open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pyroklastisk straum

**Pyroklastisk straum** (av gresk *pyro-* og «isundbroten»), òg kalla *nuée ardente*, er ein tettleiksstraum av pyroklastisk materiale, ei blanding av ofte særs varme gassar og partiklar som vert utstøytt ved visse typar vulkanutbrot. Straumen flyttar seg særs raskt nedover i terrenget og er derfor særs farleg for omgivnadane. Pyroklastiske bergartar vert avsett der straumen stoppar opp. I permtida vart det danna slike i Oslofeltet, t.d. lathusporfyren ovanom Sørkedalen.

Eit kjent døme er frå vulkanen Montagne Pelée på Martinique, som under utbrotet i 1902 øydela byen Saint-Pierre og tok livet av 30 000 innbyggjarar i byen. 

## Kjelder
*Pyroklastisk strøm. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013.
*Bryhni, Inge. Nuée ardente. (24. februar 2012). I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013.
Asir

**'Asir** eller **'Aseer** () er ein region i Saudi-Arabia heilt sørvest i landet, kalla opp etter stamma Asir.  Det har eit areal på 81&nbsp;000&nbsp;km² og eit estimert folketal på kring 2,2 millionar innbyggjarar. Han deler ei kort grense mot Jemen. Hovudbyen i regionen er Abha, medan andre byar er Khamis Mushayt, Qal'at Bishah og Bareq. 

Tyrkiske styrkar etablerte seg i området i 1872 og hevda ei form for overhøgd over det fram til dei vart drivne ut ved hjelp av italiensk hjelp i 1911. Asir kom i 1922–1926 under styringa til Ibn Saud, og vart etter ein oppreist i 1930 heilt teke opp i Saudi-Arabia.

## Geografi

Fjella innanfor den smale kystsletta når opp til kring 3000 moh. og går over til ørkenstepper i det indre. Delar av Asir er nasjonalpark. Det regnar kring 300-500 mm i to regntider. Den viktigaste er i mars og april, og den andre er om sommaren. Området høyrer til dei meir råmne og tempererte områda på Den arabiske halvøya. På bratte og terrasserte fjellsider vert det dyrka kaffi, hirse, kveite, bomull og dadlar. Det er mykje husdyrhald i området.

## Guvernement
Regionen er vidare delt inn i seks guvernement (folketal frå 2010):
*Abha (+600&nbsp;000)
*Al-Namas  (+105&nbsp;000)
*Bareq (+50&nbsp;000)
*Bisha (+325&nbsp;800)
*Khamis Mushait (+835&nbsp;000)
*Tanomah (+65&nbsp;000)
*Dhahran Aljanoub (+55&nbsp;000)
*Tathlith (+60&nbsp;000)
*Sarat Ubaida (+45&nbsp;000)

## Historie
I 25 fvt. marsjerte Aelius Gallus legionane sine sørover frå Egypt for å ta kontroll over området langs handelruta mellom Middelhavet og det som i dag er Jemen og Hadhramaut. Romarane ønskte kontroll over desse rutene fordi dei var desperate etter pengar og håpte å få større inntening med å erobre Marib, hovudstaden i Jemen, og få kontroll over røykjelseshandelen, som då var ein dyr vare. Toktet vart derimot ein katastrofe. 

I 1920 byrja 'Abd al-'Aziz, som grunnla Saudi-Arabia, å ta attende områda som huset Sa'ud hadde tapt og samla det meste av halvøya under sitt styre. Som ein del av felttoget sende han beduinske wahhabi-krigarar, kalla Ikhwan, for å ta 'Asir, og frå den tid vart 'Asir kontrollert av huset Sa'ud. Frå 1934 vart situasjonen formelt ordna då Taif-avtalen vart signert mellom Saudi-Arabia og Jemen. 

På denne tida var regionen i stor grad ukjend for Vesten. I 1932 vart H. St. John Philby ein av dei første europearane som utforska og kartla området, men han publiserte ikkje observasjonane sine før i 1952. 

Under den jemenittiske borgarkrigen i 2015, då Saudi-Arabia gjekk til åtak mot houthiane, invaderte houthiane regionen og gjekk til åtak på saudiarabiske militære stillingar. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Asir|Asir]]» frå ,  den 14. mars 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Mackey, Sandra. *The Saudis: Inside the Desert Kingdom*. Updated Edition. Norton Paperback. W.W. Norton and Company, New York. 2002 (first edition: 1987). ISBN 0-393-32417-6 pbk.

## Bakgrunnsstoff

*
Pyroklastisk bergart

**Pyroklastiske bergartar** er bergartar som er samansett av vulkanske brotstykke, pyroklastar, og vulkansk oske som vert utstøytt ved eksplosive vulkanutbrot.

Pyroklastiske bergartar kan variere i klaststorleikar frå dei største agglomerata til særs fin oske og tuff. Pyroclastar av ulik storleik vert klassifisert som vulkanske bomber, lapilli og vulkansk oske. Oske vert rekna for å vere pyroklastisk fordi han er eit fint støv som består av vulkanske bergartar. Ein av dei mest spektakulære formene for pyroklastiske avsetningar er ignimbritt, som vert avsette i særs varme blandingar av gass og oske i pyroklastiske straumar.

## Kjelder

*
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pyroclastic rock|Pyroclastic rock]]» frå ,  den 17. november 2013.*

## Bakgrunnsstoff
Vulkanisme

**Vulkanisme** er prosesser der magma, fragment og gassar frå det det indre av jorda (eller andre planetar) vert førte opp til overflata, der dei dannar vulkanar. 

## Sjå òg
*plutonisme

## Kjelder
*Vulkanisme. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Hentet 17. november 2013 fra http://snl.no/vulkanisme.
Allogenetisk

**Allogenetisk** (tyder «til allogen») er i geologi og geomorfologi om fenomen som er oppstått andre stader. Det vert til dømes nytta om bergartar som er transportert frå eit anna område (skyvedekke) og elvar som renn i gjennom ei annan klimasone enn der nedbørsfeltet ligg. Det motsette er autogenetisk.

## Sjå òg
* allogenetisk korrosjon

## Kjelder
*Allogenetisk. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/allogenetisk.
Allogenetisk korrosjon

**Allogenetisk korrosjon** er ei kjemisk forvitring av karstbergartar som kalkstein og dolomitt, skapt av vatn som kjem frå nedbørsfelt utanfor karstområdet. Dette vatnet er umetta på dei minerala karstbergarten består av, slik at korrosjonen blir intensivert der det først kjem i kontakt med karstbergarten. Allogenetisk korrosjon er difor konsentrert i punkt eller linjer i kanten av karstområde.

