open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mende i Lozère

**Mende** er ein liten by og kommune i Frankrike. Han er *[[préfecture]]* (administrasjonsstad) i departementet Lozère, som ligg i regionen Occitanie. Byen har om lag 12&nbsp;000 innbyggjarar. 

## Attraksjonar
Den romersk-katolske domkyrkja Cathédrale Notre-Dame-et-Saint-Privas de Mende ligg midt i byen.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
*Mende
Mont-de-Marsan

**Mont-de-Marsan** er ein by og kommune i sørvest i Frankrike. Han er *[[préfecture]]* (administrasjonsstad) i departementet Landes, som ligg i regionen Nouvelle-Aquitaine. Byen har om lag 30&nbsp;000 innbyggjarar, og ligg der elvane Douze og Midou renn i hop. 

## Ymse
Mont-de-Marsan var fødestaden til Alain Juppé (fødd 1945), ein fransk politikar som var Statsminister i Frankrike.

## Bakgrunnsstoff
Edeltre

**Edeltre** blir brukt om hardt treverk (hardved) som er høgt verdsett, til dømes teak, mahogni, lønn og bøk.

Edeltre blir ofte brukt til å laga møblar, golv eller mindre bygningsdelar av. Det er ofte knytt til god kvalitet og luksus.

## Kjelder
* Glans i edeltreet igjen ved fargerike-corona.no
* Ny glød i edeltre  ved ifi.no
* Et edeltregulv for livet ved upofloor.fi
Gallaantrekk

**Gallaantrekk** er ei drakt som kan nyttast i store høve, slik som slottsmiddagar, bryllaup, ball eller liknande. På innbydninga står det då oftast: «Antrekk: Galla», eller «Antrekk: Kjole og kvitt». Formelt er dette det finaste antrekket ein kan ha. Til galla høyrer òg dekorasjonar, om anna ikkje er nemnd i invitasjonen.

For mannen er galla anten *[[kjole og kvitt]]* (også kalla *snippkjole* eller *livkjole*) eller militær gallauniform. Dei kan også ha på seg ein høgtidssam folkedrakt, som bunad.

Kvinna kan gå i lang kjole, til dømes ballkjole. Dette skal vere hennar flottaste antrekk, så her er det meste av pynt tillate. Kvinner kan også bruke bunad, også om dei kjem åleine eller i følgje med ein mann utan bunad.
Franche-Comté

**Franche-Comté** er ein tidlegare region og før det provins aust i Frankrike. Han bestod av departementa Doubs, Jura, Haute-Saône og Territoire de Belfort og hadde eit folketal på over 1,1 millionar innbyggjarar. Frå 1. januar 2016 vart regionene Bourgogne og Franche-Comté slått saman til ein ny region med namnet Bourgogne-Franche-Comté.

Dei største byane er Besançon (den historiske og moderne hovudstaden i regionen), Belfort og Montbéliard (Storbyområdet Belfort-Montbéliard-Héricourt-Delle). Andre viktige byar er Dole (hovudstad før området vart erobra av Louis XIV seint på 1600-talet), Vesoul (hovudstad i Haute-Saône), Arbois («vinhovudstaden» i Jura) og Lons-le-Saunier (hovudstad i Jura).

## Historie
Namnet *Franche-Comté* oppstod ikkje offisielt før i 1366. Det hadde vore eit område i Burgund frå 888, og provinsen vart ein del av Det tysk-romerske riket i 1034, og vart heilt skild frå naboområdet hertugdømet Burgund då Burgund vart ein del av Frankrike i 1477. Området vart overført til Austerrike i 1481 og Spania i 1556. Franche-Comté vart okkupert av Frankrike i 1668, men levert tilbake då det vart fred etter Freden i Aix-la-Chapelle i 1668. Området vart okkupert på ny i 1674, og til slutt gjeve til Frankrike etter Freden i Nijmegen i 1678.

Folketalet i regionen fall med ein femtedel mellom folketeljingane i 1851 og 1946, noko som viste den låge naturlege veksten i Frankrike og flyttinga til meir urbaniserte delar av landet. Den største folkeutflyttinga skjedde i Haute-Saône og Jura, som er av dei meir jordbruksavhengige områda i landet. 

## Kultur
Regionsspråket franc-comtois er ein dialekt av langue d'oïl som vert snakka av ein liten del av folket, og vert rekna som eit fransk språk.

Så tidleg som på 1200-talet snakka den sørlege to-tredjedelen av Jura og den sørlege tredjedelen av Doubs ein dialekt av frankoprovensalsk. Ein snakka framleis språket i jordbruksområde på 1900-talet. Frankoprovensalsk vert rekna som eit offisielt fransk språk.

## Byar
* Audincourt
* Belfort
* Besançon
* Dole
* Lons-le-Saunier
* Montbéliard
* Pontarlier
* Vesoul

## Kommunar
* Valentigney

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettstad
Muckle Flugga

**Muckle Flugga** er ei lita brattlend og steinete øy nordom Unst på Shetland i Skottland. Ho vert ofte omtala som det nordlegaste punktet på dei britiske øyene, men holmen Out Stack ligg endå litt lenger nord. Muckle Flugga var lenge det nordlegaste staden på dei britiske øyene der det budde folk, men det tok slutt då fyret på øya var automatisert og avfolka i 1995.

Namnet kjem av norrønt *Mikla Flugey*, som tyder 'Store Flogøy' ('den store av øyene med dei stupbratte sidene'). Øya heitte lenge **North Unst**, men i 1964 vart namnet endra til Muckle Flugga.

Etter lokale segn og folketru skal Muckle Flugga og Out Stack ha kome til då to risar, kalla Herma og Saxa, begge forelska seg i same havfrua. I kampen om henne heiv dei store steinar etter einannan, og ein av desse skal ha vorte til Muckle Flugga. For å kvitte seg med dei sa ho at ho ville gifte seg med den av dei som klarde å fylgje henne til Nordpolen. Begge skal ha lagd etter henne nordover, men sidan ingen av dei kunne symje drukna dei begge og ho var kvitt riseplaga.

## Fyrtårnet
Fyrtårn på Muckle Flugga vart sett opp av Thomas og David Stevenson i 1854. Fyret vart opphavleg bygd for å leie skipsfarten i samband med Krimkrigen. Det vart fyrste gong tend 1. januar 1858. Tårnet er 19,5 meter høgt, har 71 trappesteg og er det nordlegaste av fyra på dei britiske øyene. Fyret vart automatisert og avfolka i mars 1995.

### Det fyrste fyret
Det vart vedteke å byggje eit fyr alt i 1851, men grunna vanskar med å fastsetje kvar fyret skulle liggje var det ikkje skjedd noko med saka då 1854 kom. Styresmaktene i London bad om at det skulle setjast opp fyr på Muckle Flugga slik at marineskipa og forsyningsskipa som var involverte i Krimkrigen kunne segle trygt forbi. Eit mellombels fyrtårn som var 15 meter høgt og stod 60 meter over havflata vart tend 11. oktober 1854. Ein meinte at det var høgt og trygt nok bygd til å stå mot naturkreftene, men då vinterstormane byrja braut bylgjene tungt mot tårnet og døra til husværet til vaktarane vart slegen inn. Fyrvaktaren rapporterte at 12 meter av dikemurane var øydelagde og at mannskapet på fyret ikkje lenger hadde nokon stad å opphalde seg der det var turt. Dette tvinga fram eit meir solid tårn og arbeidet med å setje det opp fekk klarsignal i juni 1855.

