open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arnhem

**Arnhem** (lokal dialekt *Èrnem*) er ein kommune og by aust i Nederland i provinsen Gelderland. Han er administrasjonssenter i Gelderland og ligg ved elva Nederrijn og nær St. Jansbeek, som byen utvikla seg rundt. Byen har om lag 165&nbsp;000 innbyggjarar og er den nest største byen i Gelderland etter Nijmegen. Kommunen er ein del av storbyområdet Arnhem-Nijmegen, som har over 700&nbsp;000 innbyggjarar. 

## Historie
Byen fekk i 1233 bystatus av Greve Otto av Geldern, greve av Zutphen. Dokumentet finst framleis og er oppbevart i *Duivelshuis* ('djevelhuset') som no er ein del av rådhuset.
 
Arnhem vart ikkje bygd ved breidda av Rhinen, men på jordene som låg høgare opp. Arnhem vart grunnlagd der vegen mellom Nijmegen og Utrecht/Zutphen delte seg. Sju bekkar leverte vatn til byen. Først då løpet til Rhinen endra seg rundt 1500 hamna Arnhem ved sida av elva. Byen voks og hadde på 1400-talet om lag 4&nbsp;000 innbyggjarar. Det vart bygget murar og tårn for å forsvare byen.
 
I 1850 var det 9&nbsp;000 innbyggjarar i Arnhem. På 1800-talet vart områda rundt Arnhem og Nijmegen veldig populære blant det etablerte borgarskapet. Dei flytta frå vestlege til austlege delar av landet, og oppretta ein elite i Arnhem. Arnhem vart òg kalla «Austens hage» i denne perioden. Då veksten byrja å stagnere vart det bygd parkar for å trekke turistar. Saman med byen Apeldoorn har Arnhem framleis kallenamnet «Parkby». 
 
Etter den andre verdskrigen vart byen bygd opp att og har i dag eit levande sentrum. Byen vert framleis utvida. 
 
Arnhem har som siste by i Nederland eit trolleybuss-system for offentleg transport.

 

### Den andre verdskrigen

Byen vart hardt råka av den andre verdskrigen. Slaget om Arnhem i september 1944 er ei tragiske soge om polske og britiske fallskjermsoldatar som vart droppa bak dei tyske linjene med den føremål å erobre Rhinbrua uskadd. Det er denne hendinga at uttrykket «a bridge too far» ('ei bru for langt') kjem frå. Den britiske oberstløytnant John Frost klarte å erobre brua, men den andre britiske armeen lèt vente på seg, og slaget om Arnhem var tapt. Tyskarane var redde for ei gjentaking, og 24. september vart alle dei 95&nbsp;000 innbyggjarane tvinga til å forlate byen. Då dei vendte tilbake etter krigen, viste det seg at heile byen var øydelagt og plyndra. Mange bygg i den gamle bykjernen, mellom anna Eusebiuskyrkja, var lagt i grus.
 
Rhinbrua vart 16. september 1978 omdøypt til *John Frost-brua*. Det finst eit minnesmerke frå slaget ved brua.
 
Slaget om Arnhem (og *[[Operasjon Market Garden]]*) er skildra i boka *A Bridge Too Far* (1974) av Cornelius Ryan. Boka vart filmatisert i 1977 med Richard Attenborough som regissør. Bruscenene i filmen er ikkje filma ved Arnhem, men ved Deventer, som har same type bru.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Arnhem|Arnhem]]» frå , den 17. februar 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Guarenas

**Guarenas** er ein by delstaten Miranda i Venezuela med ca 185&nbsp;000 innbyggjarar (2006). Byen vart skipa i 1621 som *Nuestra Señora de Copacabana de los Guarenas*. Byen er kjent i samband med Caracazo, opprøret som utvikla seg den 27. februar 1989 først som ein morgonprotest i Guarenas mot dei siste aukingane i bussbillettprisane i landet og som raskt spreidde seg til Caracas, hovudstaden Venezuela, og utvikla seg til opptøyar over fleire dagar, seinare kalla Caracazo. I dag er Guarenas i praksis vakse saman med nabobyen Guatire. 

Kraftstasjonen Curupao som vart opna i 1933, syter framleis for elektrisitet til Guarenas og Guatire.

## Bakgrunnsstoff
* guarenasonline.com
Vivendel

**Vivendel** (*Lonicera periclymenum*) er ein lian i leddvedslekta i kaprifolfamilien som klengjer seg på andre tre og buskar. Han veks vilt i Europa pg blir også brukt som hageplante.

## Utsjånad
Vivendel har klengjestengel, og tvinnar seg rundt andre tre og greiner. Stengelen kan bli mange meter lang. Vivendel har einskilde mjuke hår på blada, og store lysgule blomsterhovud i greintoppane. Blomstrane kan vere raudfarga på utsida.

Blomsteren på vivendel ser ut som ein rett trompet. Det er berre insekt med lang sugesnabel som rekkjer ned til nektaren inst i blomsterrøyret.

Etter blomstring får vivendelen raude bær.

## Utbreiing
Vivenvdel finst i Vest-Europa, på øyar i Middelhavet, i Marokko og i Vesleasia. I Noreg veks vivendelen kring Oslofjorden og i kyst- og fjordstrok nord til Velfjord. I Sokndal veks han opp til 450 moh. Vivendelen veks òg i kyststrok i Sør-Sverige. 

## Kultur
Vivendel er fylkesblomster i Aust-Agder.

## Kjelder

* Johannes Lid *Norsk og svensk flora* Det Norske Samlaget 1974 ISBN 82-521-0297-2
* C.A.M. Lideman *Nordens Flora* Gyldendal Norsk Forlag 1977 ISBN 82-05-08681-8
* Botanisk museum 

## Bakgrunnsstoff
*
Sommareik

**Sommareik** (*Quercus robur* eller *Q. pedunculata* Ehrh.) er eit tre i eikeslekta. 

Sommareik er ein av to artar av eik som veks vilt i Noreg. Sommareiketre i Noreg vert opp til 12 meter høgt. 

## Utsjånad

 
I Noreg veks artane sommareik og vintereik vilt. Sommareika feller det meste av lauvet om hausten, til forskjell frå vintereika, som har det meste av det visne lauvet hengande på om vinteren. Sommareika har svært kort bladstilk, men lang nøttestilk. Vintereik er motsett med lang bladstilk, men kort nøttestilk. 

Sommareik er den mest hardføre av eikeartane i Noreg. Ho veks spreidd på indre Austlandet opp til Sigdal og nord til Ringsaker, og langs kysten nord til Sogn, meir sjeldan nord til Smøla. Som planta park- og hagetre veks er ho bruka nord til Troms.

