open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sandterne

**Sandterne** (*Gelochelidon nilotica*) tidlegare *Sterna nilotica*, er ein sjøfugl i måsefamilien, Laridae. Ho er no klassifisert i si eiga biologiske slekt. Slektsnamnet er frå gammalgresk *Gelao*, «å le», og *khelidon*, «svale». Den spesifikke  namnedelen *niloticus* er frå latin og tyder  «frå Nilen». Utbreiingsområdet er tempererte og tropiske område på alle kontinent. 

## Skildring
Sandterna er ei ganske stor og kraftig terne, i storleik og generelt i utsjånaden ikkje ulik splitterne, men det korte, tjukke måseliknande nebbet, breie venger, lange bein og robust kropp er karakteristisk for sandterna. I sommardrakta har vaksne grå overside, kvit underside og ei svart hette, kraftig svart nebb og svarte bein. Lætet er eit karakteristisk *ker-wilk*. Sandterna er 33-43 centimeter i kroppslengd og har vengespenn på 85 til 103 cm. Kroppsmassen varierer i området 130-320 gram, varierande med underart. Om vinteren forsvinn hetta, men dei held på ein mørk flekk gjennom auget. Juvenile sandterner har ei svakare maske, men elles ser dei mykje ut som vaksne i vinterdrakt.

Dette er ei noko atypisk terne, med utsjånad som ei *[[Sterna]]*-terne, men med levevis meir som sumpterner som svartterne og kvitvengsvartterne. Sandterner stupdukkar normalt ikkje etter fisk slik som dei andre kvite ternene, og har eit meir variert kosthald enn dei fleste andre terner. Det beitar i stor grad på insekt som dei snappar i flukt, og jaktar òg ofte over våte marker og sjølv i område med buskar, for å ta amfibium og små pattedyr, så vel som småfuglar og fugleungar og egg av andre terner. Dette er òg ein opportunistisk jeger, kan til dømes beite på trafikkdrepne augestikkarar på vegen.

Sandterna hekkar i varmare delar av verda, inkludert Sør-Europa, temperert og austlege Asia, begge kystane av Nord-Amerika, nordlege Karibia,austlege Sør-Amerika og Australia. Denne fuglen har ei rekkje geografiske underartar, ulike hovudsakleg i storleik og med mindre skilnader i fjørdraktdetaljar.
Denne arten hekkar i koloniar ved innsjøar, myrar og kystar. Reiret ligg i ei grunn senking i bakken og dei legg to til fem egg. Medan habitata ligg ved ferskvassområde i Eurasia, er dei forbunde nesten utelukkande med saltvatn i kystområda i Nord-Amerika.

Alle former syner tendens til å spreie seg etter hekkesesongen, men dei nordlege hekkfuglane er dei sterkaste trekkfuglar, dei overvintrar i Afrika, Karibia og  nordlege Sør-Amerika, Sør-Asia og New Zealand.

Eit estimat på den globale sandternebestanden er 150&nbsp;000–320&nbsp;000 individ. Bestanden er trudd å vere minkande. Arten er klassifisert som globalt livskraftig.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gull-billed Tern|Gull-billed Tern]]» frå ,  den 2. november 2016.*  
;Referansar 

## Bakgrunnsstoff
Hoplittar

**Hoplittar** (av gresk *hoplon*, 'skjold') var  tungt væpna fotsoldatar i Hellas i antikken. Utstyret deira, som kan påvisast frå byrjinga av 600-talet fvt., var hjelm, brystharnisk av lêr, beinskjener, tungt, ovalt skjold på venstre arm, lanse og sverd.

Hoplittane dannet kjernetroppane i dei greske borgarhærar. I Aten skulle tredje formueklasse stilla som hoplittar. Dei rikaste danna kavaleriet og dei fattigaste var mellom anna roarar i flåten. 

Hoplittane danna ein slutta falanks, og taktikken bygde på den massive tyngden til formasjonen. Denne kollektive krigsteknikken innebar ein viss breidde i deltakinga i militære og dermed også politiske saker, i motsetnad til aristokratiske rytterkampar frå tidlegare tider. Samtidig kravde det å mønstra med hoplittvæpning ein viss velstand. Ein må derfor sjå framveksten av hoplittaktikken i samanheng med utviklinga av den greske polisen eller bystaten til eit krigar- og borgarfellesskap.

## Kjelder
John Edward Gray

**John Edward Gray** () var ein britisk zoolog. Han var storebror til George Robert Gray og son av farmakologen og botanikaren Samuel Frederick Gray.

John Gray var zoologiinspektør ved British Museum i London frå 1840 til 1874. Han gav ut fleire katalogar over samlingane til museet, som òg inneheldt omfattande diskusjonar om dyregrupper og skildringar av nye arter. Han forbetra dei zoologiske samlingane ved museet og gjorde dei til nokre av dei beste i verda.

Gray var fødd i Wallsall i Midlands, men familien flytta til London der han studerte medisin. Han hjelpte faren med å skriva *The Natural Arrangement of British Plants* (1821). Gray vart tilsett ved Den zoologiske avdelinga til British museum i 1824 for å hjelpa John George Children med å katalogisera reptilsamlinga. I 1840 overtok han Children sin post som zoologiinspektør.

Gjennom dei 50 åra då han var tilsett ved British Museum skreiv Gray nesten 500 avhandlingar. Mange av dei skildra nye artar, melllom anna afrikansk palmerullar, baykatt, berghøne, karakal og tartarfalk. Han står òg oppført som autor for grupper som eplesniglar, kenguruar, menneskeapar, pungrotter, storkar og stålormar. Dei meste kjende krypdyra i Australia er som regel skildra av Gray: Krageagam, blåtungeskinkar, torndjevel og gouldvaran. 

## Verk
* *Illustrations of Indian Zoology* (1830–1835)
* *The Zoological Miscellany.* *To Be Continued Occasionally* (1831)
* *Catalog of Shield Reptiles* (1855 og 1870)

## Bakgrunnsstoff
* John Edward Gray, the Indian Pond Heron and Walsall av RSPB
Kees Verkerk

**Cornelis Arie Verkerk** (), kjend som **Kees Verkerk**, er ein nederlandsk tidlegare skeiseløpar frå Maasdam. Han vart verdsmeister på skeiser i 1966 og 1967, europameister 1967 og i 1968 olympisk meister på 1500 meter. Verkerk er gift med ei norsk kvinne og busett i Kristiansand.

Verkerk slo gjennom i 1964-sesongen då han noko overraskande vann sølvmedaljen på 1500 m under Vinter-OL 1964 i Innsbruck. To vintrar seinare vart han verdsmeister i Göteborg og kom på andreplass ved EM i Deventer. I 1967 tok han både EM-tittelen i Lahti og forsvarte VM-tittelen i Oslo. Verkerk vann så gullmedaljen på 1500 m og tok sølv på 5&nbsp;000 m då Vinter-OL 1968 fann stad i Grenoble. I 1969-sesongen måtte han nøye seg med EM-sølv og VM-bronse i firkampen. Den sistnemnde medaljeplassen kopierte han både ved firkamp-VM 1970 og 1971, samt i EM 1971. Han sikra seg si siste internasjonale medalje under Vinter-OL 1972 i Sapporo, sølvmedaljen på 10&nbsp;000 meter. 

