open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Uvs Nuur

**Uvs Nuur** eller **Uvs** (mongolsk Увс Нуур, *Uvs Nuur*; tuvinsk Успа-Холь, *Uspa-Khol*; russisk Убсу-Нур, *Ubsu-Nur* og Убса, *Ubsa*) er ein særs salt endorheisk innsjø i Mongolia med ein liten del i Russland. Han er den største innsjøen i Mongolia med eit areal på 3350&nbsp;km² og ligg 759&nbsp;meter over havet. 
Den nordaustlege enden av innsjø ligg i republikken Tyva i Russland. Den største busetnaden ved innsjøen er Ulaangom. Denne grunne og særs salte innsjøen er restane av ein stor saltsjø som dekte eit mykje større område for fleire tusen år sidan.

## Geografi
Uvs Nuur har ei lengd på 84&nbsp;km og er 79&nbsp;km brei. I snitt er han 6 meter djup. Nedslagsfeltet er skild frå restane av Store sjøar-senkinga av Khan Khökhii-ryggen.

Av dei mange elvane som renn ut i innsjøen finn ein Baruntara Gol, Nariin Gol og Tesiin Gol frå Khangajfjella i aust og Kharkhiraa og Sangil Gol frå Altajfjella i vest.

## Økologi
Det store endorheiske nedslagsfeltet fører til eit sært salt vatn på 18,8&nbsp;ppt, som er fem gonger saltare enn sjøvatn. Dette kjem hovudsakleg av sulfat og natriumion.

Innsjøen frys til frå oktober til mai. Om sommaren varierer temperaturen frå 25&nbsp;°C i overflata til 19&nbsp;°C ved botn.

Ein har tald 29 forskjellige fiskeartar i Uvs Nuur, ein av dei (*Oreoleuciscus potanini*) høver seg som mat.

## Verna område

Heile innsjøen og fleire av områda rundt er erklært verna område. UNESCO nyttar nemninga «Uvs Nuur-stad» som eit fellesuttrykk som femnar om tolv forskjellige verna område, som representerer hovudbioma aust i Eurasia. 

## Uvs Nuur-bekkenet

Uvs Nuur er det lågaste området i Uvs Nuur-bekkenet som dekkjer eit område på  og er eit av dei best bevarte, naturlege steppelandskapa i Eurasia. Grensa mellom Mongolia og Russland går gjennom den nordlege delen av bekkenet. Her møter den nordlegaste ørkenen i verda den sørlegaste tundrasonen i verda.. Bortsett frå Uvs Nuur innneheld bekkenet fleire mindre innsjøar. Sidan desse ligg nord for andre store innsjøar i Sentral-Asia er dei viktige stoppestader for sjøfuglar på veg sørover eller nordover.

Sidan bekkenet dekkjer den geoklimatiske grensa mellom Sibir og Sentral-Asia kan temperaturane variere frå −58&nbsp;°C om vinteren til 47&nbsp;°C om sommaren. Trass i det harde klimaet finst det 173 fugleartar og 41 forskjellige pattedyr, inkludert den globalt utryddingstrua snøleoparden, argalisau og asiatisk steinbukk. Folketettleiken her er låg. Mangelen på industri og at området stort sett har vore busett av nomadiske gjetarar gjer at landskapet og økosystemet stort sett er urørt.

I 2003 vart Uvs Nuur-bekkenet innskrive på UNESCO si verdsarvliste. Det vart nominert som eit av dei største intakte nedslagsfelta i Sentral-Asia med 40&nbsp;000 arkeologiske stader frå historiske kjende nomadefolk som skytarar, tyrkarar og hunarar. Dette er eit av dei største områda på verdsarvlista.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Uvs Nuur|Uvs Nuur]]» frå , den 1. september 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
* Satellittbilete av Ubsu Nur
Virmajärvi

**Virmajärvi** er ei ein lien innsjø som ligg på grensa mellom Finland (Ilomantsi kommune) og Russland (Suojarvskij distrikt i republikken Karelia). Han ligg 19 km aust for landsbyen Hattuvaara. Det austlegaste punktet i både Finland og EU ligg på ei øy i Virmajärvi.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Virmajärvi|Virmajärvi]]» frå , den 1. september 2008.*
Vivisjøen

**Vivi** er ein innsjø i Evenkia i Russland. Han har eit areal på 229 km². På søraustsida av innsjøen ligg det geografiske sentrumet i Russland. Eit monument som seier «Sentrum av Russland» vart reist her i august 1992. Det har ei høgd på om lag 7 meter. 

Nær monumentet står eit anna 8 meter høg monument, ein ortodoks kross til mine om 600-årsdagen for dødsfallet til Sergius av Radonezj.

Det er ingen permanente busetnader ved innsjøen. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vivi Lake|Vivi Lake]]» frå , den 1. september 2008.* 

## Bakgrunnsstoff
* Sentrum av Russland
Vodlozero

**Vodlozero** (russisk Водлозеро, finsk *Vodlajärvi*) er ein stor innsjø søraust i republikken Karelia i Russland. Han har eit areal på 322&nbsp;km². Han er 36&nbsp;km lang og 16&nbsp;km brei. Det er meir enn 190 øyar i innsjøen. Vodlozero vert nytta til fiske. Han frys til i november og er isdekt til tidleg i mai. Elva Vodla renn frå Vodlozero og ut i Onegasjøen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Vodlozero|Lake Vodlozero]]» frå ,  den 1. september 2008.*
Valdajsjøen

**Valdajsjøen** (russisk Валдайское озеро - *Valdajskoje ozero*; Валдай) er ein innsjø midt i Valdajhøgdene i Novgorod oblast i Russland. Han har eit areal på 19,7&nbsp;km² utan øyar. Han er i snitt 12 meter djup og på det djupaste 60 meter. Han frys til tidleg i desember og er isdekt til tidleg i mai. Byen Valdaj ligg ved breidda av innsjøen. På ei av øyane i innsjøen ligg Iverskij kloster.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Valdai Lake|Valdai Lake]]» frå , den 1. september 2008.*
Suldal Reiselivslag

**Suldal Reiselivslag** er ein medlemsorganisasjon for verksemder og einskild personar som er knytte til eller har av interesse av reiselivet i Suldal kommune. Organisasjonen blei stifta i 1995, og har ein fast tilsett. 
Suldal Reiselivslag driv også turistkontor for kommunen, og har ansvar for den daglege drifta av Laksestudio i Sandsfossen.

