open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eittøring

**Eittøring** eller **eittøre** er ein mynt som vart utmynta i Noreg frå 1876 til 1972. 

Mynten har på adversen hatt monogrammet til myntherren, det vil seie den regjerande monarken, i perioden 1952-57 også med årstal for preginga. Under andre verdskrigen hadde mynten på adversen det norske riksvåpenet utan krone, omgitt av olavsmerket og med teksten «NORGE». 

På reversen hadde mynten først ei 1-tal med bladkrans, sidan  ulike variantar av teksten 1 øre før mynten frå 1958 hadde biletet av eit ekorn og teksten 1 øre-Norge.

## Kjelder
**Norges mynter 1814-1995* ISBN 82-7319-127-3

## Bakgrunnsstoff
*Eittøre 1958-1972 med ekorn
Femøring

**Femøring** eller **femøre** er ein mynt som vart utmynta i Noreg frå 1875 til 1982.

Mynten har på adversen hatt monogrammet til myntherren, det vil seie den regjerande monarken, eit kongeportrett eller ei riksløve.  Under andre verdskrigen hadde mynten på adversen det norske riksvåpenet utan krone, omgitt av olavsmerket og med teksten «NORGE».

På reversen hadde mynten først eit 5-tal med bladkrans, sidan  ulike variantar av teksten 5 øre før mynten frå 1958 hadde biletet av ein elg og teksten 5 øre-Norge.

## Bruk til leik
Dei store femøringane var gjevast å bruke når ein skulle kaste på stikka, ein vanleg guteleik så lenge femøringen var i sirkulasjon.

## Variantar

## Kjelder
**Norges mynter 1814-1995* ISBN 82-7319-127-3
*Noregs bank - Mynter 1957-1991 

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
*Femøring Håkon VII 1908-1952 advers
*Femøring Håkon VII 1908-1952 revers
*Femøring Håkon VII 1952-1957
*Femøring med elg, revers
*Femøring Olav V, advers
Tiøring

**Tiøring** eller **tiøre** er ein mynt som vart utmynta i Noreg frå 1874 til 1991. 

Mynten har på adversen hatt monogrammet til myntherren, det vil seie den regjerande monarken, eller ei kongekrone.  Under andre verdskrigen hadde mynten på adversen det norske riksvåpenet utan krone, omgitt av olavsmerket og med teksten «NORGE». 

På reversen hadde mynten dei to første åra teksten «10 øre/3 sk», sidan «10 øre» i ulike variantar, før mynten frå 1958 til 1973 hadde biletet av ei bie og teksten 10 øre-Norge.

Frå 1924 til 1951 vart koparnikkel- og nikkelmessing-mynten prega som særskillemynt med hol midt i mynten.

## Kjelder
**Norges mynter 1814-1995* ISBN 82-7319-127-3

## Bakgrunnsstoff
*10-øre med bie
*10-øre Olav V
Javier Hernández Balcázar

**Javier Hernández Balcázar** () er ein meksikansk fotballspelar som har spela for Manchester United. Kallenamnet hans, *Chicharito*, tyder ‘den vesle erta’.

## Bakgrunn
Hernández vart fødd i Guadalajara i Jalisco. Han budde i Morelia i Michoacán medan faren hans, fotballspelaren Javier «Chícharo» Hernández, spelte for Monarcas Morelia. I Morelia var Hernández elev ved grunnskulen Instituto Piaget frå tredje til sjette klasse, og han spelte for skulen sitt fotballag.

## Karriere

Hernández starta karrieren sin i heimklubben Guadalajara som 11-åring i 1997, og heldt fram i klubben til han gjekk over til fyrstelaget i 2006. Frå 2006 til 2010 skåra han der 26 mål på 64 kampar.

Hernández vart teken ut til det meksikanske landslaget til fotball-VM 2010 i Sør-Afrika. Allereie vinteren før VM hadde Manchester United kjøpt spissen for å forsikra seg om at ingen andre kunne kjøpa han ved å sjå kor godt han gjorde det i VM. Han skåra to mål i meisterskapen, eitt i ein 2-0 siger over Frankrike, og eitt trøystemål då Mexico vart slått ut 1 - 3 av Argentina i ein åttandedelsfinale.
Den statistiske analysen til FIFA synte at Hernández var den raskaste spelaren i heile verdsmeisterskapen det året. Han nådde ein toppfart på 32.15&nbsp;km/t.

Hernández spelar no for Manchester United, og har fått ein strålande start der med 11 mål på 20 kampar så langt.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Javier Hernández Balcázar|Javier Hernández Balcázar]]» frå , og «[[:en:|Javier Hernández Balcázar]]» frå  den 18. november 2010.*  

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Javier Hernández Balcázar|Javier Hernández Balcázar]]» frå ,  den 16. november 2025.*
Kevin-Prince Boateng

**Kevin-Prince Boateng** () er ein tysk-ghanesisk fotballspelar som har spela for AC Milan.

## Karriere

Boateng vart fødd i Berlin og har tysk mor og ghanesisk far. Han voks opp i Tyskland og starta karrieren sin som fotballspelar hjå den tyske ungdomsklubben Reinickendorfer Füchse, før han signerte ein kontrakt for Hertha BSC Berlin i 1994, sju år gamal. Han blei i klubben til han fekk gå over på fyrstelaget deira i 2005, og spela på fyrstelaget til 2007, då han vart kjøpt opp av engelske Tottenham for £5,4 millionar.

I 2009 vart han lånt bort til tyske Borussia Dortmund for ei stund, før han vart kjøpt opp av engelske Portsmouth FC. Her blei han ein sesong før han gjekk over til italienske AC Milan 17. august 2010, som han spelar for i augneblinken.

## Landslagsspel

Boateng har både tysk og ghanesisk statsborgarskap. Frå han var 15 til han var 21 spelte han for Tyskland på dei ulike tyske ungdomslandslaga etter kvart som han vart eldre. Men i 2010 bestemte han seg for å spela for Ghana i framtida, og vart utvald til å vera med på landslagstroppen til Ghana i VM i fotball 2010 i Sør-Afrika. Her skåra han eitt av måla i åttandedelsfinalen mellom Ghana og USA, som Ghana vann 2 - 1. Ghana vart slått ut i kvartfinalen i denne meisterskapen.

## Kjelder

* Engelsk Wikipedia om Boateng.
Matrikkelgardar i Hyllestad kommune

Dette er ei liste over **matrikkelgardar i Hyllestad kommune** i Sogn og Fjordane. Gardane er lista etter matrikkelnummer. 

Hyllestad kommune vart oppretta i 1862. Sokna Hyllestad og Øn som hadde høyrt til Askvoll, og Bø som hadde høyrt til Lavik, vart då slegne saman til den nye kommunen. I matrikkelnummereringa fekk gardar i Øn sokn numra 1-45, gardane i Hyllestad sokn fekk nummer 46-80, og gardane i Bø sokn fekk 81-104. I 1925 vart gardane Skaret (Gnr. 22), Skor (Gnr. 23) og Solåsen (Gnr. 24) overførte frå Øn sokn til Hyllestad sokn. I 2002 vart Bø, Hyllestad og Øn sokn slegne saman til eitt sams sokn som heiter Hyllestad sokn.

Garden Krakken, som ligg nordaust på øya Sula, vart overført frå Hyllestad kommune og Øn sokn til Solund kommune og Solund sokn i 1888.

