open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Handball-VM 1999 for menn

**Verdsmeisterskapen i handball 1999 for menn** vart avvikla dagane frå 1. juni til 15. juni i Egypt. Til saman 24 land deltok i turneringa. Etter gruppespel fylgde utslagsspel med åttedels-finalar, kvartfinalar, semifinalar, finale og plasseringsspel om plassane tre til åtte. Sverige vann VM-pokalen gjennom finalesiger 25–24 over Russland. Serbia-Montenegro slo Spania 27–24 i kampen om bronseplassen. Noregs lag rauk ut or turneringa i åttedels-finalen mot Spania.

### VM-finalen
23&nbsp;000 tilskodarar såg finalen i Kairo. Russland førte kampen i den fyrste omgangen og var oppe i 10–6 etter 20 minutts spel. Ved pause stod det 14–12 på måltavla. I løpet av dei ti fyrste minutta av andre omgang snudde Sverige til leiing 17–16. Svenskane auka til 22–18 før russarane knappa inn forspranget, utan å kome likt. Sverige vann til sist 25–24 og revansjerte finaletapet frå den førre verdsmeisterskapen.

**[[Sverige|Svenske]]** Stefan Lövgren stod for 7 fulltreffarar og vart toppskårar i finalen. Elles netta Pierre Thorsson 6 gongar, Lubomir Vranjes 5, Magnus Wislander 2, Staffan Olsson 2, Thomas Sivertsson 2 og Johan Petersson 1 gong(ar). Magnus Andersson og Martin Frändesjö kom ikkje på skåringslista. Målvakt: Peter Gentzel.

**Russland** sine mål kom frå Aleksandr Tutsjkin 6, Igor Lavrov 5, Dmitrij Filippov 4, Dmitrij Torgovanov 3, Vasilij Kudinov 2, Denis Krivosjlikov 2, Vjatsjeslav Gorpisjin 1, Sergej Pogorelov 1. Andrej Lavrov var målvakt.

Dei tyske dommarane straffa Sverige med tre 2-minuttsutvisingar og Russland med to.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:fr:Championnat du monde masculin de handball 1999|Championnat du monde masculin de handball 1999]]» frå ,  den 22. januar 2024.*
Gabonelva

**Gabonelva** eller **Gabonestuaret** () er eit elveestuar i Gabon som er danna av den felles munningen til Komo, Remboué og Bilagone. Ho går 65 kilometer mot aust frå Guineabukta. Namnet «Gabon» er avleidd frå portugisisk *Gabão*, ‘kappe’, som viser til forma på estuaret.

Estuaret ligg i provinsen Estuaire, i den nordvestlege delen av Gabon. Hovudstaden Libreville ligg ved munningen av estuaret.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Gabonviken|Gabonviken]]» frå ,  den 23. januar 2024.*
Ogooué

**Ogooué**, **Ogowe** eller **Ogove** er den viktigaste elva i Gabon i Afrika. Ho er den femte største elva i Afrika rekna ut frå vassføring.

## Geografi
Ogooué har utspring 450 moh.  , på eit sandete og nesten trelaust platå, Batéképlatået, som dannar vasskiljet mellom nedslagsfeltet til denne elva og Kongoelva. Ho flyt nordvestover, gjennom fleire fossar, og veks med tilførsle frå fleire bielver. Elva endrar retning etter at ho i nærleiken av ekvator har fått tilførlle frå elva Ivindo frå nord. Ho held fram mot vest, og seinare mot søraust. Etter at ho har fått tilførsle frå den største bielva si, Ngounié, blir ho svært brei og øyrik. Frå nord får ho meir vatn frå innsjøen Azingo og frå sør frå innsjøane Onangue og Anengue.

Den nordlegaste greina av deltaet, Nasaretelva, som renn ut i Nasaretvika nord for Kapp Lopez, har i den tørraste perioden av året ei djupne på 6-9 meter. Den sørlegaste renn ut i den store lagunen Nkomi, som heng saman med Atlanterhavet. Den store utstrekkinga til deltaet (omkring 120 km frå nord til sør) og dessutan den veldige vassmengda (som kjem av at elveområdet ligg innanfor det tropiske regnbeltet) gav ein gong grunn til å tru at elva var ei nordleg grein av Kongo, eller i alle fall ei av hovudelvene på kontinentet. 

Lengda på elva er 1 200 km, nedslagsområdet 300 000 km² og deltasumpen er 4 800 km². Elva er farbar for mindre fartøy i 350 km opp til Ndjolé.

## Utforsking
Munningsområdet til elva blei tatt i fransk besittelse i 1873, og Victor de Compiègne og Alfred Marche drog i 1874 oppover elva til nesten 13° austleg lengd. Frå 1876 undersøkte Pierre Savorgnan de Brazza det øvre løpet til elva under fleire reiser, og tok samtidig området her i besittelse for Frankrike.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Ogooué|Ogooué]]» frå ,  den 23. januar 2024.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
* Perusset André. 1983. Oro-Hydrographie (Le Relief) in *Geographie et Cartographie du Gabon, Atlas Illustré* led by The Ministère de l'Education Nationale de la Republique Gabonaise. Pg 10-13. Paris, France: Edicef.
* Petringa, Maria. *Brazza, A Life for Africa*. Bloomington, IN: AuthorHouse, 2006. ISBN 9781-4259-11980.  Describes Pierre Savorgnan de Brazza's extensive explorations of the Ogoué River basin.
* National Geographic. 2003. African Adventure Atlas Pg 24,72. led by Sean Fraser.
* Gardinier David. 1994. Historical Dictionary of Gabon 2nd Edition. USA: The Scarercrow Press, Inc.
* Direction General de L'Environnement.1999. Stratégie nationale et Plan D'action sur la biodiversité biologique du Gabon.
* The Atlas of Africa. Pg 201. by Regine Van Chi-Bonnardel. Jeune Afrique Editions.
* Lerique Jacques. 1983. Hydrographie-Hydrologie. in *Geographie et Cartographie du Gabon, Atlas Illustré* led by The Ministère de l'Education Nationale de la Republique Gabonaise. Pg 14-15. Paris, France: Edicef.
*
Heusenstamm

**Heusenstamm** er ein by og ein kommune i sørdelen av forbundslandet Hessen i Tyskland, få kilometer sør for Offenbach am Main. Kommunen omfattar 19 km² og 19&nbsp;000 ibuarar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Heusenstamm|Heusenstamm]]» frå ,  den 23. januar 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Serapias vomeracea

***Serapias vomeracea*** er ei plante i slekta *[[Serapias]]* i orkidéfamilien (marihandfamilien) Orchidaceae. Arten veks ikkje i Noreg.

## Utbreiing
*S. vomeracea* (nederlandsk namn *lange tongorchis*, fransk namn *sérapias à labelle allongé*) finst naturleg nord for Middelhavet. Nylege funn to stader aust i Nederland kring 2010 og eit funn i Vallonia i Belgia i 2009 kan tyde på at arten er på veg til å vandre inn naturleg.

## Referansar





## Bakgrunnsstoff
*
Spiranthes lucida

***Spiranthes lucida*** er ei plante i skrueaksslekta *Spiranthes* i orkidéfamilien (marihandfamilien) Orchidaceae. Arten veks ikkje i Noreg.

