open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Birger Jåstad

**Birger Jåstad** () var ein norsk lyrikar, dramatikar og forfattar, son av forfattaren Lars Jaastad.
  
Jåstad arbeidde som lærar, han hadde utdanning frå treårig lærarskole og eitt år på lærarhøgskolen. 

Jåstad hadde fleire tillitsverv. Han var ordførar i Leirfjord kommune 1958-59. Han var dirigent for blandakor på Senja, i Sørreisa og i Leirfjord. Han var formann i Leirfjord venstrelag, formann i Leirfjord overformyndari, formann i representantskapet i Stamnes sparebank og i Alstahaug sparebank. Jåstad var også formann Leirfjord lærarlag og formann i Leirfjord fiskeriforening.

Jåstad debuterte som forfattar med skodespelet *Viking fredlaus* i 1941. Han gav ut eit titals bøker og var òg representert i fleire antologiar. Jåstad skreiv på nynorsk. Jåstad var med i Nordnorsk Forfatterlag tidleg, og han var ein ofte brukt radiokåsør for NRK. 

## Utgjevingar

**Viking fredlaus.  Sogespel i 4 akter. Skodespel for ungdomslag*, *Fyrste premi i Noregs ungdomslags skodespeltevling 1940*, skodespel, Noregs boklag, 1941 
**Åtte kveldar i laget*, skodespel, sketsjar, Fonna forlag, 1947
**Stabbursungane*, barnebok, Noregs boklag, 1974
**Guten med kråkene og endene*, barnebok, teikningar av Aashild Havåg, Noregs boklag, 1975
**Moselandet*, barnebok, Noregs boklag, 1976
**Rimfrostrit*, dikt, Nordnorsk forfatterlag, 1976
**No er det kveld*, skodespel, Hålogaland ungdomslag, 1976
**Per går Sjølvtrøddvegen*, barnebok, Noregs boklag, 1977
**Kongeørnungen*, barnebok, Noregs boklag, 1978
**Nordlyskatten*, barnebok, ill. av Terje Jensås, Noregs boklag, 1979
**Borna og dyra ved Reinkalvvatnet*, barnebok, teikningar ved Bård E. Valberg, Norsk Barneblad, 1983
**No er det kveld*, skodespel, Bladet Midnattsol, 1983 (1.premie i Hålogaland ungdomslags tevling om beste amatørskodespel 1976)

## Utmerkingar
*Fyrste premi i Noregs ungdomslags skodespeltevling 1940
*Blixprisen 1977
*Kongens fortenstmedalje i sølv.

## Bakgrunnsstoff
* Bøker av Birger Jåstad digitalisert hos Nasjonalbiblioteket
Tiril

**Tiril** og **Tirill** er kvinnenamn av norsk opphav med ukjend tyding. Tiril har namnedag den 16. juni.

Namnet har vore brukt i Noreg sidan 1937, men bruken voks først i 1980-åra. Det er lite brukt utanfor Noreg.

Tiril kan setjast i samanheng med namn som Toril og Siril, dikt som folkevisa «Tirilil Tova» og «Lokkende toner» av Welhaven, og blomen tiriltunge.

## Namneberarar
* Tiril Schrøder (f. 1969), norsk bildekunstnar
* Tirill Mohn (f. 1975), norsk artist
* Tiril Hjelmeland (f. 1990), norsk fotograf
* Tiril Eckhoff (f. 1990), norsk skiskyttar
* Tiril Eeg-Henriksen (f. 1994), norsk skodespelar
* Tiril Trotland, norsk artist
* Tiril Dørum Bengtsson, norsk musikar
* Tiril Rem, norsk journalist
* Tiril Pharo, norsk teaterinstruktør

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tiril|Tiril]]» frå , den 14. juni 2009.*
Jack Berntsen

**Joakim Jan Aril (Jack) Berntsen** () var ein norsk filolog og visesongar, kjend for ei rekke utgjevingar og visebøker. 

## Bakgrunn
Jack berntsen var fødd i Kjøpsvik i Tysfjord kommune og voks opp i Tverråsen i Skilvassbakk på Hamarøy. Ha var tidleg aktiv i dansebandmiljøet. Han vart utdanna cand.mag. i filologi ved Universitetet i Oslo (1963-68), og arbeidde seinare som adjunkt ved Svolvær vidaregåande skole. 

## Musikk
I 1968 etablerte Berntsen &laquo;Viseklubben Lovisa&raquo; i Svolvær, og i 1973 musikkfestivalen Troilltampen.

Berntsen vart kjend gjennom debutplata *[[Kor e hammaren Edvard?]]* (EP, 1974) med tekst frå Jahn-Arill Skogholt si opphavlege *Bygdevise*. Deretter kom *Med hammar og høtt* (1976), *Det e håp i hænganes snøre* (1978), *Ongan i Lofoten* (1981), *I ly av Lofotveggen* (1984), *Lille Bolla Bølla og andre boller* (1986), *Badestrandsballade* (EP, 1986), *Bussjåfør* (EP, 1986), *Nordover* (1990), *The best of J.B.; med røde rose* (1996) og *Det gode liv* (1999).

Berntsen gav ut visebøkene *Det e lys lenger frem* (Nordnorsk Forfatterlag, 1976), *Sol bakom skyan* (Oktober forlag, 1979/87), *Ongan i Lofoten* (Oktober forlag, 1981), *Lille Bolla Bølla* (S-forlaget, 1986) og *Sanga i søkk og kav* (Samlaget, 1995). Han bidrog også til teatermanuset *Jacks eventyrverden* for Hålogaland Teater (2003), er representert i fleire antologiar som *Circum Polaris* (1997), og *Band tel ei bygd* (2004). Han laga barneprogram for NRK TV (*Da TV'n gikk i stykker* 1985; *Under Lofotveggen* 1995), og låten &laquo;Vi sei NEI NEI NEI&laquo; i samband med EU-avrøystinga i 1994.

I 2007 blei Jack Berntsen tildelt statens stipend for eldre fortente kunstnarar som ei påskjønning for mangeårig og verdifull innsats.

Berntsen døydde i Svolvær i 2010.

## Visegruppa Lovisa
* Jack Berntsen – vokalist, gitar
* Bjørghild Rønningen – vokalist
* Kai Larsen – bass, vokal
* Jan Danielsen – trekkspill
* Britt Olsen Talmo – vokalist
* Geir Fredriksen – vokal, gitar
* Hilde Hamnes – vokal, gitar
* Turid Ringstad – vokalist

## Prisar
* Nordland fylkes kulturpris (1981)
* Blixprisen (1982)
* Prøysenprisen (1985). 
* Vågan kommune oppretta Jack Berntsens kulturpris i 2000.
* Æresmedlem av Nordnorsk forfatterlag (2004)

## Diskografi
* *[[Med hammar og høtt]]* (1976)
* *[[Det e håp i hænganes snøre]]* (1978)
* *[[Ongan i Lofoten]]* (1982)
* *[[I ly av Lofotveggen]]* (1984)
* *[[Lille Bolla Bølla og andre boller]]* (1986)
* *[[Nordover (album)|Nordover]]* (1990)
* *[[Med røde roser – The Best of Jack Berntsen]]* (1996)
* *Vi veit ka vi har/Kor e hammaren, Edvard?*(2003)

## Litteratur
* Frank A. Jenssen, *Prøysenprisen til Jack Berntsen*, Nordnorsk Magasin, nr. 7/8, 1985.
* Sissel Henriksen, *Lystens trubadur: Jack Berntsen er 50 år*, Nordnorsk Magasin, nr. 6/7, 1990
* Sverre H. Eriksen, *Nord-Norges trubadur i tekst og bilder* (Kolofon, 2005).

