open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Christian Hansen Ernst

**Christian Hansen Ernst** () var ein myteomspunnen norsk embetsmann som jobba som vegar, målar og vrakar i Kragerø. Han kan ha vore den første norske embetsmannen med afrikansk opphav. Ifølgje lokal tradisjon vart Ernst, den såkalla «negerpostmesteren», stukken ned og drepen på open gate i Kragerø natt til 17. august 1694. Gata der drapet skal ha skjedd er i dag kalla *Knivstikkersmauet*.

## Bakgrunn
Ernst var kanskje fødd i England, i alle fall oppheldt han seg i London då han i 1669 vart tilsett hjå den norske statthaldaren Ulrik Fredrik Gyldenløve, som var i London på den tida som utsending hjå den engelske kongen. Då Gyldenløve reiste til Noreg for å vere statthaldar i 1673, følgde Ernst med. Ernst kom til Kragerø saman med engelskmannen James Wicker, som var tollar. 

## Tida i Kragerø
Det einaste som er kjend om Ernst, er at han fekk kongebrev på stillinga som vegar, målar og vrakar i Kragerø i 1687 og vart gravlagt der i august 1694. Ernst var ikkje eingong postmeister, slik tradisjonen vil ha det til, det var det tollaren Wicker som var. Det er likevel mogleg at Ernst jobba for Wicker og vart kalla postmeister blant folk flest. Korleis og kvifor Ernst døydde, eller for den del kva hudfarge han hadde, finst det derimot ingen sikre kjelder på.

## Kjeldene til drapet på Ernst
Den fyrste kjelda til drapet på Ernst er eit lokalhistorisk manuskript frå Kragerø, skrive av Marcus Bærnholdt rundt 1750, altså nærmare 60 år etter at Ernst døydde. Her står det at Ernst vart stukken ned på open gate og drepen. I tillegg står det at Ernst var ein «morian», altså ein mørkhuda person. Historikaren Ludvig Daae publiserte ei historie om drapet, basert på historia til Bærnholdt, i 1891. I tillegg til den skrivne lokalhistoria har det òg eksistert munnlege tradisjonar kring Ernst og drapet på han, krydra med detaljar om at hudfargen til Ernst var årsaka til drapet, altså at det var eit rasistisk motivert drap. Felles for desse munnlege tradisjonane er at dei truleg har oppstått etter Daae sin publikasjon. 

Det er difor usikkert kva som er myter og kva som er sant når det gjeld Ernst. Ifølgje historikaren Ola Teige kan ein, på bakgrunn av kjeldene, rekne med at ein svart mann jobba i Kragerø frå 1687, og at han vart gravlagt i byen i 1694. Ein veit derimot ikkje korleis eller kvifor han døydde.

## Kjelder
Isflå

**Isflå** eller **Isflåen** (dialektisk: *isflåna*), matrikkelgard nr 98 i Stranda kommune, er ein nedlagt gard som ligg på austsida av Sunnylvsfjorden i Møre og Romsdal.

## Om namnet
Oluf Rygh har inga god forklaring på namnet då dei eldre formene er mange og sterkt avvikande, som til dømes «Hirdtzflåen» og «Hirsflåen». Han trur helst at ein må tolke namnet som halvemål, med andre ord *Hisflå* (då har første namnelekken ikkje noko med «is» å gjere).

## Garden og folket
I gamal tid var Isflå gard nr 1 i Sunnylven skipreide og i eldgamal tid høyrde strekninga frå Ospahjellneset (i Norddalsfjorden) til Isflå, til Stranda. Då dette landskapet gjekk over til Norddal kommune, vart Isflå verande att. Av praktiske grunnar kom då garden til å ligge under Sunnylven, sjølv om kommungrensa skulle tilseie at han høyrde til Norddal. Eigarane av Isflå var oftast frå Stranda

Dei få husa på garden, truleg eit stovehus, ein fjøs og kanskje ei løe, låg i bratt lende, om lag 150 m frå sjøen og i livd av ein liten hammar. Første brukar som er nemnt på Isflå, er Sifuert som drog ut til Kalmarkrigen i 1611. Det er nemnt at det var brukarar på garden fram til om lag 1740. Presten Hans Strøm omtala garden i «Beskrivelse over Fogderiet Søndmør» som kom ut i 1766. Han skreiv at soknet i Sunnylven byrja ved denne garden som han kalla «Iisflaae» eller «Hirtzflaae», og at der då var éin gardmann og éin husmann.

Etter den tida ser det ut til at garden låg øyde resten av 1700-talet. Omkring 1801 kom der nye folk. Det er nemnt at der var brukarar i 1818, men dei vart truleg dei siste som budde på Isflå. I 1847 vart garden delt i to jamstore bruk og ved matrikuleringa i 1866 vart det skrive at garden låg øyde.

## Skredet
Frå dalføret Isflåkoppen kom der 27. november 2008 eit steinskred (og kanskje jordskred) som gjekk over øydegarden Isflå. Skredet gjekk heilt til sjøs, men laga ikkje flodbølgjer.

Forfattaren Arild Flydal var på tur til Isflå i 2003 og i boka «Fjordfolket» (sjå ref.) skildra han med tekst og bilete ein triveleg stad med mange spor etter folket som hadde budd der. Av det gamle tunet på garden var berre restar murane att og det einaste huset på staden var ei lita hytte nede ved sjøen.

I skredet i 2008 vart hytta totalt øydelagt, landskapet vart endra og staden er ikkje lenger brukande til bustad.

## Notar
 
## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
*
Øyvind Strømmen

**Øyvind Strømmen** () er ein norsk journalist og forfattar. Han har markert seg for si kartlegging av høgreekstreme miljø på nettet.

## Bakgrunn
Strømmen har studert religionsvitskap ved Universitetet i Bergen, med journalistikk, Midt-Austen-historie og bibelsk hebraisk i fagkrinsen.. Han er innvald i fylkestinget for Miljøpartiet dei Grøne i Hordaland, og er kommunestyrerepresentant i heimkommunen Samnanger. Tidlegare har han vore aktiv i det belgiske grøne partiet Groen!.

## Virke
Medan han var busett i Belgia kartla Strømmen ekstremistiske og antimuslimske miljø. Saman med Shoaib Sultan skreiv han i 2007 ein artikkel i Samtiden som åtvara mot høgre-ekstrem terrorisme. I ettertida vart han skulda for å maksimalisere trugsmålet frå «det dei kallar "høyre-ekstremismen"» av Hallgrim Berg.

Før terroråtaka 22. juli 2011 hadde media vigd det anti-islamske miljøet lita interesse. I månadane etter terrorhandlinga vart Strømmen ein hyppig nytta kommentator og skribent om miljøa Anders Behring Breivik hadde henta sin inspirasjon frå, og i 2011 vart han kåra til Årets frilanser av Frilansjournalistene i Norsk Journalistlag.

Sidan 2011 har han publisert fire bøker på Cappelen Damm. Våren 2018 gir han ut boka *Ungarn. En diagnose* på Humanist forlag.