## Kjelder
*Allogenetisk korrosjon. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/allogenetisk_korrosjon.
Autogenetisk

**Autogenetisk** (av «autogen») syner til fenomen som er oppstått på staden (in situ). I geologi og geomorfologi kan det vere mineral som er oppstått i ei bergart som allereie er avsett, til dømes vekst av kalkspat på korna i ein sandstein, eller om drenering som er oppstått i same bergartstype. Det motsette er allogenetisk.

## Sjå òg
*autogenetisk korrosjon

## Kjelder
*Autogenetisk. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/autogenetisk.
Sjusjøen fjellkyrkje

**Sjusjøen fjellkyrkje** er ei kyrkje frå 1962 i Ringsaker kommune i Innlandet. Kyrkja er for ein stor del bygd av lokal naturstein og utsmykka av lokale kunstnarar. Ho er eigd av ei stifting, men gudstenestene vert forretta av prestane i Ringsaker.

## Litteratur
* 
* 
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* Ringsaker kyrkjelege fellesråd 
* 
*
Volumeining

**Volumeiningar** er einingar som vert nytta for å avgjere volumet eller den romlege storleiken til lekamar. SI-eininga for volum er kubikkmeter eller m³. Han er lik volumet av ein terning med sider lik ein meter. I tillegg vert eininga liter mykje brukt, som er lik 1 kubikkdesimeter eller dm³. 

Volumeiningar er stundom avleidd av lengdeeiningar, men ofte er det teknisk vanskeleg å finne volumet nøyaktig ved hjelp av lengdemåling. I staden har ein målt volumet på den væskemengda lekamen fortrenger når han vert søkkt ned i ei væske. I eldre tider har som regel spesielle målekar vore normalar for volummåling. 

## Kjelder
*Holtebekk, Trygve. (2009, 15. februar). Volumenhet. I Store norske leksikon. Henta 16. november 2013 frå http://snl.no/volumenhet.
Autogenetisk korrosjon

**Autogenetisk korrosjon** er ei oppløysing av kalkstein og andre karstbergartar skapt av vatn som utelukkande har falle som nedbør innanfor karstområdet. Korrosjonen frå autogenetisk vatn er jamnare fordelt i karstområdet enn allogenetisk korrosjon.

## Kjelder
*Autogenetisk korrosjon. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/autogenetisk_korrosjon.
Slottskapellet

**Slottskapellet** er eit kapell i Slottet i Oslo. Det stod ferdig i 1844, nokre år før sjølve slottet vart fullført. På kongelosjen finn ein årstalet 1843 og kongemonogrammet til Karl Johan, men han døydde før kapellet vart fullført.

Det er ikkje gravplass ved kapellet.

## Litteratur
* 
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* Slottskapellet på Kongehuset.no
* Kyrkjesøk – Slottskapellet, Oslo
Balch-ventilasjon

**Balch-ventilasjon** er ventilasjonsforhold i grotter eller gruver med minst to inngangar i ulik høgd og med det høve for trekk av same type som i skorsteinar. Om vinteren er bergmassen, på grunn av jordvarme, varmare enn luftmassane på overflata, og trekken går oppover i gjennom systemet. Dette fører til sterk avkjøling i veggane og store isdanningar nær dei nedre inngangane. Om sommaren er luftmassane på overflata varmare enn bergmassen, og trekken går motsett veg. Dersom passasjane er lange og lufta har låg råme, vil han på grunn av fordamping frå dei fuktige grotteveggene, bli kjølt så mykje ned at ablasjonen av ismassen blir mindre enn vinterakkumulasjonen, slik at det det blir danna ei isgrotte.

## Kjelder
*Balch-ventilasjon. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/balch-ventilasjon.
Bathyfreatisk grotte

**Bathyfreatisk grotte**, **djupfreatisk grotte** eller **trykkleidningsgrotte** er grotter som dannar ei enkel, særs djup sløyfe under grunnvasspegelen. 

## Sjå òg
* vaucluse-kjelde

## Kjelder
*Bathyfreatisk grotte. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/bathyfreatisk_grotte.
Bergmjølk

**Bergmjølk** eller **månemjølk** er ei ein blaut, osteaktig masse av utfelt kalk i grotter, såkalla speleothemer. Bergmjølk blir lett danna ved låge temperaturar, og er vanleg i norske karstholer.

Namnet stammar frå grotta Mondloch i Sveits, der slike utfellingar vart skildra i 1455 og kalla *Mondmilch*, seinare *Montmilch* eller *Bergmilch*. Ordet er seinare feilaktig omsett til engelsk, der det blir kalla *moonmilk* (månemjølk). Denne omsetjinga er så innarbeidd i engelskspråkleg fagterminologi at han er halde.

## Kjelder
*Bergmelk. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/bergmelk.

## Bakgrunnsstoff
* Moonmilk and Cave-dwelling Microbes
* ''Micromonas bipunctata'' 
* The Virtual Cave: Moonmilk
Blandingskorrosjon

**Blandingskorrosjon** er ein korrosjonsprosess i karst som oppstår der vassmassar av ulikt opphav blir blanda. Fenomenet bidreg til å forklare kvifor karstholer i det heile kan dannast på stort djup, der grunnvatnet eigenleg skulle ha kome i kjemisk likevekt med bergmassen og ikkje lenger verke korroderande.

Føresetnaden for blandingskorrosjon er at dei to vassmassene har hatt kontakt med miljø med ulikt innhald av karbondioksid (CO2). Dette kan skje ved at den eine vassmassen har infiltrert gjennom jord, som har relativt høgt innhald av CO2, og den andre ikkje. Når desse vassmassene flyt gjennom tronge sprekker, vil dei snart kome i kjemisk likevekt med kalksteinen og ikkje lenger virke utvidande på sprekkene. Men dersom desse to vassmassene blir blanda der sprekkesystemene kryssar kvarandre, vil kjemiske reaksjonar frigjere CO2, slik at vassmassen på nytt kan tære på veggene og danne hòler.

Blandingskorrosjon vart først skildra av vassverksingeniørar som hadde lagt merke til at kjelestein (utfelt kalsiumkarbonat inni varmtvasssrøyr) hadde vanskelegare for å bli danna nedanfor samanføyinga av to røyrleidningar. 

## Kjelder
*Blandingskorrosjon. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/blandingskorrosjon.
W.E. Johns

**William Earl Johns** () var ein engelsk forfattar og militærpilot. Han er mest kjend for bokserien han skreiv om piloten og eventyraren James «Biggles» Bigglesworth.

## Kjelde


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:W.E. Johns|W.E. Johns]]» frå ,  den 18. november 2013.*
Blå grotte

Ei **blå grotte** er ei delvis vassfylt grotte, som ein ofte kan dra inn i med båt. Når vatnet er djupt vil sollyset reflekterast og filtrerast gjennom vassøyla og få ein blågrøn farge, og stundom asurblått. 

