open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sand i Nord-Odal

**Sand** er kommunesenter og tettstad i Nord-Odal kommune i Innlandet fylke. Tettstaden har poststadnamn Sagstua, med postnummer 2120. Kommunesenterfunksjoner for Nord-Odal kommune finst òg i Gardvik. Staden har  og ligg mellom innsjøane Råsen og Storsjøen.

## Sjå òg
* Tettstader i Hedmark

## Kjelder
* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Hedmark»

## Bakgrunnsstoff
* Eldre fotografi frå Sand på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
Sand (fleirtyding)

Sand kan vera
*Materialet **[[sand]]**
*Sand som namn
*Ein stad i Noreg:
**Sand i Nord-Odal
**Sand i Ryfylke  
**Fram til 1886 namnet på Bjarkøy kommune  
* Kommunen Sand i Bas-Rhin i Frankrike

*Eit etternamn
**George Sand (1804-1876), fransk forfattar
**Vebjørn Sand (f. 1966), norsk målarkunstnar
Den kaledonske kanalen

**Den kaledonske kanalen** (engelsk: Caledonian Canal) i Skottland bind saman den skotske austkysten ved Inverness med vestkysten ved Corpach nær Fort William.

Kanalen strekkjer seg om lag 100 kilometer (62 miles) frå nordaust mot sørvest. Berre om lag tredjeparten av denne distansen er utgraven, resten består av innsjøane Loch Dochfour, Loch Ness, Loch Oich og Loch Lochy. Desse sjøane er ein del av landskapsformasjonen *[[The Great Glen]]*, ei geologisk forkasting i jordskorpa. Det er 29 sluser (medrekna åtte ved *«[[Neptune’s Staircase]]»*), fire akveduktar og 10 bruer langsetter kanalen.

Kanalen vart planlagt av ingeniøren Thomas Telford, bygd mellom 1803 og 1822, men vart aldri nokon kommersiell suksess. I utgangspunktet var han bygd for grunn for mykje av båttrafikken, og stadvis var òg konstruksjonen for dårleg, så det meste av trafikken nytta sjøfartsleiene som før. Kanalen vart ikkje gjort djupare før 1847 (arbeidet vart leia av Telfords nære medarbeidar, ingeniøren James Walker).  Men på den tida var dei fleste skipa vortne for store for kanalen, og Inverness fekk også jarnvegssamband med låglandet, så kanalen fekk heller ikkje no noka større rolle i transport eller samferdsel. Kanalen vert no for ein stor del nytta av lystfarty. Han vert vedlikehalden og driven av British Waterways, eit statleg føretak.

## Bakgrunnsstoff

*http://www.scottishcanals.co.uk/
Brunost

**Brunost** er ei samlenemning på ostar som har ein brunleg farge og er laga av myse, det vil seie det som er att av mjølka etter at ostestoffet er brukt til kvitost. Dei kan òg kallast geitost (sjølv om det finst *kvit* geitost). Velkjende typar brunost er fløytemysost og gudbrandsdalsost. Brunosten er halvfast og har smaksnyansar som sjokolade og karamell. I Sverige er ostetypen kjend som *mesost*.

## Produksjon
Dei fleste brunostane blir laga av ei blanding av ku- og geitemjølk, medan nokre variantar baserer seg på berre ein av delane. Smaken vert mildare di meir kumjølk som vert brukt. Smaken er oftast kraftigare og skarpare enn vanleg, fersk kvit eller gul ost. 

Ein lager osten ved å setja mjølk og fløyte til myse. Denne blandinga blir kokt forsiktig i fleire timar slik at vatnet fordampar. Varmen gjer mjølkesukkeret til karamell. Brunost er oftast svært søt, men lite proteinrik samanlikna med kvitost.

Dersom ein avbryt kokinga før osten er ferdig får ein prim, ein slags mjuk, smørbar brunost.

## Bruk
Brunost er mest brukt som pålegg, men kan òg brukast med hell i sausar, ofte saman med einebær, der han gjev ein svak karamellsmak.

## Brune ostar
*Fløytemysost: Vert laga av kumjølk. Ingrediensane er myse, mjølk og fløyte.	 
*Geitost: Ingrediensane er geitmyse, geitefløyte og geitemjølk.	 
*Gudbrandsdalsost: Geitemysost frå Gudbrandsdalen ca. 1860. Ingrediensane er myse, geitemjølk, fløyte og mjølk.
*Misværost, ein nordlandsk variant av gudbrandsdalsost

Geitost.JPG|Heimelaga geitost.


## Bakgrunnsstoff
Geitost

**Geitost** er ostar med geitemjølk som hovudingrediens. På norsk blir ordet geitost i utgangspunktet bruka om brun geitost (brunost av geitemjølk — òg kalla «ekte geitost»), men det er òg vanleg å seia «geitost» om brunost generelt. Andre typar geitost er som regel kvite. I område med mykje geitehald kan ein finna eit utal geitostar.

Franske geitostar blir gjerne kalla *chèvre*, som tyder geit. Nokre typar er Brique chèvre,
cabécou, chabichou du Poitou, chabis, chevret, Pélardon, Pouligny Saint-Pierre og valençay.

Cabreiro de castelo branco og rabaçal er portugisiske geitostar.

I Hellas lagar ein halloumi og feta av blanda geite- og sauemjølk.

Den katalanske mató kan ein lage av geite- eller sauemjølk.
Árran

**Árran** er det lulesamiske senteret på Drag i Hamarøy kommune. Det inneheld administrasjonen til Sametinget, språk- og kulturarbeidarar og ein lulesamisk barnehage. Árran arrangerer kurs i lulesamisk. Med utgangspunkt i Árran-miljøet har det vorte publisert lulesamisk læreverk, Sámasta, og snart også ei norsk-lulesamisk ordbok.

Árran har sidan 1999 gjeve ut eit populærvitskapleg tidsskrift, *[[Bårjås]]*. Nokre få av artiklane har vore publiserte på lulesamisk, og artiklar på norsk eller svensk har samandrag på lulesamisk.

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Árran
Kultur i 1990

**Kultur i 1990** er ei oversikt over hendingar, fødde og døde personlegdomar innan kulturlivet i 1990.

## Hendingar
*15. september: Opninga av svensk TV4.

*Årets store musikkskandale var avsløringa av at dei to Milli Vanilli-medlemmen, Robert Pilatus og Fabrice Morven, verken hadde spelt eller sunge ein tone på si eiga grammy-belønte plate.

