open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bountyskarv

**Bountyskarv** (*Phalacrocorax ranfurlyi*) er ein kystbunden sjøfugl og ein mellomstor skarv. Han er endemisk til Bountyøyane på New Zealand.

## Skildring

Bountyskarvar er ca. 71 centimeter med kroppssvekt på 2,5 kilogram. Fjørdrakta er i svart, med kvit underside frå strupen til undergumpen. Kvite flekker på vengfjørene utgjer eit kvitt band på vengen når fuglen sit. Beina er lyseraude og auga har blå augering. Strupe og andlet får ein raud hudpose i hekketida. 

Denne arten finst berre rundt øygruppa Bountyøyane, dei er trudd å beite opp til 24 kilometer ut frå land av øygruppa.

Bountyskarvar hekkar i koloniar i øygruppa, inkludert øya Lion Island. Reira er bygd av tang, fjører og småstein. Dei legg 2, nokre gonger 3 egg i oktober til november. 

Dei kan samle seg i flokkar på opptil 300 fuglar når dei søkjer føde, og i føda kan det inngå kråkebollar, sniglar, isopodar, småfisk og blekksprutar.

Arten har status som sterkt trua, og bestanden er estimert til 410 kjønnsmodne individ (2005), og er rekna som stabil.

## Kjelder

*Barrie Heather og Hugh Robertson, *The Field Guide to the Birds of New Zealand* (revised edition), Viking, 2005 
*BirdLife International (2013) Species factsheet: *[http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=3693 Phalacrocorax ranfurlyi] *. Henta frå http://www.birdlife.org den 17. januar 2013.
### Referansar

## Bakgrunnsstoff
Campbellskarv

**Campbellskarv** (*Phalacrocorax campbelli*) er ein kystbunden sjøfugl og ein mellomstor skarv. Han er endemisk for Campbelløyane på New Zealand.

## Skildring
Campbellskarvar er ca. 63 centimeter med kroppssvekt på 2 kilogram. Fjørdrakta er i svart, med kvit underside frå brystet til undergumpen. Halsen er svart, men de har eit kvitt område i strupen. Kvite flekker på vengfjørene utgjer eit kvitt band på vengen når fuglen sit. Beina er lyseraude og auga har blå augering. Strupe og andlet får ein raud hudpose i hekketida.

Denne arten finst berre rundt øygruppa Campbelløyane, dei kan beite opp til 10 kilometer ut frå land.

Campbellskarvar hekkar i koloniar på opp til 150 par på hovudøya og småøyar omkring. Reirplassane ligg på fjellhyller og i hòler i fjellsider der dei bygg reir av kvister og gras. Dei legg to lyseblå egg i november til februar.

Beitinga kan gå føre seg i flokkar av 30-100 individ som jakter koordinert, men ein flokk på opp til 2000 fuglar har vore observert. Føda er små marine blautdyr og stimfisk.

Arten har status som sterkt trua, og bestanden er estimert til ca. 8&nbsp;000 individ (1975), og er trudd å vere stabil.

## Kjelder

*Barrie Heather og Hugh Robertson, *The Field Guide to the Birds of New Zealand* (revised edition), Viking, 2005 
*BirdLife International (2013) Species factsheet: *[http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=3688 Phalacrocorax campbelli] *. Henta frå http://www.birdlife.org den 17. januar 2013.

### Referansar

## Bakgrunnsstoff

* ARKive Images of life on earth Species factsheet: *[http://www.arkive.org/campbell-island-shag/phalacrocorax-campbelli/factsheet Campbell Island shag (Phalacrocorax campbelli)] *. Henta frå http://www.arkive.org/  den 17. januar 2013.
Chathamskarv

**Chathamskarv** (*Phalacrocorax onslowi*) er ein kystbunden sjøfugl og ein mellomstor skarv. Han er endemisk for Chathamøyane på New Zealand.

## Skildring
Chathamskarvar er ca. 63 centimeter med kroppssvekt på 2,25 kilogram. Fjørdrakta er i svart, med kvit underside frå strupen til undergumpen. Kvite flekker på vengfjørene utgjer eit kvitt band på vengen når fuglen sit. Beina er lyseraude i hekkesesongen og auga har blå augering. Strupe og andlet får ein raud hudpose i hekketida. Ein oransje, naken hudflekk over nebbrota er framtredande, i utsjånad er dei elles mykje like vorteskarvar.

Denne arten finst berre rundt øygruppa Chathamøyane, dei kan beite opp til 24 kilometer ut frå land av øygruppa.

Chathamskarvar hekkar i små koloniar i øygruppa, det inkluderer hovudøya Chatham Island, Rabbit Island ved Pitt Island og Star Key. Reira er bygd av plantar, tang og kvister. Dei legg 1-4, mest vanleg 2 eller 3 lyseblå egg i august til desember.

Dei søkjer vanlegvis føde aleine og føda er småfisk iblanda ulike artar av blekksprutar når dei er tilgjengelege.

Arten har status som kritisk trua, og bestanden er estimert til 1070 individ (2011), og er minkande.

## Kjelder

* Barrie Heather og Hugh Robertson, *The Field Guide to the Birds of New Zealand* (revised edition), Viking, 2005 
* BirdLife International (2013) Species factsheet: *[http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=3691 Phalacrocorax onslowi] *. Henta frå http://www.birdlife.org den 17. januar 2013.

### Referansar

## Bakgrunnsstoff

* ARKive Images of life on earth Species factsheet: *[http://www.arkive.org/chatham-island-shag/phalacrocorax-onslowi/factsheet Chatham Island shag (Phalacrocorax onslowi)] *. Henta frå http://www.arkive.org/  den 17. januar 2013.
Knokkel

**Bein** (norrønt *bein*) eller **knokkel** (frå lågtysk *knokel*) er ein avgrensa del av eit skjelett, bygd opp av beinvev.

## Oppbygnad og funksjon
Knoklane gjev feste for sener og musklar, held oppe kroppen og gjer at han kan røra seg. Dei gjev også vern til indre organ, som hjernen gjennom skallen.
I tillegg tener knoklane som lager for viktige stoff som kalsium, fosfat og inni nokre holrom beinmerg med stamceller for alle slags blodceller.

Menneskebein inneheld rundt 60 % mineral og 15 % vatn. Rundt 25 % er organiske stoff, hovudsakleg proteinet kollagen type I. Samanetninga gjer knoklane harde og samstundes strekkfaste.
Det finst rundt 206 ulike bein i menneskeskjelettet (hjå ein vaksen - nyfødde har fleire enkeltbein fordi alle ikkje har vakse saman).

## Bein som materiale

Bein kan brukast som materiale til reiskapar og kunstverk. 
Knoklar frå større dyr som hest, ku, hjort og kval har også vore råstoff for beinkol, beinmjøl, beinfett, lim, fosforutvinning og beinoske til porselen.

## Sjå òg
* knoklar i menneskeskjelettet
* knokkelbrot

## Kjelder
*«Ben: medisin, zoologi – 1» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*.
*Holck, Per, Knokkel (28. januar 2014), *Store medisinske leksikon*. 

