open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Elde

**Elde** er ei elv i Mecklenburg-Vorpommern og Brandenburg nord i Tyskland og ei av sideelvane til Löcknitz frå høgre med ei lengd på 220 km. Ho har sitt utspring nær Altenhof, sør for Malchow. Ho renn først søraustover mot den sørlege enden av innsjøen Müritz, som ho renn uti ved Vipperow. Ho renn ut av Müritz i nord, nær Waren. Elva snur så vestover og renn gjennom ei rekkje vatn og gjennom byen Malchow fram til Plauer See. Ho renn ut av Plauer See ved Plau am See og held fram vest- og sørvestover gjennom Lübz, Parchim, Neustadt-Glewe og Grabow. Elde munnar ut i Löcknitz (som igjen er ei sideelv til Elbe) i Eldenburg, ein del av Lenzen. Det meste av lengda hennar (180 km) er framkommeleg. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Elde|Elde]]» frå ,  den 13. juni 2007.*
Dosse

**Dosse** er ei elv i Brandenburg i Tyskland og ei av sideelvane til Havel frå høgre med ei lengd på 94 km. Ho har utspring ved grensa mellom Mecklenburg-Vorpommern og Brandenburg frå tre små elvar som renn saman etter 4 km. Ho renn hovudsakleg sørover, gjennom Wittstock, Wusterhausen og Neustadt an der Dosse, før ho munnar ut i Havel nær Havelberg. Det totale nedslagsfeltet er 1&nbsp;268 km². 

Med byen Wittstock langs breidda var Dosse åstad for slaget ved Wittstock i 1636 mellom Sverige og ein allianse mellom Sachsen og Det tysk-romerske riket under trettiårskrigen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dosse|Dosse]]» frå ,  den 13. juni 2007.*
Spree

**Spree** (sorbisk *Sprowja*/*Sprewja*) er ei elv i Sachsen, Brandenburg og Berlin i Tyskland og ei av sideelvane til Havel frå venstre med ei lengd på 380 km. 

Ho har sitt utspring i Lausitzer Bergland ved den tsjekkiske grensa. Lenger nord renn elva inn i Spreewald, eit stort våtmarksområde, som tidlegare var heimstad til sorbarane. Den siste delen av elva renn gjennom sentrum av Berlin og munnar ut i Havel i dei vestlege bydelane. 

Innbyggjarar og turistar i Berlin vitjar ofte Badeschiff, ein badestad ved Spree. 

Andre byar langs elva er: Bautzen, Spremberg, Cottbus, Lübbenau, Lübben og Fürstenwalde.

Elva har gjeve namn til to *[[landkreis]]ar* i Tyskland:
* Spree-Neiße
* Oder-Spree

## Bakgrunnsstoff

* Panorama av Spree

## Kjelde
Dahme

**Dahme** er ei elv i Brandenburg i Tyskland og ei av sideelvane til Spree frå venstre med ei lengd på 95 km. Ho har sitt utspring nær byen Dahme. Ho renn nordover gjennom byane Märkisch Buchholz og Königs Wusterhausen. Dahme munnar ut i Spree i Köpenick, ein del av Berlin.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dahme River|Dahme River]]» frå ,  den 13. juni 2007.*
Bode

**Bode** er ei elv i Sachsen-Anhalt i Tyskland og ei av sideelvane til Saale frå venstre med ei lengd på 140 km. Ho har sitt utspring i fjella Harz og renn gjennom byane Quedlinburg, Oschersleben, Egeln og Staßfurt, før ho munnar ut i Saale nær Bernburg.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bode River|Bode River]]» frå ,  den 12. juni 2007.*
Wipper ved Saale

**Wipper** er ei elv i Sachsen-Anhalt i Tyskland og ei av sideelvane til Saale frå venstre med ei lengd på 85 km. Ho har sitt utspring sørvest i fjella Harz, nær Harzgerode. Wipper munnar ut i Saale i Bernburg. Byar langs Wipper er Hettstedt, Aschersleben og Güsten. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Wipper (Saale)|Wipper (Saale)]]» frå ,  den 13. juni 2007.*
Biela

**Biela** er ei elv i Sachsen i Tyskland og i Tsjekkia og ei av sideelvane til Elbe frå venstre med ei lengd på 18 km. Ho renn gjennom Sächsische Schweiz og det nærliggande området Böhmische Schweiz. Ho har sitt utspring i Tsjekkia, nordvest for Děčín, og etter nokre kilometer renn ho over grensa til Sachsen i Tyskland. Biela munnar ut i Elbe ved Königstein.

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Biela River|Biela River]]» frå ,  den 13. juni 2007.*
Gottleuba

**Gottleuba** er ei elv i Sachsen i Tyskland og i Tsjekkia og ei av sideelvane til Elbe frå venstre med ei lengd på 34 km. Ho har sitt utspring aust i Erzgebirge i Tsjekkia, nord for Ústí nad Labem. Etter eit par kilometer kryssar ho grensa til Tyskland og resten av lengda renn ho i Sachsen. Ho passerer Gottleubademningen og byen Bad Gottleuba-Berggießhübel, før ho munnar ut i Elbe i Pirna. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gottleuba|Gottleuba]]» frå ,  den 13. juni 2007.*
Ilm

**Ilm** er ei elv i Thüringen i Tyskland og ei av sideelvane til Saale frå venstre med ei lengd på 129 km. Ho har sitt utspring i Thüringer Wald og renn gjennom byane Ilmenau, Langewiesen, Stadtilm, Kranichfeld, Bad Berka, Weimar, Apolda og Bad Sulza, før ho munnar ut Saale i Großheringen nær Bad Kösen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ilm (Thuringia)|Ilm (Thuringia)]]» frå ,  den 13. juni 2007.*
Orla

**Orla** er ei elv aust i Thüringen i Tyskland og ei av sideelvane til Saale frå høgre med ei lengd på 35 km. Ho har sitt utspring nær byen Triptis. Elva renn vestover gjennom byane Neustadt an der Orla og Pößneck. Orla munnar ut i Saale i Orlamünde, 17 km sør for Jena.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Orla River|Orla River]]» frå ,  den 13. juni 2007.*
Unstrut

**Unstrut** er ei elv i Thüringen og Sachsen-Anhalt i Tyskland og ei av sideelvane til Saale frå venstre med ei lengd på 192 km. Ho har sitt utspring nord i Thüringen nær Dingelstädt (vest for Kefferhausen i Eichsfeld-området). I dei nedre områda renn ho inn i Sachsen-Anhalt og munnar ut i Saale nær Naumburg. Byar langs Unstrut er mellom anna Mühlhausen, Sömmerda, Bad Frankenhausen, Artern, Roßleben og Freyburg. Av sideelvar finn ein Gera, Wipper, Helme og Lossa.

I lag med Saale dannar Unstrut vindistriktet Saale-Unstrut. Den kjende musserande vinen Rotkäppchen vert produsert i kjellarane i Freyburg.

