open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Roy Hodgson

**Roy Hodgson** () er ein engelsk fotballtrenar, som i 2012 er landslagssjef for England. 

Han har tidlegare trent mellom andre Viking i den norske Tippeligaen og den italienske storklubben Inter. Hodgson kan kallast ein trenarnomade sidan han i løpet av si foreløpig 32 år lange trenarkarriere har trent 15 forskjellige klubbar og landslag. Hodgson erstatta Rafael Benitez som manager i Liverpool sommaren 2010, og denne jobben kan reknast som høgdepunktet i karrieren så langt. Hodgson kjem frå stillinga som manager i Fulham der han har gjort ein imponerande jobb, trass i avgrensa ressursar.
Garri Kasparov

**Garri Kimovitsj Kasparov** () er ein russisk sjakkspelar. Han vart verdsmeister i sjakk i 1985, då han sigra over Anatolij Karpov. Kasparov vart med dette den yngste verdsmeisteren i sjakk til då. Kasparov klarte å forsvare tittelen i VM-kampar mot Karpov både i 1986, 1987 og 1990.

I 1993 braut Garri Kasparov med Verdssjakkforbundet FIDE, og danna sin eigen organisasjon, PCA, der han arrangerte sine eigne VM-kampar. Samtidig arrangerte FIDE sine VM-kampar, slik at ein i mange år hadde strid om kven som var verdsmeister. Garri Kasparov klarte å forsvare tittelen heilt fram til 2000. I 2000 klarte sjakkstormeister Vladimir Kramnik å slå Kasparov i VM-kamp i London, med 2 sigrar og 13 remisar. 

Garri Kasparov var rekna som den sterkaste sjakkspelaren i verda også etter at han miste VM-tittelen. Han toppa FIDE sine ratinglister samanhengande frå 1986 til 1. oktober 2005. Einaste unntaket var ratinglista for januar 1996, der Vladimir Kramnik delte førsteplassen med Kasparov. I januar 1990 oppnådde Kasparov den til då høgaste FIDE-ratingen, passerte 2800, og slo den gamle rekorden til Bobby Fischer på 2785. Kasparov har rekorden for høgaste oppnådde FIDE-rating, 2851, på FIDE sine ratinglister for juli 1999 og januar 2000.

Garri Kasparov vann Sjakk-Oscar som beste spelar for året, for åra frå og med 1982 til og med 1988 - 7 år på rad. Deretter vart ikkje prisen delt ut før i 1995, og Kasparov vann prisen for 1995, 1996, 1999, 2001 og 2002. Til saman 12 gongar.

Garri Kasparov kunngjorde 10. mars 2005 at han trekte seg frå seriøs turneringssjakk.

Garri Kasparov har lenge vore politisk engasjert. I 1984 vart han medlem i det sovjetiske kommunistpartiet men melde seg ut i 1990, og var med på å stifta Russlands Demokratiske Parti. Han støtta valkampen til Boris Jeltsin i 1996. Han er no ein profilert motstandar av president Vladimir Putin. Han er leiar for *Komité 2008: Fritt Val*, og ein av leiarane for *Den All-Russiske Borgarkongressen "For Demokrati, Mot Diktatur"*

## Kjelder
* Sigurd Heiestad - Øystein Brekke: *VM sjakk i 100 år*, Aventura 1986, ISBN 82-588-0435-9
* Olimpbase, database over sjakk-olympiadar mv
* Mark Weeks si side på engelsk med oversikt over alle sjakk-VM

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff

* Garri Kasparov sine parti hos www.chessgames.com
* Garri Kasparov sitt ratingkort hos Verdssjakkforbundet FIDE
Anatolij Karpov

**Anatolij Jevgenjevitsj Karpov** () er ein russisk sjakkspelar. 
Karpov var verdsmeister i sjakk frå 1975 til 1985 og igjen frå 1993 til 1999.

## VM-kampane
Karpov vart verdsmeister i 1975 etter å ha vunne kandidatfinala mot sjakkstormeister Viktor Korchnoi i 1974. Karpov vart verdsmeister i 1975 utan kamp, då verdsmeisteren frå 1972, Bobby Fischer frå USA ikkje ville akseptere vilkåra for VM-kampen som verdssjakkforbundet FIDE hadde bestemt.

Karpov forsvarte VM-tittelen i kampar mot Viktor Korchnoi i 1978 og 1981.

I 1984 spelte Karpov ein VM-kamp mot Garri Kasparov. Regelen var då at vinnaren vart den som først fekk 6 sigrar vart verdsmeister. Etter mange månader speling og 48 parti var stillinga 5-3 i favør av Karpov - men då hadde Kasparov vunne dei to siste partia. Presidenten i verdssjakkforbundet FIDE braut då av kampen, av omsyn til spelarane si helse.

Det vart så spela ein ny kamp i 1985, og denne gongen kunne ikkje Karpov hindre at Kasparov vann kampen, og vart ny verdsmeister. Karpov freista både i 1986, 1987 og 1990 å ta tilbake tittelen, men mislukkast.

I 1993 braut Kasparov med verdssjakkforbundet FIDE, og danna sin eigen organisasjon, PCA, der han arrangerte sine eigne VM-kampar. Samtidig arrangerte FIDE sin eigen VM-kamp, der Karpov i 1993 vann mot sjakkstormeister Jan Timman frå Nederland og dermed vart offisiell FIDE-verdsmeister igjen.

I 1996 forsvarte Karpov VM-tittelen i kamp mot sjakkstormeister Gata Kamsky frå USA.

I 1998 endra verdssjakkforbundet FIDE systemet for å peike ut ein VM-utfordrar. Sjakkstormeister Viswanathan Anand frå India vann ei stor utslagsturnering (cup), men hadde ingen sjanse i VM-kampen mot ein utkvild Karpov nokre dagar etterpå.

I 1999 endra verdssjakkforbundet FIDE på nytt systemet, og gjorde VM om til ei stor utslagsturnering. Dette ville ikkje Karpov vere med på, og gav opp VM-tittelen.

## Heider
Karpov vart tildelt Sjakk-Oscar som beste spelar for året, for åra frå og med 1973 til og med 1977 og 1979 til 1981, 8 år. Sjakk-Oscar blir gitt til den beste spelaren siste år, etter ei avstemming blant sjakkjournalistar og sjakkekspertar verda over. 

## Merknadar

## Kjelder
* Sigurd Heiestad - Øystein Brekke: *VM sjakk i 100 år*, Aventura 1986, ISBN 82-588-0435-9
* Olimpbase, database over sjakk-olympiadar mv
* Mark Weeks si side på engelsk med oversikt over alle sjakk-VM

; Fotnotar 

## Bakgrunnsstoff
* Anatolij Karpov sine parti hos www.chessgames.com
* Anatolij Karpov sitt ratingkort hos Verdssjakkforbundet FIDE
Sergej Karjakin

**Sergej Karjakin** () er ein sjakkspelar og eit sjakk-vedunderbarn frå Ukraina. Den 20. august 2002, i ei internasjonal sjakkturnering i Sudak, klarte han å fullføre krava til å bli stormeister i sjakk, som den yngste nokon sinne, i ein alder av 12 år 7 månader og 8 dagar. Denne rekorden står framleis. 

