open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bjarne Dåe

**Bjarne Dåe** () er ein norsk lærar og arbeidarpartipolitikar. Dåe er oppvaksen i Masfjorden kommune i Hordaland, men busett i Brekke i Gulen kommune i Sogn og Fjordane.

Bjarne Dåe tok lærareksamen i 1956, og han underviste som lærar på fleire skular i Hordaland før han vart lærar på Brekke skule i 1963. Han fekk også stillinga som rektor.

Frå 1982 til 1996 sat Dåe som skulesjef i Gulen kommune. Han var også medlem av kommunestyret og formannskapet for Arbeidarpartiet i åtte år. Frå 1985 til 1993 var han leiar av distriktsprogramrådet i NRK Sogn og Fjordane.

Dåe sit i Eldrerådet i Gulen kommune. Han har også engasjert seg i skuledebatten.

## Kjelder
* Sogn og Fjordane Fylkesleksikon om Bjarne Dåe.
* Gulen kommune om Eldrerådet.
* Innlegg av Bjarne Dåe på Skoleplassen.no
Enjambement

**Enjambement**, norsk uttale *angsjambe'mang*, kjem av fransk *overskriding* eller *overgang* og er ei nemning for at ein frase, ei setning eller ei ytring i eit dikt held fram i neste linje eller til og med i neste strofe. Ei norsk nemning er *versebinding*.

Enjambement blir brukt både i eldre og nyare lyrikk til å knyta linjene saman. Lesaren sine auge blir «jaga» frå linje til linje, noko som også kan skapa ei ubehageleg kjensle av uorden og uro. Ved å utsetja den fulle meininga, kan ein spela på nyfikne hos lesaren og skapa overraskande og somme tider humoristiske effektar. Enjambement blir også ofte brukt til å skapa ein særprega rytme til skilnad frå den naturlege talerytmen og til å framheva ord og uttrykk ved å la dei stå åleine på ei verselinje.

## Døme
Henrik Wergeland brukte enjambement meisterleg, til dømes i første strofe av diktet *Eivindvig* frå 1832:
:*Ned med Seilet! ind fra Havet!*
:*Ind hvor, under Sæd begravet,*
:*drømmer stille Eivindvig!*
:*Ind at see, om Rug og Havre*
:*tør paa Fjeldets Branter klavre,*
:*uden at forkjøle sig!*

Her er andre og tredje linje knytte saman med enjambement, og vidare fjerde, femte og sjette linje. Verkemidlet er med og understrekar den dynamiske rørsla og friske entusiasmen som pregar dette hyllingsdiktet til prosten Dahl.

Den ekspresjonistiske lyrikaren Kristofer Uppdal brukar enjambement i dette utdraget av diktet *Bloddrope-trall* (1919): 
:*Soleis er bloddrope-trallen*
:*or den einaste vår,*
:*som står*
:*hjå deg ei stund,*
:*ikkje lenger enn ein smil,*
:*– ein bloddropetrallande smil.*

Uppdal skaper med linjedeling, varierande linjelengd og innslag av bokstavrim og enderim sin særprega, frie rytme. Særleg på dei korte linjene blir visse ord og uttrykk framheva, og diktet tonar ut i det vemodige, tilbakeskodande uttrykket på siste linje, som blir ståande som ein slags konklusjon på heile diktet.

Ein liknande bruk av enjambement finn vi i utdraget av Olav H. Hauge sitt dikt *No syng det atter* (1961):
:*Men kva er mine ord?*
:*Stormkrøkt skog*
:*imot nord,*
:*fjellgrindar*
:*imot dags*
:*herjande*
:*eld.*

Diktaren bryt her opp meiningane i stadig kortare linjer. På siste linje står berre det eine, korte ordet *eld*, som får si lading frå alt som er skrive før.

I dette utdraget frå diktet *Flyktende ungdom* (1942) spelar Claes Gill medvite på enjambement for å skapa overrasking:
:*Den store Jæger*
::*på post*
:*mønstrer i kjølig*
::*ro sine hænder.*

## Kjelder
*Artikkel i Caplex.
*Artikkel i Store norske leksikon.
*Ivar Havnevik (red.), 1998, *Den store lyrikkboken*.
Ivan Masepa

**Ivan Stepanovitsj Masepa** () var ein koasakkisk hetman i Aust-Ukraina frå 1687 til 1708. Han tok sikte på å lausrive Ukraina frå Russland og førte hemmelege forhandlingar med den polske kongen og seinare med med Karl XII av Sverige. Han gjekk opent over til Karl XII etter at svenskane marsjerte inn i Russland under den store nordiske krigen. Etter det svenske nederlaget i slaget ved Poltava i 1709, rømde han saman med Karl til Tyrkia.

Han var kjend for å verne kunsten. Den russisk-ortodokse kyrkja har bannlyst namnet hans sidan byrjinga av 1700-talet og nektar framleis å trekke dette tilbake. Alle som gjekk imot dei russiske styresmaktene på 1700-talet i Ukraina vart seinare kalla «mazepintsy» («masepistar»). Framandgjeringa av Masepa frå ukrainsk historie heldt fram i sovjettida og framleis i dag. Til dømes nekta byrådet i Poltava å reise ein statue av Masepa til minne om nederlaget i slaget ved Poltava.

Masepa er omtalt i mange litterære verk frå romantikken, som Lord Byron og Aleksander Pusjkin, og av Franz Liszt i hans *Mazeppa*.

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Ivan Mazepa|Ivan Mazepa]]» frå ,  den 14. november 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Lars Bremnes (1916-)

**Lars Bremnes** () var ein norsk fiskar, landhandlar, lokalpolitikar og organisasjonsmann frå Bremnes på Byrknesøy i Gulen kommune. Han er gift med Inga.

Inga og Lars Bremnes styrte landhandelen på Bremnes, Bremnes Handel ei stund etter at dei tidlegare eigarane hadde flytt bort. Sidan Lars var mykje borte på fiske, fall mykje av arbeidet på Inga og borna. Men ettersom borna vart vaksne og flytte vekk, gav Lars og Inga Bremnes opp å driva landhandelen, og han vart lagt ned i 1964.

Lars Bremnes var medlem i styret i Sogn og Fjordane Fiskarlag i 18 år, mykje av tida også nestformann. Bremnes var også medlem av styret i Sogn og Fjordane Fiskesalslag frå 1959 til 1981. Dessutan var han medlem av representantskapen i fiskesalslaget i mange år, også som ordførar. I tillegg har Lars Bremnes vore kommunestyrerepresentant og formannskapsmedlem i åtte år.

## Kjelder
* Sogn og Fjordane Fylkesleksikon om Lars Bremnes.
* Berit Austgulen om Bremnes Handel på scandion.no
Døypefonten i Gulen kyrkje

**Døypefonten i Gulen kyrkje** står i Gulen kyrkje i Eivindvik i Gulen kommune. Han kan vere frå omkring år 1000 og er i stein. Ein er ikkje helt sikker på opphavet og historia til døypefonten, men det er knytt fleire munnlege overleveringar til han.