Suldal Reiselivslag og Turistkontor
Vygozero

**Vygozero** (russisk Выгозеро, finsk *Uikujärvi*) er ein stor innsjø i republikken Karelia, nordvest i Russland. Han har eit areal på 1250&nbsp;km². Sidan 1933 har han vore ein del av Kvitsjø-Austersjø-kanalen. Det er meir enn 500 øyar i innsjøen. Vygozero vert nytta til fiske. Segezja munnar ut i innsjøen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Vygozero|Lake Vygozero]]» frå , den 1. september 2008.*
Jenozero

**Jenozero** (russisk Енозеро) er ein stor innsjø på Kolahalvøya i Murmansk oblast i Russland. Han har eit areal på 94,4&nbsp;km² og om lag 100&nbsp;km² med alle øyane. Elva Varzina renn ut frå innsjøen.
Jessej

**Jessej** (russisk Ессей) er ein stor innsjø i Krasnojarsk kraj, nord i sentrale område av Russland. Han har eit areal på 238&nbsp;km². Det renn mange elvar ut i innsjøen. Jessej er rik på fisk.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Yessey|Lake Yessey]]» frå , den 1. september 2008.*
Jaltsjiksjøen

**Jaltsjik** (russisk Яльчик) er den største innsjøen i Mari El, og ligg i Marij Tsjodra nasjonalpark. Jaltsjik er viktig for turismen i regionen og fleire turistsenter ligg her. Han er lokalt kjend for det reine og varme vatnet. 

## Hydrologi
Jaltsjik er eigentleg to innsjøar, Store og Vesle Jaltsjik, som er knytt saman av ein kanal som stundom vert tørr om sommaren. Vesle Jaltsjik ligg noko høgare enn Store Jaltsjik, men ein kan berre sjå straum i kanalen mellom dei under vårflaumen. Innsjøane har vokse gradvis på grunn av karstprosessar i området. Ei segn fortel at det låg ei eng der innsjøane i dag ligg, men at ho kollapsa slik at innsjøane vart danna. Den siste store kollapsen skjedde i 1914 og dette skapte ein tsunami-liknande flodbølgje. I botn er det to karstgrotter som er 1600 meter og 1200 meter lange. 

Store Jaltsjik har ei kompleks form med mange viker, medan Vesle Jaltsjik har ei langstrekt form. 

Vesle Jaltsjik har to små bekkar som renn ut i seg, medan Store Jaltsjik ikkje har nokon. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Yalchik Lake|Yalchik Lake]]» frå , den 1. september 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* Экология фитопланктона карстовых озёр Среднего Поволжья 
* http://fromzd.narod.ru/yal.html
Krasnojesjøen

**Krasnojesjøen** (russisk озеро Красное, før 1948 **Punnusjärvi**, finsk *Punnusjärvi*) er ein 6,9&nbsp;km lang og 2,8&nbsp;km brei innsjø i midt på Det karelske neset i Priozerskij distrikt i Leningrad oblast, nær Korobitsyno. Han er ein del ag nedslagsfeltet til Vuoksi. Han har eit areal på om lag 9&nbsp;km².

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Krasnoye|Lake Krasnoye]]» frå , den 1. september 2008.*
Sukhodolskoje

**Sukhodolskoje** (russisk Суходольское озеро, finsk *Suvanto*) er in stor innsjø på Det karelske neset i Priozersk distrikt i Leningrad oblast i Russland. Han høyrer til nedslagsfeltet til Vuoksi og renn ut gjennom Burnaja.

Opphavleg rann vatnet frå Sukhodolskoje roleg ut i Vuoksi gjennom ei elv ved Kiviniemi. I 1818 vart det grave ein kanal under ein vårflaum frå Sukhodolskoje til Ladoga og dette skapte Burnaja. Ho starta å drenere Sukhodolskoje og vassnivået i innsjøen fall 7 m. Kiviniemi turka ut. I 1857 vart det grave ein kanal i Kiviniemi, men straumen snudde og rann andre vegen, skapte stryk og gjorde at det ikkje var mogeleg med transport på ho. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Sukhodolskoye|Lake Sukhodolskoye]]» frå , den 1. september 2008.*
Vjalozero

**Vjalozero** (russisk Вялозеро) er ein stor innsjø i Kolahalvøya i Murmansk oblast i Russland. Han har eit areal på 98,6&nbsp;km². Vjala har utspringet sitt frå innsjøen og renn ut i elva Umba.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Vyalozero|Lake Vyalozero]]» frå , den 1. september 2008.*
Vozje

**Vozje**, òg kalla **Tsjarondskoke** (russisk Воже, Чарондское), er ein innsjø nord i Vologda oblast i Russland. Han har eit areal på 416&nbsp;km². I snitt er han 2 meter djup og ned mot 4,5 meter på det djupaste. Vozje renn ut i Svid som renn vidare til Latsja, der Onega har kjelda si. Innsjøen ligg i eit slettelandskap og breidda er lågtliggande og myrlendt. Det renn om lag tjue elvar ut i Vozje, inkludet Vozjega og Modlona. Innsjøen frys til i oktober eller november og er isdekt fram til mai. Enkelte delar av han vert botnfryst.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Vozhe|Lake Vozhe]]» frå , den 1. september 2008.*
Jastrebinoje

**Jastrebinoje** (russisk Ястребиное озеро) er ein 2&nbsp;km lang innsjø i Priozerskij distrikt i Leningrad oblast, nær grensa til republikken Karelia i Russland. Han ligg heilt nord på Det karelske neset, 10&nbsp;km frå jernbanestasjonen Kuznetsjnoje. Han ligg ei senking mellom bratte framskot av granitt frå Det baltiske skjoldet, som er eit populært klatreområde. Innsjøen og området rundt er eit verna naturmonument i Leningrad oblast.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Yastrebinoye|Lake Yastrebinoye]]» frå , den 1. september 2008.*
Biblioteket i Alexandria

**Det kongelege biblioteket i Alexandria** skal ha vore det største biblioteket i verda i antikken. 
Biblioteket var knytt til lærestaden Museion (Μουσεῖον), som var vigd dei ni musene, og truleg var den største intellektuelle institusjonen i antikken.

Ein trur at biblioteket vart grunnlagt i byrjinga av 200-talet f.Kr. Det vart truleg øydelagt av Theodosius I kring år 391 e.Kr. 

I 2003 vart det opna eit nytt bibliotek i Alexandria, Bibliotheca Alexandrina, teikna av det norske arkitektfirmaet Snøhetta.
Det fungerer som ei moderne bibliotek og kulturhus til minne om det gamle biblioteket i Alexandria.

## Kjelder
Abakanfjella

**Abakanfjella** (russisk Абаканский хребет, *Abakanskij khrebet*) er ei fjellkjede av metamorfe bergartar sørvest i Sibir i Russland.  Ho er 300 km lang og opp til 1984 meter over havet på det høgaste. Fjella er stort sett dekte av taiga opp til 1500 meter over havet, og over dette fjelltundra.

Fjellkjeda er den sørlege grensa til Kuznetsksenkinga der Kuznetskbekkenet i Kemerovo oblast ligg. Fjellkjeda er del av vasskiljet mellom elvane Abakan, Tom og Lebed. Ho er ei sørleg forlenging av Altajfjella og Kuznetsk Alatau.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Abakan Range|Abakan Range]]» frå , den 2. september 2008.*
Alutsjin Horst

**Alutsjin Horst** (russisk skrift ) er ein fjellformasjon i Russisk fjerne austen i Sibir. Han ligg like sør for polarsirkelen, nær elva Baimka, som er ei sideelv til Bolsjoj Anjui, om lag 180 km sørvest for Bilibino.

Denne horst-formasjonen ligg i Tsjukotka autonome okrug i Russland.

Det er store førekomstar av vaskegull og platina i Baimkabekkenet, like ved Alutsjin Horst. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aluchin Horst|Aluchin Horst]]» frå , den 2. september 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* Geologisk kart
* Vaskegull og platina ved Alutsjin Horst
Horst

Ein **horst** er ei heva forkastingsblokk ved sida av normale forkastingar eller graben. Ein horst er ei forlenging av jordskorpa. Den heva bergblokka er ein del av jordskorpa som generelt ligg i ro eller vert heva, medan landet omkring har vorte senka på kvar side. 

Vogesane og Schwarzwald er døme på horst. Omgrepet vert òg nytta om større område som den russiske sletta, Arabia, India og sentrale område av Sør-Afrika, der kontinentet held seg stabilt med horisontale platå i fleire lag. 

Horst er eit tysk ord for «rovfuglreir» som ligg på ein høg stad som ei klippe.

## Horst og utvinning av hydrokarbon

I mange riftbekken rundt om i verda finst mange hydrokarbonførekomstar i drenpungar knytte til horst. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Horst (geology)|Horst (geology)]]» frå , den 2. september 2008.*
Nonstinden

**Nonstinden** (1572 moh.) ligg mellom Måndalen i nord og Innfjorden i sør i Rauma kommune. Fjellet er lett å nå frå sørsida.
Middagstinden

**Middagstinden** på 1569 moh. ligg mellom Måndalen i nord og Innfjorddalen i sør i Rauma kommune. Toppen er lettast å nå frå sørvest.
Levende Skog

**Levende Skog** er eit samarbeidsprosjekt mellom skogbruk, skogindustri, fagrørsle, friluftslivsorganisasjonar
og miljøvernorganisasjonar for å fremje eit berekraftig skogbruk med god balanse mellom skogproduksjon, miljøvern og sosiale interesser. Levende Skog-standarden vert nytta som grunnlag for miljøsertifisering av skogbruk i Noreg.

Partane bak Levende Skog etablerte den første standarden i 1998. Sidan er
han revidert. Bak siste revisjon stod partane
* Fellesforbundet
* FRIFO
* Friluftsrådenes Landsforbund
* Norskog
* Sabima
* Statskog SF
* Treforedlingsindustriens bransjeforening
* Treindustrien
* WWF Noreg

Rådet for Levende skog bidreg til kommunikasjon mellom partane og tolking
av avtalepunkta. Saker for rådet vert førebudd av eit partssamansett
arbeidsutval med tre medlemmer og ein sekretær.

## Bakgrunnsstoff
* Standard (PDF)
Høgsvora

**Høgsvora** (1164 moh.) ligg på grensa mellom kommunane Ålesund og Vestnes. Namnet vert brukt i Ørskog. I Vestnes markerer denne toppen vestenden av ein fjellrygg som vert kalla Næremstindane og som er like høg lengre aust. Høgsvora er eit populært mål på skiturar, der ein startar frå overgangen mellom Vaksvika i Ørskog og Tresfjord i Vestnes.
Heimste Skorkja

**Heimste Skorkja** (1323 moh.) er eit fjell som ligg på grensa mellom kommunane Fjord og Ålesund i Møre og Romsdal. Namnet vert brukt i Ørskog, der fjellet er synleg oppe i dalen ved Vaksvika. I Stordal heiter fjellet *Sandegga* og er synleg frå sentrumsområdet ved fjorden. Snaraste tilkomsten går frå bygda Dyrkorn i Stordal, som ligg vest for fjellet. Andre stader er vegen lengre, men lett å gå. 

Uttrykket «skorkja» som del av namn på smale og spisse fjell er i bruk i eit avgrensa område som omfattar bygdene Vaksvika i Ørskog og Tresfjord i Vestnes. Det kjem frå den tida husdyr stod på svelteforing i fjøset gjennom vinteren. Det smale partiet frå nakken og eit stykke bakover ryggen på eit magert dyr vart kalla skorkja. Nordryggen på Heimste Skorkja er lang og smal og kan minne om noko sånt.
Fremste Skorkja

**Fremste Skorkja** (1302 moh.) ligg sør for bygda Vaksvika i Ålesund kommune. Ein halv kilometer søraust for toppen ligg ein høgare topp (1364 moh.) på grensa mot Stordal. Denne toppen kjem litt i bakgrunnen sett frå Ørskog, og i Stordal er fjellet gøymd slik at det er berre dei som bur lengst vekk som ser toppen. Begge toppane er enkle å nå.

Om fjellnamnet, sjå Heimste Skorkja.
Bajkalfjella

**Bajkalfjella** (russisk Байкальский хребет, *Bajkalskij khrebet*) er ei fjellkjede som stig bratt opp frå nordvestsida av Bajkalsjøen sør i Sibir i Russland. Det sentrale sibirske platået grenser i sør til dei austlege Sajanfjella og Bajkalfjella.

Elva Lena har kjelda si i Bajkalfjella. Fjella omkring Bajkalsjøen er skogkledd med gråor, osp, dunbjørk, sibirlerk, sibiredelgran, furu og sibirfuru.

Den høgaste toppen er Tsjerskij (2572 moh.) kalla opp etter den polske oppdagaren Jan Czerski.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Baikal Mountains|Baikal Mountains]]» frå , den 2. september 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
* Burjatia
* Bilete 
* Bilete av innsjøen og fjella rundt
Barguzinfjella

**Barguzinfjella** (russisk Баргузинский хребет, *Barguzinskij khrebet*) er ei fjellkjede i Burjatia i Russia langs nordaustsida av Bajkalsjøen. 

Ho har ei lengd på 280 km og dei høgaste toppane strekkjer seg opp mot 2840 meter over havet. Dei er stort sett dekte av taiga av lerketre. Fjellkjeda grensar til Barguzindalen i nordvest. Delar av Barguzin reservat dekkjer vestsida av fjellkjeda. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Barguzin Range|Barguzin Range]]» frå , den 2. september 2008.*
Varm lisone

**Den varme lisona** er eit område i ei li, ei fjell- eller åsside, som på rolege netter har høgare temperatur enn områda høgare oppe i lia og nede i dalbotn. Dette kjem av ein kombinasjon av dei to faktorane at kald luft er tyngre enn varm luft, og at temperaturen minkar med høgda.

Sidan lufta er kompressibel vil lufttettleiken vere høgare ved overflata enn oppover i atmosfæren. Lufta vert då tynnare og utvidar seg. Denne utvidinga krev energi og den einaste energien som til vanleg er tilgjengeleg er den indre energien til lufta, som vert teke frå luftmolekyla. Lufttemperatur er eit mål på farten til molekyla i lufta, så når ein tar energi frå desse molekyla vil farten deira verte mindre og dermed også lufttemperaturen. Dette er årsaka til at lufttemperaturen minkar med høgda så lenge ikkje andre faktorar spelar inn. 

På rolege netter vert jordoverflata avkjølt ved hjelp av utstråling frå bakken. Lufta i ei fjell- eller åsside vil dermed verte kaldare enn lufta som ligg i same høgd over foten av fjellet eller åsen eller over dalbotnen. Sidan kald luft har høgare tettleik enn varm luft, vil denne horisontale temperaturskilnaden få den kaldare lufta i fjellsida til å strøyme ned mot foten av fjellet. 

Temperaturen i den varme lisona er altså høgare enn lenger nede i lia på grunn av at den kalde lufta søkk mot foten av fjellet eller åsen. Over den varme lisona har derimot den lågare lufttettleiken og lufttrykket byrja å gjere seg gjeldande slik at ein får eit vertikalt temperaturmaksimum i lia kalla den varme lisona.

## Referansar
Grytavasstinden

**Grytavasstinden** (1328 moh.) ligg mellom kommunane Fjord og Ålesund i Møre og Romsdal. Frå Vaksvika i Ørskog er fjellet godt synleg. I Stordal er fjellet bortgøymd inne i fjelldalen Jasvollbotnen.
Å nå toppen krev klyving i bratt lende opp sørsida.
Google Chrome

**Google Chrome** er ein open kjeldekode-nettlesar utvikla av Google. Han byggjer på komponentar frå andre open kjeldekode-nettlesarar som WebKit og Mozilla, og er meint til å forbetre stabilitet, fart, og sikring saman med eit enkelt og effektivt brukargrensesnitt.

## Namnet
Nettlesaren er namngjeven etter ramma til brukargrensesnittet til nettlesaren, også kalla «chrome» på engelsk.

## Sikring
Google Chrome hentar informasjon frå to såkalla svartelister (ei for nettfiske, og ei for sabotasjeprogram) og åtvarar brukaren når den prøvar å vitje ei skadeleg side. Denne tenesta er og gjort tilgjengeleg for andre via «Google Safe Browsing API». I arbeidet med å halde ved like desse listene, gjev google òg melding til eigarane av sidene, som kan vera uvitande om at sidene deira inneheld skadeleg programvare.

## Brukargrensesnitt
* Fanebasert nettlesing. Der fanene er over adresselina, som på nettlesaren Opera.
* Nye faner syner miniatyrbileter av dei ni mest vitja sidene, saman med dei mest søkte, og bokmerkte sidene, og dei siste attlatne fanene.
* «Gears», er eit verktøy for å hjelpa utviklarar.
* Sprettoppvindauge er låste til den fana dei kjem ifrå.

## Kjelder

* DinSide.no
* Teikneseriepresentasjon
Byrrangafjella

**Byrrangafjella** (russisk Горы Бырранга, *Gory Byrranga*) er ei fjellkjede midt på Tajmyrhalvøya i Sibir i Russland, som ligg nord og vest for Tajmyrsjøen. Dei strekkjer seg om lag 1100&nbsp;km og dannar ein stor sving som går om lag frå sørvest til nordaust. Byrrangafjella består av silstein og intrusive bergartar av nøytral samansetting, men det er òg store område med kalkstein. Fjellkjeda har djupare kløfter og raviner, samt nokre få, små isbrear i aust. Fjella er ikkje særskild høge, om lag 500 meter over havet, men den høgaste toppen strekkjer seg opp til 1146 meter over havet.

Elvane Khutadabiga og Tsjetyrekh har kjeldene sine i Byrrangafjella. Den nedre delen av Taymyrelva renn nordover gjennom fjella. Låglanda nord og sør for desse fjella er dekte av tundra, små innsjøar og våtmarker.

Sjølv om dei vart utforska i 1746 er Byrrangafjella eit av dei minst kjende områda i Arktis. Klimaet er kontinentalt og hardt med mange snøstormar om vinteren.

Fjellet ligg i Krasnojrask kraj og er ein del av Det store arktiske statlege naturreservatet, det største naturreservatet i Russland og Europa. Området er derimot særs fjerntliggande, med nesten ingen busetnader eller vegar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Byrranga Mountains|Byrranga Mountains]]» frå , den 2. september 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* Plassering
* Tajmyrområdet med bilete av Byrrangafjella 
* Bilete
* Geologi: https://web.archive.org/web/20110716021749/http://www.geol.lu.se/kvg/avhandlingar/ha_kappa.pdf og http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=252989
Khamar-Daban

**Khamar-Daban** er ei fjellkjede nær Bajkalfjella i Sibir i Russland ved Bajkalsjøen. Den høgaste toppen er er Utulinskaja podkova på 2396 meter over havet.
Tsjerskijfjella

**Tsjerskijfjella** er ei fjellkjede nordaust i Sibir i Russland. Ho vart oppdaga i 1926 av Sergej Obrutsjev, som til Vladimir Obrutsjev, som kalla ho opp etter den litauisk-kviterussiske oppdagaren og geografen Ivan Tsjerskij. Ho går hovudsakleg frå nordvest til søraust gjennom republikken Sakha og Magadan oblast, nær Verkhojanskfjella og området rundt elva Indigirka. Det høgaste fjellet i fjellkjeda er Pobeda, som er 3003 meter over havet. Fjellkjeda ligg på grensa mellom den eurasiatiske og den nordamerikanske plata. 

Tsjerskijfjella har i lag med Verkojanskfjella ein viss effekt på klimaet i Sibir. Ryggane hindrar luft som strøymer vestover og gjer at det kjem lite snø på slettene i vest.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Chersky Range|Chersky Range]]» frå , den 2. september 2008.*
Dzjugdzjur

**Dzjugdzjur** (russisk Джугджур) er ei fjellkjede i Det fjerne austen i Sibir i Russland. Ho går langs heile nordvestkysten av Okhotskhavet. I aust går fjella over i Stanovoyfjella og strekkjer seg nordaustover i 1500&nbsp;km før ho deler seg i tre i Tsjerskijfjella, Verkojanskfjella og Gydanfjella. Fjellkjeda er ganske aude bortsett frå gullgruver som har vore i drift sidan 1920-åra.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dzhugdzhur Mountains|Dzhugdzhur Mountains]]» frå , den 2. september 2008.*
Ergaki

**Ergaki** er ei fjellkjede i Vest-Sajanfjella sør i Sibir i Russland.

Det høgaste punktet i fjellkjeda er Zvjozdnij på 2265 meter.

Ergaki naturpark er eit verneområde som omfattar fjellkjeda.

## Kjelder
Khibiny

**Khibiny** (russisk Хибины) er ei av dei to største fjellkjedene på Kolahalvøya i Russland.

Massivet har ei oval form som dekkjer om lag 1300 km² av dei sentrale områda av halvøya. Ho har ei høgd på 900-1000 meter og det høgaste punktet er Judytsjvumtsjorr på 1191 meter over havet. Fjelltoppane er forma som platå med barre fjellsider og isbrear, ismarker og snømarker enkelte stader. Terrenget er generelt fjelltundra.

Om lag 5 km frå det austlegaste punktet i Khibiny ligg det andre massivet, Lovoziorskije Tundry. 

Massivet er seismisk aktivit og særs rikt på forskjellige mineral, hovudsakleg apatitt- og nefelinmalm.

Ved foten av fjellkjeda ligg byane Apatity og Kirovsk.

## Bakgrunnsstoff
* khibiny.info
Strupehovud

**Strupehovudet** (*larynx*) er eit stemmeorgan som sit i strupen og har viktige oppgåver også under fordøying (svelging av mat og væske) og respirasjon.