Dei to som har vore nærast, er Parimarjan Negi frå India og Magnus Carlsen frå Noreg, som begge fullførte krava til stormeistertittelen i ein alder av 13 år og 4 månader og høvesvis 22 og 27 dagar.
 
Sergej Karjakin var ein av sekundantane til Ruslan Ponomariov då han spelte VM-kamp mot Vassilij Ivanchuk i 2002. 

Sergej Karjakin har mange gode turneringsresultat. Han har vunne VM i aldersgruppa under 12 år, og fleire ungdomsmeisterskap i Ukraina. I den VM-kvalifiserande World Cup-turneringa i Khanty-Mansijsk i november-desember 2007 nådde han heilt til semifinalen, etter å ha slått ut fleire sterke motstandarar. I semifinalen måtte han likevel gje tapt mot Alexei Shirov frå Spania.

Sergej Karjakin har klatra jamnt oppover på verdsrankingen etter at han vart stormeister. I april 2005 var han inne på lista over dei 100 beste i verda, og pr 1. januar 2008 var han rangert som nr 14 i verda, med ein FIDE-rating på 2732. Han var dermed også rangert som nr 2 av juniorane i verda, nr 1 var då Magnus Carlsen, med ein rating på 2733. 

I januar 2009 vann Karjakin Corus sjakkturnering, ei av dei viktigaste årlege turneringane med 8 poeng på 13 parti, mellom anna framom Magnus Carlsen.

I 2009 flytta Karjakin til Moskva og vart russisk statsborgar. På FIDE si ratingliste for 2010 representerer han Russland. 

## Kjelder
* Olimpbase, database over sjakk-olympiadar mv

### Fotnotar

## Bakgrunnsstoff

* Sergej Karjakin sine beste sjakkparti hos Chessgames.com
* Sergej Karjakin sitt ratingkort hos Verdssjakkforbundet FIDE
Norske interiørarkitekter og møbeldesigneres landsforening

**Norske interiørarkitekters og møbeldesigneres landsforening** (**NIL**) er ein landsorganisasjon for norske interiørarkitektar og møbeldesignerar/møbelteiknarar. Laget blei stifta 29. mai 1945 som *Norske interiørarkitekters landsforening*. For å bli godkjent som medlem må ein person ha ei særskild utdanning. Medlemmane kan bruka førebokstavane *MNIL*, ei nemning som er verna, til forskjell frå titlar som *interiørarkitekt* eller *interiørkonsulent*.

NIL er medlem av International Federation of Interior Architects/Designers (IFI). Denne organisasjonen har følgjande definisjon av ein kvalifisert interiørarkitekt/designer (iflg NILs årbok 2005): 
:*Den profesjonelle [[interiørarkitekt]] er ein person med utdanning, erfaring og godkjente ferdigheiter i bransjen, og som identifiserer og løyser kreative problem som knyter seg til interiørmiljøets funksjon og kvalitet, og utfører tenester tilknytt interiøret, medrekna programmering, design, analyse, romplanlegging, estetikk og tilsyn med pågåande arbeid, i det interiørarkitekten gjør bruk av sin spesialkjennskap til interløroppbygging, byggesystem og komponenetar, byggforskrifter, utstyr, materialar, møblar og anna inventar, og utarbeider teikningar og dokument vedrørande design av interiør for å høgna trivselen og for syte for at brukaren si helse, velferd og sikkerheit vert teke vare på.*

Norske interiørarkitekters og møbeldesigneres landsforening har ei rekke lovar og reglar som skal garantere at medlemmene driv seriøst, det gjeld økonomisk og etiske regler med meir.

Landsforeninga har ni lokalforeiningar med til saman rundt 500 medlemmer. Kvart år gjev ho ut ei årbok med matrikkel (medlemsliste) som det er mogleg å kjøpa for den som måtte vera interessert. Denne inneheld òg illustrasjonar av eksempel på medlemsarbeid.

Trond Ramsøskar er leiar (2010).

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Garaşsyz, Bitarap, Türkmenistanyň Döwlet Gimni

**Garaşsyz, Bitarap, Türkmenistanyň Döwlet Gimni** er den turkmenske nasjonalsongen. 
Han blei teken i bruk som nasjonalsong i 1996, og så med noko endra tekst i 2008. Musikken blei skriven av komponisten Veli Mukhatov, som også hadde skrive musikken til Den turkmenske sosialistiske sovjetrepublikken sin nasjonalsong.

Den opphavlege teksten blei skriven av den fyrste presidenten av Turkmenistan, Saparmurat Niyazov, også kjend som Turkmenbashi. Mindre enn to år etter at han døydde i desember 2006 blei tilvisinga til «Turkmenbashi» i refrenget erstatta av ei til «folket», og både tredje og siste vers og refrenget i byrjinga av stykket blei fjerna.

## Tekst
### Noverande versjon

### 1997–2008 Version

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:State Anthem of Turkmenistan|State Anthem of Turkmenistan]]» frå ,  den 22. august 2023.*
Kakuro

Ein **kakuro** (eller *Cross Sums* på engelsk) er eit slags talkryssord der ein skal plassere siffer inne i eit rutemønster. Det er opphavleg ei amerikansk oppfinning frå 1960-talet, men på 1980-talet tok det av i Japan, der det no deler plassen som det mest populære talspelet med sudoku.

## Namnet
Namnet **kakuro** er ei samantrekking av det japanske ordet for «å leggja saman» (**kasan**) og den japanske stavemåten av det engelske ordet «cross» (**kurosu**).
Bogoindisk

**Bogoindisk** er ei sjakkopning som vert definert av trekka *1.d4 Sf6 2.c4 e6 3.Sf3 Lb4+*. Den har fått namnet etter Efim Bogoljubov.

Kvit sitt tredjetrekk, *3.Sf3*, leier springar til eit naturleg felt, men i motsetnad til *3.Sc3* blir ikkje ein ekspansjon i sentrum truga med *4.e4*. Dei mest vanlege svara er *3...b6*, som fører til Dronningindisk, *3...d5* som fører til Dronninggambit. *3...Lb4+* som definerer Bogoindisk er noko meir sjeldsynt, men blir likevel spelt på alle nivå. Opninga kan fort føre til avbytter, noko som lettar forsvarsarbeidet til svart.

Kvit har fem lovlege svar, der tre er gode.
*4.*Ld2* er det mest vanlege. Kvit stoppar sjakken med løparen og trugar svart sin løpar. Svart sitt mest vanlege svar er no *4...De7*, men den enklare varianten med *4...Lxd2+* og dei meir ambisiøse *4...a5* og *4...c5* vert også spelt.
**4.Sbd2* stoppar sjakken med ein springar som dermed vert teken til eit noko passivt felt. Til gjengjeld vil ein eventuell *...Lxd2+* frå svart gi kvit løparparet, og dersom svart vil unngå dette, så må som regel b4-løparen slå retrett.
**4.Sc3* fører til Kasparov-varianten av Nimzoindisk.
Endoterm reaksjon

Ein **endoterm reaksjon** (gresk *endon*, 'inn' og *thermos*, 'varme') er ein kjemisk prosess som tek opp energi. Denne reaksjonen er den motsette av ein eksoterm reaksjon.

