open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vasilasjikisjøane

**Vasilasjkisjøane** (bulgarsk: Василашки езера) er ei gruppe fjellvatn Pirinfjella i Bulgaria. Dei ligg i eit stort dalsøkk mellom fjelltoppane Todorka og Vasilasjki Tsjukar. Dalsøkket er ope i aust der elva Demjanitsa renn ut. Gruppa består av 12 fjellvatn som til saman utgjer eit areal på 160 mål. Namnet har sitt opphav i soga om Vasil, som var forelska i Todorka og som hoppa i Ribnoto Vasilasjko då ho knuste hjarta hans. 

* **Tevno Vasilasjko** (Тевното Василашко езеро), eller **det blå vatnet** er ein av dei største og djupaste i fjellet. Det ligg i ei høgd på 2&nbsp;362 m, med ein storleik på 63,9 mål (388x215 m), og dermed det sjette største vatnet i Pirin. Djupet i vatnet er 29 m. Vassvolumet er 510&nbsp;000 m³. Vatnet ligg i vakre omgivnadar, og har ein djup blåfarge med små skjer i midten. Vatnet renn ned i Øvre Vasilasjko via underjordiske straumar, og derfor finst det ikkje fisk i dette vatnet. 
* **Ribnoto Vasilasjko** (Рибното Василашко езеро), av og til kalla Store Vasilasjko, og er den nest største av vatna med 35,9 mål. Det ligg like nedanfor Øvre Vasilasjko i ei høgd på 2&nbsp;126 m. Han er 325 m lang, 177 m brei og 2,5 djup på det djupaste. Vatnet får vatn frå alle dei andre vatna i dalsøkket, og dannar først ei undergrunnselv, som etter 250 meter dukkar opp til overflata. 

* **Øvre Vasilasjko** (Горно Василашко езеро) ligg 2&nbsp;154 over havet under fjelltoppen Tipits. Vatnet er forma som ein bumerang, og har eit areal på 23,2 mål, og er berre 3,1 meter djup. 
* **Dlovnidnoto Vasilasjko** (Дъговидното Василшко езеро) ligg i ei høgd på 2&nbsp;215 m og har eit djup på 10,4 m. Vatnet er ikkje veldig stort og har eit areal på berre 10,9 mål. 
* **Øvre Todorino** (Горно Тодорино езеро) er den største av to vatn med same namn. Det ligg 2&nbsp;536 meter over havet, og er eit av dei høgastliggande i Pirin. Arealet er på 13,2 mål og på det djupaste er det 7,7 meter. 
* **Nedre Todorino** (Долно Тодорино езеро) ligg 2&nbsp;510 meter over havet med eit overflateareal på 6,7 mål og eit djup op 3,7 meter.
Balkanfjella

**Balkanfjellet** (bulgarsk og serbisk Стара планина, *Stara planina*, *Gamle Fjell*) er ei fjellkjede, som strekkjer seg 560&nbsp;km frå austlege delar av Serbia og gjennom sentrale område av Bulgaria til Eminehalvøya ved Svartehavet. Ho er ei forlenging av Karpatane, og fråskild frå denne fjellkjeda av elva Donau.

Den høgaste toppen på Balkan er Musala i Rilafjella nær Sofia med 2&nbsp;925 m, tett følgd av Ólymbos i Hellas og Vihren i Bulgaria. Dei høgaste toppane i sjølve Stara planina ligg i sentrale område av Bulgaria, og den høgaste er Botev (2&nbsp;376 m), som ligg i Sentrale Balkan nasjonalpark (oppretta 1991).

Nær fjellkjeda ligg Kalofer, fødestaden til Hristo Botev, ein bulgarsk poet og nasjonalhelt som døydde vest i Stara planina nær Vratsa i 1876 i kampar mot Det ottomanske riket. Nær fjelltoppen Botev ligg Sjipkapasset, åstaden for fire slag under Den russisk-tyrkiske krigen i 1877-1878, som enda tyrkarane sitt herredøme på Balkan. Nær passet ligg landsbyen Sjipka og ei russisk-ortodoks kyrkje, som er ført opp for å hylle den bulgarske motstanden under slaga.

Stara Planina er kjend for dyre- og plantelivet i området, mellom anna edelveis i området *Koziata stena*.

I tidlege tider vart fjella kalla *Haemus Mons*. Ein meiner at *Haemus* kjem frå det thrakiske ordet *saimon* som tyder 'fjellkjede'.

## Fjelltoppar
* Botev 2&nbsp;376 m (kalla opp etter Hristo Botev)
* Vezjen
* Kom
* Buzludzja
* Levski (kalla opp etter Vasil Levski)
Norsk Eternit Fabrikk

**Norsk Eternit Fabrikk** var ein fabrikk for produksjon av eternit. Fabrikken låg på Bjerkås i Asker kommune i Akershus, og var i drift frå 1942 og fram til 1978. Selskapet blei skipa som ei dotterverksemd av Christiania Portland Cementfabrik på Slemmestad under den andre verdskrigen, men produksjon i full skala starta ikkje før krigen var over. Eternit blir hovudsakleg laga av sement og asbest, og asbest blei først og fremst brote i Canada og Sovjetunionen. Under krigen blei det difor nytta finsk asbest.

Fabrikken var heile tida den einaste eternitfabrikken i Noreg, og eternit blei mykje nytta i 1950&ndash;60-åra. Sjølv om eternit- og sementfabrikken ligg i kvart sitt fylke, skil det berre nokre hundre meter på dei. Eternitfabrikken nytta sement frå sementfabrikken i produksjonen, opp til 300 tonn i døgnet. Denne sementen blei blåst over i tørr form gjennom røyr.

Dei første tilfella av lungesjukdommen asbestose var oppdaga på 60-talet. Etter kvart blei det forbode å nytta asbest, og eternit blei eit spesialavfall. Eternitfabrikken blei lagd ned i 1978. Slemmestad Arbeiderforening reiste sak, og i 1983 blei det inngått eit forlik mellom Norsk Kjemisk Industriarbeiderforbund og Norcem som då var eigar. Norcem tok ikkje noko rettsleg ansvar, men tok ansvaret for den medisinske oppfølginga av dei tidlegare tilsette. Dei gav òg økonomisk kompensasjon til dei som blei råka av sjukdom. Så seint som i 1996 dukka det framleis opp nye tilfelle av asbestrelatert kreft (malignt mesotheliom). Ei undersøking frå 2002 viser ein kraftig auke i tilfelle av kreft mellom tidlegare tilsette, særleg av kreft i brysthinna (pleura), malignt mesoteliom.

## Kjelder
* Frithjof Gartmann: Sement i Norge 100 år. Oslo 1990
* Bente Ulvestad, Kristina Kjærheim et. al. Cancer incidence among workers in the asbestos-cement producing industry in Norway. *Scand J Work Environ Health* 2002;28(6);411-417.
Dei sju dygdene

**De sju dygdene**, eller **dei sju kardinaldygdene**, er dei positive spegleigenskapane til dei sju dødssyndene i romersk-katolsk kristendom. Dei spelte ei stor rolle for etiske diskusjoner i mellomalderen. Det norske ordet dygd kjem frå norrønt *dygð*, som er i slekt med å duge. Det latinske ordet for dygd er «virtus» som tyder styrke, (frå «vir», dvs. mann).

