open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Halm

**Halm** er strå og blada frå vekstar som korn, belgplantar og engvekstar etter at ein har hausta frøa deira. Det kan brukast til fôr eller strø for dyr og som bygge- og formingsmateriale.

Ein kan bruka halm av korngras som tørrfôr. Fyrst blir kornet truska, og så slår ein graset, som blir turka til om lag 7-17&nbsp;% vassinnhald. Halm kan òg pressast til rundballar, som gjer lagringa meir praktisk for mange.

Halm kan også brukast til korgfletting, figurar som halmbukkar, halmdokker og anna.

## Kjelder
Talle

**Talle** er eit vegetabilsk underlag som skal trekkje til seg væte og oppretthalde eit varmt og tørt miljø for dyra.

Talle kan vere høy, halm, flis eller anna vegetariske materiell.

Når talla blir gamal nok, eller for møkkete og blaut, så blir ho teke ut, eller så blir det lagt eit nytt lag med talle over den gamle.
Café Sting

**Café Sting** er ein kafé ved Valbergtårnet i sentrum av Stavanger. Han kombinerer kaféliv med kulturliv, og mest kjend er den årlege litteraturveka om hausten, der kjende norske forfattarar les høgt frå tekstane sine. Om våren blir det årleg arrangert ein jazzfestival med ulike utøvarar. Viseklubben i Stavanger nyttar òg lokalet til å presentera visesongarar. Kaféen var ein av stadene som deltok då Stavanger var Europeisk kulturhovudstad i 2008. I 2006 blei Café Sting stemt fram til førsteplass i kunstprosjektet «Nabolagshemmeligheter» av Aftenbladet sine lesarar.

## Bakgrunnsstoff
* Café Sting si heimeside
Ensilering

**Ensilering** er konservering av fôrmiddel, helst brukt til surfôr. Målet med ensileringa er å hindra utvikling av aerobe bakteriar, altså oppnå eit anaerobt miljø, og senke pH-en til eit ønska nivå som er rundt 4. Ensilering av gras må skje i anaerobt miljø slik at det skjer ei fermentering av graset. Ein pressar graset saman for å få ut lufta, og tilset syre for å oppnå rett pH. Ensilering kan m.a. skje i flatsilo, tårnsilo eller rundballar. Ein kan ensilera plantemateriale, som gras eller korn, eller fiskebiprodukt.

## Galleri

Cutting silage at Folsetter 2.jpg|Sanking av gras til ensilering.
Balenpers.jpg|Ballpresse som lagar rundballar.
CLAAS.jpg|Kyr som et silofôr.
Ismåse

**Ismåse** (*Pagophila eburnea*) er ein liten måse, han er einaste arten i slekta si. Han har ei sirkumpolar utbreiing og hekkar i Kanadisk Arktis, Nord-Grønland og på arktiske øyar som Spitsbergen, Frans Josefs land, Novaja Semlja og Severnaja Zemlja. Dei trekkjer sør om hausten berre over korte avstandar, det meste av populasjonen overvintrar på kanten av pakkisen, men nokre fuglar kan nå meir tempererte område. Streiffuglar kan kome så langt sør som til Danmark og Storbritannia. Den globale hekkebestanden reknar ein til om lag  par, av desse trur ein at 80 prosent hekkar i Russland. Svalbardbestanden er estimert til omlag  par. Ismåen hekkar i koloniar (ofte samam med krykkje eller andre sjøfuglar) i klippar (opp mot ) langs iskanten ved dei arktiske kystane. I Russland kan koloniane telje opp mot  par, men på Svalbard er koloniane sjeldan større enn  par, enda sjeldnare opp mot 150 par. 

## Skildring

Denne arten er lett å identifisere. Han er ca. 43 cm, har ei anna, meir dueaktig kroppsform enn *Larus*-måsar, men vaksne har heilt kvit fjørdrakt, manglar den grå oversida som måsar flest har. Det tjukke nebbet er blått med en gul spiss, og beina er svarte. Skriket er eit terneliknande *kriæ*. Ungfuglar har mørke flekker i ansiktet, varierande mengder svarte flekker på venger og hale. Det tar to år å oppnå fullvaksen fjørdrakt. 

## Levesett
Ismåse legg eit til tre olivenfarga egg i eit reir på bakken fora med mose, lav eller tang. Dei tar fisk og krepsdyr, smågnagarar, egg og fugleungar, men er også opportunistiske åtseletar. Ismåsane er kjente for å følgje etter isbjørn og andre rovdyr for å beite på restane av byttedyra deira.

## Nedgang
I perioden 1985 til 2005 blei det observert ein reduksjon på 80 % blant hekkande fuglar i Canada. Bestanden har truleg også gått ned i Russland og på Svalbard. Ein reknar med at den norske bestanden er på 400-1500 maks individ. Ismåsen kan trugast av miljøgifter, klimaendringar som gjev mindre isdekke, og petroleumsaktivitet.

## Kjelder


* Søk i Rødlistedatabasen 
* *Denne artikkelen bygger dels på «[[:en:Ivory Gull|Ivory Gull]]» frå , den 27. september 2009*, artikkelen gav følgjande kjelder:
** Harrison, P., *Seabirds* ISBN 0-7470-1410-8
** Bull, John; Farrand, Jr., John (April 1984). *The Audubon Society Field Guide to North American Birds*, Eastern Region. New York: Alfred A. Knopf. ISBN 0-394-41405-5. 

### Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Artikkel om Ismåse hos Norsk Polarinstitutt
*
Sineset

**Sineset** er eit nes på nordsida av Kalandsvatnet. Her ligg Kaland skole og Kalandseid stadion. 

Sineset er òg namnet på vegen som går utover neset frå Osvegen. Vegen er om lag 350 meter lang. 

Namnet vart vedteke i 1979. 

## Knutepunkt
*  Osvegen
* Fleire små sidevegar mot vest. 
*  Sineset 49. 

## Kjelder
* 
* Nasjonal vegdatabank
Kalandseid stadion

**Kalandseid stadion** er ein fotballbane på Kalandseid i Fana bydel i Bergen. Han ligg på Sineset på nordsida av Kalandsvatnet og er heimebanen til Kalandseid IL som spelar i 6. divisjon. 

Banen fekk kunstgrasdekke i 2007 og hadde fram til då hatt grusdekke.
Olav Medås

**Olav Medås** () er tredobbel norsk skyttarkonge frå Granvin herad i Hardanger. Han tok sin fyrste tittel under Landsskyttarstemnet på Ulven i 1952, den andre i Steinkjer i 1963, og den siste i Øverbygd i 1971. Medås er også militær verdsmeister frå Athen.

I 2004 mottok Medås Kongens fortjenstmedalje i gull av fylkesmannen i Hordaland, Svein Alsaker.

