open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mulhacén

**Mulhacén** er det høgaste fjellet i det kontinentale Spania og på Den iberiske halvøya. Fjellet ligg i fjellkjeda Sierra Nevada i Cordillera Penibética. Det er kalla opp etter Abu l-Hasan Ali, eller *Muley Hacén* som han vert kalla på spansk, den nestsiste kongen av Granada på 1400-talet, som i følgje segna er gravlagd på toppen av fjellet. 

Sjølv om fjellet ikkje er særleg høgt er Mulhacén det høgaste fjellet i Europa utanfor Kaukasus og Alpane. Det er høgare fjell på både Kanariøyane og Grønland, men desse høyrer ikkje geografisk til Europa. Fjellet har òg den tredje høgaste primærfaktoren i Vest-Europa etter Mont Blanc og Etna og er det 64. mest prominente fjellet i verda. Fjellet er verken særleg bratt eller dominerande. Sørsida av fjellet er slak og er ikkje teknisk vanskeleg å forsere. Nordaustsida er noko brattare, medan nordsida er bratt og har fleire forholdsvis bratte ruter på snø og is om vinteren.

Ein kan nå toppen av Mulhacén på ein dag frå landsbyane Capileira eller Trevélez, men det er vanlegast å overnatte i fjellhytta i Poqueira. 

## Sjå òg
*Geografiske ytterpunkt i Spania

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mulhacén|Mulhacén]]» frå , den 13. mai 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* Ruter opp til toppen av Mulhacén
Ordesa y Monte Perdido nasjonalpark

**Ordesa y Monte Perdido nasjonalpark** (spansk *Parque Nacional de Ordesa y Monte Perdido*) er ein nasjonalpark i Pyreneane i provinsen Huesca i Aragón i Spania. Nasjonalparken vart oppretta 16. august 1918 etter ein kongeleg resolusjon, der Ordesadalen vart erklært nasjonalpark med ein utstrekking på 21 km². 13. juli 1982 vart parken utvida til 156,08 km² og det offisielte namnet vart endra til *Parque nacional de Ordesa y Monte Perdido*.

Nasjonalparken er ein del av Ordesa-Viñamala biosfærereservatet oppretta av UNESCO i 1997. Same året vart han inkludert i Pyrénées - Mont Perdu verdsarvstad.

Parken omfattar kommunane Torla, Broto, Fanlo, Tella-Sin, Puertólas og Bielsa.

## Skildring
Nasjonalparken er dominert av den største kalksteinsmassen i Europa med massivet Treserols, med fjellet Monte Perdido. Frå her stråler fleire ryggar og bredalar ut. Her ligg òg Ordesadalen som vert drenert av elva Arazas og Añisclodalen, som vert drenert av elva Bellós, Escuaínkløfta, drenert av Yaga, og Pinetadalen, drenert av Rio Cinca. 

Mange dalar og dalbotnar er forma av tidlegare isbrear i omdået, og framleis finst det ein bre på nordsida av Monte Perdido som stadig krympar. 

Dei høgaste områda av parken, over 2000 meter over havet, er særs tørr. All nedbør forsvinn ned i karstgrunnen, medan dalbotnane er frodige med bøk og gran. 

## Planteliv
Opp til 1500-1700 meter over havet finst mykje skogar av bøk, furu, eik og til ein viss grad bjørk, ask og piletre. Frå her og opp til 2000 meter dominerer fjellfuru. Opp til 1800 meter over havet finst òg buksbomved. På engene frå 1700 til 3000 moh finst fleire endemiske artar som *[[Borderea pyrenaica]]*, *[[Campanula cochleariifolia]]*, *[[Ramonda myconi]]*, *[[Silene borderei]]*, *[[Androsace cylindrica]]*, *[[Pinguicula longifolia]]* og *[[Petrocoptis crassifolia]]*. Edelveisen er ein av symbola til nasjonalparken.

## Dyreliv
Ein av dei viktigaste artane i parken var pyreneisk steinbukk som døydde ut i januar 2000 trass i forsøk på å bevare han. Andre dyr i området er pyreneisk gemse, murmeldyr, villsvin og pyreneisk desman. Store fuglar som kongeørn, gribb, hauk og ugle finst i fjella. 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
* Google Maps
* Informasjon om breane i Ordesa y Monte Perdido nasjonalpark

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ordesa y Monte Perdido nasjonalpark|Ordesa y Monte Perdido nasjonalpark]]» frå , den 13. mai 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Peñalara

**Peñalara** er det høgaste fjellet i Sierra de Guadarrama, ein del av den større fjellkjeda Sistema Central i Spania. Fjellet ligg på grensa mellom provinsane Madrid og Segovia og har ei høgd på 2428 moh. 

Den austlege delen av fjelelt ligg i kommunen Rascafría i provinsen Madrid, og høyrer til *Lozoyadalen* og vestsida høyrer til *Valsaíndalen* i provinsen Segovia. Toppen høyrer til naturreservatet *[[Parque Natural de Peñalara]]*, med fleire små vatn og nokre bratte skrentar. 

Det veks ein del eik frå 1000 til 1300 meter over havet, og frå 1100 til 2000 m veks ein del furuskog. Frå 2000 meter og opp til toppen er vegetasjonen meir spreidd, med låge buskar. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Peñalara|Peñalara]]» frå , den 13. mai 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
** Peñalara. Frå Spansk Wikipedia. 
** Parque Natural de Peñalara. Frå Spansk Wikipedia


## Bakgrunnsstoff
* Parque Natural de Peñalara 
* Ascensión a Peñalara
Linn

:*Sjå òg [[Linn (fleirtyding)]]*

**Linn** er eit vanleg nordisk kvinnenamn med ei rekkje moglege opphav. Det har namnedag den 13. mai i Noreg og Sverige og den 15. april i Finland. Linn kan også vera eit tysk slektsnamn og stadnamn.

Linn kan vera ei kortform av namn som byrjar eller sluttar på denne stavinga, som Linda, Linnea, Malin eller ein variant av Lina. Det kan visa til treslaget lind frå norrønt *lind* eller gammalhøgtysk *linta*, ord som opphavleg tyder 'mild'. Namnet kan òg vera ei fornorsking av det engelske Lynn(e), som har keltisk opphav.

Namnet var mykje brukt for norske jenter fødde på 1980- og 1990-talet.

## Namneberarar
* Linn Stokke (f. 1961), norsk skodespelar
* Linn Ullmann (f. 1966), norsk journalist og forfattar
* Linn Skåber (f. 1970), norsk skodespelar
* Linn Sulland (f. 1984), norsk handballspelar
* Linn-Kristin Riegelhuth (f. 1984), norsk handballspelar

## Sjå òg
* Namnet Lin
* Lynn
* Linda

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Linn|Linn]]» frå , den 13. mai 2009.*
Linda

**Linda** er eit kvinnenamn med fleire moglege opphav. Det kan koma frå det spanske *linda*, som tyder 'vakker', eller frå namn som sluttar på -linda, eit germansk namneledd som tyder 'mjuk' eller 'bøyeleg' (sjå Linn). Linda kan også vera eit slektsnamn.

Namnet var mykje brukt for norske jenter fødde frå 1970- til 1990-talet.
Linda har namnedag den 13. mai i Noreg og den 20. juni i Sverige.
Namnet kan også skrivast Lynda. Lindis er ein variant av namnet. Lindsay kan også knytast til Linda.

