open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hallfred Vandrådeskald

**Hallfred Ottarsson Vandrådeskald** (Vandrædaskald) (norrønt: *Hallfreðr Óttarsson vandræðaskáld*), fødd i 960-åra, død om lag 1007), var ein islandsk skald. 

## Slekt og familie
Far til Hallfred var Ottar frå Hålogaland som reiste til Island på Håkon den gode si tid, og mor hans var Aldis Olavsdotter. Hallfred voks opp på garden Grimstungur i Vatnsdal på Island. Han vart gift med ei svensk kvinne, Ingebjørg Toresdotter, og med henne hadde han sønene Audgisl og Hallfred. Han døydde på havet på ei reise til Island. Kista vart sett på sjøen og rak seinare i land på den heilage øya Iona i Suderøyane (Hebridane), der Hallfred til sist vart gravlagd. 

## Liv og skaldskap
Hallfred er nemnd i fleire av dei islandske ættesogene, mest opplysningar om han finn vi i soga om Hallfred Vandrådeskald. Han er òg nemnd i Heimskringla i Soga om Olav Tryggvasson og i Fagerskinna. I Skaldatal er han nemnd som skald hos Olav Tryggvasson og Eirik Håkonsson Ladejarl.

Ein gong før 995 kom han til Noreg og var ei tid hos [Håkon Sigurdsson Jarl] (den mektige). Han drog tilbake til Island, men seinare kom han attende til Noreg då [Olav Tryggvason var blitt konge. Etter vinteren 997/998 drog Hallfred til Sigvalde jarl og deretter til den svenske kongen Olof Skötkonung. Ei tid budde han Götaland der han gifte seg og stifta familie. Omkring år 1000, før slaget ved Svolder, reiste han attende til Island.

Litt seinare kom han til Noreg att og var ei tid hjå Eirik Håkonsson Ladejarl som hans skald, men dei siste åra av livet var han mest på Island. 

Hallfred fekk seg ofte fiendar på grunn av sitt stridbare lynne, og tilnamnet «Vandrådeskald» tyder truleg «den brysomme skalden». Livet hans, og mange av dikta hans, er prega av den ulukkelege kjærleiken til Kolfinna (*Kolfinna Ávaldadóttir*), og hans store akting og beundring for kong Olav Tryggvason.  Eit særdrag ved hans utvikling som skald, er brytninga mellom gamal og ny tru.

Mange av dikta hans som er nemnd i sogene, er bortkomne, og vi kjenner i dag til desse:

* '''Olavsdråpa'''  om kong Olav Tryggvason 
* '''Arvedråpa'''  om kong Olav Tryggvason
* '''Håkonardråpa'''  om Håkon Sigurdsson Jarl
* '''Eiriksdråpa'''  om Eirik Håkonsson Ladejarl - berre to strofer er kjend. 
* '''Lausaviser'''  

## Notar
 

## Referansar


## Bakgrunnsstoff
*  Hallfred Ottarsson Vandrådeskald Norsk biografisk leksikon
* Sagaen om Hallfred Vandrådeskald (side 47-88) v/Charles Kent (Aschehoug 1928)
* Det norrøne fyrstediktet av Bjarne Fidjestøl (1982)
Lyrical Ballads

**Lyrical Ballads, with a Few Other Poems** er ei diktsamling av dei engelske diktarane William Wordsworth og Samuel Taylor Coleridge, utgjeven i 1798. Naturtilbedinga og den folkelege forma som særpregar verket, gjer at dikta representerer eit opprør mot dei ideala ein finn i klassisismen, og markerer eit definitivt gjennombrot for romantikken i engelsk litteratur. I 1797 hadde dei to diktarane kome saman og byrja arbeidet med samlinga. Coleridge og kona hans tok bustad i ein landsby i Somerset, medan Wordsworth og systra slo seg ned i Alfoxden, som ligg så nære kvarande at dei to venene kunne møtast dagleg. *Lyrical Ballads* inneheld 19 dikt av Wordsworth, og mellom dei er *[[Lines Written a Few Miles above Tintern Abbey]]*. Coleridge medverkar på si side med berre fire dikt i 1798-utgåva, men mellom desse finn ein *[[The Rime of the Ancient Mariner]]* (no. *Soga åt den gamle sjømannen*) som er eitt av dei mest kjende dikta hans.

I år 1800 gav Wordsworth boka ut på nytt – utvida med to band – og ustyrte henne med eit poetisk manifest i form av eit føreord som seinare har blitt omtala som «lyrikkens sjølvstendeerklæring».

## Kjelder
*
*Gjerdåker, J. (2000) «Etterord» i – Gjerdåker, J. *Mjølk av paradis : engelsk og skotsk lyrikk frå Thomas Gray til John Clare* (s. 90-92). Oslo: Samlaget

## Fotnotar
Skule Torsteinsson

**Skule Torsteinsson** (norrønt: *Skúli Þórsteinsson*) var ein islandsk skald, han var fødd om lag 970 og truleg døydde han litt før år 1040.

Han var soneson av den kjende skalden Egil Skallagrimson og etter Skaldatal var han ein av skaldane hos Eirik Håkonsson Ladejarl i tida frå omkring 990 til 1015. Ei kort skildring av livet hans finn vi i det siste avsnittet i soga om farfaren, Egils soga og han er òg nemnd i Soga om Gunnlaug Ormstunge.

Far til Skule var Torstein Egilsson på Borg på Island. Skule var lenge ute i viking og han skal ha vore med i sju slag på vikingferdene sine. Då han var omkring 20 år gamal reiste han til Noreg og vart hirdmann og skald hos Eirik jarl på Lade og han var stamnbu på Eririk jarl sitt skip, Jernbarden, under slaget ved Svolder. Om lag år 1015, truleg på den tida då Eirik jarl forlet Noreg og reiste til England, drog han attende til Island der han tok over ættegarden Borg og vart buande der til han døydde i høg alder. Han var gift med Bera Ormsdotter og dei hadde i det minste borna Egill og Geirlaug.

Kjende dikt av Skule Torsteinsson er desse:
* **Dikt om slaget ved Svolder** - truleg skrive på Island på hans eldre dagar.
* **Lausavise**

## Referansar


## Bakgrunnsstoff
*  ''Skáldskaparmal'' (engelsk)
* Soga om Gunnlaug Ormstunge v/Ivar Eskeland (Samlaget 1969)
* Egilssoga v/Leiv Heggstad (Samlaget 1950)
* Den oldnorske og oldislandske litteraturs historie av Finnur Jonsson (1920)
Johann Mühlegg

**Johann Mühlegg** () er ein tysk-spansk tidlegare langrennsløpar, fødd i Marktoberdorf i Allgäu i Bayern. Han er særleg kjend for sine suverene prestasjonar under vinterleikane 2002 i Salt Lake City, og den etterfylgjande dopingsaka som enda med at han var fråteken alle OL-medaljane.

## Aktiv
Mühlegg representerte Tyskland i dei store meisterskapane frå 1991 til 1999. Allereie i 1993 kom han i strid med det tyske skiforbundet, ein strid som enda med at forbundet i 1998 stengde han ute frå landslaget for godt.