## Prudentius’ liste
Lista med Dei sju dygdene skriv seg frå eit dikt av 400-tals-poeten Aurelius Clemens Prudentius, *[[Psychomachia]]*, som tek opp kampen mellom det gode og det vonde.

# Dygd - *virtus* (i motsetnad til vellyst)
# Gjevmilde - *liberalis* (i motsetnad til grådigskap)
# Måtehald - *frenum* (i motsetnad til fråtsing)
# Flid - *industria* (i motsetnad til latskap)
# Tolmod - *patientia* (i motsetnad til vreide)
# Godleik - *humanitas* (i motsetnad til misunning)
# Audmykt - *humilitas* (i motsetnad til hovmod)

## Kardinaldygdene
Mot, visdom, måtehald og rettferd er Platons fire klassiske kardinaldygder. Kristen teologi legg gjerne til, frå 1. Kor. 13: Tru, von og kjærleik. Desse sju utgjer til saman dei sju kardinaldygdene:

* Prudentia *([[visdom]] eller varsemd)*
* Iustitia *([[rettferd]])*
* Temperantia *([[måtehald]])*
* Fortitudo *([[mot]])*
* Fides *([[tru]])*
* Spes *([[von]])*
* Caritas *([[kjærleik]])*

## Kjelder
### Fotnotar




## Bakgrunnsstoff
Trollbundet

***Trollbundet*** er den fyrste boka i serien Sagaen om Isfolket av den norsk-svenske forfattaren Margit Sandemo. Bokserien er ein slektssaga som fylgjer slekta Isfolket gjennom hundreåra.

## Hovudpersonar
* Silje Arngrimsdatter
* Tengel av Isfolket 
* Hemning Fogdedreper
* Sol Angelica av Isfolket
* Dag
* Hanna

### Fødslar/dødsfall
* Født: Liv Hanna av Isfolket
* Daud: Sunniva av Isfolket, og den yngste dottera hennar
Nils Johan Semb

**Nils Johan Semb** () er ein norsk fotballtrenar og idrettsleiar. Han var den første trenaren som tok Det norske herrelandslaget i fotball til ein Europameisterskap. Sesongen 1999 gav mange gode resultat, og Europa sitt mest anerkjende fotballmagasin, France Football, kåra Semb til årets trenar i Europa. I tida etterpå har han opplevd mindre suksess, mellom anna med ein katastrofal kvalifisering føre VM i fotball 2002.

## Kjelder

*
Buzludzja

**Buzludzja** er ein fjelltopp i Balkanfjella i Bulgaria på 1&nbsp;441 meter. I 1868 var fjelltoppen åstad for den siste kampen mellom bulgarske opprørarar, leia av Hadji Dimitar og Stefan Karadzja, og tyrkarar. I 1891 skjulte ei gruppe leia av Dimitar Blagoev seg på fjellet for å danne ei organisert sosialistrørsle. Til ære for dette vart Buzludzja-monumentet, eit av symbola på sosialismen i Bulgaria, reist.
Kontsjeto

**Kontsjeto** (Hesten) er ein fjellrygg i Pirinfjella i Bulgaria med ei høgd på om lag 2&nbsp;780 meter, mellom toppane Bansko Suhodol (2&nbsp;884 m) og Kutelo (2&nbsp;908 m). Begge sidene av ryggen er bratte, og den nordaustlege sida er ein 300 meter høg nesten vertikal fjellvegg, medan den sørvestlege sida ikkje er så bratt (nærare 30 grader), men høgare (800 meter). Det er strekt ein stålkabel mellom dei to toppane for å hjelpe fotturistar over, men det er ikkje tilråda for personar med høgdeskrekk.
Malovitsa

**Malovitsa** (bulgarsk Мальовица) er ein fjelltopp i nordvestlege delar av Rilafjella sørvest i Bulgaria. Han er 2&nbsp;729 meter høg og eit av dei mest populære turistområda i fjellområdet. Rila kloster ligg ved foten av sørsida av fjellet, og Malovitsa skisenter, med to skitrekk, ligg i nord.

Malovitsaregionen er sjølve sentrumet for fjellklatring i Bulgaria. Dei første organiserte ekspedisjonane vart gjort i 1921-22 av turistar frå landsbyen Samokov. Nordsida av fjellet vart først klatra i 1938 av Konstantin Savadzjiev og Georgi Stoimenov. Dette var den største bragda til bulgarske klatrarar på den tida, og vert rekna som starten på den bulgarske fjellklatringa. Seinare vart andre fjellveggar i området òg klatra, og dei aller vanskelegaste vart først klatra på 1970-talet. Etter 1990 har ikkje fjellklatring i Bulgaria vore like populært som tidlegare, sjølv om det er fleire vanskelege granittveggar i området.
Musala

**Musala** (bulgarsk *Мусала*) er den høgaste fjelltoppen i Bulgaria og på heile Balkan med ei høgd på 2&nbsp;925 meter. 

Namnet kjem frå *Mus Allah*, ‘fjellet til Allah’, og vart namngjeve då Bulgaria var ein del av Det osmanske riket. Det gamle namnet på fjellet var Tangra.

Musala er ein del av Rila nasjonalpark, og er kjend for ein rik flora, inkludert artar som makedonsk furu og bulgarsk gran, og fauna. Området er eit av dei beste for å sjå fuglen murkrypar. Det vert sagt at frå toppen av fjellet kan ein sjå all dei store fjellkjedene i Bulgaria. Desse inkluderer Vitosja i nordvest, Sredna Gora mot nordaust, Balkanfjella i den nordlege horisonten bak Vitosja og Sredna Gora, Rodopifjella i søraust, Pirin i sør, Osogovo og Ruj i vest, i tillegg til sjølve Rila.

Den lettaste ruta til topps er anten ein direkte gåtur frå skisenteret Borovets, 10 km lenger nord. Det finst òg ein hengebane frå Borovets til Jastrebts på 2&nbsp;369 m og ei rekkje fjellhytter. Frå Jastrebets er det ein times gåtur opp til fjellhytta Musala på 2;&nbsp;430 meter, og frå her tar det 1,5-2 timar opp til uvêrshytta Everest, den høgastliggande fjellhytta i Bulgaria. På toppen står det òg ein vêrstasjon.

Dei høgaste toppane er Musala på 2&nbsp;925 m, Litle Musala på 2&nbsp;902 m og Iretsjek på 2&nbsp;852 m. 

Tre av dei største elvane i Bulgaria, Iskar, Maritsa og Mesta, har alle utspring nær Musala. 

## Galleri

Fil:Bulgaria - Rila - Musala april 2006.jpg|Fotturistar nær toppen av Musala. Pyramiden i bakgrunnen er hytta Everest. 
Fil:Pirinfrommusala.JPG|Ein kan sjå Pirinfjella frå Musala
Fil:Maritsaorigin2.JPG|Ein kan sjå kjelda til elva Maritsa frå Musala


## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Musala|Musala]]» frå ,  den 24. februar 2007.*
Botev

**Botev** (bulgarsk връх Ботев) er den høgaste fjelltoppen i Balkanfjella, og ligg om lag midt i Bulgaria, som ein del av nasjonalparken Dei sentrale Balkanfjella

Fram til 1950, då det vart gjeve nytt namn til ære for den bulgarske poeten og revolusjonæren Hristo Botev, vart toppen kalla *Jumruktsjal* (Юмрукчал).