## Namneberarar

* Linda Darnell (1923&ndash;1965), USA-amerikansk filmskodespelar
* Linda McCartney (1941&ndash;1998), USA-amerikansk fotograf og musikar, gift med Paul McCartney
* Linda Fiorentino (f. 1960), USA-amerikansk skodespelar
* Linda de Mol (f. 1964), opphavleg Margaretha de Mol, nederlandsk skodespelar og mediekvinne
* Linda Evangelista (f. 1965), kanadisk modell
* Linda Medalen (f. 1965), norsk fotballspelar
* Linda Brava (f. 1970), opphavleg Linda Lampenius, finsk felespelar
* Linda Grubben (f. 1979), norsk skiskyttar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Linda|Linda]]» frå , den 13. mai 2009.*
Warner Music Group

**Warner Music Group** er eit internasjonalt plateselskap med eiga avdeling i Noreg. Den norske avdelinga gjer ut plater med m.a. Vidar Busk, Anne Grete Preus, Hellbillies og Gåte.

I 2004 vart Warner Music selt av moderkonsernet Time Warner til ei gruppe investorar.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Warner Music Group
* Warner Music Norway
Capcom

er eit japansk dataspelføretak som vart skipa i 1979 i Osaka under namnet 
I.R.M Corporation. Namnet føretaket har i dag er ei samanslåing av **Cap**sule **Com**puters. I 2008 vart Capcom rekna som eit av dei femti største føretaka i verda.

Capcom står bak ei rekkje store dataspelfranchisar, som *[[Resident Evil]]*, *[[Monster Hunter]]*, *[[Street Fighter]]*, *[[Mega Man]]*, *[[Devil May Cry]]*, *[[Dead Rising]]*, *[[Ace Attorney]]* og *[[Marvel vs. Capcom]]*. Figuren Mega Man er den offisielle maskoten til selskapet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Capcom|Capcom]]» frå ,  den 2. januar 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Konami

er eit japansk spelføretak skipa i 1969 i Osaka i Japan.

Namnet til føretaket er sett saman av namna Kagemasa **Ko**zuki, Yoshinubo **Na**kama, Hiro **M**atsuda og Shokichi **I**shihara, som er namna til partnarane som Kozuki hyra, og grunnleggarane av Konami Industri Co., Ltd. i 1973. Konami tyder også 'små bølgjer'.

Føretaket er kjend for spelseriar som Metal Gear Solid, Mega Man og Castlevania.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Bloc Party

**Bloc Party** er ei engelsk musikkgruppe skipa i London, England. Medlemmane i gruppa er Kele Okereke (vokal, gitar), Russell Lissack (gitar), Gordon Moakes (bassgitar, synthesizer, støttevokal, klokkespel), and Matt Tong (trommer,støttevokal).

Debutalbumet deira, Silent Alarm, blei lansert februar 2005.

## Diskografi
* *[[Silent Alarm]]* (2005) 
* *[[A Weekend in the City]]* (2007) 
* *[[Intimacy]]* (2008)

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Opedal skule

**Opedal skule** er ein barneskule på Lofthus i Hardanger. Skulen har per 2009 61 elevar.

Skulen tek elevar frå området som har Lofthus til postadresse, og er den einaste av skulane i Ullensvang som ikkje har behov for skuleskyss, bortsett frå til nokre få 6-åringar.

Elevane er grupperte i fire grupper, med kontaktlærar til kvar gruppe. Det er i 2009 14 tilsette på skulen.

Opedal skule har både SFO og skulebibliotek.

## Kjelder

* Skulen si heimeside
* Ullensvang herad si nettside om skulen
Linn (fleirtyding)

**Linn** kan visa til:

* Namnet Linn
* Kommunen Linn i Sveits
* Det tyske slottet Burg Linn som ligg ved Linn i Krefeld
* Dei tyske stadene Linn i Gangkofen og Linn i Massing
* Dei amerikanske stadene Linn i Kansas, Linn i Missouri og Linn i Wisconsin
* Linn County, fleire county i USA
* Traktoren Linn
Kinsarvik skule

**Kinsarvik skule** er ein kombinert barne- og ungdomsskule i Kinsarvik i Hardanger. Saman med Hauso skule på vestsida av fjorden, er han den einaste ungdomsskulen i Ullensvang herad.

Fram til skuleåret 03/04 var skulen ein rein ungdomsskule. Men etter nedlegginga av barneskulen på Ystanes, vart ungane flytte over til ein nybygd barneskulefløy på Kinsarvik skule. 

Skulen har ifylgje Ullensvang herad sine nettsider, 165 elevar. Elevane på ungdomsskulen kjem frå heile austsida av heradet, frå Ytre Bu ved grensa til Eidfjord kommune til Fresvik ved grensa til Odda kommune.
Barneskulelevane kjem reisande frå alle bygdene som har Kinsarvik til postadresse. Dette er også eit stort område; frå Ytre Bu til Lutro. Skulen er difor avhengig av skuleskyss.

Skulen har m.a. eigen grusbane, badebasseng, godt IT-utstyr og god kontorplass.   

## Kjelder

*Ullensvang Herad si side om skulen
*Kinsarvik skule sine eigne nettsider
Karsten

**Karsten** er eit mannsnamn og slektsnamn. Det er ei plattysk form av Kristian og tyder 'kristen'. Ein annan skrivemåte er Carsten.

Karsten har namnedag den 14. mai. 

## Namneberarar
* Karsten Solheim (1911-2000), norsk-amerikansk ingeniør og forretningsmann
* Karsten Hoydal (1912-1990), færøysk forfattar, politikar og fiskeriekspert 
* Karsten Alnæs (f. 1938), norsk forfattar
* Karsten Isachsen (f. 1944), norsk teolog og forfattar
* Karsten Müller (f. 1970), tysk sjakkspelar og forfattar
* Karsten Warholm (f. 1996), norsk friidrettsutøvar

### Etternamn
* Kristofer Kristian Karsten (1756-1827), svensk operasongar

## Kjelder
Halvor

**Halvor** er eit norsk mannsnamn avleidd gjennom Hallvor frå norrønt  *Hallvarðr*. Hall- er tolka som 'stein' og *varðr* betyr 'vaktar'. Halvor og det nærskylde Hallvard har namnedag den 15. mai.

## Bruk
Halvor er mest vanleg i Noreg, men er også noko brukt i Danmark og Sverige. Sidan 1880-talet, då det kunne brukast som døypenamn om over 0,7&nbsp;% av gutebarn, har bruken gått ned. Frå 1950-talet til 2000-talet har bruken lege rundt 0,1&nbsp;%. I Noreg var det 3092 menn som heitte Halvor i 2009.

## Namneberarar
*Halvor Floden (1884–1956), norsk barnebokforfattar
*Halvor Nordhaug (f. 1953), norsk teolog og biskop
*Halvor Asphol (f. 1961), norsk skihoppar
*Halvor Folgerø (f. 1967), norsk journalist

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Halvor|Halvor]]» frå ,  den 14. mai 2009.*
Hallvard

**Hallvard** og **Halvard** er norske mannsnamn avleidd frå norrønt *Hallvarðr*. *Hallr* er tolka som 'stein' og *varðr* betyr 'vaktar'. Hallvard og det nærskylde Halvor har namnedag den 15. mai.

