open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lauritz Haaland

**Lauritz Haaland** () var ein norsk målar. Han var fødd på Kvitsøy i Rogaland. Han var utdanna som skipsbyggar i Bergen, men vart etter kvart meir oppteken av biletskapande arbeid. Han fekk undervisning på Knud Bergslien sin målarskule og Den Kongelige Malerskole i Oslo. Han drog på ulike studiereiser i Europa. 

Haaland var representert ved mange utstillingar, mellom anna haustutstillinga i 1884&ndash;1891, Chicagoutstillinga i 1887 og Fiskeriutstillinga i London 1893. Der fekk han sølvmedalje. Haaland er i dag representert i fleire biletgalleri og sjøfartsmuseum i Noreg.  Han selde bilete til Tyskland, England, Frankrike og Amerika.

Haaland var ein meister i å skildre sjø og hav under alle vêrtypar. Skutene han måla er svært korrekt og nitid attgjeve. Måleria har funne vegen til mange sjøfartsmuseum som døme på ulike skipstypar. Haaland har som marinemålar hatt svært mykje å seie reint kulturhistorisk. Han har gjennom måleria sine skildra dei forskjellige fiskeria, fartøytypar, hustypar, natur og livet mellom  kystfolk rundt hundreårsskiftet på ein framifrå måte. 


Fil:Lauritz Haaland - Painting - NG.M.04398 - National Museum of Art, Architecture and Design.jpg|Skuter i havn (1885)
Fil:Lauritz Haaland, fiskekutter 1889, Sjöhistoriska museet, S 5869.tif|Fiskekutter (1889)
Fil:Lars Lauritz Larsen Haaland - Skip Langs Kysten - IMG 9307.jpg|Skip i opprørt sjø (1908)
Fil:Norwegian stamp NK699 Haaland Gjøa.jpg|Gjøa (ca. 1906)


## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* 
* 
* Nokre av fotografia og måleri til Lauritz Haaland 

## Kjelder

*   Fotonetverk Rogaland om Lauritz Haaland 
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lauritz Haaland|Lauritz Haaland]]» frå ,  den 9. august 2009.*
Oaxaca

**Oaxaca** (; *Estado Libre y Soberano de Oaxaca*) er ein delstat i Mexico som ligg i den sørlege delen av landet. Han ligg òg i Oaxacadalen som ligg i dei sørlege Sierra Madre fjellkjedene. 

Hovudstaden og største byen er Oaxaca.

Arealet er 93 793 km². I 2015 hadde delstaten 3 967 889 innbyggjarar. 

Oaxaca grensar til Veracruz i nord, Chiapas i aust, Stillehavet i sør, Guerrero i vest, og Puebla i nord-vest.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Mario Kart Wii

er eit resarspel for Wii, utvikla av Nintendo EAD og publisert av Nintendo. Det er det sjette spelet i *[[Mario Kart]]*-serien (sett bort ifrå dei to arkadespela), og det andre *Mario Kart*-spelet som tek Nintendo Wi-Fi Connection i bruk. Spelet vart lansert globalt gjennom april 2008, men eit år seinare i Sør-Korea. Til kvart eksemplar av spelet fylgjer det med eit Wii Wheel, som ein kan plassera Wii-fjernkontrollen inni for meir intuitiv og ordinær styring.

Nytt frå føregangaren, Mario Kart DS, femner motorsyklar og støtte for opp til tolv kappkøyrarar på nett. I likskap med dei andre spela i *Mario Kart*-serien går spelet ut på at forskjellige figurar frå dei mange *Mario*-spela køyrer om kapp på banar med tema frå ulike område i Mario-serien. Støtte for Nintendo Wi-Fi Connection lèt ein køyre om kapp med andre spelarar frå heile verda, og nett-tevlingar og resultat er tilgjengelege om ein festar Mario Kart-kanalen til Wii-menyen.
Lorents

**Lorents** eller **Loren(t)z** er eit tysk mannsnamn avleidd frå latinske Laurentius. Det har namnedag den 10. august. Namnet kan òg vera eit etternamn.

Lavrans, Laurits, Laurent, Laurence og Lorenzo er nærskylde namn.

## Namneberarar
*Lorentz Lossius (ca. 1600–1654), tysk-norsk bergverskmann
*Lorentz Creutz (1615-1676), svensk friherre og embetsmann
*Lorentz Ewensen (1728-1790), norsk prokurator og rettshistorikar 
*Lorents Henrik Fisker (1753-1819), dansk sjøoffiser
*Lorentz Angell (1778-1860), norsk stortingsmann
*Lorents Lange (1781-1860), norsk jurist og politikar
*Lorentz Dietrichson (1834-1917), norsk kunsthistorikar og forfattar
*Lorentz Holmgren (1842-1909), norsk stortingsmann
*Lorents Mørkved (1844-?), norsk stortingsmann
*Lorens Berg (1862-1924), norsk lokalhistorikar
*Lorentz Eckhoff (1884-1974), norsk litteraturhistorikar
*Lorentz Eldjarn (1920-2007), norsk lege og biokjemikar
*Lorns Skjemstad (f. 1941), norsk lnagerennar
*Lorents Lorentsen (f. 1947), norsk offentleg tenestemann

### Etternamn
*Hendrik Antoon Lorentz (1853–1928), nederlandsk matematikar, fysikar og nobelprisvinnar

## Kjelder
*
USS «Macon» (ZSR-5)

**USS** «**Macon**» var eit amerikansk luftskip bygd for den amerikanske marinen. Akkurat som systerskipet USS «Akron» var «Macon» utstyrt som flygande hangarskip.

Luftskipet var utstyrt med hangar for fire Curtiss F9C Sparrowhawk jagarfly og ein trapésanordning som flya hekta seg på under innhenting. Sjølv om flya var klassifisert som jagarfly, var hovudrolla rekognosering, og luftskipet vart i hovudsak sett på som eit langtrekkande rekognoseringsplattform.

USS «Macon» gjekk tapt under ein storm den 12. februar 1935.
Roland

**Roland** () var ein frankisk adelsmann, kjend som helten i Rolandskvadet og fleire seinare heltedikt. 

Roland var markgreve av Bretagne under Karl den store, og var den fremste hærførararen til keisaren. Han døydde i passet Roncesvalles (Roncevaux) i Pyreneane under eit baskisk bakhaldsåtak.

Denne spede bakgrunnen blei bygd vidare på i folkediktinga. Her blei Roland omtala som søstersonen av Karl den store. Han hadde namngjevne eigedelar: Sverdet Dyrendal, luren Olifant og hesten Veillantif, og var ein forkjempar for kristendommen mot ein veldig maurarhær.

Roland heitte eigentleg Hruodlan, på latin Hruodlandus. På spansk blei namnet til Roldán eller Rolando og på italiensk Orlando. I tillegg til Rolandskvadet og ei rekkje chanson de geste er han skildra i renessanseverka *[[Orlando innamorato]]* og *[[Orlando furioso]]*. I Noreg er Roland helten i folkevisa «Roland og Magnus kongjen».

