open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Reiskapen lære

Ei **lære** er ein arbeidsmodell eller mal og ein målereiskap til å avgjere små lengder, tjukkleikar og djupner. Ein skil mellom faste og innstillbare lærer. Fast lære kan vere ei stålplate med ei rekkje innsnitt (gap) av jamt aukande breidd, med hol med jamt aukande diameter, eller med berre to slike opningar. Han blir brukt for å måle tjukkleiken av plater eller diameteren av sylindrar. Tjukkleiken er avgjort ved opninga til det minste gapet eller holet lekamar passar inn i eller går gjennom. Fast lære er spesielt brukt ved masseproduksjon der tjukkleiken må falle innanfor eit visst område. Det blir kravd at lekamen skal kunne gå gjennom ei viss opning, men ikkje gjennom ein litt mindre opning. Området med breidd eller diameter mellom den største og den minste av desse opningane blir kalla toleranseområdet.

Innstillbare lærer er skuvelære og gjengelære. 

## Sjå òg
* mikrometerskrue.

## Kjelder
* Lære. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/l%C3%A6reie.
Riksantikvarens kulturminnepris

**Riksantikvarens kulturminnepris** er ein årleg pris delt ut av Riksantikvaren til personar, organisasjonar eller miljø som har gjort ein særleg innsats for bevaring, formidling og istandsetting av kulturminne. Prisen vart delt ut første gong i 2012 og består av eit kunstverk, eit diplom og ein sjekk på  kroner.

## Mottakarar
* 2016 – Morten Tranøy og Carl Frederik Thorsager for deira innsats for å ta vare på og spre interesse for tekniske kulturminne.
* 2015 – Else Rønnevig for si innsats for bygningsvern i 40 år
* 2014 – Hjerleid skole og håndverkssenter for sitt årelange undervisningstilbod i tradisjonelt handverk, og for å føre handverkkunnskap vidare til nye generasjonar.
* 2013 – Johannes Rørtveit for «sin store innsats for kystkultur (...) hans engasjement for gamle fartøy vært en drivkraft for å sette i stand den nå vernede jakten Anne Bro, bygd i 1911, en av de siste jaktene i sitt slag. Johannes Rørtveit og hans familie overtok det gamle fiskeværet Skipnes i Øksnes kommune i 1985, og restaurerte de fraflyttede rorbuene, kaien og bryggene»
* 2012 – Geirr Vetti for «sin store innsats for bevaring og istandsetting av eldre bygninger og kulturlandskap, og for internasjonal kunnskapsformidling. Han har vært sentral i istandsettingen av fjellgårdene Fuglesteg og Ormelid i Luster, og har bygget opp sin egen fjellgård Skåri på en forbilledlig måte»

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Riksantikvarens kulturminnepris|Riksantikvarens kulturminnepris]]» frå ,  den 15. november 2013.*
Siælens Sang-Offer

**Siælens Sang-Offer** er ei samling salmar skrivne av Dorothe Engelbretsdotter. Verket kom ut første gong i 1678 og er rekna som hovudverket hennar.
*Siælens Sang-Offer* var den første boka av ein norskfødd forfattar som vart trykt i Noreg. Ho inneheld ei samling salmar og oppbyggjande songar.
Samlinga inneheld mellom anna «Afften-Psalme», seinare kjend som «Dagen viker og går bort», som framleis er med i salmeboka til Den norske kyrkja.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Siælens Sang-Offer (1685) ved nb.no
MKSA-systemet

**MKSA-systemet** er eit einingsystem med meter, kilogram, sekund og ampere som grunneiningar for lengd, masse, tid og elektrisk straum. Det ligg til grunn for og inngår i SI-systemet.

## Kjelder
MKSA-systemet. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/MKSA-systemet.
John Savio

**John Andreas Savio** () var ein samisk grafikar som særleg arbeidde med tresnitt. Produksjonen hans var relativt stor, ca. 130 tresnitt, nokre lino-snitt og eit stort antal teikningar. I tillegg har han laga måleri og akvarellar.

## Liv og gjerning
Savio var son av sørpolfararen Per Savio. Begge foreldra døydde før han var fylt fire år, og han vaks opp hos besteforeldra som dreiv ein handelsgard i Bugøyfjord.

Allereie som barn flytta han til Vardø for å gå på skulen, men han hadde dårleg helse og flytta til Kvæfjord ved Harstad på grunn av klimaet. Seinare gjekk han på gymnaset i Bodø og flytta deretter til Kristiania rundt 1919-1920. Han kontakta Statens håndverks- og kunstindustriskole, men det er ikkje klart om han har vore student der.

Kort etter at han kom til Kristiania fekk han påvist tuberkulose og måtte fjerne den eine lunga. Etter sjukehusopphaldet fortsette han målarstudiane delvis på eiga hand. Han reiste rundt i store delar av landet og selde tresnitt og teikningar.

I 1930 debuterte Savio med ei separatutstilling i Tromsø. Nokre år seinare drog han til utlandet på studiereise; han var i Stockholm, København, Paris og London frå 1933 til 1935 og hadde eit lengre opphald i Paris i 1935 eller 1936. Han hadde ei utstilling i Paris i 1936 som fekk positiv omtale i pressa.

Etter at han kom att til Oslo fekk han kontaktar som gjorde at han selde noko, men økonomien var framleis dårleg, det same var helsa. Han døydde i 1938 etter to vekers sjukehusopphald.

## Museum vigd Savio
Saviomuseet vart skipa i 1994 og held til i Kirkenes.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Savio-museet
Øya Samar

**Samar** er den austlegaste øya i øygruppa Visayas i Filippinane.

Samar har eit flatemål på 13&nbsp;080 km² og eit folketal på knapt 1,1 million. Den mest folkerike byen, Catbalogan, med i underkant av 100&nbsp;000 ibuarar, ligg på vestsida av øya. Landskapet er kupert, med ein opptil 800 meter havet høg fjellrygg som går langs midten av øya i retning nord-sør. Gruvedrift etter kopar og jarnmalm er saman med fiskeri og skogbruk hovudnæringar på øya.

Sørvestdelen av øya ligg aust for øya Leyte, mellom dei to øyane går det inntil to kilometer trange San Juanico-sundet. Sambandet mellom dei to øyane går over den 2&nbsp;160 meter lange San Juanico-brua. Sør for Samar breier Leytebukta seg. San Bernardino-sundet skil nordvestspissen av Samar frå Bicol-halvøya på øya Luzon. Austkysten av Samar vender mot Stillehavet.

Den spanske sjøfararen Ruy Lopez de Villalobos og mannskapet hans var dei fyrste europearane på Samar.

Dagane 7. og 8 november 2013 herja tyfonen Haiyan Samar. Særleg sørdelen vart sterkt råka.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Samar|Samar]]» frå ,  den 15. november 2013.*
Maund

**Maund**, **mun**, **mam** eller **mama** er ei eldre måleining for masse som vart nytta i India, Pakistan og einskilde land i Midtausten. Storleiken har variert mellom 15 og 40 kg med tid og stad. I India var han offisielt sett lik 37,3 kg og delt i 40 ser. Eininga har truleg opphavet sitt i den greske talenten, som vart ført austover med Alexander den store.

