open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hook Head

**Hook Head** er eit nes i County Wexford i Republikken Irland på austsida av elvemunningen til dei tre elvane Nore, Suir og Barrow). Neset er ein del av Hookhalvøya.

Neset ligg langs hovudvegen R734, 50 km frå Wexford. Området er kjent for å ha det eldste fyret i verda som framleis er i drift, bygt på 1200-talet. Fyret er i dag heilautomatisk og ope for ålmenta. Berget på sjølve neset er interessant i seg sjølv sidan det inneheld mange synlege fossil. 

Hook Head skal ha vorte ein del av eit vanleg engelsk uttrykk, «By Hook or by Crook» ('med ærlege eller uærlege midlar'). Det vert hevda at dette uttrykket kjem frå forsøk på å ta Waterford ved Hook (austsida av hamna) eller ved Crook (ein landsby på vestsida av hamna).

I oktober 2007 vart det funne olje i Det keltiske havet like utanfor kysten frå Hook Head. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hook Head|Hook Head]]» frå ,  den 13. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

* Turisme på Søraust-Irland
Benbane Head

**Benbane Head** eller **Benbane** (frå , ‘det kvite neset’), er det nordlegaste punktet på det nordirske fastlandet. Det ligg i grevskapet Antrim, nær Giant's Causeway.
Dei næraste busetnadane er Bushmills og Portballintrae.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Benbane Head|Benbane Head]]» frå ,  den 28. juli 2019.*
Fair Head

**Fair Head** er eit nes nordaust i Nord-Irland, i County Antrim. Det ligg 5 km aust for Ballycastle og er den delen av fastlandet som er nærmast øya Rathlin. Klippene her er ein ynda stad for fjellklatrarar og er kanskje den høgaste klippen som kan klatrast på Dei britiske øyane. 

Klippene på Fair Head stig 196 meter over havet. Ein kan sjå villgeit mellom steinane under klippetoppen, der det går ein sti kalla *The Grey Man's Path* langs den taggete kystlinja. Frå vegen kan ein sjå ei kunstig øy eller crannóg frå jernalderen i innsjøen Lough na Cranagh. Det meste av neset er ein del av ei naturvernssone (National Trust). 

I følgje segna skal Fair Head ha fått namnet sitt etter ei vakker jente som ein gong budde i slottet på Rathlin Island. Ho hadde mange beilarar, noko som førte til slåsskamp mellom to av dei. Ein av dei vart dødeleg skada, og like før han døydde kviskra han til ein av tenarane sine at han måtte danse med jenta på klippene nedanfor borga. Tenaren gjorde som han sa og dansa med jenta, nærmare og nærmare stupet før begge fall utfor og omkom. Staden på fastlandet der liket av jenta dreiv i land vart så kalla ‘Fairhead’. Det er derimot meir truleg at namnet (på irsk, *Beinn Bhán*, «kvitt nes») går tilbake til mellomalderen og viser til dei kvite kalksteinsklippene på austsida av neset. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Fair Head|Fair Head]]» frå ,  den 13. oktober 2007.*  


## Bakgrunnsstoff
* Bilete og informasjon om Fair head og Crannóg 
* Klatring på Fair Head 
* Irsk klatring- del om Fair Head
Burr Point

**Burr Point** er det austlegaste punktet på Irland og Nord-Irland. Det ligg på Ardshalvøya i County Down, 2 km søraust for landsbyen Ballyhalbert.

Det austlegast punktet i Irland er Big Bow Meel Island, som er eit skjer 900 meter utanfor Ardshalvøya i County Down.
Cranfield Point

**Cranfield Point** er det sørlegaste punktet i Nord-Irland. Det er eit nes som ligg i County Down ved munningen av Carlingford Lough. 

Ein gong stod det eit fyr på Cranfield Point, som markerte inngangen til fjorden. Plasseringa av fyret var derimot dårleg, og fyret Haulbowline vart bygd i midten av inngangen til Carlingford Lough i staden. Fyret på Cranfield Point fall i havet på grunn av kysterosjon i 1860-åra. Huset til fyrvaktaren står framleis og vart omgjort til eit privat hus. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cranfield Point|Cranfield Point]]» frå ,  den 13. oktober 2007.*
Lough

Ein **lough** er ein innsjø på Irland eller i England, medan ein **sea lough** kan vere ein fjord, elvemunning, bukt eller vik.

Det vert òg nytta som eit etternamn, men med forskjellige uttalingar: law, loch, low, lowe, loth.

Lough er ei irsk-engelsk form av det gamalirske ordet loch, som tyder innsjø eller bukt. Forma Loch vert òg nytta på irskengelsk eller skotskengelsk. Lough vert òg nytta om innsjøar lengst nord i England.

## Lough i Irland

Nesten alle innsjøar og vatn på Irland vert kalla «lough» på den angeliserte forma. Lough Neagh i Ulster er den største innsjøen på Dei britiske øyane. Dei tre innsjøane langs elva Shannon er Lough Allen, Lough Ree og Lough Derg. Den øvre og nedre Lough Erne er to etterfølgjande innsjøar i Fermanagh, eit område som ofte vert kalla «innsjødistriktet på Irland». For andre *loughs* på Irland, sjå Innsjøar på Irland.

Av *sea loughs* finn ein Lough Swilly og Lough Foyle.

## Lough i England
Nord i England vert lough nytta om enkelte innsjøar og andre stadnamn. Mange av desse ligg i nærleiken av Hadrians mur og i Lake District.

## I etternamn

Lough er i seg sjølv eit irsk etternamn, og inngår i fleire forskjellige former, som Loughan, Lougheed, Loughlin, Loughman, Loughnan, Loughnane, Loughney, Loughran og Loughrey.

## Sjå òg
* Bukt
* Elvemunning
* Fjord
* Innsjø
* Loch

## Bakgrunnsstoff
* uklakes.net
Aughinish

**Aughinish** (stundom skrive *Aughnish*; *Each Inis* på irsk) er ei lita øy nord i County Clare på Irland ved sørkysten av Galway Bay.

Øya var opphavleg ein del av fastlandet, men i 1755 vart området råka av ein tsunami etter eit massivt portugisisk jordskjelv.  Britane bygde så den noverande vegfyllinga frå County Galway og ut til øya for troppane sine som var utplasserte i martellotårnet på øya. I dag er dette framleis den einaste vegen til øya, så ein må om County Galway for å kome ut til øya. 

Øya er om lag 3 km lang og 1,5 km brei frå nord til sør og har om lag 50 innbyggjarar. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aughinish, County Clare|Aughinish]]» frå ,  den 13. oktober 2007.*
Canon Island

**Canon Island** (*Inis na Canánach* på irsk) er ei øy i elva Shannon, om lag 2,5 km aust for landsbyen Kildysart i County Clare i Republikken Irland.

På øya ligg ruinane av Canon Island kloster, eit augustinarkloster bygd seint på 1100-talet. 