## Matrikkelgardar i Hyllestad kommune

## Kjelder
* Gardsleksikon på nettstaden til Sogn og Fjordane Fylkesarkiv
* Nettstaden til Statens kartverk
Kaste på stikka

**Kaste på stikka** er eit pengespel som var vanleg vårsyssel blant norske gutar i etterkrigstida, fram til dei store femøringane gjekk ut av sirkulasjon i første halvdelen av 1970-åra eller til dei mindre femøringane gjekk ut først i 1980-åra.

Ein kunne spela etter ulike reglar. Ein kunne kaste myntane mot ei stikke, mot ein strek, mot ein sirkel eller mot ein vegg. 

Spelet var delt i to fasar: kastinga og ristinga.

### Kastinga
Den som først sa «sjakk», kasta sist, dei som først sa «nestsjakk» og «tredj-sjakk» kasta nest sist og tredje sist, og så vidare.

Det vart oftast kasta med femøringar. Kom ein lengst frå streken eller stikka etter første kastet, hadde ein rett til å kaste på nytt med same femøringen. Dersom ein framleis var sist, vart femøringen tatt ut og lagd i potten.  Skulle ein da vera med lenger, måtte ein lappe, det er å kaste nye femøringar. Ein lappa inntil ein  låg betre til enn ein av dei  spelarane. Såg det ut til at to femøringar låg like langt frå stikka, måtte det måling til. Det blei gjerne gjort med eit strå. Var ein ikkje kar for å lappe, gjekk ein ut av spelet førebels. Resten av spelarane heldt fram inntil éin stod att som bestemann.

### Ristinga
Ved ristinga spelte ein om kven som skulle få mynten som låg i potten. Først rista ein opp *sølvet*, det vil seie den blanke mynten. Den som var bestemann etter kastinga, rista først. Han ropte «kron» eller «mynt» – sa han «kron», fekk han all mynt som hamna med adversen opp. Sa han «mynt» eller «pytt», fekk han all mynten som låg med reversen opp. Deretter kasta dei som låg tettast opp mot vinnaren - ander, tredjer, fjerder osv, heilt til kassa var fordelt.  Etterpå kasta ein om koparmynten, på same måten. Var det to myntar att, kunne ein seie halvten - da gjaldt det at den eine mynten viste kron, og den andre viste mynt når dei låg på bakken etter å ha blitt slått imot kvarandre.

### Vårsyssel og guteleik
Å kaste på stikka var ein utprega vårsyssel. Ein spelte på grusvegane frå dei vart isfrie. Oftast var det berre gutar som spelte.

## Referansar
Armensk

**Armensk** er eit språk i den indoeuropeiske språkfamilien. Det blir tala av armenarar i fleire land, og er offisielt språk i Armenia. Det blir tala av rundt 3,5 millionar menneske i Armenia og i spreidde koloniar i Kaukasia og Midtausten. 

Armensk utgjer ei eiga grein av den indoeuropeiske språkfamilien. Moderne armensk fell i to hovuddialekter: austarmensk i Armenia og vestarmensk i Tyrkia, der det for det meste er vorte utrydda, og i emigrantkoloniar i Midtausten. 

Armensk har sitt eige skriftspråk som blei utvikla på 400-talet. Det armenske alfabetet inneheld 8 vokalteikn og 30 konsonantteikn.  Alfabetet blei ifølgje tradisjonen skapt på grunnlag av det greske alfabetet av biskop Mesrop (d. 440), som òg skal ha skapt det georgiske og alfabetet til dei kaukasiske albanarane.

## Kjelder


*
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Armensk|Armensk]]» frå ,  den 18. november 2010.*  


## Bakgrunnsstoff
Armensk dram

**Dram** (valutakode AMD) er mynteininga i Armenia, og har vore brukt i landet sidan 1993. 1 dram er lik 100 luma.

Namnet «dram» er i slekt med gresk *[[drakme]]* og arabisk *[[dirham]]*.


fil:1 Dram ARM 1994.png|Eindrammynt frå 1994.
fil:5000 Armenian dram - 1995 (obverse).png|5000-dramsetel frå den første setelserien.


## Kjelder


----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Armenian dram|Armenian dram]]» frå ,  den 18. november 2010.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Pengesetlar frå Armenia (engelsk/tysk)
Berge i Hyllestad

**Berge** er ein matrikkelgard i Hyllestad kommune i Sogn og Fjordane. Garden har matrikkelnummer 70.

## Geografi
Berge ligg ved Sørefjorden og grensar til garden Sørefjorden i sør og til Rønset i nordvest. Fylkesveg 607 (tidlegare Riksveg 607) går langsmed fjorden.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* «Berge» i gardsmatrikkelen frå 1886
* «Berge» i matrikkelutkastet av 1950
* «Indreberge» i Gardsleksikon på nettstaden til Sogn og Fjordane Fylkesarkiv
Gelson Fernandes

**Gelson Tavares Fernandes** () er ein sveitsisk fotballspelar som hausten 2011 var på utlån til engelske Leicester City frå franske AS Saint-Étienne. Gelson Fernandes er syskenbarnet til den portugisiske fotballspelaren Manuel Fernandes.

## Karriere

Som femåring flytte Fernandes saman med mor si frå Kapp Verde-øyane til Sitten i Sveits, der faren hadde fått arbeid. I 1995 tok han til å spela fotball på juniorlaget til FC Sion. I 2004 gjekk han over på fyrstelaget deira, og spelte 99 kampar for Sion før han signerte kontrakt med engelske Manchester City. Han blei i City i to sesongar før han skreiv under på ein toårskontrakt med franske AS Saint Étienne i 2009. Den 30. august 2010 vart det kunngjort at Fernandes vart lånt bort til Chievo Verona. Lånet kan omgjerast til kjøp.

På landslagsnivå spelte Fernandes 4 kampar for det sveitsiske U21-landslaget, og var kaptein i ein kamp. 
I 2007 gjekk han over i fyrstelandslaget, og har til no spelt 27 kampar for dei. Han vart teken ut til den sveitsiske troppen i Fotball-VM 2010 i Sør-Afrika, og skåra det einaste målet mot Spania. Kampen enda 1-0 til Sveits, til stor glede for sveitsarane. Diverre vart dette også det einaste målet Sveits skåra i meisterskapen. Dei vart slått ut i gruppespelet, medan Spania gjekk vidare til å vinna finalen.

## Kjelder

* Tysk og engelsk wikipedia om Fernandes.
Salomon Kalou

**Salomon Armand Magloire Kalou** () er ein ivoriansk fotballspelar som har spelt for franske Lille sidan 2012. Han er bror til fotballspelaren Bonaventure Kalou.

## Karriere

Salomon Kalou starta karrieren sin i det lokale laget ASEC Mimosas, og spelte både for juniorlaget og fyrstelaget deira. I 2003 signerte han kontrakt med nederlandske BSV Excelsior før han kom til Feyenoord Rotterdam. Han hadde stor suksess i begge klubbane og vart verande i Feyenoord til 2006, då han vart kjøpt opp av Chelsea. Etter seks sesongar i England gjekk han til Lille i Frankrike i 2012. Han vart Lille sin toppskårar i serien i 2012/13- og 2013/14-sesongen.