## Etymologi
Strödu på gamal høgtysk tyder «myraktig krattskog», og forstavinga un- gjer denne meininga sterkare, noko som tyder at Unstrut er eit svært myraktig område. I 575 vart elva kalla Onestrudis, på 600-talet Unestrude og i 994 Vnstruod.

## Kjelde
Schwarza

**Schwarza ** er ei elv i Thüringen i Tyskland og ei av sideelvane til Saale frå venstre med ei lengd på 53 km. Ho har sitt utspring i Thüringer Wald nær Neuhaus am Rennweg. Ho munnar ut i Saale i Rudolstadt. Andre byar langs Schwarza er Schwarzburg og Bad Blankenburg.

## Kjelde
Pleiße

**Pleiße** er ei elv i Sachsen og Thüringen i Tyskland og ei av sideelvane til Weiße Elster frå venstre med ei lengd på 90 km. Ho har sitt utspring sørvest for Zwickau ved Ebersbrunn, og renn gjennom Werdau, Crimmitschau, Altenburg og andre byar i Sachsen og Thüringen, før ho munnar ut i Weiße Elster i Leipzig.

Det naturlege elveleiet hadde ei lengd på 115 km, men sør for Leipzig er ho vorte retta opp og dette har korta ho ned til 90 km. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Pleiße|Pleiße]]» frå ,  den 13. juni 2007.*
Weida

**Weida ** er ei elv aust i Thüringen i Tyskland og ei av sideelvane til Weiße Elster frå venstre med ei lengd på 57 km. Det meste av elva renn i *[[landkreis]]en* Greiz.

Weida har utspring i Pausa i Sachsen og renn så gjennom Thüringer Schiefergebirge og Zeulenroda-Triebes, i tillegg til byen Weida. Ho munnar ut i Weiße Elster nær Wünschendorf. Sideelvane hennar er Auma og Leuba.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Weida (river)|Weida (river)]]» frå ,  den 13. juni 2007.*
Sprotte

**Sprotte** er ei elv aust i Thüringen i Tyskland og ei av sideelvane til Pleiße frå venstre med ei lengd på 25 km. Ho har utspring der tre småelvar renn i saman vest for Crimmitschau. Sprotte renn nordaustover gjennom Nöbdenitz, og så vidare gjennom byen Schmölln til Saara, der ho munnar ut i Pleiße. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sprotte|Sprotte]]» frå ,  den 13. juni 2007.*
Wipper

**Wipper** er namn på fleire geografiske stader:

* Wipper ved Saale er ei elv i Sachsen-Anhalt i Tyskland
* Wipper ved Unstrut er ei elv i Thüringen i Tyskland
* Wipper er namnet på den øvre delen av elva Wupper i Tyskland
* Det tyske namnet på elva Wieprza i Polen
Elva Gera

**Gera** er ei elv i Thüringen i Tyskland og ei av sideelvane til Unstrut frå høgre med ei lengd på 85 km. Ho har sitt utspring i Thüringer Wald vest for Ilmenau. Gera oppstår i Plaue, der elvane Wilde Gera og Zahme Gera renn saman. Ho munnar ut i Unstrut i Straußfurt. Dei største byane langs Gera er Arnstadt og Erfurt. Byen Gera ligg ikkje langs elva. 

## Kjelde

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gera River|Gera River]]» frå , den 13. juni 2007.*
Wipper ved Unstrut

**Wipper** er ei elv i Thüringen i Tyskland og ei av sideelvane til Unstrut frå venstre med ei lengd på 95&nbsp;km. Ho har sitt utspring i Eichsfeld-området, nordvest i Thüringen nær Leinefelde-Worbis. Wipper munnar ut i Unstrut nær Heldrungen. Av byar langs Wipper er Bleicherode og Sondershausen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Wipper (Unstrut)|Wipper (Unstrut)]]» frå ,  den 13. juni 2007.*
Zschopau

**Zschopau** er ei elv i Sachsen i Tyskland og ei av sideelvane til Freiberger Mulde frå venstre med ei lengd på 128 km. Ho har sitt utspring i Erzgebirge i fjellsida til Fichtelberg, nær grensa til Tsjekkia. Ho renn nordover gjennom byane Schlettau, Wolkenstein, Zschopau, Flöha, Frankenberg, Mittweida og Waldheim. Ho munnar ut i Freiberger Mulde i landsbyen Schweta, vest for Döbeln.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zschopau River|Zschopau River]]» frå ,  den 13. juni 2007.*
Eider

**Eider** er den lengste elva i Schleswig-Holstein i Tyskland. Elva har utspring nær Bordesholm og renn gjennom dei sørvestlege områda av Kiel langs kysten av Austersjøen, men ho held fram vestover og munnar ut i Nordsjøen i staden for. Dei midtre delane av Eider vart nytta som ein del av Kielkanalen.

Tidleg i mellomalderen var Eider grensa mellom saksarane og Danmark, som Adam av Bremen rapporterte i 1076. I fleire hundreår var elva grensa mellom Danmark og Det tysk-romerske riket I dag er ho grensa mellom Slesvig og Holstein.

Eider renn gjennom byane Bordesholm, Kiel, Rendsburg, Friedrichstadt og Tönning. Nær Tönning munnar ho ut i Nordsjøen. Elvemunningen har gjørmete strender og brakkvatn. På tvers av elvemunningen går det ein stormflodbarriere, som kan lukkast. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eider River|Eider River]]» frå ,  den 13. juni 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Treene

**Treene** (dansk *Trenen*) er ei elv i Schleswig-Holstein i Tyskland og ei av sideelvane til Eider frå høgre med ei lengd på 73 km. Elva har utspring nord i Angeln søraust for Flensburg og renn hovudsakleg sørvestover og munnar ut i Eider nær Friedrichstadt. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Treene|Treene]]» frå ,  den 13. juni 2007.*
Zwickauer Mulde

**Zwickauer Mulde** er ei elv i Sachsen i Tyskland og ei av sideelvane til Mulde frå venstre med ei lengd på 166 km. Ho har sitt utspring i Erzgebirge, nær Schöneck i Vogtlandkreis. Ho renn nordaustover til Aue, så nordvestover til Zwickau (derfor namnet), og vidare nordover til Glauchau, Rochlitz og Colditz. Eit par kilometer nord for Colditz renn Zwickauer Mulde i saman med Freiberger Mulde og dannar Mulde. Mulde er igjen ei sideelv til Elbe.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zwickauer Mulde|Zwickauer Mulde]]» frå ,  den 13. juni 2007.*
Elva Chemnitz

**Chemnitz** er ei elv i Sachsen i Tyskland og ei av sideelvane til Zwickauer Mulde frå høgre med ei lengd på 75 km. Ho har sitt utspring sør for byen Chemnitz, som ho har gjeve namn til, der dei to mindre elvane Zwönitz og Würschnitz renn saman. Elva renn gjennom Chemnitz og munnar ut i Zwickauer Mulde nær Wechselburg, sør for Rochlitz.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Chemnitz (river)|Chemnitz (river)]]» frå ,  den 13. juni 2007.*
Det nordeuropeiske låglandet

**Det nordeuropeiske låglandet** er eit geomorfologisk område i Europa. Det består av låge sletter mellom Det sentraleuropeiske høglandet i sør og Nordsjøen og Austersjøen i nord. Høgda på låglandet er mellom 0 og 200 meter. Det meste av området vert nytta til jordbruk, men ein finn òg myrområde, lyngheier og innsjøar. På kysten av Nordsjøen finn ein myrland og Vadehavet, eit stort tidvassområde. 