I tida frå februar 1967 til mars 1970 sette Verkerk åtte verdsrekordar i skeiseløp. Tre av rekordane kom på 1500 m, to på kvar av 5&nbsp;000 m og i firkamp, og ein på 10&nbsp;000 meter.

## Kjelder
* 

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Kees Verkerk|Kees Verkerk]]» frå ,  den 3. november 2016.*
Hilbert van der Duim

**Hilbert van der Duim** () er ein nederlandsk tidlegre skeiseløpar frå Beetsterzwaag. Han vart verdsmeister i firkamp 1980 og 1982, og europameister 1983 og 1984. Elles vann han EM-sølv 1981 og EM-bronse 1982, bronsemedaljar i sprint-VM 1982 og firkamp-VM 1984 og 1985.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Hilbert van der Duim|Hilbert van der Duim]]» frå ,  den 3. november 2016.*
Per Ivar Moe

**Per Ivar Moe** () er ein norsk tidlegare skeiseløpar, oppvoksen på Lillehammer. Han vart verdsmeister på skeiser 1965 i Oslo, året etter han vann noregsmeisterskapen i Tønsberg. Moe var medlem i Oslo Idrettslag.

Moe slo gjennom i 1963-sesongen. Han vart tredjemann då Noreg vann firedobbelt under skeise-EM 1963, med Nils Aaness heilt øvst på sigerspallen. Også i 1964 kom Moe på bronseplassen i EM, ei veke før han braut Knut Johannesen si lange sigersrekke i NM på skeiser ved å vinne laurbærkransen under NM i Tønsberg. Ti dagar seinare måtte Moe sjå slått med to tidels sekund i kampen om gullmedaljen på 5000 meter under Vinter-OL 1964 i Innsbruck. Moe fekk notert 7.38,6, seinare kom Johannesen i mål på vinnartida 7.38,4.

Etter sølvmedaljar i NM 1965 og EM 1965. kom høgdepunktet for Moe då han vart verdsmeister på Bislett stadion i Oslo  14. februar 1965. Han vart då den fyrste nordmannen som gjekk til topps i eit skeise-VM på Bislett. Moe kom på tredjeplass under NM 1966 i Drammen. Eit par veker etter deltok han i EM i Deventer, der han ramla på 5000-meteren. Han la deretter vekk skeisene, 21 år gammal.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Per Ivar Moe|Per Ivar Moe]]» frå ,  den 3. november 2016.*  
 
*
Millie Kirkham

**Millie Kirkham** () var ein USA-amerikansk songar som song på mange hitinnspelingar frå midten av 1950-åra til ut i 1980-åra. 

## Biografi

Kirkham var kjend som «Nashville-sopranen» på mange hitsongar og vart ofte rekna som eit femte medlem av The Jordanaires. Ho arbeidde med Patsy Cline, Roy Orbison, Brenda Lee, Eddie Arnold, Elvis Presley og George Jones («He Stopped Loving Her Today»).

Kirkham vart først kjend i 1957 på Ferlin Husky- hitten «Gone», der ho song harmonivokal. Elvis Presley ønskte etter dette å ha ho med på innspelingane sine, og ho deltok på Elvis Presley sin versjon av «Blue Christmas». For Presley song ho på innspelingar som «My Wish Came True», «The Wonder Of You», «Surrender», «How Great Thou Art», «Polk Salad Annie», «Bridge Over Troubled Water», «Don't», «Just Pretend», «(You're The) Devil in Disguise», «C.C. Rider» og mange andre. 

I februar 2008 stod ho på scenen i «Nashville celebrates Elvis at the Ryman» i lag med George Klein (Emcee), Pat Boone, David Briggs, Vince Gill, Amy Grant, Wanda Jackson, Wynonna Judd, Ray Walker frå Jordanaires, Ronnie McDowell, TG Sheppard, BJ Thomas og tidlegare medlemmar frå J.D. Sumner & the Stamps.

## Delvis diskografi

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Millie Kirkham|Millie Kirkham]]» frå ,  den 3. november 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
*
Surrender av Elvis Presley

«**Surrender**» er ein hitsong av Elvis Presley som vart publisert av Elvis Presley Music i 1961. Doc Pomus og Mort Shuman nytta melodien frå ein napolitansk ballade av Giambattista og Ernesto de Curtis kalla «Torna a Surriento». Songen gjekk til topps i både USA og Storbritannia og vart ein av den bestseljande singlane gjennom tidene. Det var ein av 25 songar som Doc Pomus og Mort Shuman skreiv for Presley. Han har sidan blitt spelt inn av mange andre artistar. 

## Medverkande
*Elvis Presley - vokal
*The Jordanaires - korvokal
*Scotty Moore - elektrisk gitar
*Hank Garland - akustisk gitar
*Bob Moore - kontrabass
*D.J. Fontana - trommer
*Buddy Harman - perkusjon
*Floyd Cramer - piano
*Boots Randolph - saksofon

## Lister

## Andre versjonar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Surrender (Elvis Presley song)|Surrender (Elvis Presley song)]]» frå ,  den 3. november 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
*Songar av Doc Pomus
*
Torbjørn Hornklove

**Torbjørn Hornklove** (norrønt *Þórbjǫrn hornklofi*) var ein norsk skald som var aktiv på slutten 800-talet. Fødeår og fødestad er ikkje kjent, heller ikkje når han døydde. 

## Norrøne kjelder
I Skaldatal er Torbjørn Hornklove ført opp som ein av skaldane hos kong Harald Hårfagre.

I Fagerskinna blir han kalla berre «Hornklove» og der står det at han han var ein gamal ven av kong Harald Hårfagre og hadde vore i hirda hans alt frå barneåra. Snorre har sitert dikt av han i soga om Harald Hårfagre. I Egilssoga er han nemnt som ein av skaldane hos Harald Hårfagre, og der blir det fortalt at han hadde setet sitt i det andre høgsetet, mellom skaldane Audun Illskælda og Olve Nuva. I den historisk usikre forteljinga «*Soga om kong Harald Hårfagre sine skaldar*» er det nemnt at han skal ha vore ein frende av hovdingen Rolv Nevja på Opplanda. I dei norrøne sogene er ikkje fortalt noko meir om livet og lagnaden til Torbjørn Hornklove.

Farsnamnet (patronymikon) hans er ikkje kjent. I sogelitteraturen er Torbjørn omtala berre med tilnamnet «hornklove» og ein kjenner ikkje til bakgrunnen for namnet. Tydinga av sjølve ordet *hornklofi* er usikker, men er oftast omsett til «hornkløyvar». I Edda er *hornklofi* nemnt som ein av kenningane for «ramn».

