open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Green Harbour

**Green Harbour ** var frå omkring 1905 ein stasjon for de norske kvalfangstskutene ved Finneset i Grønfjorden på Svalbard. I 1908 blei det fyrste brevhuset på Svalbard opna der. Det blei brukt norske frimerke og norske portosatsar «idet Green Harbour i postal henseende ansees som en norsk station».

Mens posten til og med 1911 berre med ujamne mellomrom blei send mellom Noreg og Spitsbergen, kom det i stand fast postsamband mellom Tromsø og Green Harbour i 1912 med motorkutteren M/S «Pelikanen». Fram til 1918 blei også posten tatt med av ei rekke kvalfangstskip. Frå 1918 skal dampskipet «May» ha bringa post annankvar veke i seglingssesongen.

I 1911 løyvde Stortinget 300&nbsp;000 kroner til oppbygging av Spitsbergen Radio, og allereie 22. november 1911 var telegrafstasjonen i Green Harbour operativ for heilårsdrift. Telegrafstasjonen var den aller fyrste i arktiske område. Den korresponderande stasjonen på fastlandet var Ingøy radio på Ingøya i Finnmark. Spitsbergen radio dekte heile Ishavet, og danna knutepunktet for all kommunikasjon mellom Arktis og resten av verda. Etableringa var ein viktig føresetnad for at Noreg seinare kunne bli tilkjent suverenitet over Svalbard.

Da Svalbardtraktaten kom i kraft 14. august 1925, skifta Postvesenet namn på alle poststadene på Svalbard. Advent Bay blei døypt om til Longyearbyen, Kings Bay blei til Ny-Ålesund, og Green Harbour blei til **Ankershamn**. Den nytilsette sysselmannens kontor blei plassert i Ankershamn.

Forsøk på kolgruvedrift frå 1911 blei raskt oppgitt. Det finst restar av taubanefundamenta.

Den fyrste boringa etter gass på Svalbard blei gjennomført av engelske «Northern Petroleum Syndicate» i Green Harbour 1920. Problemet var at dei bora på feltet til Store Norske Spitsbergen Kulkompani og dei måtte forlate staden.

Stasjonen blei vedtatt nedlagt i 1929, og året etter flytta både sysselmannen og telegrafstasjonen til Longyearbyen som blei det nye administrative senteret for traktatlandet.

Masta til det opphavlege anlegget står fortsett, og er eit freda kulturminne.
Salmonsens konversationsleksikon

**Salmonsens konversationsleksikon** er eit dansk leksikon. Den første utgåva vart utgjeve av Isac Salmonsen som *Salmonsens Store Illustrerede Konversationsleksikon* i 19 band 1893–1911, på Brødrene Salmonsens forlag, som i 1911 vart teke over av J. H. Schultz Forlag. Tittelen *Salmonsens konversationsleksikon* vart teke i bruk på andre utgåve i 26 band 1915–1930, som er Danmarks største leksikon nokosinne. Den tredje utgåva hadde tittelen *Den lille Salmonsen* og vart utgjeve i 12 band 1937–1940. Ei fjerde og siste utgåve i eitt band, *Den nye Salmonsen* kom i 1949. I mellomtida hadde ein i 1941 byrja å gje ut *Salmonsens Leksikon-Tidsskrift* (SLT) med eit hefte kvar månad, som kom i 15 årgangar fram til 1955.

Etter første verdskrigen endra landegrensene seg så dramatisk at då Salmonsen i 1918 gav ut det bandet som inneheldt artikkelen «Europa», var det berre sett av plass til eit kart som kjøparane sidan kunne lime inn sjølve, når det var vedteke kvar dei nye grensene kom til å ligge.

Verkets første utgåve inneheld etter måten mykje stoff om Noreg og norske tilhøve. Verket kom ut på eit tidspunkt då den norske bokmarknaden framleis vart rekna som heimemarknad for danske forlag, og danske forlag framleis var føretrekt av mange norske forfattarar. Av di det dertil mangla eit norskprodusert leksikon, valde forlagets redaksjon å utvikle leksikonet slik at det òg vart eit naturleg leksikon for norske kundar. 

## Sjå òg
* Nordisk familjebok

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Salmonsens konversationsleksikon|Salmonsens konversationsleksikon]]» frå , den 12. juli 2009.* 
 .

## Fotnotar


## Bakgrunnsstoff
* Prosjekt Runebergs digitale utgåve
Ungdomskultur

Ein **ungdomskultur** er ein ungdomsbasert subkultur med sine særeigne stilar, oppførsel og interesser. I følgje forskarar på subkulturar, som Dick Hebdige, syner medlemmar i ein subkultur ofte tilhøyrsla si til kulturen ved særeigne og symbolske *handgripelege* val, til dømes klesstil, frisyre og fottøy. I tillegg kan uhandgripelege element, som felles interesser, dialektar og slang, musikksjangrar og samlingsplassar vere viktige faktorar. Ungdomskulturar gjev deltakarane ein identitet utanfor sosiale institusjonar som familie, arbeid, heim og skule. 

Samfunnsklasse, kjønn og etnisitet kan vere viktige i høve til ungdomskulturar. Ungdomskulturar kan definerast som system, uttrykksmåtar eller livsstilar utvikla av grupper i underordna strukturelle posisjonar i forhold til dominante system - og som gjenspeglar forsøket deira på å løyse strukturelle motseiingar som oppstår frå den større samfunnskonteksten. Studiet av subkulturar består ofte i å studere symbolismen knytt til klede, musikk eller andre synlege faktorar hos medlemmene i ein subkultur, samt måten desse symbola vert tolka på av medlemmer i den dominante kulturen. 

Uttrykket *scene* eller *miljø* kan vise til ein eigen subkultur eller fraksjon. Scenar skil seg frå den større kulturen anten gjennom mote, særeigne musikksjangrar eller politiske perspektiv, og ei sterk stamme-liknande tilhøyrsle innad i gruppa. Uttrykket kan òg nyttast om eigne inndelingar av subkulturen, ofte geografiske inndelingar, som drum and bass-miljøet i Detroit eller Goth-miljøet i London. Subkulturar som systematisk viser fiendtleg haldning mot den dominanten kulturen vert stundom kalla motkulturar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Youth culture|Youth culture]]» frå , den 12. juli 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Nayarit

**Nayarit** er ein av Mexicos 31 delstatar som ligg i det vestlege og sentrale området av landet. Delstaten grensar til Sinaloa i nord-vest, Durango i nord, Zacatecas nord-aust, Jalisco i sør, og Stillehavet i vest. Nayarit har eit areal på 27 857 km².

Hovudstaden og største byen er Tepic.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Pavel Nikolajevitsj Jablotsjkov

**Pavel Nikolajevitsj Jablotsjkov** (ru. **Павел Николаевич Яблочков**) () var ein russisk oppfinnar som er kjend for å ha lage ei elektrisk ljosbogelampe i 1879. 

Jablotsjkov var fødd i Serdobsk og studerte fysikk og ingeniørfag ved ein Nikolayev militære ingeniørhøgskule (Николаевское военно-инженерное училище) i St. Petersburg. I 1869 studerte han vidare ved Den galvaniske technische høgskulen in Kronsjtadt. Etter utdanninga arbeidde han ei tid som offiser og i 1873 vart han utnemnd til telegrafsjef ved Moskva-Kursk-jarnvegen. Det var på denne tida han bygde eit laboratorium for å utføra eksperiment innan elektrofag.

Jablotsjkov eksperimenterte med ulike typar elektriske batteri, men det var utviklinga av ei ljosbogelampe som har fått mest merksemd. Tidlegare ljosbogelamper var ustabile, på det viset at dei kravde ein regulator for å halda ljosbogen konstant. I 1875 reiste han til Paris og i 1876 fekk han eit fransk patent på oppfinninga si. Han nytta ein Gramme-dynamo for å generera elektrisk energi til lampene sine og i samarbeid med Zénobe Gramme monterte han under Exposition universelle de 1878 64 av lampene sine langs Avenue de l'Opera i Paris. 

Han starta produksjon av lampene i St. Petersburg og i 1880 hadde han produsert rundt 500 Jablotsjkov-lamper. Over halvparten av desse var i bruk i hæren og marina. På tsaren sin lystbåt «Livadia» var det installert 48 lamper. I Stockholm vart det installert Jablotschkow-lamper i Blanchs café ved Kungsträdgården. 

## Kjelder
Melissa

**Melissa** er eit kvinnenamn av gresk opphav. Melissa har namnedag den 13. juli.

Det greske ordet Mέλισσα tyder 'honningbie'. I gresk mytologi var Melissa ei nymfe som tok seg av guden Zevs som liten. Ho blei seinare forvandla til ei honningbie. Melissa er også namnet på ei fe i diktet «Orlando Furioso» av Ludovico Ariosto frå 1516. 

Melissa blei teke i bruk som engelsk førenamn på 1700-talet. Bruken tok til å veksa i USA på 1940-talet, og blei særs populært der frå midten av 1960-talet til midten av 1980-talet.

## Namneberarar
* Melissa Etheridge (f. 1961), amerikansk songar
* Melissa Tkautz (f. 1974), australsk artist
* Melissa Wiik (f. 1985), norsk fotballspelar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Melissa|Melissa]]» frå , den 12. juli 2009.* 
* behindthename.com
Mildrid

**Mildrid** og** Mildred** er kvinnenamn av gammalengelsk opphav. Mildrid har norsk namnedag den 13. juli.

Det gammalengelske *Mildþryð* er sett saman av *milde*, 'mild', og *þryð*, 'styrke'. 
Den heilage Mildred var ei abbeddise som levde på 600-talet.
Namnet blei mindre vanleg etter normannarstyret tok til i 1066, men blei teke meir i bruk igjen på 1800-talet.

## Namneberarar
* Mildred Bailey (1907-1951), USA-amerikansk jazzsongar 
* Mildred «Babe» Didrikson (1911-1956), norsk-amerikansk idrettsutøvar, fødd Mildred Ella Didriksen, gift Zakarias

## Annan bruk
* Asteroiden 878 Mildred

## Kjelder
* behindthename.com
Vivipar

**Vivipar** (frå latin *vivus*, 'levande' og *parere*, 'å føde') er ei nemning for forplanting der embryoet blir utvikla inni kroppen til mora, og dermed blir fødde levande. Artar som er vivipare skil seg frå eggleggjande eller ovipare dyr, og frå ovovivipare dyr, der avkommet kjem levande ut, men har utvikla seg i uklekte egg inne i mora.

Dei fleste pattedyr er vivipare (kloakkdyr legg derimot egg). I tillegg føder skorpionar, nokre slekter av firfisle og nokre artar av fløyelsdyr, haiar og slangar levande ungar. 

Ein kan også snakka om vivipare plantar der frøa tek til å spira og få blad og kanskje også røter før dei forlet morplanten. Mange mangrovevekstar er vivipare. Ein finn også eigenskapen i nokre grastypar, som fjellrapp, fjellbunke og geitsvingel. I tillegg til «ekte» vivipari kan plantar også ha vegetativ eller uekte vivipari, der det veks fram yngleknoppar der det vanlegvis kjem blomar.

Fordelen med å vera vivipar er at ein får fram velutvikla organismar som har større sjanse til å klara seg enn mindre utvikla. Ulempa er at mororganismen må bruka mykje av eigne krefter og næring for å utvikla dei.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Vivipari|Vivipari]]» frå , den 12. juli 2009.* 
 
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
Mia

**Mia** og **Mie** er kvinnenamn danna som kjæleformer av Maria eller andre namn, som Emilia. Mia har namnedag den 13. juli.

Namneformene er kjende frå tysk og dei nordiske språka, der Mia er ei svensk og Mie ei dansk form. *Mia* er også eit italiensk ord som tyder 'mi'.

## Namneberarar
* Mia Farrow (f. 1945), USA-amerikansk skodespelar
* Mia Gundersen (f. 1961), norsk artist
* Mia Hundvin (f. 1977), norsk handballspelar
Simferopol

**Simferopol** (ukrainsk Сімферополь; russisk Симферополь; gresk Συμφερόπολις, *Symferopolis*; krimtatarisk *Aqmescit*) er den nest største byen i Krim i Ukraina. Byen ligg ved elva Salhir og har kring 340 000 innbyggjarar (2006), dei fleste russarar. Simferopol er eit senter for politikk, økonomi og samferdsle på halvøya. Det er trolleybusssamband med Jalta.

Arkeologiske funn syner at det fanst ein gammal skytisk by i Simferopol, ofte kalla Skytisk Neapol. Her låg òg den krimtatarisk byen Aqmescit. Etter at Krim-khanatet vart annektert av Det russiske imperiet fekk byen namnet Simferopol.

## Soge
Skyterane hadde ein by på denne staden og den greske kolonien Skytisk Neapolis låg der .. 
På 1500-talet bygde krimtataraneane byen Akmechet der. I 1784 tok Det russiske imperiet byen og Krim-khanatet og endra namnet til Simferopol (Симферополь).

Under Krimkrigen (1854-1856) vart over 30 000 av dei russiske soldatane som forsvara byen drepne.

Den 13. november 1920 tok bolsjevikane byen frå dei kvite troppane, leia av general Pjotr Nikolajevitsj Wrangel (Пётр Николаевич Врангель). Den 19. oktober 1921 var Simferopol hovudstaden i Den autonome sosialistiske sovjetrepublikken Krim.

Under andre verdskrigen var byen under tysk okkupasjon frå 1. november 1941 til 13. april 1943. Meir enn 22 000 av innbyggarane vart massakrerte av tyskarane. 

Medan Nikita Khrusjtsjov var generalsekretær i Det sovjetiske kommunistpartiet vart Krimhalvøya overført til Ukraina og Simferopol vart ukrainsk. 

## Geografi og klima
Simferopol ligg sør i det sentrale området av Krimhalvøya. Byen ligg ved elva Salhir og nær det kunstige Simferopolreservoaret, som gjev byen reint drikkevatn. 

Byen har eit fuktig subtropisk eller maritimt klima (avhengig av kva versjon av Köppen si klimaklassifisering ein nyttar), nær grensa til fuktig kontinentalklima. Somrane er varme og med høg luftfukt, medan vintrane er kalde og våte, og ofte snørike. Middeltemperaturen i januar er 3&nbsp;°C og 26,3&nbsp;°C i juli. Nedbørsmengda er 509 mm i året og totalt er det i snitt 2569 soltimar på eit år. 


