open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bergsvein Hov

**Bergsvein Hov** (1910-1992) var ein norsk lærar, psykolog og fengselsdirektør.
Han vart utdanna lærar i 1934, uteksaminert frå Statens gymnastikkskole i 1938 og vart cand.psychol. i 1950. Hov var fyrst lærar i Oslo, vart i 1946 leiar for Berg arbeidsskole for unge lovbrytarar og var frå 1961 direktør for Ila sikringsanstalt i Bærum. Han sat som aktiv sosialpolitikar i ei rekkje komitear, var der med på å forme arbeidet for ungdom med tilpasningsvanskar. Han leia kriminalomsorgen si aspirantnemd.
Kristning

**Kristning** er ein prosess som kan gjelde individ eller samfunn.

**Kristninga av Noreg** er rekna som den epoken då kristendommen vart innført i Noreg, helst under kristningskongane Olav I Tryggvason fram mot år 1000 og Olav II Haraldsson fram mot år 1030. 

900-talet var ei oppløysingstid for dei gamle norrøne trusformene. I dette hundreåret gjorde kristen misjon seg gjeldande med full styrke, dels av framande misjonærar, dels av heimvendte vikingar og dels av rikskongane og delar av hirda deira. På Vestlandet har arkeologar påvist kristne impulsar frå omkring år 700. På Austlandet vart den nye læra kjend på midten av 900-talet, kanskje gjennom tyske misjonærar.

Harald Hårfagre sitt samband med Wessex hadde mykje å seie for innføringa av den nye læra. Harald sende Håkon, son sin, til England der han vart oppfostra hos den engelske kongen Adalstein. Etter at Håkon vart konge i Noreg fremja han kyrkja si sak, og fekk presteskap frå England til landet. Håkons freistnad på å kristne landet stoppa på Mære og i Trøndelag, der han måtte bøye seg for bøndene som kravde å få dyrke dei gamle gudane.

Ei tid stod den gamle og den nye trua side om side i landet. Slik vart den nye trua kjend, og grunnlaget vart lagt for det endelege gjennombrotet som kristendommen fekk under Olav Haraldsson. 

Det var kongemakta som var den viktigaste pådrivaren bak innføringa av kristendommen i Noreg. 
Kristninga vart ifølgje Snorre gjennomført med tvang og vald og truslar om vald. Kristningskongane Olav I og II gjekk hardt fram i kristninga av landet. Men grunnlaget for trusskiftet var i store delar av landet lagt på førhand. Håkon Adalsteinfostre brukte aldri sverdet i kampen for å innføre den nye religionen i landet, noko som var ein strategi i angelsaksisk ånd. 

I 1024 vart det vedteke på Mostertinget at kristendommen skulle bli den einaste tillatne religionen i landet. Slaget på Stiklestad der Olav II Haraldsson fall i 1030, er rekna som det endelege gjennombrotet for kristninga av det norske samfunnet.

## Kjelder
* Jón Viðar Sigurðsson 1999: Norsk historie 800-1300 (band 1 i Det Norske Samlagets *Norsk historie*
* Erik Gunnes 1976 : Rikssamling og kristning 800-1177, band 2 av Cappelens *Norges Historie*
* Vera Henriksen 1985: *Hellig Olav*, Aschehoug
Mohammed Fellah

**Mohammed «Good Fellah» Fellah** () er ein norsk-marokkansk fotballspelar frå Oslo. Han spelar på midtbanen hos Vålerenga. Han kom til klubben frå Holmlia som 15-åring og fekk kontrakt på A-laget i 2006. Fellah blei sett ut av aktiv fotball i august 2007, då han fekk brote leggen etter eit overfall under ein U18-landskamp mot Tyrkia. 

Fellah har dobbelt statsborgarskap, men har spelt på det norske U18-landslaget.

## Fotnotar


## Kjelder
* 
* Nettavisens spelarstatistikk
Kjønnsorgan

**Kjønnsorgan** er kroppsdelar som blir brukte til kjønna formeiring. Desse omfattar primære kjønnsorgan (gonadar som testiklar og eggstokkar), der kjønnscellene utviklar seg og blir mogne; lagringsstader (som sædleiar), fråførande kanalar (sædleiar, eggleiar) og paringsorgan.

Ein deler gjerne også inn i indre og ytre kjønnsorgan. Dei indre er dei primære kjønnsorgana, andre kjertlar og utførselsgangane deira. Ytre kjønnsorgan som penis og vulva blir brukt ved paring, til å overføra eller ta imot kjønnsceller.

Hjå dyr er desse organa som oftast ulikt utforma hjå hannar og hoer, gjerne slik at overføring av spermiar skjer ved at hannen sitt reproduksjonsorgan blir ført inn i reproduksjonsorganet til hoa, der det sender ut spermiar. Dei fleste dyr som har indre befruktning har ytre kjønnsorgan, men ikkje alle. Hjå fuglar skjer forplantinga ved at spermiane blir overførte frå hannen sin kloakkopning til hoa sin.

## Pattedyr
Forplantningsorgan hjå pattedyr har som regel tre hovuddelar. 

Hjå hoer:
# Eggstokkar (ovariar) som dannar eggceller
# Livmor (uterus) der fosterutviklinga finn stad 
# Skjede (vagina) som er eit mottaksapparat for spermiar. 

Hjå hannar:
# To testiklar som dannar spermiar
# Prostata som produserer sædvæske 
# Penis som fungerer som leveringsapparat for spermiar.

## Andre dyr
Forplantningsorganet til insekthannen heiter *[[aedeagus]]*. Fiskar har *[[gatt]]* og blekksprutar *[[ligula]]*.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Forplanting

**Forplanting**, **formeiring**, **øksling** eller **reproduksjon** viser til ulike måtar for organismar til å få fram avkom, éin eller fleire nye organismar.

Ein skil mellom ukjønna formeiring, der det blir danna nye organismar med likt arvestoff som forelderen, og kjønna formeiring, der nye organismar blir danna gjennom kjønnsceller som typisk har samansmelta arvestoff frå to foreldre. 

Det finst døme på formeiring som ikkje så lett kan kallast det eine eller det andre. Eincella organismar, som formeirer seg gjennom celledeling, har ukjønna formeiring. Dei utvekslar likevel ofte gener med andre individ slik at dei får nye genkombinasjonar (sjå rekombinasjon).

Partenogenese er ei form for formeiring der ubefrukta eggceller utviklar seg til nye organismar. Sjølv om individa utviklar seg frå kjønnsceller, har dei berre ei mor, ingen far, og er genetisk like mora.

Sjølvbefrukting kan finna stad hjå tvikjønna organismar. Her utviklar avkommet seg frå kjønnsceller og kan vera genetisk ulike forelderen, som er både mor og far, men ein har ikkje noko genflyt mellom organismar.

## Sjå òg
* Avl
* Befrukting
* Blom
* Frukt
* Frø
* Gyting
* Kjønn
* Paring
* Samleie
* Sex
* Spore
* Ovipar, ovovivipar, vivipar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Formering|Formering]]» frå , den 13. juli 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff
Dale vidaregåande skule

**Dale vidaregåande skule** er ein skule i Dale i Sunnfjord i Fjaler kommune i Vestland fylke. Skulen har i dag om lag 240 elevar. Undervisinga føregår på skulesenteret, der det òg ligg eit idrettsanlegg. Frå hausten 2006 til hausten 2007 vart skulearealet utvida. Då denne utbygginga var ferdig fekk elevane mellom anna større uteareal. Rektor på skulen er Gro Fivelsdal.
## Bakgrunnsstoff
* Dale vidaregåande skule
Sko

**Sko** (av norrønt *skór*) er ein type fottøy som hovudsakleg har sole og blir brukt ytst. Han kan dekkja heile eller delar av foten og rekkja opp til okla. Sko kan brukast til å verna føtene, gje fotfeste eller til pynt. Ordet «sko» kan også brukast om innretningar som minnar om sko, som hestesko, bremsesko og kabelsko.