Eit eksempel på ein endoterm reaksjon er reaksjonen imellom ammoniumnitrat og vatn. Når vatnet løyser opp ammoniumnitratet tek han opp energi frå omgjevnadane. Eit anna eksempe er når du brenn magnesium, då må du tenne ein fyrstikke, og bruker dermed energi. (MgO)

:NH4NO3 (S)-> NH4+(aq) + NO3- (aq)
Ket

**Ket** (russisk Кеть; selkupisk Ӄыыт) er ei elv i Krasnojarsk kraj og Tomsk oblast i Russland og ei av sideelvane til Ob frå høgre. Elva er 1621 km lang og har eit nedslagsfelt på . Elva har ei middelvassføring på 560 m³/s. 

Elva frys til seint i oktober eller tidleg i november og er islagd til seint i april eller tidleg i mai. Dei største sideelvane hennar er Sotsjur, Orlovka, Lisitsa, Vesle Ket, Mendel, Jelovaja og Tsjatsjamga.

Seint på 1800-talet vart Ket-Kas-kanalen bygd for å knyte Ket til Store Kas, som munnar ut i Jenisej. Dette prosjektet gjorde Ket ein del av vassvegen mellom Ob og Jenisej. Dessverre vart kanalen lang og grunn, og var isdekt det meste av året. Kanalen klarte ikkje å konkurrere med den transsibirske jarnvegen og vart forlaten rundt 1921. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ket River|Ket River]]» frå , den 28. oktober 2008.*
Magnus Johansson

**Magnus Johansson** () er ein svensk tidlegare fotballspelar. Han var trenar for 1. divisjonslaget Løv-Ham. I desember 2005 vart det klart at han vart ny trenar i Bryne FK. Den 19.juni 2007 valde han å trekkja seg frå trenarjobben i Bryne Fotballklubb.

## Spelarkarriere
Johansson vann UEFA-cupen i 1987 med IFK Göteborg
* IFK Göteborg
* 1993-1996 SK Brann
* 1997 F.K. Haugesund
George Sand

**Amandine Aurore Lucile Dupin**, seinare baronesse **Dudevant** () var ein fransk forfattar og tidleg feminist som skreiv under løyndenamnet **George Sand**.

Den første romanen hennar, *Rose et Blanche* (1831), skreiv ho saman med Jules Sandeau, som skal ha inspirert etternamnet i psevdonymet hennar. I tillegg til romanar og noveller skreiv ho òg teaterstykke, litteraturkritikk og sjølvbiografiske og politiske tekstar.

## Livssoge
George Sand blei fødd i Paris med aristokratisk avstamming frå farssida, medan mora kom frå «folket». I 1822 gifta ho seg med baron Casimir Dudevant og fekk to ungar, Maurice (fødd 1823) og Solange (fødd 1828). Ho skilde seg frå mannen og tok med seg ungane i 183].

Som fri kvinne vekka ho oppsikt ved å kle og te seg som ein mann, noko som tok frå henne mange adelsprivilegium, men òg let henne oppsøka stader i Paris som kvinner av hennar rang normalt ikkje vitja. Ho hadde fleire kjærleiksforhald med kunstnarar som Prosper Mérimée, Alfred de Musset, Franz Liszt og Frédéric Chopin. 

Store delar av barndommen hadde George Sand budd hjå bestemora på familieeigedommen Nohant i departementet Indre, ein stad som skulle bli bakgrunn for mange av romanane hennar. Det var også her ho døydde, 72 år gammal, og blei gravlagd på den lokale kyrkjegarden. I 2004 blei det gjort framlegg om å flytta leivningane hennar til Panthéon i Paris, men dette er mange ueinige i.

### Kjelder
* «George Sand» på bokmålswikipedia
* «George Sand» på engelsk Wikipedia
* «George Sand» på fransk Wikipedia

## Bakgrunnsstoff

* Tekstar av George Sand på prosjekt Gutenberg
Suomalaisen Kirjallisuuden Seura

**Suomalaisen Kirjallisuuden Seura** (**SKS**, svensk *Finska litteratursällskapet* ) er ein organisasjon som har som mål å fremje kjennskap til og forsking på finsk kultur og kulturarv, særleg språk, litteratur og folketradisjon.

SKS vart grunnlagd i 1831 av folk i krinsen kring Helsingfors universitet som var interessert i finsk språk i å fremje ei nasjonal reising via arbeidet for språket. Røtene til SKS ligg i Åboromantikken rundt Åbo Akademi frå 1820-talet.

SKS publiserte mellom anna *[[Kalevala]]* i 1835 og *[[Kanteletar]]* i 1840. Ordet *kirjallisuus*, som er det finske ordet for litteratur, vart laga av Elias Lönnrot nett for SKS.

SKS har omfattande arkiv innanfor folkeminne, litteratur og språk, og som forlag gjev SKS kontinuerleg ut bøker om finske emne av høg kvalitet.

Danninga av SKS har mykje til felles med danninga av Det norske samlaget.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Biri

**Biri** er ein tettstad i Gjøvik kommune i Oppland i Innlandet fylke. Staden har . Biri ligg ved Mjøsbrua på vestsida av Mjøsa, midtvegs mellom Lillehammer og Gjøvik. Staden er tradisjonelt ei jordbruks- og skogbruksbygd, men mange av innbyggjarane arbeider i dei nærliggjande mjøsbyane.

Skiprodusenten Madshus starta opphavleg i gamle Vardal kommune, men held i dag til på Biri.

På Biri ligg Biri travbane og Biri kyrkje.

## Biri kommune
Biri kommune vart oppretta i 1910 og har vore ein del av Gjøvik kommune etter kommunesamanslåing i 1964.
## Kjende biringar
* Torbjørn Løkken, kombinertløpar på ski.

## Sjå òg
* Tettstader i Innlandet

## Kjelder

* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Oppland»
Landssammenslutninga av Norske Vindkraftkommuner

**Landssammenslutninga av Norske Vindkraftkommuner** (LNVK) er eit nettverk for norske kommunar der det er bygd eller er aktuelt å byggja vindkraftverk. 

## Bakgrunnsstoff
* LNVK sin nettstad

## Sjå òg
* Landssamanslutninga av Vasskraftkommunar
Vardal

**Vardal** er ein tidlegare sjølvstendig kommune i Oppland fylke oppretta som Vardal formannskapsdistrikt i 1837.

1. januar 1861 vart Gjøvik skilt ut frå Vardal som eigen kommune og kjøpstad. Vardal hadde etter delinga 4&nbsp;114 innbyggjarar, Gjøvik 626.

1. januar 1896 vart ein del av Østre Toten kommune med 49 innbyggjarar overført til Vardal.

1. januar 1900 vart ein ubygd del av Søndre Land kommune overført til Vardal.

1. juli 1921 vart ein del av Vardal med 723 innbyggjarar overført til Gjøvik og på same dato i 1955 vart enno ein del med 1&nbsp;372 innbyggjarar overført til Gjøvik.

