open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Æreslegionen

**Æreslegionen** (fransk *Légion d'honneur*) er ein fransk fortenesteorden skipa av førstekonsul Napoleon i Den franske republikken 19. mai 1802. Tanken var å skape ein æresbevisning som skulle erstatte dei kongelege ordenane og æresbevisingane. Desse vart etter revolusjonen opphevd i 1791. Æreslegionen har sidan skipinga overlevd vekslinga mellom republikk og monarki og vert framleis utdelt av den franske staten. Presidenten i Republikken Frankrike er stormeister i ordenen. 

## Ordensteikn
Ordensteiknet til Æreslegionen er ei stjerne med fem armar. Mellom armane finst kransar av laurbær og eik. I midten av stjerna sit eit bilete av eit kvinnehovud, eit symbol for republikken. Ordensbandet er i raudt. 

## Inndeling
Æreslegionen hadde ved skipinga fire klasser, men alt i 1805 tilført ytterlegare ein klasse. Sidan 1816 har nemninga på dei fem klassane vore fast og desse har vorte retningsgivande for andre forteenstordenar. Dei fem klassane er: 
* Storkors
* Storoffiser
* Kommandør
* Offiser
* Riddar

## Tildeling
Æreslegionen kan tildelast borgarar av Frankrike og andre land for sivile eller militære fortenester. Ordenen kan òg tildelast posthumt. Innehavarar av første klasse får òg ein pensjon. Tildelinga skjer etter avgjersle frå presidenten eller storkanselliet etter innstilling av ein statsråd. 

## Norske innehavarar
Opp gjennom åra er ein del nordmenn vorte tildelt Æreslegionen, vanlegvis fordi dei har gjort ein særskild innsats for franske interesser. Kong Harald V er innehavar av storkors, det var òg Haakon VII og Olav V. Oberst Birger Eriksen er offiser. Andre norske innehavarar er forretningsmann Knut Faremo, skodespelarinne Wenche Foss, kokk og president i Bocuse d'Or Europe Eyvind Hellstrøm, SN si spesialutsending for Libanon Terje Rød-Larsen og Arbeidarpartipolitikaren Oscar Torp. Ved 60-årsmarkeringa av landgangen i Normandie vart ni norske krigsveteranar heidra med Æreslegionen: Gunnar Knudsen, Lars Arnholm, Anders O. Standnes, Johannes Helland, Antoni Lunder, Rangvald Myhre, Bertel Bjørvik, Enevold Falsen Schrøder og Johannes Bauge.
Æresgjeld

**Æresgjeld** er eit omgrep for gjeld som ikkje kan rettsleg inndrivast, men som skyldnarane meiner det er ein æressak å innfri. Dette kan til dømes vere gjeld som kjem frå spel eller veddemål. Dersom skyldnaren likevel av fri vilje betaler æresgjelda, kan han normalt ikkje krevje eit betalt pengebeløp attende.

Reglar om æresgjeld finst i straffelova av 22. mai 1902 §§ 11 og 12. 

## Kjelder
* 
Lovdata søketips
Æresdoktorgrad

Ein **æresdoktorgrad** (*dr. honoris cause*) er ein doktorgrad som vert tildelt av eit universitet utan at mottakaren på førehand har forsvart ein disputas. I Noreg kan ein tildele doktorgradar for særleg god personleg innsats innan vitskapen eller til personar som har fremma norsk vitskap. 

Æresdoktorgradar har dei same nemningane og forkortingane som vanlege doktorgradar, men det vert føydd til *honoris causa*, forkorta h.c.

## Litteratur
* F.E. Hundrup: *Biografiske Efterretninger over dem, der ved Kjøbenhavns Universitet have erholdt de højeste akademiske Værdigheder*, 1-3. København 1854-59 (æresdoktorgrader 1824-1835)
* * Danish Theses for the Doctorate and Commemorative Publications of the University of Copenhagen 1836-1926*, Copenhagen & London 1929 (æresdoktorgrader 1836-1926)

## Bakgrunnsstoff
* Universitetet i Oslo: Æresdoktorar ved UiO 
* Æresdoktorar ved København Universitet 
* Æresdoktorar ved Det Humanistiske Fakultet - Aarhus Universitet
* Æresdoktorar ved Danmarks Tekniske Universitet (før: Polyteknisk Læreanstalt) frå 1921.
* Æresdoktorar ved NTNU
Æreløyse

**Æreløyse** er eit omgrep som tidlegare har vore mykje brukt som straff for tjuveri, falskneri og ærekrenking. Å verte ærelaus ville seie at ein mista nokre eller alle æresrettane eller borgarrettane sine. Dette kunne vere retten til å stemme, retten til å kunne veljast, avtene verneplikt og anna der godt namn og rykte var eit vilkår. 

I dag er dette berre avgrensa til tap av somme rettar i samband med straffbare handlingar. 

## Kjelder
*
Simpsons

**Simpsons** (originaltittel ***The Simpsons***) er ein amerikansk animert komedie laga av Matt Groening for Fox Broadcasting Company. Serien blei først send i 1987 som ein del av Tracey Ullman Show, men blei ein eigen serie i 1989. I 2007 blei figurane sett i ein heilaftans film kalla *[[The Simpsons Movie]]*. Simpsons har vorte svært populær, og er den lengst sende animerte TV-serien i verdshistoria.

Serien handlar om familien Simpson som bur i den amerikanske byen Springfield. Serien spøker stadig med at den ikkje avslører kvar i USA byen ligg, sjølv om det ofte blir hinta om det. Springfield i Vermont, vann konkurransen med tretten andre byar med namnet Springfield om å få ha premiera av *The Simpsons Movie*.

I Noreg går serien på Viasat 4.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Ærekrenking

**Ærekrenking** eller **injurie** er eit lovbrot der nokon med ord eller handling anten krenker æreskjensla eller omdømmet til ein annan på ein slik måte at det gode namnet og ryktet til personen vert råka. Dette kan vere å utsette personen for *hat, ringeakt eller tap av den for hans stilling eller næring fornødne tillit*. 

Ærekrenking kan straffast med bøter eller fengsel inntil eit halv år, men i somme tilfelle inntil tre år. Det er òg straffbart med ærekrenking retta mot døde personar. Om nokon er skulda for ærekrenking kan personen sleppe straff om han kan føre bevis for sine ærekrenkande skuldingar. Om skuldingane er framsett utan aktverdig grunn eller på ein utilbørleg måte kan dette likevel vere straffbart. Ei framsett ærekrenking kan òg medføre erstatning- og oppreisingskrav. 

## Kjelder
* 
*
Æra

**Æra** (av latinske *aes* for koparpengar) er ein (vanlegvis lang) tidsperiode med kjende karakteristikkar. Til dømes Den bibelske æraen, den romerske æraen osv. Æra vert òg nytta til å symbolisere kortare periodar, som Beatles-æraen eller disco-æraen. 