## Utbreiing
I Noreg veks sommareika naturleg på Austlandet nord til Ringsaker, på Sørlandet og på Vestlandet nord til Edøy. 

Eika kan vekse på skrinne bakkar, men ho må ha næringsrik grunn for å produsere kvalitetsvirke. 

Sommareika kan danne hybrid med vintereika *Q. petraea*.

## Kultur
Eika er planta mange stader. Sidan teet kan bli tusen år gammalt, har det med seg mykje symbolkraft. Difor er det bruka som symbol for sparebankane. Kunstnarar har gjerne tatt for seg eika – kjende døme er diktet «Den gamle mester» av Jørgen Moe og «Historien» av Edvard Munch.

Eiketømmer har vore ein viktig eksportartikkel, men eikeskogen er krevjande å skjøtte, og i dagens norske skogbruk har eika liten betydning. Eikeborken har vore bruka til garving. 

Sommareika er fylkesblomster i Vest-Agder.
 

## Kjelder
* Johannes Lid Norsk og svensk flora Det Norske Samlaget 1974 ISBN 82-521-0297-2
* Botanisk museum 

## Bakgrunnsstoff
Klokkelyng

**Klokkelyng** (*Erica tetrálix*) er ein liten dvergbusk i lyngfamilien.

## Utsjånad
Klokkelyngen er kjertehåra. Blada er kransstilte og nåleforma. Blomstrane er rosa og oppblåste, og sit i klasar i toppen av kvistane.

Klokkelyngen har rikeleg med nektar, og insekta besøker han gjerne. Etter pollinering dannar han ein liten fruktkapsel som vert sitjande inni den visne blomsterkrona.

## Utbreiing
Klokkelyngen er ein utprega kystart. I Noreg veks klokkelyngen på torvmyr og lyngmark i kyst- og fjordstrok nordover til Sør-Helgeland. Elles veks han i kyststrok i Vest-Europa sør til Spania. 

## Kultur
Klokkelyngen er fylkesblomster i Rogaland.

## Kjelder
* Johannes Lid: Norsk og svensk flora Det Norske Samlaget 1974 ISBN 82-521-0297-2
* C.A.M. Lideman: *Nordens Flora* Gyldendal Norsk Forlag 1977 ISBN 82-05-08681-8
* Botanisk museum 

## Bakgrunnsstoff
Zaanstad

**Zaanstad** er ein kommune i Nederland i provinsen Noord-Holland. Den største byen i kommunen er Zaandam. Kommunen har like over 160&nbsp;000 innbyggjarar. 

Kommunen Zaanstad består av byane og landsbyane Assendelft, Koog aan de Zaan, Krommenie, Westzaan, Wormerveer, Zaandam, Zaandijk, 't Kalf og Kogerveld.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zaanstad|Zaanstad]]» frå , den 17. februar 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Kudos

**Kudos**, frå gresk κύδος *kydos*, bokstaveleg 'det som er høyrt om', er eit ord som spesielt vert bruka innan nettsjargong for å gje ros eller lovord for ei handling.

Ordet vart bruka i engelsk studentslang tidleg på 1800-talet.  Etter siste sekelskifte er ordet òg bruka på norsk, spesielt innan nettsjargong, ofte synonymt med poeng når brukarar skal evaluere kvarandre.

I samanheng med artiklar som gjeld nettfenomen, er uttrykket òg bruka i norsk avisspråk.

## Referansar
Amersfoort

**Amersfoort** er ein kommune og by i Nederland i provinsen Utrecht. Med om lag 160&nbsp;000 innbyggjarar er han den nest største kommunen i provinsen. 

## Historie
Det er funne busetnader rundt Amersfoort som går tilbake til rundt 1000 f.Kr., men namnet Amersfoort (kall opp etter ein vadestad over elva Amer, som i dag heiter Eem) dukka først opp på 1000-talet. Han fekk byrettar i 1259 av biskopen av Utrecht Hendrik van Vianden. Det vart bygd bymurar rundt år 1300, men byen voks raskt og alt i 1380 måtte bymurane utvidast, og desse stod ferdig rundt 1450. Porten Koppelpoort er ein del av denne muren. 

*Onze-Lieve-Vrouwentoren* (Vår Frue sitt tårn) er eit av dei høgaste kyrkjetårna i Nederland med ei høgd på 98 meter. Bygginga av tårnet og kyrkja byrja i 1444. Kyrkja vart øydelagd i ein eksplosjon i 1787, men tårnet overlevde. 

Den indre byen av Amersfoort har vorte godt bevart sidan mellomalderen, og bortsett frå Onze-Lieve-Vrouwetoren er dei største attraksjonane kyrkja Sint-Joris, Koppelpoort og *Muurhuizen* (Murhusa), som vart bygd langs den eldste bymuren. 

I mellomalderen var Amersfoort eit viktig senter for tekstilindustri og det var mange bryggeri i byen. På 1700-talet blømde byen på grunn av dyrking av tobakk.

Under den andre verdskrigen låg det ein konsentrasjonsleir nær byen Amersfoort.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Amersfoort|Amersfoort]]» frå , den 17. februar 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Modellorganisme

Ein **modellorganisme** er ein art som vert studert inngåande og grundig for å læra om generelle biologiske prosessar. Ein tenkjer seg vidare at resultata frå denne forskinga kan gje ein peikepinn om korleis desse fenomena generelt går føre seg. Modellorganismar vert nytta i høve der det hadde vore uetisk å eksperimentera på menneske, eller ved høve der det hjå somme artar er lettare å observera fenomenet ein ser på. Ofte kan det til dømes vera nyttig å nytta organismar med kort generasjonstid når ein studerer evolusjon.

Bananfluga (*Drosophila melanogaster*) var den første arten som for alvor tok steget frå naturen til laboratoriet i 1901.

## Døme på modellorganismar
* *[[Escherichia coli]]* (bakterie)
* Ølgjær (*Saccharomyces cerevisiae*)
* Bananfluge (*Drosophila melanogaster*)
* *[[Caenorhabditis elegans]]* (rundmakk)
* Marsvin (*Cavia porcellus*)
* Husmus (*Mus musculus*)
* Sebrafisk (*Danio rerio*)
Haarlemmermeer

**Haarlemmermeer** er ein kommune og by i Nederland i provinsen Noord-Holland. Han er ein polder som består av tørrlagt land ved hjelp av dike og kanalar. Området som polderen utgjer var tidlegare innsjøen kalla *Haarlemmermeer*, som tyder «Haarlemsjøen». Området vart tørrlagt på 1800-talet. 

Den største byen i kommunen Hoofddorp. Han er ein av dei største byane i Nederland (70&nbsp;030 innbyggjarar) som ikkje er ein eigen kommune. Denne byen, i lag med Nieuw Vennep og Badhoevedorp, er ein del av storbyområdet Randstad.