## Skaldskap
Det er noko uvisst kva strofer som i røynda er gjort av han, men ein kjenner til to diktverk som vanlegvis blir tillagt Torbjørn Hornklove:
**Glymdråpa** der han diktar om kampar som Harald Hårfagre hadde i Noreg og «syd for havet» (*fyr haf sunnan*) som må vise til Skotland og øyane i vest.
**Haraldskvedet**, òg kalla «**Ramnsmål**» (*Hrafnsmál*), byrjar med skildring av slaget ved Hafrsfjord og fortel til slutt om livet ved kong Harald si hird (*i Haralds túni*).
Eit vers av ei **lausavise** er òg kjent, men tydinga av diktet er usikker og det er uvisst om Torbjørn Hornklove er forfattaren.

## Notar


## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Torbjørn Hornklove Norsk biografisk leksikon
* Det norrøne fyrstediktet av Bjarne Fidjestøl (1982)
* Den Norsk-Islandske Skjaldedigtning av Finnur Jónsson (side 20).
* Den oldnorske og oldislandske litteraturs histore av Finnur Jónsson (1.bind)
DnaB

**DnaB** er ein helikase i bakteriar. Ved byrjinga av replikasjonen i *[[Escherichia coli]]* dannar han eit kompleks med helikaselastaren DnaC. I *E. coli* er DnaB ein heksamer.

DnaB bind dårleg eller ikkje i det heile til totråda DNA og eintråda DNA dekt med eintrådsbindande protein.

## Kjelder
*
Freddie Tavares

**Freddie Tavares** () var ein amerikansk musikar og oppfinnar. Han var fødd på Hawaii og er mest kjend for rolla i utforminga av Fender Stratocaster-gitaren og andre Fender-instrument og forsterkingar (inkludert den klassiske Bassman-forsterkaren). Han var òg ein virtuos på på steelgitar og spelte på mange hundre innspelingar, radiosendingar og filmmusikk. Steelgitaren i byrjinga av alle Looney Tunes-kortfilmar frå Warner Bros. vart spelt inn av Tavares. Han har spelt med artistar som Bing Crosby, Elvis Presley, Dean Martin, The Sons of the Pioneers, «Tennessee» Ernie Ford, Spike Jones and His City Slickers, Lawrence Welk og Henry Mancini.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Freddie Tavares|Freddie Tavares]]» frå ,  den 4. november 2016.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* Hawaiian Steel Guitar Association
Audun Illskælda

**Audun Illskælda** (norrønt *Auðunn illskælda*) var ein norsk skald som var aktiv på slutten 800-talet. Fødeår og fødestad er ikkje kjent, heller ikkje når han døydde. 

## Norrøne kjelder
I *[[Skaldatal]]* er han ført opp som ein av skaldane hos kong Harald Hårfagre.

I *[[Egilssoga]]* er han nemnt som ein av skaldane i hirda til kong Harald Hårfagre, der han hadde setet sitt i det andre høgsetet, ved sida av skaldane Torbjørn Hornklove og Olve Nuva. Audun er nemnt som den eldste av dei tre skaldane.

## Liv og skaldskap
Det einaste ein veit om livet hans, er det som er nemnt i den historisk usikre forteljinga «Soga om kong Harald Hårfagre sine skaldar», og der blir det òg gitt ei forklaring på tilnamnet hans. Han skal ha gjort eit dikt der han hadde kopiert omkvedet frå ei dråpa som skalden Úlfr Sebbason hadde gjort til kong Harald, og plagiatet gav han tilnamnet «*illskælda*» det vil seie «den dårlege skalden» og diktet hans vart kalla «det stolne stevet» (*stolinstefja*). 

Diktet som Audun Illskælda skal ha gjort til kong Harald Hårfagre, er gått tapt, og i dag kjenner ein til berre to lausaviser som han skal ha dikta.   

## Notar


## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Audun illskælda Store norske leksikon
* ''Audun Illskälda'' Nordisk familjebok (1904:385)
* Den Norsk-Islandske Skjaldedigtning av Finnur Jónsson (side 6).
* Den oldnorske og oldislandske litteraturs histore av Finnur Jónsson (1.bind)
Kees Broekman

**Cornelius Broekman**, kjend som **Kees Broekman**, () var ein nederlandsk skeiseløpar og -trenar frå De Lier. Han vart europameister på skeiser i 1953 og kom på sølvplass ved VM 1949, EM 1952 og både på 5&nbsp;000 meter og 10&nbsp;000 m under dei olympiske vinterleikane 1952 i Oslo. 

Broekman markerte seg i internasjonal skeisesport frå 1948 til 1960. Han var busett i Noreg, men døydde i Berlin, der han då var skeisetrenar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Kees Broekman|Kees Broekman]]» frå ,  den 4. november 2016.*
Bart Veldkamp

**Bart Veldkamp** () er ein nederlandsk-belgisk skeiseløpar, fødd i Haag. Han vart europameister på skeiser i 1990 og olympisk meister på 10&nbsp;000 meter under vinterleikane 1992 i Albertville.

Veldkamp representerte fødelandet Nederland i åra 1989-95. Omframt EM-tittelen 1990 og OL-gullet i 1992, vart han tredjemann i firkamp-VM 1990 og 1991, EM 1991 og på 10&nbsp;000 m under Vinter-OL 1994 på Lillehammer.

Frå 1996 valde Veldkamp å representere Belgia, då han sleit med å kvalifisere seg til meisterskapane på verdas beste landslag. Under Vinter-OL 1998 i Nagano vann han Belgias fyrste olympiske medalje på skeisebanen. I 2001-sesongen overraska han stort ved å verte andremann i EM i Baselga og tredjemann i VM i Budapest. Elles sikra Veldkamp seg to sølvmedaljar og ein bronse i VM i enkeltløp i tida 1996-2001.

Veldkamp la opp i 2006.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Bart Veldkamp|Bart Veldkamp]]» frå ,  den 4. november 2016.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Frode Rønning

**Frode Rønning** () er ein norsk tidlegare skeiseløpar frå Trondheim. Han vart verdsmeister i sprint 1981, og tok sølv i 1978 og bronse i 1979 og 1982. Under Vinter-OL 1980 i Lake Placid sikra han seg bronsemedaljen på 1000 meter. Rønning vann ni norske meisterskap i sprint; 1978-82, 1985-87 og 1989. Han var medlem i Leinstrand IL til 1981-sesongen og i 1984, i Oslo Idrettslag 1981-83 og Ask SK 1985-90.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Frode Rønning|Frode Rønning]]» frå ,  den 4. november 2016.*
Martha Vickers

**Martha Vickers** () var ein amerikansk skodespelar og fotomodell. Ho er best kjend i rolla som Carmen Sternwood i *[[The Big Sleep]]* frå 1946.

## Biografi
Martha Vickers var fødd som **Martha MacVicar** i Ann Arbor i Michigan. Ho byrja karrieren som fotomodell. I 1944 og 1945 var ho på omslaget til *[[Yank, The Army Weekly]]*.

Den første filmrolla hennar var ei lita, ukreditert rolle i *[[Frankenstein Meets the Wolf Man]]* (1943). Etter fleire slike småroller fekk ho større roller, til dømes som Carmen Sternwood, den yngre syster til hovudrollefiguren spelt av Lauren Bacall i *[[The Big Sleep (1946)|The Big Sleep]]* (1946). På 1950-talet spelte Vickers fjernsynsroller, til dømes som Sheila Hayes i ein *[[Perry Mason]]*-episode frå 1959, «The Case of the Jaded Joker». Dei siste to opptredenane hennar var i 1960, i *[[TV-serien The Rebel|The Rebel]]* med Nick Adams.

