Tove Ditlevsen

**Tove Irma Margit Ditlevsen** () var ein dansk lyrikar og forfattar. Som ein av dei mest folkekjære forfattarane i Danmark nokon gong blei ho hylla med ei rekkje arrangement ved hundreårsdagen for fødselen sin.

## Bakgrunn

Tove Ditlevsen voks opp i arbeidarstrøket Vesterbro i København som dotter av Kirstine Alfrida Mundus og fyrbøtaren Ditlev Nielsen Ditlevsen. Vesterbro var prega av arbeidsløyse i mellomkrigstida, noko som forma oppveksten til Ditlevsen på 4. sal (dvs. 5. etasje) i bakhuset i Hedebygade 30A. Oppveksten var fattig og utrygg med leik i trappene og ved søppelkassene i den mørke bakgarden. Det stod skrekk av drapet i Matthæusgade, der skulen låg. Ein mann kjend som «Røde Karl» valdtok og drap ei 8 år gammal jente, ein av skulekameratane til Tove Ditlevsen, søndag 22. september 1929. Folk kalla det «Matthæusgade-mordet», og gjerningsmannen blei dømd til livsvarig tukthus.

På denne bakgrunnen var det ekstra tungt at mora var dominerande og uberekneleg, mistenksam, fornærma, krevjande og samtidig avvisande. Dei to barna, Edvin og Tove, fekk høyra at dei var «feiltagelser» og «født i en sky av såpebobler», fordi mora hadde prøvd å framkalla abort med grønsåpe og amerikansk olje. Ho slutta aldri å prøva å gjera dottera usikker på seg sjølv. Tove Ditlevsen skildra det slik: «Barndommen er lang og smal som en kiste, og man kan ikke slippe ut av den ved egen hjelp».

Ditlevsen var skuleflink, og læraren tilrådde at ho skulle halda fram på gymnas. Foreldra hennar sa nei til dette, og skaffa henne i staden «plass i huset» (dvs. arbeid som hushjelp). I den delvis  sjølvbiografiske *Barndommens gade* fortel ho at ho fekk nye sko til konfirmasjonen sin, og at mor hennar då sa til henne: «Ja, dette blir så dei siste skoa vi gir deg.» - og dermed lét henne forstå at ho i auga til foreldra berre hadde vore ein utgiftspost som dei no var kvitt. Opplevinga skaka Ditlevsen såpass mykje at ho blir gjengitt i fleire av novellene hennar: «Den vonde lykke» og «Frykt».

Seinare lærte ho å skriva på maskin og blei kontordame. I varedirektoratet arbeidde også sekretæren, den seinare statsministeren Jens Otto Krag, som ein gong dikterte henne svar på ei hastesak før han bad henne ut og dansa *[[Samba|carioca]]*, noko ho takka nei til. Krag syntest ho tok arbeidet sitt «for alvorleg», medan det motsette var tilfellet då ho arbeidde på Statens kornkontor, der sjefen kom over dikt ho hadde fått på trykk i *[[Hvedekorn|Vild Hvede]]*, eit blad han skal ha kjøpt i den trua at det handla om jordbruk.

## Virke
På minneplata i Hedebygade 30A står det feilaktig at Tove Ditlevsen budde der til ho var 22 år. Men ho var tenåring då familien flytta frå bakgarden til Westend 32. Sidan flytta ho heimanfrå til eit rom på Østerbro. To år seinare gifta ho seg og flytta inn hjå mannen sin i gata Under Elmene ved Amager Boulevard, og då var ho 22 år.

Mot slutten av 1930-talet kom Tove Ditlevsen inn i krinsen rundt tidsskriftet *Vild Hvede*, der ho debuterte med eitt av dikta sine i 1937. Her møtte ho den fyrste ektemannen sin, den 30 år eldre redaktøren Viggo F. Møller. Han tilbaud å adoptera henne og dermed gje henne høve til å skriva på heiltid. Foreldra hennar sa nei til dette, og det einaste Møller då kunne tilby henne var ekteskap, sjølv om det var snakk om eit far-dotter-forhold. Ditlevsen, som no var «fru redaktør Møller» og skreiv på den fyrste romanen sin i morgontimane før Møller stod opp, var tynga av den avgrensa skulegangen sin, og om kveldane las ho historiebøker. Til og med bordskikk var ho så usikker på at ho alltid bestilte forloren skjelpadde når dei åt ute, for denne retten kan etast med gaffel, det er ikkje nødvendig å bruka kniv. Møller oppmuntra den unge kona si til å stifta Unge Kunstneres Klubb, der ho møtte likesinna som Sonja Hauberg og Morten Nielsen; dessutan Ester Nagel og Halfdan Rasmussen, som blei gifte med kvarandre (og sistnemnde etterfølgde seinare Møller som redaktør av *Vild Hvede*). Også Piet Hein var med i krinsen, og blei snart kjærast med Ditlevsen. 

