open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Morten Müller

**Morten Müller** () var ein norsk landskapsmålar. Han er særleg kjend for sine romantiske tablå av fjordar og furuskogar. Müller var fødd i Holmestrand i Vestfold, og døydde i Düsseldorf i Tyskland.

## Liv og gjerning

Müller gjekk 1847-48 i lære hos Adolph Tidemand og Hans Gude i Düsseldorf i Tyskland. Seinare heldt han fram kunststudiane ved akademiet i byen under Johann Wilhelm Schirmer. Müller mottok påverknad frå August Cappelen og Marcus Larsson som han arbeidde i lag med i Stockholm frå 1850 til 1851.

Frå 1866 til 1873 bodde Müller i Oslo, der han frå 1870 saman med Knut Bergslien underviste på Johan Fredrik Eckersbergs målarskule. Deretter busette han seg i Düsseldorf og arbeidde der fram til han døydde.

I 1874 vart Müller hoffmålar og medlem av akademiet i Stockholm.

Müller vart tidleg ein omtykt målar. Arbeida hans er prega av teknisk godt utført måling, og effektfull framsyning av norsk natur. Bileta vart laga i atelier, der han var svært produktiv. 
 
## Verk
(utval)
Nasjonalgalleriet i Oslo har seks bilete av Morten Müller, Bergens Museum to og Stockholm museum tre.

**Norsk landskap* (Nasjonalgalleriet)
**Ved Hardangerfjordens utløp*, (1866) (Nasjonalgalleriet)
**Furuskog* (i Galerie zu Hamburg)
**Stor furuskog*
**Sinclairs landgang i [[Romsdalen]]*, med historisk staffasje av Tidemand (1876)
**Nattlig fiskefangst i Norge*
**Norsk fossefall med furuskog* (1879)
**Norsk fiskehavn ved Christianiafjorden* (1880)
**Norwegische Waldgegend mit Elentieren*
**Norsk urskog* (1883) 
**Norwegische Fernsicht* (1886)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Morten Müller|Morten Müller]]» frå ,  den 4. desember 2009.*  

## Bakgrunnsstoff
* Utstilling i Baroniet i Rosendal 
* ''Fossestrk'' 1895 
* ''Skogsidyll''
* ''Sommer ved fjorden''
* ''Fjordlandskap''
* ''Sinclairs landgang i Romsdalen'' 1876
Carl Zeiss AG

**Carl Zeiss AG** er eit føretak i Tyskland som lagar optiske system, industrielle måleinstrument og legeutstyr. Det vart grunnlagd i Jena i 1846 av Carl Zeiss, Ernst Abbe og Otto Schott. Det finst i dag to delar av selskapet, Carl Zeiss AG i Oberkochen med viktige dotterselskap i Aalen, Göttingen og München, og Carl Zeiss GmbH som ligg i Jena. Det er den største produsenten av optisk utstyr i verda.

Carl Zeiss er det største føretaket i **Zeiss Gruppe**, ein av to store avdelinga av **[[Carl-Zeiss-Stiftung]]**. Zeiss Gruppe ligg i Heidenheim og Jena.

Ein annan avdeling av Carl Zeiss-Stiftung er glasfabrikantane **[[Schott AG]]** og *[[Jenaer Glaswerk]]* som ligg i Mainz og Jena.

Carl Zeiss er ein av dei eldste eksisterande føretaka for optiske instrument i verda. 

## Produkt
### Kamera
#### Zeiss Ikon

Det tradisjonsrike namnet Zeiss Ikon atteroppstod då Zeiss introduserte nye Zeiss Ikon i 2004. Dette er eit kamera i klasse med Leica og nyttar òg den same objektivfatninga, Leica M-fatning. Zeiss Ikon er produsert i Japan av Cosina.

### Optikk
#### ZM-objektiv
ZM er objektiv med Leica M-fatning til det nye Zeiss Ikon-kameraet. (Eller, Zeiss Ikon er eit kamera til dei nye ZM-objektiva.) Dei passar òg til andre kamerahus med M-fatning, til dømes Konica Hexar, Cosina Voigtländer Bessa R, Rollei 35RF og Epson R-D. Somme av objektiva vert laga i Tyskland av Carl Zeiss, dei andre i Japan av Cosina.

* Carl Zeiss Distagon T✻ 1:2.8 15&nbsp;mm(Laga i Tyskland)
* Carl Zeiss Distagon T✻ 1:4.0 18&nbsp;mm
* Carl Zeiss Distagon T✻ 1:2.8 21&nbsp;mm
* Carl Zeiss C Biogon T✻ 1:4.5 21&nbsp;mm("C" står for "compact")
* Carl Zeiss Biogon T✻ 1:2.8 25&nbsp;mm
* Carl Zeiss Biogon T✻ 1:2.8 28&nbsp;mm
* Carl Zeiss Biogon T✻ 1:2.0 35&nbsp;mm
* Carl Zeiss C Biogon T✻ 1:2.8 35&nbsp;mm("C" for "compact")
* Carl Zeiss C Sonnar T✻ 1:1.5 50&nbsp;mm("C" for "compact" og "classic")
* Carl Zeiss Planar T✻ 1:2.0 50&nbsp;mm
* Carl Zeiss Tele-Tessar T✻ 1:4.0 85&nbsp;mm
* Carl Zeiss Sonnar T✻ 1:2.0 85&nbsp;mm(Laga i Tyskland)

## Kjelder

**Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Carl Zeiss AG|Carl Zeiss AG]]» frå ,  den 4. desember 2009.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Svein Ellingsen

**Svein Ellingsen** () var ein norsk biletkunstnar og salmediktar.

## Biografi

Svein Ørnulf Ellingsen vart fødd på Kongsberg som son av murmeister Fritz Frølich Ellingsen (1878–1946) og blomsterbindar Karoline Enge (1888–1951). Han vart gift 1962 med Martha Ingegjerd Kallhovd.  Skoletida på Kongsberg var vanskeleg for Svein Ellingsen, og etter gymnaset hadde han ein periode med mykje angst og depresjon. Svein Ellingsen studerte ved Statens Håndverks- og Kunstindustriskole i 1950–51, ved Bjarne Engebrets malarskole 1951–52, ved Statens Kunstakademi i 1952-55 og ved Statens lærerskole i forming i 1966-67. I studietida arbeidde han som frilansjournalist. I 1957–63 var han redaksjonssekretær i ukeavisa *[[Vår Kirke]]* . Han var òg nokre år kunstmeldar i *[[Vårt Land]]*. Frå 1963 til 1967 var han forlagssekretær i Chr. Schibsteds forlag , 1968–83 formingslærar ved Moland ungdomsskole.  I 1976 vart han statsstipendiat.

Som kunstmålar har Ellingsen hatt mange separatutstillingar, og han har delteke på Høstutstillinga. Han publiserte salmetekstar tidleg i 1950-åra.  Dei første samlingane hans, *Det skjulte nærvær* og *Noen må våke*, kom ut i 1978.

Svein Ellingsen er representert med salmar i *[[Norsk Salmebok]] * (1985) og i salmeboktillegget *[[Salmer 1997]] * og dessutan i danske,  finske, finlandssvenske, færøyske, islandske, tyske og amerikanske  salmebøker og salmeboktillegg. 

«Mange av Svein Ellingsens salmer er blitt folkeeige, som «Fylt av glede over livets under», «Vær sterk min sjel», «Gjennom denne dagens timer», «Noen må våke» og «Døden må vike for gudsrikets krefter».

