open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dead Letter Office

***Dead Letter Office*** er eit samlealbum med den amerikanske rockegruppa R.E.M. som vart gjeve ut i 1987. Albumet har med mange av tilleggsopptaka R.E.M. laga, frå før *[[Murmur]]* til *[[Lifes Rich Pageant]]*. Fleire av desse var songar som ikkje var komne med nokon stad eller som berre var utgjevne på B-sider på singlane deira. Mange av spora er også coverversjonar som gjev teikn om inspirasjonskjelder og musikksmak, mellom anna tre The Velvet Underground-songar, og songar av Pylon, Aerosmith og Roger Miller.

Opphavleg inneheldt albumet 15 spor på vinyl og kassett, men med CD-plata kom dei fem spora frå debut LP-en *[[Chronic Town]]*, slik at talet på spor kom opp i 20. 

## Innhald
Alle tekstar og melodiar er ved Bill Berry, Peter Buck, Mike Mills og Michael Stipe, om ikkje anna er oppgjeve.

# «Crazy» (Pylon) - 3:00 
# «There She Goes Again» (Lou Reed) - 2:49 
# «Burning Down» - 4:10 
# «Voice of Harold» - 4:21 
# «Burning Hell» - 3:48 
# «White Tornado» - 1:59 
# «Toys in the Attic» (Steven Tyler, Joe Perry) - 2:26 
# «Windout» - 1:57 
# «Ages of You» - 3:39 
# «Pale Blue Eyes» (Lou Reed) - 2:49 
# «Rotary Ten» - 2:00 
# «Bandwagon» (Bill Berry, Peter Buck, Mike Mills, Lynda Stipe, Michael Stipe) - 2:12 
# «Femme Fatale» (Lou Reed) - 2:47 
# «Walter's Theme» - 1:35 
# «King of the Road» (Roger Miller) - 3:08 
# «Wolves, Lower» - 4:08 
# «Gardening at Night» - 4:33 
# «Carnival of Sorts (Box Cars)» - 3:51 
# «1,000,000» - 3:04 
# «Stumble» - 5:39

I 2006, relanserte EMI (som har rettane til musikkutgjevingane til R.E.M. på I.R.S. Records) *Dead Letter Office* på nytt med tilleggsspora:
# «Gardening at Night» (akkustisk versjon)
# «All the Right Friends»

## Kjelder
* Artikkelen var opphavleg basert på «Dead Letter Office (album)» på Engelsk Wikipedia
* Buckley, David: *R.E.M.: Fiction: An Alternative Biography* (Virgin, 2002)
102 Miriam

**102 Miriam** er ein ganske stor og veldig mørk hovudbelteasteroide. Han vart oppdaga av C. H. F. Peters den 22. august 1868 og namnsett etter Mirjam, systera til Moses i Det gamle testamentet.
Atahualpa

**Atahualpa** (quechua *Ataw Wallpa*, ca. 1502–1533) var den siste inkaen som regjerte i Inkariket.

Han var son av inka Huayna Cápac som fullførte utvidinga av riket. Mor hans var Pacha, dotter av ein lokal herskar i Quito-området. Atahualpa var fødd i Quito rundt år 1500, voks opp her og fekk makt over området av far sin som ein provinsguvernør for nordlege del av inkariket.

I 1532 sigra Atahualpa over halvbror sin, Huáscar, og tok Huáscar til fange utanfor Cuzco i borgarkrigen som svekka riket akkurat då conquistadorane dukka opp. Regjeringstida som inka kan berre ha vara i få månader, for 16. november 1532 vart Atahualpa sjølv fanga av dei spanske inntrengjarane i slaget i Cajamarca. Han sat i fangenskap i om lag 8 månader før han vart avretta.
Reckoning

***Reckoning*** kan vise til to ulike musikkalbum:

* Eit konsertalbum av Grateful Dead frå 1981.
* Eit studioalbum av R.E.M. frå 1984.
Utruskap

**Utruskap** blir gjerne brukt om slike handlingar der ein i det skjulte bryt ein offentleg kjent lovnad som ein har gitt. Med utruskap tenkjer vi gjerne på økonomisk og/eller erotisk aktivitet som går forbi dei grensene ein er tiltrudd og har forplikta seg til å opptre innanfor.
Aukštaitija

**Aukštaitija** («høglandet») er ein av fem etnografiske regionar i Litauen. Namnet kjem av at regionen er relativt høg samanlikna med resten av landet, særleg i austlege delar. 

## Geografi

Aukštaitija er den nordaustlege delen av Litauen og utgjer òg ein liten del av Latvia og Kviterussland. Den største byen og hovudstad i regionen, sjølv om regionane ikkje er politiske inndelingar, er Panevėžys, med over 100&nbsp;000 innbyggjarar. Dei største byane med meir enn 20&nbsp;000 innbyggjarar er :
* Panevėžys - 119&nbsp;749
* Jonava - 34&nbsp;954
* Utena - 33&nbsp;860
* Kėdainiai - 32&nbsp;048
* Visaginas - 29&nbsp;554 (merk at denne byen vart bygd av sovjetarane og er busett av russarar og andre tidlegare sovjetarar og er derfor berre geografisk ein del av denne etnografiske regionen)
* Ukmergė - 28&nbsp;759
* Radviliškis - 20&nbsp;339

Regionen er full av innsjøar, hovudsakleg på austsida. 

## Historie

Historisk dekte Aukštaitija området Hertugdømet Litauen opp til 1200-talet. Den første hovudstaden var truleg Kernavė. I avtalen med Gediminas frå 1322 vart Aukštaitija kalla *terra Eustoythen* («landet til Aukštaitijarane»). Aukštaitija vart nemnd i *Austechia* i *[[Chronicon terrae Prussiae]]* skrive rundt 1326. Sidan slutten av 1200-talet har området vore ein del av Hertugdømet Vilnius/Litauen og Hertugdømet Trakai. Etter 1400-talet utgjorde Trakai voivodeskap og Vilnius voivodeskap Aukštaitija, som både ein politisk og etnisk eining kalla *[[Eigentlege Litauen]]*.

## Demografi
Regionen har minoritetar av russarar og kviterussarar i aust. 

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aukštaitija|Aukštaitija]]» frå , den 26. januar 2008.*
Tambov oblast

**Tambov oblast** er ein provins i Russland og eit av føderasjonssubjekta i den russiske føderasjonen. Hovudstaden er Tambov, arealet er 34&nbsp;300 km² og innbyggjartalet er 994 420 (2021).

## Geografi

Tambov oblast ligg sentralt på den aust-europeiske sletta, søraust for Moskva. Landskapet er hovudsakleg flatt, høgste punktet ligg 214 meter over havet. Om lag 10 % av området er skogkledd. Middeltemperaturen er –10 grader celsius i januar og 20 grader celsius i juli. Det finst ikkje nemneverdige naturressursar i provinsen. Elvene Tsna, Vorona og Lesnoj Voronezj renn gjennom området.

