open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kaukasiske språk

Det er mange **[[språk]] i [[Kaukasia|Kaukasus]]**, desse språka høyrer til fleire ulike språkfamiliar. Nokre av familiene finst berre i Kaukasus.

## Språkfamiliar
### Familiar som finst berre i Kaukasus
Dei fleste språka som blir snakka i Kaukasus kan delast inn i tre språkfamiliar. Dei blir kalla **kaukasiske språk**, sjølv om dei ikkje er noko genetisk slektskap dei i mellom.

* **[[Kartvelske språk]]**, også kalla **sørkaukasiske språk**; inneheld blant anna georgisk, det offisielle språket i Georgia, med rundt 4&nbsp;000&nbsp;000&nbsp; talarar.
* **[[Pontiske språk]]**, også kalla **nordvestkaukasiske språk**; inneheld blant anna kabardisk, med rundt 1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;talarar.
* **[[Dagestanske språk]]**, også kalla **nordaustkaukasiske språk**; inneheld blant anna tsjetsjensk med rundt 1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;talarar.

Desse språka, som er innfødde i Kaukasus, deler ein del områdetrekk, som ejektive konsonantar og ein agglutinerande struktur, og alle språka utom mingrelsk er meir eller mindre ergative. Pontiske og dagestanske språk har også eit stort tal på konsonantar, som i ubykhisk, som har mellom 80&nbsp;og 84&nbsp;konsonantar; kartvelske språk, derimot, har relativt få konsonantar; georgisk har 28&nbsp;konsonantar, og lazisk har 30; samanlikna med språk som arabisk (28&nbsp;konsonantar) og russisk (35–37&nbsp;konsonantar).

### Familiar med større utbreiing
Andre språk som er brukt i Kaukasus, tidlegare eller noverende, kan plasserast inn i større språkfamiliar med ei mykje større geografisk utbreiing.

* **[[Indoeuropeiske språk]]**
** Armensk
** Gresk
*** Pontisk gresk
** Iranske språk
*** Ossetisk
*** Jødetat
** Slaviske språk
*** Russisk
* **[[Altaiske språk]]**
** Tyrkiske språk
*** Aserbajdsjansk
*** Karatsjai-balkarisk
*** Kumykisk
*** Nogaisk
** Mongolske språk
*** Kalmykisk
* **[[Afroasiatiske språk]]**
** Semittiske språk
*** Bohtansk nyarameisk
*** Assyrisk nyarameisk

### Nordkaukasiske språk?
Nokre språkforskarar meiner at dei nordaustlege (dagestansk) og nordvestlege (pontisk) språka er i slekt, og har gjort framlegg om å setje dei saman til ein nordkaukasisk familie, som ofte kallast kaukisk eller kaukasisk, til tross for at den ikkje er meint å dekke dei sørkaukasiske (kartvelske) språka. Dette forslaget har likevel ikkje vorte akseptert.

## Bakgrunnsstoff
* The Iberian-Caucasian Connection in a Typological Perspective
* A.Chikobava Institute of Linguistics
* Atlas of the Caucasian Languages 
* Comparative Notes on Hurro-Urartian, Northern Caucasian and Indo-European
Piratbyrån

**Piratbyrån** er ein svensk lobbyorganisasjon som vart skipa i 2003 til støtta for fri tilgang på informasjon og kultur. Piratbyrån oppretta nettstaden The Pirate Bay, som har vorte den største BitTorrent-trackaren i verda. 

## Sjå òg
* Piratkopiering
* Fildeling
* *[[Steal This Film]]*

## Bakgrunnsstoff
* Heimesida til Piratbyrån 
* Artikkel om Piratbyrån på svensk Wikipedia
Drachenfels

**Drachenfels** («Drakefjellet») er eit fjell i Siebengebirge nær Bonn i Tyskland. Slottsruinane som ligg på toppen har same namn. Det finst òg eit anna slott, som vart restaurert i 2003, litt lenger ned Rhinen med namn Schloss Drachenburg.

Ei tysk segn fortel at Siegfried, helten frå Nibelungenlied, drap ein drake (tysk: Drachen), som budde i ei grotte i fjellet. Etter å ha bada i blodet til draken vart han usårleg. 

Ein fjelljernbane går frå Königswinter til toppen av Drachenfels.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Drachenfels (Siebengebirge)|Drachenfels (Siebengebirge)]]» frå ,  den 4. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell side
* Informasjon om Drachenfels 
* Bigarden Honighäuschen ved Drachenfels
Hasselkopf

**Hasselkopf** er ein ås sør for Braunlage i Tyskland. Han er 612 meter høg og ligg i fjellkjeda Harz.

Åsen er stort sett dekt av gras og er lite utvikla, men på nordsida ligg det ein kort skiheis som vert nytta for skisport om vinteren. 

I 1964 vart åsen nytta av Gerhard Zucker til å demonstrer bruken av postrakettar. Ein eksploderte i ei ulukke og tok livet av tre menneske.

## Kjelde
Billy Johansson

**Billy Johansson** (Karl Evald Johansson) () var ein norsk musikar og scenograf. Han var kjent frå tida i Tramteatret, og for scenografien på fleire norske filmar. Han fekk Amandapriskommiteens fagpris Gullklapperen for arbeidet sitt med filmen *[[Salmer fra kjøkkenet]]*. 

## Kjelde
* Arne Garvangs heimeside
Hochstaufen

**Hochstaufen** er eit fjell nord for Bad Reichenhall og det austlegaste fjellet i Chiemgauer Alpen i Bayern i Tyskland med ei høgd på 1&nbsp;771 meter over havet. Fjellet høyrer til Staufen-massivet og er ein populær stad for fjellklatring. 

På 1600-talet var det nokre gruver ved Hochstaufen. Den mest kjende gruvegangen var *Doktor-Oswald-Stollen*, berre 60 meter nedanfor toppen. 

I ei høgd på 1&nbsp;750 meter ligg *Reichenhaller Haus*, ei fjellhytte. 

## Ymse
Etter kraftig regnfall oppstår det jordskjelv på Hochstaufen, så derfor er det sett ut fleire seismometer rundt fjellet. I september 1993 vart paret som dreiv *Reichenhaller Haus* drepen i eit brutalt ran. 

## Bakgrunnsstoff
* Bad Reichenhall
* hochstaufen.de 

## Kjelde
Hohentwiel

**Hohentwiel** er ein utdøydd vulkan i Hegau i Baden-Württemberg sør i Tyskland. Han ligg om lag 30 km frå Bodensjøen ved byen Singen

Hohentwiel hadde sitt opphav, i lag med ei rekkje vulkanar i Hegau, for om lag 7-8 millionar år sidan. Dei følgjande millionar åra vart kjernen opna av isbrear frå istider 260 meter under overflata. Dette danna kjernen som no er avdekt etter millionar av år med erosjon. 

Ruinane av festninga som ligg på toppen av Hohentwiel vart påbyrja i 914 med stein frå sjølve fjellet av Burchard III av Schwaben. Opphavleg låg klosteret St. Georg innanfor festninga, men i 1005 vart det flytta til Stein am Rhein (i dag i Sveits} og dei schwabiske hertugane mista kontroll over Hohentwiel.