På toppen av fjellet står det ein vêrstasjon og ei radiomast (opna 10. juli 1966), som dekkjer 65 % av landet. Middeltemperaturen i januar er -8,9 °C og i juli 7,9&nbsp;°C.
Sagaen om Isfolket

**Sagaen om Isfolket** er ein bokserie av den svensk-norske forfattaren Margit Sandemo, og kom første gong ut i perioden 1982&ndash;1989 på forlaget Bladkompaniet AS i Noreg. Bokserien er ein slektssaga som startar seint på 1500-talet, og sluttar i 1960. Serien er på 47 bøker, som alle er på om lag 250 sider. Samla har bøkene eit opplag på over 6 millionar eksemplarar i Noreg. Serien finst også på svensk, dansk, islandsk, finsk, polsk, ungarsk og tysk.

## Bøkene
;Dei 47 bøkene i *Sagaen om Isfolket* er:
# *[[Trollbundet]]*
# *Heksejakten*
# *Avgrunnen*
# *Lengsel*
# *Dødssynden*
# *Den onde arven*
# *Spøkelses-slottet*
# *Bøddelens datter*
# *Den ensomme*
# *Vinterstorm*
# *Blodhevn*
# *Feber i blodet*
# *Satans fotspor*
# *Den siste ridder*
# *Vinden fra øst*
# *Galgeblomsten*
# *Dødens have*
# *Bak fasaden*
# *Dragens tenner*
# *Ravnens vinger*
# *Djevlekløften*
# *Demonen og jomfruen*
# *Våroffer*
# *I jordens dyp*
# *Engel med svarte vinger*
# *Huset i Eldafjord*
# *Skandalen*
# *Is og ild*
# *Lucifers kjærlighet*
# *Utysket*
# *Fergemannen*
# *Hunger*
# *Nattens demon*
# *Kvinnen på stranden*
# *Vandring i mørket*
# *Trollmåne*
# *Skrekkens by*
# *Skjulte spor*
# *Rop av stumme røster*
# *Fanget av tiden*
# *Demonenes fjell*
# *Stille før stormen*
# *Et streif av ømhet*
# *Den onde dagen*
# *Legenden om Marco*
# *Det svarte vannet*
# *Er det noen der ute?*

## Sagnet
Legenda er sånn:

   «Langt tilbake i tiden, for mange hundre år siden,
   vandret Tengel den onde ut i ødemarken for å selge sin sjel
   til Satan.
   Han ble stamfar til isfolket.
   Tengel fikk løfte om jordisk vinning mot at minst en
   av hans ætlinger i hvert slektsledd skulle gå i tjeneste hos
   djevelen og utføre onde handlinger. Deres tegn skulle være de
   kattegule øynene, og de skulle være i besittelse av trolldomsmakt.
   Og en gang skulle det fødes en som eide større overnaturlig kraft
   enn verden noen gang hadde sett.
   Forbannelsen skulle hvile over ætten til det stedet
   der Tengel den onde hadde gravd ned gryten han brukte
   da han kokte heksebrygget som manet fram Mørkets Fyrste.
   Så sier legenden,
   om den er sann, vet ingen»


Den endrast fleire gongar i serien.
Osogovo

**Osogovo** (bulgarsk og makedonsk Осогово) eller **Osogovska Planina** (Осоговска планина eller Осоговска Планина) er eit fjell på grensa mellom Bulgaria (provinsen Kjustendil) og Nord-Makedonia (kommunane Kočani og Kriva Palanka). Fjellet er om lag 110&nbsp;km langt og 50&nbsp;km breitt, og den høgaste toppen er Ruen (Руен) på 2&nbsp;251 meter. Den brattaste fjellsida er mot vest, og strekkjer seg ned frå Tsarev Vrv (Царев Врв; «Tsarens topp»).

Osogovo er den nordlegaste og høgaste delen av Osogovo-Belasitsa-gruppa, og ligg mellom dalane Kjustendil og Kamenitsa, og elvedalane Dobro pole, Bregalnitsa og Kriva Reka. Vestsida av fjellet er bratt, medan søraust sida er slak, og fjellet inneheld mykje polymetall.

Det er mange segner knytte til opphavet til namnet Osogovo, men den mest vidkjende er soga frå saksiske gruvearbeidarar som grov etter gull og sølv i området. I følgje denne soga kjem namnet av dei gamle germanske orda «osso» (gud) og «gov» (stad), som i lag tyder «ein gudommeleg stad».

Plantelivet inkluderer tre som eik, alm, agnbøk, ask, hassel og andre opp til om lag 1000 meter. Over her finn ein stort sett bøketre, og over 1&nbsp;800 meter finn ein stort sett gras og einer. Fjellbekkane inneheld barbe, årbuk og fjellaure. Området inneheld òg den sjeldne alpine salamanderen.

## Kjelde
Vernskog

**Vernskog** er etter norsk skogbrukslovgiving skog som anten:
* tener som vern for annan skog
* gir vern mot naturskadar
eller
* er sårbar og kan bli øydelagt ved feil skogbehandling fordi han står opp mot fjellet eller ut mot havet.

Vernskog er ikkje freda, men hogst i vernskog skal følgje retningsliner gitt av fylkeslandbruksstyret. Retningslinene kan innehalde reglar om meldeplikt.

Fylkeslandbruksstyret avgjer etter framlegg frå kommunen kva for skogområde som skal vere vernskog.

## Bakgrunnsstoff
* Om vernskog i skogbrukslova
* Kart over vernskog hos Skog og Landskap
Fiksjon

**Fiksjon** (frå latin *ficti, fictin*, som tyder 'innbilning, funne på') vert ofte nytta innanfor litteratur der det tyder den litteraturen som er oppdikta, altså skjønnlitteratur, i motsetning til fag- og dokumentarlitteratur.

Fiksjon kan tyde fylgjande:
* Ei oppdikta forteljing eller eit litterært verk med eit oppdikta innhald og ikkje basert på fakta.
* Ei løgn, oppdikta (jamfør «løgn og forbanna dikt»)
* I jus; noko som er usant, men presentert som sant av forteljaren.

## Fiktive personar
Skjønnlitteratur kan omhandle verkelege personar, medan ein oppdikta person då er ein fiktiv person. Nokre fiktive personar vert oppfatta som om dei er faktiske og reelle personar når enten detaljane i skildringane blir omfattande nok til at lesaren er i tvil. Slike personar er for eksempel:

* Sherlock Holmes, skjønnlitterær figur i Arthur Conan Doyle sine bøker.
* Morgan Kane, skjønnlitterær figur i Louis Masterson sine (Kjell Hallbing) bøker.
Svartebørs

**Svartebørs** er ulovleg omsetjing av varer. Det kan vere
* varer som er vanskelege å få tak i lovleg eller som er rasjonerte (typisk svartebørshandel av mat under andre verdskrigen).
* varer som ved lovleg handel er pålagde ein maksimalpris, men som på svartebørsen kan seljast til overpris.
* varer som er pålagde avgifter ved ordinær omsetjing, men som kan seljast billigare i ein svart marknad.
* varer som er ulovleg å kjøpe eller selje, eller varer det er knytt restriksjonar til (t. d. våpen, narkotika).

