open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Subkarpatiske voivodskap

**Subkarpatiske voivodskap** (polsk *Województwo podkarpackie* eller berre *Podkarpackie*) er ein av 16 voivodskap i Polen. Det ligg søraust i Polen og den administrative byen er Rzeszów. Tidlegare var Lwów administrasjonssete, men etter 1945 då Lwów vart ein del av Sovjetunionen, tok Rzeszów over denne rolla. 

Voivodskapet vart oppretta 1. januar 1999 av dei tidlegare voivodskapa Rzeszów, Przemyśl, Krosno og delar av Tarnów og Tarnobrzeg. Namnet på regionen kjem av at han ligg nær Karpatane.

Det grensar til Veslepolske voivodskap i vest, Święty Krzyż-voivodskapet i nordvest, Lublin-voivodskapet i nord, Ukraina i aust og Slovakia i sør. I 2020 hadde voivodskapet 2 121 229 innbyggjarar, og med eit areal på .

## Byar og landsbyar
Voivodskapet inneheld 46 byar og landsbyar. Folketala i lista under er frå 2006 http://www.stat.gov.pl/gus/45_655_PLK_HTML.htm):

1. Rzeszów (163&nbsp;155)
2. Przemyśl (66&nbsp;715)
3. Stalowa Wola (65&nbsp;818)
4. Mielec (61&nbsp;118)
5. Tarnobrzeg (50&nbsp;033)
6. Krosno (47&nbsp;693)
7. Dębica (46&nbsp;955)
8. Jarosław (40&nbsp;549)
9. Sanok (39&nbsp;481)
10. Jasło (37&nbsp;768)
11. Łańcut (18&nbsp;067)
12. Przeworsk (15&nbsp;747)
13. Nisko (15&nbsp;637)
14. Ropczyce (15&nbsp;045)
15. Leżajsk (14&nbsp;275)
16. Lubaczów (12&nbsp;378)
17. Nowa Dęba (11&nbsp;390)
18. Ustrzyki Dolne (9&nbsp;478)
19. Kolbuszowa (9&nbsp;172)
20. Strzyżów (8&nbsp;703)
21. Brzozów (7&nbsp;699)
22. Sędziszów Małopolski (7&nbsp;121)
23. Rudnik nad Sanem (6&nbsp;744)

24. Nowa Sarzyna (6&nbsp;308)
25. Dynów (6&nbsp;076)
26. Lesko (5&nbsp;864)
27. Radymno (5&nbsp;603)
28. Jedlicze (5&nbsp;593)
29. Boguchwała (5&nbsp;535)
30. Głogów Małopolski (5&nbsp;123)
31. Zagórz (4&nbsp;990)
32. Pilzno (4&nbsp;411)
33. Sokołów Małopolski (3&nbsp;991)
34. Rymanów (3&nbsp;564)
35. Tyczyn (3&nbsp;299)
36. Kańczuga (3&nbsp;211)
37. Oleszyce (3&nbsp;168)
38. Radomyśl Wielki (2&nbsp;912)
39. Dukla (2&nbsp;136)
40. Narol (2&nbsp;120)
41. Błażowa (2&nbsp;110)
42. Sieniawa (2&nbsp;065)
43. Cieszanów (1&nbsp;899)
44. Iwonicz Zdrój (1&nbsp;891)
45. Ulanów (1&nbsp;494)
46. Baranów Sandomierski (1&nbsp;453)

## Administrativ inndeling
Subkarpatiske voivodskap er delt inn i 25 fylke (*[[powiat]]*) og fire av desse er byfylke, og 21 landfylke. Desse er igjen delt inn i 159 gmina eller kommunar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Subcarpathian Voivodeship|Subcarpathian Voivodeship]]» frå , den 22. mai 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Pommerske voivodskap

**Pommerske voivodskap** (polsk *Województwo pomorskie* eller berre *Pomorskie*) er ein av 16 voivodskap i Polen. Det ligg nord i Polen i den austlege delen av den historiske regionen Pommern (polsk *Pomorze*). Hovudstaden er Gdańsk.

Voivodskapet vart oppretta 1. januar 1999 av dei tidlegare voivodskapa Gdańsk, Elbląg og Słupsk. Det grensar til Vestpommerske voivodskap i vest, Storpolske og Kujaviskpommerske voivodskap i sør, Ermelandskmasuriske voivodskap i aust og Austersjøen i nord. Det har òg ei smal grense mot Russland på Wisłahalvøya.

Gdańsk, er regionshovudstaden og dannar ein del av Trippelbyen i lag med Sopot og Gdynia. I voivodskapet ligg den smale Helhalvøya og den polske halvdelen av Wisłahalvøya. Andre turistdestinasjonar er Sopot, Jurata, Łeba, Władysławowo, Puck, Krynica Morska, Ustka, Jastarnia, Rozewie, Kuźnica og mange fiskehamnar og fyr. 

## Byar og landsbyar
Voivodskap inneheld 42 byar og landsbyar. Innbyggjartala på lista under er frå 2006stat.gov.pl:

1. Gdańsk (457&nbsp;630)
2. Gdynia (252&nbsp;443)
3. Słupsk (98&nbsp;402)
4. Tczew (60&nbsp;263)
5. Starogard Gdański (48&nbsp;136)
6. Wejherowo (45&nbsp;170)
7. Rumia (44&nbsp;497)
8. Sopot (39&nbsp;836)
9. Chojnice (39&nbsp;716)
10. Malbork (38&nbsp;478)
11. Kwidzyn (37&nbsp;814)
12. Lębork (35&nbsp;069)
13. Pruszcz Gdański (23&nbsp;986)
14. Kościerzyna (23&nbsp;016)
15. Reda (18&nbsp;509)
16. Bytów (16&nbsp;715)
17. Ustka (16&nbsp;227)
18. Kartuzy (15&nbsp;263)
19. Władysławowo (14&nbsp;892)
20. Człuchów (14&nbsp;597)
21. Puck (11&nbsp;329)

22. Miastko (10&nbsp;987)
23. Nowy Dwór Gdański (9&nbsp;948)
24. Sztum (9&nbsp;945)
25. Czersk (9&nbsp;463)
26. Prabuty (8&nbsp;488)
27. Pelplin (8&nbsp;486)
28. Skarszewy (6&nbsp;824)
29. Gniew (6&nbsp;787)
30. Żukowo (6&nbsp;302)
31. Czarne (5&nbsp;917)
32. Dzierzgoń (5&nbsp;630)
33. Debrzno (5&nbsp;359)
34. Brusy (4&nbsp;582)
35. Nowy Staw (4&nbsp;447)
36. Jastarnia (4&nbsp;033)
37. Hel (3&nbsp;898)
38. Kępice (3&nbsp;829)
39. Łeba (3&nbsp;824)
40. Skórcz (3&nbsp;512)
41. Czarna Woda (3&nbsp;182)
42. Krynica Morska (1&nbsp;371)

## Administrativ inndeling
Pommerske voivodskap er delt inn i 20 fylke (*[[powiat]]*) og av desse er fire byfylke og 16 landfylke. Desse er vidare delt inn i 123 kommunar (*[[gmina]]*).

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pomeranian Voivodeship|Pomeranian Voivodeship]]» frå , den 22. mai 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Kvikk Lunsj

**Kvikk Lunsj** er produktnamnet for ein kjekssjokolade som blei lansert av søtsakprodusenten Freia i 1937. Kvikk Lunsj blir i dag produsert av Mondelez International og selt i Noreg, Sverige og Danmark.

Kvikk Lunsj er blitt framstilt som ein «tursjokolade» sidan lanseringa, og mange assosierer han med skiturar, spesielt i påskeferien, der sjokoladen ofte blir brukt som energigjevande niste. 

## Skildring
Sjokoladen består av fire avlange kjeksbitar omgitt av sjokolade. Mellom kjeksbitane er sjokoladelaget tynnare slik at det er lettare å dele sjokoladen. Kjeksen er laga som er steikt til flak og trykka ut til avlange bitar som blir limte saman i tre lag. Fire og fire bitar blir lagde saman og trekte med mjølkesjokolade. 

## Historie
Sidan lanseringa har Kvikk Lunsj blitt laga på ein fabrikk på Rodeløkka. 

Oppskrifta på Kvikk Lunsj har vore den same sidan 1930-talet. 
Designet på innpakninga har også vore lik, men i 1960-åra trykte Freia fjellvettreglane på baksida.
Innpakninga blei endra frå papir til plast i 2005, noko som vekte sterke reaksjonar.

Kvikk Lunsj liknar mykje på Kit Kat, ein sjokolade som blei laga for den britiske marknaden av Rowntree Limited frå 1935.

Kvart år blir det laga kring 50 millioner plater Kvikk Lunsj, mellom fire og fem tonn. I løpet av eitt år et kvar nordmann i gjennomsnitt ni Kvikk Lunsj-sjokoladar. Fire av desse blir etne i løpet av påska.

## Kjelder
Saft

**Saft** er ei ikkje-drikkeferdig råsaft av frukt eller bær som kan vere tilsett sukker, men ikkje vatn. Rein fruktsaft utan sukkertilsetjing blir kalla råsaft, most eller jus. Saft blir blanda ut med vatn for å bli drikkeferdig. Saft som blir selt ferdigblanda blir kalla saftdrikk.

## Sjå òg
*Sjerbett
*Brus
Ein deutsches Requiem

***Ein deutsches Requiem*** ('Eit tysk rekviem') er eit rekviem komponert av den tyske komponisten Johannes Brahms i 1866 (1868). 

Medan tradisjonelle rekviemesser har ein fast litugisk tekst, er teksten i Brahms tyske rekviem henta frå Bibelen. Tekstene er sitat frå Jesaias bok, Salmane, Evangeliet etter Matteus og Johannes,dei nytestamentlege breva, Openberringa og dei apokryfe skriftene Visdomsboka og Sirak. Teksten skil seg vesentleg frå den katolske dødsmessa; hos Brahms handlar teksten om der forgjengelege jordelivet og døden som vert overvunnen av frelsa. Dei trøystande bibelorda pregar òg grunnkarakteren i musikkverket.

Musikken er skriven for kor, orkester, orgel ad. lib. og sopran- og barytonsolist. Verket har sju korsatsar, tre av dei med solistiske innslag, og varar om lag 80 minutt. Ein deutsches Requiem var det fyrste av verka til Brahms som nådde eit breitt publikum. Verket var ferdigstilt i 1866, året etter at mor til komponisten døydde. Sopransoloen vart skriven til i 1868. Den fyrste framføringa av verket i si fullstendige form fann stad i Leipzig i 1869. 
 
## Satsar
Dei 7 satsane fell naturleg i to bolkar. Dei tre fyrste satsane er prega av sorg og klage, medan dei fire siste leier tankane mot oppstoda og sæla. I femtesatsen gjer Brahms bruk av ein gammal tysk gravferdskikk, som vert kalla *Wiederruf*: Ei lys røyst ved grava song ein salme som ei helsing frå den døde til dei som stod att.

Satsane, med tysk tittel, tittelomsetjing etter Studentmållagsbibelen frå 1921 og tilvising til heile songteksten frå Bibelen:

# Kor: «Selig sind, die da Leid tragen» - *Sæle dei som syrgjer!* Matt. 5,4-Sal. 126,5-6 
# Kor: «Denn alles Fleisch, es ist wie Gras» - *For alt kjøt er som gras* 1. Pet. 1,24, Jak. 5,7-Jes. 35,10 
# Bariton (solo) og kor: «Herr, lehre doch mich» - *Herre, lat meg få vita* Sal. 39, 5-8 - Visd. 3,1
# Kor: «Wie lieblich sind deine Wohnungen» - *Kor elskelege dine bustader er* Sal. 84,2-3-5
# Sopran (solo) og kor: «Ihr habt nun Traurigkeit» - *Soleis er de og sutfulle no* Joh. 16,22, Sirak 51,27, Jes.66,13a
# Bariton (solo) og kor: «Denn wir haben hie keine bleibende Statt» - *For me hev ikkje her ein varande by* Hebr. 13,14, 1. Kor, 15,51, 52, 54b, 55, Op. 4,11# Kor: «Selig sind die Toten» - *Sæle er dei daude* Op. 14,13b

## Kjelder
* Johannes Brahms *Ein deutsches Requiem* op. 45 Breitkopf & Härtel ISMN M 004 16590 4
* *Cappelens musikkleksikon* 1978 Red. Kari Michelsen b. 1 ISBN 82-02-03684-4
* *Kristen sang og musikk* Runa forlag 1962
### Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
Święty Krzyż-voivodskapet

**Święty Krzyż-voivodskapet** (polsk *województwo świętokrzyskie* eller berre *świętokrzyskie*) er ein av 16 voivodskap i Polen. Det ligg sør i sentrale område av Polen i den historiske provinsen Veslepolen. Det har fått namn etter Świętokrzyskiefjella og hovudstad og største by er Kielce.

Det grensar til Masoviske voivodskap i nord, Lublin-voivodskapet i aust, Subkarpatiske voivodskap i søraust, Veslepolske voivodskap i sør, Schlesiske voivodskap i sørvest og Łódź i nordvest.

Voivodskapet vart oppretta 1. januar 1999 av dei tidlegare voivodskapa Kielce og vestlege delar av Tarnobrzeg. Det dekkjer eit areal på  og er det nest minste av voivodskapa etter Opole. I 2018 hadde voivodskapet  innbyggjarar.

## Byar og landsbyar
Voivodskapet har 31 byar og landsbyar. Folketala under er frå 2006 http://www.stat.gov.pl/gus/45_655_PLK_HTML.htm:

1. Kielce (207&nbsp;718)
2. Ostrowiec Świętokrzyski (73&nbsp;937)
3. Starachowice (53&nbsp;092)
4. Skarżysko-Kamienna (49&nbsp;131)
5. Sandomierz (25&nbsp;088)
6. Końskie (20&nbsp;667)
7. Busko-Zdrój (17&nbsp;297)
8. Jędrzejów (16&nbsp;577)
9. Staszów (15&nbsp;499)
10. Pińczów (11&nbsp;886)
11. Włoszczowa (10&nbsp;782)
12. Suchedniów (8&nbsp;911)
13. Połaniec (8&nbsp;316)
14. Opatów (6&nbsp;846)
15. Sędziszów (6&nbsp;813)
16. Stąporków (5&nbsp;986)

17. Kazimierza Wielka (5&nbsp;730)
18. Ożarów (4&nbsp;816)
19. Chęciny (4&nbsp;252)
20. Chmielnik (4&nbsp;005)
21. Małogoszcz (3&nbsp;943)
22. Ćmielów (3&nbsp;172)
23. Kunów (3&nbsp;127)
24. Daleszyce (2&nbsp;800)
25. Wąchock (2&nbsp;760)
26. Koprzywnica (2&nbsp;531)
27. Bodzentyn (2&nbsp;241)
28. Osiek (1&nbsp;955)
29. Zawichost (1&nbsp;853)
30. Skalbmierz (1&nbsp;323)
31. Działoszyce (1&nbsp;068)

## Administrativ inndeling
Święty Krzyż-voivodskapet er delt inn i 14 fylke (*[[powiat]]*), som er eitt byfylke og 13 landfylke. Desse er igjen delt inn i 102 kommunar (*[[gmina]]*).