## Bakgrunnsstoff
*Knokkel (28. januar 2014), *Store medisinske leksikon*.
Ramnenebbet

**Ramnenebbet** (latin: *processus coracoideus*), er eit ventralt utspring på skulderbladet hjå pattedyr. 

Hjå padder, krypdyr, fuglar og kloakkdyr er dette eit eige bein, *ramnenebbsbeinet*, som er det bakarste av dei to greiner på skulderbogen.

## Galleri

Fil:Coracoid_process_of_scapula01.png
Fil:Coracoid_process_of_left_scapula_-_animation01.gif
Fil:Coracoid_process_of_scapula_-_animation01.gif
Fil:Coracoid_process_of_left_scapula01.png


## Sjå òg
* SNL om Coracoid
Noralv Distad

**Noralv Distad** () er ein norsk Høgre-politikar som blei ordførar i Aurland kommune i Sogn og Fjordane i 2011. Distad er også medlem av fylkesutvalget og gruppeleiar for Høgre på fylkestinget. Han var fylkesordførarkandidat for Høgre ved fylkestingsvalet i 2011.

## Kjelder
*Noralv Distad ved hoyre.no


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Noralv Distad|Noralv Distad]]» frå ,  den 18. januar 2013.*
Lykisk

**Lykisk** er eit utdøytt anatolisk språk som vart tala i Lykia. Det er nærskyldt med luvisk. Det er kjent frå kring 150 innskrifter frå 400–200-talet f.Kr., for det meste stutte innskrifter på graver. Til somme innskriftene finst det òg gresk tekst som ikkje svarer heilt til den lykiske, men som har gjort det mogeleg å tyda denne.

Det lykiske alfabetet byggjer på det greske. Dei fonetiske verdiane til dette alfabetet vart i stor grad funne ut av i andre halvdelen av 1800-talet.

## Kjelder
*
Nordiske greiner under vinter-OL 1980

**Nordiske greiner** på ski under Vinter-OL 1980 i Lake Placid bestod av ti øvingar. Tre av øvingane var for kvinner, alle i langrenn, medan resten var for menn. Mennene tevla i både i langrenn, kombinert og skihopping.

## Medaljeoversyn

## Kombinert
### Menn
#### Skihopp (K90) & 15 km




**Dato**: Måndag 18. februar 1980




## Langrenn

### Kvinner
#### 5 km








#### 10 km








#### 4 x 5 km stafett







### Menn
#### 15 km




**Dato**: Søndag 17. februar 1980





#### 30 km




**Dato**: Torsdag 14. februar 1980




#### 50 km



**Dato**: Laurdag 23. februar 1980




#### 4x10 km stafett



**Dato**: Onsdag 20. februar 1980





## Skihopping
### Menn
#### Normalbakken (K90)



**Dato**: Søndag 17. februar 1980

. 




#### Storbakken (K120)



**Dato**: Laurdag 23. februar 1980



## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nordiske greiner under vinter-OL 1980|Nordiske greiner under vinter-OL 1980]]» frå ,  den 18. januar 2013.*  
 

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Olympische Winterspiele 1980/Ski Nordisch|Olympische Winterspiele 1980/Ski Nordisch]]» frå ,  den 18. januar 2013.*
Herrnhutismen

**Herrnhutismen** er ei pietistisk kristen rørsle som oppstod kring godset til greve Nikolaus Ludwig von Zinzendorf i Berthelsdorf i byen Herrnhut i Sachsen i noverande Tyskland. Zinzendorf gav i 1722 vern for dei såkalla *bømiske brørne*, som var tvungne til å rømme frå Böhmen og Polen under motreformasjonen. 

Det viktigaste for hernhuttarane er ikkje å ha den rette læra, men å ha det rette tilhøvet til Jesus i hjarta. Opplevingar av å blir rørt av Kristi liding, og gleda over frelsa i Jesu blid er det sentrale. Som dei andre gamle pietistiske rørslene i den lutherske kristendommen, er herrnhutismen retta fornying av kyrkjelyden gjennom einskildmenneska, ikkje mot separatisme og kyrkjesplitting. 

På 1740-talet framstod herrnhutismen i si mest radikale form, med til dels svermeriske og sensuelle innslag.  Mystikk knytt til det heilage bryllaupet, Jesu sår og blod vart framtredande, Ein kunne snakke om Jesus som den «søte brudgommen» og seg sjølv  som «blodigler» som levde av såra på Jesu kropp.

På 1760-talet vart herrnhutismen eit eige kyrkjesamfunn – i Sverige som «Evangeliska brödraförsamlingar», i Danmark som «Den Herrnhutiske Brødremenighed». Fram mot slutten av 1800-talet var det også herrnhuttiske forsamlingar i Noreg. Gjennom misjon har herrnhuttismen spreidd seg til andre land. Dei fleste herrnhuttarane lever i dag i Afrika.

Fellesskapet i dei herrnhutiske forsamlingane byggjer på  kjærleiken til alle kristne. For herrnhuttarane er der berre éi kyrkje, Jesu Kristi lekam, og Gud gjennomsyrer alt - dei oppfattar livet som ein heilskap utan noko skilje mellom det verdslege og det andelege. Bibelordet er det sentrale. Som i reformerte kyrkjer har dei inga utsmykking av kyrkjebygga sine. 

## Litteratur
* Arne Jarrick, *Den himmelske älskaren. Herrnhutisk väckelse, vantro och sekularisering i 1700-talets Sverige*, Stockholm 1987

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Herrnhutismen|Herrnhutismen]]» frå ,  den 18. januar 2013.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Welcome to Music

**«Welcome to Music»** (engelsk for 'Velkomen til musikk') er ein song av Åse Kleveland.

## Eurovision
### ''Eurovision Song Contest 1986''
«Welcome to Music» vart skriven spesielt til *[[Eurovision Song Contest 1986]]* i Bergen i Noreg, og vart framført på engelsk, fransk og tysk av programleiar Åse Kleveland under opninga.
 
## Bakgrunnsstoff
*
Oskisk

**Oskisk** er eit utdøytt italisk språk. Det skil seg frå latin i både fonetikk, ordformer og ordtilfang; men ikkje so mykje i syntaks.

Dei eldste innskriftene av språket er frå det 4. hundreåret f.Kr., og dei yngste frå husveggane i Pompeii like før Vesuv hadde utbrot i 79 e.Kr. Språket døydde ut kring 100 e.Kr.

## Bakgrunnsstoff
* Oskisk ordliste (engelsk)

## Kjelder
*
Gordy

***Gordy*** er ein amerikansk familiefilm frå 1995. Han handlar om grisungen Gordy som leiter etter familien sin. Gordy har koma bort frå familien, som er blitt teken til slaktarhuset i Omaha. Filmen kom ut på kino 12. mai 1995. Han blei distribuert av Miramax Family Films.

## Medverkande
* Doug Stone som Luke MacAllister
* Kristy Young som Jinnie Sue MacAllister
* Tom Lester som fetter Jake
* Deborah Hobart som Jessica Royce
* Michael Roescher som Hanky Royce
* James Donadio som Gilbert Sipes
* Ted Manson som Henry Royce
* Tom Key som Brinks
* Jon Kohler og Afemo Omilami som Dietz og Krugman

### Stemmer
* Justin Garms som Gordy
* Hamilton Camp som far til Gordy
* Jocelyn Blue som mor til Gordy
* Frank Welker som forteljaren
* Tress MacNeille som Wendy
* Earl Boen som Minnesota Red
* Frank Soronow som kua Dorothy
* Billy Bodine som grisunge
* Blaek McIver Ewing som grisunge
* Julianna Harris som grisunge
* Sabrina Weiner som grisunge
* Heather Bahler som grisunge
* Jim Meskimen som Bill Clinton

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
*
Den australske regionen

**Den australske regionen** er ein biogeografisk region som inkluderer Australia, New Zealand, øya Ny-Guinea og mange av dei små øyane i området, hovudsakleg i den austlege delen av Indonesia. Han er ein av dei åtte biogeografiske sonane kloten vert delt opp i.