## Utmerkingar

* I 1977 mottok han Aust-Agder fylkes kulturpris
* I 1984 fekk han Brobyggerprisen
* I 1992 fekk han Fritt Ords Honnør
* I 1995 vart han utnemnd til riddar av St. Olavs Orden
* I 2001 fekk han Tekstforfatterfondets ærespris 
* 3. september 2008 vart han gjeven æresdoktorat ved Det teologiske menighetsfakultet.  
* I 2009 fekk han Petter Dass-prisen.

## Bibliografi
* bidrag i *Kunsten i kirkens historie*. 1965
* *Med hyllings ljod*, antologi, 1966
* *Det skjulte nærvær*. 1. utg. 1978
* *Noen må våke*. 1978 
* *Under løftets høye himmel*. 1981
* *Så stilner livets jag*. 1986
* *Regler, rim og revestreker*. 1986 (barnedikt)
* *Vårt øye ser mot Betlehem*. 1987
* *Mens jeg her er tatt til side*, (red.), dikt og bøner, 1989
* *Det finnes en dyrebar rose*. 1989
* *Skjult som vind i treets krone*, studiehefte, 1990
* *Da tenner moder alle lys*, (red.) antologi, 1991
* *I lyset fra Guds fremtid*. 1999 (dikt i utvalg)
* *I lyset fra Guds fremtid, dikt i utvalg*, 1999
* *Alt ble med ett så stille. Salmer og bønner i sorg*, 2002
* *Du kommer til oss, Herre. En salme ved dåp av unge og voksne*, 2005
* *En bønn er gjemt i hjerteslagets rytme - salmer gjennom femti år*. (2009)

## Kjelder
*Norsk biografisk leksikon
*Vårt Land
Zemstvo

**Zemstvo** (russisk земство) var eit sjølvforvaltingsorgan innført på landet i Det russiske keisardømet av Aleksander II av Russland. Ideen bak zemstvo vart utarbeidd av Nikolaj Miljutin og dei første zemstvolovene vart kunngjort i 1864. Etter oktoberrevolusjonen i 1917 vart systemet lagt ned. 

Systemet tok seg mellom anna av vegbygging, skattespørsmål, grunnskuleutbygging og helsestell.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zemstvo|Zemstvo]]» frå ,  den 4. desember 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*


## Bakgrunnsstoff

* Zemstvo
Herman Fredrik Zeiner-Gundersen

**Herman Fredrik Zeiner-Gundersen** () var ein norsk general fødd i Helsingfors i Finland.

Zeiner-Gundersen tok utdanning i militær høgskule i 1938. I 1942, under andre verdskrigen, var han kaptein i den norske brigaden i Storbritannia. I 1957 vart han forfremja til oberst. Deretter fekk han titlane generalmajor og sjef for Distriktskommando Trøndelag i 1963, stabssjef i Forsvarsstaben i 1964. Han var øvstkommanderande i Nord-Noreg 1967-1972, og vart utnemnd til generalløytnant i 1970. General Zeiner-Gundersen var forsvarssjef i tidsrommet 1. januar 1964&ndash;31. januar 1972. Frå 1977 til 1980 var han formann for NATOs militærkomité.

I eigenskap av forsvarssjef mottok Zeiner-Gundersen, som den siste, Storkorset av St. Olavs Orden i 1977.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Herman Fredrik Zeiner-Gundersen|Herman Fredrik Zeiner-Gundersen]]» frå ,  den 4. desember 2009.*  
*Store Norske Leksikon om Zeiner-Gundersen.
*Utdjupande artikkel om Zeiner-Gundersen på snl.no, skriven av Jens Christian Magnus.
 

## Bakgrunnsstoff
*Utdjupande artikkel om Zeiner-Gundersen på snl.no, skriven av Jens Christian Magnus.
Rolf Myklebust

**Rolf Myklebust**. () var ein norsk fiolinist, kapellmeister og programskapar.

## Liv og gjerning
Myklebust var frå Stryn, der faren var skreddar og felespelar.
Rolf tok utdanning ved Musikkonservatoriet i Oslo, og hos konsertmester Gustav Fredrik Lange. Han debuterte i 1931 og gav i åra etter konsertar kring om i landet. Myklebust var lærar i felespel på Musikkonservatoriet frå 1935 til 1952. Han var 1. fiolinist i Oslo-Filharmonien frå 1940 til 1952 da han måtte gje opp musikarkarrièren grunna ein skade i venstrehanda. Myklebust leia sitt eige orkester frå 1945 til langt ut på femtitalet. Rolf Myklebusts ensemble og Turdansensemblet spela òg inn grammofonplater med turdansar. Verksemda vart ført vidare i mellom anna Kai Angel Næsteby s ensemble.

Myklebust vart i 1952 tilsett som programsekretær i Norsk Rikskringkasting NRK, med ansvar for folkemusikken. Denne avdelinga leia han fram til 1978, og samla i desse år inn over tretti tusen lydopptak. Alle åra leia han programposten Folkemusikkhalvtimen.

Myklebust budde og døydde i Oslo.

## Prisar
* Kongens fortenestmedalje i gull, 1978
* Kringkastingsprisen, 1978
* Sogn og Fjordane fylkeskulturpris 
* Æresmedlem i Norsk Musikerforbund og Landslaget for spelemenn

## Bibliografi
### Bøker
* 

### I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Kjelder
* Bokmålswikipedia
* *Norsk Allkunnebok, VIII. bandet*, 1957-58

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Om Rolf Myklebust i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
Franco Zeffirelli

**Franco Zeffirelli** () er ein filmregissør frå Italia. Han er òg ein operaregissør, designar og har produsert opera, teater, film og fjernsyn. I tillegg er han politikar. 

Internasjonalt er han kjend for å ha regissert filmutgåva av Shakespeare sin *[[Romeo og Julie frå 1968|Romeo og Julie]]* frå 1968. For denne vart han nominert til Oscarprisen. I 1977 regisserte han miniserien *[[filmen Jesus av Nasaret|Jesus av Nasaret]]*, som fekk mykje god kritikk og som vart vist i påskehelga i mange land. 

Zeffirelli har vore medlem av det italienske senatet sidan 1996, og representerte partiet Forza Italia. 

## Utvald filmografi

* *[[La Bohème (1965)|La bohème]]* (1965)
* *[[The Taming of the Shrew (1967)|The Taming of the Shrew]]* (1967)
* *[[Romeo og Julie (1968)|Romeo og Julie]]* (1968)
* *[[Brother Sun, Sister Moon]]* (1972
* *[[filmen Jesus av Nasaret|Jesus av Nasaret]]* (1977)
* *[[The Champ (1979)|The Champ]]* (1979)
* *[[filmen Endless Love|Endless Love]]* (1981)
* *[[Cavalleria Rusticana (1982)|Cavalleria Rusticana]]* (1982) 
* *[[Pagliacci (1982)|Pagliacci]]* (1982) 
* *[[La Traviata (1983)|La Traviata]]* (1983)
* *[[La bohème]]* (1982) (opera)
* *[[Tosca (1985)|Tosca]]* (1985) (opera)
* *[[Otello (1986)|Otello]]* (1986)
* *[[Hamlet (1990)|Hamlet]]* (1990)
* *[[Don Giovanni (TV)|Don Giovanni]]* (opera)
* *[[Don Carlo (1993)|Don Carlo]] med [[Luciano Pavarotti]] og [[Daniela Dessi]]*
* *[[Storia di una capinera]]* (1993)
* *[[Jane Eyre (1996)|Jane Eyre]]* (1996)
* *[[Tea With Mussolini]]* (1999)
* *[[Callas Forever]]* (2002)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Franco Zeffirelli|Franco Zeffirelli]]» frå , den 4. desember 2009.*
Zeebrugge

**Zeebrugge** er hamna i byen Brugge i Belgia. Kystbyen går nesten i eitt med byen Knokke. Strendene i Zeebrugge er om breie og langgrunne. Her er travel ferjetrafikk til både England og Kanaløyane med mange hotell og feriestader.

