open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Improvisasjon

**Improvisasjon** (frå italiensk *improvviso*, uventa) er å gjere noko «på ståande fot» utan å ha førebudd det eller å ha tenkt det ut på førehand.

Improvisasjon er viktig innanfor musikk, teater, dans, poesi og livet generelt.

## I musikk

Mange musikarar improviserer når dei spelar. Det vil seie at dei ikkje har planlagt nøyaktig kva notar dei skal spele på førehand, men at dei til dømes improviserer i forhold til ein gjeven akkordprogresjon.

Mange tenkjer først og fremst på jazz når ein snakkar om musikk og improvisasjon, men stort sett alle sjangrar kjenner omgrepet. Sjølv Mozart improviserte på si tid, og ein hadde ofte improvisasjonsduellar der ein fekk ein melodi frå salen og improviserte med utgangspunkt i denne melodien.

Ein kan også seie at all komposisjon ein eller annan gang har vore improvisasjon, ettersom ein komponist har tenkt det utan å vite akkurat kva han eller ho skulle tenkje.

## Improvisasjon i teaterkunst

Improvisasjon er særleg viktig innan former som teatersport og rollespel. Gateartistar og andre skodespelarar med tett publikumskontak kan også bruka mykje improvisasjon i opptredenane sine.

## Improvisasjon i kvardagen

I dagleg språkbruk tyder improvisasjon bruken av kreativitet for å løyse problem som oppstår. Å bruke reiskapar eller materiale på andre måtar enn opphavleg tenkt er eit typisk eksempel. Snakking er også improvisasjon, fordi ein som oftast ikkje har det klart føre seg kva ein skal seie, men lagar bodskapen etterkvart som han vert framført.
Annika Thor

**Annika Thor** () er ein svensk forfattar, dramaturg, manusforfattar og bibliotekar. 

Forfattaren blei fødd Annika Katz i Göteborg. Debutromanen hennar *[[En ö i havet]]* (*En øy i havet*) vart fylgd av *Näckrosdammen* (*Vannliljedammen*), *Havets djup* (*Havets dyp*) og *Öppet hav* (*Åpent hav*) som er ein serie om dei jødiske systrene *Steffi* og *Nelli* som under andre verdskrigen kjem som flyktingar til ei øy i den bohuslänske skjergarden. 

Annika Thor sit på stol nr 11 i Svenska barnboksakademien.

## Bibliografi
* *Film är inte bara bio* (1992)
* *[[En ö i havet]]* (1996, på norsk *[[En øy i havet]]*, 2001)
* *Näckrosdammen* (1997, på norsk *Vannliljedammen*, 2002)
* *Sanning och konsekvens* (1997, på norsk *Lek på ramme alvor*, 1999)
* *Havets djup* (1998, på norsk *Havets dyp*, 2003)
* *Öppet hav* (1999, på norsk *Åpent hav*, 2004)
* *Eldfågeln* (2000, på norsk *Ildfuglen*, 2006)
* *Rött hjärta blå fjäril]* (2002, på norsk *Rødt hjerte, blå sommerfugl* 2003)
* *Pirr i magen klump i halsen* (2003, saman med Cecilia Torudd, på norsk *Kiling i magen, klump i halsen*, 2004)
* *Altuns tre liv* (2004, saman med Altun Basaran)
* *Nu, i morgon!* (2005)

Alle er utgjevne på Bonnier Carlséns förlag i Sverige. Dei som har kome på norsk er utgjevne på Omnipax.

## Filmmanuskript
* *En hel del* (1990)
* *[[Sanning eller konsekvens]]* (1997)
* *Kattbreven* (2001)
* *[[Hannah med H]]* (2002)

## Bakgrunnsstoff
* Annika Thor på den svenske sida Författarcentrum
Studentsamskipnaden i Buskerud

**Studentsamskipnaden i Buskerud** (**SiBu**) var ein av dei dåverande 24 studentsamskipnadane i Noreg. SiBu tok seg av velferda til studentane ved Høgskolen i Buskerud, Høgskolen i Telemark og Folkeuniversitetet.

SiBu sitt øvste organ var styret, der studentrepresentantar utgjer fleirtalet. 

Studentsamskipnaden i Buskerud vart slege saman med Studentsamskipnaden i Vestfold og dannet Studentsamskipnaden i Buskerud og Vestfold. 

## Bakgrunnsstoff
* Studentsamskipnaden i Buskerud
Stratocumulus

**Stratocumulus** eller **bukleskyer** er ei gruppe skyer som høyrer med blant dei låge skyene og er blant dei mest vanlege over heile verda. Dei blir danna i høgder mellom 600 og 2000 m. Skyene er kvitaktige eller gråblå og oppstår i lag eller flak av skydottar eller valker. Dei er ofte flate på undersida, men kan ha ein meir ujamn overflate, og strekke seg ut over fleire hundre kvadratkilometer. Skyene består i hovudsak av vatn, men kan ved låge temperaturar innehalde iskrystallar og kornsnø. 

Skyene oppstår på to måtar. Den eine går ut på at ein vêrfront eller landmasse hevar ein stor, fuktig luftmasse til høgder der lufta kondenserer til eit stratusskydekke. Svak ustabilitet i skya fører så til skya si cumuliform. Den andre metoden går ut på at varm luft stig opp frå bakken på grunn av svak konveksjon over eit stort område. Tørrare og meir stabile luftlag over skya kan hindre skya i å utvikle seg vidare, men visst forholda ligg til rette for det kan skyene utvikle seg vidare til cumulus humilis, og nokre av desse kan igjen utvikle seg vidare til cumulonimbus. Visst stratocumulus ikkje har utvikla seg vidare innan tre-fire tida om ettermiddagen, når bakketemperaturen er høgast, pleier skyene å løyse seg opp slik at himmelen blir klar til kvelden. 

Skyene dannar lite nedbør, men blir dei tjukke nok kan dei produsere lett regn eller yr (eventuelt lett snø visst det er kaldt nok). Skyene blir ofte observert i samband med at dårlegare vêr anten er i vente eller har passert. Skydottane er større enn dei vi kan sjå i altocumulusskyer, og mange tar ofte feil mellom desse to. Ein enkel test kan avgjere kva skytype ein observerer. Visst du peikar mot skya med strak arm og skydottane er på storleik med tommelen din er det altocumulus, og visst dei er på storleik med heile handa di så er det snakk om stratocumulus. 


Image:Clouds Over Grand Junction, Colorado 02.jpg|Stratocumulus
Image:Stratocumulus-cylinders.jpg|Stratocumulus
Kansas City i Missouri

**Kansas City** er ein by i Jackson County i delstaten Missouri i USA. Kansas City ligg ved Missourielva ved grensa til delstaten Kansas, der det ligg ein by ved same namn.

I 2005 vart det estimert at Kansas City hadde 444.965 innbyggjarar. Byen har større folkesetnad enn nabobyen, og er den største byen i Missouri. Dei to byane går saman i det større Kansas City metropolitan area.

I 1930-åra var byen eit sentrum for jazzmusikken.

## Kjende personar
* Count Basie, orkesterleiar
* Walt Disney, filmprodusent
* Ernest Hemingway, forfattar, nobelprisvinnar
* Richard B Myers, general
* Charlie Parker, jazzmusikar

## Sport
**Profesjonelle lag i dei høgste divisjonane**
* NFL - amerikansk fotball
** Kansas City Chiefs
* MLB - baseball
** Kansas City Royals
* MLS - europeisk fotball
** Kansas City Wizards

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad for byen
Kultur i 2006

**Kultur i 2006** er ei oversikt over hendingar, fødde og døde personlegdomar innan kulturlivet i 2006.

## Litteratur
### Utgjevingar i Noreg
* Toril Brekke: *Drømmen om Amerika* (historisk roman)
* Lars Saabye Christensen: *Saabyes cirkus* (roman)
* Anne Karin Elstad: *Hjem* (roman)
* Kjartan Fløgstad: *Grand Manila* (roman)
* Hans Herbjørnsrud: *Brønnene* (noveller)
* Anne Holt: *Presidentens valg* (spenningsroman)
* Trude Marstein: *Gjøre godt* (roman)
* Anne B. Ragde: *Bunnforhold* (roman)
* Dag Solstad: *Armand V.* (roman)
* Helene Uri: *De beste blant oss* (roman)

## Utgjevingar i utlandet
* Isabel Allende: *Inés del alma mía* (roman)
* Liza Marklund: *Nobels testamente* (kriminalroman)

## Film
## Utgjevingar i Noreg
* *[[Den brysomme mannen]]*
* *[[Gymnaslærer Pedersen]]*
* *[[Filmen Kalde føtter|Kalde føtter]]*
* *[[Lange flate ballær]]*
* *[[Marias menn]]*
* *[[Oljeberget]]*
* *[[Slipp Jimmy fri]]*
* *[[Filmen Sønner|Sønner]]*
* *[[Filmen Svein og Rotta|Svein og Rotta]]*
* *[[Filmen Trigger|Trigger]]*
* *[[Filmen Uro|Uro]]*

## Utgjevingar i utlandet
* *[[Filmen Cars|Cars]]*
* *[[Klatretyven]]*
* *[[Little Manhattan]]*
* *[[Filmen Miami Vice|Miami Vice]]*
* *[[Over the Hedge]]*
* *[[Filmen Stormbreaker|Stormbreaker]]*
* *[[Take the Lead]]*
* *[[The Break-Up]]*
* *[[Filmen The Da Vinci Code|The Da Vinci Code]]*
* *[[The Fast and the Furious: Tokyo Drift]]*
Aortastenose

**Aortastenose** er ein hjartesjukdom kor utløpet frå venstre hjartekammer er forsnevra. Mellom 5 og 6 % av medfødde hjartefeil er aortastenosar. Den vanlegaste (75 til 80%) forma er **valvulær stenose**, kor sjølve aortaklaffen er misdanna. Forsnevringa kan òg sitte før (subvalvulært) eller etter (supravalvulært) klaffen.

Aortastenose kan òg vera ein degenerativ sjukdom hos vaksne, på ein i utgangspunktet frisk klaff. Han kan dessutan vekse fram på klaffar som har ein liten feil.
Mitralstenose

**Mitralstenose** er ein forsnevring av mitralklaffen, klaffen mellom venstre framkammer og hjartekammer. Dette kan vera ein medfødd hjartefeil eller ein erverva sjukdom, t.d. som ein følgje av ein revmatisk sjukdom. Det kan òg skje ei forkalking av klaffen som ein alderdomsendring.
Audio

**Audio** er eit ord med fleire tydingar:

* Lyd (Fysikk: Endringar i det statiske lydtrykket)
* Akustikk (Fagfeltet akustikk)
* Audioteknologi (Teknologien som ligg til grunn for lydreproduksjon)
* Musikkinstrument (Instrument som vert nytta for å skapa lyd)
Signalhandsaming

**Signalhandsaming** er eit omfattande fagfelt der ein analyserer og handsamar alle tenkjelege former for signal. 

Ein skil mellom analog signalhandsaming og digital signalhandsaming. 
Innan analog signalhandsaming studerer ein signal som har kontinuerleg variabel amplitude og som oftast òg er kontinuerlege i tid, medan digitale signal er kvantiserte både i tid og amplitude. Det finst ei mellomgruppe, der amplituden er kontinuerleg variabel, men med kvantisert tidsakse, som til dømes svitsja kondensatorfiltre. 

I døme i figuren omformar ein mikrofon (transduser) lydbølgjene til eit elektrisk spenning, som så vert omforma til ein tidsdiskret sekvens av binærtal av ein analog-til-digital-omformar, som vert vidare omforma til ein bitsekvens, som vert koda og overført over ein kommunikasjonskanal i form av ei elektromagnetisk bølgje. I mottaleren vert den elektromagnetiske bølgja forsterka og dekoda til ein sekvens av binærtal, som så vert omforma til ei elektrisk spenning i ein digital til analog-omformar. Dette signalet vert så forsterka og nytta for å driva ein høgtalar (transducer), som omformar inngangsspenninga til ei lydbølgje som når øyro til ein eller fleire personar.

Signalhandsaming er ein teknologi som inngår i mange samanhengar, som telekommunikasjon, audioteknologi, radar, sonar, bilete og videohandsaming og så vidare. Utstyr som mobiltelefonar, bilar, fly og satelittar er fullpakka av ulike former for signalhandsaming. 

## Sjå òg
* Analog signalhandsaming

* Digital signalhandsaming
* Lydsignalhandsaming
* Talehandsaming
* Biletehandsaming
* Videohandsaming
* Systemidentifikasjon
* Estimering
Talehandsaming

**Talehandsaming** er eit fagfelt som tek for seg syntese, analyse, klassifisering, attkjenning, komprimering og anna handsaming/prosessering av tale. Dette er eit tverfagleg område, som trekkjer inn element frå signalhandsaming og naturlege språk (lingvistikk).

### Sjå òg
* Audiosignalhandsaming
* Psykoakustikk
* Audioteknologi
* Tale
* Talesyntese
* Lingvistikk
Skrik

**«Skrik»** (feittstift på papp, 1893) er eit av Edvard Munch sine mest berømte måleri, og ein av Noreg sine viktigaste kunstskattar. Måleriet finst i fire originalversjonar. Av desse høyrer til to Munchmuseet, eitt Nasjonalgalleriet, og det siste er i privat eige (Petter Olsen).

Måleriet er eit kjent ikon, òg internasjonalt, og kan ofte finnast att i vitseteikningar, reklame og populærkultur. 

Munch måla biletet etter ei angstfylt naturoppleving da han gjekk frå Ekeberg i Oslo, og han skriv i dagboka si datert Nice 22. januar 1892: 
:*Jeg gik bortover veien med to venner – solen gik ned – Jeg følte som et pust av vemod – Himmelen ble plutselig blodig rød – Jeg stanset, lænede meg til gjerdet mat til døden – så ut over de flammende skyerne som blod og sværd over den blåsvarte fjord og by – Mine venner gik videre – jeg sto der skjælvende av angst – og følte et stort uendelig skrik gjennom naturen.*

Forskarar har påstått himmelen var så raud på grunn av eit vulkanutbrot i Indonesia i same periode. Utbrotet førte til eit sterkt raudt lys på himmelen i Europa frå november 1883 til februar 1884. Det var ikkje uvanleg at Munch måla bilete ut frå hendingar som låg eit stykkje tilbake i tid. 

