open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Galteefjella

**Galteefjella** eller **Na Gaibhlte** på irsk er ei fjellkjede i Munster på Irland. Ho ligg i Golden Vale i grevskapa Limerick, Tipperary og Cork. Galteefjella er den høgaste fjellkjeda som ligg i dei indre områda av Irland. Det høgaste fjellet her er Galtymore med ei høgd på 917 meter over havet. 

To lange periodar med isbredanning har påverka området. Dei avrunda toppane av Galteefjella vart danna fordi dei høgare delane av fjellkjeda låg over isen. Isbreane danna botnar på dei høgare fjellsidene, der ein i dag finn botnsjøar

Galteefjella er den nordlegaste fjellkjeda som er danna av at den afrikanske jordskorpeplata pressar seg inn i den eurasiatiske plata.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Galtee Mountains|Galtee Mountains]]» frå ,  den 21. oktober 2007.*
Shehyfjella

**Shehyfjella** (*Cnoic na Síofra* på irsk) er ei rekkje låge fjell på grensa mellom County Cork og County Kerry i Republikken Irland.

## Geografi og geologi
Den høgaste toppen i Shehyfjella er Knockboy (*Cnoc Buí*, «Guleåsen») med ei høgd på 706 meter over havet. Dette er òg den høgaste toppen i County Cork. Dei fleste andre toppane i fjellkjeda er mellom 500 og 600 meter over havet. Elva Lee har sitt utspring i Coomroe, ein liten dal aust i fjellkjeda, og renn austover mot Cork Harbour, der ho munnar ut i sjøen. Toppane består hovudsakleg av sandstein. Under den siste istida forma isbreane fjella til slik dei er i dag og grov ut mange djupe dalar. Smeltevatnet etter isbreane danna òg mange vatn i dalane og på fjelltoppane. 

## Planteliv
Shehyfjella er hovudsakleg dekte av torvmyrer og grove grassletter, men ein finn òg nokre plantefelt med barskog rundt om i området. Av typiske planter i fjellkjeda finn ein mellom anna tettegras, soldogg, røsslyng og blåbær. 

## Dyreliv
Dyra som held til i fjella er stort sett dei same som ein finn i låglandet, men dei er oftare å få auge på i fjella: 

;Pattedyr:
* Hare
;Fuglar:
* Skvett
* Ravn

## Historie
Området har vore busett i minst 5000 år. Fleire monument frå yngre steinalder ligg i området rundt fjellet og i dalane, i tillegg til ringfort og fulachta fia. Ein av dei viktigaste historiske stadane her er Gougane Barra i Coomroedalen, der St. Finbarr oppretta ein ermitasje på 500-talet.

Under den irske sjølvstendekrigen var fjellet ein skanse for IRA, noko det òg var for grupper som var mot den anglo-irske avtalen under den irske borgarkrigen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Shehy Mountains|Shehy Mountains]]» frå ,  den 21. oktober 2007.*
Derryveaghfjella

**Derryveaghfjella** er ei fjellkjede i County Donegal i Republikken Irland. Dei utgjer det meste av landmassen i Donegal og er det området på Irland med lågast folketettleik. Dei skil kystområda av Donegal, som Dungloe og Glenties, frå dei indre områda som Ballybofey og Letterkenny.

Ei mindre fjellkjede kalla Seven Sisters vert rekna som ein del av Derryveaghfjella. Det høgaste fjellet i Derryveaghfjella ligg her, Errigal med ei høgd på 749 meter over havet. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Derryveagh Mountains|Derryveagh Mountains]]» frå ,  den 20. oktober 2007.*
Slieve League

**Slieve League** er ei klippe i County Donegal i Republikken Irland. Ho ligg ved kysten av Donegal og med ei høgd på 601 meter over havet er ho den høgaste klippen på Irland etter klippene ved Croaghaun på nordkysten av Achill. 

## Galleri

Fil:Slieve league panorama.JPG
Fil:Slieve League eastern end County Donegal.JPG


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Slieve League|Slieve League]]» frå ,  den 21. oktober 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av klippene
Three Rock

**Three Rock** er eit fjell i County Dublin i Republikken Irland med ei høgd på 450 meter over havet. Eigentleg er fjellet berre ein mindre topp av det mykje mindre kjende fjellet Two Rock som har ei høgd på 536 meter over havet. Three Rock skyt derimot utover mot dei søraustlege områda av byen Dublin, som har gjort fjellet til ein ideell stad for å setje opp radiomaster og TV-sendarar. Fem ulike tårn står i dag på toppen av fjellet. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Three Rock|Three Rock]]» frå ,  den 21. oktober 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Informasjon om fjellet
Hellfire Club i Dublin

**Hellfire Club** (irsk *Club thine Ifrinn*) er namnet på ruinane av ein bygning på toppen av åsen Montpelier i County Dublin i Republikken Irland. Det vart bygd rundt 1725 av William Conolly, talaren i Irish House of Commons, som kjøpte landet frå Philip Wharton, hertug av Wharton. Ein meiner bygget vart bygd som ei jakthytte. Huset vart ein gong kalla «Mount Pelier», som er namnet på åsen huset står på i dag. Det opphavlege irske namnet på åsen er ukjend. Ein meiner at staden var møtestad for den irske Hellfire Club, og området har vore assosiert med satanisme, det overnaturlege og okkultisme.

Det står òg mange bautasteinar på åsen og tidlegare låg dei ei gravrøys her. Steinane frå steinrøysa vart nytta til bygginga av huset. Like etter huset vart bygd bles skifertaket av i kraftig vind. Ei populær soge er at det var djevelen som sette i stand dette som straff for at ein hadde øydelagd steinrøysa. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hellfire Club, Dublin|Hellfire Club, Dublin]]» frå ,  den 21. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* The Hell Fire Club 
* Arkiva til The Hellfire Club
Tibradden Mountain

**Tibradden Moutain** (irsk *Sliabh Thigh Bródáin*) er eit fjell i County Dublin i Republikken Irland sør for byen Dublin og søraust for Rockbrook. Fjellet har ei høgd på 467 meter over havet.

Sørvestsida av fjellet er dekt av furuskog. Sør for fjellet ligg Glendoo Mountain. Her ligg òg ei etterlikning av ei førhistorisk ganggrav frå 1800-talet med ein lang inngang til eit sirkelforma kammer.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tibradden Mountain|Tibradden Mountain]]» frå ,  den 21. oktober 2007.*
Macgillycuddy's Reeks

**Macgillycuddy's Reeks** (*Na Cruacha Dubha* på irsk, tyder «Dei svarte pipene») er ei fjellkjede i County Kerry i Republikken Irland. Dei strekkjer seg litt over 19 km og inneheld dei høgaste fjella på Irland (*[[Carrauntoohil]]* med 1&nbsp;038&nbsp;m, *Beenkeragh* med 1&nbsp;010&nbsp;m og *Caher* med 1&nbsp;001&nbsp;m) og over 100 andre såkalla Hewitt-fjell (fjell på Dei britiske øyane på over 2000 fot). Fjella består av sandstein forma av isbrear og ligg på halvøya Iveragh nær Killarneysjøane.

