open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tregleikskraft

**Tregleikskraft** ei tilsynelatande kraft, utan motkraft, som svarar til den snøggleiksendringa (akselerasjonen) ein lekam har fordi rørsla til lekamen blir angjeve i tilhøve til eit rom som er akselerert, t.d. roterer. 

Eit døme på dette er ei jernbanevogn som går i ein sving. Inne i vogna vil lekamar helst røre seg rett fram fordi dei har tregleik. Frå innsida av vogna vil det difor sjå ut som om det verkar ei kraft som trekkjer lekamane til side. Ei slik fiktiv «sentrifugalkraft» blir kalla tregleikskraft fordi han kjem av i tregleiken til lekamen. 

## Kjelder
*treghetskraft. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/treghetskraft
Treg masse

**Treg masse** er massen til ein lekam oppfatta som eit mål for tregleiken til lekamen, altså den massen som opptrer i Newtons andre lov. Massen til lekamen slik han opptrer i gravitasjonslova, blir kalla *tung* eller *graviterande masse*. Lekamen skapar ei gravitasjonkraft som er proporsjonal med den graviterande massen til lekamen. Ein grunnidé i relativitetsteorien til Albert Einstein er at treig masse og tung masse er av same natur og identiske. 

## Kjelder
*treg masse. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/treig_masse
Trykkfastleik

**Trykkfastleik** er evna eit material har til å motstå trykkbelastning. Det blir mest brukt i samband med sprø material som betong, stein og tre, og er då spenninga når materialen viser byrjande teikn til sprekkar eller knusing. I duktile material er trykkfastleik spenninga ved ei nærare angjeven tøying i trykk, og er då eit uttrykk for materialen sin deformasjonsmotstand i plastiske formingsprosessar.

## Kjelder
* trykkfasthet. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/trykkfasthet
Vakuumenergi

**Vakuumenergi** er energi som er att i eit område når all materie og energi som er mogeleg å bli kvitt, er fjerna. Vakuumenergi kan mellom anna kome frå virtuelle partiklar, som ein trur er partikkelpar som brått oppstår og forsvinn att så raskt at det ikkje er mogeleg å observere. Dei er venta å gjere dette overalt i universet. Oppførselen deira er føresagt som ein del av Heisenbergs uskarpsleiksprinsipp for energi og tid, men den eksakte effekten av så flyktige partiklar er vanskeleg å kvantifisere. 

Effekten av vakuumenergi er observert gjennom eksperiment i forskjellige fenomen som spontanemisjon, Casimireffekten og lambforskyving, og er trudd å påverke universet på kosmologisk skala. Ved å bruke den øvre grensa for den kosmologiske konstanten er vakuumenergien i ein kubikkmeter tomrom estimert til å vere 10−9 Joule. Men i både kvanteelektrodynamikk (QED) og stokastisk elektrodynamikk (SED), og i følgje prinsippa for Lorentz-kovarians og med storleiken til Planck-konstanten må denne verdien vere større enn 10113 Joule per kubikkmeter.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vacuum energy|Vacuum energy]]» frå ,  den 27. mai 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* PDF av The Structured Vacuum - thinking about nothing av Johann Rafelski and Berndt Muller (1985)   ISBN 3-87144-889-3.
* Saunders, S., & Brown, H. R. (1991). *The Philosophy of Vacuum*. Oxford [England]: Clarendon Press.
* Poincaré Seminar, Duplantier, B., & Rivasseau, V. (2003). "Poincaré Seminar 2002: vacuum energy-renormalization". *Progress in mathematical physics*, v. 30. Basel: Birkhäuser Verlag.
*Futamase & Yoshida ''Possible measurement of vacuum energy''
* YAN Kun (2006), Vacuum energy and superluminal velocity
*G. Jordan Maclay, (et al.): ''Study of Vacuum Energy Physics for Breakthrough Propulsion.''   2004, NASA Glenn Technical Reports Server,  (pdf, 57 sider, henta 2009-10-22)
Vinkelakselerasjon

**Vinkelakselerasjon** er endring i vinkelhastigheit per tidseining. SI-eininga for vinkelakselerasjon er radianar per sekund per sekund (rad/s2), og det vanlege symbolet er den greske bokstaven alfa ({\alpha}\,).

Vinkelakselerasjon kan definerast som:

:{\alpha} = \frac{d{\omega}}{dt} = \frac{d^2{\theta}}{dt^2} , eller 

:{\alpha} = \frac{\mathbf{a}_{T}}{r} ,

der \omega er vinkelhastigheit , \mathbf{a}_{T} er lineær tangentiell akselerasjon og *r* er radien (avstanden frå sentrum av den roterande lekamen). 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vinkelakselerasjon|Vinkelakselerasjon]]» frå ,  den 27. mai 2013.*  
 
* vinkelakselerasjon. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/vinkelakselerasjon
Verknad i fysikk

**Verknad** i fysikk er produktet av energi og tid. Når ein partikkel rører seg, vil han alltid følgje ein bane som svarar til at denne verknaden blir eit minimum, prinsippet for minste verknad.

## Kjelder
* verknad – fysikk. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/verknad/fysikk
Verknadsgrad

**Verknadsgrad** er tilhøvet mellom tilført energi og utnyttbar energi, t.d. for ei maskin. 

Ei varmekraftmaskin som arbeider mellom to temperaturar T1 og T2 målt i kelvin, K, har ein maksimal verknadsgrad  η = (T1 – T2)xT1 for ein ideell, reversibel maskin. 

Nytteverknadsgraden for alle praktisk brukbare maskiner er langt mindre, høgast for dieselmotorar med ideell verknadsgrad 85 % og nytteverknadsgrad opptil 45 %. For dampturbinar er nyttverknadsgraden opptil 35 %, for forbrenningsmotorar 24 % og for dampmaskiner 10–15 %. Reint mekaniske maskinar, t.d. turbinar, og elektriske maskiner kan ha verknadsgrad på over 90 %.

## Kjelder
* virkningsgrad. (27.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/virkningsgrad
Enki Catena

**Enki Catena** er ei kraterrekkje på jupitermånen Ganymede. Rekkja har ei lengd på 161,3 kilometer og er namnsett etter Enki, ein vassgud i sumerisk mytologi.

Kraterrekkja vart truleg til ved at ein komet vart riven sund av tyngdekreftene til Jupiter, og at 13 av fragmenta til denne kometen då small inn i overflata til Ganymede rett etter kvarandre.

## Kjelder
* ''PIA01610: Anatomy of a Torn Comet'' - NASA Photojournal
* Gazetteer of Planetary Nomenclature
Apollonius Liliedahl

**Apollonius Liliedahl** også kjent som **Apollonius Liljedahl** () var ein dansk-norsk skreddar, klokkar og fruktdyrkar. Han slo seg ned i Vik i Sogn og vart ein pioner i hagbruk, fruktdyrking og birøkt, mellom anna innførte han potetdyrking i Vik og er den første kjende potetdyrkaren i Sogn. I Vik byrja han alt i 1768 med planteskule, som kanskje den første på Vestlandet. 

Liliedahl var utdanna skreddar og kom truleg til Bergen kring 1750, og deretter til Vik kring 1755 der han vart klokkar i 1768. For sitt pionerarbeid fekk han i 1784 pengepremie frå Det Nyttige Selskab i Bergen, og i 1785 sølvmedalje og pengepremie frå Det Kongelige Danske Landhuusholdningsselskab. I 1804 fekk han også Det Nyttige Selskabs heidersmedalje. Då biskopen Johan Nordahl Brun var på visitas i Vik noterte han at dei vitja den «berømte Gartner Lilliendahl».

Han var gift med Mette Marie Harboe, dei fekk borna Catharina Dorothea og Johan Benjamin. Catharina var gift med sokneprest Ludvig Daae (1774–1843), dei var besteforeldre til professor Ludvig Ludvigsen Daae. Liliedahl sitt oldebarn Edvard Apolloniussen Liljedahl var ein sentral politikar.

## Kjelder
Viskoelastisitet

**Viskoelastisitet** er ein eigenskap ved material som syner både viskøse og elastiske karakteristikkar når dei vert deformerte. Viskøse stoff, som honning, vil endre form når dei vert utsett for ei spenning. Elastiske material går raskt attende til den originale forma si når dei vert utsett for ei spenning og spenninga forsvinn. Viskoelastiske stoff har element av begge desse, så deformeringa av slike stoff er avhengig av kor lenge dei vert utsette for ei spenning. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Viscoelasticity|Viscoelasticity]]» frå ,  den 27. mai 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Silbey and Alberty (2001): *Physical Chemistry*, 857. John Wiley & Sons, Inc.
* Allen and Thomas (1999): "The Structure of Materials," 51.
Návpaktos

**Návpaktos** (gresk Ναύπακτος) er ein by og ein tidlegare kommune i periferieininga Etoloakarnanía i Vest-Hellas i Hellas. Návpaktos inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Navpaktía og er hovudsete i kommunen.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunaleininga Návpaktos 17&nbsp;154&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 12&nbsp;950&nbsp;innbyggjarar.

## Referansar
Toppkvark

**Toppkvark**, òg kalla **t-kvark** (symbol: t), er ein elementærpartikkel og ein grunnleggande byggestein for materie. Som alle kvarkar er toppkvarken eit fermion med spinn-, og opplever alle fire fundamentalkrefter: gravitasjon, elektromagnetisme, svak vekselverknad og sterk vekselverknad. Han har ei elektrisk ladning på +&nbsp;e, og er den mest massive av alle observerte elementærpartiklar. Det har ein masse på , som er kring same massen som eit atom av wolfram. Antipartikkelen til toppkvarken er **topp-antikvark** (symbol: , stundom kalla *antitoppkvark* eller berre *antitopp*).

Toppkvarken vekselverkar hovudsakleg via sterk vekselverknad, men kan berre nedbrytast gjennom svak vekselverknad. Han bryt nesten alltid ned til eit W-boson og ein botnkvark, men kan òg brytast ned til ein særkvark og i sjeldne tilfelle til ein nedkvark. Standardmodellen føreseier at middellevetida er kring . Dette er kring 20&nbsp;gonger kortare enn tidsskalaen for sterk vekselverknad, og dei kan derfor ikkje danna hadron, slik at fysikarane kan studere ein «berr» kvark. Alle andre kvarkar finst berre i hadron. 

Partikkelen (og nedkvarken) vart postulert i 1973 av Makoto Kobayashi og Toshihide Maskawa for å forklare eit observert CP-brot i kaon-nedbryting, og vart oppdaga i 1995 av CDF og DØ-eksperimenta ved Fermilab. Kobayashi og Maskawa vann Nobelprisen i fysikk i 2008 for å ha føresett desse kvarkane, som i lag dannar tredjegenerasjons kvarkar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Top quark|Top quark]]» frå ,  den 27. mai 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* Top quark on arxiv.org
Høfde

**Høfde** er det danske ordet for ymse typar vernekonstruksjonar som ofte er å sjå langs kysten av Danmark (og fleire andre stader langs Nordsjøen og i store elvar på kontinentet) der det trengst åtgjerder for å hindre bølgjer og straum langsetter stranda frå å grava ut sand og grus.

Høfden er ei rad av grove trepålar, stein- eller betongblokkar utover i vatnet vinkelrett på stranda, og verker ved at sanden som straumen eller bølgjene transporterer, vert liggjande på lo side av høfden, «framsida», og soleis skapar ei breiare strandsone på denne sida. Men høfden har den ulempa at det vert ei større utgraving på le side, «baksida», slik at problemet med utgravinga, erosjonen, av strandsona ofte berre vert flytt til eit anna område.

Danmarks lengste høfde er om lag 800 meter lang og ligg ut frå Agger Tange, nord for innseglinga til Thyborøn Kanal.

## Omsetjing til norsk
Høfde, og tilsvarande ord på andre språk, vert ofte omsett til norsk som *[[bølgjebrytar]]*. Dette kan vere rett i somme høve. Men sett på bakgrunn av funksjonane, utformingane og plasseringane av desse innretningane, og samanhalde med det som ein på norsk vanlegvis meiner med ein bølgjebrytar, er ei slik omsetjing eigentleg ikkje generelt dekkjande.
Girondins Bordeaux

**Football Club des Girondins de Bordeaux**, til dagleg **Girondins Bordeaux** eller einast **Bordeaux**, er ein fotballklubb i Bordeaux i Aquitaine-regionen i Frankrike. Klubben, som vart skipa i 1881, spelar i Ligue 1, toppdivisjonen i fransk fotball. Han hadde si stordomstid i 1980-åra.

Girondins Bordeaux vart grunnlagt som eit idrettslag der det vart drive i ulike idrettsgreiner. Fotballklubben er ein av dei mest suksessrike i Frankrike, med seks seriemeistertitlar, den siste i 2009. Bordeaux har også vunne tre nasjonale cupmeisterskap (Coupe de France). I 1996 spela klubben seg fram til finalane i UEFA-cupen, der det vart tap i begge kampane mot Bayern München.

