open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Foo Fighters

**Foo Fighters** er eit amerikansk rockeband som blei starta i 1995 med tidlegare Nirvana-trommis Dave Grohl som frontfigur. Det vart danna etter at Kurt Cobain tok livet sitt og Nirvana braut saman. Dei andre medlemmene var Pat Smear (som hadde spelt gitar den siste turnéen til Nirvana), Nate Mendel på bass og William Goldsmith på trommer. Etter ein del utskifting av bandmedlem består Foo Fighters i dag av Dave Grohl (vokal og gitar), Pat Smear (rytmegitar), Chris Shiflett (gitar) og Nate Mendel (bass).

Namnet på gruppa kjem frå eit omgrep frå andre verdskrigen, brukt av allierte pilotar for å skildra uforklarlege luftfenomen som kunne vera nye fiendtlege våpen.

Foo Fighters fekk mange av Nirvanas tilhengarar, men har ein eigen karakteristisk stil. 

## Diskografi

* 1995: *[[Albumet Foo Fighters|Foo Fighters]]*
* 1997: *[[The Colour and the Shape]]*
* 1999: *[[There Is Nothing Left to Lose]]*
* 2002: *[[One by One]]*
* 2005: *[[In Your Honor]]*
* 2006: *[[Skin and Bones]]
* 2007: *Echoes, Silence, Patience & Grace*
* 2011: *Wasting Light*
* 2014: *Sonic Highways*
* 2017: *Concrete and Gold*
* 2021: *Medicine at Midnight''
Dave Grohl

**Dave Grohl** () er ein amerikansk musikar, gitarist og vokalist i gruppa Foo Fighters. Han har òg vore trommeslagar i bandet Nirvana og pønkrockgruppa Scream.

Grohl vart fødd i Warren i Ohio men flytta seinare til ein forstad til Washington, DC. Han er gift med Jordyn Blum, og saman har dei dottera Violet Maye som blei fødd 15. april 2006.
Tony Hillerman

**Tony Hillerman** () er ein prisvinnande nordamerikansk forfattar som har gjeve ut ei rekkje kriminalromanar. Hillerman er ein dekorert krigsveteran frå andre verdskrigen. Etter krigen jobba han nokre år som journalist, før han byrja å undervise journalistikk ved Universitety of New Mexico i Albuquerque. Første boka hans, *The blessing way*, kom ut i 1970. 

Dei fleste romanane hans er lagt til eit navajo-reservat i sørvestre USA og har politimennene Joe Leaphorn og Jim Chee frå Navajo Tribal Police som hovudpersonar.
Per Fugelli

**Per Fugelli** () var sidan 1992 professor i sosialmedisin ved Universitetet i Oslo. Han var òg professor i allmennmedisin ved Universitetet i Bergen i tida mellom 1984 og 1992, i tillegg til distriktslækjar i Værøy og Røst i tre år og i Porsanger i tre år. Fugelli var fødd i Stavanger og tok grada cand.med. i 1969, og Dr.med. i 1978.

Han var også kjend som ein ivrig samfunnsdebattant og tok sidan tidleg på 90-talet del i ei rekkje debattprogram, både på TV og i radio.
Fugelli var med i styringsgruppa i Verdikommisjonen.

I eigenpresentasjonen på Universitetet sine nettsider står:
:*Både i forskning og undervisning er han opptatt av hvordan fordeling av makt og goder i samfunnet påvirker menneskenes helse. Det dreier seg ikke bare om makt og goder i økonomisk forstand, men også om fordeling av verdier som trygghet, frihet og verdighet.*

Fugelli markerte seg mellom anna som motstandar av den nye røykelova og argumenterte for at anti-røyke-kampanjane gjer røykarane sin kvardag sur. Han var krass mot dei som vil styre folk si helse, og kritiserte fleire gongar tidlegare statsråd Dagfinn Høybråten. Han sa at «kristne moralister og ortodokse sosialister har til alle tider villet bestemme over folk. Nå har disse kreftene forkledd seg i hvite frakker. Formynderstaten har gjemt seg bak helsens edle motiver. Og det er dette jeg advarer mot, mot å la seg forføre og forlede». Han kritiserte òg tidlegare statsminister Gro Harlem Brundtland for hennar utfall mot røyking.

Sidan 1975 gav han ut eller var medforfattar i nesten 50 bøker. Han er far til forfattaren Aksel Fugelli, og skreiv boka *Fribrev* (1992) saman med han. 

Fugelli fekk *[[Karl Evang]]s pris* i 2010. I 2013 vart han tildelt Fritt Ords Pris « for å ha gitt en stemme til kreftsyke og de som står ansikt til ansikt med døden.»

## Nokre utgjevingar
* *Doktor på Værøy og Røst ; Lege på Utrøst*, (1977). Ny utgave 2006: ISBN 82-8104-045-9
* *Rød resept. Essays om perfeksjon, prestasjon og helse*. Oslo: Tano, 1999.
* *0-visjonen. Essays om helse og frihet*. Oslo: Universitetsforlaget, 2003.
* *Nokpunktet : essays om helse og verdighet*, Universitetsforlaget (2008) ISBN 978-82-15-01347-3
* *Helse på norsk : god helse slik folk ser det*, Gyldendal (2009) ISBN 978-82-417-1125-1
* *Døden, skal vi danse?*, Universitetsforlaget (2010) ISBN 978-82-15-00907-0

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:no:Per Fugelli|Per Fugelli]]» frå , den 9. februar 2012.* 

## Bakgrunnsstoff

* Nettsida til Fugelli hjå Uio. 
* Nekrolog i UiO.
Julio Cortázar

**Julio Cortázar** () var ein argentinsk forfattar og omsetjar.

Cortázar var fødd i Brüssel men flytta snart med familien til Sveits der dei heldt til i eit par år. Han voks seinare opp i Buenos Aires. Kort tid etter at foreldra vende tilbake til Argentina skilde dei lag, og Cortázar voks opp hjå mora. Han var mykje sjuk og brukte mykje tid til sengs med å lesa. Han blei mellom anna kjend med verket til Jules Verne, som han beundra gjennom heile livet.

Som vaksen arbeidde han som lærer i fransk fram til Juan Perón kom til makta, då han sa opp i protest mot styret hans. I 1951 flytta Cortázar til Paris, der han fekk jobb ved UNESCO som omsetjar, og omsette verk av mellom anna Daniel Defoe, Edgar Allan Poe og Marguerite Yourcenar til spansk. 

Dei best kjende verka til Cortázar blei skrivne i Frankrike. Den best kjende romanen hans er *Rayuela* (1963), som blir kalla ein antiroman, ettersom intrigen i forteljinga ligg utanfor fortelleren. Boka er knytt til dekonstruksjon. 

Cortázar sine verk blei mellom anna påverka av modernismen og medvitsstraumen til mellom anna James Joyce og verka til landsmannen Jorge Luis Borges, men hovudpåverknadane hans kom frå surrealismen, «Den nye romanen» i Frankrike og improvisasjonsestetikken i jazz.