## Kjelder

* 
----
* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Roland|Roland]]» frå , den 9. august 2009.* 

## Bakgrunnsstoff
Mario Kart DS

er eit resarspel for Nintendo DS, utvikla av Nintendo EAD og publisert av Nintendo. Det er det femte spelet i *[[Mario Kart]]*-serien, og det første *Mario Kart*-spelet der ein kan spela over internett gjennom Nintendo Wi-Fi Connection. Spelet vart gjeve ut i november 2005 i Nord-Amerika, Australia og Europa, og i desember 2005 i Japan.

I likskap med dei andre spela i *Mario Kart*-serien dreier spelet seg om at ymse figurar frå ''Mario''-serien køyrer om kapp på ulike banar med tema basert på område frå dei mange *Mario*-spela.
George Washington DeLong

**George Washington DeLong** () var ein amerikansk marineoffiser og polarforskar. Han oppdaga og gjorde krav på tre av De Long-øyane, som er oppkalla etter han. Han har også gjeve namn til De Long-fjella i Alaska og tre amerikanske marinefartøy. DeLong døydde under ein ekspedisjon i Nordishavet.
James Gordon Bennett jr.

**James Gordon Bennett jr.** () var ein amerikansk avisforleggar.

Bennett var son av James Gordon Bennett, Sr., og var sjølv gjerne kjend som Gordon Bennett for å skilja han frå faren. Han overtok leiinga av *[[New York Herald]]* i 1866, og auka den internasjonale profilen til avisa. I 1869 støtta han Henry Morton Stanley si reise til Afrika for å finna David Livingstone, mot å få eksklusive reportasjar frå Stanley. Han finansierte også George Washington DeLong sin polarekspedisjon i 1879, og fekk til gjengjeld Bennettøya kalla opp etter seg.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:James Gordon Bennett, Jr.|James Gordon Bennett, Jr.]]» frå , den 9. august 2009.*
Wii Sports Resort

***Wii Sports Resort*** er eit idrettsspel utvikla og produsert av Nintendo som ein oppfølgjar til Wii Sports. Det vart gjeve ut i Japan i juni 2009, og i Australia, Europa og Nord-Amerika i juli 2009. Spelet krev Wii MotionPlus for å kunne bli spelt.

## Oppsett
*Wii Sports Resort* finn stad på ei tropisk øy; Wuhu, som også er representert i Wii Fit, der tolv ymse sportar er tilgjengelege for ein å spela. I likskap med føregangaren er alle sportane spelte ved å bruka Wii-fjernkontrollen, og eventuelt nunchuken, til å etterlikna rørsler som blir gjorde i ekte sport. I sporten der ein skal skyta med pil og boge må ein til dømes halda Wii-fjernkontrollen loddrett for å halda bogen og sikte, medan Nunchucken kan bli trekt bakover for å trekkja bogestrengen i den retninga. Nyheita i Wii Sports Resort er støtte for Wii MotionPlus. Dette gjev såkalla 1:1-kontroll, som lèt ein kontrollera spela med meir presisjon enn tidlegare.

Wii MotionPlus trengst for alle Wii-fjernkontrollane som blir nytta til å spela *Wii Sports Resort*. Dei fleste sportane i spelet som støttar 3 eller 4 spelarar lèt ein enkelt Wii-fjernkontroll bli delt mellom spelarane etter tur. Unntaket er kanopadling, der alle fire spelarane trengjer kvar sin kontrollar for å spela.

## Kjelder
Wii Sports

***Wii Sports*** er eit idrettsspel utvikla og utgjeve av Nintendo som ein lanseringstittel til spelkonsollen Wii. Det vart gjeve ut i Nord-Amerika saman med Wii-konsollen i november 2006, og i Japan, Australia og Europa månaden etter. Spelet følgde med Wii-konsollen i alle territoria utanom Japan, som gjorde dette til det første spelet pakka med ein Nintendo-konsoll sidan *[[Super Mario World]]* for SNES i 1990.

*Wii Sport* inneheld fem spel basert på fem idrettsgreiner: tennis, baseball, bowling, golf og boksing. Spela er utvikla for å demonstrere eigenskapane til Wii-fjernkontrollen, der spelarar kan etterlikna rørslene ein gjer på ekte for å gje innputt til spela, til dømes svinge kontrollen for å slå ein tennis-rekkert.

*Wii Sports* fekk gjengs god kritikk og har vunne ei rekkje prisar. Det er eitt av dei mestsejlande dataspela gjennom tidene, med 82,90 millionar selde kopiar internasjonalt per 30. september 2021. I 2009 fekk spelet ein oppfølgjar, *[[Wii Sports Resort]]*.

## Oppsett
*Wii Sports* er ei samling av fem spel basert på idrettsgreinene tennis, baseball, bowling, golf og boksing. Splela er tilgjengelege gjennom hovudmenyen. Spela nyttar dei rørslesensoren i Wii-fjernkontrollen og nunchuken slik at spelaren kan etterlikne korleis ein speler i røynda ved å røre på kontrollen, til dømes ved å halda Wii-fjernkontrollen som ei golfkølle eller ei bowlingkule. Nokre delar av spelinga er automatisk styrte av spelet, som i tennis der forflyttinga av sjølve spelarfiguren skjer automatisk medan slaga frå tennis-rekkerten er kontrollerte av spelaren.

Kvar av greinene har ein standardmodus, treningsmodus og fleire modi for fleirspel. I standardmodus ligg reglane for sporten nært reglane slik dei er i ekte sport. Treningsmodus er ein einspelarmodus som lèt ein øva seg på enkelte felt innanfor sportane, og lønnar ein med medaljar om bragda er god nok. Kvar sport har modi for ein eller to spelarar, der nokre av dei stør speling for opp til fire spelarar på ulike vis. I golf og bowling kan fleire spelarar delta ved å dela på ein Wii-fjernkontroll etter tur, mens tennis krev at kvar av spelarane har sin eigen kontroll. I fleirspelar-modus speler spelarane oftast mot kvarandre etter reglane for sportane. Unntaket er tennis der to kan spela i lag eller mot kvarandre.

Figurane i spelet blir henta frå Mii-kanalen på Wii. Dette lèt ein laga Mii-figurar som kan bli sendte til spel som stør denne funksjonen. Mii-ar som er lagra på Wii vil dukka opp i folkemengda i bowling-spela og som lagkameratar i baseball-kampane. Ein kan også senda Mii-figurar over til internminnet i Wii-fjernkontrollen for bruk på ein annan Wii med ei anna lagring.

## Kjelder
Wii Play

***Wii Play*** er eit samværspel for Wii, utvikla og produsert av Nintendo. Det vart gjeve ut på same tid som då Wii-konsollen vart lansert i Japan, Australia og Europa. I Nord-Amerika vart spelet lansert i februar året etter. Spelet blir rekna som ein del av ''Wii''-serien, og til kvart eksemplar av spelet følgjer det med ein Wii-fjernkontroll. Den 31. mars 2009 hadde *Wii Play* selt 22,98 millionar eksemplar globalt.

