open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hærmændene paa Helgeland

***Hærmændene paa Helgeland*** (moderne norsk 'krigarane på Helgeland') er eit drama av Henrik Ibsen som kom ut i 1858. Stykket hadde
premiere på Kristiania norske Theater den 24. november 1858. 

## Rolleliste

*Ørnulv fra fjordene, *landnåmsmann på Island*
*Sigurd hin sterke, *sjøkonge*
*Gunnar Herse, *rik bonde på Helgeland*
*Torolv, *Ørnulvs yngste sønn* 
*Dagny, *Ørnulvs datter* 
*Hjørdis, *hans fosterdatter* 
*Kåre Bonde, *en helgelending*
*Egil, Gunnars sønn, *fire år gammel*
*Ørnulvs seks eldre sønner
*Ørnulvs og Sigurds menn 
*Gjester, huskarer, terner, fredløse menn, osv.

## Handling

Handlinga går føre seg på Eirik Blodøks si tid, på og i nærleiken til Gunnar sin gard på Helgeland i Nord-Noreg.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hærmændene paa Helgeland|Hærmændene paa Helgeland]]» frå ,  den 29. november 2017.*  
 

## Litteratur
* 
* Utgåva frå 1894 (PDF) hos Nasjonalbiblioteket.
Energimontør

**Energimontør** er ein handverkar som jobber med alt frå kraftstasjonen der det blir produsert elektrisitet og fram til forbrukaren. 
Utdanninga til å blir energimontør i Noreg er 2 års skulegang, VG1 Elektrofag og VG2 Elenergi. Deretter er det 2,5 års læretid i bedrift med avsluttande fagprøve.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Energimontør|Energimontør]]» frå ,  den 29. november 2017.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Utdanning.no sin yrkesbeskrivelse av energimontør
Rohrbach-Berg

**Rohrbach-Berg** er ein bykommune i Distriktet Rohrbach i forbundslandet Oberösterreich i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 37,9 km² og i kring 5&nbsp;200 ibuarar. Småbyen Rohrbach ligg 605 meter over havet og hyser både kommune- og distriktsadministrasjonen.

Rohrbach voks fram som marknadsplass kring 1200. Staden drog nytte av ei handelsrute over fjellkjeda Böhmerwald. Handelsfolka nytta plassen både som sals- og kvilestad, noko som gav ibuarane stigande velstand. Staden fekk marknadsrettar, fyrste gongen, i 1320.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Rohrbach-Berg|Rohrbach-Berg]]» frå ,  den 29. november 2017.*  


## Bakgrunnsstoff

*
Campbelløyane

**Campbelløyane** (engelsk *Campbell Islands*) er den sørlegaste av dei fem subantarktiske øygruppene som tilhøyrer New Zealand. 
Øygruppa ligg ca. 70 mil sør for Sørøya. Den største av dei er Campbelløya.
Denne har namn etter Robert Campbell, den australske eigaren av skipet som oppdaga øyane. Campbelløyane utgjer saman med dei andre newzealandske subantarktiske øyane eit verdsarvområde på grunn av sitt rike og særeigne biologiske mangfald.

## Geografi
Campbelløyane ligg ca. 700&nbsp;km sør for Sørøya og 270&nbsp;km søraust for Aucklandøya.
Øyane dekkjer om lag 113&nbsp;km², og Campbelløya (Campbell Island) er den desidert største. Ho er omgjeven av fleire småøyar og skjer, mellom anna Dent Island, Folly Island, Isle de Jeanette Marie og Jacquemart Island. Eit lite namnlaust skjer 50 meter sør for Jacquemart-øya er det sørlegaste punktet på New Zealand, om ein ser bort frå kravområdet til New Zealand i Antarktis.

Campbelløya er bratt og kupert, og hever seg 569 moh. på Mount Honey. Øykysten er dominert av høge klipper. Det finst tre naturlege hamner på austsida av øya. Campbelløya er danna av dei eroderte restane av ein stor skjoldvulkan.

## Klima
Øyane har eit kaldt, vått og vindfullt klima. Kvart år har dei berre 650 timar med skyfri himmel, og ein del av året er det berre 1 time solskinn i løpet av 215 dagar. Det regner gjennomsnittleg 325 dagar av året, og vinden bles over 27 sekundmeter minst 100 av dagane i året. Gjennomsnittleg årstemperatur er 6&nbsp;°C, og er sjeldan over 12&nbsp;°C.

## Flora og fauna
På øyane hekkar seks artar av albatross, mellom anna  svartbrynalbatross, gråhovudalbatross, gråalbatross og ein liten populasjon av *[[Diomedea antipodensis gibsoni]]* (engelsk *Gibson's albatross*). Fleire truga og endemiske fugleartar held også til på øyane.

Campbellanda blei gjeninnført på øyane i 2004 etter mange års fråvære. Tidlegare var desse fuglane alvorlig truga av rotter som var blitt innført på øyane, og det var først då rottene blei fjerna at endene kunne førast tilbake.
Andre framande artar som er blitt fjerna frå øyane er storfe og kattar.

Øyane har eit rikt planteliv, rundt 128 artar av karplantar. Av desse er fleire endemiske. Det finst rundt 50 artar av innførte plantar på øya.

## Historie
Campbelløyane blei oppdaga i januar 1810 av kaptein Frederick Hasselburgh med fartøyet «Perseverance». Hasselburg kalte opp øyane opp etter arbeidsgjevaren sin, Robert Campbell frå Campbell & Co. i Sydney.

Selfangst blei den første industrien på øya. Etter at selane var utrydda, blei fokuset endra til kvalfangst. På eit tidspunkt var det to kvalfangststasjonar på øya.

I 1895 blei det starta kvegdrift her, men denne blei etterkvart ulønsam, og blei lagt ned i 1931. Noko kveg og sauer blei verande på øya fram til 1987. I 1954 blei øygruppa proklamert som naturreservat. I 1998 blei Campbelløyane og resten av dei subantarktiske øygruppene til New Zealand ein del av UNESCO si verdsarvliste. *The Campbell Island/Moutere Ihupuku Marine Reserve* ble opprettet i 2014.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Campbelløyene|Campbelløyene]]» frå ,  den 29. november 2017.*
Sjakti

**Sjakti** eller **shakti** er eit omgrep innan hinduismen som kan visa til kvinneleg guddommeleg skaparkraft og energi, eller til ei gudinne. Gudinna kan vera maken til ein mannleg gud, eller vera den øvste guddommen. Ho er hovudguddommen i sjaktismen. Ofte blir gudinna Sjakti identifisert med Mahadevi, Durga eller Kali. I rolla som guddommeleg mor blir ho ofte kalla Adi Sjakti eller Adi Parasjakti. 

Sanskritordet sjakti (devanagari शक्ति, IAST Śakti) tyder bokstaveleg 'kraft, styrke, evne, makt' eller 'energi'.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Shakti|Shakti]]» frå , og «[[:sv:Shakti|Shakti]]» frå  den 30. november 2017.*
Hanover Parish

**Hanover Parish** er eit parish (tilsvarande fylke) på Jamaica som ligg nordvest på øya. Det grensar til Saint James i aust og Westmoreland i sør, og har kyst mot Det karibiske havet i nord og vest. Fylket er det nest minste i landet (etter Kingston Parish) med eit areal på 450 km². Det hadde om lag 71 000 innbyggjarar ved folketeljinga i 2014.

