open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Handball-NM 1988 for kvinner

**Noregsmeisterskapen i handball 1988 for kvinner** vart vunne av Byåsen Idrettslag etter finalesiger 21-18 over byrival Sverresborg Idrettsforening.

### Semifinalane
*Nordstrand IF – Byåsen IL 18 - 24
*Sverresborg IF – Bækkelaget SK 18 - 16

### Finalen
Finalen vart avvikla i Nidarøhallen i Trondheim i desember 1988 framfor 3&nbsp;700 tilskodarar. Byåsen leia 8-7 ved pause, «men i 2. omgang hadde Sverresborg lite å stille opp mot et raskere Byåsen-lag» som gjekk opp i 21-18 før sluttsignalet let.

**Byåsen** sitt vinnarlag bestod av: Brit Akslen og Wenche Næss (målvakter), Trine Haltvik 8, Karin Pettersen 1, Marit Johnsen, Mia Hermansson 6, Birgitte Ansok, Gry Haltvik 1, Kari Knudsen 1, Janne Larssen, Elisabet Sagfjæra 3 og Marit Lægdheim 1.

**Sverresborg**  mønstra fylgjande spelarar: Vibeke Johnsen og Hege Frøseth (målvakter), Marte Eliasson 4, Carla Kleintjens 4, Veslemøy Årnes, Karin Singstad, Ellen Gullbrekken 7, Hanne Hogness 1, Heidi Tingelstad 1, Hilde Riksfjord, Lisbeth Kvernø 1, Monica Skjelstad.

Ove Ragnar Olsen og Yngve Walstad dømde kampen.

## Kjelder
**Sportsboken 89-90*.
Bautasteinen Dysa

**Bautasteinen Dysa** er plassert på Vartdal i Ørsta kommune i Møre og Romsdal. Steinen er datert til jarnalder og er freda etter kulturminnelova (kulturminne 73030).

## Plassering
Steinen er om lag 2,35 m høg, ujamn i kantane og spissar av mot toppen. Breisidene vender mot NV og SO. Han er i dag plassert på privat tomtegrunn, om lag 50 m frå europaveg E39, på den høge terassen opp for fjorden.
## Folkeminne
Bautasteinen står på eit område som tidlegare vart kalla «Dysåkeren», og på Vartdal er det ein tradisjon om at holmgangskjempa Ljot den bleike er gravlagt der. *Alv P. Sætre* skreiv dette i ein artikkel i Møre-Nytt i 1984:  
*«Som liten gut, når me slo rundt bauten sør for Dysa, hugsar eg at far og bestefar tala om at under bauten låg ei kjempe, som [[Egil Skallagrimsson|Egil Skallagrim]] tok livet av. Når han hadde fått han i bakken, så beit han av strupen. Det er ei segjande segn som har levt lenge. Må vel vere den Ljot Bleike som ifylgje andre segner, var holmgangs-mann, og bodde på Vartdal.»*

## Bakgrunnsstoff
* «Om ord og tydingar» - artikkel i Møre-nytt 25. oktober 1984
*
Foveola

**Foveola** er namnet på den inste delen av fovea, ein del av den gule flekken i netthinna hjå menneske. Den er om lag 0,35 mm i diameter og inneheld for det jamne tappar, i tillegg til ei mindre sone med Müller-gliaceller. Tappane i dette området plar vere lengre, smalare og meir tettpakka enn andre stader i netthinna, og er dimed den delen av auga som har høgst synsskarpleik.

Ordet 'foveola' kjem av latin og tyder «lita grop». Det er eit minskingsord av 'fovea', som tyder «grop».

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Foveola|Foveola]]» frå ,  den 28. mars 2016.*
Káto Goúves

**Káto Goúves** (gresk Κάτω Γούβες) er ein landsby i periferieininga Iráklio i periferien Kreta i Hellas. Káto Goúves høyrer til kommunaleininga Goúves i kommunen Khersónisos.

## Referansar
Sambarhjort

**Sambarhjort** (*Rusa unicolor*) er eit stort hjortedyr som finst på Sør- og i Søraust-Asia, inkludert på øyene Sri Lanka, Borneo, Sumatra og Hainan.

Sambarhjorten er eit stort dyr som typisk veg 100–350 kg (dyr på opp mot 546 kg har blitt registrert) og har ei skulderhøgd på 102–160 cm. Berre elg og wapiti blir større blant hjortedyra. Hannane, som ber gevir, er større enn hoene. Vestlege individ er også jamnt større enn austlege. 

Dyr som jaktar på sambarhjort er mellom anna brølekattar og asiatisk villhund.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sambarhjort|Sambarhjort]]» frå ,  den 28. mars 2016.*
OSPF

**OSPF** (stutt for **Open Shortest Path First**) er ein nettverksprotokoll som nyttar Dijkstra-algoritmen for å finna dei kortaste avstandane mellom ruterar i eit datanett.

OSPF vert gjerne nytta av høgnivå internettleverandørar, til skilnad frå RIP.

## Kjelder
*
Å, salige stund uten like

**«Å salige stund uten like»** er ein norsk påskesalme som blei skriven av journalisten og diktaren Johan Halmrast i 1890. Melodien er av Kristian Wendelborg, også denne fra 1890. 

Salmen er basert på Bibelen si foteljing om Maria Magdalena. Då påskesalmen blei gjeven ut for første gang, hadde han overskrifta «Maria Magdalenas jubel». Salmen kom med i ei rekkje songbøker, som i *Melodiboken* (1926). I *Koralbok for den norske kirke* (1926) er salmen med, men med melodi av Ludvig Dahl. Først i 4. utgåve av koralboka (1947) blei melodien til Wendelborg teken med.

## Publisert
*Norsk Salmebok (NoS) som nummer 189 med tre strofer.

## Innspelingar
(I utval)
*Bernhard Johannessen med strykekvartett. Som «O, salige stund uten like». Spelt inn i Stockholm 20. september 1927. Gjeven ut på 78-platene *His Master's Voice X&nbsp;2630* og *His Master's Voice A.L.&nbsp;2168*.

## Kjelder
 
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Å, salige stund uten like|Å, salige stund uten like]]» frå ,  den 28. mars 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
***Reportasje og Tabor-opplevelse
***Å salige stund uten like (Salmebloggen til Leif Haugen)
***Enstad, Nils-Petter: *...så fikk du den levende møte* (1990)
Inga Elisabeth Næss

**Inga Elisabeth Næss** () er ein norsk forfattar og kulturarbeidar.  

Ved sida av forfattarskapen har ho arbeidd med skriveverkstad.

