open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sharon Tandy

**Sharon Tandy** (fødd **Sharon Finkelstein** ) var ein sørafrikansk songar som fekk noko suksess i Storbritannia i 1960-åra med blue-eyed soul og psykedelisk rock. I 1966 spelte ho inn nokre songar for Stax, som var sjeldan for ein kvit songar. Ho hadde òg fleire hittar i Sør-Afrika i 1970-åra. 

## 1960-åra
Tandy budde i Johannesburg i Sør-Afrika då ho spelte i den første beat-filmen frå Sør-Afrika, *Africa Shakes*, og flytta til England i 1964 etter forslag frå Frank Fenter, som leia den britiske avdelinga av Atlantic Records. Dei gifta seg seinare. Ho gav ut fleire singlar mellom 1965 og 1969, men fekk ingen hittar. 

I 1966 spelte ho inn songar for Stax Records i studio i McLemore Avenue, akkompagnert av Booker T. & the M.G.'s og Isaac Hayes, og var oppvarmingsartist under den europeiske Stax/Volt-turneen i 1967. Det året slo ho seg òg saman med eit anna av Fenter sine band, Les Fleur de Lys og spelte inn fleire singlar for Atlantic og deltok ein gong på John Peel sitt «Top Gear». Ho spelte inn ein singel for Polydor i 1967 under namnet «Debrah Aire» med meir poporienterte songar, men dette selde òg dårleg. Kombinasjonen av lite suksess og at ekteskapet med Fenter tok slutt førte til at ho drog attende til Sør-Afrika i 1970..

## Seinare karriere
Som eine halvdelen i forskjellige duoar, fekk Tandy tre hittar i Sør-Afrika mellom 1972 og 1978, men ho fekk elles lite suksess. I 1989 var ho med i den sørafrikanske boksefilmen *Brutal Glory* som songar.

Sharon Tandy døydde 21. mars 2015 etter lang tids sjukdom.

## Diskografi
### Singlar
;1960-åra
*1965 – «Now That You've Gone» / «Hurtin' Me» (Pye Records 7N 15806)
*1965 – «I've Found Love» / «Perhaps Not Forever» (Pye 7N15939)
*1965 – «It's An Uphill Climb to the Bottom» / «Don't Be Proud» (Polydor NH 58103, withdrawn)
*1966 – «Love Makes the World Go Round» / «By My Side» (Mercury Records MF 898)
*1967 – «Toe Hold» / «I Can't Get Over It» (Atlantic 584 098)
*1967 – «Stay with Me» / «Hold On» (Atlantic 584 124)
*1967 – «Our Day Will Come» / «Look And Find» (Atlantic 584 137)
*1967 – «This Land of Mine» / «What The World Needs Now Is Love» (Polydor 56180) credited to «Debrah Aire»
*1968 – «Fool on the Hill» / «For No One» (Atlantic 584 166)
*1968 – «Love Is Not A Simple Affair» / «Hurry Hurry Choo Choo» (Atlantic 584 181)
*1968 – «You've Gotta Believe It» / «Border Town» (Atlantic 584 194)
*1968 – «The Way She Looks at You» / «He'll Hurt Me» (Atlantic 584 214)
*1968 – «Hold On» / «Daughter of the Sun» (Atlantic 584 219)
*1969 – «Gotta Get Enough Time» / «Somebody Speaks Your Name» (Atlantic 584 242)
*1969 – «Two Can Make It Together» / «The Bitter and the Sweet» (Atlantic 584 262)

;1970-åra i Sør-Afrika
*1972 – «Hello-A» (duett med Billy Forest), nr. 5
*1977 – «I Believe in You» (duett med Graham Clark), nr. 9
*1978 – «Welcome Home» (som **Harvest**, duett med Dave Ornellas), nr. 10

### Album
;Solo
*2004 – *You Gotta Believe It's* (compilation of 1960-åra UK singles)

;Som gjesteartist
*1970 – *Five Day Rain* (sjølvoppkalla album)

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sharon Tandy|Sharon Tandy]]» frå ,  den 29. august 2019.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Den sentralamerikanske føderasjonen

**Den mellomamerikanske føderasjonen** var ein føderasjon i Mellom-Amerika som eksisterte frå juli 1823 til rundt 1840. Føderasjonen bestod av dei noverande landa Guatemala, El Salvador, Honduras, Nicaragua og Costa Rica. I 1830-åra slutta òg staten Los Altos (i dag ein del av Guatemala og tildels Mexico) seg til føderasjonen. Den mellomamerikanske føderasjonen blei oppløyst gjennom ein borgarkrig i 1838–1840.

Kort tid etter at Sentral-Amerika erklærte sjølvstende frå Det spanske imperiet i 1821, blei fleire av landa annekterte av Det første mexicanske keisardømet i 1822. I 1823 gjekk landa saman i ein føderal republikk. Frå 1838 til 1840 utvikla det seg ein borgarkrig i føderasjonen, der konservative slost mot liberale og ulike separatistar kjempa for lausriving. Desse gruppene klarte ikkje å overvinna dei idelogiske skilnadane sine, og konføderasjonen blei oppløyst etter ei rekkje blodige konfliktar.

## Regjeringsleiarar
**Politiske leiarar:**

* Gabino Gavínza (1821-1822)
* Vicente Filisola (1823)

**Første regjering (1823):**

* Pedro José Antonio Molina Mazariegos
* Antonio Rivera Cabezas
* Juan Vicente Villacorta Díaz

**Andre regjering (1823-1824):**

* Tomás Antonio O’Horan y Argüello
* José Santiago Milla Pineda Arriaga
* Juan Vicente Villacorta Díaz

**Tredje regjering (1824):**

* Tomás Antonio O’Horan y Argüello
* Juan Vicente Villacorta Díaz
* José Cecilio del Valle

**Fjerde regjering (1824):**

* Tomás Antonio O’Horan y Argüello
* José Cecilio del Valle
* Manuel José Arce y Fagoaga

**Femte regjering (1824-1825):**

* Tomás Antonio O’Horan y Argüello
* José Cecilio del Valle
* José Manuel de la Cerda y Aguilar

**Presidentar:**

* Manuel José Arce y Fagoaga (1825-1829)
* José Francisco Barrundia y Cepeda (1829-1830), innsett etter at Fagoaga gjekk av. Ikkje folkevald.
* Francisco Morazán Quesada (1830-1834)
* José Gregorio Salazar (1834-1835)
* Francisco Morazán Quesada (1835-1839)
* Diego Vigil (1839), fungerande president, aldri teken i eid.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Den mellomamerikanske føderasjon|Den mellomamerikanske føderasjon]]» frå , og «[[:en:Federal Republic of Central America|Federal Republic of Central America]]» frå  den 30. august 2019.*
Cayenne

**Cayenne** er hovudstaden i den franske oversjøiske regionen Fransk Guyana. Byen ligg ved munningen av elva Cayenne som renn ut i Atlanterhavet. 

