open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mary Elizabeth Byrne

**Mary Elizabeth Byrne** () var ein irsk lingvist. 

Byrne var medredaktør av *Old and Mid-Irish Dictionary* og *Dictionary of the Irish Language*, og skreiv *England in the Age of Chaucer*. Ho omsette også salmen «Be Thou My Vision» til engelsk, som blei gjeven ut i *Ériu* (tidsskriftet til School of Irish Learning), i 1905.
Salmen heiter på norsk «Deg å få skode», og står i *[[Norsk Salmebok (1985)|Norsk Salmebok]]* frå 1985 og *[[Norsk salmebok 2013]]*, som det einaste bidraget til Byrne.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Mary Elizabeth Byrne|Mary Elizabeth Byrne]]» frå ,  den 6. februar 2025.*  

## Bakgrunnsstoff
* Oppføring hos cyberhymnal.org
* Anne Kristin Aasmundtveit, *Biografisk leksikon til Norsk Salmebok og Norsk Koralbok*, Verbum forlag, Oslo, 1995. ISBN 82-543-0573-0. Side 166.
Paititi

**Paititi** er ein legendarisk tapt inkaby eller eit utopisk rikt land. Han skal ligga aust for Andes, skjult ein stad i dei fjerne regnskogane i Søraust-Peru, Nord-Bolivia eller Nordvest-Brasil. Soga om Paititi i Peru dreier seg om kulturhelten Inkarri som skal ha trekt seg tilbake mot junglane i Pantiacolla etter at han hadde grunnlagt Q'ero og Cusco for å leva resten av dagane sine i fred i byen Paititi. Andre versjonar av soga førestiller seg Paititi som ein inka-tilfluktsstad i grenseområdet mellom Bolivia og Brasil.

## Sjå også

* El Dorado

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Paititi|Paititi]]» frå ,  den 6. februar 2025.*
Elva Steinach i St. Gallen

**Steinach** er ei 13,5 km lang elv i kantonen St. Gallen i Sveits.

Steinach renn ut aust for St. Gallen-distriktet St. Georgen i Steineggwald mellom Vögelinsegg og St. Georgen. Ho renn gjennom St. Gallen og ut Bodensjøen ved Steinach.

Soga seier at heilage Gallus fall over ein tornebusk ved enden av Mülenenschlucht  nedanfor St. Georgen. Han såg dette som eit teikn frå Gud og grunnla ein eremitasje på denne staden. Dette blei til byen St. Gallen.

Staden Steinach ved Bodensee har namn etter elva.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Steinach (Bodensee)|Steinach (Bodensee)]]» frå ,  den 7. februar 2025.*  

## Bakgrunnsstoff
Steinach

**Steinach** kan visa til:

## Stader og elvar

* i Tyskland:
** Steinach i Baden-Württemberg, ein kommune i distriktet Ortenaukreis
** Steinach i Bayern, ein kommune i distriktet Straubing-Bogen
** Steinach i Thüringen, ein by i Sonneberg-distriktet
** Elva Steinach i Thüringen og Bayern, ei sideelv til Rodach, som sjølv er ei sideelv til Main.
** Untere Steinach, ei elv i Bayern, ei sideelv til Schorgast
** Warme Steinach, ei elv i Bayern, ei sideelv til raude Main
** Elva Steinach i Hessen og Baden-Württemberg, ei sideelv til Neckar i Neckarsteenach
** Elva Steinach i Baden-Württemberg, ei sideelv til Neckar i Nürtingen
* i Austerrike:
** Steinach am Brenner, ein kommune i Tyrol
* i Sveits:
** Steinach, St. Gallen, ein kommune i kantonen St. Gallens
** Elva Steinach i St. Gallen

## Folk

* Eugen Steinach (1861-1944), ein leiande austerriksk fysiolog og pioner i endokrinologi
* Bligger von Steinach, fleire føydalherrar av Steinach, i dag Neckarsteinach i Hessen i Tyskland
Rita Marley

**Rita Marley** (), fødd som **Alpharita Constantia Anderson**, er ein jamaicansk songar. Ho var gift med Bob Marley frå 1966 til hans død 1981. Ho er mor til reggaeartistane David «Ziggy» Marley og Stephen Marley. 

## Bakgrunn
Rita Marley blei fødd i Santiago de Cuba på Cuba, med Leroy Anderson og Cynthia «Beda» Jarrett som foreldre. Dei flytta til Kingston på Jamaica då ho var tre månader gammal, og Marley voks opp i Trenchtown i Kingston. Ho blei oppseda av tanta si Viola etter at foreldra gjekk frå kvarandre. 

## Musikalsk karriere
Rita grunnla gruppa The Soulettes med syskenbarnet sitt Constantine Walker og Marlene Gifford. The Soulettes gav ut fleire songar, mellom anna rocksteady-songar som «Time for Everything», «Turn! Turn! Turn!» (gjeven ut i 1966, skriven av Pete Seeger) og «A Deh Pon Dem». Andre songar som «Friends and Lovers», «One More Chance» og «That Ain't Right» (med harmoni av The Wailers), og ein duett av Marley og Bunny Wailer («Bless You»), blei gjevne ut fleire år seinare på albumet *Lovers and Friends*.

Rita gifta seg med Bob Marley rundt februar 1966, like før han flytta til Wilmington i Delaware i nokre månader for å arbeida på Dupont Hotel der. Bob blei erstatta i The Wailers av syskenbarnet hennar Constantine «Vision» Walker, som spelte inn nokre songar med The Wailers i denne perioden, med harmoniar av Rita Marley. Etter at Bob kom tilbake ved slutten av sommaren 1966 skipa han, Bunny Wailer og Peter Tosh det sjølvstendige plateselskapet Wail 'n' Soul'm. Då Bunny blei fengsla i 1968 for å inneha cannabis erstatta Rita han i The Wailers i nokre månader.

Saman med Marcia Griffiths og Judy Mowatt danna Rita gruppa I-Threes, som kora for Bob Marley. Bob Marley-songen «Three Little Birds» blir sagt vera tileigna kona hans og I-Threes. Rita har òg vore vellykka som soloartist. Den største hitten hennar var låten «One Draw», som låg på fyrsteplassen på den engelske discolista, sjølv om han var forboden å spela på BBC sine stasjonar på grunn av pro-marihuanabodskapen sin.

## Diskografi

### Studioalbum

* 1980 – *Rita Marley*
* 1981 – *Who Feels It Knows It*
* 1988 – *Harambe (Working Together for Freedom)*
* 1988 – *We Must Carry on*
* 1990 – *Beauty of God's*
* 1990 – *Good Girls Cult*
* 1990 – *One Draw*
* 2003 – *Sings Bob Marley...and Friends*
* 2003 – *Sunshine After Rain*
* 2004 – *Play Play*
* 2004 – *Keep on Pushing*

### Konsertalbum

* 2008 – *Live in San Francisco*

### Samlealbum

* 2002 – *One Draw: The Best of Rita Marley*
* 2003 – *20 Cool Reggae Vibes*
* 2004 – *20th Century Masters - The Millennium Collection: The Best of Rita Marley & The Soulett*

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Rita Marley|Rita Marley]]» frå ,  den 8. februar 2025.*
Finsk lapphund

**Finsk lapphund** (FCI #189) er ein mellomstor spisshundrase som kjem frå Finland og har lange tradisjonar som reingjetande vaktarhund. På finsk heiter han *suomenlapinkoira*.