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Świętokrzyskie Voivodeship|Świętokrzyskie Voivodeship]]» frå ,  den 23. mai 2008.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Siri Kalvig

**Siri Margrethe Kalvig** () er ein norsk meteorolog, gründer og tidlegare administrerande direktør i vêrselskapet Storm Weather Center, i dag StormGeo. I dag leier ho offshoreavdelinga til Storm frå Stavanger. 

Siri Kalvig er fødd i Stavanger. Ho var den første kvinnelege vêrmeldaren på norsk TV då ho dukka opp på TV2 tidleg på 1990-talet. I 1997 oppretta ho i lag med TV2 Storm Weather Center og var i starten administrerande direktør. 

Kalvig har studert fysikk og astrofysikk ved Universitetet i Oslo, og meteorologi ved Universitetet i Bergen. Tittelen på hovudfagsoppgåva hennar i meteorologi var «Lokal og mikrometeorologi (Vindstress på sjøis i Barentshavet)».

Siri Kalvig har gjeve ut fleire bøker, mellom anna *Vær og uvær*, ei populærvitskapleg om vêrfenomen, vêrteikn og vêrvarsling i Noreg frå 2000 på Schibsted forlag, og *Himmel og Hav* i lag med Ellen Viste frå 2007 om klimaendringar i Noreg og verda. 

I 2007 fekk ho i oppdrag av Miljøvernsdepartementet å reise rundt på ein foredragsturné i lag med Hilde Holdhus frå Storm og Cecilie Mauritzen og Inger Hanssen-Bauer frå Meteorologisk Institutt kalla «Himmel og Hav - klima og endring».
Edvard I av England

**Edvard I** () var konge av England og Lord av Irland frå 1272. Han var son av Henrik III av England og Eleonore av Provence og var gift med Eleonore av Castilla.

Han blei kalla *Longshanks* (*Langbein*) fordi han var ca 188 cm høg, og blei dessutan kalla *Hammer of the Scots* (*Hammaren til skottane*); på gravsteinen hans står det *Hic est Edwardvs Primus Scottorum Malleus*. Han blei kjent som den monarken som erobra Wales og tvinga Skottland under engelsk dømme. Han regjerte frå 1272 til 1307 og tiltredde trona 21. november 1272 etter at faren døydde.

## Bakgrunnsstoff
Icenarar

**Icenarane** var ein keltisk stamme som levde i det som i dag er Norfolk i England frå ca. 1. hundreåret f.Kr. til 1. hundreår e.Kr..

Dei blir nemnde av Tacitus, som i ca. 118 skreiv om hendingar i romersk Britannia i det 1. hundreåret. Han fortalde at dei i år 43, då keisar Claudius invaderte dei britiske øyane, hjelpte romarane, og for dette blei lønna med at riket deira fekk fortsette som klientkongedømme.

I 61 gjorde dei opprør mot romarane. Det siste av dei to opprøra var det største og mest framgangsrike. Forhistoria var at herskaren i stammen, Prasutagus, prøvde å gi halve riket sitt til familien framfor å overlate det til romarane. Prokuratoren Catus Decianus tok heile området, og skal ha latt kona til Prasutagus, Boudicca til å bli piska og døtrene hans til å bli valdtekne. Dette førte til at Boadicea samla ein stor hær og gjekk mot Camulodunum, som blei plyndra og brend. Ho utsette deretter Verulamium og Londinium for same behandling. Romarane klarte etter dette å slå icenarane på slagmarka ein stad utanfor London.

Etter at icenarane var slått blei riket deira gjort om til ei romersk administrativ eining, ein *civitas*. Administrasjonssenteret var Venta Icenorum, 2–3&nbsp;km frå Arminghall, ved landsbyen Caistor St. Edmund omkring 8&nbsp;km sør for det som i dag er Norwich.

Fleire myntar slått av icenarane er funne. Fleire av dei har avbildingar av ein hest, eit dyr som truleg var viktig for stammen. Det er også funne fleire klaver, tunge ringar som er tvinna av gull, sølv eller elektrum og som blei borne rundt halsen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Icenarar|Icenarar]]» frå , den 23. mai 2008.*
Smog

**Smog** er ei form for luftforureining &mdash; ordet er eit teleskopord sett saman av dei engelske orda *smoke* (røyk) og *fog* (tåke). Ordet blei første gong brukt av Dr. Henry Antoine Des Voeux i samband med ein helsekongress i 1905.

London har vore kjent for smog heilt sidan romartida. Sjølv i mellomalderen var folk uroa over luftforureininga i byen, og Edvard I la ned forbod mot brenning av kol i ein kortare periode i 1273. Klassisk smog, som vi kjenner igjen frå filmar frå victoriatida, var ei blanding av røyk og svoveldioksid. 

På 1950-talet blei ein ny type smog, kjent som *fotokjemisk smog*, først skildra. Dette er ein skadeleg blanding av luftforureinande stoff som nitrogenoksid, aldehyd m.fl. 

Denne type smog kjem av ein reaksjon mellom sollys og utslepp frå menneske. Fotokjemisk smog er eit problem i store byar, men fordi det kan bli frakta med vind kan det også ramme mindre busette område. I utgangspunktet kan smog bli danna i alle slags klima så lenge det er store utslepp frå til dømes industri eller trafikk. Det ser likevel ut som at smogdanninga er verst på varme dagar, særleg dersom dei øvre luftlaga er så varme at vertikal sirkulasjon blir hindra. Smog finn ein òg hyppigare i byar som ligg i ei «gryteform» med fjell rundt.
Greenwich middeltid

**Greeenwich middeltid** eller **Greenwich Mean Time** (**GMT**) er ei tidssone som var offisiell referansetid for heile verda frå 1884 til 1972, då universaltid (UT1 og UTC) blei innført. GMT blir framleis nytta som utgangspunkt for tidssonene brukt i vestre Europa og Afrika.

UTC blir ofte omtalt som GMT, men strengt talt er UTC ein atom-tidsskala som berre nærmar seg GMT. GMT blir også brukt for å visa til Universal Time (UT), som er det astronomiske omgrepet som direkte erstatta den originale GMT-definisjonen i 1972.

## Soge
Greenwich-tida er ei middelsoltid med utgangspunkt i meridianen ved observatoriet i Greenwich, som blei teken som nullmeridian for heile verda ved Den internasjonale meridiankonferansen i 1884. Ho blei først teken i bruk av jernbaneselskap i Storbritannia i 1847-48, som «jernbanetid», ei sams tid for togruter i staden for ei rekkje litt ulike lokale tider. I 1880 blei dette den offisielle tida for heile øya Storbritannia. I 1883 blei ho teken i bruk på Isle of Man, i 1898 på Jersey og i 1913 på Guernsey. Irland tok i bruk tidssona i 1916, i staden for Dublin middeltid.

Britiske sjøfolk hadde lenge hatt eitt kronometer innstilt på GMT for å rekna ut lengdegrada si i høve til Greenwich-meridianen. Etterkvart byrja heile verda bruka GMT som ei referansetid uavhengig av stad, ved å gje tidssona si i timar og halvtimar «framfor GMT» (t.d. GMT-1) eller «etter GMT» (t.d. GMT+6). Fleire land oppgjev si tidssone i høve til GMT i lovverket.