## Døde
*15. april: Greta Garbo, svensk-amerikansk filmskodespelar
*2. juni: Rex Harrison, britisk skodespelar
*26. september: Alberto Moravia, italiensk forfattar
*23. november: Roald Dahl, britisk forfattar

## Filmutgjevingar
*Home Alone
*An Angel At My Table
*Back to the Future Part III
*Dances with Wolves
*Den hemliga vännen
*Die Hard 2: Die Harder
*Dick Tracy
*Edward Scissorhands
*En ängel vid mitt bord
*Ghost
*Godfather III
*The Hunt for Red October
*Night of the Living Dead
*Pretty Woman
*Total Recall

## Litteraturutgjevingar

### Utlandet

### Noreg
*Carl Fredrik Engelstad: *Fortid og nærhet*, essaysamling
*Knut Faldbakken: *Evig din*, roman
*Tore Hamsun: *Efter år og dag*, sjølvbiografi
*Arvid Hanssen: *Fader armod*, roman

## Musikkutgjevingar
### Singlar
### Utanlandske
*Ainbusk Singers: *Lassie *
*Alannah Myles: *Black Velvet*
*The B-52's: *Love Shack*
*Depeche Mode: *Policy of Truth*
*Gary Moore: *Still got the Blues (For You)*
*George Michael: *Freedom*
*Janet Jackson: *Escapade*
*Jon Bon Jovi: *Blaze of Glory*
*Kylie Minogue: *Better the Devil You Know*
*Londonbeat: *I've Been Thinking About You*
*Madonna: *Vogue*
*Michael Bolton: *How Am I Supposed to Live Without You*
*MC Hammer: *U Can't Touch This*
*Roxette: *It Must Have Been Love*
*Sinead O'Connor: *Nothing Compares 2 U*
*Whitney Houston: *I'm Your Baby Tonight*

## Album
### Norske
*Dronning Mauds Land: *Dronning Mauds Land*

### Utanlandske
*AC/DC: *The Razor's Edge*
*Anthrax: *Persistence Of Time*
*Blind Guardian: *Tales From The Twilight World*
*Charlatans: *Some Friendly*
*Eric Clapton: *Journeyman*
*Creeps: *Blue Tomato*
*Chris Isaak: *Heart Shaped World*
*Depeche Mode: *[[Violator]]*
*Duran Duran: *Liberty*
*Erasure: *Chorus*
*Green Day: *1,039/Smoothed Out Slappy Hour*
*Fugazi: *13 Songs*
*Fugazi: *Repeater*
*Front Line Assembly: *Caustic Grip*
*Whitney Houston: *I'm Your Baby Tonight*
*Billy Idol: *Charmed Life*
*Iggy Pop: *Brick By Brick*
*INXS: *X*
*Iron Maiden: *No Prayer for the Dying*
*Jane's Addiction: *Ritual de lo Habitual*
*Jon Bon Jovi: *Blaze of Glory*
*Judas Priest: *Painkiller*
*KMFDM: *Naïve*
*Led Zeppelin : *Led Zeppelin Box Set*
*Living Colour: *Time's Up*
*Madonna: *The Immaculate Collection*
*Midnight Oil: *[[Blue Sky Mining]]*
*Kylie Minogue: *Rhythm of Love*
*Gary Moore: *Still Got the Blues*
*Morrissey: *Bona Drag*
*Mother Love Bone: *Apple*
*Mother Love Bone: *Stardog Champion*
*Peter Murphy: *Deep*
*No Use for a Name: *Incognito*
*No Use for a Name: *Let 'em Out*
*Sinead O'Connor: *I Do Not Want What I Haven't Got*
*Pet Shop Boys: *Behaviour*
*Pixies: *Bossanova*
*Primus: *Frizzle Fry*
*Prong: *Beg to Differ*
*Public Enemy: *Fear of a Black Planet*
*Rush: *Chronicles*
*The Sisters of Mercy: *Vision Thing*
*Tears for Fears: *Sowing the Seeds of Love*
State Peace and Development Council

**State Peace and Development Council** (SPDC) er ein militærjunta som styrer Myanmar (tidlegare Burma) med hard hand. Juntaen vart oppretta i 1988 under namnet State Law and Order Restoration Council (SLORC) etter at det hadde kome til massive demonstrasjonar mot det dåverande regimet, og representerte den formelle overgangen frå sosialiststat til militærdiktatur for Myanmar. Hæren skifta til det noverande namnet i 1997, utan at leiinga eller praksis endra seg. Juntaen er berykta for å drive mellom anna fengsling utan dom, tortur av politiske fangar, massiv overvaking, slave- og straffarbeid,og etnisk-rensingkampanjar mot dei mange minoritetane i Myanmar.
Gertrud Rask

**Gertrud Rask** () var ei norsk prestekone fødd på Kvæøya i Troms. Ho var kona til Hans Egede, og reiste saman med han som dei første misjonærane til Grønland. Ho døydde på Grønland av ein koppeepidemi i 1735, saman med døtrene sine, mange andre innvandrarar og innfødde inuittar.

Rask har fått gater, skip og Gertrud Rask Kirke i Qaqortoq kalla opp etter seg.

## Kjelder

**Tysk Wikipedia om Gertrud Rask, henta inn 12. juli 2011*

## Bakgrunnsstoff
*Bilde av Gertrud Rask 
*S/S Gertrud Rask er kalla opp etter Gertrud Rask
Den eldre Edda

**Den eldre Edda** eller **den poetiske Edda** er ei samling norrøne kvede med emne frå norrøn gudetru.

## Innhald
*Voluspá (Voluspå), *Volvas spådom*
*Hávamál (Håvamål), *Målet/tala åt den høge*, *høgemål*
*Vafþruðnismál (Vavtrudnesmål)
*Grímnismál (Grimnesmål)
*Skírnismál (Skirnesmål) (*Friarferda [[Frøy]] sende Skirne på*)
*Hárbarzljóð (Hårbardsljod) *Songen om Gråskjegg*
*Hymiskviða (Hymeskvæde) *[[Fisketur til Tor]]*
*Lokasenna (Loketretta)
*Þrymskviða (Trymskvida) *[[Brureferda til Tor]]*
*Alvíssmál (Allvismål)
*Baldrs Draumar (Draumane til Balder, Vegtams-kvida)
*Rígsþula (Rigstula)
*Hyndluljóð (Hyndleljod)
*Svipdagsmál (Svipdagsmål)
*Voluspá hin skamma
*Volundarkviða (Valundskvæde)
*Helgakviða 
**Helgakviða Hjorvarþssonar (Kvedet om Helge Hjordvardsson)
**Helgakviða Hundisbana (Kvedet om Helge Hundingsbane)
*Frá Dauða Sinfjotla (Om Sinfjotles daude)
*Grípisspa (Gripes spådom)
*Reginsmál (Reginsmål)
*Fáfnismál (Fåfnesmål)
*Sigrdrífumál (Sigerdrivemål)
*Brot Af Sigurþarikviðu (Brot av Sigurdskvida)
*Gudrúnarkviða I (Den fyrste Gudrunkvida)
*Sigurþarkviðu hin Skamma (Den stutte Sigurdskvida)
*Helreið Brynhildar (Brynhild på helferd)
*Dráp Niflunga (Nivlungane vert drepne)
*Gudrúnarkviða II, En Forna (Den andre Gudrunkvida)
*Gudrúnarkviða III (Den tredje Gudrunkvida)
*Oddrúnargrátr (Oddrungråten)
*Atlakviða (Atlekvida)
*Atlamál hin grænlenzku
*Guðrúnarhvot (Gudrun eggjar)
*Hamðismál (Hamdesmål)

## Bakgrunnsstoff
* Edda-kvæde (nynorskomsetjinga til Ivar Mortensson-Egnund, utgåva frå 1928)
* Edda-kvæde frå www.heimskringla.no (fleire språk)
* Edda på svensk på Runeberg
* CyberSamurai Encyclopedia of Norse Mythology: Den eldre Edda på norrønt 
* CyberSamurai Encyclopedia of Norse Mythology: Den eldre Edda på engelsk
Traktkantarell

**Traktkantarell** (*Cantharellus tubaeformis*) er ein matsopp i kantarellfamilien.

Traktkantarellen er lett å kjenna igjen på den gule stilken, men kan variera litt i farge frå lys brun til grå på toppen. Han likar seg i barskog med surt jordsmonn, gjerne i lyng. 

