, Departementet Savoie. Den asfalterte vegen *D925* knyter saman Beaufort med Bourg-Saint-Maurice i Isère-dalen. På vestsida ligg den oppdemte *Lac du Roselend* som ein kan nå over Col du Méraillet eller over Col du Pré. 

## Tour de France
Per 2009 har Cormet de Roselend stått på Tour de France-programmet ti gonger. Stigninga blir plassert i 1. kategori. Først over høgda dei ulike åra var:

* 1979: Henk Lubberding, Nederland
* 1984: Francis Castaing, Frankrike
* 1987: Mathieu Hermans, Nederland
* 1992: Claudio Chiappucci, Italia
* 1995: Alex Zülle, Sveits
* 1996: Udo Bölts, Tyskland
* 2002: Mario Aerts, Belgia
* 2005: Alejandro Valverde, Spania
* 2007: Michael Rasmussen, Danmark
* 2009: Franco Pellizotti, Italia

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
*Stigningsprofil frå Beaufort
*Stigningsprofil frå Bourg-Saint-Maurice

## Galerie

Fil:Cormet de Roselend03.jpg|Nordsida
Fil:Cormet de Roselend02.jpg|Syklistar på passhøgda
Fil:Cormet de Roselend01.jpg|Sørsida