open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Drangajökull

**Drangajökull** er den nordlegaste isbreen på Island. Han ligg sørvest på halvøya Hornstrandir i Vestfirðir. Isbreen dekkjer eit areal på 160-200 km² i ei høgd på 925 moh. 

## Sjå òg
* Isbrear på Island
* Fjordar på Island

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Drangajökull|Drangajökull]]» frå ,  den 1. oktober 2007.*
Eyjafjallajökull

**Eyjafjallajökull** (òg kalla **Øyafjelljøkulen**) er den sjette største isbreen på Island. Han ligg nord for Skógar og vest for den større isbreen Mýrdalsjökull.

Breen ligg over ein vulkan med ei høgd på 1&nbsp;666 moh., som har hatt utbrot relativt ofte sidan istida. Det siste utbrotet byrja i mars 2010. Det førre utbrotet, som var frå 1821 til 1823, skapte eit katastrofalt jökulhlaup. Krateret til vulkanen har ein diameter på 3—4 km og breen dekkjer eit areal på om lag 100 km².

Den sørlege enden av fjellet var ein gong ein del av atlanterhavskysten. Sidan sjøen har trekt seg tilbake om lag fem km grunna landheving har den tidlegare kystlinja etterlate bratte klipper med mange vakre fossefall. Den mest kjende av desse er Skógafoss. I kraftig vind kan vatn i dei mindre fossane blåse oppover fjellet. 

## Vulkanutbrotet i mars 2010

Mellom 3. og 5. mars 2010 vart det registrert nær 3000 jordskjelv med episenter i vulkanen. Dei fleste var små, men nokre kunne kjennast i busette område nær jøkulen. Vulkanutbrotet vart fyrst meldt 20. mars. Tettstadane Fljótshlíð og Markarfljót vart evakuerte og Icelandair-fly som skulle til Reykjavik vart omdirigerte grunna oske og vanskelege innflygingsforhald.Gos hafið í Eyjafjallajökli, Visir, March 21, 2010 På formiddagen 21. mars vart det meldt at evakueringa i det truga området var gått svært snøgt og at alle var komne i sikkerheit. Det var no klårt at utbrotet var i eit område med lite is, og det gjorde at faren for flaum og jökulhlaup ikkje var så stor som ein fyrst frykta, men det vart starta nøye overvaking av situasjonen.

## Sjå òg
* Isbrear på Island
* Fjordar på Island

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eyjafjallajökull|Eyjafjallajökull]]» frå ,  den 1. oktober 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff

* Historia til Eyjafjallajökull (islandsk)
* Bilete frå www.islandsmyndir.is
* Aktuell seismografisk aktivitet på Island
Hofsjökull

**Hofsjökull** er den tredje største isbreen på Island etter Vatnajökull og Langjökull, og dekkjer eit areal på 925 km². Det høgaste punktet strekkjer seg til 1&nbsp;765 moh. 

Breen ligg vest i dei indre områda av Island eller Det islandske høglandet mellom Vatnajökull og Langjökull. Hofsjökull er kjelda til mange elvar, inkludert Þjórsá, den lengste elva på Island. Under isbreen ligg det ein kaldera. 

To av dei større hovudvegane i området går langs breen: Sprengisandur og Kjölur. 

Ikkje langt sør for breen ligg Kerlingarfjöll, ei fjellkjede som tidlegare var kjend for skisport om sommaren. 

## Bakgrunnsstoff

* Bilete

## Sjå òg
* Isbrear på Island
* Fjordar på Island

## Kjelde

* Nasjonal landmåling av Island (på islandsk
Langjökull

**Langjökull** er den nest største isbreen på Island etter Vatnajökull og har eit areal på 950 km². Han ligg vest i dei indre områda av Island, eller Det islandske høglandet og ein kan tydeleg sjå han frå Haukadalur. Breen ligg over to vulkanar. 

Den høgaste toppen av breen er 1&nbsp;360 moh. 

To av dei større hovudvegane i området går langs breen: Kaldidalur og Kjölur. Kaldidalur går mellom Langjökull og isbreen Ok i vest, medan Kjölur går mellom Langjökull og Hofsjökull i aust. 

## Sjå òg
* Isbrear på Island
* Fjordar på Island

## Bakgrunnsstoff

* Langjökull - Bilete frå islandsmyndir.is
* Bilete av Langjökull

## Kjelde
Vulkanen Ok

**Ok** (islandsk uttale *åk*) er ein skjoldvulkan på Island. Han er 1&nbsp;198 moh. og ligg vest for Langjökull. Vulkanen har hatt utbrot i dei interglasiale periodane i kvartærtida. Breen som før låg på toppen av har no smelta bort.

## Kjelder

### Fotnotar
Mýrdalsjökull

**Mýrdalsjökull** (islandsk uttale *mir-dals-jøkudl*) er den fjerdestørste isbreen på Island. Han ligg sør på øya, nord for Vík í Mýrdal og aust for den mindre breen Eyjafjallajökull. På det høgaste er han 1&nbsp;493 meter høg og i 1980 dekte han eit areal på 595 km².

Breen ligg over ein aktiv vulkan kalla Katla. Krateret til vulkanen har ein diameter på ti km og vulkanen har normalt utbrot kvart 40. til 80. år. Det siste utbrotet fann stad i 1918 og forskarar held i dag nøye auge med vulkanen. Sidan 930 er det dokumentert 16 utbrot. Kraterrekka Lakagígar og krateret Eldgjá er ein del av det same vulkansystemet, som vert rekna som eit av dei kraftigaste i verda. 

Før hringvegur (den islandske hovudvegen) vart bygd, frykta folk å reise over slettene nedanfor vulkanen sidan ein ofte fekk jökulhlaup og ein måtte krysse djupe elvar. Jökulhlaupet etter utbrotet i 1918 var særleg farleg då kystlinja vart flytta fem km utover av lahariske avleiringar frå flaumen. 

## Bakgrunnsstoff

* Geovitskapleg institutt på Island
* Kjende jökulhlaupar frå Mýrdalsjökull
* Bilete av Mýrdalsjökull
* Vulkansime

## Sjå òg
* Isbrear på Island
* Fjordar på Island

## Kjelde
Öræfajökull

**Öræfajökull** (islandsk uttale *øraiva-jøkudl*) er ein isdekt vulkan søraust på Island. Han er den største aktive vulkanen i landet og mot nordvest av fjellet ligg Hvannadalshnúkur, den høgaste toppen på Island. Geografisk er Öræfajökull ein del av isbreen Vatnajökull og området som er dekt av breen ligg innanfor Skaftafell nasjonalpark.

Öræfajökull har hatt to utbrot i historisk tid. I 1362 hadde vulkanen eit eksplosivt utbrot der store mengder med tefra vart kasta ut. Området Litla-Hérað vart øydelagt av flaum og tefranedfall. Meir enn 40 år gjekk før folk igjen slo seg ned i området som vart kalla Öræfi. Namnet tyder bokstavleg talt eit område utan hamn, men har fått ei tyding som audemark på islandsk. Vulkanen hadde eit mindre utbrot i august 1727, flaum i samband med utbrotet skal ha tatt tre menneskeliv. 