## Kjelde

* Ei topografisk ordbok for Irland av Samuel Lewis
Manaslu

**Manaslu** (nepali मनास्लु), òg kjend som *Kutang*) er med ei høgd på  det åttande høgste fjellet i verda. Manaslu-massivet, som òg blir kalla Mansiri Himal eller Gurkha Himal, ligg i distriktet Gorkha. Om lag 60 km mot nordvest ligg fjellmassivet Annapurna Himal og i søraustleg retning finn ein Ganesh Himal. Ngadi Chuli () og Himal Chuli () blir òg rekna til Manaslu-gruppa.

Namnet *Manaslu* kjem frå sanskrit og tyder om lag «Sjelefjellet».

## Klatrehistorikk

Manaslu var knapt utforska før starten av 1950-åra. I åra 1950 til 1955 blei det etter dei første engelske utforskingane gjennomført fire japanske ekspedisjonar med tanke på å finne moglege klatreruter. 9. mai 1956 lukkast ein japansk ekspedisjon under leiing av Yuko Maki med førsteklatringa. Ruta deira gjekk over nordaustflanken.

I 1964 var ein nederlandsk ekspedisjon dei første som fekk klatrarar på nordtoppen og 9. november 1986 førsteklatra eit lag leia av Jerzy Kukuczka austtoppen. 

Den andre japanske ekspedisjonen som fekk klatrarar til topps gjekk over nordvestveggen i 1971. Året etter klatra ein tirolsk ekspedisjon sørveggen. Under nedstiginga omkom klatrarane Andi Schlick og Franz Jäger i ein snøstorm. Reinhold Messner var medlem av denne ekspedisjonen og gjennomførte 25.&nbsp;april 1972 den første klatringa av Manaslus hovudtopp utan medbrakt oksygen – og den tredje totalt.

I 1981 gjennomførte austerrikarane Sepp Millinger og Peter Wörgötter ei toppklatring etterfølgd av skikøyring ned – den første i sitt slag frå ein 8000 meters-topp. Nedfarten frå Manaslu høyrer til dei lengste i verda på grunn av at *base camp* ligg på låg høgd over havet.

## Toppane på Manaslu

## Manaslurunden
Vandreturen rundt Manaslu startar i Arughat Bazar () eller i Gorkha og varar i to til tre veker. Ved start i Gorkha fører ruta først over passet *Rupina La* () før den møter ruta frå Arughat gjennom *Budhi Gandaki* nord for landsbyen *Jagat*. Vidare langs Budhi Gandaki-dalen fører ruta over dei tibetprega landsbyane Lho (), Samagaon () og Samdo (), før det høgste punktet på passet *Larkya La* (). Nedstiginga skjer over Bimtang og landsbyen *Tilije* som hovudsakleg er bebudd av Gurung-folk. I *Dharapani* møter ruta Annapurna Circuit og følger elva *Marsyangdi* nedstrøms i retning Besisahar ().

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* ''Manaslu'' på himalaya-info.org
* ''Manaslu trekking'' ; om fjellturar i Manaslu

----
: *Teksten er omsett frå artikkelen [[:de:Manaslu|Manaslu]] på Wikipedia på tysk slik den var 1. juli 2012.*
Nipigga stingsild

**Nipigga stingsild** (*Pungitius pungitius*) er ei lita stingsild som finst i ferskvatn nord i Europa og Nord-Amerika. Ein treffer òg på han i brakkvatn i Austersjøen og i saltvatn langs kysten av Nordishavet. Arten er den minste ferskvassfisken me har i Noreg.

## Kjenneteikn
Den nipigga stingsilda er lett å skilje frå trepigga stingsild på at ho er mindre og har fleire piggar på ryggen. Som regel er det 7-12 av dei, og dei er òg mindre og veikare enn piggane til den trepigga. Vanlegvis manglar nipigga stingsild òg beinplatene den trepigga stingsilda har langsmed sidene.

Nipigga stingsild er olivengrøn til brun på ryggen, men hannane vert noko mørkare i gytetida. Dei er små fisk, som sjeldan vert stort lenger enn 3–4&nbsp;cm. Store eksemplar har likevel vorte målt heilt opp i 90&nbsp;mm.

## Levesett
Nipigga stingsild er avhengig av vassvegetasjon i større grad enn trepigga stingsild, og lever helst i næringsrike innsjøar, bekkar og elver. Dei finst helst på heilt grunt vatn, og finst frå tid til annan òg i ope vatn over sandbotn. Saltvassbestandar er anadrome.

Nipigga stingsild et hovudsakleg små virvellause dyr, men kan òg ta rogn og fiskeyngel. Samanlikna med trepigga stingsild et ho meir plankton og mindre botndyr. Dette varierer rett nok frå populasjon til populasjon.

Kjønnsmogne hannar er særs territoriale, og byggar sylinderforma reir festa eit stykke oppe i vassvegetasjonen i mai-juni. Som byggemateriale brukar dei ymse plantedelar. Etter om lag to veker klekker dei 50-200 egga, og yngelen er kjønnsmogen etter ca eit år. Hoer veks fortare og vert eldre enn hannar.

## Kjelder
* Dolmen & Koksvik: «Stiklingfisker» i *Norges Dyr - Fiskene 1*
* FishBase
Inishmore i County Clare

**Inishmore** (frå irsk *Inis Mór* som tyder 'den store øya') eller Deer Island ligg i County Clare i Irland. 

Øya ligg på den vestre breidda av elva Fergus, om lag 500 meter får landsben Ballynacally. 

I 1901 budde det 9 familiar på øya, men i i 1996 var det berre ein person att. I 1837 var om lag halvparten av øya beitemark, medan den andre halvdelen var oppdyrka. Øya var underlagt jarlen av Egremont og hadde namnet Inchmore. Mellom anna vart det dyrka lin her. 

## Nærliggande øyar
Av nærliggande øyar finn ein: 
* Cannon Island, inneheld ruinane av eit kloster bygd mellom 1166 og 1169 av Donald O'Brien, konge av Limerick
* Inishdadroum, har to gamle kyrkjer. I den eine av denne var St. Brendan av Kerry prest. 
* Low Island 

## Bakgrunnsstoff
* http://www.clarelibrary.ie/eolas/coclare/genealogy/directories/guys1893/intro.htm
* http://www.clarelibrary.ie/eolas/coclare/places/deer_island1.htm
* https://web.archive.org/web/20040831072921/http://www.btinternet.com/~franco.ferrero/Oileain.htm
* http://www.limerickcorp.ie/applications/general/museum_details.aspx?RowID=24537

## Litteratur
Census 96, Vol. 1, Population Classified by Area (Dublin 1997).

## Kjelde
Konqueror

**Konqueror** er ein open kjeldekode filutforskar og nettlesar for skrivebordsmiljøet KDE. Han er utvikla på dugnad og køyrer på dei fleste UNIX-liknande operativsystema. Som resten av KDE byggjer Konqueror på det norske C++-biblioteket Qt. Konqueror vert distribuert under GNU General Public License.