## Demografi
Det store fleirtalet av folket i provinsen er etniske russarar. Ved folketeljinga i 2010 var den etniske fordelinga:
* Russarar: 95,0 %
* Ukrainarar: 0,7 %

Som i Russland som heilskap går folketalet i Tambov oblast òg nedover, og har minka med 17,0 % frå 1989 til 2010:
* 1989: 1&nbsp;315&nbsp;300
* 2002: 1&nbsp;178&nbsp;443
* 2010: 1&nbsp;092&nbsp;000
58,7 % av folket bur i byar. Den einaste større byen er Tambov, med 280&nbsp;200 ibuarar. (2010)

## Historie
Dei første folkeslaga som er kjent i området som no er Tambov oblast var tyrkiske folkeslag og mordvinar. På 1200-talet vart området underlagt det mongolske riket, og vart etter kvart del av riket til Den gylne horden. På 1500-talet byrja russarar å slå seg ned i området. På 1600-talet vart det bygd festningar her, Kozlov i 1635 og Tambov i 1636, for å verna storfyrstedømet Moskva mot åtak frå krimtatarane og nogaiane i sør. Dette gjorde at folkesetjinga av området med russiske nybyggjarar auka på. Frå 1779 var byen Tambov senter for ein eigen provins.

Under den russiske revolusjonen kom området under Sovjetmakta i januar 1918. I 1920-21 vart alvorlege bondeopprør i provinsen slått ned av Den raude arméen. 

Tambov oblast vart oppretta som eigen provins den 27. september 1937.

## Politikk
Oleg Betin har vore guvernør i Tambov oblast sidan 1999, då han slo den sitjande kommunistiske guvernøren Aleksandr Rjabov. Ved valet til provinsforsamlinga i 2005 kom tre parti over sperregrensa på 7 %:
* Sameint Russland: 40,5 %
* Den russiske føderasjonens kommunistiske parti: 20,0 %
* Russlands liberaldemokratiske parti: 9,7 %
Guvernøren, Oleg Betin, er medlem i Sameint Russland.

## Merknader

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Polygami

**Polygami** eller **manggifte** viser til ei ekteskapsform der éin person har fleire ektefellar, eller fleire personar er gift med einannan. På verdsbasis er det vanlegast at ein mann har fleire koner, noko ein kallar polygyni eller 
fleirkoneri, men det finst også døme på samfunn der ei kvinne kan ha fleire menn, som ein kallar polyandri, fleirmanneri.

Polygami har vore tradisjon i store delar av verda, men er i dag som regel forbode i vestlege og fleire ikkje-vestlege land. Islam er kjend for å godkjenna ekteskap med opptil fire koner, og denne samlivsforma er dermed lovleg i mange muslimske land. Fleire afrikanske land har også tradisjon for fleirkoneri.

Polyandri finst eller har funnest i fleire delar av Asia, til dømes blant stammefolk i Mongolia, Tibet, Nepal, Bhutan og område i nordre og nordaustre India.

## Sjå au
* bigami
* harem
* konkubinat
* monogami
Document

***Document*** er eit musikkalbum frå den amerikanske rockegruppa R.E.M. som vart gjeve ut i 1987. Plata var den fyrste som vart produsert av både Scott Litt og R.E.M. sjølv, eit samarbeid som heldt fram med *[[Green av R.E.M.|Green]]*, *[[Out of Time av R.E.M.|Out of Time]]*, *[[Automatic for the People]]*, *[[Monster av R.E.M.|Monster]]* og *[[New Adventures in Hi-Fi]]*, som dei alle fekk suksess med. 

Etter *Document* gjekk kontrakten med I.R.S. Records ut. R.E.M. var klare til å verte eit stort rockeband, og signerte difor året etter ein kontrakt med eit større selskap, Warner Bros. Records, om fem album, og den kommersielle inntekta deira voks med det mykje.

## Innhald
Alle tekstane og melodiane er ved Bill Berry, Peter Buck, Mike Mills og Michael Stipe, om ikkje anna er oppgjeve.

# «Finest Worksong» - 3:48 
# «Welcome to the Occupation» - 2:48 
# «Exhuming McCarthy» - 3:19 
# «Disturbance at the Heron House» - 3:33 
# «Strange» (Bruce Gilbert, Graham Lewis, Colin Newman, Robert Gotobed) - 2:32 
# «It’s the End of the World as We Know It (And I Feel Fine)» - 4:07 
# «The One I Love» - 3:17 
# «Fireplace» - 3:24 
# «Lightnin’ Hopkins» - 3:18 
# «King of Birds» - 4:07 
# «Oddfellows Local 151» - 5:21
Memelland

**Memelland** (litauisk *Klaipėdos kraštas*, tysk *Memelland* eller *Memelgebiet*; fransk *Territoire de Memel*) var eit område definert av Versailles-traktaten i 1920 då det kom inn under Ambassadørrådet sin administrasjon. Memelland vart i lag med Saar og Danzig underlagt Folkeforbundet sin kontroll og folket i desse regionane kunne stemme for å bli verande ein del av Tyskland eller ikkje i ei folkeavstemming. Bortsett frå i Saar vart ikkje ei slik folkeavstemming halde.

Det opphavlege området til skaloviarane og kurarane vart erobra rundt 1252 av Den tyske riddarordenen, som bygde *Memelburg* og byen *Memel* (i dag Klaipėda). I 1422 vart det trekt ei grense mellom Preussen og Litauen under Melnotraktaten og denne grensa eksisterte fram til 1918.

Det då dominerande etnisk tyske Memelland (andre etniske grupper var prøyssiske litauarar og memellendingar) i området mellom elva og byen med dette namnet vart okkupert av Litauen i «Klaipėdaopprøret» i 1923, annektert av Nazi-Tyskland i 1939, annektert av Sovjetunionen i 1945 og ein del av Litauen SSR.. Etter kollapsen til Sovjetunionen i 1991 har det vore ein del av Litauen og Klaipėda og Tauragė fylke.

## Tidslinje

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Klaipėda Region|Klaipėda Region]]» frå , den 26. januar 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

* Joachim Tauber: Das Memelgebiet (1919-1944) in der deutschen und litauischen Historiographie nach 1945 http://www.ikgn.de/zeitschrift_nordost-archiv.volltext.54.htm 
* Lokal bok om Memelland
* STATUT DU TERRITOIRE DE MEMEL
* Kart over språk i Aust-Preussen i 1900 (større)
*
Litlelitauen

**Litlelitauen** (litauisk *Mažoji Lietuva*; tysk *Kleinlitauen*; polsk *Litwa Mniejsza*; russisk Máлая Литвá, *Malaja Litva*) eller **Prøyssisk Litauen** (litauisk *Prūsų Lietuva*; tysk *Preußisch-Litauen*, polsk *Litwa Pruska*) er ein historisk etnografisk region i Preussen, seinare Aust-Preussen i Tyskland, der prøyssiske litauarar eller lietuvininkai levde. Litlelitauen utgjorde den nordlege delen av denne provinsen og fekk namnet sitt fordi innbyggjarane stort sett bestod av litauisktalande. Før invasjonen til Den tyske riddarordenen på 1200-talet var størsteparten av området som seinare vart Litlelitauen busett av skalviarar og nadruviarar og var underlagt Kongedømet Litauen seint på 1200-talet. Området vart til ein viss grad avfolka på grunn av krig mellom Storhertugdømet Litauen og Klosterstaten til Den tyske riddarordenen. Krigen enda med Melnotraktaten og landområdet vart busett på nytt av litauiske nybyggjarar, flyktningar som kom tilbake og restar av dei innfødde baltiske folka. Uttrykket Litlelitauen oppstod først mellom 1517 og 1526. Bortsett frå Memelland, som vart eit mandatområde i Folkeforbundet i 1920 etter Versaillestraktaten og vart annektert til Litauen i 1923. Litleliutauen var ein del av Preussen fram til 1945. I dag er ein liten del av Litlelitauen innanfor grensene til Litauen og Polen, medan mesteparten ligg i Kaliningrad oblast i Russland.

