open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sunnhordland museum

**Sunnhordland Museum** på Stord vart skipa under namnet *«Sunnhordland Folkemuseum og sogelag»* i 1913.

I byrjinga vart samlingane oppbevarte i Ådlandsstova, ei årestove frå ca. 1400 som stod på garden Ådland. Museet fekk sitt eige bygg i Vidsteenparken på Leirvik i 1938, og etter kvart voks det fram eit tun av eldre hus frå heile Sunnhordland i parken.

I tillegg har museet ansvar for åtte tun og samlingar elles i Sunnhordland.

## Oversyn over tun og samlingar
 
* Halsnøy Kloster
* Gruvemuseet på Litlabø
* Gjerdetunet i Mauranger i Kvinnherad
* Sæbøtunet i Etne
* Nerheimstunet i Ølen
* Nistovetunet og Jens Tvedt-huset i Omvikedalen i Kvinnherad
* Årskog museum på Fitjar

## Bakgrunnsstoff
*Sunnhordland Museum sin webstad
Det samiske flagget

**Det samiske flagget** er flagget til den samiske nasjonen og er felles for samar i alle land. Det vart godkjent av den 13. nordiske samekonferansen, 15. august 1986. Flagget er halde i dei tradisjonelle samiske fargane, grønt, gult, raudt og blått. Det har ein sirkel som symboliserer både sola (raud) og månen (blå).

Den samiske kunstnaren Astrid Båhl frå Troms utforma flagget, inspirert av runebomma og diktet «Paiven parneh» («Beaivvi bártnit») av sørsamen Anders Fjellner (1795&ndash;1876).

## Samiske flaggdagar
Dei samiske flaggdagane er bestemte av samekonferansane.

* 6. februar: Den samiske nasjonaldagen, til minne om det første samiske landsmøtet, halde i Metodistkirken i Trondheim i 1917.
* 2. mars: Det finske Sametinget blei opna i 1996.
* 25. mars: Marimesse, Maria bodskapsdag, ein tradisjonell samisk merkedag.
* 24. juni: Midtsommar, jonsokdagen.
* 9. august: SN sin internasjonale dag for urfolk.
* 15. august: Dagen då sameflagget blei godkjent. 
* 18. august: Stiftinga av Samerådet i 1956.
* 26. august: Det svenske Sametinget blei oppretta i 1993.
* 9. oktober: Det norske Sametinget blei opna i 1989.
* 9. november: Det finske Sametinget blei til i 1973.

## Bakgrunnsstoff
Dagens Næringsliv

***Dagens Næringsliv*** er ei norsk dagsavis som kjem ut i Oslo, og som i hovudsak satsar på nyhende om økonomi, politikk, nærings- og samfunnsliv. Avisa vart stifta i 1889 som eit organ for shipping-bransjen under namnet *Norsk Sjøfartstidende*, kom med første utgåva 1. januar 1890 og skifta namn til *Norges Handels og Sjøfartstidende* i 1912.

Avisa utvida sin redaksjonelle profil under namnet *Dagens Næringsliv* i 1980 og har i dag korrespondentar i seks utanlandske og fire norske byar i tillegg til hovudredaksjonen i Oslo.

Avisa er lett attkjenneleg då den vert trykt på rosa papir. 

Dagens Næringsliv er ein del av konsernet Norges Handels og Sjøfartstidende. 

## Tidlegare redaktørar
* Amund Djuve 1999-
* Kåre Valebrokk 1985-1999

* Sjøkaptein Magnus Andersen (1890-1894)

## Opplagstal

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Dagens Næringsliv
* '''Medieregisteret.no:''' Dagens Næringsliv  (*[[Medietilsynet]]*)
UBSHV

**UBSHV** er ei forkorting som står for Utskrive befalskurs for Sjøheimevernet. Dette er eit befalskurs som vert arrangert på Befalsskulen for Sjøforsvaret.

## Sjå
* Utskrive befalskurs for Sjøheimevernet
* Utskrive befalskurs
Askar Akajev

**Askar Akajevitsj Akajev** () er ein kirgisisk politikar som var president for landet frå 1990 til 2005, då han blei avsett i den såkalla Tulipanrevolusjonen. Han var den første presidenten i det sjølvstendige Kirgisistan.

Akajev blei opphavleg sett på som ein liberal leiar, men viste etter kvart fleire autoritære trekk. Etter nokre år ved makta byrja folk å klaga på offentleg korrupsjon og valfusk.

24. mars 2005 måtte Akajev flykta frå Kirgisistan etter at demonstrantar storma kontora hans i hovudstaden Bisjkek. 4. april sa han offisielt frå seg presidentvervet i ein underskriftsseremoni i Moskva.
Heimevernsungdommen

**Heimevernsungdommen** (HVU) er ein organisasjon under Heimevernet. Dette er ein friviljug organisasjon for ungdom mellom 16 og 21 år. Han har som føremål å gje ungdom kunnskap om og å motivere dei til å gå inn i Forsvaret. I tillegg skal organisasjonen gje ungdom eit fritidstilbod som tek dei ut i friluft og gjev dei eigenskapar som er til fordel for dei sjølve og for samfunnet.

Ungdom som er medlemer får opplæring etter eit særskilt opplæringsprogram som er godkjent av Generalinspektøren for Heimevernet. Ungdomane får inga stridsretta opplæring, dei er ikkje rekna som stridande, har ingen plikter i samband med forsvaret av Noreg og vert ikkje mobiliserte. Når ein heimevernsungdom byrjar i fyrstegongstenesta eller på befalsskule må dei slutte som HVU.

Aktiviteten har hovudvekt på idretts- og friluftsaktivitet. Ungdomen får opplæring i mellom anna sanitet, samband, bivuakk, slutta orden, organiseringa av Forsvaret og anna ikkjestridande heimevernsopplæring. Ungdomane får opplæring i våpentryggleik og skyting, og våpenet dei nyttar er AG3HVU. Dette geværet er identisk med standardgeværet som vert nytta av resten av Forsvaret, (AG3), men er modifisert for å umogleggjere heilautomatisk eld. Ungdomen oppbevarer ikkje våpen heime.

Heimevernsungdomen vert leidd av befal som er utdanna i Forsvaret og som har gått gjennom eit eige ungdomsleiarkurs.

## Bakgrunnsstoff
* Heimevernsungdommen ved forsvaret.no

## Kjelder

* Forsvarsnett

* Heimevernsungdommen ved forsvaret.no
Kirgisistan

**Kirgisistan** (kirgisisk: Кыргызстан *Kyrgyzstan*) er eit land i Sentral-Asia, «midt i verda». Det er eit innelukka fjelland med grenser til Kina, Kasakhstan, Tadsjikistan og Usbekistan. Førti prosent av landet ligg meir enn 3000 moh. Hovudstaden er Bisjkek. Tidlegare var landet ein republikk i Sovjetunionen, og har vore uavhengig sidan 1991. Det unge demokratiet i landet viste positive framtidsutsikter under leiarskapen til tidlegare president Askar Akajev og var ganske stabilt i 1990-åra, men nærma seg seinare autokrati og autoritært styre.

## Geografi

Kirgisistan er eit fjelland som ligg på nordsida av den store fjellkjeda Tian Shan. Dei kirgisiske fjella inneheld mykje gull og andre dyre metall. Det høgaste punktet i landet er fjellet Dzjengisj Tsjokusu (Pik Pobedy), som når 7&nbsp;439 moh. Det lågaste punktet er
elva Kara-Darja, 132 moh.

