open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cracked Actor (Live Los Angeles '74)

***Cracked Actor (Live Los Angeles '74)*** er eit konsertalbum av den engelske musikaren David Bowie. Det kom ut posthumt på Record Store Day den 22. april 2017 gjennom Parlophone. Det var produsert av Bowie og miksa av Tony Visconti, og vart spelt inn under Diamond Dogs-turneen i september 1974. Noko av materialet på albumet var nytta i BBC-dokumentaren *[[filmen Cracked Actor|Cracked Actor]]*.

Heile konserten dekkjer fem sider med vinylplater, medan den sjette sida er ei etsing av Bowie. Albumet skil seg frå det første konsertalbumet til Bowie, *[[David Live]]*, som vart spelt inn på den same turneen. Det har ei anna og meir R&B-orientert besetning, mellom anna med dei mangeårige samarbeidspartnarane Earl Slick og Carlos Alomar, i tillegg til korsongaren Luther Vandross. Setlista inneheld òg songar som vart spelte inn for *[[Who Can I Be Now? (1974–1976)#The Gouster|The Gouster]]*, eit album som seinare vart utvikla til *[[Young Americans]]*.

Albumet vart gjeve ut for breiare sal på CD den 16. juni 2017.

## Mottaking

*[[Pitchfork]]*-kritikaren Chris Randle skreiv: «Du høyrer trommene så mykje tydlegare her at du kan høyre kor kompleks rytmen var på '1984', der rytmen svingar i sirklar for å ynskje kvart nye element velkomen. Bowie brukte midten av 1970-åra besett av kraft og brukte det gjennom djupare og djupare klangfargar, til forføringane hans verka reinsa for kjensler: ein ballade sungen av ein vampyr. Cracked Actor syner at han alt brukte fraseringane sine til å få merksemd.»

## Innhald
Alle songane er skrivne av David Bowie, utanom der andre er nemnde.

## Medverkande
*David Bowie – vokal
*Earl Slick – gitar
*Carlos Alomar – rytmegitar
*Mike Garson – piano, mellotron
*David Sanborn – altsaksofon, fløyte
*Richard Grando – barytonsaksofon, fløyte
*Doug Rauch – bass
*Greg Errico – trommer
*Pablo Rosario – perkusjon
*Gui Andrisano – korvokal
*Warren Peace – korvokal
*Ava Cherry – korvokal
*Robin Clark – korvokal
*Anthony Hinton – korvokal
*Diane Sumler – korvokal
*Luther Vandross – korvokal

## Salslister

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cracked Actor (Live Los Angeles &#39;74)|Cracked Actor (Live Los Angeles &#39;74)]]» frå ,  den 31. juli 2021.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Roing under Sommar-OL 1992

**Roing under Sommar-OL 1992** i Barcelona omfatta 14 båtklassar, 8 for menn og 6 for kvinner. 627 deltakarar frå 45 land var påmeld, av dei 437 menn og 190 kvinner. Tevlingane vart avvikla dagane frå 27. juli til 2. august.

Noreg vann ein sølvmedalje i dobbelfirar for menn, nett som i den førre sommar-olympiaden.

## Menn
### Singlesculler





### Dobbeltsculler





### Toar utan styrmann





### Toar med styrmann





### Dobbeltfirar





### Firar utan styrmann





### Firar med styrmann





### Åttar





## Kvinner
### Singlesculler





### Dobbeltsculler





### Toar utan styrmann





### Dobbeltfirar





### Firar utan styrmann





### Åttar





## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Olympische Sommerspiele 1992/Rudern|Olympische Sommerspiele 1992/Rudern]]» frå ,  den 31. juli 2021.*
Gitega

**Gitega** (òg skrive **Kitega**) er hovudstaden i Burundi, og ein av dei største byane i landet (nest størst ifølgje folketeljinga i 2008). Gitega ligg midt i Burundi, på sentralsletta i landet drygt 60 km austom den tidlegare hovudstaden Bujumbura. 

Gitega var hovudstad i kongedømet Burundi fram til landet blei republikk i 1966. I slutten av desember 2018 kunngjorde president Pierre Nkurunziza at regjeringa ville flytta møta sine til Gitega, og at byen ville gjenoppta rolla si som politisk hovudstad, medan Bujumbura ville halda fram som handelssentrum. Nasjonalforsamlinga i Burundi godkjende vedtaket 16. januar 2019, og ein representant i nasjonalforsamlinga uttalte at alle statsmakter ville ha flytta innan 2022.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gitega|Gitega]]» frå ,  den 31. juli 2021.*
Lesegl

**Lesegl** er eit ekstrasegl som vart nytta for auke seglflata ved svak vind. Det vart rigga ut frå rærne ved hjelp av leseglsprier. Det gjekk ut av bruk i løpet av 1870- og 1880-åra..

## Kjelder
Taktekkar

Ein **taktekkar** er ein handverkar som har spesialisert seg i tak- og membrantekkarfaget. Sentrale kunnskapar omfattar diffusjonstetting, isolering og tekking av flatt tak, skråtak og bogetak. Taktekkarar arbeider også på terrassar, jorddekte konstruksjonar, våtromsmembranar og i tunnelar. For alle oppgåver er gode materialkunnskapar og riktig vurdering av underlaget viktig.

Opplæringa av faget skjer på vidaregåande skule i fire år. Første trinn omfattar bygg- og anleggsteknikk, andre trinn klima-, energi- og miljøteknikk, og siste to trinn faget sjølv med fagbrev til slutt.

## Kjelder
Susanthika Jayasinghe

**Susanthika Jayasinghe** () er ein srilankisk tidlegare friidrettsutøvar som utmerkte seg på 200 meter. Ho vart tildelt VM-sølv 1997, OL-sølv 2000 og VM-bronsen 2007 på distansen.

## Aktiv
Jayasinghe kneip sølvmedaljen på 200 meter under verdsmeisterskapen 1997, med personbeste-tida 22,39 var ho ein hundredels sekund framom Merlene Ottey frå Jamaica.

Eit par veker før Sommar-OL 2000 presterte Jayasiinghe livsbeste på 100 meter i eit stemne i Yokohama. Tida 11,04 sekund viste at ho var i god form framom det  store målet, den olympiske 200-meteren. I OL-finalen i Sydney sprang ho sitt livs beste løp og vart klokka inn på 22,28 sekund. Med 21,84 sekund fekk Marion Jones frå USA beste tid, Pauline Davis-Thompson frå Bahamas fekk sluttida 22,27 og kom hårfint føre Jayasinghe. Etter at Jones i 2007 vart frådømt gullmedaljen, flytta IOK Jayasinghe opp på sølvplass.  

Under Friidretts-VM 2007 i Osaka kneip Jayasinghe bronsemedaljen på 200 meter med ein margin på to hundredels sekund til Torri Edwards frå USA. Ho kom heile 0,82 sekund etter den suverene vinnaren, Allyson Felix, og nesten tre tidels sekund bakom sølvmedaljør Veronica Campbell. 