Seinare i mellomalderen heldt adelsfamiliane von Singen-Twiel (1100- og 1200-talet), von Klingen (til 1300) og von Klingenberg (til 1521) til her. I 1521 gjekk det vidare til Hertug Ulrich von Württemberg, som utvikla Hohentwiel til ein av dei sterkaste festningane i hertugdømet sitt. Festninga motstod fem keisarlege omleiringar under trettiårskrigen. På 1700-talet fungerte Hohentwiel som eit Württemberg-fengsel. Festninga vart øydelagd i 1800 etter at franskmennene gav det frå seg. I dag er den tidlegare festninga ein av dei største slottsruinane i Tyskland. 

Den moderne byen Singen ligg ved foten av fjellet. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hohentwiel|Hohentwiel]]» frå ,  den 4. juni 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff

* Virtuel vitjing
Thoothukudi

**Thoothukudi**, tidlegare kjend som **Tuticorin**, er hovudstaden i Thoothukudi-distriktet i den indiske delstaten Tamil Nadu og hamneby langs Koromandelkysten, ved Mannarbukta i Indiahavet. Han har også vore ein viktig stad for perlefisking og skipsbygging, og har tilnamnet *Perlebyen*.

## Historie

Historia til Thoothukkudi går tilbake til 500-talet f.Kr. Han var hamnebyen til  Pandyariket. Portugisarane tok makta i 1548, og byen voks. Nederlendarane tok over i 1658, og britane i 1825.

Byen blei senter for den indiske frigjeringsrørsla tidleg på 1900-talet som samlingsstad for leiarar som Subramanya Bharathy, Kattabomman og V.O. Chidambaram Pillai. I 1906 sjøsette den sistnemnde, saman med Bal Gangadhar Tilak, det første swadeshi-skipet herfrå. Indisk skipsfart var sterkt regulert av britane, og utviklinga av eigen handel var viktig for frigjeringsrørsla.

## Hamn
Thoothukudi har lenge virka som hamn for den sørlege delen av Tamil Nadu, mellom anna byane Coimbatore, Madurai og Tirunelveli.

Ei ny kontainerhamn opna i 1974 var den tredje største i India (etter Mumbai og Chennai). Nye Thoothukud hamn ligg 8&nbsp;km søraust for den gamle hamna og kan ta imot skip som stikk 8,2 meter.
Av alle hamner i India er Thoothukkudi den tiande største. Ho står for 7 % av all kontainertransport i India.

Det går òg ei ferje frå byen til Colombo på Sri Lanka.

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden for hamna i Thoothukkudi 
* Siste nytt frå Thoothukkudi

## Kjelder

* «Tuticorin» (2007) i *[[Encyclopædia Britannica]]*. Henta 4. juni 2007 frå *Encyclopædia Britannica Online*: http://search.eb.com/eb/article-9073905
Fildeling

**Fildeling** er deling av datafiler. Det finst mange måtar å overføra filer mellom datamaskinar på, men uttrykket vert helst brukt om overføring via internett, anten gjennom ein tenar der filene vert mellomlagra, eller direkte mellom brukarar.

Dei tidlegaste fildelingssystema var sentrale tenarar der ein kunne lasta opp filer, så andre kunne lasta dei ned.

## Peer to peer
*[[Peer to peer]]* (*P2P*) vil seia at filene går direkte mellom brukarane.

Deling via såkalla chat-kanalar, t.d. IRC, har vore, og er, vanleg særleg mellom dei som elles er aktive på slike kanalar og program. Ein annan metode for P2P-deling er at ein lastar ned eit program, for så å søkja gjennom programmet for å finna filer som er lagra på andre brukarar sine datamaskinar. Døme på slike program er Kazaa og LimeWire.

Dei siste åra har det vore meir vanleg å bruka BitTorrent-filer. Ei torrent er ei fil som inneheld informasjon om fila som skal delast. Når ein har lasta ned ein torrent, opnar ein torrenten i eit spesielt program, som tek til med å lasta ned fila ein vil ha. BitTorrent fungerer slik at ein lastar opp samstundes med at ein lastar ned, slik at ikkje alle treng lasta ned frå den brukaren som har fila i utgangspunktet. The Pirate Bay er den mest populære BitTorrent-nettstaden i verda.

## Konflikt med opphavsretten
Utviklinga av internett har gjort det lett og billeg å spreia informasjon og kultur. Wikipedia er eit anna døme på dette. I dag er fildeling over internett ein svært vanleg måte å skaffa seg musikk, filmar og dataprogram på, trass i at det bryt med opphavsretten fordi ein ikkje betalar for det ein lastar ned. Utgjevarar av underhaldning meiner at dei misser inntekter på grunn av fildelinga, som dei kallar piratkopiering. Dei prøver å hindra slik deling ved t.d. å leggja sperrer på CD- og DVD-plater, så dei ikkje skal kunna kopierast. I tillegg har styresmakter i ulike land gjort fleire aksjonar for å stoppa folk som deltek i fildeling eller legg til rette for deling. Ein tidleg tenar for nedlasting av musikk, var Napster i USA. Nettstaden deira vart stengd etter ein dom i US-amerikanske domstolar i 2001. I Noreg i 2002 vart ungguten Jon Lech Johansen stilt for retten for å ha utvikla eit program for å omgå kopisperra på DVD-plater. Han vart frikjend i lagmannsretten i 2003. I Sverige har politiet gjort fleire forsøk på å stoppa nettstaden The Pirate Bay. Men fordi denne nettstaden berre legg ut hjelpefiler, og ikkje gjer noko ulovleg, har styresmaktene mislukkast i framstøyta sine. Musikkgruppa Metallica har gått hardt ut mot folk som deler musikken deira utan å betala for han.

## Fotnotar
Nordfjordmål

**Nordfjordmål** er dei forskjellige dialektar som høyrer til området Nordfjord, kalla etter den nordlegaste fjorden i fylket Sogn og Fjordane. Desse dialektane høyrer til dei norske målføra vi kallar nordlege e-mål. Dei har mange trekk som heng saman med andre målføre frå Sogn og Fjordane, som målføra i Ytre Sogn, Sunnfjord og Jølster, til og med ein god del med målet frå Sunnmøre som også høyrer til denne gruppa dialektar. Målet var — og er på eit vis — levande endå i utlandet med dei mange utvandrarar som kom til Amerika i dei to siste hundreåra. Nordfjordmålet med sine variantar har framleis trekk frå gammalnorsk, til dømes ein slags d-lyd i ordet sau - *Saud*, og bruk av arkaiske genitiv-former og dativ (no mest hjå eldre).
Hornisgrinde

**Hornisgrinde** er det høgaste fjellet i Nord-Schwarzwald i Tyskland med ei høgd på 1&nbsp;164 meter over havet. Hornisgrinde ligg nord i Ortenaukreis i delstaten Baden-Württemberg.

Lyngmoområdet på fjelltoppen er eit naturreservat og stengd for offentlegheita.
På toppen av fjellet står eit 206 meter høgt radio- og fjernsynstårn. 

Mummelsee er ein djup innsjø på vestsida av Hornisgrinde. Han er svært populær for turistar som reiser langd **Schwarzwaldhochstraße**. I følgje segna var det havfruer (tysk *Nixen*) i innsjøen og «Kongen av Mummelsee» heldt òg til her. 