## Utbreiing
*Spiranthes lucida* er kjend frå den nordaustlege delen av USA og austlege Canada.

I 2014 vart det oppdaga ein bestand av arten (nederlandsk namn *glansschroeforchis*) nær elva Lek i Nederland, det første funnet av arten utanfor Nord-Amerika.

## Referansar





## Bakgrunnsstoff
*
Skeise-VM 2017 i firkamp

**Verdsmeisterskapen på skeiser 2017 i firkamp** vart avvikla i Vikingskipet på Hamar helga 4. og 5. mars. 24 menn og like mange kvinner frå 14 ulike land deltok i meisterskapen.

Sven Kramer frå Nederland vart verdsmeister for niande gong og siste gong, landskvinna
Ireen Wüst vart verdsmeister for sjette gong. Kramer sigra atter ein gong på dei to lengste distansane. Shota Nakamura frå Japan vann 500 meter, Denis Juskov frå Russland 1500 m. I kvinneklassa fekk Miho Takagi frå Japan bestetid på 500 m, Ireen Wüst på 1500 meter og tsjekkiske Martina Sáblíková på dei to lengste distansane.

Dei norske deltakarane vart nummer 4 Sverre Lunde Pedersen, 9 Ida Njåtun, 10 Sindre Henriksen, 19 Simen Spieler Nilsen, 21 Sofie Karoline Haugen og 24 Camilla Lund.

= Skeise-VM 2017=
## Menn



Dato: 4.–5. mars

### 500 meter




### 5&nbsp;000 meter




### 1500 meter




### 10&nbsp;000 meter




## Kvinner



Dato: 4.–5. mars

### 500 meter




### 3&nbsp;000 meter




### 1500 meter




### 5&nbsp;000 meter




## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Wereldkampioenschappen schaatsen allround 2017|Wereldkampioenschappen schaatsen allround 2017]]» frå ,  den 23. januar 2024.*
Kurt Thomas

**Kurt Bilteaux Thomas** () var ein USA-amerikansk turnar frå Miami. Han var den fyrste frå USA som vart verdsmeister i turn.

Thomas vann gullmedaljen i frittståande under Turn-VM 1978 i Strasbourg, etter han vart nummer 6 i mangekampen. Høgdepunktet kom året etter då Turn-VM 1979 fann stad i Fort Worth i Texas. Her kom han sølvplassen i mangekampen, einast Aleksandr Ditjatin frå Sovjetunionen sanka fleire poeng. Samstundes bidrog Thomas sterkt til at USA fekk bronse i lagtevlinga. Han vann så gullmedaljen i svingstang og i frittståande, i den siste øvinga delte han sigeren med Roland Brückner frå Aust-Tyskland. På bøylehest og i skranke vann Thomas to sølvmedaljar. Etter USA boikotta Sommar-OL 1980 la han opp. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kurt Thomas (gymnast)|Kurt Thomas (gymnast)]]» frå ,  den 23. januar 2024.*
Spiranthes cernua

***Spiranthes cernua*** er ei plante i skrueaksslekta *Spiranthes* i orkidéfamilien (marihandfamilien) Orchidaceae. Arten veks ikkje i Noreg.

## Systematikk
I Nederland reknar ein med to underartar:
**S. cernua* ssp. *cernua* (L.) Rich. (nederlandsk namn *knikkende schroeforchis*)
**S. cernua* var. *odorata* (Nutt.) Kreutz & M.H.Schot (nederlandsk namn *welriekende schroeforchis*)

I mange klassifiseringar er dei to rekna som eigne artar, *S. cernua* og *S. odorata*.

## Utbreiing
Båe underartane er kjende frå den sentrale og austlege delen av USA, ssp. *cernua* òg frå søraustlege Canada.

Båe underartane har vore funne forvilla fleire stader i Nederland, men det ser så langt ut til at det er hybridane mellom dei som dannar stabile bestandar. I 2014 vart underarten ssp. *odorata* òg funne aust i Flandern, og i 2020 og 2022 vart underarten ssp. *cernua* registrert to ulike stader.

## Hybridar
Hybridane mellom kultivaren *S. cernua* ssp. *cernua* 'Chadds Ford' og *S. cernua* ssp. *odorata* (nederlansk namn *bastardschroeforchis*) har etablert seg fleire stader i Nederland. Dei to hybridane som blir danna når den eine eller den andre forelderen er hann, er tydelege å skilje frå kvarandre i utsjånad.

## Referansar





## Bakgrunnsstoff
*
Ri Se-gwang

**Ri Se-gwang** () er ein nordkoreansk tidlegare turnar som tre gongar vart verdsmeister og i 2016 olympisk meister hopp.

Ri sikra seg bronsemedaljen i hopp ved Turn-VM 2007 i Stuttgart. Sju år seinare vann han gullmedaljen i øvinga då Turn-VM 2014 vart avvikla i Nanning i Kina. Året etter forsvarte han VM-tittelen i hopp ved Turn-VM 2015 i Glasgow. Også i dei olympiske leikane 2016 i Rio de Janeiro vart Ri bestemann i hopp-tevlinga. Under Turn-VM 2018 vart Ri verdsmeister i hopp for tredje gong.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ri Se-gwang|Ri Se-gwang]]» frå ,  den 24. januar 2024.*
CFA-franc

**CFA-franc** er ein valuta som blir brukt i 12 tidlegare franske koloniar i Afrika og dessutan i Guinea-Bissau og Ekvatorial-Guinea. Han blir også kalla *franc CFA* (den vanlege franske ordstillinga), eller *CFAF*.

## Historie
Valutaen blei oppretta samtidig som CFP-franc (fransk stillehavsfranc) den 26. desember 1945, som valuta for dei franske koloniane i Afrika. Namnet stod opphavleg for *franc des Colonies Françaises d'Afrique* (francen til dei franske koloniane i Afrika). I samband med den byrjande lausrivinga av kolonianer måtte ein endra dette, og ein valde å finna eit namn som gjorde det mogleg å halda på forkortinga CFA. Den fyrste endringa, i 1958, var til *Franc des Communauté française d'Afrique* (francen til det franske afrikanske samfunnet). Etter at brukarlanda hadde oppnådd sjølvstendige fekk valutaen igjen eit nytt namn, nemleg det noverande Franc des Communauté Financière Africaine (francen til det afrikanske økonomiske samfunnet).

Valutaen var tidlegare bunden til fransk franc. Den opphavlege vekslingskursen, i 1945, var 1 CFA-franc = 1,7 franske franc. Ved innføringa av euro i Frankrike blei bindinga overført til den nye valutaen. Den dåverande kursen på 100 CFA-franc = 1 fransk franc blei overført direkte, slik at bindinga sidan 1. januar 1999 har vore 655,957 CFA-franc = 1 €.