## Nederlandsk statsborgarskap

Kalou forsøkte opphavleg å oppnå nederlandsk statsborgarskap så han kunne spela på det nederlandske landslaget. Ein søknad vart skriven om å få ei raskare naturalisering for Kalou, og Kalou fekk stønad i saka av fleire innan nederlandsk fotball, men søknaden fekk avslag frå innvandringsminister Rita Verdonk. Kalou tok deretter saka opp i retten, og vann rettssaka den 9. desember 2005. Verdonk vart då dømd til å revurdera avslaget. Verdonk bestemte seg seinare for å anka, og Kalou har no gjeve opp å få nederlandsk statsborgarskap. Dette var ein av grunnane til at Kalou gjekk over frå Feyenoord til Chelsea.

## Ivoriansk landslag

Kalou hadde fått fleire innkallingar til å vera med på det ivorianske landslaget, og takka ja for fyrste gong i februar 2007. Sidan då har han spelt i Afrikameisterskapen i fotball, og han vart også teken ut i den ivorianske troppen i Fotball-VM 2010 i Sør-Afrika. Her skåra han eitt av måla i kampen mot Nord-Korea som enda 3 - 0 til Elfenbeinskysten. Elfenbeinskysten kom diverre ikkje lenger enn gruppespelet. I 2014 spelte han igjen i alle Elfenbeinskysten sine tre kampar i VM i Brasil.

## Kjelder
* Engelsk wikipedia om Salomon Kalou.
Språkprisen

**Språkprisen** er ein pris som årleg vert tildelt av Språkrådet for framifrå bruk av norsk språk i sakprosa. Prisen blei skipa i 2007 og erstatta Norsk språkpris. Kvart år blir det delt ut to prisar, ein for nynorsk og ein for bokmål.

Prisen er på 50&nbsp;000 kroner, eit kopartrykk av Kjell Nupen og eit diplom. Utdelinga er under Språkrådets årlege konferanse, Språkdagen.

## Prisvinnarar
*2007: Karin Sveen, for sine essaysamlingar. (Dette året delte Språkrådet ut berre éin pris.)

### Nynorsk
*2008: Kjartan Fløgstad  
*2009: Stephen Walton, for bøkene *Den teksta versjonen. Amerikanisering og modernitetens intellektuelle* (2006) og *Skaff deg eit liv. Om biografi* (2008)
*2010: Jon Hellesnes, for bøkene *Illusjon?*, *Om livstolking* og *Det femte monarki og andre essay*  
*2011: Agnes Ravatn, "for bøkene *Stillstand* (2009) og *Folkelesnad* (2010) og for virket hennar som spaltist og kommentator i Dag og Tid"
*2012 Marta Norheim, for bøkene *Røff guide til samtidslitteraturen* og *Friksjonar. Essay frå kulturelle grenseområde*
*2013 Edvard Hoem for biografien om Bjørnstjerne Bjørnson (4 bind, 2009-2013)

### Bokmål
*2008: Anders Johansen  
*2009: Bokprosjektet *Flerspråklighet i skolen* ved redaktør Rita Hvistendahl  
*2010: Elisabeth Aasen, for bøkene *Barokke damer*, *Bergenske kvinner* og *Opplysningstidens kvinne* (2008)
*2011: Morten A. Strøksnes, "for bøkene *Hva skjer i Nord-Norge?* (2006) og *Et mord i Kongo* (2010) og for hans virke som spaltist og kommentator i dagspressen."
*2012 Erik Tunstad , for bøkene *Darwins teori* og *Juks*
*2013 Gyrid Gunnes for boka *Stemmer. Å forkynne Guds ord klart og urent. Utkast til en feministisk prekenpraksis* (2013)

## Kjelde
*Om Språkprisen på nettsidene til Språkrådet

## Referansar
Reinfannslekta

**Reinfannslekta** (*Tanacetum*) er ei planteslekt i korgplantefamilien. Desse er fleirårige plantar med mange korger i flat halvskjerm. Fnokka er krageforma.

### Norske artar i reinfannslekta
I Noreg veks to artar:
* Reinfann (*Tanacetum vulgare*)
* Matrem (*Tanacetum parthenium*)

## Kjelder

*Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.
**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Rejnfan-slægten|Rejnfan-slægten]]» frå ,  den 19. november 2010.*
Tusse

**Tuss** eller **tusse** er eit vette som kan høyra til dei underjordiske i norsk folketru eller jotnar i norrøn mytologi.

Tusser hadde nok opphavleg med jotnar å gjere. Til dømes vert jotunen Trym i Trymskvida kalla Tusse-drotten. Norrønt *þurs* eller *þuss* betyr 'troll'. I seinare tid har ordet «tusse» vore brukt i samband med huldrefolk. Ein såg gjerne for seg tusser som små, og førestilte seg dei som blå-eller gråkledde. Dei budde under jorda, men nær menneske, og livet deira likna det til menneske. Andre namn for dei er haugtussar eller bergtussar.

Det finst ei rekkje tradisjonar om samkvem mellom tusser og menneske. Ein har til dømes slåtten «Tussebruri», og segner der huldrekallar som gjer kur til menneskekvinner vert kalla *tussefriar*. Ei tusse kan også vera ei hulder.

## Sjå òg
*haugfolk

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Segn om tussefriar
*Trymskvida
Turtslekta

**Turtslekta** (*Cicerbita*) er ei planteslekt i korgplantefamilien. I Noreg veks to artar, som av mange vert lagt til slekta *lactuca*. Turtartane har kjertelhåra stengel og greiner. Blomstrane er blåfiolette. Fruktene er flattrykte, utan nebb. Dei har fnokk av ei ytre rekkje korte og ei indre rekkje lange hår.

### Norske artar i turtslekta
* Turt (*Cicerbita alpina*)
* Kjempeturt (*Cicerbita macrophylla*)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Tortasläktet|Tortasläktet]]» frå ,  den 19. november 2010.*  
 
*Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.
Turt

**Turt** er ei urt i korgplantefamilien med utbreiing i høglands- og fjellområde i Europa. Turt veks over heile Noreg og er funnen opp til 1460 m på Fillefjell.

Planta vert kring 120-130 cm høg og har ugreina stengel som er fiolett og kjertelhåra øvst. Ho har tynne kålgrøne blad og nedre blad har to-tre par finnar og brei trekanta endelapp. Korgdekkblada er mørke og kjertelhåra medan kronene er blå eller blåfiolette. Turt blømer kring juli månad i fuktig næringsrik skog, mest i fjell-lier. 

## Bruk
Turt blir brukt som grønsak i italiensk matlaging, der planta er rekna som ein delikatesse. Unge skot blir kokte og serverte eller selde med olivenolje og tomatsaus. Eit marknadsnamn på denne retten er *insalata dell'orso*, 'bjørnesalat'.

## Kjelder
*Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.
*Cicerbita alpina, artsportalen.artsdatabanken.no
----
**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:sv:Torta|Torta]]» frå  den  19. november 2010 og «[[:en:Cicerbita alpin|Cicerbita alpin]]» frå  den 24. august 2014.*  
;Referansar

## Bakgrunnsstoff
Femtiøring

**Femtiøring** eller **femtiøre** er ein mynt som vart utmynta i Noreg frå 1874 til 2012. 

Mynten har på adversen hatt eit portrett av den regjerande monarken, ei riksløve, eller fire kongemonogram mot kvarandre. Under andre verdskrigen hadde mynten på adversen det norske riksvåpenet utan krone, omgjeve av olavsmerket og med teksten «NORGE». 

