open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Edderkoppar

**Edderkoppar**, **kongroer** eller **kinglar** (Araneae) er ei gruppe leddyr. Dei er ein orden i klassen edderkoppdyr (Arachnida). Over 35000 artar er skildra. Desse er fordelt på 110 familiar. 

## Skildring

Storleiken til edderkoppar varierer frå få millimeter til over 25 centimeter. Dei tyngste blir opptil 150 gram. Dei fleste edderkoppane lever på land. Edderkoppar har åtte bein. Kroppen er delt i ein forkropp og ein bakkropp. Augene sit framme på sida av dyret, og det kan ha seks eller åtte av dei. 

Hos mange artar er hoa større enn hannen, ofte mykje større. Det hender at hoa et hannen. Nokre artar har kompliserte paringsritual. 

Nokre edderkoppartar spinn nett som dei fangar bytte i. Silken dyra brukar til dette, vert produsert i kjertlar i bakkroppen. Kvar art har sitt mønster på nettet. Andre driv snikjakt. Dei sit skjult til eit bytte dukkar opp. Når det skjer, fangar dei byttet raskt. Alle edderkoppar er giftige, men dei norske artane er ufarlege for menneske. Gifta vert produsert i kjertlar ved kjevane. 

## Utvikling

Edderkoppar oppstod i devontida, og har levd på jorda i nærare 400 millionar år. Dei finst over det meste av jorda, i ørken, i regnskog og i polare område. 

## Edderkoppar i Noreg

Det er registrert 562 edderkoppartar i Noreg. Dei fleste lever i skog og mark, men mange finst nær folk, som liten husedderkopp og stor husedderkopp.

## Somme edderkoppfamiliar
* Traktedderkoppar - Agelenidae 
* Hjulspinnarar - Araneidae
* Kjeveedderkoppar - Tetragnathidae
* Jegeredderkoppar - Sparassidae
* Krabbeedderkoppar - Thomisidae
* Treløparar - Philodromidae
* Hoppeedderkoppar - Salticidae
* Kuleedderkoppar - Theridiidae
* Rovedderkoppar - Pisauridae

## Sjå òg
*Edderkoppar i kulturen

## Bakgrunnsstoff

* Norske edderkopper 
* Edderkopper 
* Spiderweb  – dansk side
Sapporo

**Sapporo** er ein storby på øya Hokkaido nord i Japan. I innbyggjartal er han den femte største byen i Japan, og den tredje største i utstrekning. Sapporo er òg provinshovudstad for Hokkaido.

Byen er kanskje mest kjend for dei olympiske vinterleikane som vart helde der i 1972, men òg for ein årleg snøfestival og eit kjent bryggeri. Byen var òg vert for Ski-VM i 2007.
Komparativ fordel

**Komparativ fordel** (bokmål *komparativt fortrinn*) er eit samfunnsøkonomisk omgrep som forklarar korfor to partar (gjerne land, men òg til dømes regionar eller individ) kan ha gjensidige fordelar av å handle med kvarandre, sjølv om den eine av dei er i stand til å produsere alle varer meir effektivt enn den andre.

Ein part har ein komparativ fordel i ei vare dersom han er i stand til å produsere vara *relativt* meir effektivt enn den andre parten. Dette betyr at det er viktig å skilje omgrepet frå det å ha ein absolutt fordel i produksjonen av ein vara, som rett og slett betyr at eit land produserer denne vara meir effektivt.

Konseptet er svært viktig i teorien om internasjonal handel. Resultatet følgjer av enkel matematikk, men blir sett på som eit av dei mest misforståtte omgrepa innan økonomi.

Teorien om komparative fortrinn blir gjerne tillagt David Ricardo, som forklarte han i boka *The Principles of Political Economy and Taxation*, utgjeve i 1817. Truleg vart omgrepet likevel bruka første gong av Robert Torrens i 1815 i eit essay om kornhandel.

## Døme

For å forklare prinsippet med komparative fordelar, går Ricardo ut frå ein verdsøkonomi sett saman av to land, England og Portugal, som produserer to typar gode, klede og vin. Ricardo går ut frå at Portugal produserer både klede og vin meir effektivt. Betyr dette at England bør stenge grensene sine for å skjerme eigen industri?

For å svara på dette spørsmålet, må ein samanlikne autarki (ingen handel) med fri utveksling av varer (frihandel).

*I autarki*, for å produsere to einingar med klede, éi til kvart av landa, trengst det 190 arbeidstimar, mens to einingar vin krev 200 arbeidstimar.

Kva skjer *dersom England spesialiserer seg i klesproduksjon og Portugal i vin*? England brukar 200 arbeidstimar på å produsere to einingar klede. England har dermed 20 timar arbeidskraft til gode, som kan brukast til auka produksjon. Dersom ein går ut frå at desse 20 timane blir bruka til produksjon av klede, aukar produksjonen til 2,2 einingar. Portugal brukar 160 timar på å produsere to einingar vin, og disponerer derfor 10 timar arbeidskraft, som kan brukast til å auke produksjonen til 2,125 einingar.

Ein merkar seg derfor at ein spesialisert produksjon av kvar av varene gjer at verdsproduksjonen kan auke, og kvart land kan auke forbruket sitt av begge varene.

Mens landa i autarki kvar forbrukte 1 eining klede og 1 eining vin, kan dei no utveksle varer slik at dei til dømes får 1,1 eining klede og 1,0625 einingar vin kvar, og begge landa har vorte rikare. Dette var altså mogleg sjølv om England var mindre effektiv i produksjonen av begge varene eller, sagt på ein annan måte, Portugal hadde ein absolutt fordel i produksjonen av begge varene.

## Sjå òg
* internasjonal handel
* absolutt fordel
* David Ricardo

## Kjelder
Helsingfors universitet

**Helsingfors universitet** (finsk *Helsingin yliopisto*) er det største universitetet i Finland.

Universitetet er tospråkleg, sjøv om størstedelen av kursa av forståelege grunnar går på finsk. Av studentane er 6,5 % svenskspråklege. For den svenske undervisninga skal det i følgje finsk lov vere minst 27 professorat ved Helsingfors universitet. For akademiska studium på svensk i Finland finst det også heilt svenskspråklege institusjonar, den viktigaste er universitetet Åbo Akademi.

Helsingfors universitet består av elleve fakultet (teologi, jus, medisin, humaniora, matematikk-naturvitskap, atferdsvitskap, statsvitskap, agrikultur-forstvetenskap, veterinærmedisin, farmasi og biovitskap) och ei friståande eining, Svenska social- och kommunalhögskolan. Universitetets bibliotek er Finlands nasjonalbibliotek.

## Historie
Universitetets historie går attende heilt til 1640, då det vart grunnlagt i Åbo med namnet *Kungliga Akademien i Åbo*. Dette gjer universitetet til det eldste i Sverige, etter Uppsala og Dorpat (Tarto). Etter at Finland kom inn under Russland fekk universitetet i 1809 det nye namnet *Kejserliga akademien i Åbo*. Universitetet vart flytta etter keisarleg påbod til Helsingfors i 1828 etter Åbos brann og fekk då namnet *Kejserliga Alexanders universitetet i Finland*. Etter at Finland hadde vorte sjølvstendig fekk det namnet *Helsingfors universitet* i 1919.