Den fyrste utgjevinga hennar var diktsamlinga *Pigesind* (1939), som blei følgd av romanen *Man gjorde et barn fortræd* (1941). Deretter braut Ditlevsen ut av det platoniske ekteskapet med Møller, flytta inn i eit pensjonat på Åboulevarden - og blei forlate av Piet Hein, som likevel helsa romandebuten hennar med eit *gruk* i *[[Politiken]]*:

: *Jeg svinger ikke min dikterhatt*
: *for en hvilken som helst Tove Ditt eller Datt.*
: *men her må jeg juble med.*
: *Det var en debut uten noen debatt,*
: *så stor en suksess, at jeg frykter for at*
: *man gjorde et barn fortred.*

I 1942 blei Tove Ditlevsen gravid og gifta seg med den jamaldrande studenten Ebbe Munk, som ho måtte forsørgja som skribent. Dei flytta saman i ei toroms leilegheit i Tartinisvej i Sydhavnen og fekk i januar 1943 dottera Helle, som blei teken med tong. Fødselsskadane som Ditlevsen blei påførte øydela ekteskapet. Dette året gav ho også ut romanen *Barndommens gade*, som skildrar miljøet ho sjølv voks opp i.

I 1945 møtte Ditlevsen legen Carl Theodor Ryberg på ein fest. Ho blei gravid utan å vita om han eller ektemannen var far til barnet, og fortel i sjølvbiografien *Gift* korleis Ryberg framkalla ein abort etter å ha gitt henne ei sprøyte pethidin. Ho kunne deretter ikkje tenkja på anna enn å få meir av stoffet; skilde seg frå Munk, gifta seg med Ryberg og fekk i 1946 sonen Michael for å knyta han nærare til seg. Same året adopterte ho også den nyfødde dottera hans Trine for å knyta han ytterlegare til seg. Familien isolerte seg i fem år i einebustaden Ewaldsbakken 34. I desse fem åra blei Ditlevsen rusmiddelavhengig, og vog berre 30 kilo då ho i 1949 klarte å krypa bort til ein telefon og tilkalla hjelp. Ho fortel i *Gift* at ho blei innlagd til avvenning, medan Ryberg, som ho aldri såg igjen, blei innlagt med psykose på eit psykiatrisk sjukehus. 

Ekteskapa deira blei avslutta i 1950, og i 1951 gifta Tove Ditlevsen seg med den fjerde og siste ektemannen sin, Victor Andreasen (1920-2000). Paret flytta til Birkerød, fordi Andreasen oppdaga at kona hans hadde teke opp att stoffmisbruket. I 1954 fekk dei sonen Peter, og Ditlevsen hugsa åra i Birkerød som gode. Men så fekk Andreasen tilbod om ei viktig stilling i Udenrigsministeriet, og familien flytta til ein 7-roms herskapsleilegheit ved H.C. Andersens Boulevard i København. Ditlevsen eigna seg dårleg som medfølgjande frue på ministerielle middagar. Ekteskapet skranta, og gjennom 1960- og 1970-åra fekk ho gjentekne tilbakefall med innleggingar. I 1973 enda ekteskapet, som ho skildra så skånsellaust i *Vilhelms rom* at Andreasen blei  sjukmeldt. Som sjefredaktør i *[[Ekstra Bladet]]* 1972-76 mobiliserte han ein kampanje mot statsstøtte til kunstnarar. Ditlevsen tok offentleg avstand frå kampanjen, som nokon tolka som eit åtak frå Andreasen på henne.

Tove Ditlevsen overtok som brevkasseredaktør i *[[Familiejournalen]]* i 1956 og heldt fram med å svara på lesarbrev fram til ho døydde. Svara hennar gjennom tjue år er samla og gitt ut.

### Tove Ditlevsen i Noreg
I september 1955 kom den norske omsetjinga av *Vi har kun hinannen* ut, og Ditlevsen reise til Oslo i lag med ektemannen Victor. Det var den fyrste pressekonferansen hennar med blitzlys, men «vi kunne ikke forså hverandre, nordmennene og jeg». Etter nokre innleiande minutt måtte samtalen gå føre seg på engelsk. Etter dette var Tove Ditlevsen sikker på at ho treivst best heime. Men 21 februar 1961 la ho likevel ut på ein opplesingsturné i Noreg saman med Thorkild Bjørnvig, ungdomsvennen Halfdan Rasmussen og Klaus Rifbjerg. Det blei drukke mykje undervegs, og på eit sørgåande tog frå Trondheim prøvde Ditlevsen å riva opp togdøra i fart. Bjørnvig fekk ruska henne laus og slepte henne med seg tilbake til kupeen. Deretter var ho like lystig igjen.