## Opphav og alder
Opphavleg fanst det to variantar av denne hunden: ein korthåra og ein langhåra. Lapsk vallhund blei anerkjend som eigen rase i Finland i 1966, samtidig som ein forstod at variantane var så vidt ulike at ein allereie i 1970 bestemde seg for å dela rasen. Dette gav opphavet til finsk lapphund, som altså har lengre pels og elles skil seg på nokre andre punkt.

Finsk lapphund har lange samiske tradisjonar som reingjetande vaktarhund, men hundane vaktar også reinflokken mot ulv, jerv og bjørn. Typen er truleg svært gammal, men kor gamle dagens hundar kan hevdast å vera veit ein ikkje nok om nett no. Det har vore antyda at finsk lapphund kan vera ein direkte etterkommar av den opphavlege lapphunden. Dette manglar likevel dokumentasjon. Ifølgje den finske kennelklubben var finsk lapphund den femte mest populære rasen i Finland i 2008.

## Utsjånad, anatomi og fysikk
Finsk lapphund er ein middels stor og noko rektangulær spisshund, med kraftig beinstamme og muskulatur. Han har sterk rett rygg og djupt bryst, og svakt opptrekt buklinje. Hovudet er relativt kort og kileforma, med tydeleg markert stopp, strame lepper og breitt tilsette mørke auge som gjev han eit livleg uttrykk. Han har relativt korte spisse ståande øyre, som lutar litt framover og er breitt tilsette. Halen blir boren ringla over ryggen, men fell ofte ned når hunden står roleg. 

Pelsen er relativt lang, rett, litt grov og står litt ut frå kroppen. Denne hunden skal ha såkalla *bukser* på bakbeina. Han skal vera funksjonell for arktisk klima. Pelsen har mjuk og tett underull. Alle fargar er tillatne, men grunnfargen skal dominera.

Hannane blir ca. 46–52 cm i skulderhøgd og veg gjerne rundt 18–20 kg. Tispene blir ca. 41–47 cm i skulderhøgd og veg gjerne 3–5 kg mindre.

## Bruksområde
Finsk lapphund er ein utprega brukshund, som eignar seg ypparleg som gjetarhund i utmark, gardshund. Han har stor arbeidskapasitet og toler godt nordiske klimaforhold. Rasen er også ein god familiehund, og kan nyttast i ei rekkje former for hundesport

## Lynne og veremåte
Finsk lapphund er ein energisk og modig hund, men også roleg, avbalansert og triveleg. Han er veldig sosial og glad i menneske. Hunden treng mykje mosjon og aktivisering, og trivst best når han kan vera mykje ute, der han kan få utløp for energien sin. Rasen er svært lærenæm og aktiv. Han er snill i høve til barn og dyr.

## Anna
Finsk lapphund er ein sunn rase. Til å vera såpass langhåra treng han forholdsvis lite pelsstell. Om sommaren er det svært viktig at han har tilgang til skugge og kaldt vatn; det kan bli svært varmt for ein hund som trivst best i snø og kulde.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Finsk lapphund|Finsk lapphund]]» frå ,  den 7. februar 2025.*  

## Bakgrunnsstoff
Tucumansporv

**Tucumansporv** (*Poospiza baeri*) er ein fugleart i tanagarfamilien Thraupidae. Han er har hovudutbreiing i eit høgtliggande område av Tucumánprovinsen i Argentina, dels nordover og inn i Bolivia. Arten er knytt til fuktige punagrasmarker og tilstøytande skog som *[[Polylepis]]*-skog.

## Skildring

Tucumansporven er ein stor art i slekta, 16,5-18 cm lang og veg ca. 33 gram. Hannane har ei iaugefallande fjørdrakt med ei uvanleg kombinasjon av raudt og grått. Det meste av drakta er i grått, men panne med brei augestripe, underside av auge i halvmåneform, strupe, øvre bryst og undergump er i markant raudbrunt. Oversida er blågrå. Hoer har liknande drakt, men med mindre utbreiing av raudbrunt område på strupe og bryst. Ungfuglar er bleikare med bruntone på oversida.

### Utbreiing og habitat

Denne arten er lever nordvest i Argentina og inn i Tarija-departementet i Bolivia. Frå sør til nord i Argentina ligg utbreiinga innanfor provinsane La Rioja, Catamarca, Tucuman, Salta og Jujuy. Her lever dei i høgder mellom 2500 og 3100 moh. i puna av grasmarker og buskskog, inkludert older-treslag og *[[Polylepis]]*-treslag. 

### Åtferd

Arten er hovudsakleg ein standfugl, men utanom hekketida kan dei røre seg inn i byar, og lengst sør i utbreiingsområdet kan dei søke ned i lågare høgder i den australske vinteren.

Tucumansporven et truleg hovudsakleg frø. Dei sest oftast i par, men òg i små fleirartsflokkar når dei leitar etter mat utanom hekkesesongen.

Songen er «ein serie korte fløytelydar med variasjon i frekvens: 'swit-jeet-siit-swop-sweet-swit…'».

## Trugsmål og vern
Husdyrhald har øydelagt habitat, og oppretting av plantasjar for potet og jordbærdyring i nærområdet er trugsmål mot arten som består av ein global populasjon estimert til ca. 2500-10&nbsp;000 individ. Arten har vern i ein nasjonalpark i Tucuman, og i eit reservat i Bolivia.

## Kjelder

*Jaramillo, A. (2021). *Tucuman Mountain Finch (Poospiza baeri)*, version 1.1. I Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, og E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.tumfin1.01.1

## Bakgrunnsstoff
Heilage Gallus

**Heilage Gallus**, ca. 550-ca. 645, var ein helgen som tok del i utbreiinga av keltisk kristendom på kontinentet. 
Ifølgje den hagiografiske tradisjonen var han ein av dei tolv følgjesvenene til Columbanus frå Irland. Etter at Gallus og nokre få følgjesveinar oppretta ein eremittbustad i Steinachdalen i dagens Sveits kring 612, oppstod klosteret og den seinare byen St. Gallen.

Han blir etter tradisjonen rekna som irsk, men kan også ha kome frå grenseområdet mellom Lorraine og Alamannia, og møtt Columbanus ved klosteret Luxeuil i Vosges. 

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:sv:Gallus (helgon)|Gallus (helgon)]]» frå , den 9. februar 2025.*  
*** oppgav desse kjeldene:*
*** *Svensk uppslagsbok*, Malmö 1932

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Saint Gall|Saint Gall]]» frå ,  den 11. februar 2025.*
Vandrarmunk

**Vandrarmunk** er ein type asket som er kjend frå ulike religionar. Dei er kjende både frå tidleg kristendom (*peregrinatio propter Deum/Christum*) og frå buddhismen og hinduismen. Som vandringsmunkar kan også misjonærar og omreisande predikantar reisa rundt som følgje av trua si, men føremålet er gjerne å spreia ideane om trua si framfor askese.

