open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Klingon

**Klingon** er eit oppdikta språk som blir brukt av dei innfødde på ein framand planet i den amerikanske TV-serien *[[Star Trek]]*. Det har vorte teke i bruk av ein del entusiastar, som både skriv og talar språket.

Lyden av klingon blei først laga av James Doohan for *Star Trek: The Motion Picture*. Dei blei vidaretuvikla til eit eige språk av Marc Okrand i 1984. Han valde den sjeldne ordstillingstypen Objekt Verb Subjekt og brukte lydar frå amerikanske urfolkspråk for å få det til å høyrast så uvant og utanomjordisk som mogleg. Dette fokuset på det framande og ukjende skil det frå dei fleste andre planspråk, som er laga for å vera lette å læra og praktiske å bruka.

Fleire verk er blitt omsette til klingon, og det er laga ein eigen klingonsk wiki.

## Bakgrunnsstoff
* Klingon Wikia
* Klingon Language Institute
Gauder

**Gauder** er eit ord som kan brukast om ein luring eller ein flåkjeft. Det kom opphavleg frå nederlandsk.

«Gauder» vert òg nytta som skjellord i negativ betydning om en person med tølpersk eller uheldig personlegheit.

Gauder er òg eit tysk etternamn.

## Namneberarar
* Hartwig Gauder

## Kjelder
Kristen Nygaard

**Kristen Nygaard** () var ein norsk informatikar og politikar. Han vart fødd og døydde i Oslo. Saman med Ole-Johan Dahl fann han opp objektorientert programmering (OOP) på 1960-talet. Denne forma for programmering har påverka seinare programmeringsspråk.

Nygaard blei cand.real. med matematikk som hovudfag ved Universitetet i Oslo i 1956. Han var æresdoktor ved ei rekkje utanlandske universitet, og var kommandør av St. Olavs Orden.

Nygaard var kanskje mest kjend utanfor IT-miljøet som EU-motstandar. Han var leiar for Nei til EU fram mot folkerøystinga om EU-medlemsskap i 1994. 

## Bakgrunnsstoff
* Kristen Nygaard sin CV
* Kristen Nygaard bibliography 
* Arkiv av heimesida hans ved Institutt for informatikk, Universitetet i Oslo
Vigmostad

**Vigmostad** er ein tidlegare kommune i Vest-Agder fylke. Frå 1837 var Vigmostad ein del av Audnedal formannskapsdistrikt saman med Konsmo, Spangreid og Valle. 

I 1844 vart distriktet delt i Sør- og Nord-Audnedal kommunar. Vigmostad og Konsmo utgjorde Nord-Audnedal kommune. 

Vigmostad vart så sjølvstendig kommune frå 1910 til 1964. Frå 1. januar 1965 gjekk Vigmostad, Spangreid og Sør-Audnedal saman og danna den nye Lindesnes kommune.
Avisa Lindesnes

***Lindesnes Avis*** er ei avis som vert utgjeven i Mandal i Agder. Stadfesta nettoopplag var 6&nbsp;267 *(2010)*. Avisa vart skipa i 1889.

## Bakgrunnsstoff
* Lindesnes avis sin nettstad
Rjukan Arbeiderblad

**Rjukan Arbeiderblad** er ei avis som vert utgjeven i Tinn kommune i Telemark fylke. 

Hovudkontoret til avisa ligg på Rjukan. Avisa er den einaste dagsavisa i Noreg som ikkje har eiga nettutgåve.

## Opplagstal

## Kjelder
Bømlo-nytt

***BØMLO-nytt*** er ei nynorsk lokalavis som vert utgjeven på Bømlo i Vestland fylke. *BØMLO-Nytt* tek mål av seg til å vera lokalavis for Bømlo kommune i Sunnhordland. Avisa kjem ut kvar tysdag, torsdag og laurdag.

På 1990-talet hadde dei konkurranse frå BTB (Bømlo i Tekst og Bilde) som dei etter kvart kjøpte opp og la ned.

Stadfest opplag er 3&nbsp;301 (2010). Ansvarleg redaktør er Randi Olsen, som overtok etter Stein-Erik Ovesen 6. juni 2011.

Avisa vart grunnlagt av Else-Marie Ovesen, men er i dag eigd av mediehuset Sunnhordland.

## Opplagstal

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Fiskaren

***Fiskaren*** er ei avis som vert utgjeven i Bergen i Hordaland fylke. 

Avisa har hovudsakleg nyhende frå norsk fiskerinæring. *Fiskaren* er eigd av IntraFish Media AS.

## Opplagstal

## Bakgrunnsstoff
* Fiskaren 

## Kjelder
Lyse kloster

**Lyse kloster** eller **Lysekloster** er eit tidlegare kloster i Os i Bjørnafjorden kommune i Vestland. Det ligg 27&nbsp;km sør for Bergen på garden Lysekloster inst i Lysefjorden i Os i Hordaland fylke. Klosteret vart skipa i 1146 av munkar frå klosteret Fountains Abbey i England etter oppfordring av biskop Sigurd frå Bergen, og var det eldste cisterciensarklosteret i Noreg. Til liks med andre cisterciensarkloster, var klosteret vigsla til gudsmora Maria, himmeldronninga. Klosteret var i funksjon fram til 1536, då reformasjonen kom til Noreg.

Kloster hadde stor vyrdnad og velstand og alt i 1207 skipa dei eit systerkloster på Tautra. Mange av abbedane var drivande forretningsmenn og klosteret hadde eigne skip som dei reiste til England med for å drive handel. Klosteret hadde laksefiske i Oselva og ein eigen handelsgard på Stranda i Bergen. Særleg eigde klosteret mange jordegods i Sunnhordland

## Bygningar

Ruinane etter klosteranlegget kan gje eit bilete av korleis kyrkja og to av fløyene har vore utforma. Kyrkja er einskipa med to sidekapell på kvar side av koret. Innvendige mål i kyrkja er om lag 40&times;90 m. Ho har hatt fleire portalar som fortel om dei ulike funksjonane til klosteret. Ein portal leier frå skipet ut i det fri i vest. Ein andre portal gjekk ut til klostergangen. Ein tredje portal kan ha hatt samband til vestfløya der lekbrørne hadde tilhald. Ein fjerde portal gjekk frå koret til kyrkjegarden via nordre kapell. Ein femte portal førte til kapellet i sør og vidare opp nattrappa til munkane sin sovesal i overetasjen på austfløya.

Etter det tradisjonelle mønsteret låg kapittelsalen i austfløya, nærast kyrkja. To portalar frå krossgangen førte inn i det rikt utforma rommet. Rommet var den gongen overkvelva. Vidare kom det smale parlatoriet, før passasjen ut frå klostergarden til det som fanst av bygg utanfor sjølve anlegget. Frå gangen var det tilgjenge til det store rommet på enden av austfløya. Rommet kan ha vore dagrommet, arbeidsrommet til munkane.

Sørfløya er ikkje så enkel å tolka fordi restar etter fleire ombyggingar finst. Det kan vera ei rimeleg forklaring at det nærast dagrommet låg ei trapp som gjekk opp til overetasjen, og at klosteret sitt fengsel var plassert under trappa. Deretter kom det store refektoriet, og kjøkkenet. På den andre sida av kjøkkenet låg vanlegvis lekbrørne sin matsal, men her er det ikkje sikre spor.

Korleis ein vestfløy kan ha sett ut veit ein ikkje.