På reversen hadde mynten dei to fyrste åra teksten «50 øre/15 sk» og eit riksvåpen, sidan «50 øre» i ulike variantar kombiert med riksvåpen eller kongekrone, før mynten frå 1958 til 1973 hadde biletet av ein buhund og teksten «50 øre-Norge». Frå 1996 hadde reversen hatt bilete av eit fabeldyr frå portalen på Urnes stavkyrkje, og til høgre for motivet teksten «50 ØRE, NOREG» og pregeåret i omskrift. 50-øringen frå 1996 var den fyrste norske mynten med nynorsk tekst. 

Frå 1924 til 1951 vart koparnikkel- og nikkelmessing-mynten prega som særskiljemynt med hol midt i mynten. Då dei byrja å prege myntar med hol, vart eldre skiljemyntar i koparnikkel, prega mellom 1920 og 1923, gjennomhola i ettertid. 

50-øringen slutta å vere tvunge betalingsmiddel 1. mai 2012 av di han i praksis ikkje lenger sirkulerte som ein ordinær betalingsmynt. Kontant oppgjer vil no avrundast til næraste heile krone.

## Kjelder
**Norges mynter 1814-1995* ISBN 82-7319-127-3
;Referansar

## Bakgrunnsstoff
* 50 øre Harald V 
* 50-øre Haakon VII
* Norges Bank - 50-øringen fjernes 1. mai 2012
Ludimus

**Ludimus** er linjesameininga for fag ved Institutt for språk- og kommunikasjonsstudier ved NTNU i Trondheim. ISK inkluderer fagfelta språkleg kommunikasjon, lingvistikk, fonetikk, norsk som andrespråk og swahili.
Lovdata

**Lovdata** er ein allmennyttig stiftelse som har som formål å opprette, vedlikehalde og drive system for rettsleg informasjon. Drifta skal vere sjølvfinansierande. Lovdata blei skipa i 1981 av Justisdepartementet og Det juridiske fakultet ved Universitetet i Oslo. På Lovdata sin nettstad ligg viktige og sentrale rettskjelder gratis tilgjengelege. Informasjonen omfattar gjeldande lover og forskrifter – med tillegg av nye avgjerder frå Høgsterett, lagmannsrettane og samandrag på norsk av dommar frå Menneskerettsdomstolen i Strasbourg. 

Lovdata har ein sentral rolle i forvaltinga av regelverket, mellom anna ved å produsere og gje ut Norsk Lovtidend etter oppdrag frå Justisdepartementet. Den offisielle kunngjeringa av lover og forskrifter i Norsk Lovtidend foregår løpande på Lovdatas nettstad. I tillegg vedlikeheld Lovdata konsoliderte versjonar av alle lover og forskrifter, det vil seie versjonar der endringane er innarbeidde i hovudversjonen av lova/forskrifta.

Lovdata tilbyr vidare eit betalingssystem for advokatar og juristar med høve til avansert søking og framfinning, spesielt tilpassa profesjonelle brukarar. Dette systemet er webbasert og omfattar regelverk, rettsavgjerder, fråsegner, vedtak, førearbeid til lovene og juridisk litteratur i tillegg til EØS/EU-rettskjelder. Lovdata arrangerer kurs i bruk av betalsystemet – både i Oslo og i fleire andre byar i Noreg.

Lovdata gir ut tidsskrifta Lov&Data og EuroRett. Lov&Data inneheld i hovudsak rettsinformatiske nyhende frå dei nordiske landa og har også referat av nye rettsavgjerder innanfor rettsinformatikk. EuroRett gir eit bilde av kva som skjer innanfor EU-retten. Viktige avgjerder frå EU-domstolen og EFTA-domstolen blir refererte, saman med norske rettsavgjerder med tilknyting til EØS.

Odd Storm-Paulsen overtok den 1. september 2010 som ny administrerande direktør etter Trygve Harvold, som hadde sete i stillinga sidan starten i 1981. Harvold er no spesialrådgjevar i Lovdata.

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lovdata|Lovdata]]» frå , den 19. november 2010.*  
 

## Fotnotar
Koparnikkel

**Koparnikkel** eller **kupronikkel** er ei gruppe legeringar av kopar og nikkel, eventuelt også tilsett små mengder andre metall, som mangan. Legeringa er sterkare enn reint kopar, og mindre utsett for oksidering. Flytande kopar og nikkel blandar seg lett, og legeringa kan ha ulike tilhøve mellom dei to metalla.

Legeringa med rundt 30 % nikkel blir mykje nytta til å laga røyr til bruk i kjemisk industri.
Koparnikkel blir også mykje brukt i marin samanheng, ettersom det har god motstand mot korrosjon frå sjøvatn og vekst frå havorganismar.

Ei legering med 75 % kopar og 25 % nikkel vert ofte brukt som myntmetall i myntar som skal ha sølvfarge. Det vart først teke i bruk til dette føremålet i Belgia i 1860. I Noreg har koparnikkel frå 1921 vore brukt til produksjon av mynt frå 10 øre og oppover.

## Kjelder
Knut Kaasen

**Knut Kaasen** () er ein norsk jurist som er professor i jus ved Universitetet i Oslo. 

Kaasen er fødd i Harstad. Han vart cand.jur. ved Universitetet i Oslo i 1977. Frå 1979 til 1981 arbeidde han som dommarfullmektig i Arendal. Han arbeidde ved Universitetet i Oslo frå 1981 til 1984 og vart dr.juris i 1984 på ei avhandling om dei standardiserte petroleumskontraktene. Han var deretter advokat i Norsk Hydro i fire år fram til 1988. I 1989 vende han tilbake til Universitetet, og har sidan då vore professor ved Nordisk institutt for sjørett, avdeling for petroleums- og energirett.

Mellom 2001 og 2003 var han dekan ved det juridiske fakultetet. 

Knut Kaasen har vore konstituert dommar i Høgsterett i to periodar mellom 2005 og 2008.

Han er no styreleiar i Lovdata.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
	
*Hjemmeside ved UiO
Nikkelmessing

**Nikkelmessing** er ei legering av kopar tilsett sink og nikkel. Legeringa er brukt som myntmetall for å gje mynt med gyllen farge.

I engelsk threepence-mynt er det brukt ei legering av  79 % kopar, 20 % sink  og 1 % nikkel. Denne legeringa vart også brukt i myntane som den norske Londonregjeringa utmynta i 1942, i valørane 10-, 25- og 50 øre. 

I dag vert nikkelmessing brukt i den ytre, gylne ringen på ein euro-mynten.
Kokakoar

__NOTOC__
**Kokakoar** er ein liten biologisk familie av sporvefuglar, Callaeidae, òg namngjeve Callaeatidae. Familien er endemisk for New Zealand. Det finst berre tre nolevande artar i familien, ein fjerde art døydde ut tidleg på 1900-talet. Dei nolevande artane  er trua artar, trugsmåla kjem først og fremst frå introduserte artar av pattedyr som rotter, mårdyr og klatrepungdyr.

Maorinamnet *kōkako* er eit lydhermande namn som viser til den vene songen til fuglane.

