open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kufte

**Kufte** (truleg frå tyrkisk *[[kaftan]]*) er eit tjukt klesplagg til å dekka overkroppen med. Kufta kan vera ein jakke eller ein kort frakk, eller ei trøye ein tek på seg over hovudet. Ordet kan ofte visa til ein strikka jakke, til dømes lusekufte.

## Sjå òg
* Samedrakt og samekufte
Sublimering

:: *Sjå òg [[sublimasjon]], direkte overgang frå [[fast stoff]] til [[gass]], utan at stoffet er innom [[væske]]fasen*

**Sublimering** (frå latin *sublimare*, av *sublimis* høg, opphøgd) er innan psykologi ei nemning på overføring av psykisk energi frå aktivitetar med låg status til meir «høgverdige» aktivitetar. Særleg gjeld dette for aktivitetar knytt til seksualitet. Sublimering vil då seia å overføra energi knytt til seksualdrift til aktivitetar knytt til kunst og kultur. Sublimering er særleg omtala i Sigmund Freud sine verk.
Grand River

**Grand River** er ei sideelv til Missourielva i Nord- og Sør-Dakota i USA. Lengda til hovudgreina er 177 km. Med den lengste forgreininga er lengda omtrent 320 km.
Vieåsen

**Vieåsen** er ein ås i Sunnfjord kommune i Vestland. Vieåsen er delt inn i ulike tun. Vieåsen ligg ved foten av Viefjellet, som lokalt er delt i to toppar, vesle Viefjellet og Viefjellet.
Henry Aas

**Henry Aas** () var ein NKP-politikar frå Stord. Han var kjend som ein av dei mest framståande kommunistiske ideologane i lokalsamfunnet. Han jobba ved Stord Verft.

I 1931 var Aas elev ved Lenin-skulen i Moskva, ein skule som berre har hatt rundt 40 norske elevar. I 1937 vart han vald inn i kommunestyret på ei felleslista med Arbeidarpartiet, og sat truleg i kommunestyret i fleire periodar. Han var sentral i utgjevinga av partiavisa Sunnhordland Arbeiderblad, saman med m.a. Torborg Nedreaas.

Aas var aktiv i fagforeiningsarbeid, i opposisjon til Arbeidarpartiet. Han gjorde ein stor innsats for å få arbeidarar på Stord til å organisera seg i fagforeiningar. Til saman var han med og stifta ni lokale fagforeiningar, m.a. Stord Bygningsarbeiderlag i 1939. Han sat som leiar i Stord Jern- og Metallarbeiderforening i 1955.

Under krigen sat Aas i konsentrasjonsleiren Sachsenhausen frå 1942 til 1945 grunna dei politiske sympatiane sine. I følgje soga vart han pågripen etter ei filmframsyning, der han skal ha kalla ein tysk propagandafilm for «løgn og forbanna dikt».

## Kjelder
* Avisa *[[Bladet Sunnhordland|Sunnhordland]]*, 10. november 2006  
* Stord Arbeidarparti - 70 år Historie
* Merknad til boka ''The Leader, the Party and the Politics'' om Peder Furubotn sitt liv og virke
* Knut Grove og Jan Heiret. *I stål og olje - Historia om jern- og metallarbeidarane på Stord* 1996.
Samedrakt

**Samedrakter** blir bruka over heile Nordkalotten, på same vis som samisk språk og andre kulturelle særtrekk. Utforming, farge og mønster på drakta varierer mykje frå distrikt til distrikt, og i noko mon følgjer draktvariantane dei samiske dialektane. I våre dagar er det få som nyttar samedrakt dagleg, ho blir mest brukt som festdrakt eller ved andre særskilde høve.

Den viktigaste delen av drakta er overdelen, kufta (nordsamisk: *gákti*), men det finst mykje tilbehøyr. Om vinteren bruker ein varmare klede, som pesk, *lohka* og skallar.

## Materiale
Opphavleg var skinn det viktigaste materialet i samedrakta, men i dag er klede, då særleg ullstoff, vanleg for dei fleste plagga. Skinn blir fortsatt brukt til dekorasjon, saman med band, blonder, tinntrådbroderi og kråkesølv. I tillegg har ein òg nokre stader søljer og sjal av ull eller silke.

## Symbolikk
Pynten på kufter og luer kan syne kor ein kjem frå, kva slekt ein er av og om ein er gift eller ugift. Han kan også syne religiøse band. 

Luene er svært ulike for menn og kvinner. Det same er banda på skallane i dei områda der desse blir bruka. Skallebanda er òg ulike til kvardag og fest. 

## Deler
### Hovudplagg

Luene er svært ulike for menn og kvinner. Kvinnelua er som regel av raudt klede, med farga pynteband og eit kvitt band ytst. Mannslua kan ha fire lange tuppar &mdash; denne er kjend som ei stjernelue eller firevindslue. Ho har ei brei bord nedst og kan vera fylt av ei dunpute.

### Overdelar

:*Les meir om [[samekufte]]*

Overdelen på samedrakta er ei kufte med lange ermer, nokre stader med belte. Ho kan vera av stoff eller reinskinn utan hår. Mannskufta er kortare enn kvinnekufta. Samekufter finst i mange fargar og utformingar, ofte knytt til område, slekt og sivilstand. Nordsamiske kufter har meir dekorasjonar enn kufter frå sørlegare område.

Ein pesk er ei slags kufte som blir brukt vinterstid, laga av skinn frå ungrein der pelssida vender ut. Dork blir brukt innanfor og har pelssida inn. Lukka er eit ponchoaktig plagg med eller utan hette som ein kan ha over kufta.

### Underdeler
Menn kan bruka langbukser av skinn eller ull, eller bellingbukser &mdash; ei kortbukse sydd saman med bellingar.

### Fottøy
*Bieksu* eller komagar er sommarskor laga av kobbe- eller kuskinn og fôra med sennagras. Skallar er vinterskor laga av reinskinn med hårsida ut. Bellingar er mjukna skinn frå dyreleggar brukt som leggings, også desse til vinterbruk.

### Anna tilbehøyr

Kvinner bruker trekanta silketørkle med frynser til fest og ofte utan frynser til kvardags. Sjalet kan ein setja fast med store søljer. Menn bruker lange skjerf av bomull eller silke.

På hendene kan ein bruka hanskar som er strikka eller av reinsdyrskinn, dei sistnemnde særleg for menn. Mønsteret i strikkehanskane varierer frå stad til stad. I Karasjok er det vanleg med kvit bakgrunn og mønster i raudt og blått og eit fletta band med kvit og raud dusk rundt handleddet.

## Sjå òg
*Komse

## Kjelder
* Bokmålswikipediaen
*
*SAMISKE KLESDRAKTER FRA KÁRÁŠJOHKA/KARASJOK (.doc)
Cowboy-Laila

**Laila Preikschas Nygjerdet** (), betre kjend som **Cowboy-Laila**, er ein norsk country-artist. Ho vart fødd i Bergen, men voks opp på Ådalsbruk i Løten kommune. Cowboy-Laila platedebuterte i 1980 med *Gi en liten blomst* og ho skriv både tekst og melodi til songane sine sjølv.

I 1993 vart biografien *Cowboy-Laila: Med døra på gløtt*, skriven av Torbjørn Bakken, gjeven ut.

