Ana Brnabić

**Ana Brnabić** () er ein serbisk politikar som sidan 2024 har vore president i nasjonalforsamlinga i Serbia. Ho er medlem av Det serbiske progressive partiet og var tidlegare statsminister i Serbia frå 2017 til 2024. Ho var den første kvinna, den første opent lesbiske personen og den lengst sitjande statsministeren i landet.

Ho gjekk inn i regjeringa som minister for offentleg administrasjon og lokalt sjølvstyre frå 11. august 2016 til 29. juni 2017, under statsminister ''Forbes'' som den 88. mektigaste kvinna i verda og den 19. mektigaste kvinnelege politiske leiaren. Nokre observatørar meiner likevel at ho ikkje hadde politisk makt i samsvar med den konstitusjonelle rolla som regjeringsleiar, og meiner i staden at Vučić utøvde den reelle makta i rolla si som president.

## Oppvekst og privatliv
Brnabić vart fødd og voks opp i Beograd. Faren hennar, Zoran, vart fødd i Užice i 1950 og fullførte studia sine i Beograd, der familien budde. Farfaren hennar, Anton Brnabić, ein etnisk kroatisk jugoslavisk militæroffiser, vart fødd i Stara Baška på den kroatiske øya Krk i Kongeriket Jugoslavia (i dag Kroatia). Han kjempa med dei jugoslaviske partisanane under andre verdskrigen og vart etter krigen utnemnd til oberstløytnant. Besteforeldra på morssida hennar kjem frå Babušnica i søraustlege Serbia. Brnabić identifiserer seg som serbar.

Brnabić er lesbisk og var den andre kvinnelege LHBT-regjeringsleiaren i verda etter Jóhanna Sigurðardóttir (Island 2009–2013), og den femte opent LHBT-regjeringsleiaren totalt etter Jóhanna Sigurðardóttir, Elio Di Rupo (Belgia 2011–2014), Xavier Bettel (Luxembourg 2013–2023) og Leo Varadkar (Irland 2017–2020, 2022–2024). I 2017 vart ho den første regjeringsleiaren frå Balkan-regionen som deltok i ein prideparade då ho deltok i Belgrade Pride.

I 2019 fødde partnaren hennar, Milica Đurđić, ein gut. Brnabić vart dermed den første opent homofile statsministeren der partnaren fekk barn medan statsministeren sat i embetet.

## Utdanning og næringslivskarriere
Brnabić gjekk på Femte Beograd-gymnaset i Beograd. I tillegg til utdanninga si i Serbia har ho ein bachelorgrad i bedriftsadministrasjon (BBA) frå Northwood University i Michigan i USA, og ein MBA frå University of Hull i England i Storbritannia. Ho arbeidde i over ti år med internasjonale organisasjonar, utanlandske investorar, einingar for lokalt sjølvstyre og offentleg sektor i Serbia.

Før Brnabić vart utnemnd til regjeringa i Serbia, var ho direktør for Continental Wind Serbia, der ho arbeidde med gjennomføringa av ein investering på 300 millionar euro i ein vindpark i Kovin. Ho var òg medlem av styret i den ideelle stiftinga Peksim.

Ho har arbeidd i fleire amerikanske konsulentselskap som gjennomførte prosjekt i Serbia finansierte av USAID. Ho var assisterande leiar for Serbia Competitiveness Project, ekspert på programmet for reform av lokalt sjølvstyre i Serbia, og senior koordinator for programmet for økonomisk utvikling i kommunane. I 2006 var ho med på å etablere National Alliance for Local Economic Development (NALED). Gjennom dette arbeidet deltok ho i innføringa av konseptet lokal økonomisk utvikling i Serbia, og i arbeidet med å styrkje kapasiteten til kommunane til å betre næringsmiljøet lokalt og aktivt fremje investeringar. Ho vart seinare medlem av, og deretter leiar for, styret i NALED.

## Politikk

I august 2016 vart Brnabić utnemnd til minister for offentleg administrasjon og lokalt sjølvstyre. Ho er òg leiar for rådet for innovativt entreprenørskap og informasjonsteknologi i regjeringa i Serbia, leiar for republikkrådet for nasjonale minoritetar og visepresident i republikkrådet for reform av offentleg administrasjon.

Brnabić har skildra seg sjølv som ein pro-europeisk og teknokratisk statsminister. Ho forklarte at prioriteringane til regjeringa hennar var modernisering, utdanningsreform og digitalisering. Samstundes har ho fått kritikk fordi ho leia ei konservativ og nasjonalistisk regjering som òg inkluderte ministrar som openbert var anti-vestlege og pro-russiske.

I mai 2018 tok Brnabić mellombels over ansvaret for finansdepartementet etter at finansminister Dušan Vujović gjekk av. Den 29. mai 2018 utnemnde ho Siniša Mali som etterfølgjar. Den 26. juli 2018 var Brnabić vertskap for ein seremoni i den amerikanske kongressen i Washington, D.C., halden for å markere hundreårsdagen for at det serbiske flagget vart heist framfor Det kvite huset.

I oktober 2019 stadfesta statsministeren at ho hadde meldt seg inn i det styrande Serbiske progressive partiet. Den 25. oktober 2019 signerte Brnabić ein frihandelsavtale mellom Serbia og medlemsstatane i Den eurasiske økonomiske unionen (EAEU), som utvida lista over serbiske produkt som kunne eksporterast til EAEU-området.

Etter at koronapandemien spreidde seg til Serbia i mars 2020, vart Brnabić utnemnd til leiar for helsekrisekomiteen. Etter at president Vučić erklærte unntakstilstand 15. mars, innførte regjeringa forskrifter om tiltak under unntakstilstanden for å avgrense konsekvensane av utbrotet. Portforbod vart innført for første gong i Serbia sidan andre verdskrigen. I november 2021 vart Brnabić vald til visepresident i Serbisk progressive parti (SNS). Den tredje regjeringa hennar vart vald 26. oktober 2022.

Den 20. mars 2024 vart ho vald til president i nasjonalforsamlinga i Serbia. Som første visestatsminister tok Ivica Dačić over rolla som fungerande statsminister fram til ei ny regjering vart vald.

### Debatt om konstitusjonelle roller

Statsvitaren Krzysztof Zuba nemnde Brnabić som eit døme på ein regjeringsleiar med sterk politisk avhengnad av leiaren for regjeringspartiet. Han skildra ein situasjon der statsministeren ikkje har ein eigen politisk posisjon som øvste leiar for den utøvande makta som ei «surrogatregjering», og forklarte at ei maktfordeling som strir mot dei konstitusjonelle rammene er kjenneteikn på ikkje-demokratiske system.

I februar 2019 rapporterte organisasjonen Freedom House at Serbia sin status gjekk ned frå «fritt» til «delvis fritt». Grunnen var mellom anna forverring i gjennomføringa av val, vedvarande forsøk frå regjeringa og allierte medium på å svekkje uavhengige journalistar gjennom juridisk trakassering og svertekampanjar, samt at Vučić samla utøvande makt på ein måte som stod i motstrid til den konstitusjonelle rolla hans. Opposisjonsleiarar og enkelte observatørar har skildra Brnabić som ein rein «marionett» for Vučić, der presidentskapet – ifølgje grunnlova – i stor grad er seremonielt og utan vesentleg utøvande makt. Brnabić har aldri nekta for dette, og har til og med sagt at Vučić burde fungere som ein «mentor» for statsministeren.

### Kosovo

I desember 2018, då ho kommenterte den planlagde omdanninga av Kosovos tryggingsstyrkar til Kosovos væpna styrkar, sa Brnabić:
«Eg håpar vi ikkje må bruke militæret vårt, men akkurat no er det eitt av alternativa på bordet, fordi ein kan ikkje berre sjå på ei ny etnisk reinsing av serbarar og nye «Storm»-operasjonar – sjølv om  tek til orde for det. Når nokon veit at du har ein sterk hær, må dei setje seg ned og snakke med deg.»

