open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Byar i Litauen

Det er 103 **byar i Litauen** (by er *miestas* på litauisk i eintal og *miestai* i fleirtal). Det er Seimas, det litauiske parlamentet, som avgjer kven som får bystatus om tettstaden har meir enn 3&nbsp;000 innbyggjarar der minst to tredjedelar arbeider i industrien eller servicenæringa. Busetnader med mindre enn 3&nbsp;000 innbyggjarar som historisk har hatt bystatus har fått halde på denne statusen. Mindre busetnader vert kalla *miestelis* (fleirtal *miesteliai*) eller småbyar. Enno mindre busetnadar (landsbyar) vert kalla *kaimas* (fleirtal *kaimai*). Ofte er ikkje den offisielle statusen klar og folk referer til både småbyar og byar som *gyvenvietė* (fleirtal *gyvenvietės*) som hovudsakleg tyder busetnad. 

Byane byrja å oppstå på 1200- til 1300-talet i samband med Storfyrstedømet Litauen. Den første byen som fekk byrettar var Klaipėda. I følgje mellomalderlovene kunne byar ha sine eigne marknadar, vertshus, laug og slott. Nokre av dei tidlegare byane mista statusen sin og er i dag berre småbyar eller landsbyar, som Kernavė eller Merkinė. Dei fleste av byane i Litauen er gamle og grunnlagd før 1700-talet. Plasseringa deira vart hovudsakleg avgjort av handel og transportruter. Nokre av dei nyare byane voks fram då jernbanen kom til dei, som til dømes Kaišiadorys, Vievis, Radviliškis, Ignalina eller Mažeikiai. I løpet av dei siste hundre åra voks nokre av byane fram som store industrisenter, som Visaginas, Elektrėnai eller Naujoji Akmenė. Fire byar, Birštonas, Druskininkai, Neringa og Palanga har ein spesiell status som ferieby. 

Dei fleste byane er små. Det er berre 19 byar med meir enn 20&nbsp;000 innbyggjarar. Byane er forholdsvis jamt spreidd rundt i landet og dette har gjeve eit godt grunnlag for økonomisk utvikling i alle delar av landet. Om lag 66,7 % av innbyggjarane i Litauen (etter folketeljinga i 2001) bur i byar og denne prosentdelen veks. 

## Byar

## Kart
Kartet viser alle byane markert med raude prikkar. Store byar er skrive med store bokstavar. Klikk på kartet for betre oppløysing.
Romsonden Spirit

**Spirit** (opphavleg **MER-A (Mars Exploration Rover - A)**) var den fyrste av dei to robotiske romkøyretøya i Mars Exploration Rover-prosjektet. Han landa utan problem på Mars den 4. januar 2004 klokka 05:35 norsk tid i Gusev-krateret, tre veker før tvillingsonden Opportunity landa på motsett side av planeten. 

Spirit sende dei siste signala attende til jorda 22. mars 2010, då vetteren hadde byrja å setja inn og den tilgjengelege solenergien minka. Roveren hadde då vore operativ i over seks år, medan den planlagde levetida låg på tre månader. NASA melde offisielt at Spirit-prosjektet var over 25. mai 2011 etter at ein ikkje lukkast i å koma i kontakt med Spirit då våren kom. 

## Bakgrunnsstoff
* Heimesida til MER-prosjektet

## Kjelder
Theodor Abildgaard

**Theodor Frederik Scheel Abildgaard** () var ein av leiarane i thranittarrørsla. Abildgaard var mellom anna redaktør i *[[Christiansandsposten]]* og *[[Arbeider-foreningernes Blad]]*.

Då Abildgaard kom inn i thranittarrørsla var han student. Han vart raskt ein av dei leiande i rørsla, ved sida av Marcus Thrane sjølv. I 1850 representerte han Kristiania Arbeiderforening på arbeidarkongressen, der han la fram eit forslag til ei ny grunnlov. På denne kongressen vart organisasjonen sterkt radikalisert. Abildgaard var ein moderat reformist, og interesserte seg mykje for stortingspolitikk, i motsetnad til Thrane, som var meir radikal. Intern usemje med dei mest radikale arbeidarane rundt hattemakar T. Knudsen, saman med press utanfrå, gjorde at Thrane i slutten av 1850 overlét leiinga over thranittarane sin organisasjon, og *Arbeider-foreningernes Blad*, til Abildgaard. 

Det at Abildgaard tok over roret endra skulle føra til store endringar i thranittarrørsla. Oppgåva hans var å gje thranittarane makt gjennom Stortinget ved lobbyverksemd. Men Abildgaard endra heile organisasjonen, både politisk og organisatorisk. Han sette etterkvart Thrane ut av sentralleiinga og tok uttrykkeleg avstand frå sosialismen. Thrane-mottoet «Enighed gjør stærk» vart byta ut med «Brødre, elsker hverandre». Abildgaard lukkast ikkje med lobbyismen sin, og arbeidarrørsla vart uroleg. Thrane hadde nok autoritet til å hindra opptøyar i Oslo, men situasjonen var uroleg elles på Austlandet og i Trøndelag.

Ved arbeidarkongressen 10.—17. juni 1851 røysta eit fleirtal mot Thrane og Abildgaard for ein revolusjon. Etter kongressen, den 7. juli, vart Abildgaard, saman med Thrane og andre, arrestert for å ha lagt «revolusjonære planar». Styresmaktene byrja deretter å rettsforfølgja store delar av rørsla. I fengselet, medan styresmaktene gjorde kva dei kunne for å knusa restane av arbeidarrørsla og granskingskommisjonen avgjorde framtida for dei involverte, braut Abildgaard med Thrane, og starta si eiga, rivaliserande avis. På grunn av dei interne stridane og det at alle leiarane var fengsla, fall thranittarrørsla saman.

Granskingskommisjonen dømde over 100 arbeidaraktivistar. Abildgaard vart i 1854 dømd til 4 års straffarbeid. Etter at han hadde sona straffa si, budde han i Oslo resten av livet, men vart aldri aktiv i politikken att. Han var ei stund kasserar ved fattigvesenet.

## Kjelder
* caplex.no
*Pax leksikon
*Arbeidernes leksikon
Abildgaard

**Abildgaard** er eit kyrkjesokn i Danmark. Det er fleire kjende personar som heiter Abildgaard:

* Nikolai Abraham Abildgaard, ein dansk kunstmålar
* Peter Abelgaard, ein norsk prest
* Peter Christian Abildgaard, ein dansk lækjar og dyrlækjar
* Søren Abildgaard, ein dansk-norsk teiknar
* Theodor Frederik Scheel Abildgaard, ein norsk arbeidarleiar
Parasoll

**Parasoll** (frå italiensk av para-, '[vern] mot' og *sole*, 'sol') er ein runda skjerm med stong som har som hovudfunksjon å skugga for sollys. Han kan likna ein paraply og haldast i handa, men kan også vera stor som eit møbel og stå på bakken. Parasollar kan lagast av ulike stoff, papir og plantedelar som bambus eller palmeblad.

