open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Évros

:*Évros er òg det greske namnet på elva [[Maritsa]].*

**Periferieininga Évros** (gresk Περιφερειακή ενότητα Έβρου, *Periferiakí enótita Évrou*) er den nordlegaste periferieininga i Hellas og ligg i periferien Aust-Makedonía og Thráki.  Hovudstaden i periferieininga er Alexandroúpoli. Det ligg aust og nordaust i den greske delen av Thráki og grensar til Tyrkia ved elva Évros (Maritsa). Évros grensar til Bulgaria i nord og nordvest. Periferieininga Rodópi ligg i vest.

Namnet på periferieininga kjem frå elva Évros (Maritsa), som ser ut til å ha vore eit thrakisk hydronym.

## Administrativ inndeling

Tidlegare var Évros eit prefektur. Frå 2011 er periferieininga delt inn i fem kommunar.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i periferieininga er:

## Geografi

Évros er ei av dei største periferieiningane i Hellas og den største i Thráki, ein av tre regionar i Nord-Hellas (dei to andre er Gresk Makedonia og Thessalía). Évros er om lag 150&nbsp;km lang frå nord til sør, og 70–100&nbsp;km brei og dekkjer 45 % av Thráki. Periferieininga inkluderer òg øya Samothráki.

Elva Évros følgjer det meste av grensa mot Tyrkia. Den største sideelva til Évros er Árdas, som kjem frå Bulgaria og renn gjennom den nordlege delen av periferieininga frå vest mot aust.

Rodopifjella ligg i vest og sørvest og åsane før fjell i sentrale og nordlege område. Ei slette og jordbruksområde ligg i dalen langs elva Évros i aust, medan Egearhavet ligg i sør.

## Klima
Området har hovudsakleg middelhavsklima i sørlege og sentrale område. I nordlege og høgareliggande område er klimaet meir kontinentalt.

## Historie
Området vart styrt av thrakarar fram til det vart annektert av Kongedømet Makedonia. Det makedonske styret varte fram til revolusjonen i rundt 310 fvt., då det vart ein del av Selevkidriket, som varte fram til om lag år 90 fvt. Det vart så ein del av Romarriket og provinsen Thrate fram til år 395, då det vart ein del av Austromarriket fram til 1400-talet. Gotarane invaderte området og kort tid etter vart det invadert av slavarar. Det vart så ein del av Det osmanske riket. Området klarte ikkje å lausrive seg frå tyrkarane under den greske sjølvstendekrigen. Det moderne prefekturet vart invadert av Bulgaria under balkankrigane og annektert av landet. Området vart først ein del av Hellas etter den første verdskrigen, i 1920. Under den gresk-tyrkiske krigen 1919-1922 flykta mange grekarar til området frå tyrkiske område i Vesleasia. Etter den andre verdskrigen og den greske borgarkrigen måtte store delar av prefekturet byggast opp att. Økonomien betra seg, men mange innbyggjarar flytta til større byar i Hellas og utanlands i åra som fylgde.

## Referansar

## Kjelde
Elva Mesta

**Mesta** (bulgarsk Места) eller **Néstos** (gresk Νέστος) er ei elv i Bulgaria og Hellas. Ho har sitt utspring i Rilafjella i Bulgaria og munnar ut i Egearhavet nær øya Thásos. Ho stupar gjennom bratte juv mot Egearhavet gjennom stort sett metamorfe formasjonar. I den nedre delen renn elva ut over kystsletta Khrysoúpoli og deler seg opp i eit deltasystem, kalla Néstosdeltaet, med fleire ferskvassinnsjøar og tjern. Mesta er 230 km lang, der 126 km i Bulgaria medan resten ligg i Hellas. Ho dannar fleire juv i Rila og Pirin. 

Den lengste sideelva til Mesta er Dospat. Breidda av elva er stort sett dekt av lauvtre som strekkjer seg halvvegs mellom Bulgaria og Hellas, og ho dannar grensa mellom Makedonia og Thráki, i tillegg til grensa mellom periferieiningane Kavála og Xánthi.

Middelvassføringa ved kjelda til Tsjerna Mesta er 1&nbsp;462 m³/s. Ved Hadzjidimovo er middelvassføringa 29&nbsp;285 m³/s.

## Kjelder
Legevakt

**Legevakt** er ei helseteneste som gjev akutthjelp til pasientar utan førehandsavtale. Legevakter er som regel opne 24 timar i døgnet. 

## Noreg
Alle kommunar i Noreg er pålagde å ha ei legevaktordning, jf. kommunehelsetenesteloven.

Kommunehelsetenestelova §1-1:
«Landets kommuner skal sørge for nødvendig helsetjeneste for alle som bor eller mellombels oppholder seg i kommunen.»

Når ein treng helsetenester på kort varsel nyttar ein i Noreg fylgjande system: 
* Når liv og helse er i fare skal ein ringe telefonnummer **113** (dette gjeld i heile Noreg).
* Når hjelpa kan vente litt skal ein kontakte fastlegen sin. Legen gjev råd eller hjelp på dagtid.
* Når fastlegen ikkje er tilgjengeleg, og det er medisinsk nødvendig med hjelp som ikkje kan vente til legekontora opnar, skal ein kontakte legevakta i kommunen ein bur eller oppheld seg i.

## Bakgrunnsstoff
*Legevakten.no   Telefonnummer og kontaktinformasjon for alle kommunale legevakter i landet
Hurra for deg som fyller ditt år!

**«Hurra for deg som fyller ditt år!»,** eller **«Fødselsdagen»**, som er opphavlege namnet, er ein norsk fødselsdagssong og -songleik med tekst av Margrethe Munthe. Melodien er ein norsk folketone. Songen stod fyrste gong på trykk i boka *Saa leker vi litt* i 1911,  og blir framleis (per 2025) ofte sungen i fødselsdagar.

I *Saa leker vi litt* skreiv Munthe korleis leiken kan gå føre seg, med gjestane i ein ring omkring fødselsdagsbarnet. Gjestane bukkar, nikkar, neiar og togar i medhald av songteksten. Til slutt vel jubilanten éin av dei som vert med på dansen.

Det er med åra vorte vanleg å leggja til linja «Gratulere!» til slutt i fyrste strofe og «Til å feste!» i slutten av andre. Desse står ikkje i den opphavlege teksten til Munthe.

## Tekst
Teksten er gitt under etter Rettskrivinga av 2005, ikkje Rettskrivinga av 1907 som gjaldt då Munthe skreiv songen.