## Utgjevingar

## Bakgrunnsstoff
* Artikkelen «Cowboy-Laila» i MICLEX/Norsk pop- og rockleksikon.
Halže

** Halže **, *[[tysk språk|tysk]] Hals*, er ein by vest i Tsjekkia (okres Tachov/ Plzeňský kraj) med 943 innbyggjarar. 

## Bakgrunnsstoff
Halže
Family Guy

***Family Guy*** er ein animasjonsserie frå USA skapt av Seth MacFarlane for Fox Broadcasting Company i 1999. Første sesongen av han vart vist på norsk TV2. No går serien på Viasat 4 i Noreg.

Serien handlar om Griffin-familien, der Brian er den alkoholiserte snakkande hunden, Meg er den vennelause dottera i huset, Stewie er eit morderisk spedborn med planar om verdsherredøme og Peter er familieforsørgjaren. Serien er kjend for grov språkbruk, referansar til sex og lange sekvensar med avhopp frå handlinga.

## Bakgrunnsstoff
*
Tachov

**Tachov**, *[[tysk]] Tachau*, er ein by vest i Tsjekkia (Plzeňský kraj) med  innbyggjarar (2022). Han ligg ved elva Mže.

## Historie
Området var folkesett av menneske kring 8000–6000 f.Kr. Den fyrste dokumentasjonen som nemner Tachov er frå 1115. Kong Ottokar II av Böhmen (1233–1278) bygde ei ny borg med eit stort rundt steintårn her. Han grunnla også ein by med ein mur rundt ved borga.

Under Husittarkrigane (1419–1434) var byen kringsett fleire gonger og teken. Husittgeneralen Prokop den store sigra under slaget ved Tachov i 1427. Byen blei også kraftig skadd under Trettiårskrigen (1618–1648).

Fram til 1918 var Tachov (som Tachau) del av Det austerrikske keisarriket, og distriktshovudstad for Tachau. I 1938 blei byen okkupert av tyske styrkar som del av Sudetenland. Dei fleste tyskspråklege innbyggjarane blei forviste i 1945 (jf. Beneš-dekreta). Området blei deretter berre delvis folkesett att, for det meste av tsjekkarar og slovakarar, men også av tilflytta rumenarar og ukrainarar. Seinare blei det skipa ei urangruve her som trekte til seg arbeidarar. Etter Fløyelsrevolusjonen som enda kommunisttida i 1989 blei gruva stengd.

## Kjende folk frå byen

* Moses Taku (1200-talet), rabbinar
* Franz Rumpler (1848–1922), målar
* Mordecai Schornstein (1869–1949), sjefrabbinar i København
* Rudolf Böttger (1887–1973), målar
* Karel Sperber (1910–1957), kirurg

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tachov|Tachov]]» frå ,  den 4. februar 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
*Tachov
Hygrometer

**Hygrometer** er eit instrument som blir brukt for å måle fukt. Eit psykrometer er eit enkelt hygrometer som består av to termometer, der det eine har ein følar som er konstant våt og målar våttemperaturen. Fordamping frå følaren fører til lågare temperatur, slik at termometeret vanlegvis viser lågare temperatur enn det tørre termometeret. Når lufttemperaturen er under frysepunktet kan derimot våttermometeret (som då er dekt med eit tynt islag) vise høgare temperatur enn tørrtermometeret. Relativ fukt blir rekna ut ved hjelp av dei to temperaturane, eller ved å bruke psykrometeriske diagram. Eit instrument som nyttar seg av tørr/våttemperaturmetoden er **slyngepsykrometeret**, der termometera er festa til eit handtak eller eit tau, som ein så slynger rundt i lufta eit par minutt. 

Det finst fleire andre hygrometer som er vanleg å bruke. Ofte blir det brukt menneske- eller dyrehår som blir stramma for å finne luftfukta. For å kunne sjå endringa over tid registrerer mange hygrometer målingane på eit papir som ein så kan lese av. 

## Doggpunkthygrometer
Doggpunktet er temperaturen der fuktig luft (eller ein anna gass som inneheld vassdamp) blir metta med vassdamp. Viss lufttemperaturen blir lågare enn doggpunkttemperaturen vil vatn byrje å kondensere frå lufta. *Doggpunkthygrometer med avkjølte speglar* er det mest presise instrumentet ein har. Dei brukar avkjølte speglar og ein optoelektronisk mekanisme for å måle kondensasjonen på spegelflata. Temperaturen til spegelen blir kontrollert av ein elektronisk tilbakekopling som opprettheld ei dynamisk likevekt mellom fordamping og kondensasjon på spegelen, og på den måten blir doggpunkttemperaturen nøyaktig målt. 

Moderne instrument brukar elektronikk for å måle fukta. Dei to mest vanlege elektroniske sensorane er kapasitiv eller resistiv. Dei kapasitive sensorane registrerer vatn ved å sende eit AC-signal mellom to plater og måler endringa i kapasitansen som vatnet skapar. Dei resistive sensorane brukar ein polymermembran som endrar konduktivitet etter kor mykje vatn den absorberer. Temperaturen må òg målast, sidan den påverkar kalibreringa av desse sensorane. 

I meteorologien blir slynge eller motoriserte psykrometer brukt. Drivhus og industristader bruker hygrometer og ein finn dei i badstuer, tobakksfukter og museum. 

----
Sogn Jord- og Hagebruksskule

**Sogn Jord- og Hagebruksskule** er ein vidaregåande skule som ligg i Aurland i Vestland fylke. 
Skulen har landsline med Vg2 og Vg3 i økologisk landbruk. I tillegg held skulen fleire kortare kurs knytt til landbruks- og matproduksjon.

Skulen vart etablert i 1917 på prestegarden Aurdal. Frå om lag 1980 har skulen og garden lagt om til økologisk undervising og drift. 

Skulen har eigen gardsbutikk. Der kan ein kjøpa økologiske daglegvarer, grønsaker, frukt og blomster. 
Sogn Jord- og Hagebruksskule er med i Sogn fruktrute.

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til skulen
Salar de Uyuni

**Salar de Uyuni** er verdas største saltørken med ei overflate på 10&nbsp;582 kvadratkilometer. Han ligg i departementet Potosí på 3650 moh. sørvest i Bolivia, og er ein del av høgsletta Altiplano. 

På slutten den geologiske epoken *pleistocen*, var Salar de Uyuni ein del av ein stor innsjø, Ballivián. I dag inneheld den uttørka innsjøen natriumklorid i krystallinsk tilstand, steinsalt, og det mjuke mineralet gips. Det vert årleg tatt ut mindre enn 25&nbsp;000 tonn salt frå saltørkenen. Reservane kan vere på 10 milliardar tonn. 

I regntida kan overflata i somme område vere dekt av vatn, opp til fleire desimeter djupt. Men frå slutten av juni til starten på regntida i starten av desember er sjøen tørr. Køyretøy kan då ferdast på Salar de Uyuni, med unnatak frå sølete strandsoner, og individuelle vassøyer. 

Under salpeterkrigen var byen Uyuni ein garnisonby, i dag eit startpunkt for turistturar i området. Den mest kjente øya på Salar de Uyuni er Incahuasi ca 80 kilometer frå Uyuni.

