open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Donetsk i Russland

**Donetsk** (russisk Доне́цк) er ein by i Rostov oblast i Russland med om lag 45&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Donets, rundt 125&nbsp;km nord for Rostov-na-Donu. 

Busetnaden vart grunnlagt i 1681 og fekk bystatus i 1951. Byen heitte *Gundorovka* fram til 1955. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Bikolibri

**Bikolibri** (*Mellisuga helenae*) er den minste av alle fuglar i verda, omtrent som ei stor bie i storleik. Han har ein medels masse på ca. 1,8&nbsp;g og er ca. 5&nbsp;cm lang. Denne kolibriarten er endemisk for Cuba, han finst òg på den cubanske øya Isla de la Juventud. På Cuba er han kjent som *zunzuncito*.

## Skildring

Hannen har strupe, panne og hovud i kraftig grøn farge, iriserande krage med forlenga fjør ned på begge sidene av strupen. Oversida er blåleg, resten av undersida er lys grå til kvit. Hoa er blågrøn med lyst i bryst og undersida. Dessutan har ho kvite flekker på enden av ytre halefjøra. Unge hannar liknar hoa, men manglar kvitt på halefjøra. I hekkedrakt har hannfuglar iaugefallande rosa til raud farge i panne, på hovud og i nakke, og er iriserande metallisk blå på rygg og venger. Som for andre kolibriar er dei iriserande fargene i fjøra ikkje alltid synlege. Effekten er avhengig av vinkelen mellom observatør, fugl og lyskjelde.

Lengda er ca. 5&nbsp;centimeter frå nebbspiss til halespiss og gjennomsnittleg vekt er ca. 1,8&nbsp;gram. Dette er også det minste varmblodige virveldyr. På grunn av storleiken kan bikolibriar lett forvekslast med bier. 
Frekvensen på vengeslaga er rundt 80 gongar i sekundet. Dette held fuglen stille i lufta framføre blomar som han beitar på. Det svarte nebbet er særs tynt, tunga er ekstremt tynn og relativt lang. Kroppstemperaturen er 40&nbsp;°C, men om natta går han ned til 19&nbsp;°C for å spare energi.

Desse fuglane er slanke med rett nebb utforma for å trengje djupt inn i blomar. Med tunga forma som eit langt røyr syg fuglen opp nektar - og no og då også insekt og edderkoppar - akkurat som om tunga var eit sugerøyr. I denne prosessen får fuglen blomsterpollen på nebb og hovud og spreier det til andre blomar. På denne måten spelar han ei vektig rolle i reproduksjon av planten. Bikolibrien konsumerer dagleg nektar som svarar til halvparten kroppsvekta og drikk opptil 8 gongar si eiga vekt i væske pr. dag.

Hoa av bikolibrien byggjer eit skålforma reir av bitar av spindelvev, bork og lav. Egga er mindre enn kaffibønner. Ho rugar aleine i 21 eller 22 dagar. Ungane har fått fjørdrakt etter 13 til 14 dagar og flyg ut av reiret ca. 18 dagar gamle.

Populasjonen minkar, sannsynlegvis på grunn av tap av habitat. Arten synest å vere avhengig av moden skog.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bee Hummingbird|Bee Hummingbird]]» frå ,  den 19. januar 2009.*  


* Tilsvarande wikipediaartiklar på spansk og fransk
* BirdLife International: Bee Hummingbird - BirdLife Species Factsheet Lest 19. januar 2008


## Bakgrunnsstoff
* Bikolibri videoar hos Internet Bird Collection
* Bilete av ein hann i hekkedrakt 
* Nærbilete av hofugl 

*
Håkon Håkonsen

***Håkon Håkonsen*** er ein film frå 1990, regissert av Nils Gaup. Filmen byggjer på boka med same namn, av Oluf Vilhelm Falck-Ytter. Filmen vart spelt inn i Stillehavet, Spania, England og Noreg. *Håkon Håkonsen* vart laga i samarbeid med The Walt Disney Company, og er blant dei største og mest påkosta norske filmane gjennom tidene.

Filmen si handling utspelar seg på midten av 1800-talet og handlar om Håkon Håkonsen som vert nøydd til å reise til sjøs i ein alder av 13 år, på grunn av dårleg økonomi i familien. Håkon lærer seg fort å bli sjømann, og opplever framande og spanande land, samt ein brutal styrmann som viser seg å vere både våpensmuglar og sjørøvar. På overfarten til Calcutta finn han ei ung jente som er blindpassasjer om bord. Dramatikken held fram når skuta forliser og Håkon endar opp på ei aude sørhavsøy.

Filmen har seinare blitt fullstendig restaurert, og i februar 2006 kom han ut på DVD.

## Kjelder
Terje Wibe

**Terje Paul Wibe** () er ein norsk sjakkspelar. Han vart Noregsmeister i sjakk i 1971 etter stikkamp mot Svein Johannessen, som han vann 4,5-3,5. 

Terje Wibe vart utnemnd til Internasjonal Meister i sjakk (IM) av Verdssjakkforbundet FIDE i 1977, som den femte frå Noreg med denne tittelen. Han kvalifiserte seg til tittelen ved fine resultat i dei to internasjonale turneringane Astoria Chess International 1976 og 1977 på Hamar, og deretter med ein tredjeplass i Gausdal Chess International 1977.

Terje Wibe lærte å flytte sjakkbrikkene heime som 7-8-åring, og kom deretter med i skulesjakk i Oslo. Han vart sidan Oslomeister i juniorklassa, og i 1965 vart han junior-Noregsmeister.

Terje Wibe deltok på det norske landslaget i sjakk-OL (VM for landslag) i 1966, 1968, 1970 og 1972. I 1966 måtte han vinne mot Stormeister Rossolimo, USA for at Noreg skulle gå til A-finalen med dei 16 beste laga. Dette klarte han også, eit "sprudlande kongeangrep slo gjennom". Terje Wibe tok 4,5 av 10 på 6. bord i 1966, 8,5 av 14 på 5. bord i 1968, 8,5 av 15 på 4. bord i 1970 og 7 av 15 på 2. bord i 1972.

Terje Wibe har også spelt postsjakk, og i 1982 kvalifiserte han seg til tittelen Internasjonal Meister i fjernsjakk, og i 1994 til tittelen Internasjonal Stormeister i fjernsjakk.

## Bakgrunnsstoff
* Terje Wibe sine parti hos www.chessgames.com
* Terje Wibe sine parti hos NorBase

## Kjelder
* Norsk Sjakkblad nr 5, 1977
* Øystein Brekke: Norges sjakkforbund 75 år 1914-1989, Norges Sjakkforbund 1989, ISBN 82-991916-0-2
* Olimpbase, database over sjakk-olympiadar mv

## Fotnotar
Skoggrense

**Skoggrense** er ei nemning for yttergrensa for utbreiingsområdet til skogen.

Skoggrensa opp mot fjellet vert kalla alpin skoggrense, medan skoggrensa mot nord vert kalla den polare skoggrensa. Grovt sett fell den polare skoggrensa saman med isoterm for 10 gr C månadsmiddeltempretur i juli. Skoggrensa mot sjøen vert kalla oseanisk skoggrense.