## Bøker
**Det mørke nettet. Om høyreekstremisme, kontrajihadisme og terror i Europa*. (Cappelen Damm, 2011)
**Den sorte tråden. Europeisk høyreradikalisme fra 1920 til i dag* (Cappelen Damm, 2013)
**I hatets fotspor* – sakprosa om antimuslimske rørsler i Europa (Cappelen Damm, 2014)
**Anders Lange. En norsk historie* – biografi om Fremskrittpartiets grunnleggjar, Anders Lange. (Cappelen Damm, 2016)

## Referansar


## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Øyvind Strømmen
Birger Meidell

**Birger Øivind Meidell** () var ein norsk matematikar og politikar frå Bergen. Sigurd Meidell var ein eldre bror.

Meidell, som var son til ein skipperborgar, studerte i Hannover, Göttingen og Paris. Han arbeidde deretter som aktuar i mange år, busett i Bærum. I 1923 fekk han stilling ved Universitetet i Oslo som professor i trygdingsmatematikk, ein lærestol han hadde i 18 år. Etter at Noreg var okkupert av Tyskland i 1940 gjekk han 25. september 1940 inn i den fyrste Quisling-regjeringa og var sosialminister i eitt år. Seinare var han kommissarisk statsråd. Elles tida 1941-45 var han direktør for Norges Brannkasse.

I 1946 vart Meidell dømd til livsvarig tvangsarbeid for landssvik, men fekk nåde i 1949.

## Kjelder
*Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1958
Kongebjørka

**Kongebjørka** ved Glomstua i Molde er eit norsk nasjonalsymbol og minnesmerke over den tyske okkupasjonen av Noreg. 
Bjørka var eit tre ved Glomstua utanfor Molde som kong Haakon VII og kronprins Olav blei fotograferte ved i april 1940. Ho er sidan blitt erstatta av yngre tre.

## Bakgrunn
I slutten av april 1940 gøymde kong Haakon og kronprins Olav seg på Glomstua medan tyskarane bomba Molde. For å hindra rykte om at kongen hadde abdisert, døydd eller flykta frå landet blei Per Bratland frå pressetenesta til utanriksdepartementet henta til gøymestaden. Her tok han fleire bilde av kongen og kronprinsen. Kort tid etter drog kongen og sonen til Nord-Noreg. Bratland kom til Stockholm der bilda blei gjort offentlege.

Nokre månader seinare kom Bratland til Den norske legasjonen i London. Her fortalde han Nordahl Grieg historia bak fotografia, og Grieg blei inspirerte til å skriva diktet «Kongen». Diktet og bildet av kongen ved bjørka blei begge viktige symbol på norsk motstand.

I 1955 avduka Kong Haakon ei minnetavle ved bjørka.
Relieffet var laga av Hjalmar Hansen med middel samla inn av Molde Lotteforening.

I 1981 blei treet forsøkt øydelagd med sag av ukjende gjerningsfolk. Det klarte seg, men året etter planta kong Olav eit nytt tre like ved. Også dette treet blei utsett for hærverk to gonger, men det overlevde.

Under Nyttårsorkanen 1. januar 1992 blei det gamle treet velta og øydelagd. I juni 1992 planta kong Harald si bjørk. Han avduka også ein ny minnestein med eit relieff av kong Olav og eit vers frå eit nytt kongedikt skrive av Knut Ødegård.

Fredslunden like ved bjørka blei innvigd i 1997. Han blei skipa til av Knut Ødegård, president for Bjørnsonfestivalen.

## «Kongen»

Utdrag frå «Kongen» av Nordahl Grieg:

:*Slik vil kongen leve for oss:*
:*Ved en sølvblek bjørkestamme,*
:*mot en naken vårskogs mørke,*
:*står han ensom med sin sønn.*
:*Tyske bombefly er over.*

:(...)

:*Han og bjørken hører sammen.*
:*Som de døde er med mulden*
:*er hans sjel blitt ett med landet.*
:(...)

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
* Bilde av «Kongebjørka» ved DigitaltMuseum.
Jens Christian Mellbye

**Jens Christian Mellbye** () var ein av dei norske motstandsmennene under andre verdskrigen, og vart seinare høgsterettsdommar frå 1968 til 1992. Han var likevel mest kjend som skrankeadvokat under Det norske landssvikoppgjeret og som formann i Mellbye-utvalet som granska påstandane frå avhopparen Anatolij Mikhailovitsj Golitsyn i samband med Lygren-saka.

## Referansar


## Sjå òg
* Noreg under andre verdskrigen
* Jøssing
Skrankeadvokat

Ein **skrankeadvokat** er ein advokat som prosederer for ein domstol. Ordet *skranke* viser til rekkverket i rettssalen som skil dommaren sin plass frå  advokatane, tiltalte og åskodarar.
Prosedyre i rettsvitskap

**Prosedyre** er eit framandord for framgangsmåte. I rettsleg sammanhang vert ordet særleg nytta om sluttinnlegget frå ein prosessfullmektig, eller parten sjølv dersom vedkommende ikkje har prosessfullmektig, under ei hovudforhandling i retten eller i visse andre rettsmøte. 

Prosedyre vert òg om ei argumenterande ytring, i motsetnad til reine spørsmåll (til dømes til partar, vitne og sakkyndige under ei rettssak), eller i motsetnad til konstateringar av faktiske eller rettslege førehald.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Prosedyre (jus)|Prosedyre (jus)]]» frå ,  den 28. oktober 2017.*
Mellbye-utvalet

**Mellbye-utvalet** var eit stortingsoppretta utval som hadde i oppgåve å gå gjennom verksemda til dei norske overvakingstenestene.
Det har namn etter formannen sin, høgsterettsadvokaten Jens Christian Mellbye.

Utvalet vart nedsett av regjeringa Per Borten den 28. januar 1966 med oppdrag å arbeide framtidsretta for å avklara situasjonen som vart skapt etter Lygren-saka. Dette innebar gransking av påstandane til KGB-avhopparen Anatolij Mikhailovitsj Golitsyn, som hadde hevda at skrivaren hjå etterretningstenesta i Noreg, Ingeborg Lygren var spion for KGB. I røynda var Lygren agent både for etterretningstenesta og for CIA med amerikanaren Richard Kovich som føringsoffiser.

Høgsterettsadvokat Jens Christian Mellbye var formann. Med seg fekk han to stortingsrepresentantar, sorenskrivar Einar Stavang (A) og John Austrheim (SP). Lagdommar Erling Haugen var skrivar, og som sakkunnige var obserstløytnant Andreas Lerheim (tidlegare tryggingsinspektør) og politimeister Gunnar Hårstad med.

Like etter dette oppretta etterretningstenesta eit eige utval, det sokalla «to-mannsutvalet», med Trond Johansen og Lars Heyerdahl, og desse reiste til USA i februar 1966 og vart forferda over at det berre var påstandane til Golytsin som var grunnlaget for skuldinga mot Lygren.

Mellbye-utvalet la fram si innstilling 12. mai 1967. Ho var gradert som hemmeleg; det blei også laga ei ugradert samanfatting. Innstillinga tok for seg overvakingstenesta, tryggingstenesta og overvakingspolitiet, i tillegg til samarbeidet mellom desse tre «hemmelege» verksemdene.