Namnet finst også med skrivemåtane Hallvar, Halvar og den islandske Hallvarður.

## Bruk
Namnet er nokså sjeldan, men har vore i bruk på heile 1900-talet med nokre småtoppar rundt 1920- og 1990-talet. I 2009 var det 1591 menn i Noreg som heitte Hallvard.

## Namneberarar

* Hallvard Vebjørnsson (Sankt Hallvard) (ca. 1020&ndash;1043), norsk helgen, vernehelgen for Oslo
* Hallvard Gråtopp (truleg død 1438), norsk småkonge og opprørsleiar
* Hallvard Sandnes (1893&ndash;1968), norsk lærar, forfattar og målmann
* Hallvard Devold (1898&ndash;1957), norsk fangstmann, meteorolog og oppdagingsreisande
* Halvard Hatlen (1899–1957), norsk biletkunstnar
* Hallvard Lange (1902&ndash;1970), norsk politikar
* Hallvard Eggset (1915&ndash;1999), norsk langrennar
* Hallvard Magerøy (1916&ndash;1994), norsk filolog
* Hallvard Eika (1920&ndash;1989), norsk politikar
* Hallvard Rieber-Mohn (1922&ndash;1982), norsk forfattar og geistleg
* Halvar Björk (1928–2000), svensk skodespelar
* Halvard Johnson (f. 1936), USA-amerikansk diktar
* Hallvard Kvåle (1941&ndash;2006), norsk musikkskapar
* Hallvard Bakke (1943&ndash;), norsk politikar (Ap)
* Hallvard Grav (1943&ndash;2006), norsk prest
* Hallvard T. Bjørgum (f. 1956), norsk folkemusikar og sølvsmed
* Hallvard Flatland (f. 1957), norsk mediemann
* Hallvar Thoresen (f. 1957), norsk fotballspelar
* Hallvard Holmen (f. 1966), norsk skodespelar
* Halvard Hanevold (f. 1969), norsk skiskyttar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hallvard|Hallvard]]» frå , den 14. mai 2009.*
Hardanger Bestikk

**Hardanger Bestikk** er ein bestikkprodusent med hovudbase i Kinsarvik i Hardanger.

Hardanger Bestikk vart starta i 1958 av Odd Leikvoll, og er i dag Skandinavias største produsent av bestikk i rustfritt stål. 

Bedrifta har 55 tilsette.

Det fyrste bestikksettet Hardanger Bestikk laga, er framleis i sal. Bestikksettet ber namnet Kongetinn, med Olav den Heilage som motiv.

## Kjelder
* Hardanger Bestikk sine nettsider

## Bakgrunnsstoff
* Bilete på DigitaltMuseum
Kjeåsen

**Kjeåsen** er ein fjellgard (med 2 bruk) i Eidfjord kommune i Vestland. Garden ligg på ein avsats i fjellet ca. 530 moh inst i Simadalsfjorden. Garden er framleis i drift, og er i dag mykje vitja av turistar, særleg frå Sverige. Garden er vorte kalla «verdas mest utilgjengelege».

Kjeåsen kan nåast til fots opp den bratte stien frå Sima kraftverk. Dette var gardsvegen heilt fram til 1974, turen tek ca. 1 - 1 1/2 time kvar veg. Kjeåsen har også det som av nokon vert kalla «verdas dyraste gardsveg», 5 km veg inkludert om lag 2,6 km tunnel frå Simadalen opp til garden. Tunnelen har eitt køyrefelt, med oppkøyring kvar heile klokketime og nedkøyring kvar halve klokketime. Vegen og tunnelen til Kjeåsen vart bygde i 1974 i samanheng med kraftutbygginga i Simadalen. Tunnelen har ikkje ljos.

Namnet Kjeåsen kjem av kje (geitekilling) og ås. Garden har vore busett iallfall sidan 1650-talet. Fram til vegen opp til garden vart bygd, gjekk all transport på den bratte stien frå fjordbotnen. På 1930-talet vart det bygd ein løypestreng som kunne frakta mat og andre varer opp til garden. Innbyggjarane på Kjeåsen måtte likevel bruka stien som før. Det ytre bruket på Kjeåsen vart fråflytt i 1962, men det andre bruket er framleis i drift og har fast busetnad - i dag éin einsleg innbyggjar.

Den svenske forfattaren Bror Ekström vitja Kjeåsen på 1950-talet, og skreiv seinare bok om folket på Kjeåsen. Boka «Folket på Kieåsen» kom fyrste gong ut i 1958, og vart svært populær. I Noreg gav Halldor O. Opedal i 1980 ut boka «Kjeåsfolket i Hardanger - soga om eit utkantfolk». NRK laga tv-program om mellom anna Kjeåsen i serien «SommerDag» i 2002, og i TV-serien Der ingen skulle tru at nokon kunne bu.

## Kjelder
* Wikipedia på bokmål om Kjeåsen
* Episoden om Kjeåsen på Der ingen skulle tru
* Kjeåsen på SommerDag

## Bakgrunnsstoff
* Video: Vandring opp den stupbratte stigen til Kjeåsen, med kommentarar til stadnamn og kulturhistorie.
Monte Perdido

**Monte Perdido** (fransk *Mont Perdu*) er det tredje høgaste fjellet i Pyreneane og ligg i Spania, tilsynelatande gøymd frå Frankrike av fjelltoppane Cirque de Gavarnie og Estaube.

Det er lettast å nå fjellet frå den spanske sida. Utforskarar måtte først gå frå landsbyen Torla i Aragon langs den store Ordesadalen, og så opp gjennom Circo de Soaso før dei måtte opp ei bratt klippe til toppen. Monte Perdido ligg midt i den spanske Ordesa y Monte Perdido nasjonalpark som vart oppretta i 1918. 

I dag er parken langt større enn i 1918 og har vokse frå 21 til 156 km². Det finst meir enn 1500 artar blomar, 171 fugleartar og 32 forskjellige pattedyr i Ordesa. Av desse finn ein lammegribb som har eit vingespenn på heile tre meter. Pyreneane er ei av få stader i Europa der desse fuglane held til. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Monte Perdido|Monte Perdido]]» frå , den 14. mai 2009.*
Balaitus

**Balaitus** (spansk) eller **Pic du Balaïtous** (fransk, baskisk *Pico Os Moros*, oksitansk *Vathleitosa*) er eit granittmassiv i Pyreneane som ligg på grensa mellom Spania og Frankrike.

## Geografi
Balaitús markerer utgangspunktet for *Høge Pyrenane*. Høgda på fjellet er 3144 meter over havet og er det første fjellet frå atlanterhavskysten som passerer 3000 meter. Namnet kjem frå dei oksitanske orda *vath* (dal) og *leitosa* (mjølkeaktig). Eit anna spansk namn på fjellet er **Pico de los Moros**.

Fjellet ligg mellom Tenadalen (Sallent de Gállego) i Spania og Val d'Azun i Frankrike.

