open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Haida Gwaii

**Haida Gwaii**, tidlegare **Charlotteøyane**, er ei øygruppe i Canada, utanfor nordvestkysten av Britisk Columbia. Haida Gwaii består av to hovudøyar, Grahamøya i nord og Moresbyøya i sør, og ca. 150 mindre øyar. Kring 5&nbsp;000 menneske bur på øyane.

Øygruppa ligg frå om lag 52 til 54 grader nordleg breidd, og ved 120 grader vestleg lengd, og dekkjer eit totalt landareal på 10 180 km². Haida Gwaii er delt frå det kanadiske fastlandet av Hecatesundet i aust medan den amerikanske delstaten Alaska ligg nord for havgrensa Dixon Entrance. I vest ligg Stillehavet. Øya Vancouver ligg i sør.

### Samfunn
Den største byen på øygruppa er Masset, som ligg ved Massetsundet nord på Grahamøya. Masset er det eldste og største samfunnet på øyane og har ca. 950 innbyggjarar.

Om lag halvparten av innbyggjarane høyrer til urfolkgruppa haida. Tlell, som ligg i nærleiken av nasjonalparken Naikoon på austkysten av Grahamøya, er ein haida-landsby med ca. 370 innbyggjarar. Landsbyen er kjent for sitt kunsthandverk. Skidegate (ca. 700 innbyggjarar) er den andre større haidalandsbyen.

Sandspit er den einaste større busetjinga på Moresbyøya. Her bur ca. 450 menneske. Landsbyen har via Alliford Bay ferjesamband med Skidegate på Grahamøya.

## Natur og nasjonalparkar
Dyrelivet er rikt og variert, mellom anna av varietetar av svartbjørn og røyskatt. Svarthalehjorten og vaskebjørnen er begge artar som har vorte utsett, og som har formeira seg mykje.

To nasjonalparkar er oppretta i øygruppa, nemnde Naikoon og dessutan Gwaii Haanas. Gwaii Haanas nasjonalpark ligg i den sørlege delen av Moresbyøya og omfattar 138 øyar som strekkjer seg over eit areal på 1&nbsp;500 km².

Den forlatne landsbyen Ninstints på Anthonyøya har sidan 1980 stått på UNESCO si verdsarvsliste. Ninstints vart fråflytt omkring 1880. Landsbyen si historie går 2000 år tilbake. Nokre av langhusa og totempålane på staden er tekne vare på.

## Namn
Den britiske kapteinen George Dixon kom til øyane i 1786. Han gav øygruppa namn etter den dåverande dronninga i Storbritannia.

Den tredje juni 2010 vart øygruppa offisielt omdøypt til Haida Gwaii, som del av ein avtale mellom provinsen British Columbia og haida-nasjonen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Queen Charlotte Islands|Queen Charlotte Islands]]» frå , den 5. september 2011.* 

## Bakgrunnsstoff
Askvoll sokn

**Askvoll sokn** er eit kyrkjesokn i Sunnfjord prosti i Den norske kyrkja. Soknet tilsvarer sidan 2006 Askvoll kommune i utstrekking. Då vart Holmedal sokn og Vilnes sokn slegne saman med gamle Askvoll sokn til eitt sams sokn. Før samanslåinga femnde Vilnes sokn vestre delen av Atløy og øyene utom, med Bulandet og Værlandet, medan gamle Askvoll sokn femnde resten av det som var Askvoll kommune til 1990 og Holmedal sokn omfatta den delen av Askvoll som vart overført frå Fjaler kommune i 1990, det vil seie austre delen av kommunen på nordsida av Dalsfjorden. Før grensebrigdet med Fjaler i 1990 omfatta Askvoll sokn også ein del av området på sørsida av Dalsfjorden. Soknet har tre kyrkjer og eit kapell; Askvoll kyrkje i Askvoll sentrum, Vilnes kyrkje på Atløy, Holmedal kyrkje i Holmedal og Kvammen kapell i Kvammen. Dessutan er Bulandet bedehuskapell i Bulandet, Værlandet bedehuskapell i Værlandet og Stongfjorden bedehuskapell i Stongfjorden vigsla til gudstenestebruk i Den norske kyrkja. Askvoll, Vilnes og Holmedal har alle vore kyrkjestader sidan mellomalderen.

Askvoll sokn grensar i nord til Kinn sokn, Bru sokn og Vevring sokn, i aust til Førde sokn og Bygstad sokn, og i sør til Fjaler sokn og Solund sokn.

## Bakgrunnsstoff
* Om Askvoll sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Den norske kyrkja
* «Kirkebøker, Sogn og Fjordane» på nettstaden til Arkivverket
* Skanna kyrkjebøker frå Sogn og Fjordane på nettstaden til Arkivverket
* Oversyn over gravminne i Askvoll kommune på nettstaden disnorge.no
Vingsersjant

**Vingsersjant** *(forkorting v/sjt.)* er ei tidlegare militær grad i Luftforsvaret. Den tilsvarte oversersjant i Hæren og kvartermeister I klasse i Sjøforsvaret. Det var den nest høgaste sersjantgrada i Noreg. Den var plassert mellom sersjant og stabssersjant. Ein vingsersjant var som regel ein sersjant, ofte med teknisk bakgrunn, med fleire års tenestetid. Distiksjonen var tre vinklar med ei vassrett stripe over.

Gradene vingsersjant og stabssersjant opphøyrde 1. juli 1975 og befalet fekk høvesvis offisersgradene fenrik og løytnant. Hærordninga av 1. januar 1977 gjorde at dei eldste av dei gamle stabssersjantane fekk kapteins grad.

## Sjå også
* Militære grader
Säffle

**Säffle** er ein by i Värmlands län i Sverige. Han er kommunesentrum i Säffle kommune og hadde 8 991 innbyggjarar den 31. desember 2010. Säffle fekk bystatus så seint som i 1951, og er med dette den yngste byen i Sverige.

Säffle ligg ved innsjøen Vänern, ved elva Byälven, om lag 50 km sørvest for Karlstad. E45 og jernbanen Noreg/Vänernbanan går gjennom byen.

Funn frå fortida syner at det har vore busetnader på denne staden sidan jernalderen. Säffle byrja å vokse då Säffle kanal blei opna i 1837. Jernbanen kom til denne tettstaden i 1879. I 1882 budde det om lag 700 der.


kanalvilla.JPG|Villa ved strandpromenaden
Seffle.jpg|Säffle
Kanalen.JPG|Kanalen i Säffle
Duseudde lighthouse.jpg|Fyret på Duse

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Säffle|Säffle]]» frå , den 7. juli 2012.*
Vingkaptein

**Vingkaptein** er ei tidlegare militær grad i Luftforsvaret. Den blei oppretta i 1962 saman med den lågare grada vingløytnant. Vingkaptein og vingløytnant hadde ingen tilsvarande grader i dei to andre forsvarsgreinene, og blei avskaffa ved utgangen av 1972. 
Gradene blei brukt for å gje høve til opprykk for teknisk befal, som i det dåværande gradsystemet ikkje kunne rykke opp over dei tre dåverande sersjantgradene; sersjant, vingsersjant og stabssersjant.