Administrasjonssenteret i Hanover Parish er byen Lucea. Byen har ei god naturleg hamn som kan ta imot store skip.
Ei mindre hamn er Green Island. 

Fylket er fjellrikt og inneheld fleire små elvar. Det høgaste punktet er Dolphin's Head, som også er eit tradisjonelt landemerke for skip.

I Hanover Parish blir det mellom anna dyrka banan, ingefær, jams, maranta (arrowroot) og sukkerrøyr, med tilhøyrande romproduksjon. Området er også kjend for godt kveg.

Landsbyen Hopewell er eit viktig turistmål. Turistområdet Negril ligg delvis i Hanover Parish. Området har ellers mange andre fine strender som ikkje er særleg utvikla for turisme.

## Folk frå Hanover Parish
*William Alexander Bustamante (d. 1977), politikar og nasjonalhelt
*Barrington Watson (1931–2016), målar
*Percival Noel James Patterson (f. 1935), statsminister
*Peter Broggs (1954–2015), reggaemusikar
*Jean Binta Breeze (f. 1956), diktar
*Elvis Gordon (1958–2011), judoutøvar 
*Merlene Ottey (f. 1960), sprintar
*Jah Cure (f. 1978), reggaemusikar
*Odail Todd (f. 1994), sprintar

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hanover Parish|Hanover Parish]]» frå ,  den 30. november 2017.*  

## Bakgrunnsstoff
Parish på Jamaica

**Parish** er ei administrativ eining på Jamaica, tilsvarande norske fylke. Øya er delt inn i fjorten parish. Desse høyrer igjen inn under tre historiske county.

## Liste

(1) Parisha Kingston og Saint Andrew dannar saman *[[Kingston and St. Andrew Corporation]]*. 
(2) Kingston Parish omfattar ikkje heile byen Kingston. Det meste av byen ligg i St. Andrew Parish.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Parishes of Jamaica|Parishes of Jamaica]]» frå ,  den 30. november 2017.*  

## Bakgrunnsstoff
*Kort skildring av kvart parish ved fiwiroots.com
Guava

**Guava** eller **guajavatre** (*Psidium guajava*) er ei frukt og eit frukttre i myrtefamilien. Guava stammar frå tropisk Amerika. Fruktene liknar pærer på form og storleik, men har blankt skal som kan vera gult, gulgrønt eller raudt. Fruktkjøtet er gulkvitt eller rosa med mange små, harde frø. Frukta kan etast som ho er, men blir også mykje brukt til syltetøy eller til framstilling av guava-rom. 

Guava inneheld ca. 184 mg vitamin C, 285 mg kalium, 86 % vann og 205 kJ tilført energi per 100 g etande vare.

## Sjå òg
*jordbærguava
*feijoa, også kalla vill guava eller ananasguava 

## Kjelder
Eilert Schanche

**Eilert Gerhard Schanche** () var ein norsk gardbrukar, fødd i Skånevik i Hordaland, stortingsmann 1892-1903 og 1906-09. Før unionsoppløysinga i 1905 representerte han Moderate Venstre, sidan vart han vald for Samlingspartiet.

Schanche var son til ein prest. Sjølv tok han i 1882 eksamen ved den høgare avdelinga på landbruksskulen på Ås. Tre år seinare tok han over slektsgarden Utstein kloster, der han vart den siste eigar av det eigenlege Utstein kloster, ettersom han i 1896 forhandla fram ein avtale med den norske staten der staten fekk eigedomsretten til klosterkyrkja mot å koste restaureringa av kyrkja. Dette gav Schanche høve til å sette i verk ei svært omfattande nydyrking på godset.

Schanche fekk tidleg ein sentral posisjon i Mosterøy, medlem i heradsstyret frå 1885, der etter ordførar frå 1889 til 1910. Han også forlikskommissær og elles formann i Rogaland landhusholdningsselskap.

I alle dei fire tingbolkane frå 1892 til 1903 representerte Schanche Stavanger amt på Stortinget. Ved stortingsvalet i 1903 var det innført val frå einmannskrinsar og Schanche lukkast ikkje å verte attvald. Tre år seinare lukkast han derimot å verte vald til tingmann frå krinsen Hesbø og Hafrsfjord. På Stortinget hadde han i alle år plass i Landbrukskomiteen, sekretær 1898-1900 og formann 1900-03 og 1906-09. Valperioden 1906-09 var han tillegg medlem i Lagtinget. Schanche var også medlem i to riks-utval; Telefonkomiteen av 1902 og den parlamentariske landbrukskommisjonen av 1895.

I 1910 skøytte Schanche Utstein-godset over til dei to sønene sine. Sjølv busette han seg i Oslo. Han var utnemnd til Riddar av 1. Klasse av Den Kongelege Norske St. Olavs Orden.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*skankeforeningen.no
Bladstilling

**Bladstilling** eller **fyllotaksis** er eit botanisk uttrykk som tek for seg korleis blada på ein plante sit på stengelen i høve til kvarandre. For plantene er det viktig at blada lagar minst mogleg skugge for kvarandre, så dei er gjerne spreidde ut på ulike vis. Det er fire grunnleggjande bladstillingar:

* **Skruestilt**, også kalla spreidd eller alternerande. Her sit blada eitt og eitt i ein skrue oppover stengelen. På ein viss sted på stengelen sit det berre eitt blad. Rotasjonsvinkelen mellom to blad som står etter kvarandre varierer, men i høve til ein heil rotasjon kan han som regel uttrykkast som ein brøk der teljaren er eit fibonaccital og nemnaren er det påfølgjande fibonaccitalet, som 1/3, 2/5, 3/8, 5/13 og vidare.
* **Motsett** - her sit blada parvis, eitt på kvar side av stengelen og festa i same leddknute. Ofte sit bladpara krossvis, altså 90° rotert i høve til føre og neste par. 
* **Kransstilt** - liknar på motsett bladstilling, men det sit meir enn to blad på kvar leddknute. Vanleg bladtal i kvar krans er 3, 4, 6, 8, men det finst også andre tal.
* **Rosettstilt** - her sit alle blada ved bakken. Planten har ofte berre ein stengel som også kan ha blad, men disse blada er ofte annleis og mindre enn rosettblada. 

