open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nordenskiöld Land nasjonalpark

**Nordenskiöld Land nasjonalpark** var ein nasjonalpark på Svalbard, utlagt ved forskrift 26. september 2003 med heimel i lov av 15. juni 2001 nr. 79 om miljøvern på Svalbard (svalbardmiljølova). I 2021 var parken utvida. Den nye nasjonalparken fekk namnet Van Mijenfjorden nasjonalpark.

Nasjonalparken omfattar Nordenskiöldkysten, Reindalen med sidedalar og mellomliggande kyst og dalar. Sjøarealet i Kaldbukta og i Fridtjovhamna, og ut til ei nautisk mil frå land ved lågvasslinja på strekninga Steinneset til Båtodden inngår i nasjonalparken. Han har eit landareal på 1207&nbsp;km&sup2; og eit marint areal på 155&nbsp;km&sup2;. 

Formålet med fredinga er mellom anna å ta vare på store areal med samanhengande og frodig vegetasjon og interessant moseflora, under dette òg Reindalen; det største av de isfrie dalføra på Spitsbergen.

## Bakgrunnsstoff
* Nordenskiöld Land nasjonalpark 
* Verneområde på Svalbard 
* Direktoratet for naturforvaltning
Sør-Spitsbergen nasjonalpark

**Sør-Spitsbergen nasjonalpark** er ein nasjonalpark som ligg på Svalbard. Parken vart oppretta ved forskrift av 1. juni 1973 med endringar i 2002.

Nasjonalparken omfattar Wedel Jarlsberg Land, Torell Land og Sørkapp Land med tilliggande territorialfarvatn. Formålet med fredinga er mellom anna å ta vare på: 
* eit område med storslått landskap med karakteristiske spisse (alpine) fjellformasjonar, kystsletter og isbrear 
* fleire store og små hekkelokalitetar for sjøfugl (fuglefjell) og hekke- og overvintringsområde for ender (særleg ærfugl) og viktige leveområde for isbjørn 
* viktige kulturminne og kulturmiljø frå kvalfangsttida, overvintringsfangst, gruvedrift, turisme, forsking og frå andre verdskrigen. 
 
## Bakgrunnsstoff
* Verneområde på Svalbard 
* Direktoratet for naturforvaltning
Donkey Kong

***Donkey Kong*** er ei rekkje dataspell som har ein gorilla kalla Donkey Kong, eller andre medlemmer av familien hans, i hovudsetet. Donkey Kong blei utforma i 1981 av Shigeru Miyamoto. Donkey Kong-spel omfattar den opphavlege triologien av arkadespel av Nintendo R&D1, *Donkey Kong Country*-serien av Rare and Retro Studios, og *Mario vs. Donkey Kong*-serien av Nintendo Software Technology. 

Det fyrste spelet i serien, *[[Donkey Kong (1981)|Donkey Kong]]* frå 1981, introduserte Donkey Kong-figuren som ein skurk og Jumpman, seinare kjend som Mario, som ein helt. I spelet har gorillaen bortført kjærasten til Mario, Pauline. Dette og dei påfølgjande spela er plattform/eventyr-puzzlespel, med Donkey Kong i ei industriell setting. Det kjende Nintendo-spelet *[[Super Mario Bros.]]* kom ut fire år etter. I 1994 blei serien gjenoppliva med *[[Donkey Kong Country]]*, som handler om Donkey Kong og ein gjeng aper som protagonistar i ei jungelsetting mot ei rekkje antropomorfe fiendar, vanligvis ein klan av krokkodillar, og leiaren  deira King K. Rool. Dette er eit siderullande plattformspel. Titlar utanfor desse to seriane er rytmespel (*[[Donkey Konga]]*), bilspel (*[[Diddy Kong Racing]]*) og utdanningsspel (*Donkey Kong Jr. Math*).

## Spel i serien
Denne lista viser alle dataspela i Donkey Kong-serien etter utgjevingsdato. Titlar i feit skrift er titlar frå hovudserien.

* ***[[Donkey Kong (1981)|Donkey Kong]]*** (1981)
* ***[[Donkey Kong Junior|Donkey Kong Jr.]]***
* ***Donkey Kong II***
* ***Donkey Kong 3***
* *Donkey Kong Jr. Math*
* *Donkey Kong Classics* (NES)
* *Donkey Kong* (GB)
* ***[[Donkey Kong Country]]***
* ***Donkey Kong Land***
* ***Donkey Kong Country 2***
* ***Donkey Kong Land 2***
* ***Donkey Kong Country 3***
* ***Donkey Kong Land III***
* *[[Diddy Kong Racing]]*
* ***[[Donkey Kong 64]]***
* *[[Donkey Konga]]*
* ***[[Mario vs. Donkey Kong]]***
* *Donkey Konga 2*
* *[[Donkey Kong Jungle Beat]]*
* *DK King of Swing*
* ***Mario vs. Donkey Kong 2: March of the Minis***
* *Donkey Kong Barrel Blast*
* *Diddy Kong Racing DS*
* *DK Jungle Climber*
* *Mario vs. Donkey Kong: Minis March Again!*
* ***Mario vs. Donkey Kong: Mini-Land Mayhem!***
* ***[[Donkey Kong Country Returns]]***
* *Mario and Donkey Kong: Minis on the Move*
* ***[[Donkey Kong Country: Tropical Freeze]]***
* ***Mario vs. Donkey Kong: Tipping Stars***
* *Mini Mario & Friends: Amiibo Challenge*
* ***Donkey Kong Bananza*** (2025)

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Donkey Kong|Donkey Kong]]» frå ,  den 20. juli 2025.*
Nicole Kidman

**Nicole Mary Kidman** () er ein australsk skodespelar. Ho har motteke Oscar for beste kvinnelege skodespelar (*[[The Hours]]*, 2002) attåt fleire andre høgthengande prisar.
Thrash metal

**Thrash metal** vert av mange betrakta som ein undersjanger av heavy metal. Mot slutten av 1970 talet var det pønk som var alternativet, heavy metal og hard rock vart av mange sett på som avleggs og lite utviklande. Dette var med å føra fram til denne nye *metalstilen*. Thrash kombinerte aggresjon og fart frå pønk med klassiske tunge heavy metal riff. Det vart sett fokus på ein blanding av brutalitet og teknikk i gitar-riff, gitar-soloar og aggressiv tromming. «Dei fire store» thrash metal banda i historia er Metallica, Slayer, Anthrax og Megadeth. 

Den største thrash metal-scena finn ein i Bay Area i San Francisco. Her var pionerane Exodus, Death Angel, Heathen, Metallica og Testament. Bandet som kanskje har gjord denne sjangeren mest kjend er Metallica. Dei henta inspirasjon frå britiske band som til dømes Iron Maiden. Sjangeren oppstod òg som ein reaksjon mot det stadig veksande glam-miljøet. Den andre store bølgja var den teutonske thrash metal-scena frå Tyskland med Kreator, Sodom, Destruction og Tankard i spissen. I Noreg er det fyrst og fremst Fredrikstad-bandet Equinox som gjorde thrashen kjend.

