open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Skuringstripe

Ei **skuringstripe** er eit riss eller ei fure danna ved isskuring i fast fjell. Sandkorn og stein som blir transportert i bresålen (av ein bre eller innlandsis) lagar slike striper når isen rører seg over underlaget. Ut frå retninga og forma av stripene kan ein finne ut korleis isen har rørt seg, og korleis tilhøva under isen har vore.

På tvers av dei vanlege skuringsstripene kan ein av og til finne varianten sigdbrot.

## Kjelder
*Skuringstripe. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/skuringstripe.
Slamstein

**Slamstein** eller **mudderstein** er ein massiv, ikkje-skifrig sedimentær bergart som består av omtrent like mengder av partiklar i silt- og leirstorleik. 

## Kjelder
*Slamstein. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/slamstein.
Slamstraum

Ein **slamstraum** er ein vassblanda, finkorna lausmasse som flyt nedover ein skråning. Han kan dannast i samband med vulkanutbrot ved blanding av vulkansk oske og vatn, eller i ørkenstrøk etter plutselege og valdsame regnskyll.

Slamstraumar kan òg oppstå under vatn som turbiditt.

## Kjelder
*Slamstrøm. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/slamstr%C3%B8m
Sleping i geologi

**Sleping** i geologi er bøying og folding av bergarter nær eit forkastingsplan. Slepinga kjem av at bergartene er vorte drege med i rørsla langs forkastningsplanet.

## Kjelder
*Slepning. (2011, 20. oktober). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/slepning.
Slickenside

**Slickenside** eller **glidespegl** (engelsk for 'glatt overflate') er ei glattpolert og tettstripa bergartsoverflate som er danna ved friksjonsrørsler langs eit forkastingsplan.

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff
*
Slire i geologi

Ei **slire** er ein linseforma inneslutting eller eit uregelmessig område i berg- eller jordart, som skil seg frå omgivnadene ved skilnad i tekstur eller mineralsamansetnad. 

I skifrige bergarter ligg slirene nær parallelt med skifrigheita. I magmatiske og metamorfe bergarter blir slirer danna gjennom magmatisk differensiering eller delvis assimilasjon av inneslutningar.

## Kjelder
*Slire: geologi. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/slire%2Fgeologi.
Sone i geologi

Ein **sone** er i geologi eit lag i sedimentær bergart som er karakterisert ved innhaldet sitt av fossil (biosone) eller ved at det er avsett i ei bestemd tid (kronosone). 

## Sjå òg
* stratigrafi

## Kjelder
*Sone: geologi. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/sone%2Fgeologi.
Sparagmitt

**Sparagmitt** er ein feltspatrik sandstein, gjerne med dårleg runda, grove korn. Namnet vart innført av Jens Esmark i 1829 for sandsteinar av eokambrisk alder frå Sør-Noreg. Som bergartsomgrep er sparagmitt ikkje brukt utanfor Skandinavia, ei tilsvarande internasjonalt brukt nemning er arkose.

## Kjelder
*
Spilitt

**Spilitt** er basalt som under påverknad av varme, vasne løysingar er vorte omdanna (spilittisert) slik at det opphavlege innhaldet til basalten av plagioklas er gått over i albitt, samstundes som det er danna kloritt, epidot, kalsitt og liknande. Spilittar finst ofte som submarine lavastraumar med putestruktur.

## Kjelder
*Spilitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/spilitt.
Stein som namn

**Stein** er mykje brukt i mannsnamn og stadnamn, både åleine og som del av eit samansett namn.

## Stad- og gardsnamn
Namnet *Stein* på ein gard kan visa til ein stor kampestein eller bautastein som stod på garden.

## Stein som personnamn
*Stein* er særleg brukt i mannsnamn, og kan visa til det solide og vernande ved ein stein. Namnet var mest brukt i Noreg på 1950-talet.

Nokre namnesamansetjingar for menn er Arnstein, Torstein og Øystein.
Steinhild, Steinlaug og Steinunn er meir uvanlege kvinnenamn.

### Kjende namneberarar
* Stein Rokkan (1921-1979), norsk statsvitar og sosiolog
* Stein Johnson (f. 1921), norsk idrettsmann
* Stein Eriksen (f. 1927), norsk alpinist
* Stein Tveite (f. 1930), norsk historikar
* Stein Mehren (f. 1935), norsk forfattar og kunstnar
* Stein Ørnhøi (f. 1935), norsk politikar (SV)
* Stein Knutsen (f. 1946), ordførar i Vestre Toten
* Stein Ove Berg (1948-2002), norsk musikar
* Stein Buan (f. 1952), norsk forfattar
* Stein Erik Tafjord (f. 1953), norsk jazzmusikar
* Stein Iversen (f. 1957), ordførar i Flakstad
* Stein Versto (f. 1957), norsk forfattar
* Stein Erik Lauvås (f. 1965), ordførar i Marker
* Stein Rønning (1965-2008), norsk karateutøvar
* Stein Torleif Bjella (f. 1968), norsk musikar

## Bakgrunnsstoff

### Kjelder
* Stein som gardsnamn i Stokke
Antrasitt

**Antrasitt** er naturleg førekomande kol og inneheld 92–98 % karbon. Fargen varierer frå djup svart til jarngrå. Antrasitt er vanskeleg å tenne, og brenn berre ved kraftig lufttilførsel, og med ganske kort flamme fordi han utvikla lite gass. Varmeverdien er større enn for andre kolsortar, frå 33&nbsp;500 kJ til 37&nbsp;700 kJ per kg (8&nbsp;000 kcal til 9&nbsp;000 kcal per kg).

**Steinkol** er ein mellomting mellom brunkol og antrasitt. Det inneheld 77–95 % karbon, medan innhaldet av flyktige hydrokarbon varierer mellom 10 og 40 %. Brennverdien er kring 28&nbsp;000 kJ/kg. **Glanskol** er ein glinsande, beksvart varietet av steinkol.

På Svalbard finst steinkolførekomstar frå devon, karbon, jura, krit og tertiær.

## Kjelder
*Antrasitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 5. januar 2014 frå http://snl.no/antrasitt.
*Steinkull. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/steinkull.
Steinras

**Steinras** eller **steinsprang** er ras der steinar fell fritt frå ein fjellskrent. Raset består av steinar som glir eller rullar ned fjellsida eller fell gjennom lufta, og stundom sprett steinane slik at dei flyg i ballistiske banar. 

Geologiske tilhøve og klima er dei viktigaste mekanismane som skapar steinras. Faktorar som spelar inn er mellom anna tilhøva til steinmassen, diskontinuitet i steinmasse, forvitring, grunn- og overflatevatn, frostsprenging, planterøter som kiler seg under steinane og ytre stress. Eit tre kan blåse overende av vinden, og føre til at røtene pressar på steinane rundt, slik at desse lausnar og fell. Steinar som samlar seg i botnen av ein fjellskrent lagar ei steinur. 

Ein delar førebygginga av steinras inn i to delar: anten passiv førebygging eller aktiv førebygging. Passiv førebygging er når berre effektane av steinraset vert dempa, som bruk av dekkande nett, samlenett, avleiingsdike osv. Det kan framleis gå ras, men ein har gjort eit forsøk på å kontrollere utfallet. Aktiv førebygging vert gjort i området der raset startar og ein prøver å hindre raset frå å starte i utgangspunktet. Dette kan vere bruk av fjellbolting, sprøytebetong osv. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rockfall|Rockfall]]» frå ,  den 5. januar 2014.*  

## Bakgrunnsstoff
Kaldhusseter

**Kaldhusseter** er ei sjølvbetjent DNT-hytte i Tafjordfjella med 18 senger. Kaldhussetra ligg i Kaldhusdalen i Tafjord ved nordenden av det regulerte Kaldhussetervatn. Hytta er knytt til hytte- og rutenettet i Tafjordfjella og kan vera utgangspunkt for turar der. Ein kan også gå dagsturar i området og fiske i vatnet ved sida av. Ein kan køyre bil heilt fram til hytta. Kaldhusseter vart nyrenovert i 2015, og den nyaste hytta fungerer som utleigehytte. Tøssebrobu er framleis sjølvbetjent heile året.

## Kjelder
Stinkkalk

**Stinkkalk**, **stinkstein** eller **antrakonitt** er ein svart, bituminøs kalkstein som særleg finst som konkresjonar i svarte skifrar. Han luktar vondt når han blir slått i stykke, sidan han inneheld organiske svovelsambindingar som slepp ut. 

**Stinkkvarts** er ein ein mørk, bitumenhaldig kvarts med tilsvarande eigenskapar.

## Kjelder
*Stinkkalk. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/stinkkalk.
Stratiform

**Stratiform** vert nytta om noko som er lagdelt. 

Innan geologi gjeld det mineralførekomst eller bergartar som er lagdelt, anten av sedimentær eller magmatisk opphav.

Innan meteorologi snakkar ein om stratiforme eller lagdelte skyer, som vert  kalla stratus

## Kjelder
*Stratiform. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/stratiform.
Stromatolitt

**Stromatolittar** eller **algematter** (frå gresk *strōma*, matte, lag, stratum, og *lithos*, bergart) er laminerte sedimentære strukturar danna ved lagvis binding av kalkslam på overflata av koloniar med blågrønbakteriar eller grønalgar. 

I dag blir dei danna i tidevassonen i grunne havområde, der det veks matter av samanfiltra algetrådar. Ofte opptrer stromatolittar i dag i saltsjøar og marine laguner der det finst lite av grasande organismar; til dømes Hamelin Pool Marine Nature Reserve i Shark Bay i Vest-Australia og Cuatro Ciénegas i Mexico.

Stromatolittar var meir utbreidd på jorda i prekambrium. Arkeiske fossil vert rekna å vere eincella koloniar av blågrøne algar, medan yngre (proterozoiske) fossil er prehistoriske former for grønalgar. Ein art av stromatolittar som var vanleg i geologihistoria er Collenia.

## Førekomstar av stromatolittar
*Gunflint Chert i Ontario i Canada (1900 millionar år gammal)
*Chert frå Belcher-øyane i nordre Canada (1900 millionar år)
*Bitter Spring Chert i Vest-Australia (800 millionar år)
*Chert og dolomittstein frå California i USA (800 millionar år)
*Chert og skifer frå Aust-Grønland

## Stromatolittar i Noreg
*Raipasgruppa i Alta (ca. 1800 millionar år gammal)
*Porsangerdolomitt (700 millionar år gammal)
*Yngre kalksteinar
*Dolomitt frå seint i kambriumtida på Svalbard

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Stromatolitter|Stromatolitter]]» frå ,  den 5. januar 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Grotzinger and Knoll; *Stromatolites in Precambrian Carbonates: Evolutionary Mileposts or Environmental Dipsticks?* 1999.
* Allwood *et al.* (2006) *Stromatolite reef from the early Archean era of Australia*; Nature, '''441''' 714-718.


## Bakgrunnsstoff

* Tidlegaste teikn til liv
* Australske stromatolittar 
* Nyare forsking av stromatolittar frå ScienceDaily
* Forsking på stromatolittar frå Bahamas
Charles Mathiesen

**Charles Arthur Mathiesen** () var ein norsk skøyteløpar, fødd og død i Drammen. Han vart olympisk meister på 1500 meter under Vinter-OL 1936 og europameister på skøyter i 1938. Mathiesen var medlem av Drammens Skøiteklub.

## Aktiv
Mathiesen var aktiv heilt frå 1930 til 1948. I 1934 vart han nummer to i noregsmeisterskapen på skøyter, same plasseringa fekk han i 1936, 1937, 1939, 1940 og 1946. 

Han vann 1500 meter under OL 1936 i Garmisch-Partenkirchen. Med tida 2.19,2 var han ein sekund føre Ivar Ballangrud i mål. I same OL vart Mathiesen nr 4 på 10 000 m og nr 7 på 5 000 m. Same sesongen kom han på andreplass i europameisterskapen. To år seinare, i 1938, vart Mathiesen europameister på skøyter på Frogner stadion i Oslo. Året etter var han tilbake med ein andreplass, denne og andre likelydande plasseringar gav han tilnamnet «den evige toar».

3. mars 1940 sette Mathiesen ny verdsrekord på 10&nbsp;000 meter, då han på Hamar kom i mål på tida 17.01,5. To år tidlegare var han nær ved å sette rekord på same distansen, då han i parløp med Ivar Ballangrud i Davos fekk same tid, 17.14,4, men vart dømd etter i mål.

Under Vinter-OL 1948 i St. Moritz deltok Mathiesen på 5&nbsp;000 m, men fekk vanskar med høgda og kollapset under løpet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Charles Mathiesen|Charles Mathiesen]]» frå ,  den 5. januar 2014.*
Stylolitt

**Stylolittar** er uregelmessige, ofte takka, mørkfarga «saumer» i kalkstein og sjeldnare i sandstein og kvartsitt. Stylolittar blir danna ved selektiv trykkoppløysing av karbonatkorn og påfølgjande oppriking av uløyselege mineral. Desse minerala dannar ei tynn hinne som markerer kvar oppløysinga er skjedd.