Salar de Uyuni er eit viktig habitat og hekkeområde for alle tre artar flamingo i Sør-Amerika: chilensk flamingo, andesflamingo og punaflamingo. 


Salar_de_Uyuni,_Bolivia.jpg
Isla de Pescado Uyuni Bolivia.jpg
Salar Uyuni au02.jpg
FishIslandSalarUyuni2.jpg


## Kjelder
* Tilsvarande artiklar på engelsk og tysk Wikipedia

; Referanser
Raymond E. Feist

**Raymond Elias Feist** () er ein forfattar frå USA, først og fremst innan fantasy-sjangeren. Han vert rekna som ein klassikar innan fantasy-litteratur.

Raymond E. Feist vart fødd i Los Angeles i 1945 og voks opp sør i California. Han hadde etternamnet Gonzales fram til han vart adoptert av Felix E. Feist. Han gav ut den første boka si i 1982, etter ein idé han fekk medan han studerte kommunikasjon i 1977. No bur han i San Diego saman med familien sin.

## Bøker
### The Riftwar Saga
# *Magician* (1982)
# *Silverthorn* (1985)
# *A Darkness at Sethanon* (1986)

### The Empire Trilogy
Skriven saman med Janny Wurts
# *Daughter of the Empire* (1987)
# *Servant of the Empire* (1990)
# *Mistress of the Empire* (1992)

### Riftwar Legacy
# *Krondor: the Betrayal* (1998)
# *Krondor: the Assassins* (September 1999)
# *Krondor: Tear of the Gods* (2000)

### Krondor's Sons
# *Prince of the Blood* (1989)
# *The King's Buccaneer* (1992)

### The Serpentwar saga
# *Shadow of a Dark Queen* (1994)
# *Rise of a Merchant Prince* (1995)
# *Rage of a Demon King* (1997)
# *Shards of a Broken Crown* (1998)

### The Conclave of Shadows
# *Talon of the Silver Hawk* (2003)
# *King of Foxes* (2004)
# *Exile's Return* (2005)

### Darkwar saga
# *Flight Of The Nighthawks* (2005)
# *Into a Dark Realm* (2006)

### Andre bøker
# *Faerie Tale* (1988)

## Bakgrunnsstoff
* Crydee.com - The Official Raymond E. Feist Website
* Elvandar.com - Official online atlas to the worlds of Raymond E. Feist
Tasmansk djevel

**Tasmansk djevel** eller **pungdjevel** (*Sarcophilus harrisii* eller *Sarcophilus laniarius*), er eit lite dyr på storleik med ein stor katt. Han har fått namnet sitt fordi han i forhold til storleiken sin har ein av verdas sterkaste kjevar. Dersom han føler seg trua lagar han eit brøl som kan høyrast ut som eit uhyre som skrik. Han har vore utbreidd i heile Australia, men no finst han berre på øya Tasmania. 

No herjar ein kreftsjukdom som truar med å utrydde den tamanske djevelen. Forskarar i Australia jobbar for å finne ein kur mot den drastiske nedgangen i talet på arten.

København Zoo fekk fire tasmanske djevlar av den tasmanske regjeringa då prins Christian av Danmark vart døypt, fordi mor hans, kronprinsesse Mary av Danmark, er frå Tasmania.     

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:da:København Zoo#Tasmansk pungdjævel|København Zoo#Tasmansk pungdjævel]]» frå ,  den 12. juli 2012.*
Guangxu av Qing

**Guangxu av Qing** (), fødd **Zaitian** (載湉), var den niande i rekkja av Qing-keisarar som regjerte i Kina. Regjeringstida hans varte frå 1875 til 1908, men i praksis var innflytnaden hans liten, og han regjerte berre reelt mellom 1889 og 1898, då enkekeisarinna Cixi tok makta ved statskupp.
Johannes Kleppevik

**Johannes Kleppevik** () var ein norsk artist som gjekk under namnet «kystens trubadur». Han var ein pådrivar for å få i stand Torgdagen i Bergen, som har vorte ei årleg hending. 

## Liv

Kleppevik blei gjerne kalla «kystens trubadur» fordi mange av songane hans handla om livet på kysten. Nokre av dei best kjende songane hans er «Oldefar», «Berre et bilde på min lugar», «No kjem ein vals» og «Tar du med ei helsing». Totalt skreiv han rundt 130 songar, men dei fleste blei ikkje spelt inn i hans levetid. På 1980-talet skreiv han songen «Jeg mater duene» saman med Fred Ove Reksten til ære for byoriginalen Otto Fredrik Wollertsen, kjend som «Ottoen». Songen blei framført i gravferda til Wollertsen av skodespelaren Helge Jordal. 

I løpet av artistlivet sitt gav Kleppevik ut platene *A little bit of Heaven* (1974), *Tramp og Trall I* (1977) og *II* (1980), *North Atlantic Ocean* (1984), *Langs Kysten* (1997) og *Motorbåt og ein laurdagsdans* (1999). Plata *North Atlantic Ocean* vart nominert til Spellemannprisen.

Han døydde i 2001 etter ei tid med sjukdom.

## Ettermæle
Etter at han døydde oppretta Sparebanken Vest Johannes Kleppevik sitt minnefond i samarbeid med Sund kommune. Prisen på 25&nbsp;000 kroner vert tildelt «einskildpersonar, lag og organisasjonar som på ein framifrå måte fremjar kystkulturen i Hordaland.»

Musikkgruppa Ausekarane blei danna i 2007 i samband med eit show til ære for Johannes Kleppevik på dåverande Marsteinen Fjordhotell sør på Sotra. Seinare har gruppa skrive og spelt inn songen «Johannes» til ære for Kleppevik.

I 2012 blei det gjeve ut ei bok med historia om Johannes Kleppevik og 65 av songane hans. Boka blei skriven av Olav Kobbeltveit, og dei tre barna til Kleppevik gjorde arbeidet med innsamling og omarbeidng av tekstar og melodiar.

## Diskografi
### Album
* *A Little Bit of Heaven* (1974)
* *[[Tramp og trall I]]* (1977)
* *[[Tramp og trall II]]* (1980)
* *[[North Atlantic Ocean]]* (1984)
* *[[Langs kysten]]* (1997)
* *[[Motorbåt og ein laurdagsdans]]* (1999)

Plata *North Atlantic Ocean* blei nominert til Spellemannprisen.

### Singlar
* *Kom til Kristus* (1967)
* *Tar du med ei helsing/North Atlantic Ocean* (1984)
* *Seinsommarsong/Seglar ei skute* (1996)

### Andre deltakingar
* Country Snakes: *[[På norsk med Country Snakes]]* (1972)
* Saft: *[[The Best of Saft]]* (1974)
* Colleen & Kaktus: *[[We'll Dance Tonight]]* (1980)
* Diverse artister: *[[Stjernekassetten 2]]* (1984)
* Diverse artister: *[[Statsraad Lehmkuhl CD]]* (1995)
* Saft: *[[1971-1996]]* (1996)
* Diverse artister: *[[Norske viseperler]]* (2000)
* Diverse artister: *[[96% låvedans]]* (2001)
* Steinar Engelbrektson Band: *[[På grunn av bagateller]]* (2005)
* Ausekarane: *[[Spelar for livet]]* (2011)

## Kjelder

* Stiftinga Johannes Kleppevik sitt minnefond.