## Tjuveri av «Skrik»
* Versjonen til Nasjonalgalleriet vart stole 12. februar 1994. Biletet kom seinare til rette.
* 22. august 2004 vart det utstilte måleriet på Munchmuseet stole av væpna menn. Dette biletet kom til rette 31. august 2006. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* «Skrik»
* Om «Skrik» og andre av bilete til Munch
Marina Lewycka

**Marina Lewycka** () er ein engelsk forfattar av ukrainsk opphav frå Sheffield i England.

Lewycka vart fødd i ein flyktningleir i Kiel i Tyskland etter den andre verdskrigen. Ho flytta som barn med familien sin til England der ho bur no. Ho vart utdanna ved Keele University, og er no lærar i mediafag ved Sheffield Hallam University.

Debutromanen hennar, *[[A Short History of Tractors in Ukrainian]]* (*En kort historie om traktoren i Ukraina*, Gyldendal, 2006, ISBN 82-05-33379-3), fekk Bollinger Everyman Wodehouse Prize ved Hay litteraturfestivalen, og vart nominert til The Man Booker Prize og Orange Prize for Fiction i 2005. Romanen er omsett til meir enn 20 språk, mellom anna nederlandsk, norsk og italiensk.

Utanom diktinga si har Lewycka skrive fleire bøker med praktiske råd for eldre menneske, utgjevne av den engelske ideelle organisasjonen Age Concern.

## Bakgrunnsstoff
* Intervju med Marina Lewycka i ''Klassekampen'', 20. mars 2006
Foster

**Foster** (av norrønt *fóstr*) er avkom som ikkje er fødd eller klekt ennå, og som ligg verna i morslivet eller i eit egg.

Innan embryologi reknar ein embryoet som foster i det siste utviklingsstadiet. Hjå menneske vil dette seia frå tredje månad i svangerskapet til fødselen, eller frå veke 9 etter befruktinga.

Placentale pattedyr har ei morkake til kvart foster som utveksler næring og avfallsstoff med mora. Hjå pungdyr, som ikkje har ei slik morkake, blir avkommet fødd etter eit svært kort svangerskap og fortset utviklinga som ein fosterliknande joey i pungen.


Fil:PSM V71 D218 Chick removed from egg after ten day and two hour incubation.png|Teikning av eit kyllingfoster teke frå eit egg etter 10 dagar og 2 timar.
Fil:12.5day-murine-embryo.jpg|Musefoster på 12,5 dagar.
Fil:Walembryo 1.jpg|Kvalfoster.


## Bakgrunnsstoff
Sulfat

**Sulfat** (SO42-) er eit anion bygd opp av eit svovelatom og fire oksygenatom. Salt og esterar som inneheld sulfation blir også kalla sulfat.
Sulfationet har ein tetraedrisk struktur. Svovelatomet i midten er omgitt av dei fire oksygenatoma. Det blir ofte avleidd frå svovelsyre (H2SO4).  

Ein framstiller uorganiske sulfat gjennom å løyse metall i svovelsyre, ved reaksjon mellom metalloksid, -hydroksid eller -karbonat med svovelsyre eller ved oksidasjon av metallsulfid eller -sulfitt.
Organiske sulfat er esterer av typen ROSO3 eller R2SO4 der eitt eller begge hydrogenatoma i svovelsyra er erstattet av organiske grupper, R.

Mange typar sulfat finst i naturen, til dømes gips (CaSO4·H2O), barytt (BaSO4) og alunitt (KAl3(SO4)2(OH)6. I havet er sulfatkonsentrasjonen ca. 30 millimol per liter, noe som tilsvarer 960 g svovel per m3.
Saman med kation kan sulfationet danna salt. Desse får namn etter kationet, ofte eit metall, men med endinga *-sulfat*. Nokre viktige sulfat i kjemisk industri er natriumsulfat og ammoniumsulfat.
Dei fleste sulfata er lett løyselege i vatn. Dette gjeld likevel ikkje alltid. Til dømes er bariumsulfat og kalsiumsulfat (gips) tungtløyselege. 


Bariumsulfatpulver.png|Bariumsulfat
Manganese(II)-sulfate-photo.jpg|Mangan(II)sulfat
Síran železnato-amonný.JPG|Ammoniumjern(II)sulfat, også kjend som Mohrs salt
Sulfate de fer 3.JPG|Mikroskopbilde av eit jernsulfat.

## Bakgrunnsstoff
* «sulfater» i *Store norske leksikon*

## Kjelder

*Delphin, Inger Lise A. «sulfater» (15. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 21. januar 2014.
Digital signalprosessor

**Digital signalprosessor** er nemninga på mikroprosessorar spesielt utvikla for å nyttast inna digital signalhandsamimg og diskret regulering. I daglegtalen nyttar ein gjerne nemninga **DSP**, som er forkortinga til det engelske namnet «digital signal processor». Det som skil ein DSP frå andre mikroprosessorar er at arkitekturen er optimaisert for å utføra typiske signalhandsamingsoppgåver, som utrekning av indreprodukt, 2. ordens ARMA-seksjonar, FFT, etc. Ein DSP er òg typisk utstyrt med I/O-einingar som er lette¨å kopla saman med AD-omformarar, DA-omformarar og andre I/O-einingar. 

## Sjå òg
* Digital signalhandsaming
* Mikroprosessor
* Mikrokontroller
* ASIC
* FPGA
Dipolbinding

Ei **dipolbinding** er ei svak kjemisk binding. Det vil seia ei binding som verkar mellom molekyl, atom eller ion som ikkje er bunde til kvarandre på annan måte.

Slike bindingar vert danna mellom permanente dipolar, molekyl med stor forskjell i elektronegativitet mellom atom som er bunde til kvarandre. Det eine atomet får da ein positiv partiell ladning og det andre ein negativ partiell ladning. Bindingane skjer mellom den positive delen av eit molekyl og den negative delen av eit anna. 

Bindingar mellom induserte dipolar vert kalla van der Waals-bindingar. Desse er svakare enn dipolbindingar.
Polyrytme

Ein **polyrytme** oppstår når to eller fleire uavhengige rytmar vert spelte i lag. Eit døme kan vere når ein spelar tre jamne slag mot fire jamne slag i takten.
Ragtime

**Ragtime** er ein musikksjanger, som regel spelt på piano, som var spesielt populær mellom 1900 og 1918. Det er også ei danseform i 2/4 og 4/4 takt.

Dei tre største ragtimekomponistane var Joseph Lamb, James Scott og Scott Joplin.

Historia til ragtime byrjar med Scott Joplin. Joplin, også kjend som «The King of Ragtime» var den første som spelte ragtime. Han var likevel ikkje den første som spelte inn musikken. I 1885 spelte Ben Harney inn songen «You've Been a Good Old Wagon». Den første instrumentale ragtimen vart spelt inn av William Krell; «Mississippi Rag» i januar 1897. Mot slutten av 1897 vart Tom Turpin sin «Harlem Rag» den første som vart publisert. Joplin hadde på denne tida allereie spelt inn marsj- og valsesangar. Hans første rag-innspeling, «Original Rag», kom likevel ikkje før 1899. Scott Joplin fekk sitt store gjennombrot med «Maple Leaf Rag» i 1899.

Ragtimen stammar delvis frå marsjen, men dei musikalske røtene er også bunde til plantasjelivet. Dansen og musikken «cakewalk» var ein nær foreløpar. I denne dansen opptredde par i ei etteraping av europeiske dansetradisjonar ispedd afrikanske dansetrinn. Det beste paret vart belønna med ei kake eller ein kakebit.
Drope

Ein **drope** er ein rundvoren væskepartikkel som blir halden saman av overflatehinna til væska. Overflatespenninga til væska gjer overflaten minst mogleg, slik at tilstrekkeleg små og svevande dropar vil få kuleform (lekamen med størst volum for ei viss overflate).