## Sjå også
* Militære grader
Storadmiral

**Storadmiral** (tysk *Großadmiral*) var tidlegare den høgaste tenestegrada i den tyske marinen. Den tilsvarte generalfeltmarskalk i hæren og luftvåpenet (Heer og Luftwaffe). Desse gradene vart berre brukt i krig.

Den høgeste grada i den tyske marinen i dag er admiral.
Generaloberst

**Generaloberst** var ei generalsgrad som fanst i Preussen, Tyskland, Austerrike-Ungarn og DDR.

Det var den høgaste regulære generalsgrada i den preussiske og i den tyske hæren. Den einaste grada over var generalfeltmarskalk, som berre blei tildelt i krig. Grada under generaloberst var general.

Grada blei oppretta i 1854 for å skaffe eit alternativ til generalfeltmarskalk som kunne tildelast i fredstid. Årsaka var at den preussiske kongen ville tildele prins Vilhelm denne grada, som innebar fleire privilegium, til dømes permanent eskorte.

Etter den tyske rikssamlinga blei grada tatt i bruk av den keisarlege hæren og var i bruk til etter den andre verdskrigen. Då Vest-Tyskland rusta opp igjen blei gradsystemet forenkla, og general blei høgaste grad. DDR sine styrkar, NVA, valde derimot å behalde grada generaloberst.

Grada blei også brukt i Austerrike-Ungarn under den første verdskrigen.
Erling Lae

**Erling Lae** ()er ein norsk tidlegare Høgre-politikar. Han var byrådsleiar i Oslo frå 2000 til 2009. Frå 2010 til 2016 var han fylkesmann i Vestfold.

## Kjelder
Brigadegeneral

**Brigadegeneral** er ei militær grad som rangerer over oberst og under generalmajor. Den er den lågaste generalsgraden. I somme land blir den likeverdige grada brigader brukt. Den tilsvarande maritime grada er kommandør (engelsk: *commodore*; i Noreg flaggkommandør).

I felten har ein brigadegeneral gjerne kommandoen over ein brigade.
Yoshi's Universal Gravitation

, kjent i Nord-Amerika som *Yoshi Topsy-Turvy*, er eit plattformspel utvikla av Artoon og utgjeve av Nintendo for Game Boy Advance. Det vart gjeve ut i Japan desember 2004, april 2005 i Europa, og oktober same året i Nord-Amerika. Spelet har ein innebygd sensor som registrerer korleis ein held spelkonsollen, og denne blir brukt til å påverka miljøet i spelet. Grunna at bruk av vippesensoren er essensiellt for å kunne koma vidare i spelet fungerer ikkje Yoshi's Universal Gravitation optimalt om ein speler det med Game Boy Player for Nintendo GameCube.

## Handling
Handlinga i spelet har nokre fellestrekk med den i Yoshi's Story. Den grafiske stilen liknar ei sprett-opp-bok og målet i spelet er å fri Yoshi og kompani frå ei bok dei er fanga inni.

Når Bowser herjar Yoshi-øya (en: Yoshi's Island), kjem ein bokånd som heiter Hongo og fangar heile øya mellom sidene til ei eventyrbok. Det er berre ved å låsa Bowser inne i boka Yoshi kan få Hongo til å sleppe resten av øya fri igjen, så Yoshi må ut på ei ferd gjennom kapitla i eventyrboka.

## Oppsett
Spelet er delt inn i kapittel med tilhøyrande nivå, der kvar av nivåa er kontrollerte av minst ein ånd. Det er fleire typar av desse åndane; ein liker pengar, ein liker styrke, ein liker snøgge ting osv. Åndane vil settja krav som spelaren må klara; som å eta nok frukt, samla nok pengar eller koma seg i mål før tida er ute. Ved å gjera åndane nøgde kan spelaren koma seg vidare til neste nivå.

Yoshi kan hoppa og rulla ut tunga si for å eta frukt eller fiendar, men spelet sett størst fokus på korleis ein bruker vippesensoren. Ved å røra spelkonsollen frå side til side kan spelaren endra på gravitasjonen i spelverda, noko som t.d. kan bli brukt til å senda fiendar rullande vekk, svinga pendlar eller endra vasstand under ein seglingssekvens. Ein uoverkommeleg vegg kan bli gjort om til ein overkommeleg veg, eller eit samanrulla teppe kan bli rulla ut til ein lang plattform. Å koma seg vidare avhenger ikkje berre av knappetrykk, men også korleis ein nyttar vippesensoren.

## Bakgrunnsstoff
Offisiell amerikansk heimeside
Ragnhild M. Aslaksen

**Ragnhild Marie Melleby Aslaksen** () er ein norsk samisk politikar for Arbeidarpartiet. Ho var sametingsrepresentant i perioden 2009-2013. Aslaksen vart innvald frå Austre valkrins og er busett i Vadsø.

## Fotnotar
South Wairarapa District

**South Wairarapa District** ligg i det søraustlege hjørnet på Nordøya på New Zealand, og er eit distrikt i regionen Wellington.

## Historikk

Overleveringar frå Te Āti Awa iwi fortel at Kupe utforska heile vestkysten på Nordøya, frå Auckland til Cooksundet. Stammar sør på Nordøya meiner at han kom i land på den nordlege kysten til Wairarapa og drog sørover mot Wellingtonregionen og fram til nord på Sørøya. Han gav klipper nær Cape Palliser namnet Mātakitaki (utsikt), fordi han kunne sjå Tapuae-o-Uenuku, det høgaste fjellet i Kaikōura Ranges på Sørøya herfrå.

## Distriktet

South Wairarapa omfattar tre byar og fleire område som har eit vidt spekter av økonomisk aktivitet, naturrikdomar og attraksjonar for tilreisande. Martinborough er administrasjonssenter for South Wairarapa District Council og er eit viktig vin-produksjonsområde i landet. Byen sine sentrale gater dannar mønsteret i Union Jack. I Greytown vart Treets dag første gong feira på New Zealand. Featherston har eit museum som viser fram eit av dei få attverande Fell-lokomotiva i verda.

Fordi South Wairarapa ligg så nær hovudstaden på New Zealand, Wellington, er det nære band mellom desse to områda. Mange menneske bur i South Wairarapa og pendlar til arbeid i Wellington kvar dag, andre bur og arbeider i Wellington og tilbringar helgene i South Wairarapa.

## Topografi

Landskapet i South Wairarapa omfattar elvesletta til Ruamahanga River og innsjøen Lake Wairarapa i tilknyting til denne, og likeeins den lange sørlege stranda i Palliser Bay. Vest for slettelandet hevar dei austlege liene i åsrekkja Rimutaka Range seg, åsryggen dannar den vestlege grensa til distriktet, medan Aorangi Range ligg mot søraust. Det sørlegaste punktet på Nordøya, Cape Palliser, ligg i South Wairarapa.