## Sjå òg
* Isbrear på Island
* Fjordar på Island
* Fjell på Island
* Vulkanar på Island

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Öræfajökull|Öræfajökull]]» frå ,  den 1. oktober 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Vulkanbilete frå Europa 
* Bilete av Öræfajökull www.Icelandportfolio.com
* Öræfajökull - biletgalleri www.islandsmyndir.is
Molladalen

**Molladalen** er ein fjelldal i Barstadvik i Ørsta kommune på Sunnmøre. Han ligg vest for Hjørundfjorden, lengst nord på Ørstahalvøya i Sunnmørsalpane. Dalen vert omkransa av bratte og taggete fjellformasjonar. Ein finn mellom anna ei rekkje pinaklar som er ettertrakta klatremål. Fjella rundt dalen vert omtala med fellesnemnaren Molladalstindane. Dei best kjende fjelltoppene er Ramoen (Jønshornet), Randers topp og Mohns topp. I dalen ligg fleire vatn. Det største, Storevatnet, ligg 774 moh.

Kvart år vitjar ei rekkje klatrarar Molladalen. Det er utgjeve ein klatrefører for området.

Frå Melbøsætra i Barstadvikdalen er det merka rås til Molladalen. Råsa har ein utsett passasje ved inngangen til Molladalen. Her er det hengt opp ein kjetting som ein kan halde seg fast i. Ein bør rekne med ca. 2 timar på oppturen. Molladalen kan og nåast frå Ytre-Standal over Molladalsskaret på 990 m.o.h.

Molladalen har av bønder i Barstadvik vorte brukt til sauebeite. I 1864 vart 76 sauer drepne då dei vart jaga ut for eit stup av ein bjørn.

## Bakgrunnsstoff
; Bøker 
* Jon Hagen og Helge J. Standal: Molladalen, Volda 1989

; Nettstader 
* Klatreførar
Mithila

**Mithila** (sanskrit मिथिला, *mithilā*) er eit gammalt indisk kongerike og eit landskap i moderne India og Nepal som dekker halvparten av den indiske delstaten Bihar og sørlege delar av Nepal. Det viktigaste språket i området er maithili. 

Mithila er kjent som namnet på hovudstaden i Videhariket, heimstaden til Sita i hinduverket *[[Ramayana]]*. Noverande Janakpur, største byen i noverande Mithila, er rekna som denne byen. Mithila-området er også assosiert med Buddha og Mahavira, grunnleggjarane av buddhismen og djainismen, som begge skal ha blitt fødd her. Området er kjent over heile India for folkekunstforma *[[madhubanikunst|madhubani]]*, også kalla mithilakunst, som blir laga her. 

## Geografi
Mithila ligg nær nordgrensa av Bihal og sør i Nepal, med elvane Kosi i vest og Gandak i aust som omtrentlege grenser. Heile området ligg nord på Gangessletta. Viktige byar i Mithila er Janakpur, Rajbiraj og Biratnagar i Nepal og Darbhanga, Madhubani, Sitamarhi, Samastipur, Purnia, Supaul, Madhepura, Champaran, Muzaffarpur, Munger, Samastipur, Begusarai og Saharasa i  India.

### Klima
Klimaet i Mithila er tørt og kjølig for dette området. Sommartemperaturane ligg rundt 35-45°&nbsp;C medan vintertemperaturane er rundt 5-15°&nbsp;C. Monsunregn fører til årlege flaumar som gjer store øydeleggingar og skapar problem for dei som bur her.

### Økonomi
Jordbruk er den viktigaste næringa i regionen, med ris, kveite, mais, belgfrukter som mung, svarte linser og dueerter, og jute.

## Kjelder
*Engelsk Wikipedia
*http://www.mithilaonline.com/
Det nepalske flagget

**Det nepalske flagget** er verdas einaste nasjonalflagg som ikkje er firkanta. Det er sett saman av to rettvinkla trekantar, den eine sett oppå den andre, og kan opphavleg ha vore to trekanta flagg som er blitt eitt.

Flagget til Nepal er raudt med blå kantar og to kvitfarga symbol, truleg ei sol og ein måne. Raudfargen er nasjonalfargen til Nepal, medan blåfargen skal stå for fred og harmoni. Dei to symbola blir ofte sagt å stå for to greiner av kongefamilien i Nepal, Rana. Dei blir i dag like gjerne tolka som eit håp om at Nepal vil eksistera like lenge som månen og sola.

Flagget blei offisielt teke i bruk den 16. desember 1962, då det blei oppretta ei konstisjonell regjering. Det doble trekantflagget hadde då vore i bruk sidan 1800-talet, og trekantane kvar for seg i to hundreår. Månen og sola hadde opphavleg menneskelege ansiktstrekk, men desse blei tekne bort då flagget blei offisielt nasjonalflagg.

## Bakgrunnsstoff
* Flaggomtale i den nepalske grunnloven: Schedule 1 ( Relating to Article 5 ) National Flag  (PDF-fil)
Atlanterhavsvegen

**Atlanterhavsvegen** er eit vegstykke på riksveg 64 på Nordmøre i Møre og Romsdal. Vegen er 8274 meter lang og går frå Vevang i Eide til Kårvåg i Averøy og avløyste 7. juli 1989 ferjesambandet mellom Ørjavik og Tøvik i dei to kommunene. Anlegget består blant anna av åtte bruer på til saman 891 meter og går over ein heil del holmar og skjer. Vegen kosta 122 millionar 1989-kroner og var delvis bompengefinansiert. Bommen blei fjerna i juni 1999. 

Traseen vegen følgjer blei opphavleg planlagt for jernbane tidleg på 1900-talet, men den ideen blei skrinlagd for godt i 1935. Planlegging av vegstrekninga kom i gang på 1970-talet. Bygginga starta 1. august 1983.

Atlanterhavsvegen er landets åttande best besøkte naturbaserte turistattraksjon (2004) med 283&nbsp;500 besøkande. Vegstrekninga er foreslått til nasjonal turistveg.

## Århundrets byggverk i Noreg
I september 2005 blei Atlanterhavsvegen kåra til Århundrets byggverk 1905–2005.

## Bruer på Atlanterhavsvegen frå vest mot aust
* Vevangstraumen bru, 119 meter – seglingshøgd 10 meter
* Hulvågen bruer, 3 bruer på til saman 239 meter – seglingshøgd 4 meter
* Storseisundet bru, 260 meter – seglingshøgd 23 meter
* Geitøysundet bru, 52 meter – seglingshøgd 6 meter
* Store Lauvøysund bru, 52 meter – seglingshøgd 3 meter
* Lille Lauvøysund bru, 115 meter – seglingshøgd 7 meter

## Bakgrunnsstoff

*
*Atlanterhavsvegen i fjordnorway.com
*http://atlanterhavsveien.net 
* Atlanterhavsveien Sjøstuer
Naglelo

**Naglelo** eller **nagle-lø(e)** er ein reiskap som vert brukt til å justere ein trenagle til rett tjukkleik.

I enklaste form er ei naglelo eit hardt trestykke, oftast turr bjørk, med eit bora hol i. Naglen vert tilsmia eller dreia til han passar i holet, som har same diameter som holet naglen skal brukast i. I nagleloa er det ringa ut for naglehovudet, slik at det og vert tilpassa i høveleg storleik.

