open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Leif

**Leif** og **Leiv** er mannsnamn av norrønt opphav. Leif har namnedag den 9. oktober.

Namna er danna som kortformer av namn med denne endinga, som Torleif, Oddleiv og liknande.
Det norrøne namneleddet *-leifr* eller *-láfr* er eit norrønt adjektiv som tyder 'som blir igjen', altså 'etterkomar' eller 'arving'.

Namnet har vore kjend i Noreg sidan mellomalderen. Leif var svært mykje brukt i Noreg på 1920-talet, då rundt 2,0 % av nyfødde kunne få namnet. Bruken har deretter gått ned. I 2009 var det 15&nbsp;203 norske menn som heitte Leif og 1&nbsp;410 som heitte Leiv.

## Namneberarar
* Leiv Eiriksson (ca 973–ca 1020), norrøn oppdagelsesreisande
* Leiv Heggstad (1879–1954), norsk skulemann og målmann
* Leif Torvald Halse (1896–1984), norsk forfattar
* Leif Høegh (1896–1974), norsk skipsreiar
* Leif Halse (1896-1984), norsk forfattar
* Leiv Aalen (1906–1983), norsk teolog
* Leif Østby (1906-1988), norsk kunsthistorikar
* Leif Andreas Larsen (1906–1990), norsk motstandsmann kjend som «Shetlands-Larsen»
* Leif Granli (1909-1998), norsk politikar (Ap)
* Leif Juster (1910&ndash;1995), norsk artist
* Leif Bryde Lillegaard (1918&ndash;1994), norsk journalist og forfattar
* Leif Hveem (1920-1964), norsk motorsyklist
* Leif Vetlesen (1921&ndash;2003) norsk sjømann, organisasjonsmann og forfattar
* Leif Aune (f. 1925), norsk statsråd
* Leiv Blakset (1928-2005), norsk politikar (Sp)
* Leif Vatle (f. 1928), norsk lokalhistorikar
* Leiv Mjeldheim (f. 1929), norsk historikar
* Leif Arne Heløe (f. 1932), norsk politikar (H)
* Leif Rygg (f. 1940), norsk hardingfelespelar
* Leif Erlsboe (1943-2000), norsk filmregissør
* Leif Hovde (f. 1943), norsk politikar (KrF)
* Leif Værum Larsen (1948-2009), norsk trombonist og politikar
* Leif Jenssen (f. 1948), norsk vektlyftar
* Leif Helge Kongshaug (f. 1949), norsk politikar (V)
* Leif Øgaard (f. 1952), norsk sjakkspelar
* Leif Johan Sevland (f. 1961), norsk lokalpolitikar, ordførar i Stavanger 
* Leif Ove Andsnes (f. 1970), norsk pianist
* Leif Johan Holand (f. 1970), norsk filmfotograf
* Leif Erlend Johannessen (f. 1980), norsk sjakkspelar
* Leif Grünewald (f. 1986), brasilianske sosialantropolog

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Leif|Leif]]» frå , den 9. oktober 2009.*
John Mordaunt

General **Sir John Mordaunt**, KB () var ein britisk soldat og Whig-politikar. Han var mest kjend for å ha kommandert raidet på Rochefort som enda i fiasko. For dette vart han stilt for krigsrett og fekk skulda for det mislukka oppdraget.

Han gjekk inn i militæret i 1721 og vart kaptein i 1726 og oberstløytnant i 1731. Han kom inn på Parlamentet for Pontefract-regjeringa i 1730 og sat i Parlamentet fram til 1768.

I 1742 vart han oberst for det kongelege irske regimentet, som i 1744 vart sendt for å verne Nederland mot fransk invasjon. Han vart kalla tilbake i november 1745 for å slå ned jakobittaropprøret dette året og vart brigader.

Då sjuårskrigen braut ut i 1756 fekk han ansvaret for å trene soldatar ved Blandford. Året etter vart han vald ut til å ta den franske hamnebyen Rochefort. Både han og dei nestkommanderande var motvillige, og det same var marinekommandantane Edward Hawke og Charles Knowles. William Pitt og sir John Ligonier på høgaste hald pressa på for å få gjennomført planen.

31 krigsskip og 49 transportskip med 10 bataljonar med soldatar sette seg den 6. september 1757 og erobra Île d'Aix den 21. september. Dei oppdaga derimot at det var altfor grunt for dei store skipa å nå inn til Rochefort, over ein kilometer, så det var òg altfor langt å setje soldatane i småbåtane. Dei bestemte seg i staden for å ta ei festning ved munningen av elva Charente, men på grunn av kraftig vind måtte dei avbryte i siste minutt. Ekspedisjonen kom attende til Storbritannia 6. oktober.

Pitt var rasande over den mislukka ekspedisjonen som hadde kosta meir enn ein million pund for ingenting. Kong Georg II sette i stand ei gransking. Dei kom fram til at det tilsynelatande ikkje var nokon på land som kunne hindre ein landgang av britane og at dei lette kunne tatt Rochefort. På bakgrunn av dette vart Mordaunt stilt for krigsrett i desember. På grunn av den dårlege informasjonen han hadde fått før oppdraget kom i gang, vart han einstemmig funne uskuldig i ulydigheit. Georg II fjerna likevel Mordaunt, Conway og Cornwallis frå Parlamentet i juli 1758 og erstatta Mordaunt som guvernør i Sheerness.

Mordaunt heldt fram i forsvaret, men fekk aldri ei kommandørstilling igjen. Han vart general i 1770 og var guvernør i Berwick-upon-Tweed frå 1778 til 1780, då han døydde i heimen sin nær Southampton. Han var aldri gift og hadde heller ikkje barn.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:John Mordaunt (British Army officer)|John Mordaunt (British Army officer)]]» frå , den 9. oktober 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
***
Leiv

:*For mannsnamnet Leiv, sjå [[Leif]]*

Ein **leiv** viser til ei stor skive brød, til dømes ei heil skive flatbrød, lefse eller anna brød. I moderne tid kan det også visa til ei skive oppskore brød.

## Ordsoge
Ordet kjem frå norrønt *hleifr*. På engelsk er det tilsvarande gammalengelske *hláf* blitt til *loaf*, eit ord som tidlegare kunne tyda 'brød' men i dag tyder 'heilt brød' eller 'noko som er forma som eit brød'. Dette ordet har igjen gjeve norsk «loff».

På tysk kan *Laib* visa til heile brød eller heile, store ostar.

## Galleri

fil:Lefse on a griddle.jpg|Lefseleiv på takke. 
fil:Tortillas on comal.jpg|Steiking av tortillaleivar i Guatemala.
fil:Peshawari Roti, Pakistan.jpg|Stablar av *peshawari [[roti]]*, brødleivar i Pakistan.
fil:Meergranenbrood1139.jpg|Oppskore brød. Brødskiver kan også kallast brødleivar.


## Kjelder
* 
* 
* «loaf, n.1» i *[[Oxford English Dictionary]]*
Nintendo GameCube Game Boy Advance-kabel

**Nintendo GameCube Game Boy Advance-kabelen** (korta **GCN-GBA-kabel**) er ein kabel som ein kan nytta for å kopla spelkonsollane Nintendo GameCube og Game Boy Advance saman. Kabelen har ei side for å kopla til kontrollar-utgangen på GameCube og ei anna for å kopla til utvidings-porten på Game Boy Advance.