## I kristendommen
Frå tidleg kristendom var det omdiskutert kvar munkar skulle halda til. Nokre av dei søkte askese i heimløyse og vandra frå stad til stad, medan andre avviste fri vandring som uverdig og prisa stadband (*stabilitas loci*).

For den keltiske kyrkja var heimløyse  ein viktig faktor i askesen som påverka heile historia i Europa: mange europeiske land blei kristna av irske vandrarmunkar. Askesen omfatta å lita på Guds forsyn og å avstå frå tryggleiken frå sosiale band. Med Kristi og dei tolv apostlane hans som føredøme la dei ut på reiser. Med bakgrunn i dette kom Columbanus den yngre, driven av vandringsidealet, til området som i dag utgjer Frankrike.

I katolisismen blei derimot den frie vandringa til munkar sett på som å fremja umoral, og blei snart ikkje praktisert. Seinare fekk munkane forbod mot å forlate klostera sine, for eksempel på kyrkjemøtet i Agde i 507. Benediktinarregelen kritiserte også vandrarmunkar som «slavar av sin eigen vilje og ønskene til ganen.»

## I austlege tradisjonar

Allereie kring 1200 fvt. nemner Rigveda i boka X *keshi*, ein taus asket som var ukjemma og naken. Denne asketen «er heime frå hav til hav, frå aust til vest». Desse tidlege munkar var altså heime overalt og hadde ikkje nokon fast heim.

I hinduismen, buddhismen og djainismen i dag er det framleis vanleg med omreisande munkar. Dei får typisk ikkje bu lenge på  ein stad, for å ikkje knyta sosiale kontakter. Slike munkar har òg inspirert nokre kristne til eit slikt vandringsliv.

## Kjende vandrarmunkar

### I kristendommen

* Brendan sjøfararen
* Heilage Kolumba
* Columbanus
* Erhard frå Regensburg
* Emmeram frå Regensburg
* Heilage Gallus
* Korbinian
* Pirminius
* Rupert frå Salzburg
* Totnan
* Heilage Kolonat
* Heilage Koloman 
* Fridolin von Säckingen
* Johannes Moschos
* Heilage Kilian
* Dominikus frå Sora

### I buddhismen

* Anagarika Dharmapala
* Claude AnShin Thomas

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Wandermönch|Wandermönch]]» frå ,  den 9. februar 2025.*
FC St. Gallen

**Football Club St. Gallen 1879**, forkorta til **FC St. Gallen**, er ein sveitsisk fotballklubb som speler i den øvste divisjonen i Sveits, Superligaen. Klubben blei stifta i 1879, og er den eldste fotballklubben på Kontinentet. Han speler heimekampane sine på Kybunpark i St. Gallen. Klubben har vunne ligaen to gonger, og cupen éin gong. 

## Kjende spelarar med ei fortid i klubben

*  Tranquillo Barnetta
*  Mamadou Diallo
*  Mario Frick
*  David Nyathi
*  Hakan Yakin
*  Iván Zamorano

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:FC St. Gallen|FC St. Gallen]]» frå ,  den 9. februar 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Henrik Vuornos

**Henrik Jeremias Vuornos** () er ein finsk politikar for Samlingspartiet. Etter at Kai Mykkänen trekte seg frå riksdagen 23. januar 2025 vart han 24. januar 2025 riksdagsmedlem etter ham for valkrinsen Nyland.

## Kjelder
Bernhard Rode

**Christian Bernhard Rode** () var ein tysk målar.

Rode var fødd i Berlin. Han studerte under Pesne og Vanloo i Paris og i Roma og Venezia. I 1783 blei han direktør for kunstakademiet i Berlin. Han laga takmåleri i palassa i Berlin og Potsdam, og altartavler i Berlin (Nedtakinga frå krossen i Mariakyrkja). Han var òg koparstikkar, og illustrerte Gessner sine idyllar og Gellert sine fablar.

## Galleri

Christian Bernhard Rode - Die Muse Urania.jpg|*Die Muse Urania*
Kaiser von China.jpg|*Der Kaiser von China zieht die erste Furche zur Ehre des Ackerbaues*, ca. 1770
Christian Bernhard Rode 004.jpg|*Mädchen mit Tamburin*, 1785
Polen und Friedrich II.jpg|*Die Inbesitznahme der polnischen Länder durch Friedrich den Großen*, 1796


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Bernhard Rode|Bernhard Rode]]» frå ,  den 9. februar 2025.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
***
Sveitsisk franc

**Sveitsisk franc** er mynteininga i Sveits. Den sveitsiske nasjonalbanken gjev ut setlar og Swissmint gjev ut myntar av mynteininga. Valutakoden etter ISO 4217 er CHF.

1 franc blir delt inn i 100 *Rappen* (tysk), *centimes* (fransk), *centesimo* (italiensk), *raps* (retoromansk).

Sveitsisk franc er også offisiell valuta i Liechtenstein. I 1980 skreiv dei to landa ein avtale om valutaunion.

## Merknadar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Sveitsisk franc|Sveitsisk franc]]» frå ,  den 9. februar 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Bernt I. Håndlykken

**Bernt Andreas Ingebrigtsson Håndlykken** () var ein norsk gardbrukar på Handlykken i Hjørundfjord. Han var ordførar 1923–31 i dåverande Hjørundfjord kommune.

Bernt gjekk åra 1901-03 Møre Folkehøgskule i Ørsta og deretter landbruksskule på Gjermundnes i Romsdal. Deretter arbeidde han som kontrollassistent i Fluberg i Oppland, sidan var han nokre år fjøsmeister og vandrelærar for Åsen meieri i Trøndelag og ei kort tid heradsagronom i Trondenes i Troms.

Etter mange år i andre delar av landet, flytta Håndlykken tilbake til heimbygda Urke. Her tok han over drifta av odelsgarden Ivagarden på Handlykken (Halekkja) ved Norangsfjorden. Hausten 1922 vart han vald inn i heradsstyret og attpåtil vald til ordførar. Håndlykken var ein «kunnskapsrik, veltalande og humoristisk» kar. Etter 1931 trekte han seg frå bygdestyringa. Han var sjukleg frå 1933 til han døydde i 1951.

Bernt I. Håndlykken var gift med Tora Olsdotter Viddal. Dei var foreldre til to søner.

## Kjelder
**Frå Hjørundfjord. Årsskrift nr. 46*, s. 64f. 2024.
*Folketeljing 1920
Lars Thorsnæs

**Lars Hansson Thorsnæs** () var ein skipper og trelasthandlar i Ålesund.

Lars var frå garden Torsnes i Jondal i Hordaland. Til liks med andre, samtidige hardingar vart han sysselsett i sjøfart, vart med tida skipper på eigne farty. Oktober 1837 drog han frå Kristiansund med jakta «Schandinavien» til Drammen, lasta med «Fiskevarer». Han slo seg ned i Ålesund og etablerte seg som handelsborgar i sunnmørsbyen.

