Vår Gud han er så fast ei borg

**Vår Gud han er så fast ei borg** (*Ein feste Burg ist unser Gott*) er ein salme av Martin Luther, skriven på 1520-talet etter salme 46.

## Historie
Salmen er skriven medan striden rundt reformasjonen raste som hardast. Under ein riksdag i Speier våren 1529 var det vedteke eit opprop mot reformasjonen. Ei gruppe evangeliske fyrstar nekta å slutte seg til dette oppropet, og etter denne protesten vart dei kalla protestantar. Under denne striden fekk Luther trykt denne sin kanskje mest kjende salme, i samlinga *Form vnd ordnung Gäystlicher Gesang vnd Psalmen* (1529). Salmen må ha vorte skriven ein gong på 1520-talet.

Salmen er skriven som ei fri gjendikting av Salme 46 i Det gamle testamentet. Ved at Jesus Kristus vert trekt inn i andre verset, er salmen nytestamentleg. Dette er den mest kjende av alle salmane til Luther, og kanskje den mest kjende av alle salmane som vert brukte i dei lutherske kyrkjene. Det er sagt at Martin Luther under reformasjonsstriden song salmen kvar morgon for ope vindauga. 

## Salmen i norske salmebøker
 
Salmen vart omsett til dansk og trykt i ei salmebok i 1533. Salmen var nokre endringar med i *[[Thomissøns salmebok]], [[Kingos salmebok]]* og *[[Guldbergs salmebok]]*. I omarbeidd redaksjon kom salmen med i *[[Evangelisk-christelig Psalmebog]]*. I ny omsetjing kom salmen med i *[[Christianiatillægget]], [[Landstads kirkesalmebog]]* og *Landstads reviderte salmebok*. Han vart omsett til nynorsk av Elias Blix og trykt i den fyrste samlinga han gav ut med *[[Nokre Salmar]]* (1869) og i *[[Nynorsk salmebok]]*. I *[[Norsk salmebok]]* (1985) finst han både på bokmål og nynorsk som nr 295 og 296. Salmen er òg trykt i den katolske salmeboka *[[Lov Herren]]* (2000), her som nr 303.

Både Kingo, Guldberg, Landstad og nynorsk salmebok plasserer salmen til fyrste sundag i fasta. Blix plasserer han under overskrifta *Tru og tillit*, i *Norsk salmebok* er han plassert under kapitlet *Guds omsut*. 

Det har fleire gonger stått strid om den tekstlege redaksjonen. Under arbeidet med *Evangelisk-christelig Psalmebog*, som var prega av ideala i opplysningstida, vart det votering om lina «Djævelen vor gamle Fiende», og djevelen vart utstemt ved simpelt fleirtal. Inn kom formuleringa «Vor Fiende, Syndens lyst / Sig reiser i vort Bryst». I eit seinare tillegg kom salmen inn i ei ny omsetjing, då var djevelen med i form av ein slange: «Den gamle Slange nu / Er os så gram i Hu». 

Sisteverset har etter Luther «Nemen sie den leib, / gut, er, kind und weib», som hos Kingo vart «Tage de bort vort Liv, / Gods, Ære, Børn og Viv». Evangelisk-christelig skreiv her «Thi miste vi end her, / Alt hvad os kjærest er». Blix følgde Landstad og skreiv «Og taka dei vaart Liv, / Gods, Æra, Born og Viv». I *Norsk salmebok* vart desse linene gjort kjønnsnøytrale: «Og om vårt liv de tar, / og røver alt vi har» i bokmålsversjonen, «Og tek dei enn vårt liv, oss bort frå heimen riv» på nynorsk. I *Norsk salmebok* er dette truleg den tekstmoderniseringa som har møtt mest kritikk. Andre nye salmebøker har valt å omsetje med ein ordlyd nærare den tyske originalen.

## Melodien
Den opphavlege melodien, som òg er av Martin Luther, er like gammal som salmen. I komposisjonen har Luther nytta vendingar frå førreformatorisk, gregoriansk altersong. I Tyskland vert melodien sungen i to former, den opphavlege og i ei nyare form. I Noreg nyttar vi oftast den nyare melodivarianten.

## Teksten
 

## Innspelingar
* Hans Hedemark med orgel. Spela inn i Kristiania seint i 1906. Gjeven ut på dei akustiske 78-platane Gramophone 2-82529, Gramophone 2-282549, Gramophone X&nbsp;145 og Victor 69453B
*Operasongar Erik Jansson med orgel. Spela inn i Kristiania i november 1919. Gjeven ut på den akustiske 78-plata Beka 78055.
*Dagny Constanse Knutsen, Mezzo Sopran med orgel. Spela inn i Berlin i 1928. Gjeven ut på 78-plata Brunswcik 7681.

## Bruk og inspirasjon
Salmen har inspirert Bach-kantaten *[[Ein feste Burg ist unser Gott]]*.

Songen vart bruka blant hugenottane under forfølgingane i åra 1560-72. Han er òg bruka under militær strid: Før Slaget ved Breitenfeld i 1631 let den svenske kong Gustav Adolf heile hæren stemme i denne luthersalmen, og etter å ha sigra, skal han ha takka Gud med orda «Han wan seegher och äro» (sistelina i andre verset).

Ei line i fjerdeverset, slik vi finn det i *[[Landstads reviderte salmebok]]*, har gjeve namn til Per Hanssons roman om familien Morset (1963), *Og tok de enn vårt liv*.

## Bakgrunnsstoff
* Salme 46
* «Vår Gud han er så fast ei borg». Tekst ved Ivar-Aasentunet.

## Kjelder
* Johannes Nilssøn Skaar 1879: *[[Norsk Salmehistorie]]*
* *Kristen sang og musikk* Runa forlag 1962

### Referansar