Biologisk sett, deler den australske regionen ein felles evolusjonær historie og har biotopar for mange felles unike plantar og dyr. Nokre er vanlege i heile området, medan andre er spesifikke for visse delar, men deler eit felles opphav. Det biologiske skiljet mellom Australasia og Asia er Wallace-linja, som representerer grensa mellom to tektoniske plater. Sulawesi og Lombok ligg austom linja, og Borneo og Bali ligg vest for ho.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Australiska regionen|Australiska regionen]]» frå , den 20. januar 2013.* 
 
### Referansar

## Bakgrunnsstoff
* RedOrbit.com  Australasia Ecozone  henta 20. januar 2013
Jevnaker kyrkje

**Jevnaker kyrkje** er ei verna åttekantkyrkje (kyrkje med åttekanta grunnplan) frå 1834 i Jevnaker kommune på Hadeland i Viken fylke. Ho er bygd i tre og har 400 sitjeplassar. Det opphavlege interiøret er teke godt vare på, mellom anna med preikestolen plassert over altaret i ein kombinasjon som ofte vert kalla preikestolaltar. Truleg har byggmeister S.H.Aspaas og sokneprest (og astronom) Abraham Pihl stått for teikninga og bygginga av kyrkja, men det er òg mogleg at ho kan vere bygd med Vang kyrkje i Hamar som førebilete.

Jevnaker kyrkje står på same plassen som ei steinkyrkje frå mellomalderen stod tidlegare, men som vart for lita på byrjinga av 1800-talet. Kyrkja er soknekyrkje i Jevnaker sokn i Hadeland og Land prosti i Hamar bispedøme.

Prestegarden ligg på den andre sida av E16.

## Kjelder
* 
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* Jevnaker kirke på Kyrkjesøk 
* 
* Hadeland Lag of America (har interiørbilete)

## Fotnotar
Sara Skjoldnes

**Sara Skjoldnes** er ein norsk modell, tidlegare noregsmeister i nanbudo og vinnar av Frøken Norge. 

## Melodi Grand Prix 2013
16. januar 2013 annonserte Norsk rikskringkasting (NRK) at Skjoldnes var ein av låtskrivarane i den fyrste semifinalen i Melodi Grand Prix 2013. Saman med Ben Adams og Julie Bergan skreiv ho songen «Give A Little Something Back». Bergan framførte songen i tevlinga, men gjekk ikkje vidare til finalen. 

## Privatliv
Skjoldnes er gift med den britiske songaren Ben Adams.

## Fotnotar
Roa–Hønefosslinja

**Roa-Hønefosslinja** eller **Roa-Hønefossbanen** vart frå 6. januar 2008 namnet på den jernbanestrekninga mellom Hønefoss stasjon i Ringerike kommune og Roa stasjon i Lunner kommune som vart opna i 1909. Opphavleg var denne jarnbanelinja ein del av Bergensbanen, som soleis var knytt til Gjøvikbanen på Roa stasjon, slik at Bergenstoga kunne køyre på Gjøvikbanen inn og ut av Oslo. Men frå 1989 vart det til at persontoga på Bergensbanen ordinært skulle gå på Randsfjordbanen  over Hokksund og Drammen mellom Hønefoss og Oslo i staden. Roa-Hønefossbanen er difor no hovudsakleg ein bane berre for godstoga mellom Oslo og Bergen, men gjer òg si nytte som ei reserveløysing for persontoga.

## Linjekart
}

|}

## Bakgrunnsstoff
*Jernbaneverket.no  – Standardheving for viktig godsbane (fra 20.05.2009)
*Roa-Hønefosslinjen i Norsk Jernbaneklubbs stasjonsdatabase
Rune Gjeldnes

**Rune Gjeldnes** () er ein norsk marinejeger og polfarar.

Gjeldnes er utdanna marinejeger ved Marinejegerkommandoen i Ramsund. Saman med Torry Larsen, ein kollega i MJK, , kryssa han Grønland på tvers — frå vest til aust — i 1994. Det var overraskande lett, meinte Gjeldnes, og rekna ekspedisjonen som ein treningstur. Å kryssa Grønland på langs vart difor eit nytt mål.

Då Gjeldnes og Larsen kryssa Grønland på langs ville dei at det skulle vera så likt ein marinejegaroperasjon som råd; både bruk av luft, hav og land. Utruleg nok fekk dei lov til å verta transportert med eit av MJK sine spesialbygde Herculesfly. Etter klargjering med Grønland, hoppa Gjeldnes og Larsen ut med fallskjerm i 1996. I den augneblinken gjekk operasjonen frå å vera ein militær operasjon over til ein sivil ekspedisjon. Dei nådde havet i sør, etter å ha gått eit par timar, og padla med kajakk til det sørlegaste punket, Kapp Farvel. Herifrå starta dei å gå på ski nordover, med tung sekk og pulk. Mat og energibruk var viktig på turen; Gjeldnes og Larsen sendte inn prøvane sine til  Forsvaret for vidare forsking. Gjeldnes forbrann om lag 9000 kcal dagleg, medan Larsen brukte 12000 kcal. Dei klarte derimot ikkje å få i seg meir enn 6000 kcal kvar dag; og Gjeldnes gjekk ned 2 kilo under ekspedisjonen.

I 2000 kryssa han i 2000 polhavet frå Severnaja Zemlja i Russland via Nordpolen fram til Cape Discovery i Canada saman med Torry Larsen. 

Han vart den fyrste som har kryssa båe polane utan assistanse, og står òg registrert med den lengste skituren i verda på 4804 km etter at han kryssa Antarktis åleine i 2005/2006.

## Ekspedisjonar

## Kjelder

*Foredrag med Rune Gjeldnes, Setermoen leir, Bardu, 27. mai 2014
**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Rune Gjeldnes|Rune Gjeldnes]]» frå ,  den 20. januar 2013.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Heimeside for ekspedisjonane
*Sjøforsvaret følgjer Rune Gjeldnes
*The Longest March
Força de um Desejo

***Força de um Desejo*** er ein brasiliansk telenovela (såpeopera) skapt av Gilberto Braga. Serien vart produsert av fjernsynsnettverket Rede Globo, og kvar episode varer i om lag 45 minutt. Første sending fann stad 10. mai 1999. 