Julio Cortázar var gift tre gonger, med Aurora Bernárdez, Ugnė Karvelis og Carol Dunlop, alle forfattarar. Han døydde i Paris i 1984 og blei gravlagd i Cimetière du Montparnasse ved sida av Carol Dunlop.

## Verk
* *Presencia* (1938)
* *Los reyes* (1949) 
* *El examen* (1950, første gong utgjeven i 1985)
* *Bestiario* (1951) 
* *Final de juego* (1956) 
* *[[Las armas secretas]]* (1959)
* *[[Los premios]]* (The Winners) (1960)
* *[[Historias de cronopios y de famas]]* (1962)
* *[[Rayuela]]* (*[[Rayuela|Hopscotch]]*) (1963) 
* *Todos los fuegos el fuego* (1966) 
* *La vuelta al día en ochenta mundos* (1967) 
* *62, modelo para armar* (1968) 
* *Último round* (1969) 
* *Prosa del Observatorio* (1972) 
* *Libro de Manuel* (1973) 
* *Octaedro* (1974) 
* *Alguien anda por ahí* (1977) 
* *Territorios* (1978) 
* *Un tal Lucas* (1979) 
* *Queremos tanto a Glenda* (1980) 
* *Deshoras* (1982) 
* *Nicaragua tan violentamente dulce* (1983) 
* *Divertimento* (1986) 
* *Diario de Andrés Fava* (1995) 
* *Adiós Robinson* (1995)
* *Cartas* (2000)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:|]]» frå , og «[[:nb:|Julio Cortázar]]» frå  den 10. oktober 2010.*
Aust-Preussen

Den prøyssiske provinsen **Aust-Preussen** var i perioden 1871 til 1945 den nordaustlegaste provinsen i Tyskland. Hovudstaden var Königsberg, no Kaliningrad.

Området vart erobra av dei tyske ordensriddarane på 1200-talet, og etter reformasjonen vart det omdanna til hertugdømet Preussen. Det vart (i lag med Brandenburg) del av kongedømet Preussen frå 1701, Før den tyske ekspansjonen i mellomalderen tilhøyrte området det baltiske folkeslaget prøyssarane, som snakka det no utdøydde baltiske språket gammalprøyssisk.

Etter andre verdskrigen vart området delt mellom Polen og Sovjetunionen. Etter Sovjetunionen sitt samanbrot i 1991 vart den sovjetiske delen delt mellom Litauen og Russland. Den russiske delen utgjer no enklaven Kaliningrad.
Weezer

**Weezer** er eit amerikansk emo/punkband og har vore av dei mest populære og mestseljande banda frå USA innan sjangeren punk-rock. Bandet er leia av vokalist/gitarist Rivers Cuomo.

## Diskografi

**Album**
* 1994: *[[1994-albumet Weezer|Weezer]]* (*The Blue Album*)
* 1996: *[[Pinkerton]]*
* 2001: *[[2001-albumet Weezer|Weezer]]* (*The Green Album*)
* 2002: *[[Maladroit]]*
* 2005: *[[Make Believe]]*
* 2008: *[[2008-albumet Weezer|Weezer]]* (*The Red Album*) 
* 2009: *[[Raditude]]*
* 2010: *[[Hurley]]*
* 2010: *[[Death to False Metal]]*
* 2014: *[[Everything Will Be Alright in the End]]*
* 2016: *[[2016-albumet Weezer|Weezer]]* (*The White Album*)
* 2017: *[[Pacific Daydream]]*
* 2019: *[[2019a-albumet Weezer|Weezer]]* (*The Teal Album*)
* 2019: *[[2019b-albumet Weezer|Weezer]]* (*The Black Album*)
* 2021: *[[OK Human]]*
* 2021: *[[Van Weezer]]*

**EP-ar**
* 1997: *[[The Good Life EP]]*
* 2002: *[[The Lion and the Witch]]*
* 2005: *[[Winter Weezerland|Winter Weezerland EP]]*
* 2008: *[[Six Hits]]*
* 2008: *[[Christmas with Weezer]]*
* 2010: *[[…Happy Record Store Day]]*

## Bakgrunnsstoff
* Heimesida til Weezer
* Weezerpedia
* Weezer på YouTube
Jordskjelvet og tsunamien i Indiahavet i 2004

**Jordskjelvet i Indiahavet 2004** eller **Sumatra-Andaman-skjelvet** var eit undersjøisk megathrust-jordskjelv som fann stad den 26. desember 2004 utanfor Sumatra i Indonesia. Skjelvet førte til ein tsunami som råka landa i og rundt Indiahavet, frå Indonesia i aust til Somalia i vest.

Skjelvet blei målt til 6,5 på Richterskalaen og hadde ein momentmagnitude på mellom 9,1 og 9,3. Det var det største jordskjelvet sidan 1960-talet, og det andre eller tredje største som er blitt registrert med ein seismograf. Det var det største skjelvet i Indiahavet på om lag 600 år.

Hyposentereit var 160&nbsp;km vest for Sumatra, tett ved øya Simeulue, og 30 km djupt. Det største undersjøiske jordskjelvet fann stad kl. 07.58.50 lokal tid (Sumatra, Thailand), rundt to timar etter soloppgang ved Sumatra (00.58.50 UTC eller kl. 01.58.50 norsk tid). Flodbølgjene som blei utløyste, trefte Sumatra kort tid etter og dei andre ramma kystane nokre timar seinare.

Kraftige etterskjelv gjekk føre seg i timevis, dei nordlegaste ved Andamanøyane i Bengalbukta; dei kraftigaste utløyste mindre flodbølgjer. Mindre kraftige etterskjelv heldt fram i dagevis.

Om lag 227&nbsp;898 menneske døydde som følgje av skjelvet, dei fleste av flodbølgjene det utløyste. Bølgjene øydela også bygningar, som hus og hotell, og fiskereiskapar, og førte til store økonomiske tap og tilbakegang for fiske og turisme.

## Sjå og
* Langfredagsjordskjelvet i Alaska

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:2004 Indian Ocean earthquake|2004 Indian Ocean earthquake]]» frå ,  den 30. mai 2010.*
Earl Grey

**Earl Grey** er ei teblanding som inneheld svart te med smak og aroma frå bergamottappelsinolje. Teen er ein av dei mest kjende og populære tesortane. Det finst òg ulike variantar av Earl Grey-te, som Lady Grey og Earl Red.

Tradisjonelt har nemninga Earl Grey vore brukt om svart te produsert av Twinings, men i dag blir Earl Grey òg nytta om grøn og kvit te med smak av bergamott frå ei rekke ulike produsentar.

## Historie
Teen har fått sitt namn etter Charles Grey (1764-1845), den andre jarlen av Grey, som var statsminister i Storbritannia på 1830-talet. Ein anekdote fortel at den særskilde teen vart gitt som gåve av ein takknemleg kinesar. Sonen til denne kinesaren vart redda frå drukne av ein av Grey sine menn. Den første teen var ei blanding av fermentert indisk og ceylon-te. Ettersom helsebringande grøn te er langt meir utbreidd enn svart te i Kina, synest det lite truleg at ei takkegåve skulle vere basert på svart te. Dessuten var Charles Grey aldri i Kina. Ein annan versjon av anekdoten seier at teen kom som gåve frå ein indisk raja som vart redda frå ein tiger av ein av Greys tenarar.

