open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dei sentrale Alpane

**Dei sentrale alpane** er hovudfjellkjeda i Dei austlege alpane, og inneheld nokre av dei høgaste fjelltoppane i den austerrikske delen av Alpane. Ho ligg mellom Dei nordlege og Dei sørlege kalksteinsalpane, som begge har ei anna geologisk samansetting. Fjellkjeda strekkjer seg frå Bernina-massivet i Graubünden i Sveits i vest og til dei lågare områda aust for Mura, som Hochwechsel i Steiermark.

Fjellkjeder i Dei sentrale Alpane (frå aust mot vest):

* Fjell aust for Mura (inkludert Hochwechsel, Fischbachalpane, Grazer Bergland) (1)
* Laventtaleralpane (2)
* Niedere Tauern (3)
* Nockfjella (4)
* Hohe Tauern (5) 
* Kitzbühleralpane (6) 
* Zillertaleralpane (7)
* Tuxeralpane (8)
* Stubaieralpane (9)
* Sarntaleralpane (10)
* Ötztaleralpane (11) 
* Samnaunfjella (12)
* Verwallfjella (13)
* Rätikon (14)
* Silvretta (15)
* Sesvenna (16) 
* Albulaalpane (17)
* Plessuralpane (18) 
* Oberhalbsteineralpane (19) 
* Livignoalpane (20) 
* Bernina (21) 
* Bergamoalpane (22)
Dei sørlege kalksteinsalpane

**Dei sørlege kalksteinsalpane** er ei fjellkjede i Dei austlege Alpane sør for Dei sentrale alpane. Skilnaden mellom desse to fjellkjedene er den geologiske samansettinga, og at Dei sentrale Alpane har høgare fjelltoppar. Dei sørlege kalksteinsalpane strekkjer seg frå Sobretta-Gavia-alpane i Lombardia i vest til Pohorje i Slovenia i aust.

Fjellkjeder i Dei sørlege kalksteinsalpane er (frå aust til vest):

* Pohorje (tysk *Bachergebirge*) (1)
* Kamnikalpane eller Savinja-alpane (2)
* Karawanken / Karavanke (3)
* Dei juliske Alpane (4)
* Gailtaleralpane (5)
* Dei karniske Alpane (6)
* Dei sørlege karniske alpane (7)
* Dolomittane (8)
* Fiemme-alpane (9)
* Vizentine-alpane (10)
* Nonsberg-alpane (11)
* Brenta-massivet(12) 
* Fjell rundt Gardasjøen (13)
* Ortleralpane (14)
* Adamello-Presanella-massivet (15)
* Sobretta-Gavia-alpane (16)
Barreiro

**Barreiro** er ein by i Portugal i distriktet Setúbal i storbyregionen rundt Lisboa. 

Byen er hovudsetet i ein kommune med ei omstrekning på 33,81 km² og eit innbyggjartal på om lag 80&nbsp;000, delt inn i 8 freguesias. Kommuna grensar mot Moita kommune i aust, Palmela mot søraust, Setúbal og Sesimbra i sør, Seixal mot vest og mot elva Tejo i nord. På den andre elvebreidda kan ein sjå hovudstaden Lisboa. Barreiro fekk bystatus i 1984.

Barreiro har følgjande freguesiaer:

* Alto do Seixalinho
* Barreiro freguesia
* Coina
* Lavradio 
* Palhais
* Santo André
* Santo António da Charneca
* Verderena

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Ennstaleralpane

**Ennstaleralpane** er ei fjellkjede i Dei nordlege kalksteinsalpane. Ho ligg i dei  austerrikske forbundslanda Steiermark og Oberösterreich, størstedelen i Steiermark. Det mest vidkjende området i Ennstaleralpane er Gesäuse, ein dal der elva Enns bryt gjennom kalksteinen. Den høgaste toppen i fjellkjeda er Hochtor på 2&nbsp;369 meter over havet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Ennstaler Alpen|Ennstaler Alpen]]» frå ,  den 14. februar 2007.*
Securitate

**Securitate** (rumensk for *Tryggleik*; offisielt namn **Departamentul Securităţii Statului**, *Det statlege tryggingsdepartement*), var det hemmelege politiet i det kommunistiske Romania. Tidlegare blei det hemmelege politiet kalla **Siguranţa statului** (Statens tryggleik). I forhold til folketalet var Securitate det største hemmelege politiet i Austblokka.
Securitas

**Securitas** er eit norsk selskap som sel vakt- og tryggingstenester. Firmaet er ein del av Securitas AB som blei oppretta i Sverige i 1934, og no er eit internasjonalt konsern.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Eliel Lagercrantz

**Eliel Lagercrantz** () var ein finsk fennougrist. Han skreiv magisteravhandlinga si i 1919, og doktorerte i Helsingfors i 1927. I studietida studerte han både i Hamburg, Budapest og Paris. Lagercrantz vart professor i Helsingfors i 1965. Han arbeidde også ved Universitetet i Oslo.

## Forskingsområde

Lagercrantz arbeidde framfor alt med samiske språk. Han skreiv grammatikkar for tre til då lite utforska samiske språkformer: nordsamiske sjøsamedialektar, arjeplogsamisk/pitesamisk og vefsnsamisk (sørsamisk). I tillegg skreiv han ei tobands ordbok med nesten 9000 ord, der kvar ordartikkel i detalj gjekk gjennom ordformene i kvar einskild samisk dialekt, frå Røros til Kolahalvøya.

Lagercrantz gav også ut tekstsamlingar over fleire samiske dialektar.

## Bibliografi (utdrag)

* 1923: 
* 1926: 
* 1926: 
* 1929: Sprachlehre des Nordlappischen : nach den seelappischen. Bulletin / Oslo etnografiske museum ; 3. Oslo
* 1939: Lappischer Wortschatz von Eliel Lagercrantz. Lexica Societatis Fenno-Ugricae ; 6. Helsinki, 1939. 2 bind.
* 1950: Entwicklungspsychologische Analyse lappischer Folklore . FF Communications ; 138. Helsinki : Suomalainen tiedeakatemia, 1950.
* 1950: Laulava lappi : tunturinkävijän ja tutkijan elämyksiä ja mietteitä. Porvoo : Söderström, 1950.
* 1957: West- und sydlappische Texte 1. Mémoires de la Société finno-ougrienne ; 112
* 1958: Lyngenlappische, nordwestlappische und westfjordlappische Texte 2 Mémoires de la Société finno-orgrienne ; 115
* 1959: Seelappische Texte des Varangergebiets 3. Suomalais-ugrilaisen seuran toimituksia ; 117.
* 1960: Seelappische Gesangsmotive des Varangergebiets mit Noten. Suomalais-ugrilaisen seuran toimituksia ; 120
* 1961: See- und Skolte-lappische Texte des südlichen Varangergebiets 5 .Suomalais-ugrilaisen seuran toimituksia ; 124
* 1963: Texte aus den see-, nord-, west-, und südlappischen Dialekten 6. Suomalais-ugrilaisen seuran toimituksia ; 126
* 1966: Sonagraphische Untersuchung lyrischer lappischer Volkslieder Enontekiö mit Noten und Erklärungen. Suomalais-ugrilaisen seuran toimituksia ; 141

## Bakgrunnsstoff
* Lagercrantz-prosjektet ved Varanger Samiske Museum
Wienerwald

**Wienerwald** er ein skogkledd og låg del av Alpane i austlege delar av Niederösterreich og Wien. Han dekkjer over 1&nbsp;000 kvadratkilometer og inkluderer den nordlegaste delen av Alpane. Wienerwald er definert som det åslendte landskapet mellom elvene Triesting, Gölsen, Traisen og Donau, og er ein mykje brukt friluftstad for innbyggjarane i og rundt Wien.

Winerwald ligg på grensa mellom Mostviertel og Industrieviertel, to av fire område i Nedre Austerrike, og strekkjer seg langt inn i Wien. 

Fjellrekkja Wienderwald er ei vidareføring av Dei austlege Alpane til Karpatane, og berre Donau og nokre tektoniske forkastingar nær Wien ligg mellom dei. Ho er den nordlege delen av sandstein-sona i Alpane, medan den sørlege delen er ein del av Dei nordlege kalksteinsalpane. Skogen i nord består hovudsakleg av bøk, eik og agnbøk, medan ein i sør har meir av gran og furu. I dei sørlege områda ligg og naturparken Föhrenberge.

Det høgaste punktet i Wienderwald er Schöpfl med 893 meter over havet, og her ligg Leopold Figl-observatoriet. Sjølv om Winerwald er eit verna naturområde er det truga av byspreiing. 

Naturparken Sandstein-Wienerwald ligg nær Purkersdorf, om lag 20 km vest for Wien.

Wienerwald har vore folkesett sidan 700-talet. Slavarar slo seg ned her etter folkevandringstida, og dei har gjeve namn til landsbyar som Döbling, Liesing eller Gablitz. Wienerwald var eit område der dei kongeleg i Wien kom for å jakte, men i byrjinga av 1500-talet vart område òg eit viktig skogbruksområde. Frå 1840 og vidare førte den industrielle utviklinga til auke busetjing i område. I 1870 hadde ein planar om å hogge ned heile skogen, men dette førte til omfattande offentleg motstand, der Josef Schöffel var ein av dei viktigaste personane.
I 1987 signerte guvernørane i Wien, Niederösterreich og Burgenland, ei såkalla *Wienerwald-erklæring* om å verne naturen i området. 

## Bakgrunnsstoff
* 360°x180° panoramabilete av Wienerwald (krev Quicktime)
Pia Haraldsen

**Pia Renate Haraldsen** () er ein norsk programleiar og artist.

Haraldsen er utdanna innan medie og kommunikasjon ved University of London.

I 2004 var Haraldsen frilansar for mellom anna VG, der ho var spaltist, TV 2 og ungdomsbladet *[[mag]]*. I oktober 2004 vart ho redaktør i motemagasinet *[[Cosmopolitan]]*. Ho sat òg som meddommar i shoppingprogrammet *Shopaholic* på TV3, saman med motejournalist Hilde Marstrander og modellpappa René Charles Gustavsen. Seinare har ho blitt eit kjent andlet på TV 2 som programleiar for *Kjendisjakten* og *Frokostquiz* på TV2. I februar 2007 byrja ho som politisk redaktør i humorprogrammet *[[Rikets røst]]* på TV 2.

## Deltaking
* 2005: *Kjendisjakten* (programleiar)
* 2006: *Sjamørskolen* (gjest)
* 2006: *På tråden med Synnøve* (seg sjølv)
* 2006: *Sommerquiz* (programleiar)
* 2006: *Frokostquiz* (programleiar)
* 2007: *Waschera* (gjest)
* 2007: *[[Skal vi danse]]* med Thomas Wendel (8. plass)
* 2007: *[[Senkveld med Thomas og Harald]]* (gjest)
* 2007: *Grosvold* (gjest)
* 2007: *Fra Hollywood til Parkveien* (seg sjølv)
* 2007: *Eva og Adam* (forteljar om feminisme)
* 2007: *Rikets røst* (reportar)
* 2008: *Torsdagsklubben* (reportar)
* 2008: *Norges Herligste* (seg sjølv)
* 2008: *Fredag* (gjest)
* 2009: *Sommertid* (gjest)
* 2009: *Pia og Jasmin* (seg sjølv)
* 2009: *Rødnesedagen 09* (seg sjølv)

## Bakgrunnsstoff
Mina Hadjian

**Mina Helen Hadjian** () er ein norsk programleiar i NRK P3 og NRK2. 

## Bakgrunn
Hadjian voks opp i London og på Kråkerøy i Fredrikstad. Ho har studert marknadsøkonomi ved Norges Markedshøyskole i Oslo og Marketing Communications, fransk og italiensk på Greenwich University i London.

## Yrkesliv
Hadjian debuterte på TV den 16. april 2007 i programmet *Usett: Mina*. Programmet fekk terningkast 1 av VG, som dagen etter skreiv at Mina skulle «tatovere terning-1'eren i rumpesprekken» — eit spark til forfattaren Ari Behn, som hadde fått tatovert eit terningkast 6.

Før NRK P3 var Hiadjian produsent i MTV Europe i London. Ho har og jobba i Kanal 24 og NRJ.

### Konfliktar
I juni 2007 vart Mina felt på fem punkt i Pressens Faglege Utvalg, for hets mot framstegspartipolitikaren Terje Søviknes i samband med eit direkteintervju. 

Den 17. oktober 2007 vart det kjend at Mina var blitt sagd opp av NRK. Bakgrunnen var samarbeidsproblem med leiinga og kollegane i NRK. Opseiinga skjedde like etter at Mina skjelte ut P3 og produsenten på direkten da teknikken svikta i den andre halvdelen av det direktesendte programmet «Mina». P3 reagerte først med å fjerne programmet frå resten av veka, men så kom meldinga om at ho fekk sparken.

### Fjernsyn
Hadjian var ein av programleiarane for talkshowet Studio 5 som gjekk på tv-kanalen FEM frå 2008 til 2010.

Hausten 2010 var Hadjian ein av kjendisane i TVNorge sin kjendisversjon av serien 71° nord.

I heile 2013 dreiv Mina Hadjian pilotprosjektet Radio Inside i Halden Fengsel. Radioprogram laga i samband med prosjektet blei sende både innanfor og utanfor fengselet.
I november 2013 stifta ho Røverhuset saman med Gyrid Listuen, eit prosjekt ved Oslo Fengsel. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* NRK P3
* NRK: ''Mina tatt av luften''
* Dagbladet:''P3-ledelsen fikk nok av Mina''
Rolf Sanne-Gundersen

**Rolf Sanne-Gundersen** () er ein norsk journalist og distriksredaktør i NRK Sogn og Fjordane.

Sanne-Gundersen var fødd på Våland i Stavanger. Han utdanna seg som lærar ved den dåverande lærarskulen i Sogndal (seinar Høgskulen i Sogn og Fjordane). Trass i at han er utdanna lærar, har han aldri arbeidd som det. Sanne-Gundersen er journalist og har arbeidd seg gradvis oppover i NRK-systemet.

## Karriere
Sanne-Gundersen starta mediekarriera si som sommarvikar i lokalavisa Firda Tidend i 1987 før han i mars 1988 fekk fast jobb som journalist i avisa Sogningen/Sogns Avis (i dag kjend som Sogn Avis). Etter dette var han innom både Firda, Norsk TV 2 og Dagbladet før han kom til NRK som reportar og nyhendejournalist for tv og radio i Sogn og Fjordane lokaldistrikt i 1997. 
Han arbeidde til 2009 som redaksjonssjef, før han overtok som distriktssjef i NRK Sogn og Fjordane, med hovudkontor i Førde. 

Han har også ei tid arbeidd som innanrikssjef i Dagsrevyen.

## Anna
Av anna kan nemnast at Sanne-Gundersen var avviklar og prosjektleiar for NRK sin fjernsynsserie Flo fjell & fjære med den tidlegare fotballstjerna Jostein Flo som programleiar. Serien gjekk sin sigersgang på både NRK1 og NRK2, og har seinare vorte vist både i Sverige og Danmark.

## Privat
Sanne-Gundersen er sambuar med NRK-journalisten Gro Ravnestad, og har fleire born.

## Kjelder
*Sanne-Gundersen sin profil på NRK Sogn og Fjordane sine nettsider
GHB

**GHB** er ei forkorting for det syntetiske stoffet og rusmiddelet **gammahydroksybutyrat**. 

GHB blir rekna som særleg farleg på grunn av den kraftige effekten, og at det er svært vanskeleg å måle til «rett» dose. Det er òg vanskeleg å behandle tilfelle av GHB-overdose på grunn av at det ikkje finst noka kjent motgift.

GHB vart framstilt som eit bedøvingsmiddel på 1950-talet. I dag blir det ulovleg framstilt og omsett som tablettar, i pulverform eller flytande på små flasker. Flytande form er mest vanleg.

Små dosar GHB gjev ein oppkvikkande rus: Ein føler seg vaken og kunstig pigg og opplagt. Større mengder kan gi ein bedøvande/sløvande effekt og hallusinasjonar (sansebedrag). Verknaden kjem etter 5–20 minutt og kan vare i halvannan til tre timar. Mange blir hissige og aggressive under rus. Sjølv små dosar kan føre til svimring, snøvling, hovudverk, krampar og lågare blodtrykk. Ved overdose kan brukaren svime av og hamne i koma mens hjartet blir svekka eller luftvegen blokkert. GHB er spesielt farleg når det blir bruka saman med alkohol. Langtidsbruk av GHB kan føre til psykiske problem og depresjonar.
Siste dagars heilage

**Dei siste dagars heilage**, ofte kalla **mormonarar**, er ei fellesnemning for fleire religiøse samfunn som byggjer på læra til den amerikanske predikanten Joseph Smith og profetiane han hevda å ha motteke. Dei ser på seg sjølv som kristne, og lære deira (ofte omtala som *mormonisme*) byggjer på kristendommen, men forheld seg til fleire tilleggsopenberringar til Bibelen. Dei ulike samfunna legg gjerne vekt på familieliv og sosialt samvær med kyrkjelyden, og utfører sine sakrament i tempel. Hovudboka til Dei siste dagars heilage er *[[Mormons bok]]*.

Den første mormonarkyrkja vart offisielt organisert etter bod frå Herren i Fayette i staten New York ved namnet Jesu Kristi kyrkje av siste dagars heilage den 6. april 1830. Sidan 1847 ligg hovudsetet i Salt Lake City i Utah. Etter kvart har rørsla splitta seg i ulike samfunn, men Jesu Kristi kyrkje av siste dagars heilage er framleis det største av kyrkjesamfunna.

Det er i dag om lag 14 millionar medlemer av Dei siste dagars heilage, og over 60&nbsp;000 misjonærar fordelt på 162 land og territorium. Til Noreg kom dei første misjonærane i 1851 og den første medlemen vart døypt i Risør same året. Det er 4500-5000 medlemer (2007) i Noreg , og kyrkjelydar finst i alle delar av landet.

## Sjå òg
* Engelen Moroni
* Melkisedek

## Bakgrunnsstoff
* Mormons bok (søkbar)
* Siste dagers hellige.no 
* The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints (engelsk heimeside)
* Jesu Kristi kirke av siste dagers hellige (norsk heimeside)
* Forskning på Mormons bok  (norsk side)
Sunna

**Sunna** (arabisk سنة, 'oppgått sti') er ei nemning som finst i fleire retningar av islam (ikkje berre sunniislam). Ordet blir ofte omsett med 'tradisjon'.

I sunniislam betyr sunna dei religiøse handlingane som vart innført av Muhammed i løpet av hans 23 år som leiar, og som muslimane først mottok gjennom konsensus mellom Muhammed sine disiplar (Sahaba), og vidare vart overført frå generasjon til generasjon. Nokre meiner at sunna eigentleg består av dei religiøse handlingane som vart innført av Abraham og berre vart attoppliva av Muhammed.

Spørsmålet om hadith (arabisk حديث pl. أحاديث, 'Muhammed sine ord og handlingar') fell innanfor omgrepet sunna er omstridt eller vil avhenge av konteksten. Innanfor islamsk lov, skil Imam Malik- og Hanafi-tilhengarane mellom sunna og hadith. Imam Malik er for eksempel sagt å ha avslått hadithreglar som ifølgje han var i strid med «etablert praksis hos folket i Medina».

I sjiaislam betyr ordet sunna det som vart gjort, sagt og godkjent av Muhammed og dei tolv imamane som sjiamuslimane meiner vart valde ut av Gud for å ta over etter profeten og leie menneska i høve til alle sider av livet.

I samband med biografiske oppteikningar av Muhammed er Sunna synonymt med hadith, i og med at dei fleste av personlegdomstrekka til Muhammed er kjent gjennom skildringar av han, det han sa og det han gjorde.
Nick Carter

**Nickolas Gene Carter** () er ein amerikansk musikar og popsongar. Han er ein av medlemmene i den populære popgruppa Backstreet Boys. Nick Carter sin yngre bror Aaron Carter er også ein kjend songar.
Halldor Meland

**Halldor Meland**  () var ein norsk spelemann frå Ullensvang i Hardanger. Han bidrog mellom anna til å nytolka og fornya gamle slåttar frå Hardanger. Meland skapte og mange nye slåttar. Etter han er det ein rik arv av folkemusikk. 

Halldor Meland lærte mykje av eldre spelemenn i Hardanger, mellom dei Sjurd Håstabø og Olav Håstabø. Halldor råka og på Ola Mosafinn, som lærte han mykje spel frå Voss. Han førte mange av dei gamle Mosafinn-slåttane inn i hardingspelet. I samtida jamlikast han gjerne med Anders S. Kjerland.

I 1953 vart Halldor Meland æresmedlem i Landslaget for spelemenn, og han fekk Kongens fortenestmedalje i gull i 1962.

Folkeminnesamlaren Rikard Berge nemner Meland som ein av dei dyktigaste spelemennene i Hardanger i artikkelen sin «Spelemenner», som første gong stod i boka *Norges Musikkhistorie* frå 1921.

Hardingfeleverket har 21 slåttenedskrifter etter Halldor Meland, ved Arne Bjørndal, Truls Ørpen, Eivind Groven og Sven Nyhus. 

## Bakgrunnsstoff
*Spelemenner av Rikard Berge.
Den store raude flekken

**Den store raude flekken** er eit ovalt stormområde på planeten Jupiter, 22° sør for ekvator. Stormen har vara minst 176 år, og kanskje så lenge som 340 år. Flekken er stor nok til å vera synleg sett gjennom teleskop frå Jorda og vart truleg først observert av Giovanni Domenico Cassini, som skildra han om lag år 1665. 

Flekken roterer mot klokka og brukar om lag seks jorddagar på ein runde. Forma hans er oval, og han måler 24&ndash;40&nbsp;000 km frå aust til vest og 12&ndash;14&nbsp;000 km frå nord til sør. Dette betyr at flekken ville vore stor nok til å romme to eller tre planetar på storleik med Jorda. Toppen av skyane i flekkområdet er ca. 8 km høgare oppe enn skyene rundt. 

Stormar slik som Den store raude flekken er ikkje uvanlege i dei turbulente atmosfærane til gasskjempane. Jupiter har òg kvite og brune ovalar, som er mindre, ikkje-namnsette stormar. 

## Bakgrunnsstoff
Den ungarske sletta

**Den store ungarske sletta**, eller berre **Den ungarske sletta**, **Store Alföld** eller **Alföld** (ungarsk *Alföld* eller *Nagyalföld*, slovakisk *Veľká dunajská kotlina*, rumensk *Câmpia Tisei*, serbisk og kroatisk *Panonski basen* eller *Панонски басен*, 'Den pannoniske sletta') er ei slette eller eit bekken som ligg i sørlege og austlege delar av Ungarn. Ho strekkjer seg òg inn i austlege delar av Slovakia (*Východoslovenská nížina* - Det austslovakiske låglandet), sørvestlege delar av Ukraina (*Zakarpats'ka nyzovyna* - Det transkarpatiske låglandet), vestlege delar av Romania (med forskjellige namn), nordlege område av Serbia, og austlege delar av Kroatia (med forskjellige namn). Sletta utgjer den største delen av Den pannoniske sletta.

## Grenser
Ho grensar til Karpatane i nord og aust, dei transdonauske og kroatiske fjella i sørvest, og om lag elva Sava i sør. 

## Store Alföld i Ungarn

Sletta dekkjer 52&nbsp;000 km² av Ungarn, eller om lag 56 % av landet. Det totale arealet er rundt 100&nbsp;000 km².

Dei største ungarske forfattarane som er inspirert eller assosiert med Alföld er Ferenc Móra og Zsigmond Móricz i tillegg til poetane Sándor Petőfi og Gyula Juhász.

Av ungarske vitskapsfolk som er fødd på Alföld er fysikaren Zoltán Bay, kjemikaren János Irinyi, oppfinnaren av lydlause fyrstikker, farmakologen János Kabay, fysikaren og farmasøyten Gábor Kátai, og fysikaren og pulmonologen Frigyes Korányi.

Den viktigaste elva på Alföld er Tisza.

Dei største byane og landsbyane med medisinske bad er Berekfürdő, Cserkeszőlő, Gyula, Hajdúszoboszló, Szentes og Szolnok.

### Delar
Den store ungarske sletta består av følgjande område: 

* Mezőföld
* Sárrét
* Sárköz
* Drávamellék
* Kiskunság
* Jászság
* Pest-sletta
* Heves-sletta
* Borsodi-Mezőség
* Bodrogköz
* Tiszahát
* Szatmár-sletta
* Maros-Körös köze
* Körös-vidék
* Nagykunság
* Hortobágy
* Hajdúság
* Nyírség

## Sjå òg
* Den pannoniske sletta
* Den vesle ungarske sletta
* Wien-bekkenet
* Puszta

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Great Hungarian Plain|Great Hungarian Plain]]» frå ,  den 14. februar 2007.*
Lauvdal

**Lauvdal** er ei bygd som ligg i Bygland kommune ved riksveg 9 på austsida av Byglandsfjorden i Agder. Bygda ligg 6 km sør for Bygland sentrum. Lauvdal ligg i sørhallet ned mot fjorden og er eit prioritert kulturlandskap i Bygland kommune. Mange fornminne viser at det har vore busetnad her i svært lang tid. Blant anna er det funne ein spydspiss med sølvinnlegg. Han er send til eit museum i Oslo.

Tidlegare har det vore vanleg å drive med sauer og kyr, men i dag er det berre to bønder igjen.

## Husmannsplassen Hagen

Lengst nord på Lauvdal ligg husmannsplassen Hagen. Han blei fråflytta på 1960-talet og har fått stå urørt etter det. I dag er han ein del av Setesdalsmuseet sin bygningsmasse. Han ligg like ved vegen.

## Kjente personar frå Lauvdal

* Åsulv Lande, professor i teologi ved Universitet i Lund
* Gunvor Lande, dr. theol. førsteamanuensis i teologi ved Høgskolen i Agder
* Vidar Lande, professor ved Høgskolen i Telemark og folkemusikar

## Bakgrunnsstoff
* Prioriterte kulturlandskap i Bygland 2006
* Husmannsplassen Hagen
* Spydspiss med sølvinnlegg funnet på Lauvdal
Bug

**Bug** kan visa til fleire ting: 

* Ein feil i eit dataprogram
* Vestre Bug, ei elv
* Søndre Bug, ei elv
Kielfreden

**Kielfreden** var ein avtale mellom Sverige og Danmark-Noreg som vart inngått 14. januar 1814. Avtalen gjekk ut på at danskekongen, som ein tapar i Napoleonskrigane, skulle overgje Noreg til kongen av Sverige. Til gjengjeld skulle danskekongen få dei svenske områda i Pommern.

Avtalen tredde likevel aldri i kraft. Preussen tok herredøme over Pommern, medan Noreg erklæra sjølvstendet sitt, vedtok ei grunnlov og valde prins Christian Frederik som konge. Etter ein kort krig med Sverige godtok Noreg ved Konvensjonen i Moss, signert 14. august 1814, å gå inn i ein personalunion med Sverige.

Kielfreden inkluderte ikkje Grønland, Island og Færøyane, som med det vart overførte til dansk suverenitet etter å ha vore under Noreg sidan Noregsveldet.

## Sjå òg
* Norsk historie
Byglandsfjorden

**Byglandsfjorden** er ein innsjø i kommunane Evje og Hornnes og Bygland i Agder fylke. Han er ein del av Otravassdraget og strekkjer seg frå Vassenden i sør til Ose i nord. Om sommaren vert fjordstrekninga trafikkert frå Byglandsfjord til Ose av veterandampbåten Bjoren som er verdas einaste vedfyrte passasjerdampbåt som framleis går i rutetrafikk.

Riksveg 9 går langs austsida av Byglandsfjorden. Fånefjell er kommunikasjonshistorisk eit spesielt parti fordi det her er fire ulike trasear forbi på innsida, over, rundt på yttersida og gjennom fjellet. 

Fjorden er òg habitat for den stadeigne laksefisken byglandsfjordbleika. På grunn av sur nedbør har denne fisken ikkje reprodusert naturleg sidan midt på 1970-talet og stammen er heilt avhengig av utsetting for å overleve.

Namnet Byglandsfjorden vert brukt om heile den 40 km lange elvestrekninga til Ose. Den øvre delen nord for Storstraumen vert gjerne kalla Åraksfjorden. 

Delar av Åraksfjorden har namna Bjåfjorden (i sør) og Sandnesfjorden. 

Den sørlegaste delen av Byglandsfjorden vert kalla Årdalsfjorden.

Byglandsfjorden vart regulert til kraftmagasin i 1912 og har ei reguleringshøgde på 5 meter. Magasinet rommar 212,3 mill. m³.

## Kjelder
Gail

**Gail** er ei elv i sørlege delar av Austerrike. Ho renn frå vest mot aust gjennom Tirol og Kärnten, nord for grensene til Italia og Slovenia, og er ei av sideelevene til Drava. Elva har ei lengd på 122 km, og renn ut i Drava nær Villach.

Elva har ei middelvassføring på 45,08 m³/s, men når snøsmeltinga på våren er størst eller i samaband med store nedbørsmengder kan vassføringa auke til over 400 m³/s. Rekordvassføringa er frå november 1966 med 850 m³/s. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Gail|Gail]]» frå ,  den 15. februar 2007.*
Generator

**Generator** er eit ord med fleire tydingar:

## [[Matematikk]]
* Elementgenerator (generator av element i ei gruppe, ring, kropp, osb.) 
* Generatormatrise (innan lineær algebra)
* Talgenerator (algoritme som genererer tilfeldige tal, primtal, osb.)

## [[Elektronikk]]
* Elektrisk generator (omformar mekanisk til elektrisk energi)
* Konstantstraumgenerator (elektrisk krins)
* Signalgenerator (elektrisk krins som genererer eit elektrisk signal)
* Funskjonegenerator (elektrisk apprat som kan generere ymse typar signal)
* Støygenerator (analog)

## [[Fysikk]]
* Gassgenerator, eit apparat til framstilling av stoff som blir brukt i energikjelder, til dømes forbrenningsgass. 

## [[Informatikk]]
* Støygenerator (numerisk)
* Kodegenerator (algoritme som genererer feilrettingskode, krypteringskode, kjeldekode, osb.)
* Nøkkelgenerator (innan kryptografi)

## [[Lingvistikk]]
* Tekstgenerator (algoritme som genererer tekst ut frå ein formell logisk representasjon)

## [[Kultur]]
* Floskelgenerator (sarkastisk nemning om nokon som nyttar store ord og svulmande uttrykk)
Mürz

**Mürz** er ei elv i Austerrike. Ho har utspring nord for Schneealpe i Niederösterreich, renn inn i Steiermark og så ut i Mura ved Bruck an der Mur etter 98 km. Kjelda til elva sluttar ved Mürzzuschlag. 

Namnet på elva kjem frå slavisk (Muorica) og tyder «Vetle Mura». Den S-forma Mürzdalen byrjar ved Frein an der Mürz. Middelvassføringa ved Kapfenberg, nokre kilometer før munningen, er 20,2 m³/s

Av landsbyar langs elva finn ein Mürzzuschlag og Kapfenberg. Jarnbanelinja Österreichische Südbahn og motorvegen Semmering (S6) går begge langs med elva. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mürz|Mürz]]» frå ,  den 15. februar 2007.*
Nils Jernsletten

**Nils Jernsletten** (), fødd i Tana, var professor i samisk språk ved Universitetet i Tromsø. I 2005 vart han tildelt St. Olavs orden.

## Bibliografi
* 1969: *Utkast til samisk ordliste for 1.-3. klasse*. Oslo: Folkeskolerådet,.
* 1974: *Hállangiella: En undersøkelse av prosodiske faktorer i samisk i Tana.* Avhandling (Magistergrad) – Universitetet i Oslo.
* 1978: Om joik og kommunikasjon, i *Kultur på karrig jord. Festskrift til Asbjørn Nesheim*.
* 1980: *Davvisámi suopmanat : Davvisámegiela ja divttasvuonasámegiela suopmanteavsttat ja suopmankárttat*, Romssa: Romssa universitehta. Sámegiela ossodat, ISL.
* 1982: Språket i samiske samfunn, i T. Bull og K. Jetne (red.): *Nordnorsk. Språkarv og språkforhold i Nord-Noreg*. Oslo: Det norske samlaget.
* 1983: *Álgosátnegirji: Samisk-norsk ordbok* Oslo: Universitetsforlaget.
* 1984: Intonation as a distinctive factor in Saami, i B. Brendemoen, E. Hovdhaugen and O. H. Magga (red.): *. Essays in Honor of Knut Bergsland*.
* 1993: Sami Language communities and the conflict between Sami and Norwegian i E. H. Jahr (red.): *Language Conflict and Language Planning*, Berlin , s. 115–132
* 1994: Tradisjonell samisk fagterminologi, i Festskrift til Ørnulv Vorren, Tromsø
* 1997: Sámi Traditional Terminology. Professional Terms Concerning Salmon, Reindeer and Snow, i H. Gaski (red.): *Sami Culture in a New Era*, Kárášjohka
* 2000: Litt om språket hos Lars Levi Læstadius, i Ø. Norderval og S. Nesset (red.): *Vekkelse og vitenskap. Lars Levi Læstadius 200 år*, Tromsø

## Bakgrunnsstoff
* Gaup Eira, Inger Marie; Johanna Ijäs ja Ole Henrik Magga. 2004: Juho-Niillasa 70-jagi beaivái. *Sámi dieđalaš áigečála* ; nr 1/2004 (inneheld Jernsletten sin bibliografi)
* NBL-artikkel om Jernsletten, skriven av Tove Bull.
* Nils Johannes Jernsletten (15. februar 2009). I Store norske leksikon.
Wienerbekkenet

**Wienerbekkenet** (tysk *Wiener Becken*, tsjekkisk og slovakisk *Vídenská kotlina*) er eit sedimentasjonsbasseng mellom Alpane og Karpatane. Meir enn halvparten av Wienerbekkenet ligg i Niederösterreich, medan resten er delt mellom Tsjekkia og Slovakia.

Det forholdsvis flate området er nokså langstrakt, og er 50 km breitt og 200 km langt. 

Bekkenet er vidare delt inn i:
* Området innanfor Tsjekkia er kalla Dolnomoravský úval ('Den lågare moraviadalen'), medan området innanfor Slovakia er kalla Borská nížina ('låglandet Bor') 
* Marchfeld i Austerrike
* Leitha-fjella (Leitha-Gebirge) i Austerrike
* Chvojnice-åsane (Chvojnická pahorkatina) i Slovakia

Låglandet Bor og Chvojnice-åsane vert i lag kalla Záhorská nížina (låglandet Záhorie).

## Kjelde

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Viennese Basin|Viennese Basin]]» frå , den 15. februar 2007.*
Øyfjorden

**Øyfjorden** er namnet på to fjordar i Noreg og det norske namnet på ein fjord på Island:

* Øyfjorden i Hasvik (Dourppalvoutna), ein fjord i Finnmark fylke.
* Øyfjorden i Lenvik, ein fjord i Troms fylke.
* Eyjafjörður, nord på Island.
Gris

**Gris** eller **tamgris** (*Sus scrofa domesticus*) er ein underart av villsvin (*Sus scrofa*). Han vart domestisert parallelt i Kina og Europa for om lag 9&nbsp;000 år sidan (Giuffra et al., 2000), og i dag finst det om lag 940 millionar tamgrisar. Tamgrisen er ein altetar (omnivor), noko som tyder at han et både plante- og animalsk føde.

## Typar
Grisar vert delte opp i to hovudtypar: mini-gris og landsvin

### Hengebuksvin

Hengebuksvin er svart-brun av farge, og er veldig hard og tjukk i huda. Desse er vanlege å bruke som husdyr, ettersom dei kan lærast opp til for eksempel ikkje å late vatnet inne, og er veldig folkeglade dersom dei får sjansen.



### Landsvin

Landsvin er den vanlegaste rasen, og er gjerne den rasen ein forbinder med ordet gris. Han er rosa av farge og er den mest brukte i landbruket i dag. Han er òg mjukare i huda, og har ein krøll på halen. 

For å få eit saftig men magert kjøtt, så har ein for nokre år tilbake begynt å krysse inn den amerikanske rasen duroc. Durocen er brun, og har feitet lagra i kjøttet (marmorert). 

### Noroc
Ein Noroc har ein far som er halvt landsvin og halvt duroc, og ei mor som er halvt landsvin og halvt yorkshire-gris. Rasen er avla fram av Gilde og Norsvin og blir berre nytta i Edelgris-produkta frå Gilde.

## Bakgrunnsstoff

* Om Noroc hjå Gilde
Bregenz

**Bregenz** er hovudstaden i Vorarlberg, den vestlegaste delstaten i Austerrike. Byen ligg ved breidda av Bodensjøen, den tredje største innsjøen i Sentral-Europa. 

Byen ligg på den austlege sida av Bodensjøen, på eit platå ved foten av fjellet Pfänder. Byen er eit knutepunkt mellom hovudvegane frå Rhindalen til dei tyske alpine lavberga ved foten av Alpane. Frå her går det òg ferjer på Bodensjøen. 

Bregenz er kjend for ein musikkfestival som vert heldt kvar sommar kalla *[[Bregenzer Festspiele]]*. 

På 400-talet fvt. reiste keltarane festninga Brigantion her. Romarane erobra byen i år 15 f.Kr., og han vart den romerske handelsstaden Brigantium. Byen vart lagd i ruinar i 260 av alemannarane, eit germansk folk som busette seg i området rundt år 450. Byen høyrde til fleire familiedynasti før han vart seld til Habsburg i 1523. Frå 1805 til 1814 var byen ein del av Bayern, før han kom inn under austerriksk styre. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bregenz|Bregenz]]» frå ,  den 15. februar 2007.*
Klagenfurt am Wörthersee

**Klagenfurt am Wörthersee** (slovensk *Celovec*) er hovudstaden i delstaten Kärnten i Austerrike ved elva Glan. Han har om lag 90&nbsp;000 innbyggjarar, og rundt 1&nbsp;700 av desse er kärntiske slovenarar, som utgjer om lag 10 % av innbyggjarane i Kärnten. 

Byen vart først nemnd på 1100-talet.

Det er ein vakker by omgitt av dei austerrikske Alpane, ein populært skistad, og med talrike parkar og 23 slott i området rundt. Om sommaren vert festivalen Altstadtzauber arrangert og Ingeborg Bachmann Preis, ein tysk litteraturpris, vert delt ut her. Viktige landemerker er Wörthersee og Schloß Hochosterwitz, eit imponerande og utilgjengeleg slott. Byen ligg ved breidda av Wörthersee, den varmaste fjellinnsjøen i Europa, og ein populær turiststad. Området vert kalla Austerrike sitt svar på Monte Carlo, og trekkjer til seg rike austerrikarar og tyskarar som kjem for å sjå og bli sett. 

Byen har eige universitet og flyplass, og det finst òg eit slovensk gymnasium her.

## Sport
Fottballklubben FC Kärnten held til i Klagenfurt.

## Folk frå Klagenfurt
Av kjende personar som har budd i byen er
*Robert Musil (1880—1942), forfattar
*Josef Stefan (1835–1893), fysikar
*Anton Webern (1883–1945), komponist, 
*Ingeborg Bachmann (1926-1973), forfattar

Like i nærleiken, i landsbyen Maiernigg, hadde Gustav Mahler sommarhuset sitt.

## Galleri

 Klagenfurt_Lend.jpg|Lendkanal i sentrum av Klagenfurt
 Stadthaus-Klagenfurt.JPG|Stadthaus
 Klagenfurt_War_Cemetery.jpg|Klagenfurt krigsgravplass
 Klagenfurt Dom.JPG|Klagenfurt domkyrkje
 Lindwurm Brunnen.jpg|Lindwurm Brunnen i sentrum av Klagenfurt
 Regionalparlament Kaernten.jpg|Regionalparlamentet i Klagenfurt


## Bakgrunnsstoff
Niedere Tauern

**Niedere Tauern** er ei fjellkjede i sentrale område av Austerrike og ein del av Aust-Alpane. Ho ligg like aust for Hohe Tauern i forbundslanda Salzburg og Steiermark, frå Murtörl i vest til Schoberpasset i aust. Fleire skisenter ligg i Niedere Tauern, derimellom Obertauern og Schladming.

Niedere Tauern markerte den austlege grensa for det samanhengande isdekket under den siste istida (Weichsel-istida). Austlege delar av fjellkjeda var derfor utan is og var eit viktig refugium for kiselhaldige planter. 

Niedere Tauern vert vidare delt opp i Radstädter Tauern, Schladminger Tauern, Wölzer Tauern, Rottenmanner Tauern og Seckauer-alpane. Det høgaste fjellet i Niedere Tauern er Hochgolling i Schladminger Tauern med 2&nbsp;863 meter.

## Koordinatar

## Kjelder
Anatolij Serdjukov

**Anatolij Eduardovitsj Serdjukov** () er ein russisk politikar. Han var forsvarsminister i Russland frå 2007 til 2012 og skatte- og avgiftsminister frå 2004 til 2007.

Serdjukov er utdanna innan økonomi og jus. Han fullførte si første utdanning i Leningrad i 1984, og tok ein ny grad ved St. Petersburg statsuniversitet i 2001. 

I mai 2001 vart han nestleiar for Skatte- og avgiftsdepartementet si avdeling i St. Petersburg, i november same året vart han leiar for avdelinga. 2. mars 2004 vart han henta til Moskva som viseminister i Skatte- og avgiftsdepartementet, og berre to veker seinare tok han over som skatte- og avgiftsminister. 27. juli 2004 vart han leiar for Det føderale skattevesenet, underlagt Finansdepartementet.

15. februar 2007 utnemnde president Vladimir Putin han til ny forsvarsminister etter Sergej Ivanov. Han vart avsett 6. november 2012 i samband med ein korrupsjonsskandale. Han blei etterfølgd av Sergej Kuzjugetovitsj Sjojgu.

## Fotnotar


## Bakgrunnsstoff

* Biografi på det russiske Finansdepartementet sin nettstad (på russisk, arkivert)
Omgangsskule

**Omgangsskule** var ei utdanningsform som gjekk ut på at lærarane reiste rundt og gav borna undervisning på omgang. «Fastskulelova» frå 1860 hadde som mål å etablere permanente skular som skulle erstatte omgangsskulen. Dei fleste bygdene hadde ikkje faste skulehus - undervisninga gjekk føre seg rundt om på gardane, som fekk pålegg om å halde læraren med mat og hus og elevane med klasserom på omgang.
Ståltau

**Ståltau** eller **vaier**, òg kalla **kabel**, er tau bygt opp av fleire ståltrådar og eventuelt anna materiale. Oppbyggingsmåten varierer med formålet ståltauet skal brukast til.

## Oppbygging
### Vanleg ståltau

I eit vanleg ståltau er ståltråd først tvinna saman til ein part (kordel). Fleire slike partar vert så tvinna omkring ein kjerne av fiber eller stål. 

Vi karakteriserer ståltauet etter type og diameter. Typen er på forma a x b + c der
* a = talet på partar i tauet
* b = talet på trådar i kvar part
* c = karakteriserer kjernen

Døme (sjå figur til venstre): 6 x 19 + 1FC = 6 partar med 19 trådar + ein fiberkjerne. 

Diameteren vert målt utanpå partane, der tauet er breiast.

Jo tynnare enkelttrådane er, dess mjukare vert ståltauet. Tau med tjukkare enkelttrådar vert sterkare. Slike tau brukast m.a. i vinsjar og stroppar i skogbruket.

Ståltau kan vere kryss- eller langslått. I krysslått ståltau, som er det vanlegaste, er trådane slått ein veg og partane slått motsett veg.

### Spiraltau eller kabel
Ein kabel eller spiraltau er tvinna i hop av mange enkelttrådar. Slike tau er stive, og brukast mellom anna til berekablar i taubanar og faste bardunar. 

### Anna ståltau
Rotasjonsfattig ståltau er bygt opp av fleire lag med partar som har forskjellig slagretning, og konstruert for å motstå rotasjon. 

Ein streng er ein massiv enkelttråd. I streng brukar vi mjuk jerntråd.

### Tilpassing til bruk

I endelause ståltau er endane spleisa i hop slik at tauet til dømes kan brukast i ein taubane som går rundt og rundt.

Ståltau kan vere varmforsinka (galvaniserte) eller blankolja. Blankolja ståltau vert bruka der det er mykje slitasje på tauet, slik at det er unødvendig å verne det mot rust. 

## Historie
Det eldste metalltauet vi kjenner vart funne i Pompei. Det var 4 ½ m langt og spunne av 57 0,7 mm tjukke bronsetrådar. I 1825 vart dei første endelause ståltaua konstruert i Austerrike. Dei vart bruka til å trekke vognene på ein fjellbane. I 1835 starta bergingeniør C. P. Bergstén ein ståltaufabrikk i Falun. 
 
## Litteratur
* Ivar Samset, *Vinsj- og taubanesystemer i norsk skogbruk*, Norsk institutt for skogforskning, 1981.
* Knut Nedkvitne og Anton Arvesen, *Skogbrukslære*, Landbruksforlaget, 1984.

## Sjå òg
* Tau
Charlotte Glaser Munch

**Charlotte Glaser Munch** () er ein norsk forfattar oppvaksen i Bærum. Ho har gått på forfattarstudiet i Bø. I tillegg har ho studert litteraturvitskap, film- og medievitskap og teaterhistorie.
 
Ho har jobba som filmmeldar i Natt&Dag (1996-97), skrive artiklar i Z filmtidsskrift, Utflukt, Aftenposten, Morgenbladet og vore skribent i filmtidsskriftet film&kino 1997-2007.

Ho har motteke Riksmålsforbundets barne- og ungdomsbokpris for boka *Trylleslag*.

## Bibliografi
* *For slem til å være snill*, Ungdomsroman, Cappelen 2007
* *Ikke mat sjimpansene*, Ungdomsbok skriven med Hilde Hagerup og Ragnfrid Trohaug, Aschehoug 2004
* *Alene sammen*, Ungdomsroman, Cappelen 2004 
* *Det du ser*, Cappelen 2002 
* *Blunk - en jenteguide*, skriven med Kari Joynt, Kagge 2001 
* *Trylleslag*, Cappelen 2001

## Kjelder

* cappelen.no
Toplitzsee

**Toplitzsee** er ein innsjø i ein tett fjellskog høgt i dei austerrikske Alpane, om lag 100 km frå Salzburg vest i Austerrike. Han er omringa av høge fjell og skogar i det naturskjønne Salzkammergut-distriktet i Totes Gebirge (Dei daude fjella). 

Ein meiner at innsjøen inneheld store delar av misgjerningane til Tyskland frå Den andre verdskrigen. Det er påstått at nazistane dumpa store mengder gull og andre uvurdelige skattar, inkludert dei forsvunne panela frå Ravrommet i Russland, i tillegg til dokument som viste kor andre skattar ligg eller låg. Meir enn 100 millionar falske engelske pund skal òg ha blitt kasta i innsjøen etter at Operasjon Bernhard ikkje vart utført. Desse rykta skal ha ført til mange skattejegarar i område og ut i den djupe innsjøen, og enkelte har omkomme som følgje av dette. 

Under krigen, i 1943 og 1944 var Toplitzsee ein marin teststasjon for nazistane, som ein berre kunne nå til fots. Her eksperimenterte forskarar med forskjellige eksplosivar og detonerte opp til 4 tonns ladingar i forskjellige djup. Dei avfyrte òg torpedoar ut i innsjøen og inn i Tote-fjella, noko som laga store hol i fjellveggen. 

## Sjå òg
* Nazigull

## Kjelde

## Bakgrunnsstoff
* www.toplitzsee.at
* Toplitzsee på hitlernews.cloudworth.com
Kaukasia

**Kaukasia** eller **Kaukasus** er eit område i Eurasia mellom Svartehavet, Kaspihavet, Iran og Russland. Det persiske namnet for regionen er *Qafqâz*. Kaukasia inkluderer fjellkjeda Kaukasus og dei omliggande låglanda. 

Kaukasusfjella vert ofte rekna som grensa mellom Asia og Europa, men det er forskjellige syn på kor den nøyaktige grensa går, og derfor kva område i Kaukasia som høyrer til kor. Den nordlege delen av Kaukasia vert kalla Nord-Kaukasus og den sørlege delen Transkaukasus. Den høgaste toppen i Kaukasus er Elbrus (5&nbsp;642 m), som ofte vert rekna som det høgaste fjellet i Europa. Dette er derimot avhengig av kor ein set grensa mellom Europa og Asia. 

Kaukasia er eit av dei mest språkleg og kulturelt varierte områda i verda. Statane som utgjer Kaukasia i dag er nordaustlege område av Tyrkia, Georgia, Armenia, Aserbajdsjan, i tillegg til delar av Russland og Iran. Dei russiske delane inkluderer Krasnodar kraj, Stavropol kraj, og dei autonome republikkane Adygeja, Kalmykia, Karatsjajevo-Tsjerkessia, Kabardino-Balkaria, Nord-Ossetia-Alania, Ingusjetia, Tsjetsjenia, og Dagestan. Tre territorium i regionen har kravd sjølvstende, men er ikkje anerkjende som nasjonar av det internasjonale samfunnet: Abkhasia, Nagorno-Karabakh og Sør-Ossetia.

Kaukasia er eit viktig økologisk område, og her finn ein mellom anna leopard, brunbjørn, ulv, europeisk bison, maralhjort og kongeørn. Det naturlege landskapet i Kaukasia er ein blandingsskog med omfattande steinete flater over tregrensa. 

Det bibelske fjellet Ararat, der ein seier at Noahs ark møtte land, vert rekna som landemerket til det eldgamle armenske riket. Fjelltoppen er dekt med snø i vinterhalvåret. I gresk mytologi var Kaukasus eller Kaukasos ein av ein av pilarane som heldt verda oppe. Prometheus skal ha vore lenkja fast her av Zevs. Den romerske poeten Ovid plasserte Kaukasus i Skythia, og framstilte det som eit kaldt og steinete fjell.

## Kjelder

* *Caucasus: A Journey to the Land Between Christianity and Islam* av Nicholas Griffin
* *Small Nations and Great Powers: A Study of Ethnopolitical Conflict in the Caucasus* av Svante E. Cornell
* *The Caucasus* av Ivan Golovin


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Caucasus|Caucasus]]» frå ,  den 15. februar 2007.*
Store Kaukasus

**Store Kaukasus** (russisk Большой Кавказ, aserbajdsjansk Böyük Qafqaz Dağları, georgisk დიდი კავკასიონი) er den største fjellkjeda i Kaukasusfjella. 

Ho strekkjer seg om lag 1&nbsp;200 kilometer frå vest til aust, og litt sørover, mellom Tamanhalvøya i Svartehavet, i nærleiken av Sotsji til Absjeronhalvøya i Kaspihavet, i nærleiken av Baku.

Rekkja vert hovudsakleg delt i tre delar: 
* **Vest-Kaukasus**, frå Svartehavet til fjellet Elbrus
* **Sentral-Kaukasus**, frå Elbrus til fjellet Kazbek
* **Aust-Kaukasus**, frå Kazbek til Kaspihavet

Grensa mellom Russland i nord og Georgia og Aserbajdsjan i sør går langs nesten heile kjeda.

## Fjelltoppar
* Elbrus, 5&nbsp;642 m, det høgaste fjellet i Europa om ein reknar området som europeisk. 
* Dykh-Tau, 5&nbsp;205 m, 
* Sjkhara 5&nbsp;201 m, 
* Koshtan-Tau, 5&nbsp;151 m, 
* Kazbek, 5&nbsp;047 m, )
* Katyn-Tau, 4&nbsp;979 m, )
* Tetnuld, 4&nbsp;858 m, 
* Tebulosmta, 4&nbsp;493 m, 
* Gistola/Sjota Rustaveli-toppen, 4&nbsp;859 m, 

* Bazarduzu Dagi, 4&nbsp;485 m, 
* Diklosmta, 4&nbsp;285 m, 
* Babadağ, 3&nbsp;629 m, 

## Fjellovergangar
* Marukhis Ugheltekhili ()
* Pereval Klukhorskij (2786 m, )
* Mamisonpasset (2820 m,)
* Ivris Ugheltekhili (2379 m,)
* Dübrarpasset (2209 m,)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Greater Caucasus|Greater Caucasus]]» frå ,  den 16. februar 2007.*
Litle Kaukasus

**Litle Kaukasus** (armensk Լեսսեր Ցաուցասուս, aserbajdsjansk Kiçik Qafqaz Dağları, georgisk მცირე კავკასიონი, russisk Малый Кавказ) er ei av to fjellkjeder i Kaukasus, og har ei lengd på om lag 600 km. 

Ho går parallelt med Store Kaukasus, som ligg om lag 100 km lenger nord og avgrensar Det armenske høglandet frå nord og nordaust. 

Ho er knytt saman med Store Kaukasus ved Likhikjeda (Surami-kjeda), og fråskild av låglandet Kolkhida i vest og Kurasletta (ved elva Kura) i aust. 

Den høgaste toppen er Gjamysj på 3&nbsp;724 m.

Grensene mellom landa Georgia, Armenia, Aserbajdsjan og Iran går alle gjennom fjellkjeda, sjølv om ryggen ikkje alltid definerer grensa. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lesser Caucasus|Lesser Caucasus]]» frå ,  den 16. februar 2007.*
Anders Mossberg

**Anders Mossberg** (fødd 1959) er ein musikar frå Fiskebäck i Sverige, numer bosatt i Noreg.
Han har spela bassgitar med Jerusalem, Rune Edvardsen, Korsdrag og andre.
Hjerneflukt

**Hjerneflukt** er emigrasjon av gåverike og velutdanna menneske frå eit land, som regel grunna fattigdom eller ufred. Hjerneflukt tappar ofte fattige land for kompetanse dei sårt treng sjølv. Dei sektorarane som rammast mest er helse og data.
Vidar Lande

**Vidar Lande** () er ein norsk folkemusikar med filosofisk utdanning. Han voks opp i Aust-Agder og har utdanning frå Noreg og Canada.

Lande har arbeidd i vidaregåande skole, og undervist som førsteamanuensis i filosofi ved Universitetet i Oslo og Høgskolen i Telemark.
Han arbeidde sine siste yrkesaktive år som professor i tradisjonskunst ved Høgskolen i Telemark. Vidar Lande gav ut mange musikkinnspelingar med lokal folkemusikk frå slutten av 1970-talet. For dobbel-CD-en *Sordølen* fekk Lande, saman med songaren Gunhild Tømmerås, Spellemannprisen 2004. Han har elles arbeidd med musikk etter reisande på Agder, og har mange skriftlege publikasjonar om folkemusikalske og filosofiske emne (mellom anna i eksistensfilosofi, religionsfilosofi, etikk og estetikk).

Landes praktiske folkemusikalske verksemd var i størst grad retta mot rekonstruksjon av spelestilar i Setesdals- og Agder-området. Heile 6 solo CD-ar er laga med dette føremålet. Han har i denne samanhengen også transkribert store delar av den instrumentale folkemusikken i Agder og Telemark. Ein del transkripsjonar er tilgjengelege i Slåttar og spelemenn i Bygland: *Norsk folkemusikksamling*, 1983, og Otto Furholt: *Slåttar* (Kristiansand spelemannslag, 2001).

Vidar Lande har vore mykje nytta i kulturelle program, både i Noreg og i utlandet. Han hadde alltid hatt eit internasjonalt siktemål med arbeidet sitt i folkemusikk, og blei soleis Noregs representant i Unesco-utgjeving i 1996: UNESCO COLLECTION, CDen: NORWAY. Fiddle music from Agder. Musique folklorique de l'Agder pour violon.
Bruno Bauer

**Bruno Bauer** () var ein tysk filosof, historikar og teolog. Bauer greidde mellom anna ut skilnader i gudsoppfatting i mange ulike kulturar.
Julian

**Julian** er eit mannsnamn av latinsk opphav.

Julian er ei kortform av det romerske namnet Julianus, som igjen kjem frå Julius. Dette er på si side eit romersk familienamn, som truleg kjem frå det latinske ordet «ioulos», 'dunskjegga', altså ung.

Julian har norsk namnedag den 16. februar. Julien er ei fransk form av namnet. Gillian, Juliana, Juliane og Julienne er kvinneformer av namnet.

I Noreg var det i 2010  menn som heitte Julian. Sidan 1980-talet har bruken gått oppover, med ein topp på over 0,5 % rundt 2005.

## Kjende namneberarar
*Julian den fråfalne (ca. 331–363), romersk keisar 361–363
*Julian Barnes (f. 1946), engelsk forfattar
*Julian McMahon (1968–2025), australsk skodesepelar
*Julian Assange (f .1971), australsk internettaktivist
*Julian Berntzen (f 1981), norsk musikar

## Kjelder
Dziarzjynskaja

**Dziarzjynskaja hara** (belarusisk Дзяржынская гара) er det høgaste punktet i Belarus. Åsen er 345 meter over havet og ligg vest for Minsk, nær Dziarzjynsk i landsbyen Skirmuntava. Åsen er kalla opp etter Felix Dzerzjinskij, grunnleggjaren av NKVD/KGB, som framleis vert hylla som ein nasjonalhelt i Belarus.