## Bibliografi
* Kamerat John. (Sakprosa, Oktober 1978)
* Skardørsfjella er min himmel. (Sakprosa, Oktober 1980) (Nynorsk)
* Bakklandet lever! (red,medf. Ida Bull). (Sakprosa, Universitetsforlaget 1985) 
* Natta som reiser – dagen som kjem.  (Roman Samlaget 1986) (Nynorsk) https://www.nb.no/items/37a2fefe5294cb88107f036ba09f02f7?page=0&searchText=Inga
* Skottet i Buvika. Streiken ved Piene Mølle i 1913  (Sakprosa Samlaget 1988) (Nynorsk)
* En hundehistorie.  (Roman Gyldendal 1991) (Bokmål) https://www.nb.no/items/e2d1f71d681049525ea407545b872924?page=0&searchText=Inga
* Rak.  (Roman, Samlaget 1995) (Nynorsk) https://www.nb.no/items/a4e95439d818ca403aca1648a34da871?page=0&searchText=Inga
* Det e så fagert i Trondheim. Tekstar i tusen år (redaktør, Samlaget 1997) (Nynorsk og bokmål)
* Det spøker på Vesterøyane.  (Barnebok, Samlaget 1999) (Nynorsk) https://www.nb.no/items/be0bd462f34deba58a0f399611273c53?page=0&searchText=Inga
* Vi lever på ei stjerne. Ein biografi om Hannah Ryggen.  (Biografi, Samlaget 2002) (Nynorsk)
* I fugleværet. Faktabok om ærfuglen  (Barnebok, Orkana 2002) (Nynorsk) https://www.nb.no/items/f278bcf71206c0db8dc9173fa0b2a567?page=0&searchText=Inga
* En søt historie. Erichsen konditori 150 år (Sakprosa) (Bokmål)
* Rytteren. En biografi om Bjarne Ness. (2005) (Sakprosa) (Bokmål)
* Fangstmannsliv/Bjørnson og Larsson (Orkana 2007) (Bokmål)
* Vegaøyan Verdensarv. Fakta- og kulturhistorisk reisebok (Orkana 2008) (Bokmål)
* Øylandet, hverdagsliv på Helgeland (Orkana 2013) (Bokmål)
* Landet som ikke er(Roman Orkana 2019) (Bokmål)

Dramatikk:
* Dragsug (Vega, Brønnøysund 1995)
* Seilet, båten og Vårherre (Kirkejubileet, Herøy 1999)
* Dragsug II (Skjærvær, Vega 2005 ++)
* Musikanten (Propellen Teaterfestival 2003)
* Smeden (Propellen teaterfestival 2007, Vega )
* Snø (Propellen teaterfestival 2010 og Internasjonal festival for visuelt teater 2012)
Priser:

* 2016 - Forbundet Kystens hederspris 
* 2020 - Riksantikvarens kulturminnepris
* 2025 - Kongens Fortjenstmedalje

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Inga Elisabeth Næss|Inga Elisabeth Næss]]» frå ,  den 29. mars 2016.*
Kjell Sandvik

**Kjell Sandvik** () var ein norsk forfattar, komponist og journalist.

Sandvik var fødd og voks opp i Honningsvåg. Han debuterte som forfattar i 1968 med diktsamlinga *EXPO.* Han arbeidde som journalist i Finnmark Dagblad, Nordlands Framtid og i Lofotposten. Han var første formann i Nordnorsk forfatterlag frå 1972-77, og sat i styret for Den norske forfattarsamskipnaden frå 1977-1982, det siste året som formann, etter at Camilla Carlson trekte seg.

Han har utgjeve nærare 30 bøker, i fleire sjangrar. Saman med Thor Erdahl fekk han Kyrkje- og undervisningsdepartementet sitt billedbokpris i 1980 for boka *Storm over Utvær.* 

Han har òg gjeve ut fleire musikkverk registrert i TONO. Arkivet etter han vert teke vare på ved Nordkappmuseet.

Sandvik døydde i Asker. 

## Bibliografi
* *Expo* – dikt (1968)
* *Dikt ved breen* – (1969)
* *Måkene* – roman (1970)
* *På heimveg* – dikt (1971)
* *Visa i graset* – dikt (1972) 
* *Lofoten* – med fotograf Arnt Sneve (1974)
* *Isbilders lys* – dikt (1974)
* *Stormen* – noveller (1975)
* *Vindjoik og bitter blues* – dikt og viser (1976)
* *Nordavindsviser* – dikt (1977)
* *Blind Fredrik* – prisbelønna dokumentarbok saman med Dag Solheim (1977) 
* *Aradene* – roman (1977)
* *Værfast* – noveller (1978)
* *Mørketidsballader og lyse dikt* – (1979)
* *Storm over Utvær* – barnebok (1980)
* *Lygarliv i nord* – (1981)
* *Trosse været* – dikt (1982)
* *Den store oljekatastrofa* – barnebok (1983)
* *Før isfontenenes tid* – dikt (1985)
* *I djevelens bilde* – noveller (1986)
* *Skatten i Lofoten* – barnebok (1987) 
* *Gi deg ikke* – barnebok (1988)
* *Sang til Finnmark* – dikt (1989)
* *Spøkeri i Nord* – (1990)
* *Lørveleven i Nord* – (1991)
* *Vindmarkene* – roman, posthumt (1992)
* *Lars og Røver-Pelle til sjøs* – barnebok, posthumt (1992)
* Festspillbrosjyre, dikt, posthumt (1992)
* Hørespill: *Portrett av Blind-Fredrik* – NRK Nordland (1980)
* TV film: *Storm over Utvær* – NRK (1982)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kjell Sandvik|Kjell Sandvik]]» frå ,  den 29. mars 2016.*
Knut Smistad

**Knut Smistad** () er ein norsk forfattar, journalist og filolog, kjent for humorbøkene sine. Han var programleiar i Radio Nordlys 1984–85 og bidragsytar til fjernsynsserien *Du skal høre mye.* For dette fekk han kulturprisen til Tromsø kommune i 2005.

## Utgjevingar
* *Fra Smistads sans og samling, 1989*
* *Tre herrer: helt bortreist, med [[Tore Skoglund]] og Arnulf Eilertsen (ill.), 1990*
* Frøkensport for modne menn: og andre historier 1992 ISBN 8202138353
* Morsan, farsan og loket 1994; utvida utgåve i 2003
* *Smistads siste*, 1995
* Høyt og lavt med Smistad 1997 ISBN 8291668027 
* *Smistad på Nordlys-safari* 	2001
* *Smistads favoritter*, hans fotobidrag til avisa Nordlys, 2005
* *Fotominner*, 2005

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Knut Smistad|Knut Smistad]]» frå ,  den 29. mars 2016.*
Irish Parliamentary Party

**Irish Parliamentary Party** (**IPP**) var eit politisk parti i Irland. Det vart grunnlagt av Charles Stewart Parnell, som inntil då var leiar av Nationalist Party i 1883, som ei erstatning for den meir uformelle Home Rule League.

Representantane til partiet i Det britiske parlamentet måtte sverja på at dei skulle sitja saman med, agera saman med og røysta saman med partiet. Dette er eit av dei tidlegaste døma på formalisert partipisk i vestleg politikk. Medlemmane fekk òg løn frå kassa til partiet, i ei tid der det vart føresett at parlamentsmedlemmar var økonomisk uavhengige. Dette førte til at personar frå middelklassa hadde eit reelt høve til å gå inn i toppolitikken.

Etter Parnells fall i 1891 vart partiet splitta i ein pro-parnell- og ein anti-parnellfløy. Partileiar John Redmond og nestleiaren hans John Dillon lukkast i 1900 å samle medlemmane att. Det vart i tida som følgde vedteke ei rekkje lovar som betra Irlands vilkår. Spesielt viktig var *[[Local Government Act 1898]]*, som erstatta styret til jordeigarane med distriksråd som vart styrt av det irske folket. Dette skapte ei ny gruppe politikarar i Irland, og auka ønsket om *[[Home Rule.]]* IPP dominerte mange av distriktsrådane, kva for eit etterkvart førte til mye kameraderi.