Kjende blå grotter rundt om i verda er: 
*Den blå grotta på Biševo, ei grotte på øya Biševo i Kroatia.
*Den blå grotta på Capri, ei grotte på øya Capri i Italia.
*Den blå grotta på Kastelorizo, ei grotte på øya Kastelorizo i Hellas
*Den blå grotta på Malta, ei grotte på Malta
*Grotta dello Smeraldo, ei grotte på Amalfikysten i Italia. 

## Kjelder

*Lauritzen, Stein Erik & Delphin, Inger Lise A.. (14. februar 2009). Blå grotte. I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013.
Bogaz

**Bogaz**, **zanjon** eller **karstkorridor** er ein korridorforma sprekkeutviding i karstlandskap. Ein typisk bogaz dannar ei rettlinja kløft, som gjerne er 1-5 meter brei, 10-100 meter lang og 5-30 meter djup. Desse kløftene dannar hovudelementa i såkalla korridor- og labyrintkarst.

Ein meiner at bogaz-former dannast ved vidareutvikling av såkalla kluftkarren eller karstsprekker. Formene finst i alle klimasoner. I kalde strøk med permafrost reknar ein med at dei transporterte vatn då dei var dekt av isbrear i form av subglasial drenering.

## Kjelder
*Bogaz. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/bogaz.
Boxwork

**Boxwork** er eit forvitringsfenomen ein kan sjå som eit rektangulært mønster (boksar) av tynne minerallamellar, gjerne kalkspat, som stikk ut frå forvitra kalksteinsoverflater.

Boxwork er mest vanleg i grotter, og lamellane kan stikke fleire desimeter ut frå fjellveggen. Det blir danna ved at tynne sprekker fyllast med mineral som ved seinare forvitring er meir motstandsdyktige enn bergartane rundt. Sprekkefyllingane blir dermed ståande ut i relieff.

## Kjelder
*Boxwork. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/boxwork.
Brenningshole

Ei **brenningshole** er ei grotte eller ein heller som er danna ved brenningar som arbeider langs svake soner i klippekystar. Brenningsholer markerer havnivået slik det er i dag eller i tidlegare tider, og kan i Noreg innehalde sediment og dyrerestar frå isfrie periodar under siste istida.

Brenningsholer følgjer gjerne sprekkesoner og kan bli meir enn 100 meter lange. Ved flate, låge klippekyster kan det gå hol i taket der det blir danna eit såkalla blåsehol. Danninga føregår dels ved dei valdsame trykkforandringane ein får når brenningar slår inn i holrom, dels ved at rullestein blir trekt fram og tilbake langsmed grottegolvet. Trykket i aktive brenningsholer slynger vassmassane ut av blåseholet med stor kraft.

## Kjelder
*Brenningshule. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/brenningshule.
Bioerosjon

**Bioerosjon** er erosjon i geologiske materialar, skapt av levande organismar som planterøter og borande muslingar. Forutan den reint mekaniske verknaden (rotsprenging, boring) kan organismane skilje ut substansar (syrer), som tærer kjemisk på underlaget. Bioerosjon føregår på praktisk talt alle bergarter, men karbonatbergartar er meir utsette, fordi dei blir løyst lettare i surt vatn.

## Kjelder
*Bioerosjon. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/bioerosjon.
Cenote

Ei **cenote** (frå yukatansk maya *dzonot* eller *ts'onot* «brunn») er eit slukhol eller kollapsdoline fylt med grunnvatn. Cenoter er vanlege på Yucatánhalvøya og på enkelte karibiske øyar i nærleiken. Dei er samband mellom jordoverflata og underjordiske vassreservoar. Det finst fleire typer cenotar: opne, halvopne og underjordiske. Dei eldste cenotene er opne, medan dei yngste framleis ligg under bakken. Langs omkrinsen til Chicxulubkrateret nord for Yucatánhalvøya er det ein ring av cenoter. Mange cenoter er knytte saman av underjordiske grottesystem, nokre av dei over 100&nbsp;km lange.

Cenotene vert rekna som heilage av mayaene og var viktige drikkevasskjelder.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Cenote|Cenote]]» frå ,  den 17. november 2013.*  

## Bakgrunnsstoff
*Danninga av cenoter
*Cenoter i Chichen Itza
*Kart over Chicxulubkrateret og cenoteringen
Vestmarka kyrkje

**Vestmarka kyrkje** er ei langkyrkje i Eidskog kommune i Innlandet fylke. 

På kyrkjegarden står eit bårehus frå 1914.

## Litteratur
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Eidskog kyrkje

**Eidskog kyrkje** er ei krosskyrkje på Matrand i Eidskog kommune i Innlandet fylke. Kyrkja vart oppført av byggmeister Knut Mortensen, medan Oluf Wernersøn var byggmeister for tårnet.

## Kjelder
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* Eidskog kyrkjelege fellesråd 
* 
* Artemisia.no — Eidskog kirke
*
Alexander Os

**Alexander Os** () er ein norsk skiskyttar frå Fauske, som tevlar for Ishavslaget i Tromsø. Han vann gull med Noreg på stafetten under VM i skiskyting 2011, og ein VM-bronse på jaktstarten i 2009.

### Aktiv
Os har tevla i verdscupen i skiskyting sidan 2004. Han har sju pallplasseringar i turtneringa, men ingen siger. Den fyrste andreplassen kom i ei sprinttevling i Lahti i 2007, Raphael Poiree vann rennet. Os vart så nummer to under verdscupopninga i Östersund i desember 2008. Seinare i 2008/09-sesongen syrgde landsmannen Lars Berger og Os for norsk deobbeltsiger under sprintrennet i Hochfilzen.  

Under VM 2009 i Pyeongchang vart Os fjerdemann på sprinten, berre slått av landsmenn. Han tok så sin einaste individuelle VM-medalje då han vart bronsemann på den etterfylgjande jaktstarten. Os gjekk opningsetappen då Noregs stafettlag vart verdsmeistrar under VM i skiskyting 2011 i Khanty-Mansijsk. Ole Einar Bjørndalen, Emil Hegle Svendsen og Tarjei Bø gjekk dei andre etappane for Noreg.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Alexander Os|Alexander Os]]» frå ,  den 17. november 2013.*
Biokarst

**Biokarst** er avsetningsformer som kalktuff og bergmjølk som oppstår ved hjelp av biologiske prosessar, særleg i samband med bakteriar og lågare planter som skil ut syrer og karbondioksid. Desse stoffa gjev lokal, oftast mikroskopisk tæring på kalkstein og andre løyselege bergartar.

