open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Prærielauk

**Prærielauk** (*Allium cernuum*) er ei fleirårig plante i laukslekta i påskeliljefamilien som høyrer naturleg heime i Nord-Amerika.

Prærielauk har ein ikkje-lagdelt, slank, konisk lauk som gradvis smalnar til fleire kjølforma gras-liknande blad (2&ndash;4&nbsp;mm breie). Kvar mogen lauk har ein einskild blomsterstengel, som sluttar i ein nikkande skjerm med kvite eller rosa blomstrar. Prærielauk blomstrar i juli-august. Blomstrane mognar til kuleforma, furete frukt som seinare opnar seg og frigjer mørke skinnade frø. Planta har ikkje smålauk i blomsterstanden.

Planten veks i tørr skog, steinrøyser og på prærien. Han finst naturleg i Nord-Amerika frå New York til British Columbia sør til Virginia og Kentucky og sør i fjella. Lauken kan etast og har ein sterk lauksmak. Prærielauk blir også brukt som prydplante.

*Allium cernuum* form *major* har større planter større blomstrar enn normalarten.

## Varietetar og sortar
* *Allium cernuum Roth var. neomexicanum* (Rydberg) McBride
* *Allium cernuum Roth var. obtusum* Cockerell ex McBride
* *Allium cernuum «Pink Giant»*
* *Allium cernuum album *

## Synonym
* *Allium neomexicanum* Rydberg
* *Allium recurvatum* Rydberg

## Galleri

Allium cernuum, by Mary Vaux Walcott.jpg|Botanisk illustrasjon av Mary Vaux Walcott
Allium cernuum 2848.JPG|Blomar
Allium cernuum - Nodding Onion 2.jpg|Hangande blomar
Allium cernuum - Flickr - aspidoscelis.jpg|Nærbilde av blomar
Allium cernuum-IMG 4316.jpg|Kvite blomar


## Bakgrunnsstoff

* USDA PLANTS Profile
* Plants For A Future
* Flora of North America
* PlantFiles
* Illinois Wildflowers
* Vascular Plants of the Gila Wilderness
* Stephens salat ved Hageselskapet. Salatoppskrift med mellom anna prærielauk.
Joseph Oscar Hennum

**Joseph Oscar Hennum** () var ein norsk lækjar og anatom.

Hennum tok medisinsk embetseksamen i 1885, og etter nokre år som fattiglækjar i Vestre Toten, flutte han til Kristiania i 1880. Der fekk han stilling som kommunelækjar i Østre Aker og verka dessutan som prosektor i anatomi og demonstrator i mikroskopi ved Universitetet i Oslo, og som kompanikirurg i militæret.

I 1893 vart Hennum distriktslækjar i Aker, og i 1895 vart han hovudlækjar ved Riksforsikringsanstalten. Der arbeidde han særleg for å forbetra dei hygieniske tilhøva i kommunen og for å få lag på den sosiale ulukkestrygdinga.

Hennum var òg oppteken av opplysningsverksemda i arbeidarakademia. Han var formann i Kristiania Arbeiderakademi mellom 1886 og 1897, og der heldt han fleire førelesingar om menneskeanatomien.

Hennum forfatta mange vitskaplege arbeid, mellom anna i «Anatomischer Anzeiger» og «Biologiske Meddelelser». 

I 1886 fekk han gjeve ut det vesle skriftet «Anatomiske termini fra det norske landsmål», der han, med Ho bygde på Ivar Aasens «Norsk Ordbog» som grunnlag, gjorde greie for den store rikdomen av anatomiske omgrep i det norske folkemålet. Dette var den fyrste fagordlista på landsmål.

Han døydde i Kristiania i 1908.

## Kjelder
* Norsk Biografisk Leksikon
* Norsk Allkunne

## Litteratur
* Anatomiske termini fra det norske landsmål hjå Nasjonalbiblioteket
Nakhitsjevan

**Nakhitsjevan** (aserbajdsjansk *Naxçıvan*, meir offisielt *Naxçıvan Muxtar Respublikası*) er ein autonom republikk som tilhøyrer Aserbajdsjan. Området er ein eksklave med Armenia mellom seg og resten av landet. Nakhitsjevan er 5 500&nbsp;km² stort og har omkring 310 000 innbyggjarar. Hovudstaden er Nakhitsjevan. Forutan mot Armenia i nord og aust grensar Nakhitsjevan mot Iran i sør og vest og mot ein liten tyrkisk remse mellom Iran og Armenia i nordvest.

Armenia har rekna (og reknar delvis enno) området som armensk. Nakhitsjevan reknar seg sjølv som eit sjølvstendig land, men er ikkje anerkjend av andre nasjonar. Som land har dei derimot sjølv, forutan Tyrkia, anerkjend det tyrkiskkontrollerte Nord-Kypros som eit eige land. Den førre aserbajdsjanske presidenten Heydər Əliyev kom frå Nakhitsjevan.

I lågareliggande delar av platået vert det drive jordbruk ved hjelp av kunstig vatning (bomull, tobakk, ris, frukt, vin, silke). Det er òg tekstil- og næringsmiddelindustri i regionen, og noko gruvedrift.

## Historie

Området vart oppretta som autonom republikk i februar 1924. Folkesetnaden har gjennom 1500 år hatt ein særs vekslande historie under skiftande herrar, mellom anna persarar, arabarar, seldsjukkar, mongolar, Det osmanske riket og igjen Iran, før russarane annekterte området i samband med den russisk-persiske krigen 1828. I 1924-1991 var Nakhitsjevan ein autonom republikk i sovjetrepublikken Aserbajdsjan, og frå 1991 autonom republikk i den sjølvstendige staten Aserbajdsjan.

I 1990 erklærte Nakhitsjevan (som første sovjetrepublikken) seg sjølvstendig av Sovjetunionen. Republikken vart gjenerobra i løpet av eit par dagar. På trass av den korte varigheita vert ofte denne lausrivinga rekna som det første forvarselet om at Sovjetunionen kom til å gå i oppløysing.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nakhitsjevan|Nakhitsjevan]]» frå ,  den 13. april 2012.*  
* Nakhitsjevan i *[[Store norske leksikon]]*.
Den demokratiske republikken Aserbajdsjan

**Den demokratiske republikken Aserbajdsjan** (aserbajdsjansk *Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti*) var det første suksessrike forsøket på å opprette ein demokratisk og sekulær republikk i den musmliske verda (før Republikken Tyrkia). Republikken vart grunnlagd av Det aserbajdsjanske nasjonalrådet i Tiflis den 28. mai 1918 etter Det russiske imperiet kollapsa. Landet grensa til Russland i nord, Den demokratiske republikken Georgia i nordvest, Den demokratiske republikken Armenia i vest og Det persiske imperiet i sør. Landet hadde to millionar innbyggjarar. Ganja var mellombels hovudstad i republikken, sidan Baku var kontrollert av bolsjevikane.

