open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
This Is the Life

**This Is the Life** er debutalbumet til den skotske songaren Amy Macdonald. 

Albumet vart lansert den 24. september 2007 i Noreg, gjennom plateselskapet Mercury Records, som er dotterselskap av Universal Music.

Det har selt over 2 500 000 eksemplar til no.

## Spor
Alle spora er skrivne av Amy Macdonald. Unntak er avmerkte.


### Deluxe-utgåve
Ei ny utgåve vart lansert på slutten av 2008. Denne utgåva har to plater; den fyrste inneheld spora frå standardutgåva av albumet, den andre erei bonusplate med fleire bonusspor, i tillegg til konsert- og akustiske variantar av tidlegare songar.



## Singlar
; Storbritannia
* *«Poison Prince»*
* *«Mr. Rock and Roll»*
* *«L.A.»*
* *«This Is the Life»*
* *«Run»*
* *«Poison Prince»* (utgjeve på nytt)
; Europa
* *«Mr. Rock and Roll»*
* *«This Is the Life»*
* *«Run»*
* *«Poison Prince»*
; Canada og USA
* *«Mr. Rock and Roll»*

## Medverkande
* Amy Macdonald - vokal, akustisk gitar
* Seton Daunt - gitar
* Jolyon Dixon - gitar, miksing
* Johnny Dyke - klaviatur
* Phillip Read Mason - sekkepiper
* Audrey Riley - cello, dirigent
* Richard George - fiolin
* Jonathan Hill - fiolin
* Laura Melhuish - fiolin
* Susan Dench - bratsj
* Joe Fields - produsent, teknikar, miksing
* Paul Adam & His Mayfair Music - eksekutiv produsent
* Guy Katsav - assisterande teknikar
* Bob Clearmountain - miksing
* Danton Supple - miksing
* Valerie Phillips - utforming av plateomslag, fotografi

## Bakgrunnsstoff
* Heimesida til Amy Macdonald
Digimon Adventure

**Digimon Adventure** er den fyrste sesongen i den japanske animeen Digimon. Han handlar om åtte born frå Japan som vert førte til Den digitale verda for å berga både den og den røynlege verda frå vondskapen. I denne verda får dei kvar sin Digimon og Digidings, eller *Digivice*, som det òg vert kalla. Sesongen inneheld 54 episodar.
P4 Bandit

**P12 Bandit** er ein tidlegare radiokanal driven av P4 og sendt over Internett. Tidlegare vart kanalen òg sendt over DAB. Kanalen starta opp sendingane sine den 1. november 2006 og avslutta dei 1. desember 2024. I årsskiftet 2008-2009 annonserte P4 planane om å fjerne kanalen frå DAB-nettet og gjere kanalen om til ein rein musikkkanal utan programleiarar eller programpostar.

## Referansar
Nå i Ullensvang

**Nå** (uttale på hardingdialekt: *Nao*) er ei bygd på vestsida av Sørfjorden i Ullensvang kommune. Området som har Nå til postadresse går frå grensa til Odda kommune i sør til grenda Velure i nord. Nå (i vidare tyding) består av desse bygdene og grendene: Kvitno, Eikhamrane, Måge, Lindvik, Gjertveit, Bleie, Kambastad, Reiseter, Måkastad, Kvestad, Vikebygd, Nå, Åkre, Skåltveit, Kråkevik, Rogdo, Rogdaberg og Aga.

Ungane frå Nå-området går på Vikebygd skule. Etter fullført 7. klasse, reiser dei til Hauso skule for å gå på ungdomsskule.
Archaeopteryx

***Archaeopteryx***, nokre gonger referert til som **urfuglen**, er ei biologisk slekt av fugleliknande dinosaurar, og ei sannsynleg overgangsform mellom fjørkledde dinosaurar og moderne fuglar. Namnet er frå gammalgresk ἀρχαῖος (archaios) tyder 'gamal' og πτέρυξ (pteryx), som tyder 'fjør' eller 'veng'. 

*Archaeopteryx* levde i sein jura for rundt 150 millionar år sidan, i det som no er sørlege Tyskland i ei tid då Europa var ei øygruppe i eit grunt, varmt tropisk hav, mykje nærare ekvator enn i dag. 

Han likna ei skjor i storleik og form, og han voks til om lag 0,5 meter i lengd. Dei største individa kunne moglegvis nå storleik som ein ramn. Trass liten storleik, breie venger, og evner til å flyge eller ta glideflukt, hadde *Archaeopteryx* meir til felles med små theropode dinosaurar enn med moderne fuglar. Særleg delte han følgjande funksjonar med deinonychosauridar, (dromaeosauridar og troodontidar): kjevar med skarpe tenner, tre fingrar med klør, ein lang hale med bein, tå nummer to som kunne utvidast som «slossklo», fjør, som peikar mot at han var homeoterm, samt ulike skjelettfunksjonar.

Funksjonane nemnt over gjer *Archaeopteryx* til ein klår kandidat til ei overgangsform som lenkjer dinosaurar og fuglar.  Dermed spelar *Archaeopteryx* ei vektig rolle ikkje berre i studiet av opphavet åt fuglar, men òg i studiet av dinosaurar. 

Det første komplette eksemplaret av *Archaeopteryx* vart annonsert i 1861, berre to år etter at Charles Darwin publiserte *[[The Origin of Species]]*, og eksemplaret vart eit vektig framlegg i debatten om evolusjonsteorien. Etter den tid har 10-11 ekstra fossil av *Archaeopteryx* dukka opp. Trass variasjonar blant desse fossila, er dei fleste ekspertar samde i at alle restar som er funne høyrer til ein og same arten, men det blir framleis diskutert. 

Mange av desse fossila viser fjør. Det er av dei eldste, om ikkje det eldste direkte bevis for fjørdanning. Vidare, fordi desse fjøra er av ei avansert form, flygefjør, er fossila prov på at fjør hadde vore i utvikling då *Archaeopteryx* oppstod,  før sein juratid.

## Kjelder
Denne artikkelen bygger på innleiinga til «Archaeopteryx» frå , den 2. januar 2016.
;Referansar

## Bakgrunnsstoff
* GEO365.no *[http://www.geo365.no/geoturisme/archaeopteryx-fugl-eller-fjaerkledd-dinosaur/ Archaeopteryx: Fugl eller fjærkledd dinosaur?]* Henta 2. januar 2015
*
Magnar

**Magnar** er eit mannsnamn sett saman av dei norrøne namnedelane *[[Magne|magn]]*, 'styrke', og *[[-ar]]*, moglegvis 'krigar', 'verjar' eller 'spyd'. 

Magnar har namnedag den 29. mai.

Namnet er mest utbreidd i Noreg. Bruken av namnet tok til å veksa på 1890-talet. Det var mykje brukt frå rundt 1920 til rundt 1955, då rundt 0,25 % av nyfødde gutar blei kalla Magnar. Fram mot 2000 gjekk bruken så ned. I 2009 var det 2&nbsp;852 norske menn som heitte Magnar.

