open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Grete Kleppen

**Grete Kleppen** () er ein norsk forfattar og omsetjar frå Molde.

Ho debuterte som skjønnlitterær forfattar i 1998 med romanen *Ada*.

Kleppen har omsett fleire bøker frå fransk til norsk. I 2007 fekk ho Bastianprisen for omsetjinga si av *Les rêveries de la femme sauvage : scènes primitives* (norsk tittel: *Blendverk : Opphavlege scenar*) av Hélène Cixous. Ho har også skrive lærebøker i fransk for den vidaregåande skulen og omsett dikt av Gunvor Hofmo og Knut Ødegård til fransk.

Ho er busett i Frankrike.

## Bøker
* 1998 &ndash; *Ada* &ndash; Roman
* 1999 &ndash; *H* &ndash; Roman
* 2010 &ndash; *Blå fuge for far min* &ndash; Roman
* 2015 ; *Uventa vendigar*; Roman

## Omsetjingar
* 2003 &ndash; Hélène Cixous: *Osnabrück* &ndash; originaltittel: *Osnabrück*
* 2006 &ndash; Hélène Cixous: *Blendverk : opphavlege scenar* &ndash; originaltittel: *Les rêveries de la femme sauvage : scènes primitives*
* 2008 &ndash; Hélène Cixous: *Gull : breva frå far min* &ndash; originaltittel: *Or : les lettres de mon père*
* 2009 &ndash; Jacques Attali: *Kort historie om framtida* &ndash; originaltittel: *Une brève histoire de l'avenir*
* 2010 &ndash; Hélène Cixous: *Sypress* &ndash; originaltittel: *Si pres*
* 2010 &ndash; Lubna Ahmad al-Hussein: *40 piskeslag* &ndash; originaltittel: *40 coups de fouet pour un pantalon*
* 2011 &ndash; Lucien Suel: *Ein gartnar døyr* &ndash; originaltittel: *Mort d'un jardinier*
* 2012 &ndash; Hélène Cixous: *Hyperdraum* &ndash; originaltittel: *Hyperrêve*
* 2013 &ndash; Véronique Bizot: *Utmerkinga mi* &ndash; originaltittel: *Mon couronnement*

## Prisar og utmerkingar
* 2007: Bastianprisen for *Blendverk : Opphavlege scenar*, ei omsetjinga av *Les rêveries de la femme sauvage : scènes primitives* av Hélène Cixous

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Bøker av Grete Kleppen digitalisert i bokhylla.no (Nasjonalbiblioteket)
* Utgjevingar av Grete Kleppen i BIBSYS Ask
Klausenpasset

**Klausenpasset** er ein fjellovergang i Sveits, mellom kantonane Uri og Glarus. Fjellovergangen, som går opp til 1&nbsp;948 meter over havet, knyter saman Altdorf i Uri over Schächental og passhøgda og Urnerboden med Linthal i Glarus. Grensa mellom kommunane Unterschächen og Spiringen går langsmed passhøgda.

Fjellvegen over det langstrakte Klausenpasset stod ferdig i 1899. 

Vegen over Klausenpasset er vinterstengd frå november til mai.

## Bakgrunnsstoff

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Klausenpass|Klausenpass]]» frå , den 16. februar 2012.*
Adam Arndtsen

**Adam Frederik Oluf Arndtsen** () var ein norsk fysikar. Han arbeidde mellom anna med innføringa av metersystemet i Noreg og vart den første justerdirektør i landet, frå 1875 til 1914. Han representerte Noreg i Den internasjonale komiteen for mål og vekt frå 1900 til 1914.

## Kjelder
*Adam Frederik Oluf Arndtsen. (2012-02-16) I *[[Store norske leksikon]]*.
Adarme

**Adarme** er ei gammal spansk og spansk-amerikansk masseeining for gull, sølv og mynt og utgjer om lag 1,8 gram. Ein adarme tilsvarar ein britisk dram.
Omgrepet stammar frå arabisk dirham (درهم), parallelt med gresk drakme () 
På spansk har «adarme» også fått tydinga ‘noko særs uviktig’.
## Kjelder

*
Additiv fargeblanding

**Additiv fargeblanding** eller **additiv fargesyntese** oppstår ved at ljos med ulik bølgjelengd vert sendt ut frå ei ljoskjelde. Auget oppfattar det utsende ljoset som ulike fargar, avhengig av blandingsforholdet mellom primærfargane. Fargar på ein TV- eller dataskjerm og fargar projisert via ein projektor oppstår som eit resultat av additiv fargeblanding.

Som primærfarger brukast raudt, grønt og blått (RGB). Like delar av primærfargane raudt og grønt gjev sekundærfargen gult, like delar blått og grønt gjev cyan, medan blått og raudt gjev sekundærfargen magenta. Når alle tre primærfargene blir blanda i like delar, oppfattar auget det som kvitt. Ved å variere lysstyrken for primærfargene i ulike blandingsforhold, vil ein få fram alle fargar i spekteret.

Den additive fargesyntesen bryt med vår intuitive forståing av korleis fargar oppstår som eit resultat av blanding av fargar, som når ein t.d. blander blå og gul farge frå eit maleskrin og får grønt. Skilnaden skuldast at når vi ser fargar reflektert frå ei overflate - og ikkje som direkte utsendt ljos - og det er cyan, magenta og gult som fungerer som primærfarger, medan raudt, grønt og blått blir sekundære fargar. Ein slik fargesyntese kallast subtraktiv fargeblanding.

Både additiv og subtraktiv fargeblanding er eit resultat av korleis auget oppfattar fargar, og ikkje ibuande eigenskapar ved ljoset. Det er stor skilnad på gult ljos (med ei bølgjelengd på 580 nm) og ei blanding av raudt og grønt ljos. For auget gjer det likevel ingen skilnad.

Oppfinninga av additiv fargeblanding er kreditert James Clerk Maxwell, som i 1861 fekk fotografen Thomas Sutton til å ta tre bilete av eit ruta skjerf - med raudt, grønt og blått filter føre linsa. Dei tre bileta vart framkalla og deretter projisert på ein skjerm via tre projektorar utstyrt med dei same tre filtera. Resultatet vart eit komplett fargebilete.

## Sjå òg
* Subtraktiv fargesyntese

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Additiv fargesyntese|Additiv fargesyntese]]» frå ,  den 16. februar 2012.*
Jan Roar Leikvoll

**Jan Roar Leikvoll** ()
 var ein norsk skjønnlitterær forfattar frå Frekhaug i Nordhordland.

Leikvoll gjekk i 2002/2003 årskurset ved Skrivekunstakademiet i Hordaland. Han skreiv på nynorsk og debuterte på Det Norske Samlaget i 2008 med romanen *Eit vintereventyr*. Før det hadde han i 2000 gitt ut diktsamlinga *Balanse* på eige forlag. For andreromanen *Fiolinane* fekk Leikvoll Nynorsk litteraturpris i 2010. Han har også motteke Sigmund Skard-stipendet, Bjørnsonstipendet og Stig Sæterbakkens minnepris.

Jan Roar Leikvoll etterlét seg fleire ufullenda tekstar. Ein av desse tekstane vart redigert av David Aasen i forlaget Det Norske Samlaget på grunnlag av mellom anna samtalar han hadde hatt med forfattaren, og utgjeven i 2015 som boka *Forkynnaren*.

