open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Triduum

**Triduum** (latin, fleirtal *tridua*) er ei religiøs høgtid som varer i tre dagar.

Eit viktig døme er dei tre dagane i den stille veka, skjærtorsdag, langfredag og påskeaftan. Desse dagane kan ein i katolsk tradisjon kalla *triduum paschale* eller 
*triduum sacrum*. Dagane kan markerast «som ei samanhengande gudsteneste som steg for steg fylgjer Jesus frå den øvre salen til Getsemane, på Via Dolorosa til forhøyr i Jerusalem, til Golgata og grava i hagen.»

Andre triduum-høgtider i vestleg kristendom er bønedagar knytte til 25. april og Kristi himmelferdsdag, juledag og pinse saman med dei første to dagane i oktaven sin. I austleg kristendom kan dei finna stad i samband med større høgtider som trettande dag jul saman med dagen før og etter (vigd til Johannes døyparen) og juledag følgd av synaksen til theotokos (Guds mor) og den tredje juledagen.

## Sjå òg

* Novene

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Triduum|Triduum]]» frå ,  den 13. oktober 2019.*
Avskjed

**Avskjed, avskil** eller **farvel** er det å skiljast frå ein annan eller andre personar for eit lengre eller kortare tidsrom.

Det finst mange ulike avskjedsord og -handlingar som kan variera mellom kulturar. I tillegg til ord og gestar finst det også seremoniar og ritual knytte til avskjeder.

Nokre fraser og handlingar blir nytte både for helsingar og avskjeder, som handtrykk, *ciao* og *hei*.

Døme på avskjedsgestar kan vera:
*Bukking
*Klemming
*Kyssing
*Handtrykk
*Namaste
*Vinking
*Wai

## Avskjedsfraser
* adjø ([gå] med Gud), opphavleg ei kristen helsing frå fransk
**adiós*, spansk for [gå] med Gud 
**arrivederci*, italiensk for 'på gjensyn'
* as-salamu alaykum eller salam (Fred [vere med deg]) er ein vanleg avskjedsfrase blant muslimar og arabarar
* *auf wiedersehen* ('på gjensyn'), ei tysk helsing
* *au revoir* ('på gjensyn'), ei fransk helsing
* farvel eller far vel
* *goodbye*, ein engelsk frase trekt saman frå *God be by ye* ('Gud vere med deg'). Også forkorta til *bye* eller *bye-bye*.
* ha det [bra]
* *hasta la vista*, spansk for 'ser deg seinare'
* khuda hafiz ('Gud verne [deg]'), brukt blant iranarar og sørasiatiske muslimar
* namaste og namaskar, brukt i indisk tradisjon
* sjalom ('fred'), brukt blant jødar og ein del kristne
* sayonara, japansk helsing som bokstaveleg tyder 'om det er slik det er'
**see you*, engelsk helsing
**so long*, engelsk helsing
* *Waheguru ji ka khalsa, Waheguru ji ki fateh* ('khalsaen tilhøyrer Waheguru; siger er gjeven av Waheguru'), brukt blant sikhar

## Kjelder
Skåling

**Skåling** inneber vanlegvis at personar som drikk tek drikkekara sine og fører dei mot kvarandre, eventuelt i lag med eit fast formula (som skål!) eller ei spesiallaga utsegn. Måten å skåla på skil seg frå land til land. 

## Bruk og variantar
Ei skål kan innebera at deltakarane hever glasa og ser kvarandre i auga. Ofte let ein overdelen av glaset røra det til ein medskålar. Av og til seier dei som skåler det særskilde dei skåler for. Deretter kan dei seia «Skål!» einstemmig og drikka. I dei nordiske landa er skikken at ein deretter skal sjå kvarandre i augo igjen før ein set glasa frå seg. 

Ein kan utføra ei kongeskål ved ulike tilhøve, men ved offisielle middagar der kongen eller ein annan kongeleg deltek, som Nobelbanketten, blir han alltid utført. Alle som tek del i middagen skal då reisa seg. Den som skåler seier i Sverige «Hans Majestät Konungens skål», og dei andre svarar «Konungen». Deretter løfter ein glaset sitt og drikk. Det hender at dei som går inn for republikk ikkje skålar for kongen.

## Sjå òg

* Bordskikk

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Skål (gest)|Skål (gest)]]» frå ,  den 13. oktober 2019.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* 
* Skålseder i Nationalencyklopedins nätupplaga.
Anzjelika Sidorova

**Anzjelika Aleksandrovna Sidorova** () er ein russisk friidrettsutøvar frå Moskva. Ho vart europameister 2014 i stavhopp og verdsmeister 2019 i same øvinga, i den siste tevlinga sette ho personleg rekord med eit hopp på 4,95 meter. I Tokyo-OL 2021 vart ho sølvmedaljør. 

## Aktiv
Sidorova kneip gullmedaljen frå greske Ekateríni Stefanídi då ho under friidretts-EM 2014 tok seg over 4,65 meter i tredje og siste forsøk. Sidorova imponerte endå meir då ho ved hall-EM 2015 i Praha hoppa heile 4,80 m og på ny vann over Stefanídi med 5 cm.

Sidorova sigra i hall-EM 2019 i Glasgow med eit stavhopp på 4,90 m. Ved eit stemne i Madrid om sommaren forbetra ho sitt personbeste til 4,91 m. Høgdepunktet for Sidorova kom 29. september 2019 under verdsmeisterskapen i Doha, i tredje forsøk på 4,95 meter svinga ho seg over lista og vann gullmedaljen. Under dei olympiske leikane 2021 i Tokyo var Sidorova ein av tre utøvarar som tok 4,85 metershøgda i fyrste forsøk, men sidan ho ikkje hadde riv på lågare høgder, leia ho tevlinga. Gullmedaljen glapp då Katie Nageotte frå USA hoppa over 4,90 m i sitt andre forsøk.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*EM 2014 i Zürich: Gullmedalje – 4,65 m, framom Ekateríni Stefanídi (4,60 m)
*VM 2015 i Beijing: Nr 13 
*VM 2017 i London: Utslått i kvalifiseringa (-)
*EM 2018 i Berlin: Nr 4 – 4,70 m
*VM 2019 i Doha: Gullmedalje – 4,95 m, framom Sandi Morris (4,90 m)
*OL i 2021 i Tokyo: Sølvmedalje – 4,85 m, bakom Katie Nageotte (4,90 m)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Anschelika Alexandrowna Sidorowa|Anschelika Alexandrowna Sidorowa]]» frå , den 5. mai 2021.*
Aleksej Leonov

**Aleksej Arkhipovitsj Leonov** () var ein sovjet-russisk romfarar frå Tusilskij-distrikt i det vestlege Sibir. Den 18. mars 1965 vart han det fyrste mennesket som gjennomførte ei romvandring.

Leonov deltok i Voskhod 2-romferda i mars 1965. Under denne ferda steig han ut av romskipet og oppheldt seg i 12 minuttar og 9 sekundar ute i verdsrommet, med eit snøre til romskipet.

