open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cypriakreps

**Cypriakreps** (*Cypria opthalmica*) er ein brunspreklete muslingkreps med ein stor og tydeleg augeflekk. Skalet har ei lengd på 0,6–0,7 millimeter. Hannar er vanlege hjå arten.

Cypriakreps liknar mykje på *[[Cypria exculpta]]*, men denne er alltid større og har fine stripar i skalet.

## Levemiljø
Cypriakreps kan danna ekstreme konsentrasjonar i dammar utan fisk. Dei lever mellom rotnande lauv, gjerne i område med lite ljos, og kan tola eutrofiering og låge oksygenkonsentrasjonar. Cypriakreps er òg vorte funne på djupner på fleire hundre meter.

Cypriakreps er heller ikkje uvanleg i stilleflytane bekkar og elvar, særleg der det er høgt innhald av detritus.

## Utbreiing
Arten har ei holarktisk utbreiing. I Noreg er han vanleg på heile Austlandet og langs kysten nordover til Møre, men er so langt ikkje funnen lenger nord.

## Kjelder
*
Osa i Åmot

**Osa** er ei elv Åmot kommune i Innlandet. Ho har opphavet sitt i Ossjøen som ligg 438–431 meter over havet. Elva renn mot vest og fell ut i Rena kring 10 kilometer over staden der denne renn ut i Glomma ved Rena stasjon. Osa har eit nedbørfelt på 1 374 km².

Ossjøen vart regulert i 1917 med 6,6 meter reguleringshøgd og eit magasin på 265 millionar m³. Fallhøgda på 200 meter mellom innsjøen og Rena vert utnytta i Nye Osa kraftstasjon.

## Kjelder
Thomas Cowling

**Thomas George Cowling** () var ein engelsk astronom.

Cowling var professor ved Universitetet i Leeds frå 1948 til 1970. Han arbeidde med stabiliteten til stjernene, teorien for solflekkar og plasmafysikk, i tillegg til korleis denne vert nytta innan solfysikk. Utanom avhandlingane sine, publiserte han fleire bøker, mellom anna *The Mathematical Theory of Non-uniform Gases* (saman med S. Chapman, 1939, 3. utgåve 1970), *Molecules in Motion* (1950), *Magnetohydrodynamics* (1957) og *Magnetohydrodynamics* (1976).

## Kjelder

*
Thomas Gold

**Thomas Gold** () var ein austerriksk-amerikansk astrofysikar utdanna i Storbritannia, før han emigrerte til USA i 1956. 

Gold var professor ved Cornell University og direktør for Central Radio-physics and Space Research frå 1959. Gold utførte pionerarbeid innan kosmologi, plasmafysikk, radioastronomi og planetfysikk. Han sette fram ei rekkje (til dels kontroversielle) teoriar, mellom anna steady-state-teorien innafor kosmologi (saman med Fred Hoyle og Hermann Bondi), teoriar for naturen og opphavet til pulsarane, strukturen til måneoverflata og jordmagnetiske stormar.

## Kjelder

*
Tidsavgjersle

**Tidsavgjersle** er ei avgjersle av klokkeslett ved å observere himmellekamar. Den mest nøyaktige metoden er å avgjere kulminasjonstida for ei stjerne med kjent rektascensjon ved hjelp av et passasjeinstrument oppstilt i meridianen. Den kulminerande rektascensjon til stjerna er lik klokkeslett etter stjernetid.

## Kjelder

*
Tidsjamning

**Tidsjamning** er skilnaden (i middeltid) mellom timevinkelen til den sanne sola og middelsola. Dette kjem av at døgna ikkje er like lange. I februar er sola aust for middelsola slik at våre middelur ved kulminasjonen til sola (sann middag) må vise nokre (høgst 14) minutt over 12 (lokaltid) eller over det kulminasjonsklokkeslettet som svarer til den valde tidsmeridianen. I november går den høgaste tidsjamninga (16 min) til motsett side. Tidsjamninga er null fire gonger i året: 15. april, 14. juni, 1. september og 24. desember. Datoene kan skifte éin dag til kvar side frå år til år.

## Kjelder

*
Theresa May

**Theresa Mary May** () er ein britisk politikar som blei leiar av Det konservative partiet i Storbritannia 11. juli 2016 og statsminister etter David Cameron 13. juli. Før dette var ho innanriksminister frå 2010 til 2016 og parlamentsmedlem (medlem av Underhuset) for valkrinsen Maidenhead i Windsor i Berkshire sidan denne blei oppretta i 1997.

May har identifisert seg som «One-nation»-konservativ og er blitt omtalt som liberalkonservativ. Ho er den andre kvinnelege statsministeren i Storbritannia, etter Margaret Thatcher.

## Liv og virke
### Bakgrunn
May er fødd i Eastbourne som det einaste barnet til Zaidee Mary (fødd Barnes, 1928–1982) og  Hubert Brasier (1917–1981). Faren var prest i Church of England (den anglikanske kyrkja). Begge foreldra hennar døydde brått, faren i ei bilulukke.

Ho studerte geografi ved St Hugh's College ved Universitetet i Oxford.

Frå 1977 til 1983 arbeidde May i Bank of England og frå 1985 til 1997 hjå Association for Payment Clearing Services. Ho var samstundes lokalpolitikar for Durnsford Ward i London-bydelen Merton.

### Rikspolitikar
May stilte til val til Underhuset i 1992 og 1994, men kom ikkje inn. I parlamentsvalet i 1997 stilte ho til val igjen, denne gongen for den nyoppretta valkrinsen Maidenhead, og blei vald inn i Underhuset. May har hatt ei rekkje roller i skuggekabinett leia av William Hague, Iain Duncan Smith, Michael Howard og David Cameron, mellom anna som skuggeleiar av Underhuset og skuggeminister for sysselsetting og pensjonar. Ho var også styreleiar for Det konservative partiet frå 2002 til 2003.

May blei utnemnd til innanriksminister og kvinne- og likestillingsminister i koalisjonsregjeringen som følgde parlamentsvalet i 2010. Sistnemnde sat ho i fram til 2012. Etter den konservative sigeren ved parlamentsvalet i 2015 blei ho gjenutnemnd til innanriksminister, og blei dermed den lengst sitjande innanriksministeren i Storbritannia sidan James Chuter Ede (innanriksminister 1945–1951). May har arbeids for politireform, innført ei hardare linje innan narkotikahandheving og introdusert restriksjonar på innvandring.

I slutten av juni 2016 erklærte David Cameron at han ville trekka seg som statsminister etter at bli-sida han leia tapte den britiske folkerøystinga om EU. May var ein av kandidatane til leiarjobben, og blei raskt ein favoritt. Ho vann den første valomgangen hjå underhusmedlemmene til det konservative partiet den 5. juli med ein klar margin. To dagar seinare vann ho stemmene til dei 199 parlamentsmedlemmene, og gjekk vidare til ei avstemming blant partimedlemmene med Andrea Leadsom som motkandidat. Då Leadsom trekte seg som kandidat 11. juli blei May automatisk utnemnd til leiar. Etter at David Cameron hadde leia ein siste spørjetime i parlamentet resignerte han formelt framfor dronning Elisabeth II. Deretter blei May utnemnd til statsminister i ein ny audiens.

## Kjelder




**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Theresa May|Theresa May]]» frå ,  den 12. juli 2016.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Tidsrekning

Ei **tidsrekning** er eit system for utrekning og inndeling av tida. For dei fleste kulturar på jorda er dei astronomisk-avhengig periodane dei mest iaugefallande slik at omgrepet i praksis er knytt til desse. Dei grunnleggjande tidseiningane er dermed døgn, månad og år. 

## Sjå òg
* kalender,
* gregoriansk kalender
* juliansk kalender
* tidseining

## Kjelder
*Delphin, Inger Lise A. (15. februar 2009). Tidsregning. I Store norske leksikon. Henta 13. august 2014 frå http://snl.no/tidsregning.
Tidssignal

Eit **tidssignal** er eit synleg, høyrbart, mekanisk eller elektronisk signal som vert nytta som til kontroll av ur. Kyrkjeklokker eller stemmer annonserte tid for bøn, og dette vart avløyst av automatisk klokkeklang i offentlege klokker. Høyrbare signal har avgrensa rekkjvidd. Travle hamner nytta synglege signal, til dømes ei fallande kule, slik at sjømenn kunne sjekke kronometra nytta innan sjøfart. Då den elektriske telegrafen kom til, vart det tidssignal vidstrekte og presise frå sentrale observatorium. Jernbanen var av dei første kundane for tidssignal, som gjorde at dei kunne synkronisere drifta over store geografiske område. Spesialbygde radiosendarar sender tidssignal som automatisk synkroniserer klokker og kommersielle kringkastarar nyttar framleis tidssignal i programma sine. I dag er GPS-signal nytta til å presist fordele tidssignal over det meste av verda.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Time signal|Time signal]]» frå ,  den 12. juli 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Downing, Michael, *Spring Forward: The Annual Madness of Daylight Saving Time* (Shoemaker and Hoard, 2005) ISBN 1-59376-053-1
Jonas S. Vårdal

**Jonas S. Vårdal** () var ein norsk lærar og forfattar. Han vaks opp i Holmedal i Askvoll kommune og i Vevring i Naustdal kommune. Vårdal var utdanna lærar og busett på Laksevåg. Han skreiv i aviser og gav ut ei bok.

## Bibliografi
### Bøker
*

### I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Kjelder

* Her er so fagert ved høge lid : dikting og diktarar frå Naustdal og Vevring. Naustdal, Naustdal sogelag, 2010, s. 123
* Gravminner i Norge
Tor Hagfors

**Tor Hagfors** () var ein norsk forskar, radioastronom, radarekspert og ein pionér innan studia av vekselsverknadene mellom elektromagnetiske bølgjer (radiobølgjer) og eit plasma. Han var ein av fleire teoretikarar som utvikla teorien bak inkoherent spreiing tidleg på 1960-talet.

Hagfors studerte ved Noregs tekniske høgskole (no Noregs teknisk-naturvitskaplege universitet), tok doktorgraden sin i 1959 ved Universitetet i Oslo, og arbeidde ved Forsvarets forskingsinstitutt frå 1955 til 1963, avbrote av forskingsopphald ved Stanford i Palo Alto i California frå 1959 til 1960. Han var tilsedd ved Lincoln-laboratoriet i Lexington i Massachusetts i to periodar, frå 1963 til 1967 og frå 1969 til 1971. Frå 1967 til 1969 var han direktør for Jicamarca-observatoriet utanfor Lima i Peru. Han forelas i elektroteknikk ved NTH frå 1973 til 1982, og i perioden 1975 til 1982 var han i tillegg direktør for EISCAT og stod for oppbygginga av radaranlegga i Skandinavia.

Frå 1982 til 1991 var Hagfors direktør ved National Astronomy and Ionosphere Center (NAIC) som står for drifta av Arecibo-observatoriet på Puerto Rico, og professor i astronomi og elektroteknikk ved Cornell University i Ithaca i New York.

I 1992 vart han utnemnd som direktør for Max-Planck-Instituttet for Aeronomi i Lindau i Tyskland, ei stilling han hadde til han vart pensjonert i 1998. Han var leiar for EISCAT Council frå 1995 til 1996, leiar for romfartskomiteen i Noregs forskingsråd frå 1992 til 1997, og medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi sidan 1995. Han var gjesteprofessor ved Universitetet i Tromsø, Universitetet i Nagoya i Japan, og Universitetet i Lancaster i Storbritannia.

Hagfors forska innan mange emne og omfatta blant anna modifisering av ionosfæren, radarastronomi innan solsystemet, observasjon av planetære overflater frå romfartøy, teknikkar innan radiobaserte observasjonar, spreiing frå ru overflater, termiske fluktuasjonar i komplekse plasma (støvplasma), antenner og forplantninga av radiobølgjer. Han publiserte omkring 170 vitskapelege artiklar.

Asteroiden 1985 VD1 vart døypt 7279 Hagfors i år 2000.

## Kjelder

*
TRACE

**TRACE** (**Transition Region and Coronal Explorer**) er ein romsonde skoten opp av NASA i 1998 som studerer fotosfæren og koronaen til sola. Sonden har teke bilete med særs høg oppløysing og auka kunnskapen om korleis magnetfeltet til sola styrer aktivtet på soloverflata og koronaen. Dette har gjort at ein kan varsle romvêret med større tryggleik enn tidlegare. 

## Kjelder
*Stabell, Rolf. (15. februar 2009). Trace: romsonde. I Store norske leksikon. Henta 13. august 2014 frå http://snl.no/TRACE%2Fromsonde.
Adam Kszczot

**Adam Piotr Kszczot** () er ein polsk mellomdistanseløpar frå Opoczno. Han er trifaldig europameister på spesialdistansen 800 meter i tida 2014-18 og tok VM-sølv på same distansen både i 2015 og 2017, samt EM-bronse 2010. Frå innandørsmeisterskapane har han fått med seg to EM-gull, VM-sølv og VM-bronse.

## Aktiv
Kszczot vann 800 meter under U23-EM 2009 med tida 1.45,81. Same sesongen vart han polsk meister på 800 meter, og deltok i verdsmeisterskapen i Berlin, utan å nå finalen. I 2010 deltok han i innandørs-VM 2010 i Doha, der vart nummer tre med tida 1.46,69. Også ved EM i friidrett 2010 i Barcelona fem månader seinare kom han på bronseplassen på 800 m.

I mars 2011 sprang Kszczot inn til siger på 800 m ved innandørs-EM 2011 i Paris, med landsmannen Marcin Lewandowski på plassen bak. Ein ny triumf kunne han bokføre då han ved U23-EM i Ostrava i juli månad vann på tida 1.46,71. Vel ein månad seinare vart han nummer seks på 800 meter då VM 2011 vart avvikla i Doha. Mindre enn to veker etter VM sette han personleg rekord med 1.43,30 i italienske Rieti. Året etter vart han slått ut i semifinalane under Sommar-OL i London.

Kszczot forsvarte i 2013 EM-tittelen på 800 m innandørs, ein prestasjon ingen hadde gjort på 42 år. I 2014 var han suveren på 800 meter under europameisterskapen i Zürich, der Artur Kuciapski syrgde for polsk dobbeltsiger. I VM-finalen 2015 viste spurtsterke Kszczot sin fremste styrke då han passerte fleire løparar på oppløpssida og tok sølvet, bak verdsrekordhaldaren David Rudisha. Sommaren 2016 vann Kszczot 800 m ved friidretts-EM i Amsterdam, som i innandørs-EM 2011 kom landsmannen Lewandowski inn til sølvmedalje.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*VM 2009 i Berlin: Utslått i semifinalane (1.46,33 =nr 16)
*EM 2010 i Barcelona: Bronsemedalje – 1,47,22
*VM 2011 i Daegu: Nr 6 – 1,45,25
*OL 2012 i London: Utslått i semifinalane (1.45,34 =nr 12)
*VM 2013 i Moskva: Utslått i semifinalane (1.45,68 =nr 12)
*EM 2014 i Zürich: Gullmedalje – 1.44,15, framom Artur Kuciapski (1,44,89)
*VM 2015 i Beijing: Sølvmedalje – 1.46,08, bakom David Rudisha (1.45,84)
*EM 2016 i Amsterdam: Gullmedalje – 1.45,18, framom Marcin Lewandowski (1,45,54)
*OL 2016 i Rio de Janeiro: Utslått i semifinalane (1.44,70 =nr 9)
*VM 2017 i London: Sølvmedalje - 1.44,95, bakom Pierre-Ambroise Bosse (1.44,67)
*EM 2018 i Berlin: Gullmedalje – 1.44,59, framom Andreas Kramer (1.45,03)
*VM 2019 i Doha: Utslått i semifinalane (1.45,22 =nr 11)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Adam Ksczot|Adam Ksczot]]» frå ,  den 12. juli 2016.*  
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Adam Ksczot|Adam Ksczot]]» frå ,  den 12. juli 2016.*  

*World Athletics
Timevinkel

**Timevinkel** er den vinkelen deklinasjonssirkelen til ein himmellekam dannar med meridianen til staden. Han vert rekna ut frå meridianen mot vest, frå 0 til 24 timar. 1 time = 15°.

## Kjelder

*
Tolekamsproblemet

**Tolekamproblemet** i himmelmekanikk oppgåva å avgjere banane til to lekamar (eller massepunkt) som flyttar seg under gjensidig gravitasjonspåverknad. Tolekamproblemet kan, i motsetnad til trelekamproblemet lett løyasast og gjev banerørler i kjeglesnitt. 

## Kjelder

*
Punktuert kulegullkvefs

**Punktuert kulegullkvefs** (*Omalus puncticollis*) er ein gullkvefs som snyltar på ulike artar av småe vedlevande gravekvefsar, truleg av slekta *[[Passaloecus]]*.

Tidlegare vart arten rekna som liketydande med *[[Omalus aeneus]]*, men resultat frå DNA-strekkoding tyder på at dette er ein eigen art.

I Noreg er arten relativt vanleg på Austlandet i buskar og kratt i varme skråningar med mykje daud ved.

## Kjelder

*
Tully-Fisher-relasjonen

**Tully-Fisher-relasjonen** er eit empirisk forhold mellom den reelle luminositeten til sin spiralgalakse og rotasjonssnøggleiken hans, som kan nyttast til å finne avstanden til ein galakse. Ein finn rogasjonssnøggleiken med å måle dopplerforskyvinga til spektrallinjer i lyset frå ein galakse. Når ein kjenner rotasjonssnøggleiken og måler den observerte lysstyrken til galaksen, kan ein så rekne ut avstanden til han. 

## Kjelder
*Grøn, Øyvind. (15. februar 2009). Tully Fisher Relasjonen. I Store norske leksikon. Henta 13. august 2014 frå http://snl.no/Tully-Fisher-relasjonen.
Tycho på månen

**Tycho** er eit markant ringfjell sør på månen, kalla opp etter den danske astronomen Tycho Brahe (1546–1601). I sør ligg krateret Street; i aust ligg Pictet, og i nord-nordaust ligg Sasserides. Overflata kring Tycho er full av krater av forskjellige storleik, og mange overlappar eldre krater. Somme av dei mindre krateret er sekundære krater laga frå store bitar av ejisert materiale frå Tycho.

Tycho er eit relativt ungt krater, med ein estimert alder på 1,8 millionar år, basert på analysar av prøver frå Apollo 17. Denne alderen indikerer at nedslaget kom frå asteroidefamilien Baptistina. Simulerte studiar har gjeve 70% sannsyn for at krateret vart skapt av ein bit frå oppløysinga som skapte den noverande asteroiden 298 Baptistina.

Krateret har skarpe kantar, i motsetnad til eldre krateret, som har blitt slitne ned av seinare nedslag. Den indre delen har høg albedo som er godt synleg når sola står høgt over månen, og krateret er omgjeve av eit særeige strålesystem som dannar nesten 1500&nbsp;km lange spiler ut frå krateret. Delar av desse strålane kan ein sjå sjølv når månen berre er opplyst av jordlys.

Vollane utafor kraterkanten har lågare abledo enn det indre i ein avstand på over hundre kilometer, og er utan strålene som ligg lenger ute. Denne mørkare kanten vart danna av mineral som vart kasta opp under nedslaget.

Den indre veggen er preg av jordras og terrassar, og heller ned til ein nesten flat kraterbotn, med somme små haugar. Botnen syner teikn på tidlegare vulkansk aktivitet, truleg frå smelta stein under nedslaget. Den sentrale haugen stig 1,6&nbsp;km over kraterbotnen, og mindre toppar står like nordaust for hovudmassivet.

Kraterkanten vart vald som mål for Surveyor 7. Romfartøyet landa like nord for krateret i januar 1968. Her vart det gjort kjemiske undersøkingar av overflata. Krateret vart òg kartlagt i detalj av Lunar Orbiter 5.

## Satellittkrater
Til vanleg er desse identifisert på månekart med ein bokstav ved sidan av kratermidtpunktet som er nærast Tycho.

## Sjå òg
*Tycho Brahe på Mars

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tycho (crater)|Tycho (crater)]]» frå ,  den 12. juli 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Trelekamsproblemet

**Trelekamproblemet** er i himmelmekanikk ei oppgåve for å avgjere banen for tre lekamar som flyttar seg under gjensidig gravitasjonspåverknad. Problemet kan berre i spesialtilfelle løysast analytisk. 

Trelekamproblemet er eit spesialtilfelle av n-lekamproblemet, som skildrar korleis *n* objekt vil flytte seg under fysiske krefter som gravitasjon. 

## Kjelder

*
Ultrafiolett-astronomi

**Ultrafiolett-astronomi** eller **UV-astronomi** astronomiske undersøkingar i det ultrafiolette område av det elektromagnetiske spekteret, det vil sei mellom synleg lys og røntgenstråling (ca. 90–350 nm). UV-astronomi er særleg nytta ved studiar av solsystemet, stjerneatmosfærar, novaer og supernovaer, interstellar materie og galaksar. UV-observasjonar har òg påvist store mengder varm, intergalaktisk gass i mange galaksehopar. UV-stråling frå verdsrommet vert absorbert i jordatmosfæren og når ikkje ned til jordoverflata. Strålinga kan difor berre studerast frå høgtsvevande ballongar og frå rakettar og romfartøy. Ein av dei mest kjende UV-satellittane, International Ultraviolet Explorer, IUE, var verksam 1978–1996. I tillegg til optiske observasjonar vert Hubble-teleskopet nytta som UV-teleskop. Fleire nyare romobservatorium vert òg nytta til UV-observasjonar.

## Kjelder

*
Tyne (fleirtyding)

**Tyne** kan visa til:

;Geografi
*Elva Tyne i Nord-England
*Elva Tyne i Skottland
*Tyne and Wear, region i England
*Tynedale, tidlegare administrativt område i England
*Tyneside, storbyområde rundt Tyne i England
*Tyne Valley, landsby på Prince Edward Island i Canada

;Personar
*Edward Tyne, newzealandsk rugbyspelar
*Tyne Daly, amerikansk skodespelar
*Tyne O'Connell, britisk forfattar
*Tyne Stecklein, amerikansk skodespelar

;Anna
*HMS «Tyne», fleire britiske marineskip
Ulug-Beg

**Mīrzā Muhammed Tāraghay bin Shāhrukh**, betre kjend som **Ulug-Beg** () var ein tatarfyrste, astronom og matematikarar.

Ulug-Beg var soneson av Timur Lenk. Han oppretta i 1440 eit observatorium av store dimensjonar i Samarkand, Ulug-Beg-observatoriet. Det vert rekna som eit av dei finaste observatoria i den islamske verda på den tida og det største i Sentral-Asia. Han bygde Ulugh Beg Madrasah (1417–1420) i Samarkand og Bukhara, og gjorde om byane til kultursenter for lære i Sentral-Asia. Ulug-Beg laga ein stjernekatalog med 1018 stjerner.

Krateret Ulugh Beigh på månen vart kalla opp etter han av den tyske astronomen Johann Heinrich von Mädler på eit kart frå 1830 over månen. Seinare vart òg ein asteroide kalla opp etter han med namnet 2439 Ulugbek. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Dimitri Bascou

**Dimitri Bascou** () er ein fransk friidrettsutøvar frå Schœlcher på Martinique, som har delteke internasjonalt for Frankrike i 110 meter hekk sidan 2006. Han vart europameister i øvinga under EM i friidrett 2016.

### Aktiv
Bascou vart nummer to på korthekken under Mellomhavsleikane 2009, og fjerdemann i øvinga under friidretts-EM 2010 i Barcelona med ny personleg rekord; 13,41 sekundar. Han forbetra denne til 13,37 i 2011, men sleit med å forbetre seg dei neste sesongane.

Under europameisterskapen 2014 i Zürich kvalifiserte Bascou seg til finalen med sterke 13,33 sekundar i semifinalen, men vart diska i finalen. Året etter forbetra han den personlege rekorden til 13,16 sekundar då han vann den eine av dei tre semifinalane i friidretts-VM i Beijing. I finalen sprang han eitt hundredels saktare, noko som gav han ein femteplass. Bascou viste sterk form også under friidretts-EM 2016, fyrst vann han ein semifinale på tida 13,20, før han sikra seg gullet etter 13,25 sekundars finaleløp.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*VM 2009 i Berlin: Utslått i semifinalane – nr 16 (13,49)
*EM 2010 i Barcelona: Nr 4 – 13,41
*VM 2011 i Daegu: Utslått i semifinalane – nr 10 (13,62)
*OL 2012 i London: Utslått i semifinalane – nr 19 (13,55)
*EM 2014 i Zürich: Nr 7 – diska i finalen
*VM 2015 i Beijing: Nr 5 – 13,17
*EM 2016 i Amsterdam: Gullmedalje – 13, 25, framom Balázs Baji (13,28)
*VM 2019 i Doha: Utslått i semifinalane – nr 10 (13,62)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:fr:Dimitri Bascou|Dimitri Bascou]]» frå ,  den 12. juli 2016.*  
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dimitri Bascou|Dimitri Bascou]]» frå ,  den 12. juli 2016.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* 
*World Athletics
SN 1572

**SN 1572** (**Tycho Brahes nova**) eller **3C 10** var ein supernova i stjernebiletet Kassiopeia, observert første gongen 11. november 1572 og skildra av Tycho Brahe i boka *De nova stella* (1573). Ved maksimum var han like lyssterk som planeten Venus og synleg om dagen. Det var ein av kring åtte supernovaer som har vore synleg for det nakne auga i historisk tid.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:SN 1572|SN 1572]]» frå ,  den 13. juli 2016.* 
 

## Bakgrunnsstoff

* Astronomy Picture of the Day: Tycho's Supernova Remnant
Urbain Le Verrier

**Urbain Jean Joseph Le Verrier** () var ein fransk matematikar som spesialiserte seg på celestmekanikk og er mest kjend for å ha delteke i oppdaginga av Neptun.

Leverrier vart i 1854 direktør for observatoriet i Paris, og er særleg kjent for sine omfattande arbeid over teorien for planetrørsle. Leverrier oppdaga ei forskyving av Merkur-perihelet (40" per 100 år) som først har fått forklaringa si gjennom den generelle relativitetsteorien til Albert Einstein. Ut frå visse uregelmessige variasjonar i rørsla til Uranus kom han samstundes med, og uavhengig av engelskmannen J. C. Adams, fram til at dei måtte kome av tiltrekkinga av ein ukjent planet utanfor Uranus. Det var på grunnlag av utrekningane til Leverrier av stillinga til planeten at J.G. Galle fann planeten (Berlin 1846). Han fekk namnet Neptun. 

Etter ein storm som i 1854 gjekk over Europa til Svartehavet, der store flåtestyrkar ved Krimhalvøya vart øydelagd, fekk Leverrier i oppdrag å undersøkje om storm kunne varslast. Han organiserte då det meteorologiske observasjonsnettet i Frankrike. Det vart eit mønster for andre land, mellom anna i Noreg. Synoptiske vêrkart vart gjeve ut av Leverrier frå 1863, tre år før dei første norske.

## Heider
* Royal Astronomical Society sin gullmedalje – 1868 og 1876
* Krater på månen og Mars, ein av ringane til Neptun og asteroiden 1997 Leverrier er alle namnsett etter han. 
* Ein av dei 72 namna på Eiffeltårnet

## Kjelder

*
UT

**UT**, **Ut**, **uT** og **ut** kan syne til: 

## UT
*Universell tid, jfr. UTC.
*Den amerikanske delstaten Utah.

## ut
*Norsk ord, det motsette av *inn*.
*Ein tone i solfaskalaen, seinare bytta ut med do
Vandrestjerne

Ei **vandrestjerne** var eit omgrep nytta i antikken om ein planet som, sett frå jorda, «vandrar» mellom fiksstjernene. I oldtida rekna ein ofte sola og månen med blant vandrestjernene.

## Kjelder

*
Van Maanen-stjerna

**Van Maanen-stjerna** (**van Maanen 2**) er ein kvit dverg. Ho er ein tett, kompakt stjernerest som ikkje lenger genererer energi og har kring 68&nbsp;% av massen til sola, men berre kring 1,1&nbsp;% av solradien. Av alle dei kvite dvergane ein kjenner til, er ho den tredje nærmaste til sola, etter Sirius B og Procyon B, og den nærmaste einsame kvite dvergen. Ho vart oppdaga i 1917 av den nederlansk-amerikanske astronomen Adriaan van Maanen, Van Maanen-stjerna var den tredje kvite dvergstjerna som vart oppdaga, etter 40 Eridani B og Sirius B, og den første som ikkje var eit medlem av eit fleirstjernesystem.

Van Maanen-stjerna ligg 13,9 lysår frå sola i stjernebiletet Fiskane, kring 2° sør stjerna Delta Piscium, og har relativt høg eigenrørsle på 2,98 bogesekund i året. Ho er for lyssvak til at ein kan sjå ho med det nakne auga. Som andre kvite dvergar er ho særs tett og massen er estimert til å vere kring 63&nbsp;% av solmassen, men berre kring 1&nbsp;% av solradien. Den ytre atmosfæren har ein temperatur på kring 6&nbsp;220&nbsp;K, som er relativt kjølig til å vere ein kvit dverg. Sidan alle kvite dvertar gradvis stråler bort varmen sin over tid, kan temperaturen nyttast til å estimere alderen hennar, som er trudd å vere kring 3&nbsp;milliardar år.

## Sjå òg
* næraste stjerner

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Van Maanen's Star|Van Maanen's Star]]» frå ,  den 13. juli 2016.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* http://www.richweb.f9.co.uk/astro/nearby_stars.htm
Variasjonen i astronomi

**Variasjonen** innan astronomi er ein halvmånadleg periodisk forandring i rørsla til månen som vart oppdaga av Tycho Brahe, men først forklart av Isaac Newton. Det er ein av dei viktigaste perturbasjonane i månerørsla

## Kjelder

*
Marbakke

**Marbakke** (av norrønt *mǫl*, 'banke av småstein') er ei bratt skråning i botnen utanfor strandområdet ved sjø eller vatn.
Dei største marbakkane førekjem derfor ofte i elvedelta, område der elver renn ut og førar med seg mange sediment. 

## Marbakken som eigedomsgrense i Noreg

I ei rekkje høgsterettsdommer er marbakken fastslegen som ytre eigedomsgrense for eigedommar med strandlinje (sjå t.d. Rt. 1856 s. 682, Rt. 1889 s. 33, Rt. 1889 s. 633.). Kva som er rekna som marbakke kan diskuterast, men som grunnregel er det tilstrekkeleg at ein relativt flat sjøbotn (*lausmasser*) skrånar brattare nedover. I Rt.1889 s. 633 blir det fastslått at ei helling på 1:5 må seiast å vere marbakke.

Når det gjeld kor djupt ein marbakke kan ligge, og kor langt ut frå land den kan gå, er rettspraksis at den kan ligge ganske djupt (*10-11m – Rt. 1894 s.168*), og særs langt frå land (*Rt. 1889 s. 33*).

## Kjelder

* Hvor forekommer en marbakke ved Norges Geologiske undersøkelser
* marbakke i Store norske leksikon
* *Eiendomsrett og grenser i sjø* – Erik Neergaard, 1985. – 59 sider – ISBN 82-575-6038-3
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Marbakke|Marbakke]]» frå ,  den 13. juli 2016.*
Antoinette Nana Djimou

**Antoinette Nana Djimou Ida** () er ein kamerunsk-fransk friidrettsutøvar frå Douala i Kamerun. Ho vann sjukampen i europameisterskapane 2012 og 2014.

Djimou flytta til Frankrike tidleg i ungdomsåra. Ho byrja då med friidrett, men det var fyrst i 2009 ho vart lagt merke til. Etter at ho vart nummer tre i femkampen under innandørs-EM, kom ho same året på sjuandeplass i Berlin-VM med 6323 poeng.

I 2011 vann ho femkampen i innandørs-EM i Paris, og vart som i førre VM nummer sju i sjukampen. Under sommarleikane i London i 2012 gjorde ho sin aller beste sjukamp, men 6&nbsp;576 heldt likevel ikkje til meir enn ein sjetteplass.

Våren 2013 forsvarte Djimou EM-tittelen i femkamp innandørs, og sommaren 2014 gjorde ho ein liknande prestasjonen då ho vann sjukampen under europameisterskapen i Zürich. Ho lukkast ikkje ta sitt tredje rake EM-gull i sjukamp under Amsterdam-EM i 2016, men 6&nbsp;426 poeng gav henne ein sølvmedalje.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*EM 2006 i Göteborg: Nr 21 – 5&nbsp;765 poeng
*VM 2007 i Osaka: Braut
*OL 2008 i Beijing: Nr 18 – 6&nbsp;055 poeng
*VM 2009 i Berlin: Nr 7 – 6&nbsp;323 poeng
*EM 2010 i Barcelona: Braut
*VM 2011 i Daegu: Nr 7 – 6&nbsp;309 poeng
*EM 2012 i Helsinki: Gullmedalje – 6&nbsp;544 poeng, framom Laura Ikauniece (6&nbsp;335 p)
*OL 2012 i London: Nr 7 – 6&nbsp;576 poeng
*VM 2013 i Moskva: Nr 8 – 6&nbsp;326 poeng
*EM 2014 i Zürich: Gullmedalje – 6&nbsp;551 poeng, framom Nadine Broersen (6&nbsp;498 p)
*EM 2016 i Amsterdam: Sølvmedalje – 6&nbsp;458 poeng, bakom Anouk Vetter (6&nbsp;626 p)
*OL 2016 i Rio de Janeiro:Nr 11 – 6&nbsp;383 poeng
*VM 2017 i London: Nr 16 – 6&nbsp;064 poeng

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Antoinette Nana Djimou|Antoinette Nana Djimou]]» frå ,  den 13. juli 2016.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Sara Slott Petersen

**Sara Slott Petersen** () er ein dansk friidrettsutøvar frå Nykøbing Falster som deltek på sprintdistansane og i hekkeløp. Ho vart i 2016 europameister på 400 meter hekk, det fyrste EM-gullet teke av ein kvinneleg dansk friidrettsutøvar. Same sommaren vann ho sølvmedaljen i øvinga med personbeste 53,55 sekund. 

## Aktiv
Petersen sette i juli 2011 dansk rekord på 400 m hekk med 55,97 sekund, ein rekord ho forbetra till 55,68 i polske Szczecin, like før Sommar-OL 2012 i London. I sjølve sommarleikane rauk ho ut i semfinalane, slik ho hadde gjort fleire gongar før i store meisterskap.

Sesongen 2015 gjorde Petersen veldige framsteg over langhekken, noko som toppa seg med tida 53,99 sekundar under DL-stemnet i Paris den 4. juli. Sju veker seinare vart ho nummer fire i øvinga ved friidretts-VM i Beijing, 0,18 sekundar bak bronsevinnaren. Under europameisterskapen 2016 i Amsterdam vann Petersen ein rimeleg klar siger i finalen etter eit løp som varte i 55,12 sekund. Den 18. august kryssa målstreken i OL-finalen i Rio de Janeiro på livsbeste 53,55 sekund, eit løp som gav henne sølvmedaljen, einast Dalilah Muhammad frå USA sprang fortare.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*VM 2009 i Berlin: Utslått i semifinalane – nr 20 (56,99)
*EM 2010 i Barcelona: Utslått i forsøka – nr 22 (57,28)
*VM 2011 i Daegu: Utslått i semifinalane – nr 18 (56,49)
*EM 2012 i Helsinki: Utslått i semifinalane – nr 9 (56,07)
*OL 2012 i London: Utslått i semifinalane – nr 19 (56,21)
*EM 2014 i Zürich: Diskvalifisert i forsøksløpet
*VM 2015 i Beijing: Nr 4 – 54,20 sekundar
*EM 2016 i Amsterdam: Gullmedalje – 55,12, framom Joanna Linkiewicz (55,33)
*OL 2016 i Rio de Janeiro: Sølvmedalje i 400 m hekk – 53,55, bakom Dalilah Muhammad (53,13)
*VM 2017 i London: Utslått i semifinalane – (55,45=nr 9)
*EM 2018 i Berlin: Utslått i semifinalane – (56,21=nr 18)
*VM 2019 i Doha: Diskvalifisert i kvalifiseringa
*OL i 2021 i Tokyo: Utslått i semifinalane – nr 19 (55,52=nr 16)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sara Slott Petersen|Sara Slott Petersen]]» frå ,  den 13. juli 2016.*  
 
*World Athletics
Ekateríni Stefanídi

**Ekaterini Stefanidi** () er ein gresk stavhoppar frå Aten som vart europameister og olympisk meister i øvinga i 2016 og deretter verdsmeister i 2017 og europameister i 2018. I tillegg har ho vunne tre sølvmedaljar i europameisterskap og bronsemedaljen i VM 2019.

## Aktiv
Stefanídi kom i 2011 på sølvplassen i stavtevlinga då U23-EM fann stad i tsjekkiske Ostrava,  og fekk bronsen i universiaden i kinesiske Shenzhen, der ho forbetra den personlege rekorden til 4,45 m. Same høgda nådde ho då i OL-året 2012 vart nordamerikansk collegemeister (NCAA). Nokre veker før OL-tevlinga i London svinga ho seg over 4,51 i Livermore i California, men under sommarleikane mislukkast ho heilt.

Etter ein noko skadeplaga 2013-sesong, forbetra Stefanídi den personlege rekorden fire gongar, sist til 4,71 m og tangering av den greske stavrekorden, ei veke før europameisterskapen i Zürich. I finalen i Zürich var ho ein av tre deltakarar som stoppa på 4,60 m, men sidan ho tok høgda i andre forsøk, og dei hine to fyrst i tredje forsøk, leia ho tevlinga åleine då russiske Anzjelika Sidorova gjorde seg klar til sitt tredje hopp på 4,65 m. Sidorova fekk klaff og tok gullmedaljen, Stefanídi fekk sølvet.

Vinteren 2015 tok Stefanídi seg over 4,77 m innadørs og ganske nøyaktig eitt år seinare klarte ho 4,90 m i New York City. Den 8. juni 2016 sette ho gresk rekord med 4,86 m i Aten. Ein månad seinare vart ho i Amsterdam europameister og sette meisterskapsrekord med eit hopp på 4,81 m.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*EM 2012 i Helsinki: Nr 12 (4,40 m i kvalifiseringa)
*OL 2012 i London: Utslått i kvalifiseringa (nr 24 – 4,25 m)
*EM 2014 i Zürich: Sølvmedalje – 4,60 m, bakom Anzjelika Sidorova (4,65 m)
*VM 2015 i Beijing: Utslått i kvalifiseringa (nr 15 – 4,45 m)
*EM 2016 i Amsterdam: Gullmedalje – 4,81 m, framom Lisa Ryzih (4,70 m)
*OL 2016 i Rio de Janeiro: Gullmedalje – 4,85 m, framom Sandi Morris (4,85 m)
*VM 2017 i London: Gullmedalje – 4,91 m, framom Sandi Morris (4,75 m)
*EM 2018 i Berlin: Gullmedalje – 4,85 m, framom Nikoleta Kyriakopoulou (4,80 m)
*VM 2019 i Doha: Bronsemedalje – 4,85 m
*OL i 2021 i Tokyo: Nr 4 – 4,80 m
*VM 2022 i Eugene: Nr 5 – 4,70 m
*EM 2022 i München: Sølvmedalje – 4,75 m, bakom Wilma Murto (4,85 m)
*VM 2023 i Budapest: Utslått i kvalifiseringa (–)
*EM 2024 i Roma: Sølvmedalje – 4,73 m, bakom Angelica Moser (4,78 m)
*OL 2024 i Paris: Nr 9 – 4,70 m

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ekateríni Stefanídi|Ekateríni Stefanídi]]» frå ,  den 13. juli 2016.*  
**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Ekateríni Stefanídi|Ekateríni Stefanídi]]» frå ,  den 13. juli 2016.*  

*
Vendekrins

**Vendekrins** eller **vendesirkel** syner til to breiddegradssirklar på jorda og på himmelen som er parallelle til ekvator med ein avstand på 23 grader og 27 minutt. Det vil sei det same som ekliptikkhellinga. 

Den nordlege vendekrinsen vert kalla Krepsen sin vendekrins (*tropicus cancri*) og den sørlegaste vert kalla Steinbukken sin vendekrins (*tropicus caprimaisi*).

Berøringspunkta til vendekrinsen på himmelen med ekliptikken, solkvervpunkta, syner byrjinga på høvesvis teiknet til Krepsen og teiknet til Steinbukken, og her oppnår sola den største og minste deklinasjonen før ho vender attende mot ekvator.

På jorda dannar dei to vendekrinsane skilje mellom dei tempererte sonene og den tropiske sonen, og sola står i senit ved høvesvis sommar- og vintersolkverv.

## Kjelder

*
Vera Rubin

**Vera (Cooper) Rubin** () var ein USA-amerikansk astronom som gjorde pionerarbeid innan rotasjonen til galaksar. Ho avdekte avvik mellom den venta vinkelrørsla til galaksane og den rørsla ein observerte, ved å studere den galaktiske rotasjonskurven. Dette fenomenet vart kjend som galakserotasjonsproblemet. I 1970-åra fann Rubin òg dei sterkaste bevisa til då på at det finst mørk materie. 

Asteroiden 5726 Rubin og Rubin–Ford-effekten er namnsett etter ho. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vera Rubin|Vera Rubin]]» frå ,  den 14. juli 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

 

## Bakgrunnsstoff
Verdsakse

**Verdsaksen** eller **himmelaksen** er den aksen som himmelkvelvinga verkar å dreie seg om i løpet av eit stjernedøgn, og er i røynda ei forlenging av jordaksen. Vinkelen som verdsaksen dannar med den astronomiske horisonten på ein stad vert kalla polhøgda og er den same som den geografiske breiddegraden på staden. 

## Kjelder

*
Verdsbilete

Eit **verdsbilete** er eit populært omgrep for den samla førestillinga til mennesket om verda, jorda, og kva rolle menneskeheita har innafor og i forhold til det. 

Utviklinga av det astronomiske verdsbiletet har gjennom historia vore prega av store motsetnader. Hos dei første menneska var det eit antroposentrisk syn, der det var observatøren som stod i sentrum. Dei gamle egyptarane og babylonarane, som gjorde nøyaktige målingar av himmelen, hadde eit liknande syn, og prøvde ikkje å forklare det dei såg på himmelen. 

Det var dei greske filosofane og naturforskarane i oldtida som først prøvde å forstå korleis og kvifor dei forskjellige himmelfenomena oppstår. Dei hadde eit geosentrisk verdsbilete, òg kalla det ptolemaiske verdssystemet, der jorda var i sentrum for alt. 

Nikolaus Kopernikus erstatta det geosentriske verdsbiletet med det heilosentriske verdsbiletet, eller det kopernikanske verdssystemet, der sola var sentrum i universet som planetane krinsar rundt. Ideane til Kopernikus var alt blitt hevda av grekaraen Aristarkhos (310–230 f.Kr.), men utan å finne noko vidare forståing. I 1750 forklarte Thomas Wright at sola stod i sentrum av Mjølkevegen, i eit skiveforma system av stjerner. Dette synet heldt seg til 1917, då Harlow Shapley ut frå fordelinga av stjernehopane synte at sola langt i frå var sentral, men heller i utkanten av systemet. Det er ingenting som sæpregar sola, ho er berre ei av mange milliardar. 

## Kjelder

*
Vertikalsirkel

Ein **vertikalsirkel** eller **høgdesirkel** er ein storsirkel på himmelen som går gjennom senit og nadir. Gjennom eit vilkårleg punkt på himmelkula kan ein berre leggje éin vertikalsirkel. Denne står vinkelrett på horisonten.

## Kjelder

*
Vesteuropeisk tid

**Vesteuropeisk tid** (**WET**, UTC±00:00) er ein tidssone som tidlegare vart nytta i mange land i Europa, men som no berre er i bruk i Storbritannia, Irland, Island, Portugal, på Færøyane og Kanariøyane og i ein del afrikanske statar. 

Alle landa nyttar sommartid utanom Island. 

## Historisk bruk
Tidssonen vart tidlegare òg nytta i:
*Andorra: 1901–46
*Belgia: 1892–1914 og 1919–1940
*Frankrike: 1911–1940 og 1944–1945
*Gibraltar: 1880–1957
*Luxembourg: 1918–1940
*Monaco: 1911–1945

## Kjelder

*
Vesto Slipher

**Vesto Melvin Slipher** () var ein amerikansk astronom som gjorde i 1912 dei første målingane av radialsnøggleiken til galaksar, og gav det empiriske grunnlaget for ekspansjonen til universet. 

Slipher arbeidde ved Lowell-observatoriet frå 1901, og han var direktør ved observatoriet frå 1917 til 1954. Han var den første som viste at mange galaktiske tåker har refleksjonsspektrum, og gjorde utstrekte undersøkingar av planetane. 

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
*
Viktorj Ambartsumjan

**Viktorj Amazaspovitsj Ambartsumjan** () var ein sovjetisk-armensk forskar og ein av grunnleggjarane av teoretisk astrofysikk.

Han grunnla og var direktør for Bjurakan-observatoriet frå 1945. Han gav ut mange avhandlingar og bøker, særleg innan teoretisk astrofysikk og kosmogoni. Han var president i International Astronomical Union frå 1961 til 1964.

Asteroiden 1905 Ambartsumian er namnsett etter han. 

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
Mosseveien i Oslo

**Mosseveien** i Oslo, som er ein strekning av Europaveg 18, er den eine av hovudinnfartsvegane til Oslo frå sør, og i si tid den einaste hovudinnfartsvegen. Namnet har sin bakgrunn i at vegen gjekk frå Oslo i retning av Moss og Østfold.

Mosseveien går frå Oslogate i bydel Gamle Oslo, og vert ein strekning av Europaveg 18 frå krysset der Europaveg 6 er kopla til Europaveg 18 i samband med overgangen mellom Bjørvikatunnelen og Ekebergtunnelen i vegtunnelen som i si heile lengd heiter Operatunnelen. Herfrå går Mosseveien som Europaveg 18 langsetter austsida av Bunnefjorden, gjennom bydelane Nordstrand og Søndre Nordstrand, over kommunegrensa/fylkesgrensa mot Oppegård kommune i Akershus og via Mastemyrkrysset fram til det store krysset mellom Europavegane 6  og 18 på Vinterbro i Ås kommune. Mosseveien går vidare i Ås kommune som ein kommunal veg langs vestsida av innsjøen  Årungen. Denne strekninga var opphavleg òg hovudvegen sørover frå Oslo før motorvegstrekninga av Europaveg 6 langsetter Årungen vart bygd.

Opphavleg var det ulike namn på ulike strekningar av vegen, og namnet Mosseveien var ikkje teke i bruk. Frå 1860 var Ljabrochausseen namnet på strekninga frå Gamlebyen til Ljan i Oslo og vidare over Ljabru og Klemetsrud til Sværsvann (*chaussée* er ei nemning av fransk opphav som tydar mellom anna oppbygd veg). På strekninga frå det noverande krysset med Ljabruveien og fram til Gjersjøelva var namnet Ljanchausseen; Mossevegen gjekk då langsetter Hvervenbukta i Bunnefjorden og kryssa kommunegrensa/fylkesgrensa ved Gjersjøelva. I 1929 fekk Ljanchausseen namnet Mosseveien, og Ljabrochausseen fekk i staden namnet Ljabroveien. Men i 1941 fekk heile vegstrekninga namnet Mosseveien. I 1971 vart det bygd ny firefelts veg frå det såkalla Herregårdskrysset på Mosseveien og fram til Mastemyr, og vegstrekninga langs Hvervenbukta til Gjersjøelva fekk namnet Gamle Mossevei, som i 1989 vart endra til Ljansbrukveien.
 
Eit leirras ved Bekkelaget i Oslo 7. oktober 1953, Bekkelagsraset,  gjorde at om lag hundre meter av Mosseveien og grunnen under Østfoldbanen forsvann, og fem menneske missa livet. Fire av dei var passasjerar i ein rutebuss på veg frå Oslo til Drøbak, som vart teke av raset. Lokaltoget frå Kolbotn mot Oslo stansa i tide.

## Kjelder
*Knut Are Tvedt, (redaktør). 2010. «Mosseveien» i *[[Oslo byleksikon]]*, 5. utgåva, side 368. Oslo: Kunnskapsforlaget. ISBN 978-82-573-1760-7.
Virgohopen

**Virgohopen** er ein irregulær galaksehop som ligg nær den galaktiske nordpolen i stjernebilete Jomfrua (Virgo). Han inneheld kring 2500 galaksar og ligg i ein avstand på kring 15 millionar parsec (50 millionar lysår).

Mange av dei mest lyssterke galaksane i hopen, inkludert den enorme elliptiske galaksen Messier 87, vart oppdaga seint i 1770-åra og tidleg i 1780-åra og vart inkludert i katalogen til Charles Messier som uklåre objekt som ikkje var kometar. Hanv art skildra av Messier som stjernetåker utan stjerner, men kva det faktisk var vart ikkje oppdaga før i 1920-åra.

## Kjelder

*
Walter Baade

**Wilhelm Heinrich Walter Baade** () var ein tysk astronom som arbeidde i USA frå 1931 til 1959.

Baade arbeidde ved observatoriet i Hamburg frå 1918 og 1931, og ved Mount Wilson og Palomar-observatoriet i USA frå 1931 til 1958. Han var professor i Göttingen i Tyskland frå 1959. Det viktigaste arbeidsfeltet til Baade var galaksane og innførte i 1944 omgrepet populasjonstype. Han viste i 1952 at alle avstandar bestemt for galaksar, måtte multipliserast med ein faktor omkring 2.

Asteroiden 1501 Baade, krateret Baade på månen, Vallis Baade, ein dal på månen og eit av dei to Magellan-teleskopa er namnsett etter han. Asteroiden 966 Muschi er kalla opp etter kona hans. 

## Kjelder

*
Kometen West

**West** (formell nemning C/1975 V1, 1976 VI og 1975n) er ein komet oppdaga av den danske astronomen Richard West ved Europaan Southern Observatory. Kometen er ein av dei mest lyssterke som er blitt observert og frå 25. til 27. februar var han så sterk at det var mogeleg å sjå han i fullt dagslys. 

West har ein nesten parabolsk bane og estimata for omlaupstid frå 254&nbsp;000 to 558&nbsp;000 years, til så mykje som 6,5 million år.
Han har vore meir enn 50 AU frå sola sidan 2003.
   
## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Comet West|Comet West]]» frå ,  den 14. juli 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
Operatunnelen

**Operatunnelen** er ein 5&nbsp;767 lang motorveg-tunnel i Oslo for europavegane E 18 og E 6 mellom Filipstad i vest og Ryen i aust, med tunnelsamband til Helsfyr og Europveg 6 nordover. Tunnelen utgjer eit underjordisk vegsystem som leiar gjennomgangstrafikken unna Oslo sentrum, med opp-og nedkjørslar til sentrumsområdet på Filipstad/i Vika i vest, og  på vest- og austsida av Bjørvika.

Operatunnelen er sett saman av fire deltunnelar som vart bygde til ulike tider, og som frå vest til aust er Festningstunnelen og Bjørvikatunnelen, som er ei strekning av Europaveg 18, og Ekebergtunnelen og Svartdalstunnelen til Ryen, som er ein arm av Europaveg 6 frå sør. Mot Europaveg 6 nordover er det ein tunnel frå Operatunnelen under Vålerenga til Helsfyr. Mellom Bjørvikatunnelen og Ekebergtunnelen går motorvegen i 111 meter lang sjakt under open himmel. 

Festningstunnelen vart opna i 1990, Ekebergtunnelen vart opna i 1995, og Svartdalstunnelen vart opna i 2000. Operatunnelen vart opna for trafikk i heile si lengd  20. september 2010, då den undersjøiske Bjørvikatunnelen under Bjørvika rett sør for Operahuset vart teke i bruk, og det var frå då av at tunnelsystemet fekk det noverande namnet.
Wilhelm Beer

**Wilhelm Wolff Beer** () var ein bankmann og astronom frå Berlin i Preussen, og halvbror til Giacomo Meyerbeer. 

Saman med Johann Heinrich Mädler konstruerte han det første komplette kartet over månen i 1836. Han laga òg kart over Mars.

Krateret Beer på Mars er kalla opp etter han, og ligg i nærleiken av Mädler. Det er òg eit krater kalla Beer på månen og ein asteroide 1896 Beer.

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
Willem de Sitter

**Willem de Sitter** () var ein nederlandsk matematikar, fysikar og astronom.

De Sitter var professor i Leiden frå 1908 og direktør for Leiden observatorium frå 1919. Han var president i Den internasjonale astronomiske unionen 1925–1928. Det viktigaste arbeidet hans var innafor himmelmekanikk (særskild månane til Jupiter) og kosmologi, der han spelte ei leiande rolle ved utviklinga av teoregiske universmodellar på grunnlag av relativitetsteorien til Albert Einstein.

Krateret De Sitter på månen og asteroiden 1686 De Sitter er namnsette etter han. 

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
William Cranch Bond

**William Cranch Bond** () var ein USA-amerikansk astronom, og den første direktøren ved Harvard-observatoriet frå 1839 til 1859.

Han gjorde omfattande studiar av planetar, solflekkar og tåker. Han gjorde pionerarbeid innan kronometer, og tok det første fotografiet av ei stjerne (Vega, 1850). Saman med sonen George Phillips Bond oppdaga han Saturnmånen Hyperion i 1848 og Slørringen, den inste delen av ringane til Saturn i 1850.

Krateret W. Bond, ein region på Hyperion kalla Bond-Lassell Dorsum, asteroiden 767 Bondia er kalla opp etter han (sistnemnde med sonen). Bond-gapet i C-ringen er òg kalla opp etter Bond og sonen. 

## Kjelder

*
William Henry Smyth

**William Henry Smyth** () var ein engelsk marineoffiser, hydrograf, astronom og myntsamlar. 

Han var britisk admiral under Napoleonskrigane og utførte seinare (1817–24) forskingsarbeid i Middelhavet. Han bygde eit observatorium i Bedford i England, der han skrev *Cycle of Celestial Objects*, som mellom anna inneheld ein katalog over dobbeltstjerner, stjernehopar og tåker observert av han sjølv.

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
Abd al-Rahman al-Sufi

**Abd ar-Rahman as-Sufi** (arabisk عبدالرحمن الصوفي‎, ‘Abd ar-Raḥmān aṣ-Ṣūfī), òg **Abd ar-Rahman Abu al-Husain**, best kjend som **as-Sufi** eller **al-Sufi**, i vesten òg **Azophi**, () var ein persisk astronom.

## Liv og virke
Han levde ved hoffet til emiren Adud ad-Daula i Isfahan i Persia og jobba med omsetjing og utviding av greske astronomiske verk, særskild *[[Almagest]]* av Ptolemaios. Han bidrog med fleire rettingar av stjernelista til Ptolemaios og gjorde sine eigne utrekningar av lysstyrke og storleiksklasse som ofte avveik frå utrekningane til Ptolemaios. Al-Sufi identifiserte Den store magellanske skya, som er synleg frå Jemen, endå ikkje frå Isfahan. Denne vart ikkje sett av europearar før reisa til Magellan på 1500-talet.

Han observerte at ekliptikkplanet heller med omsyn til himmelekvator og rekna ut med større grannsemd lengda til det tropiske året. Han observerte og skildra stjerner, posisjonane deira, storleiksklassane deira og fargen deira, stjernebilete etter stjernebilete. For kvart stjernebilete utarbeidde han to teikningar, éitt sett frå utanfor den himmelske sfæren, éitt sett frå innsida (som sett frå jorda).

As-Sufi skreiv òg om astrolabiet og fann fleire ytterlegare bruksområde for dette.

As-Sufi publiserte *Bok om stjernebilete* i år 964, ein astronomisk katalog og atlas med innhald beståande av både skildrande tekst og bilete, der han delte mykje av arbeidet sitt og oppdagingane sine.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Abd al-Rahman al-Sufi|Abd al-Rahman al-Sufi]]» frå ,  den 14. juli 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Heinrich Suter: *Die Mathematiker und Astronomen der Arabischen Literatur und ihre Werke*, 1900, Nachdruck Amsterdam 1982. (Digitalisat Bibalex; Michigan)