## Andre titlar
* Skyttarprins (1953 og 1973)
* Småkonge i Vestlandskretsen (1955, 1958, 1962 og 1965)
* Sportsskyttarens kongepokal (1961)
* Vinnar av Stangskytinga (Stangmedaljen) 4 gongar
* Officerspokalen (1957 og 1963)
* Vinnar av finalen i Nationens Landsskyting tre gongar
* Norgesmeistar i armégevær to gongar
* Vinnar av Norma-pokalen (beste meisterskapsskyttar over 55 år på Landsskytterstemnet) (1981)
* Vinnar av samlagsskytinga med Hardanger og Voss fire gonger

## Kjelder
* *Skytterboka 2005-2006*, utgitt av Det frivillige skyttervesen
* *Norsk Skyttertidende*, 3/2007, offisielt organ for Det frivillige skyttervesen
* Jorsett, Per (1993) *Norges skytterkonger gjennom 100 år*, Revidert utgave av Norges skytterkonger utgitt i 1970. utg. – Gyldendal Norsk Forlag. ISBN 82-05-21043-8 Utgitt i samarbeid med Det frivillige Skyttervesen.
Kaland skole

**Kaland skole** er ein barneskule på Kalandseid i Fana i Bergen kommune. Skulen her vart oppretta i 1861 og han fekk eige skulehus i 1893. Ei ny tomt vart skilt ut til nytt skulebygg i 1916 og i 1925 stod ein ny, påbygd skule klar. 

Heilt ny skulebygning kom til i 1964, teikna av Øyvin Lien. Den gamle skulebygningen vart då klubbhus for Kalandseid idrettslag som har fotballbane like ved.

I 1996 vart det føreteke vidare utbygging og siste tilbygg stod ferdig i 2003. 

## Bakgrunnsstoff
* Heimeside 

## Kjelder
*
Lene

**Lena** og **Lene** er kvinnenamn danna som kortformer av namn som Magdalena, Malene, Helene og liknande. Begger har namnedag den 28. september.

## Namneberarar
*Lena Horne (f. 1917), amerikansk songar
*Lena Olin (f. 1955), svensk skodespelar
*Lena Wisborg (f. 1965), svensk skodespelar
*Lene Jenssen (f. 1957), norsk symjar
*Lena Philipsson (f. 1966), svensk songar
*Lena Boysen Hillestad (f. 1969), norsk idrettsutøvar
*Lena Headey (f. 1973), engelsk skodespelar
*Lena Jensen (f. 1973), norsk politikar
*Lene Nystrøm (f. 1973), norsk songar og musiker.
*Lene Ask (f. 1974), norsk fotograf og teiknar
*Lene Marlin (f. 1980), norsk musikar
*Lene Alexandra Øien (f. 1981), norsk artist
*Lena Katina (f. 1984), russisk songar
*Lene Mykjåland (f. 1987), norsk fotballspelar
*Lena Meyer-Landrut (f. 1991), tysk songar
Arthur Tansley

**Arthur George Tansley** () var ein engelsk botanikar som var grunnleggjande for utviklinga av faget økologi. Han la fram omgrepet «økosystem» i 1935 og «økotop» i 1939. Tanley var også medgrunnleggjar av British Ecological Society, og verka som redaktør i *[[Journal of Ecology]]* i tjue år.

Han var mykje påverka av den danske planteøkologen Eugenius Warming.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Arthur Tansley|Arthur Tansley]]» frå , den 28. september 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* Arthur Tansley
* Edith Chick and Arthur Tansley
* New Phytologist, Tansley Reviews
Mjølkeku

**Mjølkeku** er ei ku som gjev mjølk. Ei kvige blir mjølkeku når ho har kalva og fått i gang mjølkeproduksjonen. På ei mjølkeku er det viktig med eit godt jur og god jurhelse.

Historisk brukte ein alle kyr til både mjølk- og kjøtproduksjon, men i det moderne landbruket bruker ein helst spesialiserte rasar eller kryssingar som mjølkekyr. Nokre døme på kyr som har god mjølkeproduksjon er Holstein-kyr, Jersey-kyr og norsk raudt fe.

Mjølkekua blir fråteke kalven kort tid etter kalvinga i kommersiell mjølkeproduksjon. I nokre tradisjonelle former for kuhald kan ein la mjølkekua gå med kalven.

I overført tyding viser «mjølkeku» til ei stor inntektskjelde.

## Kjelder
*

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dairy cattle|Dairy cattle]]» frå ,  den 4. oktober 2011.*
Smådal i Bergen

**Smaadal** eller **Smaadalen** er ein liten gard i Fana i Bergen kommune. Garden ligg på nordaustsida av Kalandsvatnet, aust for Sineset. 

Garden høyrte til Lyseklostergodset før brukarane sjølv tok over garden frå 1873.

## Geografi
Smaadalen ligg på nordaustsida av Kalandsvatnet, mellom Sineset i aust og Søranest i vest. Kalandsdalen med Bontveitvegen ligg like aust for Smådalen. Garden strekkjer seg i fjellsida oppover mot toppen av Vardafjellet. 

Smaadal grensar til Hedno i nord, Sandven|Nedre Sandven] i vest, Kismul i sør (grensa går midt i Kalandsvatnet), Kaland i aust og Almeland i nordaust.

## Kjelder

* 
* Bergenskart
Ammeku

Ei **ammeku** er ei kvige eller ku som har kalva, og fått i gang mjølkeproduksjonen i juret. Kalvane får då gå saman med mora og amme i fleire månadar, og dei kan gå saman i sju månadar. Kua må ha minst to månadar mjølkefri, som «tett», eller avsina. Dette er dei to månadane før neste kalving.

Eit godt jur og ei god jurhelse er viktig for at kua skal halde ut med kalven/kalvane.

Ammekyr er ikkje brukt så mykje i kommersiell mjølkeproduksjon.
Kalving

**Kalving** viser til fødsel hjå storfe, elg, hjort og rein.

Ville og halvville dyr kalvar i visse sesongar, gjerne om våren eller tidleg om sommaren.
Kyr i intenst dyrehald kan kalva året rundt.
I eldre landbruk kunne ein til dømes syta for at ei «juleku» kalva i desember slik at ein fekk mjølk frå henne gjennom vinteren.

## Sjå òg
*Kalv

## Kjelder
Roy Clapham

**Arthur Roy Clapham** () var ein britisk botanikar. Han føreslo termen «økosystem» etter spørsmål frå Arthur Tansley i 1930-åra.

Etter utdanning var Downing College i Cambridge arbeidde Clapham ei tid ved Rothamsted Experimental Station før han underviste i botanikk ved universitetet i Oxford. Han var professor i botanikk ved Universitetet i Sheffield frå 1944 til 1969. Han var medforfattar av plantehandboka *[[Flora of the British Isles]]* som kom ut i 1952 med to seinare utgåver i 1963 og 1987. 

Clapham var president for Linnean Society frå 1967 til 1970, og fekk deira Linnean Medal i 1972.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Arthur Roy Clapham|Arthur Roy Clapham]]» frå , den 28. september 2009.*
Kalv

**Kalv** (av norrønt *kalfr*) er eit namn for avkom hjå storfe og visse andre jortarar. Ein kalv kjem til verda ved kalving. Ein storfekalv blir rekna med som kvige eller ungdyr når han er over eitt år.

Til dyr som får kalvar reknar me storfe, reinsdyr, elg, hjort, dådyr og rådyr.


Fil:Calf.jpg|Storfekalv
Fil:Poron vasa Ähtäri 1.jpg|Reinkalv
Fil:Rothirsch Kalb 070816 7.jpg|Hjortekalv
Fil:Moose calf.jpg|Elgkalv
Fil:Srna and srnče.jpg|Rådyrkalv
Fil:Dama dama (Jungtiere) - Rapperswil 2011-07-27 16-29-14.jpg|Dådyrkalv


## Kalv i kulturen

Kalveskinn er fint, mjukt lêr frå kalv. Det har vore mykje brukt til pergament og klede.