## Sjå òg
*Kalender
*Tid
*Geologisk æra
Flysimulator

Ein **flysimulator** er eit system som prøver å simulere, eller etterlikne forholda om bord eit fly på ein mest mogleg realistisk måte. Flysimulatorar kan vere enkle dataspel som vert nytta til underhaldningsføremål, eller det kan vere avanserte hydrauliske innretningar som liknar ein fullskala cocpit med instrument, manøvrerings- og kommunikasjonsutstyr og liknande. Slike avanserte system vert til dømes nytta av flyselskap for å trene pilotar i ulike naudsituasjonar.
Baron Bliss

**Henry Edward Ernest Victor Bliss** () var ein britsk reisande som testamenterte to millionar dollar til eit fond til støtte for innbyggjarar i den dåverande kolonien Britisk Honduras, no Belize. Den 9. mars blir markert årleg som Baron Bliss-dagen i Belize.

I Belize City finn ein Bliss Institute, opphavleg eit museum, forskingssenter og bibliotek og no eit senter for utøvande kunst, Bliss School of Nursing og fleire andre helsetenester, i tillegg til eit fyrtårn med ein park rundt blei bygd som eit monument til Bliss.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Baron Bliss|Baron Bliss]]» frå , den 8. mars 2009.* 
 
## Bakgrunnsstoff
* Baron Bliss Day on San Pedro Sun, Belize News 
* Baron Bliss Day on MayaBelize, a tourist guide to Belize
Grete

**Grete** eller **Greta** er eit kvinnenamn, ei tysk kortform av namnet Margreta, som tyder 'perle'.

Grete og Greta har norsk namnedag 13. mars.

## Bruken av namnet i Noreg
Namnet Grete er mykje bruka i Noreg, namnet var særleg populært rundt midten av 1900-talet.
* Ved folketeljinga i 1801 var 768 registrerte med namnet, oftast skrive *Grethe*
* Ved folketeljinga i 1900 var 25 registrerte med namnet var 2793 kvinner registrerte med dette namnet, skrive i formene *Greta, Grete, Gretha, Grethe, Gretta, Grette, Gretthe*
* I 2008 hadde 9573 kvinner *Grete*, 10106* Grethe*, 1811 *Greta* og *599* Gretha til første fornamn.

## Kjende namneberarar
* Greta Garbo (1905-1990), svensk skodespelar
* Grethe Ingmann (1938-1990), dansk Eurovision-vinnar
* Grethe Kausland (1947-2007), norsk komikar
* Anne-Grete Strøm-Erichsen (f. 1949), norsk politikar (Ap)
* Grete Waitz (1953-2011), norsk maratonløpar
* Grete Berget (f. 1954), norsk politikar (Ap)
* Grete Faremo (f. 1955), norsk politikar (Ap)
* Anne Grete Preus (f. 1957), norsk artist
* Grethe Gynnild Johnsen (f. 1959), NRK-journalist
* Grete Ingeborg Nykkelmo (f. 1961), norsk idrettskvinne
* Grethe Svensen (f. 1965), norsk songar
* Greta Thunberg (f. 2003), svensk klimaaktivist

## Kjelder
* Folketeljingar i Digitalarkivet
* Olav Veka 1991: *Namneboka*, Det Norske Samlaget ISBN 82-521-3604-4
Introitus

**Introitus**, av latin 'inngang', er namnet på det første leddet i den katolske messa. Introitus er samansett av
:a) ein antifon, oftast eit vers eller to frå dagens epistel
:b) eit vers frå ein davidsalme etterfulgd av 
:c) Gloria Patri før 
:d) antifonen vert gjenteken.

Opphavleg vart introitus sungen medan prosesjonen med presteskapen gjekk inn i kyrkja. Introitus kom inn i liturgien på 400-talet, den første tida vart det sungen ei heil davidssalme, som gjennom tida var nedkorta. Det finst mange ulike melodiar til introitus, ofte vert gregoriansk song nytta.

I den lutherske kyrkja brukast i staden for det katolske introitus ein inngangssalme som vert sungen på morsmålet. Tematisk kan likevel desse inngangssalmene ta opp i seg trekk frå dei bibelske salmane som vert bruka i det katolske introitus. 

## Kjelder
* *Kristen sang og musikk* Runa forlag 1962
Epistel

**Epistel** (av gresk *epistolē*, *brev, bodskap*) er ei nemning for dei nystestamentlege breva. 

Nemninga vert spesielt nytta om brevtekstene som vert lesne i gudstenesta. I Den norske kyrkja vert det gjennom dei autoriserte tekstrekkene vald ut ein epistel for kvar sundag i kyrkjeåret. Ved nokre høve kan det verte preika over ein episteltekst i høgmessa; tidlegare vart det berre preika over epistlane i aftansongen.
Ulla

**Ulla** er eit kvinnenamn som kan vera ei kortform eller kjæleform av ulike andre namn. Det kan koma frå svensk Ulrika, ei tysk kortform av namnet Ursula eller vera ei kjæleform av Hulda.

Ulla har namnedag 4. juli, både i Noreg og Sverige.

## Namneberarar
*Ulla Schmidt (f. 1949), tysk politikar
*Ulla-Mari Brantenberg (f. 1947), norsk kunstnar
*Ulla Nordgarden, norsk politikar og forskar
*Ulla Higdem, norsk politikar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Ulla|Ulla]]» frå ,  den 24. mai 2010.*
Torbjørn

**Torbjørn** eller **Thorbjørn** er eit gammalt nordisk mannsnamn, samansett av gudenamnet Tor og 'bjørn'. 

Den norrøne forma av namnet var *Þorbiǫrn*, medan *Thorbiorn* var den gammaldanske og gammalsvenske forma. Torben er ei dansk/tysk form, Thorben hovudsakleg tysk, medan ein i engelsk namnetradisjon hovudsakleg finn namnet i etternamn som Thurburn, Thorbern, Thorebern, Thorber og Thurber.
 
Torbjørn har norsk namnedag den 5. juni og Torbjörn har svensk namnedag den 9. mars.

## Bruk
*Þórbiǫrn* er blant dei ti vanlegaste mannsnamna funne i norrøne runeinnskrifter, og namnet var derfor truleg utbreidd i vikingtida. Dei vanlegaste skrivemåtane for namnet var *Þurbiurn* og *Þorbiarn*.

Både Torbjørn og Thorbjørn var mykje gjevne til gutebarn på byrjinga av 1900-talet. Thorbjørn var vanlegast først i hundreåret, men bruken tok til å gå ned på 1930-talet. Bruken av Torbjørn har vakse sidan namnestatistikk tok til å førast rundt 1880, og hadde ein topp frå like før 1930 til like etter 1940, då over 0,5 % av nyfødde gutar fekk namnet.

I 2009 var det 7&nbsp;458 norske menne som heitte Torbjørn og 1649 som heitte Thorbjørn.

## Namneberarar
* Torbjørn Gunnarsson Sandvik (1755&ndash;1822), norsk stortingsmann
* Thorbjørn Lie-Jørgensen (1900&ndash;1961), norsk kunstnar
* Thorbjørn Egner (1912&ndash;1990), norsk forfattar, kunstnar og artist
* Thorbjørn Svenssen (1924&ndash;2011), norsk fotballspelar
* Torbjørn Falkanger (f. 1927), norsk skihoppar 
* Torbjørn Mork (1928-1992), norsk lækjar og politikar
* Thorbjørn Berntsen (f. 1935), norsk politikar, miljøvernminister 1990&ndash;97
* Torbjørn Yggeseth (f. 1935), tidlegare leiar av hoppkomitéen i FIS
* Torbjørn Digernes (f. 1947), rektor ved NTNU
* Torbjørn Færøvik (f. 1948), norsk forfattar og historikar
* Torbjørn Rødstøl (f. 1949), ordførar i Rauma
* Thorbjørn Jagland (f. 1950), norsk politikar, statsminister 1996&ndash;97
* Torbjørn Tandberg (f. 1956), norsk fotograf
* Thorbjørn Fylling (f. 1957), ordførar i Ørskog
* Torbjørn Andersen (f. 1957), norsk politikar (FrP)
* Torbjørn Løkken (f. 1963), norsk kombinertløpar
* Torbjørn Lien (f. 1968), norsk teikneserieskapar (Kollektivet)
* Torbjørn Giæver Eriksen (f. 1970), norsk statssekretær
* Torbjørn Rødland (f. 1970), norsk fotograf
* Torbjørn Hansen (f. 1972), norsk politikar (H)
* Thorbjørn Harr (f. 1975), norsk skodespelar
* Torbjørn Brundtland (f. 1975), norsk musikar frå Röyksopp
* Torbjørn Anderssen (f. 1976), norsk formgjevar
* Torbjørn Røe Isaksen (f. 1978), norsk politikar (H)
* Torbjørn Ringdal Hansen (f. 1979), norsk sjakkspelar

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Torbjørn|Torbjørn]]» frå , og «[[:en:Torbjörn|Torbjörn]]» frå  den 9. mars 2009.*
Pål Gunnar Mikkelsplass

**Pål Gunnar Mikkelsplass**, () er ein tidlegare norsk langrennar frå Bromma i Hallingdal. Han var med å vinne gull i to VM-stafettar i høvesvis 1982 og 1985 for Noreg, og ei VM-bronse i 1987. Individuelt vann han sølvmedalje på 15 km, både i olympiameisterskapen i Calgary i 1988 og i verdsmeisterskapen i Lahti i 1989 i klassisk stil (det var under den meisterskapen det vart avvikla to meisterskapsrenn på 15 km). Han vann tre renn i verdscupen, beste samanlagtplasseringa i verdscupen var ein tredjeplass i 1988. I 1994 gifta han seg med langrennaren Marit Wold. Den eldre broren Eilif K. Mikkelsplass var og ein habil langrennar. Begge brørne representerte Bromma IL.

Han var landslagstrenar i langrenn for Noreg frå 1999 til 2002.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn
* 1981: Vinnar av 15 km i Holmenkollen.
* 1982: Vinnar av 15 km i Reit im Winkl, nr 10 på 15 km i VM i Oslo.
* 1983: Nr 2 på 15 km i Lahti.
* 1984: Nr 10 på 15 km i Holmenkollen.
* 1985: Nr 2 på 15 km i Davos og nr 3 på same distansen i Holmenkollen.
* 1985/6: Nr 2 på 15 km i Labrador City.
* 1987: Nr 4 på 15 km i VM i Oberstdorf. Nr 3 på 15 km i Kavgolovo.
* 1988: Sølvmedalje på 15 km og nr 6 på 30 km i OL i Calgary. Vinnar av 50 km i Rovaniemi.
* 1989: Sølvmedalje på 15 km i VM i Lahti. Dessutan tre andreplassar i verdscupen.
* 1991: Nr 12 på 10 km i VM i Val di Fiemme.
* 1992: Nr 3 på 15 km i Lahti.

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
*Ski-NM 1980: Nr 5 på 15 km, Asker.
*Ski-NM 1981: Nr 5 på 15 km, Eidsvoll.
*Ski-NM 1982: Sølvmedalje på 30 km, Raufoss.
*Ski-NM 1983: Nr 4 på 15 km på Lillehammer.
*Ski-NM 1984: Sølvmedalje både på 15 km (slått med 0,4 sekund av Tor Håkon Holte) og på 30 km, Hof.
*Ski-NM 1985: Nr 12 på 30 km i Tromsø.
*Ski-NM 1986: Gullmedalje både på 15 km og 50 km, Vang.
*Ski-NM 1987: Sølvmedalje på 15 km i Steinkjer.
*Ski-NM 1988: Gullmedalje på 15 km i Vang.
*Ski-NM 1989: Gullmedalje på 15 km på Geilo.
*Ski-NM 1991: Nr 4 på 15 km, Misvær.
*Ski-NM 1992: Nr 8 på 30 km i Lillehammer.
*Ski-NM 1995: Nr 9 på 15 km i Oslo.
*Ski-NM 1996: Nr 6 på 50 km i Stryn.

Mikkelsplass var norsk landslagstrenar for menn i langrenn frå 1999 til 2002.

## Kjelder
* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Olga Rozanova

**Olga Vladimirovna Rozanova** () var ein russisk kunstmålar. Ho var ein avantgarde-kunstnar som knytte seg til fleire stilretningar i samtidskunsten, så som suprematisme, ny-primitivisme og kubo-futurisme.

Rozanova var fødd i Melenki, ein småby nær storbyen Vladimir. I 1904 tok ho til med ei mangeårig læretid ved kunstskulen driven av K. Bolsjakov og Konstantin Juon i Moskva. Samstundes studerte ho ved Stroganovs Skule for anvendt kunst.

Frå 1911 var Rozanova ein av dei mest aktive medlemene av Ungdomsforbundet (Sojuz Molodjozjij). Året etter innleia ho vennskap med futurist-poetane Velimir Khlebnikov og Aleksej Krutsjonykh, den siste hennar framtidige ektemann.

### Suprematisme
I 1916 vart Rozenova med i ei gruppe av russiske avantgarde-kunstnarar, *[[Suprematisme|Supremus]]*, der futuristen Kasimir Malevitsj var den leiande. Ved den tid hadde måleria hennar utvikla seg vidare frå påverknaden av kubismen og den italienske futurismen. Bileta tok eit fullstendig originalt byks over i rein abstrahering, der biletkomposisjonen er organisert av trykket på synet og med relasjonane mellom fargane.

I 1917-18 laga Rozanova ei serie av ikkje-fokuserte måleri som ho kalla for tsv'etopis'. Hennar ikkje-fokuserte komposisjon *1918*, også kjend som *Grøn strime* er eit førevarsel om det flate biletet, planet og dei poetiske nyansane i fargane til somme abstrakt-ekspresjonistar.

Olga Rozanova døydde i Moskva i ein difteri-epidemi.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Olga Rozanova|Olga Rozanova]]» frå ,  den 9. mars 2009.*
Hertugdøme

Eit **hertugdøme** er eit landområde styrt av ein hertug eller ei hertuginne. Historisk har nokre hertugdøme i Europa vore suverene, medan andre (særskilt i Storbritannia og Frankrike) har vore underordna distrikt i eit kongedøme.
Matt Groening

**Matthew Abram Groening** ()) er ein amerikansk teikneserieteiknar og skaparen av animasjonsseriane *[[Simpsons|The Simpsons]]* og *[[Futurama]]*. Tidlegare i karrieren skapte Groening teikneserien *[[Life in Hell]]*, som kom ut frå 1977 til 2012.

Groening henta mange av namna til TV-serien «The Simpsons» frå sitt eige liv: foreldra hans heiter Homer og Margaret (Marge) og systrene hans heiter Lisa og Maggie. Andre namn i serien er henta frå heimbyen til Groening, Portland i Oregon.