## Namneberarar
* Magnar, svigerfar til den frankiske kongen Guntram (ca 545&ndash;592)
* Magnar Berg-Sæther (1876&ndash;1948), norsk los
* Magnar Estenstad (1924&ndash;2004), norsk skiløpar
* Magnar Solberg (f. 1937), norsk skiskyttar og OL-vinnar
* Magnar Lundemo (1938&ndash;1987), norsk langrennsløpar og friidrettsutøvar
* Magnar Mikkelsen (f. 1938), norsk forfattar og journalist
* Magnar Mangersnes (f. 1938), norsk organist
* Magnar Norderhaug (1939&ndash;2006), norsk økolog og naturvernar
* Magnar Johnsgaard (f. 1944), norsk forfattar og dramatikar
* Magnar Bergo (f. 1949), norsk stortingspolitikar
* Magnar Åm (f. 1952), norsk komponist
* Lars Magnar Enoksen (f. 1960), svensk forfattar og runolog
* Magnar Dalen (f. 1963), norsk skiløpar og landslagstrenar
* Magnar Freimuth (f. 1973), estisk snøbrettkøyrar
* Magnar Kvalvik (f. 1979), norsk TV2-journalist

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Magnar|Magnar]]» frå , den 28. mai 2009.*
Cantus firmus-messe

Cantus firmus-messa er ei gjennomkomponert messetype som kom i bruk i løpet av 1400-talet. Stilen er gjerne knytt til Guillaume Dufay, men var og nytta av Johannes Ockeghem og Jacob Obrecht. Dei første messene av dette slaget sette syklusen kring ein cantus firmus i Tenor, etter skikken i organum, men seinare vart dette bytt på til mellom anna diskanten eller sopranen. 

Det er hevda at dei første forsøka innanfor denne stilen nådde kontinentet frå England kring 1400. Ein av dei engelske komponistane i tida var Leonel Power, som bygde messekrinsar over kjende gregorianske førelegg. Leonel Power kan ha nytta prinsippa i ein isorytmisk motett, og utvikla dei til å gjelde ei heil messe. 

Guillaume Dufay skreiv ei lang rekkje messer i denne stilen. Den tidlegaste er frå om lag 1430 (Missa se la face ay pale), over ei vise han sjølv hadde laga. Dufay nytta mykje talsymbolikk i verka sine, ikkje minst i desse. Kvar frase av cantus firmus vart teken oppatt etter faste mønstre. Slik utvikla og Dufay messestrukturen vidare.

Med tida vart det vanleg å nytte meir enn ein melodi som cantus firmus i desse messene. Seine verk av Dufay nyttar to eller tre cantus firmi. Dei første messene over L`homme armée er skrivne som cantus firmus-messer.

Grunnen til at denne messa var nytta, var av di dei synte tydeleg melodisk einskap og samanheng. Valet av cantus firmus kunne ha ein liturgisk funksjon, og alle ledda opna på same vis.

### Oppbygging

Alle messeledda var bygde kring den same grunnmelodien, og gjekk i same toneart. Cantus firmus var nøytral i høve ordinarieledda. Ein skulle ikkje nytte dei melodiane som alt fanst i dei faste ledda. Desse var ukrenkjelege. Melodiane kunne vera frå proprieledda, andre religiøse hymnar eller folkeviser. 

Dufay sette støtt denne melodien i tenor, i lange verdiar. Ofte song tenor den opphavlege teksten, medan messeteksten vov seg ikring han i dei andre stemmene. 

I kyrien var det vanleg at alle stemmene sette inn på likt. Elles i messa tok det noko tid før cantusen sette inn, gjerne i lag med bassen.

Nokre stader i messa tagde cantus firmus. Dette var i *Christe Eleison*, *Pleni sunt Caeli* (midt i Sanctus), i *[[Benedictus]]*, og i midten av *[[Agnus Dei]]*. Desse delane vart skrivne for to eller tre stemmer. 

Alle satsane byrja med det same hovudtemaet, i tillegg til cantus firmus. 

### Kjende messer innanfor stilen

Av Dufay:

* Missa Se la face ay pale
* Missa Ave regina Caelorum
* Missa Ecce ancilla domini

av Jacob Obrecht:

* Missa Sub tuum praesidium
Missa Se la face ay pale

**Missa se la face ay pale** er skriven av Guillaume Dufay om lag 1450. Messa er skriven som Cantus firmus-messe, bygd over visa Se la face ay pale, som han hadde skrive om lag 1430. Messa er ei av dei første som er skriven over ein verdsleg melodi. Før dette hadde det berre vore gregorianske førelegg. 

Tenor i messa er identisk med melodien i visa. Dette tek seg oppatt frå messeledd til messeledd- Nokre gonger delar han opp melodien i tre, slik at delane tek kvar sin del av eit messeledd (til dømes kyrien). Gloria og Credo er så lange at dei tek opp cantus firmus tre gonger kvar. I desse høva tek melodien seg opp i særskilde talforhold: 3:2:1, slik at den siste venda melodien kjem, går han like snøgt som i den opphavlege visa, og like snøgt som dei andre stemmene i satsen. Messa er elles full av talsymbolikk. 

Både Credo og Gloria er bygd opp etter prinsippet i ein isorytmisk motett.
Aga i Ullensvang

**Aga** er ei grend på vestsida av Sørfjorden i Ullensvang kommune. Grenda er mest kjend for friluftsmuséet Agatunet, som er eigd av Hardanger Folkemuseum. Men grenda er framleis befolka.
Ungane frå Aga går på barneskule på Vikebygd skule, og reiser nordover til Hauso skule for å gå på ungdomsskule.

Aga er også eit etternamn. Kjende namneberarar er kokken Frode Aga, og fotografen Arvid Aga.
Magnhild

**Magnhild** er eit kvinnenamn av norrønt opphav. *Magn(h)ildr* var sett saman av *[[Magne|magn]]*, 'styrke', og *[[hild]]r*, 'kamp, strid'.

Magnhild har norsk namnedag den 29. mai og svensk namnedag den 17. september. 

## Bruk
Namnet var i bruk i Norge i mellomalderen. Over 10 ulike personar med namnet er nemnde i Regesta Norvegica. *Magnill* er kjent brukt i norske mellomalderballadar, blant anna i «Villemann og Magnill».

Magnhild er særleg brukt i Noreg, og kan knyttast til den nordiske namnerenessansen som fann stad frå slutten av 1800-talet.
Bruken av namnet steig kraftig frå 1880 fram til rundt 1930, då nær 1,0 % av nyfødde jenter blei kalla det. Deretter gjekk bruken ned, med eit lågpunkt sist på 1960-talet. I 2009 var det 3&nbsp;835 norske kvinner som heitte Magnhild.

## Namneberarar
* Magnhild av Fulltofta, død før 1228, helgen frå Skåne 
* Magnhild Oddsdotter (1425–1499), norsk storgodseigar 
* Magnhild Haalke (1885–1984), norsk forfattar
* Magnhild Havdal Almhjell (1894–1985), norsk folkemusikkutøvar
* Magnhild Hagelia (1904–1996), norsk stortingspolitkar 
* Magnhild Meltveit Kleppa (f. 1948), norsk stortingspolitkar og statsråd
* Magnhild Bruheim (f. 1951), norsk forfattar
* Magnhild Mathisen (f. 1953), norsk sametingspolitikar

## Kjelder

*
Våler kyrkje i Solør (1806–2009)

**Våler kyrkje** var ei krosskyrkje bygd i 1806 i Vålbyen i Våler kommune i Innlandet fylke. Kyrkja brann ned natt til 29. mai 2009. Ein del av inventaret vart berga ut. Ei ny Våler kyrkje i eit særprega, moderne formspråk vart vigsla i 2015.