Vickers var gift tre gonger: Med filmproducenten A.C. Lyles (1948-1949), skodespelaren Mickey Rooney (1949-1951) og skodespelaren Manuel Rojas (1954-1965). Ho hadde ein son med Rooney og to døtrer med Rojas.

Martha Vickers døydde av kreft 46 år gammal. Ho er gravlagd i Valhalla Memorial Park Cemetery i North Hollywood.

## Filmar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Martha Vickers|Martha Vickers]]» frå , og «[[:sv:|Martha Vickers]]» frå  den 5. november 2016.*  
*** oppgav desse kjeldene:*
** Martha Vickers på Internet Movie Database
** Glamour Girls of the Silver Screen
Shandonghalvøya

**Shandonghalvøya** (kinesisk skrift 山东半, pinyin *Shandong Bandao*, også kalla **Jiaodonghalvøya**, 胶东半) er ei halvøy i provinsen Shandong nordaust i Kina. Ho utgjer ein del av den sørlege breidda av  Bohaibukta og ligg elles ut mot Gulehavet.

Dei største byane på halvøya er Qingdao, Yantai og Weihai.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Shandonghalvøya|Shandonghalvøya]]» frå ,  den 5. november 2016.*
C3H6O3

Molekylformelen **C<sub>3</sub>H<sub>6</sub>O<sub>3</sub>** kan visa til:

* Dihydroksyaceton
* Glyseraldehyd
* Mjølkesyre
Leo Visser

**Leendert Visser**, kjend som **Leo Visser**, () er ein nederlandsk tidlegare skeiseløpar frå Haastrecht. Han vart både europameister og verdsmeister i firkamp i 1989-sesongen.

Visser vart i 1988 andremann både i EM i Haag og firkamp-VM i Alma Ata. Mellom dei to meisterskapane tok han sølvmedaljen på 5&nbsp;000 m og bronsen på 10&nbsp;000 meter under dei olympiske vinterleikane i Calgary. Sesongen etter var han den suverene einaren både under EM i Göteborg og firkamp-VM i Oslo. 

I 1990 enda Visser på tredjeplass då EM fann stad i Heerenveen, vinteren etter kleiv han opp på andreplass på sigerspallen ved EM i Sarajevo. Frå Vinter-OL 1992 i Albertville reiste han heim med to bronsemedaljar, vunne på høvesvis 1500 meter og 5&nbsp;000 meter.

Visser sette to verdsrekordar, begge i 1987-sesongen.
 
Også kona Sandra Voetelink var ein habil skeiseløpar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Leo Visser (schaatser)|Leo Visser (schaatser)]]» frå ,  den 5. november 2016.*
Falko Zandstra

**Falko Zandstra** () er ein nederlandsk tidlegare skeiseløpar frå Heerenveen. Han vart europameister på heimebane både i 1992 og 1993, i 1993 vart han også verdsmeister på Hamar.

Zandstra meisterskapsdebuterte med siger i EM 1992 i heimbyen Heerenveen. Under Vinter-OL i Albertville tok han sølvmedaljen på 5000 meter, slått med vel to sekundar av vinnaren Geir Karlstad. På tampen av OL-sesongen kom han på andreplass etter Johann Olav Koss då firkamp-VM 1992 vart avvikla i Calgary. I 1993 vann Zandstra både EM og VM i firkamp, begge gongane framfor nemnde Koss.

OL-sesongen 1994 kom Zandstra på tredjeplass både i EM på Hamar, og på 1500 m under dei olympiske leikane på Lillehammer. Sidan vart han nummer to i EM 1995 og nummer tre i EM 1997, begge meisterskapane fann stad i heimbyen Heerenveen.

Han la opp etter 1998-sesongen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Falko Zandstra|Falko Zandstra]]» frå ,  den 5. november 2016.*
Rolf Falk-Larssen

**Rolf Falk-Larssen** () er ein norsk tidlegare skeiseløpar frå Trondheim. Han vart verdsmeister på skeiser i 1983 og vann fem norske meisterskap i tida 1982-88. Falk-Larssen var medlem av Trondhjems Skøiteklub.

Falk-Larssen slo gjennom i 1982-sesongen med andreplass under EM i Oslo, fattige 0,021 poeng bakom europameister Tomas Gustafson frå Sverige. Fire veker seinare kom han på tredjeplassen i firkamp-VM i Assen, før han i mars månad på Oppdal vann den fyrste av fire strake NM-titlar i firkamp. 

Helga 12. og 13. februar 1983 gjekk Falk-Larssen heilt til topps under VM i firkamp på Bislett stadion. Etter å ha vunne dei tre fyrste distansane hadde han sikra seg VM-tittelen. Han fullførte meisterskapen med ein svak 10&nbsp;000 meter, og opplevde som hittil einaste norske skeise-verdsmeister å verte bua ut for innsatsen. I 1984 vart han for andre og siste gong nummer to i EM på skeiser, og som to år tidlegare var Hilbert van der Duim hans overmann.

Falk-Larssen heldt fram på det norske landslaget til 1988, utan han nådde opp i internasjonale tevlingar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Rolf Falk-Larssen|Rolf Falk-Larssen]]» frå ,  den 5. november 2016.*
Kinase

**Kinasar** er enzym som overfører ei fosfatgruppe frå adenosintrifosfat (ATP) til ei anna sambinding. Denne prosessen vert kalla fosforylering.

Det finst mange ulike kinasar. Nokre døme på kinasar er enzyma som overfører ei fosfatgruppe frå ATP til glukose eller kreatin under danninga av glukosefosfat og fosfokreatin.

## Kjelder
Actaeus

**Actaeus** er ei utdødd leddyrslekt frå kambrium med éin art kjent frå eitt eksemplar - *Actaeus armatus* (Simonetta 1970). Slekta liknar ein del på *Alalcomenaeus* og er ein nær slektning, men skil seg frå denne ved å ha elleve kroppsledd og ein kraftigere «great appendage» (forholdsmessig stort første beinpar) med to greiner. Truleg er det òg ein nær slektning av *Leanchoilia* frå Burgess Shale i British Columbia i Canada. Lengda på dyret var kring 5 cm. 

## Kjelder

*
Hans van Helden

**Hans van Helden** () er ein nederlandsk-fransk tidlegare skeiseløpar frå Almkerk.

Helden tok andreplassen i skeise-EM 1973 i Grenoble. Året etter måtte han eitt trinn ned då EM 1974 fann stad i Eskilstuna.

Etter ein sesong på sidelinja og triumf i den nederlandske meisterskapen 1976, var Helden i fremste favorittsjiktet både i dei internasjonale firkampmeisterskapane, og på fleire distansar under Vinter-OL i Innsbruck. Det enda med bronsemedaljar på dei tre lengste distansane under vinterleikane, før han også vart tredjemann i firkamp-VM 1976 i Heerenveen. Gjennom OL-sesongen sette han to verdsrekordar; fyrst på 5&nbsp;000 meter med 7.07,8 i Davos, før han midt i mars gjorde 1500 meter unna på 1.55,61 i Inzell.

