open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nestor Makhno

**Nestor Makhno** (fødd 1888 eller 1889, død ) var ein ukrainsk anarkistisk krigshøvding. Frå 1918 under den russiske borgar- og intervensjonskrigen var Makhno leiar for ein bondearmé som stridde mot både dei tyske-, austerrikske og dei kvite kontrarevolusjonære styrkane i Ukraina.

Makhno sin gerilja-styrke bestod av 50 000 mann til hest som ofte greidde å overrumple og overliste fienden. Trumfkortet var *tatsjankaen*, det lette hestespannet med maskingevær attpå. Samtidig greidde han å opprette ein suverén anarkistisk rådsrepublikk blant bøndene i dette vidstrekte området; heile det austlege Ukraina. Til hjelp i dette arbeidet hadde han blant andre den russiske anarkisten Voline (1885–1945) som òg kom til å bli historieskrivaren til rørsla. 

Makhno sin anarkist-armé hadde i byrjinga støtte av bolsjevikane i kampen mot den felles fienden, den kvite arméen. Men da dei kvite var slegne tilbake, kom bolsjevikane og Makhno ikkje overeins lenger, og Makhno fekk den kommunistiske Raude Arméen mot seg. 

Makhno flydde i 1921 til Romania og døydde seinare i eksil i Paris. Makhno vart god venn med den spanske anarkisten Buenaventura Durruti da denne var i Paris, og Durruti fekk eit djupt inntrykk av den militære dugleiken hans, noko han fekk nytte av i den spanske borgarkrigen, som starta i 1936.

## Sitat
*Berre ved å avskaffe alle regjeringar, alle autoritetar, gjennom å radikalt bryte ned alt falskt - politisk, økonomisk og statleg, gjennom å fjerne Staten ved sosial revolusjon, kan eit ekte system av arbeidar- og bonderåd sikkert oppnåast og utviklast mot sosialisme. (Makhno)
*

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Nestor Machno|Nestor Machno]]» frå ,  den 31. desember 2006.*  
 

## Litteratur
*Voline. (1954). *Nineteen-seventeen: the Russian Revolution betrayed*. Ed. Rudolf Rocker. Holley Cantine. London: Freedom Press.
*Voline. (1974). *The Unknown Revolution*. Ed. Rudolf Rocker. New York: Free Life Editions.
Den russiske borgarkrigen

**Den russiske borgarkrigen** var ein konflikt dels innanfor Russland og dels med ytre deltakarar som varte frå 1917 til 1922. Krigen tok til med den russiske revolusjonen.

Frå sommaren 1918 til ut i året 1920 var store delar av det russiske riket ramma av ein til dels kaotisk borgarkrig, der også utanlandske styrkar frå blant anna Storbritannia, Frankrike, USA og Japan blanda seg inn på dei tidlegare tsar-generalane si side.

I tillegg til desse «kvite» stor-russiske styrkane og Den raude hæren, var nasjonalistar av ulike slag i aktivitet, ikkje minst i Ukraina, der nasjonalistiske styrkar også massakrerte titusenvis av jødar i store anti-semittiske pogromar. Polen prøvde i 1920 å erobre store kviterussiske og ukrainske område, men vart slegne tilbake heilt til Warszawa før dei igjen dreiv Den raude hæren langt inn på ikkje-polsk område.

Sjølv om Den raude hæren under leiing av Lev Trotskij til tider berre kontrollerte storbyane Petrograd, Moskva og området mellom, vann dei borgar- og intervensjonskrigen.

Dette har mange grunnar, men nokre av dei viktige er truleg desse: Dei ulike anti-sovjetiske styrkane var spreidde og samarbeidde lite med kvarandre, medan dei «raude» hadde ei einskapleg militær og politisk leiing pluss eit meir konsentrert område å forsvare, noko som gjorde logistikken enklare. Lev Trotskij viste seg å vere ein framifrå militær leiar, og gjorde klok bruk av jarnbanen med sitt mobile hovudkvarter. Jødane i riket såg snart at den einaste større styrken som respekterte dei og straffa overgrep mot dei var Den raude hæren, og støtta meir og meir opp om sovjet-styret for å unngå å bli massakrerte av dei anti-sovjetiske styrkane. Byane var bolsjevikiske kraftsentera frå før, men i løpet av krigen viste det seg at også dei fleste bøndene var meir imot dei «kvite» enn dei «raude». Med dei «kvite» styrkane følgde ofte godseigarane som ville ha att jorda «si», og straffe bøndene som hadde teke ho. Dei vestlege intervensjonsstyrkane var ofte krigstrøtte etter å ha vore med i første verdskrigen i årevis, og mange av dei sympatiserte meir med dei «raude» som ville ha fred enn med ei «kvite». Det var fleire tilfelle av desertering og ordrenekt.

Alt dette medverka nok til den «raude» sigeren i krigen.
Aleksander Berkman

**Aleksander Berkman** () var ein russisk-amerikansk anarkist og forfattar.

Berkman var fødd i Vilnius i Litauen son av ein jødisk forretningsmann. Han emigrerte til USA frå Russland i 1888 og vart deportert i 1919 frå USA til Russland, som han fór ifrå to år seinare, levde dei siste to tiåra av livet sitt som flyktning i Riga, Stockholm, Berlin, Paris og Nice, der han døydde.

Han hadde i sine 31 år i USA gjort seg kjend som stridbar politisk agitator og vart sedd som eit samfunnsfarleg individ. Drygt helvta av sine år i USA sat Berkman i fengsel; første gongen mellom 1892-1906 etter eit mislykka attentat mot ein bedriftsleiar, andre gongen 1917-1919 for antimilitaristisk propaganda. Han var livskamerat med Emma Goldman, som han delte mykje av lagnaden med.

## Verk

* *Farväl Aleck. En anarkists fängelseminnen* - Stockholm 1982. Memoarboka sine første 150 sider gjekk som følgjetong i vekebladet *Brand* 1922-1923. Den amerikanske originalutgåva utkom så tidleg som 1912 og er omsett til tysk, spansk, norsk og jiddisch. Utgivinga av den russiske utgåva vart stoppa av Berkman i sinne over massakren i Kronstadt 1921.
* *The Russian Tragedy* - Berlin 1922.
* *The Russian Revolution and the Communist Party* - Berlin 1922.
* *The Kronstadt Rebellion* - Berlin 1922.
* *The Bolshevik Myth* - New York 1925.
* *Letters from Russian Prisons* - 1925.
* *What is Communist Anarchism?* - 1929.
* *Nowhere at Home* - New York 1975. Boka var ein samproduksjon med Emma Goldmann.
* *ABC of Communist Anarchism*

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Alexander Berkman|Alexander Berkman]]» frå ,  den 31. desember 2006.*
Antimilitarisme

**Antimilitarisme** er ein del av den sosialistiske kampen mot kapitalisme, militarisme og dei imperialistiske krigane, tre ting som antimilitaristar meiner heng ihop. Antimilitarismen er ikkje pasifistisk, men meiner snarare at soldatane må vende seg mot si eiga regjering for å stoppe ein imperialistisk krig. Antimilitaristar kritiserer det sentraliserte statlege valdsmonopolet og går i staden inn for folkevæpning i ulike former. 

