Sunndaling

Sunndal er ein kommune på indre Nordmøre, først og fremst kjend for det store aluminiumsverket i kommunesenteret, tettstaden Sunndalsøra.

Sunndakommune består av fleire delar, sjølve Sunndalen frå tettstaden og opp til Oppdal, Litledalen som au endar i tettstaden ved fjorden, Øksendalen og Jordalsgrenda vestanfor og Ålvundeid og Ålvundfjord nordanfor Sunndalsøra.

Dialektane i Sunndal er alle nordmørsdialektar, med grunnleggjande målmerke som kløyvd infinitiv og austnorsk trykkplassering i ord som **dia**lekt, til dømes. Alle dei ulike delane av kommunen har framleis visse særmerke som det vil føre for langt å gå inn på her.

## Bygdamåla og tettstadmålet + Peder

Dei mest markante skilnadene finn ein mellom målet i tettstaden Sunndalsøra pluss bustadfelta på nærliggjande Grøa på den eine sida og målet i bygdene omkring, altså resten av kommunen på den andre. Tettstaddialekten er eit typisk «bymål» i den forstand at det er skjedd ei forenkling av systemet i dei nærskylde bygdemåla. Eit døme på slik forenkling er bortfall av dativ. Tettstadmålet har au mista palataliseringa av konsonantane i midten av ord som *å ligga*, *tenke(r)* og *speke*mat. der bygdemåla har *å liggja*, *tenkje(r)* og *spikkjemat*. I infinitiv av verb som å tenkje har både tettstads- og bygdemåla bortfall av den svake endevokalen, slik at alle seier *å tenk*. Tettstaddialekten har dessutan former som *tar* og *tatt* i staden for *tek* og *teke* (uttala *tikkje*), men har likevel andre verbformer med omlyd, som *kjem*, *søv*, *held* og *fer* (presens av å fara). Der ein brukar infinitiv med éi staving, har tettstadmålet svak verbbøying, som i *gi-gir-gitt*, mens der infinitiven har fleire stavingar har ein sterk bøying, som i *fara-fer-fare* (uttala om lag /færra-fær-forre/) eller *flyge-flyg-floge* (uttala om lag /flyg'-flyg-fløgge/). Dette skiljet er typisk for mange bymål, og finst i nokon mon i mange av bygdemåla òg, men ikkje så konsekvent.

## Skolemålet

Sunndalsøra-dialekten ligg heilt klart nærmare nynorsk enn bokmål, sjølv om opplæringsmålet i tettstaden er bokmål. Dette har kulturelt-psykologiske meir enn reelt språklege årsaker. I bygdekretsane har dei nynorsk opplæringsmål. I to av nynorskkretsane, Løykja (Grøa) og Gjøra, vart det halde folkeavstemming om målform i barneskolen 30. mai 2006, etter krav frå bokmålsforkjemparar. Men bokmål vann ikkje nokon av desse avstemmingane. Kommunestyret i Sunndal stadfesta 21. juni 2006 at målforma i begge desse kretsane framleis skal vera nynorsk.

## Gammal sunndaling

Eit interessant fenomen er det opphavlege sunndalsmålet i sjølve Sunndalen, som ein no for tida finn att eit stykke oppi dalen. Der seier dei mellom anna *i* for eg og *au* for òg, mens ein i resten av kommunen seier *e* for eg og *å* for òg. Dette kan ha med samkvem frå gammalt over fjellet til Lesja i Gudbrandsdalen og Eikesdalen i Romsdal å gjera, kan hende.

Dativsforma, som i mange andre vestlandsdialekter, har òg overlevd i det opphavlege sunndalsmålet. Dette vil seie at ein morfologisk skil mellom stillstand og beveging. Det heiter til dømes at ein *skal* ned på **låvinj**, men at ein *er* nede på **låvo**. Dette er eit morfologisk fenomen som heng att fra gamalt norrøn, men som moderne, sentrumsbasert sunndaling har gjeve slepp på. I staden har ei konform, modifisert akkusativsform overteke dei øvrige bøyingsformene.