Helden vart nederlandsk meister også i 1977. Sidan makta han ikkje å hevde seg heilt i toppen i internasjonal skeisesport. Han gifta seg med ein fransk kvinneleg skeiseløpar i 1980, og konkurrerte frå 1982 for Frankrike.

Hans van Helden var aktiv til 1992.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Hans van Helden (schaatser)|Hans van Helden (schaatser)]]» frå ,  den 5. november 2016.*
Aegyptopithecus

**Aegyptopithecus** er ei utdøydd primatslekt. Ho levde i Nord-Afrika i oligocen og var truleg ein av føreløparane for overfamilien *[[Hominoidea]]*, som omfattar både menneskeaper (familien *Pongidae*) og menneske (familien *Hominidae*). Eit nesten fullstendig kranium vart funne i 1965 i al-Faiyum i Egypt.

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
Piet Kleine

**Pieter Kleine**, kjend som **Piet Kleine**, () er ein nederlandsk tidlegare skeiseløpar frå Hollandscheveld. Han vart olympisk meister på 10000 meter under Vinter-OL 1976 og verdsmeister i firkamp same sesongen.

Kleine fekk sitt gjennombrot i 1973-sesongen med ein tredjeplass i VM i firkamp. To sesongar seinare kom på same pallplassen då EM 1975 vart avvikla i Heerenveen.

Under Vinter-OL 1976 i Innsbruck tok Kleine sølvmedaljen på 5000 meter, slått med to sekundar av norske Sten Stensen. Tre dagar seinare revansjerte Kleine seg og gjekk til topps på 10000 meter. I eit seint par kom han i mål på tida 14.50,5, og slo dermed Stensen si leiartid med knappe tre sekundar. Eit par veker seinare vann Kleine firkamp-VM i Heerenveen, framom nettopp Stensen.

Kleine vart i 1978 nederlandsk firkampmeister for fyrste og siste gong, elles kom han seks gongar på andreplassen i den nasjonale meisterskapen i tida 1973-81. Internasjonalt markerte han seg lite etter 1976-sesongen, eit OL-sølv på 10&nbsp;000 meter under Vinter-OL 1980 i Lake Placid var hans einaste pallplassering.

Han la opp etter 1981-sesongen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Piet Kleine|Piet Kleine]]» frå ,  den 5. november 2016.*
Roar Grønvold

**Roar Grønvold** () er ein norsk tidlegare skeiseløpar, fødd i Sandsvær. Han vart norsk firkampmeister i 1972, same året som han vart nummer to både i EM og VM og tok to sølvmedaljar under Vinter-OL i Sapporo. Grønvold var medlem i Holmestrand og Botne Skøyteklubb, deretter i Tønsbergs Turnforening.

Grønvold vann junior-NM 1964, men fekk ikkje noko gjennombrot før 1970-sesongen. Under noregsmeisterskapen 1970 i Skien kom han på andreplassen bak Dag Fornæss, plasseringar som vart nøyaktig dei same då firkamp-NM 1971 fann stad i Moss.

1972-sesongen vart den store for Grønvold. På nyåret vart han noregsmeister på heimebane i Tønsberg, framom Fornæss og Sten Stensen. To veker seinare vart han andremann bak nederlendaren Ard Schenk i europameisterskapen i Davos. Under vinterleikane i Sapporo kom han sølvplassen både på 1500 meter og 5&nbsp;000 m, også her var Schenk hans overmann. To veker syrgde Schenk enno ein gong for at Grønvold måtte nøye seg med andreplassen då firkamp-VM vart avvikla på Bislett stadion i Oslo.

Grønvold deltok i proff-EM 1973 og 1974, også i desse meisterskapane enda han på trinn to på sigerspallen. I 1973 vart han nummer tre i proff-VM.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Roar Grønvold|Roar Grønvold]]» frå ,  den 5. november 2016.*
Aglaspidida

**Aglaspidida** eller **basal arthropodgruppe** er eit utdøydd leddyr frå nedre kambrium til slutten av ordovicium. Dei likna ein del på moderne dolkhalar, og var derfor tidlegare rekna som forfedre til sjøskorpionar og dolkhalar, men dei er i dag rekna å vere nærare i slekt med trilobittane.

Dyret hadde ei lengd på 5–15 cm. Kroppen var delt i hovud-bryst og bakkropp. Bakarst på bakkroppen var det ein lang brodd. Hovud-bryststykket hadde eit par fasettaugo og seks par ledda vedheng (eit par chelicerer og fem par gangbein).

Dei er ikkje funne i Noreg, men eksemplar av arten *Paleomerus hamiltoni* er funne i underkambriske lag på Kinnekulle i Sverige.

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
Agnostida

**Agnostida** er ein utdøydd leddyrorden som vanlegvis blir klassifisert saman  med trilobittane, men har òg blitt rekna for å vere meir i slekt med krepsdyra.

Dei hadde skal av kalk. Hovudskjoldet og haleskjoldet var like store og ganske like kvarandre. Kroppen mellom desse to hadde berre to ledd. Dyra levde truleg konstant samanrulla slik at fronten av hovudet og bakkanten av halen låg nær kvarandre. Funksjonelt liknar dette på leveviset hos muslingkreps som har to skal på kvar side av hovudet som kan lukkast.

Agnostidane finst ofte over store område og levde derfor planktonisk. Dei oppsto i slutten av underkambrium og utvikla seg raskt i mellom-, og overkambrium og er derfor viktige ledefossil i desse tidsperiodane. Gruppa levde gjennom heile ordovicium, men var sjeldne og mindre utbreidd.

Den mest kjente agnostiden er *Agnostus pisiformis* frå nedste overkambrium i Skandinavia, der han kan danne tjukke lag kalkstein som berre består av skal av dette dyret. På Kinnekulle i Sverige har ein funne eksemplar med alle bein og antenner bevart, slik at denne arten truleg er eit av dei mest detaljert kjende fossile leddyra som finst.

## Kjelder

*
Helikase

**Helikasar** er motorprotein som katalyserer fråskiljinga av DNA- og RNA-trådar ved hjelp av adenosintrifosfat. I menneskegenomet er det funne sekvensar for 95 helikasar: 64 RNA-helikasar og 31 DNA-helikasar.

## Kjelder
*
Enchytraeidae

**Enchytraeidae** er ein familie av fåbørstemakkar. Han er i slekt med meitemakk og har artar med ei lengd på 0,2–30 millimeter. Dei viktige dyr i jordbotnen, særskilt i arktiske strok som saknar meitemakk. 

Artar i slekta ismakkar lever berre i isbrear og finst i Nord-Amerika.

## Kjelder
Akritarkar

**Akritarkar** er organiske mikrofossil, som er påvist heilt attende til 1,4 til 3,2 milliardar år gamle lag frå prekambrium og før den kambriske eksplosjonen. Namnet er eit samleomgrep som vert nytta om fleire forskjellige organismar som ikkje har noko biologisk samanheng. Dei er typisk 0,02 til 0,15 mm, som er forholdsvis stort for mikrofossil. Desse fossila vert ikkje løyst opp i syre og kan derfor løysast ut frå sedimentære bergartar. Dei er ofte funne i sandstein og skifer, men stundom òg i kalkstein. Arkitarkane vert nytta som leiefossil i lag frå eldre paleozoikum. 