Politisk er Det nordeuropeiske låglandet delt mellom Belgia, Nederland, Tyskland, Danmark og Polen. Store elvar er, frå vest til aust, Rhinen, Ems, Weser, Elbe, Oder og Vistula.

Historisk, og særleg i mellomalderen, vart den vestlege delen av området kalla Nederlanda.

Det nordeuropeiske låglandet er forbunde til Den austeuropeiske sletta, som inneheld dei store slettene i Russland, og som grensar til Uralfjella i aust. I lag dannar dei Den europeiske sletta.

## Tyskland

Den tyske delen av Det nordeuropeiske låglandet vert kalla **Den nordtyske sletta**. Mykje av Den nordtyske sletta er ikkje høgare enn 100 meter over havet. Ved kysten av Nordsjøen er sletta svært flat og består stort sett av myrområde og gjørmete strender. Utanfor kysten ligg Dei austfrisiske og Dei nordfrisiske øyane, som vert rekna som ei fortsetjing av Den nordtyske sletta som vart skild frå fastlandet etter flaumar i mellomalderen. 

Langs kysten av Austersjøen møter sletta bratte kalksteinsklipper som vart danna under istidene. Sletta er dekt av sand langs kysten, medan dei indre områda har myr- og heilandskap. Utanfor kysten nær Stralsund ligg Rügen, som er den største øya i Tyskland. 

Delstatane Schleswig-Holstein, Hamburg, Bremen, Mecklenburg-Vorpommern, Brandenburg, Berlin, mykje av Niedersachsen og Sachsen-Anhalt, og delar av Sachsen og Nordrhein-Westfalen ligg i dette området. 

Under den kalde krigen vart Den nordtyske sletta rekna som ei mogeleg invasjonsrute for Warszawapakta inn i Vest-Tyskland. Ei anna sannsynleg rute kunne ha vore gjennom Fuldagjelet mellom Kassel og Würzburg. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Northern European Lowlands|Northern European Lowlands]]» frå ,  den 14. juni 2007.*
Byen Bremen

**Bremen** er ein hansaby nordvest i Tyskland. Han er ein hamneby ved elva Weser, om lag 60 km sør for munningen hennar i Nordsjøen. Bremen er ein av to byar i delstaten Bremen, som har det offisielle namnet *Freie Hansestadt Bremen*, som referer til Hansaen. Byen har eit folketal på om lag 580&nbsp;000 innbyggjarar. Storbyområdet (Bremen-Oldenburg) har om lag 2,4 millionar innbyggjarar. 

## Historie

På 700-talet avanserte troppane til Karl den store fram til Weser for å kristne stammene som var busett her. Den svenske vikingen Rurik, som hadde fått land i Friesland, plyndra byen i 859, og som følgje av dette og andre ugjerningar vart han utvist av Ludvig II. Bremen, som kan ha vore ein eldre busetnad, vart eit bispedøme på denne tida. Eit dokument hevda at byen vart grunnlagd i 788, men det viste seg at dette berre var ein forfalsking, så det nøyaktige årstalet er ukjend. Dei følgjande hundreåra var biskopane i Bremen drivkrafta bak kristninga av Skandinavia. 

På 1100-talet vart makta til erkebiskopane utfordra av Henrik Løve. Hertugen vann fram og vart herskar i byen. Desse hendingane førte til eit borgarleg styre av byen, medan kyrkja mista makta si. Bremen vart ein kjøpstad, og skipa frå byen dominerte den sørlege delen av Nordsjøen. Denne dominansen enda då Hansaen vart oppretta, opphavleg ein handelsallianse i Austersjøen, som vart utvida til Nordsjøen. Tidleg på 1300-talet gjekk sjørøvarskip frå Bremen til åtak på handelsskipa til Hansaen. For å unngå open krig reiste rådmenn frå Bremen til det hanseatiske styret i Lübeck og vart einige om å verte medlemmar av handelsorganisasjonen (1358). 

Bremen vart verande eit motvillig medlem av Hansaen. Byen kravde støtte i krigane mot høvdingane i Friesland, som styrte området rundt munningen av Weser, men var sjølv sjeldan med i felttog i Austersjøen. I 1425 eskalerte konflikten då innbyggjarane brende hanseatiske dokument på markedsplassen. Bremen vart for ei tid kasta ut av organisasjonen i 1427. Konsekvensane følgde raskt etter, og dette makttapet førte snart til at nabostatane gjorde krav på område i Bremen (t.d. Oldenburg) , og byen mista store område. 

Tyskland si første menneskeskapte hamn vart bygd i Vegesack i 1620. 

Den 6. mars 1901 vart det utført eit drapsforsøk på Vilhelm II av Tyskland i Bremen.

Etter den andre verdskrigen vart Bremen ein del av den amerikanske okkupasjonssonen, sidan USA ville ha ein hamneby i sonen sin. Dette gjorde at Bremen ikkje vart ein del av den nye delstaten Niedersachsen som vart oppretta i den britiske sonen, og dermed vart Bremen ein sjølvstendig delstat i det nye Vest-Tyskland.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bremen|Bremen]]» frå ,  den 15. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Vogelsberg

**Vogelsberg** er ei gruppe låge fjell sentralt i Tyskland, om lag midt i Hessen. Dei oppstod som følgje av vulkansk aktivitet og er skild frå Rhönfjella av elva Fulda og dalen hennar. 

Fjella oppstod for om lag 19 millionar år sidan og er Tyskland sin einaste skjoldvulkan, og den største basaltformasjonen i Sentral-Europa. 

Dei største toppane i Vogelsberg er Taufstein, 773 m, og Hoherodskopf, 763 m, begge i den lukka nasjonalparken Hoher Vogelsberg naturreservat.

I dei siste åra har gaupe kome tilbake til området. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vogelsberg Mountains|Vogelsberg Mountains]]» frå ,  den 14. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Eurasisk gaupe i Vogelsberg
Det europeiske vasskiljet

**Det europeiske [[vasskilje]]t** er ei linje som deler nedslagsfelta til dei store elvane i Tyskland; Rhinen, som har sitt utspring i Alpane og som munnar ut i Nordsjøen via Nederland, og Donau, som har sitt utspring i Schwarzwald og som munnar ut i Svartehavet.

