Freden i Traventhal

**Freden i Traventhal** var ein fredsavtale under den store nordiske krigen den 8. august 1700 mellom Det svenske imperiet, Danmark-Noreg og Holstein-Gottorp i Traventhal.

Danmark måtte gje frå seg Holstein-Gottorp til hertugen her, som var alliert med svenskane, og dei måtte forlate alliansen mot Sverige. Danmark-Noreg gjekk først inn i krigen etter at svenkane tapte i slaget ved Poltava i 1709.

## Bakgrunn
I 1698 og 1699, gjekk Peter den store frå Russland, August den sterke frå Sachsen og Polen-Litauen og Kristian V og etterfølgljaren hans Fredrik IV av Danmark-Noreg til eit tredobbelt åtak mot Det svenske imperiet, der den unge Karl XII hadde teke over trona i 1697. Holstein-Gottorp, like sør for Danmark var knytt til Sverige gjennom ekteskapet mellom hertug Fredrik IV og Hedvig Sophia, dotter til Karl XI av Sverige, i 1698. Dei danske styrkane gjekk inn i Holstein-Gottorp i mars 1700 og krinsette festninga i Tönning, medan August den sterke rykte inn i Svensk Livland.

I mellomtida hadde Sverige forhandla fram støtte frå dei maritime maktene Nederland og Storbritannia mot eit dansk åtak på Holstein-Gottorp. Slike åtak braut Altona-konvensjonen frå 1689, der dei maritime maktene stilte som garantistar. I tillegg førebudde dei maritime maktene seg på krig i den spanske arvefølgjekrigen og var derfor imot enno ein krig i Austersjøen. Med hjelp av marinane til nederlendarane og britane, sette den svenske flåten i land ein 10&nbsp;000 mann stor hær utanfor København. Dette var eit overraskande grep og utan sjanse til å forsvare hovudstaden, måtte Fredrik IV av Danmark-Noreg gjere fred. Så snart krigen såg ut til å ta slutt, trekte dei maritime maktene fartøya sine ut og gjorde det klart at dei ikkje ønskte av Sverige skulle erobra og annekterte Danmark.

## Avtalen

I Traventhal gjekk Danmark ut av den store nordiske krigen og gjorde seg forplikta til å ikkje gå inn i ein konflikt med Sverige. I paragraf XIII, lovde kongen av Danmark-Noreg i sitt eige namn og etterfølgjarane hans at dei ikkje skulle gå inn i fiendskap med Sverige eller deira allierte, eller på nokon måte støtte fiendane til Sverige, samt overhalde alle tidlegare dansk-svenske avtalar. Hertugen av Holstein-Gottorp fekk attende suvereniteten sin og i avtalen var detaljar på korleis armear og festningar skulle haldast i området. I tillegg skulle Holstein-Gottorp få ein økonomisk kompensasjon frå Danmark for krigskostnadande, og danskane måtte betale 260&nbsp;000 riksdalar.

Paragraf XIV nemner Frankrike, den tysk-romerske keisaren, hertugane i Det tysk-romerske riket og garantistane i Altona-konvensjonen som garantistar for avtalen. Garantistane Dei sameinte provinsane og Storbritannia for avtalen vart stadfesta på ny i avtalen signert etter dronning Anne tok over trona i Storbritannia i 1702.

## Konsekvensar

Då Traventhal-avtalen vart signert, hadde ikkje felttoget til August den sterke i Svensk Livland oppnådd særleg til resultat. Sjølv om Dünamünde var erobra og hadde fått namnet *Augustusburg*, klarte han ikkje å ta Riga eller å få støtte frå den lokale adelen. I tillegg hadde ikkje Russland enno gått inn i den store nordiske krigen fordi dei var opptekne med den russisk-tyrkiske krigen fram til freden i Konstantinopel sette dei fri utpå sommaren. August reagert på Traventhal-avtalen med å gå inn i forhandlingar med Frankrike og Brandenburg-Preussen og ask be dei mekle fram ein våpenkvile med Sverige. Karl XII av Sverige avslo derimot tilbodet og nekta å gå inn i forhandlingar så lenge dei saksiske styrkane framleis var i Livland. Peter den store hadde ei meir likegyldig haldning og marsjerte soldatane sine mot svenske Ingermanland, slik Preobrazjenskoje-traktaten sa.

Så snart Danmark var ute av krigen, kunne Karl XII raskt flytte armeen sin frå Danmark til Baltikum. Dei russiske styrkane gjekk inn i Ingermanland og kringsette Narva i oktober, medan August den sterke førebudde vinterkvarter i Livland. Den 30. november klarte armeen til Karl XII å frigje Narva før han vendte sørover for å tvinge styrkane til August den sterke ut av Livland. Han jaga dei og slo dei slutt i Kliszow og Fraustadt dei neste åra, og tvinga dei ut av krigen med Altranstädt-traktaten i 1706. Lukka snudde først i 1709, då den siste fienden til Karl XII, Peter den store, klarte å knuse svenskane i Poltava og sendte svenskekongen i eksil til Bender i Det osmanske riket. Danmark og Sachsen braut så Traventhal- og Altranstädt-avtalane og gjekk inn i krigen att.

Fredrik IV av Danmark hadde nytta fredsperioden til å reformere den danske armeen. I staden for å nytte seg av leigesoldatar, bestod armeen no av bønder som dei danske landeigarane gav. Leigesoldatarmeen eksisterte framleis og kjempa på dei maritime maktene si side under den spanske arvefølgjekrigen mot *roi soleil* Ludvig XIV av Frankrike. Fredrik utførte òg sivile reformer og avskaffa mellom anna liveigenskap. Då han gjekk inn i den store nordiske krigen att, var leigesoldatane hans framleis i Frankrike, men dei returnerte og deltok i krigen i 1713.

## Fotnotar


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Peace of Travendal|Peace of Travendal]]» frå ,  den 14. november 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
**
**
**
**
**
**