Båtbyggarar kan ha ei naglelo som kan brukast til å dreie naglen til rett dimensjon. Ho har knivar som høvlar av naglen når loa vert dreia rundt, om lag som ein blyantkvessar. Denne reiskapen vert og kalla naglesnitte.

## Kjelder
* Jakob D. Bjørkedal: *Båtbygging i Bjørkedalen. Ord og uttrykk*. Volda 1987
Snæfellsjökull

**Snæfellsjökull** (islandsk uttale *snæi-fedls-jøkudl*) er ein sovande stratovulkan dekt av ein isbre vest på Island. Namnet på fjellet er eigentleg Snæfell (og tyder «snøfjell») men vert som regel kalla «Snæfellsjökull» for å skilje det frå to andre fjell med same namn. Det ligg heilt vest på halvøya Snæfellsnes. Stundom kan ein sjå fjellet og breen frå Reykjavík på andre sida av bukta Faxaflói, 120 km borte. 

Fjellet er ein av dei mest kjende stadane på Island, hovudsakleg på grunn av romanen *[[Reisa til jordas indre]]* (1864) av Jules Verne, der hovudpersonane finn inngangen til senteret av jorda på Snæfellsjökull.

Fjellet er ein del av **Snæfellsjökull nasjonalpark** (islandsk: *Þjóðgarðurinn Snæfellsjökull*).

## Historie og fiske
Soga om Bård Snæfellsås er ei av dei mest kjende islendingesogene som finn stad i dette området. Ein har funne arkeologiske spor etter busetnadar her som er 1100 år gamle, mellom anna Forni-Saxhóll-garden, Berutóftir og Írskubúðir. Nær Gufuskálar står det mange kuppelforma strukturar av ukjend opphav, som ein meiner er mellom 500 og 700 år gamle. Dei er sannsynlegvis dei eldste minna frå fiskeindustrien i Norden. Enkelte meiner derimot at dette er ein stad der det vart utført bøn og meditasjon av irske munkar som kan ha halde til i området. 

Fisket blømde på 1200-talet og folketalet auka i områda rundt isbreane. Det vart bygd ei kyrkje på åsen Ingjaldshóll før år 1200. Storleiken på kyrkja viser kor høgt folketalet var i dei nærliggande grendene, i det minste under fiskesesongen. Det vart rikt fiske i nærleiken og det vart oppretta fiskestasjonar der det var god tilgang til open sjø. Dritvík er eit av dei mest kjende døma. Det var ein stor fiskestasjon med 40-60 båtar og 200-600 tilsette. Fisket minka på Snæfellsnes på 1800-talet på grunn av betre fisketekninkkar. 

Av tettstader nær nasjonalparken finn ein mellom anna Hellissandur, Rif og Ólafsvík. Dei var alle fiske- og handelssenter, og i dag er dei framleis fiskehamner og levande samfunn. 

## Geologi
Snæfellsjökull nasjonalpark er den einaste nasjonalparken på Island som strekkjer seg til kysten og dekkjer eit areal på 170 km². I sør strekkjer parken seg til Háahraun i området Dagverðará, medan dei nordlege områda strekkjer seg til Gufuskálar. Kysten er variert med eit yrande fugleliv i hekkesesongen. Kystsletta er stort sett dekt av lava som har strøymd hit frå isbreen eller nærliggande krater. Lavaen er dekt av mose, men innimellom finn ein groper med forskjellig vegetasjon. Snæfellsjökull har spor etter lava og vulkansk aktivitet. På nordsida skjer Eysteinsdalur seg opp frå sletta nedanfor med bratte fjell rundt. 

## Sjå òg
* Isbrear på Island
* Vulkanar på Island
* Fjell på Island

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Snæfellsjökull|Snæfellsjökull]]» frå ,  den 1. oktober 2007.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
* Thordarson, Thor & Hoskuldsson, Armann *Iceland (Classic Geology in Europe 3)* - Terra Publishing (2002) s. 2081-903544-06-8

## Bakgrunnsstoff
Tindfjallajökull

**Tindfjallajökull** er ein stratovulkan sør på Island dekt av ein isbre med areal på 19 km². Den høgaste toppen, Ýmir, er 1&nbsp;462 moh og er kalla opp etter urjotnen Yme i norrøn gudelære. Det siste utbrotet var ein gong i holocen-perioden. 

## Sjå òg
* Isbrear på Island
* Vulkanar på Island

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tindfjallajökull|Tindfjallajökull]]» frå ,  den 1. oktober 2007.*  

### Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Kart over området
Torfajökull

**Torfajökull** (islandsk uttale *tårva-jøkudl*) er ein rhyolittisk stratovulkan nord for Mýrdalsjökull og sør for innsjøen Þorisvatn på Island. Vulkanen er dekt av ein isbre. Det siste utbrotet til Torfajökull kom i 1477 og er det største området av ekstrusive bergartar med rikt silikainnhald på Island. 

## Sjå òg
* Isbrear på Island
* Vulkanar på Island
* Fjell på Island

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Torfajökull|Torfajökull]]» frå ,  den 1. oktober 2007.*
Isbrear på Island

**Isbreane på [[Island]]** dekkjer om lag 11 % av landarealet på øya og har hatt stor innverknad på landskapet i landet. 

Mange islandske isbrear ligg over vulkanane, slik som Grímsvötn og Bárðarbunga, som ligg under den største isbreen, Vatnajökull. Kalderaen til Grímsvötn er 100 km² stor og den til Bárðarbunga er 60 km². Når det oppstår vulkansk aktivitet under ein isbre kan dette føre til smelting av mykje is og vidare at smeltevatnet brått strøymer ut frå breen i ein katastrofeflom, på islandsk kalla jökulhlaup. 

## Dei største isbreane på Island

## Sjå òg
* Islandsk geografi

## Bakgrunnsstoff
* Nasjonal landmåling på Island
Protistar

**Protistar** er ei tradisjonell samkjenning for eukaryotar som ikkje kan klassifiserast innanfor rika plantar, dyr eller sopp. Som regel meiner ein mikroskopiske, eincella organismar når ein nyttar omgrepet, men mange klassifiserar òg makroalgar som tang og tare innanfor gruppa.

Ordet «protist» vart først brukt av Ernst Haeckel i 1866. I dag reknar ein omgrepet som parafyletisk, sidan dei ulike organismane me brukar det om ikkje har noko særleg med likskapar utover ei relativt enkel celleorganisering. Dei fleste protistar er anten eincella eller koloniale; som regel alltid utan nokon form for skilnad på cellene innanfor einskildartane.

Tradisjonelt delar ein protistar inn i tre grupper: protozoar (dyreliknande protistar), algar og slimsopp, ut frå kva slags organismar dei liknar mest på. Dette har ikkje noko fylogenetisk grunnlag; «algar» vert til dømes brukt om alle fotosyntetiserande mikroorganismar uavhengig av evolusjonære slektskap.
Drangey

**Drangey** ('Drangøy' på norsk) er ei øy midt i Skagafjörður på Island med bratte klipper på alle kantar. Øya er restane av ein 700&nbsp;000 år gamal vulkan og består hovudsakleg av vulkansk tuff.