I Noreg er nemninga sterkt knytt til omsetjinga av rasjonerte varer i krigstida, og brukast helst om omsetjing av varer til overpris. Difor kan nemninga òg verte bruka om lovleg omsetjing av varer til overpris. Eit døme på det er sal av billettar til kultur- og idrettsarrangement. Slike billettar kan seljast til overpris på svartebørsen når dei er utselde i ordinære billettutsal.

## Bakgrunnsstoff
* Ot.prp. nr. 29 (2006-2007)
Novi Pazar

**Novi Pazar** (kyrillisk Нови Пазар, tyrkisk *Yeni Pazar*) er ein by og ein kommune i distriktet Raška i Serbia i den geografiske regionen Sandžak. 
Byen har noko over 70&nbsp;000 innbyggjarar, medan kommunen har vel 105&nbsp;000 innbyggjarar. 

## Namn
Namnet tyder «ny basar» på det lokale språket. Namnet kjem frå det tyrkiske ordet «pazar» og det serbiske/bosniske ordet «novi» som tyder «ny». 

## Historie
Byen kom til liv som ein handelsenklave nær byen Ras, som var hovudstad i kongedømet Serbia i mellomalderen. Ras var ikkje ein ideell stad som stoppestad for handelsmennene som reiste langs handelsvegane på Balkan, og ein ny handelsstad vart grunnlagd nokre få kilometer frå hovudstaden (og derfor namnet på byen). 

Novi Pazar fekk formelt byrettar i 1459-1461 av Isa-beg Ishaković, som òg var grunnleggjaren av Sarajevo. Dei første skriftlege kjeldene nemner Novi Pazar på 1400-talet då Rådet i Republikken Ragusa sendte ein konsul til byen. Dette vitnar om at byen då alt truleg var utvikla med vegar til Dubrovnik, Niš, Sofia, Konstantinopel, Salonica (Thessaloníki), Sarajevo, Beograd og Budapest. Mange forfattarar skreiv om Novi Pazar og Evliya Celebi noterte at han var ein av dei største byane på Balkan på 1600-talet. 

Byen var sete for Novibazar Sanjak under Det osmanske riket frå 1400-talet til 1900-talet. 

Novi Pazar Sanjak vart okkupert og administrert av Austerrike-Ungarn frå 1878 til 1908. I 1908 kom området tilbake til Det osmanske riket, fram til 1912 då Serbia tok over under den første balkankrigen. Etter den første verdskrigen vart Novi Pazar mindre viktig. 

## Befolkningsutvikling

## Busetnader
Dei største busetnadane i kommunen er:

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Novi Pazar|Novi Pazar]]» frå , den 23. mars 2009.* 

### Referansar
Terje Halvorsen

**Terje Halvorsen** () er ein norsk historikar som har spesialisert seg på temaer knytte til norsk arbeidarrørsle si historie. Han har mellom anna skrive fleire bøker om NKP, og AUF si offisielle historie.

Halvorsen er son av tidlegare formann i NKU og nestleiar i SV Roald Halvorsen.

## Bibliografi
*  
* *Jern og Metall 100 år*, bind 2 , Oslo 1990
* *Partiets salt : AUFs historie*, Pax, Oslo 2003
* *Vi seiler for velstand og lykke, bind 2 av Norsk Sjømannsforbunds historie*, Oslo 2007
* *Medlemsmakt og samfunnsansvar, bind 2 av LOs historie* ( saman med Inger Bjørnhaug) Oslo 2009

## Referansar


## Bakgrunnsstoff

* 
*
Nabisco

**Nabisco** er ein amerikansk produsent av kjeks og snacks, inkludert merke som Chips Ahoy!, Fig Newtons, Mallomars, Oreos, Ritz Crackers og Wheat Thins.

Selskapet har hovudkontor i New Jersey og er eigd av Kraft Foods, som igjen har Altria Group som eigar.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Svart arbeid

**Svart arbeid** er ei tenesteyting som vert betalt kontant eller med naturalia utan at mottakaren oppgjev inntekta for skattlegging eller som grunnlag for betaling av avgifter (moms). 

I norsk økonomi vart omfanget av svart arbeid på skatteområdet i 2001 anslått til om lag 11 milliardar kroner, det tilsvarar eit par prosent av samla skatteinngang.

Undersøkingar gjort av Universitetet i Oslo viser at stadig færre nordmenn jobbar svart. Kvar tjuande nordmann arbeidde svart i 2003, mot kvar tiande i 1980. Endra haldningar til svart arbeid kan skyldast lågare skattesatsar, at færre har moglegheit for svart arbeid og at folks skattemoral er betre. 

## Kjelder:
* Finansdepartementet: Økonomisk kriminalitet – skatteområdet
* St.prp. nr. 1 (2004-2005)
Ordulf av Sachsen

**Ordulf av Sachsen**() òg kalla *Otto*, var hertug av Sachsen.

Ordulf høyrde til huset Billung. Han var son til hertug Bernhard II av Sachsen og Eilica av Schweinfurt. Ordulf etterfølgde faren som hertug i 1059 og regenttida hans vart prega av striden mot sorbarane.

I 1042 vart Ordulf gift med Ulvhild, dotter til Olav II Haraldson (*Heilag-Olav*) og dei fekk sonen Magnus av Sachsen (1045–1106).

Magnus fekk mange etterkommarar i tyske og andre europeiske adelshus, blant dei sidan fyrstehuset Oldenburg, og gjennom Magnus av Sachsen og mor hans, Ulvhild Olavsdotter, kan det noverande norske kongehuset rekne ættefedrar attende til kongane frå sagatida.

Ordulf vart seinare (1071) gift med Gertrud av Haldesleben (d. 1116), dotter av grev Konrad, enkje etter grev Fredrik av Formbach i 1071. Dei fekk sonen Bernhard av Sachsen (fødd ca. 1072).

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ordulf av Sachsen|Ordulf av Sachsen]]» frå ,  den 24. februar 2007.*  
 
* Jo Rune Ugulen: Kongar i dei norske ættetavlene 
* Avskrift av artikkel frå Morgenbladet 23. mars 1929
Sandane

**Sandane** er kommunesenteret i Gloppen kommune, i Vestland fylke. Staden ligg inst i Gloppefjorden, medan busetnaden er spreidd utover i fjorden og innover mot Breim. På Sandane finn ein Firda vidaregåande skule, Trivselshagen, og bedrifter som Convene og Strukturplast.  

## Folketalsutvikling

## Galleri

Fil:FV700 Sandane I.jpg|Sandane sentrum
Fil:Sandane.JPG|Sandane
Idrettsfag

**Idrettsfag** er eit utdanningsprogram i den vidaregåande skulen. Programmet er treårig (Vg1, Vg2 og Vg3). Programmet leier til generell studiekompetanse som trengst for å søkje på Høgskule og Universitet.
Sentrale idrettsfag i dette Utdanningsprogrammet er dei felles programfaga Treningslære, Aktivitetslære, Treningsleiing og Idrett og samfunn. I tillegg er det dei valfrie programfaga Toppidrett, Breiddeidrett, Friluftsliv og Leiarutvikling. Elevene kan ersatte dei valfrie programfaga med fag frå studiespesialiserande programområde. Tilbodet innan dei valfrie programfaga vil variere frå skule til skule, men dei fleste vil ha Toppidrett, Breddeidrett og studiespesialisarende valfag.
Skrewdriver

**Skrewdriver** var eit punk/skinhead/Oi!-band fra Blackpool i England. Dei vart stifta av Ian Stuart Donaldson i 1976. Bandet starta som eit vanleg punkband, men gjekk etterkvart over til nazistiske og nasjonalistiske tekstar. Dei knytte også sterke band til britiske National Front. Frontmannen Ian Stuart Donaldson vart drepen i ei bilulykke i 1993. Skrewdriver er rekna som pionerar innan «*white power*» musikken.

