open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Noceboeffekt

**Noceboeffekt** er når ei negativ forventing av eit fenomen fører til at det får ein meir negativ effekt enn det elles vilja ha gjort. Noceboeffekten førar til oppfatninga av at fenomenet vil ha eit negativt resultat bidreg aktivt til å påverka resultatet.

Innan medisin kallar noceboeffekten ei sjukdomskjensle frambrakt av ein verknadslaus handsaming som pasienten tykkjer er skadeleg. Negative forventingar til ei faktisk handsaming kan òg motverka effekten. Noceboeffekten er det motsette av placeboeffekten, som er fenomenet at ein verknadslaus handsaming som pasienten trur på, og kan føra til at vedkomande følar seg friskare. 

## Etymologi
Omgrepet nocebo (frå latin *nocebo*, «Eg skal skada», frå noceo, «Eg skader») vart oppretta av Walter Kennedy i 1961 for å kalla det motsette av nytta av placebo (latin: placebo, «Eg skal gleda», frå placeo, «Eg gleder»); som ein substans som kan fremja ein fordelaktig, helsebringende, behageleg eller ønskeleg effekt.

## Effekt
Ved testing av lækjemiddel eller medisinsk handsaming må ein ofte ta omsyn til noceboeffekt. Det kan verta for kontrollert noceboeffekter av ei handsaming ved å fortelja testpersonane om kva for bivirkninger det er forventa at eit medikament har, for deretter å gje halvparten av testpersonane ein liksommedisin utan (bi-)verknader. Viss kjensla av å verta dårleg av bivirkninger er like sterk i gruppa som fekk reell medisin som blant dei som fekk narremedisin, er sjukdomskjensla ein noceboeffekt. Ofte er det ikkje medisinar men andre påverknader som vert forklart som noceboeffekt. Særleg tanken om at ein er utsett for radioaktiv- eller elektromagnetisk stråling har i fleire studium vist å gje sjukdomskjensle. I nokon slike studium er del-overfølsomme plassert i nærleiken av apparat som vanlegvis avgir elektromagnetisme. Mange vil då angje at dei får hodepine og andre subjektive plagar sjølv om apparata ikkje er aktive (såkalt «uekte eksponering»).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Noceboeffekt|Noceboeffekt]]» frå ,  den 17. oktober 2018.*  
 

## Referansar
Placeboeffekt

**Placeboeffekt** er den målbare, observerbare eller følte betringa i helse eller åtferd utan at noka verkeleg medisinsk handsaming har vorte utført i vitskaplege forsøk. Det er òg eit omgrep som noko misvisande vert brukt om personleg eller kulturelt skapte forventingar som forårsakar eller medverkar til psykisk og fysisk forbetring i ein tilstand. Placeboeffekt kan observerast utan at det er gjeve eit aktivt verkande middel eller som ein konsekvens av «skinnhandsaming». Omgrepet har vore i bruk sidan 1780-talet.

## Nocebo
Det motsette av placebo er nocebo. I likskap med placebo kan noceboeffekt i forsøk ha mange moglege årsaker. Noceboeffekt (frå latin «eg vil skada») kan innebera ei forverring av ein tilstand ved handsaming, og årsaken kan isolerast personlege eller kulturelle forventingar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Placeboeffekt|Placeboeffekt]]» frå ,  den 17. oktober 2018.*  
 

## Referansar


## Bakgrunn

* Diskusjon av placeboomgrepet med ei rekkje referansar
* Skeptic's Dictionary med utvalde referansar
* America Cancer Society med medisinsk vinkling på placebo
* Psykologisk vinkling av placebo, Critelli & Neumann, 1984
* Nokre problem med dobbelblindforsøk http://www.psychologytoday.com/blog/looking-in-the-cultural-mirror/201011/the-trouble-double-blind-placebo-studies
* Akupunktur og uekte dobbelblindforsøk
El-overfølsemd

**El-overfølsemd**, **elektromagnetisk hypersensitivitet**, **elektrosensitivitet** eller **«el-allergi»** er ein tilstand der ein person opplever symptom som vedkomande meiner kjem av å vera utsett for elektromagnetisme. El-overfølsemd vert òg kalla elektrosensitivitet eller el-allergi, men er ikkje ein prova medisinsk diagnose. Forsking har vist at dei som er el-overfølsame ikkje greier å kjenna om dei er utsette for elektromagnetisk stråling, eller ikkje. Symptoma oppstår berre dersom ein trur at ein er utsett for stråling, og har ingen samanheng med om ein faktisk er det. Dette fenomenet vert kalla «noceboeffekten».

Fenomenet skal ha byrja i Sverige på 1980-talet, opphavleg særleg blant dei som arbeidde ved dataskjermar. Ein har rapportert hudplager som tørrheit, raudheit, kjensler av stramheit og prikking i ansiktet og utslett som blussar opp, nevropsykiatriske symptom som ekstem trøttleik, synsforstyrring, hovudverk og vanskar med minne og konsentrasjon, og allmenne symptom som å kjenna seg svimmel, kvalm eller ha smerter i og musklar og ledd.

Det er vitskapleg etablert at elektromagnetiske felt kan påverka organismar, men personar med el-overfølsemd hevdar at dei får vonde symptom når dei vert utsette for stråling som er under grensene som er sette i internasjonale tryggleiksstandardar. Eit overveldande fleirtal av blindtestar har vist at personar som meiner at dei er ramma av el-overfølsemd, ikkje er i stand til å skilja mellom verkeleg eksponering og simulert (ingen) eksponering, noko som kan forklarast ved at el-overfølsemda er ein såkalla noceboeffekt («negativ placebo»). Ein vedkjenner då symptoma til pasientane som reelle, men at desse ikkje har påviseleg samanheng med den strålinga dei faktisk er utsette for.

Sidan det ikkje finst vitskaplege prov på at el-overfølsemd er ein reell effekt, og ein ikkje kan måla eller dokumenterar plagene som blir rapporterte av pasientar, kan dette medføra behandlingskonsflikt. Den behandlinga som er best dokumentert for problemet er kognitiv psykoterapi.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:El-overfølsomhet|El-overfølsomhet]]» frå ,  den 17. oktober 2018.*  

## Referansar

## Bakgrunnsstoff

* forsking.no – Er nokon el-overfølsomme? 1. september 2008
* Forskingsnotat frå Nasjonalt kunnskapssenter for helsetenesta: Effekt av el-sanerte rom i sjukehus eller andre helseinstitusjonar: eit systematisk oversyn og meta-analyse av provokasjonsstudium
* Gunnhild Oftedal, El-overfølsomhet – utgreiing om årsaker og moglege tiltak og handsamingsopplegg  Rapport frå Høgskulen i Sør-Trøndelag bestilt av Sosial- og helsedirektoratet, 2006
* Martin Ystenes, Sprøytvarsleren - Bløff om mobilforsking frå “Strålevernet til Folket”  6. januar 2011
* skepsis.no Mobilstråling og hodepine – nocebo som forklaring 17. september 2009
* FELO: Foreningen for el-overfølsomme
* Strålevernet til Folket
Knut Andreas Agersborg

**Knut Andreas Agersborg** (fødd 1766 på Rynes i Vefsn og døydde same stad 30. april 1847) var ein norsk stortingsmann. Foreldra var Maren Larsdtr Hass og lensmann Petter Dass Agersbrog, Rynes. 
Knud Agersborg arbeidde som medhjelpar for far sin og overtok lensmannsstillinga i Vefsn etter at faren døydde i 1797, og han var i ombodet i 1838. Ved stortingsvalet 1823 fekk han like mange valmannsstemmer som proprietær J.G. Walnum, Herøy. Etter loddtrekking fekk Walnum stortingsplassen mens Agersborg vart første varamann. På det «4de ordentlige Storting» var det likevel Agersborg som møtte, sidan Walnum meldte sjukdomsforfall. Her fekk han plass i komiteen for jordbruk og fedrift.