## Bakgrunnsstoff
* Jack Berntsen 2010
* Biografi i ''Norsk pop- og rockleksikon'' fra 2005
* Jack Berntsen død
Kultur i 1975

**Kultur i 1975** er ei oversikt over hendingar, fødde og døde personlegdomar innan kulturlivet i 1975.

## Arkitektur
* Houens fonds diplom vart tildelt:
** Anna og Jostein Molden for Fylkessjukehuset på Stord
** Trond Eliassen og Birger Lambertz-Nilssen for Norsk sjøfartsmuseum på Bygdøy i Oslo
** Louis Kloster for Noregs Bank i Stavanger
** Lund & Slaatto for St. Hallvard kyrkje og kloster i Oslo
** Sverre Fehn for Hedmarksmuseet på Hamar
** Telje-Torp-Aasen for Beitostølen helsesportsenter i Øystre Slidre
** Turid Haaland for hyttesystemet «Bete/Beitski»
** Østbye, Kleven & Almaas for Grorud brannstasjon i Oslo

## Biletkunst

## Litteratur
* Prisar:
** Eugenio Montale fekk Nobelprisen i litteratur
** Ruth Prawer Jhabvala fekk Booker-prisen for *Heat and Dust*
** Hannu Salama fekk Nordisk råds litteraturpris for *Siinä näkijä missä tekijä*
** Carl Erik Soya fekk Det Danske Akademis Store Pris for sitt forfattarskap.
** Ragnhild Magerøy fekk Doblougprisen

* Utvalde utgjevingar:
** Krim/spenning: *Curtain* av Agatha Christie, *The Eagle Has Landed* av Jack Higgins
** Fantasi: *The Compleat Enchanter* av L. Sprague de Camp og Fletcher Pratt
** Romanar: *Shōgun* av James Clavell

## Mote

* Dressar med kraftige fargar og mønster, langt laust hår, t-skjorter med bilde eller slagord og skjerf brukt som belte eller på hovudet var på moten.

## Musikk

* Skipinga av The Boomtown Rats, Iron Maiden og Motörhead

* Hit-songar: Songar som hadde dei høgaste listeplasseringane i fleire land var «Fox on the Run» av The Sweet, «SOS» av ABBA, «Una Paloma Blanca» av George Baker Selection, «I'm Not In Love» av 10cc og «That's the Way (I Like It)» av KC & The Sunshine Band.

## Fødde
* 8. april: Anouk, nederlandsk songar
* 12. august: Robert Burås, norsk gitarist
* 19. september: Anna Bache-Wiig, norsk forfattar og skodespelar

## Døde
* 14. februar: P.G. Wodehouse, britisk forfattar
* 2. mars: Madeleine Vionnet, fransk motedesignar
* 22. juni: Per Wahlöö, svensk forfattar og journalist 
* 24. august: Francis Clifford, britisk forfattar
* 28. august: Warren Smith, USA-amerikansk jazztrombonist
* 1. oktober: Al Jackson jr., USA-amerikansk trommeslagar og produsent
* 27. oktober: Rolf Nesch, tysk-norsk målar og grafikar

## Kjelder


* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:1975 in literature|1975 in literature]]» frå , og «[[:en:1975 in music|1975 in music]]» frå  den 14. juni 2009.* 
 

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:sv:Litteraturåret 1975|Litteraturåret 1975]]» frå , og «[[:sv:Konståret 1975|Konståret 1975]]» frå  den 14. juni 2009.*
Standardbilløp

**Standardbilløp** er ei form for billøp der ein nyttar tevlingsbilar baserte på vanlege personbilar for landevegsskøyring.

Bilar tiltenkt standarbilløp har same karosseri som gatevarianten, men kan ellers modifiserast med motor, girkasse, hjuloppheng, bremser og dekk. Ein nyttar spoilarar for å få betre aerodynamikk

Standardbilløp består vanlegvis av kortare løp, men langdistanseløp kan og forekome, slik  som til dømes 24-timarsløpa på  Nürburgring.
og Spa.

## Kjende standardvognsmeisterskap

Nokre av dei viktigaste nasjonale og internasjonale meisterskapa er:

*WTCC - World Touring Car Championship.

*STCC - Swedish Touring Car Championship.

*BTCC - British Touring Car Championship.

*DTC - Danish Touring Car Championship.

*DTM - Deutsche Tourenwagen Masters.

## Bakgrunnsstoff

* Swedish Touring Car Championship
* FIA World Touring Car Championship
* History of ETCC
Finn Myrvang

**Finn Myrvang** () er ein norsk folkeminnesamlar og lektor, no busett i Vestby. Han er kjend for å ha leidd *Stadnamnprosjektet i Nordland* frå 1988 til og med år 2004. Prosjektet registrerte vel 180&nbsp;000 stadnamn i Nordland. Han har vore stadnamnkonsulent for Norsk språkråd og Statens kartverk. Myrvang har også publisert historiske artiklar om Nord-Noreg, spesielt Hålogaland. Han har òg gitt ut fleire bøker om folkeminne og stadnamn.

## Utmerkingar
* Andøy kommunes kulturpris 1983
* Blixprisen 1984
* Bø kommunes kulturpris 1991
* Vesterålsmuseets kulturvernpris 1996
* Kommunenes Sentralforbunds fortjenestemedalje 2004
* Kongens fortenestmedalje 2015

## Kjelder
* Andøy Historielag om Finn Myrvang 
* Arkiv i Nordland om Stadnamnprosjektet
Lars Vivelid

**Lars Vivelid**, (), var ein norsk forfattar og målar frå Hardanger. Lars Vivelid voks opp i fjellgrenda der namnet hans kom ifrå, Vivelid i Eidfjord. Han hadde tre sysken som alle voks opp på Vivelid, blant dei biletkunstnaren Kari Vivelid. Garden Vivelid ligg i utkanten av Hardangervidda. 

Som forfattar debuterte Vivelid i 1965 med *Små glimt frå store vidder*, der han skreiv ned sine skildringar av fjellvidda. Vivelid skreiv både forteljande stoff frå villmarka, romanar og barnebøker. Vivelid skreiv på nynorsk.

Vivelid var også ein dyktig målar, og måla ofte motiv frå vidda med fjell, vatn og reinsdyr. Han har mellom anna måla veggmåleria i matsalen til Vivelid Fjellstova som kan sjåast den dag i dag på Vivelid. Lars var gift med Kristina, og det er dottera og svigerson til Lars Vivelid som i dag driv fjellstova.

Lars Vivelid flytte ifrå grenda i 1982, og døydde 5 år etter, i 1987. 

I 1984 gav Arvid Møller ut ein biografi om Lars Vivelid. Boka fekk namnet *Veidemann på vidda - en bok om Lars Vivelid på Hardangervidda*.