 
 

## Skildring
Døypefonten er forma som ein stor firkanta terning på omtrent 60&nbsp;cm med eit hòl øvst i midten til dåpsvatnet. Det ser ut til at døypefonten er laga av same steinslag som dei to steinkrossane som står, ein like utanfor kyrkjegardsmuren og ein litt lengre oppe i bakken. Døypefonten stod tidlegare ved sida av steinkrossen ved kyrkjegardsporten. Døypefonten kan vere frå omkring år 1000. Han er no utstyrt med eit dåpsfat frå 1897 i sølv med innskrifta: «Jeg døber dig i navnet Faderens og Sønnens og Den Helligånds.» Dåpsmugga er frå 1963.

## Historie
Døypefonten si historie byggjer på segner og forteljingar:

Segna fortel at då kong Olav skulle døype folket på Gulatinget vart fatet spent ut av hendene på prestane av folket. Dette ville ikkje kongen ha noko av, så han fekk laga eit dåpskar av stein. Det er uklårt om kongen var Olav Trygvason eller Olav Haraldsson.

Absalon Taranger noterte i 1893 ned ei forteljing om døypefønten, truleg etter Bertel Geitnæs. Denne fortel at ein prest, kanskje «Dressing», skal ha flytta døypefonten ned til Borggarden, men Niels Griis Alstrup Dahl flytta han oppatt til krossen og skal ha sagt at det var der han høyrde heime og at han måtte bevarast som eit gammalt minne.

Det blir fortalt at då døypefonten stod nede ved sjøen, så skal prestane ha brukt han til å vaske fisk i.

Fritjof Birkelid skriv i si bok *Norske steinkors i tidlig middelalder* at døypefonten skal vere funnen i trappa til eldhuset på prestegarden.

Anna Elisabeth Westerlund skal i 1983 i eit syn ha sett at døypefonten stod inne i den første kyrkja som vart reist i Eivindvik. Det skal ha vore ei lita enkel kyrkje med jordgolv.

Ifølgje Elling Bjordø og Karl Gåta skal døypefonten ha vorte sett inn i den noverande kyrkja i 1905.
Det skal ha vore ein vikarprest med namn Gundersen som fekk døypefonten sett inn i kyrkja.

## Referansar

## Litteratur
* Aaraas, Margrethe Henden, Dupedal, Torkjell. Vengen, Sigurd og Førsund, Finn Borgen; *På kyrkjeferd i Sogn og Fjordane*, bind 2 Sogn, Førde 2000 ISBN 82-91722-14-5
* Midthun, Magnor, «Døypefonten i Gulen Kyrkje» i *Glimt frå Gulen* 1994 side 65-66
* *Nordsjøløypa*, Informasjonsark fra Turistinformasjonen i Gulen kommune

## Bakgrunnsstoff
* Vestafjells.no: Midtun, Magnor; «Festskrift i anledning Gulen kyrkje 125 -års jubileum i 1988» 
* Nrks Fylkesleksikon: «Gulen kyrkje» 
* Gulen kirke, Kunsthistorie.com
*
Häggvik i Sollentuna

**Häggvik** er ein del av Sollentuna kommun nord for Stockholm i Sverige. Häggvik ligg vest i kommunen og er avgrensa av friluftsområdet Järvafältet og E4. I Häggvik er det eit stort handelsområde, Stinsen og ein stormarknad. Den første skolen i Sollentuna er her, Klasroskolan, og er i dag skolemuseum. Ein av dei største skolane i kommunen er Häggviksskolan. Häggviksleden passerer rett gjennom Häggvik.

## Lokaltogsstasjonen
**Häggvik** er ein stasjon på Stockholms lokaltogsnett, greina mot Märsta, 15,3 km frå Stockholm C. Den blei opna som lokaltogshaldeplass på daverande Norra stambanan (som nå inngår i Ostkustbanan) i 1932. Grunn til haldeplassen blei donert til SJ av eigaren J.A.O. Häggberg, som au gav namnet Häggvik.

Det er au ein busshaldeplass her der rutene *520 Sollentuna station &ndash; Holmboda* og *598 Centralen &ndash; [[Upplands Väsby]]* (nattbuss) stopper. Dei er i rutenettet til Storstockholms Lokaltrafik

## Kjelder
Sollentuna

**Sollentuna** er ein svensk tettstad og ein del av tettstaden Stockholm. Det ligg i landskapet Uppland i Stockholms län. Det er administrasjonssenteret for Sollentuna kommun.

## Historie
Dei første spora etter menneske i Sollentuna er funn av steinøks som blir datert til 3000-talet f.Kr og ein gong på 500-talet f.Kr. kom dei første permanente busetjingane.

På slutten av 1800-talet var Sollentuna ein jordbruksbygd der størstedelen av folkesetnaden på rundt 1 150 menneske var engsjert i jord- og skogbruk. Markene til bygda og gardar var i stor grad ått av familien Rudbeck. Samfunnet vart endra då samferdselen og kommunikasjonane vart betre, mellom anna då den nordlege jarnbana («norra stambanan») blei bygd gjennom Sollentuna. Den første jernbanestasjonen vart ferdigstilt i Rotebro i 1866. Ein mindre haldeplass for toga vart òg bygd i Tureberg og vidareutviklet til stasjon i 1900. Sjølv arbeidet vart endra då fleire fabrikkar vart etablert i Sollentuna, mellom anna ein fabrikk for produksjon av sprengstoff og ein annan, Jästbolaget, som framstilte gjær.

I løpet av byrjinga av 1900-talet vart dei gamle herregardane sine jordbruksområde stykka opp og selt som einebustadtomter. Mellom 1906 og 1910 vart det bygd 114 einebustader i området Norrviken, som førte til at denne delen av kommunen fekk sin eigen jernbanestasjon. Same utvikling skjedde i Rotebro og Tureberg.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sollentuna|Sollentuna]]» frå ,  den 4. august 2012.*
Åkerdylle

**Åkerdylle** er ei fleirårig urt i korgplantefamilien. Arten har kosmopolitisk utbreiing.
Planta har lange krypande jordstenglar. Buktfinna snaue blad med runde øyre. Korgskaft og korgdekke har gule kjertelhår. 4-5 cm brei korg med mørkgule kroner. Frukta er til slutt brun, 3-3,5 mm lang. Åkerdylle blomstrar kring juli månad på havstrender og avfallsplassar, og i åkrar, der planta er eit ugras. 

## Kjelder
*Dansk wikipedia.
*Svensk wikipedia.
*Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.
Stavingane i mandarin

**Stavingane i mandarin** omfatta dei ulike stavingane som er moglege i det kinesiske språket mandarin.
Dersom ein ser bort ifrå tonema, har mandarin 386 ulike stavingar, som er presenterte i tabellen under. Dei er oppgjevne i den fonologiske transkripsjonen til San Duanmu (2009), i fonetisk transkripsjon og i pinyin-transkripsjon.

## Bibliografi
* San Duanmu 2009. *Syllable Structure. The Limits of Variation* Oxford: Oxford University Press.
Organisasjonen Landsbyen

**Organisasjonen Landsbyen** (skipa 2001) er ein ideell organisasjon som arbeider med å byggje ein landsby i mellomalderstil nær Damtjønna på Gåre i Holtålen kommune. Det starta med at folk tilknytte laivmiljøet i Trøndelag ville lage ein stemningsfull laivstad, men Landsbyen vert i dag brukt til andre kulturformål også. Bygginga går føre seg på dugnad, og eit vald styre står for den daglege drifta. Arbeidet for å byggje opp staden har fått støtte frå Sør-Trøndelag fylke, Sparebank 1 og *Sigval Bergesen d.y. og Hustru Nanki`s Almennyttige Stiftelse*. Landsbyen har organisasjonsnummer 985600678.

