open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lyskamm

**Lyskamm** eller **Liskamm** er eit fjell i Wallis-Alpane på grensa mellom Italia og Sveits med ei høgd på 4&nbsp;527 meter over havet. Fjellet består av ein fem kilometer lang rygg med to toppar. Den sørlege sida i Italia er ru og reiser seg nokre hundre meter over isbreen nedanfor (Ghiacciaio del Lis), medan nordsida i Sveits er ein imponerande 1100 meter høg isvegg som stig opp frå Gornergletscher. 

Den vanlegaste ruta til toppen er frå Felikjoch i vest til Listjoch i aust, eller omvendt. Den austlegaste og høgaste toppen vart først klatra i 1861 av eit lag på 14 mann (åtte engelsmenn og seks sveitsarar) leia av J. F. Hardy opp austryggen. 

## Bakgrunnsstoff
* Lyskamm på SummitPost

## Kjelde
Maggiorasca

**Maggiorasca** er eit fjell i Appenninane i Italia mellom Liguria og Emilia-Romagna. Den høgaste toppen er 1&nbsp;799 meter over havet. 

Fjellet ligg ovanfor Val d'Aveto og Val Nure, i tillegg til kommunnane Santo Stefano d'Aveto (provinsen Genova) og Ferriere (provinsen Piacenza). På toppen av fjellet står det ein statue av Vår Frue av Guadaloupe, reist i 1947, og eit TV-tårn. 

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Monte Maggiorasca|Monte Maggiorasca]]» frå ,  den 13. november 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Val d'Aveto
Marmolada

**Marmolada** (ladinsk *Marmoleda*, tysk *Marmolata*) er det høgaste fjellet i Dolomittane nordaust i Italia med ei høgd på 3&nbsp;343 meter over havet. Fjellet består av ein rygg som går frå vest til aust. Mot sør består fjellet av ein fleire kilometer lang stupbratt vegg. På nordsida finn ein relativt flate isbrear, mellom anna den einaste store breen i Dolomittane, Marmoladabreen (*Ghiacciaio della Marmolada*).

Ryggen består av fleire toppar med dei høgaste i vest: Punta Penia (3&nbsp;343 m), Punta Rocca (3&nbsp;309 m), Punta Ombretta (3&nbsp;230 m), Monte Serauta (3&nbsp;069 m) og Pizzo Serauta (3&nbsp;035 m). Det går ein taubane til toppen av Punta Penia.

Paul Grohmann var den første til å nå toppen av fjellet. Det skjedde i 1864 langs nordruta. 

Før den første verdskrigen gjekk grensa mellom Austerrike og Italia langs Marmolada, slik at fjellet danna ein del av frontlinja. Austerrikske soldatar var innkvartert i djupe tunnelar inn i breen på nordsida og italienske soldatar ved stupet på sørsida. Sidan isbreane trekkjer seg tilbake vert det stundom funne restar og ting etter soldatane. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Marmolada|Marmolada]]» frå ,  den 13. november 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff

* Datagenererte panoramabilete: Nord Sør Indeks
Matajur

**Monte Matajur** eller **Monte Mataiur** (slovensk *Velika baba*) er eit fjell i Dei juliske Alpane på grensa mellom Italia og Slovenia med ei høgd på 1&nbsp;650 meter over havet. Frå toppen av fjellet kan ein sjå Adriahavet. 

26. oktober 1917 erobra Rommel fjelltoppen med 100 mann mot ein italiensk styrke på over 7000 mann. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Monte Mataiur|Monte Mataiur]]» frå ,  den 13. november 2007.*
Mont Blanc de Courmayeur

**Mont Blanc de Courmayeur** (italiensk *Monte Bianco di Courmayeur*) er eit fjell i Mont Blanc-massivet i Italia og Frankrike og det nest høgaste fjellet i Alpane med ei høgd på 4&nbsp;748 meter over havet. 

Fjellet ligg søraust for toppen av Mont Blanc, på andre sida av Col Major, og ein kan nå toppen via Bossesryggen eller Peuterey- og Brouillardryggane.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mont Blanc de Courmayeur|Mont Blanc de Courmayeur]]» frå ,  den 13. november 2007.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Mont Blanc de Courmayeur på SummitPost
Mont Dolent

**Mont Dolent** er eit fjell i Mont Blanc-massivet i Italia med ei høgd på 3&nbsp;823 meter over havet. Det ligg på grensa mellom Frankrike, Italia og Sveits. 

Den første stigninga av fjellet vart gjort 9. juli 1864 av Anthony Reilly og Edward Whymper med guidane Michel Croz, Henri Charlet og Michel Payot. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mont Dolent|Mont Dolent]]» frå ,  den 13. november 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Mont Dolent på SummitPost
Liberal Alliance

**Liberal Alliance** er eit dansk politisk parti leidd av Anders Samuelsen. Etter danske tilhøve er Liberal Alliance eit sentrum-høgre-parti.

Partiet vart stifta som Ny Alliance den 7. mai 2007 av utbrytarane Naser Khader og Anders Samuelsen frå Det Radikale Venstre og av Gitte Seeberg frå De Konservative. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Liberal Alliance|Liberal Alliance]]» frå ,  den 13. november 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Nettsida til Liberal Alliance
Amiata

**Monte Amiata** er eit fjell i Antiappenninane i Toscana i Italia med ei høgd på 1&nbsp;738 meter over havet. Det ligg i provinsane Grosseto og Siena.

Amiata er ein gamal, utdøydd vulkan med vulkansk stein og små innsjøar. Vatn frå fjellet fyller Fiora-akvedukten, som gjev vatn til mykje av det sørlege Toscana og område nord i Lazio. Elvane Fiora og Albegna har sine utspring her, sistnemnde i Buceto, som er ein utstikkar sørvest for sjølve massivet. 

Hovudnæringa i området er kastanjer, tømmer og i aukande grad turisme (skistader finst ved Prato delle Macinaie, Prato della Contessa, Rifugio Cantore og Pian della Marsiliana). I dei lågareliggande områda finn ein oliventre og vinranker. Annan vegetasjon er mellom anna bøk og furu. I antikken vart det utvunne sinober her. 

Amiata omfattar kommunane Abbadia San Salvatore, Arcidosso, Castel del Piano, Piancastagnaio, Santa Fiora og Seggiano, alle i ei høgd på mellom 600 og 800 meter over havet. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Monte Amiata|Monte Amiata]]» frå ,  den 13. november 2007.*
Monte Capanne

**Monte Capanne** er det høgaste fjellet på øya Elba i Italia med ei høgd på 1&nbsp;019 meter over havet.
Monte Disgrazia

**Monte Disgrazia** er eit fjell i Bregagliafjella i Italia med ei høgd på 3&nbsp;678 meter over havet. 

Fjellet vart først klatra av Leslie Stephen, Thomas Stuart Kennedy og Thomas Cox i lag med guiden Melchior Anderegg den 23. august 1862.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Monte Disgrazia|Monte Disgrazia]]» frå ,  den 13. november 2007.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Monte Disgrazia på SummitPost
Nordend

**Nordend** er det nordlegaste (namnet tyder «nordenden») fjellet i Monte Rosa-massivet på grensa mellom Italia og Sveits med ei høgd på 4&nbsp;609 meter over havet. Nordend er den fjerde høgaste toppen i massivet etter Dufourspitze (4&nbsp;634 m), Ostspitze (4&nbsp;632 m) og Grenzgipfel (4&nbsp;618 m).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nordend|Nordend]]» frå ,  den 13. november 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Nordend på SummitPost
Monte Nuovo

**Monte Nuovo** er ein sinderkjeglevulkan vest for Napoli i Italia. Fjellet hare ei høgd på 458 meter over havet og er ein del av Campi Flegrei-kalderaen og hadde det siste utbrotet sitt i 1538. Kalderaen er igjen ein del av Den campanianske vulkanbogen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Monte Nuovo|Monte Nuovo]]» frå ,  den 13. november 2007.*
Andåsfossen kraftverk

**Andåsfossen kraftverk** vart etablert ved elva Skjerva i Vefsn kommune i 1908. I 1932 vart det opphavlege anlegget rive, og eit nytt etablert. Dette vart stengt og erstatta av eit tredje anlegg i 2001.