Under republikken vart det utvida eit styresystem der eit parlament vart valt på grunnlagd av frie, universelle og proporsjonal representasjon, og var det øvste organet i landsstyret og der ministerrådet var ansvarleg. Fatali Khan Khoyski var den første statsministeren. Utanom majoriteten frå partiet Musavat, var |Ehrar, Ittihad, Muslimske sosialdemokratar og minoritetsrepresentantar av armenarar (21 av 120 sete), russarar, polakkar, jødar og tyskarar representerte i parlamentet. Somme medlemmar støtta pan-islamistiske og pan-tyrkiske idear.

Parlamentet innførte mellom anna stemmerett for kvinner, noko som gjorde Aserbajdsjan til den første muslimske nasjonen som gav kvinner like politiske rettar som menn og var dermed før både Storbritannia og USA med dette. I tillegg grunnla dei Baku statsuniversitet, som var det første moderne universitetet som vart grunnlagd i Aserbajdsjan.

## Sjå òg
*Aserbajdsjan
*Aserbajdsjanske SSR
*Marsdagane
*Mammed Amin Rasulzade
*Den demokratiske republikken Georgia
*Den demokratiske republikken Armenia

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Azerbaijan Democratic Republic|Azerbaijan Democratic Republic]]» frå ,  den 13. april 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

* Account of British Force in Baku
* Gasimov, Zaur: ''The Caucasus'', European History Online, Mainz: Institute of European History, 2011.
Leucocoryne

***Leucocoryne*** (engelsk *Glory-of-the-sun*) er ei slekt av fleirårige laukplantar i familien Amaryllidaceae, underfamilie Allioideae. Det er tolv artar, alle heimehøyrande i  Chile. Blada hos alle artane er lange og smale og har ei laukliknande lukt. Dei blå, kvite eller lila blomstane dannar ein skjerm. 

Nokre artar blir dyrka i hagar som prydplanter.

## Utvalde artar
* *[[Leucocoryne alliacea]]* Lindl.
* *[[Leucocoryne ixioides]]* (Hook.) Lindl.
* *[[Leucocoryne odorata]]* Lindl.
* *[[Leucocoryne purpurea]]* Gay.

## Referensar
Bitakat Hob

**«Bitakat Hob»** (arabisk **«بطاقة حب»**) var det marokkanske bidraget i Eurovision Song Contest 1980, framført på arabisk av Samira Bensaïd.

## Eurovision Song Contest 1980
Bensaïd vart vald ut av Société Nationale de Radiodiffusion et de Télévision (SNRT) til å delteke i Eurovision Song Contest med songen «Bitakat Hob» for Marokko. Det var det fyrste bidraget i Eurovision Song Contest med tekst på arabisk.

Songen starta som nummer fem i finalen, etter Luxembourg med «Papa pingouin» av Sophie & Magaly og før Italia med «Non so che darei» av Alan Sorrenti. Bidraget fekk sju poeng frå Italia. Marokko fekk til saman sju poeng og enda på 18. plass av totalt 19 bidrag.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bitaqat Hub|Bitaqat Hub]]» frå , og «[[:en:Eurovision Song Contest 1980|Eurovision Song Contest 1980]]» frå  den 13. april 2012.*
Flaske

Ei **flaske** er ein type behaldar med hals og trong opning som i hovudsak blir bruka til å oppbevare væske i. Flasker er typisk laga i glas eller plast, og finst i mange ulike fasongar og storleikar.

Ei norsk heilflaske var tidlegare  på 0,7 liter, mens ei halvflaske var på 0,35 liter. No skal ei heilflaske vin eller sprit innehalde 0,75 liter, ei halvflaske 0,375 liter. 

## Galleri

Chinese snuff bottle, Qing dynasty, glass bottle with amber stopper, Honolulu Museum of Art.JPG|Kinesisk snusflaske i raudt glas frå Qing-dynastiet.
Bouteilles de vin Voleuses-détourées.jpg|To flasker for Maas-vin, kalla 'tjuvar', frå 1700-talet
WLA brooklynmuseum Bottle deep blue glass blown in dip mould 2.jpg|Flasle frå Iran frå 1700- eller 1800-talet, no ved Brooklyn Museum.
Bocksbeutel bottle.jpg|Bocksbeutel
Yale_bottle.gif|Brus- eller ølflaske av blobtop-type, ca. 1855
Glass milk bottles.jpg|Gjenbrukbare mjølkeflasker av glas
Rákóczi-Bolzano-Kissingen-1.JPG|Vassflaske av steingods
PET-Einwegflasche REAL.png|PET-flaske
Shampoo Bottle made of PLA-Blend Bio-Flex.jpg|Sjampoflaske av bioplast (PLA-blanding)
Sigg Bottle.jpg|Moderne metallflaske (Sigg)
Normflasche-1.jpg|Normflasche 
Metal Water Bottles.jpeg|Vasslasker av metall
HD.5A.036 (10555475386).jpg|Chianti-fiasco frå 1940-talet
My dna fragrance exclusive perfume-2.jpg|Sprayflaske i aluminium 
Beer_bottles_2018_G1.jpg|Tomme ølflasker i ulike fargar
Wärmflasche1.jpg|To moderne varmeflasker
Bottle of milk.jpg|Plastflaske til mjølk
Interior Jacobsen House Bathroom Earthship 2009.JPG|Flaskevegg 


## Sjå òg
*Flaskeopnar
*Korketrekkar

### Liknande væskehaldarar
* Drikkekartong
* Dykkerflaske
* Feltflaske
* Flakong
* Flaskepant
* Karaffel
* Klunkeflaske
* Kløvflaske
* Lommelerke
* Miniatyrflaske
* Treflaske
* Tåteflaske
* Varmeflaske
* Vinflaske

### Større væskehaldarar
* Vannkanne, til for eksempel 5-25 liter.
* Fat, til for eksempel 200 liter.
* IBC-kontainer, til for eksempel 1000 liter.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Tsonga

**Tsonga** er eit bantuspråk som blir snakka av tsongafolk i Sør-Afrika, Mosambik, Eswatini og Zimbabwe. Det er eitt av elleve offisielle språk i Sør-Afrika.

Knapt 2 millionar sørafrikanarar i Limpopo-, Gauteng- og Mpumalanga-provinsane snakkar tsogna.  Det blir også brukt av rundt 1,5 millionar mosambikarar, rundt 100&nbsp;000 zimbabwarar og rundt 19&nbsp;000 swazilendarar. 

Alle dei ulike tsongadialektane er blitt påverka av zulu. I Zimbabwe er språket påverka av ndebele. Tsonga inneheld til dømes lånord med klikkelydar frå desse språka. Språket har også lånord frå engelsk, afrikaans og portugisisk.

Som typiske bantuspråk er det eit SOV-språk med subjekt-objekt-verbal som standard setningsoppbygging.

## Teksteksempel

**[[Fader vår]]** på tsonga:

:Tata wa hina la nge matilweni,
:vito ra wena a ri hlawuleke;
:a ku te ku fuma ka wena;
:ku rhandza ka wena a ku endliwe misaveni,
:tanihi loko ku endliwa tilweni.
:U hi nyika namuntlha vuswa bya hina bya siku rin'wana ni rin'wana;
:u hi rivalela swidyoho swa hina,
:tanihi loko na hina hi rivalela lava hi dyohelaka;
:u nga hi yisi emiringweni,
:kambe u hi ponisa eka Lowo biha,
:Amen.