Kalvedans er ein tradisjonell pudding laga av råmjølk som kua produserer like etter ei kalving.

Calf-roping er ei form for rodeo der ein skal fanga ein kalv frå hesteryggen.

### Språk
Brukt om folk kan ordet «kalv» visa til nokon som på eit eller anna vis minner om ein kalv. Ein kan til dømes kalla unge og urøynde «kalvar» eller «gutkalvar».
Å vera «ein kalv til å gjera noko» tyder at ein er er klønete eller keivete til det. Å snakke med «kalvskit på tunga» er eit munnhell for det å knote bymål. Om nokon er kalvbeint peiker leggane deira utover frå knea. 

Brukt om ting viser «kalv» ofte til ein stor og ein liten ting. Fleire småøyar som ligg ved sida av ei større er blitt kalla «Kalv» (som britiske Calf of Eday, Calf of Flotta) eller Kalvøy. I Nord-Amerika er «cow-calf» eit omgrep brukt om eit lokomotivsett der eitt lokomotiv har førarvogn og det andre ikkje.

### Religion
I jødedommen og avleidde religionar var Gullkalven eit gudebilde tilbedd av israelittane under utgangen frå Egypt. I kristendommen er gjøkalven som blir slakta for den attkomne sonen ei kjend likning. 

## Kjelder

* «Kalv» i *[[Norsk Ordbok]]*
* 

## Bakgrunnsstoff

* kalv - unge i Store Norske Leksikon
Gardar i Fana

Dette er ei liste over **gardar i tidlegare Fana kommune**. Desse gardane ligg i dag i Bergen kommune og omfattar bydelane Fana, Ytrebygda og Fyllingsdalen, som tidlegare var ein del av Fana kommune.
Kvige

**Kvige** (frå norrønt *kvíga*) er eit hokjønna storfedyr som er eldre enn eitt år, og som ikkje har kalva enno.
Nokre stader blir ungkyr kalla kviger fram til andre kalving.

Eit kjenneteikn på ei kvige er at jur er lite utvikla og knapt synleg. Juret utviklar seg i vekene føre kalvinga.

## Kjelder
Eksos

**Eksos** er restgassar etter forbrenning av fossile drivstoff i forbrenningsmotorar. Restgass frå omnar og industri vert ofte kalla røyk. Eksos inneheld mange ulike gassar. Nokre av desse, som til dømes nitrogen (N2) og vassdamp (H2O) er ufarlege, medan andre er giftige. Karbonmonoksid (CO), eller kolos, er ein giftig gass som finst i eksos og som kan føra til dødsfall om ein pustar inn for mykje av han; luft med rundt 0,1 % kolos kan vera døyeleg. Eksos inneheld òg ymse hydrokarbonar. Eksos frå dieselmotorar inneheld dessutan nitrogenoksidar (NOx) og små sotpartiklar, som er uheldig når dei kjem ned i lungene. 

## Skadestoff i eksos
Eksos inneheld skadestoff av ulik karakter. Kor mykje skadelege stoff eksosen inneheld avheng av fleire ting, som kor fullstendig forbrenninga er, kva slags drivstoff som vert nytta, og så vidare. Konstruksjon og tilstand til motoren er viktige faktorar for kor fullstendig forbrenninga er og har difor påverknad på kor mykje skadestoff som er att i eksosen. Dei viktigaste skadestoffa i eksos er oppsummerte i tabell 1. 

For å redusera skadelege utslepp vert det montert katalysatorar på nye køyretøy med forbrenningsmotor. Dei fleste industrialiserte land har lovfesta regler for kor mykje skadestoff eksosen kan innehalde og eksosen vert kontrollert i samband med lovpålagt periodisk køyretøykontroll. 

Tabell 1: Skadelege stoff i eksos.

## Sjå òg
* Eksossystem
* Røyk
* Luftureining
Gamnes i Harstad

**Gamnes gard** ligg i grenda Ervik, om lag 5&nbsp;km frå Harstad sentrum i Harstad kommune. Garden har gardsnummer 78. Han blei skilt ut som eigen gard i 1832. Sjølve garden er på om lag 3000 dekar.

Namnet kjem truleg av ordet gamme, sidan det fanst gamle gammetufter i nærleiken av der kor brygga ligg i dag. Etter det ein kjenner til fanst det fram til 1744 ikkje nokon andre hus enn gammar på garden. Det finst enno restar etter jordgammar i området.

Det har vore opptil sju husmannsplassar under Gamnes.

Inntil 2005 vart garden driven med kjøt- og mjølkeproduksjon. Etter det vart Gamnes gard omlagt til å vere ein inn på tunet-gard. Han er og vertsgard for Harstad hestesportsenter.

## Kjelder
* Gamnes i *[[Norske Gaardnavne]]*

## Bakgrunnsstoff
* Blogg for Gamnes gard/Harstad hestesportsenter
Kaland i Bergen

**Kaland** er ein gard i Fana i Bergen. Garden ligg på austsida av Kalandsvatnet ved Kalandseidet.

Garden høyrte til Lyseklostergodset før brukarane sjølv tok over garden frå 1874.

## Namn
Namnet kjem truleg av det norrøne *kalfr* som tyder «kalv», altså eit land der kalvar beitar. Kaland har gjeve namn til Kalandseidet og Kalandsvatnet, som er det størst vatnet i Bergen kommune, samt Kaland skole og Kalandseid idrettslag.

## Geografi
Kaland ligg på austsida av Kalandsvatnet og strekkjer seg austover mot Hauglandsvatnet og byrjinga på Hauglandsdalen. I sør ligg Bahusvatnet og Eidatjørna.

Kaland Smådal i vest, Kismul i sørvest, Fortunet, Bahus og Lyngbø i sør, Engevik i aust, Austevoll i nordaust og Almeland i nord. I tillegg grensar han til ei utmark som ligg under Indre Hamre.

## Kjelder
* 
* Bergenskart
Kalandseid

**Kalandseidet** eller **Kalandseid** er ei tettgrend i Fana bydel i Bergen. Det er eit eid mellom Kalandsvatnet og Osvassdraget. I eldre tid gjekk grensa mellom Sunnhordland og Nordhordland her. Grensa er kalla opp etter garden Kaland, som ligg like nord for sjølve eidet. 

## Kommunikasjon
Hovudvegen (E39, Osvegen) mellom Bergen og Os går over Kalandseidet. Vestover frå eidet går det veg til Fana kyrkje. Nordaustover går det veg innover Hauglandsdalen, med samband (tursti) til Samnanger.

Nesttun-Osbanen hadde stasjon på Kalandseidet 1894-1935. Dette var siste stasjonen på bana i Fana, 24 km frå Bergen sentrum. Stasjonsbygningen vart rive i 1908 og flytta til Fana stasjon. Samstundes med jernbanelinja vart det opna butikk (landhandel) og postopneri. Postkontoret vart lagt ned i 1996 og daglegvarebutikken i 2005, men i 2006 vart det etablert både ein eksklusiv bilbutikk og kiosk/kolonial (nedlagd sommaren 2007) i dei gamle lokala til daglegvarebutikken. I nokre få år var det ein restaurant med namn El Toro Tapasbar & Restaurant i dei same lokala. Postadressa **Kalandseidet** omfattar eit større område enn sjølve eidet. Postnummeret er no 5229 (tidlegare 5210).

