Umm Qais

**Umm Qais** (arabisk أم قيس, òg skrive *Umm Qays*) er ein by nord i Jordan nær oldtidsbyen Gadara. Han ligg heilt nordvest i landet, der grensa til Jordan møter Israel og Syria. Han ligg på ein åstopp med utsyn over Genesaretsjøen, Golanhøgdene og Yarmukdalen. Umm Qais ligg i Irbid guvernement og Bani Kinanah nahiya.

Den hellenistisk-romerske byen **Gadara** (hebraisk skrift גדרה, *gad´a-ra* eller גדר, *ga-der*; gresk Γάδαρα *Gádara*) var òg stundom kalla **Antiokhia** eller *Antiokhia Semiramis* (gammalgresk Ἀντιόχεια Σεμίραμις) eller *Selevkia*.

## Historie
På 200-talet fvt. var byen ganske kulturelt viktig. Det var fødestaden til satirikaren Menippos, ein slave som vart ein kynisk filosof og laga satire som gjorde narr av menneske i ei blanding av prosa og vers. Verka hans har ikkje overlevd, men vart imitert av Varro og Lucian.

Den greske historikaren Polybius skildra Gadara i 218 fvt. som 'den mektigaste av alle stader i regionen'. Likevel kapitulerte han kort tid etter då han vart kringsett av selevkidane og kong Antiokhos III av Syria. Regionen byta hender fleire gonger mellom selevkide-kongane i Syria og Ptolemies av Egypt.

I 167 fvt. gjorde jødane i Jerusalem opprør mot selevkidane, og i den påfølgjande konflikten vart Gadara påført store skadar.

Tidleg i det første hundreåret fvt. vart Meleager fødd i Gadara. Han var ein av dei store hellenistiske diktarane, ikkje berre for sine eigne verk, men fordi han samla andre sine dikt i tillegg.

I 63 fvt., då den romerske generalen Pompeius sette regionen under romersk kontroll, bygde han om Gadara og gjorde han til ein av dei delvis sjølvstyrte byane i den romerske Dekapolis, og ein skanse mot nabatearane. I 30 fvt. plasserte den romerske keisaren Augustus området under den jødiske kongen Herodes den store. Historikaren Josefus skreiv at etter kong Herodes døydde i 4 fvt. vart Gadara ein del av den romerske provinsen Syria.

Gadara er nemnt i Det nye testamentet som *Gadarenar-landet*, der Jesus skal ha drive vonde ånder ut av to menn og inn i nokre grisar.

Josefus skreiv at i 66 evt., i byrjinga av det jødiske opprøret mot romarane vart området kring Gadara lag øyde

På 100-talet evt. gav den romerske akvedukten til Gadara drikkevatn gjennom ein qanat som var 170&nbsp;km long. Den lengste underjordiske delen, som var 94&nbsp;km lang, er den lengste kjende tunnelen frå oltida.

Gadara var framleis ein viktig by i Austromarriket, og var lenge sete for ein kristen biskop. Med erobringa til arabarane etter slaget ved Yarmouk i 636 kom han under muslimsk styre. Kring 747 vart han i stor grad øydelagd av eit jordskjelv og fråflytta.

## Turisme

Mange turistar kjem til Umm Qais på dagsturar frå hovudstaden Amman, kring 110&nbsp;km mot sør, for å sjå dei mange ruinane og nyte utsikta. Ein kan sjå Genesaretsjøen og Tiberias i Israel, og over Yarmoukdalen ligg sørenden av Golanhøgdene - som høyrer til Syria, men som har vore kontrollert av Israel sidan seksdagarskrigen i 1967. Hermon på grensa til Libanon er synleg på klåre dagar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Umm Qais|Umm Qais]]» frå ,  den 5. oktober 2015.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*Nun, Mendel, *Gergesa (Kursi)* (1989 kibbutz Ein Gev)
*Nun, Mendel, *Ports of Galilea*, in Biblical Arkeologi Review; 25/4: 18 (1999)
*Holm-Nielson, Svend, 'Gadarenes', in *Anchor Bibelen Dictionary* vol. 2, ed. D.N. Freedman (1992. New York: Doubleday)
*Weber, Thomas, *Umm Qais – Gadara of the Dekapolis* (1989. Amman: Economic Press Co.)
*Laney, J. Carl, *Geografikal Aspects of the Life of Christ* [Unpublished Th.D. dissertation, Dallas Theological Seminary ] (1977)

## Bakgrunnsstoff
*Jordansk turistråd - Umm Qais