## Gassterminal
Mottaksterminalen for naturgass i Zeebrugge er eigd av Zeepipe-gruppen og Fluxys. Terminalen vert drive som ein integrert del av gassrøyrleidninga Zeepipe. Zeebrugge vart vald som ilandføringsstad for Zeepipe fordi staden ligg nær gasskjøparane i Belgia, Frankrike og Spania.
Sebu

**Sebu** eller **zebu** (*Bos primigenius indicus* eller *Bos indicus*), stundom kalla **pukkelfe**, er ein type storfe med opphav i Sør-Asia. Dei har ein karakteristisk feittklump på skuldrene, lutande øyrer og ein stor hudfold på halsen. Fargen er stålgrå og han har kraftige horn. Dei er tilpassa høge temperaturar og vert avla i mange tropiske land, både som rein sebu og som hybridar med tyrliknande storfe. Sebuar vert nytta som trekkdyr, mjølkekyr og som slaktekveg, og som biprodukt som hud, avføring til brensel og gjødsel, og er slik det viktigaste tamkveget i Asia og Afrika. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zebu|Zebu]]» frå ,  den 4. desember 2009.*  


## Bakgrunnsstoff
*
Dåpsengel

Ein **dåpsengel** er ein barokk figur, oftast skoren i tre,  mannsstor og utstyrt med eit dåpsfat.  

Dåpsenglar vart vanleg i lutherske kyrkjer i løpet av 16- og 1700-talet, spesielt i Tyskland, Danmark og Sverige.    Ein typisk dåpsengel heng i taket, og ved hjelp av ein taumekanisme vert engelen fira ned som ein del av dåpseremonien.  Det finst òg ståande og knelande dåpsenglar.  Vanlegvis held dei dåpsfatet i hendene, men nokre ber dåpsfatet på hovudet.  Dåpsengelen framstår som ein brybyggjar mellom himmelen og jorda når han held fram fatet med dåpsvatnet i.

Treskurden vart ofte utførte av lokale handverkarar, og figurane vart måla av målarmeistarar. Dåpsenglane liknar gjerne eit menneske med venger. I opplysningstida vart slike figurar omstridde, både av teologiske og kunstnarlege grunnar,  og i mange kyrkjer gjekk dei ut or bruk.  

## Dåpsenglar i norske kyrkjer
Dåpsenglar har ikkje vore like mykje brukte i norske kyrkjer som i nabolanda.  Det er likevel nokre kyrkjer med dåpsenglar, og i Dolstad, Jondal og Voss kyrkjer er dei enno i bruk.  

## Sjå òg
*Døypefont

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Taufengel|Taufengel]]» frå ,  den 4. desember 2009.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Eit kunstkritisk overblikk over dåpsenglar (tysk)  (PDF; 920&nbsp;kB)
* Vergessene Gefährten – Dåpsenglar i kyrkjer i Pommern (tysk)
* Dåpsenglar i Prignitz (Brandenburg) (tysk)
Jul på Helgeland

***Jul på Helgeland*** var eit julehefte som kom vart utgjeve av Hålogaland Ungdomslag.

I følgje *Nynorsk faktabok* kom bladet ut i åra 1931-1937. Bladet kom imidlertid ut i mange fleire årgangar - siste utgåva kom i 1995. Frå 1927 til 1995 vart blader redigert av Kristian Halse og Dagfinn Steinrud.

Redaksjonen av bladet var (i alle fall dei siste åra) i Mosjøen, og det vart redigert på nynorsk. Eit typisk julehefte inneheldt teikningar, dikt, forteljingar frå gamle dagar, noveller, ein andakt og annonser for lokalt næringsliv. Det vart selt i laussal - omkring 1970 for 5 kr, i 1980 for 12 kr og i 1990 for 25 kr. 

## Referansar
Takvam haldeplass

**Takvam haldeplass** ligg på Takvam i Arna i Bergen kommune og var ein haldeplass på Bergensbanen. Han vart opna 11. desember 1966 etter ei omlegging av traséen i område og erstatta tidlegare Herland haldeplass.

Takvam ligg mellom Trengereid stasjon og Arna stasjon, 458,63 km frå Oslo. Haldeplassen består av ei plattform og eit leskur, men persontrafikken på haldeplassen vart nedlagd 9. september 2012. 

Det var nokre av lokaltoga Bergen-Voss-Myrdal som stoppa på haldeplassen fram til 2012, to tog i kvar retning måndag-fredag.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* «Takvam» på nettstaden til Jernbaneverket 
* «Takvam» i Stasjonsdatabasen til Norsk Jernbaneklubb
Arna stasjon

:*Denne artikkelen er om nye Arna stasjon som opna i 1964, for stasjonen med same namn som opna i 1883, sjå [[Arna gamle stasjon]].*
----

**Arna stasjon** ligg i Indre Arna i Bergen kommune og er ein stasjon på Bergensbanen. Han vart opna i 1964 då den nye og kortare trasèen med Ulrikstunnelen og Arnanipatunnelen stod klar. 

Attåt fjerntoga og persontoga på strekninga Bergen-Voss-Myrdal som alle stoppar i Arna, er det hyppige lokaltogavgangar mellom Arna stasjon og Bergen stasjon. Reisetida på åtte minutt mellom stasjonane gjer tog svært konkuransedyktig målt mot buss og annan biltrafikk som må køyre rundt Ulriken.

Arna ligg mellom Bergen stasjon og Takvam haldeplass, 461,93 km frå Oslo. 

Stasjonsbygningen er teikna av Julia Kristensen, og verna etter *Nasjonal verneplan for kulturminner i jernbanen* som eit døme på den norsk jernbanearkitekturen på 1960-talet.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* «Arna» på nettstaden til Jernbaneverket
* «Arna (nye)» i Stasjonsdatabasen til Norsk Jernbaneklubb
Willi Midelfart

**Johan Wilhelm Midelfart** () var ein norsk kunstmålår og teiknar kjend som **Willi Midelfart**. Han er mest kjend for sine dekorasjonar i Oslo rådhus, med veggmåleriet *Det gror* i mottakssalen på rådhuset.Han var fødd i Oslo og døydde same staden.

## Liv og gjerning
Midelfart gjekk i lære hos Per Krohg og Otto Sköld i Paris 1925-26, og studerte på Statens Kunstakademi under Axel Revold 1929-30 og 1939-40 hos Georg Jacobsen.

Midelfart reiste mykje og var godt kjend i litteraturen. Han var sosialist, og laget mange illustrasjoner til sosialistiske tidsskrift. Han illustrerte elles Arne Garborgs *[[Bondestudentar]]* (1934-utgåva) og Lise Lindbæks *Spania og vi* (1946).