## Kjelder
*
Mengdeeining

**Mengdeeiningar** er måleininga for å angje den totale mengda ting eller individ i ei større gruppe. Han vert òg nytta for å ordne mengda på ein systematisk og oversiktleg måte. 

Mengdeeiningar er mellom andre par, dusin, snes, gross, ris og mol. I tillegg har ein dekadiske mengdeeiningar som er heiltalige potensar av ti. Dette er altså ti, hundre, tusen osv. Nokre mengdeeiningar er nytta i daglegtalen, medan andre vert nytta i særskilde samanhengar, som tylft for tømmer og mol for stoffmengd. Utanom for mol, er alle mengdeiningar heiltalige. 

## Kjelder
*Holtebekk, Trygve. (2009, 14. februar). Mengdeenhet. I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/mengdeenhet.
Metersystemet

**Metersystemet** er eit einingssystem som opphavleg bygde på einingane meter, kilogram og liter. Metersystemet høver seg særs bra ved tideling. Større og mindre einingar har eit prefiks som syner at den etterfølgjande eininga skal dividerast eller multipliserast med ein potens av ti. 

## Sjå òg
*SI-systemet

## Kjelder
*
Mål og vekt i Noreg

Noreg innførte metrisk **mål og vekt** i 1875, då ein i lag med Sverige signerte Meterkonvensjonen. Sidan 1977 har Noreg hatt SI-systemet, det internasjonale einingssystemet som offisielt einingssystem. 

## Lengdemål
Dei gamle nordiske lengdemåla har gjerne grunnlaga sine i kroppsdelar og lett tilgjengelege lekamar eller definisjonar.

Dei eldste måla er typisk lengdemål henta frå ulike lekamsdelar. Dette var praktisk, sidan målet då alltid fanst der ein var. Frå den gamle nordiske kulturen kjenner ein til fleire slike mål, som gjerne blir kalla kroppsmål i eit samleomgrep. Til å byrje med har det nok vore liten skilnad mellom dei nordiske landa. Då nasjonsbygginga byrja utvikla det seg likevel skilnader etter kvart. Måla har difor variert i både tid og stad.

## Gamle kroppsmål
* Armlengd, avstanden mellom skuldra og tuppen av langfingeren
* Fingerbredd, tverrmålet av langfingeren mælt ved rota av neglen
* Tomme, tverrmålet av tommelfingeren mælt ved rota av neglen
* Handsbreidd, tverrmålet av handflata mælt på tvers mellom tommelfinger og peikefinger
* Fot, avstanden mellom hælen og tuppen av stortåa
* Alen, avstanden mellom olbogen og tuppen av langfingeren
* Famn, avstanden mellom langfingrane på begge hender (det ein kunne famne rundt)
* Mannshøgd, høgda av ein vaksen mann
* Skritt, avstanden mellom føtene i eit skritt

## Andre gamle lengdemål
* Dagsreise, avstanden ein kunne ro eller segle ein båt i løpet av ein dag
* Linje, ein strek teikna med ein spiss lekam (sverd, spydspiss eller liknande)
* Pilskot, avstanden ein kunne skyte ei pil med ein boge
* Rast, avstanden ein kunne gå før ein trong kvile
* Roskift, avstanden ein rodde ein båt før roarane trong kvile eller erstatning
* Steinkast, avstanden ein kunne kaste ein nevestor stein 

## Tabell over gamle norske eininga for lengd

## Sjå òg
* Uoffisielle måleiningar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Mål og vekt i Norge|Mål og vekt i Norge]]» frå ,  den 15. november 2013.*
Masseeining

**Masseiningar** er ei måleining som vert nytta for for å avgjere massen til lekamar. I SI-systemet er måleininga for masse kilogram, som er definert som massen av den internasjonale kilogramnormalen. Ein måler som regel massen til ein lekam ved å vege han, anten ved å samanlikne tyngda av lekamen med tyngda av eit eit lodd med kjend masse, eller ved å nytte ei vekt som på førehand er kalibrert ved hjelp av slike lodd. Når ein nyttar ei vekt er det i røynda tyngda og ikkje massen som blir målt, så massekalibreringa er difor berre gyldig for ein særskild stad eller for stader med same tyngdeakselerasjon. 

## Kjelder
* Holtebekk, Trygve. (2009, 7. desember). Masseenhet. I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/masseenhet.
Mil (fleirtyding)

**Mil** kan syne til

* Mil, 10 km. 
* vinkeleining lik 1/1000 radian (0,0573°), òg brukt om 90/1600° (0,05625°).
* volumeining og kortform for milliliter (ml), særleg nytta innan farmasi.
Stefamilie

**Stefamilie** eller **stykfamilie** er familie ein får ved at ein forelder går inn i eit nytt ekteskap eller forhold. Enkeltmedlemmer av ein stefamilie kan omtalast som **stefar**, **stemor**, **stedotter**, **steson**, **stesyster** eller **stebror**.
Minim

**Minim** er ei britisk og amerikansk måleining for volum for flytande varer. Eininga har symbolet min og er lik 1/480 fluid ounce. I Storbritannia er 1 UK min lik 59,2 mm3 og i USA er 1 US min lik 61,6 mm3.

## Kjelder
*Minim. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/minim.
Eininga morgen

**Morgen** er ei eldre tysk og nederlandsk måleining for areal for åkerland. Storleiken varierte i Tyskland frå 2,5 dekar i nord til 3,6 dekar i sør. I Nederland var ein morgen 8,1 dekar, og i boarområda i Sør-Afrika frå 2,5 til 8,5 dekar.

## Kjelder
*Morgon. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/morgon.
Lag

**Lag** kan visa til ei gruppe personar som opptrer samla, til dømes for å utøva idrett, kulturelle eller økonomiske aktivitetar.

Nokre døme på lag er:

*Idrettslag 
*Mållag
*Ungdomslag
*lag i ei tropp (militært)
Negros

**Negros** er den største øya i Visayaøyane i Filippinane, og den tredje største i heile landet. 

Øya Negros har eit flatemål på 13&nbsp;328 km², med om lag 3,6 millionar ibuarar i 2007. Dei største byane er Bacolod i nord, Kabankalan i vest og Dumaguete i søraust. Øya Negros omfattar provinsane Aust-Negros og Vest-Negros. Talemålet i den vestlege provinsen er hiligaynon, medan ein aust talar cebuano.

Negros ligg mellom øyane Panay i nordvest og Cebu i aust. Sørvest for Negros breier Suluhavet seg, i nordaust er innhavet Visayahavet. Landskapet er prega av vulkanske fjell og fjellkjeder som Cuernos dos Negros, Mandalagan, Kanlaon (2&nbsp;435 moh) og Silay. I nordvest og aust er det vide sletter, nytta til jordbruk. Øya Negros er den største produsenten av sukkerrøyr i Filippinane, om lag 60% av all produksjon i landet, elles vert dyrka mykje bomull. Sør på øya er eit 50 kilometer breitt våtmarskområde kring utlaupet av elva Ilog.