### Historie

Den sosialdemokratiske rørsla var tradisjonelt antimilitaristisk, og den Andre Internasjonalen hadde som hovudmål å sameine den internasjonale arbeidarklassen og førebyggje krig, men da Første verdskrigen braut ut i 1914 vart Internasjonalen kløyvd, og dei fleste sosialdemokratiske partia slutta opp om sine respektive borgarlege regjeringar. 

Men den antimilitaristiske politikken vart halden ved liv av dei partia som gjekk imot krigspolitikken, somme av dei nystarta venstresosialistiske parti. Somme av dei antimilitaristiske partia slutta seg sidan til Tredje Internasjonalen og vart kommunistiske parti.

Kjende sosialistiske antimilitaristar i samband med Første verdskrigen var mellom andre Jean Jaurès, Karl Liebknecht og Rosa Luxemburg, Julius Martov, Lev Trotskij og Vladimir Lenin. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Antimiltarism|Antimiltarism]]» frå ,  den 31. desember 2006.*  

## Litteratur

* *[[Ned med vapnen!]]* (1905) av Zeth Höglund.
* ''Militarismus und Anti-Militarismus'' (1907) av Karl Liebknecht.
* *Det befästa fattighuset - Antimilitaristisk och socialistisk handbok* (1913) av Zeth Höglund, Fredrik Ström og Hannes Sköld.
* *Zür Kritik der Gewalt* (1920) av Walter Benjamin.
Eggesbønes

**Eggesbønes** er sørlege bydel av kystbyen Fosnavåg i Herøy kommune i Møre og Romsdal.

Eggesbønes har ei stor hamn der store fiskebåtar som Eros og Skaar senior ligg til kai når dei ikkje er på fiske. Verdas største lakseslakteri ligg også på Eggesbønes, Marine Harvest.
Herøyfjorden i Møre og Romsdal

**Herøyfjorden** er ein fjord som deler kommunen Herøy på Sunnmøre i Møre og Romsdal. Han ligg sør for Bergsøya og nord for Gurskøya.
Midt i fjorden ligg dei små øyane Herøya og Nautøya. Den fyrste av desse har gjeve kommunen namn. Fjorden er om lag 8 km lang og mindre enn 2 km brei. Den største djupna i fjorden er 175 m.

Fiskevêret Flåvær er ei gruppe øyar og skjer vest i fjorden. Av øyar her finn ein Flåvær, Husholmen, Torvholmen og Varholmen.
Det jødiske busetjingsområdet i Tsar-Russland

**Pale of Settlement** (Russisk: черта оседлости — *tsjerta osedlosti*) var ein vestleg grenseregion i tsar-Russland der permanent busetjing av jødar var tillaten. Området gjekk frå demarkasjonslina i aust (sjølve *pale*) til grensa til Sentral-Europa. 

Ordet *pale* kjem frå latin *palus*, som tyder stake. (Ordet *palisade* kjem frå same rota). Frå dette kjem den overførte tydinga *grense*, og idéen om ein *pale* som ein region der det gjeld eigne lokale lover. Uttrykket *bortom palen* (beyond the pale) kjem av dette. 

Sjølv om regionen *Pale* var berre tjue prosent av europeisk Russland, samsvara området med dei historiske grensene til Det polsk-litauiske samveldet, og omfatta mykje av dagens Litauen, Kviterussland, Polen, Moldova, Ukraina og delar av det vestlege Russland. Men nokre av byane innanfor regionen var ikkje med i *Pale* likevel. 

Eit avgrensa tal av jødar fekk løyve til å bu utanfor *Pale*. 

**Kjelde**: Engelsk wikipedia, art. med same namnet.
Birobidzjan

**Birobidzjan** (russisk Биробиджа́н; jiddisch ביראָבידזשאן) er hovudstaden i Den jødiske autonome oblasten i Russland. Byen ligg ved elvane Bira og Bidzjan, som begge har gjeve namn til byen, og er nær grensa til Folkerepublikken Kina og ved den transsibirske jernbanen. Jiddisch er eitt av dei offisielle språka der, og blir framleis i nokon grad bruka. 

Dei som gjestar området skal finne det overraskande grønt. Det er mest lettindustri der.
 
Ein dokumentarfilm kalla *L’Khayim, Kamerat Stalin!* om korleis Stalin oppretta denne regionen for jødane på 1930-talet og korleis tusenvis av jødar slo seg ned der, kom i 2003. I tillegg til at filmen viser historia om opprettinga av dette som skulle vere eit «jødisk heimland», viser filmen scener frå dagens Birobidzjan og intervju med jødiske innbyggjarar. 

Det var ikkje så stor del av dei sovjetiske jødane som slo seg ned i Birobidzjan, men dei som gjorde det, kom seg iallfall unna det Holocaust som ramma jødane i den vestlege delen av landet da Nazi-Tyskland gjekk til åtak på Sovjetunionen i 1941. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Birobidzhan|Birobidzhan]]» frå , den 31. desember 2006.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Talet 63

**Talet 63** (**sekstitre**) er eit oddetal. I heiltalsrekkja kjem det etter talet 62 og før talet 64.

Ordenstalet som svarar til talet sekstitre er **sekstitredje** (**63.**).
Bamsemums

**Bamsemums** er ein skumfylt bjørneforma sjokolade frå Nidar. Bamsemums original kom først ut i 1975. Sidan har ei rekkje andre typar sett dagen sitt lys, men Bamsemums original er likevel den mest populære. 

Bamsemums vert laga med ei skumblanding som hellast ned i maismjøl som er preget med bamseformer. Etter to dagar med avkjøling blir maismjølet pussa bort, og skumbamsane vert trekte med lys sjokolade som dekkjer skummet jamnt.

## Bamsemumstypar
* Bamsemums original (1975)
* Bamsemums gelé (1992)
* Bamsemums skum (1992)
* Bamsemums banan (2004)
* Bamsemums bringebær (2005)

## Bakgrunnsstoff
* Nidar si produktside
Komplekse tal

**Dei komplekse tala** er den algebraiske lukkinga av dei reelle tala og kan uttykkast som mengda av alle  z = x + iy, kor x og y er reelle tal og i er definert slik at i^2 = -1. \mathbb{C} er ein kropp under naturleg addisjon og multiplikasjon.

La z = x + iy kor x,y\in\mathbb{R}.  \operatorname{Re}{z} = x er den *reelle delen* av z og \operatorname{Im}{z} = y er den *imaginære delen* av z.

## Definisjon og konstruksjon
Dei komplekse tala kan definerast og konstruerast på fleire måtar.  Me definerer fyrst eksplisitt \mathbb{C} = \{x + iy | x,y\in\mathbb{R}\}, kor i^2 = -1.  Det er ikkje vanskeleg å sjå at dette utgjer ein kropp, kor den additive inversen til x + iy er gitt ved x - iy og den multiplikative inversen til x + iy (gitt at ikkje både x, y = 0) er gitt ved

:(x + iy)^{-1} = 1/(x + iy) = (x - iy)/(x^2 + y^2)

At addisjon og multiplikasjon er assosiative operasjoner og distribuerar over kvarandre følgjer frå at addisjon og multiplikasjon av dei reelle tala har desse eigenskapene.  Me har dermed vist at \mathbb{C} utgjer ein kropp ut frå denne definisjonen.