1. vers:

*Hurra for deg som fyller ditt år!<br />*
*Ja, deg vil vi gratulere!<br />*
*Alle i ring omkring deg vi står,<br />*
*og se, nå vil vi marsjere.<br />*
*Bukke, nikke, neie, snu oss omkring, (original: Bukke dypt og neie, snu oss omkring)<br />*
*danse for deg med hopp og sprett og spring. (original: danse for deg med hopp og med spring)<br />*
*Ønske deg av hjertet alle gode ting!<br />*
*Si meg så, hva vil du mere?*

*Gratulere!*

2. vers:

*Høyt våre flagg vi svinger. Hurra!<br />*
*Ja, nå vil vi riktig feste!<br />*
*Dagen er din, og dagen er bra,<br />*
*men du er den aller beste!<br />*
*Se deg om i ringen, hvem du vil ta!<br />*
*Dans en liten dans med den du helst vil ha! (original: Dans så en dans med den du helst vil ha)<br />*
*Vi vil alle sammen svinge oss så glad:<br />*
*En av oss skal bli den neste!*

*Til å feste!*

## Melodi
\relative c' { \set Staff.midiInstrument = #"clarinet" \key f \major \time 3/4 \set Score.tempoHideNote = ##t \tempo 4 = 100 f4 a8. c16 a8. f16 | e4 g8. e16 c8. c16 | f4 a8. c16 a8. f16 | e4 f2 | f4 a8. c16 a8. f16 | e4 g8. e16 c8. c16 | f4 a8. c16 a8. f16 | e4 f2 | bes8. bes16 bes8. bes16 bes8. bes16 | a4 a8. a16 a4 | g4 g8. g16 g8. g16 | f8. g16 a8. bes16 c4 | bes8. d16 d8. d16 d8. bes16 | a8. c16 c8. c16 c8. a16 | g8. g16 g8. a16 bes8. e,16 | g4 \tempo 4 = 60 f4\fermata \tempo 4 = 95 a8. e16 | g4 f2 \bar "|." } \addlyrics { Hur -- ra for deg som fyl -- ler ditt år! Ja, deg vil vi gra -- tu -- le -- re. Al -- le i ring om -- kring deg vi står, og se, nå vil vi mar -- sje -- re. Buk -- ke, nik -- ke, nei -- e, snu oss om -- kring, dan -- se for deg med hopp og sprett og spring. Øn -- ske deg av hjer -- tet al -- le go -- de ting Og si meg så, hva vil du me -- re? Gra -- tu -- le -- re! }

## Merknadar

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Hurra for deg som fyller ditt år!|Hurra for deg som fyller ditt år!]]» frå ,  den 3. oktober 2025.*
Nišava

**Nišava** eller **Nisjava** (bulgarsk og serbisk kyrillisk: **Нишава**) er ei elv i Bulgaria og Serbia, og ei av dei høgre sideelvane til Južna Morava med ei lengd på 218&nbsp;km.

Nišava har utspring vest i Bulgaria i Balkanfjella nær landsbyen Gintsi. Kjelda ligg nær grensa til Serbia, og etter berre 67&nbsp;km kryssar ho grensa. Sidan ho renn gjennom Gintsi vert den øvre delen av elva kalla Ginska. Ho kryssar grensa ved Kalotina, ein stor grenseovergong mellom Bulgaria og Serbia, før ho held fram vestover i Serbia. 
I Serbia renn elva gjennom Dimitrovgrad, Pirot, Bela Palanka, Niška Banja og Niš, den tredje største byen i Serbia. Elva munnar ut i Južna Morava 10&nbsp;km nedanfor byen, men sidan Niš er i rask vekst har byen snart nådd munningen.

Etter at Serbia vart delt inn i distrikt i 1992 vart distriktet Nišava kalla opp etter elva.

Elva er ein del av tilsigsområdet til Svartehavet, og har eit nedslagsfelt som dekkjer 3&nbsp;950 km² (1&nbsp;237&nbsp;km² i Bulgaria og 2&nbsp;713&nbsp;km² i Serbia). Nišava er ikkje framkommeleg. Ho har mange mindre sideelvar, som Temštica-Visočica og Jerma, Crvena og Kutinska.

Nišavadalen var i antikken ein del av ei større rute mellom Europa og Asia. Ruta følgde dalane til elvane Morava, Nišava og Maritsa, og vidare mot Istanbul. Både vegen og jarnbanen mellom Beograd, Sofia og Istanbul følgjer i dag den same ruta.

## Sićevojuvet

I den serbiske delen av elva dannar Nišava fleire bratte dalar og juv. Det mest markante er Sićevojuvet (Sićevačka klisura; kyrillisk: Сићевачка клисура) mellom Bela Palanka og Niška Banja. Elva er ganske strid i juvet, og det er bygd to kraftstasjonar her for å utnytte dette. Juvet er 17&nbsp;km langt, 350-400 meter djupt, og i enkelte delar har det vorte utvikla canyon-liknande strukturar.

## Kjelder
* *Mala Prosvetina Enciklopedija*, Third edition (1985); Prosveta; ISBN 86-07-00001-2
* Jovan Đ. Marković (1990): *Enciklopedijski geografski leksikon Jugoslavije*; Svjetlost-Sarajevo; ISBN 86-01-02651-6

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nišava|Nišava]]» frå ,  den 7. mars 2007.*
Målrøystingar 1990-1999

Oversyn over folkerøystingar om opplæringsmål i norske skulekrinsar i åra 1990–1999.

## Kjelder

* Nynorsk faktabok 2005
* Noregs Mållag - Årsmeldingar
Lúthien

**Lúthien Tinúviel** er ein person i J. R. R Tolkiens dikting. Ho er dotter av alvekongen Thingol.

Lúthien vart fødd av Melian, ein Maia som valde å leva som alvedronning i lag med Thingol. Ho vart rekna som den fagraste av alle barn i verda, og åtte særskilde gåver frå mora. Ho levde og døydde i Første Heimsæva.

Lúthien sitt liv endra seg den dagen mannen Beren kom snublande inn i Doriath, og ho vart hugteken i han. Faren hennar valde å lure han ut på eit farleg ærend då han bad om ein silmaril som medgift, og Beren vann ein frå jarnkrona til Morgoth med hennar hjelp. Men Beren vart drepen av ulven Carcaroth som hadde slukt silmarillen, og Lúthien døydde same stunda. 

Dei fekk båe livet attende ved guddommeleg hjelp (frå Eru), og budde i lag til dei båe døydde som menneske. Lúthien er den einaste av alveætt som retteleg har døydd og forlate verda, og alvane saknar ho, er det fortald.

lúthien er bestemor til Elwing og tippoldemor til Arwen Undómiel, som gjekk for å vera svært lik henne. Lagnaden til Arwen liknar òg på Lúthien si - ho valde å døy som menneske og ekta Aragorn.

Tolkien sjølv sette soga om Beren og Luthien (Leithian-kvadet) særskild høgt, og i soga om Beren og Lúthien finst nokre sjølvbiografiske trekk, som er understøtta av at namna Beren og Lúthien står skrivne på den felles gravsteinen til Tolkien og kona hans, Edith. Sjølve inspirasjonen til skildringa av Lúthien skal koma frå eit minne om at Edith Bratt Tolkien dansa på ei sommareng i England i 1914. Diktet om Beren og Lúthien slik det står i Ringdrotten, er ei omarbeiding av eit dikt som vart lagt til Húrin-kvadet frå 1926. 

### Tidleg legendarium

*The tale of Tinúviel* vart skriven om lag 1917, og har i store drag same innhald som soga i Silmarillion. Namnet "Lúthien" er fråverande, og Beren er ein "gnome", ikkje eit menneske. I denne tidlege fasen var gnome-nemninga knytt til Noldoalvane. Far hennar bar namnet *Tinwë Linto*, og mora hennar var *Gwendeling*. Sauron var på denne tida ikkje skapt, men Beren og Tinúviel laut kjempe mot "Tevildo", kattefyrsten. Tinúviel og skalden Dairon/Daeron var bror og søster, medan Daeron i den seinare utgåva vart den forsmådde friaren. 

### Kjelder

* Tolkien: Silmarillion
* Tolkien: The Book of Lost Tales
* Carpenter: J.R.R. Tolkien, a biography.
Vampyr

**Vampyrar** er mytiske skapnader kjende for å suge blod av menneske. Dei stammar frå aust-europeisk folketru, men har gått inn i moderne litteratur og populærkultur der dei har utvikla seg vidare.