1. januar 1964 vart det meste av Vardal (unntatt Sørligrenda), Biri, Gjøvik og Snertingdal kommunar slegne saman til den nye Gjøvik kommune. Den delen av Vardal som gjekk inn i Gjøvik hadde 9&nbsp;612 innbyggjarar.

Sørligrenda i Vardal vart slegen saman med Eina, ein del av Gran kommune og Vestre Toten til den nye Vestre Toten kommune. Ved samanslåinga hadde Sørligrenda 87 innbyggjarar.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
*
*
*
*
*
Forsvarsminister

Ein forsvarsminister er den statsråden som har ansvaret for forsvaret i eit land som leiar for forsvarsdepartemetet. Forsvarsministeren i Noreg er Bjørn Arild Gram frå Senterpartiet.

## Sjå òg
*Norske forsvarsministrar
*Det norske forsvarsdepartementet
Personleg datamaskin

Ein **personleg datamaskin**, i daglegtale omtala som **PC**, er ein datamaskin med pris, storleik og bruksområde som gjer at han passar for personleg bruk, både på arbeid og heime. Slike datamaskinar kan mellom anna brukast til speling, utforming av dokument, film- og biletbehandling, databasearbeid, og kommunikasjon, informasjonsoverføring og underhalding over Internett. Det finst tre forskjellige kategoriar av personlege datamaskinar: Stasjonær PC, berbar PC og lommedatamaskin (PDA). I 2005 hadde 74&nbsp;prosent av alle norske hushald har tilgang på éin eller fleire personlege datamaskinar.

## Oppbygging

Ein typisk skrivebords-PC har desse delane:
* PC-tårn eller anna ilåt som inneheld
** masselagringseining(ar) som harddisk, diskettstasjon, og DVD- eller CD-einingar
** prosessor med vifte
** minnekort
** hovudkort (*motherboard*) som bind saman dei ulike delane ved hjelp av leidningar, og der det gjerne sit minnekort, grafikkort, lydkort, nettverkskort og prosessorar
* tastatur, mus eller andre einingar som ein bruker til å gje data (*input*)
* skjerm som viser data (*output*)
* modem eller ruter som gjer at ein kan utveksla data med andre datamaskinar

Andre utbreidde delar er til dømes skrivar, skanner, høgtalar, nettkamera og joystick.

## Historie

Fram til slutten av 1970-åra hadde dei fleste datamaskinar fleire brukarar om gongen.  Desse blei kalla minimaskinar og stormaskinar, og brukaren fekk kontakt med dei ved hjelp av ein tynnklient.  Ofte var sjølve datamaskinen på storleik med eit rom, og kravde kjøleutstyr og vedlikehald. Utviklinga av mikroprosessoren gjorde at ein kunne laga datamaskinar som var mykje mindre enn tidlegare, og samtidig mykje kraftigare.

Maskintypen som blei dei første personlege datamaskinane blei kalla mikrodatamaskinar.  Då desse kom så lågt i pris at privatpersonar hadde råd til å kjøpa dei, kom omgrepet *[[heimedatamaskin]]*.  Desse var først byggesett for entusiastar, men blei etter kvart ferdig montert.  Ofte kunne heimedatamaskinen koplast til eit vanleg TV-apparat, og lagringsmediet var vanlege musikkassettar.

Lanseringa av reknearket VisiCalc, først for Apple II-datamaskinar, sette fart på salet av mikrodatamaskinar som forretningsverktøy.  I august 1981 kom IBM PC, med operativsystemet MS-DOS (forløparen til Microsoft Windows), men også denne med ein versjon av VisiCalc.  Seinare dreiv den populære programpakken Lotus 1-2-3, med tekstbehandling, rekneark, presentasjonsprogramvare og database, salet av IBM PC i været.

## Ordsoge
Omgrepet *personal computer* blei opphavleg brukt om datamaskinar frå IBM som køyrte operativsystemet MS-DOS. Frå midten av 1980-åra gjekk omgrepa «heimedatamaskin» og «mikrodatamaskin» ut av vanleg bruk, og kortformene «PC» eller «data[maskin]» tok heilt over. Norsk språkråd prøvde i ei tid å få nemninga **PD** inn i det norske språket, utan å lukkast.

## Kjelder

* «Personlig datamaskin» frå 10. juni 2007 på Wikipedia på bokmål
* «Personal computer» frå 25. juni 2007 på Engelsk Wikipedia
### Fotnotar


## Bakgrunnsstoff
PC

**PC**, **Pc** eller **pc** kan syne til:

* Parsec, ei astronomisk lengdeeining
* Personleg datamaskin (*Personal Computer*)
* Programteljar (*Program counter*)
* Det kongelege rådet (*Privy Council*), britisk domstol
**Avstyttinga kan setjast bak namnet på medlemmene av rådet.
Breiband

**Breiband**, som omfattar **ADSL**- (Asymmetric Digital Subscriber Line) og andre **DSL**-teknologiar, er den klart vanlegaste oppkoplinga mot Internett i norske heimar. Ordet kjem frå 'brei bandvidde' og er ei nemning på høgkapasitets tovegs dataoverføring mellom ein sluttbrukar og ein tilbydar. 

Ekte breiband må kunne støtte dataoverføringar på > 2&nbsp;Mb/s (jf. offentlege utreiingar).  Men oppkoplingar med 1&nbsp;000&nbsp;&ndash;&nbsp;2&nbsp;048&nbsp;kb/s vert ofte òg kalla breiband.  (Til samanlikning har ei ISDN-line ein kapasitet på 64&nbsp;kb/s.)

## Utbreiing

I Noreg er breiband dobbelt så vanleg blant hushaldningar med høg bruttoinntekt (over 600&nbsp;000&nbsp;kr) som blant dei med låg inntekt (under 200&nbsp;000&nbsp;kr).
I 2006 hadde 53&nbsp;prosent av alle norske hushaldningar breiband heime.
(Men i Oslo og Rogaland hadde 61&nbsp;prosent av alle hushaldningar breiband allereie i 2005.)
Per september 2006 var det 1&nbsp;194&nbsp;265 breibandsabonnement i drift i Noreg.
1&nbsp;073&nbsp;467 av desse var privateigde.
(Resten var betalte av bedrifter.)
Den kommunen der breiband er vanlegast, er Sunndal, med 82,2&nbsp;prosent av hushaldningane.
På sisteplass kjem Gáivuotna Kåfjord, med berre 47 abonnentar, eller fem prosent av hushaldningane.
(Tal frå Statistisk sentralbyrå, 3. kvartal 2006.)
Forskingssitat

Eit **forskingssitat** er eit **[[sitat]] frå ein vitskapleg artikkel**, brukt i ein annan vitskapleg artikkel.

Den norske forskingsartikkelen som er sitert oftast gjennom tidene, vart skriven av Arne Bøyum ved Forsvarets Forskningsinstitutt i 1968 og handla om ein metode for separasjon av kvite blodlekamar. Artikkelen er sitert over 14&nbsp;000 gonger over heile verda. Bøyum er dermed Noregs mest siterte forskar nokonsinne.
Ibaraki prefektur

er eit prefektur i Japan som ligg på øya Honshu, i Kanto-regionen. Residenshovudstaden er Mito. Andre byar er Chikusei, Takahagi og Ibaraki.