## Oppsett
*Wii Play* er ei samling av ni ymse spel, utforma for å demonstrere mange av funksjonane Wii-fjernkontrollen tilbyr. Alle dei ni spela kan bli spelte av opp til to spelarar. Det er berre eit spel tilgjegeleg for ein å spele når ein spelar *Wii Play* for første gong, men ein kan låse opp nye spel ved å prøve dei spela som alt er tilgjengelege. Spelet er bygd opp slik at spela gradvis blir meir utfordrande, i hovudsak ved at nye funksjonar hjå Wii-fjernkontrollen etter kvart blir introduserte og brukte i spela.

Det held med ein Wii-fjernkontroll for at ein skal kunne manøvrere alle dei ni spela i *Wii Play*, men ein kan nytte nunchuken i spelet «Tanks!» om ein vil det. Spelarane lagar eigne profilar ved å knyte Mii-figurar til spelet, og kan såleis tevle seg i mellom om rekordar i dei ni spela. Spelet lagrar dei fem beste personlege resultata i alle spela, og om ein spelar greier å få ein ny pers sender spelet ei melding om dette til Wii-menyen. *Wii Play* lønnar ein med medaljar om rekordane i spela er gode nok, og avhengig av bragda kan ein vinne medaljar i bronse, sølv, gull eller platina i alle dei ni spela.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*''Wii Play''  på Nintendo.no
Wii Fit

***Wii Fit*** er eit treningsspel på Wii, utvikla og produsert av Nintendo. Det vart gjeve ut i Japan i desember 2007, i Europa i april 2008, og i Australia og Nord-Amerika månaden etter. Spelet bruker eit balansebrett, som mellom anna kan brukast til å trene opp balansen og måle vekta til spelaren.

Spelet har også kome ut i ei utgåve på Wii U, under namnet *Wii Fit U*.

## Wii Fit Plus
***Wii Fit Plus*** er ein oppfylgjar til *Wii Fit*, som også er utvikla av Nintendo. Spelet byggjer på det originale *Wii Fit* med 15 nye balanse-spel, og seks nye yoga- og styrkeøvingar. Nye funksjonar er mellom anna ein kalorimålar, system for å sette opp eigne treningsprogram, moglegheit for å sette tidsgrense for øvingane og val for å laga profilar for kjæledyr. Spelarar skal også kunne navigera raskare mellom øvingar, for betre flyt i treninga.

*Wii Fit Plus* er selt både i ein pakke med Wii Balance Board, og separat for dei som har Wii Balance Board frå før.

## Kjelder
Gunnar Aksnes

**Gunnar Aksnes** () var ein norsk kjemikar.

Aksnes voks opp i Kvam i Hardanger. Han fekk graden dr. philos. i 1962. I åra 1966 - 1993 var han professor i organisk kjemi ved Universitetet i Bergen.
Aksnes representerte Noreg i det internasjonale samarbeidet når det gjeld nervegassar og kjemiske stridsmiddel.

Aksnes er også diktar. I 2001 gav han ut boka *Med penn og pensel i Hardanger* på Hardangerforlaget i Øystese, saman med kona Milly Aksnes, som illustrerte. Dikta i boka var skrivne heilt frå 1970 til 2001, og motiva for illustrasjonane er inspirerte av Hardanger.

Aksnes var bror til astronomen Kaare Aksnes.

## Kjelder
* Store Norske Leksikon om Gunnar Aksnes.
* Med penn og pensel i Hardanger på Bokkilden sine sider.
* Vår vannskjebne. Artikkel i Naturen, 1991. 

### Referansar
Slagkryssar

**Slagkryssar** var ein type krigsskip utvikla på byrjinga av 1900-talet. Konseptet var eit krigsskip med væpning på linje med slagskip, men med lettare pansring for å oppnå større fart. Tanken var at slagkryssarar skulle ha større slagkraft og rekkevidde til å øydeleggje fiendtlege kryssarar og samstundes vere raske nok til å sleppe frå slagskipa. 
Erfaringar som vart gjort under første verdskrig, spesielt i Jyllandsslaget, viste at slagkryssarane var sårbare, og då krigen slutta, vart dei aller fleste hogne opp. 

Tyskland bygde derimot opp en slagkryssarflåte like før utbrotet av andre verdskrigen. Spesielt kjend er «Gneisenau» og «Scharnhorst».

## Bakgrunnsstoff
Super Mario Galaxy

***Super Mario Galaxy*** er eit 3D-plattformspel utvikla av Nintendo EAD Tokyo og publisert av Nintendo på Wii. Det vart gjeve ut globalt gjennom november 2007, og er det tredje 3D-plattformspelet i Mario-serien, etter *[[Super Mario 64]]* og *[[Super Mario Sunshine]]*. Spelet handlar om Mario som reiser gjennom verdsrommet for å redde prinsesse Peach frå Bowser. Nivåa er galaksar som er fylte med småe og store planetar, der gravitasjonen deira påverkar korleis ein kan manøvrera Mario.

Ein oppfølgjar til spelet, *[[Super Mario Galaxy 2]]*, kom ut i 2010.

## Handling
Spelet opnar med at Mario vert invitert av prinsesse Peach til den hundreårlege «stjernestøvfestivalen» (en: *Stardust Festival*) for å høgtida kometen som fer over himmelkvelven. Under feiringa trengjer Bowser seg brått inn i Sopperiket med ein flåte luftskip og spolerer festivalen. Han påkallar ein svær flygande tallerk som ryskjer heile slottet til Peach frå bakken og løftar det ut i verdsrommet. Etter at Mario gjer eit feilslått forsøk på å ta seg av problema, vert han slått vekk av ein av lakeiane til Bowser og endar opp på ein liten planet. På denne planeten møter han på ei gåtefull dame (en: *Rosalina*) og stjernekompisane hennar (en: *Luma*). Rosalina viser seg å vera ein «stjernevaktar» som nyttar eit flyttbart observatorium for å reisa rundt i universet. Diverre fungerer ikkje obervatoriet som det skal sidan Bowser har stole alle kraftstjernene (en: *Power Stars*) som driv dette. Mario må så utforska fleire hjørne av universet for å sanka inn dei stolne stjernene, for å til slutt kunna reisa til sjølve sentrum av universet der Bowser held til.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*''Super Mario Galaxy'' hjå Nintendo.no
*Offisiell japansk nettside
*Offisiell europeisk nettside
*Offisiell amerikansk nettside
Super Mario Galaxy 2

er eit 3D-plattformspel utvikla av Nintendo EAD Tokyo og publisert av Nintendo på Wii som ein oppfølgjar til *[[Super Mario Galaxy]]*. Det vart annonsert første gong under E3-messa 2009, og vart gjeve ut i Japan og Nord-Amerika mai 2010 og i Europa månaden etter. I likskap med føregangaren finn Super Mario Galaxy 2 stad ute i det ytre rommet, der nivåa er galaksar som inneheld små planetar og verder. Medan spelforma er den same som i *Super Mario Galaxy* tilfører oppfølgjaren nye oppgraderingar og utfordringar.