Bordeaux spelar heimekampane på *Stade Chaban Delmas*, eit tribuneanlegg frå 1938 med plass til 34&nbsp;694 tilskodarar. Laget spelar i mørkeblå drakter.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:FC Girondins de Bordeaux|FC Girondins de Bordeaux]]» frå ,  den 27. mai 2013.*
SC Bastia

**Sporting Club de Bastia**, til dagleg omtala som **Bastia**, er ein fotballklubb i byen Bastia på øya Korsika i Frankrike. Klubben, som vart stifta i 1905, splear i Ligue 1, den øvste divisjonen i det fransk fotballsystemet.

Høgdepunktet i klubbsoga kom då Bastia nådde finalen i UEFA-cupen 1978, der det vart tap 0-3 i heime-/bortekamp mot den nederlandske klubben PSV Eindhoven. Bastia har aldri gått til topps i den franske toppserien. Derimot vann Bastia den nasjonale cupmeisterskapen, *Coupe de France* i 1981.

SC Bastia spelar heimekampane på *Stade Armand Cesari*, der det er plass til 16&nbsp;480 tilskodarar. Laget spelar i mørkeblå drakter med kvite tverstriper over brystet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:SC Bastia|SC Bastia]]» frå ,  den 27. mai 2013.*
Geomagnetisk pol

Dei **geomagnetiske polane** er motsette punkt der aksane til ein teoretisk dipol bryt jordoverflata. Denne dipolen er som ein kraftig magnet i sentrum av jorda, og det er denne teoretiske dipolen som er det næraste ein kjem ei forklaring på det magnetiske feltet ved jordoverflata. I røynda er ikkje dei magnetiske polane to motsette punkt - det vil sei at dei ligg ikkje på ei linje som går gjennom sentrum av jorda. 

På grunn av væskerørsle i den ytre kjernen til jorda flyttar dei geomagnetiske polane seg heile tida. I tusenvis av år har retninga deira i snitt omtrentleg følgd rotasjonsaksen til jorda, men med nokre millionar års mellomrom bytar polane plass (nord byter plass med sør). 

Sidan den magnetiske nordpolen trekkjer til seg nordpolen på ein magnet, er han fysisk sett i røynda ein sørleg magnetisk pol. I 2010 låg den magnetiske nordpolen omtrent ved , på Ellesmere Island.

Dei geomagnetiske polane flyttar seg på grunn av smelta jernlegeringar som rører seg i den ytre kjernen av jorda. Dei siste 150 åra har polane flytta seg vestover med kring 0,05° to 0,1° per år, og lite nord og sør.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Geomagnetic pole|Geomagnetic pole]]» frå ,  den 28. mai 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*
* 
*
Áno Khóra i Eteloakarnanía

**Áno Khóra** (gresk Άνω Χώρα) er ein landsby i periferieininga Etoloakarnanía i Vest-Hellas i Hellas. Áno Khóra var hovudsete i den tidlegare kommunen Apodotía, som no er ei kommunaleining  i kommunen Navpaktía.

## Referansar
Plátanos i Etoloakarnanía

**Plátanos** (gresk Πλάτανος) er ein landsby og ein tidlegare kommune i periferieininga Etoloakarnanía i Vest-Hellas i Hellas. Plátanos inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Navpaktía.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunaleininga Plátanos 928&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 143&nbsp;innbyggjarar.

## Referansar
Xirómero

**Xirómero** (gresk Ξηρόμερο) er ein kommune i periferieininga Etoloakarnanía i periferien Vest-Hellas i Hellas. Xirómero ligg vest for Agrínio og nordvest for Mesolóngi. I vest ligg Det joniske havet.

## Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane
* Astakós
* Alyzía
* Fytíes
Dei tre tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

## Referansar
Astakós

**Astakós** (gresk Αστακός) er ein distriktsby og ein tidlegare kommune i periferieininga Etoloakarnanía i Vest-Hellas i Hellas. Astakós inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Xirómero og er hovudsete i kommunen.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunaleininga Astakós 5&nbsp;719&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 2&nbsp;608&nbsp;innbyggjarar.

## Referansar
Magnetisk storm

Ein **magnetisk storm** eller **geomagnetisk storm** er eit romværsfenomen i magnetosfæren til jorda, skapt av ei sjokkbølgje i solvinden, som i sin tur er skapt av ei form for solaktivitet, vanlegvis eit koronamasse-utbrot eller solstorm. Vanlegvis varar stormen i éit eller nokre få døgn.

Dei eigenlege magnetiske stormane kan observerast samstundes over heile jorda og varar i fleire dagar. Meir kortvarige magnetiske stormar, substormar, finst spesielt i polarlysovalen. Forstyrringane av magnetfeltet kan under kraftige stormar kome opp i 10 % av den totale feltstyrken.

## Effektar

Blant effektane av geomagnetiske stormar kan det nemnast:
*Nordlys langt sørover. Når magnetosfæren blir trykt saman av sjokkbølgja i solvinden, blir polarlysovalane utvida, slik at nordlyset er synleg lenger sørover og sørlyset lenger nordover enn vanleg.
*Høgare strålingsnivå. Stormen fører til at ion og elektron i magnetosfæren akselerer til høge energiar, og strålingsnivåa aukar difor både i magnetosfæren (først og fremst i strålingsbelta) og i den øvre atmosfæren. Det kan ha stor påverknad på satellittar, men har ingen effekt nede på jorda.
*Elkraftproblem. Når magnetfeltet til jorda blir endra, blir elektrisk straum indusert i kraftleidningar på overflata til jorda, noko som kan føre til overbelastning i transformatorar med skadar og/eller store elektriske avbrot som følgje. Saman med risikoen for satellittar er dette den største økonomiske risikoen med geomagnetiske stormar. I ein studie frå det amerikanske vitskapsakedemiet National Academy of Sciences er konklusjonen at elkraftnettet framleis (2009) er sårbart, og at ein uvanleg sterk geomagnetisk storm kan få konsekvensar som økonomisk vil kunne samanliknast med orkanen Katrina sine herjingar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Geomagnetisk storm|Geomagnetisk storm]]» frå ,  den 28. mai 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* Artikkel om solvind og geomagnetisk storm frå nettstaden forskning.no
Jordmagnetisme

**Jordmagnetisme** eller **geomagmetisme** er det magnetfeltet som finst på jorda. Magnetfeltet er omtrentleg ein magnetisk dipol med den eine polen nær den geografiske nordpolen og den andre polen nær den geografiske sørpolen. Ei tenkt linje mellom ei to magnetiske polane ville helle med cirka 11,3° mot rotasjonsaksen til jorda. 