Soppen er rekna som ein svært god matsopp som anten kan steikast direkte, forvellast eller tørkast. 
Traktkantarellsesongen er i full gang i Noreg i oktober. Soppen toler frost slik at sesongen varer lengre enn for andre soppar, som kantarellen.  

## Bakgrunnsstoff
Gensløyd

**Gensløyd** eller **genmodifisering** er prosessen med manipulering av gena til ein levande organisme for soleis å endra sider ved organismen. Tidlege metodar vart gjerne omtala som *genspleising*, av di gensløyd ofte inneber å plukka frå kvarandre delar av eit DNA-molekyl og *spleisa* delane saman på ein annan måte.
Zafer Gözet

**Zafer Gözet** () var mellom 2001 og 2010 leiar for Norges Kommunistiske Parti. Han er fødd og voks opp i Tyrkia nær byen Konya, og flytta til Noreg saman med familien sin i 1980.

Etter lang kontakt med NKP gjennom heile åttitalet valde han å melda seg inn ved byrjinga av nittitalet. Frå 2000 var han leiar av Buskerud og Vestfold NKP, og i 2001 blei han vald til leiar av NKP.

Frå 1997 til 2002 var Gözet òg medlem av *Kontaktutvalet mellom [[innvandrarar]] og [[styresmakt]]er*. Han er styremedlem i Buskerud SL (Skolenes landsforbund), leiar av Drammen og omegn SL, og hovudtillitsvald i Drammen kommune.
Nostalgi

**Nostalgi** er eit omgrep av gresk opphav, sett saman av *nostos* (heim) og *algos* (smerte/lengt), som først tydde sjukleg heimlengt. Etter kvart glei tydinga av ordet over i å bli ein lengt til ei tidlegare tid, til dømes barndommen.

Det var den sveitsiske legen Jean-Jacques Harder som opphavleg kom på ordet, i 1678 (eller
Johannes Hofer i 1688) for å visa til «smerten eit sjukt menneske føler fordi han ikkje er i heimlandet sitt, eller frykter å aldri då sjå det igjen». Det nye omgrepet spreidde seg raskt. Nostalgi blei ein medisinsk diagnose, særleg vanleg blant soldatar, og ein av måtane å helbreda dei frå denne sjuka var å senda dei heim.

Etter kvart blei den opphavlege meininga av ordet borte. Immanuel Kant var den første som hevda at nostalgien var ein etter eit *då* heller enn eit *der*. Det er med denne tidsoritenterte tydinga ordet som oftast blir brukt i dag. «Nostalgi» blir brukt om å lengta etter ein særskilt tidsalder eller eller dyrka ting frå denne tida, som musikk, motar, bilar, og så bortetter.

## Sjå òg
* Ostalgi, ausstysk lengt etter kommunisttida
Kultstatus

Ein seier at noko eller nokon har **kultstatus** dersom dei har ein skare av innbitte tilhengjarar. Omgrepet er avleia av religiøse kultar.

Desse tinga – som kan vera alt frå filmar til musikkgrupper eller bilmodellar – er ofte ikkje så populære i resten av samfunnet. Dei gjev tilhengjarane eit fellesskap å høyra til, noko som etter kvart kan bli vel så viktig som sjølve kultstatushaldaren.

## Døme på kultstatusobjekt
* Skodespelaren James Dean
* Åttitalsspelekonsollen Nintendo Entertainment System (NES)
* Fjernsynsserien Star Trek
* Filmen *[[The Rocky Horror Picture Show]]*
* Fotoapparatet Lomo
* Datamaskinen Amiga

## Kjelder
GlaxoSmithKline

**GlaxoSmithKline** (**GSK**) er eit fleirnasjonalt legemiddelfirma med hovudkontor i London i England. Det blei danna i desember 2000 ved ein fusjon mellom **Glaxo Wellcome** og **SmithKline Beecham**.

Firmaet tener hovudsakleg på nokre få viktige produkt, mellom anna Avandia mot diabetes og dei antidepressive midla Seroxat og Wellbutrin.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Orion

**Orion** er eit gresk mannsnamn som er bruka på mange måtar:

* jegeren Orion i gresk mytologi, som har gjeve namn til dei fleste seinare orionane
* stjernebildet Orion
* P-3 Orion, eit amerikanskprodusert overvakingsfly 
* orionarmen, ein spiralarm i Mjølkevegen
* oriontåka eller M42, ei gasståke
Pave Felix III

**Felix III** var pave frå 526 til 530. Fordi ein tidlegare pave som òg heitte Felix seinare blei erklært motpave, blir denne paven ofte òg kalla **Felix IV**.

Han var frå Samnium og var sonen til ein Castorius. Etter at pave Johannnes I var blitt drepen av den austgotiske kong Theoderik den store, etterkom dei som skulle velje den nye paven krava til kongen, og valde kardinal Felix til pave. Valet fann stad nesten 2 månader etter at Johannes I døydde i fangenskap.

Sidan Felix var kongen sin favoritt, førte det til at kongen skaffa kyrkja større fordelar. Han fekk godkjend at rettssaker mot geistlege skulle handterast av paven. Han definerte kyrkja si lære om nåde og fri vilje som svar på eit ønske om ei motsetning til semipelagianismen i Gallia.

Paven fekk to gamle byggverk på Forum Romanum i gåve frå dronning Amalasuntha. Desse var opphavleg Romuluistempelet og *Templum sacrae urbis*. Dette siste bygde Felix om og via det til helgenparet Kosmas og Damian som Kosmas og Damiankyrkja.

Felix prøvde å velje sin eigen etterfølgar: Bonifatius. Reaksjonen til senatet var å forby nokon som helst diskusjon om ein etterfølgar til paven resten av livet hans; heller ikkje å akseptere ein nominasjon til same stilling.

Fleirtalet av dei geistlege reagerte på Felix sitt forsøk på å få nominert Bonifatius med å velja Dioscorus til pave, mot mindretalet som stemde for Felix sin kandidat. Dioscorus fungerte som motpave i tjueto dagar, til han døydde. 
Bonifatius blei den offisielle etterfølgjaren til Felix.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
*Pave Felix i Catholic Encyclopedia (engelsk)
Venuspassasje

**Venuspassasje** er namnet på det astronomiske fenomenet at planeten Venus i bana si ikring sola (som ligg innanfor den bana jorda fylgjer rundt sola), unntaksvis passerer mellom sola og jorda på ein slik måte at Venus er å sjå på si ferd rett framfor solskiva. Sett frå jorda, passere Venus framfor solskiva som ei lita svart skive, og vil trenge fleire timar på å kome forbi den aktuelle delen av solskiva, avhengig av frå kva stad på jorda Venuspassasjen vert observert. Dette er eit godt døme på kor små planetane er i høve til sola. Planetane jorda og Venus er rekna for å tilhøyre den same storleiksklassa.

Venuspassasjar er sjeldne. Sidan 1631 har dette berre skjedd i 1693, 1761, 1769, 1874, 1882, 8. juni 2004 og 6. juni 2012. 

På 1700-talet var Venuspassasjen sentral i den astronomiske diskusjonen, han vart nemleg brukt til å måle avstanden mellom sola og jorda, ved å måle tidspunktet for når passasjen starta og slutta på ulike punkt på jorda.