Thrash Metal fekk namnet sitt frå pønk scena. Alt i 1978 var det ei stor undergrunns thrashpønk scene i New York og demokassetten "new york thrash cassette" vart utgjeve dette året (dette var fyrste gong ordet Thrash vart nytta som musikkterminologi). Det er også viktig å hugse at det skrivast «thrash» og ikkje «trash», som i bås. 

På 90 talet dabba interessa for Thrash metal, og sjangrar som mellom anna Death Metal, Black Metal og Nu Metal tok over mykje av merksemda.

## Thrash metal band
* Metallica
* Anthrax
* Slayer
* Megadeth
* Artillery
* Possessed
* Deaths Head
* Dark Angel
* Death Angel
* Kreator
* Sodom
* Destruction
* Tankard
* Exodus
* Testament
* Heathen
* Exhorder
* Messiah
* Destroyer 666

## Norske thrash metal band
* Equinox
* Godsize
* Susperia
* Tantara
Selkuparar

**Selkuparar** er eit folkeslag som bur nord i Vest-Sibir. Før 1930-talet vart dei kalla *ostjak-samojedar*. Ved den russiske folketeljinga i 2010 vart det registrert 3649 selkuparar. Om lag 1000 av desse tala selkupisk.

Selkuparane bur nord i Tomsk oblast, i Jamalo-Nenetsk, Nenetsia og Krasnojarsk kraj. Det finst to grupper av selkuparar – nordlege (som kallar seg sjølv *solkup*, *sjolkup*) og sørlege (*tsjumyl kup*, *susse kum* eller *sjosj kum*).

Det selkupiske språket høyrer til den samojediske greina av den uralske språkfamilien. Det er sterkt utrydningstruga. Selkuparane har tradisjonelt vore animistar og sjamanistar.

## Fotnotar
Indre Wijdefjorden nasjonalpark

**Indre Wijdefjorden Bünsow Land nasjonalpark** er ein nasjonalpark på Svalbard. Parken vart oppretta ved forskrift 9. september 2005 i medhald om Lov om miljøvern på Svalbard.

Nasjonalparken omfattar den indre delen av Wijdefjorden og landet på begge sider. Formel med fredinga er mellom anna og ta vare på det spesielle maritime miljøet ein terskelfjord, og fleire sjeldne planteartar i det høgarktiske steppeområdet rundt den lengste fjorden på Svalbard.

## Lenkje til kart og informasjon
* Indre Wijdefjorden nasjonalpark - informasjon frå Direktoratet for naturforvalting 
* Verneområde på Svalbard
Festningen geotopverneområde

**Festningen geotopverneområde** er eit verneområde på Svalbard oppretta ved forskrift av 26. september 2003 med heimel i lov av 15. juni 2001 nr. 79 om miljøvern på Svalbard. 

Formålet med fredinga er å ta vare på eit område med verdifulle geologiske og kvartærgeologiske førekomstar, herunder
Festningsprofilet, eit av Svalbards mest kjente og komplette geologiske referanseprofilar. 

Verneområdet omfattar det nordvestre hjørnet av Nordenskiöld Land på Svalbard. Geotopvernområdet utgjer om lag 14 km² landareal (inkludert brear og ferskvatn) og ca. 3 km² marint areal på gardsnummer 16 på Svalbard. 

## Bakgrunnsstoff
* Kart over Festningen geotopverneområde 
* Forskrift frå Lovdata
Haloklin

**Haloklin** er ein stor vertikal salinitetgradient i sjø og vatn. Fordi salinitet (i lag med temperatur) påverkar tettleiken til sjøvatn, spelar han ei rolle i den vertikale lagdelinga i vatn. I hovudsak er vatn med lågare salinitet lettare enn vatn med høgare salinitet, og det lettare vatnet legg seg på toppen av det tyngre. Storleiken på tettleiksgradienten som oppstår spelar ei viktig rolle i å avgjere vertikal blanding. Stor salinitetgradient vil hindre blanding, medan ein i tilfellet med svake salinitetgradientar lettare kan få blanding av vassmassane. 

Vanlegvis er det temperaturen som i hovudsak styrer tettleiken, men salinitet og haloklinar er dominerande i visse område av verdshava. Dei subarktiske områda av Stillehavet og Atlanterhavet er slike område. 

## Sjå òg
* Isopyknal
* Pyknoklin
* Termoklin
Elin

**Elin** er eit jentenamn som er ei nordisk form av Helene. Dette er opphavleg eit gresk namn som tyder 'lysande' eller 'strålande'. Det er nært knytt til Eline, Ellen og Elena.

Elin har namnedag den 31. juli i Noreg og Sverige.

## Namneberarar
* Elin Matilda Elisabet Wägner (1882-1949), svensk forfattar og kvinnesaksforkjempar
* Elin Ørjasæter (f. 1962) norsk forfattar og hovudjeger
* Elin Brodin (f. 1963), norsk forfattar
* Elin Nilsen (f. 1968), norsk langrennsløpar
* Elin Siobhan Sogn (f. 1971), norsk skodespelar
* Elin Tvedt (f. 1973), norsk programleiar 
* Elin Ruhlin Gjuvsland (f. 1975), norsk programleiar
* Elin Ruth Sigvardsson (f. 1981), svensk artist
Isopor

**Isopor** er eit varemerke eigd av Brødr. Sunde for eit plastmateriale av ekspandert polystyren (EPS). Materialet blir brukt til kassar og emballasje. I følgje Teknisk ukeblad brukar ein rundt 4&nbsp;800 tonn EPS årleg i Noreg. Mesteparten av dette er til teknisk emballasje for kvite- og brunevarar og VVS. Ca. 1700 tonn av det årlege forbruket går til fiskekassar.

EPS består av 98 % luft og er som oftast kvit på farge.
Isopor smeltar når det kjem i kontakt med aceton, altså neglelakkfjernar.

## Kjelder
MP3

**MPEG-1 Audio Layer 3** (**MP3**) er ein standard for komprimering av digital lyd, der komprimeringa skjer ved at overflødig data vert fjerna. MP3 fjernar noko av informasjonen som er minst viktig, noko som til ein viss grad går ut over lydkvaliteten. Di meir ein komprimerer, di meir data di verre vert kvaliteten. Formatet vert nytta både for berbare musikkavspelarar, der ein likevel ikkje oppnår så god kvalitet, og for strauming over internett.
Fargespekter

**Fargespekteret** er eit ord som skildrar alle synlege former for monokromatisk lys, det vil seie lys med éi bestemt bølgjelengde. Regnbogen inneheld alle fargane i fargespekteret. Grunnfargane høyrer til fargespekteret, men nokre fargar og nyansar består av fleire enn éi bølgjelengde og finst difor ikkje i fargespekteret (og dermed ikkje i regnbogen). Døme er fargar som kvit, rosa, brun og grå.

## Bølgjelengder i fargespekteret

Bølgjelengdene er oppgjeve i nanometer og frekvensane er oppgjevne i terahertz. Overgangen mellom fargane er flytande, så tala er berre eit overslag.

## Sjå òg
* Visuelt spektrum
* Regnboge

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Fargespekter|Fargespekter]]» frå ,  den 9. januar 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
Bekken

**Bekkenet** (med. *pelvis*) er den delen av skjelettet som bind dei bakre eller nedre lemmane saman med ryggsøyla og halebeinet. 

