open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Freetrax.com

**Freetrax** var ein tidleg nettstad for distribusjon av digitale musikkfiler. Nettstaden vart starta i 1999 av David Gjester og Lars Kilevold, og lagt ned att i 2001.

### Bakgrunnsstoff
*Puls om oppretting http://www.puls.no/1225.html
*Puls om nedlegging http://www.puls.no/7824.html
Amedeo Modigliani

**Amedeo Modigliani** () var ein italiensk kunstmålar, skulptør og teiknar. 

## Liv

Modigliani var fødd i Livorno. Heimbyen hadde ein stor jødisk folkesetnad, og han vart fødd inn i ein velståande sefardisk familie. Broren Giuseppe Emanuele Modigliani var ein sosialistisk politikar. 

I 1895 vart han ramma av lungebetennelse og nokre år seinare fekk han tyfus etterfølgd av lungebetennelse. I rekonvalesensperioden bestemte han seg for å byrje å måle, og mor hans ordna det slik at han fekk studere hos landskapsmålaren Guglielmo Micheli i Livorno.

Modigliani studerte sidan ved kunstakademiet i Venezia og Firenze og kom i 1906 til Paris. Utan å slutte seg til spesiell gruppe eller rørsle tok Modigliani det han ville frå Toulouse-Lautrecs og Cézannes målingar, den afrikanske skulpturen, fauvistane, kubismen og andre eksperimentelle målarstykke av Pablo Picasso og Georges Braque. Desto meir avgjerande var møtet med den rumenske skulptøren Constantin Brancusi; mellom 1910 og 1913 la han all sin energi på bilethogginga.

Da Modigliani, allereie svekt av sjukdom, vart tvinga til å slutte på grunn av at meiselstøvet trengde ned i lungene, utnytta han manga av skulpturen sine effektar i portretta sine og i nakenstudia, framfor alt det karakteristisk forlengde hovudet, den lange, opphøgde naseryggen og den lange halsen.

I juli 1917 møtte han kvinna i sitt liv - den unge kunststudenten Jeanne Hébuterne (fødd 6. april 1898). Dei flytta saman og 29. november 1918 vart dottera Jeanne fødd. I januar 1920 vart Modigliani sjuk, med nyrebetennelse og tuberkuløs meningitt, og han vart innlagd på Hôpital de la Charité i Paris, der han døydde natta mellom den 24. og 25. januar 1920. Eit par dagar seinare gjorde Jeanne (som var gravid i niande månaden) sjølvmord gjennom å kaste seg ut frå eit vindauge i sjette høgda.

Myten om Modigliani som en «Montparnasseeksentrikar» - stilig, fattig, stolt og dopa eller full - vart skapt av forfattarvennene hans, særskilt etter hans bortgang berre 35 år gammal. Myten gløymer den intensive konsentrasjonen om målinga dei siste åra av livet hans.

Modigliani ligg gravlagd på Père Lachaise i Paris, der Jeanne Hébuterne au kviler. Dotter deira vart teken hand om av Modiglianis syster i Firenze. Som vaksen skreiv ho ein biografi om far sin - «Modigliani, mannen og myten». Det vart au laga ein film om livet hans, «Montparnasse 19» frå 1957 med Gérard Philipe i hovudrolla.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Dei nederlandske Antillane

**Dei nederlandske Antillane** var ei politisk eining i Karibia som fram til 1986 omfatta dei av Antillane som høyrer til Nederland. I 1986 gjekk Aruba ut av Dei nederlandske Antillane, og i 2010 vart Dei nederlandske Antillane oppløyst.

Øyane som utgjorde Dei nederlandske Antillane var Aruba (fram til 1986), Curaçao og Bonaire, like nord for kysten til Venezuela, og Sint Eustatius, Saba og Sint Maarten (halvparten av øya St. Martin).

Mellom 2000 og 2005 vart det halde folkerøystingar på kvar av øyane om framtidig status. Som eit resultat av desse slutta Dei nederlandske Antillane å eksistera som ei eining den 10. oktober 2010. Curaçao og Sint Maarten fekk då omfattande sjølvstyre med assosiert status med Nederland, medan Bonaire, Saba og Sint Eustatius vil verta del av Nederland som «særskilte kommunar» (*bijzondere gemeente*).
Magnus Brostrup Landstad

**Magnus Brostrup Landstad** () var ein norsk prest, salmediktar og folkeminnesamlar.  Han vart fødd i Måsøy, og døydde i Kristiania, Han var fetter av Hans Peter Schnitler Krag.

Landstad er spesielt kjend som diktar av salmar og samlar av folkeminne. I Seljord ligg Landstad-instituttet, oppkalla etter han. Landstad si salmebok til bruk ved gudstenester vart autorisert til bruk i den norske kyrkja i 1869, og etter kvart vart ho det nasjonale salmeverket Landstad hadde ynskt. Ludvig Mathias Lindeman sette melodi til mange av songane. 

Landstad flytta med faren Hans Landstad (1771-1838) som òg var prest. Først i 1806 til Øksnes, til Vinje i 1811 og til Seljord i 1819. Han tok teologisk embetseksamen (*cand.theol*) i 1827, og arbeidde deretter som residerande kapellan i Gausdal. Landstad gifta seg i 1828 med Mina Lassen, dottera til presten på Hadeland.

Magnus Brostrup Landstad vart sokneprest i Kviteseid i 1832, der han og familien vart sterkt svekka
av lungesjukdom det første året. Han overtok i 1839 prestekallet i Seljord etter at faren døydde.  I 1849 flytta han med kone og tolv barn til Fredrikshald (Halden), der han fekk eit prestekall. Han vart prost i Borgersyssel Prosti. Landstad  var prest i Sandar frå 1859.  

«Landstad var ingen pietist, men heller ingen grundtvigianer... Han representerte dem som ville reformere kirken ovenfra i lojalitet med et nedarvet kirkesyn. Det passet den konservative kirkestatsråd Hans Riddervold svært godt.» 

Magnus Brostrup Landstad vart tildelt St. Olavs Orden i 1870. Etter eit slagtilfelle i 1874 flytta han til Kristiania.

## Utgjevingar
* Norske Folkeviser, 1852/1853.
* Landstads Kirkesalmebok, 1869.  Arbeidet byrja i 1852.
Salmeboka vart seinare omarbeidd (revidert) sjå Landstads reviderte salmebok

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Utstilling om Landstad, Karin Helene Hognestad, UBiT.
* Salmebok og folkevise - om Magnus Brostrup Landstad og Ludvig Mathias Lindeman
Det nigerianske riksvåpenet

**Det [[nigeria]]nske [[riksvåpen]]et** er eit svart skjold med to bølgjande kvite striper som går saman i ei Y-form. Desse symboliserer dei to store elvane som renn gjennom landet: Benue og Niger.

To kvite hestar steiler på kvar side av skjoldet. Desse står for sjølvverd. Den brune ørna over skjoldet står for fred.

Skjoldet er plassert på grønt gras med gule blomar. Eit banner viser fram orda *Unity and faith* &mdash; 'samhald og tru'.