## Bakgrunnsstoff
Norsk raudt fe

**Norsk raudt fe** (NRF) er den mest utbreidde storferasen i Noreg, og vert nytta både til kjøt- og mjølkeproduksjon. Rasen har vekt internasjonal interesse på grunn av gode genetiske eigenskapar. Det finst ca. 280&nbsp;000 kyr av denne rasen i Noreg. 

Norsk raudt fe kan vere svarte, svart-kvite, raude eller raud-kvite. NRF er ein høgtytande kurase, og mjølker tre gonger så mykje som den norske gjennomsnittskua på 1930-talet. 

## Historie
Arbeidet med å avle fram ein ny kurase begynte i 1930-åra. NRF er utvikla på grunnlag av norske rasar, med innkryssingar av hedemarksfe, sør- og vestlandsfe, dølafe, telemarksfe, raudt trønderfe og sidan trønderfe, austlandsk raudkollefe, nordlandsfe og målselvfe, så vel som importerte rasar som ayrshirefe, svensk raud og kvit buskap (SRB) og holstein-frisisk fe. 

Oksestasjonane (seminstasjonane) for NRF ligg på Stange og ved Trondheim. 95 prosent av all storfeavl i Noreg vert i dag gjort med NRF-sæd. NRF-sæd vert eksportert til meir enn 20 ulike land.

Norsk raudt fe har vorte avla fram på bakgrunn av innsamla informasjon frå Husdyrkontrollen, som ein del av den sosialdemokratiske jordbrukspolitikken i Noreg. Einskilde hevdar at kurasen er eit døme på industrialiseringa av jordbruket, og i dei seinare åra har dei opphavlege norske kurasane fått ein ny popularitet.

## Kjelder
### Fotnotar
Dei kvite bussane

**«Dei kvite bussane»** var bussar som henta nordmenn og danskar frå konsentrasjonsleirar i Tyskland mot slutten av andre verdskrig, og førte dei til Sverige. Transporten var organisert av den svenske Raudekrossen, og han var godkjend av dei tyske styresmaktene.

Slik vart om lag 15&nbsp;000 i hovudsak danske og norske fangar bringa i sikkerheit til Sverige i mars-april 1945. Dette skjedde under leiing av den daverande visepresidenten i den svenske Raudekrossen, Folke Bernadotte. Denne humanitære redningsaksjonen heldt fram etter den tyske kapitulasjonen, og mogleggjorde dermed rask repatriering av 10&nbsp;000 fangar til, via Sverige. 

Særleg i Danmark og Noreg ser ein Dei kvite bussane som ein framifrå humanitær redningsaksjon, men andre stader har det vore ein viss kritikk på grunn av utvalet av dei som vart redda.
Kultur i 1959

**Kultur i 1959** er ei oversikt over hendingar, fødde og døde personlegdomar innan kulturlivet i 1959.

## Hendingar
* Teikneserien Asterix blei skapt
* 11. juli–11. oktober: Documenta 2 i Kassel. Frå Noreg deltok Anna-Eva Bergman.

## Arkitektur
; Byggverk 
* Solomon R. Guggenheim Museum teikna av Frank Lloyd Wright vart fullført
* USA sin ambassade i Oslo, Henrik Ibsens gate 48, teikna av Eero Saarinen vart fullført
* Kitt Peak National Observatory i Arizona, USA
* Norske kyrkjer ferdigstilt: Bakkehaugen kyrkje, Breivikbotn kapell, Eikeland kyrkje, Elvenes kapell, Frette bedehuskapell, Grinilund kyrkje, Hitterdal kapell, Kirkenes kyrkje, Kristi krybbe kirke, Ljosland kapell, Skjerstad kyrkje, Svartdal kapell

## Litteratur
;Prisar:
* Bastianprisen: Odd Bang-Hansen for H.C. Andersens eventyr
* De Gyldne Laurbær: Willy August Linnemann for *Døden maa have en aarsag*
* De Nios Stora Pris frå Samfundet De Nio: Anders Österling, Evert Taube
* Nobelprisen i litteratur: Salvatore Quasimodo, Italia
* Riksmålsforbundets litteraturpris:  Emil Boyson

;Utvalde utgjevingar:
* Jens Bjørneboe: *Blåmann*, roman
* Günter Grass: *Blikktrommen*, roman
* Ian Fleming: *Goldfinger*, spenningsroman
* Ola Jonsmoen: *Dagen, vinden og hjartet*, lyrikk

## Fødde
* 14. januar: Øyvind Berg, norsk forfattar
* 21. februar: Hanne-Vibeke Holst, dansk forfattar og journalist 
* 27. februar: Geir Botnen, norsk musikar
* 18. april: Susan Faludi, USA-amerikansk forfattar og journalist  
* 14. mai: Steve Hogarth, britisk songar og musikar
* 15. juni: Tor Endresen, norsk songar
* 8. juli: Tom Egeland, norsk forfattar og journalist
* 19. juli: Vigdis Hjorth, norsk forfattar
* 13. september: Mikael Niemi, svensk forfattar
* 14. september: Morten Harket, norsk songar
* 29. september: Jon Fosse, norsk dramatikar og lyrikar
* 5. oktober:  Maya Lin, USA-amerikansk arkitekt og bilethoggar
* 5. november: Bryan Adams, kanadisk songar
* 13. november: José Carlos Somoza, cubansk forfattar

## Døde
* 3. februar: Buddy Holly,  USA-amerikansk songar og låtskrivar
* 20. februar: Harald Hals, norsk arkitekt og byplanleggjar
* 9. april: Frank Lloyd Wright,  amerikansk arkitekt og formgjevar 
* 18. juni: Ethel Barrymore, USA-amerikansk skodespelar
* 21. juni: Fridtjof Backer-Grøndahl, norsk pianist og komponist
* 1. juli: Eduard Carlén,  svensk-norsk arkitekt
* 17. juli:  Billie Holiday,  USA-amerikansk jazzsongarinne 
* 20. august: Alfred Kubin, tsjekkisk-austerriksk grafikar, illustratør og forfattar
* ukjent dato: Jonas Fröding, svensk bilethoggar

## Kjelder
Jochberg

**Jochberg** er eit fjell i Bayerische Voralpen, den første fjellkjeda i Alpane ein møter når ein reiser sørover i Tyskland. Fjellet ligg mellom dei to store innsjøane Kochelsee og Walchensee. På grunn av det flotte utsynet frå toppen av fjellet er Jochberg eit populært mål for både turistar og innbyggjar i München, som ligg i nærleiken, og turen opp til toppen er lett nok til at ein kan ta med heile familien. Paragliding er òg ein populær aktivitet frå fjellet. 

På klåre dagar kan ein sjå Olympiaturm i München, trass i at det står 60 km mot nord. Det kan stundom vere noko smog i området, som kjem frå kjøletårnet til dei nærliggande atomkraftverka Isar II og Atomkraftwerk Gundremmingen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jochberg (mountain)|Jochberg (mountain)]]» frå ,  den 5. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Skildring av fjellturar på Jochberg
Bayerische Voralpen

**Bayerische Voralpen** er ei fjellkjede i Dei nordlege kalksteinsalpane i Dei austlege Alpane i Tyskland. Ho stig opp frå dei bayerske slettene mellom elvane Loisach i vest og Inn i aust. Ein liten del av Bayerische Voralpen ligg i Tyrol i Austerrike

Fjellkjeda må ikkje forvekslast med Dei bayerske Alpane, som dekkjer store delar av dei nordlege Alpane. 