Den gamle kraftverksbygninga frå 1932 vart restaurert av Helgeland museum for tilbakeføring til opphavleg stand for å kunne fungere som eit viktig kulturminne.

Kraftverket har ein installert effekt på 2 MW og ein middels årsproduksjon på 7 GWh.
Anlegget er eigd av Helgelandskraft.

## Kjelder
*
Bjerka kraftverk

**Bjerka kraftverk** er eit vasskraftverk ved Finnbakken i Hemnes kommune i Nordland fylke. 

Kraftverket nyttar eit fall på 371 meter frå magasinet Stormålvatnet til Leirelva. Stormålvatnet er oppdemt og er regulert mellom 430 til 397 moh. Bjerkaelva er regulert som følgje av verket.

Det er installert ein Francisturbin på 20 MW. Middels årsproduksjon er på 176 GWh. 

Eigar er Statkraft.

## Kjelder
* NVE
Ortler

**Ortler** (italiensk  *Cima Ortles*) er eit fjell i Ortleralpane i Italia med ei høgd på 3&nbsp;905 meter over havet. Det er det høgaste fjellet i Dei austlege Alpane utanom Berninafjella, og i Dei sørlege kalksteinsalpane. Fram til 1919 var fjellet ein del av Austerrike-Ungarn. 

Det ligg ein isbre på nordvestsida av fjellet, som har ein lang rygg nordover som endar ved landsbyen Gomagoi og som ligg mellom dalane Trafoi og Sulden. Sørryggen fører til Hochjoch (3527 m). Vestover langs hovudryggen finn ein fjelltoppane Thurwieser Spitze (3652 m) og Trafoier-veggen (3565 m), medan ein søraustover finn Monte Zebrù (3740 m) og det majestetiske Königspitze (3859 m). 

## Klatring
Ortler vart ført klatra av Josef Pichler, ein gemsejaktar frå St. Leonhard in Passeier, og kompanjongane Johann Leitner og Johann Klausner frå Zell am Ziller den  27. september 1804. Klatringa kom etter ønske frå erkehertug Johann av Austerrike, som følte at etter førsteklatringa av Großglockner (3&nbsp;798&nbsp;m) i 1800, så burde òg det høgaste fjellet i broren sitt rike òg klatrast. Erkehertugen gav ordre til Johannes Nepomuk Gebhard om å klatre fjellet med lokale folk. Dei første fem forsøka gjekk ikkje og Gebhard var i ferd med å gje opp, då Pichler svarte på tilbodet om prispengar for å nå toppen. Pichler og venene hans tok ei vanskeleg og svært rasfarleg rute, som på grunn av snørasfaren har vore lite nytta, langs nordvestsida frå Trafoi.

Då dei kom tilbake vart dei ikkje trudd og Gebhard sende Pichler to gonger til opp fjellet, i august 1805 med eit flagg som ein kunne sjå med teleskop frå dalen, og i september 1805 med ein stor fakkel. Først etter at fakkelen vart observert brennande om natta vart oppdraget godkjend. 

## Den første verdskrigen
Ortleralpane var ei slagmark mellom austerrikske og italienske troppar under den første verdskrigen, sidan det låg på grensa mellom dei to landa. Fordelen med å ha den høgaste toppen var svært viktig. Dei austerrikske troppane hadde raskt okkupert dei høgaste toppane og i fire år prøvde italienarane å presse dei bort frå desse posisjonane. På midten av 1990-talet oppdaga ein fjellguide to kanoner som hadde vore gøymd under snøen sidan den gong. 

## Galleri

Fil: Koenigspitze HQ.jpg|Königspitze, Zebrù og Ortler frå søraust
Fil:Ortler 1891 lohner I 19.jpg|Fjellklatrarar frå Wien ved Payerhytta på veg til Ortler i juli 1891. 


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ortler|Ortler]]» frå ,  den 13. november 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff

* Sabine Holzknecht Sulden und der Ortler
* Bilete frå frontlinja ved Ortler under den første verdskrigen 
* Utsyn frå Ortler mot søraust
* Utsyn frå Ortler mot nordvest
Båtsvatn kraftverk

**Båtsvatn kraftverk** er eit vasskraftverk ved Kobbvatnet i Narvik kommune i Nordland fylke. 

Kraftverket nyttar fallet frå magasina Øvre Kjørisvatnet og Gautelisvatnet.

Øvre Kjørisvatnet er regulert mellom 885 og 875 moh mens Gautelidsvatnet er regulert mellom 859 og 841 moh.

Kraftverket vart sett i drift i 1977. 

Det er installert ein Francisturbin på 38 MW. Middels årsproduksjon er på 131 GWh. 

Vatnet frå kraftverket vert òg bruka i Skjomen kraftverk.

Eigar er Statkraft

## Kjelder
* Statkraft
* NVE
Daja kraftverk

**Daja kraftverk** er eit vasskraftverk som nyttar fallet mellom Kjelvatnet og Dajavatn i Sulitjelma på 151 meter. 

Kraftverket vart bygd i 1958 av Balmi Kraftlag der Sulitjelma gruber var hovudaksjonær med 60% og det som seinare skulle bli Salten kraftsamband eigde 40%. 
I 1983 fall bergverkskonsesjonen til staten og dermed òg eigarskapen til vassdraget. SKS dreiv kraftverket på vegne av staten fram til 1997, då dei fekk kjøpt statens andel i anlegget.

På grunn av den tidlegare gruveverksemda i bygda og håp om ny drift, er det enno ein klausul om at inntil 30 GWh/år skal kunne nyttast til sjølvkostpris ved eventuell ny gruvedrift.

Dajavatn er for ein liten dam å rekne, slik at produksjonen må koordinerast med Fagerli kraftstasjon som nyttar fallet frå Dajavatn og ned til Langvatnet.

Kraftverket har i dag ein nominell årsproduksjon på 157 GWh/år frå eit nedslagsfelt på 404,6 km².

Eigar og operatør er Salten kraftsamband.

## Bakgrunnsstoff
* SKS produksjon
Djupford I kraftverk

**Djupfjord I kraftverk** er eit vasskraftverk ved Djupfjorden i Sortland kommune i Nordland fylke. 

Kraftverket nyttar eit fall på 133 meter frå Storvatnet til havnivå ved Djupfjorden . Storvatnet er oppdemt og regulert mellom 152 og 133 moh.

Produksjonen starta i 1952 og verket vart modifisert i 2007.
Det er installert ein turbin på 3 MW. Middels årsproduksjon er på 18 GWh. 