## Skildring
Dei tre overlevande artane er 26–38&nbsp;cm i lengd og lever bakkenært av insekt i tett skog. Dei har sterke bein og fjørlause hudfliker bak nebbet. Vengene er avrunda og uvanleg svake, noko som gjev dei mykje avgrensa flygeeigenskapar. Flikfuglar er monogame og forsvarer faste territorium. Huia eller huja,  *Heteralocha acutirostris*, var ein noko større art på Nordøya, i svart fjørdrakt med oransje hudfliker. Arten er rekna som utdøydd frå ca. år 1910.

Denne fuglegruppa kan vere restar av ein tidleg ekspansjon av sporvefuglar til New Zealand. Dei har ingen nærskylde unntatt stitsjfugl, meir fjerne relasjonar er framleis ukjente.
;Artsliste
Kokakoar i rekkjefølgje etter *EBird/Clements Checklist* v2019 med norske namn etter *Norske navn på verdens fugler*:
;Slekt *Callaeas*
* Nordkokako, *Callaeas wilsoni*, North Island Kokako, Bonaparte, 1850, (NT)

;Slekt *[[Philesturnus]]*
* Nordsalrygg, *Philesturnus rufusater*, North Island Saddleback, Lesson, 1828, (NT)
* Sørsalrygg, *Philesturnus carunculatus*, South Island Saddleback, Gmelin, 1789, (NT)
## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Callaeidae|Callaeidae]]» frå , den 20. november 2010*
;Referansar 

 
## Bakgrunnsstoff

* Presentasjon av kokako ved Department of Conservation, New Zealand
Tortilla

**Tortilla** er spansk for ‘lita kake’, og kan visa til ulike matrettar. I Spania og ein del andre spanskspråklege område kan det visa til ulike typar omelett, men i Sentral-Amerika, Mexico og i store delar av verda elles  viser det til eit steikt flatt brød bakt med kveite eller mais. Desse tortillaene blir brukt i kjende retter som taco, enchilada og burrito.

Den spanske uttalen av «tortilla» er [torˈtiʎa] i Europa og [torˈtiʝa] i Mexico. I Noreg uttaler ein ofte namnet slik det er skrive, *tortilla*, eller *tortilja*.

## Variantar
### Mais

Tortillaer laga av nixtamalisert maismjøl (*masa de maíz*) er den eldste typen amerikansk tortilla. Dei stammar frå Mexico og Sentral-Amerika, og har blitt populære i heile Amerika. Folk i Oaxaca-regionen i Mexico skal ha laga tortillaer for fyrste gong ved enden av Villa-stadiet (1500-500 f.Kr.). Ved slutten av 1800-talet blei dei fyrste mekaniske apparata for å laga tortillaer utvikla, kjende som tortillapresser, *tortilleras* eller *tortilladoras*, utvikla og produserte i Mexico.

### Kveite
Europearar introduserte kveite til Amerika, og ein byrja laga tortillaer av kveitemjøl. Denne skikken byrja i Nord-Mexico.

Kveitetortillaer inneheld feitt som olje eller smult, salt, ofte hevemiddel som bakepulver og andre ingrediensar. Elles er tilverkinga av kveitetortillaer på ein comal identisk med den av maistortillaer. Kveitetortilla blir nytta til rettar som burrito, taco og  fajita. Dei er del av det daglege kosthaldet i heile Mexico, Sentral-Amerika og nokre delar av USA.

### ''Nopaltilla''
*Nopaltilla* er ein tortilla laga av kaktus- og maismjøl. Ordet er sett saman av *nopal*, som er spansk for fikenkaktus (*[[Opuntia ficus-indica]]*), og tortilla.

## Spansk potettortilla
 eller spansk omelett er ein rett laga av egg og potet med form som ein tjukk tortilla.

## Galleri

Tortillas Salvadoreñas. Cara (izq), Lomo (der).jpg|Maistortilla frå El Salvador.
Tortilla panameña.jpg|Tortilla frå Panama.
NCI flour tortillas.jpg|Kveitetortilla.
Tortillas de nopal arriba, tortillas de maiz abajo.jpg|Nopaltillaer
Tortilla-Asturiana.JPG|*Tortilla de patatas* er ein vanleg spansk matrett laga av egg og poteter. Denne er frå Asturia.
Tortilla de papas (estilo argentino).jpg|*Tortilla de papas*, spansk omelett frå Argentina.


## Kjelder

*
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tortilla|Tortilla]]» frå , den 20. november 2010 og 24. mars 2026.*

## Bakgrunnsstoff
Bakkestjerneslekta

**Bakkestjerneslekta** er ei planteslekt i korgplantefamilien. Desse er fleirårige plantar med raudbrune stenglar og smale utagga blad. Dei har fleire rekkjer kantkroner som ofte er opprette. Fnokken viser seg tidleg. Han har ei eller få korger. Plantar i bakkestjerneslekta har fiolette eller kvite blomstrar.

### Norske artar i bakkestjerneslekta
I Noreg veks seks artar:
* Bakkestjerne (*Erigeron acer*)
* Blankbakkestjerne (*Erigeron politus*)
* Fjellbakkestjerne (*Erigeron borealis*)
* Snøbakkestjerne (*Erigeron uniflorus*)
* Ullbakkestjerne (*Erigeron eriocephalus*)
* Svartbakkestjerne (*Erigeron humilis*)

## Kjelder

*Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.
----
*Dansk Wikipedia.
*Svensk Wikipedia.
Ryllikslekta

**Ryllikslekta** (*Achillea*) er ei planteslekt i korgplantefamilien. I Noreg veks tre artar. Desse er fleirårige plantar med mange små korger i halvskjerm. 

### Norske artar i ryllikslekta
* Ryllik (*Achillea millefolium*)
* Engryllik (*Achillea nobilis*)
* Nyseryllik (*Achillea ptarmica*)

## Kjelder
* Dansk Wikipedia.
* Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.
Svineblom

**Svineblom** er ei planteslekt i korgplantefamilien. Ho er ei stor slekt som omfattar ca. 1250 artar, og er ei av dei største slektene i gruppa blomstrande plantar. Plantar frå slekta finst over nesten heile verda. 

Slekta utviklar seg i midten eller slutten av miocen.

## Norske artar i svineblomslekta

I Noreg veks elleve artar frå svineblomslekta . Desse har gule blomstrar med ei rekkje lange indre korgdekkblad og ei rekkje korte ytre dekkblad. 

* Finnmarkssvineblom (*Senecio integrifolius*)
* Myrsvineblom (*Senecio congestus*)
* Åkersvineblom (*Senecio vulgaris*)
* Bergsvineblom (*Senecio sylvaticus*)
* Klistersvineblom (*Senecio viscosus*)
* Steinsvineblom (*Senecio squalidus*)
* Vårsvineblom (*Senecio vernalis*)
* Smalsvineblom (*Senecio erucifolius*)
* Landøyda (*Senecio jacobaea*)
* Dikesvineblom (*Senecio aquaticus*)
* Grisnesvineblom (*Senecio nemorensis*)

## Kjelder

*Dansk Wikipedia.
*Svensk Wikipedia.
*Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Senecio|Senecio]]» frå ,  den 22. august 2018.*
Eikrone

**Eikrone** eller **eikroning** er ein mynt som har vorte utmynta i Noreg sidan 1875. 

Mynten har på adversen oftast hatt eit portrett av  den regjerande monarken, men nokre utgåver har vore pryda med monogramet til kongen på adversen. 