## Medlemmar
* Ian Stuart Donaldson-Vokalist
* Phil Walmsley-Gitar
* Ron Hartley-Gitar
* Kev McKay-Bass
* John «Grinny» Grinton-Trommer

## Studio album
* All Skrewed Up
* Peel Session
* Hail The New Dawn
* Blood And Honour
* White Rider
* After The Fire
* Warlord
* The Strong Survive
* Freedom What Freedom
* Hail Victory

## Live album
* Waterloo Live '92
* Deutschland Erwache

## Samlealbum
* Land On Fire
* Undercover
* 1977-83 The Complete Studio Collection

## Video/DVD
* Skrewdriver-Live In Germany

## Ian Stuart Donaldson Soloalbum
* Slay The Beast
* Patriot
* No Turning Back
* The Klansmen-Fetch The Rope
* White Diamond-True Blood

## Internet
ISD Records/Blood & Honour/Combat 18 http://www.skrewdriver.net
Kirsten Giftekniv

**Kirsten Giftekniv** (også kalla **Kirsten Gifte-Kniv** eller **Kirsten Gifteknivs**) er ein rollefigur i einaktar-komedien *Den forvandlede brudgom* som blei skriven av Ludvig Holberg og gjeven ut i 1753. Namnet hennar er gått inn i språket om ein person som prøver å hjelpa til med å sameina menneske til ekteskap eller kjærleikstilhøve.

## Ordsoge
På fransk blir ein giftekniv kalla ein *marieur* eller ei *marieuse*. På engelsk er omgrepet *matchmaker*.

### Giftekniv
Sluttleddet *kniv* kan tolkast som «person som er utrusta», slik at ein *giftekniv* er nokon som er utrusta til å få nokon gifte.

I *Den forvandlede brudgom* blir Kirsten Giftekniv omtala som «… den gamle Madame, Kirsten Gifte-Kniv, som pleyer at gaae forliebte Folk til Haande.» Skodespelet har elles berre kvinnerollar, men Holberg skriv at rolla som Kirsten Gifte-Kniv skal spelast av ein mann. Kirsten Giftekniv var ikkje den første personen kjent med tilnamnet «giftekniv». I Holberg-komedien *Ulysses von Ithacia* frå 1723 finn me ein *Maren Gifte-kniv* omtala: «Den Qvinde maa være verre end Maren Gifte-kniv var i gamle Dage. Var jeg Jupiter, hun skulde drolen spliide mig ad faae andet at bestille end løbe om at cople Folck sammen.»  
Andre gifteknivar er Anton Giftekniv frå ein roman av Arne Bjørnstad gjeven ut i 1971, og *Sixten giftekniv*, den norske tittelen på den svenske spelefilmen *Sixten* frå 1994 som var basert på 
barneboka *Sixten* (norsk *Simen*) av Ulf Stark.

## Kjelder


*«giftekniv» i Bokmåls- og Nynorskordboka
*Gifte-kniv i Ordbog over det danske sprog
Talking Heads

**Talking Heads** var ei amerikansk gruppe som spela i lag frå 1974 til 1991. Musikken deira har vorte plassert i sjangrar som pønkrock, new wave, kunstpønk og postpønk. Medlemer var David Byrne, Chris Frantz, Tina Weymouth og Jerry Harrison. Mange reknar *Remain in Light* som den beste plata deira.

### Musikk
* *Talking Heads: 77* (16. september 1977)
* *More Songs About Buildings and Food* (14. juli 1978)
* *Fear of Music* (3. august 1979)
* *Remain in Light* (8. oktober 1980)
* *Speaking in Tongues* (31. mai 1983)
* *Little Creatures* (15. juli 1985)
* *True Stories* (1986)
* *Naked* (3. april 1988)

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Hans Vinjarengen

**Hans Vinjarengen** () var ein norsk kombinertløpar. Han vart fødd i Dælibygda i Nordre Land, og døydde i Oslo. 
 
Vinjarengen vart omtala som ein dristig og stilfull krafthoppar. Etter mange gode plasseringar vann han Holmenkollrennet i 1930. Her vann han på nytt i 1934.

Vinjarengen vart verdsmeister i kombinert både i 1929 og 1930. Han vart tildelt Holmenkollmedaljen saman med Ole Stenen i 1931.
Frå OL hadde han sølv og bronse. Noregsmeister vart og to gonger. 

Hans Vinjarengen var på topp til 1940.

## Nokre resultat
Holmenkollen:

* 2. premie hopp, junior 			1924
* 5. premie kombinert, klasse B			1925
* 5. premie kombinert, klasse B			1926
* 4. premie kombinert, klasse A			1927
* 5. premie kombinert, klasse A			1928
* Kongepokal					1930
* 3. premie kombinert, klasse A			1931
* 2. premie kombinert, klasse A			1932
* Kongepokal					1933
* 2. premie + Damenes pokal			1934
* 25. premie kombinert				1946

Noregsmeisterskap:
* 4. premie, klasse B				1926
* Kongepokal					1929
* 3. premie kombinert, klasse A			1931
* Kongepokal + Damenes pokal			1934*

Verdsmeisterskap:
* 1. premie kombinert, Zakopane			1929
* 4. premie spesielt hopp, Zakopane	 1929
* 1. premie kombinert, Oslo			1930
* 3. premie kombinert, Sollefteå			1934
* 4. premie 4 x 10 km. stafett, Sollefteå 1934
* 7. premie spesielt hopp, Sollefteå		1934
* 3. premie kombinert, Lahti			1938

Olympiske leikar:
* 2. premie kombinert, St. Moritz 1928
* 3. premie kombinert, Lake Placid 1932
Christina Aguilera

**Christina Aguilera** () er ein USA-amerikansk musikar som skriv eigne songar og syng dei innan musikkstilar som dance, R&B, jazz, soul og pop.

Christina Aguilera vart fødd i Staten Island i delstaten New York i USA. Som ung opptredde ho i mange talentkonkurransar. Då ho vart 12 år fekk ho endeleg vere med i «The Mickey Mouse Club» saman med utøvarar som Justin Timberlake og Britney Spears. Der vart ho kalla «Den litle jenta med den store stemma».

I 1999 fekk ho sitt store gjennombrot med megahiten «Genie In A Bottle». Det same året gav ho ut debutalbumet *Christina Aguilera*. Frå dette albumet kjem også «Come on over», «I turn to you» og «What A Girl Wants».

Året etter gav Aguilera ut to album, eit spanskspråkleg album som heitte *Mi Reflejo* og eit julealbum som heitte *My Kind Of Christmas*. Men etter dette vart det stille frå songaren ei lita stund før ho i 2002 sjokkerte alle med sin nye stil. Ho hadde blitt meir vaksen og byrja å spele meir på sex. Singelen var henta frå albumet *Stripped*. Seinare kom også singelen «Beautiful». Her syng Christina: «I am beautiful no matter what they say. Words can't bring me down...» Songane «Fighter», «Can't Hold Us Down» og «The Voice Within». Men det var ein song som mange la ekstra merke til på dette albumet. Det var songen «I'm Ok». Her syng Christina om korleis faren behandla dei då ho var ung. «Bruises fade father, but the pain remains the same. And I still remember how you kept me so afraid. Strength is my mother for all the love she gave. And every morning that I wake I look back at yesterday. And I'm okay».