Originalt høyrer dei til i folkeminne på Balkan og i Romania, der det vart fortald om kvilelause daudingar som drakk blodet av levande. Dette gjorde dei oftast ved å gå til åtak på dei og drikke rett av hjarta. Vampyrane vert rekna til dei vandaude, og kan òg omtalast som blodsugar-draugar (Ola Raknes).

På 1800-talet vart vampyrane nytta i litteraturen, og vart særskild skildra av Bram Stoker i romanen om *[[Dracula]]*. Stoker skapte ein ny forestilling om vampyrane, som kopla dei saman med driftene i borgarskapet. Desse vampyrane drakk av halspulsåra, og slik vert dei mest framstilt i dag.

Vampyrane er sidan vortne populære i ei rekkje filmar og TV-seriar, frå *[[Nosferatu]]* til *[[Buffy the Vampire Slayer]]*. Dei er òg nytta i forfattarskapet til Anne Rice.

## Sjå òg
* Vampyrflaggermus
* Kannibal
Vette

**Vette** er nytta i folkloristikken som eit samlande omgrep for alle slag naturmytiske vesen og underjordiske. Etymologisk tyder det det same som *vesen*.

Ulike slag vette er alvar, dvergar, troll, tusser, haugfolk og andre. Demonar av ulike slag kan òg koma inn under omgrepet. 

På nynorsk og tradisjonelt i folkeminnegranskinga er vette inkjekjønn, «eit vette» (som i vesen). På bokmål vert ordet ofte bøygd i hankjønn.
Målrøystingar 1980-1989

Oversyn over folkerøystingar om opplæringsmål i norske skulekrinsar i åra 1980–1989.

## Kjelder

* Nynorsk faktabok 2005
Codex Argenteus

**Codex Argenteus** eller *Sølvbibelen* er eit manuskript frå 500-talet som inneheld ei gotisk omsetjing av Bibelen frå 300-talet. Omsetjaren var den lærde skribenten Wulfila eller Ulfilas, som er rekna som misjonær for gotarane. Teksta er det mest omfattande attverande dømet på gotisk som finst..

Bibelutgåva finst berre i fragment.
Av dei oppahavlege 336 folioane er det bevart 188, medrekna Speyer-fragmentet som blei oppdaga i 1970. Ein del av Sølvbibelen er permanent utstilt ved Carolina Rediviva, universitetsbiblioteket  ved Uppsala universitet i Sverige.
Det meste som er att er frå det nye testamentet. Her finn ein tekstbrot frå evangelia og ei rekkje av breva. 

Bibelen som no er i Uppsala blei skriven i Nord-Italia på 500-talet, truleg i Ravenna for den austgotiske kongen Teoderik den store.
Han er skriven i ei gotisk uncialskrift (ei skrift med berre store bokstavar) som skal ha blitt skapt av Wulfilas.
Boka er rekna som det viktigaste kjeldeskriftet til kunnskap om gamal gotisk. 
Codex Argenteus er ført opp på Sveriges liste over verdsminne.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Osam

**Òsam** (bulgarsk Осъм) er ei elv nord i Bulgaria med ei lengd på 314 km og eit nedslagsfelt på 2&nbsp;820 km². Ho har sitt utspring ved foten av fjellet Levski i Balkanfjella i ei høgd på 1&nbsp;821 meter. Osam munnar ut i Donau nær landsbyen Nikopol. Det antikke namnet på elva var *Assamus*.

Osam renn mellom anna igjennom Lovetsj, Trojan, Letnitsa og Levski.
Arda i Tolkien-verda

**Arda** er alvisk og tyder jorda i J.R.R. Tolkien si diktarverd.

Arda vart skipa som bustad for Ilúvatarborna, alvar og menneske. Opphavleg vart jorda tenkt symmetrisk, men Melkor vanæra Arda tidleg i første heimsæva, og mønsteret vart brote. Etter dette blir Arda ofte omtala som "Vansirde Arda".

Tolkien tenkte seg først at jordskiva var flat, med nattmurane ytst i randa av verda, og eit stort uthav, Ekkaia, som krinsa heile heimen. Lengst vest låg Aman, med Valinor, der Valane eller gudane budde, i midten Midgard eller Endor, og austpå landa der sola steig opp.

Etter at Númenor sokk i havet vart verda omskapt, og Arda vart den runde kloden vi bur på i dag, og dei sæle landa vestpå vart tekne bort frå den fysiske verda.

Sjå elles Ëa.
Ëa

**Ëa** (alvisk: *Ver*), er namnet Tolkien gav verda og skaparverket. Ordet vart uttala som skaparord av Eru. 

Ëa kan samanliknast med det fysiske universet, der Arda berre er ein liten del. Utanfor Ëa held Eru til og dei av ainuane som ikkje steig ned i verda. Dei som steig ned vart kalla Valar, og menneska reknar dei som gudar. Desse hadde som oppgåve å sette skaparverket i stand og skipe det rett til borna av Eru Ilúvatar vakna i Arda. 

Grensene for Ëa er *The circles of the world* eller *Heimskrinsane*. Etter Tolkiens mytologi er det berre menneska som kan fare over og ut av desse krinsane. Alvar og valar er bundne til verda.
Elva Provadija

**Provadija** (Провадийска река, *Provadijska reka*, kalla opp etter landsbyen Provadija) er ei elv nordaust i Bulgaria. Ho er 119 km lang og har eit nedslagsfelt på 2&nbsp;132 km². Elva har sitt utspring nær landsbyen Dobri Vojnikovo i provinsen Sjumen. Ho renn søraustover før ho brått snur nordaustover og munnar ut i Devnjasjøen ved Devnja. Elva er ein del av tilsigsområdet til Svartehavet via Devnjasjøen, som er forbunde med Varnasjøen, som igjen er forbunde med Svartehavet.
Emilie de Vialar

**Anne Marguerite Adelaide Emilie de Vialar** () er ein katolsk helgen, kjend som den heilage **Emilie de Vialar**, med minnedag den 17. juni. Ho grunnla nonneordenen *Josefssystrene av apparisjonen* (Sœurs de Saint Joseph de l'Apparition).

Emilie de Vialar var frå Gaillac nær Toulouse i Languedoc i Frankrike. Faren var baron Jacob Augustin de Vialar og mora var òg barondotter &mdash; baron de Portal hadde fått tittelen sin etter å ha verka som livlege for to franske kongar.

Emilie blei utdanna i Paris, men drog tilbake til Gaillac då ho var femten og mora døydde. Ungjenta kom i konflikt med faren for å motsetja seg eit arrangert ekteskap han hadde i tankane for henne, og for det han meinte var overdriven religiøs grubling og veldedig arbeid.

I 1832, då ho var 35, arva Emilie de Vialer ein formue etter morfaren og brukte han til å kjøpa eit hus i Gaillac der ho saman med tre andre kvinner tok seg av fattige sjuke og barn. Det kom etter kvart til fleire, og 1835 kunne dei starta ordenen *Josefssøstrene av apparisjonen* &mdash; «apparisjonen» viser til korleis erkeengelen Gabriel stod fram for Josef og bad han flykta til Egypt. 

## Bakgrunnsstoff
* Emilie de Vialar på katolsk.no
Eru

**Eru** (alvisk for 'Den eine'), som og er kalla *Ilúvatar* ('Himmelfaderen'), er den nemninga alvane i Tolkien si dikting gir Gud.