## Kjelder
Oxfam

**Oxfam** er ein internasjonal, ideell, humanitær organisasjon som arbeider i meir enn 100 land for å redusera fattigdom og urettferd.

Oxfam vert koordinert på verdsbasis av Oxfam International, ein konføderasjon av Oxfam-organisasjonane i Australia, Belgia, Canada, Tyskland, Storbritannia, Hongkong, Irland, Nederland, New Zealand, Quebec, Spania og USA. Oxfam International har sekretariat i Oxford i England og avdelingskontor i Washington, DC, New York, Brussel og Genève.
I Noreg held Oxfam til i Stavanger.

Oxfam har opphav i Oxford. Organisasjonen vart grunnlagd i 1942 som *Oxford Committee for Famine Relief* av presten Theodore Richard Milford og kvekarforsamling i Oxford for å senda mat gjennom Dei allierte sin blokade til innbyggjarane i det tysk-okkuperte Hellas. Den fyrste utanlandsavdelinga av Oxfam vart oppretta i Canada i 1963.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Oxfam|Oxfam]]» frå ,  den 17. oktober 2018.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Oxfam i Store norske leksikon
* Oxfam International
Go-Ahead Group

**Go-Ahead Group plc** er ein britisk leverandør av persontransport, med over éin milliard reiser med buss og tog kvart år. Konsernet inngår på aksjeindeksen FTSE 250 og er børsnotert på London Stock Exchange.

I  oktober 2018 inngjekk Go-Ahead Norge ei avtale med Jarnbanedirektoratet om å levera togtilbud på Sørlandsbanen, Arendalsbanen og Jærbanen.

## Referansar


**Denne artikkelen bygger på [[:nb:Go-Ahead Group|Go-Ahead Group]] frå Wikipedia på bokmål 17. oktober 2018*

## Bakgrunnsstoff
*
Gary Pallister

**Gary Andrew Pallister** () er ein engelsk tidlegare fotballspelar fødd i Ramsgate. Han var med om å vinne fire ligameisterskap, tre FA-cuppokalar og cupvinnarcupen 1991, samt ligacupen 1992 med Manchester United. Midtstopparen spelte elles på Middlesbrough FC.

## Karriere
### Klubbspel
Pallister spelte for Middlesbrough FC frå 1985. I august 1989 vart han overført til Manchester United mot rekordsummen 2,3 millionar pund. Dei neste åra var han fast midtstoppar på United, i spann med Steve Bruce. Frå sigeren i FA-cupen 1990 til ligatriumfen 1997 sanka Pallister ni meisterskapspokalar. Sommaren 1998 gjekk turen tilbake til Middlesbrough, der han var aktiv til 2001.

### Landslagsspel
Pallister spelte 22 landskampar for England i åra 1988, 1991 og 1993-96, utan å delta i noko stort meisterskap. Han var med då Noreg i 1993 slo England 2-0 i ein VM-kvalifiseringskamp på Ullevaal stadion i Oslo. Pallister skåra aldri på landslaget. 

### Merittar
*Vinnar av cupvinnarcupen: 1991 med Manchester United
*Engelsk ligameister: 1993, 1994, 1996, 1997 med Manchester United
*Vinnar av FA-cupen: 1990, 1994 og 1996 med Manchester United
*Finalist i FA-cupen: 1995 og 1998 med Manchester United
*Finalist i den engelske ligacupen: 1991 og 1994 med Manchester United

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gary Pallister|Gary Pallister]]» frå ,  den 17. oktober 2018.*  
 
*eu-football
Gergely Kulcsár

**Gergely Kulcsár** () var ein ungarsk spjutkastar frå Nagyhalász langt aust i Ungarn. I perioden 1958-68 vann han OL-sølv, to OL-bronsar og like mange EM-bronsar i øvinga. Hans lengste spjutkast målte 87,06 meter og vart oppnådd i 1968.
   
## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Gergely Kulcsár|Gergely Kulcsár]]» frå ,  den 17. oktober 2018.*
Sacagawea

**Sacagawea**, òg Sakakawea og Sacajawea () var ei innfødd amerikansk kvinne av shoshonestammen som var med på Lewis og Clark-ekspedisjonen.
 

Sacagawea vaks opp med hidatsafolket, som fanga ho som born. Ho var med som tolk og guide på utforskinga av dei vestlege delane av USA. Ho var systera til den lemhi-shoshonerske høvdingen Cameahwait, og gift med Toussaint Charbonneau, ein av medlemmane av Lewis og Clark-ekspedisjonen.

Saman med Lewis og Clark reiste Sacagawea heile vegen frå Nord-Dakota til Stillehavet i åra 1804 til 1806. Ho har vorte ein viktig del av mytane frå Lewis og Clark sine ekspedisjonar. Ho vert nytta som symbol for frigjering, verdi og sjølvstende for kvinner. Det finst ei rekkje statuar og minnesmerke vigd henne.

## Ettermæle

I 2000 gav United States Mint ut ein eigen mynt, sacagaweadollaren, som ein heider til Sacagawea. Mynten har eit bilete av Sacagawea og sonen hennar, Jean Baptiste Charbonneau.
I 2003 vart ho innvotert i Kvinnenes æresgalleri i USA.

;Oppkallingar
* Sacagawea River, i Montana
* Lake Sakakawea, eit basseng i Missourielva i Nord-Dakota
* USS «Sacagawea», fleire amerikanske marineskip 
* Sacagaweadollaren
* Mount Sacagawea, fjell i Fremont County, Wyoming, og Sacagaweabreen
* Sacajawea Patera, eit landemerke på planeten Venus

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sacagawea|Sacagawea]]» frå ,  den 18. oktober 2018.*  
 
; Referansar 


## Litteratur

* Donald Jackson, *Letters of the Lewis & Clark Expedition With Related Documents: 1783-1854*. (University of Illinois Press, Urbana 1962).
* Lennart Lindberg (red), *Nya indianboken. Biografisk handbok* (Stockholm 1990).
Canica

**Canica AS** er eit norsk investeringsselskap ått av Stein Erik Hagen (10 %), Caroline Marie Hagen (30 %), Carl Erik Hagen (30 %) og Nina Camilla Hagen (30 %).

Selskapet vart etablert i 1985 av Stein Erik Hagen for å kontrollera Rimi-kjeda, som Hagen etablerte i 1977. I 2004 vart kjeda seld til ICA.

Selskapet disponerer òg eit privatfly av typen Falcon 900EX EASy, som Hagen kjøpte i 2007 for 250 millionar kroner. Privatflyet vert i dag operert av Sundt Air.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Canica|Canica]]» frå ,  den 14. oktober 2018.*  
 

; Referansar
Den tredje verda

**Den tredje verda**, òg kalla *det globale Sør*, er eit omgrep som vert brukt for å skildra dei fattige landa i verda. Omgrepet har utspring i den vestlege verda under den kalde krigen, der *[[Industriland|den første verda]]* vart brukt til å skildra dei vestlege kapitalistiske landa og *den andre verda* til å skildra Austblokka. *Den tredje verda* utgjorde landa som korkje var allierte med Vesten eller Austblokka ved byrjinga av den kalde krigen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Den tredje verden|Den tredje verden]]» frå ,  den 18. oktober 2018.*  
 

## Litteratur

* Worsley, Peter: *The Third World* (1963)
* Kerala-hjelpen til India, artikkel ved Norgeshistorie.no
Det amerikanske vasskiljet

**Det amerikanske vasskiljet** er vasskiljet i Amerika som skil nedslagsfelta som renn ut i Stillehavet frå dei som renn ut i Atlanterhavet. Vasskiljet blir hovudsakleg danna av fjellkjeder.

Vasskiljet byrjar i nordvest ved Kap Prince of Wales ved Beringsundet og fortset austover gjennom Alaska, og Yukon og dessutan sørpå gjennom British Columbia. Den utgjer delvis grense mellom British Columbia og Alberta langs Rocky Mountains og følgjer fjella gjennom vestlege USA, og dessutan vidare inn i Mexico.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Continental Divide of the Americas|Continental Divide of the Americas]]» frå ,  den 18. oktober 2018.*
Johan Vibe

**Johan Vibe** kan visa til:

* Offiseren Johan Vibe (1637-1710), dansk-norsk general og visestatthaldar i Noreg
*Diktaren Johan Vibe (1748-1782), dansk-norsk diktar
* Johan Ludvig Nils Henrik Vibe (1840-1897), norsk forfattar
Luftpost

**Luftpost** (engelsk *Air Mail*, fransk *Par avion*) er post som blir send med fly, og som postverka krev luftposttillegg for i tillegg til vanleg porto. Luftpostsendinger må vera tydeleg merka *Luftpost, Par avion, Air Mail, By Air* el.l.

Den første offisielle luftposttransporten over landegrenser fann stad 12. oktober 1870, då ein varmluftsballong frakta 127 kg post frå Paris til Beclers i Belgia. I USA blei det opna ei luftpostrute med fly mellom New York og Washington i 1918.

I Noreg sender ein i dag all brevpost, der det lønnar seg tidsmessig, med fly.

## Kjelder
Aerogram

Eit **aerogram** er ein type luftpostbrev som blir send med fly kvar som helst i verda utan luftposttillegg. Det blei innført i det norske postverket i 1948. Navnet, sett saman av aero ('luft') og gram ('noko skrive'), blei lagt fram av postdirektøren Sten Haug og blei innført over heile verda. 

## Kjelder
Air Tanzania

**Air Tanzania Company Limited** (**ATCL**, swahili *Kampuni ya Ndege Tanzania*) er det nasjonale flyselskapet i Tanzania. Det har hovudbase på Julius Nyerere internasjonale lufthamn i Dar-es-Salaam. Selskapet vart grunnlagt i 1977 som Air Tanzania Corporation (ATC), etter oppløysinga av East African Airways, og har heilt frå starten vore medlem av African Airlines Association (AAA). 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Air Tanzania|Air Tanzania]]» frå ,  den 18. oktober 2018.*  

## Bakgrunnsstoff

* 
* Air Tanzanias flyflåte 
* Air Tanzanias historie
South African Airways

**South African Airways** (***SAA***) er det nasjonale og det største flyselskapet i Sør-Afrika. Det driv innanrikstrafikk i Sør-Afrika og dessutan utanrikstrafikk til blant anna destinasjonar i Europa og Nord-Amerika. Hovudkontoret ligg i Johannesburg.

## Historie
South African Airways vart grunnlagt gjennom eit statleg kjøp av eit mindre flyselskap, Union Airways, i 1934. Dei fyrste byane selskapet trafikkerte var blant anna Durban og Johannesburg. I 1945 opna den første ruta til Storbritannia.

Selskapet vart medlem i Star Alliance i 2006.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:South African Airways|South African Airways]]» frå ,  den 18. oktober 2018.*  


## Bakgrunnsstoff

*
Postbanken

**Postbanken** var ein norsk bank som vart skipa i 1995 ved at dei statseigde verksemdene Postgirokontoret, skipa i 1943, vart slege saman med Norges Postbank, som var skipa som Norges Postsparebank i 1948. Det vart gjeve ei eiga lov for denne nye banken, som vart eigd av det statlege Postverket. I 1999 vart Postbanken teke over av Den norske Bank, som med tida vart ein del av DnB NOR-konsernet. I 2011 vart det slutt for Postbanken som eige namn.

Norges Postbank, som hadde vorte skipa i 1948 med namnet Norges Postsparebank, var òg skipa i medhald av ei eiga lov. Denne lova vart vedteke 10. desember 1948,  og banken var verksam frå 1950. Innskota finansierte både lån til kundane, andre statsbankar og lån til prioriterte samfunnsføremål, særleg samferdsle og skular.

I heile den tida Postbanken og forgjengarane Norges Postbank og Norges Postsparebank var verksame, var det postkontora til Postverket som fungerte ekspedisjonsstadane for banken. I ei tid då dagens elektroniske bank- og betalingsløysingar var utopiske framtidsdraumar, måtte publikum møte opp i banklokala for å setje inn, ta ut og overføre pengar, for alle transaksjonar kravde papirar og underskifter. Innskot og uttak av pengar i banken vart registret i den personlege bankboka til kunden. Meininga med bank på postkontoret var mellom anna at alle skulle ha lett tilgjenge til banktenester. Postverket hadde då eigne postkontor så å seie over alt i Noreg. Det var fyrst utover på 2000-talet at daglegvareforretningar tok over desse tenestene på kontrakt med det som no hadde vorte Posten Norge AS.

På postkontoret vart innskot i postbanken til å byrje med innført i postsparebankbøkene til kundane i form av eit eller fleire postbank-klistremerke med kronebeløp som til saman svarte til innskotssummen, altså etter same prinsipp som frimerke vart klistra på eit brev med det verdet som svarte til portoen for brevet. Seinare vart nytta stempelmaskinar som stempla inn innskotssummen i boka. Den ordinære Postbankboka hadde raudt omslag og var velkjent landet over.