Midelfart vart lagd merke til som skildrar av samfunnet. Mellom anna med dystre skildringar frå storbyen Berlin og andre byar. Hans sosiale og politiske engasjement kom til syne i kunst som avdekte folkets kår, framviste menneskeverdet i kvardagen og krigens elende. Mellom tendens-måleria hans er *Politiet angriper* frå 1932. Midelfart kom på Nasjonal Samlings liste over «ukunst», eit norsk motstykke til det nazi-tyske omgrepet «entartet» kunst.

Seinare på 1930-talet tok han til å måle lyse, naturlyriske landskap med kontrastrik farebruk. Desse verka var ei vending mot det idylliske.

Omframt dekorasjonane i Oslo Rådhus var Midelfart med å utsmykke norske passasjerbåtar. Rådhusfresken *Det gror* kan oppfattast som vitalistisk prega, med inspirasjonen frå Edvard Munchs verk, men vert like gjerne forstått som ein sosialistisk utopi, og eit idealbilete av det framtidige klasselause samfunnet.

Midelfarts verk finst mellom anna i Nasjonalmuseet og Drammen museum. Ei minneutstilling vart vist i Kunstnerforbundet i 1976.

## Kjelder
* Bokmålswikipedia
* *Norsk Allkunnebok, VIII. bandet*, 1957-58
Metasøkemotor

**Metasøkemotorar** er søkemotorar som leitar etter søkeresultat frå andre plassar enn hos seg sjølv. Dei presenterer oftast resultat frå andre søkemotorar og katalogar.
LimeWire

**LimeWire** var eit «peer-to-peer(P2P)»-program som lét brukarar dela og søka etter og lasta ned filer frå andre brukarar. Programmet brukte Gnutella-protokollen, og hadde open kjeldekode.

LimeWire var ikkje ei nettside eller ein teneste, og stod ikkje bak filene som var i nettverka deira. Folk som nytta LimeWire gjorde eigne filer tilgjengelege for brukarar andre stadar i verda. Slik fildeling var ulovleg om ein ikkje sjølv har opphavsretten eller løyve til å dela filene.

Programmet var skrive i programmeringsspråket Java, og kunne dermed køyra på kva som helst datamaskin som hadde Java Virtual Machine installert. Installasjonsprogrammet til LimeWire fanst også i fleire versjonar for Microsoft Windows, Mac OS X og Linux.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Zaiddiyah

**Zaidiyyah** (arabisk الزيدية, *az-Zaydiyyah*), **zaidisme**, **zaydisme**, **zaydi** eller stundom **zaidi** er ei retning innan sjiaislam som reknar Zayd ibn Ali som den rettmessige arvtakaren til den fjerde imamen, Ali Zayn al-Abidin, i staden for halvbroren Muhammad al-Baqir, som resten av sjia-rørsla reknar som den femte imamen. Zaiddiyah er òg ein rettsskule (madhhab) og er ein av dei åtte som er godkjent i Ammanbodskapen.

Zaiddiyah står nær sunni-islam med omsyn til religionspraksis. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Zaiddiyah|Zaiddiyah]]» frå , den 5. desember 2009.*
ZebSign AS

**ZebSign AS** er eit føretak som er eigd av Telenor og Posten i lag. ZebSign tilbyr elektronisk ID og digital signatur. Innan elektronisk handel og meldingsutveksling har dei utvikla ein komplett infrastruktur. 

## Kjelder
Torrentz

**Torrentz** var ein metasøkemotor som søkte gjennom torrentar frå ei eller fleire nettsider. Torrentz vart oppretta i 2003, og hadde om lag 20 millionar torrentar i databasen. På Torrentz fann ein blant anna filmar, spel, programvarer, musikk, e-bøker og ein del andre elektroniske varer.

**Teknologi nytta på nettsida:**

# FreeBSD
# PHP
# MySQL
# Memcached
# Lighttpd
# Sphinx Search

## Kjelder
* torrentz.com – 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad –
Cesare Zavattini

**Cesare Zavattini** () var ein italiensk filmforfattar og ein av dei første teoretikarane bak neorealismen innan italiensk film i etterkrigstida. 

Han var fødd i Luzzara, nær Reggio Emilia nord i Italia. Zavattini studerte jus ved Universitetet i Parma, men starta i staden å skrive. I 1930 flytta han til Milano og arbeidde for forleggaren Angelo Rizzoli. Etter Rizzoli byrja han å produsere filmar i 1934. I 1936 hadde han skrive manus til den første filmen. I 1939 møtte han Vittorio De Sica og starta eit partnarskap som enda med om lag 25 filmar, inkludert meisterverk innan italiensk neorealisme som 
* *Sciuscià* (1946)
* *[[Sykkeltyven]]* (1948), 
* *Miracolo a Milano* (*[[Miraklet i Milano]]*, 1951), og 
* *[[Umberto D.]]* (1952).

## Bakgrunnsstoff
* Cesare Zavattini på IMDb
* Offisiell nettstad
Charolais

**Charolais** er ein storferase frå Frankrike som hovudsakleg vert halden for kjøt .

## Historie og utbreiing
Rasen har sitt utspring i Charolais-Brionnais-området midt i Frankrike, og har vore omtala så langt attende som år 878. Charolaisfeet var opphavleg utvikla som trekkdyr, noko som resulterte i at rasen er stor av vekst med mykje musklar, spesielt i rygg og lår. På 1700-talet vart rasen brukt både som arbeidsdyr og kjøtfe. Frå 1900-talet har feet vore avla for kjøtet. 
Charolais vart introdusert i Noreg tidleg på 1960-talet, og er nå den mest populære kjøttferasen i landet 

## Kjenneteikn og eigenskapar
Charolais er ein kjøtferase, og vert ikkje brukt til mjølkeproduksjon. Rasen har likevel gode mjølkeeigenskapar og gir gode ammekyr. Rasen er lys av farge, nesten reint kvit, men andre fargevariantar finst også. Viktige eigenskapar er stor tilvekst og høgt opptak av grovfôr. Rasen vert ofte brukt til kryssavl med andre raser, mellom anna norsk raudt fe. Charolais er kjent for å gi godt avkom når det vert kryssa med andre raser av kjøttfe, spesielt angus- og herefordfe. Oksane veg opp til 1200 kg, og kyrne opp til 900 kg. Charolaisfeet har godt gemytt, er utprega flokkdyr og tek opp det meste av føda medan dei går ute på beite med kalv. Feet nyttar kulturlandskapet godt og held det også ope fordi denne produksjonen er ekstensiv.

## Kjelder
* Norsk Charolais - når virkeligheten styrer (.pdf)
* Charolais.no
* Svenska Charolaisföreningen
* Geno


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Charolais cattle|Charolais cattle]]» frå , og «[[:nb:|Charolais]]» frå  den 5. desember 2009.*  
 
## Bakgrunnsstoff
Bloodhound Gang

**Bloodhound Gang** er ei USA-amerikansk alternativ/ pønkrock-gruppe frå Collegeville i Pennsylvania. Gruppa er ihopsett av dei noverande medlemmene Jimmy Pop Ali (vokal/ gitar), DJ Q-Ball (klaviatur), Jared Hasselhoff (bassgitar), The Yin (trommer/ perkusjon) og Denial P. Cartier (gitar). Songtekstane deira inneheld ofte satire som omhandlar kontroversielle tema; til dømes sex, valdtekt og blodskam.