Eru er ein skapande gud, men grip sjeldan inn i forholda i Ëa. Det daglege styringa vert overleten Manwë og dei andre maktene. Han er mest synleg i Silmarillion, og grip inn ved desse høva:

* Eru overvaka og signa dvergane då dei vart skapte, sjølv om dei ikkje var skapte av han sjølv.
* Eru tok omsyn til Yavannas bøn og gav Entane rom i Ëa. Det same gjorde han med ørnene.
* Eru lydde på bøna til Lúthien og endra lagnaden hennar slik at ho kunne døy som menneske.
* Eru greip inn då flåta frå Númenor gjekk til åtak på Aman i andre heimsæva. Han sytte for at verda vart omskapt og dei udøydelege landa tekne bort frå den fysiske verda.

I Ringdrotten vert Eru nemnd indirekte ein gong, og då i soga om Aragorn og Arwen, då Aragorn skal døy. Her vert dauden omtala som «gåva den eine gav menneska». Elles vert ikkje Eru nemnd på noko vis i den boka.

Tolkien, som var kristen, gjev små ymt om at den same Eru skal gripe inn seinare i verdssoga, gjennom inkarnasjonen og oppståinga.
Rezovska

**Rezovska** (òg kalla **Rezovo** og **Rezvaja**; bulgarsk Резовска река, *Rezovska reka*; tyrkisk Mutludere) er ei elv som renn i Bulgaria og Tyrkia. Ho har ei lengd på 112&nbsp;km og har sitt utspring i den tyrkiske delen av fjella Strandzja aust for Kofçaz med namnet *Paspalderesi*. Ho renn hovudsakleg austover, og etter Paspala vert ho ei grenseelv mellom dei to landa, før ho munnar ut i Svartehavet ved Rezovo, som er det sørlegaste punktet på den bulgarske svartehavskysten, og det nordlegaste punktet langs kysten av Tyrkia. Rezovska har eit nedslagsfelt på 738 km², der 555 er i Tyrkia. Den største sideelva hennar er Velika.http://www.standartnews.com/archive/2003/10/05/routes/index.htm http://www.bgglobe.net/index.php?l=0&mi=1&s=-2442

Det var lenge strid mellom Bulgaria og Tyrkia kor grensa gjekk i området rundt munningen av Rezovska, og dette vart løyst på 1990-talet. Som eit resultat av avtalen mellom dei to landa frå 6. mai 1992 (stadfesta av Bulgaria i 1998), fekk Bulgaria eit lite landområde på fleire kvadratkilometer i Rezovobukta i byte mot eit vassareal på kontinentalsokkelen. http://www.eunet.bg/bgnews/show_story.html?issue=22949806&media=10190876&class=14854268&story=89198922 

## Kjelde
Jantra

**Jantra** (bulgarsk Янтра) er ei elv nord i Bulgaria, og ei av sideelvane til Donau frå høgre. Ho er 285 km (den tredje lengste sideelva til Donau i Bulgaria), og har eit nedslagsfelt på 7&nbsp;862 km². 

Jantra har sitt utspring ved den nordlege foten av fjellet Hadzji Dimitar i sentrale område av Balkanfjella i ei høgd på 1&nbsp;340 meter. Den øvre delen av elva vert ofte kalla *Etar* (Етър), det gamle namnet på elva. Elva munnar ut i Donau nær Svisjtov. 

Ein finn mange juv langs elva, og det største ligg nær Veliko Tarnovo og har ei lengd på 7 km, sjølv om det eigentleg er dobbelt så langt på grunn av alle svingane elva gjer i området. 

Av byar langs elva finn ein Gabrovo, Veliko Tarnovo, Gorna Orjahovitsa, Polski Trambesj og Bjala, nær den vidkjende brua Belenski most over Jantra.
Númenor

**Númenor** (alvisk *Vesterland*) er eit land i J.R.R. Tolkien si diktarverd. Det svarar om lag til Atlantis.

## Soge

Númenor vart gjeve som gåve til dei menneska som hadde kjempa i lag med alvane i første heimsæva, dei ættene som vart kalla Edain. Valane hevja opp ei øy som vart kalla *Elenna*, som låg vest i havet, men ikkje i Midgard. Her skulle edain få bu, og frå då av vart dei kalla Dúnedain.

Soga om andre heimsæva er i mange høve soga om Númenor. Den første kongen der var halvalven Elros Tar-Minyatur (bror av Elrond) som valde å leva som menneske. Han fekk leva i verda i fem hundre år. Etterkomarane hans sat som kongar og stormenn i det landet i over 3000 år av andre heimsæva.

Númenorsfolket vart store sjøfararar, men dei hadde ikkje løyve til å fara til Aman og dei udøyelege landa. Som tida gjekk tok dette til å plage dei, og dei vart misunnelege på alvane som levde æveleg. Med tida vart denne misunninga til hat og høgferd, og folket og kongen vende seg bort frå alvane, utom ein liten flokk som framleis heldt på venskapen med dei. Desse vart med tida sett på som svikarar mot kongen.

Sistpå sytte den siste kongen, Ar-Pharazôn, for å kue Sauron og ta han med seg attende til Númenor. Sauron greidde å forgjera kongen og alle tilhengjarane hans, og det enda med at kongen rusta ein stor flåte for å gå til åtak på Aman. Då dette hende, kalla Manwë på Eru, og Númenor sokk i havet. Berre ni skuter slapp unna, ført av Elendil og sønene hans, som tufta rika Gondor og Arnor i Midgard. Desse vart og nederlaget for Sauron på enden av andre heimsæva.

Den fulle soga om desse hendingane vart kalla Akallabêth, og Tolkien skriv på slutten av teksta at Númenor sidan vart kalla *Atalantë* (den nedfalne). Her er sjølve namnet eit peik mot namnet Atlantis.

## Geografi

Númenor var skipa som ei ujamn stjerne med fem nes, to i sør, to i nordvest og nordaust og eitt beint i nord. Midt på øya låg hovudstaden, attmed det høge berget Meneltarma midt på øya. På toppen av dette berget låg ein heilagdom som var vigd Eru. Etter nedfallet vart det sagt at nuven av Meneltarma stod att som ei øy midt i havet. Landet låg om lag der den store Atlanterhavsryggen ligg i dag, noko nærare vesterlanda enn Midgard.

Dei «nye landa» vestpå, som i Midgardsmytologien svarar til Amerika, vart skapte om lag samstundes med at Númenor fall.
Rusenski Lom

**Rusenski Lom** (bulgarsk Русенски Лом) er ei elv nordaust i Bulgaria, og den siste store sideelva til Donau frå høgre. Ho oppstår der elvane Beli Lom og Tjserni Lom renn i hop. Beli Lom har sitt utspring sør for Razgrad, medan Tsjerni Lom har sitt utspring søraust for Popovo.

Kjelda til Beli Lom ved , 360 meter over havet, vert stort sett rekna som startpunktet for Rusenski Lom. Før dei renn i hop har Tjserni Lom ei lengd på 130&nbsp;km og eit nedslagsfelt på 1&nbsp;549 km², medan Beli Lom er 140&nbsp;km lang med eit nedslagsfelt på 1&nbsp;276&nbsp;km². Begge elvane renn hovudsakleg nordvestover, der  Beli Lom renn vestover ved Senovo og Tsjerni Lom renn nordaustover etter Sjirokovo. Dei to elvene renn i hop nær Ivanovo. Rusenski Lom munnar ut i Donau ved byen Ruse, som har gjeve namn til elva. Den totale lengda til elva vert då 196,9&nbsp;km.