Eit godt tilhøve til det spanske skilandslaget fekk Mühlegg til å søke om spansk statsborgarskap, og i 1999 vart han spansk statsborgar og tevla sidan for Spania. Han vann sitt fyrste renn i verdscupen den 10. desember 1999 i italienske Sappada. Seinare i sesongen vann han ein 30 km ved Moskva, og det 72 km lange turrennet i franske Lamoura Mouthe. Desse tre sigrane, samt tre andreplassar i verdscuprenn, gjorde at han vann verdscupen i langrenn 2000.

Under Ski-VM 2001 i Lahti tok Mühlegg sølvmedaljen på 20 km jaktstart, før han vann ein suveren siger på 50-kilometeren.

Under OL 2002 vann Mühlegg både 30 km og 10 km jaktstart. Han fekk bestetid på femmila, arrangert siste OL-dagen, men vart diskvalifisert frå løpet etter at han testa positivt på darbepoetin, eit legemiddel som aukar talet raude blodlekam; stoffet stod den gong ikkje på forbodslista fordi det var utvikla nyss.

Etter dopingfunnet vedtok Den internasjonale olympiske komitéen (IOK) at Mühlegg skulle få behalde gullmedaljane frå dei to fyrste OL-tevlingane. Men i desember 2003 vedtok Idrettens voldgiftsnemnd at også dei medaljane skulle takast tilbake.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap
*1991: Nr 15 på 15 km
*1992: Nr 7 på 50 km
*1993: Nr 6 på 50 km
*1994: Br 8 på jaktstarten, nr 9 på tremila
*1995: Nr 13 på jaktstarten
*1997: Nr 6 på 30 km
*1998: Nr 7 på 50 km
*2001: Gullmedalje på 50 km, sølv på jaktstart, nr 8 på 15 km
*2002: Diskvalifisert frå tre gullmedaljar

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Vågen i Bergen

**Vågen** er ein fjordarm i sentrum av Bergen, omkransa av kaier, søraustover frå det sjøområdet mellom Bergen og øya Askøy som vert kalla Byfjorden. Ytst i Vågen ligg Nordnespynten på vestsida og Skoltegrunnskaien på austsida, og inst ligg Vågsbunnen og Torget. 

Kring Vågen låg mellomalderbyen Bergen. Langsetter austsida ligg mellom anna Bryggen og Bergenhus festning med Rosenkrantztårnet og Håkonshallen.

## Bakgrunnsstoff

*Bergen byleksikon: Vågen.
Kusma

**Kusma** eller **kusme** (**parotitis epidemica**) er ein virusinfeksjon valda av kusmaviruset. Sjukdomen råkar særleg øyrespyttkjertelen framfor øyra. Andre spyttkjertlar kan òg verta råka, og dessutan bukspyttkjertelen og testiklane.

## Utbreiing
Sjukdomen råkar særleg born og unge menneske, og ein infeksjon kan seinare gje livsvarig immunitet. Kusma var tidlegare ein infeksjon som nesten alle born gjekk gjennom. I dag vert dei fleste borna vaksinerte mot kusma, slik at sjukdomen er vorten sjeldan i Noreg.

## Sjukdomsutvikling og handsaming
Kusma smittar ved dropesmitte. Inkubasjonstida er som regel to til tre veker, og pasienten vert rekna som smittefarleg så lenge pasienten har symptom. Sjukdomen byrjar med ei ålmenn uvelskjensle, deretter fylgjer feber og smertefull heving, vanlegvis av båe øyrespyttkjertlane. Hevinga varer i éi til to veker. Det finst inga kausal handsaming for kusma eller komplikasjonane.

## Komplikasjonar
Det er ein føremon for gutar å få sjukdomen som barn, sidan 20-25% av unge menn som får kusma utviklar testikkelbetennelse. Om båe testiklane vert råka, kan sterilitet verta fylgja. Ein annan vanleg komplikasjon er godarta hjernehinnebetennelse. Ein sjeldnare og meir alvorleg komplikasjon av kusma er hjernebetennelse som kan gjera pasienten dauv.

## Førebygging
Kusmavaksine er med i det nasjonale vaksinasjonsprogrammet gjennom MMR-vaksinen.

## Kjelder
*
Whitesnake

**Whitesnake** er eit britisk hardrockband som blei danna av den tidlegare Deep Purple-vokalisten David Coverdale i 1978. Etter at Deep Purple blei oppløyst i 1976 spelte Coverdale inn to soloalbum, *White Snake* og *Northwinds*. Bandet som var med Coverdale på desse albuma blei kalla The Whitesnake Band etter debutalbumet, og namnet blei formalisert til Whitesnake.

Medlemmene i bandet har variert kraftig opp gjennom åra, og har omftta Jon Lord og Ian Paice frå Deep Purple, Dave Dowle, Bernie Marsden, Neil Murray, Micky Moody, Mel Galley, Adrian Vandenberg, John Sykes, Vivian Campbell, Steve Vai og Cozy Powell.

## Medlemmer
*David Coverdale – vokal
*Joel Hoekstra – gitar
*Reb Beach – gitar
*Michael Devin – bass
*Tommy Aldridge – trommer
*Michele Luppi – keyboard

## Diskografi

**Studioalbum:**
*1978 Snakebite
*1978 Trouble
*1979 Lovehunter
*1980 Ready an' Willing
*1981 Come an' Get It
*1982 Saints & Sinners
*1984 Slide It In
*1987 1987
*1989 Slip of the Tongue
*1997 Restless Heart
*2008 Good to Be Bad
*2011 Forevermore
*2015 The Purple Album

**Konsertalbum:**
*1980 Live at Hammersmith (opprhavleg berre i Japan)
*1980 Live...In the Heart of the City
*1998 Starkers in Tokyo
*2006 Live: In the Shadow of the Blues
*2011 Live at Donington 1990
*2013 Made in Japan
*2013 Made in Britain/The World Record

**Samlealbum:**
*1994 Whitesnake's Greatest Hits
*2000 20th Century Masters – The Millennium Collection: The Best of Whitesnake
*2000 Best Ballads
*2002 Here I Go Again: The Whitesnake Collection
*2003 Best of Whitesnake
*2003 The Silver Anniversary Collection
*2004 The Early Years
*2006 The Definitive Collection
*2006 Gold: Whitesnake
*2008 30th Anniversary Collection

**VHS og DVD:**
*1983 Whitesnake Commandos (VHS)
*1987 Trilogy (VHS)
*1988 Trilogy (+ Bonus Track) (VHS)
*1998 Starkers in Tokyo (VHS og DVD)
*2006 Live...In the Still of the Night (DVD)
*2011 Live at Donington 1990 (DVD)
Kristofer Alme

**Kristofer Alme** () var frå Hafslo i Luster kommune. Han var bonde, organisasjonsmann og forfattar. Alme gjekk Sogndal folkehøgskule og skipa i 1892 Hafslo Ungdomslag, der han var formann i 30 år.

Han var ein mykje nytta foredraghaldar, og heldt i alt over 300 foredrag kringom i bygdene. Han leia også eit songkor, og dikta sjølv mange songtekstar og melodiar. I 1930 gav han ut kantaten «Truskiftet» (Lunde forlag) til Olavs-jubileet, og i 1947 diktsamslinga «Blanda kor». Han dikta og sette tone til Sognasongen.