Kyrkja var soknekyrkje i Våler kyrkjesokn i Solør prosti. Det er eit gravkapell ved kyrkja, det vart ikkje skadd i brannen. Det vart heller ikkje den freda kyrkjestova.

Kyrkja var bygd i tømmer som var dekt med panel både ut- og innvendig. Ho hadde tårn ved den vestre krossarmen. Hovudinngangen gjekk gjennom tårnfoten. Kyrkja hadde tre galleri. Preikestolen var laga i 1916 av O. Foss frå Våler. Altertavla var plassert i ei nisje over alteret. Ho hadde krossfestinga som motiv. Preikestolen var plassert over alteret og altertavla. Klebersteinsdøypefonten var frå kring 1150. Han skal ha vorte berga ut før kyrkja brann ned. Kyrkja hadde to kyrkjeklokker. Den eine var flytt over frå stavkyrkja. Det var òg ei ornamentkiste frå 1690 og eit kyrkjeskåp frå før reformasjonen i kyrkja.

## Historie

Det har vore kyrkje i Våler sidan mellomalderen. I følgje ei segn fór kong Olav Haraldsson gjennom Solør i 1022 og kristna då bygda. Han stoppa ved det som seinare vart heitande Olavkjelda og derfrå skaut han ei pil. Der pila landa skulle det byggjast kyrkje for bygda. Pila landa på ein rydning med dungar med kvist og røter (ein *vål*) ved Glomma og der reiste dei ei kyrkje. Då kommunen laga seg kommunevåpen i 1987 valde dei Olavspila som motiv med bakgrunn i denne segna.

Då Våler-kyrkja vart nemnd i skriftlege kjelder på 1600-talet, var det ei forfallen stavkyrkje kalla Mariakyrkja det gjaldt. Kyrkja vart vølt og stod til 1805 då ho igjen var forfallen og dessutan var vorte for lita. Det vart då bygd ei krosskyrkje i tre, og stavkyrkja vart riven. Krosskyrkja vart bygd eit stykke frå den gamle kyrkjestaden. På den gamle kyrkjestaden er det sett opp eit minnesmerke. Frå stavkyrkja vart ein døypefont i kleberstein og altertavle overflytt til krosskyrkja. Døypefonten vert datert til kring 1150. Han er laga i kleberstein frå Gotland. Altertavla er datert 1697.

## Kjelder
### Referansar

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* 
* Om Våler kyrkjelyd på nettstaden til Den norske kyrkja
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* «Kirkebøker, Hedmark» på nettstaden til Arkivverket 
*
Namnet Gard

:*Sjå òg [[Gard (fleirtyding)]]*
**Gard** er eit mannsnamn og ein namnedel som kjem frå norrønt *Garðr*, 'gjerde, noko som vernar'. Namnet kan også vera eit slektsnamn, med anna opphav enn norrønt.

Gard har namnedag den 30. mai.

Namnet kom i bruk i Noreg på 1900-talet. Etter å ha vore i jamn, sjeldan bruk frå 1920, voks bruken raskt frå rundt 1965. Han fekk ny kraftig vekst på slutten av 1900-talet, og rundt 2000 fekk over 0,15 % av nyfødde namnet Gard. I 2009 var det 1&nbsp;223 menn som heitte Gard i Noreg.

Det finst som både føreledd i namn som Gardar og Gardbrand, og etterledd i Ingard og Vegard. Kvinnelege former av namnet er Gerd og Gerda.

## Namneberarar
* Gard Espeland (f. 1949), norsk forfattar og redaktør
* Gard Erik Sandbakken (f. 1954), norsk forfattar
* Gard Bjørnstjerne Eidsvold (f. 1966), norsk skodespelar og instruktør
* Gard Folkvord (f. 1969), norsk lokalpolitikar og ordførar

## Kjelder
*
Våler kyrkje

**Våler kyrkje** kan vere:

* Våler kyrkje i Hedmark (frå 2015) - i Vålbyen i Solør i Hedmark
* Våler kyrkje i Østfold (frå slutten av 1100-talet) - i Kirkebygden i Vestre Borgesyssel i Østfold
Frode Aga

**Frode Aga** () er ein norsk kokk. Aga driv til dagleg Restaurant Hallingstuene på Geilo i lag med kona si.

Aga byrja karrieren sin på *Maurset Hotel* på Hardangervidda i tenåra. Her jobba han som gardsgut og kjøkenhjelp i skuleferiane, og vart så fascinert av kokkeyrket at han heldt fram med det i tida som fylgde. 

Etter endt kokkeutdaning har han mellom anna vore kokk og kjøkensjef på Engebret kafé i Oslo og Sunnfjord Hotel i Førde. I 1988 starta han drifta av Restaurant Hallingstuene på Geilo, som han og kona har drive sidan.

Aga har delteke i fleire TV-program om mat, mellom anna Fra loft til kjeller og Kokkekamp på NRK. I tillegg har han i fleire år vore fast gjest på Morellfestivalen på Lofthus i juli. Aga er også kjend som ein stor humorist.

## Verkliste
* 
* 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Frode Aga|Frode Aga]]» frå ,  den 21. desember 2016.*  
 

* Kort biografi om Aga på nrk.no
Atonismen

**Atonismen** var ein monoteistisk religion i det gamle Egypt, skapt og innført som statsreligion av farao Amenhotep IV, betre kjend under det sjølvvalde namnet Akhenaton.
Atonismen var statsreligion i rundt 20 år på 1300-talet f.Kr. Religionen er den eldste kjende og vel-dokumenterte monoteistiske religionen. 

Guddommen Aton blei innført som hovudgud i det femte året av regjeringstida til Amenhotep IV, som då tok namnet Akhenaton. Faraoen grunnla òg den nye hovudstaden Akhetaton (no Amarna) på denne tida, og skilde dermed hoffet frå dei mektige prestane i Theben. Han byrja òg to store utbyggingsprosjekt av tempel i Karnak og Theben, nær tempelet til den viktige guden Amon.

I det niande året av regjeringstida innførte Akhenaton atonismen som einaste lovlege religion. Aton var ikkje berre den høgaste guden (henoteisme), men den einaste (monoteisme).Dei varierte gudebilda blei erstatta av solskiva som gudesymbol, tempel til andre gudar blei stengde, og ordet «gudar» i fleirtal blei forbode. Til protestar frå Amon-prestane blei Amon rituelt drepen, bilde og statuar av han øydelagde, og eigedommane vigde til Amon beslaglagt av staten. 

Under Tutankhamon (opphavleg Tutankhaton) blei den tradisjonelle polyteistiske religionen gjeninnført. Atenismen og Akhetaten blei forlatne. Faraoar knytt til atonismen blei seinare forsøkt sletta frå monument og oppteikningar.

