open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Elisabeth Sinding

**Elisabeth Sinding** () var ein norsk målar.

## Familie
Elisabeth Sinding var dotter av prosten Otto Ludvig Sinding (1809–1880). Ho hadde fleire sysken, ein av dei var . Faren var bror av Mathias Wilhelm Sinding, og Elisabeth Sinding var dimed kusina til bilethoggaren Stephan Sinding, målaren Otto Ludvig Sinding, bilethoggaren Johanna Sinding og komponisten Christian Sinding.

## Utdanning
I 1865 byrja Sinding å studere hos målaren Johan Fredrik Eckersberg i Kristiania. Frå 1866 til 1869 studerte ho i Dresden hos , deretter fekk ho i fleire år undervising hos målaren  i München.

## Kunstnarisk virke

Elisabeth Sinding målte først og fremst dyremotiv, og særleg hestar. Salomonsens konversationsleksikon frå 1902 framhevar ho og  som dyktige dyremålarar.

Nasjonalmuseet for kunst, arkitektur og design i Oslo har eit hestebilete frå 1883 i sine samlingar.

I 1896 mottok Elisabeth Sinding eit statleg kunstnarstipend på 1500 kroner. Ved same tildeling fekk også målaren Thorolf Holmboe, bilethoggaren Johanna Sinding og komponist Johan Backer Lunde stipend på 1500 kroner, medan pianisten Lizzie Winge og skodespelaren  fekk tildelt 750 kroner, og [rkitekten  fekk tildelt 500 kroner. Samtlege åtte kunstnarar fekk tildelinga som reisestipend for reiser i utlandet.

Blant kjende verk måla av Elisabeth Sinding er «Tangkøring paa Jæderen», «Pløjende Heste» og «Kaniner». Det sistnemnde biletet er i Det kongelege Slott sitt eige. Ho laga også ei rekkje dyreillustrasjonar til  for skulebarn.

## Anna
Elisabeth Sinding var i mange år sekretær i .

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Elisabeth Sinding|Elisabeth Sinding]]» frå , den 14. mars 2025.*
Lunnedrag

**Lunnedrag** er ein hestereiskap for å køyra tømmer. Det vart festa ein kjetting rundt kvar stokk og i gaflar som var hengsla på toppen av bøyla. Stokkane vart så heisa opp ved at gafflane vart roterte med eit handtak. Handtaket var lengre enn gaflane og fungerte som ei vektstong.  

## Galleri

Fil:Tømmerkøyring mad lunnedrag.png|Tømmerkøyring mad lunnedrag.
Fil:Lunnedrag.jpg|Lunnedrag med bøyle av stål og skjeker av tre.
Geitdoning

**Geitdoning** er eit hestereiskap nytta for å køyra tømmer. Det består av to stutte sledar, der den fremre vert kalla «bukken», eller «framstøttingen», og den bakre «geita» eller «bakstøttingen». Bukken har ein svingbank, slik at han fylgjer hesten når vegen svingar. Geita heng etter bukken i ein Y-forma kjetting festa midt på bukken og til begge sidene på geita. Avstanden mellom bukken og geita vert justert etter lengda på tømmeret. I motsetning til stytting og lunnedrag slepar ikkje stokkane på marka, og på oppkøyrd frosen veg kan ein køyra etter måten store lass om det ikke er motbakke. På svært god veg med litt fall kan ein henga fleire geitdoningar etter kvarandre. Når tømmeret vert køyrd fram med geitdoning unngår ein at sand og småstein, som skjemmer sagblada, set seg fast i stokkane.

## Soge
Geitdoningen vart utvikla i Fryksdalen i Värmland og kom til Noreg på 1890-talet. Han vart i byrjinga laga lokalt, etter kopi av svenske doningar, men etter ei tid tok føretak som Jømna Brug i Elverum og Moelven bruk i Ringsaker til med industriell produksjon. I fylge Dybdal var geitdoning den dominerande reiskapen for å køyra tømmer i fyrste halvdelen av 1900-talet. Men i det bratte terrenget på Vestlandet vart det nytta stytting.

## Galleri

Fil:ANSK_11304_14804x10942_LISBETH_BERGH_Norske_anskuelsesbilleder_NORWAY_1913_TØMMERHUGST_(logging_forestry_lumberjacks_winter)_skoleplansje_(educational_school_illustration_wall_chart)_Det_Kgl._Bibliotek_Free_copyright.jpg|Illustrasjon frå Norske Anskuelsesbilleder.
Fil:Forester_Sjöholm_1954_(JOKAVN4A1E26-4).tif|Geitdoning i Finland i 1954.
Fil:Log_driving_1960_(JOKAMT2Met43-1).tif|Geitdoning i Finland i 1960.
Fil:Log_hauling_1960_(JOKAMT2Met09-1).tif|Geitdoning i Finland i 1960.


## Referansar
Lizzie Winge

**Lizzie Winge** () var ein norsk pianist og pianolærar. Ho var dotter av børskommissær Axel Winge og Elisabeth Marie («Betzy») Lasson, og syster av komponisten . Lizzie Winge underviste i piano ved Musikkonservatoriet i Oslo fra 1895 til 1928. Ho virka også som konsertpianist og urframførte saman med  i Kristiania 6. februar 1886 *Variationen Esmoll für zwei Pianoforte für vier Händen (Opus 2)* av Christian Sinding. 

## Statens kunstnarstipend
I 1894 mottok Winge Statens kunststipend på kr 750. 

I 1896 mottok Winge på nytt kr 750 i statleg kunstnarstipend. Ved same tildeling fekk også målarane Thorolf Holmboe og Elisabeth Sinding, bilethoggaren Johanna Sinding og komponist Johan Backer Lunde stipend på 1500 kroner, medan skodespelar , i likskap med Lizzie Winge, fekk tildelt 750 kroner, og arkitekt  fekk tildelt 500 kroner. Samtlege åtte kunstnarar fekk tildelinga som reisestipend for reiser i utlandet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lizzie Winge|Lizzie Winge]]» frå , den 14. mars 2025.*
Phallon Tullis-Joyce

**Phallon Abaigael Tullis-Joyce** () er ein amerikansk fotballspelar som spelar for den engelske klubben  i  og for det USA-amerikanske landslaget.

Tullis-Joyce har tidlegare spelt collegefotball for , og profesjonelt for den franske klubben , og  som spelar i .

## Klubbkarriere
### Reims (2019–2021)
Tullis-Joyce blei gjort tilgjengeleg for NWSL College Draft i 2019, men blei ikke plukka opp av nokre av klubbane. Ho blei i etterkant invitert til å prøvespele for  i Frankrike, og 19. januar 2019 signerte ho for klubben som på det tidspunktet spelte i andre divisjon. Ho fekk debuten sin 14. april 2019, i ein 4-0 siger over . 2019/20-sesongen enda med opprykk til «» for den franske klubben. I løpet av 2019/20-sesongen fekk Tullis-Joyce starte i 16 kamper, der Reims enda på en 8. plass. Under 2020/21-sesongen starta ho i alle dei 22 seriekampane, der Reims enda sesongen på 6. plass.