Sko kan vera laga av materiale som lêr, gummi, tekstilar og ulike kunststoff. Dei har som regel ein tjukk sole og er gjerne også forsterka i tå- og hælområda. Dei kan festast til foten med reimer, lisser, borrelås eller gjennom si eiga utforming, som tresko. Det finst sko for mange ulike føremål, som arbeidssko, finsko og treningssko. 

## Sjå òg
* sandal
* geta
* kalosj
* støvel
* tøffel

## Kjelder

* 
*
----
* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sko|Sko]]» frå , den 12. april 2012.* 

## Bakgrunnsstoff
* Bata Shoe Museum
Vagstad

**Vagstad** er ein gard i Rivedal i Askvoll kommune. Garden ligg på austsida av Rivedalselva.

## Bakgrunnsstoff
* Om Vagstad i Matrikkelutkastet av 1950
* Om Vagstad i gardsmatrikkelen for 1886
Dalsfjordbrua

**Dalsfjordbrua** er ei vegbru over Dalsfjorden i Vestland fylke. Hengebrua har ei lengde på 619 meter, eit spenn på 523 meter og brutårna er 101 meter høge. Ho vart opna 14. desember 2013 og erstatta ferjesambandet Dale-Eikenes. Brua er bygd som ein del av prosjektet *Dalsfjordsambandet* og inngår i fylkesveg 609. På vestsida går vegen inn i Ottersteintunnelen, medan på austsida av brua går vegen i ein 290 meter lang tunnelarm inn til ei rundkøyring inne i Nishammartunnelen.

## Bruplanar
Bruplanane stammar frå 1960-åra med eit ynske om å få vegsamband mellom Askvoll og Førde og Dale med veg på nordsida av Dalsfjorden. Mellom anna vart det samla inn 1200 underskrifter til støtte for dette prosjektet i 1962. Seinare vart det avgjort at det skulle byggast bru over Dalsfjorden. I 1975 starta bygginga av vegen frå ferjeleiet på Eikenes og innover fjorden mot Otterstein, der Dalsfjordbrua skulle byggast over til Nishammar på sørsida. Etter at fire kilometer veg og ein tunnel var blitt bygd, vart vegarbeidet stoppa i 1979. Finansieringa til prosjektet vart i 1981 overført til andre prosjekt, og vegprosjektet som til då hadde kosta 13 millionar kroner, endte i fjellveggen. Slik stod den uferdige vegen til arbeidet vart teke opp att i 2010.

## Vedtak på fylkestinget
Midt på 1990-talet vart bruplanane tekne opp att, og i 2005 gjekk Sogn og Fjordane fylkesting inn for å prioritere Dalsfjordbrua. 

## Årsdøgntrafikk
I følgje trafikkanalyser var årsdøgntrafikken 45 bilar over ferjeleiet Dale-Eikenes i 2007, og ein venta årsdøgntrafikk (ÅDT) på 750 bilar innan 5 år etter at brua vart opna.

I 2018 var ÅDT på 777 bilar - noko meir enn det Statens vegvesen hadde som grunnkalkyle.

I Dalsfjordtunnelen, på nordsida av fjorden nokre kilometer frå Dalsfjordbrua, ligg ein trafikkteljar. All utfart frå sørsida over brua til utfartsparkeringa til Heileberget, Fossedalen og Laukelandsfossen vert ikkje registrert i denne teljaren.

Den teljaren viste i 2019 ÅDT på 822 bilar. Juli 2020 viste teljaren eit snitt på 1034 bilar pr døgn. 

## Byggjekostnader
Heile prosjektet kosta omkring 1,1 milliardar kroner, der halvparten var til sjølve brua. Til samanlikning kosta ein sykkelveg 1,4 milliardar å byggje.https://www.nrk.no/rogaland/apner-snart-sykkelvei-til-1_4-milliarder_-_-bortkastede-penger-1.15137842

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Kristin Ese: «Kampen for Dalsfjordbrua» på nettstaden til Fylkesarkivet i Vestland
*NRK Sogn og Fjordanes fylkesleksikon: Dalsfjordbrua
*Bergens Tidende: Byggjestart på Dalsfjordbrua i 2009
*Aksjon Dalsfjordbrua
Olset

**Olset** er eit område sør for Askvoll sentrum i Askvoll kommune i Sunnfjord i Vestland. Området har mange gardsbruk. 
På Olset ligg eit privat terapisenter kalla Sunnivasenteret.
Onani

**Onani** eller **masturbasjon** er stimulering av kjønnsorgan for å få seksuell nyting utan at ein har samleie. Ein kan onanera for å tilfredsstilla seg sjølv, eller utføra onani på ein partnar. Onani kan utførast med hendene eller gjenstandar, av både menn og kvinner. Det er også observert onani blant fleire dyr.

Gjennom tidene har ein hatt eit svært ulike syn på denne forma for seksuell åtferd. Onani har vore rekna som syndig, skadeleg eller teikn på sinnslidingar. I dag reknar ein ikkje med at seksuell stimulering i seg sjølv er sjukt eller skadeleg, og onani blir sett på som naturleg. Handlinga er likevel framleis omfatta av tabu.

## Bakgrunnsstoff
Raúl Castro

**Raúl Castro Ruz** () er ein kubansk politikar og revolusjonær, og president på Cuba sidan 24. februar 2008. Han er bror av Fidel Castro. Han har vore andresekretær i Cubas kommunistiske parti sin sentralkomité sidan det vart stifta i 1965, første visepresident i stats- og ministerrådet og forsvarsminister sidan 1959. Raúl deltok i 1953 i angrepet på militærleiren Moncada i byen Santiago de Cuba ,, og var ein av grunnleggjarane av 26. juli-rørsla. Det var gjennom Raúl at Che Guevara vart introdusert overfor Fidel Castro og involvert i den cubanske revolusjonen.

Raúl blir av enkelte observatørar skildra som Cubas militære «jernhand», og derfor som ein lite reformvennleg person. Andre igjen hevdar at Raúl Castro har lært mykje av Fidel sine suksessar og feiltrinn, og derfor vil vise seg som ein reformvennleg leiar. 

## Referansar
Skråtobakk

Skråtobakk er tobakk som ein tygg i staden for å røykje, i motsetnad til sigarettar. Skråtobakk vert gjerne seld i mindre dosar enn snus, og denne typen tobakk vert gjerne oppfatta som sterkare enn både snus og tobakk. I forhold til tal røykjarar og snusarar, er talet skråtobakktyggjarar forholdsvis lågt i Noreg. Skråtobakk er, akkurat som snus, tillate å nyte på alle offentlege stader i Noreg, inkludert utestader.
Sigarett

**Sigarett** er finhakka tobakk pakka i sylinderforma papir. Sigaretten vert tend i den eine enden og røyken vert innhalert gjennom munnen i den andre enden, som ofte har eit oransje filter. 