## Diskografi
* 1995 *[[Use Your Fingers]]*
* 1996 *[[One Fierce Beer Coaster]]*
* 2000 *[[Hooray for Boobies]]*
* 2005 *[[Hefty Fine]]*
* 2015 *[[Hard-Off]]*

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Emil Zátopek

**Emil Zátopek** () var ein tsjekkisk friidrettsutøvar (langdistanseløpar) som representerte Tsjekkoslovakia. I 1954 vart han den første som sprang 10&nbsp;000 meter under 29 minutt. 

Zátopek vann 10&nbsp;000 meter under OL 1948 i London, og fekk sølv på 5000 meter.

Dei neste åra sette han fleire verdsrekordar på distansar frå 5000 meter opp til 30 km. Den største sesongen hadde Zátopek i 1952, då han vann tre gull i Helsingfors-OL, på 5000&nbsp;meter, 10&nbsp;000&nbsp;meter og i maraton. 

Etter 1968 engasjerte han seg i demokratiseringsrørsla, men vart deretter straffa og måtte arbeide i ei urangruve.

Han var gift med Dana Zátopková, òg ein kjend tsjekkisk sportsutøvar, deltakar ved OL 1948.

## OL-medaljar
* 1948  London -  **Gull** i friidrett, 10 000 meter
* 1952  Helsingfors -  **Gull** i friidrett, 5 000 meter
* 1952  Helsingfors -  **Gull** i friidrett, 10 000 meter
* 1952  Helsingfors -  **Gull** i friidrett, maraton
* 1948  London -  Sølv i friidrett, 5 000 meter

## EM-medaljar
* 1950  Brussel -  **Gull** i friidrett, 5 000 meter
* 1950  Brussel -  **Gull** i friidrett, 10 000 meter
* 1954  Bern -  **Gull** i friidrett, 10 000 meter
* 1954  Bern -  Bronse i friidrett, 5 000 meter

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Emil Zátopek|Emil Zátopek]]» frå , den 5. desember 2009.*
Alula

**Alula**, eller **litle veng**, er ei nemning ein nyttar på ei gruppe av tre til fem små fjør som er festa på det som svarar til tommelfingeren på framkanten av vengen av moderne fuglar. Til likskap med større flygefjør på bakkanten av vengen, er desse alulafjørene asymmetriske, med fjørskaftet nærast framkanten.

Til vanleg ligg alula flatt ned til vengen, men han kan rørast. Når fuglar flyg sakte eller går for landing, løftar fuglen alula svakt oppover og framover, det skaper ein liten spalte på framkanten av vengen. Dette gjev samsvarande funksjon med det som på flyvenger kallast slats. Slats gjev høgare innfallsvinkel enn normalt - og dermed betre løft - utan at flyet steglar. Ein kan tydeleg sjå alula når fuglar strekkjer vengen ned mot bakken.

Ein har slått fast at fleire slektningar av moderne fuglar som no er utdøydde hadde utvikla alula. Dette inkluderer *Eoalulavis hoyasi* ein Enantiornithes frå midten krit, for 115 millionar år sidan. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Alula|Alula]]» frå , den 5. desember 2009.*
Herefordfe

**Herefordfe** er ein storferase som opphavleg kjem frå Herefordshire i England. Meir enn fem millionar av rasen finst kring om i femti land.  Eksporten av feet starta i 1817, då fe vart sende frå England til Kentucky, og dei vart ganske raskt seinare spreidde til resten av USA, Canada, Mexico og delar av Sør-Amerika. I dag er rasen vanleg i Australia, Russland, Israel, Japan, det kontinentale Europa og Skandinavia.

Feet er særleg knytt til dei tempererte stroka i Canada, USA og Russland. På den sørlege halvkula er det mykje i bruk i Australia, tilsvarande i det sentrale og austlege Argentina, i Uruguay, og i New Zealand der rasen er den vanlegaste storferasen.

Rasen vert hovudsakleg brukt i kjøttproduksjon. Med omsyn til storleik står herefordfeet i ei mellomstilling, lettare enn charolais, men tyngre enn høglandsfeet.

## Historie
Herefordfeet vart avla fram i Storbritannia kanskje så tidleg som i det 17. hundreåret og set framleis preg på landsbygda i Herefordshire. Seinare har det kome til ein kollete variant av rasen. Herefordfeet har vorte avla for roleg temperament, rask vekst og god kjøttkvalitet.

Dei første herefordkyrne blei importerte til Noreg rundt 1950. I dag blir det formidla sæd frå herefordoksar gjennom GENO. Kvart år inseminerer ein rundt 1&nbsp;000 dyr med sæd frå hereford. Oppdrettarar av hereford i Noreg er organiserte i Norsk Herefordforening.

## Kjelder

----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hereford cattle|Hereford cattle]]» frå ,  den 5. desember 2009.*  
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Herefordfe|Herefordfe]]» frå ,  den 4. desember 2020.*  

## Bakgrunnsstoff

*World Hereford Council 
*American Hereford Association
*Australian Hereford Society
*Canadian Hereford Association
*Irish Hereford Society
*List of Hereford Associations 
*New Zealand Hereford Association
*UK Hereford Society
*Polled Hereford Breed Information - Cattle.com
*American Hereford Association
*The Origin and Growth of Polled Herefords  - Oklahoma State University
Øst-VestXpressen

**Øst-VestXpressen** er ei ei bussrute i NOR-WAY Bussekspress-nettverket, og er dreven av Jotunheimen og Valdresruten bilselskap(JVB) sidan oppstarten i 1991.

## Traseane

Ruta går i hovudtrekk slik: Lillehammer - Fagernes - Sogn - Voss - Bergen.

Ruta gjekk omtrent til på slutten av 1990-talet, denne traseen:

Lillehammer - Dokka - Fagernes - Tyinkrysset (Filefjell) - Lærdal -  til Kaupanger - Sogndal - Leikanger - Hella  til Vangsnes - Vik - Voss - Bergen

På slutten av 1990-talet gjekk ruta i ei periode denne traseen:

Lillehammer - Dokka - Fagernes - Tyinkrysset - Årdalstangen - Fodnes  til Mannheller - Sogndal - Leikanger - Hella  til Vangsnes - Vik - Voss - Bergen

Og frå Lærdalstunnelen vart ferdig i 2000, har Øst-VestXpressen denne traseen:

Lillehammer - Dokka - Fagernes - Tyinkrysset (Filefjell) - Lærdal - Aurlandsvangen - Flåm - Gudvangen - Voss - Bergen
Påfugl

**Påfugl** kan ha fleire tydingar på norsk. Påfugl er kortnamn for indiapåfugl, *Pavo cristatus*. I biologien kan **påfuglar** òg nyttast som fellesnamn for tre fugleartar i fasanfamilien:
* indiapåfugl, *Pavo cristatus*
* smaragdpåfugl, *Pavo muticus*	
* kongopåfugl, *Afropavo congensis*	

Det finst også ein fasantype kjend som påfuglfasan.

Indiapåfugl har naturleg utbreiing på det indiske subkontinentet, men er innført i store delar av verda og finst til dømes som prydfugl i fangenskap i Noreg.

«Påfugl» vert òg nytta i overført tyding på norsk for å nemne ein person som er jålete.

## Kjelder
### Fotnotar
Olaf Frydenlund

**Olaf Frydenlund** () var ein norsk skyttar som representerte Tistedal skyttarlag då han vann Landsskyttarstevnet på Elverum i 1895. Fram til 1970 var han Østfold skyttersamlags einaste skyttarkonge.

Frydenlund hevda seg òg i internasjonale meisterskap, og deltok i det aller første skyttar-VM i Lyon i 1897. Han vart nr. 2 på Landsskyttarstevnet i 1899, og nr. 3 i 1898.

