open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marián Masný

**Marián Masný** () er ein slovakisk tidlegare fotballspelar frå Rybany, som vart europameister 1976 med Tsjekkoslovakia. Han spelte 75 landskampar og skåra 18 mål i tida 1974-82. Nasjonalt var han med å vinne ni pokalar, både tsjekkoslovakiske og slovakiske, med Slovan Bratislava.

## Aktiv
Masný spelte i tenåra på eit lokalt lag. Frå 1969 til -71 var han knytt til i Dukla Banska Bystrica, samstundes som han gjorde militærteneste. I 1971 fekk han plass i stallen til topplaget Slovan Bratislava og spelte på Slovan i elleve sesongar. Med laget frå den seinare slovakiske hovudstaden vann han fire tsjekkoslovakiske meistertitlar og fem slovakiske cupmeisterskap. Våren 1974 var eit høgdepunkt med triumfar i både den tsjekkoslovakiske serien, der slovakiske cupen og i cupfinalen mot den tsjekkiske cupvinnaren. Sesongen 1984/85 spelte han for Petržalka, ein mindre byrival til Slovan.

Masný debuterte på det tsjekkoslovakiske landslaget i september 1974, og fekk omgåande fast plass på laget. Då Tsjekkoslovakia sigra over Vest-Tyskland i finalen under fotball-EM 1976 etter straffeskyting, var Masný fyrst ut av dei fem tsjekkoslovakiske eksekutørane, som alle saman skåra. Masný deltok i alle fire kampane då Tsjekkoslovakia tok bronse ved fotball-EM 1980, og utlikna då Italia og Tsjekkoslovakia spelte 1-1 i bronsefinalen. Under VM i fotball 1982 var han innbytar i sine to siste kampar i landslagsdrakt.

### Merittar
*Europameister: 1976 med Tsjekkoslovakia
*EM-bronse: 1980 med Tsjekkoslovakia
*Tsjekkoslovakisk seriemeister: 1974 og 1975 med Slovan Bratislava
*Slovakisk cupmeister: 1972, 1974, 1976, 1982 og 1983 med Slovan Bratislava
*Tsjekkoslovakisk cupvinnar: 1974 og 1982 med Slovan Bratislava

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Marián Masný|Marián Masný]]» frå ,  den 15. mai 2017.*
Koloman Gögh

**Koloman Gögh** () var ein slovakisk fotballspelar som vann EM-gull med Tsjekkoslovakia i 1976. Midtstopparen var med å vinne seks nasjonale pokalar, både tsjekkoslovakiske og slovakiske, med Slovan Bratislava.

## Aktiv
Gögh var fødd i Kladno i dagens Tsjekkia, men byrja spele fotball i Kolárovo i dagens Slovakia, ein by med over 80% etniske ungararar. Under militærtenesta som fallskjermhoppar var han aktiv i Dukla Holešov. Deretter spelte han i ti år, 1970 til -80, på topplaget Slovan Bratislava. Her var han i 1974 med på storeslem; siger i den tsjekkoslovakiske serien, den slovakiske cupen og i cupfinalen mot den tsjekkiske cupvinnaren. I tillegg vart laget seriemeistrar i 1975 og triumferte i den slovakiske cupen i 1972 og -1976. Sidan 1980 var han aktiv i austerrikske VÖEST Linz i to sesongar, og like lenge i slovakiske Dunajská Streda til han la opp i 1984.

Gögh spelte 55 landskampar for Tsjekkoslovakia i tida 1974-80. Han var med på laget som sigra over Vest-Tyskland etter straffeskyting, og dermed vann fotball-EM 1976. Fire år seinare var han med då Tsjekkoslovakia kneip bronsen i EM i fotball 1980, i det som vart hans siste i landslagsdrakt. Han skåra eitt einaste landslagsmål.

Seinhaustes 1995 omkom Gögh i ei bilulukke ved Gattendorf i Austerrike, 47 år gammal.

### Merittar
*Europameister: 1976 med Tsjekkoslovakia
*EM-bronse: 1980 med Tsjekkoslovakia
*Tsjekkoslovakisk seriemeister: 1974 og 1975 med Slovan Bratislava
*Slovakisk cupmeister: 1972, 1974 og 1976 med Slovan Bratislava
*Tsjekkoslovakisk cupvinnar: 1974 med Slovan Bratislava

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Koloman Gögh|Koloman Gögh]]» frå ,  den 15. mai 2017.*
Torgeir Flekk

**Torgeir Flekk** (*Þorgeirr flekkr*) var ein norsk bonde og skald som levde i byrjinga av 1000-talet.

Torgeir Flekk var ein bonde frå Sul (*Súla*) i Verdalen som ein gong kom til kong Magnus den gode
for å klage over ein urett. Han hadde vanskar med å få kongen i tale, og gjorde då eit vers 
der han ope sette fram påstanden om at det var drottsvikarane (*dróttinssvika*) som trengde seg på, medan andre (som han sjølv) som kjempa i kong Olav sin hær, ikkje vart høyrt.

Episoden er nemnt i Heimskringla, i Soga om Magnus den gode. Diktet skal ha gjort sitt til å vekke Magnus sitt agg mot kong Olav sine fiendar.

## Referansar


## Bakgrunnsstoff
*
Æresdoktorar ved Universitetet i Bergen

**Æresdoktorar ved Universitetet i Bergen** er eit oversyn over personar gjevne æresdoktorgrad ved Universitetet i Bergen. Oversikta er sortert omvend kronologisk etter utnemningsår.

## 2017
* Leif Ove Andsnes
* Jostein Fet
* Han Dayuan
* Edvard Moser
* May-Britt Moser
* Peter Opsvik
* Arthur L. Stinchcombe
* Katherine Jane Willis

## 2015
*Jon Fosse
*Helga Nowotny
*Walter Mondale
*Trond Mohn

## 2012
*Jon Hellesnes
*Maarit Jänterä-Jareborg
*Anne E. Magurran
*Henning Dralle
*Karl Halvor Teigen
*Shelly Lundberg
*Cindy Lee van Dover

## 2011
*Gudmund Hernes
*Arne Skauge

## 2008
*Fredrik Barth
*Luce Irigaray
*Dan Laksov
*Livingstone S. Luboobi
*Peter Milgrom
*Peter-Christian Müller-Graff
*J. Bruce Overmier
*Janet Thornton
*Anna-Teresa Tymieniecka
*Allen J. Wilcox

## 2004
*Gro Harlem Brundtland
*Karin Cornils
*Gao Dengyi
*Bernhard Guggenheim
*Eva Joly
*Manfred Schartl
*Joan Wallach Scott
*Fadwa Abdel Rahman Ali Taha
*Henry Valen
*Angela Carmen Vincent
*Arne Öhman

## 2001
*Georg Henrik von Wright

## 2000
*Elisabeth Bock
*Per Brandtzæg
*Anders Bratholm
*Leonore Davidoff
*Claire Fraser
*Torvald C. Laurent
*Gerald R. Patterson
*P. J. M. Ssebuwufu 
*Lázló Török
*Peter R. Vogt
*Anna Louise von der Lippe
*Magnus Aarbakke