Klostergarden er nesten 20 m i kvadrat. Han har vore omgjeve av ei rik arkaderekke med rundbogeopningar og dobbeltstilte søyler som står på ein låg mur. Muren stammar frå siste halvdel av 1100-talet. Både den generelle utforminga og funksjonen til romma ser ut til å fylgja det tradisjonelle mønsteret for eit cisterciensarkloster. Dette gjeld òg ikonografien i kapitela som finst.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff

* NRK-program om Lyse kloster
*
### Litteratur
* Årboka til Foreningen til Norske Fortidsminnesmerkers Bevaring (1987)}}
Marsteinen

***Marsteinen*** er ei avis som vert utgjeven i Austevoll kommune i Vestland fylke. Avisa kjem ut ei gong for veka, kvar torsdag. Redaktør er Trond Hagenes.

Marsteinen er òg namnet på den vesle øya som Marstein fyr ligg på. 

## Opplagstal

## Sjå òg
* Marstein fyr

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Norge idag

***Norge IDAG*** er ei kristen vekeavis som vert utgjeven i Straume i Vestland fylke. Stadfest nettoopplag er 12&nbsp;222 (2002).

## Bakgrunnsstoff
*
Organisk sambinding

**Organiske sambindingar** er kjemiske sambindingar som er baserte på karbon. Dei fleste kjende kjemiske sambindingar er organiske. Slike sambindingar kan vera alifatiske eller aromatiske.

Organiske sambindingar vert delt i grupper etter kva funksjonelle grupper dei inneheld. Sambindingane får systematiske namn etter kor mange karbonatom og kva funksjonelle grupper dei inneheld. Mange av dei er viktige i biokjemien.

## Grupper av organiske sambindingar
* Aldehyd
* Alkaloid
* Alkoholar
* Amid
* Amin
* Esterar
* Eterar
* Hydrokarbon
* Karboksylsyrer
* Keton

## Bakgrunnsstoff
Fanaposten

***Fanaposten*** er ei avis som vert utgjeven på Nesttun i Vestland fylke.

*Fanaposten* er lokalavis for Fana bydel i Bergen kommune, tidlegare Fana kommune.

## Opplagstal

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
DagenMagazinet

**DagenMagazinet** er ei avis som vert utgjeven i Bergen i Vestland fylke. Avisa er ei samanslåing av avisene *Dagen* og *Magazinet*.

Avisa er kjend for å leggja vekt på kristendom, og ha eit konservativt syn på saker innan Den norske kyrkja. Avisa er òg kjend for å stø opp om Israel.

## Dagen
Johannes Lavik var fyrste redaktør for avisa Dagen, som kom ut første gong 20. august 1919. Arthur Berg vart seinare ein markant redaktør.

Ansvarleg redaktør er Odd Sverre Hove som avløyste Finn Jarle Sæle i 1999 etter ein heit redaktørstrid som enda med at Sæle braut med Dagen og skipa vekeavisa Norge idag.

## Magazinet
*Magazinet* var ei avis som kom ut ut tre gonger for veka. Hovudkontoret var i Oslo og redaktør i 2006 var Vebjørn Selbekk. Avisa hadde ein kristen-konservativ profil. Avisa har tilknyting til krinsen kring kyrkjelyden Levende Ord. Ei systeravis med same namn kom ut i Sverige i 1980- og 1990-åra, knytt til rørsla Livets Ord. Avisa si ideologiske målsetting er «å påvirke samfunnet ut fra et vekkelseskristent ståsted».

*Magazinet* vart særleg kjend etter at avisa den 9. januar 2006 sette på prent 12 karikaturteikningar av islam sin profet Muhammed. Teikningane vart først gjort offentlege av avisa *[[Jyllands-Posten]]* i Danmark. Mange muslimar kjende seg krenkte, og publiseringa førte til stor spenning mellom Noreg og muslimske leiarar, militante islamistar mellom anna i Midt-Austen, Iran, Afghanistan og Indonesia. Redaktøren mottok anonyme drapstrugsmål, det vart internasjonale protestar og demonstrasjonar, handelsboikott, nedbrenning av den norske ambassaden i Damaskus i Syria og åtak på dei norske styrkane i Afghanistan.

## Fusjon

I februar 2007 kjøpte avisa Dagen seg inn i Magazinet med 34 prosent. Dei utvikla frå mai eit felles laurdagsmagasin med Dagen som gjorde at avisa fekk ein heilt ny profil på laurdagane.

Seinare same året vart dei to avisene fusjonert, og frå 2. januar 2008 slo dei seg saman til éi avis; DagenMagazinet. Redaksjonen i Oslo vart avisa sitt Oslo-kontor då avisene realiserte samanslåinga. Redaktør i Magazinet, Vebjørn Selbekk vart samfunnsredaktør og sjefredaktørens vikar. Odd Sverre Hove heldt fram som sjefredaktør og Johannes Kleppa (også frå *Dagen*) som redaktør.

I 2010 trekte Odd Sverre Hove seg som redaktør, og Vebjørn Selbekk vart konstituert som ny sjefredaktør. Hove er framleis avismedarbeidar.

## Opplagstal

## Sjå òg
*Stille Stunder

## Kjelder

* Medieregisteret.no: Dagen  (Medietilsynet)

## Bakgrunnsstoff
* Dagen
* Dagen si historie
Ostringen

**Ostringen** er ei avis som vart utgjeven i Osterøy kommune i Vestland frå 1996 til 2007. 

## Opplagstal

## Kjelder
Raundalen

**Raundalen** er eit dalføre aust for Vossevangen i Vestland fylke. Dalføret strekkjer seg frå Urdland i vest til Upsete i aust. Bergensbanen går langs heile nordsida av Raundalen, forbi grendene Urdland, Skiple, Reimegrend og Mjølfjell. Raundalselvi er ei populær elv for rafting. Øykjafonn er det høgaste fjellet i dalføret med 1604 meter over havet.

Namnet kjem truleg frå norrønt språk. Ordet «hraun» som tyder «nakent fjell», noko som høver bra for ein del av fjella i dalstroket.

Namnet Raundalen vert òg nytta som eit etternamn. Av personar med Raundalen som etternamn kan nemnast psykologen Magne Raundalen.
Mary Shelley

**Mary Wollstonecraft Shelley** () var ein britisk forfattar som er mest kjend for boka *[[Frankenstein]]*.

Mary var fødd i London av Mary Wollstonecraft, som døydde då Mary var ti dagar gamal, og William Godwin. Etter at faren gifta seg på ny i 1801 levde Mary ofte hos pleieforeldra i Skottland. Allereie 10 år gamal skreiv ho si første bok.

I 1814 rømte ho heimanfrå (*History of a six weeks' tour*) med poeten Percy Bysshe Shelley, og i 1816 gifta dei seg etter at den første kona hans hadde teke livet sitt. Same året (*året utan sommar*) drog dei saman med Mary si søster Claire til Sveits for å treffe Lord Byron. I løpet av sommaren var dei ofte i lag nattetider i Byron sin Villa Diodati. I skummelt torevêr las dei grøssarar for kvarandre. Byron sin livlege, John Polidori, var òg med.

Inspirert av desse nattlege fantasiane i kombinasjon med bruk av opiat, oppstod tanken om at dei sjølve kunne skrive liknande forteljingar. Berre Mary Shelley og John Polidori kom lenger enn til utkast. I 1818, ho var då 19 år gamal, gav ho ut Frankenstein, rekna for å vere den første science fiction-romanen. Året etter, i 1819 gav John Polidori ut romanen *The Vampyre* som seinare skulle inspirere Bram Stoker til romanen *[[Dracula]]* som var gjeven ut i 1897.