## Sjå òg
* KDE

## Kjelder
Clear Island

**Cape Clear Island** (irsk *Oileán Chléire* eller *Cléire*) er ei øy sørvest for County Cork i Republikken Irland. Ho er den sørlegaste busette delen av landet og har litt over 100 innbyggjarar. Ho dannar ein del av Gaeltacht, som tyder at ho er ein av få stader på Irland der irsk språk framleis vert nytta. 

Øya er delt i ein austleg og ein vestleg del av eit eid. Det går båtruter frå North Harbour til Schull og Baltimore på fastlandet. South Harbour er ein populær fortøyingsplass for lystbåtar. 

Øya er kjend som fødestaden til St. Ciarán, for festninga Dún an Óir og for fuglelivet, inkludert teist og lomvi, skarv og havsvale. Selar, brugder og delfinar held til i området rundt øya, medan strandnellik og vivendel er vanlege planter på land. 

Cape Clear har òg eit fyr og eit fugleobservatorium. 

Øya har ein skule som vart bygd i 1897. 

Kvart år i september er Cape Clear vert for ein internasjonal eventyrfestival, som vart halden første gong i 1994. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Clear Island|Clear Island]]» frå ,  den 13. oktober 2007.*  
 
## Bakgrunnsstoff
*
* Fugleobservatoriet på Cape Clear 
* Cape Clear internasjonale eventyrfestival 
* Reiseguide til Cape Clear
Dursey Island

**Dursey Island** (irsk *Baoi Bhéarra* eller *Oileán Baoi*) er ei øy ved den sørvestlege enden av Bearahalvøya vest for County Cork i Republikken Irland. Øya er skild frå fastandet av eit smalt sund kalla Dursey Sound som har svært kraftige tidvasstraumar. Øya er forbunde til fastlandet via ei kabelvogn, den einaste kabelvogna i Europa som går over vatn. Kabelvogna er ein av dei største turistattraksjonane i området. 

Øya er kjend for å ha store mengder med hekkande sjøfugl. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dursey Island|Dursey Island]]» frå ,  den 13. oktober 2007.*
Daniel Bremer Juell

**Daniel Bremer Juell** () var ein norsk biskop og stortingsmann. Sorenskrivar Ole Juell var far hans.

Juell var fødd i Seljord. Han vart student i 1826 og cand. theol. i 1831. I 1832 vart han styrar ved borgarskulen i Kragerø, fire år seinare vart han kateket i same byen. Frå 1845 til 1849 var han sokneprest i Porsgrunn, i 1849 vart han biskop i Tromsø stift.

Juell representerte Kragerø på Stortinget i 1839, 1845 og i tillegg Porsgrunn og Brevik i 1848. Han var i 1839 sekretær i tollkomiteen, 1845 medlem i bankkomiteen og 1848 sekretær i kyrkjekomite nr 1.

Juell døydde i Hamburg i 1855, på ei reise til Karlsbad. Han vart gravlagd i Christiania. .

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. B. 1 D. 1 : Biografier A-K  side 460, digital utgåve
*
Tukthus

**Tukthus** (på tysk *Zuchthaus*) var i eldre tider namnet på ein større straffe- eller tvangsarbeidsanstalt.

Dei første tukthusa vart etablert i annan halvdel av 1500-talet i Nederland og England, og raskt spreidde idéen seg til ei rekke andre europeiske land. Dei opphavlege tukthusa hadde til hensikt å omdanna fangane til nyttige medlem av samfunnet gjennom tukt i form av streng disiplin og ordna sysselsetting. Tukthusa vart både brukt som fengsel for kriminelle, men også som forbedringsanstalter for personar som levde på utsida av samfunnet, som tiggarar og prostituerte. Dette endra seg frå 1700-talet da tukthus vart ein ordinær soningsform. Den vesentlege forskjellen mellom tukthus og vanleg fengsel (arresthus), var at tukthusfangar vart pålagt hardt, utmattande straffarbeid, historisk for eksempel i steinbrot eller tredemølle.

Tukthus i sin historiske form vart avskaffa i dei fleste europeiske land i løpet av 1900-talet. For eksempel avskaffa Tyskland tukthus først i 1969. Nemninga «tukthus» er likevel framleis behalde i nokre land, blant anna Sveits, men soningsforholda er endra og skil seg i dag ikkje avgjerande frå vanleg fengselsstraff.
Kontrabass

**Kontrasbass** er eit strykeinstrument. Han er det nest største av fiolininstrumenta, etter oktobassen. Dei største variantane er over 2 meter høge. Innan jazz er det meir vanleg å nytta den såkalla «tre-fjerdedels-bassen» (3/4 kontrabass). Denne er mindre enn «heilbassen» (4/4 kontrabass), og er difor lettare å frakta med seg. Det går godt an å stå når ein spelar kontrabass, men dei fleste rutinerte kontrabassistane nyttar ein spesiell krakk, med fotskammel. Dette er mykje betre for ryggen, og det er lettare å spela, då bassen ligg inntil kroppen, og ein slepp å halda han oppe. Kontrabassen finst med fire eller fem strenger, og ein kan òg få han utan kasse, då som elektrisk kontrabass. 

Det finst i hovudsak to måtar å spela kontrabass. 
* Innan klassisk musikk er det vanlegast å nytta boge; Tysk eller Fransk. Fransk boge nyttar same type grep som ved dei andre strykeinstrumenta, det vil seie at ein held oppå «fisken» (gripestykket), og må nytta fingrane og handleddet til å pressa bogen mot strengene. Med tysk boge held ein meir på undersida av «fisken», og sidan armen då kviler meir på bogen, kan ein i større grad nytta tyngda åt armen til å pressa bogen mot strengene. 

* Innan rytmisk musikk er det meir vanleg å «plukka» strengene. Dette kallast pizzicato, og kjem opphavleg frå klassisk. Då vert peikefingeren nytta til å «plukke» strengene, og med «klassiske» strenger, får ein då ein «butt» eller «stump» lyd. Jazzbassistar har derimot vidareutvikla denne teknikken, og ein nyttar fleire fingrar for å kunne spela raskare. Innan jazz er det vanleg å nytta ei anna type strenger, som gjev ein mykje meir «syngjande» lyd, og meir klang, når ein plukkar strengene; samstundes som dei vert mindre eigna til stryking.

«Slapping» er ein teknikk der strengene vert bøygde, slik at dei slår tilbake og gjev ein klikkelyd saman med tonen. Denne teknikken har vorte stadig meir populær når kontrabassen skal skapa eit kraftigare rytmisk driv.