## Bakgrunnsstoff
Altiplano

**Altiplano** (spansk for 'høgslette') er ein geografisk definert region i den breiaste sona av Andes i Sør-Amerika som inkluderer samanhengande sletteområde i vestlege Bolivia og litt av  nordre Chile, nordvest i Argentina og litt av sørlege Peru. Territoriet ligg over ca. 3000 moh., gjennomsnittleg ca. 3300 moh., og har eit klima med tørr vinter og i nord ein periode med intens nedbør om sommaren.

## Historie
I slutten av den geologiske epoken pleistocen (1,6 millionar år til 10000 år sidan), var Ballivián ein stor innsjø  som femna om områda rundt Titicaca i nord, innsjøen Poopó og  i Bolivia, dessutan saltsjøane  Salar de Uyuni og Lago Coipasa. Overflata på Ballivián låg minst 100 meter over dagens Titicaca. Altiplano kan sjåast som det området som ligg attende etter at innsjøen Ballivián drenerte og er no avgrensa av fjellkjeder i vest og i aust, og av ørkenen Atacama i sørvest.

## Klima
Klimaet i territoriet i det store og heile halvtørt til tørt med årleg nedbør varierande frå ca 200 millimeter i sørvest til ca 800&nbsp;mm ved Titicaca. Gjennomsnittleg temperatur over året varierer frå ca 3&nbsp;°C nær den vestre fjellkjeda opp til  12&nbsp;°C ved Titicaca. Men her kan vere kraftige variasjonar i temperatur, i løpet av ein dag kan temperaturen svinge mellom 12 og 24&nbsp;°C og kan falle til -20&nbsp;°C på natta. Slike svingingar kan ein særleg observere på vinteren i sørvestlege del av Altiplano. Regntida varer frå desember til mars. I resten av året er klimaet tørt, friskt og fylt av sol og vind. Snøfall er meir særsynt, det kan skje ein til fem gonger pr år mellom april og september, hovudsakleg i nord.

## Folkesetnad
Den viktigaste byen på Altiplano er La Paz i Bolivia.

## Kjelder
Brooklyn

**Brooklyn** er ein bydel i New York i USA. Bydelen har samanfallande grenser med fylket Kings County i delstaten New York. Brooklyn er den mest folkerike av dei fem bydelane i New York, og med rundt 2,5 millionar innbyggjarar ville Brooklyn ha vore den fjerde største byen i USA dersom den var ein by for seg sjølv. 

Brooklyn utvikla seg frå den vesle tettstaden Breuckelen, grunnlagt av nederlendarane og oppkalla etter Breukelen i Nederland. 

Blant kjende nabolag i Brooklyn er Bedford-Stuyvesant, Bensonhurst, Flatbush og Coney Island.

## Kjelder
Guns N’ Roses

**Guns N’ Roses** (**G N' R** eller **GnR**) er eit hardrock-band frå Los Angeles i USA som vart danna i 1985 og gjorde comeback i 2006. Bandet har hatt mange ulike medlemmer, men dei opphavlege vert rekna som Axl Rose (vokal), Slash (gitar), Izzy Stradlin (gitar), Duff McKagan (bass) og Steven Adler (trommer). No er det berre Axl Rose av desse som framleis speler i Guns N’ Roses, men Slash, Duff og ein annan GN’R-trommis, Matt Sorum, speler i bandet Velvet Revolver.

## Utgjevingar
### Studioalbum
* 1987: *[[Appetite for Destruction]]*
* 1988: *[[G N' R Lies]]*
* 1991: *[[Use Your Illusion I]]*
* 1991: *[[Use Your Illusion II]]*
* 1993: *[[The Spaghetti Incident?]]*
* 2004: *[[Greatest Hits av Guns N' Roses|Greatest Hits]]*
* 2008: *[[Chinese Democracy]]*

### Konsertalbum
* 1999: *[[Live Era: '87-'93]]*

### Studio extended plays
* 1986: *[[Live ?!*@ Like a Suicide]]*

## Bakgrunnsstoff

*
Queens

**Queens** er ein bydel i New York. Bydelen har samanfallende grenser med fylket Queens County i delstaten New York.

Med eit totalareal på 461,7&nbsp;km² er Queens er den største av dei fem bydelane i New York City. Den har eit folketal på 2&nbsp;229&nbsp;379 (2000).

Queens er eit lappeteppe av mange unike nabolag, kvart med sin eigen tydelege identitet. Astoria, i nordvest, er tradisjonelt heimen til den største greske folkesetnaden utanfor Hellas, samt ein aukande del unge yrkespersonar frå Manhattan. Long Island City, i sørvest, er eit stort fabrikk- og næringsområde. Jackson Heights, Elmhurst og Corona utgjer ei stor blanding av søramerikanske og søraustasiatiske koloniar. Flushing, nord i den midterste delen av bydelen, er eit stort kommersielt samlingspunkt for kinesiske og koreanske forretningar. Richmond Hill, i sør, har den største folkesetnaden av indiske sikhar utenfor India. Forest Hills og Kew Gardens, i sentrale Queens, har tradisjonelt store jødiske folkesetnader, medan Jamaica er eit stort forretnings- og transportsentrum for bydelen, men òg heimen til store afro-amerikanske og karibiske folkesetnader. Saman utgjer desse nabolaga det mest mangfaldige fylket i USA.

## Kjende fok frå Queens

* John Gotti (1940–2002), gjengleiar og kriminell
* Art Spiegelman, forfatter og teikneserieskapar
* Donald Trump, forretningsmann, mediapersonlegdom og president i USA
* Art Garfunkel, musikar
* Paul Simon, musiker
Kamelfamilien

**Kamelar og lamaer** eller **kamelfamilien** (*Camelidae*) er ein familie av partåa hovdyr. Den ville baktriske topukla kamelen er uhyre sjeldan, medan vill dromedar er heilt utdøydd i naturen. Begge artane er derimot godt kjende som husdyr. Lamaen er ein temd guanako.

## Klassifikasjon
* Underorden **Tylopoda**
** Familie **Kamelar og lamaer** Camelidae
*** Slekta **[[Lamaer]]** *Lama*
**** Alpakka, *Lama pacos*
**** Guanako, *Lama guanicoe*
**** Lama, *Lama glama*
*** Slekt *Vicugna* 
**** Vikunja, *Vicugna vicugna*
*** Slekta **[[Kamelar]]** *Camelus*
**** Dromedar, *Camelus dromedarius*
**** Baktriakamel/kamel, *Camelus bactrianus*
Førkolumbisk

Termane **førkolumbisk** og **prekolumbisk** vert nytta til å referere til kulturane i «den nye verda» i tida før Europa gjorde monaleg påverknad på desse kulturane. Medan *førkolumbisk* reint teknisk skildrar tidsbolken før Christopher Columbus landa i Bahamas i 1492, har den praktiske bruken av termen òg inkludert kulturar blant innfødd folkesetnad slik dei heldt fram å utvikle seg fram til dei vart erobra eller sterkt påverka av folk frå Europa opp til mange tiår etter 1492.

Døme på sivilisasjonar i «den nye verda» som ein kallar *førkolumbisk* er aztekarane og maya i Mesoamerika og inka, moche og chibcha i Andes.

## Sjå òg
* Kulturelle periodar i Peru
* Kulturelle periodar i Peru og Mesoamerika
Holi

**Holi** (hindi होली) er ei hinduhøgtid som særleg blir feira i Nord-India og Nepal. Festen er ei vårhøgtid og ei nyttårsfeiring. Han går over to dagar, siste dagen av månaden *[[phalgun]]* og første av *[[tsjaitra]]* i det nye året. I den vestlege kalenderen fell han i mars eller april.