Sjølv om nesten ingenting er att etter den opphavlege kulturen på grunn av utkastinga av tyskarar etter den andre verdskrigen har Litlelitauen medverka til litauisk kultur. Den skrivne standardforma av prøyssisklitauisk danna grunnlaget for moderne litauisk. Han var heimstaden til Kristijonas Donelaitis, pastor og diktar som skreiv *[[Diktet Årstidene|Årstidene]]* og markerte byrjinga på litauisk litteratur. Vydūnas, ein kjend forfattar og filosof, kom òg frå Litlelitauen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aukštaitija|Aukštaitija]]» frå , den 26. januar 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* Simon Grunau, *Preussische Chronik*. Hrsg. von M. Perlbach etc., Leipzig, 1875.
* Adalbert Bezzenberger, *Die litauisch-preußische Grenze*.- Altpreußische Monatsschrift, XIX–XX, 1882–1883.
* K. Lohmeyer, *Geschichte von Ost- und Westpreußen*, Gotha, 1908
* R. Trautmann, *Die Altpreußischen Sprachdenkmaler*,Göttingen, 1909
* L. David. *Preussische Chronik*. Hrsg. von Hennig, Königsberg, 1812
* M. Toeppen, *Historische-comparative Geographie von Preußen*, Gotha, 1958

## Bakgrunnsstoff
* Tidslinja til Litlelitauen
* Folklore i Litlelitauen
* Busetnader i Litlelitauen
* Kart over Litlelitauen
* http://lietuvos.istorija.net/kleinlitauen/karten.htm  Detaljkart av Kaliningrad oblast med litauisk stadnamn
Regionar i Litauen

Litauen kan delast inn i historiske og kulturelle regionar (kalla etnografiske regionar). Dei eksakte grensene er ikkje klare sidan regionane ikkje er offisielt politiske eller administrative einingar. Dei er avgrensa av kultur, som bondetradisjonar, tradisjonelt levesett, songar, soger osv. Til ein viss grad dekkjer dei forskjellige regionane forskjellige litauiske dialektar. I visse delar av enkelte regionar talar ein derimot dialektar frå andre regionar. 

## Regionar i politikk
Ingen av regionane, bortsett frå Samogitia, har nokon gong vore ein politisk eller administrativ eining. Det har i det siste vore gjort forsøk på å setje grensene deira meir tydleg, sidan ein har planar om å endre systema med fylke i Litauen til etnografiske regionar, som vil få namna landskap (eintal - *žemė*, fleirtal - *žemės*). Dette kjem mellom anna av at 10 av fylka i Litauen ikkje har nokon særskild funksjon og at fylka berre er kunstig definert Prosjektet fekk støtte av den tidlegare presidenten Rolandas Paksas, men no er det usikkert om planane kjem til å verte fullført. Dzūkija fekk nyleg nytt våpenskjold og emblem som skal nyttast om planane vert fullført. Om reforma vert gjennomført vert det truleg berre fire landskap, ikkje fem, sidan det meste av Litlelitauen er ein del av Russland og mange litauarar vart vist bort. Innbyggjarane i det relativt små området som er att i Litauen er stort sett nykommarar, sidan dei fleste av dei lokale innbyggjarane døydde i den andre verdskrigen eller vart vist bort. Derfor vil Litlelitauen truleg verte ein del av Samogitia.

Trass i at regionane ikkje er politiske eller administrative einingar har dei fleste regionane sine eigne «hovudstader» (byar som vanlegvis vert rekna som hovudstadane deira). Desse byane er ikkje nødvendigvis dei største i regionen. 

## Regionane
* Aukštaitija («Høglandet»). Regionen ligg nordaust i Litauen og inkluderer òg nokre historiske litauiske område sørvest i Latvia og det nordvestlege Kviterussland. Hovudstaden er Panevėžys, som òg er den største byen i regionen. 

* Samogitia, (*Žemaitija*, «Låglandet»). Region ligg vest i Litauen. Hovudstad i Telšiai, største by i Šiauliai.

* Dzūkija (*Dzūkija* eller *Dainava*). Region søraust i Litauen, som òg inkluderer historisk litauiske område i Kviterussland og Polen. Hovudstaden er Alytus, største byen er Vilnius.

* Sūduva (*Sudovia* eller *Suvalkija*. Region sørvest i Litauen, inkluderer òg ein lite område av dagens Polen, og den minste etnografiske regionen. Hovudstaden Marijampolė, største byen er Kaunas.

* Litlelitauen (*Mažoji Lietuva*). Region ved kysten av Austersjøen, som òg inkluderer historiske litauiske område i Kaliningrad oblast og ein bit av Nord-Polen. Den største byen er Klaipėda.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Regions of Lithuania|Regions of Lithuania]]» frå , den 26. januar 2008.*
Green av R.E.M.

***Green*** er eit musikkalbum frå den amerikanske rockegruppa R.E.M. som vart gjeve ut i 1988. 

Med albumet *[[Document]]* frå 1987 var R.E.M. ferdig med kontrakten med I.R.S. Records. Bandet valde å gå over til ein større aktør grunna mangel på passande reklame utanfor USA. I 1988 signerte R.E.M. ein kontrakt verd 10 millionar USD med Warner Bros. Records for dei neste fem albuma. Vilkåra i kontrakten sa at gruppa fekk heile opphavsretten til songane sine.

*Green* var det fyrste albumet for Warner Brothers, og tok til saman fire månader å spele inn og mikse. Det vart gjeve ut i november 1988 for å treffe saman med det amerikanske presidentvalet i 1988. Medlemmene i R.E.M. endra medvitne opptaksvanane sine for å unngå å gå i fella med å gje ut praktisk tala same album år etter år. Bill Berry, Peter Buck og Mike Mills lærte seg kvarandre sine instrument, og skifta roller under opptaka. Michael Stipe var også med på endringa i låtskrivingsprosessen. I staden for å skrive tekstar til ferdige melodiar, slik han hadde gjort med dei andre albuma, byrja han å skrive tekstane under eller før melodiskrivinga.

Framsidebiletet til plata er måla av minimalistteiknaren Jon McCafferty. Sjølv om tittelen på albumet er «Green», er framsidebiletet oransje på farge. Dette er fordi det negative biletet ein ser dersom ein stirrar på biletet i nokre sekund, og så latar att auga, er grønt. Når ein ser framsida på denne måten ser motivet på framsidebiletet ut som grønt gras.