## Idrettslag
Kalandseid idrettslag samlar alle dei idrettsinteresserte i området. Idrettslaget vart stifta i 1962 og har aktivitetar innan turn, handball, fotball, orientering og ski. Fotballgruppa er i særklasse størst og kvinnefotballen har alltid vore ein sentral del av fotballgruppa. Idrettslaget har eit moderne anlegg. Ny idrettshall vart opna i 2003 og på fotballbanen vart det lagt kunstgras i 2007. A-laget held til i 5. divisjon, men seinast i 1997 var A-laget i 3. divisjon.

## Kjende personar
Av kjente personar busett på Kalandseid kan nemnast Kurt Oddekalv (leiar for Noregs Miljøvernforbund). Toppkusken Atle Hamre er fødd på Hamre ved Kalandsvatnet og toppkusken Gunnar Austevoll er fødd like ved sjølve Kalandseidet. 

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kalandseidet|Kalandseidet]]» frå , den 28. september 2009.* 
 
*
Mikael

**Mikael, Michael, Mikal** og** Michel** er mannsnamn av hebraisk opphav. Mikael, Mikal og Mikkel har namnedag den 29. september, som også er mikkelsmesse frå gammalt av.

Det hebraiske *Mīkāēl* tyder 'kven er som Gud?'. Det er namnet på engelen Mikael, ein av dei fire erkeenglane i jødisk og kristen tru.

Namnet har vore brukt i Noreg sidan 1300-talet. 

## Namneberarar
### Som mannsnamn
* Michael Praetorius (1571-1621), tysk komponist
* Michel-Richard Delalande (1657-1726), fransk komponist
* Mikael Choræus (1774-1806), finlandssvensk diktar
* Michael Faraday (1791-1857), engelsk fysikar
* Michael Sars (1805-1869), norsk prest og biolog
* Mikael Kildal (1812-1884), norsk stortingsmann
* Anton Mikal Bjørnaali (1867-1949), norsk stortingsmann og målmann
* Michael Collins (1890-1922), irsk politikar
* Michael Staksrud (1908-1940), norsk skøyteløpar
* Mikal Urheim (f. 1932), lulesamisk forfattar
* Michael Palin (f. 1943), engelsk komikar frå Monty Python
* Michael Douglas (f. 1944), amerikansk skodespelar
* Mikael Wiehe (f. 1946), svensk musikar
* Michael Kamen (1948-2003), amerikansk filmmusikkomponist
* Michael Moore (f. 1954), amerikansk forfattar og filmregissør
* Michael Melchior (f. 1954), dansk-jødisk rabbinar
* Michael Tetzschner (f. 1954), norsk politikar (H)
* Michael Jackson (1958-2009), amerikansk songar og dansar
* Michael Stipe (f. 1960), vokalist i R.E.M.
* Michel Petrucciani (1962-1999), fransk jazzpianist
* Mchael Jordan (f. 1963), amerikansk korgballspelar
* Michael Schumacher (f. 1969), tysk motorsportutøvar
* Michael Bublé (f. 1975), kanadisk songar
* Michael Owen (f. 1979), britisk fotballspelar
* Michel Bastos (f. 1983), brasiliansk fotballspelar
* Michael Thwaite (f. 1983), australsk fotballspelar
* Michel Vorm (f. 1983), nederlandsk fotballspelar
* Michael Phelps (f. 1985), amerikansk symjar

### Som slektsnamn
* George Michael (f. 1963), engelsk musikar

## Kjelder
*
Kalandsneset

**Kalandsneset** er eit nes i Kalandsvatnet på Kalandseidet i Fana bydel i Bergen kommune. Det er òg namnet på vegen som går utover neset. Vegen går vestover frå Osvegen og er om lag 600 meter lang. 

Namnet vart vedteke i 1985. 

## Knutepunkt
*  Osvegen
* Sideveg mot nord (90 m)
*  Kalandsneset 44. 

## Kjelder
* 
* Nasjonal vegdatabank
Almelandsvegen

**Almelandsvegen** er ein veg i Fana bydel i Bergen kommune. Vegen går austover frå Bontveitvegen mot Almeland og er om lag 850 meter lang. Vegen har grusdekke.

Vegen er kalla opp etter garden han fører fram til namnet vart vedteke i 1984. 

## Knutepunkt
* Fv165 Bontveitvegen
*  (10 m) over Austevollselva
* Sideveg mot aust (100 m)
*  Almelandsvegen 88. 

## Kjelder
* 
* Nasjonal vegdatabank
Almeland

**Almeland** er ein gard i Gimmelandsdalen i Fana i Bergen kommune. Garden ligg i åsen aust for Austevollselva og nordaust for Kalandsvatnet. 

## Namn
Garden har fått namn etter tresorten alm. Garden har gjeve namn til vegen som fører fram til gards, Almelandsvegen. 

## Historie
Garden låg under Lyseklostergodset, men kom i sjølveige hos brukarane frå 1876-1877. Her er framleis gardsdrift. 

## Geografi
Garden ligg på austsida av Bontveitvegen og strekkjer seg søraustover mot Hauglandsdalen. Det meste av området er skog og utmark. 

Garden grensar til Hedno i nordvest, Smådal i vest, Kaland i sørvest, Austevoll i sør, Haugland i aust og Gimmeland i nord. 

## Kjelder
* 
* Bergenskart - stednavnskart
Hedno

**Hedno** eller **Henne** er ein gard i Gimmelandsdalen i Fana i Bergen kommune. Garden ligg i åsen vest for dalføret til Austevollselva og nordaust for Kalandsvatnet. 

## Namn
Namnet kjem truleg av det norrøne *Hellnar* som kjem av *hellr*, som tyder «stein». 

## Historie
Garden låg i mellomalderen til Munkeliv kloster og vart etter reformasjonen krongods. I 1661 vart garden kjøpt av generaltollforvaltar Herman Garmann. I 1708 tok bøndene på garden sjølv over eigarskapen. 

Her er framleis gardsdrift. 

## Geografi
Garden ligg vest for Austevollselva og strekkjer seg vestover til Stignavatnet. I nord ligg Hedneåsen (310 moh) og i sør Vardafjellet (337 moh). Garden sjølv ligg om lag 210 moh. 

Garden grensar til Fjellbirkeland i nordvest, Stigen i vest, Nedre Sandven i sørvest, Smådal i sør, Almeland i søraust, Gimmeland i aust og Nedre Totland og Riple i nord. 

## Kjelder
* 
* Bergenskart - stednavnskart
Riple

**Riple** er ein gard i Fana i Bergen kommune. Garden ligg aust for Totlandsgardane ved enden av Totlandsvegen

## Namn
Namnet kjem truleg av det norrøne *ripill* som tyder «strimmel» eller «band» etter plasseringa på ei langstrekt høgd. 

## Historie
Garden låg i mellomalderen til Munkeliv kloster og vart etter reformasjonen krongods. I 1661 vart garden kjøpt av generaltollforvaltar Herman Garmann. I 1690 tok bøndene på garden sjølv over eigarskapen. 

Her er framleis gardsdrift. 