Når dropar blir danna ved at væske dryp ut av eit rør, vil alle dropane vere like store. Storleiken er bestemt av at overflatespenninga berre kan halde tyngda av ein viss væskemasse i form av ein liten sekk. Blir massen større, vil den hengjande dråpen snevrast inn øvst og sleppe røyret han heng i.

Vatn kan danne større dropar enn noko anna væske på grunn av den store overflatespenninga til denne væska. Ein drope destillert vatn har ein masse på ca. 0,05&nbsp;g. Regndropar har som regel eit tverrmål på 2–4&nbsp;mm, ved styrtregn 5&nbsp;mm, ved duskregn mindre. Tåke består av små vassdropar med eit tverrmål på omtrent 0,01&nbsp;mm. I skyer er dropane noko større, omtrent 0,03&nbsp;mm.

På grunn av den forskjellige brytingsindeksen til vatn og luft, kan regndropar bryte og reflektere sollys slik at regnbogar oppstår.


Falling (2364911896).jpg|Drope som fell frå istapp.
Water drop animation enhanced small.gif|Animasjon av vatn som dryp frå ei kran
2006-02-13 Drop-impact.jpg|Drope som treffer eit glas med vatn
Web Of Refractions (260726669).jpg|Speglande dropar på spindelvev


## Bakgrunnsstoff
* Liquid Sculpture. Bilete av dropar.

## Kjelder

*«Dråpe» (7. juni 2013), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 3. april 2014.
Bjarte Vatlestad

**Bjarte Vatlestad** () er ein norsk fotballspelar frå Sogndal som for tida spelar for Kaupanger. Han har elles spelt for m.a. Fredrikstad FK og Sogndal IL.

## Klubbar
*  Sogndal (*-[[1994]]*)
*  Fjøra (*[[1995]]-[[1996|96]]*)
*  Ny-Krohnborg (*[[1996]]*)
*  Fjøra (*[[1997]]*)
*  Sogndal (*[[1998]]-[[1999|99]]*)
*  Rodengo Saiano (*[[2000]]*)
*  Sogndal (*2000*)
*  Fredrikstad (*2000-[[2001|01]]*)
*  Klaksvíkar Ítróttarfelag (*[[2002]]*)
*  Fjøra (*[[2003]]*)
*  Hovding (*[[2004]]-[[2005]]*)
*  Fjøra (*[[2005]]*)
*  Kaupanger (*[[2007]]-*)

## Bakgrunnsstoff

* Spelarprofil på FFKsupporter.net
Fellingsreaksjon

Ein **fellingsreaksjon** er ein kjemisk reaksjon som skjer når løysingar vert blanda slik at stoff dei inneheld reagerer og dannar ei tungtløyseleg kjemisk sambinding. Det tungtløyselege stoffet vert då synleg i løysinga, og søkk ofte til botnen. Ein seier at det fell ut. Slik felling kan òg skje i ei overmetta løysning. 

Slike reaksjonar kan brukast i kjemisk analyse. Til dømes kan halid som klorid og iodid påvisast i ein reaksjon med sølvnitrat. Med kaliumklorid vert reaksjonen:
     AgNO3(aq) + KCl(aq) ---> AgCl(s) + KNO3(aq)
(aq) tyder at stoffet er i vassløysning, (s) at det er i fast form. Slik viser reaksjonslikninga at sølvklorid fell ut viss ein blandar ei løysning av sølvnitrat og ei løysning av kaliumklorid. Kaliumionet og nitrationet held seg løyst etter reaksjonen.

Andre fellingsreaksjonar kan brukast til å påvisa kation. Fargen på botnfallet gir informasjon om kva ion det inneheld.
Årdalstangen

**Årdalstangen** er ein tettstad, industristad og administrasjonssenter i Årdal kommune i Indre Sogn i Vestland. Tettstaden har , og var fram til 1993 ein ferjestad for ruter frå Årdalstangen ferjekai til Lærdal og Kaupanger. Desse sambanda vart erstatta av ny Fylkesveg 53 frå Årdalstangen til Fodnes og tiknyting til Riksveg 5 mellom Lærdal og Sogndal.

## Folketalsutvikling


Hæreidselvi river, Årdalstangen, Norway - 2015-08-23.jpg|Hæreidselvi i Årdalstangen.
Special people Electric Vehicle.jpg|Elektriske bilar for eldre i Årdalstangen, mai 2015.


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Kristin Ese: «Vegutløysing for Årdal» på nettstaden til Fylkesarkivet i Vestland
Burot

**Burot** (*Artemisia vulgaris*) er ein plante i korgplantefamilien. Han finst over heile landet, men er sjeldan i Finnmark. Planten blomstrar frå juli/august. Han er og kjend under namn som gråbo, bugrasrot og gråbonde.
Ifølgje Cappelen Damms flora er heile planten giftig for husdyr.

Planten har ei sterk lukt, stive, meterhøge stenglar, blad som er mørkegrøne på oversida og sølvgrå hårete på undersida. Dei bitte små blomstrane er samla i gråbrune korger. Pollineringa skjer ved hjelp av vinden. Planten dannar mykje pollen, som kan utløysa allergi. 

## Utbreiing
Burot finst over store delar av verda. Planten har opphav i tempererte delar av Eurasia. Han ser ut til å ha vore blant dei første plantane som voks i Danmark etter siste istid. I Noreg har han anten halde til ved kysten og i urer, eller blitt innført. Han spreier seg no nordover og oppover i landet, og blir rekna som ugras.

## Bruk
Burot har vore brukt som legeplante sidan oldtida, mellom anna mot livmorsjukdommar og til å lindra menstruasjonssmerter. Dessutan har planten vore brukt mot lopper og lus. 

Planten har lenge vore brukt i kinesisk matlaging, og blir nytta i riskaker i Kina, Korea og Japan. Burot blir ein sjeldan gong brukt i europeisk matlaging som ein bitter krydderurt, mellom anna som fyll til gåsesteik til jul.

## Kjelder
* Erik Bruun og Budde Christensen: *Klassiske legeplanter*
* Leif Ryvarden: *Norges planter*
* Mugwort (Artemisia vulgaris L.) ved Gernot Katzer’s Spice Pages
* Burot ved pollenvarslingen.no
;Referansar

## Bakgrunnsstoff
Lene Kaaberbøl

**Lene Kaaberbøl** () er ein dansk forfattar frå København. Ho har cand.mag. i engelsk og dramaturgi frå Aarhus Universitet. Inspirert av *[[The Lord of the Rings]]* (*Ringenes herre*) av Tolkien og Ursula K. Le Guins trilogi om *[[Jordhavet]]* føregår mange af Lene Kaaberbøl sine bøker i mytiske fantasy-mellomalderunivers. Bak dette gøymer personskildringar og jordnære problemstillinger om å vekse opp og verte vaksen seg. Kaaberbøl er medeigar i forlaget Phabel.

## Bibliografi
### Skammer-serien
Lene Kaaberbøl har m.a. skrive barnebokserien *[[Skammerserien]]* (*Skammarserien* på norsk) som består av fire bind:
* *Skammerens datter* (2000, på norsk *Skammarens dotter*, 2003)
* *Skammertegnet* (2001, på norsk *Skammarteiknet*, 2003)
* *Slangens gave* (2001, på norsk *Slangens gåve*, 2004)
* *Skammerkrigen* (2003, på norsk *Skammarkrigen*, 2004)

Serien er omsett til mange språk og utgjeven eller planlagt utgjeven i m.a. USA, England, Sverige, Japan, Tyrkia, Frankrike, Tyskland, Nederland, Russland, Litauen, Noreg og Færøyane. Ein filmatisering av fyrste bind i Skammarserien kom ut i 2015.