I juli 1975 var Leonov kommandør på romskipet Sojuz 19, eit fartøy som i to døgn var sambunde med eit USA-amerikansk Apollo-romskip.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Alexei Leonov|Alexei Leonov]]» frå ,  den 13. oktober 2019.*
Tsáda

**Tsáda** (gresk Τσάδα, tyrkisk Tsada) er ein distriktsby på Kypros og ein lokalstyrt busetnad i distriktet Páfos i Republikken Kypros.

Ved folketeljinga i 2021 hadde busetnaden 1&nbsp;180 innbyggjarar, mot 1&nbsp;043&nbsp;innbyggjarar i 2021.

## Referansar
Bismarckøyane

**Bismarckøyane** eller **Bismarckarkipelet** er ei gruppe øyar utanfor nordaustkysten av Ny-Guinea i det sørvestlege Stillehavet. Øygruppa høyrer til Papua Ny-Guinea. Dei fleste øyane er av vulkansk opphav, og er ein del av Eldringen i Stillehavet.

Dei største øyaneer New Britain, der ein òg finn den største byen, Rabaul, New Ireland, Admiralty Islands og Lavongai.

Øyane blei fyrst folkesette for 30&nbsp;000–40&nbsp;000 år sidan. Seinare er det funne spor etter Lapita-kulturen.

Den fyrste europearen som vitja øyane var nederlandske Wilem Schouten, som kom hit i 1616.

Øygruppa blei tysk koloni i 1885, og fekk namn etter den tyske kanslaren Otto von Bismarck. Bismarckøyane blei okkupert av Australia i 1914, under fyrste verdskrigen. Etter krigen blei dei gjort til eit australsk mandat. Under andre verdskrigen blei dei okkupert av japanske styrkar. I 1975 blei øyane del av staten Papua Ny-Guinea.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bismarckarkipelet|Bismarckarkipelet]]» frå ,  den 14. oktober 2019.*
Santa Cruz-øyane

**Santa Cruz-øyane** er ei øygruppe i Temotu-provinsen i Salomonøyane. Nemninga blir tidvis brukt om heile provinsen, det vil i tillegg seia øyane Anuta, Fatutaka, Taumako, Reef-øyane, Tikopia og Tinakula.

Øyane ligg ca. 40 mil søraust for dei andre øyane i Salomonøyane, og dei er dermed den mest avsidesliggande delen av landet. Dei ligg ein god del nærare Vanuatu og tilhøyrer økologisk den vanuatiske regnskogen.

Nendö er den største øya i øygruppa. Ho har òg vore kjend under namna Santa Cruz, Ndeni, Nitendi og Ndende. Øya er om lag 40&nbsp;km lang og 22&nbsp;km brei. Flateinnhaldet er 505,5&nbsp;km², folketalet noko over 5000. Nendö har to mindre naboøyar, Malo and Nibanga (òg kalla Tömotu Neo and Tömotu Noi).

Lata ligg på nordvestsida av Nendö og er den største byen og provinshovudstad i Temotu. Her er det flysamband blant anna til hovudstaden i landet, Honiara.

Nest største øy er Vanikoro (173&nbsp;km², folketal 800), som eigenleg er to øyar, Banie og Tevai. Det høgaste punktet på Santa Cruz-øyane ligg på Vanikoro og er 924 meter over havet. Tredje største øy er Utupua (69&nbsp;km², folketal 300).

Santa Cruz-øyane er geologisk relativt unge, mindre enn fem millionar år. Dei består hovudsakleg av kalkstein og vulkansk oske.

Øyane blei vitja av den andre stillehavsekspedisjonen til Álvaro de Mendaña de Neira i 1595. Mendaña døydde på Nendö i 1596 etter eit mislukka forsøk på å danna ein koloni på øya.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Santa Cruz-øyene|Santa Cruz-øyene]]» frå ,  den 14. oktober 2019.*
Loyautéøyane

**Loyautéøyane** (fransk *Îles Loyauté*, på norsk også *Lojalitetsøyane*) er ei øygruppe i Melanesia i Stillehavet som ligg nordaust for Ny-Caledonia. Dei dannar ein av dei tre provinsane som utgjer territoriet Ny-Caledonia. Øyane har eit samla areal på 1 981&nbsp;km². Provinsen hadde i 2014  innbyggjarar. Dei viktigste øyane i gruppa er Ouvéa, Maré og Lifou. I tillegg kjem dei mindre øyane Tiga, Mouli og Faiava.

Loyautéøyane utgjer ein del av økoregionen Ny-Caledonia-regnskogar. Det høgaste punktet er på Maré på 138 meter over havet.

Innbyggjarane på Loyautéøyene er av blanda melanesisk og polynesisk opphav. Øyane blei utforska i 1827 av Jules Dumont d'Urville. Frankrike tok kontroll over øygruppa i 1853 saman med Ny-Caledonia.

## Politikk og administrasjon
Loyautéøyane er ein av tre provinsar i Ny-Caledonia. Provinsforsamlinga for Loyautéøyane har sete i Wé på Lifou.

Det er tre kommunar i provinsen: Lifou (Lifou og Tiga), Maré og Ouvéa.

## Galleri

Fil:Nowa Kaledonia.jpg|Parti av Maré
Fil:Ouvea Falaises de Lekini.jpg|Lagunene på Ouvéa er en del av verdensarven
Fil:Traput-cases.jpg|Tradisjonell bygning på Lifou


## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Loyautéøyene|Loyautéøyene]]» frå ,  den 14. oktober 2019.*  

## Bakgrunnsstoff
* La province des îles Loyauté (fransk)

*
Vaktmeister

Ein **vaktmeister** er ein person som har heile eller delar av ansvaret for vedlikehaldet av ei eller fleire bygningar og ofte eit overordna koordineringsansvar ved større arbeid på bygningen. Vaktmeister vert òg kalla **driftsleiar**, ein tittel som er teken i bruk i nyare tid i staden for vaktmeister. 

Som oftast er ein vaktmeister eller driftsleiar i dag tilsett av ei juridisk eining som disponerer ein særskild bygningsmasse, t.d. eit bustadsamvirke eller ein skule, og har då normalt ansvar for vedlikehaldet av heile bygningsmassen og uteområda til denne eininga. Vaktmeisteren eller driftsleiaren kan vera den einaste tilsette med denne oppgåva, men kan òg ha ein eller fleire assistentar. 

**Pedell** er ei eldre nemning på ein vaktmeister, særleg ved skular, samfunnshus og liknande, som hadde leilegheit i/ved bygget. I nokre tilfelle var arbeidsplikta ein del av husleiga. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vaktmester|Vaktmester]]» frå ,  den 15. oktober 2019.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Vaktmesterskolen ved NKI (arkivert nettstad)
Tore Sagen

**Tore Sagen** () er ein norsk skodespelar, komikar og mediepersonlegdom. Han har medverka i radioprogram som Holger Nielsens metode, Onkel Happy og Kyrre på NRK P3. Han er ein del av trioen i *[[Radioresepsjonen]]* saman med Steinar Sagen og Bjarte Tjøstheim, som har halde på sidan 2006.

Tore Sagen er broren til Steinar Sagen, og voks opp på Holmlia i Oslo. Han gjekk på Holmlia ungdomsskule og Nordstrand videregåande skule, og var med to år på Nordstrandrevyen som lysteknikar.

Han er gift med Live Nelvik som er kjend frå Farmen, P3 Gull, P3morgen, Dama til og Lørdagsrådet. 