**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Johannes Kleppevik|Johannes Kleppevik]]» frå ,  den 25. februar 2019.*  
 
## Litteratur
* Olav Kobbeltveit. *Johannes Kleppevik*. John Grieg, 2012 ISBN 9788253302997
Støypejern

**Støypejern** eller **gråjern** er ei legering av jern og karbon der karboninnhaldet er høgare enn 2,1 %. Material med lågare karboninnhald blir rekna som stål. Støypejern er sterkt, lett å støypa, er nokså støytdempande og rimeleg å laga, men er òg ganske sprøtt, og kan slåast sund med hammar eller sleggje.

Ein bruker støypejern mellom anna til omnar, kumlokk, sylinderfôringar til skipsmotorar. Det er òg blitt nytta i bilmotorar, men er i dag stort sett erstatta av aluminiumlegeringar. I industrien er legeringa meir og meir blitt avløyst av kulegrafittjern, også kalla seigjern.
Eirikssønene

**Eirikssønene** var sønene til Eirik Blodøks og kona hans, Gunnhild Ossursdotter. Dei er også ofte skildra som Gunnhildssønene, sidan Gunnhild var kjend som den eggande drivkrafta bak dei.

Eirik Blodøks fall i eit slag i England i 954.

Eirikssønene under leiing av Harald Gråfell utfordra fleire gonger kong Håkon den gode si makt over Noreg. Det siste forsøket deira resulterte i nederlaget ved Fitjar ved om lag år 959, der hæren til kong Håkons hær sigra, men kongen sjølv fekk banesår. Kong Håkon erklærte på dødsleiet sitt at Harald skulle få kongedømet hans dersom han lova å vere god mot venene og frendane til kong Håkon. Eirikssønene fekk slik kongedømet Noreg under seg.

Kongedømet dei regjerte over var aldri større enn Vestlandet, men dei hevda overherredøme over og kravde skattar frå dei andre småkongane og jarlane i Noreg.

Eirikssønene var:
# Gamle Eiriksson, fall i slaget ved Rastarkalv i 955
# Guttorm Eiriksson, fall i slaget ved Avaldsnes i 953
# Harald Gråfell, kong Harald II av Noreg, død 969 
# Ragnfrød Eiriksson, død 982
# Erling Eiriksson, død 963
# Gudrød Eiriksson, død 966
# Sigurd Sleva, død 964
# Ragnvald Eiriksson, død om lag 940

## Sjå òg
* Vikingtida i Noreg
* Norske regentar
* Vikingtida
Nikola Gruevski

**Nikola Gruevski** () er ein makedonsk politikar og statsminister i Makedonia frå 28. august 2006 til 18. januar 2016. Han var leiar for det kristendemokratiske partiet VMRO-DPMNE.

Gruevski er fødd i Skopje.

I mai 2017 blei han dømt til to år i fengsel for kvitvasking av pengar og korrupsjon. I november 2018 unndrog han seg soning og flykta til Ungarn, der han blei gjeven politisk asyl av Òrban-regjeringa.

## Kjelder
Vladimir Voronin

**Vladimir Nicolae Voronin** () er ein moldovsk politikar og var president i Moldova frå 7. april 2001 til 11. september 2009. Han var fødd i landsbyen Corjova i Transnistria-regionen.

Voronin leiar Partidul Comuniştilor din Republica Moldova (*Republikken Moldovas kommunistparti*). Han vart vald til president av parlamentet 7. april 2001. I mars 2005, etter at kommunistpartiet hadde fått 46,0 % av røystene i parlamentsvalet, vart han gjenvald som president av parlamentet. Parlamentsvalet i 2009 førte til ein usikker politisk situasjon i landet, då verken kommunistpartiet eller opposisjonen fekk nok stemmer til å få vald kandidaten sin som president. Dette førte mellom anna til demonstrasjonar og opptøyar i hovudstaden. Voronin gjekk av 11. september 2009 i påvente av nye val.
Jubelhornet

**Jubelhornet** er ei visegruppe frå Fjaler som framfører tekstar av Jakob Sande, tonesett av lokale tonekunstnarar. Gruppa består av fyljande lokale musikarar:

* Jørgen Alisøy - song og gitar, musikalsk leiar 
* Jan Haugen - trekkspel, mandolin og song 
* Andreas Ramstad - trekkspel og song 
* Hallvard Arstein - bass og song 
* Joy Taylor - song 
* Anne-Hilde Skadal – song.

Jubelhornet har eksistert i mange år, og turnert i Sør-Noreg med fleire ulike konsertar, basert på eit utval av tekstane til Jakob Sande. Dei fleste av tekstane, og mykje av musikken er kjend stoff for mange. Men ein heil del er nytt stoff, eller gamalt stoff i ny drakt. Namnet Jubelhornet har sitt opphav i novella av Jakob Sande, med same namn.
Vasile Tarlev

**Vasile Petru Tarlev** () er ein moldovisk politikar og var statsminister i Moldova frå 19. april 2001 til 31. mars 2008. Han er medlem i Partidul Comuniştilor din Republica Moldova (*Republikken Moldovas kommunistparti*). Tarlev høyrer til den etnisk bulgarske minoriteten i Moldova.
My Chemical Romance

**My Chemical Romance** er eit USA-amerikansk alternativ rock-band frå Jersey City i New Jersey. 

Gruppa vart skipa i 2001 og har fire noverande medlemmer; Gerard Way (vokal), Ray Toro og Frank Iero (gitar), Mikey Way (bass).Kort etter att bandet vart skipa, signerte det seg til plateselskapet Eyeball Records og gav i 2002 ut debutalbumet sitt; *[[I Brought You My Bullets, You Brought Me Your Love]]*. Året etter signerte dei seg hjå Reprise Records og gav i 2004 ut det andre studioalbumet sitt, *[[Three Cheers for Sweet Revenge]]*. Det tredje studioalbumet, *[[The Black Parade]]*, kom i 2006 og utgjorde mellom anna singlane «Famous Last Words», «Teenagers» og «Welcome to the Black Parade»,

## Medlemmer
* Gerard Way - solovokal (2001–)
* Ray Toro - gitar, støttevokal (2001–)
* Frank Iero - rytmegitar, støttevokal (2002–)
* Mikey Way - bassgitar (2001–)

## Diskografi
* 2002 - *[[I Brought You My Bullets, You Brought Me Your Love]]*
* 2004 - *[[Three Cheers for Sweet Revenge]]*
* 2006 - *[[The Black Parade]]*
* 2010 - *[[Danger Days: True Lives Of The Fabulous Killjoys]]*

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Viktor Janukovytsj

**Viktor Fedorovytsj Janukovytsj** () er ein ukrainsk politikar som var president i Ukraina frå 2010 til han blei avsett av parlamentet i 2014. Han var òg statsminister frå 21. november 2002 til 31. desember 2004. Han leier Partija regioniv (*Regionanes parti*).

Faren til Janukovytsj var etnisk kviterussisk, mora ukrainsk.

