open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bergchirurgus

**Bergchirurgus** var ein person som i eldre tid var tilsett ved ei gruve, for å lækja skadar som sår, knuste lemmar osb. Bergchirurgus utførte i grove trekk dei same oppgåvene som ein feltskjær, og nokre fungerte ofte som feltskjær i krigstid. Mange hadde nok lært handverket i samband med krigshandlingar. Tittelen *bergchirurgus* var i bruk ved Kongsberg Sølvverk og Røros koparverk. Løna til bergchirurgus kom delvis frå bekkenpengar og delvis frå koppar- eller sølvverket, ved at bergchirurgus fekk betalt for tenestene sine.

## Sjå òg
* Feltskjær
* Bartskjær
* Krafskjerring

## Referansar
Bartskjær

**Bartskjær**, eller **badskjær**, frå tysk *Bartscherer*, er ein gamal yrkestittel for ein som driv som barberar, og i tillegg med primitiv kirurgi som amputasjonar, handsaming av sår og liknande. Dette var handverkarar, utan formel utdanning. Mange hadde lært yrket ved at dei hadde gjort teneste som feltskjær i krigstid.

## Sjå òg
* Feltskjær
* Bergchirurgus

## Kjelder
Trebretting

**Trebretting**er ei nemning nytta på folkemunne om setlar som er så store at dei lyt brettast tre gongar for å få dei ned i pengeboka. Omgrepet syner til den fysiske storleiken på setelen og er ikkje direkte knytt til verdien.
Tramatza

**Tramatza** (sardisk *Tramàtza*) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Oristano i regionen Sardinia. Han har 977 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 16.8&nbsp;km² og ligg i ei høgd på 19 meter over havet.
 
## Referansar

## Bakgrunnsstoff
Tula på Sardinia

**Tula** (sardisk *Tùla*) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Sassari i regionen Sardinia. Han har 1 569 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 66.19&nbsp;km² og ligg i ei høgd på 275 meter over havet.
 
## Referansar

## Bakgrunnsstoff
1992-filmen Aladdin

***Aladdin*** er ein amerikansk animert musikk-fantasyfilm frå 1992, produsert av Walt Disney Feature Animation og utgjeve av Walt Disney Pictures. Filmen er den trettiførste animerte langfilmen frå Disney og den fjerde som var produsert i tiåret kjent som Disney-renessansen, som varte frå 1989 til 1999. *Aladdin* var produsert og regissert av Ron Clements og John Musker, og er basert på det arabiske folkeeventyret under same namn frå eventyrsamlinga *[[Tusen og ei natt]]*.

Stemmeskodespelarane i den engelskspråklege utgåva av filmen er mellom andre Scott Weinger, Robin Williams, Linda Larkin, Jonathan Freeman, Frank Welker, Gilbert Gottfried og Douglas Seale. Filmen følgjer Aladdin, ein arabisk gategut, som finn ei magisk lampe som inneheld ein ånd. For å gøyme lampa frå storvisiren kler han seg ut som ein velståande prins, og prøver å imponere sultanen og dottera hans.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* 
*
2019-filmen Aladdin

***Aladdin*** er ein amerikansk musikk-fantasyfilm frå 2019, regissert av Guy Ritchie, og skriven av han i samarbeid med John August. Det er ein spelefilm produsert av Walt Disney Pictures, basert på den animerte filmen under same namnet frå 1992, som var basert på det eponyme folkeeventyret frå *[[Tusen og ei natt]]*. Filmen har skodespelarar som Mena Massoud, Will Smith, Naomi Scott, Marwan Kenzari, Navid Negahban og Billy Magnussen, i tillegg til Alan Tudyk og Frank Welker som stemmeskodespelarar.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Flygande teppe

Eit **flygande teppe**, også kalla magisk og svevande teppe på norsk, er eit magisk transportmiddel kjend frå eventyr og annan fantastisk litteratur. Det er eit teppe, som regel eit orientalsk teppe, som kan flyge.

Flygande teppe er særleg knytt til arabisk og persisk kultur. Dei vart kjende i Vesten gjennom *[[Tusen og ei natt]]*. Etterkvart blei dei ein del av ikonografien til orientalsk-inspirerte verk.

## Kjelder
Olav Versto

**Olav Versto** () var ein norsk journalist som var tilsett i VG i ei årrekkje. I perioden 1994–2008 var han politisk redaktør i avisa.

Versto var fødd i Tinn i Telemark. Han tok graden cand.mag. ved Universitetet i Oslo i 1976, og byrja året etter å arbeida for NRK. Versto var i mange år kjent som programleiar og reporter i NRK Radio, der han i 1980-åra leidde fleire debattar mellom dei to viktigast politikaranæ i Noreg på den tida, Kåre Willoch og Gro Harlem Brundtland. Han kom til VG som redaksjonssekretær i 1987 og vart politisk redaktør for avisa i 1994. 31. desember 2008 forlét han stillinga, og vart etterfølgd av Hanne Skartveit. Frå 2009 og fram til han døydde var Versto redaktør i kommentaravdelinga. Olav Versto døydde 7. juli 2011 i ei båtulukke i Farsund.

## Personlege tilhøve
Olav Versto stamma frå Vinje i Telemark, og var barnebarn av Olav Aslakson Versto og son av Aslak Versto, som begge var politikarar.  Han var bror av journalisten Astrid Versto og forfattaren Stein Versto. Han var gift med journalist Kari Storsletten  i *[[Aftenposten]]*. Hausten 2007 vart paret sett opp på ei liste over dei mektigaste para i Media-Noreg av NA24.

## Kjelder



**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Olav Versto|Olav Versto]]» frå ,  den 18. mai 2019.*
The Lion King (fleirtyding)

**The Lion King** kan vise til:

* Løvenes konge, ein animert langfilm frå 1994
* 2019-filmen The Lion King, ein animert langfilm
* The Lion King av Elton John, eit musikkalbum
2019-filmen The Lion King

***The Lion King*** er ein amerikansk drama-filmmusikal, regissert av Jon Favreau og produsert av Walt Disney Pictures. Det er ein fotorealistisk animert langfilm basert på 1994-filmen med same namn. Filmen har stemmeskodespelarar som Donald Glover, Seth Rogen, Chiwetel Ejiofor, Alfre Woodard, Billy Eichner, John Kani, John Oliver, Beyoncé Knowles-Carter og James Earl Jones.

Planane for ei nylaging av *The Lion King* vart stadfesta i september 2016, etter at 2016-filmen *[[2016-filmen The Jungle Book|The Jungle Book]]*, regissert av Favreau, var ein suksess. Filmen kom ut på kino 19. juli 2019 i USA.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Andres G. Sundbø

**Andres Gregarsson Sundbø** () var ein lærar og gardbrukar frå Flåbygda i Lunde herad i Telemark. Han representerte Bondepartiet på Stortinget perioden 1937-45, etter å ha vore vararepresentant den forrige treårsbolken.

Sundbø tok lærareksamen på Notodden i 1900 og var derette lærar heime i Lunde fram til 1921. Samstundes var han 1903-13 også heradskasserar. I 1912 tok han over farsgarden Sundbø og dreiv denne i fleire tiår.