## Kjelder
*snl.no: Norges_Postsparebank
*snl.no: Postbanken
Julius Nyerere internasjonale lufthamn

**Julius Nyerere internasjonale lufthamn** (IATA **DAR**, ICAO **HTDA**) er hovudflyplassen i Tanzania. Ho tener den største byen i landet, hamnebyen og den tidlegare hovudstaden Dar-es-Salaam. Flyplassen har namn etter den første presidenten i landet, Julius K. Nyerere.

## Historie
Den tyske koloniregjeringa bygde den første flyplassen i Tanganyika i Kurasini sør for Dar-es-Salaam i 1918. Den fekk namnet *Mkeja lufthamn*.

Ein annan flyplass kjent som *Dar es Salaam lufthamn* Terminal I vart bygd i Ukonga vest for byen då den første ikkje lenger kunne møta behovet. Denne vart utvida og ein byrja bygga ein ny terminalbygning i 1979. Han vart offisielt opna av Julius Nyerere i oktober 1984.

I oktober 2005 vart *Dar es Salaam International Airport* (DIA) omdøypt til  *Mwalimu Julius Kambarage Nyerere International Airport.* 

Tilsaman 3,5 millioner passasjerar nytta flyplassen i åra 1980-2004; eit snitt på   2&nbsp;770 passasjerar per dag.

I november 2006 vart namnet på flyplassen endra igjen til *Julius Nyerere International Airport* (JNIA).
I 2006 vart flyplassen nytta av 1 249 419 passasjerar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Julius Nyerere internasjonale lufthavn|Julius Nyerere internasjonale lufthavn]]» frå ,  den 18. oktober 2018.*
James River

**James River**, òg kalla **Dakota River** eller **Jim River**, er ei ca. 1 140 km lang bielv til Missourielva. 
Ho renn gjennom Sør- og Nord-Dakota. 

Elva byrjar 16 km nordvest om Fessenden i Wells County i Nord-Dakota. Ho flyt gjennom det austlege Nord-Dakota og passerer Jamestown. Sidan renn ho ihop med Pipestem River og inn i Brown County i Sør-Dakota og passerer Aberdeen og Columbia, der ho flyt ihop med Elm River. Sidan passerer ho Huron og Mitchell, der Firesteel Creek vert kopla til. Sør for Mitchell flyt elva mot søraust og flyt inn i Missouri-elva, like aust for Yankton.

James River vart tidlegare kalla *Rivière aux Jacques*, eit namn ho fekk av tidlege franske utforskarar. James er ei engelsk form av Jacques (Jakob). Det opphavlege dakotanamnet er *Itazipowakse Wakpa*, 'ufarbar elv'. By the time Dakota Territory was incorporated, it was being called the *James River*.  Thomas L. Rosser, a former Confederate general who helped to build the 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:James River (biflod till Missouri)|James River (biflod till Missouri)]]» frå ,  den 18. oktober 2018.*
Mount Rushmore

**Mount Rushmore National Memorial**, i daglegtale *Mount Rushmore*, er eit nasjonalt minnesmerke som ligg i Keystone, Sør-Dakota, USA. Minnesmerket omfattar ein park på 5 km².

Mellom 1927 og 31. oktober 1941 laga den dansk-amerikanske skulptøren Gutzon Borglum og 400 andre arbeidarar den 18 meter høge bysta av presidentane George Washington, Thomas Jefferson, Theodore Roosevelt og Abraham Lincoln for å markera landet sitt 150-årsjubileum. Vitjande til parken kjem fyrst og fremst dit for å sjå granittskulpturane, men det er òg mogleg å vitja studioet som vart brukt under arbeida, og som vart bygd i 1939. Her er utstilling av gipsmodellar og instrument tilknytte arbeida.

Nyleg vart nye fasilitetar for vitjande ferdigstilt etter ein ti år lang byggeprosess. Desse inneheld eit nytt besøkssenter og eit museum, og dessutan ein tursti (*The Presidential Trail*) som gjev ein betre utsikt til fjellskulpturen.

Rushmorefjellet er tilhaldsstad for mange dyr og plantar som høyrer til i Black Hills i Sør-Dakota. Dei geologiske formasjonane i hjartet av Black Hills regionen er òg tydelege i Rushmorefjellet, og inkluderer store samlingar av granitt.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Mount Rushmore|Mount Rushmore]]» frå ,  den 18. oktober 2018.*
Kurasini

**Kurasini** er eit administrativt område i Temeke i Dar-es-Salaam-regionen i Tanzania. Etter folketeljinga i 2002 hadde området 34&nbsp;501 innbyggjarar.

Dar-es-Salaam hamn ligg i Kurasini. Oljeterminal her tek imot all råolje til Zambia. Olja vert send gjennom røyrleidningen Tazama til oljeraffineriet i Ndola nord i Zambia. Dette raffineriet forsyner òg Rwanda og Burundi med olje og bensin.

## Referansar


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kurasini|Kurasini]]» frå , og «[[:en:|Kurasini]]» frå  den 19. oktober 2018.*
Tazama

**The Tanzania Zambia Pipeline Ltd** (**Tazama**) er ein oljerøyrleidning som transporterer råolje mellom Dar-es-Salaam hamn i Tanzania og og oljeraffineriet Indeni i Ndola i Zambia.

## Oversyn
Tazama er ein 1 710 km lang oljerøyrleidning som vart teken i bruk i 1968. Han er utforma for å kunna transportera så mykje som 1,1 millionar tonn råolje per år, men i gjennomsnitt transporterer ein berre 600 000 tonn. Leidningen består av ei blanding mellom 8 og 12 tommars (20 til 30 cm i diameter) røyrleidning. For å pumpa olja frå havet og opp til Ndola, som ligg om lag 1 300 moh., trongst det 7 pumpestasjoner. 5 av pumpeanleggea ligg i Tanzania og 2 i Zambia.
Anlegget vart i si tid bygd av det italienske oljeselskapet Snamprogetti og finansiert hovudsakleg av den italienske staten.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tazama|Tazama]]» frå ,  den 18. oktober 2018.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Skildring av Tazama-prosjektet (engelsk, PDF) frå Diggers.news
Ndola

**Ndola** er den tredje største byen i Zambia, med 475&nbsp;194 innbyggjarar (førebels folketeljing 2010). Han er provinshovudstad i Copperbelt, og er industrielt og kommersielt sentrum i Koparbeltet, kopargruveregionen i Zambia og Kongo. 
Ndola ligg på ca. 1 300 moh., 320 km nord for den zambiske hovudstaden Lusaka. 

Namnet «Ndola» kjem frå elva Ka Ndola, som har utspring i Kaloko-åsane og renn ut i Kafubuelva. 

## Historie
På staden der byen ligg budde opphavleg lambafolk, som skal ha kome hit frå noverande Tanzania.
Sjølve byen blei grunnlagd i 1904 av John Edward «Chiripula» Stephenson, seks månader etter Livingstone, slik at han er den nest eldste byen frå kolonitida i Zambia. Ndola byrja som ein innhegna boma og handelsstasjon, noko som la grunnlaget for den administrative og økonomiske stillinga byen har i dag.