I Noreg er det helst bjørk som dannar den alpine skoggrensa, men somme stader kan det vere gran eller furu.  Der skoggrensa ligg høgt, er ho klimatisk betinga, det vil seie at det er temperatur og vind som avgjer kor høgt skogen kan vakse.  Men jordsmonnet eller menneskeleg påverknad &mdash; som seterdrift &mdash; kan lokalt føre til at den verkelege skoggrensa ligg lægre.

Høgda på den alpine skoggrensa varierer frå stad til stad, avgjerande for høgda er:
*breiddegraden
*avstanden til havet (høgda stig innover i landet)
*øvrige landmassar vil trekke skogen etter seg, medan ein lågtliggande «kalott» kan vere snau
*lokalklimaet
*påverknad av beiting eller menneskeleg aktivitet.

## Kjelder
* Knut Skinnemoen: *Skogskjøtsel*  Landbruksforlaget 1969

## Bakgrunnsstoff
Blood Red Shoes

**Blood Red Shoes** er eit indierockeband frå Brighton i England som blei danna i 2005. Medlemmene er Laura-Mary Carter på vokal og gitar og Steven Ansell på vokal og trommer. Sjølv beskriv dei musikken sin som grunge/punk, og er kjend for klare politiske synspunkt. Dei støttar med anna anti-fascistorganisasjonen Love Music/Hate Rasism, og har spelt på feministfestivalen LadyFest. Dei var nødd til å avlyse konserten sin på Hove-festivalen i 2008 av uvisse grunnar.

## Diskografi
* *I'll Be Your Eyes*, EP, V2 2007
* *Box Of Secrets*, CD Universal Records, 14-04-2008

## Kjelder

* Bio ved Allumusic.com

## Bakgrunnsstoff
*
Aksaj

**Aksaj** (russisk Аксай) er ein by i Rostov oblast i Russland med om lag 50&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg på høgre bredda av elva Don, rundt 15&nbsp;km nordaust for Rostov-na-Donu. 

Han vart grunnlagt i 1569 som ein kosakk-busetnad. Fram til 1700-talet heitte han *Ust-Aksajaskaja* (russisk: Усть-Акса́йская), *Nizjnije Razdory* (russisk: Ни́жние Раздо́ры), *Kobjakovskij* (russisk: Кобяковский), *Atamanskij* (russisk: Атама́нский) og *Nizjnij* (russisk: Ни́жний). Frå 1791 har namnet vore stanitsa *Aksajskaja* (russisk: Акса́йская). I 1957 fekk han bystatus med namnet Aksaj.

Aksaj er i dag ein industrisatelittby til Rostov-na-Donu.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Aksaj|Aksaj]]» frå , den 19. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Belaja Kalitva

**Belaja Kalitva** (russisk Бе́лая Кали́тва) er ein by i Rostov oblast i Russland med om lag 40&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Donets, rundt 130&nbsp;km nordaust for Rostov-na-Donu. 

Han vart grunnlagt i 1797 og fekk bystatus i 1926.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Kamen-Mukdykyn

**Kamen-Mukdykyn** (russisk Камень-Мугдыкын) er ei lita øya i Okhotskhavet i Magadan oblast i Russland. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kamen-Mukdykyn|Kamen-Mukdykyn]]» frå , den 20. januar 2009.*
Vestlandsforsking

**Vestlandsforsking** er eit norsk regionalt forskingsinstitutt som ligg i Sogndal. Det har ca. 35 tilsette og ein årsomsetnad på 38 millionar. Instituttet har kontor på Fosshaugane Campus. Det utførar forsking, utviklingsarbeid og utgreiingar på oppdrag frå offentleg sektor, næringsliv og forskingsråd. Oppdraga omfattar både regionale, nasjonale og internasjonale prosjekt. Direktør sidan 2022 er Anne Karin Hamre.

Vestlandsforsking utførar forsking på desse områda:

**Klima og miljø:** utsleppsreduksjon; klimatilpassing; planlegging og berekraftig utvikling; industriell økologi og naturressursforvalting

**Reiseliv:** opplevingsturisme; digitalisering; berekraftig reiseliv

**Teknologi og samfunn:** stordata og nye teknologiar; regional utvikling og digitalisering; kjønn, mangfald og teknologi

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Konstantinovsk

**Konstantinovsk** (russisk Константи́новск) er ein by i Rostov oblast i Russland med om lag 17&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Don, rundt 110&nbsp;km nordaust for Rostov-na-Donu.

Busetnaden vart grunnlagd i 1864 og han fekk bystatus i 1967.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Krasnyj Sulin

**Krasnyj Sulin** (russisk Кра́сный Сулин) er ein by i Rostov oblast i Russland med om lag 35&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg rundt 70&nbsp;km nord for Rostov-na-Donu. 

Busetnaden vart grunnlagd i 1797 og han fekk bystatus i 1926. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Millerovo

**Millerovo** (russisk Ми́ллерово) er ein by i Rostov oblast i Russland med om lag 35&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg rundt 200&nbsp;km nord for Rostov-na-Donu. 

Busetnaden vart grunnlagt i 1786 og er kalla opp etter grunnleggjaren, armeoffiseren Ivan Abramovitsj Müller. På slutten av 1800-talet vart det opna ein stasjon på jernbanen Rostov-Voronezj i Millerovo. Han fekk bystatus i 1926.

Millerovo ligg i eit korndyrkingsområde og næringslivet i byen er prega av dette, med næringsmiddelindustri og ein fabrikk for landbruksmaskinar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Millerovo|Millerovo]]» frå , den 20. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Semikarakorsk

**Semikarakorsk** (russisk Семикарако́рск) er ein by i Rostov oblast i Russland med om lag 20&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg på venstre bredda av elva Don, rundt 90&nbsp;km nordaust for Rostov-na-Donu. 

Stanitsaen *Semikarakorskaja* (russisk: Семикаракорская) vart grunnlagt av don-kosakkar og har vore kjend sidan 1672. Stanitsa vart ofte flytta på grunn av flaum i Don og vart til slutt flytta til den noverande plasseringa i 1845.

Han fekk status som urbanliknande busetnad i 1958 og bystatus i 1972.

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Semikarakorsk|Semikarakorsk]]» frå , den 20. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Tsimljansk

**Tsimlyansk** (russisk Цимля́нск) er ein by i Rostov oblast i Russland med om lag 15&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved bredda av Tsimljansk-reservoaret i elva Don, rundt 190&nbsp;km nordaust for Rostov-na-Donu. 

Busetnaden vart grunnlagt i 1672 av kosakkar som *Ust-Tsimla* (russisk: Усть-Цимла). Fram til 1950 var han stanitsaen *Tsimljanskaja* (russisk: Цимля́нская). I 1950&ndash;1952 vart stanitsaen flytta på grunn av bygginga av Tsimljansk-reservoaret og Tsimljansk vasskraftverk. Han fekk bystatus i 1961.

