open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jacques-Yves Cousteau

**Jacques-Yves Cousteau** () var ein fransk marineoffiser, filmregissør og oseanografi. Han var ein pioner innan dykking og undervassfotografering. Saman med franskmannen Emil Gagnan fann han opp aqualungen i 1943. Dette var forløparen til vår tids trykkluftapparat som no blir brukt ved apparatdykking.

Han leia fleire ekspedisjonar med forskingsskipet «Calypso». Han vart direktør ved Musée Océanographique i Monaco i 1957. Costeau lagde fleire filmar, mellom andre *[[Den tausen verden]]* (1955) og *[[Verden uten sol]]* (1964). Han var elles særs engasjert i natur- og miljøvern. 

I Frankrike er han kjent som *le commandant Cousteau*, andre stader som *Jacques Cousteau* eller *Captain Cousteau*.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jacques-Yves Cousteau|Jacques-Yves Cousteau]]» frå ,  den 7. september 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Kalema

**Kalema** er dønningar på kysten av Guinea i Vest-Afrika. Dei opptrer om vinteren og får sjøen til å bryte mot kysten, sjølv om det er vindstille. Dønningane har opphav frå uvêr i Sør-Atlanteren. 

## Kjelder
Martin Mork

**Martin Mork** () er ein norsk oseanograf. Han er særleg kjend for undersøkingane sine av Den norske kyststraumen.

Han vart professor i teoretisk oseanografi ved Universitetet i Bergen i 1972 og medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi frå 1974.

## Kjelder
Nivasjon

**Nivasjon** er ein erosjonsprosess som skjer i samband med snøfonner. Når snøfonna smeltar kan smeltevatnet trenge ned i bakken og fryse på nytt. Vatnet utvida seg når det frys og kan sprenge laus fragment, som så vert ført bort av snøen og smeltevatnet frå snøen. Nivasjon er ein viktig erosjonsprosess i høgfjellet. 

## Kjelder
Oksymeter

Eit **oksymeter** er eit instrument får direkte måling av oksygeninnhald, til dømes i sjøen eller i blodet. 

Det første oksymeteret vart bygd av Ernst Føyn i 1955 for måling i sjøen. Det nytta drypande kvikksølvelektrodar, og gav oksygeninnhaldet ved ein kurve som funksjon av djupna. Oksymeteret gjev berre relative verdiar, og må derfor kalibrerast ved målingar etter andre (absolutte) metodar. 

## Kjelder
Periglasial

**Periglasial** (samansett av gresk *peri*, «rundt om» og latin *glacies*, «is») er eit omgrep som opphavleg vart nytta innan glasiologien om klima, landformer og geomorfologiske prosessar som oppstår i nærleiken av isbrear. Omgrepet vart innført av den polske forskaren Walery von Lozinski i 1909 for å beskrive frostforvitringsprosessar i Karpatane.

Denne snevre bindinga til område som ligg i randsonene til isbrear er ikkje lengre ein del av definisjonen då den avgjerande faktoren er frost og aktive frostprosessar som forvitring og erosjon. Som *periglasiale område* reknar ein no stader som er kraftig nedfrosne i periodar av året. Slike frostprega område kan ligge langt frå dagens eller tidlegare tiders isbrear, til dømes i det sentrale Sibir.

Periglasiale prosessar skjer der det er permafrost, dvs der undergrunnen er djupfrosen enten heile eller delar av året. Om sommaren tiner det øvre laget opp og vert utsett for fluviale erosjonsprosessar, for landmassar i rørsle og ved alvorleg tørke for sandflukt. Desse prosessane skapar karakteristiske sedimentære og geomorfologiske landskapsformer.

## Kjelder

*
*Periglacial landform  i The Canadian Encyclopedia 
----
**Denne artikkelen inneheld noko stoff frå «[[:de:Periglazial|Periglazial]]» frå , den 20. januar 2012.*
Rogenmorene

Ei **rogenmorene** er eit subglasialt (skapt under ein isbre) morenelandskap, som ein hovudsakleg finn i Skandinavia, Skottland, Irland og Canada. Dei dekkjer store område som har vore dekte av is og hovudsakleg berre i område ein trur var sentrale område av iskappa. Rogenmorener er kalla opp etter Rogensjøen i Härjedalen i Sverige, som er typelokaliteten for landforma.

Landforma skjer i grupper som ofte ligg nært kvarandre med jamne mellomrom. dei består av morenar med morenejord. Dei individuelle morenane er store, bølgjete ryggar som er orientert på tvers av rørsla til isen. Ein finn ofte drumlinar nær rogenmorenar, og ein trur desse vart skapt på same tid som rogenmorenane. Sjølv om storleiken til rogenmorenane varierer stort, er dei vanlegvis kring 10-30 meter høge, 150-300 meter breie og 300-1200 meter lange.

## Sjå òg
*Drumlin

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rogen moraine|Rogen moraine]]» frå ,  den 7. september 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Thorvald Nilsen

**Thorvald Nilsen** () var ein norsk marineoffiser og polfarar. Han deltok som nestkommanderande på Roald Amundsen sin sørpolekspedisjon 1910–1913, og var kaptein på ekspedisjonsfartøyet «Fram». Medan Amundsen erobra Sørpolen, leia han eit utbytterikt oseanografisk tokt i Sør-Atlanteren etter at landpartiet var sett i land i Bay of Whales (Kvalbukta).

Nilsen var som torpedobåtsjef i nøytralitetsteneste under første verdskrigen 1914–1918 og vart så utnemnd til adjutant ved 2. Sjømilitære distriktskommando i Kristiansand. 1918 gifta han seg med Frida Lem frå Selje, og to år seinare tok han dispasjøreksamen. Ekteparet flytta til Buenos Aires for godt 1920, etter at Nilsen hadde fått tilbod om ei stilling i firmaet John M. Bugge Assuranse- og Dispachørforretning som havariagent for nordiske selskap. Nilsen overtok firmaet etter Bugge døydde. 

Nilsen vart i 1913 utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs orden «for fortjeneste av Roald Amundsens ekspedisjon til Sydpolen som fører av «Fram».» Han vart òg tildelt Sydpolsmedaljen. Nilsen var riddar av den franske Æreslegionen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Thorvald Nilsen|Thorvald Nilsen]]» frå ,  den 7. september 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Lakustrisk

**Lakustrisk** er eit omgrep for noko som høyrer til, har oppstått eller lever i eller ved sjøar, myrer og vått lende. 

Artsomgrepet *lacustris* har same tyding. 

## Kjelder
Fimbulisen i Antarktis

**Fimbulisen** er ein stor isbrem ved kysten av Dronning Maud Land i Antarktis. Han er omtrent 41 000 km² i utstrekking og ligg på den austre delen Kronprinsesse Märtha Kyst frå 3° vest til 3° aust. Fimbulisen får næring frå isbreen Jutulstraumen, liggjande mellom Maudheimvidda og Fimbulheimen.