Det er også mogleg å konstruera dei komplekse tala frå polynomringen \mathbb{R}[x] til \mathbb{R}.  Merk fyrst at polynomet x^2 + 1 er irredusibelt over dei reelle tala.  Dermed utgjer kvotientringen\mathbb{C} = \mathbb{R}[x]/(x^2+1) ein kropp, kor I = (x^2+1) er idealet generert av x^2+1.  Multiplikasjon og addisjon i \mathbb{C} er arva frå multiplikasjon og addisjon i \mathbb{R}[x].  \mathbb{C} består av element på formen a + bx + I kor x^2 = -1 og a,b\in\mathbb{R}.

## Sjå også
* Algebraens fundamentalteorem
* Kroppsutviding
* Røter av komplekse tal
Bob Klose

**Rado «Bob» Klose** (fødd 1944, og vert av og til kalla Bob Close eller Brian Close) er ein britisk musikar og fotograf. Han var ein av dei tidlegaste medlemmane av bandet Pink Floyd, der han spelte gitar. Han forlet derimot bandet før dei gav ut sin første singel «Arnold Layne».

Før Pink Floyd eksisterte bandet The Abdabs (som òg vart kalla The Screaming Abdabs, Sigma 6 og The Meggadeaths) med medlemmane Roger Waters (gitar), Richard Wright (gitar), Nick Mason (trommer), Clive Metcalfe (bassgitar) og Keith Noble og Juliette Gale på vokal. Bandet spelte rhythm and blues-songar, som det ofte var manager Ken Chapman som hadde laga. Metcalfe, Noble og Gale forsvann frå bandet om lag på same tid som då Wright og Gale gifta seg. Syd Barrett (gitar og vokal) og Bob Klose (gitar) vart med i restane av bandet, og Roger Waters skifta til bass og vokal, medan Richard Wright skifta til tangentinstrument og vokal. Dette nye bandet kalla seg først Tea Set, og så The Pink Floyd Sound (kalla opp etter to gamle bluesmusikarar frå Georgia i USA kalla Pink Anderson og Floyd Council). Ordet Sound vart droppa frå bandnamnet, og artikkelen føre namnet forsvann etter fem år. 

Klose var derimot meir fokusert på studiane sine enn bandet, og var i tillegg meir interessert i jazz og blues enn Barrett sin psykedelia og pop, så han gjekk frå bandet i 1965, kort tid etter han vart med i bandet. Barrett tok då over rolla som hovudgitarist, vokalist og låtskrivar, medan Klose vart fotograf. 

Klose bekrefta i ein TV-dokumentar at ein kan høyre gitaren hans på den tidlege acetatsingelen «Lucy Leave/I’m a King Bee», som aldri vart gjeven ut offisielt. 

I 2006 var Klose gjesteartist på David Gilmour sitt album *[[On an Island]]*.

## Kjelder

* All Music Guide - (Merk: Refererer til Bob Klose som *Bob Close*)
* Personar i Pink Floyd-historia: Bob Klose 
* Miles, Andy Mabbett (1995). *Pink Floyd: A Visual Documentary*. Omnibus Press. ISBN 0-7119-4109-2, (Merk: Refererar berre til *Bob Close*)
* Dallas, Karl (1987). *Pink Floyd: Bricks In The Wall*. Shapolsky Publishers. ISBN 0-933503-88-1, (Merk: Refererar berre til *Bob Close*)
Alan Parsons

**Alan Parsons** () frå London i England, er ein britisk lydteknikar, musikar og plateprodusent.

## Karriere
Parsons vart først kjend som lydteknikar i Abbey Road Studios for kjende plater som The Beatles si *[[Musikkalbumet Abbey Road|Abbey Road]]* og Pink Floyd si *[[The Dark Side of the Moon]]*. Han gjekk ofte lenger enn det som normalt vart rekna for å vere ein lydteknikar sine oppgåver, og han såg på seg sjølv som ein innspelingsregissør der han samanlikna sine medverknadar til innspelinga med det Stanley Kubrick gjorde på film. Dette er tydleg på Al Stewart si *[[Year of the Cat]]*, der Parsons la til saksofon og omforma det som kunne vore ei vanleg vise til ein jazzpåverka ballade, som fekk Al Stewart inn på hitlistene. Ein kan òg høyre påverknaden til Alan Parson på The Hollies sine songar «He Ain't Heavy, He's My Brother» og «The Air That I Breathe», som skil seg mykje ut frå deira tidlegare popsinglar på 1960-talet.

Parsons har òg produsert tre album av bandet Pilot, eit skotsk rocke-/popband, der medlemmane Ian Bairnson på gitar, Stuart Tosh på trommer og David Paton på vokal, gitar og bass, seinare vart med i The Alan Parsons Project.

Tilsynelatande inspirert av sine eigne påverknadar på Stewart sitt arbeid grunnla han The Alan Parsons Project med produsent og låtskrivar Eric Woolfson i 1975. The Project vart oppløyst i 1987, og Parsons heldt fram med ein solokarrierere og samarbeida med andre musikarar.

Sjølv om han var både vokalist, tangentspelar og fløytist, song ikkje Parsons så ofte på sine eigne album, og spelte stort sett berre tangentar. Innspelingar av han på fløyte er derimot så godt som ukjend. Gitaristen Ian Bairnson har arbeida med Parsons på soloalbuma hans.

I det siste har han delvis brukt det gamle bandnamnet sitt på konsertar, der han kallar seg **The Alan Parsons ''Live'' Project** (med lov frå Woolfson). I åra 2004-2006 spelte *[[The Alan Parsons Live Project]]* konsertar over heile verda etter det siste albumet hans *A Valid Path*.

## Solodiskografi

* 1993 *[[Try Anything Once]]*,
* 1996 *[[On Air]]* - inneheld CD-ROM med litt flyhistorie. 
* 1999 *[[Musikkalbumet The Time Machine|The Time Machine]]*,
* 2004 *[[A Valid Path]]*, med David Gilmour på *«Return to [[Tunguska]]»*.

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell side
* Intervju med Alan Parsons om historia til bandet
Identitetselement

Eit **identitetselement** eller **nøytralt element** (forkorting: identitet) er eit element som ikkje endrar andre element i ei mengd når ein binær operasjon kombinerer dei to elementa. 

La (*S*,) vera ei mengd *S* med ein binær operasjon *. Då er *e* ein venstreidentitet dersom *e* * *a* = *a* for alle *a* i *S*, ein høgreidentitet dersom *a* * *e* = *a* for alle *a* i *S* og ein identitet dersom den er både ein venstre- og ein høgreidentitet. 

0 er eit vanleg symbol for ein additiv identitet, medan 1 er eit vanleg symbol for ein multiplikativ identitet.