### Muckle Flugga landstasjon
Muckle Flugga var ein av dei få fyrstasjonane i Skottland som hadde eigen landstasjon. Denne fungerte som opphaldsstad for fyrvaktarane når dei hadde frivakt. Landstasjonen vart seld då fyret vart automatisert, og huser i dag Hermaness Visitor Centre som ligg ved inngangen til naturreservatet Hermaness Nature Reserve, og vert administrert av Scottish Natural Heritage.

### Referansar


## Andre nettstader
* Muggle Flugga Lighthouse
* Shetlopedia.com - Muckle Flugga 
* History of Muckle Flugga Lighthouse -Northern Lighthouse Board
* Lighthouse Explorer 

Denne artikkelen byggjer på «Muckle Flugga» henta frå Wikipeida på engelsk 13. mai 2007.
Galla

**Galla** kan visa til:

* **[[gallaer]]**, ei hamittisk folkegruppe frå Aust-Afrika
* **[[gallafest]]**, ei høgtideleg tilstelling
* **[[gallaantrekk]]**, fastsette klede som høver til gallafest
Noss

**Noss**, eller **Isle of Noss**, er ei lita øy i Shetlandsøyane i Skottland. Ho er skild frå Bressay av det smale Nossundet (engelsk: Noss Sound). Noss har vore naturreservat sidan 1955 og tener òg som sauebeite. I sesongen driv naturreservatforvaltarane ei båtrute mellom Bressay og Noss.

I 1851 budde det 20 personar på Noss, men sidan 1939 har det ikkje vore fastbuande på øya.

Den viktigaste busetnaden på øya låg ved landingsplassen Gungstie vest på øya. Gungstie vart bygd opp i 1670-åra og vert i dag nytta av naturreservatforvaltarane som er på øya om sommaren. Ein annan busetnad heitte Setter og låg søraust på øya. Setter var busett til 1870-åra og ligg i dag unytta og forfallen.

På Noss er det eit senter for folk som vitjar øya. Andre stader å vitje på øya er Pony Pund som er bygd for å avle fram Shetlandsponniar, øya Holm of Noss og klippa Noup. 

Sandsteinsklippene på Noss har erodert slik at dei har fått hyller som er som laga for reirplassar for havsule, lundefugl, lomvi, toppskarv, krykkje, alke, havhest og storjo. Oter vert ofte sett rundt øya.

## Galleri

Fil:Noss Noup of Noss Noss Head.jpg|Noup of Noss og Noss Head
Fil:Noss Pundsgeo.jpg|Pundsgeo
Fil:Noss North Croo Building.jpg


## Bakgrunnsstoff
* «Isle of Noss» frå Gazetteer for Scotland

Denne artikkelen byggjer på «Noss» henta frå Wikipedia på engelsk 13. mai 2007.
Midi-Pyrénées

**Midi-Pyrénées** (oksitansk *Miègjorn-Pirenèus* og *Mieidia-Pirenèus*) er ein tidlegare administrativ region i Frankrike. Han var den største regionen i den europeiske delen av Frankrike, større enn Nederland og Danmark. I 2010 hadde regionen i underkant av 3 millionar innbyggjarar. Regionane Languedoc-Roussillon og Midi-Pyrénées blei den 1. januar 2016 slått saman til en ny region med det mellombelse namnet Languedoc-Roussillon-Midi-Pyrénées. Det blei føreslått å kalla den nye regionen Occitanie etter det gamle Oksitania,  og dette namnet blei seinare tatt i bruk.
## Namn

Midi-Pyrénées har ikkje tidlegare vore eit historisk eller geografisk område, og er ein av dei franske regionane som vart kunstig oppretta seint på 1900-talet for å støtte opp om hovudstaden, Toulouse. Eit anna døme på dette er regionen Rhône-Alpes, som vart oppretta for å støtte opp om Lyon.

Namnet på den nye regionen vart vald av den franske staten utan referanse til dei historiske provinsane (som det har vore svært mange av i regionen), og var berre basert på geografi: **Midi** (t.d. «sørlege regionar» sett frå Paris) - **Pyrénées** (Pyreneane, som er den sørlege grensa for regionen). 

## Byar
* Albi
* Auch
* Blagnac
* Cahors
* Castres
* Colomiers
* Millau
* Montauban
* Muret
* Rodez
* Tarbes
* Toulouse
* Tournefeuille

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Out Skerries

**Out Skerries** (av norrønt *Ut sker*) er ei øygruppe tilhøyrande Shetland i Skottland.

Somme tider vert øyene kalla **Outer Skerries** eller berre **Skerries** (sjølv om det kan føre til samanblanding med Ve Skerries). 
Out Skerries ligg om lag sju kilometer nordaustom Whalsay og er den austlegaste delen av Skottland. 
Øyene ligg ca 320 kilometer frå Noreg, om lag på høgd med Ågotnes på Sotra.
Out Skerries har ferjesamband med Vidlin og Lerwick på Mainland og flysamband med Tingwall. 
Øygruppa har vore folkesett minst sidan vikingtida, truleg lenger.

Hovudøyene er Housay, Bruray og Grunay. 
Dei er alle små, det samla arealet for øyene er 4&nbsp;km². 
Folketalet for øyene er 76. 
Det er bru mellom dei to fyrstnemde øyene, og det er berre på dei det bur folk. 
Out Skerries har barne- og ungdomsskule, to butikkar, ein fiskeforedlingsfabrikk, ei flystripe og kyrkje. 
Ungdomsskulen er den minste i landet, i 2004 hadde han berre to elevar. 
Hovudnæringsvegen på øyene er fiskeria.

## Øyene
### Housay
Housay er den største av øyene og ligg lengst vest. 
På øya ligg den naturlege hamna West Voe, kyrkja på øyene, Out Skerries Church, og ein butikk med postkontor. 
I 2001 budde det 50 personar på øya. 
Frå Housay går det bru til Bruray. 
I sundet North Mouth er det fiskeoppdrettsanlegg og båtplassar.

### Bruray
Bruray er den nest største av øyene og ligg like austom Housay. 
På Bruray ligg hovudhamna, skulen, den andre av butikkane og flystripa. 
Det høgaste punktet på Out Skerries ligg på Brurey, 53 moh. 
I 2001 budde det 26 personar på øya.

