open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Orjol

**Orjol** (russisk Орёл) er ein by i Russland og det administrative senteret i Orjol oblast. Han ligg ved elva Oka, om lag 360&nbsp;km sørvest for Moskva. På russisk tyder namnet 'ørn'. Byen har kring 300&nbsp;000 innbyggjarar. Orel lufthamn ligg ved byen.

## Historie
Det finst ingen skriftlege kjelder, men arkeologiske funn viser at det har vore ein festningsbusetnad mellom Oka og elva Orlik så tidleg som 1100-talet, då området var ein del av storfyrstedømet Tsjernigov. Namnet på festninga er ukjend, og det er ikkje sikkert ho vart kalla Orjol. På 1200-talet vart festninga ein del av Zvenigorod distrikt i fyrstedømet Karatsjov. Tidleg på 1400-talet vart området erobra av Storhertugdømet Litauen. Byen vart raskt forlaten av innbyggjarar etter å ha vorte plyndra av anten litauarane eller Den gylne horden. Området vart ein del av storfyrstedømet Moskva på 1500-talet.

Ivan den grufulle gav ordre om å byggje ei ny festning på staden i 1566, for å forsvare dei sørlege grensene til Moskva. Festninga vart bygd raskt og arbeidet kom i gang sommaren 1566. Festninga stod ferdig alt våren 1567. Plasseringa var ikkje heilt strategisk ideell, sidan festninga vart råka av flaum under snøsmeltinga kvart år. Årsaka til at bygginga gjekk så raskt er fordi ho vart bygd på ruinane av den gamle.

Falske Dmitrij I og armeen hans passerte gjennom byen i 1605; Ivan Bolotnikov i 1606; Falske Dmitrij II slo leir i Orjol vinteren 1607–1608. Polske styrkar plyndra byen i 1611 og 1615, og folkesetnaden forlet byen etter den andre plyndringa og flytta til Mtsensk. Orjol distrikt eksisterte derimot framleis på papiret.

Orjol vart bygd opp att i 1636. Det var snakk om å flytte festninga lenger bort frå elva, men det vart aldri gjort noko med. Festninga vart sett som unødvendig og tatt ned tidleg på 1700-talet.

På midten av 1700-talet vart Orjol eit stort senter for kornproduksjon og Oka vart nytta som ei stor handelsrute fram til 1860-åra då jernbanen kom.

Etter oktoberrevolusjonen kom byen inn under kommunistane, bortsett frå ein kort periode mellom 13. oktober og 20. oktober i 1919, då han vart kontrollert av Denikin og den kvite armeen hans.

Orjol vart det administrative senteret i Orjol oblast den 27. september 1937. Kristian Rakovskij, Maria Spiridonova, Olga Kameneva og 160 andre framståande politiske fangar vart skotne 11. september 1941 etter ordre frå Stalin i Medvedevskogen utanfor Orjol.

Under den andre verdskrigen vart Orjol okkupert av tyske Wehrmacht den 3. oktober 1941 og frigjeven 5. august 1943 etter slaget ved Kursk. Byen var då nesten heilt i ruinar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Oryol|Oryol]]» frå , den 30. november 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Unn

**Unn** er eit kvinnenamn, av norrønt *Unnr*, truleg av verbet *una*, 'trivast, vere nøgd med'. Unn er også brukt som sisteledd i namn som Ingunn og Torunn. Eit nærskyld namn er Unni.

I norrøn gudelære er Unn dottera til havguden Æge.

Unn har i Noreg namnedag den 28. desember.

### Bruken av namnet i Noreg
Namnet har i Noreg vorte meir bruka etter andre verdskrigen.
* I folketeljinga frå 1801 var det 5 som hadde namnet, i forma *Und*
* I 1900 var det 6 personar som var listeførte med namneformene *Un, Und, Unn*
* I 2008 har 1418 *Unn* til første fornamn

## Kjende namneberarar
* Unn Aarrestad (f. 1938), norsk politikar
* Unn Vibeke Hol (f. 1951), norsk skodespelar
* Unn Catodotter Fyllingsnes (f. 1982), tidlegare leiar i Norsk Målungdom

## Kjelder
* Olav Veka: Namneboka, Det Norske Samlaget 1991

* Folketeljingar i Digitalarkivet
Sotsji

**Sotsji** (russisk Сочи) er ein russisk kurstad ved Svartehavet og foten av Kaukasus der mellom anna det høgaste fjellet i Europa, Elbrus, ligg på 5648 moh. Byen skal arrangere Vinter-OL 2014. Byen har om lag 330&nbsp;000 innbyggjarar og ligg i Krasnodar kraj. Byen har ein internasjonal flyplass, Adler-Sotsji lufthamn, ei hamn og jernbanesamband. 

## Historie
Frå 700-talet til 1600-talet høyrte området til kongane av Georgia, som bygde eit dusin kyrkjer der. I bydelen Loo står ruinane etter ein bysantinsk basilika frå 1200-talet. Frå 1600-talet vart kysten dominert av Det osmanske riket. Etter den tyrkisk-russiske krigen vart byen formelt avstått til Russland i Adrianopeltraktaten i 1829.

Byen vart offisielt grunnlagt i 1838 som fortet og busetnaden **Aleksandrija** (Александрия). Fortet fekk det nye namnet **Navaginskij** (Навагинский) alt i 1839. Under krimkrigen vart det gjeve opp av dei russiske styrkane og vart ikkje gjenoppbygd før i 1864 som utposten **Dakhovskij ** (Даховский). I 1874 fekk utposten det nye namnet **Dakhovskij Posad **(Даховский Посад). 

Byen fekk så namnet Sotsji i 1896. Det nye namnet er frå ybiske namnet på elva som renn gjennom byen, *Soatsjsje* (eventuelt frå det adygiske *Sjatsja*). 

Under Sovjetunionen utvikla byen seg til ein særs populær kur- og badeby. Josef Stalin bygde seg ein datsja der og han vert rekna for å ha vore hans yndlingsdatsja. Den russiske staten har framleis ein representasjonsstad der, dit dei stundom tek med seg utanlandske dignitærar.

## Klima
Sotsji og omlandet har det varmaste klima i Russland. Snø er ytst sjeldan i låglandet, sidan gjennomsnittstemperaturen i dei kaldaste månadane er +7 C (januar og februar). I juli er gjennomsnittstemperaturen + 26 C. Somrane er lange og varme, noko som saman med kjeldene, grønkledde fjell og fine strender langs Svartehavet, har gjort byen til ein populær ferieby.

## I dag
Sotsji har mange hotell, sanatorium og mineralbad. Vegetasjonen er subtropisk med palmar, blomar og parkar. Sør for sentrum ligg den høgt lovpriste Dendrarij botaniske hage med mange eksotiske planter. Utanfor byen ligg Dagomy teplantasje og i nord finn ein det kaukasiske biosfærereservatet, som UNESCO har oppført som del av verdsarva.

Byen har eit delfinarium og mange sportsanlegg for tennis, fotball og symjing. Om vinteren er det skisport i fjella nokre få mil innanfor byen. Kvar sommar vert filmfestivalen «Kinotavr» halden i Sotsji.

Den 4. juli 2007 vart det avgjort at Sotsji skulle arrangere Vinter-OL 2014.

