open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ketil Motzfeldt

**Ketil Johnsen Melsted Motzfeldt** () var ein norsk offiser, sjømann, embetsmann, stortingsrepresentant og statsråd. Peter Motzfeldt var far hans, Ulrik Motzfeldt bror hans.

Motzfeldt var fødd i Bergen. Tolv år gammal vart han teken opp ved sjøkadettinstituttet i Fredriksvern, tok eksamen og vart sekondløytnant i 1832. Frå 1833 til -35 siglde han i koffardifart, var deretter ekvipasjemeister ved marinen sitt verft 1836-38 og 1841-42. År 1844 var han sjef for dei fyrste djupnemålingar langs kysten av høvesvis Finnmark og Møre.  Han var oppsynssjef under vårsildfisket 1851-57 og lofotfisket 1858.

År 1854 var Motzfeldt formann i ein kongeleg kommisjon om lofotfisket, og medlem av kommisjonar om stortingsbygninga 1857, om skysslova 1858, om seifisket i Nordland og Finmarken 1859. I 1877 deltok han i den parlamentariske skattekommisjonen.

I 1852 og -53 var han ekspedisjonssjef i postvesenet. Generalpostdirektør frå 1857 til 1860, då generalpostdirektoratet vart omgjort til Postdepartementet. Motzfeldt vart då statsråd og sjef for både Postdepartementet og Marinedepartementet frå 18. august 1860 til 31. oktober same året. Deretter var han medlem av statsrådsavdelinga i Stockholm fram til 30. september 1861, frårekna to veker i august då han var medlem av den svensk-norske interimsregjeringa som styrte medan kongen var sjuk. Frå 1. oktober  til 1. desember 1861 var han sjef for Marine- og postdepartementet.

Motzfeldt representerte Christiania på Stortinget 1854 og Christiania og Hønefoss 1857 og 1858, og Christiania, Hønefoss og Kongsvinger 1859-60. Frå 1871 til 1885 var han stortingsmann for Jarlsberg og Larvik amt. I 1854 var han sekretær i militærkomiteen, i 1857 medlem i same. Han var i 1859-60 formann i både militærkomiteen og trykkekomiteen. Frå 1871 til -82 var han mellom anna formann i næringskomite nr 1, og 1874 medlem av jarnbanekomiteen samt 1875-77 medlem av røysterettskomiteen. 1880-82 var han medlem av Lagtinget, 1883-85 av konstitusjonskomiteen.

Motzfeldt vart utnemnd til riddar av St. Olavs Orden i 1857, og i 1860 forfremja til kommandør. Han var også riddar  av den danske Dannebrogordenen og kommandør av 1. klasse av den svenske Nordstjerneordenen.

Etter han gjekk av frå statsrådet i 1861 budde Motzfeldt i Borre fram til 1886. Sidan var han busett i Kristiania, der han døydde i 1889.
 
Hans *Dagbøger 1854-1889* vart utgjevne i 1908.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

## Bakgrunnsstoff
* 
* Ketil Motzfeldt Vestfold Høyre
Sivert Fergstad

**Sivert Andreas Fergstad** () var ein norsk prest og politikar frå Byåsen i Trondheim.

Fergstad var son av ein skipper som døydde då Sivert var to år gamal. Han tok examen artium i 1835 og vart cand.theol. i 1841. Frå 1841 var Fergstad personalkapellan hos prost Widerøe i Stjørdal. År 1849 vart han den fyrste residerande kapellan i Meråker, sokneprest same staden 1864, og i tillegg prost i Søre Innherad frå 1875.

Fergstad var ordførar i Stjørdal 1846-49 og i Meråker 1854-57. Han var 2. representant  på Stortinget frå Nordre Trondhjems amt i 1854, og 4. representant i 1857 og på omframstortinget 1858. I 1854 var han medlem av næringskomite nr 2, i 1857 av justiskomite nr 1. Synspunkta hans i mange saker låg til høgre i politikken og var truleg til hinder for attval.

Fergstad døydde på prestegarden i Meråker i 1885.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*Røe, Tormod: *Stjørdal kommune 1837–1987 : Kommunalt selvstyre i 150 år* (1987), s. 36

## Bakgrunnsstoff
*Sivert Andreas Fergstad hos Norsk samfunnsvitenskapelig datatjeneste
Thomas Engelhart

**Thomas von Westen Engelhart** () var ein norsk statsråd for Venstre, amtmann og statsadvokat.

Engelhart var fødd i Vinger, faren var offiser. Han vart student frå Nissens skole i Christiania i 1866, og avla juridisk embetseksamen i 1871. Deretter var han advokatfullmektig og frå 1873 overrettssakførar på Kongsvinger. Frå 1876 var han høgsterettsadvokat i Vinger, der han også var ordførar mellom 1881 og 1889 og direktør i den lokale sparebanken. I 1889 vart han statsadvokat for Akershus og Kristians (Oppland) lagsokn.

Engelhart representerte Hedemarkens amt på Stortinget i tida 1886-97. Han var 1886-89 medlem av jarnbanekomiteen, 1888-89 som formann. 1889 og 1891 var han president i Odelstinget. I 1890 vart han nekta møte på Stortinget, 56 røyster mot 40, ettersom han hadde søkt statsadvokatembetet. Medlem av konstitusjonskomiteen 1893, formann 1894-96. Medlem av valkomiteen 1893-96 og av undersøkingskomiteen 1894, samt medlem av Lagtinget 1895-96.

Frå mars 1891 til 1892 leia Engelhart Revisjonsdepartementet i Johannes Steen si fyrste regjering, var så medlem av statsrådsavdelinga i Stockholm til regjeringa gjekk av i 1893. Sidan vart han 1895 utnemnd til sjef for Indredepartementet i den fyrste Francis Hagerup-regjeringa, før han atter vart medlem av statsrådsavdelinga i Stockholm 1897-98.

Han var amtmann i Bratsberg amt 1898-1902 og i Jarlsberg og Larvik amt frå 1902 til han døydde brått sommaren 1905 medan han var på Feskjær ved Åsgårdstrand.

Engelhart vart i 1892 utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden og forfremja til kommandør av 1. klasse i 1898. Han var også innehavar av fleire utanlandske ordenar, mellom dei den svenske Nordstjerneordenen.

## Kjelde
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Christian Jensen

**Christian Jensen** () var ein norsk embetsmann, amtmann i Christians amt, stortingsmann og statsråd 1879-84.

Jensen var fødd i Bergen, der faren var kjøpmann. Han vart student frå katedralskulen i Bergen i 1841 og cand. jur. i 1845. Frå 1846 arbeidde han som kopist i Indredepartementet sitt vegkontor, 1850 byråsjef og 1854 ekspedisjonssekretær i same departementet. Frå 1859 var han amtmann i Christians amt i samfulle 20 år.

Jensen var med i fleire kongelege kommisjonar. 1854 var han med i kommisjonen om reguleringa av Øyeren, 1866 om embete som hadde inntekter av sportlar, 1867 om lønsregulativ av sivile og militære embete, og 1869 om eldsfarlege stoff.

Jensen var stortingsmann 1862-70 og 1875-79. Føre 1870 representerte han byane Lillehammer, Hamar og Gjøvik. Sidan møtte han for Christiania, Hønefoss og Kongsvinger. Han var 1862-63 formann i skoglovskomiteen og medlem av vegkomiteen, på omframstortinget 1864 var han medlem av jarnbanekomiteen. Formann i næringskomite nr 1 både i 1865-66 og 1868-69. Medlem av Lagtinget 1868-69 og 1877-79. Valbolken 1874-76 var han 1. varamann, møtte fast 1875 og -76, medlem av justiskomiteen. Formann i justiskomite nr 2 åra 1877-79. I 1864 var han medlem av deputasjonane til Eidsvoll 17. mai og Christiania 4. november.

Hausten 1879 fekk Jensen plass i statsrådet, var så sjef for dels Revisjonsdepartementet, Justisdepartementet og Indredepartementet. 26. mars 1884 gjekk han ut av statsrådet, etter han to dagar i førevegen av riksretten vart dømd for å ha brote vilkåra for embetet. I byrjinga av juni same året vart han konstituert som auksjonsforvaltar i Kristiania. Døydde i hovudstaden berre tre månader seinare.

## Kjelder og litteratur
*Feiring, Trond: *Lillehammer og Fåbergs historie 2 : Byen og bygda. Materiell vekst og kulturell blomstring*, Lillehammer 2004, s. 115.
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*Folketellinga 1865 for Lillehammer
*
Kirsebær

**Kirsebær** *(Prunus cerasus)*, òg kjent som **surkirsebær** (*Prunus vulgaris*, Mill.) er ei steinfrukt i kirsebærslekta. I same familie finn ein òg hegg og morell (*Prunus avium*). Det er ikkje fagleg semje om kirsebær er opphavleg viltveksande eller innført av menneske til Noreg.

Kirsebæret er i motsetning til morellen ikkje ei spesielt søt frukt. Kirsebæret har ein bitrare smak og nyttast ofte i likørar. Kirsebær veks vilt både i Europa og Asia. I Noreg blir det dyrka det mest kirsebær i Buskerud. Den totale produksjonen av kirsebær var i 2009 på 357 tonn. Til samanlikning vart det dyrka 960 tonn moreller og 13&nbsp;769 tonn eple.

## Kirsebær i Noreg
* Skyggekirsebær

## Referansar

## Bakgrunnsstoff

* Les meir om kirsebær på Treveven
SS «Skomvær»

**SS «Skomvær»** er den største seglskuta, og den første som vart bygd i stål, i Noreg. Tidlagare vart jarnskip bygde av støypejarnplater. Til «Skomvær» vart det brukt plater med kontrollert karboninnhald. 

SS «Skomvær» vart bygd hjå Laxevaags Maskin- og Jernskibsbyggeri i Bergen for reiarlaget J. C. & G. Knudsen i Porsgrunn. Skipet vart teikna av Randulf Hansen. Konstruksjonn hans vart noko endra av skipreiar Gunnar Knudsen, slik at lastekapasiteten vart auka med 50 tonn. Sjøsettinga var 23. april 1890. «Skomvær» vart rigga som bark, og hadde 23 manns besetning. Skuta fekk namn etter Skomvær fyr.

I 1915 var «Skomvær» seld til O.C. Axelsen i Flekkefjord. Og i 1917 vidare til S.O. Stray i Kristiansand, største seglskutereiarlaget i Noreg. Etter å ha hamna i opplag i 1922 vart ho opphoggen i 1924.

SS «Skomvær» har i ettertid vorte kjend gjennom visa «Skomværvalsen» av Erik Bye og Bjarne Amdahl. Seglskuta har og gjeve namn til redningsskøytene «Skomvær II» og «Skomvær III».

## Kjelder
*Jon Winge: *Norske skip*. Oslo 2006
Carl Ellingsen

**Carl Martin Ellingsen** () var ein forretningsmann frå Sortland og Venstre-politikar.

Ellingsen var son til ein handelsmann i Sortland. I yngre år dreiv han som notbas. Sidan var han gardbrukar og handelsmann på Kvitnes i Hadsel etter far sin, som hadde flytta til staden frå Sortland.

Ellingsen var mellom dei leiande i Hadsel. Mangeårig medlem av heradsstyret, nokre år var han ordførar. Han var disponent for Kvitnes salt- og tøndelager. Elles var han mellom anna styreformann i Hindø dampskipsselskap og styremedlem i Vesteraalens dampskipsselskap.

Ellingsen var stortingsrepresentant i fem valperiodar. På Stortinget representerte han Venstre og Nordlands amt i periodane 1886-91 og 1895-97, og einmannskrinsen Vesterålen 1906-09 og 1913-15. Han var medlem av tollkomiteen 1866-88, av vegkomiteen 1889-91, 1906-09 og 1913-15 og militærkomiteen 1895-97. Han var medlem av Lagtinget i alle sesjonane, bortsett frå dei to fyrste.

I åra 1905-11 var Ellingsen medlem av riksskattekommisjonen. Han var også medlem av to departementale komitear, ein om sildetønner og vraking av sild, ein annan om nytt fiskeristyre.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

## Bakgrunnsstoff
*Norsk Samfunnsvitenskapelig Datatjeneste, Politikerarkivet 1814-1905
*Otto Jørgensen: Stamtavle over den Nordenfjellske gren av slekten Blix
Jørgen Tandberg

**Jørgen Johan Tandberg** () var ein norsk biskop og stortingsmann. Han var far til Jens Tandberg.
 
Tandberg var fødd i Tønsberg, der far hans var prest. Han vart sjølv student 1833 og cand.theol. i 1838. Frå 1842 var han lærar ved borgarskule i Christiania, deretter styrar av borgarskulen i Fredrikstad året etter. O 1848 vart han residerande kapellan i Haus. Sidan var han tredjeprest ved Trefoldighetskyrkja i Christiania frå 1858 og kapellan ved domkyrkja i hovudstaden frå 1866. I 1870 vart han stiftsprost i Oslo og i 1882 biskop i i Christiansand stift eller Kristiansand.

Tandberg var medlem av den store kyrkekommisjonen frå 1859 til 1865, samt dissentarlovkommisjonen 1879. I 1874 stifta han *Komitéen for Den norske kirkes misjon ved Schreuder* og leia denne til 1882.

Tandberg representerte Søndre Bergenhus på Stortinget 1857 og omframstortinget 1858. Han var medlem av kyrkjekomiteen.

Jøgren Tandberg døydde i Kristiansand i 1884, etter berre to år med bispestaven.
Ole Andreas Furu

**Ole Andreas Furu** () var ein norsk jurist, stortingsrepresentant og statsråd, fødd i Trondheim.

Far til Furu var gardbrukar i Sunndal. Sjølv arbeidde han i fire år på kontoret til sorenskrivaren i Nordmøre. I 1864 vart han student frå Heltbergs studentfabrikk i Christiania og så cand. jur. i 1867. Same året vart han fullmektig hos sorenskrivaren i Nordmøre, året etter byrja han som  sakførar i Kristiansund. Administrerande direktør i Kristiansunds Kreditbank 1875-89. Han var med i bystyret frå 1875 til 1889, i fleire år ordførar.