## Bakgrunnsstoff
Nettsida til Organisasjonen Landsbyen
Altranstädt-traktaten

**Altranstädt-traktaten** kan vise til
*Altranstädt-traktaten i 1706, ein fredsavtale mellom Sachsen, Polen-Litauen og Sverige, som medførte at August den sterke måtte abdisere. 
*Altranstädt-traktaten i 1707, ein svensk-habsburgsk konvensjon om schlesiske protestantar.
Altranstädt-traktaten i 1706

**Altranstädt-traktaten** var ein avtale mellom Karl XII av Sverige og August den sterke den 13. oktober 1706, under den store nordiske krigen. August måtte seie i frå seg kravet på den polske trona og gje opp alliansen med Russland.

## Bakgrunn

På vegner av Karl XII, som hadde okkupert det meste av Det polsk-litauiske samveldet under den store nordiske krigen, vart Stanisław Leszczyński krona til konge av Polen den 4. oktober 1705. Ei gruppe i samveldet, organisert i Sandomierz-føderasjonen, vart verande lojale til den saksiske kurfyrsten August den sterke, som hadde vore polsk konge sidan 1697 og alliert mot Karl XII i lag med den russiske tsaren Peter den store.

Dei allierte prøvde å få tilbake kontrollen i Polen-Litauen, men dette vart stogga av Karl XII i slaget ved Grodno og av Carl Gustav Rehnskiöld i slaget ved Fraustadt, begge i løpet av dei første månadane av 1706. Etter Fraustadt var i røynda det saksiske kurfyrstedømet utan forsvar og då Karl XII slo saman styrken sin med styrken til Rehskiöld og flytta gjennom Schlesien for å okkupere det, møtte han ingen motstand.

## Vilkår

August den sterke gjorde fred med Det svenske imperiet. Han sa frå seg kravet om den polske krona, aksepterte Stanisław Leszczyński som polsk konge og måtte gratulere han.

Alliansen hans med Russland, som var formalisert i Preobrazjenskoje-traktaten og Narva-traktaten, vart erklært ugyldig. Alle russarar under August sin kommando måtte sendast til svenskane som fangar. Johann Patkul vart erklært som kriminell og vart teken til fange av svenskane.

Avtalen vart inngått i løyndom.

## Konsekvensar

Johann Patkul vart avretta.

Då avtalen vart kjend for Peter den store vart han skuffa. Diplomatane hans, som var klar over at det kunne oppstå ein separat fredsavtale mellom Sachsen og Sverige og som prøvde å forhandle fram ein separat fredsavtale for Russland sidan 1703, klarte ikkje å kome mellom. I tillegg hadde ikkje berre Peter rekna August som ein alliert, men som ein nær ven. Då August vart avsett tilbaud Peter den polske krona, som han ikkje hadde erobra enno, til den ungarske opprørsprinsen Frans II Rákóczi, til den britiske generalen John Churchill, til polakken Jakub Sobieski, til den habsburgske kommandanten Eugene av Savoy og til fleire andre.

I Det polsk-litauiske samveldet, hadde avtalen styrkt stillinga til Stanisław Leszczyński. Han vann etter kvart lojaliteten til lågadelen i landet.

August den sterke vart gjeninnsett som polsk konge og fornya alliansen med Russland etter Thorn-traktaten i 1709, etter at Peter den store hadde sigra over Karl XII i slaget ved Poltava.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Treaty of Altranstädt (1706)|Treaty of Altranstädt (1706)]]» frå ,  den 14. november 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
**
**
Altranstädt-traktaten i 1707

**Altranstädt-traktaten** eller** Altranstädt-kovnensjonen** vart signert mellom Karl XII av Sverige og Josef I av Det tysk-romerske riket den 31. august 1707. Han slo fast rettane til protestantane i Schlesien.

## Historisk samanheng
Sjølv om reformasjonen hadde påverka Schlesien i stor grad, hadde dei habsburgske keisarane gjort ein motreformasjon i provinsen på 1700-talet. Særleg i Øvre Schlesien var dette ein suksess: tidleg på 1700-talet var nesten halvparten av innbyggjarane i Schlesien katolikkar, og kring 1000 kyrkjer hadde vorte omgjort frå protestantiske til katolske kyrkjer.k Freden i Westfalen (1648) verna berre protestantane i hertugdøma Brieg, Liegnitz, Münsterberg, Öls, Wohlau og i byen Breslau. I hertugdøma Jauer, Glogau og Schweidnitz, fekk protestantane lov til å halde tre «fredskyrkjer» (*Friedenskirchen*) utanfor bymurane. Etter 1675, vart berre Breslau og hertugdømet Oels spart for motreformasjonen, og «fredskyrkjene» vart oppheva, trass i protestar frå Sverige og protestantiske statar i Det tysk-romerske riket.

Under den store nordiske krigen hadde Karl XII av Sverige marsjert armeen sinn gjennom Schlesien og okkupert Kurfyrstedømet Sachsen, der han tvinga fienden, kurfyrsten August den sterke, inn i Altranstädt-traktaten i 1706.

## Vilkår

Under opphaldet i Altranstädt i Sachsen, nær Leipzig, forhandla Karl XII fram ein avtale til med den habsburgske keisaren. Josef I gjekk med på å gje attende fleire kyrkjer til dei protestantiske samfunna og tillet å reise seks «nådekyrkjer». «Nådekyrkjene» vart reist i Freystadt, Hirschberg, Landeshut, Militsch, Sagan og Teschen, 125 kyrkjer vart gjevne attende. Josef I stoppa òg vidare motreformasjonar. Tre protestantiske kyrkjeråd vart tillatne, og lutheranismen vart teke opp att i Schlesien.

Avtalen vart forhandla i Altranstädt frå april 1707. Josef I signerte konvensjonen for å hindre Karl XII frå å gå inn i den spanske arvefølgjekrigen på fransk side, og heldt ei streng romersk-katolsk linje i dei andre arveområda sine. Då Schlesien vart ein prøyssisk provins i 1742, verna den protestantiske prøyssiske kongen dei romersk-katolske sine rettar og eigedomar med freden i Breslau.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Treaty of Altranstädt (1707)|Treaty of Altranstädt (1707)]]» frå ,  den 14. november 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene: *
**
**
**
**
**
**
Nyhammar

**Nyhammar** kan visa til:

* Nyhammar – ein annan skrivemåte av Nyhammaren, ei bygd i Gulen kommune i Sogn og Fjordane
* Nyhammar i Sverige – ein tettstad i Ludvika kommun i Sverige
Søsling

**Søsling**, av tysk *Sechsling*, var ein sølvmynt med verdi seks penningar eller ein halv skilling.  Det vart prega søslingar i Noreg under kong Hans omkring 1500, som ein del av den lybske myntrekninga med mark som hovudmynt. Det gjekk 24 søslingar på ein mark.  