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tsonga|Tsonga]]» frå , og «[[:en:Tsonga language|Tsonga language]]» frå  den 13. april 2012.*
Triptykon

**Triptykon**  eller **triptyk** (av gresk * triptychon* til *triptychos*, «tredelt») er eit tredelt måleri med ein midtdel (*corpus*) og to sidefløyer som kan lukkast over midtdelen som dører. Altarskåpa utvikla seg frå triptykon og har vore nytta som kyrkjekunst frå 1300-talet. Fløyene/dørene vart stengde og opna til fastsette høgtider for å markere gangen i kyrkjeåret.

Midtpanelet er ofte ei framstilling av sentrale motiv for kyrkja, så som krossfestinga og madonnaen med barnet, medan sidepanela viser bilete av helgenar, og/eller kyrkjebyggarar, grunnleggjarar av kyrkjelydar o.l.

Sidan altartriptykon var laga slik at «dørene» kunne lukkast, vart slike altar også dekorert på baksidene (reversen). Eitt altar laga av Albrecht Dürer, Heller-altaret, vart også reversdekorert av hans samtidige Matthias Grünewald, som laga sitt arbeid i *grisaille*.

Også tredelte biletkunstverk som ikkje er religiøse i sin karakter vert kalla for triptykon.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Triptykon|Triptykon]]» frå ,  den 13. april 2012.*
Dierick Bouts

**Dierick Bouts**, eller *Dirk* eller *Dieric Bouts*, () var ein nederlandsk målar. Han var fødd i Haarlem kringom 1415 og døydde i Leuven. Kunstmålaren Aelbert Bouts var sonen hans.

### Liv og gjerning
I verka sine sameina Bouts impulsar frå brørne Eyck og Rogier van der Weyden, den siste var truleg læraren hans. Bouts var ein mykje objektiv målar og observerte røyndomen med ein kritisk avstand. Problemstillingar kring rom, perspektiv og oppbygging av eit bilete, nærma han seg på ein intellektuell måte. Dette går tydeleg fram i *Eukaristitriptyken*. Ein festscene vert gjennom ein streng geometrisk komposisjon forvandla til ein gripande og alvorleg *Nattverden* (ca 1465), ein av biletkomposisjonane i triptyken. Måleriet vart laga for Peterskyrkja i Leuven og var ferdig i 1467. Fløydørene til altaret hamna via omvegar i Berlin og München, men vart levert tilbake til Belgia som krigsskadegjenstand etter freden i Versailles.

Måleriet *Hades* i triptyken *Ytste domen* gir uttrykk for ei varare, meir lyrisk kjensle frå Bouts si side. Ho inneheld ei nyansert framstilling av resignerte kjensler og av nåde. Andre viktige verk er eit mannsportrett i halvfigur framom eitt vindauge, datert 1462, og som finst på British Museum. Måleriet er Bouts tidlegaste daterte måleri. Til rådhuset i Leuven måla Bouts i 1468 to historiske framstillingar av herleggjeringa som fylgjer av rettferd. Ytterlegare eitt viktig verk er *Sankt Hippolyts martyrium* i Frelsarkyrkja i Brugge.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Dirk Bouts|Dirk Bouts]]» frå ,  den 13. april 2012.*
Vietiske språk

**Vietiske språk** er ei grein i den austroasiatiske språkfamilien. Det største språket i gruppa er vietnamesisk, som blir snakka av over 67&nbsp;millionar menneske. Språka i familien blir snakka på den indokinesiske halvøya, primært i Vietnam og Laos. Chamberlain (203) opererer med seks undergrupper av dei vietiske språka:

*Nord (Viet-muong)
**Vietnamesisk (Vietnam)
**Bo (Laos)
**Muong (Vietnam)
**Nguôn (Vietnam)
*Nordvest (Cuoi)
**Hung (Laos)
**Tho (Vietnam)

*Vest (thavung eller aheu)
**Aheu (Thailand)
*Søraust (chut)
**Arem (Vietnam)
**Maleng (Laos)
**Chut (Vietnam)
* Sørvest (Maleng)
*Sør (Kri)

## Litteratur

*Chamberlain, J.R. 2003. Eco-Spatial History: a nomad myth from the Annamites and its relevance for biodiversity conservation. In X. Jianchu and S. Mikesell, eds. *Landscapes of Diversity: Proceedings of the III MMSEA Conference, 25–28 August 2002*. Lijiand, P. R. China: Center for Biodiversity and Indigenous Knowledge. pp.&nbsp;421–436.
*Sidwell, Paul (2009). *Classifying the Austroasiatic languages: history and state of the art*. LINCOM studies in Asian linguistics, 76. Munich: Lincom Europa.
*SEAlang Project: Mon–Khmer languages. The Vietic Branch
*Sidwell (2003) 
*Endangered Languages of Mainland Southeast Asia
*Ethnologue

## Kjelder

* Omsett frå Wikipedia på bokmål, innhenta laurdag  14. april 2012, klokka 11:13.
Gulhovudalbatross

**Gulhovudalbatross**, *Phoebastria albatrus*, er ein stor, sjeldan sjøfugl som lever i det nordlege Stillehavet. Trass i nært slektskap til andre albatrossar i nordlege Stillehavet, finst det òg åtferdsmessige og morfologiske linkar til albatrossar i Sørishavet. Tidlegare var gulhovudalbatrossen vanleg, men kom på randen av utrydding på grunn av handel med fjør frå denne fuglen. Nyleg vern har ført til at populasjonen igjen veks.

## Skildring
Gulhovudalbatross er ein mellomstor albatross, med eit vengespenn på 215-230 cm, ei lengd på 84-94 cm og ei kroppsvekt som kan vere 4,3-8,5 kg. Fjørdrakta for vaksne fuglar er samla sett kvit med svart på vengefjører, nokre av vengdekkarane, og dessutan eit svart band på enden av halen. Dei har ein gulfarga nakke og krone. Nebbet er stort og rosa, men eldre fuglar får blå nebbtupp. Ungane er brun over det heile, og dei vil bleikne i omkring 10 til 20 år. Gulhovudalbatross kan skiljast frå dei to andre albatrossartane i på den nordlege halvkula, laysanalbatross og svartfotalbatross i storleik og i farger i fjørdrakta. Det engelske namnet 'Short-tailed Albatross' er misvisande i den grad at halen ikkje er kortare enn hos laysanalbatross og svartfotalbatross, og er faktisk lengre enn hos den sørlege medlemmen av slekta *Phoebastria*, galapagosalbatross.

## Utbreiing og habitat

Gulhovudalbatrossar hekkar no på fire øyar, hovudmengda av fuglane hekkar på Torishima, og nesten andre på Minami-Kojima i Senkakuøyane nær Taiwan. Utanom hekkesesongen lever dei over det nordlege Stillehavet, hannar og ungfuglar i Beringhavet, og hoene beitar utanfor kysten av Japan og Aust-Russland. Dei kan òg bli funne så langt aust som ved California. 