## Biletdøme

Sunflower DSC01056.jpg|Solsikke har spreidde blad med 3/8 rotasjon
Schwalbenwurz-Enzian.jpg|Skogsøte har krossvis motsette blad
Hippuris vulgaris (aka).jpg|Hesterumpe har kransstilte blad
Plantago media blad (2005 07 07).jpg|Dunkjempe har rosettstilte blad


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bladstilling|Bladstilling]]» frå ,  den 1. desember 2017.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*
*
Byggjeheis

**Byggjeheis** er ein heis som vert mellombels montert på utsida av ein bygning for transport av folk og materiale under bygging, reparasjon og ombygging av bygningen. Heisen er konstruert slik at han vert driven av elektriske motorar på sjølve heiskabinen eller heisplattforma, og «klatrar» opp og ned ved hjelp av tannhjul som grip inn i ei tannstang på frittståande beresøyler på utsida av bygningen, festa med stag til fasaden på bygningen. Heisen er utstyrt med tryggings- og styringsmekanismer.
Trappeheis

**Trappeheis** er ein enkel heis lagd som ein stol eller ein plattform for rullestol som kan køyre på skjener langsetter veggen i trappa i eller opp til ein bygning for å gje rørslehemma tilgang til etasjar som dei elles ikkje ville ha kunne kome seg opp eller ned til. Ofte er heisen slik laga at plattforma kan vippast innåt veggen når heisen ikkje er i bruk, og såleis ikkje er til hinder for anna trafikk i trappa.
Rise of the Teenage Mutant Ninja Turtles

**Rise of the Teenage Mutant Ninja Turtles** er ein animert USA-amerikansk animert TV-serie basert på Teenage Mutant Ninja Turtles av Kevin Eastman og Peter Laird. Serien blei først vist i september 2018. 

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
*
Cæsarsalat

**Cæsarsalat** er ein salat tilskriven den italiensk-amerikanske kokken og restauratøren Caesar Cardini. Han består av romanosalat med dressing av olivenolje, sitronsaft, worcestersaus, kvitlauk og svart pepper, i tillegg til egg, parmesan og krutongar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Cæsarsalat|Cæsarsalat]]» frå ,  den 1. desember 2017.*
Potetsalat

**Potetsalat** er ein matrett som hovudsakleg består av kokte potetar som er skorne i terningar, rømme og majones. Mange bruker også  mange andre ingrediensar i potetsalaten, som creme fraiche, eple, lauk, raudlauk, vårlauk, purrelauk eller graslauk, sylteagurk, kapers, sitronsaft, sukker, og ulike andre frukter, krydder (som salt, peppar og sennep) og urter.

Ein blander ingrediensane saman og serverer potetsalaten anten kald eller luna, etter at han har fått stå ei tid og trekke.

I Noreg er det vanleg å servere potetsalat til blant anna grillmat og spekemat og ved kaldtbord.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Potetsalat|Potetsalat]]» frå ,  den 1. desember 2017.*
Wanna One

**Wanna One** (hangul 워너원) er ei sørkoreansk gutegruppe skip av selskapet CJ E&M. Gruppa blei starta i 2017. Medlemmene er Kang Daniel, Park Ji-hoon, Lee Dae-hwi, Kim Jae-hwan, Ong Seong-wu, Park Woo-jin, Lai Kuan-lin, Yoon Ji-sung, Hwang Min-hyun, Bae Jin-young og Ha Sung-woon.

## Medlemmer
*Yoon Ji-sung
*Ha Sung-woon
*Hwang Min-hyun
*Ong Seong-wu
*Kim Jae-hwan
*Kang Daniel
*Park Ji-hoon
*Park Woo-jin
*Bae Jin-young
*Lee Dae-hwi
*Lai Kuan-lin

## Diskografi
* 2017: *1X1=1 (To Be One)*
Gunn Karoline Fugle

**Gunn Karoline Fugle** () er ein norsk musikkterapeut frå Jølster kommune som er busett i Sunnfjord. Ho er cand.philol med hovudfag i musikk frå Universitetet i Oslo.  i tillegg har ho spesialistutdanning i barne- og ungdomspsykiatri, klinisk pedagogikk, og utdanning i kroppsdynamisk psykoterapi. 

Fugle arbeider i Helse Førde og i prosjekt i Helseforsking Sogn og Fjordane, forskingsgruppe: Psykisk helse og rus.

## Bibliografi
### Bøker
*
*
*
### I bøker - eit utval
*
### Lydbøker
*

**Nyaste publikasjonar:**
* Musikk som fredsbærar
* Group Therapy for Sexually Abused Children
* Musikk som terapeutisk metode til å fremme psykisk helse og vitalitet
* Adventskalender for barnehager. 
* Musikk og sansestimulering i arbeid med fosterheimsbarn; Fosterheimen som utviklingsarena.

## Kjelder
* Skald  

## Bakgrunnsstoff
* Oversyn over utgjevingar i tidsskrift - eit utval ved Norske og nordiske tidsskriftartikler (Norart)
Katarinahissen

**Katarinahissen** («Katarinaheisen») er ein offentleg personheis i Slussenområdet på Södermalm, òg kalla berre Söder, i Stockholm i Sverige. Heisen i kombinasjon med to gangbruer gjev fotgjengarsamband mellom Katarinavägen («Katarinavegen») attmed Slussen («Slusa») og Mosebacke torg.

Katarinahissen og Slussen var i mange år kjennemerket på Stockholm som ein moderne storby, avbilda på prospektkort og nytta av kunstmålarar som motiv. 

## Soga

Katarinahissen vart bygd i 1936 saman med ein kontorbygning for Kooperativa förbundet, og inngår i det såkalla KF-huset, eit kompleks av bygningar som vart bygd i fleire etappar, den fyrste i åra 1909-1912, den andre i 1934-1936 og den siste i 1972-1974. Heisen vart stengd i 2010 av di han var i dårleg stand, men er under utbetring. Det går føre seg store byggjearbeidar i Slussen, og den avsluttande og endelege fullføringa av arbeidet på heisen er mellom anna avhengig av dette. Ein reknar med at heisen kan verte teken i bruk att i 2019.

Heisen vart opna i 1936, og erstatta då ein heis frå 1883. Den fyrste heisen vart bygd av ingeniør Knut Lindmark etter løyve frå styresmaktene i byen for å gjere det lettare for folk å ta seg fram i dette kuperte området av Södermalm, og vart då kalla Elevatorn (altså Heisen). Den belgiske verksemda Lecoq & Comp bygde heisen og gangbrua, og den USA-amerikanske verksemda Weeks & Halsey leverte det opphavlege heismaskineriet, som vart drive av ein dampmaskin, men skifta ut med ein elektrisk motor i 1915. Denne heisen vart stengd i mai 1933 og riven i juli dette året i samband med ombygging av det trafikk-knutepunktet som Slussen hadde vorte. Den nye og noverande heisen vart bygd på same plassen som ein funksjonalistisk fagverkskonstruksjon i stål, og med to heiskabinar. Til å byrje med vart desse køyrd manuelt, seinare automatisk, men framleis med tilsette folk som tok seg av biletsalet og køyringa av heisen ved å fylgje med på ferda opp og ned.

Katarinahissen har vore privat, men frå mars 2014 har Stockholm stad gått inn som deleigar.

## Bakgrunnsstoff
*Stockholms stad om renoveringa av Katarinahissen
NM i skiskyting 1966

**Noregsmeisterskapen i skiskyting 1966**, den åttande i rekka, vart avvikla 19. og 20. mars 1966 på Elverum i Hedmark med to øvingar på programmet. I tillegg til den individuelle øvinga over 20 km, vart for fyrste gong arrangert ein stafett der ulike skyttersamlag deltok med tre mann på laget. Jon Istad vart dobbeltvinnar då han gjekk Hardanger & Voss inn til stafettriumf.