## Kjelder
*Biokarst: karst. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/biokarst%2Fkarst.
*Biokarst: avsetningsformer. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/biokarst%2Favsetningsformer.
Roar Nilsen

**Roar Nilsen** () er ein norsk tidlegare skiskyttar frå Dombås. Han vann VM-sølv med Noreg i 1978, og vart norsk meister på 20 km i 1979.

### Aktiv
Nilsen deltok i alle tre øvingane då VM i skiskyting 1977 vart avvikla på Vingrom. Etter å ha vorte nummer 12 på 20 km, overraska han med å kome på sjetteplassen på 10 km, som beste nordmann. Dermed fekk han plass på stafettlaget som enda fjerdeplassen. Han fekk ein ny sjetteplass under VM i skiskyting i Hochfilzen året etter, men då på 20 km, landsmannen Odd Lirhus vart verdsmeister. I same meisterskapen kom Noreg inn til sølvmedalje på stafetten, langt etter DDR. Tor Svendsberget opna då for Noreg, før Nilsen og så Lirhus heldt fram, medan Sigleif Johansen avslutta. I sitt siste internasjonale meisterskap, VM 1979, vart Nilsen og Noreg atter nummer fire i ein VM-stafett.

Nilsen vann sin fyrste NM-medalje då han vart norsk meister 1979 på 20 km i Kristiansand, tre-og-eitt-halvt minutt føre Terje Krokstad. Året etter fekk Nilsen på Voss NM-sølv på 20 km og NM-bronse på 10 km. Han la opp etter 1983-sesongen.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar.
Sigbjørn Aanes

**Sigbjørn Aanes** () var statssekretær for statsminister Erna Solberg frå 16. oktober 2013 til 10. desember 2017. Aanes, som er frå Melbu i Vesterålen, var kommunikasjonssjef i Høgre og hadde før Stortingsvalet 2013 ansvaret for Solberg si kontakt med presse og når ho skulle delta i TV eller radio. Han har arbeidd tre år i Høgre, før det var han i tre år informasjonssjef i Oljeindustriens Landsforening. Aanes har utdanninga si innan PR på Handelshøyskolen BI i Oslo. Han bur på Lillestrøm med kone og to barn.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* 
* Profil hos linkedin.com
Trypsin

**Trypsin** er eit proteinspaltande enzym som verkar i tarmen. Det vert danna ved at ei inaktiv form av enzymet, trypsinogen, vert utskild frå bukspyttkjertelen, og som vert aktivert av enzymet enterokinase i tarmsafta. Trypsin er eit fordøyingsenzym som katalyserer ein vidtgåande hydrolyse av protein og dessutan ei rekkje enklare peptid. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Andreas Frederik Weidemann

**Andreas Frederik Weidemann** () var ein norsk sokneprest fødd på Hvaler.

Han møtte som stortingsrepresentant til omframstortinget i 1814 i staden for Anders Steen som hadde meldt lovleg forfall. Weidemann representerte Hedemarkens amt.

## Kjelder
Johan Christopher Ræder

**Johan Christopher Ræder** () var ein norsk kaptein og seinare general fødd i København.
Han var 1. representant til omframstortinget i 1814 kor han representerte Hedemarkens amt. Han var òg vald inn på Stortinget for perioden 1815-1817, då som 4. representant.

Ræder var innehavar av Sverdordenen.

## Kjelder
Cockpit-karst

**Cockpit-karst** er doliner i form av djupe, stjerneforma senkingar i terrenget. Cockpit-karst oppstår i karstformasjonar i tropiske strøk. Dolinane her er karst pakka tett saman, slik at vasskilja dannar eit polygonmønster, og for cockpit-karst er dette mønsteret stjerneforma. Kring senkingane ligg toppar (mogote) forma som høysåter eller pinnaklar.

## Kjelder
*Lauritzen, Stein Erik. (2009, 14. februar). Cockpit Karst. I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/cockpit-karst.
Denudasjon

**Denudasjon** er ein prosess der lausmateriale vert fjerna ved vatn, vind eller is, slik at bergflata under vert utsett for forvitring. 

Denudasjon vert òg nytta som samleomgrep for alle geomorfologiske prosessar som bidreg til å slite ned landskapet. Hadde ein ikkje hatt heving av jordskorpa, ville denduasjonen etter lang nok tid ha jamna ut jordoverflata til ei jamn flate. Når ein einskild prosess dominerer, slik som kjemiske oppløysingsprossar, nyttar ein nemninga kjemisk denudasjon. 

## Sjå òg
* karst-denudasjon

## Kjelder
*Lauritzen, Stein Erik. (2009, 14. februar). Denudasjon. I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/denudasjon.
Kjell Hovda

**Kjell Hovda** () er ein tidlegare skiskyttar og -trenar frå Veggli i Buskerud. Han var med på dei norske stafettlaga som tok sølv i VM i skiskyting 1973 og bronse i 1974. Hovda vart noregsmeister på 20 km i 1970, 1971 og 1975, og var med på å vinne sju NM-gull i stafett for Buskerud. Fire gongar vart han norsk meister i skifeltskyting. Til saman har han vunne sju kongepokalar. Hovda representerte høvesvis Rødberg Idrettsforening og Fiskum Skytterlag.

## Aktiv
Hovda vart nummer fire i NM i skiskyting både i 1968 og 1969. Dei to neste åra vart han norsk meister i skiskyting. I 1975 vart han norsk meister på 20 km for tredje gong, og i 1977 tok han sin siste NM-medalje då det vart bronse på 20 km i Furnes.

Hovda vart nummer sju på den individuelle distansen under VM 1970 i Östersund, men fekk ikkje plass på stafettlaget. Derimot gjekk han i 1972 OL-stafetten for Noregs lag som kom på fjerdeplass. Året etter gjekk han startetappen for Noreg, som med Esten Gjelten, Ragnar Tveiten og ankermannen Tor Svendsberget på laget, kunne reise heim med sølvmedalje. Også i 1974 gjekk Hovda startettappen for Noreg, og saman med broren Kåre Hovda, Terje Hanssen og Tor Svendsberget syrgde han for at det vart norsk bronse i øvinga. Han vart elles nummer åtte på 20 km i same VM.

Hovda deltok i Vinter-OL 1976 i Innsbruck og vart nummer 18 på 20 km og fem i stafetten. Etter OL-sesongen var han i fire år, fram til 1980, trenar for det norske skiskyttarlandslaget.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kjell Hovda|Kjell Hovda]]» frå ,  den 17. november 2013.*
Esten Gjelten

**Esten Gjelten** () er ein tidlegare norsk skiskyttar frå Tolga. Han var med på Noregs stafettlag som tok sølvmedaljar i VM i skikskyting i 1969, 1970 og 1973.

