open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pogrom

Ein **pogrom** (frå russisk **погром**) er ein term for massive åtak på minoritetar som budde i desse landa med mishandling og massedrap av menneske og øydelegging av eigedom. 

Uttrykket er ofte nytta om åtak på jødiske busetjingar, då det oftast var jødane som var utsette for slike overgrep i tsar-Russland. 

Den største av pogromane i historia er sjølvsagt det nazistiske forsøket på å utrydde den jødiske folkesetnaden i Europa heilt. Meir presist blir nett denne enorme pogromen omtala som Holokaust eller *Shoah*. 

Eurasia hadde ikkje mange tiåra før andre verdskrigen vore rysta av pogromar (t.d. i Tyrkia) som er mindre kjende, men som i gru og omfang på mange måtar kan måle seg med dei organiserte drapa av jødar, sigøynarar og homofile av alle nasjonalitetar under siste verdskrigen. Dei systematiske massedrapa dei daverande tyrkiske styresmaktene organiserte på den armenske befolkninga i Tyrkia under første verdskrigen, blir av mange kalla eit folkemord. Tyrkiske styresmakter nektar framleis for at dette var tilfellet, sjølv om mellom ein halv million og 1,5 millionar sivile armenarar vart drepne.
Nasjonal Samling

**Nasjonal Samling** (**NS**) var eit norsk politisk parti stifta 13. mai 1933 av leiaren Vidkun Quisling. Ved stortingsvala i 1933 og 1936 fekk NS om lag 2 % av stemmene. 

Ideologien vart etter 1934 orientert mot nazisme og fascisme. Den militære organisasjonen vart kalla hirden. Quisling etablerte ei kuppregjering då tyskarane invaderte 9. april 1940, men ho varte berre i tre dagar før Administrasjonsrådet tok over 15. april. Seinare under den tyske okkupasjonen vart Quisling frå 1. februar 1942 ministerpresident i ei nesten rein NS-regjering som styrte på tyskarane sin nåde. Likevel hadde partiet 44&nbsp;000 medlemmer i 1943.

Partiet slutta å eksistere ved freden 8. mai 1945. Etterpå blei mange tidlegare medlemmer straffa i det norske landssvikoppgjeret, mellom anna fordi medlemskap i partiet var blitt gjort straffbart av den norske eksilregjeringa. Partileiaren Quisling og andre framståande partimedlemmer blei avretta. Andre medlemmer måtte sona fengselsstraffer.
Ofte opplevde også dei og familiane deira å bli frosne ut eller uformelt straffa på andre vis av nærmiljøet.

Andreas Hanssen, Arne Juland, Christen Knudsen og Robert Hagelin var tidlegare valde til Stortinget, men gjekk seinare over til Nasjonal Samling.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Gyldendal Norsk Forlag

**Gyldendal Norsk Forlag AS** () er eit forlag i Oslo, eigd av almennaksjeselskapet Gyldendal ASA.

## Historie
Forlaget vart oppretta i 1925 med at det danske forlaget Gyldendalske Boghandel, Nordisk Forlag i København selde si eiga norske avdeling til dette nyskipa norske forlaget, og på det viset overdrog til det nye forlaget i Oslo rettane sine til å utgje bøker av norske forfattarar. Med dette vart rettane som det danske Gyldendal hadde til verka av forfattarar som Henrik Ibsen, Bjørnstjerne Bjørnson, Jonas Lie og Alexander Kielland, dei såkalla «fire store», overførte til eit norsk forlag. Av di det til dess ikkje hadde vore noko brukbart forlag i Noreg, hadde desse «fire store» og andre norske forfattarar gjeve ut bøkene sine på Gyldendal i København, og dette var bakgrunnen for at Gyldendal i København hadde laga seg si eiga norske avdeling for bøker av norske forfattarar. I Noreg vart det sett på som ei kulturell oppgåve av stort nasjonalt verde å få kjøpt heim rettane til å gje ut verka av desse «fire store».

Gyldendal er eit av Noregs største forlag. Saman med H. Aschehoug & Co (W Nygaard A/S) eig Gyldendal
* De norske Bokklubbene
* Forlagssentralen 
* Kunnskapsforlaget 

Gyldendal Norsk Forlag overtok skulebokavdelinga i Fabritius forlag i 1982, Tiden Norsk Forlag i 1991, Ad Notam i 1992 og Forlaget Yrkesopplæring i 1999. I 1999 overtok Gyldendal Norsk Forlag saman med Aschehoug Universitetsforlaget.

## Direktørar
* 1925–1970: Harald Grieg
* 1970–1979: Brikt Jensen
* 1979–1990: Andreas Skartveit
* 1990–1995: Nils Kåre Jacobsen
* 1995–2000: Geir Mork

I 2000 omorganiserte dei konsernet Gyldendal ASA og forlagsverksemda er no samla i *Gyldendal Norsk Forlag AS* og i det selskapet inngår no forlaga Gyldendal, *Gyldendal Akademisk*, *Gyldendal Fakta*, *Gyldendal Rettsdata*, *Gyldendal Barn & Ungdom*, *Gyldendal Undervisning*, *Gyldendal Yrkesopplæring*, Tiden Norsk Forlag AS og imprinten Kolon Forlag. Geir Mork har frå 2000 vore konsernsjef i Gyldendal ASA.

## Kontor
Forlaget har bygd seg nytt hovudkontor på tomta mellom Sehesteds gate (Sehesteds plass) og Universitetsgata i Oslo ved å rive bygningane for det gamle hovudkontoret, men slik at fasadeveggane mot dei to gatene vart teke vare på som eit ytre skal. Huset er teikna av arkitekt Sverre Fehn, og vart teke i bruk i 2007. I den såkalla Ibsen-hallen vart det reist ein kopi i full storleik av fasaden på den bygningen i København som hadde hysa Gyldendal i forlagets fyrste tid.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Brun

**Brun** er ein blandingsfarge som kan vera sett saman av raudt og grønt, oransje og blått eller gult og lilla. Brunt blir rekna som ein jordfarge. Han kan bli sett på som keisam eller skitten; det er fargen til jord og skit. Men ein finn også fargen på tre, både i borken og på beisa plankar, og i mat, som sjokolade, brun saus og mange ulike kjøttypar.

Ordet brun har samanheng med *å brenna* og tyder eigentleg «fargen til noko som er brent». Å *bruna* eller *brunka* er blitt til nye verb som tyder å varma noko litt, gjerne slik at det blir brunt.

I eit RGB-system med ein skala frå 0 til 255 kan ein få fram brun farge til dømes med verdiane [150, 75, 0].

## Hud
Ein stor del av menneskja har ein hudfarge som er ei sjattering av brun. Likevel har ein sjeldan kalla folkegrupper brune, dei er i staden blitt kalla raudhudar, gulingar eller svarte.

Som hudfarge er brun noko mange prøver å oppnå ved å sola seg eller bruka sjølvbruningskremar. Andre, medrekna mange av dei som er brune naturleg, prøver derimot å gjera seg mindre brune ved å unngå solskin eller ved hjelp av bleikande hudprodukt.

## Hår

Brun er ein vanleg hårfarge, særleg i Middelhavslanda og Latin-Amerika. Han heng ofte saman med brune auge. Ei kvinne med brunt hår kan kallast ei *[[brunette]]*, men me har ingen tilsvarande ord for brunhåra menn.

## Klede
Brune klede kan ha ulike tydingar ut frå kven som ber dei.

* Kristne munkar og andre folk via kyrkja har kledd seg i brunt, opphavleg fordi det var ein enkel og lite oppsiktsvekkande farge, i dag meir av tradisjon. Cistercienserordenen hadde opphavleg brune kutter.