## Kjelde
Paulus

**Paulus** (daud år 67) var ein romersk jøde, og ein av dei første kristne teologane og misjonærane. Mykje av Det Nye Testamentet er knytt til han og omgangskrinsen hans.

Paulus vert mest omtala i Apostelgjerningane, og vert frå først av skildra som ein ihuga farisear og motstandarar av dei kristne. Han vart opphavleg kalla Saulus. På veg til Damaskus om lag 40 vart han gripen av eit syn, der Jesus kom til han og slog han blind. Etter denne opplevinga vart han omvendt og døypt, og vart ein ihuga forkjempar for den nye trua.

## Ferdene

Paulus gjorde fire kjende ferder som misjonær, mellom anna til Athen, Korinth, og kringom i Vesle-Asia. Han rekna det som rett å omvende heidningane, medan dei andre apostlane før han hadde halde seg til jødane. I 58 vart han gripen og sett fast av kongen, men bad om nåde for keisar Nero, og vart send til Roma. Her tok han inn hjå ein familie av gresk-romerske kristne, og heldt fram med å breie ut læra si.

Etter Brannen i Roma i 64 vart han og Apostelen Peter skulda saman med andre kristne for ulukka, og Paulus leid dauden som Martyr i 67. 

## Lære

Læra til Paulus kom til å få avgjerande tyding for kristendomen. Han stadfeste tilhøva mellom synd og nåde, og grunnfesta ein dualistisk tenkjemåte som har følgd kyrkja sidan. Dette kjem tydeleg fram i Romarbrevet. Paulus var òg gresk påverka, og mellom anna i Korintarbrevet kan ein finne sterk påverknad frå Platon. 

Paulus var ein ihuga brevskrivar, og ein reknar med at om lag halvparten av breva hans er komne bort. Dei som finst, er størstebolken av breva i NT. 

## Paulus i kulturen
Namnet Paulus har gitt opphav til mannsnamnet Pål. Namnet Paulus er kjend frå omgrepet «Pauli ord».

Felix Mendelssohn har skildra Paulus si omvending og forkynning i *[[Oratoriet Paulus]]*.
Claudius (fleirtyding)

**Claudius** er eit namn mellom anna på to romerske keisarar: 

* Claudius I av Romarriket
* Claudius II av Romarriket
Nynorskkrinsar i grunnskulen

**Nynorskkrinsar og elevar med nynorsk og samisk i grunnskulen 2006-2007:**

## Sjå òg

* Nynorskkrinsar i Oppland
* Nynorskkrinsar i Buskerud
* Nynorskkrinsar i Telemark
* Nynorskkrinsar i Aust-Agder
* Nynorskkrinsar i Vest-Agder
* Nynorskkrinsar i Rogaland
* Nynorskkrinsar i Hordaland
* Nynorskkrinsar i Sogn og Fjordane
* Nynorskkrinsar i Møre og Romsdal
* Nynorskkrinsar i Nordland
* Nynorskkrinsar i Troms
* Nynorskkrinsar i Finnmark
Silmarillion

***Quenta Silmarillion*** er ei sogesamling skriven av J.R.R. Tolkien. Tittelen er alvisk og tyder *Soga om [[silmarillane]].* Sogesamlinga er rekna som kjernestoffet i Legendariet. Denne samlinga utgjer hovudbolken av den utgjevne boka *The Silmarillion* (Norsk: Silmarillion), til skilnad frå Ainulindalë, Akallabêth og *Of the rings of power and the third age*, som alle vart utgjevne som tilskot til Quentaen i same boka.

## Opphavet til boka
Bakgrunnen for Silmarillion-teksta er sogene om *The fall of Gondolin* og *the tale of Lúthien*, som vart til *The Book of Lost Tales*, som Tolkien byrja skrive medan han låg sjuk under første verdskrigen. Han akta å lage ein sogesyklus om alvane og ei attgjeving av gamalt mytestoff i ein «mytologi for England», som han kalla det. Denne boka vart aldri ferdig, men Tolkien heldt fram å brigde stoffet i åra som følgde, i episke vers og i ein simarillion-versjon han ønskte å få trykt i 1936. Dette verket vart stogga av arbeidet med Hobbiten og seinare Ringdrotten. Den opphavlege Silmarillionteksten vart liggande av di forlaget rekna boka som heller vanskeleg.

Etter *[[The Lord of the Rings]]* gjekk Tolkien attende til Silmarillion-stoffet, men laut brigde det omatt for å få det til å høve med handlinga i dei andre bøkene som var kome i mellomtida. Han var framleis ikkje ferdig då han døydde i 1973, og sonen Christopher Tolkien arbeidde saman alle utkasta til boka *The Silmarillion* som kom ut i 1977. Her er og opphavsmyten og soga om Númenors fall med, og ei attgjeving av hendingane som førte fram til ringkrigen på enden av tredje heimsæva (handlinga i *The Lord of the Rings*).

## Emne i boka
Namnet er teke frå hovudemnet i verket, silmarillane, som vart tekne av den vonde Morgoth. Soga fortel korleis Noldoane eller djupalvane fór i hærtog mot han for å vinne dei att, og fortel om det meste av første heimsæva. Boka fortel og om korleis verda vart skapt, om opphavet til sola og månen, og om korleis manneætta kom til. Forteljinga er eit viktig tilskot til forståing av bakgrunnen for Ringdrotten.

## Musikk inspirert av Simlarillion
Det britiske progrockbandet Marillion vart starta i 1979 og kalla seg opphavleg Silmarillion etter boka, men korta ned namnet før dei gav ut det første albumet sitt i 1981.
Elva Struma

**Struma** eller **Strymónas** (bulgarsk Струма, gresk Στρυμόνας) er ei elv i Bulgaria og Hellas. Det antikke namnet var *Strymōn* (gresk: Στρυμών). Nedslagsfeltet i Bulgaria er om lag 10&nbsp;800 km². Ho har sitt utspring i fjellet Vitosja i Bulgaria, og går først vestover, og så sørover. Ho kryssar grensa til Hellas ved landsbyen Kula og munnar ut i Egearhavet nær Amfípoli i periferieininga Sérres. Lengda på elva er 415 km, der 290 km er i Bulgaria. Dette er dermed den femte lengste elva i Bulgaria. 

I den bulgarske delen av elvedalen vert det utvinne kol, medan jordbruk dominerer den greske delen av dalen, som er den fjerde største i Hellas. Av sideelvar finn ein Rila, Dragovisjtitsa, Blagoevgradska Bistritsa, Konska, Sandanska Bistritsa og Aggitis.

## Historie
Den antikke greske byen Amphipolis vart grunnlagd der elva munnar ut i Egearhavet, ved ein stad som tidlegare vart kalla Ennea Odoi (Ni vegar}. Då Xerxes I av Persia kryssa elva under invasjonen hans i 480 fvt. gravla han ni unge menn og ni unge jomfruer som eit offer til elveguden. Hæren til Alexander I av Makedonia slo restande av Xerxes sin hær nær Ennea Odoi i 479 fvt. I 424 fvt. kapra Brasidas, ein general frå Sparta, Amphipolis etter å ha kryssa heile den greske halvøya. Slaget ved Kleidion vart utkjempa ved elva i 1014.