Universitetets hovudbygning ligg ved Senatstorget og er teikna av Carl Ludvig Engel.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Helsingfors universitet|Helsingfors universitet]]» frå ,  den 26. november 2006.*  

## Bakgrunnsstoff

*
* Svenska social- och kommunalhögskolan
* Nationerna vid Helsingfors universitet
* Studentkåren vid Helsingfors universitet 
* Helsingfors stads och universitetets gemensamma Helsinki.fi city portal
Legendeeventyr

**Legendeeventyr** eller **religiøse eventyr** er ei form for eventyr som minner om legender, men gjerne er mindre alvorlege enn desse. Eventyra handlar om namngjevne personar, til dømes om gudar eller helgenar, og har ofte eit tydeleg religiøst innhald. Legendeeventyr har Aarne-Thompson-nummer 750&ndash;849.

Personar som kan opptre i kristne legendeeventyr er Jesus, Vårherre, apostelen Peter og jomfru Maria i møte med ulike menneske. Det finst likande eventyr om heidenske gudar frå til dømes gresk og norrøn tradisjon.

Nokre døme på legendeeventyr er «Gjertrudsfuglen» (AT 751A), «Evas ulike barn» (AT 758) om opphavet til dei underjordiske, og «Fandens sju spørsmål» (AT 812).

## Kjelder
Luciano Bottaro

**Luciano Bottaro** () var ein italiensk teikneserieskapar. Bottaro er rekna som ein av dei viktigaste italienske teikneserieskaparene når det gjeld humorseriar. Med innflytnad frå Otto Messmer, Winsor McCay, Fredrick Burr Opper, Rudolph Dirks, Carl Barks og Floyd Gottfredson, utvikla han ein personleg stil. Denne stilen er kjend i Europa, i tillegg til i Argentina, Australia og Brasil.

## Livssoge
Han byrja karrieren sin for det italienske bladet *Lo Scolaro* i 1949, med karakteren «Arcibaldo il bucaniere» (Piraten Arcibaldo).

Han har samarbeidd med *La [[Domenica del Corriere]]*, *Edizioni Alpe* og *Mondadori*, det italienske Disney-forlaget. Den fyrste historia hans der kom ut i 1952, og heitte *Paperino e le onorificenze* som vart skriven av Alberto Testa. Denne historia er ikkje utgjeve på norsk.

Same år byrja han å samarbeide med Guido Scala og Franco Aloisi, og seinare manusforfattaren Carlo Chendi. Dette førte etter kvart til byrjinga til Bierrecì Studios.

## Bierrecì Studios
I tillegg til arbeidet med Disney-figurar, skapte han òg mange andre figurar, mellom anna Baldo, Pepito, Pon Pon, Giò Polpetta og Maramao. I 1958 starta han Bierrecì Studios saman med Carlo Chendi og Giorgio Rebuffi.

Den fyrste utgjevinga til studioet var *Redipicche*, ei teikneseriebok som handla om kongen i ein kortstokk, ein parodi på militærverda med inspirasjon frå *[[Alice i Eventyrland]]*.

Ei rekkje teikneserieskaparar byrja etter kvart å samarbeide med dei, m.a. Maria Luisa Uggetti, Tiberio Colantuoni, Ivo Milazzo og Giancarlo Berardi. Dei arbeidde med fleire figurar, som Mikke Mus, onkel Skrue og ein del Warner Bros.-figurar. Dei laga òg ein teikneserie versjon av *Carosello*, eit italiensk fjernsynsprogram.

## Bakgrunnsstoff
* Luciano Bottaro - den offisielle vevsida
* Luciano Bottaro på Inducks
* Lucino Bottaro på Comiclopedia
Rosario

**Rosario** er ein by i Argentina, ved det nedre løpet av Paranáelva. Rosario, som har ca. 1,2 millionar innbyggjarar (2010) er ein hamneby med stor eksport av jordbruksprodukt. 

I byen er det eit universitet som vart grunnlagt i 1920.

Nokre kjende folk frå Rosariør fotballspelarane Lionel Messi, Maximiliano Rodríguez, Mauro Icardi og Ángel di María, den kommunistiske revolusjonære Che Guevara, landhockeyspelaren Luciana Aymar og fotomodellen Valeria Mazza.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Rosario|Rosario]]» frå ,  den 6. januar 2018.*  
 
## Bakgrunnsstoff

*
Alberto Granado

**Alberto Granado** () var ein argentinsk-kubansk biokjemikar som var reisekameraten til Che Guevara på ein motorsykkeltur gjennom store delar av Sør-Amerika i 1951. Granado vart i 1960 invitert til Cuba av Che Guevara for å vere med på oppbygginga av helsevesenet. Granado grunnla Santiago medisinske skole i Santiago de Cuba. 

Ved innspelinga av *[[Motorsykkeldagbøkene]]* i 2004, som handla om Granado og Che Guevara si reise i 1951, deltok den 82-årige Alberto Granado som konsulent filmen. Rolla som Granado vart spelt av Rodrigo de la Serna. Rolla som Che Guevaras vart spelt av den meksikanske skodespelaren Gael García Bernal.
 
## Litteratur
* *The Motorcycle Diaries* (ISBN 1-84413-426-1) 
* *Travelling with Che Guevara: The Making of a Revolutionary* (ISBN 1-84413-426-1)

## Bakgrunnsstoff
* Bilde og intervju med Alberto  (spansk)
* Intervju med Alberto i anledning filmen "Motorsykkelsdagbøkene" 
* Intervju med Alberto og utfyllende informasjon om hans liv
Emisjon

**Emisjon** betyr å sende ut noko. Det kan bli bruka i fleire samanhengar:

*I fysikk viser emisjon til utsending av elektromagnetisk stråling eller partiklar, sjå emisjon i fysikk.
*I økonomi viser emisjon til nyutferding av aksjar eller obligasjonar frå eit selskap, sjå emisjon i økonomi.
Frø

**Frø** er plantedelar danna som formeiringsorgan hjå frøplantar. Eit frø blir danna frå eit befrukta frøemne og inneheld ein groe eller kime som kan danna ein ny plante gjennom å spira. 

I tillegg til groen inneheld eit frø frøskal og frøkvite. Utforminga og storleiken på frø kan variera kraftig. Mange av dei ligg inne i ei frukt. 

## Frøskal

Frøskalet er videreutvikla frå frøemnehinner. Det er fast og vernar frøet mot ytre påverkingar. Skalet startar spiringa ved å suga opp vatn i særskilde cellelag som er bygde for denne funksjonen. Hos mange planter kan frøskalet bidra til frøspreiing ved at det har hår eller anna vedheng som letter spreiinga.

## Groe
Groen (kimen, embryo) stammar frå den befrukta eggcella og er dannet gjennom fleire celledelingar. I utvikla tilstand har groen ei lita rot, kimrota; ein liten stengelspiss, kimstengelen; og eitt eller to frøblad ut frå om han er einfrøblada eller tofrøblada. 

Nokre plantar, som artane i erteblomfamilien, manglar frøkvite. Groen fyller då heile rommet inne i frøskalet og har store, tjukke kimblad som inneheld den nødvendige opplagsnæringa for spiringa.