## Bøker
Alle bøkene er utgjevne på Det Norske Samlaget i Oslo:
* 2000 &ndash; *Balanse* &ndash; Diktsamling. ISBN 82-92173-29-3
* 2008 &ndash; *Eit vintereventyr* &ndash; Roman. ISBN 9788252172430
* 2010 &ndash; *Fiolinane* &ndash; Roman. ISBN 9788252175493
* 2012 &ndash; *Bovara* &ndash; Roman. ISBN 9788252178616
* 2013 &ndash; *Songfuglen* &ndash; Roman. ISBN 978-82-521-8272-9 - ISBN 978-82-521-8530-0
* 2015 &ndash; *Forkynnaren* &ndash; Roman redigert av David Aasen på grunnlag av forfattarens uferdige utkast. ISBN 978-82-521-8899-8
* 2019 &ndash; *Heimatt* &ndash; Roman redigert av David Aasen og Christine Leikvoll på grunnlag av forfattarens uferdige utkast. ISBN 978-82-521-9858-4

## Prisar og utmerkingar
* 2011 &ndash; Bjørnsonstipendet
* 2010 &ndash; Sigmund Skard-stipendet
* 2010 &ndash; Nynorsk litteraturpris
* 2013 &ndash; Stig Sæterbakkens minnepris
* 2014 &ndash; Samlagsprisen 

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Presentasjon av Leikvoll på nettstaden til Det Norske Samlaget
*  Digitaliserte bøker av Jan Roar Leikvoll hjå Nasjonalbiblioteket
Hildegunn Dale

**Hildegunn Dale** () er ein norsk forfattar og redaktør frå Modalen.

Ho debuterte i 2003 med diktsamlinga *Solkant*.

Dale har mastergrad i litteraturvitskap frå Universitetet i Bergen og har studert kunsthistorie og samfunnsfag. Ho har også utdanning i grafisk design frå MI i Oslo og har gått årsstudiet ved Skrivekunstakademiet i Hordaland.

Ho bur på Misje og er redaktør for Samlaget sin gjendiktingserie av omsett klassisk og moderne poesi.

## Bøker
* 2003 &ndash; *Solkant* &ndash; Diktsamling
* 2004 &ndash; *Elvedraumar* &ndash; Diktsamling
* 2006 &ndash; *See, say and sea* &ndash; Diktsamling
* 2007 &ndash; *Skugge under Grønskarvet* &ndash; Barnebok
* 2008 &ndash; *Fjell-øygarden* &ndash; Poesi
* 2011 &ndash; *Armane mine handlingar* &ndash; Diktsamling

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Presentasjon av Hildegunn Dale på nettstaden til Bergen Offentlige Bibliotek 
* Utgjevingar av Hildegunn Dale i BIBSYS Ask
Vekselstraum

**Vekselstraum** er ein elektrisk straum der polaritet vekslar som funksjon av tid, slik at middelverdien til straumen i leiaren er lik i begge retningar. 

## Bibliografi
* Carter, G.W. og Richardson, A., *Techniques of circuit analysis*, Cambridge Univ. Press, 1972. 
* Clement, P.R. og Johnson, W.C., *Electrical engineering science*, McGrew-Hill, 1960. 
* Dorf, R.C. og Svoboda, J.A., *Introduction to electric circuits*, 5. utg., John Wiley & Sons, 2001.
* Edminister, J.A., *Electric circuits*, 1. utg., McGrew-Hill, 1965.
* Hayt, W.H. og Kemmerley, J.E., *Engineering circuit analysis*, 5. utg., McGrew-Hill.1993.
* Ivison, J.M., *Electric circuit theory*, Van Norstrand Reinhold Australia, 1977.

## Sjå òg
* Vekselspenning
Jon Olav Sørhaug

**Jon Olav Sørhaug** () er ein norsk skjønnlitterær og faglitterær forfattar frå Trondheim. Han debuterte i 2007 med diktsamlinga *Du finst i bølgjene*.

Sørhaug er busett i Kristiansand og arbeider som førsteamanuensis i norskdidaktikk ved Universitetet i Agder.

## Bøker
* 2007 &ndash; *Du finst i bølgjene* &ndash; Diktsamling
* 2010 &ndash; *Det blinde punktet* &ndash; Diktsamling
* 2020 &ndash; *Appell vg1: SF &ndash;* Lærebok
* 2021 &ndash; Appell vg2: SF &ndash; Lærebok
* 2022 &ndash; På sporet av aktørar som skriv &ndash; Doktorgradsavhandling

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Omtale av Jon Olav Sørhaug på Universitetet i Agder
Nils Henrik Smith

**Nils Henrik Smith** () er ein norsk forfattar frå Bryne. Han debuterte i 2007 med romanen *Manhattan Skyline*. For den fekk han Tarjei Vesaas' debutantpris.

Smith har gått årsstudiet ved Skrivekunstakademiet i Hordaland og har studert engelsk og litteraturvitskap ved Universitetet i Bergen.

## Bøker
* 2007 &ndash; *Manhattan Skyline* &ndash; Roman
* 2009 &ndash; *Austerrike* &ndash; Roman
* 2014 &ndash; *Se ilden lyse over jord* &ndash; Roman

## Prisar og utmerkingar
* 2007: Tarjei Vesaas' debutantpris for *Manhattan Skyline*
* 2009: Rogaland Mållags målpris for *Austerrike*

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Utgjevingar av Nils Henrik Smith i BIBSYS Ask
* Presentasjon av Nils Henrik Smith på nettstaden til Samlaget
Col du Télégraphe

**Col du Télégraphe** er eit 1&nbsp;570&nbsp;m høgt alpepass i det franske Département Savoie. Vegen over er asfaltert og av god standard og utgjer hovudsambandet mellom feridedestinasjonen Valloire med Arc-dalen.

Namnet sitt har passet fått frå fortet på eit fjellframspring i nærleiken.

Passet er framfor alt kjent for å jamleg stå på Tour de France-programmet. På veg til nordsida av Col du Galibier må ein først over Télégraphe og denne harde kombinasjonen gjer denne dagsetappen til ei «kongeetappe». Dei fleste syklistar vil likevel spare krefter på Télégraphe, så det er kjem sjeldan til angrep her.
Luz Ardiden

**Luz Ardiden** er ein vintersportstad i dei franske Pyreneane som er ein del av turistdestinasjonen Luz-Saint-Sauveur i det franske Departementet Hautes-Pyrénées.

Staden har fleire skiheisar og 60 km merka alpinbakkar. Bakkane ligg opp mot 2500 moh og har ein høgdeskilnad på 820 meter. Det finst ei fem kilometer lang langrennsløype på staden.

Luz Ardiden har fleire gonger vore målgangstad under Tour de France. Første gong var i 1985 og arrangørane klassifiserar stigninga opp til målet i Hors catégorie, den hardaste kategorien. 14. juli 1987 vann Dag Otto Lauritzen etappen som den første nordmann som tok ein etappesiger i Touren. 