## Stigingar

* 1825 - Den første klatringa vart gjort av dei franske geodetiske teknikarane Peytier og Hossard etter at dei gjekk seg vill i tåka og hamna på fjellet Palas.
* 1864 - Den andre klartinga vart gjort av Charles Packe, etter fleire mislukka forsøk. Han trudde han var den første, men vart særs overraska over å finne spor etter den første klatringa.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pic du Balaïtous|Pic du Balaïtous]]» frå , den 14. mai 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff
*
Pico Almanzor

**Pico Almanzor** er det høgaste fjellet sentralt i Spania. Det ligg i Sierra de Gredos i provinsen Ávila og er 2592 meter over havet. Det består av granitt. Fjellet vert òg kalla *Pico de Almanzor* og *Moro Almanzor*.

## Historie
Fjellet har fått namn etter Al-Mansur (arabisk for «den sigrande»). Al-Mansur Ibn Abi Aamir var ein general og statsmann i det muslimske Spania seint på 900-talet. Muhammad bin Abi Amir var det verkeleg namnet hans, men maurarane i Spania gav han tittelen Al-Mansur etter sigane hans over dei kristne. 

Under dei mange felttoga hans passerte Al-Mansur nær dette fjellet og vart slått av kor vakker det var. 

Pico Almanzor vart første gong klatra i september 1899 av M. González de Amezúa og José Ibrián. Espada, Ontañon og Abricarro utførte den første vinterklatringa i 1903. I 1960 vart ein meterhøg jarnkross plassert på toppen. 

## Sjå òg
*Circo de Gredos

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Stratospheric Observatory for Infrared Astronomy

**Stratospheric Observatory for Infrared Astronomy** (**SOFIA**) er eit prosjekt mellom den amerikanske romfartsorganisasjonen NASA og Deutsches Zentrum für Luft- und Raumfahrt (DLR). Eit ombygd Boeing 747SP har blitt ombygd for å huse eit spegelteleskop som er 2,5 i diameter. Teleskopet er meint for infraraude astronomiske undersøkingar 12 km inn i stratosfæren.

## Flyet
Boeing 747SP-flyet som husar teleskopet, vart opphavleg eit passasjerfly med produksjonserienummeret 21441. Flyet vart levert til Pan American World Airways i mai 1977 og gjeve namnet «Clipper Lindbergh» og døypt av enka etter Charles Lindbergh. American Airlines kjøpte flyet i 1986 og hadde det i si teneste fram til 1995. To år etter vart flyet kjøpt av NASA. Under prøveflygingar var flyet stort sett framleis i AA sine fargar. Ein svart firkant vart måla på der teleskopet skulle vere. I 2006 fekk flyet måla på ny utsjånad og året etter vart flyet gjeve attende det namnet «Clipper Lindbergh» av barnebarnet til Lindberg, Erik Lindbergh.

Flyet var i løpet av 2009 gjennom ei rekkje testflygingar, før ein kunne byrje med astronomiske observasjonar.

## Bakgrunnsstoff

* USRA SOFIA Nettstad
* SOFIA Mission Profile  hjå NASA's Solar System Exploration
* SOFIA Website des DLR  (Tyskpspråkleg)
* SOFIA hjå Astronomy Picture of the Day
Picos de Europa

**Picos de Europa** (tyder «Europatoppane») er ei fjellkjede, om lag 20 km innanfor nordkysten av Spania i dei autonme regionane Asturias, Cantabria og Castilla y León. Fjella er ein del av Dei kantabriske fjella. Den mest aksepterte teorien for opphavet til namnet er at dette var dei første fjella i Europa ein såg når ein kom med skip frå Amerika. 

## Geografi
Fjella består av tre store massiv, det sentrale, austlege og det vestlege (òg kalla Picos de Cornión). Dei sentrale og vestlege massiva er fråskilde av ei 1,5 km djup kløft grave ut av Cares, (Garganta del Cares), med landsbyen Caín i ein enden. Kjeldene til Cares er houvdsakleg vatn som kjem ut av grotter i området. 

Nesten heile fjellkjeda består av kalkstein, og isbreerosjon har skapt eit imponerande karstområde. Det høgaste fjellet i kjeda er Torre de Cerredo med ei høgd på 2468 meter over havet. Mange andre fjelltoppar går over 2000 meter. Området er populært hos fjellklatrarar og fotturistar. Det ligg fleire fjellhytter i fjella. 

## Natur
Av dyr som lever i regionen finn ein brunbjørn (*Ursus arctos pyrenaicus*), gaupe (*Lynx pardinus*) og ulv (*Canis lupus signatus*). Det er òg ein del gemse i fjell. Av fuglar finn ein alpekråke og musvåk. 

Det meste av regionen er i dag verna som *[[Picos de Europa nasjonalpark]]* i Cantabria, Asturias og León. Delen av parken i Asturias var den første nasjonalparken i Spania. 

## Grotter
I Picos de Europa ligg mange av dei djupaste grottene i Spania, som Torca del Cerro (−1589 m), Sima de la Cornisa (−1507 m), Torca los Rebecos (−1255 m) og Pozo del Madejuno (−1252 m). Det pågår framleis jakt etter nye grotter og utforsking av desse. 

## Gastronomi
Det finst grupper av gjetarar som dreg opp til Picos frå dalane om sommaren med sau, geit, ku og stundom gris. Området er kjent for dei pikant blåe ostane som Queso de Cabrales, som tradisjonelt modnar i grottene.

## Bakgrunnsstoff
* Informasjon om Picos de Europa 
* Asturias og Picos de Europa 
* Nasjonalparken
* Picos de Europa y Amieva
* Picos de Europa på Llanes
* Picos de Europa Asturias 
* Bilete av Picos de Europa 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Picos de Europa|Picos de Europa]]» frå , den 14. mai 2009.*
Pico Posets

**Posets** eller **Punta de Llardana** er det nest høgaste fjellet i Pyreneane etter Aneto. Det ligg i den spanske provinsen Huesca og er 3371 meter over havet. 

Fjellet vart første gong klatra den 6. august 1856 av H. Halkett. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pico Posets|Pico Posets]]» frå , den 14. mai 2009.*
Puig Major

**Puig Major** er det høgaste fjellet på Mallorca i Spania. Det ligg i Serra de Tramuntana og er 1445 meter over havet. Fjellet ligg i ein millitærsone og er stengd for ålmenta. Nabotopen Puig de Massanella vert derfor det høgaste fjellet det er mogeleg å nå (1346 moh).

## Bakgrunnsstoff
Puig de Massanella

**Puig de Massanella** er det nest høgaste fjellet på øya Mallorca i Spania. Det ligg i fjellkjeda Serra de Tramuntana.
Seglarfuglar

**Seglarfuglar** (Apodiformes) er ein biologisk orden av tre familiar, seglarar, treseglarar og kolibriar med vitskaplege namn *Apodidae*, *Hemiprocnidae* og *Trochilidae* høvesvis. Med nesten 450 identifiserte artar so langt, er dette den mest talrike orden av fuglar etter Passeriformes.

## Skildring
Som det latinske namnet på denne ordenen viser til ( «utan føter» på latinsk), er beina små og har avgrensa funksjon bortsett frå til å kvile på. Føtene er dekt med berr hud i staden for skjel som andre fuglar har. Eit anna felles kjenneteikn er lange venger med kort, kraftfullt overarmsbein, *[[humerus]]*. Evolusjonen av desse vengekjenneteikna har gjeve kolibriar ideelle venger for å 'stille' i lufta.