## Filmografi
### Skodespelar
* 2010 *[[Keeper'n til Liverpool]]* (Bror)
* 2011 *[[Hjelp, vi er i filmbransjen|Hjelp, vi er i filmbransjen!]]* (Barista)
* 2012 *[[Mer eller mindre mann]]* (Henning)
* 2013 - *[[Side om side]]* (Frode Pedersen)

## Kjelder



**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tore Sagen|Tore Sagen]]» frå ,  den 15. oktober 2019.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Tore Sagen sine tekster på nettstaden til Radioresepsjonen
Bjarte Tjøstheim

**Bjarte Paul Tjøstheim** () er ein norsk radioprogramleiar, komikar og skodespelar, mest kjend frå radioprogrammet *[[Radioresepsjonen]]*. Han voks opp på Randaberg i Rogaland.

## Bakgrunn
Tjøstheim er fødd i Kristiansand, og budde fram til 1974 på Onøy i Nordland. Seinare flytta familien til Randaberg, like utanfor Stavanger. Han har alltid vore interessert i musikk, og fekk sin fyrste elektriske gitar som 12-åring. Tjøstheim kjem frå ein kristen familie, og faren hans er pensjonert prest.

## Karriere
Tjøstheim byrja radiokarrieren i Radio Vest som 17-åring. Sidan 2. januar 2006 har han, saman med dei to brørne Steinar og Tore Sagen vore programleiar i Radioresepsjonen på NRK P13 (tidlegare NRK P3). Hausten 2010 blei programmet flytta til TV under namnet *[[Radioresepsjonen på TV]]*, før dei gikk tilbake til radio 21. februar 2011.

Som skodespelar har han hatt roller i TV-seriane *[[Buzz Aldrin, hvor ble det av deg i alt mylderet? (TV-serie)|Buzz Aldrin, hvor ble det av deg i alt mylderet?]]* og *[[Julekongen]]* og ein mindre rolle i TV-serien *[[Lilyhammer]]*. Våren 2013 og 2014 var han ein av syv komikarar i humorprogrammet *[[Underholdningsavdelingen]]* på NRK1. Han vann prisen som årets morosamaste (publikumsprisen) under Komiprisen 2014 og var i tillegg nominert i klassen årets mannlege TV-komikar. Tjøstheim blei den 11. september 2014 ramma av ein blodpropp, men han var tilbake i *Radioresepsjonen* 24. september 2014.

## TV og film

* 2005: *[[Singelklubben]]* – Bjarte
* 2006: *[[Jul i Svingen]]* – Servitør
* 2007: *[[Switch]]* – Lærer
* 2007: *[[Torsdag kveld med Steinar Sagen]]* – Bjarte
* 2008: *[[Jubalong]]* – Sjefen for fjernsynet
* 2010: *[[Radioresepsjonen på TV]]*
* 2011: *[[Buzz Aldrin, hvor ble det av deg i alt mylderet?]]* – Karsten
* 2012: *[[Julekongen]]* – Anton, Kevins far
* 2012: *[[Lilyhammer]]* – Teddy
* 2013: *[[Underholdningsavdelingen]]*
* 2014: *[[Død snø 2]]* – Prest
* 2014: *[[Doktor Proktors prompepulver]]* – Politimann
* 2017: *[[Presten]]* – NRK1, Bjarte Tjøstheim spelar seg sjølv som prest
* 2019: *[[Hellums kro]]*

## Radio

* 1984– ?? Radio Vest
* NRQ
* 1999–2003  *[[Holger Nielsens Metode (radioprogram)|Holger Nielsens Metode]]*
* 2006– d.d. *[[Radioresepsjonen]]*

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bjarte Tjøstheim|Bjarte Tjøstheim]]» frå ,  den 15. oktober 2019.*

## Bakgrunnsstoff

*
Vladimir Solovjov

**Vladimir Sergejevitsj Solovjov** () var ein russisk religionsfilosof frå Moskva.

Solovjov arbeidde for å skape ei syntese av dei ulike hovudretningane i kristendomen; ortodoksien, katolisismen og protestantismen. Han utforma eit idealistisk grunnsyn med preg av mystisisme. Solovjov sitt androgyne gudsbilete basert på forestillinga om Sofia, den gudommelege visdommen, fekk stort gjennomslag i den russiske symbolismen. Mellom dei som var mykje påverka av Solovjov, var forfattaren og venen Fjodor Dostojevskij.

Peter Normann Waage kom i 1988 ut med *Det usynlige kontinent: Vladimir Solovjov som Europas filosof*. På norsk finst elles *En kort fortelling om antikrist* (1984). Erik Egeberg presenterar Solovjov kort i *Profet og nattergal* (1977) og gjev døme på lyriske arbeid.

## Kjelder
*Vladimir Sergejevitsj Solovjov i Store norske leksikon
Rørvik kyrkje

**Rørvik kyrkje** er ei kyrkje i Nærøysund kommune som vart innvigd 22. desember 2019. Ho avløyste ei kyrkje frå 1896 som brann ned til grunnen i 2012.

## Fotnotar


## Bakgrunnsstoff
* 
* Pir II: Rørvik kirke 
* Byggeindustrien: Rørvik kirke
* Link arkitekur: Rørvik kirke 
* Nærøysund kirkelige fellesråd: Rørvik kirke
Palisade

**Palisade** (frå latin *palus*, skansepåle) er ein type forskansing laga ved at ein spissar til pålar i overenden og set dei ned i bakken eller i murverk. Palisadar er kjende frå alle verdsdelar. I Noreg er dei gjerne knytte til bygdeborger.

## Galleri

Fil:Archeoparc - Palisade 1.jpg|Archeoparc i Schnalstal i Italia. Rekonstruksjon av steinalderpalisade. 
Fil:Fort Nisqually bastion and extra entrance.jpg|Fort Nisqually, *Living History Museum* i Tacoma i USA.
Fil:Octagonal Blockhouse 1.JPG|*Octagonal Blockhouse* i Fort George i Niagara i Canada.
Fil:Palisade Uhldingen.jpg|Rekonstruksjon av fortidslandsby ved Unteruhldingen i Tyskland.


## Kjelder



**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Palisade|Palisade]]» frå ,  den 15. oktober 2019.*
UEFA-cupfinalen i fotball 1984

**UEFA-cupfinalen i fotball 1984** stod mellom tittelforsvarar RSC Anderlecht frå Brussel og  Tottenham Hotspur frå London og vart avvikla med heime- og bortekamp for kvart av laga. Fyrste oppgjeret fann stad 9. mai på Constant Vanden Stock stadion i Brussel framfor 40&nbsp;000 tilskodarar, returkampen 23. mai på White Hart Lane i London med 46&nbsp;205 på tribunane. Etter to 1-1-kampar tilfall pokalen Tottenham gjennom 4 mot tre mål i straffeskyting.

### Kampane
I Brussel gav midtstopparen Paul Miller gjestene leiinga i det 57. minutt. Vel fem minuttar før full tid utlikna ein annan midtstoppar, dansken Morten Olsen, til 1-1 for heimelaget.