## Døme

## Sjå også
* Inverse element
* Gruppe
* Kropp
Språk i Den europeiske unionen

**Språk i Den europeiske unionen** gjev oversyn over dei 23 offisielle språka i Den europeiske unionen.
Goidelske språk

**Goidelske språk** er ei av dei to greinene av den øykeltiske språkgruppa. Den andre greina er brittonske språk.

Desse språka er goidelske:

* Irsk (*Gaeilge*)
* Skotsk-gælisk (*Gàidhlig*)
* Manx (*Gaelg*)

Alle desse tre språka er etterkommarar av gammalirsk, og alle tre blir no og då referert til som *gælisk*.
Dick Parry

**Dick Parry** () er ein britisk saksofonist, som har vore studiomusikar på fleire album til forskjellige artistar og band. Mest kjend er han nok for sine soloar i Pink Floyd-songane «Money», «Us and Them», «Shine on You Crazy Diamond» og «Wearing the Inside Out». 

Han starta karrieren sin som ein ven av Pink Floyd-gitaristen David Gilmour, og var ein del av bandet hans på midten av 1960-talet kalla Joker's Wild. På 1970-talet overtalte Gilmour han til å bli med på enkelte av Pink Floyd sine studioalbum, i tillegg til mange konsertar mellom 1972 og 2006. Han har òg turnert med bandet Violent Femmes. I det siste har han vore med på David Gilmour sin soloturné etter albumet hans *[[On an Island]]*

## Kjelder
Øykeltiske språk

Dei **øykeltiske språka** utgjer ei grein av dei keltiske språka. Alle nolevande keltiske språk er øykeltiske språk, også bretonsk, som blir snakka på det europeiske kontinentet. 

* Goidelske språk
** Gammalirsk, som utvikla seg til:
*** Irsk
*** Skotsk-gælisk
*** Manx
* Brittonske språk
** Kumbrisk
** Piktisk (kanskje)
** Gammalwalisisk, som utvikla seg til:
*** Walisisk
** Sørvestbrittonske språk, som utvikla seg til:
*** Bretonsk
*** Kornisk
Steve O’Rourke

**Steve O'Rourke** () var ein britisk musikkmanager . Han er mest kjend som manager for den britiske musikkgruppa Pink Floyd etter at Syd Barrett forsvann frå bandet i 1968. Denne rolla hadde han heilt til han døydde i 2003. 

Han byrja å styre Pink Floyd medan har arbeidde i Bryan Morrison Agency, så NEMS Enterprises. Seinare grunnla han sitt eige selskap, EMKA Productions, kalla opp etter dei to eldste døtrene hans, **Em**ma og **Ka**theryne. 

O'Rourke hadde òg ein parallell karriere som motorsportsutøvar og hadde sitt eige selskap kalla EMKA Racing. Hovudsakleg deltok han i såkalla «gentlemansbilløp», ei interesse han delte med Pink Floyd-trommis Nick Mason og, til ei viss grad, David Gilmour. Han likte spesielt historiske løp med bilar frå 1950- til 1970-talet. I 1979 gjennomførte han 24-timarsløpet Le Mans på ein 12. plass med ein Ferrari 512 BB, medan han i 1998 kom på ein respektabel fjerdeplass med ein McLaren F1. Han deltok i mange billøp, deriblant La Carrera Panamericana i 1991 som kartlesar for David Gilmour. Gilmour og O'Rourke kræsja der, og O'Rourke braut eit bein. Billøpet vart filma og gjeve ut på video med musikk av Pink Floyd. 

O'Rourke fekk slag og døydde i Miami i Florida i 2003. Gravferda hans vart halde den 14. november same året i Chichester Cathedral i Sussex i England, der dei tre Pink Floyd-medlemmane David Gilmour, Richard Wright og Nick Mason spelte som ei hyllest til han. Dette var første gong bandet spela i lag sidan oktober 1994, og dei spelte «Fat Old Sun» og «The Great Gig in the Sky» med Dick Parry på saksofon.

## Andre artistar

Andre artistar O'Rourke var manager for inkluderer 
* Chris Thomas, plateprodusent
Multiplikasjon

**Multiplikasjon**, å ganga, er ein av dei fire rekneartane innan aritmetikken. Ved multiplikasjon gangar ein saman to (eller fleire) faktorar til eit produkt. Symbol for multiplikasjon er \cdot og *, men jukstaposisjon er også vanleg. Det talet som skal multipliserast i ein multiplikasjon vert kalla ein **multiplikand**. 

Eit enkelt døme er at 5 * 4 = 5 + 5 + 5 + 5 = 20. Multiplikasjon med eit inverst tal er det same som divisjon. Døme: 6 * 1/3 = 2. 

Meir generelt er multiplikasjon den binære operasjonen til ei ikkje nødvendigvis abelsk gruppe. Han er assosiativ og har eit identitetselement normalt skrive som «1» . I tillegg har alle element *x* inverse element 1/*x*. Denne generelle definisjonen dekker ikkje det faktum at vanleg multiplikasjon er ein kortvariant av fleire likelydande addisjonar etter kvarandre, ei heller at vanleg multiplikasjon er kommutativ.

Han oppfyller følgjande reglar: 
* Den kommutative lova: a·b = b·a
* Den assosiative lova: (ab)c = a(bc)
* Den distributive lova: (a + b)c = a·c + b·c
* Divisjonslova: Av a·b = a·c og a ≠ 0 kan ein slutte b = c. 

Ofte vil ein kalla ein operasjon som oppfyller desse reglane for ein multiplikasjon, sjølv om elementa a, b, c ikkje er tal, men til dømes funksjonar eller polynom. 

## Produktoperatoren
**Π** (stor pi) vart nytta som produktoperator, og gjev at matematiske objekt skal multipliserast i ein produktserie. I nokre tilfelle vert dette òg kalla ein produktsum.

Eit døme på ein produktserie er
:\prod _{k = 1} ^{n} x_k = x_1 x_2 x_3 x_4 ... x_{n - 1} x_n

## Sjå òg
* addisjon
* subtraksjon
* divisjon
Fridomssosialisme

**Fridomssosialisme** eller **libertær sosialisme** blir bruka som samnamn for visse venstrepolitiske ideologiar som går imot toppstyring for å verkeleggjere sosialismen, og imot lovforbod for å løyse alle moglege sosiale problem. 

Framfor alt anarkisme og syndikalisme brukar å bli skildra med dette ordet. Men fridomssosialisme finn ein òg i laugssosialistiske og meir marxistisk prega straumdrag. 

Fridomssosialismen er kjenneteikna av eit organisasjonssyn der makta i størst mogleg mon skal byggjast nedanfrå. Konkret brukar dette innebere at ein går inn for ei desentraliséring av makta og utprega innslag av direkte- eller deltakardemokrati. Dermed finst det her ein kritikk mot hierarkisk og sentralistisk statsmakt og ein meiner at det parlamentariske representative demokratiet bør supplérast av ordningar og organ for meir direkte demokrati.

Talspersonar for fridomssosialismen er sterkt kritiske til autoritære kommunistar som leninistar, stalinistar og maoistar.

I Sverige finn ein folk som arbeider for fridomssosialisme i Sveriges Arbetares Centralorganisation (anarkosyndikalistar) og i foreininga Vegval Vänster som er knytt til Vänsterpartiet. 