## Frøkvite
Frøkviten er opplagsnæringa til frøet. Han er endosperm, det vil seia at han blir danna i embryosekken gjennom fleire delingar av frøkvitekjernen. I eit ferdig frø tek kimen og frøkviten opp all plassen innanfor frøskalet. Frøemnekjernen som ligg mellom embryosekken og frøemnehinnene blir fortrengd. 

## Andre frødelar

Nokre få plantar, til dømes i vassliljefamilien, utvikla  også ein perisperm i tillegg til frøkviten. Her blir den delen av frøemnekjernen som er utanfor embryosekken også fylt med opplagsnæring.

Frøet til nokre plantar har ein frøkappe, arillus. Dette er eit kjøtfullt, ofte sterkt farga hylster som dekkjer frøet eller frukta meir eller mindre fullstendig. Frøkappen speler ei rolle ved frøspreiinga, til dømes som mat for fuglar. Ein finn tydeleg utvikla frøkappe mellom anna i barlind, spolebusk og muskatnøtt.

Visse andre plantar utviklar eit oljerikt vedheng, elaiosom. Denne delen kan etast av til dømes maur som lèt frøet vera. Dermed kan dette bidra til å spreia planten. Blåveis er eit døme på plantar som utviklar frø med elaiosom.

## Sjå òg
*Spore

## Kjelder

*«Frø: botanikk» (9. mars 2012), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 26. februar 2015.

## Bakgrunnsstoff
Marihøne

**Marihøner** (*Coccinellidae*) er ein familie innan ordenen biller (Coleoptera). Over 5000 marihøneartar er kjende, men berre 54 av desse lever i Noreg. 

## Utsjånad
Det er stor variasjon i fargar og mønster hos marihønene. Mange av dei har prikkar på dekkvengjene. Ulike artar har ulike fargar og ulikt tal prikkar. Det er ei myte at talet prikkar fortel kor gammal ei marihøne er, vanlegvis lever dei berre eitt år. 

## Levevis
Nokre få marihøner lever av plantekost, men dei fleste er rovdyr, både som larvar og vaksne (*imago*). Dei et bladlus og andre plantesugarar. Marihøner er nyttige dyr, og er derfor nytta til biologisk kontroll av skadedyr på plantar. 

Marihøner har fullstendig forvandling.

Vanlegvis er livssyklusen eitt år.

## Namnet
I somme norske dialekter vert ho kalla *marifly*. I desse dialektene kan orda *marihøne* og *marihane* òg bli bruka om sommarfuglar. Marihønene har i mange språk namn knytt til Jomfru Maria eller Gud:
* På svensk *jungfru Maria höna*
* På dansk *Mariehøns*
* På tysk *Marienhänchen, Marienhuhn, Marienkälbchen, Marienkäfer, unsers lieben Herrn Hünchen*
* På nederlandsk *lieveheersbeestje*
* På engelsk *lady-fly, lady-bird, lady-cow*
* På fransk *bête à bon Dieu, vache à Dieu*

Namnet er knytt til førestillingar i folketrua.

## Systematisk inndeling

*Marihøner* er det norske namnet både på gruppa *Coccinellidae* og på gruppa *Coccinellinae* som er ei undergruppe av førstnemnde. Dette er i samsvar med forslag til norske namn på alle dei 296 familiane og underfamiliane til dei norske billene. [Ødegaard, o.a., 2004]

Systematikken følgjer Ottesen, 1993 (sjå kjelde).

* Orden **[[Biller]]** (*Coleoptera*)
** Underorden ** [[Polypaga]]**
*** Familien **marihøner** (*Coccinellidae*) 
**** Underfamilie smalmarihøner (*Coccidulinae, Coccinellidae*) 
**** Underfamilie småmarihøner (*Scymninae, Coccinellidae*) 
**** Underfamilie skjoldmarihøner (*Chilocorinae, Coccinellidae*) 
**** Underfamilie marihøner (*Coccinellinae, Coccinellidae*) 
**** Underfamilie hårmarihøner (*Epilachninae, Coccinellidae*) 

### Norske artar

Nokre av dei norske artane er: 
* **[[Femprikka marihøne]]** - *Coccinella quinquepunctata*
* **[[Fjortenprikka marihøne]]** - *Calvia quattuordecimquttata*
* **[[Sjuprikka marihøne]]** - *Coccinella septempunctata*
* **[[Tjuefireprikka marihøne]]** - *Succoccinella vigintiquattuorpunctata*
* **[[Toprikka marihøne]]** - *Adalia bipunctata*

## Kjelder
* Ottesen, P.S. (red.) 1993 *Norske Insektfamilier og deres artsantall*. NINA utredning 055, 40 sider.
* Ødegaard, Frode, o.a. 2004. *Forslag til norske navn på familier og underfamilier av biller.* Insekt-Nytt 29 (1/2) Norsk Entomologisk forening. s.27
### Referansar

## Bakgrunnsstoff

* Norsk Entomologisk forening
* Marihøneanatomi
Lege

**Lege** eller **lækjar** er ein norsk yrkestittel for autoriserte medisinarar. Legar jobbar med å førebygga, diagnostisera eller lega sjukdom, anten som allmennlege eller innan ei viss spesialisering.

## Utdanning
I Noreg tilbyr ein medisinutdanning ved Universitetet i Oslo, Universitetet i Bergen, Norges teknisk-naturvitenskapelige universitet og Universitetet i Tromsø. Den normerte studietida er på 6 eller 6,5 år, og fører fram til den akademiske tittelen *Candidata/candidatus medicinae* (*[[cand. med.]]*).

## Turnusteneste
Etter bestått embetseksamen må ein nyutdanna medisinar ha turnusteneste i eitt år på eit sjukehus og eit halvt år i allmennpraksis. Det er eit avgrensa tal turnusplassar som blir fordelte gjennom loddtrekking, noko som kan føra til ventetid for nokre kandidatar.

Det er vanleg med sjukehusturnusteneste i mange land, men turnusteneste i distrikt/allmennpraksis er ei særnorsk ordning som blei innført på 60-talet for å betra legedekninga i Distrikts-Noreg.

## Autorisasjon/legelisens
I Noreg er det Statens autorisasjonskontor for helsepersonell som gjev autorisasjon for legar etter at dei har avlagt medisinsk embetseksamen og gjort godkjent turnusteneste. Medisinsk utdanning frå EØS-området er automatisk godkjent i Noreg, medan medisinarar utdanna i andre land må gå gjennom ein test av dei medisinske kunnskapane sine og i nokre tilfelle ta tilleggskurs før utdanninga deira kan godkjennast. Det er Utvalget for lisenssaker og utenlandsmedisinere som har ansvaret for tildeling av lisens til utanlandsutdanna legar.

Ein mellombels lisens kan bli gjeven dersom krava til autorisasjon ikkje er oppfylte. Lisensen set konkrete avgrensingar til yrkesutøvinga. Den mellombelse lisensen til ein turnuslege vil for eksempel krevja at legen arbeider under rettleiing. 

## Sjå òg
* Den Norske Lægeforening

## Bakgrunnsstoff
* Statens autorisasjonskontor for helsepersonell
* Den norske lægeforening
Grå blekksopp

**Grå blekksopp** (*Coprinus atramentarius*) er ein grå skivesopp som veks i klynger. Skivene vert etterkvart svarte. 

Stilken er 3-10 cm høg, hatten 3-7 cm. Kjøtet er fast i ung sopp, men vert med tida oppløyst. 