Kommunen hadde 58&nbsp;008 innbyggjarar ved byrjinga av 2007. Det offisielle storbyområdet (*unité urbaine*) hadde til same tid 76&nbsp;519 innbyggjarar, på eit areal på 69,71 km², Dette omfattar Cayenne og nabokommunen Remire-Montjoly. I tillegg bur det rundt 25&nbsp;000 mennesk i Matoury, der Cayenne-Rochambeau flyplass ligg, men denne kommunen var ikkje med i storbydefinisjonen ved den offisielle folketeljinga i 1999.
## Kjelder

----
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Cayenne|Cayenne]]» frå  og «[[:sv:Cayenne|Cayenne]]» frå ,  den 29. august 2019.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Anzjela Balakhonova

**Anzjela Anatolijivna Balakhonova** () er ein ukrainsk tidlegare friidrettsutøvar frå Sjakhtarsk som i 1998 vart den fyrste kvinnelege europameisteren i stavhopping. Året etter vann ho VM-sølv i øvinga.

## Aktiv
Balakhonova var ein av dei fremste utøvarane i pionertida for kvinneleg stavhopping. Vinteren 1998 sette ho ny verdsrekord med 4,45 meter då ho vann øvinga ved innandørs-VM i Valencia. Eit lite halvår seinare vann ho gullmedaljen ved europameisterskapen i Budapest med 4,31 m. Under verdsmeisterskapen 1999 forbetra ho europarekorden til 4,55 m og vann sølvmedaljen, gullet tok Stacy Dragila med ny verdsrekord på 4,60 m. I Sommar-OL 2000 kvalifiserte Balakhonova seg greitt til finalen, i finalen rauk ho ut på opningshøgda si, 4,25 m.

Tidleg i juni 2004 forbetra Balakhonova sitt personbeste til 4,57 meter i Jalta. I den olympiske stav-finalen i Aten i august månad vart ho nummer seks etter å ha klart 4,40 m.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*EM 1998 i Budapest: Gullmedalje – 4,31 m, framom Nicole Humbert (4,31 m)
*VM 1999 i Sevilla: Sølvmedalje – 4,55 m, bakom Stacy Dragila (4,60 m)
*OL 2000 i Sydney: Nr 12
*VM 2001 i Edmonton: Utslått i kvalifiseringa (4,25 m=nr 13)
*OL 2004 i Aten: Nr 6 – 4,40 m
*VM 2005 i Helsinki: Utslått i kvalifiseringa (4,15 m=nr 17)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Anschela Balachonowa|Anschela Balachonowa]]» frå ,  den 30. august 2019.*
Gran Colombia

**Stor-Colombia** (spansk *Gran Colombia*), eigentleg Republikken Columbia, var ei statsdanning som dekka ein stor del av nordlege Sør-Amerika og ein liten del av sørlege Sentral-Amerika i perioden mellom 1819 og 1831.

Denne kortlivde søramerikanske republikken styrte i stor grad over det tidlegare spanske Visekongedømet Ny-Granada, det som i dag er Colombia, Venezuela, Ecuador og Panamá i tillegg til deler av Costa Rica, Peru, Brasil og Guyana, som blei erklært sjølvstandige frå det spanske monarkiet i 1819 av Simón Bolívar

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gran Colombia|Gran Colombia]]» frå ,  den 30. august 2019.*
Visekongedømet Ny-Granada

**Visekongedømet Ny-Granada** (på spansk **Virreinato de la Nueva Granada**) var namnet på det spanske koloniale territoriet nord i Sør-Amerika frå 1717/1739 til 1819. Det blei oppretta av Felipe V av Spania og dekte stort sett område som i dag tilhøyrer Colombia, Ecuador og Venezuela i tillegg til delar av Guyana, Panama, Venezuela, Trinidad og Tobago og små delar av Brasil og Peru. Hovudstaden i Ny-Granada var Santa Fé de Bogotá og territoriet var styrt av ein visekonge utnemnd av den spanske kongen. 

Visekongedømet Ny-Granada blei oppretta i 1717 men avvikla igjen i 1724. Det blei så gjenetablert i 1739. Visekongedømet erstatta blant anna det tidlegare Ny-Granada som fram til 1717 var underlagt visekongedømet i Peru.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Visekongedømmet Ny-Granada|Visekongedømmet Ny-Granada]]» frå ,  den 30. august 2019.*
Republikken Ny-Granada

**Republikken Ny-Granada** var ein sentralstyrt republikk danna av noverande Colombia og Panama og dessutan mindre delar av dagens Ecuador, og  Venezuela. Staten blei skapt i 1830, etter oppløysinga av Gran Colombia. Han blei oppløyst 1858 og erstatta av Den granadiske konføderasjonen.  

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Republiken Nya Granada|Republiken Nya Granada]]» frå ,  den 30. august 2019.*
Den granadiske konføderasjonen

**Den granadiske konføderasjonen** () var ein kortlivd forbundsrepublikk skipa i 1858 etter  konstitusjonelle endringar i Republikken Ny-Granada. Konføderasjonen bestod av det som seinare kom til å bli landa Colombia og Panama. Han blei erstatta av Dei sameinte colombiske statane etter konstitusjonelle endringar i 1863.

## Historie
Den kortlivde granadiske konføderasjonen var markert av opposisjon frå Colombias konservative parti og Colombias liberale parti, som enda i borgarkrig.  Det var òg ein periode av fiendskap mot den katolske kyrkja, og sterk regionalisme.

Det granadiske konføderasjonen blei skipa gjennom grunnlova frå 1853 i Republikken Ny-Granada, som gav meir sjølvstyre til provinsane. Talet på provinsar blei fordobla til 35 stykke under Manuel María Mallarino (1855–1857), alle med kvar sin provinskonstitusjon.

### Grunnlova av 1858
Under konservative Mariano Ospina Rodríguez vedtok kongressen i Colombia ein ny grunnlov den 22, mai 1858.
Under denne grunnloven blei namnet *Den granadinske konføderasjonen* nytta, og konføderasjonen bestod av åtte statar.

Meir makt og representasjon blei gjeve til provinsane. Kvar stat kunne ha si eiga lovegjevande forsamling og velja sin eigen president.

Visepresidentsystemet blei avskaffa, og erstatta med ein person utnemnd av kongressen i Colombia.

Presidenten og senatorane kunne veljast til fireårsperiodar, og medlemmer av representanthuset til toårsperiodar.

Konstitusjonen oppgav òg korleis makt og ansvar var fordelt mellom delstatane og sentralregjeringa.

## Kjelder

----
**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Granadinska konfederationen|Granadinska konfederationen]]» frå ,  den 30. august 2019.*
Tyssefaldene

**AS Tyssefaldene** eller **Aktieselskabet Tyssefaldene** er eit kraftselskap som produserer, distribuerer, overfører og omset elektrisk kraft. Tyssefaldene leverer konsesjonskraft til mellom anna Ullensvang kommune.

Tyssefaldene blei stifta i 1906 av Sam Eyde. Han var generaldirektør fram til 1910 da Ragnvald Blakstad tok over. Det første kraftanlegget, Tyssedal kraftanlegg, sto klart i 1908 og var i drift til 1989.

## Kjelder




**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tyssefaldene|Tyssefaldene]]» frå ,  den 30. august 2019.*
Ny-Spania

**Ny-Spania** (spansk *Virreinato de Nueva España*) var namnet på det nye spanske koloniale territoriet i Nord-Amerika frå kring 1535 til 1821. Dette territoriet dekka heile det noverande Mexico, Mellom-Amerika til sørgrensa av Costa Rica og delar av noverande USA, blant anna dei noverande statane California, Arizona, New Mexico og Texas, med landekrav lenger mot nord med upresist definerte grenser. Filippinane blei også administrerte som ein koloni som tilhøyrde Ny-Spania.