## Handling
I likskap med *Super Mario Galaxy* opnar spelet med at Mario vert invitert av prinsesse Peach til ein stjernefestival, ei høgtid der stjernebitar fell ned frå himmelen over Sopperiket. På vegen til slottet finn Mario ein luma på bakken, som straks sprett opp og gjev han evna til å spinne. Kort etter dukkar Bowser opp i kjempestorleik, og går laus på Sopperiket. Etter å ha bortført prinsessa reiser Bowser ut i det ytre rommet for å lage seg ein hær i sentrum av universet nok ein gong. Mario vert sendt etter fienden med hjelp frå lumaer og får snart kontroll over eit romskip. Romskipet har same form som hovudet til Mario og vert kalla romskip-Mario (eng. *Spaceship Mario*). Det vart laga av ein kraftig, lilla luma (eng. namn *Lubba*) og får energien sin frå kraftstjerner (eng. *Power Stars*). Mario reiser til ulike galaksar for å finne kraftstjerner som gjer at romskipet kan reise vidare i verdsrommet, og på vegen møter han Yoshi og ei rekkje andre figurar. Etter å ha samla nok kraftstjerner når romskip-Mario hovudkvarteret til Bowser, som syg til seg energi frå noko som ser ut til å vere ein komet. Mario infiltrerer borga og nedkjempar Bowser.

Etter oppgjeret landar Mario på ein liten planet dekt av blomstrar og prinsesse Peach, som rir grandstjerna (eng. *Grand Star*), kjem ned til Mario og takkar han. Saman reiser dei tilbake til romskip-Mario der alle passasjerane ser på kometen som Bowser saug energi frå. Kometen endrar seg plutseleg til kometobservatoriet frå *Super Mario Galaxy*, og Rosalina takkar Mario for å ha passa på lumaen som han fann i starten av spelet. Lumaen returnerer til observatoriet, og tek hatten til Mario med seg i farten, før det forandrar seg til ein komet att og reiser vekk. Til slutt returnerer Mario og kompani til Sopperiket, der ei stor kake står framfor slottet til prinsesse Peach og romskip Mario svever i himmelen over.

## Mottaking
Super Mario Galaxy 2 har fått særs positive kritikkar. GameSpot kalla det ein ny standard for plattformspel og lønna spelet med 10 av 10. IGN gav spelet ein perfekt 10, der omtalaren rosa det for spenstig kontroll, «fantastisk» orkestrert lydspor, staumlinja presentasjon og at det gjev mykje tilbake til spelaren som gjer framsteg i spelet.
Dagbladet gav terningkast seks og utmerka det som eit kremeksempel på spelhandverk utført på aller finaste måte. VG rulla terningen til ein femmar, der ein meinte at spelet er ei meir enn verdig forlenging av Super Mario Galaxy, eit hårsbreidd frå seksaren.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* ''Super Mario Galaxy 2'' hjå Nintendo.no
* Offisiell japansk nettside
* Offisiell amerikansk nettside
Tokheimsnuten

**Tokheimsnuten** er eit fjell i Ullensvang kommune i Hardanger. Toppen ligg på 1346 m.o.h. Fjellet ruvar bratt på vestsida inst i Sørfjorden.
New Super Mario Bros. Wii

***New Super Mario Bros. Wii*** er eit siderullande plattformspel utvikla og publisert av Nintendo for Wii. Det vart gjeve ut 15. november i Nord-Amerika, 20. november i Europa og 3. desember i Japan. Spelet er det første i Mario-serien sidan Mario Bros. som stør fleire spelarar samtidig på same skjerm.

## Oppsett
*New Super Mario Bros. Wii* tek element frå *[[New Super Mario Bros.]]* for Nintendo DS og legg til fleirspelar for opp til fire på same skjerm samtidig. Det blir spelt ved at Wii-fjernkontrollen blir heldt horisontalt. For å hoppa eller skyta eldkuler kan ein trykkje på knappane, medan ein må skake på Wii-fjernkontrollen for å spinne rundt i lufta og å løfte opp andre spelarar.

Figurane ein kan kontrollere er Mario (første spelar), Luigi (andre spelar) og to Toad-figurar; ein blå (tredje spelar) og ein gul (fjerde spelar). Spelarane kan plukke kvarandre opp og kasta han som blir lyfta. Om ein spelar døyr kan han kome tilbake til spelet om ein av dei andre spelarane kjem borti ei boble som han kjem svivande inni. Utstyr kan ein skaffa seg gjennom ?-blokker eller bobler som kjem svivande langs skjermen. Nye ting som gjev ein figur nye eigenskapar er blitt lagde til; ein propelldrakt som lèt ein flyga, ein pingvindrakt som lèt ein skli på magen og frysa fiendar og ein isblom som berre lèt ein fryse fiendar. Det blir også mogleg for spelarane å ri på Yoshi i nokre avgrensa nivå.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* ''New Super Mario Bros. Wii''  hjå Nintendo.no
* Offisiell europeisk nettside
Nils Gunnar Lie

**Nils Gunnar Lie** () er ein norsk journalist og programleiar på TV2.

Lie er oppvaksen i Øystese i Kvam, Hardanger, men er busett i Ski i Akershus. Lie starta TV-karrieren sin i NRK, men gjekk over til TV2 då kanalen vart starta opp i 1992. Same året vart han leiar for debattprogrammet Holmgang. Han var leiar for programmet fram til Oddvar Stenstrøm tok over i 1998. I 1996 og 1997 var han i tillegg leiar for den norske utgåva av Jeopardy!. Han har sidan slutten av 1990-talet ofte vore å sjå som programleiar for TV2 Nyhetene og God morgen, Norge.

Lie fekk Kringkastingsprisen i 1989 for sin bruk av dialekt eller nynorsk i sitt arbeid på eiteren.

## Kjelder

* *Denne artikkelen byggjer på «[[:no:Nils Gunnar Lie|Nils Gunnar Lie]]» frå , den 10. august 2009.*
* Lie sin profil på Filmfront.no
* Liste over mottakarar av Kringkastingsprisen
Disse

**Disse**, **gynge**, **føyse, huske, ronse** eller **reile** er ei hengande innretning ein gynga på i ei pendelrørsle. Disser blir brukte til leik, avslapping og opptreden. Som regel vil ein sitja eller stå i ei disse, og anten setja rørsla i gang ved å lena kroppen og eventuelt føter fram og tilbake, eller ved at andre dytter eller dreg med tau. Ulike disser er kjende frå store delar av verda.

## Utforming

Det finst disser utforma til fleire ulike føremål. Disser for småbarn er sikra slik at dei sit trygt og ikkje fell ut. Disser for eldre barn og vaksne som kan halda seg fast kan vera enklare, til dømes laga av ein planke, stokk, tauknute eller eit bildekk. Disser heng som oftast i tau eller kjetting. Ein kan også bruka sterke lianar som naturlege disser.

Tradisjonelt har ein ofte hengt opp disser frå tak eller tregreiner, men det kan òg setjast opp særskild tillaga dissestativ, ofte slik at fleire disser heng frå ei ramme slik at fleire kan dissa samstundes. Slike stativ finn ein særleg på moderne leikeplassar. I slike stativ kan ein også festa disseinnretningar der to eller fleire kan dissa saman, anten ved at dei sit på ein benk saman eller ved at dei vender mot kvarandre og gjev fart kvar sin veg.


fil:LianaSwing.jpg|Lianedisse.
fil:Willow swing.jpg|Disse hengd opp i eit tre.
fil:Estonian great swing.jpg|Estisk stordisse. 
fil:Kathmandu swing.jpg|Nepalsk dissestativ i Katmandu. 