Furu representerte Kristiansund på Stortinget i to valperiodar, høvesvis frå 1880 og frå 1886. Siste gongen vart valet underkjent, men han vart vald også ved omvalet. I 1880 var han medlem, 1881-82 sekretær av budsjettkomiteen. 1886-88 var han medlem av næringskomite nr 1. I den siste perioden representerte han den ferske partigrupperinga Høgre.

Han var 1887-89 medlem av ein kongeleg kommisjon om sildefisket, og av komiteen om mellomrikslova 1889. I 1892 var han medlem av den departementale konsulatkomiteen.

Furu var statsråd i to regjeringar. 1889-91 var han fyrst ved statsrådsavdelinga i Stockholm, deretter leia han Indredepartementet. I 1893-95 var han sjef for Finansdepartementet og i ei tid Revisjonsdepartementet, før han atter var eit par månader i Stockholm.

Frå 1895 til 1918 var Furu amtmann i Akershus. Han døydde i 1925 i Oslo. Amtmann Furus plass i Oslo er kalla opp etter han.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*
Korsaren

***Korsaren*** var eit norsk skjemteblad som kom ut i Kristiania mellom 1879 og 1926, fram til 1895 under namnet *Krydseren*.

Bladet *Krydseren* vart starta av Harald Hjalmar Schmidt i 1879. Fram til 1883 utkom bladet anonymt, frå då av stod Schmidt som redaktør. Han styrte bladet til 1892. I 1894 endra bladet namn til *Korsaren*. Egil Hartmann var redaktør 1894-1903.

I 1907 fekk *Korsaren* ein skarpare politisk profil med den norske forfattaren Hans Jæger, og den danske anarkisten Jean Jacques Ipsen som redaktørar. *Korsaren* skulle arbeide mot sosialdemokratisk alliansepolitikk og statsparlamentarisme. Dette organet kom i ti nummer, og vart etterfølgd av *Revolten* som kom i åtte nummer. Andreas Bloch og Gustav Lærum var mellom dei fremste teiknarane i *Korsaren*.
Hirse

**Hirse** er ei gruppe matplantar i grasfamilien. Dei er kjenneteikna av små frø som kan brukast til menneskemat og dyrefôr. Alle hirsetypane er naturleg frie for gluten. Dei fleste artane kjende som hirse høyrer til tribusen Paniceae.
Dei veks i tørre klima.

## Bruk
Det finst mange ulike hirseplantar, som *[[Pennisetum glaucum]]*, *[[Setaria italica]]*, *[[Panicum miliaceum]]* og *[[Eleusine coracana]]*. Dei er ikkje nært i slekt seg imellom. Fleire typar blir dyrka i Afrika og i Asia og Europa.

Finn ein ei oppskrift med «hirse», kan det vere ulike hirsetypar som det er snakk om: Perlehirse, «vanleg» hirse, fingerhirse eller til og med sorghum kan av og til kallast hirse. Det er svært ulike planter, og dei kan ikkje alltid erstatte kvarandre. 

Den planten ein i Noreg vanlegvis kallar hirse, kan òg kallast romersk hirse, sidan romarane dyrka han. Det blir i dag selt hirse i både helsekostforretningar (romersk hirse) og i innvandrarbutikkar (fingerhirse i tamilske butikkar kalla *kurukkan*, perlehirse i pakistanske butikkar kalla *bajra*, sorghum som heiter *jowar* på hindi).

## Bakgrunnsstoff
Tyngdeanomali

Ein **tyngdeanomali** eller **gravitetsanomali** er skilnaden mellom den observerte verdien av tyngdekrafta ved eit punkt på jorda og den teoretiske utrekna verdien. 

Måling av tyngdeanomaliar vert nytta i geofysiske undersøkingar, som til dømes forundersøkingar ved leitinga etter petroleum. Negative tyngdeanomaliar viser at det må vere lette massar (til dømes tjukke sedimentlag) i undergrunnen, medan positive tyngdeanomaliar viser at det må vere tunge bergarter der (til dømes gabbro eller peridotitt).

## Astronomi
Området i verdsrommet med høgare massetettleik enn venta vil skape ein tyngdeanomali. Observasjonar av tyngdeanomaliar på galaktisk og intergalaktisk skalaer, har ført til teorien om at mørkt stoff finst der. 

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Gravity anomaly|Gravity anomaly]]» frå ,  den 15. august 2010.*  
 
*
Grefsheimmeteoritten

**Grefsheimmeteoritten** er ein steinmeteoritt som vart funnen på isen på Mjøsa 1. februar 1976 av gardbrukar Johan E. Mellbye. Meteoritten vart funnen i fleire delar på isen, men vog opphavleg litt over 45 gram. Han bestod hovudsakleg av minerala olivin, ortopyroksen og plagioklas. I dag finst meteoritten på utstilling hos Geologisk museum i Oslo.

Meteoritten er kalla opp etter storgarden Grefsheim på Nes i Ringsaker i Hedmark. Han er den 10. og minste kjende meteoritten i landet. 

## Kjelder
*
Grjot

**Grjot** eller **grot** er namn på ymse steinslag, som sandstein, brynestein og særleg kleberstein (grautstein). I gammal tid vart kleberstein nytta som materiale til gryter og ordet *gryte* er avleidd frå *grjot*. Andre ord som slektar på grjot er mellom andre graut og grut.

På Sunnmøre finst fleire fjelltoppar med namnet Grøthornet, og stadnamn som Grøtet, alle med lokal uttala av førelekken *grjot*. Desse stadene er overstrødd med natursprengde steinblokker. Tilsvarande er Grautgarden namn på steinurder i Eiteråga og Drevjo i Vefsn.

## Kjelder
Koffardi

**Koffardi** er ei nemning frå lågtysk *kopfardie* som tyder 'kjøpeferd' eller 'kjøpmannsferd', og viser til skipsfart med handelsføremål, til skilnad frå til dømes krigsskip, tankfart eller kvalfangst. Omgrepet er særleg kjend frå uttrykk som «gå/fare/seile til koffardis» og i samansetjingar som «koffardifart», «koffardiskip» og liknande.

## Kjelder
**Norsk Allkunnebok VII*. 1956
*

## Bakgrunnsstoff
*«Kofferdi» på Svensk Wikipedia
Gravimetri

**Gravimetri** er målinga av styrken til tyngdekrafta. Gravimetri kan nyttast når anten tyngdefeltet eller eigenskapane til stoff som skapar tyngdefeltet skal studerast. Uttrykket gravimetri eller **gravimetrisk** vert òg nytta innan kjemi for å definere ein klasse med analytiske prosedyrar kalla gravimetrisk analyse, der ein veg ein stoffprøve. 