I Danmark vart det utmynta søslingar frå 1427 til midten av 1600-talet, på slutten i kopar.

## Kjelde
*Søsling i ''Norsk historisk leksikon''
Syndese

**Syndese** er ei nemning i språkvitskapen for å binda saman ord, setningsledd eller setningar ved hjelp av konjunksjon, t.d. *og*. Ordet kjem av gresk *syn-* og *deein*, som tyder *saman-* og *binda*. Norsk uttale er *synde`se*. Syndese kan bli brukt som eit litterært verkemiddel. Det motsette av syndese er *[[asyndese]]*.

## Døme på syndese som litterært verkemiddel
Syndese er brukt som eit litterært verkemiddel i skapingssoga i *[[Bibelen]]*. I *[[Første Mosebok]]*, kap. 1, vers 2, heiter det:
:*Då sa Gud: «Det verte ljos!» Så vart*
:*det ljos. Og Gud såg at ljoset var*
:*godt, og han skilde ljoset frå mørk-*
:*ret. Gud kalla ljoset dag, og mørk-*
:*ret kalla han natt. Og det vart kveld,*
:*og det vart morgon, fyrste dagen.*

Denne bruken av konjunksjonen *og* seinkar farten i teksten, framhevar kvart ledd og skaper ei høgtidleg stemning. Verknaden blir forsterka ved at dei same formuleringane blir gjentekne ettersom skapingsverket skrid framover. I slutten av kap. 1 heiter det:
:*Og Gud skoda alt det han hadde*
:*gjort, og sjå, det var overlag godt. Og*
:*det vart kveld, og det vart morgon,*
:*sjette dagen.*

I diktet *HErre Gud! dit dyre Navn og Ære* (trykt 1714) nyttar Petter Dass på barokk vis ei overdådig opprekning av konkrete ting som verkemiddel. Opprekninga er ofte kombinert med syndese, t.d. i den fjerde strofen:

:*Ja, før Gud sin Ære skal Forlise,*
:*Før skal Hav og grummen Hval Ham prise,*
:*Samt og Tanteyen, Som løber Leyen,*
:*Steenbid og Seyen og Torsk og Skreyen,*
::*Og Nise.*

Syndesen er med og understrekar kvart ledd i opprekninga.

Også Ivar Aasen synte sans for det konkrete mangfaldet då han i diktet *[[Gamle Norig]]* skildra norsk natur:

:*Der er Vikar og Votn og Øyar,*
:*tusund Fjordar og tusund Fjell,*
:*Snøydor, der sjeldan Snjoen tøyar,*
:*Dalar, der Fossen diger fell.*

Syndesen styrkjer den kjærlege dvelinga ved naturen som opprekninga er uttrykk for.

I romanen *[[Pan]]* av Knut Hamsun, som er kjend for sine vakre innslag av prosalyrikk, er syndese eitt av verkemidla:

:*Fra min hytte kunde jeg se et virvar av øer og holme og skær...*(s. 2)

:*Og jægeren det er mig, og hun vil give mig et vink med øjnene å forstå efter. Og når hun kommer, forstår mit hjærte alt, og det slår ikke længer, det klemter. Og hun er nøgen under linet fra top til tå, og jeg lægger min hånd på hende.* (s. 31).

:*En skål, I mennesker og dyr og fugle, for den ensomme nat i skoge, i skoge! En skål for...grønt løv og gult løv!*(s. 120)

## Kjelder
* *Nynorskordboka*, Det Norske Samlaget, 1986.
* *Bibelen*, Det Norske Bibelselskap, 10. opplaget, 1996.
* Knut Hamsun, 1894, ''Pan'', 100-årsutgåve ved Den Norske Bokklubben, 1994, i Nasjonalbiblioteket.
* *Den store lyrikkboken*, ved Ivar Havnevik, 1998.
Magne Wergeland

**Magne Wergeland** () var ein norsk lærar og forfattar frå Brekke i Gulen kommune i Sogn og Fjordane. Han busette seg på Austlandet.

Wergeland tok lærareksamen i 1925, før han reiste til Sambandsstatane og oppheldt seg der frå 1926 - 1933. Han arbeidde deretter som lærar fleire stader før han i 1958 vart lærar i Kongsberg.

Bøkene Magne Wergeland skreiv, var på nynorsk. Han skreiv både reiseskildringar, barnebøker, diktsamlingar og romanar.
Magne Wergeland døydde i 1973.

## Bibliografi
### Bøker
* 

* 

* 

* 

* 

* 
 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 

## Kjelder
* Om Magne Wergeland i Fylkesleksikon Sogn og Fjordane 
* Tidsskrift. Nummer 26. Utgjeve av Historielaget for Sogn. Dikting og diktarar frå Sogn. Ved Andreas Bjørkum og Jarle Bondevik Kaupanger : Historielaget, 1978
* Gravminner i Norge

## Bakgrunnsstoff
* Om Magne Wergeland i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
;Verk i tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
Karl XII-invasjonen av Russland

**Karl XII-invasjonen av Russland** var eit svenske felttog i Russland under den store nordiske krigen. Invasjonen starta då Karl kryssa Wisła den 1. januar 1708 og enda brått med det svenske nederlaget i slaget ved Poltava den 8. juli 1709. Karl vart derimot verande ein militær trugsel mot Russland i fleire år medan han var i eksil i Det osmanske riket.

I åra før invasjonen av Russland hadde Karl teke store sigrar mot danske og polske styrkar og sett vasallkongen Stanislas Leszczyński på trona i Polen. Med sigrane der vendte Karl mot Russland. Han gjekk inn i Russland over den islagte Wisła med 40&nbsp;000 mann, om lag halvparten av desse kavaleristar. Denne taktikken var karakteristisk for militærstilen hans, som var basert på å flytte armear i stor fart over uventa terreng. På grunn av den raske starten på felttoget, hamna Karl nesten i slag med Peter berre ein månad i felttoget, då han nådde Hrodna, i dagens Kviterussland, berre to timar etter at dei russiske styrkane hadde forlate byen.

Karl var ein dyktig offiser og rekna truleg invasjonen som risikabel. Han hadde gått imot råda frå generalane sine om å invadere Russland om vinteren etter det første slaget ved Narva i 1700. Han valde å halde fram invasjonen no fordi han venta svenske forsterkingar og ein allianse med kosakkane under Ivan Masepa. Den nye svenske armeen vart derimot angripe i bakhald av russiske styrkar under Aleksandr Danilovitsj Mensjikov. Mensjikov hadde òg øydelagd hovudstaden til Masepa og jaga han til Karl med berre 1300 mann.

Peter og generalane hans nytta òg brente jords taktikk då dei trekte seg attende, og dette gjorde den svenske invasjonen vanskelegare. Russarane spreidde kveg, gøymde korn i landsbyane dei passerte og brende uinnhausta kornåkrar, slik at den svenske armeen ikkje hadde noko forsyningar under den russiske vinteren. Mot slutten av vinteren 1708-1709, hadde «den store frosten i 1709» gått hardt inn på den svenske armeen og han bestod no berre av 24&nbsp;000 mann. I mai 1709 tok svenskane igjen russarane og dei to armeane møttest i slaget ved Poltava. Svenskane vart slått og det meste av armeen til Karl, om lag 19&nbsp;000 mann, vart tvungen til å overgje seg.

