open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maren Benedicte Nystad Storslett

**Maren Benedicte Nystad Storslett** () er ein norsk sametingspolitikar. Ho representerer Norske Samers Riksforbund (NSR) på Sametinget, der ho fyrst vart vald inn frå Ávjovárri valkrins i 2021. Ho er medlem i oppvekst-, omsorg- og utdanningskomiteen og i Samisk parlamentarisk råd, og parlamentarisk nestleiar for NSR.

I 2016–2017 var ho samisk vegvisar. Storslett har vore leiar i NSR Nuorat, ungdomsutvalet til NSR, sidan 2018.

## Kjelder

* Maren Benedicte Nystad Storslett på *sametinget.no*. Lese den 31.10.2021.
Kirsten Inger Anti

**Kirsten Inger Anti** () er ein norsk sametingspolitikar. Ho sit på Sametinget for Senterpartiet frå Ávjovárri valkrins i perioden 2021–2025. Anti er medlem i oppvekst-, omsorg- og utdanningskomiteen. Av yrke er ho postbod.

## Kjelder
*
Gravering

**Gravering** er ein handverksteknikk og kunstform der ein rissar eller skjer inn mønster, bilete, skrift og teikn i ei overflate eller gjenstand av metall, glas, stein, tre, bein, perlemor, plast eller andre harde materiale. Spora i flata kan vera ein dekorasjon eller innskrift i eit sølv- eller gullsmedarbeid, i glaskunst eller på eit skilt, men kan òg danna ei teikning i ei grafisk trykkplate som ein kan trykkja på papir.

Handverkaren som utfører graveringsarbeid blir kalla ein gravør. Gravøren kan òg modellera støypeformer til til dømes medaljar og myntar. Gravering blir utført ved hjelp av verktøy som stiklar, meislar og gravernåler. Til glas brukar ein små, roterande koparhjul. Sidan 1800-talet har det kome fleire mekaniske metodar og maskiner som har overteke for mykje av det gamle handverket, til dømes elektro- og lasergravering.

## Gravering i grafikk
Grafiske teknikkar der kunstnaren nyttar gravering er til dømes koparstikk, xylografi, radering og stålstikk, metodar der bildet på litt ulike måtar blir rissa inn i ei trykkplate før ho blir påført trykksverte og overført som eit avtrykk til eit papir.

Ordet gravering blir brukt både om sjølve teknikken og om den graverte teikninga eller det som er gravert. I grafisk kunst kan gravering òg kallast ein gravyr(e) eller eit stikk, og viser både til ei gravert trykkplate og avtrykket av henne.

Medan gravering på norsk særleg blir brukt om grafikk frå metallplater, oftast koparstikk, blir det engelske *engraving* brukt litt breiae og også om tradisjonelle tresnitt.

## Gravering av grammofonplater
Gravering omfattar òg den mekaniske metoden for å rissa eit spor i ei originalplate når ein lagar grammofonplater.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gravering|Gravering]]» frå ,  den 31. oktober 2021.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Sylvi Pedersen Vatne

**Sylvi Pedersen Vatne** () er ein norsk sametingspolitikar. Ho representerer Nordkalottfolket frå Gáisi valkrins og er medlem i kontrollutvalet og i oppvekst-, omsorg- og utdanningskomiteen. Av yrke er ho sjukepleiar og organisasjonssekretær.

## Kjelder
*Sylvi Pedersen Vatne på *sametinget.no*. Lese den 31.10.2021.
Svein O. Leiros

**Svein Oddvar Leiros** () er ein norsk samisk politikar. I perioden 2021–2025 representerer han Senterpartiet på Sametinget. Han er innvald frå Gáisi valkrins og medlem i nærings- og kulturkomiteen. Leiros er dagleg leiar i Senter for nordlege folk. Frå 2015 til 2019 var han ordførar i Kåfjord kommune.

## Kjelder

* Svein Oddvar Leiros på *sametinget.no*. Lese den 31.10.2021.
Jugyd Va nasjonalpark

**Jugyd Va nasjonalpark** (komi, ) er ein nasjonalpark i Republikken Komi i Russland. Han er den største nasjonalparken i  Europa, og var den største i Russland fram til skipinga av Beringia nasjonalpark i 2013.

## Historie
Parken blei skipa av dei russiske styresmaktene 23. april 1994. Føremålet var å verna taigaskogane i Nord-Ural for naturen og friluftslivet si skuld.

I 1995 blei skogområdet som Jugyd Va nasjonalpark er del av, og Petsjora-Ilytsj naturreservat i nærleiken tekne opp på UNESCO si verdsarvliste som *Virgin Komi Forests*, Urskogen i Komi.

## Geografi

Jugyd Va nasjonalpark ligg i dei vestlege sidene av  Polare Ural og Nord-Ural, på grensa mellom Asia og Europa. Elvene som renn ned vestsidene av Uralfjella fører med seg vatn til Petsjoraelva, ei av dei største elvene i Europa, som renn ut i Barentshavet.
Den naturlege austegrensa for parken er hovudkammen av Uralfjella, i nord blir ho danna av Kozjimelva, og i vest av elvene Synja, Vangir og Kosya]]. I sør grensar parken til Petsjora-Ilytsj naturreservat. 

Midt i parken ligg dei høgaste toppane i Uralfjella: Narodnaja (1894,5 m), Karpinskij (1878 m), Klokketårnet (1724 m), Manaraga (1662 m) og Nioroika (1645 m).

## Natur
Over halvparten av parken er dekt av taiga, også kjend som boreal barskog. Resten er for det meste tundra i høgare område. Det finst også rundt 20&nbsp;km2 eng, både alpine og dei i elvedalar.

Det finst rundt 180 fugleartar i parken, nokre av dei er ganske sjeldne. Ein kjenner til tjue fiskeartar i elvene og sjøane her. Det finst også fem amfibieartar og ein reptilart.

Av vanlege pattedyr i parken kan ein nemna hare, flygeekorn, reinsdyr, røyskatt, oter, elg, ulv, raudrev, fjellrev, jerv, mår og bjørn.

## Turisme
Parken blir brukt til rafting, båtturisme og fotturisme om sommaren, og skiturar om vinteren. Avgrensa jakt er tillate, men med løyver ein må søka om fleire månader i forkant.

Den avsides plasseringa til parken gjer at talet på vitjande ikkje er så stort. Ifølgje parkleiiinga tek han imot rundt 4000 turistar kvart år.  For leiinga er det eit problem at dei årlege inntektene frå inngangspengane til parken  (rundt 2,4 millionar rubel, tilsvarande 100 000 US-dollar) ikkje dekker utgiftene med å passa på han (rundt 5 millionar rubel eller 200 000 US-dollar).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Yugyd Va National Park|Yugyd Va National Park]]» frå ,  den 31. oktober 2021.*  
 

## Bakgrunnsstoff

*
*Park Map
*Yugyd Va nasjonalpark (Russian Ministry of Natural Resources site)
Ole-Henrik Bjørkmo Lifjell

**Ole-Henrik Bjørkmo Lifjell** () er ein sørsamisk skodespelar, musikar og samepolitikar. I perioden 2021-2025 er han representant for Norske Samers Riksforbund på Sametinget. Der sit han i nærings- og kulturkomiteen.