## Galleri

Fil:Stylolite oehrlikalk 1b.jpg|Ein stylolitt i eit tynt snitt i planpolarisert lys i ein pakkstein frå Oehrlikalk-formasjonen i Axen-nappe i Wellenber i Sveits
Fil:Stylolite in czarnov limestone2 sk.JPG|Stylolitt i slovakisk kalkstein
Fil:Landscape marble skyline.jpg|Stylolittmønster på den polerte overflata av utvalde styrke «landskapsmarmor» som minnar om ein byhorisont eller tre, og som vert nytta som mosaikk for møblar og liknande, særleg i Italia. 


## Kjelder

*
Strøk i geologi

**Strøk** syner i geologi til orienteringa til ei horisontal linje i ei flate, til dømes ei sedimentær lagflate, forkastingsflate, bergartsgrense eller ein metamorft danna bandstruktur, foliasjon eller skifrigheit, 

## Sjå òg
* Fall

## Kjelder
*Strøk: geologi. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013.
Kvelde kyrkje

**Kvelde kyrkje** er ei langkyrkje i Lågendalen i Larvik kommune i Vestfold. Kyrkja vart innvigd i 1871, medan dåpssakristiet på nordsida av kort kom til i 1930. Sør for koret er det prestesakristi. Bårehuset på kyrkjegarden (arkitekt: Bruun Trulsen) er frå 1960-åra.

Det har vore kyrkje på Kvelde sidan mellomalderen, men dei tidlegare kyrkjene stod andre stader i bygda.

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* 
* 

## Fotnotar
Hedrum kyrkje

**Hedrum kyrkje** er ei langkyrkje frå mellomalderen i Lågendalen i Larvik kommune (Vestfold). Som oftast vert kyrkja datert til om lag 1100. Det vart feira 950-årsjubileum i 2010, men dette gjeld truleg ei trekyrkje som skal ha vore der rundt 1060.

Skipet og koret er av stein med tre i gavlane. Korets apsis skal vere tilføyd seinare. Skipet vart utvida med fire meter mot vest i 1666, og vesttårnet vart reist i 1859. Sakristiet på nordsida av koret er frå 1920-åra, då kyrkja vart restaurert og gamal puss fjerna.

Sørvest for kyrkjegadern er Hedrum prestegard.

## Kjelder

* 
* 
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* Kunsthistorie.com
* Vestfolds vakre middelalderkirker (PDF-bok)
*
Subduksjon i geologi

**Subduksjon** innan geologi er når ei jordplate vert pressa ned under ei anna jordplate og ned i mantelen. Områda mellom to slike plater vert kalla ei **subduksjonssone**. 

I subduksjonssoner vert det danna djuphavsgroper, øybogar og fjellkjeder. Subduksjonssoner er område som er geologisk aktive med mange jordskjelv og vulkanar. 

## Sjå òg
* Platetektonikk
* Havbotnspreiing
* Transformforkasting
* Jorda
Suevitt

**Suevitt** er ein breksje, brotstykke-bergart, som finst i samband med meteorittkrater. Bergartsfragmenta viser teikn på sjokk-metamorfose. 

Han vart først skildra frå Ries-krateret i Tyskland. Han er òg kjend frå Gardnos-strukturen i Hallingdal.

Namnet kjem frå det latinske namnet på Schwaben,  *Suevia*, der bergarten først vart skildra. 

## Kjelder
* Suevitt. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Henta 5. januar 2014 frå http://snl.no/suevitt.
Suprakrustal

**Suprakrustal** vert nytta om bergarter som er danna på jordoverflata, det vil sei sedimentære bergartar og lavabergartar i motsetnad til djupbergarter.

## Kjelder
*Suprakrustal. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/suprakrustal.
Sur bergart

**Sure bergarter** er magmatiske bergarter med meir enn 63 % silika (SiO2), til dømes granitt. Uttrykket blir òg brukt for omdanna, lyse bergarter med mykje kvarts og feltspat. Basiske bergarter inneheld mindre silika og er ofte mørke.

## Kjelder
*Sure bergarter. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/sure_bergarter.
Syenitt

**Syenitt** er ein djupbergart som vesentleg består av alkalifeltspat, noko plagioklas og dessutan mørke mineral som biotitt, amfibolar eller pyroksenar. Mindre mengder kvarts finst vanlegvis òg med aukande mengder overgang til granitt, eller eventuelt nefelin i overgang til nefelinsyenittar). Med aukande innhald av plagioklas kjem ein over i monzonitt, med avtakande innhald i alkalisyenitt. 

Normalt har syenittar ein jamnkorna tekstur, men det finst òg syenittporfyrar som fører store feltspatkrystall. Dsse opptrer særleg som gangbergartar. Einskilde typar har utprega miarolittisk tekstur, det vil sei dei er rike på druserom, til dels med sjeldnare mineral (til dømes kjent hos grefsensyenitt og nordmarkitt i Oslofeltet). Òg syenittaplitt og syenittpegmatitt kan finnast. Lavabergarten som svarar til syenitt, blir kalla trachytt.

## Kjelder
*Syenitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/syenitt.
Syklisk sedimentasjon

**Syklisk sedimentasjon** er gjenteken sedimentasjon av ei bestemd rekkjefølge (syklus) av sediment, til dømes kalkstein, leire, kol, svart skifer, grå skifer, så kalkstein, leire osv. igjen. I eit sedimentasjonsbasseng kan det vere fleire hundre slike syklar over kvarandre. Fenomenet kjem av periodiske forandringar i avleiringsforholda og havnivået, kombinert med ein jamn innsynking av jordskorpa.

## Kjelder
*Syklisk Sedimentasjon. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/syklisk_sedimentasjon.
Jehona

**«Jehona»** (albansk for *Ekko*) er ein song av den albanske musikkgruppa NA, gjeven ut i desember 2013. Songen er skriven av Enis Mullaj.

## Eurovision
### Festivali i 52-të i Këngës në RTSH
«Jehona» var eit av bidraga i den andre semifinalen og finalen i Festivali i 52-të i Këngës në RTSH, den albanske uttakinga til Eurovision Song Contest 2014 i København i Danmark. Bidraget vart teken med i tevlinga då «Jeta në orën 4» av Orges Toçe vart trekt attende. Alle bidraga deltok både i éin semifinale og finalen, og «Jehona» enda på sjuandeplass med 25 poeng. 

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
*
Syngenetisk

**Syngenetisk** er eit omgrep nytta om mineral eller ein malmførekomst som er danna samstundes med dei omgjevande bergartane. 

## Kjelder
*Syngenetisk. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/syngenetisk.
Supervulkan

**Supervulkan** er eit upresist namn på ein vulkan som har hatt eit svært stort utbrot, til dømes med styrke 8 eller meir vulkaneksplosivitetsindeksen.
Slike utbrot kan påverka heile eller store delar av verda. Når utbrotet er over, vil jamnast jorda over det enorme magmakammeret kollapsa og danna ein svær kaldera.