### OL Reign (2021–2023)
Den 8. april 2021 signerte Thullis-Joyce ein eit og eit halvtårs-kontrakt med  i . Under 2021-sesongen var ho andremålvakt, bak franske  og fekk spele ein kamp. Reign enda på andre plass, og kvalifiserte seg dimed til sluttspelet. I sluttspelet blei dei slått ut av , som til slutt vann sluttspelet.

Etter at  forlét Reign, blei Thullis-Joyce fyrstemålvakt, og starta alle dei 30 kampane i løpet av 2022-sesongen. Ho vann vekas redning fem gongar, var på månedens lag i mai, og nominert til årets målvakt i NWSL. I juli 2022 signerte ho ei kontraktforlenging som varte ut 2024-sesongen.

### Manchester United (2023–)
Den 14. september 2023 signerte Thullis-Joyce for  i . Det blei rapportert at klubben skulle ha betalt ein overgangssum på 160 000 dollar, noko som var ein rekordsum for ein kvinneleg målvakt. Ho fekk debuten sin 9. november 2023, i ein kamp i  mot , som United vann 7-0. Ho spelte alle gruppespelskampane i ligacupen, der ho heldt nullen i to kampar, og slapp inn tre mål. Manchester United enda på andreplass i gruppa, og klarte dimed ikkje å kvalifiserte seg til kvartfinalen. Det blei med desse fire kampane i hennar fyrste sesong for klubben, då ho fungerte som andremålvakt bak engelske .

Då  forlét United sommaren 2024, tok Thullis-Joyce over som fyrstemålvakt. Ho spelte sin fyrste seriekamp 21. september 2024 på Old Trafford. United vann 3-0 over .

## Landslagskarriere
Den 18. november 2024 blei Thullis-Joyce tatt ut på det USA-amerikanske landslaget for fyrste gong. 

## Privatliv
Thullis-Joyce gjekk på , der ho spelte collegefotball for . Ho er utdanna innan marinbiologi og ein sertifisert dykkar.

## Utmerkingar

### Klubb
**Reims**

* Division 2 Féminine: 2018/19

**OL Reign**

* : 2022

**Manchester United**

* : 

### Individuelle

* Månadens lag i : mai 2022
* Turneringas lag i : 2022

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Phallon Tullis-Joyce|Phallon Tullis-Joyce]]» frå , den 14. mars 2025.*
Raudkronemaurtanagar

**Raudkronemaurtanagar** (*Habia rubica*) er ein mellomstor sporvefugl som lever i neotropane. Han er den einaste arten som no blir plassert i slekta *Habia*. Arten har lenge vore rekna som ein tanagar (*Thraupidae*), men han er faktisk nærare i slekt med kardinalar (*Cardinalidae*).  

## Skildring

Raudkronemaurtanagaren er 17–19 cm lang og veg 28–43 gram (hann) eller 23–37 g (ho). Den vaksne hannen av nominatforma er matt raudbrun med ein klarare raud strupe og bryst. Den skarlaksfarga kronestripa, som er kanta med svart, blir reist når fuglen er opphissa. Hoa er gulbrun med gul strupe og ein gulaktig gulbrun kronestripe.  

Fuglen er sky, men ofte høglydt. Låten er ein skrallande lyd etterfølgd av ein musikalsk *pii-pii-pii*.  

### Utbreiing og habitat

Raudkronemaurtanagaren hekkar frå Mexico sørover til Paraguay og nordlege Argentina, samt på Trinidad. Han er vanleg i store delar av utbreiingsområdet sitt og blir ikkje rekna som truga av Verdas naturvernunion, IUCN. Arten held seg helst i det midtre vegetasjonslaget i skogen, samt i underskog med mykje bregner, buskar og urter.  

### Åtferd og økologi

Fuglane blir oftast observert i par eller familiegrupper. Dei lever hovudsakleg av leddyr, men et òg bær. I Mellom-Amerika og på Trinidad følgjer dei ofte kolonnar av hærmaur for å fange bytte som maurane skremmer opp. I låglandsskogen i søraustlege Brasil kan dei vere ein kjerneart i undervegetasjonsflokkar med fleire artar, men høgare oppe i terrenget, til dømes i Serra de Paranapiacaba, deltek dei sjeldnare i slike flokkar og føretrekkjer å følgje maurane åleine.  

Dei følgjer òg ringhala nasebjørnar (*Nasua nasua*) under matsøket deira, særleg i tørketida. I begge tilfelle er dei kommensale, det vil seie at dei utnyttar byttedyr som blir skremde opp av maurane eller nasebjørnane.  

### Hekking

Reiret, som er ei grunn skål, blir bygd av hoa. Det blir vanlegvis plassert i eit ungt tre eller ein trebregne nær ein bekk. Eit vanleg kull består av to til tre kvite egg med bleike, brune flekker. Hoa rugar egga i 13–14 dagar før dei klekkjer. Ungane blir mata av begge foreldra og forlet reiret når dei er rundt ti dagar gamle, før dei er i stand til å flyge. Dei gøymer seg då i tett lauvverk og hoppar rundt på bakken.  

## Kjelder

* *Første utgåva av artikkelen er ei omsetting av «[[:en:Red-crowned ant tanager|Red-crowned ant tanager]]» frå , den 15. mars 2025*. 
*Hilty, S. (2020). *Red-crowned Ant-Tanager (Habia rubica)*, version 1.0. I Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, red.) Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.rcatan1.01
* 

;Referansar

## Bakgrunnsstoff
Reidun Gravdahl

**Reidun Gravdahl** () er ein norsk arbeidar og politikar frå Vestre Toten i Oppland. 1997-2001 representerte ho Oppland og Arbeidarpartiet i stortinget.

Reidun Engen voks opp på Solvoll i Vestre Toten. Etter ho gifte seg busette ho på Raufoss i Østre Toten. Frå 1978 arbeidde ho ved Raufoss Ammunisjonsfabrikker. Her engasjerte ho seg for Fellesforbundet. I 1986 vart ho vald til tillitsperson på heiltid, som studieleiar og nestleiar i klubben på fabrikken.

Gravdahl var Oppland Arbeidarparti sin fjerdekandidat ved stortingsvala 1997 og 2001. Perioden 1997-2001 hadde ho fast sete i stortinget der ho var medlem i Sosialkomiteen. Arbeidarpartiet gjekk kraftig tilbake ved valet i 2001 og tapte eit mandat. Som 1. vararepresentant møtte ho fleire gongar på 2001–2005-stortinget. 2003-15 var ho medlem av Oppland fylkesting. Fireårsperioden 2007-11 var ho fylkesvaraordførar.

## Kjelder
*stortinget.no
Baesweiler

**Baesweiler er** ein by og ein kommune vest i forbundslandet Nordrhein-Westfalen i Tyskland, få kilometer aust om landegrensa mot Nederland. Kommunen har ikring 29&nbsp;000 ibuarar og eit flatemål på 27,8 km². Byen høyrer til Städteregion Aachen, sjølve Aachen ligg ei 15 kilometer unna i sør-sørvest.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Baesweiler|Baesweiler]]» frå ,  den 15. mars 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Bjørgulv Froyn

**Bjørgulv Froyn** () er ein norsk politikar frå Oslo. Han representerte Arbeidarpartiet på Stortinget i perioden frå 2001 til 2005.