*Frankenstein* vart populær, Mary Shelley byrja difor å skrive fleire bøker. Av dei meir sentrale er *The Last Man* som handlar om menneska sin undergang i det 21. hundreåret.

## Bibliografi
* *History of a Six Weeks' Tour* (1817)
* *Frankenstein or The Modern Prometheus* (1818)
* *Valperga or The Life and Adventures of Castrussio, Price of Lucca* (1823)
* *The Last Man* (1826)
* *The Fortunes of Perkin Warbeck* (1830)
* *Rambles in Germany and Italy in 1840, 1842 and 1843* (1844)

## Filmar inspirert av Mary Shelley
* James Whale: *Frankenstein* (1931).
* Ken Russell: *Gothic* (1987). Filmen skildrar ei natt i Villa Diodati.
* Kenneth Branagh:  *Frankenstein* (1994).

## Bakgrunnsstoff
* Etekstar av Mary Shelley på Project Gutenberg
* ''The Last Man'' som e-bok
VestNytt

***Vestnytt*** er ei avis som vert utgjeven i Fjell kommune i Vestland fylke. Vestnytt er lokalavis for kommunane Fjell, Sund og Øygarden. Mestedelen av stoffet i avisa vert skrive på nynorsk. Avisa oppstod som ei samanslåing av dei to lokalavisene Sotranytt og VestGula.
Noverande redaktør er Elisabeth Netland.

## Opplagstal

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Ertvågsøya

**Ertvågsøya** (òg kalla *Ertvågøya* og *Artvågsøya*) er ei øy i Aure kommune på Nordmøre. Øya, som har eit areal på 139,29 km², er delt i to om lag like halvdelar, delvis av Foldfjorden som skjer seg inn i øya frå nord, og delvis av Skausetvatnet som held fram frå Foldfjorden og vidare mot Vågosen. I vest dannar Imarsundet skilje til øyane Solskjel og Stabblandet; øya grensar til Trondheimsleia i nord; Aursundet i aust dannar skiljet til fastlandet og Aure sentrum; og sørom Vinjefjorden i sør ligg Valsøyfjorden i tidlegare Halsa kommune (no ein del av Heim kommune). Sørsida av Ertvågsøya høyrde ei tid til Valsøyfjord kommune, og gardane langs Imarsundet høyrde tidlegare til Edøy formannsskapsdistrikt (til 1873) og Tustna kommune (1874&ndash;1964), men vart lagt til Aure kommune den 1. januar 1965. Kring øya ligg fleire mindre øyar, slik som Rottøya og Ruøya i aust og Jøssøya og Bærøya i nord, i tillegg til Stabblandet (tidlegare Tustna) i vest.

## Stadar
* Arasvika 
* Foldfjorden
* Fuglvågen 
* Mjosundet 
* Sagvågen 
* Vingsnes 
* Vågosen

## Topografi

### Natur
#### Fjell
* Arasvikfjellet (477)
* Bergefjellet (595)
* Bårdsetfjellet (458)
* Dalamann (353)
* Durmålsfjellet (474)
* Einesaksla (564)
* Follaksla (406)
* Grendafjellet (472)
* Hostegga (505)
* Husbyfjellet (320)
* Høvikfjellet (243)
* Hållåfjellet (652)
* Korsbekkfjellet (694 moh)
* Kåttåfjellet (505)
* Langliknubben (499)
* Nonsfjellet el. Vardfjellet (511)
* Ormbostadfjellet (323)
* Storhatten
* Vinsternesfjellet (300)

#### Vatn og tjørner
* Ertvågstjønna
* Fuglvågvatnet
* Grimsvikvatnet
* Hundhammarvatnet
* Innigardsvatnet
* Juvatnet
* Krokvatnet, sør
* Krokvatnet, nord
* Lomvatnet
* Mymaurhaugvatnet
* Rognlivatnet
* Skausetvatnet
* Storbollvatnet
* Vingsternesvatnet
* Vollavatnet

## Setrer på Ertvågsøya
* Bakkasetra
* Bergfaldsetra
* Bratsetsetra
* Bugasetra
* Ertvågsetra
* Gisetsetra
* Gjestadsetra
* Husbysetra
* Innigardssetra
* Juvassetra
* Klaksviksetra
* Lindåssetra
* Skausetsetra
* Stavnessetra
* Sundsbysetra
* Vingsnessetra
* Vågossetra
* Øversetra
* Ålmosetra

## Samferdsel
Det er vegsamband til Aure via Riksveg 680 over Mjosundbrua, Smalsundbrua og Aursundbrua. Frå januar 2007 vart Ertvågsøya og Stabblandet knytt saman av Imarsundbrua som vart opna den 11. januar 2007. Mellom Arasvika og Hennset er det ferjesamband.

## Folketalsutvikling

## Industri
* Mjosundet Båt og Hydraulikk AS
* Sletta Verft AS

## Kjendte ertvågøyingar
* Ola Aarsund (tyskfele)
* Holger Aresvik (felespelar)
* Oddvar Aresvik (1915&ndash;1996) (professor i landbruksøkonomi ved Norges Landbrukshøgskole på Ås) 
* Knut Baardset (tidlegare ordførar og brubyggar)
* Peder Olsen Helle (Helle-Pe) (spelmann)
* Arnold Kofoed (arkitekt)

## Kjelder
Volli haldeplass

**Volli haldeplass** ligg i Raundalen i Voss i Vestland og er ein haldeplass på Bergensbanen. Han vart opna i 1936. 

Volli haldeplass ligg mellom Eggjareid haldeplass og Reimegrend stasjon, 359,80 km frå Oslo. 

Det er lokaltoga i Raundalen som stoppar på Volli. 

## Bakgrunnsstoff
* «Volli» på nettstaden til Jernbaneverket 
* «Volli» i Stasjonsdatabasen til Norsk Jernbaneklubb
Flekkefjordbanen

**Flekkefjordbanen** er ei norsk jarnbanestrekning som går frå Flekkefjord til Sira. Banestrekninga er 17 km lang med 13 tunnelar. 
I 1897 byrja arbeidet med Flekkefjordbanen. 1. oktober 1904 gjekk det første ordinære toget frå Flekkefjord stasjon til Egersund stasjon. Jærbanen vart slik forlengd frå Egersund til Flekkefjord. Frå 1944 vart Flekkefjordbanen eit sidespor til Sørlandsbanen. 

I 1990 slutta dagleg drift av banen. Etter 1990 har banen vore noko i bruk av turistar, til dømes for køyring med skjenesykkel (dresin).

## Stasjonar og haldeplassar
*Sira stasjon - 72,7 moh. Stasjonen vart opna i 1943. 
*Bakkekleive
*Sirnesmoen
*Sirnes
*Flikkeid
*Lavoll
*Solandsveien
*Løgan
*Logaåsen
*Loga
*Selura
*Drangeid
*Flekkefjord stasjon

## Linjekart
}

|}

## Bakgrunnsstoff
*
Bandy

**Bandy** er ein vinteridrett i slekt med ishockey. Han blir spelt på is mellom to ellevemannslag med éin ball og klubber.