Endringane som er blitt gjorde i verdi har stort sett vore knytt til endringar i fransk valuta. Dette har gjort han til ein av dei sterkaste valutaene i Afrika, men samtidig har han hatt ein kunstig høg verdi som har gjort det vanskeleg å følgja den økonomiske utviklinga i brukarlanda. Valutaen har berre blitt devaluert ein gong, i 1994, på anbefaling frå Det internasjonale pengefondet (IMF). CFA-franc blei devaluert med 50 prosent slik at verdien blei endra frå 1 CFA-franc = 0,02 franske franc til 1 CFA-franc = 0,01 franske franc.

## Institusjonar
CFA-franc finst i to versjonar, med same verdi. Begge er garantert av Frankrike.

### Vestafrikansk CFA-franc
Denne versjonen blei gjeven ut av Sentralbanken for dei vestafrikanske statane (BCEAO), og blir brukt i dei 8 landa som er medlem av Den vestafrikanske økonomiske og monetære unionen (UEMOA):

* Benin
* Burkina Faso
* Elfenbeinskysten
* Guinea-Bissau
* Mali
* Niger
* Senegal
* Togo

ISO 4217-koden er XOF.

### Sentralafrikansk CFA-franc
Denne versjonen blir utskriven av Sentralbanken for dei sentralafrikanske statane (BEAC), og blir brukt i dei 6 landa som er medlem av Den sentralafrikanske økonomiske og monetære unionen (CEMAC):

* Den sentralafrikanske republikken
* Ekvatorial-Guinea
* Gabon
* Kamerun
* Kongo-Brazzaville
* Tsjad

ISO 4217-koden er XAF.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:CFA-franc|CFA-franc]]» frå ,  den 24. januar 2024.*
Skøyteløp under Vinter-OL 1924

**Skøyteløpa under Vinter-OL 1924** i Chamonix omfatta fire distansar og ei samanlagt-tevling, alle for menn. Tevlingane fann stad laurdag 26. og sundag 27. januar på Stade de Mont Blanc, 1034 meter over havet i Chamonix. 31 utøvarar frå 10 land deltok. Deltakarane kom frå Belgia, Canada, Finland, Frankrike, Latvia, Noreg, Polen, Storbritannia, Sverige og USA. Noreg stilte med 5 utøvarar.

Clas Thunberg frå Finland var den klare einaren i leikane med sine tre gullmedaljar, ein sølvmedalje og ein bronsemedalje. Hans landsmann Julius Skutnabb vart olympisk meister på 10&nbsp;000 m og Charles Jewtraw frå USA på 500 meter. Noregs tropp sanka til saman 2 sølvmedaljar og 4 bronsemedaljar.

### 500 meter



Dato: 26. januar

### 1500 meter



Dato: 27. januar

### 5&nbsp;000 meter



Dato: 26. januar

### 10&nbsp;000 meter



Dato: 27. januar

### Samanlagt




## Kjelder

*Morgenposten 28. januar 1924
Xiao Qin

**Xiao Qin** () er ein kinesisk tidlegare turnar frå Nanjing. Han vann i tida 2003-08 seks VM-gull og to OL-gull. Xiao var spesialist i bøylehest og vart verdsmeister i øvinga tre år i rad, og deretter olympisk meister 2008.

Xiao fekk sølvmedalje i bøylehest ved verdsmeisterskapen 2001 og på ny i 2002. I Turn-VM 2003 i Anaheim var han med i det kinesiske mannskapet som sigra i lagtevlinga. To år seinare triumferte han i bøylehest ved Turn-VM 2005 i Melbourne. Xiao vann bøylehest-øvinga både under Turn-VM 2006 i Århus og Turn-VM 2007 i Stuttgart, i tillegg fekk han i begge meisterskapane gull i lagtevlinga med Kina. Også under Sommar-OL 2008 i Beijing vann han gullmedalje i bøylehest og i lagtevlinga. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Xiao Qin|Xiao Qin]]» frå ,  den 25. januar 2024.*
*
Tujamoseslekta

**Tujamose (''Thuidium'')** er ei planteslekt med opp mot 100 artar, som er utbreidde over heile verda med unntak av polarstroka. Ho omfattar mattgrøne, opprette og tett greina mosar, som ofte dannar store teppe over veksestaden. Stenglane er krypande til oppstigande og delte. Bladaktige utvekstar på stilkane er vanlege. Blada på hovudskotet er  ovale, spise og folda ved bladfoten. Bladranda er takkete av vorter ved basis, medan den er takkete lengre ut mot spissen. Blad på sideskot er ofte lik dei på hovudskotet, men litt kortare. Blada på sideskot av sideskot er langt mindre, konkave og spisse med oppbøygde kantar. Stilken, som held sporehuset, er lang og oftast glatt. Sporehuset er sylindrisk, men bøygd, så det hallar nesten vassrett.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:da:Bregnemos|Bregnemos]]» frå , den 25. januar 2024*

## Bakgrunnsstoff
*
Skeise-VM 2018 i firkamp

**Verdsmeisterskapen på skeiser 2018 i firkamp** vart avvikla på Olympisch Stadion i Amsterdam i Nederland dagane frå 9. til 11. mars. 24 menn og 22 kvinner frå 13 ulike land deltok i meisterskapen.

Patrick Roest frå arrangørlandet og Miho Takagi frå Japan vart verdsmeistrar, begge for fyrste gong. Roest var bestemann på 500 meter, medan andremann samanlagt, Sverre Lunde Pedersen, vann både 5&nbsp;000 m og 1500 meter. Svenske Nils van der Poel var best i milløpet. I kvinneklassa gjekk Takagi fortast av alle på dei to kortaste distansane, og nederlandske Ireen Wüst på dei to lengste distansane.

Dei norske deltakarane vart nummer 2 Sverre Lunde Pedersen, 9 Håvard Bøkko og Ida Njåtun, 12 Simen Spieler Nilsen og 16 Sofie Karoline Haugen.

= Skeise-VM 2018=
## Menn



Dato: 9.–11. mars

### 500 meter




### 5&nbsp;000 meter




### 1500 meter




### 10&nbsp;000 meter




## Kvinner



Dato: 9.–11. mars

### 500 meter




### 3&nbsp;000 meter




### 1500 meter




### 5&nbsp;000 meter




## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Wereldkampioenschappen schaatsen allround 2018|Wereldkampioenschappen schaatsen allround 2018]]» frå ,  den 24. januar 2024.*
Zou Jingyuan

**Zou Jingyuan** () er ein kinesisk turnar frå Yibin. Han vart verdsmeister 2017 og 2018 og olympisk meister 2021 i skranke.

Zou vann skranke-øvinga både ved Turn-VM 2017 i Montreal og i Turn-VM 2018 i Doha. I Doha vann han også ein gullmedalje med Kina i lagtevlinga. Året etter kom han og Kina på sølvplassen i lagtevlinga ved Turn-VM 2019 i Stuttgart. I 2021 vart det bronsemedalje på Zou i lagtevlinga under dei olympiske leikane i Tokyo. Deretter sigra han i den olympiske skranke-tevlinga, gjennom ei strålande utført øving med høg vanskegrad.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zou Jingyuan|Zou Jingyuan]]» frå ,  den 24. januar 2024.* 
*
World Pipe Band Championships

**World Pipe Band Championships** er ei tevling for sekkepipekorps som blir halden i Glasgow i Skottland. 

Meisterskapen er blitt halden sidan 1947, sjølv om vinnarane av Grade 1 Pipe Band Competition ved den årlege Cowal Highland Gathering blei rekna som verdsmeistrar så langt tilbake som i 1906. World Pipe Band Championship blir halden i parken Glasgow Green. 