Påstandane til Golitsyn vart effektivt avviste. Han hadde hjelpt CIA og FBI med å avsløra nokre moldvarpar i desse organisasjonane, og med dette oppnådd stor tillit i USA. Denne tilliten hadde han nytta til å få tilgang til arkiva i CIA, og funne mange agentar som kunne mistenkast for å vera moldvarpar eller spionar. Mellom desse var føringsoffiseren til Ingeborg, Richard Kovich. POT hadde trudd på desse skuldingane, arrestert Lygren året før, men måtte sleppe henne fordi dei mangla prov.

Utvalet kritiserte alle løynlege tenester i Noreg, men mest POT med Asbjørn Bryhn som sjef.

Etter innstilling frå Mellbye-utvalet blei Regjeringens kontrollutvalg for overvåkings- og sikkerhetstjenesten oppretta gjennom kongeleg resolusjon den 6 oktober 1972. Mellbye, som no var blitt høgsterettsdommar, ver formann for dette utvalet gjennom fleire år. Det blei erstatta av EOS-utvalet i 1996.

## Kjelder
Trygve Utheim

**Trygve Utheim** ()  var ein norsk byråkrat, fylkesmann og stortingsmann frå Grytten i Romsdal. Han var sosialminister i Johan Ludwig Mowinckel si tredje regjering 1933-35. 

Far til Utheim var handelsmann på Veblungsnes. Sjølv vart han student i 1903 og cand.jur. i 1907. Han var deretter amtsfullmektig i Nordre Bergenhus amt 1908-10, fullmektig ved Ringerike sorenskriveri og Aker kriminaldommarembete, før han 1912-14 var konstituert byfut og borgarmeister i Drammen. Fram til 1920 var han så sekretær i Justisdepartementet. Sidan var han i åtte år byråsjef i Justisdepartementet til han i 1928 vart fylkesmann i Møre og Romsdal, eit embete han hadde til han døydde.

Halvtanna år frå hausten 1933 var Utheim var sosialminister i Venstre-regjeringa til Johan Ludwig Mowinckel. Utheim  vart i 1937 vald til landsstyremedlem i Venstre, eit verv han hadde livet ut. I 1940 var han mellom dei som flykta til Storbritannia og budde der til våren 1945. Same hausten var han Venstre sin fyrstekandidat til Stortinget frå landkrinsane i Møre og Romsdal og var dermed sikra tingplass, ein plass han vart attvald til i 1949. Han var 1945-49 medlem i Finans- og tollkomiteen og frå 1950 nestformann i Utanriks- og konstitusjonskomiteen. Utheim døydde sommaren 1952 og Anders E. Skrondal møtte som fast representant resten av fireårsperioden.

## Kjelder
*Stortingsbiografi
NM i skiskyting 1982

**Noregsmeisterskapen i skiskyting 1982**, den 24. i rekka, vart avvikla i Steinkjer dagane 29.-31. januar 1982. Også juniormeisterskapen fann stad samstundes i Steinkjer. 

## Menn
### 20 km



Dato: 29. januar 1982


### 10 km



Dato: 30. januar 1982


### 4 x 7,5 km stafett



Dato: 31. januar 1982


## Kvinner
### 10 km



Dato: 29. januar 1982


### 5 km



Dato: 30. januar 1982


### 3 x 5 km stafett



Dato: 31. januar 1982


## Kjelder
**Sportsboken 82-83*. Sportsboken As/Hjemmets bokforlag As. 1982.
Johan Meyer

**Johan Joachim Meyer** () var ein norsk arkitekt og registrator av eldre byggekunst.

Prestesonen Meyer var fødd i Bømlo.  Etter å ha gått Trondhjems Tekniske Læreanstalt utdanna han seg vidare i Hannover og var frå 1885 lærar på Statens handverks- og kunstindustriskule i Kristiania. Frå 1910 til 1933 var han professor i ornamentikk og formlære ved Norges tekniske høgskole i Trondheim.

Meyer er særleg kjend for sine studiar i gammal norsk byggeskikk og handverk. 1899-1905 gav han ut trebandsverket *Norsk træskjærerkunst*. Etter ei studieferd til Orknøyane gav han og Lorentz Dietrichson ut *Monumenta Orcadica* i 1906. Frå 1908 gav Meyer ut ei rekke bøker i serien *Fortids kunst i Norges bygder*, eit verk som vart avslutta med band 19 i 1942. Gjennom penneteikningar, akvarellar gav han i dette verket att oppmålingar og husbunad frå bygder i Telemark, Numedal, Østerdalen, Gudbrandsdalen og Sunndalen.

Frå 1905 til 1930 var Meyer formann i tilsynsnemnda for restaureringsarbeidet på Nidarosdomen. I den samanheng skreiv han boka *Kristkirken i Nidaros*, utgjeven 1914. Han skreiv òg bolkar i *Norsk Kunsthistorie* (1925).

Han døydde i Askim.

## Kjelder
*Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1958
Mitrokhin-arkivet

**Mitrokhin-arkivet** er ei samling notat sjefarkivaren i KGB, Vasilij Mitrokhin, tok medan han var i teneste hjå   etterretningsorganisasjonen og det hemmelege politiet i Sovjetunionen.

Mitrokhin fekk i 1972 ansvar for å flytta KGB sitt arkiv frå Lubjanka til ei ny bygning i Jasenevo sørvest for Moskva. Arkivet omfatta 300&nbsp;000 mapper. Mitrokhin kopierte opplysningar frå KGB-dokument frå mellomkrigstida og framover til han vart pensjonist i 1984. 

Mitrokhin overlét arkivet til britisk etterretningsteneste og busette seg i London i 1992.
Saman med historikaren Christopher Andrew gav Mitrokhin ut fleire bøker basert på materialet. 
I 2014 vart arkivet gjort tilgjengeleg for ålmenn bruk av Churchill Archives Centre ved University of Cambridge. 

## Bøker
* 
* Andrew, Christopher, Vasili Mitrokhin (1999). *The Mitrokhin Archive: The KGB in Europe and the West.* Allen Lane. ISBN 0-7139-9358-8.
*
* Andrew, Christopher, Vasili Mitrokhin (2000). *The Sword and the Shield: The Mitrokhin Archive and the Secret History of the KGB.* Basic Books. ISBN 0-465-00312-5.
* Vasiliy Mitrokhin (2002). *KGB Lexicon: The Soviet Intelligence Officer's Handbook*, Frank Cass. ISBN 0-7146-5257-1
* Andrew, Christopher, Vasili Mitrokhin (2005). *The Mitrokin Archive II: The KGB and the World.* Allen Lane. ISBN 0-7139-9359-6.

## Referansar


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Mitrokhin-arkivet|Mitrokhin-arkivet]]» frå ,  den 28. oktober 2017.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*https://www.dagbladet.no/emne/mitrokhin
*https://www.dagbladet.no/nyheter/sjokkpastand-i-kgb-arkiv-presset-homofil-ud-topp-til-a-bli-storspion/61140990
Kjerrsporvar

**Kjerrsporvar** er ei samling av sporvefuglartar i neotropane frå to biologiske slekter i familien Passerellidae. Dei norskspråklege artsnamna har fellesnemninga 'kjerrsporv'. På engelsk er fellesnemninga 'brushfinch' i bruk for artar i dei to aktuelle slektene.