Folk på øya gjorde i november 1898 opprør mot den spanske kolonikmakta, og proklamerte 27. november same året Negros for sjølvstendig republikk. Republikken vart oppløyst 30. april 1901 av dei nye koloniherrane frå USA.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Negros|Negros]]» frå ,  den 15. november 2013.*  


## Bakgrunnsstoff
Myria

**Myria-** er eit prefiks som vert nytta i metersystemet.  Føre ei eining tyder det ei ny eining som er lik den opphavlege multiplisert med 10 000. Prefikset har derimot vore lite brukt og er ikkje godkjent som SI-prefiks.

## Kjelder
*Holtebekk, Trygve. (2009, 14. februar). Myria . I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/myria-.
Målenormal

Ein **målenormal** er ein lekam, måleinstrument, referansemateriale eller målesystem som vert nytta til å definere, realisere, oppbevare eller reprodusere ei måleining eller ein eller fleire nøyaktige verdiar av ein målestorleik. 

I Noreg vert dei nasjonale normalane forvalta av Justervesenet. Til dømes er den nasjonale normalen for masse eit lodd på eitt kilogram som er ein kopi av prototypen som ligg i Paris. På lågare nivå kan normalane samanliknast og kalibrerast mot dei nasjonale normalane. 

## Kjelder
*Halbo, Leif. (2009, 14. februar). Målenormal. I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/m%C3%A5lenormal.
Mæle

**Mæle** er ei gammal måleining for volum. 

Etter landslova til Magnus Lagabøte var ho lik lik 1/6 såld eller ca. 16,2 liter. Lokalt vart ofte mælen rekna som langt større. Eit *mælesland* var åkerland som det gjekk ein mæle såkorn på, og var 200–450 m². Ei mæling åkerland var tre–fire gonger så stor. 

## Sjå òg
*eininga mål

## Kjelder
* Holtebekk, Trygve. (2009, 14. februar). Mæle. I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/m%C3%A6le.
Kritisk tilstand

**Kritisk tilstand** er ein tilstand (kombinasjonen av tilstandsvariablar) for eit stoff der væske- og gassfasane går saman i *ein* fase. I dette punktet har ein kritisk temperatur, kritisk trykk (òg kalla Krikondenbar) og kritisk tettleik. Under kritisk trykk har stoffet distinkte væske- og gass-fasar. Over kritisk trykk har stoffet tettfase.

Døme på bruk av dette er i naturgassindustrien, der ein gjerne vil halde trykket i røyrleidningar over kritisk trykk for gassen, slik at ein unngår tofase-straum (med blanding av gass og væske).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kritisk punkt|Kritisk punkt]]» frå ,  den 15. november 2013.*
Kvalitetssikring

**Kvalitetssikring** er planlagde og systematiske aktivitetar som vert gjort for å sikre seg at eit produkt eller ei teneste vil oppfylle krava til kvalitet. Kvalitetssikring er ein del av kvalitetsstyringa til ein organisasjon.

## Kjelder
*Halbo, Leif. (2009, 14. februar). Kvalitetssikring. I Store norske leksikon. Henta 15. november 2013 frå http://snl.no/kvalitetssikring.
Magnetisk flaske

Ei **magnetisk flaske** er eit område med eit elektromagnetisk felt som er forma slik at det hindrar dei enkelte partiklane i ein sterkt ionisert gass, eit plasma, frå å flytte seg ut av området. Magnetiske flasker vert særskild nytta ved forsøk på å skape kontrollert fusjon.

## Kjelder
*Magnetisk flaske. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 15. november 2013 frå http://snl.no/magnetisk_flaske.
Magnus Nilssen

**Magnus Nilssen** () var ein norsk gullsmed og politikar frå Lillehammer. Han var stortingsrepresentant for Oslo i periodene 1907-1921 og 1928-1945, medlem av Arbeidarpartiet, Norges Socialdemokratiske Arbeiderparti. Nilssen var i 1928 arbeidsminister i Hornsrud-regjeringa.

## Liv og gjerning
Nilssen var ferdig utdanna gullsmedsvein i 1889. Han engasjerte seg tidleg i arbeidarrørsla. Etter å ha hatt verv i Gullsmedenes forening og Sarpsborg og omegns Arbeiderforening vart han vald inn i Arbeidarpartiet sitt sentralstyre i 1900, og ver medlem i sentralstyret i til saman nesten 40 år; periodene 1900-1921 og 1927-1945. Frå 1901 til 1918 var han ein av partisekretærane i Arbeidarpartiet. Han vart vald inn i Kristiania bystyre i 1901, og sat totalt sju periodar i bystyret og formannskapet.

Nilssen representerte Arbeidarpartiet på Stortinget i ni valperiodar. Åra 1907-21 vart han vald inn i einmannskrinsen Gamlebyen i Oslo. Nilssen høyrde heime mellom dei moderate arbeidarpartifolka, og då Arbeidarpartiet vart radikalisert i tida etter 1918, var han mellom dei politikarane som i 1921 braut ut og danna Norges Socialdemokratiske Arbeiderparti, eit parti han var formann for frå byrjinga i 1921, heilt til dei to partia vart samla att i 1927. Frå gjenforeininga var han nestformann i Det norske arbeidarparti til 1939. 

Sidan 1928 var han stortingsrepresentant til 1945. Han var Lagtingspresident 1919-21 og Stortingets visepresident 1935-45.

## Kjelder
*Magnus Nilssen. Store norske leksikon / Norsk biografisk leksikon (NBL)
*Magnus Nilssen  i Norsk samfunnsvitenskapelig datatjeneste
Maxwells demon

**Maxwells demon** er namnet på eit fysikalsk paradoks skildra av mellom andre James Clerk Maxwell.

## Premissar
Den andre termodynamikklova seier at entropien i eit lukka system aldri kan minke med tida. Om det finst to lukka gassbehaldarar ved same temperatur og ein ventil i mellom, så vil temperaturen bli verande den same.

## Sjølvmotseiing
Vi føresteller oss no ein liten intelligent skapning, kalla Maxwells demon, som kan opne og lukke ventilen. Demonen slepp gjennom dei raske gassmolekyla frå behaldar A til B, og dei langsame frå B til A. Etter tilstrekkeleg lang tid kjem partiklane sine middelhastigheit, og altså temperaturen, til å vere høgare i behaldar B enn A. Dette skulle innebere at den totale entopien har vorte redusert.

## Løysinga
For at Maxwells demon skal vita når det er på tide å opne og stenge ventilen må han ha informasjon om dei innkomande gassmolekyla. Informasjon kan ein sjå på som «negativ entropi». For å få denne informasjonen ville demonen vere tvinga til å interagere med molekyla, til dømes ved å skyte på dei med foton. Denne interaksjonen ville gje ei nettoauke av entopien, og såleis er ein entropiminskande demon umogeleg. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Maxwells demon|Maxwells demon]]» frå ,  den 15. november 2013.*
Multippeleining

**Multippeleining** er ei måleining avleidd av ei anna eining ved multiplikasjon eller divisjon med eit heilt tal. 

Ein tomme er til dømes lik 1/12 fot, og ein alen er lik 2 fot. Både i SI-systemet og i metersystemet nyttar ein desimale mutippeleiningar, som vil sei at einingane er delte eller ganga med potensar av 10. Potensen vert som regel gjeven med eit SI-prefiks, eller symbolet for slike prefiks. 