Hjå menneske er bekkenet den lågaste delen av kroppsskjelettet og overfører kroppsvekta til beina. Det er bygd opp av krossbeinet og dei to hoftebeina. Desse dannar ein beinboge som er skål- og ringforma.

## Bakgrunnsstoff
*
Susan Sontag

**Susan Sontag** () var ein forfattar, skribent og feminist frå USA. Ho vart fødd i New York.

Ho er kjend for sin innsats for menneskerettar og som ein skarp kritikar av Bush-regima i USA, særskilt i høve til golfkrigane, og staten Israel. Ho skreiv og eit kjent essay i 1964, «Notes on 'camp'», der ho analyserte popkulturen sin måte å naivt feire det estetiske framfor innhaldet. 

## Kontroverser
Sontag er kjend for å ha sagt at «Mozart, Pascal, Boolean algebra, Shakespeare, parliamentary government, baroque churches, Newton, the emancipation of women, Kant, Balanchine ballets, et al. don't redeem what this particular civilization has wrought upon the world. The white race is the cancer of human history.» Konfrontert med dette seinare svara Sontag ironisk at det var ukjensleg i høve til kreft-offer. 

I 1968 under Vietnamkrigen vitja ho hovudstaden Hanoi i Nord-Vietnam.

Etter terroråtaka på World Trade Center 11. september 2001 skreiv Sontag i *[[The New Yorker]]* (24. september 2001):

:«Where is the acknowledgment that this was not a 'cowardly' attack on 'civilization' or 'liberty' or 'humanity' or 'the free world' but an attack on the world's self-proclaimed superpower, undertaken as a consequence of specific American alliances and actions? How many citizens are aware of the ongoing American bombing of Iraq? And if the word «cowardly» is to be used, it might be more aptly applied to those who kill from beyond the range of retaliation, high in the sky, than to those willing to die themselves in order to kill others. In the matter of courage (a morally neutral virtue): Whatever may be said of the perpetrators of Tuesday's slaughter, they were not cowards.»

## Død
Susan Sontag døydde 71 år gamal av leukemi i New York.

## Bibliografi
* *The Benefactor* (1963, dt. *Der Wohltäter*, ISBN 3-596-11414-4)
* *Against Interpretation* (1966)
* *Death Kit* (1967, dt. *Todesstation*, ISBN 3-446-13128-0)
* *Trip to Hanoi* (1969, dt. *Reise nach Hanoi*)
* *Styles of Radical Will* (1969)
* *Illness as Metaphor* (1977, dt. *Krankheit als Metapher*, ISBN 3-446-20425-3)
* *On Photography* (1977, dt. *Über Fotografie*, ISBN 3-596-23022-5)
* *I, etcetera* (1978, dt. *Ich, etc.*, ISBN 3-446-20426-1)
* *Under the Sign of Saturn* (1980, dt. *Im Zeichen des Saturn*, Essays über E.M. Cioran, A. Artaud, H. J. Syberberg, R. Barthes, L. Riefenstahl, W. Benjamin, E. Canetti, ISBN 3-446-13126-4)
* *The Vulcano Lover* (1989, dt. *Der Liebhaber des Vulkans*, ISBN 3-596-10668-0)
* *In America* (2000, dt. *In Amerika*, ISBN 0-312-27320-7)
* *Regarding the Pain of Others* (2003, deutsch *Das Leiden anderer betrachten*, ISBN 3-446-20396-6). Essay über die Kriegsfotografie, in dem Sontag teilweise die Aussagen ihres früheren Essays *On Photography* revidiert

## Kjelder
Presesjon

**Presesjon** er eit fysisk fenomen som oppstår når aksen til ein roterande lekam «slingrar», medan den vert utsett for ei kraft utanfrå. Fenomenet kan ein lett sjå på ein snurrande snurrebass, men alle roterande lekamar kan faktisk syne presesjon. 

## Jorda sin presesjon
Jorda er ein roterande lekam. Rotasjonasaksen heller om lag 23,5 grader i forhold til normalen til solbanen, men aksen preseserer med ein periode på ca. 25&nbsp;800 år. Det betyr at himmelen sin nordpol og sørpol, i tillegg til himmelen sin ekvator ser ut til å flytte seg i forhold til fiksstjernene i løpet av hundreåra. 

Dette virkar òg inn på jamndøgerpunkta, sidan dette er avhengig av kor himmelen sin ekvator ligg. I antikken låg jamndøgerpunktet i stjernebiletet Vêren, men i dag har det flytta seg langt inn i Fiskane. I framtida vil det flytte seg inn i Vassmannen («Vassmannens tidsalder»), og så vidare. 

## Nutasjon

Astronomisk nutasjon er ei lita periodisk endring av retninga til jordaksen i forhold til stjernehimmelen. Himmelpolen skildrar i løpet av 18,6 år (den sideriske omlaupstid for knutane til månebanen) ein ellipse med storakse 18,4ʹʹ retta mot polen til ekliptikken. Nutasjonen er overlagra på presesjonen. Nutasjonen vart oppdaga av James Bradley i 1736.

## Sjå òg
* Gravitasjon
* Gyrokompass
* Gyroskop
* Romtid

## Kjelder
*Astronomisk nutasjon. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 21. mars 2015.
Malene

**Malene** er eit kvinnenamn som er ei dansk kortform av Magdalene. Namnet finst også i fleire romanske språk som **Malena**. Malene har norsk namnedag den 22. juli medan Malena har svensk namnedag den 10. desember.

## Tyding
Jentenamnet er ei dansk kortform av Magdalene, eit gresk namn som tyder 'frå Magdala'. Magdala er ein by som ligg ved Genesaretsjøen. Namnet er kjend frå Bibelen gjennom Maria Magdalena. 

## Bruk
Namnet var noko brukt i Noreg ved slutten av 1800-talet. Bruken voks plutseleg ved midten av 1980-talet, då 0,30 % av jentebarn fekk namnet. Sidan 2000 har bruken gått litt nedover.

I 2008 var det 2224 norske kvinner som heitte Malene og 231 som heitte Malena.

## Nærskylde namn
Andre nordiske kortformer av Magdalene er Magda, Malin og Lena. Marlene er eit likande og nærskyld namn av tysk opphav.

## Kjende namneberarar

* Malene Schwartz (f. 1936), dansk skodespelar
* Malena Burke (f. 1958), kubansk-amerikansk songar
* Malena Ernman (f. 1970), svensk operasongar
* Malena Alterio (f. 1974), spansk-argentinsk skodespelar
* Malene Mortensen (f. 1982), dansk songar

## Kjelder


* behindthename.com
Interiørarkitekt

**Interiørarkitekt** er ei yrkesgruppe som utformar interiør, eller utforminga av hus og bygningar innvendig. Det gjeld alt frå planløysingar til møblar. Møbeldesignarar/møbelteiknarar formar lause element. 

I Noreg kan ein blir interiørarkitekt ved Kunsthøgskolen i Oslo og Universitetet i Bergen (tidlegare Kunsthøgskolen i Bergen). 
Normal studietid for yrket er fem år, der ein tekt treårig bachelorgrad og toårig mastergrad.

Interiørarkitekt er ingen verna tittel i Noreg. Nemninga *Interiørarkitekt MNIL* gjev garanti for at utøvaren har ei utdanning det blir stilt særskilte krav til, og er medlem av Norske interiørarkitekters og møbeldesigneres landsforening (NIL).