## Kjelder

* *Første utgåve av denne artikkelen byggjer på «[[:en:Short-tailed Albatross|Short-tailed Albatross]]» frå , den 14. april 2012*
 
### Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Videoar, bilete og lydopptak av gulhovudalbatross hos Internet Bird Collection
Hugo van der Goes

**Hugo van der Goes** () var ein nederlandsk målar under ungrenessansen. Han var samtidig med Jan van Eyck.

### Liv og gjerning
Hugo van der Goes var fødd i Gent og kom inn i målarlauget i Gent 1467, var leiar for dette frå 1474. Straks deretter vart han lekmannsbror i Roodeklostret nær Brussel. Frå den tid leid han av stendig kraftigare anfall av depresjon og var psykisk ustabil.

Hans fremste og einaste heilt sikre verk er triptyken *Portinarialtaret* frå 1476-78, med si tolking av Jesu fødsel etter den heilage Birgitta si openberring. Verket var bestilt av den florentinske kjøpmannen Tommaso Portinari. Triptyken vart ført til Firenze og hadde stor påverknad på florentinsk kunst, til dømes Ghirlandaios seine verk.

Mellom andre verk finst ei framstilling av same motivet i Kaiser Friedrich-Museum i Berlin. Dette arbeidet vert tilskrive Hugo van der Goes, sameleis med *Kongane tilber* der. Vidare vert Hugo van der Goes rekna som opphavsmann til eit idptykon med *Syndefallet* i *Wien*, ein madonna i halvfigur i Frankfurt am Main, samt fleire andre verk.

Den einaste eigentlege etterfølgjaren hans, var den såkalla Moulinsmeisteren, Jean Hey.

Hugo van der Goes døydde i Brussel.

## Bakgrunnsstoff
Nagorno-Karabakh-krigen

**Nagorno-Karabakh-krigen** var ein krig som fann stad frå 1988 til 1994 i den vesle enklaven Nagorno-Karabakh i det sørvestlege Aserbajdsjan. Partane i konflikten var etniske armenarar i Nagorno-Karabakh, støtta av Armenia, og Aserbajdsjan, støtta av mujahedin frå Tsjetsjenia og Afghanistan. I 1988 erklærte det nyleg oppretta parlamentet i enklaven at dei ønskte å slutte seg til Armenia. Avgjersla vart boikotta og fordømd av den aserbajdsjanske folkesetnaden i enklaven, og ei folkeavstemming vart halden der majoriteten stemde for sjølvstende. Dette førte til auke valdshandlingar mellom dei etniske gruppene, der begge sider skulda den andre for å drive med etnisk reinsing.

Når Aserbajdsjan erklærte seg sjølvstendig frå Sovjetunionen, erklærte landet at Nagorno-Karabakh ikkje skulle få halde det sjølvstyret dei hadde hatt under sovjetisk styre. Dette førte til krigsutbrotet vinteren 1991. Våren 1992 okkuperte Armenia den såkalla Lachin-korridoren, landområdet som ligg mellom Nagorno-Karabakh og Armenia. Aserbajdsjan nytta seg av bølgjer av soldatar, og hadde forholdsvis store menneskelege tap. Menn helt ned i 16-årsalderen, fullstendig utan militær erfaring, vart kalla inn til militærteneste. Internasjonale initiativ feila i løyse konflikten på ein måte som begge parter kunne godta. Våren 1993 gjennomførte Armenia eit åtak  på Nakhitsjevan, noko som førte til at Tyrkia truga med å blande seg inn. Russland stilte derfor opp styrkar langs den armenske grensa til Tyrkia, og sørgde på den måten for at Tyrkia ikkje gjekk inn i krigen. Når armenske styrkar erobra landområde langs den offisielle grensa mellom Aserbajdsjan og Iran, gjennomførte Iran ei åtvarande mobilisering. Trass i potensiell risiko, eskalerte krigen aldri til å bli ein storstilt regional konflikt, og ingen land intervenerte på vegner av nokre av partane mot den andre. I slutten av 1994 kontrollerte armenarane nesten heile enklaven og 9 prosent av ytterleg aserbajdsjansk territorium. Mot slutten av krigen vart det gjort opprør i Aserbajdsjan mot president Abülfaz Elçibay, og tropper vart fjerna frå frontlinja for å delta i kampane. Ofte førte dette til at armenarane kunne erobre heile byar utan å avløyse eit einaste skot. Den aserbajdsjanske presidenten vart til slutt styrta, og det nye regimet gjekk med på å forhandle om ein våpenkvile.

Så mange som 230 000 armenarar frå Aserbajdsjan og 800 000 aserbajdsjanarar frå Armenia og Karabakh vart forflytta som følgje av krigen. Russland framforhandla ein våpenkvile i mai 1994, og sidan då har det pågått stadige fredsforhandlingar som ikkje har lukkast. Aserbajdsjanske trugslar om å gjenerobre enklaven, samt trefningar langs fronten har medverka til å gjere konflikten til eit potensielt risikofelt for ein regional konflikt. Så seint som i 2012 var det fleire mindre grensetrefningar mellom partane.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nagorno-Karabakh-krigen|Nagorno-Karabakh-krigen]]» frå ,  den 13. april 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Ål mållag

**Ål mållag** er eit lokallag i Noregs Mållag, skipa i 1902. Laget heitte fram til 2010 Ål og Torpo Mållag og hadde det året 123 medlemer. Leiar frå 2012 er Per Ove Nybråten.

Laget gav i 2005 ut boka *Me og uss, de og dikko*. 

## Bakgrunnsstoff
* Laget si heimeside
Balsfjord Mållag

**Balsfjord mållag** er er eit lokallag i Noregs Mållag og eit av laga i Troms og Finnmark mållag.

Laget blei skipa 11. juni 1977, men laget var berre i aktivt arbeid eit par år.

Laget blei oppattskipa 16. november 1991.

Det var 20 medlemmar i laget i 2024. I 2024 var Ingrid Russøy leiar.

## Lagsarbeid
Balsfjord mållag har i fleire år arrangert diktkonkurranse for elevar i skolane i Balsfjord.

Mållaget har sia 1995 arrangert ein årleg kulturkveld om hausten, ofte med forfattarbesøk.

I 2017 markerte laget 40-årsjubileet sitt.

## Nynorsk i skolen
I **1984** starta 11 elevar i første klasse med nynorsk som hovudmål ved Storsteinnes skole.  Nye parallellklassar starta i **1987**, **1988**, **1989**, og **2003**. I alt har det vore seks nynorskklassar ved Storsteinnes skole. Den første klassen hadde nynorsk i alle ni skoleåra. Dei andre klassane hadde nynorsk gjennom heile barneskolen, men det er uvisst om nokon av elevane heldt fram med nynorsk i ungdomsskolen.