Strengene på kontrabassen er oftast stemde slik: [Kontra E] - [Kontra A] - [Store D] - [Store G]. Det finst òg ei solo-stemming, som er ein tone lysare: [Kontra Fiss] - [Kontra H] - [Store E] - [Store A], i tillegg til instrumenter med fem strenger. Bassen kan då ha ein lysare streng; [Store H], eller ein mørkare streng; som regel stemd til [Sub-kontra H]. Strengene var frå opphavet av tarm, men i dag er det vanlegast å nytta stål. Stålstrengene held betre på stemminga, men til gjengjeld får ein ein hardare klang av stålstrenger.
Tepui

**Tepui** er ei nemning for platåfjell som finst i høglandet Guayana, dei fleste i Venezuela. Desse geologiske formasjonane ligg ikkje i typiske fjellkjeder, men reiser seg opp spreitt over høglandet. Området huser ei unik samling av endemiske planteartar og dyreartar. Nokre av dei finaste døme på tepui er Autana, Auyantepui og Roraima. Dei er fjell i prekambrisk sandstein, vanskelege å klatre, reiser seg bratt opp frå jungelen og utgjer eit særs iaugefallande naturlandskap. Auyantepui har vasskjelda til Angelfossen, verdas høgste foss.
Fota Island

**Fota Island** (*Oileán Fhóta* på irsk) er ei lita øy i Cork Harbour i Irland, like nord for den større øya Cóbh. Her ligg den einaste dyreparken på Irland og det historiske Fotahuset med dekorative hagar og ein golfbane med 18 hol. 

## Fota dyrepark
Parken opna i 1983 med mål om å verne det globale dyrelivet. Parken har meir enn 70 artar av eksotiske dyr i opne naturlege omgjevnadar. Av dyr i parken finn ein struts, sjiraff, kenguru, sebra og antilope. Om lag alle dyra på øya kan gå fritt på det over 200 tusen kvadratmeter store området, bortsett frå geopardane og andre rovdyr som held til i inngjerda område. Mange av dyra i Fota er utryddingstrua. 

## Fotahuset og hagane
Fotahuset vart bygd på 1700-talet og ombygd fleire gonger på 1800-talet. Gjennom 1900-talet forfall huset heilt til taket fall saman. Huset vart restaurert ved hjelp av EU og private midlar og gjenopna for ålmenta i 2002. Huset har over 70 rom. 

Fotahagane består av ein botanisk hage med tre og buskar, høge murar og terrassar. Hagen har mange sjeldne og eksotiske buskar og tre, i tillegg til ein stor rosehage. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Fota Island|Fota Island]]» frå ,  den 14. oktober 2007.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Fota dyrepark
* Fotahuset og hagane
* Fota Island golfbane
Angelfossen

**Angelfossen** (pemon: *Parekupa-meru*) er verdas høgste foss med fritt vatnfall på 979&nbsp;m , med eit samanhengande fall på 807&nbsp;m. Han finst i Canaima nasjonalpark, i Gran Sabana regionen av staten Bolívar i Venezuela. I vind vert vatnet slengt rundt, delt opp og knust slik at mykje vatn vert gjort om til tåke. 

Vatnet som kjem ned frå Auyantepui i Angelfossen vert til elva Churún og vert ført til Orinoco gjennom sideelvane Carrao og Río Caroní. I språket pemon har fossen nemninga *Parekupa-meru* som tyder «fossen på den djupaste staden». Fossen vert nokre gongar referert til som *Churún-meru*,  eit mistak sidan namnet svarar til ein annan foss i Canaima. Churún tyder «tore» på pemonspråket.

Namnet på tepuien som fossen styrtar er «Auyan-tepui». Det kjem òg frå pemon og tyder bokstaveleg «huset åt djevelen», ofte omsett til «djevelen sitt fjell». 

Det noverande namnet på fossen er etter flygaren Jimmie Angel frå USA som skal vere den første kvite mann som såg fossen. Det skjedde den 16. november 1935 på ein flyging då han utforska området på jakt etter verdfulle bergartar. Andre oppdagarar som t.d. Ernesto Sanchez La Cruz frå Venezuela skal ha sett fossen mykje tidlegare (i 1910) utan at det finst prov for det. 
Den 9. oktober 1937 freista Jimmie Angel og kona Marie å lande på Auyantepui med eit fly. Flyet vart skadd under landingsforsøket i blaut myr og alle fire i flyet måtte returnere til sivilisasjonen til fots, ein tur som tok elleve dagar.  Trettitre år etter vart den havarerte flymaskinen frakta til flymuseet i Maracay for reparasjon. Det er strid om kven som skal ha ansvar for å bevare maskinen og han står no utsett for vêr og vind framføre lufthamna i Ciudad Bolivar. Oppe på Auyantepui står det utstilt ein kopi av Jimmie Angel sitt fly. 

Den USA-amerikanske journalisten Ruth Robertson frå National Geographic Society gjorde oppmålinga i 1949 som fastsette høgda på Angelfossen. 

Angelfossen er ein av dei største turistattraksjonane i Venezuela. Han ligg i ein isolert region med jungel.  Eit mykje nytta startpunkt for å reise fram til fossen er staden Canaima. Han har flyplass og ligg ved Río Caroní som er ein vassveg opp til fossen i sesongen frå juni til desember når det er tilstrekkeleg med vatn for transport med curiaras, ein type elvebåt. 

## Bakgrunnsstoff

* Artikkel om Jimmie Angel og Ruth Robertson med bilete 
* Russell Maddick sin blogg om Angelfossen
* Faktadatabase for fossar i verda 

## Kjelder
Artikkelen «Salto Angel» på engelsk Wikipedia slik han var den 14. oktober 2007
Great Island

**Great Island** (*Oileán Mór an Barraigh* på irsk) er ei øy i Cork Harbour, like utanfor Cork på Irland, ved munningen av elva Lee. Byen Cóbh ligg på øya, som er forbunde via ein vegfylling til Fota Island i nord, som igjen er forbunde til fastlandet via ei anna vegfylling. Ei jernbanelinje går på begge sider av øya til Cóbh.

Namnet på øya er omsett frå det irske, som tyder «Great island of the Barrys», og viser til ein mektig normannisk familie som slo seg ned i området. Det opphavlege namnet på øya var *Oilean Ard na Neimhad*, 'den høge (eller viktige) øya til Neimhad'. Neimhad var ein leiar som invaderte Irland i gamal tid. 

Øya skal ha over 16&nbsp;000 innbyggjarar. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Great Island|Great Island]]» frå ,  den 14. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Cobh jernbanestasjon 
* Bilete og informasjon 
* Historia til Cobh
Haulbowline

**Haulbowline** (irsk *Inis Sionnach*) er ei øy i Cork Harbour utanfor kysten av Irland.

## Historie
Øya har ein strategisk posisjon utanfor Cork på djup vatn og har lenge vorte nytta som ein militærbase. Det vart bygd festningsverk på øya i 1602, som var ein viktig base for den britiske hæren. Seinare flytta den britiske hæren til den nærliggande Spike Island, og festningsverka gjekk over til den britiske marinen. Marinen oppretta eit stort arsenal på øya og eit skipsverft vart bygd under Napoleonskrigane.

I motsetnad til andre festningsverk i Cork Harbour, som var ein del av traktathamnene, vart skipsverftet gjeve til Den irske fristaten i 1923.

Haulbowline husar i dag hovudkvartert til den irske marinen. 

