Kastanjett

**Kastanjett** er eit perkusjonsinstrument av typen klappetre. Instrumentet består av eit par konkave skal som er bundne saman i den eine enden, typisk med ein diameter på kring 6-8 cm. Desse kan ha form som eit muslingskal, ei flat skål eller ei skei. Holromma vender mot kvarandre, og fungerer som resonator. Skala blir haldne i handa og blir brukte til å få fram rytmiske aksentar og/eller ein klaprande lyd, fått fram ved ein serie av raske klikk. Som regel blir instrumentet brukt parvis med eit kastanjettpar i kvar hand. 

Kastanjettar blir tradisjonelt laga av hardtre, som rosentre. Ein kan også laga dei av nøtteskal, glasfiberforsterka kunstmateriale eller metall.

Ordet «kastanjett» kjem frå gresk *kastanea* (kastanje); og som nemning for eit musikkinstrument frå spansk *castañetas* (‘små kastanjar’).

## Historikk
Opphavet til instrumentet er ikkje kjent. Speleteknikken med å slå handhaldne stokkar saman som akkompagnement til dans er eldgammal, og er kjent både frå det gamle Egypt og det antikke Hellas. I Spania er kastanjaettar kjende frå det 1. hundreåret f.Kr., der dei fekk namnet *castañuelas* etter likskapen med kastanjar.

## Oppbygging

Dei enkelte delane av kastanjettar har kvar si nemning:

* Blad (sp.: *hoja*): kvar halvdel av dei to trestykka til kastanjetten
* Hjarte (sp.: *corazón*): er det indre holrommet
* Skal (sp.: concha): er den nedste runde delen av bladet
* Øyre (sp.: *orejes*): er forhøginga med dei to hola til snora
* Bru (sp.: *puente*): er sambandet mellom øyra
* Spiss (sp.: *punto*): er staden, der dei to kastanjettblada treffer kvarandre i botnen av skala.
* Leppe (sp.: *labio*): er stykket mellom hjartet og kanten til skalet
* Snor/band (sp.: *cordón*): er den/det som held dei to blada til kastanjetten saman

## Speleteknikk

I praksis nyttar ein kastanjettspelar to par kastanjettar, eitt i kvar hand. Snora blir halden over ein finger (normalt over tommelfingeren, men tidlegare og i særskilde regionale dansar også over langfingeren), og kastanjettane kviler i handflata. Ved hjelp av fingrane som er bøygde over, lèt ein skala klapra mot kvarandre. Lyden frå kvart par er i litt ulik tonehøgd. Settet med den høgaste tonen, kalla *hembra* (kvinneleg), blir normalt halde i høgre hand, medan settet med den djupare tonen, kalla *macho* (mannleg), blir halde i venstre hand. Med ein utvikla speleteknikk kan ein oppnå ulike klangfargar.

## Bruk
Kastanjettar blir ofte spelte av songarar eller dansarar. I motsetnad til ei utbreidd antaking nytter ein vanlegvis ikkje kastanjettar i flamenco-dans, bortsett for i to spesielle former, *zambra* og *siguiriyas*. I Andalucía blir kastanjettar normalt kalla *palillos* (små stokkar), og dei er kjende i flamenco under dette namnet. Den typiske stilen der kastanjettar inngår, er spansk folkedans som t.d. fandango, *sevillana* og *seguidilla*. I *escuela bolera*, ei ballettaktig danseform, bruker ein også kastanjettar til akkompagnement. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kastanjetter|Kastanjetter]]» frå ,  den 28. februar 2024.*  

## Litteratur

* Westrup, Jack og F.Ll. Harrison: *Collins Encyclopedia of Music*. Chancellor Press. Revidert utgave ved Conrad Wilson 1976.