Moderne forsking har avdekt ein rimeleg sikker samanheng mellom sigarettrøyking og døyelege sjukdomar som lungekreft, hjartesjukdomar og KOLS. Per i dag vil norske legar fråråde folk å røykje og tilby kurs for å avslutte denne vanen. 

Sidan 1. juni 2004 har det vore forbode å røykje på norske utestader med bakgrunn i røykjelova. Vasspiper er tillate å røykje, dersom desse ikkje inneheld nikotin.

## Ordsoge
Det norske ordet «sigarett» kjem frå fransk *cigarette*, av spasnk *cigarrito*, som tyder 'liten sigar'. Ordet for sigar, *cigarro*, kan stamma frå mayaordet for røyking, *sik’ar*. Det spanske *cigarro* er også sett i samanheng med andre ord, som *cigarra*, spansk for 'sikade', eller *cigarral*, 'lysthage'. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Alkoholmisbruk

**Alkoholmisbruk** er ei psykisk liding som vil seia at nokon drikk alkohol trass negative følgjer. Det skil seg frå alkoholisme ved at misbrukaren ikkje utviklar stofftoleranse eller opplever abstinenssymptom om han ikkje drikk, at drikkinga ikkje treng medføra psykisk eller fysisk skade eller nedsetting av sosial funksjon, men brukaren sjølv eller omgjevnadene kan sjå på drikkinga som eit problem. 

Misbruk av alkohol kan medføra kostnader for samfunnet i samband med skader ein får eller påfører andre i påverka tilstand, sjukefråver og redusert arbeidskapasitet.

## Kjelder

*
*Alkoholmisbruk koster Norge dyrt
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Alcohol abuse|Alcohol abuse]]» frå ,  den 20. juni 2010.*
Nikotin

Nikotin er eit psykoaktivt stoff og alkaloid som finst i tobakk, blant anna sigarettar, snus og skråtobakk. Stoffet er sterkt avhengigheitsskapande.

Nikotin aukar blodtrykket. 

## Kjemi
Nikotin er ei væske som er blandbar med vatn. Stoffet dannar salt med syrer. Desse er vanlegvis vassløyselege faste stoff.
Delirium tremens

**Delirium tremens** (*skjelvande forvirring*) er ein alkoholpsykose. Tilstanden inneber uro, intense hallusinasjonar og skjelvingar. Ofte kjem delirium tremens som ein reaksjon når ein stoggar eit langvarig og kraftig inntak av etanol. Det er uklårt om det er overirritabilitet etter alkoholkonsumet eller abstinens som utløyser åtaka.

Ofte startar tilstanden med *predelirium*; uro, rastløyse, irritabilitet, tiltakande angst skjelvingar i fingrane. Ein får også ofte eit raudsprengt andlet. Det er ikkje alltid dette går over til delirium tremens.

*Delirium tremens* er kjenneteikna av forvirring og uverkelege synsinntrykk (synshallusinose). Ein ser fæle udyr og andre skrekkbilete, og pasienten kan bli svært aggressiv og fylt av angst. Epileptiske åtak kan forekomme.

## Behandling
Pasienten treng menneskeleg kontakt og omsorg, og skal ikkje ligge aleine i mørkret. Det kan vera naudsynt med fysiske maktmiddel (reiming), medikamentell behandling er òg mogeleg. Av di desse pasientane ofte er fysisk nedkøyrde er overvaking av t.d.væskebalanse og hjartestatus naudsynt.
Kroatisk

**Kroatisk** er eit serbo-kroatisk (eller mellomsørslavisk) språk, som ligg ganske nære serbisk. Største skildnaden er at det vert skrive med latinske bokstavar, medan serbisk vert skrive med kyrilliske bokstavar. Kroatisk har ofte eigne kroatisk ord, medan serbisk nyttar framandord, t.d. biblioteka på serbisk, *knjižnica*, av *knjiga* ('bok'). Dessuten har serbisk ofte e, der kroatisk har ije, t.d. *lijepa* mot *lepa* ('vakker').

## Skriftspråk
Det kroatiske alfabetet (Ljudevit Gaj, 1830.)

## Samanlikningar
Tabell med ord som er særs ulike på kroatisk og serbisk.
Øyvind Sauvik

**Øyvind Sauvik**, med artistnamnet **Vinni**, () er den eine halvdelen av den norske hiphop-duoen Paperboys.

Han var med på å starte Paperboys saman med rapparen Jarle «J.J.» Hollerud. Dei to trefte kvarandre i 1989 i Tanzania der foreldra dreiv hjelpearbeid. Desse to samarbeidde i ulike hiphop-prosjekt både der og etterkvart heime i Oslo. På slutten av 1990-talet begynte dei å bruke namnet Paperboys og i 2001 kom den første singelen «Moving Up»/«It's Paper». I 2002 gav dei ut det første albumet sitt, *No Cure For Life*. Dette fekk dei Spellemannprisen 2002 for i klassa hip-hop. 

Etter debutalbumet forlet Hollerud gruppa og DJ Ole Aleksander «Pope Dawg» Halstensgård blei nytt medlem. Under Alarmprisen 2004 vann dei klassa årets video for videoen til «Hey Man». For det tredje albumet *When Worlds Collide* vann dei Spellemannprisen 2005 i klassa Hip-Hop/R'n'B og Alarmprisen 2006 i klassa Hip hop/rap.

Øyvind Sauvik har deltatt i fleire TV-program, blant anna Det store korslaget på TV2 og Zebra Grand Prix på TV2 Zebra. 

Han har sagt at han eigentleg blei artist for å sleppe å jobbe, men at han under innspelinga av det andre albumet, *The Great Escape*, måtte jobbe meir enn nokon gong.

Han har stått fram i media med eit liberalt syn på narkotika.

## Diskografi
* *No Cure For Life* (Bonnier Amigo, 2002)
* *The Great Escape* (Bonnier Amigo, 2003) 
* *When Worlds Collide* (Bonnier Amigo, 2005) 
* *So Far - So Good* (Bonnier Amigo, 2006)

## Bakgrunnsstoff
* Biografi på NRK
Sørstatsrap

**Sørstatsrap** er ei samlekjenning for hiphop frå dei amerikanske Sørstatane. Innanfor desse er det store regionale skilnadar, og ei rekke ulike subsjangrar, m.a. screw-musikk, bounce og crunk.

Dei viktigaste hiphop-byane i sørstatane er Atlanta i Georgia, Houston, Miami, New Orleans og Memphis. I dei seinare åra har dei vore sterkt dominerande på den kommersielle hiphop-scena med suksessfulle artistar som Ludacris, Lil' Jon, Lil Wayne, T.I, Mike Jones og Chamillionaire.

