open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lee Evans

**Lee Edward Evans** () var ein USA-amerikansk friidrettsutøvar frå Madera County i California som vann gull både på 400 meter og 4 x 400 m stafett under Sommar-OL 1968 i Mexico.

Evans vann AAU-meisterskapen på 440 yards både i 1966 og 1967. Den fyrste verdsrekorden var han med å setje i 1966 i Los Angeles. Han sprang då ein av etappane på USA sitt stafettlag i 4 x 400 m stafett, eit lag som fekk notert tida 2.59,6.

I 1968 sprang Evans inn til sin tredje AAU-triumf på spesialdistansen og vann også NCAA-tittelen (studentmeisterskapen) på 400 meter. Den 31. august sigra han 400 m då USA heldt uttakingsstemne til sommarleikane 1968, eit stemne som fann stad i South Lake Tahoe i California, ein plass like høgt over havet som Mexico-byen. I meir enn 2&nbsp;200 meter over havet vann Evans løpet på tida 44,06, offisielt 44,0, og fortbetra dermed verdsrekorden med fire tidels sekund. Under sjølve OL i Mexico-byen seks veker seinare tangerte han sin eigen verdsrekord på 400 meter i kvalifiseringsheatet med tida 44,0. I OL-finalen forbetra han rekorden til 43,86 sekundar og vann gullmedaljen framom landsmennene Larry James og Ron Freeman. Få dagar seinare vann dei same tre utøvarane og startmann Vince Matthews OL-gull på 4 x 400 m stafett, etter å ha sett verdsrekord med den fabelaktige tida 2.56,1. Begge desse verdsrekordane frå Mexico-OL gjaldt til 1988.

I 1969 vann Evans AAU-meisterskapen på 400 meter for fjerde året på rad, og i 1972 tok han sin femte og siste AAU-siger. Han var tiltenkt plass i USA sitt lag i 4 x 400 m stafett under Sommar-OL 1972 i München, men utestengingar og skade på lagkameratar hindra USA å stille lag.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*OL 1968 i Mexico by: Gull på 400 meter og i 4 x 400 m stafett

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lee Evans|Lee Evans]]» frå ,  den 14. oktober 2017.*
Radenthein

**Radenthein** er ein kommune i distriktet Spittal an der Drau i forbundslandet Kärnten i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 89,3 km² og i kring 5&nbsp;900 ibuarar. Landsbyen Radenthein, med sine over 1&nbsp;800 fastbuande, ligg 746 meter over havet.

Radenthein er særleg kjend for sitt bergverk, der det sidan 1908 har vorte utvinne magnesitt. Denne har så vore grunnlaget for stål-, jarn-, sement- og glasindustri.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Radenthein|Radenthein]]» frå ,  den 14. oktober 2017.*
NM i skiskyting 1969

**Noregsmeisterskapen i skiskyting 1969**, den 11. i rekka, vart avvikla i helga 15.-16. februar 1969 på Voss i Hordaland med to øvingar på programmet.

### 20 km



Dato: 15. februar 1969


### 4 x 7,5 km stafett



Dato: 16. februar 1969


## Kjelder
*Sportsboken 1969*. Norsk kunstforlag. Oslo 1969.
Internasjonalisme

**Internasjonalisme** er ei politisk rørsle som går inn for større økonomisk og politisk samarbeid mellom nasjonar og land, noko som ein ser på som godt for alle partar. Tilhengarar av denne rørsla hevdar at land burde samarbeide ettersom landa sine langsiktige interesser er meir verdfulle enn eigne kortsiktige mål .

Internasjonalisme er i sin natur motstykke til isolasjonisme, ekstreme former av nasjonalisme eller nasjonal sjåvinisme, og grunnlaget for den politiske ståstaden er at land og kulturer er jamlike, trass i stor skilnad på eigenart. På ein høgre-venstreskala vil internasjonalismen vera langt til venstre, og eit motstykke til høgresida som strevar etter økonomisk globalisering i eit marknadsøkonomisk system.

## Referansar


## Sjå òg

* Sosialistinternasjonalen
* Internasjonalen
* Karl Marx
* Rosa Luxemburg
Sjåvinisme

**Sjåvinisme** (fransk *chauvinisme*) er ein overdriven og fanatisk patriotisme. Uttrykket er mest bruka om å fremje og forherleggjere eiga gruppe eller nasjonalitet.

Uttrykket kjem frå den skrytande franske soldaten Nicolas Chauvin, som skal ha vore ein veteran frå Napoleonskrigane, og som dessutan var framstilt som ein erobringsivrig soldat i brørne Coignards vaudeville *La Cocarde tricolore* frå 1831.

## Sjå òg

* Sosialsjåvinisme

## Referansar
Nicolas Chauvin

**Nicolas Chauvin** er ein fransk mytisk soldat som representerer overdriven patriotisme, og som har gjeve opphavet til nemninga sjåvinisme (fransk *chauvinisme*), ei sterk og einspora eldhug for fedrelandet. Myten om  Nicolas Chauvin skal ha oppstått på 1800-talet. I lange tider trudde ein at soga om Nicolas Chauvin var sanning, slik det mellom anna vart sagt i leksikonet som Pierre Larousse stod attom. Men etter granskingar  på 1990-talet har ein kome fram til at det dreier seg om ein oppdikta mann i ei oppdikta soge.

Nicolas Chauvin skal ha vore fødd i landsbyen Rochefort rundt 1780, og gjekk inn i militæret då han vart 18 år. Han skal ha vore med i styrkane til den franske revolusjonen i 1789, og seinare i *[[La Grande Armée]]* i den franske republikken under Napoleon. Han vart vidgjeten for si sjølvhevding og sjølvskryt. Ryktet seier at han vart såra 17 gongar i militærteneste og vart krøpling. Napoleon sjølv gav han ein æressabel og ein pensjon på 200 franc.

## Referansar


## Bakgrunnsstoff
*Referat av boka til Gérard de Puymège, ''Chauvin, le soldat-laboureur. Contribution à l'étude des nationalismes'', Bibliothèque des histoires NRF, Paris, Gallimard, 1993, 294 p.
Vilhelm Evang

**Vilhelm Andreas Wexelsen Evang** () ar ein norsk embetsmann som var leiar for Etterretningstenesta 1946-1966. Som leiar for ei militær eining vart han beskikka som offiser med rang som oberst, til trass for at han mangla militær utdanning og bakgrunn.

## Bakgrunn
Evang var fødd i Aker kommune og voks opp i Kristiania. Etter examen artium 1927 vart han i likskap med broren Karl Evang med i organisasjonen Mot Dag, leidd av Erling Falk. I motsetnad til broren Karl var Vilhelm Evang ikkje ein del av den indre krinsen i Mot Dag. Han skreiv særs for Arbeidernes Leksikon, der han hadde naturvitskap og geografi som hovudområda. Evang vart cand.real. i geografi ved Universitetet i Oslo i 1939, og var styreformann i Studentsamskipnaden i Oslo 1939-41.

## Andre verdskrigen
På grunn av deltaking i illegalt arbeid måtte Evang flykta frå Noreg, først til Sverige, deretter til London i 1941. Her vart han ein såkalla «sivil-militær offiser» ved Forsvarsdepartementet sitt etterretningskontor, som året etter vart etablert som 2. avdeling til Forsvarets overkommando.