Prefekturet dekker  km<sup>2</sup>. I 2021 hadde prefekturet 2 862 372 innbyggjarar.

Ibaraki er kjend som opphavsstaden til kampsporten aikido, som blei grunnlagd av Ueshiba Morihei. Ueshiba levde siste delen av livet sitt i Iwama der han grunnla ein dojo og eit tempel. I Mito finst ein berømd hage, Kairakuen, med over 3&nbsp;000 japanske plommetre. I Mito, Kasama og Yuki finst òg slottsruinar. 

Ibaraki er elles kjend for *[[natto]]* (gjæra soyabønner) frå Mito, vassmelon frå Kyowa og kastanjar frå Nishiibaraki-regionen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ibaraki Prefecture|Ibaraki Prefecture]]» frå , den 8. april 2011.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Bergenhus

**Bergenhus** er eit namn som kjem av Bergenhus festning i Bergen. 
Bergenhus kan elles vera: 
* Bergenhus bydel - ein bydel i Bergen
* Bergenhus Regiment (BR) 
* Bergenhus Len - eit len i Noreg før 1662 
* Bergenhus Amt - eit amt i Noreg mellom 1662 og 1763
* Søndre Bergenhus Amt - i 1919 døypt om til Hordaland fylke.
* Nordre Bergenhus Amt - i 1919 døypt om til Sogn og Fjordane fylke
Danmark-Noreg

**Danmark-Noreg** var ein personialunion mellom kongeriket Danmark og kongeriket Noreg som også omfatta Island, Grønland og Færøyane. I tida frå 1387 til 1814 var desse kongerika styrte av éin sams konge. Særleg vert Danmark-Noreg nytta som ei nemning på rika i tida etter reformasjonen i 1537, eller frå 1523, då Kalmarunionen braut saman. Etter reformasjonen i 1537 var ikkje noko eige norsk riksråd til, og kongen fekk meir makt.

Nemninga «Kongeriket Danmark» vert av og til nytta om området som dei oldenburgske kongane rådde over etter 1536. Hertugdøma Slesvig og Holstein hadde kongane herredøme over som hertug. Dei vart ikkje rekna med i kongeriket Danmark.

Tida under Danmark vert gjerne kalla dansketida i Noreg, og var dei fyrste 434 år av unionstida. På 1800-talet vart tidsrommet omtala som «400-års-natta».

## Namn

Omgrepet *Danmark-Noreg* (og dansketida) er berre brukt i moderne tid. I samtida blei *heilstaten* omtalt som *Danmark*, *den danske krona* (kron zu Dennemarck) eller *Tvillingrigerne*.

## Historie
;Tidsline
*1536-1537. Reformasjonen i Danmark-Noreg.
*I 1645 gjekk Jemtland, Herjedalen, Gotland og Ösel til Sverige (frå Noreg) som følge av Freden i Brömsebro.
*I 1658 gjekk Trondhjems len,  Skåne, Blekinge, Halland, Bohuslän, og Bornholm, til Sverige som følge av Freden i Roskilde.
*1660. Freden i København - Trondhjems len og Bornholm attende frå Sverige.
*1660 - Innføring av einevelde i Danmark-Noreg.
*1814 - Kieltraktaten. Noreg blei overført til union med Sverige.

## Administrasjon
### Administrativ inndeling
Forvaltingsområda hadde nemningane len og syssel.

Amt var frå 19. februar 1662 eit namn på forvaltingsområda i Danmark og dei i notidas Noreg .

### Koloniar

Sankt Thomas i det karibiske havet blei erobra av Danmark-Noreg i 1666, og frå 1672 hadde styresmaktene kontroll over øya gjennom *[[Vestindisk-guineisk Kompagni]]*.
Dansk-norsk slavehandel tok til i 1673.

Frå Danmark-Noreg starta kolonitida si til transatlantisk slavehandel blei forbode den 1. januar 1803 skal det ut frå rekneskap ført på norske og danske skip ha blitt frakta rundt 85&nbsp;000 personar frå Afrika som slavar til St. Thomas, St. Jan og St. Croix.

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:da:Danmark-Norge|Danmark-Norge]]» frå ,  den 27. oktober 2014.*
Fylkesting

**Fylkestinget** er det fremste politiske styringsorganet i ein fylkeskommune. Fylkestinget blir valt ved direkte val kvart fjerde år i kommune- og fylkestingsvalet.

Stortinget vedtok *[[Kommuneloven|Lov om kommuner og fylkeskommuner]]* i 1961, og frå 1964 velde kommunestyra inn representantar til fylkestinga etter innbyggjartal. I 1976 vart det innført direkte val til fylkestinget.
Bergenhus amt

**Bergenhus Amt** er eit tidlegare amt i Noreg. Amtet vart oppretta i 1662 som ei vidareføring av det tidlegare Bergenhus len. Amtet vart i 1763 delt opp i Nordre Bergenhus Amt og Søndre Bergenhus Amt. Nordre Bergenhus Amt omfatta fogderia Sunnfjord, Nordfjord, Ytre Sogn og Indre Sogn. Som administrativ eining har Sogn og Fjordane fylke eksistert frå då Bergenhus Amt vart delt. Namnet på Søndre Bergenhus Amt vart i 1919 endra til Hordaland fylke.

## Sjå òg
* Bergenhus - om ulike ting med namnet Bergenhus
Kalmarunionen

**Kalmarunionen** er ei nemning på personalunionen mellom Danmark, Sverige og Noreg mellom 1397 og 1523. Kongeriket Sverige styrte over delar av det seinare Finland. Kongeriket Noreg styrte over Færøyane, Island og Grønland. Dei tre kongerika hadde ein sams monark, men hadde eigne riksråd. Sverige var misnøgd med unionen, og Danmark si sterke makt. Den 6. juni 1523 vart Gustav Vasa vald til konge av Sverige, og Kalmarunionen braut saman.
Unionen mellom Danmark og Noreg heldt fram, som Danmark-Noreg.

## Byrjinga
Kong Albrekt av Mecklenburg var innblanda i ei arvsstrid om arvet etter Bo Jonsson. Albrekts motstandar, delar av den svenske høgadelen, søkte i denne konflikten hjelp av Margrete Valdemarsdatter, Danmark og Noregs regent. Saman styrta dei svenske rebellane og danskane kong Albrekt i 1389. Som eit resultat av dette skapa dronning Margrete ein union av Danmark, Sverige og Noreg i Kalmar. Den 17. juni i 1397 krona dronning Margrete nevøen Erik av Pommern til konge over alle dei tre nordiske landa.

Dronning Margrete og seinare Erik heldt derimot ikkje løfta sine til høgadelen særskilt godt. Dessutan måtte bøndene betala ekstra skatt, og krig mot importland minska den svenske eksporten. I 1434 resulterte dette i Engelbrektsopprøret.