Bandy var ein relativt liten sport internasjonalt målt i antall nasjonar, men nest største vinteridrett på is og snø målt i konkurranseutøvarar 12 år eller eldre. Federation of International Bandy (FIB) har i dag 32 medlemsnasjonar. Dei største nasjonane er Finland, Noreg, Russland og Sverige. 

### Fakta
* Spelearealets størrelse er 45-65 m x 90-110 m
* Målbura si innermatte er 2,1 x 3,5 m og straffepunktet ligg 12 m frå mål. 
* Spilletid 2x45 minuttar

### Internasjonale bandyforbund
* Canada (Manitoba) - http://www.canadabandy.ca 
* Estland - http://www.hot.ee/estbandy  
* Finland - http://www.finbandy.fi
* Japan - http://j-bandy.jp/index.html 
* Latvia - http://www.bandy.lv 
* Nederland - http://www.nrbb.nl
* Noreg - http://www.bandyforbundet.no/bandy/
* Russland - http://www.rusbandy.ru
* Sverige - http://www.svenskbandy.se/
* Ukraina - http://www.ukrbandy.org.ua
* Ungarn - http://www.bandy.hu 
* USA - http://www.usabandy.com/

* Internasjonale bandyforbundet - http://www.internationalbandy.com og http://www.worldbandy.com/

## Bakgrunnsstoff
* What is Bandy? - Historie og reglar for bandy.
* Bandy - Om bandy på Open Directory Project.
* International Bandy Federation 
* Bandy-referansar
Reimegrend

**Reimegrend** er ei bygd i Raundalen aust for Voss i Vestland. Reime, som staden òg vert kalla, har òg ein stasjon langs Bergensbanen, Reimegrend stasjon. For tida er det berre lokaltoget frå Voss som stoggar der. Staden har ein liten landhandel, i tillegg til eit skitrekk som er ope i påsketider. Det ligg mange hytter i området, sjølv om det meste av hyttebygginga dei siste tiåra har skjedd ved Mjølfjell litt lenger aust i dalstroket.
Rongøyna

**Rongøyna** er ei øy i Øygarden kommune i Vestland. Øya har eit areal på 2,7 km² og om lag 850 innbyggjarar.

Øya ligg mellom Blomøy i nord og Toftøy og har brusamband vidare til begge to. Sørover har øya vegsamband til Bergen via Sotra. Rongesundet ligg mellom Rongøy og Toftøy og over her går Rongesundsbrua. Tettstaden Rong ligg på øya, og er heimstaden til symjaren Aleksander Dale Oen.

To skular er plasserte på Rong; Rong skule for 1.&ndash;7. klasse for elevar frå Rong, og Øygarden ungdomsskule som er felles ungdomsskule for heile Øygarden.

## Natur
Breivikmarka myrområde er eit ganske stort myrområde utan inngrep, mellom Breiviki og Rongaloptet/Ormhilleren på Rongøy. Tjørn i nordvestre delen av lokaliteten med førekomst av det sjeldne grasslaget buntsivaks.

### Rongaloptet
Kystlyngheiområde med rikt innslag av purpurlyng. Avgrensa i nord av Rongaloptet, som i seg sjølv har element av berg med tilhøyrande flora, i vest/nordvest av gangveg til Ormhilleren friluftsområde, mot aust av sig/myrdrag mot Rongesundbrua og i sør av Ormhilleren/Insta Glosviki. Særleg i sør- og vestvende, tørre hellingar på berg med tynt jorddekke finn ein innslag av purpurlyng, avbrotne av våtare myrdrag. Som elles i lyngheiområda i Øygarden er vegetasjonen avbroten av nakne knausar og berg. Området er truga av attgroing av buskfuru. Grunna attgroing av lyngheiene har område med dominans/betydeleg innslag av purpurlyng etterkvart blitt sjeldnare i Øygarden.

**Folketalsutvikling:**

## Galleri


Rong25e.jpg|Stranda ved Ormhilleren
Hestdalen-rong26a.jpg|Hestdalsmyra vest for Ormhilleren, der det var funne delar av ein vikingtidsbåt
Rong25b.jpg|Steinaldergravplass i grøfta ved Rongloftshilleren
Krypinn-rong2.jpg|To krypinn i Holsenbuvika som før i tida var brukt av fiskarar til overnatting

## Kjelder
Talet 3

**3** (**tre**) er det andre primtalet, og det einaste primtalet mellom 2 og 5. I heiltalsrekkja kjem det etter talet to og før talet fire. 3 er det 0. fermattalet.

Talet tre kan indikerast med prefikset *tri-* (frå gresk).

Ordenstalet som svarar til talet tre, er **tredje** (**3.**).

Talet tre har i mange samanhengar vore rekna som eit magisk tal eller eit lykketal, jfr. ordtaket *Alle gode ting er tre*.
Talet 5

**5** (**fem**) er eit oddetal og det tredje primtalet og det einaste primtalet mellom 3 og 7. I heiltalsrekkja kjem det etter talet fire og før talet seks. 5 er det 1. fermattalet.

Talet fem kan indikerast med prefikset *penta-* (frå gresk) eller *kvint-* (frå latin).

Ordenstalet som svarar til talet fem, er **femte** (**5.**).
Talet 7

**7** (**sju**, frå norrønt *sjau*) er det naturlege talet som kjem etter 6 og før 8. 7 er det fjerde primtalet mellom 5 og 11.

Talet sju kan indikerast med prefikset *hepta-* (frå gresk) eller *sept(ua)-* (frå latin).

Ordenstalet som svarar til talet sju, er **sjuande** (**7.**).

## I kulturen
Talet 7 har lenge hatt ei særskild stilling i fleire kulturar. Sidan antikken har veka hatt sju dagar, og ein snakka om dei sju underverka. I kristen katolsk tradisjon har ein snakka om dei sju dødssyndene og dei sju dygdene.

## Referansar
Aurskog-Høland kommune

**Aurskog-Høland** er ein kommune aust i Akershus fylke. Målt i areal er Aurskog-Høland den største kommunen i Akershus. Han grensar til Nes i nord, til Eidskog, og Eda kommun i Sverige i aust, til Marker og Indre Østfold i sør og til Lillestrøm i vest. Aurskog-Høland er den einaste norske kommunen som grensar mot to fylke og et anna land. 

Kommunen oppstod i 1966, ved samanslåinga av kommunane Aurskog, Setskog, Søndre Høland og Nordre Høland. Den 1. januar 2020 vart Rømskog kommune i Østfold fylke slege saman med Aurskog-Høland, samstundes som Østfold, Akershus og Buskerud vart slegne saman til Viken fylke 2020-2023.
 
## Folk frå Aurskog-Høland
*Engebret Soot (1786-1859), ingeniør 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Aurskog-Høland (Offisiell nettstad)
Pus

**Pus** er eit kjæleord og vanleg brukt namn for kattar. Variantar av ordet er **pusi**, **pissi** og **pussi**. Det kan òg brukast som kjælenamn mellom elskande.

Ordet har samanheng med verbet *å pusa*, det å seia «Pus, pus, pus» eller «Ps, ps, ps» for å lokka til seg ein katt. Slik sett kan det kallast eit lydord.

*Pus* finst i samansetjingar som *kattepus* og *[[hare]]pus* og i namnesamansetjingar som Gråpus eller Svartepus. 