## Etterretningssjef
Etter krigen var Evang først sjef for avdelinga «Adm.T.P.». («Administrasjon av tysk personell» – gjennomgang av det tyske personellet som stod i Noreg etter okkupasjonstida, med sikte på å avdekka krigsforbrytarar.) I 1946 overtok han som sjef for etterretningstenesta, ei stilling han hadde fram til 1966.

Vilhelm Evang bygde i løpet av desse tjue åra ut etterretningstenesta under den kalde krigen.

Til trass for at han ikkje hadde noka militær utdanning, vart han tildelt graden major i London, og seinare vart han som leiar av etterretningstenesta forfremja til oberstløytnant og oberst. Både beskikkelsane i militær grad - òg i fredstid - og det faktumet at han leidde ei særs stor militær eining utan militær bakgrunn, i tillegg til leiarstilen hans, skapte stor misnøye og gjorde samarbeidstilhøva til dei militære samarbeidspartnarane vanskeleg.

## Avskjed og seinare karriere
Evang mista jobben som etterretningssjef i 1966 etter den sokalla Lygren-saka, grunna interne samarbeidsproblem innan tenesta.
Samstundes vart det peikt på at han hadde betre kontaktar til delar av den politiske sektoren, enn til det militære apparatet.
Evang sine konfliktar med Asbjørn Bryhn var òg ein del av bakgrunnen for at han måtte forlata stillinga, samstundes med at Bryhn på sin side måtte forlata stillinga som sjef for Overvåkningspolitiet.

Evang vart flytta til SACEUR i åra 1966-69. Deretter stod han til disposisjon for forsvarssjefen fram til han vart pensjonert i 1974.

## Familie
Teologen Vilhelm Andreas Wexelsen var morfaren til Vilhelm Evang. Evang var bror av legen Karl Evang.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vilhelm Evang|Vilhelm Evang]]» frå ,  den 14. oktober 2017.*  


## Bakgrunnsstoff
* Utdjupande artikkel i Norsk Biografisk Leksikon
Steffen I. Toppe

**Steffen Ingebriktsen Toppe** () var ein norsk arbeidar og politikar frå Hamre i Hordaland som representerte Arbeidarpartiet på Stortinget 1961-69.

Far til Toppe var gardbrukar i Åsane og arbeidde i tillegg som dykkar. Sjølv gjekk Toppe Nordhordlands fylkesskule i 1920, på handelsskule i 1921 og Oslo elementærtekniske skole 1923/24. Frå 1920 arbeidde han på ymse veganlegg. Etter 1925 var han lagerarbeidar, frå 1927 tilsett ved Salhus veveri A/S, der han var lagerformann frå 1947.

Toppe var heradsstyremedlem i Åsane frå 1934. Han var varaordførar i Åsane frå 1945 til 1961, bortsett frå toårsperioden 1953-54 då han var ordførar. Hausten 1961 vart han vald til fyrste vararepresentant til Stortinget for Arbeidarpartiet i Hordaland, men då den valde representanten Hjalmar Storeide døydde allereie sju veker etter Stortinget var opna, rykte Toppe inn på fast plass. Han var då medlem i Sjøfarts- og fiskerikomiteen til 1965. Ved stortingsvalet 1965 vart Toppe attvald og sat då i fire år i Protokollkomiteen og i den mindre viktige Valkomiteen. Han tok ikkje attval i 1969.

Toppe var formann i Salhus Turn 1930-34 og 1936-45. Frå 1939 til -47 var han også leiar i Hordaland turnkrins.

## Kjelder
*Stortingsbiografi
Ola Gjengedal

**Ola Johan Gjengedal** () var ein norsk lærar, stortingsrepresentant frå Møre og Romsdal og for Kristeleg Folkeparti i periodane 1950-51 og 1965-69.

Gjengedal var husmannsson frå bygda Hyen i Gloppen. Han flytta til Sunnmøre og tok i 1922 eksamen ved Volda lærarhøgskule. Der etter var han lærar i Ørsta frå 1922 til 1948, med unnatak for 1927/28 då han var elev ved Noregs Lærarhøgskole, og skuleåret 1932/22 då han skulte i Haram. Frå 1948 var han skuleinspektør i Herøy til han formelt gjekk av i 1969.

Åra 1936-39 var han medlem i Ørsta heradsstyre og i 1945-47 i formannskapet. Frå 1945 var han ein sentral person i Kristeleg Folkeparti i Møre og Romsdal, både som fylkesformann til 1956 og vararepresentant til Stortinget. Han møtte på Tinget heile 1950-sesjonen og i januar og februar 1951 i staden for Einar Hareide. Perioden 1965 til -69 møtte han sjølv på Stortinget som fast representant frå Møre og Romsdal. Heile perioden var han medlem i Militærkomiteen/Forsvarskomiteen.

Etter han runda 70 år var Gjengedal aktiv periodevis ferdatalar for Sunnmøre Indremisjon, Norsk Luthersk Misjonssamband, Santalmisjonen og Den Norske Israelsmisjonen i Møre og Romsdal og Sogn og Fjordane.

## Kjelder
*Stortingsbiografi
Roald Helgheim

**Roald Ola Helgheim** () var ein norsk journalist, mest kjend som musikkmeldar og politisk kommentator. 

Helgheim var fødd i Jølster. 
Han var utdanna cand.mag. i fysikk og matematikk. Han engasjerte seg i den norske ml-rørsla, og byrja å arbeida i *[[Klassekampen]]* i 1970, då avisa berre kom ut ein gong i månaden. Han var sentral i etableringa av *Klassekampen* som vekeavis i 1973 og dagsavis i 1977. Han slutta i avisa i samband med konflikten i *Klassekampen* i 1997, då Jon Michelet vart tilsett som ny redaktør. Året etter forfatta han coverteksten til Christian Wallumrøds *No birch*.

Helgheim var også journalist for musikkavisa *Puls*, for *[[Dagsavisen]]* og for vekeavisa *[[Dag og Tid]]*. 

I eit intervju etter å ha vunne Ella-prisen rangerte jazzjournalisten dei to konsertane med John Coltrane i Njårdhallen (November 1963) og Miles Davis på Moldejazz (1984) høgast, følgd av M.A. Numminen ved Moldejazz (Ludvig, 1992) og Chick Corea på Moldejazz i 2000.

## Prisar
* Molderosen (1988)
* Vinjeprisen 1990
* Oslo Jazzhus' ærespris (1992)
* Oslo Jazzfestivals pris, Ella-prisen (2003)

## Referansar

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Roald Helgheim|Roald Helgheim]]» frå ,  den 15. oktober 2017.*
Kjetil B. Alstadheim

**Kjetil Bragli Alstadheim** () er ein norsk journalist og kommentator fødd i Oslo.

Alstadheim har studiekompetanse frå Nesbru vidaregåande skule frå 1987 og grunnfag i idéhistorie frå Universitetet i Oslo frå 1990. Han var dagleg leiar i Natur og Ungdom 1987–1989, journalist i *[[Klassekampen]]* 1991–1995 og journalist i den politiske avdelinga i *[[Aftenposten]]* 1995–1996. I 1996 vart han journalist og kommentator i *[[Dagens Næringsliv]]* i Oslo, der han òg har vore klubbleiar. Frå 2014 til 2020 var han politisk redaktør i *Dagens Næringsliv*, deretter vart han tilsett i tilsvarande stilling Aftenposten.