Også i London tok gjestelaget føringa, med di Alexandre Czerniatynski skåra då kampen var ein time gammal. Seks minuttar før ordinær tid var ute, utlikna Graham Roberts for heimelaget. Ekstraomgangane vart mållause. I den påfylgjande straffeskytinga fann fire av Tottenham-eksekutørane nettet, mot tre fulltreffarar frå Anderlecht-spelarane.

### Laga
**Tottenham** sitt vinnarlag bestod av Tony Parks, Danny Thomas, Graham Roberts, Paul Miller, Chris Hughton, Gary A. Stevens, Gary Mabbutt, Micky Hazard, Tony Galvin, Mark Falco, Steve Archibald, Steve Perryman, Osvaldo Ardiles, Ally Dick.

**Anderlecht**-mannskapet omfatta Jacky Munaron, Wim Hofkens, Morten Olsen, Georges Grün, Michel De Groote,  Walter De Greef, René Vandereycken, Enzo Scifo, Frank Vercauteren (kaptein), Erwin Vandenbergh, Kenneth Brylle, Alexandre Czerniatynski, Frank Arnesen,  Arnór Guðjohnsen

### Dommarar
Bruno Galler frå Sveits dømde kampen i Brussel, Volker Roth frå Vest-Tyskland var kampleiar i London.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:1984 UEFA Cup Final|1984 UEFA Cup Final]]» frå ,  den 15. oktober 2019.*
Kay Ivey

**Kay Ellen Ivey** () er ein amerikansk politikar som blei guvernør for Alabama i 2017. Ho høyrer til det republikanske partiet. Ivey blei den andre kvinnelege guvernøren i Alabama og den første kvinnelege republikanske guvernøren då ho etterfølgde Robert J. Bentley. Ho hadde tidlegare vore finansminister i Alabama 2003–2011 og viseguvernør 2011–2017 under Robert J. Bentley.

I 2018 blei ho gjenvald med stor margin framfor utfordraren Walt Maddox. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kay Ivey|Kay Ivey]]» frå , og «[[:sv:|Kay Ivey]]» frå  den 16. oktober 2019.*
Robert Antoine Müller

**Robert Antoine Müller** () var ein britisk målar som verka på andre halvdel av 1800-talet.

Müller eller Muller heldt til i London, og verka mellom rundt 1870 og 1885. Han skapte seg eit namn som portrettmålar, og måla mellom anna kongelege og andre framståande personar, som Benjamin Disraeli. Han utmerka seg også som sjangermålar. Han stilte ut sju verk ved Royal Academy og tre verk ved The Royal Society of British Artists.

Fleire av verka hans tilhøyrer den kongelege kunstsamlinga i Storbritannia (*Royal collection*).

## Galleri

Eugène-Louis-Napoléon, Prince Imperial of France (1856-79).jpg|Prins Eugène-Louis-Napoléon
Princess Louise of Prussia (1860-1917), Duchess of Connaught.jpg|Prinsesse Louise av Preussen, hertuginne av Connaught
Princess Louise of Prussia, Duchess of Connaught by Robert Antoine Müller.jpg|Prinsesse Louise av Preussen, hertuginne av Connaught


## Kjelder
Eugène-Louis-Napoléon Bonaparte

**Eugène-Louis-Napoléon Bonaparte**, eller **Louis-Napoléon Bonaparte**, nokre gonger omtalt som **Napoleon IV** (), var sonen til Napoleon III og Eugénie av Frankrike. Han var kronprins då far hans var keisar av Frankrike.

Napoléon Eugène Louis Jean Joseph Bonaparte var fødd i Paris i 1856. Etter av far hans blei avsett i 1870, reiste han med familien sin til England. Bonaparte var elev ved krigsskulen i Woolwich, men han verker ikkje å ha utmerka seg innan krigføring. 

Etter at faren døydde i januar 1873 blei han utropt til Napoleon IV, fransk keisar, av bonapartistane, men blei aldri meir enn tronpretendent.

Seinare i livet utførte han fleire reiser til Sveits, Italia, Danmark, Sverige og Noreg. I februar 1879 reiste han til Sør-Afrika og kjempa på britisk side under zulukrigen. Han blei drepen under eit rekognoseringsoppdrag nær Ulundi. Louis-Napoléon Bonaparte er gravlagd i Farnborough.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Louis Napoléon Bonaparte|Louis Napoléon Bonaparte]]» frå ,  den 16. oktober 2019.*
Apollon Majkov

**Apollon Nikolajevitsj Majkov** () var ein russisk lyrikar og omsetjar frå Moskva.

Majkov gav i 1842 ut si fyrste diktsamling. Han fekk snøgt ry for sine lyrisk-romantiske verk. Særleg påakta vart han for sine arbeid basert på antikke emne, greske så vel som romerske. Også høgt verdsett naturlyrikar.

Majkov gjendikta det historiske eposet *Igorkvadet* til moderne russisk, eit arbeid som kom ut i 1870. Han omsette tysk og polsk romantisk lyrikk til russisk, og han gav ut verk med folkeminne frå fleire europeiske land.

Han døydde i St. Petersburg.

I boka *Profet og nattergal* (1977) har Erik Egeberg omsett diktet 'Søvnen' frå 1839.

## Kjelder
*Store norske leksikon]
UEFA-cupfinalen i fotball 1988

**UEFA-cupfinalen i fotball 1988** stod mellom vesttyske Bayer Leverkusen og spanske Espanyol frå Barcelona og vart avvikla med heime- og bortekamp for kvart av laga. Fyrste oppgjeret fann stad 4. mai
Estadi de Sarrià i Barcelona framfor 31&nbsp;180 tilskodarar, returkampen 18. mai på Ulrich Haberland Stadion i Leverkusen med 21&nbsp;600 på tribunane. Begge laga vann 3-0 på si heimebane. Dermed måtte det straffeskyting til før Bayer Leverkusen kunne, med sine tre nettkjenningar frå 11-meteren mot Espanyols to, heve pokalen.

### Kampen
På heimebane i Barcelona sende Sebastián Losada heimelaget i leiinga sekundar før pause. Miquel Soler auka til 2-0 allereie i det fjerde minutt av andre omgang, Losada la på til til 3-0 sju minuttar seinare. 

Etter ein mållaus fyrsteomgang i Leverkusen skåra både Tita da Paixão, Falko Götz og Cha Bum-kun for heimelaget. Måla kom i høvesvis det 57., 63., og 81 minutt av kampen. Ingen av laga skåra i ekstraomgangane. I straffeskytinga skåra dei to fyrste Espanyol-eksekutørane, men ingen av dei tre neste. Då heldt det med at tre av fire Bayer-spelarar sende ballen i nettmauskane.

### Laga
Mannskapet som stod for **Bayer Leverkusen**s største triumf bestod av Rüdiger Vollborn, Wolfgang Rolff (kaptein), Erich Seckler, Alois Reinhardt, Knut Reinhardt, Andrzej Buncol, Cha Bum-kun, Ralf Falkenmayer, Falko Götz, Tita da Paixão, Christian Schreier, Herbert Waas, Klaus Täuber, Jean-Pierre de Kayer, Florian Hinterberger.

**Espanyol** mønstra Thomas N'Kono, Job Sanchez, Miguel Ángel Benítez, Josep María Gallart, Miquel Soler, Diego Orejuela, Santiago Urquiaga, Iñaki Pérez, Ernesto Valverde, Pichi Alonso, Sebastián Losada, Joan Golobart, John Lauridsen, Javier Zubillaga, Manuel Zúñiga.