* Fleire nazistiske grupper har brukt brune skjorter, og fargen er derfor blitt eit symbol for nazismen. Dei mest kjende brunksjortene var stormtroppane til Hitler, *[[Sturmabteilung]]* eller *SA*.

* Innan fleire austasiatiske kamspsportar som er syner eit brunt belte ein viss status, som regel ei nokså høg rang. 

## Namn

Brun er eit vanleg etternamn, både på norsk og andre språk. Det norske namnet kjem frå Danmark. På engelsk er namnet Brown og på fransk finst Le Brun. Truleg har dette namnet vist til hårfargen på dei som opphavleg fekk det.

Det finst òg som førenam, til dømes som Bruno eller Barna. 

Bruna og Brunen er tradisjonelle hestenamn, som er mykje brukte fordi brunt er ein vanleg hestefarge. 

### Namneberarar

* Ane Brun, norsk musikar
* Christen Brun, norsk målar 
* Johan Nordahl Brun, norsk diktar
* bakarkjeden Baker Brun

## Sjå òg
* brune
* brunfe
* brunbjørn
* brun dverg
* brunkol
* brunost
* brunrot
* brunskjorte
* brunt sukker eller brunsukker
Rotfrukt

Ei **rotfrukt** er ei rot med ein viss storleik som kan brukast til mat. Dei blir gjerne rekna som ein type grønsak. Rotfrukter har den fordelen at dei kan lagrast over lang tid, og dei inneheld mykje vitaminar, mineral og fiber. Dei er derfor god og billlig vintermat i nordlege strok. Rotfrukter blir gjerne kokte og bakte, og meir uvanleg steikte. Dei treng ofte lang tid på å bli kokte.

## Døme på rotfrukter

* Daikon
* Gulrot
* Kålrot
* Nepe
* Pastinakk
* Persillerot
* Potet
* Raudbete
* Reddik
* Yams

Røter som hovudsakleg gjev smak, som lauk, kvitlauk og ingefær, blir normalt ikkje rekna som rotfrukter.
Sven Delblanc

**Sven Axel Herman Delblanc**  () var ein svensk forfattar og doktor i litteraturhistorie. Delblanc vart fødd i Swan River, Canada, og døydde i Uppsala.

Forfattardebuten kom med romanen *Eremitkräftan* i 1962. Han underviste ved Uppsala Universitet til tidleg på 1970-talet, då gjekk han over til å vere forfattar på heiltid. 

## Bibliografi
ikkje uttømande
*1962 *Eremitkräftan* 
*1963 *Robotas*, skodespel 
*1963 *Prästkappan*  
*1964 *Ariadne och påfågeln*, skodespel 
*1965 *Homunculus*, 
*1965 *Ära och minne*, doktorgradsavhandling
*1965 *Göm dig i livets trä*, skodespel 
*1967 *Nattresa*  
*1969 *Åsnebrygga* 
*1970 *Åminne*
:::På norsk:
:::1971 *Åminne : en fortelling fra Sörmland*, omsett av Gunnel Malmström (Aschehoug, Oslo) 
*1971 *Zahák - persiska brev*
:::På norsk:
:::1972 *Zahak*, omsett av Gunnel Malmström (Aschehoug, Oslo)
*1972 *Trampa vatten* 
*1973 *Primavera* 
*1973 *Stenfågel*
:::På norsk:
:::1974 *Steinfugl : en fortelling fra Sörmland*, omsett av Gunnel Malmström (Aschehoug, Oslo)  
*1974 *Vintride*
:::På norsk:
:::1975 *Vinterhi : en fortelling fra Sörmland*, omsett av Gunnel Malmstrøm (Aschehoug, Oslo) 
*1975 *Kastrater* 
*1976 *Stadsporten*
:::På norsk:
:::1977 *Byporten : en fortelling fra Sörmland*, omsett av Gunnel Malmström (Aschehoug, Oslo)   
*1977 *Grottmannen*  
*1977 *Morgonstjärnan*, fjernsynsteater 
*1978 *Gunnar Emmanuel* 
*1978 *Den arme Richard*, skodespel 
*1979 *Kära farmor* 
*1980 *Speranza* 
*1981 *Samuels bok*
:::På norsk:
:::1982 *Samuels bok*, omsett av Per Qvale (Gyldendal Norsk Forlag, Oslo) 
*1982 *Samuels döttrar* 
:::På norsk:
:::1983 *Samuels døtre*, omsett av Per Qvale (Gyldendal Norsk Forlag, Oslo)
*1983 *Jerusalems natt : en berättelse*(Bonniers forlag, Stockholm) 
:::På norsk:
:::1984 *Jerusalems natt : en fortelling*, omsett av Per Qvale (Gyldendal Norsk Forlag, Oslo) 
*1984 *Minnen från Kanada* 
*1984 *Kanaans land*
:::på norsk:
:::1985 *Kanaans land*, omsetttt av Per Qvale (Gyldendal Norsk Forlag, Oslo)   
*1985 *Maria ensam*
:::På norsk:
:::1986 *Maria alene*, omsett av Per Qvale (Gyldendal Norsk Forlag, Oslo)    
*1986 *Fogelfrö* 
*1987 *Moria land* 
*1988 *Änkan* 
*1988 *Damiens* 
*1990 *Ifigenia*
*1991 *Ragnar Johansson*
*1991 *Livets ax*
:::På norsk:
:::1991 *Livets aks : barndomsminner*, omsett av Per Qvale (Gyldendal Norsk Forlag, Oslo)   
*1992 *Slutord*
:::På norsk:
:::1993 *Sluttord*, omsett av Per Qvale (Gyldendal Norsk Forlag, Oslo) 
*1993 *Agnar*
:::På norsk:
:::1997 *Agner*, omsett av Per Qvale (Gyldendal Norsk Forlag, Oslo)  
*1993 *Homerisk hemkomst*

## Prisar og utmerkingar
*1970 Svenska Dagbladets litteraturpris 
*1982 Nordisk Råds litteraturpris for *Samuels bok*
*1986 Pilotprisen 
*1989 Kellgrenpriset 
*1991 Augustprisen 
*1992 Gerard Bonniers pris
Snorri Hjartarson

**Snorri Hjartarson** () var ein islandsk forfattar.

Snorri Hjartarson var fødd i Hvanneyri i Borgarfjörður. Han studerte biletkunst på Statens Kunstakademi i Oslo under Axel Revold frå 1931 til 1932. Som forfattar debuterte han med den norskspråklege romanen *Høit flyver ravnen* i 1934, men det er for diktsamlingane sine på islandsk han er best kjend. Han fekk Nordisk råds litteraturpris i 1981 for diktsamlinga *Hauströkkrið yfir mér* (på norsk: *Haustskyming over meg*).

## Bibliografi
* 1934 *Høit flyver ravnen*, roman (Nasjonalforlaget, Oslo)
* 1944 *Kvæði*, diktsamling (Bokautgafan Heimskringla, Reykjavik)
* 1945 *Sol er a morgun : kvædasafn fra atjandu öld fyrri hluta nitjandu aldar* (H.F.Leiftur, Reykjavik)
* 1952 *Á Gnitaheiði*, diktsamling (Heimskringla, Reykjavik)
* 1966 *Lauf og stjörnur*, diktsamling
* 1979 *Hauströkkrið yfir mér*, diktsamling (Mál og Menning, Reykjavik)
:::På norsk:
:::1981 *Haustskyming over meg*, gjendikta av Ivar Orgland (Dreyer forlag, Oslo)
* 1992 *Kvæðasafn* (Mál og Menning, Reykjavik)

I norsk gjendikting finst dikta hans også i boka *Lyng og krater : dikt i utval / Snorri Hjartarson* på Fonna Forlag frå 1968 i Ivar Orgland si gjendikting.