## Politisk karriere
Froyn var var ei tid kring 1970 aktiv i ml-rørsla, medlem i SUF(m-l) då han markerte seg som streikeleiar under Sporvegsstreiken i Oslo i 1970, då ikring 1200 tilsette i Oslo Sporveier la ned arbeidet. Midt på 1970-talet engasjerte han seg i Sosialistisk Venstreparti, nestleiar i SV frå 1977 til 1979. Valperioden 1977–1981 møtte han ei kort tid i stortinget som 2. vararepresentant.

Froyn leia frå 1986 til 1994 Oslo-avdelinga av Norsk Kommuneforbund. Der etter var han generalsekretær i Nordens Faglige samorganisasjon fram til 2000.

I 1988 melde Froyn seg inn i Arbeidarpartiet, og var leiar for Oslo Arbeiderparti mellom 2000 og 2004. Hausten 2001 fekk han stortingsplass. På stortinget var han medlem i Samferdslekomiteen.

## Kjelder

*
Sigbjørn Molvik

**Sigbjørn Molvik** () er ein norsk lærar og politikar frå Lauvstad i Dalsfjord, Volda. I perioden mellom 2001 og 2005 representerte han Telemark og Sosialistisk Venstreparti i stortinget.

Molvik gjekk på engelsklinja ved Volda Gymnas 1966–1969. Vidare utdanna han seg ved Hamar lærerskole 1971–1974, og studerte historie grunnfag 1974/75. Etter å ha undervist i 20 år ved Kalstad skole i Kragerø, arbeidde han frå 1995 ved Bratsbergkleiva skole i Skien.

Mellom 1991 og 1995 var Molvik medlem i Kragerø kommunestyre. I perioden 1995–2001 hadde han plass i fylkesutvalet for Telemark. Hausten 2001 vart han vald inn på Stortinget frå Telemark for SV, medlem av Sosialkomitéen.

Molvik var styremedlem i Posten Norge AS frå 2006 og Rikshospitalet HF frå 2008.

## Kjelder

*
Melvine Malard

**Melvine Marie Ericka Malard** () er ein fransk fotballspelar som spelar for  i , og det franske landslaget.

## Klubbkarriere
Malard byrja å spele fotball for Saint-Denis FC, på den franske øya Réunion. Ho drog til  i 2014, og signerte sin fyrste profesjonelle kontrakt med klubben i 2017.

I 2019/20-sesongen blei Malard send på lån til , for å få meir speletid. Ho var tilbake hos Lyon i forkant av , der ho var innbyttar.

I januar 2020 blei Malard namngjeven av UEFA som ein av dei ti mest lovande unge spelarane i Europa.

Den 15. september 2023 gjekk Malard til  på lån fram til slutten av 2023/24-sesongen. Ho signerte permanent med klubben 12. juli 2024.

## Landslagskarriere
Den 18. september 2020 debuterte Malard på det franske landslaget i EM-kvalifiseringskampen mot . Ho scora sitt fyrste landslagsmål i VM-kvalifiseringskampen mot  den 26. oktober 2021, med scoring i det 38. og 54. minutt.

Malard var med i troppen som vann 2022-utgåva av .

Malard var med i den franske EM-troppen i 2022. Ho scora i det fyrste minuttet i kampen mot Island og blei kåra til banens beste spelar i den kampen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Melvine Malard|Melvine Malard]]» frå , den 15. mars 2025.*
Susanne Haaland

**Susanne Oliver Haaland** () er ein norsk fotballspelar som spelar for  i den kanadiske toppserien .

Utanom fotball er Haaland vitskapeleg assistent ved det juridiske fakultetet ved  Universitetet i Oslo.

## Klubbkarriere
### Stabæk
Haaland fekk sin seriedebut for A-laget til Stabæk den 15. august 2015 mot . Stabæk leia 3-0 då ho blei bytta innpå i det 90. minuttet.  I løpet av sine to sesongar for Stabæk spelte ho to seriekampar og fire cupkampar.

### Øvrevoll Hosle
I 2017 gjekk Haaland til  i første divisjon. Ho spelte 72 kampar i løpet av dei fire sesongane ho spelte for klubben.

### Kolbotn
I 2021 drog Haaland til Kolbotn, og var ein sterk bidragsytar då klubben rykka opp til Toppserien igjen i 2023. Etter opprykket signerte ho ein ny kontrakt med klubben ut 2024-sesongen. Tidleg ut i 2024-sesongen pådrog ho seg ei skade, som gjorde at ho gjekk glipp av store delar av sesongen.

Mot slutten av 2024-sesongen avslørte lokalavisa  at berre ein spelar i Kolbotn hadde kontrakt med klubben etter 2024-sesongen. Då Haaland, som var kaptein for Kolbotn, blei intervjua om situasjonen uttrykte ho at det var «mye snakking og usikkerhet i spillergruppen og lite info fra klubben». I same intervju kom det også fram at Haaland var ynskt med vidare. Den 16. desember blei det derimot kjent at ho hadde fått beskjed om at «hun ikke kunne garanteres spilletid, at hun ikke var betegnet som et salgsobjekt av klubben, og at hun derfor ikke var med i klubbens planer lenger», og var dimed ferdig i klubben.

### Ottawa Rapid
Den 20. januar 2025 blei det kjent at Haaland hadde signert med den nyetablerte kanadiske klubben  i . 

## Landslagskarriere
Haaland har representert Noreg på J16-, J17- og J19-landslaget.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Susanne Haaland|Susanne Haaland]]» frå , den 15. mars 2025.*
Inger Stolt-Nielsen

**Inger Stolt-Nielsen** () er ein norsk lærar og politikar frå Haugesund. Ho representerte Rogaland på Stortinget 1997–2001. 

## Liv og virke
### Bakgrunn
Stolt-Nielsen tok eksamen ved Stord Lærarskule i 1964. Seinare studerte ho historie og tok mellomfag i offentleg rett ved Universitetet i Bergen. Frå 1964 til 1997 underviste ho i skuleverket i Haugesund.

### Poltisk karriere
Stolt-Nielsen var medlem i Rogaland fylkesting 1992–1997, og medlem i Haugesund bystyre 1995–1997. Frå hausten 1997 representerte ho Rogaland i stortinget. Ho vart vald for partiet Høgre, og fekk i stortinget plass i Familie-, kultur- og administrasjonskomitéen. Men ho var like så mykje interessert i saker som hadde med sjøfart og fiskeri å gjere. Då Rogaland Høgre i januar 2001 ikkje renominerte henne for ein ny stortingsperiode, valde ho i mars 2001 å melde seg inn i Kystpartiet. Ho vart dermed partiets andre stortingsrepresentant, etter Steinar Bastesen danna partiet i 1999. Stolt-Nielsen var Kystpartiet sin fyrstekandidat i Rogaland ved stortingsvala 2001 og 2005, utan å nå opp i vala. I 2010 melde ho seg inn i Høgre på ny.

## Kjelder

*
Herzogenrath

**Herzogenrath** er ein by og ein kommune vest i forbundslandet Nordrhein-Westfalen i Tyskland. Kommunen , som i vest grensar mot Nederland, har ikring 48&nbsp;000 ibuarar og eit flatemål på 33,4 km². Byen høyrer til Städteregion Aachen, sjølve Aachen ligg straks sør for Herzogenrath.

