Votisk

**Votisk** er eit språk som høyrer til den austersjøfinske språkgreina i den uralske språkfamilien.

## Etymologien til etnonymet
Ordet *vad̕d̕a* har same bakgrunn som finsk *vaaja*. Det same ordet har også blitt brukt som inngruppenamn av eindel samer, *vuowjoš* og om det gamle stadnamnet *Vaiga* i austre delar av Estland. Russiske krøniker nemner votarane allereie på 1000-talet, dei blir der kalla водь (vod'). I moderne russisk er namnet på votisk водский язык (vodskij jazyk) og votarar er водский (vodskij). Det finske ordet for votisk og votarar er *vatjan kieli* og *vatjalaiset*.

## Dagens situasjon

Votisk er eit alvorleg truga språk. Etter den sovjetiske folketeljinga var det i 1989 62 personar med votisk som morsmål. I 1998 var det berre 30-40 som hadde votisk som morsmål, dei budde i Ingermannland langs breidda av Laukaanjoki, sommaren 2003 var det rundt 10 personar som snakka votisk, den yngste talaraen var fødd i 1935. Språket blir ikkje lenger lært av ungar. Ved folketeljinga i 2010 vart det 68 personar som meistra språket. Votarane har alltid vore eit relativt lite folk, på 1800-talet var det heller ikkje meir enn 5&nbsp;000 av dei.

## Grammatikk
Votisk har mange drag som skil det frå dei andre austersjøfinske språka. Ein skilnad er lydovergangen k -> tš /ʧ/ foran fremre vokalar, jf. *tšentšä*, fi. 'kenkä', «sko», *mätši*, fi. 'mäki' «bakke», *retši*, fi. 'reki' «slede» og *tšeeli*, fi. kieli «språk». Sjølve lydovergangen er vanleg nok, ein har det same i vestnorske dialektar og i svensk: (*köpa* [ʧø:pa]), og i italiensk (*centro* [ʧɛntro]).

Votisk har ein meir omfattande stadieveksling enn det vi finn i finsk, i tillegg til klusilane (lukkelydane) *p, t, k* gjeld det klusilsamband, affrikatar og, lang *s*. Jf. *idgön*, fi. 'itken' «eg gret», *pezäᴅ* fi. 'pesät' «reira», *laizgaᴅ* fi. 'laiskat' «dei late», *püsüᴅ* fi. 'pyssyt' «geværa», *redžeᴅ* fi. 'reet' «sledane» og *mädžē* fi. 'mäen' «bakkens». Her er *-dg-, -z-, -zg-, -s-, -dž-* svakt stadium av *-tk-, -s-, -sk-, -ss-, -tš-*.

I vestvotisk har *h, k* falle bort i slutten av ordet (som det også har gjort i finsk), men i austvotisk er dei bevart, t.d. *annaɢ*, fi. 'anna' «gje!», *kasõɢ* fi. 'kaste' «dogg», og *pereh* fi. 'perhe', «familie». Også suffikset for første person singularis i verb, *-n*, har falle bort, og sluttvokalen er forlenga, t.d. *annā* fi. 'annan' «eg gjev» og *johsī* fi. 'juoksin' «eg sprang», med lang final *a* og *i*. Alle nasalar har falle bort der dei stod før klusil i trykksvak staving, t.d. *paratan* fi. 'parannan' «eg forbetrar», stamme **paranta-*, og *suurõpi* fi. 'suurempi', større.

## Å studere votisk
Det er mogleg å studere votisk som del av eit studium i austersjøfinsk, ved universiteta i Helsingfors, Joensuu, Jyväskylä og Tartu.

## Språkprøve

Votisk:
*Meil õli karjušid. Siz õli palkattu karjušiida nyd enempää eväd, eb õõ karjušiid, eväd, tšenni ep taho mennä karjušissi. Nyd tšävvää vuoroo.*

Finsk (ord for ord):
Meillä oli paimenia. Silloin oli palkattu paimenet, mutta enää eivät, ei ole paimenia, eivät, kukaan ei tahdo paimeneksi. Nyt käydään vuoroin.

Omsetjing (ord for ord):
Vi hadde gjetarar. Då var (det) lønna gjetarar, men no ikkje lenger, (det) er ikkje gjetarar, ikkje, ingen vil bli gjetarar. No går dei på skift.

## Fotnotar


## Litteratur
* Adler, Elna ja Merle Leppik: Vadja keele sõnaraamat. Tallinn: Signalet, 1990, 1994; Tallinn: Eesti Teaduste Akadeemia, Eesti Keele Instituut, 1996, 2000.
* Ariste, Paul: A grammar of the Votic language. Bloomington, Indiana: Indiana University, 1968.
* Kettunen, Lauri: Vatjan kielen äännehistoria. Suomalaisen Kirjallisuuden Seuran toimituksia 185. Helsinki, 1930.
* Kettunen, Lauri: Vatjan kielen Mahun murteen sanasto. Castrenianumin toimitteita 27. Helsinki, 1986.
* Kettunen, Lauri ja Lauri Posti: Näytteitä vatjan kielestä. Suomalais-ugrilaisen seuran toimituksia 63. Helsinki: Suomalais-ugrilainen Seura, 1932.
* Laakso, Johanna: Vatjan käänteissanasto. Kotimaisten kielten tutkimuskeskuksen julkaisuja 49. Helsinki: Suomalais-ugrilainen seura, 1989.
* Lauerma, Petri: Vatjan vokaalisointu. Helsinki: Suomalais-ugrilainen seura, 1993. ISBN 951-9403-57-4.
* Posti, Lauri: Vatjan kielen Kukkosin murteen sanakirja. Helsinki: Suomalais-ugrilainen seura, 1980.
* Salminen, Väinö: Runonäytteitä Vatjan kielestä. Helsinki: Suomalaisen kirjallisuuden seura, 1928.
* Tsvetkov, Dmitri: Vatjan kielen Joenperän murteen sanasto. Helsinki: Suomalais-ugrilainen seura, 1995.
* Viitso, Tiit-Rein: Vadja keele Luutsa-Liivtšülä murraku fonoloogia. Emakeele Seltsi aastaraamat VII. Tallinn, 1961.

## Bakgrunnsstoff

* Votisk e-ordbok