open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sølvglans

**Sølvglans**, tidlegare glaserts, er eit mineral og ein særs viktig sølverts som består av sølvsulfid, Ag2S, med 87 % sølv. Fargen er mørk blygrå med matt metallglans. Sølvglans lèt seg skjære som bly (hardleik 2–2½), tettleiken er kring 7,3 g/cm3. 

Det finst på dei fleste sølvførekomstane i verda, til dømes i Tyskland (Freiberg i Sachsen, Andreasberg i Harz), Kremnica i Slovakia, i USA (Comstock Lode i Nevada, Colorado), i Mexico, Peru og Bolivia. Det finst på Kongsberg saman med gedigent sølv.

Sølvsulfid opptrer i kubisk form frå 179–586 °C, og vart tidlegare kalla *argentitt*, men denne forma er ustabil og finst ikkje som eige mineral. Under 179 °C er ein monoklin form stabil, *akanthitt*. Naturleg sølvglans består for ein stor del av paramorfoser av akanthitt etter den kubiske forma.

## Kjelder
*Sølvglans: mineral. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/s%C3%B8lvglans%2Fmineral.
Sørkedalitt

**Sørkedalitt** er ein grovkorna djupbergart frå Oslofeltet. Det finst i eit lite område i Sørkedalen. Det systematiske namnet er dioritt.

## Kjelder
*Sørkedalitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/s%C3%B8rkedalitt.
Polen i Junior Eurovision Song Contest

**Polen** debuterte i Junior Eurovision Song Contest i 2003 i København i Danmark med songen «Coś mnie nosi», framført på polsk av Katarzyna Żurawik. Bidraga vart vald gjennom den nasjonale finalen Junior Eurosong. Landet deltok berre i 2003 og 2004. Fyrste gongen kom dei på siste plass med 3 poeng, og andre gongen kom dei på delt sisteplass med Latvia.

I 2016, etter å ha vore vekke frå tevlinga i tolv år, vendte Polen attende til Junior Eurovision Song Contest. Dei valde å gjennomføre ei nasjonal uttaking, og Olivia Wieczorek vart vald til å representere landet, med songen «Nie zapomnij».

Polen har vunnet Junior Eurovision Song Contest to gongar. I 2018, vann Polen tevlinga for fyrste gong med songen «Anyone I Want to Be», framført av Roksana Węgiel. I 2019, vart Polen det fyrste landet i Junior Eurovision Song Contest til å vinne to år på rad og til å vinne på heimebane, då Viki Gabor vann tevlinga med songen «Superhero».

## Bidrag i Junior Eurovision Song Contest

## Røystehistorikk

## Galleri

File:JESC 2016 Olivia Wieczorek (Poland).jpg|Olivia Wieczorek i Valletta 2016.
File:JESC 2018. Roksana Wegiel with trophy.jpg|Roksana Węgiel, vinnar av Junior Eurovision Song Contest 2018.
File:Viki Gabor - winner of JESC 2019.jpg|Viki Gabor, vinnar av Junior Eurovision Song Contest 2019.
File:Sara pl jesc2021.jpg|Sara Egwu-James i Paris 2021.


## Junior Eurovision Song Contest i Polen

## Sjå òg
* Polen i Eurovision Song Contest

## Fotnotar

## Kjelder
* Polen i Junior Eurovision Song Contest

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Polen i Junior Eurovision Song Contest|Polen i Junior Eurovision Song Contest]]» frå , den 21. desember 2018.*
Sylvin

**Sylvin** er eit mineral som særleg finst i saltleier og består av kaliumklorid, KCl. Det krystalliserer kubisk, er oftast fargelaust eller kvitt, men kan òg vere blåleg eller raudleg.

Det er eit viktig kaliumgjødsel, og blir òg brukt til framstilling av andre kaliumsambindingar. Det finst særleg ved Stassfurt i Tyskland, i Polen, Canada og USA (New Mexico, Texas).

Namnet kjem frå det latinske *Sal digestivus Sylvii*, etter F. Sylvius de le Boë (1614–1672), ein hollandsk lækjar og kjemikar.

## Kjelder
*Sylvin. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/sylvin.
Vadehavet nasjonalpark

**Vadehavet nasjonalpark** er ein dansk nasjonalpark stifta  17. januar 2008 og innvia 16. oktober 2010 som den tredje nasjonalparken i landet.  

Nasjonalparken omfattar den danske delen av Vadehavet frå Ho Bugt til den tyske grensa, og er samansett av øyene Fanø, Mandø og Rømø, samt Skallingen, Varde Ådal og fleire av dei inndika marskareala Tjæreborgmarsken, Ribemarsken, Margrethekogen og De ydre diger i Tøndermarsken. Parken dekkjer eit område på kring  km2. 

Vadehavet har mykje å seia internasjonalt som rasteplass for millionar av trekkfuglar, og ein reknar med at meir enn 10 millionar individ passerer Vadehavet to gonger kvart år. Vadehavet er òg  viktig for ynglefuglar, fisk og havpattedyr, og er levestad for meir enn 500 artar av plantar og dyr, fleire av desse finst ikkje andre plassar i verda.

Den danske delen av Vadehavet vart teke med på lista over verdsarv av UNESCO i 2014.

## Kjelder
Portugal i Junior Eurovision Song Contest

**Portugal** debuterte i Junior Eurovision Song Contest i 2006 i Bucureşti i Romania, med songen «Deixa-me sentir», framført på portugisisk av Pedro Madeira. Landet har delteke to gongar; i 2006 og i 2007. Bidraga vart valde gjennom den nasjonale finalen Festival da Canção Junior, arrangert av den portugisiske kringkastaren Rádio e Televisão de Portugal.

I 2017 returnerte Portugal til Junior Eurovision Song Contest, etter å ha sist delteke i 2007. Bidraget vart valt gjennom den nasjonale finalen Júniores de Portugal, som vart arrangert av den portugisiske kringkastaren Rádio e Televisão de Portugal. Mariana Venâncio vann den nasjonale finalen med låta «Youtuber».

## Bidraga i Junior Eurovision Song Contest

## Røystehistorikk

## Galleri

File:Rita Laranjeira at JESC 2018 (1).jpg|Rita Laranjeira i Minsk 2018
File:Joana Almeida 2019.jpg|Joana Almeida i Gliwice 2019
File:Simao pt jesc2021.jpg|Simão Oliveira i Paris 2021

## Sjå òg
* Portugal i Eurovision Song Contest

## Kjelder

* Portugal i Junior Eurovision Song Contest
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Portugal in the Junior Eurovision Song Contest|Portugal in the Junior Eurovision Song Contest]]» frå ,  den 6. august 2014.*
Ebola-virussjukdom

**Ebola** er ein sjukdom valda av Ebola-viruset. Han vart fyrst oppdaga i Den demokratiske republikken Kongo i 1976. Tidlege symptom inkluderer feber, sterk veikskap, muskelsmerter og sår hals. Seinare symptom er spye og diare. I nokre fall fører sjukdomen til både indre og ytre blødingar. 