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tsimljansk|Tsimljansk]]» frå , den 20. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Zernograd

**Zernograd** (russisk Зерногра́д) er ein by i Rostov oblast i Russland med om lag 25&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg rundt 60&nbsp;km søraust for Rostov-na-Donu. 

Han vart grunnlagt i 1915 som stoppestaden *Verbljud* (russisk: Верблю́д) under bygginga av jernbanen Rostov&ndash;Torgovaja. Innan 1933 hadde det vorte til ein busetnad og namnet vart endra til *Zernovoj* (russisk: Зерново́й). Busetnaden fekk bystatus i 1951 og namnet vart igjen endra, til Zernograd, i 1960.

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Zernograd|Zernograd]]» frå , den 20. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Zverevo

**Zverevo** (russisk Зве́рево) er ein by i Rostov oblast i Russland med om lag 20&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg rundt 100&nbsp;km nord for Rostov-na-Donu. 

Zverevo vart grunnlagt som ein gruvebusetnad på byrjinga av 1900-talet. Han fekk status som urbanliknande busetnad i 1929 og bystatus i 1989.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Alagir

**Alagir** (russisk og ossetisk Алаги́р) er ein by i Republikken Nord-Ossetia i Russland med om lag 20&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Ardon, ei sideelv til Terek, rundt 35&nbsp;km vest for Vladikavkaz. 

Busetnaden vart grunnlagd i 1850 av fyrst Mikhail Vorontsov, *[[namestnik]]* for Kaukasus, nær ei gammal sølv- og blygruve. Han vart bygd som ein festningsbusetnad ved eit smelteverk og vart eit viktig gruvesenter. Han fekk bystatus i 1938. 

Hovudnæringa i Alagir er framleis dominert av gruvedrift og utvinning av mineral.

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Alagir|Alagir]]» frå , den 20. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Namnet Jarl

**Jarl** er eit mannsnamn,  av  norrønt  *jarl* –  'jarl, hovding'.

Jarl har i Noreg namnedag  24. januar.

### Bruken av namnet i Noreg
Namnt kom i bruk i Noreg rundt 1850, og utpå 1900-talet auka bruken, til populariteten sokk att frå utpå 1950-talet.
* I  folketeljinga  frå 1801 var det ikkje registrert nokon brukarar av dette namnet 
* I 1900 var 74 listeførte med namnet *Jarl*.
* I 2008 hadde 1 258 menn *Gisle*   til første fornamn.   

## Kjende namneberarar
*Jarl Jørstad (1923 - 2006), norsk psykiatar
*Jarl Goli (f. 1957), norsk skodespelar
*Jarl André Storbæk (f. 1978), norsk fotballspelar

## Sjå òg
* Jarle

## Kjelder
* Olav Veka: Namneboka, Det Norske Samlaget 1991

## Bakgrunnsstoff

*  Folketeljingar i Digitalarkivet
Morozovsk

**Morozovsk** (russisk Моро́зовск) er ein by i Rostov oblast i Russland med om lag 25&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Bystraja, ei sideelv til Donets, rundt 200&nbsp;km nordaust for Rostov-na-Donu.

Landsbyen *Morozov* (russisk: Моро́зов) vart grunnlagd på 1880-talet. I 1900 vart jernbanestasjonen *Morozovskaja* (russisk: Моро́зовская), kalla opp etter landsbyen, opna like ved. I 1910 vart stanitsaen (kosakklandsbyen) *Taubejevskaja* (russisk: Таубе́евская) grunnlagd nær jernbanestasjonen, rekna som grunnleggingsåret for byen. Namnet vart endra til Morozovskaja i 1917. Seinare voks landsbyane og vart slått saman og den samanslåtte busetnaden fekk bystatus i 1941.

## Geografi
### Klima



## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Morozovsk|Morozovsk]]» frå , den 20. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Proletarsk

**Proletarsk** (russisk Пролета́рск) er ein by i Rostov oblast i Russland med om lag 19&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Manytsj, rundt 160&nbsp;km søraust for Rostov-na-Donu. 

Han var tidlegare ein kosakk-stanitsa kalla *Velikoknjazjeskaja*, første gong nemnd på 1700-talet. Han fekk bystatus i 1970. 

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Proletarsk|Proletarsk]]» frå , den 20. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Ardon i Nord-Ossetia

**Ardon** (russisk Ардо́н, ossetisk Æрыдон) er ein by i Republikken Nord-Ossetia i Russland med om lag 20&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Ardon, ei sideelv til Terek, rundt 35&nbsp;km nordvest for Vladikavkaz. 

Han vart grunnlagt i 1824 og fekk bystatus i 1964.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Beslan

**Beslan** (russisk Беслан, ossetisk Беслӕн) er ein by i Republikken Nord-Ossetia i Russland med om lag 35&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Terek, rundt 15&nbsp;km nord for Vladikavkaz. 

Beslan er eit viktig jernbaneknutepunkt sidan han ligg på hovudlinja mellom Rostov-na-Donu og Baku. Stasjonen her er utgangspunktet for ei sidelinje til Vladikavkaz. Byen er ein industri- og jordbruksby dominert av ein stor fabrikk for prosessering av mais, grunnlagd i 1940-åra. 

## Historie
Byen vart grunnlagt i 1847 av tilflyttarar frå andre stader i Ossetia og fekk opphavleg namnet *Beslanykau* (russisk: Бесланыкау – «Beslan-busetnaden») etter ein lokal stormann, Beslan Tulatov. Offisielt fekk byen likevel namn etter Tulatov sitt etternamn. Slik vart det *Tulatovo* (russisk: Тулатово) eller *Tulatovskoje* (russisk: Тулатовское). Byen fekk i 1941 namnet *Iriston (Ossetia)* (russisk: Иристон («Осетия»). I 1950, då den raskt industrialiserte byen vart omgjort til ein egen kommune, fekk han det noverande namnet sitt. 

### Gisseldramet i Beslan

Den 1. september 2004 vart barneskule nummer 1 i Beslan storma av tsjetsjenske terroristar som forskansa seg inne i skulekomplekset. Dramaet enda 3. september med ein kraftig skottveksling mellom terroristane og russiske tryggingsstyrkar. Litt over 300 menneske mista livet. 

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Beslan|Beslan]]» frå , den 20. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Digora

**Digora** (russisk Дигора́, ossetisk Дигорæ) er ein by i Republikken Nord-Ossetia i Russland med om lag 10&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Ursdon, ei sideelv til Terek, rundt 50&nbsp;km vest for Vladikavkaz. 

Han vart grunnlagd i 1852 som ein aul (festningslandsby) kalla *Volno-Khristianovskij* (russisk: Во́льно-Христиа́новский). Han vart seinare ein vanleg landsby (selo) og endra namn til *Novokhristianovskoje* (russisk: Новохристиа́новское) og seinare *Khristianovskoje* (russisk: Христиа́новское). I 1934 fekk han det noverande namnet sitt og i 1964 fekk han bystatus. 