Etter 1535 blei kolonien styrt av visekongen av Ny-Spania, ein minister utnemnd av kongen av Spania. Visekongen styrte som ein nær sjølvstendig monark av kolonien. Hovudstaden var Mexico by.

## Kjelder



**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ny-Spania|Ny-Spania]]» frå ,  den 30. august 2019.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Provinces of New Spain, *Worldstatesmen.org*
* ''Mexico's Colonial Era'' — «Part I: The Settlement of New Spain» , *Mexconnect.com*
* Index to the DeWitt Colony Region under New Spain , *Texas A&M University*
* 1492&nbsp;– Middle America, Ibiblio.org (*the public's library and digital archive*)
* Map of the Border of the King's Dominion in the Northern America, kart tegnet av José de Urrútia og Nicolas de la Fora i 1771
UEFA-cupfinalen i fotball 1977

**UEFA-cupfinalen i fotball 1977** stod mellom italienske Juventus FC og spanske Athletic Bilbao og vart avvikla med heime- og bortekamp for kvart av laga. Fyrste oppgjeret fann stad 4. mai på Stadio Comunale i Torino framfor 54&nbsp;800 tilskodarar, returkampen 18. mai på San Mamés stadion i Bilbao såg 39&nbsp;700 frå tribuneplass. Sluttresultatet vart 2-2, Juventus vann pokalen på bortemålsregelen.

### Kampane
Opningskampen i Torino enda med 1-0 til heimelaget, med di Marco Tardelli heada eit innlegg frå høgre forbi Bilbao-målvakta i det 15. minutt.

I Bilbao var det Roberto Bettega som gav Juventus leiinga i det 7. minutt, også det ei heading på eit innlegg frå høgre. Javier Irureta utlikna til 1-1 allereie fire minutt seinare. I det 78. av kampen sende Carlos Ruiz heimelaget framom, utan det hjelpte Bilbao til anna enn siger i sjølve returkampen. Sigeren i finalen og UEFA-pokalen hamna likevel hos Juventus.

### Laga
For **Juventus** spelte: Dino Zoff, Antonello Cuccureddu, Francesco Morini, Gaetano Scirea, Claudio Gentile, Marco Tardelli, Romeo Benetti, Giuseppe Furino (kaptein), Franco Causio, Roberto Boninsegna, Roberto Bettega, Sergio Gori, Luciano Spinosi. 

**Athletic Bilbao** mønstra: José Ángel Iribar, José Ignacio Oñaederra, Agustín Guisasola, Andoni Goikoetxea, Javier Escalza, Javier Irureta, Ángel María Villar, Txetxu Rojo, Dani Ruiz, José Ignacio Churruca, José Ángel Rojo, José Lasa, José Ramón Alexanko, José María Amorrortu, Carlos Ruiz.

### Dommarar
Charles Corver frå Nederland var kampleiar i Torino, i Bilbao Erich Linemayr frå Austerrike.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:1977 UEFA Cup Final|1977 UEFA Cup Final]]» frå ,  den 30. august 2019.*
Star Tour

**Star Tour** kan visa til:

* Star Tour Danmark, no kjend som TUI Danmark
* Star Tour Norge, no kjend som  TUI Norge
Jean-Claude Nallet

**Jean-Claude Nallet** () var ein fransk friidrettsutøvar frå Champdor i Ain-departementet. Han vart europameister i 400 meter hekk i 1971, to år etter han sprang Frankrike inn til gull i 4 x 400 m stafett under EM 1969. Han vann elles bronsen på 200 m ved EM 1966, sølv på 400 m ved EM 1969 og sølv i 400 m hekk i 1971. 

## Aktiv
Nallet slo gjennom under europameisterskapen 1966 der han vann bronsemedaljen på 200 meter på tida 21,0, same tid som sølvmedaljøren og eit tidels sekund attom vinnaren, landsmannen Roger Bambuck. I den neste europameisterskapen, i 1969 i Aten, kneip Nallet andreplassen på 400 meter, like bak polske Jan Werner. Til sist i same meisterskapen var Nallet ankermann for Frankrike i 4 x 400 meter stafett. Han tok mot stafettpinnen som leiar og heldt unna for tre andre løparar som kom halsande like bak.

I juli 1970 forbetra Nallet i Colombes sin eigen franske rekord på 400 meter til fyrst 45,4 og deretter 45,1 sekund. I mellom dei to rekord-forbetringane på 400 meter sette han fransk rekord i 400 meter hekk med sterke 48,6 sekund, ei øving som åra framover vart spesialøvinga hans. Ved europameisterskapen 1971 i Helsinki vann han øvinga på tida 49,15 sekundar, framom Christian Rudolph frå Aust-Tyskland som fekk notert 49,34. Same året kåra sportsavisa L’Équipe Nallet til årets idrettsmann i Frankrike.

I 1974 vart Nallet andremann på langhekken ved EM i Roma, briten Alan Pascoe vann tevlinga på 48,82 sekundar. Nallet si tid 48,94 var fransk bestetid elektronisk, til dess Stéphane Diagana sletta den i 1990. Avslutningsdagen i Roma vann Nallet ein bronsemedalje med det franske laget i 4 x 400 m stafett. Under Sommar-OL 1976 hadde han bestetid av dei utøvarane som vart slått ut i semifinalane på langhekken. I EM 1978 vart han nummer seks i 400 meter hekk.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*EM 1966 i Budapest: Bronsemedalje på 200 m – 21,0. Nr 4 i 4 x 400 m stafett 
*OL 1968 i Mexico-byen:  Utslått i semifinalane på 400 m (49,01=nr 15). Nr 8 i 4 x 400 m stafett
*EM 1969 i Aten: Sølv på 400 meter – 45,81, og gull i 4 x 400 m stafett
*EM 1971 i Helsinki: Gull i 400 m hekk – 49,15. Nr 6 i 4 x 400 m stafett 
*EM 1974 i Roma: Sølv i 400 meter hekk – 48,94, og bronse i 4 x 400 m stafett
*OL 1976 i Montreal: Utslått i semifinalane i 400 m hekk (50,08=nr 9)
*EM 1978 i Praha: Nr 6 i 400 m hekk – 50,10

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Jean-Claude Nallet|Jean-Claude Nallet]]» frå ,  den 31. august 2019.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Christian Tandberg

**Christian Hansen Tandberg** () var ein norsk gardbrukar og stortingsmann frå Modum i Buskerud.

Tandberg var gardbrukarson frå Nykirke i Modum. Sjølv utdanna han seg til underoffiser i feltartilleriet frå 1893. Åra 1896-1901 arbeidde han som politimann i Drammen. Sidan dreiv han slektsgarden heime i Modum. Ved sidan av deltok han i militære øvingar og vart i 1930 utnemnd til løytnant.

Frå 1906 til -12 var Tandberg medlem i skulestyret i Modum. Periodane 1910-16, 1919-28 og 1931-34 var han medlem i heradsstyret, varaordførar 1922-25. Hausten 1933 vart han vald til stortingsmann frå Buskerud som representant for Bondepartiet. På Tinget var han medlem i Administrasjonskomiteen.