## Bruk
Disser blir ofte brukt til leik av barn. Dei kan bruka disser for å oppleva fart og spaning, og meistra utfordringar som å gje fart sjølv, røra seg på dissa og hoppa av i fart. Det finst likevel også ei rekkje døme på disser for vaksne.

Dissing kan brukast til underhaldning av andre. Akrobatar kan til dømes bruka disse på vågalt vis i trapesar, tøystykke, tau og andre innretningar.

Ein kan også bruka disser i rituale. Dei blir til dømes brukt i bryllaupsseremoniar i Sør-India og årlege seremoniar i Thailand, der seremonien til akhafolket er den best kjende i dag, medan kjempedisseseremonien i Bangkok var den største tidlegare. I hinduismen er disser er særleg knytte til guteguden Krisjna og til myta om skapinga av verda


fil:Swinging figurines (Frida27Ponce).jpg|Dissande figurar frå remojadas-kulturen (100 f.Kr.-800 i dagens Mexico).
fil:Indischer Maler um 1650 (III) 001.jpg|Eit par på ei disse. Indisk måleri frå rundt 1650.
fil:Indischer Maler um 1755 002.jpg|Krisjna på ei disse. Indisk måleri frå 1750-60.
fil:Fragonard, The Swing.jpg|*Les hasards heureux de l'escarpolette*. Rokokkomåleri frå 1767-8 av Jean-Honoré Fragonard.
fil:Trapeze artists 1890.jpg|Trapesartistar. Teikning på ein sirkusplakat frå 1890.


## Sjå òg
* Hagegynge (hammock)
* Hengekøye
* Vogge

## Bakgrunnsstoff
* «Akha Swing Ceremony» ved thailandgrandfestival.com
* «The Swing Ceremony» ved purebhakti.com
Sauebrevet

**Sauebrevet** (færøysk *Seyðabrævið*, dansk *Fårebrevet*) frå 24. juni 1298 er det eldste dokumentet til Færøyane. Dokumentet omhandlar reglar for landbruket på Færøyane. Brevet er skrive på norrønt, sannsynlegvis av biskop Erlendur av Færøyane.

Sauebrevet er eit supplement til den norske gulatingslova frå 1274. Det eksisterer i dag to avskrifter av Sauebrevet, den eine er i nasjonalarkivet i Tórshavn, og den andre på Universitetsbiblioteket i Lund i Sverige.
 
Sauebrevet er ei viktig kjelde for å forstå samfunnet på Færøyane i mellomalderen, spesielt betalingssystema. Mange av reglane i Sauebrevet har vore gjeldande heilt opp til moderne tid. I motsetning til Færingesoga som vart skriven på Island, er Sauebrevet sannsynlegvis skrive på Færøyane. Språket i brevet har særdrag som syner at det oldfærøyske språket alt i høgmellomalderen skilde seg litt frå det gammalnorske med særfærøyske omgrep.

## Lovinnhaldet
Paragrafane i Sauebrevet omhandlar
# Reglar om at saueeigaren skal prove eigarskapen før slakting 
# Om å gå på framand mark 
# Om ein sau er på framand mark 
# Om korleis ein tem ville sauer
# Om å merkje sauene. Presisering av at endring av den første merkinga er rekna som tjuveri.
# Om aggressive gjetarhundar, erstatningsplikt og om talet på sauer på ei mark 
# Om kor lang fristen er ved ei åtvaring frå styremaktene 
# Om plikta til å melde inntrenging på framand mark 
# Om å temje ville sauer – andre del 
# Om å forpakte land 
# Om uønskte gjester og fattiges rett
# Om vitne
# Om bevertningsutgifter 
# Om etablering og busetjingsrett 
# Om fordeling av kvalkjøtt
# Om drivgods

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:da:Fårebrevet|Fårebrevet]]» frå , den 10. august 2009.* 


## Bakgrunnsstoff
Wii Music

***Wii Music*** er eit musikkspel utvikla og publisert av Nintendo på spelkonsollen Wii. Det vart gjeve ut i Japan og Nord-Amerika i oktober 2008,  og i Australia og Europa månaden etter. Spelet lar spelaren spele på virtuelle instrument med å røre på Wii Remote. 

Spelet skulle i utgangspunktet vera ein lanseringstittel for Wii, og vart synt fram som spelbar demo under Electronic Entertainment Expo, eller E3 2006. I 2008 avduka Nintendo spelet att ved E3 2008, og lanserte det i tide til julehandelen same året.

## Kjelder
Super Smash Bros. Brawl

er det tredje spelet i Super Smash Bros.-serien, utvikla av Sora og publisert av Nintendo for Wii.

Spelet byggjer på det eksisterande konseptet i Super Smash Bros. Melee, med nye  figurar, fleire brett og, for første gong i Smash Bros.-serien, ein internett-modus der ein kan spela mot andre spelarar over verdsveven.

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Camilla

**Camilla** eller **Kamilla** er kvinnenamn danna av det latinske slektsnamnet Camillus, som kan bety ‘altertenar’. Camilla har svensk namnedag den 7. mars og norsk den 12. august.

Namnet kan òg stavast **Camila** eller **Kamila**, der den siste forma òg kan vera eit arabisk kvinnenamn danna av Kamil, 'fullkomen'. Andre former av namnet er **Kamille** og **[[Camille]]**, der det sistnemnde òg kan vera eit mannsnamn. Mille og Milla er kortformer av namnet.

## Bruk
Namnet var særs populært i Noreg sist på 1900-talet. Sist i 1970-åra og i åra rundt 1990 fekk over 1,5 % av nyfødde jenter namnet Camilla. Skrivemåten Kamilla hadde sitt høgdepunkt i åra rundt 1995, då over 0,35 % av nyfødde fekk namnet.

I 2009 heitte 13&nbsp;386 norske kvinner Camilla, 2070 Kamilla, 162 Kamila og 68 Camila.

## Namneberarar

* Camilla Collett (1813–1895), norsk forfattar og kvinnesakforkjempar
* Kamilla Neumannová (1874–1956), tsjekkisk utgjevar
* Camilla Wicks (1928–2020), amerikansk fiolinist
* Dronning Camilla av Storbritannia (f. 1948), opphavleg Camilla Parker-Bowles
* Camilla Stoltenberg (f. 1958), norsk forskar
* Kamilla Gamme (f. 1969), norsk stupar
* Kamila Shamsie (f. 1973), pakistansk forfattar
* Camilla Läckberg (f. 1974), svensk forfattar
* Camilla Holth (f. 1978), norsk curlingspelar
* Camilla Tyldum (f. 1981), norsk handballspelar
* Kamila Skolimowska (1982–2009), polsk sleggekastar
* Camilla Åseng (f. 1987), norsk fotballspelar

## Bakgrunnsstoff
Professor Layton and the Curious Village

***Professor Layton and the Curious Village*** er eit hjernetrim-eventyrspel utvikla av Level-5, utgjeve av Level-5 i Japan i 2007 og av Nintendo internasjonalt i 2008. Det vart seinare utgjeve for iOS- og Android-einingar i 2018. *Curious Village* er den første tittelen i *[[Professor Layton]]*-serien, og er etterfølgt av *[[Professor Layton and Pandora's Box]]*.