## Konfliktar
Det var utbreidd misnøye i Sverige med unionen, og det av fleire grunnar. Ein grunn var sentraliseringa av makta til Danmark, ei anna var Danmark sin stadige krig med Schleswig, Holstein, Mecklenburg og Pommern, eit stadig irritasjonsmoment for den svenske jerneksporten til kontinenta. Vidare bidrog dei danske futane til misnøye gjennom den tøffe skattlegginga av dei allereie hardt råka svenske bøndene. Dessutan fanst det framleis tvistar der avtalar hadde blitt inngått men ikkje gjennomførte. Engelbrekt Engelbrektsson leidde ei tid ein del av folket i opprør mot danskane sitt velde i Sverige. Det svenske aristokratiet sitt krav på suverenitet voks seg sterkare i dei fleste ledda inntil Kristian II, den dåverande kongen i unionen, gjorde ein utrensking i Sverige under Stockholms blodbad i 1520.

## Oppløysinga
Stockholms blodbad gjorde at svenskane enda ein gong prøvde å driva ut danskane, og dei lukkast med dette i 1521. 6. juni 1523 blei Gustav Vasa vald til konge over Sverige, som då blei eit suverent monarki igjen. Danmark beheldt kontrollen over Noreg heilt fram til 14. januar 1814, då Noreg blei gitt til Sverige i utbytte mot Pommern.

## Sjå òg
* Engelbrektsopprøret
* Danmark-Noreg
Edmund Austigard

**Edmund Austigard** () er ein norsk forfattar og administrerande direktør i Det Norske Samlaget. Austigard debuterte litterært i 2005.

Han voks opp i Årdal i Hjelmeland kommune og er utdanna diplomøkonom frå Bedriftsøkonomisk Institutt. I tillegg har han  to mastergradar frå USA i finans, politisk økonomi og marknadsføring. I 2004 gjekk han på Aschehougs forfatterskole. Året etter kom romanen *Krinsereglane*. Etter gode kritikkar følgde han opp med *Taxi for B.A. Beckström – eller kunsten å danse på furu* i 2007.

Bøkene hans er sagt å representere ei fornying i sjangeren bygdedikting, med parodiar og humor kring kjende tema. Det same ser ein også hjå andre forfattarar som til dømes Olaug Nilssen og Øystein Vidnes.

Edmund Austigard fekk Sigmund Skard-stipendet i 2008.

## ''Krinsereglane''
I debutromanen sin, *Krinsereglane*, skildrar Edmund Austigard heimbygda si Årdal i Ryfylke på 1920-talet. Hovudpersonen tenkjer tilbake på den gongen heimbygda fekk to kaffisortar i omløp, og det vart ulik kaffipris på dei to butikkane på staden. Han kjem også innom ein grensetvist mellom to eigedommar på Golandhaugen.

Austigard skildrar eit lukka bygdesamfunn med strenge reglar for korleis ein skal oppføre seg – til dømes folkekrinsane på kaien når rutebåten kjem og korleis ein skal ete aure. «Forfattaren meistrar til fulle kunsten å overdriva, å fortelja ei dryg skrøne – noko som harmonerer godt med miljøet og den munnlege forteljarstilen han har valt,» skriv Eirik Lodén i *[[Stavanger Aftenblad]]*. Inger Marie Kjølstadmyr i *[[Nationen]]* utropte han til «årets debutant».

## ''Taxi for B.A. Beckström – eller kunsten å danse på furu''
Temaet reglar og samfunnsnormer går igjen i den neste romanen til Austigard. I *Taxi for B.A. Beckström* er hovudpersonen ein 92 år gammal mann som arbeidde i Statistisk sentralbyrå. Han er svært oppteken av å følgje statistikkane, og er uroa over at han bryt med statistikken berre ved å leve. Undervegs møter han mellom andre ein utanlandsk taxisjåfør, Ali, som han er svært skeptisk til.

I motsetnad til debutromanen, som handla om ei heil bygd, fokuserer *Taxi for B.A. Beckström* meir på hovudpersonen Beckström. Også denne romanen fekk gjennomgåande gode kritikkar, til dømes skreiv Anne Cathrine Straume i NRK at: «Det er ei forteljing som sprengjer seg ut av dusinet, ut av realismen, og som hevar seg ved hjelp av ein god porsjon sjarm.»

## Bibliografi
* *Krinsereglane*. (Samlaget, 2005)
* *Taxi for B.A. Beckström – eller kunsten å danse på furu* (Samlaget, 2007)
* *Jakta på Bjednekniven* (Wigestrand Forlag, 2009). Skriven saman med faren, Jarl Austigard
* *Solskinsbussen* (Samlaget, 2011)

## Prisar
* 2008: Sigmund Skard-stipendet

## Kjelder
* «Edmund Austigard» av Marta Norheim i Allkunne, innhenta 29. desember 2009.

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Forfattarpresentasjon hjå Det Norske Samlaget
* «Svanger med ny bok» av Magnar Riveland på Bygdaposten.no (11.07.2007).
* «Den gjennomsnittlige umulighet» av Ingvild Bræin på BT.no (23.10.2007).

__INGAINNHALDSLISTE__
Golfball

Ein **golfball** er ein ball særskilt laga for å spela golf med. Dagens golfballar er kjenneteikna av mange små groper på utsida for å betra flygeevna. Ballane er vanlegvis kvite, men finst òg i andre fargar, til dømes svart eller raud.

I følgje *Rules of Golf* må slike ballar ikkje vega meir enn 45,93 gram, ha ein diameter mindre enn 42,67 mm, eller skilja seg noko særleg frå ei symmetrisk kule.

## Historie
Dei første golfballane var laga av tre. Tidleg på 1600-talet tok ein så i bruk ein ball av kuskinn stoppa med gåsefjør, med eit lag måling utanpå. Denne ballen flaug så godt at han blei standardutstyr i over to hundreår.

I 1848 fann presten Robert Adams opp ein ball av guttaperka. Denne var både billigare å laga og kunne få overflata tilverka for betre aerodynamikk. I løpet av få år hadde denne ballen teke over idretten.

På 1900-talet tok ein til å laga ballar med fleire lag, først med ein massiv eller væskefylt kjerne, deretter eit lag gummi og eit tynt ytterskal. I dag lager ein ballar med to, tre eller fire lag frå ulike syntetiske material.

## Bakgrunnsstoff
### Kjelder
* :en:golf ball
Kåre Kristiansen

**Kåre Gulbrand Kristiansen** () var ein norsk politikar for Kristeleg folkeparti (KrF). Han var ein markant politikar i nærare 40 år. Han la vekt på kristendom, samarbeid og framhjelp av staten Israel, abortmotstand og norsk medlemskap i EU. 

Kristiansen stod mellom anna sentralt i gjennomføringa av folketrygda i 1967, då han var statssekretær i Sosialdepartementet for Egil Aarvik.

Han vart av mange oppfatta som ein representant for høgresida i partiet. I 1989 trekte han seg som stortingsrepresentant. Grunngjevinga var at KrF hadde fjerna seg frå sin gamle kurs. 
 
Kristiansen var motstandar av fjerninga av israelske busetjarar frå Gazastripa. 

## Yrkeskarriere

Kristiansen starta yrkeskarrieren som telegrafist i Noregs Statsbaner i 1941. Han avanserte til å verta jernbanedirektør 1968-1970, driftsdirektør 1970–1989 og spesialrådgjevar 1989-1990.