## Kjelder
*Ole-Henrik Lifjell på *sametinget.no*. Lese den 1. november 2021.
Lisa Marit Pentha-Stavsøien

**Lisa Marit Pentha-Stavsøien** () er ein samisk politikar, representant frå den sørsamiske valkrinsen for Norske Samers Riksforbund på Sametinget i perioden 2021-2025, og sit i plan- og finanskomiteen.

## Kjelder
*Lisa Marit Pentha-Stavsøien på *sametinget.no*. Lese den 1. november 2021.
Mathias Eilert Olsen

**Mathias Eilert Olsen** () er ein norsk sametingspolitikar. Han representerer Norske Samers Riksforbund frå Vesthavet valkrins i perioden 2021–2025, og er medlem i oppvekst-, omsorg- og utdanningskomiteen. Av yrke er han museumsarbeidar og reineigar.

## Kjelder
*Mathias Eilert Olsen på *sametinget.no*. Lese den 1. november 2021.
Eirik Larsen

**Eirik Larsen** () er ein norsk sametingspolitikar. Han representerer Norske Samers Riksforbund i Vesthavet valkrins, og er medlem i plan- og finanskomiteen. Larsen var politisk rådgjevar for sametingsrådet frå 2017 til 2021.

## Kjelder
*Eirik Larsen  på *sametinget.no*. Lese den 1. november 2021.
Helén Storelv-Rabone

**Helén Olea Aminda Storelv-Rabone** () er ein norsk sametingspolitikar. Ho representerer Norske Samers Riksforbund i Vesthavet valkrins i perioden 2021–2025. I Sametinget er ho medlem i kontrollutvalget og i oppvekst-, omsorg- og utdanningskomiteen. Av yrke er ho pedagog.

## Kjelder
*Helén Olea Aminda Storelv-Rabone på *sametinget.no*. Lese den 1. november 2021.
Kristin Sara

**Kristin Sara** () er ein norsk sametingspolitikar. Ho representerer Norske Samers Riksforbund i Sørsamisk valkrins i perioden 2021–2025, og sit i plan- og finanskomiteen. Av yrke er ho teiknspråktolk.

## Kjelder
*Kristin Sara på *sametinget.no*. Lese den 1. november 2021.
Landpattedyr

**Landpattedyr** er pattedyr som er tilpassa eit liv på landjorda. og derfor lever det meste av tida utanfor vatn, i motsetnad til sjøpattedyr som anten lever heile livet eller store delar av tida i vatn. Landpattedyra er den største gruppa pattedyr, men er ei ueinsarta, parafyletisk gruppe.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Landpattedyr|Landpattedyr]]» frå ,  den 1. november 2021.*
Militæropptog

**Militæropptog** er eit opptog utført av militære i uniform og gjerne med utstyr. Dette er gjerne ei seremoniell handling der ein marsjerer i gatene for å visa nasjonal eller militær makt, ære eller markerer minne. Ein kan til dømes halda militæropptog i samband med nasjonaldagar, militærdagar, veterandagar og andre minnedagar.

## Sjå òg
*Eksersis
*Trooping the Colour

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Military parade|Military parade]]» frå ,  den 31. oktober 2021.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Russisk salat

**Russisk salat** er ein tradisjonell russisk salatrett som òg er utbreidd i andre land som tidlegare var del av Sovjetunionen og andre stader i verda. Det finst ulike oppskrifter i moderne tid, men retten blir vanlegvis laga med hakka kokt  potet, gulrot , sylteagurk med dill eller agurk, erter, egg, sellerirot, lauk, kokt kylling eller lyonerpølse (tidvis skinke eller ei anna pølse), og syrlege eple, med salt, pepar og sennep tilsett og med majones som dressing.

## Historie og bruk

På russisk blir retten kalla *Olivier-salat* () etter  Lucien Olivier, den belgiske kokken ved restauranten Ermitasj i Moskva som skapte han på 1860-talet, eller *stolitsjnysalat* (, 'storbysalat' eller 'hovudstadsssalat'), som blei skapt av Ivan Ivanov for ein annan restaurant som ei etterlikning.
Den nøyaktige oppskrifta på den opphavlege Olivier-salaten, særleg dressinga hans, var ein stor løyndom. Ein veit at salaten inneheldt skogshøns, kalvetunge, kaviar, salat, krepsehalar, kapers og røykt and, men det er mogleg at oppskrifta endra seg med årstidene. Den opphavlege Olivier-dressinga var ein type majones laga med fransk vineddik, sennep og provençalsk olivenolje, men den nøyaktige oppskrifta er ukjend. Ivanov skal ha vore soussjef for Olivier, og lurt seg til å finna ut mykje om tillaginga av retten. Han blei  tilsett ved restauranten Moskva, der han laga ein mistenkeleg liknande rett. Han selde oppskrifta på salaten sin til fleire tidsskrift, slik at denne blei utbreidd. Ei av dei fyrste kjende oppskriftene på salaten, frå 1894, oppgjev ingrediensane ei halv skogshøne, to poteter, ein liten agurk, 3–4 salatblad, 3 store krepsehalar, 1/4 kopp oppskoren aspikk, 1 teskei kapers, 3–5 oliven og  1 spiseskei provençalsk dressing (majones). 

I Russland, post-sovjetiske statar og blant russiskspråklege folk over heile verda er salaten blitt ein av dei viktigaste rettane til zakuskibord servert til nyttårsfeiringar (*[[Novyj God]]*).

Ein variant av salaten eller ein liknande type blir kalla italiensk salat på norsk og dansk.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Olivier salad|Olivier salad]]» frå ,  den 31. oktober 2021.*  

## Bakgrunnsstoff
*Russisk salat. Oppskrift ved oppskriftskroken.no
*Russisk salat. Oppskrift ved NRK.no
Kokegrop

**Kokegroper** er gropar med eit kollag dekt av skjørbrent stein. Dette har vist seg å vera ein av dei vanlegaste strukturane ein finn ved arkeologiske undersøkingar. Ein har funne eit stort tal av dei i samband med undersøkingar i Aust-Noreg.

Kokegroper er som fenomen kjent og utbreidd i større delar av Nord- og Sentral-Europa. I Noreg kan dei fleste kokegropene daterast til romartid eller folkevandringstid, det vil seia frå 0–600 e.Kr. Enkelte er òg daterte til førromersk jernalder (500 f.Kr.–0) og yngre bronsealder (ca. 1000 f.Kr.–0). I sjeldne tilfelle finst òg dateringar frå steinalder og frå vikingtid. I Sør-Skandinavia og på kontinentet ligg tyngdepunktet for dateringane noko tidlegare.