## Pus på andre språk
Det tilsvarande ordet *pussy* finst òg på engelsk. Det har vore brukt sidan 1500-talet som kosenamn til både kattar og kvinner. I tillegg har det vore eit slangord som i dag heilt overskugger den tidlegare tyding: Vagina (og overført pyse brukt om ein mann). Lenge brukte ein denne doble tydinga til å laga frekke ordspel, men i dag er ordet blitt eit tabuord som svært sjeldan blir brukt om kattar. I staden bruker ein samanesetjinga *pussycat* eller det nyare ordet *[[kitty]]* som kjælenamn på kattar og eventuelt kvinner.

Det tyske ordet *Muschi* kan òg bety både «katt» og «vagina».
Bærum kommune

**Bærum** er ein kommune i Akershus fylke. Kommunen har i sørvest grense til Asker og Lier, i nordvest til Hole og Ringerike, i nordaust til Oslo med mellom anna Lysakerelva som grense, og i søraust til Nesodden kommune med grense i Oslofjorden. Kommunen har kystline mot Oslofjorden, og fleire av øyane i fjorden ligg til kommunen.

Namnet på kommunen kjem av norrønt *Bergeimr* eller *Bergeimsherað*, som truleg har vore eit bygdenamn, samansett av *berg* og *heim*. Kommunevåpenet syner ei stilisert utgåve av ein gamal kalkbrenningsomn av det slaget som står restaurert og freda på Brønnøya i Asker kommune, og har å gjere med at kalkbrenning var ei viktig verksemd i Bærum i tidlegare tider.

Til liks med grannekommunane Asker og Oslo er mesteparten av kommunen skog og utmark som for det meste høyrer til det administrative området som har nemninga Oslomarka; berre ein firedel av arealet er rekna som tettbygd. Arbeidsplassane ligg for det meste attmed fjorden på strekninga frå Lysaker på grensa til Oslo og sørvestover til og med Sandvika, med mellom anna ein konsentrasjon i og i kring Lysaker og på det nedlagde flyplassområdet Fornebu på halvøya Snarøya.

Administrasjonssentrum i kommunen er Sandvika, ein tettbygd stad med bystatus i den sørvestre luten av kommunen. Her ligg òg fleire statlege institusjonar som er sams for Asker kommune og Bærum kommune, som til dømes hovudkontoret for Asker og Bærum politidistrikt, Asker og Bærum tingrett, Sykehuset Asker og Bærum, likningskontor osb. Dei to kommunane Bærum og Asker har elles gått saman om slike kommunale oppgåver som brannstell og vassforsyning. Saman med Asker og Oslo høyrer Bærum inn under Oslo bispedøme av Den norske kyrkja.

Aust i Bærum ligg *Ila fengsel, forvarings- og sikringsanstalt*, som under den tyske okkupasjonen under den andre verdskrigen vart kjend som krigsfangelægeret Grini.

## Samferdsle

Europavegen E 18 på strekninga frå Oslo til Drammen går gjennom Bærum som firefelts og til dels seksfelts veg, og er i Sandvika knytt saman med europaveg E 16 mot Hønefoss og over til Vestlandet. Jarnbanene Drammensbanen og Askerbanen går likeeins gjennom Bærum, og tettstadene i aust er knytt til T-banenettet i Oslo med ei line til Østerås og ei til Jar og Bekkestua. Jar og Bekkestua er òg knytt til trikkenettet i Oslo over Lilleakerbanen.

## Venskapsbyar

*  Frederiksberg
*  Tartu
*  Tavastehus
*  Hafnarfjörður
*  Uppsala

## Kjende personar frå Bærum kommune

* Kitty Kielland (1843–1914), målar
* Harriet Backer (1845–1932), målar
* Fridtjof Nansen (1861–1930), zoolog, polarforskar, humanist
* Halvdan Koht (1873–1965), professor i historie, formann i Noregs Mållag 1921-1925, utanriksminister 1935-1940 
* Dagfin Werenskiold (1892 –1977), kunstnar
* Ivo Caprino (1920&ndash;2001), filmprodusent og regissør
* Jo Benkow (1924–2013), politikar (Høgre), stortingspresident 1985-1993
* Finn Alnæs (1932&ndash;1991), forfattar
* Gro Harlem Brundtland (f. 1939), politikar (Ap), statsminister
* Anita Skorgan (f. 1958), artist
* Jan Tore Sanner (f. 1965), politikar (H), statsråd
* Harald Eia (f. 1966), komikar

## Bakgrunnsstoff
* Bærum kommune (Offisiell nettstad)
Folgefonntunnelen

**Folgefonntunnelen** er ein vegtunnel som går under Folgefonna frå Eitrheim i Ullensvang kommune til Austrepollen i Kvinnherad kommune. Folgefonntunnelen vart opna av samferdsleminister Terje Moe Gustavsen og den danske kollegaen, trafikkminister Jacob Buksti den 15. juni 2001. Delar av kostnadane med tunnelsen vert betalt med bompengeinnkreving. Folgefonntunnelen er ca. 11,1 kilometer lang. I samband med prosjektet vart det bygd 1,3 km ny veg i Kvinnherad. I Odda vart det bygd 300 meter ny veg, i tillegg til 100 meter lokalveg. 

Tunnelen betra sambandet mellom ytre og indre delar av Hordaland fylke. I tillegg opna vegen for ein ny køyreveg mellom Oslo og Bergen. For å vidareføra prosjektet vart det òg bygd ein tunnel mellom Austrepollen og Jondal, den såkalla Jondalstunnelen. Denne opna i september 2012.

## Referansar


## Bakgrunnsstoff
Hallingdølen

**Hallingdølen** er ei avis som vert utgjeve i Ål kommune i Buskerud fylke. Embrik Luksengard er redaktør og Ola Stave er administrerande direktør. Avisa vart grunnlagd i 1936 og har fire gonger fått prisen Årets lokalavis, i 2005, 2008, 2012 og 2014. I 2014 og 2021 vart avisa også kåra til Årets europeiske lokalavis i European Newspaper Award. Avisa kjem ut på tirsdagar, torsdagar og laurdagar.

Ein hallingdøl er ein som kjem frå Hallingdal. Alt redaksjonelt stoff i avisa er på nynorsk.

## Opplagstal

## Bakgrunnsstoff
* Hallingdølen

## Kjelder
Johnny Banan Band

**Johnny Banan Band** var ei rockegruppe i Bergen som eksisterte i Bergen frå  1976 til 1980. Medlemmene i gruppa var med på å danne Bergen Rock Klubb hausten 1977. Gruppa arbeidde hovudsakleg med ein rockeopera som handla om livet åt Johnny Banan, og dei opptredde m.a. på TV i tillegg til ei rad konsertar på Vestlandet og i Oslo. 

The Aller Værste! vart danna av Ketil Kern, Harald Øhrn, Lasse Myrvold og Chris Erichsen frå Johnny Banan Band pluss Sverre Knudsen.

Desse spelte i Johnny Banan Band:
* Lasse Myrvold
* Ketil Kern
* Chris Erichsen
* Harald Øhrn
* Kate Augestad
* Geir Johnson

## Kjelder
Adresseavisen

***Adresseavisen***, oftast kalla *Adress(e)avisa*' eller *Adressa* i daglegtale, er den eldste framleis eksisterande avisa i Noreg og kjem ut i Trondheim. Adresseavisen er ei dagsavis som kjem ut alle dagar i veka unnateke sundag.

Avisa kom ut første gong den 3. juli 1767 under namnet *Kongelig allene priviligerede Trondhiems Adresse Contoirs Efterretninger*. Etter fleire namneendringar fekk ho i 1927 det noverande namnet *Adresseavisen*.

## Eigarskap
Hovudeigarane av *Adresseavisen* er Schibsted (34,3 %), Orkla Media (18,7 %) 
og Must Invest AS (17,9 %). Avisa er sjølv eigar av avisene *[[Fosna-Folket]]*, *[[Innherreds Folkeblad og Verdalingen]]*, *[[Levanger-Avisa]]*, *[[avisa Sør-Trøndelag|Sør-Trøndelag]]*, *[[Trønderbladet]]* og fjernsynskanalen TVadressa. Ho har aksjar i *[[Hitra-Frøya|Hitra-Frøya Lokalavis]]* og Kanal 24.

## Opplagstal

## Redaktørar
* Arne Blix (konst.) 2006-
* Gunnar Flikke 1997-2006
* Kjell Einar Amdahl og Gunnar Flikke 1988-1997
* Fridtjof M. Ålstedt og Kjell Einar Amdahl 1977-1988
* Fridtjof M. Ålstedt og Andreas Nordland 1975-1977
* Reidar Stavseth og Fridtjof M. Ålstedt 1969-1975
* Harald Torp 1945-1969
* Jacob Skylstad 1941-1945
* Harald Torp 1927-1941
* Harald Lundh-Nilssen 1924-1927
* Fritz Duus 1918-1924
* Julius Aars Jophansen 1912-1917
* Harald Lundh-Nilssen 1911-1912
* Johan Christian Høitomt 1885-1911
* Fredrik Christian Dons 1881-1885
* Emil Bernhard Lie 1877-1881
* Hans Christian Knudsen 1876-1877
* Svend Mosling 1861-1876
* Svend Mosling og Adolph Riddervold 1851-1861
* Tønnes A. Høeg 1845-1851
* Sylvester Sivertson 1843-1845
* Tønnes A. Høeg 1841-1843
* Folkmann Freck Schaanning 1839-1841
* Michael Tyrholm Holtermann 1838-1839
* Conrad Nikolai Schwach 1836-1837
* Tønnes A. Høeg 1821-1836
* Christian Karmach Winding 1818-1821
* Andreas Steen 1814-1818
* Erik Must Angell 1813-1814
* Willum Stephanson 1802-1813
* Hans Hagerup Lydtkis 1800-1802
* Matthias Conrad Peterson 1795-1800
* Martinus Nissen 1767-1795

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* 
* Nasjonalbiblioteket om historia til avisa, 
* Nasjonalbiblioteket, aviser frå 1767 til 1905.
Talet 11

**Elleve** (**11**) er det femte primtalet og det einaste primtalet mellom 7 og 13. I&nbsp;heiltalsrekkja kjem det etter talet ti og før talet tolv.

Ordenstalet som svarar til talet elleve, er ellevte (11.).
Grytviken

**Grytviken** er ein tettstad på øya Sør-Georgia, eller på engelsk *South Georgia*. Tettstaden fekk namnet sitt etter grytene som vart nytta for å utvinna selolje. Grytviken er den einaste busetnaden på Sør-Georgia sør i Atlanterhavet. Tettstaden ligg ved den beste hamna på øya. Øya vert administert av ein britisk guvernør på Falklandsøyane som ein del av Sør-Georgia og Sør-Sandwichøyane.

Busetnaden kom til frå 1904. Den norske kapteinen Carl Anton Larsen oppretta då ein kvalfangststasjon. Til opprettinga fekk han finansiell stønad frå Compania Argentina de Pesca, eit firma i Argentina. Satsinga vart ein suksess, med 195 kvalar fanga berre den fyrste sesongen. Fangsten førte med seg at kvalstamma i området minka gradvis. Fangststasjonen vart nedlagd i 1966. Det var då så få kvalar i området at det ikkje var råd å halda fram fangsten. Grytviken er enno i dag full av kvalbein og rustande restar av fangstskip og kvaloljefabrikkar. Dei britiske styresmaktene har på starten av 2000-talet gjort ein innsats for å rydda opp i miljøfarleg avfall. Mellom anna var det mykje asbest brukt som byggjemateriale og rustande oljetankar med olje i.

Kyrkja i Grytviken er verdt å sjå, den såkalla *Whalers Church* eller *kvalfangarkyrkja*. Kyrkja kom frå Noreg som eit byggjesett, og vart innvigd jula 1913.

Grytviken er ein populær stad å segla innom for cruiseskip som vitjar Antarktis. Turistane går vanlegvis i land for å vitja polfararen Ernest Shackleton si grav på kyrkjegarden. Shackleton fekk i 1916 hjelp i høve ein polarekspedisjon som stranda på øya Elephant Island. Etter at Shackleton døydde på ein annan ekspedisjon vart han gravlagd på kyrkjegarden i Grytviken.

I ein del av den tidlegare kvalstasjonen er det eit lite museum. Dei to som driv museet er dei einaste som bur fast på øya. På 1990-talet vart det gjort ei registrering av kulturminne i Grytviken. Folk frå den norske Riksantikvaren var med på registreringa.

Det finst ein britisk forskingsstasjon i nærleiken, på King Edward Point. Forskingsstasjonen vert driven av British Antarctic Survey. Stasjonen har i tillegg til forskinga ein politisk funksjon med å oppretthalda britisk styre i området. Argentina gjer krav på området. I løpet av Falklandskrigen gjekk argentinske styrkar i land i Grytviken i april 1982. Britiske styrkar tok att Grytviken tre veker seinare utan skotveksling.

## Litteratur
* Bjørn L. Basberg, Dag Nævestad og Gustav Rossnes: *Industrial archaeology at South Georgia: methods and results* Polar record 32(1996) nr 180 
* Bjørn L. Basberg og Gustav Rossnes: *Dokumentasjon av hvalfangststasjonen Grytviken Syd Georgia. En rapport fra prosjektet Hvalfangstminneregistrering på Syd Georgia, Norwegian Antarctic Research Expedition 1992/93*. Trondheim Norwegian Antarctic Research Expedition, c1993.

## Bakgrunnsstoff
* Bilete frå Grytviken
Løvenskiold

**Løvenskiold** er eit etternamn og eit slektsnamn. Løvenskiold er ei norsk-dansk slekt, med utspring frå Tyskland. Mellom dei meir kjende familie-medlemene er:

* Carl Otto Løvenskiold, norsk statsminister 
* Otto Joachim Løvenskiold
* Herman Løvenskiold
* Herman Leopoldus Løvenskiold
* Herman Severin Løvenskiold
* Severin Løvenskiold
* Carl Otto Løvenskiold (d.y.) - godseigar i 2005
Færing

Ein **færing** er ein open, spissgatta robåt med to par årar, og ofte òg med segl, òg er utbreidd frå Rogaland til Finnmark. Færingen har vore i bruk i svært lang tid og er oftast mellom 12 og 14 fot lang. Færingen er truleg av de eldste robåtene i Noreg, og var i bruk ei god stund før vikingtida; Halsnøybåten frå rundt år 400 var ein færing, det var òg Gokstadfæringen frå rundt år 900.

I gamle dagar hadde så godt som kvar gard langs kysten nord for Agder minst ein færing. Han vart nytta til fiske nær land, transport av sauer og geiter når dei skulle på beite på holmar og øyer, eller når dei måtte transporterast over fjorden. Han vart òg nytta for å transportera høy, ved, varer frå handelsmannen og fleire andre oppgåver. Der dei ikkje hadde annan kyrkjebåt for dei til kyrkja og tinget i færing.