## Politisk karriere

* Statssekretær i Sosialdepartementet 1965-1968.

* Stortingsrepresentant for Kristeleg Folkeparti (Oslo) 1973-1977 og 1981-1989. 

** Formann i utanriks- og konstitusjonskomiteen på Stortinget 1981-1983

* Statsråd med ansvar for Olje- og energidepartementet i Regjeringa Willoch 1983—1986

* Medlem av Nesodden kommunestyre og formannskap 1951-1967 og 1991-1995.

* Formann i Kristeleg Folkeparti 1975-1977 og 1979-1983. Etter ein intern partistrid om mellom anna samarbeidet med Høgre, vart han i 1983 pressa til å trekkja seg frå vervet som partileiar. Han byta verv med Kjell Magne Bondevik.

## Andre sentrale verv
* Medlem av Nobelkomiteen 1990—1994. Kristiansen gjekk ut av komiteen i protest mot at Yasir Arafat vart tildelt Nobels Fredspris.

## Bibliografi
* Kåre Kristiansen: *Når sant skal sies: På politikkens hovedspor og sidelinjer gjennom 50 år*, Oslo 1989. ISBN 82-516-1282-9, ISBN 82-520-3126-9
* Kåre Kristiansen: Stå på, Kåre K.!, Oslo 1990 ISBN 82-516-1351-5

## Bakgrunnsstoff
*
Testikkel

**Testiklar** er gonadar i hanndyr, den delen av kjønnsorgana som lager mannlege kjønnsceller, sperm, og kjønnshormon. 

## Plassering
Pattedyr har to testiklar som ofte finst utanfor kroppen i ein hudsekk kalla pungen eller skrotum. Grunnen til at dei er skilde frå resten av kroppen er at sperm kan lagast meir effektivt ved ein lågare temperatur enn normal kroppstemperatur. Testiklane kan ofte hevast og senkast for å oppnå best mogleg temperatur. Som regel er dei to testiklane plassert på litt ulikt nivå slik at dei ikkje skal slå mot og skada kvarandre.

## Utvikling
Testiklane svarer til eggstokkane i hodyr. Dei blir danna nær nyrene under fosterutviklinga, og flytter seg ned i pungen like før fødselen. 

## Bakgrunnsstoff

### Kjelder

* doktoronline.no  (Utviklling)
----
* «Testicle» på engelsk Wikipedia
Rokade

*Kort rokade: O-O*
&nbsp;




*Lang rokade: O-O-O*


**Rokade** (frå gammalfransk *roc*, italiensk *rocco* og opphavleg persisk *rokh*, 'tårn i sjakkspel') er eit spesialtrekk i sjakk. Spelaren flytter to brikker i eitt trekk, kongen og eitt av tårna. Rokade skal utførast ved først å ta opp kongen og flytte den to felt mot tårnet, og deretter flytte tårnet over kongen. Sjå diagramma til høgre.

Rokade er berre lov dersom desse vilkåra er oppfylt:
# Spelaren har ikkje flytta kongen tidlegare i partiet.
# Tårnet som vert brukt i rokaden har ikkje blitt flytta frå det opphavlege feltet ved starten av partiet.
# Det står ingen brikker mellom kongen og tårnet.
# Kongen står ikkje i sjakk, feltet kongen passerer må ikkje vera angripe av motstandaren sine brikker, og sjølve rokaden må ikkje setje eigen konge i sjakk.

Rokaden er eit viktig trekk i opningsfasen av eit sjakkparti. Ein oppnår to fordelar: Kongen vert flytt til ein sikrare posisjon, og tårnet får ein meir aktiv posisjon på midten av brettet. I algebraisk sjakknotasjon vert kort rokade (på kongesida) notert som 0-0 og lang rokade (på dronningsida) som 0-0-0.

## Uttrykket «rokade»
**Rokade** eller *rokering* vert òg bruka i daglegspråket, om ein situasjon der folk bytar posisjonar, oftast når politiske posisjonar blir byta om utan at nokon vert avsett.

## Kjelder
Flyfotografi

Eit **flyfotografi**, eller **flyfoto**, er eit fotografi teke frå lufta ved hjelp av eit fly, ein varmluftsballong eller annan flygande farkost.

Ferske flyfotografi av landskap er ein kopi av fasiten. Dei er nøyaktige og etterrettelege og har dermed mykje å seia for fleire viktige samfunnsoppgåver både innanfor dokumentasjon, analyser, forsking, vitskap og ikkje minst kartlegging. Moderne kartografar baserer seg i stor grad på flyfoto.

Regelviss flyfotografering gjer det lettare å dokumentera og analysera endringar i terrenget og gjev grunnlag for forsking og kunnskap om utvikling av arealbruk over tid.

Frå og med 2006 vert heile Noreg flyfotografert med jamne mellomrom (omløpsfotografert). Første omløp er planlagt til seks år og skal kosta 42 millionar kroner. Det er Statens kartverk som har gått saman med Norsk institutt for jord- og skogkartlegging og Moderniseringsdepartementet om programmet, og dei tre partnarane vil dekkja halvparten av kostnadene. Den andre halvparten skal koma frå forvaltningssamarbeidet Norge digitalt og frå inntekter frå den kommersielle marknaden.

Den nye fotograferinga vil gje fotogrammetriske stereomodellar (som satellittfoto ikkje kan gje) og orienteringsdata med minst to meters grannsemd for heile landet. Det vert òg laga ortofoto med ei bakkeoppløysing på ein halv meter, som vil verta tilgjengelege på http://www.norgeibilder.no.

## Sjå òg

* Satellittfotografi
Kunst

**Kunst** (frå urgermansk *kunst*, 'kunne') er skapande verksemder som kan ha dekorativt eller kjenslemessig uttrykk, og resultatet av slike verksemder. Medan 'kunst' opphavleg omfatta all menneskeleg aktivitet, også handverk og vitskap, blir det i dag sett på som eit uttrykk for menneskeleg skaparevne. 

Menneske i alle kulturar har skapt kunst frå steinalderen og fram til våre dagar, både for si eiga skuld og for å skapa underhalding eller venleik for andre. Den kunstnariske skapartrongen kan derfor sjå ut til å vera ein viktig del av det å vera menneske.

## Kunstomgrepet

Omgrepet 'kunst' har hatt ulike tydingar til ulike tider. I mange samfunn, mellom anna i det gamle Hellas, stod 'kunst' for praktisk kunne, som ein motsats til teoretisk kunne. All menneskeleg aktivitet som kravde eit visst handlag var kunst. Dei som skapte kunst, var dyktige handverkarar. 

I løpet av renessansen fekk omgrepet gradvis delvis nytt innhald. I tillegg til den personlege kunna til skaparen snakka ein no òg om det han laga som 'kunst'. I takt med at kunstverka fekk mindre praktisk bruk og blei høgare verdsette for innhaldet, blei òg opphavsmennene viktigare. Desse blei etter kvart sett på som kunstnarar, ei eiga gruppe menneske fylte av ei genial, skapande kraft.