Reint fysisk er den magnetiske polen som finst nær nordpolen ein magnetisk sørpol, sidan ein magnetisk nordpolen vert dradd mot denne. Av same årsak ligg i fysisk samanheng den magnetiske nordpolen til jorda nær sørpolen. I daglegtale meiner ein derimot magnetpolen ved nordpolen når ein snakkar om den magnetiske nordpolen og magnetpolen ved sørpolen når ein snakkar om den magnetiske sørpolen. Sett utanfrå vil ein kunne sjå jorda som ei magnetisert kule, der mange kraftlinjer, eller feltlinjer, strålar ut frå eitt område, den magnetiske sørpolen, og vert trekt inn mot eit anna, den magnetiske nordpolen. Retninga til feltet og variasjonane i styrken like nær jorda er særs lik det ein ville få om ein plasserte ein stavmagnet, ein magnetisk dipol, med magnetisk moment på 7,91 · 1022 Am², i sentrum av jorda. Feltet som strekkjer seg kring jorda kallar ein eit dipolfelt. 

Feltstyrken ved polane er den dobbelte av styrken ved ekvator, høvesvis ca. 60&nbsp;000 nT (nanotesla) og 30&nbsp;000 nT ved jordoverflata. Forflyttar ein seg utover frå jorda, vil feltet minke med tredje potensen av avstanden (1/R³).

At feltet eksisterer kan truleg forklarast med dynamoteori. Det magnetiske feltet strekkjer seg titusentals av kilometer ut i rommet og dannar der magnetosfæren. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jordens magnetfelt|Jordens magnetfelt]]» frå ,  den 28. mai 2013.*  
 
*jordmagnetisme. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/jordmagnetisme
Gordon Miller Bourne Dobson

**Gordon Miller Bourne Dobson** () var ein britisk fysikar og meteorolog som gjorde viktig forsking på ozon. 

Han var professor i Oxford og er kjent for dei grunnleggjande undersøkingane sine av ozon i atmosfæren. Ved hjelp av sitt fotospektrometer påviste han i 1920-åra hovudtrekka i variasjonen av ozonet med årstida og med lufttrykket, seinare òg den vertikale fordelinga av ozonet i atmosfæren. Dobsoninstrumentet fekk utstrekt bruk verda over, og einskilde målestasjoner har måleserier på 50 år. Nå blir òg ozonmålingane gjort ved hjelp av satellitt. Dobson har òg gjeve namn til måleininga dobsoneinig.

## Kjelder
*Gordon Millar Bourne Dobson. (28.02.2013) I Store norske leksikon.
Kandíla i Etoloakarnanía

**Kandíla** (gresk Κανδήλα) er ein landsby i periferieininga Etoloakarnanía i Vest-Hellas i Hellas. Kandíla var hovudsete i den tidlegare kommunen Alyzía, som no er ei kommunaleining i kommunen Xirómero og er hovudsete i kommunen.

## Referansar
Ionosfærestraum

**Ionsfærestraumar** er elektriske straumar som ein særleg finn kring 100 til 120 km over jordoverflata, i ionosfæren. Desse straumsystema dekkjer heile jorda, men vert intensivert i belte kring dei magnetiske polane og i områda kring ekvator, såkalla elektrojet-straumar. Variasjonar i straumane skapar forstyrringar i magnetfeltet til jorda.

## Kjelder
* ionosfærestrømmer. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/ionosf%C3%A6restr%C3%B8mmer
James Van Allen

**James Alfred Van Allen** () var ein amerikansk fysikar.

Som leiar av ei forskingsgruppe ved Johns Hopkins University i Maryland (1946–51) og deretter som professor og leiar av Fysisk institutt ved University of Iowa (1951–85), kom han til å spele ei stor rolle ved utviklinga av instrumenterte rakettar og satellittar for utforsking av verdsrommet. Van Allen var ansvarshavande for det amerikanske satellittprogrammet under Det internasjonale geofysiske året, IGY (juli 1957–des. 1958). Målingar frå dei to første satellittane til USA, Explorer 1 og 3, høvesvis januar og mars 1958, førte til oppdaginga av at jorda er omgjeve av eit belte med energirike, elektrisk ladde partiklar (Van Allen-beltet). Dette var den første store oppdaginga som vart gjort av satellittar i verdsrommet. Han utførte seinare viktige undersøkingar av partiklar i magnetosfæren til jorda og andre planetar. Forskingsgruppa hans i Iowa var involvert i dei første vitskaplege satellittane til planetane Venus, Mars, Jupiter, Saturn, Uranus og Neptun. Han fekk i 1989 Crafoordprisen for oppdaginga av strålingsbelta til jorda og pionerinnsatsen sin i utforsking av andre planetar.

## Kjelder
* James Alfred Van Allen. (28.02.2013) I Store norske leksikon.
Jordstraum

**Jordstraum** eller **tellurisk straum** er ein elektrisk straum som går gjennom jordskorpa eller gjennom sjøen. Jordstraum kjem både av naturlege årsaker og menneskeleg aktivitet, og den diskrete straumen vekselverkar i kompliserte mønster. Straumane er ekstremt lågfrekvente og flyttar seg over store område ved og like nær jordoverflata. 

Han blir danna ved at elektrisk ladning forflyttar seg for å utjamne ulikt elektrisk potensial eller spenningsskilnader mellom ulike stader i jordskorpa. Slike spenningsskilnader vil òg drive straumar i lange tele-, data- og kraftlinjer, i røyrleidningar og andre elektrisk leiande samband. Den sterkaste delen av straumen er rein likestraum, men det finst òg vekselstraumskomponentar over eit breitt frekvensområde.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Telluric current|Telluric current]]» frå ,  den 28. mai 2013.*  
 
*jordstrøm. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/jordstr%C3%B8m
Kosmisk fysikk

**Kosmisk fysikk** er eit samleomgrep på kosmisk geofysikk og astrofysikk, men som regel vert det nytta i tydinga kosmisk geofysikk.

## Kjelder
* kosmisk fysikk. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/kosmisk_fysikk
Kosmisk geofysikk

**Kosmisk geofysikk** er ei grein innan romforsking der ein studerer geofysiske fenomen, tilhøve og prosessar i den øvre jordatmosfæren og magnetosfæren. I engelsk språk finn ein òg namnet *Solar-Terrestrial Physics* ('sol-jord-fysikk') for fagområdet. Dette viser til at det er sola som er energikjelda, og for å få heilskapen må ein òg inkludere denne.