Det europeiske vasskiljet er ikkje eit klart definert skilje. Sidan Rhinen ligg lågare i terrenget enn Donau fører underjordiske elvar ein del vatn frå Donau sitt nedslagsfelt til Rhinen. Sidan desse underjordiske elvane eroderer bort kalksteinen dei renn gjennom reknar ein med at dei øvre delane av Donau ein dag vil forsvinne og verte ein del av Rhinen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:European Watershed|European Watershed]]» frå ,  den 14. juni 2007.*
Orlando i Florida

**Orlando** er ein by i Orange County i Florida i USA, og administrasjonssenteret i Orange County. Byen er kjend for turistattraksjonane som ligg i området, som Walt Disney World (som ligg i Lake Buena Vista utanfor bygrensa), SeaWorld og Universal Orlando Resort. 

Mange turistar reiser til Orlando for å besøke fornøyelsesparken Disney World. Byen er den 24. største byen i heile USA, og den 6. største blant dei sørlege byane. I 2016 hadde byen rundt 240&nbsp;000 innbyggjarar.

## Historie
Før den europeiske busetnaden byrja i 1536 var Orlando-området folkesett av semiolefolk. Det er få arkeologiske stadar i dette området i dag, bortsett frå ruinane av Fort Gatlin langs kysten av dagens Lake Gatlin sør for sentrum av Orlando. Byen vart grunnlagd i 1856 og har utvikla seg sidan han fekk togsamband i 1880 til eit senter for landbruksvarer (spesielt sitrusfrukter). Sidan andre verdskrigen har han hatt stor pågang av blant anna elektronikkselskap relatert til flyindustrien, men har vorte særleg påverka av turisme etter opninga av Walt Disney World 40 km utanfor sentrum i 1971. 

## Attraksjonar
Orlando er òg kjend som fornøyelsesparkens hovudstad, og i 2014 var det over 62 millionar turistar som vitja fornøyelsesparkane her. 

Byen er òg ein av dei travlaste amerikanske byane for konferansar og kongressar; Orange County Convention Center er han nest største konferanseanlegg i USA

Seinare har Orlando opna opp for mange andre store fornøyelsesparkar. Dei har òg opna mange hotell, kjøpesenter, golfbanar osb. Dette gjer sørlege Orlando til eit stort turistområde. I tillegg ligg både Disney-MGM Studios  og Universal Studios i Florida her, begge opna i 1990.

### Universal Studio Florida
Universal Studio Florida er ein fornøyelsespark som ligg i Orlando. Fornøyelsesparken opna 7. juni 1990, og temaet til parken er underhaldningsindustrien, spesielt filmar og TV. 

### Walt Disney World
Walt Disney World Resort er eit underhaldningskompleks på Bay Lake og Lake Buena Vista i nærleiken av Orlando som vart opna 1. oktober 1971. Walt Disney World er den mest besøkte feriestaden i verda med 52 millionar gjester årleg.

## Idrett
Orlando er heimstaden til to kjende lag: Orlando Magic, som spelar i det Nasjonale Basketball Assosiasjonen (NBA), og Orlando City SC som spelar i den amerikanske fotballserien Major League Soccer (MLS). 

Orlando har også to mindre kjende idrettslag - Orlando Solar Bears ECHL, som er eit ishockeylag, og kvinnefotballaget Orlando Anarchy. Ishockeylaget deltok i internasjonale Hockey League.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Orlando, Florida|Orlando, Florida]]» frå ,  den 16. januar 2017.*
Bochum

**Bochum** er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 370&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg i Ruhr-området mellom byane Essen og Dortmund.

Bochum har sitt eige bryggeri, Moritz Fiege, som produserer pils. 

## Historie
Sjølv om Bochum vart grunnlagd på 1300-talet var byen lite viktig fram til 1800-talet då kolbryting og stålindustri oppstod i Ruhr-området, og heile regionen byrja å vekse. Folketalet i Bochum vart tidobla mellom 1850 og 1890.

Under den andre verdskrigen vart byen utsett frå kraftige bombeåtak frå britiske og amerikanske bombefly. Nesten heile sentrum av byen vart øydelagd og tusenvis av innbyggjarar mista livet. 

Mellom 1960 og 1980 vart alla gruvene stengd og andre industriar, som bilindustri, tok over. I 1965 vart Ruhr Universitet opna, det første universitetet i Ruhr-området og det første som vart oppretta i Tyskland etter krigen. Etter ein omfattande samfunnsreformasjon i 1975 vart Wattenscheid, ein tidlegare sjølvstendig by, ein del av storbyområdet til Bochum. Innbyggjarane i Wattenscheid protesterte til ingen nytte.

## Attraksjonar
To slott frå mellomalderen overlevde krigane på nordbreidda av elva Ruhr. Meir kjend er det tyske gruvemuseet, musikalen Starlight Express (som hadde premiere i 1988) og det nostalgiske togmuset i bydelen Dahlhausen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bochum|Bochum]]» frå ,  den 15. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Hungersnauda i Bengal i 1943

Under **[[hungersnaud]]a i [[Bengal]] i [[1943]]** døydde truleg fleire millionar menneske. Bengal var del av britisk styrte India, og omfattar noverande Bangladesh og indiske Vestbengal.
 
Dei britiske styresmaktene frykta eit japansk åtak, og innførte åtgjerder for å lagre mat til britiske soldatar. I tillegg vart det gjennomført ein brend-jord-politikk i Chittagong-regionen. Store mengder ris vart òg eksporterte til Midtausten for å fø britiske styrkar der, og likeins til Ceylon, som var hovudkvarter for dei britiske styrkane i området. Verknadene av ein syklon vart forverra av mateksporten.
 
Den prisvinnande økonomen Amartya Sen meiner at det ikkje var nokon generell avlingssvikt i Bengal i 1943 og at hungersnauda var skapt av styresmaktene sin politikk. Det vart ikkje sett i verk særlege tiltak mot massedøden. Den britiske regjeringa syntest vere likesæl til det som skjedde. Churchill si rolle i dette er omdiskutert.
 
Men mateksporten heldt fram, det vart ikkje innført overskotsmat frå andre stader i britisk India, det vart ikkje konfiskert frå lagra til spekulantane og det var ikkje noka omfordeling til fordel for dei som svalt.

Hungersnauda i Bengal i 1943 kan sjåast i samanheng med tidlegare svoltkatastrofar i britisk India. Medan britane styrte India var det om lag 25 store hungersnauder i landet, og det er anslått at opptil 30 til 40 millionar indarar døydde i desse. Etter at India vart sjølvstendig i 1947 har det ikkje vore slike hungersnauder i landet.

Det har vorte hevda at sjølv om avlinga i 1943 var relativt låg, var ho ikkje utanom det normale spekteret, og like låge avlingar hadde tidlegare ikkje i seg sjølve ført til hungersnaud. Andre faktorar enn berre avlingssvikt kan såleis hevdast å vere årsaker til katastrofen. 

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bengal famine of 1943|Bengal famine of 1943]]» frå , den 15. juni 2007.*
Wuppertal

**Wuppertal** er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 360&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg sør for Ruhr-området ved elva Wupper.