Den siste supervulkanen ein kjenner til som har hatt utbrot var Tobasjøen på Sumatra, som hadde eit digert utbrot for kring 74 000 år sidan. Utbrotet påverka klimaet på jorda i lang tid då store mengder svoveldioksid og vulkansk oske vart kasta opp i stratosfæren. Klimaet vart kaldare og mange livsformer døydde ut. Dei siste to millionar åra har òg supervulkanar i Yellowstone og det austlege California i USA, og Tauposjøen på New Zealand hatt utbrot. Supervulkanen i Yellowstone har hatt utbrot med mellomrom på kring 600 000 år. Sidan det er 640 000 år sidan siste utbrot der, fryktar mange ekspertar at det skal koma eit nytt utbrot i geologisk nær framtid. Mellom anna hevar grunnen seg over vulkanen med over 70 cm i året enkelte stader, noko som har auka frykta for eit nærståande utbrot.

I Noreg finst ein 40 x 50 km brei kaldera på Vøringsplatået, 300 km vest for Bodø. Denne vulkanen hadde eit utbrot for kring 50-55 millionar år sidan. I permtida, for kring 299–260 millionar år sidan, var det fleire utbrot frå supervulkanar i Oslofeltet.

## Kjelder
Suite i geologi

**Suite** er i geologi ei eining som syner til ein kartleggbar bergartsmasse med geografisk og kronologisk samanheng. 

Døme på suitar er permiske gang- og djupbergartar i Oslofeltet. 

## Kjelder
* Suite: geologi. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Henta 5. januar 2014 frå http://snl.no/suite%2Fgeologi.
Synklinal

**Synklinal** er ein nedbøygd del av ein fold i berggrunnen. 
Når ein del av jordskorpa blir pressa saman i samband med at to tektoniske plater rører seg mot kvarandre, kan berggrunnen krølla seg saman, eller foldast. Folden som blir danna går opp og ned i ein boge.

Foldane som er nedretta blir kalla synklinalar. Dei oppretta delane blir kalla antiklinalar.

## Sjå òg
*folding

## Kjelder
*

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Synklinal|Synklinal]]» frå ,  den 8. februar 2026.*
Synorogen

**Synorogen** er eit omgrep nytta om bergart som er danna i ein periode med fjellkjedefolding (orogenese), eller om ein geologisk prosess som føregår under slike tilhøve.

## Kjelder
*Synorogen. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/synorogen.
Søvitt

**Søvitt** er ein magmatisk bergart først kjent frå Fensfeltet ved Ulefoss i Telemark. Medan dei vanlege magmatiske bergartane består av silikat, er søvitt ein kalsittbergart med mindre mengder apatitt, flogopitt, magnetitt, pyritt og dei niobhaldige minerala koppitt og columbitt som har vore økonomisk utnytta i Søve gruver. Søvitt er kjent av geologar verda over fordi han var eit av dei første døma på ein magmatisk karbonatbergart. Seinare er liknande bergarter funne ei rekkje andre stader, som i Nord-Noreg, Sverige og Afrika. Dei har fått fellesnamnet karbonatitt.

## Kjelder
*Søvitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/s%C3%B8vitt.
Telemarksuiten

**Telemarksuiten** er ein særs samansett, kring 1200–1500 mill. år gammalt, bergartskompleks som finst i Telemark og inn over Hardangervidda. Han består av både vulkanske og sedimentære bergarter, som kvartsittar, som dannar Gaustatoppen. Bergartene er ofte lite omvandla, og er omgjeve av yngre granitt. Ein del mindre ertsførekomstar med kopar, molybden og gull er knytt til dette komplekset.

## Kjelder
*Telemarksuiten. (2011, 20. oktober). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/Telemarksuiten.
Herøya kyrkje

**Herøya kyrkje** er ei arbeidskyrkje frå 1957 i Porsgrunn kommune i Telemark.

Kyrkja har tilknyting til verksemda til Norsk Hydro, som gav tomt og bidrog med finansiering.

Saman med Stridsklev kyrkje høyrer denne kyrkja til Klevstrand sokn. Det er ikkje kyrkjegard på staden.

## Litteratur
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* Porsgrunn kyrkjelige fellesråd 
* 
* 
## Fotnotar
Berg arbeidskyrkje i Brunlanes

**Berg arbeidskyrkje** er ei arbeidskyrkje i Brunlanes (no Larvik kommune) i Vestfold fylke.

Berg trekyrkje hadde stort behov for oppussing på 1970-talet, men ikkje alt vart gjennomført. I staden vart det arbeidd for å byggje ei ny arbeidskyrkje. Etter forseinkingar i samband med kommunesamanslåinga mellom Larvik og Brunlanes kom det fortgang i planane rundt tusenårsskiftet, og arbeidskyrkja vart oppført på Søndersrød i utkanten av Helgeroa, med vigsling 27. januar 2007.

Arbeidskyrkja er hovudsakleg forblenda med teglstein utvendig, medan stopulen er ein trekonstruksjon. Sjølve kyrkjesalen er kvadratisk og har ein takkonstruksjon av limtre. Rommet er møblert med lause stolar. 

Arbeidskyrkja har i stor grad teke over som gudstenestekyrkje etter trekyrkja. Det er ikkje kyrkjegard ved arbeidskyrkja, så gravferder skjer framleis ved trekyrkja.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Berg arbeidskyrkje i Brunlanes|Berg arbeidskyrkje i Brunlanes]]» frå ,  den 29. juli 2014.*  


## Bakgrunnsstoff
* Børve og Borchsenius om kyrkja
* 
* Larvik kyrkjelege fellesråd
* iBrunlanes.no
* Tunsberg bispedømme om Berg-kyrkjene
Berg steinkyrkje i Brunlanes

**Berg steinkyrkje** er ei langkyrkje i Brunlanes (no Larvik kommune i Vestfold).

Dateringa er usikker, men det er vanleg å datere kyrkja til omkring 1100. Kyrkja var prega av forfall før ho vart restaurert i 1592. Ho vart riven i 1882 etter at Berg trekyrkje hadde teke over som soknekyrkje, og gjenreist i 1970 etter planar av Finn Bryn.

Kyrkja vert nytta til bryllaup og konsertar og elles til nokre få gudstenester i året.

Rundt kyrkja finn ein gamle gravminne. Ellers vert kyrkjegarden ved trekyrkja nytta.

## Litteratur
* 

## Bakgrunnsstoff
*  
* Vestfolds vakre middelalderkirker (PDF-bok)
* 
* Lokalhistoriewiki
* iBrunlanes.no

## Fotnotar
Berg trekyrkje i Brunlanes

**Berg trekyrkje** er ei langkyrkje frå 1878 i Brunlanes (no Larvik kommune) i Vestfold.

På slutten av 1800-talet var Berg steinkyrkje for lita og i dårleg stand, og det vart vedteke å byggje ny kyrkje. Kyrkja vart teikna av Johannes Henrik Nissen, oppført av byggmeister Mathias Olsen frå 1875 og innvigd i 1878. Ho har vesttårn, og koret i aust er polygonalt avslutta og har sakrsiti på kvar side.