Gjennom dei 28 åra 1910-37 hadde Sundbø plass i heradsstyret i Lunde. Han var ordførar 1926-34, alle desse ni åra hadde han sete i fylkesutvalet i Telemark. Sundbø var med å stifta Flaabygd Sparebank og han var styremedlem i Skien-Telemarkens Dampskibsaktieselskap og frå 1934 i Bandak-Nordsjøkanalen. Elles var han ei tid med i landsstyret i Bondepartiet og i Norges Bondelag. Han var òg ein flittig avisskribent.

Valperioden 1934-36 var Sundbø varamann til Stortinget, møtte då nokre veker våren og sommaren 1936. Perioden 1937-45 hadde han fast sete i Stortinget frå Telemark og for Bondepartiet. På Tinget var han medlem i Administrasjonskomiteen.

## Kjelder
*Stortingsbiografi
2016-filmen The Jungle Book

***The Jungle Book*** er ein amerikansk fantasy-eventyrfilm, regissert av Jon Favreau og produsert av Walt Disney Pictures. Filmen er basert på dei samla verka av Rudyard Kipling og inspirert av 1967-filmen med same tittel. *The Jungle Book* kombinerer skodespel og animasjon, og fortel historia om den foreldrelause guten Mowgli, som får hjelp av dyreverjene sine og drar på ei reise for å realisere seg sjølv og unngå den trugane tigeren Shere Khan. Filmen har Neel Sethi i rolla som Mowgli, og stemmeskodespelarar som Bill Murray, Ben Kingsley, Idris Elba, Lupita Nyong'o, Scarlett Johansson, Giancarlo Esposito, og Christopher Walken.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Frøis Frøisland

**Nils Frøis Frøisland** () var ein norsk journalist og krigsreporter, og  redaktør i *[[Aftenposten]]* frå 1919 til han døydde i 1930.

## Utgjevingar
* 
* 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Frøis Frøisland|Frøis Frøisland]]» frå ,  den 11. mai 2019.*
Hanne Skartveit

**Hanne Benedichte Skartveit** () er ein norsk journalist, statsvitar og jurist med lang verketid i *[[Verdens Gang]].* Sidan 2009 har ho hatt stillinga som politisk redaktør i avisa.

## Bakgrunn
Skartveit vart fødd i Oslo som dotter av forlagsdirektøren og programredaktøren i NRK Andreas Skartveit. Ho tok examen artium ved Oslo katedralskole i 1985, ex. phil. ved Universitetet i Oslo i 1986 og 2. avdeling jus frå same stad i 1989. Skartveit har juridisk embetseksamen og ein mastergrad i internasjonal politikk frå Paul H. Nitze School of Advanced International Studies ved Johns Hopkins University i Washington, D.C.

## Karriere

Ho var nestleiar i Studenttinget i Studentsamskipnaden i Oslo i 1987 og politisk journalist i *[[Dagsavisen|Arbeiderbladet]]* 1990–1991. Ho har òg politisk bakgrunn frå AUF og Sosialdemokratisk Studentforbund. 

Skartveit har jobba i *VG* sidan våren 1991, og var politisk reporter i avisa fram til 2000. Då tok ho eit avbrekk frå jobben for å fullføra jusutdanninga. Seinare fekk ho tilbod om å verta kommentator i *VG*, før ho etter eit opphald i Washington vart leiar for leiar- og kommentaravdelinga i same avis. 1. januar 2009 tok ho over stillinga som politisk redaktør i *VG* etter Olav Versto.

I 1999 vart ho tildelt eit SKUP-diplom for prosjektet *Fylkespolitikerne – politikkens lønsadel*.

I 2012 vart ho tildelt Gullpennen av Riksmålsforbundet. 

Ho er gift med journalisten og programleiaren Gerhard Helskog.

## Kjelder

----
**Denne artikkelen bygger på [[:nb:Hanne Skartveit|Hanne Skartveit]] frå Wikipedia på bokmål, utgåva frå 12. oktober 2018*
Thor Bjarne Bore

**Thor Bjarne Bore** () var ein norsk redaktør og politikar for Venstre.

Bore vart fødd i Molde. Han er utdanna cand.mag frå Universitetet i Oslo med fagkretsen matematikk, astronomi og historie.

Bore var redaktør i *[[Romsdals Budstikke]]* frå 1966 til 1970, og vart sjefredaktør i *[[Vårt Land]]* i 1974. Der vart han til 1983, då han vart sjefredaktør i *[[Stavanger Aftenblad]]*.
Han sat i stillingatil 2000, og var også adm. direktør frå 1991).

Han var gift med journalisten Marie Rein Bore. Dei hadde to søner som også gjekk inn i journalistikken &ndash; Bjørn Kristoffer Bore, som følgde far sin og i 2019 vart ny sjefredaktør i *Vårt Land*, og pressemannen Geir Åre Bore.

Bore var styreleiar i Kirkens Nødhjelp (2001–2006) og leier av Kirkerådet (2002–2006), leiar av TV2-utvalet (1983–85), medlem av Ytringsfridomskommisjonen (1997–1999), Innsynsutvalget (2000–2008), styret i Statistisk sentralbyrå (2000–2008), styret i NRK (2002–2006) og redaktør i *[[The Norseman]]* (2001–2007).

Han mottok Kongens fortenestemedalje i gull i 2005.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Thor Bjarne Bore|Thor Bjarne Bore]]» frå ,  den 27. mai 2019.*  

## Fotnotar


## Bakgrunnsstoff
* Bloggen til Thor Bjarne Bore
Anton Mosbæk

**Anton Julius Mosbæk** () var ein skogsarbeidar, gardbrukar og politikar frå Aremark. Han var ordførar i Øymark herad frå 1926 til 1931, og representerte Østfold og Arbeidarpartiet på Stortinget frå 1937 til 1945.

Mosbæk var son til ein husmann innved svenskegrensa i Aremark. I yngre år var han gjetar og seinare gardsgut. Han livnærte seg òg som hotellgut, vognmannshjelpar og sporvegskonduktør. Sidan veksla han mellom å vere skogsarbeidar vintrane og tømmerfløytar somrane, han arbeidde såleis i Haldenvassdraget i om lag 20 år. Ein sommar var han med å bygge tømmertunnelen ved Vamma. I 1928 slo han seg ned som småbrukar på øydegarden Gråbøl i Øymark.

Mosbæk var med i Øymark heradsstyre frå 1923 til 1937, dei to valbolkane 1926-28 og 1929-31 som ordførar. Hausten 1936 vart han vald til stortingsmann frå Østfold, som ein av tre Arbeidarparti-karar frå Østfold. Han var medlem av Kyrkjekomiteen.

## Kjelder
*
Böheimkirchen

**Böheimkirchen** er ein kommune (Marktgemeinde) i distriktet St. Pölten-Land i forbundslandet Niederösterreich i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 45,5 km² og 5&nbsp;000 ibuarar. Landsbyen Böheimkirchen ligg ei 8 kilometer aust om Sankt Pölten, 247 meter over havet.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Böheimkirchen|Böheimkirchen]]» frå ,  den 11. mai 2019.*
Thorstein Diesen

**Halvor Thorstein Romdal Diesen** () var ein norsk jurist, journalist og avisredaktør.

Etter ein oppvekst i Enerhaugen tok han examen artium 1881 og vart cand.jur. i 1886. Etter ei tid i avisa *Fædrelandet* var han dommarfullmektig i Voss og Hardanger 1886-90. Han var redaktør i *Bergens Aftenblad* 1891-98 før han vart engasjert som sekretær for Høgre av Emil Stang i 1899.  

Diesen gjekk til *[[Aftenposten]]* som politisk redaktør 1899-1900. I 1901 byrja han som sakførar i Kristiania, og vart advokat i 1904. Han dreiv òg si eiga avis - *Akersposten* - fram til 1908. Då vart han nok ein gong politisk redaktør i *Aftenposten.* Han var redaktør 1913-1925 etter Amandus Schibsted, frå 1920 saman med Frøis Frøisland. 

Diesen gav ut verka *Folkeafstemning, en historik og en udredning* (1912) og *Fra riksretten til 1905* (1922). Han omsette også verk frå fransk.

Han var far til journalisten Einar Diesen.

## Kjelder



**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Thorstein Diesen|Thorstein Diesen]]» frå ,  den 27. mai 2019.*
Kari Aagaard

**Kari Aagaard** () er ein norsk tidlegare handballspelar frå Hamar. Ho spelte 92 landskampar og skåra 54 mål for Noregs landslag i tida frå juni 1973 til november 1978. Både i 1973 og i 1975 deltok ho i verdsmeisterskap i handball. Kantspelaren var aktiv i Hamarkameratene til 1972, sidan vann ho mange pokalar med den norske toppklubben Vestar frå Oslo til ho la opp i 1980?

Aagaard er tilsett i Norges Håndballforbund i Oslo.

## Kjelder
*handball.no
Chioma Ajunwa

**Chioma Ajunwa** () er ein tidlegare friidrettsutøvar frå Nigeria som i 1996 vart olympisk meister i lengdehopp. Ho vart dermed den fyrste frå Nigeria som vann ei olympisk gullmedalje for landet sitt.

Ajunwa var med i Nigerias tropp til Fotball-VM 1991, utan å få spele. Seinare same året vann ho lengdehopp-tevlinga i Afrika-leikane i Kairo i Egypt. Året etter vart ho hekta i ein dopingkontroll og stengd ute frå idrett i 4 år.

Under dei olympiske sommarleikane 1996 i Atlanta i USA tok Ajunwa leiinga i den fyrste finaleomgangen i lengdehopp. Med sitt livs lengste hopp på 7,12 meter vann ho gullmedaljen med god margin. Ho vart den dermed den fyrste svarte afrikanske kvinna som vart olympisk meister. I friidretts-VM 1997 hoppa Ajunwa lengst i kvalfiseringa med sine 7,01 m. I finalen skada ho seg i det fyrste hoppet og braut tevlinga.

### Doping
I 1992 testa Ajunwa posititv på anabole steroidar.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*OL 1996 i Atlanta: Gullmedalje – 7,12 m, framom Fiona May (7,02 m)
*VM 1997 i Aten: Nr 12 – 5,21 m
*VM 2001 i Edmonton: Utslått i kvalifiseringa (6,43 m =-nr 15), nr 4 i 4 x 100 m stafett med Nigeria

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Chioma Ajunwa|Chioma Ajunwa]]» frå ,  den 11. mai 2019.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Knud Bull

**Knud Geelmuyden Bull** () var ein norsk-australsk målar som var bror av fiolinisten og komponisten Ole Bull og arkitekten Georg Andreas Bull.

Han fekk truleg den første målarutdanninga si i København, og fekk seinare ein del undervising hjå Jacob Calmeyer i Bergen. I 1833–34 var han elev av J.C. Dahl i Dresden.

I 1845 drog han frå Stockholm til Storbritannia, der han laga ei trykkplate for 100 spesidalar for å kunna produsere falske norske pengesetlar. Han blei avslørt, stilt for retten og dømd til forvising til Australia i 14 år. I 1846 kom han til straffekolonien på Norfolkøya vest for Australia. Året etter blei han flytta til Tasmania. I 1853 blei han frigjeven, men blei som mange andre forviste fangar verande i Australia. Han slo seg ned i Hobart, der han etablerte seg som profesjonell landskapsmålar.

Han flytta til Sydney i 1856. Året etter blei han tatt for sjekkforfalsking, men frifunnen på grunn av mangel på bevis. I åra som følgde gav han undervising og tok diverse tilfeldig arbeid, men måla lite sjølv.

Knud Bull er rekna som ein pioner innan australsk målarkunst. Han er representert i alle dei sentrale musea i Australia. Berre nokre få verk av han er kjende frå Noreg.

## Galleri

Knud Bull - Tuengen i Vestre Aker - 1836 - Oslo Museum - OB.01068.jpg|Tuengen i Vestre Aker (1836)
Knud Bull, portrett av Christopher Malthe.jpg|Portrett av Christopher Malthe (1830)
Knut Bull - The wreck of 'George the Third' - Google Art Project.jpg|The wreck of 'George the Third' (1850)


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Norsk kunstnerleksikon, b.  1 : A-G, side 354-355, digital utgåve
* Ragnar Kvam jr. *Straffen* Gyldendal 1999.
* Familens sorte får. Aftenposten Historie Nr. 2 2019. s. 66-71
Astri Bech

**Astri Knudsen**, gift **Astri Bech**, () er ein norsk tidlegare handballspelar. Ho spelte 103 landskampar i tida frå februar 1970 til desember 1977 og stod for 69 nettkjenningar. Både i 1971, 1973 og 1975 var ho med Noregs lag i Handball-VM. Rykkromspelaren var aktiv på Kjelsås IL frå 1967 til ho la opp i 1980.

## Kjelder
*handball.no
Askepott (fleirtyding)

**Askepott** eller **Oskepott** kan vise til:

* Oskepott, ein figur i folkeeventyr frå fleire land

## Filmar
* 1950-filmen Askepott, ein animert langfilm frå 1950
* 2015-filmen Cinderella, ein spelefilm frå 2015
* Tre nøtter til Askepott, ein spelefilm frå 1973
Oskepott

**Oskepott** er ein kvinneleg figur i folkeeventyr frå fleire land. Ho er oftast den forakta yngste dottera eller stedottera som mora og systrene set til å gjere det tyngste og simplaste arbeidet i huset, men som ved å vere god og ven til slutt når fram til lukke og makt, og vinn hjartet til prinsen i kongeriket.

Dei eldste versjonane av eventyret finst i kinesisk litteratur frå 800-talet. I Europa er det teikna ned omkring 500 versjonar av eventyret, med namn som Askepot (Danmark), Cendrillon (Frankrike), Cenerentola (Italia), Cinderella (Storbritannia) og Aschenputtel (Tyskland).

Oskepott er skildra mellom anna hos Charles Perrault (i *[[Contes de ma mère l'Oye]]*, 1697) og brørne Grimm (1812). Norsk tradisjon kjenner ikkje Oskepott-namnet, men eit motstykke finst i Kari Trestakk.

Den mest kjende filmversjonen av Oskepott er truleg teiknefilmen *[[1950-filmen Askepott|Cinderella]]* frå 1950, produsert av Walt Disney, som bidrog vesentleg til å gje eventyret ny aktualitet i etterkrigstida. Det finst også filmatiseringar av utgåvene til Perraults og brødrene Grimm av eventyret, og mange andre har brukt sjølve temaet i ulike variantar. I Noreg har filmen *[[Tre nøtter til Askepott]]* frå 1973 vorte ein populær film å sjå i juletida.