Byen er eit stort industrisenter med industriar som tekstil, metallurgi, kjemikaliar, medisin, elektronikk, gummi, køyretøy og kopieringsutstyr. Ein av dei mest kjende smertestillande midla, Aspirin, vart funne opp i Wuppertal av Bayer Health Care AG.

## Historie
Byen vart grunnlagd i 1929 då ein slo saman Barmen, Elberfeld, Vohwinkel, Ronsdorf, Kronenberg, Langerfeld og Beyenburg. Namnet var opphavleg **Barmen-Elberfeld**, og etter 1930 Wuppertal («Wupperdalen»).

Byen er bygd opp i rette linjer på grunn av dei bratte åssidene langs elva Wupper. Dette er uvanleg for byar i Tyskland. Dei dominerande bysentruma Elberfeld (det historiske handelssenteret) og Barmen (meir industrielt) har danna eit felles område sidan 1850. I dei påfølgjande tiåra vart dei den dominerande industrielle samlinga nordvest i Tyskland. Før 1800-talet gjekk mot slutten tok derimot Köln, Düsseldorf og Ruhr-området over denne rolla, og desse hadde meir gunstig topografi.

Under den andre verdskrigen vart om lag 40 % av byen øydelagd av dei allierte sine bombetokt, i lag med mange av dei andre industrisentera på denne tida. Ein stor del av dei historiske minnesmerka fekk derimot stå urørt, som Ölberg-området, ein av dei største arbeidarklassebydelane i Tyskland, og den såkalla Briller Viertel, den største bydelen i Tyskland med spissborgarboligar.

Etter frigjeringa frå naziregimet vart Wuppertal ein del av den britiske okkupasjonssonen og så ein del av delstaten Nordrhein-Westfalen i Vest-Tyskland.

## Folk frå Wuppertal
*Friedrich Engels, politisk tenkjar (Barmen)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Wuppertal|Wuppertal]]» frå ,  den 15. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Bielefeld

**Bielefeld** er ein by i Tyskland nordaust i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 340&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg i regionen Detmold på både aust- og vestsida av Teutoburger Wald.

Namnet «Bielefeld» kjem frå det gamle namnet *bileveld*, som tyder «åslendt slette». Byen ligg mellom dei to åsryggane som utgjer den sørlege og nordlege delen av Teutoburger Wald. Sentrum ligg på austsida, medan delar av den moderne byen har spreidd seg til motsett side og på åskammane.

## Historie
Bielefeld vart grunnlagd i 1214 av grev Hermann II von Ravensberg for å vakte gjennomgangen av Teutoburger Wald. Det store slottet Sparrenburg vart bygd sentralt i byen og vart aldri erobra gjennom heile mellomalderen. Slottet forfall utover på 1700- og 1800-talet og vart restaurert i 1879, men har no ein litt anna utsjånad enn det hadde i mellomalderen.

På 1400-talet var Bielefeld eit av dei minste medlemmane i Hansaen. Seinare utvikla handelen med lin seg og byen vart kjend som «linbyen».

## Industri
I dag består industrien mellom anna næringsmiddelindustri, tilverking av hushaldningsutstyr, informasjonsteknologi og ulik tungindustri. Bielefeld har òg dei to største protestantiske sosiale institusjonane (*Diakonie*) i Europa, von Bodelschwingsche Anstalten Bethel og Evangelisches Johanneswerk.

## Utdanning
Bielefeld har hatt universitet sidan 1969. Av dei første professorane var den kjende tyske sosiologen Niklas Luhmann. Andre høgare utdanningsinstitusjonar i Bielefeld er det teologiske seminaret Bethel (*Kirchliche Hochschule Bethel*) og Fachhochschule som er internasjonalt kjend for si utdanning innan fotografi og design. Andre kulturinstitusjonar er kunstmuseet (*Kunsthalle*) og Rudolf Oetker-konsertsal (*Rudolf-Oetker-Halle*).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bielefeld|Bielefeld]]» frå , og «[[:no:|Bielefeld]]» frå  den 15. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Mannheim

**Mannheim** er ein by i Tyskland i delstaten Baden-Württemberg. Han har 320&nbsp;000 innbyggjarar og er den tredje største byen i delstaten etter hovudstaden Stuttgart og Karlsruhe.

Mannheim ligg der elvane Rhinen og Neckar renn i saman, i det nordvestlege hjørnet av Baden-Württemberg. På andre sida av Rhinen ligg byen Ludwigshafen i Rheinland-Pfalz. Grensa til Hessen går nord for byen. Mannheim er den største byen i Rhinen-Neckar-området, eit storbyområde med 2,4 millionar menneske. 

Mannheim er ein unik tysk by fordi sentrumsområdet er bygd som eit rutenett, som mange nordamerikanske byar. Hovudvegen gjennom rutenettet går fram til ein enorm plass frå 1700-talet. Det tidlegare setet til kurfyrstane av Pfalz husar i dag Universitetet i Mannheim. 

Mannheim sitt bysymbol er *Wasserturm* (vasstårn), som ligg aust i sentrum av byen.

## Historie
Mannheim vart først nemnd i skrivne kjelder frå 766, «Kodeks Laureshamensis» frå klosteret Lorsch, der han er lista som *Mannenheim*, heimstad til Manno. Han var ein landsby fram til Fredrik IV av Pfalz starta bygginga av festninga Friedrichsburg og bykjernen i rutenett. 

Byen vart øydelagd under trettiårskrigen i 1622 av Johan t'Serclaes av Tilly sine troppar, og av franskmennene i 1689 i niårskrigen om arveretten til Pfalz. 

Byen vart bygd opp att i 1720, og hovudstaden i Pfalz vart flytta frå Heidelberg til Mannheim. Det var då Karl III Filip av Pfalz byrja på Mannheimpalasset og Jesuitenkirche. Dei stod ferdig i 1760. På 1700-talet var Mannheim heimstad for den såkalla Mannheimskulen for klassiske komponistar. Han hadde rykte på seg for å ha eit av dei beste hofforkestra i Europa leidd av Carlo Grua.

Under den andre verdskrigen vart Mannheim kraftig råka av amerikanske og britiske bombefly. Byen vart okkupert av den amerikanske hæren 29. mars 1945, og det amerikanske militæret har sidan den gong hatt militære installasjonar her. 

I 2007 feira byen 400-årsjubileum, sjølv om det var i 1606 at Fredrik IV la grunnlaget for festninga i Mannheim. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mannheim|Mannheim]]» frå ,  den 15. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Karlsruhe

**Karlsruhe** er ein by i Tyskland i delstaten Baden-Württemberg nær grensa til Frankrike med om lag 310&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved Rhinen. 

## Geografi

Byen ligg i ei høgd på mellom 100 meter (på vestbreidda av Rhinen) og 322 m (nær TV-tårnet). Sentrum av byen ligg akkurat på 49ºN, noko som er markert av ein stein og ei måla linje i *Stadtgarten* (*byparken*).