Kyrkja går for å vere den største trekyrkja i Larvik kommune, men overslaga over talet på sitjeplassar varierer.

Altartavla er frå 1580 og vart overført frå steinkyrkja, som vart riven etter at trekyrkja var innvigd (for så å bli gjenreist seinare). Preikestolen ser ut til  å vere på alder med kyrkja.

På 1970-talet vart det avdekka skadar på trekyrkja, og det vart sett av midlar til istandsetjing. Ikkje alle reparasjonane vart faktisk utført. I staden vart det arbeidd for å oppføre ei arbeidskyrkje, som vart innvigd i 2007. Denne har for ein stor del teke over som gudstenestekyrkje.

Kyrkjegarden er framleis i bruk, og den nye arbeidskyrkja har ingen kyrkjegard.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Berg trekirke|Berg trekirke]]» frå ,  den 5. januar 2014.*  


## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* Lokalhistoriewiki
* iBrunlanes.no
*
Trondheimsfeltet

**Trondheimsfeltet** er eit stort område i Trøndelag, frå traktene omkring Trondheimsfjorden og sørover til den nordlege delen av Gudbrandsdalen.
Feltet består av bergarter skove inn frå nordvest og deformert i løpet av den kaledonske orogenesen. Feltet består av ei rekkje underordna skyvedekke med opphavleg prekambriske bergarter saman med kambrosilurisk glimmerskifer, sandstein, grønskifer, kalkstein og djupbergartar som gabbro, oppdalitt og trondhjemitt. I einskilde kalksteinar og skifrar finst fossil som er nærare knytt til fossilfaunaen i Nord-Amerika enn til den ein finn ved Oslo, i Sverige og dei baltiske landa.

Den klassiske inndelinga av bergartene i Trondheimsfeltet er Gulagruppa, Størengruppa, Hovingruppa og Horggruppa.

Ei rekkje kisførekomstar har gjeve grunnlag for gruvedrift, t.d. ved Røros, Løkken og Folldal.

## Kjelder
* Trondheimsfeltet. (2011, 20. oktober). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/Trondheimsfeltet.
Tachylitt

**Tachylitt** er ein bergart av svart, grønt eller brunfarga vulkansk glas. Han vert danna av basaltisk magma som vert raskt avkjølt. 
Namnet kjem av gresk for 'hurtig' og 'oppløysande', det vil sei som løyser seg raskt i syrar.

## Pseudotachylitt
Pseudotachylitt (smeltemylonitt) er ein bergart som er oppstått ved delvis smelting i samband med sterk nedknusing (kataklase), sjå mylonitt.

## Kjelder
*Tachylitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/tachylitt.
Tornquistlinja

**Tornquistlinja** er ei forkasting som går frå nordvest til søraust mellom Nordsjøen og Svartehavet. Sona går gjennom Skåne og markerer den sørvestre randa av Det baltiske skjoldet.

## Kjelder
*Tornquistlinjen. (2011, 20. oktober). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/Tornquistlinjen.
Grorud kapell

**Grorud kapell** er ei langkyrkje i Siljan kommune i Telemark. Kapellet er eit av relativt få kyrkjebygg som vart innvigd under krigen.

## Litteratur
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* Siljan kyrkjelege fellesråd 
* Kyrkjesøk 
*
## Fotnotar
Innsirkling

**Innsirkling** er ein serie romanar av den norske forfattaren Carl Frode Tiller. Målformen til bøkene er nynorsk, og dei er gjevne ut på Aschehoug forlag, den første i 2007. Den første boka vart tildelt Brageprisen, og vart òg nominert til Nordisk råds litteraturpris. 28. september 2009 fekk Tiller som første nordmann EUs litteraturpris for romanen.

I 2010 gav Tiller ut ein frittståande oppfølgjar til *Innsirkling*, med tittelen *Innsirkling 2*. Tredje og siste roman i serien kom i 2014.

## Samandrag
Hovudpersonen i boka, David, har mista hukommelsen. Gjennom ein avisannonse med fotografi, vert dei som kjenner han oppfordra til å ta kontakt via brev for å fortelja han kven han *var* (slik at han skal kunna finna ut kven han *er*). I første boka svarar to vener frå ungdomstida, i tillegg til Davids stefar, på annonsen. I andre boka er det ein ven frå barndommen og ein frå tidleg ungdom, i tillegg til ei veninne av mora, som svarar. Tredje boka skal i følgje forfattaren handla om studietida til David. David sjølv er ein fråverande hovedperson gjennom heile romanane; han opptrer og vert framstilt utelukkande via breva og forteljingane frå dei andre. Fortida og episodane spelar seg ut i Namsos-traktene på 1980-talet.

## Nokre tematiske aspekt
Breva er eit forsøk på å konstruera skikkelsen «David». Det å byggja identitet, og funksjonen til forteljinga når identitet vert konstruert, vert dermed eit framtredande aspekt ved *Innsirkling*. På den måten vert òg «det å fortelja» eit tema – boka har med andre ord eit tydeleg metafiktivt nivå. Eit anna tema som kan seiast å dominera i romanen, er fraværet av farsskikkelsar. Omtrent alle karakterane som opptrer i romanen har mista faren sin, og dei som ikkje har mista faren har til gjengjeld eit heller problematisk tilhøve til han.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* TV-intervju med Tiller, frå NRK Trøndelag
* Tiller mottek Trondheim arbeidsstipendet til kommune, frå nettsidene til Adresseavisa 
* Tiller tildelt Brageprisen 2007 for Innsirkling, frå nettsidene til Dagsavisen
* Tiller tildelt Brageprisen 2007 for Innsirkling, frå nettsidene til Vårt land
* Tiller tildelast Brageprisen 2007 for Innsirkling, frå nettsidene til Adresseavisa 
* Innsirkling vert nominert til Litteraturprisen til nordisk råd, frå nettsidene til Dagsavisen
* Innsirkling vert nominert til Litteraturprisen til nordisk råd, frå nettsidene til Dagbladet

### Omtaler
* Omtale på NRKs nettsider, publisert 8. oktober 2007
* Omtale på Dagsavisens nettsider, publisert 20. november 2007
* Omtale på Dag og Tids nettsider, publisert 16. november 2007
* Omtale på Bergens Tidendes nettsider, publisert 5. november 2007
* Omtale på Aftenpostens nettsider, publisert 30. september 2007
* Omtale på Dagbladets nettsider, publisert 8. oktober 2007
Taconitt

**Taconitt** er jernhaldig, sedimentær bergartsformasjon frå Mesabi Range i Minnesota i USA. Jerninnhaldet er 25–30 %, dels i form av oksid, dels som silikat. Førekomstane er av særs stor utstrekking.