## Bakgrunnsstoff
* Intervju på  Snpp
Glücksburg

**Glücksburg** (på dansk og norsk blir òg namna *Lyksborg* og *Glücksborg* brukt) er ein liten by i nærleiken av Flensburg i Nord-Tyskland. Dei danske (fra 1864) og norske (fra 1905) kongehusa stammar frå denne byen og kallar seg Glücksburg. Huset Glücksburg er eigentleg ei grein av huset Oldenburg. Byen hadde 5945 innbyggjarar ved utgangen av 2006.
Vladimir Makovskij

**Vladimir Jegorovitsj Makovskij** () var ein russisk kunstmålar og kunstsamlar.

### Bakgrunn

Makovskij vart fødd i Moskva, som son av ein kunstsamlar. Faren, Jegor Ivanovitsj Makovskij, var ein av grunnleggarane av Moskva kunstskule. Vladimir hadde to brør, Nikolaj og Konstantin Makovskij, og ei syster, Aleksandra. Alle var berømte kunstmålarar. Vladimir studerte ved Moskvas skule i måling, bilethogging og arkitektur. Han fullførte studiane sine i 1869. Det påfølgjande året var han ein av grunnleggarane av Forbundet for vandrande kunstutstillingar, også kalla Peredvizjnikij. Mange års framifrå arbeid bringa han fram til ein leiarposisjon i forbundet.

### Realisme-målar
Makovskij sine verk vart oppfatta som gjennomgåande humoristiske, eller med ein grovkorna ironi og avsky. I 1870-åra handla måleria hans i første rekke om folk i småbyen. Måleria *Fruktpreservering* (1876), *Gratulanten* (1878) og *Druesaft-seljaren* (1879), skildrar ulike scener der stemninga er nøyaktig avstemt, ofte lett lattervekkande. Andre av verka hans, så som *Velgjeraren* (1874) og *Straffangen* (1878) er djupfølt, sosialt medvitne. I desse kritiserer Makovskij aristokratiets falske sympatiar andsynes dei fattige. Eller han rettar merksemda mot undertrykkinga og forfølginga som tsaren sitt politi stod for.

På 1880-talet, tida for russisk «demokratisk» kunstmåling, laga Makovskij fleire av sine mest oppskatta verk. Nokre av Makovskijs fremste verk frå denne perioden er *I forværelset til forliksrådet* (1880), *Bank-kollapsen* (1881) og *Den frigjevne fangen* (1882).

### Lærar. Samfunnskritikk. Portrettmålar
I 1882 fekk Makovskij ei stilling som professor ved Moskvas skule i måling, bilethogging og arkitektur, etter Vasilij Perovs død. Der underviste han i tolv år. Han vart då i 1894 leiar ved studioet for sjangermåleri ved St. Petersburgs kunstakademi, arbeidde der sidan.

Frå slutten av 1880-åra begynte Makovskij å lage meir dystre verk. Svært viktige arbeid frå den perioden er *På bulevarden* (1888) og *Du skal ikkje gå* (1892). Han var elles ein dyktig portrettmålar, og han laga illustrasjonar til bøker.

### På 1900-talet
Etter den første russiske revolusjonen, måla Makovskij *9. januar 1905, på Vasiljev-øya* der han skildrar væpna politi som skyt på forsvarslause menneske. I eit anna måleri, *Ofringane på Khodyn-marka* (viser til då tusen menneske mista livet under kruningsseremonien av tsar Nikolaj II), stod han atter kompromisslaust på det undertrykte folkets side. Etter Oktoberrevolusjonen i 1917 tok han del i å føre tradisjonane i realismen over i dei tidlege stadium av den sosialistiske realismen.

Makovskij døydde i Petrograd.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på artiklane «[[:en:Vladimir Makovsky|Vladimir Makovsky]]» og «[[:de:Wladimir Jegorowitsch Makowski|Wladimir Jegorowitsch Makowski]]» frå [[:en:|Engelsk-]] og  den 9. mars 2009.* 


## Bakgrunnsstoff
Philip Seymour Hoffman

**Philip Seymour Hoffman** () var ein amerikansk teater- og filmskodespelar og regissør.

Hoffman tok ein BFA (Bachelor of Fine Arts) i drama etter å ha fullført utdanninga si ved New York-universitet Tisch School of the Arts. Han byrja den profesjonelle skodespelarkarrieren sin i fjernsynet i 1991, og året etter var han med i den fyrste filmen sin. Mangfaldet i filmrollene han spela i gjorde han anerkjend det følgjande tiåret, og han hadde også suksess som teaterskodespelar. Hoffman vart nominert til ein Tony Award for rollene i *[[Skodespelet True West|True West]]* (2000) og *[[Long Day’s Journey into Night]]* (2003). 

Rolla hans som Truman Capote i *[[Filmen Capote|Capote]]* (2005) gav han ein Oscar, ein BAFTA, ein Golden Globe og ein Screen Actors Guild Award. I seinare roller, som i *[[Filmen The Savages|The Savages]]* (2007) og *[[Charlie Wilson’s War]]* (2007), vart han godt motteken, og for arbeidet med *[[Filmen Doubt (2008)|Doubt]]* (2008) vart han nominert til fleire prisar.
Bergen domkyrkje

**Bergen domkyrkje** er ei langkyrkje frå rundt 1150 i Bergen i Vestland. Kyrkja er bygd i stein og har sideskip og skrudhus. Ho har vore domkyrkje sidan 1537.

Kyrkja har 615 plassar. Ho er 60,5 m lang og 20,5 m brei. Tårnet er 13 meter breitt medan koret er 13,5 meter breitt. 

## Historie

Domkyrkja er bygd på restane av to tidlegare kyrkjer. Den eldste delen, som ein finn i murpartiet under vindauga i nordveggen, er bygd rundt 1150. Denne soknekyrkja, vigd til Olav den heilage, er omtalt i *Soga om Kong Sverre*.

Under regjeringstida til Håkon Håkonsson blei det bygd eit fransiskanarkloster litt sør for kyrkja, som blei ein del av dette. Kyrkja brann i 1248 og 1270. Ho kunne brukast på nytt i 1301 etter at Magnus Lagabøte hadde gjeve støtte til gjenreisinga av bygget. Magnus Lagabøte blei også gravlagd i kyrkja.

Kyrkja brann nok ein gong i 1463/64 og låg i ruinar då ho blei domkyrkje i 1537. Kristkyrkja på Holmen i Bergen, som blei riven i 1531, hadde tidlegare vore domkyrkje. Biskop Gjeble Pederson sørgde for å få gjenreist tårnet og reparert skader på bygningen før han døydde i 1557. Dette tårnet var over midtskipet og blei erstatta av tårn i vestenden på 1640-talet, då kyrkja fekk si noverande form. Etter bybrannen i 1702 blei det og utført større restaureringsarbeid, og kyrkja blei ikkje teken i bruk igjen før 1743.
  
I 1880-83 utførte arkitektane Christie og Blix ei ny større ombygging. Sideskipet blei rive og bygd opp på nytt, med fire gotiske søyler. Ein ønska å gje kyrkja tilbake mellomalderstilen, og fjerna derfor rokokkointeriøret. Domkyrkja fekk også eit nytt alter i kleberstein.