### Dommarar
Dušan Krchňák frå Tsjekkoslovakia dømde kampen i Barcelona, Jan Keizer frå Nederland dømde i Leverkusen.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:1988 UEFA Cup Final|1988 UEFA Cup Final]]» frå ,  den 17. oktober 2019.*
Jaroslava Jehličková

**Jaroslava Jehličková** () er ein tsjekkisk tidlegare mellomdistanseløpar frå Hořice som representerte Tsjekkoslovakia. Ho vart den aller fyrste internasjonale meisteren på 1500 meter då ho i 1969 vann gullmedaljen under europameisterskapen i friidrett på verdsrekordtida 4.10,7.

## Aktiv
Jehličková vart tsjekkoslovakisk meister på 800 meter i 1966 og på ny i 1968. Ho deltok på distansen ved Sommar-OL i Mexico-byen, der utslått i semifinalen. I 1969 kom 1500 meter på tevlings-programmet for kvinner for fyrste gong i internasjonale meisterskap. Jehličková vart den fyrste nasjonale meisteren på 1500 m, i ein meisterskap ho vann 800 meter for tredje gong. Til europameisterskapen i Aten kom ho med ein personbeste på 1500 m på 4.20,2. EM-finalen gjekk i stor fart med favorittane Paola Pigni frå Italia og Maria Gommers frå Nederland i tet då klokka ringde. På den siste runda tok Jehličková seg forbi fleire løparar og sprang fyrst i mål på ny verdsrekord 4.10,7.

Jehličková tevla ikkje i 1970-sesongen. I 1971 kopierte ho dobbeltsigeren på 800 og 1500 meter i den tsjekkoslovakiske meisterskapen. Ho kvalifiserte seg til 1500-finalen ved EM i Helsinki der ho enda på sjuandeplass, i ei tevling Karin Burneleit frå Aust-Tyskland forbetra Jehličková sin verdsrekord med over eit sekund. OL-sesongen 1972 tok Jehličková sin sjuande nasjonale meistertittel då ho sigra på 1500 m. Same sesongen forbetra ho sitt personbeste på 800 m til 2.04,7. Under dei olympiske sommarleikane i München gjorde ho unna sin aller raskaste 1500 m på tida 4.08,3 i forsøket. I semifinalen gav ho opp og vart sist i feltet.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*OL 1968 i Mexico-byen: Utslått i semifinalane på 800 m (2.13,5=nr 15)
*EM 1969 i Aten: Gullmedalje på 1500 m – 4.10,7
*EM 1971 i Helsinki: Nr 7 på 1500 m – 4.14,7
*OL 1972 i München: Utslått i semifinalane på 1500 m (4.18,1=nr 18)

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Jaroslava Jehličková|Jaroslava Jehličková]]» frå ,  den 17. oktober 2019.*  
 


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jaroslava Jehličková|Jaroslava Jehličková]]» frå ,  den 17. oktober 2019.*
Bonapartistar

**Bonapartistar** var ei politisk rørsle som hadde som mål å gjenoppretta keisardømet til Huset Bonaparte i Frankrike. Huset Bonaparte stamma frå Napoléon Bonaparte og syskena hans.

Under restaurasjonstida hadde rørsla særleg tilhengjarar blant offiserar og underoffiserar som var blitt avskjediga etter at Napoleon Bonaparte fall. Ho blei særleg populær gjennom dei talrike erindringane frå napoleonstida som byrja å koma ut frå rundt 1820. I 1840 blei liket til Napoleon ført tilbake til Frankrike. Etter februarrevolusjonen i 1848 blei Charles Louis Napoléon Bonaparte den første presidenten i landet. Han erklærte seg sjølv keisar i 1852 under namnet Napoleon III. 

Etter at Napoleon III fall i 1870 fanst det framleis eit bonapartistisk parti som var leia av politikaren Eugène Rouher. Etter at den såkalla «keisarprinsen» Eugène-Louis-Napoléon Bonaparte, også kalla Napoleon IV, døydde i krig i 1879, blei bonapartistane splitta i ei radikal gruppe, som heldt med prins Napoleon IV, og ei konservativ, som heldt med far hans, prins Victor. Dei stamma frå yngstebroren til Napoleon, Jérôme Bonaparte. I 1880-åra samarbeidde bonapartistane med krigsminister Georges Boulanger fram til han fall i 1889.

### Bonapartist-pretendentar sidan 1814
Dei som herska er merkte med asterisk.

## Kjelder



**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Bonapartism|Bonapartism]]» frå ,  den 17. oktober 2019.*
Iđut

**Iđut AS** er eit lite norsk bok-, tidsskrift-, film-  og musikkforlag i Ikkaldas i Indre Billefjord i Porsanger.  Det har gjeve ut skjønnlitteratur, barnebøker, læremiddel, fagbøker, generell litteratur, musikk og film. Det gjev òg ut magasinet Š for ungdom  med hovudkontor i Karasjok. 

Utgjevingane er i hovudsak på nordsamisk, men òg på lulesamisk, sørsamisk, kvensk og norsk.

Iđut blei grunnlagd i 1985 som eit plateselskap. Det utvida til bokforlag i 1991. Dagleg leiar er Åge Persen og hovudredaktør er Nan Persen. Namnet «Iđut» kjem frå eit nordsamisk ord som tyder 'spire'.

## Litterære utgjevingar (utval)
* Bull, Ella Holm: Ov-messie darjomes (Diktsamling)
* Nilsen-Børsskog, Alf: *Elämän jatko 1 – Kuosuvaaran takana*
* Nilsen-Børsskog, Alf: *Elämän jatko 2 – Aittiruto*
* Nilsen-Børsskog, Alf: *Elämän jatko 3 – Rauha*
* Nilsen-Børsskog, Alf: *Elämän jatko 4 – Viimi vuođet*
* Nilsen-Børsskog, Alf: *Muistoin maila* (Diktsamling)
* Oskal, Sara Margrethe: *váimmu vuohttume* (Diktsamling)
* Vars, Elle Márjá: *Buot ovddemus jápmet niegut* (Roman)
* Vars, Elle Márjá: *Čábbámus iđitguovssu* (Roman)