Høgtida er best kjend for at ein kastar eller spruter farga vatn og fargepulver på folk. Tradisjonelt har ein laga desse av raud kum kum, gul gurkemeie, grøn neem eller gulgrøn bel, men i dag er det vanlegare å bruka sterke, syntetiske fargepulver. Holikvelden blir ofte feira med bålbrenning, og eld er også mytologisk sett viktig for denne høgtida. Nokre stader drikk ein den cannabishaldige drikken *[[bhang]]* for å feira holi.

## Mytologi

I tillegg til å vera ei vårhøgtid blir holi feira til minne om avsetjinga av den mektige demonkongen Hiranjakasjipu, som forlangte at folk berre skulle tilbe han og ikkje andre gudar. Men sonen Prahlad heldt fast på Visjnutrua si. Etter at ulike forsøk på å drepa sonen — forgifting og nedtramping av elefantar — misluktest, let faren Prahlad sitja i fanget på dottera Holika og tende eit bål rundt dei. Holika kunne nemleg ikkje skadast av flammar. Men Prahlad bad til Visjnu om vern, og underet skjedde at Holika brann opp medan Prahlad blei verande uskadd. Seinare kom Visjnu i monsterform og drap den nær usårlege demonkongen.

Ei anna forteljing som blir forbunden med holi er korleis kjærleiksguden Kama, i eit forsøk på å få Sjiva interessert i den tilkomande kona Parvati, braut av meditasjonen til guden og som straff blei brunnen opp av krafta frå det tredje auget til Sjiva. Etter at Kama si kone hadde bede for han, vekte Sjiva han til liv att. Holi er dermed ei tid for liv og kjærleik.

Guden Krisjna skal ha vore særleg glad i å feira holi, og høgtida blir markert i heile seksten dagar i Vrindavan og Mathura, der han skal ha vakse opp.

## Bakgrunnsstoff
Terje Tvedt

**Terje Tvedt** () er ein norsk professor ved Universitetet i Bergen. Han har særleg drive forsking innan utviklingsstudiar. Tvedt har forska på vassressursar, til dømes Nilen si rolle i Afrika. 
Han var programleiar for og skreiv manus til fjernsynsserien *[[En Reise i vannets historie]]*, som han òg skreiv ei bok i tilknyting til. 

## Bibliografi (utval)
* 1989 *(ml)*. (redaktør) Ad Notam 
* 1990 *Bilder av «de andre»: Om utviklingslandene i bistandsepoken*. Universitetsforlaget ISBN 82-00-02886-0.
* 1993 *Conflicts in the Horn of Africa: Human and Ecological Consequences of Warfare* – EPOS, Uppsala
* 1994 *A Short Cut to Decay - the Case of the Sudan*, skrevet sammen med Sharif Harir. Utgitt av Scandinavian Institute of African Studies, Uppsala
* 1997 *En reise i vannets historie. Fra Regnkysten til Muscat*, Cappelen 
* 1998 *Angels of Mercy or Development Diplomats? NGOs & Foreign Aid*. London: James Currey, US Africa World Press, 1998
* 2002 *Verdensbilder og selvbilder. En humanitær stormakts intellektuelle historie* Universitetsforlaget 
* 2000 *The River Nile and Its Economic, Political, Social and Cultural Role. An Annotated Bibliography* 
* 2000 *An Annotated Bibliography on the Southern Sudan 1850-2000* (to bind) 2000 
* 2003 *Utviklingshjelp, utenrikspolitikk og makt. Den norske modellen* Gyldendal Akademisk 
* 2004 *The River Nile in the Age of the British. Political Ecology and Water Politics on a Grand Scale* I. B. Tauris 
* 2006 *A History of Water, Series I*, (3 bind, redaktør) I.B. Tauris 
* 2007 *En reise i vannets fremtid*, Kagge 2007. 
* 2010 *A History of Water, Series II* (3 bind, redaktør) I.B. Tauris 
* 2010 *The River Nile in the Post-Colonial Age*, (redaktør) I.B. Tauris 
* 2012 *Nilen - historiens elv*, Aschehoug 
* 2013 *Journey in the Future of Water*, I.B. Tauris 
* 2016 *Norske tenkemåter*, Aschehoug
* 2017 *Det internasjonale gjennombruddet - fra ettpartistat til flerkulturell stat*, Dreyers forlag

## Bakgrunnsstoff

* Terje Tvedt Senter for utviklingsstudier
* www.watervideo.com
;Litteratur

*Ola Innset. "Brennbart: Er Terje Tvedt den nøytrale historikeren han framstiller seg som? Den nasjonale selvforståelsen". 2017-12-16. Klassekampen Bokmagasinet. S. 10
Rolf Aamot

**Rolf Aamot** () er ein norsk biletkunstnar, fotograf og regissør, og bilettone komponist.

Aamot studerte måleri ved Kunstakademiet i Oslo og film ved Dramatiska Institutet i Stockholm. Han er kjend som målar, elektronisk målar og grafikar, kunstfotograf, regissør og biletmusikkomponist. Kunsten hans er ofte ei form for performancekunst med bilettonar og fotografiske element.

Verket *Evolution* (1966) med musikk av Arne Nordheim vart vist på fjernsyn alt i 1967. Det var første gong fjernsyn vart brukt som ei sjølvstendig biletkunstnarleg uttrykksform. I 1970-åra arbeidde Aamot med elektroniske måleri, måleri datamålt på lerret og digitale fotomåleri.

Han har helde fram med å bruke film som kunstnarleg uttrykksmiddel og laga foto- og videokunst, ofte i samarbeid med biletkunstnaren og komponisten Bjørg Lødøen og fotograf, dansar og koreograf Kristin Linder. Aamot har vore representert ved fleire internasjonale film- og kunstfestivalar.

## Utvalde verk

* Digitale fotomåleri 
* Computer grafikk 
* Elektronisk måleri på lerret 

## Bilettone komposisjonar

### Fjernsyn
* ”Evolusjon” (1966) 
* ”Relieff nr.2” (1967-68) 
* ”BSK” (1968) 
* ”Visuelt” (1971) 
* ”Progress” (1977) 
* ”Strukturer” (1979) 
* ”Medusa” (1986) 
* ”Puls” (1986) 
* Nærklang (1987)
* ”Utdrivelsen” (1987)

### Kino
* ”Relieff” (1966-67) 
* Kinetisk Energi” (1967-68) 
* ”Vision” (1969) 
* ”Strukturer” (1970) 
* ”Actio” (1980) 
* ”Nordlys” (1991) 
* ”Tide” (2000) 
* ”Energi” (2003) 
* ”U” (2005) 
* ”Ir” (2006)
* "Wirr" (2008)
* "Contra" (2009)
* "X" (2010)

## Notar


## Referanser

## Bakgrunnsstoff

### Litteratur
* *Norsk biografisk leksikon*. Band 10. 2005.
* *Allgemeines Kunstler-Lexikon*. Band 1. 1992. Munchen-Leipzig, SAUR. http://www.saur.de/akl/english/index.htm 

### Nettsider
* Nettstaden til Rolf Aamot.
* Luminous-Lint. 
* Bjørg Lødøen sin nettstad.
* Nettstaden til Kristin Linder.
* Kunst på Arbeidsplassen.
Magnus Hirschfeld

**Magnus Hirschfeld** () var ein tysk lege, sexolog, og forkjempar for homofile rettar.

Hirschfeld utvikla ein teori om at homoseksuelle kvinner og menn og mellom anna transseksuelle utgjorde eit tredje kjønn, men var også interessert i studiet av den menneskelege seksualiteten i breiare omfang. Teorien om det tredje kjønnet var inspirert av Karl Heinrich Ulrichs og Richard von Krafft-Ebing sine teoriar, sjølv om han opponerte mot degenerasjonsforklaringa til sistnemnde og i staden såg på homoseksualitet som ein normalvariasjon.