Bortsett frå fjella lengst vest, er det ingen fjell over 2&nbsp;000 meter i fjellkjeda, og ein finn berre få kalksteinsfjellveggar. Det høgaste fjellet er Krottenkopf på 2&nbsp;086 meter over havet. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Bayerische Voralpen|Bayerische Voralpen]]» frå ,  den 5. juni 2007.*
Kochelsee

**Kochelsee** er ein innsjø sør i Tyskland, 70 km sør for München nær Dei bayerske Alpane. Han høyrer til kommunane Schleh og Kochel. Den nordelege delen av innsjøen ligg i Alpenvorland, dei lågare områda før Alpane, medan dei første fjella i Alpane stig opp sør for innsjøen. Elva Loisach renn ut i innsjøen ved landsbyen Schleh og renn ut av innsjøen ved Kochel. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Kochelsee|Kochelsee]]» frå ,  den 5. juni 2007.*
Walchensee

**Walchensee** er ein innsjø i Bayern sør i Tyskland, og ein av dei djupaste og største alpine innsjøane i landet. Han har eit djup på 189,5 meter og dekkjer eit areal på 16,40 km². På det lengste er innsjøen 6,9 km, medan han er 5 km brei på det breiaste. Innsjøen ligg 75 km sør for München i Dei bayerske Alpane. Heile innsjøen høyrer til kommunen Kochel, og har ei enkelt øy kalla Sassau. 

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Walchensee|Walchensee]]» frå ,  den 5. juni 2007.*
Kartvelske språk

**Kartvelske** eller **sørkaukasiske språk** er ein språkfamilie som ifølgje Ethnologue inneheld fem språk. Alle språka i familien blir snakka i Georgia, mens nokre av dei har talarar også i andre land. Språktreet for familien ser slik ut:

* Kartvelske språk
** Georgiske språk
*** Georgisk
** Zan
*** Lazisk
*** Mingrelsk
** Svansk

Georgisk og jødegeorgisk er dei einaste språka i familien som har ein skrifttradisjon. Georgisk har vorte skrive med det georgiske alfabetet sidan 3.&nbsp;hundreåret f.Kr., mens jødegeorgisk blir skrive med det hebraiske alfabetet. Desse er også dei einaste innbyrdes forståelege språka i familien. Georgisk er det mest talte språket i familien, med over 4&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;talarar. Det er også det einaste språket med offisiell status.

Mange språkforskarar har forsøkt å forbinde dei kartvelske språka med andre språkfamiliar, men har ikkje klart det. Familiar ein har prøvd å knyte til kartvelsk er dei nordvestkaukasiske språka og dei nordaustkaukasiske språka, og tidlegare også baskisk, men ingen har klart å vise at dei skulle stamme frå eit felles urspråk.
Sør-Ossetia

**Sør-Ossetia** er ein *[[de facto]]* sjølvstendig republikk, som ikkje er anerkjend av nokre land eller internasjonale organisasjonar (SN, OSSE, EU osv.). Ein annan del av Sør-Ossetia er kontrollert av dei georgiske styresmaktene. Georgia ser ikkje på Sør-Ossetia som ein sjøvstendig instans, men i april 2007 oppretta den georgiske regjeringa ei mellombels administrativ eining styrt av etniske ossetarar (tidlegare medlemmar av separatistregjeringa) som gjer at Tbilisi kan styre området via lokale leiarar og forhandle med dei ossetiske styresmaktene i eit forsøk på å løyse konflikten. Sør-Ossetia var ein autonom oblast i Georgia då det var ein del av Sovjetunionen.

Sør-Ossetia har eit areal på 3&nbsp;900&nbsp;km² og om lag 70&nbsp;000 innbyggjarar, som er ei blanding av georgiarar og ossetarar (byane er omvekslande georgiske eller ossetiske utan klåre grenser). Den største byen, som fungerer som hovudstad i området, er Tskhinvali.

## Geografi
Sør-Ossetia ligg på sørsida av Store Kaukasus, som skil området frå det meir folkesette Nord-Ossetia i Russland, og strekkjer seg sørover til elva Kura i Georgia. Området er fjellkledd og ein større del av området ligg over 1&nbsp;000 meter over havet.

## Merknader

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Transkaukasus

**Transkaukasus**, òg kalla **Transkaukasia** eller **Sør-Kaukasus**, er den sørlege delen av området Kaukasus mellom Europa og Asia.  Det strekkjer seg frå Store Kaukasus i nord  til grensa til Tyrkia og Iran mellom Svartehavet og Kaspihavet. Området inkluderer låglandet Kolkhida, Kura, Lenkoran, Talysjfjella, Litle Kaukasus og Det armenske høglandet. Heile Armenia ligg i Transkaukasus, i tillegg til mesteparten av Georgia og Aserbajdsjan, inkludert eksklaven Nakhitsjevan. Landa i området produserer olje, mangan, te, sitrusfrukt og vin.

I vestlege språk er uttrykket «Transkaukasus» ei omsetjing av det russiske *zakavkazje*, som tyder «området bortanfor Kaukasusfjella». 

Regionen har fleire omstridde område &ndash; Abkhazia og Sør-Ossetia i Georgia, og Nagorno-Karabakh i Aserbajdsjan.

## Sjå òg
* Kaukasus
* Kaukasia
* Nord-Kaukasus (Ciscaucasia)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:South Caucasus|South Caucasus]]» frå ,  den 5. juni 2007.*
Stord vidaregåande skule

**Stord vidaregåande skule** er ein vidaregåande skule på Stord. Han har rundt 800 elevar. Rektor ved skulen er Ellen Strandenes.

I 2006 vart Stord vidaregåande skule slegen saman med Stord yrkesskule og tekniske fagskule, og den nye vidaregåande skulen vart ein av dei største i Hordaland.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Melibokus

**Melibokus** (òg *Melibocus*, *Malchen* eller *Malschen*) er det høgaste fjellet i regionen Bergstraße sør i Hessen sentralt i Tyskland. Fjellet ligg ved Rhindalen i den vestlegaste delen av Odenwald, og er eit lokalt landemerke. På toppen ligg ein liten kafé, eit utkikkstårn og ei radiomast som vart reist av den amerikanske hæren etter den andre verdskrigen.

Fjellet vart sannsynlegvis nemnd av Klaudios Ptolemaios i verket hans *Geografi* (Bok 2, Kapittel 10) som *Melobokon oros*, som var grensa mellom stammane Chamavi og Cherusci. 

I mellomalderen var namnet *Mons Malscus* og det var ein busetnad i området kalla Malchen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Melibokus|Melibokus]]» frå ,  den 5. juni 2007.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Nettside for Melibokus med webkamera
Milseburg

**Milseburg** er eit fjell i fjellkjeda Rhön i Hessen i Tyskland på 835 meter over havet. Alexander von Humboldt kalla Milseburg «det vakraste fjellet i Tyskland».http://www.peakware.com/peaks.html?pk=1767

## Bakgrunnsstoff
* Milseburg på rhoenline.de
* Milseburg på peakware.com
Nebelhorn

**Nebelhorn** er eit fjell ved Oberstdorf i Tyskland. Det ligg berre eit par kilometer frå grensa til Austerrike og har ei høgd på 2&nbsp;224 meter over havet. Fjellet høyrer til fjellkjeda Allgäuer Alpen som ligg i Dei nordlege kalksteinsalpane. Det går ein kabelbane opp til toppen av fjellet.