## Lokalt og regionalt styresett

*South Wairarapa District Council* (SWDC) er distriktsstyret (Territorial Authority) for dette distriktet. For lokalstyreføremål er Wairarapa delt i Masterton district, Carterton district, og South Wairarapa district. Regionalt ligg Wairarapa i regionen Wellington saman med Kapiti, Porirua, Hutt Valley og Wellington, og er administrert av Greater Wellington Regional Council.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:South Wairarapa District|South Wairarapa District]]» frå , den 24. september 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

* Heimeside til South Wairarapa District Council
Margaret Skjelbred

**Margaret Skjelbred** () er ein norsk forfattar. Skjelbred er utdanna psykiatrisk sjukepleiar, og arbeidde i nesten tjue år ved Vestfold Sentralsykehus. I 1983 debuterte ho litterært med diktsamlinga *Det er aleine du er*. Ho har gjeve ut diktsamlingar, romanar og barnebøker. Ho har også vore kåsør og laga radioprogram basert på barnebøkene for NRK. Skjelbred har arbeidd heiltid som forfattar sidan 1990, og fekk i 2004 eit gjennombrot hjå publikum med romanen *Gulldronning, perledronning*. Forfattarskapen har brakt henne fleire prisar. 

Dei fleste av diktsamlingane hennar er skrivne på Vestfold-dialekt. Mange av dei er tonesette av Øivind Lauritzen.

Forfattaren har i fleire år budd i Nordbyen i Tønsberg.

## Bibliografi
* *Det er aleine du er* &ndash; dikt (1983) (illustrert av Harald Nordberg)
* *Skilderier* &ndash; dikt (1985) (illustrert av Harald Nordberg)
* *Bakkesøte, øyentrøst* &ndash; dikt (1989) (illustrert av Hans Gerhard Sørensen)
* *Har du sett?* &ndash; barnerim (1991) (illustrert av Hans Gerhard Sørensen)
* *Tom og Andersen* &ndash; barnebok (1993) (illustrert av Kari Grossmann)
* *Du smiler mot meg fra et falmet bilde. En sonett-krans* &ndash; dikt (1994) (fotografi av Morten Krogvold)
* *Tom og Andersen feirer jul* &ndash; barnebok (1994) (illustrert av Kari Grossmann)
* *Ved Jakobs løe* &ndash; dikt (1995) (illustrert av Hans Gerhard Sørensen)
* *Tom og Andersen drar til fjells* &ndash; barnebok (1995) (illustrert av Kari Grossmann)
* *Hvor er Ida?* &ndash; barnebok (1996) (illustret av Mikael Holmberg)
* *Lerkehjerter* &ndash; roman (1997)
* *Tom og Andersen ved sjøen* &ndash; barnebok (1997) (illustrert av Kari Grossmann)
* *Det er aleine du er og andre dikt i utvalg* &ndash; dikt i utval (1998)
* *Vildresinn* &ndash; roman (1998)
* *Alvemål* &ndash; roman (1999)
* *Tom og Andersen i byen* &ndash; barnebok (1999) (illustrert av Kari Grossmann)
* *Den hjerteløse risen* &ndash; barnebok (2000) (illustrert av Anders Kaardahl)
* *Om forlatelse* &ndash; roman (2001)
* *Gulldronning, perledronnning* &ndash; roman (2004)
* *Andrea D* &ndash; roman (2006)
* *Mors bok* &ndash; sjølvbiografisk roman (2009)
* *Du skal elske lyset* &ndash; roman (2011)
* *Jeg fant* &ndash; dikt i samling (2013)

## Prisar
* Prøysenprisen 1989
* Tønsberg kommunes kulturpris 1994
* Vestfolds Litteraturpris 2000
* Amalie Skram-prisen 2005

## Bakgrunnsstoff
* Digitaliserte bøker av Margaret Skjelbred hjå Nasjonalbiblioteket
* Om Margaret Skjelbred i NRK Forfatter
* Innslag med Margrete Skjelbred på NRK Nett-TV
* Utgjevingar av Margaret Skjelbred i BIBSYS Ask
Feltmarskalk

**Feltmarskalk** er i nokre land den høgaste militære grada, over general. I Tyskland og nokre andre land er den tilsvarande grada kalla  generalfeltmarskalk.

Grada feltmarskalk blir berre brukt av landstyrkar, (men generalfeltmarskalk blei også brukt av det tyske flyvåpenet). Motstykket i nokre flyvåpen er *flyvåpenmarskalk*, medan  i marinar tilsvarar grada flåteadmiral, storadmiral eller liknande. Som den høgaste grada, har ein feltmarskalk berre ansvarleg overfor styresmaktene i landet, har utnemningar til feltmarskalk ofte vore gjort av politiske like mykje som militære grunnar, og ikkje sjeldan som ein måte å heidre ein dyktig general.

## Sjå også
*General
*Generalfeltmarskalk
Dragon

**Dragon** (fransk , ‘soldat med drake som feltteikn’) er opphavleg ein soldat som bevegar seg til slagmarka til hest, men stig av for å slåst.  I Noreg skulle ein eller fleire gardar, kalla dragonkvarter eller utrederkvarter, stille ein ryttar med hest og utrusting til kavaleriteneste. Ein dragon var altså ein kavalerist som var utstyrt for å kjempe til fots, som ein infanterist. 

Frå 1768 hadde Noreg 4 regiment bygd opp med dragonar: 1., 2. og 3. Søndenfjelske dragonregiment og Nordenfjelske dragonregiment.

Seinare blei dragon brukt om ein soldat i middelstungt kavaleri. 

I Noreg i dag er ein dragon ein meinig i kavaleriet.

Dragonar ber ein svart beret.
## Kjelder
Autotrofi

Ein **autotrof** eller **produsent** er ein organisme som sjølv kan byggje opp organiske stoff, slik som karbohydrat, feitt og protein, ved hjelp av energi. Organismen skaffar seg sjølv det stoffet og den energien som er naudsynt for å oppretthalde livet. Orda er samansett av to greske ord: *auto* som tyder «sjølv» og *trophein* som tyder «nært». Den direkte tydinga av omgrepet er *sjølvnærande* og difor òg *sjølvforsynt*.

Tidleg i Jorda si geologiske historie oppstod det autotrofe organismar som utnytta den kjemiske energien frå oksygenfattige karbon- eller svovelbindingar til å byggje opp naudsynte sukkerstoff. Dei finst enno i oksygenfrie eller oksygenfattige omgjevnader, og produksjonsmetoden deira kallast kjemosyntese.

Seinare oppstod det eincella organismar, cyanobakterier eller blågrønalgar som hadde utvikla ein ny metode til å skaffe seg stoff og energi på, nemleg fotosyntesen. Det ser ut til at fotosyntesen seinare er vorte overført til grøne planter ved at dei har teke til seg blågrønne bakteriar utan å fordøye dei. I alle fall er det tankevekkjande at kloroplastane, organellene som utfører fotosyntesen, har sitt eige DNA.

## Sjå òg
* Økologi
* Heterotrofi
* Autotrof innsjø

## Kjelder
* Dieter Heinrich og Manfred Hergt, *Munksgaards Økologiatlas* ISBN 87-16-10775-6
Taugevatn

**Taugevatn** (òg kalla Tågavatn) er eit vatn på sørsida av ein nedlagd del av Bergensbanen i Ulvik kommune. Det ligg på 1&nbsp;294 moh. og jarnbanestrekninga hadde det høgaste punktet sitt her, 1&nbsp;301 meter over havet før Finsetunnelen vart bygd. Etter bygginga av Finsetunnelen ligg Bergensbanens høgaste punkt inne i denne, 1&nbsp;237 meter over havet.