Karl flykta til Det osmanske riket is ør, som var tradisjonelle fiendar av Russland. Her klarte Karl etter kvart å overtale sultan Ahmed III om å erklære krig mot Russland. I lag med ein tyrkisk arme på 200&nbsp;000 mann, førte Karl tyrkarane inn i den russisk-tyrkiske krigen 1710–1711, men før Karl kom i strid klarte Peter å mute den tyrkiske vesiren til fred, og med dette enda ambisjonane til Karl om å invadere Russland.

Følgjene av den mislukka invasjonen var omfattande. Det svenske imperiet klarte aldri å ta nye området etter slaget ved Poltava. George I av Storbritannia førte Storbritannia og Preussen til krig mot Sverige og Danmark gjekk på ny inn i krigen. Russland vann prestisje i Europa og fekk Ludvig XIV som alliert.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Charles XII invasion of Russia|Charles XII invasion of Russia]]» frå ,  den 14. november 2010.*
Rigsbanktegn

**Riksbanktegn** var koparmynt som vart utmynta på Kongsberg 1813–1815 i verdiane 6 og 12 riksbankskilling. Alle norske riksbanktegn er prega med årstalet 1813. Myntane vart inndregne mot slutten av 1815, men dei var likevel gyldige betalingsmiddel i Danmark i tida som følgde.  
  
I København og Altona i Danmark vart det utmynta riksbanktegn pålydande 2, 3, 4, 6, 12 og 16 riksbankskilling. Der var 12 sk riksbanktegn gyldig betalingsmiddel til 1818, 16-skillingen til 1839 og dei minste valørane heilt til 1843.

Myntane har påskrifta «RIGSBANKTEGN FOR 6 [eller 12] SKILLING» på reversen og monogrammet til kong Fredrik VI på adversen. Sidan myntane har eit forenkla preg og dei er utmynta i kopar, er dei oppfatta som ein slags erstatningsmynt, men dei sirkulerte som vanlege myntar.  

## Kjelder

*Riksbanktegn i ''Historisk leksikon''
*Dansk Mønt: Rigsbanktegn
Kjønnsdiskriminering

**Kjønnsdiskriminering** eller **sexisme** vil seie at det vert gjort skilnad på folk med omsyn til deira rettar og plikter berre på grunnlag av deira kjønn. Vanlege former for kjønnsdiskriminering gjennom tidene er at menn og kvinner har eller har hatt ulik tilgang til liv og helsestell, mat, utdanning, og høve til å ta del styre og økonomi i samfunnet.

I Noreg er det fastsett forbod i Likestillingsloven mot kjønnsdiskriminering.

## Døme

Eit av dei tydelegaste døma på diskriminering i dagens samfunn er når kvinner får mindre betalt enn menn for å utføre det same arbeidet, for arbeid som krev den same utdanninga, eller eit arbeidsområde vert reservert anten for berre kvinner eller berre menn etter gamal vane. I samfunnet vårt er det soleis mange fleire mannlege enn kvinnelege leiarar, utan at dette treng å ha si årsak i at det ikkje er like mange kvinner som menn som ynskjer å vere leiarar, men at gamle kjønnsrollemønstre legg for store byrder på kvinnene i det daglege. Eit anna døme på kjønnsrollermønstre er skilnaden mellom kvinner og menn når det gjeld den lovfastsette militære verneplikta som finst i mellom anna Noreg og Tyskland. Spørsmåla om kjønnsrollemønstre og kjønnsdiskriminering melder seg òg når det gjeld i kva mon lovreglar og domstolsavgjerder gjer skilnad på kvinner og menn, som til dømes i saker om økonomisk oppgjer etter oppløysing av ekteskap og sambuarskap, avgjerder om rett til samvere og samliv med borna etter slike oppløysingar, om menn og kvinner vert dømd etter same krav til skuld i straffesaker, og om same synet på utmålinga av straffen vert lagt til grunn.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
Hjartholm i Gulen

**Hjartholm** er ein stad i Gulen kommune i Vestland. Hjartholm består av Indre og Ytre Hjartholm. Hjartholm ligg på sørsida av Sognefjorden mellom Botnen i aust og Breidvik i vest. 

## Namnet
Namnet blei skrive Hiortholm i 1563, Hjerthollum i 1603, Hiertholm i 1611, Indre og Ytre Hiertholm i 1667 Hjartholm i 1723.
Lokal uttale av namnet er ja'rthålm eller jæ'rthålm. 

Ein rund åsrygg *hol*, *holmr*, stikk ut i Sognefjorden mellom Indre og Ytre Hjartholm. På begge sider av denne åsen var det i gamal tid skog som bestod av furu og bjørk, og i denne skogen var det Hjort. Ein meiner at dette kan vere noko av årsaka til namnet.

## Indre Hjartholm
Indre Hjartholm ligg ved ei vik i Sognefjorden. Fram til 1644 var det berre eit bruk på Indre Hjartholm. 
Frå rundt 1620-50 var det to plassmenn på garden. 

## Ytre Hjartholm
Ytre Hjartholm ligg ved Sognefjorden ved ei vik med god ankerplass. Garden har hatt mykje bjørk og furuskog. Om beiteretten i fjelldalen Iserklov var det strid mellom bøndene på Ytre Hjartholm og bøndene i Breidvik på 1800-talet, men det kom til forlik slik at oppsittarane på Ytre Hjartholm ikkje skulle mjølke kyrne sine utanfor elva og oppsittarane i Breidvik ikkje skulle mjølke kyrne sine innanfor elva som renn gjennom dalen. 

Inntil 1863 var det berre eit bruk på Ytre Hjartholm. Sidan blei det to bruk. På Ytre Hjartholm var det plassmenn frå 1645. 

## Referansar

## Litteratur
* Engesæter, Ludvig, *Brekke Herred, Gard, Tun og Ætt*, Bind 1&ndash;3 1944

## Bakgrunnsstoff
* Nytt utsleppsløyve til Marine Harvest lokalitet Hjartholm
Østersdyrking i Gulen

I Gulen kommune har det vore dyrka østers sidan 1600-talet. Det er framleis ein østersfarm i ein fjordpoll ved Leversund der det framleis vert ala opp østers.

## Historie
Spora etter dei fyrste østersfarmane finn ein i tingbøkene. Det er uvisst korleis og i kor stort omfang østersproduksjonen fekk i kommunen.
 
Kring 1920 starta Isak Knutsson Vatnøy østersproduksjon i ein våg på Vatnøyna.
Østersfarmen målte 100x 60 meter. Det har fleire gonger vore rettssaker på grunn av tjuveri frå farmane.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Nrks Fylkesleksikon: «Østersdyrking i Gulen»
Eide i Gulen

**Eide** er ein stad som ligg ved botnen av Eidsfjorden langs vegen til Halsvik i Gulen kommune i Vestland.

## Namnet
Namnet blir uttalt ei'e, men har vorte skrive Æidi, Ede, Eide i 1563, 1610, 1667 og 1723. Det kjem av Eid, eit i dativform og viser til eidet mellom Eidsfjorden og Fensfjord. 