Dei stasjonære spelkonsollane GameCube og Wii er båe kompatible med kabelen, og av handhaldne konsollar er Game Boy Advance, Game Boy Advance SP, Game Boy Player og e-Reader kompatible. Game Boy Micro stør ikkje kabelen grunna at han har ein anna utforma utvidings-port.

## Kompatible spel
### GameCube
Denne lista ramsar opp spel på Nintendo GameCube som stør Nintendo GameCube Game Boy Advance-kabelen.
* *[[Animal Crossing]]*
* *[[Billy Hatcher and the Giant Egg]]*
* *[[Final Fantasy Crystal Chronicles]]*
* *[[The Legend of Zelda: Four Swords Adventures]]*
* *[[The Legend of Zelda: The Wind Waker]]*
* *[[Mario Golf: Toadstool Tour]]*
* *[[Metroid Prime]]*
* *[[Pokémon Channel]]*
* *[[Pokémon Colosseum]]*
* *[[Pokémon XD: Gale of Darkness]]*
* *[[Prince of Persia: The Sands of Time]]*
* *[[Rayman 3]]*
* *[[Wario World]]*
* *[[WarioWare, Inc.: Minigame Mania]]*

### Game Boy Advance
Denne lista ramsar opp spel på Game Boy Advance som stør Nintendo GameCube Game Boy Advance-kabelen.
* *[[Mario Golf: Advance Tour]]*
* *[[Metroid Fusion]]*
* *[[Pokémon Emerald]]*
* *[[Pokémon FireRed og LeafGreen|Pokémon FireRed]]*
* *[[Pokémon FireRed og LeafGreen|Pokémon LeafGreen]]*
* *[[Pokémon Rubin og Safir|Pokémon Rubin]]*
* *[[Pokémon Rubin og Safir|Pokémon Safir]]*
* *[[Prince of Persia: The Sands of Time]]*
* *[[Rayman 3: Hoodlum Havoc]]*
Acidose

**Acidose** er ei opphoping av syrer som vert danna i kroppen. «Acidose» tyder syreforgifting, og vil seia at pH-verdien til blodet er under 7,35. Kraftig acidose er akutt livstrugande. 

Acidose kan ha fleire ulike årsaker. Tilstanden oppstår oftast i samband med sukkersjuka. Acidose vert inndelt etter årsaker i respiratorisk eller metabolsk acidose.

## Respiratorisk acidose
Respiratorisk acidose skuldast at kroppen ikkje klarar å kvitta seg med karbondioksid gjennom lungene på vanleg måte, slik at CO2 hopar seg opp i blodet. Respiratorisk acidose kan oppstå til dømes ved eit astmaåtak eller dersom pusten stoppar. 
Årsaker:
* Kronisk lungesjukdom
* Morfinforgifting
* Skader i brystkasseregionen

## Metabolsk acidose
Metabolsk acidose skuldast opphoping av ikkje-flyktige syrer i blodet eller tap av HCO3-. Dette kan koma av auka syreproduksjon, til dømes maursyre ved metanolforgifting eller ketonlekamar ved ukontrollert sukkersjuka.
Årsaker:
* Diabetes
* Mjølkesyreforgifting
* Trespritforgifting
* Nyresvikt
* Salicylatforgifting
* Kjølevæskeforgiftning (etylenglykol)
* Diaré
* Nokre nyresjukdommar

## Symptom
Som regel ligg det alvorleg sjukdom til grunn for denne komplikasjonen, og sjukdomsbiletet vil difor vanlegvis vera prega av hovudsjukdommen. Milde acidosar treng ikkje gje symptom i det heile. Vage symptom som kvalme og oppkast kan vera tidlege teikn på ein metabolsk acidose.

## Sjå òg
* Alkalose
* pH
* Syre
* Base

## Kjelder
* caplex.no

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Acidose|Acidose]]» frå , og «[[:sv:Acidos|Acidos]]» frå  den 9. oktober 2009.* 
 
### Fotnotar
Äbeni Flue

**Äbeni Flue** (òg **Ebnefluh**) er eit 3&nbsp;962 m høgt fjell i Bern-Alpane i Sveits. Grensa mellom kantonane Bern og Valais går over fjelltoppen.

## Geografi
Äbeni Flue dannar ein brei bergtopp, som mot nord fell med vekselvis steile bergveggar og isbrear over 2500 meter ned i Lauterbrunnental. Sørhenget er mykje bredekt og går slakt over i Aletschgletscher. Mot aust fører ei egg til Gletscherhorn, frå denne toppen går ei egg vidare til Jungfrau lenger nord. Sørvestover fører ei egg til Mittaghorn, Grosshorn og Breithorn. Mot sør, over Grosser Aletschfirn, ragar Aletschhorn med sin høge, breie nordvegg.

## Klatresoge
Äbeni Flue vart klatra fyrste gongen den 27. august 1868 av Thomas L. M. Browne saman med Peter Bohren og Peter Schlegel. Dei fylgde det som i dag gjeld for normalvegen.

Normalvegen går over sørvestsida og søraustegga til topps. Utgangspunkt for ein topptur kan vere frå både Lötschenhütte Holandia eller Konkordiahütte. Om vinteren vert desse rutene ofte nytta av skigåarar, bergklivarar som tek turen til topps.

Nordveggen på Äbeni Flue er ein klassisk isvegg, og vert klatra relativt ofte. Han er i kring 900 meter høg, og har ein hellingsgrad på kring 50–55°. Veggen vert, trass i sine mange breglepper, rekna for å vere ganske trygg.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:de:Äbeni Flue|Äbeni Flue]]» frå , den 9. oktober 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* The Ebnefluh på SummitPost
Mittaghorn

**Mittaghorn** er eit 3&nbsp;892 m høgt fjell i Bern-Alpane i Sveits. Grensa mellom kantonane Bern og Valais går over fjelltoppen. Fjelltoppen er del av eit større fjellmassiv, og er skilt frå den nærliggjande fjelltoppen Äbeni Flue berre av skaret Äbeni-Flue-Joch.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:de:Mittaghorn|Mittaghorn]]» frå , den 9. oktober 2009.*
Klein Grünhorn

**Klein Grünhorn** er eit 3&nbsp;913 m høgt fjell i Bern-Alpane i Sveits. Fjellet ligg nær Grünhorn, og på same ryggen ligg og Gross Fiescherhorn.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Klein Grünhorn|Klein Grünhorn]]» frå , den 9. oktober 2009.*
Klein Fiescherhorn

**Klein Fiescherhorn** (eller **Ochs**) er eit 3&nbsp;895 m høgt fjell i Bern-Alpane i Sveits, vest for Gross Fiescherhorn. Grensa mellom kantonane Bern og Valais går over fjelltoppen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Klein Fiescherhorn|Klein Fiescherhorn]]» frå , den 9. oktober 2009.*
Borgundgavlen

**Borgundgavlen** er eit museums- og friområde i Ålesund. Området ligg på ytste landtunga av Oksnøya mellom Borgundfjorden og Nørvasundet. Ein reknar at Borgungavlen strekkjer seg aust til Skuggen. Landtunga vert om lag avskoren av Katavågen som i sør går ut i Borgundfjorden gjennom Klokkarsundet. Neset mot vest vert avslutta med eit brattare berg, Gavlen, som har gitt område namn.