I Noreg finn ein fridomssosialistar først og fremst i Sosialistisk Venstreparti, eit parti som blant anna ikkje har eksklusjonsparagraf, fordi ein slik paragraf kan misbrukast av sentralleiinga i eit parti for å kneble fri debatt og stengje ute kritikarar, slik det har skjedd fleire gonger i Det norske Arbeidarpartiet og kommunistiske parti. Eksklusjonsparagrafar, fraksjonsforbod og andre hersketeknikkar er sjølvsagt i motstrid til fridomssosialismen. 

**Kjelde:** I hovudsak svensk Wikipedia, art. *Frihetlig socialism*. 

## Sjå òg
* Kommunisme
* Sosialdemokrati
* Sosialisme
* Trotskisme
* Anarkisme
* Venstresosialisme
Pink Floyd: Live at Pompeii

***Pink Floyd: Live at Pompeii*** er ein musikkfilm av Adrian Maben frå 1972. Filmen inneheld det britiske bandet Pink Floyd som spelar seks songar i ruinane av eit tomt, gamalt amfiteater i Pompeii i Italia.

Songane «Echoes», «A Saucerful of Secrets» og «One of These Days» vart filma frå 4. til 7. oktober 1971, medan resten vart filma i eit studio i Paris med blåskjermbilete av Pompeiiframføringa i bakgrunnen. Klippa frå Paris vart filma seint i 1971 eller tidleg i 1972, og ein kan sjå skilnaden ved at Richard Wright har skjegg i Paris. Denne utgåva av filmen vart gjeve ut i september 1972 og finst på DVD-utgåva.

I august 1974 vart det gjeve ut ein annan versjon av filmen, som kombinerer den originale filmen med innspelingar av *[[The Dark Side of the Moon]]* ved Abbey Road Studios. Desse innspelingane vart faktisk iscenesett for filmen, sidan albumet var ferdiginnspelt då desse klippa vart filma i januar 1973, og bandet allereie heldt på å mikse albumet.

Under «One of These Days», ser ein stort sett berre Nick Mason, sidan filmane av resten av bandet forsvann. Under denne framføringa kan ein sjå Mason som mistar ei trommestikke, men held fram å spele med ei hand, medan han hentar ei ny trommestikke.

## Utgjeving
Den originale utgjevinga varte om lag ein time og inneheldt berre konsertopptak. Den andre utgåva hadde klipp av den tilsynelatande innspelinga av albumet *[[The Dark Side of the Moon]]*, i tillegg til intervju av bandet. Denne versjonen varte om lag 80 minutt. Ei spesialutgåve av regissøren kom i 2003 på DVD i lag med tilleggsmateriale, og varte 92 minutt.

## Originalt innhald
#«Intro Song»
#«Echoes, Part 1»
#«Careful with That Axe, Eugene»
#«A Saucerful of Secrets»
#«One of these Days I'm Going to Cut You into Little Pieces»
#«Set the Controls for the Heart of the Sun»
#«Mademoiselle Nobs»
#«Echoes, Part 2»

## Regissøren sin versjon
#«Echoes, Part 1»/«On the Run» (frå studio) 
#«Careful with That Axe, Eugene»
#«A Saucerful of Secrets»
#«Us and Them» (frå studio)
#«One of These Days»
#«Mademoiselle Nobs»
#«Brain Damage» (frå studio)
#«Set the Controls for the Heart of the Sun»
#«Echoes, Part 2»

## Innhald på DVD-utgåve
#Regissøren sin versjon
#Den originale utgåva av filmen
#Kart over Pompeii og historie
#Songtekstar
#Fotogalleri
#Bilete av albuma
#Odds 'N' Sods

## Alternative titlar
*Echoes: Pink Floyd (USA)
*Pink Floyd in Pompeii (Belgia)
Palatalisering

**Palatalisering** (òg kalla muljering) er ein fonologisk prosess (lydendring) hos visse språk. Den vanlegaste forma for palatalisering går ut på at velare konsonantar, dvs. konsonantar som blir uttalt med tungeryggen mot den mjuke ganen, i visse tilfelle blir endra til palatale konsonantar, dvs. uttalt lenger fram i munnen, med tungeryggen mot den harde ganen. Eit døme frå norsk er uttale av gammalnorsk *ekki* som «ikkje» eller *itj*. Det er også vanleg å referere til prosessar der alveolare konsonantar (tannryggskonsonantar) blir uttalt lenger bak i munnen, som palatale konsonantar, som palatalisering. Eit døme på norsk er nordnorsk uttale av ordet «mann».

Samanfatningsvis meiner vi med palatalisering av ein lyd at lyden i visse omgjevnader blir endra ved at tungeryggen blir heva mot den harde ganen (*lat. palatum*).

I IPA-lydskrift blir palatalisering attgjeve med teiknet [], t.d. [, , ] osb. I keltologi og i slavistikk blir ofte apostrof eller einskild høgre sitatteikn brukt: /g’/, /d’/, /f’/ osb. til skilnad frå /g/, /d/, /f/ osb..

## Palatalisering i norske dialektar

Palatalisering er vanleg i norske dialektar nord for Sognefjorden og Mjøsa, men finst også i mange andre språk, til dømes italiensk og russisk.

I norske dialektar er det først og fremst historisk lange alveolarar som er palatalisert, dvs. at uttalen av *ll/ld*, *nn/nd*, *dd* og *tt* er lengre bak i munnen i palataliseringsområdet. Tendensen i vår tid er at palatalisering er på veg tilbake, særleg i dei største byane og på Nordvestlandet.

Det blir skilt mellom to grader av palatalisering. I det sørlege palataliseringsområdet (Sunnfjord, Nordfjord, Nord-Østerdalen, Nord-Gudbrandsdalen, Gauldalen og Orkladalen) uttalar ein både trykksterke hovudstavingar og trykklette endingar med palatalisering. I resten av palataliseringsområdet er det berre trykksterke stavingar som har palatalisering. 

Eksempel, der «j» etter konsonant markerer at at konsonanten er palatal:
* *balljan* (palatalisering berre i trykksterke stavingar)
* *balljannj* (palatalisering både i trykksterke og trykksvake stavingar)

Eit kjent eksempel på palatalisering i trøndersk finn ein i visa «Hainnhoinn i bainn» skrive av Birger Jørstad.

## Sjå òg

* i-omlyd
Tsjeka

**Tsjeka** var det sovjetiske politiske politiet, grunnlagt 1917. *Tsjeka* er ei kortform for *(Vserossijskaja) tsjresvytsjajnaja komissija*: «Den allrussiske ekstraordinære kommisjonen». Det var Feliks Dsjersjinskij som leidde Tsjekaen, som sidan kom til å bli omgjort til tryggingstenesta GPU, som vart samanslått med NKVD, og som i sin tur vart KGB (og som i dag er etterfølgt av FSB). Også tsar-Russland hadde eit politisk politi, det vart kalla Okhrana.
Gaeltacht

**Gaeltacht** (uttalt ; fleirtalsform *Gaeltachtaí*) er eit irsk ord for eit irskspråkleg område. I Irland refererer *Gaeltacht*, eller *An Ghaeltacht*, til dei regionane i landet der irsk er offisielt hovudspråk. I Gaeltacht blir irsk snakka som daglegspråk av større eller mindre delar av innbyggjarane. Desse delane av Irland vart peikt ut tidleg etter det irske sjølvstendet, som del av regjeringa sin politikk for å revitalisere irsk. Grensene for Gaeltacht har vorte endra ein gong, då Clochán-Bréanann i Kerry og delar av West Muskerry, i Cork vart lagt til Gaeltacht i 1974. I dei fleste Gaeltachtområda er dei irsktalande i mindretal.