Gruvedrift etter kol var hovudnæring til 1950-åra.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Herzogenrath|Herzogenrath]]» frå ,  den 16. mars 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Halla Tómasdóttir

**Halla Tómasdóttir** () er ei islandsk forretningskvinne og politikar som blei  den 1. august 2024.

## Liv og virke
Halla Tómasdóttir vart fødd i Reykjavík, og vaks opp i Kópavogur. Ho budde i USA i ti år, der ho jobba for blant anna  og -selskapa, og i nesten to år i Storbritannia og Danmark. 

Tómasdóttir har ein MBA frå Thunderbird School of Global Management i  i Arizona.

### Næringsliv
I 1998 var Halla Tómasdóttir med på å etablere det private .

Frå 2006 til 2007 var Tómasdóttir generaldirektør for det islandske handelskammeret Viðskiptaráð Íslands. 

I 2007 grunnla Tómasdóttir, saman med bankieren Kristín Pétursdóttir, finans- og investmentselskapet *Audur Capital* (*)*, som presenterte seg som eit selskap som førte «kvinnelege verdiar» inn i finanssektoren, og investerte i berekraftige prosjekt. Etter utbrotet av den islandske finanskrisa (2008–2011) var Audur Capital eit av få selskap i islandsk finanssektor som gjekk med gevinst. I 2009 mottok Halla Tómasdóttir og Kristín Pétursdóttir utmerkinga *Cartier Women's Initiative Award* for prosjektet sitt. I 2014 fusjonerte Audur Capital med Virðing.

Tómasdóttir er direktør i , som er ei verdsomspennande, non profit-gruppe av næringslivsleiarar som jobbar for meir menneskefokuserte og klimavennlege forretningsmodellar.

### Politikk
I 2016 stilte Tómasdóttir til val under , der Guðni Th. Jóhannesson vann. Tómasdóttir fekk den gongen nest flest røyster.

Den 1. juni 2024 vann Tómasdóttir  med 34 % av røystene. Nokre av hovudsakene i valkampen hennar var påverknaden sosiale medium har på den mentale helsa til unge menneske, utviklinga av turisme på Island og kva for ei rolle kunstig intelligens skal ha. 

Tómasdóttir er den andre kvinnelege islandske presidenten, etter Vigdís Finnbogadóttir.

## Privatliv
Tómasdóttir er gift med Björn Skulason (f. 1973). Dei har to barn saman.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Halla Tómasdóttir|Halla Tómasdóttir]]» frå , den 15. mars 2025.*

## Bakgrunnsstoff
Olpe

**Olpe** er ein by og ein kommune aust i forbundslandet Nordrhein-Westfalen i Tyskland. Byen, som ligg 307 meter over havet i landskapet Sauerland, hyser administrasjonen for Landkreis Olpe. Kommunen dekker 85,9 km² og har drygt 24&nbsp;000 ibuarar. Olpe ligg om lag 60 kilometer aust for Köln, og 20 kilometer nord for Siegen.

Olpe fekk byrettar i 1311.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Olpe|Olpe]]» frå ,  den 16. mars 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Mangarevansk

**Mangarevansk** er eit polynesisk språk. Det blir snakka på Gambierøyane i Fransk Polynesia, der Mangareva er den største øya.

Språket har 75 % leksikalsk likskap med rarotongansk, 73 % med marquesisk og 72 % med tuamotuansk, og er fjernare i slekt med tahitisk (50–68 % leksikalsk likskap). I 2011 vart talet på språkbrukarar oppgjeve til 600

Språket er nytta i lyrikk og det er gitt ut ordbok. Det er også arbeid for å revitalisere språket.

Mangarevansk er anerkjent i sjølvstyrelova for Fransk Polynesia. Det skal vernast og er tillate undervist i skulen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Mangarevansk|Mangarevansk]]» frå ,  den 17. mars 2025.*
Nordmarquesisk

**Nordmarquesisk** er eit polynesisk språk som blir snakka i nordre delen av Marquesasøyane i Fransk Polynesia. Det har kring 5390 talarar. Nordmarquesisk blir delt i fire hovuddialektar, og statusen til språket blir rekna som skiftande. Språket er skilt frå sørmarquesisk som blir snakka i den sørlege delen av Marquesasøyane.

Språket blir skrive med det latinske alfabetet. Det nye testamentet blei omsett til nordmarquesisk i 1995.

## Fonologi
Fonologien er her representert av Ua Pous-dialeken.

### Konsonantar

Kjelde:

### Vokalar

Kjelde:

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Nordmarquesiska|Nordmarquesiska]]» frå ,  den 17. mars 2025.*
Rapa nui

**Rapa nui** er eit språk som blir snakka av den noverande befolkninga (rapa nui) på Påskeøya. Talet på morsmålstalar er nokre tusen, nokre hundre av dei bur på det chilenske fastlandet, på Tahiti og i USA. Rap nui er, på same måte som til dømes tahitisk og hawaiisk, eit austpolynesisk språk i den austronesiske språkfamilien. Ved ei vitjing på 1770-talet kunne ein tolk for kaptein Cook frå Tahiti berre identifisera ca. 15. ord som polynesiske; dei andre forstod han ikkje.

Sjølv om rapa nui bli rekna som truga har talarane for det meste ei positiv innstilling til språket.

Det enno uløyste skriftsystemet rongorongo trur ein tidlegare blei nytta til å skriva rapa nui. Men om dette er eit skriftsystem eller berre symbol til anna bruk er uklart. Viss det er eit skriftsystem  vil rapa nui vera det einaste polynesiske språket som har hatt eit sjølvstendig skriftsystem. Kva som talar mot at teikna i rongo-rongo skulle symbolisere lydar eller ord, er at det ikkje er visse symbol eller symbolkombinasjonar som blir bruk mykje oftare enn andre, noko som burde vore tilfellet for dei vanlegaste orda og lydane. Det noverande språket blir skrive med det latinske alfabetet.

Det første bladet som blir utgjeve på rapa nui er *Tāpura Re'o*.

## Fonologi

### Konsonantar

Kjelde:

### Vokalar

Kjelde:

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Rapa nui (språk)|Rapa nui (språk)]]» frå ,  den 17. mars 2025.*
Tuvaluansk

**Tuvaluansk** (eige namn *Te 'gana Tūvalu*) er eit polynesisk språk som blir snakka fremst på Tuvalu, og av utvandrar frå Tuvalu. Språket blir forstått av dei som snakkar tokelauisk. Tuvaluansk er saman med engelsk offisielt språk på Tuvalu. Talet på talar er cirka 11&nbsp;000.

Språket blir skrive med det latinske alfabetet. Heile bibelen vart omsett til tuvaluansk i 2016

## Dialektar
Dialektane skil seg litt frå kvarandre mellom dei ulike øyane i Tuvalu. Det er vanleg å dela opp språket i to hovuddialektar, ein nordleg og ein sørleg. Den sørlege, særleg den som blir prata på hovudatollen Funafuti, bruker ofte blir vurdert som den meir «standardspråklege».