## Sjå og
* Amarnakunst
* Amarnabreva

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Atenism|Atenism]]» frå , den 29. mai 2009.* 
 
* «ægyptisk Religion» i *[[Salmonsens konversationsleksikon]]* / Anden Udgave / Bind XXV: Werth—Øyslebø (1915-1930) 

## Bakgrunnsstoff
Gangarten skritt

**Skritt** er ein firtaktig gangart utan svev. Hesten har heile tida kontakt med bakken. Skritt er den einaste gangarten som ikkje er elastisk, fordi beina støttar underlaget lengre enn dei svevar. Beina si rekkefølgje i skritt er: Venstre bakfot, venstre framfot, høgre bakfot og høgre framfot. Skritt skal vere jamnt rytmisk, og hesten skal «gå gjennom kroppen». I skritt brukar hesten fleire muskelgrupper enn ved andre gangartar.
## Bakgrunnsstoff
Hesteplassen.no om gangartar hos hest
Bubble Bobble

**Bubble Bobble** er eit arkadespel laga av Taito og utgjeve i 1986 og seinare portert til ei rekkje heimedatamaskinar og spelkonsollar. Spelet er eit plattformspel som fylgjer dei to drakane Bub og Bob som må gå igjennom 100 ulike brett for å redde dei to kjærastane sine. Bub og Bob må blåse bobler på monstre for deretter sprekke dei. Ein kan og samle opp objekt for poeng. Desse dukkar opp anten tilfeldig, eller ved å sprekke bobler. Brukar ein for lang tid på sprekke boblene, kjem monstra seg laus på eiga hand, hissigare og raskare enn før. Nyttar ein for lang tid på å fullføre eit brett, dukkar spøkelset Baron von Blubba opp og jagar etter dei til dei har mista eit liv, eller har fullført brettet.

## Den sanne slutten
Ved brett 100 ventar sjølve sjefsmonsteret. Fullfører ein sistebrettet i einspelarmodus, gjev spelet beskjed om at ein ikkje nådde den sanne slutten. Spelaren vert så transportert til eit tilfeldig brett mellom 50 og 80. Spelar to stykk saman, kjem Bub og Bob saman igjen med kjærastane sine, men dette viser seg og å vere ei falsk slutt. Spelarane vert ikkje transportert til eit tidlegare brett, men får istaden beskjed om å skrive 8 teikn ned på eit papirark. Teikna er ein kode som kan skrivast inn ved tittelmenyen. Det får spelet inn i ein vanskelegare supermodus, der alle monstra er bytta om. Å slå spelet i denne modusen, er einaste måten å nå den sanne slutten.

## Bakgrunnsstoff

* Bubble Bobble at Arcade History.
* Bubble Bobble hjå the Killer List of Videogames
* Bobble hjå Open Directory Project
* frå tidsskriftet Retro Gamer, utgåve 8
* Guide ved Strategywiki.org
Gangart

**Gangart** er dyr sine ulike måtar å gå eller løpe på. Ein skil for eksempel mellom passgang og diagonalgang. Ordet gangart blir særleg brukt om hestar og korleis dei bevegar seg. 

Menneska sine viktigaste gangartar er gonge og lauping. Det blir i så måte arrangert konkurransar både i kappgang og løp.

## Gangartar hos hestar
Alle hestar har dei tre hovudgangartene skritt, trav og galopp. I tillegg til desse har islandshestar tølt («flygande skritt») og pass. Amerikanske hesterasar har mange ulike gangartar, blant anna «fox trott» og «running walk».

Hestar konkurrerer i mange ulike gangartar. 

Det blir arrangert kappriding i galopp, galoppløp. Det blir også arrangert køyrekonkurransar, mellom anna som travløp. Både galoppsport og travsport er populære som veddeløp. 

I dressurriding skal hesten vise at den meistrar dei tre hovudgangartane, i tillegg til å utføre andre moment. 

For islandshestar blir det arrangert konkurransar som går ut på å vise fram dei 5 ulike gangartane som islandshesten har.

## Sjå også
* Hest
* Travsport
* Ridesport
Gangart i gruver

**Gangart**, **gangstein**, **gråberg** eller **sidestein** er i gruve- og bergverksdrift omgrep for steinmassar som ikkje inneheld malm, og dermed ikkje er interessante for gruvedrifta. Driv ein til dømes og vinn ut jern frå jernmalm, vil steinklumpar utan slik malm vera rekna som gangart. Dei kan ikkje vidareforedlast til jern, men kan likevel brukast til andre føremål som pukk, ballast eller fyllmasse i til dømes betong.

Ein kan skilja malm frå gangart på ulike måtar. Ein vanleg måte er å køyra all masse på eit samleband der menneske plukkar bort gangart frå malmhaldig berg.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gråberg|Gråberg]]» frå , den 6. juli 2010.*
Moderne fuglar

**Moderne fuglar**, vitskapleg namn **Neornithes**, utgjer ein underklasse av den biologiske klassen Aves som samlar alle nolevande fuglar, alle utdøydde fuglar i jorda si nytid og nokre fleire utdøydde sidegreiner i krittida. Dette taksonet vart introdusert for paleornitologien av Gadow i 1893, for å skilje moderne fuglar frå grupper som døydde ut i jorda si mellomtid.

Moderne fuglar skil seg frå alle takson av utdøydde fuglar ved at dei manglar tenner. Dei utdøydde artane, som til dømes Ichthyornis, hadde tenner.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:de:Neornithes|Neornithes]]» frå , den 30. mai 2009.* 


## Bakgrunnsstoff
*
Pernille

**Pernilla** og **Pernille** er ei nordisk kortform av Petronilla, ei latinsk kvinneleg diminuitivsform av det romerske familienamnet Petronius, som har usikkert opphav.

Pernilla er mest brukt på svensk medan Pernille er mest brukt på dansk og norsk. På 1700-talet og endå meir ved byrjinga av 1800-talet var Pernille mykje brukt i Noreg.

Den 31. mai har Pernille namnedag i Noreg medan Pernilla har det i Sverige.

## Namneberarar
*Pernilla Tunberger (1912-1986), fødd Zätterström, svensk matskribent 
*Pernille Anker (1947-1999), norsk skodespelar og songar
*Pernilla August (f. 1589), fødd Mia Pernilla Hertzman-Ericson, svensk skodespelar
*Pernille Dysthe (f. 1961), norsk forfattar og journalist
*Pernille Rygg (f. 1963), norsk forfattar
*Pernilla Wahlgren (f. 1967), svensk artist
*Pernille Fischer Christensen (f. 1969), dansk filmregissør
*Pernilla Wiberg (f. 1970), svensk alpinist
*Pernille Rose Grønkjær (f. 1973), dansk filmregissør
*Pernille Sørensen (f. 1977), norsk komikar og skodespelar
*Pernille Rosenkrantz-Theil (f. 1977), dansk folketingspolitikar

## Annan bruk
*Pernille er namnet på fleire figurar i komediane til Ludvig Holberg. Det finst i titlane på *Henrik og Pernille* og *Pernilles korte frøkenstand*. I *Den vægelsindede* og *Den stundesløse* har personar namnet Pernille, og i *[[Jeppe på Bjerget]]* opptrer «Mor Nille».
*Pernille og Mr. Nelson var ein tidleg norsk barne-TV-serie.

## Kjelder

*
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Pernille|Pernille]]» frå ,  den 29. mai 2009.*
Synonym

Eit **synonym** eller ei **liketyding** er eit ord som har same eller liknande tyding som eit anna ord.