### 20 km



Dato: 19. mars 1966
Stad: Elverum


### 3 x 7,5 km stafett



Dato: 20. mars 1966
Stad: Elverum


## Kjelder
**Sportsboken 1966*.
NM i skiskyting 1965

**Noregsmeisterskapen i skiskyting 1965**, den sjuande i rekka, vart avvikla sundag 7. februar 1965 på Voss i Hordaland. Meisterskapen omfatta ei einaste øving, 20 km langrenn med fire innlagde skytingar à fem skot, to i liggande og to i ståande stilling. Ragnar Tveiten vann sitt einaste individuelle NM-gull. 

### 20 km



Stad: Voss


## Kjelder
**Sportsboken 1965*.
NM i skiskyting 1964

**Noregsmeisterskapen i skiskyting 1964**, den sjette i rekka, vart avvikla vinteren 1964 i Oslo. Meisterskapen omfatta ei einaste øving, 20 km langrenn med fire innlagde skytingar à fem skot, to i liggande og to i ståande stilling. Olav Jordet vart norsk meister for andre gong. 

### 20 km



Stad: Oslo


## Kjelder
**Sportsboken 1964*.
NM i skiskyting 1962

**Noregsmeisterskapen i skiskyting 1962**, den fjerde i rekka, vart avvikla 18. februar 1962 på Elverum i Hedmark. Meisterskapen omfatta ei einaste øving, 20 km langrenn med fire innlagde skytingar à fem skot, to i liggande og to i ståande stilling. 

### 20 km



Stad: Elverum


## Kjelder
**Sportsboken 1962*.
NM i skiskyting 1961

**Noregsmeisterskapen i skiskyting 1961**, den tredje i rekka, vart avvikla sundag 12. februar 1961 på Hønefoss i Buskerud. Meisterskapen omfatta ei einaste øving, 20 km langrenn med fire innlagde skytingar à fem skot, to i liggande og to i ståande stilling.

Ved eit mistak etter rennet vart Erling Bjørn kåra til vinnar, framfor Håkon Brusveen. Mistaket vart rapportert Norges Idrettsforbund som i møte laurdag 18. februar omgjorde meisterkåringa og offentleggjorde endeleg resultatliste.

### 20 km



Stad: Hønefoss


## Kjelder
**Sportsboken 1961*.
*Arbeiderbladet 20. februar 1961
NM i skiskyting 1959

**Noregsmeisterskapen i skiskyting 1959**, den aller fyrste i sitt slag, fann stad sundag 1. februar 1959 ved Løvenskioldbanen i Oslo. Meisterskapen omfatta ei einaste øving, 20 km langrenn med fire innlagde skytingar à fem skot, to i liggande og to i ståande stilling. Nærare 200 utøvarar deltok. HV-02 Oslo stod som arrangør.

### 20 km



Stad: Oslo


## Kjelder
**Sportsboken 1959*.
*Arbeiderbaldet 2.2.1959
Erling Bjørnson

**Erling Bjørnson** () var ein norsk gardbrukar og politikar, fødd i København og død i Gausdal. Frå 1934 til 1940 representerte han Bondepartiet på Stortinget, sidan var han under andre verdskrigen aktivt medlem av Nasjonal Samling. Bjørnstjerne Bjørnson var far hans.

I 1887/88 tok Erling Bjørnson jordbruksutdanning ved Jønsberg landbruksskole i Romedal, og to år seinare tok han over drifta av Aulestad-garden. I si brukstid forbetra han garden kraftig, fekk bygt nye hus og dobla det dyrka arealet. Økonomisk gjekk drifta over styr, og faren tok over Aulestad att i 1901. 

Bjørnson var medlem av heradsstyret i Østre Gausdal i 1890-åra og i tida 1926-31. Ein periode var han formann i fattigstyret. Bjørnson var i si tid landsstyremedlem i Landmannsforbundet og formann i krinslaget for Søndre Gudbrandsdalen. Han skreiv elles mange avisartiklar om landbruksspørsmål.

Frå 1934 til okkupasjonen var Bjørnson Bondeparti-representant frå Oppland på Stortinget. Perioden 1934-36 var han medlem av Justiskomiteen, 1937-40 i Finans- og tollkomiteen. I 1934 var Bjørnson saksordførar for steriliseringslova som Stortinget vedtok mot ei stemme, ei lov som opna for tvangssteriliseringar.

Okkupasjonstida var Bjørnson eit aktivt medlem av Nasjonal Samling. Han var då ein mykje brukt agitator, mellom anna i radio. I 1944 skreiv han ein artikkel i tidsskriftet Ragnarok, der han hevda at faren ville ha vore NS-mann om han hadde levd.

I 1946 vart Bjørnson dømd til ti års straffearbeid.

## Kjelder
* 
* lokalhistoriewiki
Dub-poesi

**Dub-poesi** eller **dub-dikting** (engelsk *dub poetry*) er ei musikk-inspirert form for lyrikk som oppstod på Jamaica og i England tidleg på 1970-talet. Ho utvikla seg frå *toasting* over reggae og dub-musikk, der ein sa, messa eller song fram improvisert tekst over intstrumentalspor laga av reggaelåtar. Dub-dikting er førebudd tekst som kan framførast til slike riddimspor, eit band eller utan musikk. 

Dub-poesi blir vanlegvis framført på jamaicansk patwa eller karibisk-påverka engelsk. Medan ho ofte er ei munnleg form som blir framført på ein scene eller spelt inn på plate, er det også blitt stadig vanlegare å gje ut diktinga som rein tekst. Tema i diktinga er ofte politiske, og ein kan ta opp emne som rasisme og  politivald. Ein kan også skildra livet, musikk, sex eller ganja (marihuana). Rastafarianisme er ei viktig inspirasjonskjelde.

## Historie og utbreiing

Tidlege dub-diktarar var Mutabaruka og Oku Onuora på Jamaica, der han hadde ein kjerne ved Jamaica School of Drama, og Linton Kwesi Johnson i England. Linton Kwesi Johnson var den som laga omgrepet «dub poetry». Han gav ut *[[Dread Beat an' Blood]]* som ei diktsamling i 1975 og som eit album i 1978. Andre tidlege utgjevingar var albumet *Reflection In Red* av Oku Onuora frå 1979 og albumet *Rasta* (1982) og boka *The Dread Affair* (1985) av britiskfødde Benjamin Zephaniah. Andre tidlege leiande dub-diktarar er Michael «Mikey» Smith, Jean Binta Breeze og Levi Tafari. 

Sjangeren har også spreidd seg til det nordamerikanske fastlandet, med særleg mange dub-diktarar i Canada. Lillian Allen, Afua Cooper og Ahdri Zhina Mandiela er nokre av pionerane innan canadisk dub-poesi.

## Diskusjon kring omgrepet
Dub-poesi var eit svar på Edward Kamau Brathwaite si oppmoding til å dikta på eit afrokaribisk nasjonsspråk eller *nation language*. Litteraturprofessoren Mervyn Morris var tidleg ute med å anerkjenna sjangeren og redigera diktsamling med dub-poesi.

Då han laga omgrepet *dub poetry* meinte Linton Kwesi Johnson den opphavlege toastinga som jamaicanske DJ-ar dreiv med til instrumentalspor. Sjølv skreiv han tekstane før det blei lagt musikk til, og dermed passar ikkje diktinga inn under hans definisjon av omgrepet.