Stålverksemda Ispat var tidlegare plassert på øya, men fabrikken la ned i 2002. Mykje radioaktiv forureining vart verande igjen i jorda etter at stålproduksjonen vart lagt ned. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Haulbowline|Haulbowline]]» frå ,  den 14. oktober 2007.*
Toskgansbåt

Ein **toskgansbåt** (avleidd av *torskegarn* og *båt*) er ein open, spissgatta ro- og seglbåt av geitbåttypen. Båten, som har seks par årar, vart tradisjonelt bruka til garnfiske etter torsk på fiskebankane utanfor Møre og Romsdal og Sør-Trøndelag.

## Referansar
Sherkin Island

**Sherkin Island** (frå irsk *Inis Earcáin*) er ei øy sørvest for County Cork i Republikken Irland ved sida av andre øyar i Roaringwater Bay. Ho har om lag 106 innbyggjarar og er 5 km lang og 3 km brei. Ho er kjend for sandstrendene sine, sin flotte kyst og fugleliv. Øya er ein attraksjon for biologar, seglarar og musikarar med Sherkin Island sjøstasjon, den trygge hamna og lange pubkveldar med levande musikk. Det går ferjer frå Sherkin til Schull og Baltimore på fastlandet. Sherkin er ein populær turistdestinasjon sidan det berre tar 10-15 minutt å komme her frå Baltimore, medan turen til naboøyane i Gaeltacht, som Cape Clear (Clear Island), tar om lag 40 minutt. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sherkin Island|Sherkin Island]]» frå ,  den 14. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Om Sherkin 
* Bilete av Sherkin og Baltimore 
* Reiseguide
Ilnacullin

**Ilnacullin**, stundom kalla *Illaunacullin* (kjem frå *Oileán an Chulinn* på irsk som tyder «kirstornøya») og lokalt kalla **Garnish Island** (eigentleg **Garinish Island** eller *Garinis* på irsk), er ei roleg øy ved Irland, like vede den vesle hamna Glengarriff i County Cork, som er ein del av Bantry Bay. Ilnacullin er namnet nyhtta av tenesta for nasjonalparkar og monmument for å skilje ho frå Garinish Island i County Kerry.

Hagane på øya vert vitja av tusenvis av turistar kvart år.

## Historie
Hagen på øya vart utforma av Harold Peto, (1854-1933), for eigaren Annan Bryce, (1874-1924) som kjøpte øya frå Forsvarsdepartementet i 1910. Enka hans gav øya til det irske folket i 1953.

Det står eit Martellotårn på øya frå tida under Napoleonskrigane. Tårnet er restaurert og gjev eit flott utsyn over området.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ilnacullin|Ilnacullin]]» frå ,  den 14. oktober 2007.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
* *Ilnacullin* - National Parks and Monument Service 1989 ISBN 0-7076-0034-0
* *The Gardens of Ireland* - Michael George & Patrick Bowe, Hutchinson 1986 ISBN 0-09-167100-0

## Bakgrunnsstoff
* Garnish Island - 'Irland sitt svar på Madeira'
* Heritage Ireland - offisiell nettside
Konrad Lorenz

**Konrad Zacharias Lorenz** () var ein zoolog, dyrepsykolog og ornitolog frå Austerrike. Han er hovudsakleg kjend som ein av grunnleggjarane av den moderne åtferdsbiologien eller *[[etologi]]en*. I 1973 fekk han Nobelprisen i medisin saman med Karl von Frisch og Niko Tinbergen for dette arbeidet. 

Lorenz studerte først og fremst instinktiv åtferd hjå dyr; mellom anna gjorde han pregingsomgrepet kjend.
Karl von Frisch

**Karl Ritter von Frisch** () var ein zoolog frå Austerrike, som hovudsakleg er kjend for det åtferdsbiologiske arbeidet sitt med bier. Han studerte sansane deira, og fann mellom anna fram til korleis dei kommuniserer gjennom dans. Denne teorien vart teken imot med stor skepsis i førstninga, men i ettertid har det vist seg at Frisch hadde rett.

I 1973 fekk han Nobelprisen i medisin saman med Konrad Lorenz og Niko Tinbergen.
Spike Island i County Cork

**Spike Island** er ei øy i County Cork i Republikken Irland. Ho har eit areal på 0,42 km² i Cork Harbour utanfor byen Cork.

Ho var viktig under den franske innblandinga etter den ærerike revolusjonen og vart seinare kjøpt av dei britiske styresmaktene i 1779. Britane bygde festninga Fort Westmoreland på øya. Seinare vart festninga eit fengsel og stasjon for straffangar før dei vart transportert vidare. Festninga vart brukt som ein garnison og eit fengsel gjennom den irske sjølvstendekrigen då IRA-fangar vart halde her. Richard Barrett var av dei som vart halde her, men klarte å rømme under våpenkvilen i 1921.

Etter den anglo-irske avtalen då øya vart gjeve til den nye irske staten vart installasjonane på øya omdøypt til Fort Mitchel (etter John Mitchel, nasjonalistaktivisten og politisk journalist). 

Øya vart verande eit fengsel og ein militærbase (for både den irske hæren og FCÁ) ei stund. I nyare tid har ho vorte nytta som ein ungdomsanstalt og vart noko kjend i 1985 då dei innsette gjorde opprør og ein kort periode kontrollerte området. Anlegget vart lagt ned i 2004.

I 2006 vart det annonsert planar om å byggje eit nytt fengsel på øya, men i 2007 vart alternative stader overveide i staden for. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Spike Island, County Cork|Spike Island, County Cork]]» frå ,  den 16. juli 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Historia til Spike Island
Kjetteri

Galileo Galilei]], som blei dømd for kjetteri.]]
**Kjetteri** er i teologisk meining ei læresetning eller ei samling av slike som er stempla som falske av ein kyrkjeleg autoritet.

## Ordsoge
Ordet *kjetter* kjem gjennom mellomnedertysk *ketter* frå gresk *katharos*, som tyder «dei reine», og var eit namn på katarane, ei manikeisk sekt som var mykje utbreidd i Vest-Europa på 1000- og 1100-talet, og som vart skulda for vrang lære og forfølgd av kyrkja. 
 
## Kjetteri i kyrkjesoga
I kyrkjesoga skil ein gjerne mellom kjetteri *før* mellomalderen og *i* mellomalderen. I dei første hundreåra var den kristne trua enno ikkje utforma som einsarta teologi, og kyrkja hadde heller ikkje erobra stillinga si som institusjonelt uttrykk for den guddomlege openberringa. Derfor blei dei første kjettarane ofte først dømde som slike av ettertida, etter at læra deira ikkje hadde lykkast med å bli «den rette læra».
 
Først da ortodoksien var fastlagd, og romarkyrkja sin autoritet etablert, blei usemje per definisjon kjetteri. Forfølginga av kjettarar tar til i seinmellomalderen, da kyrkja som forvaltar av trua hadde tolkingsmonopol på dei heilage skriftene.
 