Kyrkja har og eit minne frå Slaget på Bergens våg mellom engelske og hollandske skip i 1665, i form av ei kanonkule som sit fast i veggen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bergen domkirke|Bergen domkirke]]» frå , den 9. mars 2009.* 
 

### Litteratur
* Lidén, Hans-Emil og Magerøy, Ellen Marie, *Norges Kirker, Bergen Bind II*, Oslo 1983, ISBN 82-05-14299-8 (bd.2)
* Knudsen, Jacob Frode, *Bergen Domkirke 700 år*, Bergen 2001

## Bakgrunnsstoff
* 
*
* Galleri  fra Kunsthistorie.com
* Kulturnett Hordaland
* Bergenskartet
* Kirker i Hordaland
Nagoya

**Nagoya** (名古屋市 Nagoya-shi) er den fjerde største byen og det tredje største byområdet i Japan. Byen ligg ved Stillehavskysten i regionen Chūbu på øya Honshu, og er administrativt sentrum for prefekturet Aichi. I 2010 hadde Nagoya 2&nbsp;258&nbsp;804 innbyggjarar, men sjølve byområdet med forstadar strekkjer seg inn i provinsane Mie og Gifu og har om lag 9&nbsp;000&nbsp;000 innbyggjarar. 

Nagoya vart i 1610 gjort til hovudstad i Owari-provinsen, og ei ny borg, Nagoya-jō, blei bygd. Byen byrja å vekse fram rundt eit tempel, men blei etter kvart eit industrielt sentrum med mellom anna keramikk og krut som viktige næringar. Nagoya fekk bystatus [[1oktober 1889.

Nagoya er sentrum for bilindustrien i Japan, og mange selskap har hovudkvarter i byen. Andre viktige næringar er elektronikk og luftfart.

Byen er delt inn i 16 administrative bydelar, såkalla ku (区):
Nagoya-jō

er ei borg som ligg i byen Nagoya i Japan.

Nagoyaborga blei bygd på byrjinga av Edo-perioden (1603-1868) som sete for ei av dei tre greinene av den regjerande Tokugawa-familien, Owari-greina. Sidan det hadde denne funksjonen, var det eitt av dei største slotta i landet, og slottsbyen rundt voks etter kvart til å bli den fjerde største byen i Japan.

## Kjelder
Shikoku

er den minste av dei fire hovudøyane i Japan, både når det gjeld areal og folketal. Ho ligg sør for Honshu og aust for Kyushu, med Setosjøen imellom. I sør har ho kyst mot Stillehavet. Ho er også ein tradisjonell japansk region, og omfattar prefektura Ehime, Kagawa, Kochi og Tokushima. Den største byen på øya er Matsuyama, so har rundt ein halv million innbyggjarar. I 2015 budde det rundt 3,8 millionar menneske på øya.

«Shikoku» tyder 'fire provinsar', og viser til dei fire tidlegare provinsane ho var delt inn i, Awa, Tosa, Sanuki og Iyo. Tidlegare namn på øya er Iyo-no-futana-shima (伊予之二名島), Iyo-shima (伊予島) og Futana-shima (二名島). 

Shikoku er berglendt og har mykje skog. Det blir drive terassejordbruk i fjellskråningane, og ein dyrkar mellom anna ris, kveite, tobakk, soyabønner og mandarinar her. Det blir også drive fiske og saltutvinning.

Øya har fleire brusamband med Honshu, mellom anna verdas største hengebru, Akashi Kaikyo-brua, Minami Bisan–Seto-brua og Tatara-brua.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Shikoku|Shikoku]]» frå , den 3. mai 2011.* 
----
* 

## Bakgrunnsstoff
Johann Balthasar König

**Johann Balthasar König** () (datoane viser til dåp og gravferd) var ein tysk komponist frå Waltershausen. Han vart gravlagd i Frankfurt am Main. 

König studerte under Georg Philipp Telemann ved St. Katarinakyrkja i Frankfurt am Main. Her gjorde han sidan teneste, før han fekk teneste ved Barfüsser-kirche og underviste i song ved det lokale gymnaset. 

Blant arbeida hans er koralboka *Harmonischer Lieder-Schatz, oder Allgemeines Evangelischen Choral-Buch* (Frankfurt am Main, 1738). 

## Kjelde
* NetHymnal
Lars Erik Eriksen

**Lars Erik Eriksen** () er ein tidlegare norsk langrennar. Han var mellom dei beste i norsk langrenn i perioden 1977 til 1984. Han representerte først Bjerke IL, seinare Nannestad Skiklubb.

## Karriere
Eriksen var med på det norske stafettlaget (4x10 km) som vart verdsmeistrar på heimebane i 1982, gullet vart delt med Sovjetunionen sitt lag. I same meisterskapen vann han sølvmedaljen på 30 km og bronsemedaljen på 50 km. Eriksen var og med på stafettlaget som kom på bronseplassen under VM i 1978 og stafettlaget som erobra sølvmedaljen under OL i Lake Placid to år seinare. Han vann i 1984 i Lahti sin einaste verdscupsiger. Der sigra han i sekundstrid mot Thomas Wassberg på 15 kilometeren. Eriksen vart norgesmeister fire gonger (1980, 1983 og 1984).

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn
* 1976: Nr 13 på 50 km i Holmenkollen.
* 1977: Nr 7 på 50 km i Lahti.
* 1978: Nr 5 på 50 km og nr 8 på 30 km i VM i Lahti. Nr 4 på 30 km i Falun og på 50 km i Holmenkollen.
* 1979: Vinnar av 50 km i Lahti, nr 3 på 50 km i Holmenkollen.
* 1980: Nr 4 på 50 km i OL i Lake Placid. Nr 2 på 15 km i Lahti.
* 1981: Nr 5 på 15 km i Holmenkollen.
* 1982: Sølvmedalje på 30 km og bronsemedalje på 50 km under VM i Holmenkollen.
* 1983: Nr 6 på 15 km i Holmenkollen.
* 1984: Vinnar av 15 km i Lahti (hans einaste verdscupsiger). Nr 6 på 30 km i OL i Sarajevo. Vinnar av 15 km i Holmenkollen.
* 1985: Nr 8 på 50 km i Holmenkollen.

### Medaljar i VM- og OL-stafettar
* 1978: Bronse (VM).
* 1980: Sølv (OL).
* 1982: Gull (VM).

### Medaljar og besteplasseringar i norgesmeisterskap
*Ski-NM 1976: Nr 4 på 50 km på Oppdal
*Ski-NM 1978: Sølvmedalje på 30 km på Konnerud
*Ski-NM 1979: Sølvmedalje på 50 km i Rindal og bronsemedalje på 15 km i Steinkjer
*Ski-NM 1980: Gullmedalje på femmila i Vingrom, bronse på 30 km i Asker
*Ski-NM 1981: Bronsemdalje på 50 km på Eidsvoll
*Ski-NM 1982: Sølvmedalje på 50 km i Trondheim
*Ski-NM 1983: Gullmedalje både på 15 km og på 30 km på Lillehammer
*Ski-NM 1984: Gullmedalje på 50 km i Hof
*Ski-NM 1988: Nr 10 på 15 km på Vang

Eriksens beste samanlagtplasseringar i verdscupen var to andreplassar (1978 og 1979) og tredjeplassen i 1980. Han vart tildelt Holmenkollmedaljen i 1984 og Lahtimedaljen same sesongen.