I 1913 vart den greske hæren fanga i Kresnajuvet, som Struma renn gjennom, under Den andre balkankrigen. Bulgararane tapte derimot krigen, og Bucharesttraktaten frå 1913 førte til at Bulgaria mista store landområde. 

Skipet *Struma*, som førte jødiske flyktningar frå Romania under den andre verdskrigen, sokk i Svartehavet og nesten 800 mista livet. Skipet er kalla opp etter elva. 

## Kjelde
Hillary Clinton

**Hillary Diane Rodham Clinton** () er ein amerikansk demokratisk politikar. Ho var presidentkandidaten til det demokratiske partiet ved presidentvalet i USA i 2016, der ho tapte mot Donald Trump. Clinton er gift med tidlegare president Bill Clinton, og var USA si førstedame i frå 1993 til 2001. Ho er den første tidlegare førstedama som har stilt til val.

## Familiebakgrunn
Hillary Rodham vart fødd i Chicago i Illinois og oppdregen av dei metodistiske foreldra sine i Park Ridge i same delstat. Faren, Hugh Rodham sr., son av engelske innvandrarar, var forretningsmann i tekstilindustren i Scranton i Pennsylvania, og mora, Dorothy Emma Howell Rodham, var heimeverande. Hillary har to yngre brør, Hugh og Tony Rodham. 

Hillary Rodham og Bill Clinton gifta seg i 1975 i Fayetteville i Arkansas. Ho brukte jentenamnet sitt fram til 1982. Ekteparet har ei dotter, Chelsea Clinton, som er fødd i 1980.

## Utdanning og arbeid
Hillary Clinton tok ein lågare grad i historie ved Wellesley College i Massachusetts i 1969, og er utdanna jurist ved Yale University i 1973.

Hillary Rodham var lenge advokat i advokatfirmaet Rose i Little Rock, på same tid som ho underviste ved rettsfakultetet ved University of Arkansas i Fayetteville. I 1974 fekk ho dei første erfaringane sine med hovudstadspolitikk då ho var juridisk rådgjevar for justiskomiteen i det amerikanske representanthuset. Ho var då med i ein krets som sette saman materiale for ein riksrettssak mot president Richard Nixon på grunn av Watergateaffæren.

Då mannen hennar blei vald til guvernør for Arkansas i 1979, slutta Hillary Rodham som jusprofessor. 

## Førstedame

Familien Clinton flytta inn i Det kvite huset i 1993, og Hillary Clinton blei leiar av ei gruppe som skulle reformera helsevesenet i USA. Dei djuptgripande forslaga til gruppa blei aldri vedtekne. 

## Senator

Hillary Clinton vart vald som senator for delstaten New York den 7. november 2000 med 55 % av stemmane. Ho sat i fleire fagkommitear, mellom anna forsvarskommiteen.

## Presidentkandidat-kandidat
Clinton var favoritt til å verte det demokratiske partiet sin kandidat til presidentvalet i 2008, og flagga dette *de facto* 20. januar 2007. Ho tapte derimot kappløpet mot senator Barack Obama.

## Utgjevingar
* *It Takes a Village and Other Lessons Children Teach Us* – 1996
* *Living History* – 2003 (sjølvbiografi)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hillary Rodham Clinton|Hillary Rodham Clinton]]» frå ,  den 10. februar 2008.*  


## Bakgrunnsstoff
* Offisiell side hjå det amerikanske senatet 
* Biografi hjå det kvite huset
Tungetale

**Å tale i tunger** eller **tungetale** er nemningar brukte om uforståeleg tale som finn stad i religiøs samanheng. På latin og fleire andre språk blir det kalla **glossolalia** eller **glossolali**.

## Historisk
Ein ser ofte tungetale i samband med besetting eller profetisk henrykking der guddommen talar gjennom ein utvald, ofte for å gjeva varsel eller åtvaringar. Pythia ved orakelet i Delfi kom til dømes med spådommar under transe som så blei tolka av prestar. 

## I kristendommen
Tungetale blir skildra i kristendommen, særleg i pinserørsla, som et bønespråk for dei som vil be med anden i tillegg til med tankar og ord. Tungetale blir då rekna som ein nådegåve gjeven av Gud, ved heilag-anden, til den enkelte kristne. Agnes Ozman blir rekna som den første som talte i tunger då pinsebevegelsen fekk gjennombrotet sitt tidleg på 1900-talet.
Paleontologi

**Paleontologi** er læra om forhistoriske plantar og dyr, basert på spor i form av fossilar. Paleontologi er ein del av naturvitskapen, og er i slekt med geologi og biologi. Fossila kan vere forsteina kalkskal etter muslingar og sniglar, skjelett-restar eller det kan vere avleiringar etter mikroorganismar.

I Noreg er det kjente førekomstar av fossila i Oslo-feltet og på Svalbard.
Kylling

**Kjukling** eller **kylling** er på norsk opphavleg namnet på ein ung hønsefugl. Ordet har opphav i det norrøne *kjúklingr*, og kan brukast på fleire måtar i norsk.

* Ungfugl av tamhøns, men og av andre hønsefuglar som til dømes fasan eller kalkun.
* Kjøt eller slakt av unge tamhøns
* Unggut eller grønskolling

## Kjelder
* UiO, ordbok på nett
Killing

**Killing** eller **kje**, er nemninga på eit ungdyr av geit og geiteliknande artar. 

## Ordsoge
Ordet «killing» er ikkje det same som kylling, og deler ikkje etymologisk opphav. Det kjem istaden frå norrønt *kiðlingr* som var ei avleiing av *kið* ('kje'). *Kið* har derimot gjeve det engelske ordet *kid*, som er mykje brukt om menneskeungar, særleg på amerikansk engelsk.

## I kulturen
Kje opptrer i folkeeventyr som «Bukkane Bruse» og «Ulven og dei sju geitekillingane», og i nyare forteljingar som «Capra cu trei iezi» ('Geita og dei tre kjea hennar') av rumenske Ion Creangă, eller «Geitekillingen som kunne telle til ti» av Alf Prøysen.

## Kjelder
* UiO, Ordbok på nett
* Rudolf Steinerhøyskolen - Førskolelærerlinjen
Tundzja

**Tundzja** (bulgarsk *Тунджа*, tyrkisk *Tunca*) er ei elv i Bulgaria og Tyrkia, og den største sideelva til Maritsa. Dei renn i hop nær Edirne i Tyrkia.

Elva har sitt utspring i sentrale område av Balkanfjella, nord for Kalofer, og renn så austover før ho brått snur sørover før Jambol. Slik renn ho heilt til ho munnar ut i Maritsa. Lengda til Tundzja innanfor Bulgaria er 350&nbsp;km. Ho har om lag 50 sideelvar, og dei viktigaste av desse er Motsjuritsa, Popovska og Sinapovska.

Av landsbyar langs breidda av elva finn ein Kalofer, Jambol og Elkhovo.
Vatsja

**Vatsja** (Въча) er ei elv sør i Bulgaria, og ein av dei største sideelvane til Maritsa. Ho er 105 km lang og har kjelda si der elvane Sjiralasjka reka og Bjunovska reka renn i hop. Elva passerer gjennom demningane Kritsjim og Vatsja, som gjev drikkevatn til Plovdiv og slettene rundt. Vatsja renn vidare gjennom Rodopifjella, og dannar ein djup dal der dei to demningane ligg. Ein viktig by i dalen er Devin.