På reversen har mynten hatt verdinemning, det første året oppgitt som 30 Sk/1 krone. I tillegg har reversen vore pryda med riksvåpen eller ei kongekrine. Frå 1958 til 1973 hadde reversen bilete av ein hest. Frå 1997 er det prega mynt som på reversen har bilete av ein fugl som sit i eit rankeverk, ei fri attgiving av utskjeringane på portalen i Hylestad stavkyrkje. 

Frå 1925 til 1951 vart koparnikkel- og nikkelmessing-mynten prega som særskiljemynt med hol midt i mynten. Også utgåva frå 1997 har hol. 

## Kjelder
**Norges mynter 1814-1995* ISBN 82-7319-127-3

## Bakgrunnsstoff
*myntar Olav V 
*myntar Harald V 
*1-kronemynt
Laberget i Hyllestad

**Laberget**, tidlegare skrive *Ladberget* og *Ladeberg*, er ein matrikkelgard i Hyllestad kommune i Sogn og Fjordane fylke. Garden har matrikkelnummer 1.

## Geografi
Laberget ligg lengst vest på nordsida av Skifjorden og grensar i nord til gardar i Fjaler kommune og i aust til Varlia.

## Historie
Garden vart skilt ut frå Varlia i 1796. 
Husmannsplassen Labergsbotnen vart fråflytt kring 1900.
I 1890-åra vart det bygd kai på Laberget og det vart også drive sildesalting og handel der.

## Namnet
Namnet tyder eit berg der det vert lasta om eller ein utskipingsstad, og kjem av at Laberget ofte var einaste isfrie hamna i Skifjorden på vintrane, og gardane innover nordsida av fjorden nytta Laberget til utskiping.

Namnet er også brukt mange andre stader i landet. 

Statens kartverk godkjende skrivemåten «Laberget» i 2003 og avviste samstundes «Ladberget».

## Sjå òg
* Matrikkelgardar i Hyllestad kommune

## Kjelder

## Vidare lesnad
*

## Bakgrunnsstoff
* Om Laberget i Gardsleksikonet på nettstaden til Sogn og Fjordane Fylkesarkiv
* «Ladeberg» i matrikkelutkastet av 1950
* «Laberget» i gardsmatrikkelen for 1886
Tokrone

**Tokrone** eller **tokroning** er ein mynt som vart utmynta i Noreg frå 1878 til 1917.

Ordinær tokronemynt hadde på adversen  eit portrett av  den regjerande monarken, mens reversen i unionstida hadde eit riksvåpen omgitt av ein bladkrans, og etter unionsoppløysinga hadde eit riksvåpen omkransa av våpenskjolda for kvart norske amt.

I 1906, 1907 og 1914 kom det spesielle minnetokroner. Tokronene frå 1906 og 1907 har på reversen teksten «NORGES UAFHÆNGIGHED GJENNEMFØRT», den eine 1907-mynten var også pryda med krosslagde gevær og kavalerisabel.  På adversen hadde desse myntane det norske riksvåpenet. I 1914 kom det ein minnemynt for å markere 100-årsjubileet for Grunnlova, pryda med «Mor Noreg».

## Kjelder
**Norges mynter 1814-1995* ISBN 82-7319-127-3
Jordnøtt

**Jordnøtt** eller **jordnòt** (*Conopodium majus*) er ein art i skjermplantefamilien Apiaceae. Det er ei opptil 50 cm høg fleirårig urt, med etande jordknoll. Jordnøtt har findelte blad med linjeforma flikar og kvite blomar i skjerm. Ho blomstrar på føresommaren (juni). Frukta er glinsande svartbrun og 4 mm lang. 

I Noreg veks jordnøtt på grasbakkar, beite, i skog og kratt i kyst- og fjordstrøk frå Telemark til Nord-Trøndelag, samt på eit par førekomstar i Nordland. Planta finst også på Færøyane, svært sjeldan i Sverige og i Danmark, elles i Vest-Europa.

Planta må ikkje forvekslast med peanøtt som også av og til blir kalla jordnøtt, og som høyrer til erteblomfamilien (Fabaceae).
Varlia

**Varlia**, tidlegare skrive *Vardlia* og *Varlien*, er ein matrikkelgard i Hyllestad kommune i Sogn og Fjordane fylke. 
Garden har matrikkelnummer 2.

## Geografi
Varlia ligg på nordsida av Skifjorden og grensar i vest til Laberget, i nord til gardar i Fjaler kommune og i aust til Bordvika.
Fylkesveg 61 i Sogn og Fjordane går over garden eit stykke nedom tuna.

## Historie
Varlia er ein gammal gard. 
Nabogarden i vest, Laberget vart skilt ut frå Varlia i 1796.
Det har vore to bruk på Varlia sidan 1849.

## Namnet
Namnet kjem av fjellet Varden, som no ligg på nabogarden Laberget.
I kjeldene er namnet skrive «Warlienn» (1608), «Waarlien med Ladeberrig» (1667) og «Warlien med Ladberg» (1723).

Statens kartverk godkjende skrivemåten «Varlia» i 2003 og avviste samstundes «Vardlia».

Når gardsnamnet vert brukt som slektsnamn plar det skrivast «Varlid».

## Sjå òg
* Matrikkelgardar i Hyllestad kommune

## Kjelder

## Vidare lesnad
*

## Bakgrunnsstoff
* «Vardlia» i Gardsleksikonet på nettstaden til Sogn og Fjordane Fylkesarkiv
* «Varlien» i matrikkelutkastet av 1950
* «Varlien» i gardsmatrikkelen for 1886
Kjøpstad i Hyllestad

**Kjøpstad** er ein matrikkelgard i Hyllestad kommune i Sogn og Fjordane fylke. 
Garden har matrikkelnummer 3.

## Geografi
Kjøpstad ligg på sørsida av Skifjorden og grensar i nord og vest til fjorden og i aust til Våge.
Det går kommunal veg til Kjøpstadvika frå Fylkesveg 65 i Sogn og Fjordane.

## Historie
I eldre tid låg Kjøpstad under Losnagodset og frå midten av 1600-talet til 1853 var han i eiga til embetsmannsslekter. 
Frå 1889 har brukarane vore sjølveigarar. 
Bortsett frå ein periode på 1600-talet har garden vore einbølt fram til kring 1900. 
Det har vore husmannsplassar på Båneset og i Kjøpstadvika. Bånes er nemnt som husmannsplass så tidleg som i 1620-åra og vart skilt ut som eige bruk i 1901
Frå 1959 har det vore fire bruk på garden. 

Bånes var dampskipstoppestad for Fylkesbaatane eit tiår framover frå 1913. 
Staden hadde ikkje kai, så folk og last vart rodd ut til rutebåtane.

## Namnet
Namnet Kjøpstad tyder på at det har vore handelsstad på garden, men ein har ikkje kjelder eller funn som underbyggjer dette.
I kjeldene er namnet skrive «Kiepstadt» (1563), «Kiifstaid» (1567), «Kiøbstad» (1608), «Kiøbstae» (1667) og «Kiøbstad» (1723).

Statens kartverk godkjende skrivemåten «Kjøpstad» i 2003 og avslo samtidig å godkjenne «Kiøpstad».

Gardsnamnet vert også brukt som slektsnamn.

Stadnamnet Kjøpstad er kjend frå tre andre stader i landet, ei bygd i Gildeskål kommune, og gardar i Vestnes kommune og Sogndal kommune.