## Geografi
Garden er langstrekt og strekkjer seg frå Ystafjellet (329 moh) i sør og nordover til toppen av Ulvursfjellet (677 moh). I vest ligg Totlandsfjellet (546 moh)

Garden grensar til Øvre og Nedre Totland i vest, Hedno i sørvest, Gimmeland i sør, Frotveit i aust og Bontveit i nordaust. 

## Kjelder
* 
* Bergenskart - stednavnskart
Hednevegen

**Hednevegen** er ein blindveg i Fana bydel i Bergen kommune. Vegen går nordover frå Bontveitvegen til Hedno og er om lag 1,2 meter lang. Vegen har grusdekke. 

Namnet vart vedteke i 1984. 

## Knutepunkt
* Fv165 Bontveitvegen
* Sideveg mot sørvest (250 m)
* Avkjørsel Hednemyrsvegen
* Sideveg mot nord (80 m)
* Sideveg mot sør (70 m)
*  Hednevegen 84. 
* Tursti til Totlandsvegen

## Kjelder
* 
* Nasjonal vegdatabank
Austevoll i Fana

**Austevoll** er ein gard på Kalandseidet i Fana i Bergen kommune som ligg nordaust for Kalandsvatnet. 

## Namn
Namnet kjem av plasseringa aust for Kalandsvatnet og garden Kaland. 

## Historie
Garden låg under Lyseklostergodset, men kom i sjølveige hos brukarane frå 1875-1880. Her er framleis gardsdrift. 

## Geografi
Garden strekkjer seg austover frå Kalandsvatnet og mellom åsane Kampen (230 moh) og Blåurskampen til Hauglandsdalen og Hauglandsvatnet. Det meste av dette er utmark og sjølve garden ligg nær hovudvegen. 

Garden grensar til Kaland både i vest og i sør, til Engevik i søraust, Haugland i aust og Almeland i nord. 

## Kjelder
* 
* Bergenskart - stednavnskart
Hednemyrsvegen

**Hednemyrsvegen** er ein blindveg i Fana bydel i Bergen kommune. Vegen går nordaustover frå Hednevegen og er om lag 850 meter lang. 

Namnet vart vedteke i 1988 og er kalla opp etter garden Hedno. 

## Knutepunkt
* Hednevegen
* Sideveg mot nord (170 m)
* Sideveg mot nordvest (150 m)
*  Hednemyrsvegen 84. 

## Kjelder
* 
* Nasjonal vegdatabank
Bontveitvegen

**Bontveitvegen** er ein veg i Fana bydel i Bergen kommune. Vegen er ein del av Fv165 og går nordaustover frå Osvegen (E39) til Bontveit. Han er 9,6 km lang. 

Vegen startar ved Kaland og går over Almeland, Gimmeland og Bontveit. Den siste biten går inn i Lund og vegen vidare heiter Lundagotnene. 

Namnet vart vedteke i 1984. 

## Knutepunkt
*  Osvegen
* Sideveg mot vest (80 m)
* Sideveg mot sør (240 m)
* Sideveg mot søraust (450 m) til Osvegen
* Sideveg mot nordvest (240 m)
* Sideveg mot nord (650 m)
* Avkjørsel Almelandsvegen
* Sideveg mot nord (110 m)
* Sideveg mot aust (100 m)
* Avkjørsel Hednevegen
*  (8 m) over Austevollselva
* Sideveg mot søraust (160 m)
* Sideveg mot sør (110 m)
* Sideveg mot sør (110 m)
* Avkjørsel Gimmelandsvegen
* Sideveg mot nord (1,2 km) til Totlandsvegen
*  (5 m) over Austevollselva
* Sideveg mot sør (100 m)
* Sideveg mot nord (200 m)
* Sideveg mot sørvest (110 m)
* Sideveg mot nord (100 m)
* Sideveg mot nord (200 m)
* Sideveg mot nord og så vestover (800 m)
** Sideveg tilbake til hovudsvegen (330 m)
* Høgaste punkt på vegen, 305 moh
* Sideveg mot sørvest (250 m)
* Sideveg mot nord (100 m)
* Kryss Øvstebøvegen og Lundagotnene. 

## Kjelder
* 
* Nasjonal vegdatabank
Gimmelandsvegen

**Gimmelandsvegen** eller **Gymmelandsvegen** er ein veg i Fana bydel i Bergen kommune. Vegen går austover frå Bontveitvegen til Gimmeland og er om lag 400 meter lang. 

## Knutepunkt
* Fv165 Bontveitvegen
*  (3 m) over Austevollselva
*  Gimmelandsvegen 36. 

## Kjelder
* Nasjonal vegdatabank
Vinsj

**Vinsj** er ein trommel som vert nytta til å dra inn eit ståltau, eller trosser, for å trekkja ei last. Vinsjar finst i mange ulike storleikar frå småvinsjar med sveiv til kraftige vinsjar med trekkraft på fleire hundre tusen Newton. Bruksområda er svært varierte og femnar om skogbruk, bilberging, kraner og så vidare. 

## Skogbruk

I skogbruket vert vinsj nytta for lunning av tømmer, som oftast heiltømmer. Alt frå små eintromla vinsjar monterte på landbrukstraktorar til kraftige totromla vinsjar monterte på stammelunnarar er i bruk. Totromla traktormonterte vinsjar er òg vanlege. Vinsjane kan vera bak- eller frontmonterte, men i Noreg er bakmontering mest vanleg. Nokre lastetraktorar har frontmontert vinsj som vert nytta for å få tak i tømmer som ligg vanskeleg til. 

Kabelkraner, som vert nytta for å henta ut tømmer i ulendt terreng, nyttar kraftige fleirtromla vinsjar. I Noreg har det ofte vorte nytta mindre kabelkraner, der vinsjen er ein kraftig totromla traktormonterte vinsj, medan det i Nord-Amerika har vore vanleg med store kabelkraner, som nyttar større vinsjar. 

### Soge
Dei fyrste vinsjane som vart nytta innan skogbruk var utstyrte med eigne motorar. Motor og vinsj stod på meiar og vinsjen vart nytta for å flytta utstyret. Dei eldste vinsjane av denne typen var utstyrte med dampmaskinar, men så snart driftsikre motorar med intern forbrenning vart tilgjengelege tok desse over.

## Anleggsmaskinar
Bulldosarar er av og til utstyrte med bakmontert vinsj, som vert nytta til vinsja inn til dømes grovt tømmer, til å trekkja laus seg sjølv eller andre anleggsmaskinar, eller til å flytta på andre tunge gjenstandar. Gravemaskinar nytta vinsjar heilt fram til 1960-talet, då hydraulikk tok over. Før det vart vanleg med hydraulikk vart det òg nytta vinsj for å heva bladet på bulldosarar, for å heva og senka bladet på skrapelastarar, osb.

## Bilvinsjar

Firehjulsdrivne terrengbilar er ofte utstyrte med ein eintromla vinsj. Denne vert nytta for å trekkja laus køyretøyet med om ein køyrer seg fast i terrenget eller som hjelp for å komma opp bratte bakkar. Bergingsbilar er òg utstyrte med vinsj, som vert nytta for å trekkja trekkja andre køyretøy inn på vegen og for å dra bilar opp på bergingsbilen.