## Historie

Byen har fått sitt namn frå markgreve Karl Vilhelm av Baden-Durlach, som grunnla byen i 1715, etter ein krangel med innbyggjarane i sin tidlegare hovudstad, Durlach. Grunnlegginga av byen er knytt til bygginga av palasset. Karlsruhe var hovudstad i Baden-Durlach fram til 1771, og så hovudstad i Baden fram til 1945. Ständehaus vart bygd i 1822 og var den første parlamentsbygningen i ein tysk stat. Etter den demokratiske revolusjonen vart ei republikansk regjering vald her. 

Byen vart planlagt med tårnet på slottet (*Schloss*) i sentrum og 32 gater som går ut frå sentrum som spiler på eit hjul, eller som spilene i ei fjærvifte, slik at kallenamnet på Karlsruhe i Tyskland er *Fächerstadt*, «viftebyen». Nesten alle desse gatene finst framleis. 

Sentrum av byen var den eldste delen av byen og ligg sør for slottet i ein del som utgjer ni av gatene. Den sentrale delen av slottet går frå aust til vest, og det er to fløyar på slottet som kvar går 45° ut frå sentrum, slik at dei peikar mot søraust og sørvest og går parallelt til gatene som definerer sentrum av byen. 

Markedsplassen ligg ved gata som går sørover frå slottet til Ettlingen. På marknadsplassen ligg rådhuset (*Rathaus*) i vest, den evangeliske kyrkja (*Evangelische Stadtkirche*) i aust, og grava til markgreve Karl Vilhelm ligg i ein pyramide i sentrum. Arkitekten Friedrich Weinbrenner teikna mange av dei viktigaste bygningane. Dette er årsaka til at Karlsruhe berre er ein av tre store tyske byar der ein framleis kan finne bygningar i neoklassisk stil. Mykje av sentrum, inkludert slottet, vart lagd i grus av bombetokta til dei allierte under den andre verdskrigen, men vart raskt bygd opp att etter krigen. 

Dei nordlege områda av slottet var og er framleis ein park og ein skog. Aust for slottet vart det opphavleg hagar og meir skog, og noko av dette er her framleis, men Universitetet, Wildparkstadion og bustadområde har vorte bygd her i seinare tid. Vest for slottet er det stort sett bustadområde. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Karlsruhe|Karlsruhe]]» frå ,  den 15. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Golden League

**Golden League** er ein årleg serie med friidrettskonkurransar organisert av det internasjonale friidrettsforbundet. Serien blei etablert for å framheva dei viktigaste friidrettsstevna. Utøvarar i utvalgte øvingar som vinn i alle stevna deler på ein pris som typisk er på 1 million dollar.

Golden League vart starta i 1998, men i 2009 vart han erstatta av Diamond League.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Golden League|Golden League]]» frå , den 1. juli 2008.* 
 
## Bakgrunnsstoff
* Nettstad 2008
Siri Broch Johansen

**Siri Broch Johansen** () er ein samisk forfattar, songar og tekstforfattar frå Tana kommune i Finnmark. Ho har arbeidd ved Kåfjord samiske språksenter og Tana samiske språksenter.

Johansen har pedagogisk og samiskfagleg utdanning, og har lang erfaring frå arbeid med det samiske språket, og har tidlegare hatt tilsvarande stilling i Kåfjord i Troms. Ho har også skrive og redigert ei lærebok om urfolk i nordområda.

## Bibliografi

* 1992 *Opp av brønnen* &ndash; dikt
* 1997 *Mii leat ain dás (Vi er ennå her)* &ndash; lærebok om urfolk i nordområdene (ISBN 82-7374-250-4) 
* 2005 *[http://skuvla.info/skolehist/ssh1-s.htm Sámi skuvlahistorjá 1]* (Samisk skolehistorie) (ISBN 82-7374-575-9)
* 2007 *[http://skuvla.info/skolehist/ssh2-s.htm Sámi skuvlahistorjá 2]* (Samisk skolehistorie) (ISBN 978-82-7374-666-5)
* 2009 *[http://skuvla.info/skolehist/ssh3-s.htm Sámi skuvlahistorjá 3]* (Samisk skolehistorie) (ISBN 978-82-7374-730-3)
* 2010 *[http://skuvla.info/skolehist/ssh4-s.htm Sámi skuvlahistorjá 4]* (Samisk skolehistorie) (ISBN 978-82-7374-816-4)
* 2010 *Sárá beaivegirji* (Nordsamisk barne- og ungdomsroman) (ISBN 978-82-92044-84-1)
* 2010 *Sárá beaivegirji* (Lydbok nordsamisk) (ISBN 978-82-92044-88-9)
* 2010 *Sárá biejvvegirjje* (Lulesamisk barne- og ungdomsroman) (ISBN 978-82-92044-85-8)
* 2010 *Saaran gærja* (Lydbok lulesamisk) (ISBN 978-82-92044-89-6)
* 2010 *Saaran gærja* (Sørsamisk barne- og ungdomsroman) (ISBN 978-82-92044-86-5)
* 2010 *Saaran gærja* (Lydbok sørsamisk) (ISBN 978-82-92044-90-2)
* 2010 *Saras dagbok* (norsk barne- og ungdomsroman) (ISBN 978-82-92044-87-2)
* 2010 *Fornorskningsoffer*, monolog i antologien MonolUng (ISBN 978-82-7596-145-5)
* 2011 *Apercu de littérature de Sami* utdrag fra Saras dagbok (ISBN 978-82-91015-04-0)
* 2011 *Fïerhtien jïjjen* lovsanghefte, sangene *Riegádan stáljas*, *Oainnán du* og *Lean viimmat gávdnan du* (ISBN 978-82-91905-44-4 )
* 2011 *Sámi skuvlahistorjá 5* (Samisk skolehistorie) (ISBN 978-82-7374-802-7)
* 2012  *Noe som er inni noe* Nordnorsk forfatterlags jubileumsantologi, lydbok. Teksten *Besøk*.
* 2012  *Eatnanspáppastallan* scenetekst i bokversjon, (ISBN 978-82-8263-112-9)
* 2013 *[http://skuvla.info/skolehist/ssh6-s.htm Sámi skuvlahistorjá 6]* (Samisk skolehistorie) (ISBN 978-82-7374-870-6)
* 2014 *Jeg er en skiløper/Mun lean čuoigi* (ISBN 978-82-8263-157-0/ISBN 978-82-8263-160-0)
* 2014 *Mun lean čuoigi*, lydbok på nordsamisk. Lest av Oula Guttorm (ISBN 978-82-8263-158-7)
* 2015 *Elsa Laula Renberg - historien om samenes store Minerva* (ISBN 978-82-8263-171-6)
* 2015 *Elsa Laula Renberg - historien om samenes stora Minerva* (svensk utgave) (ISBN 978-82-8263-173-0)
* 2017 *Elsa Laula Renberg - sápmelaččaid ovdamanni* (nordsamisk utgave for ungdom) (ISBN 978-82-8263-217-1)
* 2018 MariAmira i DUS Den unge scenen 7 (ISBN 9788275963909) 
* 2020 Reivvet kommišuvdnii (ISBN 9788282633550)
* 2020 Brev til kommisjonen (ISBN 9788282633543)

## Bakgrunnsstoff
* Bokmelding i Skolefokus nr. 20-1997
* Deltaking i Sámi Grand Prix 2002
* Sámi skuvlahistorjá (Samisk skolehistorie)
Mjelthaugen

**Mjelthaugen** er eit gravminne frå bronsealderen som ligg på øya Giske. Det er funne to graver i haugen, og utgravingar vart gjort i høvesvis 1847, 1867 og 1878. Den eldste grava er datert til å vere frå bronsealderen. Den andre grava var ei kvinnegrav, der vart det funne bronsespenner. Denne grava vart datert til 200 år e.Kr.