Jean Binta Breeze, som blei kjend som den første kvinnelege dub-diktaren, har uttykt at ho fann forma avgrensande i høve til kva ein kunne skriva om og korleis kunne framføra, og slutta å definera seg som ein dub-diktar. 

## Kjelder




**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Dub poetry|Dub poetry]]» frå ,  den 2. desember 2017.*  
 

## Bakgrunnsstoff

* Christian Habekost, *Verbal Riddim: The Politics and Aesthetics of Afro-Caribbean Dub Poetry* (Rodopi, 1993).
Dub-musikk

**Dub** er ein musikksjanger som utvikla seg frå reggae i 1960-åra. Han er ofte rekna som ein undersjanger av reggae, men kan også seiast å ha utvikla seg vidare enn opphavssjangeren.

Musikk innan sjangeren omfattar hovudsakleg instrumentale remiksar av tidlegare innspelingar. Han blir utforma gjennom kraftig manipulering og omforming av desse, som regel ved å ta ut vokalane og vektleggja tromme- og basspartia - dette grunnsporet blir også kalla ein riddim. Andre teknikkar kan vera å leggja inn kraftige ekko, klang (reverb) og spreidd dubbing av vokal- eller instrumentalbitar frå den opphavlege versjonen eller andre verk. Dub var ei tidleg form av populær elektronisk musikk.

Pionerar innan dub var Osbourne «King Tubby» Ruddock, Lee «Scratch» Perry, Errol «ET» Thompson som saman med andre skipa sjangeren på slutten av 1960-talet. Ein annan pioner, Augustus Pablo, har fått æra for å ta i bruk melodika i dub.
Utanfor danselokala eksperimenterte folk også på miksebord, til dømes av produsentane Clive Chin og Herman Chin Loy. Desse produsentane, særleg Ruddock og Perry, såg på miksebordet som eit anna instrument som kunne manipulera spor til å bli noko heilt anna. 

Dub har påverka mange andre musikksjangrar, som rock (særleg undersjangeren post-punk og andre former for punk), pop, hip-hop, disco og dei seinare sjangrane house, techno, ambient, elektronisk dansemusikk og trip-hop. Dub la grunnlaget for jungle og drum and bass. Tradisjonell dub har overlevd, og ein del av pionerane, som Lee «Scratch» Perry og Mad Professor, har fortsett å laga nytt materiale.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dub music|Dub music]]» frå ,  den 2. desember 2017.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*** 
*** Veal, Michael E. (2007). *Dub: Songscapes and Shattered Songs in Jamaican Reggae*. Middletown: Wesleyan University Press.
*** Cox and Warner, eds. *Audio Culture: Readings in Modern Music*. Continuum: 2004.https://www.amazon.com/dp/0826416152 "Replicant: On Dub" by David Toop; Chapter 51, Pages 355–356.
Herringsøya

**Herringsøya** er ei lita øy i Aure kommune på Nordmøre i Møre og Romsdal fylke. Ho ligg nordvest av Ertvågsøya i svaet mot Solskjeløya og Trondheimsleia. Arealet er 244 dekar eller 0,244 km2. Høgaste punktet når 53 moh.

Det finst gravrøyser frå bronsealder/jarnalder på øya. Dei første skriftlege kjeldene fortel om busetjing på Herringsøya frå midten av 1600-talet. Øya vart fråflytta mot slutten av 1900-talet.

### Folketalsutvikling

Gautøya var del av Edøy kommune fram til 1874, så Tustna kommune fram til kommunesamanslåinga med Aure i 2006.

## Kjelder
Aleksandr Bolsjunov

**Aleksandr Aleksandrovitsj Bolsjunov** () er ein russisk langrennslaupar. Han vann tre sølvmedaljar og ein bronsemedalje under Vinter-OL 2018 i Pyeongchang, året etter sanka han heile fire sølvmedaljar då Ski-VM 2019 fann stad i Seefeld.

### Aktiv
Bolsjunov fekk meisterskapsdebuten sin under Ski-VM 2017 i Lahti, der han vart utslegen i kvartfinalane i sprinttevlinga.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Informasjon pm Bolsjunov ved FIS.com
*Om skiathlon-VM 2017 ved sweski.com
*
Leif Reinhardt Natvig

**Leif Reinhardt Natvig** () var ein norsk entomolog frå Oslo. Han var 50 år knytt til Zoologisk museum ved Universitetet i Oslo, der han spesialiserte seg på studiet av blodsugande og helseskadelege insekt og midd, særleg nordiske stikkemyggar av familien Culicidae.

Natvig var son til ein lækjar. I 1914 fekk jobben som privatassistent for professor N.J.T. Odhner ved Zoologisk museum og i 1916 konservator-stilling ved insektavdelinga. Han tok bifagseksamen i zoologi i 1922, og utdanna seg vidare i eksotisk patologi og medisinsk parasittologi ved Institut für Schiffs- und Tropenkrankheiten i Hamburg åra 1927-28, 1933 og 1938. Frå 1949 var han styrar av Zoologisk Museum til han vart pensjonert i 1964.

Natvig var formann i Norsk entomologisk forening 1937-50 og redaktør av foreininga sitt tidsskrift frå 1954.

## Kjelder
*Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1958
Aleksej Tsjervotkin

**Aleksej Aleksandrovitsj Tsjervotkin** () er ein russisk langrennslaupar.

Under Junior-VM på ski 2013 i Liberec vann han stafettgull og bronse i 20&nbsp;km skiathlon bak landsmennene Dimitrij Rostotsev og Artem Maltsev.

Året etter, under Junior-VM på ski 2014 i Val di Fiemme, tok Tsjervotkin sølvmedaljen i 20&nbsp;km skiathlon mellom nordmennene Eirik Sverdrup Augdal og Johan Hoel, medan han som ankermann i stafetten gjekk Russland inn til ein bronsemedalje bak Noreg og Frankrike.

Under Junior-VM på ski 2015 i Almaty gjorde Tsjervotkin nesten reint bord, med tre gullmedaljar av fire moglege, etter å ha roke ut i kvartfinalen av sprinten. 10&nbsp;km fri teknikk vart vunnen føre landsmennene Denis Spitsov og Aleksandr Bakanov, 20&nbsp;km skiathlon vart vunne føre landsmennene Ivan Yakimushkin og Spitsov, og stafetten vart vunne føre Frankrike og Noreg.

Tsjervotkin fekk sjansen på det russiske stafettlaget under verdscupen i langrenn 2015/16, då han i Nové Město hjelpte Russland til ein andreplass bak Noreg.

Under U23-VM på ski 2016 i Râșnov tok han først sølv i 15&nbsp;km klassisk, bak svenske Jens Burman og føre nordmannen Mikael Gunnulfsen. To dagar seinare tok han gull på 15&nbsp;km fristil føre nordmennene Johan Hoel og Simen Hegstad Krüger.

## Referansar
Karin Singstad

**Karin Irene Singstad Vidal** () er ein norsk tidlegare handballspelar frå Trondheim som vann OL-sølv i 1988 og VM-bronse i 1986. Linjespelaren var aktiv på Sverresborg Idrettsforening gjennom heile 1980-talet.

