open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Svetlana Nagejkina

**Svetlana Vjatsjeslavovna Nagejkina** () er ein tidlegare  langrennar frå Tambov som etter tur tevla for Sovjetunionen, Russland og Kviterussland. Ho vart olympisk meister i 4 x 5 km stafett med Sovjetunionen i 1988.

Nagejkina debuterte i verdscupen i langrenn med ein sjetteplass på ein 20 km i Oberstdorf i februar 1986. Under Vinter-OL 1988 i Calgary var ho med i medaljekampen på både 10 km og 5 km, og gjekk den fyrste etappen i 4 x 5 km stafett for Sovjetunionen, ein stafett der lagvenninnene Nina Gavriljuk, Tamara Tikhonova og Anfisa Reztsova etter kvart tok laget inn til ein suveren siger.

Nagejkina sin einaste triumf i eit verdscuprenn kom då ho gjekk til topps på ein 10 km i Bohinj den 25. februar 1990. Sigeren var med på sikre henne fjerdeplassen i verdscupen i langrenn 1990, i det som vart hennar beste sesong.

Sesongane 1993-2001 var Nagejkina med på det sterke russiske kvinnelandslaget. Gjennom alle desse åra stod ho i skuggen av utøvarar som særleg Larisa Lazutina, Jelena Välbe og Ljubov Jegorova, så ho måtte ofte sjå seg vraka til dei store meisterskapstevlingane. To fjerdeplassar under Ski-VM 1999 i Ramsau var hennar største prestasjonar i perioden. 

Etter 2001-sesongen melde Nagejkina overgang til Kviterussland. Under vinterleikane 2002 overraska ho, 37 år gammal, ved lenge å blande seg inn i medaljestriden på 15 km fellesstart, der ho enda på femteplass.

I tida 1988-99 deltok Nagejkina på ti vinnarlag i stafettevlingar i verdscupen, to som representant for Sovjetunionen, dei resterande åtte som utøvar for Russland. Både i 2000 og 2002 vann ho kvinneklassa i Vasaloppet. Ho la opp i 2007.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap
*Vinter-OL 1988 i Calgary: Gullmedalje i 4 x 5 km stafett, nr 4 på 10 km og 8 på 5 km
*Ski-VM 1991 i Val di Fiemme: Nr 5 på 30 km og 8 på 15 km
*Ski-VM 1993 i Falun:  Nr 19 på 15 km
*Vinter-OL 1994 på Lillehammer: Nr 9 på 30 km
*Ski-VM 1997 i Trondheim: Nr 10 på 30 km
*Vinter-OL 1998 i Nagano: Nr 16 på 30 km
*Ski-VM 1999 i Ramsau: Nr 4 både på 5 km og 30 km
*Ski-VM 2001 i Lahti: Nr 8 på 10 km
*Vinter-OL 2002 i Salt Lake City: Nr 5 på 15 km
*Ski-VM 2003 i Val di Fiemme: Nr 8 på 10 km/skibyte 

## Kjelder
*Sportsboken, aktuelle årgangar

## Bakgrunnsstoff
*
Espås-saka

**Espås-saka** er ei av dei mest omtalte og omfattande uoppklarte drapssakene i Noreg i nyare tid. **Trude Espås** (fødd 1975) var ei kvinne som vart valdteken og drepen i Geiranger den 8. august 1996. Saka har vore gjenoppteken fleire gonger, utan vidare resultat.

## Saka
Trude Espås forsvann frå Geiranger 8. august 1996. Ho vart observert sitjande på eit utsiktspunkt like utanfor sentrum. Dagen etter vart det sett i gang ein omfattande leiteaksjon. Elleve dagar seinare vart ho funnen i ei steinur like utanfor sentrum av Sunnmørs-bygda. Dette utløyste ein massiv etterforskning, der m.a Kripos var involvert gjennom fleire år.

Arbeidet til politiet gjekk ut på å kartleggja alle identitetar og køyretøy i Geiranger drapsdagen. Alle namnelister frå hotell og campingplassar vart samla inn, og alle som hadde brukt kredittkort eller vorte observert vart lagd inn i databasane til politiet. Problemet til politiet var at mange av turistane som vitjar Geiranger kunne koma og forsvinna utan å leggja igjen spor som kunne knytast til identiteten deira.

Saka var spesielt vanskeleg for politiet ettersom Geiranger normalt ikkje har meir enn 270 fastbuande, medan det i turistsesongen kan vera fleire tusen innom den vesle bygda kvar dag.  vitne frå 37 land vart avhøyrde. Så langt er ingen sikta for drapet. Ein tysktalande mann er framleis etterlyst i saka, og politiet har forklart at denne mannen kan vera gjerningsmannen.

Saka medførte interesse frå mange klarsynte personar.
Politiet i Møre og Romsdal tok opp att den aktive etterforskinga av drapet på Trude Espås 1. september 2016.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Espås-saken|Espås-saken]]» frå ,  den 19. mars 2017.*  


## Bakgrunnsstoff
* Linda Klakken: *Jakten - på sporet av mannen som drepte Trude Espås* Kagge 2022 ISBN 9788248930853
Tom Peloso

**Tom Peloso** () er ein amerikansk musikar som spelar i bandet Modest Mouse og i sitt eige band Tom Peloso and The Virginia Sheiks. Peloso spela kontrabass og fele i bluegrass-gruppa The Hackensaw Boys før han byrja å spela med Modest Mouse.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tom Peloso|Tom Peloso]]» frå  den 19. mars 2017. Den engelske artikkelen oppgav desse kjeldene:*
Jim Fairchild

**Jim Fairchild** () er ein amerikansk musikar som er mest kjend som sologitarist i indie rock-banda Modest Mouse og Grandaddy. Han har gjeve ut soloalbum under namnet **All Smiles**.

## Biografi

Jim Fairchild byrja å spela gitar då han var 14. Han har budd i Los Angeles, Chicago og Portland i Oregon der han byrja å jobbe under namnet «All Smiles».

Fairchild vart med i Grandaddy som gitarist i 1995, og blei i bandet fram til dei vart oppløyst i 2006. 

I 2005 var Fairchild turnémedlem i Modest Mouse før Johnny Marr vart med i bandet. Han gav ut det fyrste soloalbumet sitt *[[Ten Readings of a Warning]]* i 2007. Albumet vart utgjeve på ein karbonnøytral måte. I februar 2009 vart han med i Modest Mouse att, og var med på å skrive og spela inn albumet Strangers to Ourselves med dei i 2015. Han gav ut det andre albumet sitt, *[[Oh for the Getting and Not Letting Go]]*, 30. juni 2009. 17. november 2009 gav han ut EP-en *[[Fall Never Fell]]*. 1. mars 2011 gav Fairchild ut albumet *[[Staylow and Mighty]]* på sitt eige platselskap Small Aisles.

Fairchild er gift med kunstnaren Natasha Wheat.