## Historie

Parasollar er kjende frå oldtida i Assyria, Egypt, India og Kina, og kom til Europa under antikken. Dei blei opphavleg brukt som statussymbol og borne av andre over ein som skulle fremhevast, og har gjerne samanheng med religiøs eller kongeleg oppheving. Parasollar blei tidleg tekne i bruk rundt paven i den katolske kyrkja. Dei er framleis viktige i seremoniar i den etiopiske kyrkja.

Som motetilbehøyr for kvinner hadde parasollen ei blomstringstid frå slutten av 1700-talet fram til først på 1900-talet. Desse parasollane kunne vera inspirert av austasiatiske parasollar med orientalsk dekorasjon, eller vera pynta med frynser, kniplingar og brokade. Frå rundt 1920, då soling kom på moten og ein ikkje lenger ønska å skjerma huda mot sol, bar ikkje kvinner lenge parasollar. I staden tok ein dei i bruk på strender og andre stad folk kom saman for å nyta sola.

Parasollar er blitt utbreidde strand- og hagemøblar der ein kan søka skugge når sola blir for varm. Dei blir også brukt ved uteservering. Slike parasollar kan plantast i bakken eller støttast med ein solid fot. Det finst også døme på store parasollar som kan ha ei side på  bakken og fungera som telt.

## Galleri

Fil:Mingun-Myanmar-04-Umbrellas.jpg|Papirparasollar på eit stativ i Myanmar.
Fil:Paradise Cove Bar on the beach.jpg|Stråparasollar ved uteserving på ei strand i California.
Fil:Man sitting under beach umbrella.JPG|Mann under strandparasoll i Brasil.
Fil:Cocktail Umbrella.jpg|Små parasollar av papir kan brukast som pynt i drinkar. 


## Sjå au
* Baldakin
* Markise
* Paraply
* Solbading

## Kjelder


*Parasoll (2009, 14. februar), *Store norske leksikon*. Henta 10. juli 2013.
*
*The History of Umbrellas , oakthriftumbrellas.com
* *Denne artikkelen bygde opphavleg på «[[:nb:Parasoll|Parasoll]]» frå , den 28. januar 2008.* 



## Bakgrunnsstoff
Slaur

Ein **slaur** er ein udugeleg lathans. 

Ordet kan ha tvisynte konnotasjonar. Sagt imellom ungdomar kan uttrykket vere karsleg og vennskapeleg omtale av eigne (heller middelmådige) prestasjonar. T.d. «Du kjeme no alltid for seint, du din slaur!»

## Sjå òg
*Tyl 
*Vestlandet
Rami Shaaban

**Rami Shaaban** () er ein svensk fotballspelar. Han spelar for tida keeper i Hammarby IF. Shaaban har tidlegare spelt for det engelske topplaget Arsenal F.C..
Columbia Hills

**Columbia Hills** er eit uoffisielt namn på nokre låge åsformasjonar i Gusev-krateret på Mars. Namna er gjevne av Mars Exploration Rover- prosjektmedlemma og er ikkje godkjende av IAU. Åsane blei observerte av MER - A, Spirit, når han landa inne i krateret i 2004. Dei ligg omtrent tre kilometer unna landingsplassen. Dei er namnsette til minne om astronautane som døydde i Columbia-katastrofen. Den 2. februar 2004 fekk kvar av toppane namn etter dei sju astronautane som døydde i ulykka. 

Dei sju toppane er, frå nord mot sør:

* Anderson Hill – namnsett etter Michael P. Anderson
* Brown Hill – namnsett etter David M. Brown
* Anderson Hill - namnsett etter Michael P. Anderson
* Chawla Hill - namnsett etter Kalpana Chawla
* Clark Hill - namnsett etter Laurel Clark
* Husband Hill - namnsett etter Rick D. Husband
* McCool Hill - namnsett etter William C. McCool
* Ramon Hill - namnsett etter Ilan Ramon

## Sjå òg
* Apollo 1 Hills 

## Bakgrunnsstoff

* Google Mars – Columbia Hills sett frå verdsrommet i infraraudt 
* Nettstaden til Mars Exploration Rover-prosjektet
* «Everest»-panoramaet  – 3D-panorama konstruert ved bruk Spirit-bilete teke frå toppen av Husband Hill. Krev 3D-briller.
Tyl

**Tyl** er eit fleirtydig ord ofte brukt på Vestlandet. I tidlegare tider skal det ha stått for ein trufast arbeidstræl, men er no forstått som ein som fer med tull. Ifølge Oddvar Torsheim er det eit uttrykk for «ein intelligent tosk».

*Tyl* var òg eit bokverk av Halvor Folgerø og Finn Tokvam, der den torsheimske forståinga fekk stort boltrerom.

Tyl er også namnet på eit norsk rockeband ifrå Hordaland.

## Bakgrunnsstoff
* Tyl i Språkspalten ved NRK Hordaland
* Nettstaden til rockebandet Tyl
Huáscar

**Huáscar** (quechua *Waskar*, , 'kjede' eller 'tau'), ca. 1500–1532,  var den siste legitime inkaen som regjerte i inkariket. Han var nummer to i arverekkja etter Ninan Cuyuchi. Men Cuyuchi døydde omtrent samstundes som faren, inka Huayna Cápac ca. 1525.  Etter det vart Huáscar utnemnd og krona til inka med sete i Cuzco. I førstninga delte han riket med halvbroren Atahualpa som var de facto herskar i nordriket, men seinare braut det ut borgarkrig mellom dei to fraksjonane. I eit endeleg slag utanfor Cuzco i 1532 sigra Atahualpa sine styrkar og Huáscar vart fanga. Seint i 1532 vart han myrda etter ordre frå Atahualpa som sjølv var fange hos Francisco Pizarro i Cajamarca.

## Referansar
Temparken Sioux City

**Sioux City** er ein temapark på Gran Canaria som førestiller ein westernby. Temaet i parken er henta frå den ville vesten i USA. Parken er heile 320&nbsp;000 kvadratmeter stor. Temaparken Sioux City ligg i Canõn del Aguila i San Agustín på kanariøya Gran Canaria i Spania. Det er spela inn fem westernfilmar i parken, mellom anna *For a fistful of dollars* med Clint Eastwood.
Apollo 1 Hills

**Apollo 1 Hills** er tre åsar i Gusev-krateret på Mars. Namna er ikkje godkjende av IAU og er såleis ikkje offisielle. Åsane vart fotograferte frå lang avstand av MER - A, Spirit. Dei er namnsette etter tre astronautar dom døydde under ein brann i romskipet Apollo 1 under testing på bakken. 

* Grissom Hill - namnsett etter Gus Grissom. Ligg omtrent 7,5 km sørvest for Columbia Memorial Station, Spirit sin landingsplass.
* Chaffee Hill - namnsett etter Roger B. Chaffee. Ligg omtrent 14,3 km sør-sørvest for Columbia Memorial Station.
* White Hill - namnsett etter Edward White. Ligg omtrent 11,2 km nordvest for Columbia Memorial Station.