## Historie
Det blei funne ei tverregga steinøks på Eide i 1912 i Langevatnet. Ei krossforma klubbe av klorittskifer blei funne i 1955 i eit sandtak 10-15 m over havet. 

Matrikkelen frå 1723 viser at garden da hadde fem brukarar, men ingen husmenn. Garden hadde ikkje seter, men 2 årgangskverner, brennved nok og litt furuskog. Den låg ved sjøen litt under 7 mil frå Bergen. 

### Posttrafikk
I 1785 blei det opna ei postrute frå Bergen via Molde til Trondheim. Ruta gjekk over Lindås, i båt over Fensfjorden til Postvågen ved Halsvik, gjennom Gulen til Rutledal og så vidare over Sognefjorden til Lavik. 
Det første postopneriet i Gulen blei opna på Eide i 1787.

Posten gjekk på landjorda til hest, og det måtte derfor byggast rideveger. Dei fyrste vegane i Gulen gjekk frå Postvågen over Eide til Glenja, og frå Haveland til Rutledal. Vegane blei bygde omkring 1790. Eide hadde poststasjon inntil Fylkesbaatane tok på seg å sende post gjennom Gulen.

## Brukarar
I Jordebok for Bergen kongsgård blir det nemnt to brukarar på Eide i 1519.
Etterkvart blei det skilt ut fleire bruk. Den eine delen av bruk fire fekk namnet *Ekrene*, den andre *Solbakken*. Bruk fem fekk namnet *Nesheim* og bruk seks *Londaltun*. I alt var der 38 bruksnummer.
 
Det kan ha vore husmenn på Eide frå rundt 1600, men ein veit det sikkert frå 1645.

## Referansar

## Litteratur
* Kleiva, Ivar; *Gulen i Gammal og ny tid*, Gulen Kommune 1996
Norsk Lovtidend

**Norsk Lovtidend** er ein publikasjon som blir gitt ut av Justisdepartementet. Den inneheld alle lovvedtak, grunnlovsvedtak, provisoriske anordningar, Stortingets skattevedtak og forskrifter. Den kan også innehalde andre forvaltingsavgjerder og overeinskomstar med framande statar.

Viss ikkje tidspunktet er oppgjeve i lova eller forskrifta, eller i eige delegert vedtak, trer ei lov eller ei forskrift i kraft ein måned etter den dag då den har blitt kunngjort i Norsk Lovtidend, jfr. lov om Norsk Lovtidend m.v. §&nbsp;3. Det er i moderne tid svært sjeldan at tidspunktet for ikraftsetjing ikkje er tydeleg oppgjeve. 

## Bakgrunnsstoff

* Lov om Norsk Lovtidend m.v.
* Norsk Lovtidend avdeling I (lover og sentrale forskrifter mv.)
* Norsk Lovtidend avdeling II (regionale og lokale forskrifter mv.)
Mons Breidvik

**Mons Breidvik** () var ein teiknar, målar og bokkunstnar frå Brekke i Gulen kommune. Han var busett i Norheimsund i Kvam kommune i Hardanger delar av livet. 

## Biografi

Mons Breidvik var odelsgut på heimgarden på Brekke, men sa frå seg garden og ville utdanna seg innan kunst i staden. Vinteren 1897-98 gjekk Breivik på Framnes ungdomsskule (folkehøgskule). Der møtte han Anna Heradstveit frå Kvam, som han gifte seg med i 1905 og fekk seks born med. Kunstnarparet budde i Breidvik i Gulen i åra 1905-07, på Heradstveit i Kvam 1907-10 og frå 1910 på kunstnarbustaden *Fosslid* som Breidvik sjølv fekk bygt i nærleiken av Vikøy kyrkje. Anna døydde i barselseng i 1914. Etter dette hadde Mons Breidvik tre ekteskap.

Breidvik fekk utdanning av både Harriet Backer og Erik Werenskiold, og særleg Werenskiold var til stor inspirasjon for han. Han studerte også i Tyskland og Italia.

I 1915 debuterte han på Statens haustutstilling, der han skulle koma til å delta 11 gonger. Etter kvart stifta han også venskap med kunstnarane Olav Rusti, Bernt Tunold og Nikolai Astrup. Han vart kjend for å måla gode portrett og teikningar av badande småborn. 

I åra 1925 - 1936 var han busett i Sambandsstatane. Han deltok på hundreårsfeiringa av utvandringa, og under ei markering i Minnesota der president Calvin Coolidge heldt tale, teikna Breidvik presidenten. Han utsmykte også fleire bygningar i New York, m.a. *Grace Episcopal Church* på Long Island og *Straubenmuller Textile High School*. Utsmykkingsarbeida han gjorde i USA er dei største han utretta.

## Livsverk og ettermæle
 
Av kyrkjeutsmykningane hans i Noreg kan nemnast altertavla i Hersvik kyrkje i Solund i 1920 og Brekke kyrkje i heimbygda Brekke i 1930-åra. Han illustrerte også ei rad bøker og laga teikningar for barneblad.  

Breidvik var ein forkjempar for norsk språk, bunadsskikk og for Vestlandet sin plass i den norske kunstscena. Han ynskte seg eit eige vestnorsk kunstakademi som motvekt til akademiet i Oslo. Sjølv fekk han ikkje sjå denne draumen oppfylt, men Vestlandets Kunstakademi, som no heiter Kunsthøgskolen i Bergen, vart skipa i 1973.

Mons Breidvik døydde i 1950 og er gravlagt på kyrkjegarden ved Vikøy kyrkje. Verka hans er i dag representert i Nasjonalgalleriet, og han er innkjøpt til Metropolitan Museum of Art i New York. Reidar Storaas gav ut ein biografi om han i år 2000, som fekk namnet *Vestlandskunstnaren Mons Breidvik*. Boka kom ut på Selja Forlag.

## Kjelder

* Allkunne om Mons Breidvik.
* Sogn og Fjordane Fylkesleksikon om Mons Breidvik.
* Selja Forlag om Vestlandskunstnaren Mons Breidvik. 
* Sogn og Fjordane Fylkesarkiv: Baldisholteppet i Det kvite huset.
* Scandion.no: Brekke kyrkje.
Norsk Retstidende

***Norsk Retstidende*** er ein norsk publikasjon som blei gjeven ut på papir frå 1836 til 2015. Han blei gitt ut av Den Norske Advokatforening, og inneheld dei aller fleste dommane frå Den norske høgsteretten og ankeutvalet til høgsteretten. Frå 2016 har publikasjonen kome ut elektronisk som pdf-fil og e-bok frå Lovdata.

Publikasjonen har hatt namnet *Norsk Retstidende* sidan 1909, men har hatt føregangarar tilbake til 1836. Han inneheldt dei fleste dommane og orskurdane frå Høgsterett og Høgsteretts ankeutval. Tidlegare inneheldt Norsk Retstidende også juridiske artiklar. Til og med 1969 blei også juridiske kandidater sine eksamenskarakterar publisert i Norsk Retstidende.