## Bakgrunnsstoff
* nebelhorn.de
Odenwald

**Odenwald** er ei fjellkjede sør i Hessen og nord i Bayern og Baden-Württemberg i Tyskland. Namnet kan ha sitt opphav som *Odins Wald* («Odin sin skog»), men «Odes sin skog» er sannsynlegvis meir rett. 

Odenwald grensar til elva Neckar i sør og til elva Main i aust og heller slakt mot nord og vest. Den høgaste toppen er Katzenbuckel på 626 m. Odenwald er ein friluftstad for innbyggjarar i Mannheim og Frankfurt og er kjend for den reine lufta. Ein gong var det eit helsesanatorium her av den grunn. I skogane kan ein finne blåbær, jordbær og sopp. 

Det finst fleire vakre landsbyar i området, som Weinheim ved Bergstraße og Michelstadt sentralt i Odenwald. Her finn ein brusteinslagde gater og arkitektur frå mellomalderen. Området har relativt få turistar. Byspreiing og forureining har vorte eit aukande problem i utkanten av området. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Odenwald|Odenwald]]» frå ,  den 5. juni 2007.*
Lønn

**Lønn** eller **løn** (*Acer*) er ei gruppe lauvtre i såpebærfamilien. Trea har blad med handnerva blad og gulgrøne femtalsblomster med åtte mjølberarar. Blomsteren er ofte einkjønna. Frukta delar seg i to delfrukter, som begge har ein vengje lik ein del av ein propell. 

## Utbreiing

I Noreg finst frå naturens side ein art, *Acer platanoídes* eller spisslønn, arten som har bladet sitt i det kanadiske flagget. *Acer pseudoplatanus*, platanlønn, er planta i hagar og finst ofte forvilla, kanskje helst i kyststrok. I Sør-Sverige finst òg *Acer campéstre*, naverlønn, ein art som òg kan finnast forvilla i Noreg.

Dei fleste lønneartane stammar frå Austasia; Kina (om lag 80 artar), Japan (om lag 20 artar) og austre Himalaya. Ni artar stammar frå Nordamerika og nokre ganske få frå Europa. Dei fleste artane er lauvfellande, men det finst vintergrøne artar i Tyrkia og Kaukasus.

## Bruk

Lønnetre blir brukt som prydplantar, til trevyrke og til å laga nokre matvarer. Lønnesirup blir laga av sevja til fleire typar lønnetre. Ved av treet er ofte brukt til matrøyking.

Som materiale er særleg europeisk platanlønn og amerikansk sukkerlønn verdsette. Den harde sukkerlønna blir mykje brukt til bowlingkjegler og -banar, biljardkøar og slaktarblokker. Lønn blir rekna for å bera lydbølgjer godt, og er mykje brukt i musikkinstrument, som elgitar, fagott, kontrabass, cello, fiolin og trommer.

Nokre tre kan danna vakre mønster i treet, som kan minna om flammar, bølgjer eller små auge. Desse kan vera svært dekorative.

## Kjelder
* Johannes Lid (1974): Norsk og svensk flora.
* Botanisk hage, naturhistorisk museum

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Lønn|Lønn]]» frå , den 21. oktober 2009.* 


## Bakgrunnsstoff
Kreuzberg

**Kreuzberg** er eit fjell i fjellkjeda Rhön i Bayern i Tyskland. Det har ei høgd på 928 meter over havet og vert kalla «det heilage fjellet i Franken» og ligg ved byen Bischofsheim an der Rhön i *[[landkreis]]* Rhön-Grabfeld.

Kreuzberg trekkjer til seg mange turistar, som kjem her for både turgåing om sommaren og skikøyring om vinteren. Tre skiheisar tar skituristar til toppen av fjellet på nordsida av fjellet. I tillegg er det ein kjelkebane på Kreuzberg. 

Ein av hovudattraksjonane på fjellet er klosteret som ligg på toppen, og pilegrimar kjem til klosterkyrkja her. Klosteret er kjend for ølet som vart bryggja her fram til 1985. Munkane serverer framleis øl, men i dag vert det bryggja i eit bryggjeri i Bischofsheim.

## Bakgrunnsstoff
* Side om klosteret og bryggeriet

## Kjelde
Königstuhl

**Königstuhl** er ein høg ås i Odenwald nær Heidelberg i Baden-Württemberg i Tyskland. Han er 567 meter høg og frå toppen har ein eit flott utsyn over Heidelberg og elva Neckar.

Åsen ligg ved Kornmarkt, gamlebyen i Heidelberg, og Heidelberg slott ligg i fjellsida. Astronomiinstituttet Max-Planck-Institut für Astronomie ligg nær toppen, og det same gjer det historiske astronomiske observatoriet Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl, som vart oppretta i 1898. Mellom 1912 og 1957 oppdaga Karl Wilhelm Reinmuth nesten 400 asteroidar frå dette observatoriet. 

## Kjelder
Schauinsland

**Schauinsland** er eit fjell nær Freiburg i Tyskland. Det ligg i Schwarzwald og har ei høgd på 1&nbsp;284 m.

Området vert nytta til fjellturar, skigåing og fjellsykling. Det ligg òg eit solobservatorium i nærleiken. På toppen av fjellet står utkikkstårnet Eugen-Keidel-tårnet. Særleg på hausten, under temperaturinversjonar, er det ofte flott utsyn frå Schauinsland til Vogesane. Under dei rette vêrtilhøva kan ein òg sjå store delar av dei sveitsiske Alpane.

## Gruvedrift
I over 700 år var det drive gruvedrift etter bly, sølv og sink i området. Produksjonen var nedlagd i 1954. 

## Bakgrunnsstoff
* Informasjon om fjellet og bilete 
* Schauinsland på deheim.de
* Webkamera frå fjellet
* Gruvene i Schauinsland

## Kjelde
Siebengebirge

**Siebengebirge** («dei sju fjella») er ei lita fjellkjede i Tyskland. Ho ligg aust for Rhinen, søraust for Bonn og består av meir enn 40 fjell og åsar. Siebengebirge ligg i kommunane Bad Honnef og Königswinter. Ho har vulkansk opphav og vart utvikla for om lag 400 millionar år sidan. Mykje av Siebengebirge høyrer til «Sibengebirge nasjonalpark». 

Den høgaste toppen er Ölberg på 460 meter over havet. Området vert mykje nytta for fjellturar og er populært på grunn av dei vakre omgivnadane. 