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Jødisk bryllaup

Eit **[[jødar|jødisk]] [[bryllaup]]** inneheld to opphavleg separate seremoniar som i dag er samanslegne til éin todelt seremoni &mdash; kiddusjín (truloving) og nísu’ín (vigsling av ekteskapet). Sjølve seremonien går tradisjonelt føre under ein ḥuppá (bryllaupsbaldakin). Rett føre sjølve seremonien blir ketubbáen (ekteskapskontrakten) godteken av brureparet og underskriven av to vitne.
Freden i Roskilde

**Freden i Roskilde** er ei nemning på ei fredsavtale mellom Sverige og Danmark-Noreg. Den 26. februar 1658 vart avtala inngått i Roskilde. Kong Karl X Gustav av Sverige hadde frå Jylland gått over isen på Storebelt mot København med hæren sin. Freden var eit forsøk på å hindra eit totalt nederlag for Danmark-Noreg i Karl Gustav-krigen. Karl X Gustav var ikkje nøgd med avtala, og heldt same år fram med krigen heilt til han døydde i 1660. Freden i København den 27. mai 1660 stadfesta med enkelte endringar Roskilde-freden, men attendeførte Bornholm og Trondhjems len.

Sverige fekk ved freden i Roskilde Skåne, Blekinge, Halland (for godt, i freden i Brömsebro av 1645 hadde Sverige fått Halland i 30 år), Bohuslän, Bornholm og Trondhjems len.

## Bakgrunnsstoff
* Freden_i_Roskilde på Wikisource
Klorfluorkarbon

**Klorfluorkarbon** (**KFK**) er ei gruppe gassar med sterke verknader på miljøet. 

Klorfluorkarbon er hydrokarbon der hydrogenatoma er bytta ut med klor og fluor. Dette skjer ved halogenering. 

Klorfluorkarbon er ikkje giftige. Stoffa er stabile. Slike gassar vart tidlegare mellom anna brukt i kjøleskåp og drivgass i sprayboksar. 

KFK-gassar er skadelege for ozonlaget. 

## Bakgrunnsstoff
Tredje juledag

**Tredje juledag** er 27. desember, og var kyrkjeleg heilagdag fram til festdagsreduksjonen i 1770. 

Då dagen var heilagdag, vart han òg kalla *[[Evangelisten Johannes]]' dag*. Det vart preika over Evangeliet etter Johannes, 21. kapittel, versa 19-25.

## Bakgrunnsstoff
* Bibeltekst, Bibelselskapet

## Sjå òg
* Jul
Hans J. Røsjorde

**Hans Johan Røsjorde** () er ein norsk gymnaslektor og politikar (FrP). Han representerte Hordaland på Stortinget frå 1987 til 2001 og var visepresident på Stortinget frå 1997 til 2001. I 1998 vart Røsjorde utnemnd som fylkesmann for Oslo og Akershus etter Kåre Willoch, og tok til i denne stillinga 1. november 2001 etter at stortingsmandatet var avslutta.

## Bakgrunn
* Visepresident på Stortinget (1997&ndash;2001)
* Leiar av Stortingets forsvarskomité (1989&ndash;2001)
* Lagtingspresident (1989&ndash;1993)
* Stortingsrepresentant for FrP (1987&ndash;2001) 
* Lektor og rådgjevar ved Stord gymnas (1972&ndash;1987)
* Lektor ved Breidablikk ungdomsskule i Sandefjord (1970&ndash;1972)
* *[[Akademiske grader|Cand.real.]]* (marinbiologi hovudfag) frå Universitetet i Oslo (1970)

Hans J. Røsjorde har i tillegg militær utdanning og teneste i perioden 1962 til 1990. I 1982 oppnådde han kapteins grad. Han har òg vore medlem av NATO-parlamentet (1989&ndash;2001), og har i samband med det hatt ulike tillitsverv for NATO.

## Kjelder
* Fylkesmannen i Oslo og Akershus si vevside
Nordlege Eurasia

**Det nordlege Eurasia** strekkjer seg over eit enormt område, frå Ukraina i vest til dei frosne audemarkane i Sibir. I hundrevis av år er det nordlege Eurasia vorte kontrollert av mektige herskarar og regjeringar. Men i dei seinare år er det kommunistiske Sovjetunionen blitt splitta i 15 uavhengige statar. Mongolia hadde nære sambindingar med det tidlegare Sovjetunionen, men har aldri vore med i unionen.

## Landa i det nordlege Eurasia

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
All Blacks

**All Blacks** er namnet på rugbylandslaget til New Zealand. Laget har låna enkelte maoritradisjonar, mellom anna brukar dei ein eldgamal maorisk krigsdans kalla *[[haka]]* føre kvar kamp for å kome i stemning.

## Bakgrunnsstoff

*
Gaspard-Gustave Coriolis

**Gaspard-Gustave de Coriolis** eller **Gustave Coriolis** () var ein fransk matematikar, ingeniør og forskar frå Paris. Han er mest kjend for arbeidet sitt om corioliskrafta. Coriolis var den første til å bruke uttrykket arbeid om produktet mellom kraft og avstand. 
  
I 1816 vart Coriolis lærar ved École Polytechnique. Her utførte han eksperiment med friksjon og hydraulikk

I 1829 publiserte Coriolis læreboka *Calcul de l'Effet des Machines* (Utrekning av effekten til maskinar), som presenterte mekanikk på ein slik måte at han lett kunne brukast i industrien. I denne perioden vart det korrekte uttrykket for kinetisk energi, \frac{1}{2}mv^2, og forholdet til mekanisk arbeid fastslått. 

Dei neste åra heldt Coriolis fram med å arbeide med kinetisk energi og roterande system. Den første artikkelen hans, *Sur le principe des forces vives dans les mouvements relatifs des machines* (Om prinsippa om kinetisk energi i forhold til relativ rørsle i maskinar), vart presentert for Académie des Sciences (Coriolis 1832). Tre år seinare kom artikkelen som gjorde han vidkjend, *Sur les équations du mouvement relatif des systèmes de corps* (Om likningar for relativ rørsle i eit system av lekamar) (Coriolis 1835). Coriolis sine artiklar omhandlar ikkje atomsfæren eller jordrotasjonen, men tek for seg overføring av energi i roterande system som vasshjul. 

Coriolis sitt namn byrja å dukke opp i meteorologisk literatur på slutten av 1800-talet, men uttrykket corioliskraft dukka ikkje opp før på byrjinga av 1900-talet. I dag er namnet Coriolis sterkt knytt til meteorologi, men alle dei store oppdagingane om den generelle sirkulasjonen og forholde mellom trykket og vindfelta, kjende ikkje Gaspard Gustave Coriolis til. 

Coriolis døydde i Paris, 51 år gamal. 

## Kjelder
* Jammer, Max (1957). Concepts of Force. Dover Publications, Inc.. ISBN 0-486-40689-X.
Tredje påskedag

**Tredje påskedag** er tysdagen etter påske. Han er ein del av den lysande veka i ortodoks kristendom, som kan feirast med religiøse prosesjonar.