## Leiarar
# 1977-: Rolf Einar Engstad
# 1991-2002: Kjell-Arnt Labukt
# 2003-d.d: Ingrid Russøy

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Aviser, tidsskrift og bøker på Nasjonalbibioteket, søkeord ''Balsfjord mållag''
* Balsfjord Mållag 40 år. Språk i nord (blogg):*Balsfjord mållag 40 år*
Tromsdalen

**Tromsdalen** er ein bydel i Tromsø og ein tettstad i Tromsø kommune og ligg på fastlandssida av byen. Mot nord grenser Tromsdalen mot Tomasjord og i sør mot Solligården. Bydelen har fått namn etter dalen som ligg søraust for området og går frå Tromsdalstinden ned til Tromsøysundet, sundet mellom fastlandet og Tromsø. Tettstaden hadde i 2014 16 271 innbyggjarar.

Tromsdalen kirke – betre kjent som Ishavskatedralen – er eit særs kjent landemerke i Tromsdalen. Kyrkja står på ein endemorene frå siste istid ved brufestet til Tromsøbrua (bygd 1958-1960) som knyter Tromsdalen saman med Tromsøya.

## Nemneverdig
 
* Fjellheisen 
* Ishavskatedralen 
* Skytebanen 
* Tromsdalselva 
* Evjendammen 
* Småbåthavna 
* Lysløypa

## Kultur
Forfattaren John Giæver er nært knytt til Tromsdalen. Han har skrive eit vent minne om dalen og Tromsdalselva i novella "Min barndoms elv". Forfattaren Lars Kornelius Edvard Berg busette seg i Tromsdalen etter krigen. Han etablerte Tromsøysund framhaldsskole i 1945, og skreiv alle sine etterkrigsromanar her. Lars Berg arbeidde utrøyteleg for etableringa av ei nordnorsk teaterscene og vert rekna som Hålogaland teaters far sjølv om han sjølv aldri fekk oppleve stiftinga av denne nordnorske kulturinstitusjonen. Humoristen og forfattaren Arthur Arntzen er fødd og oppvaksen i Tromsdalen. Her debuterte han på scena med sin Oluf, og den lokalkjende vil kjenne Raillkattlia som ein stad ved Lillebrua som går over Tromsdalselva. Lyrikaren Helge Stangnes har hatt virket sitt i Tromsdalen i eit halvt århundre. Viseduoen Tobben og Ero (Torbjørn Willassen og Jan Ero Olsen) kjem òg frå dalen. Dei gav ut fleire plater med eigne melodiar til dikt av forfattarar som Arnulf Øverland og Knut Hamsun. Karrieren deira var kort, men hektisk. Dei samarbeidde mellom anna med Cornelis Vreeswijk. Visekunsten deira fekk stor tyding, ikkje minst som inspirasjon for andre. Blant dei som lét seg inspirere var Tromsdalsguttene Jørn Hoel og Steinar Albrigtsen. Dei har gjeve ut fleire plater, både som duoen Jørn & Steinar og kvar for seg. Visesangerne Bente Reibo (Nordnorsk visegruppe) og Turid Pedersen (Nøkken) er frå Tromsdalen.

* Tromsdalen Kulturhus (Kulta) 
* Tromsdalen Ungdom sin- og Idrettslag (TUIL).

## Institusjonar og føretak
* Pyramiden Kjøpesenter 
* Ecornsenteret 
* Biblioteket 
* Tromsdalen Camping 
* Tromsdalen Barneskule 
* Tromstun ungdomsskule 
* Tromsdalen Vidaregåande Skule (TVGS)

## Sjå òg
* Bydelar i Tromsø

## Bakgrunnsstoff
* Tromsdalen bydelsråd 
* Bilde av Tromsdalen
Raudglente

**Raudglente**, tidlegare **glente** (*Milvus milvus*), er ein rovfugl i haukefamilien som har leveområdet sitt vesentleg i Europa.

## Skildring
Dette er ein mellomstor medlem av haukefamilien, ca. 60 til 72 centimeter i kroppslengd, vengespennet kan bli opp til 1,7 meter, kroppsmassen opp mot 1,6 kilogram. Hofuglar er litt større enn hannar, elles er kjønna like. Raudglentar er mest kjennelege på kileforma stjert, lange venger, bøygde i flukta og stort, lyst felt mot enden av vengene. Oversida av stjerten er raudbrun, hovudet er lyst, grått, elles er fjørdrakta i stor grad brun.

Leveområdet er frå Sør-Sverige og Storbritannia i nord, Polen i nordaust og sørvestover til Iberiahalvøya. Nokre har vinteropphald i Nordvest-Afrika. Avgensinga av området mot aust for denne arten er usikker.

Raudglente er ein sjeldan fugl i Noreg. I dei siste åra har det likevel vore observert fleire og fleire individ. Det er spesielt langs kysten frå Østfold til Rogaland at det ikkje er uvanleg å sjå raudglenten, og då oftast i april månad. Næraste hekkeområde er Sør-Sverige der han er trekkfugl.

Habitat er i låglandsskog, ved jordbruksland og heier, opptil 1600 moh. i Sveits. Dei kan søke føde nær opptil urbane område. Føda er helst åtsel, levende byttedyr kan vere fuglar, fugleungar, små pattedyr, reptilar og anna. Dei kan stjele føde frå andre rovfuglar.

;Hekking
Hoa byggjer eit relativt lite reir i toppen av høge tre. Reiret består av pinnar, kvistar og gjerne papir og tøyrestar ho finn. Hoa tar gjerne over andre rovfuglreir. 
I slutten av april eller starten av mai legg hoa 2 til 4 egg. Egga blir klekte etter 30 dagar. Ungane blir i reiret til dei er 7 til 8 veker gamle. Først då er dei flygedyktige. Dei bur framleis i reiret i eit par veker til for å få føde. Hoa blir kjønnsmogen etter to år. Hannen blir som oftast kjønnsmogen når han er tre år.

## Galleri

Fil:Milvus milvus (portrait).jpg|Raudglente i Brugelette i Belgia
Fil:Friday is coming (15518567337).jpg|Bilete frå Brandenburg i Tyskland
Fil:Milvus milvus (2011-04-17 Switzerland Kanton Schaffhausen Gennersbrunn).jpg|Raudglente i Sveits
Fil:Milvus milvus MHNT.ZOO.2010.11.80.15.jpg|Raudglente-egg


## Kjelder
* BirdLife International (2021) Species factsheet: *[http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-kite-milvus-milvus/text Milvus milvus]*. Henta frå http://www.birdlife.org den 11. mai 2021
;Referansar 

## Bakgrunnsstoff

*DOFs skildring av raud glente.
Crusader Kings II

***Crusader Kings II*** (forkorta ***CKII***) er eit strategispel utvikla og utgjeve av Paradox Interactive som ein oppfølgjar til *[[Crusader Kings]]*. Spelet blei utgjeve for Microsoft Windows 14. februar 2012 og fekk positive kritikkar. I *Crusader Kings II* styrer ein eit dynasti gjennom mellomalderen. Oppfølgjaren *[[Crusader Kings III]]* kjem ut ein gong i 2020.

## Omfang
Spelet kan skildrast som ein dynastisimulator der spelaren kontrollerer ein person i eit mellomalderdynasti frå 1066 til 1453. Utvidinga *The Old Gods* legg til startdatoen 867, *Charlemagne* legg til startdatoen 769 og *Iron Century*-oppdateringa legg til startdatoen 936. Gjennom strategisk bruk av mellom anna giftarmål, krigføring og snikmord freistar spelaren å oppnå suksess for dynastiet sitt.