## Diskografi

**Som All Smiles:**

*Ten Readings of a Warning (Dangerbird Records, 2007)
*Oh for the Getting and Not Letting Go (Small Aisles, 2009)
*Fall Never Fell EP (Small Aisles, 2009)
*Staylow and Mighty (Small Aisles, 2011)
*Mostly Cloudy, Morning Night (2012)

**Med Grandaddy:**

*Under the Western Freeway (V2 Records, 1997)
*The Broken Down Comforter Collection (V2 Records, 1999)
*The Sophtware Slump (V2 Records, 2000)
*Sumday (V2 Records, 2003)
*The Ham and Its Lily (2003) (Gjeve ut under bandnamnet "Arm of Roger")

**Med Modest Mouse:**

*Strangers to Ourselves (Epic, 2015)

**Andre utgjevingar:**

*Howe Gelb, "Can't Help Falling in Love with You" (1998)
*Giant Sand, Cover Magazine (på utvalde spor, 2002)
*The Band of Blacky Ranchette, "Low Spark of High Heeled Boys" (2003)
*Goldcard, "The Rabbit Song" (2003)
*Earlimart, Treble and Tremble (Palm Pictures, 2004)
*Peter Walker, Young Gravity (Dangerbird Records, 2006)
*Dappled Cities, Granddance (Dangerbird Records, 2007)
*Admiral Radley, "I Heart California" (The Ship, 2010)

## Kjelder
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jim Fairchild|Jim Fairchild]]» frå  den 19. mars 2017. Den engelske artikkelen oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
*Fairchild på myspace
All Smiles

**All Smiles** kan vise til
***[[Jim Fairchild]]**, ein amerikansk musikar som har gjeve ut album under namnet **All Smiles**.
***All Smiles Dental Centers**, eit tidlegare tannlegefirma i Texas i USA.
*Albumet **All Smiles** av jazz-gruppa Kenny Clarke/Francy Boland Big Band.
Davey Brozowski

**Davey Brozowski** () er ein amerikansk musikar frå Seattle i Washington. Han er for tida trommeslagar i indie rock-bandet Modest Mouse.

## Kjelder
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Davey Brozowski|Davey Brozowski]]» frå  den 19. mars 2017. *
Kord maskingevær

**Kord-12.7&nbsp;mm** tungt maskingevær er eit russisk maskingevær som vart utplassert hjå russiske militære frå 1998 som erstatning for det noko eldre NSV maskingevær. 

Kord er lettare enn NSV, og mekanikken er solid med høgare skot-takt og mindre rekyl.

## Variantar
***6P49**: Basisvariant for montering på kjøyretøy.
***6P50**: Infanteriversjon.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff

*V.A. Degtyarev Plant – official site
*Modern Firearms
*Image of Kord on Tripod
NSV maskingevær

**NSV** (russisk **НСВ Никитина-Соколова-Волкова**) er eit 12,7 mm kaliber maskingevær laga i Sovjetunionen. Det har namn etter konstruktørane G.I. Nikitin (Г.И. Никитин), Y.S. Sokolov (Ю.М. Соколов) og V.I. Volkov (В.И. Волков).

NSV veg 25&nbsp;kg, skot-takta er 700-800 skot per minutt, rekkjevidda er frå 1&nbsp;500 til 2&nbsp;000 meter mot høvesvis luft- og bakkemål. Eit ammunisjonsbelte med 50 skot veg 11 kilo.

## Variantar
* **12,7 Itkk 96**: Finsk
* **M87 NSVT**: Serbisk
* **NSW**: Polsk.
* **WKM-B**: Polsk
* **KT-12,7**: Ukrainsk.
* **MG-U**: Bulgarsk

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:NSV machine gun|NSV machine gun]]» frå ,  den 14. april 2017.*
Hans Andersen Foss

**Hans Andersen Foss** () var ein norsk-amerikansk forfattar, journalist og fråhaldsforkjempar, aktiv i USA. Forteljingane han var populære også i Noreg, og fem av bøkene kom ut her til lands.

Foss var eldste son til ein sjølveigarbonde på garden Fossen i Heggen sokn i Modum. I 1877 emigrerte han til USA, der han debuterte som forfattar i 1885 med *Husmands-gutten: En Fortælling fra Sigdal*. Boka, som kom ut i Decorah i Iowa, fortel om ein fattig husmannsgut som dreg til Amerika, vert rik og reiser heim for å gifte seg med garddottera. Romanen vart umåteleg populær og nådde eit stort publikum, også i Noreg. Året etter gav han ut romanen *Kristine: En fortælling fra Valdres*, og nybyggjarromanen *Livet i Vesterheimen*. Også *Kristine Valdresdatter*, som den etterkvart vart kalla, var populær i Noreg, og vart filmatisert i 1930 av Rasmus Breistein. Songen «Det vinker til meg i denne kveld» vart ein ganske omtykt song i si tid.

I åra 1888 til 1893 redigerte Foss avisa Nordmanden som kom ut i Grand Forks i Nord-Dakota. Her skreiv han ei rekke romanforteljingar som fyrst gjekk som føljetongar i avisa, og seinare kom i bokform. Gjennom Nordmanden stridde Foss for særleg fråhaldssaka og ein radikal reformpolitikk. Desse to tema kjem til uttrykk i høvesvis romanane *Den amerikanske saloon* frå 1889, og *Hvide slaver* frå 1892.

Frå 1893 gav Foss ut avisa Nye Nordmanden i Minneapolis. Etter nokre år slutta han som skribent og vart kornhandlar. I 1906 flytta han til Minot i Nord-Dakota og busette seg der. Foss skreiv då fleire publikasjonar for fråhaldsrørsla og støtta aktivt Populist Party.

Litteraturhistorisk spelte Foss størst rolle gjennom den måten romanane hans påverka andre norskamerikanske forfattarar, som til dømes Peer Stromme og Ole Rølvaag.

## Kjelder
*Norsk Allkunnebok. IV. bandet. 1953

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hans Andersen Foss|Hans Andersen Foss]]» frå ,  den 19. mars 2017.*
Sportsjournalistenes statuett

**Sportsjournalistenes statuett** er ein pris som sidan 1948 årleg har vorte delt ut av Norske sportsjournalisters forbund til  «Årets idrettsnamn» i Noreg.

Statuetten kan tildelast same utøvar eller lag fleire gongar. Om så er får vinnaren ingen ny statuett, men eit gravert merke til å feste på statuettsokkelen. Grete Waitz fekk prisen fire gongar, medan Stein Eriksen, Sverre Strandli, Knut Knudsen, Ingrid Kristiansen, Johann Olav Koss, Bjørn Dæhlie, Andreas Thorkildsen, Ole Einar Bjørndalen og Petter Northug kvar har vorte tildelt statuetten to gongar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sportsjournalistenes statuett|Sportsjournalistenes statuett]]» frå ,  den 19. mars 2017.*
Barretina

***Barretina*** ('lita lue') er ei spansk poseforma lue av ull. Ho har tradisjonelt blitt brukt av menn frå nordlege delar av Middelhavet. I dag er ho eit viktig katalansk symbol. Dagens barretina er vanlegvis raud på fargen, men lilla har også vore vanleg. Historisk har ho også hatt andre farger.

Hovudplagget er blitt ført tilbake til den frygiske lua frå antikken, som var utbreidd i hamnebyar rundt heile Middelhavet. Ho kan også ha oppstått som ein eigen tradisjon i kjerneområdet Catalonia. I mellomalderen er bruken av liknande luer dokumentert til Catalonia, Ibiza, Menorca, Korsika, Sicilia, Sardinia, Malta, hamnebyar som Valencia, Napoli, Genova, Marseille og Nice og i delar av Balkan og Portugal.  Ho blei særleg brukt av sjømenn og landarbeidarar. I Catalonia og på Ibiza blei luene brukte av menn til inn på 1800-talet, særleg på landsbygda.

Plagget er blitt knytt til opprør og katalansk identitet. Eit opprør frå 1680-talet er blitt kjend som Barretines-opprøret. Både i dette og det katalanske opprøret nokre tiår tidlegare var mange av opprørarane bønder som bar barretina. I seinare hundreår blei plagget brukt av ulike kulturelle leiarar som forfattaren Jacint Verdaguer og kunstnaren Salvador Dalí.

I dag er barretina ein del av den katalanske folkedrakta, brukt til folkedansar som sardana og ved høgtidelege høve. Den er også framståande i dei katalanske juleskikkane som *[[caganer]]* og julekubbe.

## Galleri

Els segadors.jpg|Illustrasjon av det katalanske opprøret (Guerra dels Segadors) viser mange opprørarar i barretina.
Barretina2.jpg|Ei gruppe menn med barretina i 2007.
Barretina musca.jpg|Lilla barretina, *barretina musca*.
Comparsa_Carnaval_Vilanova_i_la_Geltrú.jpg|Gule barretinaer med enden lagt bak hovudet.



## Kjelder
PK maskingevær

**PK** (Пулемёт Калашникова, *Puljemjot Kalasjnikova*) er eit russisk maskingevær frå 1960-talet som har vore brukt i mange land. Maskingeværet brukar ammunisjonsbelte med ein kaliber på . Ein modernisert variant vert kalla **PKM**, og i 1993 kom den tredje generasjonen av dettte maskingeværet. Nytt kaliber vart då 6×49mm. Denne vert kalla **UMG**.

## Variantar

* **PK/PKM** - lett maskingevær med støttebein
* **PKS/PKMS** - (*Puljemjet Kalsjnikova Stankovij*) er en PK/PKM som er montert på eit stativ.
* **PKT/PKMT** - (*Puljemjet Kalsjnikova Tankovij*) er koaksialt stridsvognsmontert utan pistolgrep og kolbe. Våpenet vert avfyrt med ein solenoid. PKT er standardvåpen i dei fleste nyare russiske stridsvogner og panservogner, så som T-72, T-80 og BMP-serien.

## Kjelder
* The PKM General Purpose Machine Gun 
* Kalashnikov PK / PKS / PKM / PKMS machinegun
Jørgen S. Lien

**Jørgen Sigurd Lien** () var ein norsk industrimann frå Bergen, som i si tid dreiv det stort med framstilling av reknemaskinar og kassaapparat.

Lien, som var son til ein målarmeister, gjekk handelsskule og arbeidde åra 1928-31 som seljar. I 1931 var han med å danne firmaet Jørgensen & Lien, eit firma som skifta namn til Jørgen S. Lien då han to år seinare vart eineeigar. Firmaet omsette importert kontorutstyr, så som møblar, maskinar og pengeskap. Under andre verdskrigen byrja det å lage eigne pengeskap og reknemaskinar, høvesvis Jøli og Regna, begge dei fyrste norskproduserte i sitt slag.

Etter verdskrigen satsa Lien stort på å take i bruk fyrsteklasses produksjonsteknologi. I 1950- og 60-åra ekspanderte firmaet mykje, til det i andre halvpart av 1960-talet nådde 1300 tilsette i inn- og utland, av dei om lag 700 ved fabrikken i Bergen. Lien la stor vekt på produktvikling, noko som var kostbart og gjorde at firmaet trong ein stor eksportmarknad. På verdsmarknaden var firmaet ein «betydelig spesialfabrikk for regnemaskiner og kassaapparater», men mangel på kapital gjorde at firmaet gjekk konkurs i 1971.

Sidan dreiv Lien nokre få år eit firma i same bransje, plassert i Irland, før han til sist hadde hand om eit agentur i heimbyen Bergen.
 
## Kjelder
*Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1957
*Norsk biografisk leksikon
Ben Massarella

**Ben Massarella** er ein amerikansk trommeslagar og perkusjonist. Han er mest kjend for arbeidet sitt med banda Califone og Red Red Meat. Han har òg jobba med oRSo. 

Massarella spela perkusjon på fire spor på albumet The Moon & Antarctica (2000) og på albumet Strangers to Ourselves (2015) av bandet Modest Mouse, og var på turné med dei.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ben Massarella|Ben Massarella]]» frå  den 19. mars 2017.*
PT-76

**PT-76** (ПТ-76, плавающий танк-76) står for *plavajusjtjij tank*, som tyder symjande/amfibiestridsvogn.  PT-76 kom til i byrjinga av 1950-talet av Sovjetunionen og vart mykje brukt om oppklaringsvogn i den sovjetiske hæren og i warszawapaktlanda.

## Historie

Etter andre verdskrigen såg Sovjetunionen eit behov av et nytt og lett manøvrerbart amfibiekjøretøy. I åra etter krigen vart der difor utvikla ei ny stridsvogn under Zj. Ja. Kotin. Denne skulle på bestilling frå hæren ha amfibie-egenskapar. Kotin fekk fram PT-76, og i 1953 starta produksjonen i Volgograds traktorfabrikk.  I 1958 kom en ny variant, PT-76B, som vart produsert fram til 1963. 

Cirka 5&nbsp;000  til 12&nbsp;000 lette stridsvogner av typen PT-76 vart produserte. 2000 vart sende til andre Warszawapakt-land.

## Sjå òg
*M551 Sheridan, som var USA sitt «svar» på den russiske PT-76.

## Kjelder


* Baryatynski, Mikhail. "Plavayushchiy tank PT-76", Bronyekollektsia series, special issue 1(5)/2004, 
* Foss, Christopher; *Jane's AFV Recognition Handbook*, Jane's, ISBN 0-7106-1043-2
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:PT-76|PT-76]]» frå ,  den 19. mars 2017.*  


## Bakgrunnsstoff
Joe Plummer

**Joseph «Joe» E. Plummer** er ein amerikansk trommeslagar og perkusjonist frå Portland i Oregon.

Han var perkusjonist og trommeslagar for indie rock-bandet Modest Mouse frå 2004 åt 2012 og spela på albumet We Were Dead Before the Ship Even Sank.

Før han vart med i Modest Mouse spela Plummer med indie rock-banda The Black Heart Procession og The Magic Magicians. Plummer var ein av dei 88 trommeslagarane som spela saman med dei japanske støyrock-pionerane Boredoms 88 Boadrum 8. august 2008.

I mai 2009 vart Plummer trommeslagar i bandet The Shins i staden for Jesse Sandoval. Han er òg medlem av Mister Heavenly, eit samarbeid med Honus Honus frå gruppa Man Man og Nicholas Thorburn frå gruppene Islands og The Unicorns. Bandet eksperimenterer med ein ny sjanger kalla «doom wop».
 
Plummer jobbar òg som frilans-komponist. Han laga musikk for komedien «Antarctic...huh?», regissert av Matt Hoyt.

10. november 2013, kunngjorde Orange County Register at Matt Aveiro hadde forlate Cold War Kids og at Plummer kom til å ta over plassen hans på ubestemt tid. 15. juli 2014 gav Cold War Kids ut den fyrste singelen, «All This Could Be Yours» frå det femte albumet deira «Hold My Home». I motsetning til tidlegare var Plummer og multiintrumentalist og songar Matthew Schwartz no oppgjeve som vanlege medlemer av bandet, ikkje turnémedlemer.