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*VM 1995 i Göteborg: Utslått i kvartfinalane på 100 m (11,76=nr 31)
*OL 1996 i Atlanta: Braut kvartfinalane på 100 m
*VM 1997 i Aten:  Sølvmedalje på 200 m – 22,39, bakom Zjanna Pintusevitsj (22,32)
*VM 1999 i Sevilla: Starta ikkje i kvartfinalane på 100 m
*OL 2000 i Sydney: Sølvmedalje på 200 m – 22,28. Nr 10 på 100 m – 11,33
*VM 2001 i Edmonton: diskvalifisert i forsøket på 200 m
*VM 2003 i Paris: Braut kvartfinaleløpet på 100 m
*VM 2007 i Osaka: Bronsemedalje på 200 m – 22,63. Utslått i kvartfinalen på 100 m
*OL 2008 i Beijing: Utslått i semifinalane på 200 m (22,98=nr 14)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Susanthika Jayasinghe|Susanthika Jayasinghe]]» frå ,  den 2. august 2021.*  

*
Javier Culson

**Javier Culson Rodríguez** () er ein puertorikansk tidlegare friidrettsutøvar som utmerka seg i 400 meter hekk. I 2009 vart han den fyrste frå Puerto Rico som vann ein medalje i ein verdsmeisterskap i friidrett. To år seinare vann han ein ein ny sølvmedalje ved Friidretts-VM 2011 og i 2012 vann han bronsen i øvinga ved sommar-OL i London.

## Aktiv
I 2006 sigra Culson på langhekken under den ibero-amerikanske meisterskapen som då vart avvikla i heimbyen hans, Ponce. To år seinare sprang han for fyrste gong under 49 sekundar då han i Kingston vart klokka inn på 48,87. I juli 2009 flytta han landsrekorden til 48,29 sekund ved eit stemne i Monaco. Nokre veker seinare vann han sølvmedaljen ved verdsmeisterskapen i Berlin på ny bestetid, 48,09, han var då 0,18 sekund attom Kerron Clement frå USA.

Den 8. mai 2010 i Ponce presterte Culson livsbeste med eit hekkeløp på 47,72 sekund. Hausten 2011 sikra han seg VM-sølv nummer to på tida 48,44, Dai Greene frå Storbritannia vart verdsmeister. I OL-finalen i London 2012 tok Culson bronsemedaljen på 48,10 sekund, vinnaren Félix Sánchez fekk 47,63 og toaren Michael Tinsley 47,91 i sluttider.

Culson var god for tider på 48-talet til 2017. Han la opp etter 2018-sesongen.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*VM 2007 i Osaka: Utslått i semifinalane (49,64=nr 19)
*OL 2008 i Beijing: Utslått i semifinalane (49,85=nr 14)
*VM 2009 i Berlin: Sølvmedalje – 48,09, bakom Kerron Clement (47,91)
*VM 2011 i Daegu: Sølvmedalje – 48,44, bakom Dai Greene (48,26)
*OL 2012 i London: Bronsemedalje – 48,10
*VM 2013 i Moskva: Nr 6 – 48,38
*VM 2015 i Beijing: Utslått i semifinalane (49,36=nr 18)
*OL 2016 i Rio de Janeiro: Nr 8 (48,46 i semifinalane)
*VM 2017 i London: Utslått i forsøka (50,33=nr 27)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Javier Culson|Javier Culson]]» frå ,  den 2. august 2021.*
Roing under Sommar-OL 1996

**Roing under Sommar-OL 1996** i Atlanta omfatta 14 båtklassar, 8 for menn og 6 for kvinner. 608 deltakarar frå 45 land var påmeld, av dei 403 menn og 205 kvinner. Tevlingane vart avvikla dagane frå 21. til 28. juli på dammen Lake Lanier i delstaten Georgia, ei 50-60 km nordaust om Atlanta. 

Noreg vann ein sølvmedalje i dobbelsculler for menn.

## Menn
### Singlesculler





### Dobbeltsculler





### Lettvekts-dobbeltsculler





### Toar utan styrmann





### Dobbeltfirar





### Firar utan styrmann





### Lettvekts-firar utan styrmann





### Åttar





## Kvinner
### Singlesculler





### Dobbeltsculler





### Lettvekts-dobbeltsculler





### Toar utan styrmann





### Dobbeltfirar





### Åttar




## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Olympische Sommerspiele 1996/Rudern|Olympische Sommerspiele 1996/Rudern]]» frå ,  den 1. august 2021.*
Bygdefar

**Bygdefar** var ein avtale mellom ein jekteigar og fiskebøndene i ei eller fleire bygder, om transport av varer til og frå Bergen.. Nemninga «far» synte til det ferdast eller reisemoglegheit med eit fartøy, i dette tilfelle det å skaffa seg frakteplass på ei jekt. Eigaren av bygdefarjekta vart kalla jekteskipper, noko som ikkje betydde at han hadde komandoen ombord; det var det styrmannen som hadde. 

## Referansar
Lasterom

**Lasterom** er eit rom i eit transportmiddel der ein plasserer det som vert transportert. Uttrykket er mest nytta i samband med fraktefartøy. Historiske skip, som til dømes knarrar og jekter hadde opne lasterom, men moderne lasteskip har vasstette luker over opningane på lasterommet.
Lefserull

**Lefserull** er ein matrett laga ved å rulla eller pakka inn ymist innehald i ei lefse. Lefsa kan vera vanleg potet- eller kveitelefse, eller av mais. 

Fyllet plar vera grønsaker med eitkvart kjøt. I Noreg er det vanleg med fisk, t.d. grav- eller røykjelaks, eller tynnskore kjøt som spekeskinke og fenadlår, men det kan òg vera kjukling.
Jektefartsmuseet

**Jektefartsmuseet** er eit maritimt museum ved Bodøsjøen i Bodø. Det vart bygd for å ta vare på jekta «Anna Karoline» og opna 22. juni 2019. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Roing under Sommar-OL 2000

**Roing under Sommar-OL 2000** i Sydney omfatta 14 båtklassar, 8 for menn og 6 for kvinner. 547 deltakarar frå 51 land var påmeld, av dei 363 menn og 184 kvinner. Tevlingane vart avvikla dagane frå 17. til 24. september på ei regatta-bane i byen Penrith, 50&nbsp;km vest om midtbyen i Sydney.

Noreg vann ein sølvmedalje i dobbelsculler for menn, nett som i forrige sommar-OL.

## Menn
### Singlesculler




### Dobbeltsculler




### Lettvekts-dobbeltsculler




### Toar utan styrmann




### Dobbeltfirar




### Firar utan styrmann




### Lettvekts-firar utan styrmann




### Åttar




## Kvinner
### Singlesculler




### Dobbeltsculler




### Lettvekts-dobbeltsculler




### Toar utan styrmann




### Dobbeltfirar




### Åttar




## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Olympische Sommerspiele 2000/Rudern|Olympische Sommerspiele 2000/Rudern]]» frå ,  den 3. august 2021.*
Håsete

**Håsete** (frå norrønt  *háseti*, av *hár*, 'keip', og *-seti*, 'ein som sit') er eit eldre norsk uttrykk for mannskap på ein farkost som ikkje er styrmann. I norrøn tid, då det var vanleg å ro skipa, hadde mannskapet sete ved kvar sin keip. Då jektene kom sat ikkje mannskapet lener ved kvar sin knip, men dei vart framleis kalla håsete. I samband med  jektefarten fungerte mannskapet (håsetane) både som matrosar og som føringsmenn. Ein føringsmann var ein som hadde ansvar for noko av lasta. Det var føringsmannen som sende varene han hadde ansvaret for og kjøpte returvarer til den som hadde send varene. 