## Fjell
Dei sju viktigaste åsane: 

* Großer Ölberg (Store Ölberg, 460 m)
* Löwenburg (455 m)
* Lohrberg (435 m)
* Nonnenstromberg (335m)
* Petersberg (331 m, tidlegare *Stromberg*)
* Wolkenburg (324 m)
* Drachenfels (321 m)

*Andre fjell og åsar:*

* Himmerich (366 m)
* Trenkeberg (430 m)
* Weilberg (297 m)
* Stenzelberg (287 m)
* Broderkonsberg (378 m)
* Mittelberg (353 m)
* Leyberg (359 m)
* Jungfernhardt (320 m)
* Geisberg (324 m)
* Schallenberg (310 m)
* Großer Breiberg (313 m)
* Kleiner Breiberg (288 m)
* Wasserfall (338 m)
* Kleiner Ölberg (*Litle Ölberg*, 332 m)
* Limperichsberg
* Scharfenberg
* Zickelburg (182 m)

## Bakgrunnsstoff

* Informasjon og bilete av Siebengebirge
* Dei sju fjella: Historie og segner
* Bilete av Siebengebirge

## Kjelder
Husdyrkontrollen

**Husdyrkontrollen** har sidan 1950-talet samla inn opplysningar om husdyr i Noreg. 

Om lag 90 % av norske bønder er medlemmer i husdyrkontrollen. Medlemskapen er frivillig. I dag vert kostnadene til ku- og geitekontrollen dekt av fellesskapen over mjølkeprisen, men denne ordninga er under vurdering. Bønder som er medlemmer plikter å kontrollere mjølka 11 gonger i året.

Måten organisasjonen samlar inn og behandlar informasjonen som vert nytta i avlen er antakeleg unik i verda, og dette har vore ein sentral del av den sosialdemokratiske jordbrukspolitikken. Det at så godt som alle bønder i Noreg historisk sett har vore medlemmer av Husdyrkontrollen gjer at norsk genforskning har hatt ein eineståande organisatorisk fordel, med særs god tilgang på opplysningar om yting, sjukdomstilfelle, avl og fôring.

Storferasen «Norsk raudt fe» er ein av rasane som har vorte avla fram på grunnlag av dette materialet.
ORO

**ORO** kan visa til:

* Oro - gull på spansk språk
* Oil Recovery Operations - ei fellesnemning på tiltak ein set i gang for å hindre eller avgrense oljeutslepp ved ulukker til havs, sjå oljevern.
* El Oro i Ecuador - ein provins i Ecuador
* El Oro i Mexico - ein kommune i Mexico
Mote

**Mote** er det som er moderne eller tidstypisk og står for ein herskande stil eller meiningsretning.
## Ordet
Ordet kjem via dansk, engelsk og tysk frå det franske *mode*, som igjen stammar frå det latinske *modus* som betyr 'måte'. Mote handlar derfor om måten noko blir uttrykka på, eller den ytre forma det tar.
## Fenomen
Ordet mote blir særleg brukt om klesmote, men omfattar alle område der oppfatningane skiftar etter kortare eller lenger tid. Dette kan mellom anna gjelde synet på eller utforminga av musikk, kunst og formgjeving, men også humor, politikk, namn, matrettar eller kva som helst som blir påverka av smaken eller meiningane til enkeltindivid eller grupper.

Frå biletserien *[[Marriage à-la-mode]]* av William Hogarth. Måleriet skildrar moten i klesdrakt, hårstil, heimeinnreiing og husdyr som var vanleg i 1740-åra, då det blei til. Det kritiserer moralen som var på moten i den engelske overklassen, og er samstundes uttrykk for satiren som var på mote då William Hogarth verka.

## Sjå òg
*Klesmote
*Vestleg mote
Klesmote

**Klesmote** er mote som hovudsakleg gjeld klede, men som også kan ha innverknad på hårstil, sminke, kroppsmodifiseringar og andre sider ved utsjånaden, som kva kroppsform som er ønskeleg. I dag er klesmotar utbreidde over store delar av verda, og blir utforma gjennom eit samspel mellom profesjonelle moteskaparar og nytenkande klesbrukarar.

Menneske som ikkje blir særleg påverka av klesmotar kler seg i tradisjonelle klede som gjerne blir kalla folkedrakt.

## Moteskaparar
Paris har tradisjonelt vore den leiande motebyen med motehus som Christian Dior, Coco Chanel og Pierre Balmain. 

## Mote frå ulike tidsrom
 
File:Lucas Cranach d. Ä. 051.jpg|Ung kvinne, Lucas Cranach den eldre, 1525
Fil:Diana Cecil 1614 William Larkin.jpg|Diana Cecil 1614 måla av William Larkin
Fil:Michel Garnier dame.jpg| Klesdrakt og hårstil som var vanleg i 1780-åra, måla av Michel Garnier.
File:Jean Béraud Home, Driver.jpg|Mote i 1880-åra


## Sjå òg
*Vestleg mote
Dyd

**Dyd** eller **dygd** er eit omgrep innan moralfilosofi og religion, og viser til ein moralsk verdfull eigenskap eller ei god handling. Dyd i moral-vitskapleg tyding er ein innlært eigenskap, det vil seie eit internalisert handlingsmønster.

## Ordsoge
Ordet «dygd» kjem frå det norrøne *dygð*, som er heng saman med verbet «å duge». Dyd tydde opphavleg 'dugleik/dyktigheit'. Det latinske ordet for styrke, *[[virtus]]* (frå *vir*, 'mann'), og det greske *arete* (ἀρετή), har same tyding. 

I moderne norsk kan «dyd» ha den innsnevra og noko omtolka tydinga møydom, eller berre reint allment visa til kjønnsleg reinleik, kyskleik og sømd. Eit kjent uttrykk i så måte er det «å hugse på dyden» – i motsetnad til å lata «driftene» styra. Ein kan kjenna att mykje frå den kristne og klassiske læra om dydene og lastene i dette. 

## Dyd i klassisk filosofi
Ifølgje Platon kan det å kjenna til og så gjera det som er etisk godt gje lukke (*eudaimonia*). Dei fire klassiske kardinaldydane Platon nemner er mot, visdom/klokskap, måtehald og rettferd. 

I Aristoteles si lære om dydsetikken er dyden det eit menneske må oppnå for å få eit godt liv. Med dyd meiner han då ulike eigenskapar som må justifiserast samfunnet. Døme på desse eigenskapane er mot, visdom (eller klokskap), måtehald, rettferd, ærlegdom, osb. For kvar eigenskap lyt ein søkje til kjernen i han, til den den gylne vegen imellom alle ytterpunkt. Til dømes er det å vere feig og det å vere dumdristig ytterpunkt, medan motet ligg midt imellom. Ein lyt altså finne balansepunktet. Å finna mellomvegen skaper det Aristotoles kallar eit menneske med *[[telos]]* – god karakter.

## Dyd i kristen teologi

Kristen teologi reknar som Platon mot, visdom, måtehald og rettferd som kardinaldydar. I tillegg legg ein gjerne til tru, von og kjærleik, etter apostelen Paulus' fyrste brev til Korintarane i det 13. kapitlet. Desse sju utgjer til saman dei sju dydane (kardinaldydane og dei teologiske dydane).

## Kjelder

*Tranøy, Knut Erik & Sletnes, Kari Berit. «Dyd» (30. desember 2013), *Store norske leksikon*. 