Alstadheim har som journalist dekt felta politikk og økonomi. Han var leiar for Presselosjen til stortinget 2006–2010. 

I 2010 vart han tildelt Språkprisen til riksmålsforbundet for pressefolk, Gullpennen, og for 2011 vart han tildelt NTBs pris for godt mediespråk. I 2013 fekk han Den Store Journalistprisen.

Alstadheim er brorson av Håvard Alstadheim og fetter av Håkon Alstadheim, begge Venstre-politikarar frå Skatval i Nord-Trøndelag.

## Bibliografi
* 
* 
* 

## Referansar

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kjetil B. Alstadheim|Kjetil B. Alstadheim]]» frå ,  den 15. oktober 2017.*
Seeboden am Millstätter See

**Seeboden am Millstätter See** er ein kommune i distriktet Spittal an der Drau i forbundslandet Kärnten i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 44,4 km² og om lag 6&nbsp;300 ibuarar. Landsbyen Seeboden ligg 618 meter over havet ved nordvestbreidda av innsjøen Millstätter See.

Seeeboden er i dag ein småby med 3000 fastbuande. Kommunen elles består av tre landsbyar og 18 grender og små krinsar. Turisme er hovudnæring i Seeboden am Millstätter See.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Seeboden am Millstätter See|Seeboden am Millstätter See]]» frå ,  den 15. oktober 2017.*  


## Bakgrunnsstoff

*
Gomsdal

**Gomsdal**, **Gomsdalen** eller **Gausdal**,  matrikkelgard nr 109 i Stranda kommune, er ein nedlagt gard ved Geirangerfjorden i Møre og Romsdal fylke.

## Om namnet
Oluf Rygh trur at det kan vere tale to ulike namn: «Gausdal» som  kan kome frå eit gamalt namn på elva; Gaus eller Gausa. Namnet «Goms» kan ha samanheng med det norrøne ordet *gumpr* som kan tyde sete eller søkk (dalsøkk).

## Garden og folket
Gomsdal ligg på nordsida av Geirangerfjorden, i ein hengedal 620 moh., rett opp for øydegarden Bringa. Garden som til sume tider har vore øydegard, er først nemnt i 1645. I 1744 låg han øyde men t.d. i «Beskrivelse over Fogderiet Søndmør» (1766) er «Gumsdal» oppført med éin «gaardmand». Det har truleg vore busetnad på Gomsdal frå dei eldste tider, og ein har gjort funn som kan skrive seg frå steinalderen. Husa låg i livd av ein fjellknaus, ikkje langt frå dei bratte stupa ned mot Geirangerfjorden. Gardsvegen opp frå fjorden, er på 600 høgdemeter og er særs bratt og krokut. Ein kan òg nå Gomsdal frå Oaldsbygda (5-6 km) og frå Korsmyra ved Ørnevegen (4 km).

Gomsdalen ligg om lag på tregrensa og der var lite skog, slik at dei måtte nytte torv til brensel. Kornavlen var på det uvisse og krøterhald var viktigaste næringsgrunnlaget. I 1843 er det nemnt til saman 12 storfe og 32 småfe på dei to bruka. Dette året vart garden delt i to jamstore bruk: Nedistova (bnr 1) og Oppistova (bnr 2). I 1878 kjøpte dei to brukarane kvar sin halvpart av den fråflytta garden Bringa nede ved fjorden og dei nytta i hovudsak markane der til vinterbeite for sauer og geiter. 

Vinteren 1907 vart sagt å ha vore den verste fonnvinteren i manns minne, og mellom andre er nemnt Vesteråsfonnene 22. og 23. februar i Geiranger, der tretten personar omkom, og Øvstegardsfonna 23. februar i Oaldsbygda, som gjorde stor skade. Fonnefaren var òg stor i Gomsdalen og etter denne vinteren vart brukarane i begge tuna samde om å flytte. Sumaren 1907 flytta dei ut samstundes, og dei vart dei siste som budde fast på Gomsdal. Ei tid heldt dei fram med å slå der; graset vart sendt med løypestreng ned til Bringa ved fjorden og derifrå frakta vidare med robåt.

Det siste huset som stod att på Gomsdal, vart restaurert i 1990/1991 av den ideelle foreininga «Storfjordens Venner» - sjå bilete.

## Jordmorruta
Ei særmerkt kvinne frå Gomsdal var Kristianne Halsteinsdotter  (1815-1904) frå Oppistova. Juledag 1892 gjekk ho, 77 år gamal, frå Gomsdal til Knivsflå (om lag 3 km) langs særs bratte fjellsider og i rasfarleg terreng, for å hjelpe til med ein barnefødsel. Vegen som Kristianne gjekk denne juledagen, blir etter henne kalla «Jordmorruta» og er særs krevjande, sjølv på sumars dag. Det er òg fortalt om henne at ho i pinsa 1904 gjekk ned den bratte vegen til fjorden for å fare til kyrkje i Geiranger, og ho gjekk opp att den same dagen. I august det året døydde ho, 89 år gamal.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
*  
*  
*  
* 
* 
* 
* Verdsarv Vestnorsk fjordlandskap - innskrive på UNESCO si Verdsarvliste 14. juli 2005.

* Gomsdalen «Geirangers bortgøymde perle».
Millstatt am See

**Millstatt am See** er ein kommune i distriktet Spittal an der Drau i forbundslandet Kärnten i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 57,7 km² og i kring 3&nbsp;400 ibuarar. Landsbyen Millstatt ligg 611 meter over havet.

Stift Millstatt var i hundrevis av år fram til det vart oppheva i 1773 ei dominerande makt i området, noko ei prektig stiftskyrkje er eit levande døme på. Sommarturisme er i dag den viktigaste næringa i kommunen,

Skihopparen Thomas Morgenstern er frå Millstatt am See.  

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Millstatt am See|Millstatt am See]]» frå ,  den 15. oktober 2017.*  


## Bakgrunnsstoff

*
NM i skiskyting 1970

**Noregsmeisterskapen i skiskyting 1970**, den 12. i rekka, vart avvikla i helga 7.-8. februar 1970 i Trondheim med to øvingar på programmet. Meisterskapen gjekk samstundes med noregsmeisterskapen for juniorar.

### 20 km



Dato: 7. februar 1970


### 4 x 7,5 km stafett



Dato: 8. februar 1970


## Kjelder
*Sportsboken 1970*. Norsk kunstforlag. Oslo 1970.
NM i skiskyting 1971

**Noregsmeisterskapen i skiskyting 1971**, den 13. i rekka, vart avvikla i helga 30.-31. januar 1971 på Vingelen i Tolga kommune i Hedmark, med to øvingar på programmet. Meisterskapen gjekk samstundes med noregsmeisterskapen for juniorar.

### 20 km



Dato: 30. januar 1971


### 4 x 7,5 km stafett



Dato: 31. januar 1971


## Kjelder
**Sportsboken 1971*. Norsk kunstforlag. Oslo 1971.
**Hvam Hva Hvor 1972*. Chr. Schibsteds Forlag. Oslo 1971.
*Drammens Tidende og Buskeruds Blad 1. februar 1971
NM i skiskyting 1972

**Noregsmeisterskapen i skiskyting 1972**, den 14. i rekka, vart avvikla i helga 4.-5. mars 1972 på Evjemoen i Evje og Hornnes kommune i Aust-Agder, med to øvingar på programmet. Meisterskapen gjekk samstundes med noregsmeisterskapen for juniorar.