Den spesielle teen vart likevel så populær blant statsministeren sine tegjester at han gav ei prøve til sin tehandlar, Twinings, og bad om at dei laga ei tilsvarande blanding. Etter kvart vart teen med den nye smaken òg gjort tilgjengeleg for andre kundar. Twinings Earl Grey er ei blanding av kinesisk te, indisk darjeeling, ceylon-te med noko Lapsang souchong, ein sterk, røykprega svart te.

Eit anna tehus, Jacksons, gjer krav på å ha blanda den første Earl Grey-teen etter at Lord Grey gav oppskrifta til Robert Jacksons partnar, George Charlton i 1830. Deira te har vore i kontinuerleg produksjon sidan og dei har framleis oppskrifta. Jacksons te er basert på kinesisk te. Usemja mellom dei to verksemdene pågår stadig, sjølv om dei i dag har same eigarselskap.

I dag blir det tilbydd ulike variantar av Earl Grey-te, som Lady Grey og Earl Red. Medlem av Greyfamilane har gjennom åra vald å samarbeide med andre tehus, og det finst òg ein Earl Grey-variant frå Lipton.

## Fotnotar

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Earl Grey|Earl Grey]]» frå ,  den 10. november 2013.*
Storfe

**Storfe** (*Bos taurus*), også kalla **kveg**, **tamfe** og **kyr** etter namnet på hodyra, er drøvtyggande planteetarar som er viktige i landbruk verda over.

Alle storferaser stammar frå uroksen (*Bos primigenius*), som er utdøydd. Det latinske namnet viser til eit partåa hovdyr av oksefamilien. Hovene er delt, og blir kalla klover. Dyra har to klover og to biklover. Dei manglar fortenner i overkjeven, og har fire magar. De fire magane blir kalla vom, nettmage, bladmage og løypemage. 

Storfehannen blir kalla okse eller stut. Hoa blir kalla kvige frå 1-årsalder til fyrste kalving, og deretter ku. Storfe går drektige i frå 267 til 300 døger. Avkommet deira blir kalla kalv fram til om lag 1 års alder.


Fil:Kvige-vff.jpg|Kvige, VFF
Fil:Ku_med_horn.JPG|Kyr, NRF
Fil:Oeremaerke.jpg|Stor kalv, NRF


## Sjå òg
* Småfe, eit fellesnamn for sau og geit.
Hjelmeland kyrkje

**Hjelmeland kyrkje** står på Hjelmeland i Hjelmeland kommune i Rogaland, og er ei tømra langkyrkje frå 1858. Kyrkja vart ført opp etter teikningar laga av Hans Ditlev Franciscus Linstow.

## Kjelder
* Redaktør: Alf Henry Rasmussen &ndash; *Våre kirker : norsk kirkeleksikon*. Vanebo Forlag, Kirkenær 1993. ISBN 82-7527-022-7 - «Hjelmeland kyrkje», s. 428

## Bakgrunnsstoff
* Eldre fotografi av Hjelmeland kyrkje på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
*
Kvitsøy kyrkje

**Kvitsøy kyrkje** står på Kvitsøy i Kvitsøy kommune i Rogaland, og er ei tømra langkyrkje frå kring 1620. 

Innvendig er tømmerveggane midtskips rosemåla. Døypefonten er i kleberstein og er frå kring 1100. Han stod truleg tidlegare i St. Clemenskyrkja på Krossøy. St. Clemenskyrkja var soknekyrkje for Kvitsøy fram til Kvitsøy kyrkje vart bygd. Det er berre tuftene att av kyrkja på Krossøy, men lenger sør på øya står framleis den nær fire meter høge steinkrossen som øya har namn etter.

Kvitsøy kyrkje er freda.

## Kjelder
* Redaktør: Alf Henry Rasmussen &ndash; *Våre kirker : norsk kirkeleksikon*. Vanebo Forlag, Kirkenær 1993. ISBN 82-7527-022-7 - «Kvitsøy kirke», s. 436

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Om Kvitsøy sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* Om kyrkja på nettsidene til Kvitsøy kommune
* Eldre fotografi av Kvitsøy kyrkje på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
* «Kirkebøker, Rogaland» på nettstaden til Arkivverket
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
*
Sola kapell

**Sola kapell** (tidlegare **Sola kyrkje**) står i vestom Sola lufthamn, Stavanger i Sola kommune i Rogaland fylke, og er ei mura langkyrkje frå 1955.

Både mellomalderkyrkja, som då var gått or bruk som kyrkje og var forfallen, og soknekyrkja frå 1842, vart kravde rivne av den tyske krigsmakta under andre verdskrigen. Kyrkja frå 1955 vart reist etter pengeinnsamling etter krigen. Også mellomalderkyrkja har sidan vorte rekonstruert som Sola ruinkyrkje.

Altertavla i Sola kapell er frå 1600-talet og døypefonten frå 1200-talet, begge har stått i dei førre Sola-kyrkjene.

I 2020 vart kyrkja avløyst av ei ny kyrkje, og kyrkja frå 1955 endra namn til Sola kapell.

## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
* Om Sola sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* Fotografi av dei tidlegare kyrkjene på Sola, på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
*
Sola ruinkyrkje

**Sola ruinkyrkje** er ei kyrkje i Sola kommune. Kyrkja var lenge rekna som ein ruin. Kyrkja har seinare vorte bygd opp att med tak.

Kyrkja var opphavleg bygd på tidleg 1100-talet og var i bruk som soknekyrkje til 1842, då det vart reist ei ny soknekyrkje i tre. Gamlekyrkja vart då ståande som open ruin fram til marinemålaren Johan Jacob Bennetter i 1871 kjøpte murane og laga seg bustad og atelier av dei. Bygget stod som bustadhus fram til 1907 då det igjen vart ståande som ruin. Slik stod det fram til 1940 då den tyske krigsmakta syrgde for å rive murane.

I perioden 1992-1995 vart kyrkja rekonstruert under leiinga til arkitekt Louis Kloster.

Kyrkja er eigd av Sola kommune og vert mykje nytta til vigsler og konsertar.

## Kjelder

* Om Sola ruinkyrkje på nettstaden fornminner.no 
* Om Sola ruinkyrkje på nettstaden til Sola kommune

## Bakgrunnsstoff
* Bilete frå 1913 av ruinane, på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
*
Torskefamilien

**Torskefamilien** er ein familie av beinfiskar med om lag 80 artar. Dei fleste av desse har trådforma vedheng på haka. 

Dei viktigaste artane i Noreg er kviting (bleikje), hyse (kolje), kolmule, lyr, sei og torsk. 