Kokegroper varierer i form og storleik. Dette er moglegvis eit resultat av ulike bruksområde. Dei kan vera runde, ovale eller rektangulære. I storleik varierer dei frå ca. 1 m i diameter til ca. 3 m. Hovudpoenget med å leggja stein i eit bål i ei grop, er å magasinera varme. Når steinane er gjennomvarme, kan ein leggja på mat innpakka i blad, og lukka gropa med torv. Kokegroper er difor kjenneteikna av tydelege lag med kol og dessutan mengder med skjørbrent stein, òg kalla *kokstein*. Denne matlagingsteknikken er kjend i mange kulturar over heile verda. Kokegropene kan liggja i større samlingar, einskildvis, eller i mindre grupper.

Større felt med kokegroper kan tolkast som spesielle samlingsstader, tingstader eller kultplassar. Ein teori er at dette ikkje dreier seg om vanlege kvardagsmåltid, men at måltida som blei laga til i gropene var knytte til spesielle festar eller kultiske handlingar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kokegrop|Kokegrop]]» frå ,  den 1. november 2021.*  

## Bakgrunnsstoff
Maurice Norman

**Maurice Norman** () var ein engelsk fotballspelar frå landsbyen Mulbarton i Norfolk. Han var midtstoppar på Tottenham-laget som sanka fleire triumfar tidleg i 1960-åra.

## Karriere
### Klubbspel
Norman var 1952-55 Norwich City. I november 1955 vart han overført til Tottenham Hotspur mot £28&nbsp;000. Dei neste ti åra spelte han for London-laget på White Hart Lane. Han var ein av nøkkelspelarane i sjefstrenar Bill Nicholson sitt mannskap som i 1961 vart både ligameister og cupmeister, i 1962 forsvarte triumfen i FA-cupen og i 1963 sigra i den europeiske cupvinnarcupen.

### Landslagsspel
Norman fekk sin landslagsdebut i mai 1962 og spelte den neste månaden alle England sine kampar under Fotball-VM 1962 i Chile. Fram til desember 1964 deltok han i til saman 23 landskampar, utan å kome på skåringslista.

### Merittar
*Ligameister: 1961 med Tottenham
*Vinnar av FA-cupen: 1961 og 1962 med Tottenham
*Vinnar av cupvinnarcupen: 1963 med Tottenham

Han la opp etter ein alvorleg skade frå ein kamp i november 1965.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Maurice Norman|Maurice Norman]]» frå ,  den 1. november 2021.*  
*eu-football
Badi Batchelor

**Badi Batchelor** (fødd **Karen-Sofie Kristiansen** i 1941) er ein norsk moteteiknar og tekstilkunstnar frå Stokmarknes i Nordland. Ho vart kjend på 70- og 80-talet for å kombinere tradisjonelle husflidteknikkar med det aktuelle moteuttrykket i tida. Batchelor har skapt og bidratt til fleire verk som er på utstilling i blant anna Tekstilindustrimuseet og Nasjonalmuseet. Ho held til og er næringsdrivande i Son i Vestby kommune i Akershus.

## Bakgrunn
Batchelor har utdanning frå Statens håndverks- og kunstindustriskole. Som moteteiknar har Batchelor særleg markert gjennom samarbeidet sitt med tekstildesignaren Kristi Skintveit frå og med 1967. Batchelor og Skintveit var i denne perioden tilslutta vevestova til Brukskunstorganisasjonen PLUS i Gamlebyen i Fredrikstad. På bakgrunn av blant anna ein kolleksjon av modellar som Skintveit utvikla i samarbeid med Batchelor, vann ho Lunningprisen i 1967. I denne perioden bidrog tekstilkunstnarane hjå PLUS til at Fredrikstad stod sentralt i norsk moteverd. I 1968 opna Batchelor verkstad og butikk i lokala til PLUS saman med Kirsti Skintveit. Etter ei rettsleg konflikt om leigekontrakt og andre interne stridar i organisasjonen forlet dei PLUS i 1969 og etablerte seg i nye lokale i Spinnerigården i Son. Her etablerte fleire brukskunstnarar frå PLUS og andre stader seg, og bruke bygget som arbeidslokale og bustad.

Frå 1969 fram til 1990-talet dreiv Batchelor strikkeverkstad i Spinnerigården ilag med ektemannen Michael. Her vart det produsert strikka kjolar, jakker og andre tekstilvarer. Denne produksjonen vart landskjend for sitt særpreg, og var til sals hjå forhandlarar i heile Noreg og i utlandet. Batchelor-paret fekk i 1978 Fortidsminneforeningen sin pris for restaureringsarbeidet sitt i Spinnerigården. Etter at ekteparet selde Spinnerigården, tok dei over Woldegården i Son. Batchelor dreiv butikk i Drøbak fram til 2004, og har sidan flytta verksemda si tilbake til Son.

## Kjelder
Veslemøy Haslund

**Veslemøy Margaret Haslund** () var ein norsk skodespelar, instruktør og dramatikar.

Veslemøy Haslund scenedebuterte i 1959 i *Five Finger Exercise* på Trøndelag Teater og på film tidleg på 1960-talet. Seinare spelte ho i ei rekkje teaterstykke og filmar, også på TV. Veslemøy Haslund var viktig i den oppsøkande verksemda til Nationaltheatret på 1970-talet og arbeidde dessutan som iscenesetjar, regissør og skodespelforfattar.

## Tetatertilknyting
* 1959–196]: Trøndelag Teater
* 1961–1965: Det norske teatret 
* 1965–1969: Fjernsynsteatret
* 1969–1984: Nationaltheatret 

## Filmar (utval)
* 1966: *[[Sult (1966)|Sult]]*
* 1967: *[[Det største spillet (1967)|Det største spillet]]*
* 1968: *Bare et liv – historien om [[Fridtjof Nansen]]*
* 1974: *Under en steinhimmel* 
* 1976: *Vårnatt* 
* 1979: *Formyndere*
* 1995: *[[Kristin Lavransdatter (1995)|Kristin Lavransdatter]]* 
* 1996: *[[Hamsun (1996)|Hamsun]]* 
* 1998–2000: *[[Familiesagaen De syv søstre]]* (TV-serie)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Veslemøy Haslund|Veslemøy Haslund]]» frå ,  den 1. november 2021.*
FA-cupfinalen i fotball 2011

**FA-cupfinalen i fotball 2011** fann stad på Wembley stadion i London 14. mai 2011, med 88&nbsp;643 tilskodarar på tribunane. Finalen stod mellom Manchester City og finaledebuterande Stoke City. Manchester City vann 1 – 0 og sikra seg FA-pokalen for fyrste gong sidan 1969.

### Kampen

I det 74. minutt banka ivorianaren Yaya Touré ballen i mål frå 10 meters hald og vart matchvinnar for Manchester City.

**Manchester City** sitt vinnarlag bestod av: Joe Hart, Micah Richards, Vincent Kompany, Joleon Lescott, Aleksandar Kolarov, Nigel de Jong, Yaya Touré, Gareth Barry, David Silva, Mario Balotelli, Carlos Tevez (kaptein). Adam Johnson spelte vel eit kvarter i staden for Berry. Pablo Zabaleta og Patrick Vieira kom innpå i sluttminutta, ut gjekk Tevez og Silva.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:2011 FA Cup Final|2011 FA Cup Final]]» frå ,  den 1. november 2021.*
Oleh Luzjny

**Oleh Romanovytsj Luzjny** () er ein ukrainsk tidlegare fotballspelar frå Lviv. Han var forsvarspelar i Dynamo Kiev i ti sesongar, sidan aktiv i England og Latvia. Luzjny deltok perioden 1992-2003 i 52 landskampar for Ukraina.