Forskingsområde innan kosmisk geofysikk er koplinga og energioverføringa mellom solvind, magnetosfære, ionosfæren, atmosfæren og ned til jorda. Område innan kosmisk geofysikk er mellom anna jordmagnetisme, fysikken i den øvre atmosfæren, polarlysfysikk og ionosfære- og magnetosfærefysikk.

## Kjelder
* kosmisk geofysikk. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/kosmisk_geofysikk
Klinometer

Eit **klinometer** er ein hellingsmålar, det vil seie eit instrument for måling av vinklar i vertikalplanet. Eit klinometer kan brukast til å måle blant anna:

* Skipskrenging.
* Hellingsvinklar på bergartslag.
* Høgder på tre og bygningar.

## Enkel metode
For å rekne ut høgda på ein lekam, til dømes eit tre eller ei flaggstong ved hjelp av klinometer og måleband nyttar ein denne formelen: 

*H = ((l*tan v)+a)* der

*v = vinkel lesen av på klinometeret.
*l = lengda fram til lekamen
*a = avstand frå auget loddrett ned på bakken.
*H = høgda til lekamen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Klinometer|Klinometer]]» frå ,  den 28. mai 2013.*
Inklinometer

**Inklinometer** er eit apparat til måling av den magnetiske inklinasjonen. 

Eit nålinklinometer består av ei magnetnål som kan dreie seg i eit vertikalplan om ein akse gjennom tyngdepunktet til nåla. Når omdreiingsaksen blir stilt vinkelrett på den magnetiske meridianen på vedkomande stad, kan inklinasjonen lesast av på ein sirkelforma graddelt skala.

## Kjelder
* inklinometer. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/inklinometer
Lars Vegard

**Lars Vegard** () var ein norsk fysikar og polarlysforskar.

Han er særleg kjent for arbeidet med å kartlegge fargespektrumet til nordlyset. Spektralfordelinga gjev igjen opplysningar om samansetnaden av atmosfæren i nordlyshøgda. Vegard var den første som påviste at nordlysspektra inneheld informasjon om temperaturen til den gassen som sender ut lyset.

Vegard var den første som eksperimentelt påviste at òg hydrogen-emisjonar opptrer i nordlyset. Dette skjedde i 1939 etter fysiske observasjonar. I 1948 fann han dopplereffekten i hydrogenlinjene til nordlyset. Han publiserte 180 vitskaplege arbeid før han døydde.

Vegard tok examen artium i 1899 ved Ragna Nielsens skole og vart cand. real. i 1905 ved Det Kongelige Frederiks Universitet i Oslo. I 1906 og 1907 var han assistent for Kristian Birkeland og hjelpte til med å handsame resultat frå nordlysobservasjonane til Birkeland. I 1908 fekk han forskingsstipend og studerte elektrisitet hos J. J. Thompson i Cambridge. Hausten 1909 drog han vidare til Leeds og studerte røntgenstråling hos William Henry Bragg. I 1910 vart han amanuensis ved universitetet i Oslo. I 1911 drog han til Würzburg og Wilhelm Wien, som same haust vart tildelt nobelprisen i fysikk. I Würzburg eksperimenterte Vegard med anodestrålar (positive stråler) og skreiv avhandlinga *Über die Lichterzeugung in Glimmlicht und Kanalstrahlen*. Han vart dr. philos. på avhandlinga i Oslo i 1913. Same år vart han utnemnd til dosent ved universitetet, ei stilling han hadde til 1918 då han overtok professoratet i fysikk etter Kristian Birkeland. Vegard heldt på professoratet til 1952, då det vart overtatt av Roald Tangen.

Vegard var òg lokalpolitikar og representerte Venstre i Aker kommunestyre. Det står ei byste av han ved Vegårshei Sparebank. Eit portrett av han, måla av Henrik Sørensen, henger i foajeen i fysikkbygningen på universitetet i Oslo.

## Verv og utmerkingar
*Det Norske Videnskaps-Akademi, innvald 1914
*Initiativtakar til opprettinga av nordlysobservatoriet i Tromsø 1928
*Det norske institutt for kosmisk fysikk i Oslo, styreformann 1928–35 og 1939–55
*Den internasjonale fysiske union, visepresident 1932–40
*Fridtjof Nansens belønning for fremragende forskning, 1934
*Dekan mat.nat.-fakultetet, 1937-41
*St. Olavs Orden, 1952

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lars Vegard|Lars Vegard]]» frå ,  den 28. mai 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
*
*
Vegard Skogheim

**Vegard Skogheim** () er ein norsk fotballtrenar, og tidlegare fotballspelar. Han er hovudtrenar for HamKam, og har tidlegare vore trener hos Kongsvinger, FF Lillehammer og Brumunddal. Kallenamnet er «Skogen». Han har totalt 316 kampar for Ham-Kam, 76 kampar for Viking og fem for Werder Bremen. Han fekk òg 13 kampar for , og skåra eitt mål. Han debuterte mot  i 1984. Han var aktuell for troppen som skulle til VM i USA, men vart langtidsskadd hausten 1993.

## Karrieren som fotballspelar
Som utøvar spelte han for Hamarkameratene, Viking Fotballklubb og Werder Bremen. Han spelte for Hamar-laget frå 1983 til 1995, med eit kort Tysklandsopphald i 1988. Han drog saman med Rune Bratseth, men vart ikkje ein like stor suksess som Bratseth og vendte snart tilbake til Ham-Kam. Han takka nei til eit tilbod frå Rosenborg i 1993. Då Ham-Kam rykte ned frå Tippeligaen i 1995, ønskte Skogheim å prøve eit anna lag, og gjekk til Viking, der han spelte til 1998. Etter sesongen la han opp fotballkarrièren og gjekk over i jobb som sportsjournalist i Hamar Dagblad.

I 1998 rykte Ham-Kam ned til 2. divisjon, og sesongen 1999 starta ikkje som venta. Tapet for Grei på Briskeby gressbane i andre serierunde vert jamleg nemnt av supporterane som den største nedturen i den nyare historia til klubben. Ein pressa Skogheim valde å finne fram fotballskoa att og gjorde comeback mot Årvoll 13. juni. HamKam vann 6–1, og Skogheim skåra to mål. Av dei 12 kampane med Skogheim i 2. divisjon vann laget sju, spelte to uavgjort, og tapte tre. Sesongen enda med opprykk etter play-off mot Vidar. Skogheim spelte òg for HamKam i 2000 i 1. divisjon, før han la opp for godt.