Spelet handlar om Professor Hershel Layton og den sjølvutnemnde lærlingen hans, Luke Triton. Duoen undersøkjer den fiktive byen St. Mystere for ein artefakt kjend som *the Golden Apple*, eit arvestykke etterlate av ein baron som ein test for å avgjere kven som skal få formuen hans etter at han har gått bort. Innbyggjarene i St. Mystere har ein spesiell sans for oppgåver der ein må bruke hjernen, og vil ofte be spelaren om å hjelp med å løyse oppgåvene i bytte mot hjelp til ettersøkinga. Navigasjonen og løysinga av gåtene i spelet skjer hovudsakleg gjennom bruk av peikeskjermen.

*Professor Layton and the Curious Village* har fått positive omtalar, mellom anna for tilnærminga til å kombinere eventyrsjangeren med gåteløysing, i tillegg til presentasjonen og dei animerte sekvensane. Nintendo DS-utgåva har selt over ein million kopiar i Japan, i tillegg til 3,17 millionar kopiar internasjonalt.

## Kjelder
Dokke

Ei **dokke** er ein menneskeliknande modell som kan brukast til leik, opplæring, utprøving og underhaldning. Dokker kan lagast av dei fleste materiale og kan ha alt frå ei enkel utforming, med berre kropp og hovud, til forseggjorte trekk, hår og klede og rørlege lemmer. 
 
Ordet «dokke» kan også nyttast i overført tyding om eit søtt lite barn eller med meir negativ klang om ei «pyntedokke», ei kvinne som er særs oppteken av utsjånaden sin, eller om nokon som opptrer lite sjølvstendig at dei er ei «nikkedokke» eller ein «marionett».

## Ulike typar dokker
### Leiketøy

### Underhaldning
* Dokkefilmdokke 
* Dokketeater
* Marionett
* Matrjosjka

### Dokker med nytteføremål

* Kollisjonstestdokke
* Livreddingsdokke
* Sexdokke
* Stråmann
* Utstillingsdokke

### Dokker knytte til tru

* Ankedokker (*Muñecas quitapenas*)
* Daruma
* Dradokke
* Kachinadokke
* Voodoodokke

## Dokkehøgtider
* Hinamatsuri
* Gollubomai

## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
Museumssenteret i Hordaland

**Museumssenteret i Hordaland** (MuHo) består av fleire museum i Nordhordland og Bergen kommune i Vestland fylke og har avdelingar i Salhus, på Lygra og Osterøy. 

Museumssenteret i Hordaland er ein kultur- og naturhistorisk museumsorganisasjon som driv bevaring, forsking, undervisning og formidling om kultur- og naturhistorie frå fortid til samtid, knytt til naturlandskapa, busettings- og bygningshistorie, nærings- og industriutvikling, sosialhistorie og samferdsel. Museumssenteret i Hordaland utfører også tenester innan samlingsforvaltning for musea i Hordaland.

Museumssenteret i Hordaland er organisert som ei stifting. I 2007 fekk Museumssenteret tildelt prisen som Årets museum.
## Avdelingar

* i Salhus, Bergen: Tekstilindustrimuseet, Bevaringstenestene og Kulturverntenesta i Nordhordland
* på Osterøy: Osterøy museum og Havråtunet
* på Lygra, Lindås: Lyngheisenteret
* på Sletta, Radøy: Vestnorsk utvandringssenter

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Museumssenteret i Hordaland
* Tekstilindustrimuseet(tidlegare Norsk Trikotasjemuseum)
* Bevaringstenestene
* Havråtunet
* Vestnorsk utvandringssenter
* Osterøy museum
* Lyngheisenteret
* Kulturverntenesta i Nordhordland
Ann

**An** eller **Ann** er eit kvinnenamn og ein namnedel. Ann har namnedag den 13. august.

Som frittståande namn er Ann ei engelsk kortform av Anna/Anne som er avleidd av det hebraiske namnet Hannah med tydinga 'gunst, nåde'. Dette namnet kan òg brukast som ledd i samansette namn, som Mariann eller An-Magritt.

Førsteleddet Ann- kan òg vera ei form avleidd frå Arn-, norrønt for 'ørn', i namn som Annlaug og Annfrid.

Namnet var lite brukt i Noreg før 1930, men var blant dei mest utbreidde døypenamna for jenter på 1960-talet. 

## Namneberarar
* Ann-Margret (f. 1941), svensk-amerikansk skodespelar
* Ann Kavli (f. 1960), norsk forfattar
* Ann-Mari Thomassen (f. 1964), norsk sametingsrepresentant
* Ann Elen Skjelbreid (f. 1971), norsk skiskyttar
* Ann Kristin Flatland (f. 1982), norsk skiskyttar

### Oppdikta personar
* An-Magritt i romanen av same namn av Johan Falkberget.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ann|Ann]]» frå , den 12. august 2009.*
Anine

**Anina** og **Anine** er kvinnenamn danna som kjæleformer av Anna og Anne med endinga -ine. Anine har norsk namnedag den 13. august.

Namna har vore brukt i germanske språkområde, som Tyskland og Danmark. Den finske namneforma er Anniina.

## Namneberar
* Anine Marie Magdalene Frölich (1762&ndash;1784), dansk ballerina
* Anine Bing (f. 1982), dansk modell og artist
* Anniina Karjalainen (f. 1983), finsk artist
* Anniina Mattila (f. 1984), finsk artist
Bondalseidet sportskapell

**Bondalseidet Sportskapell** ligg på Bondalseidet mellom Ørsta og Sæbø på Sunnmøre. Sportskapellet vart bygd i 1972. Det ligg like ved Ørsta skisenter, 309 moh. Ørsta Indremisjon eig og driv sportskapellet/ungdomssenteret. Sportskapellet er vigsla og vert brukt til gudstenester. Det er om lag 40 overnattingsplassar. 

## Kjelder
*
World of Goo

**World of Goo** er eit hjernetrimspel utvikla av 2D Boy for Wii, Nintendo Switch, Microsoft Windows, OS X og Linux. Spelet vart lansert på Microsoft Windows og Wii i 18. oktober 2008 i Nord-Amerika, med utgjevingar på MacOS, Linux og Nintendo Switch dei etterfølgande åra. 

## Spelemekanikkar

Spelet bygger på konseptet for å bygge store strukturar ve då bruke ballar av kliss. Spelet er delt inn i fem kapittel, som kvart inneheld fleire nivå. Kvart nivå har ein eigen grafisk og musikalsk stil. Eit ekstra rom i spelet, kalla World of Goo Corporation, lèt ein bygge ein så høgt tårn som mogeleg ved å bruke klissballane som spelaren har samla inn gjennom nivåa i spelet. Spelarar frå heile verda kan tevle om å bygge det høgaste tårnet, ettersom høgda på tårnet og talet på klissballar stadig blir lasta opp til sørvaren til 2D Boy.

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettside
Pikmin

er eit sanntidsstrategi-spel utvikla og publisert av Nintendo for Nintendo GameCube. Det vart gjeve ut i Japan i oktober 2001, i Nord-Amerika desember 2001, og i Europa i juni året etter. Spelet er det første i *Pikmin*-serien, designa av Shigeru Miyamoto.