Strupehovudet har eit skjelett som består av brusk og er kledd av ei slimhinne. Under slimhinna finst små musklar som rører stemmebanda når dyr pustar og menneske snakkar. Strupehovudet dannar forbinding mellom øvre og nedre luftvegar. Det stenger for dei nedre luftvegar under svelghjng av mat og veske.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Strupehode|Strupehode]]» frå , den 2. september 2008.* 


## Bakgrunnsstoff
Kondjorfjella

**Kondjorfjella** (russisk горы Кондёр) er ein heilt sirkelforma intrusjon med ein diameter på om lag 10 km i Khabarovsk kraj i Russland. Fjella ligg om lag 600 km vest-sørvest for Okhotsk og 570 km søraust for Jakutsk. Ein kan nå fjella frå Jakutsk via Amga. Fjella har store førekomstar av platina.

## Bakgrunnsstoff
* http://www.rmg.se/RMDEntities/K/KONDYO.htm
* http://geo.web.ru/druza/l-Konder.htm 
* http://www.astro-azbuka.info/photo/earth/0164/ 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kondyor Massif|Kondyor Massif]]» frå , den 2. september 2008.*
Smågnagarar

**Smågnagarar** er ei samlekjenning for dei mindre artane gnagarar, som utgjer det store fleirtalet av artsmangfaldet i gruppa. Omgrepet er ikkje gyldig i biologisk systematikk sidan dyra det er snakk om ikkje naudvendigvis er i nærare slekt med kvarandre enn med andre gnagarar.

Nokre typar smågnagarar kan gå gjennom store skilnader i storleiken på bestanden, såkalla smågnagarsvingingar. Denne prosessen er særleg kjend i samband med lemen, der år med mange lemenar er kjend som «lemenår».

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Smågnagersvingninger|Smågnagersvingninger]]» frå ,  den 17. april 2015.*
Korjakfjella

**Korjakfjella** (russisk Корякское нагорье - *Korjakskoje khagorje*) er ei fjellkjede i Sibir i Russland. Ho ligg sør for Anadyrelva og nordaust for Kamtsjatkahalvøya. Elvane Main og Velikaja har kjeldene sine i Korjakfjella. Fjellkjeda er den nest største i heile Sibir.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Koryak Mountains|Koryak Mountains]]» frå , den 2. september 2008.*
Brunrotte

**Brunrotte** (*Rattus norvegicus*) er truleg den arten dei fleste tenkjer på som ei typisk rotte. Ho høyrer til musefamilien, men kan bli 29&nbsp;cm lang.

Brunrotta formeirar seg raskt. Hoa går drektig i berre 21 dagar og får 8-15 ungar i kvart kull. Ungane vert kjønnsmodne etter eit par månader. Kvar horotte får fire til sju kull per år. Ei rotte lever typisk i om lag eitt år, men dette kan variera mykje med tilhøva.

Arten stammar frå tempererte delar av Asia, men kom til Europa alt i mellomalderen, til Noreg kring 1750.

Det viskaplege namnet *norvegicus* fekk arten av di det individet som vart brukt til den første vitskaplege skildringa av han, hadde kome til London med eit norsk skip.

Viss ho kan, trekkjer brunrotta innomhus når hausten og vinteren kjem. Rotter kan «invadera» bygningar, også bustadhus. I tillegg til skadane dei påfører bygningar og innbu, førar rotter ofte med seg svært vond lukt. Dei kjem seg som regel inn gjennom kloakksystemet, og kan vera svært vanskeleg å bli kvitt.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Kruberryggen

**Kruberryggen** er ein fjellrygg på øya Iturup. Han er ei rekkje av inaktive vulkanar nordaust på Medvezjyhalvøya og utgjer ein del av vasskiljet mellom Okhotskhavet og Stillehavet. Fjella har ei høgd på 400-700 meter over havet og det høgaste punktet er Sjibetoro-dake) (853 moh). Ein del av ryggen er restane av ein vegg i ein stor kaldera frå pleistocen (Tsirkkaldereaen).

Ryggen er kalla opp etter Alexander Kruber.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kruber Ridge|Kruber Ridge]]» frå , den 2. september 2008.*
24-Carat Black

**24-Carat Black** var eit soulband frå Cincinnati i USA. Bandet heitte opphavleg *the Ditalians*, men då dei møtte musikkarrangøren Dale Warren tidleg på 1970-talet fekk han dei til å endre namn. Han hjelpte dei med å både skrive og produsere det einaste albumet deira, *Ghetto: Misfortune's Wealth*, som kom i 1973. Dale Warren hadde tidlegare arrangert musikk for artistar som Eddie Floyd, Isaac Hayes, Albert King og the Staple Singers. 

Bandet gav ikkje ut fleire album og *Ghetto: Misfortune's Wealth* gjekk raskt i gløymeboka. Medlemmene i bandet dukka seinare opp i gruppa Shotgun. Etter kvart vart albumet ein kultklassikar hos hip-hop-artistar som nytta samplingar frå albumet på sine eigne songar. Albumet var lenge vanskeleg å få tak i, men kom på CD i 1995. 

## Kjelder
Bietar

**Bietaren** er ein vakkert farga fugl i bietarfamilien. Han er hovudsakleg utbreidd i Sør-Europa aust til Vesleasia, og overvintrar i Afrika sør for Sahara. Stundom, i varme og tørre somrar, trekk nokre individ lenger nord; det er mellom anna rapportert hekkingar frå Sverige og Danmark.

I Noreg vert arten sjeldan observert, men når det skjer er dette om sommaren eller hausten i Sør-Noreg.

## Kjenneteikn
Bietaren er på storleik med ein trost, om lag 28 cm, og veg 45 til 60 gram. Han er slankt bygd og har fine fargar: oversida er gul og raud, strupen er gul og undersida er turkisfarga. Nebbet er langt og smalt, og bøyer seg svakt nedover. Halen er òg lang, særleg den midtre halefjæra.

## Levesett
Namnet sitt har bietaren fått fordi han hovudsakleg et bier, humler og kvefsar. Han sit som regel på ei grein, ei telefonlinje eller liknande og speidar etter dei ved å snu hovudet i ulike retningar. Når han oppdagar dei, fer han brått ut i lufta og fangar dei i flukt. Etter å ha drepe byttet ved å slå det mot underlaget; om det er eit insekt med giftbrodd fjernar han òg denne ved å gni han mot steinen eller greina han sit på. Deretter vert dyret svelga heilt.

I hekkesesongen må ein bietar fanga tilsvarande 225 biar om dagen for å fø seg og ungane.

### Forplantning

Bietarar kan hekka einskildvis, men som regel lever dei i koloniar. Desse vert som regel lagt til bratte sand- eller jordbakkar, der dei grev ut reirgongar. Holene er som regel litt over ein meter lang med eit ovalt rugekammer inst. Hoa legg 5-7 kvite egg med to dagars mellomrom, og tek til å ruga allereie etter andre egg. Dette gjer at ungane vert fødd til ulik tid og såleis varierer valdsamt i storleik. Den eldste ungen kan ofte vega så mykje som to-tre gongar vekta til den yngste.