7. august 2015 vart prosjektet «Built in Sun» saman med Pall Jenkins og Richard Swift gjeve ut.

## Kjelder
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Joe Plummer|Joe Plummer]]» frå  den 19. mars 2017. Den engelske artikkelen oppgav desse kjeldene:*
AGS-17

**AGS-17** *Plamya* (russisk Пламя; *Flamme*) er ein granatkastar utvikla og produsert i Sovjetunionen og Russland, og brukt i mange land. 

## Skildring
AGS-17 er eit støttevåpen for infanteriet på bataljonsnivå og vert operert frå trefot på bakken eller på eit køyretøy. AGS-17 skyt ut 30&nbsp;mm granatar i direkte eller indirekte eldstøtte til infanteriet mot lettpansra eller upansra mål - òg som nedhaldande eld.  

## Ammunisjon
Standard ammunisjonsboks er 30 granatskot av typen VOG-17M høgeksplosiv med fragmentar (HE-FRAG), men òg VOG-30D med bedre verknad i målet vart teke i bruk i 2013

## Sjå òg
*AGS-30
*Vektor Y3 AGL
*SB LAG 40
*GA-40 eit liknande våpen
*HK GMG, eit liknande våpen
*XM174 granatkastar, eit liknande våpen
*Milkor MGL, ein annan sørafrikansk 40 mm granatkastar
*Mk 19 granatkastar, eit liknande våpen
*Type 87 granatkastar, brukt av Folkets frigjøringshær

## Kjelder

*

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:AGS-17|AGS-17]]» frå ,  den 19. mars 2017.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Falles

**Falles** (valensiansk *Falles*, eintal *Falla*, spansk *Fallas* er ei spansk høgtid til ære for den heilage Josef i Valencia og i området rundt. Ho blir halden årleg i fire dagar fram til 19. mars, helgendagen til Josef.
Hendinga blei teken med på UNESCO si liste over immateriell verdsarv den 30. november 2016.

## Skildring
Josef frå Nasaret er vernehelgen for Valencia. Feiringa hans varer frå 15. til 19. mars, men allereie 1. mars byrjar feststemninga med kinaputtar og fyrverkeri.
Kvart nabolag i byen har ei gruppe som planlegg feiringa og organiserer innsamlingar som festar og paellamåltid. Kvar gruppe (*casal faller* eller *comissió fallera*) lager ein konstruksjon kalla ein *falla* som blir brend under høgtida.

## Galleri

Fallers marching band.jpg|*La despertà*, eit korps marsjerer gjennom ei smågate om morgonen.
Falleras.jpg|Falleres under *replegà*.
xaraguell.jpg|Tradisjonell *saragüells*-drakt for menn.
Bomber faller.jpg|*La cremà*, 2002.
Falla Plaza del Ayuntamiento 2015 (1).jpg|Fallaen til kommunen Valencia i 2015


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Falles|Falles]]» frå , og «[[:sv:Les Falles|Les Falles]]» frå  den 19. mars 2017.*
Ole N. Strømme

**Ole Nikolai Ingebrigtsson Strømme** () var ein norsk lærar, gardbrukar, lensmann og politikar frå Sykkylven. Han var statsråd og sjef i Sosialdepartementet i Mowinckels tredje regjering.

Strømme var son til ein gardbrukar på matrikkelgarden Straume i Sykkylven. Etter mellomskuleeksamen i Volda i 1892, var han elev ved Stord seminar i tida 1893–95. Han var så lærar 1895-97 i Bremanger, og deretter folke- og framhaldsskulelærar i heimbygda Sykkylven fram til 1919. I 1907 kjøpte han eit småbruk på matrikkelgarden Straumgjerde i Sykkylven, og dreiv dette sidan. Frå sommaren 1919 var han lensmann i Ørskog.

Stortingsperioden 1931-33 representerte Strømme partiet Venstre og Møre fylke på Stortinget, der han var sekretær i Justiskomiteen. Den 3. mars 1933 vart han utnemnd til sosialminister i ei regjering leidd av Johan Ludwig Mowinckel, ein posisjon han hadde til 28. oktober same året. Tingbolken 1934-36 var Strømme fyrste varamann frå Møre fylke, og møtte på Tinget ei veke i mars 1935 i staden for Peter Syltebø, og frå januar 1936 i staden for avdøde Martin J. Strand. Han vart då nokså omgåande sjuk og døydde i Oslo.
   
## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
*Lokalhistoriewiki
Kratt

**Kjerr, kratt** eller **snar** viser til tettvaksne buskar eller småtre som kan danna landskap eller småskogar.

Krattskog finst mest i særskilde klima, gjerne der tre ikkje kan veksa. Ein finn han mykje i område som har middelhavsklima, det vil seia område med milde vintrar og tørre somrar. Slike område med sine særskilde vegetasjonstypar finn ein mellom anna rundt Middelhavet, med maquiskratt, i Sør-Afrika (fynbos), California (chaparral), Chile (matorral) og sør i Australia (mallee, kwongan). Ein finn også krattlandskap i halvtørre tropiske område, i kystlandskap og i stader med arktisk eller alpint klima.

Kratt i middelhavsklima ser ut til å ha utvikla seg frå ulike utgangspunkt til liknande endepunkt, typisk frå plantar tilpassa fuktige klima til mykje tørrare tilhøve.
Slike kratt veks typisk mellom 20. og 40. breiddegrad både nord og sør for ekvator, og kan opptre som eit belte mellom ørken på lågare og skogdekke på høgare breiddegrader.
Mange krattlandskap blir regelmessig utsett for eld som drep eller held tre i sjakk og ofte også hjelper krattvekstane til å formeira seg.

Menneskeleg påverknad kan også ha ført til vekst av krattskog, til dømes gjennom avskoging, beite eller eldbruk som forringer jordsmonnet. Kratt kan oppstå som del av attgroing på ein stad som tidlegare er blitt rydda for tre. I nokre få høve kan det også koma av innføring av invasive krattdannande planteartar.

## Kjelder
BRDM-2

**BRDM-2** (russisk Боевая Разведывательная Дозорная Машина, *Bojevaja Razvedyvatelnaja Dosornaja Maschina*, ordrett «rekognoserings-/patruljekampkøyretøy») er eit pansra oppklaringskjøretøy frå Sovjetunionen.  Det er framleis i bruk i Russland og minst 45 andre land.  Det er etterfølgjaren til BRDM-1, og var tenkt å ha betre amfibiske eigenskapar og væpning. BRDM-2 har ein vannjet for framdrift i vatnet. BRDM-2 vert driven av ein bakmontert motor på 140 hk, som òg er kraftkjelda til vassjeten.

Mannskapet på fire består av vognførar, kartlesar, vognkommandør og skyttar. Væpninga er den same 14,5&nbsp;mm mitraljøse som på BTR-60 pansra personellkøyretøy, med ei 7,62&nbsp;mm mitraljøse som sekundærvåpen. Pansringa vernar mot handvåpen og artillerisplintar.
## Teknisk
Køyretøyet har to ekstra par nedsenkbare hjul under buken, og eit sentralstyrt reguleringssystem for lufttrykket i dekka. Det har òg ein enkel vassjet for framdrift i vatn. I tilhøve til BRDM-1 så er denne større og meir firkanta. Mannskapet sit lenger framover i skroget, og motoren er montert bak. Den enklaste modellen har eit lite tårn montert midt på køyretøyet. Det er to lukar framme. Begge lukene har periskop. Motoren er noko større enn BRDM-1. Køyretøyet har ein infraraud lyskaster og køyrelys, og dessutan eit ABC-vernsystem..