## Sjå òg
*Krasnaja Poljana, vintersportstad i nærleiken

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sotsji|Sotsji]]» frå , den 30. november 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
1144 Oda

**1144 Oda** er ein asteroide i det ytre av hovudbeltet. Han blei oppdaga den 28. januar 1930 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.

## Kjelder
* *[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=1144 1144 Oda - baneparametrar hjå] [http://ssd.jpl.nasa.gov/ JPL Solar System Dynamics]*
* *Oppdagarar og oppdagingsplassar i [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_asteroids/1001–2000 Engelsk Wikipedia sine asteroidelister]. Listene baserer seg på [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.html Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»]*
1147 Stavropolis

**1147 Stavropolis** er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 11. juni 1929 av Grigorij Neujmin ifrå Krim-observatoriet i Simejiz. Asteroiden har namn etter den russiske byen Stavropol.

## Kjelder

* *[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=1147 1147 Stavropolis - baneparametrar hjå] [http://ssd.jpl.nasa.gov/ JPL Solar System Dynamics]*
* *Oppdagarar og oppdagingsplassar i [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_asteroids/1001–2000 Engelsk Wikipedia sine asteroidelister]. Listene baserer seg på [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.html Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»]*
1168 Brandia

**1168 Brandia** er ein hovudbelteasteroide som går i bane innanfor asteroidefamilien Eunomia. Han blei oppdaga den 25. august 1930 av Eugène Joseph Delporte ifrå Det kongelege observatoriet i Belgia i Uccle.

## Kjelder

* *[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=1168 1168 Brandia - baneparametrar hjå] [http://ssd.jpl.nasa.gov/ JPL Solar System Dynamics]*
* *Oppdagarar og oppdagingsplassar i [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_asteroids/1001–2000 Engelsk Wikipedia sine asteroidelister]. Listene baserer seg på [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.html Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»]*
Fyrstedømet Smolensk

**Fyrstedømet Smolensk** (seinare **Storfyrstedømet Smolensk**) var ein del av Kievriket mellom 1000- og 1400-talet. Det gjekk i arv frå storfyrsten Jaroslav I av Kiev fram til 1125, då Vladimir Monomakh døydde og barnebarn et hans Rostislav Mstislavitsj vart sett inn, medan faren Mstislav I Vladimirovitsj vart overkonge i Russland. Fyrstedømet fekk sitt eige bispedømet, bispedømet Smolensk i 1136. 

Det vart etterkomarane av Rostislav som styrte fyrstedømet fram til 1400-talet. Smolensk hadde sterkare band til Vesten enn dei andre russiske fyrstedøma. Fyrstedømet bestod av mang viktige byar, mellom Brjansk, Vjazama og Mozjaisk. Fyrstedømet kom gradvis under Litauen på 1300-talet og vart fullstendig innlmma på 1400-talet. Etter unionen mellom Litauen og Polen kom det inn under Det polsk-litauiske samveldet og vart Smolensk voivodskap. På 1600-talet utløyste russarane «Smolenskkrigen» for å ta tilbake området, og sjølv om dei tapte krigen, fekk dei kontroll over Smolensk i 1654. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:|en:]]» frå , den 30. november 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** Franklin, Simon og Shepard, Jonathan, *The Emergence of Rus, 750-1200*, (Longman History of Russland, Harlow, 1996)
*** Martin, Janet, *Medieval Russland, 980-1584*, (Cambridge, 1995)
Kyivriket

**Kyivriket** (òg kjent som **Kyiv-Rus** eller **Rus’**; ukrainsk Київська Русь, *Kyjivs’ka Rus’*; russisk Киевская Русь, *Kijevskaja Rus’*, kyrkjeslavisk Кыѥвьска Рѹсь, *Kyjev’ska Rus’*, stundom vert den noko unøyaktige forma **Kyiv-Russland** òg nytta på norsk) var ein stat som eksisterte frå om lag 880 til midten på 1100-talet. Sentrum i riket låg i Dneprdalen i dagens Ukraina og omfatta òg dagens Kviterussland og sentrale delar av det som i dag er den europeiske delen av Russland, ikke minst Opolje-området nordaust for Moskva med byar som Vladimir, Suzdal og Jaroslavl. 

Riket var den første slaviske statsdanninga. Sentralt i danninga av riket var nordiske varjagar, spesielt Oleg av Novgorod.

Skal ein tru den såkalla Nestorkrønika, som blei skriven i Holeklosteret i Kyiv omkring år 1100, blei riket grunnlagt av den skandinaviske hovdingen Rurik i året 862. Krøniken fortel om ein skandinavisk hovding som blei bede av dei slaviske og finske stammene i Nord-Russland om å kome og herske over dei. Landet vårt er stort og rikt, men det er ikkje nokon orden der, sa dei finske og slaviske stammene til Rurik, etter kva krønika fortel. Rurik slo seg ned i Aldeigjuborg, byen som i dag heiter Staraja Ladoga, som ligg like sør for Ladoga. Etterfølgarane til Rurik skaffa seg så kontroll fyrst med Novgorod og sidan med Kyiv. Då Kyiv blei innteke av dei skandinaviske varjagaene, hadde dei skaffa seg kontroll med mesteparten av handelsruta frå Austersjøen til Svartehavet, sjølve hovudvegen frå Skandinavia til Konstantinopel. 
Opplysningane om kva som skjedde då Kyiv-riket blei grunnlagt, er sjølvsagt ikkje pålitelege, men speglar dei minna ein hadde meir enn 200 år seinare om det som var hendt. At det var eit sterkt skandinavisk element blant dei som la grunnen for riket, er det liten grunn til ikkje å tru. 

På 1200-talet gjekk staten i oppløysing, mellom anna på grunn av mongolinvasjonen og mindre handel etter plyndringa av Konstantinopel under det fjerde krosstoget. Kyivriket blei etterfølgd av fleire småstatar, mellom anna Vladimir-Suzdal, Galitsj-Volynia og Republikken Novgorod.

## Sjå òg
* Rusarar
Ubuntu Studio

**Ubuntu Studio** er ein avleggar av Ubuntu Linux som er spesialtilpassa multimediaproduksjon. 

Linuxkjernen i Ubuntu Studio er modifisert for snøgg respons og lita forsenking, noko som er viktig når ein arbeider med lyd og video.  

## Instalert programvare
### Audio
* Ardour: digital audioarbeidsstasjon
* Audacity: lydeditor
* Hydrogen: trommesyntisiser
* JACK Audio Connection Kit: audio miksar/tenar med låg forsenking
* JAMin: JACK Audio Connection Kit Audio Mastering grensesnitt
* LilyPond: notesettar
* Mixxx: Miksar
* MusE - MIDI/Audio sekvensar 
* Rosegarden: audio- og MIDIsekvensar
* TiMidity++: syntisisear 

### Video
* PiTiVi: videoredigeringsprogram
* Kino: videoredigeringsprogram
* Stopmotion: Animeringseditir
* VLC media player: mediaspelar

### Grafikk
* Agave: fargegenerator
* Blender: 3D animasjonsprogram
* Enblend: bileteredigeringsprogram
* FontForge: fonteditor
* GIMP: bileteeditor
* Inkscape: vektorgrafikkeditor
* Scribus: publiseringsprogram
* Synfig: 2D vector graphics animasjonsprogram

## Sjå òg
* 64 Studio

## Kjelder
Ingemar

**Ingemar** eller **Ingmar** er eit mannsnamn, truleg henta frå Sverige av ein norrønt namn *Ingimarr*, av gudenamnet *[[Ing]]* og *-marr*, 'vidgjeten'.