## Karriere
### Klubbspel
Lujzny utmerkte seg i SKA Karpaty Lviv i 1988. Frå 1989 til 99 spelte han for storlaget Dynamo Kyiv. Etter å ha vore med om å sikre hovudstadsklubben sju strake seriemeistertitlar, vart han sommaren 1999 overført til engelske Arsenal FC sommaren 1999. Våren 2002 lukkast Arsenal gå til topps i både ligaen og FA-cupen. Luzny deltok ikkje FA-finalen 2002, det gjorde han derimot då laget også vann FA-finalen 2003.

### Landslagsspel
Luzny deltok i 60 landskampar. I 1989 og 90 spelte han 8 kampar for Sovjetunionen sitt landslag, medan han frå 1992 til 1999 aksla Ukraina sitt landslag i 52 kampar. I 39 av Ukraina-kampane var han lagkaptein. Han skåra ikkje eitt einaste landslagsmål, landslaget deltok heller ikkje i noko stor turnering.

### Merittar
*Ukrainsk seriemeister: 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999
*Ukrainsk cupmeister: 1993, 1996, 1998, 1999
*Engelsk ligameister: 2002
*Vinnar av FA-cupen: 2002 og 2003

## Ymse
Etter Russland 24. februar 2022 invaderte Ukraina, melde Luzjny seg til teneste for landets forsvar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Oleh Luzhny|Oleh Luzhny]]» frå ,  den 1. november 2021.*  

*eu-football
Kolomenskoje

**Kolomenskoje** er ein tidlegare kongeleg sommarstad i den søraustre utkanten av Moskva som er omgjort til friluftsmuseum. Kolomenskoje ligg i eit stort parkområde langs gamlevegen til Kolomna, og har derfor fått dette namnet. Den eldste verna bygningen er Kristi himmelfartskyrkja frå 1532. På 1600-talet fekk tsar Aleksej I oppført eit stort sommarpalass der, som har vorte rekonstruert i moderne tid. Etter at eigedomen blei omgjort til museum, har gamle trebygningar frå ulike delar av Russland blitt flytta dit.

## Kristi himmelfartskyrkja
Kristi himmelfartskyrkja er bygd i kvit stein og stod ferdig i Kolomenskoje i 1532. Kyrkja blei oppført av Vasilij III til ære for den nyfødde sonen sin, Ivan IV av Russland, seinare kjend som Ivan den grufulle. Kyrkja markerte eit klårt brot med den bysantinske arkitekturen, og er ei av dei første kyrkjene i Russland som vart bygd med telttak. I 1994 blei kyrkja innført på UNESCO si verdsarvliste.

## Kolomenskojepalasset
På midten av 1600-talet fekk tsar Aleksej I alle dei tidlegare trebygningane i området rivne, og erstatta dei med eit fantastisk sommarpalass i tre, omtalt som «det åttande underverket i verda». Sonen til Aleksej, Peter den store, var mykje av barndomstida si i palasset, og den framtidige keisarinna Elisabeth Petrovna blei fødd der i 1709. 

Etter at St. Petersburg blei ny hovudstad i Russland i 1712 (etter Moskva), forfall Kolomenskojepalasset så mykje at Katarina II nekta å gjera det til sitt sommarpalass. I staden var ho i 1768 ordre om at det skulle rivast, og erstattast med eit enklare palass i stein og murstein. Ein tremodell av palasset overlevde likevel, og ein rekonstruksjon i full skala stod ferdig i september 2010.

## Andre bygningar
I 1923 blei området gjort om til museum på initiativ frå bygningsantikvaren Pjotr Baranaovskij. I åra som følgde blei trebygningar frå ulike delar av Russland flytta til museet for bevaring.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kolomenskoje|Kolomenskoje]]» frå ,  den 1. november 2021.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Vincent Kompany

**Vincent Jean Mpoy Kompany** () er ein belgisk tidlegare fotballspelar frå Uccle. Han er særleg kjend for sine 11 sesongar som midtstoppar i Manchester City. Perioden 2004-19 spelte han 81 landskampar for Belgia, vann VM-bronse med landslaget i 2018.

### Klubbspel
Kompany skreiv kontrakt med RSC Anderlecht som 17-åring og slo seg omgåande til fast plass i den belgiske toppklubben. Han fekk med seg to triumfar i serien, før han sommaren 2006 vart overført til tyske Hamburger SV mot 10 millionar euro. Opphaldet i Tyskland vart eit mellomspel. Den 22. august 2008 skreiv han kontrakt med engelske Manchester City. Gjennom elleve sesongar i England bidrog Kompany til at den rike fotballkubben sanka fire ligatitlar, sigra to gongar i FA-cupen og ved fire høve i den engelske ligacupen. Våren 2019 vart reina triumfferda då laget hans henta heim trofeet i så vel ligacupen, som FA-cupen og i ligaen. I mai 2019 spelte han sin siste klubbkamp.

### Landslagsspel
Kompany fekk sin landslagsdebut 18. februar 2004. Eit halvt år seinare var han på plass då Noreg og Belgia spelt uavgjort 2–2 i ein venskapskamp på Ullevål stadion i Oslo. Han deltok i Sommar-OL 2008 i Beijing, men vart beordra tilbake til Hamburg etter dei innleiande kampane. I sin fyrste av 38 kampar som lagkaptein, heime mot Bulgaria 19. mai 2010, skåra Kompany sitt fyrste av 4 landslagsmål og vart matchvinnar då Belgia snudde til frå 0–1 til 2–1 i sluttminutta. Under VM i fotball 2014 spelte han fire av Belgias fem kampar. Ein lyskeskade gjorde at han vart uaktuell til Fotball-EM 2016. I VM 2018 kom han inn som innbytar i den siste gruppespelkampen. Sidan var han fast på laget til England vart slått 2–0 i bronsefinalen. I juni 2019 deltok han i to EM-kvalifiseringskampar før han la skoa på hylla.

### Merittar
*Bronsemedalje i VM i fotball 2018
*Belgisk seriemeister: 2004 og 2006 for RSC Anderlecht
*Engelsk ligameister: 2012, 2014, 2018 og 2019 for Manchester City
*Vinnar av FA-cupen: 2011 og 2019 for Manchester City
*Vinnar av den engelsk ligacupen: 2014, 2016, 2018 og 2019 for Manchester City

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vincent Kompany|Vincent Kompany]]» frå ,  den 14. april 2022.*  
 
*eu-football
Potethus

**Potethus** (engelsk *potato house*) er ein bygning laga for å lagra innhausta poteter eller søtpoteter. 

Søtpotetbygningar var særleg vanlege i Sussex County i Delaware og nærliggande delar av Delaware og i Maryland tidleg på 1900-talet, då produksjonen av denne grønsaken var på sitt største lokalt. 