Etter det britiske parlamentsvalet 1910 og *[[Parliament Act 1911]]* innskrenkning av vetoretten til Overhuset klarte IPP å få gjennom eit forslag for *Home Rule Act 1914.* Lova ville gje størstedelen av Irland sjølvstyre, men den norødstlige delen skulle skiljast ut, noko som var svært dårleg likt blant både nasjonalistar som ynskte eit sameint Irland, og unionistane i sør og vest som frykta at dei vart isolert.

Utbrotet av første verdskrig førte til at *Home Rule Act* ikkje vart sett i kraft. Dette skulle få stor innverknad på Irlands vidare historie. Irish Volunteers hadde vorte oppretta for å forsvara loven mot Ulster Volunteer Force, og størsteparten av Volunteers valde å la seg verva til British Army, fordi krigsinnsats for britane ville gjera britane meir vennleg røysta og dermed leitte innføringa av loven etter krigen. Den gjenverande delen av Irish Volunteers bestod av dei meste radikale medlemmane, og Irish Republican Brotherhood (IRB) brukte i 1916 organisasjonen til å gjennomføra påskeopprøret. Sjølv om dette vart slått ned førte det til ein valdsam radikalisering av irsk politikk.

I parlamentsvalet i Storbritannia 1918 tapte IPP nesten alle seta sine til Sinn Féin, som tidlegare hadde vore ei marginal gruppe. Partiet vart etter dette totale nederlaget oppløyst. Mange av medlemmane gjekk i 1920-åra inn i Cumann na nGaedhael.

IPPs mest varige bidrag til det irske samfunnet var at partiet var ansvarleg for å ha bygd opp ein parlamentarisk tradisjon i Irland. Denne vart teken opp av Dáil Éireann, slik at dei væpna opprørarane raskt byrja ein parallell prosess med statsbygging som bana for veg *Government of Ireland Act 1920* og den anglo-irske traktaten.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Irish Parliamentary Party|Irish Parliamentary Party]]» frå ,  den 29. mars 2016.*
Royal College of Surgeons in Ireland

**Royal College of Surgeons in Ireland** (**RCSI**) er ein privat medisinsk institusjon på St. Stephen's Green i Dublin. Han er eit av fem kollegium ved National University of Ireland. Colleget gav per 2006 utdanning innan medisin, fysioterapi, farmasi og sjukepleie. Tidlegare fekk tannlegestudentar undervising i prekliniske fag og einskilde kliniske fag saman med medisinstudentane.

## Historie
Institusjonen vart grunnlagt i 1784 av barberlauget i Dublin, til å byrja med for å betre kunnskapar blant feltskjærarar.

Colleget gjev ei etterutdanning som gjev tittelen Fellow of Royal College of Surgeons in Ireland med rett til bokstavane FRCSI etter namnet.

Det har vore eit særs internasjonalt miljø på colleget. På 60- og 70-talet var det regelmessig 20 norske studentar på kvart årskull. Andre store grupper var forutan irar, engelskmenn, sørafrikanarar med indisk avstamning og vest-indarar. Mindre grupper kunne omfatta studentar frå Indonesia, Mauritius, Nigeria, USA, Holland osb.

Tidleg på 70-talet vart det satsa betydeleg i bygging av store deler av dagens bygningsmasse. Den fremste delen av bygningen mot St. Stephens Green har ein fasade med søyler og dekorasjon i stein. Dette held fram i dei fremste kontora, hall, trapperom og nokon større rom som vart brukt i høgtidelege høve. I kjellaren under denne delen var det låge bogeganger i ein godt vitja studentkantine. På 90-talet var kjellaren omgjort til bønnerom for muslimar.

I samband med nybygginga vart skulepengenivået heva betydeleg. Statens lånekasse for utdanning kunne ikkje lenger dekka heile skulepengebeløpet som stipend, og delen norske studentar vart noko redusert.

Namnet er gammaldags på to måtar: Royal kjem frå tida der Irland var underlagt Storbritannia, med den britiske monarken som statsoverhovud, og i Storbritannia har termen *Royal* College no gått over til å kalla overvåkningsorganer og ikkje utdanningsinstitusjonar. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Royal College of Surgeons in Ireland|Royal College of Surgeons in Ireland]]» frå ,  den 29. mars 2016.*  


## Bakgrunnsstoff

*
Ski-NM 1954

**Noregsmeisterskapen på ski 1954** i nordiske greiner vart avvikla i tida frå 30. januar til 6. februar 1954. To langrennstevlingar fann stad i Strinda i Sør-Trøndelag helga 30.-31. januar, resten av meisterskapen vart avvikla på Kongsvinger i Hedmark dagane 4.-6. februar. Meisterskapen omfatta fire langrennsøvingar, spesielt hopprenn og kombinertrenn. Skihoppinga gjekk føre seg i Gullbekkbakken.

3 x 10&nbsp;km stafett for idrettslag stod på meisterskapsprogrammet for fyrste gong, dermed var det slutt med 4 x 10&nbsp;km stafett for krinslag. Meisterskapen var den siste utan kvinnelege deltakarar.

Ski-NM 1954 vart særleg hugsa for Magnar Estenstad sitt lårhalsbrot på tremila på Kongsvinger. Han låg an til å vinne med 3-4 minuttar då han fall og skadde seg, 1100 meter frå mål. Skaden gjorde at Estenstad la opp.

## Langrenn
### 15 km



Dato: 6. februar
Stad: Kongsvinger

### 30 km



Dato: 4. februar
Stad: Kongsvinger

### 50 km



Dato: 31. januar
Stad: Strinda

### 3 x 10 km stafett



**Dato**: 30. januar
Stad: Trondheim

## Kombinert



Dato: 6./7. februar
Stad: Kongsvinger

## Hopprenn



Dato: 7. februar
Stad: Kongsvinger

## Kjelder
*Arbeiderbladet 5.2.1954
*Arbeiderbladet 8.2.1954
Liménas Khersonísou

**Liménas Khersonísou** (gresk Λιμένας Χερσονήσου) eller **Limín Khersonísou** (Λιμήν Χερσονήσου) er ein landsby i periferieininga Iráklio i periferien Kreta i Hellas, opphavleg hamna til landsbyen Khersónisos. Liménas Khersonísou høyrer til kommunaleininga Khersónisos i kommunen Khersónisos.

## Referansar
Ingvald Forsberg

**Ingvald Forsberg** () var ein norsk journalist og forfattar.

Forsberg gjekk på i alt tre folkehøgskolar: Vågan 1910-11, Telemark 1911-12 og Voss 1912-13. Han arbeidde deretter på anlegg i Odda mens han skreiv den første boka si *I anleggsbyen, roman fraa arbeidarlive*, som i åra 1914-16 blei trykt som føljetong i *Ungdomsbladet* som kom ut i Kabelvåg. Boka var prega av inspirasjonen frå Kristofer Uppdals proletarromanar. Det kan sjå ut som boka blei samla og tilbode, men dette er ikkje sikkert.