## Viktige sørstatsartistar
* 2 Live Crew
* Boss Hogg Outlaws (ESG og Slim Thug)
* Carnival Beats
* Cash Money Millionaires (Hot Boys: Juvenile, BG, Lil' Wayne & Turk og Big Tymers: Baby og Mannie Fresh)
* Cool & Dre
* David Banner
* Dem Franchise Boyz
* Devin the Dude
* DJ Drama
* DJ Screw og The Screwed Up Click (m.a. Fat Pat, Lil' Keke, Big Moe og Big Hawk)
* Dungeon Family
* Eightball & MJG
* Field Mob
* Goodie Mob
* Guerilla Maab
* Jazze Pha
* Jermaine Dupri
* K-Rino
* Lil' Flip
* Lil' Jon & The Eastside Boyz
* Lil Wayne
* Ludacris
* Master P
* Michael «5000» Watts
* Mystikal
* Organized Noise
* Outkast
* Pastor Troy
* Paul Wall & Chamillionaire
* Rick Ross
* Scarface og The Geto Boys
* T.I
* The Runners
* Three 6 Mafia
* Trae
* Trick Daddy
* Trina
* UGK
* Ying Yang Twinz
* Young Jeezy
* Youngbloodz
* Z-Ro

## Kjelder
*Kingsize #4 Dirty South-spesial*
Vepsarar

**Vepsarar** er eit urfolk som hovudsakleg bur i Republikken Karelen i Russland. Ved folketeljinga i Russland i 2010 oppgav 5940 menneske å vera vepsarar, 3420 av desse budde i Karelen. 3610 menneske oppga å meistra vepsisk.

## Fotnotar


## Bakgrunnsstoff
* Den russiske organisasjonen for urfolk (engelsk)
Natanael Beskow

**Natanael Beskow** () var ein svensk forfattar, teolog, pasifist, pedagog, kunstmålar, sosialarbeidar og salmediktar. Han var gift med barnebokforfattaren Elsa Beskow.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Natanael Beskow|Natanael Beskow]]» frå ,  den 4. august 2006.*
Jon Østeng Hov

**Jon Østeng Hov** () var ein norsk naturfotograf og forfattar.

Hov levde og verka heile livet i fødebygda si Ålen i Holtålen i Sør-Trøndelag fylke. Hov har fotografert blomstermotiva på fleire norske frimerke, og bak alt han har gjort kviskrar støtt hans eiga diktstrofe *Skal hilse fra fjellet*.

## Prisar og utmerkingar
Hov har fått ei rekkje prisar og utmerkingar for tolkinga si av norsk natur i ord og bilete. 

* I 1992 fekk han Sør-Trøndelag fylkes kulturpris.
* I 1998 fekk han Den Norske Friluftslivsprisen 
* I 2001 vart han Riddar av St. Olavs Orden 
* Holtålen kommunes kulturpris
* Æresmedlem i Norges Naturnvernforbund 
* Ei folkegåve som han i 2006 fekk frå heimbygda, skal nyttast til eit biletgalleri i kommunens nye kultursenter. 
* Skjæraasenprisen i 2008

## Kjelder
E85

**E85** er eit drivstoff som inneheld etanol og bensin. E85 inneheld om lag 85 % etanol og 15 % blyfri bensin om sommaren, medan tilhøvet er 75/25 % om vinteren. E85 kan mellom anna brukast av bilar som er tilpassa denne typen drivstoff, ofte kalla etanolbilar. Ved utgangen av august 2007 var det 15 bensinstasjonar med E85 i Noreg.

E85 har en bankefasthet på 104 oktan. Dette gjer at drivstoffet kan komprimerast meir enn bensin seld ved pumper i Noreg, og er derfor egna ved bruk i høgytelsesmotorar.

Drivstoffet er utbreidd i Sverige og har hatt aukande bruk i USA, særleg i Midtvesten. Etanolet i drivstoffet kan lagast av jordbruksplantar som mais, kveite og sukkerrøyr og annan biomasse.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:E85|E85]]» frå , den 23. mai 2010.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* Etanol, med sprit på tanken  ved TU.no
Fyrste mosebok

**Første Mosebok**, også kallla **Genesis** (hebraisk בראשית *Bereshit* 'I byrjinga', gresk Γένεσις *Génesis*, 'Byrjing') er den første boka i Bibelen, både den jødiske Tanakh og det kristne gamle testamentet. Ho utgjer første del av Pentateuken – samlinga av dei fem mosebøkene.  Innan jødedomen kjem boka først i Torá, og dermed i Tanákh.

Boka består av urhistoria, med skapingsskildringa og Israelsfolket si tidlege historie, fedrehistoria, med slektshistoria frå Adam og Eva, gjennom Noah og Abraham og fram til Josef og Israelsfolket sitt eksil i Egypt. Første Mosebok sluttar med Josef sin død i Egypt.

## 1. Mosebok sin struktur
# 1-5	Skapingskildringa, Adam og Eva, Kain, Abel og slektslina fram til Noah
# 6-11	Forteljinga om storflaumen, Noahs ark og slektslina fram til Abraham
# 12-26	Abraham, hans historie og slekt, Sara og Isak
# 27-37	Forteljinga om Jakob (Israel) og hans slekt
# 38-51	Forteljinga om Josef, israelfolket fer til Egypt
Snus

**Snus** er ei form for tobakk som ikkje vert røykt, men lagd inn i munnen, ofte under leppene, slik at verkestoffa kan absorberast gjennom slimhinnene. 

Snusen kom til Noreg på 1600-talet. Snusen var då tørr finmalen tobakk som vart inhalert gjennom nasen, likt det ein i dag kalla snuff eller nasesnus. I byrjinga var det ofte storkarar som nytta snus, medan arbeidsfolk togg skrå. Snusinga førte ofte til at ein laut nysa, så om ein naus mykje var det von om å verta teken for «storkar» .

I dag er snusen samansett av finmalen tobakk som har vorte dynka i ei koksaltløysing, gjennomgått ein gjæringsprosess og tilsett ulike aroma, smak- og fargestoff. 
Snus er, til skilnad frå sigarettar, tillata å nyta innandørs på norske serveringsstader. Dei siste åra har talet på snusbrukarar auka i Noreg, noko som truleg har samanheng med endringane i røykelova.

Det er påvist at det er ein samanheng mellom bruk av snus og kreft. Særleg er risikoen stor for kreft i martøyret og i bukspyttkjertelen.

Snus er ulovleg å selje i mesteparten av EU-området, utanom Sverige.

## Fotnotar
Manifest02

**Manifest 02** var ein ungdomskonferanse som vart arrangert i Oslo i oktober 2002 av Sosialistisk Ungdom, Raud Ungdom og Raud Front for å samla unge norske sosialistar til diskusjon og skulering. Arrangementet samla over 1000 deltakarar frå heile landet, og gav grorbotn til den venstreradikale tenketanken *Stiftinga Manifest* så vel som Magnus Marsdal og Bendik Wolds bokutgjevnad *"Tredje venstre"*.

## Kjelder
http://stiftelsenmanifest.no
Marcus Thrane

**Marcus Møller Thrane** () var ein norsk sosialistisk agitator, lærar, publisist, pressemann og fotograf. Han er mest kjend for å ha tufta thranittarrørsla, den første arbeidarrørsla i Noreg.

## Biografi
Marcus Thrane vart fødd 14. oktober 1817 i Christiania. Han hadde ein solid overklassebakgrunn, men vart foreldrelaus allereie som femtenåring. Fem år seinare la han ut på ei lengre reise i Europa (hovudsakleg Frankrike) der han truleg vart inspirert av fleire før-marxistiske sosialistiske tenkjarar. Attende i Noreg tok han til å studera teologi, før han tok til som lærar frå 1841.

I august 1848 overtok Thrane redaksjonen av avisa *[[Drammens Adresse]]*, men dei radikale synspunkta han forfekta bidrog til at han vart oppsagd allereie tidleg året etter. På dette tidspunktet hadde han allereie skipa den første av arbeidarforeiningane som skulle verta thranittarrørsla, noko som skjedde 27. desember.