## Bibliografi
### Bøker
*

*

### I tidsskrift - eit utval
*Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Kjelder
* Kristofer Alme i Fylkesleksikon Sogn og Fjordane 
* 
* Gravminner i Norge

## Bakgrunnsstoff
*Om Kristofer Alme i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
Pláka Dílesi

**Pláka Dílesi** (gresk Πλάκα Δήλεσι) er ein landsby i periferieininga Viotía i Sentral-Hellas i Hellas. Pláka Dílesi høyrde til kommunaleininga Skhimatári i kommunen Tanágra, men vart skild ut i 2014 for, saman med busetnaden Dílesi i Inófyta, å danne den nye kommunaleininga Dílesi.

## Referansar
Józef Łuszczek

**Józef Łuszczek** () er ein polsk tidlegare langrennar frå landsbyen Bustryk ved Zakopane. Han vart verdsmeister på 15 km under Ski-VM 1978 og tok bronsemedaljen på 30 km i same meisterskapen.

### Aktiv
Łuszczek vart nummer åtte på tremila i Svenska skidspelen 1977 i Falun. Under verdsmeisterskapen 1978 i Lahti kom han på ein overraskande bronseplass på 30 km, bak to utøvarar frå Sovjetunionen. Få dagar seinare gjekk han heilt til topps på 15 km, 2,3 sekundar framom Jevgenij Beljajev frå Sovjetunionen. Han avslutta Lahti-VM med å verte sjuandemann på femmila. For sine prestasjonar i Lahti vart han kåra til årets idrettsutøvar i Polen.

I 1979-sesongen vart Łuszczek nummer tre på 15 km i Holmenkollen, vel eit halvt minutt bakom Thomas Wassberg og Oddvar Brå. Under dei olympiske leikane i Lake Placid vinteren 1980 gjekk Łuszczek sterke renn både på 30 km og 15 km, noko som resulterte i høvesvis femte- og sjetteplass.

Łuszczek deltok i Ski-VM 1982 i Oslo, der ein 15. plass på 30 km var hans plassering. Same sesongen enda han på sjetteplass på femmila i verdscuprennet i Lahti. I sitt siste store meisterskap, Vinter-OL 1984, klarte han ikkje å kome mellom dei 25 beste i nokon av dei tre individuelle tevlingane.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar.

## Bakgrunnsstoff
*
Andreas Barsnes

**Andreas Barsnes** () var ein norsk lærar og forfattar frå Sogndal, seinare busett i Bergen.

Barsnes tok eksamen frå Stord lærarskule i 1907. Han var lærar ymse stader 1907-1910, i Bergen frå 1911 og skulestyrar 1937-1953. Han var styrar av Det Vestlandske målkontor (skipa 1904) frå 1931.

## Bibliografi
### Bøker
*

*

*

*

*

*

### I tidsskrift - eit utval
*Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Kjelder

*Om Andreas Barsnes i Fylkesleksikon Sogn og Fjordane
*Tidsskrift. Nummer 26. Utgjeve av Historielaget for Sogn. Dikting og diktarar frå Sogn. Ved Andreas Bjørkum og Jarle Bondevik Kaupanger : Historielaget, 1978
*Gravminner i Norge

## Bakgrunnsstoff
* Om Andreas Barsnes i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
Jan Inge Fardal

**Jan Inge Fardal** () er sogndøl og redaktør i Sogn Avis frå hausten 2006. I 2020 vart han leiar for Nynorsk Pressekontor.

Jan Inge Fardal vart tilsett i Sogningen/Sogns Avis på 1980-talet og jobba som journalist der til han vart tilsett i Sogndal Fotball i 1987. Han var sportsleg leiar i 1988 og 1989, dei åra Oa Ljungberg var trenar i klubben. Saman med Svein Bakke tok han hausten 1989 initiativ til å tilsetja Harald Aabrekk som trenar. I 1991 var han attende som redaksjonssjef i Sogningen/Sogns Avis, ein jobb han heldt fram i også då Sogningen/Sogns Avis og avisa Sogn og Fjordane fusjonerte til Sogn Avis i 1993. 

Fardal er òg kjend som tekstforfattar av Sogndals populære supportersong «Stao No Pao». Per Kristian Indrehus, Muffe frå Drama, skreiv melodien. 

## Referansar
Stry

**Stry** er hamp-, jute- eller linfibrar, opphavleg danna som  avfall ved hekling og skaking.

Ein har tradisjonelt brukt stry til spinning av hyssing og som tettingsmateriale. Stry kan mellom anna nyttast som tettingsmiddel i gjengane i skruesamanføyingar av røyr, og for å kalfatre, det vil seie å gjere natane, mellomromma, i bordgangane på trebåter og treskip vasstette. På røyr vert stryen vikla kring dei utvendige gjengane før røyra vert skrudd saman, og ved kalfatring vert stryen drive inn i natane med treklubbe og natjarn. I båe høve vert det nytta eit tettingmiddel som stryen vert sett inn med, ved kalfatring gjerne bek eller eit kunststoff.

Tidlegare vart stry òg nytta til tetting mellom vegg og karm for dører og vindauge i hus, mellom tømmerstokkane i tømmerveggar i hus, og i fleire andre samanhengar som det no for tida ikkje er aktuelt å nytte dette materialet.

Frå 1990-åra har stry også vore brukt i klede. 

## Kjelder
Erling Breilid

**Erling Breilid** () var ein norsk bonde og forfattar. Han var leiar i Fresvik ungdomslag og Fresvik arbeidarlag. Breilid skreiv mange dikt og prologar.
 
## Bibliografi
### Bøker
*

*

### I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Kjelder
*Pridlao. Nr 2, 2004, s. 11. Utg. av Vik Lokalhistoriske Arkiv

## Bakgrunnsstoff
* Om Erling Breilid i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
Den julianske borg

**Den julianske borg** er ein låg steinlabyrint – òg kalla ei *trojaborg* – ved fjellet Grøthornet (1013 m) søraust for Vartdal sentrum i Ørsta kommune.

Der er to slike trojaborger i det same området, den minste som blir kalla *den julianske borg*, ligg ved Grøthornet og har ein diameter på om lag 6 m. Den andre, gjerne kalla *Isflålabyrinten*, ligg lenger nord ved fjellet Vardehornet og har ein diameter på om lag 9 m. Begge steinlabyrintane er tilnærma sirkelrunde og ligg på Daleheia, om lag 900 moh.

Slike trojaborger finst andre stader i Europa, men Vartdal er den einaste staden mellom Oslofjorden og Finnmark, der ein kjenner til slike labyrintar. Ein reknar med at labyrintane er gamle kultstader og skriv seg frå bronsealderen eller byrjinga av den eldre jarnalderen.

Kulturminnet «Den julianske borg» vart registrert av arkeolog Per Fett i 1950 og er freda etter kulturminnelova §§ 3 og 4.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* 	
* Førhistoriske minne på Sunnmøre Ørsta prestegjeld v/Per fett (1950)
* Den julianske borg frå nettsida lommekjent.no
* Turar Møre og Romsdal Fylkeskommune
*
Lars Petter Sveen

**Lars Petter Sveen** () i Fræna) er ein norsk forfattar og bibliotekar. Han debuterte i 2008 med novellesamlinga *Køyre frå Fræna*.