## Kjelder
*Stortingsbiografi
Runkel

**Runkel** er ein by i Landkreis Limburg-Weilburg sentralt i delstaten Hessen i Tyskland, med ikring 9&nbsp;300 ibuarar. Byen ligg 138 meter over havet, ved elva Lahn.

Ei øydelagd borg frå 1100-talet ligg på ei høgde i byen.

Fotballspelaren Bernd Hölzenbein er frå Runkel.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Runkel|Runkel]]» frå ,  den 31. august 2019.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Beger

**Beger** eller **bekar** (norrønt *bikarr*, frå mellomalderlatin *bicarium*) er eit rundt drikkekar utan hank og ofte også utan fot. Det blir ofte brukt som drikkekar eller matskål, men kan også visa til ein liten pokal.

## Sjå òg

* bakk
* begerblad
* traktbegerkulturen

## Galleri

Cortaillod gobelet IMG 6640.jpg|Beger av hjortehorn frå Cortaillod-kulturen i Europa, laga rundt 3580 f.Kr.
Clevelandart 1963.95.jpg|Sølvbeger frå Luristan laga på 800-600-talet f.Kr.
Clevelandart 2015.9.jpg|Gullbeger med froskar frå rundt 900, laga av lambayeque-kulturen i noverande Peru.
Clevelandart 1917.977.jpg|Drikkekar i persisk minai-stil frå 1180.
Altenburg Stift - Becher.jpg|Keramisk beger frå mellomalderen (1400-talet), no ved Altenburg kloster i Austerrike.
Beger NF.1944-1279.jpg|Sølvbeger laga av gullsmeden Jacob Steen i 1793. 

Ariana museum - islamic pottery - Gobelet - Kütahya (Turquie) - XIX ième siècle - inventaire C 183.JPG|Dekorerte drikkebeger i Kütahya-stil frå Det osmanske riket på 1800-talet.

Mint Julep im Silberbecher.jpg|Moderne sølvbeger med mint julep
Cups-pollution-Tamil Nadu.jpeg|Plastbeger til eingongsbruk
Disposable paper coffee cups- 7th Street, Coffee Bug, Queensland.jpg|Kaffibeger med lok og logoar.


## Kjelder
Skål

**Skål** eller **bolle** er eit ope, rundt ilåt som ein kan ha mat eller drikke oppi. Det kan brukast til tillaging, oppbevaring og servering av næringsmiddel. Ei skål er ofte mindre enn ein bolle. Ordet «skål» stammar frå norrønt *skál*, og er i slekt med orda «skal», «skjel» og «skalle». 

Skåler kan vera laga av menge ulike materiale, som keramikk, porselen, glas, plast eller tre. 

I tillegg til daglegdags bruk kan skåler ha seremoniell tyding som offerskål eller døypefont.

## Sjå òg
*Snippeskål
*Ølbolle

## Galleri

Bronze bowls.jpg|Bronseskåler frå sein bronsealder, no ved British Museum.
Ancient Roman clay bowl.jpg|Romersk terrakottabolle frå 100-talet.
Chaco Anasazi bowl, NPS.jpg|Keramikkbolle frå anasazikulturen frå 900-talet.
Coupe iran.JPG|Persisk keramikkskål frå 1100-talet, no ved Musée du Louvre.
DD-Famverte-Tasse.JPG|Kinesisk porselensskål frå Qing-dynastiet.
Indonesian Bowl.jpg|Trebolle frå Indonesia.
Makutra.jpg|Terrakottabolle.
Mixing Bowl.jpg|Bolle i pyrex.
Cornflakes in bowl.jpg|Matskål i poscelen med frukostblanding oppi. 
1977 KinokawaMeshiwan Masahiro-Mori.jpg|Japansk risskål.


## Kjelder
Alf Wiig

**Alf Kristian Theodor Wiig** () var ein norsk biskop og ordførar.

Wiig var fødd i Kristiansund. Han tok teologisk embetseksamen i 1917 og var i åra etterpå knytt til KFUM i Bergen. Han gjorde teneste som sokneprest i Karasjok frå 1923 og Sortland frå 1934, og var òg prost i Hammerfest og Vesterålen. Han var òg ordførar i Karasjok (1932–34).

Etter krigen vart han fylkesprost i Finnmark (1945–1952) med spesielt ansvar for attreisning av  kyrkja sine bygningar og eigedomar. I 1952 vart han først domprost i Tromsø, før han vart oppnemnd til den første biskopen i det nye Nord-Hålogaland bispedømme (1952-1962). Han var pådrivar for den første kvinnelege presten i landet Ingrid Bjerkås (1961). Han vart heidra med Petter Dass-medaljen i 1967. Han fekk òg St. Olavs orden.

Wiig var gift med Margrethe Wiig (1903-2002), forfattaren av den første samiske ABC-boka.

## Referansar



**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Alf Wiig|Alf Wiig]]» frå ,  den 31. august 2019.*
Det første meksikanske keisardømet

**Det første meksikanske keisardømet** (spansk *El Primer Imperio Mexicano*) var monarkiet i Mexico i åra 1821-1823. Det oppstod etter Den meksikanske sjølvstendekrigen. Keisarriket eksisterte berre i 18 månader, frå 21. juli 1822 til 19. mars 1823, og hadde berre ein keisar, Agustín de Iturbide. Landområda til riket omfatta den kontinentale delen av det tidlegare spanske visekongedømet Nueva España, inkludert området styrt av generalkapteinen av Guatemala. 

Etter sjølvstendeerklæringa 27. september 1821 hadde det meksikanske parlamentet som intensjon å oppretta eit samvelde der kongen av Spania, Ferdinand VII, også ville vera keisar av Mexico, men begge landa skulle ha sine eigne lovar og lovgjevande forsamlingar. Om kongen nekta å ta imot tilbodet, sørga loven for at eit medlem av Bourbon-familien kunne overta den meksikanske trona. Kong Ferdinand nekta å anerkjenne sjølvstendet til Mexico, og sa at Spania ikkje ville tillata at nokon annan europeisk prins overtok den meksikanske trona. Etter forslag frå parlamentet blei dermed meksikanaren Agustín de Iturbide keisar av Mexico. 

Då keisarriket braut saman blei Mexico ein republikk, medan Sentral-Amerika braut ut og danna ein ny stat, Den mellomamerikanske føderasjonen.

## Sjå òg
*Det andre meksikanske keisardømet

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Det første meksikanske keiserriket|Det første meksikanske keiserriket]]» frå ,  den 30. august 2019.*
UEFA-cupfinalen i fotball 1986

**UEFA-cupfinalen i fotball 1986** stod mellom spanske Real Madrid og vesttyske FC Köln og vart avvikla med heime- og bortekamp for kvart av laga. Fyrste oppgjeret fann stad 30. april på Santiago Bernabéu i Madrid framfor 85&nbsp;000 tilskodarar, returkampen den 6. mai på Olympiastadion i Vest-Berlin med 21&nbsp;185 på tribunane. Real Madrid vann pokalen med samanlagt 5-3.