Sjølv om Lovdata i dag i stor grad har overteke Retstidende si rolle som kjelde for avgjerder frå Høgsterett, er det framleis vising til års- og sidetal i Retstidende som blir brukt til å identifisere ei avgjerd. Til dømes viser ein til «Rt. 1975 s. 220 (husmordommen)».  Med dette meiner ein at dommen står i Retstidende frå 1975 på side 220.  Namnet i parentes er eit eksempel på eit «kallenamn», som gjer det lettare å hugse dommen, og på denne måten også vise til han. Ein kan vise til dommen berre som «Rt. 1975 s. 220», som er det mest formelle. Ein kan også vise til han med berre kallenamnet «husmordommen», noko som er mindre formelt og mest vanleg å gjere viss det er snakk om svært kjende dommar. Ein kan også bruke beggge delar. «Rt. 1975 s. 220» kan også skrivast som «Rt. 1975-220».

## Sjå også

* Rettens Gang
* Norsk Lovtidend

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Norsk Retstidende|Norsk Retstidende]]» frå ,  den 14. november 2010.*  

## Bakgrunnsstoff
*Norsk Retstidende ved lovdata.no (krev innlogging)
Rettens Gang

**Rettens Gang** er ein publikasjon som har kome ut sidan 1933. Sidan 1950 har Den Norske Advokatforening vore utgjevar. Den inneheld utvalde rettsavgjerder frå norske lagmannsrettar og tingrettar.

Avgjerdene i Rettens Gang er underrettsdommar, og har difor avgrensa vekt som rettskjelde. Likevel blir det ofte vist til slike avgjerder i juridisk litteratur og i rettspraksis, gjerne i samband med rettsspørsmål som ikkje har blitt avgjorde i Høgsterett. Det blir då vist til års- og sidetal i Rettens Gang, og ofte kva for ein domstol avgjerda er frå, til dømes «RG 1978 s. 442 (Eidsivating)».

Alle avgjerder som er tekne inn i Rettens Gang er tilgjengelege på Lovdata.

## Sjå også

* Norsk Retstidende
* Norsk Lovtidend

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Rettens Gang|Rettens Gang]]» frå , den 14. november 2010.*
Den russisk-tyrkiske krigen (1710–1711)

**Krigen mellom [[Det russiske imperiet|Russland]] og [[Det osmanske riket]]** braut ut etter at russarane hadde slått Sverige i slaget ved Poltava. Med hjelp frå austerrikske og franske diplomatar, klarte den skadde Karl XII av Sverige å rømme frå slagmarka til hoffet til den osmanske sultanen Ahmed III, som han overtalte til å erklære krig mot Russland den 20. november 1710. 

Den største hendinga i konflikten var det dårleg førebudde Prut-felttoget i 1711, der russiske troppar kommandert av Peter den store og Boris Sjeremetev prøvde å invadere Moldova med støtte frå den moldoviske herskaren Dimitrije Kantemir, men vart omringa og slått av osmanske styrkar under storvesir Baltacı Mehmet Pasha i eit avgjerande slag ved Stănileşti (starta 18. juli 1711). 

Konflikten enda 21. juli med Prut-traktaten, noko Karl XII vart særs misnøgd med. Avtalen fastsette at osmanarane skulle trekkje seg attende til Azov, Taganrog og fleire russiske festninga skulle øydeleggjast, medan tsaren lovde å ikkje blande seg inn i føretaka til Det polsk-litauiske samveldet.

Tyrkiske historikarar har tradisjonelt hevda at Baltacı Mehmet Pasha gjorde ein strategisk feil då han signerte avtalen med relativt enkle vilkår for russarane, sidan han hadde ein langt større osmansk styrke. Sidan Peter sjølv kommanderte den russiske armeen og hadde ikkje Baltacı Mehmet Pasha akseptert fredsforslaget til Peter og teke han som fange i staden, kunne historia sett annleis ut. Utan Peter ville truleg ikkje Russland ha vorte ei stormakt og framtidig erkefiende for tyrkarane på Balkan, og rundt Svartehavet og Kaukasus. 

Sjølv om nyhendene om sigeren vart først godt motteke i Konstantinopel, vendte dei misnøgde krigshissige gruppene dei generelle meiningane mot Baltacı Mehmet Pasha, som vart skulda for å ha motteke muting frå Peter den store. Baltacı Mehmet Pasha vart så sagt opp frå stillinga si. 

Karl XII og hans politiske allierte, khanen på Krim, Devlet II Giray, gav seg ikkje med å prøve å få sultanen til å erklære krig. Våren etter klarte neste krigstilhengjarane, som skulda russarane for å brote vilkåra i avtalen, å oppnå målet sitt. Ved hjelp av diplomati klarte ein å unngå krig, og ein ny avtale vart signert den 17. april 1712. Eit år etter den nye avtalen, fekk likevel krigstilhengjarane det slik dei ville, då dei skulda russarane for å vere for treige med å trekkje seg ut av Polen. Ahmed III erklærte på ny krig 30. april 1713, men det kom aldri til trefningar og ein ny fredsavtale vart forhandla fram like etter. Til slutt vart sultanen irritert på krigstilhengjarane og gav ordre om å arresterte svenskekongen, medan Devlet II Giray vart sendt i eksil. Karl XII forlet Det osmanske riket og drog til Stralsund i Svensk Pommern som då var kringsett av styrkar frå Sachsen, Preussen og Russland. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pruth River Campaign|Pruth River Campaign]]» frå ,  den 14. november 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Arafa-dagen

**Arafa-dagen** (*yaum arafah*) er ein muslimsk merkedag, den andre dagen av hadj-pilegrimstida og dagen før høgtida id ul-adha. Han fell på den 9. dhu al-hidja, 70 dagar etter slutten av ramadan og id al-fitr. 

Arafa-dagen er rekna som datoen då islam blei fullbyrda. Dette var dagen då sure 5 i Koranen, Al-maidah, blei opplesen på Arafa.

På Arafa-dagen vil hadj-pilgrimar dra frå Mekka til åstoppen Arafa eller Arafat like utanfor byen. På denne toppen skal profeten Muhammed ha halde avskjedspreika si.
Pilgrimane ber ståande om tilgjeving for syndene sine og personleg styrke i framtida. Dei samlar også steinar til den rituelle steininga av Satan.

Også muslimar som ikkje utfører hadj kan tilbringa dagen i bøn, faste og lesing av Koranen. Ein hadith seier at både syndene i året som har gått og det komande året blir tilgjevne om ein fastar på denne dagen.

## Tidspunkt
Datoane for Arafa-dagen i den gregorianske kalenderen har dei siste åra vore:
* 2009: 26. november
* 2010: 15. november
* 2011: 5. november
* 2012: 25. oktober
* 2013: 14. oktober

Dagen startar ved solnedgang kvelden før.

Id ul-adha følgjer etter Arafa-dagen.

