open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bioinformatikk

**Bioinformatikk** er eit fagfelt der ein nyttar informatikk til å henta inn, organisera, analysera og tyda biologiske data; særsklit innan molekylærbiologi og bioteknologi. Utvikling av gode dataverktøy og databasar er særs viktig i bioinformatikk, og store databasar med informasjon om DNA- og proteinsekvensar utgjer som regel råmaterialet for den biostatistiske analysen. Sentralt er utvikling av teori og statistiske/matematiske modellar som gjer det mogeleg å stilla og svara på grunnleggjande spørsmål om molekylær evolusjon, biologisk funksjon og samspelet mellom biologiske prosessar på ulike nivå i levande organismar.

Ved hjelp av bioinformatikk freistar ein mellom anna å identifisera proteinkodande område i DNA-sekvensar og spå strukturen og funksjonen til protein gjennom samanlikningar med protein kjende frå før.

## Kjelder
NM i skiskyting 2003

**Noregsmeisterskapen i skiskyting 2003**, den 45. i rekka, vart avvikla i dagane frå 28. til 31. mars 2003 i Tromsø.

## Menn
### 10 km



Dato: 28. mars 2003
Stad: Tromsø


### 12,5 km jaktstart



Dato: 29. mars 2003
Stad: Tromsø


### 20 km



Dato:  2003
Stad: Tromsø


### 4 x km stafett



Dato: 30. mars 2003
Stad: Tromsø


## Kvinner
### 5 km



Dato: 28. mars 2003
Stad: Tromsø


### 10 km jakstart



Dato: 29. mars 2003
Stad: Tromsø


### 15 km



Dato: ?. mars 2003
Stad: Tromsø


### 3 x 6 km stafett



Dato: 30. mars 2003
Stad: Tromsø


## Kjelder
*Sportsboken 2003-04
Sergej Martsjuk

**Sergej Vasiljevitsj Martsjuk** () var ein russisk skeiseløpar frå Moskva som representerte Sovjetunionen. Han vart europameister i 1978.

Martsjuk representerte Sovjetunionen internasjonalt fyrste gongen i 1973-sesongen. I 1977 vart han fjerdemann då firkamp-VM fann stad i Heerenveen. Same sesongen vart han den fyrste som gjekk under fire minuttar på 3&nbsp;000 meter då han fekk notert 3.56,65 på Medeobana i mars månad. Tida vart aldri godkjend som verdsrekord, og det skulle gå heile 15 år før nokon gjekk distansen fortare.

Vinteren 1978 vann Martsjuk europameisterskapen på Bislett stadion i Oslo framom nordmennene Sten Stensen, Jan Egil Storholt og Kay Stenshjemmet. Ein månad etter EM kom han på bronseplassen i VM 1978 i Göteborg, slått av verdsmeister Eric Heiden frå USA og førnemnde Storholt. Ved EM 1979 vart Martsjuk nok ein gong nummer tre, nordmennene Storholt og Stenshjemmet tok dei to fyrste plassane i meisterskapen. Etter tiandeplass i VM 1980 forvann Martsjuk frå skeisearenaen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Sergej Martsjoek|Sergej Martsjoek]]» frå ,  den 22. november 2016.*
Olboge

**Olboge** (norrønt *ǫl(n)bogi*, samansett av alen og boge; bokmål *albue*) er leddet mellom overarmsbeinet (humerus) og olbogebeinet (ulna) i armen.

## Kjelder
Roberto Sighel

**Roberto Sighel** () er ein italiensk tidlegare skeiseløpar frå Baselga di Pinè i provinsen Trento. Han vart verdsmeister i firkamp i 1992 og vann elles to EM-sølv og til saman tre bronsemedaljar i ulike firkamp-VM og europameisterskap.

## Karriere
Sighel var ein av dei beste skeiseløparane i verda gjennom femten sesongar, 1988–2002. I gjennombrotsåret 1988 enda han på sjetteplass i både EM og firkamp-VM. Året etter vart han femtemann i EM, medan han i firkamp-VM 1991 i Heerenveen kneip andreplassen bak suverene Johann Olav Koss frå Noreg.

I mars 1992, etter ein heller svak OL-sesong, gjekk Sighel heilt til topps då firkamp-VM fann stad i kanadiske Calgary. Med seg på sigerspallen hadde han europameisteren Falko Zandstra og OL-vinnar Koss.

Vinteren 1995 vart Sighel nummer tre både ved EM i Heerenveen og då firkamp-VM gjekk på heimebana i Baselga di Pinè. Både i 1998 og 1999 kom han på andreplass i europameisterskapen, begge gongane vart han slått av Rintje Ritsma frå Nederland. Ved firkamp-VM dei to nemnde sesongane tok han høvesvis tredje- og fjerdeplassen. I sin siste internasjonale sesong, OL-sesongen 2002, vart han sjuandemann både ved EM i Erfurt, på 5000 m og 10000 m under Vinter-OL 2002 i Salt Lake City og i firkamp-VM i Heerenveen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Roberto Sighel|Roberto Sighel]]» frå ,  den 23. november 2016.*  


## Bakgrunnsstoff
*
Boris Stenin

**Boris Andrianovitsj Stenin** () var ein russisk skeiseløpar frå Sverdlovsk som representerte Sovjetunionen. Han vart verdsmeister i 1960 og kom på andreplassen i europameisterskapen same vinteren.

### Aktiv
Stenin meisterskapsdebuterte i EM 1959 i Göteborg, der han enda på sjuandeplassen. OL-sesongen 1960 vart hans store sesong. Det tok til med siger i sovjetmeistermeisterskapen og heldt fram med andreplass ved EM 1960 på Bislett stadion i Oslo, der han var sjanselaus mot norske Knut Johannesen. Fjorten dagar seinare var han derimot heilt suveren då VM 1960 fann stad i Davos, sigersmarginen vart til sist på over 2,7 tidspoeng. Særleg imponerte han på 1500 meter, der han slo nestemann med 2,7 sekund. Han vart då den største favoritten på 1500 m under Vinter-OL 1960 i Squaw Valley, men enda med bronsen på distansen, eit heilt sekund bak gullvinnarane, landsmannen Jevgenij Grisjin og Roald Aas frå Noreg.

Etter å hamna litt lågare på resultalistene ved meisterskapane i 1961, var Stenin med i kampen om laurbærkransane ved EM 1962 og VM same året. Under EM i Oslo fekk han bronseplassen, medan han enda utanfor pallen med fjerdeplass i VM 1962.

Stenin var trenar for det sovjetiske kvinnelandslaget frå 1973 til 1984. Han var gift med Valentina Stenina, trefaldig verdsmeister på skeiser.

## Kjelder
* 

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Boris Stenin|Boris Stenin]]» frå ,  den 23. november 2016.*
Ivan Skobrev

**Ivan Aleksandrovitsj Skobrev** () er ein russisk tidlegare skeiseløpar frå Vologda. Han vart i 2011 både europameister og verdsmeister i firkamp.

Skobrev vart femtemann både under EM 2004 og 2006. Under Vinter-OL 2006 i Torino enda han på sjetteplass både på 1500 m og på 10&nbsp;000 meter. I 2007 og 2008 vart han for tredje og fjerde gong nummer fem i skeise-EM. Vinteren 2009 kleiv han ein plass opp då EM 2009 vart avvikla i Heerenveen.

