Sapayoa

**Sapayoa** (*Sapayoa aenigma*) er ein sporvefugl i underorden Tyranni funnen i låglandet i regnskogar i Panama og nordveste Sør-Amerika. Som epitetet *aenigma* ('enigma') ymtar om, har relasjonane til andre fugleartar lenge vore gåtefulle.

## Skildring
Sapayoa er 15&nbsp;cm lang, han er nær einsfarga oliven, men litt bleikare underside, litt gråleg på hale og venger og med litt gulskjær i strupen. Kjønna er like, men hannen har ein liten gul flekk øvst på hovudet. I habitus liknar han ein større, langhala breinebba hofugl av manakinar. Han er sjeldan til uvanleg i underskog, og favoriserer ravinar og små bekker. Vanlegvis ser ein dei i par eller fleirartsflokkar. Dei kan drive fjørpleie i lange periodar, avbroten av flukt for å plukke frukt eller fange insekt. Dei tar insekt frå lauvverk eller i lufta med det flate, breie nebbet sitt på ein måte som minner om nokre tyrannar. Andre aspekt av biologien for denne arten var enno ukjente så seint som i 2003.

Fuglar av denne arten er lett å oversjå, men synast å vere vanleg i eit vidt utbreiingsområde, og IUCN reknar han ikkje som truga.

## Taksonomi
Sapayoa har alltid vore rekna som monotypisk i slekta *Sapayoa*, og har historisk vore klassifisert i underorden Tyranni. Spesifikt har han lenge vore plassert i manakinfamilien, Pipridae. Likevel blei arten oppført som *[[incertae sedis]]*, 'usikker plassering' i Sibley-Ahlquist-taksonomi, fordi

:«førebels DNA-DNA hybridisering samanlikningar [...] indikerer at denne arten er anten ein slektning av breinebbar, Eurylaimidae, i den gamle verda, eller ei syster gruppe av alle andre Tyrannida, som føreslått av tidlegare biokjemiske studiar [...] I alle høve, han er ikkje ein nær slektning av manakinar eller nokre andre seinare tyrannoid.»

Nyare forsking tyder på at det ikkje er ein suboscine i den nye verda i det heile, men ein suboscine i den gamle verda. I 2004 vart det vist at sapayoa ligg utanfor suboscine i den nye verda. I ein tidlegare DNA-analyse, fann forfattarane Sapayoa

:«som ei djup utgreining i gruppa av breinebbar og pittaer i tropane i den gamle verda.»

Om så er, kan sapayoa vere den siste overlevande arten i den nye verda av ein avstamming som utvikla seg i regionen Australia og Ny-Guinea då Gondwana var i ferd med å splitte opp. Forfedrar til sapayoa kan hypotetisk ha nådd Sør-Amerika via den vestlege delen av Antarktis-halvøya.

I dag er sapayoa nokre gonger plassert i familien Eurylaimidae saman med breinebbar. Andre førebelse plasseringar har vore i asitifamilien Philepittidae, som elles berre finst på Madagaskar og nokre gonger er inkludert i breinebbfamilien.

Likevel er det slik at skilnadane mellom breinebbar og sapayoa funne i 2003-studien berre er litt mindre djupe enn mellom sapayoa og pittaer. Det er òg mogleg, om usannsynleg, at dagens sapayoa jamvel er nærare pittaer enn å breinebbar. Følgjeleg er det gjort framlegg om å plassere sapayoa i ein eigen monotypisk gruppe **sapayoafamilien**, Sapayoidae, som det er gjort her.

## Kjelder

* *Første versjon av denne artikkelen byggjer på «[[:en:Sapayoa|Sapayoa]]» frå , den 16. desember 2011.* Artikkelen gav følgjande referansar:
* BirdLife International 2009. Sapayoa aenigma. I: IUCN 2011. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2011.2. . Henta 15. desember 2011
* Banks, Richard C.; Chesser, R. Terry; Cicero, Carla; Dunn, Jon L.; Kratter, Andrew W.; Lovette, Irby J.; Rasmussen, Pamela C.; Remsen, J. V. Jr.; Rising, James D.; Stotz, Douglas F. & Winker, Kevin (2008): Forty-ninth supplement to the American Ornithologists' Union *Check-list of North American Birds*. *The Auk* 125(3): 758–768.  PDF fulltext 
* Chesser, R. Terry (2004): Molecular systematics of New World suboscine birds. *[[Molecular Phylogenetics and Evolution|Mol. Phylogenet. Evol.]]* **32**(1): 11-24.  PDF fulltext 
* Fjeldså, Jon; Zuccon, Dario; Irestedt, Martin; Johansson, Ulf S. & Ericson, Per G.P. (2003): *Sapayoa aenigma*: a New World representative of 'Old World suboscines'. *[[Proceedings of the Royal Society#Proceedings of the Royal Society B|Proc. R. Soc. B]]* **270**(Supplement 2): 238-241.  PDF fulltext Electronic supplement
* Irestedt, M.; Ohlson, J.I.; Zuccon, Dario; Källersjö, M. & Ericson, Per G.P. (2006): Nuclear DNA from old collections of avian study skins reveals the evolutionary history of the Old World suboscines (Aves: Passeriformes). *[[Zoologica Scripta|Zool. Scripta]]* **35**(6): 567-580.  PDF fulltext
* Kemp, Alan & Sherley, Greg H. (2003): Asities. *In:* Perrins, Christopher (ed.): *Firefly Encyclopedia of Birds*: 421. Firefly Books. ISBN 1-55297-777-3
* Remsen, J. V., Jr.; Cadena, C. D.; Jaramillo, A.; Nores, M.; Pacheco, J. F. Robbins, M. B.; Schulenberg, T. S., Stiles, F. G.; Stotz, D. F.; & Zimmer, K. J. Version [2009-04-02]. A classification of the bird species of South America. American Ornithologists' Union. HTML full text
* Ridgely, Robert S. & Tudor, Guy (1994): *The Birds of South America* (Volume 2: The suboscine passerines). University of Texas Press, Austin. ISBN 0-292-77063-4
* Sibley, Charles Gald & Monroe, Burt L. Jr. (1990): *Distribution and taxonomy of the birds of the world: A Study in Molecular Evolution*. Yale University Press, New Haven, CT. ISBN 0-300-04969-2

### Referansar