Skogheim fikk med seg 13 , 18 kamper for ungdomslandslaga, åtte for junior- og tre for guttelandslaget.

## Karrieren som fotballtrenar
Skogheim var trenar i Brumunddal Fotball i 2001, og i Faaberg Fotball Lillehammer i 2002. Deretter fortsette han i Kongsvinger i 2003, og førte laget opp frå 2. divisjon til 1. divisjon i denne første sesongen. Han opplevde suksess blant anna gjennom å satse på unge lokale talent framfor å hente inn dyre spelarar utanfrå. Òg 2004-sesongen vart ein opptur, da Kongsvinger sikra tredjeplassen i divisjonen og spelte, men tapte, kvalifisering om opprykk mot Bodø/Glimt. Hausten 2006 fekk Skogheim beskjed om at han ikkje lenger var aktuell som trenar for Kongsvinger, og vart seinare på hausten tilsett som spelarutviklar og assistenttrenar i Ham-Kam på ein pressekonferanse den 13. november 2006. Den 11. juni 2009 overtok Skogheim som hovudtrenar i HamKam etter Arne Erlandsen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vegard Skogheim|Vegard Skogheim]]» frå ,  den 28. mai 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
*HamKam.no – Spillerprofilen til Vegard Skogheim
Lars Arne Nilsen

**Lars Arne Nilsen** () er ein norsk fotballtrenar som trenar fotballklubben Hødd. Som ung spelte han for Stord Idrettslag og var klubben sin toppscorar i 1988, det året han scora 1-0 i opprykkskampen til 1. divisjon mot Os Turn Fotball. Han spelte for Sogndal Idrettslag 1989-90, Nest-Sotra Fotball 1991–94 og Volda frå 1995 der han òg var trenar. I 1999 var han trenar for Ørsta Idrettslag. Frå 2008 var han assisterande trenar for Hødd, under Einar Magne Skeide. Nilsen vart forfremma til hovudtrenar frå 2010-sesongen og leia laget til siger i Noregsmeisterskapen i fotball for herrar 2012, i ein sesong der laget fann seg i nest øvste divisjonen og såvidt berga seg frå nedrykk. 

Frå 2015 til 2020 var han hovudtrenar for Sportsklubben Brann.

I 2020 overtok han som trenar i Aalesund.

Lars Arne er far til Sivert Heltne Nilsen (fødd 1991) som òg spelar for Brann.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lars Arne Nilsen|Lars Arne Nilsen]]» frå ,  den 28. mai 2013.*
Høddvoll stadion

**Høddvoll stadion** (innvigd 1963 i Ulsteinvik) er eit idrettsstadion og den gamle heimebanen åt IL Hødd sitt A-lag.

Då  gjesta og gav Hødd det tredje heimenederlaget sitt nokon sinne (tap 2-3) den 7. mai 1965, vart det sett publikumsrekord med 7 500 tilskodarar, den førre var frå året før då 6 900 tilskodarar såg besøket frå .  Den endelege rekorden kom til kvartfinalen i Noregsmeisterskapen i fotball for herrar 1981, då over 12&nbsp;000 billetter var trykte og seld, medan der var endå fleire  som kom inn gratis, sjølv om laget tapte mot Vålerengen med 1-2. Oppmann Severin Myklebust hadde i forkant trudd på rundt 7 000 selde billettar. Eit overbygg for tribune kom i 1992, og då Hødd spelte i Tippeligaen 1995 var her komen ny ståtribune, og i 1999 nytt gras og tartandekke. Hødd var spesielt frykta heime på Høddvoll, blant anna på grunn av det påståtte ujamne underlaget på banen. Kapasiteten er i dag  tilskodarar, der 2 600 er seter og 1 733 er ståplassar.

18.juli 2013 vart ein ny merkedag for Høddvoll då stadion blei brukt i Europaliga kvalifiseringa mot Aktobe.

No er ikkje Høddvoll lenger i bruk som fotballstadion for a-laget, sidan Nye Høddvoll vart klar til sesongstarten 2015.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Høddvoll stadion  på *Hodd.no*
*Høddvoll stadion på "www.stadionsiden.com"
Battle Royale

**Battle Royale** er ein dystopisk japansk roman av Koushun Takami. Romanen var ferdigskriven i 1996, men blei ikkje publisert før i 1999. Boka blei uventa ein bestseljar og har fått gode meldingar. Battle Royale har selt over ein million eksemplar, og er omsett til kinesisk, engelsk, fransk, tysk,  italiensk, russisk og ungarsk. Ei norsk bokmålsutgåve kom i 2006.

Battle Royale handlar om 42 ungdomskuleelevar som blir plassert på øya Okishima i Japan, for å bli med i «Programmet», ein konkurranse der elevar skal drepe til ein einaste er att i live. Alle elevane får eit halsband som vil eksplodere, dersom ikkje minst ein elev blir drepen kvart døgn. Hovudpersonane i boka er Shuya Nanahara, Noriko Nakagawa og Shogo Kawada. 

Året etter romanen kom ut blei det laga ei manga-utgåve av Battle Royale og ein film. 

Triologien Dødslekene har fått kritikk for å ha ei veldig lik handling. 

## Karakterar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Battle Royale|Battle Royale]]» frå ,  den 28. mai 2013.*
Stian Aasen

**Stian Aasen** () er ein norsk fotballtrenar og tidlegare fotballspelar. 

Han er frå 2013 hovudtrenar for . Han tok over hovudtrenaransvaret etter å ha vore assistenttrenar under Tom Nordlie sesongane før. 

## Kjelder
* Profil på fotball.no
Luigi Riva

**Luigi Riva** () er ein italiensk, tidlegare fotballspelar frå Leggiuno i Lombardia, også kjend som **Gigi Riva**. Han spela midtspiss for Cagliari i fjorten sesongar frå 1962 og vart seriemeister med klubben i 1970. Mellom 1965 og -74 spela Riva 42 landskampar for Italia. I 1968 vart han europameister og i 1970 fekk han VM-sølv med Italias landslag. Han skåra 35 mål på landslaget, noko som gjer han til den mestskårande spelaren for Italia gjennom alle tider.

### Klubbspel
Riva debuterte som profesjonell fotballspelar i 1962 for Serie C-klubben AC Legnano. Sesongen etter gjekk han til Cagliari Calcio og vart der verande til han la opp. Han debuterte i Serie A for nyopprykka Cagliari den 13. september 1964. Riva vart toppskårar i Serie A tre gongar med Cagliari; 1967, 1969 og 1970. I den sistnemnde sesongen var han med sine 21 nettkjenningar sentral då Cagliari vann sin hittil einaste Serie A-tittel.