Singstad deltok frå landslagsdebuten i oktober 1984 i 83 landskampar og skåra 33 mål. Ho var med då Noreg overraska med å vinne bronse under Handball-VM 1986 i Nederland. To år seinare fekk ho ein sølvmedalje under Sommar-OL 1988 i Seoul. Singstad opptredde i landslagdrakta siste gongane i september 1989.

### Merittar
*VM 1986: Bronsemedalje etter 23–19 mot Aust-Tyskland
*OL 1988: Sølvmedalje etter 20–23 mot Sør-Korea

## Kjelder
* handball.no
Anne Migliosi

**Anne Migliosi Taalesen** () er ein norsk tidlegare handballspelar frå Skien som vann VM-bronse i 1986. Ho var aktiv på Gjerpen IF i fleire sesongar. 

Kantspelaren Migliosi debuterte på Noregs landslag i september 1984. To år seinare var ho med å vinne ein høgst overraskande bronsemedalje under verdsmeisterskapen 1986 i Nederland. I juni 1988 fekk ho sine siste kampar i landslagsdrakta og stoppa dermed på 62 kampar og 70 mål. 

### Merittar
*VM 1986: Bronsemedalje etter 23–19 mot Aust-Tyskland

## Kjelder
*handball.no
Are Sende Osen

**Are Sende Osen** () er ein norsk programleiar som  tidlegare var  i radioprogrammet Are og Odin saman med Klaus Joacim Sonstad. Osen voks opp på Sverresborg i Trondheim.

Samstundes som han studerte ved Universitetet i Trondheim byrja Osen sin journalistkarriere i Adresseavisen, der han blant anna skrev for helgemagasinet Ut. Òg her samarbeidde han med Klaus Joachim Sonstad.

Osen fekk sommarjobb i radiokanalen NRK P3 i 1995, og har jobba der sidan dengong. Han fekk etter kvart eit fast innslag som «Ensomme Are» i Espen Thoresens  program XL. Detta utvikla seg til programmet *Bare Are*, der sauebonden Odin Jensenius etter kvart vart eit fast innslag. Derfrå var vegen til radioprogrammet *Are og Odin* kort. Dette programmet hadde sin siste sending 23. desember 2005. I perioden 2006 til 2008 leia han programmet *Osenbanden* på NRK P3. 

Saman med Klaus Joachim Sonstad vann han Prix Radio 2005, «Årets Radionamn».

Osen har òg skrive bøkane Are (2003) og Are Sende Osen parodierer sin far (2007).

Are Sende Osen mottok Norsk Målungdoms dialektpris i 2005.

Are Sende Osen meiner òg at alle religionar er utdaterte, og stiller urimelige og uoppnåelige krav til læresveinane og fylgjarane sine. 500 år etter at Martin Luther reformerte heile kristendommen, ynskjer Are sjølv å ta grep - å lage ein splitter ny religion for eit nytt tusenår; "Stjernestøvets søskenbarn"

## Radioprogram
* *XL* (1996–97)
* *Berre Are* (1998–2001)
* *Reform 99* (1999)
* *Ikkje berre Are* (2002)
* Are & Odin (2002–2005)
* *Osenbanden* (2006–2009)

## TV
* *Sofa King Stupid* (2002) (NRK1) (6 program)
* *På tru og Are* (2010)
* *Redd menig Osen* (2012)
* *Normal galskap* (2014)
* *Ares misjon* (2017)

## Diskografi
* *Få sjå på* (2007), med A-laget
* *No e den jula igjen* (2014)

### Are og Odin
; Album
* *Bæ To Då Bona* (2004)
* Haiglaigts:Farvel og på Gjensyn (2005)
; Singlar
* *Fred på jord* (2003)
* *Klapp klapp* (2004)
* *Rovdyr* (2004)
* *Lys og varme baby* (2004)
* *Kred* (2005)

### Deltek på
* Studentersamfundet i Trondhjem: *Alt er sex* (1997)
* Diverse: *Spæll mæ*! (2001)
* Diverse: Absolute 2004: The Summar Hits (2004)
* Diverse: *Hjarterom – Bøssebæreroppfordringer* (2004)
* Diverse: *Absolute Hits 2004* (2004)
* Diverse: *Vårfavoritter* (2005)
* Diverse: *[[Absolute Music 49]]* (2005)
* Diverse: *Latterlege augneblunkar* (2006)
* Diverse: Grisefest – 18 tvilsomme partylåter om fest, fyll, fanteri og forplantning (2007)
* Skrømt: *Gutan e samla* (2011)

## Referansar


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Are Sende Osen|Are Sende Osen]]» frå ,  den 3. desember 2017.*
Stupa

**Stupa** eller **dagoba** er haug- eller kuppelforma byggverk brukt innan buddhismen til å halda relikviar i og til å symbolisera viktige buddhistiske idear.
Stupaen kan vera eit symbol for Buddha og hans frigjering frå gjenføding eller nirvana.
Byggverket kan vera fokus for buddhistiske kloster, bønehallar eller tempel.
Stupaen kan førast tilbake til grunnleggigna av religionen, og har vore viktige valfartsstader frå byrjinga.

## Ordsoge

*Stūpa* er eit sanskritord; på pali er namnet *thūpa*. På hindi og nærskylde språk er namnet blitt til *tōp*.
På sinhalesisk er strukturen kjend som *dāgaba* (av pali *dhātugabbho* og sanskrit *dhātu-garbha*, 'relikvie-haldar').

## Opphav
Stupaen har opphav i den indiske gravhaugskikken *caitya*, der ein haugla viktige leiarar. Ifølgje *Hīnayāna Mahāparinirvāṇa Sūtra* bad Buddha sjølv tilhengjarane hans om å minna han og mogleiken for å oppnå nirvana slik.

## Skildring

Stupaer har typisk form som halvkuler eller klokker. På toppen kan dei ha eit spir og ein eller fleire stiliserte parasollar (chattra). 
Rundt ein stupa finst det vanlegvis murar og portalar. Det finst også ein veg rundt dei til å utføra rundgang - *[[pradakhshina]]*.

Enkle stupaer er kjegleforma jordhaugar med gjerde rundt som markerer at dei er eit heilag område. Tidlege stupaer som framleis finst er frå Bharhut (100-talet f.Kr.) og Sanchi, begge i Madhya Pradesh i India. Det finst også tidlege døme i Sarnath ved Varanasi og i Nalanda.

Etterkvart blei det vanleg å byggja stupaer i stein eller murstein og kvitkalka dei. Ein kunne også byggja spir på haugen. 
Stupaer kunne bli stadig meir forseggjorte byggverk, pynta med relieff og medaljongar.

Ein kunne plassera stupaer på soklar eller terrassar, og byggja inn nisjer der ein plasserte religiøse figurar.
Innan austasiatisk byggjeskikk blei det også vanleg å byggja stupaer som pagodar, med mange etasjar med enkelttak. Slike pagodar kan vera opptil 60 m høge.

