open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mjølk

**Mjølk** er ei væske som hopattedyr lagar for dei nyfødde ungane sine. Menneske drikk morsmjølk som barn, men mange drikk seinare òg mjølk frå andre dyr, særleg kyr, men òg frå mellom anna sauer, geiter, reinsdyr, hopper og jakar.

Mjølka frå kvar art har ulik samansetjing, men har òg mange fellestrekk. Ettersom drikken skal gje styrke til små pattedyr som skal veksa, er han svært næringsrik. Mjølk inneheld særleg protein og feitt, i tillegg til laktose, vitaminane A, B og D, og mineral som kalsium og selen.

Feitt i mjølka dannar eit lag som vil flyta til topps om ho får stå. Dette laget blir gjerne skilt ut som fløyte.

## Behandling

I dag er det vanleg å behandla mjølk på meieri før ho vert seld. Ho vert ofte separert i skummamjølk eller lettmjølk og fløyte, pasteurisert, standardisert og homogenisert. På meieria foredlar ein òg mjølk til ulike mjølkeprodukt. Tidlegare skjedde behandlinga av mjølk på gardane der ho vart laga, men no er dette ganske uvanleg.

## Bruk
Fersk mjølk kan drikkast åleine eller i ulike drikkar, som bi- eller hovudingrediens. Dersom uhomogenisert mjølk får stå i romtemperatur, surnar ho til surmjølk, tjukkmjølk eller mjølkering, som kan drikkast eller etast.

Mjølk og ymse produkt av mjølk er òg viktige i matlaging, til dømes i graut, puddingar og kaker med krem. I milkshake og kakao er mjølk ein hovudingrediens, og mange vil dessutan ha ein liten skvett mjølk eller fløyte oppi teen eller kaffien sin. Kaffi med mykje mjølk i, på søreuropeisk vis, har i dei seinare tidene vorte populært i Nord-Europa, og er ofte seld under italienske og franske namn på kaféar av ulike slag.

### Mjølkeprodukt

* Ved å tilsetja ulike bakteriekulturar kan ein laga rømme, kvarg, jogurt og kefir.
* Ved å rista fløyte ved å vispe eller kinne ho, får ein krem og smør.
* Ved å få mjølka til å skilja seg ved ysting, kan ein få fram eit utal ulike ostetypar, og ved å koke ho inn, får ein brunost.

### Helse
Det er omstridd om mjølk frå kyr er bra for menneske, sjølv om det ofte vert tilrådd å drikke mjølk. Fersk geitemjølk skal vera bra, særleg for nyfødde som ikkje kan få morsmjølk. Men mange reagerer sjukleg på laktose (laktoseintoleranse) eller mjølkeprotein (mjølkeproteinallergi). Særleg gjeld dette folk frå land der det ikkje er vanleg å drikke mjølk i oppveksten, og som kan reagere med sjukdom eller på anna vis når dei kjem til land der mjølk vert nytta som næringsmiddel i stort mon. Mjølkeliknande produkt som kan nyttast som alternativ til mjølk frå dyr blir laga av mellom anna ris, soya, mandel og havre.

## Bakgrunnsstoff
Desember

**Desember** er den tolvte og siste månaden i den julianske og gregorianske kalenderen. Namnet kjem frå latin *decem*, ‘ti’, ettersom han opphavleg var den tiande månaden i det romerske året. 

På den nordlege halvkula fell vintersolkverv, den mørkaste dagen i året, i desember. Det finst ei rekkje ulike lys- og festtradisjonar som motvekt til vintermørket. Desse er ofte knytt til ulike juletradisjonar. Desemberdagane før jul vert kalla advent innan kristendommen, og vert markerte på ulike måtar. 

Denne månaden feirar ein mellom anna St. Nikolaus sin festdag den 6. desember, luciadagen den 13. desember, julaftan og juledag den 24. og 25. desember og nyttårsaftan den 31. desember.

## Anna
* Desember byrjar på same dag som september kvart år

## Bakgrunnsstoff
Ivar Lykke

**Ivar Lykke** () var ein norsk forretningsmann og politikar for partiet Høgre. Han vart fødd og døydde i Trondheim.

Lykke representerte Høgre på Stortinget frå 1916 til 1945. Han var statsminister i Noreg frå 24. mars 1926 til 1928. Regjeringa var eit samarbeid mellom partia Høgre og Frisinnede Venstre.

## Sjå òg
* Liste over norske statsministrar
* Liste over norske regjeringar

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Severin Løvenskiold

**Severin Løvenskiold** () var ein norsk verkseigar, embetsmann, kammerherre og politikar.

## Bakgrunn og yrke
Løvenskiold var fødd i Porsgrunn i 1777. Løvenskiold var ein del av ei rik adelsslekt i Noreg, son av kammerherre Severin Løvenskiold  til Fossum jarnverk og Benedicte Henrikka Aall. Mora var tante til Jørgen, Niels, Jacob og Benedicte Henrikke Aall gift med Ulrich Fredrich von Cappelen. Severin Løvenskiold var bror til Niels Aall Løvenskiold,  Frederik Løvenskiold («Fritz») og Frederikke Løvenskiold.

Han var utdanna i bergvitskap i Tyskland og vart cand.jur. ved Københavns Universitet i 1796. Han vart kammerjunker i 1796 og vart seinare tilsett i rentekammeret. Han blei assessor i kommercekollegiet i 1797 og i finanskollegiet i 1801, der han var sekretær hos finansminister Ernst Heinrich von Schimmelmann. I 1802 kom han heim til Noreg for å ta over Fossum Jarnverk med den tilhøyrande herregarden etter faren.