Ein treng inga kvalifisering for å delta, og korpsa treng ikkje å ha deltatt i eller vunne andre konkurransar. Det einaste kravet er at dei er medlem av RSPBA eller ein sekkepipekorpsorganisasjon som er anerkjend av RSPPA.

Vanlegvis deltek fleire hundre korps frå heile verda. Konkurransen byrjar kl. 9.

Ved meisterskapen tevlar ein innan åtte ulike kategoriar:

* Grade One
* Grade Two
* Grade Three "A"
* Grade Three "B"
* Juvenile
* Grade Four "A"
* Grade Four "B"
* Novice Juvenile "A"
* Novice Juvenile "B"

## Plasseringar sidan 1906
(C) indikerer Meister av meistrar

 indikerer Best Drum Corps

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:World Pipe Band Championships|World Pipe Band Championships]]» frå ,  den 25. januar 2024.*  

## Bakgrunnsstoff
Scots Fiddle Festival

**Scots Fiddle Festival** er ein skotsk musikkfestival for tradisjonelt felespel som blei skipa i 1996. Sidan 2018 er han blitt halden i The Pleasance i Edinburgh.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Raymond Ndong Sima

**Raymond Ndong Sima** () er ein gabonsk politikar som har vore statsminister i Gabon sidan september 2023. Han var også statsminister frå februar 2012 til januar 2014.

## Liv og virke
Ndong Sima var fødd i Oyem, som ligg i nord av Gabon, og studerte i Frankrike. Han blei utnemd til planleggings- og økonomiminister i 1986, og blei gjeven ansvar for strukturtilpassing og tilhøve til Det internasjonale pengefondet og Verdsbanken. I 1992 blei han utnemnd til generaldirektør for økonomi, ei stilling han hadde fram til 1994, men hadde samstundes ansvaret for strukturtilpassing. Han var generaldirektør for det statlege gummiselskapet Hévégab frå 1994 til 1998.

Ndong Sima blei utnemnd til landbruks-, husdyr- og landsbygdutviklingsminister den 17. oktober 2009.

I parlamentsvalet i desember 2011, der det regjerande Gabonske demokratiske partiet (PDG) vann eit overveldande fleirtal av seta, blei Ndong Sima vald til nasjonalforsamlinga som representant for Kyé, som ligg i Woleu-Ntem-provinsen.

Etter at statsminister Paul Biyoghe Mba gjekk av 13. februar 2012 utnemnde president Ali Bongo Ndong Sima til ny statsminister 27. februar 2012. Utnemninga hans vekte ein del merksemd ettersom denne posten tradisjonelt av blitt gjeven til fangfolk frå Estuaire-provinsen, medan Ndong Sima var frå Woleu-Ntem-provinsen i nord, sjølv om han òg var etnisk fang. Før utnemninga var ikkje Ndong Sima rekna som ein særleg viktig figur på den politiske scenen.

Ndong Sima var statsminister i nesten to år. Etter lokalval i desember 2013 utnemnde president Bongo Daniel Ona Ondo til å erstatta Ndong Sima den 24. januar 2014. Ona Ondo tok over stillinga ved ein overleveringsseremoni med Ndong Sima den 27. januar.

I juli 2015 gjekk Ndong Sima ut av PDG, og klaga over at partiet ikkje var ope for kritikk og ulike synspunkt. Han kritiserte òg regjeringa for handtera av finansane etter at han forlet henne.  Leiaren for PDG, Faustin Boukoubi, svara at Ndong Sima var ein opportunist og insisterte på at PDG var internt demokratisk.

Etter at han gjekk ut av partiet, stilte Ndong Sima to gonger i presidentvalet mot Bongo, i 2016 og 2023. Han fekk mindre enn 0,5% av stemmene kvar gong. Etter det gabonske statskuppet i 2023 blei han innsett som statsminister av den mellombelse presidenten Brice Oligui i ei overgangsregjering den 7. september 2023.
## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Raymond Ndong Sima|Raymond Ndong Sima]]» frå ,  den 26. januar 2024.*
Taron Egerton

**Taron Egerton** () er ein britisk skodespelar. Han er kjend for rolla si som Gary «Eggsy» Unwin i **' (2014) og **' (2017).

Egerton blei fødd i Birkenhead i England, men flytta til Wales med mora då han var to og foreldra skilde lag. Han budde fyrst på øya Anglesey, der han gjekk på barneskule og flytta så til Aberystwyth då han var 12. Egerton reknar seg sjølv som walisar, og snakkar både engelsk og walisisk.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Taron Egerton|Taron Egerton]]» frå ,  den 27. januar 2024.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Skeise-VM 2020 i firkamp

**Verdsmeisterskapen på skeiser 2020 i firkamp** vart avvikla i Vikingskipet på Hamar helga månadsskiftet februar/mars. 24 menn og like mange kvinner frå 14 ulike land deltok i meisterskapen. Det var sjuande gongen Vikingskipet var arena for ein verdsmeisterskap i firkamp.

Nederlendaren Patrick Roest forsvarte meistertittelen, han var også bestemann på dei tre lengste distansane. På 500 meter gjekk Seitaro Ichinohe frå Japan fortast av alle. Ireen Wüst frå Nederland vart verdsmeister for sjuande gong, ho vann også 1500-meteren. Tsjekkiske Martina Sáblíková stod nok ein gong for bestetidene på dei to lengste distansane, medan Karolina Bosiek frå Polen vart nummer 1 på 500 meter.

Dei fire norske deltakarane vart nummer 2 Sverre Lunde Pedersen, 11 Hallgeir Engebråten, 12 Håvard Bøkko og 22 Sofie Karoline Haugen.

= Skeise-VM 2020=
## Menn



Dato: 28. februar og 1. mars

### 500 meter




### 5&nbsp;000 meter




### 1500 meter




### 10&nbsp;000 meter




## Kvinner



Dato: 28. februar og 1. mars

### 500 meter




### 3&nbsp;000 meter




### 1500 meter




### 5&nbsp;000 meter




## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Wereldkampioenschappen schaatsen allround 2020|Wereldkampioenschappen schaatsen allround 2020]]» frå ,  den 27. januar 2024.*
Kunstløp under Vinter-OL 1924

**Kunstløp under Vinter-OL 1924** vart avvikla i dagane frå 28. januar til 1. februar på Stade de Mont Blanc, 1034 meter over havet, i Chamonix. 8 kvinner/jenter og 9 karar deltok i enkeltløpa, 9 par deltok i parløp.

### Kvinner





### Karar





### Parløp





## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kunstløp under Vinter-OL 1924|Kunstløp under Vinter-OL 1924]]» frå ,  den 27. januar 2024.*
Skeise-VM 2019 i firkamp

**Verdsmeisterskapen på skeiser 2019 i firkamp** vart avvikla i Calgary i Canada dagane frå 9. til 11. mars. 24 menn og like mange kvinner frå 18 ulike land deltok i meisterskapen.