## Referansar
Føringsmann

**Føringsmann** er ein som fraktar folk eller varer. Føringsmannen har ansvaret for folk og varer som han fraktar. Omgrepet har vore mykje nytta i samband med fraktefart på kysten. Under jektefarten vart det gamle omgrepet håsete nytta i tydinga føringsmann. 

## Referansar
Veng på skip

**Veng** på eit skip syner til eit overbygg, eller kahytt, i hekken på eit mindre skip, som til dømes ei jekt, jakt, galeas, osb. Det var ofte skipperen og styrmannen som heldt til i vengen. Når storfolk, som prestar og futar, var passasjerar fekk dei òg plass i vengen. På større skip kunne vengen vera så stor at heile mannskapet fekk plass der. Vengen var då som oftast del i to rom, slik at skipper og styrmann fekk sitt eige «vengkammer». Det var som oftast omn i vengen, der ein koka mat og kaffi.

## Galleri

Fil:Vengen_på_Holvikjekta.png|Inne i vengen på «Holvikjekta», som er ei stor jekt. 
Fil:Vengbaaten Nidaros 3.jpg|Vengen på vengbåten «Nidaros».
Fil:Anna Karoline cropped.jpg|Vengen, med styre, på jekta «Anna Karoline»


## Referansar
Rorkult

**Rorkult** er eit stag festa til roret på båtar og små skip som tillet rorkaren å svinga og setta fast roret i ein bestemt posisjon. Rorkulten, som oftast er av tre, er festa til roret med eit kraftig jarnbeslag. 

Rorkulten kan låsat i ein bestemt posisjon ved å binda han fast eller ved å legga han ned i eit hakk i ei liste som ligg under han. 

## Referansar

## Sjå òg
*Styrvol
Frukostblanding

**Frukostblanding** eller **kornblanding** er ei tørr blanding laga av korn og eventuelt bitar av frukt, nøtter, sjokolade og liknande som ein kan eta med mjølk eller yoghurt og eventuelt også frisk frukt eller bær til. Kornet kan vera gryn, rista eller puffa. Kornblandingar kan vera laga av heile korn, korndelar eller forma deig. Dei blir ofte brukte til frukost.

Kornblanding er ei amerikansk oppfinning som skil seg frå tradisjonell graut og velling ved at ein kan eta retten kald, utan å koka han først. Retten er knytt til helsekostrørsla seint på 1800, då folk oppsøkte sanatorium med ulike helseproblem som ofte blei knytte til fordøying. Kornblandingar skulle bøta mot den tidlegare proteinrike dietten deira. Seinare blei dei eit utbreidd kommersielt produkt som var lett å lagra og laga til. Utviklinga av kornblandinga er også knytt til endringar i jordbruks- og mølleteknologi og industrialiseringa i matproduksjonen.

Kornblandingar er vanlegvis fabrikkfremstilte og pakka klar til servering, men ein kan også setja saman sine eigne blandingar. Dei kan bestå av ulike kornslag som mais, ris eller kveite, tørka frukt, nøtter og søtemiddel i form av sukker eller honning. Andre tilsettingsstoff kan vera sjokolade og matfarge. Nokre produkt er også tilsette vitamin. Marknadsføringa legg ofte vekt på helsefordelar, vektkontroll og til dømes fiberinnhald i blandingane. Mange frukostblandingar har svært høgt sukkerinnhald og gjev sterk blodsukkerstiging etter inntak.

Vanlege frukostblandingar er müsli og ulike typar cornflakes. 

## Sjå òg

* Nestlé
* Kellogg Company
* Soll, tradisjonell rett av knust flatbrød med mjølk og sukker

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Frokostblanding|Frokostblanding]]» frå ,  den 2. august 2021.*
Herjangen

**Herjangen** (nordsamisk ) er ei lita bygd i Narvik kommune i Nordland, ca. 5 kilometer vest for Bjerkvik, på nordsida av Herjangsfjorden. Bygda er ei av dei eldste busetnadane i Ofoten. Bygda er kjend for helleristningar, som truleg er mellom 5000 og 6000 år gamle.

Det bur omlag 100 menneskje i bygda, pluss ein god del hyttefolk. Bygda ligg ved den gamle riksvegen (E10 til Å i Lofoten), som i 1995 vart flytta og no ligg eit stykke ovanfor bygda. Den gamle vegen gjennom Herjangen er no fylkesveg.

## Sjå òg
* Herjangsfjorden

## Kjelder
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Herjangen|Herjangen]]» frå ,  den 3. august 2021.*
Kjølsvin

**Kjølsvin**, eller **kjølsvill**, er ein langsgåande planke eller bjelke som forsterkar ein båt eller eit skip av tre. Kjølsvinet strekker seg over heila lengda til kjølen og er festa til denne. På eldre treskip låg kjølsvinet oppå spanta rett over kjølen, og var bolta til kjølen gjennom botnstokkane. 

Opphavet til namnet «kjølsvin» er noko diffus. Det kan vera avleidd frå «kjølsvill», ved at «svill» har vorte til «svin», men det kan òg vera at «svin» syner til at botnvatn med rusk og rask samlar seg der. 

## Referansar
Teredinidae

**Teredinidae** er ein familie av makkliknande muslingar, med sterkt forkrøpla skal. Dei lever i saltvatn og er utbreidde over store deler av verda. Det finst rundt 65 ulike typar slike makkar, og av desse finst 4-5 i Noreg 

Dei mest kjente artane, som høyrer til slekta pålemakk (*[[Teredo]]*), kalklegg gangane sine. Dei er vanlige ned til eit djup på rundt 30 meter. Pålemakk er eigentlig muslingar med skal som er redusert til ei slags borekrone, som sit fremst på kroppen og har ein storleik på omlag 1 cm. Pålemakken er ellers naken og den langstrakte forma gjer at han minner meir om ein mark enn om ein musling'. 

Dei borar lange gangar i trevyrke og kan gjera stor skade ved at angripa skip og båtar av tre, trestolpar under kaier og bryggjer, osb. Pålemakk lever berre i sjøvatn, så ein kan unngå han ved å fortøya båtar litt oppe i ein elveos. 

### Slekter
Teredinidae omfattar fleire slekter, der pålemakk (*Teredo*) er den vanlegast nemnde. Den best kjende arten er *[[Teredo navalis]]*.  Historisk har det vore større konsentrasjonar av *Teredo* i Det karibiske havet enn i dei fleste andre saltvassområde.

Slekter i familien Teridinidae er:
* *[[Bactronophorus]]* Tapparone-Canefri, 1877
* *[[slekta Bankia|Bankia]]* Gray, 1842
* *[[Dicyathifer]]* Iredale, 1932
* *[[Kuphus]]* Guettard, 1770
* *[[Lithoredo]]* Shipway, Distel & Rosenberg, 2019
* *[[Lyrodus]]* Binney, 1870
* *[[Nausitoria]]* Wright, 1884
* *[[Neoteredo]]* Bartsch, 1920
* *[[Nototeredo]]* Bartsch, 1923
* *[[Psiloteredo]]* Bartsch, 1922
* *[[Spathoteredo]]* Moll, 1928
* *[[Teredo]]* Linnaeus, 1758
* *[[Teredora]]* Bartsch, 1921
* *[[Teredothyra]]* Bartsch, 1921
* *[[Uperotus]]* Guettard, 1770
* *[[Zachsia]]* Bulatoff & Rjabtschikoff, 1933

## Referansar
Sagflis

**Sagflis**, eller **sagma**, er flis som sagtennerne riv laus ved saging av trevyrke. Sagflis blir mellom anna nytta som strø for husdyr, innan kjemisk treforedling.