## Fonologi

### Konsonantar

Kjelde:

### Vokalar

Kjelde:

## Grammatikk
Ordstillinga er relativt fri. Ofte blir rekkjefølgja VSO brukt. Det er likevel mogleg å  endra på denne rekkjefølgja, t.d. om ein vil framheva noko. Derfor er det vanleg med ordstillingarsom OSV eller VOS. Òg SVO er temmeleg vanleg.

Tuvaluansk er eit ergativt språk. Det inneber at subjektet i ei transitiv setning (i dei fleste tilfellet)  blir merka med ein særskild partikkel, *nee* (eller i visse dialektar *e*), medan subjektet i ei intransitiv setning blir handsama som det direkte objektet i ei transitiv setning, nemleg umarkert. Tuvaluansk skil seg dermed frå nominativ-akkusativ-språk, der det er subjektet i den transitive setninga som blir markert på same måten som subjektet i den intransititve. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Tuvaluanska|Tuvaluanska]]» frå ,  den 17. mars 2025.*
Vestuvea

**Vestuvea** (eige namn: *fagauvea*) er eit polynesisk språk som blir snakka på øya Ouvéa i Ny-Caledonia. Språket byrja utvikla seg separat frå austuvea, eller wallisk, under 1600-talet, då  talarane byrja flytta til øya Ouvéa. I 2009. vart  vestuvea snakka av 2219. personar.

Språket blir skrive med det latinske alfabetet. Delar av Bibelen er blitt omsett til vestuvea.

## Fonologi

### Konsonantar

Kjelde:

### Vokalar

Kjelde:

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Västuvea|Västuvea]]» frå ,  den 17. mars 2025.*
Wallisk

**Wallisk**, eller **faka'uvea** eller **austuvea**, er eit polynesisk språk som blir snakka på Wallisøyane som er ein del av Frankrike. Dei næraste slektsspråka av wallisk er vestuvea og niaufo'ou. Wallisk blir rekna som stabilt, dvs. at det ikkje er utryddingstruga. I 2017 var det estimert at det fanst 20&nbspø000 talarar av wallisk.

Språket blir skrive med det latinske alfabetet. Bibelen blei omsett til wallisk i 2011.

## Fonologi

### Konsonantar

Kjelde:

### Vokalar

Kjelde:

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Walliska|Walliska]]» frå ,  den 17. mars 2025.*
Formosanske språk

**Formosanske språk** er ei geografisk gruppering av dei austronesiske språka som blir snakka av urfolket på Taiwan. Dei utgjer fåtalet av austronesiske språk som ikkje tilhøyrer den malayo- polynesiske språkfamilien.

* Atayal ()
* Bunun (; store dialektskilnader)
* Amis (; store dialektskilnader, blir klassifisert av og til som separate språk)
* Kanakanabu (; utdøyande)
* Kavalan (; i visse kjelder klassifisert som utdøynde, i andre kjelder som levande språk)
* Paiwan ()
* Pazeh (; utdøyande, har bare ein levande morsmålstalar)
* Saisiyat ()
* Puyuma ()
* Rukai (; store dialektskillader)
* Saaroa (; utdøyande)
* Seediq (; òg Truku)
* Tao (òg Yami)
* Thao (; utdøyande)
* Tsou ()

## Utdøydde språk

* Babuza ( eller )
* Basay ()
* Hoanya ()
* Ketagalan ()
* Makatao
* Popora
* Siraya ()
* Taivoan
* Taokas ()

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Formosanska språk|Formosanska språk]]» frå ,  den 17. mars 2025.*
Nukuoro

**Nukuoro** er eit polynesisk språk som blir snakka i Mikronesiaføderasjonen. I 2010. vart det estimert at  språket har rundt 860. talar. Størstedelen av talarane bur i Mikronesiaføderasjonen, men det er òg mindre grupper i USA som snakkar nukuoro. Det næraste slektsspråket til nukuoro er kapingamarangi, som deler 55 % av ordforrådet med kukuoro. Særleg den eldre generasjonen snakkar òg ponape.

Nukuoro blir skrive med det latinske alfabetet. Det nye testamentet blei omsett til nukuoro i 1986.

## Fonologi

### Konsonantar

Kjelde:

### Vokalar

Kjelde:

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Nukuoro|Nukuoro]]» frå ,  den 17. mars 2025.*
Marit Eggen Øgrim

**Marit Oddlaug Eggen Øgrim** () var ein norsk kosthaldsforskar og motstandskvinne. Ho var ein pioner for kosthaldsforskinga i Norge og dreiv mykje populærvitskapeleg formidling av faget. 

## Bakgrunn
Marit Oddlaug Eggen var fødd på garden Forset i Stod i Trøndelag, som dotter av Marie og . Ho gjekk på skule i Levanger og tok examen artium som  i Trondheim i 1934. Ho studerte frå 1935 ved Universitetet i Oslo, men fekk eksamen forseinka av krigen. I 1946 blei ho magister (mag.sci) i ernæringsfysiologi med kjemi og botanikk som støttefag.  I 1937 gjekk ho ved . 

I 1938 gifta Marit Eggen seg med fysikaren Otto Øgrim. Dei fekk borna Tron Øgrim og  og blei besteforeldre til blant andre  og  og Liv Gulbrandsen.

## Motstandsarbeid
Under den tyske okkupasjonen av Noreg var Otto og Marit Øgrim aktive i motstandsarbeidet gjennom den hemmelege etterretningsorganisasjonen XU, der Otto var i den indre kjernen. , som var leiar (E1) i XU, har omtala innsatsen til Marit som «betydelig» og ho som «en stor krigshelt så godt som noen». 

## Yrkesliv og vitskapeleg virke
Magisteravhandlinga til Eggen Øgrim hadde tittelen *Noen undersøkelser av innholdet i askorbinsyre og vitamin B i friske og konserverte grønnsaker*. Ein tidleg publisert artikkel var «Ødelegger bakepulver vitamin B1 i brød og kaker?».

Eggen Øgrim arbeidde ved  frå 1939 til 1957, med unntak av studieåra og eit studieopphald i Storbritannia. Frå 1955 var ho også opplysningskonsulent på deltid ved . Frå 1958 til 1966 var ho generalsekretær i foreininga. I 1966 blei forskingsverksemda der overført til ei ny avdeling ved Universitetet i Oslo, . Eggen Øgrim blei leiar for denne avdelinga, ei stilling ho hadde fram til pensjon i 1984.

I 1947 var Eggen Øgrim ansvarleg for fjerde reviderte utgåve av  si *Hjemmets kokebok til daglig bruk*. Dette var den fyrste utgåve etter Dekke sin død. 

Eggen Øgrim har gjeve ut eit stort tal med publikasjonar om kosthold, blant anna:

* *Plan i kosten* (1956)
* *Sjømannskosten i historisk perspektiv* (1963)
* *Mindre fett i kosten* (1971)
* *Kilder til viten om norsk kosthold* (1978)

I 1956 laga Eggen Øgrim ein lysbiletserie, *På vakt mot overvekt*, for Landsforeningen for kosthold og helse. 

Eggen Øgrim var norsk representant i ei nordisk arbeidsgruppe som leverte faggrunnlaget for nye kosthaldsråd som  gav ut i 1981.