## Eit utval bøker av Lars Vivelid
* Små glimt frå store vidder *(1965)*
* Frå villmarker vide *(noveller) (1966)*
* Nye glimt frå gamle vidder *(1967)*
* Frå veglause villfjell *(1967)*
* Nornone spann svart gjennom netter *(1968)*
* Ingen kan frå fyreloga fly *(1969)*
* Fjord er veg millom frendar *(1970)*
* Langs blodfar på villfjell: forteljingar *(1971)*
* Skrik i villmarksnetter: forteljingar *(1972)*
* Bjørndalssvarta: forteljing *(1973)*
* Den store hannjerven: dyresoge frå Hardangervidda *(1974)*
* Dyra-Pær og trollbukken *(1975)*
* Frå burtgøymde dalar: dyresogor frå fjøre til fjell *(1976)*
* Vegane falla so vide *(1977)*
* Storfiskaren og andre forteljingar for born *(1977)*
* Attergangar på attgrodde stigar *(1977)*
* Vesle-Olav i dyreskog *(1978)*
* Skatten i Andershola *(1979)*
* Det hende kring Skinnarfjell *(1979)*
* Safari på Hardangervidda *(1980)*
* Hunden Vilter *(1980)*
* Ny safari på vidda *(1981)*

## Kjelder

* Måleri av Vivelid og kort informasjon om livet hans på heimesida til Vivelid Fjellstova
* Store Norske Leksikon om Lars Vivelid
* Lars Vivelid på søkesidene til biblioteka i Hedmark
* Full fødsels- og dødsdato på søkesidene til Stord Kommune skulebibliotek.
* Kulturnett.no: Utgjevingar av Lars Vivelid, med eit måleri og kort biografi.
Ritlandskrateret

**Ritlandskrateret** er eit nedslagskrater av ein meteoritt på garden Ritland i Hjelmeland kommune i Rogaland fylke. Krateret vart funne av geologen Fridtjof Riis i 1999. Meteoren var kring 100 meter i diameter. Krateret han laga er 2500 meter vidt og om lag 350 meter djupt. Kollisjonen var for 500-600 millionar år sidan. Krateret har vore skjult av lausmassar, men har sidan kome fram i dagen att. 

## Bakgrunnsstoff
* En geologisk sjokkhistorie, artikkel av Fridtjof Riis, Oljedirektoratet/
* Oversyn over Ritlandskrateret: http://folk.uio.no/sveinkro/
* Ritlandkrateret på geoportalen.no
Snorre Valen

**Snorre Serigstad Valen** () er ein norsk politikar (SV) og musikar. Han er førstekandidat for Sør-Trøndelag SV ved stortingsvalet i 2009. Valen jobbar i dag som kommunikasjonsansvarleg ved NTNU Samfunnsforskning AS.

I 2007–08 var Valen dagleg leiar i det kortliva forsøket på å gjenopplive Arbeideravisa i Trondheim.

Valen sat i fylkestinget for Sør-Trøndelag SV og i Trondheim bystyre for Trondheim SV frå 2003 til 2007 og leia i denne perioden utdannings- og velferdskomiteen i Sør-Trøndelag fylkesting.

## Musikk

Valen er pianist og songar og har bakgrunn i Nidarosdomens Guttekor og musikklinja på Trondheim katedralskole. Han spelte i perioden 2004–08 i bandet Gallery og gav ut éi plate med gruppa. Han speler no i elektronika-gruppa Amish 82 og bluesbandet Peevish Penfriend.

## Bakgrunnsstoff
* Bloggen til Snorre Valen
* MySpace-sida til Amish 82
* MySpace-sida til Peevish Penfriend
Dilbert-prinsippet

**Dilbert-prinsippet**, eller** Dilberts lov om leiarskap** vart utvikla av teikneserieforfattaren Scott Adams i boka The Dilbert Principle. Denne lova slår fast at udugelege arbeidstakarar ofte vert forfremja til ei leiarstilling heller enn å bli oppsagd. Statistikken synte at dette stemte i mange private (og offentlege) føretak.
Kultur i 1979

**Kultur i 1979** er ei oversikt over hendingar, fødde og døde personlegdomar innan kulturlivet i 1979.

## Litteratur

**Prisar:**
* Nobelprisen i litteratur gjekk til greske Odysseas Elytis.

**Utvalde utgjevingar:**
* Romanar: *A Bend in the River* (*Der elva krummer seg*) av V.S. Naipaul, *Se una notte d'inverno un viaggiatore* (*Hvis en reisende en vinternatt*) av Italo Calvino, *Sophie's Choice* av William Styron, *Änglahuset* (*Englehuset*) av Kerstin Ekman

* Fantasi/science fiction: *Shikasta* av Doris Lessing, *The Hitchhiker's Guide to the Galaxy* (*Haikerens guide til galaksen*) av Douglas Adams

## Musikk
Disco var ein populær musikktype dette året, med slagerar frå Bee Gees, Gloria Gaynor og Donna Summer og frå andre artistar som ikkje var rekna som discoartistar, som «Heart of Glass» av Blondie, «Do Ya Think I'm Sexy» av Rod Stewart og «I Was Made For Lovin You» av KISS. Det kom også ut discoinspirerte album som *Discovery* av rockegruppa Electric Light Orchestra og *Kenny* av countrysongaren Kenny Rogers. Musikkstilen blei også kritisert, mest overveldande gjennom «Disco Demolition Night» halden under ein baseballkamp i Chicago.

Kate Bush hadde sin første og einaste turné. Ho var den første artisten som brukte ein trådlaus mikrofon, slik at ho kunne synga og dansa samstundes.

Singelen «Rapper's Delight» av The Sugarhill Gang markerte framveksten av kommersiell hiphop.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:1979 in literature|1979 in literature]]» frå , og «[[:en:1979 in music|1979 in music]]» frå  den 15. juni 2009.*
Kryss

**#** (**Kryss**) er i musikken eit forteikn som vert bruka for å markere at etterfølgjande tonar skal bli heva eit kromatisk halvtonetrinn. **x** (**dobbeltkryss**) markerer at etterfølgjande tonar skal bli heva to kromatiske halvtonetrinn. Verknaden av slike forteikn rekk til første etterfølgjande taktstrek eller innan ein bindeboge. 

Teikna er utvikla frå noteteikna **♭** og **h** i kyrkjetoneartane, der tonen B fanst i to variantar, den lågare mjuke **♭** og den høgare harde **b**. For å skilje dei to tonane, vart teiknet for den harde (høgare) **b** teikna meir likt vår **h**. Teiknet **♭** kom med tida til å bli bruka generelt for å vise at ein tone skal bli senka eit halvt trinn. Teiknet **h** utvikla seg til teikna **#** og eit oppløysingsteikn som opphever verknaden av eit tidlegare **#** eller **♭**. 

## Kjelder

* *Musikken og vi*, J.W. Cappelens Forlag 1983 ISBN 82-02-09001-6
Nicholas Roerich

**Nicholas Roerich** () var ein russisk kunstmålar og kulturforskar. Han var hovudmannen bak avtalen om bevaring av kulturminne, den såkalla Roerich-pakta. Han var fødd i Russland, men døydde i India. Farssida hans var av svensk-litauisk herkomst.

### I Russland
Roerich avla juristeksamen ved Universitetet i St. Petersburg i 1898 og utdanna seg til kunstmålar ved kunstakademiet i same byen. I 1900 for han til Paris for første gongen og vart der elev hos mellom andre Fernand Cormon. Kunsten hans frå den perioden vert rekna til den såkalla nordiske modernismen.