I Danmark og Noreg var tredje påskedag heilagdag fastsett i Kristian den femtes norske lov til han vart fjerna frå 1771 gjennom Festdagsreduksjonen. Dagen har vore halden som «halvhelg» lang tid etter dette. Då dagen var heilagdag i Danmark og Noreg, vart det i kyrkja preika over Evangeliet etter Lukas, 24. kapittel versa 36-48, *Jesus syner seg for disiplane*.

## Bakgrunnsstoff
* Bibeltekst, Det norske Bibelselskap
Pierre-Simon Laplace

**Pierre Simon de Laplace** () var ein fransk astronom, matematikar og fysikar frå Beaumont-en-Ange i Calvados, og har gjeve namn til matematiske uttrykk som Laplaceoperatoren og Laplacetransformasjonen. Ein av elevane hans var Napoleon.

## Karriere
Laplace byrja tidleg å vise interesse for vitskapen, særleg matematikk, og i sine unge år publiserte han ein matematisk avhandling i Lagrange sin *Miscellanea taurinensia* (1766-69). Denne og nokre seinare avhandlingar gav Laplace merksemd og gav han ein studieplass i matematikk ved militærskulen i Beaumont. I 1773 vart han medlem av det franske vitskapsakademiet, og seinare ein av dei første medlemmene av Det franske instituttet i 1795. Under den første tida av Den franske revolusjonen vart han utnemnd til professor ved École normale. Under det første konsultatet vart han i 1799 innanriksminster (i seks veker) og vart same året medlem av, i 1803 kansler, i senatet. Han vart i 1804 utnemnd til greve av Napoleon. Seinare vart han utnemnd til marki av Ludvig XVIII.

## Mécanique céleste
Gjennom arbeidet sitt, *Mécanique céleste* (1799), vart Laplace kalla den største astronomen etter Newton. Han gav i dette arbeidet ein fullstendig teori for planetsystemt, bygd på Newton sin hypotese om gravitasjon. Ved å bruke d'Alembert, Euler, Lagrange sine matematiske metodar innan mekanikk, i tillegg til sine eigne, laga han elegante framstillingar av problemstillingar, som til og med Newton sjølv arbeida med. Døme på desse er tolekamproblemet, presesjons- og nutasjonsfenomenet og tidvatn. Dette var problemstillingar som Newton ikkje kunne løyse på si tid med dei matematiske hjelpemidla han hadde tilgjengeleg. Laplace sine undersøkingar viste at planetane sin middelavstand frå Sola berre har små periodiske endringar. Den analytiske diskusjonen i dette verket vart delt inn i fem volum. Dei første to voluma kom i 1799, og inneheldt metodar for å rekne ut rørsla til planetane og løyse tidvassproblem. Det tredje og fjerde vart gjeve ut i 1802 og 1805 inneheld bruk av desse metodane og fleire astronomiske tabellar. Det femte kom i 1826 og er hovudsakleg historisk.

## Integral
Nokre av dei første artiklane Laplace publiserte omhandla reine matematiske problem som differnsiallikningar og integralrekning. Han gav til dømes ein metode for korleis ein kan integrere partielle differnsiallikningar av andre orden.

## Sannsynsrekning
Litt seinare utvikla Laplace teorien om såkalla Laplacekoeffisientar (som teorien om dei sfæriske funksjonane seinare bygde på) og potensialfunksjonen, to typar funksjonar som spelar ei svært viktig rolle i den anvendte matematikken. Laplace sitt viktigaste arbeid innanfor matematikken er derimot *Théorie analytique des probabilités* (1812). Første delen av dette arbeidet omhandlar generelle funksjonar. Den andre delen inneheld den eigentlege sannsynsrekninga og korleis denne virkar inn på mange vitskaplege, sosiale og praktiske problemstillingar. Her omhandlar han og den viktige minste kvadratmetoden.
Maria besøksdag

**Maria besøksdag** (latin *Festum Visitatio Mariæ*) har vore feira som ein heilagdag den 2. juli. Dagen har òg vore kalla *Marias vitjing*, *Fruemesse* og *Maria Berggang*. Maria besøksdag fall saman med *[[Syftesok]]*, St. Svithuns dag, som òg vart feira 2. juli. 

I Den katolske kyrkja vart feiringa av dagen flytta til den 31. mai i 1969.

## Bakgrunn

Maria besøksdag er til minne om då Maria medan ho venta på at Jesus skulle bli fødd besøkte sin slektning Elisabeth, mor til døyparen Johannes. Dagen vart innført som heilagdag seint i mellomalderen. 

## Maria besøksdag i Noreg

I Kristian den femtes norske lov var dagen lovfesta heilagdag under namnet *Mariæ Besøgelsis Dag* til han vart fjerna frå 1771 gjennom Festdagsreduksjonen. Då dagen var heilagdag i Danmark og Noreg, vart det i kyrkja preika over Evangeliet etter Lukas, 1. kapittel versa 39-56, *Maria og Elisabeth* og *Marias lovsong*.

Etter at heilagdagen vart fjerna forsvann feiringa av han gradvis, men heldt seg lenge nokre stader. I området rundt Trømborg kyrkje i Eidsberg, der det fanst ei mariakjelde, fekk tenestefolk fri denne dagen, ein pynta seg til fest og kunne gå særskilt i kyrkja fram til og med byrjinga av 1900-talet.

## Litteratur og informasjon
* Brynjulf Alver *Dag og merke* Universitetsforlaget 1970
* Bibeltekst, Det norske Bibelselskap

## Kjelder
Maria bodskapsdag

**Maria bodskapsdag**, også kjend som **Marimesse om våren**, **Vårfrumess**', *Maria Bebudelse* eller på latin *Annuntiatio Beatæ Mariæ Virginis*, er ein kyrkjeleg merkedag til minne om at Maria fekk bod frå engelen om at ho skulle bli med barn.

## Dato
Den ortodokse kyrkja feirar alltid dagen den 25. mars. Denne datoen er ni månader før 25. desember, juledagen, som tradisjonelt er blitt rekna som fødselsdagen til Jesus.

Den katolske kyrkja feirar dagen den 25. mars, med visse unntak: 
* Om dagen fell i Den stille veka eller i Påskeveka, vert han feira måndagen etter Kvitesøndag, 2. søndag etter påske. Fell han saman med ein fastesøndag, vert han feira måndagen etter.»

På primstaven er marimesse om våren lagt til 25 mars, og markert med ei krone, ein kvinnefigur, eit hovud eller eit tre.

Kristian den femtes norske lov av 1687 slo fast at «Mariæ Bebudelsis Dag [...] skal holdis paa Palme-Løverdag, dersom den indfalder paa Palme-Søndag, eller derefter». Det betyr at dersom laurdag før palmesøndag fall på den 25. mars eller tidlegare, skulle Maria Bodskapsdag feirast denne dagen. Etter Festdagsreduksjonen av 1770 vart Maria bodskapsdag lagt permanent til 5. søndag i fasten. I 1977 vart han i Den norske kyrkja lagt til søndagen nærast 25. mars.

Dagen vart feira som nyårsdag i delar av Europa fram til 1582. I England vart offisielle dokument datert med årsskifte 25. mars heilt fram til 1752.

## Tradisjonar knytt til dagen

Maria bodskapsdag er ei av dei tolv store høgtidene i den ortodokse kyrkja.