Taugevatn har avløp via Ustekveikvatnet til Ustevatn i Hol kommune gjennom elva Ustekveikja.
Myrdal stasjon

**Myrdal** er ein jernbanestasjon i Aurland kommune i Indre Sogn i Vestland. Han ligg på Bergensbanen og er òg øvre endestasjon for sidelinja Flåmsbana. Stasjonen ligg 867 meter over havet. Det finst ikkje bilveg til Myrdal, men den gamle rallarvegen opp Flåmsdalen frå Flåm er i bruk som sykkelveg i sommarhalvåret.

## Bakgrunnsstoff
Finsetunnelen

**Finsetunnelen** er ein 10,3 km lang jarnbanetunnel vest for Finse stasjon på Bergensbanen, i Ulvik herad i Vestland. Tunnelen vart offisielt opna av Kong Harald V i 1993. Av alle tunnelane på sjølve Bergensbanen (mellom Hønefoss og Bergen) er Finsetunnelen den lengste, sjølv om tog som køyrer over Drammen på veg inn mot Oslo passerer gjennom Liertunnelen, som er litt lengre.

Før Finsetunnelen vart bygd, måtte toga over den vêrutsette strekninga over Fagernut, og snøryddingsbasen på Finse kunne stengjast då sporet vart verna av tunnelen. Det høgaste punktet på Bergensbanen blir passert inne i tunnelen, 1237 meter over havet; før tunnelen vart bygd var den maksimale høgda 1301 meter over havet.

I 2004 vart det utgjeve ein rapport som åtvara mot moglege tryggleiksproblem med fleire norske tunnelar, mellom dei vart Finsetunnelen utpeikt som farleg på grunn av lengda og vanskeleg tilgjenge for redningsmannskap. Tunnelen har rett nok ein del tryggingsutstyr som manglar ved fleire andre tunnelar, som naudlys, kommunikasjonssystem og naudareal, men rapporten kritiserte manglande katastrofeøvingar og høva til å evakuere tunnelen dersom det skulle bli brann.

## Kjelder
Lieråsen tunnel

**Lieråsen tunnel** eller **Liertunnelen**, er ein dobbeltspora jernbanetunnel på Drammenbanen mellom Asker og Lier. Tunnelen går mellom Asker stasjon i Asker kommune og Lier haldeplass i Lier kommune, og er 10 723 m lang med eit tverrsnitt på 58 m2. Største fart i tunnelen er 130 km/t. Tunnelen vart drive frå 1963 med gjennomslag i 1971, og opna for trafikk i 1973. Han var Noregs lengste jernbanetunnel fram til Romeriksporten vart opna i 1999. 

I 2003 vart det bygd eit 390 meter langt tverrslag 2 700 meter frå Asker fram til Solberg. Andre tverrslag kan vere aktuelle for å tilfredstille nyare krav til evakuering. I åra 2017 til 2021 vart tunnelen fullstendig rehabilitert med fullstendig utskifting av alt jernbaneteknisk utstyr.

Gjennom tunnelen går det rundt 400 tog kvart døger og er soleis ein av dei mest trafikkerte jernbanetunnelane i landet. Samstundes med at tunneltverrsnittet er ganske lite kan det bli aktuelt med eit nytt tunnelløp som er dimensjonert for ein høgare fart.

Tunnelen vart bygd for å etablere dobbeltspor mellom Asker og Drammen og for å korte ned reisetida mellom Oslo og Drammen frå 50 til 31 minutt.  Den tidlegare lina var einspora og gjekk i ei stor S-slynge om Spikkestad i Røyken kommune og Lierbyen i Lier kommune til Brakerøya i Drammen. Etter at Lieråsen tunnel vart opna, vart parsellen mellom Asker stasjon og Spikkestad reservert for lokaltrafikk og går under namnet Spikkestadlinja. Toglina mellom Spikkestad og Brakerøya vart lagt ned og spora fjerna. Traseen mellom Reistad og Spikkestad blir nytta som sykkelsti.

## Kjelder

## Sjå òg
* Drammenbanen
* Spikkestadlinja
Soldat

**Soldat** er ein person som høyrer til eit militærvesen. Dette er vanlegvis ein person som har fått militær grunnutdanning og som høyrer til dei væpna styrkane i eit land. Soldat blir oftast brukt om nokon som gjer teneste som verva eller vernepliktig, og som har fått trening og utstyr til å forsvare landet og landet sine interesser. Soldatar er del av eit sterkt hierarkisk system der soldatane blir delt inn i fleire underavdelingar med ulike oppdrag, storleik, utdanning og utstyr.

Ordet soldat kjem frå mellomalderlatin *solidatus* og betyr eigenleg «ein person som får sold», der «sold» er løn som leigesoldat. Sjølv om ordet kan brukast om personar frå lågaste til høgaste grad, blir soldat i dagleg tale ofte brukt om ein vanleg meinig.

I vidare forstand kan omgrepet soldat brukast om alle slags organiserte og væpna krigarar, og også om «kjempende» medlemer av militærliknande grupperingar som for eksempel Frelsesarmeen.

## I Noreg
Dei fleste soldatane høyrer til dei lågaste gradene meinig og korporal i Hæren eller tilsvarande grader i Sjøforsvaret og Luftforsvaret. I Noreg blir soldatar med sersjants grad eller høgare kalla befal, og befal med fenriks eller høgare grader for offiserar.

Spesielle grupper av soldatar er mellom anna dragon, gast, gardist, kavalerist, artillerist, ingeniørsoldat og kommandosoldat/spesialsoldat/jeger.

## Bilete

Fil:Task Force 1st Battalion, 18th Infantry Regiment (Operation Iraqi Freedom - April 2007).jpg|U.S. Army soldatar i Bagdad, Irak i 2007
Fil:Ottoman soldiers after the First Balkan War.png|Soldatar frå Det osmanske riket under den første verdskrigen
Fil:LimingaSoldier13years.jpg|Barnesoldat på 13 år i den finske borgarkrigen 1918
File:Bundesarchiv Bild 101I-301-1952-25, Nordfrankreich, deutscher Soldat.jpg|Tysk soldat under den andre verdskrigen


## Sjå også
* Krigsmann
* Militærvesen
* Militære grader
* Offiser
* Fallskjermsoldat
* Kommandosoldat (spesialsoldat/spesialjeger/jegersoldat)
* Leigesoldat
* Barnesoldat
* Geriljasoldat
* Krig
* Verneplikt
* Yrkesforsvar
* Uniform
* Tinnsoldat

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Jegersoldat

Ein **jegersoldat** eller berre **jeger** er ein soldat i infanteriet trena og utstyrt for å angripe eller overvake fienden sine avdelingar gjennom bruk av godt trena evne til å bevege seg i vanskeleg lende og evne til å operere utan å bli oppdaga av fienden. Typiske oppgåver er flankeangrep, oppklaring eller operasjonar bak fienden sine liner.