Kraftverket er eigd av Vesterålskraft produksjon.

## Kjelder
* NVE
* Vesterålskraft produksjon
Monte Ortigara

**Monte Ortigara** er eit fjell i Vizentine-alpane i Italia med ei høgd på 2&nbsp;105 meter over havet. Fjellet stig 1500 meter bratt opp frå Suganadalen i sør.

Fjellet var åstad for slaget ved Monte Ortigara under den første verdskrigen mellom italienske og austerriks-ungarske styrkar, som begge mista tusenvis av mann i forsøket på å erobre toppen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Monte Ortigara|Monte Ortigara]]» frå ,  den 13. november 2007.*
Kantonen Jura

**Republikken og kantonen Jura** (fransk *République et Canton du Jura*) er den nyaste av kantonane i Sveits og ligg i den nordvestlege delen av landet. Hovudstaden i kantonen er Delémont.

### Distrikt og kommunar
Jura omfattar tre distrikt, som er delt opp i til saman 83 kommunar. Dei tre distrikta er Delémont, Porrentruy og Franches-Montagnes.

### Samfunn og soge
Fransk språk er kantonsspråk. Den einaste kommunen som er tyskspråkleg er Ederswiler i nordaust.

Dei fleste innbyggarane i Jura soknar til den romersk-katolske kyrkja.

Jura vart skilt ut frå kantonen Bern i 1979 etter lang tids strid. Bern er hovudsakleg tyskspråkleg og protestantisk, medan Jura er franskspråkleg og katolsk.

## Sjå òg
* Tidsperioden Juratida, som har namn etter Jurafjella. Desse ligg delvis i kantonen Jura.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Djupford II kraftverk

**Djupfjord II kraftverk** er eit vasskraftverk ved Storvatnet i Sortland kommune i Nordland fylke. 

Kraftverket nyttar eit fall på 103 meter frå Øvre Blokkenvatn til Storvatnet. Øvre Blokkenvatn er regulert mellom 261 og 24 moh. Det er òg henta inn vatn frå Breibarnsvatnan.

Produksjonen starta i 1957.
Det er installert ein turbin på 2.7 MW. Middels årsproduksjon er på 9 GWh. 

Etter at vatnet har vore brukt i verket, vert det leia ut i Storvatnet som er magasin for Djupfjord I kraftverk.

Kraftverket er eigd av Vesterålskraft produksjon.

## Kjelder
* NVE
* Vesterålskraft produksjon
Ortobene

**Ortobene** er eit fjell i Nuoro, sentralt på Sardinia i Italia. 

Det ligg to naturparkar på fjellet, Sedda Ortai og Il Redentore.

På toppen står ein statue av Jesus i bronse laga av Vincenzo Jerace i 1901.

## Kjelde
Fagerli kraftverk

**Fagerli kraftverk** er eit vasskraftverk i Nordland. Verket nyttar eit 232 meter høgt fall mellom Dajavatn og Langvatnet i Sulitjelma. 

Dajavatn er for ein liten dam å rekne med eit nedslagsfelt på berre 5,7 km² slik at produksjonen må koordinerast med Daja kraftstasjon som nyttar fallet frå Kjelvatnet og ned til Dajavatn som står for mesteparten av tilsiget til Vatnet.

Kraftverket har i dag en nominell årsproduksjon på 252 GWh/år. Eigar og brukar er Salten kraftsamband.

## Bakgrunnsstoff
* SKS produksjon
Fagervollan kraftverk

**Fagervollan kraftverk** er bygd i fjell i 1990 og nyttar to ulike vatn som magasin. Vatnet frå Isvatnet har ei fallhøgd til kraftstasjonen på 280 meter, mens vatnet frå Trolldalsvatnet fell 180 meter. Heile anlegget legg i Rana kommune.

Utløpet frå kraftstasjonen er i Holmvatnet, som er magasin for Sjona kraftverk

Kraftverket har ein installert effekt på 21 MW og ein middels årsproduksjon på 56 GWh. 90 % av produksjonen er vinterkraft.

Anlegget er eigd av Helgelandskraft.
Fiskefjord kraftverk

**Fiskefjord kraftverk** er eit vasskraftverk ved Fiskfjord i Nordland fylke. Kraftverket legg på kommunegrensa mellom Sortland og Hadsel kommunar.

Kraftverket nyttar eit fall på 55 meter frå Andre Fiskefjordvatnet til Første Fiskefjordvatnet. Andre Fiskefjordvatnet er oppdemt og regulert mellom 92 og 84 moh

Produksjonen starta i 1937. Middels årsproduksjon er på 4 GWh. 

Kraftverket er eigd av Trollfjord Kraft.

## Kjelder
* NVE
Forsland kraftverk

**Forsland kraftverk** vart i 2003 etablert som ei utviding/forbetring av eit anlegg frå 1947 og nyttar etter utvidinga eit fall på 80 meter i Leirfjord kommune.

Kraftverket har ein installert effekt på 7 MW og ein middels årsproduksjon på 28 GWh.
Anlegget er eigd av Helgelandskraft.
Forså kraftverk

**Forså kraftverk** er eit vasskraftverk i Gildeskål kommune i Nordland. Delar av nedslagsfeltet ligg i Beiarn kommune.

Kraftverket nyttar fallet på 266 meter frå reguleringsmagasinet Namnlausvatnet/Litle Sokumvatnet samt fallet på 314 meter frå Øvre Nævervatnet. Namnlausvatnet/Litle Sokumvatnet er regulert mellom 645 og 637 moh og Øvre Nævervatnet mellom 604 og 580 moh.

Det er installert ein turbin på 12 MW og middels årsproduksjon er på 48 GWh. Samla nedslagsfelt er på 25 km2
 
Kraftverket er eigd av Norsk Hydro og Salten kraftsamband og starta produksjonen i 1963. 

Vatnet vert seinare nytta i Sundsfjord kraftverk.

## Kjelder
* NVE
* Salten Kraftsamband 
* Norsk Hydro
Glomfjord kraftverk

**Glomfjord kraftverk** er eit vasskraftverk ved Fykan inst i Glomfjorden i Meløy kommune i Nordland fylke. Eigar av kraftverket er Statkraft

Kraftverket nyttar eit fall på 464 meter mellom Nedre Navarvatnet og havnivå. Nedre Navervatnet er magasin for verket og det er regulert mellom 468 og 462 moh.

Kraftverket har seks turbinar, men frå 1994 har dei berre køyrd aggregat 3. Årsaka er at størstedelen av vatnet som før vart brukt i kraftverket, no vert overført til Svartisen kraftverk. Det er installert ein Peltonturbin på 20 MW. Middels årsproduksjon er på 85 GWh. 

Sjølve kraftstasjonen ligg i dagen, og er eit monumentalt bygg, teikna av arkitekt Olaf Nordhagen. 

## Historie
Produksjonen starta i 1920. Verket vart utvida av den tyske okkupajonsmakta under andre verdskrigen for å skaffe energi til produksjon av aluminium i Glomfjord, som skulle gå til produksjon av krigsfly i Tyskland.