Janukovytsj vart utnemnd som statsminister av president Leonid Kutsjma i 2002. Ved det kontroversielle presidentvalet i 2004 stilte ikkje Kutsjma til gjenval, men støtta Janukovytsj sitt kandidatur. Han vart rekna som den pro-russiske kandidaten, og hadde størst oppslutning i den austlege, russiskdominerte delen av Ukraina. Han vart utropt til vinnar av valet med knapp margin etter andre valomgang 21. november 2004. Dette utløyste dei omfattande gateprotestane som vart kalla den oransje revolusjonen, grunna skuldingar om valfusk. Til slutt førte protestane til at andre valomgang vart avlyst og heldt på nytt 26. desember, då Janukovytsj tapte med 44,2 % av røystene mot 52,0 % for Viktor Jusjtsjenko. Etter dette gjekk Janukovytsj òg av som statsminister.

Ved parlamentsvalet 26. mars 2006 gjorde Janukovytsj eit oppsiktsvekkjande comeback då partiet hans vart det største partiet i nasjonalforsamlinga med 32,1 % av røystene. Partiet hans vann i dei austlege og sørlege delane av landet. Etter langvarige forhandlingar klarde erkerivalane Jusjtsjenko og Janukovytsj og nå fram til ein avtale som gjorde Janukovytsj til statsminister på nytt frå 4. august 2006. 18. desember 2007 vart Julija Tymosjenko igjen vald til statsminister i Ukraina, og Janukovytsj måtte gå av.

Janukovytsj var kandidat til presidentvalet i Ukraina i 2010. I fyrste valomgang 17. januar fekk han med 35,3 % flest stemmer og gjekk vidare til andre valomgang 7. februar. Janukovytsj fekk i den andre valomgangen 49 % av stemmene, med 45,5 % for Julija Tymosjenko. Han vart 25. februar 2010 innsett som president i Ukraina for perioden 2010 til 2015. 22. februar 2014 blei han avsett av Det ukrainske parlamentet etter langvarig uro i landet.

## Kjelder
### Referansar
Escorts

**Escorts Ltd** er den 3. største traktorprodusenten i India. Føretaket byrja med å produsera traktorar på lisens frå Ford UK i 1971. I 1975 var årsproduksjonen oppe i 33&nbsp;000 einingar og i 1980 var han oppe i 71&nbsp;000 einingar. 

## Bakgrunnsstoff
*
* Heimesida til Escorts Limited
Tropisk

**Tropisk** kan vise til:
* Tropane
* Tropisk klima
* Tropisk lauvfellande skog
* Tropisk orkan
* Tropisk regnskog
* Tropisk storm
* Tropisk syklon
* Tropisk år
Hindustan Machine Tools

**Hindustan Machine Tools**, **HMT Limited**, er eit indisk statseigd føretak. HMT produserer mellom anna traktorar, verkøymaskiner, ur og programvare. 

HMT byrja å produsera traktorar i 1972, basert på teknologi kjøpt frå den tsjekkiske traktorprodusenten Zetor. Ved HMT sine fabrikkar i Pinjore og Hyderabad vert det produsert traktorar i storleikar mellom 25 og 75 hk. HMT eksporterer traktorane sine til mellom anna Bangladesh, Sri Lanka, Malaysia, Tsjekkia, Kroatia, Liberia, Nigeria, Senegal og Sør-Afrika.

## Bakgrunnsstoff
* Heimesida til HMD
Tropisk klima

**Tropisk klima** er ifølge Köppen si klimaklassifisering eit ikkje-turt klima kor alle 12 månader i året har ein middeltemperatur som er over 18 °C.

Tropisk klima vert delt inn i tre kategorier: regnskogsklima, monsunklima og savanneklima.

Tropane er den del av jordkloda der klimaet i regel er tropisk. Det vert definert som det området som ligg mellom Krepsens vendesirkel og Stenibukkens vendesirkel, med ekvator som midtlinje. Dette området omfattar alle delar av jorda der sola står i senit minst ein gong kvart år.
Synkopetida

**Synkopetida** (500&ndash;700-talet) er den siste delen av urnordisk tid. Denne tidbolken vert òg kalla yngre urnordisk tid.
Urnordisk tid reknar ein frå 200- til 700-talet. Språket i Noreg og Skandinavia i denne tidbolken vert kalla urnordisk, eller nordgermansk.

«Synkopetid» er samansett med ordet «synkope», og viser til at vokalar inne i orda fall bort, slik at orda vart kortare. Til dømes reknar ein med at det urnordiske ordet for 'mann',  *wiraR* blei korta ned til norrønt *verr*.

Omlyd og bryting var òg viktige språklege endringar i denne perioden. Ved byrjinga av norrøn tid, rundt 700, reknar ein med at språket hadde stabilisert seg til norrønt.

Futhark, den eldste runerekkja, vart nytta som skrifttegn i synkopetida.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Synkopetiden|Synkopetiden]]» frå ,  den 12. november 2006.*
Nynorsk næringslivspris

**Nynorsk næringslivspris** er ei utmerking som går til ei verksemd som har markert seg med nynorskbruk. Prisen vart fyrste gong delt ut av Noregs Mållag 10. november 2006 i Bergen, og gjekk til Lerum AS. Prisen må ikkje forvekslast med prisen frå Mållaga på Agder. Prisen deira heiter også Nynorsk næringslivspris,
og går til verksemder i Agder. 
## Prisvinnarar

* 2006: Lerum AS
* 2007: Hotel Alexandra, Loen
* 2008: Kari Traa AS
* 2011: Ægir Bryggeri
* 2013: Skogstad Sport AS
* 2014: Kleven Maritime AS
* 2015: Gudbrandsdalsmat
* 2016: Dyrsku'n Arrangement AS
* 2017: Fjord1
*2018: Sogndal Fotball
*2019: Grindal Ysteri
*2020: Arne Brimi
*2021: Wattn AS
*2022: Optima pH
*2023: Nordfjordkompaniet (Nordfjord opplæringskontor)
*2024: SpareBank 1 Sogn og Fjordane
*2025: Kattnakken

## Kjelder
* Noregs Mållag om Nynorsk næringslivspris. 

### Fotnotar
Eid i Hordaland

:*For andre tydingar, sjå [[Eid]].*

**Eid** er ein tidlegare kommune i Hordaland fylke, oppretta som *Eid formannskapsdistrikt* 1. januar 1838 etter innføringa av formannskapslova i 1837. Eid vart slegen saman med Fjelberg i 1855. Eid hadde då 1&nbsp;207 innbyggjarar.
Norwegian Center of Expertise

**Norwegian Center of Expertise (NCE)** er eit klyngeutviklingsprogram utvikla av Selskapet for Industriell Vekst (SIVA), Norges Forskningsråd og Innovasjon Norge, for å få fart på regional industri. Dette skal skje gjennom eit tett samarbeid mellom industrien, forskarar, høgskular og offentlege myndigheiter. Målet er å støtta næringslivet og stimulera til auka vekst og nyskaping. Programmet, som har eit langsiktig perspektiv (10 år), valde i 2006 ut 6 regionale næringsklynger som fekk NCE status:

* NCE Maritime på Møre 
* NCE Microsystems i Vestfold
* NCE Systems Engineering i Kongsberg 
* NCE Ekspertsenter Undervannsteknologi i Hordaland 
* NCE Raufoss på Raufoss 
* NCE Instrumenteringsklyngen i Trøndelag.