### Grunay
Grunay er den minste av hovudøyene. 
På øya ligg huset der fyrvaktaren til fyret på Bound Skerry budde tidlegare. 
Då fyret vart automatisert og avfolka i 1972 vart huset fråflytt. 
Opp til då var Grunay den austlegaste av dei busette øyene i Skottland. 
(Grunay må ikkje forvekslast med Gruney, som er ei anna lita shetlandsk øy.)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Out Skerries|Out Skerries]]» frå ,  den 14. mai 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
*Dey, Joan: *Out Skerries - an Island Community* ISBN 0-900662-74-3
Open mellomtenar

Ein **open mellomtenar** (eller **proxy**) er ein mellomtenar som tilgangsvern og difor kan nyttast av alle internettbrukarar. Generelt sett skal ein mellomtenar lagre og vidaresende DNS-førespurnadar frå brukarar av ei nettverksgruppe, ein open mellomtenar vil derimot late kven som helst nytte denne vidaresendingstenesta.

Ved å bruke anonyme opne mellomtenarar kan ein brukar skjule IP-adressa si frå omverda. Opne mellomtenarar vert difor mykje nytta til å gjere skadeverk eller handlingar som bryt lova. Mange ser difor på opne mellomtenarar som eit problem. På den andre sida kan opne mellomtenarar nyttast til å omgå lands eller organisasjonars sensur av Internett. Kina er eit døme på land som i dag driv sensur av internettenester.
Pays de la Loire

**Pays de la Loire** er ein region i Frankrike. Han er ein av regionane som vart oppretta seint på 1900-talet for å støtte opp om hovudstaden Nantes, ein såkalla *métropoles d'équilibre* ('likevektsmetropol') til Paris. Andre døme på slike «kunstig oppretta» regionar som Rhône-Alpes, som vart oppretta for å støtte opp om Lyon.

Namnet på regionen vart valt av den franske staten. Det er ikkje basert på historiske namn, men reint geografiske referansar. «Pays» kan tyda 'land') og «de la Loire» kan tyda 'av (elva) Loire'. Dei fleste av dei vidkjende slotta i Loiredalen ligg derimot i regionen Centre, og ikkje i Pays de la Loire, trass i det forvirrande namnet. 

## Byar
* Angers
* Cholet
* La Roche-sur-Yon
* Laval
* Le Mans
* Nantes
* Rezé
* Saint-Herblain
* Saint-Nazaire
* Saumur

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Kopimaskin

Ein **kopimaskin** er eit kontormaskin som lager papirkopiar av dokument, bøker og andre kjelder. Den vanlegaste forma for kopimaskin i dag bruker *xerografi*, ein tørr kopieringsprosess som kopierer ved hjelp av elektrisitet og varme. Mindre utbreidde kopimaskinar kan bruka blekk.

I xerografi sender ein eit kraftig lys mot det som skal kopierast som så blir reflektert frå kvite, altså blanke, område til den trykkande trommelen. Denne har frå før ei negativ elektrisk lading som blir fjerna av lyset. Deretter blir det sprøyta fargepulver over trommelen som berre blir tiltrekt av dei ladde områda. Dette blir overført frå trommel til kopipapir, som blir varma opp for at fargestoffet skal festa seg.

## Sjå au
* stensil 

## Kjelder

* «Hvordan virker en kopimaskin?» på illustrertvitenskap.com
* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:da:Xerografi|Xerografi]]» frå ,  den 28. januar 2008.*
Skjerm

**Skjerm** viser til ei innretning som vernar noko (mot til dømes lyd eller innsyn), eller som viser fram noko (til dømes tekst eller bilete).

## Døme

* dataskjerm
* solskjerm
* vindskjerm
* lampeskjerm
* skjermbilete

## Sjå òg
* skjerm på ein blomsterstand
* skjermbrett
* skjermhue
* skjermplantefamilien
Turn

**Turn** er ein idrett som omfatter framføringar av ulike øvingar der utøvaren viser  styrke, balanse og kroppsmeistring, og at han er smidig og uthaldande. Ein kan utøva turn på bakken, gjerne på ei matte, eller i ulike apparat som bøyelhest og ringar.  *Konkurranseturn* eller apparatturn har i dag 6 øvingar for menn og 4 for kvinner.

Norges Gymnastikk- og Turnforbund omfattar utøvarar av gymnastikkhjul,  parkour, rytmisk gymnastikk, troppsgymnastikk og ulike og mosjons- og treningsaktivitetar for ulike evne- og aldersgrupper, medrekna paraidrett.

## Turnøvingar i konkurranseturn

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Nettstad for Norges Gymnastikk- og Turnforbund
Fotografi

**Fotografi** er ei biletegjengjeving av røynda på ei flate som er laga ved hjelp av optikk (i motsetnad til til dømes måleri eller teikning). Gjengjevinga kan vera monokromatisk (einsfarga, gjerne svart-kvit eller sepia) eller fleirfarga. 

Fotografering skjer ved at ein eksponerer ei lysfølsam overflate, for eksempel ein film eller ei lysfølsam brikke, gjennom eit sett med linser (fotoapparat). Sidan rundt 2000 har det også blitt vanleg med digitalfotografi, der ein tek bilete ved hjelp av ein elektronisk sensor.

## Sjå òg
* Daguerreotypi
* Fotografihistorie
* Fotograf
* Fargefotografi
* Fotoapparat
* Digitalfotografi
* Fotomanipulasjon
Ponni

**Ponni** er ein liten hest, i dag definert med mankehøgd til og med 148&nbsp;cm, men også meir generelt om små hestetypar. Ponniar blir ofte brukte som pakkhestar eller til å ri på. Det finst eigne ponnikonkurransar der ryttarane må vera 16 år eller yngre.

## Ponnirasar
Eit utval hesterasar som fell inn under definisjonen «ponni».
*Amerikansk shetlandsponni
*Australian pony
*Kaspisk hest
*Connemara
*Dalesponni
*Dartmoorponni
*Dülmenponni
*Exmoor ponni
*Falabella
*Fell ponni
*Gotlandsruss
*Hackney ponni
*Heckhest
*Highlandponni
*Islandshest
*Konik
*New Forest-ponni
*Pony of the Americas
*Shetlandsponni
*Welsh mountain ponni (seksjon A)
*Welsh ponni (seksjon B)
*Welsh ponni av Cob type (seksjon C)
*Welsh Cob (seksjon D)
*Hucul
*Quarter ponni

## Kjelder
Transilvania

**Transilvania** (rumensk *Ardeal*, eller *Transilvania*, ungarsk Erdély, tysk Siebenbürgen, serbisk *Трансилванија* (*Transilvanija*) eller *Ердељ* (*Erdelj*)) er ein historisk region i Sentral-Europa i den austlege halvdelen av Det karpatiske bekkenet i sentralt og vest i dagens Romania og dei austlegaste delane av Ungarn. Den historiske regionen grensa i aust og sør til Karpatane og i vest til Apusenifjella, men sidan 1919 har Transilvania òg omfatta delar av dei historiske regionane Crişana og Maramureş i nordvest og dei austlege områda av Banat som ligg i Romania.

Utanfor Romania er området ofte assosiert med romanen *[[Dracula]]*,, medan området i Romania og Ungarn er kjend for den vakre naturen i det karpatiske landskapet og den rike historia. 