### Aktiv
Gjelten fekk sitt gjennombrot i 1969-sesongen. Han tok bronsemedaljen under noregsmeisterskapen på Voss, og fekk gå andreetappen for Noregs sølvvinnande stafettlag, som elles bestod av Ragnar Tveiten, Jon Istad og Magnar Solberg, under VM i Zakopane. Året etter vart det nytt norsk stafettsølv på Gjelten, Tveiten, Solberg og på Tor Svendsberget under VM i skiskyting i Östersund. Her vart Gjelten nummer seks og nest beste nordmann på den indivuelle VM-distansen. 

Under VM 1973 i Lake Placid stod Gjelten for sin beste internasjonale prestasjon då han kom på femteplass i den individuelle øvinga. I same meisterskapen fekk han sitt tredje og siste VM-sølv i stafettøvinga, ein medalje han delte med Kjell Hovda og førnemnde Tveiten og Svendsberget.

Gjelten tok sin andre NM-bronse i 1970, og sin tredje i 1974. Den sistnemnde medaljen kom på den fyrste 10-kilometeren i NM-historia. Under noregsmeisterskapen 1976 i Trondheim fekk han på 20 km si fjerde NM-medalje, også han i bronse.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar
Slukhol

**Søkkehol**, **slukhol** eller **doline** (av slovensk for «liten dal») er eit omgrep på når landskapet søkk fordi jordsmonnet i området er blitt undergravd. Slukhola kan vere frå nokre meter til opp mot 1&nbsp;km i diameter.

Der det er mykje kalkstein i jordsmonnet er det størst risiko for slukhol. Dette kan skje langsamt gjennom kjemisk oppløysing av den underliggande bergarten, eller katastrofalt ved at overflata kollapsar ned i holrom. Det kan òg oppstå slukhol der elveløp går under jorda, ei såkalla nedløpsdoline.

Ein deler vanlegvis dolinene inn i fire kategoriar: Oppløysingsdoline, kollapsdoline, suffosjons- eller lausmassedoline og subsidensdoline. I somme tilfelle kan lausmassedoliner forvekslast med dødisgroper, men som regel har den indre skråingen på dolinene rasvinkel og det er ofte kalkstein i botnen. I alpine og subarktiske strok kan ein finne snødoliner som er sprekkeforma natursjakter.

Doliner er vanleg i karstområder i Nord-Noreg, til dømes i Rana. I 2010 oppstod det eit slukhol i Guatemala by som var 60 meter djupt. Dette var skapt av store vassmengder.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Synkehull|Synkehull]]» frå ,  den 18. november 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

*Lauritzen, Stein Erik. (14. februar 2009). Doline. I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/doline.

## Bakgrunnsstoff
Dryppstein

**Dryppstein** er istappliknande danningar i hòler eller overheng og kan vise til: 

* Stalaktitt, mineralformasjon som heng ned frå taket i dryppsteinsgrotter. 
* Stalagmitt, mineralformasjon som stig opp frå golvet i dryppsteinsgrotter. 
* Dryppsteinsgrotter, sjå grotter
Stalaktitt

**Stalaktitt** (frå gresk Σταλακτίτης, *stalaktites*, «drypande») er ein omgrep som syner til ein særskild type dryppstein, som kan finnast i kalksteinsgrotter. Dei blir danna ved at kvar enkelt dråpe avset ein forsvinnande lita mengd kalkspatt, variasjon i vassgjennomstrøyming og luftgjennomstrøyming avgjer form og kor sakte dei veks. Er vatnet til dømes òg jarnhaldig kan det gje rustgul farge.

Ein stalaktitt er ein tapp som veks eller har vakse nedover frå taket, i motsetnad til ein stalagmitt som veks oppover frå golvet. Er stalaktitten større ein stalakmitten er det gjerne mindre rask vassgjennomstrøyming, og meir av kalkspatten rekkjer å bli avsett i stalaktitten, enn ved raskare vassgjennomstrømyming der stalakmitten, på golvet av grotta, veks raskast.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Stalaktitt|Stalaktitt]]» frå ,  den 18. november 2013.*
Stalagmitt

**Stalagmitt** er ein type dryppstein som veks opp frå golvet i einskilde kalksteinsgrotter. Dei blir danna ved at kvar enkelt dråpe avset ein forsvinnande lita mengd kalkspatt, variasjon i vassgjennomstrøyming og luftgjennomstrøyming avgjer form og kor sakte dei veks. Er vatnet òg jarnhaldig kan det gje rustgul farge.

Stalagmitt blir ofte forveksla med stalaktitt, som veks ned frå taket. Viss stalagmitten er større enn stalaktitten er det gjerne raskare vassgjennomstrøyming. Ved mindre vassgjennomstrøyming blir det avsett meir av kalkspatten i stalaktitten, når dråpen fall frå grottetaket.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Stalagmitt|Stalagmitt]]» frå ,  den 18. november 2013.*
Daudislandskap

**Daudislandskap** er eit uregelmessig landskap med haugar, humpar, store steinar og senkingar og tjern som oppstår i morenemassar.

Daudis oppstår når isbrear ikkje lenger er i rørsle og smeltar der han ligg. Landmasse og is følgde elvar og bekkar som rann i dette landskapet og vatnet avsette sediment dels oppå og delvis i tunnelar inne i isen. Når isen så smelta bort, vart sedimenta liggande att som ryggar og terrassar. Desse subglasiale elveløpa kan ein i dag sjå som eskerar, som er buktande grusryggar. 

Daudisgroper har oppstått der isen har ligge heilt eller delvis gravlagd i lausmassar og så dannar gryteforma senkingar. I mange tilfelle har daudisgropene danna små tjern. 

## Kjelder
*Lauritzen, Stein Erik. (2009, 14. februar). Daudislandskap. I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/d%C3%B8dislandskap.
Epifreatisk sone

Ein **epifreatisk sone** eller **flaumvassone** er sonen mellom jordluftsonen over og den freatiske sonen under. Han vil i periodar oversymjast og tørrlagt igjen, slik at friskt vatn vert pumpa ut og inn av sprekkene og holrom i sonen. Dette gjev særs gode vilkår for kjemisk oppløysing og erosjon, og dermed gode tilhøve for grottedanning..

## Kjelder
*Lauritzen, Stein Erik. (2009, 14. februar). Epifreatisk Sone. I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/epifreatisk_sone.

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Epiphreatic zone|Epiphreatic zone]]» frå ,  den 18. november 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Epikarst

**Epikarst** eller **overflatekarst** omfattar alle karstformer som er synlege på overflata, som karren og doliner, men òg den såkalle subkutane sonen, som er den øvre, oppsprukne og korroderte sonen i berglaga. 

Epikarst er komplementært til endokarst, som omfattar alle underjordiske karstformer, som grotter. 

## Kjelder
*Lauritzen, Stein Erik. (2009, 14. februar). Epikarst. I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/epikarst.
Estavelle

**Estavelle** eller **inversac** er ein type slukhol som avhengig av vêrtilhøva og årstidene anten kan fungere som kjelde (avgje vatn) eller nedløp (motta vatn).

Estaveller er karakteristiske for poljer.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Estavelle|Estavelle]]» frå ,  den 18. november 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*
*
Evaporittkarst

**Evaporittkarst** er karst som er danna i evaporittbergartar som steinsalt, gips og anhydritt, der slike bergartar finst på eller nær overflata, slik at dei kan løysast av grunnvatnet. 

Evaporittar, som er danna ved uttørring av vassløysingar, løyser seg særs lett opp i vatn, så det blir raskt og lett danna karstformer. Evaporittbergartane er noko mekanisk svakare enn kalkstein, slik at karstformene ikkje når same dimensjon som karstformer i kalkstein. Ei av dei lengste grottene i verda, Optimisticeskaja i Ukraina med ei lengd på kring 180 km, er derimot danna i gips.

## Kjelder
*Lauritzen, Stein Erik. (2009, 14. februar). Evaporittkarst. I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/evaporittkarst.
Fengchong i geologi

**Fengchong** er ei landskapsform av karst. Han er ein variant av tårnkarst der dei einskilde tårna ikkje er frittståande, men samla i grupper. Fengchong er ein forløpar for fenglin, ei anna landskapsform som består av tårnkarst.

## Kjelder
*Lauritzen, Stein Erik. (2011, 20. oktober). Fengchong. I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/fengchong.
Fenglin

**Fenglin** er ei landskapsform som består av karst. Det er ein variant av tårnkarst der dei einskilde tårna er fristtåande og ragar over ei elveslette. 

Området kring Guilin i Guangxi-provinsen i Sør-Kina er typelokaliteten for fenglin og fengchong.

## Kjelder
*Lauritzen, Stein Erik. (2011, 20. oktober). Fenglin. I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/fenglin.
Eisriesenwelt

**Eisriesenwelt** (tysk for «isgigantverda») er ei naturleg kalkstein-isgrotte som ligg i Werfen i Austerrike, kring 40 km sør for Salzburg. Grotta ligg i fjellet Hochkogel i Tennengebirge i Alpane. Ho er den største isgrotta i verda, og har ei lengd på 42 km. Ho vert vitja av kring 200 000 turistar kvart år.

## Galleri

Fil:Eisriesenwelt Werfen Austria 01.jpg|Nærbilete av ein av isformasjonane
Fil:Werfen Eisriesenwelt 4.jpg|Isformasjonar
Fil:Eisriesenwelt trail.jpg|Frå stien i grotta


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eisriesenwelt|Eisriesenwelt]]» frå ,  den 18. november 2013.* 
**'' oppgav desse kjeldene:
Eksurgens

**Eksurgens** er ei karstkjelde der det er vanskeleg å finne ei klår vasstilførsel. Det motsette er resurgens, der vasstilførsla kjem frå eit bekke- eller elveinnløp. Omgrepet er mest brukt i fransk terminologi. 

## Kjelder
*Lauritzen, Stein Erik. (2009, 14. februar). Eksurgens. I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/eksurgens.
Freatisk sone

**Freatisk sone** syner til det området i grunnen der alle porer og sprekkar er metta med vatn. Grunnvasspegelen dannar eit tenkt skilje mellom den freatiske, metta sona og den overliggande umetta vadossona, der det òg finst luftfylte holrom. Nemningane freatisk og vados blir brukt mest i samband med karsthydrologi.

## Kjelder
*
Fytokarst

**Fytokarst** er uregelmessige forvitringsgroper i kalkstein, danna ved intensivert korrosjon i kontakt med planter. Både karplanter og lågare vekstformer som mosar og algar kan skilje ut syrer som virkar nedbrytande på berggrunnen. Nesten alle kalksteinsoverflater som er eksponert på jordoverflata vil ha eit mikroskopisk yttersjikt av fytokarst. Dei mest uttalte fytokarstformene finst likevel i grotteinngangar der dagslyset slepp til. 

## Kjelder
*Fytokarst. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/fytokarst.
Greftkjelen og Greftsprekka

**Greftkjelen og Greftsprekka** er eit stort karstgrottesystem i Gildeskål kommune i Nordland. Holesystemet består av to store grotter, Greftkjelen (ca 5,2 km total passasjelengde, 315 m djup) og Greftsprekka (ca 4,2 km lang, 250 m djup). Grottene, som i hovudsak er fossile (tørrlagde), består av djupe sjakter (opptil 120 m) og meandergangar med til dels kompliserte nettverk av trykkleidningar.

Dagens drenering gjennom systemet er særs liten i forhold til dimensjonane på dei tørrlagde passasjane. Hovudutviklinga av grottene må ha føregått i periodar då store vassmengder var tilgjengeleg, i hovudsak under nedisingar og issmeltingar etter istider, men det er òg indikasjonar på at deler av grottesystemet er særs gammalt, moglegvis hadde det opphavet sitt i byrjinga av kvartærtida for meir enn 2,5 millionar år sidan. Uran-serie dateringar av speleothemer (dryppstein) frå desse to grottene viser aldrar på meir enn 350 000 år.

## Kjelder
*Greftkjelen Og Greftsprekka. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/Greftkjelen_og_greftsprekka.
Grønligrotta

**Grønligrotta** er ei 4200 meter lang kalksteinsgrotte i Røvassdalen i Rana kommune, rundt 30 km frå Mo i Rana. Grotta har ei helling nedover på 20°. Lågaste punktet ligg 107 meter under inngangen. Turistar blir tekne med ca 400 meter innanfor inngangen, med opptil 80 meter fjell over seg.

Kalksteinen er einskilde stader omdanna til eit tynt marmorband, innhylla i glimmerskifer. Taket i grotta består av glimmerskifer

Grotta vart oppdaga i 1730. Den første utforskinga av grotta vart gjort i 1914 av den norske geologen J. Oxaal. I 1988 vart det gjort vidare undersøkingar av sedimenta i grotta av geologane StPierre og Løvlie. Grotta er den einaste opplyste turistgrotta i Norden, og har årleg 10 000 vitjande.

Grotta vart danna som ei hòle under vatn, og veggene viser klåre spor av erosjon.

