Vest-cree-abugidaen

**Vest-cree-abugidaen**, populært kalla *vest-cree-stavingsalfabetet*, er ein variant av abugidaen for cree og inuktitut, som blir nytta for å skrive prærie-cree (engelsk *Plains Cree*), skog-cree (engelsk *Woods Cree*) og vestlege dialektar av myr-cree (engelsk *Swampy Cree*. Den blir nytta for å skrive cree-dialektar grovt rekna vestanfor grensa mellom dei kanadiske provinsane Manitoba og Ontario.

Skriftsystemet for cree er ein abugida, i og med at konsonantane alltid blir uttrykte med same symbol, t.d. eit v-forma teikn for **p**, som så blir modifisert (her snudd rundt på) for å markere ulike konsonant-vokal-kombinasjonar. Abugidaer skil seg frå ekte stavingsalfabet ved at stavingsalfabeta, som t.d. cherokeealfabetet, har ulike symbol for kvar staving.

## Grunnprinsipp
Dei fleste symbola i vest-cree-abugidaen står for ei sekvens av konsonant pluss vokal, til dømes ᐱ **pi** og ᑎ **ti**. Ved å snu desse symbola i ulike retningar får ein fram ulike vokalar, slik at ᐳ står for **po**, ᐯ for **pē** og ᐸ for **pa** (og tilsvarande for dei andre konsonantane). Ved å setje ein prikk over ᐱ **pi**, ᐳ **po** og ᐸ **pa** får vi lange vokalar: ᐲ **pī**, ᐴ **pō** og ᐋ **pā**. (Det trengst ikkje prikk på ᐯ **pē**, sidan det ikkje finst nokon kort **e**.) Det finst òg eigne bokstavar for vokalar utan konsonant føre, nemleg ein trekant som blir snudd på same måten, ᐃ **i**, ᐅ **po**, ᐁ **ē**, ᐊ **a**, og som har ein prikk *over* for vokallengd: ᐄ **ī**, ᐆ **ō** og ᐋ **ā**.

Bokstavane må delast i symmetriske og asymmetriske, for variasjonen i vokalar kjem fram på litt forskjellige måtar ved dei to typane. Symmetriske bokstavar snur ein stegvis 90°, som alt vist ovanfor:

::

Ved asymmetriske bokstavar går ein fram på ein litt annan måte. Dels snur ein bokstavane 180°, dels spegelvender ein dei:

::

Ein prikk *etter* ein bokstav symboliserer at det kjem ein **w** føre vokalen. Medan ᐁ står for **ē**, står ᐍ for **wē**, og medan ᐯ står for **pē**, står ᐻ for **pwē**. (I aust-cree-stavingsalfabetet står prikken *føre* bokstaven.)

Det finst eigne bokstavar for konsonantar som står i slutten av ei staving, utan vokal etter seg. Desse bokstavane er kalla *finale* i tabellen nedanfor.

Bokstaven ᐦ står for **h**. Denne bokstaven blir nytta finalt, men blir òg sett føre vokalbokstavane, som i ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ **nēhiyawēwin** 'cree-språket'.

## Dialektskilnader
Det er to fonologiske skilnader mellom prærie-cree og skog-cree som får fylgjer for korleis alfabetet blir nytta:
# Proto-algonkinsk ***r** har blitt til **y** i prærie-cree og til **th** [ð] i skog-cree. **Th** blir skriven med bokstavar som er modifiserte utgåver av bokstavane i **y**-serien.
# Proto-algonkinsk ***ī** og ***ē** har blitt til **ī** og **ē** i prærie-cree, men har falle saman i **ī** i skog-cree. I skog-cree blir stavingar med vokalen **ī** skrivne med bokstavar frå **ē-serien**. Til dømes står då ᑫ for **kē** i prærie-cree og for **kī** i myr-cree. **Ī-serien** blir med andre ord ikkje nytta i myr-cree.

## Inventar

**Notar**:
# Final **y** blei opphavleg skriven med eit heva punkt, men det meir tydelege symbolet ᐩ blir no nytta i staden.
# Symbolet ‡ blir nytta i myr-cree-språket for ein final **th** [ð], men det er ikkje Unicode-standard.
# **hk** er ei veldig vanleg ord-final konsonantgruppe, fordi ho er ein del av suffikset som uttrykkjer kasuset lokativ, og har difor sin eigen bokstav.
# **l** og **r** finst berre i lånord i vestlege cree-dialektar. I ein romersk-katolsk variant av alfabetet finst det fulle seriar for desse konsonantane; jamfør avsnittet **Romersk-katolske tillegg** nedanfor.

### Romersk-katolske tillegg

I ein romersk-katolsk variant av alfabetet finst det fulle seriar for lånords-konsonantane **l** og **r**:

## Vest-cree-abugidaen i dataalderen
Den kanadiske abugidaen er representert i Unicode, i området frå Ux1401 til Ux1676.