## Måleeiningar
Tyngdekraft vert vanlegvis målt i einingar for akselerasjon. I SI-systemet er standardeininga til akselerasjon 1 meter per sekund i andre (forkorta som m/s2). Andre einingar er gal (stundom kalla *galileo*, forkorta gal), som er lik 1 centimeter per sekund i andre og *[[g-krafta|g]]* (*g*n), lik 9.80665 m/s2. Verdien av *g*n er tilnærma lik akselerasjonen på grunn av tyngdekrafta ved jordoverflata (sjølv om den faktiske akselerasjonen varierer frå stad til stad).

## Måleinstrument
Eit instrument for å måle tyngdekraft vert kalla eit gravimeter, eller gravitometer. Sidan generell relativitet tek omsyn til at ein ikkje kan skjelne tyngdekrafteffekten frå effektane av akselerasjon, kan gravimeter reknast som ei spesialutgåve av akselerometer. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gravimetry|Gravimetry]]» frå ,  den 15. august 2010.*
Gina Krog

**Gina Krog** () var ein norsk kvinnesaksforkjempar.

Ho var fødd i Flakstad, der far hennar var prest. Han døydde før Gina kom til verda, og familien flytta så til Karmøy, i 1855 vidare til Christiania. I hovudstaden gjekk ho på Fru Autenrieths Pikeskole, sidan byrja ho i 1872 sjølv å undervise på Sylows skule.

Kring 1880 gav Krog opp læraryrket. Ho reiste i 1880 til England og gjorde seg kjend med kvinnesaksmiljøet på Bedford College i London. Frå då av var ho ein aktiv skribent for kvinnesaka i pressa.

Krog vart leiande i den nasjonale kvinnerørsla som etablerte Norsk Kvinnesaksforening i 1884 og Kvindestemmeretsforeningen i 1885. Ho var formann i sistnemnde fram til 1898, då ho fekk skipa Landskvindestemmeretsforeningen. I 1904 fekk ho skipa Norske Kvinders Nasjonalraad, der ho var formann til ho døydde i 1916. Ho var redaktør i bladet *[[Nylænde]]* i perioden 1887-1916, kvinnesaksforeininga sitt medlemsblad. Gjennom dette organet, brosjyrar og foredrag var ho med og stridde fram både kommunal og statsborgarleg røysterett for norske kvinner, høvesvis 1910 og -13.

Sommaren 1905 bar Krog fram for Stortinget ein resolusjon med underskrifter frå over  norske kvinner til stønad for unionsoppløysinga. Same året skreiv ho *Norway*, eit skrift om den statsrettslege stoda i Noreg. Krog var den norske regjeringa sin representant i Den Internasjonale Røysterettsalliansen.

Krog døydde i Kristiania i 1916 og gravlagd på Vår Frelsers gravlund. Offisielle personar som stortingspresidenten, statsministeren og høyesterettsjustitiarius var til stades ved bisettingar.

Gina Krog var svigerinne til kvinnesaksforkjemparen Cecilie Thoresen og faster til forfattaren Helge Krog.

## Kjelder
*''Norsk Allkunnebok VII''. 1956
*
## Litteratur
*Aslaug Moksnes. *Gina Krog - en høvding i kvinnekampen*, kronikk i Aftenposten 6. juli 1997
Grunnfjell

**Grunnfjell** er den opphavlege bergarten som ligg under overflata på ein planet, vanlegvis jorda. Over grunnfjellet ligg vanlegvis eit lag med laus og forvitra stein i djupare jordlag. Overflatiske førekomstar (òg kjend som avvik) kan vere særs tjukke, slik at grunnfjellet ligg fleire hundre meter under overflata.

Tidlegare trudde ein at grunnfjellet var den opphavlege størkningsskorpa til jorda, men no trur ein at dei eldste kjende grunnfjellsbergartane vart danna ved overflata til jorda og seinare omdanna under høgt trykk og høg temperatur i dei djupare delane av jordskorpa. Dei vanlegaste grunnfjellsbergartane er granitt, gneis, gabbro og amfibolitt. Grunnfjellet kan forvitrast under den øvre overflata og verte forvitra fjell 

I norsk samanheng vert grunnfjell nesten berre nytta om bergartar danna i prekambrium. I Noreg er grunnfjellet særs utbreidd. Kjerneområda til kontinenta, det prekambriske skjoldet , består av grunnfjell. 

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Bedrock|Bedrock]]» frå ,  den 15. august 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


*
Emmer

**Emmer** (*Triticum dicoccum*), òg kjent som **[[farro]]** spesielt i Italia, er ein kveitesort med lita avling, agna kveite. Emmer var ein av dei første artane som vart domestifisert i det nære Austen. Han var mykje dyrka i antikken, men er no berre dyrka i liten grad i fjellområda i Europa og Asia.

### Villemmer
Villemmer (*Triticum dicoccoides*) veks vilt i den fruktbare halvmånen i det nære Austen. Den er ein tetraploid kveitesort danna ved hybridisering av to ville diploide grasartar.  Det eine er *[[Triticum urartu]]* som er i slekt med villeinkorn (*T. boeoticum*)), og den andre er ein hittil uindentifisert *[[Aegilops]]*-art som er i slekt med *A. searsii* eller *[[Aegilops speltoides|A. speltoides]]*.

## Morfologi
Som einkorn og spelt, er emmer ein skalkveite. Med andre ord, den har eit sterk skal (hams) som omgir kornkjernen, og eit halvsprøtt rachis. Ved tresking vil akset bli brote ned i enkeltkorn. Dette krev knusing eller slåing for å frigjere kornkjernen frå hamsen.

Villemmer sår seg sjølv ved at agna mekanisk skrur kornet ned i jorda. Om natta, når fuktigheita aukar, vil agna bli stiv og trekke seg saman, og i den prosessen vil det presse kornet ned i jorda. 
Om dagen avtar fuktigheita, og agna blir slakkare. Men fine silikahår på agnene verkar som krokar i jorda og hindrar kornet frå å gå attande. Ved hjelp av den skiftande luftfuktigheita mellom dag og natt vil pumperørslene i agna, som liknar på eit svømmande froskespark, bore kornet med agna ned eit par centimeter i jorda.

## Kjelder
*
*Hulled Wheats. Promoting the conservation and use of underutilized and neglected crops. 4. Proceedings of the First International Workshop on Hulled Wheats 21-22 July 1995, Castelvecchio Pascoli, Tuscany, Italy[invalid link]

* Up-to-date reference to cereals in the Biblical world.
*Wheat evolution: integrating archaeological and biological evidence 
*Alternative Wheat Cereals as Food Grains: Einkorn, Emmer, Spelt, Kamut, and Triticale
*http://www.springerlink.com/content/r5v47g7501235x41/ The structure of wild and domesticated emmer wheat populations, gene flow between them, and the site of emmer domestication 

*Oldest domesticated wheat found at Abu Hureyra. BBC.co.uk
*Jacomet, S. 2006. Plant economy of the northern alpine lake dwellings - 3500-2400 cal. BC. Environmental Archaeology 11(1): 65-85

## Bakgrunnsstoff
*
Jordforureining

**Jordforureining** eller **grunnforureining** er forureining av jord og lausmassar med tilhøyrande grunnvassførekomstar. Forureininga kan vere miljøgifter som tungmetall, forskjellige petroleumsprodukt, radioaktive stoff og plantevernmiddel. Stoffa trengjer ned i grunnen frå tankar eller røyr i samband med mellom anna industriverksemd, gruvedrift, avfallsdeponi og fyllplassar. 