Gjennom Grønligrotta renn ei underjordisk elv med fossar og stryk. Ho inneheld òg fleire jettegryter. Ei granittblokk inne i det såkalla «kapellet» i grotta, er vorte frakta fleire km med isbreen for 10 000 år sidan under sluttfasen av den siste istida.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Grønligrotta|Grønligrotta]]» frå ,  den 18. november 2013.*
Glasiokarst

**Glaciokarst** er eit karstlandskap som er påverka av erosjonen til isbrear og sedimentasjon i landskapet. 

Døme på glasiokarstlandskap finn ein i Dei dinariske Alpane, særleg ved Orjen.

## Kjelder
*Lauritzen, Stein Erik. (2009, 14. februar). Glasiokarst. I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/glasiokarst.
Grotteperle

**Grotteperler**, **erteperle** eller **pisolitt** er kuler av kalsiumkarbonat som oppstår i grotter. Perlene vert danna rundt sandkorn eller andre lause kalkpartiklar på starder der vassdropar frå stor høgd treff golvet, slik at partikkelen ikkje ligg i ro medan minerala i vatnet vert pålagra partikkelen. Dette fører til at grupper av kuler ligg laust i kvar si halvkuleforma lomme. Storleiken på perlene varierer frå ca. 1 mm til 15 cm. 

## Kjelder
*Lauritzen, Stein Erik. (2009, 14. februar). Grotteperler. I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/grotteperler.

## Bakgrunnsstoff
Mindat - med bilete.
Grottestratigrafi

**Grottestratigrafi** er stratigrafi i grotter, der ein skildrar geologiske og arkeologiske lagrekkefølgjer i grottene. Desse lagrekkjefølgjene kan gje viktige opplysingar om dei første menneska, om faunahistorie og om klimautviklinga gjennom istider og mellomistider. 

## Kjelder
*Lauritzen, Stein Erik. (2009, 14. februar). Grottestratigrafi. I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/grottestratigrafi.
Grottevind

**Grottevind** er luftrørsler i grotter. Grottevinden oppstår som følgje av skilnader i lufttrykket på innsida og utsida av grotta, eller mellom ulike delar av ei og same grotte. Som regel er luftrørslene særs svake, men ved smale parti av grotta kan ein stundom føle ein trekk. 

## Kjelder
*Lauritzen, Stein Erik. (2009, 14. februar). Grottevind. I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/grottevind.
Hamarnesgrotta

**Hamarnesgrotta** er ei karsthole i Rana kommune. Ho er 2,9 km lang og er fossil (tørrlagt). Grotta vart danna då grunnvasspegelen var minst 250 meter høgare enn i dag. 

Dateringar av speleothemer syner at danninga av grotta i hovudsak skjedde for minst 550 000 år sidan, og hovudutforminga skjedde truleg for 1-2 millionar år sidan. Hamarnesgrotten vart oppdaga og delvis utforska på siste halvdelen av 1800-talet, noko ein kan sjå på mange innskrifter med årstal. Geologen Gunnar Horn nytta mellom anna Hamarnesgrottene som utgangspunkt for teorien sin om subglasial speleogenese.

## Kjelder
*Lauritzen, Stein Erik. (2009, 14. februar). Hamarnesgrotten. I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/Hamarnesgrotten.
Hamnsundhelleren

**Hamnsundhelleren** er ein stor heller ved Grytafjorden i Ålesund kommune i Møre og Romsdal. Helleren ligg kring 60 meter over havet og vart danna då havet stod høgare enn i dag som ei brenningshole. I tillegg har frostvitring medverka til danninga av hola.

Det er funne spor etter menneske tilbake til byrjinga av bronsealderen og bein etter dyr 30 000 år attende.  

## Kjelder
*Lauritzen, Stein Erik. (14. februar 2009). Hamnsundhelleren. I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013.

## Bakgrunnsstoff
*
Stortingsrepresentantar 1815-1817

**Stortingsrepresentantar 1815-1817** er ei oversikt over stortingsrepresentantane til Stortinget i 1815.  
Lista syner alle som vart valt til Stortinget. Totalt var det 85 representantar frå 34 valkrinsar; 60 representantar frå 19 landkrinsar (amt) og 25 representantar frå 15 bykrinsar. Det var det første storting med representantar frå Nord-Noreg. 

Det seinare Jarlsberg og Larviks Amt bestod av to valkrinsar, det same gjorde Nedenæs Amt.

## Landkrinsar
### [[Smaalenenes Amt]]

### [[Akershus Amt]]

### [[Hedemarkens Amt]]

### [[Christians Amt]]

### [[Buskeruds Amt]]

### [[Jarlsberg Grevskab]]

### [[Laurvig Grevskab]]

### [[Bratsberg Amt]]

### [[Robygdelagets Amt]]

### [[Nedenæs Amt]]

### [[Lister og Mandals amt]]

### [[Stavanger Amt]]

### [[Hordaland|Søndre Bergenhuus Amt]]

### [[Nordre Bergenhus Amt]]

### [[Romsdals Amt]]

### [[Søndre Throndhjems Amt]]

### [[Nordre Throndhjems Amt]]

### [[Nordland fylke|Nordlandenes Amt]]

### [[Finmarkens Amt]]

## Bykrinsar

### [[Moss]]

### [[Fredrikshald|Frederikshald]] og [[Fredrikstad|Frederiksstad]]

### [[Christiania]]

### [[Drammen]]

### [[Kongsberg]]

### [[Tønsberg]] og [[Holmestrand]]

### [[Larvik|Laurvig]] og [[Sandefjord]]

### [[Skien]] og [[Porsgrunn|Porsgrund]]

### [[Kragerø]] og [[Risør|Østerrisøer]]

### [[Arendal]]

### [[Kristiansand|Christianssand]]

### [[Stavanger]]

### [[Bergen]]

### [[Christianssund]] og [[Molde]]

### [[Trondheim|Throndhjem]]

## Fotnotar

## Kjelder

* 
* Representanter og suppleanter 1815-17  frå Norsk samfunnsvitenskapelig datatjeneste
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Liste over stortingsrepresentanter 1815–1817|Liste over stortingsrepresentanter 1815–1817]]» frå , den 18. november 2013 [http://no.wikipedia.org/w/index.php?title=Liste_over_stortingsrepresentanter_1815%E2%80%931817&oldid=12744855 revisjon 12744855]*
Grottekorall

**Grottekorallar** er speletothemer  eller dryppsteinsmassar som oppstår i karstholer, forma som korallar. Dei består av kalsitt, aragonitt eller gips.

## Kjelder
*Lauritzen, Stein Erik. (2009, 14. februar). Grottekoraller. I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/grottekoraller.