Liknande bygningar blei også bygde i Maine for å lagra poteter.

## Delaware
Potethusa i Delaware var typisk to-etasjes trerammestrukturar, med høge og smale proporsjonar. Dei blei varma opp om vinteren med kol- eller vedomn. Poteter blei lagra frå oktober til februar, og krev ein konstant temperatur på 10 grader Celsius. Potethusa blei bygde for å gje fri sirkulasjon av luft rundt den lagra avlinga, nokre gangar ved bruk av hol mellom kassane og ytterveggene eller på golvnivå. Dei høge, smale proporsjonane til husa oppmuntra til sirkulasjon. Vindauge sat vanlegvis øvst i huset for å tillata ventilasjon om temperaturen steig for høgt. Fleire lag veggdekke, bruk av kolofoniumpapir for tetting mot trekk, og nokre gangar bruk av sagflis som isolasjon var andre tiltak for å sikra avlinga.

Generelt var potethus to etasjar høge med gavltak som låg på linje med langaksen. Inngangane var gjennom gavlendane, med dører i første og andre etasje framme og med eit loftsvindauge for ventilasjon i gavlane. Baksida hadde vanlegvis ei dør i første etasje og vindauge i andre etasje ved gavlen. Sidene var generelt enkle, med skodder ved vindauge eller dører. Medan to-etasjes høgder var typiske, fanst det hus med 1-1 / 2 til tre etasjar.

Dei fleste potethus er rivne eller er blitt omgjort til annan bruk. Fleire potethus som er att er oppførte på National Register of Historic Places.

## Maine
Då dyrkinga av poteter breidde om seg rundt den øvre delen av Saint John-elva, lagra ein hausta poteter i tilpassa låvar, vanlegvis låge Acadian-låver, eller i kjellarane i husa. Meir intens dyrking førte til at ein hadde fleire trekkdyr, og gav endringar i fjøs og lagring. Spesialbygde potetfjøs blei bygde inn i åssidene, ideelt nær ein jernbane for enkel transport.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Potato house|Potato house]]» frå ,  den 1. november 2021.*
Palasstorget

**Palasstorget** (, *Dvortsovaja Plosjtjad*) er eit stort torg i sentrale St. Petersburg. Det har namn etter Vinterpalasset, som ligg like ved.

Midt på torget står det best kjende symbolet for St. Petersburg, Aleksandersøyla. Denne blei reist i 1834–1839 på initiativ av tsar Nikolaj&nbsp;I for å feira sigeren til den eldre broren hans Aleksander&nbsp;I over Napoleon. Nygifea vitjar ofte søyle som ifølgje folketrua skal kunna påverka kor mange barn dei kjemm til å få gjennom å gå dette talet gonger rundt henne medan dei held kvarandre i hendene.

Det har føregått fleire historiska hendingar på torget, blant anna den blodige sundagen i 1905 og Oktoberrevolusjonen i 1917.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Palatstorget|Palatstorget]]» frå ,  den 1. november 2021.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Kari Bing

**Kari Bing Stueland** () var ein norsk keramikar som hadde suksessar både nasjonalt og internasjonalt. Saman med ektemannen sin Magne Stueland laga ho brukskunst, først og fremst krus, kanner og skåler.

## Biografi
Kari Bing vart fødd i Oslo, men flytta til Blommenholm som eittåring. Allereie som liten interesserte ho seg for keramikk. Ho tok med seg leire frå hagen og brukte ein sveivegrammofon som dreieskive.

I 1936, då Bing var 17 år, starta ho på Statens handverks- og kunstindustriskule der ho studerte i 4 år kor eit var som utvekslingsstudent på Brighton College of Art i England. Etter utdanninga si hadde ho praksis hos den norske keramikaren Jens von der Lippes verkstad. Året etterpå opna ho sin eigen verkstad på Blommenholm i Bærum.

1951 byrja Magne Stueland å arbeida i verkstaden til Kari Bing, året etterpå gifta dei seg. Paret samarbeidde fram til Magnes død i 1984, deretter heldt Kari fram arbeidet på eiga hand. Paret og Karis eigne verk bestod av bruks- og prydgjenstandar, anten einsfarga eller med mønster i sterke fargar.

Bing var engasjert i det lokale kunstnarmiljøet. I 1950 sat ho i juryen som valde ut serviset til bankettsalen i Oslo rådhus. Under dei seinare åra i livet sitt var ho aktiv i Akershus Kunstsenter. Ho underviste sjølv i keramikk i mange år, både i skular og for kunsthandverksforeiningar.

Frå 1978 hadde Bing fast plass på Sandvika torg der ho selde sine eigne og Magne sine produkt.

## Verk i offentlege samlingar

* Nasjonalmuseet, Norge
* Museo internazionale delle ceramiche, Faenza

## Utstillingar

* Sommerutstilling, Drammens museum, 1943
* Foran gjenreisningen, Foreningen Brukskunst, Kunstnernes Hus, Oslo, 1946
* Norsk Brukskunst, Göteborg, 1951
* Norsk Brukskunst, København, 1951
* Foreningen Brukskunsts høstmønstring, Kunstnernes Hus, Oslo, 1952
* Foreningen Brukskunsts høstmønstring, Kunstnernes Hus, Oslo, 1953
* Design in Scandinavia, Vandreutstilling USA, 1954
* The Arts of Norway, USA, 1957
* Galleri Terningen, Sandvika, gjentekne gonger

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kari Bing|Kari Bing]]» frå ,  den 2. november 2021.*
Chaima Rahmouni

**Chaima Rahmouni** () er ein tunisisk vektløftar som har delteke under dei olympiske leikane i Tokyo i 2020. Rahmouni sin idrett er vektløfting, og ho representerte Tunisia. 

Rahmouni er ein vektløftar i lettvektarklassen, i følgje reglane til dei olympiske lekane. I 2020 OL fekk ho ikkje gyldig resultat i klassen '64 kilo'. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* 
*https://iwf.sport/weightlifting_/athletes-bios/?athlete&id=10583  
*https://www.the-sports.org/t-spf126133.html
FA-cupfinalen i fotball 2013

**FA-cupfinalen i fotball 2013** fann stad på Wembley stadion i London 11. mai 2013, med 86&nbsp;254 tilskodarar på tribunane. Finalen stod mellom Manchester City og finaledebuterande Wigan Athletic. Wigan vann 1 – 0.

### Kampen

Manchester City-spelaren Pablo Zabaleta vart i andre omgang tildelt sitt andre gule kort og utvist. Kampen vart avgjort i plusstida etter eit hjørnespark. Wigan-innbytaren Ben Watson vann ein duell og skalla ballen forbi målvakta. 

**Wigan**-laget bestod av: Joel Robles, Emmerson Boyce (kaptein), Paul Scharner, Antolín Alcaraz, Roger Espinoza, James McCarthy, James McArthur, Jordi Gómez, Callum McManaman, Arouna Koné, Shaun Maloney. Ti minutt før ordinær tid var ute, kom Ben Watson på bana i staden for Gómez. 