Frydenlund var utlært børse- og sykkelmakar, og dreiv eige verkstad i Halden til 1927.

## OL-medaljar
* 1900  Paris -  Sølv i skyting,  300 m armégevær, 3 stillingar, lagskyting

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Olaf Frydenlund|Olaf Frydenlund]]» frå ,  den 6. desember 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* Skytterboka 2005-2006, utgitt av Det frivillige skyttervesen
* 

## Bakgrunnsstoff
* Det frivillige Skyttervesen
Hellmer Hermandsen

**Hellmer Hermandsen** () var ein norsk skyttar frå Stange i Hedmark som var aktiv tidleg på 1900-talet. Under Sommar-OL i Paris 1900 tok han olympisk sølvmedalje med det norske laget i armégevær. På laget deltok òg Ole Østmo, Ole Sæther, Olaf Frydenlund og Tom Seeberg.

## OL-medaljar
* 1900  Paris -  Sølv i skyting, 300 m armégevær, 3 stillingar, lagskyting

## Kjelder
Tom Seeberg

**Tom Seeberg** () frå Bjørndalen vann det fjerde Landsskyttarstevne i Stavanger i 1896. Han var fødd i Drammen og arbeidde i mange år hos Treschow i Larvik, og så som kontorsjef hos Cappelen på Ulefoss.

Han deltok i Sommar-OL 1900 i Paris og tok sølvmedalje i lagskyting med armégevær.

I 1901 vann Seeberg den skandinaviske skyttarfesten i København.

## OL-medaljar
* 1900  Paris -  Sølv i skyting,  300 m armégevær, 3 stillingar, lagskyting

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tom Seeberg|Tom Seeberg]]» frå ,  den 6. desember 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* Skytterboka 2005-2006, utgitt av Det frivillige skyttervesen
* 


## Bakgrunnsstoff
* Det frivillige Skyttervesen
Folketone

**Folketone** viser til ei form for folkemusikk som blir sungen utan å akkompagnerast av musikkinstrument. Desse songane kunne brukast til kvardagslivet eller til fest. Dei kunne vera bånsullar, barnesongar, arbeidssongar, lokkar, stev (slåttestev, nystev, gamlestev), balladar, viser og religiøse folketonar.

Medan mange folketonar har ukjend opphav, finst det også dei som har kjend forfattar. Religiøse folketonar kjem ofte frå salmar skrivne av kjende forfattarar, med tonar som bygger på gamle koralmelodiar.

## Kjelder
* «Kva er folketonar?»  ved Folketonar i Sunnhordland
* «Religiøse folketonar»  ved folkogdans.no
* ''The songs of Edvard Grieg'' av Beryl Foster, s. 247-8
Geiteryggtunnelen i Hol

**Geiteryggtunnelen** er ein tunnel på Riksveg 50 i Hol kommune i Buskerud. Tunnelen går mellom Vestredalsvatnet og Vierbotn. Han er 3281 meter lang, og vart opna i 1987. Tunnelen har to kuldeportar, ein i kvar ende.

## Sjå òg
* Vegtunnelar i Norge

## Kjelder
**Denne artikkelen byggjer på [[:nb:Geiteryggtunnelen (Hol)|«Geiteryggtunnelen (Hol)»]] henta frå Wikipedia på bokmål 6. desember 2009.*
Jordugle

**Jordugle** (*Asio flammeus*) er ei ugle i gruppa *[[Asio]]*.

## Kjenneteikn
Jordugla har ei lengd på 34-42 cm og eit vengespenn på 90-105 cm. Ho veg 206-465 gram, har store auge, stort hovud, kort nakke og breie vengar. Hoa er litt større enn hannen. Jordugla er brunspetta med striper på vengar og stjert. Gul-oransje auge er omkransa av ein svart ring og utanfor der igjen er det ein kvitaktig ring, som gir inntrykk av ei maske. Jorduglene har korte øyretufsar, ofte så korte at dei ikkje synest.
Hannane har ein låt som kan skrivast *do-do-do-do*. Hoene sin låt  er *tjerr-app*.
 
## Utbreiing
Jordugla finst på alle kontinent unnateke Antarktis og Australia, slik sett er ho ein av dei fuglane som er mest utbreidd i verda. Ho hekkar i Europa, Asia, Nord- og Sør-Amerika, Karibia, Hawaii og Galapagosøyane. Ho er delvis ein trekkfugl som dreg sørover om vinteren frå den nordre delen av området ho er utbreidd i. Ho vender ikkje tilbake til same hekkeplassane, men  flyttar seg til nye område om ho kan finne betre mat der.

## Biotop, leveområde i Noreg og trekkvanar
I Noreg finst jordugla spreidd over det meste av landet. I gode år kan det hekke 1000-10000 par her i landet, men på grunn av det nomadiske leveviset kan det vere langt færre par andre år. Tyngdepunktet for bestanden ligg i indre fjelltrakter frå Sylane i nord, gjennom Dovrefjell og sørover til Valdres. Egglegginga kan starte så tidleg som midt i april, men skjer som oftast i mai og fram til midten av juni. Hoa legg 3-4 egg, i gode smågnagarår opp til 12. På grunn av matvanane, dei leiter etter gnagarar som lever under snøen, reiser dei fleste jorduglene ut av landet i tida september-desember. Dei overvintrar lengre sør i Europa, og i Nord-Afrika. Jorduglene kjem attende til Noreg i mars-juni.

## Levevis
Jordugla jagar for det meste i skumringa eller om morgonen og er dermed meir aktiv om dagen enn dei fleste andre uglene. Ho fangar primært små gnagarar, spesielt gnagarar av markmusslekta, men kan også fange fuglar på storleik opp til ryper, fugleungar og andre smådyr.

## Kjelder
* Artikkelen er bygd på svensk wikipedia og på wikipedia på norsk bokmål, den  6. desember 2009.
* Norsk Fugleatlas, 1994.
* Lars Larsson (2001) *Birds of the World*, CD-rom
* 

## Bakgrunnsstoff
* Dansk ornitologisk forening
Ole Sæther

**Ole Sæther** () var ein norsk skyttar frå Steinkjer som var aktiv tidleg på 1900-talet. Han tok til saman fire medaljar i tre forskjellige OL.

## Karriere
Under sommar-OL i Paris i 1900 var han med på laget som tok den første lagmedaljen til Noreg under eit OL. Øvinga var armégevær, og på sølvlaget deltok forutan Sæther, Ole Østmo, Hellmer Hermandsen, Olaf Frydenlund og Tom Seeberg.

Åtte år seinare under Sommar-OL i London 1908 tok han gullmedalje i lag, frigevær, og bronse individuelt 300 m frigevær. I Stockholm-OL 1912 tok han sin fjerde medalje, òg denne gongen var det sølv, og øvinga var lag, frigevær.

### OL-medaljar
* 1908  London -  **Gull** i skyting, 300 m rifle, 3 stillingar, lagskyting
* 1900  Paris -  Sølv i skyting, 300 m armégevær, 3 stillingar, lagskyting
* 1912  Stockholm -  Sølv i skyting, 300 m rifle, lagskyting
* 1908  London -  Bronse i skyting, 300 m rifle, 3 stillingar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ole Sæther|Ole Sæther]]» frå , den 6. desember 2009.*
Ole Østmo

**Ole Østmo** () var ein norsk skyttar og industrigrunnleggjar frå Elverum som var aktiv på slutten av 1800-talet og byrjinga av 1900-talet.