## Sjå òg
* Columbia Hills

## Bakgrunnsstoff

* «Martian Landmarks Dedicated to Apollo 1 Crew» - NASA-pressemelding
* Nettstaden til Mars Exploration Rover-prosjektet
Russlands liberaldemokratiske parti

**Russlands liberaldemokratiske parti** (LDPR) (russisk **Либерально-демократическая партия России** - *Liberalno-demokratitsjeskaja partija Rossii*) er eit høgreorientert, populistisk politisk parti i Russland. Partiet vart stifta 13. desember 1989. Leiaren har heile tida vore Vladimir Zjirinovskij. LDPR vart det største partiet ved det første parlamentsvalet i det sjølvstendige Russland den 12. desember 1993, med 22,9 % av røystene. Ved det siste parlamentsvalet, 2. desember 2007, vart partiet tredje størst med 8,1 % av røystene. Partiet har nominert Vladimir Zjirinovskij som sin kandidat til det russiske presidentvalet i mars 2008.

## Valresultat for LDPR

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Offisielle nettsider på russisk.
Dagfinn Grønoset

**Dagfinn Grønoset** () var ein norsk forfattar og journalist, fødd i Trysil, busett i Elverum. Den største suksessen hans var boka *[[Anna i ødemarka]]* frå 1972, som danna skule for dokumentarbiografiar om gløymde kvardagsheltar i utkant-Noreg på 1970-talet.

Grønoset vart tilsett i *[[Østlendingen]]* i 1939. Frå 1952 hadde Grønoset omfattande skriveri og opptredenar i riksdekkande kanalar, hovudsakleg med kvardags-slitaren som artikkel- og intervjuobjekt. Grønoset fekk ei rekkje prisar for arbeidet sitt, og vart i 1989 heidra med Kongens fortenestmedalje i gull.

Han var gift med journalist og forfattar Rise Grønoset, og gjennom det svoger av den tidlegare danske utanriksministeren Uffe Ellemann-Jensen. 

## Prisar og utmerkingar
* Kongens fortenestmedalje i gull 1989
* Elverum kommune sin kulturpris
* Hedmark fylkeskommune sin kulturpris (1987)
* Trysil kommune sitt forfattarstipend
* Østerdalprisen
* Finnskogprisen

## Bibliografi
* *Vandring i villmark* (1952, utvida utg. 1981), biografiar og reportasjar frå Femundsmarka. Om Oliver Sylen, Olava Femundshytta o.a.
* *Finnskog og trollskap* (1953), vart også populær film.
* *Gull i sporet* (1956), biografi om Hallgeir Brenden.
* *Nitahå-jussi* (1957), biografi om bygdeoriginalen Nitahå-Jussi frå Finnskogen.
* *Med kong Olav mot nord* (1959) 
* *Villmarksfolk* (1959), illustrert av Kjell Aukrust.
* *Langs bygdevegen* (1960, saman med Vidar Sandbeck)
* *I Vinjes fotspor* (1960), reiseskildring gjennom Sollia og Folldal.
* *Bella Capri* (1961), frå øya Capri.
* *Folk fra skogene* (1970, 1984), ni forteljingar frå øydemarka.
* *Anna i ødemarken* (1972), den mestseljande boka hans, omsett til fjorten språk. Om unge Anna som hamnar som tenestejente på den veglause garden Haugsetvolden ved Isteren i Engerdal.
* *Tater-Milla* (1974), om dottera til den kjende tateren Stor-Johan.
* *Barnet Gud gløymde* (1979) 
* *Femundsmarka* (1979, saman med Ragnar Frislid og Per Hohle)
* *Gunnhild fra skogene* (1982), biografi.
* *Dalene i øst* (1983), ny, utvida utgåve av *I Vinjes fotspor*.
* *Furer i fedrelandet* (1984), illustrert av Kjell Aukrust.
* *Finnskogens folk* (1985), ny, utvida utgåve av *Finnskog og trollskap* og *Nitahå-Jussi*.
* *Kvinner på veg og vidde* (1986) 
* *Villmark og vinløv* (1988), illustrert av Kjell Aukrust.
* *Det rotfaste folket* (1990), illustrert av Kjell Aukrust.
* *Hurra for livet* (1991), refleksjonar, illustrert av Ulf Aas.
* *Viser ved vegen* (1994), illustrert av Bea Bekkelund
Kaunassjøen

**Kaunassjøen** (litauisk *Kauno marios*) er den største kunstige innsjøen i 1959 ved Nemunas nær Kaunas og Rumšiškės. Han dekkjer eit areal på 63,5&nbsp;km² og om lag 0,1 % av det totale arealet i Litauen. Eit vasskraftverk vart bygd ved lagunen. Vatnet dekkjer om lag 25&nbsp;km av Nemunas og er 3,3&nbsp;km på det breiaste og 22 meter på det djupaste.

Då demninga vart bygd vart 721 gardar og landsbyar flytta til andre stader. Heile byen Rumšiškės vart flytta og er i dag eit friluftsmuseum for tradisjonell arkitektur.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kaunas Lagoon|Kaunas Lagoon]]» frå , den 28. januar 2008.*
Alliaceae

**Alliaceae** er tidlegare namn på ein plantefamilie og ein underfamilie med om lag 15 slekter i påskeliljefamilien (Amaryllidaceae). Underfamilien blir no stort sett kalla Allioideae. Både Alliaceae og Amaryllidaceae er tidlegare blitt kalla laukfamilien på norsk.

Han har over 800 artar i Europa, Midt-Austen, Sentral-Asia, Aust-Asia, Afrika og Amerika. Artane er fleirårige urter som dannar knollar. Alle har laukaktig lukt og smak. Tidlegare var Alliaceae ein eigen familie, laukfamilien, men i APG III-systemet er 20 av dei opphavlege slektene i Alliaceae klassifiserte som ein underfamilie av Amaryllidaceae.

## Slekter
20 av slektene er i APG III-systemet er katalogiserte under Alliaceae (2011).
Slektene *Caloscordum* Herb., *Milula* Prain og *Nectaroscordum* Lindl. er slått saman med *Allium*.
Ein (2012) reknar om lag 15 slekter i underfamilien Alliaceae som blir delt 3 tribusar   Til saman er det godt over 800 artar:

* **Tribus [[Allieae]]** Dum.: Lauken har ikkje stiving. Berre ei slekt:
** *[[Allium]]* L.: Med 260 til 780 artar i den tempererte sona på den nordlege halvkule er dette den mest tallrike slekta i denne underfamilien.
* **Tribus [[Tulbaghieae]]** Endl. ex Meisn. (Syn.: Tulbaghioideae M.F.Fay & M.W.Chase, Tulbaghiaceae Salisbury): Dei fleste med jordstengel (rhizoma). Berre ei slekt:
** *[[Tulbaghia]]* L.: Med om lag 22 artar i Cape floraregionen.
* **Tribus [[Gilliesieae]]** (Syn.: Gillesiaceae Lindl., Gilliesioideae Arnott, Ipheieae): Om lag 13 slekter og om lag 80 artar i Neotropis-regionen (Sør- og Mellom-Amerika):
** *[[Ancrumia]]* Harv. ex Baker (ofte klassifisert i *Solaria*): Ein art:
*** *[[Ancrumia cuspidata]]* Harv. ex Baker: Coquimbo i Chile.
** *[[Erinna]]* Phil. (manchmal in *Leucocoryne* eingegliedert): Ein art:
*** *[[Erinna gilliesioides]]* Phil.: Sentral-Chile.
** *[[Gethyum]]* Phil.: Berre to artar i sørlege Chile.
** *[[Gilliesia]]* Lindl.: Om lag seks artar i Chile.
** *[[Ipheion]]* Raf.: Om lag tre artar i Sør-Amerika.
** *[[Leucocoryne]]* Lindl. (inklusive: *Beauverdia* Herter, *Erinna* Phil., *Latace* Phil., *Pabellonia* Quezada & Martic. og *Stemmatium* Phil.): Med 20 til 45 artar i Chile.
** *[[Miersia]]* Lindl.: Med om lag seks artar i Chile.
** *[[Nothoscordum]]* Kunth: Om lag 25 artar i Sør-Amerika.
** *[[Schickendantziella]]* Speg.: Berre ein art:
*** *[[Schickendantziella trichosepala]]* (Speg.) Speg.: Nordaustlege Argentina.
** *[[Solaria]]* Phil. (manchmal inklusive *Ancrumia* Harv. ex Baker): Tre til seks artar i sørlege Chile og sørlege Argentina.
** *[[Speea]]* Loes.: Berre to artar i Chile.
** *[[Trichlora]]* Baker: Berre to artar i Peru.
** *[[Tristagma]]* Poepp. (inklusive *Garaventia* Looser): 14 til 30 artar i Chile og Argentina.

## Referansar
Milkessa

**Milkessa** er eit mannsnamn frå Etiopia som særleg blir brukt av oromoar. Det kan også brukast som etternamn.

## Kjende namneberarar
* Milkessa Chalchisa, spydkastar (deltok i sommar-OL 1980)
109 Felicitas

**109 Felicitas** er ein mørk og ganske stor hovudbelteasteroide. Han vart oppdaga av C. H. F. Peters den 9. oktober 1869, og namnsett etter Felicitas, den romerske gudinna for suksess. Den einaste observerte stjerneokkultasjonen av Felicitas er ein frå Japan, 29. mars 2003.

## Kjelder
Šiauliai

**Šiauliai** (samogitisk *Šiaulē*, tysk *Schaulen*) er den fjerde største byen i Litauen med om lag 130&nbsp;000 innbyggjarar. Han er hovudstad i Šiauliai fylke og uoffisiell hovudstad i Nord-Litauen.

## Historie
Byen vart først nemnd i skriftlege kjelder som *Soule* i krønikene til Den liviske ordenen der solslaget vert skildra. Byen si grunnlegging vert derfor rekna som 22. september 1236, den same datoen då slaget fann stad, ikkje langt frå Šiauliai. Han utvikla seg først som ein militærpost for å forsvare området mot åtak frå Den tyske riddarordenen og Den liviske ordenen. Etter slaget ved Grunwald i 1410 stoppa plyndringstokta. I 1445 vart det bygd ei trekyrkje, som vart erstatta av ei mursteinskyrkje i 1634 som framleis står i sentrum av byen i dag.

Šiauliai fekk magdeburgrettar i 1589. På 1500-talet vart han det administrative senteret i området, men på 1600- og 1700-talet vart byen øydelagd av Den svenske syndfloden og byllepestepidemiar.

Antoni Tyzenhaus (1733-1785) starta radikale økonomiske og urbane reformer etter eit valdeleg bondeopprør mot krona i Nord-Litauen. Han bygde opp byen i klassisistisk stil. Byen vart etter kvart ein velutvikla by og Stanisław August Poniatowski, konge av Den polsk-litauiske realunionen stadfesta i 1791 på ny Šiauliai sine byrettar og gav han eit byvåpen.

Etter delingane av Polen fekk Šiauliai eit nytt byvåpen. Byen voks og vart eit viktig utdannings- og kultursenter. I 1836-1858 vart det bygd vegar til Riga og Tilsit, i 1871 vart det bygd jernbanesamband til Liepāja og Romny. Šiauliai låg ved fleire handelsruter og utvikla seg til ein industriby. Alt i 1897 var han den tredje største byen i Litauen med om lag 16&nbsp;000 innbyggjarar. Šiauliai var eit senter for produksjon av lærprodukt. Chaim Frenkel eigde den største lærfabrikken i Det russiske keisardømet.

Under den første verdskrigen vart 65 % av bygningane brende til grunnen og bysentrumet vart øydelagt. Etter krigen mista Litauen hovudstaden Vilnius til Polen og Šiauliai vart viktigare. Før Klaipėda vart ein del av Litauen var byen den nest viktigaste etter Kaunas. I 1929 vart sentrum av byen bygd opp att.

Dei første åra då Litauen var sjølvstendig var vanskeleg fordi industribyane mista marknadene sine i Russland og dei måtte finne nye kundar i Vest-Europa. I 1932 vart det bygd jernbanesamband til Klaipėda og byen vart forbunden til dei vestlege marknadene.

I 1939 var ein fjerdedel av innbyggjarane jødar. Tyske nazistar gjekk inn i Šiauliai 26. juni 1941. Om lag tusen jødar vart skotne i ein nærliggjande skog dei første vekene av okkupasjonen etter å ha grave sine eigne graver. Det var to ghettoområde i Siauliai. I løpet av den andre verdskrigen vart den jødiske folkesetnaden redusert frå 8&nbsp;000 til 500. Om lag 80 % av bygningane i byen vart øydelagde.

## Sport
* FA Šiauliai;
* FC Gintra;
* FC Šiauliai (tidigare);

## Bakgrunnsstoff
* www.randburg.com om Siauliai
* Reiseguide for Šiauliai
* Bilete frå Siauliai 
* Turistinformasjon om Šiauliai 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Šiauliai|Šiauliai]]» frå , den 28. januar 2008.*
Carl Johan Ruth

**Carl Johan Ruth** () var handelsmann i Kautokeino frå 1844 til han vart drepen under Kautokeino-opprøret.

Carl Johan Ruth vart fødd i Gæddvik i Nederluleå i Sverige. Foreldra hans var gardbrukaren Jöns Hansson og Maria Greta Jakobsdotter. 

På 1840-talet hadde Ruth arbeid som handelsbetjent. I 1844 fekk han løyve til å drive gjestgjevarhus og landhandel i Kautokeino. Han var den første som fekk slikt løyve på staden, tidlegare hadde handelen vore avgrensa til marknadsdagane, då kjøpmenn frå m.a. Alta sende betjentar til staden. 

I 1847 var han gift med Hansine Eleonore Holmboe, f. 1824, sonedotter til futen Jens Holmboe. Som gjestgjevar hyste Ruth i periodar både lensmann og prest. Konflikt rundt brennevinssalet var eit element under uroa i Kautokeino tidleg på 1850-talet, og då uroa toppa seg 8. november 1852, vart han drepen under overfallet på handelsstaden.

Ruth vart gravlagd ved Kåfjord kyrkje . Her vart òg det tredje barnet deira døypt sommaren etter.

