open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Baathpartiet i Irak

**Baathpartiet** () var eit politisk parti i Irak frå 1949 til 2003, da det vart oppløyst av okkupasjonsmakta. Det kan finnast restar av Baath-organisasjonen illegalt i Irak også etter den tid. Baathpartiet var opphavleg syrisk, og er framleis (i slutten av 2006) regjeringsparti der. Dei to Baathpartia var elles uvenner i mesteparten av tida det irakiske Baathpartiet eksisterte. 

*Baath* tyder atterføding, og hovudinnhaldet i ideologien var pan-arabisk sekulær nasjonalisme. Skiparane av Baathrørsla var syriske, men også i Irak vart det raskt skipa eit Baath-parti, i 1949. Dei fleste medlemene var relativt godt utdanna og budde i byar. 
Baath-ideologien rekna alle arabiske land som regionar i éin arabisk nasjon, som burde sameinast eller i det minst stå saman. Baathprogrammet tala òg om «sosialisme», men det var svært uklårt kva dei la i det. 

## Historie
Baathpartiet i Irak var illegalt i 1950-åra, og arbeidde saman med andre i opposisjonen mot det britisk-støtta monarkiet, som vart styrta i 1958. Denne oppreisten gjorde slutt på britisk dominans i Irak. Men baathistane var ikkje nøgde med leiaren i den nye republikken, Abd al-Karim Qasim. USA var òg misnøgd med dei nære banda han syntest ha med Sovjetunionen. CIA blir påstått å stå bak mordforsøket på Qasim i 1959. Ein av attentatmennene var Saddam Hussein, og han måtte rømme frå landet da fleire baathistar vart arresterte klaga for landssvik. Baathpartiet vart atter illegalt, men den andre freistnaden på kupp mot Qasim lykkast, og Baathpartiet kom til makta i 1963, berre for å miste ho att nokre månader seinare på grunn av indre motsetningar. 

Først i 1965 hadde baathistane kome over den indre striden, og partiet vart reorganisert med general Ahmad Hasan al-Bakr som leiar og Saddam som nestleiar. I 1968 gjorde dei kupp, og al-Bakr vart første Baath-presidenten i Irak. 

Regimet har sidan 1968 i praksis fokusert meir på innanrikspolitiske saker enn pan-arabiske. Dei har offisielt freista skape eit sterkt og einskapleg Irak ved irakisk patriotisme og modernisering av landet. Den statlege sektoren har vore dominerande i viktige delar av økonomien, såleis mellom anna olje-industrien. 

Sidan 1979 har Saddam vore partileiar i Baathpartiet og president i landet. Alle viktige avgjerder har sidan vore tekne av han, og han har vore omsynslaus mot opponentar innanfor partiet liksom annan opposisjon. Høgtståande baathistar har vorte skulda for kupplanar og avretta. Andre har vorte tvinga til å trekkje seg. 

Etter den amerikansk-britiske okkupasjonen av Irak i 2003, vart Baathpartiet oppløyst.

## Sjå òg
*Ba'athisme

## Kjelder

*Baathpartiet i *Al-Jazeera*. 

## Bakgrunnsstoff
Europarørsla

**Europarørsla** er ei europeisk rørsle som arbeider for å fremja demokrati, fridom, fred, kulturforståing og sosial utjamning gjennom tettare europeisk integrering. Rørsla har hovudkontor i Brüssel.

## Historie

**Commiteen for den Europeiske Einingsrørsla**, som hadde som føremål å samordna politisk og økonomisk integrering i Europa i etterkrigstida vart stifta på Haagkonferansen, der rundt 800 europeiske delagatar, pluss observatørar frå Canada og USA var samla 7.–11. mai 1948. Rørsla femna vidt og samla støtte frå heile det politiske spekteret. Statsleiarar som Konrad Adenauer, Winston Churchill, Harold Macmillan, François Mitterrand, Paul-Henry Spaak, Albert Coppé og Altiero Spinelli deltok på konferansen. Haagkonferansen kan sjåast på som starten på den den europeiske unionen.

25. oktober 1948 skifta rørsla namn til **Europarørsla (Mouvement européen)**. Duncan Sandys vart vald til president og Léon Blum, Winston Churchill, Alcide De Gasperi og Paul-Henri Spaak vart «ærespresidentar». I dag er Pat Cox president. Han var tidlegare president for Europaparlamentet og tok over etter José María Gil-Robles i 2006

Eit viktig resultat av arbeidet til Europarørsla var stiftinga av Europarådet i mai 1949. Europa-colleget vart òg stifta i 1949. På 50-talet arbeidde rørsla med å skipa nettverk og stifta diskusjonsgrupper både i aust- og vest-Europa. Rørsla var òg ein av pådrivarane for opprettinga av Europaparlamentet og for Maastricht-traktaten.

## Den norske greina
Den norske greina vart stifta 30. mai 1949. Rørsla arbeider for at Noreg skal verta medlem av EU og stortingsrepresentant Svein Roald Hansen (Ap) er leiar for den norske greina av Europarørsla og Grete Berget er generalsekretær. Rørsla samarbeider tett med Europeisk Ungdom.

## Tillitsvalde

Presidentar i Europarørsla

## Sjå òg
* Ja til EF
* Europeisk Ungdom
* Nei til EU
* Ungdom mot EU

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Marit Malm Frafjord

**Marit Malm Frafjord** () er ein norsk tidlegare handballspelar frå Tromsø som 2006-21 deltok i 13 meisterskapsturneringar og vann medalje i alle. Ho er såleis dobbel olympiameister, verdsmeister og femfaldig europameister. Våren 2014 var ho med om å vinne EHF-cupvinnarcupen for Viborg HK. Frafjord var linejspelar, utmerkte seg særleg i forsvarsspelet.

### Klubbspel
Frafjord var Byåsen-spelar i åtte år frå 2002. Sidan gjorde ho teneste 2010-14 i danske Viborg HK og 2014-17 i norske Larvik HK. 2017/18-sesongen var ho aktiv for CSM București. Frafjord avslutta karrieren med spel for Esbjerg i perioden 2018-22. 

### Landslagsspel
Frafjord debuterte på det norske kvinnelandslaget i handball 28. september 2005 i kamp mot Portugal. Frafjord deltok òg under EM i 2006 og fekk dimed EM-gull. I 2011 var ho med å ta gull for Noreg i Handball-VM i São Paulo i Brasil, då dei slo Frankrike i VM-finalen.

### Merittar landslag
*EM 2006: Gullmedalje etter 27-24 mot Russland
*VM 2007: Sølvmedalje etter 24-29 mot Russland
*OL 2008 i Beijing: Gull etter norsk siger 34-27 mot Russland
*EM 2008: Gullmedalje etter 34–21 mot Spania
*VM 2009:  Bronsemedalje etter 26–21 mot Spania
*EM 2010: Gullmedalje etter 25–20 mot Sverige
*VM 2011: Gullmedalje etter 32–24 mot Frankrike
*OL 2012: Gullmedalje etter 26–23 over Montenegro
*EM 2012: Sølvmedalje etter 31–34 mot Montenegro
*OL 2016: Bronsemedalje etter 36–26 mot Nederland
*EM 2016: Gullmedalje etter 30–29 mot Nederland
*EM 2020: Gullmedalje etter 22–20 mot Frankrike
*OL i 2021: Bronsemedalje etter 36–19 mot Sverige

### Merittar klubblag
*Dansk seriemeister: 2014 for Viborg HK
*Dansk cupmeister: 2014 for Viborg HK
*Norsk seriemeister: 2015, 2016, 2017 for Larvik HK
*Norsk cupmeister: 2015, 2016, 2017 for Larvik HK
*Rumensk seriemeister: 2018 for CSM București
*Rumensk cupmeister: 2018 for CSM București

## Bakgrunnsstoff
* Malm Frafjord sin spelarprofil på Håndball.no
Otto Jespersen

:*Sjå òg [[Otto Jespersen (1860-1943)]]*

**Otto Jespersen** () er ein norsk komikar, skodespelar og satirikar som er kjend for si deltaking i fleire kjende humor-program både i radio og på fjernsyn. Han har delteke både på NRK og TV2. Dei siste åra har Jespersen for det meste konsentrert seg om jobben som programleiar for humorprogrammet Rikets røst på TV2.

## Fjernsynsframsyningar - oversikt

* 2004-07: Rikets Røst 
* 2002-04: Torsdagsklubben 
* 2002: O.J. – alt for Norge 
* 1999: O.J. – en utstrakt hånd 
* 1996: Trotto Libre 
* 1995: O.J. – på nye eventyr 
* 1994: O.J. - ut på prøve 
* 1992: The Show 
* 1991: Er det sant, er det fælt

## Radio

* 1988-92: Revolvermagasinet

## På scena

* 2003: *Stolt, hvit og vanskelig*
* 2000: *O.J - Fremad i alle retninger*
Koalisjon

Ein **koalisjon** (lat: 'coalescere', «gro saman») er eit samband mellom statar eller politiske parti retta mot ein sams motstandar.
Sepp Blatter

**Joseph** «**Sepp**» **Blatter** () er den åttande FIFA-presidenten i rekkja.

Han starta karrieren sin innan idrett i 1964, som generalsekretær i det sveitsiske ishockeyforbundet. I 1970 vart han direktør i klokkefirmaet Longines som var sterkt involvert i dei olympiske leikane i 1972 og 1976. I 1975 byrja han karrieren sin i FIFA, fyrst som teknisk direktør frå 1975 til 1981 og sidan som generalsekræter frå 1981 og 1998. I juni 1998 vart han vald til president i FIFA, i konkurranse med svenske Lennart Johansson.
Jesper Odelberg

**Jesper Odelberg** () er ein svensk standupkomikar. Han er mest kjend i Noreg for sine innslag i *[[Rikets røst]]*, der han mellom anna har starta ei musikkgruppe med namnet «Boys on Wheels» og prøvd ut forskjellige yrke og jobbar.

Odelberg har cerebral parese, som mellom anna har ført til at han sit i rullestol. Han er kjend for å bruke handikappet sitt i innslag, mellom anna ved å spele cp-ramma akupunktør ovanfor uvitande personar og i den nemnte musikkgruppa «Boys on Wheels».
Henrik Elvestad

**Henrik Brokner Elvestad** () er ein norsk komikar, skodespelar og programleiar. 

Han er mellom anna kjend som mannen bak figuren «Timothy Dahle» i *Nissene på låven*, *Get Ready to Be Boyzvoiced*, *Nissene over skog og hei* og *Nissene i bingen*. Han var vert for TV 2-programmet *Tonight med Timothy Dahle* som «Timothy Dahle» i 2003. Frå 2006 til 2015 var han programleiar i sport- og humorprogrammet *Golden Goal* saman med Johan Golden. I 2014 spelte han hovudrolla i mockumentary-serien *Samurai Sikkerhet* på TV 2, og i 2016 leia han programmet *Amatørenes mester* på same kanal. I november 2021 kom humorserien *Idrettsforeldre* på TV 2, der Elvestad sjølv spelar sju fiktive karakterar.

I 2021 gjekk Elvestad sigrande ut av den tolvte sesongen av realityprogrammet *[[71° nord – Norges tøffeste kjendis]]*.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Torsdagsklubben

***Torsdagsklubben*** var eit norsk humorprogram som blei sendt på TV2 i perioden 2002-2004. Programmet blei leidd av Silje Stang, med Otto Jespersen og Thomas Giertsen på kvar si side. Hausten 2006 blei *Torsdagsklubben* sendt i reprise på TV2 Zebra.
Romferje

Ei **romferje** er eit fartøy som er konstruert for bemanna reiser til verdsrommet. Dei vert skotne opp vertikalt slik som rakettar, men landar horisontalt som eit fly.

Når ein talar om romferjer er det som regel dei amerikanske romferjene ein snakkar om. Den dåverande Sovjetunionen konstruerte romferja «Buran» som oppheldt seg tre timar i verdsrommet under si første og einaste testflyging. Romferja «Pitsjka» og tre ikkje namngjevne fartøy vart aldri ferdigkonstruerte før Sovjetunionen braut saman i 1991. Den europeiske romfartsorganisasjonen ESA planla ei romferje kalla «Hermes», men kansellerte seinare prosjektet ettersom ein ville satse på fjernstyrt utforsking av verdsrommet med romsondar og heller samarbeide med NASA og Russland om oppsending av ESA sine astronautar.

Den amerikanske romfartsprogrammet vart starta i 1970 åra ettersom ein meinte ein ville vere i stand til å drive romferder hyppigare og meir kostnadseffektiv enn med tradisjonelle eingongs bererakettar, som til då var einaste alternativet til å kome ut i verdsrommet. Den første gongen ei romferje vart skoten opp var «Columbia» den 12. april 1981. Dette var på dagen 20 år etter historia si første bemanna romferd nokonsinne, med Vostok 1.

Romferjene viste seg snart å ikkje svare til dei opphavlege forventningane, dei er dyrare i drift og tar lenger tid å overhale mellom kvar ferd enn kva ein hadde rekna med. Etter «Challenger»-ulykka vert romferjene ikkje lenger nytta til utskytingsoppdrag der ein i staden kan nytte ubemanna eingongs bererakettar. Sidan romferja «Columbia» og gjekk tapt har NASA arbeida med eit nytt fartøy som skal kunne ta over romferjeprogrammet i 2010. Forutan ei siste ferd til romteleskopet Hubble er alle framtidige ferder med romferjene konsentrert om å få ferdig den internasjonale romstasjonen.
Mørke

**Mørke** eller **mørker** er eit opplevd fråvære av lys. Reint eller totalt mørke finst ikkje nokon stader sidan små mengder av lysemitterande partiklar i form av stråling trengjer inn i alle hjørne av universet, sjølv om det menneskelege auget ikkje kan oppdage lyset. Absolutt mørke er berre teoretisk mogleg under vilkåra for det absolutte nullpunktet.

Somme kulturar har sett på mørket som eit stoff i seg sjølv, og det oppstår i ei slik form i «fantasy-litteratur». I denne samanhengen er skugge eit anna namn på fenomenet.

### Metafysisk mørke
Mørke har ein framtredande plass i metafysikk og religion, og er eit ladd symbol i filosofien.
Nubafjella

**Nubafjella** er ei fjellkjede i Kordofan, ein region i det sentrale Sudan. Fjella er mellom 500 og 1325 meter høge, og dekker eit område på rundt 6&nbsp;200 km². 

## Klima
Klimaet i fjella er tørt, men dei er fruktbare samanlikna med det kringliggande området. Det fell mellom 4 og 8 meter regn i året, slik at ein kan dyrka mat og la dyr beita. Regntida varer frå midten av mai til midten av oktober. 

Det finst nesten ingen vegar i fjellet, så dei fleste landsbyane kan ein berre nå til fots på eldgamle stiar.

## Folk
Innbyggjarane i Nubafjella høyrer til mange folkegrupper med ulik språk og kultur. Dei blir gjerne omtala som nubafolk, men dette namnet kan òg brukast om nubaýar, dei «svarte» eller urfolka i fjella. Folka lever om kvarandre, og det er ikkje uvanleg med giftarmål mellom folkegruppene.

Islam er hovudreligionen og arabisk det viktigaste språket, som blir brukt som lingua franca i området. Ein snakkar òg kordofanske språk.

I tillegg til nubaýar finst her òg arabiske folkegrupper, særleg baggaraýar, og andre folk som har kome frå det vestlege Sudan. Medan nubaýane tradisjonelt har dyrka jorda har baggaraýane vore vandrande kugjetarar, men i dag er også desse som regel bufaste. 

## Historie
Det historiske Taqaliriket låg i Nubafjella.

Frå midten av 1980-åra til underteikninga av ein våpenkvileavtale i januar 2002 var området hardt råka av borgarkrigen i Sudan. Ein utanlandsk observatørstyrke leia av Noreg vart send til området for å overvaka våpenkvila i 2002.

## Bakgrunnsstoff
* «Sudan på "norgeskartet"» (forsvarsnett.no)
* «Nuba-fjellenes gjemte skjebner» (Leger uten grenser)
Huallaga

**Huallaga** (òg kjent som *Guallaga* og *Rio de los Motilones*) er ei elv i Peru med utlaup i Amazonaselva. Dei fjernaste kjeldene til Huallaga ligg i høglandet nord for regionhovudstaden Cerro de Pasco i Pasco-regionen. Herfrå passerer elva Huánuco og renn vidare nordover aust for Cordillera Central og vest for Ucayali til ho dreier aust og sluttar seg til Marañón ca. 300 kilometer vest for Iquitos.

I store delar av strekninga ned frå høglandet i Andes har elva intense straumar med fleire elvegjel. Ho har 42 stryk, ei siste hindring er Pongo de Aguirre, som har namn etter den opprørske conquistadoren Lope de Aguirre som passerte her. Herifrå og vidare ned til byen Yurimaguas i Loreto-regionen følgjer ho eit dalføre i ein u-form og frå Yurimaguas kan større elvebåtar (*lanchas*) ferdast på Huallaga ned til Marañónelva og Iquitos. 

I låglandet mellom Huallaga og Ucayali ligg det namngjetne Pampa del Sacramento med steinlause avleiringar dekt av tjukk mørk skog, gjennomtrengt av mange mindre elver som kan navigerast med kano. Kristne misjonærar gjekk inn i området i 1726. Området er kring 400 km langt med vekslande breidde frå 60 til 160 kilometer. Framleis finst små grupper av amerikanske urfolk i området som Cocama-Cocamilla.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Huallaga River|Huallaga River]]» frå ,  den 16. desember 2006.*
Småsalamander

**Småsalamander** eller **liten salamander** (*Lissotriton vulgaris*, tidlegare *Triturus vulgaris*) er eit amfibium som finst i Noreg frå rundt Oslofjorden og langs kysten til Stavanger. I tillegg finst han i Trøndelag og på Helgeland nord til Vefsn.

Småsalamander kan bli 7–11 cm lang. Dyret er brunt, grått eller svart. Det har mørk strek gjennom auget og raudoransje buk med mørke flekkar. 

Salamanderen lever i og ved dammar og tjørn. Liten salamander er ikkje like sterkt knytt til vatn som storsalamander. 

## Raudlistevurdering
Det finst mange livskraftige bestandar av småsalamander på Austlandet, Sørlandet og i Midt-Noreg, truleg meir enn 3500. Bestandane går tilbake blant anna som følgje av igjenfylling og drenering av yngledammane, forureining, fiskeutsetjing og endra arealbruk nær ynglelokalitetane. Spesielt i Rogaland og delar av Viken er det mange bestandar som har gått tapt, vidare blir nye bestandar trua av nye utbyggingar. Med bakgrunn i gjennomgang av Norge i Bilder er anslått tap av ynglelokalitetar litt mindre enn for storsalamanderen som ligg på ca. 0,5–0,7% per år (2016).

Småsalamanderen greier seg lengre i dammar som får redusert storleik på grunn av igjengroing, drenering eller delvis utfylling, enn storsalamanderen. Som følgje av kortare generasjonslengde og fleire bestandar enn storsalamander, blir bestandane vurderte av småsalamanderen derfor å vera livskraftige (LC).

Bestandane er likevel i tilbakegang og bør følgjast nøye.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Norsk zoologisk forening om småsalamander
Bambus

**Bambus** vert brukt om ein stad mellom nokre hundre og eitt tusen artar i fleire planteslekter i grasfamilien. Dei fleste artane er treaktige, nokre kan bli høge som tre. Bambus veks i Asia, Mellom-Amerika og Sør-Amerika. Nokre artar veks i delar av Afrika og Australia.

I Noreg vert **bambus** òg brukt som namn på planteslekta *Bambusa*, med over 70 artar. Bambusen er spesiell fordi han kan bli opptil 15 meter på berre 6 månadar. Han krympar og svell heller ikkje så mykje som anna treverk. 

Bambusskot er ein vanleg ingrediens i asiatisk mat. 

Bambus kan danna store skogar.

## Galleri

BambooKyoto.jpg|Bambusskog i Kyoto.
Escala de bambú.JPG|Bambusstige


## Bakgrunnsstoff
*
Hakkenål

Ei **hakkenål** er ein reiskap som vert nytta til hakking. Hakkenåla ser ut som ei lang heklenål. Ho kan ha krok i begge endane. Hakkenåler vert laga av metall eller tre. Dei vert ofte nummerert etter tjukkleiken i millimeter.

## Sjå òg
*Hakking
Teselskapet i Boston

**Teselskapet i Boston** (engelsk *The Boston Tea Party*) er eit populært kallenamn på eit opprør som fann stad den 16. desember 1773 ved hamna i Boston. Aksjonen var ein reaksjon på skattane på te som styresmaktene i Storbritannia hadde pålagt dei britiske koloniane i Nord-Amerika, seinare dei første delstatane i USA. «Teselskapet» bestod i at ei gruppe amerikanarar utkeldde som indianarar tok seg ombord tre handelsskip lasta med te, og kasta all teen over bord. Dette vert rekna som opptakta til Den amerikanske frigjeringskrigen.

Protesten i Boston hadde bakgrunn i ein langvarig strid om britiske styresmakter hadde rett til å fastsetja skatt i koloniane, som ikkje hadde representantar i det britiske parlamentet. Slagordet «No taxation without representation», 'inga skattlegging utan representasjon', viser til dette.

Teloven (*[[Tea Act]]*) frå 1773 slo fast at berre Det britiske austindiakompaniet kunne selja te i dei nordamerikanske koloniane til visse utvalde forhandlarar. Ein skatt på tre pence per pound frå dei tidlegare og omstridde Townshend-lovane blei verande for å demonstrera den britiske «retten til å skattleggja amerikanarar».
Elles kunne kompaniet selja teen svært billig. 

Teselskapet i Boston har vore inspirasjon for fleire seinare politiske protestar. På 2000-talet blei namnet «Tea Party» teke i bruk av ei mektig politisk protestrørsle i USA.

## Kjelder
**Fotnotar**

**Bibliografi**
*«Det originale teselskapet i 1773», nrk.no
*The Boston Tea Party (6. november 2013), *Store norske leksikon*. Henta 11. november 2013.
----
**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Boston Tea Party|Boston Tea Party]]» frå ,  den 11. november 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*** Labaree, Benjamin Woods. *The Boston Tea Party*. Originally published 1964. Boston: Northeastern University Press, 1979. ISBN 0-930350-05-7.

## Bakgrunnsstoff
Sitater fra formann Mao Tse-tung

**«Maos vesle raude»** (kinesisk 毛主席语录 (máo-zhǔxí yǔlù) ‘Sitat frå formann Mao’), omsett til norsk som ***Sitater fra formann Mao Tse-tung***, er ei sitatsamling av utsegner som den kinesiske kommunistleiaren Mao Zedong (Mao Tse-tung) har kome med. Boka blei veldig populær under kulturrevolusjonen på 1960-talet. Boka kom først ut i 1960 og fekk si form og sitt praktiske lommeformat med det raude omslaget i 1964.

## Sjå òg
*Indoktrinering
Nupereller

**Nupereller** er handarbeid danna ved å laga knutar rundt ein tråd. Oftast vert ein liten skyttel nytta, men det er mogleg å laga slikt med ei nål. Ved hjelp av ein skyttel kan ein laga ringar. Med ein skyttel og tråden frå garnnøstet kan ein laga ringar og bogar. To skytlar gjer det mogleg å laga ringar på ringar. 

Det er best å bruka ein fast tråd. Heklegarn er ofte godt eigna.

Teknikken eignar seg til blonder. Han kan brukast til bokmerke, dukar o.l.

## Sjå òg
* Blonde
* Knipling

## Bakgrunnsstoff

* Instruksjon på engelsk
Kawakawa

**Kawakawa** er ein busetnad som ligg i Northland på Nordøya på New Zealand. Folketalet var 1350 ved folketeljinga i 2006.

Kawakawa har namn etter peparplanten kawakawa, *[[Piper excelsum]]*.
Han utvikla seg kring ei kolgruve her på 1860-talet, men kolgruvedrifta tok slutt tidleg på 1900-talrt. I dag er hovudnæringa jordbruk.

Byen er kjend for dei offentlege toaletta sine. Dei vart teikna av den austerikske arkitekten Friedensreich Hundertwasser, som budde i byen frå 1975 til han døydde i 2000. Ein annan attraksjon i nærleiken er jonsokormgrottene (*Kawiti Caves*) ved Waiomio.


0 3060Kawakawa - Neuseeland - Hundertwassertoilette.jpg|Hundertwasser-toalettet i Kawakawa
HundertwasserToiletteKawakawainnen.jpg|Hundertwasser-toalettet i Kawakawa (interiør).


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kawakawa, New Zealand|Kawakawa, New Zealand]]» frå ,  den 23. april 2025.*
Amfotær

Eit **amfotært** stoff (frå gresk αμφοτέρως *amphoteros* «begge», «både») er eit stoff som har to komponentar eller kan opptre som to ulike komponentar. I kjemien vert amfotært mellom anna nytta om stoff som kan verka både som syre og base, til dømes vatn og aminosyrer. 

## Eksempel
Vatn og saltsyre:
:H2O + HCl → H3O+ + Cl−

Vatn og natriumhydroksid:
:H2O + NH3 → NH4+ + OH−
Antioksidant

**Antioksidant** er eit samleomgrep på stoff som motverkar oksidasjonsprosessar forårsaka av fritt radikal.

## Bakgrunnsstoff

* Om antioksidantar på forskning.no
Fritt radikal

**Frie radikal** eller **frie oksygenradikal** er atom eller molekyl som er svært reaktive fordi dei har upara elektron i ytste skal.
Kenneth Sivertsen

**Kenneth Sivertsen** (), fødd på Mosterhamn i Bømlo kommune), var ein norsk gitarist, songar (visesong, jazz), artist, komponist og humorist. Han var tidlegare kjærast og samarbeidde kunstnarleg med Herborg Kråkevik. Sivertsen er kjend som ein svært dyktig multikunstnar, og har blant anna samarbeidt med framtredande amerikanske jazzmusikarar som Michael Brecker, Mike Mainieri, Tony Levin og Bob Mintzer.

27. februar 2005 fall Sivertsen om på kaia i Haugesund på grunn av eit epilepsianfall, og fekk hjerneblødning. Delar av hovudskallen hans vart då fjerna på grunn av blodsamlingar i hovudet, og sidan operert inn att. Sivertsen var sidan hjerneblødninga på institusjon, delvis på sjukehusa i Haugesund og Bergen, og delvis på rekonvalesensheim. Sivertsen døydde julaftan 2006, 45 år gammal.

I november 2006 vart det halde ein hyllestkonsert til Kenneth Sivertsen på Bømlo. Konserten har fått namnet *Draumespor* (regi: Brynjar Stautland), og viser breidda i karrieren hans som komponist.

## Komposisjonar (utval)
* *Håp* (1984) - symfoni
* Himmelsyn (1987) - for kor, jazzband og orkester. Sivertsen vann Årets verk for dette.
* *Timeglaset og Morgonstjerna* (1989) - symfoni
* *Requiem* (2003) - Tingingsverk til Festspillene i Bergen

## Plateinnspelingar
* *Einsam Flygar* (1983) - viser
* *Amalgamation* (1985) - jazz/viser
* *Spør Vinden* (1988) - viser
* *Flo* (1990) - pop/viser, med tekstar av Birger Røksund
* *Remembering North* (1993) - jazz
* *High Tide* (1994) - pop
* *Den Lilla Kvelven* (1995) - kammermusikk, med tekstar av Jon Fosse
* *Draumespor* (1996) - pop/viser, med tekstar av William Shakespeare og Tarjei Vesaas
* *Brytningstid* (1997) - Tingingsverk
* *Melk og Honning* (1998) - bedehussongar
* *One Day In October* (1998) - jazz 
* *Det Var Ein Gong* (1998) - singel
* *Blod og Bensin* (2000) - pop/rock/viser
* *Fløyel* (2004) - samling med blanding av gamle og nye låtar

## Andre plateinnspelingar
* *Kenneth Sivertsen/Eyvind Solås/Magnar Åm* (1990) - inkl. Sivertsens komposisjon "For Ope Hav"
* Herborg Kråkevik: *Mi Haugtussa* (1995) - produsert og tonesett av Kenneth Sivertsen
* Hansakvartetten: *Musikk av Hvoslef, Bergh og Sivertsen* (2002) - inkl. "Steingarden"

## Kjelder
Klima i Sør-Stillehavet

**Klimaet i [[Stillehavet|Sør-Stillehavet]]** er for det meste tropisk for dei fleste av dei mange øyane som ligg i dette store havområdet. Det einaste uvêret ein treng å uroe seg for i dette området er tropiske syklonar. Hovudsakleg er det dei vestlege områda som er mest utsett, nær Salomonøyane, Tuvalu og Vanuatu. Under El Niño-episodar flyttar som regel syklonaktiviteten seg lenger austover mot øyar som Fiji, Samoa og Tahiti. Under La Niña vert derimot aktiviteten ført enno lenger vestover enn vanleg. Dei fleste syklonane går vest- eller sørvestover, og snur så austover igjen når dei har flytta seg sør for 20 ºS og bort frå dei fleste øyane i området. 

Bortsett frå dei tropiske syklonane er klimaet hovudsakleg vått. Temperaturane er forholdsvis høge, men litt lågare på vinterstid. Den søraustlege passatvinden bles nesten konstant og fører med seg regnbyger. I det store og heile er det ein god del våtare her enn i Karibia, særleg jo lenger vest ein kjem. Søraustsida av øyane, som møter den søraustlege passatvinden, får som regel litt meir nedbør enn dei nordvestlege områda. Nokre gongar i månaden kan det regne jamt i eit par dagar, men enkelte år kan ein òg ha opphaldsvêr i fleire veker.
Klima i Antarktis

**Klimaet i Antarktis** er prega av kulde meir enn nokon annan stad i verda. Alt bortsett frå 2 % av landmassen på Antarktis er dekt av is, som er opp til 4,8 km tjukk på det meste. Det er så mykje is her at om all isen hadde smelta ville havnivået ha stige med 70 m over heile jorda. Pakkisen doblar om lag breidda av Antarktis om vinteren og våren. 

Nesten heile kontinentet ligg sør for den sørlege polarsirkelen, men er langt frå eit symmetrisk landområde. Dei fleste turistane kjem seg berre til Den antarktiske halvøya, eit smalt og vulkansk landområde som strekkjer seg mot Sør-Amerika. Midt på sommaren er temperaturen sjeldan langt frå 0&nbsp;°C på halvøya, og ein kan ha både episodar med regn og snø. I Drakesundet mellom Antarktis og Sør-Amerika er vêret ustabilt, og ein kan ofte ha både tåke og stormar. Lufta som roterer i høgda over Antarktis, og som er med på å skape ozonholet her, styrer òg lågtrykka som krinsar rundt området der sjø møter is. Særleg om våren og hausten kan kaldluft strøyme frå det indre platået og ut mot lågtrykka til havs. Vinden kan lett nå orkan styrke, og i område der vinden strøymer gjennom smale dalar kan vindstyrken kome opp mot 90 m/s (325 km/t). Uvêr på kysten kan danne kraftige snøstormar med vind av orkan styrke og tornadoliknande kvervlar, som spinn opp i den ustabile lufta under ei kald kjerne i høgda. Luftstraumen ut frå land er òg med på å føre drivisen til sjøs. Dette er med på å føre vekk noko av den lette snøen som fell over innlandet, men som aldri smeltar. 

På ei øy utanfor Scottkysten ligg McMurdo- og Scottbasen (Amundsen-Scottbasen ligg på Sørpolen). Her kjem om lag tusen forskarar og andre vitjande kvar sommar, og eit par overvintrar. Basen ligg nær 78 °S, og er den næraste busetjinga til Sørpolen. Sommardagane kan få temperaturar over frysepunktet, men om vinteren er det nesten like kaldt som i indre område. 

Det meste av Antarktis ligg på den austlege halvkula, og dannar eit platå der om lag berre forskarar har vore. Sjølv med midnattssol kjem temperaturen her ofte ikkje ein gong i nærleiken av 0&nbsp;°C. Vostok-stasjonen som ligg her har målt den lågaste temperaturen på jorda nokon sinne med -89,2&nbsp;°C. Vintertemperaturane svingar ein del, men er sjeldan over -30&nbsp;°C på det beste, og går under -70&nbsp;°C på det verste. Det er ikkje nødvendigvis slik at det er kaldast midt på vinteren, og temperaturane forandrar seg lite frå april til september. Klårt og roleg vêr fører som regel til dei lågaste temperaturane. Det skal ofte ikkje mykje vind til for å bryte det tynne inversjonslaget og føre ned luft som er 25&nbsp;°C varmare. Iskrystallar oppstår stundom i sjølve lufta, i staden for å falle frå himmelen, men sjølv om Antarktis er dekt av snø og is, er kontinentet i praksis ein ørken og somme område har kanskje ikkje hatt nedbør på fleire tusen år. 

## Kjelder

* Henson, Robert: *The Rough Guide to Weather* (2002) - Penguin Group ISBN 1-85828-827-4

## Bakgrunnsstoff
Aure sentrum

**Aure** er ein tettstad og administrasjonssenteret i Aure kommune i Møre og Romsdal. Tettstaden ligg på austsida av Aursundet og har .

Aure har vore kyrkjestad frå 900-talet. Ei kyrkje frå mellomalderen vart riven i 1726 og ei ny krosskyrkje vart teken i bruk året etter. I 1924 slo lynet ned i kyrkja og førte til at ho brann opp. 

Ovanfor Aure sentrum ligg Bergsfjellet med ei høgd på på 538 moh.

## Kjelder
Romferja «Atlantis»

**«Atlantis»** er ei amerikansk romferje som høyrer til den amerikanske romfartsorganisasjonen NASA. «Atlantis» var den fjerde romferja som vart bygd av NASA for romferder.

## Historie

### Jomfrutur

«Atlantis» hadde jomfruturen sin den 3. oktober 1985. Det hemmelegstempla oppdraget var for det amerikanske forsvarsdepartemanget, og gjaldt truleg utplasering av militære satellittar.

	
## Avvikling
Då romferja «Columbia» vart den andre romferja som gjekk tapt for NASA, vart det bestemd at alle dei tre gjenverande romferjene skal skrotast innan 2010 og skal erstattast med romfartøyet «Orion». Før det, var det planlagt å nytte «Atlantis» på fire oppdrag. Dei gjenverande reisene er alle fokusert rundt konstruksjonen av den internasjonale romstasjonen.  I skilnad frå dei andre romferjene blei «Atlantis» vald ut til å legge opp alt i 2008, for å unngå ei kostnadskrevande overhaling som elles hadde vore naudsynt. «Atlantis» skulle istaden nyttast som reservedelar for dei to gjenverande romferjene «Endeavour» og «Discovery».
Sputnik-programmet

**Sputnik** (*Спутник* (reisefylgje)) var namnet på dei 10 fyrste sovtetiske romfarkostane. 

### [[Sputnik 1]]
Sputnik 1 (Спутник-1), som vart skoten opp den 4 oktober 1957, var den fyrste kunstige lekamen som gjekk kring jordkloten. Oppgåva til Sputnik 1 var å syna at det var mogeleg å plassera ein kunstig lekam i jordbane. Sputnik 1 sende ut eit radiosignal som var fanga opp rundt heile kloten. Sputnik 1 synte at sovjetisk romindustri på denne tida var den som var lengst framme, noko som midt under den kalde krigen førte til uro i USA.

### [[Sputnik 2]]

Sputnik 2 (Спутник-2), som vart skoten opp den 3. november var den fyrste romfarkosten som hadde med ein passasjer. Passasjeren var hunden Laika.

### Sputnik 3
Sputnik 3 (Спутник-3) vart skoten opp frå Baikonur cosmodrome den 15 mai 1958. Bereraketten var ein modifisert R-7/SS-6 ICBM. SPutnik 3 var ein forskingssputnik som mellom anna skulle samla data om den øvre atmosfæren, men på grunn av ein feil med bandopptakaren som vart nytta for å lagra data klart ikkje sputnikken å utføra oppgåva si.

### Sputnik 4
Sputnik 4 (Спутник-4), som vart skoten opp den 15. mai 1960, var ein prototype som skulle prøva ut teknologien for å senna folk ut i verdsrommet. 

### Sputnik 5
Sputnik 5 (Спутник-5), som vart skoten opp den 19. august 1960, hadde òg med to hundar, Strelka og Belka. 

### Sputnik 6
Sputnik 6 (Спутник-6), som vart skoten opp den 1. desember 1960, hadde òg med to hundar, Pchelka og Mushka. 

### Sputnik 7

### Sputnik 8

### Sputnik 9

### Sputnik 10
Svigermor

**Svigermor** eller **vermor** er mor til den ein er gift med. Tilhøvet til ei svigermor har vore tema for mange historier og songar, og blir då sjeldan skildra som godt.

## Svigermor i kulturen
Det vanskelege tilhøvet til svigermor er ein klisjé som ein finn i vitsar, komediar og eventyr. Dette kjem truleg av at tilhøvet av og til er farga av generasjons- og interessemotsetningar. 

I den vestlege verda er det gjerne tilhøvet medan ein svigerson og mora til kona hans som blir skildra &mdash; gjerne i samband med vitjingar av eller til svigermora &mdash; medan tilhøvet mellom ei kvinne og mor til mannen hennar er viktigast i India, der nygifte par ofte bur saman med foreldra til mannen. I indiske eventyr har ofte svigermor same rolla som den vonde stemora har i europeiske eventyr.

## Språk
Det ublide synet på svigermor er spegla i omgrep som «svigermorsete», eit sete i bagasjerommet bak kupeen på eldre bilar, eller «mother-in-law» ('svigermor') om ein hybel eller eit anneks tilknytt, men skild frå hovudbustaden.

Den franske nemninga for svigermor er *belle-mère* (fin mor), men truleg tyder dette «mor til *venleiken* ein er gift med». 

Nokre australske urfolkspråk har eit særleg ordtilfang som ein bruker dersom visse slektningar det er festa tabu ved &mdash; svært ofte svigermor &mdash; kan høyra ein. Desse språka blir kalla «svigermorspråk».
Sesamolje

**Sesamolje** er ei vegetabilsk olje laga av sesamfrø med ei særmerkt nøtteaktig lukt og smak.
Ho er mykje brukt i asiatisk og afrikansk matlaging. Olja blir også brukt til massasje og som del av tradisjonell og alternativ behandling.

Sesamolje kan ha ulike fargar, frå nesten fargelaus (kaldpressa olje) eller gyllen (indiske variantar) til mørkebrun (austasiatisk).
Austasiatisk sesamolje er mørk på farge og har ein karakteristisk smak som kjem av at ho er laga av rista frø. Ho blir vanlegvis brukt ved slutten av kokeprosessen for å gje ekstra smak og ikkje som steikeolje i seg sjølv. Lysare indisk sesamolje blir brukt som steikeolje i Sør-India.

## Innhald
Sesamolje har føljande samansetjing av feittsyrer:

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Fettsyrer i sesamolje
Parafinlampe

**Parafinlampe** er ei lyskjelde som bruker parafin som brensle. Ei moderne form av lampa blei opphavleg konstruert av den polske oppfinnaren Ignacy Łukasiewicz i 1853. Det er to hovudtypar parafinlampe, begge brenn parafin, men har ulik virkemåte, veikelampa og trykklampa.
Flaggermusmannen

:*Sjå òg superhelten [[Lynvingen]], på engelsk kjend som Batman.*

***Flaggermusmannen*** er ein kriminalroman frå 1997 av Jo Nesbø. Dette er den fyrste boka i serien om politimannen Harry Hole.

## Handling
Boka handlar om at Hole er i Australia for å hjelpe politiet der med å oppklare mordet på ei ung, norsk jente med B-kjendisstatus. I bakgatene i Sydney treffer Hole og den australske politimannen han har med seg både horer, hallikar, transvestittar og langarar. Han forelskar seg i den svenske bartenderen Birgitte og det går litt fram og tilbake med kjenslene deira gjennom boka. Urfolket i Australia, aboriginarane og undertrykkinga deira er òg eit viktig tema i boka.

## Bakgrunnsstoff
* ''Flaggermusmannen'' på Jo Nesbø si vevside 
* Bokmelding på Dagbladet.no
Flagget til Gibraltar

**[[Flagg]]et til [[Gibraltar]]** er eit banner basert på byvåpenet frå 1502, og viser ei raud borg med ein gul nøkkel hengande under seg på kvit over raud flaggduk. Borga og nøkkelen viser til den sentrale militære og strategiske plasseringa til Gibraltar ved innløpet til Middelhavet. Etter å ha vore i bruk sidan byrjinga av 1900-talet, var flagget til byen offisielt godkjent av Dronning Elizabeth II i 1983. Flagget tener òg som sivilt flagg og statsflagg på land. Til sjøs fører Gibraltar ein serie flagg som er baserte på britiske flaggmodellar. Statsflagget til sjøs er ein *[[Blue Ensign]]* med ein særeigen variant av byvåpenet i den frie enden av flagget. Handelsflagget er ein *[[Red Ensign]]* også dette med ein annan variant av byvåpenet i den frie enden av flagget. Våpna i både statsflagget og handelsflagget ber mottoet *montis insignia calpe*.
Stearin

**Stearin** (eller **tristearin**) er eit lukt- og smakfritt feittstoff som er fast ved romtemperatur.
Det er ein glyserolester av stearinsyre og har formel (C17H35COO)3C3H5. Smeltepunktet er 72 °C. 

Ordet «stearin» kjem frå gresk *stear* som tyder «talg». Stearin er ein av dei viktigaste delane av fleire feittypar frå plantar og dyr, som talg og kakaofeitt.

Ein kan framstilla stearin ved katalytisk hydrogenering av oljer, eller av stearinsyre og glyserol med aluminiumoksid (Al2O3) til stades.

Stearin var tidlegare den vanlegaste komponenten i levande lys. Lys av rein stearin blir for sprøe, derfor blir moderne stearinlys som regel også tilsette fast parafin (parafinvoks). Lys av berre parafin blei for blaute.
Stearin kan også brukast som feittkomponent i såpe.

Feittstoffet er framstilt frå levande organismar, for eksempel oljehaldige planteslag som palme, eller som eit biprodukt i kjøtproduksjon. Jo meir feitt det er i stearinen, desto fastare er konsistensen ved romtemperatur.

## Kjelder

* Svanemerket om stearinlys
----
* «Steariini» på Finsk wikipedia
* «Stearin» på Engelsk wikipedia
Martin Henriksen

**Martin Henriksen** () er ein norsk politikar frå Arbeidarpartiet. Han vart innvald på Stortinget frå Troms i 2013.

Henriksen er fødd i Trondheim, men voks opp i Harstad. 

Henriksen vart vald til leiar for Arbeidaranes Ungdomsfylking (AUF) på landsmøtet i oktober 2006. 
Han representerte AP i Troms fylkesting 1999–2011. 

## Politiske verv
*Leiar AUF
*Tidlegare Nestleiar i AUF
*Tidlegare leiar i Troms AUF
*Tidlegare leiar i Harstad AUF
*Fylkestingsrepresentant i Troms frå 1999.
*Nestleiar i Ungdom mot EU
*Vara til styret i Nei til EU

## Stortingskomitear
* 2013–2017: Medlem i Kyrkje,- utdannings- og forskingskomiteen
* 2017–2020: Utdannings- og forskingskomiteen
* 2020–2021: Justiskomiteen

## Utdanning
* Statsvitskap mellomfag.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
* 
* AUFs heimeside
Terje Skjeldestad

**Terje Stenehjem Skjeldestad** () er ein tidlegare norsk fotballspelar som mellom anna var keeper for Adeccoliga-laget Sogndal Fotball. Han debuterte i dåverande 1. divisjon i 1995, då han var 17 år, og har spelt over 400 kampar for Sogndal. Skjeldestad har også vore innom landslaget.

## Karriere som spelar

## Bakgrunnsstoff
* Spelarrprofil hos Sogndal Fotball.no
Lennox Kanu

**Lennox Kanu** () er ein fotballspelar som er fødd i Sierra Leone, men no er norsk statsborgar. 

Kanu har spelt fotball lokalt i Rogaland etter at han saman med fem andre hoppa av då laget hans spelte Norway Cup i 2000. I Rogaland har han blant anna spelt for Viking FK, Vidar og Sandnes Ulf. 

Han blei Sogndal fotballs dyraste spelar då han blei kjøpt frå Sandnes Ulf etter eit vellukka låneopphald hausten 2006 for 1,3 millionar norske kroner. Han valde Sogndal framfor blant andre Viking, som også var ute etter stortalentet.

## Bakgrunnsstoff
* VG-artikkel: ''Fem hoppet av fra Norway Cup''
* Artikkel fra Sogn Avis: ''Kanu velger Sogndal'' 
* Spillerprofil hos Sogndal Fotball.no
Daniel Kvåle

**Daniel Kvåle** () er ein norsk fotballspelar. Kvåle spelar for Sogndal fotball som spelar i Adeccoligaen. Kvåle kom til Sogndal i 2006 etter å ha spelt for Fjøra FK sidan 1996. Ved sidan av å vere fotballspelar jobbar Kvåle som forsikringsagent. 

## Karriere som spelar

## Bakgrunnsstoff
* Spillerprofil hos Sogndal Fotball.no
Eilev Groven Myhren

**Eilev Groven Myhren** () er ein norsk musikkvitar, filolog og omsetjar. 

Myhren har hovudfag i musikk, og har norsk, norrønt og folkeminnevitskap i fagkrinsen. Nynorskomsetjinga hans av verket *[[The Lord of the Rings]]* kom ut i desember 2006. Med tittelen *Ringdrotten* er omsetjinga særkjenna av aktivt bruk ulike norske talemål og skriftnormalar for å skildra dei ulike folkeslaga i Midgard. Han fekk nynorsk litteraturpris for 2006 for omsetjinga; det er andre gong prisen vert delt ut for eit omsetjingsarbeid.

 

Han har seinare omsett Tolkiens bok *Hobbiten* til nynorsk, Tiden 2008.

## Folkemusikk og kor
I Groven Myhrens hovuddoppgåve i musikk: *Fons et origo, arven fra europeisk renessanse i norsk folkemusikk og dans*, vert den norske springaren og polsen drøfta i lys av tredelte danseformer frå renessansen. Arbeidet med norsk folkemusikk har nedfelt seg i artiklar, mellom anna i *Årbok for norsk folkemusikk*. Groven Myhren spelar sjølv hardingfele, har spela til dans og delteke på kappleik.

Han har i fleire år verka som kordirigent, laga arrangement og skrive musikk for kor.

Eilev Groven Myhren er son av Magne Myhren og Dagne Groven Myhren, og bror av Øyonn Groven Myhren. 

## Bakgrunnsstoff
* Brukte tre år på Ringdrotten på http://www.dagogtid.no
* Tolkiens tekst i Ivar Aasens ånd på http://www.aftenposten.no
Klima i Mellom-Amerika

**[[Klima]]et i [[Mellom-Amerika]]** er ganske så variert i forhold til det forholdsvis vesle og smale området. Området ligg mellom den nordlege vendekretsen og ekvator, og har derfor behagelege temperaturar året rundt, bortsett frå i dei høgareliggande områda som kan få noko låge temperaturar. Det meste av Mellom-Amerika har ein forholdsvis tørr periode frå november til april, med mykje sol og opphaldsvêr i vekevis. Dei lokale innbyggjarane kallar faktisk denne perioden for sommar. Frå mai til oktober har ein derimot nesten dagleg kraftige torevêr. Dette er hovudtrekka i klimaet, men ein har mange små variasjonar i klimaet som forskarar har problem med å forklare. Til dømes kan ei åsside få dobbelt så mykje nedbør som ei anna åsside like ved. Eit anna av desse fenomena er *canicula* eller *veranillo* (som tyder «den litle sommaren») som er to-tre veker i juli og august der regnet gjer seg og det vert forholdsvis tørt.

Regn er det ein treng å uroe seg mest for i dette området. Det kan forsvinne heilt i løpet av tørkeperiodar, eller kome i enorme mengder i samband med orkanar. El Niño fører som regel til at regnet om sommaren meir eller mindre forsvinn, og ein kan få langvarig tørke og stor skogbrannfare. La Niña har motsett effekt, og gjev meir regn enn vanleg i tillegg til fleire orkanar. Sidan orkanane vanlegvis har ein komponent vestover går dei sjeldan rett inn mot stillehavskysten. Fjellsidene på Stillehavssida kan likevel få like mykje, og av og til meir, regn enn fjellsidene mot Karibia, fordi ein orkan som kjem inn frå aust kan trekke fuktig Stillehavsluft opp i fjella. I oktober 1998 kom orkanen Mitch frå Karibia og inn mot kysten av Honduras, og gav kolossale mengder med regn, så mykje som 900&nbsp;mm i fjellområda. Vinden var kraftig svekka då Mitch gjekk på land, men dei store regnmengdene førte med seg kraftige flaumar og jordras, som tok livet av meir enn 11000 menneske i området (dei fleste på Stillehavssida), og øydela økonomien i Honduras.

Øyene i nordlege og austlege område av Karibia er som regel truga av orkanar nokre gongar i året, men utanom det er klimaet i dette området still og fredeleg. Cuba og Bahamas er nære nok Nord-Amerika til at dei kan få enkelte kaldfrontar frå nord i løpet av vinteren. Temperaturane endrar seg elles lite gjennom året, og som i Mellom-Amerika har ein ei regntid om sommaren og tørre forhold gjennom vinteren.
Gunnar Nielsen

**Gunnar Nielsen** () var ein svensk skodespelar fødd i Stockholm.

## Filmar

* 1942: *Fallet Ingegerd Bremssen*
* 1942: *General von Döbeln*
* 1942: *I gult och blått*
* 1944: *Mitt folk är icke ditt * 
* 1947: *En fluga gör ingen sommar *
* 1947: *Konsten att älska *
* 1947: *Skepp till India land*
* 1948: *Flickan från tredje raden*
* 1948: *Hamnstad* 
* 1948: *Intill helvetets portar*
* 1949: *Törst *
* 1954: *Seger i mörker *
* 1955: *Sommarnattens leende*
* 1957: *Räkna med bråk*
* 1958: *Nära livet*
* 1959: *Fridolfs farliga ålder*
* 1959: *Lejon på stan*
* 1960: *Domaren*
* 1961: *Stöten*
* 1963: **Adam och Eva*
* 1994: *I morgon, Mario*
* 2000: *Hur som helst är han jävligt död ''
Adveksjonslikninga

**Adveksjonslikninga** er ei partiell differensiallikning som styrer rørsla til ein konservert skalar når han vert advektert av eit kjent vektorfelt. Differensiallikninga vert utleidd ved å bruke skalaren si bevaringslov i lag med Gauss sitt teorem og ved å bruke infinitesimale grenser. 

Det beste dømet på dette er kanskje transport av oppløyst salt i vatn. 

Matematisk kan ein uttrykke adveksjonslikninga som: 
:
\frac{\partial\psi}{\partial t}
+\nabla\cdot\left(
\psi{\mathbf u}\right)
=0

der  ∇· er divergensen. Ofte tenkjer ein seg at snøggleiksfeltet er solenoidalt, altså er \nabla\cdot{\mathbf u}=0. Når dette er oppfylt vert likninga over redusert til

:
\frac{\partial\psi}{\partial t}
+{\mathbf u}\cdot\nabla\psi=0.


Visst straumen er laminær, er {\mathbf u}\cdot\nabla\psi=0 som viser at \psi er konstant langs ei straumlinje.

Adveksjonslikninga er ikkje enkel å løyse numerisk: Systemet er ei hyperbolsk partiell differensiallikning, og interesseområdet er vanlegvis rundt diskontinuerlege «sjokkløysingar» (som er svært vanskeleg å takle for numeriske skjema). 

Sjølv med konstant fart og eit eindimensjonalt rom er systemet vanskeleg å simulere (det er ein standardtest for adveksjonsskjema som vert kalla grisehusproblem). Likninga over blir då: 

:
\frac{\partial\psi}{\partial t}+u\frac{\partial\psi}{\partial x}=0


der \psi=\psi(x,t).

I følgje Zang [2] kan ei skeivsymmetrisk form av adveksjonsoperatoren hjelpe den numeriske løysinga.

:
\frac{1}{2} {\mathbf u} \cdot \nabla {\mathbf u} + \frac{1}{2} \nabla ({\mathbf u} {\mathbf u})


der  \nabla ({\mathbf u} {\mathbf u})  er ein vektor med komponentar [\nabla ({\mathbf u} u_x),\nabla ({\mathbf u} u_y),\nabla ({\mathbf u} u_z)] der ein har brukt notasjonen  {\mathbf u} = [u_x,u_y,u_z].

Sidan skeivsymmetri berre medfører komplekse eigenverdiar, reduserer denne forma «oppblåsing» og «spektral blokkering», som ein ofte får i numeriske løysingar med skarpe diskontinuitetar (sjå Boyd [1] pp. 213).

## Andre storleikar

Adveksjonslikninga gjeld òg om storleiken som vert advektert er representert ved ein sannsynstettleiksfunksjon i kvart punkt, men å rekne ut diffusjonen vert då vanskelegare. 

## Kjelder
[1] Boyd, J.P.: 2000, Chebyshev and Fourier Spectral Methods 2nd edition, Dover, New York

[2] Zang, T: 1991, On the rotation and skew-symmetric forms for incompressible flow simulations, *Applied Numerical Mathematics*,**7**,27-40.

:en:Advection equation 

## Sjå òg

* Adveksjon
* Kontinuitetslikninga
* Couranttal
* Partiell differensiallikning
Rørslemengd

**Rørslemengd**, momentum, massefart, impuls, rørslestorleik eller driv er ein fysisk storleik. I klassisk fysikk er ho definert som masse multiplisert med snøggleik. Rørslemengd er ein vektor, dvs. det er ein storleik med retning i rommet. Vanleg symbol er *p* og SI-eininga er kilogram * meter per sekund eller kg ms-1. Rørslemengd er ein svært sentral storleik i fysikken sidan ho, i motsetnad til snøggleik, er ein bevart storleik i kollisjonar og andre gjensidige kraftutvekslingar.

## Definisjon
I newtonsk mekanikk er rørslemengda definert som produktet av masse og snøggleik. Ein vektor i rommet har tre komponentar, og dermed har ein
:\mathbf p = (p_x,p_y,p_z) = m(v_x,v_y,v_z).

For et system samensett av fleire delar, er den totale rørslemengda summen av rørslemengda til kvar enkelt del
:\mathbf p_{tot}=\sum_i~\mathbf p_i ,
der summen er ein vektoraddisjon.

## Newtons lover
Newton sine lover kan formulerast ved
hjelp av omgrepa kraft og rørslemengd.

# Newton si første lov seier at rørslemengda er uendra når ingen krefter virkar.
# Newton si andre lov seier at ei kraft **F** som virkar over tid endrar rørslemengda, dvs. \Delta \mathbf p = \mathbf F\Delta t. 
# Newton si tredje lov seier at ei kraft har ei like stor og motsett retta motkraft. Dette impliserer at summen av rørslemengda er bevart når kraft og motkraft er i same system.
Det australske riksvåpenet

**Det australske riksvåpenet** er det offisielle symbolet til Australia. Skjoldet viser dei seks delstatane og har emuen og kenguruen rundt seg. Det noverande riksvåpenet har vore i bruk sidan 1912, men den tidlegare versjonen frå 1908 blei brukt også etter dette året i nokre høve.