I dag er Mjelthaugen eit freda kulturminne.

## Bakgrunnsstoff
* - Lokalhistorie for øyane i Giske 
*
Regierungsbezirk

Ein **Regierungsbezirk** er ein statsregion i Tyskland, ein underinndeling av delstatane i landet. Regionane er igjen vidare delt inn i *[[landkreis]]ar* eller kreisfrie byar, byar med same status som ein landkreis. Ein *Regierungsbezirk* vert styrt av ein *Bezirksregierung* og leia av ein *Regierungspräsident*.

Ikkje alle delstatane i Tyskland har denne underinndelinga. Nokre er direkte inndelt i landkreis. I dag er fem delstatar delt inn i 22 *Regierungsbezirke*, med folketal frå 5&nbsp;255&nbsp;000 (Düsseldorf) til 1&nbsp;065&nbsp;000 (Gießen):

* Baden-Württemberg: Freiburg, Karlsruhe, Stuttgart, Tübingen
* Bayern: Oberbayern, Niederbayern, Oberpfalz, Oberfranken, Mittelfranken, Unterfranken, Schwaben
* Hessen: Darmstadt, Gießen, Kassel
* Nordrhein-Westfalen: Arnsberg, Köln, Detmold, Düsseldorf, Münster
* Sachsen: Chemnitz, Dresden, Leipzig

## Historie
Dei første *Regierungsbezirke* vart oppretta av Preussen i 1808/16, som delte provinsane her inn i 25 *Regierungsbezirke*. *Regierungsbezirke* i Nordrhein-Westfalen er dei same som vart oppretta i 1815. Andre statr i Det tyske keisardømet oppretta liknande einingar, kalla *Kreishauptmannschaft* (i Sachsen) eller *Kreis* (i Bayern og Württemberg) (som ikkje er det same som *Landkreis* i dag). Under Det tredje riket gav nazi-regjeringa alle desse inndelingane same namn, og sidan har alle vorte kalla *Regierungsbezirk*.

1. januar 2000 oppløyste Rheinland-Pfalz sine tre *Regierungsbezirke*, Koblenz, Rheinhessen-Pfalz og Trier. I 2004 gjorde Sachsen-Anhalt det same, og oppløyste sine tidlegare regionar, Dessau, Halle og Magdeburg. I 2005 oppløyste Niedersachsen sine fire *Regierungsbezirke* Braunschweig, Hannover, Lüneburg og Weser-Ems.

I Nordrhein-Westfalen er det òg planar om å oppløyse dei fem *Regierungsbezirke* her og danna tre sjølvstyrande einingar.
Kreisfri by

Ein **kreisfri by** er ein by i Tyskland med same status som ein *[[landkreis]]*. Tyskland er delt inn i 402 kreis, som består av 295 landkreis og 107 kreisfrie byar.

**Baden-Württemberg**

**Bayern**

**Berlin**

**Brandenburg**

**Bremen**

**Hamburg**

**Hessen**

**Mecklenburg-Vorpommern**

**Niedersachsen**

¹ *etter Göttingenlova frå [[1964]] er Göttingen ein del av *landkreis* Göttingen, men vert framleis styrt som ein kreisfri by.*
² *etter Hannoverlova vert Hannover rekna som ein kreisfriby.*

**Nordrhein-Westfalen**

¹ *etter Aachenlova vert Aachen rekna som ein kreisfri by.*

**Rheinland-Pfalz**

**Saarland**

Saarland har ingen kreisfrie byar. Byen Saarbrücken vart tidlegare ein kreisfri by, men vart ein del av Saarbrücken byføderasjon i 1974.

**Sachsen**

**Sachsen-Anhalt**

**Schleswig-Holstein**

**Thüringen**

## Sjå òg
*Landkreis
Augsburg

**Augsburg** er ein by sør i Tyskland i delstaten Bayern med om lag 276&nbsp;000 innbyggjarar (2013). Byen er hovudstad i regionen Schwaben og ligg der elvane Wertach og Lech renn saman. 

## Historie
Byen vart grunnlagd i år 15 fvt. under regjeringstida til den romerske keisar Augustus som ein garnison kalla *Augusta Vindelicorum*. Han vart jamna med jorda av hunarane på 400-talet, av Karl den store på 700-talet og av Welf av Bayern på 1000-talet, men kvar gong voks han til større velstand. 

Han vart ein fri keisarby 9. mars 1276. Med ei strategisk plassering langs handelsruta til Italia vart Augsburg eit handelssentrum. Her vart det produsert store mengder med vovne varer, stoff og tekstilar, og var basen til bankvesenet Fugger. Fuggerei, ein del av byen som var via til trengande innbyggjarar i Augsburg, vart grunnlagd i 1516 og er framleis i drift i dag. 

I 1530 vart Confessio Augustana presentert for Det tysk-romerske riket ved Riksdagen i Augsburg. Etter freden i Augsburg i 1555, då religiøse minoritetar i keisarbyane vart verna, styrte eit byråd med både katolikkar og protestantar byen. Fram til trettiårskrigen var det stort sett religiøs fred i byen, sjølv om det var visse gnissingar. I 1629 gav keisar Ferdinand II ut Restitusjonsediktet som sett inn ei heilt katolsk byråd, som innskrenka rettane til dei lokale protestantane. Dette varte fram til april 1632 då den svenske hæren til Gustav II Adolf tok byen utan motstand. Berre to år seinare vart den svenske hæren driven til Nördlingen i nærleiken, og i oktober 1634 hadde katolske troppar gjenerobra Augsburg. Den svenske garnisonen nekta å overgje seg og ei katastrofal omleirig varte gjennom vinteren 1634-35, der tusenvis av innbyggjarane mista livet av svolt og sjukdom. 

Desse hendingane, i tillegg til oppdaginga av Amerika og den nye ruta til India rundt Sør-Afrika, var med på å øydeleggje velstanden til byen. I 1806, då Det tysk-romerske riket vart oppløyst mista Augsburg sjølvstende sitt og vart ein del av kongeriket Bayern. Med den industrielle revolusjonen på 1800-talet vart byen viktigare igjen, og hadde store bomulls- og ullfabrikkar og produserte acetylengass, papir, kjemikaliar, smykke og lêr. 