Namnet på kjeda kjem frå 1700-talet etter den irske klanen Macgillicuddy (eller McGillicuddy) som eigde landområdet i denne delen av County Kerry i lang tid fram til siste del av 1900-talet. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Macgillycuddy&#39;s Reeks|Macgillycuddy&#39;s Reeks]]» frå ,  den 21. oktober 2007.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* McGillycuddy of the Reeks
* Bilete av Macgillycuddy's Reeks
Slieve Bloom

**Slieve Bloom** (irsk *Sliabh Bladhma*) er ei fjellkjede i County Laois og Offaly i Republikken Irland. Ho stig opp frå den sentrale sletta på Irland til ei høgd på 526 meter over havet. Sjølv om dei ikkje er særleg høge, strekkjer fjella seg godt opp frå dei omkringliggande områda. Det høgaste fjellet er Arderin (526 m) sørvest i fjellkjeda og Baunreaghcong (511 m) ved enden av Capard-ryggen.

Landsbyen Cadamstown ved elva Silver er heimstaden til *Silver River Geological Reserve*. 

Fjella ligg sentralt på Irland, sør for Bog of Allen, Banagher og Tullamore i County Offaly, aust for elva Shannon og vest for Portlaoise, hovudbyen i County Laois. Vestenden av Slieve Bloom-fjella ligg nord i County Tipperary, nær Roscrea. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Slieve Bloom Mountains|Slieve Bloom Mountains]]» frå ,  den 21. oktober 2007.*
Loughcrew

**Loughcrew** (irsk *Sliabh na Caillíinn*, 'Kjerringfjellet'), stundom skrive *Lough Crew*, er ein ås i County Meath i Republikken Irland, nær Oldcastle. Det ligg ei megalittisk gravrøys frå om lag 3500-3300 f.Kr. på Loughcrew. 

Loughcrew var i fleire hundreår sete for ei grein av den irsk-normanniske  Plunkett-familien, som mellom anna den martyrdrepte St. Oliver Plunkett var ein del av. 

Gravrøysene på Loughcrew vart bygd rundt år 3300 f.Kr. som ganggraver. Røysene vart bygd på dei høgaste åsane i området. 

## Bakgrunnsstoff
*Informasjon og bilete
* Loughcrew på www.mythicalireland.com

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Loughcrew|Loughcrew]]» frå ,  den 21. oktober 2007.*
Blackstairsfjella

**Blackstairsfjella** (irsk *Na Staighrí Dubha*) er ei fjellkjede på grensa mellom County Carlow og County Wexford i Republikken Irland. Ho er orientert om lag frå nord til sør. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Blackstairs Mountains|Blackstairs Mountains]]» frå ,  den 20. oktober 2007.*
Silvermines

**Silvermines** (‘Sølvgruvene’) er ein landsby i fjellkjeda med same namn i Irland. Han er kalla opp etter ei tidlegare sølvgruve i County Tipperary i Republikken Irland. Heilt sør i fjellkjeda ligg det høgaste fjellet i kjeda, Keeper Hill (irsk *Sliabh Cimeálta*), med ei høgd på 695 moh.
Silvermines ligg nær byen Nenagh.

Dei siste åra har landsbyen fått merksemd frå media på grunn av at vassforsyninga til landsbyen er truga av forureining frå slammet som ligg igjen ved gruva. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Silvermines|Silvermines]]» frå ,  den 21. oktober 2007.*
Formannskap

**Formannskap** eller **fylkesutval** i fylkeskommunane er namnet på det leiande utvalet i eit kommunestyre dersom kommunen er styrt etter formannskapsmodellen. Formannskapsmodellen er hovudmodellen i kommunelova og dei aller fleste kommunane og fylka er styrt etter denne modellen.

Modellen går ut på at kommunestyret vel eit utval på minimum fem medlemmar blant dei som er valde inn i kommunestyret. Tidlegare sa loven at formannskapet skulle vere ein fjerdedel av kommunestyret. Dette er framleis eit vanleg tal. Formannskapet blir valt ved forholdstal slik at eit parti eller ei grupering som har fleirtal i kommunestyret ikkje kan ta alle plassane i eit formannskap. Formannskapet innstiller på saker til kommunestyret og kan avgjere mindre saker. Formannskapet kan og fungere som andre lov og utval der kommunestyret er pålagt å opprette slike.

Formannskapet vart innført i Noreg i 1837 gjennom formannskapslovene

## Sjå òg
* Parlamentarisme
* Parlamentarisme i kommunar
Twelve Bens

**Twelve Bens** eller **Twelve Pins** (irsk *Na Beanna Beola*) er ei fjellkjede i Connemara vest på Irland. Fjellkjeda er nabokjeda til Maumturkfjella som ligg på andre sida av dalen Glen Inagh.

Dei irske namna på fjelltoppane vert oftast nytta, særleg dei på engelsk har hatt forskjellige namn gjennom tidene (dei noverande engelske namna står i parentes):
* Binn Bhán (Benbaun) 	
* Binn Chorr (Bencorr)
* Binn Dubh (Bencollaghduff)
* Binn Bhraoin 
* Binn Doire Chláir (Derryclare)
* Binn Gabhar (Ben Gower)
* Meacanach
* Binn Fraoigh
* An Chailleach 
* Binn Breac (Benbrack)
* Binn Leitrí (Benlettery)
* Binn Glean Uisce (Benglenisky)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Twelve Bens|Twelve Bens]]» frå ,  den 21. oktober 2007.*
Maumturkfjella

**Maumturkfjella** (*Na Sléibhte Mhám Toirc* på irsk, òg kalla *Maumturks*, *Maamturks*, *The Turks*) er ei fjellkjede i Connemara vest i Irland. Dei er mindre kjend enn nabokjeda Twelve Bens på andre sida av Inaghdalen. Dei er ikkje særleg høgre, 667 meter på det høgaste, men er ein flott stad for fjellturar i fint vêr og gjev eit flott utsyn til området rundt. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Maumturks|Maumturks]]» frå ,  den 21. oktober 2007.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* The Maamturks Challenge, University College Galway Mountaineering Club
* The Maamturks Challenge: Routecard (2015)
* Mountainview: The Maumturks Range
* The Maumturks Ridge Walk: Illustrated Guide
Hill of Ben

**Hill of Ben** (irsk *Benigne*) er ein ås i County Westmeath i Republikken Irland. Han ligg mellom Lough Glore, Lough Lene og Lough Ban, og dominerer dalen der klosteret Fore vart bygd av De Lacy for franske benediktinarmunkar. Han stig bratt opp frå dei omliggande åsane. Ei lokal segn fortel at etterfølgjaren til St. Patrick, kalla Benigne, nytta åsen for å preike om evangeliet til det lokale samfunnet. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hill of Ben|Hill of Ben]]» frå ,  den 21. oktober 2007.*
Knockeyon

**Knockeyon** (irsk *Cnoic Eoghain*) er ein ås i County Westmeath i Republikken Irland. Han ruvar i dei omliggande områda, som har mange innsjøar. Åsen ligg mellom Lough Lene og Lough Derravaragh og frå her har ein utsyn over dei nordlege områda av Leinster. 