### Kampane
På Santiago Bernabéu tok vesttyskarane leiinga ved Klaus Allofs i det 29. minutt. Sidan tok heimelaget over og leia 2-1 ved pause etter nettkjenningar frå Hugo Sánchez og Rafael Gordillo. I den andre omgangen auka Real Madrid til 5-1 etter to mål av Jorge Valdano og eitt siste av innbytaren Santillana Alonso.

Heimekampen til FC Köln fann stad på Olympiastadion i Vest-Berlin. Ei skåring i kvar av omgangane, den fyrste frå Uwe Bein og den andre frå Ralf Geilenkirchen ordna siger 2-0 til Köln. UEFA-pokalen fylgde likevel Real Madrid-spelarane heim til Spania.

. 
### Laga
Vinnarlaget til **Real Madrid** bestod av Agustín Rodríguez, José Antonio Salguero, Jesús Ángel Solana, José Antonio Camacho, Juanito Gómez, Rafael Martín Vázquez, Rafael Gordillo, Míchel González, Jorge Valdano, Emilio Butragueño, Hugo Sánchez, Chendo Porlan, Antonio Maceda, Ricardo Gallego, Santillana Alonso.

**Köln**-spelarane var Harald Schumacher, Paul Steiner, Andreas Gielchen, Dieter Prestin, Karlheinz Geils, Ralf Geilenkirchen, Mathias Hönerbach, Uwe Bein, Olaf Janßen[, [Pierre Littbarski, Klaus Allofs, Thomas Häßler, Norbert Dickel, David Pizanti, Robert Schmitz.

### Dommarar
Englendaren George Courtney bles i fløyta i Madrid, Bob Valentine frå Skottland i Vest-Berlin.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:1986 UEFA Cup Final|1986 UEFA Cup Final]]» frå ,  den 28. august 2019.*
Malangen kyrkje

**Malangen kyrkje** er ei langkyrkje frå 1853 på Mortenhals i Balsfjord kommune i Troms.

Byggverket er i tre og har 280 sitjeplassar. Kyrkja skal vere teikna av bygdefolket.

## Kjelder

* 
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Malangen kirke|Malangen kirke]]» frå ,  den 1. september 2019.*  


## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* 
* Balsfjord og Malangen kyrkjelyd 
* Kyrkjer i Balsfjord kommune
Mestervik kapell

**Mestervik kapell** eller **Meistervik kapell** er ei langkyrkje frå 1968 på Mestervik i Malangen i Balsfjord kommune i Troms. Kapellet er i tre og har 100 sitjeplassar.

Bygget var opphaveleg skule, men vart i 1967 bygd om til kapell etter teikningar av arkitekt Harry Gangvik, som m.a.  har teikna Målselv kyrkje. Kapellet vart vigsla av biskop Monrad Norderval 3. mars 1968.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Mestervik kapell|Mestervik kapell]]» frå ,  den 1. september 2019.*  
 
* 
*Ronny Trælvik og Lill-Karin Elvestad, *Kirkene i Troms*, Bind II, Bok i Nord, forlag, 2016, s. 194–199

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* Balsfjord og Malangen kyrkjelyd 
* Kyrkjer i Balsfjord kommune
Storsteinnes kapell

**Storsteinnes kapell** er ei langkyrkje frå 1968 på Storsteinnes i Balsfjord kommune. Kyrkja er i tre og har 200 sitjeplassar. Ho vart vigsla av biskop Monrad Norderval 5. mai 1968.

Arbeidet med å byggje kyrkje på Storsteinnes byrja opprettinga av ei kapellforeining i 1965, og allereie to år seinare, i 1967, vart teikningane til bygget godkjende. Kapellet vart teikna av Forsvarets distriktsingeniør for Nord-Norge, som òg teikna Heggelia kapell i Målselv på same tid. Dette gjer at dei to bygga er bortimot identiske.

Altar, altarring, preikestol og døypefont vart laga av folk på yrkesskulen i Tromsø. Vigslinga fann stad om lag tre år etter at kapellforeininga vart stifta. Biskop Nordenval, som vigsla kapellet, sa i sin tale at det måtte «ha skjedd et under at det har gått så fort med å reise dette kapellet.»

I 1998 fekk kapellet altartavle og blyglasvindauge laga av Ulf Dreyer.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Storsteinnes kapell|Storsteinnes kapell]]» frå ,  den 1. september 2019.*  
 
* 
* Ronny Trælvik og Lill-Karin Elvestad: *Kirkene i Troms*, bind II, Bok i Nord, Finnsnes, 2016. s. 200–205

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* Balsfjord og Malangen kyrkjelyd 
* Kyrkjer i Balsfjord kommune 

## Fotnotar
Jack Buckner

**Jack Richard Buckner** () er ein britisk tidlegare mellom- og langdistanseløpar, fødd i Wells i Somerset. Han vart europameister på 5000 meter i 1986 og tok året etter VM-bronsen på same distansen.

### Aktiv
Buckner sette personleg rekord på 1500 meter med 3.35,2 ved DN-galan i Stockholm 1. juni 1986. Med landsmenn som Sebastian Coe, Steve Cram og rutinerte Steve Ovett, alle saman i verdstoppen på distansen, valde Buckner å satse på 5&nbsp;000 meter som sin distanse. Allereie under samveldeleikane i Edinburgh sist i juli månad vart han andremann på halvmila på tida 13,25,8, klart slått i spurten av nemnde Ovett. Ein månad seinare sprang Buckner sitt livs løp då han, etter ei glitrande spurtrunde vann gullmedaljen i europameisterskapen 1986 på tida 13.10,1, ei tid han aldri sidan makta forbetre.

Under verdsmeisterskapen i Roma i 1987 vann Buckner bronsen på 5&nbsp;000 meter, like bak portugisiske Domingos Castro, ingen av dei to klarte å fylgje temposterke Saïd Aouita frå Marokko på oppløpet. Etter 1988 var Buckner plaga med skade. Han deltok i Sommar-OL 1992 der eit fall i forsøksløpet hindra han å nå finalen.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*EM 1986 i Stuttgart: Gullmedalje – 13.10,1, framom Stefano Mei (13.11,5)
*VM 1987 i Roma: Bronsemedalje – 13.27,7
*OL 1988 i Seoul: Nr 6 – 13.23,8
*OL 1992 i Barcelona: Utslått i kvalifiseringa (13.37,1=nr 17)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jack Buckner|Jack Buckner]]» frå ,  den 1. september 2019.*
Nuria Fernández

**Nuria Fernández Domínguez** () er ein spansk tidlegare mellom- og langdistanseløpar, fødd i Luzern i Sveits. Ho vart europameister på 1500 meter i 2010. I 2012 fekk ho femte beste tid på same distansen under EM i Helsinki, prestasjonen til alle dei fire fremste i løpet har sidan vorte annullert.

### Aktiv
Fernández nådde ikkje toppen på spesialdistansen 1500 meter før ho kom oppi 30-åra. Under verdsmeisterskapen 2009 i Berlin enda ho på fjerdeplassen, vel sju tidels sekund unna bronsen. Ved europameisterskapen 2010 på spansk heimebane i Barcelona spurta ho i mål på personleg rekord 4.00,2 og vann gullmedaljen. I den neste europameisterskapen, i Helsinki i juni 2012, passerte ho målstreken som nummer fem. Perioden 2013 til -16 vart løpa til dei fire framom henne på resultatlista annullert, med ulike grunngjevingar.