I EM 2010 på Hamar lukkast Skobrev endeleg å kome på pallen i ein europameisterskap, einast vinnaren Sven Kramer frå Nederland og italienske Enrico Fabris presterte betre gjennom meisterskapen. Under Vinter-OL 2010 i Vancouver vann han sølvmedaljen i milløpet, bronsemedaljen på 5&nbsp;000 meter og vart nummer fire på 1500 m.

Vinteren 2011 sikra Skobrev seg laurbærkransen både då EM fann stad i italienske Collalbo og under VM i Calgary. I Collalbo sigra han etter eit jamn oppgjer mot Jan Blokhuijsen, og i Calgary hadde han sterkast konkurranse frå norske Håvard Bøkko.

I tida 2007-13 plukka Skobrev ein sølvmedalje og seks bronsar i ulike øvingar ved VM i enkeltløp. Han avslutta idrettskarrieren under Vinter-OL 2014 i Sotsji, der sjuandeplassen på 5&nbsp;000 meter var hans fremste prestasjon.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Ivan Skobrev|Ivan Skobrev]]» frå ,  den 23. november 2016.*
Dramatikar

Ein **dramatikar** er ein forfattar av drama eller dramatisk litteratur, det vil seia manuskript til teaterstykke, film, fjernsyn, radio eller liknande. Dramatikarar som skriv for film eller fjernsyn blir  gjerne kalla manusforfattarar, mens dei som skriv høyrespel kan kallast høyrespelforfattarar. Ein dramatikar samarbeider ofte tett med ein instruktør, regissør og/eller dramaturg undervegs i utviklinga av eit stykke.

Dei fleste dramatiske verk er skrivne spesielt for å framførast av skodespelarar, men kan også vera lesedrama som ikkje er meint for oppføring. Dette kan vera skjønnlitterære forteljingar eller dikt skrivne på ein dramatisk måte, for eksempel med teksten sett opp som replikkar. 

## Kjende dramatikarar
* Aiskhylos, gresk tragedieforfattar
* Evripides, gresk tragedieforfattar
* Sofokles, gresk tragedieforfattar
* Christopher Marlowe (1564–1593), britisk dramatikar
* William Shakespeare (1564–1616), britisk dramatikar
* Andreas Gryphius (1616–1664), tysk poet og dramatikar
* Molière (1622–1673), fransk skodespelar og komedieforfattar
* Ludvig Holberg (1684–1754), dansk dramatikar
* Carlo Goldoni (1707–1793), venetiansk dramatikar og librettist
* Henrik Ibsen (1828–1906), norsk dramatikar
* August Strindberg (1849–1912), svensk dramatikar
* Oscar Wilde (1854–1900), irsk dramatikar
* Anton Tsjekhov (1860–1904), russisk dramatikar og prosaforfattar
* Luigi Pirandello (1867–1936), italiensk dramatikar
* John Galsworthy (1867–1933), britisk dramatikar
* Eugene O'Neill (1888–1953), amerikansk dramatikar
* Bertolt Brecht (1898–1956), tysk dramatikar
* Noel Coward (1899–1973). britisk dramatikar, skodespelar og komponist
* Samuel Beckett (1906–1989), irsk-fransk dramatikar
* Jean Genet (1910–1986), forfattar og politisk aktivist
* Tennessee Williams (1911–1983), amerikansk dramatikar
* Eugène Ionesco (1912–1994), rumensk-fransk absurdist
* John Osborne (1929–1994), britisk dramatikar
* Dario Fo (1926–), italiensk dramatikar og nobelprisvinnar
* Edward Albee (1928–), amerikansk dramatikar
* Harold Pinter (1930–2008), britisk dramatikar
* Václav Havel (1936–2011), tsjekkisk dramatikar
* Tom Stoppard (1937–), britisk  dramatikar
* Sam Shepard (1943–), amerikansk dramatikar
* Werner Schwab (1958–1994), austerriksk dramatikar og biletkunstnar
* Jon Fosse (1959–), norsk dramatikar og prosaforfattar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Dramatiker|Dramatiker]]» frå ,  den 21. november 2016.*
Djup vene

**Djupe vener** (*vena profunda*) er vener som sit djupt i kroppen, til skilnad frå overflatiske vener, som ligg nærare kroppsyta.

Djupe vener ligg mest alltid attåt pulsårer med same namn, slik som med femoralvenen og femoralarterien. Storparten av *det venøse blodet* sirkulerer i djupe vener. Okklusjon (tilstopping) i djupe vener kan vere livstrugande, og skuldast vanlegvis trombose. Slik trombotisk okklusjon i djupe vener blir kalla djup venetrombose.

Kirurgiske inngrep i djupe vener er ofte krevjande på grunn av lokaliteten.

## Djupe vener
### Hovud og hals
* Vena jugularis interna

### Overekstremiteten
* Vena brachialis
* Vena axillaris
* Vena subclavia (kragebeinsvenen)

### Underekstremiteten
* Vena femoralis (femoralvenen)
* Vena profunda femoris
* Vena poplitea
* Vena fibularis
* Vena tibialis anterior
* Vena tibialis posterior

## Sjå òg
* overflatisk vene
* vena comitans
* venepleksus

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Deep vein|Deep vein]]» frå ,  den 24. november 2016.*
Overflatisk vene

**Overflatiske vener** (*vena superficialis*) er vener som ligg nær kroppsyta, til skilnad frå djupe vener, som sit djupare i kroppen.

Overflatiske vener står ikkje i par med pulsårer, slik som ofte er tilfelle med djupe vener. Venene er viktige for kjøling av kroppen. Når kroppen er heit, blir blodet sendt frå dei djupe venene til dei overflatiske venene for å leggje til rette for varmetransport til omgjevnadane. Overflatiske vener er vanlegvis synlege under huda, og dei som ligg nedanfor hjartet plar å bule ut. Vener blir meir framståande etter vektlyfting, særleg etter ein periode med styrketrening.

Overflatiske vener er ikkje like viktige som djupe vener fordi dei frakter mykje mindre blod. Dei blir stundom fjerna gjennom eit inngrep kalla stripping, som del av behandling av åreknutar.

## Overflatiske vener
### Hovud og hals
* Vena jugularis externa

### Overekstremiteten
* Vena cephalica
* Vena mediana cubiti
* Vena basilica

### Underekstremiteten
* Vena saphena parva
* Vena saphena magna

## Sjå òg
* djup vene
* åreknute

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Superficial vein|Superficial vein]]» frå ,  den 24. november 2016.*
Torbjørn Svarte

**Torbjørn Svarte** (norrønt: *Þorbjǫrn svarti*) var ein skald som levde på 1100-talet på Orknøyane. 

Det er uvisst kvar helst han kom frå, men Finnur Jónsson reknar han for ein orknøyisk skald.
Sumaren 1151 drog Ragnvald jarl ut frå Orknøyane med 15 storskip, for å fare på pilegrimsferd til det heilage landet. Fleire skaldar var med på ferda og mellom dei var Torbjørn Svarte. I Orknøyingasoga er ferda skildra over fem kapittel (86-90) og det meste handlar om sjølve reisa og berre kort om opphaldet i det heilage landet. I soga er det frå denne ferda sitert det einaste diktet som vi har etter Torbjørn Svarte, ei lausavise som skildrar landgangen ved Akreborga.