Staden vart først nemnd i *[[Soga om Grette]]* som tilfluktsstaden til den fredlause Grette Åsmundsson, som budde sine sist år her i lag med bror sin Illugi og slaven hans Glaumur. Seint på hausten 1031 vart Grettir myrda av Þorbjörn Öngull.

Ei gamal segn seier at to troll, ein mann og ei kvinne, skal ha reist over fjorden med kua si då sollyset brått steig opp av havet og alle tre vart til stein. Drangey representerer kua og Kerling, kvinnetrollet, ligg sør for ho. Det andre trollet er Karl, som ligg nord for øya, men han forsvann for lenge sidan.

## Fugleliv og fangst
Fuglelivet på Drangey er variert og yrande og dei vanlegaste artane er lomvi, alkefuglar og lundefugl. Lomviane hekkar i klippene, medan alkene held seg i djupe sprekker under klippene. Lundefuglen grev seg derimot holer på kanten av klippene. I tillegg til desse hekkar krykkje og havhest i klippene, og i tillegg finn ein ramn og falk på øya.

Drangey har i lange tider vore vårbod for dei lokale innbyggjarane. Kvar vår vitja dei øya for å samle inn egg og fuglar. Dei nytta tau for å klarte dei bratte klippene etter egg, medan fuglane vart fanga med flåtar under klippene. Desse flåtane vart dekte av fuglesnarer av hestehår. Fuglefangarane heldt stort sett til i skur på stranda heilt sør på øya. Frå her la dei òg ut på fiske i båtane sine. På det meste var opp mot 200 mann involvert i fuglejakta og på det meste fanga dei rundt 200&nbsp;000 fuglar. Bruken av snarer vart avvikla i 1966.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Drangey|Drangey]]» frå ,  den 1. oktober 2007.*
Ghoul

**Ghoul** er eit vesen i arabisk folketru. Dei held til på gravplassar der dei plyndrar graver og et lik. Ordet ghoul er ei engelsk omskriving av det arabiske ordet الغول (*ghūl*), som tyder *«[[demon]]»*.

*Ghul* er òg namnet på ein demon som lever i ørkenen og kan ta form av eit dyr, vanlegvis ei hyena. Dette vesenet tek uforsiktige ørkenvandrarar i bakhald, drep dei og et dei.

## Ghoul i populærkulturen
Ghoular og ghoul-liknande skapningar har ofte vorte brukt i litteratur, film, spel og musikk. Ein kan finna ghoular mellom anna i bøkene om Harry Potter, i C.S. Lewis sine bøker om Narnia, filmen *The Ghoul* frå 1933 og i rollespelet Dungeons and Dragons.
Meteoritten Moss

**Moss** er namnet på ein meteoritt som datt ned over Rygge og Moss i 10-tida om føremiddagen fredag den 14. juli 2006. Meteoren til denne meteoritten vart sett på dagtid av svært mange personar i eit område som strekte seg iallefall frå Kragerø i sørvest til Mjøs-området i nord og Årjäng i Sverige i søraust.

Den første biten (ca. 35 gram) av meteorittan vart oppdaga av Ragnar Martinsen på hytta si i Rygge, då den slo ned i ei aluminiumsplate om lag 2 meter frå han. Han hadde høyrt lydar som tydde på eksplosjonar eller millitær aktivitet rett før. Ein annan større bit (ca. 750 gram) vart funne av familien Johansen i Moss mandagen etter, då dei hadde kome tilbake frå ein ferietur. Ein regner med fem ulike funnstadar i Moss/Rygge-området. Nedfallsellipsa har ei utstrekning på over 6&nbsp;km i retning frå om lag aust-søraust til vest-nordvest.

Moss-meteoritten er ein karbonhaldig kondritt av type CO3.6, dvs. Ornans-type av karbonhaldige kondrittar. Den siste nedfallet av denne relativt sjeldne typen skjedde i Kainsaz i Russland i september 1937. Til saman er ca. 4&nbsp;kg meteoritt-materiale funne til no i samband med dette meteoritt-fallet.
Moss er den siste offisielt godkjende av meteorittar i Noreg, og dermed den 13. godtekne av The Meteoritical Society.

## Kjelder
Eldey

**Eldey** ('Eldøy' på norsk) er ei lita øy om lag 15 km utanfor kysten av Reykjanes, sørvest på Island. Øya ligg sørvest for Reykjavík og har eit areal på 0,03 km² og ei høgd på 77 moh. Mange fuglar held til i dei bratte klippene, inkludert den største kolonien med havsule i verda, om lag 70&nbsp;000 individ. 

Øya hadde tidlegare mykje geirfugl før arten vart utrydda på grunn av overjakting. Det siste kjende eksemplaret på Eldey vart drepe 4. juni 1844. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eldey|Eldey]]» frå ,  den 1. oktober 2007.*
Flatey i Breiðafjörður

**Flatey** (Flatøy på norsk) er den nest største øya i Breiðafjörður, nordvest på Island, som består av hovudøya og førti mindre øyar. Ein meiner at øya vart danna av isbrear under den siste istida. Flatey er to kilometer lang og ein kilometer brei. Øya er nesten heilt flat (derfor namnet).

Øya har busetnad til visse tider av året og dei fleste husa vert nytta om sommaren. Om vinteren bur det totalt fem folk på øya. Trass i dette var Flatey eit av dei største kultursentera på Island med eit kloster grunnlagd i 1172. Det gamle klosteret finst ikkje lenger, men eit nyare kloster vart bygd like ved.

Flatey fekk status som by i 1777. På midten av 1800-talet var Flatey eit handelssenter for Breiðafjörður, med hansaen representer gjennom eit handelshus.

Flatey har òg ei kyrkje frå 1926. Interiøret i kyrkja er måla med scener frå livet på øya av den katalanske målaren Baltasar Samper i 1960-åra mot at han fekk bu gratis på øya når han vitja ho. I dag har kyrkja status som det eldste og minste biblioteket på Island, oppretta i 1864. Biblioteket inneheldt ein gong *[[Flatøybok]]* eller *[[Flateyjarbók]]*, den største og beste boka på Island på midten av 1600-talet. Etter å ha vegra seg skal eigaren av boka (som budde på Flatey) ha gått med på å gje boka til kong Fredrik III i 1662. Først i 1971 vart boka gjeven tilbake til Island.

Øya har ein enkel veg som går frå ferjekaien til den såkalla «gamlebygda», som består av restaurerte hus og ei hamn der sauene vart frakta til slaktaren på fastlandet frå. Bortsett frå sau består dyrelivet på Flatey hovudsakleg av fuglar, særleg lundefugl. Ein kan finne halvparten av dei 37 fuglartane på Island på øyane i Breiðafjörður.

## Kjelder

----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Flatey in Breiðafjörður|Flatey in Breiðafjörður]]» frå ,  den 1. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

* Informasjon om Flatey på islandsk (arkivert nettstad)
Flatey i Skjálfandi

**Flatey** ('Flatøy' på norsk) er ei øy i bukta Skjálfandi nord på Island. Ho ligg om lag 8,7 km frå Húsavík. Det høgaste punktet på øya er berre 20 meter over havet, og derfor har øya fått namnet sitt. Ho er 2,5 km lang og 1,7 km brei og er med det den femte største øya rundt Island. 