Forureininga kan føre til helsefare både gjennom direkte kontakt med den forureinina jorda, ved at giftstoffa vert spreidde via jorda til grunnvatnet eller ved utveksling mellom sediment og omliggande vatn . I seinare tid har ein særleg vorte merksam på PCB (polyklorerte bifenylar) som vart nytta i mange produkt som isolerglasruter, kondensatorar og måling og som kan samle seg som ei alvorleg forureining i jord, sedimentære avleiringar og sjøbotn. Sidan 1980 har stoffet vorte rekna som ei miljøgift og vore forbode. 

Klima- og forureiningsdirektoratet (SFT) i Noreg kartlegg forureina grunn og tiltak i samband med jordforureining. Målet er å redusere ytterlegare forureining, å redusere spreiingsfaren av eksisterande forureining og redusere helsefaren for folk og dyr. Av tiltak finn ein reinsing av jorda lokalt eller i spesielle anlegg, tildekking og isolering på staden, eller oppgraving og ny deponering under kontrollerte tilhøve. 

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Soil contamination|Soil contamination]]» frå ,  den 15. august 2010.*  
 
* 

## Bakgrunnsstoff
* Portal for jord- og vasshandsaming i Europa
* Klima- og forureiningsdirektoratet om forureina grunn
Geologisk eining

Ei **geologisk eining** er ein berg- eller ismasse som ein kjenner opphavet til og der alderen er definert ut frå petrografiske, litologiske eller paleontologiske eigenskapar (facies).

Einingane må vere mogelege å kartlegge og skilje frå kvarandre, men kontakten treng ikkje å vere særleg tydeleg. Til dømes kan ei eining definerast ut frå uttrykk som «når sandsteinskomponenten er 75 % eller meir». 

## Litostraigrafiske einingar
Litostratigrafiske einingar er baserte på bergartskarakter (litologi).

* Overgruppe - to eller fleire grupper og einslege formasjonar
* Gruppe - to eller fleire formasjonar
* Formasjon - hovudeininga i litostratigrafi
* Ledd - kalla litologisk underinndeling av ein formasjon
* Lag - eit tydeleg lag i eit medlem eller ein formasjon

Eit døme er Friggformasjonen, som er ei karakteristisk eining av sandstein under Nordsjøen.

## Kronostratigrafiske einingar

Desse er baserte på at bergartslaga er avsett i eit bestemt tidsintervall og står i eit relativt eller absolutt aldersforhold til kvarandre. 

* Eonotem - alle berglaga som er lagt ned i eit eon. 
* Eratem - alle berglaga som er lagt ned i ein æra
* System - alle berglaga som er lagt ned i ein periode
* Serie - alle berglaga som er lagt ned i ein epoke
* Etasje - alle berglaga som er lagt ned i ein alder.

Eit døme er triassystemet, som omfattar bergartane danna gjennom eit bestemt tidsrom. 

## Geokronologiske einingar
Desse er basert på tidsintervalla bergartslaga er danna i, målt til dømes i år. Den største inndelinga er eon, som vidare vert delt inn i æra, periode, epoke og alder. 

Eit døme er trias eller triasperioden, som er eit bestemt tidsrom i jordhistoria. 

## Biostratigrafiske einingar

Desse er basert på fossilinnhaldet. Hovudeininga her vert kalla biosone.

## Sekvensstratigrafiske einingar

Desse er basert på einingar som genetisk høyrer saman og er avgrensa av eroasjonsflater elelr andre flater som representerer manglende avsettingar.

## Sjå òg
* Stratigrafi
* Sedimentologi
* Glasiologi
Christian Havig

**Christian Møinichen Havig** () var ein lensmann, gardbrukar og stortingsrepresentant, fødd på garden Havika i Overhalla i Namdalen. Christian Fredrik Havig var sonen hans.

Havig var fødd i Overhalla, men familien flytta til Vikna då han var i barneåra. Han fekk lite undervisning utanom omgangsskulen. På eiga hand lærde han seg så mykje at han fekk arbeid på kontoret hos lensmannen i Nærøy og Vikna. Seinare, 1848, vart han tilsett hos slektningen, lensmann Jørgen Havig i Namsos. I 1854 kom Havig med i Namsos bystyre, i 1858 ordførar i byen og forlikskommissær 1856-58.

År 1858 vart Havig sett til lensmann i Vefsn i Nordland. Denne stillinga hadde han heilt til 1904, då vart han etterfylgd av sonen Thorleiv N. Havig. Allereie i 1859 vart han medlem av heradsstyret i Vefsn, ordførar 1905. Elles var han forlikskommissær 1859-66 og kasserar i den lokale sparebanken 1860-70, formann i skulestyret og formann i matrikkelkommisjonen i Vefsn.

Havig representerte Nordlands amt på Stortinget frå 1871, der han hadde sete fram til  1888. I perioden 1871-74 var han medlem av justiskomite nr 1. Frå 1875 vart han medlem av jarnbanekomiteen, formann i denne frå 1880 til 1888. 1874-76 var han sekretær i Odelstinget, deretter sekretær i Stortinget 1877-85. Han var medlem av riksretten 1883–84, ei tid som mellombels president. Lagtingspresident 1886-88.

I 1884 vart Havig medlem av den parlamentariske jurykommisjonen. Seinare, 1899-1905, medlem av riksskattekommisjonen.

Lokalt engasjerte han seg for at fleire leiglendingar skulle få høve til å kjøpe gardane dei dreiv, og han arbeidde for innføring av norsk opplæringsmål i skulen.  Han var leiar av Vefsn skulestyre då det i 1900 gjorde vedtak om at skuleelvane skulle bruke lærebøker på nynorsk mål. Havig var mellom dei som i 1905 tala for at Noreg skulle verte republikk.

Christian Møinichen Havig døydde i 1912. C.M. Havigs gate i Mosjøen er oppkalla etter han.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* *[[Verdens Gang (1868–1923)|Verdens Gang]]* nr. 22, 21. februar 1885. http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digavishefte_135964
* «Havig, Christian Møinichen», i *[[Illustreret norsk konversationsleksikon]]*, bind III, sp. 1587. Kristiania: Aschehoug, 1909.
*Kjell Jacobsen: *Vefsn Bygdebok* b. II
*
Geologisk formasjon

Ein **formasjon** er ei geologisk eining som består av ei viss mengd sedimentære lag. Formasjonen er mogeleg å kartlegge og har ei øvre og nedre grense som er karakteriserte av endringar i samansetninga i laga. Tjukkleiken på formasjonane kan derfor variere mykje.  