Dei tre familiane deler andre anatomiske likskapar med kvarandre. Dei deler dessutan likskapar med dei mest sannsynlege slektningane, uglesvalene, spesielt med omsyn til kranium. Uglesvalene er har tilsynelatande konvergerande evolusjon med dei nært slekta natteramnar, Caprimulgiformes, som dannar ein klade Cypselomorphae med Apodiformes.

### Taksonomiske endringar
;2016
Taksonomien av ordenen Apodiformes for seglarar og kolibriar, samt ordenen Caprimulgiformes for froskemunnar, natteramnar og andre relaterte fugleartar, blir for tida endra av taksonomiske autoritetar. Revisjonen av *[[The Clements Checklist of Birds of the World]]*, (*eBird/Clements Checklist v2016*), frå august 2016 har allereie iverksett ei endring slik at seglarar og kolibriar går inn i Caprimulgiformes. Apodiformes går ut som takson og Caprimulgiformes blir den største ordenen nest etter sporvefuglar med 580 artar.
;2021
Ordenen Apodiformes er ein del av taksonomien i IOC-lista. Etter 11.2 revisjonen i 2021 er natteramnar einaste familien i Caprimulgiformes.

## Familiar
* Treseglarfamilien, Hemiprocnidae: Dette er fire insektetande artar av seglarfuglar knytt til skogshabitat, India og Søraust-Asia via Indonesia til Ny-Guinea og Salomonøyane. Frå 15 til 30&nbsp;cm i lengd. 
* Seglarfamilien, Apodidae: Små, insektetande fuglar som er særs godt tilpassa eit liv i lufta, meir enn 110 artar spreidd i alle tropiske til tempererte område.
* Kolibrifamilien, Trochilidae: Kolibriar er endemisk for Amerika. Dette er særs små og fargeglinsande, nektaretande fuglar som kan sveve, 'stille', i lufta med 15 til 80 vengeslag i sekundet. Kolibriar er ein stor familie på ca. 360 medlemmar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Apodiformes|Apodiformes]]» frå ,  den 14. mai 2009.*
Soum de Ramond

**Soum de Ramond** er eit fjell i Spania på 3263 meter over havet (òg kalla *Pico Añisclo* eller *Pico Soum de Ramond* på spansk). Det ligg i Monte Perdido-massivet i Pyreneane. 

Fjella er kalla opp etter den franske politikaren, geologen og botanikaren Louis Ramond de Carbonnières og er eit av tre fjell som utgjer *Las Tres Sorores*. Dei to andre er Monte Perdido (3355 moh) og Cilindro de Marboré (3328 moh).

## Bakgrunnsstoff
* Soum de Ramond på SummitPost

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Soum de Ramond|Soum de Ramond]]» frå , den 14. mai 2009.*
Torre de Cerredo

**Torrecerredo** eller **Torre de Cerredo** er eit fjell i Spania. Med ei høgd på 2648 meter over havet er fjellet det høgaste i Picos de Europa og Dei kantabriske fjella. Det ligg i det sentrale massivet i Picos de Europa som heiter *Urrieles*, på grensa mellom Asturias og León. Toppen tårnar 2200 meter over elva Cares og gjev flott utsyn over det vestlege massivet og sideelvane til Cares.

Fjellet vart først klartra av Aymar d'Arlot de Saint Saud, Paul Labrouche, Juan Suárez, de Espinama og Francois Salles, frå Gavarnie den 30. juni 1882.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Torre de Cerredo|Torre de Cerredo]]» frå , den 14. mai 2009.*
Uzturre

**Uzturre** er eit fjell i Gipuzkoa i Spania.

Den kjende spanske diktaren Ama Kala Rizz de Pagal levde her i ein villa mellom dei lokale innbyggjarane. Her dyrka han hamp.
Veleta i Sierra Nevada

**Veleta** er det tredje høgaste fjellet på Den iberiske halvøya og det nest høgaste i Sierra Nevada. Høgda er målt til mellom 3394 og 3398 meter over havet. 

Fjellet er synleg frå byen Granada. Ved foten av Veleta ligg skistaden Pradollano.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Veleta (Sierra Nevada)|Veleta (Sierra Nevada)]]» frå , den 14. mai 2009.*
Malpaís de Güímar

**Malpaís de Güímar** er eit område som består av ei vulkankjegle, bikjegler og fleire flaumbasaltar i Güímar kommune på øya Tenerife i Kanariøyane. Området dekkjer 2,9 km². Lavastraumane er forholdsvis nye, mindre enn 10&nbsp;000 år gamle. Den største kjegla heiter *Montaña Grande* og har ei høgd på 276 meter. 

## Geografi
Malpaís de Güímar vart forma av ei rekkje vulkanutbrot. Det nyaste av desse skjedde frå sprekkene på sida av Montaña Grande for mindre enn ti tusen år sidan. I tillegg finst to kjelger frå tidlegare utbrot opp frå lavasletta, *Montaña de la Mar* og *Las Morras del Corcho*. I tillegg til lavastraumane har det vore pyroklastiske utbrot med oske og vulkanbomber som har skapt dei forskjellige kjeglene. Krateret i Montaña Grande er om lag 300 meter i diameter og om lag 50 meter djupt. Det har ein viss asymmetri, og er breiare på lesida på grunn av at vinden har forma det i løpet av åra. Kystsida har erodert bort sidan siste utbrot og enkelte stader har det danna seg strender. Enkelte stader har lavarøyr kome til syne. Her finst òg *Cueva Honda* («Djupgrotta») som oppstod av ei stor gassboble inn i eit lavarøyr. 

## Klima
Det er lite nedbør i området, og det vetle som kjem renn raskt av overflata. Området er påverka av passatvinden og middeltemperaturen varierer frå 17&nbsp;°C i januar til 23&nbsp;°C i august. I tillegg har området særs mykje solstråling, opp til 2500 timar i året. Den relative fukta er om lag 70 %.

## Naturreservat
I 1987 vart delar av Malpaís de Güímar omgjort Reserva Natural del Malpaís de Güímar. I 1994 vart ei ny lov stadfesta som klassiifiserte området som eit spesielt naturreservat og eit økologisk sensitivt område. I 2006, vart resten av Malpaís de Güímar innlemma i reservatet.

## Bakgrunnsstoff
* Otazo, Pilar Lite og Castro, Enrique Coello (13 August 2005) "Breve descripción de “Espacio Natural Malpais de Güimar”"  in Spanish

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Malpaís de Güímar|Malpaís de Güímar]]» frå , den 14. mai 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
La Tossa d'Alp

**La Tossa d'Alp** er eit fjell i Pyreneane i Spania. Det er 2587 meter over havet og ligg i Baixa Cerdanya. Her ligg skistaden Masella, som er ein del av Alp 2500.
Montserrat i Spania

**Montserrat** er eit fjell nær Barcelona i Catalonia i Spania. Her ligg eit benediktinarkloster med heilagdomen Jomfru av Montserrat.

Montserrat tyder bokstavleg «spisst fjell» på katalansk. Det skildrar ein steinformasjon som er godt synleg frå avstand. Fjellet består av eit lillafarga konglomerat av sedimentære bergartar og er populært hos fjellklatrarar.

Den karibiske øya Montserrat er kalla opp etter dette fjellet.