Ein kjettar er da ut frå den katolske kyrkja sin definisjon ein døypt person som gjenstridig nektar for og tvilar på ei kyrkjeleg sanning. Frå 1200-talet blei kjetteri så utbreidd at det blei oppretta ein permanent institusjon – inkvisisjonen – for å kjempe mot det. Sidan oppstod den spanske inkvisisjonen attåt den generelle, og denne hadde til formål på vegner av pavemakta å fjerne kjettarar, jødar og muslimar frå Spania.
 
Kjetteriet har skifta frå periode til periode og frå gruppe til gruppe opp gjennom soga. Martin Luther -som sjølv var kjettar ei tid – erklærte i 1521 at kjetteri ikkje burde føre til fysisk straff i det heile. Ti år seinare foreslo han dødsstraff for blasfemi og statsundergravande kjetteri. Sjølv om kampen mot kjettarar har vore meir framme i katolisismen enn i protestantismen, har kyrkja i begge tradisjonar alltid vore på vakt mot avvikande meiningar.
 
Mange er gjennom tida blitt skulda og straffa for kjetteri. I seinmellomalderen blei til dømes Jeanne d'Arc dømd og brend (1431). I 1920 blei ho derimot gjort til helgen. Også i renessansen var det folk som blei brende for kjetteri, såleis astronomen Giordano Bruno (1548-1600).

## Kjelder

* Dansk Wikipedia, art. Kætteri.
* Leksikon for det 21. århundrede (www.leksikon.org), art. Kætteri. 
* Falk og Torp 1903: *Etymologisk ordbog over det norske og det danske sprog* Faksimileutg. Bjørn Ringstrøms antikvariat 1992 ISBN 82-90520-16-6
Whiddy Island

**Whiddy Island** (irsk *Oileán Faoide*) er ei øy i Bantry Bay på Irland. Ho er om lag 5,5&nbsp;km lang og 2,5&nbsp;km brei. Så seint som i 1880 hadde øya om lag 450 innbyggjarar, hovudsakleg fiskarar og bønder. I dag bur det om lag 15 menneske på øya, men det kjem mange turistar her i turistsesongen.

## Historie
Dei siste månadane av den første verdskrigen låg det ein amerikanske sjøflybase på øya. Eit av flya styrta den 22. oktober 1918 og ein mann mista livet.

Seint i 1960-åra vart det bygd ein stor oljeterminal på øya av Gulf Oil. Måndag 8. januar 1979 låg den franske oljetankaren «Betelgeuse» til kai og lossa råolje då han eksploderte. Eksplosjonen og brannen som følgde tok livet av 50 menneske. Dette vert rekna som den største skipskatastrofen i irsk historie. Terminalen, som hadde vore i drift sidan 1969, vart aldri fullstendig reparert. Han vart overført til den irske regjeringa i 1986 og har sidan den gong vore nytta til å lagre irske, strategiske oljereservar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Whiddy Island|Whiddy Island]]» frå ,  den 14. oktober 200.*
Inchydoney

**Inchydoney** er ei lita øy vest i County Cork i Republikken Irland. Ho har lenge vore forbunde til fastlandet via to vegfyllingar. Den næraste byen er Clonakilty. Det ligg ei strand på øya som har fått blått flagg.

## Historie
I 1584 vart øya, som tidlegare hadde vorte konfiskert av den britiske krona, gjeven av dronning Elisabet I til biskopen av Ross. Etter slaget ved Clonakilty i 1642 flykta 600 av dei irske styrkane til øya for å søke tilflukt, men tidvatnet kom inn medan dei kryssa over og alle drukna før dei kom seg til land.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Inchydoney|Inchydoney]]» frå ,  den 22. juli 2025.*
Arranmore

**Arranmore** (*Árainn Mhór* på irsk) er den største busetta øya i County Donegal, og den nest største i heile Irland. I 2006 hadde øya 528 innbyggjarar. Øya er ein del av Gaeltacht, området på Irland der ein framleis snakkar irsk. På engelsk vert øya òg kalla Aran Island. På irsk vert øya vanlegvis kalla *Árainn*, og adjektivet *mór* (stor) vart lagt til ganske nyleg. Ho vert òg stundom kalla *Árainn Uí Dhomhnaill* på irsk, som tyder «O'Donnells si Aran».

Øya ligg 5,5&nbsp;km utanfor Burtonport og to ferjer går regelmessig frå fastlandet til øya. Turen tar om lag 25-30 minutt, men i 2007 vart ei ny ferje sett i drift, som gjer unna turen på berre 5 minutt. Turen ut til øya går forbi mange småøyar og kryssa eit stykke med ope hav i Atlanterhavet.

## Innbyggjarar
Dei fleste innbyggjarane bur sør og aust på øya. Ho har vore busett sidan førkeltisk tid og ei av dei få restane etter den tidlege busetnaden er ei festning på eit av nesa (så kalla *promontory fort*) og møddingar på strendene. Sidan øya ligg nær skipsrutene i Atlanteren vart det bygd ein kystvaktstasjon og eit fyr heilt nordvest på øya. Under den andre verdskrigen vart det sett opp ein stasjon får å halde utkikk etter u-båtar.

Mange husa på øya er sommarhus og om sommaren stig derfor folketalet ofte til godt over 1000 menneske.

## Infrastruktur og økonomi

Øya vart den første øya i Republikken Irland som fekk elektrisitet, i 1957, men var av dei siste stadane i landet som fekk påliteleg innlagd vatn (i 1980-åra).

Hovudnæringa på øya er hovudsakleg turisme. Fiske var opp til 1980-åra den viktigaste næringa, men er ikkje i dag ein særleg stor industri.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Arranmore|Arranmore]]» frå ,  den 14. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
* Irsk språkkurs på Árainn Mhór
Warfog

**WARFOG** er ein norsk interesseorganisasjon av og for menneske med skader etter arbeidsinnsats gjort i krigssonar, men òg anna væpna offentleg teneste.

Organisasjonen har etablert eit nettverk som dei ønskjer skal vere ein ressurs for alle som på ein eller annan måte er berørte av problemstillingar knytte til mentale skader som posttraumatisk stressliding (PTSD) etter slikt arbeid, og å heve kunnskapen om førstehjelp for psykiske traume. 

Hovudmålet til organisasjonen er å hjelpe dei mange som har utvikla PTSD og/eller andre psykiske skader som følgje av traumatiske opplevingar under tenesta, og hjelpe dei tilbake til eit betre liv.

WARFOG vart oppretta i 2002 som eit uformelt friviljug nettverk av og for skadde veteranar frå blant anna FN- og NATO-teneste. Nettverket inkluderer òg pårørande, pluss mange støttemedlemer.

Organisasjonen famnar òg andre yrkesgrupper, men har likevel valt å behalde «Warfog» som namn på organisasjonen og deira nettbaserte forum.

WARFOG vert driven på ideell basis. Alt av tilgjengelege ressursar og midlar går direkte til å hjelpe skadde veteranar og familiane deira.