Bergarten er kalla opp etter Taconic Range og Vermont og -itt. 

## Kjelder
* Taconitt. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Henta 5. januar 2014 frå http://snl.no/taconitt.
Forseglingsbergart

**Forseglingsbergart** eller **takbergart** er ein tett bergart som hindrar olje og gass frå å sleppe ut frå eit reservoar. Petroleumsførekomstane ligg i ein porøs eller oppsprukken reservoarbergart, medan leirskifer dannar ei tett kappe eller lokk over dette laget. 

## Kjelder
* Bryhni, Inge. (2009, 14. februar). Forseglingsbergart. I Store norske leksikon. Hentet 6. januar 2014 fra http://snl.no/forseglingsbergart.
Tekstur i geologi

**Tekstur** i geologi og mineralogi er ei anordning og samanføying av dei einskilde mineralkorna i ei bergart. Teksturen er ein karakter hos bergarta på lågare nivå enn struktur (ned til mikroskopisk nivå). Sjå til dømes hypidiomorf.

## Kjelder
*Tekstur: mineralogi, geologi. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/tekstur%2Fmineralogi%2C_geologi.
Tektitt

**Tektitt** (gresk τηκτός *tēktos*, «smelta», «flytande») er naturlege førekomstar av svart, brunt, grått eller grønt glas, opp til nokre centimeter i storleik. Dei fleste forskarar trur at dei er danna av store meteorittnedslag på jordskorpa. Tektittar høyrer til dei tørraste bergartane som finst, med eit vassinnhald på i snitt 0,005 %. Dette er veldig uvanleg, sidan de fleste, om ikkje alle krater der tektittar er oppdaga, låg under vatn før nedslaget. Dessuten har delvis smelta zirkonar blitt oppdaga nær tektittar. Dette tyder på at tektittane vert danna ved høg temperatur og trykk. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tektitt|Tektitt]]» frå ,  den 6. januar 2014.*
Tektonikk

**Tektonikk** er læra om den strukturelle oppbygginga til jordskorpa, korleis ho vart danna, deformert og den historiske utviklinga. Dei viktigaste tektoniske prosessane er folding og forkasting. 

## Sjå òg
* platetektonikk

## Kjelder
*Tektonikk. (2011, 20. oktober). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/tektonikk.
Tinguaitt

**Tinguaitt** er ein tett, grå gangbergart. Han er ein porfyrisk nefelinsyenitt med fenokrystall av alkalifeltspat og nefelin. Tinguaitt finst omkring Fensfeltet i Telemark og dessutan i Oslofeltet.

Bergarten har fått namn etter Serra de Tingua, nær Rio de Janeiro i Brasil.

## Kjelder
*Tinguaitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/tinguaitt.
Tonalitt

**Tonalitt** (etter Tonale, Tirol og -itt) er ein djupbergart som etter mineralinnhaldet er nærskyldt med granodioritt og dioritt. 

## Kjelder
*Tonalitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/tonalitt.
Trachytt

**Trachytt** er ein lys, finkorna lavabergart som i samansetnad svarar til djupbergarta syenitt. Han består vesentleg av alkalifeltspat med noko plagioklas og mørke mineral, som biotitt, hornblende eller pyroksen, eventuelt med glas. Det er atskillig variasjon i mineralinnhaldet frå kvartsførande til nefelinførande typar. Dei første går over i rhyolittar, dei siste i fonolittar.

Trachyttar er ofte porfyriske, med plater av feltspat som ligg parallelt (trachytt-tekstur). Nokre av rombeporfyra i Oslofeltet er trachytter. Trachyandesitt og trachybasalt inntar ein mellomstilling mellom høvesvis trachytt/andesitt og trachytt/basalt, og svarar såleis til latitt. 

## Kjelder
*Trachytt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/trachytt.
Terrestrisk avsetning

**Terrestriske avsetningar** er sediment som er danna på tørt land. Døme på dette er sanddyner og forvitringsjord.

## Kjelder
*Terrestriske avsetninger. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/terrestriske_avsetninger.
Terrigen

**Terrigen** er eit omgrep for noko som stammar frå land, særleg om avsetning i havet danna av material frå fastlandet.

## Kjelder
*Terrigen. (2011, 20. oktober). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/terrigen.
Transformforkastning

Ei **transformforkasting** er ei sidelengs forkasting der forskyvinga brått stoppar eller forandrar form. Dei fleste transformforkastingane er knytte til midthavsryggane og danna ved havbotnspreiing. På eit kart over havbotn kan ein gjerne sjå dei parallelle brotsoner på tvers av midthavsryggane. 

## Kjelder
*Transformforkastning. (2011, 20. oktober). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/transformforkastning.
Larvik kyrkje

**Larvik kyrkje** er ei langkyrkje i Larvik kommune i Vestfold fylke.

Kyrkja vart innvigd 6. januar 1677. I byrjinga hang klokkene i ein stopul på kyrkjegarden. Tårnet i nord vart oppført i 1758–60. I 1859–64 vart interiøret endra etter planar av Christian Heinrich Grosch, og kyrkja fekk det nygotiske preget ho framleis har i innvendig takkonstruksjon og orgelgalleri. Østportalen med våpenhus er frå same tid. Det er mogleg at kyrkja opphavleg var planlagd som krosskyrkje.

I byrjinga var det gravplass attmed (og under) kyrkja. Næraste gravplass i dag er på Undersbo, under ein kilometer frå kyrkja.

## Valkyrkje
Larvik kyrkje var valkyrkje i 1814 og Christian Adolph Diriks blei 4. mars vald til å representere Larvik på Riksforsamlinga på Eidsvoll.

## Bilete frå kyrkja

Fil:Larvik kirke inne.JPG|Interiør
Fil:Altermaleri Larvik.JPG|Altarbiletet syner nedtakinga frå krossen
Fil:Nattverden Larvik.JPG|Nattverda, frå predellaen på altartavla
Fil:Døpefont Larvik kirke.JPG|Døypefonten har namnet til gjevarane og årstalet for gåva
Fil:Kirkeklokker Larvik.JPG|Kyrkjeklokker


## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* 
* 
* 

## Fotnotar

__NOTOC__
Tanum kyrkje i Brunlanes

**Tanum kyrkje** er ei langkyrkje frå mellomalderen i Brunlanes (no Larvik kommune) i Vestfold.

Dateringa er usikker. Det kan dreie seg om 1100- eller 1200-talet. Opphavleg var kyrkja enkel. Vesttårnet er frå ei større ombygging i 1849–50. Sakristiet er frå 1886. Det var ei omfattande restaurering i 1910–11, ikkje minst innvendig, og i 1923 laga Per Vigeland glasmåleri til korvindauget.