Det går veg, kabelbane og tannhjulbane opp til klosteret. Frå klosteret går det to kabelbaner opp i høgda. Den eine, Funicular de Sant Joan, går opp til meir enn tusen meters høgd, der det går ein stig til Sant Jeroni, som er det høgste punktet på Montserrat (1 236 meter over havet). Den andra, Funicular de Santa Cova, går til grotta Santa Cova.

Toppen av Montserrat vert kalla *Sant Jeroni*, og er altså 1236 meter over havet.

## Bilete

Fil:Montserrat-aire.jpg|Luftfoto
Fil:Montserrat_front.JPG|Inngangen til kyrkja
Fil:Montserrat__FINGER_06390117.JPG|«Guds finger» - ein steinformasjon på Montserrat.
Fil:Montserrat_up.JPG|Montserrat sett ovanfrå
Fil:Montserrat_06390135.JPG|Det kvasse fjellet
Fil:Verge.jpg|Madonna på Montserrat
Fil:Montserrat Mountains, Catalonia, Spain - Jan 2007.jpg
Fil:Montserrat-Monastery.JPG|Utsida av klosteret


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Montserrat (mountain)|Montserrat (mountain)]]» frå ,  den 14. mai 2009.*  

## Bakgrunnsstoff

* Vår Frue på Montserrat - historie, skildring og bilete
* Offisiell nettside for Escolania
* Offisiell nettside for klosteret
Pic de Sanfonts

**Pic de Sanfonts** er eit fjell i Pyrenane på grensa mellom Spania og det nordvestlege Andorra. Den næraste byen er Arinsal i La Massana. Fjellet har ei høgd på 2894 meter over havet.
Prepyreneane

**Prepyreneane** er eit fjellområde i Catalonia i Spania. Namnet tyder «foten av Pyrenane» og inneheld fleire fjell som ikkje er like høge som i Pyreneane.
Puigmal

**Puigmal** eller **Puigmal d'Er** er eit fjell i Pyreneane på grensa mellom Spania og Frankrike. Det er eit av dei høgaste fjella i Catalonia med ei høgd på 2909,6 meter over havet.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Puigmal|Puigmal]]» frå , den 14. mai 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Serra de Granera

**Serra de Granera** er ei fjellkjede i Spania. Ho ligg mellom Vallès Occidental og Vallès Oriental i Catalonia.
Kokk

**Kokk** (om kvinner òg **kokke**) er ein person som har til yrke, eller som har som fagutdanning, å lage mat. 

Kokkar kan lage alt frå hurtigmat til gourmetmat på serveringsstader eller restaurantar. Ein institusjonskokk arbeider i institusjonskjøkken, til dømes innan helse- og sosialsektoren, skolevesenet, fengselsvesenet, forsvaret m.v. 

## Kokkeutdanning
I Noreg utdannar ein seg til kokk ved å gå Vg1 «Restaurant- og matfag» og sidan Vg2 «Kokk- og servitørfag». Vg1 (Vidaregående kurs I) kokkfag omfattar emne som menylære, råstofflære, hygiene, spesial-kostlære, sal, service og språk. For å oppnå fagbrev eller sveinebrev, må ein avleggje forskriftsmessig prøve i faget.

## Namn
Etternamn som Cook (engelsk) og Koch (tysk) er avleidde frå kokkeyrket.

## Kjelder
* Mittyrke.no 
* Læreplan VGO kokkgfag
Sekse Oppvekstsenter

**Sekse Oppvekstsenter** er ein samanslått barneskule og barnehage på Sekse i Ullensvang. Barneskulen og barnehagen vart slått saman til oppvekstsenter i 1999. Det er felles uteareale, og det vert lagt opp til fellesskap mellom skuleelevane og barnehageborna.

Skulen har nyleg fått eit tilbygg med SFO-lokale, klasserom for 1. klasse og personalrom.

Barneskulen har i år 56 elevar og 11 tilsette.

Elevane kjem frå området som har Hovland til postadresse, det vil seia frå Børve til Fresvik. Mange er difor avhengige av skuleskyss.

Alle elevane får tilbod om skulemjølk og frukt. Skulen har i tillegg SFO.

Etter fullført 7. klasse reiser elevane frå Sekse Oppvekstsenter til Kinsarvik Skule for å gå på ungdomsskule.

## Kjelder

* Sekse Oppvekstsenter si nettside
* Ullensvang Herad om Sekse Oppvekstsenter
Vikebygd skule

**Vikebygd skule** er ein barneskule på Nå i Ullensvang herad. Skulen vart teken i bruk i 1962, og ombygd i 1996-97.

Elevane kjem frå heile området som har Nå til postadresse. I 2009 har skulen 40 elevar og 11 tilsette. Skulen har også SFO.

Etter fullført 7. klasse, reiser elevane frå Vikebygd skule til Hauso skule for å gå på ungdomsskule.

## Kjelder
* Vikebygd skule si heimeside
Fylkesveg 25 i Møre og Romsdal

:*Sjå òg [[fylkesveg 25|fylkesveg 25 (fleirtyding)]]*.

**Fylkesveg 25 i Møre og Romsdal** går mellom Ulsteinvik og Ytreflø i Ulstein kommune. Vegen er 9,6 km lang.

## Kommunar og knutepunkt

* Ulsteinvik
*Ulstein
*Endepunkt Ytreflø

## Bakgrunnsstoff
Fylkesveg 26 i Møre og Romsdal

: *Sjå òg [[fylkesveg 26 (fleirtyding)]]*.

**Fylkesveg 26 i Møre og Romsdal** (**Fv26**) går mellom Hasund og Dimna i Ulstein kommune. Vegen er 10,8 km lang.

## Kommunar og knutepunkt

* Hasund
*Ringveg frå Dimnasund rundt Dimna

## Bakgrunnsstoff
Notre Dame-skolen

**Notre Dame-skolen** er den vanlege nemninga på den musikalske stilretninga som rådde grunnen i den tidlege delen av Ars Antiqua-perioden. Retninga er og kalla Modal-tida, og var rådande frå 1160 til om lag 1250. Stilen hadde utgangspunkt i Katedralen Notre Dame i Paris, og var eit viktig steg i utviklinga frå rein einstemming gregoriansk song til meir samansette og fleirstemmige former. 

Det som finst av komponistar frå denne tida, har overlevd einast som namn i traktaten Magnus Liber Organi, skriven av ein anonym engelsk student, kjend som Anonymus IV. Han nemner to leiande komponistar: Léonin og Pérotin. 

I den første halvdelen av 1200-talet var Notre Dame-kyrkja eit utviklingsområde for tidleg polyfoni. Organum-stilen hadde høgste tida si her, og vart utvikla på mange ulike vis, heilt opp i fire stemmer: Organum quadruplum, særskild nytta av Pérotin. Skolen utvikla og motetten, frå den eldre clausulaen. 

Musikalsk notasjon vart standardisert på denne tida, men det er mange drøftingar om korleis desse notane skal tolkast. Systemet vart meir utarbeidd etter 1250, særskilt av Franco av Köln. 

Dei fleste kjeldeskriftene til stilen er datert i tida kring 1250, og finst både i Frankrike og i Spania.
Ullensvang innvandrarsenter og asylmottak

*'Ullensvang innvandrarsenter* er ei samanslåing av vaksenopplæring for framandspråklege og flyktningteneste. 