## Bakgrunnsstoff
Oljevern

**Oljevern** (engelsk: **Oil Recovery Operations** -ORO) er ei fellesnemning på tiltak ein set i gang for å hindre eller avgrense oljeutslepp ved ulukker til havs. Ein brukar då leggje ut lenser for å samle olja, og så pumpe den om bord i dertil eigna fartøy. I Noreg har mellom anna kystverket og kystvakta har slikt utstyr om bord på sine fartøy.
Tiarma blekksprutar

**Tiarma blekksprutar** er ein overorden blautdyr i klassa blekksprut. Dei lever fritt i vassmassane og jagar aktivt på fisk og andre byttedyr. Dei har åtte korte tentaklar med radar av sugekoppar, og to lange fangarmar med sugekoppar på tuppen.

Eit anna trekk som skil dei frå dei åttearma blekksprutane er at dei har eit indre skjelett som stiver av kroppen og, hjå somme artar, bidreg til å justera oppdrifta.

## Ordenar
* Spirulida
* Sepiida
* Sepiolida
* Teuthida (m.a. akkar og kjempeblekksprut)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Decapodiformes|Decapodiformes]]» frå ,  den 6. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
Raudekrossen

**Den internasjonale raudekross- og raude halvmånerørsla**, vanlegvis kalla **Røde Kors** (bokmål), er samansett av Den internasjonale Raudekross-komiteen (ICRC), Det internasjonale forbundet av Raudekross- og Raude Halvmåneforeiningar og dei 183 nasjonale organisasjonane som er godkjende av ICRC og tekne opp som medlemmar av forbundet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Røde Kors|Røde Kors]]» frå ,  den 11. februar 2010.*  

## Bakgrunnsstoff

* International Red Cross and Red Crescent Movement
* Den internasjonale Raudekross-komiteen
* Raudekrossen i Noreg
* Dansk Røde Kors
* Svenska Röda Korset
Minoritet

**Minoritet** tyder mindre del, og viser primært til ei folkegruppe som utgjer eit mindretal i eit samfunn. 

Minoritet kan òg referere til underordna eller marginale grupper. Desse gruppene treng ikkje nødvendigvis å vere talmessig i mindretal, men dei står i eit asymmetrisk tilhøve til majoriteten gjennom språk, utdanning, religion, kultur, seksuell orientering og så bortetter.

I Noreg har desse gruppene offisiell status som nasjonale minoritetar: jødar, kvenar, romfolk, romani og skogfinnar.

## Sjå òg
* Assimilering
* Urfolk

## Kjelder
Konsulatsaka

**Konsulatsaka** er kjent som brekkstanga partiet Venstre nytta for å få Noreg ut av unionen med Sverige. Kravet var opphavleg eigen utanriksminister, men dette kravet vart lagt til side då det syntes uråd å få stønad for det. Det fanst ikkje noko unionelt dokument reglar som sa at konsulatvesenet skulle vera felles. Sjølv om Noreg hadde den største handelsflåten var den reelle trongen for eit eige konsulatvesen omstridt.

## Sjå òg
* Unionsoppløysinga i 1905
Schwabisk Alb

**Schwabisk Alb** (tysk *Schwäbische Alb*) er eit platå i Baden-Württemberg i Tyskland som strekkjer seg 220 km frå sørvest til nordaust og er 40 til 70 km breitt. Fjellkjeda er kalla opp etter regionen Schwaben.

Schwabisk Alb grensar til Donau i sør og dei øvre delane av Neckar i nord. I sørvest stig dei opp mot dei høgare fjella i Schwarzwald. Det høgaste fjellet i Schwabisk Alb er Lemberg på 1&nbsp;015 meter over havet. Det høge platået heller sakte mot aust. Vestkanten er ei bratt klippe (kalla Albtrauf eller Albanstieg), som stig opp 400 meter og er dekt av skog. 

Schwabisk Alb vert stundom nytta om det industrielle området som ligg rundt fjellkjeda, og for mange innbyggjarar er fjellkjeda ein populær stad for rekreasjon. 

## Geologi

Schwabisk Alb består stort sett av kalkstein som danna havbotn i juratida. For 50 millionar år sidan trekte havet seg tilbake. Sidan kalkstein løyser seg opp i vatn, forsvinn regnvatn ned i sprekker og dannar underjordiske elvar som renn gjennom store grottesystem før dei kjem opp av bakken. Det er nesten ingen elvar, innsjøar eller andre former for overflatevatn i Schwabisk Alb. 

Regn og andre vêrtypar løyser sakte, men sikkert opp heile fjellkjeda. Kvart år vert ho om lag 5 cm kortare. Nokre millionar år sidan strakk kjeda seg heilt til Stuttgart. Enkelte stader var kalksteinen meir robust og det utvikla seg derfor små fjell i fjellkjeda. Fleire stader finn ein grotter, og mange av desse er populære turiststader. Ein har fleire typar grotter, frå tørre dryppsteinsgrotter til grotter ein kan kome inn med båt. Enkelte stader der vatnet kjem ut att av fjellet har ein flotte utspring, som til dømes Blautopf, ei kjelde til ei av sideelvane til Donau. På grunn av den porøse kalksteinen forsvinn nesten Donau nær Immendingen (i 1911, 1921, 1928 og 1943 forsvann ho heilt), og dukkar opp eit par kilometer nede. Det meste av vatnet som forsvinn frå Donau dukkar opp igjen nær Aachtopf, som er ei kjelde til ei sideelv til Rhinen.

## Landskap

Området er stort sett åslendt, og i aust stort sett flatt. Åsane er ofte dekte av små skogar med små sletter og små landsbyar i mellom. .

## Byar
Schwabisk Alb er ikkje særleg tett folkesett (samanlikna med andre område av Tyskland). Fleire storbyar ligg nær området, og vert stundom rekna som ein del av det. 

* Reutlingen («porten» til Schwabisk Alb)
* Sigmaringen
* Albstadt
* Münsingen
* Tübingen
* Göppingen 
* Ulm
* Balingen

## Bakgrunnsstoff

* Turistside 
* Liste over grotter og andre stader
* Fossil funne i området
* Slottet Hohenzollern 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Swabian Alb|Swabian Alb]]» frå ,  den 6. juni 2007.*
Totenkopf

**Totenkopf** er eit fjell i Baden-Württemberg i Tyskland og er det høgaste fjellet i Kaiserstuhl med 557 meter over havet. På toppen av fjellet står eit utkikkstårn og ei 120 meter høg radiomast. Det vert dyrka vin og frukt i fjellsidene. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Totenkopf (Kaiserstuhl)|Totenkopf (Kaiserstuhl)]]» frå ,  den 6. juni 2007.*
Wank

**Wank** er eit fjell ved Garmisch-Partenkirchen i Tyskland, nær grensa til Austerrike. Fjellet er ein del av fjellkjeda Estergebirge og har ei høgd på 1&nbsp;780 meter over havet. Frå botn av dalen går kabelvogna Wankbahn opp til nærleiken av toppen. Frå toppen av fjellet har ein flott utsyn over Garmisch og Partenkirchen.
 
## Bakgrunnsstoff
* Webkamera frå Wank  
* Wank-Haus
* Wankbahn
Watzmann

**Watzmann** er det tredje høgaste  fjellet i Tyskland (Zugspitze er det høgaste med 2&nbsp;962 m og Hochwanner det nest høgaste med 2&nbsp;746 m). Dei tre tindane er Hocheck (2&nbsp;651 m), Mittelspitze (2&nbsp;713 m) og Südspitze (2&nbsp;712 m). Watzmannmassivet inkluderer òg Watzmannfrau (òg kalla Kleiner Watzmann) på 2&nbsp;307 m og Watzmannkinder, fem mindre tindar mellom hovudtoppen og Watzmannfrau. 