## 1998
*Rita R. Colwell 
*Jan S. Nilsson

## 1996
*Erik Allardt
*Johs. Andenæs
*Mieke Bal
*Elisabeth Barret-Connor
*Bertil Bengtsson
*Maud Bergmann
*Jean Briggs 
*Richard Doll
*Richard E. Ewing
*Anders Farestveit
*John Gunnar Forsberg
*Hanne Sophie Greve
*Johan Fjord Jensen
*Ghorbind H. Khorana
*Seymor Levine
*Jacobus Henridicus van Lint
*Samuel Maselle
*Michelle Perrot
*Ghillean Tolmie Prance
*Sol Seim
*Jan Svartvik
*Birgit Thilander

## 1992
*Anne Stine Ingstad
*Helge Ingstad 

## 1990
*William H. Allaway
*Nils-Arvid Bringéus
*Yusuf Fadl Hasan
*Jay W. Forrester
*James D. Halloran
*Hans M. Michelsen
*Otto Pribilla
*Sigurd P. Ramfjord
*Michael Ruse
*Ragnar Rommetveit 
*Helge Røstad

## 1987
*Torsten N. Wiesel

## 1985
*Lars Brundin
*Torstein E. Eckhoff
*Harald Enge
*Just Faaland
*Harald Løe
*Donald R. Matthews
*Erling Dekke Næss
*Sigvald Refsum
*Kåre Reitan
*Inga Sylvander

## 1980
*Jakob Benediktsson
*Tekla Dömötör
*James G. March
*Felix Milgrom
*Stanley Keith Runcorn
*Åse Gruda Skard

## 1975
*Kristján Eldjárn
*Holger Holgersen
*Erling Johansen
*Walther Heinrich Munk
*Ingjald Nissen
*Jens Arup Seip
*Frans Stafleu
*C. E. Wegmann

## 1970
*Vilhelm Møller-Christensen 

## 1966
*Per Laland

## 1965
*Andreas Strand

## 1964
*Hugh Marwick

## 1960
*Gunnar Rollefsen

## 1958
*Niels Backer-Grøndahl

## 1952
*Odd Dahl

## Kjelder
Ole Johs. Brunæs

**Ole Johannes Brunæs** () var ein norsk industrileiar og politikar. Han var stortingsrepresentant frå Vestfold og for partiet Høgre tida 1989 til 2001.

Brunæs voks opp i Oslo, då far hans var president i Norges Industriforbund. Han gjekk ut av befalsskulen i 1957 og utdanna seg deretter til sivilingeniør i skipsmaskinteknikk ved Noregs tekniske høgskole (NTH) i Trondheim. Etter eit par år ved Nakskov Skibsværft i Danmark fekk han ei konstruktør-stilling ved Framnæs Mekaniske Værksted i Sandefjord. Frå 1973 var han teknisk direktør i firmaet. I 1986 gjekk Brunæs over til å vere administrerande direktør i eigarselskapet Framnæs Industriutvikling. Deretter var han 1988-89 øvste sjef i ingeniørfirmaet Keftech i Tønsberg. Han var elles ei tid formann i Norske sivilingeniørers forening.

Brunæs engasjerte seg politisk i Høgre og var perioden 1980-83 bystyremedlem i Sandefjord. Hausten 1989 vart han vald inn på Vestfold-benken i Stortinget, og sidan attvald to gongar. Han var då medlem i Sosialkomitéen til 1993, sidan i åtte år i Samferdslekomitéen, 1993–2001. I si tredje stortingsperiode var Brunæs  sjukmeld i tre år fram til desember 2000, Ellen Gjerpe Hansen møtte då i staden.

## Kjelder
*Stortingsbiografi
Julius Nyerere

**Julius Kambarage Nyerere** () var ein tanzaniansk politikar og statsmann som var statsminister i Tanganyika 1961–1962, dinest president 1963–1964. Han var òg president i Tanzania frå 1964 til han pensjonerte seg i 1985. På swahili vert han ofte omtalt med tittelen *Mwalimu* – «lærar» – som var yrket hans før han vart vald til president.

Etter å ha studert i Storbritannia var Nyerere med på å danna sjølvstendepartiet Tanganyika African National Union (TANU) i 1954. I 1960 vart han utnemnd til regjeringssjef av britane, og i 1962 vart han den fyrste presidenten i den uavhengige nasjonen Tanganyika. Da Tanganyika vart slege saman med Zanzibar vart han den fyrste presidenten i det nye landet, Tanzania. Den sosialistiske politikken til Nyerere vert kalla *[[Ujamaa]]*.

I 1985 trakk han seg friviljug som president og vart etterfylgd av Ali Hassan Mwinyi. Nyerere døydde i London i 1999 av leukemi.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*juliusnyerere.org
Demonstrasjonane på Den himmelske freds plass

**Demonstrasjonane på Den himmelske freds plass (Tiananmen-plassen)** fann stad våren 1989 og enda med ei militær innblanding den 4. juni 1989 ved Den himmelske freds plass i Beijing i Kina. Mange sivile vart drepne under dei militære framrykkingane mot plassen frå vest og sør.

## Forlaup
Mellom 15. april og 4. juni 1989 vart det halde omfattande demonstrasjonar av studentar og arbeidarar på plassen og tilstøytande område. Sjølv om protestane mangla ei samla leiing var krava auka demokrati og fridom og kritikk av korrupsjon innan det regjerande kommunistpartiet. Det var òg demonstrasjonar i andre kinesiske byar, blant dei Shanghai, men desse gjekk fredeleg føre seg.

Demonstrasjonen vart slått ned av militære styrkar og fleire hundre menneske omkom. Den kinesiske regjeringa anslo at 200–300 døydde, avisa *[[The New York Times|New York Times]]* oppgav 400–800, medan dei demonstrerande aktivistane meinte rundt 2–3 tusen menneske vart drepne. Langt frå dei fleste døydde på sjølve Tiananmen-plassen, men i gater særleg vestafor plassen, fleire kilometer unna, deriblant i og rundt nabolaget Muxidi. Sjølv om ein ikkje veit det eigenlege talet på daude og at åstaden var meir spreidd, vart det likevel omtala som massakren på Den himmelske freds plass.

Etter at demonstrasjonane var slått ned gjennomførte den kinesiske regjeringa ei arrestasjonsbølgje for å undertrykkja demonstrantane og støttespelarane deira. Vidare utestengte regimet utanlandsk presse frå landet og innførte ein streng sensur om det som hadde skjedd. Medlemmar av kommunistpartiet som hadde sympatisert med protestane vart fjerna, blant anna vart fleire høgtståande partimedlemmar sett i husarrest, blant anna generalsekretæren Zhao Ziyang. Den brutale undertrykkinga av protestane førte til ei massiv internasjonal fordømming av den kinesiske regjeringa.

## Nemningar på hendinga
På kinesisk er hendinga mest kjend som «fjerde juni-rørsla», «fjerde juni-hendinga» eller ganske enkelt «seks-fire», etter månaden og datoen det føregjekk: 4. juni. Den første nemninga samsvarer med to andre protestrørsler som vert knytte til Den himmelske freds plass, nemleg «fjerde mai-rørsla» i 1919 og «fjerde april-rørsla» i 1976.

I nokre samanhengar viser «fjerde juni-rørsla» meir generelt til demonstrasjonane som fann stad i ulike delar av Kina, i tillegg til hendingane i Beijing og på Den himmelske freds plass. Den kinesiske regjeringa har referert til det som skjedde som «politisk uro mellom våren og sommaren 1989».

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Demonstrasjonene på Den himmelske freds plass|Demonstrasjonene på Den himmelske freds plass]]» frå ,  den 16. mai 2017.*  


## Bakgrunnsstoff
Bolverk Arnorsson

**Bolverk Arnorsson** (norrønt: *Bǫlverkr Arnórsson*) var ein islandsk skald som levde omkring midten av 1000-talet.

Etternamnet hans tilseier at faren heitte Arnor, og mest truleg var han bror til skalden Tjodolv Arnorsson. I så fall kom han frå ei fattig familie i «Svarfaðardalur» på Nord-Island, slik det er nemnt i  islendingesoga «Soga om Snegle-Halle».
I Skaldatal er han ført opp som skald hos kong Harald Hardråde, der det òg er sagt at han var bror til Tjodolv.

Det einaste ein veit om livet til Bolverk, er at han ei tid var hos kong Harald Hardråde, slik det er nemnt i Heimskringla. Han gjorde ei dråpa om kong Harald der han skildrar kampane til kong Harald i sørlege land. Dei to siste versa omtalar forliksmøtet mellom kong Harald og kong Magnus den gode, og krigstoget til Danmark i 1048.

## Referansar


## Bakgrunnsstoff
*
Liev Schreiber

**Liev Schreiber** () er ein amerikansk skodespelar, regissør og manusforfattar. I 2005 vart Schreiber tildelt ein Tony Award for si rolle i teaterstykket *Glengarry Glen Ross*.

Schreiber har ei halsyster og fire halvbrør, ein av dei, Pablo, er òg skodespelar. Dei andre halvbrørne er Max, Charles, og Will.
Han er ein god ven av Dustin Hoffman. Schreiber har eit tilhøve til den britisk-australske skodespelaren Naomi Watts, som han spelte mot i filmen *The Painted Veil* frå 2006. Den første sonen deira, Alexander «Sasha» Pete, vart fødd 25. juli 2007.  Den 13. desember 2008 fekk paret sin andre son, Samuel Kai. Watts uttalte i april 2010 at dei hadde planar om å få eit tredje barn dersom dei kunne garantera at detta vart ei jente.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Liev Schreiber|Liev Schreiber]]» frå ,  den 16. mai 2017.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* The Official Liev Schreiber at MySpace.com
Lyngordenen

**Lyngordenen** (Ericales) er ein stor orden av tofrøblada plantar som inneheld tre, buskar, lianar og urter. Nokre av artane er tilmed kjøtetande. Ordenen høyrer til i korgplante-kladen (Asteridae). 

Mange av vestane i lyngordene har fem kronblad som ofte er samanvaksne. Artane er elles svært ulikt forma, og talrike med meir enn 8&nbsp;000 kjense artar fordelt på 28 familiar. 

Plantegruppa omfattar fleire artar som er økonomisk viktige, der den mest framståande er tebusken (*Camellia sinensis*). Ein finn også fleire fruktplantar i ordenen, som kiwi, kakiplomme eller sharon, blåbær og paranøtt.

## Kladar og familiar
I APG II-systemet frå 2003 blei ordenen kraftig utvidet samanlikna med det tidlegare Cronquistsystemet. Han omfattar no som regel følgjande familiar, fordelt på ti sannsynlege kladar i ordenen:

;Ericales
* Mitrastemonaceae (sidan 2004, tidlegare Rafflesiales eller Malpighales) 
* Pentaphyllacaceae
* Sladeniaceae
Klade I:
* Springfrøfamilien 
* Marcgraviaceae
* Pellicieraceae
* Tetrameristaceae
Klade II:
* Fouquieriaceae 
* Fjellflokkfamilien 
Klade III-IV:
* Ternstroemiaceae = syn. *Theaceae*
* Tebuskfamilien 
Klade V:
* Ibenholtfamilien 
* *[[Lissocarpaceae]]* (usikker plassering)
Klade VI:
* Symplocaceae 
Klade VII:
* Maesaceae
* Nøkleblomfamilien 
** Fredlausfamilien
* Theophrastaceae
Klade VIII:
* Fjellprydfamilien 
* Styracaceae 
Klade IX:
* Lecythidaceae
* Sapodillefamilien 
Klade X:
* Kattebuskfamilien
* Clethraceae 
* Cyrillaceae 
* Lyngfamilien 
** Kreklingfamilien 
* Roridulaceae
* Sarraceniaceae

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ericales|Ericales]]» frå ,  den 16. mai 2017.*
Monotropa uniflora

***Monotropa uniflora*** er ein plante i vaniljerotslekta i lyngfamilien. 
Han er ein fleirårig staudeplante som veks spreidd i tempererte område frå Udmurtia i europeisk Russland til Asia, Nord-Amerika og nordlege Sør-Amerika.

Planten kan vera heilt kvit på farge eller ha svarte flekkar og ein lyserosa farge. 
Som vaniljerot skil planten seg frå dei fleste andre plantar ved å mangla klorofyll. I staden for å driva fotosyntese ved hjelp av sollys lever han parasittisk på mykorrhiza-nettverket mellom visse typar sopp og andre plantar. 
Sidan han ikkje er avhengig av sollys kan han veksa på svært mørke stader, som på skogbotnen. *Monotropa uniflora* er særleg knytt til bøkeskog. 

I Nord-Amerika er planten også kjend som *ghost plant*, *Indian pipe* og *corpse plant*. Planten er i dag sjeldan å finna. Det komplekse samspelet med sopp gjer det vanskeleg å formeira og dyrka han.


M. uniflora.jpg|M. uniflora
Indian Pipe - Stem Detail Macro.jpg|Stilk
Indian Pipe - Flowering Part Macro.jpg|Blome
Monotropa uniflora 3270.JPG|Blomedetalj
File:Pink_indian_pipes.jpg|Rosafarga *M. uniflora* 
File:Red_indian_pipes.JPG|Raudfarga *M. uniflora*
File:Monotropa uniflora 3277.JPG|Planten har skjelaktige, små blad utan klorofyll.
File:Monotropa uniflora in numbers.jpg|Fleire plantar som veks i Camano Island State Park.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Monotropa uniflora|Monotropa uniflora]]» frå ,  den 16. mai 2017.*  
 

## Bakgrunnsstoff

* "Indian Pipes, Ithaca NY"  is a photo chronology of their development through the season.  
* USDA PLANTS Profile med bilde
George Canning

**George Canning** () var ein britisk statsmann og tory-politikar som var medlem i fleire regjeringar leidd av ulike statsministrar. Dei siste fire månadane av livet var han sjølv statsminister i Storbritannia.

## Liv og gjerning
Canning var son til ein fallert forretningsmann, så det var med økonomisk stønad frå ein onkel at han kunne utdanne seg ved Eton College og Christ Church i Oxford. Frå 1793 gjekk Canning inn i politikken, og gjorde snøgt karriere. Under statsminister William Pitt den yngre var han 1800-01 lønningsmeister for dei militære styrkane og 1804-06 skattemeister for marinen.

Frå mars 1807 til oktober 1809 var Canning utanriksminister under den sjuklege William Cavendish-Bentinck. Dermed vart Canning den leiande figuren i regjeringa. Han stod såleis bak kapringa av den danske flåten i 1807, eit tiltak som sikra britisk herredømme på havet i striden mot Napoleon. I 1809 vart han såra i ein duell mot sin personlege fiende Lord Castlereagh. Kort etter måtte han sjå at Spencer Perceval fekk statsministerposten då Cavendish-Bentinck gjekk av.

I  statsminister Robert Jenkinson (lord Liverpool) si styringstid, gjorde Canning teneste som ambassadør i Portugal 1814-16 og sjefskontrollør av det britiske ostindiakompaniet 1816-21. Frå 1822 til -27 var han utanriksminister og samstundes leiar av underhuset. Ettersom kongen mislikte Canning, prøvde han å svekke utanrikspolitikken hans. Men Canning lukkast byggje brei offentleg støtte for ein politikk som sikra viktige fordelar til britiske handelsmenn utanlands, mellom anna ved å støtte opp om USA og Monroedoktrinen.

Canning var sterkt imot det statssystemet dei konservative europeiske maktene la grunnen for gjennom Wien-kongressen i 1815. Han arbeidde for å svekke dette systemet, og utvikla ein utanrikspolitikk som Storbritannia skulle fylgje gjennom mange tiår. Denne  hevda at kvart land skulle utvikle sitt styresett utan innblanding utafrå, sikre maktbalansen mellom dei ulike rika og dessutan krav om at statane retta seg etter overnasjonale avtalar. Sentralt i politikken låg også oppfatninga om at Europas herredømme enda ved atlanterhavskysten, og Englands makt tok til ved same.

Då lord Liverpool gjekk av som statsminister i april 1827, vart Canning vald til ny statsminister, framfor hertugen av Wellington og sir Robert Peel. Begge desse sistnemnde nekta å verte statsrådar i Canning-regjeringa. Tory-partiet vart dermed splitta mellom Peel og Wellington sine ultra-toryar og dei såkalla canningittane. Canning tok i staden fleire whiggar med i regjeringa. Men helsa hans svikta, og han døydde allereie i august 1827, etter einast 119 dagar i embetet, den kortaste tenestetida til ein britisk statsminister før Liz Truss i 2022.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Georger Canning|Georger Canning]]» frå ,  den 16. mai 2017.*
Branchiostoma floridae

***Branchiostoma floridae*** er ein lansettfisk som kan finnast i Florida. Han har eit genom på kring 520 megabasar.

## Kjelder
Stomi

**Stomi** (frå gresk στόμα, *stomia*, 'opning/munn') er eit kirurgisk inngrep der ein lager ein opning mellom to organdelar eller mellom eit organ og kroppsoverflaten.

Inngrepet er vanleg å lage i mageregionen for å syte for at anten avføringa og/eller urinen får nytt utløp i ei opning på framsida av magen (buken) i staden for gjennom den naturlege kroppsopninga etter at delar av tarmen er fjerna på grunn av sjukdom. Enden av den attverande tarmen vert drege ut eit par centimeter utanfor kroppen, vrengd og sydd fast til huda på utsida, slik at det vert laga eit utløp i form av ein liten tut med raud farge, stomien. Stomien skal gå inn i ein særleg utforma plastpose for å samle opp avføringa eller urinen. Denne posen er limt fast til huda ikring stomien, og skal kastast når han er full. Limet kan lett løysast frå huda ved hjelp av vatn eller ein spesiell spray, og gjev høve til å skifte posen så ofte det trengs.

Årsaka til at det vert naudsynt med stomi er slike sjukdomar i tarmen som gjer det naudsynt å fjerne delar av tarmen, til dømes når det har oppstått kreft i tjukktarmen og endetarmen, ved alvorleg ulcerøs colitt, Crohns sjukdom og diverse andre sjukdomar, ved påførte eller medfødde skadar og misdanningar. Stomien kan verte permanent, eller meint som ei mellombels åtgjerd fram til tarmen kan skøytast saman att. 

Ein talar om ulike typar stomi:
*Kolostomi (colostomi) – stomi av tjukktarmen (colon).
*Ileostomi (loopileostomi) – stomi av tynntarmen.
*Urostomi – fjerning av urinblæra, som vert erstatta av eit parti som er teke av tynntarmen og ført ut av kroppen som ein stomi.
*Transversostomi – stomi av midpartiet av tjukktarmen.

Etter ein stomi-operasjon kan ein ete og drikke som vanleg. Det er viktig å tygge maten godt og drikke mykje vatn eller liknande. Men ettersom det ikkje er nokon lukkemuskel i stomien, har ein ingen kontroll over når tarmen tømmer seg i posen for avføring eller tarmgass. Difor kan tarmgass verte eit problem, og gjere at ein bør halde seg vekk frå mat og drykk som gjev mykje tarmgass.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Oslo universitetessykehus: Om stomi
Obelisk

**Obelisk** (frå gresk *obeliskos*, 'steikespyd, steinstøtte', ei diminutivform av *obelos*, 'spyd') er ei frittståande, høg og slank søyle med kvadratisk tverrsnitt som smalnar oppover og som regel ender i ein pyramideforma spiss.

Obeliskar var mykje brukt i det gamle Egypt, særleg som symbol for solguden Ra. Under Romarriket blei mange av dei tekne til Roma, og på 1800-talet blei nokre av dei henta til Paris, London og New York.

Opphavleg blei obeliskar hogne ut av éi steinblokk som monolittar. Dei største er ca. 20–30 m høge. Materialet var mest raudgranitt, truleg fordi dette steinslaget er svært haldbart, og fordi raudfargen var fargen til sola ved soloppgang og -nedgang. Obeliskane hadde gjerne hieroglyfinnskrifter.

### Moderne obeliskar

Frå renessansen av er obelisken blitt eit merke på monumental arkitektur. Dei har særleg vore vanlege ved gravstader og som minnesmerke.

Nokre kjende døme er:

* *Stowe School* i Buckinghamshire – General Wolfe's Obelisk, 1754.
* *Chesma Obelisk* i Gatchina, 1775
* *Rumyantsev-obelisken* i St. Petersburg i Russland, 1799.
* *Villa Medici* i Roma – ein kopi frå 1800-talet av ein egyptisk obelisk 
* *Villa Torlonia* i Roma – to obeliskar reist i 1842.
* *Patriots' Grave* i Old Burying Ground i Arlington i Massachusetts i USA (1818).
* *Bunker Hill Monument* i Charlestown i Massachusetts – bygd mellom 1827 og 1843, den første monumentale, offentlege obelisken reist i USA.
* *Bennington Battle Monument* i Bennington i Vermont i USA.
* *Washington Monument* i Washington D.C. i USA blei bygga mellom 1848 og 1888 og avduka i 1907. Han måler 169,29 meter og er verdas høgaste.
* *McKinley Monument* på Niagara Square i Buffalo i New York i USA.
* *William Dudley Chipley Memorial* på Plaza Ferdinand VII i Pensacola i Florida i USA, avduka i 1901.
* *Chalmette Monument* i Chalmette i Louisiana i USA, reist til minne om slaget om New Orleans, avduka i 1908.
* *Foro Italico* i Rome (ved Lungotevere Maresciallo Diaz) – obelisk reist i 1932 for å æra Mussolini.
* *Obelisken i Buenos Aires* i Argentina – bygd i 1936.
* *Demidovsøyla* i Barnaul i Sibir i Russland.
* *Sigersobelisken* i Moskva
* *Abolition-parken* i Ponce i Puerto Rico.
* *Wellington Monument* i Phoenix Park i Dublin i Irland.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Obelisk|Obelisk]]» frå ,  den 17. mai 2017.*  
 
## Bakgrunnsstoff

; Litteratur 
* D'Onofrio, Cesare (1967): *Gli obelischi di Roma*, Rom
* Habachi, Labib & Vogel, Carola (2000): *Die unsterblichen Obelisken Aegyptens*, Mainz, ISBN 3-8053-2658-0
* Wirsching, Armin (2013): *Obelisken transportieren und aufrichten in Aegypten und in Rom*, Norderstedt 3. utg., ISBN 978-3-8334-8513-8
Steinunn Revsdotter

**Steinunn Revsdotter** (norrønt: *Refsdóttir* eller *Dálksdóttir*) var ei kvinne som levde på Island omkring år 1000. Ho var, etter det ein kjenner til, ei av få kvinner i norrøn tid som gjorde skaldekvad.

Steinunn var gift med goden Gest på Hovgarda på Island, og ho var mor til skalden Hovgarda-Rev (*Hofgarða-Refr Gestrson*).

Vi kjenner henne berre frå ei forteljing, frå den tida då kristne misjonærar freista å innføre kristendommen på Island. (Kristendommen var lovfestet på Island år 1000.) Presten Tangbrand (*Þangbrand*) var, slik det er nemnt i sogene, ein misjonsprest som skal ha verka på Island i tida då Olav Tryggvason var konge i Noreg. 

Ein gong, truleg i 998, vart skipet til Tangbrand skadd på grunn av storm, og Steinunn dikta då to vers der ho uttrykte glede over at guden Tor hadde gjort skade for Tangbrand, og ho håner han fordi Kristus ikkje hadde gjort noko for å hjelpe. Ein reknar med at diktet avspeglar ei historisk sann hending.

## Referansar


## Bakgrunnsstoff
*
Isaac Albéniz

**Isaac Albéniz** () var ein spansk pianist og komponist. Han er også kjend for å ha samla inn spansk folkemusikk. Albéniz gav mellom anna  ut klaversuiten *Iberia* og 12 spanske dansar.

## Biografi
Albéniz var eit vedunderbarn som først opptredde på klaver som fireåring.
Som sjuåring søkte han om åtgang ved Conservatoire de Paris, men blei sett på som for ung. Året etter flytta familien til Madrid, der han kunne få utdanning ved den statlege musikkhøgskulen.

16 år gammal fekk han åtgang ved musikkhøgskolen i Leipzig og deretter også i Brussel. I Brussel vann han ein førstepris som pianist, men han ville for kvar ein pris studera med Franz Liszt, og flytta til Budapest for å oppfylla draumen.

Albéniz vende tilbake til Spania og Barcelona i 1883, der han samarbeidde med Felipe Pedrell. Han flytta til London for ei tid i 1890 før han slo seg ned i Paris i 1893. Her blei han kjend med folk som Claude Debussy, Paul Dukas, Gabriel Fauré og Vincent d’Indy.
1893 var også året han hadde sin siste offentlege opptreden, deretter vigde han seg heilt til komposisjon.

Han fekk ei professorstilling ved Schola Cantorum i Paris. Mot slutten av livet flytta han til Nizza (Nice), der han skreiv nokre av dei viktigaste komposisjonane sine.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Isaac Albéniz|Isaac Albéniz]]» frå ,  den 18. mai 2017.*  

## Bakgrunnsstoff

* 
*
Vevar

**Vevar** er ei yrkesnemning for ein person som driv med veving ved hjelp av ein vev eller vevstol.

## Historie
I det gamle nordiske agrarsamfunnet var veving tradisjonelt eit kvinnearbeid, men det blei gradvis gjort om til ein hovudsakleg mannleg profesjon i byane løpet av mellomalderen og tidleg moderne tid. Ein har ofte sett saman utviklinga av vevarprofesjonen med utviklinga av ein ny vevstol som avløyste oppstadveven, men utviklinga var samansett.

Ein av dei eldste nordiske vevarane ein kjenner til er ei Mette Weuersk, som var medlem av Skt. Gertrudsgildet i Flensborg  1432-36. Deretter kjenner ein til eit medlem af St. Lucii gilde i Roskilde i 1483, og frå 1500 og seinare kjenner ein til vevarar i København. I Noreg er vevarar omtala i byloven for Bergen, men først frå 1570 kjenner ein til namngjevne vevarar i byen. I Sverige er vevarar omtalte i Stockholm stads skattebok for 1517, og i Finland er finlandssvenskar kjende som vevarar (*wandtmacher*, *wandtmakare*) som på hertug Johan si tid arbeidde i krona si teneste på Åbo slott. 

## Vevarar i kulturen
Yrket har gjeve opphav til etternamn på fleire språk, som dansk *Væver*, engelsk *Weaver*, *Webber*, *Webster* og *Webb*, tysk *Weber* og fransk *Tisserand* og *Tisserant*. Personnamnet Penelope er gresk for vevar, og sogepersonen Penelope frå Odysseen var kjend for vevinga si.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Væver|Væver]]» frå ,  den 18. mai 2017.*  
 

### Bibliografi
* Henning Bender: *Aalborgs industrielle udvikling fra 1735 til 1940*; C.W.Obel Aktieselskab, Aalborg 1987; ISBN 87-982523-1-3
* John Granlund: "Vever. Sverige" (i *[[KLNM]]*, bind 19, sp. 680)
* 

* Marta Hoffmann: "Vever" (i *KLNM*, bind 19, sp. 679)
* Marta Hoffmann: "Vevstol" (i *KLNM*, bind 19, sp. 681f)
* Ole Hyldtoft: *Københavns Industrialisering 1840-1914. Faser i den industrielle udvikling*; Herning, Systime, 1984.
* Toini-Inkeri Kaukonen: "Vever. Finland" (i *KLNM*, bind 19, sp. 680)
* Helge Søgaard: "Vever. Danmark" (i *KLNM*, bind 19, sp. 679f)

*
Angelos Basinas

**Angelos Basinas** () er ein gresk tidlegare fotballspelar frå Khalkida som vart europameister med Hellas i 2004. Midtbanespelaren spelte 100 landskampar i tida 1999-2009 og var med vinne den nasjonale cupen og toppserien med Panathinaikos, også det i 2004.

### Aktiv
Etter to år på benken i den greske storklubben Panathinaikos, var Basinas fast på laget i tida 1997-2005. Han fekk såleis med seg dobbeltriumfen våren 2004, då laget frå Athen vann både serien og cupen i Hellas. Hausten 2005 rauk han uklar med trenaren og vart sett ut av laget. I januar 2006 skreiv han kontrakt med Real Mallorca i den spanske La Liga, der han var aktiv fram til juni 2008. Etter eit ganske kort mellomspel i AEK Athen, vart han i februar 2009 overført til engelske Portsmouth. Sommaren 2010, etter at Portsmouth hadde rykt ned frå Premier League, gjekk Basinas til AC Arles-Avignon i Frankrike, men la opp allereie i oktober same året.

Basinas landslagsdebuterte 18. august 1999 mot El Salvador. I 2004 var han med på å vinne fotball-EM i Portugal, etter finaleseier 1-0 over vertsnasjonen. Frå våren 2007 var Basinas lagkaptein på landslaget. Den 1. april 2009 var han benka då Hellas vann 2-1 over Israel i Heraklion, men fekk kome inn på bana få minuttar før slutt, til si 100. og siste opptreden i gresk landslagsdrakt. Han skåra sju landslagsmål, fem av dei på straffespark. 

### Merittar
* Europameister: 2004 med Hellas
* Gresk seriemeister: 2004 med Panathinaikos
* Gresk cupmeister: 2004 med Panathinaikos

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Angelos Basinas|Angelos Basinas]]» frå ,  den 18. mai 2017.*
Clifford's Tower

**Clifford's Tower** i York i England er ein festning med røter tilbake til normannartida.
Den første botte-and-bailey-borga blei bygd her i 1068, men blei rasert av opprørarar og vikingar allereie i 1069.
Thodoris Zagorakis

**Thodoris Zagorakis** () er ein gresk politikar og tidlegare fotballspelar frå Kavala, som vart europameister i fotball med Hellas i 2004. Sidan 2014 er han medlem av EU-parlamentet.

## Fotball
Zagorakis spelte på heimlege AO Kavala frå 1988 til -92. Vinteren 1993 gjekk han over til det greske topplaget PAOK Saloniki. Etter fem år i PAOK vart han tidleg i 1998 overført til engelske Leicester City. Med Leicester spelte han ligacupfinale både i 1999 mot Tottenham og 2000 mot Tranmere, den fyrste enda med tap for Zagorakis, den andre med siger. Sommaren 2000 fekk han kontrakt med AEK Athen. Og var med å vinne den greske cupfinalen 2002. Sesongen 2004/05 var han så Bologna-spelar, før han avslutta den aktive spelarkarrieren med to sesongar i PAOK.

I åra frå 1994 til 2007 deltok Zagorakis i 120 landskampar og skåra tre mål, og var med det til 2012 spelaren med flest kampar for Hellas. Han var kaptein og sentral i rolla som defensiv midtbanespelar i det greske mannskapet som vann EM i fotball 2004 i Portugal, etter finalesiger 1-0 over vertsnasjonen. 

Etter at han i 2007 la opp som aktiv fotballspelar, vart han styreformann i fotballklubben PAOK Saloniki til 2012. 

### Merittar
* Europameister: 2004 med Hellas
*Vinnar av den engelsk ligacupen: 2000 med Leicester City
*Gresk cupmeister: 2002 med AEK Athen
*Finalist i den engelsk ligacupen: 1999 med Leicester City

## Politikk
Ved valet til medlemer av EU-parlamentet i 2014 vart Zagorakis vald inn som representant for det liberal-konservative partiet Nea Dimokratia. I EU-parlamentet er han medlem i Kultur- og undervisningsnemnda.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Theodoris Zagorakis|Theodoris Zagorakis]]» frå ,  den 18. mai 2017.*  
 
*eu-football
Torfinn Munnen

**Torfinn Munnen** (*Þorfinnr munnr*, døydde 1030) var ein islandsk skald som levde på byrjinga av 1000-talet.

I *[[Skaldatal]]* er han ført opp som skald hos kong Olav den heilage. 

Det er særs lite ein veit om Torfinn, men i Heimskringla, i soga om Olav den heilage, er det sagt om han at han var med i hæren til kong Olav ved Stiklestad, der han fall. I Flatøybok er det sagt at Torfinn hadde ein bror, Tord, som òg fall i slaget på Stiklestad. 

Skaldatal nemner at ein av skaldane hjå Håkon Sigurdsson Jarl (den mektige) heitte Torulf Munnen, men det er ingen grunn til å tru at han var identisk med Torfinn Munnen.

Kjende dikt av Torfinn Munnen: **Lausaviser**

## Referansar


## Bakgrunnsstoff
*
Biletstein

**Biletstein** er ei arkeologisk nemning på reiste steinheller frå forhistorisk tid som er utstyrte med bilete laga som strekteikningar innhogd i steinen. Bileta har truleg vore fargelagte i si tid; fargar som no er å sjå på utstilte steinar, er av nyare dato. Biletsteiner er utan runeinnskrifter, då steiner med runeinnskrifter vanlegvis vert kalla runesteiner jamvel om dei har bilete som er meir iaugefallande enn runene.

Øya Gotland i Austersjøen peikar seg ut som den staden i Norden der det finst biletsteiner. Her er dei funne i eit stort tal og tidfesta til perioden frå 700-talet til ut på 1000-talet e.Kr. Dei er hovudsakleg kalksteinheller, i nokre høve sandsteinheller, tilhogne i typiske, regelmessige former, og med bilete på den eine sida. Etter alt å døme har bileta på dei gotlandske steinene dels å gjere med generell germansk førkristen mytologi, dels med lokal førkristen mytologi og segner som særleg har vore knytt til folkegruppene på øya.

Fil:Völund on ardre 01.png|Detalj av biletsteinen frå Ardre som syner Volunds smie. To hovudlause lik ligg attmed bakveggen på smia, og ein meiner dette refererer seg til Volundkvadet i Den eldre Edda om smeden Volund som drep dei to kongesønane og lager drikkekar av hausen deira.
Fil:Bildstein-Bunge 1.jpg|Biletsteinen Hammars I frå Lärbro på Gotland (700-talet e.Kr.), tre meter høg
Fil:Bildstenar vid Änge i Buttle sn.jpg|Bildsteiner ved Änge på Gotland
Fil:Gotlandstein.jpg|Gotlandsk biletstein av ein tidleg type
Fil:Fornsalen – Bildstein mit Schleifenquadrat.jpg|Gotlandsk biletstein


## Annan bruk av ordet biletstein
Agalmatolitt, ein gråleg-kvit svakt gjennomskineleg bergart, vert òg ofte kalla biletstein av di denne blaute bergarten har vore mykje nytta i Kina som råstoff for gudestatuettar, vaser og anna.

## Bakgrunnsstoff
;Litteratur om gotlandske biletsteiner
*Nylén, Erik & Jan Peder Lamm. 1987. Bildstenar. Stockholm: Gidlunds. ISBN 9178440874
Harry Jensen

**Harry Jensen** () var ein norsk forretningsmann og politikar, fødd i Gildeskål. 

Jensen var patruljebåtførar i Bodø Havnevesen 1959-61 og seljar, seinare disponent i bilforretning 1968-74. Frå 1975 dreiv han eiga agenturforretning til 1987.

Jensen var engasjerte seg i politikken for det ferske Framstegspartiet og var formann i fylkespartiet i Nordland i tida 1976-81. Valperioden 1980-83 representerte han partiet på fylkestinget i Nordland. Han var så medlem i samferdslestyret i Nordland fylke frå 1983 og i landsdelsutvalet for Nord-Noreg frå 1987. I 1985 fekk han i plass i Framstegspartiet sitt sentralstyre, ein posisjon han hadde til han døydde.

Jensen vart vald inn på Stortinget frå Nordland i 1989. Her fekk han vervet som nestleiar i Samferdslekomitéen, og var elles medlem i Valkomitéen. Vel eitt år etter han tok plass i Stortinget, døydde han, og Karl Sørmo rykte inn på Tinget i staden hans.

## Kjelder
*Stortingsbiografi
Stuv Blinde

**Stuv Blinde Tordsson** (norrønt: *Stúfr inn blindi Þórðarson kattar*), òg kalla **Skald-Stuv** (*Skáldstúfr*), var ein islandsk skald.  Han vart fødd omkring 1025 og døydde ein gong etter 1066.

Han var son til Tord Katt og skalden Glum Geirason var oldefar hans. Han var soneson etter Gudrun Osvivsdotter, som var hovudpersonen i soga om laksdølane, og han var dermed i slekt med Einar Skålaglam og Ulf Uspaksson (Stallare).

Slik tilnamnet hans tyder på, må Stuv ha vore blind, eller sterkt svaksynt. I *[[Skaldatal]]* er han ført opp som skald hos kong Harald Hardråde, og han er nemnt i fleire av dei norrøne sogene, mellom andre i Soga om Harald Hardråde. Dikt av han er sitert i Skaldskaparmål

Opplysningar om livet han er kjent frå islendingesoga «Tåtten om Stuv».

Omkring 1062, på den tida då Harald Hardråde var konge, reiste Stuv Blinde til Norge for å ta hand om ei arv han hadde fått. Ein stad på Opplanda møtte han kongen og fekk høve til å seie fram dikt for han. Sumaren etter drog Stuv til Nidaros der han på nytt møtte kong Harald og vart hirdmannen hans. Han skal då ha framført eit «dikt om kong Harald» (*Haraldsdrápa*) som no er bortkome. Seinare gjorde han eit arvekvad som handlar om kong Harald sitt liv og bragdene han utførte, fram til og med slaget ved Stamford bru, der kong Harald døydde. Diktet blir kalla «Stuvsdråpa» eller berre «Stuva», og er det einaste diktet som er kjent etter Stuv Blinde.

Etter at kong Harald døydde, reiste truleg Stuv attende til Island, og noko meir om han, er ikkje kjent.

## Referansar


## Bakgrunnsstoff
* 
*
Europacupen i fotball 1967

**Europacupen i fotball 1967** var ei fotballturnering der vinnarane av 32 nasjonale toppseriar i fotball deltok, attåt tittelforsvarar Real Madrid. Turneringa var den 12. i rekka og vart vunnen av det skotske laget Celtic FC frå Glasgow. I finalen i Lisboa 25. mai 1967 vann Celtic med 2-1 over FC Internazionale frå Milano. Celtic vart dermed det fyrste laget frå Storbritannia som gjekk til topps i Europacupen i fotball. For fyrste gong deltok eit lag frå Sovjetunionen i Europacupen.

Europacupen 1967 var ei rein utslagsturnering. Ved lik målskilnad etter dobbelkampar måtte laga spele omkamp. Turneringa  tok til med ei kvalifikasjonsrunde mellom fire utvalde lag den 31. august 1966. Sidan vart avvikla fire rundar med utslagskampar, før finalen fann stad i Lisboa. Celtic tok seg til finalen ved å slå ut FC Zürich, FC Nantes, Vojvodina Novi Sad og Dukla Praha, medan Inter vann over høvesvis Torpedo Moskva, Vasas Budapest, tittelforsvarar Real Madrid og, etter omspel, over CSKA Sofia.

### Finalen
Finalen på Estádio Nacional i Lisboa fann stad framfor 45&nbsp;000 tilskodarar. Sandro Mazzola gav Inter leiinga på straffespark i det 6. minutt. Det skotske meisterlaget utlikna ved sidebacken Tommy Gemmell i 63. minutt, og fekk sigersmålet i det 84. minutt ved senterforward Stevie Chalmers.

**Celtic** sitt vinnarlag bestod av: Ronnie Simpson, Jim Craig, Billy McNeill, John Clark, Tommy Gemmell, Bobby Murdoch, Bertie Auld, Jimmy Johnstone, William Wallace, Stevie Chalmers og Bobby Lennox. Laget vart trena av Jock Stein.

**Inter** mønstra: Giuliano Sarti, Tarcisio Burgnich, Armando Picchi, Aristide Guarneri, Giacinto Facchetti, Gianfranco Bedin, Sandro Mazzola, Mauro Bicicli, Angelo Domenghini, Renato Cappellini, Mario Corso.

Vesttyskaren Kurt Tschenscher dømde kampen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Europapokal der Landesmeister 1966/67|Europapokal der Landesmeister 1966/67]]» frå ,  den 19. mai 2017.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Fjernsynsreferat frå finalen 25.5.1967
Alstadsteinen

**Alstadsteinen** er ein 2,70 meter høg runestein med bilete (biletstein) som stod på garden Nedre Alstad, Hof på Austre Toten, og som no er på Kulturhistorisk museum i Oslo. Steinen er ei 13 centimeter tjukk, langstrekt helle av raud ringerikssandstein dekt med bilete i såkalla ringeriksstil på båe breisidene, og runeinnskrifter på den eine, rett tilhogde smalsida, og på framsida. Steinen er rekna for å vere frå ikring år 1000.

På framsida av steinen er det øvst synt ein rovfugl i flukt oppover, under fuglen ein hund, deretter ein ryttar med ein jaktfalk ståande på eine handa; jaktfalken og hunden er til dels teikna ovanpå kvarandre. Under hesten er ein ny hund å sjå, under hunden ein hest utan ryttar, og nedst ein hest med ryttar. Hestane og hundane er i fart frå høgre mot venstre i biletet. Dyra er synt i profil, og alle fire beina har vore framstilt slik at dei kunne sjåast. Dyra er rissa inn i steinen med doble konturliner, medan ryttarane og rovfuglen øvst i biletet er rissa inn med einskildliner. Biletet er vorte tolka som ein jaktscene. På baksida av steinen er flata dekt av eit bandflettingsmotiv som kan vere ein stilisert vekst eller eit stilisert tre. Bileta på steinen syner nok til ein mytologisk eller reell hending knytt til den funksjonen og statusen som denne ætta hadde i samfunnet, og på det viset har gjeve eit meiningsgrunnlag for bodskapen i runeinnskriftene.