Etterkvart fekk Forsberg stillingar i pressa, først i *Nordlendingen* frå 1914, seinare i *[[Østlands-Posten|Østlandsposten]]* og frå 1918 til 1919 i *[[Fædrelandsvennen]]*.

Den eigenlege debuten til Ingvald Forsberg kom i 1919 med ungdomsromanen *Moglunten*, om guten som blei kua av folkemeininga i bygda, men som viste oppfinnsemd i Lofotfisket og til sist vågar å fri til jenta der heime. *Markus* (1932) blir rekna som «den største og mest heilstøypte av bøkene hans», og hovudpersonen er ein framgangsmann i bygda som både lukkast som gårdbruker, blir godt gift og får ordførarvervet etter svigerfaren, men som likevel føler seg einsam og som ein tapar. «Det er ein sterk og heilstøypt psykologisk mannslagnad Forsberg gjev oss i denne boka.»

Olav A. Loen har skrive to minneskrift om han; eit blei gitt ut som særtrykk av avisa Austland på Hamar i 1943, og eit blei gitt ut på Marius Evjebergs forlag i 1956.

## Forfattarskap
* 1914-16: *I anleggsbyen. Roman fraa arbeidarlive*
* 1919: *Moglunten*, fortelling frå Nordland (nynorsk)
* 1921: *Den store striden*, roman om ung mann i religiøs krise, delvis sjølvbiografisk (nynorsk)
* 1925: *Nyheim*, framhald av *Den store striden* (nynorsk)
* 1932: *Markus*, roman (nynorsk)
* 1934: *Det nye riket*, roman om mann i livskriser (nynorsk)

## Referansar
Ivar K. Hognestad

**Ivar Kristiansson Hognestad** () var ein gardbrukar og Arbeidarparti-politikar frå Time, stortingsrepresentant 1934-57.

### Liv og gjerning
Hognestad gjekk åra 1908-10 landbruksskulen på Tveit i Nedstrand. Han dreiv farsgarden 1917-1954, og dyrka han mykje opp og var dessutan ein dei fyrste i distriktet som tok til med kulturbeite. Åra 1927-36 var han landbruksansvarleg i stavangeravisa *1ste Mai*, og skreiv elles mange artiklar i ymse aviser og tidsskrift. I 1933 gav han ut boka *Jorden og bøndene*.

Hognestad var medlem av heradsstyret i Time i periodane 1919–22, 1928–40 og 1947–52. Han var styreformann i den lokale trygdekassa og i overlikningsnemnda.

Frå 1930 til 1957 var Hognestad medlem av landsstyret i Arbeidarpartiet. Ved stortingsvalet hausten 1933 vart han vald til stortingsrepresentant for Rogaland fylke og Arbeidarpartiet. Gjennom fleire attval vart han sitjande på Stortinget til 1957. Etter 2. verdskrigen var han sekretær i Finanskomiteen frå 1945 til -52 og formann i same komite i 1953-sesjonen. Den siste fireårsperioden på Tinget leia han Landbrukskomiteen. Han var då, i 1954, saksordførar for framlegget til «Lov om tilskiping av jordbruk». Også leiar 1945-49 av fråhaldsgruppa på Stortinget.

## Kjelder

*Norsk Allkunnebok. VI. bandet. 1955
*
Violí Kharáki

**Violí Kharáki** (gresk Βιολί Χαράκι) er ein landsby i periferieininga Réthymno i periferien Kreta i Hellas. Violí Kharáki høyrer til kommunaleininga Nikifóros Fokás i kommunen Réthymno.

## Referansar
The Gospel According To Ike And Tina

***The Gospel According To Ike And Tina*** er det 19. studioalbumet til Ike & Tina Turner, gjeve ut i 1974. Albumet vart spelt inn i Bolic Sound i Inglewood i California i oktober og november 1973.  

Det var eit av dei siste prosjekta Ike & Tina Turner gjorde i lag før dei skilde seg. Albumet bestod av meir religiøse gospelsongar, men stilen var mykje den same som på tidlegare album. 

## Innhald

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:The Gospel According To Ike And Tina|The Gospel According To Ike And Tina]]» frå ,  den 30. mars 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Delilah's Power

***Delilah's Power*** er det 21. studioalbumet til Ike & Tina Turner, gjeve ut i 1977, to år etter det vart spelt inn. 

## Innhald

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Delilah's Power (album)|Delilah's Power (album)]]» frå ,  den 30. mars 2016.*
Airwaves

***Airwaves*** er det 22. studioalbumet til Ike & Tina Turner, gjeve ut i 1978. Dette var det siste albumet gjeve ut med Ike & Tina Turner. 

## Innhald

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Airwaves|Airwaves]]» frå ,  den 30. mars 2016.*
Torjus Værland

**Torjus Larsson Værland** () var ein norsk gardbrukar, trelasthandlar og politikar frå Vegårshei. Han representerte partiet Venstre på Stortinget frå 1919 til 1933 og var sosialminister 1928-31.

## Liv og gjerning
Værland var frå garden Værland i Vegårshei. Han tok i 1887 over farsgarden og dreiv i tillegg sagbruk og trelastforretning i tida 1904-22. Frå 1900 til 1925 var han medlem av heradsstyret i Vegårshei, ordførar i perioden 1907 til 1919.

Ved stortingsvalet hausten 1918 vart Værland vald til å representere einmannskrinsen Holt på Stortinget. Han vart attvald i 1921 og ved fleire seinare val, men då frå valkrinsen Aust-Agder, ettersom ordninga med einmannskrinsar var avvikla. I perioden 1919-28 var han  med i lønningskomitéen, nestformann 1919-24 og formann 1925-28. 

Då Johan Ludwig Mowinckel danna si andre regjering 15. februar 1928 fekk Værland posten som sosialminister, ein posisjon han hadde til regjeringa gjekk av 11. mai 1931. Han var sidan, 1931-33, i si siste periode som  stortingsrepresentant medlem i fullmaktskomitéen.

Same året som han forlet Stortinget fekk Værland plass i styret for Hypotekbanken, eit verv han hadde til 1942. Tidlegare, i 1926, var han formann i Komiteen om Statens pensjonskasse av 1926.

## Kjelder

*
Tina Turns the Country On!

***Tina Turns the Country On!*** er debutalbumet til Tina Turner som soloartist, gjeve ut i 1974 på United Artists i USA. Albumet vart spelt inn medan Turner framleis var medlem av the Ike & Tina Turner Revue.

Turner speler songar som tidlegare var spelt inn av mellom andre Kris Kristofferson, Bob Dylan, Olivia Newton-John, James Taylor og Dolly Parton. Ho vart nominert til ein Grammy for «Best R&B Vocal Performance, Female» i 1974, men selde dårleg og gjekk ikkje inn på salslistene. Det neste soloalbumet hennar, *Acid Queen* som kom ut året etter, inneheld meir rock-prega musikk. 

*Tina Turns the Country On!* har aldri blitt gjeve ut på CD. Albumet må ikkje forvekslast med billige CD-samlingar som *Tina Turner Sings Country*, *Soul Deep*, *Country My Way*, *Good Hearted Woman*, *Country In My Soul*, *Stand By Your Man*, *Country Classics*, *You Ain't Woman Enough To Take My Man*, *The Country Side of Tina Turner*, som inneheld songar frå arkiva til Bolic Sound Studios.