I 1907 nådde hovudjernbanelinja til Rhodesia Railways til byen. Passasjerar kunne reisa sørover til Bulawayo, som hadde samband med Cape Town.
Linja blei forlenga inn i Kongo og etterkvart bunden saman med Benguela-jernbanen til atlanterhavshamna Lobito.

I 1961, under Kongokrisa, kræsja eit fly med høgtståande SN-personell ombord, mellom dei generalsekretæren Dag Hammarskjöld, i utkanten av Ndola. 

## Nasjonale monument

* Slavetreet eller *Mukuyu Slave Tree*, der arabiske slavehandlarar heldt slavemarknader på 1800-talet. 
* Minnesmerke for Dag Hammarskjöld på vegen mellom Ndola og Kitwe der flyet Hammarskjöld var ombord i kræsja 18. september 1961 
* Chilengwa-sjøen 14&nbsp;km aust for Ndola blei danna av at berg fall ned i ei underjordisk kalksteinsgrotte, og har lokal kulturell tyding

## Kjelder

----
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ndola|Ndola]]» frå ,  den 19. oktober 2018.*  


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ndola|Ndola]]» frå ,  den 23. mai 2019.*
Snutebuss

**Snutebuss** er busskøyretøy med snutemotor i eit frontparti som stod framme, separat frå karosseriet. Fram til byrjinga av etterkrigstida var køyretøy av alle storleikar med dette arrangementet kalla «snutebil», «snutelastebil» og «snutebuss», før motoren vart integrert i eit karosseri. 
## Galleri

File:Bundesarchiv Bild 183-19204-0845, Berlin, Doppeldecker-Bus am Brandenburger Tor.jpg|ABOAG-buss i Berlin
File:Bundesarchiv Bild 183-C1031-0044-011, Berlin, Grenzübergang Bahnhof Friedrichstraße.jpg|Do 56 buss i Berlin 1964
File:London Transport bus GS76 (MXX 376), Isle of Wight Bus Museum running day October 2008.jpg|Guy-snutebuss av type GS frå Isle of Wight Bus Museum
File:Bonnet bus,Sawara-machinami-go,katori-city,japan.jpg|Japansk buss av type Isuzu TSD under kirsebærtre i Katori.
File:Southern Vectis 405 DL 9015.JPG|Dennis Ace buss for Southern Vectis i England.


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Snutebuss|Snutebuss]]» frå ,  den 18. oktober 2018.*  
 

## Referansar


## Bakgrunnsstoff
; Litteratur 

* Erland Egefors, *Triangel - De forenede Automobilfabriker A/S* Forlaget Motorploven 2009 ISBN 978-87-91427-21-3
* Wolfgang H. Gebhardt, *Deutsche Omnibusse - seit 1898* Motorbuch Forlag 2002 ISBN 3-612-02140-4
* Asbjørn Rolseth; *Håndverk på hjul* Gjøvik Trykkeri 2004 ISBN 82-995890-0-2
* Alan Thomas; *Buses*, Hamlyn 1982 ISBN 0-600-35004-5

;Nettstader
* Bonnet buss i Japan
TanZam-vegen

**TanZam** er ei viktig vegstrekning som går mellom Tanzania og Zambia. Ho vart bygd i fleire etappar i perioden 1968 til 1973. Hovudføremålet med vegen var å gje Zambia tilgAng til hamn, og få etablert ein transportkorridor til Zambia, Malawi og sørlege delar av Den demokratiske republikken Kongo. Vanlegvis vert den 1&nbsp;753 km lange strekninga mellom Dar-es-Salaam og Kapiri Mposhi rekna som TanZam. Store delar av vegen går gjennom svært kuperte fjellområde, delvis over 2&nbsp;000 moh.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:TanZam-vegen|TanZam-vegen]]» frå ,  den 14. oktober 2018.*
Pam Kilborn

**Pamela Kilborn** () er ein australsk tidlegare friidrettsutøvar frå Melbourne som vann bronsemedaljen i 80 meter hekk under Sommar-OL 1964 og og sølvmedaljen i same øvinga ved sommarleikane 1968, i dei sistnemnde leikane sette ho personleg rekord med 11,50 sekundar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pam Kilborn|Pam Kilborn]]» frå ,  den 18. oktober 2018.*
Morogoro

**Morogoro** er ein by i Tanzania som ligg 200 km frå Dar-es-Salaam og er regionshovudstad i Morogoro-regionen. Ved folketeljinga i 2002 hadde byen 228 863 innbyggjarar.

Byen ligg i nærleiken av Uluguru-fjella. Han er eit landbrukssenter, huser mellom anna Sokoine landbruksuniversitet. Her ligg òg det økonomiske universitetet i Tanzania, IDM (*Institute of Development Management*). 

Morogoro er ein kjend by innan tanzaniansk musikk. Salim Abdullahs kubanske marimbaband er frå Morogoro, det same var songaren og gitaristen Mbaraka Mwinsheshe. Byen er òg kjend for fotballklubbane sine.

Morogoro er eit knutepunkt for vegane mellom Dar-es-Salaam og hovudstaden i landet Dodoma og mellom Dar-es-Salaam og Mbeya. Det går tog frå Morogoro til Dodoma, Mwanza og Kigoma.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Morogoro|Morogoro]]» frå ,  den 18. oktober 2018.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Morogoro ved lonelyplanet.com
Liesel Westermann

**Lieselotte Westermann-Krieg**, kjend som **Liesel Westermann**, () er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Sulingen i Niedersachsen som representerte Vest-Tyskland. Ho vann sølvmedaljen i diskoskasting både under EM 1966, OL 1968 og EM 1971. Westermann sette verdsrekord med 61,26 meter i 1967, ein rekord ho forbetra til 63,96 m i 1969. Sin endelege personlege rekord på 64,96 m oppnådde ho i 1972,

## Aktiv
Westermann tok steget opp mot verdseliten i 1965-sesongen, då ho som lengst presterte 55,81 m ved eit stemne i Ludwigshafen. Året etter sette ho personleg rekord med 57,38 m ved europameisterskapen 1966 i Budapest, noko som gav henne sølvmedaljen i tevlinga. Den 5. november 1967 vart Westermann i Sao Paulo den fyrste kvinnelege utøvaren som kasta diskosen over 60 meter med eit kast på 61,26 m. OL-sesongen 1968 forbetra ho seg til 62,54 meter i eit stemne i Werdohl i juli, tre månader seinare tok ho sølv under dei olympiske leikane i Mexico med eit bestekast på 57,76 m. Westermann avslo å delta i Friidretts-EM 1969 då den austtyske avhopparen Jürgen May vart nekta å ta del i meisterskapen. Få veker seinare, den 27. september 1969, forbetra ho verdsrekorden til 63,96 m i Hamburg. Ved europameisterskapen 1971 i Helsinki måtte ho ta til takk med sølvmedalje, klart slått av sovjetiske Faina Melnik som med eit kast på 64,22 meter også tok over som verdsrekordhaldar. Westermann gjorde sitt livs lengste diskoskast i Zürich den 12. august 1972, med 64,96 meter melde ho seg inn i det øvste favorittsjiktet til sommarleikane i München tre veker seinare. I München fekk ho opp eit lengstekast på 62,18 m og vart nummer fem. Ho la opp etter 1975-sesongen.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*EM 1966 i Budapest: Sølvmedaljen - 57,38 m, bakom Christine Spielberg (57,76 m)
*OL 1968 i Mexico-byen: Sølvmedaljen - 57,76 m, bakom Lia Manoliu (58,28 m)
*EM 1971 i Helsinki: Sølvmedaljen - 61,68 m, bakom Faina Melnik (64,22 m)
*OL 1972 i München: Nr 5 - 62,18 m
*EM 1974 i Roma: Nr 7 - 57,40 m