Opphavleg brukte ein tidskuler oppå observatorium eller andre høge punkt til å signalisera eit visst tidspunkt, til dømes klokka 1 om dagen etter GMT, til skip i området. Frå 5. februar 1924 byrja ein kringkasta tidssignal kvar time i staden. Fram til 1925 blei byrjinga av eit døgn etter GMT rekna frå middag og etter 1925 frå midnatt. Mange stader som bruker GMT deler også døgnet i to, før middag eller a.m. (*ante meridiem*) og etter middag eller p.m. (*post meridiem*). 

Ei tid som tek utgangspunkt i jordrotasjonen kan ikkje vera heilt nøyaktig, ettersom rotasjonen er uregelmessig. I 1972 blei Greenwich middeltid erstatta som verdstid av ei universaltid bestemt av fleire atomur. 

## Bruk

Greenwich middeltid blir nytta som tidssone i Storbritannia og Irland på vinteren og heile året på Island. 
GMT har ikkje sommartid, om sommaren har Storbritannia noko ein kallar **BST** – British Summer Time (britisk sommartid), som kan skrivast som GMT+1. 

I Vest-Afrika har desse landa Greenwich middeltid som tidssone:

## Bakgrunnsstoff
* wwp.greenwichmeantime.com GMT no.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Greenwich Mean Time|Greenwich Mean Time]]» frå , den 10. mai 2011.* 
 

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Greenwich Mean Time|Greenwich Mean Time]]» frå , den 10. mai 2011.*
Blitzkrieg

**Blitzkrieg** (tysk for *lynkrig*) var ein militær doktrine som blei utvikla i mellomkrigstida i Tyskland. Den blei brukt av dei tyske væpna styrkane under andre verdskrig.

Blitzkrieg gjekk ut på å la pansra styrkar virke tett saman, støtta av luftvåpenet. Fokuset blei lagt på raske manøvrer og mobilitet, samt ein desentralisert kommandostruktur.
Ermelandskmasuriske voivodskap

**Ermelandskmasuriske voivodskap** (polsk *Województwo warmińsko-mazurskie* eller berre *Warmińsko-Mazurskie*) er eit av 16 voivodskap i Polen. Det ligg nordaust i Polen og største by og hovudstad er Olsztyn. Voivodskapet har eit areal på . I 2016 hadde voivodskapet  innbyggjarar.

Voivodskapet vart oppretta 1. januar 1999 av dei tidlegare voivodskapa Olsztyn og delar av Suwałki og Elbląg. Provinsen har fått namn etter dei to historiske regionane Ermeland og Masuria (polsk *Mazury*).

Provinsen grensar til Podlasie-voivodskapet i aust, Masoviske voivodskap i sør, Kujaviskpommerske voivodskap i sørvest, Pommerske voivodskap i vest, Wisłalagunen i nordvest og Kaliningrad oblast (ein russisk ekslave) i nord. Regionen utgjer omtrent den sørlege delen av tidlegare Aust-Preussen (ein del av Tyskland), som vart delt mellom Polen og Sovjetunionen i 1945.

## Byar og landsbyar
Voivodskapet har 49 byar og landsbyar. Folketala under er offisielle tal frå 2006: http://www.stat.gov.pl/gus/45_655_PLK_HTML.htm

1. Olsztyn (174&nbsp;693)
2. Elbląg (127&nbsp;055)
3. Ełk (56&nbsp;156)
4. Ostróda (33&nbsp;419)
5. Iława (32&nbsp;326)
6. Giżycko (29&nbsp;667)
7. Kętrzyn (28&nbsp;000)
8. Szczytno (25&nbsp;680)
9. Bartoszyce (25&nbsp;423)
10. Mrągowo (21&nbsp;772)
11. Działdowo (20&nbsp;824)
12. Pisz (19&nbsp;332)
13. Braniewo (17&nbsp;875)
14. Lidzbark Warmiński (16&nbsp;390)
15. Olecko (16&nbsp;169)
16. Nidzica (14&nbsp;761)
17. Morąg (14&nbsp;497)
18. Gołdap (13&nbsp;641)
19. Pasłęk (12&nbsp;179)
20. Węgorzewo (11&nbsp;638)
21. Nowe Miasto Lubawskie (11&nbsp;036)
22. Dobre Miasto (10&nbsp;489)
23. Biskupiec (10&nbsp;348)
24. Orneta (9&nbsp;380)
25. Lubawa (9&nbsp;328)

26. Lidzbark (8&nbsp;261)
27. Olsztynek (7&nbsp;591)
28. Barczewo (7&nbsp;401)
29. Orzysz (5&nbsp;804)
30. Susz (5&nbsp;610)
31. Reszel (5&nbsp;098)
32. Ruciane-Nida (4&nbsp;894)
33. Korsze (4&nbsp;632)
34. Górowo Iławeckie (4&nbsp;554)
35. Biała Piska (4&nbsp;006)
36. Mikołajki (3&nbsp;848)
37. Jeziorany (3&nbsp;376)
38. Ryn (3&nbsp;006)
39. Pieniężno (2&nbsp;915)
40. Tolkmicko (2&nbsp;731)
41. Miłakowo (2&nbsp;665)
42. Pasym (2&nbsp;550)
43. Frombork (2&nbsp;529)
44. Bisztynek (2&nbsp;493)
45. Miłomłyn (2&nbsp;305)
46. Kisielice (2&nbsp;208)
47. Zalewo (2&nbsp;152)
48. Sępopol (2&nbsp;015)
49. Młynary (1&nbsp;837)

## Administrativ inndeling
Ermelandskmasuriske voivodskap er delt inn i 21 fylke (*[[powiat]]*), der to er byfylke og 19 er landfylke. Desse er igjen delt inn i 116 kommunar (*[[gmina]]*).

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Warmian-Masurian Voivodeship|Warmian-Masurian Voivodeship]]» frå ,  den 23. mai 2008.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Hubba Bubba

**Hubba Bubba** er ein type veldig mjuk bobletyggegummi som opphavleg vart produsert av Wm. Wrigley Jr. Company i 1979, men som no vert produsert i fleire land rundt i verda. Hubba Bubba finst i mange smakar, blant anna eple, appelsin, cola, jordbær og lakris. Hubba Bubba vert seld i kioskar og i daglegvarebutikkar. I ein pakke er det fem tyggegummiar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hubba Bubba|Hubba Bubba]]» frå , den 23. mai 2008.*
Slum

Eit **slumområde**, definert av UN-HABITAT for Dei sameinte nasjonane, er eit område av ein by som blir karakterisert ved bustader under normalstandard, eit skittent miljø og manglande tryggleik.
Watford Gap

**Watford Gap** er ein stad ved landsbyen Watford i Northamptonshire i England som lenge har vore eit viktig punkt på reiseruta mellom Søraust-England og Midlands. Den ligg i ei opning i åsane i Northamptonshire. Namnet «gap» tyder 'opning', men kan også tyda 'avstand', og Watford Gap er mykje nytta som eit symbol på avstanden mellom Sør- og Nord-England.

Romarvegen mellom søraust og nordvest, Watling Street, gjekk gjennom Watford Gap. Seinare blei staden ein viktig stoppestad på diligenceruta, og hovudkroa på staden heitte ganske enkelt *The Watford Gap*. 

Seinare blei jernbanelinja mellom London og Birmingham, med Watford Junction stasjon, og ein del av Grand Union-kanalen lagt til same område. I 1959 opna motorvegen M1 her med eit motorvegkryss lagt til Watford.

I dag er Watford Gap mest kjent for det store motorvegserviceområdet ved M1, som var det første i sitt slag i Storbritannia. Serviceområdet tilbyr i tillegg til drivstoff og vanlege bensinstasjonvarer også overnatting, mat og forfriskingar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Watford Gap|Watford Gap]]» frå , den 23. mai 2008.* 
 

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Watford Gap|Watford Gap]]» frå , den 30. mai 2011.* 
 
### Fotnotar
Hertfordshire

**Hertfordshire** (forkorta *Herts*) er eit seremonielt og ikkje-metropolitansk grevskap aust i England. Hovudbyen er Hertford.

Grevskapet er eit av dei såkalla *[[Home Counties]]* og ligg i indre område. Det grensar til Stor-London, Buckinghamshire, Bedfordshire (dei sameinte styresmaktene Luton og Central Bedfordshire), Cambridgeshire og Essex. Hertfordshire er kjend som fødestaden til pave Adrian IV, den einaste paven nokon gong frå Dei britiske øyane.

Store delar av Hertfordshire er ein del av pendlarbeltet til London. 

## Historie

I romersk tid låg ein av dei viktigaste byane i romersk Britannia der, nemleg Verulamium (på same stad som dagens St. Albans). 

Hertfordshire var opphavleg det området som var underlagt ei festning som vart bygd i Hertford i 913 under Edward den eldre. Namnet Hertfordshire er nemnt i *[[Den angelsaksiske krønika]]*. 

I 1613 vart den menneskeskapte elva New River opna, med startpunkt i Hertfordshire. Ho vart graven ut for å skaffe reint drikkevatn til London. 

I 1965 vart Barnet overført til Stor-London, men samstundes vart Potters Bar og South Mimms overført frå Middlesex.

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettstad

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hertfordshire|Hertfordshire]]» frå , den 18. november 2009.*
Milton Keynes

**Milton Keynes** er ein by i Buckinghamshire, England, omkring 80 km nord for London. Det er ein av dei nye byane som blei grunnlagd i 1960-åra for å legge til rette for ekspansjon i søraust-England. Den blir ofte kalla *New City* eller *MK*. Byen har opp under 270 000 innbyggjarar.

I 1997 blei han lausrive frå Buckinghamshire i politisk samanheng, og blei sentrum i distriktet Milton Keynes. Lokalt er det eit ynske om at byen skal få status som *city*, men folketalet må truleg vekse noko meir før dette blir aktuelt. 

Meiningane om byen er delte; engelske byar er kjende for å vere stolte av historia si, og Milton Keynes har lite å konkurrere med i så måte. På plussida kan ein seie at trafikksystemet er moderne og kan handtera biltrafikk i dag, og bustadprisane er òg svært mykje lågare enn i London, samstundes som det er mogleg å pendle både til hovudstaden og til andre byar i nærleiken.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Kaimai Ranges

**Kaimai Range** er ei fjellkjede på Nordøya på New Zealand. Ho kan sjåast på som ei forlenging sørover av fjellkjeda Coromandel Range på Coromandelhalvøya, og dannar eit skilje mellom regionane Waikato i vest frå Bay of Plenty mot aust. Fjellrekkja er ulendt, og berre to bilvegar kryssar henne, riksvegane *State Highway 2*, i den nordlege delen, gjennom det svingete passet Karangahake Gorge, og *State Highway 29* mellom Tauranga og Hamilton. Der er ingen eigentlege fjelltoppar langs rekkja, det høgaste punktet er Te Aroha (952 moh.), nær byen med same namn.

## Den lengste tunnelen på New Zealand
Jarnvegstunnelen Kaimai Railway Tunnel går under fjellkjeda, og er med sine 8 879 meter den lengste tunnelen på New Zealand. Bygginga starta frå begge sider i 1969, og gjennombrotet skjedde i 1976. Tunnelen opna 12. september 1978. Mellom 1991 og 2001] gjekk ei skjenebussrute på denne linja mellom Auckland og Tauranga, «Kamaiekspressen».

## Den største flyulukka til lands på New Zealand
Like etter klokka ni om morgonen 3. juli 1963 krasja eit passasjerfly som kom frå flyplassen Whenuapai Airport i Auckland på veg til Tauranga i fjellkjeda, og alle 23 om bord omkom. Dette er den verste flyulukka som har skjedd til lands på New Zealand.

## Geologi
Kaimai Range er resultatet av ei forkasting som løfta opp for det meste andesittiske bergarter etter forlengst inaktive vulkanar. Utbrota starta for over ein million år sidan, men der har ikkje vore aktivitet i om lag 140 000 år.

## Kommunikasjonar
Det newzealandske postverket (New Zealand Post Office) si anleggsavdeling bygde og vedlikeheldt ein stasjon for mikrobølgjesamband nær toppen på Kaimai Ranges. På 1960-talet dette ein radiolinkstasjon i det nasjonale nettverket, og band saman Sanitorium Hill nær Cambridge med Rotorua, med ein utløpar til Tauranga. Stasjonen har no anlegg for mobiltlefoni og ulike andre radiokommunikasjonsformer, og er eigd og driven av Telecom New Zealand.

## Sjå òg
* Tunellar på New Zealand
* Mamaku Ranges
* Matamata-Piako District
* Western Bay of Plenty District
* Ohinemuri River
* Karangahake Gorge

## Kjelder
* Kaimai Bush - planteliv, fotturruter
* Vêr og kart over Lower Kaimai
* Om flyulukka
Beagle 2

**Beagle 2** var ei mislukka romsondeferd til Mars. Sonden var ein del av den europeiske romfartsorganisasjonen (ESA) sitt Mars Express-prosjekt. Han vart skoten opp i lag med modersonden ifrå Bajkonur i Kasakhstan den 2. juni 2003. 

Beagle 2 vart frigjeven ifrå Mars Express på veg mot Mars 19. desember 2003. Beagle 2 flaug so åleine mot Mars for fem dagar og var tenkt å entra marsatmosfæren morgonen den 25. desember. Kontakt med Beagle 2 vart aldri oppnådd og ein veit ikkje om sonden landa på Mars. Sonden vart meld tapt av ESA den 6. februar 2004.

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell heimesida
* Profilen til Beagle 2 hos NSSDC
Hauraki District

**Hauraki District Council** ligg i regionen Waikato på Nordøya på New Zealand. Administrasjonssenteret i distriktet er Paeroa.

Distriktet strekkjer seg frå det sørvestlege hjørnet til havarmen Firth of Thames søraust mot byen Te Aroha, men sjølve byen ligg utanfor distriktsgrensene. Det når aust til kysten i Bay of Plenty, og omfattar den sørlegaste delen av Coromandelhalvøya. Resten av halvøya ligg i Thames-Coromandel District. 

Kjennemerke i distriktet er passet Karangahake Gorge, busetnaden Whiritoa, sletteområdet Hauraki Plains og gullgruvebyen Waihi. Byen Ngatea ligg òg i distriket.

Distriktet dekkjer ei flate på 1144 km², og hadde ved folketeljinga i 2006 eit innbyggjartal på 17 193. Av desse budde 3975 i Paeroa og 4500 i Waihi.

## Bakgrunnsstoff
* Heimesida til distriktsstyret
* Det offentlege biblioteket i distriktet

## Sjå òg
* Distrikt på New Zealand
* Regionar på New Zealand


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hauraki District|Hauraki District]]» frå , den 23. mai 2008.*
Den europeiske romfartsorganisasjonen

**Den europeiske romfartsorganisasjonen** (**ESA**) er ein europeisk romfartsorganisasjon grunnlagd 31. mars 1975. Formålet med organisasjonen er eit fredeleg samarbeid om å utnytte verdsrommet til forsking og næring. Organisasjonen har 22 medlemsland i tillegg til to assosierte medlem (Slovenia og Latvia). Canada er med i ein del av samarbeidet. Organisasjonen har hovudkvarter i Paris i Frankrike. Operasjonssenteret, ESOC, ligg i Darmstadt i Tyskland.

Per februar 2005 hadde ESA 1907 tilsette. Budsjettet for 2013 var på omtrent 4282 millionar euro, ein auke frå 2904 millionar euro i 2006. Inntektene til ESA kjem ifrå medlemslanda og står i forhold til kvart land sitt BNP. I tillegg køyrer ESA ei rekkje valfrie program som medlemsland kan velja om dei vil delta på.

### Medlemsland

*  Austerrike
*  Belgia
*  Danmark
*  Estland
*  Finland
*  Frankrike 
*  Hellas
*  Irland
*  Italia
*  Luxemburg
*  Nederland
*  Noreg
*  Polen
*  Portugal
*  Romania
*  Spania
*  Storbritannia
*  Sveits
*  Sverige
*  Tsjekkia
*  Tyskland
*  Ungarn

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* 
* ESA på YouTube
ESA (fleirtyding)

Oppslagsordet **ESA** kan visa til:

* Den europeiske romfartsorganisasjonen
* EFTA sitt overvakingsorgan
Bakerloo-linja

**Bakerloo-linja** er ei linje i London Underground. Den går på djupt nivå, frå det søraustlege til det nordvestlege London. Opphavleg heitte linja *Baker Street and Waterloo Railway*, men samantrekkinga til Bakerloo blei så vanleg at ein skifta det offisielle namnet. Farga for linja på undergrunnskartet er brun. 

Linja køyrer parallelt med London Overground-tog frå Queen's Park til Harrow & Wealdstone (*Watford-DC-linja*). Fram til 1982 gjekk den heilt til Watford Junction, før Stonebridge Park blei ny endestasjon. Etter dette blei linja igjen forlenga til Harrow & Wealdstone, som er endestasjon i dag. I sør snur toga ved Elephant & Castle.

Frå 1939 til 1979 høyrde til strekninga mellom Baker Street og Stanmore Bakerloo-linja, til den blei utskilt som ei eiga linje, Jubilee. 

Det blei i 1949 føreslått å utvida den sørlege delen til Camberwell, men dette blei droppa i 1951. 

## Kart

## Stasjonar

*Frå nord til sør*

## Bakgrunnsstoff
* Nettside om Bakerloo-linja frå TfL

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bakerloo-linja|Bakerloo-linja]]» frå , den 24. mai 2008.*
Ohinemuri-elva

**Ohinemuri** er ei elv på Nordøya på New Zealand i regionen Waikato. 

Elva har utspring ikkje langt frå havbukta Bay of Plenty, men renn mot vest, og ikkje ut i bukta. Ho renn gjennom det tronge passet Karangahake Gorge, og dannar eit avbrot mellom fjellrekkjene Coromandel Range og Kaimai Ranges. Etter 25 km renn Ohinemuri ut i Waihou nær byen Paeroa, 20 km sør for Firth of Thames der Waihou har utløpet sitt.
Docklands Light Railway

**Docklands Light Railway** (**DLR**) er eit kollektivtilbod i Docklands i det austlege London. Linja blir administrert av Transport for London (TfL). Ho er ikkje ein del av London Underground, men er teikna inn på undergrunnkartet og er nært knytt til undergrunnen gjennom stasjonar der det er mogleg å gå direkte mellom undergrunnen og DLR. Linja blei opna av dronning Elisabeth II den 31. juli 1987. 

Toga er heilautomatiske, og har ingen førar. Det er ein konduktør (kalla *serviceagent*) om bord på kvart tog, som kontrollerer billettar og kontrollerer dørene. I nødstilfelle kan desse òg køyre toget. 

DLR blei føreslått bygd i slutten av 1980-åra, i samband med byfornyinga i Docklands. Linja skulle ligge i dagen, og har tre greiner med endeholdeplassar på stasjonane Tower Gateway, Stratford og Island Gardens. Det var planlagt å bruke moderne trikkar, men i staden valde ein den nyaste teknologien med førarlause tog. Det meste av sporet blei heva over bakken. Togene har berre ei lang vogn. 

Greinene kryssar kvarandre like ved Poplar, og det blir køyrt ruter på kryss og tvers mellom alle endestasjonane. 

## Stasjonar

### Stasjonar på vest-austgåande greiner

* *Endestasjon:* Bank for sentrale London
* *Endestasjon:* Tower Gateway for Tower of London
* Shadwell (greinene til Bank og Tower Gateway skil lag rett etter Shadwell)
* Limehouse
* Westferry
* Poplar
* Blackwall
* East India
:* West Silvertown
:* Pontoon Dock
:* London City Airport
:* *Endestasjon:* King George V
* Canning Town
* Royal Victoria
* Custom House
* Prince Regent
* Royal Albert
* Beckton Park
* Cyprus
* Gallions Reach
* *Endestasjon:* Beckton

### Stasjonar på nord-sørgåande greiner
* *Endestasjon:* Stratford
* Pudding Mill Lane
* Bow Church
* Devons Road
* All Saints
* Poplar (sjå ovanfor)
* West India Quay
* Canary Wharf
* Heron Quays
* South Quay
* Crossharbour
* Mudchute
* Island Gardens
* Cutty Sark for Maritime Greenwich
* Greenwich
* Deptford Bridge
* Elverson Road
* *Endestasjon:* Lewisham
Edderkoppdyr

**Edderkoppdyr** eller **araknidar** (*Arachnida*) er ei stor gruppe leddyr som høyrer til klosaksdyra. Gruppa omfattar over 60 000 artar fordelt på 11 ordenar; mellom anna edderkoppar, skorpionar, bokskorpionar, midd og vevkjerringar. Dei langt fleste artane lever på land, og dei er utbreidd i dei fleste miljø.

Det er usemje i fagmiljøa om edderkoppdyra skal reknast som ei biologisk klasse eller ei underklasse under *[[Chelicerata]]*. Kva løysing ein vel er vilkårleg, sidan takona er konstruerte.

## Anatomi
Edderkoppdyra har, som andre klosaksdyr, todelt kropp som består av *prosoma* og *opisthosoma*. Dei har fire bein fest til framkroppen, i tillegg til klosaksar og *pedipalpar*. Til skilnad frå andre leddyr manglar dei følehorn. På same måte som krepsdyr har dei eit ryggskjold som dekkjer framkroppen heilt eller delvis.

Bakkroppen til edderkoppdyra manglar ekstremitetar, bortsett frå hjå edderkoppar og skorpionar som har fått utvikla høvesvis spinnvorter og gift-telson. Han kan vera både segmentert (som hjå til dømes skorpionar og soledderkoppar) eller usegmentert (som hjå edderkoppar og midd). Her finn ein mellom anna gassvekslingsorgan (anten boklunger eller trakear) og kjønnsorgana til dyra. Bortsett frå langbeinar manglar edderkoppdyra penis og må såleis overføra sæd på anna vis.

## Systematikk

Edderkoppdyra er søstergruppa til dolkehalane og utgjer saman med dei gruppa *[[Chelicerata]]*, som saman med dei såkalla *[[havedderkopp]]ane* (*Pycnogonida*) dannar underrekkja *[[Cheliceriformes]]*. Ein reknar med at dei inntok landjorda i silurtida, samstundes som mangefotingane og kanskje insekta. Dei eldste fossilane er av skorpionar, og ut frå lungene deira reknar ein med at dei levde i vatn. I dag er derimot alle dei kjende artane anten landlevande eller *sekundært* akvatiske.