## History
Haarlemmermeer skal visstnok ha vore ei gammal grein av Rhinen, som rann gjennom området i romartida. I 1531 hadde innsjøen eit areal på 26&nbsp;km² og i nærleiken låg tre mindre innsjøar, Leidsche Meer, Spiering Meer og Oude Meer. 

Dei fire innsjøane vart slått saman til ein etter fleire store flaumar. Fleire landsbyar forsvann i prosessen og ein av desse var Vennep, som den moderne byen Nieuw Vennep er kalla opp etter. I 1647 hadde Haarlemmermeer eit areal på 150&nbsp;km² og hundre år seinare hadde han vokse til 170&nbsp;km². Prosessen ved at innsjøar veks over tid vert på nederlandsk kalla «waterwolf».

I 1643 vart det gjort framlegg om å byggje dike og drenere innsjøen, men det var først då ein kraftig storm i november 1836 førte til flaum i Amsterdam, og seinare same år i Leiden på andre sida av innsjøen, at ein for alvor sette til verks planane. 

Det vart bygd ein 61 km lang kanal rundt innsjøen og jorda som vart grave ut vart nytta til å byggje eit dike. Tidlegare vart det nytta vindmøller til å pumpe ut vatn frå innsjøar, men ein var no kome så langt at ein kunne nytta maskindrivne pumper i stadenfnor. Tre dampmaskinar vart bygd rundt innsjøen og pumpinga starta i 1848. Den 1. juli 1852 var innsjøen tørrlagt etter at om lag ein milliard tonn vatn var vorte pumpa ut. 

Det nye området vart statseigd og kommunen Haarlemmermeer vart så oppretta og innlemma i provinsen Noord-Holland den 16. juli 1855. Den første kyrkja vart bygd same året og i 1877 var der sju. I 1860 hadde kommunen 7237 innbyggjarar og i 1900 hadde han 16&nbsp;621.

I 1917 vart det bygd ein militær flyplass nær den gamle festninga Schiphol. I dag er denne ein stor sivil flyplass, som utgjer 15 % av flatevidda til Haarlemmermeer. I 1926 tok Amsterdam over styret av Schiphol. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Haarlemmermeer|Haarlemmermeer]]» frå , den 17. februar 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Emil Hegle Svendsen

**Emil Hegle Svendsen** () er ein norsk tidlegare skiskyttar og langrennsløpar frå Trondheim. Han representerte Trondhjems Skiskyttere og Strindheim ski, langrennsavdelinga til Strindheim IL. Hegle Svendsen fekk sitt definitive gjennombrot då han vann to gull (20 km og fellesstart) under VM i Skiskyting 2008 i Östersund. I tillegg har Svendsen vorte juniorverdsmeister i skiskyting fleire gonger samt at han har medaljar frå juniorverdsmeisterskap i langrenn. Han har tolv gull og og seks sølv frå VM i skiskyting og fire gull, tre sølv og éin bronse frå olympiske leikar. Han har 37 verdscupsigrar i skiskyting, og han vant verscupen samanlagt sesongen 2009/2010. Svendsen var elev ved NTG Lillehammer i åra 2002-2004. 

## Bakgrunn
Svendsen er fødd og oppvaksen i Trondheim. I 2001 flytta han til Lillehammer og byrja på Norges Toppidrettsgymnas der. 

## Karriere

### 2003/2004 - Juniorverdsmeister
Svendsen vant jaktstarten i junior-VM i Haute Maurienne, og gjekk ein etappe på det norske stafettlaget som og vant gull.  

### 2004/2005 - Juniorverdsmeister igjen
Svendsen deltok i to junior-VM denne sesongen, både langrenn og skiskyting.VM i langrenn blei arrangert i finske Rovaniemi, og Svendsen tok bronsemedaljen på 10 km fri teknikk med landsmannen Petter Northug som gullvinnar. Svendsen gjekk ankeretappen på det norske laget som tok sølv på stafetten. 

I skiskyttar-VM for juniorar var han tilbake i Finland, denne gong i Kontiolahti. Han blei verdsmeistar på både 15 km på sprintdistansen, og tok søv som tittelforsvarar på 12,5 km jaktstart. 

## Merittar
*Berre individuelle medaljar*

**[[Verdsmeisterskapen i skiskyting]]**
* 2 gullmedaljar (20 km og fellesstart i 2008)

**Enkeltrenn i [[Verdscupen i skiskyting]]**
* 3 sigrar
* 1 andreplass
* 3 tredjeplassar

I tillegg har Emil Hegle Svendsen ein bronsemedalje frå VM-stafetten i 2007, sølv frå stafetten i 2008 og gull på stafetten i 2009.
Movimiento Revolucionario Túpac Amaru

**Movimiento Revolucionario Túpac Amaru** (MRTA) eller berre **Túpac Amaru** var ein kommunistisk geriljaorganisasjon som var aktive i Peru frå 1984 til 1997 og var saman med Sendero Luminoso ein av dei viktige aktørane mot den peruanske staten i den interne konflikten i Peru på 1980- og 90-talet. Rørsla var leia av Victor Polay Campos («Kamerat Rolando») fram til han vart sett i fengsel, og deretter av Néstor Cerpa Cartolini («Kamerat Evaristo») til han døydde i 1997. MRTA tok namnet sitt etter Túpac Amaru II ein opprørar frå 1800-talet som sjølv hadde teke namnet frå oldefaren sin Túpac Amaru, den siste Inkaleiaren.

MRTA vart stempla som ein terroristorganisasjon av regjeringa. På sitt sterkaste hadde rørsla fleire hundre aktive medlemar. Rørsla sitt uttalte mål var å etablera ein kommunistisk stat og reinsa landet for imperialistiske element.

Den første aksjonen til MRTA var eit bankran i 1980, der mellom andre Victor Polay og *Jorge Talledo Feria*, som også var med i sentralkomiteen, deltok. Talledo vart ved eit uhell drepen av sine eigne i dette åtaket.

Antiterrorprogrammet Peru sette i verk frå 1992, saman med indre strid og kampar mot rivalen Sendero Luminosa, svekka organisasjonen kraftig.

Den siste store aksjonen til MRTA var ein aksjon ved den japanske ambassaden. 14 MRTA-medlemar sneik seg inn forkledd som kelnerar og okkuperte den japanske ambassadøren sin bustad. Dei tok 72 gjester som gissel og heldt dei der i over fire månader. Kvinnene som var der, mellom anna mora og systera til president Alberto Fujimori, vart sleppte ut. Dei sette fram krav om lauslating av fengsla MRTA-medlemar, men peruvianske styresmakter gjekk ikkje med på det. 22. april 1997 storma soldatar ambassaden. Alle gisseltakarane vart drepne i aksjonen, nokre av dei avretta med skot i bakhovudet, og eitt av gisla mista livet.