Jegerar har tradisjonelt også drive skarpskyting, og i Noreg var jegersoldatane dei første som fekk rifler. Evne til å overleve og fungere under ekstreme verforhold var og er enda eit typisk kjenneteikn ved jegersoldatar. I dag er ikkje omgrepet *jeger* like avgrensa som i starten av 1800-talet, og blir no brukt om spesialtrena soldatar innan ei rekke avdelingar i Forsvaret.

## Sjå også
* Spesialjeger
* Kystjeger
* Marinejeger
* Artillerijeger
* Grensejeger
* Feltoperatør
Direktør

**Direktør** er ofte tittel for eit medlem av ein direksjon eller den daglege leiaren for eit privat eller offentleg føretak. I føretak med fleire direktørar vil éin direktør verta administrerande direktør, generaldirektør e.l. og dei andre direktørane underordna denne.

## Samansetjingar
Tittelen direktør blir også brukt i samansetjingar, som f.eks. avdelingsdirektør, fagdirektør o.l.

## Disponent
Tidlegare vart tittelen disponent også brukt med tilsvarande tyding. Disponent vart gjerne brukt for mindre verksemder, men er mindre vanleg i norsk språk i dag.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:no:Wikipedia|Wikipedia]]» frå , den 25. september 2009.* 
 .
Paul Allen

**Paul Allen** () er ein amerikansk forretningsmann. Saman med Bill Gates grunnla han datagiganten Microsoft, og har hatt ei sentral rolle opp gjennom historia til selskapet.

Allen studerte i si tid ved Washington State University, men slutta for å skriva programvare på heiltid. I 1975 var han med på å stifta Microsoft, og frå 1979 var han nestleiar i selskapet. Han var sentral i Microsoft fram til 2000, då han gjekk ut av styret.

Seinare har blant anna Allen gjort seg bemerka som eiar av dei amerikanske profesjonelle idrettslaga Portland Trail Blazers, Seattle Seahawks og Seattle Sounders.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:no:Wikipedia|Wikipedia]]» frå , den 25. september 2009.* 
 .
Steve Ballmer

**Steve Ballmer** () er administrerande direktør (CEO and President) i Microsoft. Han byrja i Microsoft i 1980, som tilsett nr. 24 og fekk den noverande direktørstillinga i 2000. Før den tid har han hatt ei rekkje leiande stillingar i selskapet.


* *Denne artikkelen bygger på «[[:no:Wikipedia|Wikipedia]]» frå , den 25. september 2009.* 
 .
MS-DOS

**MS-DOS** er eit operativsystem som la fundamentet for suksessen til Microsoft. Det vart brukt som operativsystem på IBMs fyrste personlege datamaskin i 1981.

## QDOS
Det heile starta med QDOS (Quick and Dirty Operating System) som var utvikla av Seattle Computer Products. Bill Gates og Microsoft vart kontakta av IBM som ynskte eit operativsystem for deira nye personlege datamaskin (Personal Computer, PC) som var under utvikling. Microsoft kjøpte opp QDOS for 75 000 USD og gav ut den fyrste versjonen i 1981 berre med eit nytt namn, MS-DOS.

## Windows
I løpet av 80-talet og ut i 90-talet kom operativsystemet ut i stadig nye versjonar med utvida funksjonar. Etterkvart tok ein shell-applikasjon kalla Windows stadig meir over, og ved utgjevinga av Windows 95 var det snudd opp ned sånn at Windows var det faktiske operativsystemet, mens MS-DOS var blitt ein shell-applikasjon.

Grunna at Microsoft valde å lisensiera programvaren sin framfor å selja den tente selskapet mykje pengar på då MS-DOS vart svært populært.

## Kontroversen mellom Microsoft, Digital Research Inc. og IBM
I boka *They made America* påpeikar Harold Evans at det opphavleg var Gary Kildalls operativsystem CP/M som var tiltenkt den nye heimedatamaskinen til IBM. Kildall var leiar for selskapet Digital Research Inc. (DMI) og laga det fyrste operativsystemet for mikroprosessoren, CP/M. Kva som eigentleg hende har ein aldri fått riktig greie på. IBM hadde ein avtale med Kildall, men han var ute med småflyet sitt då dei møtte opp på kontoret hans. Visstnok inngjekk flyturen i ein annan avtale Kildall hadde med Hewlett-Packard, sidan han meinte at avtalen var seinare på dagen. Om han faktisk møtte representantane frå IBM er usikkert den dag i dag.

Det som er klart er at når IBM ikkje fekk nokon avtale med Kildall og DMI så gjekk dei til Bill Gates og Microsoft som vart førespurd om han kunne ordne det. Det var då Microsoft kjøpte QDOS. I følgje Evans bok skal QDOS ha innehalde mykje kjeldekode frå CP/M. Då Kildall forstod at det ikkje var CP/M, men derimot MS-DOS som kom til å verta brukt som operativsystem på IBMs datamaskinar vart han rasande. Han fekk til slutt gjort ein avtale med IBM som gjekk med på å selja maskinar med både MS-DOS og CP/M, markedet skulle bestemma. Det var eit nytt sjokk for Kildall då han fekk veta at MS-DOS-maskinane skulle seljast for 40 USD, medan maskinane med CP/M vart prisa til 240 USD, altså seks gongar så mykje.

## Bakgrunnsstoff
* Digi.no - Microsofts første operativsystem kan ha vært piratkopi - Artikkel som tar for seg Harold Evans bok om MS-DOS, CP/M og IBM.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:no:Wikipedia|Wikipedia]]» frå , den 25. september 2009.*
Binghamton i New York

**Binghamton** er ein by i den amerikanske delstaten New York i USA med eit areal på 28,6 kvadratkilometer og ein befolkning på ca 48 000 innbyggarar (2003). Byen ligg ca. 90 km sør for Syracuse ca. 10 km nord for grensa til delstaten Pennsylvania. 

Binghamton er fylkeshovudstad i Broome County. 

Viktige bedrifter i byen er IBM, Lockheed-Martin, BAE Systems og L-3 Communications – alle innan høgteknologisektoren. 

State University of New York har ein campus i Binghamton; det opererer relativt sjølvestendig og er best kjent under namnet Bingham University.

Greater Binghamton Airport er flyplass for byen.

Byen er kjend for «The Binghamton burning», eit bokbål som vart stelt i stand ved St. Patrick's School den 10. desember 1948.