Konseptet med å dele inn fjell i lag og formasjonar høyrer til fagfeltet stratigrafi. Ein formasjon kan delast inn i medlemmar og er igjen gruppert i lag i grupper.

## Kjelder
*Bryhni, Inge. (2009, 14. februar). Formasjon: geologi. I Store norske leksikon. Henta 19. november 2013 frå http://snl.no/formasjon%2Fgeologi.
Johan Gunnar Andersson

**Johan Gunnar Andersson** eller *An Desheng* 安德生 () var ein svensk arkeolog, paleontolog og geolog. 

Andersson studerte ved Universitetet i Uppsala og deltok som 25-åring på ein ekspedisjon til Spitsbergen. I 1898 leia han sin egen ekspedisjon til same område, og i 1902 deltok han på den svenske antarktisekspedisjonen til Otto Nordenskjöld til Antarktis.

I 1906 vart Andersson som professor leiar for det svenske organet for geologiske undersøkingar. I 1914 vart han engasjert av den kinesiske regjeringa som geologisk rådgjevar. Teneststaden til Johan Gunnar Andersson var det nyoppretta nasjonale geologiske instituttet (*Dizhi kaochasuo*) og han vart snart god ven med leiaren her, Ding Wenjiang. På denne tida hjelpte Andersson med utdanninga av kinesiske geologar og oppdaga enkelte jernmalmførekomstar, noko som var til stor hjelp for den kinesiske industrien. 

Seinare oppdaga Andersson saman med dei kinesiske kollegaene sine, som forskaren Yuan Fuli, så langt ukjente avlagringar frå yngre steinalder. Desse låg i provinsen Henan ved Guleelva. Epoken funna stamma frå fekk namnet Yangshaokulturen, etter ein landsby der ein i 1921 hadde gjort dei første funna. Mellom 1923 og 1924 var Andersson med på arkeologiske utgravningar i provinsane Gansu og Qinghai. Mest respekt fekk han for dateringa av funna i Zhoukoudian i nærleiken av Beijing (*[[Pekingmennesket]]*), som han kunne legge til eldre steinalder.

I 1926 fekk Johan Gunnar Andersson i oppdrag av den svenske Riksdagen å grunnlegge eit museum som skulle overta de arkeologiske gjenstandane som Andersson hadde teke med seg frå Kina. Alt same år oppstod så det som no heter Östasiatiska museet i Stockholm, under leiing av Johan Gunnar Andersson frå 1928. Ein større del av samlinga skulle sendast attende til Kina som følgje av ein svensk-kinesisk avtale. Dette skjedde så med sju sendingar mellom 1927 og 1936. Denne delen av samlinga gjekk snart etter tapt under den andre sino-japanske krigen. 

Johan Gunnar Andersson publiserte fleire bøker og vitskaplege rapportar. Dei siste vart for det meste publisert i dei egne årsskriftene til museet. Han er òg kjent for boka *Den gula jordens barn*, som vart omsett til mange språk.

I Sverige fekk han tilnamnet «Kina-Gunnar». 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Johan Gunnar Andersson|Johan Gunnar Andersson]]» frå ,  den 15. august 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene: 
** Johan Gunnar Andersson: *Der Drache und die fremden Teufel* F. A. Brockhaus Verlag, Leipzig 1927
** Magnus Fiskesjö og Chen Xingcan. *China before China: Johan Gunnar Andersson, Ding Wenjiang, and the Discovery of China's Prehistory*. Stockholm: Museum of Far Eastern Antiquities [Östasiatiska museet], 2004. ISBN 91-970616-3-8.
** [[Bernhard Karlgren]]: *Johan Gunnar Andersson. In Memoriam*, Östasiatiska Samlingarna, Stockholm, Bulletin No. 33, Stockholm 1961*
Abraham Heffermehl

**Abraham Vilhelm Heffermehl** () var ein norsk sokneprest og politikar. Han var stortingsrepresentant for Høgre og ordførar i Gloppen. Jørgen Heffermehl var faren hans.

Heffermehl vart fødd i Sørfold i Nordland, der faren var sokneprest. Familien flytta til Gloppen i Nordfjord i midt på 1840-talet. Sjøllv vart han student 1853 og cand. theol. 1858. År 1861 vart han personalkapellan hos far sin i Gloppen, i 1867 residerande kapellan på Breim i Gloppen. Frå 1871 var han sokneprest i Hisøy i Aust-Agder, til han 1893-1908 var sokneprest i Ringsaker. Prost i Hedemarken 1897-1903.

1866 tok Heffermehl over som ordførar i Gloppen etter far sin, eit ombod han hadde fram til 1869. Også med han var prest i Hisøy var han ei tid ordførar.

Heffermehl var 2. representant for Nedenes amt på Stortinget 1889-94. Han var 1889-91 medlem av protokollkomiteen, 1892-94 formann i same. På tinget representerte han Høgre.

Heffermehl forfatta artiklar og bøker om norsk kyrkjehistorie. Han levde ugift og døydde i Kristiania i 1909.

### Verk
* *Geistlige Møder i Norge - et Bidrag til den norske Kirkes Historie efter Reformationen til 1814*, 1890
* *Folkeundervisningen i Norge indtil omkring Aar 1700*, 1913

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

## Bakgrunnsstoff
* NRK: «Ordførarar i Gloppen kommune»
*
Gunnar Holmsen

**Gunnar Holmsen** () var ein norsk geolog. Holmsen arbeida innan mange greiner av geologien, særleg med kvartær- og ingeniørgeologi, og han publiserte fleire arbeid innan desse faga. 

Han byrja å studere i 1899 og vart cand.real. i 1905, dr.philos. i 1914 og arbeidde som statsgeolog frå 1918 til 1950 ved Noregs geologiske undersøkingar. 

Han var bror til bergmeister Andreas Holmsen og var gift med Hanna Marie Resvoll, som er kjend som Hanna Resvoll-Holmsen, ein norsk botanikar og pioner innan naturvitskapen.  

Gunnar Holmsen gjorde i åra 1908-1919 geologisk kartlegging av fleire område i Nord-Noreg og Trøndelag. I 1908, 1909 og 1912 reiste Holmsen på ekspedisjonar til Spitsbergen, der han gjorde viktige fysisk-geografiske studiar over ørkendanningar i polarstrøk, jordbotnsis og jordflytting (solinuktion). Resultata vart lagt fram i fleire avhandlingar, som *Om jordlags lang­somme glidning, solifluktion* (Norsk Geogr. Selsk. Arb. XXV), som han i 1914 fekk doktorgrad for. Eoit viktig samleverk er *Spitsbergens natur og historie* (Kra. 1911, òg publi­sert på tysk).

Andre publikasjonar er *Brædæmte sjøer i Nordre Østerdalen* (Norges geol. Undersøkelse nr. 73, 1915), *Torvmyrenes lagdeling i det sydlige Norges lavland* (Norges geol. Undersøkelse nr. 90, 1922) og *Vore myrers plantedekke og torvarter* (nr. 99, 1923). 