## Midtrom
Nokre færingar har eit ekstra rom utan kneipar, mellom dei to rorsromma. Dette rommet vart kalla «hundrom» og færingar med slike rom vart kalla «hundromfæring». Andre namn på midtrommet var «bunkerom» og «kobberom», som førte til at båtane vart kalla «bunkerømming» respektivt «kobberømming» (eller «kobring»). Lengda på midtrommet kunne variera frå 1/4 til 3/4 (halvtredjerømming). I Trøndelag vart ein færing med 3/4 midtrom kalla «storfæring», ein med 1/4 midtrom vart kalla «liten færing» og ein utan midtrom vart kalla «småfæring». På Nordmøre vart færingar med midtrom kalla «melfæring».

## Etymologi
*Færing* kjem frå det gamalnorske ordet *feræringr*, som tyder "med fire årar" (to årepar). 

## Galleri

Fil:Ca1978_Nordlandsmuseet_krumstemningsfæring.jpg|Krumstemningsfæring (vanlig i Hålogaland fram til tidlig på 1800-talet) på Nordlandsmuseet i Bodø   
Fil:C18142_innherredsbåt.jpg|Innherredsfæring under Råseglseminaret 2015 i Valsøyfjorden.  
Fil:2020_geitbaatfaering_Glomstadgeita.jpg|Geitbåtfæringen «Glomstadgeita». 
Fil:Rofæring1.jpg|Sunnmørsfæring rodd av to mann. 
Fil:Snedbetning,færing.jpg|Snebetnfæring 
Fil:914._Nordfjord,_Udsigt_mod_Olden_-_no-nb_digifoto_20151223_00011_bldsa_AL0914 (cropped).jpg|Færing i Stryn i Nordfjord, med utsikt mot Olden, mellom 1880 og 1890.  
Fil:Dahl_Hans_1901_41x68cm.jpg|Færing i Balestrand; måleri av Hans Dahl
Fil:Sognefjord - no-nb digifoto 20150121 00072 NB MIT FNR 19616 (cropped).jpg|Færing i Sognefjorden
Fil:SFFf-1989091.163119_(4545537040).jpg|Færingen vart ofte nytta som skyssbåt. 
Fil:251._Hardanger,_Hjemkomst_fra_Kirke_(14003804925).jpg|Frå Hardanger i 1892: Kyrkjefolket kjem att i færingar.   
Fil:582._Norge._Fra_Hardanger_-_no-nb_digifoto_20140804_00018_bldsa_PK18092 (cropped).jpg|Kvinner i finstasen i Hardanger.
Fil:1691_Baad_med_Seil_og_Figurer_-_no-nb_digifoto_20160303_00175_bldsa_L_KK0052 (cropped).jpg|Færing med sprisegl i Hardanger. 


## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Illustrasjon hjå Geitbåtens venner 
* ''Segling med romsdalsfæring''
Seksring

Ein **seksring** er ein open, spissgatta robåt med tre par årar, og oftast òg med segl. Nemning «seksring», eller «seksæring», kjem av at det er seks årer. Ei anna nemning er «trerømming», som kjem av at det er tre rom.

## Referansar

 
## Bakgrunnsstoff
* Illustrasjon hjå Geitbåtenes venner
Fyring

Ein **fyring**, òg kalla **firing** og **firroing**, er ein open, spissgatta robåt med fire par årar, og oftast òg med segl. Desse båtane vart ofte bruka til linefiske.

På garden Gresset i Aure kommune står det ein fyring frå 1700-talet i naustet. Båten, som er 8,3 m lang, har stått ubruka i naustet i over 100 år og er i bra stand. Etter som det er ein geitbåt blir han kalla «Gressetgeita».

## Referansar
Åttring

Ein **åttring** er opphavleg ein open, spissgatta robåt med *fire par [[åre|årar]]*, og oftast òg med råsegl. I denne tydinga har namnet åttring same tyding som fyring. Åttringar var vanlege langs heile kysten frå Sørvestlandet til Finnmark. I samband med åfjordsbåtar og nordlandsbåtar har åttringar sidan tidleg på 1800-talet oftast hatt *fem par årar* og vart då kalla «femrøring».  

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Sunnmørsåttringen
Tre

:*Sjå òg [[talet 3]]*

**Tre** er høgreiste plantar med hard stamme med greinar. Veden består av langstrekte celler bygd opp av cellulose som er kitta saman med lignin. Hjå mange tre inneheldt veden òg kvae for å beskytta mot sopp og insektangrep. Tre kan brukast som tilhaldsstad for ei rekkje dyr. Felte tre eller tredelar kan òg brukast som trevirke.

Tre er større enn buskar, men det er ikkje definert nokon klar grense mellom desse. Somme treslag finst i begge vekstformer, avhengig av tilhøva. Etter det svenske leksikonet *[[Nationalencyklopedin]]* skal eit tre kunne nå ei minimumshøgd på fem meter.

Somme tre kan bli over 100 meter høge og stundom over 3-4000 år gamle. I Noreg ligg rekordane hjå gran, som kan bli 50 m, og eik, som kan bli 1000 år gamal. Vanlegvis døyr trea lenge før dei når slik høgd og alder, vanlegvis av soppangrep, insektangrep eller stormfelling.

Eit tre består av rot, stamme, greiner, kvistar og lauv eller nåler. Når ein del tre veks saman, kallar me tregruppa eit holt eller ein lund. Fleire tre saman blir kalla ein skog.

Gran, furu, bjørk, hassel, or, ask, alm, eik, osp og rogn er nokre vanlege tre i Noreg. 

## Bakgrunnsstoff
1

**År 1** var det første året av det første hundreåret. I Romarriket var det kjend som året då Cæsar og Paullus var konsular, eller sjeldnare år 754 ab urbe condita. Året følgde år 1 f.Kr., ettersom den julianske kalenderen ikkje har noko år null.

## Hendingar

**Afrika**
* Aksum i Etiopia blei grunnlagd om lag dette året.

**Kina**
* Buddhismen blei introdusert i Kina.
* Keisar Ping av Kina kom til makta. Yuanshitida tok til i det han-styrte kinesiske keisarriket.
* Konfutse blei gjeven sin første kongelege tittel, posthumt, av Baochengxun Ni.

**Romarriket**
* Tiberius, på ordre frå keisar Augustus, slo ned opprørarar i Germania.
* Gaius Cæsar og Lucius Aemilius Paullus fekk stillinga som romerske konsular.
* Ovid skreiv diktet *Metamorfosar*.
* Silke kom til Roma.

## Fødde
* År 1 blei tradisjonelt sett på som det første i livet til Jesus. Dette fann Dionysius Exiguus ut då han laga sin kalender, men nyare forsking har funne at Jesus i alle fall ikkje blei fødd ved byrjinga av år 1.

## Døde
* Arsjak II av Iberia, konge av Kaukasisk Iberia
2

**2** (romartal II) var eit normalår som byrja på ein sundag eller måndag etter den julianske kalenderen  (kjelder seier ulike ting på grunn av skotårsfeilen i kalenderen). I Romarriket var det kjent som året då Vinicius og Varus var konsular, eller sjeldnare, år 755 ab urbe condita. 