## Referansar
Fyrstereisgut

**Fyrstereisgut** er ein gut eller mann som reiser til sjøs fyrste gongen. Om farkosten er 
ein fiske- eller fangstbåt blir han ofte kalla **skårunge**. I tidlegare tider fekk fyrstereisguten ofte arbeid som ikkje kravde erfaring eller som dei meir erfarne mannskapet ikkje ville ha, som til dømes å stå for matstellet, reinhald o.l.

«Førstereisgutten» er ein kjend norsk song skriven av H. Anker-Eriksen og framført av Gunnar Engedahl og Erling Stordahl.

## Referansar
Skårunge

**Skårunge** kan syna til:
* Ein ungmåse; måse som enno ikkje har fått rette fargen
* Ein fyrstereisgut som er med på ein fiske- eller fangstbåt for første gong
Vedmål

**Vedmål** er mål på volum ved. Skieved har tradisjonelt vore målt i famn, som er ei ramme med lengd og høgd på ei famn (ei famn = 3 alen = 1,88 m). Lengda på vedskiene skulle vera ei alen (62,8 cm). Dette gav eit volum på 9 kubikkalen (2 1/4 m<math>^3</math>). Då meterlova («Lov om Mål om Maal og Vegt») vart vedteke i 1875 vart dimensjonane på måleramma endra slik at lengda og høgda vert 2 m, som endra volumet til 2 1/2 m^3. 

## Referansar
Verdsmeisterskapen i orientering 1970

**Verdsmeisterskapen i orientering 1970**, den tredje i sitt slag, vart avvikla ved Friedrichroda i dåverande Aust-Tyskland dagane frå 27. til 29. september. Deltakarane kom frå 15 land. I dei individuelle tevlingane stilte 69 karar og 48 kvinner til start.

## Menn
### Klassisk-distanse – 14,5 km/19 postar





### Stafett





## Kvinner
### Klassisk-distanse – 7,5 km/10 postar





### Stafett





## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Orientierungslauf-Weltmeisterschaften 1970|Orientierungslauf-Weltmeisterschaften 1970]]» frå ,  den 5. august 2021.*
Turn under Sommar-OL 2020

**Turnøvingane under Sommar-OL 2020** i Tokyo vart avvikla i tida 24. juli til 3. august. Øvingane omfatta 14 tevlingar, 8 for menn og 6 for kvinner.

## Menn
### Mangekamp





### Bøylehest





### Frittståande





### Hopp





### Ringar





### Skranke





### Svingstang





### Lagkamp





## Kvinner
### Mangekamp





### Bom





### Frittståande





### Hopp





### Skranke





### Lagkamp





## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gymnastics at the 2020 Summer Olympics|Gymnastics at the 2020 Summer Olympics]]» frå ,  den 4. august 2021.*
Pålemakk

**Pålemakk** (også kalla *pelemark* og *peleorm*) er ei slekt av makkliknande muslingar, med sterkt forkrøpla skal. Dei høyrer til i familien Teredinidae, som er utbreidde over store deler av verda. Det finst rundt 65 ulike typar slike muslingar, og av desse finst 4-5 i Noreg 
Det er funne pålemakk rundt det meste av norskekysten.

Pålemakk kalklegg gangane sine. Dei er vanlige ned til eit djup på rundt 30 meter. Pålemakk er eigentlig muslingar med skal som er redusert til ei slags borekrone, som sit fremst på kroppen og har ein storleik på omlag 1 cm. Pålemakken er ellers naken og den langstrakte forma gjer at han minner meir om ein mark enn om ein musling. 

Dei borar lange gangar i trevyrke og kan gjera stor skade ved at angripa skip og båtar av tre, trestolpar under kaier og bryggjer, osb. Pålemakk lever berre i sjøvatn, så ein kan unngå han ved å fortøya båtar litt oppe i ein elveos. 

Som dei fleste marine muslingar lever pålemakk av partiklar dei filtrerer ut frå vatnet, og ikkje primært trevyrke. Dei tek til seg tre som eit ekstra næringsstoff ved hjelp av bakteriar i nokre av cellene deira. Dei treng likevel ikkje tre for å leva, og kan klara seg på overflata til strukturar av både tre og andre materiale.

## Artar
* *[[Teredo aegypos]]* Moll, 1941
* *[[Teredo bartschi]]* Clapp, 1923
* *[[Teredo bitubula]]* Li, 1965
* *[[Teredo clappi]]* Bartsch, 1923
* *[[Teredo fulleri]]* Clapp, 1924
* *[[Teredo furcifera]]* Martens in Semon, 1894
* *[[Teredo johnsoni]]* Clapp, 1924
* *[[Teredo mindanensis]]* Bartsch, 1923
* *[[Teredo navalis]]* Linnaeus, 1758
* *[[Teredo poculifer]]* Iredale, 1936
* *[[Teredo portoricensis]]* Clapp, 1924
* *[[Teredo somersi]]* Clapp, 1924
* *[[Teredo triangularis]]* Edmondson, 1942

## Galleri

File:Teredo_Turu_Shipworm.jpg|*Teredo*-orm eller *turu* teken ut frå mangrovetre på Marajóøya i Brasil. Denne makken er 1,5&nbsp;cm i diameter og rundt 50&nbsp;cm lang (merk at halen er broten av).


## Referansar
Şamaxı astrofysiske observatorium

**Şamaxı astrofysiske observatorium** (aserbajdsjansk *Şamaxı Astrofizika Rəsədxanası*) er eit stort observatorium i Aserbajdsjansom ligg 22 km nordvest for Şamaxı i distriktet Şamaxı. Observatoriet ligg i Store Kaukasus, 1435 meter over havet. Det høyrer til Aserbajdsjans nasjonale vitskapsakademi.

Det vart grunnlagt i 1958 av Jusif Mammadalijev og vart bygt mellom 1958 og 1960. Hovudinstrumentet er Carl Zeiss-spegelteleskopet på 2,0 m, som vart innvigt i 1966. Observatoriet har også tre mindre teleskop.

## Teleskop
* 2,0&nbsp;m Carl Zeiss-spegelteleskop
* 70&nbsp;cm AZT-8 Cassegrain-teleskop 
* 60&nbsp;cm Zeiss-600 Cassegrain-teleskop
* 35&nbsp;cm Katadioptrisk-teleskop

## Galleri

Fil:Telescope in Pirgulu State Reserve Observatory. Photo by Uzeyir Mikayilov 0.jpg|Observatoriet med 2,0 m Carl Zeiss-spegelteleskopet  


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Shamakhy Astrophysical Observatory|Shamakhy Astrophysical Observatory]]» frå , den 5. august 2021.* 

## Bakgrunnsstoff

*   Offisiell nettstad
Filmen Luca

***Luca*** er ein amerikansk dataanimert fantasyfilm frå 2021. Han vart produsert av Pixar Animation Studios og gjeven ut av Walt Disney Pictures 18. juni 2021 på Disney+. Han vart regissert av Enrico Casarosa, og handlinga vart skriven av Enrico Casarosa, Jesse Andrews og Simon Stephenson.

## Handling
Luca Paguro er eit ungt sjømonster som bur på botn av Liguriahavet og gjeter flokkar med fisk, ikkje so langt unna den oppdikta italienske byen Portorosso. Ein dag møter Luca Paguro foreldrelause Alberto Scorfano, som viser Luca korleis livet er ute av havet, og ymse ting han har samla opp av menneskesaker, som dei brukar til å laga sin eigen Vespa. Foreldra hans Luca er redde for kva folk kjem til å gjera med Luca, so dei bed onkelen hans om å taka vare på han i ein sesong. Luca likar ikkje at dei sender han bort ein heil sesong, som gjer at han stikk av til Alberto. Dei tenkjer seg at det er tryggast å fara til byen Portorosso for å koma seg bort, der kan dei ogso skaffa seg ein ordentleg Vespa å køyre kringom verda med. 

## Skodespelarar

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
* *[https://www.imdb.com/title/tt12801262/?ref_=ext_shr_lnk Luca]* ved The Internet Movie Database (IMDb)
Hals på båt

**Halsen** på ein båt er det nedste delen av det fremre delen av av botnen På geitbåtar og oselvarar er den fremre delen av det nedste bordet hola ut (med øks) slik at båten «sveljer sjøen» i staden for å skuva han framføre seg.

På sunnmørsbåtar er halsen andre bordet som vert påsett i botnen i båten.

## Referansar
Roing under Sommar-OL 2004

**Roing under Sommar-OL 2004** i Aten omfatta 14 båtklassar, 8 for menn og 6 for kvinner. 557 deltakarar frå 51 land var påmeld, av dei 364 menn og 193 kvinner. Tevlingane vart avvikla dagane frå 14. til 22. august på ei regatta-bane i Marathónas.

Noreg fekk ein gullmedalje då Olaf Tufte vann singlesculler for menn. Det var den fyrste norske olympia-sigeren i roing sidan 1976.

## Menn
### Singlesculler





### Dobbeltsculler





### Lettvekts-dobbeltsculler





### Toar utan styrmann





### Dobbeltfirar





### Firar utan styrmann





### Lettvekts-firar utan styrmann





### Åttar





## Kvinner
### Singlesculler





### Dobbeltsculler





### Lettvekts-dobbeltsculler





### Toar utan styrmann





### Dobbeltfirar





### Åttar





## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Olympische Sommerspiele 2004/Rudern|Olympische Sommerspiele 2004/Rudern]]» frå ,  den 6. august 2021.*
Krøterbåt

**Krøterbåt** var ein robåt som vart nytta til å frakta levande krøter med, men dei vart òg nytta for å frakta slakt.
Valsøya

**Valsøya** er ei øy  i Heim kommune i Trøndelag. Ho ligg ved innløpet til Valsøyfjorden, som går mot sør. I nord ligger Vinjefjorden, som går mot aust, og Arasvikfjorden, som går mot vest.

Valsøya har eit areal på 2,18 km² og er den største øya i kommunen. Det høgaste punktet ligg 86 meter over havet.

E39 går over Valsøya, langs den søraustlege delen av øya. Vegen knyter Valsøya til fastlandet i aust med ei bru over Stokksundet, og kryssar i vest over Valsøyfjorden via Kjøløya.

## Referansar
Kyrkjebåt

**Kyrkjebåt** er ein båt som tradisjonelt har vore bruka til å ro til kyrkja frå  ei grend som soknar til kyrkja. Dei var som oftast lange og smale for at dei skulle vera lettrodde, men dei kunne variera mykje både i storleik og utforming. Firekneipingar (åttringar) og femkneipingar (tiæringar) var vanlege kyrkjebåtar. «Fjordamerra», bygd i 1842 i Årvågfjorden i Aure kommune, var ein geitbåt med sju par årar. 

I Sverige var kyrkjebåtat med 8-10 par årer vanlige, men nokre hadde 12 par. I fylgje Eskeröd kunne dei største båtena ta 80 til 90 personar. Eldre bilete syner at det kunne sitje folk mellom roarane og på ripa, men det var på vatn i innlandet, som Siljan. 

Når det var bryllaup sat som oftast brura i kyrkjebåten og resten av fylgjet, som det ikkje var plass for, rodde i andre båtar, som seksringar og færingar. Det var ofte kapproing og det var stor skam og noko rodde frå brurebåten. Kyrkjebåtane vart og bruka for å ro til tinget og i samband med gravøl. 

## Galleri

Fil:C02562 Fjordamerra (1842).jpg|Fjordamerra. 
Fil:Kyrkjebåt_Hardanger.jpg|Kyrkjebåt frå Nå i Hardanger. 
Fil:Svartebåten-Sætre.jpg|Kyrkjebåten «Svartebåten» frå Sunnmøre. 
Fil:Kyrkbaat.JPG|Kyrkjebåt frå Dalarna i Sverige, med 10 par årer.
Fil:Kyrkbåt_(brudpigan).JPG|Kyrkjebåt frå Dalarna i Sverige, med 10 par årer.
Fil:Church_boat,_Mora,_Dalarna,_Sweden_(6999883529).jpg|Kyrkjebåtar på Siljan i Sverige i 1945. 
Fil:Kapproing_nær_Rättvik_i_Dalarne,_Sverige?_(ca._1945)_(4327587508).jpg|Kapproing med kyrkjebåt i Leksand i 1845.  
Fil:Finnish_Church_Boat_in_Sulkava_Finland.jpg|Kapproing med kyrkjebåt i Sulkava i Finland 


## Referansar
Kransag

**Kransag**, eller **bordsag**, er ei sag, laga av eit breidt tynt stålblad, som vart bruka for å skjera bord og plankar av ein tømmerstokk. Stokken vart lagt på eit stillas, og ein mann sto oppe på stillaset (oppåsagaren) og drog saga oppover, medan ein annan stod under og drog saga nedover (undersagaren). Det var oppåsagaren som fungerte som bas. Den som sto under stillasjet fekk lett sagflis i augo, så det var nok ikkje så triveleg. 

Ein veit ikkje når ein fyrst tok til å saga bord og plankar på denne måten, men eit veggmåleri i Pompeii syner at det må ha vore før år 79; dette er rett nok ei grindsag, men arbeidsmåten er lik med den som vart nytta for dei breie kransagene. Det er kjend at ein over heile Europa saga bord og plankar på denne måten i mellomalderen. Etter rundt 1950 har ikkje denne arbeidsmetoden vore i bruk i Europa, men i delar av Asia, Afrika og Amerika er dei framleis i bruk. 

I Noreg var kransaga i bruk frå rundt 1600 til 1850. Dette heng nok saman med at jarnverka då vart i stand til å produsera tynne valsa stålsager. Dei var soleis i bruk samstundes med oppgangssagene. Sidan oppgangssagene vart drivne med vasshjul laut dei plasserast ved elver. Kransaga derimot kunne plasserast overalt og vart nytta når ein trong nokre bord, til dømes til vøling av bygningar. Men det var tungt arbeid å saga bord og plankar på denne måten, så ho var ikkje brukbar for storproduksjon. Bruken dabba av frå midten av 1800-talet, men i fylgje Godal var ho i bruk fram til rundt 1950. Ein film frå bygginga av Porjus kraftverk syner bruk av kransag. 

## Galleri

Fil:Fresque_de_Pompéi_-_Scieur_de_long.jpg|Veggmåleri i Pompeii som syner saging av planakar. 
Fil:Klondikers_whipsawing_lumber_for_building_boats,_Lindeman_Lake,_Chilkoot_Trail,_circa_1898_(AL%2BCA_521).jpg|Bruk av kransag i Britisk Columbia i Canada i 1898.
Fil:Eskimos_whipsawing_lumber_in_snow,_Seward_Peninsula,_Alaska,_between_1900_and_1910_(AL+CA_152).jpg|Bruk av kransag i Alaska ca. 1905. 
Fil:Pitsaw00.jpg|Saging av bord med kransag i Yukon i Canada i 1896. Her brukar dei ei grop i jorda i standen for stillasj.


## Referansar
Stampehus

**Stampehus** kan syna til:
* Stampehus med vegger av stampa jord
* Stampehus for tøving 
* Stampehus for gruvedrift
Stampehus for tøving

**Stampehus** er eit hus der ein stampar vove ullstoff i vatn for å krympe og gjere tettare, mjukare og sterkare. Eit vasshjul eller ein kvernkall dreiv stampeverket. Stampehusa var difor plasserte ved bekkar, og var som oftast lafta.
Arboretum Vrahovice

**Arboretum Vrahovice** er eit lite arboret i landsbyen Vrahovice i Tsjekkia. Det omfattar tre og buskar frå Nord-Amerika, Europa og Asia. 

Arboretet blei skipa av Spolek za staré Vrahovice, foreininga for gamle Vrahovice, og oppretta og planta mellom 2010 og 2015. Det er ope for allmugen  dagleg, gratis.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Arboretum Vrahovice|Arboretum Vrahovice]]» frå ,  den 6. august 2021.*  
 
## Bakgrunnsstoff
*
Havregryn

**Havregryn** er valsa, heile gryn av havre. Produktet blei opphavleg framstilt til å laga havregraut av, men ein kan også eta rå havregryn med mjølk og tilsetjingar som sukker eller rosiner til.

Det var kring 1900 at ein byrja valsa havregryn, og med det blei havregraut populær som frukost.

Havre har eit høgt feittinnhald i høve til andre kornslag, og det krev ein særskild behandling for å unngå at feittstoff blir harskt før havregryna kan brukast. Havren blir difor dampkokt ei god stund før han blir tørka, gjenoppvarma og valsa.

Havregryn kan brukast som ingrediens i bakverk, som  havregrynkuler.

## Sjå òg
*Bjørn havregryn‎

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Havregryn|Havregryn]]» frå ,  den 6. august 2021.*
Verdsmeisterskapen i orientering 1968

**Verdsmeisterskapen i orientering 1968**, den andre i sitt slag, vart avvikla ved Linköping i Sverige dagane 28. og 29. september. Deltakarane kom frå 13 land, alle frå Europa. I dei individuelle tevlingane stilte 63 karar og 38 kvinner til start.

## Menn
### Klassisk-distanse – 14,7 km/18 postar





### Stafett





## Kvinner
### Klassisk-distanse – 7,8 km/10 postar





### Stafett





## Kjelder
*https://old.orienteering.sport/events/?event_id=10
Verdsmeisterskapen i orientering 1966

**Verdsmeisterskapen i orientering 1966**, den aller fyrste i sitt slag, vart avvikla i Fiskars ved Pohja i Finland den 1. og 2. oktober. Deltakarane kom frå 11 land i Europa; Austerrike, Aust-Tyskland, Bulgaria, Danmark, Noreg, Storbritannia, Sveits, Sverige, Tsjekkoslovakia, Ungarn og arrangørlandet Finland. I dei individuelle tevlingane stilte 58 karar og 35 kvinner til start.

Åge Hadler frå Bergen vart den aller fyrste verdsmeisteren i orienteringsløp for menn. Noreg fekk elles bronseplassen i stafettane for både menn og kvinner.

## Menn
### Klassisk-distanse – 14,1 km/11 postar





### Stafett





## Kvinner
### Klassisk-distanse – 6,6 km/6 postar





### Stafett





## Kjelder
*https://old.orienteering.sport/events/?event_id=6
Vengbåt

**Vengbåt** var ein skyssbåt for embetsmenn, som geistlege, amtmenn osb. Dei hadde ein fastmontert veng i akterskotten, der dei reisande kunne opphalda seg i le for vêr og vind. Vengen på desse båtane var meir forseggjord enn løftingen på bruksbåtar som til dømes fembøringar. Nokre vengar såg ut som små hus og var ofte måla i fleire farger. Vengbåtane vart rodd av opp til 10 mann, men dei hadde òg mast med råsegl.

Baroniet i Rosendal hadde fleire vengbåter. Nokre vengbåtar, som Eidsvollsbåten var utstafferte med baugspryd og gallionsfigur. Vengen hadde ofte glasruter slik at dei reisande kunne nyta utsikta. Det var vanleg med eit klaffbord og skåp for mat og drikkevarer. 

I 1997 bygde Fosen folkehøgskole i Rissa ein vengbåt som fekk namnet «Nidaros».

## Galleri

Fil:Eidsvollsbaaten paa Puddefjorden.jpg|Eidsvollsbåten på Puddefjorden i Bergen.
Fil:Enigheden.JPG|Vengebåten «Enigheden» på hamna i Bergen i 2008.
Fil:Vengbaaten Nidaros 1.jpg|Vengbåten «Nidaros» under landsstemnet  for Forbundet KYSTEN i Fosnavåg 2008.
Fil:Vengbaaten Nidaros 2.jpg|Stamnen på vengbåten «Nidaros»
Fil:Vengbaaten Nidaros 3.jpg|Vengen på vengbåten «Nidaros»


## Referansar
Tendring

**Tendring**, **småjekt**, eller **storbåt**, er mindre føringsbåtar med akterspegel. Dei har omlag same form som ei lita jekt, men dei er mindre enn vanleg jektestorleik (5 til 6 lestar), og vart mest nytta over korte distansar. Dei er kjende frå Hålogaland, der dei mellom anna vart nytta for å frakta ved. Namnet kjem av tiæring (norrønt *teinæringr*), ettersom dei hadde 10 par årar. Etter som dei kunne roast var dei meir fleksible enn jektene, som var avhengige av seglingsvind. Grensa mellom jekt og tendring var nok litt diffus, og det er ikkje opplagt om små jekter, som til dømes Bakkejekta, bør reknast som jekt eller tendring. At tendringen ofte vart kalla «storbåt» er ei kjelde til forvirring, ettersom åttringar og fembøringar òg vart kalla «storbåt».

## Referansar
Tolværing

**Tolværing**, eller **sekskneiping**, er ein robåt med seks par årer. Tolværingar var store båtar og tunge å ro, så det vart segla når det var seglevind. Nokre kyrkjebåtar var tolværingar.