## Kjelder
* ''Why Ebola is so dangerous'' - BBC
Danmark i Junior Eurovision Song Contest

**Danmark** debuterte i **[[Junior Eurovision Song Contest]]** i 2003 i København, Danmark, med songen «Arabiens drøm», framført på dansk av songeren Anne Gadegaard. Danmark har delteke tre gonger; i 2003, 2004 og 2005, og alle gongane har dei komme blant dei fem beste.  Bidraga vart valde gjennom den nasjonale finalen MGP, som vart arrangert av den danske kringkastaren Danmarks Radio.

## Bidraga i Junior Eurovision Song Contest

## Røystgjeving

## Vertskap

## Sjå òg
* Danmark i Eurovision Song Contest

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Denmark in the Junior Eurovision Song Contest|Denmark in the Junior Eurovision Song Contest]]» frå ,  den 8. juli 2014.*
Jelling kyrkje

**Jelling kyrkje** står i Jelling på Jylland i Danmark og er ein del av Jellingmonumenta som  vart teken opp på UNESCO si verdsarvsliste over verdsarven i Danmark i 1994. Kyrkja er av kalkstein der dei eldste delane er frå 1100-talet. Tårnet og våpenhuset er tilføydd seinare.
På staden har det tidlegare vore tre kyrkjer av tre.

## Kjelder
Båhus festning

**Båhus festning**, som på svensk heiter **Bohus fästning**, (norrønt *Bágahús* etter *Bagaholmen* som festninga ligg på), er ei festning, no i ruinar, som ligg på ein 40 meter høg skrent attmed Nordre älv ved byen Kungälv i Sverige. Festninga er opphavleg frå mellomalderen, då Båhuslen var norsk land, og fungerte då som ei norsk grensefestning. Men festninga vart svensk i 1658 i samsvar med at Båhuslen vart overteke av Sverige ved fredsavtala i Roskilde. Festninga har gjeve namn til lenet Båhuslen, som seinare vart til det svenske landskapet Bohuslän.

Den fyrste festninga på staden vart bygd i 1308 av den norske kongen Håkon 5. Magnusson som ein motvekt til festninga på Ragnhildsholm i Nordre älv attmed den norske mellomalderbyen Konghelle, som den svenske hertugen Erik Magnusson av Södermanland hadde fått kontroll over. Til å byrje med var festninga bygd i tre, men vart med tida kraftig forsterka ved at stein vart teke i bruk som byggemateriale, og kom til å verte eit av dei sterkaste festningsverka i Norden. Ettersom festninga hadde kontrollen over grensealva Göta älv, vart ho ei av dei viktigaste i Noreg i si tid.

Eit omfattande ombyggings- og utvidingsarbeid vart sett i gang i 1584 for å gjere Båhus festning til ei moderne festning for si tid, med murar utstyrt med forsvarstårn (kurtinar med bastionar). I 1676-1679, altså etter at festninga hadde vorte svensk, fekk ho store skader under krigshandlingane mellom Sverige og Danmark-Noreg i den såkalla Gyldenløvefeiden, men vart deretter reparert og forsterka ved mellom anna at det opphavleg firkanta tårnet *Fars Hatt* vart bygd om til eit meir solid og sterkare væpna rundt tårn.

Festninga vart lagd ned i 1789, og folk i området fekk då løyve til fritt å take stein frå bygningane og festningsverka som byggjemateriale til eige bruk. Men under dei romantiske strøymingane på byrjinga av 1800-talet, då ruinar og bygningsleivningar fekk eige verde i seg sjølv, vart det interesse for å take vare på det som framleis var att av festninga, og ved kongeleg vedtak i 1838 vart ruinane verna mot ytterlegare øydeleggingar. I åra 1898 til 1904 vart det gjort store utgravings- og konserveringsarbeid på festninga.

## Sjå òg
*Konghelle
*Bohuslän
*Kungälv

## Bakgrunnsstoff
*Soga om Båhus festning på internettsida til Riksantikvarieämbetet - Bebyggelseregistret
Gustav Tschermak

**Gustav Tschermak von Seysenegg** () var ein austerriksk mineralog.

Frå 1868 til 1906 var han professor i Wien. Han leverte mange viktige vitskaplege arbeid. Han påviste mellom anna at eigenskapane til mineralgrupper kan forklarast ut frå teorien om at dei er isomorfe blandingsrekkjer. Verket hans *Lehrbuch der Mineralogie* kom i mange opplag.

## Kjelder
*Gustav Tschermak Von Seysenegg. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.
Sklerometer

Eit **sklerometer** er eit instrument for måling den absolutte hardleiken til eit mineral. Det vart først konstruert av T.J. Seebeck i 1833. Ein stålspiss eller diamant med kjent belastning rissar i materialen og hardleiken blir målt av djupna og forma til risset.

## Sjå òg
* Mohs hardleiksskala
* Skleroskop

## Kjelder
*Sklerometer. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/sklerometer.
Talk

**Talk** er eit kvitt eller svakt grønaktig mineral, eit hydroksylhaldig magnesiumsilikat med sjiktgitterstruktur. Det kjennest feitt og er svært bløytt (kan ripast med naglen). Talk vert danna ved omvandling av magnesiumrike bergartar, og utgjer hovudbestanddelen i kleberstein (steatitt) og talkskifer. Det finst dels som flaka massar, dels kompakt. Mineralet krystalliserer monoklint.

Talk har ei rekkje industrielle bruksområde, til dømes som smøremiddel, fyllstoff i papir, plast og gummi, i fargeindustrien og som talkum til kosmetiske føremål. 

Den totale årsproduksjonen i Noreg er i underkant av 150&nbsp;000 tonn. Norwegian Talc A/S har brot ved Altermark nær Mo i Rana og ved Framfjord ved Sognefjorden. Andre førekomstar finst ved Otta, Kvam og Ålesund. Altermark Talk vart oppretta i 1932 og vart nedlagt i 2010.

## Sjå òg
* talkose

## Kjelder
*Talk. (19. august 2013). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/talk.

## Bakgrunnsstoff
*mineral.galleries.com
Taffelstein

**Taffelstein** er ei slipeform for edelsteinar, avleidd av ei oktaederform der dei to pyramidespissane er avslipte like mykje. Forma er ofte modifisert av fasettar langs kantane. Denne slipemåten blir brukt for smaragdar og andre farga steinar. Tidlegare vart han òg brukt for diamant, som har oktaederet som vanleg krystallform. Taffelsteinar er gjerne slipt særs tynne, såkalla tynnsteinar. 