Kjerrsporvar er lista opp innanfor dei to slektene *[[Arremon]]* og *[[Atlapetes]]*. Totalt representerer slektene 47 fugleartar i tropisk Amerika, men 9 av desse i *Arremon* har namn med andre samansettingar enn med kjerrsporv/brushfinch. Omgrepet har soleis ikkje direkte samanheng med taksonomien, og har berre gildskap som eit språkleg merke for å skildre habitatet for fuglearten, tett underskog eller kjerr. 
## Kjelder
;Referansar

## Bakgrunnsstoff
Adolf Nielsen

**Adolf Kristoffer Nielsen** () var ein norsk toneskapar og dirigent frå Oslo.

Nielsen var son til ein murar. Han utdanna seg på Musikkonservatoriet i Oslo under Ingebret Haaland og Hans Hansen. Frå 1922 til 1956 var Nielsen kapellmeister ved Det Norske Teatret. Han komponerte i dei åra musikk til ei rekke skodespel som vart framført ved teateret. Allereie i 1914 laga han tonefylgjet til *Tyrihans* av Hulda Garborg. Seinare komponerte han musikk til *Bli med til Kina* (1932) av Harald Skjønberg, *Knivane* (1934) av Sigurd Eldegard, *Antigone* av Sofokles og *Blodbryllupet* av Federico García Lorca (begge 1945) og *Munkeklokka* (1950) av Aslaug Vaa.

I tillegg skreiv Nielsen musikk til spelefilmane *Kristine Valdresdatter* (1930), *Liv* (1934), *Hu Dagmar* (1939), *Gjest Baardsen* (1939), *Godvakker-Maren* (1940), *Gullfjellet* (1941) og *Trysil-Knut* (1942). 

## Kjelder
*Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1958
*Store norske leksikon
Mungåt

**Mungåt** (frå norrønt mungát, av *munr*, 'glede' og *gát*, 'det ein får, føde') er ein svak øltype som tradisjonelt blei brygga på norske gardar. Det blei teke opp att av bryggjeri i nokre år før første verdskrigen. 

I seinare tid har ordet også blitt omtydd til 'munngodt', det vil seie noko som er godt å eta eller drikka. Denne tydinga har vore mykje brukt på dansk.

Den opphavlege tydinga av mungåt ser ut til å ha vore ulike typar heimebryggja, innanlandsk øl. Det blir ofte omtalt som ein svak øltype eller lettøl.

I 2014 opna serveringsstaden Mungåt Ølbar i Egersund.

## Kjelder
FBI

**FBI**, kort for **Federal Bureau of Investigation**, er den føderale politiorganisasjonen i USA, oppretta i 1908.
FBI er ei avdeling av det amerikanske justisdepartementet og har hovudsete i Washington, D.C.

FBI-sjefen frå 1924 til 1972, J. Edgar Hoover, gjorde FBI til eit av verdas mest effektive organ i kampen mot kriminalitet. FBI er særleg kjend for sitt hypermoderne vitskaplege utstyr og for sitt signalements- og fingeravtrykksarkiv. Eit datasøkesystem (National Crime Information Center) gjer det mogleg for politiet over heile USA å øyeblikkeleg få opplysingar gjennom moderne kommunikasjonsmiddel.

Sidan 1935 har FBI drive National Academy, som gjev politifolk frå mange land spesialopplæring i 12-vekers kurs.

## Oppgåver og jurisdiksjon
FBI har som oppgåve å driva etterforsking i saker rundt brot mot visse straffebestemmelsar i den føderale lovgjevinga, som kidnapping, bankran, saker om atomhemmelegheiter, spionasje, sabotasje og saker knytt til indre tryggleik. På oppmoding kan FBI også gje assistanse til andre føderale og til statlege styresmakter, særleg ved å utføra vitskaplege undersøkingar.

FBI er ein føderal etat og har såleis berre mynde til å etterforske brot på føderale lover. FBI sine offisielle prioriteringar var i 2015:

# Verna USA mot terroråtak
# Verna USA mot spionasje
# Verna USA mot dataåtak og andre høgteknologiske lovbrot
# Kjempa mot offentleg korrupsjon
# Verna om borgarrettar
# Kjempa mot grenseoverskridande og nasjonal organisert kriminalitet
# Kjempa mot kvitsnippkriminalitet
# Kjempa mot betydeleg valdeleg kriminalitet
# Støtta føderale, delstatlege, kommunale og internasjonale samarbeidspartnarar

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
NM i skiskyting 1983

**Noregsmeisterskapen i skiskyting 1983**, den 25. i rekka, vart avvikla på Lygna skistadion i Gran kommune dagane 28.-30. januar 1983. Også juniormeisterskapen fann stad samstundes i Gran. 

## Menn
### 20 km



Dato: 28. januar 1983


### 10 km



Dato: 29. januar 1983


### 4 x 7,5 km stafett



Dato: 30. januar 1983


## Kvinner
### 10 km



Dato: 28. januar 1983


### 5 km



Dato: 29. januar 1983


### 3 x 5 km stafett



Dato: 30. januar 1983


## Kjelder
**Sportsboken 83-84*. Sportsboken As. Stavanger 1983.
Adam Douglas

**Adam Douglas Enevoldsen** (), best kjend som **Adam Douglas**, er ein norsk-amerikansk artist. Han vaks opp i Oklahoma og busette seg seinare på Harestua på Hadeland.

Han gav ut debutalbumet *I May Never Learn* på Grappa i 2015. Douglas vann Baltic Song Contest i Karlshamn i 2016, og i 2017 vann han musikkonkurransen *[[Stjernekamp]]* på NRK. 

## Kjelder
Irschen

**Irschen** er ein kommune i distriktet Spittal an der Drau i forbundslandet Kärnten i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 33,4 km² og 2&nbsp;000 ibuarar, fordelt på tre mindre landsbyar og eit titals grender. Landsbyen Irschen ligg i den øvre delen av Drautal, 809 meter over havet. Nord om kommunen reiser Kreuzeck-massivet seg, i sør stig Gailtal-alpane.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Irschen|Irschen]]» frå ,  den 28. oktober 2017.*
Anatolij Mikhailovitsj Golitsyn

**Anatolij Mikhailovitsj Golitsyn** () var ein sovjetisk KGB-avhoppar og forfattar av to bøker om den langsiktige villeiingstrategien til leiarskapet i Sovjetunionen. 

Golitsyn var fødd i Pirjatin, ein by mellom Kiev og Poltava i Ukraina, og vart avhoppar i 1962. Han skaffa eit breidt spekter av informasjonar til CIA med detaljar om residensen i Helsinki og andre, og jamvel om KGB sine metodar om rekruttering og styring av agentar.
Han vart amerikansk statsborgar så seint som i 1984.

## Avhoppar
Golitsyn arbeidde i planavdelinga i KGB med majors rang. I 1961 vart han ført over til residensen i Helsinki under namnet «Ivan Klimov» som visekonsul og attaché. Han hoppa av med kone og born til CIA via Helsinki den 15. desember 1961. Han tok toget til Haparanda ved den svensk-finske grensa, vart møtt av CIA der og flydd til USA via Stockholm. Der vart han forhøyrd av James Jesus Angleton, sjef for CIA si kontraetterretning.

Golitsyn hadde med seg informasjon som gjorde at Kim Philby, Donald Duart Maclean, Guy Burgess, John Vassall og Aleksander Kopatzky 
som alle arbeidde i Tyskland, vart kjende skuldige som moldvarpar i CIA og FBI.
Etter kvart vart skuldingane om kven som var KGB-agentar meir kontroversielle: Henry Kissinger, Harold Wilson og Urho Kekkonen er berre døme på dette.

## I populærkulturen

Den amerikanske filmen: ** frå 1996 handlar om ein agent med same historie som Anatolij Golitsyn, men no med namnet Alexander Golitsyn. Rolls vart
spelt av skodespelaren Marcel Iures.

## Referansar


## Bøker
*Anatoliy Golitsyn. *New Lies for Old* G. S. G. & Associates, Incorporated, 1990, 
*Christopher Story (Editor). ("by Anatoliy Golitsyn") *The Perestroika Deception : Memoranda to the Central Intelligence Agency,* Edward Harle Ltd; 2nd Ed edition (1998) 

## Bakgrunnsstoff
*Interview with Christopher Story, editor of *The Perestroika Deception*; part I , part II , part III 
*Bombs Away, interview with Jeffrey Nyquist, 18 December 2004
*Unmasking Spies, Then and Now, by Jeffrey Nyquist, Geopolitical Global Analysis, 01.06.2005
*Memorandum to the CIA: 26 August 1991, by Anatoliy Golitsyn
*Did Communism Fake Its Own Death in 1991?, by Jason McNew, article referencing Anatoliy Golitsyn's books and predictions
*IN HIS DEFECTOR HE TRUSTED : HOW THE CIA COUNTERINTELLIGENCE STAFF BROKE THE WESTERN INTELLIGENCE COMMUNITY FOR TEN YEARS (1962–1973)
Ingvald Tøndel

**Ingvald Tøndel** () var ein norsk bonde, emissær og ordførar i Hemne i Sør-Trøndelag. Han representerte Kristeleg Folkeparti på Stortinget 1945-52.

Tøndel var fødd og oppvaksen i Lensvik, i ein familie av haugianarar. Far hans, gardbrukar Ole Nilsen Tøndel, var ordførar i Lensvik. Sjølv utdanna han seg ved Fredly Folkehøgskole 1904-05 og Hylla hagebruksskole 1907. Frå 1913 til 1950 dreiv han eit gardsbruk i Hemne og var elles deltidstilsett i Trøndelag indremisjonskrins frå 1923.

Tøndel var medlem av Hemne heradsstyre 1922-34, ordførar 1924-34. Han representerte då Bondepartiet. Etter Kristeleg Folkeparti byrja markere seg i norsk politikk, melde han seg inn i det partiet. Gjennom stortingsvalet 1945 vart han den aller fyrste Kristeleg Folkeparti-representanten frå Trøndelag på Stortinget, attvald med større margin i 1949  På Stortinget var han medlem 1945-49 i Skog- og vassdragskomiteen og 1950-52 i Samferdslekomiteen. Tøndel døydde 15 månader  før andre tingperioden var over, Johannes Wigum rykte då inn som fast representant.

Elles var Tøndel medlem av Nidaros bispedømmeråd 1941-49, varaordførar 1947-51 i Hemne og dessutan fleire andre verv i det offentlege og i religiøse organ og organisasjonar.

## Kjelder
*Stortingsbiografi
Secret Intelligence Service

**Secret Intelligence Service** (**SIS**), tradisjonelt kalla **MI6**, er den sivile utanriksetterretninga i Storbritannia. Han har som oppgåve å innhente opplysingar av tyding for tryggleiken i Storbritannia i utlandet, i motsetnad til MI5, som er ansvarleg for innanriksetterretning.

Verksemda til SIS er svært hemmelig. Berre leiaren har ein offentleg kjend identitet.
Leiaren heitte i 2017 Alex Younger.

## Historie
MI6 vart etablert i 1909.
Nemninga *MI6* stammar opphavleg frå *Military Intelligence section 6*, men organisasjonen er idag heilt sivil og underlagt Foreign and Commonwealth Office, som er det britiske Utanriksministeriet. SIS står under kontroll av Parlamentets sikkerhetskomité, og dei rettslege rammene for verksemda er regulert i Intelligence Services Act frå 1994. 

Tidlegare signerte alle direktørar for MI6 alle dokument med berre «C», etter MI6 sin fyrste sjef, Mansfield Smith-Cumming (C for Cumming). Dette fordi identiteten deira skulle vera løynd. Dette vart endra i 1950-åra.

MI6 hadde omkring 200 agentar i det okkuperte Norge under andre verdskrigen, mellom andre Oluf Reed Olsen, Einar Johansen, brørne Snefjellå og Alfred Nilsen. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Jardar Lunde

**Jardar Lunde** () var ein norsk målar og grafikar frå Trondenes i Troms.

Lunde var utdanna ved Carl von Hanno sin målarskule i Oslo og Statens kunstakademi under Axel Revold, som også inspirerte den kantete stilen hans. I 1930-åra reiste han til både Portugal, Spania og Frankrike for å studere kunst. Han laga fleire monumentale måleri og store glasmåleri, mellom anna i kyrkjer i Harstad, Hammerfest, Båtsfjord og på Torshov, i Gjøvik Rådhus og bankbygg i Svolvær og Trondenes. Lunde stod også for utforminga av fylkesmerket til Troms og byvåpenet til Harstad. «Sermerkt for L.s målarkunst er dekorativ form i figur- og landskapsbilete, mest frå Nord»land.

Lunde vart tildelt Petter Dass-medaljen i 1950 og er biografert i Asbjørn Eidnes si bok *Jardar Lunde – ein nordnorsk kunstnarprofil* (2005).

## Kjelder
*Norsk Allkunnebok. VIII. Bandet. 1957
*lokalhistriewiki
NM i skiskyting 1984

**Noregsmeisterskapen i skiskyting 1984**, den 26. i rekka, vart avvikla på Vossestrand i Voss kommune dagane 27.-29. januar 1984. Også juniormeisterskapen fann stad samstundes på Vossestrand. 

## Menn
### 20 km



Dato: 27. januar 1984


### 10 km



Dato: 28. januar 1984


### 4 x 7,5 km stafett



Dato: 29. januar 1984


## Kvinner
### 10 km



Dato: 27. januar 1984


### 5 km



Dato: 28. januar 1984


### 3 x 5 km stafett



Dato: 29. januar 1984


## Kjelder
**Sportsboken 84-85*. Sportsboken As. Stavanger 1984.
Chantilly

**Chantilly** er ein kommune nord i Frankrike, i departementet Oise i regionen Hauts-de-France. Ved folketeljinga i 2014 hadde han 10&nbsp;861 innbyggjarar; det større byområdet har rundt 37&nbsp;000.

Chantilly ligg i elvedalen til Nonette, midt i Chantilly-skogen. Historisk har Chantilly vore knytt til huset Montmorency og prinsane av Condé, som var syskenbarn av dei franske kongane.