## Musikkutgjevingar (utval)

* Idja, *Min silbaboagán – Vårt sølvbelte* (ICD 072, 2008)
* Marie Kemi & Ole Kemény, *Olgun ja siste* (ICD 071, 2008)
* Karen Anne Buljo, *Ábifruvvá* (ICD 062, 2007)
* Torgeir Vassvik, *Sáivu*, joik/jazz, produsert av Arve Henriksen (ICD 061, 2006)
* Lars-Ánte Kuhmunens, *Birrasis*, produsert av Georg Buljo (ICD 052)
* Karine Jacobsen og Kine Johansen, *Kadonu Ioru* kvensk pop (ICD 053)
* Ole Larsen Gaino, *Luođis luohtái 3* (ICD 051)
* Tanabreddens Ungdom, *Deatnogátte Nuorat – Buoremusat (the best of...)* (ICD 011)
* Johan A. Andersen, *Hoi hoi, mun lávlestan* (ICD 991)
* Elen Inga Eira Sara, Mathis M. Gaup og Ole Larsen Gaino, *Luođis luohtái 2* (ICD 972)
* Ella Holm Bull, *Laavlomh maanide* (ICD 973)
* Tanabreddens Irene Pettersen og Tore S. Aslaksen, *Deatnogátte Irene ja Tore* (ICD 971)
* Ella Holm Bull, *Jåvle-laavlomh* julesanger (ICD 962, 1997)
* Mr. Swingstang (Jostein Johansen), *Mr. Swingstang* (ICD 961)
* Marit Hætta Øverli, *Ohcame* produsert av Svein Dag Hauge (ICD 942)
* Frode Fjellheim Jazz Joik Ensemble, *Saajve Dans* (ICD 943)
* Marie Kemi, Anne Kristine Gaup og Lennart Kullgren, *Mun gal máhtán* (ICD 941)
* Sverre Porsanger med Tone Åse, *Lávlu lávlla*, dikt av Eino Leino (overs. av Pekka Sammallahti (ICD 932, 1993)
* Orbina (Leif Isak Eide Nilut/Roger Ludvigsen/Bjørn Ole Rasch), *Orbina* (ICD 931, 1993)
* Elen Inga Eira Sara, Ole Larsen Gaino, Inga Gaup Tornensis og Mathis M. Gaup, *Luođis luohtái* (ICD 921)
* Frode Fjellheim, *Mijjen vuelieh* (ICD 911)
* Mari Boine, *Gula gula* (ICD 891)
* Irene Pettersen og Tore Aslaksen, *Deatnogátte Irene ja Tore* (ICD 971)
* Sáve (Magnus Vuolab/Ellen Vuolab), *Ále mana vuos* (ICD 041)
* Biret Ristin Sara, *Áidnen* (ICD 111)
* Karen Anne Buljo, *Ábifruvvá* (ICD 062)

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Peter Shilton

**Peter Leslie Shilton** () er ein britisk-engelsk fotballspelar som vakta målet til England i 125 landskampar gjennom tjue år, 1970-90. Han spelte heile 1390 obligatoriske fotballkampar, meir enn nokon annan spelar. Shilton var i alle år aktiv i engelske fotballklubbar. Lengst teneste hadde han i Leicester City og Nottingham Forest, suksess opplevde han einast med laget frå Nottingham.

## Aktiv
### Klubbspel
Shilton var målvakt i Leicester City frå mai 1966 til november 1972. Han deltok i 286 ligakampar for laget og stod i mål då klubben tapte FA-cupfinalen 1969 med 0-1 mot Manchester City. Etter knappe tre magre sesongar i Stoke City vart han i september 1977 overført til det Nottingham Forset, eit lag som vann den engelske ligaen i hans fyrste sesong. Der etter var Shilton med om å vinne ligacupen 1979 og europacupen både i 1979 og 1980. Frå sommaren 1982 spelte i fem sesongar for Southampton FC og så like lenge for Derby County, begge stadene utan nemnande suksess. Sidan 1992 hadde ei mislukka tid som spelande trenar i Plymouth, før han sleit reservebenkar i fem ulike klubbar i tida 1995-97.

### Landslagsspel
Shilton fekk sin landslagsdebut i november 1970. Det neste tiåret stod valet om målvaktsplassen til det engelske landslaget mellom Shilton og Ray Clemence, som ofte veksla om å bere nummer 1-trøya. Inn i 1980-åra var Shilton det soleklare fyrstevalet og han var med i Englands-troppa til EM 1980, VM 1982, VM 1986, EM 1988 og VM 1990. Under verdsmeisterskapen i Italia spelte han sin 125. og siste landskamp då vertslandet i Bari slo England 2-1 i kampen om bronsemedaljane.

### Merittar
*Vinnar av Europacupen: 1979 og 1980 med Nottingham Forest
*Engelsk ligameister: 1978 med Nottingham Forest
*Vinnar av den engelske ligacupen: 1979 med Nottingham Forest
*Finalist i FA-cupen: 1969 med Leicester City
*Finalist i den engelske ligacupen: 1980 med Nottingham Forest

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Peter Shilton|Peter Shilton]]» frå ,  den 6. juli 2024.*  

*eu-football
Nestor av Kiev

**Nestor** () var ein austslavisk munk og forfattar. 

Nestor gjekk inn i Petjerskaklostret i Kiev 1073, der han seinare blei diakon. Han er nemnd i 1091 som ein av dei tre personane som fekk i oppdrag å finna leivningane av Theodosius av Kiev, ein av grunnleggaren av klosteret. Dette er alt ein veit sikkert om han som person. 

Nestor er forfattar til stilistisk og sakleg interessante biografiar over Boris og Gleb (utgjevne av Izmail Sreznevskij 1860), sønene til Vladimir av Kiev som blei drepne av broren Sviatopolk og seinare rekna som helgenar, og dessutan over den nemnde Theodosius (utgjeven av Osip Bodjanskij 1858). Han synest å ha vore den som først byrja oppteikna og samla helgenlegendene som seinare danna Petjerskaklosteret sitt «paterikon». Tradisjonen tilskriv han jamvel forfattarskapen til den eldste samlinga av krønikeliknande oppteikningar, den gamle kievske Nestorkrønika eller *Povêsti vremennych lêt* (Forteljing om tidlege år), etter innleiingsorda. Nyare kritikk har likevel vist at Nestor ikkje kan ha forfatta heile krønika.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Nestor (författare)|Nestor (författare)]]» frå ,  den 17. oktober 2019.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

*
UEFA-cupfinalen i fotball 1992

**UEFA-cupfinalen i fotball 1992** stod mellom nederlandske AFC Ajax frå Amsterdam og italienske Torino FC og vart avvikla med heime- og bortekamp for kvart av laga. Fyrste oppgjeret fann stad 29. april på Stadio delle Alpi i Torino framfor 65&nbsp;377 tilskodar, returkampen den 13. mai på Olympisch stadion i Amsterdam såg 42&nbsp;000 frå tribuneplass. Begge laga skåra to mål, Ajax vart kåra til vinnar med sine bortemål.

### Kampane
I Torino sende Wim Jonk gjestelaget i leiinga i det 17. minutt med eit langskot frå 30 meter. 20 minuttar ut i den andre omgangen utlikna brasilianaren Walter Casagrande frå femmeteren etter retur frå Ajax-målvakta. Åtte minuttar seinare skåra svensken Stefan Pettersson for Ajax på straffespark, før Casagrande i det 82. minutt utlikna på ny då han vart spelt fri og tuppa ballen til sides for målvakta frå 7-8 meters hald.

Kampen i Amsterdam enda mållaust. Dermed vann heimelaget Ajax UEFA-pokalen på regelen om bortemål.

### Laga
**Ajax**-laget bestod av Stanley Menzo, Danny Blind (kaptein), Frank de Boer, Wim Jonk, Sonny Silooy, Aron Winter, Michel Kreek, John van 't Schip, Stefan Pettersson, Dennis Bergkamp, Bryan Roy, Rob Alflen, John van Loen, Alfons Groenendijk og Marciano Vink. 