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Liesel Westermann|Liesel Westermann]]» frå ,  den 18. oktober 2018.*
Kapustin Jar

**Kapustin Jar** (russisk Капустин Яр) er ein russisk rakettbase i Astrakhan oblast mellom Volgograd og Astrakhan. Basen, som ligg inntil Znamensk og gjerne vert kalla ved det namnet, vart opna 13. mai 1946.

Til å byrja med nytta ein teknisk og vitskapleg støtte frå det overvunne Tyskland. Ei stor mengd militære testrakettar er vorten skoten opp frå basen, og dessutan mange satellittar og sondar. Den første raketten vart skoten opp frå basen den 18. oktober 1947 og var ein av dei elleve A-4-rakettar som var vorte erobra frå tyskarane.

Det statlege senteret for forsking og utvikling, GNIIP-8, prøveområde S, vart etablert ved Kapustin Jar i juni 1951. Fem atmosfæriske kjernevåpentestar med kapasitet (10–40 kilotonn TNT) vart utførte i 1957–1961.

Etter utvidingar vart plassen ein kosmodrom, og har hatt denne funksjonen sidan 1966 (med avbrot 1988–1998). Byen Znamensk vart bygd for forskarane som arbeidde på anlegga, familiane deira og støttepersonell. Dette var ein løynleg by (ZATO) som ikkje var avmerka på ålment tilgjengelege kart. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kapustin Jar|Kapustin Jar]]» frå ,  den 18. oktober 2018.*  

## Bakgrunnsstoff
Universitetet i Dodoma

**Universitetet i Dodoma** (engelsk *University of Dodoma*, swahili *Chuo Kikuu cha Dodoma*) er eit universitet i Dodoma, hovudstaden i Tanzania.  Universitetet opna i 2007, då 1&nbsp;000 studentar vart tekne opp i humaniora, utdanning, informatikk og virtuell utdanning. I 2008 opna program for helse og biologi.

Ifølgje Tanzania sin visjon for nasjonal utvikling for 2025  vil universitetet kunna ta imot 40&nbsp;000 studentar innan diverse akademiske disiplinar. Dette er meir enn dobbelt så mange studentar som i dag studerer ved Universitetet i Dar-es-Salaam.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Universitetet i Dodoma|Universitetet i Dodoma]]» frå ,  den 19. oktober 2018.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Europameisterskapen i symjing 1983

**Europameisterskapen i symjing 1983** vart avvikla i Roma dagane frå 22. til 27. august 1983. Aust-Tyskland vann alle kvinneøvingane, i dei individuelle tevlingane sikra dei til og med dobbeltsigrar over heile linja. Vesttyskaren Michael Groß sette verdsrekord på 200 meter butterfly med tida 1.57,05 minuttar.

## Menn
### 100 m fri





### 200 m fri





### 400 m fri





### 1500 m fri





### 100 m rygg





### 200 m rygg





### 100 m bryst





### 200 m bryst





### 100 m butterfly





### 200 m butterfly





### 200 m medley





### 400 m medley





## Kvinner
### 100 m fri





### 200 m fri





### 400 m fri





### 800 m fri





### 100 m rygg





### 200 m rygg





### 100 m bryst





### 200 m bryst





### 100 m butterfly





### 200 m butterfly





### 200 m medley





### 400 m medley





## Kjelder
**Sportsboken 83-84*. Sportsboken As. Stavanger 1983.
Raelene Boyle

**Raelene Ann Boyle** () er ein australsk friidrettsutøvar frå Melbourne som vann tre sølvmedaljar på sprintdistansar under olympiske sommarleikar. I 1968 tok ho sølv på 200 meter, ein prestasjon ho gjentok i 1972, der ho i tillegg vart nummer to på 100-meteren. Boyle sine personelege sprintrekordar på 11,20 sekundar og 22,45 er frå høvesvis Mexico-OL 1968 og München-OL 1972.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Raelene Boyle|Raelene Boyle]]» frå ,  den 18. oktober 2018.*
Dhow

**Dhow** er ein båttype som tradisjonelt vart bygd rundt Arabiahavet og Persiabukta. Han fører eit eller fleire latinske segl, g kan også drivast med årer. Storleiken kan variera frå mindre båtar, 15 til 20 fot, til større havgåande fartøy opp til 300 tonn. Nemninga «dhow» vert ikkje brukt av arabarane, men er truleg ei avleiing frå swahili eller eit gammalt arabisk ord for båt.

Heilt opp til 1960-talet segla det dhower som handelsfartøy mellom Persiabukta og Aust-Afrika. Frakten var for det meste dadlar og tørka fisk til Aust-Afrika og tømmer til landa rundt Persiabukta. Slavar var lenge òg ei viktig handelsvare frå Aust-Afrika til Arabia. 

Det finst mange ulike typar dhowar, blant anna ghanja, boom og battil. Båtane kunne ha skrog med flatt akter, eller med ein akterstamn. Eit døme på dhow med akterstamn er boomen, som var svært vanleg i Kuwait.

## Kjelder
**Denne artikkelen byggjer på [[:nb:Dhow|Dhow]] på Wikipedia på bokmål den 18. oktober 2018*

## Bakgrunnsstoff
*Dhow i Merriam-Webster
Johnny Gimble

**John Paul Gimble** () var ein USA-amerikansk countrymusikar assosiert med Western swing. Gimble vart rekna som ein av dei viktigaste felespelarane i sin sjanger. Han vart innlemma i Rock and Roll Hall of Fame i 1999 i kategorien for tidlege inspirasjonskjelder som medlem av Bob Wills and His Texas Playboys.

Gimble vart posthumt innlemma i Country Music Hall of Fame i 2018.

Gimble spelte i tillegg til Bob Wills i lag med Marty Robbins, Willie Nelson, Merle Haggard, Conway Twitty, Connie Smith, Loretta Lynn, Lefty Frizzell, Ray Price, Willie Nelson, Chet Atkins, Vince Gill, Tanya Tucker og Carrie Underwood. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Johnny Gimble|Johnny Gimble]]» frå ,  den 18. oktober 2018.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
Roy Huskey jr.