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Digora|Digora]]» frå , den 20. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Mozdok

**Mozdok** (russisk Моздо́к, ossetisk Мæздæг) er ein by i Republikken Nord-Ossetia i Russland med om lag 35&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Terek, rundt 80&nbsp;km nord for Vladikavkaz. 

Mozdok vart grunnlagt i 1759 og fekk byrettar i 1785. Fyrst Potemkin grunnla ei festning i 1763 og busette 517 familiar med Volga-kosakkar i stanitsaer rundt ho, i tillegg til at det vart sendt 100 familiar frå Don. 

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Mozdok|Mozdok]]» frå , den 20. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Alapajevsk

**Alapajevsk** (russisk Алапа́евск) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland. Byen ligg der elvane Nejva og Alapaikha renn saman.

Alapajevsk vart grunnlagd i 1639 og er eit av dei eldste sentera for jernbasert metallurgi i Ural med den første fabrikken bygt i 1704. Han er kjent for gruvene i området rundt byen og dei mange fabrikkane. Den siste metallurgiske fabrikken vart likevel nesten nedlagt på byrjinga av 1990-talet.

Pjotr Tsjajkovskij levde delar barndomen sin i byen.

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Alapajevsk|Alapajevsk]]» frå , den 20. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Berjozovskij i Sverdlovsk oblast

**Berjozovskij** (russisk Берёзовский) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 60&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Berjozovka, ei sideelv til Pysjma, 14&nbsp;km nordaust for Jekaterinburg. 

Byen vart grunnlagt i 1752 som ein busetnad ved ei gullgruve. Han fekk bystatus i 1938.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Esten

**Esten** er eit mannsnamn, ei nyare form av det norrøne namnet *[[Eystein]]n*, som er sett saman av ledda *ey-* ('lykke') og *[[stein]]n*, slik at tydinga vert 'lykkestein'

Esten har i Noreg namnedag 24. januar.

### Bruken av namnet i Noreg
Bruken av namnet har gått attende dei siste tohundre åra:
* I folketeljinga frå 1801 hadde nær 500 namnet i forma *Esten* eller *Æsten* , dei fleste budde i Hedmark og Sør-Trøndelag. 
* I 1900 var vel 450 listeførte med namnet , og då flest i Hedmark og Sør-Trøndelag. 
* I 2008 har 185 menn *Esten* til første fornamn.

## Kjende namneberarar
* Esten Skogstad, norsk soldat
* Esten Gjelten, (f. 1942) norsk skiskyttar
* Esten O. Sæther (f. 1955), norsk redaktør

## Sjå òg

* Folketeljingar i Digitalarkivet

## Kjelder
* Olav Veka: Namneboka, Det Norske Samlaget 1991
Sjakktitlar

Ein **sjakktittel** er ein tittel sjakkspelarar blir tildelt av Verdssjakkforbundet FIDE og tilknytte organisasjonar for sjakkprestasjonar. Titlane er livsvarige.

## Sjakktitlar for prestasjonar i nærsjakk

Dei mest kjende titlane gjeld prestasjonar i sjakkspeling over bordet, nærsjakk, der resultat i internasjonale eller nasjonale sjakkturneringar kan kvalifisere for titlane.

Den mest kjende tittelen er Stormeister i sjakk. Det er no vel 1200 stormeistrar i sjakk i verda. Av desse er 10 frå Noreg.

Her er 4 titlar i nærsjakk som både menn og kvinner kan få, med kravet til eigen FIDE-rating i parantes:

*Stormeister i sjakk (GM)  rating 2500
*Internasjonal Meister i sjakk (IM)  rating 2400
*FIDE-meister i sjakk (FM)  rating 2300
*Kandidatmeister i sjakk (CM)  rating 2200

## Eigne kvinnetitlar
Det har tradisjonelt vore langt færre kvinner enn menn som har spelt sjakk, noko som i si tid medførte at det vart innført eigne kvinnetitlar, med noko lågare kvalifikasjonskrav. Nyare forsking som tok for seg dei 120.000 medlemmane i det tyske sjakkforbundet, og der det er 16 menn pr kvinne, viser at når så relativt få kvinner blir svært gode til å spele sjakk, så er det fordi det er så få kvinner som spelar sjakk. 

Dei beste kvinnelege spelarane i verda er no stormeistrar, ein tittel som lenge berre menn hadde. Judit Polgar frå Ungarn har vore rangert blant dei 10 beste spelarane i verda, og var blant dei 8 finalistane som spelte VM-turnering i San Luis i Argentina i 2005.

Her er såleis 4 tilsvarande titlar som berre kvinner kan få:

*Kvinne-stormeister i sjakk (WGM)  rating 2300
*Kvinne-IM i sjakk (IM)  rating 2200
*Kvinne-FM i sjakk (FM)  rating 2100
*Kvinne-CM i sjakk (CM)  rating 2000

## Titlar innan fjernsjakk
Det internasjonale fjernsjakkforbundet (ICCF) delar ut tilsvarande titlar for prestasjonar i fjernsjakk-turneringar, fjernsjakktitlar:
*Internasjonal fjernsjakkstormeister
*Senior Internasjonal Meister i fjernsjakk
*Internasjonal Meister i fjernsjakk.

## Andre sjakktitlar
Det blir delt ut tilsvarande titlar for dei som har laga mange vakre sjakkproblem, og for dei som gjer sterke prestasjonar i konkurransar i å løyse sjakkproblem.

Det blir også delt ut andre titlar, som titlar for internasjonale turneringsleiarar (sjakkdommarar) og for dei som organiserer internasjonale sjakkturneringar.

## Bakgrunnsstoff
* FIDE sine heimesider - tittelkrav

## Fotnotar
Stårheim kyrkje

**Stårheim kyrkje** står på Stårheim i Stad kommune i Vestland, og er ei langkyrkje bygd i tre i 1864.

Bygget, som har sitjeplassar til 340 personar, er ført opp etter teikningar laga av arkitekt Christian Heinrich Grosch.

På kyrkjegarden står det ein minnestein som heidrar salmediktaren Matias Orheim.

Den fyrste Stårheim-kyrkja vart truleg sett opp på på fyrste del av 1100-talet som høgendekyrkje eller huskapell av stormannen Arne på Stofreimr.
Fyrste gongen ein finn Stårheim-kyrkja omtala i kjeldene er i 1338, då hadde nokon sett fyr på kyrkja. 
Dette var truleg ei stavkyrkje som stod til kring 1600.
Stavkyrkja vart erstatta av ei enkel tømra kyrkje som stod til dagens kyrkje skulle byggjast.

Stårheim kyrkje er soknekyrkje i Stårheim sokn i Nordfjord prosti.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Om Stårheim sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* «Kirkebøker, Sogn og Fjordane» på nettstaden til Arkivverket
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* Skanna kyrkjebøker frå Sogn og Fjordane på nettstaden til Arkivverket
* Oversyn over gravminne i Eid kommune på nettstaden disnorge.no

*
Kunstskolen i Bergen

**Kunstskolen i Bergen** (KIB) er ein toårig kunstfagskule. Skulen er godkjend av Nokut og medlem av Forum for Kunstfagleg Utdanning. Lærarane på skulen er praktiserande biletkunstnarar.

Skulen har 54 studieplassar.

## Bakgrunnsstoff
* Heimesida til KIB
Anders Österling

**Anders Österling** () var ein svensk forfattar, poet, omsetjar og litteraturkritikar. Han debuterte som diktar i 1904 og gav ut over 50 bøker og diktsamlingar.

Han vart medlem av Svenska Akademien i 1919. 

Av kjende diktsamlingar finn ein mellom anna *Idyllernas bok* (1917), *Jordens heder* (1927), *Årens flykt* (1947) og *Sent i livet* (1970). 

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Anders Österling|Anders Österling]]» frå , den 21. januar 2009.* 
 
*
Aramil

**Aramil** (russisk Арами́ль) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 20&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Iset i nedslagsfeltet til Ob, rundt 25&nbsp;km søraust for Jekaterinburg.

Byen vart grunnlagd i 1675 som ein sloboda og han fekk bystatus i 1966.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Artjomovskij

**Artjomovskij** (russisk Артёмовский) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 30&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Bobrovka, ei sideelv til Irbit, 120&nbsp;km nordaust for Jekaterinburg.

Busetnaden vart grunnlagt i 1665 som landsbyen *Jegorsjino* (russisk: Его́ршино). Kolførekomstar vart oppdaga i nærleiken av landsbyen i 1871. Under sovjettida vart busetnaden *Imeni Artjoma* (russisk: и́мени Артёма) grunnlagd nær kullforekomsten. I 1938 vart Jegorsjino og Imeni Artjoma slått saman til byen Artjomovskij.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Klas Östergren

**Klas Östergren** () er ein svensk forfattar, manusforfattar og omsetjar. Han er busett i tettstaden Kivik i Skåne. Östergren var frå 1982-89 gift med Pernilla August.

Östergren etterfylgde i 2014 Ulf Linde som medlem i Svenska Akademien på stol nummer 11.

Forfattaren debuterte med romanen *Attila* i 1975, men er mest kjend for oppvekstromanen *[[Gentlemen]]*, som kom i 1980 (norsk utgåve Gyldendal 2006, ISBN 978-82-05-35130-1). 
Romanen skildrar Sverige i etterkrigstida og set mellom anna eit kritisk fokus på svensk våpenindustri. Ein frittstående oppfølgjar, *Gangsters*, kom i 2005 (norsk utgåve Gyldendal 2007, ISBN 978-82-05-36692-3, h.).

Östergren vann Doblougprisen i 1998.

## Bibliografi
* (1975) *Attila*
* (1977) *Ismael*
* (1978) *Fantomerna*
* (1980) *Gentlemen*
* (1981) *Giganternas brunn*
* (1983) *Slangbella*
* (1983) *Fattiga riddare och stora svenskar*
* (1986) *Hoppets triumf*
* (1986) *Plåster* 
* (1988) *Ankare*
* (1988) *Ge mig lite sodavatten. En opera buffa*
* (1991) *Handelsmän och Partisaner*
* (1994) *Under i September*
* (1996) *Veranda för en tenor*
* (1997) *Med stövlarna på och andra berättelser*
* (2001) *Konterfej*
* (2001) *Tre romaner: Ankare ; Handelsmän och partisaner ; Under i september*
* (2002) *Tre porträtt*
* (2005) *Gangsters*
* (2007) *Orkanpartyt*

## Bakgrunnsstoff
* Forlaget sin presentasjon 

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Klas Östergren|Klas Östergren]]» frå , den 21. januar 2009.*
Österbotten

**Österbotten** (finsk *Pohjanmaa*) er eit landskap vest i Finland, ved austkysten av Bottenhavet og Kvarken. Sentrum i landskapet er den tospråklege byen Vasa. Innbyggjarane i landskapet består av ein svenskspråkleg majoritet (om lag 52 % av innbyggjarane), sjølv om denne delen har falle jamt sidan 1800-talet. I dette landskapet ligg kommunen Korsnäs, som tidlegare var den kommunen i verda med høgast andel personar med svensk som morsmål; i dag er han passert av Hammarland på Åland.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Österbotten|Österbotten]]» frå , den 21. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Dag Østerberg

**Dag Østerberg** () var ein norsk sosiolog og filosof, oppvaksen i Trondheim.

## Samfunnstenkar og vitskapsmann
Østerberg har vore ein viktig person innanfor norsk samfunnstenking den andre halvdelen av 1900-talet. Han medverka kring fleire tema, som til dømes vitskapsteori, marxisme, sosiologihistorie, konsekvensar i moderniteten og arkitektur.

Østerberg var professor i sosiologi ved Universitetet i Oslo, men sa frå seg stillinga. Han var seinare professor II ved Institutt for musikkvitskap same stad.

I 2002 fekk Østerberg Det Norske Akademis Pris til minne om Thorleif Dahl.

## Sjakkspelar
Dag Østerberg var ein sterk sjakkspelar, junior-noregsmeister i sjakk 1956, delt med Eivind Stensholt.

## Bibliografi
* (red.) *Handling og samfunn*. Oslo 1978 ISBN 82-530-0954-2 
* *Sosiologiske essays*. 1988 ISBN 82-530-1441-4
* *Fortolkende sosiologi*. Bind 1: *Almene emner og metodologi*, Oslo 1993 ISBN 82-00-21684-5
* (med Fredrik Engelstad) *Samfunnsformasjonen*. 1995 ISBN 82-530-1687-5 
* *Fortolkende sosiologi*. Bind 2: *Kultursosiologiske emner*, Oslo 1997 ISBN 82-00-22910-6 
* *Arkitektur og sosiologi i Oslo*. 1998 , ISBN 82-530-1962-9
* *Det moderne, Et essay om vestens kultur 1740-200*, Gjøvik 1999, ISBN 82-05-26486-4
* (red) *[[Karl Marx]]. Det kommunistiske manifest og andre ungdomsskrifter*. Bokklubbens kulturbibliotek, Oslo 2000 ISBN 82-525-3739-1

## Litteratur
* Svein Sundbø: *Dag Østerberg - en kronologisk bibliografi over forfatterskapet 1955-1999.* - Oslo: Nasjonalbibliotekets bibliografier, nr. 3 1999. - 51 s.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Dag Østerberg|Dag Østerberg]]» frå , den 21. januar 2009.* 
 
* Øystein Brekke: *Norske sjakktrekk. Norges Sjakkforbund 100 år 1914-2014*, Norges Sjakkforbund 2014, ISBN 978-82-991916-2-3
* Utdjupande artikkel om Østerberg på snl.no, skriven av Ragnvald Kalleberg.