I 2006 vart Victor Polay dømd ved ein peruviansk domstol for nesten 30 brotsverk på slutten av 80- og byrjinga av 90-talet.

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Túpac Amaru Revolutionary Movement|Túpac Amaru Revolutionary Movement]]» frå , og «[[:nb:Gisseltakingen i den japanske ambassaden i Peru|Gisseltakingen i den japanske ambassaden i Peru]]» frå  den 17. februar 2008.*
Rostov oblast

**Rostov oblast** er ein provins i Russland og eit av føderasjonssubjekta i den russiske føderasjonen. Hovudstaden er Rostov-na-Donu, arealet er 101 800  km² og innbyggjartalet er 4 181 486 (2021). 

## Demografi
Dei største byane er Rostov-na-Donu (1 090 000 ibuarar), Taganrog (257 700), Sjakhty (240 000), Volgodonsk (170 800), Novotsjerkassk (168 800), Batajsk (111 800) og Novosjakhtinsk (111 100). 

Fleirtalet av folket er etniske russarar. Ved folketeljinga i 2010 var den etniske fordelinga:
* Russarar: 88,7 %
* Armenarar: 2,6 %
* Ukrainarar: 1,8 %

## Merknader

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Sørøya

**Sørøya** er namnet på fleire øyar: 

*Sørøya i Finnmark er den fjerde største øya i Noreg. 
*Sørøya på New Zealand eller *South Island* er den særlege av dei store store øyane som utgjer New Zealand. 
*Sørøya i Antarktis eller *Shaula Island* er ei øy utanfor Kemp Land. 

## Sjå òg
*Sørøyane
Itokawa

**Itokawa** (糸川) er eit japansk namn som kan visa til:

* Hideo Itokawa (糸川英夫, 1912–1999), japansk rakettforskar
* 25143 Itokawa, asteroide namnsett etter Hideao Itokawa

*Sjå òg [[japansk namn]]*
’s-Hertogenbosch

**’s-Hertogenbosch** (ofte berre kalla *Den Bosch*) er ein kommune og by i Nederland. Han ligg i provinsen Noord-Brabant der han òg er administrasjonssete. Han ligg sør i Nederland, om lag 80 km sør for Amsterdam. Byen har om lag 160&nbsp;000 innbyggjarar, og med forstader opp mot 200&nbsp;000. Den kjende Sint-Janskathedraal (Johannes-domkyrkja) ligg her. 

## Historie

Det offisielle namnet på byen er ei samantrekking av det nederlandske *des Hertogen bosch* - «skogen til hertugen». Hertugen det er snakk om var Henrik I av Brabant og familien hans hadde i mange hundre år ein stor eigedom nær byen. Han grunnla ein by på nokre skogkledde sanddyner, midt i myr. 26 år gamal gav han 's-Hertogenbosch byrettar og handelsprivelegia i 1185. Dei første skriftlege kjeldene om byen er derimot før frå 1196. Han gjorde dette for å verne sine eigne interesser mot Gelre og Holland. Byen hans vart øydelagd av Gelre og Holland i 1203, men raskt bygd opp att. Rundt 1475 vart det bygd ein mykje større bymur for å verne om den stadig veksande byen. Kunstige vassvegar vart grave ut som vollgraver rundt byen, og vatn frå elvane Dommel og Aa vart nytta. 

Fram til 1520 blømde byen og var den nest største byen i dagens Nederland etter Utrecht. Han vart òg eit kultursenter og renessansemålaren Hieronymus Bosch var mellom anna fødd her. I tillegg fekk mange komponistar, som Jheronimus Clibano, opplæring i domkyrkja her.

Reformasjonen og stridane dette førte med seg endra snart tilhøva for byen. Han vart eit sjølvstendig bispedøme og under åttiårskrigen valde han Habsburg si side. Kalvinistane prøvde seg på eit kupp, men vart hindra. Byen vart fleire gonger omleira av fyrst Maurice av Orange, statthaldar av Holland, for Dei sameinte Nederlanda. På grunn av dei omliggande myrområda viste det seg særs vanskeleg å ta byen, men han vart til slutt erobra av Frederik Hendrik av Orange i 1629 då han nytta vindmøller til å pumpe bort vatnet rundt byen. Etter ei tre månader lang omleiring måtte byen så overgje seg. I 1672 klarte byen å stå imot hæren til Ludvig XIV av Frankrike. I 1794 gjekk franskmennene til åtak på byen igjen og tok han til slutt etter harde kampar. Byen vart så ein del av Den bataviske republikken. 

Frå 1806 vart byen ein del av Frankrike og vart erobra av Preussen i 1814. Året etter vart Det sameinte kongedømet Nederland oppretta og han vart hovudstad i provinsen Noord-Brabant. Byen var overfylt med innbyggjarar på 1800-talet og på grunn av konservative styresmakter i byen, som ikkje ønskte at enno fleire skulle flytte hit, gjekk den industrielle utviklinga tregt. Derfor vart byen etter kvart mindre viktig.

Etter den andre verdskrigen vart det lagt fram planar om å modernisere byen, fylle att kanalane og vollgravene og rekonstruere historiske nabolag. Før planane vart sett i verk erklærte styresmaktene byen for eit verna byområde, og dei fleste historiske elementa er derfor bevart i dag.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:'s-Hertogenbosch|'s-Hertogenbosch]]» frå ,  den 18. februar 2008.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Zoetermeer

**Zoetermeer** er ein kommune og by vest i Nederland i provinsen Zuid-Holland. Han har opp mot 120&nbsp;000 innbyggjarar og er den tredje største byen i provinsen etter Rotterdam og Haag.

Namnet Zoetermeer refererer til den tidlegare innsjøen som låg her.

## Historie
På 900-talet var Zoetermeer ein liten landsby som hovudsakleg var busett av bønder og fiskarar. Ein gong på 1200-talet vart landsbysenteret danna og det eksisterer framleis som Dorpsstraat. Fram til 1600-talet låg det ein innsjø ved landsbyen kalla Zoetermeer. I dag er berre delar av denne att som Noord Aa i nordenden av byen. Denne kunstige innsjøen vart danna av store mengder sand ein trengde for byggmaterial til nye hus og området nord for Zoetermeer var ei god kjelde.

Fram til 1935 var landsbysenteret ein kjenner i dag delt i to landsbyar, Zoetermeer og Zegwaard.