Eggen Øgrim var bidragsytar om kosthold til fleire større bokverk, blant dei **', ''Hjemmet og vi'', **', *Foreldreboken* og **.    
Eggen Øgrim var i 1984, saman med Eva Homb, fyrste mottakar av Nicolay Eeg-Larsens pris for fortjenstfullt opplysningsarbeid om kosthold og helse.

## Lokalhistorikar
Eggen Øgrim har skrive fleire lokalhistoriske artiklar som er publisert i årbøker gjevne ut av .

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Marit Eggen Øgrim|Marit Eggen Øgrim]]» frå , den 16. mars 2025.*
Hilde Opoku

**Hilde Opoku** () er ein norsk politikar i Partiet Sentrum. Ho var ein av to nasjonale talspersonar for Miljøpartiet Dei Grøne i 2014–2016. Ho var  i Trondheim frå 2015 til 2017. Opoku har tidlegare vore landsstyremedlem i partiet. Før overgangen til Dei Grøne i 2010 sat ho i bystyret i Trondheim for Sosialistisk Venstreparti. Ho meldte seg i november 2020 inn i Partiet Sentrum.

Opoku har også vore nestleiar i Framtiden i våre hender og fylkesleiar i Grønn Hverdag i Sør-Trøndelag. Ho er utdanna statsvitar med industriell økologi som spesialfelt.

## Politisk karriere
Opoku blei vald inn i  i 2003, då som representant for Sosialistisk Venstreparti. Ho var medlem av Oppvekstkomiteen. I 2007 blei ho attvald til bystyret, og blei også leiar for oppvekstkomiteen. I 2010 melde ho overgang til Miljøpartiet Dei Grøne, og gjekk over til kontrollkomiteen. I 2011 blei ho igjen vald inn i bystyret, no på lista til Dei Grøne, og ho fekk vervet som nestleiar i kultur-, idrett- og friluftslivskomiteen. 

Opoku blei vald inn i landsstyret i MDG i 2011 og hadde også fleire andre verv i partiet, før ho i april 2014 blei vald som ein av partiet sine to nasjonale talspersonar, saman med Rasmus Hansson. Ho tok då over etter  som hadde vore den kvinnelege talspersonen i seks år..

I 2015 toppa Opoku MDG si liste til bystyret i Trondheim og blei gruppeleiar for MDG sine fem representantar. Ho tiltredde som varaordførar i oktober 2015. I 2017 søkte ho om eit års permisjon for å vere rådgjevar for regjeringa i Ghana. Ho var gruppeleiar for partiet i bystyret i Trondheim fram til september 2017 då Opoku byrja som spesialrådgjevar for SN sitt berekraftsmål (SDGs) for regjeringa i Ghana. Her initierte og leia Opoku arbeidet med å utvikle det fyrste systemet for SDG budsjettering og rekneskapsanalyse i verda, i tillegg til den fyrste SDG Investment fair i Afrika. 

## Familie
Namnet Opoku er frå språket twi og er erverva ved ekteskap med Paul Opoku frå Ghana.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hilde Opoku|Hilde Opoku]]» frå , den 16. mars 2025.*
Ingeborg Boye

**Ingeborg Warner Boye** () var ein norsk kvinnesaksforkjempar, venstrepolitikar og journalist, som var ein av dei mest sentrale personane i kvinnesaksrørsla frå tida rundt første verdskrigen. Ho var stiftar og den første leiaren i landsforbundet  frå 1927/1928 til 1936. Ho var også styremedlem i Norsk Kvinnesaksforening og , og leiar i Oslo Venstrekvinnelag 1930–1934, samtidig som ho leia landsforbundet. Ho var journalist og redaksjonssekretær i avisa **, som blei etablert etter initiativ frå Ragna Nielsen i 1921. Ho var medlem av Oslo bystyre for Venstre 1914–1937 og hadde ei rekkje andre offentlege verv, blant anna som medlem i statens boliglovkommisjon frå 1916. 

Boye var dotter av kjøpmannen og skipsreiaren Ole Olsen (1816–1887) og Anne Marie Warner (1838–1878), og gifta seg med lege Eyvind Boye (1869–1934) i 1896.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ingeborg Boye|Ingeborg Boye]]» frå , den 16. mars 2025.*
Hankekøyring

**Hankekøyring** var køyring av tømmer som var lenka saman til ein lang tarm med stokkar etter kvarandre, ofte tre i breidda. Stokkane laut borkast, slik at det gleid lettare. Toppenden på dei fremste stokkane vart lagde på ein stytting, og så vart etterfylgjande stokkar lenka saman med stutte kjettingar, kalla «baklekkjer», eller tømmerlekkjer. I toppenden vart baklekkjene tredde gjennom hol, òg kalla «auge», som var bora gjennom stokkane med navar. I eldre tid vart det hogd auge med smaløks. Dette førte til noko svinn på grunn av at endane vart skadde, spesielt når det vart hogd auge med øks. Baklekkjene hadde pjeksar (bleigar) i dei ydste lenkjene i den eine enden av baklekkjene, som vart slegne inn i rotenden på stokkane med ein øksehammar. Framenden på stokkane vart runda av litt, for at dei skulle gli lettare og ikkje verta oppflisa.

Hankekøyring vart ofte nytta i bratt lende. Utover våren vart det gjerne glatt i tømmervegen og i bakkane kunne stokkane skuva på meir enn hesten klarte å halda att. Det vart då sett ei eller fleire bremselekkjer, òg kalla «ristblekkje», rundt stokkane. Det hjelpte òg å måka snø inn i vegen og om det fanst ei maurtuve i nærleiken hende det at ho vart måka inn i vegen.  

## Galleri

Fil:Hankekjøring av tømmer med fjording i Vestre Gausdal i mars 1967.jpg|Hankekøyring av tømmer med fjording i Vestre Gausdal i mars 1967.
Fil:Hankekjøring_av_tømmer_i_Vestre_Gausdal_i_Oppland_vinteren_1967.jpg|Hankekøyring av tømmer i Vestre Gausdal i Oppland vinteren 1967.
Fil:Hankekjøring med hest i Vestre Gausdal vinteren 1967.jpg|Hankekøyring med hest i Vestre Gausdal
Fil:Hankekjøring i teig nr. 10, Imslia, Stor-Elvdal, Hest, mars 1962.jpg|Hankekøyring i teig nr. 10, Imslia, Stor-Elvdal, Hest, mars 1962.
Fil:Hankekjøring med hest på Lillerud, Vestre Gausdal 1967 - blegging.jpg|Blegging av stokkane i samband med hankekøyring med hest på Lillerud, Vestre Gausdal 1967.
Fil:Hankekjøring med hest på Lillerud, Vestre Gausdal 1967 - ei baklekkjene vert gjennom auge.jpg|Her blir ei baklekkje tredd gjennom auge i toppenden på ein stokk.


## Referansar
Jan Petter Rasmussen

**Jan Petter Rasmussen** () er ein norsk politikar frå Eigersund. Han var ordførar i Eigersund kommune 1990–1996, og representerte Rogaland og Arbeidarpartiet på Stortinget 1997–2001. 