Synonym er substantiv, verb, adverb eller adjektiv. Det er relativt sjeldan at to ord har eksakt lik tyding, difor blir ofte nyansane tatt fram i ordbøker og leksikon. Nokre språkforskarar meiner at ingen synonym har nøyaktig lik tyding fordi dei har oppstått på ulik måte, har ulik klang, andre assosiasjonar, ulik formell samanheng - ein advokat vil bruke andre ord i eit juridisk dokument enn i daglegtale om same tema. 

Ei ordbok med synonym blir kalla ei synonymordbok (sjå også tesaurus). Det motsette av eit synonym er eit antonym. *Synonym* og *antonym* er såleis antonym.

## Eksempel
* Fort - rask - hurtig - snøgg
* Hus - bygning
* Kjekt - gøy

;Fleirtal:
* Tre - skog

;Figurativt:
* «Hollywood var synonymt med umoral» (Doris Kearns Goodwin)

## Sjå også
* Homonym
* Antonym

## Bakgrunnsstoff
* 
* Synonymer.no - Gratis norsk synonymordbok
* Norske synonymer
DC Talk av dc Talk

**DC Talk** var dc Talk sin debutcd. Han vart utgjeven i 1989 på Forefront Records. «Heavenbound» vart også utgjeven som singel.

## Sporliste

# «Heavenbound» – 3:53 (feat. Kevin Max)
# «Gah Ta Be» – 3:57
# «Final Days» – 4:08
# «The King (Allelujah)» – 4:10
# «Spinnin' Round» – 3:48
# «Voices Praise Him» – 3:51
# «Time Ta Jam» – 2:02
# «He Loves Me» – 5:11

## Kjelder

**Denne artikkelen byggjer på «[[:en:DC Talk|DC Talk]]» frå ,  den 8. juni 2009.*
Antonym

Eit **antonym** (frå gresk; *anti* = mot og *onoma* = namn) er eit ord som har motsett tyding av eit anna ord. 

Ord kan ha fleire ulike antonym. Både *liten* og *kort* er antonym til *lang*. 

Det motsette av eit antonym er eit synonym. *Antonym* og *synonym* er såleis antonym.

Det finst tre typar antonym:
* **graderbare antonym** - ordpar som uttrykkjer motsetningar langs ein skala, slik som *opp* og *ned*
* **komplementære antonym** - ordpar som er gjensidig utelukkande, slik som *død* og *levande*
* **relasjonelle antonym** - ordpar der dei to orda skildrar tilhøvet mellom to objekt sett frå kvar av dei sin synsvinkel, slik som *foreldre* og *barn*, *lærar* og *elev*. 

## Eksempel
* stor - liten
* varm - kald
* fort - sakte
* kokt - rå

## Sjå også
* homonym
* synonym.
Nu Thang

**Nu Thang** er dc Talk si andre CD-utgjeving. Han vart gjeven ut i 1990 saman med jole-CD-en *Yo, Ho, Ho!* på Forefront Records. To av songane vart gjevne ut som singlar; «I Luv Rap Music» og «Can I Get A Witness».
  
## Sporliste

# «When DC Talks» – 2:28
# «He Works» – 3:39
# «I Luv Rap Music» – 3:49
# «No More» – 3:37
# «Nu Thang» – 4:12
# «Things of This World» – 5:11
# «Walls» – 4:10
# «Talk It Out» – 3:59
# «Take It to the Lord» – 4:20
# «Children Can Live (Without It)» – 3:56
# «Can I Get a Witness» – 4:25

## Kjelder

* *Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Nu thang|Nu thang]]» frå , den 8. juni 2009.* 
 

### Fotnotar
Free at Last

**Free at Last** er den tredje cd-utgjevinga til dc Talk. Han vart utgjeven på Forefront Records i 1992. Tekstane handla om aktuelle kristne tema, t.d. om å venta med sex til ekteskapet, («I Don't Want It») eller å finna den rette jenta å gifta seg med («That Kinda Girl»). Tittelsporet «Free at Last» inneheldt sampling frå Martin Luther King sin mest vidgjetne tale, I Have a Dream.

Fire av songane vart utgjevne som singlar: «Jesus Is Just Alright», «Socially Acceptable», «Luv Is a Verb» og «The Hardway».

## Sporliste

# «Luv Is a Verb» – 4:15. 
# «That Kinda Girl» – 4:12. 
# «Greer» – 0:21
# «Jesus Is Just Alright» – 4:37. 
# «Say the Words» – 5:00
# «WDCT» – 0:43
# «Socially Acceptable» – 4:57. 
# «Free at Last» – 4:55. 
# «Time Is...» – 4:10
# «The Hardway» – 5:19
# «2 Honks & a Negro» – 0:18
# «Lean on Me» – 5:00. 
# «Testimony» – 0:44
# «I Don't Want It» – 4:14. 
# «Will Power» – 0:15
# «Word 2 the Father» – 4:02. 
# «Jesus Is Just Alright (Reprise)» – 1:00

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Free at Last (dc Talk album)|Free at Last (dc Talk album)]]» frå , den 8. juni 2009.* 

### Fotnotar
Welcome to the Freak Show

**Welcome to the Freak Show** er ein live-cd og dc Talk si femte utgjeving. Han kom ut i 1997, framleis under Forefront Records, men òg i samarbeid med Virgin Records.

## Liveband

Bandet blir presentert på songen «It's the End of the World as We Know It (And I Feel Fine)» (opphavleg av R.E.M.).

* Jason Halbert - Keyboard, orgel
* Otto Price - Bassgitar
* Mark Townsend - Gitar
* Brent Barcus - Gitar
* Will Denton - Slagverk
* Marvin Sims - Perkusjon

## Sporliste

# «Help!» – 1:02 
# «So Help Me God» – 4:27 
# «Luv Is a Verb» – 4:54 
# «Like It, Love It, Need It» – 7:58 
# «Colored People»" – 4:47 
# «Jesus Is Just Alright»" – 5:58 
# «What If I Stumble?» – 6:12 
# «In the Light»" – 5:02 
# «Mind's Eye» – 6:04 
# «It's the End of the World as We Know It (And I Feel Fine)» – 7:18 
# «Day by Day» – 4:35 
# «Walls» – 2:16 
# «Time Is...» – 3:51
# «Alas, My Love» – 2:12 
# «The Hardway» – 5:43 
# «Jesus Freak» – 6:03 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Welcome to the Freak Show|Welcome to the Freak Show]]» frå , den 8. juni 2009.*
Jesus Freak

**Jesus Freak** er dc Talk si fjerde cd-utgjeving, og den siste dei gav ut på Forefront Records. Plata kom ut i 1995.

## Mottaking

Heile sju songar frå plata vart utgjevne som singlar: «Jesus Freak», «Between You and Me», «What If I Stumble?», «Like It, Love It, Need It», «Colored People», «In the Light» og «Mind's Eye».

dc Talk hadde tidlegare gjeve ut plater som var meir prega av hip-hop, men gjekk no over til rein rock, noko som overraska både fansen og kritikarane. Jesus Freak vann Grammy-prisen for beste rock gospel-plate i 1997.

## Innhald

Uttrykket «Jesus freak» var opphavleg eit nedverdigande uttrykk frå USA på 1960- og 1970-talet. Ein «jesus freak» var ein person som var med i Jesusrørsla, den kristne greina innanfor hippie-rørsla.