I 2006 var det klart for eit nytt album frå Aguilera, nemleg med dobbeltalbumet *Back To Basics*. Her handla mange av tekstane om Jordan, mannen ho gifta seg med i november det same året. «Ain't No Other Man», «Hurt» og «Candyman» er singlar for dette albumet.

## Bakgrunnsstoff
Optisk linse

Ei **optisk linse** er ein gjennomsiktig lekam som bryt lyset slik at det enten samlast i eit brennpunkt (samlelinse eller konveks linse) eller blir spreidd frå eit brennpunkt (spreielinse eller konkav linse).

På grunn av refraksjon (lysbryting) vil lyset bli bøygd, lysstrålane blir meir eller mindre sterkt samla eller spreidd alt etter den geometriske utforminga til linsa. Vanlegvis har ei linse to sfæriske (kuleforma) overflater med forskjellig radius, desse linsene vil ha eit brennpunkt. Det finst også linser der overflatene har sylindrisk form, desse vil fokusere på ei line i staden for på eit punkt. Konvekse linser er tjukkast, konkave linser tynnast på midten. «Styrken» til linsa blir enten gjeve som brennvidd eller som dioptri. Tidlegare vart optiske linser alltid laga av glas, i dag blir også ulike kunststoff brukt. 

Det enklaste eksempelet på ei optisk linse er ei lupe, også kalla forstørringsglas. Andre eksempel er optiske mikroskop, refraktorteleskop og fotografiske objektiv. I briller blir linser brukt for å kompensere for augefeil der auga si eiga linse ikkje er i stand til å fokusere på netthinna, som regel blir ein kombinasjon av sfærisk og sylindrisk linse brukt. Langsynte vil til dømes bruke ei konveks linse.

## Sjå også
* Elektronisk linse
* Gravitasjonslinse

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Optisk linse|Optisk linse]]» frå , den 25. februar 2007.*
Lampe

**Lampe** (frå norr. *lampi* med opphav i gr. *lampas*, 'fakkel', av lampein, 'lyse') er ei innretning med ei innvendig lyskjelde som gjev lys til omgjevnaden. Dei vanlegaste lampane i dag er elektriske lamper, men det finst òg andre typar, som til dømes oljelamper, parafinlamper og gasslamper, der ei flamme av brennande olje, parafin eller gass er lyskjelda, og lamper for levande lys (stearinlys etc).

Lamper kan vera festa i tak og på veggar eller stå på bord eller golv, eller vere til bruk ute. Lamper kan ha ulike nemningar etter korleis dei er utforma og kva dei skal nyttast til, til dømes lysekroner, lampetter, takarmatur og anna. Ei lampe som ein kan bera med seg, som er festa på ein bil eller anna køyretøy, er festa til ei mast eller hengt opp for lyse opp veg eller gate, blir som oftast kalla ei lykt (frontlykt, sykkellykt, gatelykt). Er lampa lagd for å gje sterkt lys som kan nå langt, vert ho gjerne kalla lyskastar.

Ordet lampe blir òg ofte nytta om den elektriske lyskjelda inni i lampa, lyspæra, og om dei radiorøyra som blei nytta i radioapparat og fjernsynsapparat før transistorar kom i bruk. Dessutan vert ordet nytta om reiskapen blåselampe eller loddelampe, som ikkje er ei lyskjelde, men ei varmekjelde med ei flamme som er varm nok til å smelte metall til å lodde med, og til anna konsentrert oppvarming.
Georges Guétary

**Georges Guétary** () var ein gresk-fransk skodespelar og songar.

Artisten blei fødd som Lambros Worloou i ein gresk familie i den egyptiske byen Alexandria. Han blei adoptert av den barnlause onkelen sin, Tasso Janopoulo, ein musikar som budde i Frankrike. Her blei sangstemmen hans lagt merke til. Han debuterte som songar med orkesteret leia av Jo Bouillon. I 1937 blei han oppdaga av Henri Varna og gjeven ei rolle ved revyhuset Casino de Paris saman med stjerna Mistinguett.

Under andre verdskrigen var det vanskeleg å vera utlending i Vichy-Frankrike. Worloou forsørga seg som hovmeister i Toulouse. Her blei han kjend med akkordeonspelaren Fredo Gardoni som engasjerte han som songar og mogleggjorde hans første utgjeving, under kusntnarnamnet Georges Guétary. Etternamnet kom frå den baskiske kommunen Guéthary heilt sørvest i Frankrike.

Han byrja eit samarbeid med komponisten Francis Lopez som førte til fleire krigsslagerar, som «Caballero» og «Robin des Bois», og «A Honolulu», som var populær ved frigjeringa. I 1945 spelte Guétary inn filmen *Le Cavalier noir*, også her med ei rekkje godt likte songar, og i 1946 *Les Aventures de Casanova* regissert av Jean Boyer. Han blei fransk statsborgar i 1950.

Etter verdskrigen stod Guétary på scenen også i London og New York. For rolla si i operetten *Bless the Bride* i London, som han spelte mot Lizbeth Webb, fekk han gode kritikkar, og stykket blei ein publikumssuksess med nær tusen framføringar.

I 1950 opptredde han på Broadway i *Arms and the Girl* saman med Nanette Fabray. For rolla fekk han Tony-prisen for beste utanlandske artist. I 1951 spelte han mot Gene Kelly i filmen *An American in Paris* som ein aldrande kabaretartist, ei rolle som eigentleg var tiltenkt Maurice Chevalier.

Guétary spelte så inn fleire operetter med vekslande suksess: *Pacifico* (1958), *La Polka des lampions* (1962), *Monsieur Carnaval* (1965, med musikk av Charles Aznavour), *Monsieur Pompadour* (1971) og *Les Aventures de Tom Jones*(1974). I 1981 fornya han samarbeidet med Francis Lopez i den nye og temmeleg godt likte operetten *Aventure à Monte-Carlo*.

Guétary var gift med fjernsynsprodusenten Janine Guyon. Dei hadde to barn.

## Bakgrunnsstoff

* IMDb
* Fanside for Georges Guétary

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:fr:Georges Guétary|Georges Guétary]]» frå , og «[[:en:|Georges Guétary]]» frå  den 12. januar 2011.*
Høgskolen i Bergen

**Høgskolen i Bergen** (**HiB**) er ein tidlegare norsk høgskule som blei etablert 1. august 1994.

HiB, Høgskolen Stord/Haugesund og Høgskolen i Sogn og Fjordane gjekk i 2016 inn for å slå seg saman. Den samanslåtte Høgskolen på Vestlandet blei oppretta 1. januar 2017.

Høgskolen i Bergen var eit resultat av at seks statlege høgskular i Bergen blei slått saman til ein i samsvar med Høgskolereforma i 1994.
1. januar 2005 blei Statens dykkerskole overført til Høgskolen i Bergen. 

Høgskulen hadde kring 6000 studentar og 600 tilsette. Han hadde tilbod om fag- og profesjonsstudium innan helse- og sosialfag, ingeniør- og økonomisk-administrativ utdanning, musikkutdanning og lærarutdanning. Desse kinne takast i varierande lengder frå halvtårseiningar til bachelorgrader, mastergrader og enkelte doktorgradstudium, og ei rekke kurs-, etter- og vidareutdanningar.