I 1897 var han med på å grunnleggja *[[Wissenschaftlich-humanitäre Komitee]]* som hadde som mål å jobba for homofile rettar (den første av sitt slag i verda). Eit viktig mål var å få oppheva § 175 i den tyske straffelova som forbaud homoseksuelle handlingar mellom menn, men dette lukkast ikkje i levetida til Hirschfeld. Han var formann i organisasjonen frå starten til 1929, blei ein kjend person i samtida og eit symbol på kampen for homofile rettar.

I 1919 grunnla Hirschfeld *Institut für Sexualwissenschaft* i Berlin. Då nazistane tok over makta i 1933 var instituttet eit av dei første offera, det blei plyndra av nazistiske studentar 6. mai og bøker frå biblioteket blei brent på Opernplatz 10. mai (det er dette bokbålet som oftast blir brukt som illustrasjon til nazistanes bokbrenning). På dette tidspunktet var Hirschfeld, som var jøde, homofil og medlem av Det tyske sosialdemokratiske partiet i utlandet i samband med ein lengre føredragsturne, og han vende aldri tilbake til Tyskland. Han døydde i eksil i Nice i 1935.

## Ettermæle

I 1982 blei Magnus-Hirschfeld-Gesellschaft grunnlagd av ei gruppe homofile og lesbiske med historisk interesse. Selskapet har særleg drive med forsking knytt til Hirschfeld samt historia den tyske homorørsla før 1933. Saman med ein del andre aktørar arbeider dei for å oppretta eit *Magnus Hirschfeld-institutt* med forsking på homoseksualitet frå eit historisk og samfunnsvitskapleg perspektiv som føremål. 

Spelefilmen *[[Der Einstein des Sex]]* (1999) av Rosa von Praunheim handlar om Magnus Hirschfeld sitt liv.

Etter initiativ frå Lesben- und Schwulenverband in Deutschland e. V. (LSVD) fekk ein gangveg langs Spree ikkje langt frå Bundeskanzleramt 6. mai 2008 namnet Magnus-Hirschfeld-Ufer.

Hirschfeld har vore kritisert for sitt syn på eugenikk.
Solskjelsøya

**Solskjelsøya** er ei øy i Aure kommune i Møre og Romsdal. Ho er mellom anna kjend for to slag under Harald Hårfagre si rikssamling kring år 900 og for eit slag under borgarkrigen i 1208.

### Folketalsutvikling

Solskjelsøya var del av Edøy kommune fram til 1874, så Tustna kommune fram til kommunesamanslåinga med Aure i 2006.

## Sjå òg
* Øygarden på Solskjel

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* http://www.solskjel.no
Wissenschaftlich-humanitäre Komitee

**Wissenschaftlich-humanitäre Komitee** (WhK, «Den vitskapleg-humanitære komite») var den første organisasjonen i verda som jobba for avkriminalisering av homoseksuelle handlingar. Grunnlagt 15. mai 1897 i Berlin av Magnus Hirschfeld saman med forleggaren Max Spohr, juristen Eduard Oberg og forfattaren Max von Bülow. Hovudmålet til komiteen var å jobba for oppheving av § 175 i den tyske straffelova som råka seksuelle handlingar mellom menn. Komiteen blei nedlagt i 1933 då nazistane tok makta i Tyskland. 

Det ideologiske grunnlaget for organisasjonen var Hirschfelds teoriar om eit tredje kjønn, det vil seia at homoseksuelle blei forstått som biologiske mellomformer («sexuelle Zwischenstufen») mellom kjønna. Med dette utgangspunktet argumenterte ein for at ein ikkje kunne straffa menneske for noko som var medfødd og ein integrert del av personlegdommen. 

## Kampen mot § 175
Den første oppgåva til organisasjonen var ei underskriftskampanje mot § 175 som fekk brei støtte frå intellektuelle og forfattarar i 1898. Av underskrivarane var m.a. Albert Einstein, Hermann Hesse, Thomas Mann, Rainer Maria Rilke og Leo Tolstoj. Likevel fekk ein ikkje den naudsynte støtta i politiske krinsar, og heller ikkje seinare underskriftskampanjar førte til endring. Under naziregimet blei lova skjerpa og m.a. nytta for å senda homoseksuelle i konsentrasjonsleirar. Sex mellom menn blei først avkriminalisert i Vest-Tyskland i 1969. 

Frå 1899 gav Hirschfeld og komiteen ut *Jahrbuch für sexuelle Zwischenstufen*. 

Komiteen hadde sitt hovudkvarter i Berlin fram til oppløysinga i 1933, og hadde avdelingar i fleire tyske byar og i Austerrike og Nederland. Hirschfeld var leiar til 1929.

## Nordmenn og WhK
Bjørnstjerne Bjørnson gav uttrykk for støtte til saka i eit svarbrev på spørsmål om han ville vera med på petisjonen i 1898 (han ville likevel ikkje stå på lista sidan han ikkje var tyskar). Den norske rettshistorikaren Ebbe Hertzberg som mista stillinga si ved det norske Universitetet i 1886 av di det gjekk rykte om at han var homoseksuell, publiserte i 1902 artikkelen *Spuren von Konträrsexualität bei den alten Skandinaviern* i årboka til WhK.

## Referanser
Osterøens Dampskibsselskab

**Osterøens Dampskibsselskab** er eit tidlegare transportselskap, som hadde hovudsete på Osterøy. Bygdefolket rundt Osterøy var ikkje nøgd med dei selskapa som trafikkerte fjordane. Ikkje kunne dei stola på at dei kom, og båtane la berre inn til dei største plassane. Denne misnøya førte til at bygdefolket i Osterfjorden skipa sitt eige damskipsselskap i 1879, som vart kalla "Osterøens Dampskibsselskab". Året etter fekk dei båten som dei døypte "DS Osterøen" . I 1891 slo dei seg saman med "Ole Bulls Dampskibsselskab" og danna "Indre Nordhordlands Dampskibsselskab", som seinare vart til "Indre Norhordland Dampbåtlag" (INDL).
Ole Bulls Dampskibsselskab

**Ole Bulls Dampskibsselskab** var eit tidlegare norsk transportselskap, med hovudsete på Osterøy. Selskapet var oppkalla etter Ole Bull. 
Bygdefolket rundt Osterøy var ikkje nøgd med dei selskapa som trafikkerte fjordane. Erfaringane som vart gjort i Osterfjorden med DS «Osterø» fekk også bygdefolket langs Sørfjorden til å skipa sitt eige dambåtlag. Laget vart skipa i 1883 og vart kalla Ole Bulls Dampskibsselskab . Båten dei sette inn i ruta døypte dei DS «Ole Bull»
I 1891 slo dei seg saman med Osterøens Dampskibsselskab og danna Indre Nordhordlands Dampskibsselskab som seinare vart til Indre Norhordland Dampbåtlag (INDL).
Gurkemeie

**Gurkemeie** er eit skarpt gulfarga krydder som blir mykje brukt i indisk matlaging og hinduisk religionsutøving. Krydderet kjem frå rota av gurkemeieplanten frå ingefærfamilien.
Hanseatisk kontor

**Hanseatisk kontor** er ei nemning på eit kontor oppretta av Hansaen. Eit hanseatisk kontor vart oppretta i byar som hansaen hadde mykje verksemd i, men som ikkje var ein hansaby. Det vart gjerne utstasjonert handelsfolk frå hansabyane, hanseatar. 