I tillegg finst NCE Finance Innovation i Bergen

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Norwegian Centres of Expertise 
* Norges Forskningsråd
* Innovasjon Norge 
* Selskapet for Industriell Veks (SIVA)
Isobar prosess

Ein **isobar prosesss** er ein termodynamisk prosess der trykket er konstant, 
\Delta P = 0 . Varmen som blir overført til systemet gjer eit arbeid, men endrar òg den indre energien til systemet: 

: Q = \Delta U + W\, 

ifølgje termodynamikken si første lov der *W* er arbeidet gjort *av* systemet, *U* er indre energi, og *Q* er varme. Trykk-volum arbeid (*av* systemet) er definert som: 

: W = P \Delta V\, 

men sidan trykket er konstant betyr dette at 

: W = \Delta (P\,V).

Ved å bruke den ideelle gasslova får vi

: W = n\,R\,\Delta T

når mengda av gass er konstant (til dømes ved at det ikkje skjer faseendringar). Sidan det generelt er slik at 

: \Delta U = n\,c_V\,\Delta T

så kan ein sette dei to siste likningane inn i den første likninga: 

: Q = n\,c_V\,\Delta T + n\,R\,\Delta T 

:: = n\,(c_V + R)\,\Delta T .

Storleiken i parentes er den spesifikke varmen ved konstant trykk:

: c_p = c_V + R 

og visst gassen likninga gjeld for er einatomisk er c_V = \frac{3}{2}R og c_p = \frac{5}{2}R.

## Entalpi
Ein isokor prosess er skildra som  Q = \Delta U . Ein kan få ei liknande likning for isobare prosessar. Om ein set inn den andre likninga i den første får ein

: Q = \Delta U + \Delta (P\,V) = \Delta (U + P\,V) 

Storleiken *U + P V* er ein tilstandsfunksjon kalla entalpi, og blir uttrykt som *H*. 
Derfor kan ein skildre ein isobar prosess som

: Q = \Delta H \,.

## Sjå òg

* Adibatisk prosess
* Syklisk prosess
* Isokor prosess
* Isoterm prosess
* Polytropisk prosess
* Isoentalpisk prosess
Isoplet

Ein **isoplet** er ei linje på eit meteorologisk plott som bind saman punkt som har same verdi av ein variabel på eit visst tidspunkt. Desse variablne kan vere trykk, temperatur, vindfart osv. Isoplettar gjer det lettare å visualisere meteorologiske felt. Dei vanlegaste isoplettane er: 

**[[Isobar]]**: linje med likt eller konstant trykk. 

**Isobront**: ein linje mellom to geografiske punkt som har same torevêrsaktivitet på same tid. 

**Isochalaz**: ei linje mellom punkt som har same haglintensitet på same tid.

**Isodrosoterm**: ei linje med konstant doggpunkttemperatur

**Isogon**: ei linje med konstant retning av ein vektorstorleik (vanlegvis brukt for å skildre vindretningsfelt)

**Isohøgd** eller **isohypse**: ei linje med konstant geopotensiell høgd. Ofte blir dei berre kalla «høgdekotar»

**Isostere** ei linje med konstant lufttettleik. 

**Isohum**: ei linje med konstant fukt.

**Isohyet**: ei linje med same nedbørsmengd i løpet av ein tidsperiode. 

**Isotach**: linje med konstant vindfart. 

**[[Isoterm]]**: ei linje med konstant temperatur. 

**Isogeoterm**: ei linje med lik årleg middeltemperatur. 

**Isohel**: ei linje med lik eller konstant solinnstråling. 

**Isonef**: ei linje med likt skydekke. 

**Isopektik**: ei linje som syner lik dato for isdanning kvar vinter. **Isotak** er same datoar for tining. 

**Isohalin**: ei linje som syner salinitet eller saltinnhald i havet. 

## Sjå òg
*Kote
Isoterm

Ein **isoterm** er ei linje med lik eller konstant temperatur på ein graf, eit plott eller eit kart. Ei slik linje blir òg kalla ein isoplett. Isotermar blir oftast sett på vêrkart for å vise storskala temperaturfordelingar.

### Geoisoterm
Geoisoterm eller isogeoterm er tenkte flater i jordskorpa med same temperatur. I dei øvste laga av jordskorpa, går dei stort sett parallelt med jordoverflata, medan dei djupare ned får ei meir sfærisk form.

Isogeoterm kan òg tyde ei linje med lik årleg middeltemperatur.

## Sjå òg
* Isoterm prosess
Isolinje

**Isolinjer** er linjer ein trekk gjennom punkt som har same verdi.

På kart kan ein bruka isolinjer til å visa høgdedata gjennom punkt med same høgd. I denne samanhengen er dei kjende som høgdekurver eller koter.

Kart med meteorologiske data kan ha isobarar gjennom punkt med same lufttrykk, isotermar for temperatur, isohyetar for nedbør eller isotakkar for vindstyrke. Sjå også isoplett.

## Sjå òg
*Isobase

## Kjelder
NORCCIS

**NORCCIS** (**Nor**wegian **C**ommand and **C**ontrol **I**nformation **S**ystem) er eit system for kommando og kontroll i militær stridsleiing. Systemet er utvikla av det norske forsvaret i samarbeid med den norske forsvarsindustrien. Forsvarets Logistikkorganisasjon er ansvarleg for systemet. Systemet har vore i bruk sidan 1992 og vert nytta i heile det norske forsvaret. I tillegg er det nokre installasjonar av systemet i NATO-samanheng. Dei norske spesialstyrkane – Forsvarets Spesialkommando – vart også utstyrt med dette systemet då dei var i Afghanistan i 2002–2003.

Systemet gjev eit oversyn (felles stridsbilete – common operational picture) basert på ulike sensorar som radar, flyovervaking og sanntids videostraum. Systemet har også fullt oversyn over eigne styrkar, og har eigne logistikkfunksjonar. Systemet har også meldingsfunksjonar etter NATO-standard.
Isoterm prosess

Ein **isoterm prosess** er ein termodynamisk prosess der temperaturen i systemet er konstant: &Delta;*T* = 0. Dette skjer vanlegvis når systemet er i kontakt med eit varmereservoar på utsida og prosessen skjer sakte nok til at systemet heile tida kan tilpasse seg temperaturen til reservoaret gjennom varmeutveksling. Alternativt kan ein ha eit system som ikkje  utvekslar varme med omgivnadane i det heile tatt (*Q*&nbsp;=&nbsp;0). Ein slik prosess vert kalla ein *[[adiabatisk prosess]]*.

Tenk deg ein ideell gass der temperaturen berre er avhengig av den indre energien, som er ein funksjon av den midla kinetiske energien til eit molekyl i rørsle. Viss den indre energien er konstant, vil òg temperaturen vere konstant. Viss ein tenkjer seg at talet på mol *n* i tillegg er konstant har ein:

:  \Delta U = n R \Delta T = 0 \,

men dette betyr, i følgje den ideelle gasslova at

:  \Delta (P V) = 0 \,

slik at

:  P_i V_i = P V = P_f V_f \,

der  P_i  og  V_i  er trykk og volum i starttilstanden,  P_f  and  V_f  er trykk og volum i sluttilstanden, og variablane *P* og *V* står for trykk og volum for tilstandane i løpet av ein isoterm prosess.

Trykket kan òg skrivast som

:  P = {n R T \over V} \, 

Ut i frå termodynamikken si første lov er arbeidet *W* lik varmen *Q* som er utført på systemet.