### Katriona-serien
* *Sølvhesten - historien om Katriona Teresadatter* (1992, på norsk *Sølvhesten : historia om Katriona Teresadotter*, 2005)
* *Hermelinen - historien om Katriona Trivallia* (1994, på norsk *Hermelinen : historia om Katriona Trivallia*, 2006)
* *Isfuglen - historien om Katriona Bredinari* (2000, på norsk *Isfuglen : historia om Katriona Bredinari*, 2006)

### [[W.I.T.C.H.]]-serien
* *The Salamander’s Heart* (på dansk *Salamanderens hjerte*, 2002, på norsk *W.i.t.c.h. : salamanderens hjerte*, 2002)
* *Brimestone Music* (på dansk *Stilnerens musik*, 2002, på norsk *W.i.t.c.h. : Brimestones' musikk*, 2002)
* *Merefire* (på dansk *Havets ild*, 2002, på norsk *W.i.t.c.h. : havets ild*, 2002)
* *Green Fingers* (på dansk *Grøn magi*, 2002, på norsk *W.i.t.c.h. : grønne fingre*, 2003)
* *The Cruel Empress* (på dansk *Den Grusomme Kejserinde*, 2002, på norsk *W.i.t.c.h. : den onde keiserinnen*, 2003
* *The Stone Falcon* (på dansk *Krystalfuglene I: Stenfalken*, 2003, på norsk *Steinfalken*, 2003)
* *The Talons of the Eagle* (på dansk *Krystalfuglene II: Ørnekløer*, 2003, på norsk *Ørnens klør*, 2003)
* *The Shadow of the Owl* (på dansk, *Krystalfuglene III: Uglens skygge*, 2003, på norsk *Uglens skygge*, 2003)
* *The Golden Phoenix* (på dansk *Krystalfuglene IV: Den gyldne føniks*, 2003, på norsk *Den gylne føniks*, 2003)

*W.I.T.C.H.*-bøkene er skrivne på engelsk og sidan omsett til dansk, norsk og andre språk.

Parallelt med bøkene finst òg teikneserien *W.I.T.C.H.*, som vert utgjeven i bladet *W.I.T.C.H.*. Teikneseriehistoriene (som vert teikna og skrivne internt i Disney) kjem sidan i spesielle bøker (W.I.T.C.H-sagaene).

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Lene Kaaberbøl si vevside
* Forfattarinformasjon på nettsida til Det Norske Samlaget
Pula

:*Sjå òg mynteininga [[botswansk pula]].*

**Pula** (italiensk og venetiansk ***Pola***, istriotisk *Puola*, slovensk *Pulj*, ungarsk *Póla*) er ein by og ein bykommune i fylket Istria i Kroatia. Sjølv om Pazin er fylkeshovudstad, held fylkesregjeringa til i Pula.

Frå 1800-talet og gjennom den første verdskrigen var Pula hovudkvarter for den austerriksk-ungarske marinen. 

Som resten av området har byen eit mildt middelhavsklima, roleg sjø og urørt natur. Byen har lange tradisjonar for vinproduksjon, fiske, skipsbygging og turisme. Pula har òg vore det administrative senteret i Istria sidan antikken.

## Folketal

Den einaste busetnaden i kommunen ved dei siste folketeljingane var:

## Kjelder
### Referansar
Viktor Jusjtsjenko

**Viktor Andrijovitsj Jusjtsjenko** () er ein ukrainsk politikar, i perioden 2005–2010 Ukrainas tredje president. Han var statsminister i Ukraina frå 1999 til 2001.

Justsjenko er fødd i Khoruzjivka i Sumy oblast og utdanna økonom. Han var tilsett ved dei ukrainske kontora til den sovjetiske statsbanken. I 1993 byrja han jobba i den nye ukrainske statsbanken, der han blei øvste sjef i 1997.

I desember 1999 blei Jusjtsjenko innsett som statsminister av president Leonid Kutsjma. Han måtte gå frå stillinga i 2001, etter at det blei reist mistillitforslag mot han på grunn av ein konflikt med industrileiarar frå kolgruver og naturgassselskap.

I 2002 blei Jusjtsjenko leiar for koalisjonen Vårt Ukraina (*Nasja Ukrajina*). Han var presidentkandidat i 2004 og deltok i ein bitter valkamp. Seint i september dette året blei Jusjtsjenko svært sjuk, og fekk behandling ved ein klinikk i Wien. Legane her meinte han var blitt forgifta, og analysar av blodet hans vist svært høge verdiar av ein giftig dioksin (TDCC eller *tetrachlorodibenzoparadioxin*). Jusjtsjenko meinte han var blitt forgifta under ein lunsj med leiaren for tryggingstenesta i Ukraina.

Dei offisielle resultata etter presidentvalet 21. november 2004 erklærte Jusjtsjenko som tapar, og den førre presidenten sin føretrekte kandidat, Viktor Janukovytsj som vinnar. Anklagar om valfusk utløyste massive gatedemonstrasjonar, som blei kjende som den oransje revolusjonen. Til slutt blei valet underkjent, og eit nytt blei heldt 26. desember. Jusjtsjenko blei vald som president med 52,0 % av røystene i omvalet.

Jusjtsjenko stilte også som kandidat til presidentvalet i Ukraina i januar 2010, men blei slegen ut i fyrste valomgang med berre 5,5 % av røystene.

## Bakgrunnsstoff
Åndenes hus

***Åndenes hus***, på spansk originalspråk ***La casa de los espíritus***, er debutromanen til Isabel Allende frå 1982. Boka er ein chilensk slektsroman som handlar om tre generasjonar. Hovudpersonen er den den iltre og svært konservative Estebán Trueba.

Romanen vart filmatisert i 1993 med Jeremy Irons og Glenn Close i hovudrollene, sjå *[[The House of Spirits]]*.
Løysemiddel

Eit **løysemiddel** er ei væske eller ein gass som vert nytta til å løysa andre stoff. Vatn er eit godt løysmiddel for mange salt og polare molekyl. Upolare molekyl kan løysast ved hjelp av organiske løysemiddel. Dette kan til dømes vera diklormetan. Kloroform, alkoholar og aceton er andre eksempel på organiske sambindingar som ofte vert nytta som løysemiddel. Mange organiske løysemiddel kan vera skadelege for kroppen.

## Polare og upolare løysemiddel

Løysemiddel kan delast i polare og upolare løysemiddel etter dei molekylære eigenskapane. Polare molekyl kan løysast i eit polart løysemiddel, medan eit upolart løysemiddel må nyttast for å løysa upolare molekyl. Dette vert ofte oppsummert i hugseregelen «likt løyser likt».
In the Line of Fire

***In the Line of Fire***, kalla ***I skuddlinjen*** på norsk, er ein amerikansk spenningsfilm frå 1993. Filmen handlar om ein psykopat som prøver å morde presidenten i USA og Secret Service-agenten Frank Horrigan. 