## Politisk karriere
Rasmussen var medlem av kommunestyret i Eigersund frå 1980 til 1996, dei siste seks åra var han ordførar i kommunen. 15. mars 1996 vart han utnemnd til statssekretær i Fiskeridepartementet, same året frå 1. november hadde han lik stilling i Kommunal- og arbeidsdepartementet. Stortingsvalet 1997 sikra han fast sete i stortinget, der han dei neste fire åra var medlem i Justiskomitéen. Han mista stortingsplassen i 2001, var 1. vararepresentant perioden mellom 2001 og 2005.

## Kjelder

*
Lennestadt

**Lennestadt** er ein by og ein kommune aust i forbundslandet Nordrhein-Westfalen i Tyskland. Kommunen ligg i landskapet Sauerland og høyrer til Landkreis Olpe. Lennestadt kommune dekker 135,6 km² og har drygt 24&nbsp;000 ibuarar. Lennestadt ligg om lag 50 kilometer søraust for Wuppertal.

Metallindustri er hovudnæring i kommunen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Lennestadt|Lennestadt]]» frå ,  den 17. mars 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Drolshagen

**Drolshagen** er ein by og ein kommune aust i forbundslandet Nordrhein-Westfalen i Tyskland. Byen, som ligg 353 meter over havet i landskapet Sauerland, høyrer til Landkreis Olpe. Kommunen dekker 67,1 km² og har drygt nær 12&nbsp;000 ibuarar. Drolshagen ligg ei 25–30 kilometer nordaust for Siegen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Drolshagen|Drolshagen]]» frå ,  den 17. mars 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Achim

**Achim** er ein by og kommune sentralt i forbundslandet Niedersachsen i Tyskland. Kommunen, som høyrer til Landkreis Verden, har drygt 32&nbsp;000 ibuarar og dekker 68,1 km². Byen Achim ligg ei 10 kilometer søraust for sentrum av Bremen og er i funksjon ein forstad til storbyen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Achim (Landkreis Verden)|Achim (Landkreis Verden)]]» frå ,  den 17. mars 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Høland

**Høland** er eit bygdelag og ein tidlegare norsk kommune i Akershus fylke.
Namnet «Høland» stammar frå norrønt *Høylandir*, sett saman av substantiva 'høy' og 'land'.

Høland vart delt 1. januar 1905 då Setskog vart eigen kommune. I «nye» Høland budde då 4&nbsp;928 menneske. 1. juli 1924 vart så Høland delt vidare i to, ved at Søndre og Nordre Høland vart kommunar kvar i sær.  Søndre Høland fekk 2&nbsp;106 ibuarar, Nordre Høland 3&nbsp;188.

Frå 1966 vart dei to kommunane slått saman med Aurskog og Setskog til ein kommune. Administrasjonssenteret i dagens Aurskog-Høland kommune ligg på Bjørkelangen i Høland.

## Folk frå Høland
*Hjalmar Holand (1872–1963), norsk-amerikansk historikar og forfattar 

## Kjelder

**Norsk Allkunnebok*. VI. Bandet. 1954
Hylestad

**Hylestad** er ei bygd i Setesdal og ein tidlegare heradskommune i dåverande Aust-Agder fylke. Kommunen omfatta 570,4 km². Hylestad kyrkje frå 1839 ligg drygt 250 meter over havet. Elva Otra renn gjennom bygda frå nord til sør.

Hylestad vart skilt ut frå Valle og fekk frå 1. juli 1915 status som eigen kommune. Kommunen hadde då 658 ibuarar. 
Frå nyår 1962 vart Hylestad og Valle kommunar slått saman til dagens Valle kommune. Ved samanslåinga hadde Hylestad 662 ibuarar.

Jordbruk har vore hovudnæring i Hylestad, som elles er vide kjend for sylvsmed-kunst.

## Kjelder
**Norsk Allkunnebok*. VI. Bandet. 1954
Tømmerlekkje

**Tømmerlekkje**, eller **kilelekkje**, er ein stutt kjetting som vart nytta for å lenkja saman stokkane i samband med hankekøyring. Nokre lekkjer hadde  kilar, kalla «pjaks» eller «pjeks», i begge endane, medan andre hadde kile i berre ein ende og ein krok i andre enden. Kilane var ca. 15 cm lange. Stokkane vart slepa med toppenden fyrst og lekkjene vart tredd gjennom eit hol i toppenden på den bakre stokken. Kilane vart så slegne inn i rotenden på den fremste stokken. 

## Referansar
Hornnes

**Hornnes** er ei bygd og ein tidlegare heradskommune i dåverande Aust-Agder fylke. Hornnes var eiga kommune frå 1. januar 1886 til ut 1959. Sidan 1960 har bygda vore del av Evje og Hornnes kommune.

Bygda Hornnes ligg på vestsida av Otra, frå Byglandsfjorden i nord til Kilefjorden i sør. Busetnaden ligg for det meste 170-205 meter over havet, på flate og vide sandmoar.

Hovudnæring har vore jordbruk og skogbruk, særleg feavl.

Hornnes kyrkje er ei lafta, åttekanta kyrkje frå 1829. I Hornnes ligg òg Setesdal Mineralpark som har ein 1100 m² stor utstillingshall sprengt i berget. Samlinga har ei mengd ulike mineral og bergartar.

### Folketal
*1900: 1257
*1910: 1264
*1920: 1337
*1930: 1309
*1950: 1354

## Kjelder
**Norsk Allkunnebok*. VI. Bandet. 1954
Bremselekkje

**Bremselekkje** var ein stutt kjetting som i bratt lende vart sett rundt tømmerstokkane i samband med hankekøyring av tømmer. Dette vart gjordt for å halda att lasset i bratte bakkar når det var glatt i tømmervegen. Bremselekkje kunne òg nyttast i samband med geitdonning.
Fløytarhake

**Fløytehake** er ei lang trestong med ein jarnhake i eine enden, som vart nytta av fløytarane i samband med tømmerfløyting.
Borkeapparat for motorsag

**Borkeapparat for motorsag** er utstyr som vert montert på ei motorsag for å borka tømmer. Borkinga vart utført av to trinser fremst på apparatet. Dei vart drivne av ei kjede som gjekk rundt kjedehjulet på motorsaga. Apparatet vart innført ca. 1960, men fekk ikkje så stor utbreiing. 


Fil:Bra-Kar borkeapparat for motorsag.jpg|Bra-Kar borkeapparat.
Borkmaskin

**Borkmaskin** er ei maskin som vert nytta til å borka tømmer. Det finst mange ulike typar, frå små maskinar for traktor til store stasjonære maskinar som vert nytta på sagbruk og tresliperi. 

## Gallei

Fil:Barkmaskinen ved Svartviks sågverk.jpg|Borkmaskin ved Svartviks sågverk i Sverige.
Fil:Barkning av timmer med Sunds transportmaskin i Köttsjön, östra Jämtland.jpg|Borkning av tømmer med Sunds borkemaskin for traktor i Köttsjön i austre Jämtland den 19. mars 1962.


## Sjå òg
* Borkspade
* Borkeapparat for motorsag

## Kjelder
Fellar

**Fellar**, òg kalla **fellar-leggar**, er ei skogsmaskin som feller tre og legg dei på marka. Fellinga vert utført av eit felleapparat festa på ei lang arm, ikkje så ulik ei tømmerkran. Felleapparatet grip rundt stammen på treet og kuttar det av ved rota ved hjelp av ei hydraulisk driven sagkjede. Sagkjeda er av same type som på ei motorsag, men ho er mykje kraftigare dimensjonert og skjer snøgt gjennom stammen. Då desse maskinane var i bruk arbeidde dei saman med ein kvistar som kom etter og kvista tømmeret. Desse maskinane har no langt på veg gått ut av bruk og er erstatta med maskinar som både feller og kvistar tømmeret, sokalla fellar-kvistarar.