Under den andre verdskrigen låg fleire underleirar frå Dachau konsentrasjonsleir i byen, som gav byen slavearbeidarar til den lokale industrien. 

I 1941 tok Rudolf Hess av frå den lokale flyplassen og fauk til Skottland for å møte hertugen av Hamilton i eit forsøk på å danne ein felles europeisk front mot det komande russiske felttoget. 

I 1945 okkuperte den amerikanske hæren den nesten heilt ruinerte byen. Dei siste amerikanske styrkane drog bort frå området i 1998.
## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Augsburg|Augsburg]]» frå ,  den 16. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
* Turistside
* Fotosafari i Augsburg
Mönchengladbach

**Mönchengladbach** er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 270&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg vest for Rhinen, midt mellom Düsseldorf og grensa til Nederland.

Det opphavlege namnet på byen var **Gladbach**, som i dag framleis ofte vert nytta om byen. For å skilje han frå ein annan by med same namn (i dag Bergisch Gladbach) tok han namnet **München-Gladbach** i 1888. Denne stavinga kunne folk mistolke som at Gladbach var ein bydel i München, og derfor vart namnet endra til Mönchen Gladbach i 1950 og Mönchengladbach i 1960.

Opphavet til byen var eit kloster grunnlagd i 974. Det vart kalla opp etter Gladbach, ei lita elv, som i dag renn under jorda. Klosteret og dei nærliggande landsbyane vart ein by på 1300-talet. I nærleiken låg byen Rheydt, som i dag er ein del av Mönchengladbach.

Mönchengladbach er heimstad for fotballlaget Borussia Mönchengladbach. 

## Folk frå Mönchengladbach
Formel 1-sjåførane Nick Heidfeld og Heinz-Harald Frentzen og filosofen Hans Jonas var fødde her. 
Den norske fotballspelaren Isabell Herlovsen er også fødd i Mönchengladbach.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mönchengladbach|Mönchengladbach]]» frå ,  den 16. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Aachen

**Aachen** er ein by og kurstad i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen på grensa til Belgia og Nederland. Byen ligg 65 km vest for Köln og er den vestlegaste byen i Tyskland. 

Rheinisch-Westfälische Technische Hochschule er ein av dei viktigaste studiestadene for tekniske studiar. Ein heil industri av programvare- og maskinvareprodusentar har vakse opp rundt dette universitetet.

Domkyrkja er den største attraksjonen i byen, og står mellom anna på UNESCO si verdsarvliste.

Den internasjonale Karlsprisen vert delt ut i Aachen.

## Geografi

Aachen ligg i midten av euroregionen Maas–Rhinen, nær trelandspunktet mellom Tyskland, Belgia og Nederland. Den nederlandske byen Vaals ligg rundt 6 km frå Aachen sentrum, medan Heerlen og Eupen, hovudstaden for tysksprålege  Belgia, begge ligg rundt 20 unna. Byen ligg ved elva Wurm, som i dag renn gjennom han i underjordiske tunnelar og seinare ut i Maas. Han ligg kring 30 km nord for Hautes Fagnes, som dannar nordenden av høglandet Eifel i massivet Rheinisches Schiefergebirge.

## Historie

Romarane kalla dei varme svovelkjeldene på staden *Aquis-Granum*. Det finst fleire teoriar om namnet *Granum*, men det er no allment akseptert at det kjem av den keltiske guden for vatn og helse.

Etter romartida vart forlate inntil nærmare 800-talet, då han vart nemnd under namnet *Aquis villa*. I 768 kom Karl den store til Aachen for første gong. Han likte staden og bygde eit slott der tjue år seinare. Aachen vart så hovudstaden i Karl den store sitt rike. Slottskapellet vart seinare til domkyrkja i Aachen. Karl den store var her mesteparten av vintrane mellom 800 og til han døydde i 814. Han vart òg gravlagd her. 

I 936 vart Otto I krona til konge i domkyrkja i Aachen. Frå då av og 600 år framover vart dei tysk-romerske keisarane krona i denne kyrkja. Den siste keiserkroninga var Ferdinand I si kroning i 1531. I mellomalderen var Aachen ein av de største byane i Det tysk-romerske riket, der han var ein fri keisarby. Etter trettiårskrigen vart byen mindre viktig. 

I 1880 hadde Aachen 80&nbsp;000 innbyggjarar og var eit jernbaneknutepunkt. Byen vart hardt råka under den andre verdskrigen. Den 21. oktober 1944 vart Aachen den første tyske byen som vart erobra av allierte troppar.

## Merknader

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aachen|Aachen]]» frå ,  den 16. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Chemnitz

**Chemnitz** (sorbisk *Kamjenica*, tsjekkisk *Saská Kamenice*) er ein by i Tyskland i delstaten Sachsen med om lag 250&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved foten av Erzgebirge, og er kalla opp etter elva Chemnitz, ei lita sideelv til Zwickauer Mulde. Ordet Chemnitz kjem frå sorbisk og tyder «steinete elv»

## Historie

Ein tidleg slavisk busetnad nær Chemnitz var kalla *Kamienica*. I 1143 var det eit benediktinarkloster der byen er i dag. Ein busetnad voks fram rundt klosteret og rundt 1170 vart byen gjort til fri keisarby av Fredrik I av Det tysk-romerske riket. I 1307 kom byen inn under markgrevskapet Meissen (som var ein føregangar til staten Sachsen). I mellomalderen vart Chemnitz eit senter for tekstilproduksjon og handel. Meir enn ein tredjedel av folkesetnaden arbeidde i tekstilindustrien, og slik var det fram til den industrielle revolusjonen. Fabrikkar vart bygd og tidleg på 1800-talet hadde Chemnitz vorte eit industrisenter (stundom kalla «Sachsen sitt svar på Manchester»). I 1913 hadde Chemnitz eit folketal på 320&nbsp;000 innbyggjarar, og er ein av få byar som var større på den tida enn i dag. I 1938 hadde Chemnitz 360&nbsp;000 innbyggjarar.

Under den andre verdskrigen låg det ein underleir av Flossenburg konsentrasjonsleir her. Dei 500 kvinnelege fangane var slavearbeidderar for Astra-Werke AG. Under krigen produserte fabrikkane i Chemnitz hovudsakleg varer for militæret, og vart av den grunn kraftig bombardert og nesten heilt jamna med jorda.

Den austtyske regjeringa valde å gjere Chemnitz til ein sosialistisk mønsterby. Bydelar fulle med betongbygningar vart reist rundt sentrum av byen, og få av bygningane før krigen vart gjenreist. I 1953 vart Chemnitz gjeve namnet *Karl-Marx-Stadt* («Karl Marx By»). Han fekk tilbake det gamle namnet sitt 21. juni 1990.

Chemnitz har visstnok den lågaste fødselsraten i verda.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Chemnitz|Chemnitz]]» frå ,  den 17. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*