## Skyttarkarriere
Ole Østmo deltok i skyting under Sommar-OL i Paris i 1900 og tok fire olympiske medaljar. Han vann sølv i armégevær, ståande og lagskyting armégevær. I tillegg tok han bronsemedalje i sammanlagt, armégevær (ståande, kneståande og liggande summert) og liggande, armégevær.

Lagmedaljen i armégevær var den første lagmedaljen til Noreg i OL. Forutan Østmo, deltok Olaf Frydenlund, Hellmer Hermandsen, Ole Sæther og Tom Seeberg på det norske laget.

Østmo tok òg fleire medaljar i det første VM i skyting i Lyon i 1897; han tok gull i ståande, og sølv i samanlagtøvinga. Det norske laget vann sølv i lagskytinga.
## Industri
På slutten av 1880-talet starta Ole Østmo Kverndals Brug og Kverndalens Snedkeri og Mekaniske Verksted saman med broren Christian. Christian var mekanikar og oppfinnar, Ole hadde størst interesse for elektro og telefonar. 
Dei fekk oppretta eige postopneri med eige poststempel: “Kverndalen” (seinare “Jømna”). 
På slutten av 1890-talet flytte Ole elektronikkbedrifta til Kristiania. Agentur for LM Ericsson i Sverige var viktig for bedrifta.

## OL-medaljar
*1900  Paris -  Sølv i skyting,  300 m armégevær ståande
*1900  Paris -  Sølv i skyting,  300 m armégevær, 3 stillingar, lagskyting
*1900  Paris -  Bronse i skyting,  300 m armégevær liggande
*1900  Paris -  Bronse i skyting,  300 m armégevær, 3 stillingar

## Kjelder

* 
*VCOM «KOMMUNIKASJON FOR I DAG OG I MORGEN»
Wilhelm Blystad

**Wilhelm Arnt Blystad** () var ein norsk friidrettsutøvar frå Oslo. Han representerte IK Tjalve.

Han deltok i Sommar-OL 1908, der han først konkurrerte i 110 meter hekk, men fullførte ikkje løpet, og vart slått ut. Seinare kom han på åttandeplass i ståande høgdehopp, med eit hopp på 1,42. På nasjonalt nivå vart han norsk meister på 110 meter hekk i 1904, og vann sølv i 1900 og 1902. Han vart òg noregsmeister i høgdehopp i 1902, og vann sølv i 1903 og 1904.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Wilhelm Blystad|Wilhelm Blystad]]» frå ,  den 6. desember 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
*
Truls og Trine

**Truls og Trine** var eit julehefte teikna av Arild Midthun. Teksten var forfatta av Terje Nordberg og Dag Kolstad. Det første heftet, *Truls og Trine redder julen*, vart utgjeve til jul i 1983. Det var det første nyskapte norske seriejuleheftet sidan 1956. Dette heftet har vorte rekna som innleiinga til ein periode med fleire nyproduserte norske teikneseriar.

Hovudpersonane i «Truls og Trine» er to sysken som er 10-12 år gamle. Av andre figurar møter ein mest nissar, troll og dyr.

Teikneserien «Truls og Trine» har kome berre som julehefte. 
## Utgåver
* 1983: *Truls og Trine redder julen* - tekst av Terje Nordberg og Dag E. Kolstad, teikning Arild Midthun, utgjeve av Semic. Ny utgåve i 1998
* 1984: *Truls og Trine. Julemysteriet* - tekst av Terje Nordberg og Dag E. Kolstad, teikning Arild Midthun
* 1985: *Truls og Trine : Trolljul* - tekst av Terje Nordberg og Dag Kolstad, teikningar av Arild Midthun, Bladkompaniet

## Kjelder
* Haakon W. Isachen: *Ingen jul uten Juleheftene* Egmont serieforlag 2004

### Fotnotar
Teikneseriar utgjevne som julehefte i Noreg

Dette er eit oversyn over **[[teikneserie|teikneseriar]] utgjevne som [[julehefte]] i Noreg.**

## Kjelder
* Haakon W. Isachen: *Ingen jul uten Juleheftene* Egmont serieforlag 2004
Abigail Adams

**Abigail Adams** () var den andre fyrstedama i USA, og blir rekna for å vere blant dei første feministane i moderne politisk historie. Ho var gift med president John Adams, den andre presidenten i USA, og mor til president John Quincy Adams.

Adams blir hugsa for breva ho skreiv ektemannen medan han deltok på den kontinentale kongressen i Philadelphia. John Adams søkte råd hos kona i mange saker, og brevvekslinga deira inneheld intellektuelle diskusjonar om både forvalting og politikk. Breva er også sterke augevitneskildringar frå Den amerikanske sjølvstendekrigen.

Abigail Adams døydde av tyfus i 1818.

I TV-serien John Adams frå 2008 er ho tolka av Laura Linney.
Konjunktiv

**Konjunktiv** er eit modus av verbet. Verbforma vert på norsk òg kalla ønskjemåten av verbet, sidan forma på norsk helst vert nytta i ønske og oppmodingar, som *leve kongen!* eller *signe maten!*, og i uttrykk som *takk vere* («på grunn av»).

## Konjunktiv i norsk
I presens svarer konjunktivforma til infinitivsforma med endinga –e, eller til infinitiv utan ending der verbet endar på rotvokalen: 'dømme', 'tru'.

I norsk språk vert konjunktiv no mest bruka til høgtidssam, religiøs stil og i faste vendingar, oftast som uttrykk for eit ønske: «Herren velsigne deg og vare deg!»
I preteritum er konjunktiv sjeldan nytta i norsk, i den eldste landsmålslitteraturen kan ein leite fram nokre få døme. 

I moderne norsk har tidsforskyving av verbet kome i staden for hypotetiske konjunktiv. Tidsforskyving frå presens til preteritum kan vise at noko er uverkeleg, tenkt eller ønskt: «Var det råd å få seg ein matbete?» «Så fint det var her!»

## Kjelde
* Olav T. Beito: Nynorsk grammatikk Oslo 1986 ISBN 82-521-2801-7’
Takamine

er ein japansk gitarprodusent. Selskapet er særleg kjend for produksjon av stålstrenggitarar.

Selskapet byrja som ei lita familieverksemd i Sakashita. Det tok namnet Takamine, etter det lokale byfjellet, i 1962. I 1979 lanserte dei sin fyrste elektrisk-akustiske gitar.

Artistar knytte til Takamine er mellom anna Glenn Frey og Garth Brooks.

## Kjelder
Statens forureiningstilsyn

**Statens forureiningstilsyn** (**SFT**) er eit norsk direktorat som ligg under  Miljøverndepartementet. Det skiftar frå 18. januar 2010 namn til **Klima- og forureiningsdirektoratet**.

SFT arbeider for at forureining, skadelege produkt og avfall ikkje skal føre til helseskade, gå ut over trivnaden eller skade naturen si evne til produksjon og reproduksjon.

SFT har eit særleg ansvar for helse- og miljøfarlege kjemikaliar, avfall og gjenvinning, klimaendringar og å overvake forureingstilstanden i hav og vatn og luft samt støy.

SFT har ansvaret for å følgje opp forureiningsloven, produktkontrolloven og klimakvoteloven. SFT gir mellom anna utsleppsløyve og kontrollerer at løyva blir følgde. Ei anna sentral oppgåve for SFT er å gje Miljøverndepartementet råd og fagleg grunnlagsmateriale. 