## Innhald
Alle tekstane og melodiane er ved Bill Berry, Peter Buck, Mike Mills og Michael Stipe.

# «Pop Song 89» – 3:04
# «Get Up» – 2:39
# «You Are the Everything» – 3:41
# «Stand» (opplista som spor nummer R på sporlista) – 3:10
# «World Leader Pretend» – 4:17
# «The Wrong Child» – 3:36
# «Orange Crush» – 3:51
# «Turn You Inside-Out» – 4:16
# «Hairshirt» – 3:55
# «I Remember California» – 4:59
# Untitled – 3:10
Aberrasjon

Ordet **aberrasjon** kjem frå latin og tyder «avvik».

Ordet vert brukt i ulike samanhengar:
* Aberrasjon innan astronomi handlar om eit tilsynelatande avvik i kor på himmelen ein himmellekam synest frå jorda.
* Aberrasjon innan optikk handlar om ein feil eller eit avvik når ein brukar linser eller liknande til å laga eit bilete.
* *[[Aberration]]* er ein engelskspråkleg skrekkfilm frå 1997. 
* *Aberration* er ein type monster i rollespelet Dungeons and Dragons.
Bernhard Færøyvik

**Bernhard Færøyvik** () var ein norsk båtgranskar og kysthistorikar.
Han vart fødd i Solund i Sogn og døydde i Bergen.

Han tok artium i Bergen 1909, krigsskulen i 1910 og eksamen ved Volda lærarskule 1912. Han var deretter lærar i Volda til 1917, ved *Baldersheim middelskole*, Bergen 1917-19 og overlærar ved Tanks skole, Bergen 1919-1947.

Det som har gjort Bernhard Færøyvik kjend er arbeidet hans med dokumentasjon av tradisjonelle bruksbåtar. Gjennom pressa og på andre måtar tala han for at musea måtte ta vare på dei gamle båtane. Han starta å reise rundt for å studere gamle båtar. Han målte opp og laga konstruksjonsteikningar av båtar, naust og reiskapar til båtbygging.

Han fekk etter kvart stønad slik at han kunne ta seg mykje fri frå arbeidet i skulen. I 1938 vart han utnemnd til statsstipendiat, og i 1947 vart han konservator ved Norske museers landsforbund, avdeling for sjøbruk.

Etter først å ha samla stoff om, teikna og fotografert båtar på Vestlandet, heldt han fram heilt til Murmanskkysten. Han studerte og båtar på elvar og innsjøar. I tillegg besøkte han Sverige og Finland. Før han døydde i 1950 var han på granskingsferd til Shetland.

Bernhard Færøyvik etterlet seg eit stort materiale. Kona hans *Aletta* og sonen Øystein Færøyvik ordna dette tilfanget. Det meste av *Bernhard Færøyviks samlingar* finn vi no på Norsk Maritimt Museum (tidlegare Norsk Sjøfartsmuseum).

I samlinga er det om lag 350 teikningar av båtar, reiskapar og anna som gjaldt ferdsla på sjøen. Han tok og meir enn 1000 fotografi og let etter seg 56 notatbøker med skisser og opplysningar. Han skreiv 22 store og små artiklar i tidsskrift og om lag 50 i dagspressa.

## Bibliografi
### Bøker
* 
* 1929 - Sognebåten - Sognejekti: *Norsk aarbok* 
* 1931 - Båtane i Sogn og Fjordane : eit yversyn: *Bergen Sjøfartsmuseum. Årshefte* 
* 1934 - Sognebåten - Sognejekti: *Tidsskrift utgitt av Historielaget for Sogn* 
* 1935 - Sunnmørsåttringen: *Bergens sjøfartsmuseum. Årshefte* 
* 1939 - *Fiskarsoga for Sogn og Fjordane*. Bergen, 1939. (*Medforfatter*)
* 1943 - Fjørtoftbåtane: *Bergens museums årbok. Historisk-antikvarisk rekke*; 1943: 3
* 1944 - Råseglsjakterna i Norge: *Föreningen Sveriges sjöfartsmuseum i Stockholm, årsbok* 
* 

### I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Kjelder
* 
* *Vestlandsbåtar : Frå oselvar til sunnmørsåttring*. Av Øystein Færøyvik, bygd på granskingsarbeid etter Bernhard Færøyvik. Grøndahl, 1987. ISBN 82-504-0857-8
* Wikipedia på bokmål

## Bakgrunnsstoff
* Nekrolog over Bernhard Færøyvik i Firda Folkeblad 30.10. 1950
* Om Bernhard Færøyvik i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
* Norsk Maritimt Museum
*  
* Øystein Færøyvik. Bernhard Færøyvik - båtgranskaren: *Frå Fjon til Fusa, årbok*, 1999
* Aletta Færøyvik. Bernhard Færøyvik. bibliografi: *Bergen Sjøfartsmuseum. Årshefte* 1950
* Håkon Shetelig. Bernhard Færøyvik. minneord: *Bergen Sjøfartsmuseum. Årshefte* 1950
* Kristian Kielland. Bernhard Færøyvik er død: *Verdens Gang*, 1. november 1950
Eigentlege Litauen

**Eigentlege Litauen** (latin *Lithuania propria*; litauisk *Lietuva siaurąją prasme*, *tikroji Lietuva*) er eit område som eksisterte i Storhertugdømet Litauen. Dette området var identisk til Hertugdømet Litauen, eit landområde som utvikla seg til Storhertugdømet Litauen. Området kan sporast tilbake til kristne sokn oppretta i heidenske baltarland etter kristninga av Litauen i 1387. Det er ganske lett å skilje delane av Rutenia i Hertugdømet fordi desse alt var kristne.. Det latinske namnet vart mykje nytta i mellomalderen og kan finnast i mange historiske kart fram til den første verdskrigen. 

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lithuania proper|Lithuania proper]]» frå , den 26. januar 2008.* 
 


### Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Kart over etniske grupper aust i Polen i 1921
Abessinarbrønn

Ein **abessinarbrønn** er ein brønn som er laga ved at ein driv eit perforert røyr ned i sandjord. Vatn i grunnen vil då renna inn og fylla røyret. Namnet abessinarbrønn kjem av at britane brukte denne metoden under eit felttog i Etiopia, som den gongen heitte *Abessinia*, i 1868.


Rammbrunnen.png|Abessinarbrønn.
Rammbrunnen-Rohrspitze.JPG|Perforert røyr.
Rammbrunnen-neu-2015.jpg|Abessinarbrønn.


## Kjelder
* caplex.no
Abrasjon

**Abrasjon** er ei mekanisk skuring av ei steinflate, som oppstår ved friksjonen mellom steinflata og partiklar som flyttar seg oppå flata. Dette skjer anten ved hjelp av vind, isbrear, bølgjer, tyngdekrafta, rennande vatn eller erosjon. Partiklane slit laus partiklar frå bergrunnen og svake bitar på sida av steinen. Desse partiklane kan løysast opp i vatn.

Styrken til abrasjonen er avhengig av hardleiken, konsentrasjonen, snøggleiken og massen til dei flyttande partiklane.

## Marin abrasjon
Marin abrasjon eller brenningserosjon skuldast bølgjebryting og tidevasstraumar ved kysten. Dette skapar ofte bratte kyststkrentar, kalla abrasjonsskrentar, innanfor ei flat flate i havnivået, som vert kalla ei abrasjonsplattform.