## Bakgrunnsstoff
Ragnvald Hammer

**Ragnvald Hammer** () var ein norsk døveprest. Hammer er også kjend for å ha skrive diktet «Dar kjem dampen» i 1963. Han fekk sett i gang eit sommarstevne for døvblinde i 1956, til trass for stor skepsis blant dei døvblinde og organisasjonane deira. Sommarstevnet vart likevell ein suksess og har sidan vorte halde kvart år.
Sørbø kyrkje

**Sørbø kyrkje** er ei kyrkje i Stavanger kommune. Kyrkja er bygd i stein, og stod ferdig kring 1130.

## Bakgrunnsstoff
* Om Sørbø kyrkje på nettstaden disnorge.no
* Om Rennesøy sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* «Kirkebøker, Rogaland» på nettstaden til Arkivverket
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* Eldre fotografi av Sørbø kyrkje på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
*
Herbjørn Sørebø

**Herbjørn Sørebø** () var ein politisk journalist, kåsør og kommentator frå Guddal i Fjaler i Sunnfjord.

## Virke
Sørebø var ei stund redaksjonssekretær i Norsk Barneblad før han byrja i avisa *[[Vårt Land]]*. Sørebø byrja i NRK i 1964. I NRK var han mellom anna sjef for Dagsrevyen. Han var òg spaltist i *[[Dag og Tid]]* og fast kåsør i *[[Søndagsrevyen]]*. Han skreiv ei rekkje bøker, både essayistikk, humorbøker, kriminalromanar, noveller og kåseri, var medforfattar av tegneserien *Truls og Guri* i *Norsk Barneblad* og skreiv songtekstar.

Han nytta konsekvent nynorsk normaltalemål i arbeidet. Han var kjend for den karakteristiske røysta, som han elles arbeidde med etter at han vart kritisert då han tok til å lese nyhende i radio.  Mottok Kringkastingsprisen i 1982 for nynorskbruk i media, og Vinjeprisen i 1987 for sin journalistiske innsats.

Sørebø fekk Kongens fortenestemedalje i gull i 2003 nokre dagar før han døydde.

## Bibliografi
### Bøker
*

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

### I tidsskrift - eit utval
*Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Kjelder

*  NRKs minneord
* Mottakarar av Kringkastingsprisen
* Herbjørn Sørebø, Medieliv, Oslo: Samlaget, 2003
## Bakgrunnsstoff
* Om Herbjørn Sørebø i Lokalhistoriske artiklar i Sogn og Fjordane
* Herbjørn Sørebø i NRK radio ved Nasjonalbiblioteket
* Om Herbjørn Sørebø i Allkunne
*
Jon Herwig Carlsen

**Jon Herwig Carlsen** ()  var ein norsk sportskommentator som var tilsett i NRK frå 1967 til 2007, etter det som frilansar til 2012. Carlsen var nok best kjend som langrenns- og skiskyting-kommentator saman med Kjell Kristian Rike, der Carlsen jamleg las opp eigenproduserte og innsendte limerick &ndash; til enkelte sjåarar sin hugnad, og andres irritasjon. 

Carlsen kommenterte langrenn og skiskyting i kvart einaste OL og VM frå 1970-talet til fram til 2012. I fleire år kommenterte han skihopp saman med Arne Scheie. Carlsen kommenterte òg ishockey, motorsport, segling, padling, roing, curling og sykling for NRK.

I tillegg til jobben i sportsredaksjonen var Carlsen NRKs trafikkjournalist i mange år, og var ansvarleg for programmet Trafikkposten.
Willie Nelson

**Willie Hugh Nelson** () er ein amerikansk countrymusikar, låtskrivar og filmskodespelar.

Nelson var fødd i Abbott i Texas. Han blei oppseda av besteforeldra sine i Arkansas. 

## Utvalde verk
### Album

* *Yesterday's Wine* (1971)
* *Shotgun Willie* (1973)
* *Troublemaker* (1973)
* *Phases and Stages* (1974)
* *Red Headed Stranger* (1975)
* *Sound in Your Mind* (1976)
* *Wanted: The Outlaws!* (1976), med Jessi Colter, Tompall Glaser og Waylon Jennings* 
* *Stardust* (1978)
* *Willie and Family Live* (1978)
* *Honeysuckle Rose* (1980)
* *Somewhere Over the Rainbow* (1981], med Freddie Powers
* *Greatest Hits and Some That Will Be* (1981)
* *The Winning Hand* (1982), med Dolly Parton, Kris Kristofferson og Brenda Lee
* *Always On My Mind* (1982)
* *Pancho and Lefty* (1982), med Merle Haggard
* *City of New Orleans* (1984)
* *Music From Songwriter* (1984), med Kris Kristofferson
* *Promised Land* (1986)
* *The IRS Tapes: Who'll Buy My Memories?* (1992)
* *Across The Borderline* (1993)
* *Healing Hands of Time* (1994)
* *Revolutions of Time 1975-1993* (1995)
* *Teatro* (1998)
* *The Great Divide* (2002)
* *Crazy: The Demo Sessions* (200)
* *Angels & Outlaws* (2004)
* *Songs for Tsunami Relief: Austin to South Asia* (2005)
* *[[Countryman]]* (2005)
* *You Don't Know Me: The Songs of Cindy Walker* (2006)

* *[[That's Life]]* (2021)
* *[[A Beautiful Time]]* (2022)

Album med The Highwaymen (Johnny Cash, Waylon Jennings og Kris Kristofferson)
* *Highwaymen* (Columbia, 1985)
* *Live* (Image, 1986)
* *Highwaymen 2* (Columbia, 1990)
* *The Road Goes On Forever* (Liberty, 1995)
* *Highwaymen Ride Again* (Sony, 1995)
* *Super Hits* (Columbia, 1999)
* *The Road Goes On Forever* [Bonus Tracks] (Capitol/EMI, 2005)
* *The Road Goes On Forever* [CD & DVD] (Capitol, 2005)
* *Country Legends* (DeLuxe Holland, 2005) 

Album med Waylon Jennings
* *Waylon and Willie* (RCA, 1978)
* *WWII* (RCA, 1982)

### Singlar
(utval)

*«Blue Eyes Crying in the Rain» (1975, førsteplass på Hot Country Songs-lista)
*«Georgia on My Mind» (1978)
*«September Song» (1979)
*«White Christmas» (1979)
*«Help Me Make It Through the Night» (1980)
*«Let It Be Me» (1982)
*«Take It to the Limit» (1983)
*«Always on My Mind» (1982, førsteplass på Hot Country Songs-lista)
*«City of New Orleans» (1984, førsteplass på Hot Country Songs-lista)
*«Mendocino County Line», m. Lee Ann Womack
*«Have You Ever Seen the Rain» m. Paula Nelson (2019)

### Filmar

* *The Electric Horseman* (1979)
* *Honeysuckle Rose* (1980)
* *Thief* (1981)
* *Barbarosa * (1982)
* *Songwriter * (1984)
* *Red-Headed Stranger* (1986)
* *Stagecoach* (1986)
* *Wag the Dog* (1997)
* *Austin Powers : The Spy Who Shagged Me* (1997)
* *Half Baked* (1998)
* *The Dukes of Hazzard* (2005)
* *Angles In Montgomery* (2006)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Willie Nelson|Willie Nelson]]» frå , og «[[:en:|Willie Nelson]]» frå  den 18. august 2022.*  
*** oppgav desse kjeldene:*
;Bibliografi
*
*
*