Ein av ekspedisjonane i 1769 drog til Vardø for å observere passasjen. Dei fekk gode observasjonar, men observasjonane fekk ikkje den vitskaplege innverknaden dei burde ha hatt, i og med at ekspedisjonsdeltakarane måtte reise langt etterpå, måtte vente på audiens hos Kongen, og ikkje fekk publisert resultata sine før dei sentrale utrekningane hadde vorte gjort. I ettertida har denne ekspedisjonen vore meir kjend for at ungararen János Sajnovics var med for å undersøke om samisk og ungarsk var i slekt, noko han fann ut at dei var. Denne oppdaginga markerer starten på den vitskaplege utforskinga av språkhistoria.

## Sjå au
* Passasjar
* Okkultasjonar
* Formørkingar

## Bakgrunnsstoff
* Riksarkivet i Trondheim om Venuspassasjen 
* Kva er ein venuspassasje?  på forskning.no
Kowhai

**Kowhai** er eit lite blomeberande tre i ertefamilien. Det kjem frå New Zealand, der det òg er nasjonalblom. Det er kjenneteikna av gule blomar, og *kōwhai* er også maoriordet for fargen gul.

Kowhaitrea høyrer til planteslekta *[[Sophora]]*. Det finst åtte ulike kowhai-artar, med *Sophora microphylla* som den mest vanlege. Kowhai-tre veks over heile landet, og er ofte å sjå i newzealandske hagar.

## Skildring

Trea kan bli opptil åtte meter høge. Dei har nokså glatt bark og små blad. Dei store, sterkt gulfarga blomane med form som horn kan ein sjå om våren og tidleg på sommaren. Etter bløminga lager planten belgar som inneheld seks eller fleire frø.

Nokre av kowhai-artane misser blada om hausten, noko som er uvanleg på New Zealand, der dei fleste plantane er eviggrøne.

## I kulturen
Maoriar har tradisjonelt brukt dei fleksible greinene til byggjemateriale i hus og til å laga snarer. Blomane blei brukt til å gje gult fargestoff. Treet har også hatt medisinsk bruk, ein nytta avkok av borken både mot innvortes smerte og ytre skader. Kōwhaibøminga, seint om vinteren eller tidleg om våren, var også rekna som eit teikn på at ein skulle planta kumara (søtpotet). 

## Kowhai-artar
**S. chathamica*
**S. fulvida*
**S. godleyi*
**S. longicarinata*
**S. microphylla*
**S. molloyi*
**S. prostrata*
**S. tetraptera*

## Kjelder
Saint Lucia

**Saint Lucia** er ein øystat i dei små Antillane i det karibiske havet som ligg nord for Saint Vincent og Grenadinane og sør for Martinique. Hovudstaden Castries er bygd opp rundt ei fin naturleg hamn.

## Geografi

   
Øya har eit tropisk klima mildna av passatvindane. Regntida varer frå mai til august og årsnedbøren varierer frå 1300 mm til kring 3000 mm. Orkanar og vulkansk aktivitet er vanlege trugsmål frå naturen. 

Det finst fleire fjell her enn på mange andre karibiske øyar. Mount Gimie er den høgaste toppen, 950 moh. Dei to Pitonane er betre kjende landemerke og symbol på øya. Dei ligg like utanfor Soufrière i vest. I Soufrière finst òg ein av dei få vulkanane i verda ein kan køyra inn i.

Naturressursar er regnskog, sandstrender og pimpstein. Nokre særskilde dyreartar er papegøyen saintluciaamazon (*Amazona versicolor*) og saintluciatrupial (*Icterus laudabilis*).

Erosjon som følgje av avskoging er eit av miljøproblema på øya, særleg i nord. All elektrisitet blir laga av fossile drivstoff. Saint Lucia har skrive under på, men ikkje ratifisert Kyotoprotokollen.

## Historie
Arawakar slo seg ned på øya på 200-talet. Dei blei gradvis fortrengde av karibar. Desse kalla øya «Iouanalao» og «Hewanorra», som tyder 'iguanøya'.

Den første europearen som slo seg ned på øya var sjørøvaren Francois le Clerc, som tok henne som base på 1550-talet. Nederlendarane bygde ei festning på Vieux Fort rundt 1600.

Gjennom heile 1600-talet og ved byrjinga slost England og Frankrike om øya, som skifta eigar 14 gonger. Storbritannia sat til slutt igjen som vinnar i 1814. Då slaveriet blei oppheva i 1838 blei 13&nbsp;000 menneske frigjevne.

Saint Lucia var ein provins i den kortliva Vestindiske føderasjonen frå 1958 til 1962. Landet fekk sjølvstyre i 1967 og fullt sjølvstende i 1979. 

## Økonomi

Bananindustrien er særs viktig for Saint Lucia, men endra innførselereglar til EU og auka konkurranse frå Latin-Amerika har gjort det nødvendig for landet å finna andre næringsvegar. Det har lukkast i å lokka til seg utanlandske investeringar, særleg innan bankverksemd og turisme. Saint Lucia har òg den mest varierte produksjonsindustrien i austre Vest-India.

## Innbyggjarar

Ved folketeljinga i 2010 hadde landet ein fastbuande folkesetnad på .
Nesten 40 % av innbyggjarane bur i distriktet Castries, der hovudstaden ligg.

Gjennomsnittsalderen er 24,1 år (2002). Språka på øya er engelsk og fransk kreol. 

Rundt 90 % av lucianarane er katolikkar, 3 % er anglikanarar medan 7 % høyrer til ulike protestantiske retningar.

Saint Lucia har den høgaste delen nobelprisvinnarar i høve til folketalet. Øya har produsert to vinnarar, Arthur Lewis som fekk økonomiprisen i 1979, og Derek Walcott som fekk litteraturprisen i 1992.

## Kjelder
Opera

**Opera** er eit drama der teksten hovudsakleg vert sungen av skodespelarane i staden for å verte tala. Dette skjer oftast til orkesterakkompagnement. Opera kan au inkludere ballettscener og talt dialog, men dette varierer mellom dei forskjellige undersjangrane. Opera er nært beslekta med oratorium, syngespel, operetter og musikalar. Ordet «opera» kjem frå italiensk *opera per musica* som tyder 'musikkverk'.

## Noreg
### Norske operaer
Det er blitt skrive 120 operaer av norske komponistar før år 2000. Blant desse er *[[Fredkulla]]* 1859,  *[[Austanfyre sol og vestanfyre måne]]* (1888–1890), *[[Fiskeren]]* (1900), *[[Den røde pimpernell]]* (1913), *[[Stormfugler]]* (1926)  og *[[Olav Liljekrans]]* (1940). Andre norske operaer er *[[Lajla]]* og *[[Stallo]]*.