Fernández deltok i Zürich-EM 2014 på 5&nbsp;000 meter og vart nummer fem på ei ordinær sluttid. To månader før ho fylte 40 år sette ho personleg rekord på 5&nbsp;000 m med 15.24,1 ved eit stemne i Huelva.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*EM 1998 i Budapest: Utslått i forsøket på 800 m (2.04,89=nr 31)
*VM 1999 i Sevilla:  Utslått i forsøket på 1500 m (4.09,3=nr 20)
*OL 2000 i Sydney: Utslått i semifinalane på 1500 m (4.10,9=nr 19)
*VM 2001 i Edmonton: Nr 12 på 1500 m – 4.17,8
*EM 2002 i München: Nr 8 på 1500 m – 4.07,1
*OL 2004 i Aten: Utslått i semifinalane på 1500 m (4.07,6=nr 17)
*EM 2006 i Göteborg: Utslått i semifinalane på 1500 m (4.08,9=nr 14)
*VM 2009 i Berlin: Nr 4 på 1500 m – 4.04,9
*EM 2010 i Barcelona: Gullmedalje på 1500 m – 4.00,2, framom Hind Dehiba (4.01,1)
*EM 2012 i Helsinki: Nr 5 på 1500 m – 4.08,8
*OL 2012 i London: Utslått i semifinalane på 1500 m (4.06,5=nr 21)
*EM 2014 i Zürich: Nr 5 på 5&nbsp;000 m – 15.35,5

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Nuria Fernández|Nuria Fernández]]» frå ,  den 1. september 2019.*  
 


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nuria Fernández|Nuria Fernández]]» frå ,  den 1. september 2019.*
Øvre Bardu kapell

**Øvre Bardu kapell** ligg i Bardu kommune i Troms, og bebuarnae i den austlege delen av kommunen soknar til dette.

## Kjelder

* 
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Øvre Bardu kapell|Øvre Bardu kapell]]» frå ,  den 1. september 2019.*  

## Bakgrunnsstoff
* Bardu kommune
* Bardu kyrkjelyd 
*
Goro

**Goro** (opphavleg ***gode raad***) er ein tradisjonell skandinavisk småkaketype som ofte blir nytta som julebakst i Noreg. Goro blir laga av egg, sukker, fløyte, feitt (smør eller smult) og mjøl. Kakene blir steikte i gorojern som gjev flate, firkanta kaker med mønster.

I Danmark blir kakene framleis kalla *gode raad*. I Sverige blir kaka kalla *gorån*.

## Sjå òg
*Avletter
*Krumkake
*Skrivarbrød

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Goro|Goro]]» frå ,  den 1. september 2019.*
Målselv kyrkje

**Målselv kyrkje** er ei arbeidskyrkje frå 1978 i Målselv kommune i  Troms
. Kyrkja er bygd i betong og tegl og har 360 sitjeplassar. Arkitekt var Harry Gangvik.

Målselv kyrkje ligg på Storbakken og er den tredje kyrkja på omtrent same plassen. Den første kyrkja vart bygd i 1829, etter at kolonistane i Målselvdalen hadde fått lov til å reise ei kyrkje ved kongeleg resolusjon av 11. januar 1820. Dette var ei åttekanta kyrkje som stod litt nord for dagens kyrkje. Denne kyrkja vart i 1883 erstattea med ei stor, kvitmåla kyrkje som stod om lag der dagens kyrkje står. Denne kyrkja hadde heile 800 sitjeplassar, men brann ned etter eit lynnedslag 29. juni 1972.

Seks år seinare, i 1978, vart dagens kyrkje vigsla av biskop Kristen Kyrre Bremer. Kyrkja fekk ny altartavle i 1996. Tavla er laga av Ulf Dreyer, som òg har laga glasmåleria i kyrkja.


Fil:MalselvKirkeInterior.jpg|Mot fondveggen
Fil:MalselvKirkeInterior2.jpg|Koret
Fil:MalselvKirkeAltertavle.jpg|Altartavla
Fil:MalselvKirkeKunstlarstolerV.jpg|Kunstlærstolar


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Målselv kyrkje|Målselv kyrkje]]» frå ,  den 1. september 2019.*  
 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Arkitekturguide for Nord-Norge og Svalbard
* 
* Ronny Trælvik og Lill-Karin Nyland, *Kirkene i Troms*, bind I. Bok i Nord, 2015. s. 232–239
* Målselv og Øverbygd kyrkjelydar
UEFA-cupfinalen i fotball 1990

**UEFA-cupfinalen i fotball 1990** stod mellom dei italienske klubbane Juventus FC og AC Fiorentina og vart avvikla med heime- og bortekamp for kvart av laga. Fyrste oppgjeret, som fann stad 2. mai på Stadio Comunale i Torino framfor 45&nbsp;000 tilskodarar, var den aller siste kampen på den bana. Returkampen 16. mai vart avvikla på Stadio Partenio i Avellino, då Fiorentina, etter tribune-slagsmål i semifinalekampen mot Werder Bremen, ikkje fekk spele heime i Firenze. 32&nbsp;000 menneske var likevel til stades på tribunane. Sluttresultatet vart 3-1 til Juventus. Det var andre gongen Juventus vann UEFA-cupen.

### Kampane
Alle måla i finalen kom i opningskampen i Torino. Roberto Galia sende heimelaget framom allereie i det 3. minutt, Renato Buso utlikna i det 10. minutt. 14 minutt i andre omgang gav Pierluigi Casiraghi Juventus leiinga på nytt, og 14 minuttar seinare la Luigi De Agostini på til 3-1 til heimelaget.

Returoppgjeret enda mållaust.

### Laga
Vinnarlaget til **Juventus** bestod av Stefano Tacconi (kaptein), Nicolò Napoli, Luigi Di Agostini, Dario Bonetti, Sergio Brio (kaptein), Roberto Galia, Sergej Alejnikov, Giancarlo Marocchi, Rui Barros, Salvatore Schillaci, Pierluigi Casiraghi, Angelo Alessio, Pasquale Bruno, Massimiliano Rosa, Salvatore Avallone.

**Fiorentina** stilte med Marco Landucci, Antonio Dell'Oglio, Sergio Battistini (kaptein), Giuseppe Volpecina, Alberto De Chiara, Carlos Dunga, Luboš Kubík, Celeste Pin, Renato Buso, Roberto Baggio, Marco Nappi, Alberto Malusci, Mauro Zironelli.

### Dommarar
Emilio Soriano Aladrén frå Spania var kampleiar i Torino, i Avellino Aron Schmidhuber frå Vest-Tyskland.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:1990 UEFA Cup Final|1990 UEFA Cup Final]]» frå ,  den 1. september 2019.*
Heggelia kapell

**Heggelia kapell** er ei langkyrkje frå 1961 i Målselv kommune i  Troms.

Byggverket er i tre og har 150 sitjeplassar. Under kyrkjesalen er ein kjellar som vert brukt til sosiale arrangement, ikkje minst knytt til soldatane på Bardufoss og i Heggelia sitt behov for kristent fellesskap.