**Manchester City** mønstra: Joe Hart, Pablo Zabaleta, Vincent Kompany (kaptein), Matija Nastasić, Gaël Clichy, David Silva, Yaya Touré, Gareth Barry, Samir Nasri, Sergio Agüero, Carlos Tevez. Nasri gjekk ut i det 54. minutt og Tevez eit kvarter seinare, inn kom høvesvis James Milner og Jack Rodwell. Etter skåringa kom Edin Džeko inn og Barry fór ut. 

Andre Mariner dømde kampen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:2013 FA Cup Final|2013 FA Cup Final]]» frå ,  den 2. november 2021.*
Bjørg Engh

**Bjørg Engh** () var ein norsk skodespelar frå Oslo.

## Verksemd
Engh spelte i fleire filmar. I 1958 hadde ho rolla som Sonja, kona til Bernhard i filmen *[[Filmen De dødes tjern|De dødes tjern]]*. Seinare spelte ho i filmar og seriar som mellom anna *[[Skipper Worse]]* og *[[Klokker i måneskinn]]*. Engh spelte òg på Nationaltheateret i førestillingane *Clerambad* i 1960, og *Elektra* i 1964

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bjørg Engh|Bjørg Engh]]» frå ,  den 2. november 2021.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Anita Uberoi

**Anita Uberoi** () er ein norsk filmskodespelar. Uberoi har mellom anna spelt i filmane *Mammon*, *Import-eksport* og *Haram*.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
*
Italiensk salat

**Italiensk salat** er i norsk tradisjon ein salat av strimla grønsaker og kjøt i majones. Han blir mykje brukt som pålegg.

Namnet skal koma frå at salaten inneheld dei tre fargane i det italienske flagget. Ein dansk variant av italiensk salat inneheld «raud» gulrot, grøne erter og kvit majones.

## Historie
Det finst norske oppskrifter på italiensk salat frå 1830-talet av. Ei oppskrift frå 1833 inneheld «Spegepølse i tynde Skiver, [...], Citronskiver, som Skallen og Kjærnerne ere tagne fra, [...] Østers, Oliven, Capers, hakkede Anschovis, Eddik, Olive og Peber.» Ei oppskrift frå 1846 inneheld kalkun eller høns i strimlar, asparges, potet, reker, oliven og kapers. Dressingen er laga av kokt eggeplomme, sukker, sennep, fløyte og eventuelt olje, eddik og madeiravin. Salaten blir pynta med karse, reker, oliven, raudbete og ansjos i strimlar.

Ei oppskrift på italiensk salat frå 1920 minnar meir om russisk salat med kokte, kalde grønsaker  som gulrot, selleri og persillerot skorne i terningar, tilsett grøne erter og majonessaus og pynta med salat, persille eller karse. *Kolde anretninger til frokost- og aftensbordet* av Hedvig Irgens frå 1926 har fleire oppskrifter på italiensk salat, to med strimla ingrediensar og to med terningar.

Seinare er italiensk salat særleg blitt kjend som eit ferdig produkt ein kan kjøpa i butikkar. Delikat Fabrikker (no del av Mills) hadde italiensk salat som sitt største produkt.
Delikat-salaten er laga av kål og gulrot i strimlar med ei dressing av mellom anna majones, og minner mykje om coleslaw.

## Sjå òg
*Antipasto, italiensk forrett
*Caprese, ein kjend italiensk salat
*Panzanella, toscansk brødsalat

## Kjelder
FA-cupfinalen i fotball 2019

**FA-cupfinalen i fotball 2019** fann stad på Wembley stadion i London 18. mai 2019, med 85&nbsp;854 tilskodarar på tribunane. Finalen stod mellom Manchester City og Watford FC. Favoritten Manchester City vann med heile 6 – 0, jamsides finaleresultatet i 1903 den største sigeren i ein FA-cupfinale.

### Kampen
David Silva sende Manchester City i føringa i det 26. minutt. Tolv minutt seinare stod det 2-0 etter Gabriel Jesus hadde vore frampå. Innbytaren Kevin De Bruyne la på til 3-0 då kampen var ein time gammal. Sidan la Gabriel Jesus på til 4-0, og i løpet av dei siste ti minutta av kampen skåra Raheem Sterling to gongar. Dermed var sluttresultatet 6 mot 0.

**Manchester City** mønstra: Ederson Moraes, Kyle Walker, Vincent Kompany (kaptein), Aymeric Laporte, Oleksandr Zintsjenko, Bernardo Silva, İlkay Gündoğan, David Silva, Riyad Mahrez, Gabriel Jesus og Raheem Sterling. I løpet av den andre omgang kom etter tur Kevin De Bruyne, Leroy Sané og John Stones i spel, ut gjekk høvesvis Mahrez, Gündoğan og David Silva.

Dommaren heitte Kevin Friend.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:2019 FA Cup Final|2019 FA Cup Final]]» frå ,  den 3. november 2021.*
Kyle Walker

**Kyle Andrew Walker** () er ein engelsk fotballspelar frå Sheffield, som sidan sommaren 2017 er aktiv for Manchester City. Han er høgreback, per 1.11.2011 med 64 landskampar for England.

Walker var Tottenham Hotspur-spelar frå 2010 til 2017. Perioden 2008-11 spelte han i kortare tid for klubbane Northampton Town, Sheffield United, Queens Park Rangers og Aston Villa. Sidan han skreiv kontrakt med Manchester City har han vorte ligameister tre og vore med om å vinne FA-cupen i 2019.

I europameisterskapen 2021 spelte han finalen mot Italia, ein kamp som enda med engelsk tap, avgjort med straffesparktevling.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kyle Walker|Kyle Walker]]» frå ,  den 3. november 2021.*
Jonny Evans

**Jonathan Grant Evans**, kjend som **Jonny Evans**, () er ein britisk-nordirsk fotballspelar frå Belfast, som sidan 2018 har gjort teneste i Leicester City. Han er midtstoppar og har per 1.4.2022 delteke i 94 av Nord-Irland sine landskampar sidan landslagsdebuten hausten 2006.

### Klubbspel
Evans var knytt til Manchester United frå unge år. Hausten 2006 var han utlånt til belgiske Royal Antwerp, frå vinteren 2007 til våren 2008 gjorde han for det meste teneste i Sunderland AFC. Evans fekk sin ligadebut i Manchester United-drakt 21. september 2008. Dei neste sju sesongane tok han plass i midtforsvaret både jamnt og ujamnt, flest ligakampar deltok han i i 2011/12-sesongen. Både i 2009 og 2011 var han med om å vinne ligacupfinalen, dessutan fekk han med seg tre triumfar i Premier League før han i august 2015 vart overført til West Bromwich Albion. Her var Evans fast i fyrsteellevaren i tre år, ein periode som enda med nedrykk til nivå 2. Sommaren 2018 skreiv han kontrakt med Leicester City. 15. mai 2021 sikra 
han og eit historisk Leicester-mannskap klubbens fyrste FA-pokal.