Tsjekkiske Martina Sáblíková vart verdsmeister for femte gong. Ho sette verdsrekord på 3&nbsp;000 meter med tida 3.53,3 og på 5&nbsp;000 m med 6.42,0. Miho Takagi frå Japan sigra på 500 m og 1500 m og vart nummer 2 samanlagt. Nederlendaren Patrick Roest forsvarte meistertittelen og sette verdsrekord i firkamp. Han sigra også på 5&nbsp;000 meter og på mila. Antoine Gélinas-Beaulieu frå Canada fekk bestetid på 500 meter og norske Sverre Lunde Pedersen på 1500 meter.

Dei norske deltakarane vart nummer 2 Sverre Lunde Pedersen, 6 Sindre Henriksen, 10 Ida Njåtun, 11 Håvard Bøkko og 21 Ragne Wiklund.

= Skeise-VM 2019=
## Menn



Dato: 2.–3. mars

### 500 meter




### 5&nbsp;000 meter




### 1500 meter




### 10&nbsp;000 meter




## Kvinner



Dato: 2.–3. mars

### 500 meter




### 3&nbsp;000 meter




### 1500 meter




### 5&nbsp;000 meter




## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Wereldkampioenschappen schaatsen allround 2019|Wereldkampioenschappen schaatsen allround 2019]]» frå ,  den 26. januar 2024.*
Epke Zonderland

**Epke Jan Zonderland** () er ein nederlandsk tidlegare turnar frå Lemmer. Han var spesialist i svingstang, ei øving der han i 2012 vart olympisk meister og i tida 2011-19 vart tre gongar verdsmeister og tre gongar europameister.

## Aktiv
Zonderland markerte seg i 2007 ved å vinne bronsemedaljen i skranke i europameisterskapen og verte fjerdemann i svingstang under verdsmeisterskapen. Året etter vart han nummer 7 i spesialøvinga svingstang då Sommar-OL 2008 vart avvikla i Beijing. Sidan vart han andremannn i svingstang under Turn-VM 2009 og Turn-VM 2010. I 2011 vann han gullmedaljen i øvinga ved europameisterskapen i Berlin, samt ein sølvmedalje i skranke.

Under dei olympiske leikane 2012 i London presterte Zonderland nær feilfritt i ei svingstang-øving med høg vanskegrad og sikra seg den olympiske gullmedaljen. De neste to åra vann han svingstang ved i Turn-VM 2013 i Antwerpen, EM 2014 i Sofia og Turn-VM 2014 i Nanning. Etter ein lang skadeperiode kom Zonderland tilbake og fekk sølvmedalje i svingstang ved Turn-VM 2017, og deretter gull i Turn-VM 2018 og Turn-EM 2019.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Epke Zonderland|Epke Zonderland]]» frå ,  den 26. januar 2024.*  
*
Turn-VM 2002

**Den 36. verdsmeisterskapen i turning** vart avvikla i Debrecen i Ungarn dagane frå 20. til 24. november 2002. Det vart tevla i seks enkeltøvingar for menn og fire for kvinner.

### Bøylehest





### Frittståande





### Hopp





### Ringar





### Skranke





### Svingstang





## Kvinner
### Bom





### Frittståande





### Hopp





### Skranke





## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:2002 World Artistic Gymnastics Championships|2002 World Artistic Gymnastics Championships]]» frå ,  den 27. januar 2024.*
Fangfolk

**Fang**, alternativt **fãn** eller **pahouin**, er eit jordbrukande bantufolk frå Ekvatorial-Guinea, sørvestre Kamerun, nordvestre Gabon og São Tomé og Príncipe. Overslag over folketalet deira varierer mellom 1 og 3 millionar. Dei utgjer kring 85 % av alle innbyggjarane i Ekvatorial-Guinea, der dei dermed er den største folkegruppa. Dei er også den største folkegruppa i Gabon, der dei utgjer rundt ein firedel av innbyggjarane.

Kunstverk laga av fangfolk, særleg av tre, jern og kleberstein, er regionalt kjende. Dei utskorne tremaskene og idolfigurane deira er blitt stilte ut ved museum over heile verda.

## Historie
Etter  tradisjonen innvandra fangfolket til det noverande leveområdet sitt tidleg på 1800-talet. Dei var eit krigarfolk som fekk rykte på seg for å vera kannibalar, noko som ved avskrekking hjelpte dei til å få kontroll over nye landområde og halda fiendar på avstand. På den andre sida bidrog ryktet om kannibalisme også til å rettferdiggjera mishandling og slavehald av dei. Seinare etnologar som har brukt tid i lag med fangfolk har funne at bein og skallar dei hadde framme og i treboksar var æra leivningar av forfedrane deira, ikkje prov på kannialisme.

## Religion
Den tradisjonelle religionen til fangfolk er sentrert rundt forfedrane, som ein trur utøver makt i livet etter dette. Relikt etter tidlegare leiarar i form av skallar og lange bein blir trudd å hjelpa familien med å behalda makta og bli ved helse.

I 1939 blei fangfolket rekna for å vera blitt kristna. Men seinare har bwiti, ein kult med element frå kristendom og tradisjonell religion, hatt stor framgang. Heksetru blei eit viktig innslag.

## Organisasjon
Tradisjonelt er fangsamfunnet organisert i klanar utan ei sentral politisk leiing. I Ekvatorial-Guinea og Gabon dominerer fangfolk det politiske livet.

## Kjende fangfolk
*Léon M'ba, president i Gabon
*Teodoro Obiang Nguema Mbasogo, president i Ekvatorial-Guinea
*Raymond Ndong Sima, gabonsk statsminister
*Francisco Macías Nguema, president i Ekvatorial-Guinea

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Fang people|Fang people]]» frå , og «[[:no:Fang (folk)|Fang (folk)]]» frå  den 27. januar 2024.*
AUS 32

**AUS 32** , også kjend som **DEF** og marknadsført som **AdBlue**) er ei væske brukt til å minske mengda av luftureining frå dieselmotorar. AUS 32 er ei flytande løysing med 32.5% urea og 67.5% deionisert vatn. AUS32 vert konsumert i selektive katalysereduksjonar som minskar konsentrasjonenen av nitrogenoksidar () i utsleppa av dieseleksos frå dieselmaskiner.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Diesel exhaust fluid|Diesel exhaust fluid]]» frå , den 27. januar 2024*
Skeise-VM 2022 i firkamp

**Verdsmeisterskapen på skeiser 2022 i firkamp** vart avvikla i Vikingskipet på Hamar laurdag 5. og sundag 6. mars. 20 menn og 14 kvinner frå 18 ulike land deltok i meisterskapen. Det var åttande gongen Vikingskipet var arena for ein verdsmeisterskap i firkamp.

Svenske Nils van der Poel vart verdmeister etter å ha vore suverent best både 5&nbsp;000 meter og på mila. Denis Morozov frå Kasakhstan var bestemann på 500 meter, medan Bart Swings som representerte Belgia sigra på 1500 meter.