Innanfor gruppa opererer me med 11 nolevande ordenar:

* Midd *Acari*
* «Halelause sveipeskorpionar» *[[Amblipygi]]*
* Edderkoppar *Araneae*
* Vevkjerringar *Opiliones*
* *[[Palpigradi]]*
* Bokskorpionar *Pseudoscorpiones*
* *[[Ricinuclei]]*
* *[[Schizomida]]*
* Skorpionar *Scorpiones*
* Soledderkoppar *Solpugida*
* Sveipeskorpionar *Uropygi*

Korleis dei ulike gruppene innanfor edderkoppdyra er i slekt med kvarandre er eit kontroversielt spørsmål ein ikkje har fullstendig oversikt over. Særleg innanfor middane er det mykje uvisse. Somme forfattarar hevdar at gruppa er *[[polyfyletisk gruppe|difyletisk]]* og at skorpionane oppstod ved eit anna høve enn resten av edderkoppdyra, men ut frå liknande forfedrar.

## Ordsoge
«Arachnida» kjem frå det greske *άράχνη* (*arachne*), som både tyder edderkopp og viser til sagnkvinna Arachne. Segna fortel at Arachne var den dyktigaste vevaren i Hellas og at ho etter kvart vart så forfengeleg at ho hevda seg betre enn tilmed gudinna Artemis. Som straff for hovmotet vart ho skapt om til ein edderkopp og dømt til å spinna heile livet.

## Kjelder

* Brusca & Brusca: *Invertebrates* Sinauer Associates 2002

## Bakgrunnsstoff
*
Utgård

**Utgård** er ein tettstad i Hvaler kommune i Østfold i Østfold. Han ligg sør på øya Vesterøy og har . 

## Kjelder
Skivika

**Skivika** (òg kalla *Skjærvika* og *Skeidarvik*) er ein tettstad i Fredrikstad kommune i Østfold i Østfold. Han ligg inst i Hunnebotn og har 

## Kjelder
Glosli

**Glosli** er ein tettstad i Fredrikstad kommune i Østfold. Han ligg like søraust for sjølve Fredrikstad og har .

## Kjelder
Ise

**Ise** er ein tettstad og ein jernbanestasjon i Sarpsborg kommune i Østfold. Ise vart knytt til jernbanenettet i 1882, då Ise stasjon stod ferdig til opninga av den austre linja på Østfoldbanen. Alt tidleg på 1800-talet låg det eit glasbruk her, men utviklinga av den lokale industrien skaut fart etter at jernbanen kom hit. Sagbruket *A/S Haga Hoell & Co* etablerte seg på gamle Ise Brug i 1878, og i 1882 kom *Ise Meieri og Landhandleri*. Seinare kom *Ise Mølle*, *Eriksen Jern & Metallstøperi* og *Granat Apparatfabrikk*.

Staden har .

## Kjelder
Skjeberg

**Skjeberg** er ein tettstad i Sarpsborg kommune i Østfold. Han ligg inst i Skjerbergkilen og har .

## Kjelder
Ullerøy

**Ullerøy** er ei bygd i Sarpsborg kommune i Østfold. Ho ligg på ei halvøy mellom Skjeberg og Skjærvika.

## Kjelder
Ørje

**Ørje** er ein tettstad og administrasjonssentrum i Marker kommune i Østfold. Han ligg mellom Øymarksjøen og Rødenessjøen, berre om lag 4 km frå grensa til Sverige. Han har . 

## Kjelder
Skjønhaug

**Skjønhaug** eller **Sjønhaug** er ein tettstad Indre Østfold kommune i Østfold.

Staden var administrasjonssenter i Trøgstad kommune i Østfold til 2020. Han har .

## Kjelder
Hamnås

**Hamnås** eller **Havnås** er ein tettstad i Indre Østfold kommune i Østfold.

Staden låg i Trøgstad kommune i Østfold. Han ligg søraust for kommunesenteret Skjønhaug og har .

## Kjelder
Heiås

**Heiås** er ein tettstad i Trøgstad i Indre Østfold kommune i Viken. Han har . Båstad kyrkje ligg ved Heiås. 

## Kjelder
Mysen

**Mysen** er ein by i Indre Østfold kommune i Østfold. Han var administrasjonssenteret i Eidsberg kommune. Byen er eit kommunikasjons- og handelssenter med ein del industri, særleg næringsmiddelindustri, grafisk industri og verkstadindustri. Her ligg Heggen og Frøland tingrett. Det er også vidaregåande skole på Mysen. Like utanfor tettstaden ligg verksemda Edwin Ruud, eit distriktspsykiatrisk senter under Sykehuset Østfold. Det er travbane og utstillingsplass på bygda Momarken i nord.

Namnet «Mysen» kjem frå den gamle garden Mysen (norrønt *Mysin*, frå *Mosvin*), fordi tettstaden er reist på grunnen til garden. *Mosi* kjem frå 'myr', mens *vin* kjem frå 'eng'.

## Historie
Mysen blei til rundt stasjonen med same namn på Østre linje, jernbanelinja gjennom Indre Østfold-distriktet, som blei opna for trafikk i 1882. Etter fyrst å ha vore ein såkalla bygningskommune, blei Mysen sjølvstendig kommune 1. juli 1920, då han blei skild ut frå Eidsberg kommune. 1. januar 1961 blei Mysen slått saman med Eidsberg att. Rundt Mysen ligg også Hærland, Eidsberg, Trømborg og Slitu. Mysen har også Momarken travbane, fengsel. Eidsberg kommune vedtok at Mysen kan kalle seg by frå 1997.

## Kultur og idrett
Museum på Folkenborg i søre del av tettstaden.

Mysen har eit fotballag i 3. divisjon, Mysen IF.

## Samferdsel
Europaveg 18 (Oslo–Ørje–Stockholm) går gjennom nordre del av busetnaden og blir kryssa av riksveg 22 Lillestrøm–Halden. Elles er den samband nordaustover til Rødenes via fylkesveg 123. Østfoldbanens austre linje har stasjon i Mysen, endestasjon for lokalsamband med Oslo. Herfrå går det bussruter til resten av indre Østfold og til Oslo.

## Folk frå Mysen
*Helge Rykkja (1943—2020), forfattar, lokalpolitikar (Raudt), lærar
*Jan Garbarek (f. 1947), musikar, jazzsaksofonist, komponist
*Cecilie Løveid (f. 1951), diktar

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Eidsberg kommune
Degernes

**Degernes** er ein tettstad i Rakkestad kommune i Østfold. Han ligg sør for Rakkestad og har .
Degernes var eigen kommune frå 1917 til 1964, da han blei slått saman med Rakkestad. 

Friidrettsutøvarane Oddvar Krogh og Tormod Lislerud er frå Degernes.

## Kjelder
Uggdal

**Uggdal** på Tysnesøy er administrasjonssenteret i Tysnes kommune i Sunnhordland i Vestland fylke. I Uggdal finn ein kommunehus, legekontoret, politiet og brannstellet i kommunen. Fylkesveg 49 går gjennom Uggdal. Reisoelvo munnar ut i området.

## Namnet
Det eldste oppskrivinga av namnet er forma «Vpdal» frå 1288, som peikar på kyrkjesoknet. I to diplom frå 1328 og 1330 finn ein forma «i Uppdale». Gardsnamnet «Opdal» finn ein fyrste gongen nemnt i 1519.

Den munnlege uttalen av både sokne- og gardsnamnet skal ha vore «Uggdal» lenge. Ei eldre form «Uppdalr» skal ha vorte til «Ubbdal», som seinare skal ha skift seg til «Uggdal».