Innvandrarsenteret ligg i Kinsarvik i Hardanger, og har vorte drive samanhengjande sidan 1989.

## Kjelder
* Ullensvang Herad om innvandrarsenteret
Asylmottak

Statleg mottak for asylsøkjarar, oftast berre kalla **asylmottak**, er eit frivillig butilbod til asylsøkjarar som kjem til Noreg, det vil seia til utanlandske personar som sjølve ber om vern som flyktningar. For dei som har fått opphaldsløyve og skal busetja seg i ein kommune, tek integreringa til det norske samfunnet til medan de oppheld seg i asylmottaket. Elles er det aktivitetstilbod til alle bebuarar. Nokre asylsøkjarar finn seg andre bustader på eiga hand, men dei fleste bur i mottak.

**Transittmottak** (transitt tyder gjennomreise) er mottakssentralar oppretta som fyrste opphaldsstad for nyankomne som ynskjer asyl, der dei er medan søknadane deira vert vurdert. Derifrå går vegen anten ut att av landet, til asylmottak eller private butilhøve.

Staten har ansvaret for å oppretta og betala for asylmottaka og organiserer og driv desse og resten av mottaksapparatet gjennom Utlendingsdirektoratet (UDI). UDI står også for utlendingskontrollen og informasjonsarbeidet. Det er i dag 110 asylmottak i Noreg fordelt på 99 vertskommunar over heile landet.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Asylmottak|Asylmottak]]» frå , den 15. mai 2009.*
Pic Long

**Pic Long** er det høgaste fjellet i Néouvielle-massivet i Pyreneane i Frankrike.

Det ligg i kommunen Saint-Lary-Soulan i departmentet Hautes-Pyrénées.

## Bakgrunnsstoff
* Pic Long på SummitPost
Pic de Néouvielle

**Pic de Néouvielle** er eit fjell i Néouvielle-massivet i Pyreneane i Frankrike. Fjellet har ei høgd på 3091 meter over havet. 

Fjellet ligg i kommunen Saint-Lary-Soulan i departmentet Hautes-Pyrénées og ligg på grensa mellom Pyreneane nasjonalpark og Néouvielle nasjonalpark. Namnet *Pic de Néouvielle* kjem frå *nèu vielha*, som tyder 'gammal snø' på oksitansk. Innbyggjarane i Vallée d'Aure kallar fjellet *la montagne d'Aubert*.

Fjellet har fire kløfter, der det ligg nokre små isbrear. Mellom dei går skarpe granittryggar. Sørsida av fjellet er ein 400-500 meter høg vegg som dominerer over den djupe dalen ved Lac de Cap-de-Long. Pic Ramougn ligg på austryggen av fjellet. 

Den første kjende klatringa av Pic de Néouvielle vart gjort 10. juli 1847 av Vincent de Chausenque og guiden Bastien Teinturier.

## Bakgrunnsstoff
* Pic de Néouvielle på SummitPost
Pic d'Anie

**Pic d'Anie** (baskisk *Auñamendi*) er eit fjell i Pyreneane i Frankrike med ei høgd på 2507 meter over havet. Det ligg heilt opp til grensa til Spania.

Pic d'Anie har ei nesten perfekt pyramideform og rundt fjelltoppen ligg det flotte karstlandskapet *Larra*, i *Larra-Belagua*-massivet (Navarra).

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pic d&#39;Anie|Pic d&#39;Anie]]» frå , den 15. mai 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* El Correo (spansk)
Pic d'Orhy

**Pic d'Orhy** (fransk), **Ori** eller **Orhi** (spansk og baskisk) er eit fjell på grensa mellom Navarra i Spania og Soule i Frankrike i Pyreneane. Det er 2017 meter høgt og er det vestlegaste fjellet i Pyrenane som er over 2000 meter. 

Fjellet er viktig i baskisk mytologi og dei graskledde fjellsidene vert nytta av gjetarar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pic d&#39;Orhy|Pic d&#39;Orhy]]» frå , den 15. mai 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene: *
** El Correo (Spanish)
Pic dels Aspres

**Pic dels Aspres** er eit fjell i fyrstedømet Andorra, nær grensa til Spania. Den næraste byen er Arinsal i La Massana. Fjellet har ei høgd på 2562 meter over havet. 

Dalen sør for fjellet vert nytta som eit skiområde.
Adarra

**Adarra** er eit fjell sør for byen San Sebastian i Baskarland som vert mykje nytta av dei lokale innbyggjarane. I nord ligg det mindre **Oindi** eller **Onddi** på 545 meter over havet og **Onddo** (781 moh) ligg i sør. Desse fjella ligg mellom dalane Urumea og Leitzaran, som strekkjer seg sørover til byen Leitza.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Adarra|Adarra]]» frå , den 15. mai 2009.*
Tibidabo

**Tibidabo** er eit fjell i Barcelona i Catalonia i Spania. Med ei høgd på 512 meter over havet er fjellet det høgaste i Serra de Collserola. Det stig bratt opp i nordvest og gjev eit flott utsyn over fjellet og den omliggande kystlinja. 

Det ligg ein fornøyelsespark, eit TV-tårn (Torre de Collserola) og ei romersk-katolsk kyrkje, *Temple de Sagrat Cor*, på toppen, som alle er synlege frå byen. Kyrkja vart teikna av Enric Sagnier og tok over 60 år å byggje. Det står ein skulptur på toppen av kyrkja av Det heilage hjartet av Josep Miret Llopart. Fornøyelsesparken er den eldste i Barcelona og har framleis mange av dei originale apparata. Nokre av dei er frå rundt 1900. 

Ein kan nå Tibidabo med ein skjenetaubane, med buss og bil. Jernbanen vart bygd i 1901 og var den første av sitt slag i Spania. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tibidabo|Tibidabo]]» frå ,  den 15. mai 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
Pic de Bugatet

**Pic de Bugatet** er eit fjell i Néouvielle-massivet i Pyrenane i Frankrike. Det ligg i *réserve naturelle du Néouvielle* i kommunen Saint-Lary-Soulan i departementet Hautes-Pyrénées.
Sara

**Sara** og **Sarah** er kvinnenamn av hebraisk opphav med tydinga 'fyrstinne' eller 'prinsesse'. Namnet kan også skriva *Sára*, *Saara* og liknande. *[[Zahra]]* og *Zara* kan vera variantar, men desse kan også ha andre opphav.

Sara har namnedag den 16. mai i Noreg og Danmark og 19. juli i Finland og Sverige.

Namna er særleg knytte til matriarken Sara, kona til patriarken Abraham, som er nemnd i Toráen, Bibelen og Koranen. I den bibelske forteljinga gav Gud den tidlegare Sarai namnet namnet Sara (hebr. שָׂרָה) då han oppretta pakta med mannen hennar, Abram, som då fekk namnet Abraham.