*
*
*

## Bakgrunnsstoff
* allmusic.com
* Nashville Songwriters Hall of Fame 
* Filmografi på IMDB
Vilcabamba i Peru

**Vilcabamba i Peru**, i dag kjent som den arkeologiske staden **Espíritu Pampa**, var ein siste tilfluktsstad for etterkommarar av inkaen Huayna Cápac og medlemer av herskarklassen frå inkariket som freista å halde fram med oppstanden mot spanjolane etter inkarikets fall. Han var senter i ein uavhengig statsdanning frå han vart skipa av Manco Cápac II i 1539 fram til han vart teken av spanjolane i 1572. Vilcabamba vart då brent, ein ny spansk by vart tufta 6,5 km unna, men vart fort ein fjern utpost i Peru og om litt var staden der Vilcabamba låg gløymt. Byen har såleis historisk relevans berre for ein kort periode då dei gjenlevande inkaene var organiserte og representerte ein militær trussel for okkupantane av inkariket samstundes som ulike fraksjonar av okkupantane i det nye visekongedømmet Peru var i ein innbyrdes krigstilstand. Men Vilcabamba vart etterkvart ei løyndomsfull legende og det var spekulasjonar i ca. 200 år om kvar han var lokalisert. På 1900-talet var han feilaktig knytt til Machu Picchu, etter at staden for ruinane av Vilcabamba hadde fått namnet Espíritu Pampa. 

Då inkaene tapte byen i 1572 signaliserte det at motstanden frå inkaene definitivt var over. 

## Geografi

Byen låg i jungelen i tropisk regnskog nordvest for Cuzco, med ein avstand frå Cuzco på rundt 150 km målt i rett linje. Høgda over havnivå er berre ca. 1400-1600  meter, det indikerer eit varmt og fuktig klima med tett, tropisk vegetasjon. Ruinane ligg på ei lita slette i eit dalføre i retning sør mot nord. Elva i dalen munnar ut i Urubambaelva. Næraste landsby med vegsamband er Chuanquiri.

Apurímac flyt i eit dalføre sør for Cuzco i retning nordvest. Nord for Cuzco flyt Urubambaelva, òg mot nordvest. Fjellkjeda mellom dei to elvene, vest for Cuzco vert kalla Cordillera Vilcabamba, og delar av området vert kalla Vilcabambaområdet. Her er fjelltoppar over 6000 moh., den høgste er Salcantary 20 kilometer sør for Machu Picchu. 

## Historie
Hiram Bingham freista å finne staden igjen og i 1911 gjenoppdaga han ruinane av byen. Byen vart då kalla Espíritu Pampa, men Bingham innsåg ikkje verda av funnet og trudde feilaktig at den vidgjetne Machu Picchu, som han òg gjenoppdaga, var Vilcabamba. 

Først ut på 1960-talet vart det gjort funn av Antonio Santander og Gene Savoy og arkeologisk arbeid i Espíritu Pampa av Vincent Lee. Tufta på dette arbeidet foreslo John Hemming i boka *The Conquest of the Incas* at Espíritu Pampa var den tapte historiske byen Vilcabamba og etter det har det vore allment akseptert. 

## Kjelder
* Hemming, John: *The Conquest of the Incas*. Macmillan, 1970.

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vilcabamba, Peru|Vilcabamba, Peru]]» frå ,  den 23. april 2006.*  

## Bakgrunnsstoff
* Laurence Blair (2018). *[https://www.theguardian.com/world/2018/sep/28/perus-last-incan-city-reveals-its-secrets-its-genuinely-a-marvel Peru’s last Incan city reveals its secrets: ‘It’s genuinely a marvel’]*. Espíritu Pampa: TheGuardian.com
Sigmund Freud

**Sigmund Freud** () var ein austerriksk nevrolog og psykolog. Freud er ein omdiskutert person som la grunnlaget for moderne psykologi. 

## Bakgrunn
Sigmund Freud var fødd inn i ein jødisk familie i Příbor. Då han var fire år gamal, flytta familien til Wien. Der studerte han seinare medisin ved universitetet i Wien.

## Psykologi

### Psykoanalysen
Freud er kjend for psykoanalysen, der han meinte menneske var styrt av umedvitne seksuelle drifter. Alle menneske sine ynske og lyster, som var uakseptable, vart fortrengde og umedvitne, dette forklara draumar, forsnakkingar og mentale plager. Denne analysen fekk kritikk for sjona om seksualitet.

### Personlegdom
Ved fødsel besto menneske sin psyke berre av *id* (tilfredsstille umiddelbar), og over tid ville menneske utvikla evnene til *ego* (tolmod, fornuft og sjølvmedvit) og *superego* (samvit og omtanke). Personlegdomen til eit menneske var òg delt inn i tre delar: det medvitne, det undermedvitne og førmedviten.

## Kjelder
Emo

**Emo** tyder emosjonell, og omgrepet blir ofte nytta for å beskriva gitarbasert alternativ rock der relasjonar og personlege kjensler dominerer tekstane. Omgrepet byrja å bli nytta på midten av 1980-talet, og då om hardcore-bandet Rites of Spring.

### Historie
Den opphavlege emoen oppstod innan sjangrane postpunk og hardcore på midten av 1980-talet, og ein nytta også omgrepa *Emotional Hardcore* eller *emocore*. Andre tidlege band som blir rekna som innverknadsrike innan sjangeren er Gray Matter, Ignition, Shudder to Think, Fugazi og Embrace.

På nittitalet voks det fram nye band som dels kom til å omdefinera omgrepet. Band som Sunny Day Real Estate, Elliott, The Promise Ring og Get Up Kids heldt eit lågare tempo, men hadde same klangbilde og tematikk i tekstane.

På andre halvdel av 1990-talet og byrjinga av 2000-talet har band som My Chemical Romance, Dashboard Confessional, Taking Back Sunday og ikkje minst Weezer ført til eit større komersielt gjennombrot for sjangeren. Grensene mellom deira emo og pop- og rockmusikk elles har blitt viska ut, og har gjort at omgrepet i dag nesten heilt manglar ein klar definisjon.

## Kjelder
Katie Melua

**Ketevan «Katie» Melua** () er ein britisk-georgisk songar og musikar. Sidan ho var 9 år har ho budd i Nord-Irland og seinare England.

Det første albumet hennar, *Call Off the Search*, vart lansert i november 2003, og det andre, *Piece by Piece*, kom ut i september 2005. Begge vart svært godt mottekne.

## Tidleg liv
Ketevan Melua vart fødd i Kutaisi i Georgia i 1984 og budde som unge i byen Batumi i Adsjaria, der far hennar arbeidde som hjartespesialist. I 1993 flytta familien til Belfast i Nord-Irland, der faren fekk ei stilling ved det velsedde sjukehuset Royal Victoria Hospital, og Ketevan gjekk på St. Catherine's Primary School og katolske Dominican College i Fortwilliam. 

Familien flytta til det sørvestlege London i 1998. Som femtenåring vann Melua ein talentkonkurranse i den britiske fjernsynskanalen ITV med å synge Badfinger-songen «Without You». Ho studerte seinare utøvande kunst på BRIT School i Croydon, der ho fekk A-karakterar i musikk. Melua tok til å skrive songar i 2001 medan ho framleis gjekk på gymnaset. Her vart ho oppdaga av produsenten og låtskrivaren Mike Batt.