Vatsja er den nest lengste elva som har sitt utspring i Rodopifjella etter Arda. Elva renn ikkje nær nokre industriområde, og har derfor klårt og reint vatn.
Veleka

**Veleka** (bulgarsk Велека) er ei elv i søraustlege delar av Bulgaria og nordaust i den europeiske delen av Tyrkia. Ho er 147 km lang, der 123 km renn i Bulgaria, og har sitt utspring i fleire karstkjelder i den tyrkiske delen av fjellet Strandzja (İstranca) og munnar ut i Svartehavet ved den bulgarske landsbyen Sinemorets.

Nær kjelda er elva frå 8 til 10 meter brei, og har eit djup på 2 til 4 meter. Ved munningen er Veleka 50 meter brei og opp til 7-8 meter djup. 

Området nær Veleka har rikt dyre- og planteliv, med meir enn 30 artar av ferskvassfisk, der den viktigaste er årbuk. Fem utryddingstrua dyreartar held til i elva, i tillegg til fleire regionalt viktige planteartar. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Veleka|Veleka]]» frå ,  den 9. mars 2007.*
Vit

**Vit** eller **Vid** (bulgarsk: Вит) er ei elv sentralt i nordlege delar av Bulgaria med ei lengd på 189 km. Ho har sitt utspring i Balkanfjella ved foten av Vezjen i ei høgd på 2&nbsp;030 meter, og munnar ut i Donau nær Somovit. Elva har eit nedslagsfelt på 3&nbsp;220 km², og dei største sideelvane hennar er Kamenska reka, Kalnik og Tuchenitsa.

Av landsbyar langs elva finn ein Teteven, Pleven, Dolni Dabnik, Dolna Mitropolija og Guljantsi.
Popinolasjkifossen

**Popinolasjkifossen** (bulgarsk Попинолъшки водопад) er ein foss i Pirinfjella i Bulgaria. Han ligg 20&nbsp;km frå landsbyen Sandanski, i eit landområde kalla *Popina laka*. Han ligg i ei høgd på 1&nbsp;230 meter i elva Basjliitsa. Høgda på fossen er estimert til 12 meter. 11. oktober 1965 vart fossen utpeikt som eit naturleg landemerke.
Roar Flåthen

**Roar Flåthen** () var leiar i Landsorganisasjonen (LO) frå 2007 til 2013. Han tok over etter Gerd-Liv Valla og vart etterfølgt av Gerd Kristiansen.

Flåthen har tidlegare arbeidd som mekanikar ved Kongsberg våpenfabrikk og vore tillitsvald i Jern og Metall og Fellesforbundet. Han vart innvald som 1. nestleiar på LO-kongressen i 2001. Han tok over som leiar av LO etter Gerd Liv Valla

## Bakgrunnsstoff
Rajsko Praskalo

**Rajsko Praskalo** (bulgarsk: *Райско пръскало*) er ein foss i Bulgaria, og den fossen i landet og på Balkan med høgast fall. Han ligg ved foten av fjellet Botev (2&nbsp;376 m) i Balkanfjella og er ein del av Dzjendemareservatet. 

Fossen samlar vatn frå smeltande snø.
Skakavitsafossen

**Skakavitsafossen** (bulgarsk Скакавица eller Скакавишки водопад, *Skakavisjki vodopad*) er den høgaste fossen i Rilafjella i Bulgaria. Han er ein del av Rila nasjonalpark, og høyrer til elva Skakavitsa i Zemenjuvet. Fossen ligg 1&nbsp;750 meter over havet og har eit fall på 70 meter.

Skakavitsafossen er eit av dei største turistmåla i området, i tillegg til karstkjeldene og dei hundreårgamle skogane av endemisk koloradoedelgran (*Pinum peuce*) som ligg i området.
Den donauske sletta i Bulgaria

**Den donauske sletta** (bulgarsk Дунавска равнина, *Dunavska ravnina*) utgjer den nordlege delen av Bulgaria, og ligg mellom Balkanfjella i sør og Donau i nord. Ho strekkjer seg frå elva Timok i vest til Svartehavet i aust. Sletta har eit areal på 31&nbsp;523 km², er om lag 500 km lang, og mellom 20 og 120 km brei. 

Sjølv om ho vert omtalt som ei slette er landskapet forholdsvis åslendt med mange platå og elvedalar. Klimaet er kontinentalt og vert noko påverka av Svartehavet i aust. Nedbørsmengdene varierer mellom 450 og 650 mm i året. Viktige elvar utanom Donau er Iskar, Jantra, Osam, Vit, Rusenski Lom, Ogosta og Lom.

Av store byar i regionen finn ein Varna, Ruse, Pleven, Dobritsj, Sjumen, Veliko Tarnovo, Vratsa, Vidin, Montana, Silistra, Targovisjte og Razgrad.

## Kjelder
* Collective (2002). *Balgarska entsiklopediya A-YA*. Sofia: IK Trud. 

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Danubian Plain (Bulgaria)|Danubian Plain (Bulgaria)]]» frå ,  den 9. mars 2007.*
Den thrakiske sletta

**Den thrakiske sletta** (bulgarsk Горнотракийска низина, *Gornotrakijska nizina*) utgjer den nordlege delen av det historiske området Thrakia. Det ligg i dag i sørlege område av Bulgaria mellom fjellområda Sredna Gora i nord og vest; Rodopifjella, Sakar og Strandzja i sør; og Svartehavet i aust. Sletta er eit rikt jordbruksområde med eit areal på 6&nbsp;032 km² og ei gjennomsnittleg høgd på 168 meter. 

Sletta er ein del av **Nordlege Thrakia** (Северна Тракия, *Severna Trakija*) (i motsetnad til Vest-Thrakia og Aust-Thrakia i sør), og ligg sør for Balkanfjella, aust for elva Mesta og Sredna Gora. Sletta er derimot ikkje heilt flat og inneheld fleire åsar og lågare fjell. 

Klimaet er kontinentalt. Varmerekorden for Bulgaria vart sett her. I 1916 målte Sadovo 45,2 °C. Den normale årsnedbøren er om lag 550 mm. Viktige elvar som renn over sletta er Maritsa, og sideelvane hennar Tundzja, Strjama, Topolnitsa, og Vatsja.

Av store byar finn ein Plovdiv, Burgas, Stara Zagora, Pazardzjik, Asenovgrad, Khaskovo, Jambol og Sliven.

## Kjelder
* Collective (2002). *Balgarska entsiklopediya A-YA.* Sofia: IK Trud. 

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Upper Thracian Plain|Upper Thracian Plain]]» frå ,  den 9. mars 2007.*
Lee Kang-seok

**Lee Kang-seok** () er ein sørkoreansk skeiseløpar. Han er sprintar og spesialist på 500 meter og har verdsrekorden på distansen (34,25).

## Resultat

### Medaljeoversikt

## Bakgrunnsstoff
* www.skateresults.com  
* www.sportstatistieken.nl/
Fartøy

**Fartøy** (frå nederlandsk *vaartuig*, opphavleg 'greie til å fare i') er ein større farkost, særleg ein som er meint til bruk på vatn.

## Referansar
Dei synoptiske evangelia

**Dei synoptiske evangelia** i Det nye testamentet er evangelia etter Matteus, Markus og Lukas. Desse tre evangelia har ei felles ramme om framstillinga av Jesu liv og virke. Dei startar med ein omtale av Johannes døyparen, sidan fortel dei om Jesu forkynning og virke i og omkring Galilea, og til sist fortel dei om inntoget i Jerusalem og Jesu liding, død og oppstode.