Folketalet i Gaeltacht er i dag omtreht 85&nbsp;000, dei fleste irsktalande bur i vest, i Donegal, Mayo, Galway, Kerry, og Cork. Det finst små lommer av irsktalande i Waterford i sør og i Meath i aust. 

## Gaeltacht byar og landsbyar

## Bakgrunnsstoff
* Department of Community, Rural & Gaeltacht Affairs
* http://www.beo.ie/
* http://www.gaeilge.ie/
* http://www.foinse.ie/
* http://www.forasnagaeilge.ie/
* Údarás na Gaeltachta
* Map of the Gaeltachts 
* RTE News Report issued on Gaeltacht school Irish levels
1840-åra

**1840-åra** var eit tiår på 1800-talet.
## Hendingar i utlandet
* 1848: Karl Marx og Friedrich Engels gav ut *[[Det kommunistiske manifestet]]*.
* 1848: Gullrushet i California tok til i USA.

## Hendingar i Noreg

## Viktige personar
* Pave Gregor XVI
* Kristian VIII av Danmark-Noreg
*Edgar Allan Poe, amerikansk forfattar

## Bakgrunnsstoff
Music from The Body

***Music from The Body*** er eit filmmusikkalbum av Roger Waters og Ron Geesin frå 1970 for dokumentarfilmen *The Body* av Roy Battersby om menneskekroppen, fortalt av Vanessa Redgrave og Frank Finlay. Filmen var nyskapande og inkluderte bilete frå innsida av kroppen.

Albumet består stort sett av organiske lydar som instrument.

## Historie
Musikken vart komponert av Ron Geesin og Roger Waters. Dei hadde samarbeidd med Roger Waters og Pink Floyd på albumet *[[Atom Heart Mother]]* same året. Dei nytta mellom anna biomusikk med lydar skapt av menneskekroppen (klapping, pusting, latter, kviskring, promping osv), i tillegg tilm eir tradisjonelle instrument som gitar, piano og strykarar.

Fleire av songane her er svært eksperimentelle og avantgarde. «Our Song» inneheld hektisk piano og lydar som kan minne om «Several Species...» på *[[Ummagumma]]*. Faktisk kan store delar av albumet høyrast ut som ei vidareføring av denne songen. «Lick Your Partners» er ein mørk lydmontasje. «Womb Bit» er merkelege lydeffektar og piano. Ein av dei mest bisarre spora på albumet er «More than Seven Dwarfs in Penis Land» med merkeleg stemmebruk, medan «Body Transport» inneheld pustelydane av ein mann som søv og to personar som kviskrar til kvarandre med kraftig skotsk dialekt. «Mrs. Throat Goes Walking» er ein annan merkeleg song med bassriff og rare stemmelydar av Roger Waters. Barnet ein kan høyre på opningssporet er sonen til Geesin, Joe Geesin.

Innimellom desse rare songane finn ein rolege, akustiske viser av Roger Waters. Alle desse har liknande musikalske tema, og kan minne om «Grantchester Meadows» frå *Ummagumma*. Desse er «Sea Shell and Stone», «Chain of Life», «Bed-Time-Dream-Clime» og «Breathe». Sistnemnde er ikkje same songen som på Pink Floyd-albumet *[[The Dark Side of the Moon]]* frå 1973, men inneheld same tekstlinje i opninga, «Breathe in the air», så det er grunn til å tru at det er ein viss samanheng mellom dei.

I tillegg har ein nokre instrumentale spor med cello og fiolin, som «Red Stuff Writhe», «Bridge Passage for Three Plastic Teeth» og «Hand Dance», medan «A Gentle Breeze Blew Through Life» er ein annan instrumental med lett spanskklingande gitarspeling.

Siste sporet er «Give Birth to a Smile» som inneheld resten av Pink Floyd i tillegg til kvinnelege koristar. Songen hintar framover til *The Dark Side of the Moon* der Pink Floyd byrja å bruke kvinnelege koristar, men den soulprega stemninga i songen er kanskje meir likt det seinare soloarbeidet til Roger Waters enn Pink Floyd.

## Innhald

## Medverkande

*Roger Waters – bassgitar, vokal, akustisk gitar, lydbandeffektar, vokaliseringar
*Ron Geesin – elektrisk og akustisk gitar, cello, Hammondorgel, harmonium, piano, banjo, mandolin, lydbandeffektar, vokaliseringar
*David Gilmour – elektrisk gitar (på «Give Birth to a Smile»)
*Nick Mason – trommer (på «Give Birth to a Smile»)
*Richard Wright – Hammondorgel (på «Give Birth to a Smile»)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Music from The Body|Music from The Body]]» frå ,  den 19. juni 2019.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
*
Johannes Nilsson Skaar

**Johannes Nilsson Skaar** (også skrive *Johannes Nilssøn Skaar*) () var ein norsk biskop og hymnolog.

Johannes Skaar var fødd på garden Skåro ved Fyksefjorden i Hardanger og voks opp i ein haugiansk heim, med foreldra Elseber Torgeirsdatter Flatabø og Nils Gjermundson Skaar. Han tok teologisk embetseksamen i 1857 og vart ordinert som kapellan i Nord-Aurdal i 1858. I 1862 vart han kapellan i Skien, og i 1872 sokneprest i Gjerpen.

Skaar var påverka av den konservative forkynninga til professor Gisle Johnson, sjølv om Skaar kom til å stå for ei meir luthersk-ortodoks linje med vekt på presteleg embetsforståing og sakramentforvalting. Spesielt interesserte han seg for salmar og hymnologi. Medan han var i Gjerpen, skreiv Skaar fleire salmar og gav ut boka *Lovsang og aandelige Viser*. I 1879 gav han ut tobandsverket *Norsk salmehistorie* som tek for seg bakgrunnen til salmane i Landstads kirkesalmebog.

I 1885 vart Skaar utnemnd til biskop i Tromsø. Han engasjerte seg i arbeidet for samane, og omsette sjølv nokre salmar til samisk. Som biskop skreiv han til kyrkjedepartementet og bad om pengeløyvingar slik at Bibelen kunne omsetjast til samisk. Då departementet ikkje ville tilrå ei slik løyving, skreiv han i staden til prestane i bispedømmet og bad dei organisere ei privat innsamling til omsetjingsarbeidet. Skaar var med å stifte Norsk Finnemisjon. Sørfrå hadde Skaar med seg ein skepsis til læstadianismen, men han fekk etter kvart sympati for den læstadianske rørsla. Likevel, då biskop Skaar forlét Tromsø i 1893, var han skuffa over at han ikkje hadde oppnådd noko i kampen mot den hardhendte fornorskinga, men lidd nederlag mot statens språkpolitikk. Mange av prestane hadde heller ikkje delt synspunkta til biskopen.