## Kjelder
*
Kari Storsletten

**Kari Storsletten** () er ein norsk journalist som vart tilsett som innanrikssjef i *[[Aftenposten]]* (avdelingsleiar for Innanriksredaksjonen) i 2005. Før det var ho kanalsjef i NRK P2.

Storsletten har lang erfaring som politisk reporter i presse og kringkasting, og har blant anna arbeidd i NRK Dagsnytt. I 1999 blei ho sjef i P2. Før det var ho tilsett som kultur- og underhaldningsleiar i VG, Ho tiltredde stillinga som innanrikssjef i Aftenposten i april 2005. der ho arbeidde frå 1995 til 1999.

Kari Storsletten var gift med VG-journalisten Olav Versto, og dei hadde eit barn saman.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kari Storsletten|Kari Storsletten]]» frå ,  den 18. mai 2019.*  
 
## Fotnotar
Kari trestakk

**Kari trestakk** er eit undereventyr skrive av Peter Christen Asbjørnsen i Røyken, trykt i Norske Folkeeventyr i 1843. Det er ofte rekna som eit norsk motstykke til eventyret om *[[Oskepott]]*.

Medan Oskepott i eventyrsamlinga til brørne Grimm frå 1812 viser til det gamle tyske føydalsamfunnet med borgar og slottsball, møter Kari trestakk frå det norske bondesamfunnet kongssonen utanfor kyrkja under og etter gudstenesta. Ein annan variant som Asbjørnsen og Moe samla inn, og gav ut i 1852, er eventyret om *Lindedronninga*. 

## Kjelder
*
Every Open Eye

***Every Open Eye*** er eit studioalbum av den skotske musikkgruppa Chvrches, som var utgjeve 25. september 2015 av Virgin EMI Records og Goodbye Records. Det vart spelt inn mellom januar og juli 2015 i Glasgow, og var skrive, komponert og produsert av gruppa sjølv. Albumet var utgjeve både som ei standardutgåve med 11 spor og ei spesialutgåve med 14 spor.

Albumet har avla fleire singlar, mellom anna «Leave a Trace», «Never Ending Circles» og «Clearest Blue».

## Innhald

## Referansar
Thorstein Diesen (1894–1962)

**Einar Thorstein Diesen** () var ein norsk journalist som verka i NRK Radio.

Diesen var fødd i Åsgårdstrand og voks opp i Halden. Han flytta til Kristiania der han tok examen artium 1913. Diesen jobba ved ulike kontor, blant anna som sekretær i Oslo Høgre 1917–1926 og formann i Den Konservative Studenterforening 1921–1923, til han blei tilsett ved Kringkastingsselskapet i 1926. Dette blei til Norsk rikskringkasting i 1933, og Diesen var  ei kjend radiostemme.

Han var far til TV-mannen Erik Diesen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Thorstein Diesen (1894–1962)|Thorstein Diesen (1894–1962)]]» frå ,  den 12. mai 2019.*  

## Bakgrunnsstoff
*  Thorsten Diesen i Store norske leksikon
Konrad av Bayern

**Konrad av Bayern** () var ein cisterciensarmunk som var son av hertug Henrik den svarte av Bayern. 
Domkyrkja i Molfetta i Bari er vigd han. Han er vernehelgen for Molfetta, sjølv om han teknisk sett berre er saligkåra og ikkje utropt til helgen av den katolske kyrkja.

Konrad var fødd på Ravensburg rundt 1105. Han studerte teologi i Köln under erkebiskopen der, ein slektning. Meininga var at han skulle ettefølgja erkebispen i embetet, men i 1147 blei han inspirert av Bernhard av Clairvaux, som vitja byen, til å bli munk i staden. Han avla munkeløfte som cisterciensear til Bernhard i Clairvaux. I 1151 gav Bernhard han løyve til å dra til Det heilage landet for å bu som eremitt.

I 1153 vende Konrad tilbake til Europa då han høyrde at Bernhard var blitt sjuk. Medan han var i Bari fekk han vita at Bernhard hadde døydd. Han vitja grava til den heilage Nikolas i Bari, og slo seg så ned som einebuar i ei hole i Modugno ved Molfetta. Han budde her til han døydde den 17. mars 1154 eller 1155.

Konrad blei gravlagd i domkyrkja i Molfetta. Her oppstod det ein lokal kultus kring han, og kyrkja blei etterkvart vigd til han som *San Corrado*. Han blei saligkåra 7. april 1832 av pave Gregor XVI.
Den offisielle minnedagen hans er 15. februar, men han blir også minna 14. februar, 9. februar og på dødsdagen 17. mars. Molfetta har også ei translasjonsfeiring den 10. juli.

## Kjelder


**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Conrad of Bavaria|Conrad of Bavaria]]» frå ,  den 12. mai 2019.*
Georg Andreas Bull

**Georg Andreas Bull** () var ein norsk arkitekt og stadskonduktør i Kristiania frå 1865 til 1903. 

## Familie
Bull var son av Johan Storm Bull (1787–1838), som var apotekar ved Svaneapoteket i Bergen og Anne Dorothes Geelmuyden (1789–1875). Han var bror av fiolinisten Ole Bull og målaren Knud Bull.

Han gifta seg i 1858 med Emilie Constance Hjelm. Sonen hans Henrik Bull vart ein av dei best kjende arkitektane i si samtid.

## Karriere

Georg Andreas Bull fekk teikneundervising hjå Franz Wilhelm Schiertz i Bergen i perioden 1843–1845. Han utdanna seg som maskiningeniør ved den polytekniske høgskulen i Hannover 1846–1850, der han òg kan ha følgd professor Conrad Wilheln Hase sine førelesingar i bygningskunst. I 1855–1856 tok han arkitektutdanning ved Der Königliche Bauakademie i Berlin.

Bull arbeidde med bygningsarkeologiske undersøkingar for Fortidsminneforeningen i perioden 1851–1855. I 1857 oppretta han arkitektkontor i Kristiania, vart bygningsinspektør i 1858, stadskonduktør frå 1865 og bygningssjef 1898–1903. Han var Finansdepartementet sib inspektør for Staten sine bygningar i Kristiania og omegn i perioden 1865–1887. 
I åra 1858–1889 verka han som utøvande arkitekt. I Kristiania regulerte han Homansbyen (1858), Meyerløkka (1859) og Grünerløkka (1861). Han teikna 15 av dei 65 husa i Homansbyen i ulike  historistiske stilartar. På Meyerløkka teikna han, og fekk i 1860 oppført, sin eigen villa på «stjerneplassen» St. Olavs plass 1.

Bull var ein av dei første norske jarnbanearkitektane, og var NSB sin faste arkitekt i åra 1863–72. Han hadde også hatt oppdrag for jarnbana i fem år før dette. I denne perioden teikna han ei rekkje stasjonar på Drammenbanen, Randsfjordbanen, Krøderbanen og Rørosbanen. Til desse teikna han vesentleg stasjonsbygningar i sveitserstil, men til enkelte større stasjonar i byane, som Trondheims første stasjon (1864), Drammen stasjon (1866), Vestbanestasjonen (1872) og Austbanestasjonen (1882) teikna han bygningar i mur.

