Die Gedanken sind frei

**«Die Gedanken sind frei»** er ein tysk song om tankefridom. Teksten og melodien finn ein i *Lieder der Brienzer Mädchen,* trykt i Bern mellom 1810 og 1820. Den originale teksten og forfattaren er ukjend, men den mest populære versjonen *Aus Neukirch bei Schönau (Nowy Kościół)* var skriven av Hoffmann von Fallersleben i hans visesamling *Schlesische Volkslieder mit Melodien* frå 1842.

Dei tre fyrste strofene av songen vart gjendikta til norsk av Alf Cranner i 1985.

## Bakgrunn
Ideen som det er vist til i tittelen - at tankar er frie - var uttrykk so tidleg som i antikken og vart igjen framståande i mellomalderen når Walther von der Vogelweide (c.1170-1230) skreiv: *joch sint iedoch gedanke frî* («skjønt framleis er tankar frie»). På 1100-talet skreiv (antaglegvis) den austerrikske minnesongaren Dietmar von Aist songen *Gedanke die sint ledic vrî* ("berre tankar er frie"). Og rundt 1229, skreiv Freidank: *diu bant mac nieman vinden, diu mîne gedanke binden.* («ingen kan tvinna eit band som kan mine tankar binde»).

Teksten, slik den opphavleg stod på løpesetlar rundt 1780 hadde fire strofer. Ei femte vart lagt til seinare. I dag kan rekkefylgja variere. Ein tidleg versjon som var forma som ei samtale mellom ein fange og hans kjære finst under tittelen *Lied des Verfolgten im Thurm. Nach Schweizerliedern* («Songen til dei forfylgde i tårnet. Etter sveitsiske songar»)  i Achim von Arnim og Clemens Brentano si diktsamling *[[Des Knaben Wunderhorn]]*, Vol. III. Gustav Mahler komponerte eit nytt arrangement til denne versjonen i hans *Lieder aus «Des Knaben Wunderhorn»* frå 1898.

## Tekst

## Bruk

På 1800-talet var *Die Gedanken sind frei* ein populær protestsong mot politisk undertrykking og sensur, særleg blant dei forbodne Burschenschaft studentforeiningane. Under etterspelet etter den tyske revolusjonen i 1848 og i Nazi-Tyskland var songen forboden. Den var viktig for den tyske motstandsrørsla Den kvite rosa.

I samband med Adolf Hitler sin 46-årsdag beordra fangevaktarane i konsentrasjonsleiren Lichtenburg fangane til å arrangere ei førestilling. I det høvet siterte Hans Litten «Die Gedanken sind frei». I ein liknande motstandsaksjon spelte Sophie Scholl songen på fløyte utanfor muren til fengselet i Ulm der faren Robert var innesperra for å ha kalla Hitler for «Guds svepe.»

Pete Seeger spelte inn songen på albumet *[[Dangerous Songs!?]]* frå 1966. Den norske låtskrivaren Alf Cranner gjendikta og spelte inn «Din tanke er fri» i 1985. Delar av diktet var òg brukt som grunnlag for ein song på albumet *Brazilian Girls* av gruppa med same namnet frå 2005

«Die Gedanken sind frei» var brukt som kjenningsmelodi og vart sunge av de allierte krigsfangane i TV-filmen *The Birdmen* frå 1971, som var ei oppdikta dramatisering av et forsøk på å flykte frå den tyske fangeleiren Oflag IV-C i Colditz slott under andre verdskrig. Den var også med i den tyske filmen *23* om hackaren Karl Koch.

I boka *[[From Anna]]* av den kanadiske forfattaren Jean Little vart songen brukt for å representere fridomen som faren til hovudperson Anna søkjer for barna sine.

Songen vert no også brukt som ei viktig partihymne til det tyske Piratpartiet.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Tyske variantar av teksten med oversetjingar til engelsk
* korversjon på YouTube
* opptak av Alf Cranners versjon på YouTube