I 1892 var Skaar blitt utnemnd til biskop i Trondhjems stift, der han var biskop til han døydde i 1904. Både kyrkjeleg og politisk var Skaar strengt konservativ, kritisk til lekmannsrørsle og kyrkjeleg reformarbeid. 

Han vart gravlagd ved Gjerpen kyrkje.

Biskop Skaars gate på Berg i Trondheim er oppkalla etter J.N. Skaar.

Stortingsmennene Gjermund og Nils Nilsson Skaar var brørne hans.

### Skaars salmar i salmebøkene
* I Norsk Salmebok har Skaar skrive ein salme, nr 337: *Herre Jesus gode hyrde* og omsett to, mellom dei nr 168: *[[Å påskedag, du høgtidsstund]]* (frå latin)
* I Nynorsk salmebok har han skrive ein, nr 448: *Me takkar deg so godt me kan* og omsett ein (=NoS 168).
* I Gir'ko-Sál'bmagir'ji (1957) har Skaar skrive 10 og omsett 26 salmar.

## Kjelder:
* Adolf Steen: *Samenes kristning og finnemisjonen til 1888* Egedeinstituttet / Forlaget Land og Kirke 1954

### Referansar

## Bakgrunnsstoff

* Nettutgåve av ''Lovsange og andelige Viser''
Ring i matematikk

**Ring** er i matematikk ein algebraisk struktur med to binæroperasjonar, addisjon og multiplikasjon, som har mange av dei same eigenskapane som finst hjå heiltala. Mengda av heile tall, 
\mathbb{Z}, saman med den vanlege definisjonen av addisjon og multiplikasjon, er eit døme på ein ring. Mengda av alle matriser er eit døme på ein ikkje-kommutativ ring.

#### Definisjon
Ein ring R er ein (R,+,\cdot), der R er ei mengd og + :R\times R\to R og \cdot : R\times R\to R binæroperasjonar slik at følgande aksiom held.  For alle a,b,c\in R har me:

* (assosiativitet) (a+b)+c = a+(b+c)
* (kommutativitet) a+b = b+a
* (additiv identitet) Det finst eit element 0\in R slik at 0+a = a+0 = a
* (multiplikativ identitet) Det finst eit element 1\in R slik at 1\cdot a = a\cdot 1 = a
* (additiv invers) Det finst eit element d\in R slik at a+d = 0
* (distributivitet) a\cdot (b+c) = a\cdot b + a\cdot c og (a+b)\cdot c = a\cdot c + b\cdot c

(R,+) er med andre ord ei abelsk gruppe og (R,\cdot) er ei semigruppe.

## Vidare definisjoner

* (R,+,\cdot) er ein *[[kommutativ ring]]* viss \cdot også er kommutativ: a\cdot b = b\cdot a for alle a,b\in R.
* (R,+,\cdot) er ein *[[Kropp (matematikk)|kropp]]* viss (R^*,\cdot) dannar ei gruppe, der R^* er mengden av alle elementer i R utanom den additive identiteten 0.

#### Døme på ringar
* polynomringen R[x] av alle polynom med koeffisientar i ein kommutativ ring R
* ringen \mathbb{Z} av heiltal
* Den endelege ringen \mathbb{Z}_n under addisjon og multiplikasjon modulo n for eit naturleg tal n

## Sjå også
* Gruppe
* Kropp
Konstruerbare tal

Eit **konstruerbart tal** er eit reelt tal *c* som er slik at punktet (*c*,0) er konstruerbart etter (i alle fall) dei fylgjande reglane for konstruerbare punkt, liner og sirklar:
* Origo (0,0) og einingspunkta (1,0) og (0,1) er konstuerbare.
* Gjeve to punkt *P* og *Q* er den rette lina som inneheld *P* og *Q* konstruerbar.
* Gjeve to punkt *P* og *Q* er sirkelen *C* med sentrum i P og Q på periferien konstruerbar.
* Gjeve ei line *l* og eit punkt *P* er den rette lina som inneheld *P* og er parallell med *l* konstruerbar.
* Gjeve ei line *l* og eit punkt *P* er den rette lina som inneheld *P* og står normal (matematikk)t på *l* konstruerbar.
* Gjeve to liner *l* og *m* er skjeringspunktet *P* mellom linene konstruerbart (føresett at det eksisterer).
* Gjeve to sirklar *C* og *D* er skjeringspunkta *P* og *Q* mellom sirklane konstruerbart (føresett at dei eksisterer).

Me jobbar her med Euklidsk geometri i planet. Reglane for konstruerbare punkt skal reflektera kva me kan gjera med ein passar og ein umerka linjal.

Mengda av konstruerbare tal omfattar alle rasjonelle tal og dannar ein underkropp av dei reelle tala. Spesielt kan det visast at dersom *c* > 0 er konstruerbar, så er også kvadratrota av *c* konstruerbar. Det kan også visast at kubikkrota til 2 *ikkje* er konstruerbar. Dette løyser eit av dei klassiske problema i geometrien, nemleg dobling av kuba. Teorien for konstruerbare tal gjev også ei negativ løysning på problemet med tredelinga av vinkelen.

## Sjå også
* Klassiske problem i geometrien
* Kropp i matematikk
Målrøystingar 1965-1969

Oversyn over folkerøystingar om opplæringsmål i norske skulekrinsar i åra 1965 til 1969.

## Kjelder

* Nynorsk faktabok 2005
Pekka Koskela

**Pekka Koskela** () er ein finsk skeiselaupar som har spesialisert seg på sprintdistansane 500- og 1000-meter. I desember 2001 sette han juniorverdsrekord på 500-meter med tida 35.89. Sidan har han etablert seg mellom dei  10&ndash;15 beste skeisesprintarane i verda. Han vann bronsemedaljen på 1000-meter i verdsmeisterskapen i enskilddistansar i 2005, og vart nummer 10 på 500-meteren under Vinter-OL 2006 i Torino. Pr. desember 2006 har han vunne 500-meteren tre gonger og 1000-meteren ei gong i Verdscupen i skeisesprint. 10. november 2007 sette han verdsrekord på 1000 meter i Salt Lake City med 1:07.00. Pekka Koskela tevlar for laget Seinäjoen Urheilija.

## Personlege rekordar

## Kjelder
*Denne artikkelen byggjer på artikkelen «Pekka Koskela» henta frå Wikipedia på engelsk 2. januar 2007.

## Bakgrunnsstoff

* Nettstaden til Pekka Koskela
* Om Pekka Koskela hjå SkateResults.com
Ring

**Ring** kan syna til:

;Ulike typar smykke:
* Armring
* Fingerring
* Øyrering
;Vitskap
* Sirkel
* Ring i matematikk
* Planetarisk ring
;Kultur
* Boksering
* Ringdans
;Namn
* Forfatteren Barbra Ring

## Sjå òg
*Ringen
Bruk

**Bruk** er ei nemning som kan verta nytta på ymse område og verksemd, mellom anna innan industri og landbruk.

* Gardsbruk eller berre **Bruk** - ei eining i ein matrikkelgard, med bruksnummer.
* Fiskebruk 
* Skogbruk
* Jordbruk
* Sagbruk
* Brukssamfunn (svensk: bruksort), til dømes Engelsbergs bruk
* Industriområde
* Gardbrukar 
* Småbrukar
Piktarar

**Piktarane** var eit folkeslag som levde i det sentrale og nordlege Skottland fram til vikingtida. Namnet fekk dei kanskje av romarane fordi krigarane var tatoverte eller måla. I romersk tid fanst det to piktiske kongedøme: eitt i sør, som stadig gjekk til åtak på nordgrensa til Romerriket, og eitt i nord, som også busette Orknøyane og Shetland. Ca. 841 blei dei sameint med det gælisktalande folket i Dalriada, som var av irsk opphav, under kong Kenneth I av Skottland.