### 20 km



Dato: 4. mars 1972

### 4 x 7,5 km stafett



Dato: 5. mars 1972

## Kjelder
**Sportsboken 72*. Dreyer Stavanger. 1972
Vegeskip

Eit **vegeskip** er ein reiskap som vert nytta i kjemilabben eller på apotek. Det er ein behaldar som gjer det lettare å vege opp eit stoff og overføre det til ein annan stad. Vegeskip kan vera laga av glas, plast eller i tidlegare tider horn. 

## Kjelder

*veieskip ved digitaltmuseum.no
Per Bangsund

**Per Bangsund** () var ein norsk forlagsmann, journalist, forfattar og politisk aktivist.

Bangsund var aktiv i ml-rørsla, og var alt i gymnas-tida med på å starta SUF-lag i heimbyen Tromsø. 

På 1970-talet arbeidde han i Oslo Sporvegar, og var tillitsmann i Oslo Sporveibetjenings Forening. I 1978 byrja han som journalist i *[[Klassekampen]]*. Der var han sentral i arbeidet med å avdekka og avsløra høyreekstreme, valdelege miljø i Noreg. Det var Bangsund som stod for kontakten mellom AKP(m-l) og politiet då partiet bidrog til å avsløra gjerningsmannen bak bombeattentatet mot Fagleg 1. maifronts tog i Oslo i 1979.

Først på 1980-talet hadde Bangsund gode kontaktar med Politiets tryggingsteneste, då han saman med kjende pressefolk som Geir Imset og Alf R. Jacobsen jobba med «gravejournalistikk» i *Klassekampen*.

Etter tida i *Klassekampen* byrja Bangsund i *[[Dagbladet]]*, før han forlét journalistikken til fordel for forleggervirksomhet. Han arbeidde først i Tiden Norsk Forlag, før han gjekk over til Kagge Forlag der han vart forlagsredaktør. Seinare vart han sjefredaktør i forlaget Vigmostad & Bjørke.

## Bibliografi
* *Arvtakerne – nazisme i Norge etter krigen*, Pax (1984) 
* *Bare trøkk på... fem emner fra hundre års aktivitet (1894–1994)*. Om Oslo Sporveiers Arbeiderforening. Bidrag sammen med Hans Andreas Fristad, Mona Jakobsen og Øistein Hølleland. Redaktør: Paal Iversen (1994)

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Per Bangsund|Per Bangsund]]» frå ,  den 15. oktober 2017.*
Bo Brekke

**Bo Sveinung Brekke** ()  er ein norsk forfattar og journalist som arbeider i kulturavdelinga i NRK.

Før han byrja i NRK, var han utanriksredaktør i *[[Klassekampen]]*. Han har òg arbeidd to år i Zimbabwe. I tillegg til to romanar har han gjeve ut dokumentarbøker om apartheid og det sørlege Afrika og norsk utanrikspolitikk. Brekke gjekk på Sogn Yrkesskole frå 1977 til 1980.

## Bibliografi
* *Tron Øgrim : Det revolusjonære fyrverkeri*, Aschehoug, 2015
* *Stjernepiken* (roman) 2003 – 351 sider ISBN 82-03-18627-0 (ib.)
* *Svart juss hvitt land* (roman) 1994 – 270 sider ISBN 82-02-15211-9 (ib.)
* *Står apartheid for fall?* Cappelen, 1991 – 206 sider ISBN 82-02-12904-4 (h.) 
* *Våpen og narkotika : CIA og de «gode» hjelperne* 1991 – 26 sider ISBN 82-7493-004-5
* *Knus apartheid : et studiehefte om det sørlige Afrika*, 1988 – 80 sider

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bo Brekke|Bo Brekke]]» frå ,  den 15. oktober 2017*  
 
* Bo Brekke i NRK Forfattar [død lenkje]
Evelyn Dyb

**Evelyn Kirsten Dyb** () er ein norsk journalist og forskar.

Dyb er utdanna Cand.sociol. ved Universitetet i Oslo.

Ho var engasjert i den norske ml-rørsla, og hadde vervet som Raud Front-leiar i Det Norske Studentersamfund i 1980. Frå 1986 til 1997 arbeidde ho som journalist i *[[Klassekampen]]*. Seinare arbeidde ho i tre år i *[[Dagsavisen]]*.

I år 2000 byrja ho som forskar ved Norsk institutt for by- og regionforskning. I regi av NIBR har ho spesielt arbeidd med problematikken rundt bustadsproblem, bustadsløyse og vanskelegstilte på bustadsmarknaden.

## Bibliografi
* *Verket. En historie om bedriftsklubben ved Christiania Spigerverk 1902 – 2002* (Sammen med Paul Bjerke) De Facto, Oslo 2002 ISBN 82-7999-004-6
* *Sosialt perspektiv på bolig* (sammen med Liv Johanne Solheim og Siri Ytrehus), Abstrakt forlag, Oslo 2004 ISBN 82 7935 080 2
* *Journalistikk I risikosamfunnet*, Abstrakt forlag, Oslo 2006 ISBN 82 7935 225 2

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Evelyn Dyb|Evelyn Dyb]]» frå ,  den 15. oktober 2017*
Alfred Fidjestøl

**Alfred Fidjestøl** ()  er ein norsk journalist, filosof, biograf og sakprosaforfattar. Han er utdanna Cand. philol. med filosofi som hovudfag frå Universitetet i Oslo.

Han har skrive historieverk om Det Norske Teatret og Norsk kulturråd, og biografi om Per Sivle og dessutan om krinsen rund Arne og Hulda Garborg. 

## Bibliografi
* *Hans Jonas*, en introduksjon til den tyske filosofen Hans Jonas' bidrag til moderne filosofi – 2004. ISBN 9788215005485
* *Eit halvt liv*, ein biografi om Per Sivle, 2007. ISBN 9788252166514
* *Trass alt. Det norske teatret 1913–2013 Dramatiske scener frå 100 års teatereventyr*, Samlaget. ISBN 9788252178753
* *Frå Asker til Eden; historia om Askerkretsen*, det intellektuelle miljøet rundt Arne Garborg og Hulda Garborg – 2013
* *Eit eige rom. Norsk Kulturråd 1965–2015*, sakprosa, Samlaget, 2015

## Prisar og nominasjonar
* Ole Vig-prisen – 2008
* Nominert til Brageprisen – 2013 for boka *Trass alt*
* Sult-prisen – 2014

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Alfred Fidjestøl|Alfred Fidjestøl]]» frå ,  den 15. oktober 2017*
Halvor Fjermeros

**Halvor Fjermeros** () er ein norsk forfattar, journalist og politikar for Raudt. 

Han er utdanna vernepleigar og jobba blant anna på Emma Hjorths Hjem, ein institusjon for psykisk utviklingshemma, som han seinare skreiv ei bok om. Fjermeros har òg jobba som journalist i *[[Klassekampen]]* i fleire år.