## Historie
Området vart lagt under ungarske kongar på 1000-talet, og for å styrke stillinga si inviterte dei tyske nybyggjarar på 1100- og 1200-talet. Det var tre anerkjente «nasjonar» i området, ungararar, tyskarar (Siebenbürgen-saksarar) og szeklarar. Namnet Siebenbürgen skriv seg frå sju festingsbyar som dei tyske nybyggjarane grunnla. 

Området vart eit eige fyrstedøme under osmansk lensoverhøgd i 1541, etter det ungarske nederlaget i slaget ved Mohács, men i 1691 vart det eit habsburgsk kronland. I 1867, då personalunionen Austerrike-Ungarn vart oppretta, vart området formelt ein del av det habsburgske kongedømet Ungarn. Etter første verdskrig vart det derimot avstått til Romania. Ved tysk og italiensk mellomkomst vart ein del av provinsen igjen ungarsk i 1940, men etter 1945 vart dette området igjen avstått til Romania.

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Transylvania|Transylvania]]» frå , den 7. juli 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* *Historiebolken i artikkelen byggjer på «[[:nb:Transilvania|Transilvania]]» frå , den 7. juli 2008.*
Fair Isle

**Fair Isle** (av norrønt *Frjóey*) er ei øy som ligg om lag halvvegs mellom Shetland og Orknøyane. Ho er 4,8&nbsp;km lang og 2,4&nbsp;km brei og har eit areal på 5,61&nbsp;km². Øya ligg om lag 40&nbsp;km sørvest om Sumburgh Head på Shetland Mainland. Sjølv om Fair Isle ligg litt nærare North Ronaldsay på Orknøyane, høyrer ho administrativt inn under Shetland.

Dei fleste av dei om lag 70 innbyggjarane bur på småbruk (såkalla crofts) på den søre delen av øya, medan den nordre delen av øya er dekt av steinete lyngheier. Den vestre kysten er bratt med klipper som kan vere opp til 200 meter høge. Folketalet har gått jamt nedover frå om lag 400 rundt 1900. Ungane på Fair Isle får gå barneskulen heime på øya, men når dei skal ta til i ungdomsskulen må dei reise til Lerwick og gå på internatskule der. Fair Isle vantar restaurant og pub, men øya har ein landhandel, og det er ein bar i fugleobservatoriet ved North Haven.

Fair Isle har vore busett sidan bronsealderen og grunnlaget for busetnaden har vore det rike fisket i farvatna rundt. Mykje fugl er innom øya i flyttsesongane og ho huser eit permanent fugleobservatorium der ornitologar studerer fuglelivet. Mange sjeldne fugleartar har vorte funne på øya, og Fair Isle er truleg den beste plassen i Vest-Europa om ein vil sjå sky fuglar som tundrapiplerke, stripesongar og starrsongar.

Øya vart kjøpt av National Trust for Scotland i 1954. Seljaren var George Waterson, grunnleggjaren av fugleobservatoriet.

Fair Isle er kjend for strikkegenserane som vert laga på øya. Denne produksjonen er ei viktig inntektskjelde for kvinnene på øya.

Sidan 1982 har to tredelar av energien dei brukar på øya kome frå vindturbinar, medan resten kjem frå eit dieselaggregat.

På Ward Hill vart det under andre verdskrigen hastig sett opp ein radarstasjon av RAF. Ruinane kan enno sjåast. Ved staden ligg også restane etter eit styrta Heinkel He 111-fly.

20. august 1588 forliste flaggskipet til den spanske armadaen, «El Gran Grifón» i vika Stroms Heelor, noko som tvinga dei 300 sjømennene frå skuta til å bu hjå innbyggjarane på øya i seks veker. Skipsvraket vart funne att i 1970.

## Transport

* Frå Fair Isle Airport går det fly til Lerwick (Tingwall Airport). Det er òg ei sommarrute til Sumburgh sør på Shetland Mainland. 
* Postbåten «Good Shepherd IV» går mellom Fair Isle og Grutness på Shetland Mainland.

## Kjelder

* Denne artikkelen byggjer på «Fair Isle» henta frå Wikipedia på engelsk 14. mai 2007.

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Fair Isle
* Nettstaden til Fair Isle fugleobservatorium
Skarre-r

**Skarre-r** er ein guttural uttalevariant av bokstaven *[[r]]* som innan norsk er karakteristisk for dialektar på Sør- og Vestlandet. Lyden blir laga ved at drøvelen (uvula) vibrerer mot den bakerste delen av ganen (dorsum). I fonetikken blir skarre-r kalla ein **dorso-uvular [[vibrant]]**, og fonetisk høyrer lyden til approksimantane. 

Språk der skarre-r er utbreidd er dansk, tysk, nederlandsk, fransk, og hebraisk. I tillegg finn ein lyden i mindre utbreidde dialektar av svensk, italiensk og portugisisk.

## Utbreiing
Sjølv om skarre-r er lettare å seia for småbarn, er han mindre utbreidd på verdsbasis enn rulle-r. I Noreg dukka han truleg først opp på 1700-talet, etter påverknad frå dansk uttale, i byar som Bergen og Kristiansand. Skarre-r-en er i dag på rask frammarsj på Vestlandet, medan den tradisjonelle rulle-r-en er på vikande front.

## Bakgrunnsstoff
* Apollon: Skarre-r på frammarsj  Vitja 19. februar 2010
* Forskning.no: Kur mot skarre-r?  Vitja 19. februar 2010
Motorsport

**Motorsport** er all sport som involverer motoriserte køyretøy. Døme på motorsport er:

* Formel 1
* Rally
* Dragracing
* Speedway
* Motocross

I Noreg vert motorsport styrt av to forbund. Norges Bilsportforbund for bilsport, og Norges Motorsportsforbund for anna motorsport.

## Bakgrunnsstoff
Arctic Monkeys

**Arctic Monkeys** er eit indierockeband frå Sheffield i England som blei danna i 2002. Medlemmene er Alex Turner på vokal og gitar og Jamie Cook på gitar, som grunnla gruppa, Matthew Helders på trommer og Nick O'Malley på bass (overtok etter Andy Nicholson).

Etter å ha bygd opp ein lojal fanbase ved å spela konsertar og legga ut demoar på nettet, fekk bandet kontrakt med Domino Records i 2005. Hausten 2005 blei Arctic Monkeys — mykje takka vere musikkmagasinet NME — ein «hype» i England utan å ha gjeve ut eitt album. Singelen «I Bet You Look Good On The Dancefloor» kom i slutten av oktober og gjekk rett til førsteplassen på dei britiske singellistene. I januar 2006 kom albumet *Whatever People Say I Am, That's What I'm Not*, som blei det raskast seljande debutalbumet i Storbritannia nokonsinne. Det andre albumet til gruppa, *Favourite Worst Nightmare*, kom ut i april 2007.

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Prefektur i Frankrike

Eit **prefektur** (fransk *préfecture*) i Frankrike kan vere: 
**Chef-lieu de département*, administrasjonsenteret eller hovudstaden i eit departement. 
**Chef-lieu de région*, administrasjonssenteret i ein region
*Rettskretsen til eit *préfecture*.
*Den offisielle bustaden eller hovudkvarteret til ein *[[Prefekt i Frankrike|préfet]]*.