## Kjelder
* Statsarkivet i Tromsø: Kautokeino-samfunnet 1850 
* Gabriel Faye Holmboe (Red.): Slekten Holmboe Stamtavle 1944 

## Bakgrunnsstoff

* Slektstavle
* Kåfjord i Talvik, Ministerialbok nr. 16 (1847-1857), Døde og gravlagde 1852, side 158
* Kåfjord i Talvik, Klokkarbok nr. 1 (1847-1863), Fødde og døypte 1853, side 53
* Sameradioen - Ruths gravstad
Alytus

**Alytus** er den sjette største byen i Litauen med om lag 70&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg sør i landet og er det historiske sentrumet i regionen Dzūkija. Elva Nemunas renn gjennom byen. Dei største hovudvegane går til Vilnius, Kaunas, Lazdijai og Hrodna i Kviterussland. Avstanden frå Alytus til Kaunas er 70 km og til Vilnius 105 km.

Byen var delt i to separate einingar i fleire hundreår og består av to delar som ofte vert kalla *Alytus I* og *Alytus II*. Den første var ein mindre by og den andre danna seinare bysentrumet med parkar og industriområde. 

Byen sine historiske og etniske namn inkluderer latvisk: Alīte, polsk *Olita*, jiddisch *Olita* eller *Alite* og russisk Алитус.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Alytus|Alytus]]» frå , den 28. januar 2008.*
108 Hecuba

**108 Hecuba** er ein gansk stor og lys hovudbelteasteroide.

Hecuba går i bane innanfor asteroidefamilien Hygiea, men har har ingenting med familien å gjera bortsett i frå bana. Medan Hygiea-familien består av mørke C-type-asteroidar, består Hecuba av silikat og er av S-typen.

Asteroiden vart oppdaga av R. Luther den 2. april 1869, og namnsett etter Hekabe, kona til kong Priamos i legendane om den trojanske krigen.

## Kjelder
Matti Rönkä

**Matti Rönkä** () er ein finsk forfattar og nyhendesjef i den finske Yleisradion TV1. 

Rönkä er fødd i Karelen i Finland. Han har skrive tre kriminalromanar. Med romanen *Ystävät kaukana* (ikkje omsett til norsk, tittelen betyr *Langt frå vener*) vann han Glassnøkkelen 2007 for beste nordiske kriminalroman. Boka vann også *Vuoden johtolanka*-prisen i 2006 for den beste finske kriminalromanen. 

Den faste etterforskaren til Rönkä er Viktor Kärppä, ein av dei russiskfødde etterkomarane av finnar som under president Mauno Koivisto fekk finsk statsborgarskap. Kärppä er ein ufrivillig privatdetektiv, ein bygningsentrepenør og «fiksar» frå Helsingfors, som på grunn av bakgrunnen sin, som innvandrar austfrå og tidlegare spesialsoldat i den russiske armeen, kjem i kontakt med austblokk-kriminalitet.

## Utgjevingar
* *Tappajan näköinen mies* &ndash; kriminalroman (2002)
* *Hyvä veli, paha veli* &ndash; kriminalroman (2003)
* *Ystävät kaukana* &ndash; kriminalroman (2005)
* *Mies rajan takaa* &ndash; 2007 (samling av dei tre første romanane)
* *Isä, poika ja paha henki* &ndash; 2008 
* *Tuliaiset Moskovasta* &ndash; 2009 
* *Väärän maan vainaja* &ndash; 2011 
* *Levanten kyy* &ndash; 2013
Marijampolė

**Marijampolė** er ein industriby og den sjuande største i Litauen med om lag 50&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg sør i landet ved Vištytissjøen og nær grensa til Polen og Kaliningrad oblast i Russland. Han er det litauiske senteret i regionen Sūduva. Byen er kalla opp etter Jomfru Maria. 

Frå 1955 til 1989, medan byen var ein del av Sovjetunionen, vart han kalla **Kapsukas**, etter Vincas Kapsukas, grunnleggaren av det litauiske kommunistpariet. Det gamle namnet vart gjeve tilbake då Litauen fekk tilbake sjølvstendet sitt. 

Elva Šešupė deler byen i to delar som er forbunde via seks bruer. 

Jernbanelinja Kaunas-Šestokai-Alytus går gjennom Marijampolė og avstanden til Vilnius er 139 km, medan hamnebyen Klaipėda ligg 231 km unna. Grensa til Polen ligg berre 38 km mot sør. 
Marijampolė ligg ved fleire viktige hovudvegar. Når Via Baltica står ferdig vil han gå frå Helsingfors og gjennom byen til Sentral- og Sør-Europa. Europeveg 28 går frå Kaliningrad til Minsk via Marijampolė .

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Marijampolė|Marijampolė]]» frå , den 28. januar 2008.* 

## Bakgrunnsstoff
Abiotisk faktor

**Dei abiotiske faktorane** innan biologi og økologi er dei faktorane som påverkar livsmiljøet til planter, og som ikkje direkte skuldast samhandlinga med andre levande organismar, men som skuldast ytre forhold.

Lystilhøve, temperatur, nedbør, vind og næringsstoffa i jorda er døme på abiotiske faktorar.

## Kjelder
* caplex.no
Mažeikiai

**Mažeikiai** (samogitisk *Mažeikē*) er ein by nordvest i Litauen ved elva Venta. Han har kring 40&nbsp;000 innbyggjarar og er den åttande største i landet. Byen er det administrative senteret i Telšiai fylke og er den største byen som ikkje har same namn som eit fylke. 

Mažeikiai vart først nemnd i skriftlege kjelder i 1335. Ein krønikeskrivar for Den liviske ordenen skreiv om eit felttog ordenen utførte der landet til hertug Mažeika vart øydelagd. Byen voks raskt i 1869 då det vart bygd jernbanelinje til Vilnius og Liepaja. I 1893 hadde byen 13 butikkar og fem ølstover. I 1894 vart det bygd ei ortodoks kyrkje, i 1902 ei romersk-katolsk og i 1902 ei protestantisk.

I 1980 opna eit oljeraffineri som i dag er eit av dei største industriområda i Litauen.

## Sport
* FK Atmosfera
* FK Mažeikiai
* FC ROMAR

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mažeikiai|Mažeikiai]]» frå , den 28. januar 2008.*
Jonava

**Jonava** er den niande største byen i Litauen med om lag 35&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg i Kaunas fylke sentralt i landet, om lag 30 km nordaust for Kaunas, den nest største byen i landet. 

## Sport
* FK Jonava
* C Bet (Jonavos SK) basketballklub;

## Galleri

File:Abraomaskulvietispaminklas.jpg
File:Achemos akmuo.jpg
File:Fountains in Jonava.jpg
File:JKKC1.jpg
File:Jonava library.jpg
File:Jonavos rajono teismas1.jpg
File:Jonavos seniejis laiptai.jpg
File:Santavres fontanai.jpg
File:Zeimiu gatve Jonavoje.jpg
File:Sold ollar clock.jpg
File:Vasario 16 gatves pabaiga.jpg
File:Misciukaites mokykla.jpg
File:JSG5.jpg
File:Jonavos kulturos namai.jpg
File:Jonavos savivaldybe.jpg
File:Central stadium of Jonava.jpg


## Bakgrunnsstoff
## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jonava|Jonava]]» frå , den 28. januar 2008.*
Mannsnamn

**Mannsnamn** er personnamn som hovudsakleg blir gjevne til menn. Slike namn kan òg knytast til andre vesen eller ting for å gjera dei «mannlege». 

Mange kulturar skil mellom manns- og kvinnenamn, andre stader er dette mindre viktig. Ein kan også ha ein større eller mindre del namn som kan brukast av begge kjønn. 

## Utforming

Mannsnamn av germansk opphav ender gjerne med ein konsonant eller ein trykklett vokal, som regel e (som i Sverre), unntaksvis ein a (som i Ola), i (som i Ari) eller o (som i Bjøro). I latinske tradisjonar har dei ofte endingar som -o eller -us, medan mannsnamn av gresk opphav kan enda i -os (i nominativsforma). Mange mannsnamn i desse tradisjonane er korte, som einstavingsnamna Odd og Ulf, noko det blir peika og gjort om på i kjønnssatiren *[[Egalias døtre]]*, men det finst òg fleire lange namn, som Kristoffer eller Torarin. 

I vestleg tradisjon er det lite vanleg at mannsnamn blir forma ut frå kvinnenamn, eller at kvinnenamn går over til å bli mannsnamn, medan ein oftare ser ein slik overgang motsett veg. I nokre høve går det til og med så langt at kvinner «stel» namn frå menn, noko ein særleg ser i USA, der ei rekke namn (som Lindsay, Meredith og Kimberly), som opphavleg hovudsakleg blei brukte av menn, i dag i stor grad blir rekna som kvinnenamn. Dette endrar ikkje at det stadig finst kjønnsnøytrale namn som kan brukast fritt av begge kjønn.

### Tyding
* Namna viser ofte til strid, som våpen (til dømes skandinavisk Odd og Geir) eller krigarar (som Herman og Ludvig).
* Ein kan vera kalla opp etter dyr, som Bjørnar 'bjørn' og Are 'ørn'.
* Andre opphav kan vera gudar (til dømes Hari eller Inge), yrke (til dømes Georg ‘bonde’), utsjånad (til dømes hårfarge, som Bruno ‘brun’ eller Rufus ‘raud’) og avstamming (til dømes Finn og Scott).
* I engelsk tradisjon har mange slektsnamn, til dømes Harrison og Ashley, blitt til mannsnamn, gjerne ved at ein først har teke dei som mellomnamn.

## Norske mannsnamn
I norrøn tid laga ein gjerne namn ved å setja saman to delar der andre delen viste kjønnet til namneberaren. Av mannlege namneendingar kan nemnast -ar, -bjørn, -finn, -geir, -mund, -odd, -stein, -tor og -vald. Nokre av desse delane er i dag mannsnamn i seg sjølv.

## Fotnotar
Utena

**Utena** er ein by nordaust i Litauen og det adminsitrative sentert i Utena fylke. Han er den tiande største byen i landet med om lag 35&nbsp;000 innbyggjarar. Utena er kjend for bryggeriet sitt - Utenos alus.

## Folketal
* 1990 - 35&nbsp;200
* 2005 - 33&nbsp;086

## Bakgrunnsstoff
* Utena 

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Utena, Lithuania|Utena, Lithuania]]» frå , den 28. januar 2008.*
Skolebibliotek

**Skolebibliotek** er bibliotek eller boksamlingar på skolar og i læringsinstitusjoner. Skolebiblioteka i Noreg vert drivne av skolane sjølve. 

Kvaliteten på skolebiblioteka varierer såleis mykje i Noreg. Vanlegvis er lærarar, eventuelt med tilleggsutdanning, hovudansvarlege for skolebiblioteka. Kring 10 % av dei bibliotekansvarlege i grunnskolen og 50 % i vidaregående skole har bibliotekarutdanning. 

## Sjå òg
* Bibliotek

## Bakgrunnsstoff
* Skolenettet.no om skolebibliotek i Norge 
* Barstad, J. (2007). Skulebiblotek i Norge: Kartlegging av skulebibliotek i grunnskule og vidaregåande opplæring. Volda: Høgskulen i Volda. ISBN 978-82-7692-268-4 Tilgjengeleg frå: http://www.hivolda.no/neted/upload/attachment/site/group1/arb_204.pdf
* Skolebibliotekkunnskap 1 - UiA
Buurgplaatz

**Buurgplaatz** (òg kalla *Buergplaatz*, *Burrigplatz*, *Burgplatz*, *Buergplaz zu Huldang*) er ein ås nord i Luxembourg i kommunen Troisvierges. Han er 559 meter over havet og ligg i regionen Oesling.

Han vert ofte feilaktig rekna som det høgaste punktet i Luxembourg og det står til og med ein plakett på toppen som seier akkurat dette. I røynda er han den nest høgaste toppen i landet etter Kneiff på 560 meter over havet. 

## Bakgrunnsstoff
* Buurgplaatz på summitpost.org

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Buurgplaatz|Buurgplaatz]]» frå , den 29. januar 2008.*
Kneiff

**Kneiff** er ein ås nord i Luxembourg i kommunen Troisvierges. Han er 560 meter over havet og er det høgaste punktet i landet, berre ein meter høgare enn Buurgplaatz, som feilaktig ofte vert rekna som det høgaste punktet i Luxembourg. Åsen ligg ved byen Wilwerdange.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kneiff|Kneiff]]» frå , den 29. januar 2008.*
Johannisberg

**Johannisberg** (luxembourgsk *Gehaansbierg*) er ein ås, ei borg og ein heilag stad sør i Luxembourg i kommunen Dudelange. Han er 417 meter over havet.

Johannisberg har truleg vore ein heilag stad sidan førkristen tid. Dei årlege pilegrimsreisene til Johanneskapellet på toppen ved jonsok (23. juni) vart i mellomalderen følgd av ekstatisk dans. Den rituelle dansen vart visstnok utført for å avparere sanktveitsdans, men kan òg vere noko som hang att frå heidensk tid. 

Ei borg og ei avdeling av Johannitar-ordenen vart bygd på Johannisberg på 1500-talet og på denne tida høyrde staden til von Isenburg-familien. I 1937 vart det bygd ein krossvegstasjon, som framleis vert nytta på jonsok. 

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mont St. Jean, Luxembourg|Mont St. Jean, Luxembourg]]» frå , den 29. januar 2008.*
Napoléonsgaard

**Napoléonsgaard** er ein ås vest i Luxembourg i kommunen Rambrouch. Han er 547 meter over havet og ligg nordvest for Schwiedelbrouch.
Widdebierg

**Widdebierg** er ein ås aust i Luxembourg i kommunen Betzdorf. Han er 386 meter over havet. Han ligg midt i eit naturreservat kalla opp etter åsen, som ligg mellom byane Flaxweiler, Mensdorf og Roodt-sur-Syre.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Widdebierg|Widdebierg]]» frå , den 29. januar 2008.*
Zolwerknapp

**Zolwerknapp** (tysk *Zolver Knapp*) er ein ås sørvest i Luxembourg i kommunen Sanem. Han er 422 meter over havet like nordvest for Soleuvre, som heiter *Zolwer* på luxembourgsk og tysk og som har gjeve namn til åsen. 

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zolwerknapp|Zolwerknapp]]» frå , den 29. januar 2008.*
Elvar i Luxembourg

Dette er dei største **elvane i Luxembourg**. 

Alle elvane som renn gjennom Luxembourg munnar ut i Nordsjøen, dei fleste via Mosel, bortsett frå elvane lengst sørvest i alndet som renn ut i Chiers. Elvane som renn ut i sjøen er sortert alfabetisk. Sideelva er sortert frå høgt i elva til munningen av elva. Enkelte elvar, som Maas og Rhinen, renn ikkje gjennom sjølve Luxembourg, men er nemnd fordi dei har sideelvar i landet. Desse er merkte med *kursiv*. 

* *[[Maas]]* (hovudgreina ved Stellendam i Nederland) 
** Chiers (ved Bazeilles i Frankrike)

* *[[Rhinen]]* (hovudgreina ved Hoek van Holland i Nederland) 
** Mosel (ved Koblenz i Tyskland)
*** Sauer (ved Wasserbillig)
**** Svarte Ernz (ved Grundhof)
**** Kvite Ernz (ved Reisdorf)
**** Our (ved Wallendorf)
**** Blees (ved Bettendorf)
**** Alzette (ved Ettelbruck)
***** Wark (ved Ettelbruck)
***** Attert (ved Colmar-Berg)
***** Eisch (ved Mersch)
***** Mamer (ved Mersch)
***** Pétrusse (ved Luxembourg By)
***** Mess (ved Bergem)
**** Wiltz (ved Goebelsmuhle)
***** Clerve (ved Kautenbach)
*** Syre (ved Mertert)
Herrenberg i Luxembourg

**Herrenberg** (luxembourgsk *Härebierg*) er ein ås nordaust i Luxembourg i kommunen Diekirch. Han er 349 meter over havet og ligg om lag halvvegs mellom byane Diekirch og Bastendorf.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Herrenberg, Luxembourg|Herrenberg, Luxembourg]]» frå , den 29. januar 2008.* 


## Bakgrunnsstoff
110 Lydia

**110 Lydia** er ein ganske stor hovudbelteasteroide med eit M-type-spektrum. Han er mogelegvis sett saman av legeringar av nikkel og jern. Asteroidefamilien Lydia er namnsett etter han. Han vart oppdaga av A. Borrelly den 19. april 1870 og var den andre asteroiden Borrelly oppdaga. Lydia okkulterte ei svak stjerne den 18. september 1999.
Svarte Ernz

**Svarte Ernz** (luxembourgsk *Schwaarz Iernz*, fransk *Ernz noire*, tysk *Schwarze Ernz*) er ei elv som renn gjennom Luxembourg. Ho munnar ut i Sauer ved Grundhof. Ho passerer byane Junglinster og Mullerthal.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Black Ernz|Black Ernz]]» frå , den 29. januar 2008.*
Kvite Ernz

**Kvite Ernz** (luxembourgsk *Wäiss Iernz*, fransk *Ernz blanche*, tysk *Weiße Ernz*) er ei elv som renn gjennom Luxembourg. Ho munnar ut i Sûre ved Reisdorf. Elva renn gjennom byane Larochette and Ermsdorf.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:White Ernz|White Ernz]]» frå , den 29. januar 2008.*
Wark

**Wark** (luxembourgsk *Waark*) er ei elv som renn gjennom Luxembourg med ei lengd på 19&nbsp;km. Ho munnar ut i Alzette ved Ettelbruck. Wark renn gjennom byane Mertzig, Feulen og Welscheid.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Wark|Wark]]» frå , den 29. januar 2008.*
Attert

**Attert** (luxembourgsk *Atert*) er ei elv som renn gjennom Belgia og Luxembourg. Ho er ei av sideelvane til Alzette frå venstre og har ei lengd på 38&nbsp;km, der 32&nbsp;km er i Luxembourg og 6&nbsp;km i Belgia. Ho har kjelda si i Nobressart, nordvest for Arlon i den belgiske provinsen Luxembourg. Ho munnar ut i Alzette ved Colmar-Berg. Attert renn gjennom landsbyen Attert i Belgia, og byane Redange, Useldange, Boevange-sur-Attert og Bissen i Luxembourg.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Attert River|Attert River]]» frå , den 29. januar 2008.*
Eisch

**Eisch** er ei elv som renn gjennom Belgia og Luxembourg med ei lengd på 28 km. Ho munnar ut i Alzette ved Mersch og renn gjennom byane Eischen, Hobscheid, Septfontaines og Marienthal.

Den luxembourgske delen av Eisch dannar det som uoffisielt vert kalla «Dalen med dei sju slotta» på grunn av dei sju slotta som ligg langs elva. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eisch|Eisch]]» frå , den 29. januar 2008.*
111 Ate

**111 Ate** er ein stor, mørk og karbonhaldig hovudbelteasteroide. Han vart oppdaga av C. H. F. Peters den 14. august 1870 og namnsett etter Ate, ei personifisering av øydelegging i gresk mytologi. To stjerneokkultasjonar av Ate vart observerte i år 2000, berre med to månaders mellomrom.
Pétrusse

**Pétrusse** (luxembourgsk *Péitruss*, tysk *Petruss*) er ei elv som renn gjennom Luxembourg. Ho renn gjennom Hollerich før ho munnar ut i Alzette i Luxembourg by.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pétrusse|Pétrusse]]» frå , den 29. januar 2008.*
Elva Wiltz

**Wiltz** (luxembourgsk *Wolz*) er ei elv som renn gjennom Belgia og Luxembourg. Ho munnar ut i Sûre ved Goebelsmuhle. Clerve er ei sideelv til Wiltz. Elva har gjeve namn til byen Wiltz som ho renn gjennom. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Wiltz River|Wiltz River]]» frå , den 29. januar 2008.* 


## Bakgrunnsstoff
Mess i Luxembourg

**Mess** er ei elv som renn gjennom Luxembourg med ei lengd på 11 km. Ho munnar ut i Alzette ved Lameschmillen, nær Bergem. Elva renn gjennom byane Reckange-sur-Mess og Pontpierre.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mess River|Mess River]]» frå , den 29. januar 2008.*
Wiltz

**Wiltz** (luxembourgsk *Wolz*) er ein by nordvest i Luxembourg. Wiltz ligg ved breidda av elva med same namn. Det føregjekk kampar ved byen under Ardennaroffensiven nær slutten av den andre verdskrigen. Ei lokal flystripe vart nytta av begge sider til forskjellige tider under krigen. 

Sentrumet i Wiltz ligg sør i kommunen og hadde i 2005 4567 innbyggjarar. Andre landsbyar i kommunen er Weidingen.

Wiltz er eit stort senter for den internasjonale speidarrørsla. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Wiltz|Wiltz]]» frå , den 30. januar 2008.* 


## Bakgrunnsstoff

*
Distrikt i Luxembourg

Dei tre **distrikta i Luxembourg** var den øvste administrative inndelinga av Luxembourg. Distrikta var vidare delt inn i kantonar, som framleis finst i dag: 

# Diekirch
#* Diekirch
#* Clervaux
#* Redange
#* Vianden
#* Wiltz
# Grevenmacher
#* Grevenmacher
#* Echternach
#* Remich
# Luxembourg
#* Luxembourg
#* Capellen
#* Esch-sur-Alzette
#* Mersch

Kantonane vart oppretta 24. februar 1843. I 1857 vart distriktet Mersch danna ut frå kantonane Mersch og Redange.. Dette fjerde distriktet vart avskaffa alt i 1867 då omstruktureringane som vart gjort ti år tidlegare vart tilbakeført.

Distrikta vart avskaffa den 3. oktober 2015.

## Fotnotar

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Districts of Luxembourg|Districts of Luxembourg]]» frå , den 29. januar 2008.*
Diekirch distrikt

**Diekirch distrikt** var eit av tre distrikt i Luxembourg. Det inneheldt fem kantonar delt inn i 43 kommunar:

# Clervaux
#* Clervaux
#* Consthum
#* Heinerscheid
#* Hosingen
#* Munshausen
#* Troisvierges
#* Weiswampach
#* Wincrange
# Diekirch
#* Bettendorf
#* Bourscheid
#* Diekirch
#* Ermsdorf
#* Erpeldange
#* Ettelbruck
#* Feulen
#* Hoscheid
#* Medernach
#* Mertzig
#* Reisdorf
#* Schieren
# Redange
#* Beckerich
#* Ell
#* Grosbous
#* Préizerdaul
#* Rambrouch
#* Redange
#* Saeul
#* Useldange
#* Vichten
#* Wahl
# Vianden
#* Putscheid
#* Tandel
#* Vianden
# Wiltz
#* Boulaide
#* Esch-sur-Sûre
#* Eschweiler
#* Goesdorf
#* Heiderscheid
#* Kiischpelt
#* Lac de la Haute-Sûre
#* Neunhausen
#* Wiltz
#* Winseler

Det grensa til Belgia (Wallonia) i vest og i nord og Rheinland-Pfalz i Tyskland i aust.

Dei tre distrikta vart avskaffa den 3. oktober 2015 etter ei omorganisering av den administrative inndelinga i Luxembourg.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Diekirch (district)|Diekirch (district)]]» frå , den 29. januar 2008.*
Syre i Luxembourg

**Syre** eller **Syr** (luxembourgsk *Sir*) er ei elv som renn gjennom Luxembourg. Ho munnar ut i Mosel ved Mertert og renn gjennom byane Roodt-sur-Syre og Manternach.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Syre|Syre]]» frå , den 29. januar 2008.*
Grevenmacher distrikt

**Grevenmacher distrikt** var eit av tre distrikt i Luxembourg. Det inneheldt tre kantonar delt inn i 26 kommunar:

# Echternach
#* Beaufort
#* Bech
#* Berdorf
#* Consdorf
#* Echternach
#* Mompach
#* Rosport
#* Waldbillig
# Grevenmacher
#* Betzdorf
#* Biwer
#* Flaxweiler
#* Grevenmacher
#* Junglinster
#* Manternach
#* Mertert
#* Wormeldange
# Remich
#* Bous
#* Burmerange
#* Dalheim
#* Lenningen
#* Mondorf-les-Bains
#* Remerschen
#* Remich
#* Stadtbredimus
#* Waldbredimus
#* Wellenstein

Det grensa til Rheinland-Pfalz og Saarland i Tyskland i aust og til det franske departementet Moselle i sør.

Dei tre distrikta vart avskaffa den 3. oktober 2015 etter ei omorganisering av den administrative inndelinga i Luxembourg.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Grevenmacher (district)|Grevenmacher (district)]]» frå , den 29. januar 2008.*
Torunn

**Torunn** er ei eit kvinnenamn med opphav i det norrøne namnet *Þórunnr*, samansett av gudenamnet *[[Tor]]* og verbet *unna* som tyder 'elske'. 

Namnet var nesten ikkje bruke i Noreg på 1800-talet, derimot var mange målføreformer, som Taran (Buskerud, Telemark), Tøran (Oppland) og Tåren (Rogaland) utbreidde.

På 1900-talet vart forma Torunn meir populær, med ein topp på 1950-talet.

I Noreg har Torunn namnedag 23. februar.

## Bruken av namnet i Noreg
I folketeljinga i 1801 var det ingen som hadde namn som byrja på Torun.

I teljinga frå 1900 var det 13 kvinner som vart manntalsførte med namna Torunn, Torund eller Torun.

I 2008 var det nær 4 600 kvinner som hadde Torunn til første fornamn.

## Kjende namneberarar
* Torunn Ystaas (f. 1943), norsk forfattar
* Torunn Lauvdal (f. 1947), professor og rektor ved Universitetet i Agder 
* Torunn Janbu (f. 1954), norsk kirurg, overlege og president i Den norske legeforening
* Torunn Berge (f. 1956), norsk forfattar
* Torun Lian (f. 1956), norsk forfattar og filmregisør 
* Torunn Borge (1960-2014), norsk forfattar og litteraturmeldar
* Torun Eriksen (f. 1977), norsk jazzmusikar og tekstforfattar 
* Torunn Herje, norsk arkeolog

## Sjå òg
*Torgunn

## Kjelder

* Folketeljingar i Digitalarkivet
* Olav Veka: *Namneboka* (Det Norske Samlaget, 1991) ISBN 82-521-3604-4
Taran

**Taran** er eit personnamn som kan brukast av både kvinner og menn.

På norsk er Taran ei målføreform av kvinnenamnet Torunn, særleg bruka i Buskerud og Telemark. Namnet har opphav i norrønt *Þórunnr*, samansett av gudenamnet *[[Tor]]* og verbet *unna* som tyder 'elske'.

Namnet er òg bruka som mannsnamn i fleire ulike tradisjonar. På sanskrit og avleidde språk tyder ordet 'himmel' eller 'fartøy', og er brukt som mannsnamn blant hinduar og sikhar. Namnet er også kjend blant tidlege britar; det var brukt av ein piktisk konge og er også kjend som eit gælisk namn. Namnet er avleidd frå toreguden Taranis. Det tyder 'tore' og er i slekt med dei nordiske namna Tor og Tore.

## Bruken av namnet i Noreg
I folketeljinga i 1801 nær hundre manntalsførte med namnet *Taran* eller *Tarand*, 28 av desse budde i Ål i Hallingdal.

I teljinga frå 1900 var det 33 kvinner og ein mann som hadde dette namnet.

I 2008 var det meir enn 150 kvinner og 8 menn som hadde Taran til første fornamn.

## Kjende namneberarar
### Kvinner
* Taran Anne Sæther

### Menn
* Taran av piktarane (konge 692-696)
* Taran Adarsh (f. 1964), indisk filmkritikar og -makar
* Taran Killam (f. 1982), USA-amerikansk skodespelar
* Taran Noah Smith (f. 1984), USA-amerikansk skodespelar

## Annan bruk
* Tarn Taran, heilag by for sikhar
* Taranpanth, djainistisk sekt grunnlagd av Taran Svami

## Bakgrunnsstoff

* Folketeljingar i Digitalarkivet

## Kjelder

* Olav Veka: *Namneboka* (Det Norske Samlaget, 1991) ISBN 82-521-3604-4
* Taran på *Think Baby Names*
* http://utopianvision.co.uk/services/indian-names/?cat=&letter=T

* Folketeljingar i Digitalarkivet