## Diskografi
* *Call Off the Search* (2003)
* *Piece by Piece* (2005)
* *Pictures* (2007)
* *The House* (2010)
* *Secret Symphony* (2012)
* *Ketevan* (2013)
* *In Winter* (2016)
**Album No. 8* (2020)
**Love & Money* (2023)

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell side
* Katie Melua All Music Guide page 
* Katie Melua interview
* Singer Melua made British citizen - BBC
Romsonden Galileo

***Galileo*** var ein romsonde send ut av NASA for å studere planeten Jupiter og Jupiter sine månar. Sonden, som er oppkalla etter astronomen Galileo Galilei, vart skoten opp den 18. oktober 1989 med romferja Atlantis på oppdrag STS-34. Sonden kom fram til Jupiter omtrent seks år seinare, den 7. desember 1995.
Småplanet

**Småplanetar** eller **planetoidar** er små himmellekamar i solsystemet som går rundt sola (eller i andre planetsystem, rundt andre stjerner) som ikkje er kometar eller møter definisjonen for ein planet.

Termen «småplanet» er no og då brukt som eit synonym for asteroide, men dette er ikkje rett, asteroidane er berre ein av fleire typar småplanetar, andre typar er mellom anna transneptunske objekt, og det finst også andre typar.

Den første småplaneten, som fekk namnet Ceres, blei oppdaga i 1801 av Giuseppe Piazzi. Sir William Herschel, oppdagaren av Uranus, laga omgrepet «asteroide» for dei første objekta som blei oppdaga på 1800-talet. Alle dessa går rundt sola mellom Mars og Jupiter, som regel i banar med låg eksentrisitet (altså ikkje særleg avlange).

## Kjelder
Overgangsnamn

**Overgangsnamn** er den astronomiske namnekonvensjonen som blir brukt for astronomiske objekt rett etter at dei er oppdaga. Det provisoriske namnet blir som regel erstatta med eit permanent namn så snart forskarane har vorte i stand til å rekne ut omløpet nøyaktig. For asteroidar er det funne så mange, at mange av dei vil aldri få namn av dei som oppdaga dei.

## Asteroidar
Dagens overgangsnamnesystem for asteroidar har vore i bruk sidan 1925. Det erstatta fleire tidlegare system som var blitt ubrukbare på grunn av stadig nye asteroideoppdagingar.
Asteroidemåne

Ein **asteroidemåne** er ein asteroide som går rundt ein annan asteroide. Astronomane går ut frå at mange asteroidar har månar, ofte relativt store månar. Asteroidar med månar blir ofte kalla binære asteroidar. 

Termen dobbelasteroide blir nokre gonger brukt for tilfelle der asteroiden og månen er omtrent like store. 90 Antiope er ein slik asteroide, der to like store delar går i bane rundt eit felles gravitasjonssentrum.

## Opphav
Kvar asteroidemånar kjem frå veit ein ikkje sikkert, men det finst mange moglege forklaringar. Ein populær teori er at dei er blitt til ved at bitar er blitt slått av asteroidar gjennom kollisjonar. Ein større asteroide kan òg ha fanga ein mindre gjennom gravitasjonskrefter.

## Oppdagingar

Den første asteroidemånen ein identifiserte var Dactyl, som går rundt 243 Ida. Denne blei oppdaga av Galileosonden i 1993. I 1998 oppdaga ein den andre, Petit-Prince, som gjekk rundt 45 Eugenia.

Ved byrjinga av 2004 hadde ein funne nær førti fleire asteroidemånar ved hjelp av teleskop på jorda. Det blei funne månar rundt hovudbelteasteroidar, 
trojanske asteroidar, nærjordsasteroidar og objekt i Kuiperbeltet.

I august 2005 fann ein det første måneparet rundt ein asteroide, *[[Remus og Romulus]]* som gjekk rundt 87 Sylvia. Seinare same året oppdaga ein òg to månar rundt 136108 Haumea.

## Viktige asteroidar med månar

## Bakgrunnsstoff

* Asteroids with Satellites
Psilorítis

**Psilorítis** (gresk Ψηλορείτης) eller **Ídi** (gresk Ίδη), òg kalla **Ida**, *Idha*, *Idhi*, *Idi* eller *Iti*, er med 2&nbsp;456 meter det høgaste fjellet på Kreta i Hellas. I tillegg er fjellet det høgaste i Hellas ut frå primærfaktor. Fjelltoppen ligg i fjellområdet *Ida* eller *Idi*, i periferieininga Réthymno. Det ligg berre 35 kilometer frå Knossos og vart i oldtida brukt for å vinne ut gull, kopar og jarn. Både Afrodite og Zevs vart dyrka her. I følgje ei legende fekk Zevs mat og husly her då han framleis var eit spedbarn.

Ida er fire meter høgare enn Pákhnes, som er eit fjell i Levká Óri.

## Sjå òg
*Idafjellet
## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Ida Psiloritis|Ida Psiloritis]]» frå ,  den 23. april 2006.*
Canberra

**Canberra** er hovudstaden i Australia. Byen har om lag 352&nbsp;000 innbyggjarar (2009) og er den sjuande største i landet. Han ligg i det føderale området Australian Capital Territory (ACT), midt mellom storbyane Sydney og Melbourne. 

Canberra blei grunnlagd ved byrjinga av 1900-talet, då Australia blei samla til eitt land. Han er den einaste større byen i landet som ikkje ligg ved kysten, og har difor hatt mindre industri- og handelsutvikling enn andre byar.

## Geografi

Canberra har ei flatevidd på 814,3 km² og ligg tett ved Brindabella Ranges, kring 150 km frå austkysten av Australia. Størstedelen av byen ligg 580 meter over havet. Det høgaste punktet er Mount Majura på 888 meter. Andre høgdepunkt er Mount Taylor (855 meter), Mount Ainslie (843 meter), Mount Mugga Mugga (812 meter) og Black Mountain (812 meter).

Det opphavlege skogdekket i området kring Canberra var nesten berre eukalyptus. I byrjinga av 1960-åra blei den ophavlege skogen fella. Skokbruk hadde teke til i 1915, då ein byrja prøva ulike treslag, som Monterey-furu (*[[Pinus radiata]]*) i skråningane av Mount Stromlo. Sidan då har ein utvida planteområda. Skogdekket bidreg til å redusera erosjon i området, og skogane er også populære stader å vitja.

Canberra har eit relativt tørt temperert klima.

Byen er verna i vest av Brindabellas, som skjermar han for mykje regn. Canberra har gjennomsnittleg 100,4 solskinsdagar i året.

## Kommunikasjon
Byen har ein internasjonal flyplass, Canberra International Airport.

## Ambassadar
Utanlandske ambassadar i Australia ligg hovudsakleg i canberraforstadene Yarralumla, Deakin og O'Malley. Ambassadeområdet i Yarralumla er ein turistattraksjon fordi mange av bygga er laga i stilar frå landa dei representerer.