## Kjelder

*
Kvitkinnsvartterne

**Kvitkinnsvartterne** (*Chlidonias hybrida*) er ei sumpterne i måsefamilien, Laridae. Ho har hekkeområde i Eurasia og overvintrar i Afrika, sørlege Asia, Søraust-Asia og i Australia.

## Skildring

Den svarte hetta, det litt kraftige nebbet og kvikke flygerørsler har ho felles med raudnebbterna, men andre eigenskapar er typiske for sumpterner, slik som kort, berre svakt gaffelforma hale og mørk hekkefjørdrakt. Ho er òg monaleg mindre enn raudnebbterna, 23-29 centimeter i kroppslengd og rundt 85 gram i masse.

Hekkedrakta er  gjennomgåande mørk grå med kvite kinn. Det mørkaste området er buken, men undergumpen er kvit og undersida av venger og hale er lys. Både bein og nebb er raude i hekkedrakta. 
Når kvitkinnsvartterner ikkje hekkar er dei lyse, panna kvit, hetta blir kvitflekkete, men med eit markert svart felt bak augo. Nebbet er svart og beina mørkeraude. 
Kjønna er like i drakta, men hannfuglar er større enn hoer.

Utbreiinga for denne arten i Europa er særs fragmentert frå sørvestre og sentrale område i verdsdelen og austover til meir vidstrekte område i sørvestre Russland, i Kasakhstan og inn i nabolanda. Dessutan i søraustre Russland, austre Kina og sørlege Afrika. Overvintringsområde er Nord-Afrika, Afrika sør for Sahel, det indiske subkontinentet, Søraust-Asia og i Australia. Det finst òg små fragmenterte hekkeområde i Australia, Nord-Afrika og nordlege India. Kvitkinnsvartterner hekkar i koloniar ved ferskvatn oftast i lågland. Dei beitar over ferskvatn, myrar, rismarker og ned mot elvemunningar og mudderbankar. Her tar dei insekt, småfisk, amfibium og krepsdyr. 

Denne fuglen har ei rekkje geografiske underartar, dei skil seg ved små detaljar i fjørdrakt.

Dei tropiske underartane er standfuglar, men europeiske og asiatiske fuglar trekker sørover om vinteren.

Storleiken på populasjonen er ikkje estimert og er trudd å vere over 100&nbsp;000 par i Europa og globalt stabil. Arten er klassifisert som globalt livskraftig.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Whiskered Tern|Whiskered Tern]]» frå ,  den 6. november 2016.*  
 
;Referansar 

## Bakgrunnsstoff
Alalcomenaeus

**Alalcomenaeus** er ei utdøydd leddyrslekt frå under- og mellomkambrium. Slekta inneheld éi art; *Alalcomenaeus cambricus Simonetta*. Dyret kunne verta opp mot 6 cm langt og hadde eit halvsirkelforma hovudskjold, 12 kroppledd og ei padleåreaktig halevifte (telson). Det første beinparet var utvikla som såkalla «great appendages» (to store kloberande «bein» fremst på hovudet) med berre eitt langt «følehorn» i motsetnad til Actaeus som hadde tre følehorn. Slekta vert gruppert med andre kambriske arthropodar som òg har slike store første beinpar, som *[[Anomalocaris]]* og *[[Opabinia]]*. Denne gruppa er truleg i slekt med Arachnomorpha (edderkoppar, skorpionar og dolkhalar). Dei er kjend i meir enn 600 eksemplar frå den mellomkambriske Burgess Shale i British Columbia i Canada, men òg frå Utah i USA og Chenjiang i Kina.

## Kjelder

*
Alcide d'Orbigny

**Alcide Dessalines d' Orbigny** () var ein fransk paleontolog. Frå 1853 var han professor i paleontologi ved Jardin des plantes i Paris, der han var elev hos Georges Cuvier. I hovudverket sitt *Paléontologie française* (8 bind) bygde han på katastrofeteorien til Cuvier og meinte at alt levande var tilinkjesgjort minst 27 gonger og skapt på nytt, slik at kvar lagrekkje har sine karakteristiske fossil, som ikkje finst i andre lag. Han vart dermed ein av grunnleggjarane av biostratigrafien.

## Kjelder

*
Allosaurus

**Allosaurus** er ei dinosaurslekt i ordenen Saurischia. Dei var tobeinte med store, kraftige bakbein, relativt små frambein med kraftige 25 cm lange klør og lang hale. Allosauriane kunne bli opptil 12 meter lange, vog 4 tonn og hadde stort hovud med små hornlinknande utvekster over augo og ca. 70 lange, skarpe tenner i kjevane. Dei var truleg de vanlegaste kjøttetarane i den seine juratida. Ein har funne tusenvis av beinrestar av individ frå ungar på 1 meters lengd til kjemper på 12 meter. Dei er særleg vanlege i Nord-Amerika, men nærståande slekter er òg funne i Europa og Afrika. Allosaurus hadde ei hovudrolle i fleire av episodane av BBC-serien *[[Walking with Dinosaurs]]*.

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
Arne Nilsen

**Arne Nilsen** () var ein norsk jarnbanemann og politikar, fødd i Bergen og oppvaksen på Voss. Han representerte Hordaland og Arbeidarpartiet på Stortinget i tida i 1965-85. I tida 1978-81 var han statsråd i Nordli- og Brundtland-regjeringar.

## Liv og gjerning
Nilsen var son til ein murar. Etter mellomskule-eksamen i 1940 fekk han i 1941 tilsetjing i Norges Statsbaner og arbeidde i selskapet til 1965. Etter eksamen ved Jernbaneskolen i 1945 var han telegrafist til 1960, deretter ekspeditør og til sist fullmektig ved jarnbanen, heile tida med Voss som tenestestad.

Nilsen var medlem i heradsstyret på Voss frå 1952 til 1967, ordførar 1960-63. Ved stortingsvalet i september 1965 vart han vald til å representere Hordaland fylke på Stortinget, og med fire attval vart han verande tingmann i 20 år. Han var frå 1965 til 1977 medlem i Kommunalkomiteen, som nestformann 1969-73 og formann 1973-77. Hausten 1977 vart han vald til formann i Finanskomiteen, men allereie 11. januar 1978 vart han utnemnd til statsråd i Kommunal- og arbeidsdepartementet. Den 8. oktober 1979 flytta statsminister Odvar Nordli han over til Sosialdepartementet. Nilsen vart verande sosialminister då Gro Harlem Brundtland tok over som norsk statsminister 4. februar 1981, og han gjekk av saman med den fyrste Brundtland-regjeringa i oktober same året. I si femte stortingsperiode var Nilsen 1981-85 medlem i Forbrukar og administrasjonskomiteen og president i Odelstinget.