## Liste over skodespelarar
* Malu Mader - Ester Delamare de Sampaio
* Fábio Assunção - Iganzio Silveira Sobral
* Cláudia Abreu - Olívia Xavier
* Nathália Timberg - Donna Idalina silveira
* Lavínia Vlasak - Alice Ventura
* Reginaldo Faria - Barone Enrico Sobral
* Paulo Betti - Filippo Ventura
* Denise Del Vecchio - Donna Bárbara Ventura
* Marcelo Serrado - Dr. Mariano Xavier
* Isabel Fillardis - Luzia
* Selton Mello - Abelardo Silveira Sobral
* Cláudio Corrêa e Castro - Leopoldo
* Louise Cardoso - Guiomar
* Júlia Feldens - Giuliana Xavier
* Ana Carbatti - Zulmira
* Nelson Dantas - Dr. Xavier
* André Barros - Traiano
* Daniel Dantas - Bartolomeo
* José Lewgoy - Consigliere Felício Cantuária
* Antônio Grassi - Vittorio
* Alexandre Moreno - Cristóbal
* Chica Xavier - Rosália
* Rosita Thomaz Lopes - Fabíola
* Chico Diaz - Clemente
* Helena Fernandes - Clara
* Marco Ricca - Conte Pedro Afonso
* Otávio Augusto - Dr. Eurico Navarro
* Nill Marcondes - Zelito
* Élida Muniz - Marta
* Ranieri Gonzalez - Reinaldo
* Jayme Periard - Padre Osvaldo

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell side  (Portugisisk)
Brev

**Brev** (norrønt *bréf*, frå latin *breve [scriptum]*, 'kort [skrift]') er ei skriftleg melding, som regel send eller gjeven frå ein person til ein annan. Brev blir ofte sende som post i ein konvolutt. Brev kan også vera verkemiddel eller fleire sjangrar i litteraturen, eller juridisk bindande dokument.

## Sjå òg
*Kjærleiksbrev, friarbrev, valentinarbrev
*Kjedebrev, trugselbrev, sjølvmordsbrev
*Gjeldsbrev, pantebrev
*Borgarbrev
*Svennebrev, fagbrev, meisterbrev
*Avlatsbrev, hyrdebrev, fribrev
*Kondolansebrev, takkebrev
*Rimbrev, bindebrev
*Ilbrev, ekspressbrev 
*Telegram
*E-post (e-brev), SMS

## Bakgrunnsstoff
*brev i *Store Norske Leksikon*

## Kjelder
*
Åmot kyrkje i Nord-Torpa

**Åmot kyrkje** i Nord-Torpa er ei verna åttekantkyrkje (kyrkje med åttekanta grunnplan) frå 1823 i Nordre Land kommune i Innlandet, i Torpa sokn i Hadeland og Land prosti i Hamar bispedøme. Kyrkja er bygd i tre, har galleri i to høgder og til saman 700 sitjeplassar (Rasmussen oppgir 800 . Preikestolen er plassert over altaret i ein kombinasjon som ofte vert kalla preikestolaltar. Truleg har sokneprest (og astronom) Abraham Pihl stått for teikninga av kyrkja, men det kan òg vere at ho er bygd med Vang kyrkje i Hamar som førebilete.

Ifølge Alm blei Gamle Hunn kyrkje (1821), Jevnaker kyrkje (1834) og Åmot kyrkje (1823) utforma etter mønster av Vang kyrkje ved Hamar. Byggmester Svend Aspås frå Røros laga truleg modellen som blei send i ein sekk til Torpa då Åmot kyrkje skulle byggast. Alm reknar med at samme modell blei brukt for Hunn og Jevnaker.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* 
* Nordre Land kommune 
* Tormod Grønland: Lunde kirke 225 år
*
Protevs

**Protevs** (gresk Πρωτεύς) er ein tidleg havgud i gresk mytologi. Han kunne føreseia framtida. 

Ifølgje *[[Odysseen]]* av Homer budde Protevs på Faros utanfor Egypt og vakta selane til Amfitrite. På heimvegen frå Troja tvinga Menelaos han til å fortelja om framtida, men Protevs prøvde lenge å unngå dette ved å ta ulike skikkelsar (løve, slange, vatn osb.). Dette har gjeve opphav til ord som «protevsaktig», engelsk *protean*, om noko som er vanskeleg å få tak på.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Proteus

**Proteus** er ei slekt av gramnegative bakteria som høyrer til tarmbakteriane, Enterobacteriaceae. Dei kan opptre som forråtningsbakteriar i kjøt og anna proteinhaldig materiale, og kan også fremkalla sjukdom, særleg ved infeksjonar i urinvegane.

## Artar
* *[[Proteus hauseri|P. hauseri]]*
* *[[Proteus mirabilis|P. mirabilis]]*
* *[[Proteus myxofaciens|P. myxofaciens]]*
* *[[Proteus penneri|P. penneri]]*
* *[[Proteus vulgaris|P. vulgaris]]*

## Galleri

Fil:Proteus_McConkey.jpg|*[[Proteus vulgaris]]*-vekst på MacConkey-agar.
Proteus mirabilis 01.jpg|* [[Proteus mirabilis]]*-vekst


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Mendel-basen

**Mendel** er ein tsjekkisk forskingsstasjon i Antarktis. Stasjonen ligg  på James Ross Island ved nordspissen av Antarktishalvøya og er operert av Masaryk-universitetet. Han opna i februar 2006 og vert berre nytta i sommarsesongen. Ved stasjonen vert det gjennomført forsking innan biologi, geologi og klimatologi.

Stasjonen er oppkalla etter botanikaren Gregor Mendel.

## Bakgrunnsstoff
* Polarforsking ved Mazaryk-universitetet
Jorunn Aanderaa

**Jorunn Aanderaa** () er ein norsk forfattar.

Ho har studert litteratur og arbeidd som lærar og i bokhandel og forlag.
Aanderaa debuterte med diktsamlinga *Hansen på jorden* i 1966. Boka har undertittelen *Et symfonisk dikt* og inneheld grafisk oppstilt poesi og collage-prega dikt. I 1967 kom *Tidssignalet* og i 1969 *Til*. Sidan kom det ikkje noko ny utgjeving før i 2012, då *Rat-a-tat-tat!* kom ut på Flamme Forlag med etterord skrive av Eldrid Lunden.

## Bøker
* 1966 &ndash; *Hansen på jorden : Et symfonisk dikt*
* 1967 &ndash; *Tidssignalet : Miniroman*
* 1969 &ndash; *Til : En samling tekster*
* 2012 &ndash; *Rat-a-tat-tat! : Nye og gamle dikt*

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Bøker av Jorunn Aadenraa digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket
Anne Osvaldsdatter Bjørkli

**Anne Osvaldsdatter Bjørkli** () er ein norsk forfattar. 

Ho debuterte med barneboka *Ei jente for mye?* i 1991, og har sidan skrive fleire barnebøker, ei ungdomsbok og ei diktsamling. Ho har også vore redaktør for *Årbok for Malangen og Balsfjord* i over femten år.

I 2012 fekk Bjørkli Blixprisen for barneboka *Huskereisa* frå 2009.