Lars var gift 1839 med Fredrikke Ivarsdotter Mechlenburg (1816-1842) frå Vegsund i Borgund. Dei vart foreldre til to døtrer, Agnete og Johanne. Begge døtrene var gift og busett i Ålesund.

## Kjelder
*Romsdals Amt-Tidende, 4. november 1837
*Folketeljing 1865
*Klokkarbok for Ålesund prestegjeld 1878-88
Susak

**Susak** er ei øy i Adriahavet utanfor kysten av Kroatia. Administrativt høyrer øya inn under 
kommunen Mali Lošinj i fylket Primorje-Gorski Kotar.

Den einaste landsbyen på øya er òg kalla Susak.

## Folketal
Folketalet på øya ved dei siste folketeljingane var:

## Kjelder

### Referansar
Lomasporv

**Lomasporv** (*Poospiza hispaniolensis*) er ein sporvefugl i tanagarfamilien Thraupidae, som høyrer til slekta *[[Poospiza]]*. Han lever i kystnære strøk av Ecuador og Peru i Sør-Amerika.  

## Skildring
Lomasporv er ein liten og kompakt fugl, om lag 13,5-16,5 cm lang. Han har eit kort, trekanta nebb der undernebben er tydeleg kraftigare enn overnebben, med farge frå sandgul til mørk grå.  

Hannen har eit grått hovud, breie kvite augebrynstriper og eit kvitt halsband som står i kontrast til svarte augestriper som møtest i nakken. Undersida er kvit til gulaktig kvit med mørkegrå sider og eit brystband som varierer frå grått til svart. Hoa er meir brunleg, med streka bryst og eit gulaktig eller kremfarga halsband og augestripe. Beina har ein farge som varierer frå rosa til oransje.  

### Utbreiing og habitat
Lomasporven finst langs kystregionen frå sørvestlegaste Manabíprovinsen i Ecuador sørover til Arequipa-regionen i Peru. Han er lokalt talrik på Isla de la Plata og i nordlege delar av utbreiingsområdet, men vert sjeldnare mot sør.  

Han er vanleg i sitt naturlege habitat, som omfattar tørre, fuktige og høgareliggjande subtropiske eller tropiske krattområde, samt sterkt degraderte skogar. Han føretrekkjer område nær vasskjelder med tett krattvegetasjon.   Det norske artsnamnet ymtar om at arten også knytt til lomas-økosystem innanfor den peruanske kystørkenen, til dømes blir han funnen i Lachay nasjonalreservat. Arten lever hovudsakleg under 1000 moh., men kan finnast opp til 2500 moh. i Peru.    

### Åtferd
I Ecuador hekkar han berre éin gong i året, med egglegging mellom midten av februar og midten av mai etter regntida. Songen høyrast i den tørre årstida, frå juli til september. Nokre lomassporvar verkar å røre seg i samband med regntidene.  

Fuglen et hovudsakleg virvellause dyr som han fangar i låge tre eller på eller nær bakken i tett vegetasjon.
Songen er kraftig, ein fløytande «tuik, suick-suiiu», medan lokkelyden er eit lågt grynt, «djer-djer».  

## Systematikk
Lomasporv vart først skildra av den franske zoologen Charles Lucien Bonaparte i 1851 som *Poospiza hispaniolensis*, med feilaktig type-lokalitet «Santo Domingo», seinare retta til Peru.  

Namnet *Poospiza* kombinerer det gamalgreske *poa* som betyr «gras» og *spiza* som betyr «fink», medan *hispaniolensis* viser til den feilaktige lokaliteten Hispaniola.

Nyare fylogenetiske studiar viser at arten er nærast i slekt med *P. rubecula*, *P. rufosuperciliaris*, *P. goeringi*, *P. garleppi* og *P. baeri*. Han er monotypisk, utan kjende underartar.

## Kjelder

**Denne artikkelen er ei omsetjing av «[[:es:Poospiza hispaniolensis|Poospiza hispaniolensis]]» frå , den 10. februar 2025.* 

## Bakgrunnsstoff
Tucumandue

**Tucumandue** (*Metriopelia morenoi*) er ein fugl i duefamilien Columbidae. Ho er endemisk for Argentina.

Tucumandua og den nærtskylde støvbadedue (*M. ceciliae*) var tidlegare plasserte i slekta *Gymnopelia*. Arten er monotypisk.

## Skildring

Tucumandua er om lag 17 cm lang. Oversida er hovudsakleg matt brun med gråleg hovud og skuldrer. Strupen er lys grå og farga vert mørkare brungrå på bryst og buk, lys beige ved gumpen og raudbrun på undergumpdekka. Ytre stjertfjører er svarte med kvite spissar. Augo er blå, omgitt av eit sterkt oransje berrhudfelt med ei tynn svart linje rundt. Hannen og hoa er like, men hoa har bleikare augeomkrins. Ungfuglar liknar vaksne, men har raudbrune fjørkantingar.

### Utbreiing og habitat

Tucumandua finst berre i nordvestlege Argentina, frå La Rioja-provinsen i sør til Salta og Jujuy i nord.  Ho lever i tempererte og puna-grasmarker med kaktus, kratt og spreidde tre i lågare høgder. Arten finst frå minst 1&nbsp;800 moh. til 3&nbsp;200 moh.

### Åtferd

Tucumandua søkjer føde på bakken, vanlegvis i små grupper, men føda er ikkje dokumentert. Ho legg to egg i holer i jordbankar, men elles er hekkebiologien lite kjend.

Lætet er dårleg dokumentert, men inkluderer ei rekkje av 3–5 mjuke og nasale «cuEec cuEec cuEec», samt ei raskare og djupare rekkje «koo koo koo koo koo».

## Status

IUCN vurderer arten som «livskraftig» (LC) Han har eit svært lite utbreiingsområde og arten er sjeldan og lite studert. Ein reknar at storleiken på populasjonen er stabil framtil det blir lagt fram prov på trugsmål eller søkkande bestand.

## Kjelder

**Denne artikkelen er ei omsetjing av «[[:en:Moreno's ground dove|Moreno's ground dove]]» frå , den 10. februar 2025.* 

## Bakgrunnsstoff
Jetmund J. Skjåstad

**Jetmund Jakobsson Skjåstad** () var ein norsk gardbrukar på Skjåstad i Hjørundfjord. Han var ordførar 1917–19 i dåverande Hjørundfjord kommune.

Skjåstad brukte frå 1879 Sammelgarden på matrikkelgarden Skjåstad i indre Hjørundfjord (sidan 2020 er Skjåstad innlemma i Volda kommune). Han stod som eigar av Sammelgarden til 1931. År 1884 vart han vald til heradsstyremedlem fyrste gongen. I tre valbolkar, frå 1905 til 1913, var han varaordførar i Hjørundfjord. Perioden 1917–19 var han ordførar. Det var (og er) lang veg frå Skjåstad til kyrkjestaden Sæbø, der heradsstyret kom saman. Fyrst var det å gå landevegen ned til Bjørke, for så å ro eller segle i færing ut til Sæbø. Den om lag 30 kilometer lange heimvegen frå Sæbø nytta han gjerne til å sjå «innom interesserte sambygdingar, og informerte dei om den kommunale stoda, så ofte var det langt på natt før han var heime». Han arbeidde for at krinsen Storfjord indre Hjørundfjord skulle få eiga kyrkje, eit arbeid som førte til at Bjørke kyrkje vart reist og vigsla i 1920.

