Berg-og-dal-bane

Ein **berg-og-dal-bane** er ein populær attraksjon utvikla for moroparkar. Den fyrste berg-og-dal-banen blei patentert allereie i 1885 av LaMarcus Adna Thompson. 

Berg-og-dal-banen er eit spor lagt etter spesielle mønster i oppover og nedoverbakke for å gje passasjerane ei kjensle av fart og spenning. Spora treng ikkje vere lagde i ei komplett sløyfe, sjølv om nokre entusiastar meiner at ein ekte berg-og-dal-bane skal vere det. Dei fleste berg-og-dal-banar har vogner for to, fire eller seks passasjerar i kvar, og somme stader er desse vognene kopla saman til tog.

## Tryggleik
Berg-og-dal-banar er meint å følast «farlege», men statistisk sett er dei veldig trygge. Det amerikanske Consumer Product Safety Commission melde at 134 moroparkgjester blei tekne til sjukehus i USA i 2001 som følgje av skader dei fekk på attraksjonar i slike parkar. I gjennomsnitt døyr to menneske per år. Ser ein dette i lys av at ca. 319 millionar menneske besøkte moroparkar i 2001 (ifølgje ei undersøking bestilt av moroparkselskapet Six Flags) er sjansane små for å bli alvorleg skada. Undersøkinga konkluderte med at sjansen er ein til ein og ein halv milliard for å omkomme som følgje av ein tur i ein berg-og-dal-bane. Skadetala for barnevogner, tyggegummi, golf og hagemøblar er høgare enn for attraksjonane i moroparkar. Det er større risiko for å bli skada i trafikken på veg til ein moropark enn i ein av attraksjonane i parken. Det er ikkje uvanleg at moroparkane betaler høgare forsikringspremie for karusellane enn for berg-og-dal-banane sine.

## Berg-og-dal-banerekordar
### Høgaste berg-og-dal-banar i stål
Dette er dei høgaste berg-og-dal-banane i stål med ei komplett sløyfe. Årstala i parentes indikerer når banen var den høgaste.

#*Kingda Ka* i *Six Flags Great Adventure*, New Jersey, USA, 139 m / 456 fot (mai 2005–nå)
#*Top Thrill Dragster* i *Cedar Point*, Ohio, USA, 128 m / 420 fot (mai 2003–mai 2005)
#*Steel Dragon 2000* i *Nagashima SpaLand*, Japan, 97 m / 318 fot (august 2000–mai 2003)
#*Millennium Force* i *Cedar Point*, Ohio, USA, 94.5 m / 310 fot (mai 2000–august 2000)
#*Intimidator 305* i *Kings Dominion*, Virginia, USA, 93 m / 305 fot
#*Thunder Dolphin* i *LaQua Korakuen Park*, Japan, 80 m / 263 fot
#*Fujiyama* i *Fuji-Q Highland*, Japan, 79 m / 259 fot

### Høgaste berg-og-dal-banar i tre
Dette er dei høgaste berg-og-dal-banene i tre med ei komplett sløyfe.

#*Son of Beast* i *Paramount's Kings Island*, Ohio, USA, 66 m / 218 fot med eit 65 meters fall. Denne banen har vore stengd sidan juni 2009.
#*Colossos* i *Heide-Park*, Tyskland, 60 m / 196 fot med eit 48 meters fall
#*T-Express* i *Everland*, Sør-Korea, 56 m / 184 fot med eit 46 meters fall
#*El Toro* i *Six Flags Great Adventure*, New Jersey, USA, 55 m / 181 fot med eit 53 meters fall
#*Rattler* i *Six Flags Fiesta Texas*, USA, 54 m / 179 fot med eit 38 meters fall
#*The Voyage* i *Holiday World*, Indiana, USA, 49 m / 163 fot med eit 47 meters fall

### Høgaste fall på ein berg-og-dal-bane av tre

#*Son of Beast* i *Paramount's Kings Island*, Ohio, USA, 65 m / 214 fot. Denne banen har vore stengd sidan juni 2009.
#*El Toro* i *Six Flags Great Adventure*, New Jersey, USA, 53 m / 176 fot
#*Colossos* i *Heide-Park*, Tyskland, 48 m / 159 fot  
#*Mean Streak* i *Cedar Point*, Ohio, USA, 47 m / 155 fot
#*The Voyage* i *Holiday World*, Indiana, USA, 47 m / 154 fot
#*T-Express* i *Everland*, Sør-Korea, 46 m / 150 fot

### Snøggaste berg-og-dal-banar
Dette er dei snøggaste berg-og-dal-banene i verda. Parantesane oppgjev når dei var snøggast.
#*Formula Rossa* i *Ferrari World Abu Dhabi*, Abu Dhabi, Dei sameinte arabiske emirata, 240&nbsp;km/t (nov 2010–nå) 
#*Ring°racer* i *Ring°werk/Nürburgring*, Tyskland, 217&nbsp;km/t. Banen stod ferdig, og skulle offisielt vore opna 15. august 2009, men grunna tekniske problem blei dette utsett til 2012. Banen rakk dermed aldri å bli verdas raskaste berg-og-dal-bane sidan den raskare Formula Rossa opna i 2010.
#*Kingda Ka* i *Six Flags Great Adventure*, New Jersey, USA, 206&nbsp;km/t  (mai 2005–nov 2010)
#*Top Thrill Dragster* i *Cedar Point*, Ohio, USA, 193&nbsp;km/t (mai 2003–mai 2005)
#*Dodonpa* at i *Fuji-Q Highland*, Japan, 172&nbsp;km/t (desember 2001–mai 2003)
#*Superman The Escape* i *Six Flags Magic Mountain*, California, USA, 161&nbsp;km/t (mars 1997–desember 2001)
#*Tower of Terror* i *Dreamworld*, Queensland, Australia, 161&nbsp;km/t (januar 1997-desember 2001)

### Lengste berg-og-dal-banar
#*Steel Dragon 2000* i *Nagashima Spaland*, Japan, 2479 m / 8133 fot
#*Ultimate* i *Lightwater Valley*, England.  2268 m / 7442 fot
#*Beast* i *Kings Island*, Ohio, USA.  2243 m / 7359 fot
#*Son of Beast* i *Kings Island*, Ohio, USA.  2143 m / 7032 fot. Denne banen har vore stengd sidan juni 2009.
#*Fujiyama* i *Fuji-Q Highland*, Japan.  2044 m / 6708 fot
#*Millennium Force* i *Cedar Point*, Ohio, USA. 2010 m / 6595 fot

### Banar med flest loopar
Det er til saman rundt 500 banar som har minst éin loop i verda. Til saman er det over 1400 loopar på verdas berg-og-dal-banar.
#*Colossus* i *Thorpe Park*, England. 10 loopar.
#*10 Inversion Roller Coaster* i *Chimelong Paradise*, Kina. 10 loopar.
#*Avalancha* i *Xetulul*, Guatemala. 8 loopar.
#*Dragon Khan* i *Port Aventura*, Salou, Spania. 8 loopar.
#*Flight of the Phoenix* i *Harborland Theme Park*, Kina. 8 loopar.
#*Monte Makaya* i *Terra Encantada*, Rio De Janeiro, Brasil. 8 loopar.

### Høgaste vertikale loop
#*Viper* i *Six Flags Magic Mountain*, California, USA, 42 m / 140 fot
#*Dominator* i *Geauga Lake & Wildwater Kingdom*, Ohio, USA, 41 m / 135 fot

### Talet berg-og-dal-banar i ein park
# *Six Flags Magic Mountain*, California, USA. 17 berg-og-dal-banar i drift.
# *Cedar Point*, Ohio, USA. 16 berg-og-dal-banar i drift.
# *Canada's Wonderland*, Ontario, Canada. 16 berg-og-dal-banar i drift.
# *Kings Dominion*, Virginia, USA. 14 berg-og-dal-banar i drift.
# *Kings Island*, Ohio, USA. 14 berg-og-dal-banar i drift.
# *Six Flags Great America*, California, USA. 13 berg-og-dal-banar i drift.
# *Six Flags Great Adeventure*, New Jersey, USA. 13 berg-og-dal-banar i drift.
# *Carowinds*, North Carolina, USA. 13 berg-og-dal-banar i drift.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Berg-og-dal-bane|Berg-og-dal-bane]]» frå ,  den 23. juli 2012.*  
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Roller coaster|Roller coaster]]» frå ,  den 23. juli 2012.*