Dette området har vore sentralt gjennom lang tid. Her var det ein i mellomalderen fann Borgundkaupangen, ein kjøpstad som mykje oppstod på grunn av borgundfjordfiske i fjorden utanfor. At ein har funne spor etter fire kyrkjebygg syner og at det var ein viktig stad for kyrkja. Borgund kyrkje er bygd over murane av ei av desse kyrkjene.

I 1931 var Sunnmøre Museum lagt til Borgundgavlen. I tillegg til hovudbygninga og båthallane finn ein over 50 eldre hus oppattsette i området.

## Kjelder
* Roald Sporstøl: «Borgungavlen» eit unikt satsningsområde? *Gavlen nr 1 1990* Sunnmøre Museum og Sunnmøre Museumslag
Fridtjof

**Fridtjof**, **Fridtjov,** **Frithjof**, **Fritjof** og **Fritiof** er mannsnamn av norrønt opphav. Fridtjof har namnedag i Noreg den 10. oktober medan Fritiof har svensk namnedag den 18. februar.

Namnet er sett saman av *[[frid|friðr]]*, 'kjærleik, fred', og *þjófr*, 'tjuv'. Dei norrøne formene av namnet var Friðþjófr og Friþiófr, og den islandske namneforma er Friðþjófur. 

Namnet er kjend frå Soga om Fridtjov den frøkne. Det blei teke i bruk som førenamn i Noreg frå 1830-åra.
I 2012 var det 442 norske menn som heitte Fridtjof, 127 som heitte Fritjof og 5 som heitte Fritiof.

I Sverige var det totalt 1&nbsp;957 personer som heitte Fritiof eller Fritjof. Berre 230 hadde det som tiltalenamn.

## Kjende namneberarar
* Fridtjof Nansen (1861–1930), norsk oppdagar, forskar og diplomat
* Frithiof Mårtensson (1884-1956), svensk brytar
* Fridtjof Backer-Grøndahl (1885–1959), norsk pianist og komponist
* Fridtjof Knutsen (1894–1961), norsk journalist og forfattar
* Fritiof Nilsson Piraten, svensk advokat og forfattar
* Fridtjof Mjøen (1897–1967), norsk skodespelar
* Fritiof Billquist (1901-1972), svensk skodespelar og forfattar
* Fritjof Bergheim (1903-1972), norsk idrettsmann
* Fridtjof Frank Gundersen (1934-2011), norsk jurist, professor og politikar
* Fritjof Capra (f. 1939), austerriksk-amerikansk fysikar og forfattar
* Frithjof Prydz (1943-1992), norsk idrettsmann
* Frithjof Wilborn (f. 1961), norsk programleiar og fotballspelar
* Frithjof Jacobsen (f. 1969), norsk musikar, forfattar og programleiar
* Fritjof Krogvold (f. 1971), norsk rullebrettutøvar

## Annan bruk
Fritjof Fomlesen er ein komisk rollefigur skapt av Lars Vik.

## Kjelder
* 


* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Fritiof|Fritiof]]» frå , den 18. februar 2012.*
Frida

:*Sjå òg [[forskingsdatabasen Frida]].*
**Frid, Frida og Fride** er kvinnenamn danna som kortformer av namn med desse endingane, og finst som namnedelar i ei rekkje namn, der Frid òg kan vera førsteledd. Frida har namnedag den 10. oktober i Noreg.

## Ordsoge
Namna kan koma frå det norrøne *fríðr*, 'vakker' eller *fröðr*, 'fred'. Denne namnedelen finn ein som førsteledd, men særleg som sisteledd i  kvinnenamn som Annfrid, Eldrid, Kjellfrid, Målfrid, Møyfrid, Solfrid og Snefrid, og i mannsnamn som Fridtjof og Fridgeir.

Frida eller Frieda kan òg vera danna av tyske namn som inneheld *fried*, 'fred'. Desse har òg gjeve kortnamnet Fred.

## Namneberarar
*Frida Bolette Hansen (1855&ndash;1931), norsk biletvevar
*Frida Hoeck Rusti (1861-1963), tysk-norsk målar
*Frida Leider (1888-1975), tysk songar
*Frida Kahlo (1907-1954), meksikansk målar
*Frid Ingulstad (f. 1935), norsk forfattar
*Fríða Áslaug Sigurðardóttir (f. 1940), islandsk forfattar
*Frida Boccara (1940–1996), fransk songar og Eurovision-deltakar
*Anni-Frid «Frida» Lyngstad (f. 1945), svensk popartist og medlem av ABBA
*Frida Nokken (f. 1948), norsk offentleg tenestekvinne
*Fride Bergem (f. 1966), norsk forfattar
*Frida Nome (f. 1972), norsk religionshistorikar
*Frida Hyvönen (f. 1977), svensk songar
*Frida Östberg (f. 1977), svensk fotballspelar
*Frida Öhrn (f. 1979), svensk songar

### Oppdikta personar
*Hovudpersonen i *[[Frida - med hjertet i hånden]]*, ei bok av Torun Lian som er blitt filmatisert under same namn.
*«Frida Frosk» i TV-seriane *[[Serum Serum]]* og *[[Pelle Parafin og automatspøkelsene]]*

## Kjelder

*«Frid» ved norskenavn.no
*
Frits

**Frits** og **Fritz** er mannsnamn opphavleg danna som kortform av Friedrich. Friz kan også vera eit slektsnamn. Frits har norsk namnedag den 10. oktober.

Namnet Fritz er særs utbreidd i den tyskspråklege verda, og er blitt brukt som kallenamn på tyskarar generelt. Under første verdskrigen var det eit kallenamn på tyske troppar, slik Tommy var det for britiske. Etter andre verdskrigen sokk bruken av namnet i mellom anna Noreg, truleg som reaksjon på den tyske okkupasjonen.

I 2009 var det 621 nordmenn som heitte Fritz og 292 som heitte Frits.

## Namneberarar
*Fritz Arlberg (1830-1896), svensk songar, operaregissør og komponist
*Frits Adam Fredrik Christian Hansen (1841-1911), norsk skulemann og politikar
*Frits Thaulow (1847–1906), norsk målar
*Fritz Wedel Jarlsberg (1855–1942), norsk jurist og diplomat
*Fritz Haber (1868–1934), tysk kjemikar og nobelprisvinnar
*Fritz Busch (1890-1951), tysk dirigent
*Friedrich Christian Anton «Fritz» Lang (1890–1976), austerriksk-amerikansk filmskapar
*Fritz Glarner (1899-1972), sveitsisk-amerikansk målar
*Fritz Carl Rieber (1903-1978), norsk føretaksmann
*Fritz Cremer (1906-1993), tysk bilethoggar
*Fritz Geissler (1921-1984), tysk komponist
*Fritz Røed (1928–2002), norsk kunstnar
*Fritz Huitfeldt (f. 1939), norsk politikar

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Fritz|Fritz]]» frå , og «[[:de:Fritz|Fritz]]» frå  den 9. oktober 2009.*
Altels

**Altels** er eit 3&nbsp;629 m pyramideforma, høgt fjell i Bern-Alpane i Sveits. Grensa mellom kantonane Bern og Valais går over fjelltoppen. Fjellet ligg øvst i dalen Kandertal. Altels er knytt til det litt høgre Balmhorn over ein kvass isrygg. Ganske grei og kort oppstiging fører til at ein tur til Balmhorn gjerne vert kombinert med topptur til Altels òg.