Jetmund J. Skjåstad var gift med Susanne Steffensdotter Myren frå Sæbø. Åtte born voks opp i heimen deira.

## Kjelder
**Frå Hjørundfjord. Årsskrift nr. 46*, s. 61f. 2024
*Folketeljing 1910
Nils Johansson Wiig

**Nils Nikolai Johansson Wiig** () var ein handelsmann og skipper frå Moltu i Herøy på Sunnmøre.

Nils Wiig var frå Moltu. I 1804 fekk han plasse-setel av eigarane av Moltu-garden og busette seg på Myra (8) på Moltu. Sjøfart var viktigaste næringsvegen, der han etter kvart vart skipper. Ei avis melder i juli 1811 at skipper Wiig var komen frå Christiania til Bergen med jakta «Vaderhoug», lasta med «130 Tønder Byg». Jamsides sjøfarten dreiv han handel frå heimstaden.

Nils Wiig var gift 1812 med Marte Nilssdotter Schjelderup (1792-1840) frå Ulsteinvik. Seks born voks opp i heimen deira: Johan, som tok over plassen etter far sin, Gerhard (Flåvær 1) og døtrene Charlotte, Oluffa, Marta og Nikoline. Alle fire døtrene utvandra til Nord-Amerika, dei to yngste omkom på Michigansjøen.

## Kjelder
*Herøyboka. Gardar og folk III, s. 157f og s. 184. 1963.
*Bergens Adressecontoirs Efterretninger, 10. august 1811
Slagbenk

**Slagbenk** er eit møbel som fungerer som ein benk men som også kan opnast opp til ei seng. Møbelet blei brukt som seng på nattetid og som benk om dagen.

Ein slagbenk er gjerne utforma slik at ein kan slå opp setet og festa det til ryggstøet. Ofte er underdelen også ei uttrekksskuff, slik at ein kan gjera senga større ved behov.

Møbelet har vore utbreidd i Skandinavia. I Danmark er det kjent frå 1500-talet. I  Noreg var slagbenken særleg vanleg på 1800-talet.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Fållbänk|Fållbänk]]» frå ,  den 11. februar 2025.*
Eliteserien i handball 2005/06-Kvinner

**Eliteserien i handball 2005/06 for kvinner** var den øvste avdelinga i seriesystemet for kvinner, arrangert av Norges Håndballforbund. Seriemeisterskapen omfatta 12 lag og vart avvikla i tida frå 11. september 2005 til 2. april 2006.

Tittelforsvarar Larvik HK vart seriemeister for niande gong. Meisterlaget bestod av Tonje Larsen, Kari Mette Johansen, Sara Breistøl, Tine Kristiansen, Linn-Kristin Riegelhuth, Inger Sofie Heieraas, Elisabeth Hilmo, Birgitte Sættem, Tine Stange, Ida Bjørndalen og Karoline Breivang, målvakt Lene Rantala.

## Poengtabell

## Kjelder
*Eliteserien i håndball for kvinner 2005/06
Walk of Peace

**Walk of Peace** er ei rad minnesteinar til ære for vinnarar av  som ligg i  i Trondheim. Walk of Peace blei oppretta i 2011.

Walk of Peace skal heidre tidlegare vinnarar av Studentenes fredspris og synleggjere arbeidet deira. Annakvart år blir Walk of Peace utvida med ein ny minnestein for den siste vinnaren av Studentenes fredspris. 

## Historie
Våren 2010 vedtok den  (ISFiT) å arbeide med ei fysisk minnesmarkering av vinnarar av Studentenes fredspris i Trondheim. Trondheim kommune var positive til ideen, og 27. juli 2010 vedtok Formannskapet å stille Jomfrugata til disposisjon for Walk of Peace. Hausten 2010 ble det lyst ut ein konkurranse blant norske studentar om å lage designet til minneplatene. Konkurransen blei vunnen av NTNU-studenten Åshild Herdlevær. Produksjon av minneplatene blei utarbeidd hausten 2010, og Walk of Peace blei offisielt opna av ordføraren i Trondheim Rita Ottervik og ISFiT-presidenten Jørgen W. Thorsen 17. februar 2011. Tidlegare vinnarar av Studentenes Fredspris var tilstades under offentleggjeringa og uttrykte takksemd for den ekstra merksemda Walk of Peace gir dei.

## Design
Walk of Peace er designa av NTNU-studenten Åshild Herdlevær. Minnesteinane er forma som blad og dannar ein sti i Jomfrugata. Dei symboliserer også fotspora til fredsprisvinnarane. Blada ber namn og nasjonalitet til vinnaren av Studentenes fredspris, i tillegg til året vinnaren vann prisen. Blada er skorne ut i kopar og nedfelte i granittstein.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Walk of Peace|Walk of Peace]]» frå , den 10. februar 2025.*
Delnice

**Delnice** er ein tettstad og ein bykommune i fylket Primorje-Gorski Kotar i Kroatia.

## Folketal
Dei største busetnadene i kommunen ved dei siste folketeljingane var:

## Kjelder
### Referansar
Gerhard Nilsson Wiig

**Gerhard Nilsson Wiig** () var ein skipper, landhandlar og gardbrukar på Flåvær i Herøy på Sunnmøre. Han var son til Nils Johansson Wiig.

Gerhard var frå Moltu i Herøy. Han dreiv sjøfart frå ung alder, 20 år gammal førte han everten «de 2de Brørdre» frå Molde til Sunnmøre med «saltet Sild og Trælast». Han busette seg på Flåvær, ein eigedom som faren åtte. I 1841 fekk Gerhard skøyte på eigedomen. Her dreiv han sidan landhandel og eit lite gardsbruk med kyr, sau og gris.

Gerhard var gift 1843 med Karen Marie Knutsdotter Osnes frå Ulstein. Borna Nils, Karoline, Kristoffer, Gerhard og Gustav voks opp i heimen deira på Flåvær.

## Kjelder
*Herøyboka 3. Gardar og folk. 1963
*Folketeljing 1865.
Peter Johnsen (1803-1895)

**Peter Johnsen**, eigenleg **Petter Olaus Jonsson**, () var ein los og leiglendings-bonde frå matrikkelgarden Steinvåg i Borgund, seinare Ålesund.

Petter fekk leigt eit jordstykke på Kvennaneset under Steinvåg. Her busette han seg, gift 1823 med Lovise Walter frå Molde. Fram til 1847 vart dei foreldre til ni born, truleg nådde åtte av dei voksen alder. Petter var los i lang tid, visseleg frå før 1830 til kringom 1860. Han var frå 1838 representant i det fyrste kommunale styret for kjøpstaden Ålesund.
Etter han vart enkemann, gifta han i 1863 seg med Maren Olsdotter Reiten frå Grytten prestegjeld. Synneve Arnesdotter Årsnes (1842-1923) frå Hjørundfjord tente Peter Johnsen i over 30 år.
 