## Bakgrunnsstoff
* https://www.warfog.org 
* https://www.warfog.org/forum
Åtferdsbiologi

**Åtferdsbiologi** eller **etologi** (etter gresk *ήθος* ethos=«skikk» og *λόγος* logos=kunnskap) er ei grein av zoologien, og dreier seg om studiet av åtferda til dyr.

Sjølv om mange zoologar gjennom tidene har studert og skildra korleis dyra rundt dei har oppført seg, var det først i 1920-åra at etologien som moderne vitskap såg dagens lys, med arbeidet til hollenderen Niko Tinbergen og austerrikaren Konrad Lorenz. Etologien er knytt til nevrofysiologi, økologi og evolusjonsbiologi.

Åtferdsbiologisk forsking finn stad både i felt og på laboratorium.

## Sjå òg
* Søvn hjå dyr
Marknadsøkonomi

**Marknadsøkonomi** er ein økonomisk struktur der marknaden bestemmer prising og tilgjenge via etterspørselen og kjøpekrafta. Myndigheitene har liten eller ingen kontroll over marknadsøkonomien. 

Marknadsøkonomi er det «motsette» av planøkonomi. Ingen av desse eksisterer likevel i rein form. Staten vil alltid sette grenser for marknadskreftene ved lovgiving og skattar. Ifølgje den britiske økonomen Adam Smith på 1700-talet representerte dei frie marknadskreftene «ei usynleg hand» som koordinerte økonomien. Mange forbind USA med eit slikt samfunn der marknaden fungerer, men samtidig blei mange bedrifter der dominerande til og med i verdsmålestokk. Desse bedriftene blei styrte av ei *synleg* hand, ved eit leiingshierarki tilsvarande det ein finn i kommunistiske regime.

Sentralt for marknadsøkonomien er den «nyklassiske» visjonen som blei forma på slutten av 1800-talet. Samtidig med nyskaping innanfor industrien skulle økonomien vekse i harmonisk likevekt mellom knappheit og individuelle val. Nyklassisk økonomisk teori tar utgangspunkt i individet som søkjer lykke og unngår smerte. Marknaden ville regulere tilbod og etterspørsel ved at prisane varierte.

Marknadsøkonomien fekk si største krise i mellomkrigstida. Mellom andre Joseph Schumpeter kritiserte klassiske og nyklassiske økonomer for å vere for statiske og berre opptatt av korleis løner, prisar og arbeidsløyse tilpassa seg marknaden. Han reviderte desse teoriene for å forklare kva som gav grunnlaget for økonomisk vekst, og han retta da merksemda mot innovasjon av varer og produksjonsmetodar.

Tendensen i mange land til meir privatisering og større grad av marknadsøkonomi dei siste ti-åra blir òg kalla *nyliberalisme*. 

## Sjå òg
* Blandingsøkonomi
* Planøkonomi

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Markedsøkonomi|Markedsøkonomi]]» frå ,  den 14. oktober 2007.*
Planøkonomi

**Planøkonomi** er eit økonomisk system der staten fastset kva som skal produserast av varer og tenester, i kva mengd, og korleis desse skal distribuerast mellom innbyggjarane. Staten fastset dei vanlegvis statseigde bedriftene sine produksjonsmål, og tildeler kvotar av råmateriale. 

Dei fleste land som har praktisert planøkonomi skapte også insentivsystem der oppnåing av produksjonsmåla blei løna med auka rasjonar og/eller heider (for eksempel gjennom utpeiking av «modellarbeidarar»).

Planøkonomi som system blir no forbunde med tradisjonelle kommunistland som Cuba og Nord-Korea, og dei tidlegare austblokklanda før dei politiske omveltningane i 1989/1991. Men også i fleire vestlege land har ein stor grad av planøkonomi blitt nytta i periodar, til dømes under andre verdskrigen på grunn av vareknappheit. 

Land som nyttar seg av planøkonomi, lagar ofte planar for tre til fem år fram i tid. Denne tradisjonen går tilbake til den første sovjetiske femårsplanen 1928-1932.

Planøkonomi er det motsette av marknadsøkonomi. Ingen land fører i praksis ein økonomisk politikk der ein av desse modellane blir følgde i rein form. Men blandinga av element frå dei to økonomiske modellane har vanlegvis ei hovudvekt på ein av delane. I Skandinavia er det relativ likevekt mellom element frå dei to modellane, og dette blir kalla blandingsøkonomi. 

Todelinga planøkonomi/marknadsøkonomi kan oppfattast som reine teoretiske idealtypar som ein kan bruke for å samanlikne økonomiske system og teoriar. 

Planøkonomien i kommuniststyrte diktaturland blir elles ofte kalla *kommandoøkonomi*. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Planøkonomi|Planøkonomi]]» frå ,  den 14. oktober 2007.*
Glashedy

**Glashedy** (irsk *Glaiséidí* ) er ei lita øy om lag 1,5 km frå Pollan Bay i Ballyliffin i County Donegal i Republikken Irland. Fram til tidleg på 1800-talet vart øya kalla **Seale Island**. Øya er ikkje busett. 

Den norske omsetjinga av namnet er *Øya med den grøne kappa*, som kjem av at heile øya er dekt av gras. Gjennom tidene har forskjellige skip forlist nær øya, som har gjeve gode fiskeforhold i området og i tillegg medverka til rottebestanden på øya. 

## Kjelde
Annapurna Himal

:*Denne artikkelen omhandlar fjellkjeda. For den høgste toppen i massivet, sjå artikkelen [[Annapurna I]].*

**Annapurna Himal** er eit 55 kilometer langt fjellmassiv i den nepalske delen av Himalaya som strekkjer seg opp til  (Annapurna I, verdas tiande høgaste fjell).

Administrativt ligg kjeda på austgrensa til Myagdi distrikt mot Kaski distrikt, i Dhaualagiri-sonen i Vestregionen av Nepal. Fjellet går høgt opp inne i Kaski, men toppen på Annapurna I skal vere innanfor Myagdi.

Det blir arrangert ein populær fjelltur rundt massivet, *Annapurna Circuit*.

## Etymologi
*Annapurna* er namnet på ei hindugudinne som òg blir kalla Parvati («fjelldottera») – i ulike mytologiar identisk med gudinnene Durga («den utilgjengelege») og Kali («den svarte»). Namnet på fjellet er sanskrit og sett saman av *anna* («næring») og *purna* («full av»), det vil seie «Gudinna som nærer» eller «Overflodsgudinna».

Einskilde toppar på massivet har franske namn dei fekk etter førsteklatringa av A I i 1950, til dømes *Roc Noir*, *Grande Barrière* og andre.

## Klatrehistorikk
Annapurna I er rekna som eitt av dei vanskelegaste fjella over 8000 meter å klatre opp på, mykje på grunn av stor skredfare. Per 2005 hadde berre 130 menneskje stått på toppen, og 56 har døydd medan dei prøvde å klatre opp på fjellet.