## Kjelder
Frisindede Venstre

**Det Frisindede Venstre**, **Frisinnede Venstre**, **Frisinna Venstre, Frilynde Vinstre**, seinare **Frisindede Folkeparti** var eit norsk politisk parti. Partiet vart stifta 1. mars 1909 under leiing av tidlegare statsminister Christian Michelsen. Partimedlemmene var stort sett utbrytarar frå den mest konservative delen av Venstre. Det Frisindede Venstre var dei innan Venstre som ynskte eit nært samarbeid med Høgre. Partiet var med i fleire regjeringar saman med Høgre. Abraham Berge og Wollert Konow (SB) var båe statsministrar som kom frå Frisindede Venstre. Frisindede Venstre endra namn til Frisindede Folkeparti i 1932. Partiet var nedlagd i 1936. Dei fleste i tidlegare Det Frisindede Venstre hadde då gått inn i Høgre.

## Valoppslutting og stortingsrepresentasjon
Ved valet i 1909 fekk partiet inn 26 representantar på Stortinget. Allereie i 1912 gjekk talet ned til 4, i 1915 til 1. I 1921 fekk dei 15 representantar, men gjekk ned att til 1 i 1933 og 0 i 1936. 

## Sjå òg
* Det konsoliderte Venstre
* Det Moderate Venstre

## Bakgrunnsstoff
* Norsk samfunnsvitskapeleg datateneste om historia til Frisindede Venstre
Nebb

**Nebb** er eit avlangt, avspissa bein som stikk ut ved munnopninga til alle fuglar og nokre andre dyr, som nebbdyr. 

Nebbet er den einaste reiskapen fuglar har til å få i seg mat og vatn. Sidan dei ikkje har tenner må dei ofte svelgja maten heil. Nebbet kan likevel utføra mange viktige oppgåver om det ikkje kan tyggja.

Dei fleste rovfuglane har utvikla skarpe nebb som kan skjere gjennom kjøt, medan kolibrien har eit spisst langt nebb som han stikk inn i visse blomar for å drikka nektaren deira. Hakkespettar bruker nebbet til å hakka seg gjennom bark og tre, medan papegøyefuglar har vridde nebb som dei kan bruka til å riva i frukter. Flamingoar har lange nebb som dei grip fisk med, medan ender har flate nebb som gjer at dei kan halda igjen fisk og plantar medan dei siler ut vatnet.

### Nebb i norske uttrykk
Nebb kan liknast med våpen, som i uttrykket om å «forsvara seg med nebb og klør». Nebb brukt på ein annan måte, til å uttrykka seg, gjerne på uforskamma vis, finn me i uttrykket «nebbete».

## Bakgrunnsstoff
* Nebbtypar
Fridtjof Nansen

**Fridtjof Nansen** () var ein norsk polarfarar, oppdagar, diplomat og vitskapsmann som òg var sterkt engasjert i politikk og humanitært arbeid. Nansen er ein av dei mest internasjonalt kjende personar frå Noreg. Han vert mest hugsa for dristige polarekspedisjonar, og arbeid med flyktningar. I tillegg var han ein banebrytande naturforskar og ein viktig talsmann for Noreg i samband med unionsoppløysinga i 1905.

## Yrkesliv
Nansen studerte zoologi, og vart tilsett som konservator ved Bergens Museum si zoologiske avdeling. I 1888 kryssa han Grønland på ski, og vart feira som folkehelt. 
I 1893 leia han ein ekspedisjon mot Nordpolen med «Fram», ei reise som tok over tre år. Saman med Hjalmar Johansen nådde Nansen 86° 14' N, det nordlegaste punktet noko menneske hadde vore på til den tid.

Nansen vart riddar av St. Olavs Orden i 1889, vart tildelt storkrossen av same orden i 1896 og storkrossen med kjede i 1925. Han var også professor i zoologi og oseanografi ved Det Kgl. Frederiks Universitet (seinare kjend som Universitetet i Oslo), ambassadør i London 1906–1908 og Folkeforbundet sin høgkommisær for flyktningar. Nansen fekk Nobels fredspris i 1922.

Fridtjof Nansen var også ein aktiv riksmålsmann.

## Privatliv

Fridtjof Nansen vart fødd på Store Frøen gard rett utanfor Kristiania (Oslo) den 10. oktober 1861. Far hans var sakførar Baldur Frithjof Nansen, son av stortingsmannen Hans Nansen. Mor hans var Adelaide Johanne Thekla Isidore Bølling, fødd Wedel-Jarlsberg, dotter av major og baron Christian Frederik Vilhelm Wedel-Jarlsberg. Nansen hadde seks halvsysken og ein bror.

Fridtjof Nansen gifta seg 6. september 1889 med konsertsongarinna Eva Sars, dotter av presten og naturforskaren Michael Sars. Eva Nansen døydde 9. desember 1907. Saman hadde dei fem born. Nansen gifta seg på nytt i 1919 med Sigrun Munthe.

Han døydde 13. mai 1930, 68 år gamal og vart gravlagd på den norske nasjonaldagen 17. mai. Gravferda frå trappa framfor Universitets Aula vart ei nasjonal hending med to minutt stille og flagg på halv stong over heile landet. Urna hans vart sett ned i hagen på heimen hans, Polhøgda ved Lysaker i Bærum. Frå 1958 er Polhøgda ei sjølveigande stifting. Fridtjof Nansen-Stiftelsen har som oppgåve å driva forsking knytt til Nansen sine arbeidsfelt. Forskinga skjer gjennom Fridtjof Nansens Institutt.

## Bibliografi

* 
* 

## Kjelder

## Litteratur

* 
* 
* 
* 
* 
* Berit Tolleshaug: *Fridtjof Nansen: en norsk helt i en gresk tragedie?*. Pax, (2001)
* 
* 
* 

## Bakgrunnsstoff

*
*
* En fotografisk vandring i Nansens liv og virke på http://www.nb.no (Nasjonalbiblioteket)
Haraldshaugen

**Haraldshaugen** er ein haug med Noregs Riksmonument som står nord for Haugesund sentrum. Monumentet vart avduka på Hafrsfjorddagen den 18. juli 1872, i ein 1000-årsfest for slaget i Hafrsfjord og rikssamlinga. 
Ein rekna då med at denne dagen var nett 1000 år etter slaget og at Harald Hårfagre skulle ha vore gravlagd i haugen.

Monumentet er laga som ein stor gravhaug omgitt av ein granittmur med 29 bautasteinar, en frå kvar av dei gamle norske fylka.På toppen av haugen står ein 17 meter høg granittobelisk, med fire bronsepanel rundt basis. Kvar av panela syner viktige scener frå livet til Harald Hårfagre. Monumentet er teikna av arkitekt Christian Christie.

Haraldshaugen er tusenårsstaden til Haugesund.