Tematikken på plata dreier seg om t.d. rasisme, tilgjeving, religiøs hyklarskap og tru på Gud.

Plata var eksperimentell i forma. Fleire stader har ho med opptak av folk som held ein tale, før eller midt inni ein song. På «Mind's Eye» kan ein høyra Billy Graham som samanliknar Gud med vinden: *«I've never seen the wind! I've seen the effects of the wind, but I've never seen the wind.»* Sporet «What If I Stumble» startar med eit opptak av teologen Brennan Manning som fortel om kristne som fornektar Jesus med livsstilen sin sjølv om dei seier at dei fylgjer han.

### «Alas, My Love»

Det siste sporet, «Alas, My Love» er eit såkalla gøymt spor som startar med ei lang togn så lyttaren kan koma til å tru at plata er over. På den opphavlege versjonen av cd-en står det heller ikkje nokon tittel på det 13. sporet. Etter om lag to minutt med stille kjem plutseleg nokre strykarar langsamt inn før Kevin Max Smith tek til å lesa høgt eit sjølvskrive dikt; «Alas, My Love». Etter kvart kjem også fleire instrument inn og akkompagnerer Smith medan han les. Diktet handlar om Jesu lidingar på krossen.

Kevin Max Smith er både musikar og poet og har gjeve ut fleire diktsamlingar.

## Sporliste

# «So Help Me God» – 4:39
# «Colored People» – 4:26. 
# «Jesus Freak» – 4:50. '
# «What If I Stumble?» – 5:06
# «Day By Day» – 4:30. 
# «Mrs. Morgan» – 0:57
# «Between You and Me» – 4:59. 
# «Like It, Love It, Need It» – 5:23
# «Jesus Freak (Reprise)» – 1:17
# «In the Light» – 5:06. 
# «What Have We Become?» – 6:09. 
# «Mind's Eye» – 5:17
# «Alas, My Love» – 5:18. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jesus Freak (album)|Jesus Freak]]» frå , den 8. juni 2009.* 

### Fotnotar
Intermission: the Greatest Hits

**Intermission: the Greatest Hits** er dc Talk si sjuande cd-utgjeving, gjeven ut på både Forefront Records og Virgin Records. Han kom ut i 2000 som den fyrste samle-cd-en til gruppa. Mange av songane her er remixa for å passa betre til gruppa sin nye stil i pop-landskapet. «Say the Words (Now)» vart utgjeven som singel.

## Sporliste

# «Say the Words (Now)» 
# «Colored People» 
# «Jesus is Just Alright»" 
# «Between You and Me»" 
# «Mind's Eye» 
# «Consume Me» 
# «My Will»
# «In the Light»" 
# «Mr. Morgan (Act 1)» 
# «Socially Acceptable»
# «Luv Is a Verb»
# «Supernatural»
# «Jesus Freak»
# «The Hardway» 
# «What if I Stumble?»
# «I Wish We'd All Been Ready»
# «Chance»
# «Sugar Coat It» 
# «Mrs. Morgan (Act 2)» 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Intermission: the Greatest Hits|Intermission: the Greatest Hits]]» frå , den 8. juni 2009.*
Solo av dc Talk

**Solo** er dc Talk si åttande cd-utgjeving. Ho vart utgjeven i 2001. Dette var etter at gruppa skilde lag for å gå inn i solokarrierar. Cd-en består difor mest av songar frå kvart enkelt bandmedlem, som no hadde teke dei respektive artistnamna TobyMac, Tait og Kevin Max.

## Sporliste

# «40 (Live)» – 2:40. Denne songen syng dei tre medlemene saman. 
# «Alibi» - 4:12 (Tait)
# «All You Got» - 4:39 (Tait)
# «Return Of The Singer» - 3:51 (Kevin Max)
# «Be» - 3:47 (Kevin Max)
# «Somebody's Watching» - 3:47 (tobyMac)
# «Extreme Days» - 3:50 (tobyMac)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Solo (dc Talk album)|Solo]]» frå , den 8. juni 2009.*
Supernatural av dc Talk

**Supernatural** er dc Talk si sjette cd-utgjeving, og vart gjeven ut på Forefront Records og Virgin Records. Sju songar herifrå vart utgjevne som singlar: «Into Jesus», «Consume Me», «My Friend (So Long)», «Dive», «Godsend», «Wanna Be Loved» og «Supernatural».

## Sporliste

# «Intro» – 0:24
# «It's Killing Me» – 3:56
# «Dive» – 4:21
# «Consume Me» – 4:51. 
# «My Friend (So Long)» – 4:11. 
# «Fearless» – 5:07
# «Godsend» – 4:14
# «Wanna Be Loved» – 4:15
# «The Truth» – 4:25
# «Since I Met You» – 5:00
# «Into Jesus» – 4:19
# «Supernatural» – 4:00
# «Red Letters» – 6:06.
# «There Is A Treason At Sea» – 1:40. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Supernatural (dc Talk album)|Supernatural]]» frå , den 8. juni 2009.* 

### Fotnotar
Det estiske opprøret i 1343

**Det estiske opprøret i 1343** (dansk *Folkeopstanden Sankt Jørgens Nat*, estisk *Jüriöö ülestõus*) starta natta mellom den 22. og jørgensdagen 23. april 1343. Då braut det ut eit velorganisert bondeopprør i den nordvestlege delen av Harrien, eit landskap i den vestlege delen av det danske hertugdømet i Estland. 

Da opprøret byrja vart herrar, fruer og andre overklassefolk i området myrda. Herregardane vart plyndra og sette i brann. Sjølv kyrkjer og kloster vart råka. Blant den opprørske skaren vart 4 kongar utnemnde, og horden drog til byen Reval (no Tallinn), som enkelte vasallar og geistlege var flykta til. Samtidig sende opprørs-skaren bod til dei svenske fogdane i Åbo og Viborg med løfte om underdanigheit samt overdraging av Reval by, om dei ville hjelpe bøndene i kampen mot dei tyske og danske vasallane (herrane). 

Bondehæren omlægra Reval by, men Den tyske ordenen var i mellomtida tilkalla. Med ein hær nedkjempa ordenen opprørarane framfor Reval sine portar. 

Samtidig hadde opprøret spreidd seg til landskapa Wiek og Ösel, ei øy vest for Wiek. Eit møte mellom dei opprørske kongane og den tyske ordensmeister var kome i stand i Wittestein, men berre med det resultat at bondekongane vart drepne. Ordensmeisteren drog deretter ut med sin hær og nedkjempa estarane, liksom ordenen også nedkjempa dei russarar som til liks med svenskar og finnar hadde vorte tilkalla av dei estiske bøndene. 

Fogdane frå Åbo og Viborg kom til Reval, men fekk da vite at bondeopprøret hadde vorte nedslege. Fogdane fór heim att etter å ha inngått ein fredsavtale mellom Reval og Sverige. 

Enno etter at opprøret var slege ned var det framleis mindre oppreistar, mellom anna på Ösel, men stort sett vart opprøret raskt nedkjempa, og Den tyske ordenen sat som herrar på 2 av Estlands 3 største borger (Reval og Wesenberg). Borgene hadde vorte overdregne til ordenen av eit fleirtal av vasallar, til sikring av freden, inntil den danske kongen ønskte borgene tilbakeleverte. Den tredje store borga, Narva, vart overgitt til Den tyske ordenen i 1345, også etter avtale med vasallane.