Med *[[Arbeiderforeningernes Blad]]*, som Thrane starta opp i mai 1849, skaut rørsla verkeleg fart, og det vart frå statleg hald gjort fleire forsøk på å pasifisera både ho og Thrane sjølv.
Den 7. juli 1851 vart heile leiarsjiktet til thranittarane arrestert, og etter ei lang og hard rettsprosess vart Thrane fengsla i april 1854. Likevel klarte han å halda fram drifta av bladet heilt til 1856.

Då Marcus Thrane slapp ut i 1859 låg rørsla med broten rygg. Etter nokre fåfengde forsøk på å atterreisa ho flytta han til USA i 1863, der han vart ein viktig figur m.a. i sosialistmiljøet i Chicago.

## Kjelder
**Pax leksikon (Pax forlag 1976-1982)* Nettversjon (død lenkje) arkivert utgåve
Thranittarrørsla

**Thranittarrørsla** var den første store sosialistiske grupperinga i Noreg. Ho voks fram i Drammen seint på 1840-talet etter solid agitasjon frå den intellektuelle byradikalaren Marcus Thrane.

## Historie
Thranittarrørsla voks fram mellom arbeidarar i Drammen etter *Marcus Møller Thrane* sitt agitasjonsarbeid, først gjennom avisa Drammens Adresse og seinare hans eigen publikasjon Arbeiderforeningernes blad. Rørsla spreidde seg raskt til heile landet, og på sitt største hadde ho i følgje Thrane sjølv om lag 30 000 medlemmer fordelt på 400 ulike lag.

Ideologisk sett bygde dei i stor grad på dei engelske chartistane (arbeidarrøysterettsrørsla), sidan begge hovudsakleg kjempa for demokratisering med underskriftskampanjar som viktigaste kampmiddel. Thranittane fremja i tillegg krav om progressiv formueskatt og innskrenkingar av eigedomsretten, og såg ikkje bort frå at illegale metodar kunne verta naudsynte i kampen for arbeidarsaka.

I 1851 vart leiinga i miljøet arrestert for oppvigleri, noko som på sikt førte til at rørsla gjekk i oppløysing. Utvandringa til Amerika løyste òg ein del sosiale problem, og fjerna mykje av grunnlaget for thranittismen. I 1863 emigrerte Thrane òg sjølv, etter nokre fåfengde framlegg på å atterreisa organisasjonen. Han heldt fram med det politiske arbeidet i USA, og vart ein viktig mann m.a. i sosialistmiljøet i Chicago.

## Kjelder:
*Pax Leksikon (Pax forlag [[1976]]-[[1982]])* Nettversjon
Bjørgulv Braanen

**Bjørgulv Braanen** () er ein norsk journalist og samfunnsdebattant frå Bærum. Han var redaktør av den sosialistiske dagsavisa *[[Klassekampen]]* frå 2002 til 2018. Frå 2018 har han vore politisk redaktør i same avis.  

Braanen var leiar for Yrkesskoleelevenes og lærlingenes interesseorganisasjon (YLI) frå 1977 til 1979. I fleire år på 70- og 80-talet jobba han som sveisar, mellom anna på Nylands mekaniske verksted i Oslo. Han arbeidde som journalist i *Klassekampen* frå 1984 til 1990 og som redaksjonssjef frå 2000 til 2002, då han vart redaktør for avisa. I perioden frå 1990 til 2000 arbeidde han for avisa *[[Dagens Næringsliv]]*.

Braanen var leiar av Raud Ungdom då det var ungdomspartiet til AKP (ml). 

Braanen har grunnfag i historie. I 2005 peika *[[Dagbladet]]* han ut som ein av Noregs ti viktigaste intellektuelle. Året etter fekk han Fritt Ord-prisen for *Klassekampen* sitt bidrag til seriøs politisk journalistikk. Braanen vart kåra til «årets redaktør» av Oslo Redaktørforening i 2010.

I tida etter at han vart redaktør for Klassekampen har Braanen skildra seg sjølv som sosialist, og som sterkt inspirert av Finn Gustavsen, Ottar Brox, Karl Marx og Johan Castberg. 

## Kjelder
Løve

**Løva** er eit stort rovdyr som lever på savannar, stepper og ørknar i Afrika og i eit reservat i nordvestlege India. Ho skil seg ut som det nest største av kattedyra (etter tigeren), og som det einaste sosiale. Ho høyrer med mellom dei mest brukte dyra i symbolikk og folklore, og opptrer mellom anna i det norske riksvåpenet.

## Skildring

Løver veg som regel mellom 150 og 280 kg, og har ei kroppslengd på opptil 190-275 cm. Hannen er 20-50% større enn hoa. Fargen varierer frå lyst gulbrun til svart, alt etter kvar dyra lever; vanlegvis er dei lysast i ørkenstrok. Løva kan verta opp til 25 år i fangenskap. Det finst ei kryssing mellom løve og tiger, liger.

## Utbreiing
Løva finst hovudsakleg i det sentrale og sørlege aust-Afrika, men isolerte populasjonar finst òg i Sahara og nord i India. Tidlegare fanst dei over eit mykje større område, m.a. heilt nord til Hellas på Aristoteles' tid; men menneskeleg jakt og konkurranse har utrydja dei mange stadar. M.a tærte romarane mykje på bestanden i si tid.

## Åtferd
Løva er det einaste sosiale kattedyret, og organiserer seg i flokkar på opp til 20-30 dyr. Kjernen i flokken består oftast av 4-12 løvinner i nær slekt, oftast kusiner og søstrer. Øvst på rangstigen i flokken ligg leiarhannen, som sjeldan er i slekt med løvinnene og vanlegvis har kome seg til makta i flokken ved å drepa den tidlegare leiaren. Stundom vert flokkar leidd av fleire hannar, det er då vanlegvis snakk om brødrepar. Alle ungar i flokken er avkom av leiarhannen/leiarhannane og holøvene, framande born eller born av tidlegare leiarar vert som regel drepne.

Løvene jaktar i flokk, og det er løvinnene som har hovudansvaret. I rike område, som Serengeti, bidreg ikkje hannen i det heile teke, medan det mellom anna i Namibiaørkenen er tilnærma likestilling på dette området på grunn av den knappe tilgangen på bytte. Berre ein av ti jakter ender med at løvene nedlegg eit dyr.

Rangordninga i flokken avgjer kva rekkjefølgje individa i flokken får ete av byttet. Leiaren et først, etterfølgd av eldre løvinner, før born og unge får krangla om restane. Dette gjer at mange døyr før dei rekk å bli kjønnsmogne, og fører til at berre dei sterkaste og mest hardføre løveungane overlever.

## Status som art
Løvebestanden har falle dramatisk over lengre tid. I Sentralafrika lever det per i dag mellom 16000 og 30000 dyr, mot 100 000 tidleg i 1990-åra. Utrekningar viser likevel at populasjonen er i vokster att, grunna auka barnekull. Situasjonen for den asiatiske løva er verre; den einaste populasjonen tel ikkje stort fleire enn 300 individ.

## Løva i kultur og symbolikk
Løva symboliserer mot og styrke, og er eit vanleg dyr både i kunsten og heraldikken. Noreg høyrer til mellom dei mange landa som har ho i riksvåpenet sitt, saman med mellom anna Danmark, Storbritannia, Skottland og India.