Han gifta seg i 1901 med Jelena J. Sjaposjnikova og fekk med henne sønene Jurij Roerich, seinare kjend filolog og tibetolog, og Svetoslav Roerich, også han kunstmålar. I 1906 vart Roerich rektor for den private kunstskulen i St. Petersburg, som han reformerte.

I byrjinga av 1900-talet var han mest kjend for sine teater-oppsetjingar, så som *[[Vårofferet]]* (1913) med musikk av Igor Stravinskij. Det mest kjende måleriet frå perioden er *Himmelens kamp* (1912), eit forvarsel om første verdskrigen.

### Til Finland og USA
Under den russiske revolusjonen var han busett i Finland. Omkring 1920 kom han til USA, der han reiste rundt med staffeliet sitt og stilte ut bileta sine. I 1921 grunnla han Master Institute of United Arts i New York. Tre år seinare, i 1924, vart det første Roerich-museet opna i New York.

### Til India

I åra 1925-1928 gjennomførte han sin store sentralasiatiske ekspedisjon. Heile familien hans var med, ein tur som var nær ved å ende i ein katastrofe i Tibet vinteren 1927-1928.

År 1935 vart hans Roerich-pakt (Pax Cultura) underskriven, denne handlar om bevaringa av verdas store kulturskattar (i dag verdsarvslista). Frå 1929 til sin død i 1947 budde han i Kullu i India. Der grunnla han og familien hans eit Urusvati. Det var eit internasjonalt forskingssenter, der dei mellom anna arbeidde med det materialet som dei samla inn under reisene i India og Sentral-Asia, reiser som heldt fram på 1930-talet.

Roerich døydde heime i Kullu i 1947. Han let etter seg omkring 7000 måleri, teikningar og teaterdekorasjonar, om lag tretti bøker og ei mengde brev og artiklar. Mange av verka hans har religiøse tema, Roerich var inspirert av både teosofi og buddhisme. Hans siste verk var *Den skjulte skatten* (1947).

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nicholas K. Roerich|Nicholas K. Roerich]]» frå , den 15. juni 2009.*
Lars Knutson Liestøl

**Lars Knutson Liestøl** () var ein norsk lensmann, gardbrukar og politikar for partiet Venstre. Liestøl var statsråd og sjef for Revisjonsdepartementet frå 5. mars 1888 til 22. februar 1889 i Johan Sverdrups regjering. Frå oktober til desember 1888 leidde han også Indredepartementet. Knut Larsson Liestøl og hustru Gyro Grundesdotter var foreldra hans. Knut Liestøl var ein brorson.

## Liv og gjerning
Liestøl vart innvald til Stortinget i heile ti periodar, første gong i 1874. Han døyde før han tok fatt på sin tiande periode. Mesteparten av tida var han medlem av justiskomiteen.

Liestøl var sterkt engasjert i målsaka, og var i 1885 med å vedta jamstillinga mellom dei to målformene i landet.

Liestøl var lensmann i Bygland frå 1866 til 1888 og hadde rydningen på garden Frøysnes frå 1870. Han sat i Bygland heradsstyre i 36 år og var ordførar i bygda i tolv år. Han hadde i tillegg ein rekkje lokale offentlege verv.

Han var sjølvlærd i engelsk språk, og studerte engelsk og særskild amerikansk historie. Han hadde også særskilde evner for teikning.

Han vart i 1899 utnemnd til riddar av St. Olavs Orden.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lars Knutson Liestøl|Lars Knutson Liestøl]]» frå , den 15. juni 2008.* 
 
* *Den Kongelige norske Sankt Olavs orden 1847-1947*, utgjeve av ordenskanselliet ved O. Delphin Amundsen, Grøndahl & Søns Forlag, Oslo, 1947

## Fotnotar


## Bakgrunnsstoff
*
Panini

:*Sjå òg [[Panini (fleirtyding)]]*

**Pāṇini** [paːɳɪnɪ], med devanagari पाणिनि, var ein indisk grammatikar som truleg levde på 400-talet f.Kr. og er kjend for systematiseringa av sanskrit. Verket hans *aṣṭādhyāyī* er den eldste overlevande sanskrit-grammatikken. Det er rekna som grunnlaget for indisk språkforsking, og har også hatt innverknad på moderne lingvistikk.

## Liv
Lite er visst om Panini sjølv. Han skal ha blitt fødd ved Salatura i Gandharariket, eit område som no ligg i Afghanistan og Pakistan. Verket hans har blitt tidfesta til mellom 600- og 300-talet f.Kr.

## Verk
Panini skildra klassisk sanskrit gjennom fleire tusentals sutra, samanfatta læresetningar tilpassa munnleg overlevering. Det grammatiske verket hans er delt i fire:
* *akṣarasamāmnāya* ('framseiing av fonem') eller *śivasūtrāṇi* (Sjiva-sutraene) inneheld vers som organiserer fonema i sanskrit.
* *aṣṭādhyāyī* ('Åtte kapittel') skildrar morfologien i språket, og er rekna som det viktigaste verket.
* *dhatupatha* er ei liste over verbalrøter
* *gaṇapāṭha* er ei liste over nominalrøter

I *aṣṭādhyāyī* skildrar Panini lyd- og formlæra i klassisk sanskrit i 3&nbsp;959 sutra.

## Seinare innverknad
Sanskrit har ein viktig plass innan hinduismen, og mot slutten av vedisk tid såg ein på det som særs viktig å ta vare på form og forståing av religiøse og rituelle tekstar mot uunngåelege språkendringar. Det blei skild mellom sanskrit ('velforma' eller 'samansett språk') og prakrit ('vanleg' eller 'naturleg språk'). 

Panini bygde på tidlegare grammatiske studie, men verket hans var så omfattande og presist at det fortrengde andre grammatikkar. Verket blei raskt teke i bruk av brahminar og det blei skrive ei rekke kommentarverk. Tradisjonen etter Panini omfatta også semantikk og språkfilosofi.

Då vestlege vitskapsfolk oppdaga Panini tidleg på 1800-talet brukte dei strukturen hans som modell for samanlikningar av indoeuropeiske språk. På 1900-talet blei nokre av metodane  hans teke i bruk av moderne lingvistar som Leonard Bloomfield og Noam Chomsky.

## Sjå og
* Patanjali
* Katyayana

* Pāṇiniansk morfofonologi i Nord-Amerika

## Kjelder

* 
* "pāṇini", *Oxford Dictionary of Hinduism*. W. J. Johnson (red). Oxford University Press, 2009
* "pāṇini", *The Concise Oxford Dictionary of World Religion*. John Bowker (red.), Oxford University Press, 2000. 
* "pāṇini", *The Concise Oxford Dictionary of Linguistics*. P. H. Matthews. Oxford University Press, 2007. 
* "Sanskrit language." *Encyclopædia Britannica*. Encyclopædia Britannica Online, 2009. 

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Pāṇini|Pāṇini]]» frå , og «[[:en:Shiva Sutra|Shiva Sutra]]» frå  den 15. juni 2009.*
Max Planck

**Max Karl Ernst Ludwig Planck** () var ein tysk fysikar. Han er rekna som grunnleggjaren av kvantemekanikken, og fekk Nobelprisen i fysikk for dette i 1918.

## Liv
Planck var fødd i Kiel i ein intellektuell familie av teologar og juristar. Han hadde talent for musikk, men valde å studera fysikk, først ved Ludwig-Maximilians-Universität München i München og deretter ved Humboldt-Universität zu Berlin i Berlin.