Ivar Aasen har skrive eit dikt om Haraldshaugen, fyrste vers lyder slik:

:*Her ser eg Haralds*
:*Haug fyre Augom;* 
:*lenge var eg lystad*
:*at lydast til honom.* 
:*Botnad paa Berget*
:*berrsynt mun han standa*
:*millom Hump og Hamar*
:*paa Hauga-Landet.* 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* 
* haugesund.net - Haraldshaugen.
Eikefjord

**Eikefjord** er ei bygd i  Kinn kommune i Vestland og tidlegare kommune i Flora i Sogn og Fjordane fylke. Bygda ligg ved Riksveg 5, mellom Florø og Førde, 23 km aust om Florø og 33 km vest om Førde.
Dersom ein reknar med områda som soknar til Eikefjord barne- og ungdomsskule har bygda, etter data frå SSB, eit innbyggjartal på 1285 i 2007.

## Geografi
Bygda Eikefjord femner om grendene eller grunnkrinsane Endestad/Løkkebø, Langedal/Ramsdal, Svardal/Steindalen, Høydalane, Steinhovden, Nyttingnes, Sandvika, Tonheim/Grov, Barlindbotn, Hovland/Kvalvik, Eikefjord og Sunnarvik i kraft av å ha sentrumfunksjonar som skule, post, bank, butikkar, bussknutepunkt og ulike lag og organisasjonar for desse.

## Historie
I ein periode på 41 år frå 1923 til 1964 var Eikefjord ein kommune som femnde områda kring Eikefjorden og dalføret austover mot Ramsdalsheia. Eikefjord vart 1. januar 1923 skild ut frå Kinn som eigen kommune. 1. januar 1964 vart kommunen slegen saman med Kinn, Bru og Florø til Flora kommune.

I perioden frå om lag 1935 til om lag 1969 var det fleire mindre fabrikkar som dreiv med produksjon av tønner i Eikefjord.

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for tidlegare Eikefjord kommune frå 1923 til 1964:**

## Kultur og idrett
Eikefjord kyrkje vart oppført i 1812. Kyrkja vart i 1874 ombygd til krosskyrkje med 350 sitjeplassar.

Eikefjord ungdomslag vart oppretta i 1901.

Eikefjord idrettslag vart stifta i 1967.

## Personar med tilknyting til Eikefjord
* Gitarist Steinar Karlsen i bluesbandet Good Time Charlie
* Øyvind Solheim og Kristian Stockhaus i rockegruppa Ungdomskulen.
* Styrkeløftar Jørn Høyseth.
* Fotballspelar Margun Humlestøl
* Lokalhistorikar og bladmann Albert Joleik

## Fotnotar


## Bakgrunnsstoff
* Eikefjord.net
* Matrikkelutkastet av 1950 - Gardane i Eikefjord
* Google sitt satellittkart over området.
## Arkiv frå Eikefjord kommune
* Fattigstyret . Frå Arkivportalen.no
* Formannskapet. Frå Arkivportalen.no
* Skulestyret. Frå Arkivportalen.no
*
Bru kommune

**Bru** var ein kommune i Sogn og Fjordane fylke beståande av mellom anna Svanøy og Norddalsfjorden.

Bru vart 1. januar 1923 skild ut frå Kinn som eigen kommune. 1. januar 1964 vart kommunen slegen saman med Kinn, Eikefjord, og Florø til Flora kommune.

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for tidlegare Bru kommune frå 1923 til 1964:**

## Arkiv frå Bru kommune
* Fattigstyret. Frå Arkivportalen.no
* Formannskapet. Frå Arkivportalen.no
* Skulestyret. Frå Arkivportalen.no
## Fotnotar
Treblåseinstrument

**Treblåseinstrument** ei gruppe musikkinstrument av blåseinstrument-familien. Instrumenta skil sig frå messingblåseinstrumenta ved at dei normalt er laga av tre (det finst treblåseinstrument laga av metall). Mellom instrumenta i denne gruppa kan ein nemne klarinett, saksofon, tverrfløyte, blokkfløyte, fagott, engelsk horn, obo og sekkepipe.

## Konstruksjon
Det som seier at eit blåseinstrument er eit messinginstrument eller treblås er kva materiale det opphavleg blei laga i. Treblåseinstrumenta har som regel eit munnstykke der vibrasjonen frå eitt eller to røyrblad i vibrasjon skaper lyden.
Fløyter har derimot ikkje denne konstruksjonen, desse gir lyd ved å få lyden til å vibrere ved å blåse inni ein skarp kant.

* Fløyteinstrument
** Tverrfløyte
** Blokkfløyte
* Enkeltrøyr
** Saksofon
** Klarinett
* Dobbeltrøyr
** Obo
** Fagott
** Engelsk horn
** Sekkepipe

## Bruksområde
Treblåseseksjonen er ein viktig del av symfoniorkesteret, men er òg vanleg i kammerorkester. I slike orkester er saksofonen uvanleg. Til liks med tverrfløyta eignar saksofonen seg som soloinstrument. Saksofonen er ofte å finne i storband og andre jazzorkester. Fagotten blir mest brukt i klassiske orkester og vart konstruert som eit bassinstrument i treblåsefamilien. Med wienerklassisismen sitt inntog fekk fagotten òg solististiske oppgåver.

## Sjå òg
* Blåseinstrument
* Messingblåseinstrument

## Bakgrunnsstoff
Rovpattedyr

:*For «rovdyr» i tydinga «predator», sjå* predasjon*.*

**Rovpattedyr** eller **rovdyr** (*Carnivora*) er ein orden av pattedyr som hovudsakleg jagar og et andre dyr. Det finst om lag 260 slag rovpattedyr. Alle stammer frå eitt dyreslag, kalla Miacis, som levde for om lag 50 millionar år sidan. Dei har liknande hovudform, rundt med ein kjegleforma snute og tydelege hjørnetenner og rovtenner.

Tidlegare pleide ein å dela rovpattedyra inn i to underordenar, *Fissipedia*, eller dei som stort sett levde på land, og *Pinnipedia*, av kjøtetande havpattedyr. Nyare klassifiseringssystem som ser meir på det genetiske slektskapet mellom dyra har delt dei inn i to nye grupper, katteaktige rovpattedyr (Feliformia) og hundeaktige rovpattedyr (Caniformia).

Dei fleste rovpattedyra er som sagt kjøtetarar, men mange kan òg ta til seg annan kost.
Kjempepandaen et berre plantar. 
Fordelen med å eta kjøt er at dei utnyttar ei nisje av næringsrike bytte. Ulempa er at å fanga og drepa desse dyra krev mykje energi. Rovdyra må altså alltid vurdera om det å jaga eit byttedyr vil føra til at det vinn eller tapar energi. 

Det er ganske sjeldan at rovdyr jagar andre rovdyr. For det første finst det alltid færre kjøtetarar enn planteetarar i eit område, og for det andre er rovdyr utstyrte til å forsvara seg. For mange rovdyr kan sjølv små skader vera livstrugande, ettersom dei hindrar dyra frå å jakta. 

## Oversyn over rovpattedyra
Oversyn over artsgrupper på familienivå:
* Hundeliknande rovpattedyr (Caniformia) 
** Hundefamilien (Canidae) 
** Bjørnefamilien (Ursidae)
** Kvalross (Odobenidae)
** Øyreselfamilien (Otariidae)
** Selfamilien (Phocidae)
** Raudpandaer (Ailuridae)
** Skunkar (Mephitidae)
** Halvbjørnar (Procyonidae)
** Mårdyr (Mustelidae)

* Katteliknande rovpattedyr (Feliformia) 
** Leopardmår (Nandiniidae)
** Kattedyr (Felidae)
** Linsangar (Prionodontidae)
** Snikekattar (Viverridae)
** Hyenar (Hyaenidae)
** Mungofamilien (Herpestidae)
** Gassiske snikekattar (Eupleridae)

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Igesund

**Igesund** er ein grunnkrins i Herøy kommune på Sunnmøre og er rekna som ein del av Fosnavåg by. Igesund er òg ein matrikkelgard.