Torbjørn Svarte døydde der ved Akreborga, truleg i 1152, og skalden Odde Litle gjorde to vers  til minne om han.

Det er ikkje ofte ein får kjennskap til kvar helst folk i norrøn tid vart gravlagt (utanom kongar og stormenn),
men truleg kan vi feste lit til Odde Litle sitt dikt nedanfor (2. verset), når han seier at Torbjørn Svarte vart gravlagt ved «hovudkyrkja» i Akre. Det kan ha vore St. Georg kyrkja som skal ha eksistert i krossfarartida, men seinare øydelagt på 1200-talet. 

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Den Norsk-Islandske Skjaldedigtning (B side 512) av Finnur Jónsson
Tromstun skole

**Tromstun skole** er ein ungdomsskole i Tromsdalen i Tromsø. 
Han har rundt 420 elevar frå 8. til 10. trinn.

Den noverande skolebygningen stod ferdig i 2011. Den tidlegare skolebygningen var frå 1964, og blei riven då den nye skolen skulle byggjast. 

Tromstun skole held skolerevyen Tromteatret kvart år i november/desember.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Bestla

**Bestla** er ei gyger (jotunkvinne) i norrøn mytologi som er kone til Bor og mor til Odin, Vilje og Ve. Ho blir omtalt som dotter av jotnen Bolthorn og syster til Mime. Jotunavstamminga til Odin si mor er mytisk viktig, og prega han på mange vis.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bestla|Bestla]]» frå ,  den 24. november 2016.*
Hege Woxen

**Hege Woxen** () er ein norsk lyrikar. Ho er fødd i Bærum og busett på Sandane i Gloppen kommune. Woxen har studert spansk, litteratur og idéhistorie ved Universitetet i Oslo og har teke Forfattarstudiet i Bø. Ho har også gått eit toårig forfattarstudium, Litterär gestaltning, ved Göteborgs universitet.
Woxen debutererte i 2000 med diktsamlinga *Gjemsel med korte dager*. Ho har også gjendikta verk av  Moustafa Gharib og Sylvia Plath.

## Bibliografi
### Bøker
*
*
*
*

### Gjendiktingar
*
*

## Kjelder

* Biblioteka i Sunnfjord
* Forfatterkatalogen

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hege Woxen|Hege Woxen]]» frå ,  den 24. november 2016.*  

## Bakgrunnsstoff
;I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
Hall Torarinsson

**Hall Torarinsson** (norrønt: *Hallr Þórarinsson*) var ein islandsk skald som levde på Orknøyane på 1100-talet.

Vi kjenner til denne skalden berre frå det som er fortalt om han i Orknøyingasoga (kap. 81). Der er det opplyst at han var son til Torarin Breidmage  (*Þórarinn breiðmagi*), og ein gong i tida etter 1140 kom han ombord på eit islandsk skip til Orknøyane.

Først budde han hjå Torstein og Ragna på Rinansøy (i dag North Ronaldsay). Han treivst ikkje der og sende Torstein sin son for å be om ein plass i hirda til Ragnvald jarl. Han fekk avslag, og på spørsmål frå Ragna om korleis det hadde gått, gjorde Hall dette diktet:

Ragna fekk likevel overtalt jarlen slik at Hall fekk plass som hirdmann, og i soga blir det sagt at Hall vart lenge sidan hjå Ragnvald jarl.

Ei tid seinare, omkring 1145, gjorde Hall, saman med Ragnvald jarl, diktet *Háttalykill*. Namnet tyder «lykelen til versemålet» og handlar om heltar og kongar frå oldtida og dei gamle norske kongane. Diktet har om lag 50 ulike versemål og ein reknar med at det inneheld 82 vers, sjølv om mange av dei er mangelfulle.

Om den vidare lagnaden til Hall Torarinsson teier soga.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Den Norsk-Islandske Skjaldedigtning (B side 512) av Finnur Jónsson
* Den oldnorske og oldislandske litteraturs historie bind II (side 167/168), av Finnur Jónsson
Jon Tvinnereim

**Jon Tvinnereim** () er er ein norsk historikar og forfattar fødd i Randabygda i Stryn kommune. Han var rektor ved Møre og Romsdal distriktshøgskole i Volda 1982–1986, førsteamanuensis same stad, og forskingsleiar ved Møreforsking i Volda 1994–1997. Han var formann i Nasjonalt råd for distriktshøgskolane. Han var fylkesleiar i Møre og Romsdal Venstre.

Tvinnereim fekk i 2012 målprisen av Sunnmøre mållag.

## Bibliografi
### Bøker
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

### I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Referanser


## Kjelder
* Om Jon Tvinnereim i Fylkeleksikon Sogn og Fjordane 
* Wikipedia på bokmål
Edelgran

**Edelgran** eller **sølvgran** (*Abies alba*) er eit eviggrønt bartre i edelgranslekta.

Edelgran er mykje brukt til juletre.

## Skildring

Treet blir som regel inntil 40 meter høgt  og sjeldnare opptil 50 meter. Maksimal stammediameter er typisk 1,5 m. Rekorden for eit individ har vore 68 meter og 3,8 meter i diameter.

Borken på edelgran er glatt og mørkebrun. Nålene er flate og butte (1,8–3&nbsp;cm lange, 2&nbsp;mm breie og 0,5&nbsp;mm tjukke). Nålene er mørkegrøne og med to grøn-kvite band (spalteopningar) på undersida. Konglane er 9–17&nbsp;cm lange og 3–4&nbsp;cm breie, med 150-200 skjel. Frøa er eggforma, raudlege og med 2 venger, og dei blir opptil 2,5&nbsp;cm lange. Edelgran kan bli over 400 år gammal.

Treet krev noko regnfall, og trivst best frå 300 moh. (helst 500 moh.) og opp til 1&nbsp;700 meters høgd.

Svært nære slektningar av arten er kong Boris-edelgran *(Abies borisii-regis)* og siciliansk gran *(Abies nebrodensis)*, men edelgrana har meir glisne greiner og nåler enn desse to.
Nokre reknar likevel dei to andre artane som variantar av vanleg edelgran, då med dei vitskaplege namna *A. alba* var. *acutifolia* og *A. alba* var. *nebrodensis*.

## Utbreiing

Edelgran stammar frå fjellområde i Sentral-Europa, det vil seia i Serbia, Karpatane, Alpane, Pyreneane og Italia. Grana er ein viktig art i den vest-balkanske kalksteinsskogen langs Adriahavet, som i Kroatia og på Orjen i Montenegro.

### Utplanta utbreiing og bestand
Allereie på midten av 1700-talet blei edelgran planta på Austlandet i Noreg (Meheia) og nokre tiår seinare på Vestlandet. Treet finst i enkeltbestandar langs heile norskekysten nordover til Lofoten. Det er blitt nytta som prydtre og ein del i kystskogbruket. Edelgran blir framleis brukt ein del innan juletre- og pyntegrøntproduksjon, men andre *Abies*-arter har i regelen teke over. I Noreg er det sett ut fleire andre *Abies*-artar, mellom anna nobeledelgran (*Abies procera*) og sibirsk edelgran (*Abies sibirica*). Totalt er det planta cirka 30000 dekar med *Abies*-artar.