## Sjå òg
* Tjukkstein

## Kjelder

*
Tantalitt

**Tantalitt** er eit samleomgrep på ein blandingsserie mellom minerala **tantalitt-(Fe)** (tidlegare ferrotantalitt), **tantalitt-(Mn)** (tidlegare manganotantalitt) og **Tantalitt-(Mg)** (tidlegare magnesiotantalitt). Tantalitt er ein del av columbitt-(tantalitt-)euxenitt-gruppa, som skil seg frå columbitt ved å innehalde områdande tantal i staden for niob: (Fe,Mn)(Ta,Nb)2O6. Det finst på granittpegmatitter, men er mindre utbreidd enn columbitt.

Tantalitt-(Fe) er i Noreg kjent frå Iveland, Evje og Dillingøy ved Moss.

Tantalitt-(Mn) er i Noreg påvist frå Drag i Tysfjord, Tennvatnet i Sørfold, Iveland og Råde i Østfold.

## Kjelder
*	

## Bakgrunnsstoff
* [Webmineral Tantalitt-(Fe)](http://webmineral.com/data/Tantalite-(Fe).shtml)
* [Webmineral Tantalitt-(Mn)](http://webmineral.com/data/Tantalite-(Mn).shtml)
Taaffeitt

**Taaffeitt** er eit særs sjeldan mineral. Det er kalla opp etter oppdagaren Richard Taaffe (1898–1967) som skildra mineralet i form av ein fasettert edelstein som truleg stammar frå Sri Lanka i november 1945. Slik sett er han den einaste edelsteinen som først er identifisert frå ein fasettert stein. Dei første stykka av edelsteinen, før Taaffe studerte han, var blitt mistolka som spinell. 

Fargen er raudleg og hardleiken stor (8). Han er òg kjent som skarnmineral frå Kina, her med grøn farge, og dessutan frå Australia og Russland. Taaffeitt er eit beryllium-magnesium-aluminiumoksid, BeMgAl4O8.

## Kjelder
*Taaffeitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/taaffeitt.
Tadzhikitt-(Ce)

**Tadzhikitt-(Ce)** er eit brunt, plateforma mineral. Det er kjemisk sett eit borosilikat vesentleg av kalsium, cerium og titan, Ca3(Ce,Y)2(Di,Al,Fe)B4Si4O22. Det finst i nefelinsyenittpegmatittar ved Langesundsfjorden.

Det har namn etter etter Tadsjikistan og -itt.

## Kjelder
*Tadzhikitt (Ce). (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/tadzhikitt-%28Ce%29.
Tefroitt

**Tefroitt** er eit manganhaldig mineral i olivingruppa, Mn2SiO4. I Noreg er det kjent frå ein manganførekomst i Botnedal i Telemark.

## Kjelder
*Tefroitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/tefroitt.
Teineitt

**Teineitt** er eit blått mineral, eit kopartelluritt, CuTeO3· 2H2O. Det er funne som eit sjeldant mineral saman med gull i Oppdal.

Det er kalla opp etter Teinegruva på Hokkaido i Japan.

## Kjelder
*Teineitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/teineitt.
Tengeritt-(Y)

**Tengeritt-(Y)** er eit kvitt mineral som vert danna som forvitringsprodukt på ulike lantanoidehaldige mineral, særleg gadolinitt, kainositt og thalenitt. Det er eit vasshaldig karbonat av yttrium-jordartar, Y2(CO3)3· 2–3H2O. Tengeritt-liknande danningar kan bestå av fleire nærskylde mineralfasar, til dømes lokkaitt og kimuraitt, som er kjent frå Tangen ved Kragerø. 

Det er kalla opp etter C. Tenger, ein svensk kjemikar.

Det er funne fleire stader i Noreg.

## Sjå òg
* kamphaugitt-(Y)

## Kjelder
*Tengeritt (Y). (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/tengeritt-%28Y%29.
Tennantitt

**Tennantitt** eller **arsenfahlerts** er eit kismineral av kopar, arsen og svovel. 

Mineralet vart først skildra etter ein førekomst i Cornwall i England i 1819 og kalla opp etter den engelske kjemikaren Smithson Tennant (1761-1815).

Det finst i koboltfeltet på Modum, i Bleikvassli, Grongfeltet og Raipas kopargruve i Alta. 

## Sjå òg
* fahlerts

## Kjelder
*Tennantitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/tennantitt.
Tenoritt

**Tenoritt** er eit svart mineral som består av kopar(II)-oksid, CuO. Det finst i oksidasjonssonen i koparførekomstar og som sublimasjonsprodukt i vulkanske område. 

Tenoritt fekk namn i 1841 etter den italienske botanikaren Michele Tenore (1780-1861).

I Noreg er det påvist frå Lom og Årdal.

## Kjelder
*Tenoritt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/tenoritt.
Tetradymitt

**Tetradymitt** er eit sjeldan kismineral frå ertsførekomstar i Telemark og frå Bømlo gullfelt. Det har kjemisk formel Bi2Te2S. Det er òg kjent frå kontaktførekomstar i
Oslofeltet.

Typelokaliteten er Zupkov (i Stredoslovenský kraj i Slovakia der vart rapportert i 1831. Det vart først funne i 1815 i Telemark i Noreg. 

## Kjelder
*Tetradymitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.

## Bakgrunnsstoff
Tetraedritt

**Tetraedritt** eller **antimonfahlerts** er eit kismineral av kopar, antimon og svovel med noko sølv. 

Det vart først skildra i 1845 etter ein førekomst i Freiberg i Sachsen i Tyskland.

Det finst i Noreg sparsamt på fleire ertsførekomstar, mellom anna Kongsberg, Eidsvoll, Kviteseid i Telemark, Arendal og Sulitjelma, men i største mengder i Melandsfeltet på Hitra og Svenningdalen på Helgeland. 

## Sjå òg
* fahlerts

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff
Thalenitt-(Y)

**Thalenitt-(Y)** er eit mineral som består av yttriumsilikat, Y3Si3O10(OH), og krystalliserer monoklint. Det finst på granittpegmatittar, mellom anna som
kjøttraude krystall frå Hundholmen i Tysfjord. Det er truleg at dei massive, metamikte «thalenittane» frå lokalitetar i Sør-Noreg i røyndomen er mineralet keiviitt-(Y).

Det er kalla opp etter den svensken fysikaren T. R. Thalén (1827–1905).