## Kjelder
* *Verdens dyr*, Cappelen 1985

## Bakgrunnsstoff
Store kattedyr

**Store kattedyr** er ei norsk samlekjenning for artar i slekta *Panthera*, som høyrer til kattedyrfamilien. Slekta tel per i dag 5 artar, men ofte reknar ein òg geparden (*Acionyx jubatus*) og treleoparden (*Neofelis nebulosa*) med i gruppa.

## Artar
*Tiger (*Panthera tigris*)
*Løve (*Panthera leo*)
*Leopard (*Panthera pardus*)
*Jaguar (*Panthera onca*)
*Snøleopard (*Panthera uncia*)

## Kjelder
* *Verdens Dyr*, Cappelen 1985
Leopard

**Leoparden** (*Panthera pardus*) er ein art i slekta store kattedyr. Leoparden er det mest tilpasningsdyktige av dei store kattedyra. Han lever overalt frå dampande tropisk regnskog og tørre savannar i Afrika til over tregrensa i Himalaya. Best trivst han når han har tilgang på tre å sova i og jakta frå.

Heilt svarte leopardar blir kalla pantrar.

## Skildring
Leopardar har ei kroppslengd på 100-190 cm og veg mellom 30 og 70 kg. Hannen er om lag 50% større enn hoa. Det mest karakteristiske kjenneteiknet til leoparden er den flekka pelsen, sjølv om nokre (panterar) er heilt svarte.

## Utbreiing
Leoparden lever i heile Afrika sør for Sahara, i tillegg til sør på den arabiske halvøya, India, Kina og søraust-Asia. Tidlegare fann ein dei òg så langt nord som den russiske grensa mot Nordishavet. Når det kjem til habitat er leopardane meir tilpassingsdyktig enn noko anna kattedyr i den gamle verda; då ein kan støyta på dei frå halvørken til tropisk regnskog til høgfjell og alt i mellom.

## Åtferd
Leoparden er ein einsam, nattaktiv jeger som følgjer den same teknikken som dei fleste andre kattedyra: Han ligg på lur eller snik seg inn på byttet før han avsluttar med nokre raske byks. Han utmerker seg òg som ein dyktig klatrar, og lagrar ofte bytte i tre for å unngå at det vert teke av åtseldyr. Leoparden går vanlegvis på små til mellomstore dyr og fuglar, noko som skil han frå dei andre store kattedyra i slekta *[[Panthera]]*.

## Kjelder
**Verdens dyr*, Cappelen 1985

## Bakgrunnsstoff
*
Panter

**Panter** er eit biologisk unøyaktig omgrep som vert brukt om heilt svarte leopardar, jaguarar og pumaar.
Det vitskaplege namnet på store kattedyr er *[[Panthera]]*.

Melanisme eller svart farge er resultatet av ein dominant allele hjå jaguarar, som ofte er svarte panterar.

## Galleri

Jaguar.jpg|Jaguar med melanisme i Henry Doorly Zoo. 
Black Panther - India.jpg |Indisk leopard med melanisme i Nagarhole nasjonalpark
Black leopard (cropped).JPG|Svart leopard i sola i Sør-Afrika
Black leopard, Padmaja Naidu Himalayan Zoological Park.jpg|Svart leopard i India.


## Sjå òg
*Svart katt

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Sjimpanse

**Sjimpansen** (*Pan troglodytes*) er ein menneskeape som lever i skogar i Afrika. Han høyrer til mellom dei dyra som står mennesket nærast evolusjonsmessig; mellom 0,5% og 5 % av gena skil oss.Dette kan illustrerast ved at menneska og sjimpansane har identiske cytokrom c-protein, og det i ein variant ingen andre dyreartar er kjent å ha.

## Skildring
Sjimpansar er ein menneskeape som på same måte som oss har motsette tomlar og manglar hale. Dei er dekt med mørk brun til svart pels, er mellom 130 og 170&nbsp;cm høge når dei står på bakbeina, og veg mellom 30 og 40&nbsp;kg i naturen. Individ i fangenskap kan derimot vega opp mot 100&nbsp;kg.

## Utbreiing
Sjimpansar lever vilt i regnskog og tresavannar i vest- og sentral-Afrika.

## Åtferd
Sjimpansar er sosiale, dagaktive dyr som lever vekselvis på bakken og i tre. Dei lever i flokkar på mellom 15 og 150 dyr leidd av ein dominerande hann. Den sosiale rangordninga kjem fram gjennom eit avansert kroppsspråk, som hovudsakleg baserer seg på andletsuttrykk.

## Sjimpansen og mennesket
Sjimpansen står mennesket nærare enn noko anna dyr. Dette har ført til at han er mykje brukt både i forsking og underhaldning, noko som har vorte eit trugsmål for bestanden. Kanskje er trugsmålet gjensidig; nokre forskarar meiner t.d. at HIV-viruset oppstod i sjimpanseflokkar før det spreidde seg til menneske.

## Kjelder
* *«Vår fantastiske verden», [[Skandinavisk Presse AS]] [[1990]]*
Audun Herning

**Audun Herning** () er ein norsk politikar frå SV. Han var valkampsekretær i SV fram til kommunevalet 2007. Frå 2004 til 2006 var han leiar i Sosialistisk Ungdom, der han hadde vore sentralstyremedlem frå 2000.

Herning var politisk rådgjevar i Kunnskapsdepartementet frå 22. oktober 2007 til 20. april 2009 i Regjeringa Stoltenberg II.

I mai 2017 vart han ny partisekretær i SV.

Han kjem frå Nesodden, meistrar spansk og har særleg engasjert seg i Latin-Amerika.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Audun Herning|Audun Herning]]» frå , den 4. august 2006, revisjon [https://no.wikipedia.org/w/index.php?title=Audun_Herning&diff=1026963&oldid=1026941 1026941]*
Kamar

**Kamar** (norr. *kamarr*) er eit ord som kan tyda do eller ekskrement. Kammer og kamera er ord med same opphav.

I bygdene Valle, Hylestad og Bykle i øvre Setesdal (Aust-Agder), der det vert uttalt [kåmå`r'e], er *kamar* eit vanleg dialektord for 'utedo', særleg blant folk over 40 år. 

## Kjelder
* Nynorskordboka (ordsoge)
Addisjon

**Addisjon**, **å leggja til**, **summere** eller **plussing** er ein av dei grunnleggjande rekneartane innan aritmetikken. Ved addisjon legg ein saman verdien av to (eller fleire) tal, til ein sum. Symbolet for addisjon er **+**. Tala som blir addert blir kalla addendar eller ledd. Å legge saman vert kalla å *addere*.

Eit enkelt døme er at **1&nbsp;+&nbsp;2&nbsp;=&nbsp;3**. Addisjon med eit negativt tal er det same som subtraksjon Døme: **1&nbsp;+&nbsp;(-2)&nbsp;=&nbsp;-1**

Meir generelt er *addisjon* den binære operasjonen til ei abelsk gruppe; han er assosiativ og kommutativ og har eit identitetselement normalt skrive som «0» . I tillegg har alle element *x* eit inverst element *-x*.

*Summere* vert særleg nytta når ein skal finne summen av ei rekkje.

## Sjå òg
* Vektoraddisjon
* Subtraksjon
* Multiplikasjon
* Divisjon
Acid Drinkers

**Acid Drinkers** er ei tungmetall-gruppe frå Polen, skipa i september 1986. Dei mest kjende songane deira er *Barmy Army*, *Poplin Twist*, *Drug Dealer*, *Slow'n'Stoned* og *High Proof Cosmic Milk*.