Nokre stader kunne stupaer gje grunnlag for tempel med fleire etasjar, som i Tibet, der innsida av veggane kan ha freskar som viser den buddhistiske gudeverda. Stupaen i Gyantse frå 1500-talet er velkjend for dette.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Kontorstol

**Kontorstol** er ein særleg type stol meint for å nyttast framfor arbeidsbord og datamaskinar på kontor og liknande, eller i heimen. Stolen er laga slik at brukaren, utan å reise seg, kan dreie seg 180 grader, flytte på seg ved at stolen har hjul, og elles lett stille inn høgda og hellinga på stolsete og stolrygg etter eige ynske. Setet på kontorstolar er difor festa med ein svingemekanisme til eit einaste sentralt bein som kan endrast i høgd ved hjelp av ein spak, og står på eit understell med vanlegvis fem horisontalt eller skrått utstikkande bein som har svingbare små hjul festa under endane.
Catharina Lysholm

**Catharina Meincke Lysholm** () var ei norsk forretningskvinne og skipsreiar, fødd og død i Trondhjem (Trondheim).

## Bakgrunn
Ho vart fødd inn i familien Meincke, ein av dei mange velståande kjøpmannsfamiliane som innvandra til Trondhjem frå Flensburg i Slesvig. Desse familiane var dels i slekt med kvarandre, dels inngifta i kvarandre sine familiar, og danna størstedelen av Trondhjem sitt handelspatrisiat på 1700-talet.

Ho gifta seg i 1773 med kjøpmann og hoffagent Broder Brodersen Lysholm, som òg var innvandra frå Flensburg i Slesvig. Han hadde løyst borgarskap i Trondhjem i 1761. Lysholm vert omtala som ein av dei viktigaste kjøpmennene i Trondhjem. I tillegg til eigedomen dei hadde i Kjøpmannsgata i Trondhjem, skaffa det nygifte paret Catharina og Broder Lysholm seg ein lystgard på toppen av Steinberget. Denne vart seinare kalla Marienborg. Dei fekk bygd nye hus begge stadar.

## Forretningsverksemd
Som andre privilegerte kvinner på hennar tid, hadde ikkje Lysholm noko yrke utanfor heimen før mannen døydde, men då ho vart enke i 1772 synte ho seg som ei driftig og dugeleg forretningskvinne. Ho heldt fram mannen sin forretning saman med Hans Carl Knudtzon, som i 1777 vart opptekem som kompanjong, og som vart eineinnehavar i 1790.

I tillegg til kjøpmannsverksemd dreiv Lysholm reiarlag, reiparbane og det som vart kalla forleggjerverksemd, som bestod i at firmaet leverte varer til til dømes produksjonen i gruver, og fekk ferdige varer tilbake. Selbu koparverk var eit av verka Lysholm handla med.

Ho stifta Trondhjems Skibsværft saman med broren Henrik Meincke og kjøpmann Peder Falck i 1779. Syskena bidrog med kapital, medan Falck organiserte det heile. Etter stiftinga var ho medeigar i verftet, og fekk fleire eigne skip bygde der, blant anna briggen «Trondhiems Prøve» i 1780. Dette var det første handelsskipet som gjekk med last direkte frå Trondhjem til Aust-India, og med returlast til København.  Det var gjennom frakt av brennevin på dette skipet ho fekk æra for å ha oppdaga, eller oppfunne, linjeakevitten, men dette er omdiskutert.

## Kjelder
Rasmus Hjertenæs

**Rasmus Pedersson Hjertenæs** () var ein norsk lærar og politikar frå Selje i Nordfjord. Han var ordførar i 19 år og stortingsmann i seks.

Hjertenæs var son til ein gardbrukar. Han tok eksamen ved Volda lærarskule i 1878 og Stord seminar i 1886. Frå 1878 underviste han i skulen i Selje, sidan 1894 også som kyrkjesongar. Han tok over ordførarombodet i 1898 og leidde heradsstyret til 1916. Periodane 1906-09 og 1910-12 representerte han einmannskrinsen Kinn på Stortinget, der han var med i Næringskomite nr 1, formann 1910-12.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Skrivemaskin

**Skrivemaskin** er ei maskin som mekanisk eller elektromekanisk set avtrykk av bokstaver ned på eit ark papir i den rekkefølgja det vert trykka ned tilsvarande tastar på maskina. Avtrykka av bokstavane på papiret vart gjort ved hjelp av typar (oppheva bokstavar i metall) som slo mot eit band med farge på, vanlegvis svart, som låg mellom typane og papiret, og vart drege over frå ei spole på eine sida av maskinen til ei spole på andre sida. Papirarket ligg som ein U over ei valse av hard gummi, og vart halde inntil valsa ved hjelp av små valser og eit fjørsystem. Ved å leggje fleire ark over valsa med karbonpapir mellom, tynt papir med eit fargesjikt på eine sida, kunne ein få fleire eksemplar av det same skriftet.

Typane på dei eldre mekaniske og elektromekaniske maskinene var festa til kvar sine arm, som var kopla til den samsvarande tasten på tastaturet. Det var ein stor og ein liten bokstav, eller to ulike teikn, over kvarandre på same armen, og ein veksla til den store bokstaven eller det andre teiknet ved å trykke på ein tast som endra høgda på hele mekanismen, slik at den store bokstaven eller det andre teiknet råka papiret på same staden som den tilsvarande vesle bokstaven elles ville ha gjort. Med ein eigen tast kunne dette låsast, slik at maskina berre skreiv store bokstavar, altså ikkje ulikt prinsippet på dagens datamaskinar. På dei mest moderne elektromekaniske maskinene var alle typane anten festa på ein sylinder, på ei kule som vart kalla kulehovud, eller langsetter randa på eit typehjul. Maskina stilte dei automatisk i rett posisjon og slo bokstaven inn mot fargebandet og arket.

På dei maskinene som typane var festa til armar, var gummevalsen med papirarket en del av ei såkalla vogn som flytta seg sidelengs mot venstre etter kvart som linja vart skrive, og som måtte attende til høgre når neste line skulle skrivast. Den som skreiv, gjorde dette manuelt samstundes som valsa då vende litt på seg så arket låg klart til at neste line kunne skrivast, eller maskina kunne syte for dette sjølv dersom ho var elektromekanisk. Men på maskiner med typesylindar, kulehovud eller typehjul, var det dei som flytta seg mot høgre etter kvart som tekstlina vart skrive, og deretter gjekk attende til venstre, samstundes som valsa dreidde seg så arket kom i rett posisjon for skriving av neste line.

No er skrivemaskiner så godt som totalt erstatta av datamaskinar, anten teksten skal ned på papir eller verte verande som elektronisk og maskinlesbar. Men sjølve oppsettet for bokstavane på tastaturet på ein datamaskin er i hovudsak det same som det var på skrivemaskinene.


Schreibmaschinen-Typen.jpg|Det opphavlege systemet med kvar av bokstavane på kvar sin arm. 
Typenzylinder Mignon Modell 4, Bj. 1924 (2009-02-09).jpg|Typesylinder, typevalse med alle typane samla
IBM-Kugelkopf (2. Generation).jpg|Kulehovud med alle typane samla. Ved å bytte til anna kulehovud, kunne ein endra til anna skrifttype eller andre teikn.
Triumph-Adler Daisy wheel Cubic PS-92800.jpg|Typehjul med alle typane samla
Kostfiber

**Kostfiber ** er karbohydratar i kosten som ikkje kan brytast ned av fordøyelsessystemet til menneske. Til ein viss grad kan slike fibrar likevel brytast ned i tjukktarme ved hjelp av spesielle vom- og tarmbakteriar. Ved nedbryting kan dei omdannast til korte feittsyrer som eddiksyre, propionsyre og smørsyre, som tarmen kan ta opp og bruka som energikjelde.