Hausten 1970 braut Riva venstrefoten, hans beste skotbein. Han klarte å kome tilbake i godt slag, men frå 1974 sleit han med å få plass på fyrstelaget. År 1976 fekk han ein stygg skade. Han prøvde å kome tilbake, men la opp for godt i 1978. Han spela 374 obligatoriske kampar for Cagliari og skåra 207 mål.

### Landslagsspel
Landslagsdebuten fekk Riva 27. juni 1965 mot Ungarn. Våren 1966 braut Riva høgrefoten og var såleis uaktuell for VM 1966 i England. Han var med derimot på laget som vann EM i fotball 1968, der han skåra det fyrste målet i den andre finalekampen som enda med 2-0 over Jugoslavia. To år seinare fekk han VM-sølv då Brasil slo Italia 4-1 i VM-finalen. 30. mars 1973 skåra Riva fire mål då Italia feia Luxembourg av bana i Genova med 5-0. Riva spela sin 42. og siste landskamp under VM 1974 i Tyskland. Han skåra heile 35 mål, to mål meir enn Giuseppe Meazza, den legendariske mellomkrigsspelaren som har nest flest landslagsmål for Italia.

### Merittar
*EM-gull 1968 for Italia
*VM-sølv 1970 for Italia
*Italiensk seriemeister 1970 med Cagliari

## Bakgrunnsstoff
Geir Bakke

**Geir Bakke** () er ein norsk fotballtrenar og tidlegare fotballspelar. Etter den aktive karrieren sin som fotballspelar, der han mellom anna spelte for Strømmen IF, Stabæk IF og Kongsvinger IL, vart Geir Bakke assistenttrenar i Vålerenga saman med Tom Nordlie i 1999. Då Nordlie måtte slutte, vart Bakke verande i Vålerenga som assisterande trener og spelarutviklar i fleire år. Sidan vart han hovudtrenar for Moss FK. I 2008 vart det kjent at han tok over etter Petter Belsvik som assistenttrenar i Stabæk. Føre 2012-sesongen tok han over som hovudtrenar for Kristiansund Ballklubb.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Geir Bakke|Geir Bakke]]» frå ,  den 28. mai 2013.*
Vegard Hansen

**Vegard Hansen** () er ein norsk fotballtrenar og tidlegare fotballspelar. Han er trenar for Mjøndalen IF i Eliteserien (2020). Han har tidlegare spelt for Vikersund, Bristol City, Strømsgodset, Kongsvinger, L/F Hønefoss, FK Lofoten og Stord/Moster. Han har òg vore trenar for Stord/Moster og Strømsgodsets andrelag Team SIF. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vegard Hansen|Vegard Hansen]]» frå ,  den 29. mai 2013.*
Consto Arena

**Consto Arena** er ein fotballarena i Mjøndalen i Drammen kommune. Fotballbarenaen vert brukt av 1. divisjonslaget, Mjøndalen Idrettsforening.

Stadion heitte tidlegare Nedre Eiker Stadion, men endra namn til Mjøndalen Arena etter ei større utbygging i 2011/2012, som omfatta ny bane med kunstgrasdekke og undervarme, lysanlegg i høve krav frå Norges Fotballforbund og ny hovudtribune med 1500 sitteplassar under tak med alle fasilitetar. Stadionet har i tillegg til sitteplassar på hovudtribunen òg om lag 600 ståplassar, noko som gjev ein kapasitet på 2 100 tilskodarar ved fotballkampar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Mjøndalen Arena|Mjøndalen Arena]]» frå ,  den 29. mai 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
*
Hellenske språk

**Hellenske språk** er ei grein av indoeuropeiske språk som omfattar det moderne språket gresk. Tradisjonelt har ein rekna gresk som det einaste levande moderne språket i familien, men nokre språkforskarar deler gresk opp i dialektar som er ulike nok til å vera eigne språk. Det same synet gjeld gammalgresk.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hellenic languages|Hellenic languages]]» frå ,  den 29. mai 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Lekhená

**Lekhená** (gresk Λεχαινά) er ein distriktsby og tidlegare kommune i periferieininga Ilía i Vest-Hellas i Hellas. Lekhená inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Andravída-Kyllíni og er hovudsete i kommunen.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunaleininga Lekhená 4&nbsp;910&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 2&nbsp;720&nbsp;innbyggjarar.

## Referansar
Trond Nordsteien

**Trond Nordsteien** () er ein norsk fotballtrenar. Han tok i 2013 over ansvaret for . 

Han har vore spelarutviklar i  i sju år, hovudtrenar i Trondheims-Ørn i seks år, og trenar for  og . Han har òg vore assistenttrenar for det norske kvinnelandslaget i fotball i tre år. 

I 2012 tok han, samtidig til jobben i Rosenborg, over G19- og U21-landslaga i fotball. U21-landslaget trente han fram til Europameisterskapen sommaren 2013 då Tor Ole Skullerud tok over.

Som aktiv fotballspelar spelte Nordstein for  i 3. divisjon. 

I 2017 fikk han jobben som spillerutvikler hos Tromsø IL. 

## Kjelder
* Intervju på fotball.no
* http://www.itromso.no/100Sport/fotball/TIL-henter-tidligere-Rosenborg-trener-244612b.html
DNB Arena

**DNB Arena** er namnet på to sportsarenaer:

* DNB Arena i Ranheim, heimebanen for Ranheim Fotball i Trondheim.
* DNB Arena i Stavanger, heimebanen for Stavanger Oilers i Stavanger.
Idrettsplassen

**Idrettsplassen** er ein fotballstadion på Kirkelandet i Kristiansund. Stadionet er mellom anna heimebanen til Kristiansund Ballklubb, Idrettslaget Braatt og Clausenengen Fotballklubb sine yngre avdelingar. Tilskodarrekorden på stadionet er på 8900 frå då Kristiansund FK møtte Fredrikstad i fjerde runde av cupen 8. september 1946.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Idrettsplassen|Idrettsplassen]]» frå ,  den 28. mai 2013.*  


## Bakgrunnsstoff

*
Release Arena

**Release Arena** (tidlegare **Komplett Arena**, **Komplett.no Arena** og **Sandefjord Arena**)  er heimebanen til Sandefjord Fotball. Han opna 21. juli 2007 med heimekamp mot Lyn. Stadionet erstatta Storstadion, som tidlegare var heimebanen til Sandefjord Fotball.

Første målscorar på Sandefjord Arena var Kari Arkivuo då han breisida ballen i mål frå 5 meter etter 18 minutt.