*Pikmin* er eit 3D-strategispel der ein kontrollerer *Captain Olimar*. Olimar blir følgt av *pikmin* som han kan kontrollera.

Oppfølgjaren til spelet, Pikmin 2, kom i 2004.
Krisjna-djanmasjtami

**Krisjna-djanmasjtami** er ei hinduhøgtid der ein feirar på fødselsdagen til guden Krisjna, ein avatar av Visjnu. Feiringa fell på den 8. dagen i den mørke halvdelen av månaden *[[sjravana]]*. I den vestlege kalenderen vil dette som regel vera mellom midten av august og midten av september.

## Feiring
Ein kan innleia høgtida med ein faste den sjuande og ei nattevake til minne om den farefulle fødselen til Krisjna, som onkelen ville drepa, før han blei teken til tryggleik hjå ein fosterfamilie i Gokula. Ved midnatt kan ein ta helgenbildet til barnet Krisjna, vaska det og leggja det i ei vogge, og utføra *[[árti]]*, ei særskild tilbeding.

Om morgonen teiknar kvinner bakkemønster av barneføter som leier mot huset og tempelrommet der, for å visa Krisjna vegen inn. Teikningane kan òg vera eit symbol på at han kom inn i fosterheimen.

I Maharashtra er høgdepunktet for dagen at grupper av unggutar, kalla govinda, lager menneskepyramidar som prøver å slå sund ei høgthengande krukke fylt med flytande dravle. I følgje ei rekkje soger var Krisjna svært glad i som barn.

## Namn
Høgtida har ei rekkje namn som varierer mellom dei ulike regionane og kastene. Ho kan heita *djanmasjtami*, som tyder 'fødsel-åttande' eller variantar som *krisjnadjanmasjtami* eller *[[govinda]]sjtami*. *[[Sri]]djayanti* eller *srikrisjna djayanti*, der siste ordet tyder 'årsdag', er også vanlege namn. 
Nemninga *[[gokula]]sjtami* viser til staden Krisjna blei fostra opp medan 'asjtami rohini', som viser til stjerna han blei fødd under (Aldebaran). I Nordvest-India kan ein kalla høgtida *saatam aatham*, 'sjuande åttande', fordi ein feirar begge desse datoane. I Maharashtra er ho kjend som *dahi handi*, 'dravle-krukke'.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Krishna Janmashtami|Krishna Janmashtami]]» frå , den 12. august 2009.*
Den spanske marinen

**Den spanske marinen** (spansk *[[Armada]] Española*) er den maritime delen av det spanske forsvaret og ein av dei eldste aktive marinestyrkane i verda. Armadaen har mellom anna utført bragder i verdshistoria som å oppdage Amerika, utføre den første jordomseglinga og oppdage sjøvegen frå Det fjerne austen til Amerika over Stillehavet (Urdaneta-ruta). I tre hundreår eskorterte den spanske marinen gallionkonvoiane i det omfattande handelsnettverket i Stillehavet frå Asia til Amerika og i Atlanterhavet frå Amerika til Europa. Den spanske marinen av den mektigaste styrken til sjøs i Europa frå tidleg på 1500-talet til midten av 1600-talet, og var ein av dei sterkaste i verda fram til tidleg på 1800-talet.

I 1987 bestod armadaen av 47&nbsp;300 menneske, inkludert marinesoldatar, av desse om lag 34&nbsp;000 vernepliktige. I 2002 vart alle greinene av det spanske forsvaret fullstendig omgjort til profesjonelle styrkar.. Dei største basane til den spanske marinen ligg i Rota, Ferrol, San Fernando og Cartagena.

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettside (spansk)
* http://www.todoababor.es/ (Spansk marinehistorie)
* Historia til spanske marinefolk
* http://www.revistanaval.com/
* http://www.losbarcosdeeugenio.com/principal_es.html
* El Arma Submarina Española (uoffisiell nettside)
* http://www.fotosdebarcos.com/  (Den spanske marinen med bilete av spanske marinefartøy)
* Krigsskip i den spansk borgarkrigen
* BUQUESDEGUERRA.TK, spansk nettside om marinefartøy

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Spanish Navy|Spanish Navy]]» frå , den 13. august 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Edward Hopper

**Edward Hopper** () var ein amerikansk målar som er mest kjend for dei realistiske skildringane sine av einsemda i USA i samtida si.

Eit av dei mest kjende måleria hans er *Nighthawks* frå 1942 som viser nokre einsame menneske som besøkjer ein nattopen bar. Hopper vil vise den psykiske framandgjeringa mellom personane i måleriet. Det gav inspirasjon til plakaten *Boulevard of Broken Dreams* av den austerrikske målaren Gottfried Helnwein. I versjonen hans er det Humphrey Bogart, Marilyn Monroe og James Dean som besøkjer baren, og bakom disken står Elvis Presley. Det er også laga ein versjon der det er figurar frå fjernsynsserien *[[The Simpsons]]* som utgjer personane på biletet. Andre har også late seg inspirere av kunsten hans. I 2007 gav den norske forfattaren Frode Grytten ut boka *Rom ved havet, rom i byen*, som inneheld ti noveller baserte på måleri av Hopper.

Hopper er kjend for lysbruken i måleria sine. Både i måleri som *Nighthawks*, der bymiljø vert skildra, og i måleri der ein ser inn i eit rom, spelar lyset ei avgjerande rolle. I fleire av måleria til Hopper er horisontlinja gøymd, noko som bidreg til ei draumeliknande stemning.

Han er som sagt utdanna i USA, men reiste også mange gonger til Paris då han var ung. Reisinga betydde mykje for Hopper, noko ein kan forstå ved å sjå på måleria hans. Fyrst og fremst er det kanskje reisinga gjennom USA som gjenspeglar seg i måleria, men han besøkte også Mexico og Europa.

Dei siste måleria hans vart laga i 1965 og heitte *Chair Car* og *Two Comedians*.

## Bakgrunnsstoff
* Edward Hopper på National Gallery of Art i USA 
* Edward Hopper – ''Nighthawks''
Hallgeir

**Hallgeir** eller **Halgeir** er mannsnamn av norrønt opphav. Hallgeir har namnedag den 14. august.

Det norrøne *Hallgeirr* er sett saman av *hallr* som tyder 'stein' eller 'helle', og *[[geir]]r* som tyder 'spyd'.

## Bruk
I dag er Hallgeir eit sjeldan namn som er lite brukt utanfor Noreg. I 2009 var det 951 norske menn som heitte Hallgeir, og 147 som heitte Halgeir.

## Namneberarar
* Hallgeir Brenden (1929&ndash;2007) norsk langrennsløpar
* Hallgeir H. Langeland (f. 1955), norsk stortingspolitikar
* Halgeir Schiager (f. 1955), norsk organist
* Hallgeir J. Elstad, (f. 1964), norsk teolog
* Hallgeir Grøntvedt (f. 1959), norsk lokalpolitikar og ordførar
* Hallgeir Opedal (f. 1965), norsk journalist og forfattar
* Hallgeir Pedersen (f. 1973), norsk jazzmusikar og komponist

## Kjelder

*
Hallgjerd

**Hallgjerd**, **Hallgerd** og **Halgerd** er kvinnenamn av norrønt opphav. Hallgjerd har namnedag den 14. august.

Det norrøne *Hallgerðr* er sett saman av *hallr* som tyder 'stein' eller 'helle', og *[[gerd|gerðr]]* som tyder 'gjerde' eller 'vern'.