#### Hanseatiske kontor
* Bergen - Bryggen i Bergen
* Brugge
* London - Steelyard
* Novgorod

#### Underkontor
* Antwerpen
* Boston i Lincolnshire
* Damme
* Edinburgh
* Kingston-upon-Hull
* Ipswich
* King's Lynn
* Kaunas
* Newcastle upon Tyne
* Polotsk
* Pskov
* Great Yarmouth
* York
Ekorn

**Raudt ekorn**, eller berre **ekorn**, **ikorn** eller **trebjørn**, er ein gnagar i ekornfamilien, og er eit trelevande dyr med stor hårete hale. Det lever på nøtter, røter, frø og knoppar, men kan òg ta egg og fugleungar i hekkesesongen. Mellom dei naturlege fiendane til ekornet kan me nemna måren.

## Skildring
Ekornet kan variere i vekt frå 200 til 400 gram. Totallengda er 39&ndash;43 cm. Halen er 17&ndash;19 cm lang og buskete. Framføtene på ekornet er om lag 3,5 cm lange og om lag 1&ndash;1,5 cm breie, bakføtene er om lag 5,5 cm lange og om lag 2&ndash;2,5 cm breie.

Ekorn kan bli 10 til 15 år gamle. Dei er utbreidde i alle skogstrøk i landet. 

### Vinterpels

Vinterpelsen er meir gråaktig. Denne har vore nytta som pelsverk under namnet «gråverk». Pelsskiftet om våren tek til i april, først på buken, så over sidene og opp på ryggen. I mai er sommarpelsen ferdig, men hårduskane på øyra og pelsen på halsen blir ikkje skift før i juni.

## Forplanting

Etter paringa ber ekornet foster i fire&ndash;fem veker. Vanleg fødetid er februar&ndash;mai. Av og til kan ekornet få to kull. Det andre kullet kjem oftast i juli&ndash;august.
Ekornet får tre&ndash;sju ungar i kullet. Ungane er utan hår, og auga opna seg ikkje før det er gått ti døgn.

Ungane syg mora i 27&ndash;32 døgn. Blir mora forstyrra når ho har ungar i reiret, flytter ho dei med ein gong til eit av reservereira.

## Utbreiing
Ekornet trivst best i granskog og er eit typisk dagdyr. Her finn det nøtter, frø og røter som er den vanlegaste maten. Om sommaren kan ekornet ta både fugleegg og ungar. Sjølv kan det lett bli eit bytte for måren.

Om vinteren ligg det ofte i ro døgnet rundt, men om våren vaknar det til liv og hoppar frå tre til tre på jakt etter mat.
### Artsstatus
Det raude ekornet er verna i store delar av Europa, og var klassifisert som *Near Threatened*, nesten truga, på den internasjonale raudlista, i 2002, men vert per 2010 ikkje lenger rekna som truga i global målestokk. Nokre stader finst det store bestandar som ein kan driva jakt på for skinnet. Andre stader er dyret i sterk tilbakegang. Dette gjeld særleg Storbritannia, der det raude ekornet forsvinn til fordel for det innførte gråekornet frå Nord-Amerika. Gråekornet utkonkurrerer det raude ekornet av ulike grunnar, mellom anna ved at det er betre tilpassa naturmiljøet i England og ved at det ber eit parapoxvirus som ikkje skadar det, men som drep raude ekorn. 

Det er i dag under 200&nbsp;000 individ av raudekorn igjen i Storbritannia, og opptil 3/4 av desse held til i Skottland, der barskogen gjev dei betre livsgrunnlag. Ein fryktar at det same kan skje i fastlandseuropa om gråekorna spreier seg dit. To par gråekorn som rømde i italienske Piemonte i 1948 har allereie ført til nedgang av raude ekorn i dette området.

## Sjå au

* Ratatosk, eit ekorn frå norrøn mytologi

## Kjelder
* Saving the red squirrel  i *[[The Independent]]*, 20. april 2006
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Red Squirrel|Red Squirrel]]» frå ,  den 20. april 2006.*  
;Referansar

## Bakgrunnsstoff
Hundreårskrigen

**Hundreårskrigen** er namnet moderne historikarar har gjeve til ei rad konflikter eller krigar i seinmellomalderen utkjempa gjennom 116 år. Hovudmotstandarane var England og Frankrike. I tillegg kom Burgund. Dei var på krigsfot meir eller mindre samanhengjande frå 1337 til 1453. Av dette kjem namnet hundreårskrigen. Hundreårskrigen vert i ettertid mellom anna hugsa i samband med soga om ei ung jente frå Orléans, Jeanne d'Arc. Leia av «røyster» ho høyrde, lukkast det henne i 1429 å leia franske styrkar mot Orléans og fri byen frå den engelske omlægringa.

Krigen vart stort sett kjempa på fransk jord, og konflikten har nokre gonger vorte rekna meir som ein fransk borgarkrig enn ein internasjonal krig. Historikaren Philippe de Vries har skrive at krigen «meir eller mindre gjekk føre seg på eit provinsielt plan.» Ein annan historikar, Fernand Braudel, siterte de Vries, men la til: «England fungerte som ein provins (eller som ei gruppe av provinsar) innan den Anglo-franske delen» som «både var slagmarka og gevinsten» (Braudel 1984 s. 353) 

Krigen var viktig på grunn av ulike faktorar som: 

* Nye våpen og militærtaktikk vart introdusert som avløyste tidlegare føydale armear dominert av tungt kavaleri. Bruk av bogeskyttarar med langbogar viste seg å vera effektivt og samstundes meir økonomisk enn tungt væpna riddarar.
* Ein fekk dei første ståande styrkane i Vest-Europa sidan Romarriket.
* Rollene til adelen og bøndene vart endra.
* Nye monarki vart etablert, og det byrja å veksa fram nasjonalstatar.

Kong Karl IV av Frankrike fekk ikkje ein arving, og døydde i 1328. Edvard III av England, som hadde arverett til den franske trona, fekk då ein grunn til å starta ein krig. Samstundes kontrollerte den engelske krona store landområde i Gascogne.

## Fasar og tidsline
* Ei fase med engelsk suksess under Edvard III frå 1337 til 1360.
* Ei fase frå 1360 til 1400 der franskmennene hadde framgang og nær sigra over engelskmennene.
* Ei fase frå 1400 til 1429, markert med store engelske sigrar under Henrik V av England.
** 1415: England vann ein knusande siger i slaget ved Agincourt. 
* Ei siste fase frå 1429 til 1453, der Frankrike var alliert med Burgund frå 1435.
** Under det vaklande styret til Henrik VI av England fall England sin posisjon i Frankrike frå kvarandre. Då stridane endeleg tok slutt i 1453 var berre Calais attende.