## Sjå òg
* Erosjon
* Isskuring
* Sedimentær

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Abration|Abration]]» frå , den 22. februar 2010.*
Sūduva

**Sūduva** eller **Sudovia** (litauisk *Sūduva* eller *Suvalkija*, polsk *Suwalszczyzna* eller *Jaćwież*; tysk *Sudauen*) er eit område nordaust i Polen og sør i Litauen. Det er òg rekna som ein av dei etnografiske regionane i Litauen. Suwałki er den største byen i Suduva i Polen og Marijampolė vert rekna som hovudstad i regionen i Litauen. Eit lite grenseområde rundt byane Suwałki og Sejny (kalla Suvalkairegionen) vart emne i ein strid mellom Litauen og Polen etter den første verdskrigen

Namnet på området kjem frå dei gamle sudovarane, ei baltisk stamme som levde i området. Dei vart erobra og assmiliert med litauarar, polakkar og tyske riddarar. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sudovia|Sudovia]]» frå ,  den 26. januar 2008.*
Dzūkija

**Dzūkija** eller **Dainava** er ein av fem etnografiske regionar i Litauen. Historisk sett dekkjer regionen dei sørlege delane av Litauen, nordlege område av Polen og vestlege område av Kviterussland. Vilnius, Lyda og Alytus er dei største byane i regionen og sistnemnde vert rekna som hovudstad, sjølv om regionen aldri har vore ei politisk eining. 

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dzūkija|Dzūkija]]» frå , den 26. januar 2008.*
Samogitia

**Samogitia** (litauisk Žemaitija, samogitisk Žemaitėjė, «låglandet») er ein av fem etnografiske regionar i Litauen. 

Regionen ligg vest i Litauen. Den største byen er Šiauliai, eller Klaipėda om han vert rekna som ein del av regionen. Telšiai er hovudstad, men Medininkai (i dag *[[Varniai]]*) var ein gong hovudstad i eldsteskapet Samogitia. Dei største byane er:
* Šiauliai/Šiaulē (133&nbsp;883 innbyggjarar)
* Mažeikiai/Mažeikē (42&nbsp;675 innbyggjarar)
* Telšiai/Telšē (31&nbsp;460 innbyggjarar) 
* Tauragė (29&nbsp;124 innbyggjarar)
* Plungė (23&nbsp;436 innbyggjarar)
* Kretinga (21&nbsp;423 innbyggjarar)

## Bakgrunnsstoff
* Nettside for Samogitia 

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Samogitia|Samogitia]]» frå , den 26. januar 2008.*
Ekstremvêret Sondre

**Ekstremvêret Sondre** var eit ekstremvêr som råka Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal 25. januar 2008. Sondre vart rekna som ekstrem på grunn av stormflod. 

I dagane både før og etter låg eit høgtrykk over det europeiske kontinentet, medan eit djupt lågtrykk låg stasjonært i Danmarksundet ved Island. Dette medførte kraftig vedvarande vestleg vind og lange periodar med kuling. I slike situasjonar vert vassmassane i Nordsjøen og Norskehavet stuva opp mot kysten slik at vasstanden vart høgare enn normalt. Tidlegare i veka oppstod det eit lågtrykk ved Newfoundland i Canada. Dette hamna inn i den kraftige vestavinden og gjekk raskt austover mot Norskehavet. Bølgjene som dette lågtrykket skapte forplanta seg om lag like raskt austover som lågtrykket (såkalla «*moving fetch*») og på den måten vart det heile tida bygd opp meir og meir sjø. Bølgjene vart derfor unormalt høge i forhold til vindstyrken lågtrykket gav. 

Varsel om særs høge bølgjer gjorde at fleire oljeinstallasjonar i Nordsjøen måtte nedbemanne på grunn av at livbåtane på desse installasjonane ikkje taklar høge bølgjer, og enkelte av installasjonane stoppa i tillegg all produksjonen. 

Kvelden 24. januar sende Meteorologisk Institutt ut eit ekstremvarsel på grunn av den høge vasstanden og dei høge bølgjene som var venta inn mot kysten. Frå Sognefjorden til Kristiansund var det omkring kl. 13 ei flo med vasstand omkring 60-75 cm over dei normale verdiane som er gjevne i tidvasstabellane. Fullmåne eit par dagar tidlegare gjorde òg at det var naturleg springflo. 

Stormen gjekk inn i Norskehavet morgonen 25. januar og gav om lag så høge bølgjer i nordlege Nordsjøen (Tampen) som venta, opp mot 11-12 meter signifikant bølgjehøgd (snitt av den tredjedelen av bølgjene som er høgast), i tillegg til full storm. Inn mot kysten gav Sondre som venta stormflod i Møre og Romsdal og Sogn og Fjordane, men òg særs høg flo sørover langs heile kysten til og med Vestfold. Fleire stader på kysten av Nordvestlandet og fjellstrøka i Sør-Noreg fekk òg full storm, og i dei mest utsette plassane på Sunnmøre og ved Stad vart det målt sterk storm. Båttrafikken i Møre og Romsdal stod stille medan uvêret varte, både på grunn av den kraftige vinden, dei høge bølgjene og fordi stormfloda gjorde det svært vanskeleg å ta seg om bord i båtane. I fjellstrøka i Sør-Noreg vart samtlege fjellovergangar stengd Òg i Sverige førte kraftig vind til brot på straumnettet.

Uvêret øydela både flytebrygger og nausttak, og førte til straumbrot fleire stader på grunn av tre og greiner som blåste ned på straumlinjene. Utover dette og trafikkproblema førte stormen til få skadar. 

## Vindobservasjonar

## Kjelder
* Ekstremvêrvarsel frå MI 

### Fotnotar
Ekstremvêr

**Ekstremvêr** omfattar vêr som er ekstremt ut frå det vêret ein klimatisk kan forvente. Ekstremvêr vert nesten utelukkande nytta om kraftige uvêr eller vêr som oppstår på andre tider av året enn det som er normalt.

Ekstremvêr kan omfatte:

* store nedbørmengder i løpet av kort tid med fare for flaum
* særs kraftig vind i forhold til det som er normalt, t.d. kan kuling i område som nesten aldri har kraftig vind vere ekstremt. Tropiske syklonar fell òg innanfor denne kategorien. 
* kuldebølgjer og hetebølgjer. 
* særs stor snørasfare, som regel som følgje av store nedbørmengder og kraftig vind. 
* stormflod

Ekstremvêr vert stundom namngjeve, både for å åtvare folk om det komande uvêret og for å lettare skilje dei forskjellige uvêra frå kvarandre i ettertid. Som regel er det dei tropiske syklonane som får namn, men i Europa gjev Meteorologisk Institutt i Noreg og Deutscher Wetterdienst i Tyskland òg namn på alle uvêr som er til fare for liv og verdiar.

## Ekstremvêr og klimaendringar
Vêret har dei siste hundre åra ofte fått større følgjer enn tidlegare. Dette kan både kome av at ein har oftare ekstremvêr enn før, men like mykje at folketettleiken har auka kraftig og at folk dermed busett seg på stader utsett for uvêr. Verdas meteorologiorganisasjon og andre har påvist ein samanheng mellom ein auke i ekstremvêr og global oppvarming. Mellom anna tyder modellar på at ein får oftare kraftige tropiske syklonar med auka -nivå og høgare temperatur i atmosfæren.

## Sjå òg
* Ekstremvêr i Noreg
* Klimaendring
* Solvinkelen sin effekt på klima
* Global oppvarming
* Naturkatastrofe
* Uvêr
* Monsterbølgje

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Meteoalarm - åtvaringar om uvêr og ekstremvêr i Europa
* The Heat is Online: Extreme Weather Events
Signifikant bølgjehøgd

**Signifikant bølgjehøgd** eller Hs er den gjennomsnittlege høgda (frå bølgjebotn til bølgetopp) av den tredjedelen av alle bølgjene i eit bølgjefelt som er høgast. Ei velutvikla signifikant bølgje er om lag lik Hm0, definert som fire gonger standardavviket til den momentane forflyttinga frå midlare havnivå. Den signifikante bølgjehøgda vert vanlegvis målt over ein periode på 10 minutt.

Den opphavlege definisjonen kom som resultat av arbeid utført av oseanografen Walter Munk under den andre verdskrigen. Den signifikante bølgjehøgda var meint som eit matematisk uttrykk for høgda som ein «erfaren sjømann» ville anslå bølgjehøgda til ved å sjå på sjøen. Det er i dag eit vanleg mål på høgda av havbølgjer.

Eit liknande mål på bølgjer, Hn, der n er prosent av ein brøk, skildrar bølgjehøgda av den nte prosenten av dei høgaste bølgjene. Hn vert nytta for å estimere gjennomsnittleg maksimal bølgjestorleik (H0.99) og for visse andre analysar. For å unngå forvirring med denne Hn-notasjonen, vert notasjonen H1/3 ofte nytta i mange vitskaplege artiklar og av visse maritime organisasjonar. Hs er rett og slett eit spesialtilfelle av Hn.

Andre statistiske mål på bølgjehøgda vert òg mykje nytta. Kvadratisk middelverdi av bølgjehøgda, som er definert som kvadratrota av den gjennomsnittet av kvadratrota til alle bølgjehøgder er om lag lik Hs delt på 1,4.

I følgje Det irske marineinstituttet vart det 9. desember 2007 målt ei signifikant bølgjehøgd på 17,2 m med ein bølgjeperiode på 14 sekund. Dette er ei av dei høgaste målingane som er gjort, og ligg truleg opp mot grensa for kor høg den signifikante bølgjehøgda kan verta.

## Sjå òg
* Havet sin tilstand
* Monsterbølgje: Ei bølgje som er over dobbelt så høg som signifikant bølgjehøgd.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Significant wave height|Significant wave height]]» frå , den 27. januar 2008.* 


## Bakgrunnsstoff
Det finske havforskingsinstituttet: Signifikant bølgjehøgd
Ekstremvêret Bera

**Ekstremvêret Bera** var eit ekstremvêr som råka Troms og Vest-Finnmark 11. november 1995. Det gav full storm i utsette område, hovudsakleg på kysten, og vanskelege køyreforhold. I tillegg var det stor fare for snøras. 

Bera var det andre ekstremvêret som fekk namn i Noreg. 

## Sjå òg
* Ekstremvêr i Noreg
Ekstremvêret Dag

**Ekstremvêret Dag** var eit ekstremvêr som råka Aust-Finnmark 29. januar 1996. Det gav sterk storm i utsette kyst og fjordstrøk. 

Dag var det tredje ekstremvêret som fekk namn i Noreg. 

## Sjå òg
* Ekstremvêr i Noreg
1065 Amundsenia

**1065 Amundsenia** er ein hovudbelteasteroide av S-typen. Han vart oppdaga av russaren Sergej Ivanovitsj Beljavskij ved Krim-observatoriet i Simejiz den 4. august 1926 og er namnsett etter den norske polfarararen Roald Amundsen. Asteroiden har ein diameter på 30 km.

## Bakgrunnsstoff
* Oppdagingsdato og oppdagarane av dei nummererte småplanetane
Ekstremvêret Gerd

**Ekstremvêret Gerd** var eit ekstremvêr som råka området frå Lindesnes til Oslofjorden og landområda innanfor 28. oktober 1996. Det gav vind opp i storm styrke med sterke vindkast. 

Gerd var det fjerde og siste ekstremvêret i 1996. 

## Sjå òg
* Ekstremvêr i Noreg
Ekstremvêret Hauk

**Ekstremvêret Hauk** var eit ekstremvêr som råka Spitsbergen 14. januar 1997. Det gav vind opp i sterk storm og var det første av i alt fem ekstremvêr dette året. 

## Sjå òg
* Ekstremvêr i Noreg
Ekstremvêret Frode

**Ekstremvêret Frode** var eit ekstremvêr som råka Nordland, Troms og Vest-Finnmark 12. oktober 1996. Det gav full til sterk storm i desse områda. 

Uvêret råka mellom anna Vikingmuseet på Borg i Lofoten.

## Sjå òg
* Ekstremvêr i Noreg

## Kjelder
Ekstremvêret Erika

**Ekstremvêret Erika** var eit ekstremvêr som råka Trøndelag 28. februar 1996. Vinden låg stort sett omkring full storm, men i ein kort periode kom vinden opp i sterk storm. 

## Sjå òg
* Ekstremvêr i Noreg
Ekstremvêret Idun

**Ekstremvêret Idun** var eit ekstremvêr som råka Nordland, Troms og Finnmark 29. januar 1997. Det gav vind opp i full storm i Nordland og Troms, og i Finnmark opp mot sterk storm. 

Dette var det andre av i alt fem ekstremvêr i Noreg i 1997. 

## Sjå òg
* Ekstremvêr i Noreg
Ekstremvêret Joar

**Ekstremvêret Joar** var eit ekstremvêr som råka områda Vestfjorden og Ofoten den 6. februar 1997 med høg vasstand og den 7. februar vart varselet utvida til å gjelde Nordfjord, Møre og Romsdal og Trøndelag med vestleg vind opp i sterk storm og høg vasstand. Dette var det tredje av i alt fem ekstremvêr i 1997. 

## Sjå òg
* Ekstremvêr i Noreg
Konsertalbum

Eit **konsertalbum** er eit musikkalbum som er innspelt på konsert med tilskodarar til stades. Konsert-opptak kan av og til låte dårlegare enn originale innspelingar, ettersom dei ikkje vert spelt inn i studio. Artistane får dermed ikkje fleire sjansar om dei til dømes skulle bomme eller synge falsk. Somme konsertalbum inneheld difor opptak frå to eller fleire konsertar, som så er miksa saman.
Ekstremvêret Mari

**Ekstremvêret Mari** var eit ekstremvêr som råka indre strøk av Sør-Trøndelag 9. november 1998. Det gav vind opp i full storm og var det einaste ekstremvêret i landet dette året. 

## Kraftigast vind

## Sjå òg
* Ekstremvêr i Noreg
Ekstremvêret Njål

**Ekstremvêret Njål** var eit ekstremvêr som råka kysten frå Stad til Narvik 26. november 1999. Det gav stormflod langs kysten i kombinasjon med springflo. 