## Sjå òg
* yttrialitt-(Y)

## Kjelder
*Thalenitt (Y). (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/thalenitt-%28Y%29.
Tellurobismutitt

**Tellurobismutitt** eller **tellurvismut** er eit ertsmineral av vismut og tellur med samansetjing Bi2Te3. 

Mineralet vart fyrst rapportert av Esmark i 1815 som eit tellurmineral og typelokaliteten er Moberggruva eller Mosnapgruva ved Fjellgardane i Fyresdal. Mineralet vart seinare undersøkt av Berzelius og beskive tellurobismutitt. Eit oversyn over mineral frå Moberggruva (Moisesberg) finn ein i Norsk Bergverkmuseum sin rapport: Bjørn Ivar Berg; Moisesberg i Fyresdal 1541-1549

Mineralet er funne i mindre mengder i fleire norske førekomstar. https://snl.no/tellurobismutitt

## Kjelder
*Tellurobismutitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.
Høvding

**Høvding** eller **hovding** er ein leiarfigur i eit samfunn der slektsgrupper er bundne saman gjennom eit hierarki av politisk og/eller religiøs leiarskap.

Ordet *høvding* heng etymologisk saman med det norrøne ordet «hovud». Høvdingar kunne i vikingtida også bli kalla *herse*, særleg på Vestlandet. Ordet *herse* er truleg avleidd av hær, flokk.

## Kjelder
* 
*
Moldova i Junior Eurovision Song Contest

**Moldova** deltok i Junior Eurovision Song Contest for første gong i 2010, då konkurransen blei halden i Minsk i Kviterussland. Songeren Ștefan Roșcovan framførte «Ali Baba» på rumensk og engelsk. Bidraget var blitt vald gjennom ein nasjonal finale arrangert av den moldovske kringkastaren TeleRadio-Moldova.

## Bidraga i Junior Eurovision Song Contest

## Røystgjeving

## Sjå òg
* Moldova i Eurovision Song Contest

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Moldova in the Junior Eurovision Song Contest|Moldova in the Junior Eurovision Song Contest]]» frå ,  den 11. august 2014.*
Thaumasitt

**Thaumasitt** er eit kvitt mineral, som opptrer i massiv til fibrig form.  Det er eit vasshaldig kalsiumsilikat med karbonat- og sulfatgrupper, og er interessant fordi det inneheld silisium i den uvanlege seks-koordinasjonen, dvs silisium er omgjeve av seks oksygenatom (eller hydroksyl). Den kjemiske formelen er  Ca3Si(OH)6(CO3)(SO4)·12H2O. Mineralet krystalliserer heksagonalt.

Det vart først skildra i 1878 i Sverige. Det har fått namn frå det greske ordet for «overrasking» og -itt, og syner til den uvanlege kjemiske samansetjinga.

I Noreg er det kjent frå Lierskogen, Nordfjordeid, Geiranger, Stryn, Mofjellet og Sulitjelma. 

## Kjelder
*Thaumasitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/thaumasitt.
Thenarditt

**Thenarditt** er eit mineral, naturleg hendande natriumsulfat, Na2SO4. Det finst særleg i avsetningar frå saltsjøar, til dømes i California.

Det finst i vulkanske grotter i Etna i Italia og er kalla opp etter den franske kjemikaren Louis Jacques Thénard (1777–1826).

## Kjelder
*Thenarditt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/thenarditt.

## Bakgrunnsstoff
Thomsonitt

**Thomsonitt** er eit kvitt eller svakt farga, ofte fibrig mineral som tilhøyrer zeolittane. 

I Noreg er det mellom anna kjent frå nefelinsyenittpegmatittar ved Langesundsfjorden, der det oftast er danna sekundært etter nefelin.

Thomsonitt vart først identifisert i materiale frå Skottland i 1820. Det er kalla opp etter den skotske kjemikaren Thomas Thomson.  

## Kjelder
*Thomsonitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/thomsonitt.

## Bakgrunnsstoff
Thorogummitt

**Thorogummitt** er eit av dei få kjende sekundære thoriumminerala, eit thoriumsilikat som er isotypt med thoritt, men med SiO4 delvis erstatta av (OH)4: (Th,U)(SiO4)1−x (OH)4x. 

I Noreg er det påvist frå ein granittpegmatitt i Evje.

## Kjelder
*Thorogummitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/thorogummitt.
Thortveititt

**Thortveititt** er eit særs sjeldan mineral, først skildra frå ein granittpegmatitt i Iveland av J. Schetelig i 1911. Det er seinare òg funne på Madagaskar og i fleire andre land. Det er eit scandiumsilikat, Sc2Si2O7, krystalliserer monoklint og er gråleg eller grønleg. Det finst ytst få andre naturlege scandiumsambindingar. Thortveititt var ei tid det dyraste mineralet i verda, og det vart levert ein del frå Iveland, mellom anna til framstilling av radioaktive kalsium-isotopar . Mineralet fekk fornya aktualitet i 1980-åra på grunn av bruken av scandium i laserar.

Det er kalla opp etter Olaus Thortveit (1872–1917), ein feltspateksportør i Iveland.

## Kjelder
*Thortveititt. (2012, 6. februar). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/thortveititt.
Thucholitt

**Thucholitt** er eit amorft, beksvart og radioaktivt mineraloid som består av hydrokarbon med thorium, uran og meir. Hardleiken er 3½ og tettleiken 1,8 g/cm3. Det finst på pegmatittgangar og ertsgangar, men kjennest ikkje frå Noreg.

Det har namn av samansetjinga Th, U, C, H og O, og -litt

## Kjelder
*Thucholitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/thucholitt.
Tiffany-diamanten

**Tiffany-diamanten** er ein vidkjend, farga diamant, den største og finaste av alle gule diamantar. Han vart funnen i Kimberley-gruva i Sør-Afrika i 1878. Råsteinen vog over 287 karat. Han vart slipt av juvelérfirmaet Tiffany & Co. til ein briljant på vel 128 karat.

## Kjelder
*Tiffany. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/Tiffany.

## Kjelder
Tigerauge

**Tigerauge** er ein ugjennomsiktig, brungul til gulbrun smykkestein med karakteristiske band og silkeglans. Han består av eit finkorna kvartsaggregat gjennomsatt av forvitra amfibolenåler. Han er danna ved at kvarts har erstatta ein asbestaktig amfibol (krokidolitt). Der amfibolnålene er friske, er steinen blågrå og blir då kalla falkauge. Den viktigaste førekomsten finst i Sør-Afrika.

## Kjelder
*Tigerøye. (13. mars 2012). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/tiger%C3%B8ye.

## Bakgrunnsstoff
Titanitt

**Titanitt** eller **sfen** er eit særs utbreitt mineral som finst aksessorisk (i små mengder) i dei fleste magmatiske og metamorfe [[bergart]]ar. Det er eit kalsium-titansilikat, CaTiSiO5, og krystalliserer monoklint, har hardleik 5–5½ og tettleik 3,5 g/cm3. Fargen er oftast gul eller brun og glansen sterk. På granittpegmatittar opptrer ofte varieteten yttrotitanitt eller keilhauitt, som inneheld lantanoidar. Titanitt finst saman med apatitt på Kolahalvøya og blir brote der som titanmalm. Klåre titanittar blir nytta i mindre utstrekking som smykkestein (gul, brun eller grøn).