Mange av ungane døyr før dei vert sjølvstendige, sidan det ofte kan vera vanskeleg å fanga nok mat til dei. Somme par får hjelp av såkalla hjelparar; som regel eittårige fuglar i nær slekt med paret. Vaksne hannar i par med hjelparar gjer ikkje like stor innsats som fedrar som er åleine med hoa om ansvaret, medan hoa brukar like mykje tid som elles. Ungar frå par med hjelparar klarar seg betre enn ungar som berre har foreldra til å sørga for seg.

## Kjelder

* Hogstad, Olav: «Bieter» i *Norges dyr - fuglene 3* Cappelen 1990
Kurajfjella

**Kurajfjella** er ei fjellkjede i i Altaj kraj i Sibir i Russland. Ho grenser i sør til Kurai- og Tsjujabekkenet og dannar den sørlege delen av eit metamorf dom-system. 

Dei største evane i Kurajfjella renn hovudsakleg nordover, der dei renn fleire hundre kilometer gjennom dei nordlege områda av Altajfjella og gjenom Teletskojesjøen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kurai Mountains|Kurai Mountains]]» frå , den 2. september 2008.* 

## Bakgrunnsstoff
Galapagosfinkar

**Galapagosfinkar** eller **darwinfinkar** er ei gruppe på 13 eller 14 nært skylde artar, tidlegare klassifisert som busksporvar, i dag rekna som tanagarar (ikkje finkar), som hovudsakleg lever på Galapagosøyene. Ein art finst òg på Cocosøya. Dei vart samla inn av Charles Darwin under reisa hans med HMS «Beagle», og har sidan vorte grundig studert for å forska på mellom anna artsdanning, naturleg utval og tilpassing.

Fuglane er om lag like store - 10–20&nbsp;cm. Dei mest iaugefallande skilnadane mellom dei er storleiken og forma til nebba deira, som er tilpassa ulike matkjelder. Åtferda deira er òg ulik, og songane er forskjellig. Fargen er som regel brunaktig eller svart.

## Artslista
Galapagosfinkar i rekkjefølgje etter eBird/Clements Checklist v2017 med norske namn etter *Norske navn på verdens fugler*:
;Slekt *[[Pinaroloxias]]*
* Cocosporv, *Pinaroloxias inornata*, Cocos Finch, Gould, 1843, (VU)
;Slekt *[[Certhidea]]*
* Grønkantorsporv, *Certhidea olivacea*, Green Warbler-Finch, Gould, 1837, (LC)
* Gråkantorsporv, *Certhidea fusca*, Gray Warbler-Finch, Sclater & Salvin, 1870, (NN)
;Slekt *[[Platyspiza]]*
* Vegetarsporv, *Platyspiza crassirostris*, Vegetarian Finch, Gould, 1837, (LC)
;Slekt *[[Camarhynchus]]*
* Spettsporv, *Camarhynchus pallidus*, Woodpecker Finch, Sclater & Salvin, 1870, (LC)
* Stortresporv, *Camarhynchus psittacula*, Large Tree-Finch, Gould, 1837, (LC)
* Floreanatresporv, *Camarhynchus pauper*, Medium Tree-Finch, Ridgway, 1890, (CR)
* Småtresporv, *Camarhynchus parvulus*, Small Tree-Finch, Gould, 1837, (LC)
* Mangrovesporv, *Camarhynchus heliobates*, Mangrove Finch, Snodgrass & Heller, 1901, (CR)
;Slekt *[[Geospiza]]*
* Småjordsporv, *Geospiza fuliginosa*, Small Ground-Finch, Gould, 1837, (LC)
* Storjordsporv, *Geospiza magnirostris*, Large Ground-Finch, Gould, 1837, (LC)
* Vampyrjordsporv, *Geospiza septentrionalis*, Vampire Ground-Finch, Rothschild & Hartert, 1899|, (VU)
* Genovesajordsporv, *Geospiza acutirostris*, Genovesa Ground-Finch, Ridgway, 1894, (VU)
* Spissnebbjordsporv, *Geospiza difficilis*, Sharp-beaked Ground-Finch, Sharpe, 1888, (LC)
* Småkaktussporv, *Geospiza scandens*, Common Cactus-Finch, Gould, 1837, (LC)
* Mellomjordsporv, *Geospiza fortis*, Medium Ground-Finch, Gould, 1837, (LC)
* Storkaktussporv, *Geospiza conirostris*, Española Cactus-Finch, Ridgway, 1890, (VU)
* Genovesakaktussporv, *Geospiza propinqua*, Genovesa Cactus-Finch, Ridgway, 1894, (VU)

## Kjelder
### Referansar
Bandet 801

**801** var eit engelsk progressiv rockeband som opphavleg vart danna i 1976 for tre konsertar. Bandmedlemmene var Phil Manzanera frå Roxy Music på gitar, Brian Eno, òg tidlegare Roxy Music, på tangentar og vokal, Bill MacCormick frå Quiet Sun og Matching Mole på bass og vokal, Francis Monkman frå Curved Air på tangentar, Simon Phillips på trommer og Lloyd Watson på slide-gitar og vokal. 

## Historie
I 1976 var Roxy Music oppløyst ein periode og 801 kom saman for eit kortvarig prosjekt om lag tre veker før deira første konsert. Namnet på bandet vart teke frå songen «The True Wheel» av Brian Eno på albumet hans *[[Taking Tiger Mountain (By Strategy)]]* frå 1974. Refrenget på denne songen er «We are the 801, we are the central shaft». 801, eller «**E**ight **N**ought **O**ne», dannar òg eit akrostikon av namnet Eno.

801 spelte tre kritikarroste konsertar i Norfolk, på Reading Festival og ein siste konsert 3. september 1976 i London. Den siste konserten vart spelt inn for eit konsertalbum kalla *801 Live*. Songane bestod hovudsakleg av songar frå album av Manzanera, Eno og Quiet Sun, samt ein omarrangert versjon av Beatles-songen «Tomorrow Never Knows» og The Kinks sin «You Really Got Me».

Albumet vart gjeve ut midt under punkrock-revolusjonen i Storbritannia og selde ikkje særleg bra her, men ganske bra elles i verda. Det fekk særs god kritikk, både for framføringa og for den banebrytande lydkvaliteten. Liveinnspelinga var banebrytande fordi det var første gong alle mikrofonar, forsterkarar og instrument vart ført direkte inn i miksepulten i staden for at lyden vart fanga opp av mikrofonar føre høytalarane i lokalet. 

I 1977 håpte bandet på å følgje opp suksessen med *801 Live* og spelte inn albumet *Listen Now* med muskaren Tim Finn frå Split Enz, men utan Lloyd Watson. Etter albumet kom ut kom 801 saman igjen for å promotere det nye albumet med ein liten turné. Konserten frå Manchester University vart gjeve ut på albumet *801 Manchester* i 2001.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:801 (band)|801 (band)]]» frå ,  den 3. september 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*AllMusic.com - 801
*http://www.manzanera.com/801Live1.htm  - 801 Live - Links to reviews, articles, photographs and press
*http://www.manzanera.com/Listennow1.htm  - Listen Now - Links to reviews, articles, photographs and press
*http://billylivseymusic.com/disco.html  - Billy Livsey Music Discography
Draum

**Draum** er til vanleg nemninga på korleis hjernen arbeider under svevn. Draumane kjem inn i svevnen på særskilde tidspunkt i løpet av natta (REM-svevn). Dei kan vara i nokre sekund til fleire minutt.