## Kjente operakomponistar
*Georges Bizet (til dømes ''Carmen'')
*Georg Friedrich Händel (til dømes ''Rinaldo'')
*Wolfgang Amadeus Mozart (til dømes ''Tryllefløyta'', ''Figaros bryllaup'' og ''Don Giovanni'')
*Giacomo Puccini (til dømes ''Tosca''*, [[Madame Butterfly]] *og ''La bohème'')
*Gioacchino Rossini (til dømes ''Barberaren i Sevilla'' og ''Wilhelm Tell'')
*Pjotr Tsjajkovskij (til dømes ''Eugen Onegin'')
*Giuseppe Verdi (til dømes ''Il Trovatore''*, [[La Traviata]] *og* [[Aïda]]*)
*Richard Wagner (til dømes ''Tannhäuser''* *og ''Der ring des Nibelungen'')

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Samisk språkforsking

**Samisk språkforsking** har ei trehundreårig historie attom seg. Denne forskinga har heilt til dei siste tiåra vorte utført på ulike måtar i ulike land, og presentasjonen av den samiske språkforskinga følgjer her nasjonsgrensene, og er delt opp i ulike artiklar:

* Samisk språkforsking i Finland
* Samisk språkforsking i Noreg
* Samisk språkforsking i Russland
* Samisk språkforsking i Sverige
* Samisk språkforsking i andre land
Kong Leopolds arv

***Kong Leopolds arv*** (engelsk originaltittel ***King Leopold’s ghost: a story of greed, terror, and heroism in Colonial Africa***) er ei bok skriven av Adam Hochschild og først utgjeven i 1998. Boka vart omsett til norsk (bokmål) av Mie Hidle og utgjeven på Pax forlag. Boka tar for seg kolonihistoria til Belgisk Kongo (noverande Den demokratiske republikken Kongo, tidlegare Zaire) og viser den ekstreme råskapen som Kongo vart utsett for. Belgisk Kongo var Kong Leopold av Belgia sin personlege eigedom.

## Bakgrunnsstoff
* Bokmelding på nettutgåva åt VG.
* Bokmelding på nettutgåva åt Dagbladet.
* Utdrag frå den engelske versjonen av boka på Amazon.com.
Altasaka

**Altasaka**, av somme kalla *Altaaksjonen*, *Alta-konflikten* og *Stillaaksjonen*, var ein av dei bitraste konfliktane i Noreg i siste halvdel av 1900-talet.

I første fasen gjaldt saka motstand frå lokale interesser mot NVE sine planar for vasskraftutbygginga i Alta- Kautokeinovassdraget, som omfemnde neddemming av delar av Finnmarksvidda med bygda Masi. Seinare kom planar som skåna bustadområda, medan motstanden tok form av ein landsomfemnande folkeaksjon med 90 lokallag og 20 000 medlemmer. 

## Hendingar

8. oktober 1979 fekk Stortinget konflikten nært inn på seg då ei gruppe samar reiste telt framføre Løvebakken og tok til å sveltestreike. 
12. oktober 1979 konfrontera rundt 200 politifolk dei sveltestreikande samane og kring 250 demonstrantar. Professorane Nils Christie og Thomas Mathiesen var blant dei som vart arresterte.

Konflikten toppa seg 14. januar 1981, då den største samlinga av norske politistyrkar etter krigen vart sett inn for å rydde anleggsområdet i Stilla for aksjonistar. 

Sett frå styresmakta si side, var kjernen i Altasaka vasskraftutbygging og gjennomføring av eit lovleg fatta vedtak i Stortinget. Men mange såg saka på fleire måtar: Samane og mange andre såg saka som eit brotsverk mot urfolket frå storsamfunnet medan miljørørsla såg ei symbolsak. Saka gjaldt også kulturminnevern, og mange tenkte nok at det heile dreia seg om ein prestisjekamp frå det sentrale politiske miljoet som store delar av folket og kanskje mange politikarar med eigentleg var imot. Den siste teorien fekk ny næring i 1989 då Gro Harlem Brundtland innrømte at utbygginga likevel ikkje var naudsynt. Det har vore hevda at trass gjennomføringa av prosjektet, gjorde all publisiteten at miljørørsla vann ein siger i opinionen og at samane vann ein siger for eit positivt syn på rett til samisk sjølvstyre.

## Kunst og minnesmerke

*Elvereddernes skiferbauta* er eit minnesmerke ved Gargia fjellstove som er dekorert med kjetting og klavar frå nullpunktet ved Stilla.

OCA - Office for Contemporary Art Norway opna ei kunstutstilling i Oslo fram til 3. juni 2018 som omfatta kunst, media, fotografi og duodji knytt til Alta-aksjonen. Utstillinga omfatta verk av kunstnarar som Synnøve Persen, Maret Anne Sara, Iver Jåks og Ella Marja Eira.

## Sjå og
* Folkeaksjonen mot utbygging av Alta-Kautokeinovassdraget
* La elva leve!
* Alta
* Fosensaka

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
P1-regjeringa

**P1-regjeringa** er ei «folkeregjering» skipa sommaren 2005 for å utforme dei store linjene i norsk politikk for dei neste 100 åra. Regjeringa vart vald gjennom ei avstemming blant lyttarane i radiokanalen NRK P1. Ho er sett saman av 19 medlemer, eit frå kvart fylke. Målsettinga med samskipinga var formulert av NRK. Eit av punkta var at radio og Internett måtte bli ein møteplass for å samtale om kva vanlege folk er opptekne av.

Den 18. juni 2005 vart regjeringsmanifestet for Noreg dei neste 100 åra ferdig utforma på Sem Gjestegård i Asker. Dette klarte P1-regjeringa å få til på 48 timar. I samband med arbeidet som dei raud-grøne samarbeidspartia gjorde for å komme fram til Soria Moria-erklæringa hausten 2005, inviterte forhandlingsleiarane for samarbeidspartia P1-regjeringa til å komme med rettleiing i effektivt samarbeid den 29. september 2005. Mange av dei etablerte politikarane har stilt seg positiv til skipinga av folkeregjeringa.

## Liste av medlemer
Ingen av medlemene har vore engasjert i partipolitisk arbeid, noko som var eit vilkår for å verte nominert til regjeringa.
* Odd Oskarsen, Hammerfest
* Bjørn Ole Lundberg, Bardufoss
* Lillian Solrun Selvik, Steigen
* Irene Rosenblom, Sparbu
* Atle Vårvik, Trondheim
* Terri Senior, Ålesund
* Bente Øien Hauge, Lærdal
* Morten Holmefjord, Fusa
* Anne Raaum Christensen, Eigersund
* Alf Willy Vestergren, Mandal
* Sigurd Haugsgjerd, Setesdal
* Bergit Svendseid, Drangedal
* Wenche Yamamoto, Drammen
* Per Asbjørn Andvik, Re
* Jon Granrud, Moss
* Espen Stegger Ledaal, Oslo
* Jostein Sandvik, Drøbak
* Hans Christian Medlien, Næroset
* Kjærsti Gangsø, Vågå

## Kjelder
* Regjeringsmanifestet  (pdf)
Palindrom

Eit **palindrom** er ei samling teikn som er lik om ein les henne framleis eller baklengs. Ord, ordrekkjer eller tal kan forma palindrom. 

## Døme
Verdas lengste eitt-ordspalindrom er det finske ordet for «lutsteinhandlar»; *saippuakivikauppias*.

Nokre palindrom på norsk er ord som *tut*, *anna*, *radar*, *tillit* og *[[malayalam]]*, namn som *[[Anna]]*, *[[Otto]]* og *[[Ege]]*, setningar som «Agnes i senga» eller «Anne var i Ravenna»· Ein kan og laga lengre, oppdikta ordsamansetjingar, som «snøhøns» og «melkeklem». Eit av dei lengste norske palindroma er: (BM) *Rolf Are vurderer om Arons ni drag i gardinsnora morer edru Vera Flor*.
Beerenberg

**Beerenberg** (nederlandsk for *Bjørnefjellet*) på Jan Mayen er verdas nordlegaste aktive vulkan og den einaste aktive vulkanen i Noreg. Fjellet er 2277 meter høgt, og sentralkrateret er ein kilometer vidt. Toppen av fjellet vert kalla Haakon VII Topp. Andre høge toppar på Beerenberg Wordietoppen (2210 moh), Hakluyttoppen (2203 moh), Mercantontoppen (2188 moh), Søre Hakluyttoppen (2173 moh) og Gjuvtinden (2113 moh).

Beerenberg er ein stratovulkan på den midt-atlantiske ryggen. Han er 2&nbsp;277 meter høg og har ein diameter på 20 km. Jan Mayen er ei vulkanøy, og ein trudde fram til 1970 at den Beerenberg var utdøydd. Vulkanen hadde sitt siste utbrot i 1985. Ein trur at det tidlegare var utbrot her i 1732 og 1818.

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
* Høgaste fjell i Noreg etter primærfaktor

## Bakgrunnsstoff
* Beerenberg Ekspedisjon 2008 Bilder
* Kart og bilete av Beerenberg 
* Info om Beerenberg
Benzodiazepin

**Benzodiazepin** er ei gruppe kjemisk skylde psykotrope medikament med potente antiepileptiske, angstdempande, muskelavslappande, anestetiske, respirasjonsdempande og søvnfremjande (sedative) verknader. 

Dei medisinske indikasjonane er først og fremst epilepsiåtak, akutt angst og søvnproblem. Kortvarig bruk er tilrådd, då benzodiazepin har rusverknad og er sterkt vanedannande. Benzodiazepin vert mykje brukte som illegale rusmiddel.

## Farmakologiske eigenskapar
Benzodiazepin verkar liksom barbiturat ved binding til GABAA-reseptorar i sentralnervesystemet og bidreg til auka effekt av desse ved samverknad (interaksjon) mellom GABA og GABAA-reseptorar. 

Dei såkalla Z-medikamenta zopiklon og zolpidem er nær i slekt med benzodiazepina og verkar ved binding til GABAA-reseptorane, men har ingen antiepileptisk eller muskelavslappande effekt.

Biverknadane er mellom anna søvnkjensle, nedsett minne og svekka læring. Benzodiazepin kan medverka til hukommelsestap. Ved bruk ut over 1-2 veker er det stor risiko for å utvikla toleranse for dei angstdempande og søvninduserande eigenskapane. Benzodiazepin har respirasjonsdempande effekt, og i kombinasjon med alkohol eller opioidar kan dette vera dødeleg. Dette er mellom anna bakgrunnen for at bruk av benzodiazepin ikkje er tillate ved legemiddelassistert rehabilitering (LAR). Benzodiazepin står ikkje på lista over forbodne lækjemiddel i idretten.

## Historikk
Det første benzodiazepinet, klordiazepoksid (Librium), vart oppdaga i 1954 av austerrikaren Leo Sternbach (1908-2005) medan han arbeidde for lækjemiddelprodusenten Hoffmann-La Roche. I starten gav han opp arbeidet med forbindelsen Ro-5-0690, men han oppdaga stoffet på nytt i 1957 då ein assistent rydda laboratoriet. Trass i åtvaringar frå arbeidsgjevaren heldt Sternbach fram med forskinga som gav til kjenne dei bedøvande eigenskapane til forbindelsen. 

Då diazepam kom på marknaden i 1963, vart det sett på beste alternativet til dei dødelege barbiturata. På grunn av dei relativt få biverknadane, fekk lækjarane eit ganske sikkert lækjemiddel mot angst. Diazepam var det mest selde lækjemiddelet i USA frå 1969 til 1982. Først i 1973 fekk folk gjennom fjernsynsprogrammet *60 minutes* greie på dei alvorlege avhengigheitsproblema som er knytte til benzodiazepinar.

## Døme på benzodiazepin
* Alprazolam (Xanor) 
* Diazepam (Valium, Vival, Stesolid) 
* Flunitrazepam (Flunipam, Rohypnol)
* Klonazepam (Rivotril)
* Midazolam (Dormicum)
* Nitrazepam (Apodorm, Mogadon)
* Oxazepam (Alopam, Sobril)

## Bakgrunnsstoff
Helsedirektoratet om benzodiazepin
Marshalløyane

**Marshalløyane**, offisielt **Republikken Marshalløyane**, er ein øystat i Stillehavet, nord for Nauru og Kiribati, aust for Mikronesiaføderasjonen og sør for Wake Island.

Landet er samansett av 29 atollar og 5 isolerte øyar. Dei viktigaste atollane og øyane dannar to grupper: Ratak-kjeda og Ralik-kjeda, som betyr soloppgang- og solnedgangkjedene. To tredelar av innbyggjarane i landet bur på øyane Majuro, som òg er hovudstaden, og Ebeye. Dei ytre øyane er tynt busett på grunn av få høve til sysselsetjing og økonomisk utvikling.

## Historie
Marshalløyane blei folkesett av mikronesarar på 1000-talet f.Kr. Dei blei først «oppdaga» av europearar i 1526, då den spanske kapteinen Alonso de Salazar såg ei øy ved 14°N (truleg Taongi). Den britiske kapteinen John Marshall, som gav namn til øygruppa, kom hit i 1788 saman med Thomas Gilbert. Spania gjorde krav på øyane som del av Spansk Austindia, og dette kravet blei anerkjend av dei andre europeisk kolonimaktene i 1874. I 1884 selde landet øyane til Tyskland.  I 1906 blei dei ein del av Tysk Ny-Guinea. 

Under første verdskrigen blei fleire øyar okkuperte av Japan. I  desember 1920 fekk Japan eit forvaltingsmanda &mdash; det japanske stillehavsmandatet &mdash; jer av Folkeforbundet etter Versaillestraktaten i 1919. Under andre verdskrigen blei øygruppa brukt som militærbase av Japan frem til USA erobra området våren 1944. Deretter kom øygruppa under amerikansk kontroll. 

I 1947 blei Marshalløyane, saman med Karolinane, utnemnd til *[[Trust Territory of the Pacific Islands]]* av SN, og blei forvalta av USA. Frå 1946 til 1958 utførte USA 67 atomprøvesprengingar på Pacific Proving Grounds, hovudsakleg på Bikiniatollen i Marshalløyane.

Den autonome republikken Marshalløyene blei danna med lokalt sjølvstyre i 1970. Marshalløyane blei ein heilt sjølvstendig republikk i 1986.

## Klima
Marshalløyane har tropisk klima med årlege middeltemperaturar omkring 27&nbsp;°C. Årsnedbøren varierer frå 500 mm i nord til kring 4000 mm i sør. Dei flate øyane er særleg utsette for tropiske syklonar, som både kjem oftare og med auka styrke gjennom 1990-åra. 

## Kjelder

----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Marshall Islands|Marshall Islands]]» frå ,  den 19. oktober 2013.*  

## Bakgrunnsstoff
Salomonøyane

**Salomonøyane** er eit land i det sørlege Stillehavet, aust for Papua Ny-Guinea, og er ein del av det britiske samveldet. Landet er samansett av meir enn 990 øyar.