Delar av kraftverket og røyrgata ned til turbinhallen frå fjellet vart skadd under sabotasjeaksjonen i 1942 - Operasjon muskedunder. Tolv engelske spesialsoldatar, inkludert to norske kjentfolk som tenestegjorde og øvde som soldatar i England, tok seg over fjellet og Svartisen etter å ha vorte sett i land frå ein fransk undervassbåt som hadde gått i alliert teneste i England, og gjekk til åtak på turbinhallen og røyrgata for å setje ein sluttstrek for all tysk aluminiumsproduksjon i Glomfjord. Etter aksjonen gav okkupasjonsmakta opp utbygginga av aluminiumsverket her. 

## Kjelder
* Statkraft
* NVE
## Bakgrunnsstoff
* 
* Satset livet for Norge ved NRK.no
Karl Arne Utgård

**Karl Arne Utgård** () fødd i Sykkylven er ein norsk jurist og tidlegare dommar i Høgsterett. Han tiltredde som høgsterettsdommar 15. november 1999 og sat fram til 31. desember 2018.

Han tok juridisk embetseksamen ved Universitetet i Oslo i 1976. Han avtente verneplikta hos Krigsadvokaten for Østlandet 1977-78, var advokatfullmektig 1978-79, dommarfullmektig i Hadeland og Land sorenskrivarembete 1979-1980, og advokatfullmektig og advokat hos Regjeringsadvokaten i åra 1980-1984. Han vart advokat med møterett for Høgsterett i 1982. Han arbeidde som privatpraktiserende advokat på Hamar i åra 1984-1999, der han mellom anna var fast forsvarar i Eidsivating lagmannsrett 1988-1997 og i Hedmarken heradsrett 1995-1997. 

Karl Arne Utgård er den første faste dommaren i Høgsterett som skriv på nynorsk. Han har vore ein føregangsmann for bruk av nynorsk i jussen og har gitt ut ei eiga juridisk og administrativ ordliste på nynorsk. For arbeidet sitt fekk han prisen Årets nynorskbrukar frå Nynorsk kultursenter i 2000.

Frå 2005 har Utgård også vore styreleiar for Domstoladministrasjonen ved sida av embetet som dommar i Høgsterett.

## Bibliografi
* *Juridisk og administrativ ordliste : bokmål-nynorsk* av Karl Arne Utgård, Samlaget, Oslo, 2002, ISBN 82-521-5930-3
* *Bu- og driveplikt for eigedommar med dyrka jord* av Karl Arne Utgård, Særavhandling - Det juridiske fakultetet ved Universitetet i Oslo, hausten 1976.
* *NRK og distrikta* av Oddvar Natvik og Karl Arne Utgård, Samlaget, Oslo, 1971.

## Kjelder
Karl Arne Utgård hos domstol.no, vitja 15. juni 2010

## Bakgrunnsstoff
* Injuria: Audiens hos Høyesterett, publisert 17.10.2002
Parrotspitze

**Parrotspitze** (italiensk *Punta Parrot*) er eit fjell i Monte Rosa-massivet i Wallis-Alpane på grensa mellom Italia og Sveits med ei høgd på 4&nbsp;432 meter over havet. Fjellet er kalla opp etter Johann Jakob Friedrich Wilhelm Parrot, ein tysk lækjar, som prøvde å nå toppen av Vincent-pyramiden i lag med Joseph Zumstein i 1816.

Første gong toppen vart nådd var 16. august 1863 av Reginald S. Macdonald, Florence Crauford Grove, Montagu Woodmass og William Edward Hall med fjellførarane Melchior Anderegg og Peter Perren, fire dagar etter same laget var dei første på toppen av det nærliggande Dent d'Hérens.

Året før, 8. juli 1862, klatra eit lag med Adolphus Moore og Hereford Brooke George og guidane Christian Almer og Matthias Zumtaugwald austsida av Parrotspitze (den britiske ruta), men gjekk rett over grensa til Sveits, utan å klatre dei siste 60 metrane til toppen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Parrotspitze|Parrotspitze]]» frå ,  den 14. november 2007.* 
*** oppgav desse kjeldene:* &nbsp;

* Dumler, Helmut and Willi P. Burkhardt, *The High Mountains of the Alps*, London: Diadem, 1994
* Collomb, Robin G., (red.), *Pennine Alps Central*, London: Alpine Club, 1975

## Bakgrunnsstoff
* Parrotspitze på SummitPost
Monte Petrella

**Monte Petrella** er det høgaste fjellet i Auruncifjella sør i Lazio, sentralt i Italia med ei høgd på 1&nbsp;533 meter over havet. 

Ein kan nå toppen frå Spigno Saturnia frå aust og Maranola, ein del av Formia, frå vest. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Monte Petrella|Monte Petrella]]» frå ,  den 26. januar 2020.*
Picentinifjella

**Picentinifjella** er ei fjellkjede sør i Italia. Ho er ein del av Appenninane, og vert ofte omtalt som dei del av Dei campanianske Appenninane.

Den høgaste fjelltoppen er Monte Cervialto på 1&nbsp;809 meter over havet. 

## Kjelde
Piz Badile

**Piz Badile** er eit fjell i Bregagliafjella på grensa mellom Italia og Sveits med ei høgd på 3&nbsp;308 meter over havet. Nordaustsidaveggen av fjellet vert rekna som ein av dei seks store nordsidene i Alpane. 

Toppen av fjellet vart først nådd 27. juli 1867 av W.A.B. Coolidge med fjellførarane F. og H. Dévouassoud via sørryggen. 

To klassiske ruter opp Piz Badile er nordryggen og *Cassin-ruta* på nordaustsida. Nordryggen, *Badilekante*, vart først klatra solo av den sveitsiske guiden Christian Klucker i 1892. Den mest populære ruta på nordaustveggen er Cassin-ruta, kalla opp etter Riccardo Cassin, som var første til å klatre opp fjellet på denne sida. i lag med V. Ratti, G. Esposito, Mario Molteni og Giuseppe Valsecchi 14.- 16. juli 1937. Molteni og Valsecchi var alt i fjellsida då Cassin og laget hans starta, men klatrarane slo seg saman. Molteni døydde av utmatting og kulde på toppen, medan Valsecchi døydde på veg ned sørryggen, like før han nådde hytta. 

Namnet *Badile* tyder «spade», fordi fjellet ser ut som ein spade når ein ser det frå Val Bregaglia.

## Bakgrunnsstoff
* Piz Badile på SummitPost
* Ei klatreforteljing frå nordaustsida av Piz Badile i 1961

## Kjelde

* Collomb, Robin G., *Bregaglia West*, Goring: West Col Productions, 1984
* Engel, Claire, *Mountaineering in the Alps*, London: George Allen and Unwin, 1971
Piz Cengalo

**Piz Cengalo** er eit fjell i Bregagliafjella på grensa mellom Italia og Sveits med ei høgd på 3&nbsp;367 meter over havet. Fjellet ligg like ved det meir kjende Piz Badile. 

Fjellet vart først klatra av D. W. Freshfield og C. Comyns Tucker med guiden F. Dévouassoud den 25. juli 1866.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Piz Cengalo|Piz Cengalo]]» frå ,  den 14. november 2007.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Collomb, Robin G., *Bregaglia West*, Goring: West Col Productions, 1984


## Bakgrunnsstoff
* Piz Cengalo på SummitPost
Piz Palü

**Piz Palü** er eit fjell i Berninafjella i Sveits og Italia med ei høgd på 3&nbsp;901 meter over havet. Det er tre toppar på hovudryggen av fjellet, som går frå aust til vest. Namnet *Palü* kjem frå det latinske *palus*, som tyder sump og fjellet er truleg kalla opp etter Alpe Palü, ei høgtliggande eng om lag 4 km mot aust.