## Litteratur
* Braudel, Fernand, *The Perspective of the World, vol III of Civilization and Capitalism* 1984

## Bakgrunnsstoff
* Tidsline for hundreårskrigen 
* Jean Froissart, "On The Hundred Years War (1337-1453)" frå Internet Medieval Sourcebook
Norner

**Norner** var lagnadsgudinnene i norrøn mytologi. Dei var alltid tilstades når eit barn vart fødd, og avgjorde kva lagnad barnet skulle få. Dei tre hovudnornene heitte Urd, Verdande og Skuld. Urd stod for fortid, Verdande stod for notid, og Skuld stod for framtid. Desse vert kalla dei tre nornene. 

I mange høve er Urd eller Wyrd rekna som den førande av dei tre, og dei to andre er rekna som aspekt av Urd. 

## Kjelder
Nile Basin Research Programme

**Nile Basin Research Programme** (NBRP), forskingsprogram om Nilbassenget, er eit forskingsprogram ved Universitetet i Bergen. Forskingsprogrammet vart offisielt opna den 15. mars 2006. Forskingsprogrammet er ei vidareføring av ein lang tradisjon Universitetet i Bergen har for å drive forsking på Nilen og områda i kring ho. Universitetet har som målsetjing å arbeida for å danna grunnlaget for nøytral forsking i området og byggje opp langsiktig kompetanse i regionen.
NBRP går inn som ein del av the Nile Basin Initiative (NBI), eit initiativ som vart oppretta med stønad frå Verdsbanken i 1999 med hovudsete i Uganda. The Nile Basin Initiativet skal skape fred og samarbeid i ein region som mange har spådd å fostre enorme naturressurs-konfliktar i framtida.

## Kjelder
* Universitetet i Bergen satsar på forsking i Nil-regionen Wikinytt
* nile.uib.no/
Nilen

**Nilen** er den lengste elva på jorda. Elva er rekna å vera mellom 6300 og 7200 km lang. Elva Kagera, som renn ut i Victoriasjøen i Uganda, vert rekna for å vera kjelda til Nilen. Derifrå flyt den mektige elva gjennom Uganda, Sør-Sudan, Sudan og Egypt før ho munnar ut i Middelhavet. På ferda nordover får elva tilsig frå ei rad bielver. Den viktigaste av desse er den såkalla «Blå Nilen», som har sitt utspring i Etiopia. Dei sameiner seg i («Den kvite nilen») nær Sudan sin hovudstad Khartoum. Vantnet brukar fire månadar på vegen frå kjeldene i det indre av Afrika til Middelhavet.
Aswandammen er del av eit stort vasskraftverk som Egypt har bygd med utgangspunkt i Nilen.

## Historie
I det gamle Egypt vart vasstanden i Nilen grundig dokumentert, nettopp fordi den danna grunnlaget for all økonomisk vekst og nedgang i området. Gjekk vasstanden opp, kunne farao krevja høg skatt og omvendt.

Frå kolonitida finst det andre, store dokumentasjonskjelder som vart oppretta av kolonistyret til Storbritannia. Der er mellom anna koplinga mellom klima og sjukdomar i området dokumentert i detalj, sidan malaria og andre tropesjukdomar førte til store effektivitetsproblem for kolonistyret.
Egypt vert i hovudsak utgjort av ei tynn stripe land kring Nilen, der bur nesten heile folkesetnaden. Såleis er vassressursane i Nilen særs viktig for Egypt. Viss eit naboland av Egypt kunne stoppa vasstilførselen til landet, til dømes gjennom storstilt irrigrering av jordbruksland, ville det føra til stor utryggleik i Egypt og i regionen.

## Galleri

Fil:Margem esquerda do Nilo.jpg|Nilen.
Fil:Nile River and delta from orbit.jpg|Satellittbilde av Nildeltaet.


## Sjå òg
* Nile Basin Research Programme

## Merknader

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nilen|Nilen]]» frå ,  den 16. mars 2006.*  

* Universitetet i Bergen satsar på forsking i Nil-regionen

## Bakgrunnsstoff
Colombo

**Colombo** er den største byen på Sri Lanka og som sete for regjeringa ein av to hovudstader i landet, den andre er Kotte. Byen er òg og sentrum for handelen i landet.

Namnet var tidlegare singalesisk «Kola-amba-thota», som tyder «Mangohamna». Namnet vart endra av portugisarane til ære for Christofer Columbus, med omsyn til uttale av det singalesiske namnet (Kola-amba). Det er kring 646&nbsp;000 innbyggjarar i sjølve byen (2004 og 2&nbsp;234&nbsp;289 (2001) i tettstaden.

## Galleri

Hindutempelcolombo.JPG|Hindutempel i Colombo
SL Colombo asv2020-01 img22 Jami Ul-Alfar Mosque.jpg|Jami Ul-Alfar moské, ein av dei eldste moskeane i Colombo
St. Lucia's Cathedral, Colombo, Sri Lanka.jpg|St. Lucia's Cathedral, setet til den katolske erkebiskopen av Colombo
AngCatSL.JPG|Cathedral of Christ the Living Saviour, setet til den anglikanske biskopen av Colombo
Viharamahadevi Park incl. Town Hall.jpg|Viharamahadevi Park tidlegare Victoria Park), den eldste og største parken i byen
LK-colombo-uhrturm.jpg|Det gamle fyret frå 1857 er også kjent somColombo Fort Clock Tower
File:Seethawaka Botanical Garden views.jpg|Seethawaka botaniske hage
SCC Ground Colombo.jpg|Cricketkamp mellom Sri Lanka og England ved SSC Cricket Ground, Colombo i mars 2001
Beira Lake and Gangaramaya Temple.jpg|Beirasjøen og sørsida av Gangaramaya-tempelet


## Bakgrunnsstoff

*
Lars Oftedal (1838-1900)

**Lars Oftedal** () var ein norsk prest og politikar fødd i Stavanger. Han var stortingsrepresentant for Venstre frå 1882-85 og for Moderate Venstre frå 1888-91. Oftedal var viktig for bedehusrørsla. Han er òg kjend som grunnleggjar av avisa *[[Stavanger Aftenblad]]*. 

Oftedal grunnla avisa *[[Vestlandsposten]]* i 1878, som blei eit viktig organ for «Bonde-Venstre». I 1891 måtte han ta avskjed som prest etter ein sedelegheitskandale. Seinare grunnla Oftedal *[[Stavanger Aftenblad]]*, som han bygde opp til ei leiande regionavis. 

## Kontrovers
I 1887 vart Oftedal angripen av Alexander Kielland i romanen *[[Sankt Hans Fest]]* etter at Oftedal ikkje ville gje Kielland diktargasje. I 1889 kom og Knut Hamsun med eit aggressivt angrep på Oftedal i skriftet *Lars Oftedal* på oppdrag for *[[Dagbladet]]*. *Dagbladet* omtala i 2005 dette som «de mest omfattende offentlige angrep noen nordmann er blitt utsatt for i noen avis». Seinare har Alfred Hauge levert et forsvar for Lars Oftedal i skodespelet *Morten Kruse*.