## Bakgrunnsstoff
Glasiospeleologi

**Glasiospeleologi** er utforsking av grotter som oppstår i isbrear. Vatn frå overflata av breane renn ned i breen og vert drenert ut via indre kanalar i såkalla brønnhol eller moulins og ned til bresålen  og ut breporten. Desse kanalane har mange likskapar til grotter i karst. 

Det er mellom anna gjort utforskingar i bregrotter på Svalbard.

## Kjelder
*Lauritzen, Stein Erik. (2009, 14. februar). Glasiospeleologi. I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/glasiospeleologi.
Keswick

**Keswick** (ofte uttalt uttan w, som *Kezzick*) kan visa til:

## Geography
Ein stad i **Australia**:
*Keswick i South Australia, ein forstad til Adelaide i Australia
*Keswickøya, ei av Whitsundayøyane nordaust for kontinentet Australia

Ein stad i **Canada**:
*Keswick i Ontario
*Keswick i New Brunswick
*Keswick Ridge i New Brunswick

Ein stad i **England**:
*Keswick i Cumbria
*Keswick i Bacton i Nord-Norfolk 
*Keswick i Sør-Norfolk
*East Keswick ved Leeds i West Yorkshire

Ein stad i **USA**:
*Keswick i California
*Keswick i Iowa
*Keswick i Baltimore, Maryland
*Keswick i Michigan
*Keswick i Pennsylvania
*Keswick i Virginia
**Plantasjehuset Keswick i Virginia, står på den nasjonale lista over historiske stader i Chesterfield County

## Religion
* Keswick Convention, ei årleg evangelisk kristen samling ved Keswick i Cumbria

## Personar
*Keswick-familien, opphavleg frå Skottland, grunnleggjarar av Jardine Matheson
Heliktitt

**Heliktitt** er markliknande, forvridde dryppsteinar eller speleothemer som ein finn i kalksteinsgrotter. Karakteristisk for speleothemen er at dei har endra aksen frå ein vertikal akse medan dei har vokse. Dei har form som ein boge eller ein vinkel, slik at det ser ut som dei voks i vektlaus tilstand. Dei har mest truleg oppstått på grunn av kapillaritet på små vassdråpar, ei kraft som på denne skalaen er sterk nok til å motstå tyngdekrafta. 

Heliktittar er kanskje dei mest skjøre grotteformasjonane. Dei består vanlegvis av nåleforma kalsitt og argnoitt. Dei kan lett øydeleggast, sjølv om ein tar lett på dei, og er derfor sjeldan å sjå innanfor armlengd i turistgrotter.

Timpanogos Cave National Monument i Utah har ei av dei største kjende samlingane av desse formasjonane i verda. Dei finst òg i store mengder i Jenolan Caves i Australia og i Pozalaguagrotta i Karrantza i Spania.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Helictite|Helictite]]» frå ,  den 19. november 2013.*
Speleologi

**Speleologi** eller **hóleforsking** er eit samleomgrep på vitskaplege studium av naturleg danna holrom og grotter, først og fremst karstholer i kalksteinsområde.

Utforsking av grotter har vore drive i lang tid, mellom anna er det kjent skildringar frå assyriske handskrifter frå meir enn 1000 fvt. I mellomalderen finst mange skildringar om hòler, oftast prega av overtrua på den tida.

Systematiske studium av grotter i nyare tid tok til omkring 1800. Føregangspersonane var franskmennene Gabriel Auguste Daubrée og Édouard-Alfred Martel. Sistnemnde reknast som grunnleggjaren av holeforskingar, han som systematiserte forskinga og gjorde han til vitskap. I løpet av femti år undersøkte han over 1500 sjaktgrotter i Europa og Amerika.

I Noreg studerte geologane John Oxaal og Gunnar Hansen Horn hòler i Nordland. Seinare skildra franskmannen Jean Corbel grotter i Noreg. Ved Universitetet i Bergen blir det drive forsking og undervising i speleologi.

Sidan slutten av 1950-åra har Noreg jamleg hatt besøk av britiske grotteklubbar som har funne og utforska ei mengd nye grotter, spesielt i Rana-området.

Speleologi omfattar til ei viss grad òg utforsking og kartlegging av grotter, og mange har dette som ein spennande hobby som ofte involverer både fjellklatring og dykking. 

## Kjelder
* Speleologi. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/speleologi.
Jordbrugrotta

**Jordbrugrotta** (offisielt stadnamn) er ei grotte øvst i Plurdalen i Rana kommune i Nordland. Grotta vart utforsket i 1962 og 1964 av ein engelsk grotte-ekspedisjon. Grotta har namn etter garden Jordbrua som ligg litt lenger ned i dalen. Grotta ligg rundt to kilometer sør frå demninga ved Kallvatnet.

## Korleis grotta vart til

Plurdalen har mykje kalkhaldig jord. Elva Plura, som er utløpet frå Kallvatnet, var stor før Kallvatnet vart demd opp på midten av 1960-talet. Elva vaska ut kalken, og det vart større og mindre grottesystemer fleire stader i Plurdalen. Jordbrugrotta er den største av desse. Før Kallvatnet var oppdemd var elva for stri til at det var mogleg å dykke i grotta, men etter oppdemminga er Plura nesten tørrlagt.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jordbrugrotta|Jordbrugrotta]]» frå ,  den 19. november 2013.*
Kluterthola

**Kluterthola** (tysk *Kluterthöhle*) er den største grotta i Tyskland med ei lengd på 5,6 km. Ho ligg utanfor byen Ennepetal i Sauerland. 

Kluterthola vart danna av utvasking av eit 12,5 meter tjukt lag av kalkstein i devontida for omtrent 370 millionar or sidan. På grunn av klimaet, er det også brukt som feriestad for astmatikarar. Grotta har ein konstant temperatur på 10 °C.

Under andre verdskrigen funrget Kluterthola som bomberom for innbyggjarane i Ennepetaler under luftåtak. 

Hola er brukt som et sanatorium og turisthole. I tillegg til vanlige turar har ein tilbod om opplevingsturar der ein vert ført lengre inn i grotta gjennom smale passasjar. Grotta vert vitja av i snitt kring 44&nbsp;000 personar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Kluterthöhle|Kluterthöhle]]» frå ,  den 19. november 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Karbonatkinetikk

**Karbonatkinetikk** er studiet av oppløysing og utfelling av kalsiumkarbonat i naturleg vatn. Desse prosessane er viktige i mange geologiske og biologiske miljø, mellom anna fører oppløysingsprosessen til danning av karst, medan utfellingsprosessen føre til danning av kalktuff, speleothemer og til sementering av lausmassar. 

## Kjelder
*Lauritzen, Stein Erik. (2009, 14. februar). Karbonatkinetikk. I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/karbonatkinetikk.