## Bøker
* 1991 &ndash; *Ei jente for mye?* &ndash; Barnebok. Aschehoug (bokmål, dialekt i replikkar)
* 1995 &ndash; *Ka no, Dokketrine?* &ndash; Barnebok. Eide (nynorsk)
* 1998 &ndash; *Med blåbærsaft på leppene* &ndash; Barnebok. Eide (nynorsk)
* 1998 &ndash; *Mantel* &ndash; Diktsamling. Orkana (nynorsk)
* 2002 &ndash; *Romund Olsen og godstolen* &ndash; Barnebok. Illustrert av Kristian Finborud. Eide (nynorsk)
* 2004 &ndash; *Når begeret er fullt* &ndash; Ungdomsbok. Omslagsdesign av Kjersti Hjelmeland Brakstad. Eide (bokmål)
* 2009 &ndash; *Huskereisa* &ndash; Barnebok. Illustrert av Sissel Horndal, Margbok (nynorsk)
* 2014 &ndash; *Herr Finkel*&ndash;Barnebok. Illustrert av Anna Fiske. Margbok (bokmål)
*2018 - *Mens elva sover*, omsetjng av Easterine Kires roman *When the River Sleeps*. Orkana (bokmål)

## Andre utgjevingar
Anne Osvalsdatter Bjørkli har også publisert dikt og noveller i fleire antologiar. https://www.orkana.no/forfatter/anne-osvaldsdatter-bjorkli/

Bjørkli teiknar også, og ho har to gonger stilt ut tusjteikningar i **Fjæragalleriet** i Malangen, som Kine Hellebust driv. https://nye-troms.no/nyheter/kultur/anne-stiller-ut-tegninger-i-fjaragalleriet/19.12605

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Bloggen til Anne Osvaldsdatter Bjørkli 
* Bøker av Anne Osvaldsdatter Bjørkli digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket
Guden Bor

**Bor** (norrønt *Búrr* eller *Borr*) er ein skapning i norrøn mytologi som er son av Bure, mannen som blei slikka ut av ein stein av urkua Audhumbla. Han er far til gudane Odin, Ve og Vilje. Mor deira er Bestla, dotter av Boltorn. 

Bor si rolle i mytologien er uklar. Han fungerte truleg som eit nødvendig mellomledd i slektslista til Odin, og det finst ingen indikasjon på at han blei tilbeden i norrøn religion.

## Bor i norrøn litteratur
Bor er nemnd éin gong i *[[Gylfaginning]]* i *[[Den yngre Edda]]* av Snorre Sturlason:

I skaldedikting og Den eldre Edda blir Odin av og til nemnd som *Bors son* som ein fast kenning, men det blir ikkje gjeve nokon vidare informasjon om Bor. Han blir også nemnt som far til Odin i *[[Voluspå]]*, vers 4, under namnet Bur:

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bor (gud)|Bor (gud)]]» frå ,  den 21. januar 2013.*
Ve og Vilje

**Ve og Vilje** (norrønt *Vé* og *Vile*) er to æser i norrøn mytologi som er brørne til Odin. Alle tre er søner av Bor, sonen til den første mannskapningen Bure, og jotunkvinna Bestla. Ve er yngst, Vilje er den mellomste og  Odin er eldst.

Ifølgje *[[Den yngre Edda]]* er Ve og Vilje er med på å ta livet av Yme og skapa verda av han. Dei skapar også dei første menneska, Ask og Embla, saman med Odin. Vilje gjev trestokkane dei er laga av, rørsle og forstand, medan Ve gjev dei form, tale, syn og høyrsle. I eddakvadet *[[Voluspå]]* er det derimot Odin, Høne og Lodur som skapar Ask og Embla. Det er mogleg at Ve er synonymt med *Honr*, *Høn* eller *Høne*, medan Vilje kanskje er det med *Lodur*, *Loke* og *Mundilfore*.

Vilje og Ve styrte riket når Odin var vekke. I *Ynglingesoga* i Heimskringla av Snorre blir det fortalt at ein gong Odin var borte så lenge at æsene ikkje trudde han skulle koma attende, blei dei begge gifte med kona hans Frigg og delte arven etter han mellom seg. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ymir|Ymir]]» frå ,  den 21. januar 2013.*  
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vilje og Ve|Vilje og Ve]]» frå ,  den 21. januar 2013.*  


## Bakgrunnsstoff
Sjølvbiografi

**Autobiografi** eller **sjølvbiografi** er ei livsskildring forfatta av den skildringa handlar om. 

Ein slik tekst kan byggja på minnet til forfattaren, meir enn ein biografi skriven av ein annan, som gjerne byggjer på ulike kjelder som dokument og intervju. Sjølvbiografien kan vera ein måte å kasta lys over eit liv slik det eigentleg var ifølgje den som levde det, og kan gje stor innsikt i livet og samtida til den han handlar om. Han kan ta opp tema som forfattarane er opptekne av, som andeleg eller ideologisk utvikling), samfunnsproblem eller opplevingar dei meiner har offentleg interesse, som politikk, musikkliv og så bortetter.

Slike tekstar må likevel også lesast kritisk, med blikk på om forfattaren utelet noko, prøver å framstilla seg sjølv i eit best mogleg lys eller rettferdiggjera seg.

Fleire romanar gjev seg ut for å vera sjølvbiografiar. Nokre gonger kan det vera vanskeleg å skilja ein sjølvbiografisk roman frå ein rein sjølvbiografi.

## Historie
*Confessiones* ('Vedkjenningar') av den heilage Augustin frå 397 er ofte rekna som den eldste sjølvbiografien. Ein kan likevel også gå lengre tilbake til *[[Anabasis]]* av Xenofon (401 f.Kr.), eller rekna gravinnskrifta til keisar Augustus av Romarriket, *[[Res Gestae Divi Augusti]]* (år 14) som ein sjølvbiografi.

## Døme på sjølvbiografiar
**Memorias*  av Leonor López de Córdoba (1400-talet)
**Booke of [[Margery Kempe]]* (1400-talet)
**Baburnama* av stormogul Babur (1500-talet)
**Confessions* av Rousseau (1782, fullført 1769)
**The Interesting Narrative of the Life of Olaudah Equiano Gustavus Vassa, the African, Written by Himself* av Olaudah Equiano (1789)
**Aus meinem Leben. Dichtung und Wahrheit* (1811–1833) og *Italienische Reise* av Johann Wolfgang von Goethe (1816–17)
**Hasselnødder* av Henrik Wergeland (1845)
**Mit Livs Eventyr* av H.C. Andersen (1855) 
**Story of My Life* av George Sand (1855)
**Incidents in the Life of a Slave Girl* av Harriet Jacobs (1861)
**My Early Life: 1874-1904* av Winston Churchill (1930)
**An Autobiography* av Jawaharlal Nehru (1936)
**Se questo è un uomo* av Primo Levi (1947)
**Lady Sings the Blues* av Billie Holliday (1956)
**I Know Why the Caged Bird Sings* av Maya Angelou (1969)
**Wild Swans: Three Daughters of China* (norsk *Ville svaner*) av Jung Chang (1992)
**A Long Walk to Freedom* av Nelson Mandela (1994)
**Angela's Ashes* (norsk *Engelen på det sjuende trinn*, 1996), *’Tis* (norsk *Ja så menn*, 1999) og *Teacher Man* (2005) av Frank McCourt 
**Boy: Tales of Childhood* (1984), *Going Solo* (1986), *More About Boy* (2008) av Roald Dahl
**Life* av Keith Richards (2010)

## Sjå òg
* Dagbok
* Nøkkelroman

## Bakgrunnsstoff
*selvbiografi i *Den Store Danske*

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:List of autobiographies|List of autobiographies]]» frå , og «[[:sv:Självbiografi|Självbiografi]]» frå  den 22. januar 2013.*
Chittagong

**Chittagong** (bengali চট্টগ্রাম, Chôţţogram) er den nest største byen i Bangladesh, og den største hamnebyen. Han ligg søraust i landet ved munningen av Karnaphuli i Bengalbukta. Han er ein av dei eldste hamnebyane i verda, med ei naturleg hamn som har vore nytta i mange hundreår. 