## Prisar og utmerkingar
Bull vart i 1875 utnemnd til riddar av St. Olavs Orden. Han var òg riddar av Dannebrogordenen.

## Galleri

Fil:Vestbanen.JPG|Vestbanestasjonen, Oslo (1872)
Fil:Krøderen stasjon.jpg|Krøderen stasjon (1872)
Fil:Oslo Østbanestasjonen 2005-08-30.jpg|Østbanestasjonen (ombygging, 1882)
Bullvalestrand.jpg|Valestrand, sommarhuset til Ole Bull 


## Fotnotar

## Litteratur

* Brochmann, Odd; *[http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2014051908079 Stadskonduktøren, om Georg Bull og Christiania i Historismens år]*, Oslo 1989, ISBN 82-7532-001-1
* Flaatten, Harriet; *Homannsbyen* i * Byen bak Slottet* Oslo 1988 ISBN 82-7165-031-9
* Oslo Bymuseum; *Byminner* nr.3, Oslo 1962

## Bakgrunnsstoff
* Georg Andreas Bull i Norsk kunstnarleksikon
* Arc
* Slektsinformasjon om Georg Andreas Bull
Henrik den svarte

**Henrik «den svarte» av Bayern** () var hertug av Bayern frå 1120 til han døydde i 1126.

Hennrik IX var son av hertug Welf I av Bayern (død 1101) og Judith av Flandern (død 1094). Han gifta seg ein gong mellom 1095 og 1100 med Wulfhild av Sachsen (fødd ein gong mellom 1071 og 1075, død 1126). Med henne fekk han sonen Henrik, kjend som «den stolte» som hertug av både Bayern og Sachsen.

Henrik den svarte døydde i Ravensburg og blei gravlagd i klosteret Weingarten.

## Barn
Henry og Wulfhilde fekk desse barna:
*Judith, gift med hertug Fredrik II av Schwaben, mor til Fredrik Barbarossa
*Henik X den stolte, gift med Gertrud av Süpplingenburg, etterfølgde faren som hertug av Bayern
*Konrad (d. 1126), saligkåra munk
*Welf VI (d. 1191)
*Sophia, gift med hertug Berthold III av Zähringen og seinare med markgreve Leopold av Steiermark
*Wulfhild, gift med grev Rudolf I av Bregenz
*Mathilde, gift med markgrev Diepold IV av Vohburg og seinare hertug Gebhard III av Sulzbach
*Adalbert, abbed av Corvey

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Henrik den svarte|Henrik den svarte]]» frå ,  den 12. mai 2019.*  
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Henry IX, Duke of Bavaria|Henry IX, Duke of Bavaria]]» frå ,  den 12. mai 2019.*  
;Bibliografi
*
*
NM i symjing 1970

**Noregsmeisterskapen i symjing 1970** vart avvikla i Frognerbadet i Oslo i dagane frå 14. til 16. august 1970. Meisterskapen omfatta 25 individuelle tevlingar, 13 for menn og 12 for kvinner, dessutan fem stafettar, tre for menn og to for kvinner.

Kongepokalane vart tildelt Ørjan Madsen, Bergens Svømme Club, for prestasjonen i 100 meter fri og til Bente Haraldsen, Tønsberg SK, vinnaren i sviktstup.
  
## Menn
### 100 meter fri




### 200 m fri




### 400 m fri




### 1500 m fri




### 100 meter rygg




### 200 m rygg




### 100 meter bryst




### 200 m bryst




### 100 meter butterfly




### 200 m butterfly




### 400 meter medley




### Sviktstup




### Kunststup




## Kvinner
### 100 meter fri




### 200 m fri




### 400 m fri




### 800 m fri




### 100 meter rygg




### 200 m rygg




### 100 meter bryst




### 200 m bryst




### 100 meter butterfly




### 400 meter medley




### Sviktstup




### Kunststup




## Kjelder
*Arbeiderbladet 15. august 1970
*Arbeiderbladet 17. august 1970
Handball-NM 1981 for kvinner

**Noregsmeisterskapen i handball 1981 for kvinner** vart vunne av Glassverket Idrettsforening etter finalesiger 16-12 over storfavoritten Skogn Idrettslag.

### Finalen
Finalen vart avvikla i Drammenshallen 20. desember 1981 framfor 2&nbsp;500 tilskodarar. Skogn leia 10-8 ved pause, i den andre omgangen auka laget frå Drammen til sluttsiffera 16-12.

Gunn Moen vart toppskårar for **Glassverket** med 4 nettkjenningar (1 på straffe), Sussy Faye og Anne Lene Lier stod for kvar sine 3 mål, medan Bente Hasland og Kirsti Espeseth begge skåra 2 mål, Torill Iversen og Gro Christoffersen fann nettmauskane kvar sin gong. Målvakta Turid Smedsgård var kampens beste aktør.

**Skogn** sine målskårarar var Eli Brenne (4), Randi Eriksen (3), Annepetra Jensen 2, Marit Breivik Løkeberg, Brit Marit Leine, Gerd Bjørnaas, alle 1.

Atle Nordbo (Nydalen) og Per Otto Røng (Grei) dømde kampen.

## Kjelder
*Arbeiderbladet 21. desember 1981
Leif Burull

**Leif Bjorholt Burull** () var ein norsk jurist fødd i Langesund og oppvaksen i Oslo, stortingsrepresentant 1945-49 for Høgre og kjøpstadene i Hedmark og Oppland.

Burull var son til ein sløydlærar. Sjølv studerte han jus ved Universitetet i Oslo, ferdig utdanna cand.jur. i 1920. Frå 1921 til 1923 var han dommarfullmektig i Sør-Hedmark, deretter fullmektig hos sakførar på Hamar til 1927. Sidan dreiv han eiga sakførarforretning på Hamar fram til 1971. Perioden 1950-65 var han offentleg oppnemnd forsvarar i domssokna Nord-Hedmark og Sør-Hedmark. Han hadde elles mange styreverv, så som styreformann i Hamar Sparebank frå 1955 til -71 og i Hamar Stiftstidende frå 1950 til -69.

Burull engasjerte seg i politikken for partiet Høgre og var medlem i Hamar bystyre i tida 1934–47. Han var formann i skulestyret 1939-41 og 1945-46. Hausten 1945 vart han vald til å representere kjøpstadene Hamar, Kongsvinger, Lillehammer og Gjøvik på Stortinget 1945-49. På Tinget var han medlem i Veg- og jarnbanekomiteen.

Burull var interessert i slektshistorie og gav ut fleire slektsskrift. Han var formann 1943-57 i Hedmark slektshistorielag.

## Kjelder
*Stortingsbiografi
DS «Venus» (1890)

**DS «Venus»** (kallesignal JVCH) var eit dampskip bygt i 1890 som eit passasjer- og lasteskip for ukjend eigar ved C.S. Swan & Hunter i Newcastle. Det vart lagt opp etter sjøsetjinga ved verkstaden. I november 1892 vart det kjøpt uferdig av Det Bergenske Dampskibsselskab for kring 430&nbsp;000 kroner og levert til selskapet i mars 1893 som «Venus». Skipet vart sett rett inn i englandsruta Bergen-Stavanger-Newcastle upon Tyne. 

Det Bergenske Dampskibsselskab hadde som tradisjon å namngje skipa sine etter fenomen og objekt på nattehimmelen. Venus er ein planet i solsystemet. 