Frå 1970-åra og fekk Nilsen plass i ei rad nasjonale utval og styre. Mellom anna var han medlem 1971-77 i Hovedkomiteen for reformer i lokalforvaltningen, styremedlem 1972-76 i Statens fiskarbank og 1974-77 i Norsk institutt for by- og regionforskning og 1986-94 i Norges Statsbaner.

## Kjelder
*Stortingsbiografi
Hans Borgen

**Hans Borgen** () var ein norsk gardbrukar og politikar frå Fet i Akershus. Han var ein sentral person både i landbruksnæringa og i landbrukspolitikken gjennom tre tiår. Borgen vert nok særleg hugsa som formann i Nei til EF-rørsla, og den politiske striden som førte fram til siger for hans medlemskapssyn den 25. september 1972.

## Liv og gjerning
Borgen var frå garden Borgen i Fet i Akershus. Han gjekk Hvam jordbruksskole 1927/28 og tok i 1932 eksamen ved forvaltningsavdelinga til Vinterlandbruksskulen i Oslo. I tida 1933-35 studerte han ved jordbruksavdelinga til Noregs Landbrukshøgskule på Ås i Akershus. Frå 1936 til -38 var han stipendiat i driftslære og landbruksøkonomi på landbrukshøgskulen, i 1938 vart han elles cand.oecon.

Etter å ha vore samvirkekonsulent for Vestlandet og Nord-Noreg i Norges Vel i to år, arbeidde Borgen åra 1940-45 som sekretær i Forsyningsdepartementet. I 1945 tok han over farsgarden i Fet og dreiv denne til 1974, frå 1965 eigde han også garden Granholt i Nord-Odal.

Borgen var stortingsrepresentant for Bondepartiet/Senterpartiet i fem valperiodar frå 1950 til 1969. På Tinget var han nestformann 1954-65 i Landbrukskomiteen, med unnatak for ei 2-3 månader hausten 1963 då han var statsråd og deretter medlem i Skog-, vassdrags- og industrikomiteen. Borgen var landbruksminister i Lyng-regjeringa i fire veker. Frå hausten 1965 til 1969 var han formann i Skog-, vassdrags- og industrikomiteen, som bytta namn til Industrikomiteen i 1967. Borgen var elles parlamentarisk nestleiar i Senterpartiet i tolv sesjonar; 1958-69, og visepresident i Odelstinget 1965–69.

Også i dei landbruksfaglege organisasjonane stod Borgen i fremste rekke. Han var ordførar 1950-60 for representantskapet i Norges Bondelag, formann i Norske Melkeprodusenters Landsforbund frå 1955 og formann 1957-79 i Landbrukets Sentralforbund. I 1970 vart han vald til formann i  Folkebevegelsen mot norsk medlemskap i Fellesmarkedet, ein posisjon han hadde til 1977.

Borgen var kommandør av St. Olavs Orden frå 1976.

## Kjelder
*
Ids Postma

**Ids Hylke Postma** () er ein nederlandsk tidlegare skeiseløpar frå Deersum. Han vart både europameister og verdsmeister i 1997, og verdsmeister og olympisk gullvinnar i 1998. I tida 1996-2000 vann han tre gullmedaljar i VM i enkeltløp, to på 1500 meter og ei 5000 m.

Postma kom på andreplass i firkamp-VM 1994, Johann Olav Koss vann meisterskapen. To år seinare vart han andremann både i EM i Heerenveen og firkamp-VM i Inzell, før han tok VM-gull på 5000 m under VM i enkeltløp på Hamar, 0,11 sekund framfor Keiji Shirahata frå Japan.

I 1997 triumferte Postma både i EM i Heerenveen og i firkamp-VM i Nagano. Under vinterleikane 1998 i Nagano vart han olympisk meister på 1000 meter og tok sølvmedaljen på 1500 meter, like bak norske Ådne Søndrål. På tampen av OL-sesongen forsvarte han VM-tittelen i heimlege Heerenveen. Både i 1999 0g 2000 sikra han seg gullmedaljen på 1500 m i enkeltløps-VM. 

Postma vart nummer to både i firkamp-VM 2000 og 2001, bak landsmennene høvesvis Gianni Romme og Rintje Ritsma. I 2001 kom han elles på tredjeplass i EM, same plasseringa fekk han i firkamp-VM 2003.

Postma sette to verdsrekordar, begge i OL-sesongen 1997/98. Den 29. november 1997 fekk han  notert 1.49,81 på 1500 m i Berlin, og i mars 1998 vart han verdsmeister med rekordpoeng i firkampen.

Ids Postma er sidan 2009 gift med den tyske skeiseløparen Anni Friesinger.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Ids Postma|Ids Postma]]» frå ,  den 6. november 2016.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Hein Vergeer

**Henricus Coenradus Nicolaas Vergeer** (), kjend som **Hein Vergeer**, er ein nederlandsk tidlegare skeiseløpar frå Reeuwijk. Han vart både europameister og verdsmeister i firkamp åra 1985 og 1986.

Vergeer vann i 1984 den nederlandske sprintmeisterskapen på skeiser. Sesongen etter forsvarte han den nasjonale sprinttittelen, og vart nummer to i den nederlandske meisterskapen i firkamp, slått av Hilbert van der Duim. I dei internasjonale meisterskapane, EM i Eskilstuna og VM på Hamar, viste derimot Vergeer seg å vere bestemann og triumferte begge stadene med god margin til sølvvinnarane.

Vergeer forsvarte i 1986-sesongen både EM- og VM-tittelen. Under verdsmeisterskapen i Inzell var han rett nok hardt pressa av sin sterkaste rival frå VM 1985, Oleg Bozjev frå Sovjetunionen. I same sesongen vart han nasjonal meister i firkamp, ein meistertittel han forsvarte vinteren 1987. Vergeer vart tredjemann under skeise-EM 1987 i Trondheim.

Veerger la opp etter 1988-sesongen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Hein Vergeer|Hein Vergeer]]» frå ,  den 6. november 2016.*
Campora San Giovanni

**Campora San Giovanni** er ein italiensk *[[frazione]]* i Amantea. Han har 7200 innbyggjarar, og befinn seg i provinsen Cosenza, nær grensa med provinsen Catanzaro hjå Tyrrenhavet.

På skråningane ved området vart det dyrka vin og oliven, og de største industriane i området er jordbruk og turisme. Byen har eit tårn frå 1300-tallet som heitar U Turriune, kvar ein kan sjå vulkanen Stromboli.
## Kjelder
Metagenomikk

**Metagenomikk** er studien av *metagenomet*, den totale mengda av DNA i ein prøve frå eit visst miljø. Omgrepet *metagenomikk* vart fyrst nytta i 1998. Metagenomikk er eit viktig forskingsverktøy i mikrobeøkologi, og kan til dømes nyttast til å kartleggja mikrobane som lever ulike stader i menneskekroppen.

## Kjelder
* 
* ''Hvem befolker oss?'' - forsking.no
Svein Ottar Flaten

**Svein Ottar Flaten** () er ein norsk lyrikar frå Førde i Sogn og Fjordane.

## Bibliografi
### Bøker
*

*

### I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Kjelder
* Biblioteka i Sunnfjord
Restriksjonsenzym

**Restriksjonsenzym** eller **restriksjonsendonukleasar** er enzym som kløyver DNA-molekyl. Dei er særs vanlege hjå prokaryotar og verkar der som eit vern av genomet til organismen mot framand DNA, til dømes bakteriofag-DNA.