Folk har vore busett på Flatey i alle tider, men har aldri hatt ein stor folkesetnad. Flest innbyggjarar hadde øya i 1942, då 120 menneske budde der. Då andre tettstadar og byar voks klarte ikkje Flatey å konkurrere med dei og folk byrja å flytte frå øya. I 1967 var det ingen innbyggjarar att. I dag kjem islendingane stort sett her om sommaren og mange turistar vitjar øya. 

Skjálfandi er ein god fiskeplass, særleg etter torsk og rognkjeks. Jordsmonnet er godt så innbyggjarane dreiv med både fiske og jordbruk. Alle hus hadde ei mjølkeku, nokre sauer og høner. 

Det er berre få bygningar på øya. Den viktigaste av dei er skulehuset som vart bygt i 1929, ei gamal kyrkje som vart stengd i 1884, eit fyr frå 1913, som vart gjenoppbygt i 1963 og ein radiotelegraf frå 1931. Den gamle kyrkja vart erstatta av ei ny i 1960. Den nye kyrkja vart flytta frå Brettingsstaðir i Flateyjardalur og bygd opp att her.

Det rike fuglelivet er noko som trekkjer til seg mange turistar. Av dei 37 fugleartane på Island kan ein finne 30 av dei her i hekkesesongen, mellom anna lundefugl, terne, småspove og heilo. 

Dalen Flateyjardalur er kalla opp etter Flatey.

## Bakgrunnsstoff
* Generell informasjon om Flatey

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Flatey in Skjálfandi|Flatey in Skjálfandi]]» frå ,  den 1. oktober 2007.*
Grímsey

**Grímsey** er ei lita øy 40 km nord for Island direkte på Polarsirkelen. Øya er 105 meter høg, 4,7 km lang og 1,7 km brei. Ho ligg 39,4 km nord for Flatey i Skjálfandi. Grímsey er ein kommune (*hreppur*) kalla Grímseyjarhreppur og høyrer til sýsla Eyjafjarðarsýsla.

Øya er 5,3 km² og det nordlegaste busette området på Island med eit folketal på 102 (2005). Hovudnæringa er fiske. Øya har båtsamband til Dalvík på sjølve Island og har i tillegg ei 1200 meter lang flystripe med regelmessige flyruter til Akureyri.

Ei segn skal ha det til at polarsirkelen går midt gjennom senga til presten på Grimsey, men dette er lite truleg sidan sirkelen flyttar seg nokre meter kvart år. Sirkelen går berre 600 meter frå nordspissen av øya, mens bygda ligg på sørvestkysten.

Den høgaste temperaturen som er målt på Grimsey er 26&nbsp;°C, som er meir enn ei grad høgare enn varmerekorden i Reykjavík.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Grímsey|Grímsey]]» frå ,  den 1. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* www.grimsey.is
Meteor

Ein **meteor** er lysfenomenet som blir observert i atmosfæren frå ca. 140-120 km over jordoverflata og nedover, når ei meteoroide eller fragment av ein komet frå verdsrommet kjem inn i atmosfæren. (Romskrot frå menneskeleg aktivitet i rommet kan òg gi opphav til meteorar.)

Meteorar har hastigheiter frå om lag 11,2 km/s til 72 km/s i det dei går inn i atmosfæren. 11,2 km/s representerer unnsleppingsfarten av eit objekt frå jorda, dvs. at eit objekt i ro relativt jorda og i svært stor avstand frå jorda, ville få denne farten om det fall inn mot jorda pga. gravitasjonstiltrekkinga frå denne.

Ein meteor kan vere så svak at han berre er synleg i større teleskop, til at han kan lyse sterkare enn sola (i eit kort tidsrom). Desse svært lyssterke, som vert kalla eldkuler eller bolider, er også svært sjeldne. Dei lyssterke av meteorane kan gi opphav til meteorittar som fell ned på bakken. Ein meteorittproduserande meteor har gjennomsnittleg lysstyrke om lag som månen i 1. kvarter (1/4 månesigd), men både lyssterkare og lyssvakare meteorar kan gi opphav til meteorittnedfall.

Dei fleste av meteorane som blir sett er likevel små fragment frå kometar. Det er ikkje bevist at kometmateriale har klart nedfarten gjennom atmosfæren og blitt funne som meteorittar. Grunnen er at kometfragment stort sett består av is (H₂O). Det same gjeld for meteorane som blir sett i samband med meteorsvermar, sjølv om som unntak nokre få av meteorsvermane kan knytast til asteroider. Eit eksempel på dette er Geminidane, som kan observerast i midten av desember kvart år. I tillegg til Geminidane er Perseidane (august) og Leonidane (november) dei mest kjende meteorsvermane.

Stundom kan ein sjå eit svakt lys etter at det eigentlege stjerneskotet er forsvunne. Dette kjem av rekombinasjonsstråling frå ioniserte molekyl.

## Eldkule
Ei **eldkule** eller **bolide** kan ofte etterlate seg ei gasstripe på himmelen. Eldkula kan òg produsere lyd, og banen vert stundom avslutta med ein eksplosjon, fleire kilometer over bakken. Ei eldkule kan ha diameter på mange hundre meter. Størstedelen er derimot lysande gassar, medan den faste kjernen som regel berre er nokre centimeter eller desimeter. Restane av kjernen kan falle ned på jordoverflata og bli funnen att som meteorittar (meteorstein). Særs store kjerner kan skape meteorittkratere.

## Kjelder

*
*

## Bakgrunnsstoff
Bengalbukta

**Bengalbukta** er den nordaustlege delen av Indiahavet, og ligg mellom det indiske subkontinentet i vest og den malayiske halvøya og Andamanøyane i aust. Ein dreg grensa mot sjølve Indiahavet mellom sørpissen av Sri Lanka og nordspissen av indonesiske Sumatra. Bukta har namn etter Bengal, eit område som i dag er delt i provinsane Vest-Bengal i India og Bangladesh, tidlegare Aust-Bengal.

## Geografi
Mange store elvar har utløp i Bengalbukta; nokre av dei største er burmesiske Irrawaddy frå Burma, Ganga, Meghna og Brahmaputra gjennom det bangladeshiske Gangesdeltaet, og Mahanadi, Godavari, Krishna og Kaveri frå India. Blant større hamnebyar finn ein burmesiske Yangon, bangladeshiske Chittagong og Mongla og indiske Kolkata (tidlegare Calcutta), Visakhapatnam, Chennai (tidlegare Madras) og Puducherry (tidlegare Pondicherry). Av strender peiker Cox's Bazar aust i Bangladesh seg ut, som ei av dei lengste samanhengande sandstrendene i verda.

Det ligg ei rekke øyar i bukta, med Andamanane, Nikobarane og Merhuiøyane som dei viktigaste øygruppene.

## Historie
Bukta er blitt kalla «Tsjolasjøen», fordi Tsjolariket omfatta landet på begge sider. Det føregjekk både handels- og militærtokter, og ei gruppe av tamilar slo seg ned i Malaysia der etterkomarane i dag blir kalla chittyar.
Tapir

**Tapirar** er ei slekt store hovdyr som lever i tropiske skogar i Sør-Amerika og Søraust-Asia, der dei beiter på frukt og blad. Det finst fire levande artar, men alle er rekna som sårbare eller truga.