Evangelia har òg mykje fellesstoff: Vi kan finne att nesten heile innhaldet i Markus-evangeliet i evangelia etter Matteus og Lukas. Dessutan har både Matteus og Lukas 
mykje stoff felles som ikkje er å finne att i hos Markus.

Det er òg skilnader mellom dei synoptiske evangelia: Markus-evangeliet er stuttare enn dei andre. Hos Lukas er nær halvparten og hos Matteus er om lag tredjeparten særstoff dei er aleine om. Framstillinga kan elles variere mellom evangelistane.

For å få fram skilnader og fellestrekk kan dei tre evangelia setjast opp i spalter ved sidan av kvarandre i ein *synopse* av gresk *synopsis* = *samsyn*. Tilsvarande kallast dei tre evangelistane *synoptikarane*.

## Evangelie-synopse

Ei synoptisk framstilling av likninga om saltet vil sjå slik ut:

## Kjelder
* Det norske Bibelselskap, 1993 (1998): Evanglie-synopse
* Det norske Bibelselskap, Bibelen, omsetjing 1978
Sofiadalen

**Sofiadalen** (bulgarsk: Софийска котловина, *Sofijska kotlovina*, eller Софийско поле, *Sofijsko pole*) er ein dal sentralt i det vestlege Bulgaria, kalla opp etter Sofia som ligg i dalen. Han ligg mellom Balkanfjella i nordaust, fjella Viskjar, Ljulin, Vitosja og Lozenska planina i sørvest, Vakarel i søraust og dei låge Slivnitsahøgdene i nordvest. 

Etter at dalbotn vart danna vart elva Iskar blokkert og heile dalen vart ein innsjø, som danna det sand- og leiraktige jordsmonnet som no dekkjer det meste av dalen. Innsjøen forsvann då elva grov seg gjennom Balkanfjella og danna Iskarjuvet. 

Sofiadalen har mange mineralkjelder, som Gorna Banja, Pantsjarevo og Bankja. Desse kjeldene og den seismiske aktiviteten kjem som resultat av forkastinga i dalen.
Tycho Brahe Planetarium

**Tycho Brahe Planetarium** ligg i København, ved den søre enden av Skt. Jørgens Sø. Det er oppkalla etter den danske astronomen Tycho Brahe.

Bygningen er teikna av arkitekt Knud Munk. Grunnsteinen vart lagd 22. februar 1988, og 1. november 1989 vart planetariet opna for publikum. 

Planetariet har ein IMAX-projektor og ein stjerneprojektor, som kan vise meir enn 4000 stjerner samtidig for opp til 240 vitjarar. Det har også ei rekkje projektorar som viser Jorda, Sola og planetane. I tillegg til vising av IMAX-film og stjernehimmelen, arrangerer ein også 3D-framsyningar, computergrafikk og andre visuelle framsyningar, som dreg nytte av det 823 kvadratmeter store lerretet.

Planetariet har også ei permanent utstilling om astronomi og romforsking.

4 gonger om året gjev planetariet ut tidsskriftet *Aktuel Astronomi*, som inneheld nyheiter om astronomi og romforsking.

Planetariet er ein stor turistattraksjon i København, og allereie i april 1991 hadde det hatt over 1 000 000 gjester samanlagt. 

## Bakgrunnsstoff

*
An Inconvenient Truth

**An Inconvenient Truth**, på norsk «En ubehagelig sannhet» er ein dokumentarfilm frå 2006 av og med Al Gore. Filmen er laga som eit foredrag der Al Gore vil overtyde den amerikanske ålmenta om at det ikkje lenger er noko tvil om at menneska påverkar klimaet og bidrar til global oppvarming. 

Filmen vann ein Oscar for beste dokumentarfilm i 2007.
Plovdiv

**Plovdiv** (bulgarsk Пловдив) er ein by og ein kommune i provinsen Plovdiv sør i Bulgaria og hovudstad i provinsen. Kommunen omfattar berre sjølve byen Plovdiv, som er den nest største byen i Bulgaria etter hovudstaden Sofia.

Byen ligg ved elva Maritsa, om lag 130&nbsp;km aust for Sofia og er den største og viktigaste byen i det historiske området Øvre Thrakia eller Nord-Thrakia, vidkjend for sin eldgamle, mangfaldige kultur og tusenårige historie.

## Areal og folketal
Kommunen har eit areal på 102&nbsp;km². Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunen 319&nbsp;612 innbyggjarar.

Den einaste busetnaden i kommunen er:

### Storbyområdet
Til storbyområdet for Plovdiv høyrer heile kommunen Plovdiv i tillegg til kommunane:
*Asenovgrad
*Kalojanovo
*Kritsjim
*Kuklen
*Maritsa
*Perusjtitsa
*Rodopi
*Sadovo
*Săedinenie
*Stambolijski

Heile storbyområdet har eit samla innbyggjartal på 512&nbsp;656.

### Administrativ inndeling
Byen Plovdiv er delt inn i seks bydelar.
* Iztotsjen
* Juzjen
* Severen
* Trakia
* Tsentralen
* Zapaden

## Historie
Plovdiv si historie strekkjer seg 6&nbsp;000 år tilbake i tid, noko som gjer byen til ein av dei eldste byane i Europa. Byen heitte *Eumolpia* då han i 342 f.Kr. vart erobra av Filip II av Makedonia, som omdøypte byen til *Filippopolis*. Byen vart seinare ein sjøvstendig thrakisk by under namnet *Pulpudeva*, før han vart ein del av Romarriket og hovudstad i Thrakia. Romarane kalla byen *Thrimontium*.

Slavarane erobra byen på 500-talet før bulgararane tok over byen i 815. Namnet Plovdiv fekk byen på 1400-talet.

Då Bulgaria var under Det osmanske riket på 1800-talet, vart den bulgarske kampen for sjølvstende leia frå Plovdiv, men då byen vart frisett frå osmanarane etter Slaget ved Plovdiv i 1878 vart han likevel ikkje ein del av fyrstedømet Bulgaria, og vart i staden hovudstad i det osmanske Aust-Rumelia fram til 1885 då han vart ein del av Bulgaria.

## Galleri

Image:Bulgaria-Plovdiv-02.jpg
Image:Bulgaria-Plovdiv-01.jpg
Image:Bulgaria-Plovdiv-03.jpg
Image:Bulgaria-Plovdiv-04.jpg


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Plovdiv|Plovdiv]]» frå ,  den 10. mars 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Serdica

**Serdica** kan vise til:
****Serdica***, eldre namn på byen Sofia i Bulgaria
*Serdica i Rogašovci, busetnad i kommunen Rogašovci i Slovenia

Sjå òg:
*Serdika, bydel i byen Sofia i Bulgaria
Triaditsa

**Triaditsa** (bulgarsk Триадица) er ein bydel og eit distrikt i kommunen Sofia i byprovinsen Sofia i Bulgaria.

Ved folketeljinga i 2011 hadde distriktet 63&nbsp;451 innbyggjarar, medan folketalet var estimert til 67&nbsp;775 i 2023.

## Referansar
Sredets

**Sredets** kan vere: 

* Sredets i Burgas, kommune i provinsen Burgas i Bulgaria
* Sredets i Sofia, bydel i hovudstaden Sofia i Bulgaria