## Kjende personar frå Binghamton
* Robert Jager, komponist, musikkpedagog og dirigent
* Jack Sharkey, boksar - verdsmeister i tungvekt
* Douglas Harry Wheelock, astronaut
* Bridget Moynahan, skodespelar

## Kjelder
Internasjonal

**Internasjonal** kan referera til:

* Internasjonalitet
* Internasjonalen, ein av dei mest kjende songane innan arbeidarbevegelsen

* Internasjonal handel
* Internasjonal handelshistorie
* Internasjonal lufthamn
* Internasjonal rett
* Internasjonal organisasjon
* Internasjonal politikk
* Internasjonal privatrett
* Internasjonal stormeister i sjakk
* Internasjonal versjon
* Internasjonale maritime signalflagg

* Den internasjonale astronomiske union
* Den internasjonale domstolen
* Den internasjonale flyktningorganisasjon
* Den internasjonale kvinnedagen
* Den internasjonale olympiske komité
* Den internasjonale paralympiske komité
* Den internasjonale romstasjonen
* Den internasjonale straffedomstolen

* Det internasjonale atomenergibyrået
* Det internasjonale bilsportforbundet
* Det internasjonale energibyrået
* Det internasjonale fredsbyrå
* Det internasjonale pengefondet
* Det internasjonale polaråret
* Det internasjonale skiforbundet
* Det internasjonale sykkelforbundet
* Det internasjonale vitenskapsråd
Jeger (fleirtyding)

Ordet **jeger** kan ha fleire tydingar:

* Jeger, nokon som jaktar på dyr
* Jegersoldat eller **jeger**, ein spesialtrena soldat
Pixar

**Pixar Animation Studios** er eit amerikansk filmselskap som produserer dataanimerte filmar. Det held til i Emeryville, California, og har sidan starten av 1990-talet vore ein av dei fremste pionerane i filmbransjen innan visuelle effektar og tredimensjonal animasjon.

## Historie
Opphavet til Pixar var George Lucas, som i 1979 tilsette dataingeniøren Ed Catmull som leiar for dataavdelinga (Computer Division) i sitt eige produksjonsselskap Lucas Films. Målet var å utvikle innovativ og moderne datateknologi for filmindustrien. I dei første åra konsentrerte dei seg om å eksperimentere med kortfilmar og sekvensar for spelefilm.

Animatøren John Lasseter vart tilsett på fulltid i 1984, og Pixar vart offisielt etablert som eit sjølvstendig selskap i 1986 av Catmull, Lasseter og Steve Jobs, då sistnemnde kjøpte Computer Division til Lucas. Same året debuterte Lasseter som regissør med kortfilmen Luxor Jr., som vart verdas første tredimensjonale dataanimerte film til å bli nominert til ein Oscar-pris. Luxor, som er ei skrivebordslampe, vart etter det maskot og bedriftslogo for Pixar.

Etter å ha gått seg inn på marknaden for reklame, gjekk Pixar inn i eit distribusjonssamarbeid med Walt Disney Pictures i 1991. Det felles uttalte målet deira var å satse på og utvikle dataanimerte langfilmar.

Fire år seinare var *[[Toy Story]]* (1995) ein realitet. Filmen, der Tom Hanks har stemma til hovudkarakteren Woody, vart ein stor kinosuksess, og regissør Lasseter vann ein spesialpris frå Oscar-akademiet for innsatsen.

Toy Story vart, i likskap med alle dei påfølgjande langfilmane frå selskapet, produsert med eit eigenutvikla program for attgjevingsteknologi, RenderMan. Systemet er svært realistisk i attgjevinga si av bilete, og blir kontinuerlig vidareutvikla for å møte aukande krav til tredimensjonal animasjon og visuelle effektar. 24. januar 2005, same året som Pixar kunne feire 20-årsjubileum, vart selskapet kjøpt opp av Walt Disney Company for 7,4 milliardar dollar.

Selskapet har sidan hatt stor kommersiell suksess med filmar som *[[A Bug's Life]]* (1998), *[[Monsters Inc.]]* (2001), *[[Finding Nemo]]* (2003), *[[The Incredibles]]* (2004), *[[Cars]]* (2006), *[[Ratatouille]]* (2007), *[[Wall-E]]* (2008) og *[[2009-filmen Up|Up]]* (2009). Sistnemnde vart tidenes første animerte film som fekk æra av å opne Filmfestivalen i Cannes.

## Produksjonar
* *[[Toy Story]]* (1995)
* *[[A Bug's Life]]* (1995)
* *[[Toy Story 2]]* (1999)
* *[[Monsters, Inc.]]* (2001)
* *[[Finding Nemo]]* (2003)
* *[[The Incredibles]]* (2004)
* *[[Cars]]* (2006)
* *[[Ratatouille]]* (2007)
* *[[Wall-E]]* (2008)
* *[[2009-filmen Up|Up]]* (2009)
* *[[Toy Story 3]]* (2010)
* *[[Brave]]* (2012)
* *[[Monsters University]]* (2013)
* *[[Inside Out]]* (2015)
* *[[The Good Dinosaur]]* (2015)
* *[[Finding Dory]]* (2016)
* *[[Coco]]* (2017)
* *[[The Incredibles 2]]* (2018)
* *[[Toy Story 4]]* (2019)
* *[[Filmen Onward|Onward]]* (2020)
* *[[Filmen Soul|Soul]]* (2020)

## Kjelder

* 

## Bakgrunnsstoff
*
Jeger

Ein **jeger** er eit menneske eller eit dyr som jaktar på byttedyr, hovudsakleg for å skaffe seg mat eller andre ressursar som byttedyret måtte ha, for eksempel pelsverk. 

Jegerar var opphavleg både jegerar og sankarar. Denne gamle veidekulturen kom til Skandinavia med villreinen, då isen trekte seg tilbake etter siste istid. Først mykje seinare blei jegerane meir bufaste. I Norden har ein rekna samane mellom dei første jegerane som busatte seg her. Norsk institutt for kulturhistorie har dokumentert 8-9000 år gamle spor etter villreinfangst her i landet. Samisk veidekultur varte også heilt opp mot 1600-talet.

Etternamn som engelsk Hunter og tysk Jäger, på norsk og dansk Jæger, kjem frå yrkesnemninga.

## Bakgrunnsstoff
Samuel Josef Agnon

**Samuel Josef Agnon** () (hebraisk שמואל יוסף עגנון) var ein israelsk, hebraiskspråkleg forfattar. Han vart tildelt nobelprisen i litteratur i 1966 saman med Nelly Sachs.

I sine forteljingar søkar Agnon tilbake til jødedommens røter og religion. Blant hans bøker som er omsett til norsk finst blant anna *Og det krumme skal bli rett og andre forteljingar* (1968) og *Troskapseden* (1966).


* *Denne artikkelen bygger på «[[:no:Wikipedia|Wikipedia]]» frå , den 25. september 2009.* 
 .
Vicente Aleixandre

**Vicente Aleixandre** () var ein spansk poet frå Sevilla.

Han vart tildelt nobelprisen i litteratur i 1977. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:no:Wikipedia|Wikipedia]]» frå , den 25. september 2009.*
Christian Anfinsen

Dr. **Christian Boehmer Anfinsen, Jr.** () var ein norsk-amerikansk kjemikar som i 1972 mottok Nobelprisen i kjemi for forskinga si vedrørande ribonuklease, særskilt sambandet mellom aminosyre-sekvensar og biologisk aktiv konformasjon.

Anfinsen vart fødd i Monessen i Pennsylvania, der han voks opp i ein norsk-amerikansk familie. I 1937 tok han bachelorgrad ved Swarthmore College, mastergrad i organisk kjemi ved University of Pennsylvania i 1939, og Ph.D. i 1939 ved Harvard University.