## Historie
«Venus» gjekk i englandsruta det meste av karrieren sin, berre avbrote av første verdskrigen. Då krigen braut ut var det hundrevis av utanlandske turistar, britiske og franske, i Bergen. Trass i trugselen om krigshandlingar i Nordsjøen, sendte Bergenske ei rekkje skip i over Nordsjøen for å få turistane heim. «Venus» var blant desse skipa. 

I juni 1930 vart skipet omdøypt til **«Sylvia»**, då namnet vart teken over av den nye . Den 20. september 1933 vart skipet selt til Brødrene Anda i Stavanger for opphogging. 

## Skipet
Tonnasjen til skipet var ved levering 1095 bruttoregistertonn, 589 nettoregistertonn, og lasteevna var 740 dødvekttonn. Volumet på lasteromma var 976&nbsp;m³. Hovudmaskinen var ein kolfyrt tresylindra trippel ekspansjon dampmaskin, levert av Wallsend Slipway Co. i Newcastle i England. Oppgjeven yting var 1&nbsp;200 ihk (indikerte hestekrefter) og 250 nhk (nominelle hestekrefter), noko som gav ein toppfart på 13 knop. Skipet var bygd i stål og hadde køyeplassar fordelt på 44 personar på 1. plass (1. klasse), 14 på 2. plass og 52 på 3. plass på vinteren og på sommaren vart 1. plass utvida til 58 passasjerar, medan 3. plass vart justert ned til 32.

Skipet fekk nye donkeykjelar i 1899, 1903 og 1908. I 1914 fekk skipet radio frå Telefunken. Nytt straumlinjeror vart sett inn i 1928. 

## Sjå òg
*Flåten til Det Bergenske Dampskibsselskab
*For andre skip kalla «Venus», sjå Venus. 

## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
Turid Smedsgård

**Turid Smedsgård** () er ein norsk tidlegare handballspelar frå Drammen. Ho var målvakt i 113 landskampar i tida frå 1978 frå 1989, einast 8 av kampane kom etter vinteren 1984. I 1981 vart ho norsk meister med Glassverket IF.

Smedsgård var aktiv i Glassverket IF til 1987 og deretter Oslo-laget Nordstrand IF til 1994. I desember 1981 bidrog ho mykje til at Glassverket vann NM-finalen med 16-12 over Skogn IL, Glassverket var då eit 2. divisjonslag. Året etter vart Smedsgård kåra til beste målvakt i Handball-VM 1982, ein meisterskap der Noreg vart nummer 7. Skadar kom til å prege ein større del av den tid ho var aktiv.

## Kjelder
*handball.no
Glassverket Idrettsforening

**Glassverket Idrettsforening** er eit idrettslag heimehøyrande i bydelen Åskollen i Drammen, stifta 11. februar 1919. Laget er aktivt med i fotball, handball og skiidrett. Glassverket IF har i kring 1000 medlemer. Laga spelar i lilla trøyer og resten kvitt.

Glassverket er særleg kjent for sine kvinnelag i handball. Både i 1974 og 1981 vann kvinnene NM-finalen i handball. Etter eit par tiår i lågare divisjonar tok Glassverket sølv i eliteserien i 2015 og bronse i 2016. Målvakta Turid Smedsgård er Glassverket sin mest kjende spelar frå 1980-åra. På 2010-talet markerte Kari Brattset og Veronica Kristiansen seg ut i den tids Glassverk-mannskap.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Glassverket IF|Glassverket IF]]» frå ,  den 12. mai 2019.*
Nordkalottfolket

**Nordkalottfolket**, tidlegare **Finnmarkslista**, er eit norsk politisk parti.

I den noverande perioden (2021–2025) har partiet ni representantar på Sametinget og er med det det nest største partiet etter Norske Samers Riksforbund. 

Partileiaren er Arne Kristian Vestre.

## Sametingsrepresentantar

Noverande: 



2021–2025:
* Ingvild M. L. Halvorsen (Austre valkrins)
* Øyvind Lindbäck (Ávjovárri valkrins)
* Knut Einar Kristiansen (Ávjovárri valkrins)
* Toril Bakken Kåven (Nordre valkrins)
* Kjetil Romsdal (Nordre valkrins)
* Gry Hege Warth (Nordre valkrins)
* Sylvi Pedersen Vatne (Nordre valkrins)
* Vibeke Larsen (Vesthavet valkrins)
* Ulf Tore Johansen (Sør-Noreg valkrins)

### Tidlegare sametingsrepresentantar

#### 2017–2021
*Toril Bakken Kåven (Nordre valkrins)
*Kjellrun Wilhelmsen (Sør-Noreg valkrins)

Tor H. Mikkola (Nordre valkrins) sat også på Sametinget for partiet, men melde seg ut i 2019. Han sat så fyrst som uavhengig før han vart med i Senterpartiet.

#### 2013–2017
*Toril Bakken Kåven
*Kjetil Romsdal
*Kjellrun Wilhemsen
#### 2009–2013
*Toril Bakken Kåven
#### 2005–2009 (som Finnmarkslista)
*Toril Bakken Kåven

## Kjelder

**Denne artikkelen byggjer på [[:nb:Nordkalottfolket|Nordkalottfolket]] på , som oppgav desse kjeldene*

## Bakgrunnsstoff
*
Dalit

**Dalit**, òg kalla **paria** eller **harijan**, er nemninga på dei som blir rekna som «urøyrlege» eller «kastelause» i det indiske kastesystemet og såleis står lågast på rangstigen i samfunnet. Dalitane er i utgangspunktet ikkje ein del av dei fire hovudkategoriane i kastesystemet (*varna*), men finst som ei eiga gruppering utanfor varnaen, som tradisjonelt reknar dalitane for å vere kastelause. Ein trur at dalitane sannsynlegvis var definert som gruppe innan år 1000 f.kr. Dalitane utførte gjerne arbeidsoppgåver som vart rekna for å vere «ureine», som til dømes å farge lêr eller fjerne døde dyr frå landsbyane. Sidan dette arbeidet vart sett på som åndeleg ureint, vart dalitane tvungne til å bu i segrerte soner i landsbyane, åtskild frå andre kastar. 

I moderne tid har dei indiske styremaktene freista å innføre tiltak for å bøte på den diskrimineringa dalitane tradisjonelt har blitt utsett for. Ein viss kvote av alle statlege stillingar og tenester i India er resevert for desse lågaste kastene, og det sjølvstendige India har gjort all diskriminering på bakgrunn av kaste forbode ved lov. Den indiske frigjeringshelten Mahatma Gandhi kalla dei kastelause for *harijanarar* («Guds barn»), men dei kastelause føretrekkjer sjølve å kalle seg for dalitar («undertrykte»). 

## Sjå òg
*Vanskelegstilte kastar, stammar og klassar i India

## Kjelder
*Clarke, P.B. (Red.). (1994). *Verdens religioner* (s. 128). Oslo: Grøndahl Dreyer. ISBN 8250420918
*
Tore Storehaug

**Tore Storehaug** (fødd 18. februar 1992) er ein norsk politikar for KrF som sidan 2017 har sete på Stortinget frå Sogn og Fjordane.



## Kjelder
DS «Pollux» (1882)

**DS «Pollux»** (kallesignal JVCP) var eit dampskip bygt i 1882 som eit lasteskip for Deutsche Dampfschiffahrtgesellschaft som **«Rheinstein»** ved Rostocker Schiff- und Maschinenbau i Rostock. I juli 1893 vart skipet kjøpt av Det Bergenske Dampskibsselskab (BDS) og omdøypt. Då ho vart kjøpt var ho det største skipet i flåten til BDS. 