Draumane er gjerne forklåra psykologisk som naudsynte prosessar i det undermedvitne, for å arbeide med, eller gjera opp med inntrykk og kjensler personen har fått i vaken tilstand. 

## Tolking og tyding av draumar

Draumar har ofte vore tillagt stor tyding, og har i alle år vore grunnlag for spådomskunst. Sjølve tanken om «sanne» draumar finn ein alt i romersk tid, der mellom anna Vergil skil mellom sanne og usanne draumar. Mytologisk syner ofte draumen seg som den yngre broren til dauden. Draumetyding eller tolking av draumar er kjent som oneiromanti.

## Draum i litteraturen

Draumar er blitt handsama litterært i mange år. Dei er kjende frå Bibelen, der draumane til Nebukakdnesar og farao i Egypt blir tolka av høvesvis Mordekai og Moses. 

I *[[Soga om Halvdan Svarte]]* blir det fortald at dronning Ragnhild har ein draum som fortel om framtida, der ho drøymer om eit stort tre som veks frå ein torn til det strekte seg ut over heile landet og utanfor Noreg. Draumen blei tolka slik at ætta til Halvdan Svarte hadde ein eigen kongsrett til Noreg.

Kristen mellomalderlitteratur skildrer drøymde hendingar eller visjonar, som *Dream of the Rood* ('Draumen om krossen') eller *[[Draumkvedet]]*.

I nyare tid er draum grundig nytta i teikneserien *[[The Sandman]]*.

## Kjelder
Litlevasstinden

**Litlevasstinden** på 1490 moh. ligg i Rauma kommune mellom Måndalen i nord og Innfjorddalen i sør. Fjellet er greit å nå frå sørvest, frå overgangen mellom Innfjorddalen og Stordalen.
Skjervan

**Skjervan** (1545 moh.) ligg i Rauma kommune mellom Måndalen i vest og Innfjorden i aust. Det er enkelt å kome opp på fjellet frå nord. Toppegga er smal og gir noko klyving.
Storbua

**Storbua** (1498 moh.) ligg på grensa mellom Stordal i sørvest og dalføret Måndalen i Rauma kommune i nordaust. Fjellet er lett å nå frå sørsida.
David Lack

**David Lambert Lack** () var ein engelsk biolog og ornitolog. Han er særleg kjend for studia sine på kullstorleik i fuglereir, og for bøkene sine om korleis galapagosfinkane var tilpassa miljøet sitt gjennom forma på nebbet.
Blåskjerdingen

**Blåskjerdingen** er ein fjelltopp på grensa mellom kommunane Ålesund i vest og Vestnes i aust. Bygda Vatne ligg på vestsida, og Tomrefjorden på austsida. Eit skar delar toppen i to. I nord ein smal topp på 1069 m, og i sør eit langstrakt platå som når 1062 m. Fjellet er lett å nå frå fleire kantar.
Med sin posisjon nær havet og berre omgitt av lågare fjell er Blåskjerdingen godt synleg mange stader i ytre og midtre delar av distriktet.

Blåskjerdingen er det høgste fjellet i Haram kommune. På veg opp til Skjerdingen er det eit rikt planteliv. Dette vart første gong kartlagt av presten Hans Strøm, som skreiv om dette i «Beskrivelse over Søndmør» frå 1766.
Steven Pinker

**Steven Pinker** () er ein kanadisk psykolog, kognitiv vitskapsmann og forfattar av populærvitskap. Han er kjend som ein varm tilhengar og forsvarar av evolusjonær psykologi, særleg innanfor diskusjonar om evolusjonen av menneskeleg språk.

Dei faglege spesialfelta til Pinker er visuell kognisjon og utvikling av språk i born. Han har òg popularisert ideen om språk som eit «instinkt»; ein biologisk tilpassing danna gjennom naturleg utval. På dette punktet går han mot mellom andre Noam Chomsky, som reknar den menneskelege språkkjensla er eit biprodukt av andre tilpassingar.

Steven Pinker har skrive fem populærvitskaplege verk og mange faglege artiklar. Av bøkene som er meint for publikum kan ein nemna *[[The Language Instinct]]* (1994), *[[How the Mind Works]]* (1997), *[[Words and Rules]]* (2000), *[[The Blank Slate]]* (2002), and *[[The Stuff of Thought]]* (2007). Han har vunne fleire prisar for bøkene sine, og har òg motteke andre utmerkingar. I 2008 blei han æresdoktor ved Universitetet i Tromsø.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Steven Pinker|Steven Pinker]]» frå ,  den 3. september 2008.*
Sarah Palin

**Sarah Louise Heath Palin** () er ein amerikansk politikar for Det republikanske partiet. Ho var guvernør i delstaten Alaska, eit embete ho hadde sidan 2006 til ho trekte seg i 2009. Ho var den første kvinnelege guvernøren i Alaska, og også den yngste i Alaskas historie. Ho var John McCain sin visepresidentkandidat ved presidentvalet i 2008. I 2010 inngjekk ho kontrakt med Fox news, for å vere fast tilsett  politisk kommentator. 

## Bakgrunnsstoff
Norsk Forstmannsforening

**Norsk Forstmannsforening** er ei fagforeining for skogbrukarar med utdanning frå universitet eller høgskole, stifta 2. mars 1898 under namnet *Den norske Forstmannsforening*.

Foreninga organiserte frå starten forstkandidatar, det vil seie folk med skogbruksutdanning frå Norges landbrukshøgskole, tilsette i det statlege skogvesenet.  I 1902 vart foreininga opna for privat tilsette.

I 1969 gjekk forstmannsforeninga inn i Norsk landbruksakademikerforbund, som i 1986 skifta namn til Norsk naturforvalterforbund, seinare Naturviterne. Forstmannsforninga heldt ei tid fram som eit fagleg nettverk for skogbrukarar organiserte i Naturviterne.
Stemmeband

**Stemmebanda** eller **røyst**(**e**)**banda** er to band som strekkjer seg horisontalt gjennom strupehovudet. Når luft frå lungene passerer stemmespalta, som er mellomrommet mellom stemmebanda, oppstår det lyd når bestemte krav er oppfylt. Til dømes må ikkje stemmebanda vere for hardt stramma, og dei må vere fuktige. Stemmebanda til born er tynne og slanke, difor har dei lysare røyst enn vaksne. Når gutar kjem i stemmeskiftet, veks stemmebanda og blir tjukkare og lengre. Då blir røysta mørkare.

## Sjå òg
* Strupehovud
* Røyst
* Stemmeskifte

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Stemmeband|Stemmeband]]» frå ,  den 3. september 2008.*
Alt

**Alt** er eit røysteleie innan song eller hos musikkinstrument, for eksempel altblokkfløyte, althorn, altsaksofon og altklarinett. Det er den lågaste kvinnerøysta i eit kor. I mange kor blir den delt opp i første og andre alt. Ei djup altrøyst vert kalla kontraalt.