Grå blekksopp inneheld stoffet coprin. Dette har ein verknad som liknar antabus, og gjer at soppen er giftig saman med alkohol. 

## Bakgrunnsstoff

* Giftige sopper i Norge
Havmus

**Havmus**, **havkatt**, **hågylling** eller **gullhå** (*Chimaera monstrosa*) er ein bruskfisk i havmusfamilien, den einaste i familien som finst i norske farvatn. Havmusa vert opptil 1,5 kilogram tung og 1,5 meter lang, halen medrekna. Ho finst oftast på ei djupn mellom 300 og 500 meter. 

Den sørlege utbreiinga til havmusa inkluderer havet utanfor Nordvest-Afrika og delar av Middelhavet. Nordover finst havmusa nordaust i Atlanterhavet: vest for Dei britiske øyane og nordvestetter mot Island, og langs heile norskekysten og nordvestetter mot Svalbard.

Havmus har eit framtredane hovud. Kroppen smalnar bakover. Auget er stort. Havmusa lever av muslingar, slangestjerner, krepsdyr og småfisk. På ryggfinna er det ein pigg forbunde med ein giftkjertel. 

## Kjelder




## Bakgrunnsstoff
* Om havmus
Juan Perón

**Juan Domingo Perón**, () var ein argentinsk oberst og president i Argentina 1946–1955 og 1973–1974. 

Juan Perón var fødd i Lobos i provinsen Buenos Aires i Argentina.

Perón deltok i militærkuppet i 1943 der han vart arbeidsminister. Han vart populær hos arbeidarklassen, og i 1945 forsøkte kollegaene å avsetja han. Etter omfattande protestar og demonstrasjonar, fremst frå arbeidarklassen så vart han verande i regjeringa. I 1946 vart han vald til president. Påverka blant anna av italiensk fascisme gjennomførte han nasjonaliseringar av industrien og andre reformer, noko som gjorde han svært populær hos arbeidarklassen men hata av mellom- og overklassen. Etter ei forverring av økonomien i landet vart Perón styrta i eit militærkupp i 1955. Han flykta til Spania, der han heldt fram med å vera ein politikar i bakgrunnen. Han kom attende i 1973 og vart på nytt vald til president, men døydde året etterpå i Buenos Aires. Motsetningane var store då, sjølv innom hans eiga peronistrørsle.

Perón var gift tre gonger. Den andre kona hans var Eva Perón, kjend som «Evita», som døydde i 1952. Den tredje kona hans, Isabel Perón, overtok presidentskapet i 1974, men vart avsett i militærkuppet den 24. mars 1976.

Peron grunnla ein eigen politisk ideologi, peronismen.

## Kjelder
* Svensk Wikipedia
Jacobo Arbenz Guzmán

**Jacobo Arbenz Guzmán** () var ein guatemalansk politikar fødd i Quetzaltenango i Guatemala. Han var president i landet frå 1951 til 1954.

Guzmán vart styrta i eit statskupp organisert av CIA og erstatta med Carlos Castillo Armas. Den 27 januar 1971 vart Guzmán funne død på badet sitt i Mexico by i Mexico. Omstenda kring døden hans er framleis uklåre.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Jacobo Arbenz Guzmán|Jacobo Arbenz Guzmán]]» frå , den 26. november 2006.*
Gro Hammerseng-Edin

**Gro Hammerseng-Edin** () er ein norsk handballspelar. Ho har vore kaptein på det norske landslaget og spelar for Larvik HK. 

Hammerseng spela i Gjøvik og Vardal frå ho starta med handball da ho var 10 år, til ho sommaren 2003 signerte ei kontrakt med den danske klubben Ikast, der ho framleis speler. Ho debuterte på landslaget som 20-åring den 29. november 2000 mot Polen.

Gro Hammerseng er systera til Lars Hammerseng, som speler ishockey for Lillehammer Ishockeyklubb.

## Merittar landslag
*EM 2000: Nr 6 med Noreg
*VM 2001: Sølvmedalje etter 25–30 mot Russland 
*EM 2002: Sølvmedalje etter 22–25 mot Danmark
*VM 2003: Nr 6 med Noreg
*EM 2004: Gullmedalje etter 27–25 mot Danmark
*EM 2006: Gullmedalje etter 27–24 mot Russland
*VM 2007: Sølvmedalje etter 24–29 mot Russland
*OL 2008: Gullmedalje etter 34–27 mot Russland
*EM 2010: Gullmedalje etter 25–20 mot Sverige

### Klubbmedaljar med FC Midtjylland Håndbold i Danmark

;Den Danske Eliteserien (DM)
* Sølv: 2007/08
* Bronse: 2003/04

;Pokal Cup
* Sølv: 2003, 2004

### Klubbmedaljar med FC Midtjylland Håndbold i Europa

;Cup Winner Cup
* Gull: 2004

;EHF-Cupen
* Sølv: 2007

### Klubbmedaljar med Larvik HK i Noreg

;Pokal Cup
* Gull: 2010

### Personlege utmerkingar

* 2004: All-Star team plass: Beste playmaker og MVP (EM 2004)
* 2005: All-Star team plass: Beste playmaker i den danske ligaen (2004/05)
* 2006: All-Star team plass: Beste playmaker og MVP (EM 2006)
* 2007: 'Snill Pike Statuetten’ 2007
* 2007: Kåra til årets lagspelar og årets førebilete på Idrettsgallaen 2007 
* 2007: All-Star team plass: Beste Playmaker (VM 2007)
* 2008: Kåra til beste spelar i verda av IHF i 2007
* 2009: Kåra til årets 'Ikast Spiller' av Ikast fan club (2008/09)
* 2010: All-Star team plass: Beste playmaker (EM 2010)
* 2011: Kåra til årets lagspelar i 2010 på Idrettsgallaen 2011 (Ho tok òg imot prisen for åreats lag, handballjentene)
Katrine Lunde

**Katrine Lunde** () er ei norsk handballmålvakt frå Kristiansand. Ho har vunne fleire gull i OL, VM europameisterskap i handball med Noreg. Sidan 2017 vaktar ho målet for IK Våg/Vipers frå heimbyen, eit lag ho spelte på også i tida 1997-2004. Ho har to gongar vunne EHF-meisterligaen for Viborg HK,g ein gong for Győri ETO og to gongar med Våg/Vipers. Lunde har ved utgangen av 2022 delteke i 339 landskampar for Noreg, fleire enn nokon annan spelar. Også tvillingsystera Kristine Lunde var norsk landslagsspelar i handball.

## Karriere
### Klubbspel
Lunde melde overgang frå Kristiansand IF til IK Våg sommaren 1997. Periodane 2004-07 og 2017-10 vakta ho målet for høvesvis Aalborg DH og Viborg HK i Danmark. Frå 2010 til -15 spelte ho på det ungarske topplaget Győri ETO, deretter gjorde ho teneste i Rostov-Don i den russiske toppserien i to sesongar. Sidan 2017 har ho atter vore målvakt i heimlege IK Våg. 

### Landslagsspel
Landslagdebut 26. september 2002 mot Jugoslavia. Ho var med i den norske troppa som tok EM-sølv i desember 2002, men sat sjølv på tribunen i alle kampane. Frå europameisterskapen i 2004 til europameisterskapen 2020 var ho med om å vinne fem EM-gull og eitt EM-sølv. Perioden 2007-21 gav henne to gullmedaljar, like mange sølvmedaljar og ein bronsemedalje. I olympiske leikar tok ho gull i 2008 og 2012, samt bronse i 2016 og 2021. Opp til og med VM-finalen 2021 deltok Lunde i 326 landskampar, skåra 3 landslagsmål.

## Merittar landslag
*EM 2004: Sølvmedalje etter 22–25 mot Danmark
*VM 2003: Nr 6
*EM 2004: Gullmedalje etter 27–25 mot Danmark
*EM 2006: Gullmedalje etter 27–24 mot Russland
*VM 2007: Sølvmedalje etter 24–29 mot Russland
*OL 2008: Gullmedalje etter 34–27 mot Russland
*EM 2008: Gullmedalje etter 34–21 mot Spania
*VM 2009: Bronsemedalje etter 26–21 mot Spania
*EM 2010: Gullmedalje etter 25–20 mot Sverige
*VM 2011: Gullmedalje etter 32–24 mot Frankrike
*OL 2012: Gullmedalje etter 26–23 over Montenegro
*EM 2012: Sølvmedalje etter 31–34 mot Montenegro
*VM 2013: Nr 5 med Noreg
*OL 2016: Bronsemedalje etter 36–26 mot Nederland
*VM 2017: Sølvmedalje etter 21–23 mot Frankrike
*EM 2018: Nr 5 etter 38–29 mot Sverige
*EM 2020: Gullmedalje etter 22–20 mot Frankrike
*OL i 2021: Bronsemedalje etter 36–19 mot Sverige
*VM 2021: Gullmedalje etter 29–22 mot Frankrike
*EM 2022: Gullmedalje etter 27–25 mot Danmark
*VM 2023: Sølvmedalje etter 28–31 mot Frankrike
*OL i 2024: Gullmedalje etter 29–21 mot Frankrike
*EM 2024: Gullmedalje etter 31–23 mot Danmark
*VM 2025: Gullmedalje etter 23–20 mot Tyskland

## Merittar klubblag

*Vinnar av EHF-meisterligaen: 2009 og 2010 med Viborg, 2012 med Győri ETO, 2021 med Våg/Vipers
*Vinnar av EHF-pokalen: 2017 Rostov
*Dansk seriemeister: 2009 og 2010 med Viborg HK
*Ungarsk seriemeister: 2011, 2012, 2013, 2014, 
*Ungarsk cupmeister: 2011, 2012, 2013, 2014,  og 2015
*Russisk meister: 2017 Rostov
*Norsk seriemeister: 2018, 2019, 2020, 2021 med IK Våg
*Norsk cupmeister: 2018, 2019, 2020, 2021 med IK Våg

## Kjelder

*Landskampstatistikk
Jøa i Namsos

**Jøa** er ei øy i Namsos kommune i Trøndelag. Jøa har ei flatevidd på 55,3 km², og det høgste punktet er Moldvikfjellet på 297 moh. 

Fjorden Folda går langs nordsida av øya, medan Gyltefjorden ligg på austsida. På andre sida av Raudsunda i sør ligg Otterøya.  

Midt på øya ligg bygda Dun med kommunehus og med Olav Duun sin barndomsheim, Øver-Dun. Her blir det halde *Duun-stevne* annakvart år, og forfattarskapen hans blir halden levande.

Øya har samband til fastlandet med ferjesambandet Seierstad–Ølhammeren og fylkesveg 777. På øya går fylkesveg 7080 frå ferjeleiet Seierstad til Fosnes nord på øya, og fylkesveg 7078 til Holviksjøen lengst sør. Vest på øya går fylkesveg 7082 i ei stor sløyfe frå Faksdal, via Hov til Dun.

## Kjende jøbyggar
* Olav Duun, forfattar
* Roar Hoff, kulestøytar 
* Kolbjørn Gåsvær, kulturarbeidar

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:no:Jøa i Namsos|Jøa i Namsos]]» frå ,  den 23. november 2025.*
Ninety Mile Beach

**Ninety Mile Beach** er ei strand heilt nord på vestkysten av Nordøya på New Zealand.

Stranda strekker seg frå like vestanfor Kaitaia til Cape Reinga langs Aupourihalvøya. Ho byrjar nær Reef Point, vest for Ahipara Bay og går eit kort stykke nordaustst før ho snur mot nordvest. Stranda endar ved Scott Point, fem kilometer sør for odden Cape Maria van Diemen.

Namnet *Ninety Mile Beach* stemmer ikkje med den faktiske lengda. I røynda er stranda 55 miles — 88 km — lang. Opphavet til namnet er ukjent, sjølv om det finst fleire teoriar om dette. Til dømes skal misjonærar som reid over stranda ha rekna henne som lengre enn ho var fordi det tok hestane deira, som vanlegvis gjekk 30 miles til dagen, tre dagar å gå han til endes — det dei ikkje rekna med var at det tek mykje lengre tid å gå over sand enn vanleg terreng.

I 1932 vart Ninety Mile Beach brukt som rullebane for nokre av dei første flypostrutene mellom Australia og New Zealand. Ho vert framleis brukt som ei alternativ rute av firehjulsdrevne køyretøy pga. den ofte dårlege offisielle vegen nordover frå Kaitaia. 

## Sjå òg
* Ninety Mile Beach i Victoria i Australia

## Bakgrunnsstoff

* Zoombart satellittbilete av stranda på Google Maps
Dagslys

**Dagslys** er ein kombinasjon av all direkte og indirekte solstråing utandørs i løpet på dagtid (og kanskje òg skumring). Dette inkluderer direkte solinnstråling, diffus stråling frå skyene og ofte begge desse reflektert frå jorda og lekamar på jorda. *[[Dag]]tid* er tidsperioden då ein har dagslys. Månelys er eigentleg sola som vert reflektert mot jorda, og er på den måten indirekte solstråling, men det vert ikkje rekna som dagslys, sidan det oppstår utanfor den tida ein reknar som dagtid. 

Dagslys har ein, i ei viss grad, så lenge sola er oppe, men utandørs kan illuminansen variere frå 100 000 lux i direkte sollys midt på dagen til mindre enn 5 lux i dei tjukkaste uvêrsskyene med sola nær horisonten. I så lite lys kan ein få skuggar frå lys som t.d. gatelys. Det kan vere mørkare i uvanlege tilfelle som solformørking eller når ein har store mengder røyk eller støv i atmosfæren. 

Dagslys er kjend for å ha ein positiv psykologisk effekt på menneske, og derfor vert det registrert fleire problem med psykisk helse om vinteren enn om sommaren. Døme på dette kan vere depresjonar på grunn av lite dagslys. Ein kan òg lyse opp rom innandørs med dagslys ved å bruke vindauge og takvindauge. Dette vert ofte brukt for å spare energi, for å unngå for mykje bruk av kunstige lys og av estetiske årsaker. Dei siste åra har mange bedrifter prøvd å gjenskape effekten av kunstig dagslys på arbeidsplassen. Både utstyret og energiforbruket for å få dette til er derimot dyrt, og vert nesten berre brukt innan spesielle område som filmproduksjon. 

## Sjå òg
* Skumring
* Månelys
Luftmasse

Ein **luftmasse** er eit stort volum av luft med om lag einsarta eigenskapar. Dette er eigenskapar som temperatur, lufttrykk og innhald av vassdamp. Luftmassar kan dekke hundrevis til tusenvis av kvadratkilometer, og endrar seg sakte i takt med terrenget dei er over. 

## Klassifisering
Luftmassar vert klassifisert ut i frå temperaturen og fuktinnhaldet deira. Temperaturen til ein luftfmasse vert definert som anten **Arktisk**, **Polar** eller **Tropisk**, der den arktiske lufta er den kaldaste og den tropiske lufta den varmaste. Fuktinnhaldet til ein luftmasse vert definert som anten **Maritim** eller **Kontinental**. Desse vert så brukt i kombinasjon med kvarandre. Til dømes er ein **martitim tropisk** luftmasse varm og fuktig, medan ein **kontinental arktisk** luftmasse er kald og tørr.

### Arktikluft
Arktikluft er tørr og kald luft som kjem frå område med permanent isdekke, til dømes frå Grønland eller polarområda.

### Polarluft
Polarlufta vert danna over snø- og isdekte område på høgre breiddegrader. 

I området dei oppstår er polarlufta kald, stabil og tørr, men når ho strøymer over ope hav vert ho ustabil og tek til seg fukt. Når polarlufta når vestkysten av Noreg vert det gjerne sterk og uroleg nordvestavind med byevêr.

## Rørsler og frontar
Luftmassane kan endre eigenskapane sine etter kva terreng dei er over. Ein kald arktisk luftmasse er mest vanleg i arktiske område, og ein maritim luftmasse oppstår hovudsakleg over vatn. Luftmassane kan derimot flytte på seg, og ein maritim luftmasse som flyttar seg over land vil etter kvart miste fukta si og verte kontinental. På same måten kan ein tropisk luftmasse som flyttar seg nordover bli avkjølt og bli polar eller arktisk. Grensene mellom to forskjellige luftmassar er mjuke, men ein har ofte eit smalt område i overgangen mellom to luftmassar. Dette området kallar vi ein front eller ei frontsone, og ofte kan vi sjå desse frontane i form av synlege vêrfenomen. Luftmassar blandar seg sjeldan saman, og flytter seg heller rundt og erstattar kvarandre. Dei tilhøyrande frontane flyttar seg òg, og fører til endringar i vêret på overflata under. Frontar vert òg kalla opp etter luftmassen som pressar den bort, og vi kallar det ein kaldfront når ein kaldare luftmasse erstattar ein varmare luftmasse. 

Luftmasse er derimot ikkje det same som småskala fenomen som mikroutbrot. Desse småfenomena involverer òg luftmassar, men uttrykket luftmasse vert berre nytta for vêrsystem over store område. 

## Andre luftmassar

I Europa vert ein **ekvatorial** luftmasse definert som ein luftmasse som har sitt opphav nær ekvator og som skil seg frå tropiske luftmassar som utviklar seg i subtropiske strøk. Andre definisjonar er **monsun** luftmassar og **overordna** luftmassar. 

## Sjå òg
* Vêrfront
Makedonsk

**Makedonsk** er eit sørslavisk språk som hovudsakleg blir tala i Nord-Makedonia, der det er offisielt språk. Det blir også tala i Albania, Bulgaria, Hellas og den makedonske diasporaen.

Språket er mykje likt bulgarsk i grammatisk struktur og ordtilfang. Makedonsk har også mange ord frå tyrkisk som spor frå Det osmanske riket. I dag tek det hovudsakleg opp lånord frå engelsk.

## Skriftsystem
Makedonsk blir skrive med ein makedonsk variant av det kyrilliske alfabetet. Det moderne makedonske alfabetet blei teke i bruk i 1944, og skil seg litt frå det serbiske kyrilliske ved å ha bokstaven ѕ for affrikatet /dz/ og bokstavane ć for serbisk ќ og đ for ѓ. Schwa-lyden har ikkje eigen bokstav, men blir uttryk med apostrof. 

Forklaring: *Namn* er namnet til bokstaven på makedonsk, *IPA* er uttalen i høve til det internasjonale fonetiske alfabetet. *Transliterasjon* er den som er internasjonalt utbreidd. Det finst også andre måtar å transliterera på, til dømes i SMS eller e-mail, særleg for ќ ("k", "kj", "kk") og ѓ ("g", "gj", "gg", "dj").

## Språkdøme

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Makedonsk|Makedonsk]]» frå , og «[[:sv:|Makedonsk]]» frå  den 10. september 2011.* 
 

* *Denne artikkelen bygger på «[[:da:Makedonsk|Makedonsk]]» frå , den 10. september 2011.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* Macedonian  - *UCLA Language Materials Project*, University of California Los Angeles (UCLA).
Synoptisk skala

**Synoptisk skala** er ein horisontal storleiksskala som vert brukt i meteorologi og gjeld vêrsystem med ein storleik av orden 1000 km eller meir. Dette er storleiken til typiske lågtrykk og høgtrykk på midlare breidder, og som gjev oss det meste av vêret her i Noreg. Ordet «synoptisk» kjem av det greske ordet «sunoptikos» som tyder «sett i lag». 

Navier-Stokes-likningane gjeld for atmosfæriske rørsle som er forenkla ved skalaanalyse i synoptisk skala. Ein kan vise at hovudleddet i dei horisontale likningane er corioliskrafta og trykkgradientkrafta, og at vi derfor kan bruke geostrofisk approksimasjon. I vertikale koordinatar vert momentumlikninga forenkla til hydrostatisk likning.

## Kjelder
Talet 56

**Talet 56** (**femtiseks**) er eit partal. I heiltalsrekkja kjem det etter talet 55 og før talet 57.

Ordenstalet som svarar til talet femtiseks er **femtisjette** (**56.**).
Silt

**Silt** er ein finkorna jordart som har kornstorleik frå 0,002 til 0,06 mm.

Silt med kornstorleik på  blir kalla **grovsilt** og er vanleg i såkalla finmoer. Andre nemningar for silt er  mojord, som har ein karakteriserende partikkelstorleik kring 0,002–0,06 mm og består av anten kvabb (vanleg i Østerdalen og Hallingdal), koppjord (vanleg i Solør) eller mjele (vanleg på Romerike).

## Kjelder
Halvdan Sivertsen

**Halvdan Sivertsen** () er ein norsk visesongar. Han er fødd i Tromsø, men voks opp og bur i Bodø. Han har vunne fem Spellemannprisar (to av dei saman med Gitarkameratene) og fått Nordland fylkes kulturpris (2000).

Sivertsen er og kjent frå barneprogrammet *[[Labbetuss]]* som gjekk på NRK-TV i store delar av 80-talet. Han har sida 80-talet vore ofte å sjå som gjest i ulike program på TV.

Sivertsen har også delteke i Melodi Grand Prix, med songen «Liv laga» i 1981. Han enda på sjuandeplass.

## Diskografi
* *Halvdan 23 1/2 år* (1973)
* *Utsikt minus innsikt gir tilnærmet blindhet fra toppen av pyramiden* (1975)
* *Nordaførr* (1979)
* *Liv laga* (1981)
* *Amerika* (1985)
* *Ny og naken* (1987)
* *Hilsen Halvdan* (1991)
* *Helt Halvdan* (1996)
* *Tvil, håp og kjærlighet* (2001)
* *Frelsesearmeens Juleplate* (2003)
* *40+* (2005)

## Diskografi m/Gitarkameratene
* *Typisk norsk* (2005)

## Prisar og utmerkingar
* Spellemannprisen 1981, visesong
* Spellemannprisen 1985, visesong
* Spellemannprisen 1990 m/Gitarkameratene, visesong
* Spellemannprisen 1990, m/Gitarkameratene, årets spelemann
* Gammleng-prisen 1993, vise
* Nordland fylkes kulturpris 2000
* Spellemannprisen 2001, visesong
* Skjæraasenprisen 2002
* Prøysenprisen 2005

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Halvdan Sivertsen|Halvdan Sivertsen]]» frå ,  den 27. november 2006.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
* Grunngjeving for Prøysenprisen
Nordlandsbåt

**Nordlandsbåt** viser til båtar som er opne og av ulik storleik bygd i Nordland eller Troms. Ein nordlandsbåt av ny type (etter byrjinga av 1800-talet) har rette og høge stamnar som står nesten vinkelrett på kjølen og langt, lett, slankt skrog. Nordlandsbåtane er klinkbygde og har både årer og råsegl.

Fembøringen er den største nordlandsbåttypen med fem årepar. Ein åttring var opphavleg ein båt med åtte årer. Åttringen vart etter kvart bygd endå større og kunne ha ti årer, men namnet endra seg ikkje anna enn at denne typen vart kalla storåttring. «Seksring» eller trirøing hadde begge seks årer. Færingen var minst og hadde oftast fire årer. Færingen kan òg bli kalla «kjeks» &mdash; eit ord som nokre vil setje i samanheng med engelsk ketch, men som truleg heller heng saman med ordet kokse.

Salten, Bindal og Rana var hovudsentera for trebåtbygging i Nordland. I Salten vart båtane gjerne bygd i furu, medan gran vart mest brukt i Bindal og Rana.

Mot slutten av 1800-talet vart andre båttypar, mellom anna med dekk, tatt i bruk i fiskeria, og dei tradisjonelle nordlandsbåtane vart nesten heilt borte. Dei nye typane var ofte finneidbåtar og listerbåtar

## Oversyn over nordlandsbåtar
Oversynet over ulike typar av nordlandsbåtar er eit relativ oversyn. Båten finst i ulike storleikar, men lengda går på skjønnet til båtbyggjaren og ikkje etter eksakte mål. Færingen er grunnbåten i systemet, og han er på ca. 14 fot. Dei største båtane er på kring 44 fot, men det finst fleire historier om ekstra store fembøringar. Den største som blir nemnt i litteraturen er på 58 fot. Av dei kring 160 oppmålte nordlandsbåtane er det vanskeleg å finne to som er av same storleik. Trass dette finst det likevel fleire ulike kategoriar med eigne typenamn. Namnet kunne variere mellom ulike regionar i Nord-Noreg. 

* **Færingen** (også kjend som: **kjeks** og **sjun**) er minst 14 fot, har to rom mellom toftene og to par årer.
* **Hundromsfæringen** (også kjend som: **kjeks**) har i tillegg eit halvt rom på midten og er ca. 17 fot.
* **Seksringen** (også kjent som **kobbroms-båt** eller **treroring**) er ca. 20 fot og har plass til tre par årer.
* **Halvfjerderømmingen** er ca. 22 fot. Har tre par årer, men har eit halvt rom meir enn seksringen.
* **Firroringen** er ca. 24 fot og har fire par årer.
* **Halvfemterømmingen** har et halvt rom meir enn firroingen og er ca. 28 fot.
* **Åttringen** hadde opphavleg fire årepar, seinare fem. Åttringen er mellom 30 og 38 fot og har eit halvrom meir enn firroringen.
* **Fembøringen** er den største nordlandsbåten og har fem eller seks årepar; han kunne vere opptil 48 fot.
* **Stor-fembøring** er namnet på dei ekstra store fembøringane.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
Hjell

Ein **hjell** (norrønt *hjallr*), **fiskehjell** eller **fiskehesje** er eit røysverk, vanlegvis av tre, for utandørs tørking av fisk til tørrfisk. Hjell blir i dag brukt til tørking av torsk og sei i store kvanta. Andre typar ein har brukt å tørka er hyse, lange og brosme. 

Det var tidlegare berre mogleg å henge opp fisken i vinterhalvåret, fordi det gjekk mark i han om sommaren. Det gode seifisket om sommaren var lenge vanskeleg å utnytte til det fulle, fordi det ikkje fanst effektive måtar å konservere seien på. Dette endra seg likevel i 1912, då den trekanta **seihesja** vart funnen opp av Jens Eriksen frå Bø i Vesterålen. Seihesja gjorde det mogleg å tørke sei også om sommaren. Konstruksjonen sørgde for at dei to halvdelane av tørrfisken vart haldne frå kvarandre, slik at marken ikkje fekk gode vekstvilkår. Hesjer blir også brukte til å tørke torsk om vinteren. 

## Sjå og
* tørrfisk

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hjell|Hjell]]» frå ,  den 27. november 2006.*
Hallasan

**Hallasan** (koreansk 한라산) er det høgaste fjellet i Sør-Korea med sine 1950 moh. 
Det er ein gammal skjoldvulkan som utgjer ein stor del av øya Jeju.

Området rundt Hallasan er tilrettelagt som nasjonalpark. To andre viktige fjell i Sør-Korea er Jirisan og Seoraksan.

Ifølgje krønikeverket Goryeosa hadde vulkanen sitt siste utbrot i 1007, medan geologiske prov tyder på at det siste utbrotet fann stad for rundt minst  2000 år sidan. 

## Tempel
Buddhisttempelet Gwaneumsa ligg på fjellet. Tempelet blei opphavleg bygt i Goryeo-tida (1046–1083) under styret til kong Munjong. Som mange andre tempel i Korea blei Gwaneumsa øydelagt i 1702 og stengt i 200 år. Tempelet blei bygt opp att i 1908. Det finst ein minnestad utanfor tempelet til minne om offera for Jeju-massakren som fann stad frå 1948 til 1950. 

På fjellet finst også Jonjaamji, ein pagode med Buddha-relikviar.

## Galleri

Jeju Island.jpg|Satellittbilde av Jeju med Hallasan i midten.
Hallasan Above.jpg|Utsyn over fjellet frå lufta (2011).
Winter Hallasan Summit.jpg|Vêrstasjonen på Hallasan om vinteren.


## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hallasan|Hallasan]]» frå ,  den 29. juni 2025.*
Snøfonn

Ei **snøfonn** er ein haug av snø som vinden (snøfokk) har blese saman. Dei liknar sanddyner, som vert danna på liknande måte. Vinden flyttar lett snø, som fell til bakken når vinden vert svekka, vanlegvis mot ein fast lekam. 

Dei påverkar trafikkforholda, og kan ofte gje same konsekvensar som eit kraftig snøfall. Ein finn ofte snøfonner langs vegar, som langs midstripa av vegen. I fjellområde kan ein lage snøgjerde eller skigardar på vindsida av vegen for å samle opp snøen i fonner langs gjerde før den når vegen. 

Snøen bles vanlegvis frå høge område, som ei vidde eller ein ås.

## Sjå òg
* Mjellfonn
* Snøstorm
* Snø
* Snømåking
Bjørn Eidsvåg

**Bjørn Eidsvåg** () er ein norsk musikar og prest fødd i Sauda. Han har gjeve ut 20 musikkalbum sidan debuten i 1976, og han har vorte tildelt Spellemannsprisen fleire gonger, inkludert juryens heiderspris under Spellemannprisen 2006. Eidsvåg er utdanna som Cand. theol ved Det Teologiske Menighetsfakultet i Oslo, med eksamen i 1980.

## Biografi
Bjørn Eidsvåg har vore musikkartist sidan 1971. Han er forfattar av ei rad tekstar og melodiar (nærare 300 titlar per våren 2004). Alle utgjevingane ligg føre på CD. Bjørn Eidsvåg har i tillegg medverka som songar og tekstforfattar på fleire plateutgjevingar med andre artistar. Han deltok òg i Melodi Grand Prix med songen «Gammel drøm» i 1985. Songen enda på ein sjuandeplass.

## Musikkalbum
* *Inn for landing* (1976) 
* *Bakerste benk* (1978) 
* *Endelig voksen* (1980) 
* *Live in NY York* (1981) 
* *Passe gal* (1983) 
* *På leit* (1984) 
* *Bjørn's Beste* (1985) 
* *Dansere i natten* (1986) 
* *Vertigo* (1988)
* *Tatt av vinden* (1990) 
* *Alt du vil ha* (1990) Eidsvåg vann Spellemannprisen 1990 for denne cden i klassen underhaldning.
* *Til alle tider* (1992) 
* *Allemannsland* (1993) 
* *Landet lenger bak* (1996) 
* *På svai* (1997) 
* *Tapt uskyld* (1999) 
* *Hittil og littil* (2000) 
* *Tålt* (2002) 
* *Skyfri himmel* (2004) 
* *En vakker dag* (2004)
* *Nåde* (2006)
* *Pust* (2008)

## Prisar og utmerkingar
* Spellemannprisen 1990 i klassen *Underhaldning* for *Alt du vil ha*.
* Gammleng-prisen 1996 i klassen *Vise*.
* Årets Spellemann under Spellemannprisen 1997.
* Spellemannprisen 2002 i klassen *Årets låt* for *Mysteriet deg*.
* Heidersprisen til juryen under Spellemannprisen 2006.
* Edvard-prisen 2007 i klassen *Tekst til musikk* for songen *Floden*.
* Alf Prøysens Ærespris i 2013.
* Gammleng-prisen i klassa veteran i 2017
* Innlemma i Rockheim Hall of Fame i 2024
* Kommandør av St. Olavs Orden 20. oktober 2025

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bjørn Eidsvåg|Bjørn Eidsvåg]]» frå ,  den 27. november 2006.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Riksadvokat

I Noreg er **riksadvokaten** den øvste leiaren for påtalemakta og er berre underlagt Kongen i statsråd. Noreg sin riksadvokat er Jørn Sigurd Maurud (2019). I nokre land vert riksadvokaten ofte kalla for generaladvokat (eng: attorney-general; tysk: generalbundesanwalt).

Riksadvokaten er dagleg leiar for påtalemakta. Han avgjer einskildsaker, handsamar klagesaker, og opptrer stundom som påklagar i straffesaker for domstolane, særleg når viktige prinsippielle spørsmål skal handsamast i Høgsterett. Rundskriv og direktiv frå riksadvokaten er styrande for statsadvokatar og politiadvokatar.
Odd Aukrust

**Odd Aukrust** () var ein norsk sosialøkonom og dr.philos., oppvaksen i Alvdal. Han var forskingssjef og seinare forskingsdirektør i Statistisk sentralbyrå i åra 1953—1984. Aukrust var med på å legge grunnlaget for utarbeiding av nasjonalreknskap i Noreg.

Odd Aukrust var bror av Kjell Aukrust, og stod modell for barndomsskildringa *Bror min*, der han (i boka) m.a. rekna ut gjennomsnittshøgda på bondehæren ved slaget på Stiklestad.

## Bibliografi

* Aukrust, Odd og Petter Jakob Bjerve 1945: *Hva krigen kostet Norge ; med forord av finansminister Gunnar Jahn*. Oslo : Dreyer, 1945.
* Aukrust, Odd 1952-55: Nasjonalregnskap. *Samfunnsøkonomiske studier* ; 4. Avhandling (doktorgrad).
* Aukrust, Odd 1990 : *bibliografi* : 1936-1989 / utarbeidet av Statistisk sentralbyrå, biblioteket. Oslo : Biblioteket, 1990.

## Nettkjelde

* NBL-artikkel om Aukrust, skriven av Einar Lie.
José Martí

**José Julián Martí y Perez** () var ein cubansk filosof, tenkjar, inspirator og president. Han var den store pådrivaren for cubansk sjølvstende frå kolonimakta Spania. Han blir òg sett på som den intellektuelle inspiratoren i den cubanske sjølvstendekrigen. Da krigshandlingane starta på nytt i 1895 var Martí og den cubanske generalen Antonio Maceo dei to sentrale pådrivarane. 

På same måte som Maceo returnerte Martí tilbake til Cuba i 1895 frå eksil i USA, nærare bestemt New York. Martí vart straks utnemnd til president av dei cubanske opprørarane. Han fungerte i denne rolla frå 5. mai 1895 til 19. mai 1895, da han reid ut saman med Los Mambies og vart drepen i kamp med spanske troppar, vel 40 år gammal http://www.latinamericanstudies.org/1895/marti-killed.htm.
           
José Martí levde det meste av det vaksne livet sitt i USA etter å ha vorte landsforvist fra Cuba for anti-spansk verksemd. Under eksilet skreiv han ei rekke bøker og filosofiske tekstar. Frå heimen sin i New York åtvara han mellom anna mot å la amerikanarane få innpass på Cuba, med grunngjeving om at Cuba da ville gå frå å vera ein spansk til ein amerikansk koloni. Dei litterære verka hans er samla i 28 store band.

Martí blir i dag sett på som Cubas «landsfader», og nyt stor respekt i det cubanske folket. Som den andre «landsfaderen» blir Carlos Manuel de Céspedes y del Castillo rekna, som i 1869 starta det første opprøret mot den spanske kolonimakta. 

Martí er òg mannen bak den kjende utsegna «for å vera fri, må du ha kunnskap frå fleire kjelder».

Martí har fått byen *Marti* på Cuba oppnemnd etter seg, og flyplassen i Havanna ber namnet «José Martí International Airport». Portrettet hans finst på dei cubanske 1 peso-setlane http://www.latinamericanstudies.org/marti.htm.

## Bakgrunnsstoff
* John M. Kirk (1984) «José Martí: mentor of the Cuban nation». University Press. ISBN 0-8130-0812-3 
* Kronologi på www.latinamericanstudies.org (spansk)
* Om Marti på www.fiu.edu
* Om Marti på en.wikipedia.org
* Bilete av Martí på www.latinamericanstudies.org