Ingemar har norsk namnedag den 22. desember.

### Bruken av namnet i Noreg

* I folketeljinga frå 1801 var det berre ein som hadde namnet, i forma *Ingemar*. Han budde i Finnsås i Hordaland
* I 1900 var det 291 personar som var listeførte med namneformene *Ingamar, Ingemar, Ingemard, Ingmar*
* I 2008 var det 343 som heitte *Ing(e)mar* til første fornamn

## Kjende namneberarar
* Ingmar Bergman (1918–2007), svensk filmskapar
* Ingmar Relling (1920–2002), norsk formgjevar
* Ingemar Olsson (f. 1947), svensk songar og låtskrivar
* Ingemar Stenmark (f. 1956), svensk alpinist

## Kjelder
* Olav Veka: Namneboka, Det Norske Samlaget 1991

## Bakgrunnsstoff

* Folketeljingar i Digitalarkivet
Vemund

**Vemund** er eit mannsnamn, av norrønt *Vémundt*, av *vé* 'heim, heilag stad' og *mundr*, 'vernar'.

Vemund har i Noreg namnedag 29. desember.

### Bruken av namnet i Noreg

* I folketeljinga frå 1801 var det 6 som hadde namnet, i formene * Vemen, Vemmen, Vemund*, av dei 4 i Hordaland
* I 1900 var det 4 personar som var listeførte med namneformene *Vemund, Vemond*, alle i Hordaland
* I 2008 var det 713 som hadde *Vemund* til første fornamn

## Kjende namneberarar
* Vemund Solheim Ådland (f. 1974), norsk forfattar
* Vemund Brekke Skard (f. 1981), norsk fotballspelar

## I stadnamn

* Vemundvik i Namsos. Her ligg m.a. Vemundvik kyrkje.

## Kjelder
* Olav Veka: Namneboka, Det Norske Samlaget 1991

* Folketeljingar i Digitalarkivet
Volzjskij

**Volzjskij** (russisk Во́лжский) er ein by i Volgograd oblast i Russland. Han ligg på austbreidda av elva Volga og forgreininga hennar Akhtuba, rundt 20&nbsp;kilometer nordaust for Volgograd. Han har like over 300&nbsp;000 innbyggjarar. 

Det var ingen folkesetnaden på staden til dagens by før på 1700-talet. Dei første nybyggjarane var flyktningar som kalla seg *bezrodnje* (russisk: безродные – «utan slekt») og landsbyen dei danna fekk namnet Bezrodnoje. I 1720 gav Peter den store ordre om å bygge ein statleg silkefabrikk på staden, etter at han hadde lagt merke til dei rike morbærskogane i området.

Busetnaden Volzjskij vart registrert i 1952 og han hadde då rundt 10&nbsp;000 innbyggjarar. I 1954 fekk busetnaden bystatus. Den største auken i folketalet kom med bygginga av Volga vasskraftverk

Byen vart bygt av sivile fangar som vart løna med hus eller leilegheiter ved endt soning. Volzjskij vart planlagt med leilegheitsblokker som vart vinkla for å dempe dei varme sommarvindane frå steppene. 

Industrien i byen består, utanom vasskraftverket *Volga GES*, av metallindustri og kjemisk industri.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Volzjskij i Volgograd oblast|Volzjskij i Volgograd oblast]]» frå , den 30. november 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Vidar

**Vidar** er eit mannsnamn, av norrønt *Viðarr*, av 'vid' og kanskje 'krigar'. I norrøn gudelære er Vidar ein av sønene til Odin.

Vidar har i Noreg namnedag 29. desember.

### Bruken av namnet i Noreg
Namnet var lite bruka i Noreg fram til mellomkrigstida, men det fekk eit kraftig oppsving i frå åra rundt andre verdskrigen og fram mot 1970.
* I folketeljinga frå 1801 var det ingen som ver innskrivne med dette namnet
* I folketeljinga frå 1900 var det 53 som het *Vidar*, ein skreiv seg for *Vider*
* I 2008 har er det 9653 som heiter *Vidar* til første fornamn

## Kjende namneberarar
* Vidar Sandbeck (1918-2005), norsk visediktar og songar
* Vidar Theisen (1933-2012), norsk meteorolog
* Vidar Lønn-Arnesen (f. 1940), norsk songar og programleiar
* Vidar Lande (f. 1949), norsk folkemusikar
* Vidar Kristensen (f. 1950), norsk teolog og salmediktar
* Vidar Busk (f. 1970), norsk bluesmusikar
* Vidar Riseth (f. 1972), norsk fotballspelar
* Vidar Nisja (f. 1986), norsk fotballspelar

## Sjå òg

* Folketeljingar i Digitalarkivet

## Kjelder
* Olav Veka: Namneboka, Det Norske Samlaget 1991
Tsjerepovets

**Tsjerepovets** (russisk Черепове́ц) er den største byen i Vologda oblast i Russland. Han ligg ved breidda av Rybinsk-reservoaret i Volga, nær det sørlege endepunktet på Volga-Austersjø-kanalen. Byen har om lag 300&nbsp;000 innbyggjarar.

## Historie
Rundt 1360 vart det oppretta eit kloster i åsane ved elva Sjeksna og landsbyen Fedosjevo voks fram rundt det. Historikarar ser denne landsbyen som hjartet i dagens Tsjerepovets. Byen fekk offisiell bystatus i 1777 etter ordre frå Katarina den store. Ved bygginga av Mariinskkanal-systemet vart Tsjerepovets, som ligg ved Volga, knytt til Austersjøen. Under den andre verdskrigen vart fleire store fangeleirar oppretta i området og rundt 30&nbsp;000 menneske døydde i desse leirane.

## Økonomi
Tsjerepovets er den viktigaste industribyen i regionen. Her er mellom anna jernverk, stålfabrikkar (til dømes Severstal), store skipsverft og kjemiske bedrifter. Kolbehovet til metallindustrien i byen vert dekt av gruver i Vorkuta og jernmalmen kjem frå gruver på Kolahalvøya. I tillegg er det sagbruk i byen, som handsamar tømmer frå skogane rundt byen. Byen vert betjent av Tsjerepovets lufthamn, som ligg 18&nbsp;km nord for byen.

## Utdanning
I Tsjerepovets ligg eit statleg universitet.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tsjerepovets|Tsjerepovets]]» frå , den 30. november 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Saransk

**Saransk** (russisk Сара́нск, mordvinsk Саран ош, *Saran osj* ) er hovudstaden i Republikken Mordovia i Russland. Han ligg ved elva Insar, rundt 520&nbsp;km aust for Moskva. Byen har litt over 300&nbsp;000 innbyggjarar. 
 
## Historie
Busetnaden vart grunnlagd i 1641 som ei festning ved den søraustlege grensa til Russland. På 1700-talet vart fortet mindre militært viktig og Saransk vart ein handels- og industriby. I 1708 vart byen underlagt Azov gubernija og seinare Kazan gubernija. I 1780 vart byen underlagt det som i 1801 vart Penza gubernija. I 1893 nådde bygginga av jernbanen Moskva–Kazan fram til Saransk. I 1928 vart byen hovudstad i det nasjonale distriktet Mordovia, som i 1934 vart til den Mordoviske ASSR og i 1991 den autonome republikken Mordova. Sovjetiske byplanleggarar bygde om det gamle bysenteret på 1960- og 1970-talet, med vide gater og enorme bustadområde.

## Næringsliv
Industrien i Saransk omfattar produksjon av elektriske kablar, kjemikaliar, dekorativt tøy, matprodukt, maskinbygging og metallarbeid. Byen har òg to varmekraftverk. 

Flybasen Ljambir ligg 12 km nord for byen.

## Transport
Saransk har hatt ein jernbanestasjon siden 1893 og den ligg for tida ved Ruzajevka – Kazan-jernbanen. Byen ligg òg ved ein hovudveg. Saransk lufthamn, som ligg 7&nbsp;km sør for byen, har flyruter med mindre fly. 

## Kultur
Saransk har fleire teater: eit dramateater (grunnlagt i 1961), eit dokketeater og eit komedieteater. Byen har òg eit regionalt historisk museum og eit kunstmuseum. 

## Utdanning
Mordovia Statlege Universitet (grunnlagt i 1957) ligg i Saransk, i tillegg til fleire tekniske skular.

## Attraksjonar
Byen har mange historiske arkitektoniske monument frå si tidlege historie. 

Ein merkverdig struktur i Saransk er Saransk TV-tårn, ei 180 meter høg bardunert mast av røyrstål bygt i 1961, som har 8 tverrstykke med gangvegar på to nivå frå mastestrukturen til bardunane.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Vologda

**Vologda** er ein by i den europeiske delen av Russland. Byen er administrativt senter i Vologda oblast. Han har litt over 300&nbsp;000 innbyggjarar. 

Vologda har fått namn frå elva Vologda, truleg av finsk-ugrisk opphav, som renn gjennom byen. 

Vologda er ein viktig industriby og jernbaneknutepunkt. I byen vert det mellom anna produsert jernbaneutstyr, jordbruksmaskinar, tekstilar, glas og sement. Vologda er òg kjent for sine ostar og smør.

## Historie

Vologda vart først nemnt i Novgorod-krønikene frå 1147, då Sankt Gerasim fann at det alt var ei kyrkja og ein landsby på staden, som var omgjeve av ugjennomtrengelege skogar. Staden var busatt av novgorodarar som drog skip frå ei av sideelvane til Volga over til ei sideelv av Nordre Dvina og slik gjorde det mogeleg å segle frå Kvitsjøen til Kaspihavet. I 1273 vart byen plyndra av eit mongolsk raid.

Det var ikkje før i 1412, då området vart avstått av republikken Novgorod til Storfyrstadømet Moskva, at byen vart noko viktigare. Fyrstane av Moskva gjorde Vologda til ein utpost mot nord og ved slutten av hundreåret hadde Vologda overskugga det gamle sentrumet i regionen, Belozersk. Byen vart kommersielt viktigare då det engelske Muscovy Company starta verksemda si i Russland.

Det var på denne tida at Ivan den grufulle gav ordre om at katedralen i byen skulle byggast på nytt i stein. St. Sofia-katedralen i Vologda vart innvigd i 1570 og var på den tida ein av dei største katedralane som var bygt i Russland. Dei praktfulle freskene vart måla i 1686–1688 av Dmitrij Plekhanov frå Jaroslavl. Eit høgreist åttekanta klokketårn vart bygt i 1654&ndash;1659 og gjort høgare på 1800-talet.

Berre to kilometer frå det historiske sentrumet i Vologda står Spaso-Prilutskijklosteret, grunnlagt i 1371 av ein av Sergij Radonezjskij sine disiplar. Med Dmitrij Donskoj som vernar utvikla klosteret seg raskt til den største landeigaren i området. Den femkupla katedralen i klosteret vart reist i 1537–1542. Under sovjettida vart munkane forviste og klosteret omgjort til eit museum. Nokre merkverdige døme på tidleg trearkitektur vart frakta hit frå fjerne landsbyar i Vologda-regionen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vologda|Vologda]]» frå , den 30. november 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Amund

**Amund** er eit mannsnamn, av norrønt *Ǫgmundr*, av *ag* 'sverd' og *-mund*, 'vernar', eller namnet kan vere av norrønt Ámundi, av *á* 'svært' og *-mund*, 'vernar'.
Sideformer av namnet er Ommund og Åmund.

Amund har i Noreg namnedag 20. desember.

### Bruken av namnet i Noreg
Utbreiinga av namnet var minkande heile første halvdelen av 1900-talet, men etter andre verdskrigen vart namnet meir populært att.
* I folketeljinga frå 1801 var det 3129 som hadde namnet i formene *Amun, Amund, Amunds*
* I 1900 var det 2556 personar som var listeførte med namneformene *Amun, Amund, Amunds, Amundur, Amundus*
* I 2008 var det 2061 som hadde *Amun(d)* til første fornamn

## Kjende namneberarar
* Amund Bredesen (1800-1842), norsk stortingsmann
* Amund Olsen Huser (1827-1895), norsk stortingsmann
* Amund Helland (1846-1918), norsk geolog og politikar
* Amund B. Larsen (1849-1928), norsk målføregranskar
* Amund Sjøbrend (f. 1952), norsk skeiseløpar
* Amund Djuve (f. 1963), redaktør i Dagens Næringsliv
* Amund Skiri (f. 1978), norsk fotballspelar

## Kjelder
* Olav Veka: Namneboka, Det Norske Samlaget 1991

* Folketeljingar i Digitalarkivet
Vladikavkaz

**Vladikavkaz** (russisk Владикавка́з, ossetisk Дзæуджыхъæу, *Dzæudjyqæu*) er hovudstad i den russiske republikken Nord-Ossetia. Byen ligg ved elva Terek søraust i republikken ved foten av Kaukasus. I 2207 hadde byen om lag 310&nbsp;000 innbyggjarar, flest ossetarar, men med mange russarar, armenarar og georgiarar.

## Historie
Byen vart grunnlagd i 1784 som ei festning i den russiske erobringa av Kaukasia og var i mange år hovudbasen til russarane i regionen. Vladikavkaz har ei strategisk viktig plassering i Kaukasus fordi han ligg ved det viktigaste passet gjennom fjellkjeda. Vegen gjennom Darialpasset vart bygt i 1799 og vert kalla «Den georgiske fjellvegen». Vegen var viktig fordi han gav russarane kontakt med landa i Transkaukasus, særleg Georgia og Armenia. I 1875 vart det bygd jernbane som knytte byen til Rostov-na-Donu og Baku. Vladikavkaz vart tidleg og er framleis eit viktig regionalt industrisenter, med smelteverk, raffineri, kjemisk industri og annan industri.

Frå 1931 til 1944 og 1954 til 1990 heitte byen **Ordzjonikidze** (russisk Орджоники́дзе), etter Sergo Ordzjonikidze, ein georgisk bolsjevik. Frå 1944 til 1954 hadde byen namnet **Dzaudzjikau** (russisk Дзауджика́у). Like før Sovjetunionen fall fekk Vladikavkaz det gamle namnet tilbake, som tyder 'herskar av Kaukasus'.

Det vart kjempa om Vladikavkaz i den russiske borgarkrigen og den andre verdskrigen. I februar 1919 erobra den antikommunistiske hæren av frivillige byen, men han vart gjenerobra av den raude arméen i mars 1920. Hausten 1942 prøvde tyskarane å ta byen, men vart slått tilbake. Dette markerte det austlegaste punktet tyskarane kom under Operasjon Barbarossa.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vladikavkaz|Vladikavkaz]]» frå , den 30. november 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Surgut

**Surgut** (russisk Сургу́т) er den største byen i Khanty-Mansia i Russland. Han ligg ved elva Ob, rundt 250&nbsp;km aust for Khanty-Mansijsk.

Namnet på byen kjem ifølgje ei segn av dei khantiske orda «sur» (fisk) og «gut» (hol, grop).

## Historie

Surgut er ein av dei eldste byane i Sibir. Han vart grunnlagt i 1594 etter ordre frå tsar Fjodor I.

Urbaniseringa av Surgut fann stad på 1960-talet, då han vart eit senter for olje- og gassproduksjon. 25. juni 1965 fekk arbeidsbusetnaden Surgut bystatus.

## Økonomi og næringsliv
Økonomien i Surgut er knytt til oljeproduksjon og handsaming av naturgass. Dei største verksemdene er oljeselskapet *[[Surgutneftegaz]]* (ofte berre kalla Surgut) og *Surgutgazprom* (ei avdeling av Gazprom). Kraftverka GRES-1 og GRES-2 produserer over 7200 megawatt og forsyner mesteparten av regionen med relativt billig elektrisitet.

## Transport
Surgut lufthamn ligg 10 km nord for byen og har ruter til Moskva, Dubai, Sankt Petersburg, Irkutsk og fleire andre byar. Jernbanen Tjumen–Novyj Urengoj går gjennom byen. Surgutbrua over Ob er den lengste eittårns skråkabelbrua i verda.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Surgut|Surgut]]» frå , den 30. november 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Taganrog

**Taganrog** er ein hamneby på kysten av Azovhavet i Rostov oblast sørvest i Russland, om lag 72 kilometer frå Rostov-na-Donu. Han har om lag 240&nbsp;000 innbyggjarar. 

## Historie
Arkeologiske utgravingar har vist at det låg ein gresk busetnad der Taganrog i dag ligg, grunnlagd på 600-talet f.Kr. Han spelte ei viktig rolle i den greske koloniseringa av Svartehavet. 

Den første russiske marinebasen vart grunnlagd i Taganrog av Peter den store den 12. september 1698.

Den første borgarmeisteren i Taganrog var Cornelius Cruys (Nils Olsen), ein skreddarson frå Skagen i Stavanger. Han fekk ein eventyrleg start i marinen og i det russiske maktapparatet, då den russiske tsaren i 1681 vitja Amsterdam og tilsette skipparen Cruys som viseadmiral i den russiske flåten. Resten av livet sitt tente han i den russiske marinen og vart den første russiske admiralen. 

I 1711 signerte den russiske tsaren ein fredsavtale der området rundt Asovhavet måtte returnerast til tyrkarane og Taganrog måtte jamnast med jorda. I 50 år låg derfor hamna, festninga og byen i ruinar. I 1769 tok russarane byen tilbake og han vart gjenoppbygd etter ordre frå Katarina den store. 

I april 1833 møtte Giuseppe Garibaldi, då ein ung kaptein, italienaren Giovanni Battista Cuneo i Taganrog, og vart overtydd om å bli med i revolusjonsrørsla som seinare skulle føre til samlinga av Italia. 

I mai 1855 vart byen omleira av franske og engelske styrkar under krimkrigen. 

Sovjetarane fekk kontroll over byen den 22. januar 1918, men frå mars til mai 1918 okkuperte tyskarane byen, og i august 1918 tok don-kosakkar kontroll over han. Den raude armeen gjekk inn i byen 24. desember 1919. Under den andre verdskrigen vart Taganrog igjen okkupert av tyskarane i 1941 og vart hardt skadd. Den 30. august 1943 vart byen frigjeve. 

## Økonomi
Taganrog er eit industrisenter i Rostov oblast. Den lokale industrien arbeider innan luftfart, maskinbygging, bilindustri, jern- og stålindustri, ingeniørkunst, metallhandel, tømmer, papir, mat, lettindustri og kjemisk industri. 

## Kjende personar frå Taganrog
* Anton Tsjekhov
* Valentin Parnakh
* Adolph Brodsky
* Konstantin Savitskij

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Taganrog|Taganrog]]» og «[[:en:History of Taganrog|History of Taganrog]]»frå , den 30. november 2008.*

## Bakgrunnsstoff

*
Stikkemygg

**Stikkemyggar** er ei gruppe myggar som omfattar rundt 2 700 artar i 35 slekter. I Europa førekjem 106, 38 av desse er påviste i Noreg.

Namnet sitt har dei fått fordi hoene av mange artar stikk pattedyr og/eller fugl og syg blod frå dei. Somme artar, til dømes malariamyggane (*Anopheles*), er spreiarar av fleire former for smitte og utgjer store medisinske problem. Andre artar er heilt ufarlege. Dei mest plagsame artane for menneske i Noreg høyrer til slekta *[[Aedes]]*.

## Levesett
Stikkemyggar har, som andre tovenger, fullstendig forvandling; ein livssyklus med egg, larve, puppe og vakse insekt eller imago. Detaljane i denne varierer frå slekt til slekt, men dei har det alle felles at larvane er reint vasslevande og pustar i luft gjennom spesielt utvikla pusterøyr på bakkroppen.

Dei ulike artane er ofte knytt strengt til ulike habitat. I Noreg finn ein til dømes larvar av *Anopheles vexans* og *A. sticticus* berre i elvedelta som fløymer over under snøsmeltinga, medan *A. dorsalis* og *A. detritus* er knytt til brakkvassdammar på strandenger.

## Artar i Noreg

* Slekt *Anopheles* - malariamyggar
** *A. claviger*
** *A. maculipennis* (omfattar sannsynlegvis minst 2 artar, uklar systematikk)
** *A. messae*
* Slekt *[[Coquillettidia]]*
** *C. richiardii*
* Slekt *[[Culex]]*
** *C. pipiens*
** *C. territans*
** *C. torrentium*
* Slekt *[[Culiseta]]*
** *C. alaskaensis*
** *C. annulata*
** *C. bergrothi*
** *C. fumipennis*
** *C. morsitans*
** *C. subochrea*
* Slekt *[[Aedes]]*
** *A. cantans*
** *A. caspius*
** *A. cataphylla*
** *A. cinerus*
** *A. communis*
** *A. detritus*
** *A. diantaeus*
** *A. dorsalis*
** *A. exrucians*
** *A. geniculatus*
** *A. hexodontus*
** *A. impiger*
** *A. intrudens*
** *A. leucomelas*
** *A. nigrinus*
** *A. nigripes*
** *A. pionips*
** *A. pullatus*
** *A. punctodes*
** *A. punctor*
** *A. riparius*
** *A. rossicus*
** *A. sticticus*
** *A. vexans*

## Kjelder
* Mehl, Reidar: "Culicidae - Stikkemygg" i Aagard, K & Dolmen, D (red): *Limnofauna norvegica* Tapir forlag, Trondheim 1996. ISBN 82-519-1214-8
* Tysk wikipedia
Komsomolsk-na-Amure

**Komsomolsk-na-Amure** (russisk Комсомо́льск-на-Аму́ре) er ein by i Khabarovsk kraj i Russland. Han ligg på venstresida av elva Amur, rundt 356&nbsp;km nordaust for Khabarovsk, og ved BAM-jernbanen. Byen har om lag 230&nbsp;000 innbyggjarar. 

På kinesisk vert byen kalla Gongqing Cheng (共青城), direkte omsett som «Komsomolbyen». Området låg opphavleg i keisardømet Kina, men kom under russisk overhøgd etter Aigun-traktaten i 1858. 

Landsbyen *Permskoje* (russisk skrift Пе́рмское) vart grunnlagd i 1860 av innflytta småbønder frå Perm gubernija. I 1932 vart det bygt tungindustrifabrikkar på staden, landsbyen fekk bystatus og namnet vart endra til Komsomolsk-na-Amure, sidan han vart grunnlagt som industrielt senter av den kommunistiske ungdomsorganisasjonen Komsomol.

I løpet av 1900-talet utvikla byen seg til eit regionalt senter for industriar som metallurgi, maskinbygging, oljeraffinering og skipsbygging. Flyprodusenten Sukhoi har store fabrikkar i byen. Khurba flybase ligg sør for byen og Dzemgi flybase ligg i nord.

## Kjende personar frå Komsomolsk-na-Amure
* Valerij Rjumin, sovjetisk kosmonaut
* Jurij Tsjaika, politikar
* Julija Tsjepalova, skiløpar og olympisk meister.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Komsomolsk-na-Amure|Komsomolsk-na-Amure]]» frå , den 30. november 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Det kimer nå til julefest

**Det kimer nu til julefest** er ein julesong skriven av N.F.S. Grundtvig i 1817, på grunnlag av Martin Luthers julesalme «VOm himmel hoch da komm ich her». I Noreg vert salmen ofast sungen til ein tone frå 1850 av C.C.N Balle.

Salmen vart fyrste gong trykt i *Nyeste Skilderie af Kjøbenhavn* 23. desember 1817, som «M. Luthers Julesalme frit fordansket». Luthers originaltekst har 15 vers. Grundtvigs versjon vert nokre gonger trykt med 24 vers, eitt for kvar dag i adventa. I danske salmebøker er salmen korta ned til ni vers. I Norsk salmebok er Grundtvigs versjon teken inn med sju vers.

Elias Blix har gjendikta Luthersalmen i ein meir teksttru versjon, den er står i Nynorsk salmebok på nr 88 (Frå høge himmel kjem eg her), jf. Landstads tilsvarande atttdikting Fra Himlen høit jeg kommer her (Landstads kirkesalmebog nr 129). Christian Rynning og Per Lønning har seinare omsett han på nytt, som «Frå høge himmel kjem eg ned».

## Bakgrunnsstoff
* Tekst til 24 vers
* Dansk tekst til 9 vers

## Kjelder:
* Johannes Nilssøn Skaar 1879: *[[Norsk Salmehistorie]]*
* *Kristen sang og musikk* Runa forlag 1962
Carl Christian Nicolaj Balle

**Carl Christian Nicolaj Balle** () var ein dansk prest og komponist.

Balle var prest i Vesterbølle og Nebsager. Han komponerte nokre salmetonar, mellom dei 
* Det kimer nå til julefest*, bruka i [[Norsk salmebok]] nr 52
* Et lite barn så lystelig/[[I denne søte juletid]] (same melodi)
* Akk visste du som gaar i syndens lenke
   
== Kjelder: ==
* *Kristen sang og musikk'' Runa forlag 1962
Naltsjik

**Naltsjik** (russisk На́льчик, kabardinsk Налшык, balkarisk Нальчик) er hovudstad i Republikken Kabardino-Balkaria i Russland. Byen ligg på 480 moh på nordsida av Kaukasus, rundt 1400&nbsp;km søraust for Moskva. Byen har om lag 245&nbsp;000 innbyggjarar.

## Historie

Naltsjik-området var busett av innfødde balkarar og kabardinarar så langt tilbake som 1743, men dagens by stammer frå tidleg på 1800-talet, da det ekspanderande keisardømet Russland bygde eit fort der i 1818. Ein militær busetnad vart grunnlagt på staden i 1838. Naltsjik vart verande relativt lite viktig til etter oktoberrevolusjonen, då han i 1921 fekk bystatus og vart administrativt senter for Den kabardinske autonome oblasten.

Under den andre verdskrigen var Naltsjik okkupert av tyske styrkar frå 28. oktober 1942 til 3. januar 1943. Byen vart sterkt skadd under konflikten.

## Økonomi
Naltsjik er ein forvaltningsby og er eit politisk og kulturelt sentrum for Republikken Kabardino-Balkaria. Han er òg eit industrisenter for republikken, med verksemder innan metallurgi, lettindustri, produksjon av byggematerial og maskinbygging). Byen er òg kjend som ein kurstad på grunn av sine varme kjelder og klåre fjelluft.

## Utdanning
Naltsjik har følgjande høgare utdanningsinstitusjonar: 
* Kabardino-Balkaria statlege universitet
* Kabardino-Balkaria forretningsinstitutt
* Det nordkaukasiske statlege kunstinstituttet
* Kabardino-Balkaria statlege jordbruksakademi.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Naltsjik|Naltsjik]]» frå , den 30. november 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Sterlitamak

**Sterlitamak** (russisk Стерлитама́к) er den nest største byen i republikken Basjkortostan i Russland med om lag 280&nbsp;000 innbyggjarar.

Han vart grunnlagd i 1766 ved breidda av elva Belaja som ei hamn for transport av salt som vart grave ut lenge oppe i elva. I dag er han eit viktig senter for produksjon av kjemikaliar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sterlitamak|Sterlitamak]]» frå , den 30. november 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Fager er den himmel blå

«**Fager er den himmel blå**» er Anders Hovden si omsetjing av N.F.S. Grundtvigs julesong «Dejlig er den Himmel blå». 

Originalteksten vart skriven i desember 1810 under tittelen «De Vise fra Østen», og var Grundtvigs fyrste salme. Originalversjonen hadde 19 vers, i 1853 redigerte Grundtvig salmen til sju vers, slik vi kjenner han frå dei nyare norske salmebøkene. Det finst mange melodiar til salmen, men i Noreg er han mest kjend under ein melodi frå ca 1840, av Jacob Gerhard Meidell.

Anders Hoven omsette salmen til nynorsk i 1900. Han er trykt i *[[Nynorsk salmebok]]* på nr. 673, og i *[[Norsk salmebok]]* på nr. 93 og 94. 

## Kjelder
* *Kristen sang og musikk* (Runa forlag, 1962)

## Bakgrunnsstoff
* Dansk tekst i versjon frå 1810 og 1853
Dzerzjinsk

**Dzerzjinsk** (russisk Дзержи́нск) er den nest største byen i Nizjegorod oblast i Russland langs elva Oka, 400 km aust for Moskva. Byen er eit viktig senter for russisk kjemisk industri og var inntil nyleg ein lukka by.

## Historie
Byen vart grunnlagd i 1920 med namnet Rastjapino. I 1930 vart namnet endra til dagens namn, kalla opp etter Feliks Dzerjinski, den første leiaren til tsjekanane.

I 1941 vart fabrikken *Kaprolactam (eller Caprolaktam) organiske glasfabrikk* for produksjon av kjemiske våpen oppretta. Produksjonen var først og fremst lewisitt med giftverknad frå innhaldet av arsen trioksid og sennepsgass. I tillegg vart det produsert hydrogencyanid og fosgen.

Produksjonen av stridsgass stoppa i 1945. Det meste av lageret vart da grave ned på fabrikkområdet. Sennepsgass-fabrikken vart demontert i 1994, men produksjonen av lewisitt var framleis ikkje avslutta i 1998.

Dei viktigaste fabrikkane har vore Korund (oppretta 1915), som den første fabrikken i Russland som produserte cyanid. Denne er framleis i drift. Andre har vore Kaprolaktam, Tsjemmasj (i drift, mekanisk utstyr), Syntez (produserer no elektronikk), Oka, Java, Orgsitilen, Orgstetslo (produserte tidlegare glasartiklar til fly) og Zarja. Ein fabrikk kalla opp etter Sverdlov er plassert under bakken i den vestlege delen av byen. Dette er truleg det største anlegget i Dzerzjinsk . Produksjonen er av eksplosivar og er framleis i drift. 

Konsortiet Kaprolactam er omorganisert og produserer no kjemisk utstyr, saltsyre, etylenoksid, polymerkuler og plastartiklar. Gjennom ein joint-venture-avtale med tyske Wella AG omfattar produksjonen òg såpeartikler, akrylglas og bildelar.

## Forureining
Byen er vorte utpeikt av Blacksmith Institute til ein av de ti verst forureina stadane i verda, med tal som at gjennomsnittleg venta levealder er 42 år for menn og 47 år for kvinner. Instituttet estimerer at 300&nbsp;000 tonn kjemisk avfall i perioden 1930 - 1998 vart disponert på miljømessig uheldige måtar. Konsekvensen er at grunnvatnet, som òg er den viktigaste drikkevasskjelda, no inneheld høge konsentrasjonar av dioksin og fenolar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Dzerzjinsk|Dzerzjinsk]]» frå , og «[[:de:Dserschinsk|Dserschinsk]]» frå  den 30. november 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Nærøy i Sogn

**Nærøy** er eit kyrkjesokn i Indre Sogn prosti og femner Nærøydalen, Nærøyfjorden og den delen av vestsida av Aurlandsfjorden nordom Nærøyfjorden som høyrer til Aurland. Soknekyrkja ligg på Bakka og heiter Bakka kyrkje. Ho stod ferdigbygd i 1859. I 1855 vart Nærøy sokn skild ut frå Undredal sokn. Grunnen til dette var at mesteparten av soknelemene budde ved Nærøyfjorden og Nærøydalen og den lange og til dels uframkomlege kyrkjevegen folk hadde vinterstid, men òg at den ørvesle Undredal stavkyrkje ikkje kunne romme så stor del av folket i soknet som lova kravde. Bakka vart vald som kyrkjestad fordi grenda ligg midt i soknet.

Nærøy er òg ein grunnkrins i Aurland kommune. Ved folketeljinga i 2001 budde det 122 personar i Nærøy grunnkrins.

## Kjelder
* SSB: Kart som viser tettstader og grunnkrinsar i Aurland kommune

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Om Nærøy sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* «Kirkebøker, Sogn og Fjordane» på nettstaden til Arkivverket
Grigorij Pelsjemskij

**Grigorij Pelmesjskij** var ein prost frå Vologda som blei kanonisert på ei kyrkjeleg forsamling i 1549. Han blei fødd i Galitsj på 1400-talet og kom frå adelsfamilien Lopotov.

Pelsjemskij blei munk i Bogoroditsjnyj kloster, som blei grunnlagt av prost Avraamij ved Galitsjskojesjøen. 
Etter å ha flytta til Rostov gjorde han sine gjerningar i Avraamijev klosteret. Etterpå blei han tilsett som igumen i klosteret Spasa na Peskah i Rostov.

Han ønskte ikkje at menneske skulle snakke om han og flytta derfor frå Rostov til ein skog i Vologda.
Ei stund budde han i Sosnovetskij kloster og blei rettleia av prost Dionisios Glusjitskij. Så flytta han aleine til breidda av elva Pelsjma som var om lag 30 km frå Vologda der byen Kadnikov seinare blei grunnlagd.

Etter kvart kom det andre munkar til han og dei oppretta eit lite kloster og ei kyrkje dei kalla opp etter Jomfru Maria.
Under stridar om kven som skulle bli knjaz i Moskva flytta innbyggjarar frå øydelagde Vologda-område til klosteret der dei blei tatt hyggeleg imot og fekk hjelp om dei trong det.

Prost Grigorij kalla handlingane til Dmitrij Sjemjaka for aggressive og sa at soldatane hans drap dei kristne menneska, og for dette blei prost Grigorij kasta ned på isen frå ei bru etter ordre frå knjazen. Han døydde av alderdom nokre år seinare og blei gravlagd i klosteret han grunnla.

## Minnefestdagar for St. Grigorij
* 30. september (i den julianske kalenderen, tilsvarande 17. juni i den gregorianske)

## Kjelde
* Ortodoks kalender
Eg er så glad kvar julekveld

**«Eg er så glad kvar jolekveld»**, eller «Jeg er saa glad hver Julekveld», er ein julesong skriven av Marie Wexelsen, truleg julaftan 1858, og fyrste gong trykt i boka *Ketil, en julegave for de smaa*, i 1859, under tittelen «Barnets Julesang». 

Salmen vart omsett til nynorsk i 1906 av Bernt Theodor Anker. Melodien vart skriven av organist Peder Knudsen i 1859. 

Salmen er trykt i Nynorsk salmebok på nr 679 og i Norsk salmebok på nr 60 og 61.
 
## Kjelder
* *Kristen sang og musikk* Runa forlag 1962
## Bakgrunnsstoff
* Salmebloggen til Leif Hagen
Bratsk

**Bratsk** (russisk Братск) er ein by i Irkutsk oblast i Russland. Han ligg på vestsida av det enorme Bratsk-reservoaret i elva Angara, rundt 470&nbsp;km nordvest for Irkutsk. Byen har om lag 220&nbsp;000 innbyggjarar. 

## Historie
Bratsk vart grunnlagd av russiske nybyggjarar i 1631, som kom til staden for å krevja inn skatt frå lokale burjatar. Den permanente busetjinga byrja med konstruksjonen av ei festning (*ostrog*) i 1631 ved møtepunktet mellom elvene Oka og Angara. Fleire tretårn frå 1600-talsfortet er no utstilt på Kolomenskoje-godset i Moskva. 

I 1947 vart Angara arbeidsleir, ein del av  gulagsystemet, oppretta nær Bratsk. Han hadde kapasitet for opptil 44&nbsp;000 fangar som vart sette til prosjekt som bygginga av jernbanen frå Tajsjet til Ust-Kut via Bratsk.

Den raske utviklinga til byen starta på midten av 1950-talet med bygginga av det store (4500 MW) vasskraftverket i Angara.

## Økonomi og næringsliv
Bratsk vasskraftverk er den viktigaste næringa i byen. Av anna industri i byen finn ein eit aluminumsverk og ein tremassefabrikk.

## Miljøproblem
Bratsk var av Blacksmith Institute sin «Dirty Thirty», dei tretti mest forureina stadane i verda.

Inntil nyleg var Bratsk-reservoaret - som er eit av dei største i verda - drikkevasskjelde for mange nærliggande byar. Men etter at tonnevis av kvikksølv vart funne på botn av reservoaret vart innbyggjarane åtvara og bede om å unngå reservoaret for ein kvar pris. Men på grunn av dei økonomiske problema i Russland vert reservoaret framleis nytta til fiske av hardt pressa lokale innbyggjarar. Ifølgje Jurij Udodov, leiar for Den føderale økologi-komitéen i Irkutsk oblast, så har dette området «den høgaste utsleppsmengda av metallisk kvikksølv i heile Sibir.» Mengda av kvikksølvforureining i bakken rundt den nærliggande den kjemiske fabrikken Usolje tilsvarar halvparten av den globale produksjonen av kvikksølv i 1992.

Bratsk er erklært ein økologisk katastrofesone. Bratsk aluminiumsverk har forureina omgjevnadane sine i så stor grad at byen Tsjikanovskij vart evakuert i 2001 på grunn av gjentatte helsemessige kriser.

## Transport
Bratsk ligg ved BAM (Bajkal-Amur Magistrale)-jernbanen. Bratsk lufthamn ligg 25&nbsp;km nord for byen.

## Utdanning
Høgare utdanningsinstitusjonar i byen er Bratsk statlege tekniske universitet og ei avdeling av Irkutsk statlege universitet.

## Sjå òg
* Bratsk vasskraftverk

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bratsk|Bratsk]]» frå , den 30. november 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Stedje

**Stedje** er eit kyrkjesokn i Sogn prosti. Det femner kommunesenteret Sogndalsfjøra og området oppover Sogndalsdalen. Soknet grensar til Hafslo sokn i nordaust, Fjærland sokn i nordvest, Leikanger sokn i sørvest, Norum sokn i sør og Kaupanger sokn i aust. Soknet har ei kyrkje, Stedje kyrkje frå 1867. Ho erstatta Stedje stavkyrkje frå kring 1200. Stedje-kyrkja er omtala i Sverresoga der det vert fortald at birkebeinarane svidde av Stedje, men sparde kyrkja. 

## Kjelder
* SSB: Kart som viser tettstader, delområde og grunnkrinsar i Sogndal kommune

### Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Om Stedje sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* «Kirkebøker, Sogn og Fjordane» på nettstaden til Arkivverket
Orsk

**Orsk** (russisk Орск) er ein by i Orenburg oblast i Russland. Den ligg ved elva Ural, heilt sør i Uralfjella. Byen har om lag 185&nbsp;000 innbyggjarar.

## Historie
Orsk vart grunnlagt under den russiske koloniseringa av Sør-Ural. Den første busetnaden vart grunnlagt av ein ekspedisjon leia av Ivan Kirillov, som ei festning ved Preobrazjenskajafjellet på venstre breidd av elva Jaik (som i dag heiter Ural). Festninga Orsk, som opphavleg heitte *Orenburg*, gjorde elva Ural til grenselinje for den russiske staten. I 1739 vart namnet på festninga offisielt endra til Orsk.

I 1861 vart festninga nedlagt og vart ein stasjon under Orenburg-kosakkane sin arme. I 1865 fekk Orsk bystatus og vart sentrum for Orenburg-regionen.

Byen voks dramatisk frå og med 1870-talet. Folkesetnaden var hovudsakleg sysselsett innan handel med kveg og korn, vidareforedling av jordbruksprodukt og forskjellige kunstformer og handverk. Mange kvinner var involvert i veving av dei kjende Orenburgsjala. Innan 1913 var folkesetnaden i Orsk på over 21&nbsp;000. Under den russiske borgarkrigen, frå 1918 til 1919, motstod Orsk ein tre månader lang blokkade og hamna fire gonger på forskjellig side under kamphandlingane.

På 1930-talet starta bygginga av store industrielle verksemder som utnytta dei rike mineralførekomstane i regionen. 

## Økonomi
Orsk er det viktigaste industrisenteret i Orenburg oblast. Dei viktigaste industriane er metallurgi, maskinbygging, oljeforedling, næringsmiddel- og lettindustri. Dei viktigaste verksemdene er *Juzjuralnikel*, *Orsknefteorgsintez* og *Juzjuralmasjzavod*.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Orsk|Orsk]]» frå , den 30. november 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Gravferd

**Gravferd** er ein seremoni knytt til at nokon er død. Ho er ofte bygd opp rundt det å gje slepp på leivningane til personen, til dømes ved at dei blir lagt i ei grav eller kremert. Ei gravferd kan i mange høve ha religiøst innhald, men det finst òg sekulære seremoniar knytt til døde. Gravferda kan brukast til å minnast den avdøde på, og kan vera ein viktig del i ein sørgjeprosess. Ho kan også vera ein måte å visa status på, til dømes ved å vera påkosta og ha stort oppmøte av folk, eller det motsette.

I eldre tid sa ein at ein «drakk gravøl», og sjølv om ein ikkje lenger drikk øl i gravferder er det framleis nokre som seier  «gravøl» i staden for «gravferd». 
## Norske gravferdsreglar
Reglane om gravferd og kremasjon er i Noreg lovfesta i gravferdslova. Kremasjon kan berre skje på visse vilkår, og skal gjerast i eit krematorium. Etter § 12 skal gravferda skje seinast ti dagar etter dødsfallet. Dersom avdøde er kremert, er fristen 6 månader. Om ikkje dei næraste slektningane sørgjer for gravferda, ligg ansvaret til kommunen. Desse avgjer òg om kyrkja eller andre trudomssamfunn skal medverke ved gravferda. 

Dersom den avdøde skal bli kremert eller gravleggjast ein annan stad, skjer den kyrkjelege seremonien ved ei bisetjing.

Ei grav er freda i tjue år; etter den tida kan ho nyttast til ny gravlegging. Ei urne kan setjast ned i ei kistegrav sjølv om fredningstida ikkje er gått ut. Kyrkjegarden kan ha vedtekter om lengre fredingstid. 

I Den norske kyrkja er det fastsett ein eigen liturgi for gravferd.

## Sjå og
* Gravøl
* Vake

## Bakgrunnsstoff
* Gravferdslova
* Gravferd – livets avskjed ved Den norske kyrkja
* Gravferd ved Human-Etisk Forbund