Irene Schouten frå Nederland vart verdsmeister i kvinneklassa, ho vann også 3&nbsp;000-meterløpet. Japanske Miho Takagi skreid inn til triumf på dei kortaste distansane, medan tsjekkiske Martina Sáblíková atter ein gong fekk bestetid på 5&nbsp;000-meteren.

Dei fire norske deltakarane vart nummer 4 Peder Kongshaug og Ragne Wiklund, 5 Sander Eitrem, 14 Sofie Karoline Haugen og 18 Kristian Ulekleiv.

= Skeise-VM 2022=
## Menn



Dato: 5.–6. mars

### 500 meter




### 5&nbsp;000 meter




### 1500 meter




### 10&nbsp;000 meter




## Kvinner



Dato: 5.–6. mars

### 500 meter




### 3&nbsp;000 meter




### 1500 meter




### 5&nbsp;000 meter




## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Wereldkampioenschappen schaatsen allround 2022|Wereldkampioenschappen schaatsen allround 2022]]» frå ,  den 28. januar 2024.*
Beskytta tittel

Ein **beskytta tittel** er ei nemning som blir brukt til å beskriva ein profesjon, ei utdanning eller liknande, og som er atterhald dem som oppfyller særlege kriterium som å ha bestått ein bestemd eksamen eller oppnådd ein offisiell godkjenning. Særleg titlar som gir inntrykk av særlege kvalifikasjonar, rettar eller formelle oppgåver, for eksempel innan rettsvesenet eller helsevesenet, er beskytta i mange land. Typiske eksempel er titlar som jurist/advokat og lege

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Beskyttet tittel|Beskyttet tittel]]» frå ,  den 28. januar 2024.*
Kristian Trægde

**Kristian Trægde** () var ein norsk meteorolog og vêrvarslar. Han kom frå øya Hille utafor Mandal. 

Trægde verka som statsmeteorolog ved Meteorologisk institutt i tida 1962-1980. Han var ein av dei første meteorologar på fjernsyn i Noreg. Etter kvart tok han og del i fleire underhaldningsprogram på NRK. Trægde var i 1981 leiar for programmet "Klart det går!" på NRK fjernsynet. Han var ein populær TV-kjendis, og med sitt sjarmerande smil vart han på mange måtar eit symbol på «det blide sørland». 

Otto Nielsen si revyvise «Kjære Trægde» alluderer til Trægde som meteorolog.

## Bibliografi
*
* 
* 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:no:Kristian Trægde|Kristian Trægde]]» frå , den 28. januar 2024*

## Bakgrunnsstoff
* VG/NTB: Kristian Trægde er død (16.02.2006)
Max Whitlock

**Max Anthony Whitlock** () er ein britisk turnar som er trefaldig verdsmeister to gongar olympisk meister i bøylehest og olympisk meister 2016 i frittståande. 

## Aktiv
Whitlock bidrog i fire øvingar då Storbritanniavåren 2012 vann lagtevlinga ved europameisterskapen i Montpellier. Under Sommar-OL 2012 i London vann han to bronsemedaljar, fyrst med det britiske mannskapet i lagtevlinga og deretter i bøylehest. I 2013 vart han europameister i frittståande, året etter i bøylehest. Ved Turn-VM 2015 i Glasgow vart Whitlock verdsmeister på bøylehest. Under Sommar-OL 2016 i Rio de Janeiro fekk han bronse i mangekampen, før han vann gullmedaljen i så vel frittståande som bøylehest, noko som gjorde ham til den fyrste britiske olympiameister i turn. Han heldt fram med å vinne gullmedaljar i bøylehest i dei neste store meisterskapane: Turn-VM 2017 i Montreal, Turn-EM 2019 i Szczecin, Turn-VM 2019 i Stuttgart og under dei olympiske leikane i Tokyo i 2021. Også i Turn-VM 2023 kvalifiserte han til finalen i bøylehest, eit fall i øvinga gjorde at han enda på femteplassen.

Whitlock har sanka seks (3-0-3) OL-medaljar, åtte (3-5-0) VM-medaljar og åtte (4-3-1) EM-medaljar i turn.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Max Whitlock|Max Whitlock]]» frå ,  den 28. januar 2024.*
Fang

**Fang** er eit bantuspråk i nigerkongo-familien som blir tala av litt over éin million menneske i Gabon, Kamerun, Ekvatorial-Guinea og Republikken Kongo. Fang er det mest utbreidde språket i Ekvatorial-Guinea, der det blir brukt av nærare 300 000 menneske. Det blir også tala av 588 000 menneske i Gabon, 121 000 i Kamerun og 8100 i Republikken Kongo.
Språket er i slekt med bulu og ewondo, som er utbreidde i Sør-Kamerun.

Under president Macías Nguema var fang offisielt språk i Ekvatorial-Guinea, men i 1982 blei det erstatta av spansk i den tredje grunnlova. Siden har kvar versjon av grunnlova anerkjent fang og andre språk som innfødde i landet og ein integral del av den nasjonale kulturen, sjølv om desse språka ikkje har offisiell status.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Fang (språk)|Fang (språk)]]» frå ,  den 28. januar 2024.*  

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Fang language|Fang language]]» frå ,  den 28. januar 2024.*
Skrumplever

**Skrumplever** eller **levercirrhose** (av gresk *kirrhos* som betyr gul), er ein leversjukdom. Han består i at cellene til levra gradvis blir øydelagde, slik at organet ikkje lenger kan utføra dei livsviktige funksjonane sine. Gulsott er eit vanleg symptom. Innskrumpinga fører også til blokkering av portvenen, som fører blod til levra, og som kan føra til væske i bukhola (ascites eller bukvattersott). Skrumplever kan koma av ulike leverlidingar, men mange giftstoff blir tekne opp og brotne ned i levra, og dette forklarer kvifor levra kan skadast ved overbelasting eller forgifting. Den vanlegaste årsaka til skrumplever er misbruk av alkohol.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Skrumplever|Skrumplever]]» frå ,  den 29. januar 2024.*
Nordiske greiner under Vinter-OL 1924

**Nordiske greiner** på ski under Vinter-OL 1924 i Chamonix omfatta fire øvingar, alle for menn. I langrenn var det to individuelle øvingar, elles tevla deltakarane i kombinert og i spesielt hopprenn. 

## Langrenn
### 18 km



Dato: 2. februar


### 50 km



Dato: 30. januar


## Kombinert



Dato: 2. og 4. februar


## Spesielt hopprenn



Dato: 4. februar


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nordiske grener under Vinter-OL 1924|Nordiske grener under Vinter-OL 1924]]» frå ,  den 29. januar 2024.*
Eleftherios Petrounias

**Eleftherios Petrounias** () er ein gresk turnar frå Aten. Han er spesialist i ringar og har vunne seks EM-gull, tre VM-gull og eitt OL-gull i øvinga.

Petrounias la beslag på bronseplassen i ringar ved Turn-EM 2011. Frå 2015 var han den klare einaren i ringar innom turnsporten. Han vann øvinga både i europameisterskapen og verdsmeisterskapen 2015, året etter forsvarte han EM-tittelen, før han under Sommar-OL 2016 i Rio de Janeiro sigra med god margin til dei andre medaljørane. Åra 2017 og 2018 vann han gullmedaljen i ringar i så vel europameisterskapane som verdsmeisterskapane.  

