Hylleslekta

**Hylleslekta** (*Sambucus*) er ei planteslekt i moskusurtfamilien med 5-30 artar avhengig av korleis dei blir delt inn. Dei høyrer heime i Nord- og Sør-Amerika, Asia og Europa. Slekta inneheld små tre, buskar og fleirårige plantar. Artene er kjenneteikna med motsette eller spreidde blad som er ulikefinna og består av 3-9 elliptiske småblad som oftast har sagtakka rand. Blomstrane er regelmessige, 5-talige og oftast kvite. Frukta er bæraktige steinfrukter, som inneheld 1-5 kjernar. Barken inneheld kalsiumoksalat.

## Gift
Blad, kvistar, greiner, frø og røter inneheld eit cyanid-induserande glykosid (eit glykosid som dannar cyanid etterkvart som metabolismen omdannar det).  Inntak av kva for ein av desse plantedelane i tilstrekkelege mengder kan føre til ei giftig opphoping av cyanid i kroppen.

På grunn av at det er mogleg å bli cyanid-forgifta, bør barn bli frårådde frå å lage fløyter og leiker frå hylletre. I tillegg bør ein vere forsiktig med urtete laga med blada frå hyll. På den raude hylla er alle delane giftige.
Mogne bær utan kjernar frå svarthyll kan kokast og nyttast i matrettar.

## Artsgrupper

Ein kan fordele dei ulike artane i hylleslekta inn i ulike grupper. Berre to artar har offisielle norske namn, svarthyll og raudhyll. Engelske namn er gitt i tillegg. Latinske namn i feit skrift er godtatte namn i følge KEW.
  
### Svartbæra hyll

Gruppa med svartbæra hyll er kompleks og ein finn ho i dei varmare delane av Europa og Nord-Amerika. Nokre gonger blir ho handsama som ein art *[[Sambucus nigra]]* med fleire regionale variantar eller underartar, eller ein kan sjå på henne som ei gruppe av *fleire* liknande artar.
Blomstrane sit i ein flat skjermklase (corymb) og bæra er svarte til gråaktig (glaucous) blå. Dei er større busker som kan bli 3-8 meter høge, nokre gonger opptil 15 meter høge med ein stammediameter på 30-60 cm.
* **[[Sambucus australis]]** (**Southern Elder**; tempererte område i austlege Sør-Amerika)
* **[[Sambucus canadensis]]** (syn. *S. nigra ssp canadensis*; **American Elder**; austlege Nord-Amerika; blå-svarte bær)
* *[[Sambucus javanica]]* (**Chinese Elder**; southeastern Asia)
* **[[Sambucus nigra]]** - svarthyll - (Europa og vestlege Asia; svarte bær) Det er denne arten som er mest nytta i medisinsk samanheng.
** **[[Sambucus nigra var. cerulea]]** (syn. *S. caerulea*, *S. glauca*; **Blue Elderberry**; vestlege Nord-Amerika; mørkt blå-svarte bær med gråaktig (glaucous) vokslag på overflata, noko som gjer at dei ser himmelblå ut)
** **[[Sambucus nigra subsp. palmensis]]** (**Canary Islands Elder**; Kanariøyane; svarte bær)
* *[[Sambucus lanceolata]]* (**Madeira Elder**; Madeira; svarte bær)
* *[[Sambucus mexicana]]* (**Mexican Elder**; Sonoraørkenen; svarte bær)
* *[[Sambucus peruviana]]* (**Peruvian Elder**; nordvestlege Sør-Amerika; svarte bær)
* *[[Sambucus simpsonii]]* (**Florida Elder**; søraustlege USA; blå-svarte bær)
* *[[Sambucus velutina]]* (**Velvet Elder**; sørvestlege Nord-Amerika; blå-svarte bær)

### Mellomart

* **[[Sambucus racemosa var. melanocarpa]]** (**Blackberry Elder**; vestlege Nord-Amerika; svarte bær) er mellom den ovanståande gruppa og den neste. Blomstrane dannar ein rundaktig klase, men bæra er svarte. Det er ein liten busk som sjeldan blir over 3-4 meter høg. Nokre botanikarar inkluderer arten i den raudbæra gruppa.

### Raudbæra hyll
Gruppa med raudbæra hyll er kompleks og ein finn ho på den nordlege halvkula. Nokre gonger blir ho handsama som ein art *[[Sambucus racemosa]]* med fleire regionale variantar eller underartar, eller ein kan sjå på henne som ei gruppe av *fleire* liknande artar.
Blomstrane dannar ein rundaktig klase (panicle), og bæra er skarpt raude. Dei er små busker som sjeldan blir høgare enn 3-4 meter.

* **[[Sambucus chinensis]]** (**Chinese Red Elder**; austlege Asia, i fjella)
* *[[Sambucus latipinna]]* (**Korean Red Elder**; Korea, Søraust-Sibir)
* **[[Sambucus pubens]]** (**American Red Elder**; nordlege Nord-Amerika)
* **[[Sambucus racemosa]]** - buskhyll - (Nord-Europa, Nordvest-Asia)
** **[[Sambucus racemosa var. callicarpa]]** (**Pacific Coast Red Elderberry**; vestkysten av Nord-Amerika)
** **[[Sambucus racemosa var. microbotrys]]** (**Mountain Red Elder**; sørvestlege Nord-Amerika, i fjella)
* **[[Sambucus sieboldiana]]** (**Japanese Red Elder**; Japan og Korea)
* *[[Sambucus tigranii]]* (**Caucasus Red Elder**; Sørvest-Asia, i fjella)
* **[[Sambucus williamsii]]** (**North China Red Elder**; Nordaust-Asia)

### Australsk hyll
Den australske hyllegruppa omfattar to artar frå Australasia. Blomstrane dannar ein rundaktig klase, og bæra er kvite eller gule. Dei er busker som kan bli 3 meter høge.
* **[[Sambucus australasica]]** (**Yellow Elder**; Ny-Guinea, austlege Australia)
* *[[Sambucus gaudichaudiana]]* (**Australian Elder** eller **White Elder**; skyggefulle område i søraustlege Australia)

### Dverghyll

Dverghyll er i motsetnad til dei andre artane, urtaktige plantar som dannar nye stenglar kvart år frå eit fleirårig rotsystem. Dei kan bli 1.5 -2 meter høge. Kvar stengel ender i ein stor, flat skjerm som mognar til ein tett klase med glatte bær.
* **[[Sambucus adnata]]** (**Asian Dwarf Elder**; Himalaya og Aust-Asia; raude bær)
* *[[Sambucus ebulus]]* - sommarhyll (Sentral- og Sør-Europa, Nordvest-Afrika og Sørvest-Asia; svarte bær)

### Andre typar hyll
Andre artar:
* *[[Sambucus melanocarpa]]* Gray (**western elder**)
* *[[Sambucus neomexicana]]* Wooton (**New Mexico elder**)
* *[[Sambucus mexicana]]* Presl. (**Mexican elderberry**; vestlege Texas til sørlege California med dei nærliggande delane av Mexico (tapiro på spansk))
* *[[Sambucus velutina]]* Dur. & Hilg. (**velvet elder**; fjella i vestlege Arizona)
* *[[Sambucus coerula]]* Raf.(**western elder**; British Columbia til Arizona og California)

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff