open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stausee Gibidum

**Stausee Gibidum** (*Gibidum-reservoaret*) er eit reservoar i kantonen Valais i Sveits. Han har eit overflateareal på 0,21 km² og ligg mellom kommunane Naters og Riederalp.

Bygginga av demninga starta i 1964 og var ferdig i 1967. Kvelvdammen har ei høgd på 122 m og ei bogelengd på 327 m.

Han må ikkje forvekslast med Gebidumsee, som er ein naturleg innsjø. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Stausee Gibidum|Stausee Gibidum]]» frå ,  den 4. februar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Swiss Dams: Gebidem
Lac de Taney

**Lac de Taney** (eller *Lac de Tanay*) er ein innsjø i Valais i Sveits. Han har eit overflateareal på 0,17 km². Ein kan nå innsjøen frå Vouvry ved å krysse Col de Tanay.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lac de Taney|Lac de Taney]]» frå ,  den 4. februar 2012.*
Totensee

**Totensee** (eller *Totesee*) er ein liten naturleg innsjø (0,18 km²) ved Grimsel-passet i kantonen Valais i Sveits. Han vert nytta som reservoar og vatnet frå innsjøen renn ned til Grimselsee. 

I november 2006 døydde heile aurebestanden i innsjøen, mogelegeins på grunn av algar.

Namnet *Totensee* (som tyder «Dødsvatnet») er sagt å kome frå soldatane til hertug Berchtold V av Zähringen som vart driven ut i innsjøen av innbyggjarane i Valais. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Totensee|Totensee]]» frå ,  den 4. februar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Totensee
Schwarzsee i Oberems

**Schwarzsee** er eit fjellvatn i kantonen Valais i Sveits. Det ligg 2611 meter over havet, nedanfor Bella Tola (3025 m) og Brunnethorn (2952 m), oppfor Turtmanntal. Innsjøen ligg i kommunen 
Oberems.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Schwarzsee (Oberems)|Schwarzsee (Oberems)]]» frå ,  den 4. februar 2012.*
Lac des Toules

**Lac des Toules** er eit reservoar i Valais i Sveits ved Bourg-Saint-Pierre. Han har eit overflateareal på 0,61 km². 

Demninga Les Toules stod ferdig i 1963.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lac des Toules|Lac des Toules]]» frå ,  den 4. februar 2012.*
Etang de Trente Pas

**Etang de Trente Pas** er ein liten innsjø og ei myr nedanfor Mont Gond (2709 m), og oppfor Conthey i Valais i Sveits. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Etang de Trente Pas|Etang de Trente Pas]]» frå ,  den 4. februar 2012.*
Lac de Tseuzier

**Lac de Tseuzier** er ein kunstig innsjø i kantonen Valais i Sveits. Han ligg i kommunane Ayent og Icogne. Reservoaret har eit volum på 51 mill. m³ og eit overflateareal på 0,85 km². Innsjøen oppstod då demningane Zeuzier (156 m) og Proz-Riond (20 m) vart bygde i 1957. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lac de Tseuzier|Lac de Tseuzier]]» frå ,  den 4. februar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Swiss Dams: Zeuzier 
*Swiss Dams: Proz Riond
Lac Vert i Val-d'Illiez

**Lac Vert** er ein innsjø i Chablais-regionen i kantonen Valais i Sveits. Innsjøen ligg i kommunen Val-d'Illiez, 1972 metereter over havet, nær grensa til Frankrike. Lac de Chésery ligg 600 meter lenger nord. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lac Vert (Val-d'Illiez)|Lac Vert (Val-d'Illiez)]]» frå ,  den 4. februar 2012.*
Lac du Vieux Emosson

**Lac du Vieux Emosson** er eit reservoar i Valais i Sveits, i kommunen Finhaut, 2205 moh. Innsjøen vert drenert ut i reservoaret Lac d'Emosson, 300 m nedanfor. 

Kvelvdammen Vieux Emosson stod ferdig i 1955.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lac du Vieux Emosson|Lac du Vieux Emosson]]» frå ,  den 4. februar 2012.*
Joël Gaspoz

**Joël Gaspoz** () frå Morgins i Troistorrents er ein sveitsisk tidlegare skirennar. Mellom desember 1981 og januar 1987 vann han seks storslalåm- og eitt slalåmrenn i Verdscupen i alpine greiner. Han vann storslalåmcupen i 1986. Samanlagt vart han i sin beste sesong i verdscupen, 1987, nummer fire, bakom verdseinaren Pirmin Zurbriggen, Marc Girardelli og Markus Wasmeier.

## Aktiv
Gaspoz debuterte i verdscupen i alpint i byrjinga av desember 1979 i Val-d'Isère. Han kom då på 13. plass i det som vart spesialgreina hans, storslalåm. Seks veker seinare, 21. januar 1980, kom han på tredjeplassen i same greina i eit renn i Adelboden, men var langt bak svensken Ingemar Stenmark som vann, og sin eigen landsmann Jacques Lüthy. Fire veker etterpå kom Gaspoz på sjuandeplassen i storslalåm under vinter-OL 1980 i Lake Placid. På tampen av gjennombrotssesongen kom han to gongar på pallplass. 1981-sesongen kom han to gongar på pallen i verdscupen, ein andreplass i Morzine tidleg i januar og ein tredjeplass i Laax i slutten av mars.

VM-sesongen 1982 innleia Gaspoz med å vinne sitt første verdscuprenn i Aprica i Italia. Under verdsmeisterskapen i Schladming kom han på fjerdeplass i storslalåm og femteplass i slalåm. I storslalåmtevlinga var han sju hundredels sekund bakom bronsevinnaren Boris Strel frå Jugoslavia. Ved sesongavslutninga tok han sin første pallplass i slalåm då han vart nummer tre i franske Montgenevre. 1983-sesongen var ein stor nedtur, han klarte ikkje å kome inn mellom dei ti beste i noko verdscuprenn. Han heldt eit noko høgre nivå i OL-sesongen 1984, utan å kunne klive opp på pallen i verdscupen. I OL-storslalåmen i Sarajevo kom han på tiandeplass. Heller ikkje i 1985 klarte han å kome på pallplass i verdscupen, som året før var femteplass hans beste resultat.

20.desember 1985 gjekk Gaspoz til topps att i eit renn verdscupen. Storslalåmrennet i Kranjska Gora enda med at han tok sin andre verdscupsiger i storslalåm, og to veker seinare gjentok han bedrifta i dei same løypene. Føre jula vann han føre Roberto Erlacher frå Italia, etter nyår var det Hubert Strolz frå Austerrike som var nærast bak Gaspoz.

Sesongen 1986/87 gjorde Gaspoz mange gode tevlingar i verdscupen, mellom anna vann han renn i både storslalåm og slalåm. Han lukkast ikkje i VM i alpint i Crans-Montana i heimlandet, ein delt sjuandeplass i slalåm var det einaste han oppnådde. OL-sesongen 1988 innleia han med to tredjeplassar i storslalåm i verdscupen, under sjølve vinter-OL 1988 i Calgary kom han på tiandeplass i yndlingsgreina storslalåm. 

Gaspoz la opp i 1989, etter ein svak sistesesong. Gjennom ti sesongar i verdscupen i alpint stod han att med 20 pallplasseringar (7-5-8).

## Verdscupsigrar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Joël Gaspoz|Joël Gaspoz]]» frå ,  den 4. februar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Samsung

**Samsung** (offisiell søkoreansk translitterasjon: *Samseong*; hangeul: 삼성; hanja: 三星; koreansk uttale: [samsʌŋ]; namnet tyder ‘tre stjerner’) er eit fleirnasjonalt elektronikkfirma frå Sør-Korea som mellom anna produserer flatskjermar, nettbrett, mobiltelefonar og datamaskinar. I dag er Samsung den største IT-produsenten i verda, ein tittel dei tok frå Hewlett-Packard i 2010. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Crans-Montana

**Crans-Montana** er ein feriestad i kantonen Valais i Sveits. Feriestaden dekker eit vidt område på eit platå, om lag 1&nbsp;500 meter over havet, ovanom landsbyen Montana. Crans-Montana er i første rekke ein vintersportstad, det finst omkring 140 kilometer med skiløyper. Fleire gongar har det vore arrangert renn i den alpine verdscupen på staden. Verdsmeisterskapen i alpint 1987 vart avvikla i Crans-Montana, då super-G for første gong var meisterskapsøving. I sommarhalvåret vert større golfturneringar arrangert, der er ei nihols og ei 18-hols bane, til dømes ei turnering i Europatouren.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Crans-Montana|Crans-Montana]]» frå ,  den 4. februar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell turistside
Montana i Sveits

**Montana** er ein kommune i distriktet Sierre i kantonen Valais i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 1495 meter over havet.

Han er ein av seks kommunar som utgjer vintersportstaden Crans-Montana (i lag med Icogne, Lens, Randogne, Mollens og Chermignon).
Kommunen ligg ovanom høgrebreidda av Rhône. Han består av landsbyane Montana og Corin, delar av Champzabé, grenda Diogne samt vintersportstaden Montana-Vermala (1500 moh, og delt mellom Montana og Randogne).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Montana i Sveits|Montana i Sveits]]» frå ,  den 21. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad (fransk)
Distriktet Bernina

**Distriktet Bernina** (italiensk; *distretto di Bernina*) er eit distrikt i den sveitsiske kantonen Graubünden. Distriktet ligg langt i søraust i Sveits og er omkransa av Italia på tre kantar. Distriktet dekker eit areal på 237&nbsp;km² og hadde 4&nbsp;629 innbyggjarar i 2010. Italiensk er offisielt språk i distriktet.

Distrikta i Graubünden er reint administrative einingar. Distriktet Bernina består av to krinsar (italiensk *circolo*) som samstundes er kommunar (italiensk *comune*). Dei to krinsane/kommunane er Brusio i sør og Poschiavo i nord.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bernina District|Bernina District]]» frå ,  den 4. februar 2012.*
Planeten Vulkan

**Vulkan** (fransk *Vulcain*) var ein hypotetisk planet som i teoriar vart plassert mellom Merkur og Sola for å kompensere for uregelvissa i planetbanen til Merkur. Observasjonar av Merkur viste at han ikkje oppførte seg slik ein forventa ut frå Newtons gravitasjonslov, og den franske matematikaren og astronomen Urbain Jean Joseph Le Verrier føreslo i 1859 at det kunne vere ein uobservert planet som kunne verke inn på Merkur. Det viste seg seinare at den uventa banen til Merkur lét seg forklare med Einsteins nye generelle relativitetsteori (1915), og teorien om Vulkan vart lagd bort.

## Referansar
Distriktet Moesa

**Distriktet Moesa** er eit distrikt i den sveitsiske kantonen Graubünden. Distriktet, som har namn etter elva Moësa, ligg heilt sørvest i kantonen og grensar i aust og sør mot Italia, i vest mot kantonen Ticino. Geografisk er det dei to dalane Val Calanca og Val Mesolcina som utgjer distriktet Moesa. Distriktet dekker eit areal på 496&nbsp;km² og hadde 7&nbsp;863 innbyggjarar i 2010. Italiensk er offisielt skriftspråk i distriktet.

Distrikta i Graubünden er reint administrative einingar. Distriktet Moesa består av tre krinsar (italiensk; *circolo*') og 17 kommunar (italiensk; *comune*). Roveredo og Mesocco er dei to einaste kommunane med over 1&nbsp;000 innbyggjarar.













## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Moesa (Bezirk)|Moesa (Bezirk)]]» frå ,  den 4. februar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Dovrás

**Dovrás** (gresk Δοβράς) er ein tidlegare kommune i periferieininga Imathía i periferien Sentral-Makedonía i Hellas. Dovrás inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Véria.

## Referansar
Ájos Jeórjos i Imathía

**Ájos Jeórjos** (gresk Άγιος Γεώργιος) er ein landsby i periferieininga Imathía i periferien Sentral-Makedonía i Hellas. Ájos Jeórjos var hovudsete i den tidlegare kommunen Dovrás, som no er ei kommunaleining i kommunen Véria.

## Referansar
Makrokhóri

**Makrokhóri** (gresk Μακροχώρι) er ein distriktsby i periferieininga Imathía i periferien Sentral-Makedonía i Hellas. Makrokhóri var hovudsete i den tidlegare kommunen Apóstolos Pávlos, som no er ei kommunaleining i kommunen Véria.

## Referansar
Carl Johansen

**Carl Johansen** () er ein norsk forfattar og politikar frå Sunndalsøra. 

Han romandebuterte i 2011 med romanen *Skinn* på forlaget Vigmostad & Bjørke. I 2020 gav han ut romanen *Ferguson. A Novel* på engelsk. Han har bidrege med noveller i ei rekke antologiar, og dessutan skrive manus for TV. Tekstane til Johansen er omsett til kinesisk, polsk og latvisk, og nytta som pensum i VGS.

Johansen har studert statsvitskap og idéhistorie ved Universitetet i Oslo, og gått Forfattarstudiet i Bø. Han er folkevald til fylkestinget i Møre og Romsdal for Miljøpartiet Dei Grøne.

## Utgjevingar
*Antologien til Forfatterstudiet i Bø (2005)
*25 episodar av Hotel Cæsar (2008–2010)
*«Lonely is the word, essay (*[[Vinduet]]* 4/2010)
*Noveller i antologiane *Tapt og funnet, Pilot, Det er bare å lukke øya* og *Jakten på tirsdag* (Cappelen Damm 2005–2013)
**Skinn*, roman (Vigmostad & Bjørke 2011)
**Grünerløkka*, forteljingar (Vigmostad & Bjørke 2017)
**Kynismer*, aforismar og dikt (Vigmostad & Bjørke 2018)
*«Rattus norvegicus», Intertekst VG1 (Fagbokforlaget 2020, fyrst publisert i *Grünerløkka*)
* *Ferguson. A novel* (Grey Slate Press 2020)

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Utgjevingar av Carl Johansen i BIBSYS
Sandra Lillebø

**Sandra Lillebø** () er ein norsk forfattar og journalist. Ho debuterte i 2011 med diktsamlinga *Navnet på den ensomme er frigitt*. 

Lillebø er frilansjournalist og litteraturkritikar i avisa *[[Klassekampen]]*.
I 2021 fekk ho Bjørnsonstipendet.

## Bibliografi
* 2011 &ndash; *Navnet på den ensomme er frigitt* &ndash; diktsamling
* 2016 &ndash; *Alt skal skinne og blø* &ndash; diktsamling
* 2020 &ndash; *Tingenes tilstand* &ndash; roman
* 2023 &ndash; *En fransk familie* &ndash; roman

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Presentasjon av Sandra Lillebø på nettstaden til Forlaget Oktober
Didrik Morits Hallstrøm

**Didrik Morits Hallstrøm** () er ein norsk forfattar. Han debuterte i 2011 med romanen *Du er ikke død før jeg slutter å elske deg*.

Hallstrøm er busett i Volda der han driv design- og reklamebyrået Kibs & Morits med sambuaren. Han er opphavleg frå Ekeberg i Oslo og er utdanna art director frå Westerdals School of Communication i Oslo.

## Bøker
* 2011 &ndash; *Du er ikke død før jeg slutter å elske deg* &ndash; Roman

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Bloggen til Didrik Morits Hallstrøm
* Utgjevingar av Didrik Morits Hallstrøm i BIBSYS Ask
Anna Kathrine av Brandenburg

**Anna Kathrine av Brandenburg** () var dronning av Danmark-Noreg gjennom ekteskap med Kristian IV. Ho var fødd i Wolmirstedt i Sachsen-Anhalt og var dotter av Joakim Frederik av Brandenburg og Katarina av Küstrin.

Anna Kathrine blei gift med Kristian på Haderslevhus 27. november 1597. 

Ein kjenner ikkje stort til Anna Kathrine, men ho har neppe gjort forsøk på å påverka politikken. Ho var med ektefellen til Noreg på ei lengre vitjing i 1602 og ho var også med under hyllinga av sonen Kristian i 1610.

Anna Kathrine og Kristian fekk seks born; Frederik &ndash; 15. august 1599&ndash;9. september 1599, Kristian *den udvalgte prins Christian* i 1603, Sofie &ndash; 4. januar 1605&ndash;7. september 1605, Elisabeth &ndash; 16. mars 1606&ndash;24 oktober 1608, Fredrik i 1609 (seinare Fredrik III) og Ulrik i 1611.
## Referansar

## Litteratur
* Lars Roar Langslet: *Christian IV : konge av Danmark og Norge*, 1997. som E-bok
Demian Vitanza

**Marco Demian Vitanza** () er ein norsk forfattar. Han debuterte i 2011 med romanen *Urak*.

Vitanza er halvt italiensk og har vakse opp i Halden. Han har ein master frå London School of Economics og har tidlegare arbeidd som scenekunstnar.

## Bøker
* 2011 &ndash; *Urak* &ndash; roman
* 2012 &ndash; *Londinium* &ndash; skodespel
* 2014 - *Sub rosa* - roman
* 2017 - *Dette livet eller det neste* - roman
* 2018 - *Tyngde*  &ndash;  skodespel

## Prisar og utmerkingar
* 2012 &ndash; Aschehougs debutantstipend for *Urak*
* 2019 &ndash; Ibsenprisen for *Tyngde*
* 2022 &ndash; Ibsenprisen for *Nå*

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Utgjevingar av Demian Vitanza i BIBSYS
Olav Løkken Reisop

**Olav Løkken Reisop** () er ein norsk forfattar. Han debuterte i 2011 med boka *Pastisj*.

Reisop er frå Kløfta, er utdanna arkitekt og litteraturvitar.

## Bøker
* 2011 &ndash; *Pastisj* &ndash; prosa
* 2015 – *Grandiosa* – roman

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Utgevingar av Olav Løkken Reisop i BIBSYS Ask
Joseph de Maistre

**Joseph-Marie, [[greve|comte]] de Maistre** () var ein fransktalande, savoyansk diplomat, jurist, filosof og forfattar. De Maistre var ein framståande representant for den politiske, religiøse og filosofiske reaksjonen i kjølvatnet av Den franske revolusjonen.
## Liv og verksemd
### Livssoge
Som ung blei han tilsett i ei embetsstilling på Sardinia. Han arbeidde seg sakte oppover i byråkratiet, og når franskmennene hærtok Savoie i 1792 sat han i ei høgare dommarstilling. Grunna okkupasjonen reiste De Maistre i eksil, og han skreiv det første verket sitt, *Considérations sur la France* (1795) i Lausanne. i boka uttrykker han vreide overfor revolusjonen. I 1803 blei han av utnemnd til diplomatisk sendemann i St. Petersburg på vegne av den sardinske krona, ei stilling han sat på fram til 1817. I denne perioden skreiv han ei rad verk på fransk. Etter at han kom attende sat han i ei ministerstilling fram til han døydde.

### Lære
De Maistre såg på revolusjonen som eit produkt av opplysningstida, og var sterkt kritisk til filosofar som til dømes John Locke. Samstundes meinte han at bakgrunnen til revolusjonen kunne sporast attende til reformasjonen, som i følgje de Maistre hadde skapt ein kultur grunnlagt på protestar og misnøye. Han sette vitskapen i samanheng med religiøs skeptisisme og politiske reformer, meinte at vitskapen måtte vere underordna religionen, og brukte Det gamle testamente i polemikk mot revolusjonære. Politisk støtta han ei attervending til før-revolusjonære tilstandar og la vekt på viktigheita av autoritetar; først kyrkja, så det absolutte kongedømmet. Trass den uforsonlege motstanden mot revolusjon og opplysning fekk tankane hans utbreiing, og Isaiah Berlin har til dømes synt korleis tankane hans påverka Leo Tolstoj.

## Utvald bibliografi
**Considérations sur la France*, 1795
**Essai sur le principe génératuer de constitutions politiques et des autres institutions humaines*, 1814
**Du pape*, 1819
**Soirées de St. Petersbourg*, 1821
**De l'Église gallicane*, 1821
**Examen de la philosophie de Bacon*, 1836

## Kjelder

*Denne artikkelen baserer seg delvis på det danske Salmonsens konversationsleksikon 2. utgåve (1915–1930). «Maistre, Joseph de»
*Hampson, Norman: *The Enlightenment*. London: Penguin Books, 1990. ISBN 978-0-14-013745-3

## Bakgrunnsstoff
Sondre Midthun

**Sondre Midthun** () er ein norsk forfattar frå Ørnes. Han debuterte i 2011 med romanen *Kom aldri nærmere*.

## Bøker
* 2011 &ndash; *Kom aldri nærmere* &ndash; roman
* 2017 &ndash; *Farvel til alt dét* &ndash; roman

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Utgjevingar av Sondre Midthun i BIBSYS Ask
Albis

**Albis** er ei åsrekkje i kantonen Zürich i Sveits, som strekkjer seg 19&nbsp;km frå Sihlbrugg i sør til Waldegg nær Zürich i nord. Rekkja dannar mellom anna grensa mellom distrikta Affoltern og Horgen. Dei mest kjende åsane er Uetliberg på 870 moh, oppfor byen Zürich.  Andre stader er Albishorn (909 moh), Bürglen (òg kalla Bürglenstutz, det høgaste punktet på 914,6 moh), Schnabelburg, eit observasjonstårn, Albis-passet, den vesle byen Buechenegg, og den store skogen, Sihlwald, på begge sider av elva Sihl. Sihldalen grensar til Albisåsane langs heile austsida. På vestsida grensar Albis til forskjellige elvar, som Reppisch, og innsjøen Türlersee.