Filmen er regissert av Wolfgang Petersen, skriven av Jeff Maguire og hovudrollene vert spelte av Clint Eastwood som Secret Service-agenten, og John Malkovich som mordaren. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Ronny Wiltersen

**Ronny Wiltersen**, (på engelsk **Ron Weasley**), er ein av hovudpersonane i historiene om trollmannen Harry Potter, forfatta av J.K. Rowling.
Han er fødd 1. mars 1980 og er fullblodstrollmann. Skytsvergen hans er ein hund, medan hambusen hans er ein edderkopp, nærmare bestemt ein akrumantula kalla Argarapp.

I Harry Potter-filmane blir Ronny Wiltersen spelt av Rupert Grint. 
## Kjæledyr
### Skorpus
På andre språk heiter Skorpus:
*Skorpus
**Engelsk: *Scabbers*
**Bulgarsk: *Скабърс*
**Dansk: *Scabbers*
**Kinesisk (PRC): 班班
**Kinesisk (Taiwansk): 班班
**Tsjekkisk: Prašivka
**Nederlandsk: *Schurfie*
**Finsk: *Kutka*
**Fransk: *Cro&ucirc;tard*
**Tysk: *Krätze*
**Moderne gresk: *&#931;&#954;&#940;&#956;&#960;&#949;&#961;&#962;*
**Ungarsk: "Makesz"
**Indonesisk: *Scabbers*
**Italiensk: *Crosta*
**Japansk: *Scabbers* (*Sukab&#257;zu*, スキャバーズ)
**LatI: *Scabbers* (gen. *Scabberi*)
**Portugisisk : *Perebas*
**Latvisk: *Ka&#353;&#311;is*
**Polsk: *Parszywek*
**Russisk: *&#1057;&#1082;&#1072;&#1073;&#1073;&#1077;&#1088;&#1089;* (Skabbers)
**Slovakisk: *Prašivec*
**Thai: *สแคบเบอร์*
**Walisisk: *Crachyn*

### Tullerusk
Tullerusk, ogso kalla «Rusken» er Ronny si ugle. På andre språk heiter Tullerusk;
* Tullerusk
**Engelsk: *Pigwidgeon* (Pig)
**Bulgarsk: *Пигуиджън* (Пиг)
**Kinesisk (PRC): 小豬 (朱薇瓊)
**Kinesisk (Taiwansk): 小豬
**Tsjekkisk: *Papu&scaron;ik* (Pašik)
**Dansk:*Grisligiano* aka *Grisling*
**Nederlandsk: *Koekeroekus* (*Koe*, som betyr ku)
**Finsk: *Posityyhtynen* (Possu)
**Fransk: *Coquecigrue* (Coq)
**Tysk: *Pigwidgeon*
**Ungarsk: *Pulipinty*
**Indonesisk: *Pigwidgeon*
**Italiensk: *Leotordo* (Leo)
**Latvisk: *Pumperni&#311;elis* (Pumpa)
**Polsk: *Świstoswinka* (Świnka)
**Portugisisk (Brasil): *Pichitinho* (Pichí)
**Portugisisk : *Pigwidgeon* (Pig)
**Serbisk: *Prasividžion*
**Svensk: *Piggelin* (Pig)
**Thai: *พิกวิดเจี้ยน*
Ytre Moa

**Ytre Moa** er ein stad i Årdal kommune. Platået ligg ca. 100 meter over havet, og er for det meste dekt av lauvskog. Ytre Moa vert ein del brukt som turområde. Staden er lett tilgjengeleg og det er mogleg å gå vidare til Moa eller Moakamben.

Vikinggarden på Ytre Moa er det mest heilskaplege gardsanlegget ein kjenner til i Noreg frå vikingtida (800-1050). Garden er frå den store nyryddingstida på 800-talet. Av ein eller annan grunn vart garden lagt øyde, truleg mot slutten av 900-talet. Ved utgravingane i 1964-1966 vart det funne seks hus og kring 20 gravrøyser.

Terrasseflata har vore på 80 til 90 mål, men elvane har gjennom åra skore seg kraftig inn i terrassefoten og minka arealet. Gardsanlegget ligg på austre delen av den store terrasseflata, der jordsmonnet er best.

## Bakgrunnsstoff
* Informasjon frå kommunen 
* NRK fylkesleksikon
* Arkeologi i Vest
Daniel Barringer

**Daniel Moreau Barringer** () var ein amerikansk geolog som framfor alt er hugsa som den fyrste som påviste eit nedslagskrater på jorda. Krateret han påviste er Barringerkrateret i Arizona, som har fått namn etter han.
Fredrik Reinfeldt

**John Fredrik Reinfeldt** () er ein svensk politikar og leiar for det liberal-konservative Moderata samlingspartiet sidan 2003. Etter at høgresida og Allians för Sverige fekk fleirtal i riksdagsvalet 2006, var han statsminister i Sverige frå 6. oktober 2006 til 3. oktober 2014, då Stefan Löfven tok over.

## Karriere
Reinfeldt vart med i Moderata ungdomsförbundet i 1983, og vart leiar i 1992. Han hadde dette vervet fram til 1995. Han har vore riksdagsmedlem sidan 1991, som representant for valkrinsen på heimstaden. Etter nederlaget i 1994 for den moderaterna-leidde koalisjonsregjeringa, utvikla Reinfeldt ei kritisk haldning til partileiarskapen under Carl Bildt, noko som førte til at han vart utstøytt i partiet. Men etter eit leiarskifte i 1999 og eit dårleg resultat i riksdagsvalet 2002, fekk Reinfeldt gradvis meir innflytnad i Moderata samlingspartiet.

### Statsminister
Reinfeldt vart vald til partileiar 25. oktober 2003, og etterfølgde Bo Lundgren. Under hans leiarskap har politikken i moderaterna gått meir i retning av sentrum, og det har kalla seg sjølv «Nya moderaterna». Etter riksdagsvalet 2006, som vart halde 17. september 2006, vart Reinfeldt vald til statsminister i den nye regjeringa den 5. oktober, og presenterte regjeringsmedlemmene dagen etter. Saman med dei tre andre partia i sentrum-høgre-alliansen, leidde Reinfeldt ei koalisjonsregjering som hadde støtte av eit lite fleirtal i Riksdagen. Som 41-åring var han den tredje yngste personen som har vorte statsminister i Sverige, etter Robert Themptander og Rickard Sandler.

### Familie
Han er busett i Täby nord for Stockholm og gift med Filippa Reinfeldt, som er *[[landstingsråd]]* (m) i Stockholms län. Paret har tre ungar.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Moderata samlingspartiet

**Moderata samlingspartiet** (m), mest kjent under namnet **moderaterna**, er eit svensk politisk parti, som vart grunnlagt i 1904 under namnet *Allmänna valmansförbundet*. Partiet står for liberalkonservatisme og ligg tradisjonelt til høgre i svensk politikk (frå 1938 til 1969 var også ordet «höger» i partinamnet). Det er det tredje største partiet i den svenske riksdagen (etter Sverigedemokraterna og Socialdemokraterna). Før dette var moderaterna i regjering frå 1991 til 1994 (sjå regjeringa Carl Bildt), og frå 2006 var partiet med i den borgarlege koalisjonen Allians för Sverige fram til 2014.

Moderaterna danna i 2022 ei regjering saman med Liberalerne og Kristdemokraterna, og Sverigedemokraterna som støtteparti.

## Ideologi
Ideologien til moderaterna er offisielt liberalkonservatisme. Om det ideologiske tyngdepunktet ligg på liberalisme eller konservatisme, er omstridt. Somme meiner at partiet i Fredrik Reinfeldt si leiartid gjekk vekk frå nyliberalisme og nærma seg sosialkonservatisme eller sosialliberalisme. Moderaterna har likevel ikkje fått nytt partiprogram, dessutan finst det mange nyliberalistar i leiande posisjonar i partiet. Nyliberalismen dominerer framleis også i ungdomsforbundet MUF. Medlemsbladet til moderaterna heiter *[[Medborgaren]]*.