## Politikk
I 2007 vart han gruppeleiaren til Raudt og bystyrerepresentant i Kristiansand.

I Kommunestyre- og fylkestingsvalet 2011 fekk Raudt i Kristiansand 618 røyster, som utgjorde 1,6 % av stemmane i Kristiansand. Fjermeros heldt på mandatet i bystyret. Han fekk 172 personstemmar og 316 slengjarar.
Dermed kom han på 5.-plass i mengd slengjarar.

## Bibliografi
* 1998: *Om hundre år er allting glemt? : 100-års jubileumsskrift for Emma Hjorths hjem 1898-1998.* Bærum kommune. Sandvika. ISBN 82-994863-0-0
* 2009: *Åndssvak! Et bidrag til sentralinstitusjonens og åndssvakeomsorgens kulturhistorie.* Universitetsforlaget. Oslo. ISBN 978-82-15-01362-6
* 2013: *Med lik i lasten*. *Operasjon Asfalt – de sovjetiske massegravenes skjebne i Norge. *Den ukjente historien om oppgravingen av levninger etter 8000 sovjetiske krigsfanger i 1951. Spartacus. Oslo. ISBN: 9788230401033

* 2014: *Uro i euroland. *En europeisk reiserapport om avmakt og motstand blant fagorganiserte og sosiale bevegelser i det nye arbeidslivet i EU. Forlaget Res Publica. Oslo. (utgivelse september 2014)
* *«Op til himmel, ned til Hel» : en biografi om nasjonsbyggeren Nicolai Wergeland* Portal 2014 ISBN 978-82-831-4024-8
* Diverse bidrag i form av artikler, for eksempel i *Musikkens nødvendighet.* (2002). Norsk komponistforening. Oslo. ISBN 82-462-0043-7

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Halvor Fjermeros|Halvor Fjermeros]]» frå ,  den 15. oktober 2017*
Kjell Gjerseth

**Kjell Gjerseth** () var ein norsk politisk aktivist for AKP, journalist og forfattar.

Gjerseth var først aktiv i Unge Høgre, i 1965 som formann i Rogaland Unge Høgre, men gjekk ut derfrå i protest mot Vietnamkrigen. Han vart så aktiv i AKP(m-l) og følgde i linja til 1976 partiet om sjølvproletarisering som industriarbeid ved Jøtul. Som fagforeiningsaktiv vart han i 1976 landskjent som leiar for ein seks vekers ulovleg streik på Jøtul og året etter som ein av AKP-arane som var delegatar til LO-kongressen i 1977. 

Den politiske aktivismen til Gjerseth dreidde sidan i retning journalistikken og han byrja som journalist i partiavisa *[[Klassekampen]]*. Gjerseth engasjerte seg sterkt i solidaritet med Afghanistan etter den sovjetiske okkupasjonen av landet i 1979, eit engasjement han har halde på sidan. Den politiske aktivismen på ytste venstre fløy skaffa Gjerseth merksemd frå Politiets tryggingsteneste og han vart overvakt frå 1976 av. Gjerseth vart i 2003 tilkjent 20 000 kroner i erstatning for den delen av POT si overvaking som var ulovleg.

Gjerseth studerte først journalistikk. I 1968 var han redaktør i studentavisa *Universitas*. I 1972 tok han hovudfag i sosiologi ved Universitetet i Oslo med hovudoppgåva Konflikt – kommunikasjon: en rapport om unge sosialklienter tilknyttet «stoffmiljøene» i Oslo sentrum, deres tradisjon og forhold til Ungdomskontorets Uteseksjon. I ei tid før han vart industriarbeidar var han lektor ved det som då heitte Distriktshøgskolen i Volda.

Gjerseth arbeidde òg som journalist i *[[Stavanger Aftenblad]]*. Hadde har lang røynsle frå ulike konfliktområde. Under den første Gulfkrigen var han den einaste norske journalisten som vart igjen i Bagdad. Han var leiande blant motstanden til norske kulturarbeidarar mot amerikanske angrep på Afghanistan og okkupasjon av Irak, m.a. som bidragsytar i antikrigs-antologien *Pax Poeta* (Det Norske Samlaget 2003).

I 1983 gav Gjerseth ut sin einaste roman, *Chakoo*, frå Afghanistan under den sovjetiske okkupasjonen. For boka fekk han Tarjei Vesaas' debutantpris.

## Bibliografi
* *Utviklingen forstår oss ikke : Ei bok om «generasjonsmotsetninger»* – sakprosa, Gyldendal Norsk Forlag (1974) ISBN 82-05-06757-0
* *Chakoo* – roman, Forlaget Oktober (1983) ISBN 82-7094-389-4
* *Jorda rundt på 80 dager* – sakprosa (1993) (illustrert av Per Dybvig)
* *Hvis du ikke er snill. Historier om Lindøy* – sakprosa (2005)

## Prisar
* Tarjei Vesaas' debutantpris 1983, for *Chakoo*
* Narvesenprisen 1983

## Kjelder

* Nedrebø, Rune (30. januar 2003). «Kjell Gjerseth får erstatning for ulovlig overvåking». Stavanger Aftenblad: 5.
* Vaage, Lars (1981). Rogaland Høyre 60 år. Stavanger: Rogaland Høyre.
* «Kjell Gjerseth 60 år». Stavanger Aftenblad: 41. 14. september 2006.
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kjell Gjerseth|Kjell Gjerseth]]» frå ,  den 15. oktober 2017*
Karin Haugen

**Karin Haugen** ()  er ein norsk litteraturviter, journalist og redaktør. Ho er oppvaksen i Valle i Setesdal. 

Haugen var frå byrjinga av 2000-talet med i krinsen rundt studentorganisasjonen Raud Front på Universitetet i Oslo. I 2001 var ho sentral ved oppstarten av tidsskriftet *Demo.* Haugen er i dag bokredaktør i *[[Klassekampen]]*. Ho sit òg i redaksjonen til Manifest Forlag.

## Bibliografi
* «Ubehaget i feminismen», artikkel i *[[Syn og Segn]]*, 1/2005
* Hovudoppgåve: «Det her är inte ei bok!» UiO, 2004
* Norsk redaktør av «Femkamp, bang om nordisk feminisme», 2004.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Karin Haugen|Karin Haugen]]» frå ,  den 15. oktober 2017*
Honningfelle

**Honningfelle** (engelsk *honeypot* eller *honey trapping*) er ein taktikk der ein lokkar nokon inn i ei form for felle gjennom romantiske eller forførande forhold.
Slike feller vert brukte til å presse offeret til å gi frå seg informasjon, pengar eller fridom, og vert gjerne brukt i samband med forretningar, spionasje, politikk eller kriminell verksemd.
Eit klassisk døme er å skaffe fotobevis på avslørande seksuelle forhold som offeret gjerne betaler for at dette ikkje skal verta kjent.

## Referansar
Varslar i samfunnet

**Varslar** (engelsk *whistleblower*, 'fløyteblåsar'), er ein person som avdekkjer og varslar om kritikkverdige eller ulovlege tilhøve i selskap, organisasjonar eller offentlege institusjonar der vedkomande har vore eller er tilsett eller involvert på anna vis. I mange tilfelle har dei ansvarlege i føretaket eller organisasjonen freista å dyssa ned eller gløyme opplysningane om slike tilhøve eller freista å straffa varsleren, til dømes ved oppseiing. Fenomenet har fått stor merksemd i media dei siste (2015) åra, og varsling har ført til fleire kjende skandalar i offentleg forvalting og i næringslivet. Det finst enno ingen eintydig definisjon på kva som er varsling, i høve til det ein kan kalla ordinær problemrapportering.