## Kjelder
*Holtebekk, Trygve. (2012, 4. november). Multippelenhet. I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/multippelenhet.
Metta damp

**Metta damp** er damp med maksimalt trykk, mettingstrykket, og maksimal tettleik ved ein viss temperatur. Viss metta damp blir pressa saman eller avkjølt, vil noko av han kondensere umiddelbart, slik at det framleis er metta damp i det forminska volumet eller ved den lågare temperaturen.

## Kjelder
* Mettet damp. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 15. november 2013 frå http://snl.no/mettet_damp.
Molar storleik

**Molar storleik** er ein storleik dividert med den tilsvarande stoffmengda målt i mol. Molart volum, volum dividert med stoffmengd, er tilnærma det same for alle gassar. For ein ideell gass er det 22,41 liter/mol ved 0° C og 1 atm trykk.

Den molare gasskonstanten R er definert ved R = NAk = 8,314 510 joule/(mol kelvin), der NA er Avogadro-konstanten og k er Boltzmann-konstanten.

## Kjelder
*Molar storleik. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 15. november 2013 frå http://snl.no/molar_st%C3%B8rrelse.
Molekylarrørsle

**Molekylarrørsle** er eigenrørsla til molekyl. I gassar og væsker føregår molekylarrørsla uordna og tilfeldig. I faste stoff består molekylarrørsla hovudsakleg av svingingar som ikkje fører til at molekyla byter plass innbyrdes.

## Kjelder
Molekylarbevegelse. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 15. november 2013 frå http://snl.no/molekylarbevegelse.
Molekylfysikk

**Molekylfysikk** er studiet av dei fysiske eigenskapane til molekyl og dei kjemiske bindingane mellom atoma som held dei saman. Dei viktigaste eksperimentelle metodane i molekylfysikken er ulike former av spektroskopi. Feltet er nært knytt til atomfysikk og overlappar sterkt med teoretisk kjemi, fysikalsk kjemi og kjemisk fysikk.

Atom kan ha ulike elektroniske energinivå, men molekyla kan rotere og vibrere. Desse rotasjonane og vibrasjonar er òg kvantisert og fråskilde (diskrete) verdiar. Skilnader i energi er minst mellom rotasjonsenerginivå, så difor finst rotasjonsspekter i det langbølgja infraraude området (ca 30-150 µm). Vibrasjonsspekter finst i det kortbølgja infraraude området (ca 1-5 µm) og spekter frå elektronovergangar er vanlegvis i det synlege og det ultrafiolette bølgjelengdeområdet. Ved å måle rotasjons- og vibrasjonsspekteret frå ei samling molekyl kan eigenskapane til molekyl reknast ut, slik som avstandane mellom atomkjernene og stivleiken til bindingane.

Ein viktig del av molekylfysikken er at atomorbitalteorien i atomfysikk kan utvidast til molekylorbitalteori i molekylfysikk.

## Sjå òg
* Spektroskopi

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Molekylfysikk|Molekylfysikk]]» frå ,  den 15. november 2013.*
Molekylarteori

**Molekylarteori** er ein teori som byggjer på at den minste byggesteinen i alt stoff er molekyl. Lovar ein kjenner frå teoretisk kjemi, lèt seg ikkje skildre ved klassisk molekylarteori.

## Kjelder
* Molekylarteori. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 15. november 2013 frå http://snl.no/molekylarteori.
National Institute of Standards and Technology

**National Institute of Standards and Technology** (**NIST**) er ein offentleg institusjon i USA for kontroll av målemetodar og måleinstrument.  Institusjonen fungerer som rådgjevar, gjev sertifikat og gjev ut publikasjonar innan desse fagområda. Instituttet driv òg ein omfattande forskingsverksemd innan standardisering av måleiningar, materialvitskap og meir. Det var inntil 1988 kalla *National Bureau of Standards*.

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff

*
Mekerbrennar

Ein **mekerbrennar** er ein modifisert bunsenbrennar med større opning og betre blanding av gass og luft slik at temperaturen blir høgare, ca. 1700 °C, i midten av flammen.

## Kjelder
* Mekerbrenner. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 15. november 2013 frå http://snl.no/mekerbrenner.
Norsk Akkreditering

**Norsk Akkreditering** (**NA**) er eit forvaltningsorgan under Nærings- og handelsdepartementet med nasjonalt ansvar for teknisk akkreditering. Akkreditering blir gjort på laboratorium, sertifiseringsorgan og inspeksjonsorgan. I tillegg er Norsk Akkreditering ansvarleg for GLP-sertifisering i Noreg og EMAS (Miljøsertifisering).

Akkreditering er ei frivillig ordning organisasjonar gjennomfører for å bevise kompetansen sin overfor kundar, krav frå styresmaktene eller seg sjølv. Akkreditering har dei seinare åra vorte brukt innan EU-systemet til kontroll av kompetanse og gjennomføringsevne i styresmaktutføring. Døme på dette i Noreg er NYTEK der det for oppdrettsanlegg krevjast akkreditert inspeksjon og sertifisering.

Opphavleg er akkreditering eit verktøy for å fjerne tekniske handelshinder. Ideen er at eit produkt produsert under ei akkreditert ordning er god nok i alle land som har underskrive MLA om akkreditering.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Norsk Akkreditering|Norsk Akkreditering]]» frå ,  den 15. november 2013.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Norsk Akkreditering
Sand kyrkje i Nord-Odal

**Sand kyrkje** er ei tømra langkyrkje frå 1891 på Sand i Nord-Odal i Innlandet. Det har vore kyrkje på staden sidan mellomalderen. Ho var i si tid vigd til Heilag-Olav.

## Litteratur
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Nord-Odal kommune 
* Nord-Odal kyrkjelege fellesråd
* 
*
Trøftskogen kapell

**Trøftskogen kapell** er ei tømra langkyrkje frå 1931 på Trauten i Nord-Odal. Sjølv om ein i dag som oftast skriv stadnamnet *Trautskogen*, vert den gamle skrivemåten *Trøftskogen* ofte nytta for kapellet.

Trautskogen fekk hjelpekyrkjegard før kapellet vart bygd. Frå 1862 til 1878 var det gravplass ved Hagajordet, og frå 1878 til 1932 ved Gammeldalsrud. Kyrkjegarden ved kapellet vart teken i bruk i 1932, året etter at kapellet vart innvigd.

## Litteratur
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Neper

**Neper** er ei måleining som vert nytta for å gje nivåskilnad mellom to amplitudar ved demping av harmoniske svingingar og bølgjer. Eininga har symbolet Np og er kalla opp etter John Napier. 