## Fjell

Ein er usikker på når fjellet først vart klatra, men første gong den høgaste toppen vart nådd var truleg i 1866 av K.E. Digby med guiden Peter Jenny. 

Den austlegaste toppen (3&nbsp;882 moh.) vart klatra av Oswald Heer, og P. og M. Flury, med guidane Johann Madutz og Gian Marchet Colani («Kongen av Bernina») den 12. august 1835. Alle tre toppane vart først kryssa av Wachler, Wallner, George, Hans Gross og Christian Gross den 22. juli 1868. 

Fjellet har vorte noko kjend gjennom filmen *Die weiße Hölle vom Piz Palü* ('Det kvite helvete på Piz Palü', 1929), som var regissert av Arnold Fanck og Georg Wilhelm Pabst med ein ung Leni Riefenstahl i hovudrolla.


## Panorama

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Piz Palü|Piz Palü]]» frå ,  den 14. november 2007.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*** Collomb, Robin, *Bernina Alps*, Goring: West Col Productions, 1988


## Bakgrunnsstoff
* Piz Palü på SummitPost
* Synopsis, production credits and cast of ''The White Hell of Pitz Palu'' (in English)
Piz Zupò

**Piz Zupò** er eit fjell i Berninafjella i Italia og Sveits med ei høgd på 3&nbsp;995 meter over havet. Det er det nest høgaste fjellet i fjellkjeda etter Piz Bernina. 

Fjellet vart først klatra til topps av L. Enderlin og Serardi i lag med guiden Badrutt 9. juli 1863. 

## Bakgrunnsstoff
Bernina Range på SummitPost

## Kjelde

* Collomb, Robin, *Bernina Alps*, Goring: West Col Productions, 1988
Pollino

**Pollino** (italiensk *Massiccio del Pollino*) er eit fjellmassiv sør i Appenninane, på grensa mellom Calabria og Basilicata, sør i Italia. Sidan 1992 har det vore ein del av Pollino nasjonalpark.

Det høgaste området i kjeda består av kalkstein og er derfor utsett for erosjon som særleg på Calabria-sida har danna mange grotter, der det i enkelte er funne veggmåleri frå paleolittisk tid. 

Sjølve toppen Pollino er 2&nbsp;248&nbsp;m og Serra Dolcedorme er 2&nbsp;267&nbsp;m, som begge stig opp frå Sibarisletta.

Pollino har frodig vegetasjon og her finn ein kastanje, bøk og den sjeldne bosniske furua, som er symbolet på parken. Av dyr finn ein ulv, hornugle, rådyr og den sjeldne kongeørna. 

 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pollino|Pollino]]» frå ,  den 14. november 2007.*
Apollo-asteroide

**Apolloasteroidane** er ei gruppe av nærjordsasteroidar namngjeven etter 1862 Apollo, den første asteroiden i denne gruppa som vart oppdaga. Apolloasteroidane er jord-kryssande asteroidar som har ein store halvakse større enn det jorda har. Nokre av dei kan koma svært nære jorda og utgjer ein potensiell trussel mot planeten. Rekorden for nær passering er knapt 85&nbsp;000 km (2003). Asteroiden som gruppa er kalla opp etter, 1862 Apollo, vart oppdaga i 1932.

I 2014 kjente ein til 5766 Apollo-asteroidar. Den største av desse er 1866 Sisyphus, som har ein diameter på kring 8,5 km. Tsjeljabinsk-meteoren som eksploderte over Tsjeljabinsk i Russland den 15. februar 2013, var ein Apollo-asteroide.

Velkjente apolloasteroidar inkluderer:

## Kjelder
*Apollo-asteroider. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 21. mars 2015 frå https://snl.no/Apollo-asteroider.

## Bakgrunnsstoff
* Liste over Apollo-asteroidar
Piz Roseg

**Piz Roseg** er eit fjell i Berninafjella i Sveits med ei høgd på 3&nbsp;937 meter over havet. Det er to toppar på hovudryggen. Den søraustlegaste er den høgaste, medan den nordvestlege toppen, kalla *Schneekuppe* er 3&nbsp;920 m. Det finst òg ein topp på nordaustryggen kalla *Roseg Pitschen* på 3&nbsp;868 m. 

Schneekuppe vart først klatra av F. T. Bircham med guidane Peter Jenny og Alexander Fleury 31. august 1863. Det høgaste punktet på fjellet vart klatra to år seinare av Adolphus Moore og Horace Walker med fjellføraren Jakob Anderegg den 28. juni 1865.

Piz Roseg grensar til Piz Scerscen som ligg på andre sida av *Porta da Roseg* (3&nbsp;522 m), som òg vert kalla *Güssfeldtsattel*. 

## Galleri

Fil:ValRoseg.jpg|Piz Roseg oppfor *Val Roseg*
Fil:Roseg.jpg|Piz Roseg oppfor *Val Roseg*


## Kjelder

* Collomb, Robin, *Bernina Alps*, Goring: West Col Productions, 1988

## Bakgrunnsstoff
Piz Roseg på SummitPost
Monte Prelà

**Monte Prelà** er eit fjell i Liguria i Italia med ei høgd på 1&nbsp;407 meter over havet. Fjellet er ein del av Dei liguriske Appenninane og ligg i kommunen Torriglia i provinsen Genova, sør for Monte Antola. 

Kjeldene til elvane Trebbia og Scrivia, sideelvar til Po, ligg i Monte Prelà.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Monte Prelà|Monte Prelà]]» frå ,  den 14. november 2007.*
Punta La Marmora

**Punta La Marmora** (sardisk *Perdas Caprias*) er det høgaste fjellet på Sardinia i Italia med ei høgd på 1&nbsp;834 meter over havet. Det ligg i provinsen Nuoro i Gennargentu. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Punta La Marmora|Punta La Marmora]]» frå ,  den 14. november 2007.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Peakbagger
Monte Rosa

**Monte Rosa** er eit fjellmassiv i Wallis-Alpane i Italia (Piemonte og Aostadalen) og Sveits (Valais). Dufourspitze er den høgaste toppen i Monte Rosa-massivet og det høgaste fjellet i Sveits med ei høgd på 4&nbsp;634 meter over havet.

Namnet kjem ikkje frå det italienske ordet «rosa» (som har same tyding på norsk) som mange trur, men frå det frankoprovsensalske ordet *roisa* som tyder «isbre». 

På klåre dagar, som ein ofte har her, er Monte Rosa-massivet eit flott syn frå Posletta, særleg i dei øvre områda vest i Lombardia og aust i Piemonte. Det dominerer horisonten og tårnar opp omkring dei mindre alpetoppane i nærleiken. Utsikta er særleg vakker frå Malpensa internasjonale flyplass. 

Det ligg fleire skistader rundt Monte Rosa-massivet. Plateau Rosa i ei høgd på om lag 3&nbsp;500 meter er eit kjent sommerskisenter med permanent snødekke året rundt på grunn av høgda. Ein kan nå skisenteret med taubane frå Cervinia. Andre skisenter i omegnen er Zermatt, Gressoney, Champoluc, Alagna Valsesia og Macugnaga. Monte Rosa er ikkje vanskeleg å nå toppen av, men kan vere utfordrande nok og farlege for uerfarne folk, særleg på grunn av brå vêrendringar og bresprekker. 