## Referansar
Sasha Clements

**Sasha Nicole Clements** () er ein kanadisk skodespelar. Ho vart internasjonalt berømt då ho spelte figuren «Kiki Kincaid» i serien *[[Majority Rules]]*.

## Filmografi (utval)

* 2005: *The Snow Queen*
* 2009-2010: *[[Majority Rules!]]*
* 2010: *[[What's Up Warthogs!]]*
* 2011: *Rookie Blue*
* 2011: *Really Me*
* 2012: *Lost Girl*
* 2012: *Life with Boys*
* 2013: *Mudpit*
* 2014: *How to Build a Better Boy*
* 2015: *Open Heart*
* 2015: *Degrassi Don't Look Back*
* 2016: *Say Yes to the Dress*
* 2017: *From Straight A's to XXX*

## Kjelder

* IMDB
Syltavik

**Syltavik** eller **Syltevik i Stranda** (dialektisk: *syltavikja*),  matrikkelgard nr 127 i Stranda kommune, er ein nedlagt gard ved Geirangerfjorden i Møre og Romsdal fylke.

Om namnet: Oluf Rygh trur at namnet skriv seg frå ordstammen *sult*, og dermed kan sikte til ein lavtliggande, fuktig stad (ein liten sump). Jamfør: Sylte i Vanylven. Lokalt er namnet gitt ei meir folkeleg tyding, sjå side 21 og 22 i boka «*Geiranger: en beskrivelse med billeder*»  

Syltavik ligg på sørsida av Geirangerfjorden, på motsett side av fjorden finn ein fossen Brudesløret og øydegarden Megardsplassen. Den næraste grannegarden er Blomberg som ligg om lag 400 m høgare i fjellsida bak Syltavik (sjå bilete). I «Beskrivelse over Fogderiet Søndmør» (1766) er garden nemnt «*Sylteviig»* og er oppført med éin «gaardmand». I 1606 er det nemnt ein *Peder Sylteuig*, truleg den same personen som i 1611 vart utkommandert til Kalmarkrigen (1611-1613). 

Tunhusa ligg om lag 30-40 m opp frå fjorden og ha vore mindre utsett for skred, men år om anna har det gått snøfonner snart på ei side av tunet og snart på hi. I 1855 tok ei snøfonn kvernhuset på garden og ein mann omkom. Særleg ille var det i 1860-åra då garden vart råka av mange skred og ulykker, slik at folk ei tid ikkje turde bu der om vinteren.  

Dei høge fjella bak garden stenger for sola, så Syltavik er ingen korngard, men der er god hamnegang for dyr og god naustplass. Frå 1738 vart øydegarden Sylteviklia brukt saman med Syltavik. Det vart slutt på gardsdrifta omkring 1960. 

Den ideelle foreininga «Storfjordens venner» har vore med på å setje i stand stovehuset på garden. 
 

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
*  
* 
* 
* Verdsarv Vestnorsk fjordlandskap - innskrive på UNESCO si Verdsarvliste 14. juli 2005.
Sylteviklia

**Sylteviklia** er ein øydegard ved Geirangerfjorden, i Stranda kommune i Møre og Romsdal fylke.

Om namnet: sjå Syltavik.

Sylteviklia er nemnt i matrikkelen for 1666 som sjølvstendig gard. I 1737 vart husa på garden øydelagt, dels av brann og dels av snøfonn. Siste brukaren er nemnt i 1738 og etter den tida budde der ikkje folk på garden og han vart brukt saman med Syltavik. I «Beskrivelse over Fogderiet Søndmør» (1766) er garden «*Sylteviig Lie»* oppført som øydegard.

Garden ligg høgt oppe i fjellsida ovanfor Syltavik, om lag 400 moh., med tilkomst via ein lang og bratt gangsti. Jørgen Gjerding sin kommentar: «Ein kan berre undrast på at nokon kunde finne på å busetje seg på ein slik stad».

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* Verdsarv Vestnorsk fjordlandskap - innskrive på UNESCO si Verdsarvliste 14. juli 2005.
Ole Jensen Rong d.y.

**Ole Jensen Rong** () var ein norsk småbrukar og fiskar frå Herdla i Hordaland som var stortingsrepresentant 1945-53 for Arbeidarpartiet.

Rong var son til til gardbrukar og fiskar, ein yrkeskombinasjon han sjølv seinare hadde. I åra frå 1921 til 1935, og på ny 1943-45, var han vintermånadene oppsynsmann i fiskeria. Sesongen 1927 var han tilsett i Store Norske kullkompani si gruvedrift på Svalbard.

Rong var medlem i Herdla heradsstyre frå 1928 til 1947, med unnatak for krigsåra. Han var elles styremedlem i Lånekassa for fiskere 1939-42 og 1945-1953, den siste åtteårsperioden også styremedlem i Fiskeribanken.

Hausten 1945 vart Rong vald til stortingsrepresentant frå Hordaland, attvald i 1949. På Stortinget var han den fyrste valperioden medlem i Protokollkomiteen, frå 1950 hadde han plass i  Sjøfarts- og fiskerikomiteen. Eit knapt halvår før den andre valbolken var over, døydde Rong og Knut J. Vik rykte inn på Stortinget i staden. 

## Kjelder
*Stortingsbiografi
Håkan Rydving

**Lars Olof Håkan Rydving** () er ein norsk professor i religionsvitskap ved Universitetet i Bergen.

Rydving er dr.theol. frå Universitetet i Uppsala med ei avhandling om det svensk-lulesamiske religionsmøtet: *The end of drum-time* : religious change among the Lule Saami, 1670s-1740s (1993). Eit sentralt aspekt ved avhandlinga er den kritiske drøftinga av kjeldegrunnlaget for studiet av samisk førkristen religion. 

Rydving underviser særleg i samisk religion, og religionsvitenskpleg metode, og forskar elles på samisk språkhistorie.

## Bibliografi (utval)

* *Den samiska trumman* (1988), 
* *The end of drum-time* : religious change among the Lule Saami, 1670s-1740s (1993).
* *Samisk religionshistorisk bibliografi* (1993), 
* Rus & rit : om droger och religionar (1996), 
* *Antisekularism* : några exempel från kristendom och islam (red., 2002) 
* *Samisk kyrkohistorisk bibliografi* (2007), 
* *Tracing Sami traditions* : in search of the indigenous religion among the Western Sami during the 17th and 18th centuries (2010).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Håkan Rydving|Håkan Rydving]]» frå ,  den 16. oktober 2017.*
Ljøsura

**Ljøsura**, matrikkelgard nr 125 i Stranda kommune, er ein øydegard ved Geirangerfjorden i Møre og Romsdal fylke.

Om namnet: Oluf Rygh trur at namnet har samanheng med eit opphavleg namn på elva: *Lysa* eller *Ljøselva*.

Ljøsura ligg nær fjorden, på sørsida av Geirangerfjorden, om lag 2 km austanfor Syltavik og rett nedanfor Ljøsurfossen som har eit fall på 240 m. På motsett side av fjorden finn ein fossen Brudesløret og øydegarden Megardsplassen. 