## Referansar

## Referansar
Æring

**Æring** er den minste av dei vanlege robåtstorleikane, 4 – 4,5 m lang.  Ordet kjem av at robåtstorleiken har berre eit par årer.  Det er to storleikar æringar. Den eine har berre to band, og dirfor berre eit rom, medan den andre har tre band som ein færing, men det bakre rommet er berre ca. 50 cm langt.  

Det er mulig at æringene er kome til i løpet av dei siste ca. 50 år, avdi ein trong mindre robåtar.

## Kjelder
**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Æring|Æring]]» frå ,  den 7. august 2021.*
Halvfjerderømming

**Halvfjerderømming** er ein robåt med 3 1/3 rom. Dei blir òg kalla «kobberomsbåt», «bunkeromsbåt», og i Vesterålen «stor færing», medan trønderane kallar dei «skottkneiping».

## Referansar
Båtshake

**Båtshake** (norrønt *bátshaki*) er ei stong med krok og spiss i eine enden som blir brukt på båtar og skip til å halda fast, hala inn, skyva frå eller henta noko opp frå sjøen.

Båtshaken er laga av ei rund stong som tradisjonelt var av tre med beslag i eine enden. I nyare tid er det blitt vanlegare å laga han av aluminium. Kroken kan vera av metall eller i nyare tid plastikk.

Ein båtshake bør også ein butt ende for å kunne skyva frå når båten forlet brygga. Ein kan også ho ha eit tau festa i han så ein ikkje mistar haken.

Motivet i kommunevåpenet til Jondal kommune var tre båtshakar.

## Galleri

Batshake.jpg|Båtshake
A U.S. Navy unmanned underwater vehicle (UUV) operator recovers a UUV after a successful run during International Mine Countermeasures Exercise (IMCMEX) 13 in Qatar May 14, 2013 130514-N-PX130-206.jpg|Bruk av båtshake til å dra inn ein sjølvstyrande undervassbåt
US Navy 110505-N-OS574-464 Marines prepare to hook a rigid-hull inflatable boat during a visit, board, search and seizure, hook and pull exercise.jpg|Bruk av båtshake til å borda eit skip under ei øving.
Jondal komm.svg|Kommunevåpenet til Jondal kommune.


## Kjelder
Tiæring

**Tiæring**, eller **femkneiping**, er ein robåt med fem par årer. Tiæringar kunne vera spissgatta, eller dei kunne ha akterspegel, som tendringane og vengbåtane.

## Referansar
GATT (fleirtyding)

**Gatt** (norrønt *gat*, nederlandsk *gatt*) eller **GATT** kan syna til:
* Akterenden på fartøy, som kan delast inn etter forma: Spissgattar, plattgattar, rundgattar
* Kabelgatt, lite rom for å oppbevare tauverk, blokker, o.l. på fartøy
* Hellegatt, lite oppbevaringsrom på krigsskip
* Spygatt, små portopningar i relinga på skip og båtar
* Endetarmsopningen på nokre dyr, særleg fisk. Sjå òg  gattfinne.
*Namnet Gatt, eit skotsk, tysk og maltesisk etternamn

;Forkortingar
* Generalavtalen om toll og handel
* Generisk attributtprofil
Roing under Sommar-OL 2008

**Roing under Sommar-OL 2008** i Beijing omfatta 14 båtklassar, 8 for menn og 6 for kvinner. 555 deltakarar frå 60 land var påmeld, av dei 364 menn og 191 kvinner. Tevlingane vart avvikla dagane frå 9. til 17. august. 

Noreg fekk ein gullmedalje då Olaf Tufte vann singlesculler for menn, nett som i OL 2004. 

## Menn
### Singlesculler





### Dobbeltsculler





### Lettvekts-dobbeltsculler





### Toar utan styrmann





### Dobbeltfirar





### Firar utan styrmann





### Lettvekts-firar utan styrmann





### Åttar





## Kvinner
### Singlesculler





### Dobbeltsculler





### Lettvekts-dobbeltsculler





### Toar utan styrmann





### Dobbeltfirar





### Åttar





## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Olympische Sommerspiele 2008/Rudern|Olympische Sommerspiele 2008/Rudern]]» frå ,  den 8. august 2021.*
Bitumen

**Bitumen** er eit svart, seigt hydrokarbon som i nokon grad finst naturleg, men som oftast er skaffa som restprodukt etter destillasjon av råolje, der det framstår som den tyngste fraksjonen med høgast kokepunkt.

## Bruksområde
Bitumen blir hovudsakleg brukt til asfaltbetong, der bitumenet blir varma opp og blanda med grus før det blir lagt ned og jamna ut. Andre bruksområde er blant anna taktetting, då spesielt av flate tak. Flytande bitument kan òg brukast som patinering til kunstartiklar i keramikk, gips og metall. Fargegraderinga blir avgjort av kor uttynna det er av t.d. reinsa terpentin. Tidlegare var bitumen brukt som botnstoff på båtar, og til tider òg til vern av hus, naturleg bitumen skal blant anna ha vorte varma opp og smurt på husa i Babylon som vern mot vêr og vind. Bitumen blir òg brukt på kablar og liner.

Bitumen må ikkje forvekslast med tjøre eller bek.

## Bakgrunnsstoff
Skøyte

**Skøyte** er ein spiss- eller rundgatta dekksbåt, med utvendig ror hengsla til akterstamnen. Han er som oftast mellom ti og femten meter lang, og kan vera segl- eller motordriven. Nemninga «skøyte» kom i bruk rundt 1800 frå nederlandsk *schuit* og har samanheng med ordet skute.

Skøyter var vanlege frakt- og fiskebåtar langs heile norskekysten frå rundt 1880 til siste halvdel av 1900-talet.
Dei vart nytta både som frakteskuter, fiskebåt, losbåtar, redningsskøyter, osb. Frakteskuter kan kjennast att på at dei hadde høg skansekledning, for å sikra dekkslasten.

## Utvikling
Opphavleg var skøyta ei stor og kraftig sjekte med segl, opphavleg sprisegl. Skrogforma var spissgatta med utvendig ror, slik at roret er hengsla til akterstamnen og følgjer profilen til stamnen.
Dei fyrste skøytene var seglskuter, men ut på 1900-talet vart det montert motor i mange av dei. Dei vart då kalla «motorskøyter». Dei var opphavleg klinkbygde, men på 1880-talet tok Colin Archer til å nytta kravellbygging på losbåtar. Desse blei også frå då av gaffelrigga, og blei i 1892 modell for redningsskøytene. 

Ei skøyte kan ha jakt- eller galeasrigg, men dei fleste skuter var etter måten små, så ei mast (jaktrigg) var nok det vanlege. På grunn av at ei skute som oftast var mindre enn ei jakt var det vanleg med berre to stagsegl: stagfokk og jagar, men ikkje klyver. 

Skroget er djupt og breitt og gjer ei skøyte eigna til eit breitt spekter av oppgåver langs den vêrharde norskekysten, frakt og fiske, losteneste og redningsteneste. Losbåtane og redningsskøytene var forholdsvis komfortabelt innreia for at mannskapet kunne bu om bord over lengre tid. Dei tradisjonelle motorfiskeskøytene hadde ein liten lugar framme, gjerne med omn for varme og koking. 

Etterkvart blei skøytene større, fekk motor, styrhus og hekken blei rundgatta, kalla kryssarhekk, men ein heldt på nemninga skøyte. Redningsselskapet bruker framleis nemninga «redningsskøyte» om sine moderne båtar til minne om dei eldre båtane sine.