## Kjelder
*Titanitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/titanitt.

## Bakgrunnsstoff
Thorianitt

**Thorianitt** er eit svart til brunsvart, radioaktivt mineral som består av thoriumoksid, ThO2, og er isomorft med uraninitt. Mineralet har submetallisk glans, hardleik 6½ og tettleik inntil 10 g/cm3. 

Det er kjent mellom anna frå Sri Lanka, Madagaskar, USA, Canada. Det er sjeldan i Noreg men er funne til dømes ved Byrud ved Minnesund.

## Kjelder
*Thorianitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/thorianitt.

## Bakgrunnsstoff
* Uranminerals.com
* Mindat.org
Tobermoritt

**Tobermoritt** er eit mineral som opptrer som kvite eller gule fibrar, kjemisk eit kalsiumsilikat, Ca5Si6(O,OH)18· 5H2O. I Noreg er det påvist frå ein syenittpegmatitt i Bjørkedalen i Porsgrunn.

Tobermoritt vart først skildra i 1880 etter ein førekomst i Skottland på Isle of Mull, kring byen Tobermory.

## Kjelder
*Tobermoritt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.
Todorokitt

**Todorokitt** er eit brunt til svart mineral, eit manganoksid, (Mn,Ca,Mg)Mn3O7· H2O. Det opptrer i jordaktig til fibrig form, ganske utbreitt i mindre mengder i manganførekomstar. I Noreg er det påvist frå Fåberg og Tvedalen ved Larvik.

Todorokitt vart først oppdaga i 1934 og typelokaliteten er Todorokigruva i landsbyen Akaigawa (25&nbsp;km sørvest for Ginzan) i provinsen Shiribeshi på Hokkaido i Japan. 

## Kjelder
*Todorokitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/todorokitt.
Tombarthitt-(Y)

**Tombarthitt-(Y)** er eit sjeldant mineral med brunleg svart farge, originalskildra i 1968 frå ein granittpegmatitt ved Høgetveit i Evje, der det finst saman med keiviit-(Y). Det er vesentleg eit hydroksylhaldig silikat av yttrium. Det finst ofte i metamikt tilstand.

Det er kalla opp etter Thomas F. W. Barth.

## Kjelder
*Tombarthitt (Y). (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/tombarthitt-%28Y%29.
Topas

**Topas** er eit mineral som er eit fluorhaldig aluminiumsilikat Al2SiO4F2. Dei vanlege topasane er gule, men det finst òg fargelause, lyseblå, grønlege og lyseraude. Einskilde gule topasar frå Brasil blir djupraude ved oppvarming.

Klåre varietetar av topas vert nytta som edelsteinar og dei beste kjem frå Sri Lanka, Brasil og Russland (Ural). I Noreg finst til dels store krystall på einskilde pegmatittgangar. 

Pyrofysalitt er ein gulkvit, ugjennomsiktig topas som mellom anna finst på Modum og i Sverige. Pyknitt er ei stengleg form som særleg er kjent frå tinnsteinsgangane i Böhmen.

Nemninga topas blir òg feilaktig brukt om visse andre edel- og smykkesteinar. Orientalsk topas er ein gul varietet av korund, spansk topas er ein gul kvarts og ofte ein varmehandsama ametyst. Såkalla røyktopas er det same som røykkvarts.

## Kjelder
*Raade, Gunnar. (15. februar 2009). Topas: mineral. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/topas%2Fmineral.
*Raade, Gunnar. (15. februar 2009). Topas: smykkesteiner. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/topas%2Fsmykkesteiner.

## Bakgrunnsstoff
*rosa Topaz, Biblical Topaz References  Farlang – gem information and full text historical references
*Topaz and other minerals found at Topaz Mountain, Juab County , Utah Geological Survey
Topazolitt

**Topazolitt** eller **topasolitt** er ein grønleggul, edel varietet av granatmineralet andraditt. Det er særleg kjent frå Italia.

## Kjelder
*Topazolitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/topazolitt.
Tremolitt

**Tremolitt** er eit kvitt til grått mineral som tilhøyrer amfibolgruppa. Det er eit kalsium-magnesiumsilikat Ca2Mg5Si8O22(OH)2, og dannar ein blandkrystallserie med den jernrike aktinolitt. Det finst som stråleforma aggregat og i fibrig form (asbest). Det finst i lågmetarmorfe bergartar som dolomittmarmor (til dømes i Nordland) og talkskifer. 

Tremolitt vart først skildra i 1789 etter ein førekomst i Campolungo i Piumognadalen i Leventina i Ticino i Sveits.

## Kjelder
*Tremolitt. (2012, 21. januar). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/tremolitt.

## Bakgrunnsstoff
Tridymitt

**Tridymitt** er eit kvitt eller fargelaust mineral, ein høgtemperaturmodifikasjon av silika (SiO2). Det finst hovudsakleg på holrom i sure lavabergartar.

## Sjå òg
* kvarts 
* polymorfi

## Kjelder
*Tridymitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/tridymitt.

## Bakgrunnsstoff
*Mineralgalleri
Tritomitt

**Tritomitt** er eit sjeldant mineral som først vart skildra frå nefelinsyenittpegmatitt ved Langesundsfjorden i 1849. Det er eit metamikt borosilikat av lantanoidar, yttrium, thorium og anna. 

## Kjelder
*Tritomitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/tritomitt.
Troilitt

**Troilitt** er eit heksagonalt jernsulfid som finst i meteorittar. Samansetnaden svarar særs nær til FeS, i motsetnad til den nærskylde pyrrhotitt, som har underskot på jarn.

Ein meteoritt vart observert i 1766 i Albareto i Modena i Italia. Prøvar vart henta og studert av Domenico Troili som skildra jernsulfidet i meteoritten. Ein trudde lenge at jernsulfidet var pyritt, men i 1862 analyserte den tyske mineralogen Gustav Rose materialet og gav det namnet *troilitt*.

## Kjelder
*Troilitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.

## Bakgrunnsstoff
Triplitt

**Triplitt** er eit brunt eller raudleg mineral. Det er eit monoklint fluorfosfat av mangan og jarn med små mengder av magnesium og kalsium (Mn,Fe,Mg,Ca)2PO4F. Det kjenst frå ei mengd fosforrike granittpegmatittar, men er i Noreg berre funne i Iveland.

Triplitt vart først skildra i 1813 etter ein førekomst i Chanteloube i Limousin i Frankrike. 

## Kjelder
*Triplitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/triplitt.

## Bakgrunnsstoff
Tugtupitt

**Tugtupitt** er eit sjeldant mineral som er nærskyldt med sodalitt. Rosenraud tugtupitt frå Grønland er nytta som smykkestein. Det krystalliserer tetragonalt og har den kjemiske formelen Na4BeAlSi4O12Cl. 

Det vart først funne i 1962 ved Tugtup agtakôrfia Ilimaussaq intusjonskompleks sørvest på Grønland. 

## Kjelder
*Tugtupitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/tugtupitt.
Tellurisk jern

**Tellurisk jarn** eller **terrestrisk jarn** er eit metallisk jarn danna på jorda. Fordi jarn normalt blir lett oksidert, er tellurisk jarn særs sjeldan og blir berre danna under heilt spesielle tilhøve, som når jernrike lavaer treng gjennom kollag. Det er kjent mellom anna frå Disko på Grønland. Det skilst frå meteorisk jarn ved mikrostrukturen.

## Kjelder
*Tellurisk jern. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/tellurisk_jern.
Torbernitt

**Torbernitt** er eit koparhaldig sekundært uranmineral med grøn farge, Cu(UO2)2(PO4)2·8–12H2O. 

I Noreg er det berre funne i ørsmå mengder ved Glamsland ved Lillesand.

Det er kalla opp etter den svensken kjemikeren og mineralogen Torbern Olof Bergmann (1735–84).

## Kjelder
*Torbernitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/torbernitt.

## Bakgrunnsstoff
Mineralet turkis

**Turkis** er eit blått til blågrønt mineral, som krystalliserer triklint og har hardleik 5–6. Det finst oftast i massiv form med voksaktig glans. Krystallar er sjeldne. Det er eit vass- og hydroksylhaldig fosfat av kopar og aluminium, CuAl6(PO4)4(OH)8·4H2O. Det vert danna ved forvitring av aluminiumrike
bergartar.

Turkis blir brukt som smykkestein og har sidan oldtida vore funne i Sinai (forlengst uttømt) og Iran (Nishapur, uttømt på 1900-talet). Hovudkjelda til turkis er i dag det sørvestlege USA; New Mexico, Nevada og Arizona. Turkis vart tidleg utnytta av indianarne til vene sølvsmykke. Det kjenst òg frå Sibir, Turkmenistan, Mexico, Peru og andre. Kunstig turkis med god farge kom på marknaden i 1970-åra.

Bein-turkis, tann-turkis, fossil turkis, oksidental turkis og odontolitt er fossile bein eller tenner farga av jernfosfat (vivianitt), òg brukt som smykkemateriale.

## Kjelder
*Turkis. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/turkis.

## Bakgrunnsstoff
Turmalin

**Turmalin** er ei mineralgruppe med borhaldige silikat med komplisert samansetjing. Turmalin høyrer til ringsilikata og dannar ofte forholdsvis lange prisme. Fargen på mineralet varierer mykje. 

Klåre varietetar av elbaitt blir nytta som edelsteinar og blir gjeve namn etter fargen: akroitt (fargelaus), rubellitt (raud), verdelitt (grøn) og indigolitt (blå). Slike turmalinar kjem særleg frå granittpegmatittar i Brasil, California, Madagaskar, Namibia, Ural og Afghanistan.

I Noreg finn ein den svarte og jernrike schörl, som er særs utbreidd i små mengder i metamorfe bergartar og i større krystall på mange granittpegmatittgangar

## Kjelder
*Raade, Gunnar. (15. februar 2009). Turmalin. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/turmalin.

## Bakgrunnsstoff
Tvedalitt

**Tvedalitt** er eit mineral, eit kalsium-mangan-berylliumsilikat, (Ca,Mn)4Be3Si6O17(OH)4· 3H2O med zeolittiske eigenskapar. Det opptrer som små beige sfærolittar, overvokst av chiavennitt.

Det er kalla opp etter Tvedalen ved Larvik. Mineralet vart originalskildra 1992 frå ein syenittpegmatitt i området.

## Kjelder
*Tvedalitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/tvedalitt.
Tveititt-(Y)

**Tveititt-(Y)** er eit særs sjeldan mineral. Det vart først skildra frå ein granittpegmatitt ved Tørdal i Telemark i 1977. Det er eit trigonalt kalsium-yttriumfluorid med formel Ca14Y5F43, strukturelt nærskyldt med fluoritt.

Det er kalla opp etter John Peder Tveit, 1909–1978, som eigde Høydalenbrotet der mineralet vart funne.

## Kjelder
*Tveititt (Y). (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/tveititt-%28Y%29.
Tjukkstein

**Tjukkstein** er ei slipeform for diamant i form av eit oktaeder der begge pyramidespissane er rett avstumpa, men i ulik grad, den øvre dobbelt så
mykje som det nedre (indisk snitt). Ein tjukkstein har såleis åtte sideflater pluss topp- og botnflate. 

## Sjå òg
* taffelstein

## Kjelder

*
Ulexitt

**Ulexitt** er eit kvitt mineral som finst i avsetningar frå inndampa saltsjøar (evaporitt) (til dømes i Nevada og California i USA, og i Argentina). Det dannar ofte kompakte, parallellfibrige aggregat er. Stykke som er kutta på tvers av fibrane og med endeflatene polert, viser fiberoptiske eigenskapar og blir kalla populært TV-stein (til dømes vil skrift plassert på undersida av steinen kunne avlesast på oversida). Det er eit boratmineral med formel NaCaB5O6(OH)6·5H2O og har triklin symmetri.

Det er kalla opp etter den tyske kjemikaren G. L. Ulex (1811–83).

## Kjelder
*Ulexitt. (2012, 7. november). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/ulexitt.

## Bakgrunnsstoff
Ullmannitt

**Ullmannitt**, **antimonnikkelglans** eller **nikkelantimonglans** er eit tinnkvitt til stålgrått ertsmineral, NiSbS. Det krystalliserer kubisk. 

Det vart først skildra i 1843 etter ein førekomst i Storch- og Schöneberggruva i Nordrhein-Westfalen i Tyskland. Det er kalla opp etter den tyske mineralogen J. C. Ullmann (1771–1821).

I Noreg er det påvist frå Bjørkåsen og Mofjellet gruver i Nordland og frå Espeland i Vegårshei.

## Kjelder
*Ullmannitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.

## Bakgrunnsstoff
Innerdalen

**Innerdalen** er ein 20 km lang freda dal i Sunndal kommune i Møre og Romsdal fylke.

Dalen går i aust–vestleg retning og var det første landskapsvernområdet i Noreg. Innerdalen er omgitt av bratte fjell. Best kjent er Skarfjellet (1790 m o.h.) og det karakteristiske kjegleforma Innerdalstårnet (Dalatårnet, 1452 m o.h.).

Innerdalshytta inst inne i dalen er utgangspunkt for turar i Trollheimen og for fjellklatring.

## Kjelder
Ulvöspinell

**Ulvöspinell** eller **ulvitt** er eit mineral, ein titanhaldig spinell, TiFe2O4. Mineralet har vist seg å vere særs utbreidd som avblandingsprodukt i titanhaldige magnetittar.