## Universitet
Canberra har to universitet, Australian National University og Canberra University, to religiøse høgskolar og fleire militærhøgskular.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Canberra|Canberra]]» frå , og «[[:sv:|Canberra]]» frå  den 17. mai 2006.*  
 
## Bakgrunnsstoff
Hårfagreætta

**Hårfagreætta** var ei kongeslekt i Noreg i mellomalderen. Stamfar til slekta var rekna å vera kong Harald Hårfagre. Mellom anna Snorre Sturlason rekna han som den som samla Noreg under ei kongsmakt. 

Mange kongsemne ynskte å verta rekna som etterkomarar av Harald Hårfagre. Ein tenkte seg at ætlingar av den første norske kongen hadde odelsrett til det riket som i høgmellomalderen vart til Noreg. 

Kong Harald Hårfagre vert i nokre forteljingar sagt å stamma frå Ynglingeætta. I Snorre si Heimskringla, er det skildra slik, men Snorre skreiv at dette ikkje var visst. Slektskap til den kjende ætta gav kongen auka status. I fylgje Snorre skulle kongar av Ynglingeætta ha vandra ut frå Uppsala til Aust-Noreg. 

Den siste som hevda å vera konge av Hårfagreætta var Olav IV av Noreg, som døydde i 1387. Statsstyret vart då teke over av mor hans, dronning Margrete Valdemarsdotter. Ho fekk hylla Erik av Pommern til konge av Norden innan Kalmarunionen. 

## Sjå òg
* Norske regentar

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Kongar i dei norske ættetavlene  på http://www.genealogi.no
* De norske kongeslektene artikkel på http://www.dagbladet.no
Samleiestilling

For menneske finst det mange ulike **stillingar å ha [[samleie]]** i. Desse varierer ut frå korleis dei som har samleie stiller seg i høve til kvarandre og om dei bruker støttemiddel, som ein madrass, ein vegg eller eit møbel.

Samleiestillinga har mykje å seia for korleis samleiet kjennest ut. I tillegg kan ulike stillingar ha ulike konnotasjonar som gjer dei meir eller mindre akseptable i ein viss kultur.

## Ulike samleiestillingar
* **«Bakfrå»** vil seie at kvinna lener seg framover eller står på alle fire medan mannen fører penis inn i henne bakfrå.
* **«Misjonærstilling»** er ei stilling der paret er vend mot kvarandre. Kvinna ligg på ryggen med mannen over.
Ulan Bator

**Ulan Bator** er hovudstaden i Mongolia. Byen ligg nordvest i landet, ved elva Tuul, i ein dal nær fjellet Bogdo Uul. Byen hadde 1&nbsp;118&nbsp;800 innbyggjarar i april 2010.

Ulan Bator blei grunnlagt i 1639 som ein buddhistisk klosterlandsby og var kjent under namnet **Urga** fram til 1924.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* 
*  «Urga or Da Khuree» fra A. M. Pozdnejevs «Mongolia and the Mongols»
Vatle

**Vatle** er ein skrivemåte på bygdenamnet Votlo. Svært mange som ættar frå Votlo brukar *Vatle* som slektsnamn (t.d Sylvelin Vatle eller Leif Vatle).
Polarulv

**Polarulv** (*Canis lupus arctos*) er ein truga underart av ulv som lever i arktiske Canada og nordlege Alaska og Grønland. Dei et rotter, harar, lemen og andre smådyr.

Polarulven lever i det kanadiske polararkipelet frå Melville Island til Ellesmere Island. 

Polarulven er ein mellomstor ulv som skil seg frå Mackenzie Valley-ulv frå nordvestlege delar av Nord-Amerika ved å vera mindre og kvitare på farge, eit smalare kranium og større rovtenner. 

## Kjelder

----
**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Arctic wolf|Arctic wolf]]» frå ,  den 27. juli 2016.*
Hege Myklebust

**Hege Myklebust** () er ei norsk målkvinne og akademikar.

Hege Myklebust var leiar av Noregs Mållag frå april 2006 til april 2009. Ho har vore dagleg leiar i Norsk Målungdom og Noregs Mållag, og var styremedlem i Noregs Mållag frå 1998 til 2000.

Myklebust var generalsekretær i Nei til EU frå 1998 til 2001. Ho er rådsordførar for rådet i Samlaget, og var styreleiar i Litteraturselskapet frå 2017 til 2019. Sidan 2018 har ho vore varamedlem til styret i Språkrådet.

Myklebust var høgskolelektor ved Høgskolen Stord/Haugesund og vart seinare førsteamanuensis ved Institutt for språk, litteratur, matematikk og tolking ved etterfølgjarinstitusjonen Høgskulen på Vestlandet.

## Kjelder

## Bibliografi

## Bakgrunnsstoff
*Hege Myklebust ved hvl.no
* Hege Myklebust er ny leiar i Noregs Mållag  på www.nm.no
Helix

**Helix** er den framståande bruskfolden på øyremuslingen. Der helix snur nedover og bakover kan ein stundom sjå ein klump kalla Darwins tuberkel.

## Fleire bilete

Fil:Gray906.png|Musklane i øyremuslingen
Fil:Darwin-s-tubercle.jpg|Venstre: Darwins tuberkel.Høgre:Det homologe punktet hjå ein makak.
Fil:Gray908.png|Horisontalsnitt gjennom venstre øyre; helix er merka nede til høgre
Fil:Slide2COR.JPG|Høgre øyremusling sett frå den ytre oversida av det høgre øyret
Fil:Slide3COR.JPG|Høgre øyremusling sett frå den ytre oversida av det høgre øyret
Fil:Slide4COR.JPG|Høgre øyremusling sett frå den ytre oversida av det høgre øyret


## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Helix (ear)|Helix (ear)]]» frå ,  den 14. februar 2015.*
Heliks

Ein **heliks** (frå det greske ordet *έλικας/έλιξ*) eller **skrueline** er ein kurve i rommet som ligg på ein sylinder (sylindrisk heliks) eller på ei kjegle (kjegleheliks). Ein heliks har ei jamn stiging, og heile tida same avstand frå ei tenkt midtline. Ein sylindrisk heliks skjer loddrette linjer på sylindneren med konstant vinkel α. Kjegleheliks skjer generatrisene, dei rette linjene frå toppunktet til kjegla til grunnflata, med ein konstant vinkel α. 

To vanlege heliksar i dagleglivet er gjengane på ei skrue og profilen til ei vindeltrapp.

## Matematisk skildring
Parametriseringa i eit kartesisk koordinatsystem for ein heliks er:

: x(t) = \cos(t),\,
: y(t) = \sin(t),\,
: z(t) = t.\,

Når parameteren *t* aukar, går punkta (*x*(*t*),*y*(*t*),*z*(*t*)) oppover ein høgrehandsheliks med stiginga 2*[[pi|π]]* og radius 1 omkring *z*-aksen, i eit høgrehendt koordinatsystem. 