## Typar
Skøyter kan ha namn etter byggestad som hvalerskøyte, risørskøyte og listerskøyte eller etter hovudføremål som fiskeskøyte, sildeskøyte og makrellskøyte, sandskøyte og seglskøyte. Losskøytene og redningsskøytene bygde av Colin Archer er blitt legendariske.

### Hønerævskøyter

Ei hønerævskøyte hadde spissgatta skrog, men dekket var bygd ut som ei plattform over hekken. Namnet kjem truleg av at hekken minte om halen på ei høne, og var truleg ikkje eit kompliment. Dette var ein billig måte å skaffa meir dekksplass på. Hønrævskøyter var vanlege i Hardanger, men ein trur at dei opphavleg kom frå Sør- eller Austlandet.
 
### Listerskøyter

Listerskøyter har rund baug og har ofte stor breidd. Listerskøyter vart opphavleg nytta for drivgarnfiske, men mot slutten av 1800-talet skøytene sette inn i fraktefart. Dei kunne vera rigga med spri- eller gaffelsegl.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Skøyte (båt)|Skøyte (båt)]]» frå ,  den 4. september 2021.*
Eidjordkanalen

**Eidsjordkanalen** er småbåtkanal som er planlagt mellom Årsneskilen og Kvåsefjorden på leia mellom byane Lillesand og Kristiansand. Kanalen vil bli om lag 300 m lang og er det manglande stykket for å kunne dra innaskjers mellom dei to byane dersom ein dreg gjennom Blindleia og Kassenkanalen.

## Kjelder
Dampskipskanalen

**Dampskipskanalen** var ein 280 meter lang kanal på Lillestrøm frå Nitelva inn mot jernbanestasjonen på sørsida av denne. Kanalen vart opna i 1862 nokre år etter at Hovudbanen vart opna til Lillestrøm. Den vart lagt att i 1927. I den tida den eksisterte vart den nytta både til tømmertransport og frå 1865 til dampskipstrafikk på Øyern. Ein hadde direkte overgang frå stasjonen til dampskipskaia.

## Kjelder
Joos de Momper

**Joos de Momper den yngre** () var ein flamsk landskapsmålar.

De Momper var fødd i Antwerpen. Han var son og elev av målaren og kunsthandlaren Bartolomeus Momper, og han blei alt i 1581 med i målarlauget i Antwerpen. Deretter hadde han truleg studiereiser i Italia, Tyrol og Sveits – det verker usannsynleg at dei fleste alpelandskapa hans berre vera fantasibilde. Det finst eit stort tal måleri som er tillagde Momper, men sidan dei nesten aldri er signerte, er det særs vanskeleg å avgjera kva for nokre som er hans eigne verk og kva for nokre som er laga av etterliknarar. Karakteristisk for alle er ein brun forgrunn i eine halvdel av bilde og ein grøn i den andre i tillegg til ein blåtona dal i bakgrunnen.  

I Sverige er han mellom anna representert i Nationalmuseum gjennom eit *Alpelandskap*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Joos de Momper|Joos de Momper]]» frå ,  den 7. august 2021.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Halvfemterømming

**Halvfemtrømming** er ein robåt med 4 1/2 rom. I Hålogaland blir dei òg kalla «kobberomsbåt», «skottkneiping» og «bunkeromsbåt», medan trønderane kallar dei «storfiring» eller «lestafiring», men i Innherred seier dei «halvfemtrømming».

## Referansar
Bommen

**Bommen** var ein liten kanal i Risør. Kanalen låg der Havnegata går i dag opp til Storgata. Han var farbar berre med små båtar og vart truleg lagt att etter bybrannen i 1861.

I dag blir namnet «Bommen» nytta om naturhamna aust for Risør sentrum. På folkemunne går ho under namnet «Pjolter bay».
## Kjelder
Lukuga

**Lukuga** er ei sideelv frå høgre til Lualaba i Den demokratiske republikken Kongo. Elva flyt ut frå den vestlege breidda av Tanganyikasjøen, og er det einaste utløpet frå innsjøen. Ho høyrer til nedbørsfeltet til Kongoelva.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lukuga|Lukuga]]» frå ,  den 8. august 2021.*
Lualaba-elva

**Lualaba** (òg kalla Luala) er ei elv i Den demokratiske republikken Kongo, og i praksis den austlege opphavselva for Kongoelva. Lualaba er den største tilløpsselva til Kongo rekna etter vassføring, og gjennom sideelva Luvua sine tilløpselver Luapula og Chambeshi er ho òg den lengste. Hovudløpet til Lualaba er 1800 km langt. Elva byrja i grenseområdet mot Zambia, og renn derfrå mot nord til Kisangani, der elva Kongo offisielt byrjar. 

## Elveløp

Kjeldene til Lualaba ligg 1400 moh., på Katangaplatået vest for Lubumbashi i provinsen Katanga, og fell derfrå gjennom ein serie fossar og stryk (457 meter på 72 km) ned til Manikaplatået. Ved Kamalondo blir elva utnytta til produksjon av vasskraft, ved Nzilo-demninga nær Nzilofalla. Frå Bukama er elva seglbar over ei strekning på 640 km ned til Kongola. På denne strekninga renn Lualaba gjennom ei rekkje sumpar og innsjøar (mellom anna Upembasjøen og Kisalesjøen). Nedstraums frå Kongola renn elva gjennom den tronge slukten Portes d'Enfer. Mellom Kasongo og Kibombo er elva igjen seglbar over rundt 100 km, før ho igjen går inn i eit bankparti ved Kindu-Port-Empain. Slutten på elva blir markert ved Boyomafalla, som blir danna av sju kataraktar over ei strekning på 100 km mellom Ubundu og Kisangani. Nedanfor Boyomafalla heiter elva Kongo.

## Historie

Under den europeiske utforskinga av Afrika på 1800-talet var Lualaba rekna på som ein av fleire moglegheiter til å vera kjelda til Nilen, og ho blei mellom anna utforska av David Livingstone som dette. Verney Lovett Cameron fastslo likevel at elva låg for lågt til å kunna vera ei sideelv til Nilen, og at ho dermed måtte drenera mot Kongo og Atlanterhavet. Dette blei stadfesta av Henry Stanley, då han i 1876-77 reiste frå Tanganyikasjøen og ned Lualaba og Kongo, til Boma ved Atlanterhavet.

## Sideelver
Dei største sideelvene til Lualaba er (frå nord til sør) Lowa, Ulindi, Luama, Lukuga (som har utløp frå Tanganyikasjøen), Lufira, Lubudi og Luvua. Upemba nasjonalpark ligg sør og austom elva i den sentrale delen av Katanga-provinsen.

## Byar langs elva
Dei største byane langs elva er Kindu, Kasongo, Kongolo og Kabalo.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lualaba (elv)|Lualaba (elv)]]» frå ,  den 8. august 2021.*  
 

## Bakgrunnsstoff

;Litteratur
* Tim Butcher: *Blood River – A Journey To Africa's Broken Heart*, 2007. ISBN 0-701-17981-3
* John Blashford-Snell: *In the Steps of Stanley*, Hutchinson & Co, London 1975, ISBN 0-09-125080-3