## Skipsfart

Innan sjøfart vert vinsjar nytta til å trekkja skip på plass ved kaia under fortøying, ankervinsjar, for å trekkja inn nøter på notbåtar, for å løfta stykkgods under lasting og lossing. På seglbåtar vert det nytta vinsj for å heila og låra segl.
Postmodernisme

**Postmodernisme** viser til ei rekkje nyorienteringar innan kunst- og andsliv frå midt på 1900-talet og utover. Retninga kan sjåast på som ein reaksjon på modernismen, eller som ein del av denne. Sjølve omgrepet «postmodernisme» er omdiskutert, men har mellom anna vore sett i samanheng med mistru til teoriar og ideologiar, og eit fokus på konvensjonar; ei tilbakevending til tradisjonelle materiale og former, gjerne sjølvrefererande og ironisk.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Postmodernisme|Postmodernisme]]» frå , og «[[:en:Postmodernism|Postmodernism]]» frå  den 29. september 2009.* 
 
* 
* Compact Oxford English Dictionary 
* Merriam-Webster's definition of postmodernism

## Bakgrunnsstoff
Aleksandr Zinovjev

**Aleksandr Aleksandrovitsj Zinovjev** () var ein internasjonalt kjend logikar, sosiolog og forfattar frå Russland.

Han var son av ein fattig russisk bonde og utmerkte seg som jagarpilot under den andre verdskrigen og seinare som forskar. Han vart professor og internasjonalt anerkjend innan feltet logikk. Etter dette ofra han frivillig samfunnsstatusen sin i 1970-åra med kritiske utsegner mot det politiske systemet i Sovjetunionen og vart til slutt send i eksil i 1978 for romane sine *Gapende høyder* (1977, omsett til norsk 1982) og *Den lyse fremtid* (1978, omsett til norsk 1980). Han heldt fram å utvikle ideane sine om samfunnet og la dei fram i forfattarskapen sin. Han skapte sin eigen originale sjanger, *sosiologisk roman*.

Han kom tilbake til Russland i 1999 etter 21 år i eksil, men var kontroversiell. Mellom anna støtta han Slobodan Milošević og såg på Josef Stalin som eit av dei største menneska i historia.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aleksandr Zinovyev|Aleksandr Zinovyev]]» frå , den 29. september 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene: *

## Bakgrunnsstoff
* Ein nekrolog 
* Måleri og karikaturteikningar av Zinovjev 
* Zinovjev om ein tredje verdskrig
* Zinovjev om Vladimir Putin
Nikolaj Zimjatov

**Nikolaj Semjonovitsj Zimjatov** () er ein tidlegare russisk langrennsløpar. Han representerte Sovjetunionen. 

Han vann i alt fem olympiske medaljar, av desse fire gull. 

I OL 1980 i Lake Placid vann han gull på 30 km, 50 km og i stafetten. Fire år seinare, under OL i Sarajevo, vann han igjen gull på tremila, medan det sovjetiske laget denne gongen tok sølv på stafetten. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nikolaj Zimjatov|Nikolaj Zimjatov]]» frå , den 29. september 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Fred Zinnemann

**Fred Zinnemann** eller **Alfred Zinnemann** () var ein amerikansk regissør.

Han har vunne to oscarprisar for beste regi med filmene *[[En mann fremfor alt]] (A Man for All Seasons)* og *[[Herfra til Evigheten]], (From Here to Eternity)*. Andre kjende filmar er *Et streif av sol* (1948), *High Noon* (*Sheriffen*, 1952), *Sjakalen* (1973) og *Julia* (1977).

Han har fått ei stjerne på Hollywood Walk of Fame.

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Fred Zinnemann|Fred Zinnemann]]» frå , den 29. september 2009.*
*
Store Zimbabwe

**Store Zimbabwe** (eller **Great Zimbabwe**) var ein eldgammal by i det sørlege Afrika i det noverande Zimbabwe. Staden var sentrum for eit stort rike kjent som Mutapariket. Dette imperiet herska over eit område som omtrent dekker det noverande Zimbabwe (som har teke namnet sitt frå denne byen) og Mosambik. Dei handla med omverda via hamner som Sofala sør for Zambezideltaet frå 400-talet til 1400-talet.

Ruinane etter Store Zimbabwe er det største nasjonalsymbolet til Zimbabwe, der zimbabwefuglen (eit anna nasjonalt symbol) vart oppdaga. Store Zimbabwe vart innskriven på verdsarvlista til UNESCO i 1986. 

## Galleri

Great-Zimbabwe.jpg|Utsyn mot Store Zimbabwe-ruinane
Wall of the great enclosure (far), Great Zimbabwe.JPG|Den store inngjerdinga (på avstand)
Wall of the great enclosure, Great Zimbabwe.JPG|Den store inngjerdinga (nær)
Great Zimbabwe (Donjon).jpg|Det koniske tårent.
Wood Carving in Zimbabwe 01.jpg|Moderne treskjering av inngangen til Store Zimbabwe
Zimbabwe wall.jpg|Den store inngjerdinga
Great-Zimbabwe-3.jpg|Åskomplekset frå dalen
Zimbabwe wooden lintel.jpg|Overliggjar av tre i ei døropning.


## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Store Zimbabwe|Store Zimbabwe]]» frå , den 29. september 2009.*
Stasjonærmotor

**Stasjonærmotor** er ein forbrenningsmotor nytta for stasjonær drift. Slike motorar er ikkje så vanlege som dei ein gong var, men før elnettet  vart utbygd var stasjonære forbrenningsmotorar utbreidde både innan jordbruk og industri. 

Stasjonærmotorar vert framleis nytta der elektrisk energi ikkje er tilgjengeleg, som til dømes ved polare forskningsstasjonar, observatorie på fjelltoppar og så vidare. Med unnatak av småmotorar er moderne stasjonærmotorar dieselmotorar.

## Soge
Dei fyrste forbrenningsmotorane som var brukbare vart nytta for stasjonær drift. Dei var både lettare å passa og å transportera enn dampmaskinar. Dei var òg mindre brannfarlege enn dampmaskinar og sikrare på den måten at dei ikkje hadde nokon kjele som kunne eksplodera om han koka tør. Dampmaskinane vart difor etter kvart bytta ut med stasjonære motorar med intern forbrenning.  

Sjølv om dei var meint for stasjonær drift var motorane transportable og mange av dei mindre stasjonærmotorane var utstyrte hjul eller meiar, slik at dei kunne flyttast. På grunn av at dei gjekk på billig råolje var mange av dei glødehovudmotorar, spesielt i Europa. Men bensin og parafinmotorar vart òg nytta. 

Dei fyrste køyretøy- og båtmotorane skilde seg knapt frå stasjonær forbrenningsmotorar. Dei fyrste traktorane var i røynda stålrammer med hjul (ofte henta frå ein utrangert damptraktor), der det var plassert ein stasjonærmotor. Men etter kvart vart det utvikla lettare motorar for bruk i bilar.
Båtmotor

**Båtmotor** er ein motor som vert nytta for å driva ein båt. Som oftast er båtmotorar forbrenningsmotorar og dei fleste er stempelmotorar med innvendig forbrenning. Båtmotorar finst i mange storleikar, med effekt frå nokre få kW til over 100&nbsp;000 kW. Store båtmotorar vert kalla skipsmotorar. 