Spelet inneheld fleire historiske personar som Harald Hårfagre, Harald Hardråde, Saladin, Alexios I Komnenos, Ivar den Beinlause, Wilhelm Erobraren, Harald Godwinson, Balduin IV av Jerusalem og Ragnar Lodbrok.

Spelet nyttar eit system der barn arvar eigenskapane, kulturen, religionen og evnene til foreldra eller oppsedaren. Derfor er det òg mogleg for spelaren å avle fram dei beste individuelle eigenskapane for å sikre kvaliteten på seinare avkom.

Det finst fem føydale nivå i spelet; der ein kan spele som fire av dei: Baron (ikkje mogleg å spele som), greve/jarl, hertug, konge eller keisar. I spelet finst det fleire typar styringsformer spelaren kan spele, som er føydalisme, horde, handelsrepublikk, imperie og iqta. Spelaren kan ikkje spele som republikk, teokrati eller ordinasjon.

Som i andre Paradox-spel dukkar det opp hendingar (såkalla «events») etter kvart som tida går i spelet, der spelaren kan gjere eit av fleire val som kan ha gode eller dårlige følgjer vidare i spelet.

## Utvidingar

## Mottaking
Ein demo blei utgjeven 4. februar 2012 med moglegheiter for å spele som fire ulike karakterar gjennom 20 år. Spelet fekk jamt over god mottaking med 82 av 100 poeng på Metacritic. Gamer.no og GameSpot gav spelet 8/10 poeng. Også IGN gav spelet 8/10.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Crusader Kings II|Crusader Kings II]]» frå ,  den 15. april 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
*Crusader Kings 2 wiki
*Det offisielle forumet for brukarar
Tigrinja

**Tigrinja** er eit semittisk språk som blir snakka av rundt 4,5 millionar menneske i Eritrea og Etiopia. Det er offisielt språk i Eritrea og i Tigray-regionen i Etiopia. Språket er også brukt av folk som har utvandra frå desse stadene, mellom anna av ein del etiopiske jødar i Israel.

Tigrinja og det nærskylde språket tigré stammar frå det gammaletiopiske språket geez. Dette språket, som framleis blir brukt som kyrkjespråk i den etiopiske kyrkja, var lenge skriftspråket i Etiopia. Tigrinja blir i dag skrive med geez-skrift, og har mange lånord frå geez. Det eldste skriftlege tigrinjamaterialet ein kjenner stammar frå 1200-talet, og var ein lovtekst som blei funnen i Logosarda i Debub-regionen av Eritrea.

## Fonologi
Tigrinja har eit nokså typisk fonemsystem for etiopiske semittiske språk. Det har det vanlege settet på sju vokalar og eit sett ejektivar blant konsonantane. Språket skil seg frå mange av dei nærskylde språka, som amharisk, gjennom at det har bevart faryngalar (lydar uttalt med tunga mot svelget) frå geez. Også tigré har desse lydane.

Språket skil mellom lange og korte konsonantar. Konsonantklynger med tre konsonantar, eller ein konsonant og ein lang konsonant, blir brotne opp av ein  svarabhaktivokal, ə. Der to konsonantar eller ein lang konsonant ville ha avslutta eit ord, blir vokalen i sett inn.

Tabellane under bruker ei vanleg framstilling av tigrinjalydar blant språkforskarar, med IPA-symbol i hakeparentesar der desse er ulike.

## Ordbøker og grammatikkar

Det er utarbeidd fleire ordlister mellom norsk og tigrinja. *Norsk-tigrinja ordbok* av Yacob Gebretensae Tsegay kom ut i 2008  på Sypress forlag, med ny utgåve i 2011. Boka er ei ordbok som også gjev innføringar i både norsk og tigrinja. *Norsk-tigrinsk illustrert ordbok* blei gjeve ut av Utdanningsdirektoratet i 2011.

## Kjelder

*
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tigrinja|Tigrinja]]» frå ,  den 15. april 2012.*  
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tigrinya language|Tigrinya language]]» frå ,  den 15. april 2012.*  

*Søk i Bibsys

## Bakgrunnsstoff
Francesco Primaticcio

**Francesco Primaticcio** () var ein italiensk målar, skulptør og arkitekt som arbeidde i Frankrike. Arbeida hans vert rekna til stilretninga manierismen.

### Liv og gjerning
Primaticcio var frå Bologna. Han var fyrst lærling hos Innocenzo da Imola. Deretter gjekk han i lære hos Giulio Romano og medverka då denne dekorerte Palazzo del Tè i Mantova. Han fekk så i 1532, saman med Rosso Fiorentino, oppdrag av Frans I av Frankrike i å delta i utsmykkinga av Fontainebleau. Ballsalen i Fontainebleau er Primaticcio sitt mest omfattande arbeid. Han arbeidde også som arkitekt, og laga teikningar til delar av slotta Fontainebleau og Saint Germain. Dessutan laga han planen til huset Valois sitt gravkammer i klosterkyrkja Saint-Denis.

Primaticcio hadde også stor innverknad på fransk bilethogging, til dømes slutta skulptøren Germain Pilon heilt opp om stilen hans. Under ei reise i Italia kjøpte Primaticcio, på franskekongen si rekning, opp dels antikke originalskulpturar, dels gipsavstøypingar etter berømte klassiske skulpturar. Desse vart så nytta til å lage prektige bronsefigurar.

År 1559 var han styrar for dei kongelege bygningane. Etter Rosso Fiorentino var død, utøvde han eit reint diktatur innan fransk kunst.

Som ein sann renessansekunstnar sysla Primaticcio også med dekorasjonsmåling, gullsmedkunst, møbeldesign, ornamentering og portrettmåling.

Han døydde i Paris i 1570.

## Bakgrunnsstoff
Stefan Lochner

**Stefan Lochner** () var ein tysk kunstmålar under seingotikken. Han arbeidde i Köln, der han også døydde. Hovudverket hans er ein triptykon kjend som *Tilbedinga av kongen*, måla til rådhuskapellet i 1440-åra, no i Kölnerdomen.

## Liv og gjerning

Lochner var truleg frå Meersburg. Han er registrert i Köln i 1442, då han fekk betalt for dekorasjonar i samband med feiringa av keisar Fredrik III sitt besøk i byen. Både i 1447 og 1450 valde målarlauget han til byråd. Han er siste gongen nemnd i 1451.

Det finst inkje måleri signert av Lochner. Albrecht Dürer nemner ei altartavle av «Maister Steffan» då han besøkte Köln i 1520. På bakgrunn av stilen på altarskåp har ei rekke andre måleri vorte tilskrive han, inkludert to daterte versjonar av *Jesus i tempelet*, ein frå 1445 og ein annan frå 1447. Elles er det to fløyer/dører frå eit altarskåp med bilete av helgenar, og ei altartavle frå St. Lorenz-kyrkja, no delt mellom tre museum.