## Nokre kjende altsongarar
*Eula Beal
*Ewa Podleś
*Jane Froman
*Lisa Gerrard
*Hilary Summers

## Sjå òg
*Sopran
*Tenor
*Bass
Sopran

**Sopran** eller sopransongar (kjem av *Sopra*, betyr over) er omgrepet nytta om den lysaste kvinnerøysta, men vert òg nytta om guterøyster (*gutesopran*). Ofte skil ein mellom fyrste sopran (lysare) og andre sopran (mørkare), særleg i korsamanheng. Av di det er den lysaste røysta i eit kor, har ofte sopranen melodilinja.

## Nokre kjente sopranar
* Maria Callas
* Montserrat Caballé
* Sarah Brightman
* Beverly Sills
* Leontyne Price
* Victoria de los Ángeles
* Anna Moffo
* Joan Sutherland
* Renata Tebaldi
* Kirsten Flagstad
* Renée Fleming
* Astrid Herseth
* Sissel Kyrkjebø
* Tuva Weideborg Hongve

## Rekkjevidd

Nedanfor er ein illustrasjon av rekkevidda til ein sopran på eit piano. Ein sopran kan altså vanlegvis synga frå einstroken c til tristroken c.

## Anna bruk av ordet
Ein nyttar ordet også om lyse instrument i eit orkester: sopranblokkfløyte, sopransaksofon.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sopran|Sopran]]» frå , den 3. september 2008.*
Naturviterne

**Naturviterne** er ei fagforeining for akademikarar med naturvitskapeleg utdanning og kompetanse, det vil etter vedtektene seie personar med høgare utdanning på mastergrad/hovudfagsnivå frå studium der naturvitskaplege fag utgjer ein vesentleg del av utdanninga.

Naturviterne er tilslutta Akademikerne, og har om lag 5 000 medlemmer.

## Bakgrunnsstoff
* Heimeside
Akademikerne

**Akademikerne** er ei hovudsamanslutning av norske fagforbund for folk med utdanning frå universitet eller vitskapleg høgskole. Organisasjonen vart grunnlagt i 1997 etter at fem forbund braut ut av Akademikernes Fellesorganisasjon.

## Medlemsforeiningar
Akademikerne består av 13 foreiningar med i alt 186 753 medlemmer (2015).

* Arkitektenes Fagforbund (4 167 medlemmer)
* Den norske legeforening (31 403 medlemmer)
* Den norske tannlegeforening (6 633 medlemmer)
* Den norske veterinærforening (3 091 medlemmer)
* Krigsskoleutdannede offiserers landsforening (1 292 medlemmer)
* Juristforbundet (19 853 medlemmer)
* Norsk Lektorlag (4 765 medlemmer)
* Naturviterne (6 479 medlemmer)
* Norsk Psykologforening (8 229 medlemmer)
* Tekna (Teknisk-naturvitenskapelig forening) (67 264 medlemmer)
* Econa (20 447 medlemmer)
* Samfunnsviterne (10 977 medlemmer)
* Samfunnsøkonomene (2 153 medlemmer)

## Samarbeidande foreiningar
Fleire foreiningar samarbeider med Akademikerne i tariffspørsmål:
* Den norske Jordmorforening
* Norges Ingeniør- og Teknologorganisasjon (NITO)
* Norges Farmaceutiske forening

## Bakgrunnsstoff
*
Draug

**Draug** kan syna til:

* Draugen &ndash; eit vesen frå folketrua
* Rollespelet Draug &ndash; eit rollespel
* «Draug»-klassen &ndash; ein type norsk marinefartøy, mellom dei KNM «Draug»
* Draugenfeltet - eit oljefelt i Norskehavet
Bestandsskogbruk

**Bestandsskogbruk** er ei driftsform innan skogbruket, kjenneteikna ved at skogbrukaren arbeider med **skogbestandet** som eining. 

Eit skogbestand er eit frå naturen einsarta skogområde på minst 2 dekar. Innan det enkelte bestandet skal alle trea fornyast på nokolunde same tid. Under heile omløpstida skal bestandet skjøttast etter same prinsipp, og til slutt haustast som ei eining. Rett nok kan nokre utvalde frøtre eller skjermtre verte ståande nokre år etter foryningshogsten, men det vil alltid vere eit klårt skilje mellom tregenerasjonane. 

I skogbruksplanlegginga vert skogbestanda klassifiserte etter areal, bonitet og hogstklasse.

Til bestandsskogbruket høyrer 
* snauflatehogst, der all skogen vert hogd 
* frøtrestillingshogst, der det vert sett att 1 - 15 frøtre på kvart dekar (brukast i furuskog)
* skjermstillingshogst, med 16-40 skjermtre per dekar. Skjermtrea kan tene som frøtre, eller ein kan plante eit nytt treslag under skjermen.

## Kjelder:
* Knut Nedkvitne Skogbrukslære Landbruksforlaget 1985 ISBN 82-529-1055-6
Bledningsskogbruk

**Bledningsskogbruk** er er ei driftsform innan skogbruket, kjenneteikna ved at ein arbeider med små einingar: det einskilde treet, treklyngjer og holt – til skilnad frå bestandsskogbruket som byggjer på skogbestandet som eining.

Bledningsskogbruk er sjeldan praktisert i Noreg.  Dei viktigaste grunnane til dette er at fleiraldra skog lett vert glissen slik at ein får eit produksjonstap, og at bledningsskogbruket vanskeleg let seg sameine med rasjonell teknisk skogsdrift.

Ordet bledning finn vi att i bledningshogst, som er driftsforma i bledningsskogbruket, og i ei bledningsopning, ei opning i skogen etter slik hogst.  Ordet er avleia av «å ble», jf. norrønt *bleðja*, det vil seie 'å velje ut'.

I bledningsskogbruk vert forynginga av skogen innleia med gjennomhoggingar eller lysningshogstar over heile arealet med hogstmogne tre. Når det er etablert ettervekst, vert det hogd foryngingsopningar. Desse er ikkje samla i konsentrerte flater, men finst spreidde over heile skogarealet. Etter kvart som skogen vekst til i desse opningane, vert gjenveksten regulert og tynna.  

Ved bledningshogst utnyttar skogbrukaren vekstpotensialet i kvart enkelt tre, med dei fordelar det har. Men drifta vert uoversiktleg, og framdrifta av virke vert dyr. Ein annan ulempe er at driftsforma favoriserer skyggetolande tre, og difor føre til at furua vert fortrengt av gran i barblandingsskogar.

Bledningshogst er ikkje det same som *plukkhogst*. Ved plukkhogst plukkar skogbrukaren ut hogstmogne tre, utan å leggje ordentleg til rette for gjenveksten av ny skog. 

## Kjelder:
*Knut Nedkvitne, *Skogbrukslære*, Landbruksforlaget, 1985, ISBN 82-529-1055-6.
*Agnar Barth, *Skogbrukslære : Hugstsystemene og skogens naturlige foryngelse*, Grøndahl & Søn, Kristiania, 1912.
### Referansar