Zoetermeer byrja å vekse då det første toget kom til byen rundt 1868. Eit par tiår seinare oppretta Numico ein fabrikk nær stasjonen. Byen byrja først å vekse for fullt i 1966 då det vart stor trong for heimar til folk rundt Haag. Frå den tid oppstod det nye bydelar rundt det gamle landsbysenteret og Zoetermeer utvikla seg til ein by.

Sjølv om Zoetermeer i dag liknar ein moderne by, er det framleis spor etter fortida. Det gamle landsbysenteret har framleis små hus og ei kyrkje frå seint på 1400-talet.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zoetermeer|Zoetermeer]]» frå , den 18. februar 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Forelsking

**Forelsking** er ei brå og medrivande kjensle av kjærleik. Med forelsking meiner ein gjerne romantisk tiltrekking mot ein annan person, men det kan også visa til meir platonisk vørdnad eller ein valdsam vennskap. I overført tyding kan ein også snakka om å forelska seg i idear, saker eller ting.

Forelsking kan frigjera hormonar i kroppen som skaper ein naturleg rus. Denne kan gje ei oppleving av intens lukke, om ein får vera saman med den ein er forelska i, eller ulukke om ein ikkje får vera det. Alle aldersgrupper kan bli forelska, men kjensla kan vera særs intens i puberteten. I det vestlege samfunnet på 1900- og 2000-talet er forelsking rekna som ei nødvendig drivkraft for å danna parforhold. I andre samfunn ser eller har ein sett på forelsking som farleg og nedbrytande for samfunnsordenen.

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Forelskelse|Forelskelse]]» frå ,  den 18. februar 2008.*  
 

*Oppslagsordet
Omsetjing

**Omsetjing** eller **omsetting** er å tolka eller gjeva att meininga i ein tekst som finst på eitt språk, på eit anna. Tradisjonelt vil ein **omsetjar** vera ein person som kan både det opphavlege *kjeldespråket* og *målspråket* det skal omsetjast til godt. I dataalderen er det blitt forska på meir automatisk omsetjing ved hjelp av dataprogram.

Målet med omsetjing er å skapa ein *måltekst* som gjev att same tanke, meiningsinnhald og gjerne også form eller stil som originalteksten, på ein så objektiv og rett måte som mogleg. Den overordna målsetjinga for omsetjaren er å skapa *ekvivalens* eller størst mogleg likskap mellom originalteksten og målteksten, samtidig som ein tek omsyn til ei rekke språklege hinder. Slike hindrande faktorar kan vera konteksten (den framande kulturen teksten er skieven i), ulike grammatikkreglar i språka, bruk av språklege verkemiddel som idiom, metaforar, allusjonar og liknande. 

Det ein i dag omtalar som omsetjing føregår som regel skriftleg, medan omsetjing i munnlege situasjonar blir kalla tolking. Ein offentleg godkjent omsetjar i Noreg blir kalla *statsautorisert translatør.*

## Sjå òg
* Tolking
* Gjendikting
* Prisar for omsetjing: Bastianprisen og Kritikerprisen
* Norsk Oversetterforening
* Norsk faglitterær forfatter- og oversetterforening
* Norsk audiovisuell oversetterforening (NAViO)
* Babel Fish

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Omsetjing|Omsetjing]]» frå , den 18. februar 2008.* 
 


## Bakgrunnsstoff
* Automatisk omsetjing (lenkesamling) 
* Omsetjing av enkeltord på nordiske språk
* Omsetjing av enkeltord på norsk og tysk
* Babelfish - automatisk omsetjing mellom store språk

#### EU-terminologi
* Inter Active Termiology for Europe (søkbar database med ord fra 24 språk)
Termisk energi

**Varmeenergi** er ei form for energi i eit system som aukar i takt med temperaturen til systemet. Generelt kan ein seie at varmeenergi er eit uttrykk som vert nytta til å skildre energiinnhaldet i eit system i forhold til tilførsel og tap av varme, til dømes i forhold til temperaturendringar. I termodynamikk er varmeenergi den indre energien til eit system i termodynamisk likevekt. Uttrykket vert ikkje så ofte nytta fordi det er motstridig. **Varme** er eit uttrykk som berre vert nytta om ei *overføring av energi* frå ein lekam til ein annan på grunn av temperaturskilnadar mellom dei to lekamane. Altså kan ikkje ein objekt ha «varme». Dette vert forklart i termodynamikken si andre lov. 

## Indre energi
**[[Indre energi]]** er summen av alle energiformer innan eit system. Han er relatert til molekylstrukturen og molekylaktiviteten i systemet og ein kan sjå på han som summen av kinetisk og potensiell energi til alle molekyla. Den indre energien består av følgjande komponentar:

## Sjå òg

* Entalpi
* Entropi
* Varmeoverføring

* Stråling
* Varmeeffektivitet

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Thermal energy|Thermal energy]]» frå , den 18. februar 2008.*

### Fotnotar
Parasittologi

**Parasittologi** er den delen av biologien som tek for seg parasittar, vertane deira og samspelet mellom desse organismane. Feltet nyttar teknikkar frå mange tilsluttande felt, til dømes cellebiologi, bioinformatikk, biokjemi, immunologi, genetikk, evolusjon og økologi.

## Bakgrunnsstoff
* Den balto-skandinaviske samskipnaden for parasittologi
Ramjet-motor

**Ramjet-motor** er ein motor som gjev framdrift i eit fluidum, ved å kaste ut akselerert fluidum bakover, i ei jet-stråle. Ein ramjet er som namnet røper ei form for jet-motor. Sjølv om ramjet teoretisk kan nyttast i fleire fluid, er han mest nytta i luft., og denne artikkelen dreier seg om bruk i luft. 

Skilnaden frå ei vanleg gassturbin-jetmotor er at ein ikkje nyttar vifter til å komprimere luft eller som turbin til å ta ut kraft frå eksosgassane. Om ein «rammar» eller råkar borti eit fluidum oppstår ram-trykk framfor objektet som rammar. Ei ramjet-motor nyttar det aerodynamisk trykket som finst framfor motoren i fart gjennom lufta, til å komprimere luft i ein smalnande kanal før lufta når brennkammeret. I brennkammeret blir det tilsett drivstoff i ei samanhengande forbrenning der temperaturen og volumet til luft aukar dramatisk og gassen blir akselerert ut av utløpet og bakover. Eksosgassens hastighet er langt høgare enn motorens hastighet framover. Dermed får ein framdrift.