## Bilete frå kyrkja

Fil:Tanum kirke CIMG1503.jpg|Mot koret
Fil:Tanum_Døpefont.JPG|Døypefont
Fil:The organ of Tanum Church, Brunlanes.JPG|Orgelgalleri
Fil:Vaapen Breide.JPG|Eit av mange våpenskjold i kyrkja


## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* 
* 
* Stavernguiden 
* Vestfolds vakre middelalderkirker (PDF-bok)
* 

## Fotnotar
Tripoli i geologi

**Trippel**, **tripoli** eller **polerskifer** er ein lys og finskifta, laus bergart som hovudsakleg består av diatoméskal (kiselgur). Han finst i tertiære lag, og blir brukt som polermiddel.

Bergarten er kalla opp etter Tripolis i Nord-Afrika (Tripolitania), der trippel først vart funnen.

## Kjelder
*Trippel: tripoli. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/trippel%2Ftripoli.
Teie kyrkje

**Teie kyrkje** er ei arbeidskyrkje frå 1977 på Nøtterøy i Færder kommune i Vestfold.

Altartavla er ein biletvev av Else Marie Jakobsen (tittel «Livets hav») med eit krusifiks av Brit Sørensen.

Det er ikkje gravplass ved kyrkja. Ein nytter Nøtterøy kyrkjegard.

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
*
Troktolitt

**Troktolitt** er ein bergart med ein olivingabbro som er nesten fri for pyroksen. Ofte dannar olivin små svarte, brune eller grøne flekker i ein grå feltspatmasse, derav namnet. Han finst saman med andre olivinførande bergartar til dømes på Mørekysten.

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff
Trondhjemitt

**Trondhjemitt** er ein bergart av lys kvartsdioritt som er utbreidd i Den kaledonske fjellkjeda i Noreg. Han vert broten som prydstein fleire stader som i Sogn, Støren og Tolga, ofte under nemninga kvit granitt.

Trondehjemitt er brukt på den eine veggen og skvalpesonen mot vest i Operahuset i Oslo og på Grand Hotell i Oslo i Oslo.

## Sjå òg
* dioritt
* naturstein
* Trondheimsfeltet

## Kjelder
*Trondhjemitt. (2011, 21. oktober). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/trondhjemitt.
Trassbergart

**Trass** er ein gråkvit bergart av vulkansk opphav. Han består vesentleg av pimpstein (pimpsteinstuff) og finst i Eifel-området vest for Rhinen. Han vert nytta i blanding med leska kalk til muring under vatn (hydraulisk mørtel), på same måte som pozzolan.

## Kjelder
*Trass: bergart. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/trass%2Fbergart.
Langestrand kyrkje

**Langestrand kyrkje** er ei åttekantkyrkje frå 1818 i Larvik kommune i Vestfold fylke. Den førre kyrkja på Langestrand (frå 1642) vart riven i 1812.

Kyrkja fekk nytt korparti i 1903 og nytt sakristi i 1906, og våpenhuset vart ombygd i 1910. Kyrkja har ikkje klokketårn, men frittståande stopul.

Kyrkjegarden vert gjerna kalla Langestrand nedre kyrkjegard, til skilnad frå Langestrand øvre kyrkjegard ved kapellet.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* 
* 
* iBrunlanes.no
Trykkoppløysing

**Trykkoppløysing** er oppløysing av mineral som høvesvis skjer langs kontaktflater mellom mineralkorn, der det ytre trykket overskrid det hydrostatiske trykket i porevæska. Det oppløyste material kan fellast ut igjen i tilgrensande område, der trykket er lågare. På denne måten kan til dømes samantrykka sand bindast saman til ein fast sandstein.

## Kjelder
*Trykkoppløsning. (2011, 20. oktober). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/trykkoppl%C3%B8sning.
Simen Østensen

**Simen Håkon Østensen** () er ein norsk langrennsløpar som vart nordgsmeister på 50 km i 2010. Hans beste internasjonale resultat er tredjeplassen i ski-turneringa Tour de Ski 2006/07. Østensen er medlem av Fossum IF.

## Karriere
Østensen debuterte i verdscupen med å bryte femmila i Holmenkollen i 2005. Han fekk sitt gjennombrot under Tour de Ski 2006/07, der han leia samanlagt etter dei to første av i alt seks renn. Han enda til slutt på tredjeplass, hans fremste individuelle prestasjon i verdscupen. 17. februar 2008 gjekk han inn til verdscupsiger i lagsprint i tsjekkiske Liberec, saman med Martin Sundby. Østensen gjekk sisteetappen og slo finske Ville Nousiainen i spurten med fire tidels sekund.

Østensen tok sølv på sprinten under noregsmeisterskapen i Granåsen i Trondheim i februar 2008 og gull på 50 km under NM på ski 2010 i Tolga, ei tevling som gjekk i klassisk stil. Tre år seinare på Løten fekk han sølvmedaljen på NM-femmila, utan sjanse til å hamle opp med vinnaren Martin Sundby.

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
*Ski-NM 2005: Bronse i 2 x 10 km stafett med Fossum IF
*Ski-NM 2007:
*Ski-NM 2008: Sølvmedalje i sprint i Trondheim
*Ski-NM 2009:
*Ski-NM 2010: Gullmedalje på 50 km på Tolga
*Ski-NM 2011: Nr 5 på 30 km på Steinkjer
*Ski-NM 2012: 
*Ski-NM 2013: Sølvmedalje på 50 km på Løten
*Ski-NM 2014: Gullmedalje på 15 km i Molde
*Ski-NM 2015: Nr 10 på 30 km på Røros

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

## Bakgrunnsstoff
Turbiditt

**Turbiditt** er ein straum av sediment oppkvervla i vatn skapt ved ras nedover ein undersjøisk skråning, til dømes i framkant av eit elvedelta i sjø eller innsjø. 

## Danning
Marine turbidittar opptrer hyppig i kontinentalskråningar. Blandinga av vatn og sediment har større tettleik enn omkringliggande vassmassar og kan derfor oppnå stor fart. Han vil rive med seg meir materiale på veg nedover skråninga og vil fortsette langt utover havbotnen nedanfor. Sidan dette gjentar seg jamleg, fører det til at store mengder sediment blir transportert frå kontinentalsokkelen til dei store havdjupa. 

## Anna tyding

Turbiditt er òg namnet på sedimentære bergartar (forsteina avsetningar) skapt av gamle turbidittstraumar. Slike avsetningar har karakteristiske trekk som avslører korleis dei vart danna. 