## Kjelder
* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

## Bakgrunnsstoff
*
Det japanske riksvåpenet

**Det japanske riksvåpenet** er det keisarlege emblemet (*mon*) som vert nytta av medlemmene av den japanske keisarfamilien. Emblemet er ein stilisert, gyllen krysantemum med 16 kronblad og synlege spissar av ytterlegare 16 synleg bak ned øvste raden. Konturane kan anten vera svarte eller raude.

Andre medlemmer av keisarfamilien bruker ein variant med 14 enkle kronblad, medan ei form med 16 enkle kronblad vert brukt av medlemmer av den japanske riksforsamlinga.

## Kjelder

*
* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Imperial Seal of Japan|Imperial Seal of Japan]]» frå , den 3. april 2011.*
Edle

**Edle** og **Edla** er kvinnenamn avleidd frå Edel, som er danna som ei kortform av tyske namn som byrjar på *Edel-*. Namneleddet stammar frå *adal*, som kan bety 'edel' eller 'adeleg'. 

Edle og Edel har namnedag den 10. mars.

Det er rundt 500 norske kvinner som heiter Edle og 40 som heiter Edla (2005). 

## Kjende namneberarar

* Edle Hartmann Schjødt (1862-1949), norsk journalist og forfattar
* Edle Daasvand (f. 1969), norsk SV-politikar

## Kjelder
* norskenavn.no
Edel

**Edel** er eit kvinnenamn danna som ei kortform av tyske namn som byrjar på *Edel-*. Namneleddet stammar frå *adal*, som kan bety 'edel' eller 'adeleg'. Namnet kan òg vera eit tysk slektsnamn.

Edel har namnedag den 10. mars, saman med avleiinga Edle.

Det er rundt 2&nbsp;900 norske kvinner som heiter Edel (2005). Namnet var mest brukt på 1910-talet, då over 0,40&nbsp;% av nyfødde jenter blei kalla Edel.

## Kjende namneberarar

*Edel Randem (1910-2001), norsk kunstløpar
*Edel Hætta Eriksen (f. 1929), samisk pedagog
*Edel Therese Høiseth (f. 1966), norsk skøyteløpar

## Kjelder
*norskenavn.no
Leser søker bok

**Leser søker bok** (LSB) er ein samskipnad av over 20 norske organisasjonar som arbeider for at alle skal ha tilgang til litteratur. 

LSB har ansvaret for at det skal kome ut *tilrettelagd litteratur*, det vil seia litteratur som tilpassar seg lesarar som har vanskar med å lese vanlege bøker. LSB sørgjer for at tilrettelagde bøker blir utvikla, gitt ut og formidla gjennom 160 *Bok til alle-bibliotek*. Desse biblioteka organiserer igjen om lag 750 leseombod som les høgt for folk som ikkje kan lese. LSB har laga søkjesida *Boksok.no*. Her kan ein søkje etter bøker som passar ulike behov. LSB gir også ut ein katalog med oversikt over bøker dei har støtta LSB deler ut Ordknappen, ei utmerking til forfattarar som skriv tilrettelagt.

LSB er finansiert av Kulturdepartementet. Organisasjonen er ein brei allianse samansett av forfattarar, illustratørar, forlag, fagfolk innan lesing og interesseorganisasjonar for funksjonshemma. I alt har LSB 20 medlemsorganisasjonar, mellom andre Norsk faglitterær forfatter- og oversetterforening, GRAFILL, Den norske Forleggerforening, Norske Barne- og Ungdomsbokforfattere og Den norske Forfatterforening. 

LSB held til på Litteraturhuset, med Liv Gulbrandsen som dagleg leiar.

## Bakgrunnsstoff
*Nettstaden til Leser søker bok
*Søkjesida Boksok.no, med oversikt over alle tilrettelagde bøker
Tilrettelagd litteratur

**Tilrettelagd litteratur** er litteratur som tilpassar seg lesarar som har vanskar med å lese vanlege bøker. Om lag 30 % av alle vaksne har vanskar med å få med seg innhaldet i vanleg tekst. Årsakene kan vere mange, frå dysleksi eller andre funksjonshemmingar til at ein er uvand med å lese eller har eit anna morsmål. Leser søker bok har ansvaret for at det skal kome ut tilrettelagde bøker i Noreg.
Finnmarksløpet

**Finnmarksløpet** er eit trekkhundløp som kvart år går i Finnmark. Dette løpet, som vert arrangert av Alta trekkhundklubb er det nordlegaste trekkhundløpet i verda. Start og målområde er i Alta. Frå det første løpet i 1981 har det utvikla seg både i lengd og i tal på deltakarar. Finnmarksløpet har to klassar. Den lengste klassa, FL1000, køyrer 1000 km. Her kan køyraren starte med opp til 14 hundar. Den kortast klassa, FL500, køyrer 500 km og har 8 hundar i spannet.

Den yngste kvinna som har vunne, var 19 år da ho (i 2019) vann.

## Bakgrunnsstoff
Finnmarkslopet.no
Leseombod

**Leseombod** er ein som les høgt for og med dei som ikkje orkar å lese sjølv, t.d. fordi dei er funksjonshemma eller sjuke. Leseombodet kan vere frivillig eller tilsett ved ein institusjon. Leseomboda er organisert av såkalla Bok til alle-bibliotek, som får støtte frå Leser søker bok for å kunne formidle bøker til alle som har vanskar med å lese vanlege bøker.
## Bakgrunnsstoff
* Stordal kommune leseombod
* Leser søker bok
Anne Marit Godal

**Anne Marit Godal** () er ein norsk statsvitar,  utdanna ved Universitetet i Oslo. 

I 2003 vart Godal dagleg leiar i litteraturorganisasjonen Leser søker bok. Frå januar 2011 til november 2016 var ho tilsett som dagleg leiar for prosjektet Norsk nettleksikon, seinare Foreininga Store norske leksikon, og som sjefredaktør for nettleksikonet Store norske leksikon, inkludert Norsk biografisk leksikon og Store medisinske leksikon. Då ho tok jobben sto leksikona i fare for nedlegging, men i hennar tid som sjefredaktør sikra ho den vidare finansieringa gjennom støtte frå statsbudsjettet og frå universiteta.
Frå 2017 til 2021 var Godal oppdragsutviklar ved vitensenteret Inspiria. I dag er Godal skribent, og var i 2018 redaktør for diktantologien *Alt skal bli forandra snart. 100 norske dikt om fellesskap og kamp*, i lag med Leif Høghaug.  

Godal har hatt ei rekkje verv i frivillige organisasjonar, som AUF, Framfylkingen, Arbeidarpartiet, Utøyaveteranane, Nei til EU, Norsk målungdom og Noregs mållag. Ho er folkevald i Fredrikstad (2019), nestleiar for Fredrikstad Arbeidarparti (2023) og leiar av Klima- og miljøutvalet i Østfold Arbeidarparti og Arbeidarrørslas kulturnettverk.

Godal er dotter til Sissel Rønbeck og Bjørn Tore Godal, og mor til Maika Marie Godal Dam.

