open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lennart Carleson

**Lennart Axel Edvard Carleson** () er ein svensk professor emeritus i matematikk ved KTH i Stockholm, Uppsala universitet og UCLA. Han høyrer til slekta Carleson og er ein av dei fremste matematikarane i Sverige.

## Liv
Carleson voks opp i Degerfors og disputerte i 1950 med Arne Beurling som rettleier. Carleson har blant anna arbeidd innan fourieranalyse og dynamiske system, og oppnådde verdsry med beviset sitt for konvergens nesten overalt for Fourierrekkjer for L2-funksjonar.

På midten av 1960-talet bidrog Carleson til verkeleggjeringa av Mittag-Lefflers forskningsinstitutt i Djursholm. Danninga av instituttet hadde vorte utsett på grunn av finanskrisa på 1920-talet. Dei neste ti åra innbaud Carleson dei mest framståande matematikarane innan sine forskingsområde for at desse skulle kunne jobbe i ein harmonisk atmosfære og bidra til utdanning av skandinaviske matematikarar. Sidan den tida har instituttet levt vidare og er eit av dei fremste i verda.

Carleson er enno ein aktiv forskar og rettleiar så seint som i 1998 doktorandar. Carleson er (2006) busett i Brottby i Vallentuna kommun, nordaust for Stockholm.

Carleson er medlem av Kungliga Vetenskapsakademien. Han vart utnemnd til æresdoktor ved Kungliga Tekniska högskolan i 1989.

Carleson vart tildelt Steeleprisen i 1984, Wolfprisen i 1992 og Sylvestermedaljen i 2003. Han vart 23. mars 2006 tildelt som første svenske den internasjonalen Abelprisen på 6 millionar norske kroner.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lennart Carleson|Lennart Carleson]]» frå ,  den 11. januar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Lemniskate

Ein **lemniskate** er ei fjerdegradskurve med likninga  

:(x^2 + y^2)^2 = 2a^2 (x^2 - y^2).\,

eller i polarkoordinatar 

:r^2 = 2a^2 \cos 2\theta\,.

Lemniskaten vart først studert av Jakob Bernoulli. Han er den geometriske staden for dei punkta *P*, der avstandane til to faste punkt har eit gjeve produkt. Leminskaten har form av eit åttetal. Dei mange interessante eigenskapane til kurva er blitt inngåande studert, mellom andre av Niels Henrik Abel som handsama delinga av omkrinsen til lemniskaten i *n* like store delar. 

## Kjelder
*lemniskate. (2012-01-11) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/lemniskate
Arne Sandnes (fødd 1924)

**Arne Sandnes** () var ein norsk gardbrukar og senterparti-politikar frå Snåsa.

Sandnes var medlem av Snåsa kommunestyre i ei årrekke frå 1952 og ordførar i perioden 1968–1975. Han var vidare formann i Nord-Trøndelag Senterparti 1970–1974 og fylkesordførar i Nord-Trøndelag 1976–1991.

Arne Sandnes er bror av historieprofessoren Jørn Sandnes.

## Litteratur
*
Sola FK

**Sola FK** (stifta i 1934 som *Sola Turn og Idrettslag*) er ein fotballklubb frå Sola kommune.

Klubben var tidlegare ei fotballavdeling i Sola Idrettslag (stifta Sola Turn og Idrettslag i 1934), men skifta namn i 1947. I 1995 blei idrettslaget delt opp og etablerte *Sola Fotball* og *[[Sola Håndball]]*.

Klubben vann Rogalandscupen i 1990 og 2013. 
Herrelaget vann 3. divisjon i 1996 og blei i 2. divisjon i tre sesongar. 

Det vann 4. divisjon i 2013, og rykka opp til 3. divisjon. I 2014 vann Maurice Ross sitt 3. divisjon med 11 poeng. 

### Kvinner
A-laget for kvinner rykka opp til 1. divisjon i 2009. Sola sitt damelag blei etter ein turbulent 2011/2012-sesong lagt ned på grunn av for få spelarar.

### Menn
A-laget for herrar har stort sett halde seg i 3. divisjon. Det vann divisjonen i 1996 og fekk dermed tre sesongar i 2. divisjon; 1997, 1998 og 1999.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sola Fotball|Sola Fotball]]» frå ,  den 17. juni 2019.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Georg Stokke

**Georg Stokke** () var ein norsk gründer og industrieigar. Han skipa møbelverksemda Stokke AS i Spjelkavik (Ålesund) i 1932 - opphavleg med namnet «Møller & Stokke» til Bjarne Møller selde seg ut i 1955. Frå 1956 var Georg Stokke eineeigar av Stokke Fabrikker A/S. I byrjinga produserte selskapet lenestolar og sofagrupper, no er stokkekonsernet mellom anna kjent for barnestolen Tripp Trapp. Gjennom konsernet har Georg Stokke og familien vore involvert i ei rad industriverksemder i Møre og Romsdal, mellom anna Westnofa på Åndalsnes, Tennfjord Møbelfabrikk og Vatne Møbler. Vågå Bruk på Vågåmo vart etablert i 1965. Han deltok også i oppstart av olivinutvinning i Raudbergvika (Robbervika) i Sunnylvsfjorden, der Stokke personleg er ein av grunneigarane. Utvinninga i Robbervika tok til i 1984. Gjennom Stokke Mineraler AS har han også vore engasjert i utvikling av rutilforekomsten i Førde/Naustdal.

Georg Stokke kom frå garden Stokke i Oaldsbygda i Sunnylvsfjorden. Han er son av Eli Torsdotter i  og Knut Olsson Stokke. Nils A. Liaaen, Knut Olsson Stokkes grandonkel, skipa skipsverftet A.M. Liaaen. Gift med Johanne P. Kjørstad. 

## Kjelder
Olivin

**Olivin** ( er eit isomorft blandingsmineral mellom forsteritt (Mg2SiO4) og fayalitt (Fe2SiO4). Forsteritt er som oftast dominerande i olivin. Namnet kjem av den olivengrøne krystallfargen til mineralet, men mineralet får ein gulbrun farge ved forvitring.

## Skildring
Olivin er sprøtt og glasliknande. Bergarten er ultrabasisk (pH rundt 9), tung (masse om lag 3,3&nbsp;kg/dm³) og hard, men kan likevel forvitre lett ved kjemisk nedbryting. Jorda som blir danna av forvitra berg inneheld mykje krom, kobolt, jern, magnesium og nikkel, medan gjødningsstoff som fosfor, kalium og nitrogen manglar. 

Olivin går over til serpentin. Forvitra (oksidert) olivin eller serpentin er synleg som raudbrune bergnabbar som er typisk for område med mykje olivin, til dømes i Norddal der namn som Raudnakken og Raudbergvika (Robbervika) vitnar om olivin i berggrunnen. Kallskaret i Tafjord er ein verna geologisk førekomst. Namnet kjem av «Kallen», ein høg stake av olivin.

## Førekomst
I Noreg er det særleg mykje olivin på Nordvestlandet i eit belte frå Måløy og Åheim ved Stadlandet til Tafjord på indre Sunnmøre. Åheim på ytre Sunnmøre har verdas største olivinproduksjon. Det er også olivinutvinning ved Bryggja i Nordfjord og i Robbervika i Norddal. I Svarthammaren i Dalsbygda i Norddal vart det brote olivin fra omkring 1920 til 1979, produksjonen var på det meste 600 tonn i døgnet. I Robbervika (Raudbergvika), også i Norddal, har det frå 1984 vore henta ut olivin i eit stort dagbrot. I 1991 vart det frå Robbervika skipa ut olivin til ein førstehandsverdi på omkring 30 million kroner.

Olivin er eit av dei viktigaste industriminerala i Noreg, og landet står for omkring 50 % av verdsproduksjonen. Mineralet er nyttig i industrien mellom anna på grunn av høgt smeltepunkt, termisk stabilitet og stor varmekapasitet. Olivin blir mellom anna brukt ved framstilling av råjern (olivin bind slaggstoff i jernmalmen), som støypesand og i eldfast stein. Olivin blir også nytta til å binde giftige tungmetall til dømes i ureina fjordar og i søppelfyllingar på grunn av god evne til å ta opp og binde ulike tungmetall. Totalt blir det produsert om lag 3,3 million tonn olivin i Noreg kvart år med ein eksportverdi på om lag 300 millionar kroner (tal for 2003). Olivin og serpentin har også vore nytta som bryne og slipestein. Frå Skrenakkhammaren ved Raudbergvika i Norddal vart det tidlegare laga brynestein av glimmerhaldig olivin.

## Mineral i olivingruppa

* Forsteritt Mg2SiO_4
* Fayalitt Fe2SiO_4
* Knebelitt (Fe,Mn)2SiO_4
* Tefroitt Mn2SiO_4
* Liebenbergitt (Ni,Mg)2SiO_4
* Monticellitt CaMg SiO_4

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
European Soundmix Show 1996

**European Soundmix Show 1996** var den fyrste gongen European Soundmix Show vart arrangert. Tevlinga vart halden i Endemol Studios i Amsterdam i Nederland. Finalen fann stad fredag 27. april. Tyskland vann tevlinga med Bianca Shomburg som imiterte Céline Dion.

## Deltakarar
* Finalen vart halden 27. april 1996 i Endemol Studios.
* Tyskland vann tevlinga for fyrste gong. 
* Portugal og Noreg kom på ein delt andreplass.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:European Soundmix Show 1996|European Soundmix Show 1996]]» frå ,  den 11. januar 2012.*
Antikke Olymbía

**Antikke Olymbía** (gresk Αρχαία Ολυμπία, *Arkhéa Olymbía*) er det offisielle namnet på ein landsby og ein kommune i periferieininga Ilía i periferien Vest-Hellas i Hellas. Han ligg aust for Pýrgos og grensar i nord mot periferieininga Akhaía, i aust mot periferieininga Arkadía i Peloponnes.

I Antikke Olymbía ligg dei arkeologiske utgravingane i Olympia.

## Administrativ inndeling

Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane
* Antikke Olymbía
* Lámbia
* Lasióna
* Folói
Dei fire tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunen 11&nbsp;153&nbsp;innbyggjarar, medan kommunaleininga Antikke Olymbía hadde 6&nbsp;859 og tettstaden med same namn 785&nbsp;innbyggjarar.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

## Referansar
Kristian Matre

**Kristian Matre** () var ein forfattar frå Nordhordland. Sjølv om Matre i sitt vaksne liv budde i Skien, var han ein typisk heimstaddiktar som skreiv om livet på strilelandet.

## Liv og gjerning
Foreldra til Matre kom opphavleg frå Masfjorden kommune. Sjølv vart han fødd på garden Kleiven i Myking i Lindås kommune. Familien flytta i 1884 til Mjølkeråen i Åsane, i dag ein del av Bergen kommune. I tenåra gjekk han på Garnes folkehøgskule, der han skreiv dei fyrste forteljingane sine. Han arbeidde ei tid i spinneriet på Salhus Tricotagefabrik, før han gjekk underoffiserskulen.

Han og kona busette seg i Gjerpen i Telemark kring 1901. Der hadde han ymse arbeid hjå fleire bokhandlarar og var forretningsførar i ei avis. Han hadde også eiga handelsverksemd ei tid, og folketeljinga 1910 viser at han dreiv ei kro. I tillegg var han politisk aktiv.

Matre nærma seg femti år då debutromanen *Folkje i Botn* kom ut i 1926. Tre år seinare kom *I bast og band*, ei ny bok om folket i Botn. Åra 1930-33 kom ein romantrilogi om ei bondeslekt frå garden Rabben, med titlane *Denne jammerdal*, *Den harde striden* og *Millom eldar*. I 1934 kom den siste romanen, *Det nye bodet*.

Handlingane i Matre sine fem fyrste bøker er lagt til Åsane. Bøkene om folket i Botn skildrar tida på slutten av 1850-talet. Romantrilogien om folket på Rabben tek til kring same tida, men flyttar seg snøgt til siste halvdel av 1860-talet, så 1870-talet og til sist 1880-åra. Matre er særleg oppteken av religiøse og moralske forhold i dei miljøa han skildrar. I sine folkelivsskildringar er han påverka av psykoanalysen.

Matre døydde i 1943.

## Kjelder
*Nordhordland Bibelsenter om Kristian Matre 

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Bøker av Kristian Matre digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket
* 
* Utgjevingar av Kristian Matre i BIBSYS Ask
Steinsporvar

**Steinsporvar** utgjer fugleslekta ***Petronia***. Artar i denne slekta lever i Europa, Asia og Afrika, det viktigaste utbreiingsområdet ligg i Afrika. Nokre gonger kan arten steinsporv vitje Sentral-Europa som 'vagrant', ein sjeldan gjest.

Det er fem artar i *Petronia*. Dei genetiske skilnaden i høve til *[[fugleslekta Passer|Passer]]* er ikkje veldig store. IUCN klassifiserer alle artar av steinsporvar som livskraftige.

## Skildring
Steinsporvar når ei kroppslengd på mellom 13 og 16 centimeter. Dette er kompakt bygde fuglar, i tilhøve til kroppsstorleiken er hovudet stort og dei har kort, kraftig nebb, som ender ein spiss tupp. Dei skil seg frå dei nært nærskylde *Passer*-sporvane med ein litle gul flekk på strupen. Krattsteinsporv viser ein liten kjønnsdimorfisme, dei fire av artane viser ingen. Kroppsbygning, habitat og lætet er svært likt det ein finn i slekta *Passer*.

Av dei fem artene er éin, nemleg bantusteinsporv, avgrensa i utbreiinga si til det afrikanske kontinentet. Krattsteinsporv og savannesteinsporv har utbreiing i Afrika og Den arabiske halvøya. Gulstrupesteinsporv finn ein berre i Asia, og arten steinsporv har den vidaste utbreiinga i slekta, frå nordvestlege Afrika og Sør-Europa austover til vestlege Mongolia, Mandsjuria og den nordvestlege delen av Sichuan i Asia. Tidvis kjem tilfeldige gjestar av arten steinsporv til land som Storbritannia og Polen.

*Petronia*-sporvane brukar ei litt anna økologisk nisje og er sterkare knytt til i tre og buskar enn *Passer*. Ein finn dei i  moderat tørr til tørr, open skog, halvtørt krattlandskap og ved utkanten av landbruksareal og jordbruksareal. Unntaket er igjen arten steinsporv, som lever hovudsakleg i karrige, steinete åsar med lite vegetasjon.

## Artslista
*Petronia*-sporvar i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.8 frå august 2013 med norske namn etter *Norske navn på verdens fugler*.
*Savannesteinsporv, *Petronia pyrgita* (Yellow-spotted Petronia)
*Gulstrupesteinsporv, *Petronia xanthocollis* (Chestnut-shouldered Petronia)
*Bantusteinsporv, *Petronia superciliaris* (Yellow-throated Petronia)
*Krattsteinsporv, *Petronia dentata* (Bush Petronia)
*Steinsporv, *Petronia petronia* (Rock Petronia)

## Kjelder


* *Første versjon av denne artikkelen byggjer på «[[:de:Steinsperlinge|Steinsperlinge]]» frå , den 11. januar 2012*, artikkelen gav følgjande referanse:
** C. Hilary Fry und Stuart Keith (Hrsg): *The Birds of Africa – Volume VII.*, Christopher Helm, London 2004, ISBN 0-7136-6531-9


## Bakgrunnsstoff
* Videoar, bilete og lydopptak av Passeridae hos Internet Bird Collection
*
Apia

**Apia** er hovudstaden og største byen i Samoa. Han ligg på øya Upolu og hadde i 2001 eit innbyggjartal på 39 700.

Apia er eit handelssentrum med utførsla av kopra, bananar, kakao og kaffi.

Apia var opphavleg ein landsby med eit innbyggjartal på 304 i  1800.
Dagens by blei grunnlagd i 1850-åra og har vore hovudstad på Samoa sidan 1959.

## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
Bøylepingvin

**Bøylepingvin**, tidlegare **eselpingvin**, er ein pingvin kjenneteikna av ei brei kvit stripe på toppen av hovudet og eit sterkt oransjefarga nebb. 
Bøylepingvinen er den raskaste undervassymjaren blant pingvinane, og kan kan nå djupner på 170 meter. Han er den tredje største pingvinarten, etter keisar- og kongepingvin. Saman med adeliepingvin og ringpingvin utgjer bøylepingvinen slekta *Pygoscelis*.

## Skildring
Hannar kan ha ei toppvekt på rundt 8,5&nbsp;kg like før myting og heilt ned til 4,9&nbsp;kg like før paringstida. Hoene kan ha ei toppvekt på 8,2 og nå heilt ned til 4,5 medan dei passar reira. Nordlege populasjonar er gjerne høgare og tyngre enn dei som lever lengre sør.

Bøylepingvinar har nokså lang stjert, den tydelegaste blant pingvinar. Dei er elles svart- og kvitfarga som andre pingvinar. Baksida og hovudet er svarte, men dei har kvite merke over kvart auge som hjå mange kan rekka over heile hovudet. Symjeføtene er lyserosa medan nebbet er oransje.

## Utbreiing
Pingvinane held til rundt Antarktis og hekkar rundt 65. breiddegrad sør. Dei største koloniane finst på Falklandsøyane, Sør-Georgia og Kerguelen medan det finst mindre populasjonar på melom anna Prince Edwardøyane, Macquarieøya, Heardøyane, Sør-Orknøyane, Sør-Shetlandsøyane og Antarktishalvøya. Eit estimat frå 1993 rekna med at det fanst rundt 314&nbsp;000 hekkande par. Arten er rekna som nær truga fordi fleire viktige populasjonar har hatt ein langvarig fallande tendens.

## Levesett
Bøylepingvinane hekkar i koloniar. Dei lagar rundlege reir av småstein og gras. Reira kan vera opptil 20&nbsp;cm høge og ha ein diameter på 25&nbsp;cm. Steinane er høgt verdsette eigedelar som kan føra til høglytte kranglar eller gjentenester, om ei ho får ein særleg god stien av ein hann.

I reira legg pingvinane legg to egg. Begge foreldra ruger egga i 34-36 dagar, til dei klekker. Ungane blir verande i reira i rundt 30 dagar, og blir deretter passa på i grupper. Når dei er rundt 80-100 dagar gamle, er dei klare til å symja i sjøen.

Bøylepingvin er den raskaste undervassymjaren av alle pingvinar, og kan nå ein fart på 36&nbsp;km/t. Når dei dykker kan dei nå djupner på 170 meter.
Pingvinane lever på småfisk og kril.

Rovdyr som sjøløve, leopardsel og spekkhoggar kan ta bøylepingvinar i sjøen. Vaksne pingvinar har ingen trugsmål på land, men egg og ungar kan bli stolne av større fuglar som joar.

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gentoo Penguin|Gentoo Penguin]]» frå , og «[[:sv:Åsnepingvin|Åsnepingvin]]» frå  den 11. januar 2012.* 
*Bologna, Gianfranco, Peter Johan Schei, and Gerd Moss. *[http://www.nb.no/nbsok/nb/cb46e930398114040e326eeb93e31ea0?index=4#211 Fuglenes verden]*. Oslo: Schibsted, 1978.  
 

*Pygoscelis papua ved iucnredlist.org
*Spør en ornitolog ved miljolare.no
Lady and the Tramp

***Lady and the Tramp*** (norsk tittel: *Lady og Landstrykeren*) er ein amerikansk teiknefilm frå 1955, produsert av Walt Disney og utgjeven av Buena Vista Distribution. Han blei først vist på kino 22. juni 1955 i USA, og hadde premiere i Noreg 26. desember 1955. Filmen er den 15. animerte langfilmen til Disney.

*Lady and the Tramp* var den første animerte filmen filma i cinemascope widescreen. Historia handlar om ein amerikansk cocker spaniel kalla Lady som lever eit behageleg liv med ein øvre middelklassefamilie, og ein heimlaus blandingshund kalla Tramp («Landstrykeren» på norsk). Ein oppfølgjar laga for video, *[[Lady and the Tramp II: Scamp's Adventure]]*, kom ut i 2001.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
*
Elfriede Jelinek

**Elfriede Jelinek** () er ein austerriksk forfattar fødd i Mürzzuschlag i Steiermark og seinare busett i München og Wien. I 2004 fekk ho Nobelprisen i litteratur *«för hennes musikaliska flöde av röster och motröster i romaner och dramer som med enastående språklig lidelse blottar de sociala klichéernas absurditet och tvingande makt.»*

## Temaval og stil
Elfriede Jelinek tek i tekstane sine opp mistilhøve i det offentlege, politiske og private livet i det austerrikske samfunnet. Ho nyttar ein sarkastisk, provoserande stil som gjer at motstandarane karakteriserer henne som ein «brønnpissar». Stilen blir òg – til dels av ho sjølv – beskriven som obskøn, blasfemisk, vulgær og hånande.

Språkhandsaminga syner tydelege spor av den musikalske bakgrunnen hennar – ho er utdanna organist – ved at språket inneheld særeigne rytmiske strukturar; jamfør nobelprisgrunngjevinga. Eit anna grunnelement er behandlinga av klangen i det tyske språket og dei fonetiske kvalitetane til orda; ho arbeider flittig med ulike slag assonansar, ikkje berre innan lyrikken og dramatikken, men òg i prosatekstane. Dette gjer at ho reknast som særs vanskeleg å omsetje.

## Kontroversar
Det har i årevis rasa ein kontrovers mellom dei som blir provosert av dei krenkande og aggressive tekstane og politiske meiningane ho har gått ut med, og dei som reknar henne som ein språkkunstnar.

Jelinek provoserer ikkje berre i Austerrike: i 2005 forlét Knut Ahnlund Svenska Akademien i protest mot at ho blei tildelt Nobelprisen. Han karakteriserte blant anna forfattarskapen hennar slik: *«Det rör sig om ett monomant och enkelspårigt författarskap, en textmassa som synes hopskyfflad utan spår av konstnärlig strukturering.»*

## Referansar og fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Heimesida til Elfriede Jelinek med utførleg verkforteikning
* Wiki-basiertes Projekt „JeliNetz“ om Elfriede Jelinek, plattform for basisinformasjon om forfattaren og verka hennar, pluss publikasjoner online
* Elfriede Jelinek i  artikkelsamlinga til Innsbrucker Zeitungsarchiv
* Omtale i FAZ  2. mars 2002 om romanen''Lust''
* Omtale i  FAZ 13. mai 2008 om internettromanen ''Neid''
* Julia Schröder si omtale av ''Die Kinder der Toten''  i literaturwelt.de.
*
Wisława Szymborska

**Wisława Szymborska** () var ein polsk lyrikar, essayist og omsetjar av fransk litteratur. 

I 1996 blei Szymborska tildelt Nobelprisen i litteratur «för en poesi som med ironisk precision låter det historiska och biologiska sammanhanget träda fram i fragment av mänsklig verklighet.»

## Liv
Maria Wisława Anna Szymborska var fødd i Bnin i Kórnik søraust i Polen. I 1931 flytta ho med familien til Kraków, der ho blei buande resten av livet.

Wisława Szymborska døydde i Kraków 1. februar 2012 etter lengre tids sjukdom.

## Virke
I mars 1945 fekk Szymborska for første gong publisert eit dikt, *Szukam słowa* («Eg søkjer ord»), i dagsavisa *Dziennik Polski.*

På slutten av 1940-åra blei ho av ideologiske grunnar nekta å publisere ei diktsamling og valde å tilpasse seg den sosialistiske realismen. Den første diktsamlinga bar tittelen *Dlatego żyjemy* (1952, «Det er derfor vi lever») og innheldt dikt med titlar som «Lenin» og «Vi helsar bygginga av ein sosialistisk by velkomen.» Dikt som hylla diktatorar var på denne tida ikkje berre vanleg i austblokklandea; òg forfattarar i vest var utøvarar av denne kunsten. Etter enno ein til dels fjernstyrt diktsamling, *Pytania zadawane sobie* (1954, «Spørsmål eg stiller meg»), tok ho til å konsentrere seg om diktekunsten igjen og skreiv dikt om å skrive det ho såg og følte, til dømes «Katt i tom bustad», «Bidrag til statistikk», «Stemmer» og andre.

Szymborska fekk sitt gjennombrot i 1957 med diktsamlinga *Wołanie do Yeti* («Rop etter Yeti»).

Ho skreiv i ein ubunden verseform; språkleg er dikta enkle. Verka hennar er omsett til ei rekke språk. I tillegg til at Szymborska publiserte seksten bind omsette ho òg fransk poesi til polsk. 

## Verk
(Utval)

* 1952: *Dlatego żyjemy* 
* 1954: *Pytania zadawane sobie*
* 1957: *Wołanie do Yeti* 
* 1962: *Sól* 
* 1966: *101 wierszy*
* 1967: *Sto pociech* 
* 1967: *Poezje wybrane* ('Utvalde dikt')
* 1969: *Wszelki wypadek* 
* 1976: *Wielka liczba* 
* 1986: *Ludzie na moście* 
* 1989: *Poezje: Poems*, tospråkleg polsk-engelsk utgjeving
* 1992: *Lektury nadobowiązkowe* 
* 1993: *Koniec i początek*
* 1996: *Widok z ziarnkiem piasku* 
* 1997: *Sto wierszy – sto pociech*
* 2002: *Chwila*
* 2003: *Rymowanki dla dużych dzieci* 
* 2005: *Dwukropek*
* 2009: *Tutaj*
* 2012: *Wystarczy*
* 2013: *Błysk rewolwru*

## Prisar og utmerkingar

* Staden Krakow sin litteraturpris, 1954
* Prisen til det polske kulturministeriet, 1963
* Goetheprisen, 1991
* Herder-prisen, 1995
* Æresdoktorat ved Adam Mickiewicz-universitetet i Poznań, 1995
* Den polske PEN-klubben sin pris, 1996
* Nobelprisen i litteratur, 1996
* Den kvite ørneordenen, 2011

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* 
* Nobelprize.org, Nobelprisen i litteratur 1996
* Nobelprize.org, Wisława Szymborska - Biografi
* Om og av Wisława Szymborska, OrdStröm förlag
* Dikt av Wyslawa Szymborska  i *light projections* av Jenny Holzer
Levi ben Gerson

**Levi ben Gerson** eller **Gershon**, ofte òg kalla etter det latiniserte namnet **Gersonides** () var ein spansk-jødisk filosof og matematikar. Han var det meste av livet sitt busett i Avignon i Frankrike. 

I det filosofiske hovudverket sitt, *Guds kamp*, freistar han å sameine idear frå Det gamle testamentet med filosofien til Aristoteles. Han var ein av dei viktigaste matematikarane i mellomalderen og vert gjerne rekna som oppfinnaren av camera obscura og jakobsstaven, som er eit av dei tidlegaste navigasjonsinstrumenta. Han skreiv eit skrift om trigonometri, i tillegg til eit om numerisk rekning, der han mellom anna diskuterer permutasjonar og kombinasjonar.

## Kjelder
*
Likskapsteikn

**Likskapsteiknet**, med symbol **=**, er i hovudsak eit matematisk teikn som tyder **er lik**. 

Praktisk kan det forklarast ved at det som står til venstre for likskapsteiknet har like stor verdi som det som står til høgre for teiknet.

Det vart introdusert i 1557 av den walisiske matematikaren Robert Recorde. Han grunngav teiknvalet sitt med at «ingenting er så likt kvarandre som to parallelle linjer». Teiknet vert uttalt «er lik» i bruksområde som i x = y (x er lik y).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Likhetstegn|Likhetstegn]]» frå ,  den 12. januar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Erýmanthos

**Erýmanthos** (gresk Ερύμανθος) er ei elv som renn i den vestlege delen av Peloponnes i Hellas. Ho tek til i fjellet Erýmanthos og renn gjennom dei tre periferieiningane Akhaía, Arkadía og Ilía før ho munnar ut i Alfiós.
Lineær programmering

**Lineær programmering** (**LP** eller **lineær optimalisering**) er ein matematisk metode for å avgjere den beste (minste ressurskrevjande) metoden i ein matematisk modell. Lineær programmering er eit spesialtilfelle av matematisk programmering.

Meir formelt er lineær programmering ein teknikk for optimalisering av ein lineær objektiv funksjon, som er underlagt vilkåra lineær likskap og lineær ulikskap. 

Lineær programmering er problem som kan uttrykkast på kanonisk form:
: \begin{align}
& \text{maksimer}   && \mathbf{c}^\mathrm{T} \mathbf{x}\\
& \text{for} && A \mathbf{x} \leq \mathbf{b} \\
& \text{og} && \mathbf{x} \ge \mathbf{0}
\end{align} 
der **x** representerer variabelvektoren (som skal finnast), **c** og **b** er vektorar av (kjende) koeffisientar og *A* er ei (kjend) matrise av koeffisientar. 

Lineær programmering vert nytta innan mange fagfelt, men mest vidstrekt i økonomi og ein del i ingeniørvitskap. Industriar som nyttar lineær programmering omfattar transport, energi, telekommunikasjon og produksjon. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Linear programming|Linear programming]]» frå ,  den 12. januar 2012.*
Erýmanthosfjellet

**Erýmanthos** (gresk Ερύμανθος) eller **Olonós** (Ωλονός) er eit fjellområde på Peloponnes i Hellas. Det ligg i den sørlege delen av periferieininga Akhaía og den nordaustlege delen av Ilía. Den høgaste toppen er Olonós, som er 2&nbsp;224&nbsp;moh.
Albert Camus

**Albert Camus** () var ein fransk forfattar og filosof som blir rekna som ein av dei mest kjende og viktige franske forfattarane på 1900-talet. I 1957 fekk han Nobelprisen i litteratur *«for sin viktige litterære produksjon, der han med eit klårøygd alvor set lys på problem i samband med det menneskelege samvitet i vår tid.»*

## Biografi
Camus sin far døydde tidleg og sonen fekk ein nær relasjon til mora. Trass ein fattig oppvekst fekk Camus studere; filosofistudiane var omfattande. Åra 1937–1939 var Camus medlem av kommunistpartiet og i 1938 byrja han å arbeide som journalist. Under andre verdskrigen arbeidde Camus i Paris med undergrunnsavisa *Combat* som han var redaktør av i åra 1945–1947. 

Albert Camus første stor bidrag til verdslitteraturen var den konsentrerte forteljinga *Den fremmede* (1942). Romanen er kanskje hans mest vellukka eksistensielle verk. Sartre bidrog i stor grad til Camus sitt genombrot som forfattar ved å peike ut at romanen som eint døme eit verk innan eksistensialismen. Camus syner det absurde, tilfeldige og meiningslause i menneska sine tilvære; han har i det heile eit nihilistisk drag som minner om filosofien til Nietzsche.

Albert Camus omkom i ei bilulukke då eit dekk på bilen han sat i eksploderte og bilen fekk sleng.

## Verk

### Romanar
* *L'Étranger*, 1942; *Den fremmede*
* *La Peste*, 1947; *Pesten*, 2020
* *La Chute*, 1956; *Fallet*
* *La Mort Heureuse* (skriven 1936–1938; publisert 1971) *Den lykkelige død*
* *Le Premier homme* (uferdig, publisert postumt i 1994) *Det første mennesket*

### Novellsamlingar
* *L'exil et le royaume* (samling) (1957)
** *La Femme adultère*
** *Le Renégat ou un esprit confuse*
** *Les Muets*
** *L'Hôte*
** *Jonas ou l'artiste au travail*
** *La Pierre qui pousse*

### Sakbøker
* *L'envers et l'endroit*
* *Noces* (1938)
* *Le Mythe de Sisyphe* (1942)
* *L'Homme révolté* (1951)
* *Carnets, mai 1935&nbsp;— fevrier 1942* (1962)
* *Carnets, 1943&nbsp;— 1951* (1965)
* *Carnets Tome III: Mars 1951 – December 1959* (1989)
* *Albert Camus, Maria Casarès. Correspondance inédite (1944-1959)*. Édition de Béatrice Vaillant. Avant-propos de Catherine Camus. Collection Blanche, Gallimard. Parution : 09-11-2017.

### Essays
* *Essay on Realism and Artistic Creation* (1957)
* *Parnassos lecture in Greece* (1956)
* *Lecture at Columbia University* (1946)
* *Essay for the theatrical play L'État de Siege* (1948)
* *Réflexions sur la guillotine* (1957)
* *Combat* (1946)

### Drama
* *Caligula* (urpremiære 1945,  skriven 1938)
* *Requiem pour une nonne* (1956)
* *Le Malentendu* (1944)
* *L'État de Siege* (1948)
* *Les Justes* (1949)
* *Les Possédés* (1959)

### Samlingar
* *Resistance, Rebellion, and Death* (1961)
* *Lyrical and Critical Essays* (1970)
* *Youthful Writings* (1976)
* *Between Hell and Reason: Essays from the Resistance Newspaper "Combat", 1944–1947* (1991)
* *Camus at "Combat": Writing 1944–1947* (2005)

## Merknadar

## Referansar

## Bakgrunnsstoff

*Camus på nobelprize.org
* Fonds Albert Camus - Cité du livre d'Aix en Provence
* Société des Études Camusiennes 
* The Albert Camus Society
Erýmanthos i Akhaía

**Erýmanthos** (gresk Ερύμανθος) er ein kommune i periferieininga Akhaía i periferien Vest-Hellas i Hellas. Erýmanthos ligg sør for Pátra og grensar i sør mot periferieininga Ilía. Kommunen har namn etter fjellet Erýmanthos.

## Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane
* Farrés
* Kaléndzi
* Leóndio
* Tritéa
Dei fire tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

## Referansar
Erýmanthos (fleirtyding)

**Erýmanthos**, *Erymanthos* eller *Erymanthus*  er namn på fleire geografiske einingar i Hellas:
* Erýmanthos er ei elv i den vestlege delen av Peloponnes.
* Erýmanthos er eit fjell i Akhaía og Ilía på Peloponnes.
* Erýmanthos er ein kommune i Akhaía på Peloponnes.
Dario Cologna

**Dario Alonzo Cologna** () er ein sveitsisk langrennar frå landsbyen Santa Maria i Val Müstair i kantonen Graubünden. Han er olympisk meister 2010 på 15&nbsp;km, samt verdsmeister 2013 og olympisk meister 2014 på 30&nbsp;km fellesstart. Cologna vann verdscupen i langrenn både i 2009, 2011 og 2012.

## Aktiv
Cologna debuterte i verdscupen i november 2006. To år seinare slo han seg for alvor inn i verdseliten med ein andreplass i eit verdscuprenn over 30&nbsp;km i La Clusaz i desember 2008. Ein månad seinare vann han «Tour de ski» med god margin til toaren Petter Northug. Han vann også verdscupen den sesongen. I 2010-sesongen hamna han på tredjeplass i Tour de ski, før han vart olympiameister på 15-kilometeren i Vancouver. Totalt kom han på fjerdeplass i verdscupen 2010. I 2010/11 og på ny i 2011/12 vann han Tour de Ski, også desse gongane med Petter Northug på andreplass. Han vann også verdscupen 2011.

I 2021 fekk han Holmenkollmedaljen.

## Kjelder

* 
**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Dario Cologna|Dario Cologna]]» frå ,  den 12. januar 2012.*
Samnaun

**Samnaun** (retoromansk *Samignun*) er ein kommune i distriktet Inn i den sveitsiske kantonen Graubünden. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 1846 meter over havet.  Tysk er språket i kommunen.

Kommunen ligg i Ramosch kreis. Han ligg på venstresida av Engadindalen og består av dei fem landsbyane Compatsch, Laret, Plan (Plaun), Ravaisch og Samnaun.  Samnaun si nordgrense går langs fjellkjeda Samnaunfjella, som samstundes dannar grense mot Austerrike. Høgste fjellet i kommunen er Muttler, som tvertimot ligg på kommunen si sørgrense.

På 1800-talet kunne ein berre nå Samnaun via vegen frå Spiss i Austerrike. Samnaun vart derfor friteken frå sveitsiske tollområde, og fekk privilegium som tollfritt område. Dette vart opprettheldt då kommunen fekk vegsamband til Martina i Inndalen i 1905.

Den tidlegare skirennaren Martin Hangl er frå Samnaun.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Samnaun|Samnaun]]» frå ,  den 12. januar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Turisme i Samnaun
*
Splügen

**Splügen** (retoromansk *Spleia*) er ein kommune i distriktet Hinterrhein i den sveitsiske kantonen Graubünden. 

Tysk er språket i kommunen.

Seks kilometer sør for landsbyen Splügen kan ein over Splügenpasset køyre inn i Italia og provinsen Sondrio.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Splügen GR|Splügen GR]]» frå ,  den 12. januar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettside
*
Andrimne

**Andrimne** (norrønt: *Andhrímnir*, 'ein med sot i ansiktet') er i norrøn gudelære kokken i Valhall. Han har kjelen Eldrimne som han kvar dag kokar vesenet Særimne i til mat for einherjane. Til kvelden er Særimne attskapt slik at Andrimne også neste dag kan slakte han og lage til kjøtet.

Andrimne er nemnd i *[[Grimnesmål]]* og av Snorre i *[[Gylvaginning]]* (*[[Den yngre Edda]]*).

## ''Grimnesmål''
I gudekvadet *[[Grimnesmål]]*, som me kjenner frå *[[Den eldre Edda]]*, vert Andrimne omtala i det 18. verset:





## ''Gylvaginning''
I Snorres *[[Gylvaginning]]* er det ein bolk som handlar om livet i Valhall. Der vert det fortald om kor stort Valhall er, kor mange einherjar som er der, og om korleis det vert ordna med kost og drikke til dei som bur der. Ganglere seier at når alle som har falle i strid har kome til Valhall må det vere mange der å mette, og lurer på korleis det vert skaffa mat til alle. Høge svarar at dei har nok mat av flesket frå galten Særimne, som vert kokt kvar dag og er heil att på kvelden. Han legg til «Andhrímnir heitir steikarinn, en Eldhrímnir ketillinn», 'Andrimne heiter kokken, og Eldrimne kjelen', og så seier han fram verset om Andrimne, Eldrimne og Særimne slik me kjenner det frå *[[Andrimne#Grimnesm.C3.A5l|Grimnesmål]]*.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
*
Imre Kertész

**Imre Kertész** () var ein ungarsk forfattar og omsettar av tysk litteratur. Han vann Nobelprisen i litteratur i 2002 for *«ett författarskap som hävdar den enskildes bräckliga erfarenhet mot historiens barbariska godtycke.»*

## Liv
Imre Kertész var fødd inn i ein småborgarleg familie i Budapest. Grunna det jødiske opphavet blei han i 1944 deportert over Auschwitz til Buchenwald og *KZ-Außenlager* *Wille* i nærleiken av Zeitz, der han måtte arbeide i eit anlegg som gjorde kol om til flytande hydrokarbon. 11. april 1945 blei leiren frigjord og han vende tilbake til Budapest. Dette eittårige opphaldet prega han sidan, og er omhandla i debutromanen *Sorstalanság* (1975, *Uten skjebne*, 2002) som han gjorde ferdig i 1973.

Etter examen artium i 1948 arbeidde Kertész som journalist i dagsavisa **, men måtte slutte i 1951 da ho blei gjort til partiorgan for dei kommunistiske makthavarane.

I åra 1951–1953 gjorde han militærteneste og busette seg deretter i Budapest att for å arbeide som forfattar og omsettar. Det kommunistiske diktaturet avgrensa fridomen hans som forfattar, særleg etter Oppstanden i Ungarn i 1956, så i desse åra tente han til livsopphald ved å skrive tekstar til musikalar og små teaterstykke. På denne tida omsette Kertész òg mykje, blant anna verk av Friedrich Nietzsche, Hugo von Hofmannsthal, Arthur Schnitzler, Sigmund Freud, Joseph Roth, Ludwig Wittgenstein og Elias Canetti, og alle desse kom til å prege hans eigen forfattarskap.

I 1960 starta Kertész opp det 13 år lange arbeidet med romanen *Uten skjebne*, i dag rekna som eit av dei viktigaste verka om holocaust. Dei fleste av bøkene hans har sjølvbiografiske trekk.

Imre Kertész budde i Berlin frå 2000. Han kom med mange kritiske ytringar om utviklinga i Ungarn.

Han døydde i Budapest.

## Bibliografi
* *Sorstalanság* (1975)
* *A nyomkereső* (1977)
* *Detektívtörténet* (1977)
* *A kudarc* (1988)
* *Kaddis a meg nem született gyermekért* (1990)
* *Az angol lobogó* (elbeszélés, 1991)
* *Gályanapló* (1992)
* *Jegyzőkönyv* (1993)
* *A holocaust mint kultúra* (esszé, 1993)
* *Valaki más: a változás krónikája* (1997) 
* *A gondolatnyi csend, amíg a kivégzőosztag újratölt* (1998)
* *A száműzött nyelv* (2001)
* *Felszámolás* (2003)
* *K. dosszié* (2006)

## Bøker omsett til norsk
* *Kaddisj for et ikke født barn*, 2001
* *Uten skjebne*, 2002. Pax, omsett av Kari Kemény, ISBN 9788253025001 (8253025009)
* *Fiasko*, 2005
* *Likvidasjon*, 2006
* *K. mappe*, 2008

## Merknadar

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Nobelstiftelsen
John Steinbeck

**John Ernst Steinbeck** () var ein av dei leiande amerikanske forfattarane på 1900-talet. 

Steinbeck skreiv ei mengd romanar, kortromanar og noveller. Han arbeidde til tider som journalist og var i 1943 krigskorrespondent under den andre verdskrigen. Steinbeck fekk Pulitzer-prisen for romanen *Vredens druer* i 1940 og Nobelprisen i litteratur i 1962 for sin *«på en gång realistiska och fantasifulla berättarkonst, utmärkt av medkännande humor och social skarpsyn».*

## Referansar

## Bakgrunnsstoff

* 
* Nobelprisen 1962
* Critical Resources: John Steinbeck
* National Steinbeck Center
* Informationen om John Steinbeck, spesielt for elevar på SwissEduc
* «Ist ja alles so ruhig hier». I *Der Tagesspiegel*, av Oleg Jurjew 
* Kort omtale av John Steinbecks bøker 
* Lydopptak: Intervju frå 1989 med Elaine Steinbeck

;Litteratur
* Jackson J. Benson: *The True Adventures of John Steinbeck, Writer.* Viking Press, New York 1984; Penguin Books 1990. ISBN 0-14-014417-X
* Jay Parini: *John Steinbeck. A Biography.* Minerva, London 1994, Holt, New York 1995. ISBN 0-8050-1673-2
* Annette Pehnt: *John Steinbeck.* dtv portrait. München 1998. ISBN 3-423-31010-3
* Evelyn Runge: *John Steinbeck, [[Dorothea Lange]] und die Große Depression. Sozialkritik in Literatur und Fotografie.* 195 sider, München, M-Press, 2006, Gebunden ISBN 3-89975-579-0
* *Steinbeck, a life in letters*. Red. Elaine Steinbeck og Robert Wallsten (1975)
Theodor Mommsen

**Christian Matthias Theodor Mommsen** () var ein tysk historikar som vert rekna som den viktigaste oldtidssforskaren på 1800-talet.

Han skreiv ikkje skjønnlitteratur, men likevel fekk han i 1902 Nobelprisen i litteratur med den begrunninga at han var *«den største nolevande meister i historieskrivarkunsten, med spesiell vekt på det monumentale verket hans, Römische Geschichte»* («romersk historie»). Verket kom ut i tre bind mellom 1854 og 1856 og tok for seg den historia til romarane fram til romarrepublikken enda etter Julius Cæsar. Mommsen sine verk om historia til Romarriket er av grunnleggande betydning sjølv for dagens forskarar. 

Mommsen var medlem av den preussiske landdagen og seinare Riksdagen i tre ulike periodar, først for det liberale *Fortschrittspartei*, seinare for det nasjonalliberale partiet og til slutt for dei såkalla *Sezessionisten*.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff

*Theodor Mommsen på tysk Wikisource
*
*
* Theodor Mommsen som «Klassiker der Geschichtswissenschaft» 
* Mommsens ''Römische Geschichte,'' Fritt tilgjengelege lydbøker på LibriVox
* Mommsens ''Römische Geschichte,'' på Project Gutenberg (tysk og engelsk)
* ''Römische Geschichte'' på ei privat webside
* 
* Heimesida til familien Mommsen
Erika Hess

**Erika Hess** () er ein sveitsisk, tidlegare skirennar frå Engelberg i kantonen Obwalden. Ho vann seks VM-gull i tida 1982-87 og verdscupen i alpint både i 1982 og 1984. Totalt vann ho 31 verdscuprenn.

Hess si einaste olympiske medalje kom i Vinter-OL 1980 i Lake Placid, der ho fekk bronse i slalåm, bak Hanni Wenzel og Christa Kinshofer.

Under VM i alpint 1982 i Schladming vann Hess tre gullmedaljar, både i slalåm, storslalåm og i kombinasjonen slalåm/utfor. Også i VM i alpint 1985 i Bormio vann ho kombinasjonen. I sitt siste VM, i Crans-Montana i 1987, vann ho kombinasjonen for tredje gong og vart på ny vinnar av slalåmrennet.

I tillegg til dei to sigrane i totalverdscupen, 1982 og 1984, kom Hess på andreplass i 1981 og 1986, og på tredjeplass. Dessutan kom ho på fjerdeplass i 1985 og 1987, slik at ho i sesongar på rad alltid var mellom dei fire beste kvinnelege alpinistane i verda. Hess vann verdscupen i greina slalåm i 1981, 1982, 1983 og 1985, medan ho i 1984 vann storslalåm- og kombinasjonscupen.

Hess er gift med den tidlegare trenaren sin og bur i Saint-Légier-La Chiésaz i kantonen Vaud.

Også det to år yngre syskenbarnet hennar, Monika Hess, hevda seg i den alpine verdscupen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Erika Hess|Erika Hess]]» frå ,  den 13. januar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Erika Hess Open
* Erikaskicamp
Marie-Theres Nadig

**Marie-Therese Nadig** () frå Flums i kantonen St. Gallen i Sveits er ein tidlegare skirennar. Ho vann to gullmedaljar under Vinter-OL 1972 i Sapporo, og i 1981 den alpine verdscupen for kvinner.

Nadig debuterte i verdscupen i 1970. Under vinterleikane 1972 vann ho gullmedaljane både i utfor og i storslalåm. Mellom 1975 og 1981 vann Nadig 24 verdscuprenn, 13 av dei i spesialgreina utfor. Etter å ha gjort sin beste sesong i verdscupen i 1980 med ein tredjeplass, vann ho verdscupen i alpint 1981. Ho vann i 1980 også utforcupen og i 1981 både utfor- og kombinasjonscupen.

Under Vinter-OL 1980 i Lake Placid vann Nadig bronsemedaljen i utfor.

Nadig har vore trenar på landslagsnivå både i Liechtenstein og i heimlandet Sveits.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Marie-Theres Nadig|Marie-Theres Nadig]]» frå ,  den 13. januar 2012.*
Madeleine Berthod

**Madeleine Berthod** () er ein sveitsisk tidlegare skirennar frå Château-d’Œx i kantonen Vaud. Ho vart olympiameister i utfor 1956, og verdsmeister i kombinasjonen slalåm/utfor same året.  

## Aktiv
Berthod deltok under Vinter-OL 1952 i Oslo, der ho fekk med seg to sjetteplassar i høvesvis slalåm og utfor. Under verdsmeisterskapen i alpint 1954 i Åre vann ho to sølvmedaljar, ei i storslalåm bak franske Lucienne Schmitt og i kombinasjonen slalåm/utfor bakom landsmannen Ida Schöpfer. I sjølve utforrennet hamna ho på femteplassen.

Under Vinter-OL 1956 i Cortina d'Ampezzo vann Berthod ein suveren siger i utforrennet. Med tida 1.40,7 var ho 4,7 sekundar føre landsmannen Frieda Dänzer i mål. Same staden gjekk Berthod også til topps i verdsmeisterskapen i den alpine kombinasjonen. Ho deltok også i Vinter-OL 1960, der ein delt niandeplass i storslalåm var hennar beste resultat.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Madeleine Berthod|Madeleine Berthod]]» frå ,  den 13. januar 2012.*
Sonja Nef

**Sonja Nef** () frå Heiden i kantonen Appenzell Ausserrhoden i Sveits er ein sveitsisk tidlegare skirennar. Ho vart verdsmeister i storslalåm i 2001.

Nef hadde sine beste sesongar i tida 2000-2002. Ho vart då høvesvis nr 6, nr 4 og nr 3 i verdscupen i alpint for kvinner. I storslalåmcupen gjekk ho til topps både i 2001- og 2002-sesongen. Hennar største enkeltprestasjon var sigeren i storslalåm under VM i alpint 2001 i St. Anton, over sekundet føre Karen Putzer frå Italia. Året etter vann ho bronsemedaljen i same øvinga under Vinter-OL 2002 i Salt Lake City, bak Janica Kostelić og Anja Pärson. Nef vann 15 verdscuprenn, det første i 1996, det siste i 2003.

Sonja Nef la opp i 2006. 

### Verdscupsigrar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sonja Nef|Sonja Nef]]» frå ,  den 13. januar 2012.*  
**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Sonja Nef|Sonja Nef]]» frå ,  den 13. januar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Fanside for Sonja Nef
Lineær likning

Ei **lineær likning** er ei likning der ingen av variablane opptrer i høgare grad enn første grad. Eit lineært likningssystem er eit system av fleire lineære likningar som skal løysast samstundes. Dette gjer ein gjerne ved bruk av determinantar. 

Ei vanleg form for ein lineær likning med dei to variablane *x* og *y* er
:y = ax + b,\,

der a og *b* er konstantar. 

## Kjelder
*lineære ligninger. (2012-01-13) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/lineære_ligninger
Henri Bergson

**Henri Bergson** () var ein fransk filosof og professor ved Collège de France i Paris 1900-1922. 

Bergson blei tatt opp i Académie française i 1914 og fekk i 1927 Nobelprisen i litteratur *«på grunn av dei rike og inspirerande ideane og den briljante dugleiken han presenterer dei med.»* Ved sida av Friedrich Nietzsche og Wilhelm Dilthey blir han rekna som den viktigaste representanten for den tyske *[[Lebensphilosophie]]* («livsfilosofi»). 

## Verk
* 1889: *Essai sur les donées immédiates de la conscience.* Alcan, Paris
* 1896: *Materie und Gedächtnis|Matière et mémoire. Essai sur la relation du corps à l'esprit]].* Alcan, Paris
* 1900: *Le rire. Essai sur la signification du comique.* Alcan, Paris
* 1907: *L'Evolution créatrice.* Alcan, Paris
* 1919: *L'Energie spirituelle. Essais et conférences.* Alcan, Paris 
* 1922: *Durée et simultanéité. A propos de la théorie d'[[Einstein]].* Alcan, Paris
* 1932: *Les deux sources de la morale et de la réligion.* Alcan, Paris
* 1934: *La pensée et le mouvant. Essais et conférences.* Alcan, Paris
* 1959: *Œuvres.* Merkanader av André Robinet, innleiing av Henri Gouhier. Paris: Presses Universitaires de France
* 1972: *Mélanges.* Merknader av André Robinet, i samarbeid med Rose-Marie Mossé-Bastide, Martine Robitnet og Michel Gauthier; Forord av Henri Gouhier. Presses Universitaires de France, Paris (inneheld "Durée et simultanéité" og fleire tekstar som Bergson ikkje publiserte i bokform)

## Referansar

## Bakgrunnsstoff

* 
* Nobelprize.org, Nobelprisen i litteratur 1927
* Nobelprize.org, Henri Bergson - Biografi
* Artikkel i «Namen, Titel und Daten der französischen Literatur»
*Stanford Encyclopedia of Philosophy
*Nautis Project
*Henri Bergson (1859-1941)  med undertitlar
**Henri Bergson 
**Francia, 1859-1941 
**Liv og bibliografi 
**Henri Bergson (1859 - 1941) 
**Utdanning og karriere 
**Forhold til James 
*''Henri Bergson's theory of laughter'' . Eit kort samandrag.
*« 'A History of Problems' : Bergson and the French Epistemological Tradition », av Elie During

### Digitale bøker
*Henri Bergson på Project Gutenbert
*Complete works in French on the "Classiques des sciences sociales" website 
*''L'Evolution créatrice'' (på originalfransk, 1907)
**1911 English translation of *Creative Evolution* (html)
**multiple formats at Internet Archive
*1910 English translation of ''Time and Free Will'' (html)
**multiple formats at Internet Archive
*1911 English translation of ''Matter and Memory'' (html)
**multiple formats at Internet Archive
ß

:**''ß** vart brukt som forkorting for skillingen.* 

*'Dobbel s** (**ß**), på tysk **Eszett*', er ein bokstav som no blir brukt berre i [[tysk]] i [[Tyskland]] og [[Austerrike]], men ikkje i [[Sveits]] og [[Liechtenstein]]. På tysk er han òg kalla *scharfes s'' («skarp s»). Bokstaven kan også skrivast som to s-ar. Bokstaven har oppstått som ein ligatur  av ein ſ og ein s (ein lang s og ein rund s).

I Unicode kodar ein ß som U+00DF, det finst òg ein majuskel form, som blir koda som U+1E9E (&#X1E9E;).

## Bakgrunnsstoff
Heidi Zurbriggen

**Heidi Zurbriggen** () frå Saas-Almagell i kantonen Valais i Sveits, er ein sveitsisk, tidlegare skirennar. Ho vann to VM-sølv i utfor og tre enkeltrenn i verdscupen i alpine greiner. Pirmin Zurbriggen er ein eldre bror.
## Karriere
### Aktiv
Zurbriggen kom første gongen på pallen i verdscupen 12. desember 1986 då ho kom på tredjeplass i utfor i Val-d’Isère. I desember 1987 vart ho skadd under trening og mista resten av sesongen. Under verdsmeisterskapen i alpint 1989 i Vail kom ho på fjerdeplass i utfor, fire hundredels sekund bak bronsevinnaren.

Under VM i alpint 1996 i Sierra Nevada fekk Zurbriggen sølvmedalje i utfor bak Isolde Kostner. 6. mars 1996 vann ho sin første av totalt tre sigrar i verdscupen, då ho vann i utforløypa i Kvitfjell i Øyer. Ho tok endå eit VM-sølv i utfor under VM i alpint 1997 i Sestriere, seks hundredelar bakom Hilary Lindh frå USA.

Zurbriggen la opp i 1997.

### Sigrar i verdscupen

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Heidi Zurbriggen|Heidi Zurbriggen]]» frå ,  den 13. januar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Nettstaden til Heidi Zurbriggen
Karin Roten

**Karin Roten Meier** () er ein sveitsisk tidlegare skirennar frå Leukerbad i kantonen Valais. Ho vann tre VM-medaljar og var særleg dyktig i slalåm og storslalåm.

### Aktiv
Roten vann sølvmedaljen i storslalåm under verdsmeisterskapen i alpint 1996 i Sierra Nevada i Spania, Deborah Compagnoni frå Italia vart verdsmeister. Året etter, 1997, fekk Roten ein ny sølvmedalje i storslalåm under VM i Sestriere. I den same meisterskapen vann ho også bronsemedaljen i slalåm. I begge tevlingane var det atter Deborah Compagnoni som vart verdsmeister.

Roten vann to enkeltrenn i verdscupen i alpint, eitt i 1996 og det siste i 1998/99-sesongen. Elles i verdscuprenn fekk ho med seg tre andreplassar og ein tredjeplass. På samanlagtlista i verdscupen var ho som best i 1996-sesongen, ho kom då på tolvteplass. 
 
Etter ho la opp som skialpinist i 2001, lanserte Roten sitt eige kosmetikkmerke. Sidan 2004 har ho også arbeidd som sidekommentator for fjernsynskanalen SF DRS.

### Verdenscupsigrar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Karin Roten|Karin Roten]]» frå ,  den 13. januar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Karin Rotens heimeside