Ordet «tapir» kjem frå tupi *tapira* eller *tapyra*. I dag blir dyra gjerne kalla *tapyra-ete*, 'verkeleg' eller 'retteleg tapir’ eller *tapir-ussu*, 'stor tapir', fordi storfe også blei kalla *tapira* etter at det blei innført til Sør-Amerika.

## Artar
* amazonastapir (*Tapirus terrestris*)
* andestapir (*Tapirus pinchaque*)
* Bairds tapir (*Tapirus bairdii*)
* dvergtapir (*Tapirus kabomani*)
* skaberakktapir (*Tapirus indicus*)

## Kjelder
Vargas

**Estado Vargas** er kystregionen nær hovudstaden i Venezuela, Caracas. Han har namn etter den første ikkje-militære presidenten og legen José María Vargas. Vargas ligg mot Det karibiske havet i nord, han har grense mot Aragua i vest, mot Miranda i aust og mot storbyområdet med hovudstaden i sør. Den største hamna og den største lufthamna ligg i Vargas. Hovudstaden i delstaten er La Guaira.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Miranda i Venezuela

**Estado Miranda** er ein av dei 23 delstatane i Venezuela. Hovudstaden i delstaten er Los Teques.

## Politisk inndeling
Liste over dei 21 kommunane (spansk *municipios*) i Miranda:

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Samson

**Samson** er eit mannsnamn, av hebraisk **שמשון**, *Šimšon*, som har samanheng med ordet for *sol*.

Namnet har i Noreg vore mest utbreidd på Vestlandet, men aldri spesielt vanleg:
* I 1801 var det etter folketeljinga 264 som oppgav dette namnet
* I 1900 var det etter folketeljinga 623
* I 2007 var det 127 med namnet Samson.

## Samson som bibelsk namn
Samson var ein av dei bibelske heltane som slost mot filistarane, omtalt i Domarane kap. 13 2-16. Han er spesielt kjend for kjærleikstilhøvet til Dalila.

## Kjende namneberarar
* Samson Bjørke, bondeleiar frå Hordaland
* Samson av Mauvoisin (d. 1161), fransk erkebiskop
* Samson Isberg (1795-1873), norsk skarprettar
* Samson Toresson Stueland (1798-1879), norsk stortingsmann
* Samson Eitrem (1872-1966), norsk professor

## Annan bruk

* Øya Samson i Scillyøyane i England.
* Det britiske heavy metal-bandet Samson.
* Barne TV-serien Samson og Roberto.
* Samsonberg, bergverk i Sandsvær.

## Kjelder

* Olav Veka: *Namneboka* (Det Norske Samlaget, 1991)

* Folketeljingar i Digitalarkivet
Hrísey

**Hrísey** er ei lita øy utanfor nordkysten av Island, om lag 35 km nord for Akureyri, i Eyjafjörður. Øya har ferjesamband frå Árskógssandi. Sidan 2004 har øya vore ein del av kommunen Akureyri og var tidlegare ein eigen kommune. 

Hrísey har eit areal på 7,67 km² og er om lag 7,5 km lang og 2,5 km brei på det breiaste i sør. Ho er den nest største øya utanfor kysten Island (etter Heimaey i Vestmannaeyjar). Ho har om lag 200 innbyggjarar oghar vore busett så lenge det har vore folk på Island. 

Tidlegare vart øya nytta som base for fiskeindustrien, først av nordmenn og svenskar og så av islendingar. Seint på 1800-talet husa ho ein fabrikk som salta sild. Diverre første overfiske til at det gjekk kraftig nedover med fiskeindustrien på Island i 1960-åra, og det siste fryseriet på Hrísey, eigd av selskapet Eyjafjörður, stengde i 1999.

Dei siste åra har fuglekikkar kome til øya for å kikke på dei mange fuglane her. Det er ingen naturlege rovdyr på øya så ho er ein ideell tilflukstad for fuglar. Den nordlege delen av Hrísey, Ystabæjarland, er eit privateigd naturreservat og det er forbode å ta livet av fuglar på øya. Av dei nesten 40 artane ein kan sjå på øya finn ein fjellrype, isterne og ærstegg.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hrísey|Hrísey]]» frå ,  den 1. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettside 
* Ein kort guide til øyane i Eyjafjörður
Kolbeinsey

**Kolbeinsey** (Kolbeinsøy på norsk) er ei lita øy med vulkansk opphav 105 km nord for Island og 74 km nordvest for øya Grímsey. Øya er det nordlegaste punktet til Island og ligg ved . Øya er utsett for kraftig erosjon og kjem til å forsvinne heilt i nær framtid, truleg innan få år. Tidlegare estimat har sagt rundt år 2020 estimert frå tidlegare erosjon, men prosessen ser i dag ut til å gå raskare. 

Storleiken i starten av 2001 var berre 90 m², som svarar til ein sirkel med diameter mindre enn 11 meter. Den opphavlege storleiken til øya er ikkje kjend. Då ho først vart målt i 1616 var ho 700 meter lang frå nord til sør og 100 meter brei frå aust til vest. I 1903 var ho alt halvparten så stor og i august 1985 var ho berre 39 meter på tvers. Øya var opp mot 8 meter høg. 

Det var tidlegare ein landingsplass for helikopter på øya, men i mars 2006 vart det rapportert at halve heliporten, som vart forsterka med betong i 1989, var øydelagd på grunn av steinar som raste ut i havet. Av den grunn kan Kolbeinsøy forsvinne tidlegare enn først trudd. 

## Sjå òg
* Islandsk geografi
* Islandske øyar
* Vulkanar på Island

## Bakgrunnsstoff
* Informasjon om Kolbeinsey

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kolbeinsey|Kolbeinsey]]» frå , den 2. oktober 2007.*
Málmey

**Málmey** ('Malmøy' på norsk) er ei øy i Skagafjörður nord på Island. Málmey ligg om lag 10 km nord for bygda Hofsós i kommunen Skagafjörður.

Øya er omgjeven av klipper på alle sider.
Ho er ei 4 km lang og smal lavaøy som ligg i det 5 km breie Málmeyarsund.
Det høgaste punktet på øya ligg i nord og er 156&nbsp;moh.

Søraust på øya ligg eit fyr som blei bygd i 1937. Fram til 1950 var øya folkesett, men då ein brann øydela garden som huste 14 folk blei ho forlaten.
I staden held mange fuglar til på Málmey. 

Øya er omtalt i Sturlunga saga som staden der biskop Guðmundur Arason flykta i 1221 for å koma unna Tumi Sighvatsson og folka hans, som truga med å drepa han. Guðmundur forlét øya på påskedag, etter at hans folk hadde drepe Tumi Sighvatsson.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Málmey|Málmey]]» frå ,  den 1. november 2016.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Flybilete på ismennt.is
Papey

**Papey** (Papøy på norsk) er ei øy søraust for Island. Øya høyrer til kommunen Djúpavogshreppi. Øya er 2 km² stor og på det høgaste 58 moh. 