Staden er kjend for Slottet i Chantilly, som i dag husar kunstsamlinga Musée Condé. Ved slottet finst også ein imponerande stallbygning (*Grandes Écuries*) frå 1700-talet som i dag huser hestemuseet 
Musée Vivant du Cheval. Hesteal og hesteløp har lenge vore viktige i området, og Chantilly-banen (*Hippodrome de Chantilly*) held mellom anna det årlege løpet Prix du Jockey Club.

Byen er også kjend for sine blonder (Chantilly-blonder) og er opphav til det franske ordet for krem, *crème chantilly* eller berre *chantilly*.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:fr:Chantilly|Chantilly]]» frå , og «[[:en:Chantilly, Oise|Chantilly, Oise]]» frå  den 29. oktober 2017.*  
 
## Bakgrunnsstoff
Hauts-de-France

**Hauts-de-France** ('Øvre Frankrike') er ein administrativ region i Nord-Frankrike. Regionen grensar til dei belgiske provinsane Vest-Flandern og Hainaut. I nord har han kyst mot Nordsjøen og i nordvest mot Den engelske kanalen. Lille er regionshovudstad.

Hauts-de-France blei skipa som region den 1. januar 2016 ved ei samanslåing av dei to tidlegare regionane Nord-Pas-de-Calais og Picardie. Regionen omfatter dei fem departementa Aisne, Nord, Oise, Pas-de-Calais og Somme.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hauts-de-France|Hauts-de-France]]» frå ,  den 29. oktober 2017.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Dilettant

**Dilettant** (frå italiensk *dilettare*, 'glede (seg), nyta', eigentleg 'ein som nyt') er opphavleg ei italiensk nemning på ein aristokrat som engasjerer seg i vitskap, kunst, kultur, litteratur og andre interesser som tidtrøyte. Omgrepet kan samanliknast med amatør; det viser til ein person som syslar med eit fag utan å ha sakkunnskap. Gjennom renessansen og opplysingstida har dilettantar hatt stor tyding både som mesenar (velgjerar) og tenkjarar.

Dagens tyding på norsk er hovudsakleg den same som for ordet amatør, og dermed mest nedlatande. Ordet kan visa til ein som «fuskar i faget» eller ein forfattar som i stil, tankegang og talent er uhjelpeleg overflatisk.

## Referansar



**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Dilettant|Dilettant]]» frå ,  den 29. oktober 2017.*
Asbjørn Bryhn

**Asbjørn Johann Bryhn** () var ein norsk jurist og motstandsmann mot den tyske okkupasjonsmakta 1940-1945.  Bryhn vart den første sjefen for Overvakningspolitiet etter krigen, frå 1947 til 1966. Bryhn var politimeister i Bergen frå 1966 til han vart pensjonist i 1976.

## Motstandsarbeid
Han var medlem av Politigruppa, og deltok i 1943 i organiseringa og bistanden til sabotasjearbeidet som Asbjørn Sunde utførte i Oslo med den sokalla Osvald-gruppa.

I 1941 vart Bryhn oppsagt frå politiet. Han drog til Sverige, og frå 1. oktober 1942 vart Bryhn ein del av administrasjonen som skulle ta seg av dei norske flyktningane som tok seg over grensa til Sverige. Bryhn var tilsett på rettskontoret i Sverige, der han arbeidde med å avsløre uønskte element mellom dei norske flyktningane.
 
I 1944 vart Bryhn leiar for Rikspolitisjefens etterforskningskontor i London. 

## Etter krigen
I 1954 leia Bryhn etterforskinga mot sin tidlegare sabotasjepartner Asbjørn Sunde, som vart dømd for spionasje til fordel for Sovjetunionen. I september 1965 vart Vilhelm Evang sin skrivar, Ingeborg Lygren, arrestert og sikta for spionasje til fordel for Sovjetunionen. Etter tre månader i varetekt vart ho sett fri og mistanken fråfallen. Denne arrestasjonen førte til at Bryhn slutta i Overvåkningspolitiet og vart politimester i Bergen. Lygren blei forveksla med Gunvor Galtung Haavik, som blei arrestert 27 januar 1977 og sikta for spionasje med ei strafferame på 21 år.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Asbjørn Bryhn|Asbjørn Bryhn]]» frå ,  den 29. oktober 2017.*  
 


 

 



## Litteratur

* 
*  
* T. Bergh og K. E. Eriksen: *Den hemmelige krigen*, 1998.
*
Hebe

**Hebe** (gresk Ἥβη, *Hēbē*) var ungdomsgudinna i gresk mytologi. Ho var dotter av Zevs og Hera,  og blei gift med halvguden Herakles. Hebe var munnskjenk for gudane på Olympos. 

Hebe serverte gudane nektar til å drikka og ambrosia til å eta, heilt til ho blei gift med Herakles. Etterfølgjaren hennar var den unge trojanske prinsen Ganymedes. Ho fylte også badet for Ares og hjelpte Hera opp i vogna si.

I Evripides sitt skodespel *Heraklidene* ('Barna til Herakles') innvilga Hebe ønsket til Iolaos om å bli ung igjen for å kunna kjempa mot Eurysthevs, han som påla Herakles oppgåva med dei tolv storverka. Hebe fekk to barn med Herakles: Alexiares og Aniketos, som var evig unge.

Namnet «Hebe» kjem frå det greske ordet for «ung» eller «livets glans(tid)». Den romerske gudinna som tilsvara henne var Juventas. 
Også latinske «Juventas» betyr 'ung', og går att i det engelske ordet *juvenile*, «ungdom», eller juvenil, som er noko brukt på norsk. 

I kunsten er Hebe vanlegvis avbilda i lang kjole uten ermer. Ho blei også dyrka som ei gudinne for tilgjeving. Frigjevne fangar kunne henga lenkjene sine i heilage lundar i heilagdommen hennar på Flius på Peloponnes.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hebe|Hebe]]» frå ,  den 29. oktober 2017.*  


## Bakgrunnsstoff
Richard Kovich

**Richard Kovich** ()
var ein USA-amerikansk etterretningsagent som blei urettmessig skulda for å vera dobbeltagent.

Kovich var fødd i Hibbing i Minnesota som son av serbiske invandrarar, og snakka serbisk (eller serbo-kroatisk) frå barndomen. 
Han tente i den amerikanske marinen i Stillehavet under andre verdskrigen, og studerte ved University of Minnesota.

Kovich gjekk tidleg inn i etterretningsorganisasjonen CIA, der han var ein lovande agent, og arbeidde lenge i Europa. Han fann ut mykje om tekniske kapasitetar på rakettar og missil som fanst i Sovjetunionen av ein avhoppar, Mikhail Federov. I Noreg er han kjend for å vera styringsoffiser for den norske CIA-agenten Ingeborg Lygren. Han er likevel mest kjend for at han med urett mista truverde etter at leiaren for kontraspionasje, James Jesus Angleton, sette i gang eit stort program mot «moldvarpar» i organisasjonen, og ein sovjetisk avhoppar, Anatolij Mikhailovitsj Golitsyn, hevda at ein slavisk person med eit etternamn som byrja på K spionerte for KGB.

Kovich fekk etterkvart oppreising og erstatning, men måtte sjå kariera si øydelagd. Seinare fekk han tilgang til personellpapira sine og engasejerte seg i å få oppreising for agentar som var blitt mistrudde utan grunn..