Ein ramjet er effektiv der ein har høgt ramtrykk. Ein kan produsere ramjet-motorer som er effektive i hastigheter på 2-5 gonger lydhastigheita. I desse hastigheitene er ein spesialtilpassa ramjet typisk meir effektiv (rekna i framdrift/drivstoff) enn ein gassturbin og meir effektiv (rekna i framdrift/vekt) enn ein rakett. Ulempa er at ein må endre den innvendige geometrien i motoren for å tilpasse seg ulike hastigheiter. Under lydhastigheiten er motoren ineffektiv og ved stillstand gir den ingen eller forsvinnande liten framdrift.
Uekte kognat

I språkvitskapen er ein **uekte kognat** to ord som liknar eller er like og som har like eller liknande tydingar, men som ikkje har noka eigentleg etymologisk tilknyting til einannan. Ekte kognatar har derimot ein etymologisk slektskap, til dømes i form av lånord.

Ei vanleg form for uekte kognatar er ord knytte til barnespråk. Desse er blitt utvikla på ulike stader gjennom pludring, ikkje spreiing frå éi rot. «Mamma» og «pappa» på norsk og fleire andre europeiske språk svarer til dømes til kinesisk *māma* og *bàba*, men dei har utvikla seg sjølvstendig og er dermed uekte kognatar.

Andre døme på uekte kognatar kan vera fargeord, til dømes tyrkisk *kara* for 'svart', som liknar på *car* med same tyding frå det nilo-sahariske språket dinka. Eit anna døme er orda for 'raud' som på ungarsk (eit uralsk språk) heiter *piros* og på nilo-saharisk ndani heiter *pirir*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Falska kognater|Falska kognater]]» frå ,  den 2. desember 2018.* 
*** oppgav desse kjeldene: &nbsp;*
Absoluttverdi

**Absoluttverdi** er ein matematisk funksjon der den numeriske verdien til eit reelt tal er den same uansett forteikn. Til dømes er 3 absoluttverdien til både 3 og -3. I programmering vert funksjonen som regel skrive **abs()**.

Absoluttverdiar for reelle tal vert nytta på mange matematiske område. Til dømes er absoluttverdiar òg derfinert for komplekse tal, kvaternion, ordna ringar, felt og vektorrom. 

Absoluttverdien er nært knytt opp til notasjonar for storleik, avstand og norm i forskjellige matematiske og fysiske samanhengar. 

## Reelle tal

For alle reelle tal *a* er absoluttverdien til *a* skriven som |&thinsp;*a*&thinsp;| og er definert som 

:|a| = \begin{cases} a, & \mbox{om }  a \ge 0  \\ -a,  & \mbox{om } a  

Som ein kan sjå frå definisjonen over er absoluttverdien av *a* alltid anten positiv eller null, men aldri negativ.

Frå eit geometrisk synspunkt er absoluttverdien til eit reelt tal avstanden mellom talet langs den relle tallinja og verdien null, eller meir generelt er den absolutte verdien til differansen mellom to reele tal avstanden mellom dei. 

Dei følgjande setningane gjev ein matematisk identitet som stundom vert nytta som alternative definisjonar for absoluttverdien: 

:|a| = \sqrt{a^2}

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Absolute value|Absolute value]]» frå , den 18. februar 2008.* 

### Fotnotar
Peters stol

**Peters stol** er ein merkedag som vert feira 22. februar til minne om apostelen Peter.  I Den katolske kyrkja skal feiringa vere eit uttrykk for  kyrkjeleg samling om paven i Roma.

Denne minnedagen er avmerkt på den norske primstaven som Peters stol, *Petrus Cathedratus* eller «Per varmstein». Dagen er òg kjent som «Petersmesse om våren». Primstavmerket er ein stein eller ein nøkkel. Dagen har vorte rekna som den første vårdagen:  Frå denne dagen går ikkje telen djupare, og frå denne dagen byrjar vatnet å tære på isen.  I folketrua heite det at St. Peter kasta varme steinar ned på isen og at han la varmsteinar i jorda.

Omgrepet «Peters stol» viser til eit konkret møbel, ein stol, *Cathedra*, i Peterskyrkja. 

## Referansar
Termodynamisk temperatur

**Termodynamisk temperatur** eller **absolutt temperatur** er eit absolutt mål på temperatur og er ein av dei grunnleggjande parametrane i termodynamikk. Termodynamisk temperatur er ein «absolutt» skala fordi han er eit mål på den fundamentale eigenskapen bak temperatur. *Nullpunktet*, absolutt null, er temperaturen der partiklane i eit stoff har minimal rørsle og derfor ikkje kan verte kaldare. 

Temperatur oppstår som følgje av mikroskopiske rørsler til partiklane som utgjer eit stoff. Desse rørslene fører til kinetisk energi i stoffet. Meir spesifikt er den termodynamiske temperaturen eit mål på den midla kinetiske energien til ei form for vibrasjonsrørsle for partiklane kalla *translasjonsrørsle*. Translasjonsrørsle er rørsler i tre dimensjonar der partiklar flyttar seg rundt og utvekslar energi når dei kolliderer med kvarandre. Figuren til høgre viser slik translasjonsrørsle i ein gass. Den termodynamiske temperaturen sitt nullpunkt, absolutt null, er temperaturen der partiklane i stoffet har minimal rørsle. Den einaste rørsla dei då har er kvantemekanisk rørsle. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Thermodynamic temperature|Thermodynamic temperature]]» frå , den 18. februar 2008.*
Termodynamikk

**Termodynamikk** eller **varmelære** (frå gresk θερμη, *therme*, «varme» og δυναμις, *dynamis,* «kraft») er ei grein innan fysikk som studerer effekten av endringar innan temperatur, trykk og volum på eit fysisk system på makroskopisk skala ved å analysere den samla rørsla til partiklane i systemet ved hjelp av statistikk. Her tyder varme om lag «energi i rørsle» og dynamikk viser til sjølve «rørsla». Altså er termodynamikk i praksis studiet av energirørsler og korleis energi kjem i rørsle. Historisk utvikla termodynamikken seg ut frå eit behov for å auke effektiviteten til tidlege dampmaskinar. Utgangspunktet for dei fleste termodynamiske problemstillingane er dei termodynamiske lovene, som postulerar at energi kan bytast om mellom fysiske system som varme eller mekanisk arbeid.. Dei postulerer òg at det finst ein storleik kalla entropi, som er definert for alle typar system. I termodynamikk vert vekselverknaden mellom store system studert og kategorisert. Sentralt i dette er konsept som termodynamisk system og omgjevnadar. Eit system består av partiklar og den gjennomsnittlege rørsla til desse partiklane avgjer kva eigenskapar dei har, som igjen relaterer til kvarandre gjennom tilstandslikninga. Eigenskapar kan kombinerast for å uttrykke indre energi og termodynamisk potensial, som er nyttig for å avgjere tilhøva for dynamisk likevekt og spontane prosessar.