Halvvegs oppe i åssida ligg ruinane av eit gamalt kapell, bygd av St. Cauragh og tileigna St. Eyon. Kapellet vart skjert ut i naturstein og ein meiner at det aldri hadde noko tak. Ved sida av kapellet ligg ruinane av brønnen St. Cauragh's Well, og det vert sagt at vatnet i brønne har mirakuløse eigenskapar. Sjå Lough Derravaragh for fleire detaljar om soga. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Knockeyon|Knockeyon]]» frå ,  den 21. oktober 2007.*
Wicklowfjella

**Wicklowfjella** (irsk *Sléibhte Chill Mhantáin*) er ei fjellkjede søraust i Republikken Irland. Ho inneheld mellom anna dei nordlege Dublinfjella og går hovudsakleg frå nord til sør frå sør i County Dublin gjennom County Wicklow og inn i County Wexford. Lugnaquilla er det høgaste fjellet med ei høgd på 925 meter over havet, Mullaghcleevaun med 847 moh er det nest høgaste. Fjellet Kippure er det høgaste punktet i County Dublin med 757 moh. 

Elva Slaney har sitt utspring sørvest for Lugnaquilla og renn så sørover langs vestsida av fjella i 72 km før ho munnar ut i Irskesjøen ved Wexford. 

Dublinarne går mykje på tur i området, særleg i helgene, og fjella er eit populært rekreasjonsområde som vert nytta til fiske, rafting og fjellturar. Midt i fjella ligg klosterbusetnaden Glendalough, som ein meiner vart grunnlagd av St. Kevin. Her ligg òg Powerscourtfossen, det høgaste fossefallet på Irland. 

Den sørlege grensa til Wicklowfjella er sett ved fjellet Croghan, det høgaste punktet på grensa mellom Wicklow og Wexford, og den einaste staden på Irland der ein opplevde gullfeber på 1800-talet. 

## Høgaste toppar
Dei ti høgaste toppane i Wicklowfjella er: 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Wicklow Mountains|Wicklow Mountains]]» frå ,  den 21. oktober 2007.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Wicklowfjella nasjonalpark
Presidentar i Tsjekkoslovakia

Dette er ei liste over **[[president]]ar i [[Tsjekkoslovakia]]**. Her er også ei liste over leiaren i det tsjekkoslovakiske kommunistpartiet i den tida det hadde det leiande rolla i staten (1948-1989).

## Tsjekkoslovakiske presidentar

## Leiar i det tsjekkoslovakiske kommunistpartiet (1945–1989)

* Klement Gottwald: april 1945–14. mars 1953
* Antonín Novotný: 14. mars 1953–5. januar 1968
* Alexander Dubček: 5. januar 1968–17. april 1969
* Gustáv Husák: 17. april 1969–17. desember 1987
* Miloš Jakeš: 17. desember 1987–24. november 1989
* Karel Urbánek: 24. november–20. desember 1989
Arklow Hill

**Arklow Hill** er ein ås i County Wicklow i Republikken Irland ved byen Arklow. Han ligg sør for byen og søraust i Wicklowfjella, berre 2 km frå kysten av Irskesjøen. 

Seint på 1960- og tidleg på 1970-talet heldt eit kjemisk selskap kalla NET Nitrate, som produserte gjødsel, til i Avocadalen. Som reklame gjødsla dei eit område av åssida slik at det stod skrive N-E-T i mørkegrønt der graset hadde vokse ekstra mykje. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Arklow Hill|Arklow Hill]]» frå ,  den 21. oktober 2007.*
Carrick Mountain

**Carrick Mountain** er eit fjell i County Wicklow i Republikken Irland. Det ligg aust i Wicklowfjella, like ved landsbyen Glenealy og midt mellom Rathnew og Rathdrum. Fjellet er nesten heilt dekt av skog. Det går mange skogsvegar på kryss og tvers i skogane her, som ofte vert nytta til bilrally (offisielt og uoffisielt)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Carrick Mountain|Carrick Mountain]]» frå ,  den 20. oktober 2007.*
Church Mountain

**Church Mountain** (irsk *Sliabh an Chodaigh*, «Avgjerslefjellet») er eit fjell i County Wicklow i Republikken Irland. Det er det vestlegaste fjellet i Wicklowfjella. Fjellet ligg om lag halvvegs mellom Hollywood i nord og Donard i sør.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Church Mountain|Church Mountain]]» frå ,  den 21. oktober 2007.*
Mullaghmeen

**Mullaghmeen** er ein ås i County Westmeath i Republikken Irland. Han ligg ved grensa til County Cavan og ved Coole-enden av myrområdet Bog of Alan. Åsen stig opp rundt dei omliggande åsane og ligg mellom mange innsjøar (kalla lough på engelsk) i Westmeath. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mullaghmeen|Mullaghmeen]]» frå ,  den 20. oktober 2007.*
Randoon

**Randoon** er ein liten ås i County Westmeath i Republikken Irland. Her låg festninga til vikingen Thorgest. Åsen ligg sørvest for Lough Lene mellom byane Castlepollard og Collinstown. I tillegg ligg det fleire eldre ringfort i området, som er verna av irsk nasjonalarvlov. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Randoon|Randoon]]» frå ,  den 20. oktober 2007.*
Cloghernagh

**Cloghernagh** (irsk *Clocharnach*, «Steinstaden») er eit fjell i County Wicklow i Republikken Irland med ei høgd på 800 meter over havet. Fjellet er det fjerde høgaste fjellet i Wicklowfjella. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cloghernagh|Cloghernagh]]» frå ,  den 21. oktober 2007.*
Conavalla

**Conavalla** (irsk *Ceann an Bhealaigh*, 'toppen av vegen/passet')  er eit fjell i County Wicklow i Republikken Irland. Fjellet når 734 moh.,  og er det niande høgaste fjellet i Wicklowfjella.

Toppen av Conavalla ligg like ved sida av hovudryggen til Wicklowfjella.  Fjellet har eit stort, myrlendt massiv i nordaust som dominerer toppen av dalen Glendalough og den øvre austsida av dalen Glenmalure.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Conavalla|Conavalla]]» frå ,  den 21. oktober 2007.*
Glen of Imaal

**Glen of Imaal** (irsk *Gleann Uí Mháil*) er ein dal vest i Wicklowfjella omringa av Lugnaquilla-massivet og foten av desse fjella. Mykje av dalen vert nytta av den irske hæren som skytefelt. 

Området er elles kjend for den vakre naturen og for hunderasen Irish Glen of Imaal terrier.