### Etappevinnarar i Luz Ardiden

## Litteratur
* Nicolas Mereau-Delaquis: *Tour de France - die klassischen Bergstrecken*, Delius Klasnig Verlag 2006, ISBN 3-7688-5235-0
* Bürte Hoppe: *Tour de France - Ein Reiseführer zu Städten und Strecken*, Agon Verlag 2005, ISBN 3-89784-263-7
* Peter Leissl: *Die legendären Anstiege der Tour de France*, Covadonga Verlag, Auflage: 2., Aufl. Juni 2004, ISBN 3-936973-09-1

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell webside
* Historiske bilete frå Luz St. Sauveur og distriktet rundt
* ''Webcam Luz St. Sauveur''
Adiaterman

**Adiaterman** (av gresk *a*, «ikkje», *dia*, «gjennom», og *therme*, «varme») er noko som er ugjennomtrengeleg for varmestråling. Glas er adiatermant for stråling med større bølgjelengd enn 4 μm  eller 0,004 mm. 

## Kjelder

*
Aerostatikk

**Aerostatikk** (av gresk *aero* og «stå stille») er læra om likevekt mellom forskjellige gassar i ro, særskild luft, eller mellom ein gass og lekamar som vert haldne oppe av gassen. Aerostatikk utgjer ein del av grunnlaget for den fysiske meteorologien og vert mellom anna nytta til å avgjere oppdrifta til gassfylte luftfartøy, ballongar og liknande. 

## Kjelder
*aerostatikk. (2012-02-17) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/aerostatikk
Col de la Lombarde

**Col de la Lombarde** (italiensk *Colle della Lombarda*) er ein vegovergang i Dei maritime Alpane som er farbar sommarstid. Passet ligg på  og markerar grensa mellom det franske Département Alpes-Maritimes og den italienske regionen Piemonte.

Passet ligg mellom fjella Cime de la Lombarde () i nordaust og Tête de l'Adrech () i sørvest.

På den franske sida ligg skistaden Isola 2000 som var målgang under ei klatreetappe i Tour de France i 1993, og startstad for  12. etappe.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
Agone

**Agone** eller **dødskamp** er tilstanden like før døden finn stad. Andletsuttrykket vert gjerne endra, augo blir matte, hender og føter kalde, andinga rallande, pulsen svak eller ukjenneleg. Medvitet kan vere bevart, men den sjuke er som regel omtåka eller heilt medvitslaus. Det agonale stadiet kan vare over forskjellige tid, oftast nokre timar. Oftast døyr den sjuke roleg utan nokon «kamp».

## Kjelder
*agone. (2012-02-17) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/agone
Agonal linje

**Agone** eller **agonal linje** er ei kurve som knyter saman dei punkta på jordoverflata der den magnetiske misvisinga, deliknasjonen, er lik 0. I Noreg flyttar kurva seg 8 bogeminutt mot vest kvart år.

## Kjelder
*
Peter Müller

**Peter Müller** () frå Adliswil er ein sveitsisk, tidlegare skirennar. Han vart verdsmeister i utfor under VM 1987, og vann fire sølvmedaljar i utfor under to olympiske leikar og to verdsmeisterskap i tida 1984-89. Han vann utforcupen av verdscupen tre gongar; 1979, 1980 og 1982. I verdscupen totalt kom han tre gongar på fjerdeplass; 1982, 1985 og 1986. 

Müller var spesialist i fartsøvingane. Mellom februar 1977, då han vann sin første siger, og desember 1988, då han gjekk til topps siste gongen, vann han til saman 24 verdscuprenn. 19 av sigrane kom i utfor, tre i kombinasjonsrenn og to i super-G. 12. desember 1982 vann han det aller første verdscuprennet i super-G-øvinga. Han kom 51 gongar (24-16-11) på pallplass i verdscupen.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap
*1978: Nr 5 i utfor under VM i alpint i Garmisch-Partenkirchen
*1980: Nr 4 i utfor under vinter-OL i Lake Placid
*1982: Nr 5 i utfor under VM i alpint i Schladming
*1984: Sølvmedalje i utfor under vinter-OL i Sarajevo
*1985: Sølvmedalje i utfor under VM i alpint i Bormio
*1987: Gullmedalje i utfor under VM i alpint i Crans-Montana
*1988: Sølvmedalje i utfor under vinter-OL i Calgary
*1989: Sølvmedalje i utfor under VM i alpint i Vail

Müller la opp som skirennar i 1992.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Peter Müller (Skirennläufer)|Peter Müller (Skirennläufer)]]» frå ,  den 17. februar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Ah

**AH**, **Ah**, **aH** og **ah** kan tyde:

## AH
* IATA-koden for flyselskapet Air Algerie
* Amerikansk militær klassifikasjon for angrepshelikopter
* Adolf Hitler

## Ah
* Amperetime, ei eining elektrisk ladning

## aH
* attohenry, ei SI-eining for elektrisk induktans

## ah
* høfleg tittel føre namn, tyder meister.
Port d'Envalira

**Port d'Envalira** (òg **Col d’Envalira**) er den høgste vegovergangen i Pyreneane. Passhøgda ligg i Andorra på 2&nbsp;407 moh. Vegen er den høgaste heilårsopne vegen i Europa.

Tidleg på 1900-talet var det berre ein enkel kjerreveg mellom Frankrike og Andorra her. Køyrevegen blei opna i 1931. Først etter at dei første skiheisane kom i drift vinteren 1957-1958 blei vegen jamleg brøyta og vegen farbar heile året. 

I 2002 blei *Tunnel d'Envalira* opna for trafikk.

Passhøgda står stundom på programmet i etapperitta Tour de France og Vuelta a España.

### Tour de France
Dei følgjande syklistane var først over passhøgda gjeldande år.

* 1964:  Julio Jimenez
* 1964:  Federico Bahamontes
* 1968:  Aurelio Gonzalez
* 1974:  Raymond Delisle
* 1997:  Richard Virenque (2 gonger: 10. og 11. etappe)
* 2009:  Sandy Casar

### Vuelta a España
Den følgjande syklisten var først over passhøgda:

* 2003:  Alejandro Valverde

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Le Dico du Tour: *[http://mrambaul.club.fr/montagnes/cols__e/envalira.htm Port d’Envalira] *
* Port d’Envalira på quaeldich.de, ein webstad om sykling
Port de Balès

**Port de Balès** er eit 1&nbsp;755 meter høgt fjellpass i dei franske Pyreneane. Det er ein liten 19,2 kilometer lang veg opp til passet med ein snittstigning på 6,2 %, noko som gjer den fortent til å plasserast i hardaste etappekategori for franske sykkelritt, HC. Fram til sommaren 2006 var sørsida grusveg, men no er heile vegen over Port de Balès asfaltert. Frå passhøgda fører vegen *D 925* etter 3,5 kilometer mot vest til den 1&nbsp;855&nbsp;høge *Port de Pierrefite*.

## Tour de France
Port de Balès stod 23. juli 2007 for første gong på programmet i Tour de France (17. etappe). Førstemann over toppen var Kim Kirchen. 15. etappe under Tour de France 2010 gjekk òg over passet.

## Bakgrunnsstoff
* Informasjonsside om Port de Balès
* Høgdeprofil nordsida 
* Høgdeprofil sørsida
Akkumulasjon

**Akkumulasjon** tyder opphoping og vert nytta innan fleire område: 

*Akkumulasjon i geologi, avleiring av materiale transportert av elvar, havstraumar, brear, vind eller bølgjer. 
*Akkumulasjon i biologi, oppriking av tungt nedbrytbare grunnstoff eller andre kjemiske sambindingar for kvart trinn i ein næringskjede. 
*Akkumulasjon i fysikk, oppsamling av energi til seinare bruk.
Akline

Ein **akline** er ei linje som går mellom dei punkta på jordoverflata der den magnetiske inklinasjonen er lik 0, det vil sei at magnetfeltet er horisontalt. Dette er samanfallande med magnetisk ekvator. 