## Referansar
Hogstmaskin

**Hogstmaskin** er ei skogsmaskin som fell, kvistar og kappar trea. Maskinane er utstyrte med ei lang ledda arm, ikkje så ulik ei tømmerkran, med eit felle- og kappeaggregat i enden. Aggregatet grip rundt stammen og kappar han av ved rota og legg han ned på marka. Framføringsrullar i aggregatet matar så stammen gjennom aggregatet, som skjer av kvisten ved hjelp av knivar som ligg innåt stammen. Dette er kostbare ,askinar, så for mindre skogeigarar svarar det seg ofte å leia ein entreprenør for å avverka skogen. 

## Programmerbar styreeining
Aggregatet har sensorar som måler tjukkelsen og lengda på stammen. Denne informasjonen vert overført til ei digital styreeining, som er programmert til å rekna ut kvar stammen bør kappast for å utnytta han så godt som mogleg. Styreeininga informerer så kappeaggregatet om kvar stammane skal kappast. Informasjon blir lagra i eininga, som genererer ein rapport som gjev skogeigar ei oversikt over avverkinga.  

## Referansar
Kvistar-kappar

**Kvistar-kappar** er ei skogsmaskin som tek att tre som er felt av ein fellar, for å kvista og kappa dei. Desse maskinane vart utvikla på 1960-talet og har sidan vorte erstatta av meir moderne maskinar. Maskinane hadde ein teleskopisk bom som tok tak i trea og drog dei gjennom ei kvisteeining med knivar som fjerna kvisten. Nokre av dei tidlege maskinane hadde eit roterande sagblad som kappa stammane til rett lengd, men desse vart etter kvart bytta ut med hydraulisk drive sagkjeder, av same type som på ei motorsag men kraftigare. Maskinane hadde som oftast ei oppsamlingskort for kappa stokkar, som var tømt når ho var full. Når mange stokkar låg saman i ein dunge gjekk det fortare å lessa  dei på lastetraktoren som henta tømmeret.  

## Referansar
Entreprenør

**Entreprenør** (frå fransk: *entreprendre* ‘ta på seg, ta til med’) er ein person som:
* Tek på seg større byggje- og anleggsarbeid, som å bygga vegar, bruer, driva tunellar, osb.
* Som set i gång ny aktivitet innan industri eller anna næringsverksemd. Entreprenørar som utviklar nye produkt eller metodar er som oftast innovative personar med stor arbeidskapasitet. Dei identifiserar seg ofte tett med arbeidet sitt og mange er meir opptekne av framgangen til føretaket sitt enn å tena seg rike.
Hannah Gitmark

**Hannah Gitmark** () er ein norsk politikar for Arbeidarpartiet som frå 2025 er statssekretær ved statsministerens kontor. 

## Liv og virke
Gitmark er frå Jaren i Gran kommune, men er busett i Oslo. 
Ho er utdanna statsvitar frå NTNU og , og har ein mastergrad i økonomi og leiing frå BI.
Ho har jobba som journalist i Oppland Arbeiderblad og Dagsavisen. 

I 2021 blei ho vararepresentant til Stortinget for Oslo. 

Gitmark kom frå stillinga som nestleiar i Tankesmien Agenda då ho blei statssekretær i 2025.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hannah Gitmark|Hannah Gitmark]]» frå , den 17. mars 2025.*
Samra Akhtar

**Samra Akhtar** () er ein norsk fagforeiningsperson tilknytt Arbeidarpartiet. Frå mars 2023 er ho oppnemnd som statssekretær i Arbeids- og inkluderingsdepartementet.

Akhtar har jobba i  frå 2008 til ho blei utnemnd som statssekretær i 2023. Dei siste åra har ho vore fagleg sekretær ved hovudkontoret til forbundet. I samband med utnemninga til Akhtar blei det påpeika at det norske regjeringsapparatet ikkje hadde minoritetsspråkleg representasjon.

Akhtar er fødd og oppvaksen i Oslo. Foreldra hennar innvandra til Noreg frå Pakistan. Ho er svigerinna til forfattaren Zeshan Shakar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Samra Akhtar|Samra Akhtar]]» frå , den 17. mars 2025.*
Økern

**Økern** er ein delbydel sør i bydelen Bjerke i Oslo, og namnet på eit strøk innanfor den same delbydelen. Delbydelen dekkjer òg strøka Refstad, Risløkka, Brobekk, Nordre Hovin, Aker sykehus, Bjerkebanen og Økern senter.
Fatma Bhanji Jynge

**Fatma Karmali Bhanji Jynge** () var en norsk arkitekt og politikar med opphav frå Tanzania.

Fatma Jynge var fødd i Dar-es-Salaam. Ho blei utdanna sivilarkitekt og studerte ved , , ,  og Handelshøyskolen BI. Hennar seinaste stilling var som spesialrådgjevar i Husbanken. Ho var tidlegare kvalitetsdirektør i Husbanken. I 2009 var ho tilsett i  i samband med , der ho var prosjektleiar for langsiktig utvikling av . Før dette var ho blant anna prosjektdirektør for Forsvarets relokalisering og utbygging på , og regiondirektør i .

I 2001 var Fatma Jynge direktør i . Næringsparken blei etablert i 1999, men gravejournalistikk utført av  avdekka at prosjektet var eit luftslott, og at det var ei rekkje problematiske forhold knytt til aksjeselskapet, som var eigd av Hedmark fylkeskommune og Stange kommune med like stor eigarandel på kvar. Avdekkinga til journalistane førte til at leiaren for styret trekte seg, øvrige styremedlemmar gjorde det same, og Jynge blei oppsagd. Deretter blei aksjeselskapet avvikla og næringsparken seld til private.

Frå 1977 til 1982 var Fatma Jynge tilsett ved eit arkitektkontor på Sortland.

## Statssekretær
Fatma Jynge var den første statssekretæren i Ap med innvandrarbakgrunn. Ho var i 2000 statssekretær i Kommunaldepartementet med blant anna ansvar for byggesakene. Ho gjekk av etter ei veke, då det kort tid etter tiltredinga blei kjent at ho blant anna hadde ominnreidd ein garasje til hytte utan naudsynt løyve, og samstundes gjort om delar av ein låve til kontor og kjøken uten å ha innhenta dei naudsynte offentlege løyva.

## Priser og utmerkingar
I 1996 mottok Fatma Jynge YS' likestillingspris, HR Norges leiarpris og Primus Motor-prisen. Ho var då prosjektdirektør i «Forsvarets relokalisering Gardermoen».

Fatma Jynge var juryleiar i ein arkitektkonkurranse arrangert av Drammen kommune om forslag til ei gangbru over Drammenselva. Juryen kåra til vinnar eit utkast som blei realisert som gangbrua «Ypsilon».

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Fatma Bhanji Jynge|Fatma Bhanji Jynge]]» frå , den 17. mars 2025.*