## Rolla til prefektur i departement
Det er 100 *préfecture* i Frankrike, eit for kvart departement. Øvste leiar er ein *[[Prefekt i Frankrike|préfet]]*. Prefekturet er ein administrasjon som høyrer til det franske innanriksdepartementet, og har derfor ansvaret for å levere ut legitimasjonskort, førarkort, pass, arbeids- og opphaldstillatelse for utlendingar, registrering av køyretøy, registrering av foreiningar, og styret av politi og brannstell.

Prefektet representerer den nasjonale regjeringa på eit lokalt nivå, og utøver på den måten makta  som er grunnlovsmessig tillagt den nasjonale regjeringa.

## Inndeling av departementet
Departementa er delt inn i arrondissement, som igjen er delt inn i kantonar. *Chef-lieu d'arrondissement* er underprefektur eller *sous-préfecture*. Personen som er øvste leiar vert kalla *sous-préfet*. Kantonane har relativt få oppgåver, og den viktigaste er den lokale organiseringa av val (kantonar fungerer som valkretsar).
Underprefektur i Frankrike

**Underprefektur** (fransk *sous-préfecture*) er den administrative byen i eit arrondissement i Frankrike, som ikkje inneheld prefekturet for departementet han ligg i. Underprefektur er òg namnet på bygningen som husar det administrative hovudkvarteret for arrondissementet.
Arrondissement i Frankrike

Eit **arrondissement** er ein administrativ inndeling av departementa i Frankrike. Dei 100 departementa i Frankrike er delt inn i 342 arrondissement. 

Hovudstaden eller det administrative senteret i eit arrondissement vert kalla underprefektur. Når eit arrondissement inneheld prefekturet (hovudstaden) til departementet, så er prefekturet òg hovudstaden i arrondissementet, og fungerer som både prefektur og underprefektur. 

Arrondissementa er vidare delt inn i kantonar og kommunar. 

## Rolle
Administrasjonen av eit arrondissement vert halde av ein underprefekt (fransk *sous-préfet*), som assisterer prefekten i departementet. 

I motsetnad til franske regionar, departement og kommunar, har ikkje arrondissementa status som ein juridisk eining i offentleg rett. I tillegg vert heller ikkje leiarane av arrondissementa vald av innbyggjarane, men utpeikt av den franske presidenten. 

## Statistikk
Dei fleste departementa har berre tre eller fire arrondissement. Departementet Paris og Territoire de Belfort har berre ein, medan Moselle har ni.
Kantonar i Frankrike

Ein **kanton** i **Frankrike** er ein administrativ inndeling av arrondissementa og departementa i landet. Dei består ofte av fleire kommunar.

Dei 100 departementa og 329 arrondissementa i Frankrike er vidare delt inn i 3&nbsp;879 kantonar. 

## Rolle og administrasjon
Rolla til ein kanton er hovudsakleg å lage eit rammeverk for regionale val. Kvar kanton vel ein person til å representere seg ved *[[conseil général]] du département* — eller hovudstyret for *departmentet*, som er den grunnleggande administrative inndelinga av Frankrike. 

I urbane område kan ein enkelt kommune bestå av fleire kantonar. På same måte kan eit kanton i landbruksområde bestå av fleire mindre kommunar. I slike tilfelle er *[[gendarmerie]]*-hovudkvarteret ofte plassert i den viktigaste byen (*[[chef-lieu]]*) i kantonen, sjølv om det finst unntak. 

Dei tjue arrondissementa i Paris vert stundom rekna som kantonar, sjølv om dei ikkje har valmessige funksjonar. 

Kantonar dannar òg rettsdisitrikt, som sete for *[[Tribunaux d'instance]]* eller «første rettsinstans». 

## Historie
Kantonane vart oppretta i 1790 samtidig med departementa. 

## Statistikk
Talet på kantonar varierer frå departement til departement. Territoire de Belfort har til dømes 15, medan Nord har 79.
Transamerikapyramiden

**Transamerikapyramiden** (engelsk **The Transamerica Pyramid**) er den høgste og lettast gjenkjennelege skyskraparen i San Francisco. Bygget er 260 meter høgt, har 48 etasjar og huser butikkar og kontorlokale. Oppføringa byrja i 1969 og var ferdig i 1972. Arkitekt for bygget var William L. Pereira.

Transamerikapyramiden er i dag på 88. plass på lista over dei høgaste bygningane i verda.

## Andre nettstader
* Nettstaden til The Pyramid Center

## Fotnotar
Président du conseil général

**Président du conseil général**, fransk for *President i hovudstyret*, er ein lokalt vald leiar for Hovudstyret i eit departement i Frankrike. Stillinga vert vald av styremedlemmane, og visst det er uavgjort vert den eldste medlemen vald. 

Président du conseil général har politisk makt, og ansvarsområda er mellom anna:  
* Vere formann for styresmaktene i departementet
* Klargjere og utføre avgjerslene til styret. 
* Samle inn pengar og avgjere kva dei skal brukast til
* Representere departementet i rettssaker.
Bourg-en-Bresse

**Bourg-en-Bresse** (*Bôrg* på frankoprovensalsk språk) er ein by og kommune aust i Frankrike. Han er *[[préfecture]]* (administrasjonsstad) i departementet Ain, og var tidlegare hovudstad i den franske provinsen Bresse. Han ligg 60 km nordaust for Lyon, og har like over 40&nbsp;000 innbyggjarar (kalla *burgiennes* og *burgiens*), medan storbyområdet har over 100&nbsp;000. 

## Geografi

Bourg-en-Bresse ligg ved den vestlege foten av Jurafjella, ved den venstre breidda til elva Reyssouze, ei sideelv til Saône. Han ligg 60 km nordaust for Lyon og 50 km frå Lons-le-Saunier.

## Historie

Ein har oppdaga restar av romarane ved Bourg, men ein kjenner lite til den tidlege historia til byen. Byen vart ein fri by i 1250, og vart på byrjinga av 1400-talet vald av hertugane av Savoie som hovudstad i provinsen Bresse. I 1535 vart byen ein del av Frankrike, men vart gjeve tilbake til Hertug Philibert Emmanuel, som seinare bygde ein sterk festning som motstod ei seks månadar lang omleiring av Henrik IV sine soldatar. Byen vart til slutt fransk i 1601. I 1814 gjorde innbyggjarane motstand mot austerrikarane, som plyndra byen. 

## Økonomi

Hovudnæringa til byen er handel med jernvarer, mineralvatn, talg, såpe og pottemakarvarer. Det ligg ei mølle og eit bryggeri i byen, og det vert òg handla mykje med korn, kveg og fjørfe.

## Bakgrunnsstoff
Belley

**Belley** er ein liten by og kommune i Frankrike. Han ligg i departementet Ain i Auvergne-Rhône-Alpes. Han var tidlegare hovudstad i regionen Bugey, og er i dag *[[sous-préfecture]]* i arrondissementet Belley. Byen har i underkant av 10&nbsp;000 innbyggjarar. 