## Sjå òg
* Jordmagnetisme

## Kjelder
*
Col de la Croix-de-Fer

**Col de la Croix-de-Fer** («Jernkors-passet») er eit 2&nbsp;067&nbsp;moh høgt fransk alpepass i regionen Rhône-Alpes (Département Savoie). Vegen D 926 fører over høgda og knyter saman Rochetaillée ved Le Bourg-d’Oisans i Romanche-dalen med Saint-Jean-de-Maurienne Maurienne-dalen.

Per 2008 har Col de la Croix-de-Fer vore del av ein etappe i fleirdagsrittet Tour de France 15 gonger, men har aldri vore etappemål. Første gongen var i 1947, og den siste så langt var 23. juli 2008 (17. etappe).

## Litteratur
*Peter Leissl: *Die legendären Anstiege der Tour de France*. Covadonga, Bielefeld 2004. ISBN 3-936973-09-1
*Kristian Bauer: *Roadbook Tour de France*. Bruckmann, München 2006. ISBN 3-7654-4477-4

## Bakgrunnsstoff
Akromatisk

**Akromatisk** tyder farge utan kulørtone. Dette omfattar kvit, svart og gråtonar. Svartkvitfotografi er ei akromatisk tilnærming til eit normalt synsbiletet.

*Akromasi* tyder fridom for fargar, medan akromatisere tyder å gjere fargefri. 

## Sjå òg
* Akromatisk linsesystem
* Akromatisk punkt

## Kjelder

*
Akromatisk linsesystem

Ei **akromatisk linse** er eit linsesystem som minkar effekten av kromatisk aberrasjon gjennom å fokusere raudt og blått lys i same punkt. Når òg gult eller grønt lys har same, snakkar ein om apokromatisk optikk. Akromatar vert mellom anna nytta i teleskop.

Den første vellukka akromatiske linsa vart laga av den engelske optikaren John Dollond i 1758. Han kombinerte ei samlelinse av kronglas, med ei svakare spreielinse av flintglas, som har større fargespreiing enn kronglas. 

I kikkertar og mikroskop er objektivet gjerne akromatisert for bølgjelengdene 490 og 660 nm (visuell akromasi). Desse bølgjelengdene representerer to fargetonar (blågrønt og raudt) som for auge er komplementære og derfor vert lagt til «kvitt» lys. For fotografiske formål blir objektivet gjerne akromatisert for bølgjelengdene 410 og 590 nm (fotografisk akromasi), som er tilpassa den spektrale lyskjenslekurva til filmen. 

## Kjelder


*
----
**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Akromatisk linse|Akromatisk linse]]» frå ,  den 17. februar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*
Akromatisk punkt

**Akromatisk punkt** eller **kvitpunktet** er fargen av den belysninga som fargesystemet er definert for, til dømes dagslys eller glødelampelys. Til dømes vil ein få feilaktig gjenskaping av fargar på eit fotografi om ein definerer det kvite i lys frå ein glødelampe, som gjev ein meir oransjeaktig farge, på same måte som det kvite i dagslys. 

## Sjå òg
* Fargemåling

## Kjelder
*akromatisk punkt. (2012-02-17) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/akromatisk_punkt
Limousinfe

**Limousin** er ein storferase som stammar frå regionen Limousin i Frankrike.

I 1886 vart den første stamtavla til rasen oppretta i Frankrike. I dag er rasen kjend verda over som eit reint kjøtfe, men tidlegare blei feet gjerne brukt som trekkdyr. 

Rasen er einsfarga gulbrun (frå raud til kvitleg) i fargen. Kyr når ei levandevekt på 650-800 kg, og ei skulderhøgde på rundt 137 cm. Oksar vert 1100-1400 kg med skulderhøgde kring 143 cm.

Viktige føremonar er at kyrne har breidt bekken og føder lett, og god kjøtkvalitet med lite feitt og lite bein. Dyra kan leve lenge og er tilpasningsdyktige. Først ved 5 års alder er kyrne heilt utvaksne og har nådd full vekt. Dei er gode ammekyr i kjøtproduksjonen.

Limousinfeet er av natur rolege dyr, og dei vernar kalvane godt mot potensielle fiendar. Då kan dei verte olme. Elles vert dei fort tamme og venner seg til traktorar og slikt og er nysgjerrige av vesen. Dyra kan vere storetarar,og ein skal vakte seg for å gi dei mykje mat på kort tid.

Den første importen av livdyr til Noreg fann stad i 1992, Norsk Limousinforening blei stifta i 1993.


Cressac ste genisse.JPG|Limousinku.
Limousin bull.jpg|Beitande limousinokse.
Foire Réalmont 01-09.jpg|Limousinokse på fesjå.
Logonna-Daoulas, vache Limousine et son veau à Roudourou.JPG|Ku og kalv.


## Bakgrunnsstoff

## Kjelder

*limousin-fe (2009, 14. februar), *Store norske leksikon*. Henta 21. juli 2013.

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Limousin (Rind)|Limousin (Rind)]]» frå ,  den 17. februar 2012.*  
**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Limousin (Storferase)|Limousin (Storferase)]]» frå ,  den 17. februar 2012.*
Optisk akse

Ein **optisk akse** er den rette linja mellom dei to krummingssentra i dei to flatene i ei linse. Ein optisk akse i ein krystall er den retninga lyset kan følgje utan at det vert brote dobbelt. Dobbeltbrytande krystallar har anten ein eller to optiske aksar. 

## Kjelder
*akse. (2012-02-17) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/akse/optikk
Akselerator

Ein **akselerator** er noko som får snøggleiken til å auke. 

* Akselerator i kjemi, stoff som vert tilsett for å påskynde ein prosess. 
* Akselerator i fysikk, apparat som tener til å gje elektrisk ladde atomære partiklar store snøggleikar. 
* Akselerator i maskinteknikk, fartsregulator eller trykkladar for å gje raskare akselerasjon for ein motor.
Col de Soudet

**Col de Soudet** (eller *Col du Soudet*) er eit 1&nbsp;540&nbsp;meter høgt fjellpass i dei sentrale Pyreneane i det franske departementet Pyrénées-Atlantiques. Det dannar overgangen mellom den tidlegare baskiske provinsen Soule i vest og Barétous i nord, og Vallée d’Aspe i aust. Frå nord går vegen D132 over passhøgda og vidare over den 1&nbsp;760 meter høge Col de la Pierre Saint-Martin mot Roncal i Spania.

## Tour de France
Col de Soudet har stått på Tour de France-programmet fleire gonger frå 1980-talet.

## Bakgrunnsstoff
*Høgdeprofil vestsida, frå Tardets 
*Høgdeprofil nordsida, frå Arette 
*Høgdeprofil nordvestsida, frå Lanne
Bruno Kernen

**Bruno Kernen** () er ein sveitsisk tidlegare skirennar frå Thun. Han vart verdsmeister i utfor under VM i alpint 1997 i Sestriere. I same meisterskapen fekk han sølv i den alpine kombinasjonen. Både i VM i alpint 2003 i St. Moritz og under vinter-OL 2006 i Torino vann han bronsemedalje i utfor. I sin siste sesong fekk han atter ein bronsemedalje, då i super-G i alpin-VM 2007 i Åre. Samanlagd i verdscupen i alpint vart han nummer 12 både i 1996 og 2003. 