## Kjelder
*Odd Thorson: *Ålesund 1848-1948. Økonomisk og sosial historie. Bind I. 1848-1904*, s. 53.
*Folketeljing 1865
*Folketeljing 1891
*Ministerialbok Ålesund 1894-1903
Johan Pedersen (1800-1878)

**Johan Pedersen** (), opphavleg **Johan Andreas Pedersson Gjøsund**, var ein rorskar frå Vigra, busett i Ålesund by. Han var frå 1838 representant i det fyrst kommunale styret for kjøpstaden Ålesund.

Johan var gift 1827 med Olave Knutsdotter Jangard frå Giske. Minst seks born voks opp i heimen deira. Johan var busett i eige hus ved telegrafkontoret i Ålesund. Han livnærte seg som rorskar frå unge år, sidan mangeårig tollrorskar. 

## Kjelder

*Folketeljing 1875
Hieronimus Justesen Ranch

**Hieronymus Justesen Ranch** (fødd 1539, død 3. desember 1607) var ein dansk prest og forfattar av skulekomediar. Han var son av presten Just Lauritsen. Etternamnet Ranch blei nytta om han i samtida, men grunnen er ikkje kjend.

Ranch var huslærar ei tid. Han studerte teologi i Wittenberg. I 1572 blei han prest ved Gråbrørkyrkja i Viborg, der han også gifta seg med enkja til føregangaren sin. I 1592 blei han prost i Nørlyng Herred, som i dag er i Viborg kommune.

Ranch skreiv *Kong Salomons Hylding* (1584), eit allegorisk bibelsk utstyrsstykke i fem akter, som blei oppført i Viborg av skuleelevar i 1584 i samband med hyllesta av prins Christian. Ranch spelte sjølv rolla til narren. Han skreiv også teaterstykka *Samsons Fængsel* (1599) og *Karrig Niding* (ca. 1598). Den fyrste, *Samsons Fængsel*, har med songane sine og humoristiske moment ein del fortrinn framfor andre skulekomediar frå denne tida. *Karrig Niding* er ein grovkorna og munter folkeleg farse, og relativ stram i intrigen med ein reformatorisk moderasjon. Med dei dristige knittelversa sine var det ein samtidskomedie før norske Ludvig Holberg. Stykket blei oppført med hell også i seinare tid med ei framsyning ved det danske Studentersamfundet i 1884 og av studentar i Regensgården og i Viborg i 1910. Stykka hans kan kategoriserast som pedagogisk skuledramatikk, men scenisk ber stykka eit visst preg av mellomalderteateret.

Ranch skreiv også det moraliserande diktet *Fuglevisen*. Diktet og stykka blei seinare gitt ut av Sophus Birket-Smith i 1876-77.

## Bibliografi

* *H. J. R.’s Danske Skuespil og Fuglevise*, utgitt med innledninger av Sophus Birket-Smith, ordforklaring ved Otto Kalkar (»Samfundet til den danske Litteraturs Fremme«, 1876—77).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Hieronimus Justesen Ranch|Hieronimus Justesen Ranch]]» frå ,  den 12. februar 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

* «Biografi» i *Dansk biografisk Lexikon*
Dansk-svensk gardshund

**Dansk-svensk gardshund** (FCI #356) er ein liten–mellomstor terrierliknande hund av pinschertype. Typen kan ha oppstått i nordlege Tyskland (tilsvarande Schleswig-Holstein), Danmark og/eller det sørlege Sverige (Skåne), der han tradisjonelt er blitt rekna som ein typisk gardshund, men han fanst i fleire av landa rundt Austersjøen. Rasen blei tidlegare kalla **skånsk terrier** i Sverige.

## Skildring
Dansk-svensk gardshund er ein liten, lett rektangulær og harmonisk hund av ubestemmeleg opphav. Kroppen er muskuløs og har tørre linjer. Hovudet er relativt breitt og har eit harmonisk snuteparti med kraftige kjevar og mellomstore såkalla knappøyre/rosenøyre (hengande øyre der tippane ligg nær kinna). Dei har markert stopp. Han har djup brystkasse, rett rygg og ikkje for mykje opptrekt buklinje. Hunden kan ha lang eller naturleg medfødd stumphale, som ikkje skal vera for høgt tilsett. Halen skal berast rett eller svakt boga (sigdforma) oppover. Hunden har muskuløse ekstremitetar.

Hannen skal måla 34–37 cm (± 2 cm) i skulderhøgd og tispa 32–35 cm (± 2 cm). Rasen har hard, kort og glatt pels, der grunnfargen er dominert av kvitt med teikningar og flekker i svart, tan, brunt og ulike nyansar av raudt.

Rasen er rekna som sunn og har få helseproblem. Pelsen treng normalt vedlikehald, men sidan dekkhåra er glatt nærliggjande, korte og strie, er han nærast sjølvreinsande og svært lettstelt.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Dansk-svensk gardshund|Dansk-svensk gardshund]]» frå ,  den 12. februar 2025.*  

## Bakgrunnsstoff
Fædrelandet

**Fædralandet** var eit konservativt-religiøst blad som vart grunnlagt i 1868 i Oslo. Bladet kom ut kvar veke i byrjinga, sidan to og tre gonger i veka. Redaktør frå 1876 var Vilhelm Aubert (1847–1911). I 1882 tok bladet til med å tala sterkt for skipinga av konservative lag.

I 1893 vart bladet lagt saman med Almuevennen til dagbladet Landsbladet, som kom ut til 1911 med Aubert som redaktør.

## Kjelder
Posten (1888-1893)

**Posten** var ei norsk Venstre-avis. Ho kom ut frå 1888 til 1893 i Skien.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*[Posten](https://www.nb.no/search?mediatype=aviser&series=%22Posten%20(Skien:%201888-1893)%22&viewability=ALL) ved nb.no
Sophus Schandorph

**Sophus Christian Frederik Schandorph** (eller **Skamdrup**), kjend som berre **Sophus Schandorph**, () var ein dansk poet og romanforfattar. Han var ein del av  «det moderne gjennombrotet.»

## Liv
Schandorph var fødd i Ringsted på Sjælland, som son av Johan Frederik Schandorph (1790–1855) og Andrea Kirstine Møller (1804–73). I 1855 byrja han på Københavns Universitet. I 1862 gav Schandorph ut den fyrste diktsamlinga si, med lyrikk skriven i ein romantisk stil som ikkje gav nokon peikepinn om kva retning talentet hans skulle føra han. Andre bøker følgde, men talenta hans kom fyrst til fullt uttrykk i eit bind med rustikke forteljingar som heitte *Frå Provinsen* (1876), der han skildra provinsiell liv og karakter med mykje openheit om detaljar og mykje vidde.

Romanen hans frå 1878, *Uden Midtpunkt*, som seinare blei omarbeidd til dramatikk, vekte stor merksemd ved utleveringa si av det moderne mangelfulle livet. Blant dei meir kjende seinare romanane hans er:

* *Thomas Friis' Historie* (2 bind, 1881)
* *Det gamle Apothek* (1855)
* *Poet og Junker* (1892)
* *Helga* (1900)

Dei mest karakteristiske arbeida hans er likevel å finna i dei ulike bøkene hans med korte skisser. Han gav ut sine eigne minnetekstar (*Oplevelser*) i 1889. Han døydde etter lang tids sjukdom på Frederiksberg nyttårsdagen 1901.

I dag er Schandorph lite lesen og er ikkje sett på som ein viktig person i «det moderne gjennombrotet», men han er likevel ein nøkkelfigur som inspirasjon for Henrik Pontoppidan og seinare forfattarar som tok for seg regionalisme og sosiale forhold.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Sophus Schandorph|Sophus Schandorph]]» frå ,  den 13. februar 2025.*
Handle System

**Handle System** er eit register som tildeler *persistent identifers* eller vedvarande identifikatorar til informasjonsressursar for å bidra til å finna, få tilgang til og på annan måte gjera bruk av ressursane. Identifikatorane eller *handles* i Handle System omfattar ikkje informasjon om den underliggjande ressursen, men er berre knytte til metadata om ressursen. Difor blir dei ikkje gjort ugyldige ved endringar i metadata.

Systemet blei utvikla av Bob Kahn ved Corporation for National Research Initiatives (CNRI) som ein del av Digital Object Architecture (DOA). Det opphavlege arbeidet blei finansiert av Defense Advanced Research Projects Agency (DARPA) mellom 1992 og 1996, som ein del av ei breiare rame for distribuerte digitale objekttenester, og var dermed samtidig med den tidlege utviklinga av verdsveven, med liknande mål for arbeidet.

Handle System blei teke i bruk hausten 1994, og blei drive av CNRI fram til desember 2015, då det blei innført ein ny «multi-primary administrator» (MPA) operasjonsmåte. DONA Foundation administrerer no Global Handle Registry og akkrediterer ulike MPA, som CNRI og International DOI Foundation. Systemet dannar i dag infrastruktur for handle-baserte system som Digital Object Identifier (DOI) og DSpace, som hovudsakleg blir brukte for å gje tilgang til akademiske, profesjonelle og statlege dokument og andre informasjonsressursar.

CNRI tilbyr spesifikasjonar og kjeldekode for referanseimplementasjonar for serverar og protokollar som blir brukte i systemet under ein royalty-fri «Public License», liknande ein open kjeldekodelisens. I dag er tusenvis av handle-tenester i drift. Over 1000 av desse er på universitet og bibliotek, men dei er òg i drift i nasjonale laboratorium, forskingsgrupper, statlege byrå og kommersielle føretak.

Handle System er definert i informasjons-RFC-ane 3650, 3651 og 3652 til Internet Engineering Task Force (IETF) . Det inkluderer eit ope sett av protokollar, eit namnerom og ein referanseimplementasjon av protokollane. Dokumentasjon, programvare og tilhøyrande informasjon blir gjeven av CNRI på ein eigen nettstad.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Handle System|Handle System]]» frå ,  den 13. februar 2025.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Eliteserien i handball 2007/08-Kvinner

**Eliteserien i handball 2007/08 for kvinner** var den øvste avdelinga i seriesystemet for kvinner, arrangert av Norges Håndballforbund. Seriemeisterskapen omfatta 12 lag og vart avvikla i tida frå 16. september 2007 til 6. april 2008.

Tittelforsvarar Larvik HK vart seriemeister for tiande gong. Meisterlaget bestod av Tonje Larsen, Kari Mette Johansen, Sara Breistøl, Tine Kristiansen, Linn-Kristin Riegelhuth, Inger Sofie Heieraas, Tine Stange, Karoline Breivang, Heidi Flaatnes, Olga Medvedeva, Mari Døvle og målvakt Lene Rantala.

## Poengtabell

## Kjelder
*Eliteserien i håndball for kvinner 2007/08
Månadsmatsbol

**Månadsmatsbol** var ei verdieining i mellomalderen, som opphavleg tilsvara den mengda korn og smør som skulle til for å fø ein leidangskar i ein månad
. Eit månadsmatsbol kunne òg betalast i andre varer, som til dømes kjøtt, fisk, skinn, osb. Kva som vart nytta varierte etter landsdel og kva varer som var tilgjengelege. På 1300-talet tilsvara eininga 15 kg smør. Landskyld vart ofte rekna i månadsmatsbol.

## Referansar
Brod Moravice

**Brod Moravice** er ein tettstad og ein landkommune i fylket Primorje-Gorski Kotar i Kroatia.

## Folketal
Dei største busetnadene i kommunen ved dei siste folketeljingane var:

## Kjelder
### Referansar
Asmus Jacob Carstens

**Asmus Jacob Carstens** () var ein dansk-tysk kunstmålar. 

Carstens var fødd i Skt. Jørgen ved Slesvig i hertugdømet Slesvig,  I 1776 kom han til København for å studera ved Det Kongelige Danske Kunstakademi. Dei store stilistiske førebileta hans var renessansemålarane Michelangelo Buonarroti og Raffaello Santi. Samtidig studerte han forfattarar frå antikken som Homer, Sofokles, Platon og seinare forfattarar som Dante, Shakespeare og Ossian. 

På grunn av usemjer med leiinga i akademiet blei han relegert. Deretter drog han til Italia i 1783. Etter opphaldet  reiste han til Lübeck, der han levde av å måla portrett. Carstens var i Lübeck fram til 1788 

I 1788 og 1789 stilte han ut i Berlin og fekk ein pris frå kunstakademiet i byen. I 1790 blei han utnemnd til professor ved teikneklassen til akademiet. To år seinare fekk han eit reisestipend og drog til Roma. Han bestemte seg for å bli verande i byen, og braut med akademiet i Berlin. Han døydde i Roma i 1798.

Carstens blei med det nyklassisistiske måleriet sitt eit førebilete for mange danske og tyske kunstnarar i Roma, mellom anna Bertel Thorvaldsen.

I hagen ved Ny Carlsberg Glyptotek i København er det eit monument over Carstens som er utført av Theobald Stein. 

## Galleri

Ajax (Carstens).jpg|Ajax med Termessa og Eurysakes, ca. 1791
Asmus-jakob-carstens-night-and-her-children-sleep-and-death.jpg|Natt og barna hennar, Søvn og Død, 1794
Asmus Jacob Carstens - Fingal´s Battle with the Spirit of Loda - KMS607 - Statens Museum for Kunst.jpg|*Fingal overvinder Soras gud, Loda, *, 1797
Ganymed (Carstens).jpg|*[[Ganymede]]*, 1793
Asmus Jacob Carstens - Bacchus and Cupid - KMS243 - Statens Museum for Kunst.jpg|*[[Bacchus]] pg [[Cupid]]*, 1796


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Asmus Jacob Carstens|Asmus Jacob Carstens]]» frå ,  den 14. februar 2025.*
Lokve

**Lokve** kan vere:
* Lokve i Črnomelj, ein busetnad i kommunen Črnomelj i Slovenia
* Lokve i Kroatia, ein landkommune i fylket Primorje-Gorski Kotar i Kroatia
* Lokve i Serbia, ein busetnad i kommunen Alibunar i den autonome regionen Vojvodina i Serbia
Den stygge andungen

**Den stygge andungen** (dansk **Den grimme Ælling**) er eit eventyr skrive av H.C. Andersen, og er blant dei best kjende eventyra hans. Det blei fyrst gjeve ut den 11. november 1843 som del av eventyrsamlinga hans *Nye Eventyr*. *Første Bind. Første Samling*, i lag med tre andre eventyr. 