Restriksjonsenzym kjenner att sekvensar på nokre få basepar og kløyver DNA-molekylet i desse sekvensane. Soleis gjev eit visst restriksjonsenzym kvar gong ei viss samling DNA-fragment for eit visst DNA-molekyl. Denne eigenskapen gjer restriksjonsenzym til ein særs viktig reiskap i genteknologi, til dømes ved innsetjing av DNA-sekvensar i plasmid.

I organismar kjem restriksjonsenzym i lag med metyltransferasar som metylerer restriksjonssekvensane i DNA-et til organismen, slik at restriksjonsenzymet ikkje kløyver desse.

## Kjelder
* 
*
Amiskwia

**Amiskwia** er ei utdødd dyreslekt frå kambrium som utgjer si eiga rekkje. Ho er berre kjend i nokre få eksemplar frå British Columbia i Canada. Kroppen var gelatinøs og hadde tydeleg hale. Hovudet hadde to tentaklar. Dyret hadde ei lengd på 2–3 cm. Dei symde truleg fritt i vassmassane. 

## Kjelder

*
Daniel Gangeskar

**Daniel Gangeskar** () er ein tidlegare norsk politikar for partiet Venstre. Gangeskar var 1. nestleiar i Sogn og Fjordane Venstre, 1. vararepresentant på fylkestinget i Sogn og Fjordane og kommunestyrerepresentant i Vågsøy kommune. Han har tidlegare vore fylkesleiar av Sogn og Fjordane Unge Venstre og landsstyremedlem i Noregs Unge Venstre.

Gangeskar har studert samanliknande politikk på Universitetet i Bergen.

Frå 1. juli 2018 til 1. juli 2019 var Gangeskar redaktør for samfunnsredaksjonen ved Studentradioen i Bergen.

## Kjelder
Anatolepis

**Anatolepis** er ei utdøydd urfiskslekt. Små fragment av fisken er funnen i Nord-Amerika, på Grønland og på Svalbard i bergarter frå sein kambrium til tidleg ordovicium. Funna er truleg dei eldste restane ein har funne av primitive virveldyr (urfisk). Fossil av slekta vart oppdaga i ordoviciske lag på Spitsbergen av norske paleontologar på 1970-talet. Slekta og arten *Anatolepis heintzi* fekk namn etter den norske paleontologen Anatol Heintz.

## Kjelder

*
Anatol Heintz

**Anatol Heintz** () var ein norsk-russisk paleontolog. 

Heintz var fødd i St. Petersburg og kom til Noreg i 1919. Frå 1926 var han knytt til det paleontologiske museet ved Universitetet i Oslo, først som konservator og seinare som bestyrar og professor. Det vitskaplege arbeidsområdet hans omfatta hovudsakleg studiar av fossile urfisk og primitive fisk, men han arbeidde òg med norske mammutfunn. Heintz underviste i paleontologi og var verksam som populærvitskapleg forfatter og føredragshaldar. Han gav i tillegg til mange artiklar ut fleire bøker, mellom andre *Menneskets avstamning* (1941, 1966) og *Verdener som svant* (saman med J. Kiær, 1943).

## Kjelder

*
Anchisaurus

**Anchisaurus** var ein dinosaur i ordenen Saurischia og ein underorden av Prosauropoda. Dei var forgjengarane til dei enorme sauropodane som Diplodocus og Brachiosaurus.

Anatomisk var Anchisaurus ein av dei mest primitive prosauropodane, sjølv om ho var ei av dei siste slektene som dukka opp. Dinosauren levde i tidleg jura.

Anchisaurus var 2-3 meter lang. Som alle prosauropoder hadde han ganske lang hals og eit lett bygd hovud med store augo og taggete, bladforma tenner. Kroppen var lang og smal. Forlemmane enda i store fem-fingra hender der den første tåa hadde ei stor, kraftig klo.

Ein kjenner til to artar: *Anchisaurus polyzelus* frå Nord-Amerika, og *Anchisaurus sinensis* frå Kina.

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
Anaspida

**Anaspida** er ein utdøydd urfiskorden i klassen *[[agnatha]]*. Hovudet og kroppen var dekt av skjel. Dei fleste mangla heilt para finnar og hadde ein særprega, såkalla hypocerkal halefinne. Han fanst i silur og devon. Fleire slekter av vel bevarte anaspidar er funne i siluravsetningane på Ringerike.

## Kjelder

*
Pupill

**Pupillen** (av latin *pupilla*, fleirtal *pupillae*) er ei opning i midten av regnbogehinna i auget der lys passerer inn til netthinna. Den framstår som kolsvart fordi lysstråler i høg grad blir absorbert av cellevevet inne i auget, eller spreidd i andre retningar. Menneske har runde pupillar, men forma kan variere mellom artar. Kattar har ofte ein vertikal og slissen pupill, geiter har horisontale pupillar, medan enkelte typar mallefisk har ringforma pupillar. Pupillen kan jamførast med aperturen i eit optisk system, og regnbogehinna med blenderopninga. Den pupillen ein ser frå utsida av auget blir kalla inngangspupillen, og samsvarer ikkje heilt med den faktiske plasseringa eller storleiken til den fysiske pupillen fordi den blir forstørra av horninna. Pupillen blir vidare i mørket og smalare i lyse omgjevnader.

Regnbogehinna ligg omkring pupillen og består for det meste av glatt muskulatur. Lys kjem inn i auget gjennom pupillen, og regnbogehinna styrer lysmengda ved å justere storleiken på pupillen. Det finst to former av glatt muskulatur i regnbogehinna: ringmuskel og radiærmuskel. Ringmuskulaturen trekk seg saman for å minske storleiken på pupillen. Radiærmuskulaturen, som er innervert av sympatiske nervar frå øvre halsganglion, trekk seg saman for å auke storleiken på pupillen. Desse musklane blir gjerne kalla *indre augemusklar*.


Fil:Taeniura_grabata_eye.jpg|Skate med halvmåneforma pupill
Fil:Crocodylus siamensis closeup.jpg|Krokodille med vertikal, slank pupill
Fil:Gecko-oeil.jpg|Gekko med perlekjede-pupill
Fil:Catpupil03042006.jpg|Katt med vertikal, slank pupill
Fil:Cuttlefish_eye.jpg|Blekksprut med W-forma pupill
Fil:Sepia eyelid shape.theora.ogv|Video: Pupillen i ein blekksprut reagerer når lyset blir skrudd av.


## Sjå òg
* Adies syndrom

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pupil|Pupil]]» frå ,  den 8. november 2016.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Andrewsarchus

**Andrewsarchus** er ei utdøydd pattedyrslekt i ordenen *[[Condylarthra]]*. Slekta levde i første halvdel av tertiær og hadde store artar med hovudskappe opp til éin meters lengd. Dyra var hovudsakleg rovdyr og heldt hovudsakleg til i det som i dag er Mongolia og Kina.

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff