open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Christian Lorenz

**Christian «Flake» Lorenz** () er keyboardist i det tyske metall-bandet Rammstein, og ber også kallenamnet «Doctor Flake».
Herzeleid

***Herzeleid*** var det tyske metall-bandet Rammsteins fyrste album (1995), og det blei ein stor suksess i heimlandet Tyskland. Då albumet *[[Sehnsucht]]* kom to år seinare, fekk også *Herzeleid* suksess internasjonalt, om dog noko forsinka.
Dei mest kjente songane frå albumet er «Du Riechst So Gut», «Asche Zu Asche» «Heirate Mich» og «Rammstein».

## Sporliste

# «Wollt Ihr Das Bett In Flammen Sehen?»
# «Der Meister»
# «Weisses Fleisch»
# «Asche zu Asche»
# «Seeman»
# «Du Riechst So Gut»
# «Das Alte Leid»
# «Heirate Mich»
# «Herzeleid»
# «Laichzeit»
# «Rammstein»
Sehnsucht

***Sehnsucht*** er det tyske metall-bandet Rammstein sit andre album, som kom i 1997. Dei aller mest kjente songane frå dette albumet er utvilsamt «Du Hast» som var deira gjennombrot internasjonalt, og «Engel».

## Sporliste

# «Sehnsucht»
# «Engel»
# «Tier»
# «Bestrafe Mich»
# «Du Hast»
# «Bück Dich»
# «Spiel Mit Mir»
# «Klavier»
# «Alter Mann»
# «Eifersucht»
# «Küss Mich (Fellfrosch)»
Rosenrot av Rammstein

***Rosenrot*** er det femte albumet til det tyske industrial metal-bandet Rammstein og blei sleppt internasjonalt i slutten av oktober 2005. Medlemmene i Rammstein har uttalt at albuma *[[Reise, Reise]]* og *Rosenrot* er syskenalbum, og at dei må sjåast på slik. Eksempel på andre band som har gjort det same er System of a Down med platene *[[Mesmerize]]* og *[[Hypnotize]]*. Ein kan likevel merke at Rammstein har tona seg ned og utforska nytt territorium på *Rosenrot*.

## Sporliste

# «Benzin»
# «Mann Gegen Mann»
# «Rosenrot»
# «Spring»
# «Wo Bist Du?»
# «Stirb Nicht Vor Mir» / «Don't die before I do» (med Sharleen Spiteri)
# «Zerstören»
# «Hilf Mir»
# «Te Quiero Puta!»
# «Feuer und Wasser»
# «Ein Lied»
Júlio César

**Júlio César**, den spanske forma av Julius Cæsar, kan visa til:

*Julio César Salas, ein kommune i Venezuela

;Personar
*Fotballspelaren Júlio César Soares Espíndola frå Brasil
*Fotballspelaren Julio César Cáceres frå Paraguay
*Det spanske og portugisiske namnet på Julius Cæsar
Piz Ot

**Piz Ot** er eit 3&nbsp;246 m høgt fjell i kantonen Graubünden i Sveits. Fjellet ligg i fjellkjeda Albulafjella.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Piz Ot|Piz Ot]]» frå ,  den 14. mars 2010.*
Paul Landers

**Paul H. Landers** () er ein tysk musikar og medlem av Rammstein.

## Tidleg liv
Paul H. Landers blei fødd i Ukraina, men foreldra flytta til Berlin då Paul var 3 månader gammal. Foreldra hans jobba begge som lærarar, men blei skilde då han var barn. Paul hadde eit dårleg forhold til far sin og flytta heimanfrå allereie som 16-åring. 

Paul lærte først å spele klaver og fiolin til han kasta seg over gitaren. Han blei utdanna bibliotekar som alibi for å kunne bruke tid på å spele gitar.
Flotta

**Flotta** er ei lita øy i Orknøyane i Skottland i Scapa Flow.  Øya er kjend for den store oljeterminalen som finst her og ho har ferjesamband til Houton på Mainland og Lyness og Longhope på Hoy.

Ved starten av 1900-talet var øya eit roleg, landleg samfunn som dei andre øyane i Orknøyane, men sidan ho ligg så verna til vart det gjort tre store omveltingar på øya. 

Under den første verdskrigen låg det ein marinebase på øya. Slagetskipet HMS «Vanguard» forliste i nærleiken av øya i 1917, noko som visstnok var den verste maritime katastrofen i britisk farvatn. Under den andre verdskrigen vart øya igjen nytta som marinebase. 

I 1974 starta Occidental Petroleum bygginga av oljeterminalen på øya. Dette vart den nest største britiske oljeterminalen ved Nordsjøen etter Sullom Voe på Shetland. Her går røyrsystema frå Piper og Claymore-felta. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Flotta|Flotta]]» frå ,  den 14. mars 2010.*  

## Bakgrunnsstoff
*Flotta web guide
Gairsay

**Gairsay** (norrønt *Gáreksey*) er ei lita øy i Orknøyane i Skottland, i soknet Rendall. Ho er om lag 3&nbsp;km lang og 1,5&nbsp;km brei. På øya ligg ein kjegleforma ås og ei lita hamn kalla Millburn Bay. Hamna ligg i le for halvøya Hen of Gairsay.

## Historie
I følgje *[[Orkneyinga saga]]* var Gairsay i norrøn tid vinterheimstaden til den norske høvdingen Svein Asleifsson, ein av dei siste store vikingane. Han dreiv jordbruk om sommaren og heldt seg på Gairsay med 80 av mennene sine om vinteren. Etter at dei hadde sådd i jorda om våren, la Svein ut på vikingtokt nedover vestkysten av Skottland til England og Irland. Han døydde i eit forsøk på å erobre Dublin i 1171.

I følgje folketeljingar var det 69 menneske på øya i 1831 og 71 i 1841. I 1851 var talet berre 41 og ti år seinare 34 fordelt på fem familiar. I nyare år har øya vore eigd av ein enkelt familie, som kjøpte øya i 1968 og som i dag driv jordbruk her.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gairsay|Gairsay]]» frå ,  den 14. mars 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Helliar Holm

**Helliar Holm** er ei folketom øy utanfor Shapinsay i Orknøyane i Skottland. Her står eit 13 meter høgt fyrtårn, bygt i 1893 og automatisert i 1967. Øya er ei tidvassøy og er landfast med Shapinsay ved lågvatn.

På øya finn ein òg ruinar av ein broch, ei steinrøys og eit kapell.

I *[[Orkneyinga Saga]]* vert øya kalla både *Hellisey* og *Eller Holm* og John of Fordun kallar ho «Helene-holm»

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Helliar Holm|Helliar Holm]]» frå ,  den 14. mars 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Graemsay

**Graemsay** er ei øy i vestenden av Scapa Flow i Orknøyane i Skottland. Det står to fyr på øya. 

## Geografi

Graemsay ligg mellom Hoy og Stromness på Mainland. Mellom øya og Mainland ligg Clestrain Sound. Øya har eit areal på 4,09 kvadratkilometer og består hovudsakleg av jordbruksland. 

Geologisk består øya av gammal raud sandstein frå devontida med to vulkanske forkastingar. På nordsida finn ein granitt-skifer, noko som er sjeldan å sjå på Orknøyane. 

Graemsay er omgjeve av kraftige tidvasstraumar, lokalt kalla *roosts*. Det går ferje mellom øya og Stromness og Moaness på Hoy.

## Dyreliv
Av fuglar på øya finn ein tjeld, sandlo, raudstilk og storspove. Delar av øya er i stor grad urørt natur. 

## Historie
Som mange andre øyar i Orknøyane er det samband til keltisk kristendom, kanskje frå før-norrøn tid. Det finst restar frå to tidlege kyrkjer, tileigna St. Bride og St. Columba, som begge er helgenar av irsk opphav. 

Det står to fyr på øya, Hoy High (nordaust) og Hoy Low (nordvest), begge bygde i 1851 av Alan Stevenson for sildeindustrien på 1800-talet. 

Nordvest for Point of Oxan i Burra Sound, ligg det søkkte skip, som vart søkkte med vilje under den andre verdskrigen for å blokkere innløpet til Scapa Flow

Skulen på øya lukka i 1996 og barna på øya må i dag ta båt til Stromness.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Graemsay|Graemsay]]» frå ,  den 14. mars 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Holm of Faray

**Holm of Faray** er ei lita øy i Orknøyane, nær Faray og Westray, som ho ligg mellom. I lag med naboøya Faray, har ho status som *[[Site of Special Scientific Interest]]* fordi mange gråsel føder ungane sine her.

## Geografi
Holm of Faray består av raud sandstein. Øya er i røynda eit framhald av Faray, men mellom dei ligg Lavey Sound. Det høgaste punktet på øya ligg 16 meter over havet. 

Øya ligg på vestsida av Sound of Faray, og på andre sida ligg den vesle Red Holm og North Ayre på Eday som ligg 1,9 km unna. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Holm of Faray|Holm of Faray]]» frå ,  den 14. mars 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Liebe ist für alle da

***Liebe ist für alle da*** er det niande albumet til det tyske metal-bandet Rammstein. Det blei lansert 16. oktober 2009.

## Songliste
# Rammlied
# Ich tu dir weh
# Waidmanns Heil
# Haifisch
# B******** (Bückstabü)
# Frühling in Paris
# Wiener Blut
# Pussy
# Liebe Ist Für Alle Da
# Mehr
# Roter Sand

## Innspeling
Albumet blei spelt inn i tidsperioden 2008-2009, i Sonoma Mountain Recording Estate, San Rafael, California.
Holm of Houton

**Holm of Houton** er ei av dei sørlege øyane i Orknøyane i Skottland.

Holmen ligg i Midland Harbour, ein del av Scapa Flow. Ho ligg sør for Mainland i soknet Orphir, nær Houton, som ho har fått namn etter.

Holmen ligg nord for Cava og Rysa Little og nordvest for Hoy på andre sida av Bring Deeps.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Holm of Houton|Holm of Houton]]» frå ,  den 14. mars 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Holm of Huip

**Holm of Huip** er ei lita øy i Orknøyane i Skottland, i Spurness Sound nordvest for Stronsay.

Det ligg ei gravrøys på holmen og her finst mykje gråsel.

Holmen består av raud sandstein. Øya ligg ovanfor flystripa og Huipness på Stronsay og mellom dei ligg Huip Sound.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Holm of Huip|Holm of Huip]]» frå ,  den 14. mars 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Lichtspielhaus

***Lichtspielhaus*** er ein DVD frå bandet Rammstein. Han inneheld videoar, konsertopptak frå ulike stader i verda, intervju og premieutdelingar. 

## Spor
### Videoar
 
#Du Riechst So Gut 
#Seemann
#Rammstein
#Engel
#Du Hast
#Du Riechst So Gut 98
#Stripped 
#Sonne 
#Links 2 3 4 
#Ich Will
#Mutter
#Feuer Frei!

### In Concert - Highlights

#1996 "100 Jahre Rammstein" Arena Berlin 
#1997 Philipshalle Düsseldorf 
#1998 "Rock am Ring" Festival 
#1998 "Live aus Berlin" Wuhlheide 
#2001 "Big Day Out" Festival Sydney 
#2001 Velodrom Berlin 

### Making Of The Videos
#Du Hast 
#Du Riechst So Gut 98 
#Sonne 
#Links 2 3 4 
#Ich Will
 
### TV-Trailer inkludert intervju
#Achtung Blitzkrieg! 
#Du Hast 
#Links 2-3-4 
#Mutter
Glims Holm

**Glims Holm** (norrønt *Glums Holm*) er ei lita folketom øy i Orknøyane i Skottland.

## Geografi
Glims Holm ligg i Holm Sound, ein av dei austlege innløpa til Scapa Flow, mellom Mainland og øya Burray, Churchill Barriers knyt South Ronaldsay til Mainland. Glims Holm er knytt til Lamb Holm i nordaust via Barrier nummer 2 og til Burray via Barrier nummer 3.

## Historie
Scapa Flow hadde mange innløp, noko som gjorde det vanskeleg å verne ankerplassane i denne naturlege hamna. Ein søkkte skip for å lukke dei smale passasjane, men det viste seg at det ikkje var nok. Churchill Barriers vart bygde under den andre verdskrigen for å blokkere dei austlege innlpa. Mykje av arbeidet vart utført av over 1300 italienske krigsfangar som vart fanga i Nord-Afrika og stasjonerte i Leir 60 på Lamb Holm og to leiarar på Burray.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Glims Holm|Glims Holm]]» frå ,  den 14. mars 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Holm of Papa

**Holm of Papa** eller **Holm of Papay**, lokalt òg kalla Papay Holm, er ei lita folketom øy i Orknøyane i Skottland. Ho er 15 hektar stor, 1 km lang og 150 meter brei. og ho ligg berre nokre hundremeter frå naboøya Papa Westray, eller Papay.

På øya ligg ein 20 meter lang gravhaug frå kring 3500 f.Kr., og på steinane finst runer. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Holm of Papa|Holm of Papa]]» frå ,  den 14. mars 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Holm of Scockness

**Holm of Scockness** er ei lita øy i Orknøyane i Skottland, mellom Rousay og Egilsay. Ho vert i dag hovudsakleg nytta som beitemark.

Namnet er av norrønt opphav og tyder «den vesle øya med det krokete neset».

## Geografi
Øya består av raud sandstein som naboøyane. Øya har ei form som minnar om eit kart over India og «peikar» sørover.

I nord ligg Rousay Sound, og mellom øya og sjølve Rousay ligg Sound of Longstaing. Egilsay ligg på andre sida av Howie Sound. I søraust ligg Kili Holm og rett nord ligg austsida av Wyre.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Holm of Scockness|Holm of Scockness]]» frå ,  den 14. mars 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Blåsehòl i geologi

Eit **blåsehòl** i geologien er ei havgrotte som strekkjer seg innover frå sjøen og så oppover i ei vertikal sjakt som endar i eit hòl på overflata. Dette kan føre til at vatn vert pressa inn grotteinngangen og oppover til toppen av grotta, om ho er forma på rette måten, slik at vatnet sprøytar ut som ein geysir. 

Eit blåsehòl er òg eit namn nytta om sjeldne geologiske strukturar der luft anten bles ut eller vert sogen inn i eit lite hòl ved overflata på grunn av trykkskilnader mellom det lukka underjordiske grottesystemet og overflata. Blåsehòla i Wupatki nasjonalmonument er eit døme på eit slikt fenomen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Blowhole (geology)|Blowhole (geology)]]» frå ,  den 14. mars 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Völkerball

***Völkerball*** er det andre konsertalbumet til Rammstein og det sjuande totalt. Det blei lansert 17. november 2006. Hovudopptaka er gjort i amfiteateret i den franske byen Nimes 23. juli 2005. I tillegg er det med opptak frå London, Tokyo og Moskva. Albumet blei lansert i tre utgåver i november 2006. Felles er et 60-tals USA-inspirert omslag i gullskrift på svart bakgrunn, og designelementa går igjen i detaljer på innsida av omslaga.

## Standard edition
Standard edition har eitt digipack-cover, som har seks sider, som i utbretta form dannar ein kross. Sidene er pryda med svart/kvitt-fotografi tatt av den franske fotografen Frederic Batier. Pakken inneheld ein CD og ein DVD. Sporoversikt:

### Live-CD (amfiteateret i Nimes)
# «Intro» 
# «Reise, Reise» 
# «Links 2 3 4» 
# «Keine Lust» 
# «Feuer Frei!» 
# «Asche zu Asche» 
# «Morgenstern» 
# «Mein Teil» 
# «Los» 
# «Du riechst so gut» 
# «Benzin» 
# «Du Hast» 
# «Sehnsucht» 
# «Amerika» 
# «Sonne» 
# «Ich Will» 

### Live-DVD
#### Frå Nimes
# «Reise, Reise» 
# «Links 2 3 4» 
# «Keine Lust» 
# «Feuer Frei!» 
# «Asche zu Asche» 
# «Morgenstern» 
# «Mein Teil» 
# «Stein um Stein» 
# «Los» 
# «Du Riechst So Gut» 
# «Benzin» 
# «Du Hast» 
# «Sehnsucht» 
# «Amerika» 
# «Rammstein» 
# «Sonne» 
# «Ich Will» 
# «Ohne Dich» 
# «Stripped»

#### Frå Brixton Academy i London
# «Sonne» 
# «Rein Raus» 
# «Ohne Dich» 
# «Feuer Frei!» 

#### Frå Club Citta i Tokyo
# «Mein Teil» 
# «Du Hast» 
# «Los – Trailer» 

#### Frå Sport Complex Olympiski i Moskva
# «Moskau» (Special)

## Special Edition
Special Edition har også eit Digipack-cover og har i tillegg til innhaldet i Standard Edition ein ekstra DVD med to dokumentarar:

**ANAKONDA IM NETZ*
**Making of the Album* *[[Reise, Reise]]*

## Limited Edition
Ein av Rammsteins hittil mest eksklusive innpakningar består av ei 190 siders bildebok med svart/kvitt-bilete frå turneen og har to CD-ar og to DVD-ar på innsida av omslaget Boka har måla 27 x 31 cm. Limited Edition begge DVD-diskane frå Special Edition, men har i tillegg to CD-ar med heile konserten. 
Sporoversikt:

### Live-CD 1
# «Intro» 
# «Reise, Reise» 
# «Links 2 3 4» 
# «Keine Lust» 
# «Feuer Frei!» 
# «Asche zu Asche» 
# «Morgenstern» 
# «Mein Teil» 
# «Stein um Stein» 
# «Los» 

### Live-CD 2
# «Du Riechst So Gut» 
# «Benzin» 
# «Du Hast» 
# «Sehnsucht» 
# «Amerika» 
# «Rammstein» 
# «Sonne» 
# «Ich Will» 
# «Ohne Dich» 
# «Stripped» 
# «Outro»
Old Man of Hoy

**Old Man of Hoy** (‘den gamle mannen på Hoy’) er ein 137 meter høg staur av gammal raud sandstein vest for øya Hoy i Orknøyane i Skottland. Han er eit kjent landemerke som ein kan sjå frå ferja mellom Thurso og Stromness. Klippa er òg eit populært klatremål. 

## Historie
Klippa er truleg mindre enn 400 år gammal og det finst indikasjonar på at han snart kan kollapse. På kart frå 1600 til 1750 er området teikna som eit nes utan stauren. Landskapsmålaren William Daniell teikna klippa i 1817 som ei breiare søyle  med ein mindre del på toppen og ein boge ved basen. Under ein storm tidleg på 1800-talet vart ein del av basen på klippa vaska bort, og det pågår framleis erosjon på klippa. 

Klippa vert vist i ein sketsj i *[[Monty Python's Flying Circus]]* og i opninga av musikkvideoen til Eurythmics-songen «Here Comes the Rain Again».

Klippa vart første gong klatra i 1966 av Chris Bonington, Rusty Baillie og Tom Patey i løpet av tre dagar. I 2008 vart òg det første basehoppet gjort frå toppen av klippa. Ein kan sjå hoppet på youtube her.

## Sjå òg

*The Old Man liknar ein annan staur, landemerket til Helgoland, Lange Anna.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Old Man of Hoy|Old Man of Hoy]]» frå ,  den 14. mars 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
** London: Victor Gollancz Ltd., ISBN 0575039396
** Evans og Hansom, 1995
** Miller, 1976
** *The Orcadian* (newspaper) 11 august 1977


## Bakgrunnsstoff
*Om førsteklatringa i 1966
*
Hunda

**Hunda** er ei folketom øy i Orknøyane i Skottland. Ho er 100 hektar stor og har ei høgd på 42 meter over havet. Ho ligg i Scapa Flow og er landfast med naboøya Burray via ein molo bygt i 1941 for å blokkere sundet mellom øyane som ein del av Churchill Barriers.

Namnet kjem frå norrønt for «hundøya». Vikingane nytta Orknøyane som base for tokta sine mot Skottland og Noreg og øyane var under norrøne jarlar fram til 1231. Øya har eit rikt fugleliv. Det ligg eit gammalt steinbrot på øya.

Hunda vert i dag nytta til saue- og geitehald.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hunda|Hunda]]» frå ,  den 14. mars 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Horse of Copinsay

**Horse of Copinsay**, òg berre kjend som **the Horse**, er ein firkanta staur utanfor nordaustsida av Copinsay i Orknøyane i Skottland.

## Namn
Nordmennene var glade i å gje mindre øyar dyrenamn. Til dømes heiter ofte mindre øyar utanfor ei større øy «kalv-» eller «calf», som til dømes Calf of Flotta, Calf of Man eller Calf of Cava. Hest, eller «horse», er derimot relativt sjeldant.

## Geografi
Som dei fleste andre øyane i Orknøyane består Horse of Copinsay av gammal raud sandstein frå devontida.

Mellom øya og Copinsay ligg Horse Sound og i sørvest ligg Corn Holm. Mainland i Orknøyane ligg rett vest og Auskerry og Stronsay ligg mykje lenger nord. Horse of Copinsay er den austlegaste av dei sørlege Orknøyane. 

Blaster Hole er eit blåsehòl som på Northern Isles vert kalla ein *gloup*. Når det blæs kraftig frå aust, kan vasspruten stå nesten 60 meter til vêrs på grunn av dei kraftige bølgjene som vert pressa opp hòlet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Horse of Copinsay|Horse of Copinsay]]» frå ,  den 14. mars 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*



## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Horse of Copinsay|Horse of Copinsay]]» frå ,  den 14. mars 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Live aus Berlin

***Live aus Berlin*** er både eit musikkalbum og ein musikk-DVD utgjeven av Rammstein i 1998. DVD-en inneheld blant anna intervju, og ein konsert frå Wuhlheide i Berlin.

Songane på dette albumet er eit slags «best of» av albuma *[[Herzeleid]]* og *[[Sehnsucht]]*, pluss «Wilder Wein» som er ei nyinnspeling av ein demo frå 1994.

## Sporliste

# *Spiel mit mir* – 5:22
# *Bestrafe mich* – 3:49
# *Weißes Fleisch* – 4:35
# *Sehnsucht* – 4:25
# *Asche zu Asche* – 3:24
# *Wilder Wein* – 5:17
# *Heirate mich* – 6:16
# *Du riechst so gut* – 5:24
# *Du hast* – 4:27
# *Bück dich* – 5:57
# *Engel* – 5:57
# *Rammstein* – 5:29
# *Laichzeit* – 5:14
# *Wollt ihr das Bett in Flammen sehen?* – 5:52
# *Seemann* – 6:54
Lamb Holm

**Lamb Holm** er ei lita folketom øy i Orknøyane i Skottland. Hovudattraksjonen på øya er eit rikt utsmykka italiensk kapell. 

## Geografi
Lamb Holm ligg i Holm Sound, ein av dei austlege innløpa til Scapa Flow, mellom Mainland i Orknøyane og øya Burray, Ho er 40 hektar stor. 

Churchill Barriers ber vegen frå South Ronaldsay til Mainland i Orknøyane. Lamb Holm er knytt til Glims Holm i sørvest via Barrier nummer 2 og til Mainland via Barrier nummer 1.

Steinbrotet som vart nytta til å byggje Churchill Barriers er i dag fylt med vatn og omgjort til eit oppdrettsanlegg. 

## Italiensk kapell
Churchill Barriers vart bygt av italienske krigsfangar under den andre verdskrigen og dei bygde og det rikt utsmykka italienske kapellet som i dag er hovudattraksjonen på øya. 

I 1942 var meir enn 1300 italienske krigsfangar fanga i Nord-Afrika og ført til Orknøyane, der dei vart verande til tidleg i 1945. 550 vart tekne til Camp 60, deri det vert sett til å byggje Churchill Barriers. I 1943 vart kommandanten i leiren og presten Giacombazzi einige om at dei trengde ei kyrkje. Fangane gjorde alt arbeidet med å omforme to brakker til kapellet. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lamb Holm|Lamb Holm]]» frå ,  den 14. mars 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Kili Holm

**Kili Holm** er ei tidvassøy i Orknøyane i Skottland som er landfast med Egilsay ved lågvatn. Som for naboøya Egilsay kan namnet ha delvis gælisk opphav, noko som er uvanleg for Orknøyane. Kili kan kome av *cille* som tyder munkecelle.

Det ligg ei gravrøys på øya og ho vert i dag nytta som utmark for sauer.

## Geografi
Kili Holm består av raud sandstein.

Mellom øya og Egilsay ligg Smithy Sound, som vert tørrlagt ved lågvatn. I nordaust ligg Point of Ridden og i nordvest Point of Pitten. Vestsida vert kalla Marlow.

I aust ligg Rousay og enno lenger mot nord ligg Westray.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kili Holm|Kili Holm]]» frå ,  den 14. mars 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Claudio Bravo

**Claudio Andrés Bravo Muñoz** () er ein chilensk fotballspelar og keeper for det chilenske landslaget og Manchester City i engelsk Premier League.

Bravo var del av Santiago-klubben Colo-Colo sitt ungdomsakademi. Han debuterte for A-laget i 2002. Snart etter debuten sin vart han skada. Då han kom igjen etter skaden ved midten av 2003, tok han over som førstekeeper for Colo-Colo. Før 2006/07-sesongen gjekk han til Real Sociedad frå San Sebastián i spansk 1. divisjon. Han skal ha kosta 1,2 millionar euro. Han seriedebuterte 22. oktober 2006 i ein 0-0-kamp mot RCD Mallorca. I den første sesongen sin i Spania spelte han i 29 av dei 38 seriekampane. Sociedad rykte ned i 2. divisjon den sesongen. I 2007/08-sesongen var Bravo reservekeeper, men i 08/09-sesongen vann han attende A-lagsplassen. 2009/10-sesongen vart den tredje på rad i 2. divisjon for Sociedad. Bravo skåra mål for første gong i karrieren på eit frispark mot Gimnàstic de Tarragona 14. februar 2010.. Han vart seriemeister i Spania med Barcelona i 2015 og 2016.

Bravo spelte på forskjellige aldersbestemte landslag for Chile. Han debuterte for A-laget 11. juli 2004 mot Paraguay i Copa América i 2004. Han heldt keeperplassen på landslaget under kvalifiseringa til fotball-VM i 2006 og Copa América i 2007. I 2008 og 2009 var han med på landslaget som kvalifiserte seg til fotball-VM i 2010. Han vart landslagskaptein etter at Marcelo Salas la opp på landslaget. Bravo var med på å vinna Copa América med Chile i 2015 og 2016.

## Fotnotar



**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Claudio Andrés Bravo Muñoz|Claudio Andrés Bravo Muñoz]]» frå ,  den 14. mars 2010.*
Justo Villar

**Justo Wilmar Villar Viveros** () er ein paraguayansk fotballspelar og keeper for Paraguay sitt landslag og Estudiantes i Argentina.

Villar begynte karrieren sin i klubben Club Sol de América i hovudstaden Asunción. I 2001 gjekk han til den større hovudstadsklubben Club Libertad, der han vart seriemeister to år på rad i 2002 og 2003. Han vart kåra til årets spelar i Paraguay i 2004. Same året gjekk han til klubben Newell's Old Boys i Argentina. I første sesongen sin der vart han kåra til årets keeper i Argentina.

14. juli 2008 vart Villar presentert som Real Valladolid-spelar, og flytta til Europa og spansk 1. divisjon. I den første sesongen sin der spelte han i 15 ligakampar.

Villar fekk den første A-landskampen sin i 1999. Han var med i troppen til fotball-VM i 2002 som reserve for den legendariske José Luis Chilavert. I fotball-VM i 2006 spelte han frå start i Paraguay sin første kamp mot England, men etter sju minutt vart han skada, og var ute resten av turneringa.

## Kjelder
**Denne artikkelen begynte med ei omsetjing frå [[:en:Justo Villar|engelsk wikipedia]] 14. mars 2010.*
Scapa Flow

**Scapa Flow** er eit sund på Orknøyane sør for Mainland og nord for Hoy og South Ronaldsay. Sundet ligg verna til og er veleigna som naturleg hamn. Den britiske marinen brukte Scapa Flow som flåtehamn under både første og den andre verdskrigen. Marinebasen vart nedlagt i 1956.

## Den første verdskrigen
Som følgje av det tyske nederlaget i den første verdskrigen vart den tyske keisarlege flåten halden tilbake i Scapa Flow i påvente av utfallet av fredsforhandlingane i Versailles. Skipa kom til Scapa Flow i november 1918 og vart ein attraksjon for øybuarane. 21. juni 1919 gav den tyske admiralen Ludwig von Reuter ordre om å senke alle skipa for å hindre at skipa skulle kome på britiske hender som ein del av fredsavtalen. 64 skip vart søkkte og 9 sjømenn mista livet, dei siste omkomne i første verdskrigen.

Ti slagskip vart søkkte: SMS «Bayern», SMS «Kronprinz Wilhelm», SMS «Markgraf», SMS «Großer Kurfürst», SMS «Prinzregent Luitpold», SMS «Kaiser», SMS «Kaiserin», SMS «Friedrich der Große», SMS «König Albert» og SMS «König». SMS «Baden» gjekk på grunn og vart ikkje søkkt.

I tillegg vart fem slagkryssarar, fem kryssarar og førtifire torpedobåtjagarar søkkte. 

Skipsvraka er i dag eit populært dykkemål for sportsdykkarar.

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Scapa Flow|Scapa Flow]]» frå , den 14. mars 2010.*
Sergio Romero

**Sergio Germán Romero** () er ein argentinsk fotballspelar og keeper som i 2018 spelar for Manchester United i engelsk Premier League og for det argentinske landslaget.

Romero begynte fotballkarrieren sin hjå Racing Club i Argentina. Han vart seld til AZ i Alkmaar i Nederland for 1,5 millionar euro i 2007. Frå 2008/09-sesongen har han vore førstekeeperen til klubben. I mars 2009 knekte han hand i frustrasjon etter eit tap i kvartfinalen i cupen og var ute med skade i ein månad. Klubben vart seriemeister i Nederland i 2008/09-sesongen.

Romero har representert Argentina på diverse aldersbestemte landslag. I 2008 var han med å vinna fotballturneringa under sommar-OL. Han var første gong med i A-landslagstroppen som unytta reservekeeper då Argentina tapte 2-1 mot Noreg på Ullevaal 22. august 2007. I 2008 debuterte han for Argentina sitt A-landslag og hausten 2009 stod han i mål under dei tre siste, avgjerande kampane til Argentina i kvalifiseringa til fotball-VM i 2010. Sidan Argentina vann dei to siste kampane, kvalifiserte dei seg til fotball-VM.

## Kjelder
**Denne artikkelen begynte med ei omsetjing frå [[:en:Sergio Romero|engelsk wikipedia]] med tilleggsstoff frå [[:nl:Sergio Romero|nederlandsk wikipedia]] 14. mars 2010.*
Fernando Muslera

**Néstor Fernando Muslera Micol** () er ein uruguayansk fotballspelar og keeper som i 2018 spelar for Galatasaray i den tyrkiske fotballigaen og for Uruguay sitt landslag.

## Klubbkarriere
Muslera begynte proffkarrieren sin hjå Montevideo Wanderers i 2004, etter å ha vore ein del av klubben sitt ungdomssystem før det. I 2006 gjekk han på lån til ein annan Montevideo-klubb, Nacional.

Før 2007/08-sesongen flytta Muslera til Europa og italiensk serie A, då han vart selt til Lazio for 3 millionar euro. Han var tenkt som førstekeeper då han vart kjøpt inn og debuterte for Lazio i ein heimesiger 3-1 over Cagliari 16. september 2007. I den femte kampen han starta, tapte Lazio 1-5 heime mot AC Milan og Muslera fekk skulda for fire av måla. Han hamna så på benken, til fordel for 44 år gamle Marco Ballotta. Resten av sesongen var han Lazio sin reservekeeper. I januar 2009 vann han tilbake plassen som førstekeeperen til Lazio. Han spelte resten av sesongen, og var med på å vinna den italienske cupen. I finalen redda han to straffar i den avgjerande straffesparkkonkurransen. I 2011 vart han kjøpt av den tyrkiske klubben Galatasaray. Han vart seriemeister i Tyrkia med dei i 2012, 2013 og 2015. Han vart kåra til årets keeper i Tyrkia i 2012.

## Landslagskarriere
Muslera fekk den første landskampen sin for Uruguay 10. oktober 2009, i den nest siste kampen i gruppespelet for kvalifisering til fotball-VM i 2010, ein bortesiger 2-1 over Ecuador. Han spelte òg den siste gruppekampen, då Uruguay tapte 0-1 heime mot Argentina, og begge dei to avgjerande playoff-kampane mot Costa Rica, som førte til at Uruguay kvalifiserte seg til VM. I sjølve VM-turneringa spelte han alle Uruguay sine sju kampar då laget nådde semifinalen og kom på fjerdeplass i turneringa. Han var òg med på å vinna Copa América med Uruguay i 2011.

## Kjelder

**Denne artikkelen begynte med ei omsetjing frå [[:en:Fernando Mustera|engelsk wikipedia]] 15. mars 2010.*
Søre-Vartdal

**Søre-Vartdal** er ein matrikkelgard i Ørsta kommune. Han ligg ved Vartdalsfjorden, ned mot utlaupet av Storelva. Innmarka til Vartdal-garden grensar mot matrikkelgardane Sætre, Øyane og Remen. Bytelinene mellom Øyane og Søre-Vartdal vart endeleg fastsett i 1798.

Garden, som til dagleg vert kalla Vartdal, men skriven for Søre-Vartdal for å skilje han frå den andre Vartdal-garden (Nøre-Vartdal), er nemnd fyrste gongen i 1520. Garden er likevel mykje eldre. I 1603 hadde garden tre brukarar. På 1600-talet og 1700-talet hadde Søre-Vartdal fire, og tidvis fem, bruk. Etter 1800 var garden delt i fire. Garden vart utskift i 1824. Innmarka vart då delt i 44 teigar, og fordelt på dei fire bruka.

I fyrste delen av 1700-talet tok Søre-Vartdal seterhamning i Skorgedalen, og Skorgestøylen vart bygd. Denne var i drift til 194?

Klyngjetunet i Vartdal stod der Pegarden ligg. Natta mellom 11. og 12. desember 1877 brann klyngjetunet. Berre ei løe og ei kårstove stod att. Ei utskifting hadde teke til same sommaren og vart fullførd året. Tre av dei fire bruka flytta til nye tufter. På alle bruka vart det bygd nye hus.

All busetnaden låg tidlegare vest for Storelva som renn gjennom Årsetdalen. Ein del av bømarka til Vartdal-garden låg (og ligg) på austsida av Storelva, og frå 1910-talet kom busetjing i gang på denne. I dag er det fleire bustadhus i Vartdal-garden aust for Storelva, enn vest for.

I 1900 hadde Vartdal-garden seks bruk. Ut gjennom mellomkrigstida kom fem bruk til, slik at det ei tid var elleve bruk i drift i Søre-Vartdal. I 2010 er eit av gardbruka i drift som jordbrukseigedom.

### Folketal:
* 1801: 27 – (5 heimar)
* 1865: 37 – (4 heimar)
* 1900: 55 – (5 heimar)

## Kjelder
* Buset, Johannes: *Vartdalssoga. Første bandet*. 1964
* Grøvik, Ivar: *Vartdalssoga. II*. 1983
* Folketeljingar for 1801, 1865 og 1900
Diego Lugano

**Diego Alfredo Lugano Moreno** () er ein uruguayansk fotballspelar som fram til 2014 spelte som midtstoppar for West Bromwich Albion i engelsk Premier League og er kaptein på Uruguay sitt landslag. Han vart seriemeister i Uruguay med Nacional i 2000 og 2001, i Brasil med São Paulo i 2006 og i Tyrkia med Fenerbahçe i 2007 og 2011. Han var med på å vinna Copa América med Uruguay i 2011.
Luis Suárez

**Luis Alberto Suárez Díaz** () er ein uruguayansk fotballspelar som i 2018 spela som angrepsspelar for Barcelona i spansk La Liga, og på Uruguay sitt landslag. Han vart seriemeister i Uruguay med Nacional i 2006 og i Nederland med Ajax i 2011. I 2011 var han òg med på å vinna Copa América med Uruguay og vart kåra til beste spelar i turneringa.

Suárez vart kåra til årets spelar i Nederland i 2009/10-sesongen og vart òg toppskårar i den nederlandske toppdivisjonen same sesongen. I 2013/14-sesongen vart han kåra til årets spelar i Premier League og vart òg toppskårar. Han vart kåra til årets Ajax-spelar i 2008/09- og 2009/10-sesongen og i Liverpool i 2012/13- og 2013/14-sesongen. Han var Liverpool sin toppskårar i serien i alle dei tre sesongane han spelte der, frå 2011/12-sesongen av. I Barcelona vart han spansk seriemeister i 2015 og 2016, vann Meisterligaen i 2015 og VM for klubblag i 2015. Han er den som har skåra flest mål for Uruguay sitt landslag.

## Bakgrunnsstoff
*
Randa

**Randa** er ein kommune i distriktet Visp i kantonen Valais i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 1406 meter over havet. Han ligg mellom Weisshorn og Dom, og mellom Visp og Zermatt (9 km unna) og er den tredje øvste kommunen i dalen Mattertal. 

Lågaste punktet i kommunen er 1&nbsp;270 meter, på grensa mot grannekommunen St. Niklaus. Høgste punktet er toppen av fjellet Dom på 4&nbsp;545 meter over havet.

Han består av landsbyen Randa og grendene Lerch, Wildi og Attermänze.

### Ulukker

Fleire store naturkatastrofar har heimsøkt fjellandsbyen Randa, både i 1636, 1720, 1737 og 1819. Siste store ulukka hende i april-juni 1991. To store steinras i april og mai 1991 stengde vegen gjennom dalen og demde opp elva, som braut gjennom med stor styrke i juni og sette delar av landsbyen under vatn. Sju hestar og 35 småfe strauk med i rasa, og ei mengd hytter og feriehus. Om lag 33 millionar kubikkmeter steinmasse rausa ut.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Randa|Randa]]» frå ,  den 15. mars 2010.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
Stalden

**Stalden** er ein kommune i distriktet Visp i kantonen Valais i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 795 meter over havet. Han ligg ved foten av Mischabelhörner og Dom (4545 moh).
Kommunen ligg i the Visp distrikt, at the branching of the Matter og Saasdalens. Han består av three formerly independent villages Stalden Dorfmark, Chinegga (since 1805) og Niederrusen (since 1817, now called Neubrück).

Fjelldalane Saastal og Mattertal møtest ved Stalden. Talrike bruer frå ulike tidsepokar kryssar elva Vispa i og ved Stalden.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Stalden|Stalden]]» frå ,  den 15. mars 2010.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad (tysk)
Gabriel Heinze

**Gabriel Iván Heinze** () er ein argentinsk fotballspelar som har spela som forsvarsspelar for Roma i italiensk Serie A, og på Argentina sitt landslag.
Emile Robins belønning

**Emile Robins belønning** vert gjeve til mannskap redningsskøyter som har gjort ein særleg innsats. Utmerkinga har namn etter Emile Robins (1819-1915). Han var ein fransk cognacprodusent som var visepresident i det franske sjøredningselskapet *Société centrale de sauvetage des naufragés*. Han gav gåver til redningsselskap i fleire land. Redningsselskapet i Noreg fekk og tildelt midlar. 

*Emile Robins legat I* frå 1899 vart investert i norske statspapir. Avkastninga vart brukt til Emile Robins belønning. Denne heidersutmerkinga vart utdelt dei fleste åra mellom 1905 og 1977. Dei første åra vart prisen utdelt for innsatsen gjennom ein heil sesong. Seinare vart det påskjøning for ei redning der det vart vist offervilje. Lenge var heidersprisen 150 kroner, som vart delt mellom skøytemannskapet. Frå 1961 vart det utdelt sølvmedaljar.

Redningsselskapet fekk og seinare gåver frå Emile Robin.

*Emile Robind fond* frå 1902 vart brukt til støtte til skøyteførarar som måtte slutte på grunn av høg alder eller sjukdom.

*Emile Robins legat II* vart brukt til bryllaupsgåve til mannskap på redningsskøytene, og til døtrer av mannskap som gifte seg med sjømenn. Gåva var ein fint innbunden bibel og eit veggur. 

*Emile Robins legat III* vart brukt til konfirmasjonsgåver til døtrer og dotterdøtrer av mannskap på redningsskøytene. Gåva var ein svart ullkjole og ein liten sølvkross.

*Emile Robins legat IV* vart brukt til påskjøning av skøytemannskap med lang tenestetid.

Etter 1980 vart ikkje desse gåvene utdelt. Avkastinga frå legata har vorte brukt til julehelsing til pensjonerte sjøfolk.
Saas-Fee

**Saas-Fee** er den største landsbyen i Saastal eller Saasdalen, og er ein kommune i distriktet Visp i kantonen Valais i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 1800 meter over havet. 

Kommunen grensar til Saas-Almagell, Saas-Grund og Saas-Balen.

Turisme er viktigaste næringa i Saas-Fee. Nærleiken til breane på dei store fjella Dom og Allalinhorn opnar for ulike skiaktivitetar og ein lang skisesong.

Alexander Burgener og Matthias Zurbriggen var frå Saas-Fee.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Saas-Fee|Saas-Fee]]» frå ,  den 15. mars 2010.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*www.saas-fee.ch
Riedgletscher

**Riedgletscher** er ein dalbre i nordskråninga av Mischabel, eit fjellmassiv i Wallis-Alpane i kantonen Wallis i Sveits. Isbreen er 6,3 km lang, og i den øvre delen opptil 2 km brei. I 1973 hadde han eit areal på 8,22 km².

Riedgletscher har utgangspunktet sitt i 4&nbsp;200 meters høgde på den snødekte nordsida av Nadelhorn. Over eit stup flyt breen nordover og breier seg ut, i ei høgde på kring 3&nbsp;400-3&nbsp;600 meter over havet, i eit vidt dalsøkk , avgrensa av Dürrenhorn i vest og Balfrin i aust. Vidare sig Riedgletscher mot nordnordvest i ein dal med Breithorn i vest og Färichhorn i aust. Bretunga smalnar fort inn og endar på rundt 2&nbsp;100 m. Smeltevatnet frå breen renn ned i elva *Riedbach*, som munnar ut i elva Vispa ved Sankt Niklaus i dalen Mattertal.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Riedgletscher|Riedgletscher]]» frå ,  den 15. mars 2010.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Feegletscher

**Feegletscher** er ein 4,7 km lang isbre i fjellmassivet Mischabel i Wallis-Alpane i kantonen Wallis i Sveits. I hadde breen ei flatevidd på 7,5 km², men har sidan minka i storleik. Breen ligg mellom fjella Dom i nord og Allalinhorn i sør.

Breen er lett tilgjengeleg via kabelbana Mittelallalin og er mykje nytta til alle slags skiaktivitetar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Feegletscher|Feegletscher]]» frå ,  den 15. mars 2010.*
Ramstein-ulukka

**Ramstein-ulukka** fann stad den 28. august 1988 på Ramstein Air Base under ei flyoppvising ved Ramstein i den vesttyske forbundsstaten Rheinland-Pfalz. 67 tilskodarar og tre pilotar døydde og 346 vart hardt skada då tre fly kolliderte og eitt styrta blant publikum.
Ramstein-Miesenbach

**Ramstein-Miesenbach** er ein by i Rheinland-Pfalz i Tyskland. Han er mest kjend for den amerikanske NATO-støtta flybasen Ramstein Air Base og
katastrofen som 28 august 1988 kravde 70 liv og skadde 346 personar då tre fly kolliderte under ei flyopppvising.
Waimate

**Waimate** er ein by og eit distrikt på Sørøya på New Zealand. Det ligg 45,7&nbsp;km sør for Timaru, i den sørlege delen av regionen Canterbury, 20&nbsp;km nord for Waitakielva.

Folketalet i **Waimate District** var 7 206 innbyggjar ved folketeljinga i 2006. Waimate hadde i 2006 det lågaste talet på maoriinnbyggjarar av alle distrikt på New Zealand, med 375 menneske. Flatevidda er 3 582,19 km².

Waimate er godt kjend for bestanden av ei art wallaby, Bennett's wallabies *(Macropus rufogriseus)*. Desse pungdyra vart innførte frå Australia og lever no vilt i områda kring byen. Det vert også drive lokal avl av desse dyra, og dei vert stundom eksporterte til zoologiske hagar.

## Historie
Frå 1877 til 1966 hadde Waimate jarnvegssamband gjennom ei sidelinje sju km austover mot Studholme med *Main South Line*. Då sidelinja vart lagd ned i 1966, vart Waimate den første større byen på New Zealand som miste jarnvegssambandet.

## Geografi
Waimate District grensar til Waitakielva i sør, Pareoraelva i nord og Hakataramea Valley i vest. Distriktet er eit svært produktivt jordbruksområde med ei blanding av beitemarker, dyrking av plantevekstar, mjølkeproduksjon, frukt- og grønsaksdyrking.

Waihaoelva, som har nedslagsområdet sitt i Hunter Hills, renn austover på sørsida av byen og går saman med Waimate Creek. Båe tømmer seg til slutt svært nær sjøen i Wainono Dead Arm, som så renn ut i Wainono Lagoon nær Studholme.

## Bygder
* Glenavy
* Hook
* Hunter
* Ikiwai
* Makikihi
* Morven
* Otaio
* St. Andrews
* Studholme
* Waihao Downs
* Waihaorunga
* Waituna

## Økonomi
Liksom mange landlege distrikt på New Zealand, vart òg Waimate råka av den økonomiske nedgangen i 1980-åra, med nedlegging av meieriverksemda og ei rekkje sagbruk. I det siste tiåret av 1900-talet var dei største arbeidsgjevarane i distriktet to møbelfabrikkar, ein fabrikk som produserte vegetabilske produkt og ein fabrikk som laga pommes frites og andre potetprodukt, alle i Makikihi. Alle, utanom den sistnemnde, vart nedlagde i løpet av dei første åra av 2000-talet. Ei nyoppretta stor trelastverksemd, og bygging av ein stor mjølkepulverfabrikk har, saman med auka velstand i det mjølkeproduserande landbruket og ein lokal byggeboom, skapt ny optimisme i Waimate.

## Venskapsbyar
*  Bourail i Frankrike
*  Milton-Freewater i Oregon i USA

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Waimate|Waimate]]» frå ,  den 15. mars 2010.*  

## Bakgrunnsstoff
* Heimesida til Waimate District Council .
* An Encyclopedia of New Zealand 1966: Waimate
* Kyrkjer Waimate.
* Uoffisiell Waimate-side Bilete og lenkjer.
Sion i Sveits

**Sion** (tysk *Sitten*, Latin *Sedunum*) er hovudstade i den sveitsiske kantonen Valais. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 500 meter over havet. 

## Historie
Arkeologiske utgravingar har vist at området har vore busett sidan steinalderen. Då det keltiske Wallis vart erobra av romarar i år 15 f.Kr. oppstod kolonien Sedunum. I 580 vart Sedunum sete for biskopen av Martigny, og frå 999 var biskopen også verdsleg herskar over området.

## Demografi
Tradisjonelt har byen vore tospråkleg (fransk og tysk), over 50 % snakka tysk i 1870, I nyare tid har fransk språk i stor grad fortrengt tysk. Omkring 70 % av innbyggjarane snakkar i dag fransk, 5 % tysk og 5 % italiensk, resten snakkar utanlandske språk.

## Attraksjonar
### Museum
I Sion er det fleire museum, mellom andre eit naturhistorisk museum og eit arkeologisk museum. *Musée de Valère* stiller ut våpen, uniformer med meir.

### Bygningar
Karakteristisk for Sion er eit mellomaldersk bybilete, omgitt av klippene *Valère* (621 m) med valfartskyrkja *Notre-Dame de Valère* (1200-1300-talet) og *Tourbillon* med ruinen av det tidlegare biskops-slottet frå det 13. hundreåret.

I gamlebyen ligg katedralen *Notre-Dame-du-Glarier*, bygd i det 15. hundreåret, med eit romansk tårn frå det 12. hundreåret.

Sørvest for katedralen ligg kyrkja *St-Théodule*. Bygginga tok til i 1516 i seingotisk stil, og varte i to hundreår. Lenger aust i byen ligg rådhuset, bygt mellom 1657 og 1665 i renessansestil.

## Vindyrking
Sion har eit mildt klima, og er etter *Satigny* og *Chamoson* det viktigaste vinområdet i Sveits. Den største vindyrkarsamanslutninga i Sveits, 'Provins', har sitt hovedsete i Sion.

## Transport
Sion ligg ved jarnbanelinja Lausanne-Brig og ved den ein gong viktige alpe-transittstrekninga Lausanne-Simplon-Domodossola. Byen har ein liten flyplass, som ligg eit stykke vest for byen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sion i Sveits|Sion i Sveits]]» frå , den 15. mars 2010.* 
 

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad (tysk) (fransk)
*Turistguide
Grønlandsk fonologi

**Grønlandsk fonologi** er reglane i grønlandsk grammatikk som regulerer lydstrukturen i grønlandske ord.

## Segmental fonologi
Segmental fonologi er lydstrukturen til einskildlydar, vokalar eller konsonantar.

### Vokalar

Grønlandsk har eit svært enkelt vokalsystem, med berre tre vokalfonem, /i/, /a/, /u/, som har låge allofonar framfor uvulare lydar (/r/, /q/). I skriftspråket blir det skrive *e* og *o* framfor *r* og *q*, mens /a/ alltid blir skrive *a*.

### Konsonantar

Bokstavane mellom // representerer fonem, og bokstavane etter viser skrivemåte i rettskrivinga av 1973.

## Suprasegmental fonologi

Suprasegmental fonologi er lydstrukturen som går ut over dei inskilde lydane. Døme på suprasegmentale fenomen er stavingsstrukur, trykk og tone.

### Stavingsstruktur
Stavingsstrukturen i grønlandsk er **(C)V(X)(C)**, der **X** kan vere konsonant (C) eller vokal (V). Stavingar i grønlandsk kan vere lette (*CV*), tunge (**CVV** eller **CVC**), eller overtunge (**CVVC** eller **CVCC**).

### Trykk

### Tone

### Fonotaks

## Morfofonologi

Morfofonologi er fonologiske endringar som skjer i samband med morfologiske prosessar, eller med andre ord *lydendringar* som skjer i samband med *boyings- og avleiingsprosessar*.

### Konsonantassimilasjonar

Denne framstillinga bygger på Nielsen 2012.

#### K1K2 -> K2K2
Når eit suffiks (bøyings- eller avleiingsending) som byrjar på konsonant blir lagt til ein stamme som endar på konsonant, blir konsonanten i slutten av stammen endra til konsonanten i byrjinga av suffikset. Eit døme er *Nuuk* + *-mioq*, der suffikset *-mioq* tyder "ein som bur i". Resuktatet blir *Nuummioq*, der final **k** har vorte endra til **m**.

#### ''q'' blir svekka til ''r''
**q** blir svekka til **r** foran suffiks på vokal eller konsonant: *erneq* "son" + fleirtal *-it* blir *ernerit*, og *tupeq* "telt" + *-mi* (lokativ) blir *tupermi*. Merk at **r** i konsonantsamband blir assimilert i uttalen (rm blir uttalt *mm*), men ikkje i skrift. Grunnen til dette er at vokalane uttalast lågare foran **r** og **q**.

#### K1K2K2 -> K2K2
Visse suffiks byrjar på ein lang konsonat forsvinn konsonanten til slutt i stammen.

## Litteratur

* Bergsland, Knut 1955?: *A grammatical outline of the Eskimo language of West Greenland.* Oslo : Skrivemaskinstua, Stortingsgt.
* Bjørnum, Stig 2003: *Grønlandsk grammatik*. Nuuk: Forlaget Atuagkat.
* Egede, Paul 1750: *Dictionarium Grönlandico-Danico-Latinum : complectens primitiva cum suis derivatis, qvibus interjectae sunt voces primariae è Kirendo Angekkutorum adornatum*. Hafniae : Gottm. Frid. Kise. 
* Fortescue, Michael D. 1984: *West Greenlandic.* Croom Helm descriptive grammars. London : Croom Helm.
* Kleinschmidt, S. 1851: *Grammatik der grönländischen Sprache mit teilweisem Einschluß des Labradordialekts*. Berlin.
Seetalhorn

**Seetalhorn** er eit fjell i Wallis-Alpane i Sveits, det høgste punktet i kommunen Grächen i kantonen Valais. I 1984 vart det bygd ei gondolbane opp i fjellet. Bana er 2&nbsp;806 meter lang og stig 1&nbsp;220 høgdemeter.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Seetalhorn|Seetalhorn]]» frå ,  den 16. mars 2010.*
Fieschergletscher

**Fieschergletscher** er ein dalbre på sørsida av Bern-Alpane i kantonen Valais i Sveits. Isbreen er 16 km lang, den nest lengste breen i Alpane. Han dekker ei flatevidd på 33 km².

Fieschergletscher oppstår på kring 4&nbsp;000 meter over havet, på austskråningane av Fiescherhorn. Vest for breen reiser Grünhorn og Gross Wannenhorn seg, i aust Finsteraarhorn.

Dei nedre delane av Fieschergletscher flyt sørover gjennom ein djup dal mellom Gross Wannenhorn og Wasenhorn. Om sommaren, når snølaget smeltar vekk, har breen ein gråleg farge ettersom han vert dekt av stein som kjem frå dei bratte fjellskråningane ovan om. Bretunga ligg for tida kring 1&nbsp;700 meter over havet.

På sørvestskråninga av Finsteraarhorn, om lag 100 m ovan om Fieschergletscher, ligg Finsteraarhornhütte (3&nbsp;048 moh). Denne vert ofte nytta som mellomstasjon på turar frå Lötschental eller Jungfraujoch til Grimselpasset.

Denne isbreen er ein annan den samnemnde Grindelwald-Fieschergletscher, som ligg nord for Fiescherhörner og nær Grindelwald.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Fieschergletscher|Fieschergletscher]]» frå ,  den 16. mars 2010.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Swiss glacier monitoring network
Heggen kyrkje

**Heggen kyrkje** er ei kyrkje i stein frå 1200-talet i Modum kommune i Buskerud. Kyrkja vart utvida og ombygd til krosskyrkje i 1697 og 1725, fekk nytt korparti i 1832, vart òg utvida i 1878, og vart restaurert i 1928 og 1996.

Altartavla er frå 1698, medan preikestolen er litt yngre. I kyrkja er det ein messehakel frå 1764 og eit eksemplar av kong Christian IVs bibelutgåve.

På kyrkjegarden står eit gravkapell i pussa teglstein, og på parkeringsplassen står eit servicebygg i upussa teglstein.

Prestegarden ligg nordvest for kyrkja.


Heggen kirke T062 01 0192.jpg|Interiør
Katekismetavle fra Heggen NF.1903-0112.jpg|Katekismetavle


## Vindfløya frå kyrkja

Ei vindfløy frå mellomalderen, truleg frå tidleg på tusentalet, var fram til 1702 festa på kyrkja. Vindfløya er ei tre millimeter tjukk gylt bronseplate med inngravert dekor. På eine sida er det bilete av ei ørn, eller truleg ein ørneliknande mytisk rovfugl, som ein orm slyngar seg ikring. På den andre sida er det bilete av eit stort firbeint dyr som spring framover, og eit lite firbeint dyr som snur hovudet bakover og glefser mot det store dyret. Ein dyrefigur i støypt metall er plassert oppå fløya, i spissen. Ein reknar med at fløya opphavleg har vore plassert i stamnen på eit skip, då teikning av ei samling skip som er innrissa på eit trestykke frå mellomalderen som vart funne under dei arkeologiske utgravingane på Bryggen i Bergen syner vindfløyer med liknande fasong i stamnen på desse skipa. Vindfløya, som vert kalla Heggenfløya, er no i Kulturhistorisk museum i Oslo, og trestykket med skipsteikningane frå utgravingane i Bergen er i Bryggens Museum der i byen.

## Litteratur
* 

## Bakgrunnsstoff
* Sigrid Marie og Håkon Christie: Heggen kirke i «Norges kirker»
* Jubileumsbok på Bokhylla.no
* Modum kyrkjelege fellesråd
* 
*