Den eine runeinnskrifta (N 61) er i langkvistruner og plassert på den venstre smalsida av steinen og opp langs venstre kanten av framsida. Innskrifta er rekna for å ha vore skrive i samband med at steinen vart utforma og reist ikring år 1000, og er tolka slik:

N 61: «Jorrun reiste denne stein etter .... som eigde [var gift med] henne, og [ho] førte [steinen] utanfrå Ringerike, frå Ulvøy. Og biletsteinen båe heidrar.»

Då Ulvøy er ei øy i Tyrifjorden på Ringerike der det er slik raud ringerikssandstein, reknar ein med at det er her steinen er henta frå. Ein har altså sett seg tent med å hente høveleg stein langvegsfrå for å få sett opp eit slikt monument på garden.

Den andre runeinnskrifta på steinen (N 62) er i kortkvistruner og ristet i tre radar under biletet på framsida, og reknast for å ha vorte tilføydd i perioden 1050-1075. Denne innskrifta er tolka slik:

N 62: «Engle reiste denne stein etter Torald, sin son, som fant døden i Vitaholm, mellom Vitaholm og Gardar.»

Gardar er vanlegvis namnet på Russland, men det har vore rekna med at det i denne samanhengen er meint Kiev.

## Sjå også
*Runesteinar i Noreg

## Bakgrunnsstoff
*Alstadsteinens runeinnskrifter
*Alstadsteinens runeinnskrifter og bilete
Illuge Bryndølaskald

**Illuge Bryndølaskald** (norrønt: *Illugi Bryndælaskáld*) var ein islandsk skald som levde på byrjinga av 1000-talet.

Ikkje noko om livet til denne skalden er kjent. Ein gissar på at han har fått tilnamnet sitt fordi han dikta om bryndølane, eller kanskje var han frå Brynjudalur, ei lita grend sør-vest på Island.

Desse dikta av Illuge, er kjende:
: Dikt om Harald Hardråde
: Lausavise

I *[[Skaldatal]]* er han ført opp som skald hos kong Harald Hardråde (1015-1066), og versa han dikta om denne kongen, handlar ferdene hans austanfor (*austrfǫr*), i Frankrike (*Frakka*) og i landa i sør (*sunnlǫnd*).

## Referansar


## Bakgrunnsstoff
* 
*
Grane skald

**Grane skald** (norrønt: *Grani skáld*) var ein skald som levde på midten av 1000-talet.

Ikkje noko om livet til denne skalden er kjent, og ein veit ikkje om var norsk eller islandsk. I *[[Skaldatal]]* er han ført opp som skald hos kong Harald Hardråde (1015-1066). 

To dikt av han er kjende:

:**Dikt om Harald Hardråde**
:**Fragment**

## Referansar


## Bakgrunnsstoff
*
Melodi Grand Prix 2018

**Melodi Grand Prix 2018** var den 56. utgåva av Melodi Grand Prix, Noregs nasjonale uttaking til Eurovision Song Contest. Tevlinga blei arrangert 10. mars 2018 i Oslo Spektrum, med Kåre Magnus Bergh og Silya Nymoen som programleiarar. Ti songar deltok, og som i 2017 blei vinnaren kåra av sjåarane saman med ti internasjonale jurygrupper. Vinnaren blei Alexander Rybak med «That’s How You Write a Song». Rybak skal representere Noreg i Eurovision Song Contest 2018 i Portugal i mai 2018.   

## Bakgrunn
Som tidlegare år inviterte NRK norske og utanlandske musikarar til til å sende inn songar til tevlinga. Denne gongen kom likevel invitasjonen rekordtidleg – allereie 31. januar 2017, halvannan månad før finalen av Melodi Grand Prix 2017. «Vi er i oppkøyringa til årets MGP-finale, men jobbar parallelt med å finne låtar og artistar til MGP 2018. Dette er ein del av ein langsiktig plan for at Noreg igjen skal vinne Eurovision Song Contest», sa prosjektleiar Stig Karlsen. Fristen for å sende bidrag vart sett til 10. september 2017. Då fristen gjekk ut, hadde NRK fått nærare 1200 melodiar, noko som var ny rekord for andre år på rad.

Låtene blei vurdert og testa ut anonymisert på fleire lyttargrupper. Gruppene har vore vanlege sjåarar i forskjellige aldrar. Også flere av NRKs musikkredaksjonar har vore med på å velje ut finalelåtane. NRK offentleggjorde finalistane under ei pressekonferanse på NRK Marienlyst måndag 15. januar 2018. Same dag blei låtane slepte for strøyming og sal.

## Deltakarar

### Gullfinale

### Gullduell

## Røysting

### Første runde
I første runde røysta dei internasjonale juryane på bidraga med poeng frå 1–8, 10 og 12. Det var ti internasjonale juryar med fem medlemmar i kvar gruppe. Totalt gav dei ti juryane 580 poeng, og tv-sjåarane hadde like mange poeng til fordeling. Sjåarane sine poeng blei gitt ut frå kor mange prosent kvar song fekk. Dersom eit bidrag fekk 10 prosent av SMS-røystene, fekk denne songen 10 prosent av sjåaranes 580 poeng – altså 58 poeng. Dei fire songane med flest poeng avanserte til gullfinalen. Berre juryane sine favoritter blei leste opp under røystinga, det fulle resultatet frå første runde blei ikkje offentliggjort.

### Gullfinale
I gullfinalen var det norske sjåarar aleine som røysta. Etter ein kort reprise av songane, blei dei fire gullfinalistane sette opp i to par. Vinnarane frå kvart par møtte kvarandre deretter i ein gullduell. Røystetala i gullfinalen og namna på dei internasjonale dommarane blei offentliggjorde på nrk.no etter finalen.

### Gullduell

## Hendingar
Etter to år valde Jan Fredrik Karlsen å trekkja seg som musikalsk leiar for Melodi Grand Prix, og i staden tok prosjektleiar Stig Karlsen over ansvaret. Stig Karlsen fortalde NRK at dei internasjonale juryane kjem tilbake i 2018, og at han vil bruka ei eiga referansegruppe av interne og eksterne musikkfolk, Eurovision-fans og representantar frå publikum.

## Referansar
Vinaigrette

**Vinaigrette** (fransk, av *vinaigre*, 'vineddik') er ein saus laga ved å blanda eddik og olje i ein emulsjon. Han blir ofte brukt som dressing til salat eller som marinade.

I utgangspunktet består vinaigrette av 3 delar olje til 1 del eddik som blir piska til en emulsjon. 
Andre vanlege ingrediensar i vinaigrette er salt, pepar, sukker, sennep, urter, lauk og kvitlauk.

Som eddik bruker ein gjerne vineddik. Som olje kan ein bruka olivenolje eller til dømes soyaolje, rapsolje, maisolje, solsikkeolje, peanøttolje eller druekjerneolje. Urter kan til dømes vera dill, estragon, kjørvel eller persille, og ein kan også bruka finhakka lauk, kvitlauk eller kapers i retten. Sennep eller hardkokte eggeplommer kan bidra til å stabilisera emulsjonen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vinaigrette|Vinaigrette]]» frå , og «[[:de:Vinaigrette|Vinaigrette]]» frå  den 20. mai 2017.* 
*** oppgav desse kjeldene: Gyldendals nye store kokebok, utgave av 1965, side 397*
 
*