Sjølve byområdet hadde over 3,9 millionar innbyggjarar i 2020.  
Storbyområdet kring Chittagong hadde over 5,2 millionar innbyggjarar i 2022. 

## Historie

Det er funne fossil og steinalderreiskapar som tyder på at Chittagong-området har vore folkesett sidan yngre steinalder. Han har vore hamneby sidan gammal tid, med ei dokumentert historie tilbake til 300-talet f.Kr. Hamna blei nemnd på verdskartet til Ptolemaios på 100-talet som ei av dei mest imponerande hamnene i austen. Området høyrde til dei gamle bengalske rika Samatata og Harikela. Den kinesiske reiseforfattaren Xuanzang skildra staden som «ein sovande venleik som stig fram frå skodde og vatn» på 600-talet.

Arabiske handelsfolk kom til Chittagong frå 800-talet av. I 1154 skreiv Al-Idrisi om ei travel handelsrute mellom Basra og Chittagong, slik at byen hadde samband med abbasidehovudstaden Bagdad.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Chittagong|Chittagong]]» frå ,  den 29. april 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Brunskulderlo

**Brunskulderlo** (*Elseyornis melanops*) er ein vadefugl knytt til ferskvatn, og ei lita lo som gjer ut for si eiga biologiske slekt *Elseyornis*. Tidlegare var arten endemisk for Australia, frå slutten av 1950-talet har han òg spreidd seg over New Zealand.

## Skildring

Brunskulderloa er ei relativt lita lo, ca. 17 centimeter med kroppssvekt på 33 gram, berre ca. 55 % av kroppsvekta til ei sandlo, til samanlikning.

Denne arten har namn på norsk etter den kastanjebrune skulderflekken, elles er oversida spraglete lysebrun, og undersida er kvit med svart, V-forma brystband. Panna og augestripa er svart, augebrynet kvitt og krona er lysebrunt som ryggen. Nebbet er raudt bortsett frå tuppen som er svart. Beina er grårosa. Begge kjønn har same fjørdrakta, og ho er uforandra året rundt, men ungfuglar manglar dei iaugefallande trekka som brystband, svart panne og skulderflekk. Eit karaktertrekk for arten er treig, rykkete flyging der dei ropar 'pitt', i flukt er oversida av ytste delar av vengen og halen svarte.

Ein kan finne brunskulderloa over det meste av Australia inklusive Tasmania der det finst vatn, dei held seg rundt ferskvassdammar, plassar med søle, sumpar eller ved innsjøar, enten aleine eller i småflokkar. På Nordøya finst denne arten spreidd ved elver, innsjøar i estuar i nord mot Bay of Plenty og i søraust. Dei få, ca. 300 individa på Sørøya lever på austsida av øya. Brunskulderloer er i ei viss grad standfuglar som passar eit territorium året rundt, men mange kan danne flokkar om vinteren for beiting.

Hekketida er vår og sommar frå august til februar. Hekkeplassar ligg ofte ved elveleier. Reira enkle, grunne senkingar, fôra med tørr vegetasjon. Kullet er vanlegvis på 3, nokre gonger 2 egg. Klekkinga skjer etter ein 22-26 dagar, begge foreldra rugar.

Dietten består av både virvellause dyr, krepsdyr, insekt og meitemark.

Arten har status som livskraftig, og bestanden er estimert til ca. 15&nbsp;500 individ i Australia (2007), og 1700 på New Zealand, av desse 1400 på Nordøya. er trudd å vere aukande.

## Kjelder

* Barrie Heather og Hugh Robertson, *The Field Guide to the Birds of New Zealand* (revised edition), Viking, 2005 
* BirdLife International (2013) Species factsheet: *[http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=3152 Elseyornis melanops] *. Henta frå http://www.birdlife.org den 21. januar 2013.

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
Testimonium Flavianum

**Testimonium Flavianum** er det kalla, det provet (latin: testimonium) som den antikke jødiske historikaren Flavius Josephus la fram om Jesus frå Nasaret. Ein peikar då på tre avsnitt frå "Antiquitates Judaicae" som vart publisert om lag 93 e.Kr, der Jesus er nemnt, og soleis syner at Josefus hadde kjennskap til den fyrste urkristendomen.

Desse tekststadene speler ei stor rolle i kristendomshistoria med det dei går inn i den historiske Jesus-forskinga og spelar ei viktig rolle som tidlege ikkje-kristne kjelder om Jesus. Dimed reknar ein Josephus til dei kjeldene som stadfestar den historiske Jesus. 

Nokre forskarar stiller seg likevel tvilande til om alle desse skriftstadene er sanne. Medan den andre nemninga hjå Josefus mest vert rekna som sann, er historikarar delte i synet på om den første nemninga kan reknast som ekte. Dei færraste trur ho er heilt falsk, men at innhaldet har vorte "pynta" på av seinare avskrivarar.
 
«På denne tida stod Jesus fram, ein vismann - **om det no går å kalle han ein mann**. For han var ein som gjorde undergjerningar, ein lærar for dei som tek sanninga til seg, og mange knytte seg til han, ikkje berre jødar og folk med gresk opphav. **Han var Messias**. Då Pilatus - på bakgrunn av klagemål frå leiarane våre - dømde han til krossen, då heldt folket som hadde følgt han likevel fram med å elske han. **For han synte seg levande for dei tredje dagen, nett som dei guddomlege profetane hadde sagt - liksom tusen andre merkelege ting om han**. Til i dag er denne "kristne" stamma framleis levande og ikkje utdøydd.»

Original:
«Γίνεται δὲ κατὰ τοῦτον τὸν χρόνον Ἰησοῦς σοφὸς ἀνήρ, εἴγε ἄνδρα αὐτὸν λέγειν χρή: ἦν γὰρ παραδόξων ἔργων ποιητής, διδάσκαλος ἀνθρώπων τῶν ἡδονῇ τἀληθῆ δεχομένων, καὶ πολλοὺς μὲν Ἰουδαίους, πολλοὺς δὲ καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐπηγάγετο: ὁ χριστὸς οὗτος ἦν. καὶ αὐτὸν ἐνδείξει τῶν πρώτων ἀνδρῶν παρ᾽ ἡμῖν σταυρῷ ἐπιτετιμηκότος Πιλάτου οὐκ ἐπαύσαντο οἱ τὸ πρῶτον ἀγαπήσαντες: ἐφάνη γὰρ αὐτοῖς τρίτην ἔχων ἡμέραν πάλιν ζῶν τῶν θείων προφητῶν ταῦτά τε καὶ ἄλλα μυρία περὶ αὐτοῦ θαυμάσια εἰρηκότων. εἰς ἔτι τε νῦν τῶν Χριστιανῶν ἀπὸ τοῦδε ὠνομασμένον οὐκ ἐπέλιπε τὸ φῦλον»

Denne teksten finst i eit handskrift frå 1000-talet. Josefus var likevel ikkje kristen. Ein trur difor at tekst-utsnitta med feit markering er seinare tolkingar som kristne avskrivarar har lagde til eller endra.
Roa stasjon

**Roa stasjon** er ein jarnbanestasjon  på Gjøvikbanen  gjennom Lunner kommune i Akershus, ferdig i 1909 i samband med at Bergensbanen vart opna og knytt til Gjøvikbanen på denne stasjonen.