## Kjelder
Øvre Eidfjord

**Øvre Eidfjord** er ein tettbygd stad eller ei bygd i Eidfjord kommune, ved botnen av Eidfjordvatnet, 7 km frå Tettstaden Eidfjord. Her bur det om lag 200 menneske.

Riksveg 7 går gjennom staden. Når ein skal austover, over Hardangervidda, er Øvre Eidfjord den siste bygda ein passerer før oppstigninga opp Måbødalen tek til. Frå Øvre Eidfjord går det òg bilveg gjennom Hjølmodalen til Hjølmoberget, der bilvegen stoppar. Dette er eit godt utgangspunkt for å gå innover Hardangervidda, t.d. til Vivelid.

Øvre Eidfjord er særleg kjend for museet Hardangervidda Natursenter. Her kan ein sjå på mange utstillingar om dyre- og plantelivet på Hardangervidda, og oppleva ein flott film om vidda laga av Ivo Caprino. Til muséet høyrer òg restauranten *Hardangerviddahallen*. Hardangerviddahallen fekk tildelt prisen *Ganefart - årets beste spisested langs veien* i Hordaland og Sogn og Fjordane i 2006.

Øvre Eidfjord hadde eigen barneskule, *Sæbø Skule*, men denne vart nedlagt i 2005. Sidan då har ungane i Øvre Eidfjord måtta reisa til Lægreid skule i Eidfjord og gå på både barne- og ungdomsskule der. 

Staden har elles gjestgiveri og fleire campingplassar.

## Kjelder
* Nettsidene til Destinasjon Eidfjord.
* Møteprotokoll for Eidfjord Formannskap 2004, vedtak om å leggja ned Sæbø Skule.
* Nettsidene til Hardangervidda Natursenter.
The Surfaris

**The Surfaris** var eit amerikansk surfemusikkband starta i Glendora i California i 1962. Dei er mest kjend for to songar som nådde listene i Los Angeles-området og nasjonalt i mai 1963. Desse var «Surfer Joe» på A-sida og «Wipe Out» på B-sida. 

Det opphavlege bandet bestod av Ron Wilson (trommer), Jim Fuller (sologitar), Bob Berryhill (rytmegitar) og Pat Connolly (bass). Saksofonisten Jim Pash kom med i bandet etter innspelinga av «Wipe Out» / «Surfer Joe». Ken Forssi, som seinare spelte i bandet Love, spelte bass med The Surfaris, og det same gjorde Jck Oldham, som spelte med gruppa frå 1966 til 1967. 

Den energiske trommesoloen til Wilson gjorde «Wipe Out» til ein av dei best hugsa instrumentale rockesongane frå perioden. «Wipe Out» vert òg hugsa for introduksjonen før musikken startar, ein knekkelyd (som skal høyrast ut som eit surfebrett som bryt) og ein manisk latter etterfølgd av dei to einaste orda i songen, «wipe out».

Bandet gav ut fleire plater, men berre to andre singlar, «Surfer Joe» og «Point Panic», nådde listene. The Surfaris gjekk frå kvarandre i 1966, men har periodsvis kome attande og er framleis delvis aktive. 

«Wipe Out» vert nytta i filmen *[[Dirty Dancing]]*.

## Diskografi

### Album
*1963: *[[albumet Wipe Out|Wipe Out]]* (Dot 3535)
*1963: *Play* (Decca 4470)
*1964: *Hit City '64* (Decca 4487)
*1964: *Fun City USA* (Decca 4560)
*1965: *Hit City '65* (Decca 4614)
*1965: *It Ain't Me, Babe* (Decca 4683)
*1994: *Surf Party - The Best of The Surfaris Live* (GNP Crescendo 2239)
*2005: *Wipe Out*
*2015:  «The Surfaris Hurley Sessions»

### Singlar
*1963 «Wipe Out» / «Surfer Joe» (Dot 16479)
*1963 «Point Panic» / «Waikiki Run»
*1963 «Wipe Out» / «I'm a Hog for You»
*1963 «I Wanna Take A Trip To The Islands» / «Scatter Shield»
*1964 «Murphy the Surfie» / «Go Go Go for Louie's Place»

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:The Surfaris|The Surfaris]]» frå , den 13. juli 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* The Surfaris med Jim Fuller si offisielle MySpace-side
* The Surfaris med Bob Berryhill si offisielle MySpace-side
Maria Kristine Sture

**Maria Kristine Sture** () er ei målkvinne frå Oslo. Ho var leiar av Norsk Målungdom (NMU) frå 2009 til 2010, og før dette dagleg leiar og politisk nestleiar i same organisasjonen. Frå 2013 til 2015 sat ho i valnemnda til NMU, og har ofte verka som hjelpar for organisasjonen. Ho er i dag tilslutta Studentmållaget i Stavanger, og er gift med tidlegare leiar Vebjørn Sture.
Ovipari

**Ovipar** (frå latin *ovum*, 'egg' og *parere*, 'å føde') er ei nemning for forplanting som skjer gjennom egglegging. Ovipare dyr legg egg der eit embryo kan utvikla seg og seinare klekka. 
Eigenskapen skil seg frå vivipar forplanting, der mororganismen føder levande ungar, og ovovivipar, der egga klekker i samband med fødsel. Alle fuglar, kloakkdyr og dei fleste fiskar, amfibie, reptil, insekt og edderkoppar er ovipare.

Egga som blir lagde kan vera befrukta, men lite utvikla embryo, eller eggceller som må befruktast utanfor mora. Medan dyr som lever på land ofte legg egg med nokså tjukke skal som allereie er blitt befrukta, gyter dyr som lever i vatn ofte ei mengd egg (rogn) som kan befruktast under eller etter gytinga.

Nokre ovipare dyr tek vare på egga fram til klekking og kan fôra ungane seinare. Andre forlèt egga straks dei er lagde. 

## Kjelder

* 
 

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Oviparity|Oviparity]]» frå , den 13. juli 2009.*
Klarspråk

**Klarspråk** er namnet på ein måte å skrive på som har som mål at lesarane av ein tekst enkelt skal kunne forstå innhaldet i han. 

### '''Definisjon'''
Språkrådet definerer klarspråk i staten, som «korrekt, klart og brukertilpasset språk i tekster fra det offentlige».  Eit dokument er skrive i klarspråk dersom mottakarane  

* finn det dei treng
* forstår det dei finn
* kan bruke det dei finn, til å gjere det dei skal

Den internasjonale definisjonen av klarspråk er: «Klarspråk er kommunikasjon med så tydeleg ordlyd, struktur og visuell utforming at lesarane i målgruppa finn informasjonen dei treng, forstår den og kan bruke den.» Definisjonen er utarbeida av ei internasjonal arbeidsgruppe, International Plain Language Working Group (IPLWG).

## Klarspråk i Noreg
I Noreg var prosjektet «Klart språk i staten» eit samarbeid mellom Direktoratet for forvaltning og IKT (Difi) og Språkrådet. Språkrådet hadde det språkfaglege ansvaret, medan Difi hadde ansvar for administrasjon, kommunikasjon og leiing. Fornyings- og administrasjonsdepartementet (FAD) var prosjektansvarleg. Prosjektet varte i perioden 2009–2011. Etter dette overtok Språkrådet ansvaret for å vidareføre dei fleste av tiltaka.