Ei samling av Holmsen sine fotografi finst ved Norges geologiske undersøkelse.

## Kjelder

*        
* Polarlitteratur om Gunnar Holmsen av Jakob Schetelig
Gytje

**Gytje** er eit finkorna sediment med høgt organisk innhald. Sedimentet vert avsett i innsjøar og rolege havbukter. Materialet har som regel passert tarmkanalen hos lågare organismar som lever i vatnet eller botnslammet. Våt gytje er gulgrå, grøn grå eller stundom brun, og ofte illeluktande med nesten geléaktig konsistens. Når gytje tørkar dannar han ofte fast samanhengande nesten hornaktige lag med mørkegrå eller mørkebrun farge. 

Gytje inneheld svovel og er ofte rik på kalsiumkarbonat, de organiske bestanddelane utgjer 5–35 %.

## Kjelder
*
Hans Cloos

**Hans Cloos** () var ein viktig tysk geolog og ein av grunnleggjarane av den moderne tektoniske geologien. Han arbeidde mykje i Noreg og den mest kjende læreboka hans, *Einführung in die Geologie* (1936), inneheld mange døme frå Noreg, spesielt frå Oslofeltet.

Han vart fødd i Magdeburg og fekk doktorgrad i Freiburg i 1910, før han reiste til Indonesia og Namibia fram til den første verdskrigen starta. Under krigen vart dei geologiske kunnskapane hans nytta langs vestfronten. 

Etter krigen starta han å studere plutonar og den indre strukturen deira. I 1919 vart han professor ved Universitetet i Breslau. Den yngre broren hans, Ernst Cloos, studerte i Breslau under broren og vart seinare ein kjend geolog han òg. 

I 1926 vart Cloos geologiprofessor ved Universitetet i Bonn. Han gjorde fleire reiser til Skandinavia, England og Nord-Amerika, der han gjorde geologiske undersøkingar. 

Han var ein pioner innan studiet av steinnedbryting, inkludert granitt-tektonikk. Han nytta skalamodellar for å studere den fysiske teknikken i forkastingar og utforska korleis kontinenta utvikla strukturen sin. Han var òg kjend som ein dyktig musikar og teiknar. 

Cloos døydde i Bonn i 1951.

## Bibliografi
* *Der Mechanismus tiefvulkanischer Vorgänge*, 1921.
* *Gespräch mit der Erde*, 1947;

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hans Cloos|Hans Cloos]]» frå ,  den 15. august 2010.*
Einkorn

**Einkorn** (frå tysk *Einkorn*, direkte omsett 'einskildkorn') kan vise til ville artar av kveite; *Triticum boeoticum* (stavinga *baeoticum* er òg vanleg), eller til den foredla forma, *Triticum monococcum*. Dei ville og foredla formene er anten sett på som eigne artar eller, som her, er underartar av *T. monococcum*. Einkorn er ein diploid art av skalkveite med ein ekstra sterk hams som er godt festa til kornkjernen. Dei foredla formene er lik dei ville, men unnatak at av akset held seg intakt når det er mogent og at frøa er større.

Einkorn var ei av dei første formene for foredla kveite saman med emmer (*T. dicoccum*). Korn frå vill einkorn er funne på epipaleolitiske lokalitetar i den fruktbare halvmånen. Den var først domestifisert om lag 9000 år sidan ( ≈ 7000 f.Kr.), i A eller B-perioden av før-keramisk neolitikum.  DNA finger-print analyse tyder på einkorn var domestifisert nær Karacadag i søraust Tyrkia, i eit område der fleire før-keramiske  jordbrukslandsbyar frå periode B er funne.  Dyrkinga av einkorn minka i bronsealderen og er i dag ein art som nesten ikkje blir dyrka. Det er ein lokal produksjon ofte nytta til bulgur eller til dyrefôr i fjellområda i Frankrike, Marokko, det tidlegare Jugoslavia, Tyrkia og andre land. Det blir dyrka i dårleg jord der andre kveiteartar ikkje klarar seg.

## Glutentoksisitet
I motsetnad til moderne former av kveite, er det teikn som tyder på at gliadinprotein i einkorn ikkje er så giftig for dei som lid av cøliaki.  Einkorn blir hittil likevel ikkje tilrådd i gluten-fritt kosthald.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*Ancient Grain Varieties in Archaeology 
*"Hulled Wheats. Promoting the conservation and use of underutilized and neglected crops." 4. Proceedings of the First International Workshop on Hulled Wheats 21–22 July 1995, Castelvecchio Pascoli, Tuscany, Italy
*Wheat evolution: integrating archaeological and biological evidence
Hans Gurstad Holtedahl

**Hans Gurstad Holtedahl** () var ein norsk geolog og son av Olaf Holtedahl. 

Han vart cand.real. i 1948 og tok doktorgrad i 1957. Frå 1960 vart han dosent ved Universitetet i Bergen og frå 1967 professor i kvartærgeologi. I 1972 vart han den første professoren i landet i marin geologi. Han har delteke i mange maringeologiske ekspedisjonar og publisert avhandlingar om marin geologi, geomorfologi og kvartærgeologi, mellom anna *Marine Geology of the Norwegian Continental Margin* (1993). Han var ein pioner i utforskinga av den norske kontinentalsokkelen.

## Verk
* *Geological and petrographical investigations in the North-Western part of the Opdal quadrangle, South-Western Norway*, UiBÅ, Naturvitenskapelig rk. 1949:7, Bergen 1950
* *Geomorphology and quaternary geology of the Opdal-Sunndal area, South-Western Norway*, UiBÅ, Naturvitenskapelig rk., 1949:2, Bergen 1950
* *On the Norwegian continental terrace, primarily outside Møre-Romsdal. Its geomorphology and sediments. With contributions on the quaternarty geology of the adjacent land and on the bottom deposits of the Norwegian Sea*, dr.avh., UiBÅ, Naturvitenskapelig rk. 1955:14, Bergen
* *The geology of the Hardangerfjord, West Norway*, Bulletin Noregs geologiske undersøking nr. 323, Trondheim 1975
* *Marine geology of the Norwegian continental margin*, Special publication Norges geologiske undersøkelse 6, Trondheim 1993

## Kjelder
*
Rollag stavkyrkje

**Rollag stavkyrkje** er ei eittskipa stavkyrkje (*midtmastkyrkje*) som ligg i Rollag i Rollag kommune i Buskerud. Kyrkja er truleg bygd i siste halvdel av 1200-talet, men det er ikkje mykje att av den opphavlege kyrkja. Den eldste skrivne referansen til kyrkja er frå 1425.

Kyrkja og området rundt er Rollag sin tusenårsstad.

Tilkomst til staden er via Fylkesveg 2792 og Fylkesveg 40.