## Fotnotar
Knut Østbye

**Knut Østbye** () var ein norsk kajakkpadlar som deltok under sommar-OL 1948, 1952 og 1956. Han tok sølv i K-2 på 10&nbsp;000 meter under OL i 1948 i lag med Ivar Mathisen.

Under verdsmeisterskapen i 1950 tok han sølv på same distansen. I tillegg hadde han fire norgesmeisterskap i K-2 og vann kongepokalen i 1955, 1956 og 1957. 

## Kjelder
*
Leif Østby

**Leif Østby** () var ein norsk kunsthistorikar. Han vart cand.philol. i 1933 og var lektor frå 1934 til etter den andre verdskrigen. I 1946 vart han konservator ved Nasjonalgalleriet, tre år seinare førstekonservator, ei stilling han hadde til 1973. Han var medarbeidar i *[[Kunst og Kultur]]* frå 1955, og var redaktør av tidsskriftet frå 1962 til 1980.

## Bibliografi
Leif Østby var forfattar og gav ut fleire bøker om kunst og kunstnarar. I 1985 fekk han Det Norske Akademis Pris til minne om Thorleif Dahl. Prisen vert gjeve for framifrå skjønnlitterært eller faglitterært forfattarskap på riksmål.

* *Fra naturalisme til nyromantikk* 1934
* *Norske portretter* 1935
* *Norges kunsthistorie* 1938, kom i ei rekke utgåver
* *Norges billedkunst i det nittende og tyvende århundre*, bind 1 1951 saman med Henning Alsvik
* *Gyldendals leksikon over moderne nordisk kunst* (norsk redaktør) 1958
* *Norsk tegnekunst i Nasjonalgalleriet* 1963
* *Verdens kunsthistorie* 1963 saman med Ragna Thiis Stang
* *Med kunstnarauge - norsk natur og folkeliv i billedkunsten* 1969
* *Østfold i billedkunsten* 1980 ISBN 978-82-7412-009-9

I tillegg til desse bøkene skreiv han fleire katalogar over Nasjonalgalleriets kunst. Han skreiv òg bøker om kunstnarane Harald Sohlberg, Hjalmar Haalke, J.C. Dahl, Theodor Kittelsen og Fridtjof Nansen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Leif Østby|Leif Østby]]» frå , den 21. januar 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
** Store Norske Leksikon 1981 sin artikkel om Leif Østby.
Øsofagoskopi

**Øsofagoskopi** er ein inspeksjon av innsida av matrøyret ved hjelp av eit endoskop, som er ein bøyeleg slange med fiberoptikk og lys. Øsofagoskopet vert ført ned gjennom munnen og svelget. 

## Kjelder
Ørtug

Ein **ørtug** eller **ertog** er ei gammal masseeining for sølvmyntar som vart nytta i Norden i mellomalderen. Som mynteining kom han i bruk på 1300-talet og utgjorde om lag 9,74&nbsp;gram sølv. På 900-talet svara ein ørtug som vekteining til 1/24 mark eller om lag 8,93&nbsp;g. Vekta har altså variert.

Det gjekk 24 ørtungar på ein mark, og 10 penningar på ein ørtug. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ertog|Ertog]]» frå , den 21. januar 2009.*
Hans Christian Ørsted

**Hans Christian Ørsted** () var ein dansk fysikar og kjemikar. Han er kjend som den første som framstilte aluminium i 1825, og for å ha oppdaga at det er samband mellom elektrisitet og magnetisme. Oppdaginga til Ørsted var at det rundt ein straumførande leidning finst eit magnetfelt. Han vart merksam på dette ein dag då han skulle gjere eit forsøk på å varme opp ein leidning ved å sende sterk straum gjennom han. I rommet der han utførte eksperimentet låg det tilfeldigvis ei kompassnål i nærleiken av leidningen. Ørsted oppdaga at kompassnåla rørte på seg når han sette på straumen. 

Denne samanhengen hadde eignetleg den italienske fysikaren Gian Domenico Romagnosi oppdaga 18 år tidlegare, men han fekk ikkje offentleggjort det. Ørsted offentleggjorde funna sine om dette i 1820. Oppdaginga til Ørsted om at elektrisk straum medfører magnetisme førte Michael Faraday inn eit forsøk på å gjere det motsette: å omdanne magnetisme til elektrisitet. 11 år etter at Ørsted hadde offentleggjort oppdaginga si lukkast Faraday med å indusere ein elektrisk straum ved hjelp av magnetisme.

Ørsted (Oersted) har fått ei måleining kalla opp etter seg, Oe, for magnetisk feltstyrke.
Ørsted var òg ein framgangsrik kjemikar og var til dømes den første som klarte å utvinne aluminium av kaliumamalgam og aluminiumklorid. Han var òg aktiv i arbeidet for å fremme naturvitskapen i Danmark, og grunnla *Selskabet for Naturlærens Udbredelse*. Han var ein ven av Hans Christian Andersen.

## Sjå òg
*Ørstedlova

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hans Christian Ørsted|Hans Christian Ørsted]]» frå ,  den 21. januar 2009.*
Molo

Ein **molo** er eit byggverk i sjøen til vern mot bølgjer og uvêr. Dette vernet gir ly og hamn for båtar og kaier. Dei fleste moloar er landfaste i eine enden og går i ei kurve ut frå land, slik at enden tilnærma går parallelt med landsida. Det kan òg vera to moloar som går ut frå land, den eine lenger ut og forbi den andre som gir eit skjerma innløp. Det finst òg moloar som ikkje er landfaste. 

Mange moloar er bygd i ei kurve, dette for å sleppa at dei enkelte bølgjene slår til langs heile moloen samstundes, dette for å sleppa skadar på moloen. Nokre moloar er utstyrt med brystvern, fortøyningsringar og leidarar.
## Typar
* Den vanlegaste og rimelegaste moloen er laga av grovt utsprengt stein frå fjell. Ein slik molo gjev ei slakk og ujamn ytterside som pulveriserer bølgjene. Slike moloar vert nytta ned til 20 meters djupn under fjøre sjø og har ei breidd i toppen frå 3 til 8 meter. Yttersida har ei helling mellom 1:1 og 1:2. Dei vert òg kalla *sjeté* og krev lite vedlikehald. Ofte er slike *sjeteer* fundament på botnen der det vert bygd andre konstruksjonar oppå.
* Moloar vert òg bygd av tilhogd stein, svære betongblokker eller er plasstøypt av armert betong. I slike moloar blir bølgjene ikkje pulveriserte som med moloar av utsprengt stein.
* Nokre moloar har ei yttersida dekt med armerte betongblokker som er konstruert for å pulverisere bølgjene.
* Senkekassar av armert betong blir òg nytta som moloar. Dei blir laga på land, seinare slept ut og senka ned på ein ferdig planert botn eller eit fundament. Er botnen ujamn eller det er grunt der kassane vert senka må overgangen mellom kassane og botnen dekkast godt til med store blokker for at ikkje uvêr skal gjere skade på moloen. Senkekassane vert fylt med sand eller stein.
* Eit alternativ til moloar er flytande bølgjebrytarar. Dei er laga av armert betong og innvendig er dei fylt med polystyren. Dei vert særleg nytta der det er djupt vatn og stor skilnad på flo og fjøre
* Ein trekasse bygd av tømmerstokkar fylt med stein er ein molo brukt frå vikingtida og fram til vår tid.