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap
*1997: Gullmedalje i utfor og sølvmedalje i kombinasjonsøvinga under VM i alpint i Sestriere
*1998: Nr 12 i super-G under vinter-OL i Nagano
*1999: Nr 7 i super-G under VM i alpint i Vail
*2001: Nr 13 i utfor under VM i alpint i St. Anton
*2002: Nr 11 i storslalåm under vinter-OL i Salt Lake City
*2003: Bronsemedalje i utfor under VM i alpint i St. Moritz
*2005: Nr 5 i utfor under VM i alpint i Bormio
*2006: Bronsemedalje i utfor under vinter-OL i Torino 
*2007: Bronsemedalje i super-G under VM i alpint i Åre

### Sigrar i verdscupen

Kernen la opp som aktiv alpinist i 2007.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Bruno Kernen|Bruno Kernen]]» frå ,  den 17. februar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Bruno Kernen i olympedia.org
Akseptor

Ein **akseptor** er eit framandatom som vert tilsett halvleiarar for å lage p-materiale. Dette vert kalla *doping*. Ein akseptor har eit elektron mindre i valensskalet enn det udopa halvleiarmaterialet. Når materialet vert dopa med akseptoratom får nokre av dei kovalente bindingane i krystallet eit elektron for lite, slik at det oppstår eit positivet *hol*. Det er framleis like mange elektron som positron i det dopa materialet, så det er framleis elektrisk nøytralt.

Vanlege akseptorstoff er grunnstoff frå tredje hovudgruppe i periodesystemet. Bor, indium og gallium er typiske akseptoratom. 

## Kjelder
* Millman, J. og Grabel, A., *Microelectronics*, 2. utg., McGraw-Hill, 1987.
* Floyd, T.L., *Electronic devices*, 9. utg., Pearson, 2012.

## Sjå òg
* Donor
Aksion

Eit **aksion** er ein elementærpartikkel som i følgje kvanteteorien for kvarkar og kjernekrefter skal finnast. Aksion dukkar opp i ei forklaring om at alle prosessar som kan skje med vanleg materie, ikkje vert endra om ein byter ut alle partiklane med spegelbilete av deira antipartiklar. 

Om aksiona finst og dei viser seg å ha låg masse innanfor eit visst intervall, så kan dei utgjere ein del av kald mørk materie. 

Partikkelen vart foreslått i 1977 av Roberto Peccei og Helen Quinn. 

## Kjelder
* aksion. (2012-02-17) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/aksion
Aktinometer

**Aktinometer** er eit fellesomgrep for instrument til å måle lysintensitet, særskild intensiteten til direkte sollys og lys som er diffust spreidd frå himmelkvelvingen . Aktinometera kan måle lysintensiteten på forskjellige måtar, som måling av varmeverknaden til strålinga. Pyrheliometer måler den kjemiske verknaden til lyset, som til dømes i fotografisk film. Dei kan òg målte den termoelektriske eller fotoelektriske verknaden til strålinga. 

## Kjelder
* aktinometer. (2012-02-17) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/aktinometer
Lucmagnpasset

**Lucmagnpasset** eller **Lukmanierpasset** er ein fjellovergang i Sveits som knyter saman kantonane Graubünden og Ticino. Fjellvegen går frå dalen Surselva i Graubünden til Valle di Blenio i Ticino. Lucmagnpasset er den einaste fjellovergangen i Sveits som kryssar hovudkammen i Alpane i ei høgde lågare enn 2&nbsp;000 meter over havet.

Frå nord tek fjellvegen til i Disentis/Mustér. Vegen går opp gjennom dalen Medel (Lucmagn) og når sitt høgste punkt på 1&nbsp;972 moh. Sjølve passhøgda ligg litt lenger sør på 1&nbsp;914 moh. Vegen gå så gjennom Valle di Blenio fram til Biasca.

### Soge
Fjellovergangen vart ei viktig ferdselsåre på 800-talet, då klosteret i Disentis vart grunnlagt. Lucmagnpasset var i lang tid eit av dei viktiagste nord&ndash;sør-samnbanda gjennom Alpane. Med tida spela det ei mindre rolle, til fordel for Settimo-, Splügen- og Sankt Gotthard-passet.

Køyrevegen over fjellet vart ferdig i 1877, men reiseruta over Lucmagnpasset kom ikkje tilbake til rolla ho hadde i mellomalderen. Mesteparten av nord&ndash;sør-trafikken mellom Graubünden og Ticino går sidan 1980 gjennom St. Gotthard-tunnelen.

## Bakgrunnsstoff


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Lukmanierpass|Lukmanierpass]]» frå ,  den 17. februar 2012.*
Aktiv effekt

**Aktiv effekt** er den reelle delen av effekten i ein elektrisk krins eller komponent. Når impedansen er kompleks vert straum og spenning faseforskyvd i høve til kvarandre. Omgrepet er mykje nytta i samband med vekselstraum med fast frekvens, som til dømes innan elnettet, men det vert òg nytta for vilkårlege kurveformer, som til dømes den aktive delen av straumen til ein høgtalar frå ein effektforsterkar.

## Døme
Om ein påtrykkjer ei spenning *V* på ein last med kompleks impedans 
:Z=R + jX,
der *R* er reelldelen av impedansen, j=\sqrt{-1} og *X* er den reaktive delen av impedansen (induktiv eller kapasitiv), vil den aktive delen av lasten absorbera ei effekt 
:P=V_{eff}^2 /R
der V_ er effektivverdien til spenninga. Energien som vert absorbert vert konvertert til termisk energi. Dette er grunnen til at elektrisk motstandar vert varme når det går straum i dei. 

## Bibliografi
* Carter, G.W. og Richardson, A., *Techniques of circuit analysis*, Cambridge Univ. Press, 1972. 
* Clement, P.R. og Johnson, W.C., *Electrical engineering science*, McGrew-Hill, 1960. 
* Dorf, R.C. og Svoboda, J.A., *Introduction to electric circuits, 5. utg., John Wiley & Sons, 2001.
* Edminister, J.A., *Electric circuits*, 1. utg., McGrew-Hill, 1965.
* Hayt, W.H. og Kemmerley, J.E., 5. utg., McGrew-Hill.1993.
* Ivison, J.M., *Electric circuit theory'', Van Norstrand Reinhold Australia, 1977.

## Sjå òg
* Reaktiv effekt
* Elektrisk motstand
Reaktiv straum

**Reaktiv straum** er den komponenten av ein tidsvarierande straum som er faseforskyvd 90° i forhold til spenninga. Faseforskyninga kan vera positiv (+90°) eller negativ (-90°). Omgrepet er mykje nytta i samband med vekselstraum med fast frekvens, som til dømes innan elnettet, men det vert òg nytta for vilkårlege kurveformer, som til dømes den reaktive delen av straumen til ein høgtalar frå ein effektforsterkar.

## Døme
Straumen *I* (A) gjennom ein spole ligg 90° etter spenninga:
:I = \frac{V}{Z_L} = \frac{V}{j\omega L} = -j\frac{V}{\omega L} ,
der *V* er spenninga (Volt), Z_L=j\omega L er impedansen (Ω) til spolen, j=\sqrt{-1}, \omega er vinkelfrekvensen (rad/s) og *L* er induktansen (H]) til spolen. 