Som framand art kan edelgran bli invasiv. Arten set frø tidlig, har hyppige frøsettingar og rikeleg med kongler. Frøa har i tillegg venger, noko som gjer at dei lett spreier seg med vinden. Treet veks raskt, er svært skyggetolande og foryngar seg godt sjølv i tette og eldre bestandar.

Storleiken, tettleiken og alderen på plantefeltet er i stor grad avgjerande for spreiing og effektar. På grunn av langdistansespreiing kan edelgran og dei andre *Abies*-artane etablera seg langt frå opphavsbestanden. Den raske veksten og forynginga vil gjera at arten raskt utkonkurrerer lokale artar. Fleire av edelgranartane, inkludert *Abies alba*, er svært skyggetolsame og kan over tid spreia seg og utgjera klimakssamfunn. Dette vil påverka det biologiske mangfaldet negativt og spreiing vil også potensielt kunna påverka opne landskap, som i kulturbetinga naturtypar, dersom dei lokale spreiingstilhøva ligg til rette for dette.

## Kjelder

----
**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Vanlig edelgran|Vanlig edelgran]]» frå ,  den 18. desember 2016.*  

## Bakgrunnsstoff
Sergej Klevtsjenja

**Sergej Konstantinovitsj Klevtsjenja** () er ein russisk tidlegare skeiseløpar frå Barnaul i Russland. Han vart verdsmeister i sprint i 1996 og 1997.

Klevtsjenja vann to olympiske medaljar under Vinter-OL 1994 på Hamar. Han kom på andreplassen på 500 meter, slått av landsmannen Aleksandr Golubev med seks hundredels sekund, medan det vart bronsemedalje på 1000 meter bak Dan Jansen frå USA og Igor Zjelesovskij frå Kviterussland. Seinare i OL-sesongen vart han andremann i sprint-VM i Calgary, også det ei tevling som Dan Jansen vann.

Både under sprint-VM 1996 og 1997 gjekk Klevtsjenja heilt til topps. I Heerenveen i 1996 parkerte han japanesarane Hiroyasu Shimizu og Junichi Inoue i kampen om VM-tittelen, og på Hamar i 1997 stod han i vegen for at arrangørlandets eigen Roger Strøm skulle verte verdsmeister.

Åra 1996-2001 sikra Klevtsjenja seg ein medalje av kvar valør på uilke sprintdistansar under VM i enkeltløp.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Sergej Klevtsjenja|Sergej Klevtsjenja]]» frå ,  den 24. november 2016.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Per Bjørang

**Per Andris Bjørang** () er ein norsk tidlegare skeiseløpar frå Lillehammer som vart verdsmeister i sprint i Innsbruck i 1974, og noregsmeister i sprint same sesongen. Han var medlem i Lillehammer Skøiteklubb og seinare Oslo Idrettslag.

Bjørang tok steget opp i noregseliten i OL-sesongen 1972. Helga før jul 1971 vart han norsk sprintmeister på Hamar framfor Roar Grønvold. Under Vinter-OL 1972 i Sapporo kom han på fjerdeplass på 500 meter, og han vart sjuandemann ved sprint-VM 1972 i Eskilstuna. Året etter enda han på femteplass i sprint-VM i Oslo.

Vinteren 1974 vann Bjørang ein knipen siger då sprint-NM fann stad i Trondheim, Ole Christian Iversen var hakk i hæl då meisterskapen var over. Den 17. februar 1974 vart Bjørang kåra til verdsmeister i sprint 1974 i Innsbruck, med romsleg sigersmargin til japanske Masaki Suzuki på andreplass.

Bjørang sette ny norsk rekord på 500 meter i 1974 med 39,02 sekundar, to år seinare forbetra han gjeldande noregsrekord til 38,65. Han la opp på topplan i 1977.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Per Bjørang|Per Bjørang]]» frå ,  den 24. november 2016.*
Øyvind Botn

**Øyvind Botn** () var ein norsk biletkunstnar og skribent. Han er frå Stårheim i Eid kommune. Han debuterte i 1953 i nasjonal samanheng med separatutstilling i UKS i Oslo 1973. Han har sidan vore representert fleire gonger på fellesmønstringar som Høstutstillingen, Vestlandsutstillinga og Distriktsutstillinga og han har hatt mange separatutstillingar, mellom anna jubileums-utstilling i Sogn og Fjordane Kunstmuseum i 2003.

Botn var på 1950-1960-talet ein flittig novellist i *[[Magasinet for alle]]*, og har gjeve ut diktsamlinga *Mellom dag og natt*.

Sambuar med Elisabeth Steen.

## Bibliografi
### Bøker
*

### I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Kjelder
* Om Øyvind Botn i Fylkesleksikon Sogn og Fjordane 

## Bakgrunnsstoff
* Om Øyvind Botn i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
Jon Bergheim

**Jon Bergheim** () var ein norsk forfattar. Han vart fødd i Breim i Gloppen kommune. Bergheim nytta pseudonymet Jo Foss og  har mellom anna gjeve ut  diktsamlinga *Villblomar* og *Sagt og gjort* – ei samling med dikt og lokalhistorie frå Breim.

## Bibliografi
### Bøker
*
*

### I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Kjelder

* Om Jon Bergheim i Fylkesleksikon Sogn og Fjordane
* Gravminner

## Bakgrunnsstoff
* Om Jon Bergheim i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
Ivar Andenæs

**Ivar Andenæs** () er ein norsk forfattar og direktør. Han er fødd i Vadheim, vaks opp i Stryn og er busett på Gjettum. Han har m.a. arbeidd som journalist i Fjordenes Tidende, Aftenposten og NRK, og som redaktør (vikariat) i Fjordingen. Andenæs var underdirektør i Kulturdepartementet og direktør i Statens Medieforvaltning i Fredrikstad frå starten i 1995 til 2002. Frå 2002 til han gjekk av med pensjon i 2012 var han forskar ved Institutt for journalistikk. Andenæs er cand.polit. med hovudfag i statsvitskap og har eksamen frå Norsk journalistskole.  

Ivar Andenæs er son til Olaf Andenæs.

## Bibliografi
### Bøker
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
## Kjelder
* Om Ivar Andenæs i Fylkesleksikon Sogn og Fjordane
Venepleksus

**Venepleksus** (*plexus venosus*, *rete venosum*) er eit flettverk av vener.

Døme:
* Plexus basilaris
* Plexus venosi vertebrales interni
* Plexus venosus pterygoideus
* Plexus venosus uterinus
* Plexus venosus vaginalis
* Plexus venosus canalis nervi hypoglossi
* Plexus venosus vesicalis
* Plexus venosus pampiniformis
* Plexus venosus prostaticus
* Plexus venosus rectalis
* Plexus Batsoni
* Plexus Kiesselbachi

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Venous plexus|Venous plexus]]» frå ,  den 24. november 2016.*
Turid Breidalen

**Turid Breidalen** () var ein norsk lærar, journalist og forfattar. Ho var frå Måløy i Vågsøy kommune. Breidalen starta i 1986 Studiesenteret i Måløy, som m.a. dreiv undervisning i økonomi, administrasjon og media på høgskulenivå. Studiesenteret har hatt opptil 100 studentar årleg.

## Bibliografi
### Bøker
*
*

## Kjelder

* Om Turid Breidalen i Fylkesleksikon Sogn og Fjordane 

## Bakgrunnsstoff
* I tidsskrift - eit utval ved Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
Inge Fænn

**Inge Fænn** () er ein norsk redaktør, organisasjonsmann og forfattar. Han er frå Markane i Stryn kommune. Fænn har vore journalist i *[[Fjordingen]]* og styrar for *[[Sunnmørsposten]]* sitt avdelingskontor i Stryn før han i 1996 vart redaktør i *Fjordingen*.

Inge Fænn var leiar i hovudkomitéen for ski-NM i Stryn 1996 og han har vore leiar i Sogn og Fjordane Skikrins.

Fænn er medforfattar av bøker om Alexandra Hotell og fotballspelarane Flo - *Flo United*, og forfattar av *40 år med buss i vest* (Vest-Buss Car AS) i 2005. Han er også medforfattar av boka *Skåla - fjellet og folket* i 2011 (Selja Forlag). I 2014 gav han ut boka *Anders Svor. Bilethoggaren frå Hornindal* (Skald Forlag).

## Bibliografi
### Bøker
*
*
*
*
*
*
*
*
*
### I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Kjelder
* Om Inge Fænn i Fylkesleksikon Sognog Fjordane
Terje Eggum

**Terje Eggum** () er ein norsk journalist og forfattar. Han er frå Leikanger. Eggum har arbeidd som journalist i Sunnmørsposten 1981-1986, i NRK Sogn og Fjordane 1986-1989, frå 1989 til 1992 i Sogn og Fjordane, og frå 1992 i Sogn Avis.

## Bibliografi
### Bøker
*
*
*
*
### I bøker - eit utval
*
### I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Kjelder
* Om Terje Eggum i Allkunne 

## Bakgrunnsstoff
* Om Terje Eggum i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
Ski-NM 1967

**Noregsmeisterskapen på ski 1967** i nordiske greiner vart avvikla i tida frå 11. mars til 9. april 1967, etter at dei store internasjonale skitevlingane var unnagjorde. Ni av tevlingane fann stad i Skorovatn og Rana kommune i Nordland fylke, medan hopprennet i storbakken vart avvikla i Voss i Hordaland. Tevlingane i Skorovatn og Rana gjekk av stabelen over to helgar midt i mars månad, hopprennet i Voss fyrst andre søndagen i april. Menn tevla i fire langrennsøvingar, to hopprenn og eitt kombinertrenn, medan kvinnene tevla i tre langrennsøvingar.

## Langrenn menn
### 15 km



Dato: 11. mars 1967
Stad: Skorovatn

### 30 km



Dato: 12. mars 1967
Stad: Skorovatn

### 50 km



Dato: 18. mars 1967
Stad: Storforshei

### 3 x 10 km stafett



Dato: 12. mars
Stad: Skorovatn

## Langrenn kvinner
### 5 km



Dato: 11. mars 1967
Stad: Skorovatn

### 10 km



Dato: 12. mars 1967
Stad: Skorovatn

## Kombinert



Dato: 17.-18. mars 1967
Stad: Mo i Rana

## Hopprenn
### Normalbakke



Dato: 19. mars 1967
Stad: Mo i Rana

### Storbakke



Dato: 9. april 1967
Stad: Voss

## Kjelder
* *Sportsboken 1967*. Norsk kunstforlag. Oslo 1967.
Arbeiderbladet 13. mars 1967
Eduard Matusevitsj

**Eduard Antonovitsj Matusevitsj** () er ein kviterussisk tidlegare skeiseløpar frå Minsk som representerte Sovjetunionen. Han vart europameister i 1965.

Matusevitsj debuterte internasjonalt med ein niandeplass ved EM 1962. To år seinare vart han nummer fire i verdsmeisterskapen i Helsinki, og kom på sjetteplass på 1500 meter under Vinter-OL 1964 i Innsbruck.

Vinteren 1965 vann Matusevitsj europameisterskapen i Göteborg, etter ein drabeleg strid mot norske Per Ivar Moe. Etter sjetteplassar i både EM og VM 1966, kleiv han opp på sigerspallen då det lett amputerte Lahti-EM 1967 var over. Han kom på bronseplassen, nederlandske Kees Verkerk var i ei klasse for seg, og Matusevitsj sin eigen lagkamerat Valerij Kaplan vart nummer to.

Ved EM 1968 på Bislett stadion i Oslo tok Martusevitsj steget opp på sølvplassen, etter han kilte seg inn på resultalista mellom europameisteren Fred Anton Maier og Magne Thomassen, begge frå arrangørlandet Noreg. Under Vinter-OL 1968 i Grenoble enda han som åttandemann på spesialdistansen 1500 m. Han la opp ved sesongslutt.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Eduard Matoesevitsj|Eduard Matoesevitsj]]» frå ,  den 24. november 2016.*
NM i skiskyting 1967

**Noregsmeisterskapen i skiskyting 1967**, den niande i rekka, vart avvikla i helga 4.-5. februar 1967 i Lier i Buskerud med to øvingar på programmet.

### 20 km



Dato: 4. februar 1967
Stad: Lier

### 4 x 7,5 km stafett



Dato: 5. februar 1967
Stad: Lier

## Kjelder
**Sportsboken 1967*.
Sigrun Mettenes

**Sigrun Mettenes** () er ein norsk forfattar busett i Gloppen kommune. Ho har skrive eit par krimbøker. 

## Bibliografi
### Bøker
*
*

## Kjelder
* Gloppen folkebibliotek
TRNA

**tRNA** (frå engelsk *transfer RNA*) er RNA-molekyl som fører aminosyrer til ribosom ved proteinsyntese. Eit tRNA kan kjenna att fleire kodon. Eit tRNA får ei aminosyre fest til seg av ein aminoacyl-tRNA-syntetase.

## Kjelder
*  Clancy, S. (2008) «Chemical structure of RNA». Nature Education 7(1):60
Enrico Fabris

**Enrico Fabris** () er ein italiensk tidlegare skeiseløpar frå Asiago i Vicenza-provinsen. Han vart i 2006 europameister og olympisk meister både på 1500 meter og i lagtempo under Vinter-OL 2006.

### Aktiv
Helga 14.-15. januar 2006 vann Fabris europameisterskapen på Hamar framfor nordmennene Eskil Ervik og Håvard Bøkko, der han særleg imponerte med ein suveren siger på 1500 m. Det var fyrste gongen ein italiensk utøvar vann skeise-EM. Under vinterleikane 2006 på italiensk heimebane i Torino tok han bronsemedaljen på 5&nbsp;000 m, deretter vann han gullmedalje i lagtempo saman med Matteo Anesi og Ippolito Sanfratello, før han på 1500 m toppa det heile med olympisk gull nummer to. Han avslutta OL-sesongen med andreplass i firkamp-VM i Calgary, bak Shani Davis frå USA.