## Galleri

Best 51 (11292056864).jpg|Militærøving i Glen of Imaal i 2013.
Explosion1.JPG|Militær eksplosjon
Best 21 (11401624906).jpg|Nattøving


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Glen of Imaal|Glen of Imaal]]» frå ,  den 21. oktober 2007.*
Little Sugar Loaf

:*Sjå òg [[Sugarloaf i Wicklow]] og nabofjellet [[Great Sugar Loaf]].*

**Little Sugar Loaf**, 'Litle Sukkertopp' (irsk *Ó Cualann*), er ein ås i County Wicklow i Republikken Irland. Han ligg nordaust for Great Sugar Loaf og mellom desse to går vegen N11. Like nord for Little Sugar Loaf ligg byen Bray, på austsida går vegen R761 mellom Bray og Greystones og i vest ligg Bray Head.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Little Sugar Loaf|Little Sugar Loaf]]» frå ,  den 21. oktober 2007.*
Sugarloaf i Wicklow

**Sugarloaf ** (irsk *Sliabh Chualann*) er eit fjell i vest County Wicklow i Republikken Irland. Fjellet ligg nord for dalen Glen of Imaal.

Fjellet må ikkje forvekslast med dei meir kjende Great Sugar Loaf og Little Sugar Loaf som ligg lenger aust i same grevskapet og heller ikkje med Sugarloaf i County Cork.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sugarloaf, West Wicklow|Sugarloaf, West Wicklow]]» frå ,  den 21. oktober 2007.*
Sugarloaf i Cork

**Sugarloaf ** (irsk *Sliabh Chualann*) er eit fjell sørvest for Glengarriff i County Cork i Republikken Irland. Fjellet høyrer til Cahafjella og har ei høgd på 574 meter over havet, og er dermed det 319. høgaste fjellet på Irland. Det er ein av få utdøydde vulkanar på Irland. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sugarloaf, Cork|Sugarloaf, Cork]]» frå ,  den 20. oktober 2007.*
Sugarloaf

**Sugarloaf** har fleire tydingar. Namnet tyder «sukkertopp» på norsk. 

## Fjell
Sugarloaf vert som regel nytta på fjell som er forma som ei kjegle eller ein sukkertopp. 

;Australia
* Mount Sugarloaf, nær Newcastle, New South Wales
* Sugarloaf Hill i Sydney, New South Wales
* Sugarloaf Rock, Vest-Australia

;Canada
* Mount Sugar Loaf, Quebec
* Sugarloaf Mountain i New Brunswick

;Irland
* Great Sugar Loaf, aust i County Wicklow
* Little Sugar Loaf, aust i County Wicklow
* Sugarloaf i Wicklow, vest i County Wicklow
* Sugarloaf Hill i Knockmealdowns i County Waterford
* Sugarloaf i Cork sørvest i County Cork

;Isle of Man
* Sugarloaf Rock

;New Zealand
* Sugarloaf på Port Hills i Christchurch

;Storbritannia
* Sugar Loaf Mountain i Wales
* Sugarloaf Hill i Folkestone

;USA
* Sugarloaf Mountain i Boulder County Colorado
* Sugarloaf Mountain i Florida, det høgaste punktet på Floridahalvøya
* Sugarloaf Mountain i Maine
** Sugarloaf/USA skisenter
* Sugarloaf Mountain i Maryland
* Mount Sugarloaf i Massachusetts
* Sugarloaf Mountain i Michigan
* Sugar Loaf på Mackinac Island i Michigan
* Sugar Loaf i Minnesota
* Sugarloaf Mountain i New York
* Sugarloaf Mountain i Oregon
* Sugarloaf Mountain i South Carolina
* Sugarloaf Mountain i South Dakota

## Sjå òg
*Sukkertoppen (fleirtyding)
Luggala

**Luggala**, òg kalla *Fancy Mountain*, (irsk *Log an Lágh*) er eit fjell i County Wicklow i Republikken Irland.Det ligg i Wicklowfjella og har ei høgd på 595 meter over havet. Fjellet ligg nær innsjøen Lough Tay og er eit populært fjell for fjellklatring. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Luggala|Luggala]]» frå ,  den 21. oktober 2007.*
Mullacor

**Mullacor** (irsk *Mullach Mhór*, tyder 'Stor topp') er eit fjell i County Wicklow i Republikken Irland. Fjellet har ei høgd på 657 meter over havet og høyrer til Wicklowfjella.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mullacor|Mullacor]]» frå ,  den 20. oktober 2007.*
Table Mountain i Wicklow

**Table Mountain** (irsk *Binn*) er eit fjell i County Wicklow i Republikken Irland. Det har ei høgd på 701 meter over havet og høyrer til Wicklowfjella.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Table Mountain, County Wicklow|Table Mountain, County Wicklow]]» frå ,  den 21. oktober 2007.*
Camenabologue

**Camenabologue** (irsk *Céim na mBulóg*, tyder 'Oksepasset') er eit fjell i County Wicklow i Republikken Irland. Det er det sjuande høgaste fjellet i Wicklowfjella med ei høgd på 758 moh. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Camenabologue|Camenabologue]]» frå ,  den 21. oktober 2007.*
Bearahalvøya

**Bearahalvøya** (irsk *Béara*) er den sørlegaste av dei store halvøyane på sørvestkysten av Irland. To fjellkjeder går langs sentrale delar av ho, Cahafjella og Slieve Miskish. Den nordlege delen av halvøya, bortsett frå nær enden av ho, ligg i County Kerry, medan resten ligg i County Cork. 

Dei største turistattraksjonane her er ruinane av Puxley Mansion, Dunboy Castle og Derreen Gardens. Tidlegare i historia har ho vore maktsetet til O'Sullivan Bere-klanen og var ein av dei siste områda med gælisk motstand etter slaget ved Kinsale. Seinare vart det vunne ut mykje kopar her, noko som bevart for evig tid i romanen *Hungry Hill* av Daphne du Maurier

*Beararingen* er ei turistrute på om lag 195 km rundt halvøya. Ringen startar ved Kenmare, kryssar Healy Pass gjennom Adrigole, forbi Castletownbere, Allihies, skiljevegen til Dursey Island, Eyeries og Ardgroom, og endar i Glengarriff. Området har lenge vore knytt til sjøen og Castletownbere er ein av dei største fiskehamnene på Irland og har gode båtfasilitetar. 

## Sjå òg
* Dinglehalvøya
* Iveragh

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Beara Peninsula|Beara Peninsula]]» frå ,  den 22. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* bearalink.com
* bearatourism.com
* bearainfo.com
* Reiseguide
Fanad

**Fanad** er ei halvøy mellom Lough Swilly og Mulroy Bay på nordkysten av County Donegal i Republikken Irland. Det går ein skilta tursti rundt halvøya. 
Fanad har ei ujamn kystlinje med mange fine område for fiske etter lyr. 

Fanad var sete for overkongane av Irland frå Cenel Connell. Congal Mac Fergus Fanad var overkonge av Irland frå år 700 fram til han døydde i 710. Dei skotske kongane har òg aner tilbake til Fanad. Irske familiar frå Fanad inkluderer O'Breslin-Fanad, O'Donnel, O'Tunny, MacSweney og Clinton. Drottsetet til Cenel Connell-makta låg ved Cashelmor nordvest på Fanad.