## Sjå òg
* Ekstremvêr i Noreg
Ekstremvêret Olrun

**Ekstremvêret Olrun** var eit ekstremvêr som råka Hordaland, Sogn og Fjordane og Trøndelag 28. november 1999. Det gav vind opp i full til sterk storm.

## Kraftigast vind

## Sjå òg
* Ekstremvêr i Noreg
Ekstremvêret Peter

**Ekstremvêret Peter** var eit ekstremvêr som råka Agder, Telemark, Vestfold og Østfold julaftan 1999. Det gav vind opp i liten til full storm og var det siste av i alt tre ekstremvêr dette året. 

## Kraftigast vind

## Sjå òg
* Ekstremvêr i Noreg
Ekstremvêret Reidun

**Ekstremvêret Reidun** var eit ekstremvêr som råka kysten frå Lindesnes til Svenskegrensa 28. januar 2000. Det gav stormflod på kysten og var det første av i alt tre ekstremvêr dette året. 

## Sjå òg
* Ekstremvêr i Noreg
Anni-Kristiina Juuso

**Anni-Kristiina Juuso** (nordsamisk òg *Ánne Risten Juuso*) () er ein skodespelar frå i Ivalo i Finland. 

Juuso vart fødd i ein samisk familie i Finsk Lappland, og har vakse opp med samisk som morsmål, eit språk ho snakkar ved sida av finsk og svensk. Som femtenåring forlet ho heimstaden for å byrje på teaterskole i Helsingfors. Sidan heldt ho fram med høgre skodespelarutdanning i den finske hovudstaden.

Medan ho utdanna seg, arbeidde ho med samiske program i finske Yleisradio. Ho debuterte som filmskodespelar i 2001 i den russiske filmen *Kukuschka* ('Gauken'). 

I 2008 hadde ho hovudrolla i filmen Kautokeino-opprøret av Nils Gaup, som ho fekk Amandaprisen i klassen beste kvinnelege hovudrolle for.

## Filmografi
* 2002: Kukuschka *(Кукушка)*
* 2007: Kautokeino-opprøret

## Bakgrunnsstoff
* Filmografi
Ekstremvêret Tora

**Ekstremvêret Tora** var eit ekstremvêr som råka Sørlandet 30. oktober 2000 og Nordland dagen etter. Det gav vind opp i sterk storm, store nedbørmengder og ekstremt høg vasstand. 

Lågtrykket som gav uvêret utvikla seg kraftig då det kom inn mot Storbritannia frå Atlanterhavet og nådde til slutt kysten av Rogaland. 28. oktober vart det sendt ut ekstremvarsel om svært kraftig vind på kysten av Agder og samstundes store nedbørmengder. Samstundes vart det sendt ut varsel om høg vasstand på kysten frå Bergen til svenskegrensa. 

Midt på dagen 31. oktober låg lågtrykket over Nordvestlandet og flytta seg nordover samstundes som det vart i ferd med å svekkast. Det blåste framleis friskt fleire stader i landet og i Nordland vart det fleire stader registrert austleg liten storm. 

## Observasjonar
Lista fyr målte den høgaste vinden med sterk storm på 31,5 m/s eller 113 km/t. Det sterkaste vindkastet var på 41,7 m/s eller 150 km/t. Elles på kysten var det registrert mellom 20 og 25 m/s (sterk kuling til full storm).

Dei største nedbørmengdene kom i sørlege område av Sør- og Austlandet. Mest kom det på Eik i Rogaland med 103,6 mm på 24 timar frå morgonen 30. oktober til morgonen 31. oktober. Nedbørnormalen for heile oktober er her 225 mm. I Vest-Agder målte Sirdal 80,7 mm og Konsmo 66,8 mm. Elles fekk mange målestasjonar på Sør- og Austlandet mellom 30 og 60 mm. 

I Vefsn og Grane bles det ned om lag 170&nbsp;000 m³ skog, det meste felt i vind frå austleg kant.

### Kraftigast vind

### Mest nedbør

## Sjå òg
* Ekstremvêr i Noreg

## Kjelder

*
Ekstremvêret Ulf

**Ekstremvêret Ulf** var eit ekstremvêr som råka Troms og Finnmark 16. januar 2001. Det gav nordvestleg vind opp i sterk storm (orkan på Sletnes fyr) og var det første av to ekstremvêr dette året. 

## Kraftigast vind
Sletnes fyr i Finnmark målte den kraftigaste vinden med 34,5 m/s eller 124 km/t (orkan). Kraftigaste vindkast vart målt på Hekkingen med 44,8 m/s (161 km/t). 

## Sjå òg
* Ekstremvêr i Noreg
Ekstremvêret Valdis

**Ekstremvêret Valdis** var eit ekstremvêr som råka Finnmark 16. desember 2001. Det gav nordvestleg vind opp i sterk storm og var det siste av to ekstremvêr dette året. Sjølv om fleire observasjonar viste full til sterk storm dei mest utsette stadane, vart det noko mindre vind enn det som var varsla. 

Sjølv om eit hustak i Hammerfest bles av og mykje av samferdselen stoppa opp, vurderte MI i ettertid at ekstremvarselet berre så vidt var berettiga.

## Kraftigast vind

## Fotnotar

## Sjå òg
* Ekstremvêr i Noreg
Torskangerpoll musikklag

**Torskangerpoll musikklag** er eit brassband frå Kinn kommune i Vestland. Musikklaget kom på førsteplass i den lågaste divisjonen i Noregsmeisterskapen for brassband i 1999.

## Kjelder
Meteorologisk institutt

**Meteorologisk institutt** (tidlegare *Det norske meteorologiske institutt*, **DNMI**) er eit statleg forvaltningsorgan under Kunnskapsdepartementet, med ansvar for både sivile og militære meteorologiske tenester.

## Soge
Meteorologisk institutt vart stifta som eit institutt ved Universitetet i Oslo ved stortingsvedtak våren 1866 og kongeleg resolusjon den 28. juli same året. Institusjonsnamnet var da *Det norske meteorologiske institutt* (DNMI). Den fyrste styraren, Henrik Mohn, var samtidig professor ved universitetet, men fekk seinare tittelen direktør, etter at instituttet i 1909 vart skilt ut som ein frittståande institusjon og lagt direkte under Kyrkje- og undervisingsdepartementet.

## Oppgåver
Meteorologisk institutt driv fyrst og fremst med vêrvarsling, men driv òg med forsking innan meteorologi, oseanografi og klima. Instituttet tek aktivt del i internasjonalt samarbeid og er mellom anna ein internasjonal pådrivar for å få ned prisen på meteorologiske data.