## Småbåtmotorar
Tidlegare var det vanleg at båtmotorar var glødehovudmotorar, som gjekk på billig råolje, men i dag er mindre båtmotorar som oftast firetaktsmotorar. Små båtmotorar er ofte firetakts forgassarmotorar, medan dieselmotorar er vanlege i fiskeskøyter og større fritidsbåtar. 

## Mellomstore båtmotorar
I fiskebåtar, fraktbåtar, ferjer, og liknande vert det vanlegvis nytta firetakts dieselmotorar, men for å redusera forureininga har ein i dei siste åra har ein teke til å nytta gass som drivstoff i ferjer. Elektrisk drift av ferjer vert òg nytta i aukande grad.

## Store skipsmotorar

I krigsskip, men òg i eldre passasjerskip, har det vore nytta gassturbinar for framdrift, men på grunn av dårleg verknadsgrad har ein for det meste gått over til totakts stempelmotorar. For å redusera kostnadane er det vanleg å nytta billig tungolje, noko som har ført til alvorleg forureining av kysten i samband med forlis.

## Sjå òg
* Tidlegare norske båtmotorfabrikkar
* Påhengsmotor
Sengemat

**Sengemat** er mat som kvinner får etter dei har født. Nabokoner, slektningar og andre kvinner kan koma til dei med god og næringsrik kost. Andre norske namn for denne kosten er **barselgraut**, **barnsenggraut**, **barnsengmat** og **nornegraut**.

## Kina
Ein vanleg kantonesisk sengematrett er ei stuing av svineknoklar med ingefær og egg kokt i søt, svart eddik  (). Retten skal tilføra mora nødvendige næringsstoff som proteinar og kalsium.

## Noreg
Vanleg sengemat i norsk kultur har vore rjomegraut, sosekjøt eller andre kjøtrettar, kaffi og kaker. Ideen bak sengematen var å hjelpe kvinna til å kome til krefter etter fødsel slik at ho kunne ha mjølk til ungen.

## Storbritannia

I Storbritannia kunne ein gje *caudle* eller *caudel*, ein varm drikk eller velling som kunne vera laga av korn, sukker eller honning, egg, ulike krydder og eventuelt mandlar, rosiner eller mjølk. Retten inneheldt ofte også alkohol, som vin. Caudle blei gjeve både til nybakte mødrer og folk som vitja dei, og uttrykka *cake and caudel* eller *taking caudle* blei metonym for å vitja nokon som låg i barsel. Desse var ofte høve der berre kvinner var til stades. I 1821 skreiv Thomas Gaspey eit dikt om skikken: 
:'Twas then Eliza, though now Mrs T.
:We ought to call her, gave her lord an heir, 
:And all her female friends, the babe to see
:And praise its beauty, failed not to repair;
:But half what they to utter there thought meet,
:While *taking caudle*, I must not repeat.

## Kjelder

* Kjell Innli, (Redaktør): *Fra bestemors kjøkken, mat og mattradisjoner fra Møre og Romsdal* KOM forlag 1991
* 
----
**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Caudle|Caudle]]» frå ,  den 18. desember 2019.*
Galicia

**Galicia** kan vise til

**Geografiske område**
* Galicia i Spania, ein autonom region nordvest i Spania
** Gallaecia, ein provins i Romarriket
** Kongedømet Galicia, eit kongedøme i mellomalderen
** Kongedømet Galicia og Portugal, eit kongedøme i mellomalderen. 
** Nueva Galicia, ein region i Ny-Spania, no i Mexico

* Galicia i Mellom-Europa, ein historisk region som dekkjer det vestlege Ukraina og søraustlege Polen. 
** Kongedømet Galizia–Volhynia, eit kongedøme i mellomalderen
** Kongedømet Galizia og Lodomeria, eit kronland i Det austerrikske riket, seinare i Austerrike-Ungarn. 
** Vest-Galizia, ein kortvarig administrativ region i Det austerrikske riket. 
** Distriktet Galizia, eit distrikt under den andre verdskrigen i det nazi-okkuperte Polen. 

**Andre**
* Galícia Esporte Clube, ein brasiliansk fotballklubb
* Deportivo Galicia, ein venezuelansk fotballklubb

## See also
* Galatia
Navarra

**Navarra** (baskisk *Nafarroa*) er ein av sytten autonome regionar i Spania og ligg nord i landet. Regionen har òg status som provins.

## Historie

I tida under Romarriket var området som i dag utgjer provinsen busett av vaskonar, eit førromersk folk som var busett på sørsida av Pyreneane. Vaskonane klarte å halde på sitt eige baskiske språk og tradisjonar sjølv under det romerske styret.

Området vart aldri heilt underlagt verken vestgotarane eller arabarane. I år 778 e.Kr. slo baskarane ein frankisk arme i slaget ved Roncevaux-passet. To generasjonar seinare, i 824, vart høvdingen Iñigo Arista vald til konge av Pamplona, og la grunnlaget for det seinare Kongedømet Navarra. Dette kongedømet nådde eit høgdepunkt under regjeringstida til Sancho III av Navarra og dekte eit område som i dag utgjer Navarra, regionen Baskarland og La Rioja, samt delar av det moderne Cantabria, Castilla y León og Aragon.

Etter Sancho III døydde vart kongedømet delt mellom sønene hans og vart aldri like viktig igjen. Armeen til Navarra kjempa i lag med andre kristne spanske kongedøme i det avgjerande slaget ved Las Navas de Tolosa i 1212, som gjorde at muslimane på Den iberiske halvøya sakte vart redusert til små område i sør.

I 1515 vart det meste av Navarra nedanfor Pyreneane—Øvre Navarra—teken opp i det nysamla kongedømet Spania, men klarte å halde på nokre særeigne rettar. Den vesle delen av Navarra som ligg nord for Pyreneane—Nedre Navarra—kom seinare under fransk styre då Huguenot-styret vart kong Henrik IV av Frankrike. Etter Den franske republikken vart erklært og Ludvig XVI av Franrike, den siste kongen av Frankrike og Navarra, vart avretta, vart kongedømet ein del av det samla Frankrike.

## Geografi

Navarra består av 272 kommunar og har totalt kring 600&nbsp;000 innbyggjarar. Om lag ein tredjedel bur i hovudstaden Pamplona og halvparten i storbyområdet rundt byen. Det er ingen større kommunar i regionen. Dei nest største er Tudela (32&nbsp;802), Barañáin (22&nbsp;401), Burlada (18&nbsp;388), Estella - Lizarra (13&nbsp;892), Zizur Mayor (13&nbsp;197), Tafalla (11&nbsp;040), Villava/Atarrabia (10&nbsp;295) og Ansoáin (9952).

Trass i at regionen er liten har han store geografiske kontrastar, frå Pyreneane som dominerer området, til slettene ved elva Ebro i sør.

### Klima
Klimaet i Navarra er påverka av både Pyreneane og Ebrodalen, og ein har stor skilnad i nord (med mykje meir fukt og ein del regn) og i sør (meir middelhavsklima med høgare temperaturar og meir sporadisk nedbør). Ein kan reise frå dei fuktige kantabriske dalane i nord til den tørre, steppeliknande Bardenas Reales ved breidda av Ebro på berre nokre få kilometer.

