Zangidane

**Zangidane** (arabisk: ; *Zankiyyūn*; farsi: ; *Dūdmān Zangyān*; moderne tyrkisk: *Zengiler*, også *Zangid-dynastiet*) var eit muslimsk tyrkisk dynasti som herska over delar av dagens Syria og det nordlege Irak for seldsjukkane. Dynastiet vart grunnlagt av Imām ad-Dīn Zankī (tyrkisk *İmadeddin Zengi*), som vart *[[atabeg]]* (guvernør) for seldsjukkane i al-Mawṣil i 1127. Han vart raskt den viktigaste mannen til tyrkarane i Nord-Syria og Irak, og i 1128 tok han Ḥalab frå artukidane. I 1144 erobra han grevskapet Edessa frå krossfararane, som gjorde Zangi til ein helt i den muslimske verda. Berre to år seinare, i 1146, vart han myrda av ein slave.

Etter Zangi døydde vart området hans delt, og den eldste sonen hans Sayf ad-Dun Ghazi I overtok styret over al-Mawṣil medan Ḥalab og Edessa vart overteke av den andre sonen hans, Nur ad-Din Zangi, som viste seg å vere like dugeleg som faren. I 1149 sigra han over Raymond av Poitiers, prinsen av Antiokia, i slaget ved Inab, og det følgjande året erobra han restane av grevskapet Edessa vest for Eufrat. I 1154 fullførte han desse erobringane ved å innta Dimašq, som då vart styrte av burid-amirane.

Nur ad-Din herska no frå Dimašq, og han heldt fram å ha militær suksess. Endå ein fyrste av Antiokia, Reynald av Châtillon, vart fanga, og områda til Fyrstedømet Antiokia vart kraftig forminska. På 1160-talet tok kampen til Amalrik I av Jerusalem mot Fatimidkalifatet i Egypt over merksemda til Nur ad-Din. I 1169 klarte generalen til Nur ad-Din, Shirkuh å erobre Egypt, men nevøen til Shirkuh nevø og etterfølgjaren som guvernør i Egypt, Ṣalāḥ ad-Dīn, nekta å bli kontrollert av Nur ad-Din.

Nur ad-Din førebudde seg på å invadere Egypt for å få Ṣalāḥ ad-Dīn til å underkaste seg kontrollen hans, men han døydde uventa i 1174. Sonen hans og etterfølgjaren As-Saliḥ Isma'il al-Malik var då berre eit barn, og vart same år tvinga til å flykte til Ḥalab, som han herska over fram til 1181, då han vart myrda og erstatta av slektningen sin, atabegen av al-Mawṣil. To år seinare erobra Ṣalāḥ ad-Dīn Ḥalab, noko som vart slutten på styret til zangidane i Syria.

Zangidherskarar heldt fram å styre i Nord-Irak fram til den mongolske invasjonen på 1200-talet; til 1234 i al-Mawṣil og til 1250 i al-Ǧazira, noko som vart den endelege slutten på zangide-styret.

## Zangidherskarar
### Zangidske atabegar and amirar av [[Mosul|al-Mawṣil]]
* Imad ad-Din Zangi I 1127-1146
* Sayf ad-Din Ghazi I 1146-1149
* Qutb ad-Din Mawdud 1149-1170
* Sayf ad-Din Ghazi II 1170-1180
* Izz ad-Din Mas'ud 1180-1193
* Nur ad-Din Arslan Shah I 1193-1211
* Izz ad-Din Mas'ud II 1211-1218
* Nur ad-Din Arslan Shah II 1218-1219
* Nasir ad-Din Maḥmud 1219-1234
* Badr al-Din Lu'lu 1234-1259

### Zangidske amīrar av [[Aleppo|Ḥalab]]
* Imad ad-Din Zangi I 1128-1146
* Nur ad-Din Maḥmud 1146-1174
* As-Salih Ismail al-Malik 1174-1181
* Imad ad-Din Zengi II 1181-1183

### Zangidske amīrar av [[Damaskus|Dimašq]]
* Nur ad-Din Maḥmud 1154-1174
* As-Saliḥ Isma'il al-Malik 1174

### Zangidske amīrar av [[Sinǧar]] (i det nordlege Irak)
* Imad ad-Din Zengi II 1171-1197
* Qutb ad-Din Muhammad 1197-1219
* Imad ad-Din Shahanshah 1219-1220
* Jalal ad-Din Maḥmud 1219-1220
* Fath ad-Din Umar 1219-1220

### Zangidske amīrar av [[al-Ǧazira i Irak|al-Ǧazira]] (i Nord-Irak)
* Mu'izz ad-Din Sanjar Shah 1180-1208
* Mu'izz ad-Din Maḥmud 1208-1241
* Maḥmud al-Malik az-Zahir 1241-1250

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Zangidene|Zangidene]]» frå ,  den 20. mai 2014.*