:  Q = W \,

Dette betyr at i løpet av isoterm prosess må all varmen som blir tilført systemet omgjerast til arbeid, som så må utførast på omgivnadane. Altså vil all energi inn i systemet kome ut att, og den indre energien og dermed temperaturen til systemet vil vere konstant.

Eit minimalt arbeid av denne prosessen kan uttrykkast som

:dW=Fdx=PSdx=PdV

Derfor kan heile arbeidet til prosessen frå A til B integrerast:

:W_{A\to B}=\int_{V_A}^{V_B}dW=\int_{V_A}^{V_B}PdV

Frå den ideelle gasslikninga får vi:

:W_{A\to B}=\int_{V_A}^{V_B}PdV=\int_{V_A}^{V_B}\frac{nRT}{V}dV=nRT\ln{\frac{V_B}{V_A}}

I ein isoterm prosess får vi derfor følgjande likning:

:W_{A\to B}=Q=nRT\ln{\frac{V_B}{V_A}}

Ein kan ha isoterme prosessar i alle slags system. Forskjellige delar av syklusen i ein varmemotor blir utført isotermt og kan tilnærmast som ein Carnotsyklus.

## Sjå òg

* Adiabatisk prosess
* Syklisk prosess
* Isobar prosess
* Isokor prosess
* Poyltrop prosess
Varmekapasitet

**Varmekapasiteten** **C** for ein gjenstand er forholdet mellom den varmen Q me tilfører gjenstanden, og den temperaturstiginga {\triangle T} gjenstanden får, 


\mathbf = \frac{Q}{\triangle T}


Eininga for varmekapasitet er joule per kelvin, [C] = J/K. 

Varmekapasitet er ein målbar eigenskap. Sidan varmekapasiteten er avhengig av storleiken til gjenstanden er det ein ekstensiv eigenskap.

Dersom ein gjenstand er homogent samansett av eit gitt stoff, er forholdet mellom varmekapasiteten og massen lik den spesifikke varmekapasiteten til stoffet. Den spesifikke varmekapasiteten er ein intensiv eigenskap. Han er uavhengig av mengda stoff ein har.
Indre energi

**Indre energi** er ein viktig storleik i termodynamikken. Dette er energien som finst i lukka mengder med stoff. I hovudsak termisk energi og kjemisk energi. Termisk energi er energi som materialet har på grunn av uordna rørsler av atom og molekyl. Kjemisk energi er ordna bindingsenergi til dei same partiklane. 

Indre energi inkluderer *ikkje* energi som er avhengig av eksterne faktorar, som kinetisk energi og potensiell energi. Konvensjonelt vert heller ikkje masseenergi rekna som indre energi, sidan denne stort sett er uendra i termodynamiske og kjemiske reaksjonar. 

*U* og *E* er vanlege symbol for indre energi, og SI-eininga er Joule.
Nitrat

I uorganisk kjemi er **nitrat** eit salt av salpetersyre (HNO3). I organisk kjemi vert esterane av salpetersyre og alkoholar kalla nitrat. 

Nitrationet inneheld fleire atom og har formelen (NO3-). 

Sølvnitrat og blynitrat er eksempel.
Claude Monet

**Oscar-Claude Monet** () var ein fransk impresjonistisk kunstmålar.

Claude Monet var fødd i Paris. Som 5-åring flytta familien hans til Le Havre, der han seinare byrja på teikneskule. Då han var 18 år, blei han overtalt til å byrja med måling av Eugène Boudin. Monet reiste til Paris for å studera målarkunst.

Monet byrja som landskapsmålar. Når han måla bileta sine stod han alltid ute, han meinte at bileta måtte gjerast ferdig på staden. På grunn av farge og lysendring i naturen, meinte Monet at han måtte jobbe raskt med bileta. Han hadde for dårleg tid til å blande saman fargar så han la fargane rett på lerretet med lette strøk.

Målarretninga Claude Monet var med på å utvikle er den som blir kalla impresjonismen. Ordet stammar frå det franske ”Impression” som betyr inntrykk. Målarane var ikkje så opptekne av motivet, men av inntrykka dei fekk av naturen.

Monet sa eingong at han ønskte at han blei fødd blind for deretter å få synet tilbake, då kunne han byrje å måle utan å vite kva han måla. Monet måla ofte fleire bilete av same motivet, men med forskjellige fargar og lyssetting.

Vinteren 1895 var han i Sandvika i Bærum og måla ei rekke bilete med lokale motiv.
Det mest kjente er gamle Løkke bru i Sandvika. Måleriet blei heimkjøpt på 1990-talet då det var lagt ut for sal. Kjøpet blei finansiert av Den norske Arbeidsgiverforeing (no NHO) og er no i samlingane til Nasjonalgalleriet. Eit anna kjent bilete med lokalt motiv er Kolsåstoppen som Monet måla. Claude Monets allé i Sandvika er oppkalla etter han.

Claude Monet døydde 5. desember 1926 i Giverny, 86 år gammal.
Han ligg gravlagt i Giverny.

## Galleri


Fil:Claude Monet, Impression, soleil levant, 1872.jpg|Impression soloppgang (1872)
Fil:Monet Umbrella.JPG|Dame med parasoll
Fil:Claude Monet, Fishing Boats Leaving the Harbor, Le Havre.jpg|Le Havre 
Fil:Claude Monet-Waterlilies.jpg|Vassliljer (1899)


## Bakgrunnsstoff

* Art of Monet webgalleri
* Claude Monets måleri frå Noreg
* Claude Monet
Grammatikar

Ein **grammatikar** er ein person med grammatikk som fag. Ein grammatikar kan skildra korleis grammatikken i eit språk er eller korleis han meiner han bør vera. 

## Kjende grammatikarar
Ngozi

:*Sjå òg [[Ngozi (fleirtyding)]]*

**Ngozi** er ein by i nordre Burundi og administrasjonssenter i Ngozi-provinsen. Byen ligg ligg 1&nbsp;820 moh. og hadde ifølgje eit estimat frå 2010   innbyggjarar.
Latent varme

**Latent varme** er varmemengda som må til for at eit stoff skal gjennomgå ein faseendring (endre aggregattilstand). Konseptet blei først nemnt rundt 1750 av Joseph Black. Ein har to typar latent varme. Ein er latent varme ved smelting og den andre latent varme ved fordamping, og skildrar kva veg varmen strøymer frå ein fase til den neste: 

:fast stoff → væske → gass.

Energiendringa er endotermisk når eit stoff går frå fast stoff til væske til gass, og eksotermisk når endringa går i motsett retning. 

Når eit vassmolekyl fordampar frå ei vassflate og inn i atmosfæren, blir *varme* overført via vassmolekylet til ein luftpakke med lågare temperatur. Ein må ha energi for å fordampe vatn til vassdamp, og vassmolekyla i vassdampen held på denne energien som indre energi. Denne «lagra» energien vert kalla latent varme, og når vassdamp går over til vatn (kondensasjon) eller is (deposisjon) vert demme energien frigjeve som merkande varme på flata der kondenseringa (eller deposisjonen) har skjedd. 