I 1961 viste han at ribonuklease kan ombrettast etter denaturering og likevel oppretthalda enzym-aktivitet. Derved utleidde han at all informasjon som trengst for at proteinet skal kunna oppnå den endelege konformasjonen sin ligg koda i den primære strukturen til proteinet.

Han konverterte til ortodoks jødedom ved å gjennomgå *[[Ger tzedek|giur]]*-prosessen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:no:Wikipedia|Wikipedia]]» frå , den 25. september 2009.* 
 
## Bakgrunnsstoff
* Kort biografi om Christian B. Afinsen
Altid frejdig

**«Altid frejdig»** (norsk bokmål «Alltid freidig») er ein song skriven av den danske presten og diktaren Christian Richardt i 1867. 

Songen var opphavleg ein del av eventyrdramaet *Tornerose*, som handlar om ein ung riddar som set den forheksa kongsdottera Tornerose fri frå tornefengslet sitt. Først forsøkjer han å trengje seg væpna inn i borga, men han får vite at berre trua er våpenet som kan hjelpe han til å trengje gjennom tornekrattet. På vindelbrua syng han songen han seier han har lært av far sin, «Altid frejdig, når du går veje, Gud tør kende», berre utstyrt med ei harpe. Slik greier han å setje fri den sovande kongsdottera.

«Altid frejdig når du går» fekk stor betydning for det danske folket under okkupasjonen under andre verdskrigen. Det vart den fremste salmen for dei danske fridomskjemparane. Enno vert salmen mykja brukt ved kyrkjelege handlingar, i Danmark som i Noreg.

Melodien vi bruker, er opphavleg skriven til songen «Dagen går med raske fjed» og er komponert av C.E.F. Weyse i 1838. I syngespelet som songen opphavleg inngjekk i, var musikken skriven av Peter Heise.

## Bakgrunnsstoff
* Teksten i den danske salmeboka

## Kjelder:
* *Kristen sang og musikk* Runa forlag 1962
* Arkiv for dansk litteratur
PricewaterhouseCoopers

**PricewaterhouseCoopers** (**PwC**) er verdas største internasjonale revisjonsselskap. Det vart danna i 1998 gjennom ein fusjon av *Price Waterhouse* og *Coopers & Lybrand*, begge grunnlagt i London. PwC er det største av dei fire store revisjonsselskapa i verda, der dei andre tre er Deloitte, Ernst & Young og KPMG.

PricewaterhouseCoopers tilbyr tenester innan revisjon, rådgjeving, skatt og avgift til offentlege og privateigde verksemder.

På verdsbasis har selskapet 146&nbsp;000 tilsette i 150 land, og inntektene i 2007 var 25 milliardar dollar. Hovudkontoret ligg i New York.

I Noreg har PwC over 1&nbsp;200 tilsette. I desember 2007 flytta PwC inn i nye lokale i Bjørvika i Oslo etter å ha vore på Skøyen i fleire år. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:no:PricewaterhouseCoopers|PricewaterhouseCoopers]]» frå , den 25. september 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Louis V. Gerstner jr.

**Louis V. Gerstner jr.** () var ein amerikansk forretningsmann som var styreformann og administrerande direktør for IBM frå 1993 til 2002. Gerstner jobba i McKinsey & Company i New York City 1965&ndash;1977, og  deretter i American Express i 11 år. Han jobba så nokre år for RJR Nabisco, før han overtok stillinga i IBM etter John F. Akers. IBM hadde store finansielle problem, med underskot i 1993 på over 8,1 milliardar dollar. Gerstner klarte på ein utradisjonell måte å snu denne negative tendensen. Allereie i 1994 var underskotet snudd til eit overskot på 3 milliardar dollar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:no:Louis V. Gerstner jr.|Louis V. Gerstner jr.]]» frå , den 25. september 2009.* 
 .
Ribonuklease

**Ribonuklease(r)**, forkorta **RNase**, er nukleaser som katalyserer nedbrytinga av RNA til mindre komponentar, ribonukleotid. Dei kan inndelast i endonukleaser og eksonukleaser, og inneheld fleire underkategoriar innanfor EC 3.1-klassen av enzym.

## Hovudtypar av endoribonukleaser

## Hovudtypar av eksoribonukleaser

* **[[RNase PH]]** fungerer både som ein eksonuklease og som ein nukleotidyltransferase.

* **[[RNase II]]** er ansvarleg for the processive 3^{\prime} \rightarrow 5^{\prime} degradation of single-stranded RNA.

* **[[RNase D]]** er involvert i the 3^{\prime} processing of pre-tRNAs.

## Kjelder


* D'Alessio G og Riordan JF, red. (1997) *Ribonucleases: Structures and Functions*, Academic Press.
----
* *Denne artikkelen bygger på «[[:no:Ribonuklease|Ribonuklease]]» frå , den 25. september 2009.* 


## Bakgrunnsstoff

* IUBMB Enzym Database for EC 3.1
* Integrated Enzym Database for EC 3.1
Edward Victor Appleton

Sir **Edward Victor Appleton** () var ein engelsk fysikar, kjend for undersøkingane sine av ionosfæren. Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1947 for grunnleggande arbeid over Heaviside-laget og utbreiinga av radiobølgjer i atmosfæren. I 1946 fekk han Faraday-medaljen av Institute of Electrical Engineers.

Frå 1924 var han professor i fysikk ved King's College i London og frå 1936 professor i naturfilosofi ved universitetet i Cambridge. Frå 1939 til 1948 var han sekretær i Department of Scientific and Industrial Research i London og frå 1948 rektor ved universitetet i Edinburgh. Han var medlem av Royal Society og president i International Scientific Radio Union. Appleton fekk Nobelprisen 1947 

## Kjelder
*
Sergey Brin

**Sergey Brin** () er ein av grunnleggjarane av søkjemotoren Google. Brin er fødd i Moskva i Russland. Brin har ein mastergrad frå Stanford universitet.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:no:Sergey Brin|Sergey Brin]]» frå , den 25. september 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

* Ledelsen i Google: Sergey Brin, grunnleggjar og president for Technology
Mandat

**Mandat** (frå lat. *mandare* 'gje i oppdrag, påleggje') kan visa til ulike samfunnsoppgåver. Det kan visa til kva nokon har ansvar for eller fullmakt til å gjera.

Omgrepet blir brukt i samband med folkevalde forsamlingar, som Stortinget, der folk kan få «mandat» som stortingsrepresentantar.

Det er også brukt i Folkeretten, der ein stat kunne få «mandat» til å styra ein annan stat, til dømes det britiske Palestinamandatet.

## Kjelder
*
Hg

**Hg** og **hg** kan vise til:
* Kvikksølv &ndash; grunnstoff med kjemisk symbol **Hg**.
* Hektogram (**hg**) &ndash; 100 eller 10² gram.
Kristin Lund

**Kristin Lund** () er ein norsk generalmajor, utnemnd i Statsråd 18. september 2009. Lund er første kvinne i Noreg som er utnemnd til offiser på generalnivå i Hæren. Samtidig med utnemninga blei ho beordra som Generalinspektør for Heimevernet. 