I 2021 kom Petrounias tilbake i verdstoppen i ringar. Seint i april vart han europameister i Basel, drygt tre månader seinare vann han bronsemedaljen under dei olympiske leikane i Tokyo. Ved EM 2022 i München vart han den fyrste turnaren med seks EM-gullmedaljar. År 2023 fekk han bronse i ringar ved EM i Antalya, og sølv i øvinga ved Turn-VM 2023 i Antwerpen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eleftherios Petrounias|Eleftherios Petrounias]]» frå ,  den 31. januar 2024.*
University of Manchester

**University of Manchester** er eit britisk universitet som ligg i Manchester i England. Med meir enn 40 000 studentar på 500 akademiske program, meir enn 10 000 tilsette og ei årleg inntekt på meir enn 600 000 000 pund, er det blant dei største institusjonane for høgare utdanning i Storbritannia.

## Rangeringar
University of Manchester blei rangert som nummer 28 av 126 britiske universitet på Complete University Guide si liste for 2016, og som nummer 29 av 119 britiske universitet på *[[The Guardian]]* si liste frå same året.

THE World University Rankings 2014-2015 plasserte universitetet som 52 av dei 500 beste universiteta i verda. I QS World University Rankings for 2014 blei universitetet rangert som nummer 30 og i Academic Ranking of World Universities (Shanghai-rankinga) for 2014 som nummer 38 av universiteta i verda.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:University of Manchester|University of Manchester]]» frå ,  den 31. januar 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Julia Simon

**Julia Simon** () er ein fransk skiskyttar fødd i Albertville. Ho vart verdsmeister 2021 i parstafett og 2023 i jaktstart. Simon gjekk heilt til topps Verdscupen i skiskyting 2023.

Simon kom fyrste gong på pallen i eit verdscuprenn 5. desember 2019 i Östersund, der ho vart nummer 3 på 15 kilometer. 14. mars 2020 sikra ho seg sin fyrste triumf i eit individuelt verdscuprenn i Kontiolahti, då på jaktstart. Ved VM i skiskyting 2021 i Pokljuka vart ho verdsmeister i parstafett, saman med Antonin Guigonnat. Under Vinter-OL 2022 i Kina gjekk ho den andre etappen for det franske mannskapet som tok sølv i mix-stafett. I VM i skiskyting 2023 i Oberhof opna ho med å take ein bronse i mix-stafetten, for så å vinne gullmedaljen på jaktstarten. På meisterskapens siste dag og fellesstarten tok ho ein ny bronsemedalje.

Gjennom 2023-sesongen viste Simon seg som den beste kvinnelege skiskyttaren. Med 1093 poeng vann ho den store IBU-pokalen, 182 poeng framom Dorothea Wierer frå Italia. Pr 31. januar 2024 står Simon bokført med 10-ti sigrar i enkeltrenn i verdscupen i skiskyting.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Julia Simon|Julia Simon]]» frå ,  den 31. januar 2024.*
Elvira Öberg

**Elvira Karin Öberg** () er ein svensk skiskyttar frå Jukkasjärvi. Ho vart olympisk meister i stafett under Vinter-OL 2022, der ho også sikra seg sølvmedaljen i så vel sprint som i jaktstart. Öberg kom på andreplass i Verdscupen i skiskyting 2022.

I tida frå desember 2021 til desember 2023 sigra Öberg i 8-åtte enkeltrenn i verdscupen i skiskyting. 

Hanna Öberg er hennar eldre syster.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Elvira Öberg|Elvira Öberg]]» frå ,  den 31. januar 2024.*  

## Bakgrunnsstoff
Alida

**Alida**  er eit kvinnenamn, ei vanleg nederlandsk form av Adelaide til rundt 1960. Det er sett saman av *adal*, 'edel' og *heid*, 'glans, glitter'. Namnet var også vanleg i Noreg mellom 1860 og 1910, då innvandring var vanleg. 
## Kjende namneberarar
* Alida Schuyler (1656–1727), forretningskvinne i Ny-Nederland
* Alida Withoos (1661–1730), nederlandsk botanisk kunstnar og målar
* Alida Rouffe (1874–1949), fransk skodespelar
* Alida Brittain (1883–1943), britisk musikar og journalist
* Alida Malkus (1888–1976), amerikansk forfattar av barnebøker
* Alida Neave (verka rundt 1929), sørafrikansk tennisspelar

* Alida van der Anker-Doedens (1922–2014), nederlandsk padlar
* Alida van den Bos (1902–2003), nederlandsk turnar
* Alida Bolten (1903–1984), nederlandsk symjar
* Alida Bosshardt (1913–2007), nederlandsk frelsesarméoffiser
* Alida de Vries (1914–2007), nederlandsk sprintar
* Alida Valli (1921–2006), italiensk skodespelar
* Alida Vázquez (1929–2015), meksikansk komponist
* Vija Artmane (1929–2008), latvisk skodespelar
* Alida Cosijn (1931–2016), nederlandsk keramikar kjend som Lies Cosijn
* Lidy Stoppelman (fødd 1933), nederlandsk kunstløpar

* Alida Chelli (1943–2012), italiensk skodespelar, songar og TV-vertinne
* Alida C.M. Besseling (1944–2014), nederlandsk politikar og aktivist kjend som Alice Besseling
* Alida Rockefeller Messinger (fødd 1948), amerikansk filantrop
* Alīda Ābola (fødd 1954), latvisk orienteringsløpar
* Alida Hisku (fødd 1957), albansk songar
* Alida Marcovici (fødd 1973), rumensk volleyballspelar
* Alida Gray (fødd 1977), amerikansk judoutøvar
* Alida Morberg (fødd 1985), svensk skodespelar
* Alida Garpestad Peck (fødd 1991), norsk songar og låtskrivar
* Alida Chen (fødd 1996), nederlandsk badmintonspelar
* Alida Garcia, amerikansk samfunnsaktivist

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Alida|Alida]]» frå ,  den 31. januar 2024.*
Kvitrote

**Kvitrote** er ein type sopprote som angrip cellulosen og ligninet i ved. Veden blir broten ned til ein finare fiberstruktur og blir svakare. Samstundes blir han bleik eller kvit på farge.

Cellulosen og ligninet blir angripne samtidig, og stort sett med same fart. Under roteåtaket blir fargestoff og pigment angripne slik at treet blir bleikt eller kvitt, noko som har gitt opphav til namnet.

Svært mange av dei kjukene eller poresoppane ein ser i skogen på daude tre eller stammer står bak kvitrote. Nokre døme er sinoberkjuke, raggkjuke, labyrintkjuke og knuskkjuke.

## Kjelder
Skeise-VM 1970 i sprint-firkamp

**Verdsmeisterskapen 1970 i sprint-firkamp på skeiser** vart arrangert i West Allis i delstaten Wisconsin i USA. Meisterskapen var den fyrste med eit program i sprint-firkamp, det er med to 500-meterar og to 1000-meterar. 61 utøvarar, 33 karar og 28 kvinner, deltok i meisterskapen.