## Klima
Øyane har eit tropisk havklima med meir eller mindre dei same vêrforholda året rundt. Temperaturen og fukta er høg, og den daglege temperaturvariasjonen er berre om lag 4-5&nbsp;°C. Middeltemperaturen for Honiara er 27&nbsp;°C. Ein har mykje nedbør, 2000-3000 mm i året, og sidan øyane ligg sør for ekvator kjem det mest regn mellom november og april. På enkelte av øyane er der derimot lite variasjon i regnmengda frå månad til månad. Det meste av regnet kjem i korte og intense regnbyger på ettermiddagen, men ein kan ha lengre periodar med regn i dei våtare månadane. Øyane har ein årleg nedbørsnormal på om lag 3000 mm. Landet har ein god del sol, bortsett frå dei våtaste områda som har mykje skyer. Tropiske syklonar oppstår ikkje like ofte her som i Stillehavet nord for ekvator.

## Sjå òg
* Klima i Sør-Stillehavet
Barbiturat

**Barbiturat** er ei gruppe lækjemiddel, som tidlegare vart brukte i behandlinga av søvnproblem, nervøsitet, angst og ved abstinensproblem etter inntak av alkohol. Stoffa var i mange år dei mest brukte sovemidla. Dei har elles vore svært mykje brukte til behandling av lettare nervøse tilstandar.

Barbiturata verkar motsett av stoff i amfetamingrupper. Dei verkar altså hemmande på ei lang rekkje funksjonar i sentralnervesystemet. Dei gjev ofte ei kjensle av velvære, eller ei rusliknande oppleving, avhengig av dose og kva for stoff som er brukt, og det er nettopp difor at det kan oppstå misbruk i samband med bruk av barbiturat.

Fordi stoffa verkar hemmande i sentralnervesystemet, har dei vore bruka som søvnmiddel og roande middel, difor er er bruk av barbiturat frårådd i samband med aktivitetar der klårt medvit og snøgge reaksjonar er påkravde, t.d. ved bilkøyring og bruk av farleg maskineri.

Ved langvarig og massivt misbruk vil stoffa kunna gje abstinenssymptom, ofte med ein påfølgjande psykose. Ein ser ofte krampeåtak med risiko for dødsfall og forgiftingar i samband med inntak av større mengder barbiturat.

Ved dagleg misbruk kan symptoma vera søvnvanskar, hovudverk, trøyttleik, nedsett konsentrasjon, hukommelsesproblem og kjenslemessig ustabilitet.

Barbiturata er etterkvart ikkje å finna på den legale marknaden lenger, då dei hadde ein klårt større tendens til utvikling av tilvenjing og ein større risiko for å gje forgifting enn benzodiazepinar.

Fenemal (*fenobarbital*) er det einaste legale barbituratlækjemiddelet som stadig er i bruk i Noreg. Det vert brukt i behandlinga av epilepsi og alkoholabstinensar.
Trivialnamn

**Trivialnamn** er namn på kjemiske stoff og sambindindingar vi bruker i kvardagen. Dei er som regel enklare å seia, men er ikkje litterære, systematiske eller latinske namn. 

## Døme
Norsk institutt for kulturminneforskning

**Norsk institutt for kulturminneforskning** (**NIKU**) er ein stiftelse skipa i 2003 som eit nasjonalt og internasjonalt senter med kompetanse på kulturminneforsking. Fagkrinsen er sett saman av områda konservering, arkeologi, bygg, arealplanlegging og anna. 

Tenesteområda er 
* å konservere kunst og inventar
* å konservere eldre bygningar og anlegg
* arkeologiske utgravingar
* kulturminne og forvalting
* arealplanlegging og konsekvensutredingar
* næringsutvikling
* formidling til barn og ungdom

NIKU er med i samarbeidsselskapet Miljøalliansen AS. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Nina

:*Sjå òg [[Norsk institutt for naturforskning]]*

**Nina** er eit kvinnenamn kjend frå fleire språk, m.a. norsk, svensk, dansk, engelsk, russisk, romansk, spansk, farsi og fleire urfolkspråk i Amerika. Av tydingar namnet har kan nemnast *jente*, *nåde*, *uvurderleg* og *modig*. På russisk er det eit kjælenamn, anten for Anna/Annina eller Antonina.

Det finst fleire variantar av namnet, som Ninna, Nina og Nine.

Nina har namnedag i Noreg den 4. april.

## Kjende namneberarar

* Nina Grieg (1845&ndash;1935), norsk sopran, gift med Edvard Grieg
* Nina Bang (1866&ndash;1928), dansk politiker og historiker, verdens første kvinnelige minister 1924
* Nina Simone (1933&ndash;2003), amerikansk sanger og pianist
* Nina Wang (f. 1937), kinesisk mangemilliardær
* Nina Karin Monsen (f. 1943), norsk filosof og forfattar
* Nina Hagen (f. 1955), tysk songar og skodespelar
* Nina Witoszek (f. 1959), norsk forskar og forfattar
* Nina Skeime (f. 1962), norsk langrennsutøvar
* Nina Solheim (f. 1979), norsk taekwondoutøvar
* Nina Stiles (f. 1989), norsk fotballspelar

## Kjelder

* «Nina» på Engelsk Wiktionary
Norsk institutt for naturforskning

**Norsk institutt for naturforskning** (**NINA**) er ein stiftelse skipa i 1988 som eit nasjonalt og internasjonalt kompetansesenter innan naturforskning. Tenesteområda er:
* Forsking
* Oppsyn 
* Utreiingsarbeid 
* Konsekvensutgreiingar

NINA har hovudkontor i Trondheim, regionkontor i Tromsø, Lillehammer og Oslo og ein forskingsstasjon for laks på Ims i Sandnes kommune. NINA er med i samarbeidsselskapet Miljøalliansen AS. Dagleg leiar er Norunn S. Myklebust (2008).

## Bakgrunnsstoff
*
Knivskjelodden

**Knivskjelodden** ved Nordkapp er det nordlegaste punktet i Fastlands-Noreg om ein tek med øyar og skjer. Han er òg det nordlegaste punktet i Europa.

Odden ligg på 71°11′08″ nordleg grad, vel 1600 meter lenger nord enn Nordkapplatået. Ein kan nå han ved å gå 8 km frå bilvegen E69. Ein kan sjå odden frå sjølve Nordkapp, og motsett, har godt utsyn til platået frå Knivskjelodden. 

## Sjå òg
* Lindesnes, det sørlegaste punktet i Noreg.
Sølvkre

**Sølvkre** eller **sylvkre** (*Lepisma saccharina*) er eit lite insekt som høyrer til børstehalane. Dei vaksne dyra er mellom 7 og 12&nbsp;mm lange. Insektet er også kjent under den folkelege nemninga «sølvfisk».

Kroppsforma er noko flattrykt, langstrekt og smalar av bakover. Kroppen er dekt av små, blanke skjel, og bakarst har dyret tre lange haletrådar.

Sølvkreet trivst best på varme stadar med høg luftfuktigheit, og ein finn dei gjerne på badet og på kjøkkenet. Dei er lyssky, og kjem fram om natta for å ete. Med typiske raske, buktande/symjande rørsler rømmer dei frå lyset når ein til dømes kjem inn på badet, difor har dei fått namnet «sølvfisk» på folkemunne. Om dagen gøymer dei seg vekk i sprekkar, under golvfliser og golvbelegg, under kjøkkenbenkar, bak fliser og panel osb. Dyra et alle slags stivelses- og sukkerhaldige stoff som brødsmular, mjøl, såperestar, tapetklister osb. Dei et òg proteinhaldige stoff som døde insekt. I tarmen har sølvkreet enzym som gjer at dei òg kan fordøye papir. Dette gjer at dei i nokre tilfelle opptrer som skadegjerarar i museum og arkiv ved at dei til dømes gneg seg inn i bøker og frimerkesamlingar.

