Henrik Mohn

**Henrik Mohn** () var ein norsk vitskapsmann som er rekna som grunnleggjaren av meteorologi og fysisk oseanografi i Noreg. Han var bror til Jacob Mohn og Emanuel Mohn. Mohnbukta på Spitsbergen er kalla opp etter han.

## Liv ogvirke
Mohn fekk høgare utdanning ved Bergen Katedralskole med examen artium i 1852 og Det kongelege Frederiks Universitet i Christiania, der han oppnådde grada dr. philos. I 1861 vart han tilsett ved Observatoriet som assistent under Christopher Hansteen.

Hausten 1864 heldt han ein foredragsserie i Den Polytekniske Forening om «Den moderne Meteorologien og Veirspaadomme». Foredraga vart trykt i Morgenbladet, og vakte så stor merksemd at dei førte til at det vart oppretta eit meteorologisk institutt ved Universitetet i Christiania. Mohn vart kalla til det første professoratet 1. desember 1866 og til å bli den første direktøren ved Meteorologisk institutt, ein post han hadde i 47 år.

Han organiserte ei systematisk meteorologisk og klimatisk utforsking av landet og fekk i gang stormvarsel og daglege vêrvarsel.

Boka *Om Vind og Veir*, utgjeve i 1872, vart i løpet av få år trykt på tysk, fransk, italiensk, spansk, russisk, polsk og finsk. Dette var den første framstillinga av moderne meteorologi basert på samanstilling av observasjonar i synoptiske kart.

I 1873 deltok han som offisiell norsk representant ved stiftingskongressen for Den internasjonalen meteorologiske organisasjon IMO.

Saman med matematikaren Cato Guldberg publiserte han 1880 avhandlinga *Etudes sur les mouvements de l'atmosphère*, dvs. «Om rørsler i atmosfæren», ein matematisk modell for syklonar (lågtrykk), der dei skildra den geostrofiske balansen mellom lufttrykk, corioliskrafta og friksjon i vindfeltet. For første gongen vart det freista å handsame meteorologiske fenomen kvantitativt ut frå mekaniske og fysiske lovar.

Stortinget gav støtte til Den norske nordhavsekspedisjonen med DS «Vøringen» 1876, 1877 og 1878, med omfattande målingar i Norskehavet. Mohn deltok sjølv på tokta. Ein annan viktig bidragsytar var G.O. Sars. Målingar og analysar vart publisert over ei årrekkje. Hovudverket fanst i 1887: «Nordhavets Dybder, Temperatur og Strømninger».

Ein artikkel Mohn skreiv i Morgenbladet 1884 om ein transpolar straum over det arktiske havet, vart inspirasjon for Fridtjof Nansen til å realisere ferda med «Fram» ti år seinare. Under Fram-ekspedisjonen fekk han Monaøyane i Karahavet kalla opp etter seg.

Henrik Mohn var ein svært allsidig mann. Saman med brørne sine var han med på å starte dei første bogekorpsa i Bergen. Han bidrog òg til fleire teateroppsetningar som forfattar, skodespelar og teatermålar. På Nordhavsekspedisjonen målte han blant anna frå Jan Mayen.

## Utgjevingar (utval)
* *Om Kometbanernes innbyrdes Beliggenhed*, 1860
* *Stormene i Kristiania fra 1837 til 1863*, i Polyteknisk Tidsskrift,1863
* *Det Norske Meteorologiske Instituts Stormatlas*, 1870
* *Om Vind og Veir. Meteorologiens Hovedresultater*, 1872
* *Études sur les mouvements de l'atmosphère* (saman med Cato Guldberg), 1876–80
* *Den Norske Nordhavs-Expedition 1876–1878* (saman med G. O. Sars), 29 hf. (7 bd.) , 1880–1901
* *Nordhavets Dybder, Temperatur og Strømninger*, 1887
* *Klimatabeller*, 1895–1906
* *Meteorologi*, 1903 (sterkt revidert utgåve av *Om Vind og Veir*)
* *Klima-atlas for Norge*, 1916

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Henrik Mohn|Henrik Mohn]]» frå ,  den 2. september 2011.*