I 2007 kom Fabris på sølvplassen både i europameisterskapen, firkamp-VM og på 5&nbsp;000 m i VM enkeltløp; alle tre gongane såg han sin overmann i Sven Kramer frå Nederland. Den 10. november 2007 sette Fabris verdsrekord på 5&nbsp;000 meter med tida 6.07,40 i Salt Lake City, ein rekord Kramer sletta ei veke seinare. Både i EM 2008 og VM 2009 vart Fabris tredjemann i tevlinga. Hans siste pallplassering kom under EM 2010 på Hamar, der han gav Kramer kamp om meistertittelen til han sjølv enda opp med VM-sølvet.

Fabris la opp i 2012.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Enrico Fabris|Enrico Fabris]]» frå ,  den 26. november 2016.*
Det armenske alfabetet

**Det armenske alfabetet** er eit alfabet som er vorte brukt til å skriva armensk sidan 400-talet.

Inntil 1800-talet vart skriftsystemet som vert kalla gammalarmensk brukt for å skriva armensk, men seinare har det armenske alfabetet vore brukt til å skriva dei to moderne dialektane austarmensk og vestarmensk. Det armenske ordet for «alfabet» er այբուբեն *aybuben* (uttalt ), og kjem av namnet på dei to første bokstavane i det armenske alfabetet: Ա այբ ayb og Բ բեն *bein*.

## Alfabetet

# I start*e*n av ord *je* //, elles e /ɛ/.
# Berre i tradisjonell ortografi i byrjinga av ord eller ordstammer.
# I starten av ord v*o* /*vo*/, elles o /o/.
# Armensk-iranere (ei undergruppe av østarmenere) uttalar denne bokstaven som , som i klassisk armensk.
# I den reviderte ortografien har denne bokstaven vorte erstatta av digrafen , som representerer .
# Representerer vanlegvis/v/, med enkelte unntak.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Det armenske alfabetet|Det armenske alfabetet]]» frå ,  den 26. november 2016.*  

## Bakgrunnsstoff
* UNICODE-kart for det armenske alfabetet
Gunnar Alf Larsen

**Gunnar Alf Larsen** () var ein norsk industriarbeidar, politikar og embetsmann frå Oslo. Han representerte Oslo og Arbeidarpartiet på Stortinget i 23 år mellom 1954 og 1977. Svein Larsen er sonen hans.

Gunnar Alf Larsen var sjømann frå 1936 og utdanna seg til maskinist i heimbyen. Under andre verdskrigen sat han 1942-43 arrestert i Grini fangeleir, deretter i konsentrasjonsleiren Sachsenhausen i Tyskland til krigen var over.

Etter verdskrigen arbeidde Larsen som jarndreiar ved Akers mekaniske verksted til 1951, han var 1949-51 formann i Jerndreiernes forening. Åra 1951-54 arbeidde han i Norsk Jern- og Metallarbeiderforbund.

Larsen var vararepresentant frå Oslo til Stortinget frå januar 1954, men møtte fast i staden for statsråd Trygve Bratteli til 22. januar 1955, deretter i staden for statsråd Rakel Seweriin til 1. august same året. Etter vel eitt år utanfor Stortinget var Larsen på ny fast representant då Trygve Bratteli 28. desember 1956 tok sete i regjeringa. Tingbolkane 1958-61 og 1961-65 møtte han fast i staden for statsminister Einar Gerhardsen, men unnatak for dei fire vekene hausten 1963 då John Lyng var norsk statsminister. Frå 1965 til 1977 hadde Larsen fast plass. Larsen var 1954-55 medlem i Miltærkomiteen, 1957-sesjonen i Finans- og tollkomiteen, 1958-65 i Skog-, vassdrags- og industrikomiteen, nestformann 1965-69 i same komiteen. Tingperioden 1969-73 var Larsen formann i Forsvarskomiteen og frå oktober 1973 til 18. februar 1975 formann i Industrikomiteen. Til sist var han medlem av Forsvarskomiteen i to-og-eit-halvt år.   

Larsen var formann i Oslo Arbeiderparti 1974–75. Han var fylkesmann 1977-79 i Buskerud og 1979-88 i Oslo og Akershus. I 1990 gav han ut boka *Sluttspill*.

## Kjelder
*Stortingsbiografi
Privolnoje

**Privolnoje** (russisk skrift Привольное) er ein landsby med omlag 3350 innbyggarar i Stavropol kraj i Russland. Privolnoje ligg på steppelandet, nord for Kaukasus, på begge sider av elva Jegorlyk. Han ligg ca. 100 km i luftlinje i nordvestleg retning frå regionalhovudstaden Stavropol. 

## Kjende personar frå Privolnoje
* Mikhail Gorbatsjov
Svigermorsete

**Svigermorsete** (amerikansk engelsk *rumble seat*, britisk engelsk *dicky seat*, *dickie seat*&nbsp;eller *dickey seat*) var&nbsp;eit polstrert utvendig&nbsp;sete som kunne&nbsp;foldast&nbsp;inn i bagasjerommet i bilar med to sete, produserte før 2. verdskrig. Setet kunne ha plass til ein eller to passasjerar. Svigermorsete stammar opphavleg frå hestevogner, som kunne ha enkelt sete eller benk med plass til ein kusk eller tener. 

Når det ikkje var i bruk kunne plassen nyttast til bagasje.&nbsp;
Før den fyrste verdskrigen kunne ikkje alle svigermorsete foldast inn i bagasjerommet.
Roadster-, kupé- eller kabriolet-karosseri vart levert med anten bagasjerom eller svigemorsete.

Passasjerar i svigermorsetet var utsett for vêr og vind og fekk lite eller ikkje noko av vernet som dei andre pssasjerene fekk. Nedfellbart tak og sidegardiner var tilgjengelege i enkelte bilar  (inklusive Ford Model A) men dei vart aldri særleg populære. Blant dei siste amerikanskbygde bilane med svigemorsete var&nbsp;1938 Chevrolet, 1939 Ford og 1939 Dodge and Plymouth.
Den siste britiske bilen med svigemorsete var&nbsp;Triumph 2000 Roadster som vart bygd fram til 1949.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rumble seat|Rumble seat]]» frå ,  den 1. desember 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
; Referansar 


; Litteratur
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
Jeremy Wotherspoon

**Jeremy Lee Wotherspoon** () er ein kanadisk tidlegare skeiseløpar og seinare -trenar frå Red Deer i Alberta. Han vart sprint-verdsmeister i 1999, 2000, 2002 og 2003, og sette i tida frå desember 1997 til november 2007 sju verdsrekordar på 1000 meter og tre på 500 meter.

## Aktiv
Wotherspoon sette sin fyrste verdsrekord i Calgary den 29. desember 1997, der han vart klokka inn på 1.10,16. Seinare i OL-sesongen vart han andremann etter Jan Bos i sprint-VM 1998 i Berlin, før han tok sølvmedaljen på 500 m under Vinter-OL 1998 i Nagano, slått av arrangørlandets Hiroyasu Shimizu.

