Ringdans

**Ringdans** er ein kollektiv dans der ei gruppe dansarar dannar ein ring, halvring eller bøygd linje og dansar til musikalsk akkompagnement. Han kan dansast av alle utan at ein treng danna par. Til skilnad frå i linjedans er dansarane gjerne knytte til kvarandre ved å halda kvarandre i hendene eller fingrane, ha armane på skuldrene til kvarandre eller liknande. Dansane kan vera svært enkle ved at ein går rundt i ring, eller ha meir kompliserte trinn. Dei kan vera rolege eller ville, og kan til dømes vera del av ei markering eller ei form for meditasjon. 

Ringdans er ein eldgammal dansetradisjon som finst i mange kulturar og blir utført ved spesielle høve, seremoniar, ritual og sosialt samvær. Ein kan dansa dei til ei rekkje ulike musikksjangrar og rytmar. Moderne ringdansar kan nytta ulike tradisjonelle folkedansar, særleg frå Europa og Det nære Austen, med nyleg utforma koreografiar til gammal og ny musikk. Det finst også eit aukande repertoar av nye ringdansar til klassisk musikk og moderne popsongar.

## Utbreiing

I dag finn ein ringdanstradisjonar i fleire kulturar, som arabisk (Levanten og Irak), israelsk, assyrisk, kurdisk, tyrkisk, armensk, aserbajdsjansk, maltesisk og balkansk. Runddans har også hatt ei historisk viktig rolle i Bretagne, Catalonia og Irland, Sør-Amerika (særleg Peru), Tibet og blant nordamerikanske urfolk (sjå ghost dance). Ringdans kan også brukast i ulike religiøse tradisjonar, som i  den engelske kyrkja og i muslimske dhikr-dansar.

## Historie

### Balkan
Gravsteinar frå mellomalderen i Bosnia og Hercegovina kjende som *stećci* (eintal *stecak*) frå 1100- til 1500-talet kan ha teikningar av figurar som likner kjeder av dansarar. Dei viser vanlegvis menn og kvinner som dansar saman, men av og til berre grupper av eitt kjønn.

### Sentral-Europa
Ein ringdans frå Tyskland kalla *Reigen* er kjend frå 900-talet, og kan ha utvikla seg frå dansar ein dansa ved tidlege kristne høgtider. Dansing rundt ei kyrkje eller eit bål blei ofte fordømt av kyrkjeleiarar, noko som berre understreker kor populært dette var. Ein kjenner også til ringdansar frå Tsjekkia frå 1400-talet. Ein dansa gjerne rundt tre i midten av landsbyane.

### Middelhavsområdet
På 1300-talet skildra Giovanni Boccaccio korleis menn og kvinner dansa ringdans til sin eigen song eller akkompagnert av musikarar. Ei freske i Siena av Ambrogio Lorenzetti, måla i 1338–1340, viser ei gruppe kvinner som dannar ei «bru» i dans akkompagnert av ei kvinner som speler tamburin.

I 1577 skildra Salomon Schweigger ein ringdans ved eit gresk bryllaup han såg i Konstantinopel, hovudstaden i Det osmanske riket. Dansegruppa hadde ein forsongar, og dei andre song, trampa og trødde hardt i bakken.


Bosniangraves_bosniska_gravar_februari_2007_stecak_stecci14.jpg|Stecak frå Radimlja i Hercegovina som viser personar i ei kjede
Fil:Lorenzetti Good Govt Detail.jpg|Italiensk ringdans av kvinner som lager ei «bru»
Fil:Runkelstein 3363.JPG|Ringdans i mellomalderen, frå Sør-Tirol


### Skandinavia

I Danmark finst gamle balladar som nemner ein lukka sirkeldans som kan opna seg opp til ein kjededans. Ein freske i Ørslev kyrkje på Sjælland frå rundt 1400 viser ni personar, menn og kvinner, som dansar på rekkje. Leiaren og nokre av dei andre ber bukettar av blomar. Når kvinner dansa er det mogleg at ein mann var leiar. Mellomaldersongar frå Sverige nemner ofte dansing. Ein kunne danna lange kjeder der leiaren song versa og heldt takten medan dei andre dansarane song med på refrenget.

## Moderne ringdansar

### Aust-Europa

#### Hora

Hora er ein ringdans frå Balkan som også finst i andre land i nærleiken, som  Romania og Moldova. Dansarane held kvarandre i hendene og ringen går, vanlegvis mot klokka, ved at kvar dansar går tre steg ein veg og eitt tilbake. Hora er populær i bryllaupsfestar og til høgtider, og er ein viktig del av underhaldninga på landsbygda. I Bulgaria treng ikkje dansen gå føre seg i ein ring; ein kan også danna ei kjede av dansarar.

#### Kolo
Kolo er ein kollektiv folkedans som er utbreidd i ulike sørslaviske område, som Serbia. Han har namn etter ringen danna av dansarane. Kolo blir dansa av grupper av folk, minst tre og vanlegvis fleire dusin. Dei held armane rundt liva til kvarandre og dannar ein ring. Dansen har nesten ingen rørsler over livet.

### Sør-Europa

#### Sardana

Sardana er ein ringdans frå Catalonia. Vanlegvis har han ein røynd dansar som leiar. Dansarane held kvarandre i hendene under heile dansen, med armane nedovervende i forma *curts* og løfta til skulderhøgd i *llargs*. Dansen stammar frå Empordà-området, men auka i popularitet i heile Catalonia på 1900-talet. Det finst to hovudtypar, den opphavlege *sardana curta* (kort sardana) og den nyare *sardana llarga* (lang sardana).

#### Syrtos og kalamatianos
Syrtos og kalamatianos er greske dansar der dansarane held hender og vender seg mot høgre i ei bogande rekkje. Dansaren heilt til høgre er leiaren. Han kan òg ha soloopptredenar  der han  improviserer dyktige rørsler medan resten av rekkja gjer grunnstega.

Kalamatianos er ein populær gresk folkedans i heile Hellas og på Kypros, og blir ofte dansa ved ulike samkome over heile verda. Som dei fleste greske folkedansar blir han dansa i ein ring som går mot klokka. Dansarane held kvarandre i hendene. Hovuddansaren held vanlegvis i neste dansar med eit lommetørkle, slik at han kan utføra meir innvikla rørsler. Stega i kalamatianós er dei same same som i syrtos, men sistnemnde er seinare og meir avmålt, med ein rytme på .

### Vest-Europa

#### An Dro

An Dro, som tyder 'vendinga', er ein bretonsk ringdans. Dansarane held kvarandre i litlefingeren i ei lang rekkje og svingar armane att og fram medan dei går mot venstre. Armrørslene har fyrst to sirkelforma rørsler som går opp og tilbake, deretter gjer ein ei i motsett retning. Leiaren lengst til venstre i rekkja kan leia henne inn i ein spiral eller bøya henne tilbake mot seg sjølv i mønster på dansegolvet, slik at dansarane kan sjå kvarandre.

#### Færøysk kjededans

Færøysk kjededans er ein nasjonaldans på Færøyane. Dansen stammar frå mellomalderen, men har berre overlevd på Færøyane fordi han blei bannlyst i andre europeiske land på grunn av det heidenske opphavet sitt. Dansen blir tradisjonelt dansa i ring, men når mange dansarar er med let dei vanlegvis rekkja bøya seg i ringen. Vanlegvis held folk kvarandre i hendene og dannar ein ring der dei tek to steg til venstre og eit til høgre utan å kryssa føtene.

#### Noreg
Songdans byggjer på færøysk dans, og har ofte form som ringdans. Juletregang er også ein enkel ringdans som er utbreidd over heile landet.

### Midtausten

#### Govend
Govend er ein av dei best kjende tradisjonelle kurdiske dansane. Han skil seg frå mange andre dansar frå Midtausten ved at han blir dansa av både menn og kvinner.

#### Dabke

Dabke er populær i Libanon, Syria, Palestina, Israel, Jordan og Tyrkia. Den best kjende varianten av dansen er *al-shamaliyya* (). Han blir dansa av ei gruppe menn i ein halvsirkel som held kvarandre i hendene og er leia av ein *lawweeh* (). Leiaren er forventa å vera særskild rask, nøyaktig og flink til å improvisera. Dansarane synkroniserer trinna sine, og når songarane er ferdig å synga bryt lawweehen laus frå halvsirkelen for å dansa åleine. Dansen blir ofte dansa i samband med familiefeiringar.

#### Khigga

Khigga er ein av hovuddansane innan assyrisk folkedans. Fleire dansarar held kvarandre i hendene og dannar ei linje eller ein ring. Dei dansar fleire ulike trinn. Leiaren for rekkja held vanlegvis eit tørkle med perler og bjøller som ringlar når det blir rista. Ein kan også bruka ein dekorert stav.

Dansen blir vanlegvis dansa ved bryllaup og gledelege høve. Khigga blir brukt til å ønska brura og brudgommen velkommen til festhallen. Nemninga *khigga* blir gjerne brukt om alle assyriske ringdansar.

#### Kochari

Kochari er ein armensk og aserbajdjansk folkedans som i dag blir dansa av armenarar, assyrarar, aserbajdsjanarar, kurdarar, pontiarar og tyrkarar. Dansarane dannar ein tett ring der dei held hendene over skuldrene til einannan. Nyare variantar av kochari har eit «tremolo-trinn» der ein rister heile kroppen. I Aserbajdsan har dansen raske og sakte delar, og finst i tre variantar. Pontiarar dansar hand-til-skulder mot høgre.

#### Tamzara
Tamzara er ein armensk, assyrisk, aserbajdsjansk og gresk folkedans frå Anatolia. Det finst mange ulike variantar av dansen, med små skilnadar i musikken og trinna, knytt til dei ulike regionane og gamle landsbyane i Anatolia. Som med mange andre anatolske dansar held dansarane kvarandre i veslefingeren. Dei kan ta tre steg fram, trampa med venstrefoten i bakken og deretter ta tre små steg tilbake. Trinna kan også omfatta hopp og klapping.

### Sør-Asia

#### India

Ringdansar er utbreidde i Himalaya-regionen og sentrale India. Nokre sørasiatiske ringdanstypar er nati frå Himachal Pradesh, jarul frå Uttarakhand, wanvun frå Kashmir, jhumair og domkach frå Jharkhand og fugdi frå Goa. 

#### Pakistan

Folkedansen til kalashfolket frå Chitral distrikt i Pakistan er ein ringdans.

#### Nepal

Dhan nach til limbufolk, syabrudans til sherpa- og yolmofolk, sakela til raifolk og deuda til khasfol er nokre utbreidde ringdansar frå Nepal.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Circle dance|Circle dance]]» frå ,  den 6. november 2021.*  

## Bakgrunnsstoff