Kapellet er teikna av Forsvarets distriktsarkitekt for Nord-Hålogaland ved J. Bjørhovde og O. Flakstad.

## Kjelder


* 
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Heggelia kapell|Heggelia kapell]]» frå ,  den 1. september 2019.*  


## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* Målselv og Øverbygd kyrkjelydar
Nedre Bardu kapell

**Nedre Bardu kapell** ligg i Bardu kommune i Troms. Innbyggjarane i den nordlege delen av kommunen soknar til det. Kapellet vart teke i bruk i 1981 og har 120 sitjeplassar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nedre Bardu kapell|Nedre Bardu kapell]]» frå ,  den 1. september 2019.*  
----
*  

## Bakgrunnsstoff
* 
* Bardu kommune
* Bardu kyrkjelyd
Ringvassøy kyrkje

**Ringvassøy kyrkje** er ei arbeidskyrkje frå 1977 som ligg på Hansnes i Karlsøy kommune i Troms. Kyrkja er bygd i betong og har 400 sitjeplassar. Arkitekt var Nils Toft.

Tanken om å byggje kyrkje på Hansnes vart lansert i etterkrigsåra da bygda vart etablert som kommunesenter i Karlsøy kommune. Det fyrste forslaget vart fremja formelt i 1953, og lenge var det snakk om å flytte Karlsøy kyrkje frå Karlsøya til Hansnes. Men lite skjedde før prestesetet òg vart flytta til Hansnes i 1970.

Biskop Kristen Kyrre Bremer vigsla kyrkja 12. juni 1977 etter at bygdefolket hadde samla inn store summar til bygginga.

## Inventar
Over altaret heng ein keramisk kross som er laga av kunstnaren Marie Fangel frå Tromsø. Harald Bodøgaard har laga ei gulldue som heng over døypefonten, medan Bjørg Heggstad Jakhelln har laga eit vevd teppe. Finn Henrik Bodvin har laga fem tresnitt med ulike bibelske motiv. Orgelet er frå 1980 og har 13 register.

## Kjelder

* 

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ringvassøy kirke|Ringvassøy kirke]]» frå ,  den 1. september 2019.*  


## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* 
* 
* Karlsøy kommune
Frei prestegard

**Frei prestegard** (også kalla **Frei gamle prestegard**) ligg like aust for Frei kyrkje, med utsyn mot Freifjorden. Våningshuset har 2 1/2 etasjar og ståande panel utvendig. Like i forkant av hovudbygningen er eit lite, raudmåla stabbur, og på nordsida er eit låvekompleks. Det er ein hage ved prestegardsbygningen.

## Bakgrunnsstoff
*
Sunnylven prestegard

**Sunnylven prestegard** ligg oppi skråninga nord for Hellesyltfossen, medan kyrkja ligg i skråninga på sørsida.

Den nyklassisistiske hovudbygningen vart teikna av Ole Landmark og oppført i 1921. På baksida av denne er eit freda stabbur frå 1600- eller 1700-talet som vart flytta til staden frå den tidlegare prestegarden omkring 1860.

## Kjelder
* Sunnylven prestebustad hos Opplysningsvesenets fond

## Bakgrunnsstoff
*
Dovre prestegard

**Dovre prestegard** er Skjelstad gard, som vart prestegard då Dovre prestegjeld vart oppretta i 1860. Garden ligg høgt oppe i fjellsida eit stykke nord for kyrkja.

Garden har fem bygningar med freda eksteriør, mellom dei det lafta våningshuset på halvannan etasje, som vart oppført mellom 1863 og 1870. Også låve, stall, fjøs og stabbur er oppført før 1899. Bygningane har gjennomgått vesentlege endringar gjennom åra, men vert rekna for å utgjere eit heilheitleg kulturmiljø.

Nabogarden på den andre sida av elva Einbugga er Tofte, der det skal ha stått eit kapell som gjerne vert rekna som første inkarnasjon av Dovre kyrkje.

## Kjelder




* 
* Dovre prestebolig hos Opplysningsvesenets fond

## Bakgrunnsstoff
*
Ringebu prestegard

**Ringebu prestegard** ligg rett nord for Ringebu stavkyrkje i Ringebu kommune i Innlandet. Prestegarden er frå 1743 og var prestebustad fram til 1991.

Eigedomen er i dag eit museum og kunstgalleri, og lokale vert leigde ut.

## Kjelder
* 

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ringebu prestegård|Ringebu prestegård]]» frå ,  den 1. september 2019.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Eigen nettstad
*
Heddal prestegard

**Heddal prestegard** ligg like sør for Heddal stavkyrkje. Dagens hovudbygning vart teikna av Eilif Arneberg og oppført i 1932, men det skal ha vore prestegard på staden sidan 1200-talet.

Prestegardslåven vart riven i 1990-åra og erstatta med ein ny låve i samme stil. Denne vart innvigd som Låvekyrkja i 1997 og inneheld m.a. kafeteria og billettkontor for stavkyrkja.

Ifylgje Riksantikvaren var området nord for låven pestkyrkjegard under Napoleonskrigane.

## Kjelder
* 
* Heddal prestebolig  hos Opplysningsvesenets fond
* 
## Fotnotar
Seljord prestegard

**Seljord prestegard** ligg nokre hundre meter nordvest for Seljord kyrkje, og det ligg eit bustadfelt mellom kyrkja og prestegarden.

Prestegarden bar i si tid namnet Skornes etter eit lokalt fjell, og var mellom dei største gardane i bygda. På prestegardstunet står tre freda bygningar: hovudhuset (frå 1796–1804), drengestova (frå 1850-åra) og stabburet (frå 1800-talet). Det sistnemnde er skilt ut og seld saman med gardsdrifta.

Hovudbygningen er eit lafta tømmerbygg i to etasjar med ståande panel og valmtak. Han har sitt noverande preg etter ei ombygging i 1906. Karakteristisk nok har eit rom i hovudhuset fått namnet *Landstadrommet*. Salmediktaren Magnus Brostrup Landstad budde her i delar av oppveksta og var seinere prest i Seljord etter faren. Han er òg minna med eit minnesmerke ved kyrkja.

## Kjelder
* 
* Seljord prestebustad  hos Opplysningsvesenets fond

## Bakgrunnsstoff
*
Berg kyrkje i Vestfossen

**Berg kyrkje** var ei kyrkje i mellomalderen som stod i Vestfossen i Øvre Eiker kommune i Buskerud fylke.

Kyrkja vart omtala på slutten av 1300-talet, og var då ei soknekyrkje. Seinare vart ho lagd under Haug sokn, og dermed vart ho redusert frå kyrkje til kapell, og bruken avtok. Gudsteneste vart halde berre to–tre gongar i året. Kyrkja forfall etter kvart, og på slutten av 1500-talet vart ho omtala som «plat ødelagt, nedbrot i grunden». 

Det er truleg altartavla frå Berg som vart brukt i Haug kyrkje, og som vart skadd i brannen der i 1818. Men altartavla overlevde og vart brukt i Vestfossen kapell frå 1902. Ho vart restaurert i 1987. Seinare er ho overført til Vestfossen kyrkje.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Berg kirke (Vestfossen)|Berg kirke (Vestfossen)]]» frå ,  den 1. september 2019.*


## Bakgrunnsstoff
*
Kopervik kyrkje (1861–2010)

**Kopervik kyrkje** i Kopervik i Karmøy kommune var ei krosskyrkje teikna av arkitekt Jacob Wilhelm Nordan i nyrenessanse. Ho vart vigsla 2. oktober 1861.