Han trekte seg tilbake frå etterretningstenesta i 1974, 47 år gammal.
Han døydde i 2006 på heimstaden i Jacksonville i Nord-Carolina.

## Kjelder

*
Degenerering av varemerke

**Degenerering** av varemerke oppstår når eit varemerke blir sjølve ordet på ei vare eller teneste, slik at det mistar sin kjenneteiknsfunksjon.  Døme på produktnamn som på denne måten er blitt allmennord, er termos, potetgull og grammofon.
 

## Referansar
Felix Magath

**Wolfgang Felix Magath** () er ein tysk tidlegare fotballspelar og seinare -trenar frå Aschaffenburg. Han vart europameister med Vest-Tyskland i 1980 og vinnar av Cupvinnarcupen og Europacupen, samt tre gongar Bundesliga-meister med Hamburger SV, ein klubb han spelte på i tida 1976-86. Den tidlegare midtbanespelaren har som fotballtrenar ført Bayern München til «The Double» både i 2005 og 2006 og VfL Wolfsburg til Bundesliga-triumf i 2009.

## Karriere
### Klubbspel
Etter to år på den lokale klubben Viktoria Aschaffenburg spelte Magath frå 1974 på andredivisjons-laget FC Saarbrücken. Sommaren 1976 vart han overført til topplaget Hamburger SV og dei neste ti åra var han ein sentral spelar på det som var den nordtyske fotballklubben si stordomstid. I mai 1977 skåra han det siste målet då Hamburg i Amsterdam vann finalen i Cupvinnarcupen med 2-0 over RSC Anderlecht. Seinare vart han Bundesliga-meister tre gongar i åra frå 1979 til 1983. Våren 1983 opplevde han òg høgdepunktet med Hamburg då han vart matchvinnar i Europacup-finalen mot italienske Juventus. Han la opp som spelar tre år seinare, etter å ha spelt 306 seriekampar på Hamburg og skåra 46 mål.

### Landslagsspel
Magath debuterte på det vesttyske landslaget våren 1977, men det var fyrst tre år seinare han byrja etablere seg i laget. Han var innbytar i to kampar under Fotball-EM 1980. Under VM 1982 deltok han i fire av kampane til Vest-Tyskland, men kom ikkje på bana i VM-finalen. Etter verdsmeisterskapen var han ute av landslaget i to år og var såleis ikkje med i EM 1984. Under Fotball-VM 1986 spelte han alle kampane, heilt til han etter ein times spel i VM-finalen, på stillinga 0-2, vart bytta ut til fordel for Dieter Hoeneß. Etter sin då 43. landskamp la Magath opp som spelar, med til saman tre mål i den vesttyske landslagsdrakta.

### Trenar
Magath var i mange år trenar for fleire ulike tyske topplag i fotball. Han hadde stor suksess som trenar i Bayern München med dobbelsiger, triumf i Bundesliga såvel som DFB-cupen, både i 2005 og 2006. I 2009 leidde han VfL Wolfsburg til ein overraskande siger i bundesligaen.

### Merittar (spelar)
*Europameister: 1980 med Vest-Tyskland
*VM-sølv: 1982 og 1986 med Vest-Tyskland
*Vinnar av Europacupen: 1983 med Hamburg SV
*Vinnar av Cupvinnarcupen: 1977 med Hamburg SV
*Vinnar av Bundesliga: 1979, 1982 og 1983 med Hamburg SV
*Finalist i Europacupen: 1980 med Hamburg SV
*Finalist i UEFA-cupen: 1982 med Hamburg SV

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Felix Magath|Felix Magath]]» frå ,  den 30. oktober 2017.*
Kvitsaum

**Kvitsaum** er ei form for broderi eller prydsaum utført med kvitt garn på kvitt stoff. Tradisjonelt har det blitt utført på kvitt tellelin med lingarn. Teknikken har vore mykje brukt til klede, som skjorter og blusar, kragar, sjal og undertøy, og i Noreg er han vanleg på bunadsskjortar, særleg i Nordmøre og på Vestlandet. Ein finn han også særleg mykje brukt til dåpsklede, brudeklede og til geistlege klede.

Kvitsaum kan nytta *utskorsaum*, der ein klippar av tråder for å skape eit rutenett som ein så syr i, som i hardangersaum. Andre teknikkar som er vanlege til bunadssaum er *orraksaum* (enkel uttrekksaum der ein trekker ut trådar) og *heilesaum*, som er eit samlenamn på sting der ein syr utan å trekke ut eller klippe av trådar.

Nokre døme på broderistilar med kvitsaum er hardangersaum, hedebosaum, engelsk broderi, Ayrshire-broderi, Mountmellick-broderi og Richelieu-broderi.

## Historie
Kvitsaum har gamle aner både i «den gamle» og «den nye verda». Teknikken nådde eit høgdepunkt på 1400- og 1500-talet i Italia. Her blei det skapt nye variantar av utskorsaum, som i reticellabroderiet. Dei tidlege mønstera var geometriske og følgde strukturen til vevnaden. Folkelege variantar av reticellasaum finn ein mellom anna i norsk hardangersaum og dansk hedebosaum.

## Sjå òg
*Blonder

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
James Jesus Angleton

**James Jesus Angleton** () var ein amerikansk spesialagent og sjef for CIA si kontraetterretning (CI) frå 1954 til 1975. Offisielt heitte denne stillinga *Associate Deputy Director of Operations for Counterintelligence (ADDOCI)*. Angleton var rekna som ein av dei mektigaste offisielle personane i USA på 1950-, 1960- og 1970-talet. Angleton verka i CIA under seks sjefar, mellom dei Walter Bedell Smith, Allen Dulles og Richard Helms.

Under andre verdskrigen vart Angleton rekruttert til Office of Strategic Services (OSS), som organisasjonen heitte før CIA, og arbeidde i London, der han vart ven med Kim Philby, og vart glad i Italia. Etter krigen spesialiserte han seg på den sovjetiske etterretningstenesta KGB, og fekk i 1954 i oppdrag av CIA-sjefen Allen W. Dulles å etablere ei avdeling for kontraspionasje.  Han var sjef for denne avdelinga frå 1954 til 1975, då han fekk sparken av CIA-sjefen William Colby i samband med behandlinga av agenten Richard Kovich og skandalen med avhopparen Anatolij Mikhailovitsj Golitsyn. Dette har òg samband med Lygren-saka i Noreg.

Angleton døydde av sjukdomen lungekreft i 1987, og vart gravlagd i heimbyen Boise.

## Referensar
Suggestopedi

**Suggestopedi** er ein pedagogisk metode utarbeidd primært for språkopplæring. Metoden, som har vorte kritisert for å vere pseudovitskap, er utvikla av hjerneforskaren og psykiataren Georgi Lozanov (1926-2012), som opphavleg kom frå Bulgaria.

Ordet suggestopedi kjem av det engelske ordet suggest i tydinga «å tilby» eller «å foreslå».

Kreativitet i en heilskapleg samanheng er sentralt. Elevane nyttar musikk, fantasi, humor, rollespell, songer, spel, dialogar og plakatar med grammatiske element.

Metoden har blitt evaluert av 20 professorar frå heile verda, og UNESCO utarbeidde ein rapport om metoden i 1982. Dei tilrådde at det vart oppretta opplæring i metoden, og at lærerar fekk opplæring i denne. Då kommunistane vart klar over denne suksessen, vart arbeidet til Dr. Lozanov stoppa. Dei tok frå han passet da han skulle reisa utenlands, og han fekk husarrest i 10 år. I denne tida vart det vanskeleg for vesten å få ut informasjon om metoden. Det kom mange myter og mange imitatorar som dukka opp, og metoden vart kobla til «superlæring» og «akselerert læring», retningar som dukka opp i USA.

Dr. Lozanov har oppretta Lozanovs International Trainer’s Association (LITA), som skal spreia arbeidet hans. Han har utdannet ca. 30 trainarar i metoden i ulike land i verda. Desse skal mellom anna arbeide for spreiing av metoden. I Noreg eksisterer Norsk suggestopediforening for utdanna suggestopedilærarar med rundt 50 medlemmer.

## Bakgrunnsstoff
*Norsk suggestopediforening
Badsjahimoskeen

**Badsjahimoskeen** (panjabi og urdu بادشاەى مسجد, *Badshahi Masjid*, 'Keisarmoskeen”) er ein moské frå mogultida i Lahore i Pakistan.
Moskeen blei bygd under stormogul Aurangzeb frå 1671 til 1673. Han ligg vest for Lahore festning, i utkanten av gamlebyen i Lahore. Han er eit viktig landemerke i byen.

Moskeen er bygd i utskoren raud sandstein med inkrustering av marmor. Han er eit viktig døme på mogularkitektur, og er ein av dei største frå perioden. Han er framleis den andre største moskeen i Pakistan. Etter at Lahore blei teken av Sikh-riket og seinare britane, blei moskeen brukt som militær garnison. Frå 1850-talet blei han tilbakeført til religiøs bruk. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Badshahi Mosque|Badshahi Mosque]]» frå ,  den 31. oktober 2017.*
Elva Bani

**Bani** er ei elv i Vest-Afrika som er den største bielva til Niger i Mali. Elvene Baoulé og Bagoé i Elfenbeinskysten dannar Bani der dei renn saman 160 km aust for Bamako i Mali. Sjølv elva Bani renn ut i Nigerelva ved innlandsdeltæt nær Mopti i Mali.

Bani er bare delvis farbar med båt. Elvebreidden blir nytta til dyrking av hirse, ris, sorghum og mais.  

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Bani (flod)|Bani (flod)]]» frå ,  den 31. oktober 2017.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Inkrustering

**Inkrustering** er ein overflateteknikk innan arkitektur, møbeldesign og anna dekorativt arbeid. Ved inkrustering graverer, risser eller skjer ein eit  mønster i ei overflate og fyller det met eit materiale, som kritmasse, stein eller metall. Fyllmaterialet kan vera i delvis flytande tilstand når det blir lagt ned i stein, bein og andre harde underlag.

I europeisk samanheng blei teknikken særleg nytta på 1500- og 1600-talet.

Mosaikk og nærskylde teknikkar blir rekna som former for inkrustering.
Vanleg innlegging av finér blir ikkje rekna som inkrustering, men blir kalla intarsia.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Dagfinn Hessevik

**Dagfinn Hessevik** () er ein norsk ingeniør. Han er fødd på Bryggja i Vågsøy kommune i Sogn og Fjordane. Hessevik tok eksamen i 1961 ved Bergen Tekniske skole, avdeling for maskinteknikk.

## Bibliografi
### Bøker
*
### I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
## Kjelder
*
The Canadian Encyclopedia

***The Canadian Encyclopedia*** (***TCE***) eller ***l’Encyclopédie canadienne*** er eit oppslagsverk med informasjon om emne knytt til Canada gjeve ut av Historica Canada frå Toronto. Leksikonet er blitt gjeve ut sidan 1985, med si første digitale utgåve i 2013. Det har artiklar på engelsk og fransk, og er gratis å bruka. *The Canadian Encyclopedia* inneheld 14&nbsp;000 artiklar på kvart språk som handlar om ulike emne innan historie, vitskap, kultur, politikk, folk og hendingar.

Nettstaden til *The Canadian Encyclopedia* gjev også tilgang til *Encyclopedia of Music in Canada*, *Canadian Encyclopedia Junior Edition*, artiklar frå tidsskriftet *[[Maclean's]]* og *Timelines of Canadian history*.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:The Canadian Encyclopedia|The Canadian Encyclopedia]]» frå ,  den 1. november 2017.*  


## Bakgrunnsstoff
* ''The Canadian Encyclopedia'' (på engelsk)
* ''L'Encyclopédie canadienne'' (på fransk)
Mathias Rust

**Mathias Rust** () var ein tysk privatflygar som  vart verdskjent den 28. mai 1987 då han som 19-åring landa på Den raude plassen i Moskva med eit privatfly. 

Flyet var ein Cessna 172 som han hadde leigd i  Hamburg. Rust flaug via Helsingfors. Han gjorde tre landingsforsøk på sjølve plassen før han til slutt landa på ei nærliggande bru og taxa fram til Den raude plassen der han parkerte. Han rakk å gje autografar til nokre forundra moskovittar før han vart arrestert av KGB. Han slapp ut av fengsel etter 432 dagar.

Mikhail Gorbatsjov nytta denn saka til å reinska ut og finna syndebukkar. Både forsvars- og luftforsvarsministrane vart avsett og bytt ut med ministrar som hadde eit meir positive tilhøvet til glasnost og perestrojka.

Rust sat 18 månader i sovjetisk fengsel for sitt flyeventyr. Han fekk ingen karriere som yrkesflyger og arbeidde seinare på eit sjukehus i Rissen i Tyskland, der han vart forelska i ein sjukepleier, og stakk ho med kniv då han vart avvist. For dette fekk han to og eit halvt års fengsel, frå 1991 til 1993. Deretter arbeidde han som skoselgjar i Moskva. 

Han opplyste i eit avisintervju i 1997 at han hadde konvertert til hinduismen og skulle gifta seg med ei indisk kvinne.

I  2003 etablerte Rust ei tankesmie for innverknadsrike personar. Firmaet kalla han Orion & Isis som var innretta på å løysa konfliktar og finna fredelege løysingar mellom statar, etniske og religiøse grupperingar.
Det er ikkje kjent om Rust fekk nokon oppdrag som konfliktløsyea.

Han har sidan  2004 budd i Tyskland med si andre kone Athena og livnærte seg i 2008 som profesjonell pokerspelar.

## I populærkultur
I den norske romanen og spelefilmen *[[Mannen som elsket Yngve|Mannen som elska Yngve]]* (2008) dannar hovedrolleinnhaverne eit band som kallar seg Mathias Rust Band. Bandet består eigenleg av manusforfattar Tore Renberg og gitarist Geir Zahl frå Kaizers Orchestra.

Flyturen til Mathias Rust er òg utgangspunktet for songen «Det umulige e mulig» som vart gjeven ut av D.D.E. i 1993. Teksta vart opphavleg skrive av Idar Lind til UKErevyen i Trondheim i 1987.

## Referansar


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Mathias Rust|Mathias Rust]]» frå ,  den 1. november 2017.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Video frå dansk TV 2007 - Tjue år etter