### Landslagsspel
Evans landslagsdebuterte 6. september 2006, då Nord-Irland på heimebane slo Spania 3 – 2 i EM-kvalifiseringskamp. Han spelte alle fire kampane då Nord-Irland deltok i Fotball-EM 2016 i Frankrike, ei turnering der laget rauk ut etter tap 0–1 mot Wales. I april 2022 står han bokført med 94 landskampar og 4 landslagsmål.

### Merittar
*Engelsk ligameister: 2009, 2011, 2013 for Manchester United
*Vinnar av den engelske ligacupen: 2009 og 2011 for Manchester United
*Vinnar av FA-cupen: 2021 for Leicester City

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jonny Evans|Jonny Evans]]» frå ,  den 19. april 2022.*  
 
*eu-football
Tøsse Mølle

**Tøsse Mølle** er ei mølleverksemd som ligg på Osterøy utanfor Bergen. Mølla vart etablert i 1866, og har produsert havregryn sidan 1906. Tøsse Mølle er kjend for å skapt merkenamnet Bjørn havregryn. I 1993 overtok Orkla Bjørn havregryn, og flytta produksjonen til Moss. 

Tøsse Mølle - Møllehuset er ei rein havremølle, og er kjend for den særeigne tørkemåten. Prosessen går over fire etasjar, og set  ekstra god smak på havregryna. I dag er det Tøsse havregryn som vert produsert på Tøsse Mølle. 

Mølla har vore familiedriven heilt attende til 1866, og har vore gjennom ei spanande historie. I dag er det 5. generasjon som eig og driv Tøsse Mølle - Møllehuset.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Aaron Ramsey

**Aaron James Ramsey** () er ein walisisk fotballspelar frå Caerphilly, som sidan 2019 gjer teneste i den italienske klubben Juventus. Han er midtbanespelar, per 1.11.2021 med 69 landskampar for Wales.

Ramsey var Arsenal-spelar i tida 2008-19. Han var då med om å vinne FA-cupen i 2014, 2015 og 2017. Med Juventus vart han seriemeister i 2019 og nasjonal cupmeister i 2021.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aarom Ramsey|Aarom Ramsey]]» frå ,  den 3. november 2021.*
Anne McLaren

**Dame Anne Laura Dorinthea McLaren** () var ein britisk forskar på genetikk som var ein leiande figur innan utviklingsbiologi. Arbeidet hennar bidrog til å føra menneskeleg in vitro-fertilisering (IVF), og ho mottok mange utmerkingar for bidraga sine til vitskapen, inkludert medlemskap av vitskapssamfunnet Royal Society.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Anne McLaren|Anne McLaren]]» frå ,  den 3. november 2021.*  

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til forskingsgruppa
* Biografisk intervju  ved brookes.ac.uk
* Hyllest frå elevane hennes ved ijdb.ehu.es
F.C. Nassaji Mazandaran

**F.C. Nassaji Mazandaran** er ein iransk fotballklubb frå Qaem Shahr.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettstad
* PERSIANLEAGUE
* SOCCERWAY
* THE AFC
FA-cupfinalen i fotball 1965

**FA-cupturneringa i fotball 1965** vart avslutta med finale på Wembley stadion i London 1. mai 1965. Framfor 100&nbsp;000 tilskodarar vann Liverpool FC FA-pokalen ved å vinne med 2 mot 1 over Leeds United i ein kamp som gjekk til ekstraomgangar.

### Kampen
Etter 90 mållause minutt måtte ekstraomgangar til for å kåre ein vinnar. Før tre minutt då var gått, skalla Liverpool-angriparen Roger Hunt i eit innlegg i mål. Billy Bremner utlikna for Leeds sju minutt seinare. Sigersmålet kom færre enn fire minutt før full tid, Liverpool sin senterløpar Ian St John skåra med ei heading.
 
**Liverpool** sitt vinnarlag: Tommy Lawrence, Chris Lawler, Ron Yeats (kaptein), Gerry Byrne, Willie Stevenson, Geoff Strong, Peter Thompson, Roger Hunt, Ian St John, Tommy Smith og Ian Callaghan.

**Leeds** stilte med: Gary Sprake, Paul Reaney, Jackie Charlton, Norman Hunter, Willie Bell, Billy Bremner, Johnny Giles, Jim Storrie, Alan Peacock, Bobby Collins (kaptein) og Albert Johanneson.

William Clements var dommar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:1965 FA Cup Final|1965 FA Cup Final]]» frå ,  den 4. november 2021.*
RS «Christian Børs II»

**RS 45 «Christian Børs II»** er ei 61 fots redningsskøyte. Ho vart teikna av Bjarne Aas  og bygd i 1937 av Gravdals Skipsbyggeri og Trelastforretning i Sunde i Kvinnherad. Byggenummer 290. Skøyta fekk både segl og motor. Stokken til stormasta vart henta frå ei stor eik som stod på eigedommen til Valen sinnssykeasyl.

Dette var den andre redningsskøyta som var oppkalla etter konsul Christian Børs. Den første, RS «Christian Børs», vart i 1936 seld  til to argentinarar.

Bjarne Aas tok utgangspunkt i Colin Archer-skøytene, men såg at med motor vart akterskipet for veikt. Han gav difor skøyta kryssarhekk. Dette gav betre styring, og hindra at båten grov seg ned under tauing.  Båten var i Redningsselskapet si tjeneste til han vart seld i 1970. I dei 33 år han var i aktiv teneste vart 6 fartøy og 27 liv redda.  1140 fartøy fekk assistanse.

«Christian Børs II» vart først stasjonert på Solsvik på Sotra. Seinar på andre stader langs vestlandskysten Ho hadde fire manns besetning. Under andre verdenskrigen vart skøyta brukt i illegalt arbeid.  I 1945 vart ho disponert av Krigsskadetrygden.

Opprinneleg var skøyta utstyrt med en Union 100/140 HK motor. Ho kunne da gje 9-10 knop under motor. Med seglkraft i tillegg kunne ho kome opp i 15 knop. Motoren vart i 1955 bytt til ein 220 HK motor frå General Motors.

Då skøyta vart seld fekk ho namnet «Ulefoss», av kjøparen Nils Aal. I 1986 fekk hp tilbake det opphavleget namnet. Ho er no i privat eige, heimehøyrande på Sotra. «Christian Børs II» står på Riksantikvarens liste over verneverdige fartøy.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:RS «Christian Børs II»|RS «Christian Børs II»]]» frå ,  den 4. november 2021.*  

## Bakgrunnsstoff

* RS 45 Christian Børs II Redningsselskapet
Agnodike

**Agnodice** eller **Agnodike** er ei legendarisk kvinne omtalt som den fyrste kvinnelege legen, gynekologen og jordmora i Aten i antikken.