## Kjelder
* Berge Furre: *Soga om Lars Oftedal*, Oslo 1990 ISBN 82-521-3468-8 

*
Lars Oftedal

**Lars Oftedal** kan vera:

* Lars Oftedal (1838-1900), prest og politikar
* Lars Oftedal (1877-1932), journalist og politikar
Spoiler

Ein **spoiler** er ein veng som forbetrar veggrepet til ein bil når farten er stor.

Ein spoiler er ein veng som gjev ei nedoverretta kraft når køyretøyet er i rørsle. Krafta er proporsjonal med farten, så spoilerar er berre effektive i stor fart. Den nedoverretta krafta aukar marktrykket, og dermed friksjonen mellom dekka og vegbanen. Dette gjev betre veggrep og stabiliserer bilen, slik at ein kan halda større fart i sving utan at dekka slepper taket.

På bilar er spoilerar utforma som venge som er montert på bakre del av bilen, normalt på bagasjelokket til sedanar. Spoilerar kan også monterast framme på bilar, som ein kan sjå innan racing, ved at ein anten har frittståande venger eller venger montert i samanheng med bilen sin fremre støytfangar. Spoilerar er oftast produsert i plast, aluminium eller komposittmaterial som kolfiber.

Ein annan type spoilerar leiar luftstraumen slik at bakruta vert halden fri for støv. 
Spoilerar er ofte òg inkludert i stylingkit, som hovudsakleg vert nytta av estetiske omsyn. Rånarar brukar ofte spoilerar for å utsmykke bilane sine.
Indra

**Indra** (sanskrit इन्द्र) er ein vedisk gud som tidlegare var svært viktig innan hinduismen. Han er kongen av devaene og Himmelen, med krig og vêr, særleg regn og torevêr, som sine viktigaste område. I dag er ikkje guden tilbeden, men han er framtredande i mange hindumyter, og 250 hymne i Rigvedaen — ein fjerdedel — er tileigna han.

Indra svarar til Tor i norrøn gudetru og til Zevs og Jupiter i gresk og romersk mytologi. Medan han i dag er erstatta av gudar som Sjiva og Visjnu, tok han sjølv plassen til dei eldre gudane Varuna og Dyaus.

## Familie
Indra var son av Dyaus og Prithvi og gift med Satsji (Indrani). Dei hadde ungane Djayanta, Midhusa, Nilambara, Rbhus, Rsabha og Sitragupta. I tillegg var Indra far til apekongen Vali, helten Ardjona med Kunti og dei stormfulle marutane med Diti. Han blir òg nemnd som far, men òg som bror, til solguden Surya.

## Skildring
Indra skal vera stor og kraftig med lange armar og raudleg hår og skjegg — men mange statuar av han er skjegglause. Han rir elefanten Airavata og held våpenet vadjra, ein torekile. 

Guden held til på toppen av fjellet Meru, i Svarga, som er å likna med Valhall eller Himmelen. Han drikk gjerne den heilage drikken soma, som hjelper han til å utføra heltedådar.

## Soger
Det største verket til Indra var å drepa den demoniske draken Vritra, som hadde teke til seg alle dei viktige levemidla i verda, som lys, vatn og kyr.

Guden opptrer òg i audmjukande forteljingar. I *[[Ramayana]]* blir det fortald at han, ved å forkle seg som mannen hennar, hadde samleie med den vakre Ahalya. Ektemannen Gautama kom tilbake og oppdaga Indra, fortsatt forkledd, på veg ut. Ettersom Gautama var ein mektig rishi hadde han makt til å forbanna Indra og gjorde det — ved å gje han tusen kvinnelege kjønnsorgan over heile kroppen. Desse blei seinare forandra til auge.

## Indra i andre religionar
Indra er kjend som Thagyamin, kongen av nat-åndene i burmesisk tradisjon. og som Taishakuten i japansk gudetru, der han er ein viktig vernargud.

## Galleri

Indra deva.jpg|Indra på elefanten Airavati. Sørindisk illustrasjon frå rundt 1820.
Musée Guimet 897 02.jpg|Utskjering av Indra frå tempelkomplekset Sambor Prei Kuk i Kambodsja.


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Indra|Indra]]» frå ,  den 17. mars 2006.*  

## Bakgrunnsstoff

* Skildring og bilde av Indra
Max Weinreich

**Max Weinreich** () var ein latvisk lingvist og jiddischkjennar.

I 1925 grunnla han instituttet YIVO *(yidisher visnshaftlekher institut)* i Vilnius. Dette instituttet flytta han til New York i 1940.

Max Weinreich er mest kjend som opphavsmannen til det kjende sitatet om kva som er skilnaden mellom eit språk og ein dialekt: 

«Eit språk er ein dialekt med ein arme og ein marine» («אַ שפראַך איז אַ דיאַלעקט מיט אַן אַרמײ און פֿלאָט», «A shprakh iz a dialekt mit an armey un a flot»).  Dette sitatet stod i ein artikkel som han skreiv i bladet *yivo bleter*, januar-juli 1945, S. 13. Der skreiv han at ein av studentane hans hadde sagt det.

Språkvitaren Uriel Weinreich er son hans.

## Kjelder
*"a shprakh iz a dialekt mit an armey un flot"  - sitatet.
*YIVO
Skjor

**Skjor** (*Pica pica*) eller **skate** er ein stor fugl i kråkefamilien. Ho er standfugl i Europa, store delar av Asia og i Nordvest-Afrika, og er vanleg å sjå i Noreg. 

## Skildring
Skjora er ein langstjerta fugl med eit karakteristisk mønster i svart og kvitt. Dei svarte fjørene har ein metallskinnande glans i blått, grønt og lilla. Ho kan også vere heilt kvit (albino), som vist på biletet under.

Skjora trivst best i ope landskap, og ho lever i heile Noreg, heilt opp til bjørkebeltet. Ho er ein standfugl, det vil seie at ho er her heile året. 

Skjora er altetar. Skjora drep sjeldan byttet sjølv, sidan ho er ein åtselfugl slik som slektningane sine, kråka og ramnen. 

Skjora byggjer reir i tre, buskar, under husmøne osb. Alt etter om ho legg reiret høgt eller langt nede i eit tre, har frå gammalt av vore vermerke for resten av sommaren. Ho legg 6-8 egg i april-mai. Rugetida er 17-19 dagar. 

## Galleri

Albinoskjor Bilde8.jpg|Albinoskjor
Pica pica pica MHNT.ZOO.2010.11.169.1.jpg|Egg


## Kjelder
;Referansar

## Bakgrunnsstoff
MF «Bjørnefjord» (1962)

:*For andre ferjer med same namn, sjå [[MF «Bjørnefjord»]]*

**MF «Bjørnefjord»**, var ei bilferje bygd i 1962 for Hardanger Sunnhordlandske Dampskipsselskap. Ferja var det fyrste spesialbygde bilferja som gjekk mellom Os og Stord (no Halhjem-Sandvikvåg). Ho gjekk i HSD sitt rutedistrikt fram til 1988. 