## Variantar
Som BRDM har BRDM-2 fleire variantar. Dei første fire har same rollar som BRDM-1-variantane.
; BRDM-2
: Den enklaste varianten, berekna for oppklaring. Den har òg eit navigasjonssystem som mannskapet kan lesa av kartkoordinatar på.
; BRDM-2M
: Modernisert variant med sterkare motor - 136 hestkrefter.
; BRDM-2RKhb
: Oppklaringskjøretøy for atom- og biologiske truslar. Det har ein dispenser for å setja ut varselflagg rundt farlege område. Det har berre ein 7,62 mm mitraljøse som bevæpning.  
; BRDM-2U
: Kommandovogn, og har ikkje tårn. Den er utstyrt med eit aggregat og ekstra radioar.  Den har vore brukt i bataljonshovedkvarter og regimentshovudkvarter og artilleriavdelingar.
; 9P122 BRDM-2
: Panservernsvariant utstyrt med 1x 9K11 Malutka (AT-3) panservernmissillsystem.
; 9P133 BRDM-2
: Panservernsvariant tilsvarande 9P122 med oppgradert Malutka panservernmissillsystem.
; 9P148 BRDM-2
: Panservernsvariant som kan nytta både 9M111 Fagot (AT-4 Spiral) og 9M113 Konkurs (AT-5 Spandrel).

## Andre køyretøy på same chassis
; SA-9 Gaskin
: Luftvernskøyretøy brukar drivverket frå BRDM-2.

## Merknader
BRDM-2 er ganske lik det ungarske oppklaringskøyretøyet OT-65 og det pansra personellkøyretøyet FUG-70, som har bakmonterte motorar, men doble vassjetar.
## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:BRDM-2|BRDM-2]]» frå ,  den 19. mars 2017.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Skildring på fas.org (engelsk)
KPV

**KPV** (Krupnokalibernyj Pulemjot Vladimirova, russisk skrift Крупнокалиберный пулемёт Владимирова КПВ) er eit tungt maskingevær i kaliberet 14,5 mm. Det vart utvikla i Sovjetunionen på byrjinga av 1940-talet og var standardvæpning i Sovjetunionen fram til slutten av 1980-talet. Våpenet er framleis vanleg i den russiske hæren.  

Under andre verdskrigen vart KPV brukt som luft- og pansernedkjempingsvåpen av det sovjetiske infanteriet. Seinare er det brukt i fleire variantar:

* PKP: Maskingevær på lavett med hjul for infanteriet.
* KPV: i luftvernrolla.
* KPVT: Primært tårnskyts i ulike pansra køyretøy som  BRDM-2 og BTR-serien unnateke BTR-90 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:KPV|KPV]]» frå ,  den 19. mars 2017.*
Helgesteinen

«**Helgesteinen**» er eit gamalt heilagminne på garden Brekke i Ørsta. Det er ein nokså stor, rundvoren stein som ligg ved den gamle vegen som før i tida gjekk over Brekke.

I Noreg finst det mange segn og overleveringar frå tidleg kristen tid om religiøse samlingsstader ute i naturen, og vi har vitnemål om dette i namn som «Kyrkjesteinen», «Kyrkjehellaren» og liknande. I Ørsta er Helgesteinen ein slik stad, og truleg alt i katolsk tid (før 1537), vart han nytta som ein religiøs møteplass. Folk, det kunne vere ein eller fleire, samla seg ved steinen, kanskje på søndagane når det ikkje var gudsteneste i kyrkja, men truleg like ofte på fredagsmorgonane. Fredagen var fastedag frå gamalt av; då minnast folk Kristi liding og død. Eit gamalt seiande i Ørsta var: «*Freidainn æ ’kje ørkjenne lik*» (fredagen er ikkje yrkje(dagane) lik).

«Gudstenesta» ved helgesteinen gjekk gjerne føre seg slik at alle dei frammøtte knelte omkring steinen med folda hender, og ein av dei sa fram gudsord og bøn (væs) for dagen. Ei bøn til jomfru Maria, omtala som «Fredagsvessen», skal ha blitt nytta ved steinen, og etter Sivert Aarflot lydde ho slik:

:*I dai æ dæ fredain; gu nå os, mi ha ikie fasta, so mi må.*
:*I moriå æ dæ lourdain; da høyras klokå fyre himeriki slå.*
:*I yfi moriå æ dæ sondain, gu gii mi hånå mute up nå.*
:*Då kiome hain gulvararre mæ gulkåpinne sinå, han seiie ti moy Maria: qveim æ so stænd fram fyr signadi kneaå dinå.*
:*Då svara moy Maria: dæ æ signadi sånin minn: nagla giynå hand å nagla giynå fot å nagla giynå giarti rot.*
:*Å sæl æ dæin, so fredains væssein lesi kain tre reyse fredain fyr han fæ se mat.*
:*Dæ ræinie synda ta sælline likso hagla ta himila.*
:*Gus or å amen.*

Det skal ha stått eit kors oppe på helgesteinen, og det vart òg sagt at steinen snur seg rundt tre gonger kvar einaste julaftan.

Helgesteinen er varig freda etter kulturminneloven, kulturminne id: 92395-2 (sjå lenke til kulturminnesøk nedanfor).

## Notar


## Referansar

## Bakgrunnsstoff
*
*  
*  
*  
* 
*
Maskinkanon

**Maskinkanon** er ein kanon med kaliber 20 mm eller større som kan skyte automatisk eld.

Ammunisjonen til maskinkanon er normalt granatar, med ein tennsats og eit sprenglekam. Verknaden er med dette større enn for tunge maskingevær, som vanlegvis skyt heilmantla blyammunisjon. Maskinkanonar vart vanlege rundt andre verdskrig, og vert brukt i fly, på skip og på stormpanservogner. Dei vert brukt mot fly, infanteri og lettpansra køyretøy eller fartøy som mål. Ekstremt snøggskytande maskinkanonar har ei gatlingmekansime og er roterande kanonar med fleire løp.

Vanlege kaliber for maskinkanonar er 20, 23, 25, 30 og 40 mm.

Det norske forsvaret brukar 20 mm maskinkanon på stormpanservogna NM135, jagarflyet F-16 og som luftvern, 25 mm på JSF F-35,  30 mm vert brukt på stormpanservognen CV9030N og 40 mm som luftvern.
## Galleri


File:XM307-01.jpg|XM307 25&nbsp;mm bærbar granatkastar
File:Autocannon MLG27.jpg|MLG 27 fjernstyrt maskinkanon.
File:Oerlikon-20mm-batey-haosef-2-1.jpg|20&nbsp;mm Oerlikon, ein tidleg maskinkanon
File:30 mm.jpg|30mm × 113&nbsp;mm skot ladda inn i M230 maskinkanon



## Sjå òg
* Maskingevær

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Maskinkanon|Maskinkanon]]» frå ,  den 19. mars 2017.*
Mitraljøse

**Mitraljøse** er i praksis det same som maskingevær, men mest brukt om dei tunge versjonane. Mitraljøse er automatisk skytevåpen med høg skottakt, tett skotstråle og stor presisjon. Allereie på 1300-talet fanst det såkalla orgelbøsser med opptil 144 piper, men først då bakladningssystemet og einingspatrona var oppfunne, fekk slike våpen militær betydning. Den automatiske, enkeltløpa mitraljøsa vart oppfunnen i 1884 av H.S. Maxim. Mitraljøsa vert montert på affutasje, er luft- eller vassavkjølt, vekt 30–75 kg, kaliber 6,5–15 mm, skottakt 400–600 skot/min, patrontilførsel fra band el.l. med opptil 250 patroner i bandet, praktisk skotvidde opptil 4000 m. Våpenet kan òg skyte med indirekte retning. Luftvernmitraljøser har ofte dobbeltaffutasje eller firling.