Med desse reiskapane kan termodynamikken skildre korleis system reagerer på endringar i omgjevnadene sine. Dette kan nyttast i mange forskjellige tema innan vitskap og ingeniørkunst, som motorar, faseendringar, kjemiske reaksjonar, transportfenomen og sjølv svarte hol. Resultat i termodynamikken er essensielle i andre felt av fysikk og i kjemi, kjemiteknikk, romfartsteknikk, maskinteknikk, cellebiologi, biomedioteknikk, meteorologi og teoretisk materiallære for å nemne nokre få.

## Sjå òg

* Atmosfærisk termodynamikk
* Biologisk termodynamikk
* Termodynamikk i svarte hol
* Kjemisk termodynamikk
* Klassisk termodynamikk
* Likevektstermodynamikk

* Ikkjelikevektstermodynamikk
* Fenomenologisk termodynamikk
* Psykrometri
* Kvantetermodynamikk
* Statistisk termodynamikk
* Termoøkonomi

### Anna

* Varmemåling
* Debye-Hückel-likninga
* Væskedynamikk
* Legendretransformasjon
* Onsager sine resiproke forhold
* Faselikevekt

* Statistisk mekanikk
* Varmeanalyse
* Termodynamiske likningar
* Termodynamiske eigenskapar
* Termodynamisk prosess
* Termodynamisk syklus

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Thermodynamics|Thermodynamics]]» frå , den 18. februar 2008.* 
 

### Fotnotar
Kvasistatisk prosess

Ein **kvasistatisk prosess** er ein **termodynamisk prosess** som skjer uendeleg sakte. I praksis kan ein tilnærme slike prosessar ved å utføre dei «svært sakte». 

Ein kvasistatisk prosess gjer at eit system flyttar seg så sakte frå ein tilstand til ein annan at ein kan sjå på det som i nær likevekt. 

## Kjelde

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Quasistatic process|Quasistatic process]]» frå , den 18. februar 2008.*
Statistisk mekanikk

**Statistisk mekanikk** er ei grein innan sannsynsteori som inkluderer matematiske reiskapar for å handsame store mengder innan mekanikk, som omhandlar rørsla til partiklar eller lekamar når dei vert påverka av ei kraft. Statistisk mekanikk vert stundom kalla *statistisk fysikk* og vert òg sett på som ei grein under fysikk og kjemi.

Det gjev eit rammeverk for å knyte mikroskopiske eigenskapar til individuelle atom og molekyl til makroskopiske eigenskapar til stoff som ein kan observere i kvardagen. Ein forklarer termodynamikk som eit naturleg resultat av statistikk og mekanikk (klassisk og kvante) på mikroskopisk nivå. Det kan særleg nyttast til å rekne ut termodynamiske eigenskapar til stoff frå spektroskopisk data til individuelle molekyl. 

Denne emna til å gjere makroskopiske føresegner basert på mikroskopiske eigenskapar gjer at statistisk mekanikk i somme høve er eit betre reiskap enn termodynamikk. Begge teoriar er styrt av termodynamikken si andre lov gjennom eigenskapen entropi. Entropi i termodynamikk kan ein derimot berre vite empirisk, medan entropi i statistisk mekanikk er ein funksjon av fordelinga av tilstanden til kvar mikroskopisk del av systemet. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Statistical mechanics|Statistical mechanics]]» frå , den 18. februar 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* 
* 
* 
* 
*
Termodynamisk likevekt

**Termodynamisk likevekt** er eit termodynamisk system innan termodynamikk som er i termal, mekanisk og kjemisk likevekt. Den lokale tilstanden til eit system i termodynamisk likevekt vert avgjort av verdiane til parameterar som trykk, temperatur, osv. Meir spesifikt er termodynamisk likevekt kjenneteikna av eit minimum av eit termodynamisk potensial, som Helmholtz fri energi, t.d. i system med konstant temperatur og volum: 

::*A = U – TS*

Eller som Gibbs fri energi, t.d. system med konstant trykk og temperatur: 

::*G = H – TS*

Prosessen som fører til termodynamisk likevekt vert kalla termalisering. Eit døme på dette er eit system med vekselverkande partiklar som ikkje vert forstyrra frå utsida. Når dei vekselverkar vil dei overføre energi eller momentum seg i mellom og nå ein tilstand der tilstanden til alle partiklane sett under eitt ikkje endrar seg med tida. 

Termal likevekt har ein når to system som er i termal kontakt med kvarandre byter energi med varme. Om to system er i termal likevekt er temperaturen deira den same. 

Termodynamikk omhandlar likevektstilstandar. Ordet likevekt omfattar ein balansetilstand. I ein likevektstilstand er det ingen ubalanserte potensial (eller drivande krefter) i systemet. Eit system som er i likevekt vil ikkje oppleve endringar når det er isolert frå ytre påverknader. 

## Oversyn
* To system er i *termal likevekt* når dei har same temperatur. 
* To system er i *mekanisk likevekt* når dei har same trykk. 
* To system er i *diffusiv likevekt* når dei har same kjemisk potensial. 

## Vilkår for likevekt

* For eit totalt isolert system er ΔS = 0 ved likevekt.
* For eit system med konstant temperatur og volum er ΔA = 0 ved likevekt.
* For eit system med konstant temperatur og trykk er ΔG = 0 ved likevekt. 

Desse forholda kan visast ved å sjå på ei differensial form av termodynamisk potensial.

## Kjelder

* 
* 

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Thermodynamic equilibrium|Thermodynamic equilibrium]]» frå , den 18. februar 2008.*
The Rock

**The Rock** er ein actionfilm frå 1996 i regi av Michael Bay.

Filmen handlar om ei gruppe elitesoldatar leia av oberst Francis X. Hummel (Ed Harris) som okkuperer øya Alcatraz («The Rock», «Klippen») og truar med å sende biologiske stridshovud mot San Francisco. For å stoppe dette må FBI-agenten Stanley Goodspeed (Nicolas Cage) få hjelp av den einaste fangen som har klart å rømme frå Alcatraz og komme frå det med livet i behald, John Patrick Mason (Sean Connery). I Noreg blei filmen klipt til slik at han kunne få 15-års grense på kino.

## Rolleliste

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:The Rock (film)|The Rock (film)]]» frå , den 8. desember 2012.*
Varmekonduksjon

**Varmekonduksjon**, *varmeleiing* eller **termisk konduksjon** er spontan overføring av varmeenergi gjennom eit stoff frå eit område med høgare temperatur til eit område med lågare temperatur, og fungerer derfor med å jamne ut temperaturskilnader. 

Varmenergi er ei form for kontinuerleg, tilfeldig rørsle for partiklane i eit stoff og dei flyttar seg på grunn av dei same coulombkreftene som held stoffet saman, så ein kan seie at dei flyttar seg med å ha fysisk kontakt seg i mellom. 