## Siste år
Tre år etter den siste skilsmissa si tok Tove Ditlevsen livet av seg mellom den 4. og 7. mars 1976 med ein overdose sovepiller. Ho hadde lånt leilegheita til ungdomsvenninna si Nadja Mac på Nørrevold i Indre by i nokre dagar, og blei funnen den 8. mars. Familien trudde ho var i Køge. Allereie i september 1974 blei ho etterlyst under eit sjølvmordsforsøk i Rude-skogen, men av skrekk for naturen la ho seg i utkanten av skogen, der ho blei funnen i live av ein mann på tur med hunden sin. I Politiken skreiv ho seinare om augneblinken: «Den uendelige lykke ved aldri mer å skulle se noe menneske i verden.» I ein kronikk i *Politiken* kritiserte Johannes Møllehave henne kraftig for handlinga hennar, som han kalla uansvarleg. Ditlevsen repliserte: «Vi har jo ikke selv bestemt at vi ville inn i verden, så la oss selv bestemme når vi vil ut av den.»

Ho ønskte å bli gravlagd på Vestre kyrkjegard i København, der ho hadde leika mykje som barn. Son hennar Michael Ryberg (1946-99) som døydde i ei trafikkulykke, er gravlagd same stad. «Vesterbros eget hjerte banket stille, da Tove Ditlevsens båre blev ført over Enghavevej til Vestre kirkegård,» stod det i *Politiken* 18. mars 1976, medan fleire tusen stod ventande langs ruta. Avisreferata noterte like mykje dei som ikkje kom. Det danske akademiet viste seg ikkje. Tove Ditlevsen fekk ikkje den store prisen til akademiet i 1974, og den manglande anerkjenninga er også synleg ved at Danmarks kulturkanon reknar henne som obligatorisk i folkeskulen, etter at ho og Henrik Ibsen fortrengde Klaus Rifbjerg og Martin A. Hansen, medan ho var utelaten frå lista til undervisningsministeriet.

I 2015 blei livet og verka til Ditlevsen fortolka av teaterkollektivet «Sort Samvittighed» med framsyninga Tove!Tove!Tove!

## Bibliografi

* *Pigesind* – dikt (1939)
* *Man gjorde et barn fortræd* – roman (1941)
* *Lille Verden* – dikt (1942)
* *Barndommens gade* – roman (1943)
* *Den fulde Frihed* – noveller (1944)
* *For Barnets Skyld* – roman (1946)
* *Blinkende Lygter* – dikt (1947)
* *Dommeren* – noveller (1948)
* *Paraplyen* – noveller (1952)
* *Vi har kun hinanden* – roman (1954)
* *Kvindesind* – dikt (1955)
* *Annelise – 13 år* – barnebok (1958)
* *Flugten fra opvasken* – erindringar (1959)
* *Hvad nu Annelise?* – barnebok (1960)
* *To som elsker hinanden* – roman (1960)
* *Den hemmelige rude* – dikt (1961)
* *Den onde lykke* – noveller (1963)
* *Barndom* – erindringar (1967)
* *Ungdom* – erindringar (1967)
* *Ansigterne* – roman (1968)
* *De voksne* – dikt (1969)
* *Gift* – erindringer (1971)
* *Det runde værelse* – dikt (1973)
* *Parenteser* – essay (1973)
* *Min nekrolog og andre skumle tanker* – essay (1973)
* *Vilhelms værelse* – roman (1975)
* *Tove Ditlevsen om sig selv* – erindringar (1975)
* *En sibylles bekendelser* – essay (1976)
* *Til en lille pige* – dikt (1978)

## Prisar og utmerkingar (utval)

* 1975 – Dansk Forfatterforenings H.C. Andersen Legat
* 1975 – Jeanne og Henri Nathansens Minnelegat
* 1959 – Kulturministeriets Børnebogs-pris for *Annelise - tretten år*
* 1958 – Jeanne og Henri Nathansens Minnelegat
* 1953 – Mottaker av Tagea Brandts Rejselegat
* 1945 – Holger Drachmann-legatet
* 1942 – Carl Møllers Legat
* 1942 – Emma Bærentzens Legat

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Tove Ditlevsen|Tove Ditlevsen]]» frå ,  den 5. februar 2025.*