Krinsen strekkjer seg frå Fosnavåg slik at Huldalen høyrer til Igesund, vidare forbi Kleivavika og rundt Bergsøy, forbi Leitet, til Vikane. Grensa mellom Igesund og Vikane kan berre kryssast til fots, eit område som tidlegare vart mykje brukt til sauebeite, medan det no er mest utmark. Langs vegen gjennom Igesund er det dyrka mark som hovudsakleg vert brukt til produksjon av dyrefôr. Nerlandsøybrua fører hovudvegen, fylkesveg 20, frå Igesund og over Søre Vaulen til Kvalsund på Nerlandsøya.

Igesund har også gitt namn til Igesundshetta og Igesundsvatnet. Igesundshetta er det høgste punktet på sørsida av Bergsøya med 217 meter, medan Igesundsvatnet er drikkekjelda til dei ytste husa i Igesund. Etter oppdemming er der vanlegvis ikkje noko skilje mellom Igesundsvatnet og Vikavatnet i Herøy på Sunnmøre.

Innanfor grensene til grunnkrinsen finn ein mellom anna Huldal grus (ei av grusbanene til Bergsøy IL), GeVo-anlegget og hovudkontoret til Vestlandsnytt.

## Igesund som slektsnamn
Det er 129 personar i Noreg som har Igesund som etternamn per mars 2005.

### Kjende namneberarar
* Alf Igesund - vann 3 gull i Veteran-VM i Puerto Rico 2003
* Gordon George Igesund - fotballtrenar i Sør-Afrika
* Grant Igesund - profesjonell fotballspelar i Sør-Afrika
Nordic Green Left Alliance

**Nordic Green Left Alliance** er ein partiallianse av dei nordiske sosialistiske venstrepartia. Alliansen blei skipa 31. januar 2004 på eit møte i Reykjavik på Island. Med i NGLA er Venstrepartiet dei grøne (VG) frå Island, Venstreforbundet (Vas) frå Finland, Vänsterpartiet (v) frå Sverige, Socialistisk Folkeparti (SF) frå Danmark og Sosialistisk Venstreparti (SV) frå Noreg. Formålet med alliansen er å styrkje samarbeidet og kontaktane mellom dei nordiske venstrepartia, og det internasjonale samarbeidet deira generelt, både på europeisk og globalt plan. 

I plattforma for alliansen står det mellom anna at partia baserer det politiske arbeidet sitt på internasjonal solidaritet, sosial rettferd og jamnare fordeling av goda i samfunnet, likestilling mellom kjønna, og solidaritet med dei kommande generasjonane gjennom ei berekraftig utvikling. 

Samarbeidet mellom dei nordiske venstrepartia har pågått uformelt i mange år, og har auka på dei seinare åra. Derfor bestemte partia seg for å systematisere og formalisere dette, og utvikle ei felles politisk plattform og statuttar. I statuttane blir det blant anna understreka at alle dei deltakande partia er heilt sjølvstendige, og at samarbeidet byggjer på det konføderale prinsippet om semje. 

## Kjelder

## Bakgrunnstoff
*
Palmesundag

**Palmesundag** eller **palmesøndag** innleier den stille veka i den kristne påskefeiringa. Dagen har fått namn etter skildringa av Jesus sitt inntog i Jerusalem, ridande på eit esel medan folk la palmegreiner på vegen framfor han. 

## Historisk utvikling

På 500-talet samla kristne i Jerusalem seg på Oljeberget på palmesøndag. Etter å ha høyrt evangelielesing gjekk dei i prosesjon inn til byen. Tradisjonen spreidde seg nokså raskt til heile austkyrkja.

I det sjuande og åttande hundreåret byrja skikken i vest med å ta med palmegreiner til kyrkja, og i det niande hundreåret blei dette innført som ein fast del av liturgien. Festen kan reknast som fullt innført også i vest frå denne tida.

## Feiring av dagen
Den liturgiske fargen for dagen er raud fordi Palmesøndag er den første festen for Kristi liding.

I den katolske kyrkja er dei truande pålagt å ta vare på greinene dei har brukt på palmesundag. Oskeonsdag året etter blir dei så brende, og oskar deira brukt til utdelinga av askekrossar.

Palmesundag er ei av dei tolv store høgtidene i den ortodokse kyrkja.

### Palmesundag i Noreg
Palmesundag er i norsk tradisjon ein merkedag mellom anna for vêr og årsvekst. 

I Noreg er er seljetreet knytt til denne dagen i nokre område. Det er vanleg å ta inn seljegreiner med «gåsungar» slik at dei har grøne blad til palmesundagen, og dei kan òg brukast til å dekorera kyrkjene, i mangel på norske palmetre. Andre typar tre ein har teke i bruk i moderne tid er tuja.
Kanoriket

**Kanoriket** var eit kongedøme som eksisterte frå rundt år 1000 til staten Nigeria blei til. Det har fått namn etter byen Kano, som i dag er administrasjonssenter i den nigerianske staten Kano.

I følgje Kanokrøniken var den trettisjuande *sarkin kano* eller kongen av Kano Mohammed Sharef (1703–1731). Kumbari dan Sharefa (1731&ndash;1743) etterfølgde han og førte langvarig krig mot naboriket Sokoto.
Buskhund

**Buskhund** (*Speothos venaticus*) er eit dyr i hundefamilien, det einaste i slekta *Speothos*. Hunden veg 5-7 kg. Han har ei lengd på 57-75 cm med ein hale på 12,5-15 cm. Pelsen er tjukk og mjuk, lyst brunfarga med ein raud let, og ein lysare del på undersida av halsen.

Dyret lever i eit stort område i austre Sør-Amerika som omfattar Panama, Colombia, Venezuela, Bolivia, Peru vest for Andes, Ecuador, Guiana, Paraguay, nordaustre Argentina (Misiones-provinsen) og Brasil (frå regnskogen Amazonas til staten Amazonas). Likevel er buskhunden sjeldan, og arten er klassifisert som sårbar. Lenge trudde ein at det var ein utdøydd art, ettersom det berre var funne fossil av han i brasilianske grotter.

Buskhunden er eit rovdyr som helst jakter i flokk. Hovudbyttet er den store gnagaren paka (*Agouti paca*), men ein flokk på 10-12 hundar kan òg leggja ned større byttedyr. Dei er dyktige til å symja, og har utvikla symjehud mellom tærne.

Ein buskhund kan bli om lag ti år. Han blir kjønnsmoden i eittårsalderen. Eit svangerskap tek 63 dagar, og ei mor kan få opptil seks kvalpar.

## Namn

Dyret går under mange namn. Han blir kalla eddikhund (portugisisk: *cachorro-vinagre*, spansk: *perro vinagre*) og eddikrev (sp. *zorro vinagre*), villhund (port. *cachorro-do-mato*), vasshund (sp. *perro de agua*) og fjellhund (sp. *perro de monte*)
Eliza

**Eliza** er ei engelsk kortform av kvinnenamnet Elizabeth som etter kvart er blitt eit namn i sin eigen rett. Det er mykje brukt i heile den engelsktalande verda, men er uvanleg i Noreg, der Elisa og Elise dominerer.