## Bibliografi
*2008 &ndash; *Køyre frå Fræna*, noveller 
*2011 &ndash; *Eg kjem tilbake*, roman
*2014 &ndash; *Guds barn*, roman
*2017 &ndash; *Fem stjerner*, roman (finst òg som lydbok)
*2018 &ndash; *Fem skuggar*, roman (finst òg som lydbok)
*2020 &ndash; *Nordriket*, roman

## Prisar
*Tarjei Vesaas' debutantpris i 2008, for *Køyre frå Fræna*
*Aschehougs debutantstipend i 2008, for *Køyre frå Fræna*
*Sunnmørsprisen i 2008, for *Køyre frå Fræna*
*Nynorsk litteraturpris i 2014 for *Guds barn*
*Sultprisen i  2015 for forfattarskapet sitt
*P.O. Enquists pris i 2016

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* «Lars Petter Sveen» av Vibeke Lauritsen på ''Allkunne''
* Artiklar av Lars Petter Sveen i Vårt Land
Aki Karvonen

**Aki Tapani Karvonen** () er ein finsk tidlegare langrennar frå Valtimo i Norra Karelen som i tida 1982-89 vann seks medaljar i ulike verdsmeisterskap og olympiske vinterleikar.

### Aktiv
Karvonen vart nummer ti på 30 km under Ski-VM 1982 i Oslo, noko som gav han plass på det finske stafettlaget i 4 x 10 km stafett, eit lag som kom på delt bronseplass med Aust-Tyskland. To år seinare vann han ein ny stafettbronse under Vinter-OL 1984 i Sarajevo. I same leikane tok han sølvmedaljen på 15 km, bak svenske Gunde Svan, og bronsemedaljen på 50-kilometeren, einast Thomas Wassberg og nemnde Svan kom framom på resultatlita. Dessutan vart han nummer fem på tremila.

I Ski-VM 1985 nådde ikkje Karvonen opp på pallen. I si beste tevling, 30 km, enda han som sjettemann. Derimot tok han sølvmedaljen på same distansen då Ski-VM 1987 fann stad i Oberstdorf, Thomas Wassberg vann tevlinga. Under verdsmeisterskapen 1989 heime i Lahti enda Karvonen på fjerdeplass i 15 km klassisk stil, før han gjekk startetappen på Finlands sølvlag i 4 x 10 km stafett.

Karvonen vedgjekk bloddoping i 1985. Bortsett frå dei store meisterskapane, var han sjeldan å sjå høgt på resultatlistene.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Aki Karvonen|Aki Karvonen]]» frå ,  den 17. februar 2016.*
Kabotasje

**Kabotasje**, som opphavleg var eit fransk ord nytta for innanriks skipsfart langsetter kysten, er no vorte ei sams nemning for transport av personar og gods med alle slags transportmiddel i eit anna land enn det landet som transportmiddelet høyrer heime i. Til dømes vert det kalla kabotasje når ein lastebil som høyrer heime i Nederland lastar opp gods i Oslo for å køyre det til Trondheim etter fyrst å ha frakta ei last til Oslo frå utlandet.

Kabotasje er lovleg innanfor Den europeiske unionen (EU). Dette er ein viktig lekk i den offisielle  transportpolitikken, i samsvar med det overordna målet om fri rørsle av varer, tenester og kapital mellom medlemslanda. I medhald av EØS-avtaleverket er desse kabotasjereglane gjeldande i Noreg òg. Sameleis som transportørar frå Den europeiske unionen kan drive kabotasje i Noreg, kan difor norske transportørar drive kabotasje i Den europeiske unionen. Det er likevel fastsett reglar i dei einskilde landa som i ei viss mon avgrensar kor mange kabotasjeturar som kan gjerast etter eit avslutta fraktoppdrag frå utlandet inn i landet.

## Kjelder
*snl.no: Kabotasje
*Informasjon frå regjeringa om reglar for internasjonal transport på veg og kabotasje.
Bergen-Belsen

**Bergen-Belsen**  var ein konsentrasjonsleir om lag 20 kilometer nord-vest for byen Celle i Niedersachsen i Tyskland. Ein reknar med at mellom 1943 og 1945 døydde fleire enn 50&nbsp;000 sivile fangar i denne leiren.  I leiren nytta dei ikkje gasskammer til å ta livet av folk, men svolt, sjukdom og tortur. Det var her Anne Frank og syster hennar, Margot Frank, døydde av tyfus på slutten av krigen, i byrjinga av mars 1945. Leiren hadde då vorte fylt opp av fangar frå austlege leirar, og hadde mykje fleire folk enn det var plass til.

Bergen-Belsen vart skipa i 1940 av Wehrmacht (den tyske hæren) som fangeleir for 600 franske og belgiske soldatar, og fekk i mai 1941 namnet Stalag 311 (XI C). Ikkje før i slutten av 1941 vart det sett opp brakker som fangane kunne bu i. Til då hadde dei budd i telt og holer i jorda. Frå juli 1941 vart òg om lag 20&nbsp;000 sovjetrussiske krigsfangar innesperra i leiren, og måtte bu under open himmel. Innan våren 1942 hadde 14&nbsp;000 fangar døydd av kulde, svelt og sjukdomar. Berre i tida mellom januar og april 1945 døydde om lag 35 000 fangar. Då britane frigjorde Bergen-Belsen 15. april 1945 var det rundt 60 000 levande fangar i leiren, men av desse døydde om lag 13 000 dei komande dagane og vekene av avkrefting og av dei sjukdomane som herja på grunn av dei elendige tilhøva folk hadde levd under. Ein reknar med at til saman 70&nbsp;000 har døydd som fylgje av opphald i Bergen-Belsen.

På staden, som i dag er ein part av byen Bergen, er det no eit minnemonument, ein minnepark og eit museum. I Bergen vert det årleg skipa til ein Anne Franks fredsdag til minne om henne. Då samlast ungdom frå heile Europa for å diskutera korleis forståing og fredelege sameksistens mellom folk av ulike nasjonar og religionar kan fremjast.

## Bakgrunnsstoff
*Holocaust Survivors and Remembrance Project: Bergen-Belsen.
*Omtale på BBC i samband med 60-årsdagen for frigjeringa av Bergen-Belsen.
Namnet Mari

**Mari** er eit namn innan fleire kulturar. I nordisk tradisjon er det ei form av kvinnenamnet Maria, som igjen er ein gresk variant av det arameiske Miriam. Mari kan også vera ei kortform av Mariana eller Marianne. Kvinnenamnet finst også på estisk, finsk, bretonsk, walisisk og ungarsk.

Mari har namnedag i Noreg den 25. mars.

## Bruk
Mari var eit av dei mest populære døypenamna for jenter i Noreg på 1600- og 1700-talet og igjen på 1980-talet. I 2016 var det rundt 10&nbsp;000 kvinner som heitte Mari i Noreg.

## Kjende namneberarar
;Kvinner
* Mori Mari (森 茉莉) eller berre Mari (1903–1987), japansk forfattar
*Mari Bjørgan (1950&ndash;2014), norsk songar og skodespelar
*Mari Boine (fødd 1956), norsk samisk vokalist og komponist
*Mari Maurstad (fødd 1957), norsk skodespelar
*Mari Ishikawa (fødd 1964), japansk smykkedesigner
*Mari Kjetun (fødd 1966), norsk forfattar
*Mari Kiviniemi (fødd 1968), finsk politikar og statsminister
*Mari Mancusi (fødd 1974), amerikansk forfattar
*Mari Hokkanen (fødd 1979), finsk fotokunstnar
*Mari Hemmer (fødd 1983), norsk skøyteløpar
*Mari Fasting (fødd 1985), norsk orienteringsløpar
*Mari Haugersveen (fødd 1985), norsk stylist
*Mari Moen Holsve (fødd 1986), norsk forfattar
*Mari Molid (fødd 1990), norsk handballspelar

;Menn
*Mari Alkatiri (fødd 1949), austtimoresisk politikar og statsminister
*José Mari (fødd 1978), spansk fotballspelar
## Annan bruk
* Marimesse
* Ekstremvêret Mari

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Mari (jentenavn)|Mari (jentenavn)]]» frå ,  den 18. februar 2016.*  
 
## Bakgrunnsstoff
*
Bergen i Niedersachsen

**Bergen** er ein liten by med eit folketal på om lag 13000 på Lüneburger Heide nord i  Landkreis Celle i delstaten Niedersachsen i Tyskland.