Valerij Muratov og Ljudmila J. Titova, begge representantar for Sovjetunionen, vart verdsmeistrar. Titova sigra også på begge 500-meterane, med Ellie van den Brom frå Nederland og sovjetiske Nina Statkevitsj vann dei respektive 1000-meterløpa. Svenske Hasse Börjes vann 500 meter både laurdag og sundag, landsmannen Göran Claeson den fyrste 1000-meteren og Ard Schenk frå Nederland den siste.

## Verdsmeisterskapen 1970 i skeise-sprint/Menn



Dato: 21./22. februar

### 500 meter




### 1000 meter




### 500 meter




### 1000 meter




## Verdsmeisterskapen 1970 i skeise-sprint/Kvinner



Dato: 21./22. februar

### 500 meter




### 1000 meter




### 500 meter




### 1000 meter




## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Wereldkampioenschappen schaatsen sprint 1970|Wereldkampioenschappen schaatsen sprint 1970]]» frå ,  den 1. februar 2024.*
Nareau

**Nareau** (kiribatisk for ‘edderkoppherren’) eller **Nareau te Moa-ni-bai** (‘edderkoppherren av dei fyrste tinga’) er ein skapargud frå mytologien på Gilbertøyane.

I byrjinga var Nareau åleine på Te Bo ma Te Maki, ‘mørket og samanfattinga’. Av sand og vatn skapte Nareau to urvesen, Na Atibu og Nei Teukez.

Saman fekk dei fram fleire gudar: Te Ikawai (‘den eldste’), Nei Marena  (‘‘kvinna imellom’), Te Nao (‘bølgja’), Na Kika (‘blekksprutherren’) og Ruki (‘ålen’). Til slutt blei Na Atibu riven sund, og kroppsdelane hans blei til verda. Antan Nareu sjølv eller ein yngre gud med det same namnet, «yngre edderkopp» eller Te Kikinto (‘urokråka’), skapte sola og månen av Na Atibu sine auge, stjernene frå hjernen hans og jorda frå beina og kjøtet.

## Sjå òg
*Areop-Enap

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nareau|Nareau]]» frå ,  den 29. januar 2024.*
Glasgow International Jazz Festival

**Glasgow International Jazz Festival** er ein årleg jazzfestival i Glasgow i Skottland. Han blei skipa i 1987.

Han blir halden i juni i Merchant City-området i Glasgow. Den største scenen står i friluft ved George Square, medan den viktigaste innandørs basen er det nyrenoverte Old Fruitmarket, ein del av Glasgow City Halls-komplekset. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Glasgow International Jazz Festival|Glasgow International Jazz Festival]]» frå ,  den 1. februar 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

* Officiell nettside
The Soup Dragons

**The Soup Dragons** er eit skotsk alternativt rockeband frå slutten av 1980-talet og byrjinga av 1990-talet. Det har namn etter ein figur i barne-TV-serien *[[Clangers]]* frå 1970-talet. Gruppa er best kjend for coverversjonen sin av Rolling Stones sin song «I'm Free», som var ein Topp 5-hitt i Storbritannia i 1990; og «Divine Thing», ein Topp 40-hitt i USA i 1992.

## Historie
Soup Dragons blei danna i Bellshill, ein by nær Motherwell, i 1985. Medlemmane var Sean Dickson (vokal, hovudgitar) (fødd 1966), Jim McCulloch (gitar, andrestemme) som erstatta Ian Whitehall, og Sushil K. Dade (bass, fødd 1966 i Glasgow). Den opphavlege trommeslageren Ross A. Sinclair (fødd 1966 i Bearsden i Glasgow) forlet gruppa etter det fyrste albumet, *This Is Our Art*, for å følgja ein karriere i kunst, og han blei erstatta av Paul Quinn (fødd 9. august 1963). Dei fleste songane deira var skrivne av Sean Dickson.

The Soup Dragons blei oppløyst i 1995. Paul Quinn blei med i Teenage Fanclub. Sushil K. Dade danna den eksperimentelle postrock-gruppa Future Pilot A.K.A. og blei seinare produsent for BBC Radio 3. Sean Dickson skipa The High Fidelity  og har gjeve ut mange album med andre kunstnarar som Bootsy Collins, Yoko Ono, Crystal Waters og David McAlmont. Jim McCulloch blei med i Superstar, skreiv og spela inn musikk saman med Isobel Campbell, og danna folk-gruppa Snowgoose. Ross A. Sinclair hadde ei vellykka karriere innen kunst, og vann ei rekkje internasjonale prisar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:The Soup Dragons|The Soup Dragons]]» frå ,  den 1. februar 2024.*
Estuaire

**Estuaire** er ein provins i Gabon. Han ligg nordvest i landet, kring hovudstaden Libreville. Talet på innbyggjar i provinsen er 895 689 (2013). Arealet er 20 740 kvadratkilometer. Estuaire grensar til Woleu-Ntem, Moyen-Ogooué og Ogooué-Maritime.

Estuaire er delt inn i følgjande departement:

* Komo (Komo-Kango)
* Komo-Mondah
* Komo-Océan
* Libreville
* Noya

Følgjande byar (**) høyrer til provinsen:

* Akanda
* Cocobeach
* Kango
* Libreville
* Ndzomoé
* Ntoum
* Owendo

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Estuaire|Estuaire]]» frå ,  den 1. februar 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Ngounié

**Ngounié** er ein provins i Gabon. Han har namn etter Ngouniéelva. Provinsen har eit areal på &nbsp;km², og provinshovudstaden er Mouila. Provinsen hadde  innbyggjarar i 2013.

I søraust grensar Ngounié til regionen Niari i Republikken Kongo. I Gabon grenser han til følgjande provinsar:
* Nyanga – sør
* Ogooué-Maritime – vest
* Moyen-Ogooué – nord
* Ogooué-Ivindo – nordaust
* Ogooué-Lolo – aust

## Departement

Ngounié er delt inn i sju departement:
* Boumi-Louetsi (Mbigou)
* Dola (Ndende)
* Douya-Onoy (Mouila)
* Louetsi-Wano (Lebamba)
* Ndolou (Mandji)
* Ogoulou (Mimongo)
* Tsamba-Magotsi (Fougamou)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Ngounié|Ngounié]]» frå ,  den 1. februar 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Provinsar i Gabon

**Gabon** er delt inn i ni provinsar. Provinsane er i sin tur delt inn i 37 departement.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Gabons provinser|Gabons provinser]]» frå ,  den 1. februar 2024.*  

## Bakgrunnsstoff
* Statoids
Nyanga

**Nyanga** er den sørlegaste provinsen i Gabon. Han har namn etter Nyangaelva. Provinsen har eit areal på &nbsp;km², og provinshovudstaden er Tchibanga.

Nyanga har kyst mot Atlanterhavet i vest, og grensar til regionane Kouliou og Niari i Republikken Kongo i sør og aust. I nord grensar han til den gabonske regionen Ngounié, og i nordvest til Ogooué-Maritime.

## Departement
Nyanga er delt inn i fire departement:
* Basse-Banio (Mayumba)
* Douigni (Moabi)
* Haute-Banio (Minvoul)
* Mougoutsi (Tchibanga)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Nyanga|Nyanga]]» frå ,  den 1. februar 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

*