Bergensbanen på strekninga frå Roa stasjon til Hønefoss stasjon er ikkje lenger i bruk for ordinære persontog, berre for godstog, og har difor fått namnet Roa-Hønefosslinja. Roa stasjon er no berre stoppestad for persontog på Gjøvikbanen. Det er ikkje manuelt sal av billettar her, og heller ingen billettautomat. Men Jernbaneverket har mannskap på stasjonen. 

## Bakgrunnsstoff
*Jernbaneverkets opplysningar om Roa stasjon 
*Roa stasjon på Norsk Jernbaneklubbs stasjonsdatabase.
*NSBs opplysningar om Roa stasjon
Hønefoss stasjon

**Hønefoss stasjon** er ein jernbanestasjon på Bergensbanen og Randsfjordbanen gjennom Hønefoss i Ringerike kommune og vart opna då Randsfjordbanen stod ferdig i 1868.  Stasjonen ligg 96,8 meter over havet attmed Ådalselva, tett ved Hønefossen og om lag ein halv kilometer frå sentrumsområdet i byen.
 
Den stasjonsbygning som står på stasjonen no, vart teken bruk i 1909 i samband med at Bergensbanen vart opna. Bergensbanen hadde då sitt utgangspunkt på Roa stasjon i Lunner, der toga gjekk på Gjøvikbanen til og frå Oslo. Men frå slutten av 1980-åra vart det til at persontoga vart køyrd over Hokksund og Drammen, og strekninga mellom Hønefoss og Roa stasjonar har no namnet Roa-Hønefosslinja. Rekna over Roa er strekninga til Oslo Sentralstasjon på 89,57 kilometer, men rekna over Drammen på 112,8 kilometer.

Stasjonsbygningen er teikna av arkitekt Paul Armin Due, sonen til Paul Due, som var arkitekt ved NSB i åra 1891–1910 og har stått for fleire stasjonsbygningar i ulike stilartar. Ved bygginga av Bergensbanen hadde sonen teke over teikninga av stasjonsbygningar, og han har teikna ei rekkje av stasjonane på Bergensbanen. Bygningen er oppført i jugendstil i pusset teglstein, og ligg ved inngangen til perrongen, som dannar ei halvøy ut mellom det sporet som går til Roa og har namnet Roa-Hønefosslinja og det sporet som går til Drammen, altså Randfjordbanen, som persontoga på Bergensbanen no nyttar. I første høgda på stasjonsbygningen hadde den store Jernbanerestauranten tilhald fram til 1972, og i andre høgda var det husvære for stasjonsmeisteren. Jernbaneverket har folk tilsett på stasjonen, og det er framleis venterom for ferdafolket, men ikkje billettsal eller billettautomat.

## Fotnotar


## Bakgrunnsstoff

*Om Hønefoss stasjon på Jernbaneverkets internettsider. 
*Om Hønefoss stasjon på Norsk Jernbaneklubbs stasjonsdatabase.
*NSBs internettside om Hønefoss stasjon
Knoll og Tott

**Knoll og Tott** (*The Katzenjammer Kids*) er ein teikneserie laga av tysk-amerikanaren Rudolph Dirks.

Policy and Pie part 1 of 2 (1918).webm|*Policy and Pie* part 1 of 2 (1918)
Policy and Pie part 1 of 2 (1918).webm|*Policy and Pie* part 1 of 2 (1918)
Papeete

**Papeete** (uttalt ) er den største byen på Tahiti og hovudstaden for det franske distriktet Fransk Polynesia. 

Kommunen Papeete hadde 26&nbsp;017 innbyggjarar i folketeljinga frå 2007, men heile tettstadsområdet hadde  131&nbsp;695 innbyggjarar.

Papeet ligg nordvest på Tahiti. Han er ein viktig hamneby og eksporterer kopra, kaffi, vanilje og perlemor. Turisme er også ein viktig næringsveg. Byen har ein internasjonal flyplass som blei opna i 1962.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Maoriparakitt

**Maoriparakitt** (*Cyanoramphus malherbi*) er ein liten papegøye, endemisk for New Zealand. På New Zealand er han allment kjent som 'Orange-fronted Parakeet', eit namn han deler med ein annan papegøyeart frå Mellom-Amerika. Arten er kritisk truga med 50-249 kjønnsmodne individ igjen i vill tilstand.

I mange år blei maoriparakitt sett på som ein underart eller som fargevariant av den meir vanlege arten gulkroneparakitt. Nyare forsking har vist at dette er ein gyldig sjølvstendig art. Maoriparakitt lever i *[[Nothofagus]]*-skog på Sørøya på New Zealand, sjølv om dei kan ha hatt eit vidare spekter av habitat før tilkoma av menneske. Dei har vorte truga av hogst av opphavleg skog, som gav dei eldre tre som dei hekka i, ved overbeiting av dei låge buskane som dei fann føda i, og av predasjon av introduserte rotter, røyskattar og kattar.

Det vitkaplege artsnamnet heidrar den franske ornitologen Alfred Malherbe.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Malherbe's Parakeet|Malherbe's Parakeet]]» frå , den 23. januar 2013.* 
  

* BirdLife International (2013) Species factsheet: *[http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=9815 Cyanoramphus malherbi]*. Henta frå http://www.birdlife.org den 23. januar 2013.

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
Klikkelyd

**Klikkelydar** er konsonantar som blir danna ved at ein dreg luft inn i munnen og dannar sperringar, til forskjell frå dei fleste andre lydar som blir danna av ein luftstraum frå lungene. Lydane som blir danna på denne måten kan vera som klikk, smatt eller innsug. Dei blir brukt over store delar av verda som enkeltståande lydar, til dømes for å uttrykka at noko er synd, få dyr til å gå eller etterlikna hestar. Elles er dei uvanlege i språk, bortsett frå i sørlege Afrika, der dei finst i khoisanspråk og i enkelte bantuspråk, som zulu og xhosa. 

## Symbol
Det internasjonale fonetiske alfabetet har symbol for bilabialt, dentalt, alveolart, postalveolart og alveolart lateralt klikk. For klikkelydar elles bruker ein uoffisielle symbol. Tabellen viser både offisielle og uoffisielle symbol for dei klikkelydane ein har registrert:

## Kjelder

*
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Klikkelyder|Kikkelyder]]» frå ,  den 23. januar 2013.*
Grefsen stasjon

**Grefsen stasjon** er ein jarnbanestasjon på Gjøvikbanen på Storo i Oslo. Arkitekt for stasjonsbygningen var Paul Due (1835–1919), som i åra 1891–1910 arbeida som jernbanearkitekt for Noregs statsbaner og har teikna ein lang rad stasjonsbygningar.