BDS hadde som tradisjon å namngje skipa sine etter fenomen og objekt på nattehimmelen. Pollux er ei stjerne. 

## Historie
«Pollux» vart kjøpt av Bergenske i juli 1893 for 166&nbsp;922 kr.

22. november 1900 grunnstøytte «Pollux» på Kjærringstaven ved Bulholmråsa på reise frå Blyth til Tromsø med kol. Ho vart heva ei veke seinare, men sokk under slep til Bodø den 1. desember. 

## Skipet
Tonnasjen til skipet var ved levering 1&nbsp;112 bruttoregistertonn og 688 nettoregistertonn. Hovudmaskinen var ein kolfyrt tosylindra compound dampmaskin, levert av Rostocker S&M. i Tyskland. Oppgjeven yting var 130 nHk (nominelle hestekrefter). 

Skipet fekk nye donkeykjele i 1893. 

## Sjå òg
*Flåten til Det Bergenske Dampskibsselskab
*For andre skip kalla «Pollux», sjå Pollux. 

## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
DS «Uranus» (1880)

**DS «Uranus»** (kallesignal JRCL) var eit dampskip bygt i 1880 som eit lasteskip for M. Aug. Schjelderup som **«Unita»** ved Bergen Mekaniske Verksted. I februar 1894 vart skipet kjøpt av Det Bergenske Dampskibsselskab (BDS) og omdøypt. 

BDS hadde som tradisjon å namngje skipa sine etter fenomen og objekt på nattehimmelen. Uranus er ein planet i solsystemet. 

## Historie
«Unita» vart levert i november 1880 for bergenske kjøpmenn. Ho vart kjøpt og omdøypt til «Uranus» av Bergenske i februar 1894 for 76&nbsp;000 kroner.

I 1901 vart det bygd overbygg forut og nytt jarnhus og overbygning midtskips. 2. juni 1908 vart «Uranus» det første skipet i den nye ruta Bergenske oppretta til Island frå Bergen. Sidan gjekk ruta frå Oslo eller Stavanger og hadde anløp i Thorshavn på Færøyane og så til alle hamnene på nordkysten av Island og til slutt Reykjavik. 
I 1909 havarerte skipet ved Hoversholmen og vart reparert. 

Skipet vart selt til opphogging i 1924. 

## Skipet
Tonnasjen til skipet var ved levering 599 bruttoregistertonn og 357 nettoregistertonn og lasteevna var 538 dødvekttonn. Volumet på lasteromma var 510 kubikkmeter.  976&nbsp;m³. Hovudmaskinen var ein kolfyrt tosylindra compound dampmaskin, levert av Bergen Mekaniske Verksted. Oppgjeven yting var 250 iHk (indikerte hestekrefter) og 50 nHk (nominelle hestekrefter), noko som gav ein toppfart på 8 knop. 

Etter ombygginga i 1901 var tonnasjen 601 brt og 426 nrt.

Skipet fekk nye donkeykjele på 100 pund i 1903. 

## Sjå òg
*Flåten til Det Bergenske Dampskibsselskab
*For andre skip kalla «Uranus», sjå Uranus. 

## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
Mary Barratt Due

**Mary Louise Barratt Due** () var ein norsk pianist og pedagog. Saman med mannen Henrik Adam Due stifta ho Barratt Due musikkinstitutt i 1927.

Due var fødd i Bergen som dotter av predikanten Thomas Ball Barratt og Laura Jacobsen. Familien flytta til Kristiania året etter at ho vart fødd.

Due byrja tidleg å spela klaver. Som tiåring fekk ho dispensasjon frå aldersgrensa på tolv år og byrja på Musikkonservatoriet i Oslo. Fire år seinare drog ho til Roma og studerte ved Santa Cecilia-akademiet, der ho tok diplomeksamen i 1907. I 1906 debuterte ho i Kristiania.

Ho hadde ei omfattande konsertverksemd. Yndlingskomponistane var Franz Liszt og Frédéric Chopin. Ho var òg open for den nye impresjonistiske stilen, og var blant dei første i Noreg til å setja Claude Debussy på programmet.

I 1916 gifta ho seg med Henrik Due, og i 1927 starta dei musikkinstituttet, som var banebrytande innan musikkpedagogikken. Ho heldt fram konsertverksemda, ofte med samtidsmusikk på programmet, samstundes som ho studerte musikkundervising, blant anna i USA.

Saman med komponisten Eyvind Alnæs gav ho ut boka *Norsk pianoskole* i 1931.

Frå 1948 var ho president i den europeiske soroptimistrørsla. 

Due var mor til musikarane Stephan Henrik Barratt-Due og Esther Barratt-Due.

Ho døydde i Oslo.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Mary Barratt Due|Mary Barratt Due]]» frå ,  den 13. mai 2019.*
Jacob Dybwad

**Jacob Dybwad** () var ein norsk bokhandlar og forleggar.

Dybwad utdanna seg i boktrykkarfaget i Leipzig, Paris og Berlin. Etter å ha vend heim blei han med i broren Christian Dybwad sitt forlag og bokhandel. I 1852 overtok han bokhandelsverksemda og etableterte etterkvart eit eige forlag som fekk namnet Jacob Dybwads Forlag. Han dreiv denne fram til sønene Jakob og Bertram tok over (1882).

Forlaget gav blant anna ut kjende forfattarar som Carl Paul Caspari, Nordahl Rolfsen si *Lesebok for Folkeskolen*, Jens Andreas Friis, Moltke Moe, P. Chr. Asbjørnsen, M.B. Landstad, Jonas Lie og Jakob Sverdrup. I tillegg var det mykje samarbeid med Universitetsbiblioteket i samband utgjeving av Almanakk for Norge (1877–1898).

Jacob Dybwad var son av Jacob Erasmus Dybwad og  Christiane Lange. Han var gift med  Anna Margrethe Grøntvedt Aabel (1831–1873) og Ingeborg Krog (1850–1930). Med den første kona si fekk han sønene Peter Dybwad, som blei arkitekt, og Vilhelm Dybwad, som blei forfattar og advokat. Sistnemnde gav blant anna ut biografien *Jacob Dybwad (1823–1899)* i 1942.

Jacob Dybwad er gravlagt på Vår Frelsers gravlund i Oslo.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jacob Dybwad|Jacob Dybwad]]» frå ,  den 13. mai 2019.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Haakon B. Nielson. *Jacob Dybwad 125 år. Glimt av forlaget og bokhandelens historie.* (1977)
* Vilhelm Dybwad. *Jacob Dybwad (1823–1899)* (1942)
Heian

**Heian** var ein periode i japansk historie frå 794 til 1185.  Dette var den siste perioden av klassisk japansk historie, og låg mellom Nara-perioden og Kamakuraperioden. Perioden har namn etter hovudstaden Heian-kyō, som i dag heiter Kyōto. «Heian» (kanji: 平安時代; kana へいあんじだい; *Heian jidai*) betyr fred, ro'.