Neper er gjeve som 
:
L_{Np} = \ln\frac{x_1}{x_2} = \ln x_1 - \ln x_2. \,


der x_1 og x_2 er verdiane ein vil ha tak i, og *ln* er den naturlege logaritmen. 

Demping per periode, gjeve i neper, vert kalla det logaritmiske dekrementet svingingane. Dempingskoeffisient blir gjeve i Np/s og svekkingskoeffisient eller attenuasjonskoeffisient blir gjeve i Np/m.

## Kjelder
* Holtebekk, Trygve. (2009, 14. februar). Neper. I Store norske leksikon. Henta 15. november 2013 frå http://snl.no/neper.
Strøm kyrkje

**Strøm kyrkje** er ei krosskyrkje i tegl på Strøm i Sør-Odal. Det har vore kyrkje på staden sidan mellomalderen, då ho var vigd til Heilag-Olav. Ein veit ikkje heilt sikkert kor mange kyrkjer det dreier seg om, men dei tidlegare kyrkjene var av tre. Den noverande er av tegl, som vart vanlegare som bygningsmateriale for kyrkjer etter brannen i Grue kyrkje. Dette er den historiske hovudkyrkja for Odalen.

Prestegarden ligg rett vest for kyrkja.

## Kjelder
* 
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* Strøm kyrkjelyd
Normalkubikkmeter

**Normalkubikkmeter** er ei måleining for gassmengd som vert mykje nytta innan teknikken, men som ikkje er ei standardisert måleining. Det vert nytta to slike einingar. Den eine eininga, 1 Nm³ (1 stor normalkubikkmeter) er lik 1 m³ gass ved temperatur 0 °C og trykk 760 mmHg (101 325 Pa). 1 nm³ svarar til 1/22,414 mol av gassen.

Den andre eininga, 1 nm³ (1 liten normalkubikkmeter) er lik 1 m³ gass ved temperatur + 10 °C og trykk 736 mmHg (98 125 Pa). 1 nm³ svarar til 1/24 mol av gassen.

## Kjelder
* Normalkubikkmeter. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 15. november 2013 frå http://snl.no/normalkubikkmeter.
Stavsjø kyrkje

**Stavsjø kyrkje** er ei langkyrkje frå 1880 i Ringsaker kommune i Innlandet. Det er nytta same teikningar som til Helgøya kyrkje, men Stavsjøkyrkja er oppført i stein.

Altartavla er måla av M.A. Finborud etter altartavla i Johannes kyrkje i Oslo. Biletet viser krossfestinga, og originalen er sidan gått tapt.

## Kjelder

* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Nes kyrkjelyd 
*
Normdyse

**Normdyse** er ei måledyse som utan føregåande justering vert nytta for måling av gass- og væskemengder. Målenøyaktigheita er 1–2 %. Tilsvarande gjeld òg for normblender. 

## Kjelder
*Normdyse. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 15. november 2013 frå http://snl.no/normdyse.
Nullmetode

**Nullmetode** er ein målemetode der utslaga til måleinstrumentet kan førast til null ved at den storleiken som skal målast blir kompensert av ein annan like stor og motsett storleik som er kjent. Nullmetoden kan blir gjort særs nøyaktig fordi måleinstrumentet berre viser små utslag og difor kan virke i eit område der kjenslevara er stor.

## Kjelder
Nullmetode. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 15. november 2013 frå http://snl.no/nullmetode.
Sølvi Wang

**Sølvi Valborg Wang** () var ein norsk revyartist, songar og skodespelar. Ho var dotter til jazzmusikaren Yngvar Wang og kona til komponisten Egil Monn-Iversen. Dottera deira er fjernsynsprodusenten Bitte Monn-Iversen.

## Karriere
Sølvi Wang vart fyrst kjend gjennom ektemannen si gruppe The Monn Keys, saman med Nora Brockstedt, Per Asplin, Oddvar Sanne og Fredrik Conradi. (Seinare også Arne Bendiksen). Ho debuterte med gruppa i revyen *Over alle grenser* på Chat Noir i 1954. Ho vart tilsett der frå 1959 til 1963, begynte så ved Edderkoppen Teater fram til 1964. Seinare vart ho tilsett ved Det Norske Teatret.

Saman med Arve Opsahl song ho duetten «Music-Music-Music» i 1950, produsert av ektemannen Egil Monn-Iversen. Sølvi Wang bidrog på over femti innspelingar på plate opp gjennom åra. Ei av desse er Thorbjørn Egners «Klatremus og de andre dyra i Hakkebakkeskogen», der Sølvi Wang spelar Bestemor Skogmus.
 
Nokre av hennar mest kjende skodespelarroller er hovudpersonen i *[[Trost i taklampa]]*, *[[Annie get your gun]]*, Anita i *[[West Side Story]]*, Golde i *[[Spelemann på taket]]*, Eliza i *[[Skodespelet Pygmalion|Pygmalion]]* og Hønse-Lovisa frå filmatiseringa av *[[Ungen]]*. Ho har spelt i ei rekkje filmar, både frå 1950- 60- og 70-åra. Ho spelte Laura Isaksen i *[[Bør Børson jr.]]*, både i musikalversjonen og i filmatiseringa.

Sølvi Wang var også kabaretartist, og hadde sitt eige underhaldningsshow som heitte *Song of Sølvi*. I 1961 deltok ho i Melodi Grand Prix med songen «Far cha-cha». Sølvi Wang vart ein svært folkekjær artist gjennom mange musikalske opptredenar i NRK i 60-åra. Ho var hovudpersonen i seriane *Slagerparaden* (1960) og *Prospektkortene* (1963); *That's Entertainment* frå 1966 vart skreddarsydd til henne. Showet vart NRKs bidrag til tevlinga i Montreux som kåra beste og løgnaste TV-program. I tillegg vann det Chaplinprisen.

Også i 1980-åra var ho ein aktiv NRK-artist, mellom anna i programmet *Musikkspill* (1980). Den siste framføringa ho gjorde som offentleg artist, var å spela i *[[Spelemann på taket]]* i 1987.

## Prisar og utmerkingar
* 1983: Leif Justers ærespris
* 1987: Leonardstatuetten
* Utnemnd til æresborgar av Oslo.

## Kjelder

*
Organisation for Legal Metrology

**Organisation for Legal Metrology** (fransk *Organisation Internationale de Métrologie Légale* eller **OIML**) er ein verdsomspennande organisasjon for lovregulert måling. Det vart skipa i 1955 og har base i Paris for å fremje global semje om rettslege metrologiske prosedyrar som støttar opp under og forenklar internasjonal handel. Slike semjer sikrar at sertifisering av eit måleapparat i eitt land er kompatibelt med sertifiseringa i eit anna, og at ein dermed kan stole på kvarandre sine måleinstrument. Slike produkt omfattar vekter, taksameter, fartsmålarar, måleinstrument i jordbruk som fuktmålarar og helsetilknytte apparat. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:International Organization of Legal Metrology|International Organization of Legal Metrology]]» frå ,  den 15. november 2013.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
Nit

**Nit** er ei tidlegare nytta namn på SI-eininga for luminans eller lystettleik. 1 nit = 1 candela/kvadratmeter = 10–4 stilb. Namnet er ikkje godkjent i SI-systemet.

## Kjelder
* Nit. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 15. november 2013 frå http://snl.no/nit.
Leif Justers ærespris

**Leif Justers ærespris**, også kjent som **Juster-prisen**, er ein norsk revypris. Prisen vert delt ut årleg til ein person som har gjort eller gjer ein stor innsats på ei norsk revyscene. Utdelinga skjer den 14. februar, på fødselsdagen til komikaren og skodespelaren Leif Juster. Vinnaren får 10 000 kroner, ei teikning Ulf Aas har laga av Juster, og ein kopi av statuen «Gledessprederen» som er utført av Nina Sundbye og er reist utanfor revyteateret Chat Noir i Oslo. 

Det er Leif Justers revyfond som står for utdelinga. Fondet vart oppretta i 1981 med inntektene frå ei festførestilling i høve Justers 70-årsdag, og blei oppretta av dåverande teaterdirektør ved Chat Noir, Dag Frøland.

Saman med Leonardstatuetten er Juster-prisen ei av dei høgaste utmerkingane i norsk revybransje. 

## Vinnarar

* 1981: Inger Jacobsen, Arild Haga og Kaare Hegle
* 1982: Alf Hartmann, Kine Hellebust, Runar Borge og Knut Solberg.
* 1983: Sølvi Wang, Jens Book-Jensen, Bias Bernhoft og Per Lekang. 
* 1984: Øyvind Blunck, Elisabeth Granneman, Arild Feldborg og Ellen Waaler.
* 1985: Carsten Byhring og Grethe Kausland
* 1986: Elsa Lystad og Yngvar Numme
* 1987: Alfred Næss og Kjell Halvorsen
* 1988: Wenche Myhre og Hege Schøyen
* 1989: Rolv Wesenlund og Egil Monn Iversen
* 1990: Einar Schanke og Dag Vågsås
* 1991: Harald Heide-Steen jr.
* 1992: Aud Schønemann
* 1993: Dag Frøland
* 1994: Tor Erik Gunstrøm
* 1995: Bjørn Sand
* 1996: Andreas Diesen
* 1997: 
* 1998: Brit Elisabeth Haagensli
* 1999:
* 2000: Tom Sterri
* 2001: Mari Maurstad
* 2002: Siw Anita Andersen og Brede Bøe
* 2003: Arve Opsahl 
* 2004: Øivind  Johannessen 
* 2005: Frank Robert
* 2006: Jørg Fr. Ellertsen
* 2007: Øystein Sunde
* 2008: Hilde Lyrån
* 2009: Toralv Maurstad og Wenche Foss
* 2010: Sturla Berg-Johansen
* 2011: Inger Lise Rypdal og Ingrid Bjørnov
* 2012: Ole Paus
* 2014: Robert Stoltenberg

## Kjelde


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Leif Justers ærespris|Leif Justers ærespris]]» frå ,  den 15. november 2013.*  
 

## Bakgrunnsstoff

* Liste over prisvinnarar hjå Leif Justers Revyfond
Oe

**Oe** eller **OE** kan vise til: 

## Bokstavar
*Œ eller œ, ei samanbinding av o og e nytta i moderne fransk og mellomalderlatin. 
*Ö, latinsk bokstav som stundom representerer 'oe'
*Ø, nordeuropeisk og samisk vokal
*Ө, ein bokstav i det kyrilliske alfabetet

## Stader
*Oe i Estland, ein landsby i Estland
*Ōe i Yamagata, ein by i Japan
*Oe i Tokushima, eit tidlegare distrikt i Japan
*Ōe i Kyoto, ein tidlegare by i Japan

## Symbol
*°Oe, ei m åling på Oechsle-skalaen for tettleiken av druesaft
*Oersted (Oe), ei eining for magnetisk feltstyrk
Eininga ol

**Ol** er ei gammal norsk og dansk måleining for mengd, som vart nytta om fisk og egg, lik 4 sneis eller 80 stykk. Eigentleg er måleininga mengda fisk som kan tredast på ein stav eller vol. Eininga er lite nytta i Noreg.

## Kjelder
*Ol. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 15. november 2013 frå http://snl.no/ol.
Optisk puls

Ein **optisk puls** er eit kortvarig utbrot av elektromagnetisk stråling. Slike pulsar vert mellom anna nytta til å overføre informasjon og til å registrere rekkefølgja av fysiske hendingar. Eit døme er blinket frå ein blitzlampe. 

## Kjelder
*Grøn, Øyvind. (2009, 14. februar). Optiske Pulser. I Store norske leksikon. Henta 15. november 2013 frå http://snl.no/optiske_pulser.
Bitte Monn-Iversen

**Bitte Monn-Iversen** () er ein norsk film- og tv-produsent. Ho er dotter av komponisten Egil Monn-Iversen og skodespelarinna Sølvi Wang, og er gift med tv-produsenten Johnny Bergh.

Bitte Monn-Iversen sine produksjonar har vunne totalt 12 gullruter og 2 amandaprisar (begge gongene for fjernsynsserien Offshore. Hennar dramaproduksjon Berlinerpoplene er den einaste norske dramaproduksjonen som har vunne i Prix Italia.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bitte Monn-Iversen|Bitte Monn-Iversen]]» frå ,  den 15. november 2013.*  
 

### Fotnotar
Elias Elffors Elfström

**Elias Elffors Elfström** () er ein svensk songar, , òg kjend under artistnamnet **Eliias**.

## Eurovision
### Lilla Melodifestivalen 2013
Eliias deltok med songen «Det är dit vi ska» i Lilla Melodifestivalen 2013, den svenske uttakinga til Junior Eurovision Song Contest 2013 i Kiev i Ukraina. Bidraget vart framført på svensk, og ein jury røysta bidraget fram som vinnar av tevlinga.

### Junior Eurovision Song Contest 2013
Etter sigeren i Lilla Melodifestivalen 2013, vil «Det är dit vi ska» vere det svenske bidraget i Junior Eurovision Song Contest 2013. Bidraget vil verte framført på svensk av Eliias.

## Kjelder
*
Planck-einingar

**Planck-einingar** er måleiningar for lengd, tid og masse danna av kombinasjonar av Planck-konstanten, ℏ, Newtons gravitasjonskonstant, λ, og lysfarten i vakuum, *c*. 



## Kjelder

*
Prandtl-tal

**Prandtl-tal** med symbol *Pr* er eit karakteristisk tal ved utrekning av varmeoverføring i fluid. Det er lik ν/a, der ν er kinematisk viskositet og a er termisk diffusivitet.

## Kjelder

*Prandtl-tall. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 16. november 2013.
Parasang

**Parasang** er ei gammal persisk måleining lengd og svarar til iranske *[[persakh]]* eller *fersakh*, av persarkongen Darius rekna som lik ein kvart dagsmarsj. Eininga vart brukt av greske forfattarar om persiske tilhøve, til dømes av Xenofon frå Anabasis, og er i hellensk litteratur lik 30 stadium eller 5,7 km. 