I landsbyen Belsen, som frå 1971 har vore ein part av Bergen, låg konsentrasjonsleiren  Bergen-Belsen, om lag 6,5 kilometer sørvest for sjølve Bergen. Til minne om Anne Frank, som mista livet i denne konsentrasjonsleiren i byrjinga av mars 1945, har det etter initiativ frå  Anne-Frank-Fonds i  Basel vore skipa til ein årleg ein Anne Frank fredsdag i Bergen frå år 2000. Då kjem ungdom frå heile Europa saman i byrjinga av juni for å diskutera korleis forståing og fredelege sameksistens mellom folk av ulike nasjonalitetar og religionar kan fremjast.

## Bakgrunnsstoff

*
Gangesdelfin

**Gangesdelfin** (*Platanista gangetica*) eller *susu* er ein elvedelfin som lever i store elvesystem i Bangladesh, India og Nepal. Han er i nær slekt med indusdelfin, og dei to populasjonane er i dag gjerne rekna som underartar av den same arten - *Platanista gangetica*, med gangesdelfinen som underarten *Platanista gangetica gangetica*. Dei to populasjonane av sørasiatiske elvedelfinar er fråskilde, men treng ikkje ha vore det så lenge. Fram til sein pliocen levde dei i det same elvesystemet, og tilmed i historisk tid kan det ha funne stad utveksling av individ mellom elvane.

Gangesdelfin lever i elvesystema Ganges-Brahmaputra-Meghna og Karnaphuli-Sangu. Delfinane lever i elvedeltaet og så langt oppover dei kan koma før dei blir stoppa av grunt vatn, stryk, demningar eller andre stengsel.

Det er usikkert kor mange individ som finst av delfinen. På 1980-talet føreslo forskarar ein bestand på 4-5000 individ, medan i 1997 rekna ein han på mindre enn 2000. IUCN legg fram 1&nbsp;200–1&nbsp;800 individ som ei lågare grense.

Gangesdelfin er verna overalt i leveområdet sitt, men blir framleis noko jakta for kjøtet og feittet sitt. Ureining av elvene og fragmentering av leveområdet grunna oppdemming og vassmangel som gjer elvane grunne er andre trugsmål mot delfinen.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Ganges River dolphin ved wwf.panda.org
* Don E. Wilson & DeeAnn M. Reeder (Hrsg): *[http://www.vertebrates.si.edu/msw/mswcfapp/msw/taxon_browser.cfm?msw_id=13542 Platanista minor] * i *Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (3rd ed).*
Anders O. Klakegg

**Anders O. Klakegg** () var ein norsk bonde og forfattar frå Klakegg i Jølster kommune. Han var odelsgut og tok over farsgarden, men i 1956 pakta han vekk garden for å kunne skrive. Han gav ut fleire romanar med handling frå Jølster på 1600-talet. Han har også gitt ut bok om Nikolai Astrup og ættesoge for Jølster.
Klakegg hadde Statens garantiinntekt for forfattarar. I 1986 vart han tildelt Kongens fortenestemedalje.

## Bibliografi
### Bøker

### I bøker - eit utval

### I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Kjelder
* Om Anders O. Klakegg i Allkunne
* Gravminner i Norge
* Ord gjennom år : dikting og diktarar frå Sunnfjord og Nordfjord 1700-1986 : med bibliografi : ein antologi ved Carl Lauritz-Iversen. Naustdal : Sogn og Fjordane forlag, 1990. ISBN 8290576137

## Bakgrunnsstoff
*Om Anders O. Klakegg i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
Jarle I. Grønfur

**Jarle I. Grønfur** () er ein norsk murar og forfattar.
Han er fødd i Stryn og vaks opp i Jølster. Grønfur debuterte i Norsk Barneblad og har skrive fleire noveller i Magasinet for alle og Alle menn.

## Bibliografi
### Bøker
* 

* 

* 

## Kjelder

* Ord gjennom år : dikting og diktarar frå Sunnfjord og Nordfjord 1700-1986 : med bibliografi : ein antologi ved Carl Lauritz-Iversen. Naustdal : Sogn og Fjordane forlag, 1990.  ISBN 8290576137

## Bakgrunnsstoff
Om Jarle I. Grønfur i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
Hans Hønsi

**Hans Hønsi** (fødd 4. mars 1919, død 24. november 2006) var ein norsk forfattar og postmann frå Vik.

Hønsi arbeidde som vegarbeidar fram til 1943. Deretter byrja han i Posten, der han heldt fram til 1986.

## Bibliografi
### Bøker
*

### I tidsskrift - eit utval
*Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Kjelder
*Pridlao. Nr 2, 2004, s. 11. Utg. av Vik Lokalhistoriske Arkiv

## Bakgrunnsstoff
*Om Hans Hønsi i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
Lüneburger Heide

**Lüneburger Heide**, som på lågtysk heiter **Lümbörger Heid**, er eit stort og for det meste flatt lynghei- (hede-), geest- og skogslandskap nordaust i delstaten Niedersachsen i Tyskland. Namnet har dette området fått etter byen Lüneburg, og femner om hovudparten av det som i tidlegare tider var fyrstedømet Lüneburg.

Deler av Lüneburger Heide vert no teke vare på som naturpark, det vil seie at det er eit verna og vedlikehalde kulturlandskap. Dette lyngheilandskapet oppstod allereie i yngre steinalder som fylgje av at menneske hogg og brente den skogen som då stod der for å nytte området framfor alt til beiteland for husdyr, då jordbotnen av sand og aur er lite egna til dyrking. Fram mot byrjinga av 1800-talet dekka slike lyngheier (geest-område) store delar av Nord-Tyskland, men no er det for det meste berre dei sentrale områda av Lüneburg Heide som er att.

Fil:Wilseder Berg 005.jpg| Wilseder Berg, som er ein endemorene frå Saale-istida, er med sine 169,2 moh den høgste høgda på Lüneburger Heide
Fil:Lüneburger Heide 090.jpg|Utsyn frå Wilseder Berg
Fil:Pietzmoor 017.jpg|Myr i nærleiken av byen Schneverdingen, midt i Naturpark Lüneburger Heide
Fil:Karte Lueneburger Heide.png|Kart over Lüneburger Heide
Fil:Lüneburger Heide 1801.png|Arealfordelinga i 1801, då lyngheia var på sitt største i det som no er verneområdet (Heide= lynghei; Offensandflächen= sand og aur i dagen; Moor= myr; Acher und Weideland= åker og beitemark; Wald= skog; Dörfer und Höfe= landsbyar og gardar)
Fil:Lüneburger Heide 2006.png|Arealfordelinga i 2006


## Bakgrunnsstoff
Alois Stadlober

**Alois Stadlober** () er ein austerriksk tidlegare langrennar frå Judenburg i Steiermark. Han vann både ein gull- og ein sølvmedalje under Ski-VM 1999 på austerriksk heimebane i Ramsau.