Isbremmen vart flyfotografert under den tyske antarktisekspedisjonen 1938–39 og kartlagt av norske kartografar basert på undersøkingar og flyfotografering frå Maudheimekspedisjonen 1949–1952 og Den norske antarktisekspedisjonen 1956–60.

Den norske forskingsstasjonen Norway Station vart oppført her i samband med det internasjonale geofysiske året 1957/58. Stasjonen vart overteke av Sør-Afrika i 1959 og omdøypt til SANAE (*South African National Antarctic Expedition*). Denne basen har vorte erstatta av nye basar to gonger, SANAE II og SANAE III. SANAE III vart stengt for vinterbemanning i 1994 fordi han over åra hadde vorte gravlagd under store mengder snø. Den noverande sørafrikanske forskingsstasjonen, SANAE IV, vart flytta kring 200 km inn på kontinentet. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Fimbulisen|Fimbulisen]]» frå ,  den 7. september 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Fimbulisen - fra topp til tå Norsk Polarinstitutt
* Composite Gazetteer of Antarctia. Den vitenskapelige komite for antarktisforskning (SCAR)
DR Update

**DR Update** er ein dansk nyhendekanal som er driven av DR. Kanalen sender nyhende både på Internett og fjernsyn. DR Update produserer små, kompakte nyhendeinnslag, som frå starten vart oppdatert kvar dag mellom 7.00 og 23.00. Ein kan sjå klippa i ein eigen avspelar på nettstaden til DR Update samt på fjernsynskanalen DR Update. Kanalen er den fyrste i Danmark som er utvikla for Internett, i og med at brukaren sjølv er i stand til å velje kva for innslag vedkommande vil sjå. Fjernsynskanalen DR Update har ein plass i det digitale bakkenettet i Danmark. Canal Digital og Yousee distribuerer også kanalen i programpakkane sine. Fjernsynskanalen sender kontinuerleg nyhendesendingar på 10 minutt, noko som vil seie seks nyhendesendingar i timen. Kanalen er driven i samarbeidd med regionalradioane til DR, som har fått utlevert 100 såkalla DV-kamera. Dermed kan DR Update byggje på det eksisterande korpset av nyhendejournalistar over heile landet. DR Update produserer også nyhenda på DR1 klokka 12.00, 15.00 og 17.50.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:DR Update|DR Update]]» frå ,  den 7. september 2011.*
Salisbury av Uriah Heep

***Salisbury*** er den andre utgjevinga til det britiske rockebandet Uriah Heep.

Lydbiletet på *Salisbury* vart trekt meir mot progressiv rock og balladar, som er ulikt frå *[[Very 'eavy... Very 'umble]]*, der alle songane er meir hard rock-prega. Til endring er dei fleste songane skrivne av Ken Hensley, i motsetnad til samarbeidet Mick Box/David Byron, som pregar debuten.

Albumet vart opphavleg utgjeve på plateselskapet Vertigo, som på debuten, men begge vart attugjevne då bandet skreiv under for plateselskapet Bronze Records før *[[Look at Yourself]]*, det tredje albumet.

På plateomslaget åt *Salisbury* er det avteikna ei køyrande britisk Chieftain-stridsvogn – omslutta av eld. Sambandet mellom plateomslaget og tittelen er klart: Salisbury Plain i Wiltshire er eit treningsområde for hæren. Omslaget var ein protest mot treningsområdet, sidan det ikkje ligg så langt frå Stonehenge.

## Innhald
### Britisk utgjeving

### Amerikansk utgjeving

### Atterutgjeving frå 2003

*Spor 7-13 er bonusspor

## Medverkande

;Uriah Heep
*David Byron – vokal
*Ken Hensley – aukustisk gitar, slidegitar, støttevokal, piano, cembalo, orgel, vibrafon
*Mick Box – elektrisk gitar, støttevokal
*Paul Newton – bassgitar, støttevokal
*Keith Baker – slagverk, perkusjon

;Gjestemedlemar
*John Fiddy – kontrabass, strengeinstrument

;Produksjonsmedverkande
*Gerry Bron – produksjon
*Peter Gallen – miksing, innspeling, systemteknikk
*Tom Coyne – kontrollør
Firn

**Firn** (frå tysk *Firn* med same tyding) er ein delvis kompakt, grovkorna snø, særleg på isbrear, som har lege over fleire somrar utan å smelta. Det er is som er i eit mellomstadium mellom snø og isbreis. Firn kan sjå ut som våt sukker, men er hard og vanskeleg å spa i. Tettleiken varierer vanlegvis frå 550 kg/m³-830 kg/m³ og ein finn det ofte under snø som har falle ved enden av isbreen. 

Den lågaste høgda der firn vert akkumulert på ein isbre vert kalla **firngrensa**, og ein kan sjå dette som grensa mellom blåisen til breen og det samanhengande snødekket over. Den delen av breen som ligg over firngrensa vert òg kalla **firnfelt**. 

Det neste trinnet i omvandlingsprosessen frå snø til breis vert kalla firn-is og vert danna framfor alt gjennom trykket av snøen over. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en :Firn|Firn]]» frå ,  den 8. september 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* USGS Glossary of Selected Glacier and Related Terminology
* Fundamentals of Physical Geography
Hans Pettersson

**Hans Pettersson** () var ein svensk oseanograf og fysikar. Han var son av Otto Pettersson. 

Pettersson var professor i oseanografi ved Göteborgs universitet frå 1930 til 1956. Han utførte viktige arbeid, særleg om radioaktive stoff i havet og i botnsediment.  Pettersson leia den svenske djuphavsekspedisjonen Albatross i 1947-1948.

Pettersson vart i 1948 medlem av Kungliga Vetenskapsakademien.

## Kjelder
Jan Erik Weber

**Jan Erik Weber** () er ein norsk oseanograf. 

Han tok doktorgraden i 1974 og er professor i fysisk oseanografi ved Universitetet i Oslo sidan 1979. Han har hovudsakleg arbeidd med havstraumar drivne av bølgjer og vind. 

Sidan 1988 har han vore medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi.

## Kjelder
Leieblokk

Ei **leieblokk** er ei blokk eller ein stein som opphavleg har sete fast i fjellet og som er transportert bort med isen. Sidan ein kjenner til opphavet til steinen, kan ein seie noko om rørsleretninga og utbreiinga til tidlegare isbrear og innlandsisar. 

## Kjelder
Matthew Fontaine Maury

**Matthew Fontaine Maury** () var ein amerikansk sjøoffiser, hydrograf, astronom, historikar, oseanograf, meteorolog, kartograf, forfattar, geolog og lærar. Han er vorte kalla «faren til den moderne oseanografien» og skreiv mellom anna *Physical Geography of the Sea* i 1855, den første omfattande boka om oseanografi. 