Heiantida var ein relativt fredeleg og stabil periode som blei ein gullalder for japansk kunst og litteratur. Dette var den perioden i japansk historie då buddhisme, daoisme og andre påverknader frå kinesisk kultur nådde eit høgdepunkt. Heian-perioden er også rekna som høgdepunktet for det japanske keisarhoffet, og er blitt kjent for kunsta si, særleg for poesi og litteratur. Mellom dei mange forfattarane frå Heian-perioden, kan ein nemne Ono no Komachi, Izumi Shikibu, Shikibu Murasaki (som skreiv den vidgjetne Genji-soga) og Sei Shōnagon.

I 784 blei hovudstaden i landet flytta til Nagaoka-kyo i Kansai-regionen. Etter berre 10 år blei hovudstaden flytta igjen, denne gongen til Heian-kyo. Dette gav namn og startskot til perioden. På denne tida var hoffadelen, kuge, den leiande klassa. Kring år 1000 byrja krigarklassen bushi og deira adel, buke, å få større tyding. Sjølv om keisarane på overflaten hadde makta, låg den reelle makta i hendene til den mektige Fujiwara-klanen, som hadde gifta seg inn i keisarfamilien. Mange keisarar hadde mødrer frå Fujiwara-klanen.

I Heiantida var det vanleg at keisarar trekte seg attende allereie som unge, overgav keisartittelen til  ein umyndig arving og deretter regjerte på vegner av den umyndige keisaren. Keisarar som hadde trekt seg tilbake og verka som regentar blei kalla *[[insei]]*. Etter at Taira eliminerte eit framståande medlem av Minamoto-familien i Vest-Japan i 1108 var dei blitt framståande tenarar for inseiane, og fleire keisarar frå denne tida var av Taira-slekt. 

Då ein *insei* døydde i 1156 oppstod det ein maktkamp mellom Taira og Minamoto. Den eine familien, med støtte frå keisarlege styrkar, var leia av Taira no Kiyomori. Den andre familien var leia av Minamoto no Tameyoshi. Dei utkjempa Hogenkrigen, og Kiyomori sigra. Ein av sønene til Tameyoshi, Minamoto no Yoshitomo, hadde gått over til Taira si side i krigen, men blei misnøgd med løna si og erobra vinteren 1159/1160 hovudstaden. Han blei likevel snart nedkjempa av Kiyomori i det som er blitt kalla Heijikrigen. Minamoto-familien blei fordriven til Kantoregionen, der dei hadde dei viktigaste eigedommane sine.

## Herskarar

### Keisarar

### Regentar

## Kjelder



**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Heian|Heian]]» frå , «[[:nb:Heian-perioden|Heian-perioden]]» frå ,  den 13. mai 2019.*
Kana

er skriftsystem i japansk skrift som har teikn som representerer individuelle stavingar. Dei står i kontrast til det kinesiske logografiske systemet som også blir brukt til å skriva japansk, kanji. 

Det finst tre japanske kana-system: moderne hiragana, moderne katakana, og det eldre systemet kalla man'yōgana som desse systema byggjer på. Det finst også ulike variantar av dei moderne systema. Hiragana og katakana fungerer som to identiske stavingsskrifter, berre med forskjellige teikn. Det vil seia at systema har like mange teikn og representerer dei same lydane, men har ulik utsjånad i dei forskjellige systema og blir brukt i ulike samanhengar. 

Dei to moderne systema, hiragana og katakana, blir brukt saman med kanji til å skriva japansk. Sidan japansk ikkje har så mange fonem, i tillegg til ein ganske streng stavingsstruktur, er kana-skriftsystema ein ganske nøyaktig representasjon av talt japansk.

## Kjelder



**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kana|Kana]]» frå ,  den 13. mai 2019.*
Pallas

**Pallas** kan syne til:

* Pallas i gresk mytologi, son av Pandion II (konge av Athen) og Pylia
* eit tilnamn til den greske gudinna Athene
* asteroiden 2 Pallas
* eit krater på månen, Pallas
* den tysk-russiske naturforskaren Peter Simon Pallas (1741&ndash;1811)
* eit idrettslag frå Bergen, som i 1947 grunnla Idrettslaget Varegg

Fleire skip er kalla «Pallas»: 
* Briggen «Pallas» (1845), ein norsk brigg frå Tvedestrand. 
* Barken «Pallas» (1854), ein bark som i 1872 vart eit norsk skip. 
* Jernbarken «Blairhoyle» (1875), ein britisk jernbark, som fekk namnet «Pallas» då det vart selt til Noreg i 1905. 
*  (1879), eit skip eigd av Det Bergenske Dampskibsselskab
* Barken «Pallas» (1881), ein bark eigd av John P. Pedersen i Tvedestrand. 
*  (1881), eit skip som fekk namnet «Pallas» av Det Bergenske Dampskibsselskab i 1894. 
*  (1922), eit skip eigd av Det Bergenske Dampskibsselskab
*  (1941), eit skip eigd av Det Bergenske Dampskibsselskab
*  (1968), eit skip eigd av Det Bergenske Dampskibsselskab, opphavleg kalla «Vibran Kristin»
;Andre
*  (1991), ein Liberia-registrert supertankar.
Katakana

**Katakana** (片仮名, カタカナ eller かたかな) er eit av dei tre japanske skriftsystema, saman med hiragana og kanji. Katakana blir brukt til å skiva framandord, eigenamn og andre ord med ikkje-japansk opphav, slik som ordet for *datamaskin*: コンピューター (*konpyuutaa*). 

Katakana er ei kanaskrift der kvart teikn utgjer ei staving, til dømes /a/ (ア) eller ein annan kombinasjon av ein konsonant og ein vokal, som ネ (*ne*). Det finst ingen enkelståande konsonantteikn i katakana, bortsett frå ン (*n*). Teika i katakana har rette former som gjer at det skil seg frå hiragana, som har meir avrunda teikn.

Det er til saman 104 teikn med 46 grunnteikn i systemet, nett slik som i hiragana.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Katakana|Katakana]]» frå ,  den 13. mai 2019.*
Alfred Vågnes

**Alfred Leonard Kristian Pettersen Vågnes** () var ein norsk fiskar og politikar frå Tromsøysund i Troms. Han representerte Finnmark på Stortinget i perioden 1945–49, vald for NKP.

Vågnes var son til ein gardbrukar og fiskar. Sjølv dreiv han fiskje frå han var 14 år gammal. Etter å ha budd nokre år i Tromsø, flytta han ei tid etter hundreårsskiftet til Honningsvåg i Finnmark. Her heldt fram som fiskar til 1936, då han fekk sekretær-stillinga i Finnmark Fiskarlag. Seinare arbeidde han mange år som sekretær i Norges Fiskarlag.

Frå 1917 til 1940 var Vågnes medlem i Kjelvik heradsstyre. Han var ordførar 1932-34 og varaordførar i fleire treårs-periodar. Nasjonalt var han landsstyremedlem i Det norske Arbeidarparti frå 1920, i 1921 representerte han partiet på Kominterns tredje kongress. Stortingsperioden 1922–24 var Vågnes vararepresentant på Stortinget. Då Det norske Arbeidarparti vart kløyvt hausten 1923 fylgde Vågnes utbrytarane som stifta Noregs Kommunistiske Parti. Han var formann i fylkeslaget til NKP i Finnmark frå 1926.

Hausten 1945 var Vågnes ein av 11 stortingsrepresentantar valde på Norges Kommunistiske Parti sitt program. Dei neste fire åra var han med i Sjøfarts- og fiskerikomiteen. 

## Kjelder
*Stortingsbiografi