Tak

**Tak** på ein bygning er fyrst og fremst den eller dei øvste tekkjande konstruksjonane på bygningen. Dessutan vert nemninga *tak* nytta i daglegtale om det som på fagspråket heiter *[[himling]]*, dei vil seie skiljet mellom rommet i bygningen og sjølve takkonstruksjonen, eller undersida av skilja mellom etasjane i bygningen. Til dømes vert nemninga *kjøkentaket* eller *taket i kjøkenet* nytta om himlingen i kjøkenet. Tilsvarande gjeld for andre rom, og for himlingane i dei einskilde etasjane høve til kvarandre, som *taket i kjellaren*, *taket i fyrste etasje* osb.

Det ytre taket kan ha særs ulike utformingar frå bygning til bygning, og med takflatene tekte med materialar av ulike slag for å halde dei tette mot vêr og vind, og dessutan kan hende gje eit særs staseleg inntrykk. 

## Ordet «tak»

Nemninga «tak» vert òg nytta på tilsvarande vis om anna enn taket i eller på bygningar: taket på ein bil, taket på vognene i eit jarnbanetog osb. Ein talar òg om *tak* i naturlege grotter eller holer, eller i utsprengde fjellrom og tunnelar. 

Taket er eit av dei elementa i bygningen som vert nytta som bilete i ymse samanhengar for å gjere greie for noko: «Å stange hovudet i taket» tyder at ein ikkje kjem nokon veg med det ein har sett seg føre; at det er «stor takhøgd» eller «høgt under taket» i til dømes ein organisasjon eller eit politisk parti, tyder at det er rom for ulike meiningar og avvikande oppfatningar i organisasjonen, i motsetnad til i dei organisasjonane «der takhøgda er låg» eller «der det er lågt under taket»; «å setje eit tak på kostnadene» tyder å setje grensa for storleiken på kostnadene; «å bu under same tak» tyder å bu i same hus eller ilag med ein annan. I samband med høge fjell kan det verte tala i poetiske vendingar om *tak*, som til dømes at fjellmassivet Himalaya er «verdas tak», eller Galdhøpiggen er «Noregs tak».

## Materiale

Som taktekking er nytta tilhogd skiferstein, metallplater (til dømes av koparblekk), takpanner av tegl (som kan vere farga og glaserte) eller av betong, takpapp i ymse variantar osb. Frå gamalt av har steinheller vore nytta som taktekking, eller høveleg tjukke, tilskorne trespon, som til dømes på taka på dei norske stavkyrkjene. Bjørkenever (bark frå bjørk) med eit lag grastorv over, såkalla *[[Torvtekking|torvtak]]*, er òg ei taktekkingsmetode med lange tradisjonar, ikkje minst i Noreg. I moderne tid har ein omforma torvtak til ulike typar grønt tak med levande vekstar på.

Mange ulike plantemateriale har vore brukt oppå tak. Mange stader i Sør-Skandinavia og på kontinentet var det vanleg å tekke taka på bondegardane med takrøyr, eit to til tre meter høgt gras som veks i myrar, grunne sjøar og ved havstrender, og som under visse føresetnader er særs godt egna til taktekking om det vert handsama og lagt på plass på rett vis. I tropiske område der det veks palmetre har ein ofte nytta palmegreinene til å tekka tak med.

## Hovudtypar av yttertak på bygningar
I arkitekturen er taket på bygningen ofte nytta som eit viktig arkitektonisk element som skal samsvare estetisk med bygningen elles, og i aktuelle høve gjere sitt til å signalisere eller framheve den funksjonen og statusen som bygningen er meint å markere. På eit prestisjebygg kan taka gjerne ha vorte gjort til ein særs synleg part av bygningen, utforma med stor fantasi innanfor visse meir eller mindre faste grenser og i samsvar med visse formelle eller tradisjonelle reglar, og gjerne med dei kuplar, tårn og ymse dekorativt utstyr som høyrde tida til. Men innanfor eit stort register av variasjonar, kan ein rekne opp eit fåtal hovudformer av tak, nokre med særs lange tradisjonar:

## Bakgrunnsstoff