I nyare tid er 1 parasang sett lik 6000 guz eller 6,24 km. Etter at metersystemet vart innført i Iran vart *fersakh* nytta som nemning på 10 km.

## Kjelder
*Holtebekk, Trygve. (2009, 14. februar). Parasang. I Store norske leksikon. Henta 16. november 2013 frå http://snl.no/parasang.
Passbit

Ein **passbit** er ein nøyaktig handsama og herda stålbit som vert nytta til justering av instrument for lengdemåling. Passbitane har parallelle endeflater med nøyaktig utmålt avstand, og er så godt polerte at dei festar saman. For dei mest nøyaktige vert lengda gjeve i μm (mikrometer) med ein maksimal feil på 0,05 μm. Ein ordnar passbitane i seriar av bitar med ulik lengd slik at ein ved kombinasjon kan oppnå den lengda ein måtte ynskja frå 0,5 mm og med ei nøysemd på 1 μm ved 100 mm. Dei første nøyaktige passbitseriane vart konstruerte av den svenske oppfinnaren Carl Edvard Johansson, og passbitar blir difor ofte kalla Johanssons kombinasjonsmålarar eller Johanssons kalibrar.

## Sjå også
* Parallellkloss
* Rettholt

## Kjelder

*Passbiter. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 16. november 2013.
Dobbelskritt

**Dobbelskritt** eller **passus** var ein romersk måleining for lengd. Han var lik 5 pes (fot) eller 1,476 meter. Frå *milia passum* (1000 passum) stammar lengdeeininga mil.

## Kjelder
*Passus: lengdemål. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 16. november 2013 frå http://snl.no/passus%2Flengdem%C3%A5l.
Peck

**Ω** er ei gammal britisk og amerikansk måleining for volum, nytta for tørre varer. Eininga har symbolet pk. Ein britisk (imperial) peck er lik 2 gallon eller 9,092 liter, medan ein amerikansk (US) peck er 1/4 bushel eller 8,810 liter.

## Kjelder
*Peck. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 16. november 2013 frå http://snl.no/peck.
Mekanisk varmeteori

**Mekanisk varmeteori** er ein teori om at varme er mekanisk energi i det indre av stoffa, det vil sei at høg temperatur er eit uttrykk for livleg molekylrørsle i stoffet. Medan varme tidlegare vart rekna for å vere eit stoff, kom grev B. T. von Rumford i 1798 til at han måtte vere ei form før rørsle fordi varme kunne oppstå ved gniding. 

Den mekaniske ekvivalenten til varmen, 1 kalori = 4,1855 joule. Er ei forelda nemning på den mekaniske energien som svarar til ei særskild varmemengd. 

## Kjelder
*Den Mekaniske Ekvivalenten til Varmen. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Henta 16. november 2013 frå http://snl.no/varmen sin_mekaniske_ekvivalent.

## Kjelder
* Mekanisk varmeteori. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 15. november 2013 frå http://snl.no/mekanisk_varmeteori.
Perch

**Perch** er ei gammal britisk og amerikansk måleining for lengd, areal og volum. Som lengdeining er perch same som pole og rod og er lik 5,5 yard og er 5,092 meter. Som arealening er han lik 30,25 yards² eller 25,3 m². Som volumeining, særskild nytta for steinblokker, er eininga lik 24,75 ft³ (16 ½ ft × 1 ½ ft × 1 ft).

## Kjelder
*Perch. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 16. november 2013 frå http://snl.no/perch.
Phot

**Phot** er ei eldre måleining for illuminans med symbol ph. Han vart særleg nytta ved fotografering. Ein phot er 1 lm/cm² = 104 lux.

## Kjelder
*Phot. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 16. november 2013 frå http://snl.no/phot.
Odd Lirhus

**Odd Lirhus** () er ein norsk tidlegare skiskyttar og -trenar frå Voss. Han vart verdsmeister på 20 km i 1978, og fekk året etter VM-sølv på sprintdistansen over 10 km. Lirhus var medlem av Voss Skiskyttarlag.

### Aktiv
Under VM i skiskyting 1978 i Hochfilzen gjekk han til topps på normaldistansen 20 km, framom austtyskarane Frank Ullrich og Eberhard Rösch. Året etter tok han under verdsmeisterskapen i Ruhpolding ein sølvmedalje på sprintdistansen 10 km, bak førnemnde Ullrich.

Både i 1978 og 1982 fekk Lirhus VM-sølv med norsk stafettlag, medan han i 1983 fekk ein VM-bronse i same øvinga, før han avslutta med ei sølvmedalje på stafetten under Vinter-OL 1984 i Sarajevo.

Lirhus var frå 2002 til 2006 hovudtrenar for Noregs kvinne-landslag i skiskyting. Han bidrog då mykje til Liv Grete Skjelbreid Poirée si utvikling som skiskyttar, i følgje hennar eiga utsegn.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

## Bakgrunnsstoff
*
Pied

**Pied** eller **pied de roi**, òg kalla **parisarfot**, er ei gammal fransk måleining for lengd som var i bruk frå Ludvig XIV si tid og fram til 1793. Ei stund etter den franske revolusjonen, frå 1812 til 1837, vart ein pied sett til 1/3 meter. Ein gammal fransk pied var kring 31 cm. 

I den fransktalande delen av Canada nyttar ein pied om britisk foot. I Sveits er ein metrisk pied lik 30 cm. I portugisisktalande land var ein *pé* ca. 33 cm, medan ein i spansktalande land nytta *pie* som var ca. 28 cm. Eininga har opphavet sitt i pes som vart nytta i Romarriket som var ca. 29,6 m. 

## Kjelder
*Pied. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 16. november 2013 frå http://snl.no/pied.
Pik

**Pik** er ei gammal måleining for lengd som vert nytta i dei indre middelhavslanda med ei lengd som har variert frå 45 til 75 cm  etter bruk og stad. I Tyrkia, Libya og Syria var 1 pik lik 68–70 cm som tekstilmål og 71 cm for veglengd, medan han i Hellas var 65–67 cm ved handel og 75 cm for bygningar. På Kypros var han 61 cm og i Egypt var 58 cm. 

## Kjelder
*Pik. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 16. november 2013 frå http://snl.no/pik.
Pikul

**Pikul** er ei gammal austasiatisk måleining frå volum mellom 60 og 65 kg. I nyare tid er eininga standardisert til 60 kg eller 133 1/3 lb (60,48 kg).

## Kjelder
*Pikul. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 16. november 2013 frå http://snl.no/pikul.
Tor Svendsberget

**Tor Svendsberget** () er ein tidlegare skiskyttar fødd i Aust-Torpa. Han tok sølv på 20 km under VM i skiskyting 1970, samt bronse på 20 km i 1973 og 1974. Svensberget representerte Engerdal Sportsklubb og Sjølisand Skytterlag.