Noreg hadde tidlegare Hotchkiss mitraljøse (luftkjølt), avløyst av Coltmitraljøse vasskjølt, modell 1929, kaliber 7,62 mm. Norsk infanteri fekk seinare to typar Browning luftkjølt mitraljøse, ein lett M 1919 A4, kaliber 7,62 mm, og ein tung, kaliber 12,7 mm. Den lette M 1919 A4 er etter kvart erstatta med MG 3 (maskingevær) som i mitraljøseversjon vert montert på ein trefot. Den tunge mitraljøsa kan nyttast både mot bakkemål og mot luftmål ved skifte av affutasje. Tyngre mitraljøser høyrer med til væpningen i mange typer stridsvogner og fly. Dersom kaliberet er 20mm eller større, vert uttrykket maskinkanon nytta.

## Etymologi
Ordet blir uttal mitraljˈøse. Det kjem frå fransk og er avleidd av *mitraille*, som tyder 'jarnskrap'

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff
*Mitraljøse - Colt M/29 TUNG - Automat ved Kongsberg Våpenhistoriske Forening
Arròs negre

**Arròs negre** er ein spansk matrett frå Valencia-regionen og Catalonia laga med blekksprut og ris. Retten liknar paella, men er farga grå eller svart av blekksprutblekket. Ein kan også ha andre typer sjømat i, som krabbe, muslingar eller reker. Retten blir tradisjonelt servert med allioli.

*Arròs negre* tyder 'svart ris' på katalansk og valensiansk, på spansk (kastiljansk) heiter retten *arroz negro*. Eit anna namn på retten er *arroz de pobre*, 'fattigmannsris'.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Arròs negre|Arròs negre]]» frå ,  den 19. mars 2017.*
Hans Tausen

**Hans Tausen** () dansk luthersk teolog, biskop under reformasjonen i Danmark-Noreg. 

## Karriere
Han var munk i Antvorskov kloster, studerte i Rostock frå 1516, vart prestevigd og heldt fram studia sine i København frå 1521 og i Leuven frå 1522. Tausen studerte 1523 i Wittenberg under Martin Luther og vart snart ein trugen tilhengar av reformasjonen. I 1526 opptredde han som luthersk predikant i Viborg. Fredrik I tok han under vernet sitt. 

Frå 1529 verka Tausen i København. Han vart med på å utarbeide Kyrkjeordinansen i 1537. I 1538 vart han «lesemeister» (lektor) i teologi ved Københavns Universitet, og i 1541 biskop i Ribe. Han satt som biskop i Ribe til han døydde og er gravlagd i Ribe domkyrkje.

Omsetjinga hans av Mosebøkene, postillen og Psalmebog er utgjeve i faksimile (1932, 1934, 1944).

## Kjelder

* 

## Bakgrunnsstoff
Nils Täpp

**Nils Bertil Täpp** () var en svensk langrennar frå Malung. Han vart olympisk meister 1948 og verdsmeister 1950 med svenske lag i 4 x 10 km stafett, og fekk OL-bronse i same øvinga i 1952.

Täpp vart svensk mester på 15 km i 1946. Under dei olympiske leikane 1948 i St. Moritz gjekk han den andre etappen for Sveriges suverene stafettlag, eit lag som vann med nær minuttars margin og elles bestod av Nils Östensson, Gunnar Eriksson og ankermann Martin Lundström. Seinare i OL-sesongen vart Täpp nummer to etter Lundström på 18 km i Holmenkollen.

Under Ski-VM 1950 i Lake Placid i USA tok Täpp seg av startetappen då Sverige på ny vann stafett-gullet i meisterskapen. Dei andre på laget var Karl-Erik Åström, Martin Lundström og Enar Josefsson. Individuelt vart Täpp nummer 11 på 18-kilometeren. Heime i Sverige vart han nummer tre på 18 km i Svenska skidspelen. Vinteren 1951 kneip han andreplassen på 18 km framfor Nils Karlsson under Svenska skispelen i Sundsvall, slått med 15 sekundar av vinnaren, Tapio Mäkelä frå Finland.

Då  vinterleikane 1952 fann stad i Oslo, vart Täpp sjuandemann på 18 km, to minuttar bak vinnaren Hallgeir Brenden. Fem dagar seinare fekk han ein bronsemedalje med det svenske mannskapet i stafett.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Nils Täpp|Nils Täpp]]» frå ,  den 20. mars 2017.*
Californiahalvøya

**Californiahalvøya** (spansk *Península de Baja California*; engelsk *Baja California Peninsula*) er ei lang og smal halvøy nordvest i Mexico som ligg mellom Californiabukta og det opne Stillehavet. Ho er omkring 1&nbsp;202&nbsp;km lang og maksimalt 240&nbsp;km brei. Halvøya strekkjer seg frå Tijuana, i nærleiken av den amerikanske grensa i området ved Mexicali, og sørover til Cabo San Lucas. Ho dekkjer eit areal på 143&nbsp;396&nbsp;km². Administrativt sett er halvøya delt mellom to delstatar, Baja California og Baja California Sur.

Det ligg fleire fjellkjeder i området, og nær Santa Rosalía er det vulkansk aktivitet. Den internasjonale hamna Ensenada, ved Stillehavet, er fast stoppestad for store turistskip. Ettersom ho er den einaste djupvasshamna i Baja California, fungerer ho som eit nav for all import og eksport av varer i regionen.


Fil:SanCarlosMX 08 012.jpg|Frå kysten ved Californiabukta 


## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Californiahalvøya|Californiahalvøya]]» frå ,  den 20. mars 2017.*
Rainer Bonhof

**Rainer Bonhof** () er ein tysk tidlegare fotballspelar frå Emmerich am Rhein som vart verdsmeister med Vest-Tyskland i 1974 og europameister både i 1972 og 1980. Han vann elles fleire pokalar i europeiske og nasjonale fotballmeisterskap og -turneringar, flest med Borussia Mönchengladbach, men òg med FC Köln og spanske Valencia CF. Bonhof var særleg kjend for sine harde frispark og kontante langskot.

## Karriere
### Klubbspel
Bonhof spelte på Borussia Mönchengladbach frå 1970 til -78. Allereie i sin fyrste sesong vart han seriemeister, og seinare var han med å vinne ytterlegare tre seriemeistertitlar, alle tre i rad. Dei fyrste sesongane var han midtstoppar, men vart så flytta opp på midtbana. Frå 1974 var han ein sentral spelar i laget, og bidrog mykje både då Borussia vann 5-1 på bortebane i UEFA-cupfinalen 1975 mot nederlanske Twente Enschede og i bundesliga i åra frå 1974 til 1977. Saman med lagkaptein Berti Vogts, Uli Stielike, Herbert Wimmer, Allan Simonsen og Jupp Heynckes danna han ryggrada i eit fotballag som i 1977 spelte Borussia fram til sin einaste europacupfinale. Finalen mot Liverpool FC enda likevel med 1-3 tap.

Sommaren 1978 vart Bonhof overført til den spanske klubben Valencia CF. Med det spanske laget vart han spansk cupmeister i 1979, etter siger 2-0 over Real Madrid. Han avslutta to år i Spania, og fruktbart samspel med den argentiske midtspissen Mario Kempes, med å vinne cupvinnarcupen. Etter ein mållaus finale mot London-laget Arsenal, var Bonhof ein av dei som plasserte sitt forsøk i straffeskytinga i nettet bak Arsenal-målvakta Pat Jennings.

Bonhof spelte så i tre sesongar, 1980-83, for FC Köln i heimlandet. I sin siste kamp for FC Köln, cupfinalen 1983, vart han cupmeister i Vest-Tyskland for andre gong. I eit historisk oppgjer mot byrival Fortuna Köln skåra Pierre Littbarski kampens einaste mål. Sommaren 1983 gjekk Bonhof til Hertha Berlin, der han etter kort tid vart ankelskadd, og deretter la bort fotballskoa.

### Landslagsspel
Bonhof spelte i tida 1982-81 53 landskampar for Vest-Tyskland og skåra ni mål. Han var mellom dei elleve utvalde både i VM-finalen 1974 og EM-finalen 1976, medan ein skade gjorde at han ikkje fekk speletid under Fotball-EM 1980. Særleg framifrå spel viste han under Fotball-EM 1976, der han gjennom presist pasningsspel stod bak fleire vesttyske skåringar på vegen til finalen. Finalekampen enda 2-2, og EM-tittel til Tsjekkoslovakia etter straffetevling.

### Merittar
*Verdsmeister: 1974 med Vest-Tyskland
*Europameister: 1972 og 1980 med Vest-Tyskland
*Finalist i europameisterskap: 1976 med Vest-Tyskland
*Vinnar av UEFA-cupen: 1975 med Borussia Mönchengladbach
*Vinnar av Cupvinnarcupen: 1980 med Valencia
*Vinnar av Bundesliga: 1971, 1975, 1976 og 1977 med Borussia Mönchengladbach
*Vinnar av den vesttyske cupfinalen: 1973 med Borussia Mönchengladbach
*Vinnar av den spanske cupfinalen: 1979 med Valencia
*Vinnar av den vesttyske cupfinalen: 1983 med FC Köln
*Finalist i Europacupen: 1977 med Borussia Mönchengladbach

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Rainer Bonhof|Rainer Bonhof]]» frå ,  den 20. mars 2017.*
Kulturminne i Ørsta

**Kulturminne i Ørsta** er ei oversikt over freda og/eller verneverdige bygningar og andre kulturminne i Ørsta kommune.

ID-nummer i tabellen nedanfor viser til det aktuelle kulturminnet, dersom det er registrert i Riksantikvaren sitt Kulturminnesøk. 

|}

## Kjelder

**Denne artikkelen er bygt med utgangspunkt i «[[:nb:Liste over kulturminner i Ørsta|Liste over kulturminner i Ørsta]]» frå , 20. mars 2017.*


## Bakgrunnsstoff

* Kulturminnesøk hos Riksantikvaren
Eld og rørsle

**Eld og rørsle** er ein militær taktikk som brukar nedhaldande eld for å redusere fienden sitt høve til eldgjeving medan eigne styrkar rykkjer fram. Taktikken går ut på at ein del av laget flyttar seg eit kort stykke medan den andre delen gjev dekningseld. Når den fyrste delen har flytt seg, vil rollane verta ombytt, og den andre delen kan flytte seg medan den fyrste gjev dekningseld.

## Kjelder
Fulvio Valbusa

**Fulvio Valbusa** () er ein italiensk tidlegare langrennar frå Verona som vann sju VM-/OL-medaljar i tida 1995-2006, med OL-gull 2006 i stafett og VM-sølv 2005 på 15 km som dei fremste prestasjonane. Valbusa vann to enkeltrenn i verdscupen, og var den beste tredje beste langrennaren gjennom 1997-sesongen. Også den yngre systera Sabina Valbusa hevda seg i internasjonalt langrenn.

## Aktiv
Valbusa overraska med ein fjerdeplass då han i januar 1992 i Cogne deltok i si andre tevling i verdscupen i langrenn. Men det skulle gå fleire sesongar før han tok steget opp i verdseliten. I mellomtida var han med å take stafettbronse under Ski-VM 1995 i kanadiske Thunder Bay, ein prestasjon han og Italia gjentok ved ski-VM i Trondheim to år seinare.

Vinteren 1996 kom Valbusa for fyrste gong på sigerspallen etter eit renn i verdscupen, fyrst i Seefeld in Tirol og ein månad seinare i Falun. I sesongen 1997 var han i sitt livs form, og etter tre pallplassar i verdscupen og ei rad gode prestasjonar i ski-VM, sikra han seg tredjeplassen i Verdscupen i langrenn 1997. Einast den suverene verdseinaren Bjørn Dæhlie og finske Mika Myllylä plukka fleire poeng.  

Den 16. desember 1997 vann Valbusa sin fyrste siger i eit verdscuprenn, ein 15 km i Val di Fiemme. Under Vinter-OL 1998 i Nagano tok han sølv på stafetten, og vart elles nummer fem i tre av dei individuelle tevlingane. Året etter starta han verdsmeisterskapen i Ramsau med å verte fjerdemann på 30 km, før han så tok bronsen på 15 km jaktstart og ein medalje av same valør med stafettlaget. Derimot makta han ikkje å hevde seg mot verdseliten dei etterfylgjande sesongane.

Valbusa tok sin andre og siste verdscuptriumf i franske La Clusaz den 6. februar 2004. Under VM 2005 i Oberstdorf overraska han, 36 år gammal, med å vinne sølvmedaljen i 15 km fristil. Landsmannen Pietro Piller Cottrer vann tevlinga. Eit siste og største høgdepunkt for Valbusa var gullmedaljen i 4 x 10 km stafett under vinterleikane 2006 i Torino. Etter at han sjølv tok seg av fyrsteetappen, syrgde Giorgio Di Centa, nemnde Cottrer og ankermann Cristian Zorzi for italiensk siger.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap
*Vinter-OL 1992 i Albertville: Nr 17 på 30 km
*Ski-VM 1993 i Falun: Nr 11 på jaktstarten
*Ski-VM 1995 i Thunder Bay: Bronsemedalje i 4 x 10 km stafett, nr 16 på 10 km
*Ski-VM 1997 i Trondheim: Bronsemedalje i 4 x 10 km stafett, nr 5 på jaktstarten og tremila, nr 6 på 10 km
*Vinter-OL 1998 i Nagano: Sølv i 4 x 10 km stafett, nr 5 både på jaktstart, 30 km og 50 km
*Ski-VM 1999 i Ramsau: Bronse på jaktstarten og i 4 x 10 km stafett, nr 4 på 30 km
*Ski-VM 2001 i Lahti: Nr 8 på 20 km skiathlon
*Vinter-OL 2002 i Salt Lake City: Nr 18 på 20 km/skibyte
*Ski-VM 2003 i Val di Fiemme: Nr 18 på femmila
*Ski-VM 2005 i Oberstdorf: Sølvmedalje på 15 km
*Vinter-OL 2006 i Torino: Gullmedalje i 4 x 10 km stafett, nr 13 på 15 km

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Fulvio Valbusa|Fulvio Valbusa]]» frå ,  den 20. mars 2017.*  
 
*Sportsboken, aktuelle årgangar.