Vinteren 1999 tok Wotherspoon tilbake verdsrekorden på 1000 m og forbetra den, etter løp på 1.09,09 i januar og 1.08,66 fem veker seinare. Det siste løpet fann stad eit par-tre timar etter han sette verdsrekord på 500 m med 34,76 sekundar, dei to løpa la grunnlaget for sigeren i sprint-VM 1999 på heimebane i Calgary. Året etter forsvarte Wotherspoon VM-tittelen i Seoul, hardt pressa av landsmannen Mike Ireland. Ved sprint-VM 2001 kjempa dei same to og Hiroyasu Shimizu om laurbærkransen, ei tevling som enda med triumf til Ireland, sølv til Shimizu og bronse til Wotherspoon.

Den 1. desember 2001 sette Wotherspoon sin sjuande og siste verdsrekord på 1000 m, tida 1.07,72 vart oppnådd på OL-isen i Salt Lake City. Men som favoritt under Vinter-OL 2002 i Salt Lake City i februar månad 2002 mislukkast han, då han fall tidleg i 500-meterløpet og enda på 13. plass på 1000-meteren. Derimot vann han sprint-VM 2002 på Hamar på ein overbevisande måte, og han var også klart best då han i 2003 vann sprint-VM for fjerde gong. Sesongane 2004 og 2005 enda han på andreplass i sprintmeisterskapane, begge gongane slått av Erben Wennemars frå Nederland.

Wotherspoon sette sin siste verdsrekord då han smelte til med 34,03 sekundar på 500 m i Salt Lake City den 9. november 2007. Under sprint-VM 2008 i Heerenveen kjempa han drabeleg mot sørkoreanaren Lee Kyu-hyuk, og enda på sølvplassen etter ein litt tam siste 1000 meter. Då Vinter-OL 2010 fann stad i Vancouver kom Wotherspoon i mål til niandeplass på 500 m.

Sidan 2016 er Wotherspoon landslagstrenar for Noreg.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jeremy Wotherspoon|Jeremy Wotherspoon]]» frå ,  den 27. november 2016.*
Casey FitzRandolph

**Casey J. FitzRandolph** () er ein USA-amerikansk tidlegare skeiseløpar frå Verona i Wisconsin. Han vann OL-gull på 500 meter under Vinter-OL 2002.

FitzRandolph vart tredjemann i sprint-VM 1997 på Hamar. Sjølv om han i 2001 tok bronsen på 500 i VM i enkeltløp, var det noko overraskande at han skulle vinne gullmedaljen på 500 meter i OL 2002 i Salt Lake City. Rett nok fall den største favoritten, kanadiaren Jeremy Wotherspoon, i sitt fyrste løp. Men då FitzRandolph etter to løp makta slå den japanske tittelforsvararen Hiroyasu Shimizu med tre hundredels sekund, var OL-triumfen eit faktum. Tidlegare i OL-sesongen kneip FitzRandolph sølvmedaljen i sprint-VM på Hamar. I åra fram til Vinter-OL 2006 i Torino var han jamnt i tetsjiktet i sprinttevlingane, utan å vinne medaljar. Han vart som beste nummer ni på 1000 m i Torino, medan han vart fjerdemann i sprint-VM 2006, før han så la opp.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Casey FitzRandolph|Casey FitzRandolph]]» frå ,  den 27. november 2016.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Moonlight Swim

«**Moonlight Swim**» var ein song skriven av Ben Weisman og Sylvia Dee, og spelt inn av Nick Noble for Mercury Records.  Noble sin versjon nådde 37. plassen på Billboard-lista i USA i september 1957. Songen er meir kjend i ein versjon med Anthony Perkins, som nådde 24. plassen på ''Billboard'' Hot 100 med songen i 1957, same året som Noble. Songen vart òg sidan spelt inn av Elvis Presley for filmen *[[filmen Blue Hawaii|Blue Hawaii]]* i 1961.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Moonlight Swim|Moonlight Swim]]» frå ,  den 27. november 2016.*
Silkehegre

**Silkehegre** (*Egretta garzetta*) er ein liten, kvit hegre. Fram til ca. 1950 var utbreiinga avgrensa til sørvestlege palearktis, afrotropisk region, indomalayisk region og den australske regionen. Men i løpet av dei siste  tiåra har arten òg begynt å kolonisere «den nye verda».

## Skildring
Dette er ein kvit vadefugl med eit slankt, svart nebb, lange, svarte bein, og gule føter hos den vestlege underarten. Vaksne silkehegrar er 55-65 cm lange med vengespenn på 86-104 cm, og kroppsvekt på  280-710 gram. Fjørdrakta er vanlegvis heilt kvit, sjølv om det òg svært sjeldan finst fuglar av ein mørk morf med stort sett blågrå fjørdrakt. Hannfuglar er større enn hoer. I hekkesesongen har vaksne fuglar to lange fjører på nakken som dannar ein kam. 

Som ein vasslevande fugl, beitar han på grunt vatn og på land og tar ei rekkje små byttedyr. 

Han er kolonihekkar, ofte saman med andre vassfuglartar, noko som byggjer eit plattformreir av pinnar i eit tre, ein busk eller ei sivseng. Ein kull er på mellom 1 og 7 av blågrøne egg, mest vanleg 2-5 egg. Begge foreldre rugar. Ungane blir flygedyktige rundt seks veker gamle.

Hekkedistribusjonen er i våtmarker i varme tempererte til tropiske delar av Europa, Afrika, Asia og Australia. Fuglar i nordlege populasjonar, inkludert mange europeiske fuglar, trekker til Afrika og Sør-Asia til overvintrar der. Fuglane kan òg streife nordover på seinsommaren etter hekkesesongen, og tendensen til å spreia kan ha medverka i den siste utvidinga av utbreiingsområdet. 

På eit tidspunkt var dei vanlege i Vest-Europa, men vart lokalt utrydda i det nordvestlige Europa og knappe i sør grunna jaktpress. Rundt 1950 blei det innført loververk for vern i Sør-Europa, og populasjonane har auka igjen. Ved byrjinga av 2000-talet hekka han igjen i Frankrike, Nederland, Irland og Storbritannia. Dei har òg byrja å kolonisera «den nye verda», første observasjon vart gjort på Barbados i 1954 og første hekking der i 1994. Arten er ein årleg streiffugl i Noreg.

Arten er klassifisert som globalt livskraftig, LC.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Little Egret|Little Egret]]» frå ,  den 27. november 2016.*  
 
;Referansar 

## Bakgrunnsstoff
Rock-A-Hula Baby

«**Rock-A-Hula Baby <small>(«Twist» Special)</small>**» er ein song framført av Elvis Presley for filmen *[[filmen Blue Hawaii|Blue Hawaii]]* i 1961. Han vart skriven av Ben Weisman, Fred Wise og Dolores Fuller, og ei blanding av folkemusikk frå Hawaii og rock and roll. Det var den førte songen publisert av Fuller, som kom til å vere medlåtskrivar på mange songar for Presley. 

Songen vart gjeven ut som ei dobbel A-side med «Can't Help Falling in Love», og gjekk til topps på UK Singles Chart i februar 1962, og låg fire veker på toppen av lista. Songen er gjeven ut på mange samlealbum etter den tid. 