Det står eit fyr ytst på Fanad. Fyret blei bygd i 1818 og er 13 meter høgt. 

## Bakgrunnsstoff
* Fanad Head fyr  
* Nettside om Fanad 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Fanad|Fanad]]» frå , den 21. oktober 2007.*
Diatomé

Ein **diatomé** (fleirtal *diatomear*) eller ein **kiselalge** er ein mikroskopisk eukaryot alge. Dei fleste av dei er eincella, men somme kan danna kjeder eller enkle koloniar. Diatoméceller er kjenneteikna av å ha ein unik cellevegg av kisel. Slike celler kan vera særs mangfaldige, men består som regel av to asymmetriske sider med ein sprekk mellom. Fossil tyder på at dei dukka opp seinast i juratida.
Azar Karadaş

**Azar Karadaş** () er ein norsk tidlegare fotballspelar som har spelt for m.a. for Brann og Sogndal Fotball. Azar Karadaş har òg tyrkisk statsborgarskap.

Etter ein turbulent 2001-sesong med Brann, gjekk Karadaş overraskande til Rosenborg 13. mars 2002, ein overgang som elles gjorde seg bemerka for dei rasande reaksjonane som han vakte i Bergen. Karadaş vart seld vidare frå Rosenborg til Benfica for 15,3 millionar kroner hausten 2004. Karadaş slo aldri skikkeleg gjennom i Portugal, og vart leigd ut til Portsmouth hausten 2005. Heller ikkje her fekk han mykje tillit. I januar 2006 gjekk det rykter om at Karadaş var på veg tilbake til Brann. I juni 2006 melde den portugisiske avisa Record at Brann hadde bydd 12 millionar kroner for Karadaş. 10. juni stadfesta Karadaş overfor BA at han hadde takka nei til klubbane Anderlecht og Dynamo Moskva. 16. juni vart det offentleg at Karadaş igjen skulle vere klar for Brann, men Benfica ville ikkje gje han nokre bonusar og overgangen gjekk ikkje som planlagt. 
Karadaş reiste tilbake til Benfica og var der ei lita stund før det vart klart at han skulle lånast ut eitt år til Kaiserslautern i tysk 2. Bundesliga. Opphaldet i Kaiserslautern vart ingen suksess, og han fekk òg diagnosen kronisk utmattingssyndrom. Tidleg i august 2007 vart det kjend at Karadaş var i samtalar med Brann om ein overgang
24. august 2007 signerte Karadaş ein ny kontrakt med SK Brann som går ut 2010-sesongen. Brannsupportarane som ytra sterk misnøye då han gjekk til Rosenborg møtte han med ein stor banner med «Vi hatet deg så mye, fordi vi elsker deg så høyt!» I 2009 forlot han Brann igjen og reiste til Tyrkia og Kasımpaşa Spor Kulübü. Der sikret han opprykk til Super Lig for laget sitt i 2012 sesongen. I Auguat 2012 vente han tilbake til heimfylket sitt og speler no for Sogndal i Tippeligaen.

## Merittar

Seriemeistar med Rosenborg i 2002, 2003, 2004 og Brann i 2007. Noregsmeistar med Rosenborg i 2003. Seriemester i Portugal med Benfica 2004-2005.

### Landskampar

* U-15: 7 kampar, 1 mål
* U-17: 10 kampar, 2 mål
* U-18: 6 kampar, 2 mål
* U-19: 3 kampar
* U-21: 33 kampar, 12 mål
* A: 9 kampar, 3 mål

## Fotnotar
Knut Walde

**Knut Walde** () er ein norsk fotballspelar som spelar for SK Brann.

Han slo gjennom sesongen 2002 i Brann, der han hadde kome frå SK Trane. Same år fekk han to kampar for U21-landslaget. Etter at Mons Ivar Mjelde tok over treneransvaret fekk derimot Walde liten tillit, og i 2004 vart han lånt ut til Haugesund. Året etter vart han lånt ut til Løv-Ham, og hausten same år vart overgangen gjort permanent. Knut Walde er storebror til Arve Walde som spelar for Løv Ham, og var i sesongane 2006 og 2007 kaptein for Løv-Ham.

Halvvegs ut i 2007-sesongen vart det klart at Walde igjen ville returnere til SK Brann.
Horn Head

**Horn Head** (irsk *Corran Binne*) er ei halvøy i Donegal i Republikken Irland, nær Dunfanaghy. Ho dannar ein del av Sheephaven Bay.

Horn Head har mange restar etter steinsirklar og ganggraver frå yngre steinalder.

## Naturarvområde

Horn Head stig rett opp av vatnet til ei høgd på om lag 180 meter på sjøsida av halvøya. Klippene er internasjonalt viktige på grunn av dei store koloniane med sjøfugl som hekkar her. Av artar som hekkar i klippene finn ein toppskarv og alke. Området er erklært irsk naturarvområde og offisiell tilfluktsstad for dyreliv, og særskild sjøfuglar. 

## McSwyne's Gun
McSwyne's Gun er eit blåsehol på vestsida av halvøya. Under tidlegare uvêr vart vatnet pressa gjennom hola til ei høgd på 60-90 meter med ein lyd som kunne høyrast 15 km unna. Sjølv om prosessen framleis oppstår er det ikkje like spektakulært lenger. Fleire menneske har omkome då dei har gått for nær og fall ned i hola. 

## Horn Head-huset
Horn Head-huset står ligg ved Sheephaven Bay på Horn Head. Det vart bygd på 1700-talet og var det største huset i Dunfanaghy-området. Det var sete for Stewarts of Horn Head frå 1700-talet og fram til 1935. Det har vore forlate sidan den gong. 

## Utkikkstårn
Restane etter to utkikkstårn står på Horn Head. Det eine er frå napoleonstida og det andre frå den andre verdskrigen. Begge gjev utsyn over Atlanterhavet og Tory Island.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Horn Head|Horn Head]]» frå ,  den 22. oktober 2007.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
*** 

## Bakgrunnsstoff

* Fugleliv på Horn Head 
* Court Tomb ved Claggan, Horn Head 
* Portal Tomb ved Claggan, Horn Head 
* Portal Tomb ved Muntermellan, Horn Head 
* Skildring av Horn Head House
G7

**G7** (*Group of seven*) er eit samarbeidsforum mellom finansministrane i sju av dei rikaste landa i verda: Frankrike, Italia, Japan, Storbritannia, Tyskland, USA og Canada.

Gruppa møtest fleire gonger i året og diskuterer politiske og økonomiske saker. Møta starta i 1975, då som G6, og har vore kalla G7 sidan Canada slutta seg til året etter. Då Russland slutta seg til i 1997 vart G8 danna som eit forum for statsleiarane, medan dei heldt på G7 som eit forum for finansministrane. 

## Kjelder
* Aftenposten notat 22.10.2007.
Rosguill

**Rosguill** (irsk *Ros Goill*) er ei halvøy nordvest i County Donegal. Sheephaven Bay ligg på eine sida med roleg sjø og krittkvite strender, medan Mulroy Bay ligg på andre sida med sine lunefulle sandbankar. Sjølve halvøya består av åsar, myrområde, beitemarker og restar av eldgamle festningsverk. 

## Historie

Området er segnomsust og namnet på halvøya kjem visstnok frå då Fionn mac Cumhaill til slutt oppnådde rettferd ved å ta livet av Goll mac Morna, som hadde drepe far hans. Dette skal i følgje segna ha funne stad ved ei klippe kalla *Carraic Ghoill* (engelsk *Carrickguill*) utanfor distriktet Dooey. Heile området vart kalla *Gollneset* eller *Rosgoill*.

Deirdre og Naoise skal visstnok ha slått leir på stranda ved Tramore då dei flykta frå Conchobar mac Nessa, kongen av Ulster og Riddarane av Red Branch.
 
Det høgaste punktet på halvøya er Gainne Mhor ved søstertoppen Gainne Bheag. Namnet kjem frå Gráinne, Fionn mac Cumhaill sin trulova og elskaren til Diarmuid Ua Duibhne. Medan ho flykta frå Fionn Fianna-krigarane sine på veg til Skottland fortel segna at ho kvilte på denne åsen. 

Seint på 300-talet slo son til Niall Noigíallach, Conall Gulban (som har gjeve opphav til County Donegal, *Tír Conaill*), krigarane til Ulaid ved Ballyshannon og Barnesmore. Styrkane til Conall jaga dei flyktande ulstermennenen gjennom Goll (Rosguill), Crích Chloinne Rosa, Crích Ua nDuach og Caim-Fhersaid Mhór til breidda av Lough Foyle. Conalll Gulban og bror hans Eógan blei forfedrane til høvesvis kongane av Tír Conaill (Tyrconnell) og Tír Eógain (Tyrone). 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rosguill|Rosguill]]» frå ,  den 22. oktober 2007.*
Dinglehalvøya

**Dinglehalvøya** (irsk *Corca Dhuibhne*), stundom anglisert som *Corkaguiney*) ligg i County Kerry og er det vestlegaste punktet i Republikken Irland. Halvøya vert ofte kalla *Corca Dhuibhne*, sjølv av engelsktalande innbyggjarar. *Corca Dhuibhne*, som tyder «Duibhne-stamma» har tatt namnet sitt frå *[[túath]]* (folk, nasjon) av *Corco Dhuibhne* som heldt til på halvøya i mellomalderen og som eigde område sør og aust for County Kerry. Dinglehalvøya er kalla opp etter byen Dingle. Det finst mange ruinar frå førhistorisk tid og tidleg mellomalder her, som Gallarus bedekammer heilt vest på halvøya nær landsbyen Ballyferriter (*Baile an Fheirtéaraigh*) i *[[Ard na Caithne]]*. Halvøya består stort sett av sandstein som har danna fjellkjeda *[[Slieve Mish]]* i aust og ei anna fjellkjede sentralt på halvøya lenger vest. Det høgaste fjellet på Irland utanfor Macgillycuddy's Reeks er Mount Brandon med ei høgd på 951&nbsp;m. Fjellet er ein del av ein høg rygg med flott utsyn over halvøya og Nord-Kerry.

Conor Pass, som går frå Dingle sør på halvøya mot Brandon Bay og Castlegregory i nord, er den høgaste fjellovergangen på Irland.

Blasketøyane ligg utanfor vestkysten. Desse øyane har stått folketomme sidan 1950-åra då styresmaktene flytta innbyggjarane til fastlandet, sidan den grove sjøen ofte gjorde det umogeleg å ha samband med fastlandet.

Vestenden av halvøya høyrer til Gaeltacht-området (irsktalande område) og fleire kjende forfattarar og diktarar har sitt opphav her, som Ó Siochfhradha og Peig Sayers.

## Galleri

Fil:Dingle Peninsula.jpg|Dinglehalvøya sett frå Banna Strand
Fil:Dingle Peninsula Coast.jpg|Kysten av Dinglehalvøya
Fil:Minard Castle.jpg|Minard Castle i Lispole i County Kerry


## Sjå òg
* Iveragh
* Bearahalvøya
* Munster-irsk

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dingle Peninsula|Dingle Peninsula]]» frå ,  den 22. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

* Bilete frå Dinglehalvøya
* Lokalhistorie 
* Bilete 
* Bilete
Iveragh

**Iveragh** (irsk *Uíbh Ráthach*) er ei halvøy i County Kerry Republikken Irland. Ho er den største halvøya sørvest i Irland. Fjellkjeda Macgillycuddy's Reeks ligg sentralt på halvøya og inneheld dei høgaste fjella på Irland. Det høgaste er Carrauntoohil på 1&nbsp;038 meter over havet. 

Av byar rundt halvøya finn ein Killorglin, Cahersiveen, Portmagee, Waterville, Caherdaniel, Sneem og Kenmare.

Kerryringen er ein populær turistveg som går rundt kysten av halvøya. Ringen startar og endar ved Killarney, like aust for halvøya.

Øya Valentia ligg utanfor nordvestenden av halvøya. Ho er forbunde til halvøya via ei bru ved landsbyen Portmagee, men ein kan òg nå ho med ferje frå Renard Point på fastlandet til Knightstown på øya.

Skelligøyane ligg om lag 12 km vest for halvøya. Dei er kjend for klosterbygningane her og fugleglivet. 

## Sjå òg
* Dinglehalvøya
* Bearahalvøya

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ivaragh Peninsula|Ivaragh Peninsula]]» frå ,  den 22. oktober 2007.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Guide til Iveragh på frommers.com
* Informasjon om Kerryringen 
* Fuglelivet på Iveragh
Maharees

**Maharees** (irsk *Na Machairi*) er ei halvøy på Dinglehalvøya i County Kerry i Republikken Irland. Maharees er eit senter for brettsegling og anna vassport i Kerry. 
 
## Geografi
Maharees er ein 5 km lang tombolo på nordsida av Dinglehalvøya. Nord for Maharees ligg Seven Hogs eller Mahareeøyane. Den største av desse, Oileán t-Seanaigh, inneheld ruinar av eit tidleg kriste kloster som skal ha vorte grunnlagd av St. Senan på 600-talet. Halvøya er stort sett dekt av sand og sanddynene har danna eit unikt økosystem. Her finn ein mellom anna den sjeldne stinkpadda (*Epidalea calamita*). Ein har lange strender på begge sider av halvøya. På vestsida ligg Brandon Bay og på austsida Tralee Bay. Brandon Bay ligg rett mot Nordatlanteren og får ofte lange rullande bølgjer som gjev gode forhold for surfing. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Maharees|Maharees]]» frå ,  den 22. oktober 2007.*
Ardshalvøya

**Ardshalvøya** er ei halvøy i County Down i Nord-Irland mellom Strangford Lough og North Channel på nordaustkysten av Irland. Fleire byar og landsbyar ligg på halvøya, som Donaghadee ved kysten. Newtownards ligg i indre område av halvøya og er den største byen i området. Ein annan by på Ards er Portaferry. Belfast Lough ligg nord for halvøya.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ards Peninsula|Ards Peninsula]]» frå ,  den 23. oktober 2007.*
Islandmagee

**Islandmagee** (irsk *Oileán Mhic Aodha*) er ei halvøy på austkysten av County Antrim i Nord-Irland mellom byane Larne og Carrickfergus. 

Av busetnadar på halvøya finn ein Ballystrudder, Portmuck, Mill Bay og Ballykeel, medan Brown's Bay er ein populær turistattraksjon. Her ligg det største kraftverket i Nord-Irland, Ballylumford. 

## Historie

Islandmagee er kjend for massakren som fann stad her i januar 1642, då fleire lokale katolikkar vart kasta utfor klippene og systematisk drepne i heimane sine. Ei gruppe protestantar tok hemn etter det irske opprøret i 1641 og gjekk frå hus til hus og tok livet av heile familiar. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Islandmagee|Islandmagee]]» frå ,  den 22. oktober 2007.*
Villkatt

**Villkatt** (*Felis silvestris*) er eit dyr i kattefamilien, i underfamilien små kattar. Tamkatt stammar frå villkattar.

## Bakgrunnsstoff
Kerry Head

**Kerry Head** er ei halvøy i County Kerry i Republikken Irland som strekkjer seg ut i Atlanterhavet like nord for Banna Strand. På sørsida av halvøya ligg Ballyheigue. 

Kerry Head ligg mellom elvemunningen til Shannon i nord og Tralee Bay i sør. Det er ofte vanleg å observere delfinar i områda rundt Kerry Head. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kerry Head|Kerry Head]]» frå ,  den 22. oktober 2007.*
Tombolo

:*For den italienske byen sjå [[Tombolo i Italia]]*.

Ein **tombolo** er ei landform av sedimentasjon som eit eid eller ein banke som dannar ei smal landtunge mellom ei øy og fastlandet, eller mellom to øyar. Dei oppstår ved at bølgjer refrakterer rundt øya og dreg med seg sand og grus frå kvar side av øya der det vert samla opp mellom øya og fastlandet eller mellom dei to øyane. Endring i havnivået kan òg medverke til oppsamling av material når havnivået stig. 

## Nokre tomboloar
* Mersey Point i Shoalwater i Vest-Australia
* Eidet ved Aden i Jemen
* Aupourihalvøya i New Zealand
* Barrenjoey Headland i Pittwater i New South Wales i Australia
* Chappaquiddick Island i Martha's Vineyard i Massachusetts
* Charles Island i Connecticut
* Chesil Beach i Dorset i England
* Cheung Chau i Hong Kong
* Fingal Bay i New South Wales i Australia
* Howth Head i Dublin i Republikken Irland
* Kettla Ness i Burra i Shetland i Skottland
* Llandudno i Wales
* Maharees på Dinglehalvøya i Republikken Irland
* Miquelon på Saint-Pierre og Miquelon
* Monemvasiá i Lakonía i Peloponnes i Hellas
* Mont Saint-Michel i Normandie i Frankrike
* Monte Argentario i Toscana i Italia
* Mount Maunganui på New Zealand
* Nahant i Massachusetts 
* Palisadoes i Kingston på Jamaica
* Presqu'ile Provincial Park i Ontario i Canada
* Quiberon i Frankrike
* St Ninian's Isle på Shetland i Skottland
* Yei of Huney i Huney på Shetland i Skottland
* Langness i Castletown Bay på Isle of Man
* Dawlish Warren i Devon i England

## Sjå òg
* Landforma eid
* Banke

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tombolo|Tombolo]]» frå ,  den 22. oktober 2007.*
Alkyd

**Alkyd** er bindemiddelet i all moderne oljemåling.

Ordet *alkyd* var opphavleg ei forkorting for engelsk *alkyl acid* (alkylsyre).

Det er ein type polyester som består av alkohol, ei fleirverdig syre, og 60 til 80 prosent planteolje.

Det er planteolja i alkydet som gjer at oljemåling treng så lang tid for å tørka.
Smerte

**Smerte** er ei oppleving av ubehag, oppfatta anten gjennom sansar eller kjensler, men handsama i hjernen. Me skil mellom *[[akutt]] *og* [[kronisk]]* smerte.

## Oppfatting
Oppfatting av smerte gjennom sansane skjer gjennom at smertereseptorar i sentralnervesystemet vert stimulerte, og sender signal til hjernen. Ein kjenner gjerne smerte i samband med skade eller fare for skade på cellevev. 
 
Smerte er ei subjektiv kjensla, og vert opplevd ulikt frå person til person. Når ein person toler store fysiske påkjenningar, seier ein at han har høg *smerteterskel*.

## Funksjon
Smerte kan vera eit signal om at ein må slutta å gjera noko (til dømes røra noko varmt) eller ta det med ro (til dømes ved sjukdom). 

Å gje nokon smerte, eller truga med det, kan vera ein måte å kontrollera dei på, til dømes gjennom fysisk avstraffing eller tortur.

## Lindring

Det finst mange måtar å lindra smerte på i det moderne samfunnet, særleg ved hjelp av ei rekke smertestillande middel frå aspirin til morfin. Akupunktur, elektroterapi, massasje og å endra temperaturen på det smertefulle området er også måtar å stilla smerte på. 

I samband med smertefulle (og som regel livstrugande) sjukdommar meiner nokre at det er betre å døy enn å leva i smerte. Dei ivrar då for eutanasi eller medkjensledrap.

## Bakgrunnsstoff
Pigment

**Pigment**, eller **fargestoff**, er stoff som gjev objekt farge, ved å reflektera lys av visse bølgjelengder. Pigment finst naturleg i dei fleste dyr og plantar.

Pigment i måling og plast eller til trykking er som oftast eit kjemisk framstilt pulver. Det mest utbreidde er det kvite titanoksidet, **titankvitt**, som har svært høg lysbrytingsindeks. Titankvitt vart oppfunne i 1918 av nordmennene P. Farup og G. Jensen,
og tok raskt over for sinkoksid som fargestoff i lys måling.

Til raud og okergul måling bruker ein ulike variantar av jernoksid, og som svart pigment nyttar ein sot. Til alle andre fargar lagar ein i dag organiske, syntetiske pigment, som kan vera langt meir fargesterke enn naturlege mineral, og nesten like fargestabile.

## Galleri

Fil:Indian_pigments.jpg|Ulike pigment til sals på ein marknad i Goa, India.
Fil:Natural_ultramarine_pigment.jpg|Naturleg ultramarint pigment i pulverform.
Fil:Cadmiumorange-_Pigment.JPG|Kadmiumoransje pigment.
Fil:Carbon black.jpg|Karbonsvart pigment.


## Sjå òg
* Subtraktiv fargeblanding
* Hòlemåleri
* Bergkunst
Hagström

**Hagström** er ein svensk produsent av trekkspel, akkstiske og elektriske gitarar, i tillegg til forsterkarar.

## Bakgrunnsstoff
*
Lecalehalvøya

**Lecalehalvøya** er ei halvøy søraust i Nord-Irland. Ein større by på halvøya er Downpatrick. Namnet Lecale kjem frå det gamle irske namnet *Leth Cathail*, som tyder «Cathal sin del». Cathail vart ein prins i Uladh om lag år 700.