## Kjelder

*
A las barricadas

**«A las barricadas»** ('Til barrikadane') var ein av dei mest populære songane til anarkistane under den spanske borgarkrigen 1936-1939. Melodien er frå songen «Warszawjanka» frå 1905, og den spanske teksten er skriven av Valeriano Orobón Fernández.

«La Confederación» som det er referert til i siste vers var den anarkosyndikalistiske fagorganisasjonen CNT (*Den nasjonale arbeidarkonføderasjonen*), på den tida den største fagorganisasjonen og viktigaste anarkistorganisasjonen i Spania. CNT var ei viktig kraft i kampen mot general Francisco Franco sitt militærkupp mot den spanske republikken.

## Tekst

Det tredje verset er somtid sunge med lina «Alza la bandera revolucionaria, que del triunfo sin cesar nos lleva en pos» ('Reis opp det revolusjonære flagget, som fører oss fram til ustanseleg siger').

## Artistar som syng denne songen omfattar

* Ades
* Dandelion Junk Queens
* Los Dolares
* Pascal Comelade
* Serge Utgé-Royo
* Los Muertos De Cristo
* Victor Manuel
* Asto Pituak
* Juventude Maldita (hardcore band from Brazil)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:A las barricadas|A las barricadas]]» frå ,  den 10. mars 2009.*  

## Bakgrunnsstoff

* http://anarchismus.at/ - Hosting mp3s of *A Las Barricadas*
Føderalisme

**Føderalisme** (av latin *foedus*, *foedera*, «forbund») er eit organisasjonsprinsipp og ein politisk filosofi. Som organisasjonsprinsipp inneber føderalisme at organisatoriske einingar med ein viss grad av autonomi er bundne saman med ei felles leiing. Mange statar i verda har ein føderal struktur, t.d. Sambandsstatane og Tyskland. Mange meiner òg at EU liknar ein føderalstat.

I ein føderalstat er føderalisme ei politisk retning som vil ha større grad av sentralstyring og tettare integrasjon.

## Anarkistisk føderalisme

Det føderative organisasjonsprinsippet i anarkismen inneber at ulike grupper samorganiserer seg til ein føderasjon når dei har felles trong for det. Dette medfører at nokre føderasjonar har kort levetid, medan andre har lang levetid. Ikkje alle føderasjonar er geografiske, men er sette saman av folk frå ulike geografiske område som har felles interesse(r).

Ei gruppe har rett til å stille seg utanfor (derfor blir òg ordet konføderasjon nytta), og ho held på retten til eigne avgjersler innanfor føderasjonen i alle spørsmål med unnatak frå dei som føderasjonen er laga for. Inga gruppe kan handle i strid med avgjersler som er tatt i fellesskap, på ei anna side kan ikkje eit sentralt organ tvinge eller stenge vegen for dei lokale gruppene så lenge dei handlar i eigne saker, under eige ansvar og med eigne ressursar.

Ein konsekvens av føderalisme er mangel på standardprosessar som passar for avgjersler for kvar type spørsmål, men ein samarbeider i kvar einskild sak med dei som har interesse av nettopp den aktuelle saka.

Ikkje alle saker kan finne ei løysing på lik linje lokalt, i lokale institusjonar og prosessar, i alle kommunar, ─ det finst også nasjonale oppgåver, regionale oppgåver, kommunale oppgåver, grendeoppgåver, bydelsoppgåver, og individuelle oppgåver.

Målet er at menneske og grupper sluttar seg saman kor dei finn det ønskeleg og naturleg, at dei sluttar seg saman i større einingar og *delegerer noko av makta si oppover* om nødvendig. Det er altså ikkje sentrale organ som delegerer makt til lokale organ, men folk frå lokale organ som kjem saman og delegerer noko av makta si til felles organ; til dømes eit interkommunalt busselskap, eit nasjonalt kredittfond, eit nasjonalt arbeidarråd osb.

«Anarkiet» er da eit fritt samfunn bygd på samvirke, arbeidarane sin kontroll over produksjonen, føderalisme og desentralisering som middel til å omforme samfunnet, kommunen og arbeidarkollektivet som sentrale sosiale einingar, avskiping av landegrenser og nasjonalstatar.

## Kjelder
*snl.no
*caplex.no
*Artikkelen «Anarkisme» på bokmålprosjektet av Wikipedia, slik artikkelen var der 2. september 2007. Han viser vidare til desse kjeldene:
** Frihetlig.org – Norsk nettstad med libertært lesestoff
** Harald Fagerhus, Anarkismen og syndikalismen i Norge gjennom 150 år.
Gjensidig hjelp

**Gjensidig hjelp** er ein term i samfunnsøkonomi bruka om frivillig gjensidig byte av ressursar og tenester til gjensidig nytte. Konseptet er sentralt i libertær sosialisme og/eller anarkisme. 

## Opphav i mennesket sjølv

Gjensidig hjelp er så gamalt som mennesket sjølv, ein ibuande del av dei små urfellesskaps-samfunna i den fjerne fortida til menneskeslekta. Frå dei eldste tider og til lenge etter jordbruk var oppfunne, var menneska samlarar og jegerar, og bytte arbeid og ressursar til beste for gruppa eller individet. 

## Intellektuelt opphav

Som intellektuell abstraksjon vart gjensidig hjelp utvikla og fremja av Pierre-Joseph Proudhon og Pjotr Kropotkin. Mutualisme var òg eit grunnleggjande omgrep når ein etablerte arbeidarstyrte forsikringssystem, fagorganisasjonar og kooperativ.

## Kropotkin

I boka *Gjensidig hjelp: Ein faktor i [[evolusjonen]]* drøfta Kropotkin kooperasjon som ein overlevingsmekanisme for dyr, dette for å motverke eit evolusjonsbegrep som berre såg konkurranse for å overleve mellom individa, sosialdarwinisme. Kropotkin sine observasjonar av urfolk i Sibir fekk han til å konkludere med at det slett ikkje var alle samfunn som var så konkurranseprega som det industrialiserte Europa. 

I ei anna bok, *Erobringa av brødet*, foreslo Kropotkin eit økonomisk system basert på gjensidige byte og frivillig kooperasjon. Han meinte knappheit var unødvendig, og at det var mogleg å produsere nok til å stette alle sine grunnleggjande behov med berre fem timars arbeidsdag (så kunne dei som ville bruke resten av dagen til å tilfredsstille eventuelle behov for luksus om dei ønskte det). Han hevda at dårlege økonomiske system hindra slik velstand for alle og hadde ført til ein sosialt ineffektiv allokering av ressursar. Integrert i ein industriell økonomi ville prinsippet om gjensidig hjelp føre til betre kår for alle, meinte Kropotkin. 

Han utvikla desse ideane vidare i verket *Åkrar, fabrikkar og verkstader*, men utan å gjere fullgodt greie for korleis dette systemet skulle fungere.

## Kjelde
Den engelskspråklege wkipediaen, artikkelen *Mutual Aid*, som lesen 10. mars 2009.
Samfunnsøkonomi

**Samfunnsøkonomi** (òg kalla **sosialøkonomi**, **statsøkonomi**, **nasjonaløkonomi** eller **politisk økonomi**) er ein vitskap som studerer hushald med knappe ressursar. Utgangspunktet er at alle typar behov ikkje kan tilfredsstillast ved hjelp av tilgjengelege ressursar og at det derfor er nødvendig å velje. 