Agnodike er omtalt av den romerske forfattaren Gaius Julius Hyginus i *Fabulae*. Ifølgje Hyginus forkledde ho seg i mannsklede slik at ho kunne høyra på forelesingar av Herophilos som hovudsakleg var vigde til studiet av jordmorutdanning og gynekologi. I Athen var det forbode for kvinner eller slavar å studera medisin. 
Då ho var ferdig opplært prøvde Agnodike å hjelpa kvinner under barsel, men mange av dei ville ikkje ha hjelp av ein mannleg medisinar. Ved eit høve viste derfor Agnodike at ho sjølv var kvinne, og fekk så behandla kvinna. Andre legar blei sjalu på den suksessrike Agnodike, og skulda henne for å forføra pasientane sine. Då ho blei stilt for retten (Areopagos, dei eldres råd, tilsvarande det romerske senatet) løfta ho på kleda for å visa at ho var kvinne. Då blei ho skulda for å ha brote loven mot at kvinner kunne praktisera medisin, men blei støtta av konene til framståande atenarar som ho hadde behandla. Som følgje av hendinga blei loven som forbaud kvinner å praktisera medisin avskaffa.

Moderne forskarar tviler gjerne på at Agnodike var ein historisk person. Problem med soga er mellom anna spørsmål om datering og Hyginus sin usannsynlege påstand om at det ikkje fanst *obstetrices* eller kvinnelege jordmødrer i Aten før Agnodike, der litterære og epigrafiske prov viser at  slike var kjende.  Hyginus hevda at Agnodike lærte medisin av «ein viss Herophilus», som vanlegvis blir identifisert som Herophilos av Khalkedon, ein lege som var kjend for arbeidet sitt innnan  gynekologi og som blei tillagt oppdaginga av eggstokkane. Om dette er tilfellet ville Agnodike ha levd seint på 300-talet eller tidleg på 200-talet f.Kr.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Agnodice|Agnodice]]» frå ,  den 3. november 2021.*  

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Agnodice|Agnodice]]» frå ,  den 21. november 2021.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
 
## Bakgrunnsstoff
Ian St John

**Ian St John** () var ein skotsk fotballspelar frå Motherwell. Han var senterløpar på Motherwell FC og seinare Liverpool FC, i den siste klubben var han med om å vinne to ligameisterskap og FA-cupen 1965.

## Karriere
### Klubbspel
Ian St John var Motherwell-spelar frå 1957. Sommaren 1961 vart han overført til Liverpool FC. I hans fyrste sesong på laget, vart det opprykk frå 2. divisjon. Våren 1964 gjekk Liverpool til topps i den engelske ligaen. Året etter skåra St John sigersmålet då Liverpool vann FA-cupfinalen med 2-1 over Leeds United. Våren 1966 vart han ligameister for andre gong, i finalen i Cupvinnarcupen 1966 vart det derimot tap 1-2 mot Borussia Dortmund. I 1970 vart han vraka frå Liverpool-troppa. sesongane 1971/72 og 1972/73 gjorde han lite av seg i høvesvis Coventry City og Tranmere Rovers. Sommarane i mellom spelte han fotball i Sør-Afrika.

### Landslagsspel
I tida frå mai 1959 til april 1965 spelte Ian St John 21 landskampar for Skottland. Han var med då det skotske landslaget tapte 3-4 mot Noreg på Brann stadion i Bergen den 4. juni 1963. Han skåra i alt 8 landslagsmål.

## Kjelder

*eu-football
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ian St John|Ian St John]]» frå ,  den 4. november 2021.*
Phil Thompson

**Philip Bernard Thompson** () er ein engelsk tidlegare fotballspelar frå Kirkby. Han var midtstoppar på Liverpool FC sitt sigerrike lag i tida frå 1972 til 1983. Perioden 1976-82 spelte han 42 landskampar for England.

### Klubbspel
Thompson tok plass som Liverpool-midtstoppar allereie 19 år gammal. Våren 1974 gjorde han ein god kamp då Liverpool slo Newcastle United 3 – 0 i FA-cupfinalen. To år seinare deltok han i UEFA-cuptriumfen mot Club Brugge. Delar av 1976/77-sesongen gjekk han skadd, han stod såleis over både den tapte FA-cupfinalen og sigersfinalen i europacupen. Året etter spelte han heile kampen då Liverpool på ny vann europacupfinalen. Frå 1979 til 1981 var Thompson Liverpool sin lagkaptein. I den eigenskap fekk han i 1981 lyfte pokalen etter laget hans vann europacupen i fotball for tredje gong. Utover i 1983 hamna han oftare på reservebenken og i desember 1984 gjekk turen til Sheffield United og 2. divisjon. Han la opp ved sesongslutt i 1986.

### Landslagsspel
Thompson var engelsk landslagsspelar frå mars 1976 til november 1982. I denne tida deltok han i 42 kampar, skåra 1 landslagsmål. Målet kom då England slo Italia 3 – 2 under ei turnering i USA i 1976. Thompson var lagkaptein i 6 kampar, mellom anna då England slo Noreg 4 – 0 i ein VM-kvalifiseringskamp på Wembley stadion i september 1980. Han spelte òg for England då returoppgjeret på Ullevål stadion 9. september 1981 enda med engelsk tap 1 – 2. Under VM i fotball 1982 hadde Thompson fast plass i den engelske fyrsteellevaren.

### Merittar
*Vinnar av Europacupen i fotball: 1977, 1978 og 1981 for Liverpool FC
*Vinnar av UEFA-cupen: 1973 og 1976 for Liverpool FC
*Ligameister: 1973, 1976, 1977, 1979, 1980, 1982 og 1983 for Liverpool FC
*Vinnar av FA-cupen: 1974 for Liverpool FC
*Vinnar av den engelske ligacupen: 1981, 1982 for Liverpool FC

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Phil Thompson|Phil Thompson]]» frå ,  den 4. november 2021.*  

*eu-football
Goralar

**Goralar** er ei folkegruppe frå Sør-Polen og Nord-Slovakia. Namnet er avleidd frå *góra*, 'fjell', og tyder 'fjellbuarar'. Folkegruppa held til i Karpatane, særleg i traktene Nowy Targ, Zakopane og Orawa. Ulike lokale namn på gruppa er (; ; cieszyn-silesisk *gorole* og . 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
FA-cupfinalen i fotball 1974

**FA-cupturneringa i fotball 1974** vart avslutta med finale på Wembley stadion i London 4. mai 1974. Framfor 100&nbsp;000 tilskodarar vann Liverpool FC FA-pokalen gjennom solide 3 – 0 over Newcastle United.

### Kampen
Etter ein mållaus fyrste omgang, skåra Kevin Keegan for Liverpool i det 57. minutt. Steve Heighway la på til 2–0 i det 74. minutt og Keegan fastsette sluttresultatet til 3–0 eit par minuttar før full tid.

**Liverpool** sitt vinnarlag bestod av: Ray Clemence,  Tommy Smith, Phil Thompson, Emlyn Hughes, Alec Lindsay, Peter Cormack, Brian Hall, Ian Callaghan, Kevin Keegan, John Toshack og Steve Heighway. 

**Newcastle** stilte med: Willie McFaul, Frank Clark, Alan Kennedy, Terry McDermott, Pat Howard, Bobby Moncur (kaptein), Jimmy Smith, Tommy Cassidy, Malcolm Macdonald, John Tudor og Kenny Hibbitt.

Gordon Kew dømde kampen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:1974 FA Cup Final|1974 FA Cup Final]]» frå ,  den 4. november 2021.*