Stova på Ljøsura stod i livd av ein stor stein, om lag der det står ei fyrlykt i dag. Garden er tidlegast nemnt i skattematrikkelen for 1647 med namn: *Lyswhr*. Omkring 1724 er han nemnt som ubrukt men i 1732 kom der folk att. I «Beskrivelse over Fogderiet Søndmør» (1766) er garden nemnt *Lys-Uur* og er oppført med éin «gaardmand». Dei siste brukarane flytta derifrå omkring 1830-1840 og sidan har garden vore øydebruk.

Det har gått fleire fjellskred på staden, både før 1720 og omkring 1830

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* Verdsarv Vestnorsk fjordlandskap - innskrive på UNESCO si Verdsarvliste 14. juli 2005.
Leopold von Sacher-Masoch

**Leopold von Sacher-Masoch** () var ein austerriksk forfattar og journalist. Han var kjend för romanen *Venus i pels* (tysk *Venus im Pelz*). Termen masochisme kjem frå Sacher-Masoch.

## Referansar
Masochisme

**Masochisme** er ei seksuell retning oppkalla etter Leopold von Sacher-Masoch. Masochisten får seksuell nyting av smerte i samband med seksuell dominans. Masochisme har eit motstykke i sadisme.

## Referensar


## Litteratur
*Leopold von Sacher-Masoch: Venus i pels (1870).
Sadisme

**Sadisme** er eit omgrep med fleire tydingar. Den klassiske definisjonen på ein sadist er eit menneske som opplever lyst eller tilfredsstilling ved å audmjuke eller undertrykkje andre menneskje eller å påføre dei smerte. Hen kan vere seksuelt motivert eller ha andre motiv som til dømes demonstrasjon av makt.

Ei meir moderne tolking av omgrepet har vorte aktuelt dei seinare åra, etter kvart som ein sadomasochistisk subkultur har vorte meir synleg i Vesten. Menneske som knyter seg til denne seksuelle retninga legg vekt på at sadisme retter seg mot ein friviljug og likeverdig motpart som finn ein masochistisk glede i å verte audmjuka, dominert eller påført smerte av sadisten.

Omgrepet sadisme vart fyrst brukt av den tyske psykiateren og rettsmedisinaren Richard von Krafft-Ebing. Omgrepet kjem frå forfattaren Marquis de Sade, som skreiv fleire pornografiske romanar som inneheldt med valdsfantasiar.

Omgrepet sadisme har eit motstykke i masochisme. 
Sigmund Freud var den fyrste som såg ein samanheng mellom sadisme og masochisme, og sette orda saman til omgrepet sadomasochisme.

## Litteratur
*Marquis de Sade: *Les Cent-Vingt journées de Sodome ou l’école du libertinage* (1785).
Marquis de Sade

**Donatien Alphonse François**, kjend under sin adelstittel **Marquis de Sade** («marki frå Sade»), () var ein fransk aristokrat, revolusjonær politikar, filosof og forfattar, namngjeten for sin normbrytande seksuelle aktivitet, avvikande meiningar og lettsindige livsstil. Verket hans omfattar romanar, novellar, skodespel, dialogar og politiske avhandlingar; i hans eiga tid vart ein del utgitt under hans eige namn, medan andre titlar vart utgjevne anonymt og han nekta for å vere forfattaren. De Sade er best kjend for sine erotiske verk som kombinerte filosofisk samtale med pornografi og skildra seksuelle fantasiar med ei vektlegging av vald, kriminalitet og blasfemi mot den katolske kyrkja. Han var også ein talsmann for ekstrem fridom, uhindra av moral, religion eller lovverk.

## Marquis de Sade på norsk
**Justine, eller Dydens ulykker* (originaltittel: *Justine, ou Les infortunes de la vertu*), omsett og med føreord av Jens Bjørneboe, Oslo 1991: Pax forlag.  ISBN 8253015348
**Filosofi på kammerset* (originaltittel: *La philosophie dans le boudoir, ou Les instituteurs immoraux*), omsett av Erik Ringen. Sexus 3, Oslo 2002/2008: Spartacus Forlag. ISBN 8243002375; ISBN 8243002731; ISBN 9788243002739

## Sadisme og sadist
Omgrepa «sadisme» og «sadist» er avleidde frå hans namn.

## Kjelder

*snl.no: Marquis de Sade
Guro Angell Gimse

**Guro Angell Gimse** () er ein norsk politikar frå Høgre. I stortingsperioden 2017-2021 er ho vararepresentant nr. 1 for Sør-Trøndelag. Ho møter fast som representant frå 1. oktober 2017 for statsråd Linda C. Hofstad Helleland. 

Gimse har mellom anna politisk erfaring frå Melhus kommune og fylkestinget i Sør-Trøndelag. Ho har arbeidd som politi og gardbrukar.

## Kjelder
Paul Sunde

**Paul Tjøstolsen Sunde** () var ein norsk arbeidar frå 
Arendal som representerte Arbeidarpartiet og kjøpstadene i Telemark og Aust-Agder på Stortinget i tida 1945-53.

Sunde var son til ein småbrukar i Nissedal. 15 år gammal tok han arbeid ved Åmli-Treungenbanen og var så to år sysselsett med anleggsarbeid på Rjukan. I 1913 reiste han til sjøs ei tid. Fram til 1922 arbeidde han jamt på ymse anlegg. Sidan var han i 36 år kommunearbeidar i Arendal, heilt til han døydde i 1958.

Sunde sat i bystyret i Arendal 1931–40 og 1956–58; dei to siste periodane også i formannskapet. Under verdskrigen sat han fengsla 1944-45 i Grini fangeleir. Hausten 1945 vart Sunde vald til stortingsrepresentant frå dei sju kjøpstadene i Telemark og Aust-Agder, attvald i 1949. Alle stortingssesjonane var han medlem i Militærkomiteen. Då ordninga med eigne valkrinsar for byane vart avvikla før stortingsvalet 1953, nådde han ikkje opp til «sikker» plass under nominasjonen i Aust-Agder fylke.

## Kjelder
* 
* Fanger.no
* 
*
Per Lund

**Per Berg Lund** () var ein norsk jurist og embetsmann frå Oslo som var finansminister i to Venstre-regjeringar leidde av Johan Ludwig Mowinckel.

Lund var son til ein oberst. Sjølv vart han cand.jur. frå universitetet i hovudstaden i 1902. Deretter arbeidde han mange år som advokat i Trondheim. Frå 1926 var han borgarmeister i Trondheim til 1933, med unntak for treårsperioden 1928-31. Han var då finansminister i Mowinckel-II-regjeringa, før han 1933-34 hadde same statsrådposten i Mowinckel-III-regjeringa.

I 1934 fekk Lund jobben som direktør for skattevesenet og var formann i Riksskattestyret, posisjonar han hadde fram til 1948.

## Kjelder
* Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1957
*
Joachim Dahl

**Joachim Dahl** () var ein norsk stuert, fagforeiningsleiar og politikar frå Bergen som representerte Arbeidarpartiet og Bergen by på Stortinget i tida 1945-53. 

Dahl utdanna seg ved Bergen stuertskole i 1910. Dei neste fire åra var han kokk og stuert i utanriksfart. Frå 1914 til -16 gjorde han teneste i marinen, før det vart nye to år i utanriksfart. Perioden 1918 til 1921 var han styrar av Bergen provianteringsråd. Der etter var han restauratør til 1923. I 1924 vart han tilsett som overkelnar og vikarinspektør på Hotel Rosenkrantz, ei stilling han hadde til 1932.