Kostfiber kjem frå bindingsverk i plantar, og kjem frå celleveggar i alle delane av plantane. Dei kan vera laga av ulike kjemiske samband, som cellulose, hemicellulose, pentosan, pektin og lignin.

Kostfiber har ei nyttig avførande verknad, og har vore brukt til å behandla forstopping. Det finst fleire hypotesar om samanhengar mellom lite fiber i kosten og ein del sjukdommar, som tjukktarmskatarr.

## Referansar
Ansvar

**Ansvar** er eit fleirtydig ord som kan brukast om ulike omgrep, men grunntydinga er å "svare" for noko, stå til rette for noko, gjera reie for noko - eller bera utgiftene for noko som ein sjølv er årsak til.

## Etymologi
**Ansvar** er eit arveord vi finn att i det norrøne "andsvar". Før i tida var denne skrivemåten òg brukt i nynorsk.
Ordet ansvar kjem òg frå det latinske ordet for svar - responsum, som tyder å vera gjenstand for skuld eller plikt.
And- finn vi òg i andre ord, som andføttes, andror og andøve. Vidare brukast på 
nynorsk ord som andlet og andsynes oftare enn på bokmål.  And- tyder ’mot, til’, og andsvar er i Norrøn ordbok forklart som ’svar, 
tilsvar, motsvar, forsvar’. Tydinga ’svar’ finn vi att i engelsk "answer" og tysk "Antwort".

## Ein kan ha ansvar for

* *oppgåve*, oppdrag, aktivitet, arbeidsområde og liknande
* forplikting til å gjera eller la vere noko i moralsk, etisk og/eller juridisk forstand
* risiko i tydinga å bera konsekvensar av ei uventa utvikling: vanlegvis om det negative, det vil seia å klandrast, gjera meirarbeid, dekkje utgifter og anna, men òg om det positive, å få ros og anna som er fordelaktig  
* erstatningsansvar (juridisk)
* strafferettsleg ansvar (juridisk)
* konstitusjonelt ansvar (juridisk).
Ofte vert ordet *ansvar* brukt i daglegspråket utan at det vert klargjort kva meininga er – eventuelt om ein siktar til fleire av tydingane. Særleg finst dette i utsegn om at ein person *ber ansvaret* eller *har ansvaret* for ei handling, unnlating, tilstand og liknande. 

## Referansar


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ansvar|Ansvar]]» frå ,  den 4. desember 2017.*
Handball-VM 1995 for kvinner

**Verdsmeisterskapen i handball 1995 for kvinner**, den 12. i rekka, vart avvikla i tida 5. til 17. desember 1995 i Austerrike og Ungarn. Til saman 20 land deltok i turneringa. Sør-Korea sikra seg meisterpokalen etter finalesiger 25-20 mot Ungarn.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Handball-Weltmeisterschaft der Frauen 1995|Handball-Weltmeisterschaft der Frauen 1995]]» frå ,  den 4. desember 2017.*
Handball-VM 1997 for kvinner

**Verdsmeisterskapen i handball 1997 for kvinner**, den 13. i rekka, vart avvikla i tida 1. til 17. desember 1997 i Tyskland. Til saman 24 land deltok i turneringa, fire fleire enn sist. Danmark sikra seg meisterpokalen etter finalesiger 33-20 mot Noreg.

### VM-finalen
Finalen mellom semifinalevinnarane, Danmark og Noreg, vart spelt i Max Schmeling-Halle i Berlin framfor 7&nbsp;200 tilskodarar. Under Danmark sin semifinale i same hallen, men utanfor sjølve kamparenaen, vart to danske tilskodarar stokne ned av ein tyskar. Drapa kom til å prege inngangen til sjølve finalen og verka opplagt skjerpande på det danske mannskapet.

Danmark var det førande laget heile finalekampen, ved pause var stillinga 15-12. I andre omgangen drog Danmark ifrå og då sluttsignalet lydde stod det 33-20 på resultattavla. For **Danmark** skåra Camilla Andersen 7 gongar, Anne Dorthe Tanderup 6, Anja Andersen og Anette Hoffmann 5, Gitte Madsen 4, Janne Kolling 3, Tonje Kjærgård og Maybrit Nielsen 1 kvar. Susanne Munk Lauritsen og Gitte Sunesen vakta Danmarks mål.

**Noreg**s lag bestod av målvaktene Heidi Tjugum og Jeanette Nilsen, rykkromspelarane Tonje Sagstuen (6), Susann Goksør (2), Trine Haltvik (6), Tonje Larsen (1), Janne Tuven, Mette Davidsen, kantspelarane Sahra Hausmann (2), Monica Vik Hansen (1), linjespelarane Kari Solem (1) og Hege K. Kvitsand (1). Også Lise Kristiansen, Ellen Thomsen og Anette Tveter var med i den norske VM-troppa.

De to tyske finaledommarane straffa Danmark med ei 2-minuttsutvising og Noreg med tre.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Handball-Weltmeisterschaft der Frauen 1997|Handball-Weltmeisterschaft der Frauen 1997]]» frå ,  den 4. desember 2017.*
Knut Knudsen

**Knut Knudsen** () er ein norsk tidlegare proffsyklist og olympisk meister som representerte IL Sverre.

Knudsen vann 4 000 meter forfølgingsritt på bane i Sommar-OL 1972 og i VM 1973. Han vann NM elleve gonger, og har to kongepokalar. Han sykla profesjonelt i Italia frå 1974 til 1981 og vann seks etappesigrar i Giro d'Italia. I tillegg til etappesigrar i Giro d'Italia sykla han ved to høve, i 1975 og i 1981, med den rosa leiartrøya i det prestisjefylte rittet. Han vart kåra til verdas beste temporytter av to av dei største sportsmagasina i verda. Til saman vann han 49 proffsigrar. 

Etter OL-gullet i 1972 vart Knudsen tildelt Morgenbladets gullmedalje, Fearnleys olympiske ærespris og Sportsjournalistenes statuett som årets idrettsnamn i Noreg. Statuetten som årets idrettsnamn fekk han òg det påfølgjande året for VM-sigeren.

I 1975, etter ein positiv dopingtest, fekk Knudsen ti minutts tilleggstid i eit ritt i Belgia.

I 1977 gav han ut boka *På hjul med K.K.* saman med Torbjørn Børte.

## Viktige sigrar
;1978
:Trofeo Laigueglia
:Trofeo Baracchi
;1979
:Giro del Trentino
:Tirreno-Adriatico
;1980
:GP Eddy Merckx
;1981
:GP Eddy Merckx

## Referansar

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Knut Knudsen|Knut Knudsen]]» frå ,  den 4. desember 2017.*  

## Bakgrunnsstoff
*Knut Knudsen i Norsk biografisk leksikon
*- Hva gjør du nå, Knut Knudsen? i nettavisen.no