## Sjå òg
* Baskisk språk 
* Baskarland
* Kongedømet Navarra
* Nedre Navarra

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Navarre|Navarre]]» frå , den 30. september 2009.*

## Bakgrunnsstoff

*
*Vinregionen Navarra
La Rioja

**La Rioja** er ein av sytten autonome regionar og ein provins i Spania. Regionshovudstaden er Logroño. Andre byar i provinsen er Calahorra, Arnedo, Alfaro, Haro, Santo Domingo de la Calzada og Nájera.

## Historie
I romartida var området som i dag utgjer La Rioja busett av folka beronar (sentralt), autrigonar (i nord og i vest) og vaskonar (i sør og aust). Området var då ein del av provinsen Hispania Tarraconensis.

I mellomalderen var La Rioja eit mykje omstridd område. Vestgotarane oppretta hertugdømet Cantabria som truleg inkluderte det meste av La Rioja, som eit grensemark mot vaskonane. Etter den muslimske invasjonen i 711 vart La Rioja ein del av det muslimske området Al Andalus.

Tidleg på 900-talet erobra Sancho I av Pamplona det meste av området, bortsett frå den lågare regionen rundt Arnedo, som kom under kontrollen til hans allierte, Banu Qasi av Tudela. La Rioja danna ei kort stund det sjølvstendige kongedømet Viguera frå 970 til om lag 1005, då det vart ein del av Kongedømet Pamplona. Nájera, i Rioja, var ofte hovudstad i kongedømet. 

Etter sjølvstendet til Castilla i 1035, kjempa det nye kongedømet hardt mot Pamplona over områda Bureba, La Rioja og andre. I 1076, etter mordet på Sancho VI, vart Navarra delt mellom Castilla og Aragon. Castilla fekk La Rioja og mange andre land som hadde høyrt til Navarra. 

Sidan 1134 kjempa García Ramírez ''gjenopprettaren'' og sonen hans Sancho VI ''den kloke'' bittert mot Castilla for å få tilbake dei tidlegare pamplonske områda. Først i 1179 vart det signert ein fredsavtale der La Rioja endeleg vart avstått til Castilla.

Området vart delt mellom provinsane Burgos og Soria fram til den administrative endringa av Riego i 1822 som skapte provinsen Logroño.

I 1980 vart namnet på provinsen endra til La Rioja og i 1982 vart han ein autonom region med same namn. 

## Geografi
La Rioja grensar til Baskarland (provinsen Álava), Navarra, Aragón (provinsen Zaragoza) og Castilla y León (provinsane Soria og Burgos). Elva Ebro renn gjennom denne regionen, og det same gjer elva Oja, som har gjeve namn til regionen.

### Fjell og fjellkjeder
* Sierra de la Demanda
* Sierra de Camero Viejo
* Sierra de Camero Nuevo
* Sierra de Cebollera
* Picos de Urbión
* Monte San Lorenzo

### Comarcaer
* Rioja Alta
* Rioja Baja
* Tierra de Cameros:
** Camero Nuevo
** Camero Viejo

### Klima
Regionen har hovudsakleg middelhavsklima. Rioja Alta får meir nedbør enn Rioja Baja. Gjennom heile regionen varierer den årsmiddeltemperaturen frå 11,8&nbsp;°C til 31,8&nbsp;°C og nedbøren varierer frå 300 til 600 mm på eit år. Vinden *Cierzo* er særs vanleg rundt La Rioja om vinteren. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:La Rioja (Spain)|La Rioja (Spain)]]» frå , den 30. september 2009.*

## Bakgrunnsstoff

* 
* Vinregionen Rioja
Ole Rabliås

**Ole Rabliås** () var ein norsk høgskulelærar og folkemusikksamlar frå Hemnes, busett på Nesna. 

Ole Rabliås var lærar fleire stader i Nord-Noreg, sist på Høgskolen i Nesna som høgskolelektor, til han vart pensjonert i 1991. Gjennom reiser på Helgeland har han samla inn over 600 folketonar. Han har òg spelt inn melodiar gjennom gruppa «Bygdelåten». For dette arbeidet fekk han Nesna kommunes kulturpris i 1993, Nordland fylkes kulturpris i 2003 og Kongens fortenestmedalje i sølv i 2004.

Ole Rabliås har skrive boka *Folkemusikk på Helgeland* (Nesna lærerhøgskoles skriftserie, nr 5). Han har skrive ei rad lokalhistoriske artiklar i *[[Årbok for Helgeland]]*.

## Kjelder:
* Ove Larsen i *Årbok for Helgeland 2007*
Remi

**Remi** er eit fransk mannsnamn, truleg av latinsk opphav. 
Det har namnedag den 1. oktober.

Namnet blei utbreidd i Frankrike gjennom heilage Remigius av Reims, fransk Saint Rémi eller Saint Rémy. Det latinske *Remigius* tyder 'rorsmann'.

## Namneberarar
*Remi Belleau (1528-1577), fransk forfattar
*Remi Andersen (f. 1973), norsk langrennar

## Kjelder
*
Isokinetisk

**iso-** er eit prefiks som kjem frå gresk *isos*, og tyder «lik». Det blir hovudsakleg brukt i tekniske og vitskaplege samanhengar. Adjektivet «kinetisk» kjem frå gresk *κίνηση* ('kinesis') som tyder «rørsle».

Ordet isokinetisk kan bli brukt i samband med prøvetaking av gass, «isokinetisk prøvetaking», og tyder då at gassprøven som blir sogen ut av hovudstraumen blir sogen ut med same fart som farten til hovudstraumen. Partiklar som følgjer hovudgasstraumen vil då følgje prøvestraumen i rett forhold. Fordelen med denne typen prøvetaking er at ein sikrar seg at prøven blir mest mogleg representativ for hovudstraumen.
Iso-

**Iso-** er eit prefiks som kjem frå gresk isos, og tyder 'lik'. Ein finn orddelen i ei rekkje vitskapsord, til dømes i samband med kart som viser likskapar.

Den internasjonale standardiseringsorganisasjonen bruker forkortinga ISO, med opphav i det greske ordet.

## Ord som byrjar med iso-
* Isobat er linjer på kart gjennom stader på havbotnen med same djupne. 
*  er linjer mellom område med like sterk jordmagnetisme.
* Isokron er ei linje mellom punkt der eit fenomen viser seg samstundes.
* Isometri tyder likskap i mål.
* Isomorfi, likskap i form, er brukt i krystallografi.
* Isomorfisme viser til likskap mellom to objekt innan matematikk.
* Isostasi er tendensen jordskorpa har mot likevekt.

* Innan kjemi viser isomeri til at ulike kjemiske stoff har lik stoffsamansetjing, men ulik oppbygging. Isoton kan visa til at løysingar har likt osmotisk trykk, eller at nuklidar har like mange nøytronar. Isotopar er stoff med likt atomnummer men ulik atomvekt.
* I meteorologi viser isobar til linjer på vêrkart gjennom stader med likt lufttrykk. Isoterm er linjer gjennom stader med lik temperatur.
* Innan språkvitskap er isofon språkgeografiske linjer mellom stader ein har lik uttale, og isogloss linjer som viser grensa for eit visst dialektfenomen.

Ord som byrjar med iso- men ikkje har gresk opphav er isolasjon og isolat.

## Kjelder

* 
* «iso-» i Store Norske Leksikon