## Namnehistorikk
* 1904–1938: *Allmänna valmansförbundet*
* 1938–1952-1969: *Högerns riksorganisation*
* 1952–1969: *Högerpartiet*
* 1969–&nbsp;: *Moderata samlingspartiet*

## Partileiarar
* Gustaf Fredrik Östberg, 1904-1905
* Axel Svedelius, 1905-1906
* Hugo Tamm, 1907†
* Gustaf Fredrik Östberg, 1908-1912
* Arvid Lindman, 1912-1917
* Olof Jonsson i Hov, 1917
* Arvid Lindman, 1917-1935
* Gösta Bagge, 1935-1944, motkandidat Ivar Anderson
* Fritiof Domö, 1944-1950
* Jarl Hjalmarson, 1950-1961
* Gunnar Heckscher, 1961-1965, motkandidat Leif Cassel
* Yngve Holmberg, 1965-1970
* Gösta Bohman, 1970-1981, motkandidat Yngve Holmberg
* Ulf Adelsohn, 1981-1986
* Carl Bildt, 1986-1999, motkandidat Ingegerd Troedsson
* Bo Lundgren, 1999-2003
* Fredrik Reinfeldt, 2003-2015
* Anna Kinberg Batra, 2015-2017
* Ulf Kristersson, 2017-

## Kjelder
Talet 33

**Talet trettitre** (**33**) er eit oddetal. I heiltalsrekkja kjem det etter talet 32 og før talet 34.

Ordenstalet som svarar til talet trettitre er **trettitredje** (**33.**).
Det ukrainske riksvåpenet

**Det [[Ukraina|ukrainske]] [[riksvåpen]]et** (Tryzub) inneheld dei same fargane som det ukrainske flagget. Det viser eit blått skjold med eit gult tretagga spyd—symbolet til antikke slaviske stammar som ein gong levde i Ukraina.

Nokre ukrainarar har lagt merke til at ein kan dele spydet inn i dei fire kyrilliske bokstavane В, О, Л, og Я, «ВОЛЯ», som tyder «fridom» eller «fred».
Eten

**Eten** (C2H4) eller **etylen** er ei organisk sambinding av karbon og hydrogen, og det enklaste alkenet. Det er ein fargelaus gass. Dei to karbonatoma er bunde saman med ei dobbeltbinding. Dette gjer eten til eit umetta hydrokarbon. Alle atoma ligg i det same planet. 

Eten kan polymeriserast for å danna polyeten. Dette er ein mykje brukt plast. 

## Bakgrunnsstoff
Munk

Ein **munk** (frå gresk *monos*, «åleine») er ein mann som har gjeve ein lovnad om å vie livet sitt til religionen sin innanfor spesielle rammer. Det finst munkar innan fleire religionar, men uttrykket vert spesielt mykje brukt i kristendommen og buddhismen. 

## Ordsoge
Ordet *munk*, i den greske forma *monakhos*, vart opphavleg brukt om kristne eremittar som vigde seg til Gud. Tilsvarande nemning for ei kvinne er nonne.

## Levemåte
Munkar skal gjennom å følgja ulike levereglar prøva å koma nærare det andelege. Dette kan dei gjera gjennom dagleg bøn eller meditasjon, å gjera gudelege gjerningar, eller ved å leva eit enkelt liv der dei til dømes tigg etter den daglege føda eller dyrkar sin eigen mat.

Fleire munkar kan bu saman i eit kloster. Elles kan munkar bu åleine som eremittar, eller vandra langs vegane, gjerne som tiggarmunkar.

## Utsjånad
Ein munk er gjerne kjenneteikna av spesielle klede, ofte av enkelt snitt og i éin fargetone. Buddhistmunkar ber til dømes ofte oransje eller andre raudleg farga klede. Kristne munkar har ofte svarte, grå eller brune plagg. Den typiske mellomalderlege kjortelen til mange katolske munkar blir kalla munkekutte.

Fjerning av noko hår kan òg vera eit symbol på at ein har vald å leva som ein munk. Buddhistiske munkar kan barbera heile hovudet medan ein del katolske munkar har tonsur.

## Sjå òg
* Religiøs orden

## Bakgrunnsstoff
Thomas Dybdahl

**Thomas Dybdahl** () er ein norsk songar og låtskrivar frå Sandnes. Han er vinnar av Spellemannprisen og Alarmprisen.

Dybdahl var gitarist i det jazz- og popinspirerte Stavanger-bandet Quadrophenics. Han fekk mykje merksemd for singeldebuten «Bird» i 2000. EP-en *John Wayne* i 2001 vart ikkje så populær.

Året etter gav Dybdahl ut sitt første musikkalbum, *That Great October Sound*. Albumet selde godt, og blei spelt mykje på radio, samstundes som media gav albumet mykje merksemd. Platene *Stray Dogs* (2003) og *One Day You'll Dance For Me, New York City* (2004), bygde opp om Dybdahl sin posisjon som ein viktig popmusikar i Noreg.

Thomas Dybdahl er òg vokalist i popgruppa The National Bank, som omfattar medlemer mellom anna frå Jaga Jazzist. The National Bank album- og konsertdebuterte sommaren 2004, og mottok Spellemannprisen for årets pop-album.

## Utgjevingar
### Musikkalbum
* *...That Great October Sound* (2002) 
* *Stray Dogs* (2003)
* *One Day You'll Dance For Me, New York City* (2004)
* *October Triology* (2006)
* *Science* (2006)
* *Waiting For That One Clear Moment* (2010)
* *What's Left Is Forever* (2013)
* *The Great Plains* (2017)
* *All These Things* (2018)
* *Fever* (2020)

### EP-ar og singlar
* *Bird EP* (2000)
* *John Wayne EP* (2001)
* *Rain down on me* (2003)
* *A lovestory* (2004)

### Deltaking i andre musikkutgjevingar
* Quadraphonics &ndash; *Q* (1998)
* The National Bank &ndash; *The National Bank* (2004)

## Utmerkingar

* Edvard-prisen 2002 i klassen populærmusikk for songen *All's Not Lost* frå *...That Great October Sound*.
* Spellemannprisen 2002 i klassen popsolist for *...That Great October Sound*.
* Alarmprisen 2003 i klassen pop.
* Spellemannprisen 2006 i klassen beste mannlege artist for *Science*.

## Bakgrunnsstoff
* Nettstad
* Uoffisiell fanside
* Dagbladet, 12.04.2010: Familiens mann.
Atomradius

**Atomradius** er radien av eit atom. Det er avstanden frå atomkjernen til den ytste stabile elektronorbitalen i eit atom i likevekt. 

Atomradius aukar ettersom ein går nedover i gruppene i periodesystemet sidan atoma får fleire elektronskal. Radien minkar frå venstre mot høgre i periodane i periodesystemet etterkvart som kjernen får høgare ladning.

## Sjå òg
* Ioneradius
* Kovalent radius
* van der Waals radius
Hamn

**Hamn** er eit område ved hav, sjø eller elv. Området tilbyd eit naturleg eller oppbygd vern mot bølger eller tidvatn for skip. Ei hamn er gjerne tilrettelagd med molo eller med bølgjebrytarar. Ei hamn er vanlegvis bygd slik at skip kan plasserast ved ein kai. Slik vert det lettare å frakta varer og passasjerar mellom skip og landjorda. Større hamner ligg gjerne i eller i nærleiken av ein by. Ein slik by vert gjerne kalla ein *hamneby*.