Den gamle altartavla frå 1906, måla av August Eiebakke, var ein kopi av «Oppstoda» i Bragernes kyrkje, som er måla av Adolph Tidemand. Tavla brann 28. oktober 2001. Då heldt òg kyrkja på å stryke med. Ei ny altartavle laga av Keith Grant vart innvigd 12. juni 2005.

28. mai 2010 vart kyrkja totalskadd i brann.

Ny kyrkje i Kopervik vart vigsla 23. april 2017.

## Kjelder
* 
* 

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kopervik kirke (1861–2010)|Kopervik kirke (1861–2010)]]» frå ,  den 1. september 2019.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Kopervik kyrkjelyd
* Museumsnett.no
* «Kopi av en kopi ikke godt nok» Haugesunds avis
*  Visitasforedrag Kopervik kyrkjelyd 2006 pdf

## Fotnotar
Refsum kyrkje

**Refsum kyrkje** skal ha stått ved Refsum-gardane i Lillestrøm kommune i mellomalderen. Dette er like nord for Asak-gardane, mellom Knatten og Kløfta.

Kyrkja er omtala som «Rifseims kirkia» i jordeboka til biskop Eystein Aslaksson.
Jens Nilssøn omtalar «Ressen kirke» som øyde på slutten av 1500-talet. Hos Jens Krafft heiter det i 1840: «...hvor før Reformationen var et Capel, der i Slutningen af det sextende Aarhundrede anføres som øde.»

Kyrkja kan ha blitt lagd ned allereie før reformasjonen. Eit jorde ved Refsum søndre er kalla Kirkejordet, men det finst ingen fysiske spor etter kyrkja i dag.

## Kjelder
* Sigrid og Håkon Christie: Refsum, forsvunnet kirke i «Norges kirker»
* Blaker og Sørum historielag: De eldste kirkene i Sørum og Blaker 

## Fotnotar




## Bakgrunnsstoff
*
Vegusdal stavkyrkje

**Vegusdal stavkyrkje** stod på den gamle kyrkjegarden i Vegusdal (Birkenes kommune), ved Vegusdal gard (gnr. 135).

På grunnlag av bevarte portalplankar er kyrkja datert til fyrste halvdel av 1200-talet. Presten (*Endride Jofrœysson prestr j Veikolfsdale*) er fyrste gong omtala i 1348, soknet (*Veikundals sookn*) i 1430 og kyrkja (*ueggusz Dalle kircke*) i 1564. Kyrkja vart òg brukt for Mykland, som fekk eiga kyrkje fyrst i 1682. Vegusdalkyrkja var opphaveleg anneks til Evje og hadde tidleg på 1600-talet teneste kvar åttande søndag. Ho vart etterkvart avløyst av ei lafta kyrkje på same staden, og denne kyrkja stod inntil kyrkjestaden vart flytta til Engesland i 1867. Det hersker ei viss usemje om når laftekyrkja vart oppført. Det vanlegaste er å datere nybygginga til 1720 basert på ei visitasmelding frå 1851. Men «Vegusdal: Gards- og ættesoge» viser til ein munnleg tradisjon som seier at laftekyrkja var 315 år då ho vart riven. Det skulle tidfeste bygginga til 1550-talet.

Lite synest kjent om sjølve stavkyrkja, og det meste av omtalen fokuserer på dei bevarte portalplankane, som befinn seg i Oldsaksamlinga. Portalen er motivmessig i slekt med Hylestadportalen, idet venstre planken illustrerer historia om Sigurd Fåvnesbane (frå Volsungesoga). Den høgre planken har for det meste plantemotiv, men med eit par dyreskikkelsar innimellom.

Portalen vart overført til laftekyrkja som avløyste stavkyrkja. Då så laftekyrkja vart riven i 1868, vart portalen overført til Oldsaksamlinga. I 1974 vart eit kapell oppført på den gamle kyrkjegarden.

## Kjelder
* Jan Brendalsmmo og Jan-Erik G. Eriksson: Kildegjennomgang: Middelalderske kirkesteder i Aust-Agder fylke (Riksantikvaren, 2016), s.&nbsp;33.
* 
* 
* Aanund Aamlid: «Kyrkjebygg i Vegusdal», i Paul Setane: Vegusdal: Gards- og ættesoge (Vegusdal sogenemnd, 1995), s.&nbsp;15.
* Oppslag utanfor Vegusdal kapell

## Bakgrunnsstoff

## Fotnotar
Amalrik I av Jerusalem

**Amalrik I av Jerusalem** () var konge av Jerusalem 1162-1174 og greve av Jaffa og Askalon.

Amalrik I etterfølgde bror sin Balduin III som konge av Jerusalem i 1162. Gjennom heile regjeringstida si hadde han vanskelege stridar å utkjempa mot dei muslimske hærleiarane Nur-ed-din og Saladin, og leid ofte nederlag. Han har likevel vore rekna som dyktig både som feltherre og som statsmann. Amalrik var også juridisk og vitskapleg intressert, og inspirerte erkebiskop Vilhelm av Tyrus til å skriva historia om krosstoga.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Amalrik I av Jerusalem|Amalrik I av Jerusalem]]» frå ,  den 1. september 2019.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
*** Svensk uppslagsbok. Lund 1929
Manuel I Komnenos

**Manuel I [[Komnenos]]** () var austromersk keisar frå 1143 til 1180. Under Manuel I si tid blussa krigen mot normannarane om makta over Sør-Italia og Sicilia opp.

Etter å først ha hatt stor framgang i krigen leid Manuel eit avgjerande slag i Sør-Italia. Han tapte også eit viktig slag mot osmanarane i slaget ved Myriokefalon i 1176, noko som gjorde at Austromarriket tapte initiativet og sidan gjorde at riket tapte store delar av Anatolia.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Manuel I Komnenos|Manuel I Komnenos]]» frå ,  den 1. september 2019.*
Evje stavkyrkje

**Evje stavkyrkje** stod om lag 20–25 meter aust for dagens Evje kyrkje. Kyrkja er omtala som «ecclesia de Uio» i 1327 i dei pavelege nuntienes rekneskapsbøker. Lite er kjent om utsjånaden til stavkyrkja, men i 1662 vart det gjeve ordre om å rive svalane og kle veggane med bord. Evje fekk ny kyrkje i 1833. Ein munnleg tradisjon frå den gongen vil ha det til at kyrkja som vart riven, var 166 år gamal, altså frå 1667. Muligens tyder det at ombygginga var så omfattande at resultatet vart rekna for ei ny kyrkje.

Lite er kjent også om inventaret i stavkyrkja, men ei altartavle frå 1820 er bevart på Norsk Folkemuseum.

## Kjelder
* Jan Brendalsmmo og Jan-Erik G. Eriksson: Kildegjennomgang: Middelalderske kirkesteder i Aust-Agder fylke (Riksantikvaren, 2016), s.&nbsp;52.
* 
* 

## Fotnotar


## Bakgrunnsstoff
*