### Aktiv
Stadlober VM-debuterte under Ski-VM 1982 i Oslo, der han vart nummer 25 på 15 km. I åra framover hamna han langt nede på resultaltlistene i internasjonale renn. Fyrst med sjetteplassen på 30 km i Ski-VM 1991 i italienske Val di Fiemme viste han at han kunne ta kampen opp om topplassane. Under dei olympiske vinterleikane 1992 i Albertville og 1994 på Lillehammer gjorde han sine beste renn på 10 km, og vart høvesvis nummer åtte og ti. Tre år seinare kom han på niandeplass på same distansen under Ski-VM 1997 i Trondheim.

Då verdsmeisterskapen i nordiske greiner fann stad i Ramsau vinteren 1999 presterte Stadlober og dei andre austerrikske langrennsløparane overmåte godt. Stadlober vart nummer fem både i opningstevlinga 30 km, og i den avsluttande femmila. I mellom dei to tevlingane gjekk han den andre etappen for Austerrike i 4 x 10 km stafett, ei tevling som enda med at lagkameraten Christian Hoffmann spurtslo Thomas Alsgaard og Noreg i kampen om gullmedaljen. Markus Gandler og Mikhail Botvinov var dei to andre som stod for den eineståande triumfen. Stadlober tok elles sølvmedaljen på 10 km, 15 sekundar bak den suveren vinnaren, Mika Myllylä frå Finland, og 2,4 sekundar føre nordmannen Odd-Bjørn Hjelmeset.

### Ymse
Stadlober er gift med den tidlegare alpine skirennaren Roswitha Steiner, dottera deira, Teresa Stadlober, har tevla i internasjonalt langrenn.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Alois Stadlober|Alois Stadlober]]» frå ,  den 18. februar 2016.*
Per Fett

**Per Fett** () var ein norsk arkeolog og konservator, frå Oslo. 

Per Fett tok magistergraden i 1934, og var heile sitt yrkesaktive liv tilsett ved Bergen Museum. Han forska mykje på helleristningar og jarnaldermateriale, men er best kjend for det store arbeidet han la ned i å registrere dei vestnorske fornminna, som kravde at han reiste ikring og fann fram til kvart einskild fornminne. Forminna vart stadfesta og skildra i dei prenta hefta *Førhistoriske minne på Vestlandet*, digitalisert i det såkalla Dokumentasjonsprosjektet. Til saman vart det 80 hefte, eit for kvart prestegjeld i Hordaland, Sogn og Fjordane og Sunnmøre, som var Bergen Museums geografiske ansvarsområde.

Per Fett var son av tidlegare riksantikvar Harry Fett, og far til Tryggve Fett , seniorrådgjevar ved Bymuseet i Bergen.

Per Fett var gift med arkeologen Eva Fett.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Interview: Eva og Per Fett av Knut Andreas Bergsvik (PDF 1988)
Anne Lindboe

**Anne Lindboe** () er ein norsk barnelækjar og forskar. Ho var barneombod frå 2012 til 2018.

## Kjelder
Here Today and Gone Tomorrow

«**Here Today and Gone Tomorrow**» er ein song skriven av Leroy «Sugarfoot» Bonner, Joe Harris, Marshall «Rock» Jones, Ralph «Pee Wee» Middlebrooks, Dutch Robinson, Clarence «Satch» Satchell og Gary Webster frå Ohio Players for albumet deira *[[Observations in Time]]* i 1969.

David Bowie spelte songen på  this track live on Diamond Dogs-turneen i 1974 (som «Here Today, Gone Tomorrow»). Ein versjon av songen vart spelt inn live og gjeven ut som bonusspor på Rykodisc-utgåva av konsertalbumet *[[David Live]]* i 1990. I 2005 kom albumet ut på ny på Virgin Records/EMI med den komplette og korrekte rekkefølgja på songane. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Here Today and Gone Tomorrow|Here Today and Gone Tomorrow]]» frå ,  den 19. februar 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Havskjelpadder

**Havskjelpadder** (Chelonioidea) er ei gruppe skjelpadder som lever hovuddelen av livet i havet. Dei er gode symjarar og dykkarar. Ekstremitetane deira er omforma til luffar. Framlemmane er svært store, medan baklemmane er mykje mindre. Dei kan ikkje trekka hovudet sitt inn i skalet.

Havskjelpadder lever typisk i tropiske og subtropiske område, ofte langt frå kysten. Dei kjem på land berre for å leggja egg. Desse grev dei ned i sanden og lét solvarmen klekka dei. Kvar hoe kan leggja opptil 200–300 egg i året. Utklekkinga tek 6–10 veker. Ungane frå dei nyklekte egga kryp straks mot havet. 

## Artar (utval)
* Bastardskjelpadde (*Lepidochelys olivacea*)
* Glattkarett, uekte karett (*Caretta caretta*)
* Havlêrskjelpadde (*Dermochelys coriacea*)
* Karett, ekte karett (*Eretmochelys imbricata*)
* Grøn havskjelpadde (*Chelonia mydas*)

## Slekter
* Cheloniidae
** *[[Caretta]]*
** *[[Eretmochelys]]*
** *[[Lepidochelys]]*
** *[[Natator]]*
** grøn havskjelpadde
* Dermochelyidae
** havlêrskjelpadde
* Protostegidae (utdøydd)
* Toxochelyidae (utdøydd)
* Thalassemyidae (utdøydd)

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
{{commonskat{
Bente-Helen Schei

**Bente-Helen Schei** () er ein norsk barnevernspedagog og familieterapeut.  Ho vaks opp i Svelgen i Bremanger kommune og er busett i Bergen.

I 2014 gav ho ut *Fletteboka*.

## Bibliografi
* 
* 

## Kjelder
* Forlaget Press
Marco Albarello

**Marco Albarello** () er ein italiensk tidlegare langrennar frå Aosta som vart verdsmeister på 15 km under Ski-VM 1987 i Oberstdorf og vann OL-gull i 4 x 10 km stafett på Lillehammer.

## Karriere
Albarello gjekk startetappen for det italienske laget som vann sølvmedalja i 4 x 10 km stafett under Ski-VM 1985 i Seefeld, individuelt vart han nummer 17 på 15 km. To år seinare overraska han stort då han vann km i verdsmeisterskapen i vesttyske Oberstdorf, knappe sju sekundar føre svenske Thomas Wassberg.

Under dei olympiske leikane 1992 i Albertville, kjempa Albarello heilt i toppen i fleire av tevlingane. På opningsdistansen 30 km vart han fjerdemann, slått av tre nordmenn. Deretter tok han sølvmedaljen på 10 km, 19 sekund bak den suverene vinnaren, Vegard Ulvang. Albarello enda så på fjerplassen i den etterfylgjande jaktstarten. Til sist fekk han eit OL-sølv då Italia sitt stafettmannskap gjekk frå dei hine laga, utanom dei norske triumfatorane.