## Verdas største hamner
Dei ti største hamnene, etter handelsvolum i 2003, målt i millionar tonn:
#Rotterdam (Nederland) 327,8
#Singapore (Singapore) 320,5
#Shanghai (Kina) 315,4
#Hongkong (Kina) 205,8
#Ningbo (Kina) 185,2
#Guangzhou (Kina) 171,1
#Tianjin (Kina) 161,8
#Nagoya (Japan) 153,2
#Antwerpen (Belgia) 142,9
#Tsingtao (Kina) 140,9

I 2005 var Shanghai verdas største hamn.

## Sjå og
*Naturleg hamn

## Kjelder
Carl Wilhelm Scheele

**Carl Wilhelm Scheele**  () var ein svensk kjemikar. Han oppdaga fleire grunnstoff, mellom anna klor, mangan og barium. Han identifiserte òg sambindingar som blåsyre og sitronsyre.

## Sjå òg
* Scheelitt

## Bakgrunnsstoff
Fuglen munk

**Munk** (*Sylvia atricapilla*) er ein medlem i songarfamilien Sylviidae. 

## Utsjånad
Munken er ca. 14 cm og veg ca. 19 gram. Både ho og han har kalott. Hos hannen er denne svart og hos hoa raudbrun. Nebbet er svart.

## Læte
Songen liknar på hagesongaren sin.

## Utbreiing
Arten er utbreidd i Europa frå midt i Fennoskandia til Nordvest-Afrika i vest, i aust til Ural, og til Litleasia og Midtausten i søraust. Fem underartar er skildra, og i Nord-Europa lever nominatunderarten *atricapilla*. Bestandane i nord og aust er trekkfuglar, fuglane i sør er berre delvis trekkfuglar. Fuglane i vest overvintar på den iberiske halvøya og i det sørlege Frankrike, medan dei i aust overvintrar på Kypros og kysten av Litleasia. Det er slik at fuglane som hekkar lengst nord overvintrar lengst sør.
I Europa reknar ein bestanden til 25-49 millionar par. I Fennoskandia har bestanden auka, og også lengre sør ser det ut til å ha vore ein auke dei siste tiåra. 

## Biotop og utbreiing i Noreg
Munken trivst best i lauvskog eller frodig kratt, sjølv om han også er å finne i blandingsskog. Arten er mest talrik i Sør-Noreg til og med Trøndelag, men kan også finnast på gode lokalitetar i Nord-Noreg.

## Næring
Føda er insekt og andre smådyr. I trekktida òg bær. 

## Hekking

Hoa legg 5 egg i siste del av mai eller juni. Begge kjønn rugar i 14 dagar. Ungane blir i reiret 11 dagar.

## Trekkvanar
Hausttrekket startar i august, og norske fuglar finn vegen til begge overvintringsområda, både det i søraust og det i sørvest. Nokre fuglar overvintrar i Noreg. Ein del av desse er ungfuglar frå den kontinentale bestanden, som i større grad ikkje trekker, men spreier seg i fleire retningar.
Dei første fuglane flyg frå vinterkvartera i februar/mars, og kjem til Noreg i mai, lengst sør i landet kanskje allereie i april.

## Bakgrunnsstoff
* Norsk ornitologisk forening om munk

## Kjelder
* Olav Hogstad: *Norges dyr fuglene 4*
* Norsk RingmerkingsAtlas, 2006.
Furumatriske

**Furumatriske** (*Lactarius deliciosus*) er ein soppart som høyrer til riskene. Soppen er raudleg og vert rekna som den mest delikate av matriskene. Saften skiftar ikkje farge før etter ei lang stund. 

Soppen eignar seg godt til steiking. 

## Bakgrunnsstoff
* Matriske
* Svensk side om matriske
Glyserol

**Glyserol**, også kalla **glyserin**, er ein treverdig alkohol med kjemisk formel CHO. Det vil seia at han inneheld tre hydroksylgrupper. 

Glyserol er ei fargelaus, tjuktflytande væske som mellom anna vert brukt i produksjon av hudkrem og sprengstoff. 

Alkoholen er ein viktig del av feitt.

## Bakgrunnsstoff
International Telecommunication Union

**International Telecommunication Union**, **ITU**, dvs. *Den internasjonale teleunionen*.

ITU er eit SN-organ skipa 17. mai 1865 for global standardisering innan telekommunikasjon med formelt ansvar for å lage verdsstandardar innanfor telekommunikasjonsområdet. ITU arrangerer også dei fireårlige Telecom-messene. 

Organisasjonen hadde per juli 2005 632 medlemmer frå heile verda, og Noreg har vore med sidan starten. Hovudkvarteret held til i Genève i Sveits der også mange av møta vert halden.

ITU er delt i fleire hovuddelar: 
* ITU-T (International Telecommunication Union - Telecommunication Standardisation), 
* ITU-R (International Telecommunicaion Union - Radiocommunication), 
* ITU-D (International Telecommunicaion Union - Telecom Development) og 
* Telecom Exhibitions and Forum (som arrangerer Telecom-messene).

ETSI (Europa) og ANSI (Nord-Amerika) er regionale organisasjonar som samarbeider med ITU, dei fleste store aktørar er medlemmer både i ITU og sin regionale organisasjon.

### ITU-T

ITU-T er den delen av ITU som har ansvaret for standardisering innanfor telekommunikasjonsområdet, og lager og gjev ut fleire seriar med såkalla *recommendations* (tilrådingar) som i praksis er standardar som skildrar korleis tenester, nett o.a. skal byggast opp. 

Pr. juli 2005 er talet med aktive standardar om lag 2900. Eit eksempel på ein mykje brukt standard er ITU-T Rec. G.711, som beskriver formatet for ein PCM talekanal som vert nytta over hele verda i digitale telefoninett og ISDN. 

Formelt sett er ikkje desse dokumenta standardar som skal følgjast av alle medlemmer, men fordi dei er mykje gjennomarbeidet og utvikla av grupper der medlemmer frå heile verda er med, og sikrar interoperabilitet verda over; er dei fleste av dei i praksis å oppfatte som standardar. Mange av standardane opnar for regionale tilpassingar i regi av dei formelle standardiseringsorganisasjonane som til dømes ETSI og ANSI.

Bidrag til arbeidet, som går føre seg i 13 ulike studiegrupper med ei lang rekkje undergrupper, kjem frå teleoperatørar, utstyrsprodusentar og forskings- og utviklingsmiljø verda over, og kjem også formelt frå dei regionale standardiseringsorganisasjonane. I tillegg mottar gruppene bidrag frå andre store organisasjonar som ikkje har formelt standardiseringsansvar, som f.eks. IETF og IEEE, og det er nært samarbeid med andre globale organisasjonar som ISO og IEC.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:International Telecommunication Union|International Telecommunication Union]]» frå ,  den 18. september 2006.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Den internasjonale sjøfartsorganisasjonen

**Den internasjonale sjøfartsorganisasjonen** (**IMO**) er ein særorganisasjon i Dei sameinte nasjonane som blei oppretta i 1948. Organisasjonen arbeider for å ivareta tryggleik til sjøs og å hindre ureining av det marine miljøet.

## Bakgrunnsstoff
*