## Fjellsoge
Fyrste stiginga av Altels fann stad 8. juli 1874. Eit klatrelag beståande av fem mann, Hans Hari, Hermann Löhnert, Fritz Ogi, Adolf von Steiger og Friedrich Wyss-Wyss nådde toppen.

Hengebreen på nordvestsida av fjellet, som ligg i ei 44°-skråning, har etter kalving minst to gongar dekt beitemarkane under med ismassar. Breen er det i dag berre restar av i områda kring toppen.

Både menneske og buskap har omkome i israsa:
* Ved brekalving 18. august 1792 miste fire menneske og om lag 100 dyr livet. 
* 11. september 1895 styrta om lag 4 millionar kubikkmeter is ned bergsida og beitemarka. Under ismassane omkom 6 menneske (varaordføraren i Leukerbad var ein av dei), samt 158 storfe, 9 svin, eit muldyr og ein hund. Ein minnestein vart reist i beitemarka til minne om 1895-ulykka.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:de:Altels|Altels]]» frå , den 9. oktober 2009.*
Sjeminí ‘aṣéret

**Sjeminí ‘aṣéret** (hebr. שמיני עצרת, 'den åttande dagen', uttalt *shemini atzeret* i sefardisk tradisjon og *shmini-atseres* i askenasisk) er ei jødisk høgtid som fell like etter sukkót, den 22. tisjré.

Den viktigaste skikken på denne dagen er ei bøn for regn, *teffilat gesjrem*, under den særskilde gudstenesten for dagen. 

Dagen blir ofte rekna som ei eiga høgtid, skild frå sukkót. Han blir feira saman med simḥàt Torá i Israel og reformjødedom, medan denne høgtida kjem den neste dagen i den jødiske diasporaen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Shemini Atzeret|Shemini Atzeret]]» frå , den 9. oktober 2009.*
Namnet Roland

**Roland** er eit mannsnamn med tysk opphav, samansett av «Ro-» som tyder 'ære, ry' og eit etterland som tyder 'djerv'.
 
## Bruken av namnet i Noreg
I folketeljinga i 1801 vart 58 personar manntalsførte med namnet *Roland*, 40 av dei budde i Nord-Trøndelag.

I teljinga frå 1900 var det 82 personar som het *Rolan(d)*, også då over halvparten i Nord-Trøndelag. 

I 2009 er det 202 menn som har *Roland* til første fornamn, 8 heiter *Rolan*.

## Kjende namneberarar
* Roland, figur i Rolandskvadet og i folkevisa Roland og Magnus kongjen.
* Roland Delattre (1532-1594), flamsk renessansekomponist
* Roland Garros (1899-1918), fransk pilot frå første verdskrigen
* Roland Barthes (1915-1980), fransk filosof og litteraturkritikar
* Roland Utbult (f. 1951), svensk musikar og riksdagsmann
* Roland Emmerich (f. 1955), tysk filmregissør
* Roland Ratzenberger (1960-1994), austerriksk Formel-1-førar

## Sjå òg

* Folketeljingar i Digitalarkivet

## Andre kjelder
* Olav Veka: *Namneboka* (Det Norske Samlaget, 1991) ISBN 82-521-3604-4
Lunningsplass

**Lunningsplass**, eller **velteplass**, er ein stad der ein mellomlagrar tømmer som vert køyrd fram etter hogst. Lunningsplassar ligg ofte ved ein offentleg veg eller ein skogsbilveg med stor nok bereevne til at tømmeret kan hentast med tømmerbil.

Når ein driv etter stammelunningsmetoden, som er ei vanleg driftsform i Noreg, vert tømmeret køyrt fram til ein lunningsplass med ein stammelunnar eller med ein landbrukstraktor utstyrt med vinsj. I flatt lende er det meir vanleg å nytta ein lastetraktor eller ein landbrukstraktor med tømmerhengar.

Tømmeret som vert henta ut gjennom vinteren vert ofte liggande på lunningsplassen til våren kjem. Men om bereevna til vegen fram til lunningsplassen er dårleg, lyt ein henta tømmeret før telen går om våren.

## Galleri

Fil:Tømmerfrakt_i_Østmarka.jpg|Ein lassberar lessar av tømmer ved sida av vegen, slik at det kan hentast av ein tømmerbil.
Fil:Tømmerkjøring - postkort (cropped).jpg|Her ligg tømmerlunnen lagt klart for å fløytast.
Roland og Magnus kongjen

**Roland og Magnus kongjen** er ein norsk folkevisevariant av balladen «Rolandskvadet». Den originale balladen er dikta på 1100-talet, den norske varianten går attende til ei norrøn attdikting på prosa av dei franske kjempevisene om Karl den store, i Noreg kalla *Karlamagnus saga*. 

Visa tar utgangspunkt i ei historisk hending, om slaget på Roncevaux ved Pyreneane der markgreve Roland fall. I i den norske folkevisa er slagstaden kalla Ronsevollen, og Karl den store vert kalla Magnus kongjen. Dei historiske detaljane er for ein stor del blitt borte på vegen til den norske folkevisa. I visa får vi høyre om Roland som fer over havet for å slåst mot heidningane, vi får høyre mykje om slaget, om Roland som fell og om freistnaden på å taka sverdet or handa hans.

Visa er, slik ho vart nedskriven like etter år 1800, notert med 28 vers, kvart på fire liner, utan omkved. Versa er grupperte i sju bolkar. 
 
## Kjelder
* Knut Liestøl og Moltke Moe (1920): *Norske folkevisor*
Jordbor

**Jordbor** er ein bor som vert nytta for å bore i jord, for å laga hol for gjerdestolpar og liknande. 

Det finst ulike typar. Små jordbor, drevne med handmakt, vert nytta til lett hagearbeid og liknande. Ein kraftigare type er utstyrt med ein liten bensinmotor, slik at dei kan nyttast der ein ikkje kjem til med større maskinar. Traktormonterte jordbor vert nytta innan jordbruk, til arbeid i parkar og liknande. Den traktormonterte typen vert  dreven frå kraftuttaket på traktoten, eller men ein hydraulikkmotor. Det finst òg jordbor som vert monterte på gravemaskinar og sjølvgåande jordbor. Dei større typane vert nytta for å bora hol for fundamentpålar. 

## Sjå òg
* Bor
* Fjellbor
* Isbor
Isbor

**Isbor** er ein bor som vert nytta til å bora hol i isen for å fiska. Tidlegare var det vanleg å hogga hol med ei øks eller ein barkspade. Føremone med å nytta isbor er at det går snøggare og lettare å koma gjennon isen. Isbor vert i stor grad nytta for isfiske på vatn, men òg i nokon grad for isfiske på tilfrosne fjordar. 

## Sjå òg
* Jordbor
* Fjellbor
Minebor

**Fjellbor**, eller **minebor**, er ein bor som vert nytta for å bora i stein og fjell. I fleire hundre år til langt inn på 1900-talet vart boring i stein og fjell utført manuelt, ved å slå på boret med ein feisel.
Ein laut vera to mann, ein til å slå og ein til å halda og snu boret. Då det på 1950-talet kom trykkluft- og bensindrivne fjellboremaskinar vart det slutt på å nytta feisel. 