I Noreg finn ein sølvkreet så langt nord som til Bodø.

## Sjå òg
*Skjeggkre

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Potetsorten Laila

**Laila** er ein halvtidleg potetsort som er mykje seld i Noreg. Potetene er ovale med rosa skal og ein svak gulfarge inni. Kokte poteter av denne typen har god smak, særleg tidleg på hausten. Poteta er godt eigna i gryterettar og supper, og noko mindre eigna som bakt potet.
Tag der Deutschen Einheit

**Tag der Deutschen Einheit**, 'dagen for tysk sameining', er nasjonaldag i Tyskland og blir feira den 3. oktober, til minne om sameininga av Aust- og Vest-Tyskland på denne datoen i 1990.

Det kunne vore meir naturleg å legga feiringa til dagen Berlinmuren fall i 1989, den 9. november, som òg var datoen den første tyske republikken blei grunnlagd i 1918 og dagen kuppforsøket til Hitler blei avverja i 1923. Dessverre var 9. november òg dagen for Kristallnacht, dei første store nazist-leidde forfølgingane av jødar, i 1938. Derfor blei dagen då den formelle sameininga fann stad vald i staden.

Til forskjell frå til dømes den franske nasjonaldagen blir den tyske sameiningsdagen feira utan militærparadar.

Før sameininga feira Vest-Tyskland ein dag med same namn den 17. juni. Dette var ei noko propagandastyrt markering av eit austtysk opprør i 1953, hovudsakleg mot auka arbeidskvoter, som blei slått ned med sovjetisk hjelp. I Aust-Tyskland var nasjonaldagen den 7. oktober.
Wikibooks

**Wikibooks** er eit wikiprosjekt og eit systerprosjekt til Wikipedia. Med Wikibooks ønskjer ein å skape bøker i fellesskap, skrivne og utgjevne under ein fri lisens – til fri bruk på same måte som Wikipedia. Wikibooks er styrt av Wikimedia Foundation.

## Bakgrunnsstoff
* http://no.wikibooks.org/ - Fellesnorsk Wikibooks-portal
* http://en.wikibooks.org/ - Engelsk Wikibooks-portal
Bali

**Bali** er ei øy og ein provins i Indonesia. Ho er ein del av ei øyrekkje der Java ligg vest og Lombok aust for henne.

Bali har ein folkesetnad på 4,2 millionar menneske der fleirtalet er hinduar. Ho er kjend for ei rekkje særmerkte kunstformer innan musikk, dans, skulptur, biletkunst, lêr- og metallarbeid, mellom anna gamelanmusikk og balinesisk skuggeteater. Øya har mykje turisme og er kjend som ei tropisk paradisøy. Sidan 2002 er ho òg blitt eit bombemål for islamistiske terroristar.

Dei viktigaste byane på Bali er den nordlege hamnebyen Singaraja og hovudstaden Denpasar, som ligg nær kysten i sør. Ubud blir sett på som eit kulturelt midtpunkt på Bali.

## Geografi

Øya er 153 km lang og 112 km brei med ei flatevidde på 5&nbsp;700 km². Ho ligg om lag 8 grader sør for ekvator, 3,2 km aust for Java. 

Bali er vulkansk, men omringa av korallrev. Sørsida har kvite strender medan nordsida som oftast har svart, vulkansk sand. Ein fjellkjede går frå midten av øya til austsida. Den austlegaste toppen er den aktive vulkanen Agung, på 3&nbsp;148 meter, som òg er det høgaste punktet på øya. Den større og nedslitne, men fortsatt aktive vulkanen Batur i same fjellkjeda stod for 30&nbsp;000 år sidan for eitt av dei største utbrota på jorda.

## Innbyggjarar
Ifølgje tal frå 2014 hadde Bali rundt 4,2 millionar innbyggjarar. Hovudspråka er balinesisk og indonesisk med engelsk som eit viktig tilleggsspråk på grunn av turismen. Det er vanleg å kunna fleire språk.

Balinesisk hinduisme er den viktigaste religionen på øya, med 92 % av folket i denne gruppa, medan det finst grupper av mindre religionar, som islam (5,7 %), kristendom (1,4 %) og buddhisme (0.6 %) (2003).

## Historie
Øya blei truleg først busett rundt 2&nbsp;500 f.Kr. Den førhistoriske tida tok slutt rundt 100 f.Kr. då hinduar frå India kom til øya og tok med seg brahmiskrifta, som ein kan finna på keramikkrestar.

Majapahitriket på Aust-Java grunnla ein koloni på Bali i 1343. Då riket fall kort tid før 1500 flykta mange av innbyggjarane til øya.

I 1597 kom den nederlandske oppdagaren Cornelis de Houtman til Bali, og kort tid etter grunnla nederlendarane ein handelsstasjon der. Nederland festa grepet på Bali i løpet av det neste hundreåret, og stod som klar herskar etter ei rekkje kolonikrigar i 1846–1849. Desse krigane hadde likevel vore krevjande nok til at koloniherrane let øya halda på mykje av sjølvstyret og dei religiøse og kulturelle tradisjonane sine.

Bali blei del av den austindonesiske republikken etter å ha blitt erobra av japanske styrkar under den andre verdskrigen, og blei del av øyrepublikken Indonesia i 1948.

I oktober 2002 blei øya råka av ei bilbombe i turistområdet Kuta som drap 202 menneske. Eit nytt åtak på Kuta og Jimbaran i oktober 2005, der 20 menneske blei drepne, stadfesta at Bali var blitt eit ynda mål for terroristar.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Teiknsett

**Teiknsett** er kode som bind ei samling teikn til ei samling av ein annan type teikn, til dømes nummer eller elektriske pulsar. Det finst til dømes ulike teiknsett som gjer at ein kan skriva mange ulike bokstavar på datamaskinar. Kjende teiknsett er morsealfabetet, som omkodar det latinske alfabetet til symbol samansett av korte og lange delar, og Unicode, som er eit sett av par mellom typografiske symbolar, eller glyffar, og tal.
Styggmyr

**Styggmyr** er eit norsk svartmetallband frå Lillehammer som har vore aktivt sidan 1999. Gruppa er sett i hop av Jørgen «Skogskjelv» Mengshoel på gitar og bass, Vegard «Skarpretteren» Evensen på vokal og Ghoul på trommer. Musikalsk hentar bandet inspirasjon frå andre svartmetallgrupper av den gamle skulen som til dømes Carpathian Forest og Darkthrone, med eit tollegt rått og primitivt ljodbilete, tekstmateriale med karakteristisk svartmetalltematikk og medviten underproduksjon på utgjevingane. Nemninga war-metal har vorte nemnd som ein høveleg merkelapp på musikken deira, som har motteke blanda kritikkar.

Gruppa debuterte i 2003 med plata «World Massacre». I 2005 fylgde ho opp med plata *Hellish Blasphemy*.

## Diskografi

### Demoar
* *Stigma Diabolicum* (2000)
* *Summoning The Demons* (2003)
* *Sathanas Supreme* (2007)
### Album
* *World Massacre* (2003)
* *Hellish Blasphemy* (2005)
* *Sathanas Supreme* (2008)
### Split-utgjevingar
* *Ancient Chtonic Union* (2008)

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell heimeside