## Kjende namneberarar
* Eliza Acton (1799–1859), engelsk forfattar
* Eliza Crosby Allen (1803–1848), amerikansk redaktør
* Eliza Flower (1803–1846), britisk musikar og komponist
* Eliza Agnew (1807–1883), amerikansk kristen misjonær
* Eliza Allen Starr (1824–1901), amerikansk kunstnar, kunstmeldar og lærar
* Eliza Ann Gardner (1831–1922), afroamerikansk abolisjonist, religiøs leiar og kvinnerørsleleiar
* Eliza Bushyhead Alberty (1839–919), cherokee-pedagog og forretningskvinne
* Eliza Frances Andrews (1840–1931), amerikansk forfattar, botanikar og lærar
* Eliza Ashton (1851–1900), australsk journalist
* Eliza Gardiner (1871–1955), amerikansk kunstnar
* Eliza Jane Ashley (1917–2020), amerikansk kokk og forfattar

## I kulturen
**Eliza* er namnet på ein opera av Thomas Augustine Arne
*Eliza  er ei slaveheltinne i romanen *[[Hytta hans farbror Tom]]*
*Eliza Doolittle er heltinne i skodespelet *[[Pygmalion]]* av George Bernard Shaw og musikalen *[[My Fair Lady]]*

Dataprogrammet ELIZA, som simulerer ein samtaleterapeut, er kalla opp etter Eliza Doolittle.

## Bakgrunnsstoff
Grunnkrins

**Grunnkrins** er ei eining brukt for å gruppere bustadar og innbyggjarar i Noreg.

Grunnkrinsar er den minste geografiske eininga Statistisk sentralbyrå fører statistikk over, til bruk for kommunal og regional analyse, forvalting og planlegging. Kommunane i Noreg er såleis delte inn grunnkrinsar, og ein eller fleire grunnkrinsar utgjer eit delområde.

Grunnkrinsar skal vere stabile over ei rimeleg tidsperiode, og dei skal bestå av geografisk samanhengande område. Dei bør også vere mest mogleg einsarta når det gjeld natur og næringsgrunnlag, kommunikasjonstilhøve og bygningsmessig struktur. 

Ein eller fleire grunnkrinsar utgjer delområde, som altså er ei geografisk eining som ligg mellom kommune og grunnkrins. Dette slik at data som blir for detaljerte på grunnkrinsnivå kan løftast opp eit nivå. Det er lagt vekt på at delområda høyrer naturleg saman kommunikasjonsmessig, og gjerne er ei naturleg eining.

Kvar grunnkrins har ei åttesifra talkode, der dei fire første siffera er kommunenummeret, dei to neste siffera er nummeret for delområde, og dei to siste er nummeret for grunnkrinsen.

I 2008 var det registrert 13965 grunnkrinsar i Noreg, fordelt på om lag 1543 delområde.

## Bakgrunnsstoff

* Statistisk sentralbyrå sin grunnkrinskatalog pr 1. januar 2008
Kjøtetande plante

Ein **kjøtetande plante** er ein plante som får næringa si ved å fanga og bryta ned dyr, som regel insekt. Desse plantane veks særleg i tynt eller næringsfattig, særleg nitrogenfattig, jordsmonn. Dei uvanlege plantane har fascinert forskarar sidan Charles Darwin skreiv den første avhandlinga om dei i 1875.

Plantane kan fanga dyr på ulike måtar. 

Dei mest kjende er kanskje klappfellene, ei felle av to blad med hår på utsida som kan minna om eit munngap. Inni fellene skil plantane ut ei raudleg nektar som luktar søtt og trekker til seg insekt. På innsida har dei òg små hår som merkar seg kontakt og rørsle frå andre. Ved kontakt klappar fella halvvegs igjen, og dersom insektet byrjar å kava for å koma seg ut registrerer fella dette og går heilt igjen.

Nokre plantar bruker klister som insekta sit fast på, og kan deretter rulla blada sine rundt dei, eller halda dei fast med slimete hår.

Nokre har traktforma kanne-feller som byttet dett nedi og ikkje kan koma seg ut av, fordi trakta er for glatt, bratt eller hårete.

Vassplantar kan bruke blærer til å trekka inn vatn og uheldige insekt i eit lite dragsug.

Etter at dei har fått tak i byttet sitt, et plantane det ved hjelp av nedbrytande enzym.

**Ulike kjøtetande plantar:**
«Klappfeller»
* Venus fluefangar (*Dionaea muscipula*) 
* begerplantar (*Sarracenia*)
* kannebærarar (*Nepenthes*)
**Aldrovanda*
**Darlingtonia*
**Heliamphora*
*australsk kannebærar (*Cephalotus*)
**Brocchinia reducta*

«Fluepapir»
*soldogg (*Drosera*)
*tettegras (*Pinguicula vulgaris*)
**Drosophyllum*
**Triphyophyllum*
**Byblis*

«Blærefeller»
*blærerot (*Utricularia*)
**Polypompholyx*
**Genlisea*

## Bakgrunnsstoff
Hundefamilien

**Hundefamilien** (*Canidæ*) er ein rovdyrfamilie med relativt få og like medlemmer. Dyra i denne familien er sjeldan spesialiserte, men kan klara seg på mange vis. Hovudstyrken deira er at dei kan springa langt og lenge. Mange av dei lever i flokkar.

## Hundefamilien

### '''[[Rev]]ar''' (''Vulpini'')

#### ''Alopex''
* Fjellrev (*Alopex lagopus*)

#### ''Urocyon spp.''
* Øyrev (*Urocyon littoralis*)

#### ''Vulpes spp.''
* Raudrev (*Vulpes vulpes*)
* Kitrev (*Vulpes macrotis*)
* Prærierev (*Vulpes velox*)
* Fennek eller ørkenrev (*Vulpes zerda*, tidlegare *Fennecus zerda*)
* *Vulpes corsac*
* *Vulpes chama*
* *Vulpes pallida*
* *Vulpes bengalensis*
* *Vulpes ferrilata*
* *Vulpes cana*
* *Vulpes rueppelli*

### [[Hundedyr]]

#### ''Atelocynus''
* Kortøyra hund (*Atelocynus microtis*)

#### ''Canis'' ([[Hundeslekta]])
* Gråulv (*Canis lupus*)
** Underartar:
** Polarulv (*Canis lupus arctos*) 
** Hund (*Canis lupus familiaris*)

* Prærieulv (*Canis latrans*)
* Raudulv (*Canis rufus*)
* Etiopisk ulv (*Canis simensis*)
* Svartrygga sjakal (*Canis mesomelas*)
* Stripesjakal (*Canis adustus*)
* Gullsjakal (*Canis aureus*)
* Himalayaulv (*Canis himalayeansis*) — nyleg oppdaga art
* Indisk ulv (*Canis indica*) — nyleg oppdaga art

#### ''Chrysocyon''
* Mankeulv (*Chrysocyon brachyurus*)

#### Villhundar, mårhundar og hyenehundar
* Asiatisk villhund eller raudhund (*Cuon alpinus*)
* Afrikansk villhund eller hyenehund (*Lycaon pictus*)
* Mårhund (*Nyctereutes procyonoides*)
* Skoghund (*Speothos venaticus*)
OA

Bokstavane O og A kan stå for forskjellige ting:

* *Og anna*
* *Over alt* Når brukt saman med lengda på eit skip, tyder dette at lengda inkluderer utstyr med meir som går utover endane på skroget. Sjå også pp.
Åslaug Haga

**Åslaug Marie Haga** () i Nes på Romerike er ein norsk diplomat, politikar og tidlegare leiar i Senterpartiet. Ho er utdanna cand.mag. og har erfaring frå Utanriksdepartementet (UD). Haga var statsråd i regjeringa Stoltenberg II, fram til 19. juni 2008. Ho valde å gå av etter ei massiv mediedekning rundt små og store lovbrot i samband med forvalting av eigen eigedom. Det var til dømes ulovleg utleige av eigen eigedom i tillegg til ei uanmeld bryggebygging. 

Åslaug Marie Haga er dotter til Hans Haga, leiar i Norges Bondelag frå 1974 til 1980 og generalsekretær frå 1980 til 1988. Ho voks opp på garden Henni saman med ei eldre syster. 

Cand.mag.-graden til Haga er frå Universitetet i Oslo og er sett saman av faga statsvitskap, historie og sosiologi. I 1989 gifta ho seg med diplomatkollega Bård Hopland. Etter å ha budd i Oslo og i utlandet i fleire år kjøpte dei to i lag småbruket Sandli (Holstad i Ås). Saman har dei to born.

Ho var stortingsrepresentant i stortingsperiodane 2001-2005 og 2005-2009. I samband med at stortingsperioden hennar gjekk ut 1. oktober 2009 og at ho ikkje stilte til attval, annonserte ho at ho skulle byrje i ny jobb som miljølobbyist for arbeidsgjevarorganisasjonen Norsk Industri.

## Karriere

* Attaché FN-delegasjonen i New York frå 1987 til 1989
* Personleg sekretær for bistandsministeren frå 1989 til 1990 
* Ambassadesekretær ved ambassaden i New Dehli frå 1991 til 1994 
* Byråsjef, underdirektør og statssekretær i Utanriksdepartementet frå 1994 til 1999 
* Statssekretær ved Statsministerens kontor i 1999 
* Nestleiar i Senterpartiet frå 1999 til 2003 
* 8. oktober 1999–13. mars 2000: Kulturminister i regjeringa Bondevik I.
* Stortingsrepresentant frå 2001 
* Leiar i Senterpartiet frå 2003 til 19. juni 2008
* 17. oktober 2005–21. september 2007: Kommunal- og regionalminister i Regjeringa Stoltenberg II
* 21. september 2007 til 19. juni 2008: &ndash; Olje- og energiminister i Regjeringa Stoltenberg II
* 1. oktober 2009– : Miljølobbyist for Norsk Industri

## Kjelder
### Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Åslaug Haga sin tale 19. juni 2008
Norsk Landmandsforbund

**Norges Landmandsforbund** vart skipa i 1896 for å verne om interessene til bønder og bygdene i Noreg. I 1920 vedtok landsmøtet i forbundet å stifte eit eige politisk parti, Bondepartiet. I 1922 endra Norges Landmandsforbund namn til Norges Bondelag. Landmandsforbundet førte til dels vidare tradisjonane frå den første veljarforeininga i Noreg, Bondevenane til Søren Jaabæk

## Sjå òg
* Norges Bondelag
* Senterpartiets historie.
Høgre

**Høgre** (H) er eit liberalkonservativt politisk parti i Noreg. Høgre er den nest eldste partiorganisasjonen i landet, og blei skipa den 25. august 1884 som **De Conservative Foreningers Centralstyre**. Partiet set folkestyret, eigedomsretten, og den personlege fridomen høgt. Partiet identifiserer seg sjølv som eit borgarleg parti.

Leiaren i Høgre er Erna Solberg (2004-). Partiet har to nestleiarar; Bent Høie og Jan Tore Sanner.

I perioden 2013–2017 har Høgre 48 representantar på Stortinget. Trond Helleland og Nikolai Astrup er høvesvis parlamentarisk leiar og nestleiar. Høgre er det nest største partiet på Stortinget, etter Arbeiderpartiet. Etter stortingsvalet i 2013 danna partileiar Erna Solberg ei regjering saman med Framstegspartiet.

Partiet har tre sideorganisasjonar: Unge Høgres Landsforbund, Høgres Studenter og Senior Høyres Landsforbund.

## Historie
De Conservative Foreningers Centralstyre vart skipa den 25. august 1884, etter innføringa av parlamentarismen i Noreg. Emil Stang vart vald til fyrste formann i partiet. I 1913 endra det namn til Høgre *(Høire)*.

Oppsluttinga om Høgre har variert mykje. Størst del av røystene hadde Høgre i 1894 då 49,4 % røysta på Høgre. Høgre har aldri hatt reint fleirtal på Stortinget. Høgre gjekk attende i mellomkrigstida, mellom anna av di nye parti kom til. Frå 1945 til 1970 auka oppslutninga om partiet, og skaut fart etter valet i 1973. Valet i 1981, der Høgre fekk 31,7 % oppslutnad var det beste valet sidan 1924. Kåre Willoch stod i spissen for Høgrebølgja i norsk politikk. Ved valet i 1997 fekk Høgre 14,3 % av røystene, det dårlegaste valresultatet til då etter 1945. Partiet gjorde eit godt val i 2001, og kom i regjering saman med Kristeleg Folkeparti og Venstre. Stortingsvalet i 2005 vart eit nytt dårleg val for Høgre, som vart passert av Framstegspartiet og dermed vart berre tredje størst på Stortinget.

Ved fylkestingsvalet 2007 fekk partiet 18,8 % av røystene.

## Valhistorikk

¹ Ved desse vala stilte Høgre felleslister med eit eller fleire av partia Kristeleg Folkeparti, Venstre eller Bondepartiet, dette talet er eit overslag med røystene til felleslistene fordelt på dei einskilde partia.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
* Høgre sin nettstad
* Valresultat for Høgre i kommune- og fylkestingsvalet 2013 (NRK)
Desentralisering

**Desentralisering** er eit uttrykk for utflytting av makt og kapital frå sentrale område.

Tanken om fordeling av makt (til dømes maktfordelingsprinsippet) har vore nytta i mange samanhengar, både geografisk og sosialt, men når ein snakkar om *desentralisering* i vanleg språkbruk er det oftast snakk om ei omfordeling av makt frå sentrale *geografiske* område til mindre sentrale område (Uttrykket er med andre ord oftast geografisk betinga). Ei slik fordeling skal hindre at det oppstår maktmisbruk og korrupsjon i sentrale område med sterk maktsamling.

Tyskland er kjend for å ha lagt stor vekt på ein desentralisert maktstruktur då landet vart bygd opp att etter krigen. Her desentraliserte ein makt ved å plassere viktige delar av statsapparatet utover heile landet. Det vart gjort av di Nazi-partiet langt på veg tok makta grunna det svært sentraliserte maktapparatet i Tyskland etter den første verdskrigen.

Noreg er ein av dei mest sentraliserte nasjonane i Europa, då dei fleste maktsentera (Både media og statsforvalting) ligg i hovudstaden, Oslo. Den norske grunnlova beskyttar ikkje dei lokale forvaltingsnivåa (kommunar og regionar/fylker) i landet, slik som grunnlover i mange andre europeiske land gjer.

I den pågåande regiondebatten er eit av dei avgjerande spørsmåla kor mykje makt dei nye regionane skal få. I kjølvatnet av denne debatten har det komme fram krav om at dei komande region- og kommunenivåa må grunnlovfestast.

Senterpartiet er det partiet i norsk politikk som fokuserer sterkast på desentralisering av makt og kapital.
Nils R. Sandal

**Nils Reielson Sandal** () var fylkesordførar i Sogn og Fjordane fylke frå 1999 til 2011. Han representerer Senterpartiet. Før han vart fylkesordførar, var Sandal ordførar i Gloppen i perioden 1988 til 1998.

Sandal er kjend for å like countrymusikk, og er artistansvarleg ved Norsk countrytreff som vert arrangert på Breim i heimkommunen Gloppen kvart år.