## Bakgrunnsstoff
Bogdanovitsj

**Bogdanovitsj** (russisk Богданович) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 30&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Kunara, ei sideelv til Pysjma, rundt 90&nbsp;km aust for Jekaterinburg.

Byen vart grunnlagt mellom 1885 som ein busetnad ved jernbanestasjonen Bogdanovitsj, som opna i 1885. Han fekk bystatus i 1947.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Østasiatisk Kompagni

**Østasiatisk Kompagni**, **ØK** eller **EAC, East Asiatic Company** er eit dansk føretak skipa i 1897 av statsråd H. N. Andersen.
Selskapet var notert på Københavns Fondsbørs. I 2015 bytta det namn til Santa Fe Group. Frå 2019 heitte det **EAC Invest**.

I løpet av dei fyrste 80 åra etter stiftinga oppretta føretaket sjøtransport over heile verda. I 1965 kjøpte det Plumrose, som vart fundamentet for aktivitetane til ØK i Sør-Amerika. På 1970-talet var ØK det største føretaket i Skandinavia målt i omsetning, men stor gjeld førte til store tap på 1980-talet, og mange forretningsområde måtte seljast unna.

I 2005 vart den største føretakseininga, EAC Nutrition, seld til nederlandske Royal Numico NV.

Deretter fokuserte ØK på tre hovudområde, hovudsakleg i Asia og Sør-Amerika: EAC Foods, EAC Industrial Ingredients og EAC Moving and Relocation Services. I 2014 var berre den siste delen, den internasjonale flytteverksemda, att.

Av skipa som reiarlaget eigde finn ein det danske hospitalskipet M/S «Jutlandia».

## Administrerande direktørar
* 1956-1980 Mogens Pagh
* 1980-1992 Henning H. Sparsø 
* 1992-1992 Carsten Dencker Nielsen
* 1992-1999 Michael Fiorini
* 1999-2005 Mark A. Wilson
* 2005-2015 Niels Henrik Jensen, adm. direktør
* 2015- Martin Thaysen, global CEO

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Det Østasiatiske Kompagni|Det Østasiatiske Kompagni]]» frå , den 21. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Austbanken

**Austbanken** er ein fiskebanke i Barentshavet aust og nordaust for Vardø i Finnmark og nord for Fiskerhalvøya i Russland. 

## Kjelder
* «Østbanken» i *[[Store Norske Leksikon]]*
Degtjarsk

**Degtjarsk** (russisk Дегтя́рск) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 15&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Vjazovka, ei sideelv til Tsjusovaja, rundt 65&nbsp;km vest for Jekaterinburg. 

Byen vart grunnlagd i 1914 og fekk bystatus i 1954.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Irbit

**Irbit** (russisk Ирби́т) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 35&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg på høgre bredda av elva Nitsa, rundt 175&nbsp;km nordaust for Jekaterinburg (avstand med tog 203&nbsp;km og med bil 250&nbsp;km). 

## Historie
Irbit vart grunnlagd i 1631 som *Irbejevskaja Sloboda* (russisk: Ирбе́евская слобода́) og namnet vart i 1662 endra til Irbit. Han fekk offisielle byrettar av Katarina den store i 1775 for lojaliteten byen synte til keisarinna under Pugatsjevopprøret i 1773&ndash;1774.

På 1800-talet var Irbitmarknaden ei viktig hending for handelen med sibirsk pelsverk og kinesisk te.

## Næringsliv og økonomi
Under den andre verdskrigen vart ein motorsykkelfabrikk flytta hit frå Moskva. I meir enn femti år er over tre millionar IMZ-Ural motorsyklar produsert her. Fabrikken produserer no berre to tusen motorsyklar i året, dei fleste for eksport. I sovjettida vart det imidlertid produsert hundretusenvis av motorsykler her. I dag vert det produsert forskjellige motorsykkeltypar og reservedelar for dei, med spesialisering innan tunge motorsykler med sidevogner.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Irbit|Irbit]]» frå , den 21. januar 2009.*

## Bakgrunnsstoff

*
Ivdel

**Ivdel** (russisk Ивдель) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 15&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Ivdel, nær samløpet hennar med elva Lozva, rundt 430&nbsp;km nord for Jekaterinburg. 

*Lozvinskij gorodok* (russisk: Лозьвинский городок), den første russiske trefestninga aust for Uralfjella, vart bygt ved elva Ivdel i 1589. Staden var frå 1831 kjend som gullgruvebusetnaden *Nikito-Ivdel* (russisk: Никито-Ивдель) og seinare Ivdel. Gulag-leiren *Ivdellag* vart oppretta her i 1937 og han fekk bystatus i 1943.

## Geografi
### Klima



## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ivdel|Ivdel]]» frå , den 21. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Katsjkanar

**Katsjkanar** (russisk Качканар) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 40&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Vyja, ei sideelv til Tura, rundt 210&nbsp;km nord for Jekaterinburg. 

Byen vart grunnlagd i 1957 som ein busetnad ved ei gruve og fekk status som urbanliknande busetnad i 1959. I 1968 fekk han bystatus.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Kamysjlov

**Kamysjlov** (russisk Камы́шлов) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 30&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved venstre bredda av elva Pysjma, rundt 130&nbsp;km aust for Jekaterinburg. 

Byen vart grunnlagt i 1668 som *Kamysjevskij [[ostrog]]*. Frå 1687 vart han kalla *Kamysjlovskaja [[sloboda]]*. I 1781 fekk han bystatus.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Karpinsk

**Karpinsk** (russisk Карпинск) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 25&nbsp;000. Byen ligg ved elva Turja, rundt 330&nbsp;km nord for Jekaterinburg. 

Busetnaden *Bogoslovsk* (russisk: Богосло́вск) i 1769. Han var eit av dei største sentra for koparproduksjon i Ural heilt til 1917. I 1911 starta utvinning av kol i området.

I 1941 vart busetnaden, no med namnet *Bogoslovskij* (russisk: Богосло́вский), slått saman med den nærliggande busetnaden *Ugolnij* (russisk: У́гольный), og byen *Karpinsk* vart danna.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Karpinsk|Karpinsk]]» frå , den 21. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Kirovgrad

**Kirovgrad** (russisk Кировград) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 20&nbsp;000 innbyggjarar. Han er kalla opp etter Sergej Kirov, ein prominent bolsjevik. 