Stilen til Lochner er kjent for sin reine utsjånad. Den kombinerer den gotiske vektlegginga av lange og flytande linjer, med briljante fargar i ei flamsk påverka realisme og med fokus på detaljar. Komposisjonane er ofte overstrødd med fantasifulle englar som syng og spelar på ulike musikkinstrument. Bileta hans er alle prega av kraftige fargar og uskyldige uttrykk.

*Madonna i rosehagen* samanfattar Lochner sin kunst. Måleriet frå 1448 viser den heilage jomfrua med barnet, sitjande ved blomstrande roser og omkransa av barneenglar, karakteristisk for Lochner.

Lochners måleri fungerer som ei lekkje mellom seingotikken og ungrenessansen. Trekk ved stilen hans tyder på at han var lært opp i Nederland. Mellom anna var han påverka av Jan van Eyck sin målarkunst. Det viktigaste verket hans, *Tilbedinga av kongen*, finst i dag i Kölnerdomen. Triptyken er byen si hyllest til spedbarnet Jesus.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Stefan Lochner|Stefan Lochner]]» frå ,  den 15. april 2012.*  
**Aschehougs kunsthistorie. Bind 4 Kunstleksikon*
Tuba Luba

**Tuba Luba** er eit norsk læreverk frå Tell forlag. Dei har fokus på lesing og leseforståing. Det finst både Lesebok, Oppgåvebok og Lærarbøker.

## Bakgrunnsstoff
*Om Tuba Luba  ved tell.no
Rundholt

**Rundholt** er ein fellesnemnar for rundt materiale i riggen på eit seglfartøy. Rundholt omfattar mast, stong, rå, bom, gaffel og spir. Rundholt har tradisjonelt vorte laga av tre, men kan og lagast av jarn eller kunststoff.

Rundholt av tre vert helst olja. Toppen av master og stenger kan og verte måla, sjølv om måling ikkje vernar treverket like godt som olje.

## Kjelder
* *Sjøfartsleksikon - en maritim håndbok*. Teknologisk Forlag 1980
* Jens Kusk Jensen:*Haandbog i praktisk sømandsskab*.1924,1982.
Svartvengalbatross

**Svartvengalbatross** (*Diomedea sanfordi*) er ein albatrossart i slekta *[[Diomedea]]* som høyrer til ein populasjon med hekking på Chathamøyane aust for New Zealand.   BirdLife International  splitta *D. sanfordi* frå kongealbatross, *D. epomophora* med referanse til Robertson and Nunn (1998) og Brooke (2004). Somme autoritetar, som Clementslista ('eBird/Clements checklist') og SACC held framleis per 2023 *D. m. sanfordi* som underart av kongealbatross, *Diomedea melanophris*, men SACC spør etter framlegg til splitt.

## Skildring
Dette er ein stor albatross, berre vandrealbatrossen overgår denne arten i maksimal og gjennomsnittleg storleik. Kropp, hovud og underside av vaksne individ er i kvitt, men med mørke vengespissar og ein smal mørk bakkant på undervengen. Nebbet og beina er i rosa. Oversida er vengen er mørk på vaksne fuglar, men ryggen kvit. Vaksne individ av svartvengalbatross kan skiljast frå kongealbatross, eller nominatforma, med langt mørkare overside av vengen. Oversida er mørk heilt mot framkanten der den sørlege populasjonen har kvit framkant på vengen. Ungfuglar kan vere vanskelege å identifisere, men om ein fugl har svart på hovudet eller i stjertfjører er han vanlegvis ein svartvengalbatross. Eit godt kjenneteikn på begge desse artane *D. sanfordi* og *D. epomophora* (begge tidlegare kongealbatross) som skil dei frå vandrealbatross-gruppa er ei mørk stripe langs nebbgapet der vandrealbatrossen er lys rosa. *D. sanfordi* veg i området 6,5 til 6,8&nbsp;kg, har vengespenn på 3 - 3,5 meter og er ca. 115&nbsp;cm lang.

Hekkeområdet for svartvengalbatrossen  er nesten utelukkande Chathamøyane (99 %), men nokre hekkar på Aucklandøyane og på Sørøya på New Zealand. Utanom hekkesesongen spreier desse albatrossane seg sirkumpolart, dei fleste mellom 30 og 52&nbsp;°S.

IUCN klassifiserer denne arten som sterkt truga. Populasjonen er estimert til ca. 25&nbsp;000-26&nbsp;000 individ og populasjonen er trudd å vere minkande.

## Kjelder

### Kjelder gjeve av BirdLife International
Amarnabreva

**Amarnabreva** er ei samling leirtavler frå Det nye riket i Egypt. Dei blei funne ved Amarna  i Egypt i 1887. Breva er skrivne med kileskrift, hovudsakleg på akkadisk, og inneheld den diplomatiske brevvekslinga mellom dei egyptiske faraoane Amenhotep III og Akhnaton på den eine sida og vasallkongane deira i Palestina og Syria i tillegg til med andre storkongar i Midtausten. Samlinga inneheld 382 forskjellige brev som er blitt datert til to tiår på midten av 1300-talet f.Kr.

Amarnabreva er ei særs viktig historisk kjelde til den politiske situasjonen i Palestina og Syria i samtida. Dei viser også korleis diplomatisk kontakte mellom ulike statar føregjekk, og korleis egyptarane administrerte vasallstatane sine.

Amarnabreva blei første gong omsett og fortolka av den norske assyriologen J.A. Knudtzon i 1907-15, til tysk. William L. Moran utgav ei komplett omsetjing på fransk i 1987 og på engelsk i 1992.

I dag er brevsamlinga spreidd til fleire steder i verda. Dei fleste er på Vorderasiatisches Museum i Berlin og på British Museum i London. 

## Bakgrunnsstoff
* Moran, William L.: *The Amarna Letters*, Baltimore: Johns Hopkins University Press, 1992. ISBN 0-8018-4251-4

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Amarnabreva|Amarnabreva]]» frå ,  den 15. april 2012.*
Jan Askelund

**Jan Askelund** () er ein norsk forfattar, omsetjar og litteraturkritikar. 

Askelund er utdanna cand.philol. med hovudfag i nordisk frå Universitetet i Oslo og har i tillegg studert dansk språk og litteratur ved Universitetet i Århus og gått pedagogisk seminar. Han har arbeidd som lektor ved Bryne vidaregåande skule og St. Olav videregående skole i Stavanger.

Han debuterte som forfattar i 1969 med diktsamlinga *Haremunn 1940*, og har sidan skrive fire diktsamlingar, tre romanar, ei sakprosabok og ei barnebok. I tillegg har han skrive artiklar for tidsskrift og årbøker og vore bokmeldar i *[[Stavanger Aftenblad]]*.

## Bøker
* 1969 &ndash; *Haremunn 1940* &ndash; diktsamling
* 1972 &ndash; *Diktlesing for alle* &ndash; sakprosa
* 1981 &ndash; *Ruth Anne og dei* &ndash; barnebok
* 1984 &ndash; *Klovnens sjeldne yrke* &ndash; diktsamling
* 1985 &ndash; *Som alle veit* &ndash; diktsamling
* 1986 &ndash; *Løva brøler i bushen* &ndash; roman
* 1987 &ndash; *Silda kjem mannsterk igjen* &ndash; roman
* 1992 &ndash; *Kameleonen er mitt dyr* &ndash; diktsamling
* 1993 &ndash; *På intensiven* &ndash; roman
* 2003 &ndash; *Gravferd* &ndash; diktsamling
* 2013 &ndash;*Fortsatt i virksomhet: Festskrift til Regi Th. Enerstvedts 75-årsdag*, bidragsytar

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Digitaliserte bøker av Jan Askelund hjå Nasjonalbiblioteket
* Presentasjon av Jan Askelund på nettstaden til Haugesund Folkebibliotek
* Presentasjon av Jan Askelund på nettstaden til Bergen Offentlige Bibliotek 
* 
* Utgjevingar av Jan Askelund i Biblioteksøk
Lauk (fleirtyding)

**Lauk** kan ha fleire tydingar:

* Plantearten lauk (*Allium cepa*) som omfattar mellom anna undergrupperne matlauk og luftlauk
* Laukslekta (*Allium*), og nemning på fleire artar som inngår i slekta
* Plantedelen lauk, en del av ei plante som er under jorda
* Purrelauk
* Kvitlauk
Villpurre

**Villpurre** eller **staudevårlauk** (*Allium ampeloprasum*) er ei plante i laukslekta *[[Allium]]*.  Ho veks naturleg i området frå Sør-Europa til vestlege delar av Asia. Planta ser ut til å ha blitt nytta alt i førhistorisk tid og har på den tida komme til England der ein finn ho på steinete plassar nær kysten i sørvest-England og Wales. Villpurre er opphav til fleire foredla grønsaker, der purre, elefantkvitlauk og kurratlauk er dei best kjende.  

## Ulike namn
Eit synonym til det vitskaplege namnet *Allium ampeloprasum* er *Allium porrum*.

Fleire grønsaker er utvikla frå villpurre. Nokre av dei er:
* Purre (*Allium ampeloprasum var. porrum*) - leek (engelsk), poireau (fransk), alho porro (portugisisk), cebolla puerro (spansk)
* Elefantkvitlauk (*Allium ampeloprasum var. ampeloprasum*) - great-headed garlic, elephant garlic (engelsk), ail à grosse tête (fransk)
* Perlelauk (*A. ampeloprasum var. sectivum*) - pearl onion (engelsk), poireau perpétuel, petit poireau antillais (fransk), alho bravo, alho inglês (portugisisk)
* Kurratlauk (*Allium ampeloprasum var. kurrat*) - kurrat (engelsk, fransk).
* تره, tareh (*Allium ampeloprasum ssp. persicum*) - (persisk)
* இராகூச்சிட்டம், iraakuuccittam (tamil)

## Biletdøme

Allium ampeloprasum - Copenhagen Botanical Garden - DSC07942.JPG|Villpurre i København botaniske hage.
Elephant Garlic (Allium ampeloprasum).jpg|Start på blomstring av elefantkvitklauk.
Elephant Garlic (Allium ampeloprasum) 2.jpg|I full blome
Fleur de poireau.jpg|Purreblomar
File:Allium ampeloprasum MHNT.BOT.2006.46.12.jpg|Allium ampeloprasum - Museum specimen


## Referansar

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Allium ampeloprasum|Allium ampeloprasum]]» frå ,  den 15. april 2012.*  
*Villpurre - Allium ampeloprasum, efferus.no

## Bakgrunnsstoff

*PROTAbase on ''Allium ampeloprasum''
* ''Allium ampeloprasum'' in Guernsey 
* ''Allium ampeloprasum'' in the USA
* Plants For a Future database
* Sjelden løk
Akkad

**Akkad** var hovudstaden i Det akkadiske riket, det første semittiske riket i Mesopotamia, som tok over makta etter Sumer. På sumerisk blei byen kalla **Agade**.

Akkad låg nord i Sør-Mesopotamia, på ein stad som i dag er ukjend. Han låg truleg ved Eufrat og mellom Kish og Sippar. Eit utbreidd syn er at han låg nær dagens Bagdad. 

Ifølgje akkadiske skrifter blei byen bygd av erobraren Sargon av Akkad, som levde på 2300-talet f.Kr. Ei tidlegare innskrift frå sumerherskaren Enshakushanna nemner likevel Agade som ein by han erobra, noko som tyder på at byen er eldre. Akkad blei fullstendig øydelagd på 2100-talet f.Kr. og aldri gjenoppbygd. Ein sumerisk tekst, «Forbanninga av Agade», fortel at byen blei øydelagd som hemn frå gudane fordi kongen hadde plyndra templa til Enlil. Forbanningsteksten skildrar korleis «åkrar ikkje gav korn» og «flaum ikkje gav fisk». Medan ein lenge rekna med at Akkad var blitt hærteken av fiendtlege grupper, kan arkeologiske funn frå Tell Leilan tyda på at kraftige klimaendringar med redusert nedbør førte til at både byen og Akkaderiket forsvann.

Akkad er nemnd som ein del av Nimrod sitt kongedøme i Første Mosebok.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Akkad|Akkad]]» frå , og «[[:en:Akkadian Empire|Akkadian Empire]]» frå  den 15. april 2012.*
Kongealbatross

**Kongealbatross**, *Diomedea epomophora*, er ein stor sjøfugl i albatrossfamilien. Med eit gjennomsnittleg vengespenn på rundt 3 meter, er dette den nest største albatrossen, berre vandrealbatrossen er større.

Clementslista, versjon 6,6 av august 2011, listar to underartar, nominatforma *D. e. epomophora* og *D. e. sanfordi*. BirdLife International, og andre, har lista desse opp som to artar, høvesvis ein sørleg og ein nordleg kongealbatrossart.

## Skildring
Kongealbatross har ei lengd på 112-123 cm. Vengespennet er frå 2,70 til 3,51 meter. Vandrealbatrossen overgår denne arten både i maksimal og gjennomsnittleg storleik, men storleik kan ikkje brukast til å skilje mellom artane. 
Det meste av fuglen er kvit, med mørkebrun overside av vengene. Men graden av mørke område varierer med alder, underart og kjønn. Nebbet har rosa farge med svart langs kanten av den øvre kjeven, og beina er kjøtfarga. Det er vanskeleg å skilje dei to underartane, men den nordlege, *epomophora* er mørkast på oversida av vengene. Den gjennomsnittlege levealderen er 42,3 år.

## Utbreiing
Begge underartane hekkar på øyar på New Zealand. Fuglar som ikkje hekkar gjer sirkumpolare reiser i Sørishavet.

*D. e. epomophora* (sør): Nær alle fuglar, 99 %, hekkar på Campbelløya, New Zealand, og nokre få par på øyar i Aucklandøyane, populasjonen er estimert til totalt 7&nbsp;800 hekkande par. 

*D. e. sanfordi* (nord): Chathamøyane vest for New Zealand er hekkeplass for 99 % av alle para, populasjonen er estimert til 6&nbsp;500-7&nbsp;000 hekkande par. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Southern Royal Albatross|Southern Royal Albatross]]» frå , den 15. april 2012*
 
### Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Videoar, bilete og lydopptak av kongealbatross hos Internet Bird Collection