Den store, krystallklåre sjøen Issyk-Kul, nordaust i landet, var i sovjettida eitt av dei fremste turistparadisa i Sovjetunionen.

## Klima
Dei høge fjellområda har snø året rundt, men på grunn av avstanden til havet og sidan Pamirfjella og Himalaya blokkerer monsunlufta frå sør, er desse fjellområda tørre. Det meste av snøen kjem i samband med svake lågtrykk frå vest om vinteren. Vintrane er kalde, men våren kjem tidlegare her enn lenger nord. Sumrane er til gjengjeld varme og turre, bortsett frå i dei høgare fjellstroka. I dalane er middeltemperaturen 28&nbsp;°C, medan han i januar kan kome ned mot -18&nbsp;°C. Den høgaste målte temperaturen i landet er i området kring Bisjkek med 44&nbsp;°C, medan den lågaste målte temperaturen er i Ak-Sai med -54&nbsp;°C. Landet har ein normal årsnedbør på 300-400 mm, men han kan kome opp mot 1000 mm i fjella. Hovudstaden Bisjkek, har mellom 220 og 240 soldagar i året.

## Kultur

Hovudstaden i landet er Bisjkek som tidlegare heitte Frunze. Ein annan stor by er Osj.

## Innbyggjarar
Folketalet var i 1999 på 4,9 millionar.  Folket er hovudsakleg  kirgisarar, eit tidlegare nomadefolk som stort sett vedkjenner seg islam. Andre folkegrupper er russarar, usbekarar og volgatyskarar. 

Om lag tre fjerdedelar av innbyggjarane i landet er sunnimuslimar av hanafiretninga. Ein femtedel er ortodokse kristne.

## Historie
Området vart russisk på 1860-talet. I samband med den russiske revolusjonen i 1917 gjorde kirgisarane opprør, og landet vart sjølvstendig fram til 1921, då området vart ein del av Sovjetunionen. Frå dette året til 1922 døydde over ein halv million innbyggjarar av svolt. Landet vart ein eigen sovjetrepublikk i 1936.

Då landet sa seg sjølvstendig frå Sovjetunionen i 1991 vart Askar Akajev president. Akajev leidde landet fram til 24. mars 2005, då, etter eit parlamentsval der Akajev vart skulda for valfusk, ein rimeleg fredeleg revolusjon med tilnamnet «Tulipanrevolusjonen» tok frå han makta til føremon for Kurmanbek Bakijev.

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:sv:Kirgisistan|Kirgisistan]]» frå , og «[[:da:Kirgisistan|Kirgisistan]]» frå  den 9. desember 2005.*  

## Bakgrunnsstoff
Russisk (fleirtyding)

**Russisk** er eit omgrep som kan syna til:
* Språket **[[russisk]]**
* Personar eller ting frå **[[Russland]]**
* Personar som høyrer til folkegruppa **[[russarar]]**
* **[[Russisk opning]]**, ei sjakkopning
Heimevernsungdomens landskonkurranse

**Heimevernsungdomens landskonkurranse, HVULK** er ein årleg konkurranse der heimevernsungdom kjem saman for å konkurrere som lag i militær idrett. Konkurransen har vore halden fleire stadar, men vert no arrangert på Heimevernet sitt utdanningssenter på Værnes. 

## Sjå òg
* Heimevernsungdom
Messingblåseinstrument

**Messingblåseinstrument** er musikkinstrument der ein får fram tonar ved at leppene vibrerer mot ein tubeforma resonator. Instrumenta er ein type blåseinstrument som i hovudsak er laga av messing.

Messingblåseinstrument blir mykje brukt i korps og brassband, men finst òg i andre typar musikkgrupper. Trompet, trombone, valthorn og tuba er vanlege å finna i eit symfoniorkester. 

## Bakgrunnsstoff
Lerwick

**Lerwick** er den einaste byen på Shetlandsøyane, som ligg om lag 160 km nord for Skottland. Lerwick har 7&nbsp;500 innbyggjarar (2005), om lag ein tredel av folketalet på øygruppa. Hamna i Lerwick har stort verd for regionen. Hamna er den nordlegaste handelshamna i Storbritannia. Den moderne bilferja «Norröna» legg til i hamna. Ferja går frå Bergen i Noreg til Færøyane og vidare til Island. Det er ferjesamband til Skottland.
Lerwick er eit namn med opphav i norsk eller norrønt. Namnet «Ler Wick» har opphav i orda leir og vik. 

## Bakgrunnsstoff
* VisitShetland.com om Lerwick
* Hamneinformasjon fra Lerwick
* Lerwick Town Centre Management Group 

## Sjå òg
* Leirvik - på øya Stord i Noreg 
* Leirvík - på Eysturoy, ei av Færøyane
Museum

**Museum** er institusjonar som samlar og syner fram kulturskattar og andre ting me kan læra av eller berre har glede av å sjå, både slikt som menneske har laga i gamal og ny tid, og døme på det som finst i naturen. Det er soleis museum med samlingar av geologiske stein- og mineralprøver, fossil, arkeologiske funn, ny og gamal målarkunst og skulptur, gamle bygningar og heile gardstun, båtar og skip og så bortetter. Dei fleste musea er meir eller mindre sterkt spesialiserte.

Ein definisjon vedteken av ICOM (*International Council of Museums* eller 'Det internasjonale museumsrådet') på generalforsamlinga i København i 1974 seier at eit museum er «ein ikkje-kommersiell varig institusjon som skal tena samfunnet og samfunnsutviklinga; som er open for publikum; som samlar inn, vernar, forskar i, formidlar og stiller ut materielle vitnesbyrd om menneska og deira omgjevnader for studie-, utdannings- og underhaldningsføremål».

## Sjå òg
* :Kategori:Museum i Noreg
Offiser

**Offiser** (frå fransk *officier* av latin *officium*, 'teneste') viser til folk av ein viss rang innan ulike uniformerte organisasjonar, som militæretog ein del ideelle og frivillige organisasjonar og ombord på fartøy. Det kan også brukast om ein ordensgrad.

## Militær bruk
I Forsvaret er ein offiser ein befalingsmann med graden fenrik eller høgare. Ein skil mellom offiserar og meinige.

## Bruk på farkostar
I sivil sjøfart og luftfart er ein offiser ein person i leiinga av fartøyet. Han har høgare utdanning og ei spesifikk sertifisering innanfor det området han arbeider.

## I andre organisasjonar
Politiet og paramilitære organisasjonar i fleire land bruker nemninga «offiser» om medlemmer av ein viss rang.

Leiarar innan Frelsesarmeen blir kalla offiserar.

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
*Befal i forsvaret  ved utdanning.no
*Offiser i Frelsesarmeen  ved frelsesarmeen.no
Befal

Eit **befal** eller ein **befalingsmann** er ein person innanfor militæret som har myndigheit til å gje ordrar eller kommandoar til underlege personell. I Forsvaret har befal gradane frå sersjant/kvartermeister til general/admiral. Korporalar og leiande meinige er ikkje befal, men kan i nokre situasjonar ha mogelegheit til å gje ordrar.

## Kjelder
Våpengrein

**Våpengrein**, ofte bare kalt **våpen**, er til dømes Hæren sine hovudavdelingar inndelt etter oppgåver dei har. Våpengreinene utfører oppdrag direkte i strid. Våpengrein må ikkje forvekslast med forsvarsgrein.

Personellet i våpengreinene ber ulike våpenmerke på kragen eller jakkeslaget på uniformen.

## Hærens våpengreiner i Noreg

**[[Militær kommando og kontroll]]**
*Samband
*Etterretning
*Elektronisk krigføring

**[[Manøverelement]]**
* Kavaleriet 
**stormavdelingar
**oppklaring
* Infanteriet
**lett infanteri
** mekanisert infanteri

Militær eldstøtte
* Artilleri
**Feltartilleri
* Luftvernartilleri
*Panservern

**[[Militær anna støtte]]**

*Ingeniørvåpen

**[[Militær logistikk]]**

* Hærens transportkorps
* Hærens intendantur
* Hærens våpentekniske korps
* Hærens sanitet

## Sjå òg
* Hær
* Forsvarsgrein
Militærvesen

Eit **militærvesen** er ein statleg organisasjon som består av væpna styrkar danna for å forsvare eit territorium eller andre interesser og/eller utøve offensiv makt for å besette eit territorium, nedkjempe ein fiende eller nå andre politiske mål.

Militærvesenet er ofte delt inn etter kva element dei opererer i. Såleis arméen/hæren, luftforsvaret (flyvåpenet) og sjøforsvaret (marinen/flåten). Dessutan deler me hæren inn etter våpenart: Kavaleri, artilleri, infanteri, ingeniør, samband, tren og sanitet.

## Sjå òg
* Gerilja
* Paramilitær organisasjon
* Milits

## Bakgrunnsstoff
Arne Ruset

**Arne Karsten Ruset** () er ein norsk forfattar busett i Molde. Han voks opp i Fjøra i Norddal. Ruset er overlege i psykiatri av yrkje, men har sidan debuten i 1973 utgjeve fleire diktsamlingar og barnebøker i tillegg til éi novellesamling og éin roman.

Han har som sonen sin, diktaren Endre Ruset, vore involvert i Bjørnsonfestivalen sidan byrjinga i 1992.

## Bibliografi
* *Spelemannslaget Love* &ndash; dikt, Det Norske Samlaget (1973)
* *Kunsten å stupe seg inn i ein by* &ndash; dikt, Det Norske Samlaget (1982)
* *Mus* &ndash; dikt, Det Norske Samlaget (1983)
* *Aldri åleine* &ndash; barnebok, Det Norske Samlaget (1987)
* *Hjernebløming* &ndash; «heimstaddikt», Det Norske Samlaget (1989)
* *Kongen av Kattholmen* &ndash; noveller, Det Norske Samlaget (1991)
* *Den svarte kista* &ndash; barnebok, Det Norske Samlaget (1992)
* *Førtiårskrigen* &ndash; dikt, Det Norske Samlaget (1993)
* *Hundedraumar* &ndash; dikt, Det Norske Samlaget (1995)
* *Eg blar meg gjennom ein gammel husmorkalender* &ndash; dikt, tonesatt av Bjarne Isaksen, Det Norske Samlaget (1997)
* *Over fjell, over hav* &ndash; biletbok, illustrert av Anne Kristin Hagesæther, Det Norske Samlaget (1999)
* *Hippie* &ndash; roman, Det Norske Samlaget (2002)
* *Berg brest* &ndash; noveller, Bokvennen forlag (2013)
* *Vi kan ikkje eige kvarandre* &ndash; dikt i utval, Bokvennen forlag (2016)
* *Songbok for hesten* &ndash; roman, Solum Bokvennen (2017)
* *Nattferje frå Åfarnes* &ndash; roman, Solum Bokvennen (2019)
* Ikkje ein sporv til jorda - kriminalroman, Solum Bokvennen (2021)
* Eg kom ikkje heim før det vart natt - roman, Solum Bokvennen (2023)
* Reisa til Mjuk - dikt, Solum Bokvennen (2025)

## Prisar
* Kritikerprisen for barne- og ungdomsbøker (1987) for *Aldri åleine*
* Kultur- og kirkedepartementets biletbokpris (2000) for *Over fjell, over hav*, saman med Anne Kristin Hagesæther

## Bakgrunnsstoff
* Forfattarside hos Solum Bokvennen
* Forfattarside hos Det Norske Samlaget
Endre Ruset

**Endre Ruset** () er ein norsk forfattar busett i Bergen. Han debuterte som diktar i 2001. Tematikken i poesien, som er sparsam på rim og teiknsetjing, dreier seg gjerne kring barndom, mellommenneskelege forhold og erotikk.

Ruset er utdanna ved Molde videregående skole, Buskerud Folkehøgskole, Skrivekunst-akademiet i Hordaland og Universitetet i Bergen.

Han har som sin far, forfattaren Arne Ruset, vore involvert i Bjørnsonfestivalen sidan byrjinga i 1992. I 2005 vart han tildelt Bjørnsonstipendet.

## Bøker
* *Signaler 01 (Cappelens årlige litterære revy)* &ndash; diktbidrag (Cappelen 2001)
* *ribbeinas vingespenn* &ndash; dikt (Gyldendal 2001)
* *kims lek* &ndash; dikt (Gyldendal 2005)

## Bakgrunnsstoff
* Dagbladet.no, bokmelding om ''ribbeinas vingespenn''
* aftenposten.no, bokmelding om ''kims lek''
Fenrik

**Fenrik** (, 'fanekonge') er ein militærgrad mellom løytnant og sersjant. Det er den nest lågaste befalsgraden, men den lågaste offisersgraden. Denne graden er den same i alle våpengreinane, men han har forskjellige distinksjonar i kvar grein.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Plansje over norske gradar
Issyk-Kul

**Issyk-Kul** (også **Ysyk Köl** og **Issyk-kol**) er den største innsjøen i Kirgisistan og det nest største fjellvatnet i verda, etter Titicaca. Sjøen ligg 1&nbsp;602 meter over havet, i Tian Shan-fjella nordvest i landet. Han er 180 km lang, 60&nbsp;km brei, og den største djupna er på 702 meter.

*Issyk-Kul* tyder 'varm sjø', og han frys sjeldan om vinteren sjølv om lufttemperaturen då kan synka heilt ned till -40&nbsp;°C. Dette kjem av at vatnet er noko salthaldig. Vatn frå bekkar og smelta snø renn ut i innsjøen, som i dag ikkje har noko utløp.

## Menneske og innsjø

Ved austsida av Issyk-Kul ligg byen Karakol (tidlegare Przhevalsk), regionshovudstaden i Issyk-Kul oblast. Ein har funne restar av ein gammal, sunken by i Issyk-Kul, men ein har foreløpig ikkje utført omfattande arkeologiske utgravingar.

Under sovjettida var sjøen eit viktig turistmål, og ein hemmeleg utprøvingsstad for torpedoar.

### Økologi
Det blei sett ut sevan-aure i Issyk-Kul på 1970-talet. Fiskeslaget kjem frå Sevansjøen i Armenia, der det er truga. I Issyk-Kul har fiskane derimot klart seg godt, slik at bestanden av opphavlege fiskar der har gått ned.

### Soger knytte til innsjøen
Ei vanleg islamsk soge om ein konge som hadde eseløyre er knytt til innsjøen. Kongen heldt skavanken sin hemmeleg, og for å hindra barberane sine i å røpa han fekk han dei avretta etter utført arbeid. Ein av barberane blei så fylt av denne kunnskapen at han ropte det ned i ein brønn, som han meinte òg ville halda på løyndommen. Men han lukka ikkje brønnen etter seg, og vatnet steig og dekte heile kongeriket. Det ligg der den dag i dag, som innsjøen Issyk-Kul.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Issyk Kul|Issyk Kul]]» frå ,  den 9. desember 2005.*  

## Bakgrunnsstoff
Arnie Norse

**Arnie «Skiffle Joe» Norse** () var ein norsk songar og underhaldningsartist.

Norse var kjend frå skjenkestaden Tranen i Oslo, ei lang rekke utdrikkingslag, nokre fjernsynsopptredenar og eigenproduserte kassettutgjevingar. Han var utdanna typograf  og arbeidde i England frå 1950 til midt på 1950-talet. 
Då han kom tilbake til Noreg tok han til å opptre med å syngja og spela gitar samtidig som han sykla på eithjulssykkel. Han opptredde mellom anna på Sirkus Arnardo.

I 1958 blei den første plata hans gjeven ut, singelen «Mexico-Joe» på A-sida. B-sida var «Oh senorita», som blei ein hit på Island. I denne perioden brukte han tilnamnet «Skiffle Joe», som han fekk av Arne Bendiksen.

I 1978 byrja han å opptre på restaurant Tranen i Oslo, syklande på etthjulssykkel med gitar og cowboyhatt. Han framførte slagerar og frekke viser som «Misjonær i gryta», «Min lille kone (som legger seg på ryggen for ei krone)» og «Jælp mæ å rime (Den sensurerte bært-bært-visa)». Han opptredde kvar veke på Tranen i over 30 år, frå 1978 saman med kona si Nipaporn Norse og eit band gjennom mange år, fram til staden stengde 27. januar 2012.

## Diskografi
* *[[Tretten frekkiser]]* (1978)
* *[[Greatest Hits! (Arnie Norse-album)|Greatest Hits!]]* (1987)
* *[[På 3 hjul i svingen]]* (1993/94)
* *[[Manana Amor 14 Brand New Songs]]* (1997)
* *[[Dinge-ling 14 nye gladlåter]]* (1998)
* *[[Under sunnmørsalpene]]* (1998)
* *[[55 låter som ler og gråter]]* (2011)

## Kjelder
Cirka

***Cirka*** eller **sirka** er eit ord som tyder *om lag* og vert brukt for å skildre usikre eller uviktige mål, slik som datoar eller mengder. Ordet kjem frå latin *circa*, som tyder 'rundt'.

Til dømes kan ein seie at slaget ved Hafrsfjord hende cirka (gjerne forkorta *c.* eller *ca.*) 872, dersom årstalet er usikkert. Dess lengre tilbake i tid ein kjem, til breiare er perioden som *cirka* omfattar.

* Innan dei siste hundre åra bør *cirka* vere nøyaktig innanfor fem år (t.d. 1940, 1945, 1950, 1955).
* Innan dei siste fem hundre åra bør *cirka* vere nøyaktig innanfor ti år (t.d. 1720, 1730, 1740, 1750).
* Innan dei siste tusen åra bør *cirka* vere nøyaktig innanfor tjuefem år (t.d. 1250, 1275, 1300, 1325).
* Innan dei siste to tusen åra bør *cirka* vere nøyaktig innanfor femti år (t.d. 150, 200, 250, 300).
* Innan den nedskrivne historia til menneske bør *cirka* vere nøyaktig innanfor hundre til to hundre år.

## Kommersiell bruk
*Circa* er eit merkenamn i rullebrettindustrien som lagar sko, klede og rullebrett. Profesjonelle rullebrettkøyrarar kan få seg kontrakt med rullebrettlaget til Circa.
1499

**1499** (romartal MCDXCIX)

## Hendingar

### Utlandet
* Sveitsarane sigra over keisar Maximillian I og vart nær uavhengige.

### Noreg
*

## Fødde
*

## Døde
*
1497

**1497** (romartal MCDXCVII) var eit normalår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen. 

## Hendingar

### Utlandet
*24. juni: Det engelske skipet «Matthew», ført av italienaren Giovanni Caboto gjekk i land i Nord-Amerika, på Newfoundland, nær 500 år etter europearar sist vitja Nord-Amerika.

### Noreg
*Futen Lasse Skjold vart drepen av bønder på Romerike
## Fødde
*16. februar: Philipp Melanchthon, tysk teolog og reformator
*17. april: Pedro de Valdivia, spansk conquistador og guvernør

## Døde

*6. februar: Johannes Ockeghem, flamsk toneskapar
*4. oktober: Benozzo Gozzoli, italiensk målar
1494

**1494** (romartal MCDXCIV)

## Hendingar

### Utlandet
*

### Noreg
*

## Fødde
*8. mars: Rosso Fiorentino, italiensk målar
*12. september: Frans I av Frankrike, fransk konge

## Døde
*
Norske Samers Riksforbund

**Norske Samers Riksforbund** (fork. **NSR**, nordsamisk **Norgga Sámiid Riikkasearvi**, lulesamisk **Vuona Sámij Rijkasiebrre**, sørsamisk **Nøørjen Saemiej Rijhkesiebrie**) er den største samiske organisasjonen i Noreg. Organisasjonen stiller vallister ved Sametingsval og har lenge samarbeidd med Samefolkets parti og Samepolitisk Råd i Senterpartiet politisk.

NSR blei stifta 30. november 1968, men historia til organisasjonen går lengre tilbake. Den første sameforeininga på norsk sida blei stifta allereie i 1906, to år etter Elsa Laulas manande appell frå 1904 og den første foreininga på svensk side. NSR blei grunnlagd som eit samband av dei lokale sameforeiningane i Finnmark og Oslo Sámiid Searvi. NSR stod sentralt i kampen mot utbygging av Alta-Kautokeino vassdraget. Dei tre første presidentane til det norske Sametinget, Ole Henrik Magga, Sven-Roald Nystø og Aili Keskitalo, har komme frå NSR. NSR har hovudsekretariatet i Guovdageaidnu/Kautokeino.

## Liste over leiarar

* 2022– : Beatrice Fløystad
* 2021–2022: Vidar Andersen (konst.)
* 2018–2021: Runar Myrnes Balto
* 2014–2018: Beaska Niillas
* 2013–2014: Gunn-Britt Retter (konst.)
* 2008–2013: Aili Keskitalo
* 2006–2008: Silje Karine Muotka
* 2005–2006: Martin Urheim (konst.)
* 2003–2005: Aili Keskitalo
* 2001–2003: Klemet Erland Hætta
* 1998–2001: Jánoš Trosten
* 1997–1998: Geir Tommy Pedersen (konst.)
* 1995–1997: Sven-Roald Nystø
* 1991–1995: Nils Thomas Utsi
* 1985–1991: Ragnhild Lydia Nystad
* 1980–1985: Ole Henrik Magga
* 1979–1980: Odd Ivar Solbakk
* 1976–1979: Peder Andersen
* 1974–1976: <u>Odd Mathis Hætta</u>
* 1971–1974: Regnor Solbakk
* 1969–1971: Johan Mathis Klemetsen

## Bakgrunnsstoff
* Norske Samers Riksforbund
1493

**1493** (romartal MCDXCIII)

## Hendingar

### Utlandet
* Rawalpindi i dagens Pakistan blei grunnlagd.

### Noreg
*

## Fødde
*

## Døde
*
1469

**1469** (romartal MCDLXIX)

## Hendingar

### Utlandet
*

### Noreg
*

## Fødde
* 20. oktober - Guru Nának, stiftar av sikhismen og den første av dei ti sikh-guruane.

## Døde
*
1401

**1401** (romartal MCDI) var eit normalår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen. 
## Hendingar

### Utlandet
*

### Noreg
* Margrete I trekte seg som formyndar for Erik av Pommern.

## Fødde

* Nikolaus av Cusa, tysk kardinal, teolog, filosof og matematikar.
* Katarina av Valois, engelsk dronning.
* Masaccio, italiensk kunstnar.
* Francesco I Sforza, hertug av Milano 1450&ndash;1466.

## Døde
* 20. oktober: Klaus Störtebeker, svensk kaparfarar
* Anabella Drummond, dronning av Skottland
1404

**1404** (romartal MCDIV)

## Hendingar

### Utlandet
*

### Noreg
* Eskill blei erkebiskop

## Fødde
* Thomas Bourchier, erkebiskop av Canterbury, (d. 1486)
* 9. februar &ndash; Konstantin XI, den siste austromerske keisaren

## Døde
* 7. september &ndash; William av Wykeham, biskop av Winchester
1405

**1405** (romartal MCDV)

## Hendingar

### Utlandet
*

### Noreg
*

## Fødde
*

## Døde
* Timur Lenk
* 21. juli &ndash; Antonio Arcioni, italiensk kardinal
1407

**1407** (romartal MCDVII) 

## Hendingar

### Utlandet
*

### Noreg
*

## Fødde
*

## Døde
* 8. november &ndash; Alain de Coëtivy, fransk kardinal
1408

**1408** (romartal MCDVIII)

## Hendingar

### Utlandet
* Gotland blei kjøpt tilbake frå Den tyske ordenen av dronning Margrete I. 
* Owain Glyndwr måtte overgi Aberystwyth Castle til prins Harry av England.

### Noreg
*

## Fødde
* Karl Knutsson Bonde

## Døde
* 20. februar &ndash; Henry Percy, 1. jarl av Northumberland
* 10. april &ndash; Elizabeth le Despenser, engelsk adelskvinne
* 31. mai &ndash; Angelo Acciaioli, italiensk kardinal
* 31. mai &ndash; Francesco Carbone Tomacelli, italiensk kardinal
* 1. juli &ndash; Jean Gilles, fransk kardinal
* 23. august &ndash; Berenguer d'Anglesola, italiensk kardinal
* Oktober &ndash; John Gower, engelsk poet
* 8. oktober &ndash; Jean d'Armagnac, fransk kardinal
* 19. november &ndash; Bálint Alsáni, ungarsk kardinal
1403

**1403** (romartal MCDIII) var eit normalår som byrja på ein måndag etter den julianske kalenderen.

## Hendingar

### Utlandet
* Beograd blei hovudstad i Serbia
* 11. november: Ein svensk-dansk flåte siglde mot Gotland for å ta tilbake øya frå Den tyske ordenen.
* Erik av Pommern vitja i Finland og lenet hamna direkte under kontrollen til den svenske krona, bortsett frå Viborg, som fekk byprivilegium.

## Fødde
* Skanderbeg, albansk krigsleiar og nasjonalhelt
* Karl VII, konge av Frankrike 1422–61

## Døde
* 8. mars: Sultan Beyazid I av Osmanarriket
* 28. september: Grev Albrekt II av Holstein
1410

**1410** (romartal MCDX) var eit normalår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar

### Utlandet
* 17. mai: Johannes XXIII blei utnemnd til pave av konsiliet i Pisa. Han var motpave mot Gregor XII i Roma og Benedikt XIII i Avignon.
* 15. juli: Polen og Litauen sigra over ein riddarhær frå Den tyska ordenen i Slaget ved Tannenberg

### Noreg
*

## Fødde
*

## Døde
* Nicholas Flamel, fransk astrolog.
* 18. april: Jacob Gertsen Ulfstand, dansk erkebiskop 
* 3. mai: Motpave Aleksander V, fødd Pietro Filargi av Candia.
* Ruprecht III av Pfalz, konge av Tyskland.
1402

**1402** (romartal MCDII) var eit normalår som byrja på ein sundag etter den julianske kalenderen.
## Hendingar

### Utlandet
* 20. juli: Timur Lenk sigra over og tok til fange sultanen Bayezid i slaget ved Ankara.
### Noreg
* Dronning Margrete og Erik av Pommern skreiv til hanseatbyane og bad dei utlevere den falske kong Olav som hadde opptrådt i Danzig. I august vart han overlevert til dronninga i Kalmar. Han vart avretta på haustmarknaden same år i Skanör-Falsterbo.

## Fødde
* Nezahualcoyotl, stortalar av Texcoco

## Døde
* 24. april: Jean de la Grange, fransk kardinal
* 13. juli]:Jianwen-keisaren, keisar av Kina
* 1. august: Edmund av Langley, engelsk prins
* David Stewart, hertug av Rothesay, skotsk tronarving
1409

**1409** (romartal MCDIX) var eit normalår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar

### Utlandet
* 26. juni: Pietro Filargi blei motpave med namnet Aleksander V.
* Det siste skriftlege vitnesbyrdet om at den norrøne kolonien på Grønland framleis eksisterer.
* Universitetet i Leipzig blei grunnlagt.
* Kyrkjemøtet i Pisa om Det store skismaet

## Fødde
* Oktober: Karl Knutsson (Bonde), kong Karl I av Noreg og VIII av Sverige
* 7. oktober: Elisabeth av Luxemburg, dronninggemalinne av Tyskland, Ungarn og Böhmen
* René av Anjou, konge av Napoli 1435&ndash;1442.
* Bernardo Rossellino, italiensk arkitekt og skulptør.

## Døde
* 25. juli: Kong Martin I av Sicilia
* 13. septembe: Isabella av Valois, fransk prinsesse og dronning av England
1480

**1480** (romartal MCDLXXX)

## Hendingar

### Utlandet
* Storfysten av Moskva, Ivan III, fekk full kontroll over store delar av dei etnisk russiske områda då overherredømet til Den gylne horden enda under det store møtet ved Ugra i oktober, og med dette gjorde slutt på tartarane sitt overherredøme over dei russiske områda.

### Noreg
*

## Fødde
*

## Døde
*
Heinrich Wölfflin

**Heinrich Wölfflin** () var ein sveitsisk kunsthistorikar. Dei objektive klassifiseringsprinsippa hans hadde innverknad på utviklinga av ein formell analyse av kunsthistoria i løpet av 1900-talet. Han underviste i Basel, Berlin og München. Dei tre meste kjende verka hans er *Renaissance und Barock* (1888), *Die klassische Kunst* (1898) og *Kunstgeschichtliche Grundbegriffe* (1915).

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:|]]» frå , den 7. november 2010.*
1411

**1411** (romartal MCDXI) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen.
## Hendingar

### Utlandet
* Den indiske byen Ahmedabad vart grunnlagt
* 24. mars: Våpenkvile mellom Erik av Pommern og holsteinarane i Kolding.
* Svenskane brende den novgorodske byen Tiversk.
* 26. mars: Novgorodarane brende forstaden til Viborg, som hemn for det svenske angrepet.
* 1. august: Erik av Pommern la grunnsteinen til Visborg slott og borgarane tapte styret over Visby, som vart tatt over av Kalmarunionen via futen på slottet.
* Erik erklærte at dei finske øydemarkane er territoriet til krona.
* Samogitia gjekk frå Den tyske ordenen til Polen-Litauen.
* Sigmund vart tysk-romersk keisar.
* Paul de Limbourg og Jean de Limbourg laga *[[Les Trés Riche Heures du duc de Berry]]*.

### Noreg
*

## Fødde
* 21. september: hertug Rikard av York, engelsk tronarving

## Døde
* September: Anne Mortimer, engelsk adelsdame.
1483

**1483** (romartal MCDLXXXIII) var eit normalår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar

*18. mai: Hans av Danmark, Noreg og Sverige blei krona til dansk konge i Vor Frue Kirke i København.
* 25. juni: På dagen han skulle kronast blei tolv år gamle old Edvard V av England avsett av onkelen sin Richard, hertugen av Gloucester, som blei krona dagen etter som kong Rikard III.

## Fødde
*14. februar: Babur, grunnleggjaren av Mogulriket.
*6. april: Rafael, italiensk målar og arkitekt 
*10. november: Martin Luther, tysk kyrkjereformator

## Døde
* 9. april: Edvard IV, konge av England og herre over Irland 1461–1470 og frå 1471.
* 6. juli: Edvard V, konge av England og herre over Irland 9. april–25. juni dette året.
* 30. august: Ludvig XI, konge av Frankrike
* Jeonghui, koreansk dronning og regent.

## Kjelder
1471

**1471** (romartal MCDLXXI) var eit normalår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar

### Utlandet
* Mars: Edvard IV kom tilbake til England for å krevja krona.

### Noreg
*
## Fødde

* 21. mai: Albrecht Dürer, tysk biletkunstnar
* 7. oktober: Fredrik I av Danmark

## Døde
* 18. januar: Keisar Go-Hanazono av Japan
* 25. juli: Thomas a Kempis, tysk-nederlandsk forfattar
* 26. juli: Pave Paul II

* Pachacutec, inkaherskar
1472

**1472** (romartal MCDLXXII) var eit skotår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen. 

## Hendingar

### Utlandet
*

* Ali Dounama blei konge i Kanem-Bornu.
* Monte dei Paschi di Siena, truleg verdas eldste bank, blei grunnlagd i Siena.
* Komi blei del av Russland.

### Noreg
* 20. februar: Shetland og Orknøyane gjekk tilbake til Skottland frå Noreg på grunn av manglande medgiftsbetaling.

## Fødde
* 28. mars: Fra Bartolommeo, italiensk kunstnar
* Eskander av Etiopia
* Wang Yangming, kinesisk neo-konfusisk tenkjar

## Døde
* 25. april: Leone Battista Alberti, italiensk kunstnar og tenkjar
* Hayne van Ghizeghem, flamsk komponist
* Nezahualcoyotl, aztekisk diktar
* Afanasij Nikitin, russisk oppdagar
1474

**1474** (romartal MCDLXXIV) var eit normalår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar

* 7. februar: Den ungarske byen Varad blei angripen av osmanske styrkar som omfatta 7000 kavaleristar under kommando av general Mihaloğlu Ali Bey. Byfolket blei teke til fange.
* 12. desember: Etter at Henrik IV av Castilla døydde braut det ut borgarkrig mellom den utvalde etterfølgjaren hans, Isabella I av Castilla, og niesa hennar Juana, som var støtta av ektemeannen sin, Afonso V av Portugal. Isabella vann krigen etter ein lang kamp med støtte frå ektemeannen sin, den nyleg krona Ferdinand II av Aragon.

## Fødde
* 21. mars: Angela Merici, italiensk helgen
* 18. mai: Isabella d'Este, italiensk regent
* 8.september: Ludovico Ariosto, italiensk poet
* Anacaona, haitisk dronning og poet.

## Døde
* 25. november: Olav Trondsson, erkebiskop i Nidaros
* 12. desember: Henrik IV av Castilla
* Gedun Drub, den fyrste dalai lama.
* Isotta degli Atti, italiensk regent

## Kjelder
1478

**1478** (romartal MCDLXXVIII) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen. 

## Hendingar

### Utlandet
*

### Noreg
*

## Fødde
* 7. februar: Thomas More
* 16. mars: Francisco Pizzaro
* 26. mai: Pave Klemens VII
* 6. desember: Baldassare Castiglione

## Døde
*
1479

**1479** (romartal MCDLXXIX)

## Hendingar

### Utlandet
* Københavns Universitet vart grunnlagt-

### Noreg
*

## Fødde
* 5. april - Guru Amar Das, den tredje av dei ti sikh-guruane.

## Døde
*
1413

**1413** (romartal MCDXIII) var eit normalår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen.
## Hendingar

### Utlandet
* 21. mars: Henrik V blei ny konge av England etter at faren Henrik IV av England døydde.
* Ein pestepidemi ramma Sverige

## Døde
* 20. mars: Henrik IV av England
1414

**1414** (romartal MCDXIV) var eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen.
## Hendingar

### Utlandet
* Den heilage Birgitta blei bekrefta kanonisert av kyrkjemøtet i Konstanz
* Kyrkjemøtet i Konstanz starta (slutt i 1418)

## Fødde
*18. august: Jami, persisk diktar
* Pave Sixtus IV 

## Døde
*Tevodros I av Etiopia
1415

**1415** (romartal MCDXV) var eit normalår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar

* Konsiliet i Konstanz blei opna den 4. juli av pave Gregor XII. Konsiliet fordømde skriftene til John Wycliffe og bad Jan Hus om å ta tilbake vranglæra si offentleg. Då Hus nekta dette blei han stilt for retten, bannlyst og dømd til å bli brent på stake.
* Ceuta på den afrikanske kysten blei erobra av Portugal.
* 25. oktober: I slaget ved Agincourt vann engelske styrkar, hjelpt av bogeskytarar, over ein fransk hær med mange riddarar.
* Den store kanalen i Kina blei gjenopna etter store oppussingar.

## Fødde
* 10. mars: Vasilij II av Russland
* 21. september: Fredrik III av det tysk-romerske riket
* 1. desember: Jan Długosz, polsk prest og krønikeskrivar

## Døde
* 15. april: Manuel Chrysoloras, bysantinsk humanist
* 4. juli: Pave Gregor XII
* 6. juli: Jan Hus, bøhmisk kyrkjereformator (brend)
* 19. juli: Philippa av Lancaster, engelskfødd portugisisk dronning (pest)
1416

**1416** (romartal MCDXVI) var eit skotår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar

### Utlandet
* 27. januar: Republikken Ragusa blei den fyrste staten i Europa til å forby slaveri.
* 30. mai: Den katolske kyrkja brann Hieronymus frå Praha som kjettar.
* Trezzo sull'Adda Bridge, den lengste bogebrua i verda på den tida, blei øydelagt. 
* Den ottomansk–venezianske maritime traktaten

### Norden
* Kalmarunionen og Lübeck slutta fred.

## Fødde
* 26. februar: Kristoffer av Bayern, konge av Danmark 1440, av Sverige frå 1441 og av Noreg frå 1442 til 1448.

## Døde
* 19. oktober: Peder Jensen Lodehat, dansk biskop og politikar
1477

**1477** (romartal MCDLXXVII)

## Hendingar

### Utlandet
*Uppsala universitet blir grunnlagt, som det første universitetet i Norden.

### Noreg
*

## Fødde
*

## Døde
*
1417

**1417** (romartal MCDXVII) var eit normalår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen.

## Hendingar

### Utlandet
*24. juni: Den første dokumenterte Tynwald-dagen blei halden på Isle of Man.
* 26. juli: Motpaven Benedikt XIII blei avsett.
*12. august: Kong Henrik V av England tok i bruk engelsk i korrespondanse. Dette markerte tilbakekomet til engelsk som offisielt språk etter den normanniske erobringa. Fram til då hadde eliten brukt anglo-normannisk (fransk).
* 11. november: Etter at pavestolen hadde stått tom i over to år blei Oddone Colonna' vald til pave og tok namnet pave Martin V. Dette markerer slutten på det store skismaet, som hadde pågått sidan 1378.
* 14. november :Våpenkvile mellom Kalmarunionen og holsteinarane i Schleswig.

## Fødde

* 23. februar: Pave Paul II, fødd Pietro Barbo, pave 1464–1471
* Jöns Bengtsson Oxenstierna d.y., svensk erkebiskop 1448–1467 og riksforstandar i 1457 og 1465–1466.
* Erik Axelsson Tott, svensk riksforstandar i 1457 og 1466–1467.

## Døde

* 18. oktober: Pave Gregor XII, fødd Angelo Coraria, pave 1406–1415.
1418

**1418** (romartal MCDXVIII)

## Hendingar

### Utlandet
* 22. april &ndash; Kyrkjemøtet i Konstanz blir avslutta (starta i 1414)
* 22. mai &ndash; I den franske borgarkrigen mellom husa Armagnac og Burgund (1410-1419), greier burgundarane å ta Paris

## Fødde
* Gabriel Biel, tysk filosof og teolog
* Katarina Karlsdotter Gumsehuvud, svensk riksforstandargemal 1438–1440 og dronning av Sverige og Noreg 1448–1450, gift med Karl Knutsson Bonde

## Døde
* Peder Mickelsen Kruse, dansk erkebiskop frå 1410.
1419

**1419** (romartal MCDXIX)

## Hendingar

### Utlandet
* Ein brann i Stockholm. Mellom anna blir alle dei eldre bybøkene øydelagt
* Den fyrste defenestrasjonen i Praha skapar konfliktar i Bøhmen.

## Døde
* 5. april – Vincentius Ferrer, spansk helgen.
* 22. desember – Johannes XXIII, fødd *Baldassare Cossa*, motpave sidan 1410.
* Johan den uredde, hertug av Burgund 1404&ndash;1419 (myrda).
1421

**1421** (romartal MCDXXI) var eit normalår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen. 

## Hendingar

### Utlandet
* 21. februar: Yonglekeisaren av Ming-dynastiet flytta hovudstaden frå Nanjing til Beijing.

* St. Elizabeth-flaumen råka Nederland natt til 19. november under ein kraftig storm i Nordsjøen som førte til at eit dike brast fleire stader og la polderane nedanfor under vatn. Mellom 2000 og 10&nbsp;000 menneske mista livet. 

## Fødde
*
*6. desember: Henrik VI, kong av England og herre over Irland 1422–1461 og 1470–1471.
* Sōgi, japansk diktar

## Døde
*26. mai: Sultan Mehmet I av Det osmanske riket
1431

**1431** (romartal MCDXXXI) var eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen.

## Hendingar

### Utlandet
* 3. mars: Innsetjinga av pave Eugenius IV
* 30. mai: Jeanne d'Arc blei brunnen på bålet som kjettar i Rouen 
* 16. desember: Henrik VI av England blei krona som konge av Frankrike

* Ukjend dato:
** Nezahualcoyotl blei krona til *tlatoani* (konge) av Texcoco.
### Noreg

## Fødde
* 1. januar: Pave Aleksander VI
* Vlad III Dracula, prins av Wallachia 

## Døde
* 20. februar: Pave Martin V
* 30. mai: Jeanne d'Arc, fransk heltinne og helgen (avretta)
* Makhdoom Ali Mahimi, indisk sufi-tenkjar
1434

**1434** (romartal MCDXXXIV)

## Hendingar

### Utlandet
* Portugiskiske skip runda Kapp Bojador for første gong

### Noreg
*

## Fødde
*

## Døde
*
1436

**1436** (romartal MCDXXXVI) var eit skotår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen. 

## Hendingar

### Utlandet
*

### Noreg
*

## Fødde
*

## Døde
* 
* 4. mai: Engelbrekt Engelbrektsson, svensk fridomskjempar, vart myrda på ei øy i Hjälmaren.
1433

**1433** (romartal MCDXXXIII) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen. 

## Hendingar

### Utlandet
*31. mai: Sigismund av Det tysk-romerske riket blei krona til tysk-romersk keisar i Roma. Det hadde ikkje vore nokon krona keisar sidan far hans døydde i 1378.
*14. august: Edvard av Portugal blei konge av Portugal.
;Ukjend dato
* Den siste ekspedisjonen til den kinesiske oppdagaren Zheng He vende tilbake til Kina. Etter dette avvikla Ming-dynastiet i stor grad flåten sin, og gjorde slutt på lange sjøreiser.

### Noreg
*

## Fødde
*19. oktober: Marsilio Ficino, italiensk filosof, lækjar og humanist.
;Ukjend dato
*Eleonora av Skottland, skotsk prinsesse

## Døde
* 20. juli: Jón Gerreksson eller Jöns Gerekesson, biskop av Uppsala i Sverige og Skálholt på Island (drepen) 
* 14. august: Johan I av Portugal
1442

**1442** (romartal MCDXLII)

## Hendingar

### Utlandet
*

### Noreg
* 1. juni: Det norske riksrådet avsette kong Erik av Pommern. Kristoffer av Bayern vart ny konge over Noreg.

## Fødde
*

## Døde
*
1444

**1444** (romartal MCDXLIV) var eit skotår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen. 

## Hendingar

*1. mars: Skanderbeg blei leiar for eit albansk opprør mot den osmanske sultanen.
*10. november: Ein krosstoghær leia av kong Vladislav III av Polen og Ungarn blei utslett av Murad II og den osmanske hæren hansi slaget ved Varna. Ladislas blei drepen.

## Fødde
*11. mars: Donato Bramante, arkitekt frå Urbino.
*Heinrich Finck, tysk komponist
*Charlotte av Kypros, regjerande dronning av Kypros.

## Døde
* 26. april: Robert Campin, flamsk målar
*20. mai: Bernardinus av Siena, fransiskanarmunk, katolsk helgen.
*10. november:
**Vladislav III, konge av Polen 
**Giuliano Cesarini, italiensk kardinal (død i slaget ved Varna).
1450

**1450** (romartal MCDL)

## Hendingar

### Utlandet
* Johann Gutenberg har sannsynlegvis i dette året klar den første moderne trykkpressa

### Noreg
* 2. august – Christian I blir krona til Noregs konge.
* 29. august – Danmark og Noreg inngår formelt ein «evig union».

## Fødde
*

## Døde
*
1451

**1451** (romartal MCDLI) var eit normalår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen. 

## Hendingar

### Utlandet
*

### Noreg
*

## Fødde

*14. januar: Franchinus Gaffurius, italiensk komponist
*22. april: Dronning Isabella av Castilla 
* Ukjent dato: Kristoffer Columbus, italiensk oppdagar

## Døde

*7. januar: Motpave Felix V
*3. februar: Murad II av Det osmanske riket
*11. juli: Barbara av Celje, tysk-romersk keisarinne
1452

**1452** (romartal MCDLII) var eit skotår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen. 

## Hendingar

### Utlandet
* Svenske troppar leia av Karl Knutsson herja Skåne 
*16. mars: Fredrik III av Det tysk-romerske riket gifta seg med Eleonora av Portugal.
*19. mars: Fredrik III blei krona til keisar av Det tysk-romerske riket 
### Noreg
*

## Fødde
* 10. mars: Ferdinand II, konge av Aragonia, Castilia, Sicilia, Neapel og Navarra og greve av Barcelona.
* 5. april: Leonardo da Vinci, italiensk målar, skulptør, naturvitskapsmann og arkitekt.
* 27. juli: Ludovico Sforza, italiensk hertug.
* 21. september: Girolamo Savonarola, italiensk dominikanarmunk og botspredikant.
* 2. oktober: Rikard III, konge av England og herre over Irland 1483–1485.

## Døde
*
1453

**1453** (romartal MCDLIII)

## Hendingar

### Utlandet
* 29. mai – Konstantinopel fall i hendene på tyrkarane under leiing av Muhammed II. Byen blei frå då kjend som Istanbul. Datoen markerer også slutten på det bysantinske riket. Somme historikarar reknar dette som slutten på mellomalderen: Tida mellom fallet til det vestromerske riket 4. september 476 og det austromerske riket.
* Hundreårskrigen (1337–1453), mellom Frankrike og England tek slutt. 
* Henrik VI av England hadde sitt første anfall av sinnssjukdom.

### Noreg
*

## Fødde
*

## Døde
*
1455

**1455** (romartal MCDLV) var eit normalår som byrja på ein onsdag.

## Hendingar

### Utlandet
* 8. januar: Pave Nikolas V gav ut bullen *Romanus Pontifex*, stila til kong Afonso V av Portugal. Skrivet gav Portugal løyve til å erobra heidenske land og gjera innbyggjarane der til slavar.
* 23. februar (usikker dato): Den første vestlege boka trykt med lause typar, Gutenberg-bibelen var ferdig og blei lagt ut for sal av Johann Gutenberg.
* 8. april: Calixtus III blei ny pave etter Nikolas V.

* Henrik VI av England tok att makta etter å ha vore sjuk på sinnet sidan 1453
* Våren: Rosekrigane braut ut i England
* 22. mai: Hertug Rikard av York nedkjempa og fanga kong Henrik VI av England under det første slaget ved St Albans.

### Noreg
* Høvedsmann Olav Nilsson og over 60 andre blei drepne av hanseatar i Munkeliv kloster.

## Fødde
* 2. februar: Kong Hans av Danmark, Noreg og Sverige
* 3. mars: Kong Johan II av Portugal

## Døde
* 18. februar: Fra Angelico, italiensk renessansekunstnar
* 24. mars: Pave Nikolas V, fødd Tomaso Parentucelli, pave sidan 1447
1456

**1456** (romartal MCDLVI)

## Hendingar

### Utlandet
* desember: fleire jordskjelv i Midt-Italia tok livet av fleire tusen menneske

### Noreg
*

## Fødde
*

## Døde
*
1459

**1459** (romartal MCDLIX) var eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen. 

## Hendingar

* 20. juni: Serbia blei del av Det osmanske riket.

* 23. september: Rosekrigane i England. Slaget ved Blore Heath blei utkjempa, og Huset York sigra. 
* 12. oktober: Rosekrigane. Slaget ved Ludford Bridge blei utkjempa. Huset Lancaster vann ein avgjerande siger.

## Fødde
* 2. mars: Pave Hadrian VI
* 22. mars: Maximilian I, tysk-romersk keisar
* 6. oktober: Martin Behaim, tysk astronom og kartograf
* 27. desember: Kong Johan I Albrekt av Polen

## Døde
* 23. september: James Touchet, Lord Audley (falt i slag)
* Erik av Pommern, tidlegare konge av Danmark, Sverige og Noreg
* Johannes IV Megas Komnenos, keisar i Trapezunt-riket

## Kjelder
1462

**1462** (romartal MCDLXII) var eit normalår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen.

## Hendingar

### Utlandet
* Portugisiske nybyggjarar tok til å slå seg ned på Kapp Verde-øyane.

### Noreg
*

## Fødde
* 1. februar: Johannes Trithemius, tysk munk, forskar og kartograf
* 27. juni: Ludvig XII av Frankrike

## Døde
* 27. mars: Vasilij II av Russland
1463

**1463** (romartal MCDLXIII) var eit normalår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen. 

## Hendingar

### Utlandet
*

### Noreg
*

## Fødde
* 24. februar: Giovanni Pico della Mirandola, italiensk humanist 

## Døde
*
1377

**1377** (romartal MCCCLXXVII) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen. 

## Hendingar

### Utlandet
*

### Noreg
*

## Fødde
*

## Døde
* 1. desember: Kong Magnus Eriksson av Noreg og Sverige.
1382

**1382** (romartal MCCCLXXXII) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar

* 12. mai: Karl av Durazzo avretta den fengsla Johanna I av Napoli, og etterfølgde henne som Karl III av Napoli.
* September: Etter av Ludvig I av Ungarn og Polen døydde:
** Dottera til Ludvig, Maria blei krona til «konge» av Ungaren. 
** Polakkane, som ikkje ønskte å bli styrt av Maria sin trulova, den framtidige tysk-romerske keisar Sigismund, valde den yngre systera til Maria, Jadwiga, til å bli herskar av Polen. Etter to år med forhandlingar blei Jadwiga krona i 1384.

* 20. oktober: Winchester College blei grunnlagt i England.
* 27. november: Slaget ved Roosebeke: Ein fransk hær under Ludvig II, greve av Flanders sigra over flamlendarane leidde av Philip van Artevelde.

## Fødde
*(omtrentleg år): Erik av Pommern, konge av Noreg 1389–1442 og av Danmark og Sverige 1396–1439 (i Sverige med to avbrot).

## Døde
*10. september: Ludvig I av Ungarn, konge av Ungarn og Polen
* Eleonora av Aragon, dronning av Castilla
* Johanna I av Napoli, dronning av Napoli og grevinne av Provence.
1389

**1389** (romartal MCCCLXXXIX) var eit normalår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen. 

## Hendingar

### Utlandet
* 24. februar: Dronning Margrete Valdemarsdotter sigra over Albrekt av Mecklenburg i slaget ved Åsle utanfor Falköping og tok han til fange, slik at ho avsette han.
*22. mars: Margrete blei vald til regjerande dronning av Sverige.
*2. november: Piero Tomacelli blei vald til ny pave, Bonifatius IX, etter Urban VI.
### Noreg
*Erik av Pommern vart hylla som dansk, svensk og norsk konge.

## Fødde
*

## Døde
*