Ho vert nemnd i Landnámabók og er kalla opp etter Papar.
Mihragan

**Mihragan**, **mehragān** (farsi ) eller **jashn-e-Mihragān** er ei parsisk og iransk høgtid feira til ære for Mithra (farsi *Meher*, *[[Mehr]]* eller *Mihr*), guddommen (yazataen) for pakta, og for mellommenneskelege tilhøve som kjærleik og vennskap.
Fravardigan

**Fravardigan**, **farvardigan** eller **muktad** er ei parsisk høgtid til minne om verneenglane (*[[fravasji]]*) og sjelene til dei døde. Ho blir feira over fleire dagar i slutten av det parsiske året.

## Tidfesting
I dag blir muktad som regel markert i ein periode på ti dagar som ender med nyttårsfeiringa navroz, eller i dei atten dagane før *[[khordad sal]]*, fødselsdagen til profeten Zoroaster. Sidan parsarar bruker tre ulike kalendrar, varierer det òg kva tid nyttår og dermed også nyttårsfeiringa tek til. Faslikalenderen plasserer henne i mars, qadimi i juli og sjensjai i august. 

## Feiring
Under muktad samlar parsarar seg til seremoniar i templa sine. Etter ei felles bøn held familiar leia av ein prest mindre ritual for sine avdøde, der dei ofrar frukt, blomar, røykjelse, tre og pengar. Slutten av året er òg ei tid då ein skal tenka over tidlegare handlingar og angra på det ein har gjort gale.

Dei viktigaste er dei fem siste dagane, som blir kalla *hamaspathmaidyem*. Desse er *gatha*-dagar då ein les frå gathaene. Denne markeringa er det siste av dei seks årlege pålagde rituala (*[[gahambar]]*) for parsarar. 

## Ordsoge
«Fravardigan» kjem frå persisk «rozan fravardigan», 'dagane åt fravasjiane'. Den 19. dagen i månaden fravardin blir òg kalla fravardigan.

Namnet «muktad» blir brukt av indiske parsarar. Ordet er gujarati og kjem frå sanskrit *mukti*, 'frigjort sjel'. 

## Samband med andre høgtider
Forskarar har peikt på likskapar mellom feiringa av farvardigan og den jødiske høgtida purim. Dei var begge opphavleg vårfestar som blei markerte med gåvegjeving.
I Iran har fravardigan utvikla seg til den sekulære høgtida tsjaharsjanbe sori.

## Kjelder
### Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Reportasje frå muktad-feiring i Mumbai
Viðey

**Viðey** (Vidøy) er ei øy i Faxaflói, like nord for Reykjavik på Island. Viðey er 1,7 km² stor og på det høgaste 32 meter over havet. Det går båtsamband mellom øya og Reykjavik.

Ho har hatt fast busetnad sidan 1943, men ein har vist at det òg har budd folk her tilbake til 900-talet. På 1100-talet vart det bygd eit kapell her og eit kloster vart grunnlagd i 1225 og eksisterte fram til reformasjonen på slutten av 1500-talet. Øya og restane av busetnaden kan vitjast ved å ta båt frå hamna i Reykjavik.

## Sjå òg
* Islandske øyar
Vigur

**Vigur** er ei øy i Ísafjarðardjúp, ein stor fjord nordaust på Island. Ho har eit areal på 0,6 km² og ligg der Skötufjörður møter Hestfjörður. Vigur er ei lang og smal øy, og det islandske namnet på øya tyder «spyd». 

På øya står mellom anna ei vindmølle frå 1840

## Bakgrunnsstoff
www.vigur.is
Æðey

**Æðey** (Ærøy på norsk) er den største øya i Ísafjarðardjúp på Island, like nedanfor fjellet Snæfjallaströnd. Ho har fått namn etter ærfuglane (æðarvarp på islandsk) som er å finne her, i tillegg til mange andre fugleartar. Øya er forholdsvis låg og er berre 34 meter over havet på det høgaste. Øya er frodig og dekt av gras. 

Det står mellom anna ei kyrkje på øya og sidan 1946 har ho hatt ein vêrstasjon.
Islandske øyar

Dette er i liste over øyar ved Island. 

* Bjarnarey
* Drangey
* Eldey
* Engey
* Flatey i Breiðafjörður
* Flatey i Skjálfandi
* Grímsey
* Heimaey
* Hrísey
* Hvalbakur
* Kolbeinsey
* Málmey
* Papey
* Surtsey
* Viðey
* Vigur
* Æðey

## Sjå òg
* Islandsk geografi
Apavatn

**Apavatn** er ein innsjø sørvest på Island. Med eit areal på 13 km² er han litt større enn nabovatnet Laugarvatn, som ligg nord for Apavatn.

Apavatn er kjend for det gode fisket, særleg aure.

## Sjå òg
* Innsjøar på Island

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Apavatn|Apavatn]]» frå ,  den 2. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Informasjon 
* Bilete
Laugarvatn

**Laugarvatn** er ein innsjø sørvest på Island. Han er litt mindre enn nabovatnet, Apavatn, som ligg like sør for Laugarvatn. Laugarvatn hare eit areal på litt over 2 km². 

Vatnet ligg ved ein populær turiststi, *Den gylne sirkelen*. Om ein vil gå frå Þingvellir til Haukadalur kan ein følgje ein sti gjennom eit flott vulkanlandskap og langs Laugarvatn.

## Sjå òg
* Innsjøar på Island

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Laugarvatn|Laugarvatn]]» frå ,  den 2. oktober 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff

* Informasjon
Blöndulón

**Blöndulón** er ein av dei største innsjøane på Island med eit areal på 57 km². Han vart danna mellom 1984 og 1991 som eit vassreservoar for vasskraftverket Blönduvirkjun og er 39 meter på det djupaste. Han ligg nær vegen Kjölur i Det islandske høglandet. Dei varme kjeldene Hveravellir ligg 25 km lenger sør. 

## Sjå òg
* Innsjøar på Island

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Blöndulón|Blöndulón]]» frå ,  den 2. oktober 2007.*
Vik i Flatanger

**Vik** er ei bygd i Flatanger kommune i Trøndelag. Staden ligg omkring 13 km vestom kommunesenteret Lauvsnes. Det er skule og butikk på staden, og Vik kyrkje frå 1873 ligg her.
Bjarnarey

**Bjarnarey** er ei av øyane i øygruppa Vestmannaeyjar ved Island og ligg like sør for Elliðaey. Ho har eit areal på 0,32 km². På det høgaste er øya 161 moh.
Engey

**Engey** (Engøy på norsk) er den nest største øya i Kollafjörður ved Reykjavík på Island etter Viðey.
Havert

**Havert**, **haverkn** eller **gråsel** (*Halichoerus grypus*) er ein stor sel som lever i temperert til kjølig vatn langs den nordlege atlanterhavskysten. Det er òg ein liten bestand i Austersjøen. I Noreg er han vanlegast frå Trøndelag og nordover, med ei lita stamme ved kysten av Rogaland. Ein reknar med at det finst ein bestand på om lag 4500-5000 dyr i norske farvatn.

Haverten vert jakta på etter kvoter som overstig det Havforskningsinstituttet tilrår. Norsk raudliste for artar rekna han som *nært truga* i 2006, nedgraderte til *livskraftig* i 2010, men arten vart oppgradert igjen og kategorisert som *sårbar* frå 2021.