## Latent varmefluks
**Latent varmefluks** er varmefluksen frå jordoverflata til atmosfæren i samband med fordamping av vatn, og kondensasjon av vassdamp i troposfæren. Det er ein viktig komponent i Jorda sitt energibudsjett for overflata. Latent varmefluks blir vanlegvis målt med å bruke bowenforholdsteknikken eller via kvervlingskovarians, som er ein statistisk reiskap for å analysere atmosfæriske storleikar som svingar raskt med tida (høgfrekvent dataserie), og gjev fluksverdiar for desse storleikane. 

### Sjå òg
* Fordampingsvarme
* Fusjonsvarme
* Bowenforholdet
* Sublimasjon
* Spesifikk varmekapasitet
Attisk gresk

**Attisk gresk** er ei form av det klassiske greske språket, som vart tala i dei austlege delane av antikkens Hellas. Athen var hovudsetet for dei som tala attisk, og mellom andre Aiskhylos, Sofokles, Platon og Aristoteles skreiv på attisk.
Aiolisk gresk

**Aiolisk gresk** er ei form av det klassiske greske språket som vart tala mellom anna i Viotía og på Lésvos. Sapfo var ein av dei som brukte dette språket til diktspråk.
Lyrikar

Ein **diktar**, **lyrikar** eller **poet** er ein forfattar som skriv lyriske eller poetiske tekstar &mdash; dikt.

## Bakgrunnsstoff
Mytilíni

**Mytilíni** (gresk Μυτιλήνη, tyrkisk *Midilli*), òg kalla *Mytilene*, er ein by og ein kommune aust på øya Lésvos. Han er hovudbyen på øya og hovudsete i kommunen Mytilíni, i periferieininga Lésvos og i periferien Dei nordlege egeiske øyane i Hellas.

Mytilíni har ei vakker hamn med ferjesamband til dei nærliggande øyane Límnos og Khíos og til Avyalik i Tyrkia. Hamna har òg båtsamband til Pireus, Aten og Thessaloníki.

## Administrativ inndeling

Mytilíni hadde vore eigen kommune fram til 2011, men vart då ei kommunaleining i kommunen Lésvos. Frå 2019 vart storkommunen delt opp att, og dei opphavlege kommunane Ajásos, Everjétoulas, Jéra, Loutrópoli Thermís, Mytilíni og Plomári vart kommunaleiningar i den nye kommunen Mytilíni.

Ved folketeljinga i 2021 var det 59&nbsp;034&nbsp;innbyggjarar i det som no er kommunen Mytilíni. Kommunaleininga Mytilíni hadde 41&nbsp;379&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 31&nbsp;714&nbsp;innbyggjarar.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

Småøyar i kommunen:
* Ájos Vasílios (0)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mytilene|Mytilene]]» frå ,  den 21. september 2007.*  
 

; Referansar 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Eresós

**Eresós** (gresk Ερεσός) er ein landsby sørvest på øya Lésvos i periferieininga Lésvos i periferien Dei nordlege egeiske øyane i Hellas. Eresós var hovudsete i den tidlegare kommunen Eresós-Ántissa som no er ei kommunaleining i kommunen Vest-Lésvos.

## Referansar
Platon

**Platon** var ein gresk filosof som levde om lag mellom 427 fvt. og 327 fvt. Han er mest kjend for læra om idéverda.

## Kjelder

## Bakgrunnnstoff
Olaf, biskop av Stavanger

**Olaf** var biskop av Hamar fram til 1381/82 og deretter biskop av Stavanger fram til 1398/1400.

## Kjelder
* katolsk.no
Nivå for fri konveksjon

**Nivået for fri konveksjon** («Level of Free Convection» (LFC)) er eit nivå i atmosfæren der temperaturen byrjar å falle raskare enn den fuktigadiabatiske temperaturendringa til ein metta luftpakke i same nivå. 

Den vanlegaste måten å finne nivået for fri konveksjon på i eit diagram er er å løfte ein luftpakke frå lågare nivå tørradiabatisk til den kryssar linja for blandingsforholdet til pakken. Frå der kan ein følgje pakken fuktigadiabatisk til temperaturen til pakken er lik temperaturen til omgivnadane. Visst temperaturen til pakken då er høgare enn omgivnadane visst ein løftar pakken vidare langs fuktigadiabaten har ein funne nivået for fri konveksjon. 

Den ideelle gasslova (**PV = nRT**) gjev at volumet til luftpakken er større enn den omliggande lufta etter nivået for fri konveksjon. Luftpakken er lettare enn lufta i omgivnadane, og vil fortsette å stige til temperaturen er lik omgivnadane. Visst luftmassen har eit eller fleire nivå for fri konveksjon er den potensiell ustabil og kan føre til konvektive skyer som cumulus eller toreskyer.
Erling

Mannsnamnet **Erling** er norrønt, og tyder truleg jarleson eller jarleætling. Erling og det avleidde namnet Elling har namnedag i Noreg den 19. juni.

Namnet var særleg brukt for gutar fødde i Noreg frå rundt 1895 til 1935.
Det er no om lag 5&nbsp;000 menn i Noreg som heiter Erling. 

## Namneberarar
* Erling Skakke (1115-1179), norsk stormann under borgarkrigstida
* Erling Vidkunsson (1293–1355), norsk adelsmann

* Erling Lorentzen (f. 1923), norsk-brasiliansk forretningsmann enkemann til prinsesse Ragnhild
* Erling Wicklund (f. 1944), norsk jazzmusikar
* Erling Kittelsen (f. 1946), norsk forfattar
* Erling Lae (f. 1947), norsk politikar
* Erling Borgen (f. 1948), norsk journalist
* Erling Folkvord (f. 1949), norsk politikar
* Erling Kagge (f. 1963), norsk polfarar og forleggjar
* Erling Norman Berge, oppfinnar av Berge grasfordeler
Kondensasjonsnivå for heving

**Kondensasjonsnivå for heving** (engelsk: Lifting condensation level, LCL) er høgda der ein luftpakke som blir heva vil bli metta på grunn av adiabatisk avkjøling

Ein kan finne nivået på følgjande måte på eit meteorologisk diagram:

* Start med temperaturen T til pakken og visst lufta ikkje er metta følg linja for den tørradiabatiske temperaturendringa. Visst lufta alt er metta vil luftpakken allereie vere ved eller over kondensasjonsnivået for heving. 
* Ut frå doggpunkttemperaturen til luftpakken, kan ein følgje linja for blandingsforholdet oppover. 
* I kryssingspunktet mellom dei to linjene finn ein kondensasjonsnivået for heving. 

Den potensielle temperaturen til luftpakken blir ikkje endra så lenge prosessen er adiabatisk (ingen varmeutveksling med omgivnadane). Volumet vil derimot auke sidan lufttrykket minkar med høgda. Dette fører til at temperaturen til luftpakken minkar (ut frå den ideelle gasslova). Sidan luftpakken heller ikkje mistar masse, vil blandingsforholdet mellom vassdamp og tørr luft vere det same heilt til temperaturen har nådd nivået for metting. Når det skjer vil vassdampen kondensere, og visst luftpakken blir heva vidare oppover vil det bli danna skyer

## Referansar
* M K Yau and R.R. Rogers, *Short Course in Cloud Physics, Third Edition*, publisert av Butterworth-Heinemann, 1. januar 1989, 304 sider. EAN 9780750632157 ISBN 0-7506-3215-1