Straumen gjennom ein kondensator ligg 90° føre spenninga:
:I = \frac{V}{Z_C} = \frac{V}{\frac{1}{j\omega C}} = j\omega CV,
der Z_C = \frac{1}{j\omega C} = -j\frac{1}{\omega C} er impedansen til kondensatoren og *C* (F) er kapasitansen til kondensatoren.

## Bibliografi
* Carter, G.W. og Richardson, A., *Techniques of circuit analysis*, Cambridge Univ. Press, 1972. 
* Clement, P.R. og Johnson, W.C., *Electrical engineering science*, McGrew-Hill, 1960. 
* Dorf, R.C. og Svoboda, J.A., *Introduction to electric circuits*, 5. utg., John Wiley & Sons, 2001.
* Edminister, J.A., *Electric circuits*, 1. utg., McGrew-Hill, 1965.
* Hayt, W.H. og Kemmerley, J.E., *Engineering circuit analysis*, 5. utg., McGrew-Hill.1993.
* Ivison, J.M., *Electric circuit theory*, Van Norstrand Reinhold Australia, 1977.

## Sjå òg
* Aktiv straum
* Reaktiv spenning
* Reaktiv effekt
* Reaktiv last
Standing Still

**«Standing Still»** (engelsk for *Stilleståande*) var det tyske bidraget til Eurovision Song Contest 2012. Songen vart framført på engelsk av Roman Lob. 

## Unser Star für Baku
Songen vann Unser Star für Baku med 50,7 % av telefonrøystene og fekk dermed representere Tyskland i Eurovision Song Contest 2012.

## Eurovision Song Contest 2012
Songen starta som nummer 20 i finalen, etter Spania med «Quédate conmigo» av Pastora Soler og før Malta med «This Is the Night» av Kurt Calleja. Songen enda på ein åttandeplass med 110 poeng.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Standing Still (Roman Lob song)|Standing Still (Roman Lob song)]]» frå ,  den 17. februar 2012.*  
**Poengsum er henta frå eurovision.tv den 27. mai 2012.*
Col de Granon

**Col de Granon** (lokalt òg *Col <u>du</u> Granon*) er eit 2&nbsp;413 moh. høgt fjellpass i Dei franske Alpane. Passhøgda ligg i Département Hautes-Alpes. I følgje andre kjelder er ikkje passhøgda høgare enn 2&nbsp;404&nbsp;moh. 

To vegar fører opp på passet. Frå sør går vegen *234T* frå Saint-Chaffrey, strekninga er 11,5 km lang og stigninga i snitt rundt 9 % opp. Frå aust går det ein ikkje-asfaltert militærveg opp til passet som med utgangspunkt i Val-des-Prés stig knapt 7 % i snitt over 15,3 km.

## Tour de France
Passhøgda var målgangsstad for ei klatreetappe under Tour de France 1986. Strekninga blei då plassert i *[[Hors catégorie]]*, den hardaste kategorien. Eduardo Chozas vann denne etappen. Col de Granon var lenge den høgastliggande målstaden i Touren inntil Col du Galibier for første gong blei brukt som målgangsstad i 2011.

* 1986:  Eduardo Chozas

## Galleri

Fil:ColduGranon1.JPG|Milestolpe på passhøgda
Fil:ColduGranon4.JPG|Militæranlegg på passhøgda
Fil:ColduGranon2.JPG|Militæranlegg på passhøgda
Fil:ColduGranon3.JPG|Utsyn mot aust


## Referansar
Col de Joux Plane

**Col de Joux Plane** er eit  høgt fjellpass i Département Haute-Savoie. Ein kløvsti går over det eigentlege passet.

Den smale vegen *D 354* passerer rett sør for det høgste punktet og når ei høgd på  . Skiltet ved passhøgda viser ei høgd på .

Vegen knyter saman tuirstsenteret Morzine i nord med Giffredalen og Samoëns i sør. Rett nord for det høgste punktet på vegen ligg *Lac du Col de Joux Plane*, eit om lag 280 meter langt og grunt vatn med ein stor holme.

## Sykkelsport
Col de la Joux Plane blei første gong sett opp på Tour de France-programmet i 1978, og har sidan vore med 10 gonger. Trass den låge høgda på 1&nbsp;691&nbsp;moh. og ei stigning på berre 989 høgdemeter klassifiserer arrangørane stigninga opp som *[[Hors catégorie]]*, dvs. den hardaste kategorien et fjell har i Tour de France. Sørsida har over 11,6 km ei gjennomsnittleg stigning på 8,5. Etappan har vanlegvis målgang i Morzine, på nordsida, slik at Joux Plane har noko av dramaturgien til målgang på slutten av stigningar..

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Col de la Joux Plane på sykkelsidene www.quaeldich.de
Amsterdam (fleirtyding)

**Amsterdam** kan visa til:

* Amsterdam, hovudstaden i Nederland
* Amsterdamøya, øy ved Spitsbergen
* Amsterdam lufthamn, Schiphol, hovudflyplassen i Nederland

### Songar
* «Amsterdam» av Coldplay
* «Amsterdam» av Jacques Brel
* «Amsterdam» av Maggie MacNeal, det nederlandske bidraget i Eurovision Song Contest 1980
Col Agnel

**Col Agnel** (italiensk *Colle dell'Agnello*) er eit 2&nbsp;744&nbsp;m høgt fjellpass i Dei cottiske Alpane som knyter saman det franske Département Alpes-de-Haute-Provence med italienske Valle Varait i provinsen Cuneo, regionen Piemonte).

Tross si store høgde er passet relativt lite kjent (Agnel er det tredje høgaste alpepasset etter Col de l'Iseran og Stelviopasset, og det høgste grensepasset i Alpane).

I 2008 passerte syklistane i Tour de France over passet på veg til Prato Nevoso og i 2011 blei Col Agnel passert under 18. etappe av rittet det året. Klatringa blei plassert i den høgaste kategorien, *[[Hors catégorie|HC]]*.

## Bakgrunnsstoff
* 4biker.eu 
* Reiseskildring: ''Col Agnel - Ein fast unbekannter Alpenpass''
Aktivator

Ein **aktivator** er noko som aktiverer. Dette har fleire tydingar: 

* Aktivator i fysikk
* Aktivator i kjemi
* Aktivator som blandemaskin
Aktivator i fysikk

Ein **aktivator** innan fysikk er framande atom som vert sett til eit krystallinsk stoff for at det skal fluorescere.

## Kjelder
*
Alain Aspect

**Alain Aspect** () er ein fransk fysikar. 

Han har vore forskingsdirektør ved Centre National de la Recherche Scientifique (CNRS, Institutt for teoretisk og bruksoptikk), Institut d'Optique Orsay, og professor ved École Polytechnique. Han tok doktorgraden i 1983 ved Orsay med avhandlinga *Experimental Tests of Quantum Mechanics by Bell's Inequalities*. Her skildrar han det kjende Aspect-eksperimentet. Aspect har òg forska eksperimentelt på kvanteeigenskapane til lyset og gjort eksperiment med laseravkjøling av atom. 