Han vart leiar for sjøkartarkivet, ein institusjon som utvikla seg til U. S. Naval Observatory og Hydrographic Office. Maury samla inn opplysningar om vind og straum frå loggbøker, og arbeidet hans innan meteorologi vart internasjonalt respektert. Han gav mellom anna ut kart over vind og straumar for Nord-Atlanteren, som gjorde at sjømenn kunne redusere reisetida over havet. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Matthew Fontaine Maury|Matthew Fontaine Maury]]» frå ,  den 8. september 2011.*
Nordkappstraumen

**Nordkappstraumen** er ein havstraum og ei grein av Den norske atlanterhavsstraumen som går austover langs kysten av Finnmark og inn i Barentshavet.
Han er ein av to greiner som atlanterhavsstraumen deler seg i nordvest for Tromsøflaket. Den andre greina går nordover vest for Vest-Spitsbergen.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Havstrømmer: Golfstrømmen og Atlanterhavsstrømmen ved bjerknes.uib.no, med forklarande video
Grunnbrott

**Grunnbrott** er ei bølgje eller dønning som bryt heilt ned til botnen. Grunnbrott kan nå heilt ned til 20-30 meters djupne. 

Når ei bølgje kjem inn på så  grunt vatn at djupna er halvparten av bølgjelengda, vil rotasjonen av vasspartiklar under bølgja verte hindra. Sirkelrørsla får ei meir oval form.   Ved botnen er rørsla fram og attende. Til djupna er 1/10 av bølgjelengda, vert bølgjene lengre og lågare. Når det vert grunnare, vert bølgja si framdrift hindra. Samstundes vert ny energi tilført bakfrå. Bølgja vert kortare, høgare og brattare, og ho vil bryte. Dette vert kalla grunnbrott.

Sidan bølgjelengda har innverknad på om det bryt, kan ein i ureint farvatn oppleve grunnbrott  i roleg sjø, med lange dønningar. 

## Kjelder

## Referansar
Olav M. Skulberg

**Olav M. Skulberg** () er ein norsk botanikar. Han har ferskvassalgar som spesialfelt. 

Han studerte i Sveits og vart tilsett ved Norsk institutt for vannforskning (NIVA) då institusjonen vart oppretta i 1958. Skulberg utvikla ein metode for å teste biologisk tilgjengeleg plantenæring og giftstoff i vatn, basert på algekulturar. Denne metoden vart sidan nytta i mange land. Ved NIVA bygde han opp ei samling av algekulturar, som har vorte nytta i både undervisning og forsking og som i seinare år har danna grunnlaget for molekylærbiologisk forsking av internasjonal interesse, særleg innan evolusjonsbiologi og giftige algar. 

Skulberg har skrive fleire vitskaplege avhandlingar om algar og kva dei tyder for vatn og vassdrag. 

## Kjelder
Perustraumen

**Perustraumen**, tidlegare kalla *Humboldtstraumen*, er ein kald, saltfattig havstraum som renn nordvestover langs vestkysten av Sør-Amerika frå sørenden av Chile til det nordlege Peru. Han er ein austleg grensestraum som renn mot ekvator og strekkjer seg om lag 1000 km utover i havet. Humboldtstraumen var kalla opp etter den prøyssiske naturforskaren Alexander von Humboldt, og økoregionen er eit av dei store oppvellingssystema i verda med eit særs rikt dyreliv. Oppvellinga føregår utanfor kysten av Peru året rundt, men utanfor Chile berre om våren og sommaren, fordi det subtropiske høgtrykket flyttar seg sørover om sommaren. 

Økosystemet i Perustraumen er eit av dei mest produktive marine økosystema i verda, samt det største oppvellingssystemet. Den store primære og sekundære produksjonen gjer ormådet til det største fiskeområdet i verda. Om lag 18-20 % av all fiskefangst i verda kjem frå denne økoregionen. Artane er hovudsakleg pelagiske med sardinar, ansjos og taggmakrell, men andre viktige fiskeressursar og sjøpattedyr finst her òg. Pingvinar følgjer det kjølige vatnet helt til Galapagosøyane. Det kalde, næringsrike vatnet som vert ført til overflata av oppvellinga, driv den særs høge produktiviteten i systemet. 

Periodevis vert oppvellingssystemet som driv produktiviteten forstyrra av El Niño-hendingar. Når dette skjer vert det så mykje mindre fisk i området at det får store konsekvensar sosialt og økonomisk. Desse hendingane har ført til trinnvise endringar, der sardinar og ansjosar har erstatta kvarandre periodisk som den dominerande arten i økosystemet. Endringar for desse artane kan ha negative følgjer for fiskeindustrien og for økonomien i landa som fiskar i systemet. 

Perustraumen har ein tydeleg avkjølande effekt på klimaet i Chile, klimaet i Peru og klimaet i Ecuador. Det er òg i stor grad denne straumen som gjer at Nord-Chile, kystområda av Peru og Sør-Ecuador er så tørre. Havlufta vert avkjølt av straumen og hindrar danninga av nedbør, sjølv om ein kan få skyer og tåke. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Humboldt Current|Humboldt Current]]» frå ,  den 8. september 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*NOAA om Humboldtstraumen
Scripps Institution of Oceanography

**Scripps Institution of Oceanography** (stundom berre kalla **Scripps Oceanography** eller **Scripps**) er eit av dei eldste og største sentera for havforsking og utdanning innan geovitskap og oseanografi i verda. Senteret held til i La Jolla i California. Hundrevis av forskarar har gjort vitskapleg arbeid med forskingsfartøya og laboratoria til instituttet. Det offentlege utforskingssenteret ved instituttet er Birch Aquarium.

Det vart grunnlagd i 1904 som eit privat biologisk institutt og i 1912 overført til Universitetet i Californa. Det noverande namnet fekk det i 1925. Professor Harald Ulrik Sverdrup var den tredje direktøren ved instituttet, frå 1936 til 1948.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Scripps Institution of Oceanography|Scripps Institution of Oceanography]]» frå ,  den 8. september 2011.*
*

## Bakgrunnsstoff

*
Tidvassmålar

Ein **tidvassmålar** eller **mareograf** er eit instrument for å måle havnivå (tidvatn) og oppdage tsunamiar. 

Sensorar registrerer kontinuerleg vasshøgda med omsyn til eit referansepunkt nær geoiden. Vatnet går inn i instrumentet i botn av eit røyr (som ein kan sjå på biletet) og elektroniske sensorar måler høgda og registrerer det på ein liten datamaskin. 

Data er tilgjengeleg for over 1750 stasjonar verda over. Nokre stader har målingar som er fleire hundre år gamle, til dømes i Amsterdam der ein har data attende til 1700. I nyare tid har ein òg i større grad nytta satellittdata. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tide gauge|Tide gauge]]» frå ,  den 8. september 2011.*
Guineastraumen

**Guineastraumen** er ein langsam, varm havstraum som flyt austover langs kysten av Guinea i Vest-Afrika. Han har ein del likskap med Den ekvatoriale motstraumen i Indiahavet og Stillehavet.

