open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Grímsvötn

**Grímsvötn** er ei samling innsjøar på Island. Dei ligg på Det islandske høglandet på nordvestsida av isbreen Vatnajökull og er dekte av iskalotten til breen. Under dei ligg eit stort magmakammer og ein kraftig vulkan. Sjøane ligg i ei høgd på 1&nbsp;725 moh. 

Grímsvötn har eit sprekksystem som går frå sørvest til nordaust og det massive utbrotet frå Laki i 1783–1784 var ein del av det same sprekksystemet. Grímsvötn hadde faktisk utbrot samstundes med Laki i 1783, men utbrotet her heldt fram til 1785. Fordi det meste av vulkanen ligg under Vatnajökull har dei fleste utbrota vore subglasiale.

## Jökulhlaup

Utbrotet under breisen fører jamleg til flaumutbrot kjend som jökulhlaup i fagterminologien. Utbrota kan smelte så mykje is at Grímsvötnkalderaen vert fylt med vatn slik at trykket vert stort nok til å løfte isdekket og mykje vatn strøymer ut i løpet av kort tid. På grunn av dette vert Grímsvötnkalderaen nøye overvaka av forskarar. Då det oppstod eit stort utbrot i 1996 visste geologane på førehand at ein stod overfor ein jökulhlaup i nær framtid. Flaumutbrotet oppstod først fleire veker etter utbrotet, men overvakinga gjorde at Hringvegur, den islandske ringvegen, vart stengd i tide. Ein del av vegen over Skeiðarásandur vart skylt bort av flaumen, men ingen vart skadd.

## Siste utbrot
28. desember 1998 og ei veke framover oppstod det eit utbrot ved Grímsvötn. I november 2004 oppstod eit anna utbrot som varte ei veke. Vulkansk oske frå utbrotet vart ført med vinden til det europeiske fastlandet og førte til kortvarige problem for flytrafikken til og frå Island. Ein fekk derimot ikkje flaumutbrot i nokre av desse tilfella.

På kvelden 21. mai 2011 starta det eit utbrot i Grímsvötn. Det var ikkje uventa, geologane hadde rekna med eit i 2011.

## Bakteriar i innsjøen
Sommaren 2004 fann forskarar bakteriar i Grímsvötn under isbreen. Dette var første gong ein har funne bakteriar i innsjøar under ein isbre. Innsjøane frys ikkje heilt til på grunn av varmen frå vulkanen. Bakteriane klarar òg å overleve på særs små mengder oksygen. 

Forskarar ser likskap mellom planeten Mars og Grimsvötn fordi det òg på Mars er spor etter vulkanisme og isbrear. Dette kan hjelpe forskarane i leitinga etter liv på Mars. 

## Sjå òg
* Innsjøar på Island
* Vulkanar på Island

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Grímsvötn|Grímsvötn]]» frå ,  den 2. oktober 2007.*  


## Bakgrunnsstoff

* Globalt vulkanisme program 
* Vulkanisme ved Grímsvötn
* Danning og tømming av innsjøane
* Bilete frå utbrotet i november 2004
Hreðavatn

**Hreðavatn** er ein innsjø vest på Island. Han ligg nær hringvegur, den islandske ringvegen, mellom Borgarnes og passet i Holtavörtuheiði. I nærleiken ligg universitetsfakultetet *[[Bifröst]]*, krateret *[[Grábrók]]* og vulkanen Baula.

Arealet til innsjøen er 1,14 km² og han ligg 56 meter over havet. Han har ei lengd på om lag 5 km og er 20 meter på det djupaste. Innsjøen ligg i eit vakkert landskap med lyngheier og små skogar. 

## Sjå òg
* Innsjøar på Island

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hreðavatn|Hreðavatn]]» frå ,  den 2. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* http://www.nat.is/nateng/hredavatn.htm 
* http://www.iww.is/pages/xw/wl.html
Hvítárvatn

**Hvítárvatn** eller **Hvítárlón** er ein innsjø på Island. Han ligg på Det islandske høglandet og er kjelda til elva Hvítá. 45 km mot sørvest ligg Gullfoss. Han har eit areal på 30 km² og eit er 84 meter på det djupaste. 

Det er fleire elvar og innsjøar på Island som nyttar adjektivet *hvítur* (‘kvit’) i namnet sitt. Dette kjem av at vatnet i desse innsjøane og elvane kjem frå isbreane. 

## Sjå òg
* Innsjøar på Island

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hvítárvatn|Hvítárvatn]]» frå ,  den 2. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Bilete
Hóp

**Hóp** er ein innsjø nord på Island nær Blönduós ved Húnafjörður.

I røynda er innsjøen meir ein lagune enn ein innsjø. Overflatearealet er avhengig av tidvatnet og varierer mellom 29 og 44 km². På det djupaste er innsjøen 9 m. 

## Sjå òg
* Innsjøar på Island

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hóp|Hóp]]» frå ,  den 2. oktober 2007.*
Hvalvatn

**Hvalvatn** er ein innsjø vest på Island og nokre kilometer aust for Hvalfjörður. Han ligg aust for vulkanen Hvalfell og har eit areal på 4,1 km² og eit største djup på 180 meter. 

Ikkje langt frå Hvalvatn ligg den høgaste fossen i landet, Glymur, med eit fall på 196 meter. Det går stiar både til innsjøen og til fossen. 

## Sjå òg
* Innsjøar på Island
* Fossar på Island

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hvalvatn|Hvalvatn]]» frå ,  den 2. oktober 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Reiseguide for Hvalvatn 
* Bilete av Hvalvatn sett frå Botnssúlur
* Bilete av Hvalvatn og Hvalfell
Hvítavatn

**Hvítavatn** er ein liten innsjø på Island. Han ligg sør på Det islandske høglandet mellom *Sídujökull* og Skeiðarájökull, to sørlege brearmar av isbreen Vatnajökull, og 15 km nord for elva Skeiðará.

Det finst fleire innsjøar og elvar som har adjektivet *hvíta* (tyder *kvite*) i namnet sitt på Island. Dette kjem av at dei har sitt opphav frå isbreane.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hvítavatn|Hvítavatn]]» frå ,  den 2. oktober 2007.*  

## Sjå òg
* Innsjøar på Island
Jökulsárlón

**Jökulsárlón** er den største, og kanskje den mest kjende, bresjøen på Island. Han ligg ved sørenden av isbreen Vatnajökull mellom Skaftafell nasjonalpark og Höfn. Han oppstod først i 1934-1935 og voks frå 7,9 km² i 1975 til minst 18 km² i dag på grunn av kraftig smelting av isbreen. Med eit djup på om lag 200 meter er Jökulsárlón no truleg den nest djupaste innsjøen på Island. 

Jökulsárlón ligg heilt ved kysten og erosjon frå isbreen og elva som renn ut frå innsjøen vil truleg gjere han om til ei vik eller ein fjord ein gong i framtida. Det er planar om å hindre dette sidan den einaste vegen i området går over eit smalt eid mellom innsjøen og havet. 

Innsjøen ligg like ved Hringvegur, den islandske ringvegen, og bussar har rute mellom Höfn og Reykjavík og stoppar vanlegvis her. Innsjøen er fylt med isfjell, som har kalva frå breen Breiðamerkurjökull.

Nær Jökulsárlón ligg det to andre bresjøar, Fjallsárlón og Breiðárlón.

## I media
Fleire filmar har scenar frå Jökulsárlón, inkludert Beowulf og Grendel, Tomb Raider, Die Another Day (James Bond), Batman Begins og A View to a Kill (James Bond). 

## Sjå òg
* Innsjøar på Island

## Bakgrunnsstoff

* Bilete
* Foto-essay av ein tur til Jökulsárlón 
* Bilete av Jökulsárlón frå www.islandsmyndir.is
* Informasjon 

## Kjelder
Nueva Esparta

**Estado Nueva Esparta** er ein av dei 23 delstatane i Venezuela. Hovudstaden i delstaten er La Asunción. 

I delstaten inngår øya Margarita, den langt største om mest vektige, dessutan øyane Coche og Cubagua, sistnemnte utan busette.

Denne staten er staten i Venezuela med minst areal og ligg utanfor nordaustre kysten av landet i Det karibiske havet. Dette er einaste øystaten i landet. Namnet, på norsk Ny-sparta, peikar til den venezuelianske frigjeringskrigen og heroismen som innbyggjarane på øyane synte. Det største urbane senter på hovudøya Margarita er Porlamar, jamvel om La Asunción er det administrative senter. Andre vektige byar er Juan Griego, hamnebyen Pampatar, Punta de Piedras, San Juan Bautista, Las Guevaras, Las Hernández, Villa Rosa, Bella Vista (Margarita) og El Valle del Espíritu Santo.

## Politisk inndeling
Liste over dei 21 kommunane (spansk *municipios*) i Nueva Esparta:

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Kleifarvatn

**Kleifarvatn** er den største innsjøen på Reykjanes på Island. Han ligg i den sørlege delen av sprekksona til Den midtatlantiske ryggen. Det går ein sti til innsjøen og to område med høge temperaturar ligg like ved, Seltún/Krýsuvík og ein annan like aust. Det største djupet i innsjøen er 97 meter. Etter eit stort jordskjelv i 2000 byrja innsjøen å forsvinne og i dag er overflata 20% mindre.

## Sjå òg
* Innsjøar på Island

## Bakgrunnsstoff
* Bilete
* Biletgalleri av Kleifarvatn
* National Geographic om innsjøen

## Kjelde
Kvíslavatn

**Kvíslavatn** er ein innsjø på Island. Innsjøen ligg på Det islandske høglandet vest for hovudvegen Sprengisandur og søraust for isbreen Hofsjökull. Han har eit areal på om lag 20 km².

## Sjå òg
* Innsjøar på Island

## Bakgrunnsstoff
* Bilete

## Kjelde
Langisjór

**Langisjór** (islandsk uttale *langi-siour*) er ein innsjø på Island. Han ligg på Det islandske høglandet. Namnet tyder «langsjø» på norsk og innsjøen er om lag 20 km lang og 2 km brei med eit areal på 26 km² og eit djup på opp til 75 meter på det djupaste. 

Innsjøen ligg heller langt frå folk like sørvest for Vatnajökull i ei høgd på 670 meter over havet. Området har derimot vakker natur, og miljøvernarar er uroa over regjeringa sine planar om å bygge ei demning ved innsjøen. 

## Sjå òg
* Innsjøar på Island

## Bakgrunnsstoff
* Bilete

## Kjelde
Laksefamilien

**Laksefamilien** (Salmonidae) er ein familie beinfiskar som er utbreidd både i ferskvatn og saltvatn, hovudsakleg på den nordlege halvkula. Ein god del av artane er dessutan *[[anadromi|anadrome]]*, det vil seie at dei gyter i ferskvatn men lever vaksenlivet sitt i havet. Mange av fiskane i gruppa er viktige både som mat- og sportsfisk.

Gruppa omfattar mange av dei viktigaste fiskeslaga i ferskvatn i Noreg. Artar som laks, aure, røye, sik, lågesild og harr høyrer alle til familien.

## Kjenneteikn
Artane i familien vert rekna som relativt primitive beinfiskar, mellom anna sidan dei har bukfinnane langt bak og brystfinnane langt nede på kroppen. Fiskane i gruppa er stort sett spoleforma med ei viss grad av flattrykking frå sidene. Dei har feittfinnar mellom rygg- og halefinnane sine. Dette er eigentleg ikkje ekte finnar, men feittstrukturar som manglar finnestrålar og tener til å hindra danning av straumvirvlar og såleis hindra turbulens.

Dei største artane i familien kan oppnå lengder på 150 cm og ei vekt på godt over 50 kg.

## Kjelder
* Jonsson, Bror: «Laksefisker» i *Norges dyr*, Cappelen 1992
* FishBase
Lagarfljót

**Lagarfljót** eller **Lögurinn** er ein innsjø aust på Island nær Egilsstaðir. Han har eit areal på 53 km², er 25 km lang og 2,5 km brei med eit djup på opp til 112 meter. Elva med same namn renn gjennom innsjøen. 

Den største skogen på Island, *Hallormsstaðarskógur*, ligg nær innsjøen. Her finn ein òg ein flott foss kalla **Hengifoss**. Hengifoss er med ei høgd på 118 m ein av dei høgaste fossane i landet. Like nedanfror ligg den mindre fossen *Litlanesfoss*.

Som i den skotske innsjøen Loch Ness, meiner enkelte at eit sjømonster (kalla Lagarfljotsormurinn av lokale) held til i djupet på innsjøen. 

## Sjå òg
*Innsjøar på Island
*Elvar på Island
*Fossar på Island

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lagarfljót|Lagarfljót]]» frå ,  den 2. oktober 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Informasjon og bilete 
*Hallormsstaður og Hengifoss
*Bilete av Hengifoss
Nyrðra-Vatnalautavatn

**Nyrðra-Vatnalautavatn** er den største innsjøen på Ófeigsfjarðarheiði på Island.

## Sjå òg
* Innsjøar på Island
Spagetti

**Spagetti** (frå *spaghetti*, italiensk fleirtalsform av eit diminutiv av *spago*, 'streng, tråd') er ein type pasta forma som lange, sylindriske trådar. 

Spagetti blir laga av semule av durumkveite i Italia, men ein kan også bruka vanleg kveitemjøl. Kornet blir blanda med vatn til deig, kjevla ut, skoren til trådar og kappa av. I dag blir spagetti vanlegvis kjøpt tørka, avkappa til ei standardlengd, men det går òg an å kjøpa fersk spagetti eller laga sin eigen.

Spagetti kan ha mange ulike utformingar og namn som går på form, tjukkleik og lengd. 

Runde spagettitypar:
**Pici*, handrulla spagetti
**Spaghettoni*, tjukke trådar
**Spaghetti*, «standard», middels tjukke trådar 
**Spaghettini*, tynnare trådar
**Fedelini* ('små trufaste'), trådar som er litt tynnare enn spaghettini
**Vermicelloni*, trådar som er litt tynnare enn fedelini
**Vermicelli*, 'små ormar', trådar som er litt tynnare enn vermicelloni
**Capellini*, 'tynne hår', trådar som er litt tynnare enn vermicelli
**Capelli d’ngelo*, 'englehår', den tynnaste spaghettitypen

Flate spagettitypar:
**Linguine* ('små tunger'), tynn flat spagetti
**Fettuccine* ('små band'), noko tjukkare enn linguine, ca. 6,5 mm brei)
**Tagliatelle* (avleidd av *tagliare*, 'å skjera'). Tjukk bandspagetti laga med egg.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Benjamin Spock

**Benjamin McLane Spock** 
() var ein amerikansk barnelege frå Connecticut, USA og professor i pediatri ved Case Western Reserve University frå 1955 til 1967.

Han gav ut fleire populærmedisinske bøker, mest kjend er bestseljaren *The Common Sense Book of Baby and Child Care* som vart utgjeven i 1946. Boka vart utgjeven på norsk i 1952, under namnet *Barnet – Sunn fornuft i barnestell og oppdragelse*. Boka hadde ein revolusjonerande bodskap til foreldra: *Du veit meir enn du trur*. Og for Spock var det viktig å framheve at *Foreldre skal også leve.*

I 1924 var Spock med på åttemannslaget som tok gull i roing under dei olympiske leikane i Paris 1924.

## Arbeid
Spock underviste i barnesjukdommar ved Cornelluniversitetet i New York før han i 1942 vart rådgjevar i barnepsykologi i New Yorks helseråd. Då var han alt godt kjend i USA for dei friske radiokåseria sine om oppseding av barn. 

Gjennom arbeidet forstod Spock at amerikanske foreldre trengde enkel, lettfatteleg opplysing om barnestell og korleis barn utvikla seg. Det var naudsynt å gje foreldra attende trua på at dei kunne oppsede barn, meinte han. I fire år arbeidde han i lag med kona Jane på boka *Barnet – Sunn fornuft i barnestell og oppdragelse* som på tolv år kom ut i meir enn elleve millionar eksemplar. I boka nøyer ikkje Spock seg med å fortelje kva ein burde gjere, men korfor ein burde gjere det. Boka tok ikkje berre opp dei viktigaste problema i barnestellet – forfattaren hadde òg eit vake auga for smådetaljane som ofte gav foreldra meir uro enn sjukdom og kosthald.

I 1947 vart Spock leiar av The Child Health Institute i Rochester i Minnesota, og i 1951 vart han professor, først i Pittsburgh, sidan i Cleveland. 

Før Spock si tid var den gjeldande læra at oppsedinga skulle fokusere på disiplin og at småbarna ikkje skulle skjemmast bort. Spock oppmoda foreldre til å bli meir tøyelege og kjærlege med barna sine, til å behandle dei meir individuelt. Sidan såg han at samvitsfulle foreldre oftare kom i vanskar fordi dei var for ettergjevande enn fordi dei var for strenge. I seinare utgåver av boka gav han derfor uttrykk for eit syn der han la vekt på at foreldra måtte ta omsyn til sine eigne behov. Difor tilrår Spock mødrene å amme til faste tider – ikkje av omsyn til barnet, men fordi plan og struktur kan gjere det lettare for mora å få tid til andre gjeremål. 

Spock sine råd er enkle: Ven barnet til å sove lenger og trivast i senga si om morgonen. Slå av straumen kvar gong romtemperaturen stig over tjue grader celsius, så blir ikkje barnet så lett forkjølt. Ikkje mas på barn som et lite; mas gjev ikkje matlyst. 

Men nokre av Spock sine råd kan ha gått ut på dato. Spesielt gjeld det rådet om å la spedbarnet sove på magen. Seinare forsking har vist at barn som søv på magen lettare kan bli utsett for krybbedød.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Benjamin Spock|Benjamin Spock]]» frå ,  den 2. oktober 2007.*  
 
* Benjamin Spock *Barnet* (Norsk utgåve ved Riis og Wergeland) Tiden norsk forlag, Oslo 1959
Erkki Lumisalmi

**Erkki Leo Lumisalmi** () er ein finsk skoltesamisk politikar frå Inari. Han vart vald inn på Det finske sametinget i 2003-2007 og igjen i 2008-2011.

Musikaren Anna Lumikivi er dotter til Lumisalmi.

## Kjelder
Öskjuvatn

**Öskjuvatn** er ein innsjø på Island. Han ligg på Det islandske høglandet og har eit areal på om lag 11 km². Med eit djup på 220 meter er han den djupaste innsjøen på Island. 

Innsjøen ligg i krateret til vulkanen Askja nordaust for isbreen Vatnajökull. Namnet tyder rett og slett «vatnet ved Askja». Som nabokrateret Víti, vart det danna av eit enormt vulkanutbrot i 1875.

På byrjinga av 1900-talet forsvann to tyske forskarar, Walter von Knebel og Max Rudloff, medan dei utforska innsjøen i ein liten båt. Det vart sett i gang ein leiteaksjon, men dei vart ikkje funne. 

## Sjå òg
* Innsjøar på Island

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Öskjuvatn|Öskjuvatn]]» frå ,  den 2. oktober 2007.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Bilete av Askja og innsjøen
Pekka Pekkala

**Pekka Pekkala** er ein samisk sametingsrepresentant for det finske sametinget, vald inn for sin andre periode, 2008-2011.
Anu Avaskari

**Anu Aino-Sisko Maarit Avaskari** (, tidl. **Pietikäinen**) er ein enaresamisk representant for Centern ved Det finske sametinget som vart vald inn for periode i 2003-2007, i 2008-2011, i 2012-2015, i 2016-2019 og igjen i 2020-2023.
Anne Nuorgam

**Anne Nuorgam** () er ein samisk representant i det finske sametinget. Ho har vore representant i fleire periodar, sist i 2016-2019. Nuorgam har vore med i Samerådet sidan 2000, og har også vore leiar der.

Av utdanning er Nuorgam magister i rettsvitskap og ho er forskar i offentleg rett, særleg urfolksrett, ved Lapplands universitet. Ho skriv doktorgrad om samiske fiskerettar i Tanaelva 

Anne Nuorgam er medlem i  for perioden 2017–2019, der ho representerer arktiske urfolk. Ho vart vald til leiar for SNs permanente forum for urfolk den 22. april 2019.

## Kjelder
Klemetti Näkkäläjärvi

**Klemetti Näkkäläjärvi** () er ein samisk representant i Det finske sametinget, vald inn for sin andre periode, 2008-2011. Han vart ordstyrar i 2008.
Niilla Tapiola

**Niilla Tapiola** er ein samisk representant i Det finske sametinget, vald inn for sin andre periode, 2008-2011.
Vals

**Vals** er ein pardans og ei musikkform som går i 3/4-takt (tung-lett-lett), også kjend som valsetakt. Han oppstod i Austerrike på 1700-talet med grunnlag i den mellomeuropeiske folkedansen ländler. Rundt 1800 spreidde valsen seg til resten av Europa og andre delar av verda. Som «tett» pardans opna han ein ny epoke for selskapsdans.

På 1920-talet byrja ei standardisering av dansen som inntil da hadde utvikla seg i forskjellige retningar og fått innverknad frå andre populære dansar. Den moderne valsen var blant anna saktare. Det var spesielt i England den moderne stilen blei forma.

I dag er valsen delt opp i fleire typar, der engelsk vals og wienervals er internasjonale turneringsdansar. Folkedansen vals er også framleis populær. 

Innan kunstmusikk er vals særleg brukt av romantiske komponistar som Frédéric Chopin, Franz Liszt og Johann Strauss den yngre.

## Kjelder
*«Vals» (15. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 19. januar 2015.

## Bakgrunnsstoff
Nise

**Nise** (*Phocoena phocoena*) er ein liten tannkval som lever nord i Atlanterhavet, Beringhavet, Stillehavet og Svartehavet. Dei sym sakte i små flokkar og lever som regel av ymse små stimfisk. Ved norskekysten er arten særs vanleg frå Oslofjorden til Varanger, i tillegg til vestkysten av Svalbard.

## Kjenneteikn
Niser liknar delfinar, men manglar den typiske snuta. Dei er òg stort sett ganske mykje mindre, og vert sjeldan over 190 cm. Dei ca 100 tennene er flata av som på ein spade, og ikkje runde som hjå delfinane. Ryggfinnen er låg. Fargeteikningane på dyret varierer mellom svart, grått og kvitt; buken er lysare enn oversida.

## Levesett
Nisa sym i små flokkar på 2-6 dyr og jaktar etter stimfisk. Særleg et dei småsild, tobis, brisling og lodde, men det hender òg dei går på laks. Når dei jaktar på desse fiskane hender det at dei går opp i elver.

Det har vorte vist at niser jaktar på byttet sitt med lyd, slik mange andre tannkvalar òg gjer det. Synet spelar òg ei rolle.

Niser vert kjønnsmogne i 5-6-årsalderen, og paringstida er om sommaren. Hoa sym drektig i nesten eit år, og let det som regel gå 1-3 år mellom kvar fødsel. Kalven syg mora i 6-8 månader.


File:Ecomare - bruinvis Berend (berend3).jpg|
File:Ecomare - skelet bruinvis (bruinvis-skelet-sd).jpg|
File:Ecomare - bruinvis Michael met penis (michael-penis-4580-sd).jpg|


## Kjelder
* Christensen, Ivar: «Hvalene» i *Norges dyr*, Cappelen 1992
* Artsdatabanken 

## Bakgrunnsstoff
*
Hirdskrå

Hirdskrå (norr. *hirðskrá*) er ei norsk lovbok frå mellomalderen som regulerte tilhøvet mellom konge og hird, og omhandla elles dei ulike hirdmennene sine rettar og plikter, og dei ulike gjeremåla og tenestene deira. 

## Overlevering
Hirdskråa er overlevert i eit titals norske og islandske handskrifter frå ca. 1300 til langt ut på 1700-talet. Blant dei eldste er det norske handskriftet Codex Tunsbergensis, som òg ser ut til å innehalda det eldste tekstlaget.

Lova finst berre overlevert i ein redaksjon som vart vedteken under kong Magnus Lagabøte. Dette skjedde sannsynlegvis ein gong mellom 1273 og 1277. Grunnlaget for dateringa er at tronfølgjelova av 1273 er sett inn i teksten, og mest alle handskrifta nyttar dei heimlege titlane lendmann og skutilsvein, som i 1277 vart avskaffa til fordel for dei meir europeiske titlane baron og riddar.

## Den eldre Hirdskråa
I Heimskringla står det at kong Olav Kyrre gav lover for hirda si. Kva lover dette var, og om dei vart skrivne ned, veit me ikkje.

I den overleverte redaksjonen av lova finst det fleire spor etter ein eldre redaksjon, fyrst og fremst ved tilvisingar til «den eldre Hirdskråa» (*hin forna Hirðskrá*). I forskinga har dette vore kopla saman med tilvisingar til birkebeinarane i teksta, og dette har danna grunnlaget for oppfatninga om at ei eldre Hirdskrå vart til under kong Sverre.

## Innhald
Hirdskråa er delt inn i tre "luter". Første luten inneheld ei kort innleiing og dinest tronfølgjelova av 1273, skipnader for korleis eit kongsemne skal takast til konge og dei eidane som skal seiast fram ved dette høvet. Så følgjer skipnader om dei som har titlar (nafnbœtr), t.d. jarlar og lendmenn.

Andre luten byrjar med ei morallære, som på Island vart kalla Hirdseder (*Hirðsiðir*). Denne morallæra tek utgangspunkt i dei sju dødssyndene, og fortel om kva desse syndene kan føra til. Vidare vert det gjeve råd om kva moralske dygder hirdmannen bør følgja for å unngå å falla i slike synder. Etter hirdsedene følgjer så skipnader for opptak av hirdmenn, rettar og plikter, ulike tenester som hirdmennene kan verta sette til, kva våpen ein hirdmann skal ha, korleis ein hirdmann skal forholda seg i ufredstider, korleis hærfang (krigsbytte) skal delast, og til slutt korleis usemje innan hirda og hirdmenns brotsverk skal handsamast, om rettargang og hirdstemne. Etter kapittelet om våpen er kong Magnus Lagabøte si rettarbot om sysselmenn skoten inn (kap. 36).

Tredje luten omhandlar gjester og kjertesveinar; korleis dei skal utnemnast og kva som er rettane og pliktane deira.

Heilt til slutt stadfester kong Magnus Lagabøte dei rettarbøtene som vart gjevne av Håkon Håkonsson, og gjev deretter sine eigne.

## Kjelder
* Steinar Imsen 2000: *Hirðskrá. Hirdloven til Norges konge og hans håndgangne menn*. Oslo: Riksarkivet.
* Børge Nordbø 2004: *Hirðsiðir. Om tilhøvet mellom handskrifta av ei morallære frå 1200-talet*. Magisteravhandling i norrøn filologi. Universitetet i Oslo.

## Bakgrunnsstoff
* Tekst frå ''Norges gamle Love'' Digitalarkivet
* Liste over trykte utgåver
Pediatri

**Pediatri** (gresk *pais* = barn + *iatros* = lækjar) er den medisinske spesialiteten knytt til barnesjukdommar. Fagfeltet famnar vidt, og er slik ein utprega tverffagleg spesialitet. Lækjarar som spesialiserer seg i pediatri vert kalla barnelækjarar. 

Det finst meir enn 700 godkjende spesialistar i pediatri i Noreg, av dei er om lag 500 i yrkesaktiv alder. Av spesialistane har om lag 100 doktorgrad. 

Pediatri høyrer blant dei medisinske spesialitetane som har høgst fagleg status. Den tyske lækjaren Abraham Jacobi, som emigrerte til USA, er rekna som opphavsmannen til fagfeltet pediatri. 
## Sjå òg
* Medisin

## Bakgrunnsstoff
* Godkjente spesialistar i pediatri  - Den norske legeforening
* Spesialistreglane i barnesjukdommar  - spesifikasjon av spesialistkrava til spesialiteten pediatri (Den norske legeforening)
Kent

**Kent** (opphavleg *Cantia*) er eit grevskap søraust i England og eit av dei såkalla *[[home counties]]*. Det grensar til East Sussex, Surrey og Stor-London, og har ei grense mot Essex som går langs midten av Themsen-estuaret. Det seremonielle grevskapet Kent omfattar bykommunen Kent og den sameinte styresmakta Medway. Kent har ei nominell grense med Frankrike halvvegs gjennom Kanaltunnelen. Maidstone er hovudbyen. Andre byar er Rochester og Canterbury.

Kent ligg nær London og blir rekna som eitt av *[[Home counties]]*. Det har kyst mot Nordsjøen og Den engelske kanalen, mellom anna det smale Doverstredet. Plasseringa til Kent mellom London og det europeiske kontinentet har ført til at området stadig har vorte råka av konfliktar, som Battle of Britain under den andre verdskrigen. East Kent vart kalla *Hell Fire Corner* under krigen. England har vore avhengig av krigsskip frå skipsverfta i grevskapet dei siste 800 åra, som Cinque Ports på 1100- til 1300-talet og Chatham Dockyard frå 1500- til 1900-talet. Ein kan sjå Frankrike i klårvêr frå Folkestone og dei kjende kvite klippene ved Dover.

På grunn av dei mange frukthagane og humlehagane vert Kent ofte kalla «England sin hage», eit omgrep som ofte vert nytta i marknadsføringa av grevskapet, sjølv om andre òg har prøvd å ta dette namnet. Av storindustri nordvest i Kent finn ein sement-, papir- og flyproduksjon, men desse er no i tilbakegang. Store delar av Kent ligg innanfor pendlarområdet rundt London. Dei sørlege og austlege delane av Kent har turisme og jordbruk som hovudnæring. Kolindustri var tidlegare ein viktig del av industrien i Kent. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kent|Kent]]» frå , den 19. november 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
* Kent grevskapsråd
* Kent Downs
* historic-kent.co.uk&nbsp;– informasjon om landsbyane i Kent.
* Kent Coast - bilete
* Offisiell turistside
Hemimetaboli

**Hemimetaboli** eller **ufullstendig forvandling** er ein av dei tre ulike livssyklusane ein finn hjå insekt. Dyr med denne forma for utvikling vert kalla **hemimetabole**.

Eit hemimetabolsk insekt har tre livsstadium; egg, nymfe og imago eller vaksent insekt. Nymfestadiet skil seg frå det vaksne ved at individet då mellom anna manglar kjønnsorgan og vengjer.

Døme på hemimetabole insekt omfattar m.a. nebbmunnar, øyenstikkarar, døgnfluger, saksedyr, kakerlakkar, rettvenger, termittar og steinfluger.

Hemimetaboli står i motsetnad til holometaboli og ametaboli.
Holometaboli

**Holometaboli** eller **fullstendig forvandling** er den vanlegaste av dei tre livssyklus-formene me finn hjå insekt. Holometabole insekt har utviklingsstadium: egg, larve, puppe og imago eller vaksent insekt.

Holometaboli står i motsetnad til hemimetaboli og ametaboli. Insekta med denne forma for forvandling utgjer ei monofyletisk gruppe, det vil seie at dei er nærare i slekt med kvarandre enn med andre insekt. Til dei holometabole insekta høyrer biller, fluger og mygg, kvefsar, sommarfuglar og møll.
Ametaboli

**Ametaboli** er ei sjeldan form for livssyklus hjå insekt kor den einaste skilnaden på larve og det vaksne insektet er storleiken, stundom òg talet på kroppssegment. **Ametabole insekt** manglar vengjer, og omfattar mellom anna spretthalar og sølvkre.

Ametaboli står i motsetnad til hemimetaboli og holometaboli.
Glasmanet

**Glasmanet** (*Aurelia aurita*) er ei særs vanleg stormanet som lever planktonisk i alle hav. Han er òg særs vanleg med norskekysten. Dei har gjennomsiktige kroppar med fire karakteristiske, runde kjønnsorgan.

Han et hovudsakleg plankton han fangar med dei korte tentaklane sine. Desse inneheld neslegift, men på langt nær så mykje som mange andre maneter.

Glasmanetar kan bli opptil 40 cm i diameter.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Maridalsvannet

**Maridalsvannet** er den største innsjøen i Oslo kommune, plassert i Maridalen, mellom Nordmarka og Lillomarka. Innsjøen har eit areal på 3,83&nbsp;km² og ligg 149 moh. Maridalsvannet er ein del av Nordmarksvassdraget, og tømmer vatnet mot sør, til Akerselva.

Vatnet er den viktigaste drikkevasskjelda i Oslo og dekker ca. 80&nbsp;% av vassforbruket i Oslo. Vatnet vert reinsa i Oset vannrenseanlegg like ved.

Ein av dei største elvane inn til Maridalsvannet kjem frå Skjærsjøen i vest, der noko av vatnet passerer gjennom Hammeren kraftstasjon, det eldste vasskraftverk i landet som framleis er i dagleg drift.

## Oktober 2007: Forureina drikkevatn i Oslo
Den 17. oktober 2007 vart det gjeve ei offisiell åtvaring mot å drikke vatnet som kom frå Maridalsvannet sidan det var oppdaga giardiaparasittar i drikkevatnet på tre ulike stader i Storo-området. Drikkevatnet kom frå Maridalsvannet, gjennom Oset vannrenseanlegg.
21. oktober vart drikkevatnet i Oslo friskmeldt.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Maridalsvatnet|Maridalsvannet]]» frå , den 17. april 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene: *
Hauturu/Little Barrier Island

**Hauturu/Little Barrier Island** er ei øy som ligg utanfor nordaustkysten til Nordøya på New Zealand. Ho ligg kilometer nord for Auckland. Øya er skild frå hovudlandet i vest av sundet Jellicoe Channel, og frå den større øya Great Barrier Island i aust av Cradock Channel. Dei to øyene med likelydande namn gir Haurakigolfen ly frå mange av stormane i Stillehavet.

Øya er ein utsløkt vulkan, grovt sett sirkulær i form, og om lag seks km tvers over. Øya har ei flatevidd på 28 km².  Ho braut fram gjennom dei grunne kystfarvatna i Haurakigolfen i løpet av dei siste 500 000 åra, og er ulik alle andre vulkanske klipper i ein omkrins på 120 km. Øya, som til vanleg vert omtala som Little Barrier, hevar seg bratt mot, og er svært oppstykka av raviner frå toppen, den 722 meter høge *Mount Hauturu*, som er det høgastliggjande punktet i regionen Auckland.

Utanom personell frå miljøvernetaten er øya ubygd, og ho er eit av dei fremste naturreservata på New Zealand. Det er derfor strenge restriksjonar på tilgangen til øya.

Den polynesiske oppdagaren Toi kalla øya **Hauturu** som tyder «kvilestaden til vindane». Saman med den større naboøya fekk ho det engelske namnet sitt av kaptein James Cook den 23. november 1769.

## Kjelder
*Little Barrier Island - 1966 Encyclopaedia of New Zealand

## Bakgrunnsstoff

*Department of Conservation - Little Barrier Island (Hauturu) Naturreservat
*Cultural Heritage of the Gulf (kort historikk på side 5)
Alaska-husky

**Alaska-husky** er den mest kjende uregistrerte typen husky. Alaska-husky er opphavleg basert på nordlege indianarhundar med innblanding av inuithundar som dei tre(fire) registrerte rasane: alaskan malamute, grønlandshund, sibirsk husky og canadian inuit dog (ikkje internasjonalt godkjend som eigen rase). I dag er mange alaska-huskyar prega av sterk innblanding av fuglehundar, da særleg pointer, men òg andre rasar. Av somme i trekkhundmiljøet blir framleis desse omtala som alaska-husky, av andre som kvartingar, åttandedelingar osb. etter graden av innblanding av nytt blod. I USA vil ein kunna høyre uttrykk som *Pure Athabascan Breed* om alaska-husky av meir opphavleg type, av di det ofte ikkje blir skild mellom eldre og nyare typar når nemninga alaska-husky blir nytta.

Når det blir sagt at alaska-husky er ein uregistrert rase, er dette ei sanning med modifikasjonar. Det finst ingen raseklubb eller skrivne reglar for avl, men trekkhundmiljøet er stort og internasjonalt, og det blir drive eit nitidig arbeid for å avle fram best moglege hundar til ulike føremål som sprint, mellomdistanse og langdistanse. Det blir òg drive arbeid med registrering av trekkhundar gjennom ei norsk nettside stamtavla som etterkvart er vorten mykje brukt internasjonalt, særleg etter Robert Sørlies fyrste iditarodsiger i 2003. Føremålet med dette arbeidet er ikkje å halde ein rase «rein», men snarare å kartlegge eigenskapar i samband med avl og sal av trekkhundar, da særleg alaska-husky og blandingar av denne.
Geble Pedersson

**Geble Pedersson** var den første protestantiske biskopen i Noreg. 

Geble var fødd på Teigstad på Dønna rundt 1490. Han var truleg av lågadelslekt. Frå 1523 til 1535 var han erkedegn i Bergen. I 1536 vart han utnemnd til katolsk biskop. Under reformasjonen oppheldt han seg i København. Her vart han vigsla til superintendent - reformasjonens namn på bispeembetet - saman med sju danske kollegaer. Herfrå reiste han attende til Bergen for å leie oppbygginga av den nye kyrkja i Bergen Stift. 

Den første oppgåva han tok fatt på, var å få latinskolen på fote. Samstundes arbeidde han for at St. Olavs kyrkje skulle bli ei verdig domkyrkje.

Ved fødestaden vart det i 1999 reist ein seks meter høg granittbauta over kyrkjemannen og humanisten Geble Pedersson.

## Kjelder
* Tore Gleinsvåg: «Bautaer / skulpturer i Dønna» i *[[Årbok for Helgeland]] 2006*
Hans Gude

**Hans Fredrik Gude** () var ein norsk kunstmålar under romantikken. Han var ein av våre fremste nasjonalromantiske målarane i Noreg. 

Hans Gude var noko av eit vedunderbarn og fekk undervisning av Johannes Flintoe allereie som tolvåring, deretter gjekk han på Tegneskulen. 16 år gammal kom han til Düsseldorf i 1841. Her fekk han privatundervisning i eitt år før han fekk plass ved kunstakademiet i byen.

Gude arbeidde det meste av si yrkestid i Tyskland, der han som lærar først var knytt til Düsseldorf, deretter Karlsruhe og i dei siste tjue åra Berlin.

Gude mottok ei rekkje norske og utanlandske ordenar og æresutnemningar. I 1893 vart han tildelt Storkorset av St. Olavs Orden. Hans Gude var den første som vart gravlagd på Æreslunden på Vår Frelsers gravlund i Kristiania, da denne vart innvigd i 1903.

## Verk

Landskapsmåleria formidlar det storfelte i det norske landskapet, i mange tilfelle knytt til høgfjellet. Seinare vart motivkrinsen meir knytt til kysten. Bruken av lys og skugge, skyer og solgjennombrot er typisk i mange av Gudes måleri. Gude hadde stor innverknad som lærar og inspirator for ein generasjon norske kunstmålarar. Hans økonomiske støtte til mange yngre kunstnarar var med å legge grunnen for ein gullalder i norsk målarkunst.

Hans mest kjende måleri er Brudeferd i Hardanger, som han måla saman med Adolph Tidemand. Gude måla landskapet og Tidemand personane. Måleriet vart til på bestilling til det store tablået i 1849 på Christiania Theater, der eit stort mannskor urframførte ein song av Halfdan Kjerulf (melodi) og Andreas Munch (tekst) over same tema. Både Tidemand og Gude var heime i Noreg dette året grunna dei revolusjonære hendingane i Sentral-Europa.

* 1848 - Brudeferd i Hardanger (saman med Adolph Tidemand)
* 1857 - Høifjæld
* 1862 - Brenninger 
* 1872 - Innseilingen til Christianiafjorden

## Bakgrunnsstoff

;Nettstader
* Kunstnere i Akershus. Biografi og om tilknytinga hans til fylket.
* Slektstreet til Hans Gude på Geni.com

; Litteratur 
* Frode Haverkamp. *Hans Gude*. Aschehoug, 1992
* Hans Gude. *Af Hans Gudes liv og værker : kunstnerens livserindringer*. Utgitt og med en biografisk indledning af Lorentz Dietrichson. 1899
Anton Christian Bang

**Anton Christian Bang** () var ein norsk biskop, kyrkjehistorikar og statsråd. 

Bang vart fødd på Sigerstad på Dønna. Her voks han opp i lag med søskenbarnet John Klæbo, og som søskenbarnet gjekk han på lærarseminaret i Tromsø, den einaste farbare utdanningsveg for ein fattiggutt som ønskte å bli prest. Han fullførte teologisk embetseksamen i 1867, og vart personellkapellan i Gran på Hadeland før han i 1872 reiste nordover for å bli kateket i Tromsø. I 1874 vart han prest ved Gaustad asyl.

Som teologistudent, eller «prestemne» som det òg vart skrive, nytta han òg landsmål. Det vart sidan rekna som eit stort tap for målreisinga og norskdomen at han gjekk over til å skrive riksmål.

I 1878 tok Bang teologisk doktorgrad, og i 1885 vart han professor i kyrkjehistorie ved Universitetet i Oslo. I 1893 vart han statsråd i regjeringa til Emil Stang. Den 25. januar 1895 vart han utnemnd til kommandør av 1. klasse av St. Olavs Orden. I 1896 vart han biskop i Kristiania Stift. Som biskop heldt han preika under kroningsseremonien i Trondhjem Domkirke hausten 1906. I 1912 fekk han Petter Dass-medaljen.

Ved fødestaden er det reist ein minnebauta over A. Chr. Bang. 

## Bibliografi
* *Juleevangeliet*, på nynorsk. I: Den norske folkeskole (1868)
* *[[Hans Nielsen Hauge]] og hans samtid. Et Tidsbillede fra omkring aar 1800* (1874)NBdigital
* *Kirken og Romerstaten indtil Constantin den store* (1879)NBdigital
* *Vøluspaa og de sibyllinske Orakler* (1879)
* *Julian den frafalne* (1881)
* *Udsigt over den norske kirkes historie efter reformationen* (1883)NBdigital
* *Udsigt over den norske kirkes historie under katholicismen* (1887)}
* *Kirkehistoriske Smaastykker* (1890) 
* *Den norske kirkes historie i reformationsaarhundredet* (1895)NBdigital
* *Den norske kirkes geistlighed i reformationsaarhundredet* (1897)
* *[http://www.heimskringla.no/wiki/Om_Dale-Gudbrand Om Dale-Gudbrand]* (1897)
* *Norske hexeformularer og magiske opskrifter* (1901&ndash;02)
* *Erindringer*, sjølvbiografi (1909) (fekk kritikk p.g.a. uvørne personkarakteristikkar; desse vart mildna i 3. utgåva) NBdigital
* *Den norske kirkes historie* (1912)

### Vitskaplege artiklar
* *Om Indskriften i det saakaldte Thomas Angells Kapel i Throndhjem Domkirke* Historisk tidsskrift 1888 10: 252-259 
* *Fremdeles om Throndhjems Domkirke* Historisk tidsskrift 1890 11: 270-276 
* *Axel Fredericksøns Rim* Historisk tidsskrift 1898 14: 391-392 
* *Kyrmesse* Historisk tidsskrift 1898 14: 392 
* *En bibliografisk Notits* Historisk tidsskrift 1910 21: 476-478 
* *En Gjenganger* Historisk tidsskrift 1910 21: 478-480 
* *Om Midgardsormens Prototyper* Historisk tidsskrift 1882 7: 222-232

## Bakgrunnsstoff
* Stutt biografi 
* Gudspjallet aa fyrste joladagen

## Kjelder
* Tore Gleinsvåg: «Bautaer / skulpturer i Dønna» i *[[Årbok for Helgeland]] 2006*
Fredrikke Tønder-Olsen

**Fredrikke Tønder-Olsen** () var pioner innan kvinnesakarbeidet i Noreg.

Ho vart fødd på handelsstaden Kopardal på øya Løkta i Dønna kommune, Helgeland. Ho byrja i gravørlære i Bodø, men på grunn av svakt syn måtte ho gje opp gravørfaget. Sidan fekk ho agenturet for forsikringsselskapet *Norden* på Helgeland, og vart slik landets første kvinnelege forsikringsagent. I Kristiania starta ho *Kristiania Visergutkontor*i 1894. Ho var initativtakar til tidsskriftet Landets Kvinder, var æresmedlem i Norsk Kvindesagsforening og mottok Kongens fortenstmedalje i 1926.

Engasjementet hennar gjenspeglar seg i livsmottoet: &laquo;Er du halt er du lam, har du vilje kjem du fram&raquo;.
Ein minnestatue over henne er reist på Vår Frelsers gravlund. Fredrikke Olsen-Tønders legat vert i dag forvalta av Nordlændingernes Forening.

Ved Høgskolen i Nesna er skriftserien &laquo;Fredrikke&raquo; oppkalla etter henne.

## Litteratur
* Astrid Tåvær, «Fredrikke Tønder Olsen - Høvedskvinnen fra Helgeland», i *[[Årbok for Helgeland]] 1997*

## Bakgrunnsstoff
*
Høgskolen i Nesna

**Høgskolen i Nesna** (**HiNesna**) er ein tidlegare høgskule i Nesna som no utgjer Nord universitet, studiestad (campus) Nesna.
1. januar 2016 blei HiNe slått saman med Universitetet i Nordland og Høgskolen i Nord-Trøndelag til Nord universitet.

Høgskolen hadde vel 1200 studentar og 130 tilsette. Han vart etablert som følgje av at lærarhøgskolen i Nesna vart omorganisert som ein del av Høgskolereforma i 1994. Frå 1918 og fram til 1994 var høgskolen kjend som Nesna lærerhøgskole.

## Om høgskolen
Høgskolen i Nesna er den nest eldste institusjon for høgare utdanning Nord-Noreg. I tillegg til hovudcampus på Nesna, hadde HiNe studielokalitetar i Mo i Rana, i Sandnessjøen, i Brønnøysund og Mosjøen, og studietilbod i Narvik. Høgskolen var involvert både i ordinære forsknings- og utviklingsprosjekt og i prosjekt innanfor næringsretta høgskolesatsing.
 
Høgskolen sin online skriftserie er &laquo;Fredrikke&raquo;, oppkalla etter kvinnesaksforkjemparen Fredrikke Tønder-Olsen.

Høgskolen gav tilbod om fag- og profesjonsstudie innan informatikk, naturfag, idrett, musikk, drama, lærarutdanning og sjukepleiarutdanning. Desse kunne ein ta i varierande lengder frå halvårseiningar til bachelorgradar, mastergradar og somme doktorgradstudie, i tillegg til ei rad kurs-, etter- og vidareutdanningar.

Høgskolen var delt i fleire fagseksjonar:
* Drama
* Engelsk
* Heimkunnskap
* Idrett
* Informatikk
* RLE
* Kunst og handverk
* Matematikk
* Musikk
* Naturfag
* Norsk
* Pedagogikk
* Samfunnsfag
* Sjukepleiarutdanning

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Høgskolen i Nesna
Sigöldulón

**Sigöldulón** er eit reservoar på Island som òg vert kalla *Krókslón*. Han ligg sør i landet, ikkje langt frå Landmannalaugar, og er ein av dei tjue største innsjøane i landet med eit areal 14 km².

Både innsjøen og det nærliggande kraftverket (*[[Sigölduvirkjun]]*) har namnet sitt frå tuffryggen på rundt 600 meter over havet der elva Tungnaá ein gong rann gjennom eit gjel. Vatnet renn i dag i røyr til kraftverket og vart bygd mellom 1973 og 1977. 

## Sjå òg
* Innsjøar på Island

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sigöldulón|Sigöldulón]]» frå ,  den 3. oktober 2007.*
Åkviksundet bru

**Åkviksundet bru** er ei fritt frambygg-bru som kryssar Åkviksundet mellom øyane Dønna og Staulen i Nordland. Brua er ein del av vegsambandet mellom Herøy og Dønna, riksveg 828. Åkviksundbrua er 285 meter lang, med hovudspenn på 135 meter og seglingshøgde 24,2 meter. Brua har tre spenn. Ho vart opna av kong Harald V den 19. juni 1999.

## Bakgrunnsstoff
* Structurae om Åkviksundet bru
Skorradalsvatn

**Skorradalsvatn** er ein innsjø vest på Island. Han ligg i ein smal dal mellom Hvalfjörður og dalen *Reykholtsdalur* (sjå Reykholt). Innsjøen har ei lengd på 15 km. 

Rundt innsjøen ligg der høge fjell, som *Skarðsheiði*. Folk vert ofte overraska når dei ser at breidda av innsjøen er skogkledd. Dette kjem av skogplanting etter initiativ frå den islandske regjeringa. Dalen har derfor ein alpeliknande utsjånad. 

Innsjøen er òg eit reservoar slik at vassflata i innsjøen er vorte heva. 

Det ligg ingen bygder ved breidda av innsjøen, men mange sommarhus. 

## Sjå òg
* Innsjøar på Island

## Kjelde
Sultartangalón

**Sultartangalón** er ein innsjø på Island. Han ligg på Det islandske høglandet nord for vulkanen Hekla. Innsjøen er eit reservoar på elva Þjórsá, den lengste elvar på Island. Han har eit areal på 19 km².

## Sjå òg
* Innsjøar på Island

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av Askja og innsjøen

## Kjelde
Svínavatn

**Svínavatn** er namnet på tre forskjellige innsjøar på Island.

Ein innsjø ligg sør for Blönduós og har eit areal på 12 km². Ein annan mindre innsjø ligg i dalen *Heydalur* nær Hvammsfjörður på halvøya Snæfellsnes. Ein enno mindre innsjø ligg vest for Blöndulón ved nordenden av hovudvegen Kjölur

## Kjelde
Tjörnin

**Tjörnin** (Tjernet på norsk) er eit lite vatn sentralt i Reykjavík på Island. Sjølv om han ikkje er særleg stor er han av dei best kjende i landet. 

Dei fleste som kjem til Reykjavík går forbi innsjøen, som ligg i sentrum ved sida av rådhuset Ráðhús Reykjavíkur og fleire museum. Universitetet på Island ligg òg i nærleiken. 

Mange tar borna sine med til Tjörnin for å sjå og mate endene, svanene og gjæsene som held til her. 

Om vinteren frys som regel innsjøen til, men varmt geotermisk vatn vert pumpa inn for å smelte isen i eit område for fuglane. 

## Sjå òg
* Innsjøar på Island

## Bakgrunnsstoff
* Panorama

## Kjelde
Þórisvatn

**Þórisvatn** er den største innsjøen på Island og ligg ved sørenden av hovudvegen Sprengisandur på Det islandske høglandet.

Innsjøen er eit reservoar med eit areal på om lag 88 km² og nyttar energien til elva Þjórsá, som kjem ned frå isbreen Hofsjökull. Som dei fleste islandske innsjøane, som stort sett er bresjøar eller vulkanske innsjøar, har han ein sterk grønfarge. 

## Sjå òg
* Innsjøar på Island

## Bakgrunnsstoff
* Bilete

## Kjelde
Innsjøar på Island

Dette er ei liste over **[[innsjø]]ar på [[Island]]**

Merk at hovudsakleg er berre innsjøar større enn 2,5 km² nemnd. Storleiken til dei større innsjøane varierer stundom ein del, mellom anna som følgje av at nokre av dei er reservoar. Island har om lag 67 innsjøar. 

## Større innsjøar (>10 km²)

* Þórisvatn 83-88 km², 114 m
* Þingvallavatn 84 km², 114 m
* Blöndulón 57 km², 39 m
* Lagarfljót (Lögurinn) 53 km², 112 m
* Mývatn 37 km², 4.5 m
* Hóp 29-44 km² (avhengig av tidvatn), 8,5 m
* Hvítárvatn 30 km², 84 m
* Langisjór, 26 km², 75 m
* Kvíslavatn, 20 km²
* Sultartangalón, 19 km²
* Jökulsárlón, 18 km², 190 m (1999 estimat - storleiken og djupet aukar fordi isbreen smeltar)
* Grænalón, 18 km²
* Skorradalsvatn, 15 km², 48 m
* Sigöldulón, 14 km² (òg kalla "Krókslón")
* Krókslón, eit anna namn på Sigöldulón
* Apavatn, 13-14 km²
* Svínavatn, 12 km², 39 m
* Öskjuvatn, 11 km², 220 m (Den djupaste i Island)
* Vesturhópsvatn, 10 km², 28 m
* Höfðavatn, 10 km², 6 m
* Grímsvötn
* Hestvatn

## Mindre innsjøar (<10 km²)

* Litlisjór, 9,2 km², 17 m
* Kleifarvatn, 9,0 km², >90 m 
* Breiðárlón, 8 km² 
* Reyðarvatn, 8,3 km²
* Hítarvatn, 7,6 km², 24 m
* Miklavatn, 6,6 km², 23 m
* Sigríðarstaðavatn, 6,2 km²
* Laxárvatn, 6,0 km²
* Íshólsvatn, 5,2 km², 39 m
* Úlfljótsvatn, 60 m
* Langavatn, 5,1 km², 36 m
* Ánavatn, 4,9 km², 24 m
* Hlíðarvatn, 4,4 km², 21 m
* Arnarvatn hið stóra, 4,3 km²
* Þríhyrningsvatn, 4,3 km², 33 m
* Hvalvatn, 4,1 km², 160-180 m
* Másvatn, 4,0 km², 17 m
* Fjallsárlón, 4,0 km² ?
* Skjálftavatn, 4,0 km², 2,5 m
* Stífluvatn, 3,9 km², 23 m
* Fljótavatn, 3,9 km²
* Úlfsvatn, 3,9 km²
* Kálfborgarárvatn, 3,5 km²
* Langavatn, 3,5 km²
* Hraunhafnarvatn, 3,4 km², 3 m
* Haukadalsvatn, 3,3 km², 41 m
* Grænavatn, 3,3 km², 14 m
* Eskihlíðarvatn, 3,3 km², 5 m
* Ljósavatn, 3,2 km², 35 m
* Sandvatn, 3,0 km², 4 m
* Ölvesvatn, 2,8 km²
* Kýlingavötn (Kýlingar), 2,5-3,0 km² 
* Sandvatn, 2,6 km²
* Kvíslavatn nyrðra, 2,6 km²
* Hraunsfjarðarvatn, 2,5 km², 80 m
* Stóra-Viðarvatn, 2,5 km², 20 m
* Oddastaðavatn, 2,5 km², 18 m
* Frostastaðavatn, 2,3 km², >6 m
* Laugarvatn, 2,1 km²
* Meðalfellsvatn, 2,0 km², 19 m
* Elliðavatn, 1,8 km², 7 m
* Hreðavatn, 1,1 km², 20 m
* Skyggnisvatn
* Hvítavatn
* Tjörnin

## Bakgrunnsstoff
* Vísindavefurinn 
* Veiði í vötnum
Ålefamilien

**Ålefamilien** (*Anguillidae*) er ein liten beinfiskfamilie med særs einsarta medlemmar. Han omfattar ei slekt med 15 artar, som alle er katadrome (ferskvassfisk som gyter i saltvatn), slange-liknande fisk som enklast kan skiljast ved å telja ryggvirvlar.

Dei fleste ålane heldt til i vassdrag nær vestkysten av Stillehavet, men det finst òg to artar i Atlanterhavet: Europeisk og amerikansk ål. Begge gyter i Sargassohavet.

## Kjenneteikn
Fisk i ålefamilien har avlange kroppar utan skjel eller med skjela djupt nede i huda. Dei har godt utvikla brystfinnar bak gjellene, men manglar bukfinnar heilt. Halefinnen, gattfinnen og ryggfinnen heng saman.

Ålane er svakt underbitte og har mange små, skarpe tenner.

## Kjelder
* Vøllestad, Leif Asbjørn: «Ålefisker» i *Norges dyr - Fiskene 1*, Cappelen 1992
* FishBase

## Bakgrunnsstoff
*