Lund gjekk Befalsskolen for Hærens transportkorps og intendantur i 1980 og Krigsskolen i 1983. Ho har også Forsvarets stabsskole, Forsvarets høyskole, og har i tillegg US Army War College.

Kristin Lund har omfattande og variert tenestebakgrunn, både innanlands og utanlands. Før utnemninga til generalmajor, var ho brigader, nestkommandarande for Hærens styrker og sjef Østerdal Garnison.

## Bakgrunnsstoff
* regjeringen.no: Pressemelding ''"Historisk utnevning i Forsvaret"''
* mil.no: Pressemelding med bilde og CV
* mil.no: ''"Erfaren leder trer til"''
Endre

Endre er eit mannsnamn som kan ha norrønt og gresk opphav. Det kan òg brukast som slektsnamn.

I norsk samanheng er det gjerne ei kortform av norrønt *[[Eindride|E(i)ndride]]*, medan det i ungarsk er ei form av det opphavleg greske namnet Andreas.

Endre har norsk namnedag den 26. september og fleire i Ungarn, der den viktigaste er 17. juli.

## Namneberarar

* Endre Johannes Cleven (1874–1916), norsk-kanadisk kulturleiar
* Endre Ady (1877–1919), ungarsk diktar
* Endre Røsjø, norsk investor og P4-gründer 
* Endre Szemerédi (f. 1941), ungarsk matematikar
* Endre Otto Brunstad (f. 1967), norsk språkforskar og målmann
* Endre Lund Eriksen (f. 1977), norsk forfattar
* Endre Ruset (f. 1981), norsk forfattar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Endre|Endre]]» frå , den 25. september 2009.*
Vardø kyrkje

**Vardø kyrkje** står i Vardø by i Vardø kommune i Finnmark fylke, og er ei langkyrkje frå 1958. 

Kyrkja er soknekyrkje i Vardø sokn i Varanger prosti i Den norske kyrkja.

## Bakgrunnsstoff
* Vardø kirke i Arkitekturguide for Nord-Norge og Svalbard
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* «Kirkebøker, Finnmark» på nettstaden til Arkivverket 
*
Dagleg leiar

**Dagleg leiar** er i norsk rett den personen som har ansvaret for den daglege leiinga av eit føretak. Dei fleste i Noreg som er daglege leiarar, har denne funksjonen i eit aksjeselskap. Aksjeselskap er det mange av i Noreg, og aksjelova krev at alle desse skal ha ein dagleg leiar. Men det er også daglege leiarar i ansvarlege selskap, samvirkeføretak og andre føretaksformer.
Dagleg leiar er underlagt styret og generalforsamlinga/selskapsmøtet, og er bunden av dei pålegga desse vedtar.

I tillegg til å vere arbeidstakar er dagleg leiar også eit **selskapsorgan**, det vil seie at han har rettar og plikter som følgjer av lovgjevinga.

Å utøve dagleg leiing er i utgangspunktet å ha ansvaret for alle moglege saker. Grensa går oppover, mot saker som er av «uvanleg art eller stor betydning», typisk vesentlege investeringar, kjøp og sal av fast eigedom osv. I slike tilfelle er det i utgangspunktet styret som har myndet. Ofte er det likevel praktisk at dagleg leiar kan tildelast mynde også i slike saker, for å spare styret for arbeid. Dette kan løysast ved at dagleg leiar blir gitt firmateikningsrett, signatur, eller blir tildelt prokura.

Den mest utførlege reguleringa av dagleg leiar si rolle finn ein for aksjeselskap. Dagleg leiar har blant anna rett til å vere til stades på generalforsamlinga og seie si meining om dei sakene som er til handsaming. Dagleg leiar har også plikt til å gi rapport til styret om selskapet si verksemd, stilling og resultatutvikling, og ansvar for at selskapet sine  rekneskap er lovlege og at selskapet si formuesforvalting er ordna på ein trygg måte.

Ein dagleg leiar kan i større føretak ofte ha tittelen administrerande direktør.

## Sjå også
*Administrerande direktør
*Generalsekretær
Formann (fleirtyding)

Ein **formann** er ein leiar av ein organisasjon. Ordet «formann» kan visa til både menn og kvinner, men har dei siste tiåra meir og meir blitt erstatta av kjønnsnøytrale ord som «leiar».

Eksempel på bruk av ordet formann:

* eit styre, sjå styreformann
* eit politisk parti, sjå partiformann
** Den første leiaren av det kinesiske kommunistpartiet, Mao Zedong, er ofte blitt kalla «Formann Mao» i Vesten
* ei foreining
* ein domstol
* eit arbeidslag, sjå arbeidsformann

* formann blir også brukt om medlemmane av eit formannskap i kommunane og fylkeskommunane

## Kjelder
Ostra Consult AS

**Ostra Consult AS** er driftsoperatør for Hobøl statlege asylmottak med forsterka avdeling i tidlegare Hobøl kommune i Østfold. Hobøl asylmottak blei etablert i januar 2002. Ostra Consult AS blei tildelt ein ny kontrakt av Utlendingsdirektoratet i september 2009 for etablering av Otta asylmottak i Sel kommune i Oppland. Selskapet har hovudkontor i Hobøl.
Generalsekretær

**Generalsekretær** er tittelen på den «overordna sekretæren», det vil seie den daglege leiaren, i ein stor organisasjon eller institusjon, for eksempel ein interesseorganisasjon eller eit vitskapsakademi. Generalsekretæren er som regel tilsett, til forskjell frå organisasjon sin styreleiar som ofte blir vald på eit landsmøte eller ei generalforsamling. Ein generalsekretær arbeider også på heiltid, noko ein styreleiar ikkje alltid gjer. Ein generalsekretær kan i slike tilfelle dermed ha meir reell makt enn styreleiaren, på grunn av høvet til å bruke meir tid, og tettare kontakt med organisasjonen.

Generalsekretær blir også brukt om den øvste leiaren i administrasjonen av internasjonale organisasjonar som for eksempel FN, NATO, OPEC, Interpol og Europarådet. Ordet tilsvarar då det engelske *secretary general*.

Generalsekretæren i politiske parti kan også ha tittelen partisekretær eller berre sekretær.

## Sjå også
*Administrerande direktør
*Dagleg leiar
*Formann (fleirtyding)
*Leiar (funksjon)
*Organisasjon
*President
Sekretær (fleirtyding)

Ein **[[sekretær som yrke|sekretær]]** (frå mellomalderlatin, *secretarius*, den som har hand om sekretet, dvs seglet, via fransk *secrétaire*), er ein person som har ein administrativ støttefunksjon.

**Sekretær** kan også bety:

* Sekretær i styre i eit lag eller ei foreining
* Sekretær som dagleg leiar i ein organisasjon
* Statssekretær, politisk stilling i eit departement, rangert under statsråden
* Personleg sekretær for ein statsråd eller andre i høge stillingar
* Sjefssekretær, antan sekretær for ein sjef, eller leiar for ei gruppe sekretærar
* Privatsekretær, personleg sekretær, oftast for ein sjef
* Styresekretær, høgare stilling i eit selskap
* Stilling i diplomatiet
* Sekretær som møbel

## Sjå også
* Generalsekretær
* Sekretariat
* Sekretærfugl