open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Månad

**Månad** er ei tidseining mellom veke og år. I dei fleste kalendersystema varer ein månad om lag så lenge som ein månesyklus — derav namnet.

## Månadstypar

### Borgarleg månad eller kalendermånad
#### Observasjonsbasert astronomisk månad
I samaritansk religion, karaisme og islam blir kvar månad primært rekna frå første dag av observert nymåne.

#### Justert astronomisk månad
I vanleg (rabbanittisk) jødedom følgjer månadene månefasen, men med mindre justeringar for å unngå uheldige kombinasjonar av sjabbát og heilagdagar. Månadslengda er 29 eller 30 dagar. Kalenderen er utrekna på grunnlag av astronomiske data.

#### Standardisert solår-basert [[lunær]] månad
I dei julianske og gregorianske kalendrane er månadene ikkje direkte grunna på månefasar, men på ei fast inndeling av solåret i tolv om lag jamlange månader som kvar varar i 28 til 31 dagar.

#### Ikkje-[[lunær]]e månadssystem
Bahaikalenderen deler året inn i 19 månader som kvar inneheld 19 dagar, med fire til fem skotdagar på slutten av kvart år.

### Astronomiske definisjonar

#### Anomalistisk månad

Tida mellom to påfølgjande passasjar av månen gjennom perigeum til månen, som er det punktet då månen er nærast jorda. Denne lengda er 27 dagar, 13 timar, 18 minutt og 33 sekund.

#### Drakonisk månad

Syner til passasje gjennom den oppstigande knuten til månebanen. Denne tida er 27 dagar, 5 timar, 5 minutt og 36 sekund.

#### Siderisk månad

Ein siderisk månad er tida det tar for passasjen til månen gjennom timesirkelen til ei stjerne, som er eit fast punkt på himmelen. Denne tida tar 27 dagar, 7 timar, 43 minutt og 12 sekund.

#### Synodisk månad

Ein synodisk månad er tida for fasevekslinga til månen eller omlaupstida til månen i forhold til timesirkelen gjennom sola. Denne tida er 29 dagar, 12 timar, 44 minutt og 3 sekund.

#### Tropisk månad

Ein tropisk månad er tida mellom to påfølgjande passasjar av månen gjennom timesirkelen til vårjamdøgnspunktet. Denne tida er 27 dagar, 7 timar, 43 minutt og 5 sekund.

## Sjå òg
* Bahaikalenderen
* Den gregorianske kalenderen
* Den julianske kalenderen
* Det muslimske året
* Det jødiske året
Bogno i Alver

**Bogno** eller **Bognøy** er ei øy i Alver kommune i Vestland, i Nordhordland. Bognøy var i tida frå 1871 til 1964 ein del av tidlegare Herdla herad. Øya er veglaus.

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder
1935

**1935** (romartal MCMXXXV) var eit normalår som byrja på ein tysdag i den gregorianske kalenderen. 

## Hendingar

### Utlandet
* Charles Francis Richter og Beno Gutenberg publiserte forsking som la grunnlag for Richters skala, ein skala for å måla jordskjelv.
* 13. januar: I ei folkerøysting i Saar ville om lag 90&nbsp; % sameinast med Tyskland.
* 24. januar: Den fyrste ølboksen i verda vart seld i Richmond i Virginia.
* 26. februar: Radar vart demonstrert for fyrste gong.
* 16. mars: Adolf Hitler erklærte at Tyskland ville rusta opp, i strid med Versailles-traktaten.
* 15. september: Nürnberglovane fekk verknad i Tyskland, tyske jødar tapte statsborgarskapa sine.
* 24. oktober: Italia gjekk inn i Etiopia i ein okkupasjon som skulle vara til 1941.

### Noreg
* Jarnbanelina Nesttun-Osbanen vart nedlagd.
* 20. mars: Johan Ludwig Mowinckel si tredje regjering gjekk av.
* 20. mars: Sosialisten Johan Nygaardsvold blei statsminister for ei mindretalsregjering av Arbeidarpartiet. 

## Fødde

* 8. januar: Elvis Presley, amerikansk rockesongar
* 10. februar: Gunnar Stålsett, norsk biskop og politikar 
* 11. februar: Gene Vincent, amerikansk rockemusikar
* 26. mars: Mahmoud Abbas, palestinsk regjeringsleiar
* 13. april: Thorbjørn Berntsen, norsk politikar 
* 27. mai: Kim Friele, norsk kjønnsaktivist
* 19. juni: Arne Haugestad, norsk jurist og politikar
* 6. juli: Dalai Lama, tibetansk buddhistleiar
* 9. juli: Wim Duisenberg, nederlandsk politikar, fyrste leiar for den europeiske sentralbanken
* 11. september: Bjørg Vik, norsk forfattar
* 13. september: Arvo Pärt, estisk komponist
* 1. oktober: Julie Andrews, britisk skodespelar og songar
* 12. oktober: Luciano Pavarotti, italiensk operasongar
* 17. november: Toni Sailer, austerriksk skilaupar

## Døde

* 8. januar: Nils Riddervold-Jensen, norsk politikar
* 21. januar: Per Ekström, svensk målar
* 28. januar: Mikhail Ippolitov-Ivanov, russisk toneskapar
* 8. mars: Thorolf Holmboe, norsk målar
* 20. mars: Jón Þorláksson, islandsk statsminister
* 14. april: Emmy Noether, tysk matematikar
* 12. mai: Josef Pilsudski, polsk statsleiar
* 15. mai: Kasimir Malevitsj, russisk kunstmålar
* 17. mai: Magnus Hirschfeld, tysk forfattar og aktivist
* 21. mai: Jane Addams, nobelprisvinnar frå Sambandsstatane
* 19. juni: Harald Sohlberg, norsk målar
* 29. juli: Johannes Okkenhaug, norsk bonde og politikar
* 15. august: Paul Signac, fransk målar
* 17. august: Charlotte Perkins Gilman, USA-amerikansk forfattar
* 27. august: Childe Hassam, USA-amerikansk målar
* 2. september: Jens Tvedt, norsk forfattar
* 10. september: Huey Long, USA-amerikansk politikar
* 20. oktober: Arthur Henderson, skotsk politikar og nobelprisvinnar
* 30. november: Fernando Pessoa, portugisisk forfatter
* 4. desember: Johan Halvorsen norsk komponist, dirigent og musikar
* 24. desember: Alban Berg, austerriksk komponist
1978

**1978** (romartal MCMLXXVIII) var eit normalår som byrja på ein sundag i den gregorianske kalenderen. 
## Hendingar

### Utlandet
* 15. februar - I Rhodesia vart statsministeren Ian D. Smith og tre svarte leiarar einige om overgang til fleirtalsstyre
* 11. mars - Eit terroråtak på motorvegen mellom Tel Aviv og Haifa drap 34 israelarar
* 16. mars - Den tidlegare italienske statsministeren Aldo Moro vart kidnappa av Dei raude brigadane. Fem av livvaktene hans vart drepne. Ein fann liket av Moro den 9. mai.
* 16. mars - Israelske styrkar gjekk inn i Libanon
* 18. mars - Zulfikar Ali Bhutto vart funnen skyldig og dømd til døden for å ha gitt ordre om å drepa ein politisk motstandar
* 24. mars - Oljetankaren Amoco Cadiz gjekk i to utanfor Bretagne og sleppte ut 50 000 tonn olje
* 27. april - Daud Khan, presidenten av Afghanistan, vart drepen i eit militærkupp
* 30. april - Den kommunistvennlege leiaren Nur Mohammed Taraki vart ny leiar av Den demokratiske republikken Afghanistan
* 23. juni - Tito vart utnemnd til jugoslavisk president på livstid
* 26. august - Albino Luciani vart vald til pave og tok namnet Johannes Paul I
* 16. oktober - Karol Józef Wojtyła vart vald til pave og tok namnet Johannes Paul II. Han vart innsett som pave den 22. oktober
* 22. juni - Månen Charon som går i bane rundt dvergplaneten Pluto vart oppdaga av James W. Christy
* 14. oktober - Daniel arap Moi vart president i Kenya
* Mokhtar Ouid Daddah vart kasta frå makta i Mauretania.

### Noreg
* Grieghallen i Bergen var ferdig.

## Fødde

* 4. januar: Martin Knudsen, norsk fotballspelar
* 18. januar: Thor Hushovd, norsk syklist
* 17. april: Hannu Manninen, finsk kombinertrennar
* 9. juni: Miroslav Klose, polsk-tysk fotballspelar
* 19. juni: Dagny Mellgren, norsk fotballspelar
* 28. juli: Torbjørn Røe Isaksen, norsk politikar
* 11. september: Else Marthe Sørlie Lybekk, norsk handballspelar
* 7. november: Line Østvold, norsk snøbrettkøyrar
* 1. desember: Trygve Slagsvold Vedum, norsk politikar
* 4. desember: Lars Bystøl, norsk skihoppar

## Døde

* 18. januar: John Lyng, norsk stats- og utanriksminister
* 1. mai: Aram Khatsjaturjan, sovjet-armensk komponist
* 9. mai: Aldo Moro, italiensk politikar (drepen)
* 6. august: Pave Paul VI
* 15. august: Hartvig Kiran, norsk journalist og lyrikar
* 30. august: Vebjørn Tandberg, norsk næringsdrivar
* 7. september: Keith Moon, britisk rockemusikar
* 28. september: Pave Johannes Paul I
* 17. oktober: Sigurd Evensmo, norsk forfattar
* 4. desember: Tancred Ibsen, norsk filmskapar
* 8. desember: Golda Meir, israelsk statsminister
1698

## Hendingar

### Utlandet
* Isaac Newton rekna ut lydfarten.

### Noreg
* Romarbrevet på jærsk. Jacob Rasch sette om første kapittel i Romarbrevet i Bibelen til jærdialekt.

## Fødde

* 4. februar: Heinrich August de la Motte Fouqué, tysk hærførar
* 24. august: Erik Pontoppidan, dansk biskop

## Døde

* 23. januar: Ernst August av Braunschweig-Lüneburg, tysk fyrste
Walt Disney

**Walter «Walt» Elias Disney** () var ein amerikansk teiknefilmskapar og ein av dei mest betydingsfulle personar i moderne underhaldningsbransje.

Disney vart fødd i Chicago i Illinois. I løpet av karrieren si mottok han meir enn 950 utmerkingar frå heile verda, mellom anna 48 Oscar-statuettar og 7 Emmy-prisar. Det starta for alvor i 1928 med stumfilmen «Plane Crazy» og sidan lydfilmen «Steamboat Willie». Begge handla om Mikke Mus, som altså var den første av dei kjende figurane som Disney skapte.

Den første langfilmen hans var *[[Snehvit og de syv dverger]]*, som kom ut 21. desember 1937.

## The Walt Disney Company
Verksemda som Walt Disney grunnla, The Walt Disney Company, produserer teiknefilmar, teikneseriar og andre underhaldningsprodukt. Han grunnla fornøyelsesparkane Disneyland (1954) og Disneyworld, temaparkar som har fått utspring i Japan og Frankrike. I Noreg er den definitivt mest kjente teikneseriefiguren hans Donald Duck. Selskapet hans har stått bak nokon av verdas mest populære teiknefilmar; Askepott, Bambi, Dumbo og ikkje minst Snøkvit og dei sju dvergane. 

## Prisar og utmerkingar
Walt Disney har fått to stjerner på Hollywood Walk of Fame og figurane Donald Duck og Mikke Mus har fått kvar si stjerne. I 1964 vart han tildelt Presidentens fridomsmedalje av president Lyndon B. Johnson.

## Bakgrunnsstoff
Stamsund

**Stamsund** er ein tettstad i Vestvågøy kommune i Lofoten i Nordland. Han har rundt 1000 innbyggjarar, og er eit viktig fiskevær med Norway Seafoods (tidlegare J.M. Johansen) og Havfisk (tidlegare Lofoten trålrederi) som viktigaste verksemder. 

Stamsund er òg stoppestad for Hurtigruta.

Stamsund har eit stort kulturliv med to frie teatergrupper, Nordland dukketeaterverkstad, kunstgalleri og fleire kunstnarar.
1787

**1787** (romartal MDCCLXXXVII) var eit normalår som byrja på ein måndag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen. 

## Hendingar

### Utlandet
* Freetown i dagens Sierra Leone blei grunnlagd som ein britisk koloni for frisette slavar.
* 11. januar: Uranusmånane Oberon og Titania blei oppdaga av William Herschel.

### Noreg
*

## Fødde

* 16. mars: Georg Ohm, tysk fysikar
* 18. november: Louis Daguerre, fransk oppfinnar som skapte daguerrotypiet.

## Døde

* 28. mai: Leopold Mozart, austerriksk komponist og musikklærar, far til Wolfgang Amadeus Mozart
* 20. juni: Carl Friedrich Abel, tysk gambespelar og klassisistisk komponist
* 15. november: Christoph Willibald Gluck, tysk komponist
Matematikk

**Matematikk** kan lettfatteleg seiast å vera læra om generaliseringar kring tal og rom; aritmetikk, algebra, geometri, topologi og så vidare. Med ein moderne definisjon er matematikk læra om strukturar på mengder. Med ein struktur meiner ein då eit system av samband mellom element i ei mengd, definert ut frå binære operasjonar og ein del aksiom. 

I matematikk skil me ofte mellom teoretisk matematikk og praktisk matematikk. Førstnemnde tek for seg matematikken i seg sjølv, medan sistnemnde tek for seg bruk av matematikk innanfor fleire andre fagfelt, mellom anna fysikk, økonomi, samfunnsvitskap og biologi.

Matematikk har sitt eige symbolspråk, matematisk språk, som er rimeleg likt og forståeleg for matematikarar i alle land.

## Matematikken sitt grunnlag
* Matematisk filosofi
* Matematikkhistorie
* Matematisk teori
* Matematisk logikk
* Mengdelære

## Matematikkemne
Tradisjonelt vert matematikkemna delt inn i tre greiner: Geometri, algebra og analyse. Denne inndelinga er svært skjematisk i forhold til moderne matematikk, der dei tre kategoriane har smelta saman, mellom anna gjennom analytisk geometri. Likevel vil me her stort sett følgja den klassiske inndelinga.

### Diskret matematikk
Diskret matematikk er eit samlenamn for alle matematiske emne som handlar om endelege prosessar, særleg innanfor heiltala. Desse matematiske emna er spesielt relevante innanfor informasjonsteknologi. 

* Matematisk logikk
* Mengdelære
* Kombinatorikk
* Grafteori
* Algoritmar
* Talteori
* Aritmetikk
* Algebraiske strukturar

### Analyse
Analyse er den delen av matematikk som handlar om uendelege prosessar, det vil seia prosessar som gjer nytte av grenseverdisetningar. 

### Geometri

Geometri/Topologi

### Matematisk statistikk

Sannsynsrekning

Matematisk statistikk

## Andre emne
* Matematikkonkurransar
* Abelprisen

## Bakgrunnsstoff
Ja, vi elsker dette landet

**«Ja, vi elsker dette landet»**, stundom forkorta til **«Ja, vi elsker»**, er nasjonalsongen til Noreg. Han vart dikta av Bjørnstjerne Bjørnson i 1859 og tonesett av fetteren hans, Rikard Nordraak.

«Ja, vi elsker» vart einrøystes vedteke i Stortinget som den offisielle nasjonalsongen i Noreg den 11. desember 2019. Dette var 155 år etter at han fyrst vart brukt i statleg samanheng under femtiårsjubiléet til den norske grunnlova.

## Soge

Den fyrste versjonen av teksten skreiv Bjørnson under ei vitjing hjå Michael Krohn i heimen hans på Wernersholm i Bergen i 1859. Denne versjonen vart trykt i *[[Aftenbladet]]* 1. oktober same året. Den endelege versjonen som har åtte strofer, vart trykt i Bjørnsons *Digte og sange* frå 1870. Musikken er av Rikard Nordraak som 21 år gamal skreiv ein mannskorsong. Denne vart framført offentleg fyrste gongen på Eidsvoll i 1864 av 24 mannssongarar (12 frå Den norske Studentersangforening, 8 frå Handelsstandens Sangforening og 4 frå Kristiania Haandverker Sangforening) i høve 50-års-jubileet for grunnlova. Seinare same dag vart songen framført i Kristiania, frå «Aulatrappa», hovudtrappa framfor Universitetet i sentrum. Eit mannskor på vel 200 songarar gledde ved dette høvet fleire tusen tilhøyrarar. Med det var tradisjonen med korsong frå Aulatrappa på 17. mai innleidd.

«Ja, vi elsker» vart umåteleg populær, og utkonkurrerte med eitt slag Bjerregaards «Sønner av Norge» som nasjonalsong.

Oftast syng ein den fyrste og dei to siste strofene. Men somme stader er det god tradisjon å syngje alle åtte.

Songen er blitt kalla ei «identitetsskapande historiebok i miniatyr»:
::Med sitt fedrelandsdikt har Bjørnson skapt en fortelling om hva som kan bidra til å utvikle nasjonens identitet og styrke innbyggernes fedrelandssinn. Forbilder finnes selvsagt i andre nordiske nasjonalsanger, men «Ja, vi elsker» skiller seg ut gjennom sine pregnante bilder, sitt enkle ordvalg og sin dempete karakter, uten selvros. På mange måter er sangen en historiebok i miniatyr: De tre første strofene uttrykker kjærlighet til land og folk og minner om hvordan historiens konger og hærførere, og like ens menige kvinner og menn i bygd og by har beskyttet sitt fedreland. Ikke bare heltene er i fokus,
::men like mye, eller mer, de mange fra de «tusen hjem».

## Tekst
Tekst: Bjørnstjerne Bjørnson,
Melodi: Rikard Nordraak

## Kjelder

## Litteratur
* Jon Gunnar Jørgensen, Anne Jorunn Kydland Lysdahl og Vigdis Ystad 2002: *Historien om Ja, vil elsker*

## Bakgrunnsstoff

* Lytt til nasjonalsangen hjå national-anthems.net
* «Ja vi elskar Ja vi elsker» (Klassekampen)
* http://www.youtube.com/watch?v=B4RktQxbZkQ – sunge a cappella av Det Norske Solistkor i Oslo rådhus
* http://www.youtube.com/watch?v=LUtiIMZIVOU
Fuge

Ein **fuge** er eit kontrapunktisk musikkstykke i minst to uavhengige stemmer. Stykket tek til ved at ei av stemmane speler eit kort tema åleine. Så tek ei annan stemme opp temaet, medan den første speler eit kontrapunktisk akkompagnement. På same vis kan fleire stemmar koma inn, ei etter ei, og fugen utviklar seg ved at alle stemmene tek opp materialet på ulikt vis.

Namnet *fuge* kjem frå italiensk *fuga* som tyder 'flukt'. Det finst variantar som *fughetta* (ein liten fuge) og *fugato* (eit fugeaktig verk som ikkje nødvendigvis følgjer alle reglane).
Orgel

**Orgel** er ei samnemning for ymse musikkinstrument.

I eit pipeorgel er ljodkjelda piper av tre eller metall. Pipeorgelet vert stundom kalla *kyrkjeorgel*, av di ein oftast finn det i kyrkjer, men det vert òg nytta i enkelte synagoger og i verdslege bygg (til dømes konserthus, kinoar og pizzastover).

Eit trøorgel (og kalla *pumpeorgel* og *harmonium*) har ikkje piper, men frie tunger som i eit trekkspel. Trøorgelet var særs vanleg i bedehusa og i skulane før pianoet overtok på 1960-talet.

Hammond-orgelet vart opphavleg utvikla som ei erstatning for pipeorgelet, men er i dag mest nytta i populærmusikken.

Den sovjetiske rakettutskytingsbilen Katyusha var under den andre verdskrigen kjend som *stalinorgel* av dei tyske soldatane.
1701

**1701** (romartal MDCCI) var eit normalår som byrja på ein laurdag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen. I den svenske kalenderen var det eit normalår som byrja på ein tysdag.

## Hendingar

### Utlandet
*
*12. januar: Friesland, Groningen og dei protestantiske kantonane i Sveits tok i bruk den gregorianske kalenderen.
*18. januar: Kurfyrstedømet Brandenburg-Preussen blei til Kongeriket Preussen då kurfyrsten Fredrik III blei utropt til konge med namnet Fredrik I. Preussen overtok Brandenburg si stilling i det tysk-romerske riket og bestod no av Markgrevskapet Brandenburg, Pommern og Austpreussen med Berlin som hovudstad. 
*8. mars: Fyrstedømet Mecklenburg-Strelitz blei skapt.
*9. mars: Safavidestyrkar trekte seg tilbake frå Basra etter ein tre år lang okkupasjon.
*12. mai: Drenthe tok i bruk den gregorianske kalenderen.
*4. august: Den store freden i Montreal blei underskriven av representantar for Ny-Frankrike og 40 First Nations-grupper.

### Noreg
* Folketeljing i Noreg.

## Fødde

* 6. april: Herman Løvenskiold, norsk godseigar og jernverkseigar
* 7. mai: Carl Heinrich Graun, tysk komponist og songar 
* 27. april: Karl Emmanuel III av Sardinia, konge
* 4. juni: Nicolai Eigtved, dansk arkitekt 
* 19. juni: François Rebel, fransk komponist
* 22. september: Anna Magdalena Bach, tysk songar
* 27. november: Anders Celsius, svensk oppfinnar og astronom

## Døde

* 23. mai: Anne Hilarion de Costentin de Tourville, marskalk av Frankrike
* 2. juni: Madeleine de Scudéry, fransk romanforfattar
* 16. september: Jakob II av England, engelsk-irsk-skotsk konge

## Kjelder

*
1702

**1702** (romartal MDCCII) var eit normalår som byrja på ein sundag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen. I den svenske kalenderen var det eit normalår som byrja på ein onsdag.

## Hendingar

### Pågåande konfliktar
* Den store nordiske krigen (1700–1721). Svenske styrkar gjekk til åtak på Polen-Litauen.
* Den spanske arvefølgjekrigen (1701–1714)

### Utlandet

* 9. januar:  Den store nordiske krigen. Slaget ved Errastfer mellom svenske og russiske styrkar enda med russisk siger. 600 svenske soldatar blei drepne eller fanga. 
* 8. mars: Vilhelm III av Storbritannia døydde. Prinsesse Anne Stuart blei utnemnd til dronning Anne av England, Skottland og Irland.
* 19. juli:  Den store nordiske krigen. Slaget ved Kliszów enda med svensk siger over styrkar frå Polen-Litauen og Sachsen.
* September-oktober  Den store nordiske krigen:  Slaget ved Nöteborg i Ingermanland enda med russisk siger over svenskane, kapitulasjon og tap av festninga for dei svenske styrkane.

### Noreg
* 19. mai: Bybrann i Bergen, den mest omfattande i historia til byen.

## Fødde

* 27. februar: Johann Valentin Görner, tysk komponist
* 15. august: Francesco Zuccarelli, italiensk målar

## Døde

* 17. februar : Peder Syv, dansk språkforskar, folkeminnesamlar og prest
* 17. september: Olof Rudbeck d.e., svensk naturforskar
1703

**1703** (romartal MDCCIII) var eit normalår som byrja på ein måndag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja ein fredag i den julianske kalenderen.

## Hendingar

### Utlandet
* 30. januar: 47 roninar (herrelause samuraiar) drap daimyo Kira Yoshinaka i hemn over sin tidlegare herre Asano Naganori. Alle 47 tok deretter liva sine ved seppuku, rituelt sjølvmord, den 20. mars.

* 27. mai: St. Petersburg i Russland blei grunnlagt.
* 23. august: Mustafa II av Det osmanske riket blei avsett ved Edirne-hendinga.
* 19. november: Mannen med jernmaska døydde i Bastillen.
* 24. november–2. desember: Den store stormen i 1703, ein atlanterhavsorkan, skapte store øydeleggingar i Sør-England og Den britiske kanalen. Oppimot 8&nbsp;000 døydde, hovudsakleg til sjøs.
* 27. desember: Portugal og England underteikna Methuen-traktaten, også kjend som «portvinavtalen]]», om militært og økonomisk samarbeid mellom landa.
* 28. desember: Ahmed III blei ny sultan av Det osmanske riket.

## Fødde

* 5. februar: Gilbert Tennent, irsk-fødd religiøs leiar
* 23. mars: Cajsa Warg, svensk kokebokforfattar
* 5. mars (ny stil): Vasilij Trediakovskij, russisk diktar
* 17. juni: John Wesley, engelsk forkynnar, grunnleggjar av metodismen
* 23. juni: Marie Leszczyńska, polsk-fødd fransk dronning
* 29. september: François Boucher, fransk målar
* 28. oktober: Antoine Deparcieux, fransk matematikar

## Døde

* 26. mai: Samuel Pepys, engelsk dagbokskrivar
* 14. oktober: Thomas Kingo, dansk salmediktar
* 30. november: Nicolas de Grigny, fransk organist og komponist

**Ukjend dato**
* Kong Phetracha av Ayutthaya
1704

**1704** (romartal MDCCIV) var eit skotår som byrja på ein tysdag i den gregorianske kalenderen og eit skotår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen. I den svenske kalenderen var det eit skotår som byrja på ein fredag.

## Hendingar

### Pågåande konfliktar
* Den store nordiske krigen (1700–1721)
* Den spanske arvefølgjekrigen (1701-1714)
* Borgarkrigen i Polen (1704–1706)

### Utlandet
*
* 24. april: Den første jamlege utgjevne avisa i Britisk Nord-Amerika, *[[The Boston News-Letter]]*, byrja koma ut.
* 12. juli: Stanisław I Leszczyński blei utropt til polsk konge.
* 13. august: Den spanske arvefølgjekrigen. Slaget ved Blenheim

* Astronomen Ole Rømer grunnla Observatorium Tusculanum i Vridsløsemagle.

### Noreg
* Kong Frederik IV vitja Kongsberg i juni og byrja ein skikk som framleis varer ved; å hogga inn kongelege monogram i Håvet.

## Fødde

* 28. februar: Louis Godin, fransk astronom
* 31. juli: Gabriel Cramer, sveitsisk matematikar
* 5. september: Maurice Quentin de La Tour, fransk målar
* 29. oktober: John Byng, britisk krigførar
* 29. desember: Martha Daniell Logan, amerikansk botanikar

## Døde

*25. februar: Isabella Leonarda, italiensk komponist
* 17. april: Ulrik Frederik Gyldenløve, dansk statthaldar
* 3. mai: Heinrich Ignaz Biber, bøhmisk musikar
* 28. oktober: John Locke, engelsk filosof

## Kjelder
1705

**1705** (romartal MDCCV) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen. I den svenske kalenderen var det eit normalår som byrja på ein sundag.

## Hendingar

* 16. juli: Slaget ved Gemauerthof under Den store nordiske krigen, der ein svensk armé under generalmajor Adam Ludvig Lewenhaupt sigra over ein russisk armé under feltmarskalk Boris Sjeremetjev.
* 18. november: Den store nordiske krigen. Sverige og Polen slutta fred i Warszawa.

## Fødde

* 27. februar: Peter Artedi, svensk biolog, grunnleggar av iktyologien.
* 6. juli: Louise de Ramezay, kanadisk godseigar
* 19. september: Marguerite-Antoinette Couperin, fransk musikar
* 31. oktober: Pave Klemens XIV, fødd *Lorenzo Ganganelli*, pave 1769-74.
* 9. desember: Faustina Pignatelli, italiensk matematikar
## Døde

* 12. januar: Luca Giordano, italiensk målar
* 5. februar: Philipp Jacob Spener, tysk teolog
* 5. mai: Keisar Leopold I av Det tysk-romerske riket
* 16. august: Jakob Bernoulli, sveitsisk matematikar
* 30. november: Katarina av Braganza, dronning av England, Skottland og Irland 1662–1685 (gift med Karl II)

## Kjelder
1706

**1706** (romartal MDCCVI) var eit normalår som byrja på ein fredag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen. I den svenske kalenderen var det eit normalår som byrja på ein måndag.

## Hendingar

### Utlandet
* 3. februar: Slaget ved Fraustadt i Den store nordiske krigen
* 23. mai: Slaget ved Ramillies i den spanske arvefølgjekrigen gav ein avgjerande engelsk-nederlandsk siger.
* 14. september: Den store nordiske krigen. Sverige og August den sterke slutta fred i Altranstädt, der August sa frå seg alle krav på den polske krona.

## Fødde

* 17. januar: Benjamin Franklin, amerikansk politikar, forfattar og  oppfinnar
* 28. januar: John Baskerville, britisk fontstøypar
* 6. mars: George Pocock, britisk admiral
* 24. april: Giovanni Battista Martini, taliensk musikar
* 10. juni: John Dollond, engelsk optikar
* 18. oktober: Baldassare Galuppi, italiensk komponist
* 17. desember: Émilie de Châtelet, fransk matematikar

## Døde

* 10. januar: Luisa Roldán, spansk bilethoggar
* 3. mars: Johann Pachelbel, tysk toneskapar
* 2. juli: Beatriz Kimpa Vita, leiar for ei religiøs rørsle i kongedømmet Kongo.
Torálesing

**Torálesing** (hebraisk קְרִיאַת תּוֹרָה *qərī’at tōrā* el. קִרְיַת תּוֹרָה *qirjat tōrā*) er ein term for offentleg resitasjon av Toráen (Mosebøkene) i synagogen.

Ein del av Toráen, ein parasjá, blir lesen kvar veke. Det er 54 ulike parasjijót (eintal: parasjá), éin for kvar av dei 54 vekene i jødiske skotår. I kortare år, som berre har 50 veker, slår ein saman nokre av dei kortare parasjijót.

## ‘Alijjá
Det å bli kalla opp for lesinga av eit avsnitt frå Toráen blir kalla ein ‘alijjá. Dette ærerike oppdraget blir delt mellom fleire menneske. På vanlege kvardagar med torálesing, det vil seie måndagar (eller evt. tysdagar i spesielle fall) og torsdagar, har ein tre ‘alijjót. Det første ‘alijjáen blir alltid gjeven til ein kohén om nokon slik er til stades; den andre blir gjeven til ein levitt; og den tredje blir alltid gjeven til ein «jisraél», det vil seie ein jøde som verken er kohén eller levitt. På høgtidsdagar er det fleire ‘alijjót, og på sjabbát er det heile sju av dei. Alle ‘alijjót etter dei tre første blir normalt gjevne til «jisraél». Dei som feirar ei stor hending i livet sitt, som bryllaup eller barnefødsel, blir gjerne kalla opp for ein ‘alijjá.

## [[Ba‘al koré]]
I riktig gammal tid var det skikken dei fleste stader at alle som vart kalla opp til ein ‘alijjá las bolken sjølv. Denne skikken finst framleis i nokre tradisjonar, men dei fleste stader er det no slik at det finst ein eigen ba‘al koré som les alle bolkane, medan dei som har ‘alijjá følgjer med i teksten og les signingane føre og etter. I egalitære synagogar er det òg vanleg å ha ei ba‘alat koré &mdash; ein kvinneleg lesar.

## [[Bar misvá]]

Den første lesinga frå Toráen er ei viktig hending i livet til ein jødisk gut og blir feira som bar misvá. I egalitær jødedom (t.d. konservativ jødedom, rekonstruksjonistisk jødedom og reformjødedom) blir bat misvá-feiringa for jenter oftast markert på same vis.

## [[Bat misvá]]

## [[Simhat Torá]]
På festdagen simhat Torá les ein den siste delen av Toráen og fortset vidare til det første avsnittet av byrjinga, for å vise at Toráen er ein slutta sirkel som ikkje tek slutt. Denne dagen fell på den 23. tisjré, om lag tre veker etter den jødiske nyårsfeiringa rosj hasjaná.

## Bakgrunnsstoff
* «Miqra» &mdash; ein nettstad for torálesing under oppbygging i Wikicities.
1707

**1707** (romartal MDCCVII) var eit normalår som byrja på ein laurdag i den gregorianske kalenderen og eit normal som byrja på ein onsdag i den 11 dagar seinare julianske kalenderen. Den svenske kalenderen låg ein dag framfor den julianske og ti dagar etter den gregorianske, slik at 1707 var eit normalår som byrja på ein tysdag.

## Hendingar
Pågåande konfliktar: Den store nordiske krigen (1700-1721), den spanske arvefølgjekrigen (1701-1714).

### Utlandet
*  1. januar: Johan V blei krona til konge av Portugal og Algarve i Lisboa.
*16. januar: Unionslovane (*Acts of Union*) for unionen mellom England og Skottland blei vedtekne av Det skotske parlamentet etter å ha blitt vedtekne av Det engelske parlamentet tidlegare. 
* 26. mars: Det skotske parlamentet blei oppløyst og Skottland gjekk i union med England.
*22. oktober: Ulukka ved Scilly-øyane. Fire britiske marineskip gjekk på skjær ved Scilly-øyane på grunn av navigasjonsfeil. Over 1400 sjømenn omkom, mellom dei admiral Cloudesley Shovell. 
*28. oktober: Hōeijordskjelvet i Japan, det største jordskjelvet i japansk historie fram til 2011.

## Fødde

* 15. april: Leonhard Euler, sveitsisk matematikar
* 22. april: Henry Fielding, britisk forfattar
* 23. mai: Carl von Linné, svensk naturforskar, lege, biolog, botanikar og forfattar

## Døde

* 3. mars: Aurangzeb, stormogul av Mogulriket
* 9. mai: Dietrich Buxtehude, tysk toneskapar
* 17. august: Petter Dass, norsk prest og diktar
1708

**1708** (romartal MDCCVIII) var eit skotår som byrja på ein sundag i den gregorianske kalenderen og eit skotår som byrja på ein torsdag i den 11 dagar seinare julianske kalenderen. I den svenske kalenderen, som låg ein dag framfor den den julianske og ti dagar etter den gregorianske kalenderen, var året eit skotår som byrja på ein onsdag.

## Hendingar

### Utlandet
*28. januar: Den svenske hæren tok Grodno i austlege Polen.
*4. juli: Svenskane sigra over russarane i slaget ved Holowczyn. Dette var den siste av dei større sigrane til Karl XII.
* 28. september: Russarane under Peter den store slo svenskane i slaget ved Lesnaja.
* Den store frosten tok til

### Noreg
* Visestatthaldaren Frederik Gabel døydde 21. juni og embetet blei teke over av Johan Vibe.
* 2. august: Bybrann braut ut i Trondheim. Heile byen, bortsett frå bryggene og Sanden, brann.
* 10. oktober: Ein bybrann i Christiania medførte at 60 sjø- og pakkbodar og 40 bustadhus brann ned.

## Fødde

* 9. september: Paul Egede, grønlandsk misjonær
*15. november: William Pitt den eldre, britisk statsminister
* 8. desember: Frans I Stefan av Det tysk-romerske riket
*15. november: William Pitt den eldre, britisk statsmann

## Døde

* 7. oktober: Guru Gobind Singh, den tiande sikh-guruen.
* 8. november: Jørgen av Danmark og Norge, britisk dronninggemal
*17. november: Ludolf Bakhuizen, tysk-nederlandsk målar
*22. desember (11. november): Prinsesse Hedvig Sophia av Sverige

## Kjelder
1709

**1709** (romartal MDCCIX) var eit normalår som byrja på ein tysdag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen. I den svenske kalenderen var det eit normalår som byrja på ein fredag.

## Hendingar
### Pågåande konfliktar
*Den store nordiske krigen (1700-1721) 
*Den spanske arvefølgjekrigen (1701-1714)

### Utlandet
* natta 5./6. januar: den store frosten i 1709 byrja
* Slaget ved Poltava i Den store nordiske krigen

### Noreg
*

## Fødde

* 2. januar: Teresia Constantia Phillips, britisk memoarskrivar
* 29. desember: Elisabet av Russland, statsleiar

## Døde

* 2. april: Baciccia, italiensk målar
* 7. desember: Meindert Hobbema, nederlandsk målar

## Kjelder
1710

**1710** (romartal MDCCX) var eit normalår som byrja på ein onsdag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen. I den svenske kalenderen var det eit normalår som byrja på ein laurdag.

## Hendingar
### Pågåande konfliktar
*Den store nordiske krigen (1700-1721) 
*Den spanske arvefølgjekrigen (1701-1714)

### Utlandet
* 28. februar: Slaget ved Helsingborg i Den store nordiske krigen (Sverige)

### Noreg
* Visestatthaldaren Johan Vibe døydde 20. februar og embetet blei teke over av Waldemar Løvendal.

## Fødde

* 4. januar: Giovanni Battista Pergolesi, italiensk toneskapar
* 15. februar: Ludvig XV av Frankrike, konge
* 15. april: Marie Camargo, fransk dansar

## Døde

* 19. september: Ole Christensen Rømer, dansk astronom
* 3. november: Maria de Croll, svensk songar
1711

**1711** (romartal MDCCXI)

## Hendingar
### Pågåande konfliktar
*Den store nordiske krigen (1700-1721) 
*Den spanske arvefølgjekrigen (1701-1714)

### Utlandet
* 14. oktober: Etter å ha drepe Tewoflos blei Yostos keisar av Etiopia.

### Noreg
*

## Fødde

* 7. mai: David Hume, skotsk filosof
* 19. august: Edward Boscawen, britisk sjøkrigar
* 25. september: Keisar Qianlong av Kina

## Døde

* 17. april: Josef I av Det tysk-romerske riket, keisar
1713

**1713** (romartal MDCCXIII) var eit normalår som byrja på ein sundag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar
### Pågåande konfliktar
*Den store nordiske krigen (1700-1721) 
*Den spanske arvefølgjekrigen (1701-1714)
*Tuscarorakrigen fortsette i Nord-Amerika
* Dronning Anne-krigen blei avslutta, medan forhandlingane rundt slutten på Den spanske arvefølgjekrigen fortsette.

### Utlandet
*
* 1. februar: Osmanske styrkar prøvde tvinga Karl XII av Sverige og hans menn til å forlata Bender etter at dei hadde vore fleire år i Det osmanske riket. Rundt 45 svenskar forsvarte seg mot tyrkarane (ca. 10&nbsp;000 mann) heile dagen før dei blei overmanna og Karl XII tatt til fange. Karl XII blei overført til lystslottet Timurtasj nær Adrianopel og seinare til Demotika.
* 25. februar: Fredrik Vilhelm I blei konge av av Preussen.
* 11. april: Den spanske arvefølgjekrigen. Hovudavtalen ved Freden i Utrecht blei underskriven.
* 23. juni: Franske innbyggjarar i Acadia blei gjevne eitt år på å erklæra seg lojale mot Storbritannia eller forlata Nova Scotia.
* 13. juli: Portsmouth-traktaten avslutta Dronning Anne-krigen.

### Noreg
*

## Fødde

*23. september: Ferdinand VI av Spania
* 5. oktober: Denis Diderot, fransk filosof og forfattar
*13. oktober: Allan Ramsay, skotsk målar
*24. oktober: Marie Fel, fransk operasongar

## Døde

* 8. januar: Arcangelo Corelli, italiensk musikar og komponist
* 25. februar: Fredrik I av Preussen
* 11. april: Anne Clausdatter, norsk forretningskvinne

## Kjelder
1715

**1715** (romartal MDCCXV) var eit normalår som byrja på ein tysdag i den gregorianske kalenderen.

## Hendingar

### Utlandet

* Den osmansk-venetianske krigen (1714–1718) heldt fram.
**20. juli: Návplio fall til osmanarane, som dei følgjande månadane tok over heile Peloponnes.
* Den store nordiske krigen (1700–1721) heldt fram med slaga:
** 24. april: Slaget ved Femern
**  8. august: Slaget ved Rügen
** 16. november: Slaget ved Stresow
*11. februar: Tuscarorakrigen i Nord-Carolina enda med siger for kolonistyret.
*14. april: Yamaseekrigen braut ut i Sør-Carolina.
*27. august: Jakobittopprøret i 1715 braut ut.
**Jakobittleiaren William Mackintosh av Borlum gjekk i land i Skottland med 1500 etter å ha kryssa Firth of Forth frå Frankrike.

;Utan dato
*Slottet i Karlsruhe blei bygd, og byen Karlsruhe byrja veksa rundt det.

### Noreg
* Nye kyrkjer:
**Bakke kyrkje i Trondheim
**Salberg kyrkje i Inderøy

## Fødde

* 29. januar: Georg Christoph Wagenseil, austerriksk komponist
* 15. februar: Johann Gottlieb Frenzel, tysk jurist, historikar og filosof
* 26. februar: Claude Adrien Helvétius, fransk filosof og forfattar
* 11. mai: Johann Gottfried Bernhard Bach, tysk organist og son av Johann Sebastian Bach 
* 11. mai: Ignazio Fiorillo, italiensk komponist
* 4. juli: Christian Fürchtegott Gellert, tysk diktar, forfattar og filosof
* 16. juli: Charles de Rohan-Soubise, fransk marskalk
* 30. september: Étienne Bonnot de Condillac, fransk filosof, encyklopedist og økonom 
*  5. oktober: Victor Riqueti de Mirabeau, fransk marki og økonom
* 23. oktober: Peter II av Russland
* 8. november: Elisabet Kristina av Braunschweig-Bevern, dronning av Preussen
* 13. november: Dorothea Erxleben, tysk lege, den fyrste kvinnelege doktoren i medisin
* 30. november: Johan Jacob Bruun, dansk teiknar og målar
* 11. desember: Johann Valentin Tischbein, tysk målar
* 12. desember: Gennaro Manna, italiensk komponist 
* ukjend dato: Per Gudvangen, norsk spelemann
* ukjend dato: Johan Joachim Reichborn, tysk-norsk stadsbyggmeister og kartteiknar 

## Døde

* 19. februar: Antoine Galland,  fransk orientalist, omsette *Tusen og ei natt* til fransk
* 25. februar: Pu Songling, kinesisk forfattar frå Qing-dynastiet
* 8. mai: Marie Mancini, italiensk adelskvinne og forfattar
* 25. juni: Jean du Casse,  fransk sjørøvar og admiral
* 30. juli: Nahum Tate, irsk diktar
* 1. september: Kong Ludvig XIV av Frankrike («Solkongen») 
* 13. oktober: Nicolas Malebranche, fransk prest og filosof
* 14. november: Alexandre Maître de Bay, fransk offiser
* 16. november: Jacques d’Agar, fransk-dansk målar
* 25. november: Hedvig Eleonora av Holstein-Gottorp, svensk dronning
* ukjend dato: Thomas Savery, engelsk ingeniør
* ukjend dato: Melchior Hoffmann, tysk komponist
* ukjend dato: Mirwais Hotak, grunnleggjar av det afghanske Hotak-dynastiet
1716

**1716** (romartal MDCCXVI)

## Hendingar

### Utlandet
* Utgjevinga av Kangxiordboka, som la grunnlaget for studiet av han-bokstavane i dag.

### Noreg
* 8. mars: Ein svensk hær på 3000 mann, leidd av kong Karl XII, kryssar grensa og går inn i Noreg. Hærstyrken nådde Høland prestegard same kvelden. 
* 14. mars: Den svenske hærwn vart stoppa ved Bakås skanse i dagens Oslo.
* 19. mars: Ein svensk styrke under general Mörner sluttar seg til Karl XII sin styrke ved Hølen i Akershus.
* 22. mars - 30. april: Den svenske hærstyrken under leiing av kongen kringsette Akershus festning.
* 26. mars: Dansk-norske styrkar angreip og slå svenske styrkar ved Moss.
* 29. mars: Slaget på Norderhov
* 23. april: Dansk-norske styrkar gjekk gjennom ein knipetangsmanøver til angrep på og nedkjempa svenske styrkar ved Moss. Det førte til at dei svenske styrkane trekte seg tilbake frå Christiania ein veke seinare.
* 4. juli: Eit svensk angrep på Fredrikshald festning mislukkast. Fredrikshald sett i brann.
* 8. juli: Slaget ved Dynekilen.

## Fødde

* 20. januar: Karl III av Spania, konge
* 26. januar: George Germain, britisk politikar
* 26. desember: Thomas Gray, engelsk forfattar og historikar

## Døde

* 19. februar: Dorothe Engelbretsdotter, norsk forfattar
* 14. november: Gottfried Leibniz, tysk filosof og matematikar
1717

**1717** (romartal MDCCXVII) var eit normalår som byrja på ein fredag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar

### Utlandet
* 4. januar: Nederland, Storbritannia og Frankrike signerte Trippelalliansen.
* 24.-25. desember: Ei katastrofal stormflod trefte nordsjøkysten mellom Nederland og Danmark. Tusenvis døydde eller mista heimane sine.

### Noreg
*

## Fødde

* 13. februar: Ernst Gideon von Laudon, austerriksk krigførar 
* 13. mai: Maria Theresia, regent over Det habsburgske riket 1740-1780.
* 24. september: Horace Walpole, britisk forfattar
* 17. november: Jean d'Alembert, fransk matematikar og filosof
* 27. desember: Pave Pius VI

## Døde

* 13. januar: Maria Sibylla Merian, tysk naturalist og illustratør
* 23. februar: Magnus Stenbock, svensk hærførar
* 9. juni: Jeanne Guyon, fransk mystikar
* 1. juli: Anna Sophie av Danmark, kurfyrstinne av Sachsen
*Wang Hui, kinesisk kunstnar under Qing-dynastiet

## Kjelder
1718

**1718** (romartal MDCCXVIII)

## Hendingar

### Utlandet
* 25. august - New Orleans i det seinare USA vart grunnlagd.
* 11. desember - Ulrika Eleonora vart regjerande dronning av Sverige

### Noreg
* Danmark-Noreg var med i Den store nordiske krigen, som vara frå 1700 til 1721
* 11. desember - Kong Karl XII av Sverige fall ved Fredriksten festning i Fredrikshald (Halden).

## Fødde

* 16. februar: Johan Ernst Gunnerus, norsk naturforskar

## Døde

* 30. juli: William Penn
* 22. november: Piraten Blackbeard (Svartskjegg).
1712

**1712** (romartal MDCCXII)

## Hendingar
### Pågåande konfliktar
*Den store nordiske krigen (1700-1721) 
*Den spanske arvefølgjekrigen (1701-1714)

### Utlandet
* 20. desember: Slaget ved Gadebusch i Den store nordiske krigen
* Peter den store flytta hovudstaden i Russland frå Moskva til St. Petersburg.

### Noreg
*

## Fødde

* 24. januar: Fredrik II av Preussen, konge
* 28. januar: Tokugawa Ieshige, japansk shogun
* 28. juni: Jean-Jacques Rousseau, sveitsisk filosof

## Døde

* 29. april: Juan Cabanilles, spansk toneskapar
* 12. juli: Richard Cromwell, Lord Protector av England, Skottland og Irland
Germanske språk

Dei **germanske språka** er ei grein av den indoeuropeiske språkfamilien, dei går attende til eit felles opphavsspråk, urgermansk, eit språk som vart snakka i det som i dag er sørlege Skandinavia og nordlegaste delar av Tyskland. Dei fleste talarane av germanske språk bur i dag med andre ord utanfor det opphavlege språkområdet.

## Inndeling av den germanske språkfamilien

Inndelinga av den germanske språkfamilien er omstridd. Familien består av tre språkgreiner, aust-, nord- og vestgermansk. Usemja går på om familien vart delt i tre ulike språkgreiner, eller om han først vart deit i ei austleg og ei vestleg grein, der den vestlege greina seinare vart delt i nord- og vestgermansk.

* Austgermansk (frå gotisk)
** Krimgotisk (døydde ut på 1800-talet)
** Vandalisk (utdøydd)
** Burgundisk (utdøydd)
* Nordgermansk (frå norrønt og før det urnordisk):
** Vestnordisk
*** Islandsk
*** Færøysk
*** Jamska (tala i Jämtland, Sverige)
*** Norn (utdøydd)
*** Norsk (nynorsk)
*** Rodi («fantespråk» på Vestlandet)
** Austnordisk («skandinavisk»)
*** Dansk
**** Norsk (bokmål)
*** Romani rakripa («taterspråk» i Trøndelag, på Austlandet og i Sverige)
*** Svensk
* Vest-germansk
** Høgtysk
*** Tysk
**** Mellomhøgtysk (òg middelhøgtysk)
***** Aust-mellomhøgtysk
****** Moderne tysk (*Hochdeutsch*)
***** Luxemburgsk
***** Vest-mellomhøgtysk
****** Pennsylvania-tysk (tala av Amish og andre grupper i Pennsylvania)
**** Overtysk (oberdeutsch)
***** Alemannisk
****** Schwabisk
****** Sveitsartysk
****** Walser
****** Colonia tovar el. Alemán coloneiro (tala i Venezuela)
***** Bayersk-austerriksk
****** Bayersk
****** Simbrisk
****** Huttertysk (tala i Canada)
****** Mócheno
***** Langobardisk (utdøydd)
*** Jiddisch
** Frisisk
** Lågtysk
*** Lågfrankisk
**** Nederlandsk
***** Afrikaans
*** Lågsaksisk
**** Standard låg-saksisk
**** Plattysk (lågtysk/nedertysk)
** Angelsaksiske språk
*** Engelsk (frå angelsaksisk (tysk), med seinare innverknad frå fransk)
*** Skotsk

## Litteratur
*
1719

**1719** (romartal MDCCXIX)

## Hendingar

### Utlandet
* 23. januar: Fyrstedømet Liechtenstein blei skapt innanfor Det tysk-romerske riket.

* 25. april: Daniel Defoe gav ut *[[Robinson Crusoe]]*

### Noreg
*

## Fødde

* 14. november: Leopold Mozart, austerriksk komponist og far til Wolfgang Amadeus Mozart.

## Døde

* 31. juli: Tormod Torfæus, islandsk-norsk historikar
* 8. november: Michel Rolle, fransk matematikar
1720

**1720** (romartal MDCCXX)

## Hendingar

### Utlandet
*

### Noreg
*

## Fødde

* 11. mai - Baron von Münchhausen, offiser og eventyrar (død 1797)

## Døde

* 20. november: Peter Wessel Tordenskjold, norsk sjøkrigar
1721

**1721** (romartal MDCCXXI) var eit normalår som byrja på ein onsdag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen.

## Hendingar

* 8. mai: Michelangelo dei Conti blei utnemnd til pave som pave Innocens XIII, etter pave Clemens XI.
* 3. juli: Hans Egede gjorde krav på Grønland att for Danmark-Noreg.
* 30. august: Freden i Nystad (mellom Sverige og Russland) avslutta Den store nordiske krigen
* 22. oktober: Tsar Peter den store blei utnemnd til keisar over Russland

## Fødde

* 30. januar: Bernardo Bellotto, italiensk målar
* 3. februar: Friedrich Wilhelm von Seydlitz, tysk hærførar
* 9. mars: Karolina av Birkenfeld-Zweibrücken, landgrevinne av Hessen-Kassel

## Døde

* 15. mars: Louise av Mecklenburg-Güstrow, dansk-norsk dronning
* 19. mars: Pave Klemens XI
* 18. juli: Antoine Watteau, fransk målar

## Kjelder
1722

**1722** (romartal MDCCXXII)

## Hendingar

### Utlandet
* 5. april: Den nederlandske admiralen Jacob Roggeveen gjekk i land på Påskeøya.

### Noreg
*

## Fødde

* 3. januar: Fredric Hasselquist, svensk naturforskar
* 2. mai: Gerhard Schøning, norsk historikar
* Flora Macdonald, skotsk heltinne

## Døde

* 16. juni: John Churchill, 1. hertug av Marlborough, engelsk hærførar
* 20. desember: Keisar Kangxi av Kina
1723

**1723** (romartal MDCCXXIII)

## Hendingar

### Utlandet
*

### Noreg
* Arendal fekk kjøpstadrettar.
* Eit utkast til skattematrikkel for alle eigedomar i Noreg vart utarbeidd. Matrikkelen vart trekt tilbake året etter.

## Fødde

* 31. mars: Kong Frederik V av Danmark-Noreg
* 16. juli: Joshua Reynolds, britisk målar
* 22. desember: Carl Friedrich Abel, tysk gambespelar og klassisistisk komponist

## Døde

* 8. mars: Christopher Wren, engelsk arkitekt
1724

**1724** (romartal MDCCXXIV)

## Hendingar

### Utlandet
* Königsberg blei grunnlagt.

### Noreg
*

## Fødde

* 22. april: Immanuel Kant, tysk filosof
* 25. august: George Stubbs, britisk målar

## Døde

* 7. mars: Pave Innocens XIII (fødd 1655)
1725

**1725** (romartal MDCCXXV)

## Hendingar

### Utlandet
* 8. februar: Katarina I blei tsarina av Russland.

### Noreg
* Den hollandske ostindia-fararen «Akerendam» forliste ved Runde.

## Fødde

* 25. september: Joseph Cugnot, fransk ingeniør
* 29. september: Robert Clive, britisk guvernør

## Døde

* 8. februar: Tsar Peter I av Russland
* 24. oktober: Alessandro Scarlatti, italiensk toneskapar
1726

**1726** (romartal MDCCXXVI)

## Hendingar

### Utlandet
* Grunnlegginga av Montevideo i Uruguay.
* Det enorme kinesiske leksikonet *Gujin tushu jicheng* blei prenta ved hjelp av flyttbare koparteikn.

### Noreg
*

## Fødde

* 25. januar: Hans Strøm, norsk prest og forskar
* 3. juni: James Hutton, skotsk-britisk geolog

## Døde

* 26. februar: Maximilian II Emanuel av Bayern, bayersk fyrste
1727

**1727** (romartal MDCCXXVII)

## Hendingar

### Utlandet
*

### Noreg
*

## Fødde

* 28. mars: Maximilian III Josef av Bayern, tysk fyrste
* 14. mai: Thomas Gainsborough, britisk kunstnar

## Døde

* 31. mars: Isaac Newton, engelsk matematikar og fysikar
* 9. april: Thomas von Westen, norsk prest
* 17. mai: Katarina I av Russland
* 8. juni: August Herman Francke, tysk teolog, pietist og pedagog
* 11. juni: Georg I av Storbritannia
1799

**1799** (romartal MDCCXCIX) var eit normalår som byrja på ein tirsdag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen.
## Hendingar

### Utlandet
* 7. mars: Napoleon Bonaparte erobra Jaffa i Palestina og drap over 2 000 albanske fangar.
* 12. juli: Ranjit Singh erobra Lahore og blei herskar av Pandjab.
* 15. juli: Franske soldater fann den såkalla Rosettasteinen, som seinare skulle hjelpa forskarar til å tolka egyptiske hieroglyfar, i den egyptiske hamnebyen Rosetta.
* 25. juli: Slaget ved Abukir. Troppane til Napoleon overvann mamelukkstyrkene til Mustafa Pasha.
* 9. november: Napoleon Bonaparte tok makta i Frankrike som førstekonsul gjennom Brumairekuppet.

### Noreg
* 27. september: Trykkefridommen i Danmark-Noreg blei innskrenka gjennom Trykkefrihedsforordningen af 1799, som gjeninnførte sensuren.

## Fødde

* 3. mai: Myllarguten, norsk musikar
* 17. april: Eliza Acton, engelsk kokk og forfattar
* 20. mai: Honoré de Balzac, fransk forfattar
* 21. mai: Mary Anning, britisk paleontolog
* 26. mai: Aleksandr Pusjkin, russisk forfattar
* 4. juli: Oskar I av Sverige og Noreg, monark
* 1. august: Sofia av Ségur, fransk-russisk forfattar
* 11. august: Ole Kristensen Valstad, norsk bonde og politikar
* 12. oktober: Peter I av Brasil, brasiliansk keisar
* 28. oktober. Ole Gabriel Ueland, norsk bonde og poltikar
* 12. desember: Karl Brjullov, russisk målar

## Døde

* 9. januar: Maria Gaetana Agnesi, italiensk matematikar
* 7. februar: Qianlong av Qing, keisar av Kina
* 12. februar: Lazzaro Spallanzani, italiensk biolog
* 4. mai: Tipu Sultan, indisk herskar
* 18. mai: Pierre Beaumarchais, fransk forfattar
* 29. august: Pave Pius VI
* 24. oktober: Karl Ditters von Dittersdorf, austerriksk komponist og fiolinist
* 14. desember: George Washington, amerikansk president