Åsane er stort sett skogkledde, men har òg nokre store sletter. Nokre av dei er oppdyrka og vert nytta som beitemarker for kyr og sau. Sidan området ligg nær Zürich er det mykje vitja, særleg i nord, der det ligg fleire restaurantar langs toppane (frå Uetliberg til Albishorn), mange stiar og skogsvegar, ein jernbane (Uetlibergbahn) frå Zürich, og ei kabelvogn (Felseneggbahn) frå Adliswil til Felsenegg.

Albis vart danna som den venstre morenen til breen som danna Zürichsjøen. Jordsmonnet er hovudsakleg konglomerat av grus og løss. Dei ofte bratte sidene i Albis vert ofte utsett for små steinras. Generelt er austsida (mot Zürichsjøen) brattare enn vestsida. 

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Albis|Albis]]» frå , den 5. februar 2012.*
Appenzelleralpane

**Appenzelleralpane** er ei fjellkjede i Sveits på nordsida av Alpane. Dei strekkjer seg inn i kantonane Appenzell Ausserrhoden, Appenzell Innerrhoden og St. Gallen og grensar til Glarus-Alpane i vest og Rätikon i søraust. 

## Delar
Fjellkjeda er delt inn i seks delar: 
* **Alpstein, sentral gruppe**, høgaste punkt: Altmann, 2&nbsp;435 m
* **Alpstein, nordleg gruppe**, høgaste punkt: Säntis, 2&nbsp;502 moh 
* **Alpstein, sørleg gruppe**, høgaste punkt: Roslen- eller Saxerfirst, 2&nbsp;151 m
* **Alviergruppe**, høgaste punkt: Gamsberg, 2&nbsp;385 m
* **Churfirsten**, høgaste punkt: Hinterrugg, 2&nbsp;306 m
* **Speer - Mattstock**, høgaste punkt: Speer, 1&nbsp;950 m

## Geografi
### Høgaste toppar
Dei høgaste toppane i Appenzelleralpane er:
* Säntis, 2&nbsp;502 m
* Girenspitz, 2&nbsp;448 m
* Altmann, 2&nbsp;436 m
* Gamsberg, 2&nbsp;385 m
* Fulfirst, 2&nbsp;384 m
* Wildhuser Schafberg, 2&nbsp;373 m
* Wisswand, 2&nbsp;346 m
* Alvier, 2&nbsp;343 m
* Hinterrugg, 2&nbsp;306 m
* Brisi, 2&nbsp;279 m
* Frümsel, 2&nbsp;267 m
* Zuestoll, 2&nbsp;235 m
* Margelchopf, 2&nbsp;163 m
* Silberplatten, 2&nbsp;158 m
* Schibestoll, 2&nbsp;136 m
* Leistchamm, 2&nbsp;101 m
* Gamser Rugg, 2&nbsp;076 m
* Kreuzberge, 2&nbsp;065 m
* Lütispitz, 1&nbsp;987 m
* Speer, 1&nbsp;950 m
* Mattstock, 1&nbsp;936 m
* Schäfler, 1&nbsp;924 m
* Federispitz, 1&nbsp;865 m
* Gonzen, 1&nbsp;830 m
* Hoher Kasten, 1&nbsp;795 m
* Gulmen, 1&nbsp;789 m
* Stockberg, 1&nbsp;781 m
* Kronberg, 1&nbsp;663 m
* Ebenalp, 1&nbsp;640 m
* Hochalp, 1&nbsp;521 m

### Andre toppar
* Tanzboden, 1443 m
* Chrüzegg, 1314 m
* Gäbris, 1247 m
* Hörnli, 1133 m
* Köbelisberg, 1131 m
* Bachtel, 1115 m

## Galleri

Fil:Säntis02.jpg|Säntis frå Schwägalp
Fil:Säntis03.jpg|Seealpsee
Fil:Churfirsten01.jpg|Toppen av Churfirsten
Fil:Falensee.jpg|Fälensee
Fil:Wildkirchli.jpg|Nær Ebenalp
Fil:Saentis-Gebaeude.jpg|Toppen av Säntis


## Sjå òg
*Dei sveitsiske Alpane

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Appenzell Alps|Appenzell Alps]]» frå , den 5. februar 2012.* 
 

## Bakgrunnsstoff
The Appenzelleralpane on SummitPost
Walter Tresch

**Walter Tresch** () frå Bristen i Silenen er ein sveitsisk, tidlegare skirennar. Han var ein allsidig alpinist, som mellom anna kom på pallen i samtlege fire øvingar i den dåverande verdscupen i alpint. I 1972 fekk han VM-sølv i den alpine kombinasjonen i 1972, medan han vart nummer fem i i sin beste sesong i verdscupe, 1976-sesongen. 

## Aktiv
Tresch markerte seg første gongen i verdscupen vinteren 1970. Han kom då på sjetteplass i eit storslalåmrenn i Kranjska Gora, medan han på Voss, i det siste slalåmrennet for sesongen, vart nummer fem. Sin første verdscupsiger fekk han vinteren 1971 i utfor, den øvinga han gjorde det best i den sesongen.

OL-sesongen 1972 var Tresch som best nummer tre i to verdscuprenn, eitt i utfor og eitt i storslalåm. Han deltok for Sveits i alle tre spesialøvingane under OL 1972 i Sapporo og var som best nummer seks i utfortevlinga. Med dei jamt gode resultata kom han på andreplass i kombinasjonsøvinga, ei øving som ikkje var del av det olympiske programmet, men vart rekna som ei VM-øving. Resultatlista i øvinga var basert på utfortevlinga og slalåmtevlinga som vart arrangert som separate OL-øvingar. 

1973-sesongen var Tresch klart best i slalåm i verdscupen. Han kom på andreplass i Wengen og tredjeplass i det påfølgjande rennet i Megeve. Ein fjerdeplass i slalåm på Voss var hans beste prestasjon i verdscupen 1974. Under VM i alpint 1974 i St. Moritz vart han nummer fem i slalåmtevlinga. Ferda nedover på resultatlistene heldt fram i 1975, då han som best vart nummer seks, denne gongen i utfor.

Tresch beste samanlagtplassering i verdscupen i alpint kom i 1976. Han kom då på femteplass, trass i at han ikkje ein einaste gong stod på pallen i eit enkeltrenn i korkje slalåm, storslalåm eller utfor. Men han hadde fleire gode renn, mellom anna kom han gjennom sesongen inn mellom dei seks beste i kvar dei tre spesialøvingane som då stod på verdscup-programmet. Og han vann den alpine kombinasjonen i Kitzbühel. Under vinter-OL 1976 i Innsbruck kom han på fjerdeplassen i slalåm og sjuandeplassen i utfor.

I 1977 kom Tresch i verdscupen som best på ein tredjeplass i slalåm, før han vann kombinasjonen i Wengen.

Tresch la opp i 1977, etter å ha vunne fire renn i verdscupen i alpint. Fjorten gongar stod han på pallen, flest gongar (6) etter kombinasjonsøvingar.

## Verdscupsigrar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Walter Tresch|Walter Tresch]]» frå ,  den 5. februar 2012.*
Chablais-Alpane

**Chablais-Alpane** er ei fjellkjede i dei vestlege Alpane. Dei ligg mellom Genfersjøen og Mont Blanc-massivet. Col des Montets skil dei frå Mont Blanc-massivet i sør og Rhônedalen skil dei frå Bern-Alpane i aust. 

Chablais-Alpane består av to tydelege delar, skilde av Val d'Illiez: Dents du Midi-massivet i sør med dei høgaste toppane, og dei alpine lågberga i nord. 

## Fjelltoppar

Dei største fjelltoppane i Chablais-Alpane er:

## Sjå òg
*Dei sveitsiske Alpane
*Dei franske Alpane

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Chablais Alps|Chablais Alps]]» frå ,  den 5. februar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Københavns slott

**Københavns slott** var eit kongeslott som i åra fra rundt 1370 til 1731 låg på Slotsholmen i København på same plassen som Christiansborg slott ligg i dag. Københavns slott blei reist på same plass som Absalons borg som reivst ned av Hansaen i 1369. 

Det markante tårnet låg mellom riddarsalen og portbygninga. Då Kristian IV blei krona i 1596 endra han noko på slottet og sette mellom anna spir med kopartak på tårnet. Opp gjennom åra endra dei fleste kongane på slottet slik at det etter kvart fekk vanskar med å bere si eiga vekt. Etter at Fredrik IV stod for store endringar i 1720-åra sprakk murane og bygningen var ikkje lenger formålstenleg som kongebolig. I 1731 avgjorde Kristian VI at slottet skulle rivast. 

Ruinane av Københavns slott ligg under Christiansborg og blei funne av arkeologar i 1902. I 1917 vert ruinane gravne ut og det har vore offentleg tilgang til dei frå 1924.
## Kjelder
* Christiansborg Slot fra de ældste Tider til vore Dage - Eremit.dk
* Om ruinane hos Slots- og Ejendomsstyrelsen

## Bakgrunnsstoff
Heilag lund

Ein **heilag lund** er eit skogholt som vert tillagd ei særskild religiøs tyding. Heilage lundar spelte ei viktig rolle i kultpraksis og mytologiske landskap knytt til dei polyteistiske religionane i det førhistoriske Europa, antikken i Hellas og Roma, og det nære Austen. 

Tacitus skildrar heilage lundar hjå germanske stammer fleire stader i Germania.  I norrøn religion er dei sett i samanheng med blót og menneskeoffer; Adam av Bremen skriv på tusentalet om den heilage lunden i Gamle Uppsala at  lik av ofra dyr og menneske vert hengde opp i trea.

Både dei gamle grekarane og romarane hadde heilage lundar. Den best kjende frå Hellas var eikelunden til Dodona, der raslinga i lauvet blei tolka som orakelutsegner.
I Romarriket hadde Diana Nemorensis ('Diana frå skogane') ein viktig heilag lund der byen Nemi ligg i dag. Bak Vestatempelet i Roma fanst òg ein heilag lund fram til den store bybrannen i år 64.

Av heilage lundar som framleis finst er verdsarvstaden Osun-Osogbo i Nigeria eit døme. Det finst også heilage lundar i heile India, hovudsakleg haldne heilage av hinduar. I Japan har fleire shintotempel tilknytte heilage lundar, tre og skogar.

## Sjå òg
* Naturreligion
* Nerthus

## Fotnotar

## Referansar
*Orchard, Andy (1997). *Dictionary of Norse Myth and Legend*. Cassell. ISBN 0-304-34520-2


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sacred grove|Sacred grove]]» frå ,  den 6. februar 2012.*
Alpstein

**Alpstein** er ei undergruppe av Appenzelleralpane i Sveits. Alpstein-massivet ligg i Appenzell Innerrhoden, Appenzell Ausserrhoden og St. Gallen.

Trass i at fjellkjeda er relativt låg samanlikna med andre fjell i Alpane - det høgaste fjellet er Säntis på 2502 moh - er Alpstein, fordi dei ligg langt mot nord og berre kort veg frå Bodensjøen (om lag 30 km) relativt høge samanlikna med dei omliggande områda. Fjellkjeda omfattar òg Altenalp Türm som den nordlegaste toppen over 2&nbsp;000 meter i Sveits. 

## Skildring

Geologisk skil Alpstein-massivet set frå dei hovudsakleg granittiske sentrale Alpane. Alpstein er hovudsakleg eit kalksteinsmassiv og er dermed ein vestleg del av dei austlege fjellkjedene som går mellom Tyskland og Austerrike. 

På grunn av erosjon finn ein mange sprekker, grotter og slukhol i kalksteinen. To av tre innsjøar har ikkje noko drenering frå overflata. Vatnet frå Fälensees renn langs fjellryggen sørvestover og inn i Rhinen.

Morfologisk er det tre tektoniske foldar som går frå sørvest til nordaust. Berre Lisengrat, knutepunktet mellom dei to toppane Säntis Altman går vinkelrett til hovudryggen.
Dom

**Dom** kan visa til:

*Rettsleg dom, ei endeleg avgjerd i ein rettssak
*Logisk dom, ein setning i logikk som tek for seg samband mellom to omgrep
*Guddommeleg dom, ein dom utført av guddommelege krefter, til dømes etter døden eller ved dommedag
*Domkyrkjer
*Dom i Mischabel
Freden i Lübeck

**Freden i Lübeck** 12. mai 1629 avslutta Keisarkrigen, eller den danske-norske medverknaden i Trettiårskrigen. Dei keisarlege katolikkane aksepterte å gje det erobra Jylland tilbake til Danmark mot ei betaling på 2 millionar riksdalar og avstå Holstein i 10 år. Avtalen vert undertekna av Kristian IV og Albrecht von Wallenstein i Lübeck 22. mai 1629 og av Ferdinand II av Det tysk-romerske rike 7. juni. 

Tross eit rimeleg utfall av fredsforhandlingane hadde nederlaget hans Kristian IV i krigen vore total og Danmark-Noreg mista stillinga som den leiande stormakta i Norden til Sverige.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Freden i Lübeck|Freden i Lübeck]]» frå ,  den 5. februar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Dei nordaustsveitsiske Alpane

**Dei nordaustlege sveitsiske Alpane** er ein del av Alpane og Pré-Alps som ligg nordaust i Sveits. Denne regionen grensar til Vierwaldstättersjøen i sørvest, Klausenpasset, øvre Linthdalen og Walensjøen i sør, Rhindalen i aust og Bodensjøen i nord.

## Fjelltoppar
Dei største fjella i dei sveitsiske foralpane, nord for Klausenpasset, er:

## Sjå òg
* Dei sentrale Alpane
* Glarus-Alpane

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:North-Eastern Swiss Alps|North-Eastern Swiss Alps]]» frå , den 5. februar 2012.*
Pfannenstiel i Zürich

**Pfannenstiel** på er eit skogkledd fjell 853 moh. i området nær Zürichsjøen og Zürcher Oberland i kantonen Zürich i Sveits. 

Området ligg om lag 15 km søraust for byen Zürich og grensar til Greifensee og Zürcher Oberland i nordaust, Zürichsjøen i sørvest og området kring kommunen Hombrechtikon i aust.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pfannenstiel (Zürich)|Pfannenstiel (Zürich)]]» frå ,  den 5. februar 2012.*  

## Bakgrunnsstoff
Sjøstøvlar

**Sjøstøvlar** av lêr var vanleg før støvlar kom i bruk mellom bøndene. Fiskarane tok dei i bruk på 1700-talet. Midt på 1800-talet fann ein fire støveltypar med ulik lengd.

* Langstøvlar nådde opp i skrevet. Dei gjekk under skinnbroka, og hadde stropper av lêr i overkant. Dei vart tredde på beltet. I tillegg hadde dei hemper, innvendig, i knehøgde. Støvlane kunne då haldast oppe med eit band når dei var nedbrett. Langstøvlar var svært viktige når det var langgrynt der fiskaren skulle kome i land. Då måtte han vade i djupt vatn når han skulle hente fisken, og når båten skulle ut og inn.

* Slagstøvlar var kortare enn langsøvlane. Dei rakk om lag til midt på låret. Når fiskaren var på land vart slagstøvlane bretta ned i eit stort slag. For å halde dei heller mjuke støvlane opp når dei var nedbretta, vart det vikla eit strømpeband kring beinet.

* Røysertar rakk så vidt opp for kneet. Bak var dei noko lågare. I bakkant var det ei hempe som ein tok tak i når støvelen skulle dragast på. Ho kom og til nytte når støvlane skulle hengast til tørk. Namnet røysert fekk støvelen fordi han stod sjølv, stod opprøyst.

* Smårøysertar nådde berre til midt på leggen.

Stundom hadde sjøstøvlane trebotn. Dei var varmare enn støvlar med lêrsole og vart gjerne brukte på ishavet. Dei egna seg best ombord i fartøy. Støvellêret vart spikra til solen med jarnspikar.

Det var vanleg at fiskaren laga sjøstøvlane sine sjølve. Dei vart sydde med skogarn av heimespunnen hampetråd. Den nyspunne tråden vart beka og trekt med bivoks. Når skogarnet skulle trekkast gjennom sylhola i støvellêret, vart det festa grisebust i enden. Frå kring 1850 vart støvelsolen plugga til overlêret med trepinn. Før den tid vart det sydd med beksaum. Det vart bruk tre solar: bindsole, mellomsole og yttersole. 

Dei ferdige støvlane måtte godt smørjast med smurning kokt av tran, smelta talg og tjøre. Stundom vart det slege varm tjøre i støvlane. Etterpå kunne ei tjukk ullstrømpe plasserast innvendig. Ho festa seg i tjøra. Dette gjorde støvlane ekstra varme. Det vart og brukt sennegras og halm i sjøstøvlane for å gjere dei varme.

## Kjelder
* Gunvor Ingstad Trætteberg: *Skinnhyre og sjøklær* Landbruksforlaget 1999
Plessurfjella

**Plessurfjella** er ei fjellkjede i Alpane aust i Sveits. Ho vert rekna som ein del av Dei sentrale Alpane. Fjella er kalla opp etter elva Plessur, som spring ut midt i fjella. Plessurfjella er fråskilde Glarus-Alpane i vest av Rhinendalen; frå Rätikonfjella i nord av Landquartdalen (Prättigau); frå Albulafjella i søraust av Landwasserdalen; og frå Oberhalbsteinfjella i sør av Albuladalen. 

Plessurfjella vert drenerte av elvane Rhinen, Plessur, Landwasser og Landquart. Vintersportsstaden Arosa ligg midt i fjellkjeda. 

Av fjelltoppar i Plessurfjella finn ein Aroser Rothorn (høgast på 2985 moh.) og Stätzer Horn (2576 moh.).

Fjellovergangar i Plessurfjella er Strela-passet, frå Davos til Langwies, på 2377 moh. 

## Galleri

Fil:Arosa.jpg|Vatn nær Arosa
Fil:Arosa, Switzerland - Lake (1).jpg|Obersee
Fil:Lenzerheide Hochtal.jpg|Lenzerheidedalen
Fil:Lenzerhorn.jpg|Lenzer Horn
Fil:Valbella01.jpg|Parpaner Rothorn (høgre)
Fil:Lenzerhorn-steinke.jpg|Lenzer Horn


## Sjå òg
*Dei sveitsiske Alpane

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Plessur Range|Plessur Range]]» frå ,  den 5. februar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene: *
*Swisstopo-kart
Hall

**Hall** kan visa til

* Rommet hall, eit stort rom eller sal.
* Namnet Hall, eit norsk mannsnamn, eller eit etternamn.
* Haill, eit nordnorsk fiskaruttrykk.
* Hall in Tirol, ein by i Tirol i Austerrike.
* Hall County i Georgia, USA.
* Hall County i Nebraska, USA.
* Hall County i Texas, USA.
* Regjeringa Hall I og Regjeringa Hall II, to danske regjeringar på 1800-talet.
Heathcote-elva

**Heathcote-elva** (maori Ōpawaho) er ei elv som  ligg innanfor bygrensene til Christchurch på New Zealand. Ho får tilførsle frå kjelder nær Templetons Road, og i tillegg nedbørsvatn så langt vest frå som Pound Road. Ho snor seg kring foten av Port Hills frå vest til søraust.

## Elveløp
Tilsigsområdet til Heathcote-elva strekkjer seg til forstaden Yaldhurst. Elva renn gjennom Wigram, Hillmorton (der hovudkjeldene er lokaliserte), Hoon Hay, Spreydon, Cracroft, Cashmere, Beckenham, St Martins, Opawa, Woolston og Ferrymead. 

Elva renn ut i Avon Heathcote-estuaret før ho tømmer seg i Pegasus Bay.

## Før-europeisk busetjing og namngjeving
Det opphavlege namnet til denne elva var Ō-pa-waho, som tyder «staden til den framskotne pāen», eller «utposten», og viser til denne pāen som ein utpost (maori *waho*) til Kaiapoi. Pāen var bygd i høgreliggjande lende, like nedstraums for den noverande brua, Opawa Road Bridge. Han var ein kvilestad for Ngāi Tahu-folk som reiste mellom Kaiapoi og Horomaka (Banks Peninsula). Området omkring var ein viktig stad for matsanking *(mahinga kai)*, ei kjelde for mengder av føde, særleg tuere (slimål) *(Eptatretus cirrhatus)* og kanakana (niauga).

Historisk slynga elva seg gjennom utbreidde våtmarker, før urbaniseringa tok til. Historiske oppmålingskart frå midten av det 19. hundreåret, dei såkalla *«Black Maps»*, viser at landet som elva rann gjennom var rikt på plantar som *[[Phormium tenax]]* (harakeke), *[[Cortaderia fulvida]]*(*toetoe*), *[[Typha orientalis]]* (*raupo*), *[[Coriaria]]* (*tutu*) og bregnar og var oversådd med australdakelilje (*[[Cordyline australis]], ti kouka*).

Elvefaret var lågtliggjande og svært vått. Når Waimakaririelva steig og fløymde over slettene, vart endå høgareliggjande land utsett for flaum. Gjennom mange hundreår der elva vart brukt både som kjelde for mat og transportveg, fekk iwiane Waitaha, Kāti Mamoe og Ngāi Tahu eit nært tilhøve til denne ressursen. Sumpskogen langs elva var tilhaldsstad for sjø- og skogsfugl. Feller vart regelmessig sett ut etter inanga (fiskeyngel), pātiki (flyndre), og ferskvassål (*Anguilla dieffenbachii*).

Heathcote-elva har fått namn etter sir William Heathcote, sekretær i Canterbury Association.

## Litteratur
* 

## Referansar


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Heathcote River|Heathcote River]]» frå ,  den 5. februar 2012.*
This Is the Night

**«This Is the Night»** (engelsk for 'Dette er natta') er ein song av den maltesiske songaren Kurt Calleja. Songen vann Malta Eurosong 2012 og representerte Malta i den andre semifinalen i Eurovision Song Contest 2012. Songen gjekk vidare til finalen, der han enda på 21. plass med 41 poeng. Teksten er skriven på engelsk. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:This is The Night|This is The Night]]» frå ,  den 5. februar 2012.*  
**Poengsum er henta frå eurovision.tv den 27. mai 2012.*
Kurt Calleja

**Kurt Calleja** () er ein maltesisk songar. Han vann Malta Eurosong 2012 og representerte Malta i den andre semifinalen i Eurovision Song Contest 2012 med songen «This Is the Night». Songen gjekk vidare til finalen, der han enda på 21. plass. 

I 2010 og 2011 deltok han òg i den nasjonale finalen til Malta, men enda då på høvesvis tolvte- og tredjeplass.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kurt Celleja|Kurt Celleja]]» frå ,  den 5. februar 2012.*  
**Poengsum er henta frå eurovision.tv den 27. mai 2012.*
Belp

**Belp** er ein kommune i Bern-Mittelland i kantonen Bern i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 521 meter over havet, åtte kilometer søraust for bysentrum i Bern. 
Belp ligg ved munningen av Gürbetal og på venstrebreidda av elva Aare. 

Han ligg nær Belp lufthamn ved Bern. 

Belp er først omtalt i 1263 som *Belpo*.

Kommunen ligg ved munningen av Gürbetal og på venstrebreidda av elva Aare. Han omfattar landsbyen Belp, grendene Viehweide, Heitern og Hofmatt. I nyare år er fleire nye busetnader bygd ut, som Eissel (1956–75), Montenach (1960-åra), Schafmatt (1970-åra), Hühnerhubel (1980). Kommunen Belpberg vart 1. januar 2012 slått saman med Belp.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Belp|Belp]]» frå ,  den 24. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad (tysk)
*
Remee

**Mikkel Johan Imer Sigvardt**, kjend som **Remee**, () er ein dansk låtskrivar og musikkprodusent. Saman med Camilla Ottesen var han programleiar for den fyrste utgåva av Junior Eurovision Song Contest i 2003. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Remee|Remee]]» frå ,  den 5. februar 2012.*
Münchenbuchsee

**Münchenbuchsee** er ein kommune i Bern-Mittelland i kantonen Bern i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 564 meter over havet, om lag 10 km nordvest for Bern.

Målaren Paul Klee vart fødd i Münchenbuchsee.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Münchenbuchsee|Münchenbuchsee]]» frå ,  den 5. februar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Sankt Gotthard-massivet

**Saint-Gotthard-massivet** (tysk *Gotthardmassiv*) er ei fjellkjede i Alpane i Sveits, på grensa til dei fire kantonane Valais, Ticino, Uri og Graubünden. Sankt Gotthard-passet er kalla opp etter massivet. 

Dei høgaste fjelltoppane i massivet er Dammastock (3&nbsp;630 moh.) i nordvest, Pizzo Rotondo (3&nbsp;192 moh.) i sørvest og Oberalpstock (3&nbsp;328 moh.) i nordaust. Ingen av fjella i massivet heiter *Sankt-Gothard*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Saint-Gotthard Massif|Saint-Gotthard Massif]]» frå ,  den 5. februar 2012.*
Arild Haaland

**Arild Petter Haaland** () var ein norsk filosof, litteraturhistorikar, sakprosaforfattar, omsetjar og engasjert samfunnsdebattant. Han var fødd i Bergen. Han tok magistergrad i filosofi ved Universitetet i Oslo i 1947. I 1956 tok han doktorgrad i filosofi med avhandlinga *Nazismen i Tyskland*. Haaland var tilsett ved Filosofisk institutt ved Universitetet i Bergen frå 1961 til 1987, først som universitetslektor, seinare som førsteamanuensis.  Haaland har vorte kalla «Bergens mest kjente filosof» frå 1900-talet.

## Heider
**Meltzerfondets spesialpris* for sin innsats ved Universitetet i Bergen 2007
*Fritt Ords Honnør 1992. 
*Riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden i1979

## Bibliografi

Haaland har mellom anna gitt ut 
**Nazismen i Tyskland* (1955) 
**Kirkedød og gudsfrykt* (1964) 
**Vekst og verdi* (1970)
**Samtidssyner fra Blåseborg* med kapittel om Elie Wiesel av Michael Holmboe (1997) 
Han har og omsett 
**Tragediens fødsel* av Friedrich Nietzsche til norsk (1969) ISBN 82-530-1629-8 Ny utgave 1993
**Moralens genealogi - et stridsskrift* av Friedrich Nietzsche 1994 ISBN 82-05-22610-5

## Bakgrunnsstoff
* På Høyden - Meltzerpris til Arild Haaland (7.3.2007)
* «Arild Haaland er død» ba.no
*Lenke til NRK-program med Arild Haaland og Åshild Ulstrup

## Fotnotar


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Arild Haaland|Arild Haaland]]» frå ,  den 5. februar 2012.*
Andigonídes

**Andigonídes** (gresk Αντιγονίδες) er ein tidlegare kommune i periferieininga Imathía i periferien Sentral-Makedonía i Hellas. Andigonídes inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Alexándria.

## Referansar
Tafeljura

**Tafeljura** er ein del av Jurafjella nordvest i Sveits.

Fjella strekkjer seg frå dei sveitsiske kantonane Basel-Landschaft, Aargau og Schaffhausen inn i sørleg Tyskland (Baden-Württemberg, Bayern). Ho går frå nær den sveitsiske byen Basel til den tyske byen Coburg.
Zimmerberg

**Zimmerberg** (769 moh) er eit fjell og ein region i distriktet Horgen i kantonen Zürich i Sveits. 

Zimmerberg ligg om lag 15 km søraust for byen Zürich, mellom Langnau am Albis i Sihldalen og Rüschlikon og Horgen ved Zürichsjøen. Frå Zimmerberg har ein utsyn over Sihldalen, Albisåsane, Zürichsjøen og Pfannenstiel. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zimmerberg|Zimmerberg]]» frå ,  den 5. februar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Grison-Alpane

**Grison-Alpane** er fjella i kantonen Graubünden (Grisons) i Sveits. Det er mange høge fjell i Grison-Alpane, som Tödi (3&nbsp;614 moh) og det høgaste fjellet Piz Bernina (4&nbsp;049 moh). Mange av fjellkjedene i dette området har store isbrear, som Adula, Albula, Silvretta, Bernnina og Rätikonfjella. Grison-Alpane omfattar delar av både Dei austlege Alpane og Dei vestlege Alpane.  Dei austlege Alpane i Graubünden er Dei rätiske Alpane, som er ein del av Dei sentrale Alpane.  Dei rätiske Alpane består av følgjande fjellområde: Samnaunfjella, Rätikon, Silvretta, Sesvennafjella, Albulafjella, Plessurfjella, Oberhalbsteinfjella, Livignofjella, Bregagliafjella og Berninafjella. Dei vestlege Alpane i Graubünden omfattar delar av Dei lepontinske Alpane og Glarus-Alpane.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Grison Alps|Grison Alps]]» frå ,  den 5. februar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Gao Xingjian

**Gao Xingjian**  () er ein kinesiskfødd fransk romanforfattar, dramatikar, regissør, kritikar og bildekunstnar. Han emigrerte til Frankrike i 1987, og fekk fransk statsborgarskap i 1997.