## Fjelltoppar
# Dufourspitze (4&nbsp;634 m)
# Ostspitze (4&nbsp;632 m)
# Grenzgipfel (4&nbsp;618 m)
# Nordend (4&nbsp;609 m)
# Zumsteinspitze (4&nbsp;563 m)
# Signalkuppe (Punta Gnifetti) (4&nbsp;554 m)
# Silbersattel (4&nbsp;515 m)
# Grenzsattel (4&nbsp;453 m)
# Parrotspitze (4&nbsp;432 m)
# Ludwigshöhe (4&nbsp;341 m)
# Schwarzhorn (4&nbsp;322 m)
# Vincent-Pyramide (4&nbsp;215 m)
# Balmenhorn (4&nbsp;167 m)
# Punta Giordani (4&nbsp;046 m)

## Isbrear

* Gornerbreen
* Findelbreen
* Ghiacciaio del Belvedere

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Monte Rosa Massif|Monte Rosa Massif]]» frå , den 14. november 2007.* 
** * oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

* Bilete av Monte Rosa frå den italienske sida
* Bilete, inkludert panorama, av Monte Rosa frå den sveitsiske sida
* Rundt Monte Rosa
* Freeride route from Monte Rosa med kart og bilete 
* Monte Rosa på Flickr
Sciliar

**Sciliar** (tysk *Schlern*) er eit fjell i Dolomittane i Sør-Tyrol i Italia med ei høgd på 2&nbsp;563 meter over havet. 

Fjelltoppen nordvest på fjellet (til høgre på bilete) vart først klatra i 1888 av Johann Santner. Til ære for han er toppen derfor kalla Santner Spitze.

Sciliar ruvar over byen Siusi allo Sciliar og ein kan nå toppen via ein sti frå her. I ei høgd på 1700 meter ligg det ei fjellhytte. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sciliar|Sciliar]]» frå ,  den 14. november 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Signalkuppe

**Signalkuppe** eller **Punta Gnifetti** er eit fjell i Monte Rosa-massivet i Wallis-Alpane på grensa mellom Italia og Sveits med ei høgd på 4&nbsp;554 meter over havet. Fjellet er kalla opp etter «Signalet», ein tind på austryggen. 

Toppen av Signalkuppe vart først nådd av Giovanni Gnifetti, ein sokneprest frå Alagna Valsesia, i lag med J. Farinetti, C. Ferraris, C. Grober, J. og G. Giordiano og guidar den 9. august 1842. 

Den høgastliggande hytta i Europa, Margheritahytta (kalla opp etter den italienske dronninga Margherita av Savoie) ligg på toppen av fjellet. Ho vart bygd i 1890-1893 med støtte frå den italienske krona, og Dronning Margherita opna ho i 1893. Den nye hytta er kledd med kopar for å verne ho mot lynnedslag. 

## Bakgrunnsstoff
* Signalkuppe på SummitPost
* Bilete frå ein tur til toppen

## Kjelde

* Dumler, Helmut and Willi P. Burkhardt, *The High Mountains of the Alps*, London: Diadem, 1994
* Collomb, Robin G., (ed.), *Pennine Alps Central*, London: Alpine Club, 1975
Fjellet Pollux

**Pollux** (italiensk *Monte Polluce*) er eit fjell i Wallis-Alpane på grensa mellom Sveits og Italia med ei høgd på 4&nbsp;092 meter over havet. Han er den lågare av to tvillingtoppar. Den andre toppen er Castor og begge er kalla opp etter Geminitvillingane i romersk mytologi. Passet mellom dei toppane er 3&nbsp;845 meter høgt og heiter *Passo di Verra* på italiensk og *Zwillingsjoch* på tysk. 

Dei første som nådde toppen av fjellet var Jules Jacot frå Genève med guidane Josef-Marie Perren og Peter Taugwalder den 1. august 1864. Ruta deira gjekk via Schwartztor, eit pass som først vart kryssa av John Ball og Gabriel Zumtaugwald i 1845. Den imponerande nordveggen vart først klatra av Kaptein John Percy Farrar og Wylie Lloyd med guiden Josef Pollinger den 18. august 1893.

## Bakgrunnsstoff
* Pollux on SummitPost

## Kjelde

* Collomb, Robin G., (ed.), *Pennine Alps Central*, London: Alpine Club, 1975
* Dumler, Helmut and Willi P. Burkhardt, *The High Mountains of the Alps*, London: Diadem, 1994. (Dumler gives Pollux's elevation as 4,091 m.)
Piz Scerscen

**Piz Scerscen** er eit fjell i Berninafjella i Italia og Sveits med ei høgd på 3&nbsp;971 meter over havet. Fjellet ligg mellom Piz Bernina i nordaust på andre sida av eit 3&nbsp;895 meter høgt pass og Piz Roseg i sørvest. Namnet tyder «det sirkulære fjellet».

Piz Scerscen har òg ein sekundær topp kalla *Schneehaube* (3&nbsp;875 m).

Toppen av Piz Scerscen vart først nådd av Paul Güssfeldt, Hans Grass og Caspar Capat den 13. september 1877 frå nordvest. Denne ruta vert i dag kalla *Eisnase* og inneheld ein 100 meter lang isvegg på 60–70°. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Piz Scerscen|Piz Scerscen]]» frå ,  den 14. november 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
*Piz Scerscen på SummitPost
Grytåga kraftverk

**Grytåga kraftverk** er bygd med ein kombinasjon av fjelltunnelar og røyrgater i 1963 og nyttar fallet på 198 meter frå Grytåvatnet i Vefsn kommune.

I tillegg til Grytåvatnet er òg Finnknevatnet og Hundålvatnet i Hundålavassdraget regulert. Ved Hundålvatnet er det ein 25 meter høg fyllingsdam, Vatnet herfrå vert leidd gjennom 3,8 km tunnel til Grytåvatnet som er demt opp med ein 27 meter høg kvelvdam. Frå Grytåvatnet vert vatnet leidd i ein tunnel til ventilkammeret og herfrå i røyr til kraftstasjonen.

Kraftverket har ein installert effekt på 48 MW og ein middels årsproduksjon på 250 GWh.
Anlegget er eigd av Helgelandskraft.

## Kjelder
*
Heggmoen kraftverk

**Heggmoen kraftverk** er eit vasskraftverk som nyttar fallet mellom Heggmovatnet og Vatnvatnet på 124 meter. Kraftverket vart bygd i 1924 av Bodin kommune (slått saman med Bodø kommune i 1968). Kraftverket tok nesten knekken på kommunen økonomisk og fekk først utnytta kapasiteten fullt ut på slutten av 1930-talet. Kraftverket vart oppgradert i 1981 og har i dag ein årsproduksjon på 52 GWh.

Operatør er i dag Bodø Energi

## Bakgrunnsstoff
* Bodø Energi
Keenspot

**Keenspot** er ein reklame- og betalingsfinansiert nettportal for teikneseriar. Per 14. november 2007 var over 50 forskjellige aktive teikneseriar med arkiv fritt tilgjengelege.

## Finansiering

Det meste av Keenspot er fritt tilgjengeleg for alle brukarar ved reklamefinansiering. Sidan 2002 har det vore mogleg å teikne abonnement, som fjernar reklamebanner på nettstaden, gjev noko tilleggsmateriale og sendar ut ein e-post til medlemene.