## Kjelder

## Sjå òg
* Fjellboremaskin
* Fjellborerigg
Uksenøya

**Uksenøya** eller **Oksenøya**, ligg i Ålesund kommune på Sunnmøre, og har eit flatemål på om lag 108 kvadratkilometer. Den er den største av dei øyane som utgjer Ålesund.

Øya er relativt lang og smal, om lag 26&nbsp;km lang, frå Nørvasundet i vest til Dragsundet i aust.

Det om lag 7,48&nbsp;km² store Brusdalsvatnet ligg om lag midt på øya. Brusdalsvatnet er langt og smalt, knapt 10&nbsp;km langt og om lag 1,3&nbsp;km breitt på det breiaste. Brusdalsvatnet er drikkevasskjelda til Ålesund kommune.

Øya har brusamband med fastlandet i Dragsundet, der E39 som går saman med E136 går over til fastlandet. E39 og E136 skil lag på Moa i Ålesund, der E136 går vidare vestover til Ålesund sentrum, med bru over Nørvasundet til Nørvøya. På Moa går E39 sørover til Vegsundbrua over til Sula kommune, og med vidare samband sørover med ferje til Ørsta kommune. Frå Blindheim går Riksveg til Magerholm med ferjesamband til Ørsneset i Sykkylven kommune. Riksveg går vidare til Valle nær Dragsundet, der det er kryss med E39/E136.

Frå 1849 til 1968 var øya delt mellom Borgund kommune og Skodje kommune. I 1968 vart Borgund-delen av øya innlemma i Ålesund kommmune og i 2020 følgde Skodje kommune etter. Det har skjedd ei svært stor utbygging på øya, både når det gjeld bustader og næringsliv. Eit av dei største kjøpesentera i landet ligg på Moa.

Tre av dei 7 bydelane i Ålesund ligg på øya:
* Nørvasund ca. 4&nbsp;000 innbyggjarar (2008)
* Spjelkavik og omland ca. 12&nbsp;000 innbyggjarar (2008)
* Indre Borgund: ca. 8&nbsp;000 innbyggjarar. (2008. Omfattar Blindheim, Flisnes og Emblem, i tillegg til dei små øyane Humla og Tørla.)

**Folketalsutvikling:**

## Namnet
Mange mindre øyar med namn som Usksnøya, Yksnøya eller Oksøy, har fått namnet fordi dei har vorte brukte til oksebeite. Denne øya er så stor at namnet må eit anna opphav. Hans Strøm skriv i *Søndmørs Beskrivelsebeskrivelse* at på garden Hesseberg «sees 3 store, runde og jevnsidesliggende stene, kaldt Øksne, av hvilke den store halvø hvorpaa gaarden ligger, har i gamle dage vært kaldt Øksenø, fordi den da blev anset som en ø.»
## Kjelder

* Kristian Bugge: Om namnet "Yksnøy" (Oksenøen). Tidskrift for Sunnmøre historiske lag 1916 - 1917. 8-9de aargang.
Nesthorn

**Nesthorn** er eit 3&nbsp;822 m moh høgt fjell i Bern-Alpane i Sveits. Fjellet ligg i kantonen Valais. Nesthorn ligg inneklemt mellom andre og høgre fjelltoppar, og er såleis lite synleg frå dalane i kring.

## Geografi
Nesthorn ligg i den sørlege delen av Bern-Alpane, mellom Lötschental i vest og dalen med Aletschgletscher i aust. Fjellet er i nord omkransa av Beichgletscher, ein bre som renn ned i Oberaletschbreen. Opp frå desse breane reiser Nesthorn seg i ein bratt fjellvegg, som er delvis bredekt. Mot vest fører ein fjellkam over Gredetschjoch til Breithorn ved Lötschental. Under sørskråninga ligg Gredetschgletscher. Nesthorn reiser seg opp for nordenden av dalen Gredetschtal. Denne u-dalen går ti kilometer beint mot sør og så fem kilometer mot vest, der han munnar ut ved Brig i Rhone-dalen. Noko nordaust for Nesthorn ligg Aletschhorn, ein vestleg granne er Bietschhorn.

## Klatresoge
Fyrste bestiginga av Nesthorn fann stad 18. september 1865. To britar, B. George og H. Mortimer hadde då fylgje med dei lokale fjellførarane Christian Almer og Ulrich Almer. Dei klatra vestegga til toppen av fjellet.

Normalruta til Nesthorn går nettopp langs vestegga, som ein når via Gredetschjoch (3508 moh). Til Gredetschjoch kjem ein antan frå Oberaletschhütte over Beichgletscher kryssande talrike bresprekker, eller frå Baltschiederklause over Baltschiederlicka. Denne kan ein nå over Gredetschgletscher.

Nordveggen på Nesthorn består for ein stor del av Aar-granitt. Noko som opnar for god sikring for klatrarar, i motsetning til det klatrarar opplever i mange andre nordveggar i dei sveitsiske Alpane.

Bietschhorn, Nesthorn og fjelltoppane i kring er lite besøkt, samanlikna med 4000-meters-toppane som ligg lenger nord.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:de:Nesthorn|Nesthorn]]» frå , den 10. oktober 2009.*
Sattelhorn

**Sattelhorn** er eit 3&nbsp;745 m moh. høgt fjell i Bern-Alpane i Sveits. Fjellet ligg i kantonen Valais, øvst i dalen Lötschental.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sattelhorn|Sattelhorn]]» frå , den 10. oktober 2009.*
Greip

**Greip** er ein spadeliknande handreiskap med tindar istaden for tett blad, slik at reiskapen fungerer som ein gaffel. Han vert nytta innan jordbruk, hagebruk og gartneri for å for å løyse opp jorda, handsama husdyrmøkk, kompost og anna gjødning, for å grave opp og handsama potetar og liknande. Høygaffelen, som vert nytta til å handsame gras og høy, er ein liknande reiskap.

Dei eldste greipene var laga av tre, medan dei i dag vert laga av stål. Den eldste greipen i Noreg som er teke vare på, vart funne i vikingtidsgrava som romma Osebergskipet, og var skåre ut i eitt stykkje tre med to tindar. 

## Ordsoge
Ordet greip kan brukast både i hannkjønn, hokjønn og i inkjekjønn - både *ein, ei* og *eit greip* er god norsk. Ordet greip har språkleg samanheng med ordet «å gripe».

## Annan bruk av ordet
Med uttrykket «det heng ikkje på greip» meiner vi at det ikkje er hald i ei utsegn.


Fil:Potetgreip.jpg|Potetgreip med kuler på tindane for ikkje å skade potetane. .
Fil:Bar spade.jpg|Greip for hagearbeid.


## Kjelder
Moa

**Moa** eller **MOA** kan vise til:

* Moafuglar, ei utdøydd gruppe fuglar
* Moa i Ålesund, stad i Spjelkavik bydel i Ålesund
* Namnet Moa, eit svensk kvinnenamn
* Mohammed Abdellaoue, ein norsk fotballspelar
Borerigg

**Borerigg** er utstyr som vert nytta for å bora i jord og fjell. Det finst mange ulike boreriggar, tilpassa ulike oppgåver. Boreriggar for laust fjell skil seg frå riggar for hardt fjell. Storleiken varierer kraftig etter bruksområdet, frå små transportable boreriggar til store stasjonære riggar bygde på staden. Oljeboreplattformene i Nordsjøen er i røynda ovstore boreriggar, som i noko grad er flyttbare. Boreriggar for boring etter vatn til dømes er ikkje større enn at dei kan transporterast på, eller slepast av, ein lastebil.