På slutten av 1900-talet blei idéen om ein indre kjerne og meining i kunsten forkasta av postmodernistiske tenkjarar. Kunst blei i staden sett på som eit produkt av prosessar påverka av samfunn og kultur. Under denne definisjonen kunne ein ikkje skilja mellom "god" og "dårleg" kunst. Det er i dag vanskeleg å definera kva som er kunst og kva som ikkje er det.

Mange held framleis på den opphavlege tydinga av kunst som noko ein kan skapa om ein har ein viss evne. I norsk finst spor etter denne haldninga i vanlege uttrykk som "det er inga kunst", eller bruken av "kunst" om ting som er skapte ved hjelp av menneskekunne, slik som kunstfiber eller kunstgjødsel.

## Kunstformer

Det finst ei rekke ulike måtar å uttrykka seg kunstnarisk på. Dei kan delast inn på ulike måtar, til dømes i utøvande kunst, som musikk og teater, og skapande kunst, som bildekunst og arkitektur. Samstundes vil ofte fleire ulike kunstformer gå over i kvarandre.

### Liste over kunstformer
* Arkitektur
* Bildekunst 
** Fotografi
** Grafikk 
** Installasjon
** Lyskunst
** Måleri
** Skulptur 
** Teikneserie
** Teikning
** Videokunst
** Datakunst
* Film 
* Litteratur 
* Musikk 
* Scenekunst
** Dans
*** Ballett
*** Kunstløp
** Happening
** Fluxus
** Improvisasjonskunst
** Performance
** Teater
*** Skodespel
*** Musikkteater
*** Opera
*** Operette
*** Musikal
*** Høyrespel
*** Figurteater (dokketeater)
** Varieté

## Bakgrunnsstoff
### Kjelder
* Svensk Wikipedia
* Bokmålswikipedia
Vitskap

**Vitskap** viser til organisert kunnskap innanfor eit felt. Omgrepet har utvikla seg gjennom tidene, og dagens vestlege disiplinar følgjer eit vitskapsomgrep utvikla rundt 1700-talet, då ein innan naturvitskapane tok til å utvikla teoriar og utføra eksperiment for å støtta eller motbevisa dette. 

## Inndeling
Det er vanleg å dela dei ulike vitskapane inn etter kva dei undersøker:
* Humaniora forskar på språk, litteratur, filosofi o.s.b.
* Ingeniørvitskap er eit vitskapleg område der det vert forska på nye og generalisering av kjente teknikar og metodar
* Matematikk er ein formell vitskap
* Naturvitskapane forskar på naturfenomen
* Samfunnsvitskapane forskar på kulturfenomen

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vitenskap|Vitenskap]]» frå , og «[[:sv:Vetenskap|Vetenskap]]» frå  den 10. desember 2005.*
Brettspel

**Brettspel** er ein type spel som blir spelte på eit brett eller ei plate med særskilde brikker som skal flyttast rundt på dette i løpet av spelet. Kvart spel har særskilde reglar for korleis ein kan flytta brikkene. Ein bruker ofte tilleggsutstyr, som terningar eller kort, til å styra spelet. 

Brettspel varierer i utfordring frå pedagogiske spel for små born, spel mynta på hele familien, enkle spel med eit utal strategiske val til tunge spel med mange reglar som tek fleire dagar å spela gjennom.

Det finst eit utal brettspel med mange ulike føremål. Dei *klassiske brettspela* som dam, sjakk og backgammon er kjende over heile verda. Nyare spel kan vera tettare knytte til den verkelege verda, som Trivial Pursuit, Geni og Monopol. Ein ny type spel som særleg er mykje spelte blant ungdom er moderne strategispel, som Axis & Allies, Carcassonne og Risk.

## Kjelder
* :nb:brettspill
Sveinn Björnsson

**Sveinn Björnsson** () var medlem av bystyret i Reykjavík frå 1912 og var leiar for dette i tidsrommet 1918–1920.

## Liv og virke
Han var fødd i København i Danmark, faren var Björn Jónsson og mora Elísabet Sveinsdóttir. Frå 1914 til 1916 og i 1920 var han medlem av Alltinget, og etter at Island fekk avgrensa sjølvstyre frå Danmark i 1918 (utanom i utanrikssaker), var han sendemann i Danmark frå 1920 til 1924 og frå 1926 til 1940.

Den tyske okkupasjonen av Danmark 9. april 1940 førte til vidare sjølvstyre for Island som ikkje lenger hadde samband med Danmark på grunn av krigen. Björnsson vart vald av Alltinget til *islandsk regent* tre gonger frå 1941 til 1943, og han hadde i den stillinga det same myndet som kong Christian X av Danmark hadde hatt.

Då Island vart republikk 17. juni 1944, valde Alltinget han til den første presidenten i landet. Dette embetet hadde han frå 1944 til 1952, og han vart attvald utan motkandidat i 1945 og 1949. Han døydde i Reykjavík vel eit år før den andre presidentperioden hans var ute.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
DVD-spelar

Ein **DVD-spelar** er eit apparat som spelar av innhald ifrå ein DVD, anten det er filmar, bilete eller musikk.

Den fyrste DVD-spelaren skal ha blitt laga av av den japanske elektronikkprodusenten Toshiba i november 1996. Sony skal ha sleppt den fyrste spelaren på den amerikanske marknaden i april 1997.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:DVD-spelar|DVD-spelar]]» frå ,  den 18. mai 2022.*
Svanøya

**Svanøya** er den sørlegaste og frodigaste øya i Kinn kommune. Her finn ein planter og tre ein vanlegvis ikkje finn på Vestlandet, til dømes kristtorn. 

Historia til øya er mangfaldig og går langt attende i tida. I førre hundreåret var Svanøya det viktigaste senteret i regionen, med stor aktivitet på eksport og skipsfart. Over 100 mann arbeida i kopargruvene, haugianarane var storprodusentar av salt, her vart det bygd skip og drive storgard. Her finn ein eit steinkors reist til ære for Heilag-Olav og ein offerplass frå vikingtida. Namnet Svanøya har øya fått etter biskop Hans Svane som eigde Svanøy Hovudgard 1662&ndash;85.

**Folketalsutvikling**

a Med Marøya

## Kjelder
Sjakkbrikka konge

**Kongen** i sjakk er den viktigaste brikka, men òg den med minst handlingsrom. 

Den kvite kongen startar på feltet e1, medan den svarte startar på e8. Kongen kan flytta eitt felt i alle retningar (framover, bakover, sidelengs og diagonalt). I løpet av partiet kan kongen òg gjera éin rokade.

Viss ein ikkje kan hindra at kongen blir slått, seier ein at han er sjakkmatt, og spelet er tapt. 
Ein spelar har ikkje lov til å flytta kongen slik at motstandaren kan slå han, det vil seia å setja sin eigen konge i sjakk. Kan spelaren ikkje utføra andre trekk, seier ein at kongen er sett *[[patt]]*, og partiet endar med remis (uavgjort).

Kongen deltek vanlegvis ikkje aktivt i starten av eit parti, og ein vil vanlegvis prøva å plassera han trygt bak sine eigne bønder. I sluttspelet blir kongen gjerne meir aktiv, og blir ofte brukt til å hjelpe eigne bønder fram til forvandling.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Konge (sjakk)|Konge (sjakk)]]» frå ,  den 11. desember 2005.*