Meteorologisk institutt driv desse nettenestene:
* yr.no (saman med NRK
* MetLex (eit norsk meteorologisk leksikon)

Meteorologisk institutt har hovudkontoret sitt i Oslo, med vêrvarslingssentralar i Bergen og Tromsø. Instituttet har eit vêrtenestekontor i Longyearbyen og fire vêrtenestekontor tilknytt Forsvaret sine flystasjonar på Ørland, Andøya, Bodø og Bardufoss. Det er om lag 440 tilsette ved Meteorologisk institutt.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* 
* yr.no - vêrvarsel for Noreg og resten av verda
103 Hera

**103 Hera** er ein stor hovudbelteasteroide med ei yte av silikat. Han vart oppdaga av J. C. Watson 7. september 1868 og namnsett etter Hera, hustru og syster til Zevs i gresk mytologi.
104 Klymene

**104 Klymene** er ein stor, mørk hovudbelteasteroide. Han har sannsynlegvis ein karbonhaldig samansetnad. Klymene er eit medlem av den store Themis-familien. Asteroiden vart oppdaga av J. C. Watson den 13. september 1868 og namnsett etter ein av dei mange kvinnene med namnet Klymene i gresk mytologi.
105 Artemis

**105 Artemis** er ein stor hovudbelteasteroide. Han er av C-typen, noko som tyder at han er veldig mørk og samansett av karbonhaldig materiale. Han vart oppdaga av J. C. Watson den 16. september 1868 og namnsett etter Artemis, den greske månegudinna. 105 Artemis har blitt observert under ei rekkje stjerneokkultasjonar.
106 Dione

:*Må ikkje forvekslast med saturnmånen [[saturnmånen Dione|Dione]].*

**106 Dione** er ein stor hovudbelteasteroide. Han har sannsynlegvis ein samansetnad mykje lik den til 1 Ceres. Asteroiden vart oppdaga av J. C. Watson den 10. oktober 1868 og namnsett etter Dione, ein Titan i gresk mytologi. Dione okkulterte ei svak stjerne 19. januar 1983. Ein diameter på 147 km vart observert, noko som passar bra med diameteren IRAS-satellitten kom fram til.
Nicolai Abildgaard

**Nicolai Abraham Abildgaard** () var ein dansk kunstmålar og professor. 

Abildgaard måla i klassisistisk stil. Han vart professor ved Det Kongelige Danske Kunstakademi i 1778, og vart seinare direktør ved akademiet og fekk slik stor påverknad på kunsten i Danmark på 1700-talet. Eitt av dei mest vidgjetne verka hans var utsmykkingane han gjorde i Christiansborg slott i København i 1778—91.

## Kjelder
* caplex.no
* Wikipedia på dansk

## Bakgrunnsstoff
*
Lars Johan Bucht

**Lars Johan Bucht** () var ein norsk-svensk lensmann fødd i Karungi i Norrbotten i Sverige.

Bucht var lensmann i Överluleå frå om lag 1838 til 1848, då han vart suspendert for «försummelse i tjänsten» og søkte avskil. 

Frå 1848 til 1849 arbeidde han i Mounioniska i Finland som kontorassistent. Her engasjerte han seg òg i arbeidet mot læstadianismen, som hadde fått stor oppslutning i distriktet. Frå 1849 søkte han arbeid på Finnmarkskysten, og fekk etter ei tid arbeid hos ein handelsmann i Talvik.

I september 1851 reiste han med handelsmann Carl Johan Ruth til Kautokeino for å hjelpe han med forretningsdrifta. I Kautokeino var det å den tida stor religiøs uro knytt til den læstadianske vekkinga. Lensmann Ole Isaksen Hætta var sjølv knytt til denne vekkinga, og sokneprest Stockfleth sende klage til futen over at lensmannen ikkje greidde å sørgje for ro på staden, slik at han kunne gjennomføre gudstenestene. Stockfleth rådde futen til å gje Bucht fullmakt til å verke som lensmann. Då Ole I. Hætta vart avsett 8. desember 1851, vart Bucht mellombels tilsett i lensmannstillinga. 

Som lensmann fekk Bucht ansvar for å gjennomføre arrestasjonar og innkrevjing av sakskostnader for dei som var dømde etter uroa. Dei andeleg vakte samane såg Bucht som ein fiende, og ved Kautokeino-opprøret 8. november 1852 vart både Bucht og handelsmannen drepen.

## Kjelder
* Nellejet Zorgdrager. *De rettferdiges strid : Kautokeino 1852 : samisk motstand mot norsk kolonialisme* ; omsett frå nederlandsk av Trond Kirkeby-Garstad. - Nesbru : Vett & viten ; Oslo : i samarbeid med Norsk folkemuseum, 1997. - 558 s. .(Samiske samlinger ; B.18, red.: Ove Pettersen).

* *Länsman Buchts brev*. Tornedalica nr 25 1978.

### På nettet
* Kautokeino, Ministerialbok nr. 2 (1843-1861), Døde og gravlagde 1853, side 196
Apurímac

**Apurímac** (spansk *Río Apurímac*), *apu*=guddom *rimac*=orakel, talsmann), er ei elv som har si kjelde frå smeltevatn av isbre ved Nevado Mismi, eit 5&nbsp;597 meter høgt fjell i Arequipa-regionen i sørlege Peru.

Med vatn frå Nevado Mismi gjer Apurímac dermed Amazonaselva til verdas lengste elvesystem. Dei mest fjerne kjeldene er ca. 40&nbsp;km frå byen Chivay i Colcadalen og mindre enn 160&nbsp;km frå kysten av Stillehavet.

Apurímac renn stort sett i retning nordvest og passerer om lag 50&nbsp;km sør for Cuzco i eit svært djupt og trongt dalføre med mange stryk og fossar. Elva er mange stader så strid at det skal berre finnast to som har klart å padle elva i heile lengda. Etter 730&nbsp;km flyt Apurímac saman med Mantaro og dannar Ene, framleis i retning nordvest, (), 440 moh. Etter nye 125&nbsp;km renn ho saman med elva Perené på 330 moh., no vert ho Tambo og snur mot aust og nord og møter Urubamba på 280 moh. der ho endeleg vert Ucayali, ei av hovudsideelvane til Amazonas. Somme reknar òg med Ene og Tambo ned til Ucayali som Apurímac med ei total lengd på 1&nbsp;069&nbsp;km.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Apurímac River|Apurímac River]]» frå ,  den 27. januar 2008.*
Huayna Cápac

**Huayna Cápac** , (quechua *Wayna Qhapaq*, , ´ung herskar´), ca. 1476&ndash;1525, var den ellevte inkaen og eineherskar i inkariket. 

Som far sin, Túpac Yupanqui, utmerka Huayna Cápac seg som ein militær strateg, marsjerte nordover gjennom Andesfjella og utvida grensa nord for ekvator ved å legge under seg kongeriket Quito. Huayna Cápac hadde talrike friller som gav mange etterkommarar. Ein av sønene var Huáscar som han fekk med den lovrette ektefellen. Manco Cápac II var ein annan lovleg arving, men sjølv tykte han best om var Atahualpa, son av den siste scyri av Quito. Dei siste åra av livet sitt heldt Huayna Cápac til i Quitoprovinsen, sytte for oppsedinga av Atahualpa og tok kan med på militære oppdrag. 

Etter at Huayna Cápac døydde vart hjartet hans heldt tilbake i Quito medan den balsamerte kroppen, som vanen var for alle inkaer, vart ført til Coricancha i Cuzco for å slutte seg til sine forfedrar. 

## Kjelder
William H. Prescott ,''History of the Conquest of Peru'' – World Wide School Library 

;Referansar