## Bakgrunnsstoff
* Om Nils R. Sandal på NRK Sogn og Fjordane sitt fylkesleksikon
* Norsk countrytreff sine heimesider
Fylkesordførar

**Fylkesordføraren** er den fremste politisk tillitsvalde i fylkeskommunen og ordførar i eit fylke. Han vert veld av og blant alle medlemmene i fylkestinget, fylkestingsrepresentantane. Fylkesordføraren leiar og kallar inn til fylkesting.
Indre Sunnfjord

**Indre Sunnfjord** er ei nemning på dei kommunane i Sunnfjord som ligg lengst frå kysten. Nemninga inneber Jølster, Førde, Gaular og Naustdal.
Vänsterpartiet

**Vänsterpartiet** (v) er eit svensk politisk parti som vart skipa i 1917 etter utbryting frå Socialdemokraterna. Partiet har hatt fire ulike namn, *Sveriges Socialdemokratiska Vänsterparti* (1917-1921), *Sveriges Kommunistiska Parti* (1921-1967), *Vänsterpartiet Kommunisterna* (1967-1990) og det noverande *Vänsterpartiet* sidan 1990.

Partiet var frå 1921 og fram til 1991 eit kommunistisk parti, men vert no skildra i partiprogrammet som eit sosialistisk, feministisk og miljøtenkjande parti. I riksdagsvalet i 2010 vart partiet det sjuande største i Sverige, med 5,6 % av røystene. Vänsterpartiet er med i det nordiske venstrepartisamarbeidet Nordic Green Left Alliance.

Vänsterpartiet har om lag 12&nbsp;500 medlemmer organiserte i 280 lokallag. Leiaren i Vänsterpartiet er Jonas Sjöstedt, som vart vald i 2012.

## Partileiarar
* Carl Winberg och Zeth Höglund (1917)
* Ernst Åström och Karl Kilbom (1918)
* Zeth Höglund (1919–1920)
* Zeth Höglund og Karl Kilbom, om einannan (1921)
* Zeth Höglund (1923)
* Nils Flyg (1924–1929) 
* Sven Linderot (1929–1951) 
* Hilding Hagberg (1951–1964) 
* Carl-Henrik Hermansson (1964–1975)
* Lars Werner (1975–1993)
* Gudrun Schyman (1993–2003)
* Ulla Hoffmann, konstituert (2003–2004)
* Lars Ohly (2004–2012)
* Jonas Sjöstedt (2012–)

## Valresultat
### Riksdagsval

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Vänsterpartiet sine vevsider
Liv Signe Navarsete

**Liv Signe Navarsete** () er ein norsk Senterpartipolitikar. Ho var leiar i Senterpartiet frå 2008 til 2014 og kommunal- og regionalminister i regjeringa Stoltenberg II. Frå 2005 til 2009 var ho samferdsleminister.

Navarsete har vore gruppeleiar for Senterpartiet i fylkestinget i Sogn og Fjordane, vararepresentant til Stortinget 2001&ndash;2005, og var med i distriktskommisjonen. Ho har hatt styreverv i mellom anna Gjensidige Nor Forsikring, i Vestlandsforsking og har vore sjølvstendig næringsdrivande. Navarsete er ei av berre seks kvinner frå Sogn og Fjordane som har representert fylket på Stortinget. 

Ved stortingsvalet 2005 vart Navarsete vald inn på Stortinget som fast representant frå Sogn og Fjordane. 17. oktober 2005 vart ho utnemnd til samferdsleminister i den raudgrøne regjeringa. Ved valet i 2009 vart ho attvald til Stortinget. Ved omrokkeringa i regjeringa etter valet vart ho utmend til kommunal- og regionalminister.

Etter at Åslaug Haga trekte seg som partileiar i 2008 (og Lars Peder Brekk hadde fungert mellombels i vervet i nokre månader), vart Navarsete vald til leiar for Senterpartiet 12. september 2008.

Navarsete er opphavleg frå Sogndal og vart som tobarnsmor i 1992 enkje då ektemannen brått døydde grunna hjarteinfarkt. Ho har no vaksne ungar. Frå år 2000 har ho budd i Lærdal, der ho vart sambuar med Lars Petter Nesse, som har vore varaordførar i Lærdal. På skotårsdagen 29. februar 2008 fridde ho til han, og 17. mai 2008 gifta dei seg i den norske sjømannskyrkja i London.

Ho har vorte tildelt Storegutprisen for god og levande nynorsk.

## Kjelder

*
Kristian Ulltang

**Kristian Andreas Johanson Ulltang** () var ein norsk journalist frå Førde i Sogn og Fjordane. Det var han som tufta *[[Firda]]* i 1917 som bygdeblad for Indre Sunnfjord, og han var redaktør for *Firda* i åra 1918-20 og 1922-24. I tillegg dreiv han eige trykkeri i Førde 1914-1947. Ulltang var redaktør for Ungdomsvennen frå 1917 og Jul i Sunnfjord 1946-1951.

Han fekk Kongens fortenestmedalje i gull i 1968.

## Bibliografi
### Bøker
*

*

*

*

*

## Kjelder
* Allkunne.no om Kristian Ulltang.
*

## Bakgrunnsstoff
* Om Kristian Ulltang i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
* Ulltang i tidsskrift - eit utval ved Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
Socialistisk Folkeparti

**Socialistisk Folkeparti** i Danmark blei danna i 1959, med folk som var ekskluderte (utestengde) frå det danske kommunistpartiet i brodden. Fremst av dei var mangeårig leiar i kommunistpartiet, Aksel Larsen. Dei ville ha eit dansk demokratisk sosialistparti som var heilt uavhengig av Sovjetunionen etter avsløringane av stalinismen og etter undertrykkinga i Ungarn i 1956. SF ville skape ein tredje veg, annleis enn både kommunisme og sosialdemokrati slik desse hadde utvikla seg.

SF har også teke opp i seg mange miljøforkjemparar, og reknar seg som eit raudgrønt parti. 

SF har 14000 medlemer (hausten 2007). Ved valet i Danmark 15. september 2011 fekk SF 9,2 % av stemmene, og vart dermed femte størst. Partiet fekk 16 av 179 representantar i Folketinget.

Mangeårig leiar har vore Villy Søvndal, men han vart i 2012 avløyst av Annette Vilhelmsen.

SF er med i det nordiske venstrepartisamarbeidet Nordic Green Left Alliance. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Venstreforbundet

**Venstreforbundet** (finsk *Vasemmistoliitto*, *Vas.*) er det sosialistiske venstrepartiet i Finland. Partiet blei skipa i 1990, etter at tanken om eit nytt venstreparti var lansert alt i 1987. Grunnleggjarane av partiet var det Demokratiske Forbundet for Finlands Folk, det Demokratiske Forbundet av Finske Kvinner og fleirtalet i det finske kommunistpartiet SKP. Desse oppløyste seg alle i Venstreforbundet.

Leiaren i Venstreforbundet er Li Andersson. Det har ho vore sidan 2016.

Oppslutninga om partiet har lege stabilt rundt 10 prosent ved parlamentsvala heilt sidan starten.

Venstreforbundet er med i det nordiske venstrepartisamarbeidet Nordic Green Left Alliance.

## Leiing

### Partileiarar
* 1990–1998: Claes Andersson
* 1998–2006: Suvi-Anne Siimes
* 2006–2009: Martti Korhonen
* 2009–2016: Paavo Arhinmäki
* 2016– : Li Andersson

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*