I sylindriske koordinatar (*r*, *θ*, *h*) vert den same heliksen parametrisert av:
: r(t) = 1,\,
: \theta(t) = t,\,
: h(t) = t.\,

Ein sirkelforma heliks med radius *a* og stiging 2*πb* er skildra av følgjande parametrisering: 

: x(t) = a\cos(t),\,
: y(t) = a\sin(t),\,
: z(t) = bt.\,

## Kjelder
* heliks. (2011-11-15) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/heliks/matematikk

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Helix|Helix]]» frå , den 15. november 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Velferdssamfunn

**Velferdssamfunn** er ei nemning på eit samfunn der styresmaktene tek eit overordna ansvar for innbyggjarane si velferd. Med velferd i denne samanhengen vert meint eit tryggingssystem sosialt og helsemessig. Eit velferdssamfunn har gjerne eit godt utbygd system for sosialtrygder.
Regolitt

**Regolitt** (frå gresk for 'teppestein') er eit lag av laust varierande materiale som dekker den harde berggrunnen. Det er regolitt på jorda, månen, somme asteroidar og andre planetar. Regolitten på jorda er komen til ved forvitring og biologiske prosessar. Regolitt med høg del biologisk materiale blir oftast kalla jord. På lekamar utan ein atmosfære er regolitten skapt av materiale avsett etter kollisjonar med andre objekt.

På jorda er regolitten ein av de viktigaste faktorane for liv, sidan få planter kan gro rett på berggrunn, eller i fast stein, og dyr ville ikkje ha moglegheit til å grava eller bygge ly utan laust materiale.

På månen har regolitten blitt skapa av mikrometeorider som bryt ned steinen på overflata til pulver. Dette pulveret reflekterer meir lys enn basalten i månehava, og ser difor lysare ut sett frå jorda. Under den fyrste planleggingsfasen av apolloferdene til månen var forskarane usikre på om regolitten ville bæra månefartøyet, eller om fartøyet ville søkke etter landing.

## Bakgrunnsstoff
* Måneregolitt og fragmentbreksjer  (engelsk)
Drakestil

**Drakestil** er namnet på ein stilart som etterliknar dyreornamentikk frå tidlegare, mellom annan norrøn arkitektur. Han var særleg brukt i internasjonal art nouveau eller jugendstil. Drakestilen vart spesielt mykje brukt i møblar og i arkitektur. 

Utrykket til drakestilen er stilisert med lange slanke liner. Dette var ein stil som braut med historismen. 

Drakestilen har røter i den norrøne tidsalderen og er inspirert av vikingtida og dei tidlege stavkyrkjene. I Noreg er han mellom anna brukt av Henrik Bull.

## Sjå og
* Sveitserstil

## Bakgrunnsstoff
*
Asteroidemånen Dactyl

**Dactyl** (småplanetnemning **(243) Ida I**)  er ein liten asteroidemåne (diameter 1,4 km) som går rundt asteroiden 243 Ida. Dactyl vart oppdaga på eit bilete teke av Galileo-sonden den 28. august 1993; det var medlem av Galileo-teamet Ann Harch som fann månen 17. februar 1994. Månen fekk namnet sitt etter *daktylane*, som etter gresk mytologi levde på fjellet Ida.

Dactyl har omløpstid på 1,54 dagar og ein gjennomsnittsavstand til Ida på 108 km, med ein inklinasjon på 9° til Idas ekvator. Ikkje så mykje er kjent om banen, i og med at Galileo tilfeldigvis var svært nær då bileta vart tekne.

Opphavet til Dactyl er uklårt. Den eine hovudhypotesen er at Dactyl og Ida vart danna samtidig, og den andre er at det først berre var éin asteroide, og at dei vart skilde frå kvarandre seinare av ein kollisjon. Begge hypotesane er problematiske.

Dactyl var den første asteroidemånen som vart oppdaga, og med den oppdaginga stoppa den til då langvarige diskusjonen om asteroidar kunne ha månar eller ikkje.

## Kjelder
* «243 Ida#Moon» på Engelsk wikipedia

## Bakgrunnsstoff
*243 Ida and Dactyl frå *[[The Nine Planets]]*
*Asteroid Ida and Dactyl from *[[Views of the Solar System]]*
Kurta

**Kurta** (bengali কুর্তা (পাঞ্জাবী), hindi कुर्ता eller कुरता [kurtā]) er ein laus sørasiatisk kjortel eller skjorte som blir mykje bruka både av kvinner og menn. Den tradisjonelle kurtaen er kne- til leggsid, medan nyare utgåver, ofte kalla *kurti*, kan rekka til livet.

Ein kan bruka kurta saman med ei rekkje ulike underdelar, frå tradisjonelle klesplagg som dhoti og padjama til vestlege bukser.

## Bakgrunnsstoff
Tafjordfjella

**Tafjordfjella** er eit høgfjellsområde i fylka Møre og Romsdal og Innlandet. Området ligg aust for Ålesund og strekkjer seg ut over kommunane Norddal, Stranda, Rauma og Skjåk. Dei høgaste toppane er Puttegga (1999 moh.) Karitind (1982 moh.) og Tordsnose (1975 moh.).

Av vatn i området finn ein Tordsvatnet, Veltdalsvatnet, Zakariasdammen og Grønvatnet. Ei rad vatn er regulert til magasin for kraftproduksjon. Fallhøgdene og magasina i områda blir utnytta i Tafjord Krafts nettverk av kraftstasjonar.

Ålesund-Sunnmøre Turistforening (ÅST) har eit hyttenett i dette fjellområdet, som Reindalsseter, Pyttbua, Veltdalshytta, Vakkerstøylen og Danskehytta. Store delar av Tafjordfjella ligg innanfor Reinheimen nasjonalpark eller tilstøytande landskapsvernområde.
Hamlet

***Hamlet*** er eit skodespel av dramatikaren og skodespelaren William Shakespeare. Det vart skrive mellom 1598 og 1602, og vart trykt fyrste gong i 1603. Hamlet er eit av Shakespeares mest vidgjetne og oppførte stykke. Det svært kjende sitatet «Vera hell ikkje vera &ndash; det er saki» ('To be, or not to be, that is the question') kjem herifrå. Sjølve kjernen i historia stammar frå Saxo Grammaticus. I verket *[[Gesta danorum]]*, skildra Saxo myten om prins Amletus, eller Amleth. Shakespeare la denne historia til *Elsinore*, dvs. Helsingør. Kronborg slott vert difor ofte av turistar kalla «Hamlet's Castle».

## Handlingsreferat
Dramaet handlar om den danske prinsen Hamlet som er komen heim frå eit opphald i Tyskland. Han kom for å sørgje over far sin, kongen av Danmark, som døydde brått. Vel heime blir Hamlet oppsøkt av eit skrømt som gjev seg ut for å vera nett kongen. Det fortel at kongen vart drepen av bror sin, Claudius, som gifta seg med Gertrude, mor åt Hamlet ikkje lengje etter kongen vart gravlagd. Motivet åt Claudius tykkjest å vera makt, og Hamlet sver å hemne far sin. Gjennom stykket viser det seg at Hamlet er ein reflekterande meir enn ein valdeleg person, og handlinga blir drive framover av hovudpersonen sin indre strid. Etter tallause moralske og vondskapsfulle forviklingar, endar dramaet med tragedie og død for dei fleste involverte.

## Referansar
* Shakespeare, William: Hamlet. Berkshire, Penguin Books 1994.

## Bakgrunnsstoff
*

*HyperHamlet  - research project at the University of Basel (English)