## Fjellboreriggar

Fjellboreriggar vert nytta for å bora i stein og fjell, i samband med vegarbeid, utspenging av tomter og liknande. Boret, som vert drive av hydraulikk, er plassert på ei hydraulisk manøvert arm. Moderne maskinar har vakuumavsug og oppsamling for borestøvet. Dei har ofte beltedrift for at dei skal kunna ta seg fram i ulendt terreng.

## Tunnelboreriggar

Tunnelboreriggar vert nytta for boring i samband med tunneldriving. Tidlegare vart det nytta manuelle fjellboremaskinar for å bora hol for dynamitt når det vart drive tunnellar gjennom hardt fjell. I dag vert det som oftast nytta tunnelboreriggar som borar fleire hol samtidig. Når in har bora nokre meter vert hola fylte med dynamitt for å spreng ut det stykket som er bora.

## Vassborerigg

Vassboreriggar vert nytta for å bora etter grunnvatn til føremål som vatn til hushaldningar, industri og jordvarmepumper.

## Oljeborerigg

Oljeboreriggar vert nytta til å bora brønnar for å påvise eller å nytte ut råolje og naturgass frå den ytre jordskorpa. Det finst mange ulike typar oljeboreriggar, både flyttbare riggar på land, riggar på fartøy og plattformer til havs. Nokre riggar kan vera plasserte på faste oljeboreplattformer eller plasserte direkte på havbotnen.

## Galleri

Fil:Ingersolls fjellboremaskin i arbeid.jpg|Ein tidleg borerigg, produsert av Ingersoll, i arbeid ca. 1890 - 1910.
Fil:Blast_hole_drilling.jpg|Boring i samband med vegbyggibf ved Lahti i Finland.
Fil:Forage_deau.JPG|Boring etter vatn med beltegåande borerigg.


## Sjå òg
* Minebor
* Jordbor
* Tunnelboremaskin
Gletscherhorn

**Gletscherhorn** er eit 3&nbsp;983 m høgt fjell i Bern-Alpane i Sveits. Grensa mellom kantonane Bern og Valais går over fjelltoppen.

Gletscherhorn ligg sør for Jungfrau, mot sørvest er han over Gletscherjoch knytt til Äbeni Flue. Mot nord fell hornet i ein 1200 meter høg vegg, vidare i bratte bergsider, 2&nbsp;800 meter ned i Lauterbrunnental. På sørsida ligg snøbreane Gletscherhornfirn og Kranzbergfirn, den berglendte søraustegga skil desse frå kvarandre. Breane renn i hop nedanfor søraustegga og munnar ut i Grosser Aletschfirn. Lenger mot sør tronar Aletschhorn med sin mektige nordvegg over Grosser Aletschfirn.

## Klatresoge
Gletscherhorn vart klatra fyrste gongen den 15. august 1867 av James John Hornby og Christian Lauener. Klatreturen gjekk opp vestegga.

Normalrutene til topps går over høvesvis søraustegga og vestegga. Begge rutene må seiast å vere lange, og byr elles på noko krevjande klatring. Nordveggen på Gletscherhorn er ein ytterst krevjande tur, både kva gjeld klatring på berg og på is, bre.

Gletscherhorn vert sjeldan klatra. Noko fordi det i alle høve er rett krevjande, så kjem det forhold at han er omgjeven av meir kjende toppar, og kanskje spelar det inn at han manglar nokre høgdemeter på å vere 4000-meters-topp.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:de:Gletscherhorn|Gletscherhorn]]» frå , den 10. oktober 2009.*
Feisel

**Feisel** er ein mellomting mellom ein stor hammar og ei lita slegge, som vart nytta for å slå på minebor. Ein laut vera to mann, ein til å slå og ein til å halda og snu boret. Han som slo vart ikkje populær om han bomma og trefte henderne til han som dreia boret.

## Kjelder
Anleggsreiskap

**Anleggsreiskapar** er reiskapar som vert nytta for anleggsarbeid. I eldre tid var dei fleste anleggsreiskapar handreiskapar og hestereiskapar, medan det i dag for det meste vert nytta anleggsmaskinar. 

## Sjå òg
* Anleggsmaskin
Grosshorn

**Grosshorn** er eit 3&nbsp;780 m høgt fjell i Bern-Alpane i Sveits. Fjelltoppen ligg om lag midtvegs i Lauterbrunnen-veggen, som reiser seg på søraustsida av dalføret. Grensa mellom kantonane Bern og Valais går over fjelltoppen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Grosshorn|Grosshorn]]» frå , den 10. oktober 2009.*
Agassizhorn

**Agassizhorn** er eit 3&nbsp;946 m høgt fjell i Bern-Alpane i Sveits. Fjelltoppen ligg i forlengjinga av nordvestegga frå Finsteraarhorn, som ligg knapt 1500 m unna. Agassizjoch (3749 m) skil dei to toppane. Grensa mellom kantona Bern og Valais går over fjelltoppen.

Ruta til topps går frå Finsteraarhornhütte, og så i vest over Fieschergletscher. Derifrå held ein seg langs austranda av breen til over fjellryggen. Så i nordaustleg retning opp eit brefelt rikt på sprekker til Agassizjoch. Undervegs må ein her halde godt til venstre, grunna faren for isras. Derifrå langs søraustegga til toppen.

Fjellet har fått sitt namn etter breforskaren Louis Agassiz.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:de:Agassizhorn|Agassizhorn]]» frå , den 10. oktober 2009.*
Wellhorn

**Wellhorn** er eit 3&nbsp;191 m høgt fjell i Bern-Alpane i Sveits. Fjellet ligg i kantonen Bern.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Wellhorn|Wellhorn]]» frå ,  den 10. oktober 2009.*
Tanke

Ein **tanke** er ei førestilling i medvitet. Ved å tenkja kan individ tolka og hanskast med det dei oppfatter av omverda, til dømes sanseopplevingar, førsstillingsbilete, kjensler eller verbale symbol. Gjennom fantasi kan ein også tenkja seg nye idear som har utspring i sinnet og ikkje i omverda. Kognisjon viser til tenking og fleire andre prossessar utførte av nevronar i hjernen.

## Psykologi

Tenking er eit eige forskingsfelt innan kognitiv psykologi. Når ein har interessa vendt mot den ytre åtferda som avspeglar resultatet av tankeprosessane, snakkar ein gjerne om problemløysing. Tenking blir påverka av ei rekkje miljømessige og personlegdomssmessige faktorar, og i visse former for psykiske lidingar kan det oppstå alvorlege tankeforstyrringar.

Forsking på tenking har mykje dreidd seg om to representasjonssystem: det verbale, eller tenking i ord, og det visuelt førestillingsprega, eller tenking i bilete. Verbal tenking er ein rimeleg rask, sekvensiell og temporal prosess. Visuell tenking er ein seinare, parallell og spatial prosess. 

Ei anna vanleg inndeling av former for tenking går på skilnaden mellom frittflytande og dirigert tenking. Den frittflytande tenkinga er assosiativ, springande og lystorientert (draum, fantasi); den dirigerte er målretta og røyndomsnær (problemløysing). 

## Filosofi
Innan filosofi er tenking tradisjonelt forstått som aktiviteten til medvitet i motsetnad til medvitet sin meir passive og mottakande rolle i åskoding (intuisjon) eller sansing. Det har vore særs delte meiningar om kva denne aktiviteten består i: ein indre dialog med seg sjølv (Platon), ei slags jamføring av medvitsinnhald eller «idear» (Locke, Hume), ei form for kalkyle eller rekning (Leibniz), handsaming av sanseinntrykk ved hjelp av omgrep (Kant), ein symbolfunksjon ved hjelp av teikn som representerer noko anna enn seg sjølv (Cassirer), eller ei verksemd som er meir eller mindre identisk med fornuftig og tenleg språkbruk (eit utbreitt synspunkt i dag). Ifølgje dei to siste oppfattingane blir forståinga av symbolbruk og språkbruk nøkkelen til forståinga av tenking.

## Kjelder
* 
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
Beau de Rochas-syklusen

**Beau de Rochas-syklusen** er ein termodynamisk syklus, oppkalla etter den franske ingeniøren Beau de Rochas, som fyrst publiserte teorien attom prosessen. 
Beau de Rochas-syklusen vert nytta i stempelmotorar med innvendig forbrenningar, der forbrenninga foregår under (tilnærma) konstant volum.

## Prosessar i syklusen
Syklusen er sett saman av fire termodynamiske prosessarar:
* 1 - 2 : Isentropisk prosess - kompresjon av luft-gassblandinga (mekanisk energi vert tilført).
* 2 - 3 : Isokor prosess - termisk energi vert tilført frå forbrenning av drivstoff og trykket i sylinderen aukar, Isokor sidan Volumet er konstant. 
* 3 - 4 : Isentropisk prosess - energi vert levert til omgjevnadane ved at ekspansjon av luft-gassblandinga set stemplet i rørsle. 
* 4 - 1 : Isokor prosess - trykkfall når eksosen vert sleppt at av sylinderen, Isokor sidan V er konstant.

Det som kjenneteiknar Beau de Rochas-syklusen er at forbrenninga skjer under konstant trykk. I forbrenningsmotorar som syg inn ei luft-gassblanding føregår forbrenninga med tilnærma konstant trykk, så desse arbeider etter Beau de Rochas-syklusen. Dette gjeld både firetaktsar og totakts forgassar- og gassmotorar, så frå ein termodynamisk ståstad er det ikkje nokon skilnad på desse. Begge typane arbeider etter Beau de Rochas-syklusen. Det som skil totakts og firetaktsmotorar er måten dei kvittar seg med eksosen og fyller sylinderen med frisk luft-gassblanding.

## Soge
Beau de Rochas-syklusen vert ofte feilaktig referert til som *Ottoprosessen*, etter Nikolaus August Otto. Grunnem til dette er at Otto lenge vart rekna som oppfinnaren av firetaktsmotoren, som Christian Reithmann hadde funne opp 17 år tidlegare. Men det var Beau de Rochas som hadde den naudsynte teoretiske kunnskapen til å forstå syklusen frå ein termodynamiske ståstad. Arbeidet til Reitmann og Otto var av meir eksperimental karakter.

## Praktisk bruk
Beau de Rochas-syklusen ligg til grunn for gassmotorar, forgassarmotorar og bensinmotorar med drivstoffinnsprøyting.

## Sjå òg
* Dieselsyklusen
* Seiliger-Sabathé-syklusen
Vierwaldstättersjøen

**Vierwaldstättersjøen** (tysk *Vierwaldstättersee*) eller **Luzernsjøen** er ein innsjø i Sveits. Innsjøen har fått namnet sitt fordi fire ulike kantonar, dei såkalla skogskantonane, ligg ved breiddene av han. Dei fire kantonane er Uri, Unterwalden, Schwyz og Luzern. Innsjøen er den fjerde største i landet. 

Innsjøen vart danna av Reussgletcher mot slutten av siste istida, for kring 12&nbsp;000 år sidan. Frå Gotthard-massivet flyt elva Reuss mot innsjøen og fører med seg store mengder grus og silt. Elvedeltaet har sidan istida flytta seg 10 km mot nord ut i fjordarma Urnersee. Han har eit areal på 114 km² og ligg 434 moh. Den største djupna er 214 meter og volumet er 11,8 km³. Mykje av breidda stig bratt opp til fjell opp til 1500 meter over havet kring innsjøen. 

Innsjøen er ein populær turistdestinasjon og det går ein kronglete veg kring innsjøen. Mange dampbåtar går mellom dei forskjellige byane ved innsjøen. I tillegg ligg enga Rütli, som er den tradisjonelle staden der ein reknar at Sveits vart grunnlagd, på søraustsida av innsjøen. 

## Geografi
Mange av dei eldste busetnadane i Sveits ligg langs innsjøen, som Küssnacht, Weggis, Vitznau, Gersau, Brunnen, Altdorf, Buochs og Treib. 

## Busetnader

¹ Ved utløpet til Reuss: den vestlege, seinare sørlege breidda.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Lucerne|Lake Lucerne]]» frå , den 3. februar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* Lake Lucerne Region
Grand Muveran

**Grand Muveran** er eit 3&nbsp;051 m høgt fjell i Bern-Alpane i Sveits. Fjellet og grannefjellet Petit Muveran (2&nbsp;810 m) er to markante fjelltoppar sør for Rhône-dalen.

Fjellet ligg på den nordaustlege utløparen av Dent de Morcles-kjeda. Berggrunnen består i hovudsak av kalkstein. To små isbrear (Plan Névé) ligg ned under den bratte nordsida av Grand Muveran. Grensa mellom kantonane Vaud og Valais går over fjelltoppen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:de:Grand Muveran|Grand Muveran]]» frå , den 10. oktober 2009.*
Statland

**Statland**, eller *Nord-Statland*, er ei bygd i Namsos kommune i Trøndelag fylke. Staden ligg på vestsida av Namsfjorden.

På Statland ligg Statland kyrkje frå 1992, og Statland skole og Stjerten barnehage.

Statland har vegsamband via Fylkesveg 215 i Nord-Trøndelag nordover til Utvorda i Flatanger kommune og sørover til Fylkesveg 766 i Tøtdal.

## Fotnotar
Akseløya

**Akseløya** er ei 8,5 km lang øy  på vestkysten av Spitsbergen, som skil Van Mijenfjorden og Bellsund.

Øya har namn etter skonnerten «Aksel Thordsen» av Tromsø, som var bruka i ekspedisjonen som Adolf Erik Nordenskiöld leidde til Svalbard i 1864.

## Kjelder

* *The Place Names of Svalbard*, Norsk polarinstitutt rapport 122 (2003) ISBN 82-7666-194-7
Sørkappøya

**Sørkappøya** er ei 7 km lang øy ved det sørlegaste punktet på Svalbard. Ho er skild frå Spitsbergen av eit 7 km breitt sund,Sommerfeldtbukta.  
Det sørlegaste punktet på øya og Svalbard er Sørkapp. Det er fleire innsjøar og laguner på øya, den største er Sørkapplaguna i nord. Spissen av øya mot sør utgjer sjølve Sørkapp, men små holmar rundt øya ligg endå lengre sør.

Det er ei fyrlykt på vestsida av øya.