Tittelsongen til filmen *[[Rock-a-Doodle]]* frå 1992 var ein parodi på «Rock-A-Hula Baby».

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rock-A-Hula Baby|Rock-A-Hula Baby]]» frå ,  den 27. november 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Harold Bradley

**Harold Bradley** (), òg kjend som **Harold Ray Bradley**, er ein USA-amerikansk country- og popgitarist og entreprenør.

## Biografi
Bradley var fødd i Nashville i 1926 og spelte banjo som barn før han byta til gitar etter råd frå den eldre broren, Owen. Owen fekk Harold med på turné med Ernest Tubb medan Harold framleis gjekk på vidaregåande skule. Då han var ferdig på skulen gjekk Bradley inn i marinen, og så på college i Nashville, der han studerte musikk. Han akkompagnerte Eddy Arnold og Bradley Kincaid på Grand Ole Opry. Den første innspelinga hans i studio var med Pee Wee King and the Golden West Cowboys i 1946.

I 1954 bygde Owen og Harold Bradley Film and Recording Studios, seinare kalla Quonset Hut, som var den første musikkføretaket på det som i dag vert kalla Music Row. Bradley spelte som studiomusikar inn i 1970-åra, og spelte på hundrvis av album med countrystjerner som Patsy Cline, Willie Nelson, Roy Orbison, Elvis Presley og Slim Whitman. Han spelte òg bassgitar på fleire plater, og brukte ein «tic-tac»-metode for å dempe bassen. I følgje magasinet Guitar Player, er Bradley den mest innspelte gitaristen i verda og han var medlem av Nashville A-Team, som vart innlemma i Musicians's Hall of Fame i 2007. Harold spelte inn tre album som popgitarist på Columbia Records, «Misty Guitar», «Guitar for Lovers Only» og «Bossa Nova Goes to Nashville» i 1960-åra.

Frå 1991 til 2008 var Bradley direktør i Nashville-avdelinga av American Federation of Musicians (AFM). Bradley vart innlemma i Country Music Hall of Fame i 2006, slik broren Owen vart før han. I 2010 fekk Harold Trustees Award under Grammyprisutdelinga.

## Sjå òg
*The Nashville A-Team

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Harold Bradley|Harold Bradley]]» frå ,  den 27. november 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*[ Harold Bradley] at Allmusic
Nils Aaness

**Nils Egil Aaness** ()  var ein skeiseløpar frå Haugnes i Andøy kommune som vart europameister i 1963. Han var etter tur medlem i Harstad Skøyteklubb, Tromsø Skøyteklubb, Mo Skøyteklubb og Oslo Skøiteklub.

## Aktiv
Aaness fekk sitt nasjonale gjennombrot då han kom på fjerdeplass i NM 1960 på Hønefoss. Ved VM 1960 i Davos vart han nest beste nordmann med sin tiandeplass. Både i 1961, 1962 og 1963 vart han andremann i noregsmeisterskapen, alle gongane såg han sin overmann i Knut Johannesen. Dei to fyrstnemnde sesongane kom han høvevis på niande- og ellevteplass i EM-tevlingane.

Ved EM 1963 i Göteborg makta derimot Aaness å vinne ein klar siger. Med seg på sigerspallen fekk han Johannesen på andre- og 17-åringen Per Ivar Moe på tredjeplass, endå ein nordmann, Magne Thomassen, fullbyrda den norske triumfen med sin fjerdeplass. Til sist i jubelsesongen 1963 vart Aaness nummer tre i verdsmeisterskapen i Karuizawa, tre veker etter EM.

Då NM 1964 fann stad i Tønsberg måtte både Johannesen og Aaness eitt steg ned på sigerspallen, ettersom Per Ivar Moe viste seg som den klart beste. Internasjonalt makta Aaness ikkje lenger å hevde seg, og etter han vart nummer seks i NM 1965 og enda på 17. plass i VM 1965 la han opp.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar.
*  
*
Hawaiian Wedding Song

«**Hawaiian Wedding Song**» er ein kjærleikssong frå 1926, skriven av Charles E. King for operetten *Prince of Hawaii*. Songen heitte opphavleg «Ke Kali Nei Au». I 1958 omsette Al Hoffman og Dick Manning den opphavlege hawaiiske teksten til engelsk, og kalla songen «Hawaiian Wedding Song».

Den største hitversjonen av songen i USA vart spelt inn av Andy Williams og gjeven ut på singel i 1959. Denne nådde 11. plassen på ''Billboard'' Hot 100-lista og 27. plassen på R&B-lista. På UK Singles Chart i Storbritannia vart den største hitversjonen spelt inn av Julie Rogers i 1965. Denne nådde 31. plassen. Elvis Presley song ein annan versjon av songen i 1961 for filmen *[[filmen Blue Hawaii|Blue Hawaii]]*. I 1964 spelte Kong Ling frå Hong Kong inn songen på albumet *This World We Live In* for Diamond Records (no under UMG).

## Versjonar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hawaiian Wedding Song|Hawaiian Wedding Song]]» frå ,  den 27. november 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Vena axillaris

**Vena axillaris** («armholevenen») er ein stor vene som frakter blod frå laterale del av brystkassen, armhola og overekstremiteten til hjartet. Venen finst på begge sider av kroppen.

Den oppstår ved nedre rand av musculus teres major som ei vidareføring av vena brachialis og v. basilica. Ved siste del av venen oppstår også vena cephalica. Andre sideårer er vena subscapularis, v. circumflexa humeri anterior, v. thoracica lateralis og v. thoracoacromialis. Venen endar ved laterale rand av fyrste ribbein, der den held fram som v. subclavia. Venen er fylgd heile vegen av arteria axillaris.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Axillary vein|Axillary vein]]» frå ,  den 27. november 2016.*
Kiss Me Quick

«**Kiss Me Quick**» er ein song skriven av Doc Pomus og Mort Shuman, og spelt inn av Elvis Presley den 25. juni 1961. Han vart gjeven ut 5. juni 1962 via RCA på albumet *[[Pot Luck av Elvis Presley|Pot Luck]]*.  Songen vart gjeven ut i lag med «Something Blue» på singel i Storbritannia og Europa i desember 1962.  Songen låg på toppen av Europa-lista i åtte veker frå juni til juli 1963. 

Ein EP med same namn og fire spor vart gjeven ut i 1964 i Nederland.  Denne inneheldt «Kiss Me Quick» og «Night Rider» på den eine sida, og «Joshua Fit the Battle» og «Judy» på side to. Songen er òg gjeven ut på mange samleplater av Elvis. 

Songen er blitt spelt av den austerrikske songaren Udo Jürgens, som gav ut ein versjon i 1963, og av det japanske rockebandet Sheena & The Rokkets i 1980 på albumet *Channel Good*. «Kiss Me Quick» vart òg ofte framført av den tyske tenoren Peter Hofmann, som blanda opera, rock, pop og musikalar. 

## Utgjevingar
EP- og singelutgåve av «Kiss Me Quick»:

Album med «Kiss Me Quick».

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kiss Me Quick (song)|Kiss Me Quick (song)]]» frå ,  den 27. november 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*



## Bakgrunnsstoff
*