## Bakgrunnsstoff
*
The First Noel

«**The First Noel**» (òg skrive «**The First Noël**» og «**The First Nowell**») er ein tradisjonell, klassisk og engelsk julesong, truleg frå tidleg moderne tid, men kanskje eldre. «Noel» er eit arkaisk engelsk ord for jul, opphavleg lånt inn frå fransk. Songen skildrar hendingar frå juleevangeliet som at englane talar til hyrdane, julestjerna og dei tre vise menn.

## Soge
The First Noel har nummer 682 i Roud Folk Song Index. Melodien er uvanleg blant engelske folkemelodiar sidan han består av ein musikalsk frase som vert repetert to gonger, etterfølgd av eit refreng som er ein variasjon av denne frasen. Alle tre frasane endar på tersen i skalaen. Ein trur at melodien er ein versjon av ein tidlegare melodi sungen i eit kyrkjegallerikor. Ein tvilsam rekonstruksjon av denne tidlegare versjonen finst i *[[New Oxford Book of Carols]]*.

I den noverande forma har songen opphav frå Cornwall, og vart først publisert i *Carols Ancient and Modern* (1823) og *Gilbert and Sandys Carols* (1833), som begge vart redigerte av William Sandys og arrangert, redigert og med ekstra tekst av Davies Gilbert for *Hymns and Carols of God*. I dag vert songen framført som ein salme i fire delar i eit arrangement av den engelske komponisten John Stainer, som først vart publisert i hans *Carols, New and Old* i 1871. Variasjonar på temaet er inkludert i Victor Hely-Hutchinson sin *Carol Symphony*.

Den amerikanske folkeminnesamlaren James Madison Carpenter spelte inn fleire tradisjonelle versjonar av songen i Cornwall tidleg på 1930-talet. Desse versjonane er tilgjengelege på nettet gjennom Vaughan Williams Memorial Library.

Songen vart gjendikta på svensk av Eva Norberg i 1974 som «Vid Betlehem en vinternatt». Han bruker den engelske melodien frå 1833. 
Han er med i Den svenska psalmboken 1986, 1986 års Cecilia-psalmbok, Psalmer och Sånger 1987, Segertoner 1988 og Frälsningsarméns sångbok 1990 som nr 128 under «Jul». Han er også med  i Finlandssvenska psalmboken 1986 som nr 48 under «Trettondagen». Etter «Gå, Sion, din konung att möta» er dette salmem som inneheld «Var glad» flest gonger, med 24 gjentakingar. 

## Tekst
Ordet «noel» eller «nowell» blei ofte brukt i refreng i carol-songar frå mellomalderen til tidleg moderne tid; som i «Sir Christèmas» frå Ritson-manuskriptet,, «Nowell sing we now all and some» i Trinity Carol Roll og «Nowel - out of youre slepe arise and wake» i Selden Carol Book, alle frå 1400-talet.

Som  med mange andre traderte folkeviser finst det ulike versjonar av teksten. Variantane under er henta frå *[[New English Hymnal]]* (1986) (som er den brukt i Henry Ramsden Bramley og John Stainer si *Carols, New and Old*), Ralph Dunstan sin versjon i *Cornish Songbook* (1929) og Charles Lewis Hutchins sin versjon i *Carols Old and Carols New* (1916).

## Innspelingar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:The First Noel|The First Noel]]» frå , den 20. mars 2017 og 19. november 2020.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Vid Betlehem en vinternatt|Vid Betlehem en vinternatt]]» frå ,  den 19. november 2020.*  
 

## Bakgrunnsstoff

* Arrangement for piano og stemme frå *Cantorion.org*
I'll Be Home on Christmas Day

«**I'll Be Home on Christmas Day**» er ein julesong spelt inn av Elvis Presley for albumet hans *[[Elvis sings The Wonderful World of Christmas]]* i 1971. Han har sidan blitt spelt kvar jul på Times Square for å sparke i gang Macy's Thanksgiving Day Parade.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:I&#39;ll Be Home on Christmas Day|I&#39;ll Be Home on Christmas Day]]» frå ,  den 20. mars 2017.* 
 

## Bakgrunnsstoff
*
Merry Christmas Baby

**«Merry Christmas Baby»** er ein R&B-julesong skriven av Lou Baxter og Johnny Moore og opphavleg spelt inn i 1947 av Johnny Moore's Three Blazers, med songaren og pianisten Charles Brown. Han har sidan blitt spelt inn av mange artistar, inkludert Chuck Berry, Otis Redding, B.B. King, Elvis Presley, Bruce Springsteen, Christina Aguilera, Melissa Etheridge og Hanson. Ein versjon av songen vart spelt inn av Bonnie Raitt og Brown på albumet *[[A Very Special Christmas 2]]* i 1992.

Johnny Moore's Three Blazers var eit av dei mest populære bluesbanda på Vestkysten då innspelinga deira av «Merry Christmas Baby» nådde tredjeplassen på ''Billboard'''s R&B Juke Box-lista i jula 1947. Brown vart akkompagnert av bassisten Eddie Williams og gitaristen Oscar Moore.

## Andre versjonar
Versjonar av «Merry Christmas Baby» er blitt spelt inn av mellom andre: 
* Chuck Berry, som singel i 1958
* Mae West i 1960 på albumet *[[Wild Christmas]]*
* Booker T. & the MGs i 1966 på albumet *[[In the Christmas Spirit]]*
* Elvis Presley i 1971 på albumet *[[Elvis Sings the Wonderful World of Christmas]]*
* Bruce Springsteen i 1987 på albumet *[[A Very Special Christmas av Bruce Springsteen|A Very Special Christmas]]*
* Hanson i 1997 på albumet *[[Snowed In]]*
* Etta James i  1998 på albumet *[[12 Songs of Christmas av Etta James|12 Songs of Christmas]]*
* Christina Aguilera i 2000 på albumet *[[My Kind of Christmas]]* 
* Pepe the King Prawn i 2006 på albumet *[[The Muppets: A Green and Red Christmas]]*
* Jessica Simpson i ein duett med Willie Nelson på albumet *[[Happy Christmas av Jessica Simpson|Happy Christmas]]* i 2010
* Donna Loren so singe i 2010 
* CeeLo Green og Rod Stewart med Trombone Shorty i 2012 på albuma *[[Cee Lo's Magic Moment]]* and *[[Merry Christmas, Baby av Rod Stewart|Merry Christmas, Baby]]*. 
* Colbie Caillat i 2012 på albumet *[[Christmas in the Sand]]*, med Brad Paisley
* Kenny Burrell på albumet *[[Have Yourself a Soulful Little Christmas]]*
* Aubrey Peeples på albumet *[[Christmas with Nashville]]*

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Merry Christmas Baby|Merry Christmas Baby]]» frå ,  den 20. mars 2017.* 
*** oppgav desse kjeldene:*