Sørkappøya og dei andre øyane, holmane og skjera sørvest for Øyrlandet på Sørkapp Land er verna som fuglefredingsområde under Sørkapp fuglereservat. Reservatet blei oppretta ved kongeleg resolusjon 1. juni 1973, og omfattar eit areal på 35&nbsp;986 dekar. Området er eit viktig hekkeområde for kvitkinngås og ærfugl. Området er del av Sør-Spitsbergen nasjonalpark.

## Historie
Kvalfangsten på 1600- og 1700-talet etablerte seg ikkje så langt sør som Sørkapp Land, Hornsund var den sørlegaste kvalfangststasjonen.  Russiske pomorar dreiv fangst ved Sørkapp, og seinast i 1818 overvintra truleg to fangstmenn og fanget 1&nbsp;200 hvalross og 1&nbsp;200 kvitkvalar. Det er funne russiske hustufter og graver frå 1700-talet heilt sør på øya, ved Sørkappvatnet. 

I den norske fangstperioden på 1900-talet var området en del av Fangstfelt nummer 1 (Sørkapp). I 1908 oppretta Petter Trondsen sin ekspedisjon ein hovudstasjon («Hagerups Hus») langt nordaust på Sørkappøya ved det som seinare blei kalla Trondsenneset, som blei til ein bistasjon då det blei bygd ny hovudstasjon («Trondsenhuset»)  ved Kistefjellet ved innløpet til Sommerfeldtbukta. Hytta på Sørkappøya var forfallen allereie på 1930-talet, og var då brukt av Johan Hagerup. Det er også funne ei rekkje fangstinnretningar over delar av øya.

## Kjelder

* *The Place Names of Svalbard*, Norsk polarinstitutt rapport 122 (2003) ISBN 82-7666-194-7

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sørkappøya|Sørkappøya]]» frå ,  den 19. oktober 2025.*
Vaigattøyane

**Vaigattøyane** er ei gruppe mindre øyar sør i Hinlopenstretet mellom Spitsbergen og Nordaustlandet på Svalbard.

Totalt areal er ca. 80 km². Dei største er som fylgjer: Wahlbergøya (46), Von Otterøya (20), Nyströmøya (7), Nordenskiöldøya (3,1) og Sofiaøya.

Øyane har namn etter eit gammalt namn på Hinlopenstretet, «Waygat». Waaigat er eit nederlandsk ord som tyder 'opning som vinden blæs frå'.

## Kjelder
* *The Place Names of Svalbard*, Norsk polarinstitutt rapport 122 (2003) ISBN 82-7666-194-7
Amsterdamøya

**Amsterdamøya** er ei 18,8 km² stor øy nær Albert I Land ved nordvesthjørnet av Spitsbergen. 

Smeerenburg på Amsterdamøya var eit av hovudkvartera for dei nederlandske kvalfangarane på 1600-talet, og øya har fått namn etter den nederlandske hovudstaden Amsterdam. 

Like sør for øya ligg Danskøya på motsett side av det smale Danskegattet, og i aust går Smeerenburgfjorden som eit skilje mellom øyene og Vasahalvøya på fastlandet.

Området ligg i Nordvest-Spitsbergen nasjonalpark.

## Kjelder

* *The Place Names of Svalbard*, Norsk polarinstitutt rapport 122 (2003) ISBN 82-7666-194-7
Nøytrum

**Nøytrum** eller **inkjekjønn** er eit grammatisk trekk i kategorien genus. Mange ord for stoff, mengder og livlause ting er inkjekjønnsord. 

Nøytrum vert i norsk markert med den ubundne artikkelen *eit* eller den bundne endinga *-et*, og inkjekjønnsord vert viste til med pronomenet *det*.
Seiliger-Sabathé-syklusen

**Seiliger-Sabathé-syklusen** er ein termodynamisk syklus der forbrenninga foregår som ein kombinasjon av ein isometrisk prosess og ein isobar prosess. Seiliger-Sabathé-syklusen kan difor sjåast på som ein mellomting mellom Beau de Rochas-syklusen, der forbrenninga føregår som ein isometrisk prosess, og dieselsyklusen, der forbrenninga føregår som ein isobar prosess. Prosessen vart føreslegen av Myron Seiliger i 1922 og Sabathé.

Praktiske diesel og glødehovudmotorar arbeider etter Seiliger-Sabathé-syklusen. 

## Prosessar i syklusen
Seiliger-Sabathé-syklusen har fem delprosessar:
* (1–2) isentrop prosess - kompressjon av luft-gassblandinga (mekanisk energi vert tilført).
* (2–3) isometrisk prosess - termisk energi vert tilført frå forbrenning av drivstoff, under konstant volum, og trykket i sylinderen aukar.
* (3–4) isobar prosess - termisk energi vert tilført frå forbrenning av drivstoff, under konstant trykk, trykket set stempet i rørsle og energi vert levert til omgjevnadane i form av mekanisk arbeid.
* (4–5) isometrisk prosess - trykket held fram med å driva stempet framover i sylinderen og energi vert levert til omgjevnadane i form av mekanisk arbeid.
* (5–1) isentrop prosess - trykkfall, under konstant volum, når eksosen vert sleppt at av sylinderen.

## Sjå òg
* Beau de Rochas-syklusen
* Dieselsyklusen

## Kjelder
Tavleøya

**Tavleøya** er ei lita øy i øygruppa Sjuøyane nord for Nordaustlandet på Svalbard. Øya ligg 1 km nord for Phippsøya. 

## Kjelder
* *The Place Names of Svalbard*, Norsk polarinstitutt rapport 122 (2003) ISBN 82-7666-194-7
Karl XII-øya

**Karl XII-øya** er ei smal, 2 km lang øy nord for Nordaustlandet på Svalbard. Det høgste punktet på øya er Kongsberget, 105 m.o.h. 
Karl XII-øya har namn etter Karl XII, svensk konge frå 1697-1718. 
## Kjelder
* *The Place Names of Svalbard*, Norsk polarinstitutt rapport 122 (2003) ISBN 82-7666-194-7
Martensøya

**Martensøya** er den austlegste av øyane i øygruppa Sjuøyane, nord for Nordaustlandet på Svalbard. 
Martensøya har namn etter den tyske fysikaren Friederich Martens, som vitja Svalbard i 1671 og skreiv ei bok om reisa i 1675. 

## Kjelder
* *The Place Names of Svalbard*, Norsk polarinstitutt rapport 122 (2003) ISBN 82-7666-194-7
Parryøya

**Parryøya** er den sørlegaste av dei tre store øyane i øygruppa Sjuøyane, nord for Nordaustlandet på Svalbard. 
Parryøya har namn etter sir William Edward Parry, ein britisk sjøoffiser som leidde ein ekspedisjon til Svalbard i 1827. 

## Kjelder
* *The Place Names of Svalbard*, Norsk polarinstitutt rapport 122 (2003) ISBN 82-7666-194-7
Repøyane

**Repøyane** er to øyar, Søre og Nordre Repøya, ved munningen av Duvefjorden på nordkysten av Nordaustlandet på Svalbard. 

Øyane har namn etter den nederlandske kvalfangaren kaptein Outger Rep van Ootzaan som rundt 1710 i lag med kommandør Cornelius Giles publiserte eit kart over Svalbard. 

## Kjelder
* *The Place Names of Svalbard*, Norsk polarinstitutt rapport 122 (2003) ISBN 82-7666-194-7