## Hendingar

### Utlandet
* Publius Alfenus Varus og Publius Vinicius blei romerske konsular.
* Augustus kalla Tiberius tilbake til Roma for å utnemna han til arving og framtidig keisar.
* Kina gjennomførte si første folketeljing som viste eit folketal på 57 millionar.

## Fødde
* 13. mars: Apollonius av Tyana 
* Deng Yu, kinesisk general og statsmann

## Døde
* Lucius Cæsar, son av Marcus Vipsanius Agrippa og Julia
3

**3** (romartal III) var eit normalår som byrja på ein måndag eller tysdag i den julianske kalenderen (kjelder seier ulike ting på grunn av skotårsfeilen i kalenderen).
I Romarriket var det kjent som året då Lamia og Servilius var konsular, eller sjeldnare, år 756 ab urbe condita.

## Hendingar

### Utlandet
* Lucius Aelius Lamia og Marcus Valerius Messalla Messallinus blei romerske konsular.
* Regjeringstida til keisar Augustus vart forlenga med ti år.

## Fødde
* 24. desember: Servius Sulpicius Galba, romersk keisar
* Paul av Tarsus
* Ban Biao, kinesisk historikar

## Kjelder
4

**4** (romartal IV) var eit normalår som byrja på ein onsdag eller eit skotår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen, alt etter korleis ein handsamar skotårsfeilen. I samtida i Romarriket var det kjent som året då Catus og Saturninus var konsular, eller sjeldnare som år 757 ab urbe condita.

## Hendingar

### Utlandet
* Tiberius vart kalla til Roma av Augustus og utnemnd til arving. Tiberius utnemnde samstundes Germanicus som arvingen sin.
* Namhae Chachaung blei ny konge i det koreanske riket Silla (tradisjonell dato)
* *[[Lex Aelia Catus]]* regulerte frigjevinga av slavar.
* Fraates V og Musa av Partia vart styrta. Krona vart gjeven til Orodes III.

## Fødde
* Columella, romersk forfattar

## Døde
* Bak Hyeokgeose av Silla, første herskaren av Korea
* Fraates V, konge av Partia
* Musa, dronning av Partia
Snaragadd

Ein **snaragadd** er ei tolle (furu) med særs vridd vekst, slik at stammen verkar tvinna (snara), og som sidan har tørka opp og vorte til ein gadd. Snaragaddar finst gjerne høgt i landskapet, dei har ei karakteristisk kronglete form, og treverket er oftast svært hardt og vanskeleg å arbeide med.

På Nordmøre kan dette ordet òg bli bruka som skjellsord for ein ufleksibel, kverulantisk og vrien person.

## Kjelder
5

**5** (romartal V) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar

### Utlandet
* Ruzi Ying av Han blei keisar av Kina.
* Tiberius erobra Germania Inferior
* Giftarmål mellom Germanicus og Agrippina den eldre.
* Roma respekterte Cunobelin av catuvellaunane som konge av Britannia. 

## Fødde
* Keisar Guangwu av Han-Kina.

## Døde
* Gaius Asinius Pollio, romersk forfattar og historikar.
6

År **6** (romartal VI) var eit normalår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjend som året då Lepidus og Lucius Arruntius den yngre var konsular, eller sjeldnare som år 759 ab urbe condita.

## Hendingar

* Iudaea og Moesia blei romerske provinsar.
* Kvirinius heldt folketeljing i Judea (i følgje Josefus).

## Fødde
*

## Døde
*3. februar: Ping av Han, kinesisk keisar

* Cleopatra Selene (II), egyptisk herskar over Kyrenaika og Libya
79

År **79** (**LXXIX** med romartal) var eit normalår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen.

## Hendingar

* 23. juni: Titus blei romersk keisar etter far sin, Vespasian.
* 24. august: Vulkanen Vesuv fekk eit utbrot som øydela byane Pompeii og Herculaneum.

* Anakletus blei vald til pave etter Linus (dette året eller i 76).
* I Kina blei tekstar av Konfutse og hans skule kanoniserte.

## Fødde
* Keisar He av Han
* Ma Rong, konfutsiansk tenkjar

## Døde
* 23. juni: Vespasian, romersk keisar
* 24. august: Plinius den eldre, romersk forfattar, drepen i utbrotet til vulkanen Vesuv.
** Caesius Bassus, romersk diktar, drepen i utbrotet til Vesuv.
* Pave Linus (eller 76).
7

**7** (VII) var eit normalår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen.
## Hendingar

* Opprør mot romersk herredøme i Illyria, Dalmatia og Pannonia
* Strabo skreiv *Geographia* (uviss dato, andre meiner år 18).

## Fødde
* Drusus Caesar, son av Germanicus og Agrippina den eldre
* Gnaeus Domitius Corbulo, romersk general

## Døde
* Athenodoros Cananites, stoisk filosof
8

**8** (romartal VIII) var eit skotår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen.
## Hendingar

* Chushi-tida i det kinesiske Han-dynastiet tok til.
* Wang Mang slo ned opprøret til Chai I, og ved vintersolkverv (datert til 10. januar det følgjande året) tok han offisielt tittel som keisar  og grunnla det kortliva Xin-dynastiet.

* Ovid blei bannlyst frå Roma til Svartehavet.

## Fødde
*
* Drusus Caesar, adoptert barnebarn til keisar Tiberius
* Titus Flavius Sabinus, romersk konsul, bror til Vespasian

## Døde
* Marcus Valerius Messalla Corvinus, romersk general

## Kjelder

*
9

**9** (romartal IX) var eit normalår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjent som året då Sabinus og Camerinus var konsular (eller sjeldnare, år 762 ab urbe condita).

## Hendingar
* 10. januar: Wang Mang skipa det kortlivde Xin-dynastiet i Kina, som varte til år 25. Wang Mang utnemnde kona si, Wang, til keisarinne og sonen sin, Wang Linm til kronprins. Ruzi Ying, den tidlegare keisaren av Han, blei gjeven tittelen hertug av Ding'an. og sett i husarrest.

* Slaget i Teutoburgskogen fastsette Rhinen som grense mellom den latinske og den germanske verda.
* Illyria og Pannonia blei gjort til romerske provinsar etter at opprøra der var blitt slått ned.

## Fødde
* 18. november: Vespasian, romersk keisar

## Døde
* 15. september: Publius Quinctilius Varus, romersk general 
* Marcus Caelius, romersk centurion
Talet 79

**Talet syttini** (**79**, utt. [søttini] eller [syttini]) er det tjueandre primtalet og det einaste primtalet mellom 73 og 83. I heiltalsrekkja kjem det etter talet 78 og før talet 80.

Ordenstalet som svarar til talet syttini er *syttiniande* (79.).
11

**11** (romartal XI) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen.
## Hendingar

* Den romerske generalen Germanicus sikra *Germania Inferior* og Rhinen.
* Tiberius gifta seg med Julia Cæsaris.
* Artabanus III blei herskar over Partarriket.

## Fødde
* 4. april: Drusilla, dotter av Germanicus og Agrippina den yngre.

## Døde
* Marcus Antistius Labeo, romersk jurist
10

År **10** (romartal X) var eit normalår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjent som året då Dolabella og Silanus var konsular, eller sjeldnare som år 763 ab urbe condita.

## Hendingar
* Illyria blei delt i Pannonia og Dalmatia.
* Dei siste greske kongedøma i Nord-India, som Baktria, forsvann rundt dette året.

## Fødde
* Heron av Alexandria, tenkjar og matematikar

## Døde
* Didymus Chalcenterus, gresk grammatikar