Namnet *Uggdalseidet* stammar frå 1933, då «Opdalseidet» vart endra til «Uggdalseidet» for å vera i harmoni med den munnlege uttalen av soknenamnet. Forma «Opdalseidet» stammar frå 1902, laga etter soknenamnet, då det erstatta «Møklestadeidet», ei sak som vekte noko lokal kontrovers sidan den nye forma skal ha vore meir eller mindre ukjend på folkemålet. Fyrste gongen forma «Opdalseidet» dukkar opp skal vera i 1870-åra, og då om den lokale dampskipstoppestaden.

## Kjelder
Rostadneset

**Rostadneset** er ein tettstad i Fredrikstad kommune i Viken. Han ligg like aust for Sarpsborg på vestsida av Visterflo og har .

## Kjelder
Alshus

**Alshus** er ein stad i Fredrikstad kommune i Østfold fylke. Alshus ligg på Kråkerøy, rett sør for Buskogen og rundt sju kilometer sør for Fredrikstad. Frå 2020 har Statistisk Sentralbyrå rekna Alshus og Buskogen som en del av tettstaden Fredrikstad/Sarpsborg.

## Kjelder
Meteogram

Eit **meteogram** er ein grafisk presentasjon av eit vêrvarsel for ein spesifikk stad. Dette er produkt som ofte vert generert direkte ut frå ein vêrvarslingsmodell ved hjelp av lengdegrad, breiddegrad og høgd over havet, men dei kan òg vere korrigerte av ein meteorolog. Tidsaksen følgjer x-aksen bortover, medan y-aksen består av verdiane til dei forskjellige parametrane

Dei vanlegaste parametrane er nedbør, temperatur, lufttrykk, skydekke, vindstyrke og retning. Nedbøren vert vanlegvis representert ved hjelp av søyler, medan temperatur og lufttrykk vert representert som grafar. Skydekke kan representerast både som eit vêrsymbol eller som sirklar eller firkantar som gradvis vert fylt att jo meir skya det er. Vinden vert som regel vist som ei vindpil frå den retninga vinden kjem frå. 

## Oseanogram
**Oseanogram** liknar meteogram, men gjeld varsel for hav, der gjerne bølgjehøgd (både signifikant og maksimal), retning, dønningar og bølgjeperiode er dei vanlegaste parametrane. 

## Epsigram
Eit **epsigram** er på liknande måte som eit meteogram ei grafisk framstilling av eit vêrvarsel for ein spesifikk stad, men her baserer varselet seg på eit ensemble (EPS - *ensemble prediction system*). Eit ensemblevarsel består ikkje berre av ei modellkøyring, men langt fleire, opp til 51 forskjellige køyringar i dei beste modellane. Eit epsigram syner heile utfallsrommet til alle køyringane og i staden for grafar og søyler vert dei forskjellige parametrane (skydekke, nedbør, vindstyrke og temperatur) vist som eit boksplott med persentilar, samt ein median eller eit gjennomsnitt av alle køyringane. Når persentilane og boksane har liten utstrekning tyder det på at varselet er forholdsvis sikkert, medan stor utstrekning tyder på at køyringane går i forskjellige retningar og at varselet er usikkert. I tillegg kan epsigrammet innehalde vindroser som viser dei forskjellige vindretningane til ensemblet. Ofte er også den operasjonelle køyringa til modellen (som ofte ligg til grunnlag for eit vêrvarsel) teikna inn som ein graf, og på den måten kan ein sjå om denne skil seg ut på noko måte, t.d. om han har mykje meir eller mindre nedbør enn størsteparten av ensemblemedlemmene.
Slitu

**Slitu** er ein tettstad i Indre Østfold kommune i Østfold. Han har  og ligg halvvegs mellom Mysen i aust og Askim i vest langs E18.
Staden har både industri, handel og jordbruk. Namnet kjem frå garden Slitu. Sjølve ordet *Slitu* tyder 'slette'. 

Tenor kyrkjeruin på Slitu viser restar av ei lita mellomalderkyrkje frå 1200-talet. Kyrkja var eit anneks til Eidsberg kyrkje. Etter konserveringsarbeid blei anlegget offisielt opna med gudstjeneste og dåp i juni 2008.  

## Historie

Slitu var frå gammalt av eit viktig handelssentrum. Jernbanestasjonen her opna i 1882 langs Østre linje av Østfoldbanen.

Tettstaden låg i Eidsberg kommune og dels i Trøgstad kommune i Østfold fram til regionsreforma i 2020.

## Kjende folk frå Slitu
*Vibeke Skofterud, skiløpar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Slitu|Slitu]]» frå ,  den 4. mai 2020.*
Trømborg

**Trømborg** er ein tettstad i Indre Østfold kommune i Østfold. Han ligg sør for Mysen og har .

## Kjelder
Øyenkilen

**Øyenkilen** er ein tettstad i Fredrikstad kommune i Østfold i Østfold. Han ligg sørvest for Fredrikstad og litt nord for Strømtangen fyr. Han har .

## Kjelder
Lervik

**Lervik** er ein tettstad i Fredrikstad kommune i Østfold. Han ligg sør for Spetalen og like innanfor Skjeløya. Han har .

## Kjelder
Karlshus

**Karlshus** er ein tettstad og administrasjonssentrum i Råde kommune i Østfold. Han ligg på sørsida av Vansjø langs E6, like aust for Rygge. Han har .
Ryggebyen

**Ryggebyen (Halmstad)** er ein tettstad i Moss kommune i Østfold. Ein liten del av tettstaden, , ligg i Råde kommune. Han har .

Moss lufthamn Rygge ligg ved tettstaden. 

## Kjelder
Larkollen

**Larkollen** er ein tettstad i Moss kommune i Østfold. Staden ligg ved Ytre Oslofjord og har .

## Kjelder
Kirkebygden

**Kirkebygda** er ein tettstad og administrasjonssenter i Våler kommune i Østfold. Våler kirke ligg på staden. Han har .

## Kjelder
Tomter

**Tomter** er ein tettstad i Indre Østfold kommune i Østfold. Han har .

Staden høyrde tidlegare til Hobøl kommune i Østfold. 

## Kjelder
Knapstad

**Knapstad** er eit tettbygd område i Indre Østfold kommune i Østfold.

Staden høyrde tidlegare til Hobøl kommune i Østfold fylke med ein liten del av staden i Spydeberg kommune, og blei tidlegare rekna som tettstad. Statistisk sentralbyrå rekna frå 2008 Knapstad med i tettstaden Spydeberg. I 2007 budde det 1148 personar på Knapstad 

Knapstad stasjon ligg på den austre linja av Østfoldbanen.

## Kjelder
* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Østfold»
* SSB: «Nye og utgåtte tettsteder. 1.januar 2008»

### Fotnotar
Kirkegrenda

**Kirkegrenda** er ein tettstad i Moss kommune i Østfold. Han ligg like vest for Ryggebyen og har . Rygge kyrkje ligg på staden. 

## Kjelder
Smedhus

**Smedhus** er ein stad i Moss kommune i Østfold. 
Han blei rekna som tettstad fram til i 2013, då han blei slått saman med tettstaden Moss. Smedhus ligg rundt fem kilometer sør for Moss sentrum, og ca. 13 kilometer nordøst for Ryggebyen.

## Kjelder
Fosby

**Fossby**, også skrive *Fosby*, er administrasjonssenteret i Aremark kommune i Østfold. Han var tidlegare rekna som ein tettstad. Fossby ligg ved fylkesveg 21 omtrent 30 kilometer sør for Ørje og ca. 25 kilometer nordaust for Halden.

## Kjelder