## Skildring

Haverten er ein stor sel i norsk samanheng, men middelsstor viss ein reknar med arktiske og antarktiske artar. Hannar kan bli 2,5-3,3 m lange med ei vekt på opp til 300&nbsp;kg, medan hoene oftast er mykje mindre; vanlegvis vert dei 1.6–2.0 m lange og veg 100–150&nbsp;kg.

Haverten varierer i farge frå brun til grå, og er lett å kjenna att på den lange, krumme snuta. Hannen har i tillegg ei rekkje store hudfaldar på halsen. Oversida på dyret er dekt av små svarte flekkar.

## Levesett
Haverten lever som oftast i små flokkar ytst i skjærgarden. Der lever dei av fisk og blekksprut, som dei fangar på djupner ned til 70 m. I paringstida, som er om hausten hjå dei norske bestandane, samlar dei seg i større grupper.

Hoa går drektig i 8 månadar etter ei forseinka innplanting på 3 1/2 månad, og før ungane sine kort tid før paringa. Dei kan para seg både i vatn, på land og på is. Hannen samlar 6-7 hoer i eit harem, men ei ho kan la seg befrukta av meir enn ein hann.

Dei fleste ungane som vert fødd døyr unge.

## Kjelder
* Markussen, Nina: «Haverten» i *Norges dyr*, Cappelen 1992
* Bowen, D. 2016. *[https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2016-1.RLTS.T9660A45226042.en Halichoerus grypus]. The IUCN Red List of Threatened Species* 2016: e.T9660A45226042. Henta 20. juni 2022
Steinkobbe

**Steinkobbe** eller **fjordsel** (*Phoca vitulina*) er ein sel som lever i temperert til kjølig vatn langs kystane nord i Atlanterhavet og Stillehavet. Han er den vanlegaste selen ved norskekysten, med ein bestand på nesten 6000 individ. Likevel vert arten rekna som nær truga (NT) på Svalbard, men er livskraftig (LC) langs fastlandet etter Norsk raudliste for artar frå 2021.

## Kjenneteikn

Steinkobben er gråbrun med små flekkar, og er noko lysare på undersida. Hovudet er lite og rundt og skil seg såleis frå haverten, den andre vanlege selen ved norskekysten. Hannane er større enn hoene, og kan bli heile 180 cm lange med ei vekt på 130 kg. Hoer vert inntil halvannan meter.

## Levesett
Steinkobben heldt seg ofte lenger inn mot land enn det haverten gjer. Han er vanleg i mange fjorder, og kan òg gå opp i elver. Arten er selskapeleg, og lever i større eller mindre flokkar. Dei føretek få eller ingen vandringar, men heldt seg til dei same områda mesteparten av tida.

Paringstida er om hausten, og hoa går drektig i om lag 9 månadar. Kvar ho får stort sett ei unge, som veg om lag 10 kg og vert fødd på land i juni eller juli.

Steinkobben lever for det meste av fisk, men tek òg blekksprut og reker.

## Kjelder
* Markussen, Nina: «Steinkobben» i *Norges dyr*, Cappelen 1992
Hunua Ranges

**Hunua Ranges** er ei rekkje åsar søraust for Auckland på Nordøya på New Zealand. Dei dekkjer om lag 250 km², av dette er 178 km² verna område, og dei når ei største høgde på 688 moh. ved Kohukohunui. Auckland får mykje av vasstilførsla si frå reservoar i Hunua Ranges.

Skogane og åsane var i føreuropeisk tid nytta av maoriar for å skaffa mat, tømmer og som tilfluktsstad, men mindre for permanent busetnad. Området vart etter kvart kjøpt opp for å byggja ut vassforsyninga til Auckland, og seinare innlemma i dei regionale offentlege parkanlegga.

Åsane ligg om lag 50 km søraust for Auckland, ovanfor den vestlege breidda til havarmen Firth of Thames. Busetjinga er spreidd i området, det meste ligg innanfor grensene til Waharau og Hunua Ranges Regional Park. Somme kallar feilaktig området for Bombay Hills, men dette er i røynda ei mindre åsrekkje som ligg sørvest for Hunua Ranges.

## Kjelder

* «Hunua Ranges», *An Encyclopaedia of New Zealand*, redigert av A. H. McLintock, utgjeven i 1966. Te Ara - The Encyclopedia of New Zealand, oppdatert 26. september 2006. 
* Hunua  og Waharau  Regional Parks, Auckland Regional Council.
Breiðárlón

**Breiðárlón** er ein bresjø ved sørenden av isbreen Vatnajökull på Island.

Han ligg ikkje langt frå Skaftafell nasjonalpark og den meir kjende bresjøen Jökulsárlón. Frå Breiðárlón renn det ei lita elv ned til Fjallsárlón.

## Sjå òg
* Innsjøar på Island

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Breiðárlón|Breiðárlón]]» frå ,  den 2. oktober 2007.*
Bresjø

Ein **bresjø** eller eit **brevatn** er ein innsjø som er danna av smeltevatn frå ein isbre. 

Bresjøar har ofte ein grønleg farge som følgje av oppmalne mineral (steinmjøl) som gjev næring til mange algar

Ein isbre som dreg seg tilbake, legg ofte att is etter seg her og der, særleg i groper mellom drumlinar og åsar. Når denne isen smeltar, vert han til innsjøar. Desse innsjøane er ofte omgjevne av drumlinar og andre spor av isbrear som morener, rullesteinåsar og spor etter erosjon som isskuringsstriper. 

## Kjelde


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Glacial lake|Glacial lake]]» frå ,  den 2. oktober 2007.*
Elliðavatn

**Elliðavatn** er ein innsjø på Island i området rundt Reykjavík.

Like i nærleiken ligg den kjende naturparken Heiðmörk med stiar for vandring og sykling, små skogar og lavaformasjonar. 

Den islandske hovudvegen *[[hringvegur]]* over Hellisheiði mot hovudstaden går forbi innsjøen. 

## Sjå òg
* Innsjøar på Island

## Kjelde
Frostastaðavatn

**Frostastaðavatn** er ein innsjø på Island. Han ligg på Det islandske høglandet, ikkje langt frå det kjende fjellet Landmannalaugar og vulkanen Hekla.

Det er spor etter vulkanisme rundt innsjøen, til dømes finn ein ofte grønt og blått vatn rundt vulkanar. 

To hovudvegar går langs breidda av innsjøen, *Fjallabak nyrðri* (F 208) og *Landmannaleið* (F 225).

## Sjå òg
* Innsjøar på Island

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Frostastaðavatn|Frostastaðavatn]]» frå ,  den 2. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Bilete
Grænalón

**Grænalón** er ein bresjø ved isbreen Vatnajökull sør på Island. Han har eit areal på 18 km².

I motsetnad til den meir kjende bresjøen Jökulsárlón ligg ikkje Grænalón ved kysten, men på Det islandske høglandet ved nordvestenden av breen Skeiðarárjökull, som er ein del av Vatnajökull.

## Sjå òg
* Innsjøar på Island

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Grænalón|Grænalón]]» frå ,  den 2. oktober 2007.*