### Familie
I mars 1887 gifta han seg med Marie Merck (1861-1909), søster av ein skulekamerat. Dei busette seg i Kiel og fekk fire barn saman: Karl (1888-1916), tvillingane Emma (1889-1919) og Grete (1889-1917) og Erwin (1893-1945). Sidan flytta dei til ein villa i Berlin-Grunewald, der fleire vitskapsfolk møttest, til dømes Lise Meitner, Otto Hahn og Albert Einstein. Teologen Adolf von Harnack, som budde i nabolaget, blei ein nær venn. 

Marie døydde i 1909, kanskje av tuberkulose. I mars 1911 gifta Planck seg på nytt med Marga von Hoesslin (1882-1948), og same året fekk dei sonen Hermann. Sonen Karl fall under første verdskrigen, medan Erwin blei teken i krigsfangenskap av franskmennene. Dei to døtrene døydde i barsel med få års mellomrom. I 1944 mista Planck heimen og alt sitt vitskaplege arbeid i eit bombeåtak. Året etter blei sonen Erwin arrestert av Gestapo og avretta for medverking i 20. juli-attentatet mot Hitler. Planck tok dette siste tapet tungt. Han flytta med kona og den gjenlevande sonen til Göttingen, der han døydde to år seinare.

## Verk

I 1899 fann Planck ein ny grunnleggjande konstant, kjend som Plancks konstant. Dette er ein naturkonstant og gjev mellom annan energien til eit foton. Konstanten blei innført ved utrekninga av energispekteret til termisk stråling, Plancks strålingslov. Han er også opphav til omgrepet Planck-tid, som er den minste tidseininga som gjev mening.

Planck blei rektor ved Humboldt-Universität zu Berlin i 1930. Frå 1930 til 1937 var han leiar for Kaiser-Wilhelm-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften (KWG).

Etter at Planck døydde i 1947 blei KWG døypt om til *[[Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften]]* (MPG).

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Max Planck|Max Planck]]» frå , og «[[:en:|Max Planck]]» frå  den 15. juni 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff
Hasundhornet

**Hasundhornet**  eller **Hasundrabben** er ein fjelltopp i Ulstein kommune i Møre og Romsdal fylke. Han har ei høgd på 533 meter over havet. Fjellet har god utsikt over Ulsteinvik, Dimnøya og ut mot fuglefjellet Runde.
Hasundhornet er lettast tilgjengeleg etter ein grusa tursti som vart laga i 2020. Turstien går frå ein parkeringsplass ved Bulegene nesten til toppen. Turstien er ca 1.470 m lang, og har ein høgdeforskjell på ca 200 m. Hasundhornet er også godt tilgjengeleg frå andre kantar, mellom anna frå Garshol.


fil:Hasundhornet_Varden.jpg|Varden på Hasundhornet.
fil:Hasundhornet_Sikteplata.jpg|Sikteplata på Hasundhornet.
fil:Hasundhornet Sikteplata closeup.jpg|Nærbilete av sikteplata på Hasundhornet.
fil:Hasundhornet Vegen ned.jpg|Stien ned frå Hasundhornet.

## Kjelder
Nikolaj Kasatkin

**Nikolaj Aleksejevitsj Kasatkin**  () var ein russisk kunstmålar som er rekna som ein av grunnleggjarane av 
sosialrealismen i russisk kunst.

## Bakgrunn

Kasatkin var son av ein gravør og litograf. 

I tida 1873-83 studerte  han under Vasilij Perov og Illarion Prjanisjnikov ved Moskvas skule i måling, bilethogging og arkitektur. Sjølv underviste han ved same lærestaden frå 1894 til 1917. Frå 1891 var han medlem av Peredvizjnikij-gruppa. I 1903 blei han medlem av Det russiske kunstakademiet. I 1922 melde han seg inn Kunstnarforbundet i det revolusjonære Russland (AkhRR - Assoziazija chudoshnikow Rewoljuzionnoi Rossii).

## Virke

I si første tid måla Kasatkin sjangerbilete. Han vigde seg så til å skildre livet til arbeidarane og gruvefolket i Donetsk-bekkenet, til dømes gruvearbeidaren. Mellom dei fremste verka frå denne tida er *Trekkdyret* (1885), *Gruvearbeiderske* (1894) og *Skiftombyte* (1895). Desse måleria bygger på inntrykk frå nokre reiser i Donetsk-bekkenet samt Ural, som han gjennomførte i åra frå 1892 til 1897.

Inntrykk frå den revolusjonære tida 1905/07 kjem til syne i bilete som *Arbeidarkampar* (1905) og *Arbeidersker stormar ein fabrikk* (1906). Med desse og andre verk vart Kasatkin ein vegbrøytar for den sosialrealistiske stilretninga.

I tida mellom 1906 og 1910 reiste han i det europeiske utland. Desse reisene førte han til Finland, Noreg, Sverige, Italia og til Tyrkia. Etter oktoberrevolusjonen tok Kasatkin del i den kulturelle og samfunnsmessige omveltinga i heimlandet. Han døydde i 1930 i fødebyen Moskva.

## Galleri


Nikolaj Alexejewitsch Kassatkin - Rival Ladies.jpg|Rivalar, 1890.
Nikolaj Alexejewitsch Kassatkin 001.jpg|Ein arbeidarfamilie (1890-1900)
Дзве работніцы.JPG|To arbeidarar, 1893. 
Сбор угля бедными на выработанной шахте.jpg|Fattige plukker opp kolstykke frå gruva, 1894.
Nikolaj Alexejewitsch Kassatkin - Who?.jpg|*Kven?*, 1897
В коридоре окружного суда.jpg|I korridoren til distriktsretten, 1897.

### Portrett

Nikolaj Alexejewitsch Kassatkin - Girl near Fence.jpg|Jente ved gjerde, 1893.
Шахтерка.jpg|*Gruvearbeidarske*, 1894.
Шахцёр-зарубшчык.JPG|Gruvearbeider. Studie frå 1894.
Торфянка. Этюд.jpg|Torfjanka. Studie, 1901.
Картина Н. А. Касаткина «За учёбу. Пионерка с книгами», 1925.jpg|*Pionerjente med bok*, 1925.


## Kjelder

----
* *Denne artikkelen bygger på «[[:de:Nikolai Alexejewitsch Kassatkin|Nikolai Alexejewitsch Kassatkin]]» frå , den 15. juni 2009.*
Jarle Bondevik

**Jarle Bondevik** () var ein norsk språkforskar, fødd i Sogndal. Han var professor i norsk språk og språkhistorie og ytte særleg viktige faglege bidrag om utviklingstrekk i nynorsk bibelmål.

### Liv og gjerning
Bondevik tok examen artium ved landsgymnaset i Voss, før han vart cand.philol. ved Universitetet i Bergen i 1961. Faga var historie og tysk, før han avslutta med nordisk hovudfag i Bergen i 1961. Bondevik skreiv hovudoppgåva si om stadnamn frå Sogndal. Han arbeidde som lektor ved Universitetet i Århus frå 1961 til 1963, og ved lærarskulen i Bergen frå 1963 til 1972. I 1972 vart han tilsett ved Universitetet i Bergen. Ved same institusjonen vart han dr.philos i 1988, og i 1993 vart han professor. Frå 1991 til 1999 var han ogso assisterande professor ved Høgskulen i Volda.

Studiar i det nynorske bibelmålet. Morfologi og ordtilfang» var namnet på doktorarbeidet hans, som kom i 1985. I 2003 publiserte han «Og ordet vart nynorsk», som viser framvoksteren av nynorsk som bibelmål. Han har òg gjennom mange år forska på det eldre landsmålet og på dialektar, og i 1990 skreiv han om «Modalsmålet» i Bygdebok for Modalen.

Bondevik var medlem i Språkrådet 1988-1995. Saman med Oddvar Nes og Terje Aarset tok han i 1991 initiativet til Ivar Aasen-selskapet. Gjennom eit tidsrom på nærare 20 år fekk dei publisert ti band med uprenta materiale av Ivar Aasen.

I avisa 'Dag og Tid' av 8. april 2016 skriv Anders Aschim om Bondevik at «[h]an var den fremste kjennaren av det nynorske bibelspråket gjennom tidene».

## Bibliografi
### Bøker
*

*

*
*
*

*

*

*

*

*

*

*

*

*

*

*

*

*

*

*

*

*

*

*

*

*

### I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jarle Bondevik|Jarle Bondevik]]» frå , den 15. juni 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

* Om Jarle Bondevik i Allkunne

## Bakgrunnsstoff
*
Orkesterleiar

Ein **orkesterleiar**, også kalla **dirigent**, er ein person, som vanlegvis både leiar eit orkester under framføringar, og også står for innstudering under orkesterprøvene. Orkesterleiaren har ei vesentleg rolle i dei kunstneriske vala: Tempo, intonasjon og så vidare. Særleg i klassisk europeisk komposisjonsmusikk blir orkesterleiaren (dirigenten) rekna for ein sjølvstendig musikar på line med solistane.

Ved ei framføring står dirigenten gjerne på eit lite podium med eit partitur framfor seg. Han leier orkesteret med hendene og andletet. Tradisjonelt blir høgrehanda nytta til å visa tempo, taktart, dynamikk og rytmiske tyngdepunkt, medan venstrehanda, blikk og ansiktsuttrykk kan nyttast til å oppgjev andre detaljar og karakteren til musikken. Mange dirigentar kan nytta taktstokk (dirigentpinne) til å framheva handrørslene.

Ein orkesterleiar vil ofte også vere kordirigent.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
* Yrkesskildring av dirigent ved Utdanning.no
David Brabham

**David Brabham** () er ein australsk motorsportutøvar. I åra 1990 til 1994 køyrde han Formel 1 for laga Brabham og Simtek. Han har og ei rekkje år køyrd 24-timarsløpet i Le Mans som han vann i 2009, han har dessutan to klassesigrar, begge i GT1-klassen, frå 2007 og 2008.

David Brabham er den yngste sonen til Sir Jack Brabham, som vart trippeltverdsmeister i Formel 1.

## Bakgrunnsinformsjon
* Offisiell heimeside
Generativ lingvistikk

**Generativ lingvistikk** er ei retning innanfor lingvistikken som som nyttar ein generativ grammatikk, det vil seie *ein fullt eksplisitt grammatikk*, eller *eit endeleg sett av reglar eller prinsipp som [[generere]]r dei og berre dei [[grammatisk]]e setningane i eit gjeve språk*.

Ein sentral person i utviklinga av generativ grammatikk er Noam Chomsky, med *[[Syntactic Structures]]* frå 1957, men også med arbeid som eksplisitt utarbeidde det formelle fundamentet for teorien.

Sidan kring 1970 har det vorte utvikla ulike lingvistiske teoriar, som alle står i tradisjonen til generativ grammatikk, slik det vart definert ovanfor:

* Transformasjonell grammar (TG, Chomsky sine teoriar) 
** Standardteorien (ST, brukt om teorien presentert i Chomsky 1965) 
** Den utvida standardteorien (EST, med Chomsky sine tillegg tidleg på 70-talet) 
** Revised Extended Standard Theory (REST, ca. Chomsky 1980) 
** Prinsipp- og parameter-teorien (P&P) 
*** Styrings- og bindingsteorien (GB, presentert i Chomsky 1981: *Lectures on Government and Binding*) 
*** Minimalistprogrammet (MP (Chomsky 1995) 
* Ikkje-transformasjonelle generative teoriar 
** Relasjonell grammatikk (RG) 
** Leksikalsk-funksjonell grammatikk (LFG) 
** Generalised Phrase Structure Grammar (GPSG) 
** Head-Driven Phrase Structure Grammar (HPSG) 
** Kategorialgrammatikk 
** Tree-Adjoining Grammar

Usemja dei ulike teoriene i mellom gjekk langs fleire akser: Dels om tilhøvet mellom syntaks og semantikk (og etterkvart i det heile om i kor stor grad grammatikken er modulær), og dels om grammatikken skal vere uttrykt ved hjelp av spesifikke reglar eller ved hjelp av prinsipp. Kor mange av motsetnadene dei ulike retningane i mellom som er substansielle, og kor mange som er notasjonelle, er tildels eit ope spørsmål, som det vil vere vanskeleg å svare på før dei blir betre og meir presist definert.

Termen *generativ grammatikk* blir ofte brukt i ei anna tyding, som «den grammatikken som til ei kvar tid blir praktisert av Chomsky og hans tilhengjarar». Denne språkbruken reflekterer Chomsky sin dominerande posisjon innanfor fagfeltet, men er upresis. Mellom anna er det framleis eit ope spørsmål om minimalismeprogrammet, Chomsky sin versjon av generativ grammatikk sidan midten av 1990-talet, fell inn under definisjonen av generativ grammatikk (det har vorte hevda, men ikkje vist, at det er tilfelle).
Ivan Kramskoj

**Ivan Nikolajevitsj Kramskoj** () var ein russisk kunstmålar og kunstkritikar. Han var initiativtakar til kunstnarforeininga Peredvizjnikij som vart grunnlagd i 1870.

Kramskoj var av småborgarleg bakgrunn, fødd i Ostrogozjsk. Frå 1857 studerte han ved Det keisarlege kunstakademiet i St. Petersburg, der han oppnådde to prisar. Då kunstelevane hevda at dei sjølve skulle få velje sine emne, reagerte leiinga av akademiet sterkt avvisande. Seinare, då akademiet som obligatorisk emne for ei tevling sette «Gjestebod i Valhall», braut 14 yngre kunstnar med Kramskoj i spissen ut or den akademiske skulen. Dei danna eit særskilt kunstnarlaug kalla Kunstnarartellet.

Under påverknad av idear frå russiske, revolusjonære demokratar hevda Kramskoj eit kunstsyn der han stilte krav om at kunstnaren skulle tene samfunnet, prinsipp om realisme i kunsten, dessutan moralsk innhald og nasjonalitet i kunsten. Kramskoj vart ein intellektuell leiar for demokratisk innstilte kunstnarar. I 1870 grunnla han saman med likesinna kunstmålarar ei foreining for vandreutstillingar kalla Peredvizjnikij. I alle år var han stødig forsvarar av denne kunstnargruppa sine mål.

Kramskojs kunstnariske styrke låg i portrettet, noko det finst mange prov på i Tretjakovgalleriet i Moskva (Nekrasov, Saltykov-Sjtsjedrin, Grigorovitsj, Tolstoj m.fl.). I dette galleriet finst også hans kjende måleri *Kristus i ørkenen* og *Utrøysteleg sorg* (bilete av hustrua hans ved eit barns død). Trass i at Kramskoj var ujamn i sine verk og ikkje hadde lag med større komposisjonar, var han ein av Russlands fremste målarar av si tid. Særleg gjennom opposisjonen mot akademiets forelda stillover hadde han som person stor innverknad på den moderne russisk målarkunsten.