## Historie
Fullmakta til kontrahering vart gitt på representantskapsmøtet til Hardanger Sunnhordlandske Dampskipsselskap 24. oktober 1960. Tanken var å setja ferja inn i sambandet over Bjørnefjorden. For å takla den verharde ferjestrekninga fekk Bjørnefjord høgare skansekledning og forskip, og ho vart gitt ei kraftigare maskin samanlikna med til dømes M/F «Vikingen» som gjekk innomskjærs i Hardangerfjorden.

Ferja vart levert i juni 1962 frå Brødrene Lothe i Haugesund med ein kapasitet på 30 bilar og 350 passasjerar. Sidan ferjekaia på Halhjem ikkje var ferdig, mest på grunn av ein debatt om kor den skulle liggja, var «Bjørnefjord» først sett inn i Kinsarvik-Utne-Kvanndal i Hardangerfjorden. I juni 1963 var kaia i Halhjem ferdig og «Bjørnefjord» blei flytta til der ho var tiltenkt for, over Bjørnefjorden i rute Halhjem-Våge-Bruntveit-Fitjar. I 1964 var kaia på Sandvikvåg opna og tok over for Fitjar i rutetabellen. I juni 1967 fekk Tysnes eige ferjerute med «Vikingen» mellom Os og Tysnes. «Bjørnefjord» gjekk då utelukkande mellom Halhjem og Sandvikvåg. Seinare gjekk «Bjørnefjord» i periodar som reserverferje på Løfallstrand-Gjermundshamn og Hufthamar-Krokeide.

I 1986 vart ho leigd ut til Møre og Romsdal Fylkesbåtar og gjekk i rutene Eidsdal-Linge og Molde-Vestnes-Vikebukt. 

I 1988 var «Bjørnefjord» blitt for lita og HSD trengte å frigjere kapital. Ho var då seld til Polarlaks A/S (sidan Polarlaks II A/S) på Helgeland og fekk namnet «Aunfjell». Ho vart her nytta i fiskeoppdrett i Vistenfjorden. I juli 2010 vart ho seld til ein entusiast, og i august same året flytta til Odda for restaurering av det nyoppretta Hardanger Veteranferjelag. Etter mange iherdige forsøk måtte eigarane gje opp restaureringsforsøket, og i september 2016 gjekk «Bjørnefjord» for eiga maskin for opphogging på Stord.

## Sjå òg
* «Bjørnefjord», oppkalla etter Bjørnefjorden, er brukt som skipsnamn på fleire skip i HSD. Andre skip med namn «Bjørnefjord»
* Andre HSD-eigde skip

## Kjelder
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Bjørnafjorden

:*[[Bjørnefjorden]] er namnet på ein liten fjord i Solund kommune. For kommunen, sjå [[Bjørnafjorden kommune]].*

**Bjørnafjorden** er ein fjord i mellom kommunane Tysnes i sør, Bjørnafjorden i nord og vest og Austevoll i vest. Fjorden er ein del av hovudfartsåra for skipstrafikk langs norskekysten og er 583 meter på det djupaste. 

Fjorden har fleire innløp. Dei to viktigaste er frå Langenuen mellom Reksteren og Huftarøy og den andre frå Korsfjorden mellom Skorpo og Strøno i vest og Varden i aust. Bjørnafjorden er 30 km frå vest til aust, men tar ein med sidefjorden Fusafjorden og Samnangerfjorden vert han 50 km lang. 

Sør for fjorden ligg Reksteren og Tysnesøy. Mellom desse øyane går Søreidsvika sørover til Uggdalseidet. Frå sørenden går Leiasundet og Bårdsundet vestover til Langenuen. På nordsida av Tysnesøy ligg to andre viker. Tysnesvika går inn til Våge og lenger aust ligg Humlevika og grenda Lundegrend. Aust for Tysnesøy går Lokksundet sørover til Onarheimsfjorden, ein fjordarm av Hardangerfjorden. Aust for Lokksundet stikk Lygrespollen 6 km austover med sidefjordane Lygresfjorden og Austefjorden. 

På norsida av fjorden ligg øya Røtinga og litt lenger aust ligg Halhjem. Frå her går det ferjesamband sørover til Sandvikvåg på Fitjar og til Våge. Ved sida av Halhjem ligg Bjørnaåsen med neset Bjørnatrynet på sørsida, som har gjeve namn til fjorden. Aust for Bjørnatrynet går Fusafjorden nordover. Aust for innløpet til Fusafjorden ligg bygda Strandvik ved inngangen til Sævareidfjorden. Aust for Strandvik, på andre sida av fjorden, ligg Revenstrand og Baldersheim

Fleire båtar har fått namnet Bjørnefjord, mellom anna ferja MF «Bjørnefjord».
Flatraket

**Flatraket** er ei lita bygd i Stad kommune i Nordfjord-området i Vestland fylke. Bygda ligg om lag 16 km aust for Måløy og ca 30 km frå Selje sentrum. Frå bygda ser ein ut mot Stad (Stadlandet). Tradisjonelt har fiske og landbruk vore viktigaste næringsvegane på Flatraket. Dei seinaste åra har AS Fiskevegn vore den største arbeidsplassen. Bygda har eigen skule, barnehage og butikk. 

## Historie
Fram til utgangen av 2019 høyrde bygda til dåverande Selje kommune i dåverande Sogn og Fjordane fylke.

## Samferdsel
Om ein køyrer med bil frå Flatraket mot Selje (fylkesveg 618) vil vegen gå gjennom desse bygdene/stadene:
* Håvik
* Nordpollen
* Kvernevika
* Vetrhus
* Venøy
* Barmsund (der det går ferje over til Barmen) 
* Flister
* Rundereim
* Salt 
* Moldestad
* Moldefjorden
* Berstad
* Eide i Selje
* Selje, kommunesenter i dåverande Selje kommune

## Bakgrunnsstoff
* www.flatraket.no
* www.barmen.no
* Hjartestad: Flatraket - Ein stad i Stad
*Bygdekinoen - Barmen
Ingebrigt Vik

**Ingebrigt Vik** () var ein viktig norsk bilethoggar.

Vik er rekna som ein av Noreg sine største bilethoggarar. Han vart fødd og oppvaksen i Øystese og byrja som treskjerar i møbelverksemda til faren. Han utdanna seg som kunstnar i København og Paris. Mange av arbeida hans er utstilt i eit eige museum i sentrum av Øystese. «Ung Pike» (1903) og «Ynglingen» (1913) er utstilt i Nasjonalgalleriet. I teaterparken i Bergen er statuen av komponisten Edvard Grieg (1915) sett opp i bronse.
## Bakgrunnsstoff
Ingebrigt Vik Museum
AES3

**AES3** (tidlegare **AES/EBU**) er eit profesjonelt grensesnitt for punkt-til-punkt overføring av digital audio, standardisert av The Audio Engineering Society (AES)  og The European Broadcasting Union (EBU) på midten av åttitalet. Det er òg standardisert av IEC som IEC 60958 Type I. Det vert nytta for å overføra to digitale audiokanalar med opp til 24-bit ordlengd. I den fyrste versionen av standarden  var maksimum sampelrate på 48 kHz, men ein reviderte versjonen  tillet sampelrater opp til 192 kHz. 

Det fysiske sambandet nyttar balansert overføring over tvinna parkabel, med karakteristisk impedans på 110 \Omega og XLR-kontaktar. Sambandet kan nyttast for avstandar opp mot 100 m. 

## Kjelder