## Innhald

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tina Turns the Country On!|Tina Turns the Country On!]]» frå ,  den 30. mars 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Northumberlandsundet

**Northumberlandsundet** (engelsk *Northumberland Strait*, fransk *détroit de Northumberland*) er eit sund i den sørlege delen av Saint Lawrence-bukta aust i Canada. Sundet ligg mellom Prince Edward Island i nord og fastlandet i vest, aust og sør. Den smalaste delen av sundet, den 13 km vide Abegweit Passage i vest, er kryssa av Confederation Bridge.

Den vestlege grensa for sundet er ei linje teikna mellom  North Cape på Prince Edward Island og Point Escuminac i New Brunswick. Den austlege grensa er markert av ei linje mellom East Point på Prince Edward Island og Inverness i Nova Scotia.
Større busetjingar langs sundet er Charlottetown og Summerside på Prince Edward Island i tillegg til Souris på Prince Edward Island, Pictou i Nova Scotia og Shediac i New Brunswick.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Northumberland Strait|Northumberland Strait]]» frå ,  den 30. mars 2016.*
Albert av Sachsen-Coburg-Gotha

**Franz August Carl Albert Emmanuel** frå fyrstehuset Sachsen-Coburg-Gotha (), fødd på Schloss Rosenau i nærleiken av Coburg i Tyskland, avliden på Windsor Castle i Berkshire i England på grunn av sjukdom, var ein tysk prins gift med dronning Victoria av Storbritannia.

## Sjå òg
*Fyrstehuset Windsor
Olav Håkanes

**Olav Øysteinsson Håkanes** () var ein norsk gardbrukar og spelmann frå Tinn. 

Han var fødd på garden Håkanes, og tok i si tid over farsgarden. Som hardingfelespelar lærde han mest av Knut Lurås, ein kar han var i slekt med både far- og morsida. Han lærde også av Håvard Gibøen og Knut Synnstaul. Håkanes var særleg glad i såkalla rekvespel, og skal ha hatt «mykje vossetakt i slåttane sine».

Også sonen Øystein Håkanes var ein kjend hardingfelespelar.

## Kjelder
Aust-Agder bibliotek og kulturformidling

**Aust-Agder bibliotek og kulturformidling**  (**AAbk**) er eit ressurssenter innanfor den fylkeskommunale forvaltninga i Aust-Agder fylkeskommune, og har som oppgåve å stå for bibliotekutvikling og kulturformidling. Aust-Agder bibliotek og kulturformidling driv mellom anna fylkesbiblioteket i Aust-Agder, og syter for gjennomføringa av Den kulturelle skolesekken og Rikskonsertenes skoleturnear i Aust-Agder, Ønskebok.no, Kulturnett Aust-Agder og Ungdommens kulturmønstring.

## Bakgrunnsstoff
*Aust-Agder bibliotek og kulturformidling (AAbk)
Totempåle

**Totempåle** er ein trepåle med utskorne figurar som har tyding for eigaren. Vanlege motiv er totemdyr eller andre rituelle figurar. Dei vanlegaste totempålane blei reiste på strendene til minne om ein avdød høvding. På pålen kunne ein blant anna avbilda totemdyr frå klanen til den avdøde.

Liknande strukturer finst hjå urfolk på vestkysten av Nord-Amerika, hjå maoriar på New Zealand og hjå ainuar i Japan/Russland.  

## Kjelder

----
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Totempåle|Totempåle]]» frå , og «[[:sv:|Totempåle]]» frå  den 31. mars 2016.*
Ferredoksin

**Ferredoksin** er protein som ber på elektron i fotosyntesen. Dei inneheld jarnsvovelgrupper.

Redusert ferredoksin reduserer NADP<sup>+</sup> til NADPH, som vidare vert nytta til reduksjon i fotosyntesen.

## Kjelder
Asbjørn Lindboe

**Asbjørn Lindboe** () var ein norsk jurist og embetsmann frå Trondheim. Han var justisminister 1931-33 og fylkesmann i Nord-Trøndelag. Jacob Lindboe var far hans.

### Liv og gjerning
Lindboe vart cand.jur. i 1914 og var sorenskrivarfullmektig i Nordfjord 1914–15, fullmektig hos byfuten i Trondheim 1915–19 og overrettsakførar same stad 1919–31, som høgsterettsadvokat frå 1925.

Valperioden 1923-25 representerte han Frisinnede Venstre i bystyret i Trondheim. Han var medlem i landsstyret i Bondepartiet frå 1938 og medlem av styret i Norges Grønlandslag frå det vart skipa i 1931.

Frå 1931 til -33 var han justisminister i bondeparti-regjeringane leia av Peder Kolstad og deretter Jens Hundseid. Frå 1933 var han sorenskrivar i Inderøy, ei stilling han hadde fram til han vart avsett av okkupasjonsstyresmaktene i 1943. I november 1945 vart han utnemnd til fylkesmann i Nord-Trøndelag, eit embete han hadde frå 1946 til han gjekk av for aldersgrensa i 1959. Han flytta då til Bærum, der han døydde.

Lindboe gav i 1944 ut boka *Privat rettergang*.

## Kjelder
**[[Norsk Allkunnebok]]*. VIII. bandet. 1957
Kounoupidianá

**Kounoupidianá** (gresk Κουνουπιδιανά) er ein distriktsby i periferieininga Khaniá i periferien Kreta i Hellas. Kounoupidianá høyrer til kommunaleininga Akrotíri i kommunen Khaniá.

## Referansar
Hans Hansson Leirflaten

**Hans Hansson Leirflaten** () var ein husmann og kunstsmed frå Heidal i Oppland.

Leirflaten reiste til Bergen og gjekk i lære i byen, før han vende tilbake til heimbygda og sette bus som plassemann og smed i Øvre Heidal. Han laga «framifrå låsar, ljår og øksar», «sers vakre dørbeslag» og anna skoningsarbeid. Leirflaten «skal ha vore meister for noko av det mest framifrå smedarbeidet som er laga i Gudbrandsdalen.» I heimbygda lærde han elles mykje av Peder Langrusten.

## Kjelder
Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1957
Marienlyst i Oslo

**Marienlyst** er eit strok innanfor den administrative bydelen St. Hanshaugen i Oslo, i det tidlegare Vestre Aker, nordvest for Kirkeveien (ring 2). Stroket har namn etter løkka Marienlyst, og det opphavlege løkkehuset frå 1700-talet er framleis å sjå i Blindernveien 10, freda og nytta til barnehage. 

Marienlyst er framfor alt eit tettbygd bustadområde, kjenneteikna mellom anna av dei høge bustadblokkene, såkalla  lamellblokker, som vart reist i 1930-åra, og som med dei til saman 530 husværa gjorde Marienlyst til det tettaste utbygde bustadområdet i Noreg i si tid. Men her er elles ein idrettsplass, friluftsområdet Marienlystparken, barne- og ungdomsskulen Marienlyst skole, og hovudkvarteret til Norsk rikskringkasting.