Tiltaka i prosjektet var praktiske råd og verktøy for å forbetre språket, tilbod om fagleg rådgjeving og økonomisk støtte, fakta og erfaringsutveksling om språkforbetringsarbeid, deling av informasjon og årleg utdeling av Klarspråksprisen for klart språk i staten.

## Klarspråk i internasjonal samanheng
I mange land, særleg vesteuropeiske og engelskspråklege land, driv sentraladministrasjonen målmedvite arbeid for å skrive tekstane sine slik at lesarane skal kunne forstå dei. Andre nordiske land, som Sverige og Finland, har drive aktivt med klarspråksarbeid lenge. Også EU arbeider systematisk med å forbetre og forenkle språket mellom anna i rettsakter. Andre land som driv med klarspråksarbeid, er Australia, Belgia, Canada, Frankrike, Italia, New Zealand, Spania, Storbritannia, Sør-Afrika, Tyskland og USA. Det finst òg eit eige klarspråksnettverk, Plain Language Association International (PLAIN), som hadde sin årlege internasjonale konferanse i Oslo 2019. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Klarspråk
* Språkrådet
* Difi
Lupelampe

Ein **lupelampe** er eit optisk hjelpemiddel som har mykje til felles med handluper, men i staden for å verta halden i hendene er han festa i eit meir fleksibelt stativ/armsystem, som skal gjera det mogleg å nytta begge hendene til handarbeid, skriving og liknande. Lupelampane kan ein få både med og utan ljos, og dei eignar seg best med forstørring i området 2–5×.

## Sjå òg
* Lupe

## Kjelde
* Artikkelen var opphavleg basert på ei omsetjing av «Lupelamper» på Wikipedia på bokmål og riksmål, den 13. juli 2009.
Stativlupe

Ei **stativlupe** er eit optisk hjelpemiddel som finst både med og utan ljoskjelde, og med forstørring på om lag 2–20×. Stativlupene er kjenneteikna ved at den korrekte avstanden mellom objektet og lupa er sikra gjennom konstruksjonen av lupa. Dei som likevel ikkje ser eit skarpt bilete når lupa står på underlaget, må eventuelt justera lupa gjennom forlenging eller å løfta henne frå underlaget for å få eit skarpt bilete. Desse har truleg trong for å kombinera bruken av lupa med ei tilpassa nærbrille. Stativluper er ofte eit godt alternativ for folk som skjelv på hendene (tremor).

## Sjå òg
* Lupe

## Kjelde
* Artikkelen var opphavleg basert på ei omsetjing av «Stativluper» på Wikipedia på bokmål og riksmål.
Visolettlupe

Ei **visolettlupe** (blokklupe) er eit optisk hjelpemiddel med lita forstørring (om lag 1,5–2,5×) som vert lagd direkte på tekst eller bilete. Visolettluper er særs enkle i bruk og dei gjev gode, klåre, visuelle forstørringar.

## Sjå òg
*Lupe

## Kjelder
*Artikkelen var opphavleg basert på ei omsetjing av «Blokkluper» på Wikipedia på bokmål og riksmål den  13. juli 2009.
Handhalden lupe

**Handhalden lupe** er ei lupe, ei linse av klårt glas eller klår plast, som ein kan få både med og utan innebygd ljos til å lyse opp det objektet ein vil sjå på gjennom lupa. Handhaldne luper vert gjerne nytta gjerne ved ein lettare grad av svekka syn eller i situasjonar der ein treng forstørring i ein kortare tidsperiode, eller for å studera ting med små detaljar. Handhaldne luper kan ein få med forstørring på frå om lag 2 gongar til 20 gongar (2X-20X). Ekstra ljos på lupa kan vera naudsynt for svaksynte, men kan òg vere nyttig i andre samahangar..

Ei handhalden lupe er meir tolerant overfor variasjonar i avstand (eller unøyaktige innstillingar) enn andre luper. Dei rette avstandane mellom ague og lupa, og mellom lupa og det objektet ein skal sjå på, finn ein lettast ved å prøva seg fram. Det kan vera problematisk for brukaren å finna rett sittestilling, unngå refleksar i lupa frå ljoskjeldene i rommet, og å halda lupa og objektet i rett avstand frå augo. 

## Sjå òg
*Luper

## Kjelder

*Artikkelen var opphavleg basert på ei omsetjing av «Håndholdte luper » på Wikipedia på bokmål og riksmål, den  13. juli 2009.
Lukka uttrykk

Eit **lukka uttrykk** eller ei **analytisk løysing** er i matematikk er berre lukka viss, og berre viss, det kan uttrykkast analytisk med eit avgrensa tal på visse «velkjende» funksjonar. Typisk er desse velkjende funksjonane definerte til å vere elementære funksjonar; så uendelege rekkjer, grenser og kjedebrøkar er ikkje lov.

På liknande måte har ei likning eller eit likningssystem ei **lukka løysing** viss, og berre viss, minst ei løysing kan uttrykkast som eit lukka uttrykk. 

Til dømes kan røtene til ei kvadratlikning med komplekse koeffisientar uttrykkast i lukka form med addisjon, subtraksjon, multiplikasjon og deling, samt ved å ta kvadratdrota, alle elementære funksjonar. Det finst derimot femtegradslikningar utan lukka løysingar sjølv om ein nyttar elementære funksjonar, sjå Galoisteori.

Å endre definsjonen til «velkjende» funksjonar ved å inkludere fleire funksjonar kan endre likningssettet med lukka løysingar. Mange kumulative fordelingsfunksjonar kan ikkje uttrykkast i lukka for, med mindre ein reknar spesialfunksjonar, som feilfunksjonen eller gammafunksjonen som velkjende. Det er mogeleg å løyse femtegradslikninga om ein har med generelle hypergeometriske funksjonar, men løysinga er altfor komplisert til å vere algebraisk nyttig. For mange praktiske dataapplikasjonar er det fornuftig å rekne gammafunksjonen og andre spesialfunksjonar som velkjende, sidan ein kan nytte numeriske implementeringar. 

## Sjå òg
* Analytisk uttrykk
* Numerisk løysing
* Datasimulering

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Closed-form expression|Closed-form expression]]» frå , den 13. juli 2009.*
GAZ

**Gorkovskij avtomobilnyj zavod (GAZ)** er ein russisk bilprodusent med hovudkontor i Nizjnij Novgorod. Føretaket var tidlegare kalla *AvtoGAZ* (ru: АвтоГАЗ). Føretaket fekk namnet sitt i sovjettida medan Nizjnij Novgorod heite *Gorki*.

GAZ er den nest største bilprodusenten i Russland, etter AvtoVAZ. På verdsbasis er GAZ på 29. plass (2005). GAZ produserer personbilar, varebilar, lastebilar, bussar og terrengbilar. Føretaket har nytta merkenamna *GAZ* og *Volga* (russisk Волга). På 1960-talet var Volga i sal i Noreg.

## Kjelder
Lupe

Ei **lupe** eller eit **aukeglas** er ei optisk linse som vert nytta som eit hjelpemiddel for å studere ting på nært hald. Luper skil seg frå andre forstørringsgjenstandar, til dømes briller, ved at dei har ei anna utforming. 