I mai 2019 kunngjorde Kosovos utanriksminister  at han nekta Brnabić innreise til Kosovo, og viste til det han meinte var ei rasistisk ideologi hos henne. Under overrekkinga av framdriftsrapporten frå Europakommisjonen for 2019 sa Brnabić:
«, Thaçi og  konkurrerer om kven som er den største nasjonalisten og sjåvinisten. Det som skremmer meg mest er at vi har å gjere med irrasjonelle menneske, den verste typen populistar, folk som bokstaveleg tala kom rett ut frå skogen.» Utsegna fekk sterk kritikk, særleg på Twitter, der brukarar starta kampanjen med emneknaggen #literallyjustemergedfromthewoods for å gjere narr av statsministeren.

Den 20. januar 2020 vart regjeringane i Serbia og Kosovo samde om å gjenoppta flyruter mellom hovudstadene for første gong på meir enn to tiår. Avtalen kom etter fleire månader med diplomatiske samtalar leia av Richard Grenell, USAs ambassadør i Tyskland, som året før vart utnemnd til spesialutsending for forholdet mellom Serbia og Kosovo av president Donald Trump.

### Utsegner om Srebrenica-massakren
I eit intervju 14. november 2018 med den tyske allmennkringkastaren Deutsche Welle avviste Brnabić at massakrane på bosnjakar utførte av bosnisk-serbiske styrkar i Srebrenica i juli 1995 var eit folkemord. To veker seinare vedtok Europaparlamentet ein resolusjon der parlamentet uttrykte beklaging over den framleis pågåande fornektinga av folkemordet i Srebrenica frå delar av dei serbiske styresmaktene. Resolusjonen understreka òg at fullt samarbeid med Den internasjonale krigsforbrytardomstolen for det tidlegare Jugoslavia (ICTY) og etterfølgjarmekanismen innebar å akseptere dommane frå domstolen Haag-domstolen kritiserte Brnabić for å fornekte folkemordet i Srebrenica.

### LHBT-rettar

Etter at ho vart utnemnd til statsminister, sa Brnabić at ho ikkje ønskte å bli omtalt som Serbias homofile statsminister, og at ho ikkje planla å presse fram juridiske reformer for LHBT-rettar på det tidspunktet fordi ho ønskte å prioritere andre politiske reformer. I september 2017 deltok Brnabić i prideparaden i Beograd og vart den første serbiske statsministeren som deltok i ein slik parade. Under arrangementet sa ho: «Regjeringa er her for alle borgarar og vil sikre respekt for rettane til alle.»

Brnabić har sagt at ho støttar arverett for likekjønna par. I februar 2019 fødde partnaren hennar, Milica Đurđić, ein son som fekk namnet Igor. Samstundes er likekjønna ekteskap forbode i grunnlova, og foreldreskap for LHBT-personar er ikkje regulert i Serbia. Nokre journalistar og LHBT-aktivistar har derfor meint at Brnabić ikkje har vore ein sterk forkjempar for LHBT-likestilling i Serbia.

## Pris og andre aktivitetar
Brnabić har fått fleire utmerkingar for utviklingsprosjekt ho har arbeidd med, og for arbeid med sosialt ansvarleg næringsliv og toleranse. Ho har mellom anna fått Ordenen til Republika Srpska. I 2024 vart ho utnemnd til æresborgar av byen Šabac.

Brnabić er òg medlem av det rådgjevande styret i World.Minds Foundation, der ho deltek i diskusjonar på høgt nivå om leiarskap, innovasjon og demokratisk styring.

## Merknadar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ana Brnabić|Ana Brnabić]]» frå , den 15. mars 2026.*