Grefsen stasjon ligg 6,82 kilometer frå Oslo Sentralstasjon og i ei høgd av 109,2 meter over havet, og vart teke i bruk i 1900, det vil seie to år før heile Gjøvikbanen vart bygd ferdig. Mellom anna var ikkje strekninga mellom Grefsen stasjon og Kristiania (Oslo) Ø ferdig då Grefsen stasjon vart opna, slik at stasjonen fungerte som mellombels endestasjon for den ferdigbygde strekninga av Gjøvikbanen i desse åra.

Frå Grefsen stasjon går det ut ein einspora elektrisk jarnbane for godstog, Alnabanen, som knyter Gjøvikbanen til godstogstasjonen Alnabruterminalen på Alnabru i Oslo. Denne linja vert mellom anna nytta av godstog på Bergensbanen, som nyttar Gjøvikbanen og Roa-Hønefosslinja på strekninga mellom Oslo og Bergen. Grefsen stasjon har elles vore ein viktig godsstasjon i tidlegare tider, med fleire sidespor til dei mange industriverksemdene som låg i området, men som no er nedlagde eller flytta og erstatta med bustads- og kontorblokker.

Næraste granne til Grefsen jernbanestasjon er Storo stasjon på Ringen line i tunnelbanenettet i Oslo, men det er likevel ein etter måten lang og kronglete veg å gå mellom dei to stasjonane for dei som skal skifte frå den eine banen til den andre. Difor har det vore lansert planar om å byggje om jernbanestasjonen for å løyse dette problemet. Frå jernbanestasjonen går det elles eit sidespor over til tunnelbanesporet, slik at vedlikehaldsmaskiner og anna materiell kan køyrast over frå jarnbanen til tunnelbanen. Men persontoga på jarnbanen kan ikkje nyttast på tunnelbanen.

## Galleri

Gjovikbanen tbaneringen.jpg|Oversyn over området, med Gjøvikbanen og Grefsen stasjon til venstre på fotografiet, Storo tunnelbanestasjon og det eine tunnelbanesporet (med gul straumskjene) til høgre.
NSB BM69 Grefsen station (133935).jpg|Eit tog av typen 69 har komen til Grefsen frå Jaren. 


## Bakgrunnsstoff

*Jernbaneverkets opplysningar om Grefsen stasjon 
*Grefsen stasjon på Norsk Jernbaneklubbs Stasjonsdatabase.
*NSBs opplysningar om Grefsen stasjon.
*
Romeriksåsene

**Romeriksåsene** er eit om lag 300 km² stort skogområde som ligg i kommunane Skedsmo, Nannestad, Gjerdrum, Nittedal og Lunner i Viken fylke. Nord for Romeriksåsene ligg Hadelandsåsene og Hurdalsskogene.

Romeriksåsene er rekna til Oslomarka, og er eit viktig friluftsområde. Terrenget er høgt og kupert i dei nordlegaste lutane, og vatnskiljet ligg langt mot vest. Mot Nittedal og Hakadal er det eit etter måten bratt fall, men slakare mot Gjerdrum og Nannestad. Det høgste punktet er Paradiskollen i Lunner kommune,  670 meter over havet. Andre markante topper er Snellinghøgda på 617 meter over havet, Skotjernfjellet på 651 meter over havet, Håkensbrenna på 538 meter over havet, Holterkollen på 455 meter over havet og Lyholen på 439 meter over havet.

## Geologi
Romeriksåsene er eit skogkledt fjellområde og består vesentleg av gneis og granitt.

Landskapet hevar seg frå 200 moh ved Nittedal kyrkje og Skedsmo i sør til over 500 moh ved Nyseter og Snellingen i Lunner kommune. I dette skogområdet ligg vatna Buvann, Gjerdrums-gjermenningen, Storøyungen, Bjertnessjøen, Råsjøen og Råbjørn.

Gjerdrum og Holt i sørlege delen av Nannestad består av gneis som vart danna under den sveconorvegiske fjellkjedefoldinga for 1100 millionar år sidan. Berggrunnen tilhøyrde eit skyvedekke som vart skove austover. Gneisen, såkallt åregneis, har mørke, rynka striper av glimmer og amfibol og ljose stripar av feltspat og kvarts.

Høgdeområda i Romeriksåsene består av djupbergartar som granitt, monzonitt og syenitt. Desse bergartene er relativt harde og står difor opp i landskapet etter den erosjonen som pågikk dei påfølgjande 250 millionar år fram til i dag.

## Bilete

Fil:Bjertnessjøen.jpg|Frå demningen i søraustenden av Bjertnessjøen.
Fil:Demningen i sørenden av Buvatnet i Gjerdrum.jpg|Buvatnet vert brukt som vasskjelde for Gjerdrum.
Fil:Avalsjøen panorama.jpg|Avalsjøen i Lunner


## Kjelder
* Askheim, Svein. (12. juli 2012). Romeriksåenes geologi og landformer. I Store norske leksikon. Henta 10. februar 2014.

## Bakgrunnsstoff
* Skiforeningens presentasjon av Romeriksåsene i Markadatabasen
Ringeriksbanen

**Ringeriksbanen** er eit ofte omtalt prosjekt som går ut på å byggje ein jarnbanelinje beinveges mellom Hønefoss i Ringerike kommune og Sandvika i Bærum kommune for at Bergensbanen skal knytast  til Askerbanen og Drammensbanen i Sandvika. Banen vil korte ned reisetida på Bergensbanen for dei som reiser mellom Oslo og Hallingdal–Bergen ved at strekninga vert om lag 60 kilometer stuttare enn dagens rute om Drammen og Hokksund for toga mellom Oslo og Bergen. Det er rekna med at reisetida vert redusert med om lag 50 minutt. Men det er enno ikkje gjort vedtak om å byggje banen.

## Bakgrunnsstoff
*Jernbaneverkets opplysningar om Ringeriksbane-prosjektet
Guitton

**Guitton** og **Guiton** er franske etternamn. 

## Kjende namneberarar
* Jean Guiton (1585–1654), ordførar av La Rochelle og marinekommandant
* Abraham Duquesne-Guitton (1648–1724), fransk marinekommandant
* Jean Guitton (1901–1999), fransk katolsk filosof
* Henri Guitton (1904-1992), fransk økonom
Litteraturkritikk

**Litteraturkritikk** er gransking, evaluering og tolking av litteratur. Feltet kan ta for seg nyutgjevne eller eldre litterære verk, forfattarskapar eller eit visst område innan litteratur, avgrensa av tid, rom, stil eller tendens. Ein litteraturkritikar kan til dømes skriva bokmeldingar, artiklar eller essay om litteratur. Det er vanleg å ha slike tekstar i massemedium, til dømes aviser eller tidsskrift, nokre av dei heilt vigde til litteraturkritikk.

## Tidsskrift for litteraturkritikk
**Noreg**
**[[Tidsskriftet Prosa|Prosa]]* - meldingar av sakprosa
*barnebokkritikk.no - nettmagasin med meldingar av barnebøker
**[[Vinduet]]* - meldingar av ulike typar litteratur
**Storbritannia**
**[[Times Literary Supplement]]*
**[[London Review of Books]]*
**USA**
**[[New York Times Book Review]]*
**[[New York Review of Books]]*
**[[The New Yorker]]*
**[[The Nation]]*

## Bakgrunnsstoff
*Foreningen !les
*barnebokkritikk.no
*Vinduet
## Kjelder
*«litteraturkritikk» i *Store norske leksikon*