## Kjelder

* R.W.Bauer: Bauer,R. W. (1977): Calender for Aarene fra 601 til 2200 efter Christi fødsel.
* Oliva: "Cronicon vetus ex Oliva" i Scripotores Rerum Prussicarum I, Leipzig 1861.
* Rüssow: "Balthasar Russows Chronica der Provintz Lyfflandt" i Liivimaa Noorem Riimkroonika, Tartu 1959.
* Renner: "Johannes Renners Liflendische Historien" i Liivimaa Noorem Riimkroonika, Tartu 1959.
* Johansen: Paul Johansen, "Die Estlandliste des Liber Census Daniae" København & Reval, 1933.
* Skyum-Nielsen, Fruer og ...: Niels Skyum-Nielsen "Fruer og vildmænd. Danmarkshistorie uden retouche, IV tiden 1250-1400" København 1981-82.
* Skyum-Nielsen, Estonia: Niels Skyum-Nielsen "Estonia under Danish Rule 1238-1346" trykt i Danish Medieval History - New Currents, København 1982.
Preben

**Preben** er eit dansk mannsnamn danna av det eldre *Pridbjørn*, som kjem frå det sorbiske namnet *Pritbor*. Dette er danna av namneledda *prid*, 'først', og *bor*, 'kamp'.

Preben har norsk namnedag den 31. mai.

Namnet tok til å brukast i Noreg frå 1910-åra. Det blei svært populært rundt 1985, då over 0,25 % av nyfødde gutar kunne få det. Etter ein brukstopp rundt 1995 gjekk bruken nedover. I 2009 var det 2&nbsp;078 menn i Noreg som heitte Preben.

## Namneberarar
* Preben von Ahnen (1606-1675), dansk-norsk embetsmann og godseigar
* Preben Kielland Krag (1912-1980), norsk arkitekt
* Preben Hornung (1919–1989), dansk målar
* Preben Munthe (f. 1922), norsk økonomiprofessor
* Preben Møller Hansen (f. 1929), dansk politikar
* Preben Fabricius (1931–1984), dansk designar
* Preben Maegaard (f. 1935), dansk pionér innan fornybar energi
* Preben Colstrup (f. 1947), norsk målar og informasjonssjef i NSB
* Preben Kristensen (f. 1953), dansk skodespelar
* Preben Elkjær (f. 1957), dansk fotballspelar
* Preben Mankowitz (f. 1990), norsk fotballspelar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Preben|Preben]]» frå , den 29. mai 2009.*
Folkerøystinga i 1972

Den 25. september 1972 var det ei rådgivande folkeavstemming om norsk medlemskap i EU, som da heitte EF. 53,5&nbsp;% stemte mot, 46,5&nbsp;% stemte ja. 

I juni 1970 vedtok Stortinget med stort fleirtal å søkje medlemskap i EF. Forhandlingane gjorde at det vart store motsetningar i regjeringa Borten, som gjekk av i 1971. Samtidig vart debatten om EF skjerpa, og i perioden 1971–72 var dei politiske motsetningane hardare enn nokon annan gong i norsk etterkrigstid. 

Folkebevegelsen mot norsk medlemskap i Fellesmarkedet vart skipa i 1970 og hadde på det meste over 130 000 medlemer. Mellom dei politiske partia var det Senterpartiet og Sosialistisk Folkeparti som representerte nei-sida. Nei-sida var ein allianse av bønder og fiskarar, intellektuelle og den radikale delen av arbeidarrørsla. 

Ja-sida organiserte seg i Ja til EF-aksjonen i 1972. Høgre var det einaste av dei daverande politiske partia som stod samla på ja-sida. Dei andre partia var kløyvde i saka, og for Arbeidarpartiet og Venstre fekk dette varige konsekvensar. Leiinga i Ap og LO stod på tilhengarsida saman med næringslivet og nesten heile pressa. 

I januar 1972 var forhandlingane med EF om vilkåra for norsk medlemskap ferdige, og 25. september 1972 stemte altså 53,5 prosent mot medlemskap, 46,5 prosent for. Regjeringa Bratteli gjekk etter dette av, og den nye regjeringa under leiiing av Lars Korvald forhandla om ein handelsavtale med EF som kom i 1973. EF-striden varte eigentleg heilt til og med stortingsvalet i 1973. Dette valet førte til stort tap for Ap, Høgre og Venstre, mens Senterpartiet og Sosialistisk Valforbund gjekk mykje fram.

Ei ny rådgivande folkeavstemming om norsk tilslutning til EU fann stad 28. november 1994, og gav om lag det same resultatet som røystinga i 1972. 

## Kjelder

I hovudsak EU-striden i Store norske leksikon
Carl Zuckmayer

**Carl Zuckmayer** () var ein tysk forfattar. 

Zuckmayer skreiv mest av alt som dramatikar, men skreiv òg nokre romanar og ein del noveller. Komedien hans *Der Hauptmann von Köpenick* (1931), som bygde på ei verkeleg hending, var ein satire over kor sterk tru tyskarane hadde på autoritetar. Dramaet *Ulla Winblad* (1953) er ei fri tolking av livet og diktinga til Carl Michael Bellman.

Fleire av dramatiseringane hans er filmatiserte. 

Zuckmayer var medarbeidar på Die Weltbühne.

## Bakgrunnsstoff
* 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Carl Zuckmayer|Carl Zuckmayer]]» frå , den 30. mai 2009.*
Folkerøysting

Ei **folkerøysting** eller **folkeavstemming** er eit val der dei røysteføre til vanleg stemmer ja eller nei til klart definerte spørsmål.

Folkerøystingar kan vere lokale eller nasjonale. I lokale røystingar har temaet i Noreg oftast vore knytt til sal av alkohol. Dei nasjonale folkeavstemmingane har i Noreg dreia seg om ja eller nei til oppløysing av unionen med Sverige i 1905, ja eller nei til kongedøme i 1905, ja eller nei til forbod mot sal av brennevin og sterkvin i 1919 og 1926, og ja eller nei til norsk medlemskap i EU i 1972 og 1994.

## Sjå òg:
* Folkeavstemminga i 1972
* Folkeavstemminga i 1994
Pinchas Zukerman

**Pinchas Zukerman** () er ein kjend israelsk fiolinist og dirigent. 

Han vart fødd i Tel Aviv og reiste til USA for å studere. Han gjorde debuten sin i New York i 1963. Zukerman har spelt inn over 100 verk. Han har vorte nominert til 21 Grammy-prisar og har vunne to av dei. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pinchas Zukerman|Pinchas Zukerman]]» frå , den 30. mai 2009.*
Grønsaka squash

**Squash** eller **skvåsj** (*Cucurbita pepo*) er ei grønsak i graskarslekta (*Cucurbita*). Ho kan bli gul, grøn eller lysgrøn og har om lag same form som ein agurk. Skalet kan vera mørkegrønt, grønstripa eller gult.

Squash blir hausta i umogen tilstand. Han kan etast rå eller varmebehandla, til dømes kokt eller steikt. 