## Sjå òg
* Matrikkelgardar i Hyllestad kommune

## Kjelder

## Vidare lesnad
* 

## Bakgrunnsstoff
* «Kjøpstad» i Gardsleksikonet på nettstaden til Sogn og Fjordane Fylkesarkiv
* «Kjøpstad» i matrikkelutkastet av 1950
* «Kjøpstad» i gardsmatrikkelen for 1886
Menneskerettslova

**Lov om styrking av menneskerettighetenes stilling i norsk rett**, forkorta **Menneskerettslova**, er, som tittelen seier, ei lov som skal styrke menneskerettane si stilling i norsk rett. Loven inneber ei gjennomføring av Grunnlova § 110c som blei lagt til ved grunnlovsvedtak den 15. juli 1994 nr. 675. Lova seier at fem konvensjonar frå Europarådet og SN som er godkjende (ratifiserte) av Noreg, også skal gjelde som norsk lov. Menneskerettslova § 3 seier i tillegg at desse konvensjonane skal gå framom vanleg norsk lovgjeving, viss det oppstår motstrid. Ein kan dermed seie at menneskerettslova og dei inkorporerte konvensjonene har fått det som ofte blir kalla ein *semikonstitusjonell* karakter. Etter dei siste endringane i menneskerettslova gjeld dette følgjande konvensjonar og tilleggsprotokollar:

*Europarådets konvensjon 4. november 1950 om vern av menneskerettane og dei grunnleggande fridomane (EMK)
**Protokoll 20. mars 1952
**Fjerde protokoll 16. september 1963 om vern av visse rettar og fridomar som ikkje allereie er omfatta av konvensjonen og av første tilleggsprotokoll til konvensjonen
**Sjette protokoll 28. april 1983 om oppheving av dødsstraff
**Sjuande protokoll 22. november 1984
**Trettande protokoll 21. februar 2002 om avskaffing av dødsstraff under alle omstende
*SNs internasjonale konvensjon 16. desember 1966 om økonomiske, sosiale og kulturelle rettar, 
*SNs internasjonale konvensjon 16. desember 1966 om sivile og politiske rettar
**SNs valfrie protokoll til konvensjon om sivile og politiske rettar 16. desember 1966
**Andre valfrie protokoll 15. desember 1989 om avskaffing av dødsstraff
*SNs internasjonale konvensjon 20. november 1989 om barnets rettar (SNs barnekonvensjon)
**SNs valfrie protokoll 25. mai 2000 om sal av barn, barneprostitusjon og barnepornografi
**SNs valfrie protokoll 25. mai 2000 om barn i væpna konflikt
*SNs internasjonale konvensjon 18. desember 1979 om avskaffing av alle former for diskriminering av kvinner (SNs kvinnekonvensjon)

Lova blei vedteken og tredde i kraft 21. mai 1999. Den bestod i utgangspunktet av tre konvensjoner. Den 1. august 2003 blei SNs barnekonvensjon med to tilleggprotokollar lagt til i lova, med verknad frå 1. oktober 2003. Den 10. juni 2005 blei trettande og fjortande tilleggsprotokollar til EMK lag til, med ikrafttreding frå høvesvis 1. desember 2005 og 18. juni 2010. Den 19. juni 2009 blei lova utvida til å omfatte FNs kvinnekonvensjon.

Sidan lova blei innført har det vore mange saker for Høgsterett, der spørsmål om verknaden av reglar i konvensjonane har vore oppe. EMK sitt forbod mot dobbeltstraff stått sentralt i fleire av desse sakene.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Menneskerettslova på Lovdata
Skiljemynt

**Skiljemynt** er mynt som er tvunge betalingsmiddel berre for avgrensa summar. Den tida pengeverdien var knytt til ein metallverdi, hadde skiljemynten ikkje nødvendigvis full metallverdi. I Noreg gjaldt det koparmynt og sølvmynt med verdi opptil to kroner.

I Noreg, Sverige og Danmark vart det som avtalt i den skandinaviske myntunionen i perioden 1875 til 1923 prega skiljemynt med einsarta utforming.  Denne skiljemynten var i avgrensa mengder gyldige i alle konvensjonslanda. Frå 1924 vart det også prega særskiljemynt med hol, denne var gyldig berre i utmyntingslandet. 

I Noreg vert det ikkje lenger utmynta hovudmynt med gullverdi lik pålydande, og all mynt er i praksis skiljemynt. Ved kjøp og sal er ingen pålagde å ta imot meir enn 25 myntar av kvar verdi. 

Når verdien på metallet ikkje tilsvarar myntverdien, kan slik skiljemynt òg bli kalla *kredittmynt*. Det gjeld nesten all mynt som blir prega i dag. Motsatsen er verdimynt, der myntverdien tilsvarar metallverdien.

## Sjå òg
* Nødmynt
* Verdimynt

## Kjelder
*Lov om Pengevæsenet (17. april 1875)
*Lov um tillegg til lov um pengevesenet av 17 april 1875 (18. mars 1924)
*Lov om Norges Bank og pengevesenet mv. (24. mai 1985)
Særskiljemynt

**Særskiljemynt** er skiljemynt med avgrensa bruksområde. I Noreg og Danmark vart det frå 1924 prega særskiljemynt som, til forskjell frå ordinær skiljemynt, var tvunge betalingsmiddel i utmyntingslandet, men ikkje i dei andre landa +innanfor den skandinaviske myntunionen.

Særskiljemynt vart innført i Noreg ved «Lov um tillegg til lov um pengevesenet» av 18. mars 1924. Ved handel var ingen forplikta til å ta imot meir enn tjue kroner i kronestykkar av særskiljemynt, og ikkje meir enn for 5 kroner i 10- til 50-ørar.

For å skilje særskiljemynten frå  skandinavisk konvensjonssmynt, vart han prega med eit hol. Eldre skiljemynt i koparnikkel vart gjennomhola i ettertid. 

Frå 1951 vart særskiljemynten prega utan hol, og frå 1963 vart det også prega femkroner. Omgrepet særskiljemynt er ikkje brukt i gjeldande lov om pengevesenet.

## Kjelder
*Lov um tillegg til lov um pengevesenet av 17 april 1875 (18. mars 1924)
*Lov om Norges Bank og pengevesenet mv. (24. mai 1985)
Våge i Hyllestad

**Våge** er ein matrikkelgard i Hyllestad kommune i Sogn og Fjordane fylke. 
Garden har matrikkelnummer 4.

## Geografi
Våge ligg på sørsida av Skifjorden og grensar i vest til Kjøpstad, i nord til Skifjorden, i aust til sidefjorden Vågane og i sør til Åsmul.
Det går kommunal veg til garden frå Fylkesveg 65 i Sogn og Fjordane.
## Historie
I skattematrikkelen frå 1647 er garden lista som audegard og han høyrde til Øn kyrkje.
Garden var kyrkjegods fram til 1802.
Våge hadde eitt bruk fram til 1926. 

## Namnet
Namnet kjem av at garden ligg ved fjordarmen Vågane.
I kjeldene er namnet skrive «Woge» (1563), «Voige» (1603), «Woige» (1608) og «Waage» (1667).

Statens kartverk godkjende skrivemåten «Våge» i 1983.

Gardsnamnet vert også brukt som slektsnamn, skrivemåten har då vore «Waage» og «Våge».

Stadnamnet Våge er kjend frå mange andre stader i landet, og også frå Jämtland i Sverige.