## Kjelder
*snl.no:Marienlyst
Aslak Lidtveit

**Aslak Lidtveit** () var ein norsk landbruksbyråkrat frå Bygland.

### Liv og gjerning
Lidtveit tok eksamen ved Bygland jordbruksskule i 1915 og Vinterlandbruksskulen i Oslo i 1917. Etter eksamen frå jordbruksavdelinga ved Noregs Landbrukshøgskule i 1922, var han sekretær i Landbruksdepartementet fram til 1940, med avbrot i åra 1935-38. I tida frå 1940 til -55 var han underdirektør i Landbruksdepartementet. Frå 1955 var han landbruksdirektør i Noreg til han gjekk av for aldergrensa i 1968.

Lidtveit var formann i Bondeungdomslaget i Oslo 1927-30 og formann i Setesdalslaget 1946-48, eit lag han sjølv tok initiativet til. Åra 1948-57 var han formann i Byggje- og finansnemnda til Det Norske Teatret. Lidtveit var med i ei mengd offentleg utval og nemnder, mellom anna han var med i Statens Ernæringsråd, Beredskaprådet for matforsyning, Landsrådet for viltstelll og jakt, samt Noregs landbruksvitskaplege granskingsråd. Elles var mykje involvert i internasjonalt samarbeid, både i GATT- og OEEC-forhandlingar.

Han gav ut boka *Jordbruket i Noreg 1914-1974*

## Kjelder
*Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1957
Herbrand Lavik

**Herbrand Lavik** () var ein norsk journalist og forfattar frå Bergen.

Etter han tok artium i 1921 studerte Lavik språk og journalistikk og var sjømann. Deretter var han redaktør for småaviser i Florø og sidan Leirvik, frå 1945 var han teaterkritikar i Bergens Tidende.

Forfattaren Lavik debuterte i 1937 med *Frenzies indianere og andre fortellinger*. Han einaste roman, «vestlandsromanen» *Tunet i det blå*, kom i 1945. Elles skreiv han i alt tre diktsamlingar, like mange novellesamlingar og ei livskildring over den franske forfattaren François Villon med gjendiktingar. Dramaet *Elsk meg!* vart synt på Den Nationale Scene i Bergen i 1946. I den posthume novellesamlinga *Svanesjø og morild* frå 1966 er eit biografisk forord over Lavik.

Johannes A. Dale i Norsk Allkunnebok meiner novellene til Lavik «har ein fantisfull og djerv stil», «gjerne med emne frå sjøen og framande land».

## Kjelder
*Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1957
Kristian Sandnes

**Kristian Olai Rasmusson Sandnes** () var ein norsk gardbrukar, fiskar og stortingsmann frå Syvde på Sunnmøre.

Sandnes var eldste son til bonden på bruket Sandnesvika på matrikkelgarden Sandnes i bygda Syvde på Søre Sunnmøre, og tok i si tid over farsgarden. Frå ung alder dreiv han også fiske på sunnmørskysten og var i 30 år styresmann på eigen båt.

Sandnes var med i Vanylven heradsstyre i over 25 år og ordførar i 10 år. Han var styremedlem i skogselskapet og landbruksselskapet i Romsdals amt, samt styrmedlem i den lokale sparebanken.

Valperioden 1910-12 representerte Sandnes einmannskrinsen Søndre Sunnmør på Stortinget, vald for Frisinna Venstre. Han vart vald i andre valomgang, med støtte frå fråhaldrørsla fekk han fleire røyster enn motkandidaten frå Venstre, Anders Vassbotn. På Tinget hadde Sandnes plass i Næringskomite nr 1.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Milhah

**Milhah** er ein landsby i Al Madinah-regionen vest i Saudi-Arabia.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Milhah|Milhah]]» frå ,  den 31. mars 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Nikolai P.K. Molvik

**Nikolai Paul Kornelius Molvik** () var ein skulemann og politikar frå Hareid som representerte Kristeleg Folkeparti på Stortinget perioden 1965-69.

### Liv og gjerning
Molvik var fødd i Herøy, der mor hans kom i frå, men voks frå han var 4-5 år gammal opp på eit småbruk på matrikkelgarden Liavåg i Hareid. Far hans var skipstømrar.

Molvik vart student i 1926 og cand.mag. i 1930. Frå 1931 til 1946 underviste han ved Volda Gymnas, med unnatak for 1934-35. Han var då i Oslo, der han vart cand.philol. frå universitetet. I tida 1946-55 var han lektor og seinare inspektør ved den høgre allmennskulen i Ålesund. Deretter var han rektor ved den høgre allmennskulen i Kristiansund til 1961, og så fram til 1974 rektor ved katedralskulen i Bergen.

Molvik var medlem i kommunestyret i Volda 1945-46, i bystyra i Ålesund 1951-55 og Kristiansund 1955-61. Ved stortingsvalet i 1965 vart han vald til stortingsrepresentant for Bergen fylke og Kristeleg Folkeparti. På Stortinget var han nestformann i Sosialkomiteen. Han lukkast ikkje å verte attvald i 1969.

Han er gravlagd i Grimstad.

## Kjelder
Stortingsbiografi
Rakel Solstad

**Rakel Solstad** () er ein norsk forfattar frå Kiberg i Finnmark. Ho debuterte i 2013 med novellesamlinga *Kva veit vi om barna?*. 

Solstad har arbeidd som lærar og vore pedagogisk- og psykologisk rådgjevar i mange år. Ho bur i Trondheim.

## Utgjevingar
* *Kva veit vi om barna? -* 2013 (novellesamling), Samlaget
* *Falle* - 2015 (novellesamling), Samlaget
**I for internatunge - 2019* (roman), Samlaget

## Kjelder
* Rakel Solstad  frå Samlaget
Darátsos

**Darátsos** (gresk Δαράτσος) er ein distriktsby i periferieininga Khaniá i periferien Kreta i Hellas. Darátsos høyrer til kommunaleininga Néa Kydonía i kommunen Khaniá.

## Referansar
Bergstien i Oslo

**Bergstien** er ei gate i bydel St. Hanshaugen i Oslo som går i nordleg lei frå  Akersbakken attmed Vår Frelsers gravlund til Geitmyrsveien langsetter parken St. Hanshaugen. Bergstien krysser gatene Bjerregaards gate og Waldemar Thranes gate, og er utgangspunkt for den vesle Fredrikke Qvams gate. Bergstien har bustadblokker på kvar side. Det mosaiske trossamfund i Oslo har sin synagoge i Bergstien 15. 

Namnet Bergstien på denne gata er gamalt, og har å gjere med terrenget denne etter måten beine gata går i, med fall frå toppen av Akersbakken ned mot Bjerregaards gate, og deretter ein etter kvart steil stigning opp mot St. Hanshaugen.

## Kjelder
*Oslo byleksikon, Oslo 2010, side 73.
Imagisme

**Imagisme** (or latin *imago*, «bilete») var ein angloamerikansk diktarkrins som eksisterte i tida mellom 1912 og 1917. Den amerikanske forfattaren Ezra Pound var den viktigaste leiaren av gruppa frå byrjiinga av, og i 1914 gav han ut antologien *Des Imagistes*. Amy Lowell hadde ein liknande posisjon i perioden 1915-1917. I dette tidsrommet gav ho årleg ut antologien *Some Imagist Poets*, og føreordet hennar til dei to fyrste antologiane blir rekna som den klåraste utforminga av gruppa sitt estetiske standpunkt. Andre representantar for krinsen inkluderer T.E. Hulme, Richard Aldington og Hilda Doolittle.