Stadionnamnet er leigd i 10 år av nettbutikken Komplett.no for 15 millionar kroner. Arenaen har ein publikumskapasitet på totalt 9&nbsp;000, dei aller fleste under tak. Det er òg utvidingshøve på begge kortsidene som kan nyttast seinare for ytterlegare å auke kapasiteten til i alt 12&nbsp;500.

Den foreløpige tilskodarrekorden på 8&nbsp;103 var ved opningskampen mot Lyn.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Komplett.no Arena|Komplett.no Arena]]» frå ,  den 29. mai 2013.*  


## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettside
*Live Web-kamera av Komplett.no Arena 
*Sandefjord Fotballs offisielle nettside om Komplett.no Arena
Politiken

***Dagbladet Politiken*** er ei dansk avis som kjem ut dagleg (kvardagar og sundagar) i København. Utgjevar er JP/Politikens Hus, ein fusjon frå 1. januar 2003 av selskapa *Politikens Hus* og dagsavisa *Morgenavisen Jyllands-Posten*. *Politiken* har hovudkontor i Politikens Hus på Rådhuspladsen i København.

*Politiken*, som er ei av dei største avisene i Danmark, har tradisjonelt vore det som i Danmark vert kalla socialliberal, det vil seie at avisa i sitt syn på samfunnsproblema har tradisjon for å halde seg til venstre for midten av den politiske høgre-venstreaksen. Slik skil *Politiken* seg markant frå dei to andre store landsdekkjane avisene i Danmark, *[[Berlingske Tidende]]* og *[[Jyllands-Posten]]*, som båe er partipolitisk uavhengige aviser på den høgre sida i det politiske spekteret.  

## Soge
Avisa vart skipa 1. oktober 1884 i København av Viggo Hørup, Edvard Brandes og Hermann Meyer Bing. Viggo Hørup og Edvard Brandes hadde vore redaktørar saman av avisa *Morgenbladet*, som var skipa i 1873 som det danske politiske partiet Venstres fyrste hovudstadsorgan. Men då skiparen av *Morgenbladet*, Christen Berg, meinte at Viggo Hørup og Edvard Brandes hadde for radikale haldningar, gav han dei avskil som redaktørar, og dei gjekk då saman om å skipe *Politiken* for å gå vidare med tankane og ideane frå samarbeidet i *Morgenbladet*. Hermann Meyer Bing, som òg var av same meining som Hørups og Brandes, gjekk inn med sin personlege formue for å finansiere drifta av avisa. Han var son av den eine grunnleggjaren av Bing & Grøndahls Porcelænsfabrik A/S, og hadde kapital til rådvelde.

I 1904 kom den seinare storavisa *[[Ekstra Bladet]]* som eit tillegg til *Politiken*, frå 1. januar 1905 som sjølvstendig avis, og i 1912 flytta dei inn i avishuset på Rådhuspladsen i København.

Frå byrjinga hadde *Politiken* hatt tilknyting til det politiske partiet Det Radikale Venstre, men denne tilknytinga gav avisa slepp på i 1970. Frå då av har *Politiken* vore ei avis som har halde seg til eit moderat venstreorienteret syn. Ved Folketingsrøystinga i 2005 oppmoda avisa på leiarplass folk til å røyste radikalt.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Lovisa av Sverige

**Louise av Danmark** () var dronning av Danmark, gift med kong Frederik VIII. Ho var mor til kong Christian X av Danmark og kong Haakon VII av Noreg.

## Kjelder
* Louise, f. 1851 frå Dansk Biografisk Leksikon/Den store danske
Petter Belsvik

**Petter Belsvik** () er ein norsk fotballtrenar og tidlegare fotballspelar, som scora totalt 159 mål i Tippeligaen. Han er med dette på 3. plass på lista over flest scora mål samanlagt, etter Sigurd Rushfeldt og Harald Martin Brattbakk. Trass i dette spelte han aldri for det norske , og vart heller aldri toppscorar i Eliteserien. Han vart til gjengjeld cupmeister med Stabæk i 1998, og seriemeister med Rosenborg i 2000.

Etter at han la opp som spelar, var Belsvik ein del av trenarapparatet i Stabæk frå 2004-2008. Han var assistenttrenar under Jan Jönsson då Stabæk tok seriegull i 2008. Frå 2009 til 2011 var Belsvik ein del av trenerteamet til Lillestrøm. Belsvik vart 1.1.2012 tilsett som hovudtrenar for Stabæk. 

## Klubbkarriere
Belsvik må kunne skildrast som ein klubbnomade og er den spelaren som har spelt for flest norske toppserieklubbar. Han er òg den som har skåra for flest ulike norske toppserieklubbar. Han spelte toppseriefotball for Molde, Ham-Kam, Start, Stabæk, Rosenborg, Vålerenga og Lillestrøm, og han har òg hatt korte opphald i utlandet&nbsp;&ndash; for den engelske klubben Southend United, danske AaB og austerrikske Austria Wien.

## Merittar
* Seriemeister med Rosenborg (2000 og 2001)
* Seriemeister med Aalborg (1994/95)
* NM–finalevinnar med Stabæk (1998)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Petter Belsvik|Petter Belsvik]]» frå ,  den 29. mai 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
* Aabsport.dk – Belsviks spelarprofil  
* Rosenborg.info – Belsviks spelarprofil
* Austria-archiv.at – Belsviks spelarprofil
Arne Sandstø

**Arne Sandstø** () er ein norsk fotballtrenar frå Bergen, som i mai 2011 tok over som trenar i Sandefjord.

Som spelar har han spelt for Brann, Tennis Borussia, Hertha Berlin, Lillestrøm og Odd Grenland.

Saman med Gaute Larsen delte han trenaransvaret for eliteserielaget Odd Grenland, eit verv som han overtok i 1999 etter Tom Nordlie. I 2000 leia han Odd Grenland til noregsmeister. 

Arne Sandstø vart løyst frå kontrakten sin i Odd 28. september 2007, etter sju år som trenar i klubben. Etter det vart han mellom anna kopla til Aalesund, men vart 4. november 2007 klar som ny hovudtrenar for . Han forlét så  etter sesongen 2008 var slutt. Då hadde han ført klubben til nytt opprykk. Hausten 2009 var Sandstø hovudtrenar for Notodden Fotballklubb. Etter sesongen 2009 vart han klar som trenar for Løv-Ham. I slutten av mai 2011 sa han opp trenarjobben sin i Løv-Ham for å bli trenar for Sandefjord Fotball.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Arne Sandstø|Arne Sandstø]]» frå ,  den 29. mai 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*