Strangford Lough ligg nord for halvøya, medan Irskesjøen ligg i aust og i sør. 

## Kjelde
Slaney

**Slaney** (irsk *Abhainn na Sláine*) er ei elv søraust på Irland. Elva har utspring vest i Wicklowfjella og renn sørover og så austover gjennom grevskapa Wicklow, Carlow og Wexford, før ho munnar ut i St George's Channel i Irskesjøen ved byen Wexford. Elvemunningen til Slaney er brei og grunn og vert kalla Wexford Harbour.

Av byar langs Slaney finn ein Stratford-on-Slaney,  Baltinglass, Tullow, Bunclody, Enniscorthy og Wexford.

## Sideelvar
Derreen, Derry, Bann, Urrin, Boro

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Slaney|River Slaney]]» frå ,  den 22. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Miljøtrugsel i Slaney
The Three Sisters på Irland

**The Three Sisters** er tre elvar i Irland: Barrow, Nore og Suir. Alle tre har sitt utspring i same fjellområdet i County Tipperary og munnar ut i sjøen i same bukt sørvest for byen Waterford. Mellom seg spreier dei seg ut og drenerer ein stor bit av dei sørlege områda av øya, inkludert County Tipperary, County Carlow, County Kilkenny, County Wexford og County Waterford. 

Barrow Bridge kryssar to av dei tre søstrene, Nore og Barrow. Dei møter så Suir like nedanfor brua. 

I eldre tider utgjorde området mellom Suir og Barrow Kongedømet Osraige. Dette namnet vert framleis nytta i dag for det religiøse administrative området i både den irske romersk-katolske kyrkja og den irske kyrkja.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:The Three Sisters (Ireland)|The Three Sisters (Ireland)]]» frå ,  den 23. oktober 2007.*
Erne

**Erne** er ei elv nordvest på Irland. Ho har sitt utspring ved Lough Gowna i County Cavan og renn gjennom County Fermanagh og endar ved Ballyshannon i County Donegal. Ho er 120 km lang og er ei populær elv for aurefiske. Det ligg mange fiskeri langs elva og langs sideelvane hennar. Byen Enniskillen ligg hovudsakleg på ei øy i elva. 

Elva er forbunde til elva Shannon via Shannon-Erne Waterway.

Elva har fått namnet sitt frå den mytiske prinsessa *Éirne*. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Erne|River Erne]]» frå ,  den 22. oktober 2007.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
* Infowing

## Bakgrunnsstoff
Tangloppe

**Tanglopper** eller **amfipodar** er ei stor og artsrik krepsdyrgruppe som hovudsakleg lever i havet. Somme artar finst òg i ferskvatn eller på land. Gruppa omfattar nesten 8000 beskrivne artar, om lag 400 av dei er registrert i norske farvatn.

## Kjenneteikn
Tanglopper flest er flattrykt frå sidene, med ryggen i boge som ein markert kjøl. Dei har 5-6 par gangbein i tillegg til 1-2 par gripeføter og 3 par symjebein. Bakst på kroppen har dei tre par *uropodar*, som definerer gruppa. Til skilnad frå mange andre krepsdyr manglar dei ryggskjold (*carapax*) og har som regel klar differensiering mellom mellom- og bakkropp.

Storleiken til tangloppene ligg vanlegvis mellom 2 og 60 mm, men somme djuphavsartar kan oppnå lengder på heile 30 cm.

Å artsbestemma tanglopper er rekna som særs vanskeleg.

## Levesett
Tanglopper er ei stor og mangfaldig gruppe organismar som utnyttar eit breitt utval av nisjar. Dei fleste artane er bentiske og vert ofte funne i samband med tang eller hydroidar, andre artar lever pelagisk frittsymjande eller kommensalt. Nokre få artar lever òg parasittisk.

## Underordenar

**[[Gammaridea]]** er den vanlegaste underordenen tanglopper, og omfattar 5700 artar. Alle ferskvassformene høyrer til her. Slekta *[[Gammarus]]* omfattar nokre av dei viktigaste tangloppene både i fjæra og i norsk ferskvatn.

**[[Corophiidea]]** eller **spøkelseskreps** har langstrakte, sylindriske kroppar med færre lemmar enn andre tanglopper. Ein kjenner til 13 artar ved norskekysten, og dei fleste lever kommensalt på botnlevande organismar i område med mykje straum eller bølgjer. Nokre er òg parasittiske, t.d. kvallus *Paracyamus boopis*.

**[[Hyperiidea]]** lever pelagisk og vert kjenneteikna av enorme augo som dekkjer nesten heile hovudet. Mange av artane er kommensialistar eller parasittar på manetar eller salpar, men heilt frittsymjande former finst òg. Dei fleste hyperidane finst helst på litt djupare vatn.

**[[Ingolfiellidea]]** er den minste underordenen og omfattar berre to familiar. Dei er ikkje kjend frå norske farvatn.

## Kjelder
* Crustacea.net
* The Biology of Amphipods 
* Moen, Frank Emil & Svensen, Erling: *Dyreliv i havet - nordeuropeisk marin fauna* Kom forlag 2003
Burren

**Burren** (frå irsk *Boireann*, som tyder «stor stein») er eit unikt karstlandskap nordvest i County Clare i Republikken Irland. Området dekkjer eit areal på om lag 250 km² og er omringa av landsbyane Ballyvaughan, Kinvara, Tubber, Corofin, Kilfenora og Lisdoonvarna. Det grensar til Atlanterhavet og Galway Bay i vest og i nord. Området er ein del av ein nasjonalpark.

## Galleri

Fil:Flowers in the burren.jpg|Blomar og steinformasjonarNative Flowers and Rock Formations
Fil:Megalithic Passage Tomb.jpg|Ganggrava Poulnabrone 
Fil:The Burren.jpg|Landskap i Burren


## Sjå òg
* Turlough
* Doolin Cave
## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:The Burren|The Burren]]» frå ,  den 23. oktober 2007.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Historie og arkeologi i Burren
* Bilete 
* Informasjon om Burren
Bandon

**Bandon** er ei elv i County Cork i Republikken Irland. Elva renn gjennom Bandon, austover til Innishannon og munnar ut ved hamna til Kinsale på sørkysten av Irland. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Bandon|River Bandon]]» frå ,  den 23. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
*Guide til den øvre leia til Bandon ved irishwhitewater.com
Elva Fergus

**Fergus** er ei elv i County Clare i Republikken Irland. Ho har utspring i Burren og munnar ut i elvemunningen til Shannonelva.

## Busetnadar
Av busetnadar langs elva finn ein Corofin, Ennis og Newmarket-on-Fergus.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Fergus|River Fergus]]» frå ,  den 23. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Fergus på shannonregiontourism.ie 
* Fergus på shannon-fishery-board.ie 
* Lloyd sin rundtur i Clare i 1780