## Sjå òg
* Matrikkelgardar i Hyllestad kommune

## Kjelder

## Vidare lesnad
* 

## Bakgrunnsstoff
* «Våge» i Gardsleksikonet på nettstaden til Sogn og Fjordane Fylkesarkiv
* «Våge» i matrikkelutkastet av 1950
* «Våge» i gardsmatrikkelen for 1886
Tikrone

**Tikrone** eller **tikroning** vart frå 1874 til 1910 utmynta i gull som norsk hovudmynt. Frå 1983 har  tikronen vore utmynta som ordinær skiljemynt.

## Gulltikrona
Etter *Lov om Pengevæsenet*, vedteken 17. april 1875, skulle 248 tikronestykke innehalde 1 kilogram fint gull. Mynten skulle vere framstilt av myntgull med 90 vektdelar gull og 10 vektdelar kopar. Diameteren  skulle vere 18 mm.

Den første utgåva hadde valøren oppgitt både i 2 1/2 spd og 10 kroner. Utgåva frå 1910 hadde portrettet av Håkon VII på adversen og Heilag-Olav på reversen.

## Minnemynt
Til 150-årsjubileet for den norske grunnlova vart det produsert ei tikrone på bilete av Eidsvollsbygningen på reversen.

## Skiljemynt
Tikrona kom som skiljemynt i 1983. Den første serien hadde eit kongeportrett på adversen og valøren omgitt av kjedet til St. Olavs Orden på reversen.  Desse myntene er no tekne ut or sirkulasjon, men dei kan innløysast i Noregs Bank fram til 31. desember 2010.

Frå 1995 har det vore utgitt ein lettare mynt med bilete av eit stavkyrkjetak på reversen.

Ved særskilde høve er tikrona gitt ut som minnemynt. Slik mynt kan vere ordinær skiljemynt. 

## Kjelder
**Norges mynter 1814-1995* ISBN 82-7319-127-3
*Noregs bank: 10-kronemynten 
*Norske mynter 1957-1991
Gullstandard

**Gullstandard** er eit pengesystem der pengeeinninga er uttrykt som ei fast vektmengd gull, og der ein kvar kan krevje å få pengesetlane løyste inn i gull eller få gull i bytte for setlar.

England innførte gullstandard i 1816, som det første landet i verda. Ut over 1800-talet følgde dei fleste landa etter. I Noreg vart gullmyntfoten innført i 1875, i staden for den eldre sølvstandarden. I Russland og Japanvart gulstandarden innført i 1897.

Etter norsk gullstandard skulle grunnlaget for pengesystemet vere gull, og pengeeininga var ei krone med same verdi som vekta av 25/62 eller 0,40323 g fint gull. Gullstandarden var i Noreg suspendert frå 1914 til 1916, 1920-1928 og for godt frå 1931. I gjeldande lovverk har kroneverrdien ikkje noko formell samanheng med gullverdien.

Gullstandarden vart suspendert i dei fleste land under første verdskrigen. I England vart han suspendert for godt 21. september 1931, og dei skandinaviske landa og dei fleste samveldelanda følgde etter.

## Former for gullstandard
Gullstandarden kan gjennomførast som

* Gullmyntfot - slik at ein kan veksle pengesetlar inn i gullmynt. I lanfd med dette systemet vil det sirkulere noko gullmynt ved sida av pengesetlane.
* Gullbarrestandard - slik at ein kan krevje å veksle større summar i pengesetlar inn i store gullbarrar, oftast på 12,5 kg. 
* Gullvalutastandard - slik at ein kan veksle pengesetlane inn valuta frå eit land som har gullmyntstandard eller gullbarrestandard.

## Kjelder
* Johan Einarsen i *[[Norsk Allkunnebok]]* (1954)
Bordvika i Hyllestad

**Bordvika** er ein matrikkelgard i Hyllestad kommune i Sogn og Fjordane fylke. 
Garden har matrikkelnummer 5.

## Geografi
Bordvika ligg på nordsida av Skifjorden og grensar i vest til Varlia, i nord til gardar i Fjaler kommune, i aust til Sandnes og i sør til fjorden.
Fylkesveg 65 i Sogn og Fjordane går over garden nær tuna.

## Historie
I skattematrikkelen frå 1647 er garden lista som audegard og han høyrde til Øn kyrkje.
Garden har frå gammalt av hatt to bruk og i 1879 vart ein husmannsplass skilt ut som eige bruk. 

## Namnet
Fyrste lekkjen av namnet kjem truleg av «bord» i tydinga kant, og viser då til høgdedraget mellom sjøen og innmarka, eller av «bor» i tydinga opning og viser då til opninga elva lagar i høgdedraget. Ei anna tolking er at det gjeld bord, som i plankar, og at staden har vore opplagsplass for plank.
I kjeldene er namnet skrive «Borduigh» (1563), «Buorduig» (1567), «Burduig» (1603), «Buruigenn» (1608), «Boeruigen» (1667) og «Bordvig» og «Baarvig» (1723).

Statens kartverk godkjende skrivemåten «Bordvika» i 2003.

Gardsnamnet vert også brukt som slektsnamn, skrivemåten har då vore «Bordvik».

Gardsnamnet Bordvika er også brukt i Brønnøy kommune.

## Sjå òg
* Matrikkelgardar i Hyllestad kommune

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* «Bordvika, in» i Gardsleksikonet på nettstaden til Sogn og Fjordane Fylkesarkiv
* «Bordvik» i matrikkelutkastet av 1950
* «Borvik» i gardsmatrikkelen for 1886
; Vidare lesnad
*
Bordvika

**Bordvika** kan vise til:

* Bordvika i Brønnøy &ndash; matrikkelgard i Brønnøy kommune i Nordland.
* Bordvika i Hyllestad &ndash; matrikkelgard i Hyllestad kommune i Sogn og Fjordane.
Sølvstandard

**Sølvstandard** eller **sølvmyntfot** er eit pengesystem der pengeeininga er uttrykt i ei fast vektmengd sølv, og der ein kvar kan krevje å løyse pengesetlane inn med sølv, eller bytte sølv mot ei tilsvarande mengd setlar. 

Noreg hadde sølvstandard frå etableringa av Noregs Bank i 1816, då spesidalaren vart hovudmynt. I 9 1/4 spesiedalar skulle det vere ei mark fint sølv. Innløysingsretten vart suspendert alt i 1818, men gjeninført frå 1842. I 1874 vart sølvstandarden avløyst av kronemynt og gullstandard.

## Kjelder
*Npregs Bank
Nysølv

**Nysølv** er ei legering av kopar, sink og nikkel med høg motstandskraft mot korrosjon, og som av utsjånad kan likne på sølv. Legeringa vert bruka som myntmetall, i bestikk og smykke. Nysølv vert også kalla *alpakka* eller *tysk sølv*. 

I norske tikroner og tjuekroner vert det bruka nysølv med  81 % kopar, 10 % sink og 9 % nikkel.

## Eigenskapar
Nysølv har ein sølvkvit glans, avhengig av samansettinga. Legeringa kan ha 45–70&nbsp;% kopar, 5–30&nbsp;% nikkel og 8–45&nbsp;% sink, eventuelt tilsett små mengder bly, tinn eller jern. 

* Smeltepunkt: omkring 900&nbsp;°C, avhengig av samansetting

## Referansar



**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Neusilber|Neusilber]]» frå ,  den 21. november 2010.*