Ulvöspinell vart først skildra frå ein dolerittintrusjon på Ulvön i Ångermanland i Sverige i 1943. 

## Kjelder
*
Universalbord

**Universalbord** eller **U-bord** er ein dreibar innretning med fire aksar (sjeldnare tre eller fem) som blir påmontert objektbordet på eit polarisasjonsmikroskop. Eit tynnslip av ein bergart eller eit mineral kan med det dreiast om to horisontale aksar som står vinkelrett på kvarandre. Metoden blir brukt for detaljerte optiske undersøkingar av særleg låg-symmetriske mineral (spesielt feltspatar), og for å avgjere orienteringa av minerala i tilhøve til slip-plana.

## Kjelder
*Universalbord. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/universalbord.
Uralitt i mineralogi

**Uralitt** er ei generell nemning for ein pseudomorfose av amfibolar etter pyroksenar, vanlegvis aktinolitt eller hornblende danna ved omvandling av diopsid eller augitt. Uralitt er særs utbreidd i naturen og kjenst frå ei rekkje norske bergartar, til dømes frå gabbroar i grunnfjellet og frå kontaktsonene til Oslofeltet.

## Kjelder
*Uralitt: mineralogi. (13. mars 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/uralitt%2Fmineralogi.
Törnebohmitt-(Ce)

**Törnebohmitt-(Ce)** er eit mineral med kjemisk formel (Ce,La)2Al(SiO4)2(OH). 

Det er funne som eit sjeldant mineral frå Iveland i Aust-Agder, der det er ein bestanddel av ein pseudomorfose etter monazitt.

## Kjelder
*Törnebohmitt (Ce). (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/t%C3%B6rnebohmitt-%28Ce%29.
Tyuyamunitt

**Tyuyamunitt** er eit gult sekundært uran-vanadiummineral, Ca(UO2)2V2O8 · 5–8H2O. Metatyuyamunitt har eit lågare vassinnhald, 3H2O. Begge er påvist frå ein førekomst av gedigent kopar i kvartsitt i Kviteseid i Telemark. Det finst gjerne saman med carnotitt og har tyding som uranmalm i Turkmenistan.

Det vart namngjeve av Konstantin Avtonomovitsj Nenadkevitsj, i 1912, etter lokaliteten, Tyuya-Muyun i Ferganadalen i Kirgisistan.

## Kjelder
*Tyuyamunitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.

## Bakgrunnsstoff
*Tyuyamunitt på Mindat
Uranglimmer

**Uranglimmer** er ei gruppe mineral, oftast med sterkt gule eller grøne fargar, som blir danna sekundært ved oksidasjon av uraninitt. Det vanlegaste er autunitt. Ein koparhaldig uranglimmer er torbernitt.

## Kjelder
*Uranglimmer. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/uranglimmer.
Uranofan

**Uranofan** er eit nokså utbreitt sekundærmineral etter uraninitt. Det er gult og fibrig og eit vasshaldig kalsium-uranylsilikat, Ca(UO2)2[SiO3(OH)]2· 5H2O. Ei dimorf form blir kalla beta-uranofan (β-uranofan) eller uranofan-beta, begge mineral er monokline.

Det er òg funnet i Noreg.

## Kjelder
*Uranofan. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/uranofan.

## Bakgrunnsstoff
Innerdalshytta

**Innerdalshytta** er ei turisthytte i Innerdalen i Sunndal kommune i Møre og Romsdal. Hytta er utgangspunkt for fjellturar til fleire toppar i Trollheimen, mellom anna Innerdalstårnet og Skarfjellet.

Det er to hytter i området, som begge er eigde og drivne av Kristiansund og Nordmøre Turistforening. Innerdalshytta er den eldste av dei og vart bygd i 1893 som den første turisthytta nord for Dovre. Hytta vart restaurert i 2005 og 2006 og har sengeplassar til 31 personar. I 2008 vart den andre hytta, *Låven*, opna. *Låven* har sengeplass til 20 personar fordelt på 8 rom og fungerer som sjølvbetent hytte i vinterhalvåret. Innerdalshytta er då stengd.

Nært Innerdalshytta ligg *Innerdal turisthytte*, som er ei privat hytte. Eit stykke lenger fram i dalføret ligg Renndølsetra. Begge desse hyttene er betente i sommarhalvåret.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Innerdalshytta|Innerdalshytta]]» frå ,  den 12. august 2014.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
* Innerdalshytta på UT.no
Valentinitt

**Valentinitt** er eit rombisk mineral med formelen Sb2O3. Mineralet finst som eit omvandlingsprodukt av andre antimonmineral. 

Mineralet fekk namn midt på 1800-talet etter Basilius Valentinus, ein alkymiist. Valentinitt vart først skildra i 1845 etter ein førekomst i Les Chalanches-gruva i Allemont i Isère i  Rhône-Alpes i Frankrike. 

## Sjå òg
* Stibnitt

## Kjelder
*Valentinitt. (2009, 5. mars). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/valentinitt.
Valleriitt

**Valleriitt** er eit mineral som finst forholdsvis utbreitt, men i små mengder i norske kaledonske kisførekomstar. Det er eit koparhaldig
sulfidmineral med formel 4(Fe,Cu)S · 3(Mg,Al)(OH)2.

Det er kalla opp etter den svenske gruveingeniøren G. Vallerius (Wallerius, 1683–1742).

## Kjelder

*
Vanadinitt

**Vanadinitt** er eit sekundærmineral som finst i vene, sekskanta krystall av raudleg til brunleg farge, særleg kjent frå Mexico, USA (Arizona) og Marokko. Mineralet har lokal tyding som bly- og vanadiummalm. Den kjemiske samansetjingar er Pb5(VO4)3Cl. Mineralet høyrer til apatittgruppa 

Det vart først oppdaga i 1801 i Mexico, og vanadinitt har sidan vorte funne i Sør-Amerika, Europa, Afrika, og andre delar av Nord-Amerika.

## Sjå òg
* pyromorfitt

## Kjelder
*Vanadinitt. (2012, 24. februar). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.

## Bakgrunnsstoff
Utslokning i mineralogi

**Utslokning** er eit optisk fenomen hos anisotrope stoff, som opptrer ved undersøking med polarisasjonsmikroskop. Det har særleg tyding ved studiet av mineralkorn i tynnslip. Under ein 360 grader omdreiing av objektbordet med kryssa polarisasjonsfilter vil mineralet slokke ut fire gonger (når hovudsvingeretningane til lyset i mineralet er parallelle med svingeretningane for polarisator og analysator).

Utslokningsvinkel vil seie den vinkelen eit snitt av eit anisotropt mineral må roterast frå ein kjend krystallografisk retning til utslokning. Denne vinkelen kan ha diagnostisk tyding ved identifikasjon av mineral.

Undulerande utslokning kan observerast hos einskilde mineral, særleg kvarts. Det består i at dei ulike dela av éit og same mineralkorn ikkje slokker ut samstundes. Fenomenet blir skulda at mineralet har vore utsett for trykk, slik at mineralkornene er brote opp i ein mosaikk, der dei einskilde dela har noko ulikt optisk orientering. 

## Kjelder
*Utslokning: mineralogi. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/utslokning%2Fmineralogi.
Uvarovitt

**Uvarovitt** eller **kromgranat**, ein kromhaldig granat med smaragdgrøn farge og kjemisk samansetjing Ca3Cr2Si3O12. Uvarovitt dannar kjemiske blandingsrekkjer med dei andre ugranditt-granatane som grossular og andraditt. 

Det vart oppdaga i 1832 av Germain Henri Hess som kalla det opp etter grev Sergej Semenovitsj Uvarov (1765–1855), ein russisk minister og amatørmineralsamlar.

Det er mellom anna kjent frå kromførekomstar ved Outokumpu i Finland og frå Ural i Russland. I Noreg finst det som eit sjeldan mineral frå Feragen på Røros og Grua på Hadeland.

## Kjelder
*Uvarovitt. (2012, 11. november). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/uvarovitt.

## Bakgrunnsstoff
Vermiculitt

**Vermiculitt** er ei gruppe leirmineral med generell formel (Mg,Fe,Al)3(Si,Al)4O10(OH)2·4H2O. Dei blir danna ved forvitring av glimmerar, som gjev av kalium og opptek vatn. Særleg biotitt vert lett omdanna, først til hydrobiotitt og deretter til vermiculitt. 

Ved oppvarming av vermiculitt ekspanderer mineralet (eksfoliasjon) under avgjeving av vatn, flaka krummar seg som ormar (derav namnet) og svulmar opp til ein særs lett og porøs masse. Det vert nytta i store mengder som isolasjonsmateriale, tilsetning til lettbetong og liknande. 

Store førekomstar finst blant anna i Montana i USA, og Transvaal i Sør-Afrika. I Noreg er det kjent frå granittpegmatitt i Iveland og som ein ikkje liten bestanddel av leirene i Noreg.

Vermiculitt vart først skildra i 1824 etter ein førekomst i Millbury i Massachusetts i USA. Namnet kjem frå latinsk *vermiculare,* *å avle ormar* etter måten mineralet avskalar på når det vert oppvarma.

## Kjelder
*Vermiculitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/vermiculitt.
Villiaumitt

**Villiamuitt** er eit vassløyseleg, raudt raudt mineral. Kjemisk sett er det eit natriumfluorid, NaF. Det opptrer i einskilde syenittpegmatittar på Grønland og Kolahalvøya. Det er påvist i ein borkjerne av søvitt frå Fensfeltet.

Det vart først skildra i 1908 etter ein førekomst i Los Islands i Guinea og kalla opp etter den franske oppdagaren Maxime Villiaume.

## Kjelder
*Villiaumitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/villiaumitt.

## Bakgrunnsstoff
Violaritt

**Violaritt** er eit nikkelførande, rosafarga kismineral, FeNi2S4, som tilhøyrer linneittgruppa. Det er påvist i norske nikkelmalmar, til dømes frå Flåt i Evje og Hosanger.

## Kjelder
*Violaritt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/Violaritt.
Vladimir Vernadskij

**Vladimir Ivanovitsj Vernadskij** () var ein russisk (sovjetisk) mineralog og geokjemikar. 

Han var professor ved universitetet i Moskva 1890–1911. Han grunnla det biogeokjemiske laboratoriet ved Vitskapsakademiet i Leningrad, som han òg leia i åra 1928–45. Han vert rekna som ein av grunnleggjarane av dei geokjemiske og biogeokjemiske vitskapane.

Ideane hans om noosfæren var eit viktig bidrag til russisk kosmisme. Han arbeidde òg i Ukraina under den russiske borgarkrigen, der han grunnla Det ukrainske vitskapsakademiet. I 1943 fekk han Stalinprisen.

## Kjelder
*Vladimir Ivanovitsj Vernadskij. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.
Vulkansk glas

**Vulkansk glas** er ein amorf (ikkje-krystallinsk) bergart som blir danna ved hurtig avkjøling av lava. Eit døme er obsidian. 

## Sjå òg
*bekstein

## Kjelder
*Vulkansk glass. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/vulkansk_glass.
Væskeinneslutning

Ei **væskeinneslutning** er eit væskefylt holrom i mineral, eventuelt med gassboble og innhald av fast stoff.

Dei oppstår når vatn, gassar og einskilde vassløyselege komponentar som opphavleg var løyst i magmaet, blir frigjort i form av ei vassen løysing når eit magma krystalliserer. 

## Kjelder
*Raade, Gunnar. (15. februar 2009). Væskeinneslutning: geologi. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/v%C3%A6skeinneslutning%2Fgeologi.
Verde antico

**Verde antico** (italiensk for gamalgrønt) eller **serpentinmarmor** er ein grønleg, flekt bergart som blir polert og brukt som fasade- og prydstein. Han består vesentleg av serpentin, eit mineral med kvite årer av kalsitt eller magnesitt. Bergarten blir broten i nærleiken av Larissa i Hellas, og vart brukt allereie i det gamle Roma.

## Kjelder
*Verde antico. (13. mars 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.
Vandendriesscheitt

**Vandendriesscheitt** er eit oransjegult, sekundært uranmineral, PbU7O22·12H2O. 

Det er kalla opp etter den belgiske mineralogen A. Vandendriessche (1914–40).

Det er kjend som eit sjeldant mineral frå ein granittpegmatitt i Evje.

## Kjelder
*Vandendriesscheitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/vandendriesscheitt.
Vivianitt

**Vivianitt** er eit mineral som består av eit vasshaldig jernfosfat, Fe3(PO4)2· 8H2O. Det krystalliserer monoklint, isomorft med dei tilsvarande nikkel- og koboltsambindingane (annabergitt og erythrin). Mineralet er fargelaust i frisk tilstand, men blir raskt blått til grønleg i lufta pga delvis oksidasjon av jernet. Det vert ofte danna i jordbotnen, særleg omkring organiske restar. Det er funne som små knollar i leirlag einskilde stader i Sør-Noreg, vidare som belegg på gjenstandar av jern og bein funne i jorda (mellom anna Raknehaugen, Osebergskipet og Bryggen i Bergen). Jordaktig vivianitt blir kalla blåjord.

Det vart namngjeve av Abraham Gottlob Werner i 1817, året etter han døydde, etter John Henry Vivian (1785–1855), ein walisisk-kornisk politikar, gruveeigar og mineralog som budde i Truro i Cornwall i England. 

## Kjelder
*Vivianitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/vivianitt.

## Bakgrunnsstoff