Varme kan òg overførast via varmestråling og konveksjon (omrøring), og ofte har ein meir enn ein av desse prosessane samstundes. 

**Varmekonduksjonslova**, eller *Fourier si lov*, seier at tida det tar å overføre varme gjennom eit stoff er proporsjonal til den negative temperaturgradienten og til det rettvinkla området i forhold til gradienten som varmen strøymer gjennom:
:  \frac{\partial Q}{\partial t} = -k \oint_S{\nabla T \cdot \,dS} 
der
: *Q* er mengde med varme som vert overført
: *t* er tida det tar
: *k* er stoffet si varmeleiingsevne (denne varierer generelt med temperaturen, men variasjonen er liten for små temperaturendringar for ei rekkje vanlege stoff),
: *S* er flata som varmen strøymer gjennom,
: *T* er temperaturen.

Om ein integrerer differensiallikninga for ein enkel lineær situasjon (som på figuren), der temperaturen er jamt fordelt over dei to endeflatene og med perfekt isolerte sider slik at det ikkje strøymer varme ut frå sidene, så er varmestraumen mellom dei to endeflatene gjeve ved: 
:  \frac{\Delta Q}{\Delta t} = -k A \frac{\Delta T}{\Delta x} 
der
: *A* er tverrsnittarealet
: \Delta T er temperaturskilnaden mellom dei to endane
: \Delta x er avstanden mellom dei to endane.

## Sjå òg

* Varme
* Varmekonduktivitet
* Varmeoverføring 
** Konveksjon
** Varmestråling
* Varmerøyr
* Fick si diffusjonslov
* Churchill-Bernstein-likningar

be-x-old:Цеплаправоднасьць
Shoot 'Em Up

***Shoot 'Em Up*** er ein amerikansk actionfilm frå 2007 skriven og regissert av Michael Davis og produsert av Susan Montford, Don Murphy og Rick Benattar. Filmen blei første gong gjeven ut i USA 7. september 2007. Han kom til norske kinoar 26. desember 2007.

## Rolleliste

## Kjelder
Anime

**Anime (アニメ)** er eit japansk lånord og er eigentleg ei forkorting for det engelske ordet *animation*. I Japan blir ordet nytta om all slags animasjon, men ofte med heilaftans filmar som eit unnatak. I blant anna Noreg og USA har ordet vorte eit omgrep på animasjonsseriar frå Japan, særleg om teiknestilen som har vorte knytt til japansk animasjon frå og med etterkrigstida. Typiske kjenneteikn på dette er kvinnelege figurar (og nokre gonger mannlege) med store auge, lange bein som ofte er lengre enn resten av kroppen og grimasar og uttrykk som viser kva slags sinnsstemning personane er i. Animasjon produsert utanfor Japan vert ofte kalla *anime-påvirka animasjon.* 

Ein av dei mest kjende føregangsmennene innan animé var teikneserieteiknaren Tezuka Osamu, som var forfattaren bak serien *[[Astro Boy]]*. Japanske teikneseriar (som blir kalla *[[manga]]*) og japansk animasjon ligg særs nær kvarandre, og eldre personar nyttar gjerne ordet *manga* for båe medium.

Anime-industrien består av over 430 produksjonsbedrifter, inkludert store studio som Studio Ghibli, Sunrise og Toei Animation. Sidan 1980-talet har anime òg sett internasjonal suksess med framveksten av utanlandsk dubba og teksta programmering.

## Kjelder

{{manglar kjelder]}
Sindre Rørstadbotnen

**Sindre Rørstadbotnen** () er ein norsk vektløftar frå Naustdal kommune i Sunnfjord. Han representerer vektløftargruppa til Tambarskjelvar IL. 

## Personlege rekordar
* Rykk: 87 kg
* Støt: 106 kg
* Samanlagt: 182 kg

Rørstadbotnen løftar i klassa 77 kg. Han løftar mest av samtlege norske løftarar fødd i 1992.

## Merittar
* Gull i lag-NM 2005 (saman med Vegar Farsund, Vebjørn Varlid og Daniel Robert Shanks)
* Sølv i NM for ungdom 2006, klasse 77 kg
* Gull i lag-NM 2006 (saman med Daniel Shanks, Vebjørn Varlid og Ole Martin Larsen.

## Bakgrunnsstoff
* Naustdal.origo.no om Rørstadbotnen.
Maskineri av Kaizers Orchestra

***Maskineri*** er det fjerde albumet til Kaizers Orchestra. Albumet blei spelt inn i november 2007 i Berlin og canadiaren Mark Howard var produsent. Plata kom ut 18. februar 2008. 

## Sporliste
# «Moment»
# «Apokalyps meg»
# «Den andre er meg»
# «Bastard sønn»
# «Maskineri» 
# «Toxic blod» 
# «9 mm»
# «Volvo i Mexico»
# «Enden av november»
# «Med en gong eg når bånn»
# «Kaizers 115. drøm»
# «Ond sirkel»
Mariann Vestbøstad Marthinsen

**Mariann Vestbøstad Marthinsen** () er ein norsk symjar og langrennsløpar frå Fitjar. Ho er mellom dei beste handikapsymjarane i verda. Ho tevlar for klubben Vestkantsvømmerne i Bergen, der ho også bur og er vernepleiarstudent. Då Vestbøstad var to år gamal, måtte ho amputera høgrefoten. Til vanleg brukar ho ei beinprotese. Hausten 2009 gifte ho seg og tok namnet til ektemannen, Marthinsen. 

Mariann Vestbøstad har vunne drøye tretti NM-gullmedaljar og ei VM-gullmedalje og ein sylmedalje, og har sytten verdsrekordar i ulike øvingar. I Paralympics i Beijing 2008, tok ho bronsemedalje på 100 meter rygg. I 2004 deltok ho i Paralympics i Aten og i Beijing i 2008. Ho vart kåra til årets funksjonshemma utøvar i Noreg for 2005 på Idrettsgallaen i 2006. 

Under Paralympics i Vancouver i 2010 var Vestbøstad norsk flaggberar. Her deltok ho i langrennspigging, og tok ein femteplass. I februar tok ho sin fyrste gullmedalje i langrenn, under sprint i Oberried i Tyskland. Under Ridderrennet i april same året vart ho tildelt Erling Stordahls ærespris for prestasjonane sine som handikappa idrettsutøvar. I mai 2013 vart ho tildelt Egebergs Ærespris.

## Kjelder

* Aftenposten, 17. juli 2006: "For mange ser begrensningene og ikke mulighetene".

## Bakgrunnsstoff
*