Samfunnsøkonomi dreiar seg om samfunnsorganisering, produksjon, forbruk og fordeling. 

Dei ulike greinene er mikroøkonomi, der enkeltaktørar såvel på produksjonssida som konsumpsjons-sida blir studert, og makroøkonomi, der ein økonomi som heilskap blir studert, med fokus på produksjon, arbeidsløyse og inflasjon. Dessutan har ein internasjonal økonomi som eit tredje område, der handel og kapitalflyt mellom landa blir studert. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Nationalekonomi|Nationalekonomi]]» frå ,  den 10. mars 2009.*  

## Bakgrunnsstoff
Gene Simmons

**Gene Simmons** fødenamn Chaim Witz () i Haifa, Israel) er bassist og vokalist i heavy metal-bandet Kiss.

Gene kom til USA i 1957 frå Israel, og bytte då namn til Eugene Klein.

Simmons skal etter eige utsagn ha nedlagt over 4000 kvinner. Han har hatt forhold med Diana Ross, Cher og Liv Ullmann. Han har fleire gongar kommentert at han aldri har hatt sex utanfor sitt langvarige forhold med den tidlegare Playboy-bunnyen Shannon Tweed. Han er for tida busett i ein gigantisk villa i Hollywood saman med Shannon og sine to barn Nick og Sophie.

Gene er og har alltid vore fråhaldsmann, og korkje røyker, drikk alkohol eller tar narkotika.

I nyare tid har me sett Gene Simmons i TV-serien Rock School, der han er musikklærar for ein skuleklasse på ein erke-engelsk skole, og lærar dei til å bli «rockarar». TV-serien kulminerer med at skuleklassen varmar opp for Motörhead med stor suksess. Den nyaste serien hans er Gene Simmons Family Jewels, eit virkelighetsdrama om musikaren, investoren og familiemannen Gene. Gene har sagt at Kiss vil arrangere «Kiss idol», fordi Kiss skal vare for «evig». 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gene Simmons|Gene Simmons]]» frå , den 10. mars 2009.*
Svartsurbær

**Svartsurbær**, *Aronia melanocarpa*, er ein liten, lauvfellande busk i rosefamilien. Han er kjent som ein prydbusk. 

Planten har kvite blomar som kjem i mai-juni. Seinare på sommaren kjem dei svarte bæra. Om hausten har busken vakre haustfarger. Dei dekorative bæra er etande og fulle av antioksidantar. Dei blir nytta i juice, vin, likør, saft, syltetøy eller som naturleg fargestoff.

## Sjå og
* Surbær

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Svartsurbær|Svartsurbær]]» frå , den 10. mars 2009.* 


## Bakgrunnsstoff
*
Mario

**Mario** (マリオ på japansk) er ein dataspelfigur skapt av Shigeru Miyamoto for Nintendo. Figuren dukka først opp i *[[dataspelet Donkey Kong|Donkey Kong]]*, der det offisielle namnet hans var **Jumpman**. Mario var opphavleg avbilda med todimensjonale strukturar, men i seinare spel er han ein tredimensjonal, polygonal figur. På grunn av den vanlege tilvisinga til at han og broren hans Luigi blir kalla «Mario Brothers» (Mariobrørne), i tillegg til at Luigi har blitt referert til som Luigi Mario, har det blitt spekulert i at hans fulle namn er **Mario Mario**.

Mario er ein kort, lubben italiensk røyrleggjar som bur i Mushroom Kingdom, der han blir sett på som ein helt av mange. Han er best kjend for å forpurre planane til den vonde Bowser, som er å kidnappe Prinsesse Peach og overta Mushroom Kingdom. Mario er godt kjend for sin modige personlegdom, entusiasme og haldning ovanfor fiendar og for å vere enormt smidig. Han er også kjend for sitt samarbeid med broren Luigi og sitt nære forhold til Prinsesse Peach som han har berga eit utal gonger. Mario har også ein vond dobbeltgjengar som heiter Wario.

Som Nintendo-maskot er Mario ein av de mest gjenkjennelege figurane i videospelhistoria og er synonym med videospel. Han har vore med i over 100 spel, mange av dei bestseljarar. Ved sida av plattformspela som han tradisjonelt er knytt til, har Mario opptredd i videospel i mange ulike sjangrar, mellom anna ''Mario Kart''-serien, mange av Nintendos arkadesportspel (til dømes *[[Mario Tennis-serien|Mario Tennis]]*- og ''Mario Golf''-serien) og Nintendos serie med Mario-rollespel (RPGar) (mellom anna *[[Super Mario RPG: Legend of the Seven Stars]]*, ''Paper Mario''-serien, *[[Mario & Luigi: Superstar Saga]]* og oppfølgjaren *[[Mario & Luigi: Partners in Time]]*). Ved sida av dei originale spela, TV-seriar, film og teikneserieblad, har han også gitt opphav til ei rekkje andre produkt.
Marie Cardinal

**Marie Cardinal** () (eigentleg Simone Odette Marie-Thérèse Cardinal) var ein fransk forfattar. Ho voks opp saman med mora i Alger i Algerie, budde lenge i Canada, før ho kom til Frankrike i 1975. 

## Verk
(Utval)
* *Écoutez la mer* (1962)
* *La mule de corbillard* (1963)
* *La Souricière* (1966) 
* *La Clef sur la porte* (1972) ISBN 2-253-00862-1
* *Les Mots pour le dire* (1976) (norsk *Gjennom ordene*, Gyldendal, ISBN 82-05-11614-8
* *Une vie pour deux* (1978) ISBN 2-253-02458-9 (*Et liv for to*, Gyldendal, ISBN 82-05-13888-5, ISBN 82-574-0163-3
* *Au pays de mes racines* (1980) 
* *Le Passé empiété* (1983) (*Attersting*, Gyldendal, ISBN 82-05-16344-8)
* *Les Grands Désordres* (1987) ISBN 2-246-39921-1 (p*Gjennom kaos*, Gyldendal, ISBN 82-05-17970-0, ISBN 82-574-0696-1
* *Comme si de rien n'était* (1990) ISBN 2-253-05918-8
* *Les jeudis de Charles et de Lula* (1993) ISBN 2-246-45521-9
* *Amour-amours* (1998) ISBN 2-246-56101-9

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:fr:Marie Cardinal|Marie Cardinal]]» frå , og «[[:sv:Marie Cardinal|Marie Cardinal]]» frå  den 10. mars 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* 
* 
*
Nintendo GameCube

**Nintendo GameCube** (**ニンテンドーゲームキューブ**, ofte forkorta til **GCN**) er ein stasjonær spelkonsoll laga av det japanske føretaket Nintendo. Han er den fjerde i rekkja av stasjonære spelkonsollar frå Nintendo, og er oppfølgjaren til Nintendo 64 og forgjengaren til Wii. GameCube høyrer til same generasjon spelkonsollar som Sony PlayStation 2, Sega Dreamcast og Microsoft Xbox.

Under utviklinga gjekk GameCube under kodenamn «Dolphin», som kom frå at grafikkchipen blei kalla «flipper». Grafikkchipen blei framstilt av ATI.

Wii kan spele av GameCube-spel og er kompatibel med det meste av utstyr for GameCube, men spel som nyttar internettfunksjonar vil ikkje kunne bruke nettfunksjonane sine på Wii.