Fjellklatring er ein populær aktivitet på fjellet. 

## Bakgrunnsstoff

* Watzmann på Peakware
* Watzmann på SummitPost

## Fotnotar

Det har vore mykje diskusjon om rangeringa av dei tyske fjella, og hovudsakleg dreiar spørsmålet seg om «Kortid kan ein topp kallast eit fjell?». Det er brei konsensus om at Watzman ikkje er det nest høgaste fjellet i Tyskland. Mittelspitze på Watzmann er derimot den høgaste toppen i Tyskland som ikkje ligg i Wettersteinmassivet. 

## Kjelde
Hochwanner

**Hochwanner** er med 2&nbsp;744 meter over havet det nest høgaste fjellet i Tyskland etter Zugspitze (2&nbsp;962 moh). Fjellet ligg i fjellkjeda Wettersteingebirge i Alpane og på grensa mellom Bayern i Tyskland og Tyrol i Austerrike. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Hochwanner|Hochwanner]]» frå ,  den 6. juni 2007.*
Ararat

**Ararat** eller **Ağrı Dağı** (kurdisk *Çiyayê Agirî*; armensk *Արարատ*, *Masis*; persisk *آرارات*; hebraisk **') er det høgaste fjellet i [[Tyrkia]]. Fjellet er ein snødekt, sovande [[vulkan]] nordaust i Tyrkia, 16 km vest for den [[iran]]ske grensa og 32 km sør for den [[Armenia|armenske]]. I [[Fyrste mosebok]] står det at [[Noahs ark]] stranda på dette fjellet etter [[syndfloda]].



Sjølv om fjellet ligg i Tyrkia, er det eit [[stader som nasjonalsymbol|nasjonalsymbol]] for Armenia, der det ofte blir kalla **Masis*' (Մասիս), og ein finn det i Armenia sitt [[Det armenske riksvåpenet|riksvåpen]]. Ein kan sjå fjellet frå mange stader i Armenia, inkludert hovudstaden [[Jerevan]], og det er ofte avbilda av armenske kunstnare på bilete, inngraveringar og ikkje minst på [[backgammon]]brett.

== Geografi ==
Ararat ligg i [[Aust-Anatolia]] i Tyrkia mellom [[Doğubayazıt]] og [[Iğdır]], nær grensa til [[Iran]], [[Armenia]] og eksklaven [[Nakhtsjivan]] i [[Aserbajdsjan]], mellom elvane [[Aras]] og [[Murat]]. [[Araratsletta]] ligg på vestsida av fjellet. 

Ararat er ein [[stratovulkan]], danna av lava og pyroklastiske materiale, utan [[vulkankrater]]. Oppfor 4100 moh består fjellet hovudsakleg av [[vulkanske bergartar]] dekte av ei is. Ei mindre kjegle på 3896 moh, [[Vesle Ararat]], stig opp frå same massivet, søraust for hovudtoppen. Dei to fjella dekkjer kring 1000 km². 

Ei høgd på 5165 moh for Ararat vert framleis oppført av somme kjelder, men mange andre kjelder, som dei offentlege og verifiserbare [[SRTM]]-dataa og ei [[Global Positioning System|GPS]]-måling frå 2007, syner at høgda er 5137 moh., og at den sanne høgda truleg er enno lågare under den snø- og isdekte toppen.

== Vulkanutbrot ==
Ein er ikkje sikker på når det siste utbrotet til Ararat skjedde. Det ser ut til at Ararat var aktiv på 2000-talet fvt. og ein har funne spor frå bronsealderen og leivningar av menneske under pyroklastiske straumar. Ein veit derimot at Ararat vart råka av eit kraftig jordskjelv i juli 1840. Ein ustabil del av nordsida kollapsa og eit kapell, eit kloster og ein landsby vart gravlagd i steinblokkene. I følgje somme kjelder hadde Ararat då eit utbrot, men berre i grunnvassnivå.

== Klatring ==
[[Johann Jacob Friedrich Wilhelm Parrot|Dr. Friedrich Parrot]], med hjelp av [[Khachatur Abovian]], var den første utforskaren i moderne tid som i 1829 nådde toppen av Ararat, som då var ein del av [[Det russiske imperiet]]. 



== Kjelder ==
<div class="references-small">
* *Denne artikkelen bygger på «Mount Ararat» frå , den 8. august 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:''


## Bakgrunnsstoff
* NASA Earth Observatory
* Satellittbilete 
* Global Volcanism Program .
Weißer Stein

**Weißer Stein** er eit lite fjell i Odenwald i Tyskland på 548 meter over havet, nord for Heidelberg og aust for Dossenheim.

På Weißer Stein står det eit 20 meter høgt utkikkstårn, som vart bygd i 1906. I godt vêr kan ein sjå andre høge fjell i Odenwald, som Melibokus, Katzenbuckel, Tromm og Neunkircher Höhe. Nær tårnet ligg vertshuset *Höhengaststätte Weißer Stein* med utservering. 

Eit 108 meter høgt radiotårn frå Deutsche Telekom AG står òg på fjellet. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Weißer Stein (Odenwald)|Weißer Stein (Odenwald)]]» frå ,  den 6. juni 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Tårnet på Weißer Stein
Trave

**Trave** er ei elv i Schleswig-Holstein nord i Tyskland. Ho er om lag 124 km frå kjelda nær landsbyen Gießelrade i Ostholstein til Travemünde der ho munnar ut i Austersjøen. Elva renn gjennom Bad Segeberg, Bad Oldesloe og Lübeck, der ho er forbunde med Elbe-Lübeck-kanalen. Havgåande fartøy kan segle frå Austersjøen til hamna i Lübeck. Vegen frå Lübeck til Travemünde går gjennom Herrentunnel, som er ein bomveg under Trave. Ei av sideelvane hennar er Wakenitz. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Trave|Trave]]» frå ,  den 6. juni 2007.*
Wakenitz

**Wakenitz** er ei elv søraust i Schleswig-Holstein med utspring i Ratzeburger See i Ratzeburg. Ho er om lag 14,5 km lang og munnar ut i Trave i Lübeck. Det meste av austsida av elva dannar grensa mellom Schleswig-Holstein og Mecklenburg-Vorpommern. Etter den andre verdskrigen danna elva ein del av jernteppet mellom Vest- og Aust-Tyskland. Wakenitz har eit nedslagsfelt på om lag 445 km².

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Wakenitz|Wakenitz]]» frå ,  den 6. juni 2007.*
Warnow

**Warnow** er ei elv i delstaten Mecklenburg-Vorpommern i Tyskland. Ho munnar ut i Austersjøen nær byen Rostock. Ho har sitt utspring 10 km nord for Parchim, vest i Mecklenburgische Seenplatte. Ho renn nordover gjennom Sternberg, Bützow og Schwaan før ho når Rostock. 

I 2003 vart den første tyske bomvegen, Warnowtunnel, opna, som knyter Rostock til den vestlege breidda av elva. 

## Kjelde