**Roy Milton Huskey** () var ein USA-amerikansk kontrabassist innan country, frå Nashville i Tennessee. Huskey spelte i lag med musikarar som Chet Atkins, Garth Brooks, Johnny Cash, Vince Gill, George Jones, Steve Earle, Doc Watson og mange andre. Faren hans, Roy Madison «Junior» Huskey, var òg ein kjend bassist. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Roy Huskey Jr.|Roy Huskey Jr.]]» frå ,  den 18. oktober 2018.*
Tommy Jackson

**Thomas Lee «Tommy» Jackson jr.** () var ein USA-amerikansk felespelar og vert rekna som ein av dei beste felespelarane gjennom tidene. Han spelte på hundrevis av countryplater frå 1940- til 1970-åra, og det er blitt sagt at han «truleg er å høyre på fleire countryplater enn nokon annan musikar».

Alt som barn spelte han fele med Johnnie Wright og Kitty Wells, og spelte som tenåring med Curley Williams og Paul Howard på Grand Ole Opry, før han var haleskyttar i Army Air Corps i andre verdskrigen.

Attende i det sivile i 1946, turnerte han med Whitey Ford og andre før han vart med i orkesteret til Red Foley på The Opry. Han byrja òg å spele som studiomusikar, stundom i lag med ei gruppe som bestod av Jerry Byrd, Louis Innis og Zeke Turner, og vart kjend som det første Nashville studio A-team.  Jackson spelte på mange av Hank Williams sine klassiske innspelingar frå seint i 1940-åra, inkludert «Lovesick Blues». 

I 1950-åra spelte han med Webb Pierce, Faron Young, Ray Price og i 1960-åra med artistar som George Jones og Bill Monroe, då han vart ein av dei mest etterspurde studiomusikarane i Nashville.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tommy Jackson (musician)|Tommy Jackson (musician)]]» frå ,  den 18. oktober 2018.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
David's Album

***David's Album*** er eit studioalbum av Joan Baez frå 1969, spelt inn i Nashville. Det var det 11. albumet Baez hadde gjeve ut til då. Albumet nådde 36. plassen på *[[magasinet Billboard|Billboard]]* Pop Albums-lista.

## Historie
Den dåverande ektemannen til Baez, David Harris, som var ein countryfan, var i ferd med å bli fengsla for å ha nekta militærteneste, og ho spelte inn albumet som ei gåve til han. Songane vart spelte inn under den same innspelinga som det førre albumet til Baez, som bestod av Bob Dylan-songar, *Any Day Now*.

Plateomslaget er ei teikning Baez teikna av David Harris.

Vanguard gav ut albumet på ny i seinare år med to bonusspor, «How Can I Miss You», ein duett med syster til Baez, Mimi Fariña, og Tom Paxton sin «The Last Thing on My Mind.»

## Mottaking

I meldinga si for Allmusic, skreiv Bruce Eder om albumet at «synginga og spelinga held framleis mål. Baez sette til side skarpheita ho stundom hadde her til fordel for ei avslappa framføring der ho er på sitt mest vinnande i karrieren sin. David's Album har overgått opphavet sitt, dels på grunn av det varierte materialet. David Harris er for lengst ute av fengsel, og han og Baez gjekk frå kvarandre, men dette er framleis eit glimrande album.»

## Innhald

## Medverkande
*Joan Baez – vokal, gitar
*Fred Carter jr. – mandolin
*Pete Drake – pedalsteelgitar
*Johnny Gimble – fele
*Roy Huskey jr. – bass
*Tommy Jackson – fele
*Jerry Kennedy – gitar
*Jerry Reed – gitar
*Harold Bradley – gitar, dobro
*Hargus «Pig» Robbins – piano
*Harold Rugg – gitar, dobro
*Grady Martin – gitar
*Buddy Spicher – fele
*Norbert Putnam – bass
*Kenny Buttrey – trommer

## Salslister

### Salstrofé

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:David&#39;s Album|David&#39;s Album]]» frå ,  den 18. oktober 2018.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Den heilage familien

**Den heilage familien** i kristendommen viser til Jesus, Maria og Josef.

Motivet er vanleg i kristen kunst der ein viser jomfru Maria med jesusbarnet og Josef ofte som ein gammal mann.

I seinmellomalderen viste ein også ofte mor til Maria, Anna, på bilda. I renessansen blei Johannes døyparen føyd til motivet som leikekamerat til Jesus. Scenen kunne også ta form av ei reise under tittelen *Flukta til Egypt*. Slekta til Maria og Anna kunne føyast til, slik at motivet viser *Den heilage slekta*. Ein finn eit døme på dette motivet i Trondenes kyrkje i Harstad.

## Referansar
Tunduma

**Tunduma** er ein by på grensa mellom Tanzania og Zambia. Han ligg i Mbeya-regionen i Tanzania. I byen er det grensestasjonar for både TanZam-vegen og TAZARA-jarnbana (som har stasjon der). Den ligg 113 km sørvest for Mbeya. Det var tidlegare eit vegkryss mellom grusvegar via Sumbawanga gjennom dei øyde vestlege distrikta i Tanzania til Kasulu og Kibondo i nordvest. Ved folketeljinga i 2002 hadde staden 34 461 innbyggjarar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tunduma|Tunduma]]» frå ,  den 19. oktober 2018.*
Universitetet i Dar-es-Salaam

**Universitetet i Dar-es-Salaam** (**UDSM**; engelsk *University of Dar es Salaam*, swahili *Chuo Kikuu cha Dar es Salaam*) er eit universitet i Dar-es-Salaam i Tanzania. Universitetet vart oppretta i 1970, då ein vedtok å dela Universetet i Aust-Afrika i tre: Universitetet i Dar-es-Salaam, Makerere universitet i Uganda og Universitetet i Nairobi i Kenya.

## Campusar
Universitetet har fem campusar rundt om i byen, og verkar akademisk via ti fakultet. Hovudcampusen vert kalla *Mlimani*, som er swahili for 'på fjellet', og ligg 13 km vest for Dar-es-Salaam sentrum. Han husar fakulteta for utdanning, humaniora og vitskap. Det er òg fire spesialiserte fakultet på denne campusen, nemleg fakulteta for informatikk og virtuell utdanning; juss; handel og administrasjon og marin vitskap og teknologi.

Nkrumah Hall, ein bygning på Mlimani-campusen, er avbilda på baksida av setlane for 500 shilling.