Han har fått mange prisar og er medlem av Det franske vitskapsakademiet frå 1994.
Albert Abraham Michelson

**Albert Abraham Michelson** () var ein amerikansk fysikar fødd i dåverande Strelno i Preussen (no Strzelno i Polen)

Han vart utdanna i marinen og var instruktør ved US Naval Academy før han vart tilknytt Nautical Almanac Office til 1883. Tidleg i 1880-åra studerte han ved universiteta i Berlin, Heidelberg og Paris og vart professor i fysikk i Cleveland i Ohio i 1883, i Worcester i Massachusetts i 1890 og ved det nye Chicago University frå 1892. I 1925 slutta han som professor for å arbeide ved Mount Wilson Observatory i Pasadena. Medan han var i Berlin klarte Michelson å måle lyssnøggleiken særs nøyaktig. I 1881 fann han opp eit interferometer og nytta dette i eit forsøk der han viste at lyssnøggleiken målt i forhold til jorda var uavhengig av snøggleiken til jorda. 

Han fekk i oppdrag av Den internasjonale komiteen for mål og vekt i å avgjere lengda av den internasonale meterprototypen i Paris i forhold til bølgjelengda av lys frå kadmium. I 1920 fann han ved hjelp av instrumenta sine diameteren til stjerna Betelgeuse, noko han var den første til å klare nøyaktig. 

I 1907 fekk han Nobelprisen i fysikk for dei optiske presisjonsinstrumenta sine og dei meteorologiske undersøkingane som vart utført ved hjelp av desse. I 1911 vart han aresdoktor ved Universitetet i Oslo.

## Prisar (utval)
* – Royal Astronomical Societys gullmedalje
* – Copleymedaljen
* – Nobelprisen i fysikk

## Kjelder
*
Port de Larrau

**Port de Larrau** (spansk: *Puerto de Larrau*, baskisk: *Larraineko mendatea* eller *Uthurzéhétako-Lépoua* i den lokale baskiske dialekten *Zuberoa*) er eit 1&nbsp;573 meter høgt fjellpass i de sentrale Pyreneane. Det dannar overgangen mellom den tidlegare provinsen Soule i fransk Baskerland og den spanske Valle de Salazar. Det vil seie at den utgjer forbindelsen mellom département Pyrénées-Atlantiques og regionen Navarra. Over passhøgda ruvar den 2&nbsp;017&nbsp;m høge Pic d’Orhy (på spansk *Orhi*).

## Strekning
Når ein kjem frå nord fører vegen først gjennom dalen Gave de Larrau, deretter opp ein bratt stigning til staden Larrau på 630&nbsp;moh. Her startar den eigentlege passvegen som over ei lengd på 7,3&nbsp;km stig drøye 700 høgdemeter til den 1362&nbsp;m høge *Col d’Erroymendi*. Utan store høgdeskilnader følgjer vegen deretter den austlege sida til Pic d’Orhy opp til 1424&nbsp;moh. Dei siste 1,5&nbsp;km opp til passhøgda er bratt med tre kurver. Den spanske sida er mykje flatare, til landsbyen Ochagavía på 758&nbsp;moh. er det 19&nbsp;km. Den øvre strekninga er 10,5&nbsp;km lang med ein høgdeskilnad på 665&nbsp;meter.

## Tour de France
Port de Larrau har så langt stått to gonger på Tour de France-programmet, og er på grunn av den store stigninga klassifisert som Hors catégorie – den hardaste kategorien. I 1996 vann Richard Virenque 17. etappe til Pamplona. I 16. etappe under 2007-Touren nådde Vicente Garcia Acosta passhøgda først, tett følgd av Juan Mauricio Soler som leia forfølgargruppa.


Fil:Port de Larrau Col d'Erroymendi.jpg|Utsyn over den øvre delen av vegen over passet mot Col d’Erroymendi
Fil:Port de Larrau panorama est.jpg|Utsyn frå passhøgda mot nordaust
Fil:Port de Larrau.JPG|Passhøgda
Fil:Larraineko mendatea.jpg|Passhøgda med grensestein. Pic d’Orhy i bakgrunnen.
Fil:Palombières Col d'Erroymendi.jpg|Col d'Erroymendi med *Palombières* (skjul som blir nytta under ringduejakt) 
Fil:Col d'Erroymendi.JPG|Col d’Erroymendi under Tour de France 2007
Fil:Port de Larrau-Tour de France 2007.JPG|Tour de France 2007: ryttarane Carlos Sastre, Juan Mauricio Soler og Iban Mayo rett før Col d’Erroymendi.


## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Høgdeprofil, nordsida 
* Høgdeprofil, sørsida 
* 16. etappe i Tour de France 2007 (Orthez  Gourette - Col d’Aubisque, 218.5 km)
Strymonikó

**Strymonikó** (gresk Στρυμονικό) er ein landsby og ein tidlegare kommune i periferieininga Sérres i periferien Sentral-Makedonía i Hellas. Strymonikó inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Iráklia.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunaleininga Strymonikó 2&nbsp;519&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 945&nbsp;innbyggjarar.

## Referansar
Port de Pailhères

**Port de Pailhères** (òg *Col de Pailhères*) er  eit  høgt fjellpass i den franske delen av Pyreneane. Passet ligg ved vegen *D25* i département Ariège. Aust for passet ligg landsbyen Mijanès og i vest Ascou i nærleiken av Ax-les-Thermes.

Frå Mijanes er distansen til Col de Pailhères 10,6&nbsp;km med ein høgdeskilnad på 871 m, dvs. med eit snitt på 8,2 %. Maksgradienten er 10,2 %. Frå Ax-les-Thermes er det 18,6&nbsp;km til passhøgda. Høgdeskilnaden er 1&nbsp;281&nbsp;m, dvs eit snitt på 6,9%. Maksimum er 10,4 % i nærleiken av toppen.

## Tour de France
Port de Pailhères stod på Tour de France-programmet i 2003, 2005, 2007 og 2010. Klatringa opp er plassert i den hardaste kategorien, *[[Hors catégorie]]*.

## Bakgrunnsstoff
*Informasjon for syklistar på climbbybike.com
*''Le Port de Pailhères dans le Tour de France'' på ledicodutour.perso.sfr.fr
The Voice Noreg

***The Voice – Noregs beste stemme*** er eit programkonsept på TV 2 der fire kjende artistar vel fleire ukjende norske songtalent inn på deira respektive lag. Det er basert på det opphavlege nederlandske fjernsynsprogrammet *[[The Voice Nederland|The Voice of Holland]]*. I 2012-sesongen var dei utvalde artistane Hanne Sørvåg, Sondre Lerche, Magne Furuholmen og Yosef Wolde-Mariam.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Jo Torkjel Fenne

**Jo Torkjel Fenne** () er ein norsk forfattar, biletkunstnar og audiopedagog. 

Han debuterte i 2012 med diktsamlinga *Statueveltere*.

Fenne er utdanna audiopedagog og han har gått forfattarstudiet ved Høgskulen i Telemark og studert ved Kunstakademiet i Oslo.

Han er busett i Trondheim.