Fiskarane som for på Lofotfisket, feira den store brennevinsdagen på Vårfrumess' den 25. mars. 

## Sjå òg
*Marimesse om hausten

## Kjelder
### Fotnotar




## Bakgrunnsstoff

* Bibelen.no Luk.1.26-56
Helgemesse

**Helgemesse** eller **allehelgensdag** er ei kristen høgtid som i den katolske og mange lutherske kyrkjer blir feira i byrjinga av november. I kyrkjer med helgenar minner ein alle helgenane ein ikkje kjenner namnet på denne dagen. I desse og andre tradisjonar er det også vanleg å minnast vanlege døde. Helgemesse vert i Den norske kyrkja feira første søndagen i november, medan han ligg fast på 1. november i katolsk og anglikansk tradisjon. Dagen før helgemesse er kjend som allehelgensaftan eller halloween. Dagen etter feirar nokre kyrkjer også alle sjelers messe.

## Minnedag
Helgemesse er opphavleg ein minnedag for alle helgenar. I Den norske kyrkja er dagen offisielt rekna som ein minnefest for alle dei som er gått føre – helgenar, martyrar og familiemedlemer, ein dag som vert feira for dei som lever. 

Der er mange tradisjonar knytte til denne dagen i norske kyrkjer. Det er vanleg å tenne lys på gravene, i nokre kyrkjer ringer dei med klokkene. I mange kyrkjelyder minnest ein dei som er gått bort siste året denne dagen. I andre kyrkjelyder er denne minnemarkeringa i nyare tid flytta til nyårsaftan.

Det er skrive eigne salmar for helgemesse. Ein typisk helgemessesalme er Brorson sin salme «Den store, kvite flokk, å sjå», nr 245 i Norsk Salmebok.

## Dato
Pave Gregor IV la feiringa av dagen til 1. november. I katolske og anglikanske tradisjonar er det vanleg å feira dagen fast denne datoen. I Den ortodokse kyrkja feirar ein allehelgensdag første søndag etter pinse.

Etter Kristian den femtes norske lov var *Alle Helgens Dag* heilagdag. Etter Festdagsreduksjonen i 1770 vart feiringa av dagen i Danmark og Noreg flytta til første søndagen i november. I Sverige er *Alla helgons dag* laurdagen før første søndagen i november.

## Tilknytte høgtider
I den engelskspråklege verda har høgtida *[[halloween]]* utvikla seg frå allehelgensaftan. Fleire av tradisjonane rundt denne høgtida byggjer på tilknytinga til døde og sjelene deira, til dømes bruk av skjelett som pynt, utskorne lanterner som opphavleg skulle lysa veg for sjelene og beding om mat som «sjelekaker». Andre tradisjonar byggjer på uhygge og trollskap ein også meinte skulle gå føre seg denne natta. Desse skikkane kan også stamma frå den keltiske høgtida samhain.

I spanskspråkleg og amerikansk tradisjon elles er *[[Día de los Muertos]]* (eller *Dia de Finados*) ei høgtid for dei døde der helgemessa har smelta saman med heidenske dødsskikkar, til dømes frå Aztekarriket. Skikken er særleg kjend frå Mexico der ein byggjer altar og vitjar graver med *[[calavera]]s* (ulike typar utførlege skjelett og hovudskallar), blomar, lys, mat og drikke. Denne feiringa går over to dagar, 1. og 2. november.

## Bakgrunnsstoff
Bots- og bønnedag

**Bots- og bønnedag**, tradisjonelt *bots- og bededag*,  er ein dag vigd til bøn og syndsvedkjenning. I Danmark (*store bededag*) og på Færøyane (*dýri biðidagur*) er han lagt til fjerde fredag etter påske og nasjonal heilagdag. I Den norske kyrkja er dagen no lagt til siste søndagen i oktober.

## Bakgrunn
Frå gammalt av har det i kyrkjene vore halde bots- og bededagar etter store ulykker og liknande høve.

Den faste bots- og bededagen er spesiell for kyrkjene i Danmark og Noreg. Bakgrunnen for dagen var ein kongeleg forordning av 27. mars 1686:

*I begge Riger og tilhørige Lande skal aarlig paa fjerde Fredag etter Paaske holdes en extraordinair Bededag*. Dagen skulle kunngjerast frå preikestolane søndagen i førevegen, og *formane deres Tilhørere, at de med en christelig Forberedelse forrette dette hellige Værk i Ædruelighed, Skikkelighed og med gudelig Andakt, og saaledes omvende sig til Gud af ganske Sjæl og Hjerte, at det stedse maa sees og fornemmes i al deres Liv og Levnet.*

## Innhald
Det er skrive eigne bededagssalmar som viser kva for preg dagen har. Døme på slike er første verset av nummer 238 i Norsk Salmebok, skrive av Georg Thymus i 1541, omsett av Kristoffer J. Ørjavik i 1979: 

:*Vend bort din vreide!*
:*Gud, hald han attende!*
:*Domen til døden*
:*må du frå oss vende!*
:*Fri oss frå skulda, frels oss frå all våde,*
:*spar oss i nåde!*

Uttrykket *å setje opp eit be'dagsansikt*, om tydeleg å vise at ein er svært lei seg eller vonbroten, seier noko om dagen i folketradisjonen. 

## Dato
Bededagen vart altså lagt til fjerde fredagen etter påske.

Ved lov av 28. mai 1915 vart dagen i Noreg flytta til fredagen før Helgemesse.

Ved lov av 22. desember 1950 vart bots- og bededagen lagt til søndagen før Helgemesse.
Transformator

**Transformator** er ein elektomagnetisk komponent som vert nytta for impedansetransformasjon, som tilsvarar at spenninga eller straumen vert transformert opp eller ned. Om spenninga vert transformert opp vert straumen transformert ned, eller motsett. 

## Grunnleggande oppbygging og verkemåte

Transformatorar er bygd opp med to galvanisk isolerte krinsar som er kopla saman med ein magnetisk fluks. Dei to krinsane, som vert kalla primærkrins og sekundærkrins, har kvar sin spole som er vikla rundt eit materiale med liten reluktans (kalla transformatorkjernen), som den magnetiske fluksen fylgjer, Fig. 2. 

Fluksen i den magnetiske krinsen

:
\phi = \frac{N_{1}i}{\mathfrak R},


der *N<sub>1</sub>* er vinningstalet i primærspolen, *i* er straumen i primærspolen og \mathfrak R er reluktansen til transformatorkjernen. Fluksen fylgjer den magnetiske leiaren (transformatorkjernen), slik at same fluksen går gjennom begge spolane. I sekundærkrinsen induserer fluksen (i fylgje Faradys lov) ei spenning

:
v_{2} = N_{2} \frac{\mathrm{d}\Phi}{\mathrm{d}t},


der *N<sub>2</sub>* er vinningstalet i sekundærviklinga og \frac{\mathrm{d}\Phi}{\mathrm{d}t} er den tidsderiverte av fluksen. Forholdet mellom spenningane i sekundær- og primærkrinsen kan difor uttrykkast 

:
\frac{v_{2}}{v_{1}} = \frac{N_{2}}{N_{1}}.