Posisjonen, utstrekninga og styrken varierer gjennom året og er sterkast og mest utbreidd om sommaren. Guineastraumen går inn i Guineabukta frå vest mot aust, men heldt seg alltid nord for ekvator. Den sørlege grensa er i Guineabukta om lag 3 ºN. Straumen kan enkelte stader kome opp i eit par knop og djupna varierer frå 100 til 150 meter.

## Kjelder
Flyulukka i Jaroslavl

**Flyulukka i Jaroslavl** fann stad 7. september 2011, då eit Yakovlev 42D passasjerfly på veg til Minsk i Kviterussland styrta nær Jaroslavl i Russland. Flyet hadde heile ishockeylaget frå Lokomotiv Yaroslavl frå Kontinental Hockey League (KHL) ombord som skulle byrje 2011-12 sesongen i KHL.

Alle spelarane i klubben døydde i ulukka. Flyet tok fyr og styrta kort tid etter at det hadde teke av, vel fire kilometer frå Tunoshna lufthamn. Teknikaren til flyet, Aleksandr B. Sizov, var einaste overlevande.

Spelarane ombord var frå Russland, Kviterussland, Latvia, Tyskland, Tsjekkia, Slovakia og Sverige.

## Personar ombord
### Omkomne leiarar

### Omkomne spelarar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Flystyrtet i Jaroslavl 2011|Flystyrtet i Jaroslavl 2011]]» frå ,  den 8. september 2011.*  
**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Flygolyckan i Jaroslavl 2011|Flygolyckan i Jaroslavl 2011]]» frå ,  den 8. september 2011.*  
*aviation-safety.net
Sandvik Camping

**Sandvik Camping** er ein campingplass som ligg i ein gammal frukthage i Gaupne, inst i Sognefjorden. Der er det både høgstandard-hytter og enkle campinghytter, resepsjon og pizzeria. Campingplassen ligg midt mellom tre nasjonalparkar: Jostedalsbreen, Breheimen og Jotunheimen. Frå hyttene ser ein delar av Jostedalsbreen.

Sandvik Camping er ein del av PlusCamp og er med i Sogn fruktrute.

## Bakgrunnsstoff
*
Harald Sverdrup

**Harald Sverdrup** () var ein norsk lyrikar, og blant dei leiande i etterkrigslitteraturen.

## Bakgrunn og arbeid
Sverdrup debuterte i 1948 med diktsamlinga *Drøm og drift*. Men både denne samlinga og den neste, *Evigbyggende Babel*, er relativt uferdige. Ikkje før med den tredje samlinga si *Han finner sin elskede* (1953) framstod Sverdrup som ein moden og formsikker lyrikar. Det er difor rimeleg å handsame han saman med dei «eigentlege» 50-årsdebutantane.

Harald Sverdrup var ein vitalist og livsdyrkar, og ein av dei mest intense lyrikarane i norsk etterkrigslyrikk.

Sverdrups poesi er prega av ein varm erotikk, og av kunnskap om og kjærleik til naturen. Med eit frodig biletspråk skriv Sverdrup om erotikk og politikk. Eit tema som står svært sentralt i dikta hans, er den brutale rovdrifta på naturen. Med humor, sarkasme og ikkje minst ironi går han til åtak på samfunnsutviklinga i atomalderen. Han åtvarar mot omsynslaus utnytting av naturen og mot faren for å utslette kloden ved bruk av atomvåpen.

Songane «Drikkevise», «Jeg vil bli keiser» og «Sjømannsvise» på Alf Cranners album *Rosemalt sound* frå 1967 er basert på tekster av Harald Sverdrup.

Harald Sverdrup budde og arbeidde i mange år i Stokke i Vestfold. Han var far til smykkekunstnaren og songaren Elfi Sverdrup.

## Bibliografi
* *Drøm og drift* (1948)
* *Evig byggende Babel* (1949)
* *Han finner sin elskede* (1953)
* *Syngende natt* (1955)
* *Sankt Elms ild* (1958)
* *Snurrebassen og andre tøysevers* (1958)
* *Isbjørnfantasi* (1961)
* *Sang til solen* (1964)
* *Negeren og solsikken* (1965) (Reisebok)
* *Hvem er du. Utvalgte dikt* (1966, 1971)
* *Paradisets barn* (1968) (Roman)
* *Farlig vind* (1969)
* *Fredløse ord* (1971)
* *Kjærlighet. Kjærlighetsdikt* (1973)
* *Grønn kalender* (1974)
* *Isbjørn. En ishavsberetning for barn og voksne* (1976)
* *Gamle Louis og andre dikt* (1976)
* *Norsk naturkalender. Naturnotater og fortellinger for ungdom* (1977)
* *Blant grekere. Epistler fra Hellas* (1978) (med Gunnar Bull Gundersen)
* *Fugleskremsel* (1980)
* *Gokstadskipet. Et langdikt om et langskip* (1980)
* *Vårt trygge liv - krigsnotater* (1982)
* *Samlede dikt 1948-1982* (1983)
* *Gutten og fuglen* (med tegnspråk for døve barn) (1984)
* *Lysets øyeblikk. Erotiske dikt og utrygge fredsnotater* (1985)
* *Slips i tretoppen. Barndomserindringer* (1987)
* *Tranene danser* (1989)
* *Solhest i berget* (1999)
* *Samlede dikt 1948-1991* (2000)

## Prisar og utmerkingar (utval)
*1959 – Mads Wiel Nygaards legat
* Vestfold fylkeskommunes Kunstnerpris i 1976

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Harald Sverdrup|Harald Sverdrup]]» frå ,  den 8. september 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
* Digitaliserte bøker av Harald Sverdrup hjå Nasjonalbiblioteket
* Harald Sverdrup Dag og Tid: Omtale
* Digital kopi av Tom Lotheringtons ''Med solen ytterst i nebbet- : en bok om Harald Sverdrup'' (1998)
Harald Sverdrup (fleirtyding)

**Harald Sverdrup** kan vise til:

*Harald U. Sverdrup (1813–1891), prest og stortingsmann
*Harald Ulrik Sverdrup (1888–1957), oseanograf
*Harald Sverdrup (1923–1992), diktar
Innlandsis

**Innlandsis** er ein isbre som dekker eit kontinent. Ein vanleg definisjon av innlandsis er isbrear som dekkjer eit areal på meir enn 50&nbsp;000 km². Det er i dag to iskapper i denne storleiksordenen på jorda - Antarktis og Grønlandsisen. Under den siste istida var det ytterlegare to; Weichsel-isen som dekte mykje av Nord-Europa og nordlege Sibir, og Patagonia-isen som dekte den sørlege delen av Sør-Amerika. Grønlandsisen var då ein del av den store Laurentide-isen, som dekte Canada og dei nordlegaste delane av USA.

Ein innlandsis er tjukk omkring isskiljet inne på breen, og spreier seg utover med tyngdekrafta. Masse flyt frå isskiljet mot kanten, der han smeltar til overflatevatn eller kalvar av som isfjell i havet eller innsjøar. Innlandsisen flyt utover ved at han blir deformert eller ved at han sklir på underlaget, som er smurt av smeltevatn. Temperaturen i botnen av breen er relativt høg på grunn av varme som er tilført frå det indre av jorda (geotermisk varme). Farten på isen mot underlaget avheng av om det finst sediment som lett deformerast, av ruheita på underlaget, så vel som av tilførsel og fordeling av vatn. Isstraumane er ofte kanalar av raske straumar inne i eit isdekke som elles rører seg mykje saktare.

Is som flyt ut mot kysten heng ofte fast som ein del av innlandsisen og dannar ein isbrem eller shelf-is. Ein isbrem flyt utover på grunn av sin eigen tyngde, og blir tilført masse i form av snø og innstraumande brear. Ein isbrem mister masse ved kalving av isfjell frå isfronten og smelting på undersida.

## Respons på klimaendringar
Som ved isbrear generelt minkar innlandsisen som følgje av varmare klima, og aukar som ein respons på avkjøling. Volumet av innlandsisen på Grønland tilsvarar 7 meter auka havnivå, og isen i Antarktis svarar til omtrent 57 meter stigning i havnivået. Paleodata indikerer at store delar av ein, eller begge, innlandsisane truleg har smelta i fortida. Likevel viser iskjerneprøvar at ingen av innlandsisane har vore heilt borte i løpet av dei siste ein million åra.

Innlandsisen kan reagere på endringar i miljøet på svært lang tidsskala, og av dette følgjer at framtidige endringar vil kunne skje frå den pågåande globale oppvarminga. Det kan ta meir enn 10 000 år for ei oppvarming på overflata å nå ned til botnen av isen og endre temperaturen der. Farten til isen over store område blir òg forandra sakte som ein respons på endringar i forma og i overflatetemperaturen. Store endringar i farten kan likevel skje raskt i is-straumar og brear som strøymer ut av innlandsisen ved auka tilførsel av smeltevatn under isen, eller ved endringar i isbremmen desse endar opp i. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Innlandsis|Innlandsis]]» frå , den 8. september 2011.*
Guyanastraumen

**Guyanastraumen** er ein havstraum utanfor austkysten av Sør-Amerika. Sørekvatorialstraumen delar seg i ei sørleg og ei nordleg grein når han nærmar seg austspissen av Sør-Amerika, Cabo de São Roque. Den nordlege greina går nordvestover utanfor kysten av Sør-Amerika heilt Dei små Antillane og vert kalla Guyanastraumen. Han får tilført ein del fersvatn frå sør og av vatn frå Nord-Atlanteren frå nrod. Straumen er stundom ganske sterk, men ikkje særleg djup med ei djupne på om lag 100 m.

Straumen som går sørover frå der Sørekvatorialstraumen deler seg er Brasilstraumen. 

## Kjelder
Jan Økland

**Jan Økland** () er ein norsk ferskvassbiolog. 

Han var dosent og seinare professor frå 1972 til 2001 ved Universitetet i Oslo. Saman med kona Karen Anna Økland gjorde han omfattande undersøkingar i forskjellige regionar i Noreg. Særleg registrerte dei muslingar, sniglar og andre dyregrupper knytte til vassbotnen. 

Økland har skrive fleire bøker. Saman med kona skreiv han mellom andre dei populærvitskaplege bøkene *Vann og vassdrag bind 1–4* (1995–99) og *Oslo rundt langs vann og vassdrag – økologiske vandringer* (2. utg. 2004).

## Kjelder
Kame

**Kame** (uttale *keim*, av skotsk *came*, som tyder «kam») er uregelmessige haugar og ryggar i terrenget, laga av isbreavsetningar sortert av breelvane. Dei er gjerne avsette i fordjupingar og hol i isen under nedsmeltinga etter den siste istida.

Kamer kan opptre saman med daudisgroper og danna landskap av haugar og hol. Det geologiske omgrepet kame blei først brukt av Thomas Jamieson i 1874.

## Kjelder

## Sjå òg
* Drumlin
* Esker
* Morene
Oligomiktisk

**Oligomiktisk** er eit omgrep nytta om innsjøar der vassmasasne sjeldan har fullsirkulasjon, og er slike sirkulasjonar skjer uregelmessig. 

Ferskvatn har størst tettleik ved 4 ºC, og når overflatevatnet vert avkjølt eller oppvarma til denne temperaturen, vil det byrje å søkke nedover i vasslaga og medføre sirkulasjon. Oligomiktiske innsjøar har temperaturar godt over 4 ºC gjennom heile vassmassen, og fullsirkulasjonar skjer derfor berre under unormalt kaldt vêr. Slike innsjøar er vanlege i låglandet i fuktige, tropiske strøk. 

## Sjå òg
*Meromiktisk
## Kjelder
Secchiskive

Ei **secchiskive** er ei kvit eller kvit/svart metallskive som vert nytta til å avgjere siktedjupna i vatnet. Skiva kan vere sirkulær eller rektangulær. Han vart første gong nytta av Pietro Angelo Secchi i 1865, og er seinare nytta i limnologiske og oseanografiske studiar.

Disken vert montert på ein påle eller ei line og langsamt søkt ned i vatnet. Djupna der disken ikkje lenger er synleg vert rekna som eit mål på sikta i vatnet. Dette målet vert òg kalla **secchidjupna** og er knytt til turbiditeten til vatnet.

## Kjelder
Nansenflaske

Ei **nansenflaske** er eit apparat for å hente vassprøvar opp frå eit visst djup. Apparatet vart utvikla i 1910 av oppdagaren og oseanografen Fridtjof Nansen og vidare utvikla av Shale Niskin. 

Flaska, eller meir presist ein metall- eller plastikksylinder, vert søkkt ned langs ein kabel i sjøen, og når ein har kome til djupna ein ønskjer vassprøve frå, vert ei vekt kalla eit «bod», sleppt ned kabelen. Når vekta når flaska, vil samanstøyten velte flaska oppned og ei opptrekt fjør vil lukke ein ventil i enden, slik at vatnet vert lukka inn i flaska. Flaska og prøve vert så heist opp med kabelen. 

Det er òg mogeleg å nytte fleire flasker ved forskjellige djupner samstundes. 

Sjøtemperaturen til vassprøven vert registrert av eit vendetermometer festa til nansenflaska. Det er eit kvikksølvtermometer med ein innsnevring i røyret som bryt når termometeret vert snudd, og slik fangar kvikksølvet og låser det fast til avlesinga. Sidan vasstrykket i djupna vil komprimere termometeret og påverke den indikerte temperaturen, vert termometeret verna av ein stiv kapsling. Ein nyttar òg eit uverna termometer i lag med det verna, slik at ein kan samanlikne dei to temperaturane og rekne ut trykket. 

Nansenflaska har i stor grad vorte erstatta av **Niskinflaska** og vert ikkje lenger produsert, sjølv om ho framleis er i bruk somme stader. 

## Niskinflaska

**Niskinflaska** vart vidareutvikla frå nansenflaska av Shale Niskin i 1966. I staden for ei metallflaske forsegla i ein ende, er flaska eller røyret vanlegvis open i begge endar, som begge vert lukka med ein springfjørmekanisme. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nansen bottle|Nansen bottle]]» frå ,  den 8. september 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* An Introduction to Physical Oceanography, M. Tomczak 
* US Coast Guard International Ice Patrol, Oceanographic equipment
* Our Ocean Planet: Oceanography in the 21st Century, Robert Stewart
Jens Konrad Eggvin

**Jens Konrad Eggvin** () var ein norsk oseanograf. 

Eggvin arbeidde som vitskapleg konsulent ved Fiskeridirektoratet i Bergen, tok doktorgraden i 1941. Han leia fleire oseanografiske tokt langs norskekysten og i Norskehavet, og oppretta faste oseanografiske stasjonar. Særleg arbeidde han med å føresjå innsiget av skrei i Lofoten og Finnmark ut frå kjennskap til temperatur- og straumforhold. Eggvin tok del i arbeidet med å opprette eit storstilt, internasjonalt observasjonsnetteverk med omsyn på varsling av oseanografiske forhold. 

## Kjelder
Eplet Bed & Apple

**Eplet Bed & Apple** er eit backpacker-gjestehus i ein frukthage i Luster.
Eplet har økologiske bær i hagen og eigen juicefabrikk i kjellaren. Dei tilbyr mellom anna gratis syklar, hengekøyer i trea, flaskelam og eit reisevant vertskap.

Garden er med i Sogn fruktrute.

## Bakgrunnsstoff
* Vevsida til Eplet Bed & Apple
Kanaristraumen

**Kanaristraumen** er ein relativt kald havstraum i Atlanterhavet, som flyt frå Portugal langs vestkysten av Afrika til områda kring Kapp Verde, der han renn i hop ned Nordekvatorialstraumen. Kanaristraumen er ei sørleg grein av Den nordatlantiske straumen og er brei, langsam og variabel, men transporterer store vassmengder. Straumen er kalla opp etter Kanariøyane, som delvis blokkerer for straumen. 

Kanaristraumen fører til oppvelling langs kysten, der kald og næringsrikt vatn strøymer opp frå djupet og er ein viktig faktor for primærproduksjonen i farvatnet. Dette medverkar til at området har eit rikt fiske. Oppvellinga er særleg stor mellom 23 og 25 ºN. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Canary Current|Canary Current]]» frå ,  den 8. september 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Havstraumar: Kanaristraumen
* Ocean Gyres
* Encyclopedia of Earth: Canary Current
* Canary Current Large Marine Ecosystem (CCLME) project
Limnigraf

Ein **limnigraf** er eit instrument som automatisk registrerer vasstanden ein stad i eit vassdrag. Vassføringa i kubikkmeter per sekund i ei elv vert lesen ut av ei vassføringskurve. 

Det er fleire limnigrafar plasserte ut i norske elvar og vatn. 

## Kjelder
Osean

**Osean** var namnet grekarane nytta om urvatnet, den store verdsstraumen eller floden, som dei trudde omslutta og avgrensa jordskiva. I denne straumen steig sola, månen og stjernene opp og gjekk ned.

Okeanos vart personifisert i den mytologiske skapningen med same namn. Han var den eldste av titanane og hadde 3000 døtrer, okeanidar, og like mange søner. I geografisk tyding vart okeanos seinare nytta om det store verdshavet, i motsetnad til Middelhavet.

I dag vert osean hovudsakleg nytta om dei store verdshava: Stillehavet, Atlanterhavet, Indiahavet, Nordishavet og Sørishavet, eller som eit fellesnamn for alle hav. Jamfør *ocean*, som vert nytta på fleire språk om verdshava.

## Kjelder
Polarbaks

**Polarbaks**, **isbaks** eller berre **baks** er gammal og svær drivis som er danna i polare havområde. I enkelte område vert isen ført mot lågare breiddegrader av vind og straum. I Arktis er dette særleg vanleg aust for Grønland. Han er vanlegvis meir enn eitt år gammal. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Polarbaks (bilete)  ved kulturnett.sfj.no
Intergovernmental Oceanographic Commission

**Intergovernmental Oceanographic Commission** (**IOC**) er ein SN-organisasjon oppretta i 1960 for å sikre internasjonalt forskingssamarbeid og vern av havområda. Det første møtet vart halde i Paris i hovudkvarteret til UNESCO frå 19. til 27. oktober 1961. I starten hadde kommisjonen 40 medlemsland. 

IOC består av medlemmslanda (129 i 2004), ei forsamling, eit Assembly, eit styredekk magistrat og eit sekretariat. Sekretariatet held til i Paris. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Intergovernmental Oceanographic Commission|Intergovernmental Oceanographic Commission]]» frå ,  den 8. september 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff

* Om IOC 
* International Oceanographic Data and Information Exchange (IODE)
Blaaflat gard

**Blaaflat gard** ligg på Ljøsne i Lærdal og produserer eple, pærer og plommer. Dei har fruktutsal i hagen frå august til oktober. Garden ligg på Blåflat, som består av to gardar (Blaaflat og Blåflat).

Garden var tidlegare hotell som stod ferdig i 1886 og skysstasjon i sveitserstil. I tillegg var det både post og telefonstasjon der. I 1937 blei hotellet avvikla, medan post og telefonstasjon fortsette heilt fram til 1971. Gjennom fleire generasjonar har Blaaflat produsert frukt og grønsaker, hovudsakleg eple.

Blaaflat gard er med i Sogn fruktrute.

## Bakgrunnsstoff
* Heimesida til Blaaflat gard
Born This Way

**Born This Way** er tredje studioalbumet til den amerikanske musikaren Lady Gaga, utgjeve 23. mai 2011 av Interscope Records.

## Spor

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettside - Lady Gaga
Frøys Hus/Hatleli Gard

**Frøys Hus** er eit økologisk gardshotell på ein svarthyllgard i Fresvik i Sogn og Fjordane. Huset er eit laftahus frå Gudbrandsdalen, som er restaurert og sett opp att på garden i Fresvik. Gardshotellet tilbyr overnatting i doble rom med bad. Dei har ein bevisst matfilosofi og satsar på kortreiste og økologiske matvarer.

Frøys Hus/Hatleli Gard er med i Sogn fruktrute.

## Bakgrunnsstoff
*http://www.froyshus.no/
Kolavia Flight 348

**Kolavia Flight 348** var ei planlagt innanriksflyging frå Surgut internasjonale lufthamn i Surgut til Domodedovo internasjonale lufthamn i Moskva i Russland. 1. januar 2011 tok eit Tupolev 154B-2 fly fyr under taksing rett før take-off frå Surgut internasjonale lufthamn. Av dei totalt 116 ombord, vart tre drepne og 43 skada. Flyet vart øydelagt i brannen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kolavia Flight 348|Kolavia Flight 348]]» frå ,  den 8. september 2011.*  
 
*aviation-safety.net
Amble gard

**Amble gard** er ein gard i Sogndal kommune. Han ligg ved Amlabukti inst i Sognefjorden. På garden er det økologisk produksjon av eple og eplejus. 

Amble gard tilbyr også overnatting i høgstandardhytter og hus med fjordutsikt.

Amble gård er med i Sogn fruktrute.

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Amble gard
Iran Air Flight 277

**Iran Air Flight 277** var ei innanriksflyging med eit fly at typen Boeing 727-286 tilhøyrande flyselskapet Iran Air som styrta 9. januar 2011 under dårlege vêrtilhøve på ei ferd frå Mehrabad internasjonale lufthamn i Teheran i Iran til Urmia lufthamn i Vest-Aserbajdsjan. Flyet mislukka med den fyrste freistnaden på å lande på Urmia lufthamn, og styrta ved eit vatn då det freista lande andre gongen eller skulle til å returnere til Teheran.  Av dei totalt 105 ombord, omkom 77 og 26 vart skada. Under krasjet vart flyet delt i fleire delar, men tok ikkje fyr.
## Nasjonaliteten til dei omkomne

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Iran Air Flight 277|Iran Air Flight 277]]» frå ,  den 8. september 2011.*  
 
*aviation-safety.net
Angolastraumen

**Angolastraumen** er ein havstraum som oppstår mellombels i overflata til Sør-Atlanteren. Han er ei forlenging av Guineastraumen og renn utanfor vestkysten av Afrika. Han er kjend for å skape liknande effektar for oppvellinga i området som El Niño, sjølv om effekten er svakare. Når oppvellinga stoppar opp, hindrar dette det kalde, næringsrike vatnet å strøyme opp til overflata, og dette påverkar igjen dyrelivet i området.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Angola Current|Angola Current]]» frå ,  den 8. september 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Kapp Horn-straumen

**Kapp Horn-straumen** er ein kald havstraum som renn austover rundt Kapp Horn. Straumen er skapt av ei intensivering av Vestavindsstraumen i det han rundar neset. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cape Horn Current|Cape Horn Current]]» frå ,  den 8. september 2011.*
Karibiastraumen

**Karibiastraumen** er ein varm havstraum som renn gjennom Det karibiske havet frå aust og langs kysten av Sør-Amerika. Straumen er eit framhald av Guyanastraumen som renn langs nordkysten av Brasil. Når straumen svingar nord gjennom Yucatankanalen, vert han kalla **Yucatanstraumen**.

Straumen får vasstilførsle frå Atlanterhavet via Nordekvatorialstraumen, Nordbrasilstraumen og Guyanastraumen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Caribbean Current|Caribbean Current]]» frå , den 8. september 2011.*
Nordbrasilstraumen

**Nordbrasilstraumen** er eit omgrep som stundom vert nytta om den atlantiske Sørekvatorialstraumen og den atlantiske ekvatoriale motstraumen, Guineastraumen. Desse straumane går i motsette retningar og svingar i styrke, slik at det kan vere særs vanskeleg å segle raskt forbi dei. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:North Brazil Current|North Brazil Current]]» frå ,  den 8. september 2011.*
Alværn Gard

**Alværn Gard** (også **Alvera** og **Alværen**) ligg i Høyanger kommune i Vestland fylke. Garden tilbyr overnatting, arrangement, utleie av båt og fjellturar. 

Garden er med i Visit Norway.

## Kjelder
Labradorhavet

**Labradorhavet** er eit randhav i Nord-Atlanteren ved nordaustkysten av Nord-Amerika, mellom Newfoundland og Labrador og Grønland. Han er avgrensa frå sjølve Atlanterhavet i sør av ei linje trekt frå Kapp Farvel på Grønland til Kapp St. Francis på austspissen av Newfoundland, og frå Davissundet i nord langs 60. breiddegrad. 

Labradorhavet er oppimot 1 millionar km² vidt, og har djupner ned mot 4&nbsp;000 meter i dei sentrale, sørlege delane. I nord er havet avgrensa av ein terskel som er 800 meter djup. 

Vatnet er varmare langs grønlandskysten enn langs labradorkysten, der ein finn den kalde Labradorstraumen. Den austlege tredjedelen av havet, bortsett frå kysten og fjordane til Grønland, er isfri året rundt. Den vestlege delen er isdekt halve året eller meir.

## Kjelder

*
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Labradorsjøen|Labradorsjøen]]» frå ,  den 8. september 2011.*
Kjempegullris

**Kjempegullris** *(Solidago gigantea)* er ein art i gullrisslekta. 

Planten er delstatsblome for Kentucky og Nebraska i USA.

Kjempegullris er rekna som ein framand art med høg risiko for spreiing i Noreg.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*Jepson Manual Treatment
*USDA Plants Profile
*Flora of North America
*Photo gallery
Gyteparr

Ein **gyteparr** er ein liten kjønnsmoden hannfisk av aure eller laks som ikkje har vore i sjøen. Desse er 10-20 cm lange og veg berre nokre gram.
Fiskane er i stand til å delta i gytinga i konkurranse med den langt større hannfisken som har vore i sjøen. Gyteparren er så liten at han kan snike seg under hofisken og spreie mjølka si over egga. Desse fører til hybridisering mellom aure og laks, noko som ikkje er ønskt.

## Referansar
* http://www.njff.no/portal/page/portal/admin/utskriftsside?element_id=22367347
* http://www.klv.no/atlantiskVillaks.php
* NINA temahefte 20
Flygel som måleinstrument

**Flygel** er eit instrument for måling av vassnøggleik, oppfunnen i 1790 av Reinhard  Woltman. Det er særleg brukt til måling av vassføringa i elvar. Instrumentet vert søkt ned i straumen og består av ein propell på ein fast aksel. Propellen driv eit mekanisk teljeverk som gjev eit signal etter ei viss mengd omdreiingar. Straumsnøggleiken finn ein ved å måle tida mellom to signal. 

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff
*
François-Alphonse Forel

**François-Alphonse Forel** () var ein sveitsisk limnolog. Studiane hans av sveitsiske innsjøar var grunnleggande for limnologien. Han innførte namnet limnologi for vitskapen om innsjøar i hovudverket sitt: *Le Léman, monographie limnologique* (tre bind, 1892–1904). Verket omhandlar geologien, kjemien og fysikken i Genfersjøen, samt biologien. 

Forel var professor i Lausanne frå 1869 til 1895. 

## Kjelder
Henry Stommel

**Henry Melson Stommel** () var ein amerikansk oseanograf og meteorolog. 

Han var professor i oseanografi ved Massachusetts Institute of Technology frå 1959 og var òg tilknytt Woods Hole Oceanographic Institution. I 1948 gav han ei teoretisk forklaring på asymmetrien i dei store vinddrivne straumsystema, og har elles gjort banebrytande arbeid om sirkulasjonen i verdshava. Særleg kjend er monografien *The Gulf Stream* frå 1958. 

## Kjelder
Holomiktisk

**Holomiktisk** er eit omgrep nytta om innsjøar der heile vassmassen sirkulerer under vinteravkjølinga. På midlare breiddegrader har dei holomiktiske innsjøane oftast to fullsirkulasjonsperiodar i året, ein om hausten og ein om våren (dimiktiske innsjøar). Desse sirkulasjonsperiodane skjer når heile vassmassen har tilnærma same temperatur. På våre breiddegrader er vasstemperaturen då nær 4 ºC. Ferskvatn har nemleg størt tettleik ved denne temperaturen. 

## Sjå òg
* Fullsirkulasjon

## Kjelder
Hundreårsbølgje

Ei **hundreårsbølgje** er ein statistisk utrekna bølgjestorleik. Ho vert definert som høgda på den største bølgja som i gjennomsnitt vil inntreffe ein gong per hundre år for ein viss plassering.

Sannsynet for at denne bølgjehøgda vert oppnådd minst ein gong i løpet av hundre år er 63 %.  

Hundreårsbølgjene på norsk kontinentalsokkel er typisk 25 meter sør på sokkelen (ved Ekofisk), aukande til om lag 29 meter ved Gullfaksfeltet og 31 meter på Haltenbanken. I Barentshavet er hundreårsbølgha i storleiksorden 29 meter.

Storleiken på hundreårsbølgja blir berekna ut frå statistiske analysar av observasjonar av bølgjehøgd eller data frå bølgjemodellar (engelsk *[[hindcast]]*). Storleiken vil variere etter geografisk plassering, klima, årstid med meir. Dei vanlegaste statistiske metodane er
* å bruke den største obserasjonen kvart år. Med år blir meint ein sesong frå 1. juli til 1. juli. Ved å ikkje å bruke kalenderår unngår ein å få avhengige data. Dataa blir tilpassa med ein Gumbel-fordeling.
* å bruke alle dataa i ein tidsserie. Dataa blir tilpassa med ein Weibull-fordeling.
* alle stormdata over ein gjeven terskelverdi for bølgjehøgda blir analysert. Terskelverdien må veljast så låg at resultata blir stabile. Dataa blir tilpassa med ein eksponensialfordeling.
* den høgaste verdien i kvar av stormane over ein gjeven terskelverdi for bølgjehøgda blir analysert (engelsk *peak over treshold*). Stormtoppene blir forventa å vere uavhengige, og dataa blir tilpassa med ein eksponensialfordeling eller ein trunkert gumbelfordeling.

Når ein skal tilpasse dataa til ein gjeven fordeling er det òg fleire respekterte metodar. Dei mest vanlege vert kalla minste kvadrats metode (engelsk *minimum least square*), mest trulege tilpasning (engelsk *maximum likelihood estimate*) og momentmetoden (engelsk *method of moment*).

Hundreårsbølgja brukast i ingeniørmiljø i samband med dimensjonering av skip, kaiar, dammar og oljeplattformar.

Det kan òg reknast ut bølgjehøgder for andre tidsperiodar enn hundre år, til dømes ei tjueårsbølgje, ei femtiårsbølgje eller til og med titusenårsbølgje.

I overført tyding blir uttrykket «hundreårsbølgje» òg nytta om andre sjeldne og dramatiske hendingar, som til dømes uroa i finansmarknadane hausten 2008.

## Fotnotar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hundreårsbølge|Hundreårsbølge]]» frå ,  den 9. september 2011.*
Hydrografi

**Hydrografi** er den delen av havforskinga som omhandlar dei kjemiske og fysiske tilhøva i havvatnet, som salinitet, temperatur og sirkulasjon. Ein som jobbar med hydrografi vert kalla ein **hydrograf**. 

Omgrepet omfattar òg arbeidet som ligg til grunn for utgjevinga av sjøkart, skildringar av farvatn, tidevasstabellar og liknande. 

Langs norskekysten er det Statens kartverk, Sjøkartverket som utfører kartleggingsarbeidet og gjev ut sjøkart. 

## Kjelder
Hydrologi

**Hydrologi** (frå gresk. , *hydōr*, «vatn» og : *logos*, «lære») er studiet av vasskrinslaupet og vassressursar i hydrosfæren. Studiet av vatn i berggrunn og jord vert kalla hydrogeologi. Faget er ein disiplin innan geovitskap.

## Fagfelt
;Fagfelt

;Relaterte fagfelt

## Sjå òg
;Organisasjonar
* Norsk hydrologiråd
* Norsk institutt for vassforsking
* Norges vassdrags- og energidirektorat
;Anna
* FTU

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hydrologi|Hydrologi]]» frå , den 9. september 2011.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* Utdanning.no si yrkesskildring av hydrolog
Hydrometri

**Hydrometri** er måling av vassføringa i innsjøar og elvar, samt botnprofil og vasstverrsnitt og dei tilknytte rørsletilhøva. 

## Sjå òg
* Vassføringsmåling

## Kjelder
Havegg

Ein **havegg** er kanten mellom kontinentalsokkelen og skråninga frå platået og nedover mot djuphavet. 

## Kjelder
*
Hypolimnion

**Hypolimnion** (av gresk hypo, 'under' og limne, 'innsjø') er den djupare, kalde delen av vassmassane i ein innsjø under sommarstagnasjonen. På grunn av ei skarp temperaturlagdeling i innsjøen om sommaren, er vassmassane i hypolimnion avstengt frå direkte påverknader av prosesser på overflata til innsjøen (til dømes vind). 

## Sjå òg
* Innsjøstratifikasjon

## Kjelder

*
Irmingerstraumen

**Irmingerstraumen** er ein kald havstraum i Atlanterhavet og ei grein av Den nordatlantiske straumen. Han kjem sørfrå opp mot sørvestkysten av Island og deler seg vest for Island. Den største greina går mot sørvest, medan ein annan del går vidare nordover og seinare austover utanfor nordkysten av Island. Denne straumen er viktig for klimaet og istilhøva på vest- og nordkysten av Island. 

Straumen er kalla opp etter den danske sjøoffiseren Carl Irminger (1802–88), som skildra han kring 1850.

## Kjelder
*