Kaska

**Kaska** er eit språk i athabaskafamilien.  Det blir snakka i Canada, i dei sørvestre delane av Nordvestterritoria, dei søraustre delane av Yukon og den nordre delen av Britisk Columbia.  Kaska blir snakka i Fort Ware i Nordvestterritoria; Ross River og Watson Lake in Yukon og Dease Lake, Good Hope Lake, Lower Post, Fireside, og Muncho Lake i Britisk Columbia.  Watson Lake vart grunnlagt under andre verdskrigen då Alaska Highway vart opna i 1942.  Det er inga overdriving å seie at det var først då kaskasamfunnet verkeleg kom i kontakt med vesteuropeiske innvandrarar. Som eit resultat av dette var tok språkskifteprosessen frå kaska til engelsk til. Ein annan viktig faktor i språkskifteprosessen var internatskolane som vart etablert.

## Fonologi

### Konsonantar

### Vokalar
Kaska har eit vanleg femvokalsystem, med vokalane /a/, /e/, /i/, /o/, and /u/. Vokalane kan vere lang, kort og nasalisert, og dei kan ha ulik tonekontur (høg, fallande og stigande). Resultatet blir rundt 60 ulike vokallydar.

## Morfologi
Kaska er eit polysyntetisk språk. Det er eit SOV-språk. Verbet blir bøygd med prefiks, verbet har opptil ni prefiksposisjonar. Kaska har ikkje grammatisk genus.

### Setningar med berre eitt verb
Eittordssetningar består av eit verb er vanlege i kaska. Prefiksa i kaska blir delt opp i tre felt: disjunkte prefiks, konjunkte prefiks og verbtema. Jf.  O'Donnell sitt diagram over verbet i kaska.

#### Verbtema
Verbtemaet inneheld, verbstammen, som kjem rett etter ein av tre *klassifikatorar* (-h-, -l-, -d-), eller klassifikatoren kan mangle.

Verbet stor utan klassifikator viss det er eit intransitivt og/eller stativt verb.

Klassifikatoren *-h-*, kjend som  *ł* -klassifikator i athabaskalitteraturen, markerer transitivitet og/eller kausativitet. Viss verbet står i 1. person eintal (markert med prefiks s-) manglar -h-.

* etsén segan 'kjøtet er tørka'
* etsén se**h**gan 'han/ho tørka kjøt'

*-d-*klassifikatoren har ein litt meir kompleks funksjon: Han markerer benefaktive verb som viser til talaren, refleksive, resiproke og iterative (merka med prefikset *ne-*) verb, og passivar.

*-l-* klassifikatoren kombinerer funksjonane til *-d-* og *-h-* (*ł*) klassifikatorane.

#### Konjunkt
**Konjunktfeltet**, som er mellom disjunktprefiksa og verbtemaprefiksa, inneheld prefiks som fortel om subjekt, direkte objekt og modus og aspekt. Ved *subjektmarkering* skil kaska syntaktisk mellom "subjekt I" og "subjekt II" prefiks (subjekt II-prefiksa står i dei grå boksane til venstre i tabellen under.

Subjekt I-markørane står til slutt i konjunktfeltet, der subjekt II-markørane står først i konjunktfeltet.

Markeringa av direkte objektet står til høgre i tabellen. markeringa av tredje person singularis er avhengig av subjektet i setninga: Viss subjektet er første eller andre person, er ikkje objektet markert, men viss subjektet er trendje person blir tredjeposisjonsobjektet markert med *ye-*.

#### Disjunkt
**Disjunktfeltet** inneheld adberbiale og derivasjonelle prefiks, og det negative prefikse *dū-* og det **distributive fleirtalsprefikset**  *né-*, som sett subjekt som elles er dual (og i visse tilfelle eintalsobjekt) i fleirtal. Dette distributive prefikset markerer numerus på argumenta i setninga, viss dei ikkje er markert av subjekt- eller objektprefiksa, eller frå konteksten. Prerikset *ɬe-* markerer duale subjekt i i alle fall ei verbfrase: "å sitje." Postposisjonar, som *ts'i'-* ("til") og *yé-* ("om"), står også i disjunktfeltet, i lag med markørane for oblike objekt i tabellen under. 

### Rom, tid og aspekt
Kaska uttrykker tidsreferanse gjennom aspektmarkering, som i litteraturen blir kalla modus (*modes*) i litteraturen om athabaskaspråk. Desse prefiksa uttrykker imperfektive, perfektive og optative aspekt.

Det umarkerte *imperfektiv* uttrykker uavslutta handling.

*Perfektiv* modus (prefiks *n-*) fungerer stort sett i opposisjon til imperfektiv, og uttrykker avslutta handling.

Modus *optativ*  (prefiks *u-* i lag med suffiks *-í*) uttrykker urealisert og ønskt aktivitet.


## Syntaks
Viss setninga inneheld to uavhengige nomen er rekkjefølgja SOV.

# *eskie ayudeni ganehtan*
# eskie ayudeni ga-Ø-ne-h-tan
# gut jente på-3sg.subj.-mod/asp-klass-sjå
# "Guten såg på jenta"

Der berre eitt argument er synleg blir subjektet og objektet halde frå kvarandre med verbprefiks:

* eskie ganehtan ("Ho såg på guten")

# eskie **me**ganehtan
# gut **3sg.Obj**...
# "Guten såg på henne"

Leddsetningar er markert med eit suffiks *-i* eller *-í* som står foran den uavhengige setninga:

"Mens han åt såg han på oss."

# *etsedz*'i** gugā́nehtān''
# etsedz-**i** gugā́nehtān
# 3sg.eat-**[leddsetn]*' 3.sg.såg.på.oss

== Sosiolingvistisk situasjon ==
Med 300 talarar i 2011, reknar Ethnologue kaska som Status 7 (shifting).  Dei fleste talarane er over 55 trass i fire språksamfunn ([[Good Hope Lake]], [[Lower Post]], [[Watson Lake, Yukon|Watson Lake]] og [[Ross River, Yukon|Ross River]]) der språket er undervisningsfag i skolen.  Kaska-ungane blir likevel ikkje kaskatalarar, fordi foreldrane deira ikkje bruker kaska heime.  Kaskafolket ser likevel på språket som viktig, og arbeider med ulike aktivitetar for revitalisering.
== Kjelder ==



**Denne artikkelen bygger på «Kaska language» frå ,  den 21. april 2019.*  

== Bakgrunnsstoff ==

* [http://www.yukoncollege.yk.ca/ynlc/YNLCinfo/Kaska.html Yukon Native Language Center] 
* [http://kaska.arts.ubc.ca/ Kaska Language Website, University of British Columbia]
* [http://kaskadenacouncil.com Kaska Dena Council]
* [http://www.firstvoices.com/en/Liard-Kaska/welcome Kaska Welcome Page - First Voices]
* [https://web.archive.org/web/20131031075558/http://www.ynlc.ca/languages/ks/ks.html Yukon Native Language Centre] (arkivert nettstad)

; Litteratur 
* Kaska Tribal Council. *Guzāgi k'ū́gé': our language book : nouns : Kaska, Mountain Slavey and Sekani''. [Watson Lake, Yukon]: Kaska Tribal Council, 1997.