### Ideell transformator

Ein ideell transformator er ein forenkla modell av ein transformator som ikkje har tap. Fig. 3 syner ein ideell transformator med ein lastimpedans Z_{L} i sekundærkrinsen. Straumen i lastmotstanden 

:
i_{2} = \frac{V_{2}}{Z_{L}}.


Ein ideell transformator har ikkje tap, så effekten i sekundærkrinsen må vera lik effekten i primærkrinsen:

:
P_{1} = P_{2}, 


som er det same som at 

:
v_{1}i_{1}  = v_{2}i_{2}. 


Ved å kombinera likningane kjem ein fram til fylgjande samanhengar for ein ideell transformator:

:
\frac{v_{2}}{v_{1}}  = \frac{i_{1}}{i_{2}} = \frac{N_{2}}{N_{1}}.


Om N_{2} > N_{1} vert spenninga transformert opp (v_{2} > v_{1}) og straumen vert transformert ned (i_{2} > i_{1}). 

Lastimpedansen sett frå primærsida kan uttrykkast

:
Z_{L}{'}  = \frac{v_{1}}{i_{1}}  = 
\frac{v_{2}{\left(\!\frac{N_{1}}{N_{2}}\right)}}{\left(\!\frac{N_{2}}{N_{1}}\right)}} = \left(\!\frac{v_{2}}{i_{2}}\right)\!{\left(\!\frac{N_{1}}{N_{2}}\right)^2} = Z_{L}\!{\left(\!\frac{N_{1}}{N_{2}}\right)^2}.


På same måte kan kildeimpedanse Z_{k} sett frå sekundærsida uttrykkast

:
Z_{k}^{'}  = Z_{k}\!{\left(\!\frac{N_{2}}{N_{1}}\right)^2}.


Ein ser at spenningar og straumar vert transformerte med omsettingsforholdet \frac{N_{2}}{N_{1}}, medan impedansar vert transformerte med kvadratet av omsetningsforholdet.

## Ulike typar transfomatorar

### Effekttransformatorar

### Signaltransformatorar
St. Lucia

**St. Lucia** kan referera til:
* Øystaten Saint Lucia
* Helgenen den heilage Lucia
* Merkedagen Luciadagen
Darsjan

**Darsjan** (sanskrit for 'syn, openberring') er eit hinduisk omgrep som inneber innsikt i eg-et. Det blir særleg brukt i samband med det å møta blikket til ein heilag person eller eit gudebilde, noko som medfører at ein blir signa. 

Ettersom blikket til ein heilag figur er rekna som så viktig, blir auga til gudestatuar aldri dekte til, sjølv om statuen elles kan overlessast med klede og blomar.
Pianokonsert nr. 24 av Mozart

**Pianokonsert nr. 24 i C-moll**, K. 491, er eit concertante-verk for piano, eller pianoforte og orkester av Wolfgang Amadeus Mozart. Mozart komponerte konserten vinteren 1785&ndash;1786 og gjorde han ferdig den 24. mars 1786. Premieren var den 7. april 1786 i Burgtheater i Wien.

Konserten består av tre satsar:
#Allegro i c-moll
#Larghetto i ess-dur
#Allegretto (variasjonar) i c-moll

Det er skriven for fløyte, 2 oboar, 2 klarinettar, 2 fagottar, 2 valthorn, 2 trompetar, pauke og strykarar. Av pianokonsertane til Mozart har denne det mest komplette partituret. 

Konserten har lenge vorte rekna som eit av dei største verka til Mozart. Arthur Hutchings har skildra det som det mest «samla» av alle solokonsertane hans. Girdlestone hevda òg det var den største solokonserten. Ludwig van Beethoven fann stor inspirasjon for sin eigen musikk frå denne konserten. Richard Strauss spelte sin eigen kadens for konserten i 1885.

Konserten vart først publisert i delar i 1800. Manuskriptet med konserten ligg i dag i Royal College of Music.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Piano Concerto No. 24 (Mozart)|Piano Concerto No. 24 (Mozart)]]» frå ,  den 12. juni 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Girdlestone, C. M. *Mozart's Piano Concertos*. Cassell, London.
* Hutchings, A. *A Companion to Mozart's Piano Concertos*,  Oxford University Press.
* Mozart, W. A. *Piano Concertos Nos. 23-27 in full score*.  Dover Publications, New York.
* Tovey, D. F. *Essays in musical analysis*, volume 3, Concertos.  Oxford University Press.


## Bakgrunnsstoff
* 
* 
*Høyr konserten i BBC Discovering Music
Voss fjellheisar

**Voss Resort Fjellheisar** er eit skisenter som ligg i Bavallen i Voss i Vestland. Skisenteret ligg om lag 5 km frå Voss sentrum, og litt over 1 times køyring frå Bergen. 

Voss Resort Fjellheisar har 10 skitrekk, 3 stolheisar og 23 nedfartar.
Den lengste nedfarten er på 5200 meter. Her er òg to snowboardpark og tre barneområde.

## Historikk
Det fyrste skitrekket i Bavallen vart sett opp i 1947. Då heitte eigarskapen L/L Voss Skitrekk, men vart teken over og drifta av Voss Ski- og Fjellheisar i 1963. Den fyrste stolheisen vart opna i Bavallen i 1973. 

Desember 1999 tok Norlandia over Voss Fjekkheisar AS, som dermed vart ein del av Voss Resort-konsernet i 2007. Selskapet er eigd av Voss Resort AS.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Voss Resort
Det matematisk-naturvitenskapelige fakultet ved Universitetet i Bergen

**Det matematisk-naturvitskaplege fakultet** er eit av sju fakultet ved UiB. Det har om lag 500 tilsette og 2700 studentar fordelt på 8 institutt, og tilbyr forsking og undervisning på alle nivå.

## Institutta
* Geofysisk Institutt
* Institutt for biologi
* Institutt for fysikk og teknologi
* Institutt for geovitskap
* Institutt for informatikk
* Kjemisk institutt
* Matematisk institutt
* Molekylærbiologisk institutt

## Bakgrunnsstoff
* Fakultetet si vevside
Dei allierte under den andre verdskrigen

:: Sjå òg Ententemaktene, «dei allierte» under den første verdskrigen

**Dei allierte** var dei som kjempa mot *aksemaktene* (Tyskland, Italia og Japan) og *deira* allierte (Finland, Ungarn, Romania) i andre verdskrigen. Frå 1. januar 1942 gjekk *Dei allierte* òg under namnet Dei sameinte nasjonane. 