Italia og Albarello sikra seg eit nytt stafettsølv då Ski-VM 1993 gjekk av stabelen i Falun i Sverige. I same meisterskapen kom Albarello på fjerdeplass på 30 km. Året etter vann han bronsemedalja på 10 km under vinterleikane på Lillehammer, einast Bjørn Dæhlie og Vladimir Smirnov gjekk fortare. Nokre dagar etterpå var Albarello med på ein historisk OL-siger då ankermann Silvio Fauner slo Bjørn Dæhlie i spurten i 4 x 10 km stafett. Albarello gjekk den andre etappen, Maurilio De Zolt den fyrste og Giorgio Vanzetta den tredje.

Albarello vann nye stafettmedaljar under VM 1995 og OL 1998. I Thunder Bay vart det VM-bronse saman med Fulvio Valbusa, Fabio Maj og Silvio Fauner, tre år seinare tok same gjengen OL-sølv i Nagano. Etter OL-sesongen 1998 la Albarello opp, nær 38 år gammal.

## Kjelder

**Sportsboken*, aktuelle årgangar.

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Pietro Piller Cottrer

**Pietro Piller Cottrer** () er ein italiensk tidlegare langrennar frå Pieve di Cadore i Belluno-provinsen. Han vart verdsmeister på 15 km i 2005 og olympisk meister med Italia i 4 x 10 km stafett i 2006. I perioden 1997-2010 vann han fire OL-medaljar og tre VM-medaljar.

### Aktiv
Cottrer slo gjennom i 1997-sesongen med fjerdeplass på tremila og stafettbronse i Ski-VM 1997 i Trondheim. Seinare i sesongen vann han ein klar siger på 50 km i Holmenkollen.

Under dei olympiske leikane i Salt Lake City i 2002 kjempa Cottrer i toppen i fleire av øvingane. På 30 km vart han nummer fire, deretter kom han på sjetteplass i 20 km skibyte, før han gjekk tredje etappen for Italia sitt sølvlag i 4 x 10 km stafett.

På Beitostølen 26. november 2003 vann Cottrer sin andre siger i eit verdscuprenn, sju sesongar etter den fyrste. Under verdsmeisterskapen i Oberstdorf i 2005 vann han gullmedaljen på 15 km, 11 sekundar framom landsmannen Fulvio Valbusa. Midt i desember 2005 vann han verdscuprennet over 15 km i Canmore. Då vinterleikane 2006 fann stad heime i Italia opna Cottrer med å sikre seg bronsemedalja i 30 km skibyte, like bak vinnaren Jevgenij Dementjev frå Russland og norske Frode Estil. Saman med Valbusa, Giorgio Di Centa og ankermann Cristian Zorzi syrgde han så for gull til arrangørlandet i 4 x 10 km stafett.

Cottrer fekk bronsemedaljen på 30 km under Ski-VM 2007 i Sapporo, slått i spurten av tyskarane Axel Teichmann og Tobias Angerer. Sesongen 2008 noterte han seg for to tevlingssigrar i verdscupen i langrenn, og enda på tredjeplass i turneringa då poenga vart talde opp ved sesongslutt. I januar 2009 vann han sitt sjette og siste verdscuprenn, ein 30 km med skibyte i OL-løypene i Whistler Mountain i Canada. Under Vinter-OL året etter tok han i same løypene sølvmedalja på 15 km, 24 sekundar bak den suveren vinnaren, sveitsaren Dario Cologna.

Cottrer deltok i 2011 i sitt åttande verdsmeisterskap på ski, utan å gjere seg gjeldande i nokon av tevlingane. Han la opp etter 2013-sesongen.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar.
Vincent Vittoz

**Vincent Vittoz** () er ein fransk tidlegare langrennar frå Annecy, som i 2005 vart verdsmeister på 30&nbsp;km og nummer to i verdscupen i langrenn.

### Aktiv
Vittoz fekk sitt internasjonale gjennombrot i desember 2000 med ein andre- og ein tredjeplass i verdscupen. Han tok sin fyrste av sju individuelle sigrar i verdscupen då han 23. november 2002 vann 10&nbsp;km fristil i svenske Kiruna.

Gjennom 2005-sesongen vann Vittoz tre tevlingar i verdscupen i langrenn. Fyrst vann han 15&nbsp;km fristil i finske Kuusamo i sluttten av november månad, 1,8 sekund framom tyske Axel Teichmann. Tre veker seinare gjekk han til topps i ein 30&nbsp;km med skibyte i Ramsau, og midt i januar tok han sin tredje verdscuptriumf i tsjekkiske Nove Mesto. Høgdepunktet for sesongen kom så under Ski-VM 2005 i Oberstdorf, der han spurta inn til gullmedalja i 30&nbsp;km skibyte, 0,8 sekundar føre Giorgio Di Centa frå Italia og norske Frode Estil. Samanlagt enda Vittoz på andreplass i verdscupen, einast Axel Teichmann plukka fleire poeng.

I OL-sesongen 2006 hamna Vittoz på tredjeplass i verdscupen, med ein einsleg tevlingssiger i Nove Mesto. Også i 2007 og 2008 vann han eitt verdscuprenn for sesongen. I tillegg sikra han seg sigeren i to etapperenn i verdscupturnear. Til saman var han 23 gongar på pallen etter verdscuprenn.

Vittoz la opp i 2011.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Vincent Vittoz|Vincent Vittoz]]» frå ,  den 21. februar 2016.*
Raudbeinhonningkrypar

**Raudbeinhonningkrypar** (*Cyanerpes cyaneus*) er ein fugl i tanagarfamilien.
Han lever i nordlege del av neotropisk område frå det sørlege Mexico, Trinidad og Tobago, sørover til Peru, Bolivia og sentrale Brasil inkludert Rio de Janeiro. I tillegg lever han på Cuba der han truleg er innført.

## Skildring

Raudbeinhonningkryparar er i gjennomsnitt 12,2 centimeter lange, veg 14 gram og har eit middels langt svart, litt nedbøygd nebb. Praktdrakta til hannar er fiolettblå med svarte venger, hale og rygg, og lysraude bein. Krona er turkis, og undersida av vengen som berre er synleg under flyging, er sitrongul. Etter hekkesesongen, myter han til ei mørkare fjørdrakt, eklipsdrakt, hovudsakleg grøn med svarte venger.

Hoer og ungfuglar er hovudsakleg grøne, med bleikare, svakt stripa underside. Beina er raudbrune hos hoer, og brune hos unge fuglar.

Lætet til raudbeinhonningkryparar er ein tynn, høgtona 'tsip'.

Raudbeinhonningkryparar lever ofte i små grupper, ein finn dei i  skogkanten, i open skog, og i kakao og sitrusplantasjar der dei lever av frukt , leddyr og nektar. Han immiterer ofte lætet til  øgleugle, *Glaucidium brasilianum*.

Hoa byggjer eit lite koppforma reir i eit tre, og rugar kullet av to brunflekka, kvite egg i 12-13 dagar. Ungane treng ytterlegare 14 dagar til dei er flygedyktige.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Red-legged Honeycreeper|Red-legged Honeycreeper]]» frå ,  den 21. februar 2016.*  
* Hilty, S. (2016).  *[http://www.hbw.com/node/61737 Red-legged Honeycreeper (Cyanerpes cyaneus)]* In: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2016). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 21. februar 2016 
*

;Referansar

## Bakgrunnsstoff
Honningkryparar

**Honningkryparar**, *Cyanerpes*, er ei biologisk slekt av fire fugleartar tanagarfamilien. Dei lever i neotropiske område frå Mexico sør til Brasil.