## Medlemmer
* Popcorn - sologitar
* Ślimak/Mangood - trommer 
* Titus - vokal og bass.

## Diskografi
### Studioalbum
* Are You a Rebel? (1990)
* Dirty Money, Dirty Tricks (1991)
* Strip Tease (1992)
* Vile Vicious Vision (1993)
* Infernal Connection (1994)
* The State of Mind Report (1996)
* High Proof Cosmic Milk (1998)
* Amazing Atomic Activity (1999)
* Broken Head (2000)
* Acidofilia (2002)
* Rock Is Not Enough (2004)
* Verses of Steel (2008)
* La part du diable (2012)
* 25 Cents for a Riff (2014)
* Peep Show (2016)
Mokurset

**Mokurset** er eit folkemusikkurs som vert arrangert om somrane på Mo Jordbruksskule i Jølster kommune av Sogn og Fjordane Folkemusikklag. Fyrste gongen det vart arrangert var i 1984, og det har vorte halde kvart år sidan. På kurset vert det dreve opplæring i spel på bukkehorn, fele, hardingfele, lur, toradar og trekkspel, og i song.

**Mokurset** er eit sommarkurs i folkemusikk og –dans for både born, unge og vaksne. Mokurset tilbyr fleire ulike kurstilbod innan spel, song og dans, og det enkelte kurstilbodet er tilpassa den aktuelle målgruppa med omsyn til innhald og organisering.

Mokurset har vore arrangert årleg sidan 1984, og er ein lærings- og formidlinsarena for den tradisjonelle folkemusikken og –dansen. Mokurset er det eldste sommarkurset i folkemusikk i landet, og også det einaste sommarkurset som har ein særleg fokus på folkemusikk- og dansetradisjonar på Vestlandet.

Mokurset er eit supplement til den faste opplærings- og formidlingsverksemda som skjer i kulturskular og spelemannslag gjennom året, men er likevel ope for alle som ønskjer å delta.

Mokurset blir arrangert av Sogn og Fjordane Folkemusikklag.

### Bakgrunnsstoff
* Mokurset
* Sogn og Fjordane Folkemusikklag
Austkystrap

**Austkystrap** er ei form for hiphop-musikk frå den nordaustlege delen av USA, og då hovudsakleg New York. 
Han oppstod i New York by på 1970-talet.

Musikken her er som regel samplebasert med tekstmessig og/eller teknisk komplisert rapping over. 

## Viktige artistar på austkysten
* 50 Cent
* A Tribe Called Quest
* AZ
* Beanie Sigel
* Big Daddy Kane
* Big L
* Big Pun
* Black Moon
* Black Star
* Busta Rhymes
* Canibus
* Craig G
* Cormega
* D.I.T.C
* Da Beatminerz
* Das Efx
* De la Soul
* DMX
* El-P
* EPMD
* Fabolous
* Gang Starr
* Group Home
* Heltah Skeltah
* Jay-Z
* Kool G Rap
* KRS one
* Large Professor
* LL Cool J
* M.O.P
* Marley Marl
* Ma$e
* MC Lyte
* Mobb Deep
* Nas
* Notorious B.I.G
* Pete Rock & Cl Smooth
* Public Enemy
* Puff Daddy
* Rakim
* Redman
* Run-DMC
* Slick Rick
* Stetsasonic
* The Diplomats
* The Fat Boys
* The Lox
* The Roots
* Tragedy Khadafi
* Ultramagnetic MCs
* Wu Tang Clan

## Kjelder
Mošovce

**Mošovce** er ein landsby i det sentrale Slovakia med 1&nbsp;380 innbyggjarar. Han har fleire historiske minnesmerke, og er fødestaden til den kjende slovakiske diktaren Ján Kollár.

## Innbyggjarar

## Folk frå Mošovce
*Alexander Horváth, fotballspelar
*Ján Kollár, diktar

## Galleri


fil:Dom-Mosovce.jpg|Gammal arkitektur i Mošovce
fil:Kostolmosovce2.JPG|Katolsk kyrkje i Mošovce
fil:Kaplnka-Mosovce.jpg|Kapell i Mošovce
fil:Mosovce.jpg|Våpen
fil:Vlajka-Mosovce.jpg|Flagg


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Informasjon ved tourist-channel.sk
* Drienok
Poppa-Lars

**Lars Audun Sandness** (), kjend under artistnamnet **Poppa-Lars**, er ein norsk hiphop-DJ og produsent frå Harstad, som er mest kjend frå Tungtvann. Han har produsert alle albuma til gruppa unnteke bonusspora på *Siste skanse*, i tillegg til å ha jobba med mellom annaa Herreløse og den svenske rap-duoen AFC. Artistnamnet sitt har han frå *Poppa Large*, ei plate Ultramagnetic MCs gav ut seint i 1980-åra.

## Musikalske kjenneteikn
Poppa-Lars lagar hovudsakleg samplebaserte beats bygd rundt eit skjelett av sampla trommelydar. På «Nord og Ned» og «Mørketid» var alle beatsa lagd på denne måten, med eit par små detaljar av studiomusikarar, men på EPen «Påfyll» tok han til å eksperimentera med instrument på nye måtar: Han let røynde musikarar improvisera over gjevne tema, for så å handsama opptaket på same måte som eit sample. Med tida har det vorte fleire og fleire instrument, og på «III: Folket bak Nordavind» var det tilmed ein song der ikkje eit trommeslag var programmert.

Produksjonsutstyret Lars lagar musikk med består av ein AKAI MPC 3000 (tidlegare MPC 60), ein Mac med programmet Logic og ein Mackie D8B-miksar. 
Dei tidlege beatsa til Lars var tungt inspirert av klassiske austkystprodusentar som Da Beatminerz og DJ Premier. No om dagen er favorittprodusentane hans folk som Rick Rock, Just Blaze og Timbaland.

Poppa-Lars og Jørg-1 frå Tungtvann vann Edvard-prisen 2001 i klassen *populærmusikk - open klasse* for *Nord og ned*.

## Kjelder
* Mini-intervju med Poppa-Lars
1970-åra

## Hendingar i utlandet
* Dei første dataspela dukka opp. Dei var utstyrte med myntautomatar.
* Digital audio vart teke i bruk i profesjonalt utstyr.

## Hendingar i Noreg

## Viktige personar
1960-åra

## Hendingar i utlandet

## Hendingar i Noreg
* Det vart funne olje på norsk sokkel i Nordsjøen

## Viktige personar
Musikksampling

**Sampling** er å laga ny musikk av opptak av eldre musikk. Teknikken oppstod med Chamberlin-tangentfjøla i 1946 og vart vidareført med mellotronen på 1960-talet, men vart ikkje noko eige omgrep før med hiphopen i 1980-åra. Hiphop-produsentar prøvde då å etterape breakbeatsa hiphop-DJane lagde. Seinare vart det bygd samplarar som MPC og ASR-10, i tillegg til at diverse trommemaskiner, keyboard og dataprogram fekk samplefunksjonar.

I tillegg til hiphop vert sampling nytta i elektronika og til ein viss grad r'n'b og pop.