## Kjente studentar
* Jakaya Kikwete, president i Tanzania
* Yoweri Museveni, president i Uganda
* Laurent-Désiré Kabila, tidlegare president i Den demokratiske republikken Kongo
* John Garang, tidlegare visepresident i Sudan
* Asha-Rose Migiro, tidlegare visegeneralsekretær i SN, tidlegare utanriksminister i Tanzania
* Edward Lowassa, tidlegare statsminister i Tanzania
* Gertrude Mongelia, president i Det panafrikanske parlamentet
* Walter Rodney, guyansk historikar og politikar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Universitetet i Dar-es-Salaam|Universitetet i Dar-es-Salaam]]» frå ,  den 13. oktober 2018.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Yoweri Museveni

**Yoweri Kaguta Museveni** () er ein ugandisk politikar som har vore president i Uganda sidan 1986.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]]» frå ,  den 13. oktober 2018.*  


## Bakgrunnsstoff
*
Samuel Sharpe

**Samuel «Sam» Sharpe** () var ein jamaicansk opprørsleiar som sidan er utropt til nasjonalhelt i landet. 

Sharpe var slave gjennom heile livet, men hadde fått høve til å utdanna seg, og var respektert av andre slavar som ein lærd mann og leiar. Han var baptistdiakon, og reiste rundt i  St. James Parish for å læra slavar om kristendom, som han meinte lova dei fridom. Som andre slavar på øya følgde han nøye med på arbeidet med å avskaffa slaveriet som gjekk føre seg i Storbritannia. Dette hadde allereie ført til lovgjeving som skulle letta livet for slavane, men ikkje ei full avskaffing. 

## Bakgrunn
Samuel Sharpe blei fødd rundt 1805 på ein plantasje i Saint James Parish på Jamaica. Plantasjeeigarane heitte Jane og Samuel Sharpe. Offisielt blei Sharpe kalla Archer, men han gjekk under namnet Samuel eller Sam. Eit slaveoversyn frå 1817 nemner ein 12 år gammal Archer på plantasjen, saman med mora Eve, ein yngre bror Joe på 2, og systera Eliza på 20.

Sharpe fekk løyve til å bli utdanna. Han var diakon ved Burchell baptistkyrkje i Montego Bay, der misjonæren Thomas Burchell frå England var pastor. 

## Opprør
I jula 1831 stod Sharpe i teten for ein fredeleg streik blant mange av slavane på Jamaica. Streiken skulle finna stad den tida på året då sukkerrøyra skulle haustast, ei tid som var viktig for menge plantasjeeigarar. 

Etter at nokre plantasjeeigarar fekk nyss om planen, blei det send troppar og krigsskip til Montego Bay og Black River for å slå ned opprøret. 27. desember 1831 blei hovudhuset på Kensington Estate brend, og konflikten som følgde er blitt kalla Juleoppreisten, Baptistkrigen eller Frigjeringskrigen (*Emancipation War*).
Under og etter opprøret blei rundt 500 slavar drepne av britiske soldatar og plantasjeeigarar. Rundt 14 kvite personar døydde. 

Som ein av leiarane for opprøret blei Sharpe dømd til døden. I månadane før avrettinga blei han vitja i fengselet av misjonæren Henry Bleby, som rapporterte at han sa: «Eg vil heller gå ut og døy i den galgen enn å leva som slave.»
Sharpe blei hengd den 23. mai 1832 på marknadsplassen i  Montego Bay.

## Følgjer
Den brutale måten slavane blei behandla på av plantasjeeigarstanden på Jamaica førte til stor misnøye i Storbritannia. Det blei halde to parlamentariske undersøkingar, og ein rekner med at hendingane bidrog til at parlamentet vedtok opphevinga av slaveriet med Slavery Abolition Act i 1833. Dette enda slaveriet i heile det britiske imperiet.

I 1975 blei Sharpe utnemnd til jamaicansk nasjonalhelt. Han er medlem av nasjonalheltordenen på Jamaica, med tittelen The Rt. Excellent Samuel Sharpe.

Plassen der han blei avretta fekk namnet Sam Sharpe Square i 1976. 
Sharpe er minna med eit monument som viser han sjølv og fire tilhøyrarar. Skulpturen er utforma av Kay Sullivan og blei avduka i 1983.

Samuel Sharpe er avbilda på den jamaicanske femtidollarsetelen.

## Merknadar

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:sv:Samuel Sharpe|Samuel Sharpe]]» frå , og «[[:en:|Samuel Sharpe]]» frå  den 19. oktober 2018.*
Visa Inc.

**Visa Inc.** er eit amerikansk selskap som mellom anna tilbyr bankkort og andre betalingssystem til bankar. Visa Inc. har omtrent 21 500 tilsette. Styreformannen i selskapet og administrerande direktør er Joseph Saunders.

## Soge
Systemet vart etablert på 1970-talet og 21 000 bankar og finansinstitusjonar er i dag knytt seg til systemet. Visa var tidlegare ått av bankar og finansinstitusjonar over heile verda, men vart børsnotert på New York-børsen mars 2008. 

## Sjå òg

* MasterCard
* Debet- og kredittkort

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Visa|Visa]]» frå ,  den 19. oktober 2018.*

## Bakgrunnsstoff

*
Arusha

**Arusha** er ein by i nordlege Tanzania, og regionshovudstad i Arusha-regionen. Ved folketeljinga i 2012 hadde han  innbyggjarar. Arusha er omringa av nokre av dei best kjende landskapa og nasjonalparkane i Afrika. Byen ligg nedanfor Mount Meru på den austre kanten av Riftdalen, og ligg i nærleiken av Serengeti, Ngorongorokrateret, Manyarasjøen, Olduvaikløfta, Tarangire nasjonalpark og Kilimanjaro. Dessutan ligg Arusha nasjonalpark på Mount Meru.

Arusha er eit viktig økonomisk senter.
Hovudkvarteret til Den austafrikanske fellesskapen ligg i Arusha.
Sidan 1995 har byen husa Det internasjonale tribunalet for Rwanda nedsett av SN.
I 2006 blei Arusha også heim for Den afrikanske menneskerettsdomstolen. 
Det er ein fleirkulturell by med ein afrikansk majoritet og store arabiske og indiske minoritetar, og dessutan europearar og amerikanarar.

## Galleri

Kulturhuset - Utifrån.jpg|Kulturhuset i Arusha
Arusha 1.jpg|Gate i Arusha
Arusha Botanical Garden 3.jpg|Arusha botaniske hage
ALMC Hospital in Arusha.jpg|ALMC sjukehus i Arusha
Cathedral of Arusha.jpg|Den katolske domkyrkja i Arusha


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Arusha|Arusha]]» frå ,  den 19. oktober 2018.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Mount Meru

**Mount Meru** er ein sovande stratovulkan i Tanzania med ei høgd på 4 566 meter. 
Fjellet ligg 70 km vest for Kilimanjaro, og er synleg frå Kilimanjaro på klare dagar. 
Etter ein definisjon av høgd er vulkanen det femte høgaste fjellet i Afrika.

Mount Meru ligg like nord for Arusha i Arusha-regionen i Tanzania. Det er det andre høgaste fjellet i Tanzania, etter Kilimanjaro. For å klatra opp på fjellet bruker ein Momella-ruta, som  byrjer ved Momellaporten på austsida av fjellet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mount Meru|Mount Meru]]» frå ,  den 28. januar 2019.*  
 

## Bakgrunnsstoff

* Mount Meru at Peakware
* Satellite pictures of Mount Meru
* trekkingvisions Information about the Mount Meru Trek
* Mount Meru, Tanzania