## Viktigheit

I februar 2001 hadde Keenspot 23 millionar besøkande på nettstaden sin per månad, med 47 ulike prosjekt. Dette berre eit år etter debuten på nettet.

Ein del av teikneseriane på Keenspot har hatt suksess i popularitet, høg rangering på avstemmingslister og god mottaking hos kritikarane. Eit tal på seriar har avslutta samarbeidet og blitt sjølvhjelpt med nettplass.

## Aktive medlemer

* *[[Goblins Comic]]*
* *[[Zebra Girl]]*
* *[[No Pink Ponies]]*
* *[[Chopping Block]]*
med fleire.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
*keenspot.com
Håkvikelva kraftverk

**Håkvikelva kraftverk** er eit vasskraftverk i Håkvikelva i Narvik kommune i Nordland fylke. 

Kraftverket nyttar fallet på 218 meter frå magasinet Nedstevann og havnivå i Beisfjorden. Storvatnet er magasin for kraftverket og er regulert mellom 259 og 223 moh. Nedslagsfeltet er på 68 km2. 

Det er installert to vertikale Francisturbinar på totalt 11 MW. Middels årsproduksjon er på 41 GWh. 

Eigar er Narvik Energi. 

## Kjelder
* NVE
* Narvik Energi
Ildgrubfossen kraftverk

**Ildgrubfossen kraftverk** vart etablert i 1916, og har det vart utvida, i 1940, 1950, 1984 og 2005. Anlegget ligg ved Illgruben ved Tverråga i Rana kommune. Kraftverket har ein installert effekt på 6,5 MW og ein middels årsproduksjon på 28 GWh.
Helgelandskraft eig Ildgrubfossen kraftverk.

Hovudmagasin for anlegget er Raudvatnet, men på grunn av at dette er eit populært hytteområde, og at Europaveg 12 til Sverige går langs vatnet er dette lite regulert.

## Historie
Under andre verdskrigen fann den såkalla «Illgrubaffæren» stad ved kraftstasjonen, som blei brukt til å gøyma radiosendarar, sprengstoff og våpen.

Politiet hadde fått melding om at det var ulovlege radiosendarar i vaktarbustaden på kraftstasjonen, og trudde også at det kunne vera eit våpenlager der. Den 5. april 1943 kom Gestapo for å undersøka staden. Dei fann sju væpna nordmenn som tok til å skyta på tyskarane. Dei såra to av dei, medan norske Petter Gruben blei drepen. Dei andre nordmennene klarte å flykta til Sverige på ski. 

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ildgrubfossen kraftverk|Ildgrubfossen kraftverk]]» frå , den 9. januar 2008.*
Solfatara

**Solfatara** er eit grunt vulkankrater ved Pozzuoli, nær Napoli i Italia, og ein del av vulkanområdet Campi Flegrei. Han er ein sovande vulkan, men spyr likevel ut damp med svovel. Namnet kjem frå latin, *Sulpha terra*, «svovellandet» eller «svoveljorda». Han oppstod for om lag 4000 år sidan og hadde det siste utbrotet sitt i 1198 med det som truleg var eit freatisk utbrot - eit eksplosivt dampdrive utbrot som oppstår når grunnvatnet reagerer med magma. Krateret er ein populær turistdestinasjon og har mange fumaroler og gjørmebasseng. Området er kjent for brady-seismikk. Dampen er vorten nytta til medisinske føremål sidan romartida. 

## Kjelder

*
Kolsvik kraftverk

**Kolsvik kraftverk** er bygd i fjell i 1979 og nyttar fallet på 519 meter frå Øvre Kalvvatn i Bindal kommune.

I tillegg til Øvre Kalvvatn nyttar kraftverket magasina i Ringvatn og Kalvvatn 740. Det vert overført vatn frå øvre delar av Namsenvassdraget og Kaldklavdalsvassdraget til Kalvvatnet. Avløpet frå kraftstasjonen har ein spesiell konstruksjon som sender vatnet ut på stort djup i Tosen for å få god blanding med sjøvatnet.

Kraftverket har ein installert effekt på 2x64 MW og ein middels årsproduksjon på 504 GWh.
Anlegget er eigd av Åbjørakraft som er eigd av Helgelandskraft og Nord-Trøndelag Elektrisitetsverk med 50% kvar. Helgelandskraft har driftsansvaret.
Kobbelv kraftverk

**Kobbelv kraftverk** er eit vasskraftverk i Sørfold kommune i Nordland fylke. 

Kraftverket nyttar eit fall på 611 meter.

Magasin for kraftverket er:
Langvatn som er regulert mellom 622 og 545, Varrevæjekajavri mellom 599 og 565 moh, Forsvatnet mellom 620 og 520 moh, Litletindvatnet mellom 891 og 687 moh , Reinoksvatnet mellom 860-615 moh, Slæddovagjavri mellom 653-649 og Livsejávrre mellom 710 og 670 moh.

Det er installert to Francisturbinar på totalt 350 MW. Middels årsproduksjon er på 743 GWh. 

Kraftverket er eigd av Statkraft

## Kjelder
* NVE
Kvarv kraftverk

**Kvarv kraftverk** er eit vasskraftverk ved Øvre Kvarv i Sørfold kommune i Nordland. 
Kraftverket nyttar eit fall frå reguleringsmagasinet Rismålsvatnet. Rismålsfossen er regulert av kraftverket.

Det er installert effekt på 1.8 MW og middels årsproduksjon er på 8.3 GWh og er rekna som eit småkraftverk.
 
Kraftverket er eigd av Sørfold kraftlag.

Krafta del dei i hovudsak lokalt.

## Kjelder
* NVE
Lakshola kraftverk

**Lakshola kraftverk** er eit vasskraftverk ved Nordfjord i Sørfold kommune i Nordland. 
Kraftverket nyttar eit fall mellom reguleringsmagasinet Faulvatnet og Nordfjordelva. Faulvatnet er regulert mellom 318 og 314 moh.

Til Faulvatnet vert vatn overført frå Moskusvatnan og Steinfjellvatnan.

Det er installert effekt på 35 MW og middels årsproduksjon er på 110 GWh. 
 
Kraftverket er eigd av Elkem og verket heimfell til staten i 2056. Produksjonen starta i 1999.

Verket har forsynt Elkem sin smelteverkproduksjon, Elkem Salten, i Straumen med straum.

## Kjelder
* NVE
* Elkem
Langfjord kraftverk

**Langfjord kraftverk** er eit anlegg med fjelltunnelar, men der sjølve kraftstasjonen legg i dagen. Anlegget vart først etablert i 1949, med utvidingar i 1953 og 1958, men dagens kraftstasjon er eit nybygg frå 2005. Anlegget nyttar eit fall på 260 meter frå inntaksdammen ved hovudmagasinet Tettingvatn inst i Langfjorden i Brønnøy kommune.

I tillegg til Tettingvatn er òg Storvatn regulert. Tettingvatnet vert automatisk tappa ned til inntaksdammen, mens Storvatn vert tappa manuelt.

Kraftverket har ein installert effekt på 9 MW og ein middels årsproduksjon på 33 GWh.
Anlegget er eigd av Helgelandskraft
Langvann kraftverk

**Langvann kraftverk** er eit vasskraftverk i Sundsfjorden i Gildeskål kommune i Nordland. 

Kraftverket nyttar fallet på 64 meter frå reguleringsmagasina Fellvatnet til Langvatn. Fellvatnet er regulert mellom 393 og 333 moh. 