## Sjå òg
Gradert lag

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Turbiditt|Turbiditt]]» frå ,  den 6. januar 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* A. Allaby and M. Allaby: The Concise Oxford Dictionary of Earth Sciences, Oxford University Press 1991, oppslagsord «turbidity current» og «turbidite».
Tønsbergitt

**Tønsbergitt** er ein raud djupbergart som er i nær slekt med blå larvikitt. Han finst i Tønsberg og omegn, og den mest kjente førekomsten er Slottsfjellet midt i Tønsberg.

Tønsbergitt er ein larvikitt som tilhøyrer geologien til Oslofeltet. Dagbergarten frå same kammer er rombeporfyr.

Tønsbergitt har vore drifta i fleire brot, som tidlegare utgjorde ein liten steinindustri i Tønsbergsområdet. Ein finn han mellom anna i grunnmuren på Slottet, frå steinbrotet på Bolærne. Han har òg blitt brukt saman med rombeporfyr i mange grunnmurar under den gamle trehusbusetnaden i Tønsberg.

Tønsbergitt er skildra og namngjeven av Waldemar Christopher Brøgger i 1898.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tønsbergitt|Tønsbergitt]]» frå ,  den 6. januar 2014.*
Ultramafisk

**Ultramafisk** vert nytta om magmatiske bergarter som vesentleg består av mafiske mineral, til dømes dunitt og pyroksenitt, òg kalla ultramafitter. Nemninga ultrabasisk er knytt til bergarta si SiO2-innhald (mindre enn 45 %).

## Kjelder
*Ultramafisk. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/ultramafisk.
Utvasking

**Utvasking** i geologi er ei masseforflytting som kjem av vasstraumen i ei elv, i undergrunnen eller på havbotnen. 

## Kjelder
*Utvasking.: geologi. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/utvasking.%2Fgeologi.
Vikinggraben

**Vikinggraben** er ei smal, langstrekt forkastingsgrøft i nordre delen av Nordsjøen, midt mellom Shetland og Noreg. 

Han vart laga ved innsøkk særleg i midt- og seinjura, og er no fylt opp med tjukke avleiringar frå mesozoikum og tertiær der det er funne mange førekomstar av olje og gass. I sør held Vikinggraben fram i Sentralgraben, som òg inneheld ei rekkje petroleumsførekomstar.

Denne geologiske formasjonen ligg ca. 300 km vest for Rogaland. I perm-perioden var han eit landfast søkk mellom to fjellkjeder. Vikinggraben er omtrent 300 km lang (nord-sør) og 40 km brei (aust-vest). Geologisk er kjernen djupt nede i kaledonsk grunnfjell, medan dette etter permperioden er overlagt med 5&nbsp;000 meter tjukke lag av sediment frå avrenning frå Baltica-kontinentet. Nedst består han av grunnfjell, så inntil 3&nbsp;000 m sandstein frå trias og jura, inntil 1&nbsp;000 m kalkstein frå krit, og øvst skifer frå paleocen (200-500 m) og eocen (500 m).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vikinggraben|Vikinggraben]]» frå ,  den 6. januar 2014.*  

*Vikinggraben. (2011, 20. oktober). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/Vikinggraben.
Variole

**Variole** er eit nøttestort, kuleforma krystallaggregat, som finst i einskilde basiske bergarter, særleg basaltar. Aggregatet er bygd opp av krystallnåler i radiær anordning. Den tilsvarande teksturen blir kalla variolittisk. 

## Sjå òg
* Sfærolitt

## Kjelder
*
Ventifakt

**Ventifakt** er ein vindslipt stein eller blokk. Laus stein som stikk opp i område med sanddrift, får gjerne planslipte flater som møtest med skarpe kantar. Den sida av steinen som har lege ned i sanden, har bevart den opphavlege utsjåanden. 

Ventifaktar blir vanlegvis danna under ørkenforhold. I Noreg finst noko vindslitt stein i område som låg berr då vinden feia ned frå isbreane ved avslutninga av siste istida, til dømes på Jæren.

## Kjelder
*Ventifakt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/ventifakt.
Vesikulær

**Vesikulær** er eit omgrep nytta om ein lavabergart med talrike holrom (vesiklar) danna ved at gassar har sleppt unna under størkinga. Holromma har seinare blitt fylla med mineral. Pimpstein er eit døme på ein vesikulær bergart.

## Kjelder
*Vesikulær. (2011, 20. oktober). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/vesikul%C3%A6r.
Vindauge i geologi

Eit **vindauge** i geologi er eit avgrensa område der erosjonen har blottlagt djupareliggande bergarter under yngre eller overskyvde einingar. Eit grunnfjellsvindauge er til dømes eit område der grunnfjellet er blottlagt og omgjeve av yngre avleiringar eller overskyvde lag. 

I Noreg finst eit godt døme ved Atnasjøvindauget. Det er eit grunnfjellsområde på ca 20 × 30 km omgjeve av overskyvde sparagmittiske bergarter på alle sider. Ei rekkje liknande, små og store slike tektoniske grunnfjellsvindauge ligg under dei kaledonske skyvedekka langs to nesten parallelle soner gjennom fjellkjeda mellom Vestlandet og Finnmark.

## Kjelder
*Vindauge: geologi. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/vindauge%2Fgeologi.
Urtitt

**Urtitt** er ein magmatisk bergart som vesentleg består av nefelin, med mindre mengder av ein alkalipyroksen (ægirin). Han går med minkande nefelininnhold over i ijolitt og melteigitt. Ei felles nemning for desse bergartene er foiditt. 

Slike bergarter kjennest i Noreg frå Fensfeltet i Telemark.

Bergarten har namn etter lokaliteten Lujavr Ura på Kola i Russland.

## Kjelder
*Urtitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/urtitt.
Ultramafitt

**Ultramafitt** er ei gruppe av bergarter som består av minst 90 % mørke mineral med magnesium og jarn. Dei viktigaste bergartane er olivinstein (dunitt), peridotitt, pyroksenitt, serpentinitt og kleberstein. I terrenget gjev ultramafittane seg ofte til kjenne ved raudbrun eller gulbrun forvitringsfarge.

Den største førekomsten av ultramafitt i Noreg er på Leka i Nord-Trøndelag. Elles finst dei som utalde små førekomstar i Den kaledonske fjellkjeda mellom Stavanger og Tromsø. I nokre tilfelle synest det klårt at ultramafittane er danna ved at dei mørke minerala har søkke til botns i ein bergartssmelte (t.d. i Jotunheimen og Indre Sogn). I mange andre tilfelle ser det likevel ut som om dei er bitar av den øvre mantelen til jorda som er vorte pressa inn i jordskorpa under ei fjellkjedefolding.

## Kjelder
*Ultramafitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013.