Det vert diskutert om det å sampla verkeleg er å laga musikk. Ei rekke rettssakar har vorte ført fordi samplingar har vore i strid med åndsverkslovar, i Noreg er saka om Paperboys' bruk av Lisa Ekdahl på songen «Barcelona» den mest kjende. I USA er det vanleg å betala menneska bak ein song pengar for å bruka songar med samplingar i, nettopp for å hindra rettssakar av denne typen.
Husdyrbruk

**Husdyrbruk** er ei næring som nyttar dei fysiske produkta frå ymse tamdyr. I Noreg skil ein gjerne mellom storfe-, småfe-, gris-, fjørfe- og pelsdyrhald.
Sveio skulekorps

**Sveio skulekorps** høyrer til i Sveio kommune som ligg heilt sør i Hordaland fylke. Korpset vart stifta etter vedtak i Sveio skulestyre i 1962. 

Talet på medlemmer har gjennom dei fleste åra stort sett vore mellom 20-24. På denne sida av tusenårsskiftet derimot, har medlemstalet i hovudkorpset stort sett vore omkring 30-35 musikantar og det totale medlemstalet i korpset med aspirantar og juniorar rundt 40-50.

Den siste vanskelege perioden hadde korpset i 1998. Manglande rekruttering gjennom fleire år samstundes som mange gjekk av for aldersgrense, førte til store vanskar for organisasjonen.

Etter fleire år der korpset anten ikkje evna å stilla i NM for skulekorps, eller måtte ta til takke med jumboplasseringar i lågaste divisjon, blei det laga ein strategiplan for å få korpset opp i øvste divisjon. 

Året 2001 tok Sveio Skulekorps steget opp i 2. divisjon. Dette året hamna dei nest sist. Året etter fortsette oppturen og korpset hamna på 5. plass i same divisjon. I 2003 gjekk Sveio Skulekorps heilt til topps i divisjonen, med 96 av 100 oppnåelege poeng - den høgaste poengsummen som blei oppnådd i samtlege divisjonar det året.

Etter siger i 2. divisjon, såg korpset det som naturleg å ta steget vidare opp i første divisjon, der dei etterkvart har etablert seg, utan å nå heilt til topps.
HKB 63-977 Nordheim

**HKB 63-977 Nordheim** ligg ved kysten, ikkje langt sør for Buavåg i Sveio kommune. Desse bygningane er restar etter sjøovervakingspostane til tyskarane frå andre verdskrig. Bunkersane er i god stand, og det er er vidt utsyn frå nokre av dei. Kanonrestar er òg å sjå.
Nationaltheatret

**Nationaltheatret** i Oslo er, ved sida av Den Nationale Scene og Det Norske Teatret, ei av dei tre norske hovudscenene for teaterkunst. Bygningen som har fasadar i hovudsak av gul maskintegl og granitt, vart teikna av arkitekt Henrik Bull, som vann ei arkitekttevling om oppdraget i 1891. 

Den opphavlege teatersalen (Hovedscenen) er innreidd i nyrokokkostil. I tillegg er det seinare innreidd to andre scener i bygningen: Amfiscenen og Malersalen. Teatret opna den 1. september 1899. Bygningen vart freda etter lov om kulturminne i 1983. 

Bull teikna òg sjokoladen Lohengrin som frå 1911 og nokre år framover berre var til sals i Nationaltheatret.

Den første sjefen på Nationaltheatret var Bjørn Bjørnson, son til Bjørnstjerne Bjørnson. Teatersjef frå 1. januar 2009 er Hanne Tømta. 

Den administrative delen av Torshovteatret er òg tillagt Nationaltheatret.

## Teatersjefar
* 1899–1907: Bjørn Bjørnson
* 1908–1911: Vilhelm Krag
* 1911–1923: Halfdan Christensen
* 1923–1927: Bjørn Bjørnson
* 1928–1930: Einar Skavlan
* 1930–1933: Halfdan Christensen
* 1934–1941: Axel Otto Normann
* 1945–1946: Axel Otto Normann
* 1946–1960: Knut Hergel
* 1960–1961: Carl Fredrik Engelstad
* 1962–1967: Erik Kristen-Johanssen
* 1967–1978: Arild Brinchmann
* 1978–1986: Toralv Maurstad
* 1986–1988: Kjetil Bang-Hansen
* 1988–1990: Ellen Horn
* 1988–1990: Ole-Jørgen Nilsen
* 1988–1990: Sverre Rødahl
* 1990–1992: Stein Winge
* 1992–2000: Ellen Horn
* 2000–2008: Eirik Stubø
* 2009– : Hanne Tømta

## Galleri

National Theatre (2327970604).jpg|Hovudinngangen til Nationaltheatret, øvst står det skreve *Nationaltheater* og under over bogevindauga til foajeen *Ibsen*, *Holberg* og *Bjørnson*. Til venstre foran inngangen står skulpturen av Henrik Ibsen, til høgre Bjørnstjerne Bjørnson, begge av Stephan Sinding.
National Theatre in Oslo.jpg|Teatret sett på skrå bakfrå frå området utafor
Nationaltheatret stasjon.
Nationaltheatret i Kristiania - no-nb digibok 2010111812001-29 (cropped).jpg|«Nationaltheatret i Kristiania - Salonen» frå boka *Nationaltheatret i Kristiania* av ukjent forfattar frå 1899. Tilhøyrer Nasjonalbiblioteket.


## Sjå òg
* Nationaltheatret stasjon

## Kjelder

### Litteratur
* Knut Are Tvedt (red): *[[Oslo byleksikon]]*, Kunnskapsforlaget 2010, ISBN 978-82-573-1760-7

## Bakgrunnsstoff

*
*
Geir Sverre Braut

**Geir Sverre Braut** () er ein norsk lege som sidan 1985 har vore tilsett i den statlege helseforvaltinga. Frå 2014 er han seniorrådgjevar ved Stavanger universitetssjukehus og professor i helsefag ved Høgskolen Stord/Haugesund. Braut bur på Bryne på Jæren. 

Braut var assisterande fylkeslege i Rogaland frå 1985 til 1994 og fylkeslege i Rogaland frå 1994 til 2001, avbrote av eit engasjement i Sosial- og helsedepartementet (1999). Han fungerte som fylkeslege i Telemark (2001). Han var assisterande direktør i Statens helsetilsyn i perioden 2001 – 2013. Han har tidlegare hatt deltidsstillingar som lektor (helseadministrasjon) ved NHV og som førstelektor II ved Høgskolen Stord/Haugesund (helse- og tryggleiksfag).
  
Braut er cand. med. frå Universitetet i Oslo (1980) og godkjent spesialist i samfunnsmedisin (1997). Han har folkehelseutdanning frå Nordiska hälsovårdshögskolan (NHV) i Göteborg (1991). 
 
Han har dessutan følgjande verv:
* Norsk forum for helserett - medlem av styret, styreleiar frå 2007
* Lærdals fond for akuttmedisin – leiar av fondsstyret
* Norsk selskap for gjenoppliving AS - styremedlem

Nokre tidlegare verv:
* Norsk institutt for forskning om oppvekst, velferd og aldring (NOVA) - styremedlem (2000-2008)
* Den norske lægeforening, medlem av sentralstyret (1992-1994)
* Norsk katastrofemedisinsk forening - medlem av styret.

I 2020 vart han tildelt prisen Årets nynorskbrukar av Nynorsk kultursentrum.

## Bakgrunnsstoff
* Statens helsetilsyn - Offisiell heimeside
* Artiklar og kronikker av tilsette i Statens helsetilsyn frå år 2000 og seinare - ca. 50 av Geir Sverre Braut