## Bøker
* 2012 &ndash; *Statueveltere* &ndash; Diktsamling

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Utgjevingar av Jo Torkjel Fenne i BIBSYS Ask
Col de la Bonette

**Col de la Bonette** er eit  høgt fjellpass i dei franske maritime Alpane nær grensa til Italia.

Passhøgda dannar grensa mellom departementa Alpes-de-Haute-Provence og Alpes-Maritimes. Den smale, men gjennomgåande asfalterte vegen *SG 3*, knyter saman Ubaye-dalen ved Jausiers () med Tinée-dalen ved Saint-Étienne-de-Tinée (). Passet blir danna av toppane Cime de la Bonette (2&nbsp;860&nbsp;moh) og Cime des Trois Serrières (2&nbsp;753&nbsp;moh).

## Historie
Frå 1890 og framover blei fleire militæranlegg bygd opp, to av dei ligg rett ved vegen. Bunkersanlegg i samband med Maginotlinja vart sett opp i åra 1931–1940. Dagens veg – bygd i 1960–1961 – er i vår tid lite viktig trafikalt.

## Tour de France
Passet har stått på Tour de France-programmet i 1962, 1964, 1993 og 2008.

## Galleri

Fil:Col de la Bonette.jpg|Passhøgda sett frå Cime de la Bonette.
Fil:Casernes de Restefond.jpg|Casernes de Restefond
Fil:Camp des Fourches.jpg|Camp des Fourches


## Referansar

## Bakgrunnsstoff
*Høgdeprofil nordsida 
*Høgdeprofil sørsida
Albert Fert

**Albert Fert** () er ein fransk forskar. Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk for 2007 saman med Peter Grünberg. Dei to fekk prisen for utviklinga av ein teknologi som har ført til at storleiken på harddiskar i datamaskinar er vorte kraftig redusert dei siste åra.

## Biografi

Fert tok eksamen ved École normale supérieure i Paris i 1962. Han tok ein mastergrad i 1963 på Université Paris IV - Sorbonne, og tok doktorgraden sin i 1970 på Université Paris-Sud. I 1988 oppdaga Fert den kvantemekaniske gigantmagnetoresistanseffekten (GMR), som samstundes og heilt uavhengig vart oppdaga av Peter Grünberg frå Forschungszentrum Jülich. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Albert Fert|Albert Fert]]» frå ,  den 18. februar 2012.*
Aleksandr Prokhorov

**Aleksandr Mikhajlovitsj Prokhorov** (russisk: Александр Михайлович Прохоров) () var ein sovjetisk fysikar.

Prokhorov utvikla saman med Nikolaj G. Basov teknikken for forsterkning av elektromagnetiske bølgjer ved stimulert emisjon som ligg til grunn for oppfinninga av masaren og laseren. For dette mottok han i 1964 Nobelprisen i fysikk saman med Basov og Charles H. Townes. 

Han vart forskar i 1939 ved Lebedevinstituttet for fysikk i Moskva og frå 1954 var han laboratoriesjef der. Frå 1972 vart han visedirektør ved instituttet. Sidan 1958 vart han òg professor ved Universitetet i Moskva. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Aleksandr Prokhorov|Aleksandr Prokhorov]]» frå ,  den 18. februar 2012.*
Paul Accola

**Paul Accola** () frå Davos er ein sveitsisk, tidlegare skirennar som i 1992 vann verdscupen i alpine greiner. I den sesongen vann han både super-G-cupen og kombinasjonscupen og vart nummer to i slalåmcupen. Gjennom si tid som aktiv vann han fire meisterskapsmedaljar i kombinasjonsøvinga, ein sølv og tre bronser. Første medaljen fekk han under OL 1988, den siste i VM 2001. Han deltok i verdscupen i tida 1988-2005, der han vann sju enkeltrenn og stod på sigerspallen 26 gongar, siste gongen i 2000. Alle sigrane i verdscuprenn kom i 1991/92-sesongen.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap
*1988: Bronsemedalje i den alpine kombinasjonen under vinter-OL i Calgary
*1989: Sølvmedalje i den alpine kombinasjonen og nr 4 i slalåm under VM i alpint i Vail
*1991: Nr 4 i kombinasjonen og nr 11 i slalåm under VM i alpint i Saalbach-Hinterglemm
*1992: Nr 4 i storslalåm og nr 10 i super-G under vinter-OL i Albertville
*1993: Nr 5 i slalåm under VM i alpint i Morioka
*1994: Nr 6 i kombinasjonen og nr 14 i super-G under vinter-OL på Lillehammer
*1996: Nr 11 i kombinasjonen og nr 13 i storslalåm under VM i alpint i Sierra Nevada
*1997: Nr 5 i storslalåm og nr 6 i kombinasjonen under VM i alpint i Sestriere
*1998: Nr 7 i storslalåm under vinter-OL i Nagano
*1999: Bronsemedalje i den alpine kombinasjonen, nr 4 i storslalåm og nr 5 i super-G under VM i alpint i Vail
*2001: Bronsemedalje i den alpine kombinasjonen og nr 8 i storslalåm under VM i alpint i St. Anton
*2002: Nr 6 i kombinasjonen og nr 10 i super-G under vinter-OL i Salt Lake City

### Verdscupsigrar

Accola la opp som alpinist i 2005.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Paul Accola|Paul Accola]]» frå ,  den 18. februar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* 
*Offisiell nettside
Aleksej Abrikosov

**Aleksej Aleksejevitsj Abrikosov** () var ein russisk fysikar med viktige bidrag innanfor faststoffysikk.

Han tok doktorgraden i fysikk i 1951 ved Det fysiske instituttet i Moskva, og var seinare tilsett ved Landau-instituttet for teoretisk fysikk i Moskva. Frå 1991 har han vore tilsett ved Argonne National Laboratory i Illinois i USA. Abrikosov har særleg arbeidd innanfor faststoffysikk og oppdaga type-II superleiarar.

Abrikosov vart tildelt Leninprisen i 1966, Fritz Londons minnepris i 1972 og Den sovjetiske statsprisen i 1982. I 1989 mottok han Landauprisen frå Det russiske vitskapsakademiet. To år seinare, i 1991, vart Abrikosov tildelt *Sony Corporation's John Bardeen Award*.

Abrikosov er òg medlem av Royal Academy i London, og er medlem av American Physical Society, og i 2000 vart han vald til den prestisjefylte National Academy of Sciences. Han var ein av mottakarane av Nobelprisen i fysikk i 2003 saman med Vitalij Ginzburg og Anthony James Leggett, for teoriane sine om korleis ting kan oppføre seg ved ekstremt låge temperaturar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Aleksej Abrikosov|Aleksej Abrikosov]]» frå ,  den 18. februar 2012.*
Umbrailpasset

**Umbrailpasset** er ein fjellovergang gjennom Ortleralpane i Sveits og Italia. Fjellvegen knyter saman dalane Val Müstair i kantonen Graubünden med Valtellina i regionen Lombardia i Italia Italia. Med sine 2&nbsp;501meter over havet er fjellovergangen den høgstliggjande i Sveits.

På nordsida er nesten heile vegstrekninga grusveg. På sørsida går vegen allereie etter 200 meter saman med sørvestoppstigninga til Stelviopasset.

Vegen over Umbrailpasset er vinterstengd frå november til mai. 

### Soge
I mellomalderen vart fjellovergangen nytta til å frakte korn og vin nordover, medan salt frå saltgruvene i 'Hall in Tirol' vart frakta sørover. Køyrevegen var ferdigbygd i 1901.

## Bakgrunnsstoff


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Umbrailpasset|Umbrailpasset]]» frå ,  den 18. februar 2012.*