Trass dei store utfordringane forbunden med klatring i Annapurna-massivet, var Annapurna I det første fjell over 8000 meter som fekk ein vellykka bestigning. Den 3. juni 1950 stod Maurice Herzog og Louis Lachenal frå ein fransk ekspedisjon som dei første menneskjer på toppen av eit av verdas fjell på over 8000 meter.

*[[Annapurna II]]*, den austlegaste toppen i massivet, blei først klatra i 1960. I høve til høgde over havet (7 937 moh.), avstand til nærmaste høgare topp (30,5 kilometer til Annapurna I), og primærfaktor (2 437 meter) er også Annapurna II eit av dei mest overveldande fjella i Himalaya, og det 16. høgaste fjellet i verda.

Machapuchare (6 993 moh.) er ein annan topp i Annapurna-massivet som peiker seg ut. Dette er eit av dei heilage fjella i Nepal, og derfor stengt for klatrarar.

## Topp og mellomtoppar

## Referansar

## Bakgrunnsstoff

* Kart over Annapurna-kjeda
* Annapurna Trekking Nepal Site  3D-Ruteplanleggar med mykje informasjon og bilder
* Omfattande framstilling av Annapurna med lenker og gode bilder 
* Trekkingturen rundt Annapurna Himal
* Bilder frå ein trekkingtur ved Annapurna
* Panoramabilde av Annapurna-massivet 
* Namnet: opphav og tyding
Inishbofin i Donegal

**Inishbofin** (*Inis Bo Finne* på irsk, tyder «Den kvite ku-øya») er ei øy utanfor nordvestkysten av Donegal i Irland. Det er ei 1,2 km² stor øy som lenge var kjend som ein fiske- og bondelandsby. I dag bur det berre om lag 16 innbyggjarar på øya. Det er ingen pubar eller butikkar på øya. Det går båtar til og frå fastlandet, men ikkje til faste tider. 

## Bakgrunnsstoff
* Reiseskildring 

## Kjelde
Inishtrahull

**Inishtrahull** er ei øy om lag 10 km nordaust for Malin Head i County Donegal og er den nordlegaste øya i Irland. Øya ligg 7 km nord for halvøya Inishowen i Atlanterhavet. 

Øya er danna av ein type metamorfisk gneis kalla Inishtrahull Gneiss, som er 1,7 milliardar år gamal. Gneisen er den eldste kjende bergarten på dei irske øyane og studiar har vist at øya ein gong var ein del av det sørlege Grønland

Øya har ikkje vore busett dei siste tiåra, men det står framleis hus og eit lite skulehus att. Inishtrahull er kjend for fyret som står her. Fyret er framleis er aktivt og nyttar hovudsakleg solpanel som energikjelde. 

## Fotnotar

## Kjelde
Rutland i Irland

**Rutland** (irsk *Inis Mhic an Doirn*) er ei øy i County Donegal i Republikken Irland. Øya ligg mellom Burtonport og den busette øya Arranmore. Rutland er ikkje busett, men hadde tidlegare busetnadar. Ein planlagt busetnad av William Burton Conyngham i 1770-1790-åra, inkludert ei hovudgate med butikkar og bustadhus, eit postkontor, ein skule, eit fiskemottak og eit fiskeforedlingsanlegg. Fiske vart derimot brått dårlegare kort tid etter bygginga og fleire føretak og butikkar la ned. Øya var derimot busett til ut på 1960-talet. 

Øya fekk elektrisitet i 1957 som ledd i å føre straum ut til Arranmore, men har aldri hatt innlagt vatn og husa her vert i dag berre nytta som feriehus. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rutland, Ireland|Rutland, Ireland]]» frå ,  den 14. oktober 2007.*
Tory Island

**Tory Island** (irsk *Oileán Thoraigh* eller tidlegare *Oileán Thúr Rí*) er ei øy i Republikken Irland, om lag 14 km utanfor kysten av Donegal.

Øya er om lag 5 km lang og 1 km brei. Ho har 170 innbyggjarar fordelt på fire landsbyar— An Baile Thoir (East Town), An Baile Thiar (West Town), An Lár (Middletown) og Úrbaile (Newtown). Ho høyrer til Gaeltacht og ulster-irsk er hovudmålet på øya. 

Sidan 1950-åra har eit lite samfunn med kunstnarar budd på øya, som har sitt eige kunstgalleri. Den engelske kunstnaren Derek Hill er forbunde med kunstsamfunnet på Tory. 

I den oppdikta historia til Irland var Lebor Gabála Érenn på Tory Island staden der Conand sitt tårn stod, skansen til fomorianarane, før dei vart slått av nemedianarane i eit stort slag på øya. Den seinare fomoriske kongen Balor budde òg på øya. Balor tok Ethlinn til fange i eit tårn på toppen av Tor Mór (eller Túr Mór på gammalirsk), som tyder «Det høge tårnet».

Trass i at Tory Island er ei lita øy har ho mange historiske og mytologiske stader. Eit fyr bygd mellom 1828 og 1832 står på vestenden av øya. I april 1990 vart fyret automatisert. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tory Island|Tory Island]]» frå ,  den 14. oktober 2007.*  
 

## Litteratur
* Hunter, J. 2006. *The Waves of Tory.* Colin-Smyth Ltd. ISBN  10 0 86140 456 4

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell turistside for Tory Island
* BBC News artikkel om Tory Island
Bull Island

**Bull Island** (*Oileán an Tharbh* på irsk) eller meir nøyaktig **North Bull Island** (*Oileán an Tharbh Thuaidh* på irsk) er ei øy i Dublin Bay i Republikken Irland. Ho er om lag 5 km lang og 800 meter brei og ligg om lag parallelt til kysten. Ho er mindre enn to hundre år gamal og vart danna av at sand bygde seg opp etter North Bull Wall vart bygd av Kaptein William Bligh tidleg på 1800-talet for å halde kanalen til hamna i Dublin open. 

Øya er forbunden til fastlandet via ei trebru og ei vegfylling. Det bur berre få personar på øya og det finst to golfklubbar her. 

North Bull Island utgjer det største parkområdet eigd av Dublin. 

Øya held fram med å vekse og det er mogeleg at ho i løpet av dei neste 50 åra vert landfast ved Red Rock i Sutton og dannar ein lagune. Sjansane for dette vert derimot rekna som ganske små på grunn av sterke straumar og det djupe vatnet i Suttonsundet. 

## Natur
Fuglelivet på øya har vore verna sidan 1930-åra og ho vart eit nasjonalt naturreservat i 1988. Ho står på UNESCO si liste som biosfærisk reservat. Av fuglar på øya finn ein ringgås, spove, tjeld, tundralo og skjeand. Det er seks pattedyrartar på øya: Brunrotte, rev, markmus, piggsvin, irsk hare og kanin. 

Av planter på øya finn ein flugeblom, salepsrot og skogmarihand.

## Dollymount Strand
Dollymount Strand er ei 5 km lang strand på øya og ein populær stad for innbyggjarane i dublinarane. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bull Island|Bull Island]]» frå ,  den 14. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* UNESCO biosfære reservat