## Namneberarar
* Sarah Siddons (1755-1831), britisk skodespelar
* Sarah Adams (1805-1848), engelsk forfattar
* Sarah Bernhardt (1844-1923), fransk skodespelar
* Sara Fabricius (1880&ndash;1974), norsk forfattar, best kjend under psevdonymet Cora Sandel
* Sara Lidman (1923-2004), svensk forfattar
* Sarah «Fergie» Ferguson (f. 1959), tidlegare kone til britiske prins Andrew, hertug av York
* Sarah Jessica Parker (f. 1965), amerikansk skodespelar
* Sarah McLachlan (f. 1968), kanadisk songar
* Sara Stridsberg (f. 1972), svensk forfattar og omsetjar
* Sahra Hausmann (f. 1973), norsk handballspelar
* Sarah Michelle Gellar (f 1977), USA-amerikansk skodespelar
* Sarah Louise Rung (f. 1989), norsk symjar
* Zara Larsson (f. 1997), svensk songar

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sara (navn)|Sara (navn)]]» frå , den 15. mai 2009.* 
 
* Sarah i Engelsk Wiktionary
* behindthename.com
Siren

:*Sjå òg slekstnamnet [[Sirén]]*

**Siren** er eit norsk kvinnenamn som kan vera avleidd av Siri/Sigrid eller vera ei kortform av Severine. I den første avleiinga har namnet tydinga 'siger' og 'vakker' (frå norrønt *Sigriðr*), i den andre 'alvorleg' (frå romersk *[[Severus]]*).
Siren har namnedag den 16. mai.

## Namneberarar
* Siren Sundby (f. 1982), norsk seglar

## Anna tyding
«Siren» er det engelske ordet for *sirene*, havfrue.

## Kjelder
* Spørjekassa om namn ved UiO
Aiako Harria

**Aiako Harria** (spansk *Peñas de Aya*) er eit fjell aust for byen Oiartzun i Baskarland i Spania. Andre nærliggande byar er Irun i nord og Lesaka i aust. Massivet består av tre toppar som strekkjer seg 4 km frå nord til sør. Desse er Irumugarrieta (806 moh), Txurrumurru (821 moh) og Erroilbide (832 moh). Den karakteristiske utforma er lett synleg frå andre sida av Bayonne i nord. 

Fjellet er knytt til fleire soger og baskisk mytologi og her finst fleire førhistoriske steinsikrlar og bautasteinar. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aiako Harria|Aiako Harria]]» frå , den 15. mai 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* Stiar i Aiako Harria  
* Arditurrigruvene
Kim Friele

**Karen-Christine Friele**, kjend som **Kim Friele** (), var ein norsk forfattar og aktivist som arbeidde gjennom mange år for homofile sine rettar.

## Liv og verksemd
Friele var fødd i Fana i Bergen.
Friele studerte språk ved mellom anna University of Cambridge, og jobba frå 1958 til 1971 som sekretær ved Opplysningskontoret for forsikring i Oslo. 8. august 1959 gifta ho seg med advokat Ole Friele jr. Dei vart skilde i 1961.

I Oslo vart Friele ein del av det den gong svært lukka homoorganisasjonen Det norske forbundet av 1948, der ho var leiar i perioden 1966-1971, og tilsett som generalsekretær fram til 1989. Frieles arbeid var sterkt medverkande til at straffeloven § 213 som kriminaliserte homoseksuelle handlingar mellom menn, vart oppheva i 1972, at «homofili» vart fjerna som psykiatrisk diagnose i 1978, og at Noreg i 1981 utvida straffelovens paragrafer mot rasisme (§§ 135a og 349a) til også å gjelde diskriminering i samband med seksuell legning.

Då Noreg i 1993 innførte ei lovgivning som regulerte registrert partnarskap for personar av same kjønn, var Friele og partnaren hennar gjennom mange år, Wenche Lowzow, eit av de første para som inngjekk partnarskap.

## Kunst og heider
22. juni 2005, i samband med Europride-festivalen, vart ein byste av ho avduka på Rådhusplassen i Oslo. Bysta er laget av bilethoggaren Nina Sundby, og er plassert inne på Deichmanske bibliotek.

Kim Friele vart 28. mars 2008 utnemnd til æresmedlem i Arbeidarpartiet.
Friele mottok Fritt Ord-prisen i 1978, med grunngjevinga «for innsatsen hennar for å skape forståing for dei homofile sin situasjon». I 2009 hevda ho at ho vil levere prisen attende i protest mot at filosofen Nina Karin Monsen vart tildelt Fritt Ord-prisen same året, og omtalte prispengane som «judaspengane».

## Bibliografi

* *[[Homofili (bok)|Homofili]]* (1972)
* *[[Fra undertrykkelse til opprør|Fra undertrykkelse til opprør. Om å være homofil – og være glad for det]]* (1975)
* *[[Homofil frigjøring – ditt ansvar]]* (1980)
* *[[De forsvant bare …|De forsvant bare … Fragmenter av homofiles historie]]* (1985)
* *[[Troll skal temmes]]* (1990)
* *[[Fangene med rosa trekant|Fangene med rosa trekant – aldri mer? Et femtiårsminne]]* (1995)

## Prisar og utmerkingar

* 1978 &ndash; Fritt Ord-prisen (Friele hevda i 2009 at ho vil levere prisen attende)
* 1989 &ndash; utnemnd til statsstipendiat
* 1994 &ndash; Homobevegelsens Ærespris
* 1999 &ndash; Humanistprisen
* 2000 &ndash; Ridder av 1. klasse av St. Olavs Orden
* 2005 &ndash; Delt fjerdeplass i kåringa av Århundrets nordmann
* 2008 &ndash; Æresmedlem i Arbeidarpartiet

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Karen-Christine Friele|Karen-Christine Friele]]» frå , den 15. mai 2009.* 

## Fotnotar


## Bakgrunnsstoff
* nrk.no biografi i høve Århundrets nordmann
* dagbladet.no artikkel
* Nett-Radio (dokumetar om Friele på NRK, 2005)
* Nett-TV (intervju med Friele i programmet *[[Først & sist]]* den 16. desember 2005)
* homonettverket.no  *Homohistorisk oversikt*, skrive av Friele
AutoPASS

**AutoPASS** er namnet på eit norsk system for elektronisk betaling av bompengar. Med AutoPASS-brikke kan ein som bilist passere gjennom ein bomstasjon utan stopp.

Ifølgje Nasjonal Transportplan for 2002-2011 er målet eit samordna betalingssystem for transporttenester. AutoPASS har i seg ei rekke moglegheiter for framtida. Det blir arbeidd med å innføre AutoPASS på ferje og ved parkering.

Eit samordna betalingssystem kan gjere det enklare å gjere vegbygging bompengefinansiert, og kan også brukast i vegprising.

## Sjå og

* Bompengefinansierte vegar i Noreg

## Bakgrunnsstoff
* AutoPASS
Alluitz

**Alluitz** (òg kalla *Aitlluiz* eller *Ailuitz*) er eit fjell i Bizkaia i regionen Baskarland i Spania med ei høgd på 1034 meter over havet. 

Fjellet er det nest høgaste i Urkiolafjella og er ein del av det same kalksteinsmassivet som dannar Anboto.

Det største kjenneteiknet til fjellet er ein 600 meter høg fjellvegg som utgjer sørsida. Nordsida er òg bratt, men er lettare å forsere for erfarne fjellklatrarar. 

For å nå toppen må ein gå langs ryggane frå Anboto, og ein må passere «Djevelpasset» som har teke fleire liv. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Alluitz|Alluitz]]» frå , den 15. mai 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff

* Mendikat 
* Las montañas