Dei kinesiske makthavarane reknar han som dissident og har forbode verka hans.

I 2000 fekk Gao Nobelprisen i litteratur *«för ett verk av universell giltighet, bitter insikt och språklig sinnrikhet, som öppnat nya vägar för kinesisk romankonst och dramatik»*.

## Verk omsett til norsk
* *Åndefjellet* (《灵山》), omsett av Baisha Liu og Harald Bøckman, Aschehoug, 2002
* *Et menneskes hellige bok* (《一个人的圣经》), omsett av Baisha Liu og Harald Bøckman, Aschehoug, 2004

## Litteratur
* Wolfgang Wiesner: * Die Seelenwanderung des Herrn Gao: Das literarische Werk des Gao Xingjian*, omsett av Wolfgang Wiesner. Wiesner, Petershausen 2002. ISBN 3-9803061-8-6.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* 
* ''Die Hölle ist man selbst'' Samtale med Gao Xingjian i *Die Zeit* nr. 23, 2004
* ''Schräg gelaufen''  i *Die Gazette* nr. 30, november 2000
* ''Bokförlagen i storgräl. Nobelpristagaren bytte förlag – för tio dar sedan'' (Aftonbladet, 13. oktober 2000)
* masken loswerden- Vom Kommunismus über Becket zum Zen: Der Weg des Literatur-Nobelpreisträgers Gao Xingjian
* ''Translator of the Chinese star'' Den svenske sinologen Göran Malmqvist viktig for utnemninga av Gao Xingjian til Nobelprisen i litteratur 2000 (*Taipei Times*, 1. februar 2001)
Idrettslaget Hjelset-Fram

**Hjelset-Fram** er eit idrettslag som høyrer heime på Hjelset i Molde kommune. Det vart skipa 10. februar 1907. Laget har aktive innan fleire idrettar. Særleg har utøvarar innan hoppsporten utmerkt seg. Kring 1970 var den såkalla Hjelset-trioen med Ingolf Mork, Jan Olaf Roaldset og Hans Jørgen Næss på topp både nasjonalt og internasjonalt.

## Kjelder
*hjelsetfram.no
Gulbukknøttyrann

**Gulbukknøttyrann** (*Myiornis auricularis*) er ein fugl i tyrannfamilien med leveområde langs atlanterhavskysten av Brasil, frå Bahia til Rio Grande do Sul og vestover litt inn i Argentina og Paraguay. Dette er ein av verdas minste sporvefuglar.

## Skildring
Gulbukknøttyrannen er 7 cm lang og veg kring 5 gram. Det er ein svært liten fugl med stort hovud i høve til kroppen og eit markant ansiktsmønster. Kjønna har lik fjørdrakt. Vaksne individ av nominatforma har eit bleikt kanelbrunt område rundt auga, kvite øyredekkfjører med ein svart halvmåne bak, og ein svart flekk under auget. Issen er lys olivengrøn med brunskjær, nakken og halsen grå, medan ryggen og overgumpen er klart olivengrøne. Vengene er mørke med olivengule kantar på svingfjørene og kvite tuppar på dekkfjørene; desse dannar to utydelege vengband. Stjerten er mørk, strupen og brystet er kvite med tynne svarte striper, resten av undersida er gul med litt olivenfarga striping. Underarten *M. a. cinereicollis* har oftast bleikare, lysare øyredekkfjører. Begge underartar har oransje iris, mørkt nebb og rosaaktige bein og føter.

### Utbreiing og leveområde
Gulbukknøttyrannen lever i økoregionen atlanterhavsskog. Underarten *M. a. cinereicollis* finst nordlegast, i austlege Brasil (sør-austlege Bahia, Minas Gerais og Espírito Santo), med nokre funn nord for Bahia. Nominatforma finst i sør-austlege Brasil frå Mato Grosso do Sul til delstaten Rio de Janeiro og sørover til nordlege Rio Grande do Sul, samt austlege Paraguay og Misiones-provinsen i nordaustlege Argentina. Arten held til i tett vegetasjon langs kantane av fuktig skog, men finst òg inne i skogen og i tre i engområde nær skoggrensa. Han lever frå havnivå og opp til om lag 1&nbsp;250 moh.

### Åtferd
Gulbukknøttyrannen et insekt, men detaljert kunnskap om dietten manglar. Han leitar etter mat i dei nedre og midtre vegetasjonslaga, oftast opp til om lag 3 meter over bakken, og fangar bytte med korte hopp opp frå sitjeplass for å plukke det frå blad.

Hekkesesongen omfattar oktober til desember. Reiret er ei hengande «veske» med sideinngang, laga av kvistar og tørre blad, og har somme tider ein hengande «hale». Det heng vanlegvis frå ein vassrett grein 1–3 meter over bakken. Kullet består av to eller tre egg. Truleg er det berre hoa som rugar, men begge foreldra matar ungane.

## Status
Gulbukknøttyrannen er vurdert av Verdas naturvernunion IUCN som «livskraftig» (LC). Han har eit stort utbreiingsområde, men storleiken på populasjonen er ukjend og truleg minkande. Det er ikkje påvist akutte trugsmål. Arten blir rekna som nokså vanleg. «Sjølv om mykje av det eigna leveområdet har vorte øydelagt eller kraftig degraderte, finst han framleis i mange nasjonalparkar og andre verneområde innanfor utbreiingsområdet sitt.»

## Kjelder

**Første versjon av denne artikkelen var baset på «[[:en:Eared pygmy tyrant|Eared pygmy tyrant]]» frå , den 10. mai 2025*

;Referansar

## Bakgrunnsstoff
Albristhorn

**Albristhorn** (eller **Albrist**) er eit fjell i Bern-Alpane, oppfor Lenk og Adelboden i kantonen Bern. Han er den høgaste toppen av ei rekkje mellom Wildstrubel og Thunsjøen og som er ein del av vasskilje mellom Simme og Kander.

Det er mogeleg å nå toppen for erfarne fjellfolk langs ein sti som starta ved Hahnenmoos-passet.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Albristhorn på SummitPost
Albrunhorn

**Albrunhorn** er eit fjell i Dei lepontinske Alpane på den sveitsisk-italienske grensa.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Albrunhorn|Albrunhorn]]» frå ,  den 5. februar 2012.*