## Historie
Opphavleg har kyrkja vore ei enkel langkyrkje med eit rektangulært skip og med eit smalt, rett avslutta kor. Dette koret blei i 1670 erstatta med eit større kor av lafta tømmer. Seinare blei det sett på krossarmar av stavverk på kvar side av skipet. I 1760 blei eit ekstra omfar av laft lagt på toppen av stavkonstruksjonen, og skipet blei utvida mot vest.

Ho blei ombygd til krosskyrkje i 1698.

## Interiør
Rollag stavkyrkje er ei av dei rikast dekorerte stavkyrkjene, med ei blanding av kunstuttrykk frå ei rekkje periodar frå tidleg mellomalder heilt opp til dei seinare år, som speglar skiftande retningar og behov.

Det er teke ned eit mellomalderkrusifiks og to minnetavler eller epitaf frå 1600-talet, som no er til konservering. Epitafet som hang i korskiljet, dekte øvre del av den mellomalderske delen av skipet mot aust. Då dette blei synleg, blei det funne dekormaling som truleg stammar frå mellomalderen. På baksida av epitafet var det også eit måleri som var ukjend.

## Galleri

Fil:Rollag_stavkirke_TRS_1.jpg|*Rollag stavkyrkje*
Fil:Rollag stavkirke interior.jpg|*Interiør i Rollag stavkyrkje*
Fil:Rollag_stavkrk.jpg|*Dør inn til kyrkja*


## Bakgrunnsstoff
* Rollag stavkyrkje  i Stavkirke.org
* Rollag stavkyrkje hjå Riksantikvaren
* 
*
Huang Xian-fan

**Huang Xian-fan** () var ein kinesisk historikar, etnolog og professor. Han var internasjonalt kjend som kulturhistorikaren til zhuangfolket.

## Utdanning
Huang Xian-fan var fødd i bygda Qusi i Fusui fylke. Han tok eksamen ved Fusui skole i 1921. Examen artium tok han som privatist ved Guangxi Nannings lærarskole i 1922, og han nytta dei fire åra her flittig ved å studere historie, geografi og engelsk. Han tok eksamen ved Nannings lærarskole i 1926. Han fortsette desse studia ved Læraruniversitetet i Beijing der han var frå 1926 til 1935, og i dei ni åra her studerte han historie, slektsforsking, engelsk, japansk, folklore, arkeologi, sosiologi, filosofi, psykologi og gammal skrift. Han fullførte trebandsverket 'Kinesisk generell historie' i 1934, og tok embetseksamen i historie i 1935. Seinare studerte han arkeologi, japansk historie og kultur ved Universitetet i Tokyo i to år.

## Virke
I 1937 drog Huang Xian-fan tilbake til Kina. Han var lærar ved Nanning private middelskule 1937-1938. I 1938 vart han tilsett som universitetslektor i historie og geografi ved Universitetet i Guangxi, og amanuensis i historie same stad 1940–1941. Han var professor i historie ved Sun Yat-sen Universitetet i Guangdong mellom 1941 og 1942. Han var den første zhuang-professoren i kinesisk historie  Han var professor i historie ved lærarkollegiet i Guilin mellom 1942 og 1943, og professor i historie ved Universitetet i Guangxi (1943-1953). Frå 1954 til 1982 var han  professor i historie ved Lærarskulen i Guangxi. Huang Xianfan døydde 18. januar 1982 i Guilin i Guangxi.

Frå 1934-talet og framover har gav han ut ei rekkje verk og artiklar om kinesisk historie, folklore, etnologi, antropologi og minoritets- og etnisitet-historie. I Kina er han mest kjend for bøker om Zhuangs historie og Nong Zhi Gao. Mange av bøkene hans, til dømes *Zhuangs historie*, har skapt debatt.

## Utgjevingar (utval)
* Kinesisk generell historie (tre volumer), Beijing 1932-1934.
* Zhuangs historie, Nanning 1957,1988, ISBN 7-5363-0422-6/K-13.
* Nong Zhi Gao, Nanning 1983, 

## Referansar

## Kjelder
* Chen Jisheng: Bagui-skole,  Guangxi samfunnsfag, volum 7-11, 2008,ISSN 1004-6917. http://search.cnki.net/search.aspx?q=%E5%85%AB%E6%A1%82%E5%AD%A6%E6%B4%BE 
* Mo Jun: Zhuangs professor - Huang Xian-fan, Guangxi Daglig, 9. mars 2002. 

## Bakgrunnsstoff

* (Engelsk): Huang Xian-fan  ISBN  978-1156237298
* (Engelsk): Huang-skole
* (Kinesisk): www.people.com.cn/人民网>>中国政府新闻>>政府专题>>2008年人类学民族学世界大会>>人类学资料库 
* Wikipedia på bokmål og riksmål: [Zhuang (folk)](http://no.wikipedia.org/wiki/Zhuang_(folk)) og [Zhuang (språk)](http://no.wikipedia.org/wiki/Zhuang_(spr%C3%A5k))
Agn

**Agn** (frå norrønt *ǫgn*) er eit hår- eller bustliknande vedheng på ein større del, eller som i tilfelle med Asteraceae, ein stiv nålaktig del på fnokken.

Agner er typisk for mange grasartar (Poaceae), der dei går ut frå lemmaene på dei små blomane, og kan ofte gje graset ein hårete utsjånad. Agner kan vera lange (fleire cm) eller korte, rette eller bøygde, og sitja enkeltvis eller mange per blome. 

Hos nokre artar kan agna gje eit viktig bidrag til fotosyntesen, til dømes hos bygg.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Awn (botany)|Awn (botany)]]» frå , den 16. august 2010.*
Solbær

**Solbærplanta** er ei buskvekst i ripsfamilien som føretrekkjer eit temperert klima. Frukta er små bær med ein mørkelilla, nesten svart farge. Bæra er rike på C-vitamin og har ein svakt bitter smak. Dei blir nytta mellom anna til gelé, syltetøy, saft, konfekt (fyll), yoghurt, iskrem og vin.

Solbær er mest utbreidd i Europa og er spesielt populært i Storbritannia. Under andre verdskrigen oppfordra den britiske regjeringa til dyrking av solbær sidan bæra er ei god C-vitaminkjelde. Ein laga solbærsirup av bæra som så vart delt ut gratis til alle borna i landet, noko som bidrog sterkt til å auke populariteten til solbær der.

Blada er òg rike på smak og utgjer ingrediensar i solbærsnaps eller solbærkonjakk.

## Solbær i Noreg
* Bang up
* Edina
* Booskop kjempe
* Brødtorp
* Silvergieter's Zwarte
* Sunderbyn - H8
* Nikkala XI - H7
* Hedda
* Wellington XXX
* Øjebyn
* Ben Tron
* Ben Alder

* Tinker
* Amos Black

## Sjukdommar og skadedyr

* Hagetege
* Solbærgallmidd
* Solbærgallmygg
* Stikkelsbærdreper
* Bladfallsopp
* Bladflekk
* Rustsopp
* Mjøldogg

## Bakgrunnsstoff
* Agropub 
* Jon Ramstad, Hagebrukslære for landbruksskolen. Landbruksforlaget, 1972.
*