## Historie
Belley var fødestad for Jean-Anthelme Brillat-Savarin, som er kjend for ordtaket «Fortel meg kva du et og eg skal fortelje deg kven du er». 

## Økonomi
Byen er kjend for osten sin, la Tome de Belley, òg kalla Chevret eller framleis «Le pave d'Affinois». Her ligg ei stor produksjonsgruppe for Volvo.

## Bakgrunnsstoff

*
Gex

**Gex** er ein liten by og kommune i aust i Frankrike. Han ligg i departementet Ain, berre 5&nbsp;km frå grensa til Sveits og 16&nbsp;km frå Genève. Han er ein av tre *[[sous-préfecture]]* i Ain.

## Historie
Byen gav namnet sitt til Pays de Gex, som i løpet av tidene har høyrt til både Frankrike, Sveits og Hertugdømet Savoie.

Med Freden i Wien i 1815 vart Gex plassert i tollregionen til Sveits og nøytralisert. Resolusjonen som omhandla Pays de Gex vart annullert av artikkel 435 i Versaillestraktaten. I november 1923 flytta Frankrike tollkontoret sitt til Gex, og saka kom opp føre Den faste domstolen for mellomfolkeleg rettspleie, som avgjorde til fordel for Sveits. Eit kompromiss vart gjort i 1932.

Historisk har innbyggjarane i byen snakka ein dialekt av frankoprovensalsk.
Nantua

**Nantua** er ein landsby og kommune i Frankrike. Han ligg i departementet Ain der han òg er *[[sous-préfecture]]*, og har om lag 4&nbsp;000 innbyggjarar. 

## Historie
Boniface av Savoie var klosterforstandar i Nantua frå 1232 til 1253.

## Bakgrunnsstoff
* Turistkontoret i Nantua
Rubens Barrichello

**Rubens Gonçalves Barrichello** () er ein brasiliansk formel 1-førar. Då Michael Schumacher gav seg i 2006, vart Barichello den formel 1-føraren med mest erfaring i startfeltet og den einaste gjenverande formel 1-føraren som har køyrt mot Ayrton Senna. Frå 2006 sesongen har Barichello køyrt for Honda Racing.

## Historie
### Ungdom
Barichello var eit særs lovande talent som ung og vann fem go-kart-titlar i Brasil før han reiste til Europa for å køyre Fomel Lotus i 1990. I hans første år i serien vann han meisterskapen, noko han gjentok alt året etter i Formel 3, då han slo ein ung brite med namnet David Coulthard. Alt som 19-åring var han i nærleiken av å komme med i Formel 1-sirkuset, men valde Formel 3000 i staden. Her vart det ingen tittel, men ein solid tredjeplass gjorde at han kom inn på Formel 1-laget Jordan for 1993 sesongen.

### Formel 1
 

Barrichello har køyrt formel 1 sidan 1993. Seks sesongar køyrte han for Ferrari og var då stallkamerat med Michael Schumacher som var førsteførar. Dette førte til at Barrichello ofte hamna bak. Barrichello har vunne nokre få laup men han har oftare passert mål som nummer to eller tre. Likevel var det Rubens Barrichello som vann det første formel 1-laupet i Kina året 2004. 

Sesongen 2004 enda Barrichello som nummer to samanlagt etter stallkameraten Michael Schumacher. Sesongen 2005, som var deira siste sesong saman i Ferrari, enda Schumacher på ein tredjeplass medan brasilianaren kom på åttande plass. 

Barrichello køyrte for Honda i 2007-sesongen.
## Bakgrunnsstoff

* Offisiell heimeside
Rumensk leu

**Rumensk leu** (leu, fleirtal: lei) har vore mynteininga i Romania sidan 1867. Ein Rumensk leu er inndelt i 100 *bani* (eintal: *ban*).
Lewis Hamilton

**Lewis Carl Hamilton** () er ein engelsk formel 1-førar. Hamilton debuterte i formel 1 i 2007-sesongen for laget Vodafone McLaren Mercedes.

## Bakgrunnsstoff
*
Laon

**Laon** er ein by og kommune i Frankrike, og *[[préfecture]]* (administrasjonsstad) i departementet Aisne. Byen har om lag 25&nbsp;000 innbyggjarar. 

## Historie
Det åslendte området rundt Laon har alltid vore strategisk viktig. Rundt tida til Julius Cæsar låg det ein gallisk landsby her. Romarane erobra staden, bygde festningsverk, og klarte å motstå invasjonar frå frankarar, burgundarar, vandalar, alanarar og hunarar. På denne tida vart han kalla *Alaudanum* eller *Lugdunum Clavatum*.

Byen vart eit bispedøme på 400-talet, oppretta av den innfødde St. Remigius, erkebiskopen som døypte Klodvig I. 

Tidleg på 1100-talet, medan biskopen var ute på reise, prøvde innbyggjarane i byen å få kommunestatus, men biskopen kjøpte ei oppheving av dette av den franske kongen. Dette førte til opprør i byen, der bispepalasset vart sett i brann og biskopen og fleire av mennene hans vart drepen. Brann spreidde seg til domkyrkja som brann heilt ned. 

Fram til 1331 var byen meir eller mindre fri, før kommunestatusen igjen vart avskaffa. Under Hundreårskrigen vart byen erobra av burgundarane, som gav han opp til engelskmenna, før han vart teke tilbake av Frankrike etter Karl VII kom til makta. 

Under felttoget i 1814 prøvde Napoleon forgjeves å drive bort von Blücher frå byen under slaget ved Laon. 

I 1870 sprengde ein ingeniør opp eit kruttlager ved festninga idet tyske troppar gjekk inn i byen. Mange liv gjekk tapt, og katedralen og det gamle bispepalasset vart øydelagd. Under den franske revolusjonen mista Laon statusen som bispedøme.

## Bakgrunnsstoff
Rulle-r

**Rulle-r** eller *alveolar trill* er ein konsonantlyd bruka i somme talemål, mellom dei russisk, spansk, italiensk, og finsk. Symbolet i det internasjonale fonetiske alfabetet IPA som representerer denne lyden er r. Han blir meir uformelt kalla rulle-r. 

I Noreg finst denne typen r mest på Vestlandet nord for Bergen, til og med Sunnmøre. Frå og med Romsdal blir han avløyst av eittslags-r (r-flap). På Sørvest- og Sørlandet brukar dei skarre-r.
Château-Thierry

**Château-Thierry** er ein by og kommune nordaust i Frankrike, om lag 100&nbsp;km nordaust for Paris ved elva Marne. Han er og *[[sous-préfecture]]* i departementet Aisne i regionen Hauts-de-France. Byen har om lag 15&nbsp;000 innbyggjarar.

## Historie
Château-Thierry var åstad for to viktige slag. Det førte var slaget ved Château-Thierry i 1814 under Napoleonskrigane mellom Frankrike og Preussen, og det andre var slaget ved Château-Thierry i 1918 under den første verdskrigen mellom USA og Tyskland.

I 1918 vart sokkelen til den frykta Pariskanonen funne nær slottet i byen. Sjølve kanonen vart aldri funne.