Imagistane freista medvite å strukturere dikta kring eit enkelt bilete, og ville unngå abstrakte ord og omgrep til føremon for eit enkelt og konkret kvardagsspråk. Dei føretrekte frie vers framfor rimbundne vers. Imagismen var mellom anna påverka av den japanske haiku-tradisjonen, og det imagistiske diktet er stutt, gjerne på berre to linjer, som i det vidgjetne diktet «In a Station of the Metro» (norsk: *På ein undergrunnsstasjon*). Diktet kan skildrast som ei førestelt ytre verd i to bilete, og samanstellinga mellom desse i utgangspunktet nokså ulike bileta skapar ein likskapsrelasjon kvar lesaren samanliknar dei to linjene med kvarandre.

Imagistane ønskte ikkje å formidle ein bestemt bodskap, men freista heller å framkalle ei stemning eller ein indre tilstand ved å berre skildre den ytre verda på ein presis og detaljrik måte. Difor var imagismen også ein reaksjon mot den høgstemde, ornamentale og symboltunge diktinga. Imagismen fekk mykje å seie for modernismen, og då spesielt grunna fokuset krinsen hadde på enkle skildringar. T.S. Eliot si vektleggjing av det objektive korrelat kan reknast som eit framhald av imagistane sine tankar. Også den amerikanske diktaren William Carlos Williams, som kalla diktinga si for «objektivisme», var påverka av imagismen.

I Russland hadde akmeistane, representert ved forfattarar som Osip Mandelstam og Anna Akhmatova, og imaginistane, representert ved mellom andre Sergej Esenin, eit litterært program som kan minne om den angloamerikanske imagismen.

## Kjelder
*Janss, C., Refsum, C. (2008). *Lyrikkens liv: innføring i diktlesning* (s. 91-92). Oslo: Universitetsforlaget ISBN 978-82-15017-01-3.
*Imagistene. (1997). I Lothe, J., Refsum, C., & Solberg, U. *Litteraturvitenskapelig leksikon* (s. 109-110). Oslo: Kunnskapsforlaget. ISBN 825-73-06-37-1

## Fotnotar
Spalteopning

**Spalteopningar** (latin *stoma* (eintal) og *stomata* (fleirtal)) er småe opningar som finst i store mengder i overhuda og i mindre mengder andre stader på planter. Dei spelar ei viktig rolle i fotosyntesen ved at dei lèt karbondioksid inn og oksygen ut. Vassdamp vert sleppt ut gjennom spalteopningane ved transpirasjon.

Dei fleste plantene har flest spalteopningar på undersida av blada. Gras har om lag like mange på båe sidene, medan til dømes flyteblad av nykkerose berre har spalteopningar på oversida.

## Kjelder
Løkke

**Løkke** er i Oslo anten eit ope og ikkje utbygd tomteareal mellom husa i byen, gjerne nytta av borna i stroket som leikeplassar eller improviserte fotballbanar (stad for «løkkefotball»), eller ein eigedom, *byløkke*, som opphavleg var eit gardsbruk i den såkalla bymarka utanfor sjølve byen for dei som hadde sin eigedom i byen, men som med tida vart til landstad for velståande folk som budde i byen. 

## Soga om byløkkene
Dei såkalla *byløkkene* (landstadene) var opphavleg område i bymarka som var utparsellert og knytt til eigedomar i byen for dyrking av jord til sjølvberging i dei tidene då det var vanleg å halde seg med buskap (husdyr) i sjølve byen. Dette var vanleg fram til inn på midten av 1800-talet. Bymark hadde allereie det gamle Oslo, altså det Oslo som eksisterte før byen vart flytt nærare Akershus festning og gjeve namnet Christiania, og var opphavleg meint å nyttast som sams beite for husdyra til byborgarane. Gardane Ulven, Teisen og Bryn, som domkapitlet (kyrkja) hadde eigd, la Kongen ut som bymark i 1582. Men då byen vart flytt, vart denne marka lagt ut til bruk for Akershus festning for å erstatte dei areala som den nye byen vart bygd på, og som festninga hadde nytta til dess. Ved kongebrev av 10. mai 1629  vart nye store område med gamle storgardar på vestsida av Akerselva, til saman om lag 4500 mål, lagd ut til bymark, og det var denne bymarka som vart delt opp i areal, løkker, som kvar eigedom inne i byen fekk fast råderett over. Storleiken på arealet vart fastsett i samsvar med storleiken på garden inne i byen. For arealet vart det fastsett ei fast avgift, *løkkeskatt*, til bykassa, for bymarka var framleis meint å vere felleseige for byen. Difor fekk ikkje dei som disponerte løkkene lov til å byggje bustadhus på areala, berre løer for korn og høy. Men folk vrei seg unna forbodet ved å byggje ein ark på løa (utbygg på taket med rom og vindauge), og med dette oppstod det ei særeigen type løer i bymarka utanfor Christiania som vart kalla *arklåver* (arkløer). Den siste av slike arkløer, ei frå 1780-åra, var teke vare på heilt til fram 1963, då ho vart øydelagd i ein brann.

Men ikkje lenge etter kongebrevbrevet frå 1629 var det òg dei i byen med status og pengar som tok seg til rette ved å inngjerde store areal i bymarka,  og bygde våningshus og uthus her. Seinare vart løkkene selt særskild, ikkje i samanheng med dei gardane inne i byen som dei skulle vere knytt til. Magistraten tok dessutan til å pakte bort løkker. I løpet av to hundre år var heile den opphavleg felleseigde marka for byen vorte private eigedomar. På 1700-talet vart løkkene meir og meir landstader med tillaga hagar ikring, og J.S Welhaven skreiv i 1834 at Christianina er «omspændt af en reserveby af løkker». Med tida spreidde byen seg over desse løkkene, og berre nokre av dei største har sett spor etter seg i namn på bystrok eller gater. Det einast som no er att av bymarka er Stensparken og parken på St. Hanshaugen. Bymarka hadde soleis ikkje noko å gjere med det som i dag er marka ikring Oslo, Nordmarka, Østmarka, Lillomarka.

## Fotnoter

## Kjelder
*Knut Are Tvedt (redaktør), Oslo byleksikon, femte utgåva, Oslo 2010. ISBN 978-82-573-1760-7
Isabell Herlovsen

**Isabell Lehn Herlovsen** () er ein norsk fotballspelar som har over hundre landskampar og som er mestskårande på det norske landslaget. Ho vann EM-sølv i 2005. 

Herlovsen er dotter av den norske tidlegare landslagsspelaren Kai Erik Herlovsen, og blei fødd i Mönchengladbach i Tyskland då han spelte for Borussia Mönchengladbach.

## Aktiv
### Klubbspel
Herlovsen spelte seg til fast plass i Kolbotn-angrepet allereie i 2004, 16 år gammal. Her vart ho seriemeister i 2005 og 2006, samt cupmeister i 2007. Hausten 2006 var ho med då laget tok seg til semifinalane i Meisterligaen.