## Bakgrunnsstoff
*Sure 5, Al-Maidah, med norsk tekst  (Korandatabasen ved islam.no )

## Kjelder

* The Day of Arafa, lasjan.page.tl
* Øyvind Færevik, YAUM ARAFAH (ARAFAH-DAGEN) , islam.no
*Förträffligheten i 'Arafah-dagen , muslim.se
*Abu Usaid, Tio första dagarna av månaden Dhul-Hijja, islamguiden.com
Skjorlerker

**Skjorlerker** er ei biologisk slekt *Grallina* som samlar to artar:
*Parkskjorlerke, *Grallina cyanoleuca*, lever i Australia
*Straumskjorlerke, *Grallina bruijni*, lever i Indonesia og på Papua Ny-Guinea
Slekta var tidlegare lista som ein biologisk familie Grallinidae i *[[The Clements Checklist of Birds of the World]]* 6. utgåve med eitt takson, *Grallina*.  Frå og med oppdateringa i desember 2009 har Clementslista ikkje akseptert familien Grallinidae og har i staden flytta skjorlerkene inn i monarkfamilien Monarchidae. 

## Kjelder

*
Den store ufreden

**Den store ufreden** (finsk *isoviha*, svensk *stora ofreden*) er eit omgrep som vert nytta i finsk historie om den russiske invasjonen og okkupasjonen av det svensk-kontrollerte Finland frå 1714 og fram til freden i Nystad i 1721, som enda den store nordiske krigen. Stundom vert uttrykket nytta om heile den store nordiske krigen.

Under krigen kjempa finske soldatar i Polen og Russland, men dei vart òg sende ut for å forsvare områda i Baltikum, der dei gradvis måtte bukke under for åtaka til Peter den store. Etter nederlaget i Poltava i 1709, var ikkje den svenske armeen lenger til nok hjelp. Russland erobra Viborg i 1710 og invaderte resten av Finland i 1713, der dei slo den finske armeen i slag i Pälkäne i 1713 og Storkyro (Isokyrö) i februar 1714.

Etter sigeren i Isokyrö vart Mikhail Golitsyn guvernør i Finland. Finnane starta geriljakrig mot russarane. Som hemn måtte dei finske bøndene betale store skattar til russarane (som var vanleg på den tida). Plyndringa var omfattande, særleg i Österbotten og i samfunna nær hovudfartsårene. Kyrkjene vart plyndra og Isokyrö brende ned til grunnen. Russarane nytta brente jords taktikk i eit fleire hundre kilometer breitt belte for å hindre svenske motåtak. Om lag 5&nbsp;000 finnar mista livet og kring 10&nbsp;000 vart tekne som slavar, og berre nokre få tusen av desse kom nokon gong attende. Tusenvis, særleg funksjonærar, flykta òg til det (relativt) trygge Sverige. Dei fattigare bøndene gøymde seg i skogane for å unngå herjinga til okkupasjonsmakta og tvangsutskrivinga.. Nådeløysa var verst mellom 1714 og 1717 då den frykta svenske greven Gustaf Otto Douglas, som hadde gått over til russarane i løpet av krigen, leia okkupasjonen. 

I tillegg til røvinga til russarane vart Finland, i lag med dei baltiske landa, råka av pest. I Helsingfors mista 1185 menneske livet, nesten to tredjedelar av innbyggjarane.

Sjølv den svenske vestsida av Bottenhavet vart herja av russarane. Byen Umeå vart brend ned av russarane den 18. september 1714 og etter å ha vorte bygd opp att, vart han herja igjen i 1719, 1720 og 1721. 

Det tok fleire tiår før den finske folkesetnaden og økonomien kom seg på fote att etter freden i 1721, men då vart Finland igjen plaga under den mindre ufreden, som ikkje råka landet like hardt.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Greater Wrath|Greater Wrath]]» frå ,  den 15. november 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
** *Svenska slagfält*, 2003, (Wahlström & Widstrand, ISBN 91-46-21087-3)


## Sjå òg
* Den store nordiske krigen
* Finsk historie
* Den mindre ufreden
* Den gamle ufreden
Beinkjør

**Beinkjør** er eit rock/punk band som vart starta i Lærdal i Sogn og Fjordane i 2000. 
 
Bandet spelte inn tre plater på CD-R, delvis på hybel og delvis i eit nedlagt pelsslaktarhus i perioden 2000 til 2002.

Sumaren 2002 flytta dei til Bergen for å prøve lukka i det harde punkmiljøet og rekrutterte ny trommeslagar.

Bandet spelte ei rekke konsertar rundtom i landet imellom 2002 til 2006. I 2007  spelte dei på festivalen Støy i Sogndal, i januar og på festivalen Fres i Fresvik.
Plata *Rock For Rus* kom ut i 2008. Blant «Såggning» og «Framtid i Lærdal» inneheldt plata tyske gloser, direkte engelske oversettingar, snodige punklåtar og ein coverlåt av E68, der teksten var skrive av den dåverande politimannen Kristen Olav Grøttebø.

I 2010 gjekk bandet i studio med ny leadgitarist og spelte inn ein slags temaplate om folket og livet i Lærdal og Indre Sogn. 15. november kom albumet *Skot & Skrømt*. 

Etter to oppløysningar, steinras, og flaum spelar dei enno.  

Enn so lenge, i alle fall. 

## Medlemmer
### Noverande medlemmar
* *Knut alias Ronny Overtredelse* - vokal
* Marius Tjugum - Gitar
* Maiken Andreassen - Bass
* Karl Faen - Trommer
* Vemund Osland - Gitar
*+ Skummel bakmann*

### Tidlegare medlemmar
* *Motorhåve* - trommer (førekom òg med *Dei Nye Norske Vampyrane* og med *Pao Kantn Kaffidrikkjarlag* under namnet *Hammerhead*)
* *Inge N.* - bass (forsvann sporlaust)
* *Kåre Kriminell* - bass (henta inn frå *Candy Kings* og *Art Sabotage*, spelar no i *Krakow*)
* *Værste Duden* - bass (frå *Tarmer* og *Quasimojo*)
* *Ragg* - bass (frå *Bitches & Bastards* og *Freak Oi! Accident*. Lærte settet på ein halvtime og steppa inn på ein konsert i Kjærrafossen)
* *Stash Bastard* - bass (frå *Teenage Highway*)
* *Bowitz* - bass (frå *Seidel* og *Di Kjipe*. Var med i omtrent ei veke)
* *Dennis Dealer* - bass (*Frå Tarmer* og *Svettlana & The Punkrock Trio*)
* *Bassisten i Beinkjør* - bass (frå *Fjelg* og *Kaosgenerator*)
* *Rytmegitaristen i Beinkjør* - rytmegitar (frå *Fjelg* og *Kaosgenerator*)
* *Ronny alias Ottar Oppvigler* – Trommer
* *Christopher alias Jahn Deigen* - bass
* *Torbjørn Ringstad* - elektrisk sologitar
* *Frank Forelegg - Bass*

## Diskografi
* *Vi Skal Storme Slottet* EP CD (2000)
* *Radio Beinskjør* Album CD (2001)
* *Faen* Album CD (2002)
* *Rock For Rus* Album CD (2008)
* *Skot & Skrømt* Album CD (2010)

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
* Offisiell heimeside
* Spotify
* Beinkjør på Facebook
* Beinkjør på Instagram
* Nrk Urørt  Profil
* Groove.no
* Tigernet
Dhul-hidja

**Dhu al-hidja** eller **dhul-hidja** er den siste månaden i det muslimske året. Dette er månaden ein utfører hadj. Viktige datoar er arafa-dagen den 9. og id ul-adha den 10.