Lupa vert nytta i mange yrke, til dømes av kirurgar, tannlækjarar, gullsmedar, urmakarar og i andre presisjonsyrke.

## Historie
Den tidlegaste nedteikninga av eit forstørringsglas er i sjubindsverket *Kitab al-Manazir* ('Optikk') skrive mellom 1015 og 1021, og seinare omsett til latin.

## Forstørring

Forstørringa til ei lupe kjem an på kvar ho er plassert i forhold til auga til brukaren og objektet som vert studert. Dei er vanlegvis skildra i form av styrken sin, og ei lupe med 2× forstørring vil om lag doble storleiken på objektet ein studerer.

Den matematiske formelen for forstørringa vil vere MP0=¼Φ+1, der Φ er lupa si evne til å bryta ljoset (dioptri) og ¼ er den tenkte avstanden til brytingspunktet (om lag 25 cm frå auget). Verdien for å skildre forstørringa vert skriven «mx», der m=MP0.

Fokuset i luper er ikkje særleg nøyaktig, og dette vil variere i forhold til lysbrytinga i auga til brukaren.

## Ulike luper
* Handhalden lupe
* Visolettlupe
* Stativlupe
* Lupelampe

## Kjelder
* Jeweler's Loupe.
* Luper , innhenta 13.07.2009.
* Magnifying glass» på Engelsk Wikipedia.
Vinkelfrekvens

:*Må ikkje forvekslast med [[vinkelfart]]*

**Vinkelfrekvens** eller **angulær frekvens**, ω, (òg skrive **vinkelfart**, **radialfrekvens**, **sirkelfrekvens**, **omløpsfrekvens** eller **radianfrekvens**) er i fysikk (særleg mekanikk og elektroteknikk) eit skalart mål på rotasjonsrate. Vinkelfrekvens er storleiken til vektorstorleiken *[[vinkelfart]]*. Uttrykket **vinkelfrekvensvektor** \vec{\omega} vert stundom nytta som eit synonym for vektorstorleiken vinkelfart. 

I SI-einingar vinkelfrekvensen målt i radianar per sekund, med dimensjonane s&minus;1. 

Ein runde rundt ein sirkel er lik 2π radianar, dermed 

:\omega = {{2 \pi} \over T} = {2 \pi f} = \frac    

der
:*ω* er vinkelfrekvensen (målt i radianar per sekund)
:*T* er perioden (målt i sekund)
:*f* er frekvensen (målt i hertz)
:*v* er den tangentielle snøggleiken til eit punkt på rotasjonsaksen (målt i meter per sekund),
:*r* er radiusen til rotasjonen (målt i meter)

Vinkelfrekvens er difor ein enkel multippel av vanleg frekvens. Det er likevel ofte meir nyttig å nytte vinkelfrekvens i mange høve for å unngå at \pi dukkar opp for mange gonger i uttrykket. Faktisk vert han nytta i mange felt innan fysikk som omfattar periodiske fenomen, som kvantemekanikk og elektrodynamikk.

Til dømes: 
:a = - \omega^2  x \; 

Ved å nytte «vanleg» frekvens, vert denne likninga: 
: a = - 4  \pi^2  f^2  x\; 

Eit anna uttrykk som er mykje brukt når ein held på med små svingingar eller der dempinga er neglisjerbar er: 
: \omega^{2} = \frac{k}{m} 

der 
:k er fjørkonstanten
:m er massen til lekamen.

Dette vert kalla den naturlege frekvensen. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vinkelfrekvens|Vinkelfrekvens]]» frå , den 14. juli 2009.*
Solfrid

**Solfrid** er eit kvinnenamn sett saman av *[[sol]]*, som kan visa til sola eller til det norrøne namneleddet *sǫl* 'sal, hus', og *[[frid]]*, 'vakker'. Solfrid har namnedag den 14. juli.

## Namneberarar
* Solfrid Heier (f. 1945), norsk skodespelar
* Solfrid Sivertsen (f. 1947), norsk forfattar
* Solfrid Borge (f. 1959), norsk ordførar
* Solfrid Braathen (f. 1982), norsk langrennsløpar
Solrun

**Solrun** er eit kvinnenamn sett saman av *[[sol]]*, som kan visa til sola eller til det norrøne namneleddet *sǫl* 'sal, hus', og *[[rune|run]]*, 'løynd'. Solrun har namnedag den 14. juli.

Namnet er kjend frå Noreg, Island og Færøyane. Det blei brukt i romanane *Solrun og hendes bejlere* av Jónas Guðlaugsson frå 1913.

## Namneberarar
* Ingibjörg Sólrún Gísladóttir (f. 1954), islandsk politikar
* Sólrún Sumarliðadóttir, islandsk musikar med i strykekvartetten Amiina
Carl-Gustaf Rossby

**Carl-Gustaf Arvid Rossby** () var ein svensk-amerikansk meteorolog som først forklarte dei storskala rørslene i jordatmosfæren ved hjelp av væskemekanikk.

Rossby kom inn i meteorologi og oseanografi medan han studerte under Vilhelm Bjerknes i Bergensskulen i meteorologi i 1919, der gruppa til Bjerknes utvikla eit konsept for polarfronten og på Universitetet i Leipzig. han studerte òg ved Lindenberg observatorium i Brandenburg der det vart forska på målingar i høgda med drakar og ballongar. I 1921 kom han attende til Stockholm for å arbeide ved SMHI som meteorolog på forskjellige oseanografiske ekspedisjonar. Medan han var heime mellom ekspedisjonane studerte han matematisk fysikk ved Universitetet i Stockholm.

I 1925 fekk Rossby medlemskap i Den svensk-amerikanske stiftinga for å studere «korleis polarfrontteorien påverka amerikansk vêr». I U.S. Weather Bureau i Washington, DC kombinerte han det teoretiske arbeidet på atmosfærisk turbulens med opprettinga av den første vêrtenesta for luftfart. 

I 1928 vart han professor i Luftfartsdepartementet i Massachusetts Institute of Technology. Kort tid etter vart dette det første amerikanske meteorologidepartementet. I 1931 vart han òg forskar på Woods Hole Oceanographic Institution. Interessa hans på denne tida varierte frå atmosfærisk termodynamikk, miksing og turbulens og vekselverknaden mellom hav og atmosfære. 

I 1938 vart han amerikansk statsborgar og året etter assisterande direktør for forskinga ved U.S. Weather Bureau. Frå 1940 leia han meteorologiavdelinga på University of Chicago der han starta å fokusere på storskala atmosfæriske rørsler. Han identifiserte og karakteriserte både jetstraumen og rossbybølgjer i atmosfæren. 

Under den andre verdskrigen organiserte Rossby opplæring av miliære meteorologar, og rekrutterte mange av dei til avdelinga si i Chicago etter krigen. Her starta han den matematiske skildringa av dynamikken i atmosfæren som vart brukt i dei første datamaskinane som vart nytta i vêrvarsling. I 1947 grunnla han det svenske meteorologiske instituttet i Stockholm, og var delvis her, i Chicago og Woods Hole.

Mellom 1954 til han døydde i Stockholm i 1958 utvikla han feltet atmosfærisk kjemi. Bidraga hans til meteorologien vart minna i Time Magazine i 1956 og biletet av han var på framsida av magasinet. 

## Sjå òg
* Rossbytal
* Rossbyparameter
* Rossby deformasjonsradius
* Rossbybølgje

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Carl-Gustav Rossby|Carl-Gustav Rossby]]» frå , den 14. juli 2009.*
KamAZ

**Kamskij Avtomobilnij Zavod (KamAZ)** (ru. Камский автомобильный завод, КАМАЗ) er eit russisk føretak som produserer lastebilar, terrengbilar, bussar og stridsvogner. Føretaket ligg i Naberezjnyje Tsjelny, ved elva Kama.

Kamaz vart stifta i 1969 for å produsera tunge lastebilar, men produksjonen kom ikkje i gang før i 1976. I 1990 vart føretaket privatisert. Føretaket har produsert rundt 1,9 millionar lastebilar og 2,6 millionar motorar. Annankvar lastebil i segmentet 14 til 40 tonn i Russland og den tidlegare Sovjetunionen er produserte av Kamaz. Kamaz vert eksporterte til meir enn 80 land. 

### Lastebilar
КАМАЗ 4310 (6х6)
КАМАЗ 43114 (6x6)
КАМАЗ 43118 (6х6)
КАМАЗ 43253 (4х2) lavprofil
КАМАЗ 53202 (6х4)
КАМАЗ 65117 (6x4)
### Fleirbruks trekkvogner
КАМАЗ 44108 (6x6)
КАМАЗ 5460 (4х2)
КАМАЗ 5490 (4х2)
КАМАЗ 6460 (6х4)
КАМАЗ 6520 (6х4) basismodell
КАМАЗ 6560 (6х4) basis for Pantsir-S1
КАМАЗ 65115 (6х4)
КАМАЗ 65116 (6х4)
КАМАЗ 65225 (6x6)
КАМАЗ 65226 (6x6)
### Dumper - bulklast
КАМАЗ 43255 (4х2)
КАМАЗ 45141 (6x6)
КАМАЗ 45142 (6x4) jordbruk
КАМАЗ 45143 (6x4) jordbruk
КАМАЗ 53605 (4х2)
КАМАЗ 65111 (6х6)
КАМАЗ 65201 (8х4)
КАМАЗ 6522 (6x6)
КАМАЗ 6540 (8х4)
Dimensjonslaus storleik

Ein **dimensjonslaus storleik** (eller meir presist, ein **storleik med dimensjonen 1**) er i dimensjonsanalyse ein storleik utan fysiske einingar og dermed eit reint tal. Slike tal er typisk definert som produkt eller forhold av storleikar som har einingar på ein slik måte at dei opphevar kvarandre. 
 
## Døme
Eit døme på dette kan vere at ein for kvart tiande eple alltid finn eitt som er rote. Forhold mellom rotne og ikkje rotne (1 / 10) er 0,1 eller 10 %, som er ein dimensjonslaus storleik. Eit anna meir typisk døme frå fysikk er målet på planvinkelen. Vinklar er typisk målt som forholdet mellom to lengder, som vert eit dimensjonslaust tal. 

Dimensjonslauste storleikar vert mykje nytta innan matematikk, fysikk, teknikk og økonomi, men òg i dagleglivet. Når ein måler ein fysisk storleik så måler ein den fysiske storleiken mot ein gjeven dimensjonert standard. Når ein måler lengd med ein linjal, så markerer kvar strek på linjalen standardlengda som vert nytta, som er eit dimensjonslaust tal. Når dette dimensjonslause talet (talet på strekar på linjalen) til einingane som standarden representerer, så syner ein til ein dimensjonell storleik. Ein storleik Q er definert som produktet av det dimensjonslause talet *n* (strekar på linjalen) og eininga U (standarden):
::  \mathrm{Q} \ \stackrel{\mathrm{def}}{=}\  n \mathrm{U} \  

Dimensjonslauste storleik kan òg bere dimensjonslause einingar, som % (=0,01).

## Eigenskapar
* Ein dimensjonslaus storleik har ikkje fysiske einingar knytt til seg. Det er likevel stundom nyttig å bruke dei same einingane i både nemnaren og teljaren, som kg/kg, for å vise storleiken som er målt.
* Eit dimensjonslaust forhold har den same verdien uansett kva måleiningar som vert nytta i utrekninga. Det har same verdi uansett om det vart nytta SI-systemet eller imperialsystemet. Dette gjeld berre for forhold, ikkje for storleikar. 

## Kjelde

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dimensionless quantity|Dimensionless quantity]]» frå , den 14. juli 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* John Baez, "How Many Fundamental Constants Are There?"
* Huba, J. D., 2007, *[http://www.ipp.mpg.de/~dpc/nrl/ NRL Plasma Formulary: Dimensionless Numbers of Fluid Mechanics.] * Naval Research Laboratory. Pp. p. 23 , p. 24  and p. 25
Bølgjetal

**Bølgjetal** eller **repetens** er ein bølgjeeigenskap som er omvendt proposjonal med bølgjelengda og har SI-eininga m&minus;1. Bølgjetalet er den romlege analogen til frekvens, altså eit mål på kor mange bølgjelengder ein har over ein viss distanse, eller ofte 2\pi gonger dette. Det vert òg skrive som radianar til fasen over ein viss distanse. Om ein nyttar fouriertransformasjonar på data som ein funksjon av tid, får ein eit frekvensspekter, og nyttar ein ein slik trasnformasjon på data med omsyn på posisjon vil ein få eit bølgjetalspekter. Den eksakte definisjonen varierer etter kva felt ein studerer. 

## I bølgjelikningar

Det **angulære bølgjetalet** eller **sirkulære bølgjetalet**, *k*, som regel berre kalla «bølgjetalet» i dei fleste moderne felt, er definert som
:k \equiv \frac{2\pi}{\lambda} 
for ei bølgje med bølgjelengd \lambda.

For spesialtilfellet med ei elektromagnetisk bølgje,
:k \equiv \frac{2\pi}{\lambda} = \frac{2\pi\nu}{v_p}=\frac{\omega}{v_p}=\frac{E}{\hbar c}\;\;,
der \nu (den greske bokstaven nu) er bølgjefrekvensen, *v<sub>p</sub>* fasefarten til bølgja, *ω* er vinkelfrekvensen til bølgja, *E* er energien itl bølgja, *ħ* er den reduserte planckkonstanten, og *c* er lysfarten i vakuum. Om dei elektromagnetiske bølgjene flyttar seg i vakuum er fasefarten *v<sub>p</sub> = c*. det angulære bølgjetalet er storleiken til bølgjevektoren. 

For spesialtilfellet med ei materialbølgje, til dømes ei elektronbølgje, er den ikkje-relativistiske tilnærminga: 
:k \equiv \frac{2\pi}{\lambda} = \frac{p}{\hbar}= \frac{\sqrt{2 m E }}{\hbar}.  
Her er p rørslemengda til partikkelen, m er massen til partikkelen, E er den kinetiske energien til partikkelen og \hbar er den reduserte planckkonstanten.

## I spektroskopi

I spektroskopi er bølgjetalet \tilde{\nu} til elekromagnetisk stråling definert som 
: \tilde{\nu} = 1/\lambda 
der \lambda er bølgjelengda til strålinga i vakuum. Bølgjetalet har eininga m&minus;1, men det vert stundom òg skrive cm&minus;1, ei eining tidlegare kalla *kayser*, etter Heinrich Kayser. Den historiske årsaka til å nytte denne storleiken er at det viste seg nyttig i analyse av atmospekter. Bølgjetala vart først nytta i utrekninga av Janne Rydberg i 1880-åra. Rydberg-Ritz-prinsippet i 1908 vart òg uttrykt med hjelp av bølgjetal. Eit par år seinare forstod ein spektrallinjer i kvantemekanikk som skilnadar mellom energinivå, og energi er proporsjonal til bølgjetal eller frekvens. 

Eit bølgjetal kan omformast til kvantemekanisk energi E i J eller vanleg frekvens \nu i Hz i forhold til 
:E = hc\tilde{\nu} = 1.9865\times 10^{-23} \, \mathrm{J\,cm} \times \tilde{\nu} = 1.2398\times 10^{-4} \,\mathrm{eV\,cm} \times \tilde{\nu},
:\nu = c \tilde{\nu} = 2.9978\times10^{10} \, \mathrm{Hz\,cm} \times \tilde{\nu}.
Merk at her er bølgjetalet og lysfarten i cgs-einingar, så vere nøye med einingane under slike utrekningar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Wave number|Wave number]]» frå , den 14. juli 2009.*
Boris Gleb

**Boris Gleb** (russisk Борисоглебский, norsk Skoltfossen, finsk Kolttaköngäs) er eit russisk område på ca. 3,6 km² på vestbreidda av Pasvikelva på grensa mot Finnmark.

Den viktigaste grenseovergangen (E105) mellom Noreg og Russland går over Storskog på norsk side og Boris Gleb på russisk side, men denne ligg på austbreidda av Pasvikelva.

Det ligg eit kraftverk i Boris Gleb, som leverer mykje elektrisk energi til Noreg.

## Soge

Trifon av Petsamo, som levde på 1500-talet og som misjonerte mellom skoltesamane, bygde dei russisk-ortodokse kyrkjene i Boris Gleb og i Neiden i 1565. Namnet Boris Gleb kjem av helgenane Boris og Gleb, som spela ei sentral rolle innanfor den russisk-ortodokse kyrkja. Kyrkjene i Boris Gleb var ei enkel tømmer­bygning. Ho vart skoltesa­mane si viktig­aste kyrkje. Ho brann ned i 1944. Mot slutten av 1800-talet vart det bygd ei større og staselegare kyrkje attmed den opphavlege. Den nye kyrkja står framleis og vart restaurert. I 1992 vart kyrkja opna igjen.

Grensa mellom Noreg og Russland vart endeleg fastlagt som ein del av Grensekonvensjonen av 1826 mellom Sverige og Russland. Frå 1500-talet vart Varangerfjorden rekna som grensa mellom de to rika, medan det i innlandet ikkje var noka formelt grense. På grunn av den historiske tilknytinga til Russland vart området rundt Boris Gleb lagt til Russland, sjølv om dette låg på «norsk» (vestre) bredd av Pasvikelva. Som kompensasjon vart heile området mellom den nedre luten av Pasvikelva og Grense Jakobselv lagt til Noreg.

I tidsbolken 1920 til 1944 høyrde Boris Gleb til Finland som ein del av Petsamo (Petsjenga), men vart teken tilbake av Den raude arméen under offensiven i 1944, då dei tyske soldatane trekte seg tilbake frå Murmanskfronten. Etter krigen vart Boris Gleb igjen formelt ein del av Russland, denne gongen i Russiske SFSR som ein del av Sovjetunionen. Formelt var dette heimla i våpenkvileavtalen etter Den finske framhaldskrigen.

I 1965 opna russarane for visumfri tilgang for nordmenn til Boris Gleb-enklaven, men ordninga vart snøgt stogga frå norsk side, av tryggingspolitiske, eller overvakingspolitiske grunnar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Boris Gleb|Boris Gleb]]» frå , den 13. juli 2009.*
Svalestarar

__NOTOC__ 
**Svalestarar**  er ei slekt *Artamus* av 11 små sporvefuglar innanfor svalestarefamilien. Svalestarar er fuglar med mjuk fjørdrakt i litt uklåre farger som finst i Australia og dei næraste øyane. Storleiken er omtrent som ein stare, og svalestarar er rekna som enkle å observere og identifisere. I flukt minner dei om store svaler med stive venger. Som hos svaler er dietten til svalestarar mest flygande insekt. Dei er raske flygarar og er mellom dei få sporvefuglane som kan glideflyge. 

Med unntak av éin art som er standfugl, har svalestarar nomadisk levesett og flyttar seg dit det er best forhold for å beite insekt. Dei kviler i store flokkar. 

## Artsoversyn
Medlemmer av *Artamus* i rekkjefølgje etter AviList v2025: med norske namn etter *Norske navn på verdens fugler*: 
* Oskesvalestare, *Artamus fuscus*, Ashy Woodswallow, Vieillot, LJP, 1817, (LC)
* Fijisvalestare, *Artamus mentalis*, Fiji Woodswallow, Jardine, W, 1845, (LC)
* Kvitryggsvalestare, *Artamus monachus*, Ivory-backed Woodswallow, Bonaparte, CLJL, 1850, (LC)
* Fjellsvalestare, *Artamus maximus*, Great Woodswallow, Meyer, AB, 1874, (LC)
* Kvitbuksvalestare, *Artamus leucorynchus*, White-breasted Woodswallow, (Linnaeus, C, 1771), (LC)
* Bismarcksvalestare, *Artamus insignis*, White-backed Woodswallow, Sclater, PL, 1877, (LC)
* Maskesvalestare, *Artamus personatus*, Masked Woodswallow, (Gould, J, 1841), (LC)
* Kvitbrynsvalestare, *Artamus superciliosus*, White-browed Woodswallow, (Gould, J, 1837), (LC)
* Gråsvalestare, *Artamus cinereus*, Black-faced Woodswallow, Vieillot, LJP, 1817, (LC)
* Sotsvalestare, *Artamus cyanopterus*, Dusky Woodswallow, (Latham, J, 1801), (LC)
* Dvergsvalestare, *Artamus minor*, Little Woodswallow, Vieillot, LJP, 1817, (LC)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Woodswallow|Woodswallow]]» frå , den 14. juli 2009*

;Referansar

## Bakgrunnsstoff
Uglesvaler

__NOTOC__ 
**Uglesvaler** (*Aegotheles*) er ei biologisk slekt av små nattaktive fuglar med slektskap til natteramnar og froskemunnar. Slekta er monotypisk i uglesvalefamilien Aegothelidae som òg er monotypisk i sin orden Aegotheliformes. Dei fleste uglesvaler lever på Ny-Guinea, men nokre artar finst òg i Australia, Molukkane og Ny-Caledonia. 

Uglesvaler er insektetarar som jaktar mest i lufta, men nokre gonger på bakken. Fjørdrakta er mjuk i kamuflerande farger i brunt med lysare nyansar. Dei har ganske små, svake føter, men større og sterkare enn hos froskemunnar og natteramnar. Nebbet er lite, men opnar seg usedvanleg breitt, og er omgjeve av framståande bustar. Vengene er korte, med 10 primære svingfjører og ca. 11 sekundære svingfjører; halen lang og avrunda.

## Artsliste
Uglesvaler i rekkjefølgje etter IOC World Bird List V11.2, 2021, med norske namn etter *Norske navn på verdens fugler*:

Orden **Aegotheliformes**
:Familie **Aegothelidae**
::Slekt ***Aegotheles***
::* Storuglesvale, *Aegotheles insignis*, Feline Owlet-nightjar, Salvadori, 1876, (LC)
::* Prikkuglesvale, *Aegotheles tatei*, Starry Owlet-nightjar, Rand, 1941, (DD)
::* Molukkuglesvale, *Aegotheles crinifrons*, Moluccan Owlet-nightjar, (Bonaparte, 1850), (LC)
::* Vatreuglesvale, *Aegotheles wallacii*, Wallace's Owlet-nightjar, Gray, GR, 1859, (LC)
::* Berguglesvale, *Aegotheles albertisi*, Mountain Owlet-nightjar, Sclater, PL, 1874, (LC)
::* Sotuglesvale, *Aegotheles savesi*, New Caledonian Owlet-nightjar, Layard, EL & Layard, ELC, 1881, (CR)
::* Nettuglesvale, *Aegotheles bennettii*, Barred Owlet-nightjar, Salvadori & D'Albertis, 1875, (LC)
::* Arfakuglesvale, *Aegotheles affinis*, Vogelkop Owlet-nightjar, Salvadori, 1876, (DD)
::* Australuglesvale, *Aegotheles cristatus*, Australian Owlet-nightjar, (Shaw, 1790), (LC)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Owlet-nightjar|Owlet-nightjar]]» frå , den 14. juli 2009.*

;Referansar 

## Bakgrunnsstoff
* Videoar av uglesvaler hos Internet Bird Collection
*
Şalom

***Şalom*** (hebraisk *שלום*, 'fred') er ei tyrkisk jødisk vekeavis på tyrkisk og ladino. Avisa vart etablert 29. oktober 1947 av den tyrkisk-jødiske journalisten Avram Leyon og er Tyrkias eldste vekeavis. I 2005 hadde avisa eit opplag på 5 000. Avisa kan lesast på internett både på tyrkisk og på ladino. *Şalom* kjem ut i Istanbul kvar onsdag. Redaktør er Yakup Barokas.

## Bakgrunnsstoff
*
Hengepapittar

**Hengepapittar** (*Loriculus*) er ei slekt av 15 små papegøyar frå tropiske område sør i Asia. Dei er ca. 13 cm i lengd, har for det meste grøn fjørdrakt og har kort hale. Fargeteikningar på hovudet er ofte beste hjelpa for å identifisere dei ulike artane. 

Desse papegøyane er unike i fugleverda for evna si til å sove opp ned. 

Hengepapittar i rekkjefølgje etter IOC World Bird List V14.1. 2024, Norske artsnamn er etter *Norske navn på verdens fugler*:
* Blåstrupehengepapitt, *Loriculus vernalis*, Vernal Hanging Parrot, (Sparrman, 1787), (LC)
* Veddahengepapitt, *Loriculus beryllinus*, Sri Lanka Hanging Parrot, (Pennant, 1781), (LC)
* Filippinarhengepapitt, *Loriculus philippensis*, Philippine Hanging Parrot, (Müller, PLS, 1776), (LC)
* Maskehengepapitt, *Loriculus camiguinensis*, Camiguin Hanging Parrot, Tello, Degner, Bates, JM & Willard, 2006
* Svartnebbhengepapitt, *Loriculus bonapartei*, Black-billed Hanging Parrot, Souancé, 1856
* Blåissehengepapitt, *Loriculus galgulus*, Blue-crowned Hanging Parrot, (Linnaeus, 1758), (LC)
* Sulawesihengepapitt, *Loriculus stigmatus*, Great Hanging Parrot, (Müller, S, 1843), (LC)
* Molukkhengepapitt, *Loriculus amabilis*, Moluccan Hanging Parrot, Wallace, 1862, (LC)
* Eldhengepapitt, *Loriculus sclateri*, Sula Hanging Parrot, Wallace, 1863, (LC)
* Raudpannehengepapitt, *Loriculus catamene*, Sangihe Hanging Parrot, Schlegel, 1871, (NT)
* Papuahengepapitt, *Loriculus aurantiifrons*, Orange-fronted Hanging Parrot, Schlegel, 1871, (LC)
* Gulgumphengepapitt, *Loriculus tener*, Bismarck Hanging Parrot, Sclater, PL, 1877, (LC)
* Grønhengepapitt, *Loriculus exilis*, Pygmy Hanging Parrot, Schlegel, 1866, (LC)
* Gulstrupehengepapitt, *Loriculus pusillus*, Yellow-throated Hanging Parrot, Gray, GR, 1859, (NT)
* Floreshengepapitt, *Loriculus flosculus*, Wallace's Hanging Parrot, Wallace, 1864, (VU)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hanging parrot|Hanging parrot]]» frå , den 14. juli 2009.* 

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Alderton, David (2003). *The ultimate encyclopedia of caged and aviary birds*. London, England: Hermes House. pp. 214. ISBN 1-84309-164-X
* Buckley, Francine G (1966). *Behaviour of the Blue-crowned Hanging Parrot Loriculus galgulus with comparative notes on the Vernal Hanging Parrot L. vernalis*. Ibis 110 (2): 145 - 164
Oddrun

**Oddrun** er eit opphavleg norrønt kvinnenamn. Det er sett saman av odd, 'spyd, spiss' og *[[rune|rún]]*, 'løynd'. Oddrun har norsk namnedag den 15. juli.

Namnet er kjend frå diktet «Oddrúnargrátr» frå *[[Codex Regius]]*/*Konungsbók*, der Oddrún sørgjer over Gunnarr. Diktet kan vera frå 1000-talet.

## Namneberarar
* Oddrunn Pettersen (1937-2002), norsk ordførar og stortingspolitikar
* Oddrun Hokland (f. 1942), norsk friidrettsutøvar
Tifinagh

**Tifinagh** (Neo-Tifinagh: , uttala: *tifinar*) er eit alfabet nytta for somme tamazightisk språk, i fyrste rekkje tuareg. Tifinagh var opphavleg eit abjadalfabet (konsonantalfabet). 

Etter som tida har gått har tifinagh vorte modifisert og det finst i dag fleire variantar. 

## Unicode
Frå og med Unicode versjon 4.10 er tifinagh innkludert U+2D30 à U+2D7F. Unicode innkluderer berre 55 bokstavar, som vist i Tabell 1, sjølv det finst mange fleire. Tabell 3 samanliknar tifinaghglyphane med latine og arabiske translittereringar og Tabell 4 syner moglege ligaturar. Tabell 2 gjev eit oversyn over fargekodane nytta i Tabell 3 og 4. 

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:fr:Tifinagh|Tifinagh]]» frå , den 14. juli 2009.* 


## Bakgrunnsstoff
* Chaker, S., ''Langue et littérature berbères'', clio.fr
* Ridouane Ziri, R., ''Tifinagh : l'alphabet berbère de A à Z''  
* ''Berber & Tifinagh'', Ancien scripts.com 
* ''Libyco-berber incriptions online database''