SFT blei oppretta i 1974 og har om lag 300 medarbeidarar. Hovudkontoret ligg på Helsfyr i Oslo, men SFT har også eit kontor i Skien. 

SFT er sidan 1. januar 2007 leia av direktør Ellen Hambro.

## Organisasjon
Avdeling for kjemikaliar og lokalmiljø
Avdeling for klima og næringsliv
Avdeling for tilsyn og vatn
Avdeling for organisasjon og informasjon

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
*Statens forureiningstilsyn, offisiell heimeside
*Statens forureiningstilsyn - Miljødepartementet
Tora Torbergsdotter

**Tora Torbergsdotter** (fødd på Giske i 1025, ukjent dødsår og dødsstad) var ei norsk dronning og kongsmor. Ho var gift med Harald Hardråde og mor til kongane Magnus II og Olav Kyrre. 

Tora høyrde til den mektige Giskeætta. Ho var dotter til arnmødlingen Torberg Arnesson (og med det brordotter til Finn Arnesson og Kalv Arnesson), og dotterdotter til Erling Skjalgsson. Ho gifte seg i 1048 med Harald Haråde som andre kona hans. Kongen var frå før gift med Ellisiv frå Russland. Fleirgifte var truleg ikkje akseptert i Noreg på den tida, og kva som då ligg i det at ho gifte seg med kongen er uklårt, men forhaldet deira var truleg i utgangspunktet eit frilleforhald. Tora fekk sønene Magnus II og Olav Kyrre med kongen.

Etter at Harald Hardråde fall i slaget ved Stamford Bridge i 1066 gifta ho seg men anten med Svein Estridsson av Danmark eller kong Håkan Raude av Sverige. Kven av dei det var går ikkje å seie. Begge giftemåla hennar må sjåast som aliansebygging mellom mektige ætter og kongerike.

## Kjelder
* Merete Røskaft: «Tora Torbergsdatter» i Norsk Biografisk Leksikon
Ragnhild Erlingsdotter

**Ragnhild Erlingsdotter** (fødd ca. 1150) var ei kvinne av kongeætt som kom frå Randaberg i Rogaland. Ho levde under den norske borgarkrigstida.

Ragnhild var dotter av Erling Skakke og Kristin, dotter av Sigurd Jorsalfar. Ho var først gift med Jon Torbergsson som fall i slaget på Kalvskinnet i 1179. Seinare var ho gift med Halkjell Jonsson av Blindheimsætten, som fall i slaget ved Florvåg i 1194. 

Ragnhild Erlingsdotter var oldemor til kong Magnus Lagabøte gjennom dottera Ragnhild Jonsdotter og dotterdottera Margrete Skulesdotter.

## Kjelder
* Ragnhild Erlingsdatter ved lokalhistoriewiki.no
* *[[Snorre Sturlasson|Snorres kongesoger]]*
Pallium

**Pallium** er namnet på eit kvitt ullband med vovne svarte krossar, brukt som verdigheitsteikn i Den katolske kyrkja. Palliet er ei form for stola, eit band som blir lagt rundt nakken på personen som ber det. Det blei opphavleg berre bore av paven, men blei etterkvart også brukt for høgtståande erkebiskopar (med rang som metropolitt eller primas).

Ordet kjem frå latin for 'kappe'. Eit pallium blir lagt som ein ring rundt nakken med ei snor hengjande ned på brystet eller på sida.

## Bruk
Palliet skal normalt overrekkast av paven personleg til kvar ny metropolitanerkebiskop. Dersom spesielle tilhøve talar for det kan det i staden takast med til erkebiskopen av ein paveleg delegat. Når ein ny pave blir innsett er det dekanus for kardinalkollegiet som overrekker palliumet til han. 

Det er vove av ull frå lam som blir halde ved eit kloster vigd til St. Agnes utanfor bymurane i Roma. 21. januar kvart år blir lamma velsigna i ein spesiell seremoni. Ulla blir teke med til benediktinarsøstrene ved kyrkja Santa Cecilia in Trastevere, som vev pallium. Pallia blir så lagt på Apostelen Peters grav, der dei ligg inntil dei skal delast ut. 

## Bakgrunnsstoff
Jon Birgersson

**Jon Birgersson** () var ein tidleg norsk erkebiskop.

Jon Birgersson var fødd tidleg på 1100-talet. Frå 1135 var han biskop i Stavanger og frå 1153 vart han den første erkebiskopen som residerte i Nidaros (Trondheim). Biskop Reidar hadde vorte utnemnd i Roma i 1151, men døydde på heimvegen.

Jon blei etterfølgd av Øystein Erlendsson.
Betlehemsstjerna

**Betlehemsstjerna**, eller **julestjerna**, er folkelege namn på stjerna som i følgje Matteusevangeliet leidde dei tre vise menn til stallen ved Betlehem der Jesus vart fødd.
Dette himmelfenomenet er forklart på tre måtar: 
* Som eit mirakuløst lys, skapt av Gud for å fortelje verda om ein mirakuløs fødsel
* Som eit litterært verkemiddel, brukt av evangelisten Matteus, for å gjere evangelieteksten meir spennande
* Som eit astronomisk fenomen, anten ein meteor, ein supernova eller ei konjunksjon, dvs. ei samanstilling mellom fleire stjerner på himmelen.

## Mirakel eller dikt?
Sidan stjernetyding strir mot tradisjonell kristen tru, kan ein på religiøst grunnlag argumentere for at denne openberringa måtte vere ei mirakuløs eingongshending.

Av dei fire evangelistane er det berre Matteus som nemner Betlehemsstjerna. Dette er eit argument for at forteljinga om stjerna er brukt som eit litterært verkemiddel.

## Astronomiske hendingar

I år sju f. Kr. var det heile tre samanstillingar mellom Saturn og Jupiter i stjernebiletet Fiskane, følgd av ein samanstilling mellom Mars, Saturn og Jupiter den 20. februar i år seks før Kristus. Fiskane symboliserte som stjerneteikn jødane, Jupiter var kongeplaneten, og Saturn symboliserte rettferd og landet Palestina. På bakgrunn av slike astrologiske symbol kunne stjernetydarar lese ein guddommeleg bodskap inn i dette himmelfenomenet.

År tre og to f. Kr. gjennomgjekk òg Jupiter, som representerte kongemakt og kongeleg fødsel, tre samanstillingar med den lyssterke kongestjerna Regulus i stjerneteiknet Løva. Løva symboliserte kongane. I den same perioden var det fleire samanstillingar mellom alle dei fem lyssterke planetane Merkur, Venus, Mars, Jupiter og Saturn. Ved eitt tilfelle låg dei to lyssterke planetane Venus og Jupiter så å seie inntil kvarandre i stjerneteiknet Løva.

Den 11. september i år 3. f.Kr. stod sola og nymånen i stjerneteiknet Jomfrua, samtidig som Jupiter og Regulus opptredde i lag på himmelen. Datoen markerte også det jødiske nyåret.

Planetar utanfor jordabanen kan tilsynelatande stoppe for så å gå i motsett retning rett før og rett etter at jorda står på line mellom sola og planeten. Dette vert i astronomisk terminologi kalla ein «retrograd loop». Jupiter gjer denne rørsla på himmelen med litt over eitt års mellomrom, og han stoppa faktisk opp på himmelen den 25. desember i år to før Kristus.

## Kjelder
### Referansar