Det er installert ein turbin på 5 MW og middels årsproduksjon er på 21 GWh. Samla nedslagsfelt er på 93 km².
 
Kraftverket er eigd av Norsk Hydro og Salten kraftsamband og starta produksjonen i 1979.

Verket vart bygd i enden av ein eksisterande tappetunnel og vatnet vert seinare nytta i Sundsfjord kraftverk.

## Kjelder
* NVE
* http://www.sks.no/om_sks/sks_kraftproduksjon/kraftstasjoner/langvann
* Norsk Hydro
Monte Soratte

**Monte Soratte** (i antikken *Soracte*) er eit fjell i provinsen Roma i Italia. Det er ein smal, isolert kalksteinsrygg med ei lengd på 5,5 km og seks toppar. Han ligg 10 km søraust for Civita Castellana og 45 km nord for Roma. Fjellet er den einaste større ryggen i Tiberdalen. Den næraste busetnaden er landsbyen Sant'Oreste. St. Orestes eller Edistus, som busetnaden er kalla opp etter, skal ha vorte martyrdrepen nær Monte Soratte.

Den høgaste toppen er 691 meter over havet. Ryggen er ein del av eit naturreservat med karakteristiske *Meri*, groper med djup opp til 115 meter.

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Monte Soratte|Monte Soratte]]» frå ,  den 14. november 2007.*
Lysvatn kraftverk

**Lysvatn kraftverk** er eit vasskraftverk i Spilderdalen i Meløy kommune i Nordland fylke. 

Kraftverket nyttar eit fall på 298 meter mellom Lysvatnet og Spilderdalsvatnet Lysvatnet er magasin for verket og det er regulert mellom 372 og 362 moh.

Det er installert ein turbin på 5 MW. Middels årsproduksjon er på 25 GWh. 

Eigar er Meløy Energi AS

## Kjelder
* 
* NVE
Pommes frites

**Pommes frites** (frå fransk *[pommes de terre] frites*, 'steikte poteter', IPA []) eller **chips** (frå engelsk *[potato] chips*) er poteter som er delte i stavar og friterte. I USA kallar ein denne potetretten *french fries*, i Storbritannia som oftast *chips* eller *french fried (potatoes)*. Frityrsteikte poteter med andre former (skiver, båtar, kuler) blir ikkje kalla pommes frites, men har gjerne eigne namn. 

Det nøyaktige opphavet til retten er ukjent, men Belgia, Frankrike og Nederland blir gjerne rekna som opphavsland.
 
*Pommes frites* eller berre *frites* (fransk), *frieten* (brukt i Flandern og sørlege delar av Nederland) eller *patat* (brukt i nordlege og sentrale Nederland) blei nasjonalrett eller del av fleire nasjonalrettar, som moules-frites eller steak-frites. 
Pommes frites serverer ein ofte i snøggmatrestaurantar, men også på etestader av høg klasse.
I Belgia og Nederland blir dei gjerne selde i ''friteries'' (fransk), *frietkot*/*frituur* (flamsk), *snackbar* (nederlandsk) eller *Fritüre*/*Frittüre* (tysk). Dei blir serverte med ulike belgiske sausar og etne anten åleine eller med ulikt tilbehøyr. Tradisjonelt serverer ein pommes frites i ein *cornet de frites* (fransk), *patatzak*/*frietzak*/*fritzak* (nederlands/flamsk) eller *Frittentüte* (tysk), eit kvitt kremmarhus av papp pakka i papir, med ein dash saus (ofte majones) oppå.

Pommes frites inneheld metta feittsyrer, som er den mest usunne feittypen.

## Sjå òg
* Fish and chips
* Poutine

## Kjelder
Nedre Røssåga kraftverk

**Nedre Røssåga kraftverk** er eit vasskraftverk ved Korgen i Hemnes kommune i Nordland fylke. 

Kraftverket nyttar fallet på 246 meter frå magasinet Stormyrbassenget til Røssåga ved Korgen sentrum. Stormyrbassenget er oppdemt og er regulert mellom 248 til 245 moh. Røssåga er regulert som følgje av verket.

Produksjonen starta i 1955 og verket vart ferdigstilt i 1958.

Til Stormyrbassenget vert cet tilført vatn frå Øvre Røssåga kraftverk.

Det er installert seks Francisturbinar på totalt 300 MW. Middels årsproduksjon er på 1827 GWh. 

Eigar er Statkraft 

## Kjelder
* NVE
Pemón

**Pemón**  er eit karibisk språk som er mest brukt i regionen Gran Sabana i delstaten Bolívar i Venezuela.  Ethnologue oppgjev 5000 brukarar i Venezuela i 2001 og noko over 6000 totalt. Det finst òg somme brukarar i Brasil og i Guyana nær grensa til Venezuela.

I litteraturen er det brukt ulike andre namn for pemón: Pemong, arecuna, aricuna, jaricuna, kamarakoto, camaracoto, taurepan, taulipang, makuxi, macuxi, macushi. Somme kan vere dialektar eller språk i nær slekt, som camaracoto.

## Grammatikk

Personlege pronomen på pemón er:

## Språkdøme
Tekne frå *Venezuelan Indian*

**waküperö* - hei, korleis går det?
**airö* - hadet
**waküpe-küruman* - takk

**Talord**

**taükin* - 1
**saküne* - 2
**seurawöne* - 3
**sakorörö* - 4
**taükin - yenna* - 5
**pona taükin* - 6
**pona saküne* - 7
**pona seurawöne* - 8
**pona sakorörö* - 9
**saküne yenna* - 10

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pemon language|Pemon language]]» frå ,  den 30. oktober 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*** Gutiérrez Salazar, Msr Mariano: Gramática Didáctica de la Lengua Pemón. Caracas 2001. ISBN 980-244-282-8.
*** De Armellada, Fray Cesáreo y Olza, Jesús,s.j.: Gramática de la lengua pemón (morfosintaxis) (1999) Caracas, Publicaciones Ucab, Vicariato Apostólico del Caroní y Universidad Católica del Táchira.

## Bakgrunnsstoff
*Theodor Koch-Grunberg,  *Vom Roraima Zum Orinoco* (*From Roraima to the Orinoco*), 1917)
* David John Thomas, *Order Without Government: The Society of the Pemon Indians of Venezuela*, University of Illinois Press, 1982
Monte Subasio

**Monte Subasia** eller **Monte Subasio** er eit fjell i Appenninane der byen Assisi vart grunnlagd i romartida, i regionen Umbria sentralt i Italia. Fjellet er om lag 1&nbsp;290 meter over havet.

Dei rosafarga steinane vart nytta i mange av fransiskanarbygningane ved verdsarvstaden Assisi. Fjella er ein del av ein stor naturpark kalla *Parco del Monte Subasio*.

## Historie
Slottet *Sasso Rosso* i fjellsida av Monte Subasio var barndomsheimen til Klara og Agnes av Assisi, som visstnok var døtrene til Favorino Scifi, *Conte* av Sasso-Rosso, som òg eigde store palass i Assisi.

Benediktinarabbeden St. Benedict av Monte Subasio gav den litle kyrkja Porziuncola til Frans av Assisi rundt 1208 for at han skulle nytte ho som moderhuset til den religiøse familien hans.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Monte Subasio|Monte Subasio]]» frå ,  den 14. november 2007.*