Sidan var Dahl 1932-33 fastløna tillitsmann i Norsk stuert- og kokkforbund og 1933-54 i Norsk Sjømannsforbund. I store delar av denne perioden var han også formann i Bergens-avdelinga av Norsk Sjømannsforbund. Frå 1954 til 1962 var han styrar ved Sjømennenes Helseheim på Vestlandet.

Dahl var medlem av Bergen bystyre i periodane 1934-40 og 1945-46. Hausten 1945 vart han vald til stortingsrepresentant for Arbeidarpartiet frå bykrinsen Bergen, attvald i 1949. Alle sesjonane på Stortinget hadde han plass i Sjøfarts- og fiskerikomiteen, nestformann 1950-53.

## Kjelder
*Stortingsbiografi
Gmünd i Kärnten

**Gmünd** er ein kommune i distriktet Spittal an der Drau i forbundslandet Kärnten i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 31,6 km² og i kring 2&nbsp;600 ibuarar. Småbyen Gmünd med 1500 ibuarar ligg 749 meter over havet, ved foten av Ankogel-massivet.

Marknadsstaden Gmünd voks fram ved ei borg i mellomalderen, og fekk byrettar så tidleg som i 1346.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Gmünd in Kärnten|Gmünd in Kärnten]]» frå ,  den 17. oktober 2017.*
Obervellach

**Obervellach** er ein kommune i distriktet Spittal an der Drau i forbundslandet Kärnten i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 104,4 km² og 2&nbsp;269 ibuarar i 2017. Landsbyen Obervellach med 688 fastbuande i 2015 ligg 686 meter over havet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Obervellach|Obervellach]]» frå ,  den 17. oktober 2017.*
Sjarlatan

**Sjarlatan** er eit nedsetjande uttrykk om ein svindlar, juksemakar eller skrythals.
Ein sjarlatan søkjer å lura andre gjennom å gje seg sjølv, sitt arbeid, sin eigedom og så vidare høgare verdi enn dei eigenleg har. 

Etymologar meiner å kunna spora ordet tilbake til eit italiensk startpunkt. Det vert då hevda å vera ein samandraging av italiensk *ciarlare*, å «skravla»; eller frå *cerretano*, det vil seia ein person frå Cerreto, ein landsby i området Umbria som var kjent for sine bløffmakarar.

Ordet kjem til norsk frå fransk *charlatan*, som vart brukt om seljarar av medisinar som gjerne kunne kunngjera nærværet sitt med musikk og eit lite friluftsunderhaldningsopptrinn. Den mest kjende av dei parisiske sjarlatanane var Tabarin (eigenleg  Anthoine Girard, ca. 1584–1633), som sette opp scenen sin på Place Dauphine der i byen i 1618, og viste *[[commedia dell'arte]]*-inspirerte sketsjar og farsar, som i si tid inspirerte Molière. Ordet kan òg sporast til spansk; *charlatán*, ein uvitug ordrik pratmakar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sjarlatan|Sjarlatan]]» frå ,  den 17. oktober 2017.*  

## Bakgrunnsstoff
* Eric Humbertclaude: *[http://books.google.com/books?id=SQ7DwHe-HLMC&pg=PA75&dq=hultazob&hl=fr&ei=OoO4TOLWGY_Oswbd3qnIDQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCcQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Récréations de Hultazob]* Paris: L'Harmattan 2010, ISBN 978-2-296-12546-9 (sur Melech August Hultazob, médecin-charlatan des Lumières Allemandes assassiné ein 1743)
Vater

**Vater** eller **vaterpass** er eit måleinstrument som blir brukt til å kontrollera om flater, linjer eller gjenstandar er nøyaktig vassrette eller loddrette.  Vater blir særleg brukt ved arbeid som bygging, snekring og dekorering.
Namnet vaterpass kjem frå lågtysk/nederlandsk av *water*, 'vatn' og eldre nederlandsk *pas*, 'tilstand')

Eit vater har to eller fleire kammer, libellar, som inneheld væske og ei gassboble. 
Dei er gjennomsiktige eller har vindauge slik at ein kan sjå bobla. Rette linjer eller linjalar gjer at ein sjå om bobla ligg midt inne i væska, og om ho er det er det ein måler anten er heilt vassrett (i vater) eller heilt loddrett (i lodd). Det finst også vater med libellar som  viser 45º vinkel.
Nokre har dreibare libellar med gradskala.

Eit vater kan kontrollerast ved at ein vender det 180° og sjekker om libellen gjev same resultat som før. Er det avvik, kan ein ofte justera verktøyet ved hjelp av fjørbelasta stillskruer på libellane.

## Sjå òg
*Loddsnor

## Kjelder




**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vaterpass|Vaterpass]]» frå ,  den 17. oktober 2017.*
Ljøsurfossen

**Ljøsurfossen**, òg kalla *Ljosurdfossen*, ligg ved Geirangerfjorden i Stranda kommune i Møre og Romsdal, i elva som kjem frå Ljøsurdalsvatnet. Ved foten av fossen ligg øydegarden Ljøsura og på den andre sida av fjorden er Brudesløret og øydegarden Megardsplassen. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Bakgrunnsstoff
* Ljosurfossen European waterfalls.
Cerreto di Spoleto

**Cerreto di Spoleto** er ein landsby og kommune i provinsen Perugia i landsdelen Umbria i Italia. Det skal bu noko over 1000 innbyggjarar her. Det er hevda at uttrykket «sjarlatan» kjem herifrå, fordi mange folk frå denne landsbyen var kjende for å skryta på seg rikdom og opplevingar.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
*
Odd-Rune Midtvik

**Odd-Rune Midtvik** () er ein norsk sjømann frå Måløy i Vågsøy kommune. Han er utdanna navigatør.
## Bibliografi
### Bøker
* 
## Kjelder
*
Oselvarverkstaden

**Oselvarverkstaden** er ei stifting som Os kommune (i dag Bjørnafjorden) sør for Bergen, Hordaland fylkeskommune (i dag Vestland) og Os båtbyggjarlag står bak. Føremålet er å ta vare på handverkskunnskapen, og både kommunen og fylkeskommunen yter tilskot til drifta, slik at verkstaden kan bruka mykje tid på kunnskapsoverføring og tileigning.

Oselvarverkstaden, som ligg på Osøyro attmed Oselvo, har namn etter båttypen oselvar, og kom i drift i 1997. Då vart dei to siste båtbyggjarane som levde av å byggja oselvarar tilsette, saman med to yngre, fagutdanna trebåtbyggjarar som ikkje hadde bygd oselvarar før. Dei unge skulle læra oselvartradisjonen av dei gamle. Ti lærlingar (2025) har tatt fagprøven sin på verkstaden, to av dei er i dag fast tilsette som båtbyggjarar. Desse båtbyggjarane kan steg for steg følgja det «faglege slektstreet» sitt tilbake til Lars og Jørgen Tøsdal. Oselvarverkstaden tek såleis vare på ein meir enn 250 år gammal dokumentert, samanhengjande båtbyggjartradisjon i Bjørnafjorden. I 2024 er det bygd 120 oselvarar på verkstaden.

## Bakgrunnsstoff
*Internettsida til Oselvarverkstaden