## Undervisningsstader
Dei fleste fagmiljøa ved Høgskolen i Bergen heldt til på Campus Kronstad i Inndalsveien 28 i Bergen eller på Campus Møllendalsveien i Møllendalsveien 6–8 attmed Store Lungegårdsvannet i Bergen. Hovudcampusen låg på Kronstad, og var studiestad for om lag 6&nbsp;000 studentar og arbeidsplass for nærare 600 tilsette, medan bygningen i Møllendalsveien var studiestad for om lag 1&nbsp;000 studentar og arbeidsplass for nærare 200 tilsette. Høgskulebygningen på Kronstad, som blei teke i bruk hausten 2014, ligg på den gamle verkstadtomta til Noregs statsbanar, og fem av dei gamle bygningane blei integrert i høgskulebygningen. Bygningskomplekset er heilt moderne, praktisk og miljøvennleg, med ein særeigen arkitektur.

Høgskulen hadde òg undervisningslokale utanfor Campus Kronstad og Campus Møllendalsveien. Det eittårige forkurset for ingeniørutdanning og maritim høgskoleutdanning gjekk føre seg på Bergen tekniske fagskole i Strandgaten 196 på Nordnes i Bergen. Dykkerutdanninga hadde tilhald i Skålevikveien 60 på Skålevikneset i Loddefjord i Bergen, 15 kilometer frå sentrum. Ingeniørutdanninga i undervassteknologi hadde undervisningslokale i Straume Næringspark, Smålonane 2, i Fjell kommune, 14 kilometer frå  Bergen sentrum, i Flora idrettssenter, Professor Gjelsvikveg 20 i Florø, og på Høgskolesenteret i Industriveien 18 i Kristiansund.

## Bakgrunnsstoff
* Høgskolen i Bergen
Nils Gustaf Dalén

**Nils Gustaf Dalén** () var ein svensk oppfinnar.

Dalén var fødd i Stenstorp i Västergötlands län. Foreldra hans ville at han skulle bli bonde, men han byrja tidleg som oppfinnar. Gustaf de Laval råda han til å skaffa seg ei god teknisk utdaning. Han byrja då på Chalmers og etter eksamen arbeidde han meir med oppfinningar, fremst basert på å dra nytte av acetylen. Dalén studerte i 1896 på Eidgenössische Technische Hogschule Zürich.
 
Daléns oppfinningar omfattar klippapparat med trykkregulator, solventil og automatisk glødenettsutbyttar. Desse konstruksjonane la grunnen til selskapet AGA (AB Gas-Akkumulator) kjent særleg for sitt AGA-fyr. Slike fyr kan arbeide utan tilsyn opp til eit år. Gustaf Daléns bidrag til tryggleiken på verdshava gav han nobelprisen i fysikk i 1912. Han fekk prisen for sine "*oppfinningar av sjølvverkande regulatorar som i kombinasjon med gassakkumulatorar kan nyttast til å lyse opp fyr og lysbøyer*". Dalén fann òg opp Agaomnen, som vart introdusert på marknaden i 1929.

Dalén vart hardt brannskadd og mista synet i samband med ein gasseksplosjon i 1912 og det har blitt spekulert i om han vart tildeld Nobelprisen delvis på grunn av medkjensle etter denne ulukka. Dalén held trass skaden fram med å leie AGA til 1937.

## Bakgrunnsstoff
* Nobelprize.org, Nobelpriset i fysik 1912
* Nobelprize.org, Gustaf Dalén - Biografi
* Dalénmuseet i Stenstorp. Modernt museum med många av Daléns og Aga's oppfinningar.
Fiskefyr

**Fiskefyr** var fyr som vart oppretta under det rike kystfisket frå rundt 1850. Dei vart brukt berre under sesongfisket.

* Kjelde: Bokmålswikipediaen
Johan Havaas

**Johan Johnsen Havaas** (Havås) () var ein norsk gardbrukar og botanikar frå Granvin i Hordaland.

## Oppvekst og vitskapeleg gjerning
Johan Havaas voks opp på garden Havås i Granvin og fekk tidleg interesse for naturvitskap og botanikk. Han var særleg interessert i den kryptogame floræn. Havaas hadde berre omgangsskule og var for ein stor del sjølvlærd, og lærde seg også framande språk (m.a. latin, engelsk, tysk, fransk og spansk) på eiga hand, slik han både kunne brevveksla med vitskapsmenn i utlandet og gje ut avhandlingane sine. Med stønad frå m.a. Bergen Museum reiste han over heile landet og samla inn og registerte store mengder mosar, lav og parasittsoppar. Særleg interesse hadde han for lav, og han beskreiv sjølv ei rekkje nye arter. Arbeida hans vekte internasjonal interesse, medan han har vore mindre kjend i Noreg.

Granvin Bygdatun har ei samling etter Johan Havaas, elles finn ein samlingar etter han ved Universitetet i Bergen og ved Duke University i North Carolina i USA.
I 1934 vart han heidra med Kongens fortenestemedalje i gull.

## Skrifter
* *Floristiske undersøgelser i Søndre Bergenhus Amt* (1897) (I Bergens museums aarbok 1897)
* *Nye findsteder for nogle sjeldnere lichener* (1899) (I Bergens museums aarbok 1899)
* *Om vegetationen paa Hardangervidden* (1902) (I Bergens museums aarbok 1902)
* *Beiträge zur Kenntnis der west-norwegischen Flechtflora 1* (1909) (I Bergens museums aarbok 1909)
* *Lichenvegetationen ved Mosterhavn* (1916) (I Bergens museums aarbok 1917&mdash;1918)
* *Om vegetasjonen på toppen av Hårteigen* (1927) (I Bergens museums aarbok 1927)
* *Om lichenvegetasjonen på Stadtlandet* (1935) (I Bergens museums aarbok 1935)
* *Notes to the lichen flora of the mountains Steinsæterhorgi and Smøreggfjellet in Granvin, Hordaland fylke* (1954) (Årbok for Universitetet i Bergen 1954)
* *Granvins løvmosflora* (1961) (Årbok for Universitetet i Bergen 1961)

Johan Havaas har òg gjeve ut to verdfulle avhandlingar:
* *Lichenes exsiccati Norvegiae* og
* *Lichenes Norvegiae occidentalis exsiccati*

## Litteratur om Johan Havaas
* *Johan Havaas, fjellbonde og vitskapsmann. Mangfaldig botanikar med internasjonalt ry.* Redigert av Severin Kjerland og Hans S. Haugse. Mars 2005. Utgjeven av Havaas-samlinga i Granvin. ISBN 82-303-0396-7.
Martin

**Martin** er eit mannsnamn, frå latin *Martinius*, ei avleiing av namnet til den romerske krigsguden *Mars*. Morten er ein nordisk form av det same namnet.

## Bruken av namnet i Noreg
* I 1801 var namnet Mart(h)in bruka av om lag 300 personar, rundt 400 vart listeført som Mart(h)in(i)us.
* I 1900 var namnet Mart(h)in bruka av om lag 23 200 personar, rundt 2 600 vart listeført som Mart(h)inius og rundt 3 200 som Mart(h)inus.
* Per 1.1.2007 hadde rundt 18 900 Martin som første fornamn, 300 brukte forma Martinus og vel 100 forma Martinius.

Namnedag: 11. november 
 
## Kjende namneberarar

### Som mannsnamn
* Martin Luther (1483-1546), reformator i kyrkja
* Martin Van Buren (1782-1862), president i USA
* Martin Tranmæl (1879-1967), norsk arbeiderpartipolitikar
* Martin Heidegger (1889-1976), tysk filosof
* Martin Linge (1894-1941), norsk motstandsmann
* Martin Bormann (1900-1946), nazistisk] politikar og krigsforbrytar
* Máirtín Ó Cadhain (1906-1970), irskspråkleg forfattar
* Martin Stokken (1923-1984), norsk idrettsmann
* Martin Luther King (1929-1968), amerikansk borgarrettsforkjempar
* Martin Schanche (f. 1945), norsk motorsportutøvar
* Martin Kolberg (f. 1949), norsk politikar (Ap)
* Martin Asphaug (f. 1950), norsk filmregissør
* Martin Ystenes (f. 1956), norsk kjemiprofessor
* Martin Hole (f. 1959), norsk langrennar
* Martin Kellerman (f. 1973), svensk teikneserieskapar (Rocky)
* Martin Andresen (f. 1977), norsk fotballspelar
* Martin Knudsen (f. 1978), norsk fotballspelar
* Martin Schmitt (f. 1978), tysk skihoppar
* Martín Demichelis (f. 1980), argentinsk fotballspelar
* Martin Langlie (f. 1982), norsk trommeslagar, frå musikkgruppa Gåte
* Martín Cáceres (f. 1987), uruguayansk fotballspelar

### Som slektsnamn

* George Martin (f. 1926), engelsk musikkprodusent
* Linda Martin (f. 1947), irsk Eurovision-vinnar
* Ricky Martin (f. 1971), puertoricansk artist
* Chris Martin (f. 1977), vokalist i Coldplay

## Sjå òg:

* Folketeljingar i Digitalarkivet

## Andre kjelder:
* Olav Veka 1991: Namneboka, Det Norske Samlaget
Yukon

**Yukon** er eitt av tre territorium i Canada. Det ligg heilt nordvest i Canada, med grense mot Alaska. Arealet av territoriet er 482&nbsp;443&nbsp;km², av det over 8000&nbsp;km² sjøar. Yukon er mykje kjent for gullrushet i Klondike i 1897–1898. Namnet til territoriet kjem frå elva Yukon, som på gwich’in tyder 'stor elv'.

Kartomrisset er trekantforma med sidene mot Britisk Columbia i sør, Alaska i vest og mot Nordvestterritoria i aust. Nordspissen av triangelet har ei kystlinje på under 200 kilometer i nord mot Mackenziebukta i Beauforthavet. I 2006 var folkesetnaden i territoriet på 31&nbsp;229 eller 0,06 pr. km². Mange av innbyggjarane i territoriet er frå ei av dei talrike folkegruppene av amerikanske urfolk.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Guro

**Guru**, **Guro** og **Gurå** er norske målføreformer av det norrøne namnet *[[Gudrun|Guðrún]]*, som tyder *gud* - *løyndom*. Guro har namnedag 24. november i Noreg.

## Bruken av namnet i Noreg
* I 1801 var om lag 1700 manntallsførte med namnet Guro i ulike former, 1300 som Gur(r)u og ca 250 som Guraa.
* I 1900 hadde vel 1700 namnet Guro, 400 Guru og ca 250 Gurå (i ulike former). I 1900 var namnet Gudrun(d) tatt i bruk av 5 700.
* Per 1.1.2007 har vel 3900 Guro til første fornamn, namna Guru og Gurå er sjeldne. Knapt 5000 personar heiter Gudrun(d).

## Kjente namneberarar
* Guro Heddeli, jente frå Seljord som levde ved Svartedauden
* Guro Sandsdalen (1916-2000), norsk forfattar, som fekk Guro Sandsdalens litteraturpris oppkalla etter seg.
* Guro Giske (f. 1947), norsk biletkunstnar
* Guro Fjellanger (f. 1964), politikar frå Venstre
* Guro Gravem Johansen (f. 1973), norsk jazzvokalist
* Guro Fostervold Tvedten (f. 1974), norsk sportsjournalist
* Guro Strøm Solli (f. 1983), norsk skiløpar
* Guro Knutsen Mienna (f. 1985), norsk fotballspelar
* Guro Flatekval (f. 1987), norsk friidrettsutøvar

### Annan bruk av namnet
* Guro er hovudperson i Guro-bøkene til Anne-Cath Vestly
* Guro er også namnet på ein fjernsynsserie som gjekk på NRK i 1980-åra.

## Sjå òg

* Folketeljingar i Digitalarkivet

## Andre kjelder
* Olav Veka 1991: *Namneboka*, Det Norske Samlaget
Gudrun

**Gudrun** er eit kvinnenamn av norrønt opphav. Det er samansett av orda *guð*, «gud», og *rún*, «løyndom». **Guðrún** er det enno av dei aller mest brukte kvinnenamna på Island. Guro, *Guru* og *Gurå* er norske målføreformer av namnet.

Gudrun har namnedag 24. september i Noreg og Sverige.

## Bruken av namnet i Noreg
* I 1801 var ingen manntalsførte med namnet Gudrun, men om lag 3300 hadde målføreformer av namnet (sjå Guro).
* I 1900 hadde 5 700 namnet Gudrun(d), rundt 2400 hadde målføreformer som Guro-Gurru o.l.
* Per 1. januar 2007 hadde knapt 5000 personar Gudrun(d) til (første) fornamn, vel 3&nbsp;900 heitte Guro.

## Kjente namneberarar

* Gudrun Skjeggesdotter, kona til Olav Tryggvason
* Gudrun Nevsteinsdotter, norsk kvinne frå vikingtida
* Gudrun Omdahl Onshuus (1899-2010), Noregs eldste kvinne då ho døydde
* Gudrun Cappelen (1910-1997), norsk motstandskvinne og politikar
* Gudrun Follesø (1911-1994), norsk misjonær
* Gudrun Brauti Knutslid (1914-1989), norsk lyrikar
* Gudrun Pausewang (f. 1928), tysk forfattar
* Guðrún Helgadóttir (f. 1935), islandsk barnebokforfattar
* Gudrun Waadeland (f. 1937), norsk skodespelar og teatersjef
* Gudrun Ensslin (1940&ndash;1977), tysk terrorist og medlem av Rote Armee Fraktion
* Gudrun Schyman (f. 1948), svensk politikar
* Gudrun Landgrebe (f. 1950), tysk skodespelar 
* Gudrun Kløve Juuhl (f. 1979), norsk målkvinne

### Annan bruk av namnet
Gudrun er hovudperson i Gudrunkvida i den eldre Edda. 
* «Gudrun» var namnet Meteorologisk institutt gav stormen som trefte Danmark og Sverige den 8. januar 2005

## Kjelder
* Olav Veka 1991: *Namneboka*, Det Norske Samlaget

* Folketeljingar i Digitalarkivet
Sølvsulfid

**Sølvsulfid** (kjemisk formel Ag2S) er eit svart stoff som mellom anna blir til som eit lag på sølvtøy som reagerer med hydrogensulfid i atmosfæren.

## Bakgrunnsstoff