Han vart grunnlagd i 1661 og fekk bystatus i 1932. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Krasnoufimsk

**Krasnoufimsk** (russisk Красноуфи́мск) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 40&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Ufa, 180&nbsp;km vest for Jekaterinburg. 

## Historie
Krasnoufimsk vart grunnlagt i 1736 som festninga *Krasnoufimskaja*, bygt for å forsvare fabrikkane i Ural mot nærliggande stammer. Han fekk byrettar i 1781.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Krasnoufimsk|Krasnoufimsk]]» frå , den 21. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Mikhajlovsk i Sverdlovsk oblast

**Mikhajlovsk** (russisk Миха́йловск) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 10&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Serga, like før ho munner ut i Ufa, 100&nbsp;km sørvest for Jekaterinburg. 

Byen vart grunnlagd i 1805 som *Mikhajlovskij Zavod* (russisk: Миха́йловский Заво́д). Han fekk bystatus i 1961 og byen fekk samstundes nytt namn, Mikhajlovsk.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Mikhajlovsk (Sverdlovsk oblast)|Mikhajlovsk (Sverdlovsk oblast)]]» frå , den 21. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Nevjansk

**Nevjansk** (russisk Невьянск) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 25&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg på austsida av Uralfjella, ved elva Nejva, rundt 80&nbsp;km nord for Jekaterinburg.

Nevjansk posad vart grunnlagt i 1700 i samband med bygginga av eit jernverk og støyperi. Bystatus vart innvilga i 1919. På 1700-talet vart Nevjansk hovudsakleg busett av gammaltruande, som frå lokale kunstnarar bestilte nokre skimrende, stilfulle ikon som vert rekna som han siste fasen av russisk ikonmåling.

Forutan jernverksemda vart det utvunne gull frå fjella i området og busetnaden vart særs viktig for velferda til Demidov-familien. Demidovane bestilte det 60 meter høge skeive tårnet i Nevjansk, som vart bygt ein gong mellom 1725 og 1740 og som framleis er det viktigaste landemerket i byen. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nevjansk|Nevjansk]]» frå , den 21. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Nizjnije Sergi

**Nizjnije Sergi** (russisk Ни́жние Се́рги) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 8&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Serga, rundt 120&nbsp;km vest for Jekaterinburg. 

Den lokale økonomien er fokusert rundt ferrolegeringar og tømmerindustri. Området har òg mineralbad og aktivitetar innan skisport.

Byen vart grunnlagt i 1743 og han fekk byrettar i 1943.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nizjnije Sergi|Nizjnije Sergi]]» frå , den 21. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Nizjnjaja Salda

**Nizjnjaja Salda** (russisk Ни́жняя Салда) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 17&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Salda, ei sideelv til Tagil, rundt 140&nbsp;km nord for Jekaterinburg. 

Byen vart grunnlagd i 1760 og han fekk bystatus i 1938. Næringslivet i byen er dominert av eit stål- og valseverk.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nizjnjaja Salda|Nizjnjaja Salda]]» frå , den 21. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Nizjnjaja Tura

**Nizjnjaja Tura** (russisk Ни́жняя Тура) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 18&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Tura, rundt 210&nbsp;km nord for Jekaterinburg. 

Byen vart grunnlagt i 1754 og fekk bystatus i 1949.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Novaja Ljalja

**Novaja Ljalja** (russisk Но́вая Ля́ля) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 10&nbsp;000. Byen ligg ved elva Ljalja, rundt 250&nbsp;km nord for Jekaterinburg. 

Byen vart grunnlagd i 1723 som ein busetnad rundt eit smelteverk for kopar (som vart lagd ned i 1744). Han fekk bystatus i 1938. I dag er næringslivet i byen hovudsakleg sentrert rundt treforedling, papir- og celluloseindustri.

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Novaja Ljalja|Novaja Ljalja]]» frå , den 21. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Krasnouralsk

**Krasnouralsk** (russisk Красноура́льск) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 20&nbsp;000 innbyggjarar. han ligg rundt 180&nbsp;km nord for Jekaterinburg.

Han vart grunnlagd i 1925 og fekk bystatus i 1932.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Krasnouralsk|Krasnouralsk]]» frå ,  den 21. januar 2009.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Kusjva

**Kusjva** (russisk Кушва) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 30&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg i Uralfjella, rundt 170&nbsp;km nord-nordaust for Jekaterinburg. 

Staden vart opphavleg grunnlagd i 1735 som ein busetnad ved ei gruve ved Blagodat-fjellet, for å utforske førekomstane av jernmalm i området. Han fekk bystatus i 1926 og byen fekk samstundes endra namn frå *Kusjvinskij Zavod* (tyder «Kusjvafabrikken») til Kusjva. 

Byen er for tida i stagnasjon og folketalet minkar etter at dei fleste gruvene er lagt ned.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Gaute

**Gaute** er eit mannsnamn, frå det norrøne namnet *Gauti*, ei sideform av namnet *Gautr* ('mann frå Götaland'), jfr. namnet **Gaut**.

Gaute har i Noreg namnedag 27. januar.

### Bruken av namnet i Noreg
Utbreiinga av namnet Gaute steig gjennom heile 1900-talet, mest frå 1960
* I folketeljinga frå 1801 hadde 25 namnet i forma *Gaute*, flest budde i Buskerud og Rogaland, medan 8 het *Gaut*
* I 1900 var 45 listeførte med namneforma *Gaute*, 12 som *Gaut* , dei fleste i Rogaland.
* I 2008 hadde 1858 menn *Gaute* til første fornamn, 11 heitte *Gaut*

## Kjende namneberarar
* Gaute Ivarsson, erkebisp i Nidaros 1475 - 1510
* Gaute T. Einevoll (f. 1962), norsk professor
* Gaute Grøtta Grav (f. 1979), norsk fjernsynskjendis

### Annan bruk
* Folkevisa Kong Gaut og ungan Herredag

## Sjå òg

* Folketeljingar i Digitalarkivet

## Kjelder
* Olav Veka: Namneboka, Det Norske Samlaget 1991
Gurli

**Gurli** er eit kvinnenamn som tyder 'rose' på persisk. Namnet er kjent gjennom eventyrsamlinga * [[Tusen og ei natt]] *.

Gurli har namnedag i Noreg den 27. januar.

### Bruken av namnet i Noreg
Namnet kom i bruk i Noreg gjennom siste halvdelen av 1800-talet, registrert i Tune i 1859.
* I folketeljinga frå 1900 var 46 listeførte med namnet i formene *Gurli* eller* Gurly*
* I 2008 har 111 kvinner *Gurli* til første fornamn, medan 34 heiter *Gurly*

## Kjende namneberarar
* Gurli Linder (1865-1947), svensk forfattar
* Gurli Ewerlund (1902-1989), svensk symjar
* Gurli Plesner (1934–1993), dansk operasongarinne

## Kjelder
* Olav Veka: Namneboka, Det Norske Samlaget 1991

## Bakgrunnsstoff

* Folketeljingar i Digitalarkivet