## Bakgrunnsstoff

*
Vervins

**Vervins** er ein kommune nordaust i Frankrike, og *[[sous-préfecture]]* i departementet Aisne. Kommunen har om lag 2&nbsp;500 innbyggjarar. 

## Bakgrunnsstoff
Eittslags-r

**Eittslags-r**, **flikk**, **r-flap** eller **alveolar flap** er ein konsonantlyd bruka i somme talemål. Symbolet i det internasjonale fonetiske alfabetet IPA er ein «krok-r» ().

Lyden blir laga med ei enkelt muskelsamantrekning slik at ein artikulator slår mot den andre, det vil seie tunga slår attover mot alveola (i motsetning til «tjukk l», der slaget er attanfrå og fram). Lyden er stemt. 

Denne lyden finst mellom anna i somme samanhengar i spansk, portugisisk og albansk. 

I Noreg er dette den typiske r-lyden i Romsdal og på Nordmøre, i Trøndelag, i Nord-Noreg og på Austlandet. Frå Sunnmøre til Bergen om lag har dei derimot rulle-r (som i skotsk engelsk), og frå og med Bergen og sørover har dei skarre-r (som i Danmark, Tyskland, Frankrike, osv).
Jenson Button

Jenson Alexander Lyons Button () er ein engelsk formel 1-køyrar. Han køyrer for Honda Racing.

## Bakgrunnsstoff
*
Damon Hill

**Damon Graham Devereux Hill** () er ein tidlegare engelsk formel 1-sjåfør. Han vart verdsmeister i 1996, og er søn åt den dobbelte verdsmeisteren Graham Hill.

## Bakgrunnsstoff
Allier

**Allier** (oksitansk *Alèir*) er eit departement sør i sentrale område av Frankrike kalla opp etter elva med same namn. 

## Historie
Allier er ein av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta under den franske revolusjonen den 4. mars 1790. Han vart danna frå delar av dei tidlegare provinsane Auvergne og Bourbonnais.

I 1940 valde Philippe Pétain og Vichy-regimet byen Vichy som hovudstad. 

## Geografi
Departementet ligg i regionen Auvergne og er omringa av dei franske departementa Cher, Nièvre, Saône-et-Loire, Loire, Puy-de-Dôme og Creuse.

Følgjande elvar renn gjennom Allier: 
* Allier
* Loire
* Cher
* Besbre
* Sioule

## Økonomi
Allier er det mest produktive jordbruksområdet i Auvergne. Vichy har lenge vore kjend for vatnet sitt, som vert eksportert til heile verda. 

## Demografi
Montluçon, Vichy og Moulins er dei største byane. Resten av departementet består av mindre byar, hovudsakleg langs elvane. Departementet er generelt tynt folkesett. Folkesetnaden auka fram til slutten av 1800-talet på grunn av vekst i industrien i Montluçon og Moulins og utviklinga av varmekjeldene i Vichy. På denne tida hadde departementet over 420&nbsp;000 innbyggjarar. Etter tap under den første verdskrigen stagnerte folkeveksten, bortsett frå ei lita auke i 1960-åra. Sidan den gong har folketalet minka litt frå 386&nbsp;533 i 1968 til 344&nbsp;721 i 1999.

## Bakgrunnsstoff

*
Moulins

**Moulins** er ein by og kommune sentralt i Frankrike, og *[[préfecture]]* (administrasjonsstad) i departementet Allier. Byen har litt over 20&nbsp;000 innbyggjarar. 

## Historie
Før den franske revolusjonen var Moulins hovudstad i den tidlegare provinsen Bourbonnais og sete for hertugane i Bourbon. Dei skriftlege kjeldene om byen går heilt tilbake til 990. I 1232 gav Archambaud VIII ein forhandlarrettsavtale til innbyggjarane i byen. Byen vart enno viktigare i 1327 då Karl IV gjorde Louis I de Clermont til hertug av Bourbon. Louis eller den seinare Peter II, Hertug av Bourbon og Auvergne flytta hovudstaden i provinsen frå Bourbon-l'Archambault til Moulins.

I februar 1566 gav byen namn til **edikitet i Moulins**, ein viktig kongeleg avgjersle som omhandla administrasjon av rettslege, føydale og kyrkjelege privilegium.

## Transport
Montbeugny flyplass er ein liten flyplass nær Moulins. 

## Bakgrunnsstoff
* Lokal turisme
* Bilete av domkyrkja i Moulins
Montluçon

**Montluçon** er ein by og kommune sentralt i Frankrike. Han er den største byen og *[[sous-préfecture]]* i departementet Allier. Byen har litt over 40&nbsp;000 innbyggjarar. 

Montluçon ligg ved elva Cher, 80 km sørvest for Moulins med Orléans-jernbanen. 

## Historie
Byen, som tidlegare var ein del av hertugdømet Bourbon, vart teken av engelskmenna i 1171, og av Filip Augustus i 1181. Engelskmenna vart slått utanfor bymuren på 1300-talet.

## Bakgrunnsstoff
Alpes-de-Haute-Provence

**Alpes-de-Haute-Provence** er eit departement søraust i Frankrike, som tidlegare var ein del av provinsen Provence. Departementet høyrer til regionen Provence-Alpes-Côte d'Azur

## Historie
Nord-de-Provence var ein av 83 opphavlege departement som vart oppretta den 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Han fekk det nye namnet Haute-Provence og Basses-Alpes.

8. desember 1793 vart departementet Vaucluse oppretta frå delar av departementa Bouches-du-Rhône, Drôme og Basses-Alpes. 13. april 1970 fekk departementet Basses-Alpes namnet Alpes-de-Haute-Provence.

## Geografi
Alpes-de-Haute-Provence er eit fjellområde med fjelltoppar over 2&nbsp;500 meter. Klimaet er svært tørt, men kunstig vatning gjer at ein likevel har ein rik fruktindustri. 

Departementet er omringa av dei franske departementa Hautes-Alpes, Alpes-Maritimes, Var, Vaucluse og Drôme, i tillegg til at det grensar til Italia.

Av elvar i departementet finn ein Durance, Verdon, Bléone, Ubaye, Var, Buëch, Jabron og Largue.

## Demografi
Innbyggjarar i dette departementet vert kalla *Bas-Alpins*.

Folksetnaden var ein gong jamnt fordelt over heile departementet, både i fjellområda og i jordbruksområda. Mot slutten av 1800-talet minka derimot folketalet på grunn av distriktsutflytting til byane. Folketalet fall frå om lag 150&nbsp;000 til 100&nbsp;000 etter den første verdskrigen. Det var ikkje før 1960 at folketalet igjen byrja å vekse, frå 84&nbsp;335 i 1968 til 139&nbsp;561 i 1999. Sjølv om folketalet er om lag som det var for hundre år sidan er fordelinga ei heilt anna. Folkesetnaden er no konsentrert i dei større byane, Manosque og Digne-les-Bains, og fjellområda er tynt folkesett. 

Arrondissementa Barcelonette og Castellane er dei to minst folkesette i Frankrike, og dei einaste med under 10&nbsp;000 innbyggjarar. Landsbyen Castellane er det minste *[[sous-préfecture]]* i Frankrike.

## Turisme
Dei vakre omgivnadane i departementet gjev grunnlag for mange aktivitetar og attraksjonar. Elleve landsbyar er utpeikt for sin spesielle arkitektur. Av attraksjonar finn ein: 
* Sisteron med sin gamle festning og smale gater. 
* Gorges du Verdon, Europa sitt svar på Grand Canyon
* Digne-les-Bains, ein by med varmekjelder
* Forcalquier
* Moustiers-Sainte-Marie, kjend for keramikk.

Om sommaren er det populært med luftsport i dei omliggande fjella, som seglflyging, hanggliding og paragliding. Området har òg svært mange skisenter opne om vinteren.

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell side 
* http://uk.alpes-haute-provence.com/  Nettsida til prefekturet]
* Detaljert informasjon
* Informasjon landsby for landsby
* Sisteron 
* Seglflyging i Sisteron
Forcalquier

**Forcalquier** er ein kommune søraust i Frankrike, og *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Alpes-de-Haute-Provence. Kommunen har litt over 4&nbsp;000 innbyggjarar. 

Landsbyen ligg mellom fjella Lure og Luberon, om lag 30 km sør for Sisteron og 10 km vest for elva Durance. I mellomalderen var byen hovudstad i Haute-Provence.
Castellane

**Castellane** er ein kommune søraust i Frankrike, og *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Alpes-de-Haute-Provence. Kommunen har berre 1&nbsp;500 innbyggjarar og er den minste staden som er *sous-préfecture* i Frankrike.
Barcelonnette

**Barcelonnette** (oksitansk *Barciloneta* eller *Barcilona*) er ein kommune søraust i Frankrike i Ubayedalen, og *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Alpes-de-Haute-Provence. Kommunen har nesten 3&nbsp;000 innbyggjarar. 

## Historie
Namnet på byen kjem frå Ramon Berenguer IV, greve av Barcelona og hertug av Provence, som grunnla byen i 1231. 

## Geografi og industri

Barcelonnette ligg i ein vid og svært frodig dal. Han ligg 1&nbsp;132 meter over havet ved den høgre breidda til elva Ubaye.

Hovudnæringa i byen er hovudsakleg turisme og eit skisenter. 

## Bakgrunnsstoff
Hautes-Alpes

**Hautes-Alpes** er eit departementet søraust i Frankrike kalla opp etter fjellkjeda Alpane. Departementet ligg i regionen Provence-Alpes-Côte d'Azur.

## Historie
Hautes-Alpes er ein av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta den 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Han består av dei franske provinsane Dauphiné og nordlege delar av Provence.

Napoleon reiste gjennom Gap då han kom attende for å krevje tilbake Frankrike etter å ha vore i eksil på Elba.

## Geografi
Departementet er omringa av følgjande franske departement: Alpes-de-Haute-Provence, Drôme, Isère og Savoie. I aust grensar departementet til Italia.

Hautes-Alpes ligg i Alpane og middelhøgda er over 1&nbsp;000 meter, og det høgaste punktet over 4&nbsp;000 meter. Det er berre tre større byar i departementet, Gap, Briançon og Embrun, som var *[[sous-préfectures]]* fram til 1926. 

Den høgaste kommune i heile Europa er landsbyen Saint-Véran. Gap og Briançon er høgaste préfecture og *sous-préfectures* i Frankrike. 

Følgjande elvar renn gjennom departementet: 
* Durance
* Buëch
* Drac
* Clarée
* Séveraisse

Durance er demma opp, noko som har danna den største kunstige innsjøen i Europa, Lac de Serre-Ponçon.

Queyras-dalen ligg i den austlege delen av departementet og vert av mange rekna som svært vakker.

## Demografi
Innbyggjarane i departementet vert kalla *Haut-Alpins*.

Fjellterrenget som dekkjer mykje av departemenet forklarar den tynne folkesetnaden, som opphavleg var om lag 120&nbsp;000. Det endra seg lite gjennom 1800-talet, men fall til om lag 85&nbsp;000 etter den første verdskrigen. Mykje på grunn av turisme har folketalet stige frå 87&nbsp;436 i 1962 til 121&nbsp;419 i 1999, hovudsakleg i byen Gap. 

## Turisme
Turistindustrien er stort sett avhengig av skisport om vinteren. Om sommaren trekk dei alpine omgivnadane og mange utandørsaktivitetar til seg mange turistar. Av aktivitetar finn ein segling, fjellturar, klatring og luftsport som seglflyging.

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettside
* Nettside for prefekturet
* Hovudstyret si nettside 
* Ein landsby i Dei franske Alpane bygd av Vauban
Fossmark

mini|Fossmark ved Sørfjorden, sett frå Osterøy

**Fossmark** er ein matrikkelgard i Vaksdal kommune, gardsnummer 19, som ligg på
austsida av Sørfjorden mellom bygdene Vaksdal i sør og Stanghelle i nord. Både E16 og Bergensbanen går gjennom garden, men jernbana har ikkje lenger stoppestad i Fossmark. Tidlegare hadde garden fire bruk i drift, i dag er det berre eitt av bruka som enno driv med sauer (i småskala). I Fossmark finn me ni befolka bustadhus, samt ein god del hytter/fritidsbustadar. Mest kjend ved staden er nok BKK sin kraftstasjon, Fossmark kraftverk. Fossmarkvassdraget vart utbygt i 1917, og er såleis det første kommunale kraftverket som vart bygt i det som no heiter Vaksdal kommune. Frå gamalt av var det også ein treskofabrikk her i Fossmark.

Folkemusikaren Johannes Olsson Fossmark var frå garden.
Shetland Mainland

**Mainland** er hovudøya på Shetland i Skottland. 
På øya ligg Lerwick, einaste burgh eller by på Shetland. Lerwick er knutepunkt for ferje- og flytrafikken på øygruppa. 

Øya er 969 km² og er med det den tredje største øya i Skottland, etter Lewis og Harris og Skye.

Mainland kan grovt delast i fire: 
* **South Mainland** er den delen av øya som ligg sørom Hellister (60° 14′N). Øya er her dels dekt av lyngheier og dels er jordbruksland. I dette området er det gjord fleire viktige arkeologiske funn. Lerwick ligg i South Mainland. 
* **Central Mainland** er den delen av øya som ligg mellom Hellister, Aith og Voe. Her er det jordbruksland og noko skog.
* **West Mainland** er den delen av øya som ligg vestom Aith (1° 23′ W).
* **North Mainland** er den delen av øya som ligg nordom Voe. Med til North Mainland høyrer den store halvøya Northmavine, som er knytt til resten av Mainland med det smale eidet Mavis Grind. Denne delen av øya har eit vilt landskap med klipper langs kysten og lyngheier i innlandet. På North Mainland ligg Sullom Voe som med oljeterminalen er er ein viktig arbeidsplass for folk på øya.

## Kjelder

*Denne artikkelen byggjer på «Shetland Mainland» henta frå Wikipeida på engelsk 14. mai 2007.