## Ordsoge

Ordet «squash» er ei kortform av narragansettordet *asquutasquash*, der * asq* tyder 'rå' og *ash* er ei fleirtalsending. På engelsk kan *squash* visa til fleire ulike graskar (frukt og plantar frå sleka *Cucurbita*). Andre namn på grønsaka squash er *zucchini* (italiensk, tysk og engelsk, tyder 'lite graskar'), *courgette* (fransk, tysk og engelsk) og *summer squash* (engelsk).

## Kjelder

*Squash , frukt.no

## Bakgrunnsstoff
Njål

**Njål** er ei norsk form av det norrøne *Njáll* som opphavleg kjem frå irsk *Niall*, truleg 'kjempe'. Njål har norsk namnedag den 5. september, tidlegare (1988–1998) var namnedagen 1. juni.

Namnet blei spreidd gjennom vikingkontakt mellom Irland, øya Storbritannia og dei nordiske landa. Det var utbreidd på Island frå norrøn tid (som Njål i *[[Njålssoga]]*). Neal, Neil og Nigel er engelske former av namnet.

## Namneberarar
* Njål Sparbo (f. 1964), norsk songar
* Njål Høstmælingen, norsk jurist og forfattar

## Kjelder
* 

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Njål|Njål]]» frå , den 30. mai 2009.* 
 
* Navnedager  ved steinbukken.net
Miklós Zrinyi

**Miklós Zrínyi** eller **Nikola Zrinski** (ungarsk: *Zrínyi Miklós*, kroatisk: *Nikola VII Zrinski*),  () var ein kroatisk og ungarsk feltherre, statsmann og diktar.

Han lærte forsvar på grensa mellom Kroatia-Ungarn og Det osmanske riket og vart ein av dei viktigaste kommandantane på denne tida. I 1645, mot slutten av trettiårskrigen, kjempa han mot svenske troppar i Mähren der han ved Szkalec spreidde ein svensk divisjon og tok 2000 fangar. Ved Eger redda han keisar Ferdinand III, som hadde vorte tatt på senga av Carl Gustaf Wrangel. Seinare kjempa han mot sine eigne ungarar i Transilvania. For dette gjorde keisaren han til kaptein i Kroatia.

I 1646 utmerkte han seg mot osmanarane. Under kroninga av Ferdinand IV av Austerrike bar han statssverdet og vart ban og generalkaptein i Kroatia. I 1655 gjorde han eit forsøk på å bli vald til pfalzgreve av Ungarn (*nádor*), men kongen nominerte Miklós Wesselényi istadenfor.

I 1663 la den tyrkiske armeen ut på ein storoffensiv som enda med omleiringa av Wien. Keisarhæren klarte ikkje å yte særleg motstand, og den tyrkiske armeen vart til slutt stoppa av dårleg vêr. Troppar frå Det tysk-romerske riket vart kalla inn, i tillegg til støtte frå Frankrike. Zrinski og italienaren Raimondo Montecuccoli vart nestkommanderande for den ungarske armeen.

Zrinski reiste 240&nbsp;km innover i dei tyrkisk-okkuperte områda og øydela den særs strategisk viktige Osijek-brua over Drava. Dei tysk-romerske generalane var derimot motvillige til å støtte han vidare, sidan styresmaktene meinte Zrinski støtta ungarsk sjølvstende frå Det tysk-romerske riket. Han prøvde å ta Kanizsa, den viktigaste tyrkiske festninga i Sør-Ungarn, men klarte det ikkje, då han ikkje fekk støtte frå Montecuccoli. Trass i nederlaget her, gjorde felttoget han kjend og hylla over heile Europa.

Zrinski mista livet i ei jaktulukke, men det gjekk lenge seigliva rykter om at han vart utsett for eit attentat frå habsburgske agentar.

## Diktaren
I tillegg til å ver ein førande militær på 1600-talet i Ungarn, er han òg kjend for lyrikken sin. Han var både viktig som epikar og lyrikar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Miklós Zrínyi|Miklós Zrínyi]]» frå ,  den 30. mai 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
**
 

### Fotnotar
Djoser

**Netjerikhet** eller **Djoser** er den mest kjende faraoen i Det tredje dynastiet i Egypt. Han gav funksjonæren sin Imhotep ordre om å byggje den første av pyramidane, ein stegpyramide i Saqqara. Namnet hans vert òg skrive **Zoser**, **Dzoser**, **Zozer**, **Dsr**, **Djeser**, **Djésèr**, **Horus-Netjerikhet** og **Horus-Netjerichet**. 

Dateringa av regjeringsperiodane i det gamle kongedømet har vorte mykje omdiskutert, men det tredje dynastiet er som regel plassert på 2600-talet fvt. og regjeringstida til Djoser vert sett til om lag 2635 til 2610 fvt. 

Den måla kalksteinsstatuen av Djoser, som i dag står på Egyptisk Museum i Kairo, er den eldste kjende statuen i lekamsstorleik i Egypt. Statuen vart grave fram i 1924-1925. 

I inskripsjonar frå tida han levde vert han kalla *Netjerikhet*, som tyder «lekamen til gudane». 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Djoser|Djoser]]» frå , den 30. mai 2009.*
Anders Zorn

**Anders Zorn** () var ein svensk kunstnar fødd i Mora i Sverige. 

## Utdanning

Frå dødsboet til faren fekk Anders Zorn 3000 kroner som var brukt opp etter tre år med studiar ved Kunstakademiet i Stockholm, men med det store talentet sitt kunne han raskt fø seg sjølv og familien og flytta inn i eige atelier i Stockholm som 20-åring. Her måla og teikna han portrett og illustrasjonar. Det kunstnariske gjennombrotet hans kom våren 1880, då han deltok i elevutstillinga til Kunstakademiet med akvarellen «I Sorg».

## Reiser
I januar 1881 møtte han Emma Lamm (1860-1942) frå Dalarö nær Stockholm og inngjekk ein hemmeleg truloving same år. Fram til 1889, då Zorngarden i Mora ved sjøen Siljan i Dalarna stod ferdig, gjorde han fleire reiser rundt i Europa, der han levde av å måle portrett. I 1889 gifta han seg så med Emma Lamm. 

Zorn reiste mykje og vitja mellom anna Spania, Nord-Afrika og England. I 1893 reiste han til USA for å vitje Verdsutstillinga og for å måle portrett av kjende politikarar og andre viktige personar. Mest kjend frå denne reisa er portrettet av president Grover Cleveland.

Sommaren 1897 reiste Zorn til Russland der har fekk ein varm velkomst. Han vitja St. Petersburg og Moskva der han vart ven med kunstnarane Ilja Repin og Konstantin Korovin. Under opphaldet budde han stort sett hos Korovin.

## Renomme
Anders Zorn, hans nære ven Bruno Liljefors og Carl Larsson vert rekna for nokre av dei største kunstnarane i Sverige og Anders Zorn meistra oljemåling, akvarellar, etsningar, teikningar og skulpturar, og var ut over portrett kjend for sine nakenstudiar av kvinner ved Dalarö og sjøen Siljan. Zorn og Rembrandt vert rekna som dei to fremste etsarane i verda. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Anders Zorn|Anders Zorn]]» frå , den 30. mai 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff

* Zornsamlingane 
* Zorn Gallery