Hallgjerd Hoskuldsdatter (*Hallgerðr Höskuldsdóttir*) er kona til sogehelten Gunnar frå Lidarende.

## Bruk
Namnet er sjeldan i Noreg og lite kjend elles. Det finst som Hallgerður på Island. I 2009 var det 73 norske kvinner som heitte Hallgerd, 45 som heitte Hallgjerd og 19 som heitte Halgerd.

## Namneberarar
* Hallgerd Benum Dahl (f. 1937), norsk sopran

## Kjelder

*
Vaktlar

**Vaktlar** er ei felles nemning for fleire biologiske slekter av mellomstore fuglar i fasanfamilien *Phasianidae*.

Vaktlar er små, tettbygde bakkelevande fuglar. Dei er frøetarar, men vil òg ta insekt og liknande små byttedyr. Dei hekkar på bakken og alle artar er i stand til korte, raske flygingar. Nokre artar som til dømes engvaktel og vaktel er trekkfuglar og flyg lange distansar. Somme artar blir haldne som fjørfe, eit døme er engvaktel som vert nytta til eggproduksjon. Arten vaktel har mellom anna leveområde i Noreg og står på Norsk Raudliste 2006 som nær trua. 

Tannvaktlar, *Odontophoridae*, i «den nye verda» og springvaktlar, *Turnicidae*, i er ikkje nært i slekt med vaktlar, men kalla opp etter vaktlar på grunn av liknande utsjånad og oppførsel.

## Nolevande vaktelartar
*Slekt *Coturnix*
**Engvaktel, *Coturnix japonica*
**Vaktel, *Coturnix coturnix*
**Harlekinvaktel, *Coturnix delegorguei*
**Regnvaktel, *Coturnix coromandelica*
**Grasvaktel, *Coturnix pectoralis*
**Sumpvaktel, *Coturnix ypsilophora*
**Asiablåvaktel, *Coturnix chinensis*
**Afrikablåvaktel, *Coturnix adansonii*
*Slekt *Anurophasis*
**Kjempevaktel, *Anurophasis monorthonyx*
*Slekt *Perdicula*
**Buskvaktel, *Perdicula asiatica*
**Slettevaktel, *Perdicula argoondah*
**Kvitstrupevaktel, *Perdicula erythrorhyncha*
**Manipurvaktel, *Perdicula manipurensis*

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en: Quail|Quail]]» frå , den 13. august 2009.*
*Syvertsen, P. O., Ree, V., Hansen, O. B., Syvertsen, Ø., Bergan, M., Kvam, H., Viker, M. & Axelsen, T. 2008. *Virksomheten til Norsk navnekomité for fugl (NNKF) 1990-2008. Norske navn på verdens fugler.* Norsk Ornitologisk Forening sin nettstad (publisert 22.5.2008)
Flyging

**Flyging** er det å røra seg gjennom lufta utan å ha kontakt med bakken. Ei rekkje dyr flyg ved hjelp av venger som dei kan bruka til å oppnå løft og gli på luftstraumar med. Fleire menneskeskapte fargreier kan også flyga ved hjelp av ulike teknikkar, som mekaniske venger, propellar og ballongar. Læra om rørsle i luft kallar me aerodynamikk.

Flaggermus og mange fuglar og insekt er kjende for å kunna flyga. Flygeekorn og flygefisk kan berre få til glideflukt. Menneskeskapte luftfartøy er mellom anna fly, helikopter, luftskip og varmluftsballong.

## Bakgrunnsstoff
Drake

**Drake** kan visa til:

**I tru og soger:**
* Fabeldyret drake, eit ormeliknande segndyr ein mellom anna kjenner som europeisk drake og kinesisk drake.
* Ein komet
* Stjernebildet Draken

**I naturen:**
* Drakeblod, raud harpiks
* Drakelilje (*Cordyline terminalis*)
* Øgleslekta *[[Draco]]*

**Menneskeskapte ting:**
* Drake i snor, eit flygande leiketøy laga av ei kledd ramme
* Drake i geometrien
* Drakebåt
* Drakestil
* Eit større vikingskip, ofte med utskore drakehovud

**Namn:**
* Drake-likninga
* Namnet Drake, mellom anna bore av Francis Drake og Nick Drake
:*musikaren Drake

**Stader:**
* Drakesundet mellom Kapp Horn og Antarktis
* Drake's Island i Plymouth Sound i Devon i England

;Australia
* Drake i New South Wales
;Canada
* Drake i Saskatchewan i Canada

;USA
* Byen Drake i Nord-Dakota
* Drake University i Des Moines i Iowa i USA
* Dei mindre stadene Drake i Arizona, Drake i Colorado og Drake i Illinois

## Kjelder
*
Determinisme

**Determinisme** er innan filosofien læra om at alt som skjer er strengt årsaks-bestemt (*determinert*). Determinisme vert mellom anna nytta i moralfilosofien om standpunkt som nektar for at mennesket har fri vilje og hevdar at alle handlingar, tankar og slutningar er resultat av årsaker som på førehand finst i eller utanfor mennesket. Mange filosofar har meint det er nødvendig å nekte for streng determinisme fordi mennesket ellers ikkje kan ha ansvar for sine handlingar. 

Innan fysikken er determinisme eit prinsipp som seier at dersom vi kjenner posisjonen og farten til alle partiklar i universet i eit bestemt tidspunkt, og kjenner alle krefter som til ei kvar tid verkar på partiklene, så kan vi føreseie alle framtidige (og fortidige) tilstandar til alle fysiske system i universet.

I nyare tid er idéen om at verda er deterministisk blitt prøvd tilbakevist gjennom kvantefysikk, men det er uklart om dette er ei gyldig tilbakevisning. Vitskapeleg determinisme er av Stephen Hawking ( i boka *A Brief History of Time*) definert som at «...noko som vil hende i framtida, kan bli forutsagt.» Han meiner vidare at det kan vere rom for determinisme også innan kvantemekanikken:

:*These quantum theories are deterministic in the sense that they give laws for the evolution of the wave with time. Thus if one knows the wave at one time, one can calculate it at any other time. The unpredictable, random element comes in only when we try to interpret the wave in terms of the positions and velocities of particles. But maybe this is our mistake: maybe there are no positions and velocities, but only waves. It is just that we try to fit the waves to our preconceived ideas of positions and velocities. The resulting mismatch is the cause of the apparent unpredictability.* 
:(konklusjon i A Brief History Of Time av Hawking) 

## Filosofar som representerer deterministiske tankar
* Baruch Spinoza
* Holbach 
* Pierre-Simon Laplace

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Determinisme|Determinisme]]» frå , den 14. august 2009.* 
 
* SNL om Determinisme fysikk og determinisme filosofi.