Han døydde der han hadde verka, i St. Petersburg.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Ivan Kramskoj|Ivan Kramskoj]]» frå , den 15. juni 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff
Jakob Kjersem

**Jakob Kjersem** () var ein norsk langdistanseløpar frå Tresfjord som sprang for Hjelvik IL.

Han tok i alt 7 norske meisterskap i høvesvis terrengløp, landevegsløp og skogsløp. Han deltok i OL i London i 1948 og OL i Helsingfors i 1952, og fekk totalt 37 landskampar for Noreg i friidrett. Jakob Kjersem skipa Den norske maratonklubb (no KONDIS). Som yrkesaktiv livnærte han seg mellom anna som journalist, bonde og tømmerhoggar.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Nigel Mansell

Nigel Mansell () er ein britisk motorsportutøvar som både vart verdsmeister i Formel 1 i 1991 og i det CART World Series året etter. Det første formel 1 løpet til Mansell var Austerrike Grand Prix i 1980 og brukte 15 år av karrieren sin på formel 1. Då karrieren enda i 1995, hadde han køyrd for lag som Lotus, Williams, Ferrari og McLaren. Nigel Mansell er (pr. 2009) den mestvinnande briten innan formel 1, med 31 løpsigrar og ligg samanlagd som nummer fire, etter utøvarar som Michael Schumacher, Alain Prost og Ayrton Senna. Nigel Mansell vart vald inn i International Motorsports Hall of Fame i 1995.

## Bakgrunnsstoff

* Nigel Mansell offisiell heimeside
Agdenes kyrkje

**Agdenes kyrkje** står på Værnes i Orkland kommune i Trøndelag fylke, og er ei langkyrkje vigsla i 1858.

Arkitekt for bygget, som er i tre, var Christian Heinrich Grosch. 
Inventaret er frå byggeåra ellet seinare.
Kyrkja hadde frå starten ein takryttar midt over skipet. I 1869 vart det bygd tårn ved vestre enden av skipet.
Hundre år seinare, i 1969, vart det bygd til sakristi og bårerom.

Kyrkja er soknekyrkje i Agdenes kyrkjesokn i Orkdal prosti.

## Inventar
### Altertalvla
Altertavla har Kristus i Getsemane som motiv og er ein kopi etter Hoffman måla av Wilhelm Bjørknes i 1915. Før det var det ein svart kross med gylde kantar som stod på alteret og tende som altertavle.

### Preikestol
Preikestolen er frå byggeåret og er i tre.

### Døypefont
Døypefonten er i tre og vart laga i 1951.

### Kyrkjeklokke
Det er ei klokke i kyrkja. Ho er frå 1856.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* 
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* «Kirkebøker, Sør-Trøndelag» på nettstaden til Arkivverket
*
Torhild

**Torhild** er eit kvinnenamn som kjem frå norrønt *Þórildr*, sett saman av gudenamnet Tor (*Þórr*) og *hildr*, som betyr 'slag' eller 'strid'. Torhild har namnedag den 16. juni, saman med det avleidde namnet Toril.

## Namneberarar
* Torhild Johnsen (f. 1934), norsk lokalpolitikar og ordførar
* Torhild Moen (f. 1938), norsk forfattar
* Torhild Staahlen (f. 1947), norsk operasongar
* Torhild Bransdal (f. 1956), norsk lokalpolitikar og ordførar
* Thorhild Widvey (f. 1956), norsk politikar og statsråd
* Torhild Sivertsen (f. 1963), norsk songar
* Torhild Ostad (f. 1969), norsk songar
Børsa kyrkje

**Børsa kyrkje** står i Børsa i Skaun kommune i Trøndelag fylke, og er frå 1857.

Arkitekt for bygget, som er i tre, var Christian Heinrich Grosch. 
Kyrkja er ei langkyrkje der hovudskipet er orientert vest-aust med portalar i vest, sør og nord. Tårnet står i vest og koret er i aust. Koret har runda avslutting. Det er bygd til eit sakresti til dåpsfolk austom koret.

Kyrkja er soknekyrkje i Børsa kyrkjesokn i Orkdal prosti.

## Inventar
### Altertalvla
Altertavla er frå kring 1730 og er måla av Sigismundus Wagner. Motivet er Jesu siste måltid med følgjesveinane. Tavla stod opphavleg i Krosskyrkja i Bergen og vart flytt til Børsa kyrkje i 1859.

### Kyrkjeklokker
Det er to kyrkjeklokker i kyrkja. Begge er laga av Baklandets støberi, den eine i 1908 og den andre i 1910.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* 
* Børsa kirke hos Skaun kyrkjelege fellesråd
* 
* 
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* Prestegjeld og sokn i Sør-Trøndelag» hos Arkivverket (har òg kyrkjebøker)
Koreografi

**Koreografi** (av klassisk gresk *χορός*, 'dans' og *γράφειν*, 'skriva')  er det å utforma og skildra ein dans med omsyn til rørsler, steg og posisjonar, vanlegvis til eit visst stykke musikk. Ordet «koreografi» viser også til den ferdige dansekomposisjonen. I den vidaste tydinga blir koreografi òg nytta for andre sekvensar med rørsle, for eksempel i kampsportscenar i filmar.

Koreografi viste opphavleg til notasjon av danserørsler. Skriftlege oppteikningar av danserørsler blir gjerne kalla dansenotasjon.
Moderne koreografi utvikla seg etter reformer av Georges Noverre seint på 1700-talet.
## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Koreografi|Koreografi]]» frå , den 16. juni 2009.* 
**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Koreografi|Koreografi]]» frå ,  den 8. november 2019.*
Scenografi

**Scenografi** er kunsten å setja i scene drama gjennom synlege og høyrbare verkemiddel. Ein bruker scenografi til å forklare aspekt som tid og rom og til å underbyggje og forsterke handling i mellom anna teater og film. Ein scenograf er ansvarleg for heile scenebildet gjennom heile det dramatiske forløpet i ei framsyning eller eit filma verk. 

Scenografi dekkjer i dag alle område frå spelerommet til kostyme og sminke. Scenografen arbeider med alle faggrupper i teateret, både kunstnerisk og teknisk. I film blir som regel scenografiansvarleg kalla produksjonsdesignar. 

Ordet «scenografi» er av gresk opphav. *Skene* var bygningen bak *orchestron*, speleplassen. *Grafi* er kunsten å framstilla og å beskriva. Scenografi var opphavleg dekorasjon av denne scenebygninga for å forklara tid og stad i handlinga.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Scenografi|Scenografi]]» frå , den 16. juni 2009.* 
 
* Master's Degree in Urban Scenography in Barcelona 

## Bakgrunnsstoff
Buvik kyrkje

**Buvik kyrkje** står i Buvika i Skaun kommune i Trøndelag fylke, og er ei åttekantkyrkje reist i 1819. 

Kyrkja fekk ikkje inventar før fire år seinare og ho vart vigsla i september 1823.

Kyrkja er soknekyrkje i Buvik kyrkjesokn i Orkdal prosti.