**Torino FC** stilte med Luca Marchegiani, Pasquale Bruno, Roberto Cravero (kaptein), Silvano Benedetti, Enrico Annoni, Roberto Mussi, Rafael Martín Vázquez, Gianluigi Lentini, Enzo Scifo, Walter Casagrande, Giorgio Venturin, Giorgio Breciani, Gianluca Sordo, Luca Fusi, Roberto Policano.

### Dommarar
Joe Worrall frå England var dommar i Torino, Zoran Petrović frå Jugoslavia i Amsterdam.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:1992 UEFA Cup Final|1992 UEFA Cup Final]]» frå ,  den 18. oktober 2019.*
Internet Archive

**Internet Archive** er ein ideell organisasjon som arbeider med å skapa og oppretthalda eit nettbasert bibliotek og arkiv av internett- og multimediaressursar. Organisasjonen er geografisk plassert i San Francisco i California i USA.

Internet Archive omfattar blant anna Wayback Machine, eit digitalt tilgjengeleg internettarkiv. Innhaldet inkluderer kopiar av nettsider, som regel fleire kopiar tatt på ulike tidspunkt, dataprogram, filmar, bøker og lydopptak. 

For å sikra stabilitet, sikkerhet og tilgang er Internet Archive spegla hjå Biblioteket i Alexandria.

## Sjå òg
* Digital preservering
* Lenkeråte
* Perma.cc
* Nettarkivering
* WebCite
* archive.is

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Internet Archive|Internet Archive]]» frå ,  den 18. oktober 2019.*  

## Bakgrunnsstoff
* 
* Blogg om Internettarkivet
Wayback Machine

**Wayback Machine** er eit digitalt arkiv av sider frå Verdsveven og andre delar av Internettet. Det blei lansert i 2001 av Internet Archive, ein ideell organisasjon frå USA.

Dei to grunnleggjarane av Internet Archive, Brewster Kahle og Bruce Gilliat, lanserte Wayback Machine som eit svar på problemet med at innhald på nettstader kunne forsvinna når nettstaden blei endra eller stengd. Tenestar gjer at brukarar kan sjå arkiverte versjonar av nettsider frå ulike tidspunkt, i det arkivet kallar tredimensjonal indeksering. 

Prosjektet byrja å lagra nettsider i 1996, med mål om å gjera tenesta offentleg tilgjengeleg fem år seinare. Frå 1996 til 2001 blei informasjonen lagra på Digital Tape, som Kahle kunne gje forskarar tilgang til på ein individuell basis. Då arkivet var fem år gammalt i 2001 blei det avduka og opna for allmenn bruk gjennom ein seremoni ved University of California, Berkeley. Då Wayback Machine blei lansert inneheldt han allereie over 10 milliardar arkiverte nettsider.

Ved slutten av 2014 inneheldt Wayback Machine 435 milliardar nettsider, nesten ni petabyte data, og voks med rundt 20 terabyte per veke.

Namnet «Wayback Machine» viser til «WABAC machine» (uttalt *way-back*), ein oppdikta tidsmaskin brukt i animasjonsserien *[[The Adventures of Rocky and Bullwinkle and Friends|The Rocky and Bullwinkle Show]]*. 

## Kjelder

----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Wayback Machine|Wayback Machine]]» frå ,  den 18. oktober 2019.*
Sameby

Ein **sameby** er ei juridisk eining innanfor samisk reindrift i Sverige. Samebyane tilsvarer på mange måtar dei norske reinbeitedistrikta, med nokre vesentlege skilnader. Samebyane byggjer på, men er ikkje alltid samanfallande med den tradisjonelle sidainndelinga i det samiske samfunnet.

Retten til reindrift er i Sverige knytt til samisk herkomst og medlemskap i ein sameby (i tillegg er  det visse unntak for reindift i Tornedalen. Om lag 10 % av alle svenske samar er medlem av ein sameby.  Til skilnad frå dei norske reinbeitedistrikta forvaltar mange av samebyane òg retten til jakt og fiske innanfor grensene sine, og har òg rett til ved, bygningsmateriale og duodjimateriale til eige bruk.

Samebyane er heimla i den svenske *Rennäringslagen* frå 1971, og i eldre lovar attende til den første *renbeteslagen* i 1886. Det er i alt 51 samebyar i Sverige. Dei er delte inn i 33 fjellsamebyar, 10 skogsamebyar og 8 konsesjonssamebyar i Tornedalen. I 2010 var 4 686 reineigarar medlemmar av samebyane.

## Sjå òg

* Liste over samebyar i Sverige

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sameby|Sameby]]» frå ,  den 19. oktober 2019.*  
 
## Referansar
NM i symjing 1998

**Noregsmeisterskapen i symjing 1998** vart avvikla på Hamar dagane frå 9. til 12. juli 1998. Meisterskapen omfatta 32 individuelle tevlingar og 6 stafettar, likt fordelt på menn og kvinner.

Kongepokalane vart tildelt Elin Austevoll og Børge Mørk, som begge representerte treningsfellesskapet Bergensvømmerne.

## Menn
### 50 meter fri




### 100 meter fri




### 200 m fri




### 400 m fri




### 1500 m fri




### 50 m rygg




### 100 m rygg




### 200 m rygg




### 50 meter bryst




### 100 m bryst




### 200 m bryst




### 50 m butterfly




### 100 m butterfly




### 200 m butterfly




### 200 meter medley




### 400 m medley




## Kvinner
### 50 meter fri




### 100 meter fri




### 200 m fri




### 400 m fri




### 800 m fri




### 50 m rygg




### 100 m rygg




### 200 m rygg




### 50 meter bryst




### 100 m bryst




### 200 m bryst




### 50 meter butterfly




### 100 m butterfly




### 200 m butterfly




### 200 m medley




### 400 m medley




## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:NM i symjing 1998|NM i symjing 1998]]» frå ,  den 19. oktober 2019.*
Jevgenij Baratynskij

**Jevgenij Abramovitsj Baratynskij** () var ein russisk offiser, skribent og lyrikar.

Baratynskij var fødd i Mara i Tambov guvernement (Tambov oblast). 
Under eit opphald i Finland gav Baratynskij i 1824-26 ut det lyriske verket *Eda*, deretter stadfesta han sitt ry med *Ballet* (1825–28). I 1842 kom *Sigøynerska*, hovudverket hans som er ei skildring av elitesjiktet i det russiske samfunnet. Diktinga til Baratynskij er prega av romantiske motiv som kjærleikssvik, sjalusi og selvmord. Han skreiv i ein nøktern stil og skildringa av ulike miljø er røyndomsnær.

Han døydde i Napoli under ei lengre utanlandsreise.

Litteraturvitaren Geir Kjetsaa kom i 1977 ut med boka *Jevgenij Baratynskij. Stjernen*, der han skriv om forfattaren og sjølv har gjendikta eit tjuetals lyriske arbeid.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Jewgeni Abramowitsch Baratynski|Jewgeni Abramowitsch Baratynski]]» frå ,  den 19. oktober 2019.*
John Mayne

**John Mayne** () var ein skotsk forleggjar, journalist og diktar fødd i Dumfries. Verka hans påverka diktaren Robert Burns og blei beundra av Walter Scott.