Habitatet er i trekroner i skog eller utkanten av skog. Som namnet ymtar om, er dei spesialiserte nektaretarar med lange, boga nebb.

Dei fire honningkryparartane i slekta har fargerike  bein, lange venger og ein kort hale. Hannane er vanlegvis skinande lillablå og hoene grønaktige.

Grønhonningkrypar, *Chlorophanes spiza*, deler òg fellesnemninga honningkrypar, men er klassifisert i si eiga slekt. Han har eit større, tjukkare nebb enn *Cyanerpes*-slekta, og er mindre sterkt avhengig av nektar. 

## Artslista
***Cyanerpes*** i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.10 frå august 2015 med norske namn etter *Norske navn på verdens fugler*.     
* Dverghonningkrypar, *Cyanerpes nitidus*, Short-billed Honeycreeper
* Gulbeinhonningkrypar, *Cyanerpes lucidus*, Shining Honeycreeper
* Purpurhonningkrypar, *Cyanerpes caeruleus*, Purple Honeycreeper
* Raudbeinhonningkrypar, *Cyanerpes cyaneus*, Red-legged Honeycreeper
## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Honeycreeper|Honeycreeper]]» frå ,  den 21. februar 2016.*  

## Bakgrunnsstoff
Mens vi venter på Melodi Grand Prix

***Mens vi venter på Melodi Grand Prix*** var ein fjernsynsserie som gjekk på NRK1 18. og 25. februar 2016. Programmet vart vist i samband med den kommande utgåva av *[[Melodi Grand Prix 2016|Melodi Grand Prix]]* 27. februar 2016, og det vart vist klipp og fakta frå tevlinga si historie.

## Sjå òg
* *[[MGP 2016: Dagen før dagen]]*
* *[[Melodi Grand Prix 2016]]* 

## Fotnotar
Ola Eiriksson Bø

**Ola Eiriksson Bø** () var ein norsk lærar og målmann. Han blir rekna som ein pioner innanfor den kristelege folkehøgskulen. I 1899 skipa han Valdres folkehøgskule.

Bø var gardbrukarson, og tok utdanninga si på lærarskulen på Hamar. Han arbeidde som lærar etter det. Han var tre og eit halvt år i USA og på amtsskulen i Aust-Agder frå 1897 til 1899.

Bø fekk idé om å skipa ein folkehøgskule i Valdres då han var lærar i Aust-Agder. Han innleidde om saka på ei ungdomsstemne på Rogne i Øystre Slidre kommune sommaren 1899 der Valdres ungdomslag vart skipa. Møtet gjorde vedtak om å arbeida for ein folkehøgskule, og etter eit brev frå Bø 30. juni 1899, slutta alle kommunane i Valdres seg til skuleskipingsplanen.

2. oktober 1899 vart folkehøgskulen opna for fyrste gong i mellombelse lokale på Løkje hotell i Vestre Slidre kommune. Då Valdresbanen opna i 1906, flytte skulen til garden Øvre Nes på Fagernes. I 1911 flytte så skulen til Leira der skuletunet er i dag, og sommaren 1912 vart skulebygningen sett opp. Ola Eiriksson Bø var styrar der så lenge han levde.

Frå 1901 var Bø den drivande krafta i skipinga av eit museum i Valdres, og 7. juni 1906 opna det som seinare har fått namnet Valdres Folkemuseum. Bø var formann i museumsstyret fram til han døydde.
 
Bø sat i styret for Austmannalaget frå 1903 til 1905 og var leiande i målreisinga i Valdres. I 1903 var han med og grunnla avisa Valdres.
 
## Kjelder
*
Kvalme

**Kvalme** eller **nausea** (av latin *nausea*, og av gresk ναυσία - *nausia*) er ei kjensle av uro eller ubehag i den øvre delen av magesekken, med ein ufriviljug trong etter å kaste opp. Det blir somme gonger fylgt av oppkast, men ikkje av regel. Langvarig kvalme blir rekna som eit utmattande symptom.

Kvalme er eit ikkje-spesifikt symptom, som tyder at det finst fleire moglege årsaker. Vanlege årsaker er rørslesjuke, ørske, uvete, mage-tarmkatarr og matforgifting. Det er ein vanleg attåtverknad ved bruk av lækjemiddel som til dømes kjemoterapeutika (cellegift) og vomitiv.  Det kan også skuldast angst, avsky og depresjon. Morgonkvalme kan oppstå i tidleg svangerskap.

Lækjemiddel som førebyggjer og mildnar kvalme blir kalla antiemetika.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nausea|Nausea]]» frå ,  den 21. februar 2016.*
Oddlaug Reiakvam

** Oddlaug Reiakvam** () var ein norsk etnolog og folklorist knytt til Universitetet i Bergen, kjend for å ha gjort fotografiet interessant i forskinga som eit uttrykk for både moderne folkekultur og som historisk og etnologisk kjeldemateriale. Ho bidrog til å forme fagmiljøet for ein heil generasjon av yngre etnologar og kulturvitarar ved Universitetet i Bergen, og til å tone ned det sterke samtidsperspektivet som til då hadde prega den etnologiske og folkloristiske miljøet ved dette universitetet.
 
## Liv
Oddlaug Reiakvam vart fødd i Naustdal i Sogn og Fjordane. Ho tok examen artium ved Firda offentlege landsgymnas på Sandane i 1960 og ved Statens bibliotekhøgskole i 1964, og hovudfag i etnologi ved Universitetet i Bergen i 1989. Frå 1964 var ho tilsett hjå Universitetsbiblioteket i Bergen i ulike periodar, og frå 1982 ved den store biletsamlinga som er der. I 1995 vart ho tilsett som fyrsteamanuensis i etnologi hjå Institutt for kulturhistorie og kulturvitskap, og frå 1996 hjå Etno-folkloristisk institutt ved Universitetet i Bergen. Ho døydde i Bergen etter å ha vore sjuk ei tid.

Oddlaug Reiakvam vart dr.art. i 1995 ved Universitetet i Bergen med avhandlinga  *Bilderøyndom – røyndomsbilete. Fotografi i kulturanalytisk perspektiv*. I ei lettare omarbeidd utgåve som enkjemannen Atle Kittang stod for, kom denne avhandlinga ut som bok i 1997 med tittelen *Bilderøyndom, røyndomsbilde*. Med utgangspunkt i fotografia i fotoarkiva hjå Universitetsbiblioteket i Bergen etter ein turistfotograf, ein bygdefotograf og ein familiefotograf gjev Oddlaug Reiakvam her, på bakgrunn av  historiske, kulturanalytiske og biletanalytiske kunnskapar og teoriar, ei skisse av nasjonen, bygda og familien på slutten av 1800-talet og byrjinga på 1900-talet.

## Bibliografi
### Bøker
*
*
*
### I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Litteratur
*Gilje, Nils. 2013. Oddlaug Reiakvam (1940-1996),  i Rogan, Bjarne og Eriksen, Anne (red.), *Etnologi og folkloristikk* : *En fagkritisk biografi om norsk kulturhistorie*, Instituttet for sammenlignende kulturforskning (trykt utgåve) Serie B Skrifter vol. 147. Oslo: Novus forlag.
* Om Oddlaug Reiakvam i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Kjelder
*snl.no: Oddlaug Reiakvam
*Allkunne.no:  Oddlaug Reiakvam