Naudsåra tidleg på 1800-tallet hefta byggeplanane og bygginga av ny kyrkja tok til først sommaren 1818 og den vart innvigd av biskop Bugge i september 1823. Bygget vart utforma etter mønster av Klæbu kyrkje (av Lars Larsen Forsæth) og dei to kyrkjene har same langstrakte åttekantform og er nesten like store. Tremodellen som vart brukt i Klæbu kan også ha vore brukt i Buvika. Sørmoen trur at Støren kyrkje, som også er av same type, har verka inn på arbeidet i Buvika. Soknepresten i Buvika, Mathias Heltberg, hadde vore soknepresten på Støren då kyrkja der var reist. Forma er typisk for åttekantkyrkjene i Sør-Trøndelag. På same måte som i Klæbu har Buvik kyrkje vindauge i to høgder. Medan Klæbu har eit tak med knekke eller avsats, har Buvik enkle slette valma takflater. Sørmoen meiner stilen dels har preg av empire. Sakristi vart bygd til på austsida i 1978.

Bygget vart i hovudsak sett opp på dugnad. Det åttekanta grunnplanet ga laftehogg på 135° som var ei utfordring for arbeidsfolket. Preikestolen vart sett over alteret («preikestolsalter»). Preikestolen vart i 1880 satt ned i skipet, men i 1930 vart den igjen sett over alteret. Preikestolen over alteret blir lite brukt og presten brukar i staden ein laus talarstol på golvet. Fire kraftige, marmorerte søyler ber tårnet og sperrar utsynet mot koret frå deler av skipet (Klæbu har ingen slike støtter under tårnet). Den åttekanta forma ga bygget tilnamnet «stappklubba». Bygget vart pussa opp til jubileet i 1969. Kyrkjebygget mangla opphavleg sakristi og fekk i 1978 sakristi i eit tilbygg på austsida. Tårnet hadde opphavleg ein rund kuppel som vart øydelagt av lynnedslag i 1861 og kyrkja fekk då eit åttekanta klokkehus i staden. Taket fekk i 1920 altaskifer i staden for det raude teglsteinstaket.

Rasmussen nemner Svend Aspås og Forseth som arkitektar.

## Inventar
Kyrkja har preikestolsalter. Døypefonten er laga i 1934 og er i tre.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* 
* Om Buvik kyrkjelyd på nettstaden til Den norske kyrkja
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* «Kirkebøker, Sør-Trøndelag» på nettstaden til Arkivverket
*
Toril

**Toril**, **Torill** og **Torild** er norske kvinnenamn danna som variantar av *[[Torhild]]*, som har norrønt opphav.

Det norrøne namnet *Þórildr* er sett saman av gudenamnet Tor (*Þórr*) og *hildr*, som betyr 'slag' eller 'strid'.
Toril har namnedag den 16. juni.

Torill var mykje brukt for norske jenter fødde i 1940- og 1950-åra.

## Namneberarar

* Torild Skard (f. 1936), norsk politikar
* Torill Thorstad Hauger (f. 1943), norsk forfattar og kunstnar
* Toril Brekke (f. 1949), norsk forfattar
* Torild Wardenær (f. 1951), norsk forfattar
* Toril Moi (f. 1953), norsk litteraturforskar
* Torill Rolstad Larsen (f. 1953), norsk politikar
* Torill Skaftnesmo (f. 1953), norsk politikar
* Torild Skogsholm (f. 1959), norsk politikar
* Toril Carlsen (f. 1968), norsk operasongar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Toril|Toril]]» frå , den 16. juni 2009.*
Osmund Faremo

**Osmund Faremo** () var ein norsk arbeidarpartipolitikar, motstandsmann og målmann. Han vart vald inn på Stortinget frå Aust-Agder i fem periodar, frå 1965 til 1985. Han var vararepresentant i periodane 1958&ndash;1961 og 1961&ndash;1965. Faremo var ordførar i Bygland kommune i periodane 1958&ndash;1959 og 1963&ndash;1966, og varaordførar i 1962&ndash;1963.

Faremo var fødd i Hylestad i Aust-Agder. Under krigen slutta motstandsmannen Faremo seg til Milorg. I februar 1943 vart han arrestert av Gestapo og etter kvart send til konsentrasjonsleirar i Tyskland og Austerrike, som såkalla Nacht und Nebel-fange. Faremo vart sett fri med Dei kvite bussane, og gav i 1987 ut boka *Takk for livet, Emil*, om tida i fangenskap.

Osmund Faremo tok initiativet til å skipe Løvebakken Mållag i 1974, og var formann i laget frå 1978 og fram til og med 1985.
Han var formann i Norsk-Jugoslavisk Samband og Venner av Israel i Norsk Arbeiderbevegelse (VINA).

Han var far til politikaren Grete Faremo.

## Stortingets presidentskap

* 11. oktober&nbsp;1977&ndash;30. september&nbsp;1981 Sekretær i Lagtinget

## Stortingskomitéar
* 1981&ndash;1985 medlem i Forsvarskomitéen
* 1977&ndash;1981 medlem i Kommunal- og miljøvernkomitéen
* 1977&ndash;1981 medlem i Valkomitéen
* 1973&ndash;1977 nestformann i Administrasjonskomitéen
* 1973&ndash;1977 medlem i Valkomitéen
* 1969&ndash;1973 sekretær i Kommunal- og miljøvernkomitéen
* 1969&ndash;1973 sekretær i Kommunalkomitéen
* 1969&ndash;1973 medlem i Valkomitéen
* 1965&ndash;1969 varamedlem i Valkomitéen
* 1965&ndash;1969 medlem i Kommunalkomitéen

## Utmerkingar
Faremo mottok Kongens fortenstmedalje i gull i 1993. Han fekk Ordenen av det jugoslaviske flagget med stjerne og vart i 1970 tildelt DDR sin æresmedalje for kamp mot fascismen. I 1998 fekk Faremo Forsvarsforeningens medalje. I 1979 var han heidra med målpris frå Bygland Mållag og i 1981 fekk han heidersteikn frå Norske Kommunars Sentralforbund. I 1987 vart Faremo kåra til «Årets Setesdøl».

## Bakgrunnsstoff
* Stortinget.no - Biografi
Kostyme

**Kostyme** er drakt eller klede som blir brukt i særskilde samanhengar, til dømes ved teaterframsyningar og andre opptredenar innan dans, drama. Kostyme kan òg bli nytta i opptog av religiøs eller annan art, karneval, maskeradeball, kostymeball, rollespel og liknande.

Innan dramatiske oppføringar som teater, opera og danseframsyningar er kostyma ein del av scenografien. Ein kostymedesignar er ein person som teiknar og utformar kostyme ved teater-, film- eller fjernsynsførestillingar.

Nemninga 'kostyme' blir i somme høve nytta om klede som er, eller har vore, vanlege ei viss tid på ein stad, som til dømes om nasjonaldrakter. I denne meininga kan folk nytte kostyme ved nasjonaldagar, festivalar og andre høgtider, som allehelgensaftan eller julekvelden. Men denne bruken av ordet 'kostyme' er meir vanlege i andre språkområde eller land enn Noreg, til dømes i Frankrike, der det tilsvarande ordet stort sett er synonymt med klesdrakt. På svensk vert ordet 'kostym' mellom anna nytta om den mannsdrakta som på norsk går under nemninga 'dress'.

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder

* 
* Kostyme i Store norske leksikon