## Aktiv
Svendsberget vart verdsmeister for juniorar både i 1967 og 1968. Under verdsmeisterskapen 1970 i Östersund fekk han sølv både individuelt, slått av Aleksandr Tikhonov frå Sovjetunionen, og i stafett. Også i 1971 var han med med norske stafettlaget som tok VM-sølv. Svensberget deltok så i vinter-OL 1972 i Sapporo og kom på åttandeplass på 20 km og fjerdeplass på stafetten. Både i 1973 og 1974 fekk han bronsemedaljen på 20 km under verdsmeisterskapen, i høvesvis Lake Placid og Minsk. I dei to meisterskapane fekk han elles VM-sølv og VM-bronse med Noregs stafettlag.

Svendsberget deltok også i vinter-OL 1976 i Innsbruck, der ein niandeplass på 20 km var hans største prestasjon. To år seinare fekk sitt fjerde VM-sølv i stafett, under meisterskapen i Hochfilzen.

Han vart norsk meister i skifeltskyting i 1977.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Tor Svendsberget|Tor Svendsberget]]» frå ,  den 16. november 2013.*
Pint

**Pint** er ei gammal engelsk måleining for volum med symbol pt. Han er lik 1/8 gallon. I Storbritannia er måleininga berre brukt for væsker. 1 pt = 20 fluid ounce (fl oz) som er 0,568 liter. I USA er eininga for væske 1 lq pt = 16 fl oz = 0,473 liter, for tørre varar 1 dry pt = 1/64 bushel = 0,551 liter. Ein fransk *pinte* var 0,931 liter, og vart ved innføringa av metersystemet foreslått som namn på liter. Pint tydde opphavleg merke på eit målekar, og ordet er nærskyldt med norsk pel. Pint blir delt i fire gills.

## Kjelder
*Pint. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 16. november 2013 frå http://snl.no/pint.
Eininga pipe

**Pipe** er eit vinfat og ei eldre måleining for volum nytta for vin som er ca. 450 liter. Storleiken har variert frå land til land og for ulike vinsortar. Ei norsk pipe var lik 2 oksehovud eller 12 anker, 480 potter eller 463 liter. Ein engelsk pipe, òg kalla butt, var for vanleg vin lik 2 hogsheads, 126 winchester (US) gallons eller 105 imperial (UK) gallon som er 477 liter. For portvin er han lik 114 gallon (518 l) og for madeiravin 92 gallon (418 l). Ein nederlandsk *pijp* portvin var 530 liter, medan spansk og portugisisk *pipa* var 26 almuda eller 435 l og den brasilianske var 502 l.

## Kjelder
*Pipe: mål. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 16. november 2013.
Svenska Hockeyligan

**Svenska Hockeyligan** (**SHL**), 1975-2013: **Elitserien i ishockey**, er namnet på den svenske toppdivisjonen i ishockey for menn.

## Svenske meistrar

*1976 - Brynäs IF
*1977 - Brynäs IF
*1978 - Skellefteå AIK
*1979 - Modo AIK
*1980 - Brynäs IF
*1981 - Färjestads BK
*1982 - AIK
*1983 - Djurgårdens IF
*1984 - AIK
*1985 - Södertälje SK
*1986 - Färjestads BK
*1987 - IF Björklöven
*1988 - Färjestads BK
*1989 - Djurgårdens IF
*1990 - Djurgårdens IF
*1991 - Djurgårdens IF
*1992 - Malmö IF
*1993 - Brynäs IF
*1994 - Malmö IF
*1995 - HV71
*1996 - Luleå HF
*1997 - Färjestads BK
*1998 - Färjestads BK
*1999 - Brynäs IF
*2000 - Djurgårdens IF

*2001 - Djurgårdens IF
*2002 - Färjestads BK
*2003 - Västra Frölunda HC
*2004 - HV71
*2005 - Frölunda HC
*2006 - Färjestads BK
*2007 - Modo Hockey
*2008 - HV71
*2009 - Färjestads BK
*2010 - HV71
*2011 - Färjestads BK
*2012 - Brynäs IF
*2013 - Skellefteå AIK
*2014 - Skellefteå AIK
*2015 - Växjö Lakers HC
*2016 - Västra Frölunda HC
*2017 - HV71
*2018 - Växjö Lakers HC
*2019 - Västra Frölunda HC
*2020 - Avlyst på grunn av Koronapandemien
*2021 - Växjö Lakers HC
*2022 - Färjestads BK
*2023 - Växjö Lakers HC
*2024 - Skellefteå AIK
*2025 - Luleå HF

## Bakgrunnsstoff
* SHL.se - SHL
Pitometer

**Pitometer** eller **fatmålar** er eit instrument til måling av rominnhald i tynner.

## Kjelder
*Pitometer. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 16. november 2013 frå http://snl.no/pitometer.
Pletron

**Pletron** er ein gammal gresk måleining for lengd. Han er lik 100 pedes (gresk fot) som er 30,8 meter. Eit stadion var 6 pletron. Pletron vart òg brukt som måleining for areal, og var lik 950 m².

## Kjelder
*Pletron. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 16. november 2013 frå http://snl.no/pletron.
Poise

**Poise** er ei måleining for (dynamisk) viskositet, lik 0,1 N·s/m² = 0,1 Pa·s. Han har symbolet P og vert nytta i CGS-systemet. Han er kalla opp etter den franske legen og fysikaren J. L. M Poiseuille (1799–1869).

## Kjelder
*Poise. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 16. november 2013 frå http://snl.no/poise.
Pottle

**Pottle** er ei gammal engelsk måleining for volum for tørre varer og er lik ½ gallon som er 2,273 liter.

## Kjelder
*Pottle. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 16. november 2013 frå http://snl.no/pottle.
Poundal

**Poundal** er ei britisk måleining for kraft. Symbolet for eininga er pdl. 1 pdl er lik 1 lb·ft/s² = 0,138255 newton.

## Kjelder
Poundal. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 16. november 2013 frå http://snl.no/poundal.
Kjell Søbak

**Kjell Søbak** () er ein norsk tidlegare skiskyttar, fødd i Bodø. Han var på topp i åra 1981 til 1984, då han vann to sølvmedaljar og ein bronsemedalje med Noregs stafettlag i verdsmeisterskap og olympiske leikar. Han var medlem av Sjølisand Skytterlag.

### Aktiv
Søbak vart nummer to i verdscupen i skiskyting for 1981, og vart nummer tre i same turneringa året etter. Begge gongane gjekk sigeren til Frank Ullrich frå Aust-Tyskland.

Søbak var med på Noregs stafettlag som tok sølvmedaljen i VM i skiskyting 1982 i Minsk og bronsemedaljen under verdsmeiterskapen i Antholz i 1983. Under Vinter-OL 1984 i Sarajevo fekk Søbak sølv med det norske stafettlaget, saman med Eirik Kvalfoss, Rolf Storsveen og Odd Lirhus. I dei same vinterleikane kom han på fjerdeplassen på 10 km.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Kjell Søbak|Kjell Søbak]]» frå ,  den 16. november 2013.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*