Piktarane kan ha vore ein rest av ein før-keltisk folkesetnad på dei britiske øyane. Språket deira var i utgangspunktet ikkje-indoeuropeisk eller ikkje-keltisk, men blei stadig meir prega av og blanda med det keltiske språket gælisk etter kvart som dei to folkegruppene blei blanda og integrert.

Lengst heldt piktisk språk og kultur stand i dei nordlegaste delane av Skottland. Det piktiske språket døydde truleg ut til bate for norrønt på Shetland på 1200-talet. Det er mykje som tyder på at dei innfødde overlét øyane til nordmennene på fredeleg vis. Det kan òg vera dei gifte seg inn i og vart ein del av den norrøne folkesetnaden. Nordmennene nytta namnet *petar* på dei.
Industriområde

Eit **industriområde** er eit område som spesielt er sett av til etablering og drift av ymse verksemd knytt til industri. Det kan vera avstengt med eit gjerde, av tryggleiksomsyn. Eit industriområde kan ofte verta tilrettelagt av ein kommune, og avsett gjennom ein reguleringsplan. Industriverksemd vil ofte krevja store mengder transport, og kan gjeva opphav til forureining. Mellom anna difor er industriområda i nyare tid ofte skild frå bustadområde, og vert gjerne lagt til utkanten av ein tettstad eller ein by. 
Fram til byrjinga av 1900-talet vart gjerne arbeidarbustadane sett opp så nær fabrikkområdet som mogleg. Slik fekk arbeidarane kort veg til arbeidsstaden. Etter at bilismen voks fram er det ikkje så viktig å ha industrien nær bustadane. 
Eit industriområde kan ved nokre høve verta kalla bruk, som i sagbruk, fiskebruk eller jernbruk.

## Sjå òg
* Byplanlegging
* Fabrikk
* Industristad
* Einsidig industristad
Agder og Telemark bispedømme

**Agder og Telemark bispedømme** er eit bispedømme i Den norske kyrkja og omfattar Telemark, Aust-Agder og Vest-Agder fylke. Sidan 2013 har Stein Reinertsen vore biskop i Agder og Telemark.
Biskopen har sete i Kristiansand med Kristiansand domkyrkje. 

## Historie
I 1125 vart Stavanger bispedømme utskilt frå Bjørgvin. Dette nye bispedømmet strekte seg langs kysten frå Haugesund i vest til Gjernestangen mellom Risør og Kragerø, seinare til og med Eidanger, i aust. I 1682 gav kongen ordre om at biskop og stiftamtmann skulle flytte frå Stavanger til Kristiansand. 

Agder bispedømme med Telemark og dei to Agder-fylka som sitt område vart oppretta i 1925, ved at Stavanger og Rogaland vart utskilt som eit eige bispedømme. Frå 1. januar 2005 vart namnet endra til Agder og Telemark bispedømme. 

Biskop Olav Skjevesland markerte seg språkpolitisk i 2006 då han reiste til Oslo for å søkje departementet om å sleppe pålegget om å nytte nynorsk som administrasjonsspråk i Agder og Telemark bispedømme. 

## Biskopar

## Prosti

Agder og Telemark bispedømme har følgjande prosti: 

## Fellesråd

Bispedømmet har har følgjande fellesråd: 

## Bakgrunnsstoff
* Om Agder og Telemark bispedømme på nettstaden til Den norske kyrkja
Bjørgvin bispedømme

**Bjørgvin bispedømme** er eit bispedømme i Den norske kyrkja. Biskopen har sete i Bergen. 

## Historie
Bjørgvin bispedømme er eit av dei fem opphavlege bispedømma i Noreg. Bispesetet vart oppretta på Selje på 1000-talet og flytta til Bergen i 1170.

Bispedømmet omfattar i dag Vestland fylke, etter at Sunnmøre vart overført til det nye Møre bispedømme i 1983.

## Biskopar

## Prosti
Bjørgvin bispedømme har følgjande prosti: 

## Fellesråd

Bjørgvin bispedømme har følgjande fellesråd: 

## Bakgrunnsstoff
* Fakta om Bjørgvin bispedøme på Bjørgvin bispedøme sine heimesider
Borg bispedømme

**Borg bispedømme** er eit bispedømme i Den norske kyrkja. Bispedømmet omfattar heile Østfold fylke og Akershus fylke utanom kommunane Asker og Bærum, som høyrer til Oslo bispedømme. Biskopen har sete i Fredrikstad med Fredrikstad domkyrkje. Biskopen for Borg er Kari Mangrud Alvsvåg, som blei utnemnd i 2022.

## Historie
Borg bispedømme vart skilt ut frå Oslo bispedømme i 1969. Per Lønning var den første biskopen i Borg. 

## Biskopar

* Per Lønning 1969−1976
* Andreas Aarflot 1976−1977
* Gunnar Lislerud 1977−1990
* Even Fougner 1990−1998
* Ole Christian Mælen Kvarme 1998−2005
* Helga Haugland Byfuglien 2005-2011
*  Atle Sommerfeldt 2012-2021
*  Kari Mangrud Alvsvåg 2022-

## Prosti
 
Bispedømmet har følgjande prosti:

Fredrikstad domprosti 
Nedre Romerike prosti
Nordre Follo prosti
Søndre Borgesyssel prosti
Søndre Follo prosti
Vestre Borgesyssel prosti
Østre Borgesyssel prosti
Øvre Romerike prosti

## Fellesråd

Bispedømmet har har følgjande fellesråd: 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Borg bispedømme ve kirken.no
Kafé

Ein **kafé** er ein offentleg og sosial møteplass i skjæringssonen mellom ein restaurant og ein bar. Som det framgår av namnet, er slike stader gjerne nært knytte til servering av kaffi, men også andre typar mat og drikke. Dette er òg opphavet til kaféane, som vart populære samlingsstader i Europa på 1600-talet, nettopp ved introduksjonen av kaffi.

Nokre av kaféane er såkalla «kafeteriaer», der det dels er sjølvbetening, dels servering over disk.

## Historikk
Den tidlegaste kjelda ein har om kaféar er frå Mekka på slutten av 1400-talet. Ein veit òg at to kafear opna i Konstantinopel i år 1554. Dei eldste kjeldene på at det fanst kaféar i Venezia er frå 1685. Den mest kjende, Café Florian opna i 1720 i Venezia og finst endå.

## Sjå òg
* Kaffibar