### Hovudallierte
* Frankrike (*dei frie franske styrkane*)
* Storbritannia
* Kina
* Sovjetunionen (frå 22. juni 1941)
* USA (frå 8. desember 1941)

#### Medallierte
* Australia (som medlem av *[[det britiske samveldet]]* og i direkte støtte til Storbritannia)
* Belgia
* Brasil
* Canada (som medlem av *det britiske samveldet* og i direkte støtte til Storbritannia)
* Cuba
* Den dominikanske republikken
* El Salvador
* Etiopia
* Guatemala
* Haiti
* Hellas
* Honduras
* India (britisk domene som Britisk India, på dette tidspunktet enno ikkje sjølvstendig stat)
* Jugoslavia
* Luxembourg
* Mexico
* Nederland
* New Zealand (som medlem av *det britiske samveldet* og i direkte støtte til Storbritannia)
* Nicaragua
* Noreg
* Panama
* Polen
* Sør-Afrika (som medlem av *det britiske samveldet* og i direkte støtte til Storbritannia)
* Tsjekkoslovakia
Olaus Alvestad

**Peder Olaus Alvestad** () var ein norsk folkehøgskulelærar, avisredaktør og songbokredaktør.

## Biografi
Alvestad arbeidde heime på farsgarden Ryssgard til han var bortimot 20 år gammal. Då gjekk han Romsdals Amtsskole som heldt til i Ørskog. Sommaren 1886 gjekk vegen til Asker seminar, der han tok lærareksamen i 1888. Frå Asker reiste han til eit lærarkurs på Viggo Ullmann sin folkehøgskule i Seljord. Åra 1888-90 var han lærar ved Sagatun Folkehøyskole ved Hamar. Deretter dreiv han i to år ein friskule (framhaldsskule) på Austnes i Haram, saman med den teologiutdanna sambygdingen Ole Elias Sønderland. 1892-94 underviste han ved folkehøgskulen i Seljord. Saman med Lars Eskeland grunnla han Voss folkehøgskule i 1895 og arbeidde der til 1902. Fram til 1899 var han medstyrar, sidan var Eskeland styrar åleine. I 1896 kjøpte Alvestad avisa Hordaland saman med Lorentz Nybø og redigerte ho til han døydde av tuberkulose i 1903.

## Ettermæle
I 1898 gav Alvestad ut *Norsk songbok for ungdomsskular og ungdomslag*. Ho vart ei av dei mest brukte songbøkene på 1900-talet, trykt i over 130&nbsp;000 eksemplar dei fyrste tretti åra. Siste utgåve kom i 1998, då under namnet *Songbok for folkehøgskolen*, som ho hadde hatt sidan 1982. På folkemunne vart ho berre kalla «Songboka til Alvestad», og over halvparten av songane var på nynorsk. 17. mai 1906 vart det avduka ein minnestein på grava hans på Voss kyrkjegard. Same året vart det og reist ein bautastein på heimegarden hans på Hildrestranda.

## Kjelde
* Ivar Grøvik: Olaus Alvestad i *Jul på Sunnmøre 1973*

## Bakgrunnsstoff
* Digitaliserte bøker av Olaus Alvestad hjå Nasjonalbiblioteket
Andre juledag

**Andre juledag** er den 26. desember og ein heilagdag i den kristne kyrkja. Dagen er fridag for mange, og kan nyttast til gudstenest, feiringar og idrettstilstellingar. Mange stader er dette også dagen då butikkar og anna opnar etter julehelga. I England og mange andre engelskspråklege land vert annan juledag feira som «Boxing Day». Namnet kjem av at denne dagen vart boksar med gåver til dei fattige opna, og innhaldet delt ut. 
Andre namn på dagen er *Day of Goodwill* i Sør-Afrika sidan 1994, og 'gjerdesmettdagen' (engelsk *Day of the Wren*, irsk *Lá an Dreoilín*) på Irland. I kristen samanheng er han også kjend som St. Stefan- eller Stefanusdagen.

## Kristen feiring
Dagen er vigd den heilage Stefan, den første martyren i kyrkja.  Den liturgiske fargen for denne dagen er raudt, medan fargen for juledagen og resten av jula er kvitt.

I kyrkjer som høyrer til Den norske kyrkja og som ikkje har hatt gudsteneste juledagen, vel mange prestar å preike over juledagstekstane i staden for å markere Stefanusdagen.  Dette gjeld spesielt i distrikta, der fleire kyrkjelyder delar ein prest.  På større stader er det ofte dåpsgudsteneste Andre juledag.

## Verdsleg feiring

Mange stader er 2. juledag dagen for dei store familiesamankomstane. Ein kan også treffast for å gå turar, sjå på eller driva med idrett, gå og handla eller mora seg på andre måtar.

### Handel
Mange stader opnar butikkane att etter julehøgtida på andre juledag, og kundar strøymer til. Ofte har varene som ikkje blei selte til jul nedsett pris. I tillegg kan mange ønska å bytta julegåver.

### Idrett

Andre juledag er det mange stader tradisjon for å halda ulike idrettsarrangement. I Storbritannia har ein lenge halde revejakter og hesteløp på denne dagen. Kampar i lagspel som fotball eller rugby blir haldne overalt på dei britiske øyane, tradisjonelt mellom lokale rivalar slik at bortelaget ikkje skulle trenga reisa langt like etter jul. Det vert også spelt full runde i Premier League, og slik har «Boxing Day» òg vorte eit omgrep blant norske fotballentusiastar.

I Australia og Sør-Afrika blir det gjerne halde cricketkampar på andredagen. I tillegg byrjar Sydney til Hobart-regattaen for seglbåtar. I Canada og Sverige er det vanleg å ha ishockeykampar, og i Sveits byrjar Spengler Cup i same idretten. I USA blir det nokre stader arrangert basketballkampar. I ei rekkje land, særleg afrikanske samveldeland, blir *boxing day* markert med tevlingar i boksing.

### Julebukk med gjerdesmett
Fleire stader i Europa har det vore ein skikk å drepa ein gjerdesmett på annandag jul. Ofte blei fuglen steina på same måte som martyren Stefan. Alle andre dagar av året gav det ulukke å drepa ein gjerdesmett.

Gutegrupper som hadde drepe ein fugl kunne festa han på ein pinne pynta med kristtorn og band. Dei kunne også sverta fjesa sine og så gå julebukk for mat, myntar eller andre gåver. Skikken er kjend frå Irland, Wales, Isle of Man og Kontinentet.

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder

* Season's Beatings: 'Boxing Day' Takes a Pugilistic Turn, wsj.com
* Stefandagen , ntnu.no
Ententemaktene

**Ententemaktene** eller berre Ententen er ei nemning på dei landa som kjempa mot sentralmaktene under første verdskrig. Nemninga kjem av *[[Entente cordiale]]* (fransk for «hjarteleg avtale»), som var ei rad samarbeidsavtalar mellom Storbritannia og Frankrike inngått i 1904. Russland slutta seg til samarbeidet i 1906. Andre land slutta seg til ententemaktene i løpet av krigen. 

### Ententemaktene
* Belgia
* Frankrike
* Japan
* Russland Drog seg ut av krigen då kommunistane tok over makta med revolusjonen i 1917.
* Italia Gjekk over frå Sentralmaktene til Ententen i 1915.
* Storbritannia og det britiske imperiet
** Canada
** Australia
** New Zealand
* USA - Kom inn i krigen etter at Tyskland torpederte skip (både sivile og militære) i Atlanterhavet
* Serbia
* Marokko
* Brasil - Kom inn i krigen etter at Tyskland torpederte sivile skip i Atlanterhavet

## Sjå òg
* Dei allierte under den andre verdskrigen (Ententemaktene vert enkelte gonger òg kalla «dei allierte»)
* Trippelalliansen
Allierte

**Allierte** eller **dei allierte** kan visa til:

* Dei allierte under den andre verdskrigen, som slost mot aksemaktene under den andre verdskrigen.
* Ententemaktene, som slost mot sentralmaktene under den første verdskrigen.
* Ei generell allianse i krig, sjå òg Allianse