Hausten 2009 fekk ho kontrakt med franske Olympique Lyon. Ho var innbytar for Lyon i Meisterliga-finalen 2010, ein kamp som enda med tap etter at mellom andre Herlovsen ikkje fekk mål i straffeskytinga som fylgde 120 minuttars spel.

Opphaldet i Frankrike var lite vellukka, og vinteren 2011 melde ho seg inn norske LSK. Med klubben, som held til på Lillestrøm, vart ho seriemeister i 2012, 2014 og 2015. Både i 2014 og 2015 vann LSK også cupfinalen. Herlovsen vart kåra til årets spelar 2014.

I februar 2017 gikk ho til kinesiske Jiangsu FC ladies og vart ifølgje Romerikes Blad den dyraste kvinnelege fotballspelaren i landet. Samtidig tok ho pause frå landslaget. Ifølgje Fredrikstad Blad vart ho matchvinnar i  straffesparkkonkurransen som avgjorde cupfinalen mot Chang Chun.

I desember 2017 kom nyhenda om at Isabell hadde signert ein treårskontrakt med Vålerenga Fotball Damer. I 2018 trente ho åleine etter samarbeidsproblem, og vart lånt ut til moderklubben Kolbotn Fotball Kvinner, der ho vart toppskårar for laget i Toppserien 2019. Frå 2020 var ho tilbake i Vålerenga.

### Landslagsspel
Herlovsen debuterte på landslaget som 16-åring. Ho utmerkte seg i fleire kampar då Noreg i juni 2005 spelte seg fram til finalen i EM i fotball 2005. I sjølve finalen kom ho inn som innbytar i andre omgang, få minuttar før Tyskland la på til sluttresultatet 3-1. Også under VM i fotball 2007 og Sommar-OL 2008 fekk ho godt med speletid.

I EM i fotball 2009 tapte Noreg semifinalen 1-3 mot europameister Tyskland, etter at Herlovsen gav Noreg leiinga. Ho deltok i fotball-VM 2011 og 2015, medan skade heldt henne utanfor EM i fotball 2013.

### Merittar
*Seriemeister i Noreg: 2005 og 2006 med Kolbotn
*Noregsmeister: 2007 med Kolbotn
*Fransk seriemeister: 2010 med Olympique Lyon
*Seriemeister i Noreg: 2012, 2014 og 2015 med LSK
*Noregsmeister: 2014 og 2015 med LSK
*Sølvmedalje i meisterligaen: 2010 med Olympique Lyon

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Isabell Herlovsen|Isabell Herlovsen]]» frå ,  den 2. april 2016.*
Lars Follum

**Lars Olsson Follum** () var ein norsk lækjar frå Norderhov som var distriktslækjar i Alta 1856-79 og elles gjorde «mykje for å hjelpa fram heradet og fylket».

### Liv og gjerning
Follum var son til ein gardbrukar i Norderhov. Han tok preliminæreksamen i 1840 og medisinsk eksamen i 1845 i Christiania. Tiåret 1846-56 dreiv han privat lækjarpraksis i Ålesund og var 1848-55 fattiglækjar i Borgund herad. I 1856 vart han tilsett som distriktslækjar i Alta, ei stilling han hadde til 1879.

Follum var ordførar i Alta-Talvik, seinare Alta, i tida 1857-66, og forlikskommissær 1860-66. Han var formann i landbruksselskapet i amtet frå 1859, og medlem av ein kongeleg kommisjon av 1861 om jord- og skogtilhøva i Finnmark. Kommisjonen kom med «framlegg til nye reglar for avhending av statsjorda i Finnmark». Follum dreiv jordbruk og fekk dyrka mykje jord. Han sette også i gang med turking av klippfisk i Alta, og i 1861 var han med å skipe Alta Sparebank, styremedlem i banken i mange år. 

Han busette seg i Laksevåg i Hordaland i 1880, og døydde der.

## Kjelder
*Norsk Allkunnebok. IV. bandet. 1953
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Kristoffer Høgset

**Kristoffer Eckhoff Knutsson Høgset** () var ein gardbrukar og politikar, fødd på Veiholmen i Smøla. Han var formann i Bondepartiet frå 1921 til han døydde i 1927.

## Liv og gjerning
Høgset gjekk amtsskulen på Nordmøre og arbeidde dei neste åra i ei handelsforretning. Frå 1891 var han gardbrukar etter å ha overteke slektsgarden i Gjemnes. Han var ordførar i Gjemnes frå 1898 til 1910, og deretter på ny frå 1913 til 1922. Frå 1911 var han styremedlem og deretter frå 1916 varaformann i Norsk Landmandsforbund.

Høgset representerte valkrinsen Indre Nordmør på Stortinget frå 1919 til 1921, vald for partiet Venstre. Han vart attvald i 1921 og 1924, men då frå Møre fylke og for det nyskipa Bondepartiet, eit parti han sjølv var formann for. På Stortinget var han medlem av Sosialkomiteen i perioden 1919-21 og av Konstitusjonskomiteen i perioden 1922-24, der han var med å behandle Grønlandssaka. I si tredje tingperiode, 1925-27, var han medlem av Landbrukskomiteen til han døydde. Lagtingspresident 1922-27.

Frå 1921 til 1927 var Høgset formann i Bondepartiet. Han sat som medlem av Riksretten i perioden frå 1926 til han døydde vinteren 1927.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kristoffer Høgset|Kristoffer Høgset]]» frå ,  den 2. april 2016.*  
 
* lokalhistoriewiki
*
Høgsetestolpar

**Høgsetestolpar** (norrønt *ǫndvegissúlur*) var eit par trestolpar som stod ved høgsetet (norrønt *hásæti, andvegi* eller *ǫndvegi*) i norrøne langhus. I ei skildring av stolpane i ei av sogene blir det fortald at dei var utskorne med eit bilde av guden Tor. Islendingesoga *[[Eyrbyggja saga]]* fortel at då Þórólfur Mostrarskegg bygde eit hov på Island hadde høgsetestolpane *[[reginnaglar]]* ('gudenaglar' eller 'maktnaglar') i seg. 

Høgsetestolpane hadde ei viktig kulturell tyding. I fleire norrøne soger, særleg i *[[Landnámabók]]*, blir det fortald at dei første busetjarane på Island under Ingolf Arnarsson lét seg leia av stolpar dei hadde teke med seg heimanfrå og kasta overbord då dei såg land. Der stolpane dreiv i land bygde dei husvære. Den første norrøne garden på Island som låg på staden dagens Reykjavik no ligg, blei plassert på denne måten.
Slike handlingar kan tydast som at ein spurte gudane til råds om kvar ein skulle slå seg ned. Ein kan også tenkja seg at ein flytta med seg guden til den nye heimen sin.
## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Öndvegissúlur|Öndvegissúlur]]» frå ,  den 1. april 2016.*
Marienlyst skole i Oslo

**Marienlyst skole** er ein stor barne- og ungdomsskule på Marienlyst i bydel St. Hanshaugen i Oslo, med meir enn 800 elevar. Skulen ligg vis-à-vis NRK sitt hovudkvarter på Marienlyst.

## Bakgrunnsstoff
*Marienlyst skole