Arild Brinchmann

**Arild Ludvig Brinchmann** () var ein norsk teatersjef, regissør og filmprodusent frå Oslo.

## Biografi

### Unge år

Arild var son av lækjaren og forfattaren Alex Brinchmann. Familien Brinchmann hadde tidleg interesse for teater; den eldre systera Helen Brinchmann utdanna seg til skodespelar.

Arild Brinchmann skulle ha teke artium i 1940, men kunne ikkje pga. krigsutbrotet. Under krigen deltok han i motstandsrørsla, m.a. som grenselos til Sverige. Mot slutten av krigen sat han ein periode fengsla på Grini fangeleir. Då freden kom att, var han med på å henta falne nordmenn heim frå Tyskland og Polen, og han deltok i leitinga etter Nordahl Grieg.

Etter dette studerte han jus ei tid før han tok til å studera regi, både i Noreg, Tyskland og Sverige, der han m.a. blei kjend med Ingmar Bergman. Han filmdebuterte som regissør med dokmuentaren *Vi banker på* frå 1951, som handla om flyktningeleirar i Europa. Denne filmen fekk han Statens filmpris for. I 1954 mottok han Statens filmstipend, og den fyrste spelefilmen hans, *Ut av mørket* kom i 1958 med manus av Alex Brinchmann. Same året gav han ut *Høysommer*, etter ei novelle av Cora Sandel.

I 1959 vart han tilsett i NRK, der han var sjef i Fjernsynsteatret fram til 1967. Her la han stor vekt på samtidsdramatikk, ved å henta inn stykke av Samuel Beckett og Harold Pinter. Fjernsynsteatret måtte tola mykje kritikk for dette.

### Teatersjef i Nationaltheatret

I 1964 vart Brinchmann tilsett ved Nationaltheatret, der han vart teatersjef frå 1967 - 1978. Brinchmann var ein dyktig sjef for Nationaltheatret og spelte ei avgjerande rolle for retninga teatret gjekk i. Han var svært kvalitetsmedviten, noko han prova i 1969, då han valde å avbryta førestillinga *Congo* etter generalprøven. Brinchmann meinte at førestillinga ikkje heldt dei kunstnariske måla. Dette hadde aldri hendt på Nationaltheatret tidlegare. I tillegg tilsette han fleire faste teaterinstruktørar, m.a. Kirsten Sørlie, Edith Roger, Janken Varden, Per Bronken, Magne Bleness og Jan Bull, som skulle jobba i team. Dessutan tilsette han skodespelarar som den gong var ukjende, t.d. Lars Andreas Larsen og Sverre Anker Ousdal.

I samarbeid med Janken Varden sette Brinchmann opp førestillingane *Et spill om pugg* og *Kongens morgentøfler* på Fagerborg skole i 1969 for å nå ut til eit nytt publikum. Einskilde stykke vart Brinchmann kritisert av teaterstyret for å henta inn, fordi ein meinte dei var for politiske for teatret. Brinchmann på si side kravde full fridom innan repertoaret. Han ville ofte henta inn radikale teaterstykke, som stod i opposisjon til dei konservative teaterstykka. Som teatersjef fekk han mykje stønad frå styreformannen Jens Christian Hauge. Då Brinchmann gjekk av, markerte mange skodespelarar si motstand mot han ved å ikkje møta opp på den offisielle avskjedsfesten for Brinchmann, men derimot reisa på fest hjå Toralv Maurstad i Holmenkollen. Likevel vart det ein verdig avskjedsmarkering, der den då pensjonerte, men respekterte skodespelaren Per Aabel personleg heldt takketale for Brinchmann. «*Jeg måtte bli pensjonist, før det kom en teatersjef som lærte meg at teater er mer enn oss store stjerner,*» sa Aabel.

### Anna

Toralv Maurstad overtok som teatersjef etter Brinchmann. Sjølv om dei to hadde ulike syn på mykje, respekterte dei kvarandre i yrket. Etter tida som teatersjef vart Brinchmann instruktør og regissør, men den siste store regioppgåva han kunne ta, var *Natten er dagens mor* av Lars Norén. Før Brinchmann gjekk bort i 1986, rakk han å regissera miniserien *Av måneskinn gror det ingenting* som kom ut i 1987 med Anne Krigsvoll i hovudrolla. NRK-serien var basert på romanen med same namnet av Torborg Nedreaas. Serien vann Amandaprisen 1988 for *beste dramatiske fjernsynsproduksjon*.

Brinchmann var fyrst gift med skodespelaren Urna Arneberg, men ekteskapet vart oppløyst. Brinchmann sitt andre ekteskap, med skodespelaren Monna Tandberg, varte til Brinchmann døydde i 1986 etter ei tids sjukdom.

## Regi i utval (film og TV)

* 1951: *Vi banker på*
* 1958: *Ut av mørket* 
* 1958: *Høysommer*
* 1969: Faderen 
* 1970: Vildanden 
* 1973: Et dukkehjem
* 1975: Hedda Gabler
* 1981: Medmenneske 
* 1982: *Papirblomster*
* 1983: *I denne verden er alt mulig*
* 1984: *Fra regnormenes liv*
* 1987: *Av måneskinn gror det ingenting*

## Kjelder

* NBL-artikkel om Arild Brinchmann, skriven av Lise Lyche.
* Arild Brinchmann på imdb.com
* Arild Brinchmann på filmfront.no

## Referansar