Mayn flytta med familien til Glasgow i 1782, der han lærte seg trykking, og slo seg ned i London i 1787. Her var han mellom anna eigar og medredaktør i avisa *[[The Star (1788)|The Star]]*. Han trykte fleire av dikta sine i denne avisa, men også andre stader, som i *[[Gentleman's Magazine]]*.

I 1780 blei diktet hans «The Siller Gun» trykt i si opphavlege form i *Ruddiman's Magazine*, som blei gjeve ut av Walter Ruddiman i Edinburgh. Det er eit humoristisk dikt om ein gammal skikk i Dumfries om eit wapenshaw der ein tevla om å vinna eit kanonløp av sølv. Mayne skreiv også eit dikt om halloween, «Hallowe'en», i 1780. Dette påverka  Robert Burns sitt dikt «Halloween» frå 1785. 

«Logan braes» frå 1789 inspirerte Burns til å skriva eit dikt med same namn, og ta med to linjer frå Mayne sitt verk. Han skal ha trudd at det var ein eldre folkesong.

Mayne skreiv også diktet «Glasgow» i 1783, det patriotiske stykket «English, Scots, and Irishmen» i 1803, og ein versjon av balladen «Helen of Kirkconnel»

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:John Mayne|John Mayne]]» frå ,  den 19. oktober 2019.*  

## Bakgrunnsstoff
Joutseno

**Joutseno** er ein by i landskapet Södra Karelen i Finland, sidan 2009 slått saman i nye Lappeenranta kommune. Joutseno kommune dekte ved samanslåinga ei flatevidd på 498,8 km², 187,7 km² av arealet dekt av vatn. Folketalet i kommunen låg på knapt 11&nbsp;000. Kommunen grensar i aust mot Russland.

Kombinertrennaren Paavo Korhonen var frå Joutseno.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Joutseno|Joutseno]]» frå ,  den 19. oktober 2019.*
The Star (1788)

***The Star*** var ei dagsavis som kom ut om kvelden i London frå 3. mai 1788, opphavleg under tittelen *The Star and Evening Advertiser*. Avisa var den første daglege kveldsavisa i verda.

Avisa blei gjeven ut av Peter Stuart med støtte frå forleggjaren William Lane frå Minerva Press. Andrew Macdonald var redaktør. Avisa kom ut klokka 3 kvar ettermiddag, og blei levert ved hjelp av det nye effektive postvesenet. 

*The Star* blei ein leiande støttespelar for whigpartiet. Stuart forlét avisa i februar 1789 etter usemje Lane, som ville at han skulle støtta William Pitt i alt.

Avisa kom ut fram til 1831, då ho blei teken opp i *The Albion*.

## Kjelder
The Star (1888)

***The Star*** var ei engelsk kveldsavis skipa i 1888. Ho blei start av Thomas Power O'Connor, og var den første britiske avisa som tok i bruk moderne amerikanske journalistiske metodar. Avisa støtta William Ewart Gladstone i den irske Home Rule-striden, og opponerte mot den allmenne stemninga i England under den andre boarkrigen. Avisa blei nedlagd i 1960.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:The Star (London)|The Star (London)]]» frå ,  den 19. oktober 2019.* 
*** oppgav desse kjeldene:* &nbsp;
 
*
UEFA-cupfinalen i fotball 1983

**UEFA-cupfinalen i fotball 1983** stod mellom belgiske RSC Anderlecht frå Brussel og portugisiske Benfica frå Lisboa og vart avvikla med heime- og bortekamp for kvart av laga. Fyrste oppgjeret fann stad 4. mai på Heysel-stadion i Brussel framfor 52&nbsp;694 tilskodarar, returkampen 18. mai på Estádio da Luz i Lisboa med 80&nbsp;000 på tribunane. Anderlecht vann pokalen med 2 mål mot 1.
 
### Kampane
Heime i Brussel vart dansken Kenneth Brylle matchvinnar då han skåra kampens einaste mål i det 29. minutt.

I Lisboa gav Shéu Han heimelaget leiinga i det 32. minutt. Allereie seks minuttar seinare utlikna spanske Juan Lozano for det belgiske laget, eit mål som sikra sigeren til Anderlecht. 

### Laga

Vinnarlaget til **Anderlecht** bestod av: Jacky Munaron, Wim Hofkens, Luka Peruzović, Morten Olsen, Michel De Groote, Per Frimann, Frank Vercauteren (kaptein), Ludo Coeck, Erwin Vandenbergh, Kenneth Brylle, Juan Lozano, Walter De Greef, Hugo Broos, Alexandre Czerniatynski.

**Benfica** mønstra: Manuel Bento, Minervino Pietra, Humberto Coelho (kaptein), António
Bastos Lopes, António Veloso, Carlos Manuel, Glenn Strömberg,  Shéu Han, Fernando Chalana, Nené Batista, Diamantino Miranda, Frederico Rosa, Álvaro Magalhães, José Luís Silva, Zoran Filipović, João Alves.

## Dommarar
Bogdan Dotsjev frå Bulgaria dømde kampen i Brussel, i Lisboa var Charles Corver frå Nederland kampleiar.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:1983 UEFA Cup Final|1983 UEFA Cup Final]]» frå ,  den 14. oktober 2019.*
Finnefondet

**Finnefondet** var eit sentralt instrument i den norske staten sin fornorskingspolitikk mellom 1852 og 1921. Fondet var dei første åra ei løyving over statsbudsjettet for å finansiera ei rekkje tiltak innan skuleverket i Finnmark og Troms til assimilering av samar: «at bibringe Lapperne undervising i det Norske Sprog». Budsjettposten vart omtalt av Stortinget som «Til foranstaltninger til udbredelse af kjendskab til det Norske sprog blandt lapper og kvæner».

Midla frå fondet vart i byrjinga brukt til belønning av lærarar som viste effektivitet i å læra samiske og kvenske born norsk. Mot slutten av 1800-talet og byrjinga av 1900-talet vart løyvingane trappa betydeleg opp og fordobla opp mot første verdskrigen. Årsaka var eit ønske om å effektivisera fornorskingsarbeidet gjennom skiping av statlege skuleinternat for samiske og kvenske barn. I 1921 vart namnet på Finnefondet endra til det litt mindre kontroversielle «Særbidrag til folkeskolane i Finmark landdistrikt» etter ein gradvis veksande motstand mot den norske assimileringspolitikken, mellom anna i form av det første samiske landsmøtet 6. februar 1917.

## Referansar



**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Finnefondet|Finnefondet]]» frå ,  den 19. oktober 2019.*
The Star

**The Star** kan visa til:

## Aviser
* *[[The Star i Sør-Afrika]]*, ei engelskspråkleg avis utgjeven i Sør-Afrika
* *[[The Star i Tinley Park]]*, ei engelskspråkleg avis gjeven ut i Chicago-regionen i USA
* *[[The Star (1788)]]*, engelsk avis gjeven ut frå 1788
* *[[The Star (1888)]]*, engelsk avis gjeven ut frå 1888 til 1960
* *[[The Star i Hong Kong]]*, ei engelskspråkleg avis gjeven ut i Hong Kong frå 1965 til 1984
* *[[The Star i Malaysia]]*, ei engelskspråkleg avis gjeven ut i Malaysia frå 1971
* *[[The Star i Pakistan]]*, ei engelskspråkleg kveldsavis gjeven ut i Pakistan frå 1953