## Handling
Eventyret følgjer ein svaneunge som blir klekka ut i ein andegard ved ein herregard. I fyrste delen av soga veit verken svaneungen sjølv eller dei andre dyra i omgivnadene at han ikkje er ei and, og på grunn av den annleis utsjåendande blir behandla svaneungen dårleg. Svaneungen blir biten, dytta, gjord narr av, slått og sparka av ulike dyr og menneske. Fyrst i slutten av eventyret avslører H.C. Andersen at «den stygge andungen» eigentleg er ei svane. Dette skjer når svaneungen sjølv oppdagar identiteten sin då han nærmar seg nokre andre svaner og trur han vil bli drepe. Han bøyer hovudet sitt og ser sitt eige spegelbilde i vatnet.

## Tolking
Eventyret blir ofte tolka som H.C. Andersen si skildring av sin eigen tidlege ungdom, ein fabel der dyra speler menneskeroller.

Teiknaren Vilhelm Pedersen illustrerte eventyret.

Eventyret har mellom anna inspirert til teiknefilmen *Den Grimme ælling og mig* frå 2006 og til eit relieff på Risingskolen i Odense utført av Ida H. Mortensen i 1992 i H.C. Andersen sitt heimland Danmark.

I filmen *Hans Christian Andersen* (1952) syng hovudrolleinnehavaren Danny Kaye songen «The Ugly Duckling», der soga om den stygge andungen blir gjenfortald. Filmen og songen blei store internasjonale suksessar.

### Figurteater i Noreg
I Noreg hadde dokketeateret ved Folketeatret i Oslo premiere på stykket «Den vesle andungen» den 14. februar 1954. Dramatiseringa var ved Birgit Strøm, som også var dokkeførar saman med Julian Strøm og Kjell Gamsjø. Willie Nordrå var både dokkemakar og regissør. Stykket var tonesett av Sverre Bergh.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Den stygge andungen|Den stygge andungen]]» frå ,  den 15. februar 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

* Den grimme Ælling — full tekst hos Wikisource
* Den grimme Ælling, faksimile av *Eventyr* bind 2 frå Arkiv for Dansk Litteratur.
* Lars Bo Jensen, H.C. Andersen : Den grimme Ælling, H.C. Andersen Centret, 2007.
* Den grimme Ælling, faksimile med kommentarar og notar til *eventyret* i boka Eventyr bind 7 frå Arkiv for Dansk Litteratur.
Eliteserien i handball 2009/10-Kvinner

**Eliteserien i handball 2009/10 for kvinner** var den øvste avdelinga i seriesystemet for kvinner, arrangert av Norges Håndballforbund. Seriemeisterskapen omfatta 12 lag og vart avvikla i tida frå 12. september 2009 til 14. april 2010.

Tittelforsvarar Larvik HK vart seriemeister for tolvte gong. Meisterlaget bestod av Tonje Larsen, Kari Mette Johansen, Sara Breistøl, Tine Kristiansen, Tine Stange, Karoline Breivang, Heidi Løke, Nora Mørk, Linn Sulland og målvaktene Lene Rantala og Emily Sando.

Gjerpen vart fråtrekt 3 poeng.

## Poengtabell

## Kjelder
*Eliteserien i håndball for kvinner 2009/10
Storhamar Idrettslag

**Storhamar Idrettslag** er eit idrettslag heimehøyrande i Hamar. Laget vart skipa 20. mars 1935 som Storhamar Arbeideridrettslag (Storhamar AIL). Storhamar IL er aktivt med i fotball, handball, ishockey og kunstløp på skeiser. Storhamar-laga spelar i gule trøyer og blå bukser. 

Idrettslaget er særleg kjent for sitt ishockeylag, og sitt handballag for kvinner. Ishockeylaget har pr 2024 vorte seriemeister åtte-8 gongar, fyrste gongen i 1994 og førebels siste gongen i 2024. Handballaget vart noregsmeister 2024 og ligg an til å verte seriemeister i 2025.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Storhamar Idrettslag|Storhamar Idrettslag]]» frå ,  den 15. februar 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Ola Ananiasson Kile

**Ola Ananiasson Kile** () var ein båtbyggjar og dykkar frå Volda, aktiv i Ålesund.

Kile var frå Svenngarden på Kile i Volda. Han var gift 1845 med Andrine Anderssdotter Heltne (1816-1882). Dei flytta til Ålesund, der han tok til å byggje båtar. Ola tok borgarskap som tømmermann i 1857, men kan godt ha vore i arbeid som båbyggjar i byen allereie 1848, det året Ålesund fekk byrettar. Ola og kona, som budde i Skutvika i Ålesund, vart foreldre til Anne Marie i 1857. Ved folketeljinga 1865 vart Ola nemnt "Skibstømmermand Mester". Før 1870 flytta Ola til Trondheim, der han livnærte seg som dykkar. Både dottera og han sjølv døydde i trønderbyen seinsommaren/hausten 1875. Andrine flytta som enkje til brorslekta på Nautøya i Herøy på Sunnmøre og døydde der.

## Kjelder

*Folketeljing 1865
*Folketeljing 1870
Ola O. Skylstad

**Ola Olsson Skylstad** () var ein norsk gardbrukar på Skylstad i Hjørundfjord. Han var ordførar 1942–45 i dåverande Hjørundfjord kommune.

Skylstad gjekk Gjermundnes landbruksskule 1902/03. Frå unge år var han fiskar, også var han trandampar i Vardø. Ei tid meierikontrollør i Sogn og i Trøndelag. Kring 1910 tok han over drifta av farsgarden Jogarden på Skylstad, dyrka med tida 25-30 dekar jord. I heimbygda var han elles aktiv med i lagslivet, formann 1913-20 i Norangsdalen Ungdomslag. Han var ein framifrå lyrikar, gav 1919 ut diktsamlinga *Bergmaal*. Gav også ut postkort med eigne landskaps-fotografi. "Sjølvsagt kom han med i kommunalt styre og stell". Sterke norskdomsinteresser førte han i "retning Nasjonal Samling" og 1. november 1940 melde han seg inn i partiet. Kringsårå tok han mykje plass i bygdelivet i Hjørundfjord. Mellom anna medverka han til at soknepresten Asbjørn Skram vart fjerna frå embetet. Sommaren 1942 vart Skylstad utnemnt til ordførar, eit ombod han styrte til han 10. mai 1945 vart arrestert. Han vart dømt til 3 år og 6 månaders fengsel for landssvik.

Ola O. Skylstad var gift med Dorthea K. Husby. Dei var foreldre til fire born.

## Kjelder
**Hjørundfjordboka. Band II. Gard og ætt*, s. 294 1988.
*Folketeljing 1920