Han vart utnemnd til amtmann i Bratsbergs amt 1803, kammerherre i 1804 og styrar av Larvik grevskap 1805–1811. Han tok avskjed som amtmann i 1813.

## Politisk verksemd
Løvenskiold vart vald som fyrste representant frå Bratsbergs amt til riksforsamlinga på Eidsvoll i 1814. Her knytte han seg til unionspartiet.

Etter at unionen mellom Sverige og Noreg var eit faktum, var han norsk forhandlar ved gjeldsoppgjeret med Danmark. Løvenskiold hadde dette ansvaret frå 1814 til 1817, med tittel av statsråd.

Han var statsminister ved den norske statsrådsavdelinga i Stockholm i Sverige frå 1828 til 1841. Frå 1841 til han døydde i 1856 var han statthaldar (*rigsstatholder*) i Noreg. Etter Løvenskiold vart statthaldarembetet ståande ledig, til tittelen vart oppheva i 1873.

Løvenskiold døydde på Fossum i Gjerpen (noverande Skien kommune) i Telemark fylke.

## Prisar og utmerkingar
Løvenskiold vart riddar av Serafimerordenen i 1829 og fekk storkrossen av St. Olavs Orden i 1847. I 1848 vart han riddar av Elefantordenen og i 1853 fekk han Borgardådsmedaljen i gull. Han var medlem av Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab frå 1829 og æresmedlem av Kungliga Svenska Landtbruks-Akademien.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Dokument frå Severin Løvenskiold frå 1814–1838 digitalisert av Riksarkivet
Riksmål

**Riksmål** er eit eldre namn på bokmål som vart innført av Bjørnstjerne Bjørnson i 1899 og nytta fram til namneskiftet i 1929. Seinare har riksmål vorte ei eiga målform skild frå bokmålet, og i dag viser **riksmål** til ei privat rettskriving, normert av Det Norske Akademi for Språk og Litteratur og fremja av Riksmålsforbundet.

## Ordsoge
«Riksmål» er eit omgrep innlånt frå dansk, der ordet vart bruka som omgrep for skriftspråket og det dialektfrie standardtalemålet frå slutten av 1800-talet. Opphavleg er riksmål altså eit generelt omgrep for den offisielle målforma i eit land og/eller eit språk som blir bruka som norm over alt i landet. Synonym til riksmål i denne tydinga inkluderer «bokmål» (som før 1929 kunne brukast om både «riksmål» og «landsmål», båe i motsetnad til norske dialektar), «riksspråk», «offisielt språk» og «standardspråk». Bruken av «riksmål» som eit generelt omgrep for riksspråk er forelda på norsk.

## Riksmål som særskilt skriftspråk
Sidan 1899 har riksmål vorte bruka i Noreg som namnet på den først danske språkforma, seinare om språket til den mest danskprega fløya av skriftkulturen i landet i motsetnad til landsmål/nynorsk, og seinare (frå 1938) òg i motsetnad til delar av bokmål, såkalla samnorsk. Denne fløya er representert ved Riksmålsforbundet (stifta 1907) og har sidan 1953 blitt privat normert av Det Norske Akademi for Språk og Litteratur.

I tida frå 1907 til 1929 var riksmål det offisielle namnet på den norske målforma som i rettskrivinga av 1907 og rettskrivinga av 1917 vart definert som eiga målform uavhengig av dansk, og som frå 1929 fekk namnet «bokmål». Rettskrivingsreformene i 1907 og 1917 gjorde at riksmålet vart skrive meir i samsvar med den dansk-norske danna daglegtala.

## Kjende norske riksmålsforfattarar

*Bjørnstjerne Bjørnson 
*Knut Hamsun 
*Sigrid Undset
*Sigurd Hoel
*André Bjerke
*Aksel Sandemose
*Claes Gill
*Jens Bjørneboe
*Inger Hagerup
*Arnulf Øverland
*Ebba Haslund

## Sjå òg
*Riksmålsforbundet
*Riksmålsprisen

## Kjelder

### Referansar
----
*riksmål  i *Bokmåls-* og *Nynorskordboka*

## Bakgrunnsstoff
*Hva er forskjellen mellom bokmål og riksmål? på riksmalsforbundet.no

### Litteratur
*Coward, Gorgus (1986): *Riksmålsgrammatikk*
*Guttu, Tor (red.) (1994): *Riksmålsordlisten*, Oslo: Riksmålsforbundet, 6. utg.
*Guttu, Tor (red.) (1999): *Norsk ordbok*, Oslo: Kunnskapsforlaget
**Norsk Riksmålsordbok*, utg. i 4 bd. 1937-57 med to supplementsband i 1995, Oslo: Riksmålsvernet/Det Norske Akademi (etter 1981)
Saturnalia

**Saturnalia** var ei romersk midtvinterfeiring vigd guden Saturnus. Festen vart halden over fem dag frå 17. desember kvart år. Saturnalia var ei livat og drukken feiring, der den sosiale rangstigen vart snudd opp ned. Slavar kunne få fri, likestillast med eller tenast av herrane sine. Romarane gav kvarandre gjerne gåver under denne festen, alt frå symbolske små gåver som vokslys eller småfigurar til rike gåver frå keisaren til embetsmennene.

## Kjelder
Maurice Utrillo

**Maurice Utrillo**, fødd **Maurice Valadon**, (25. desember 1883&ndash;5. november 1955) var ein fransk kunstmålar.

Han vart fødd på juledagen i kunstnarbydelen Montmartre i Paris til den ugifte aktmodellen Suzanne Valadon. Utrillo er dermed ein av få av dei vidgjetne kunstmålarane i Montmartre som faktisk var fødd der. Far til guten var truleg ein ung målar kalla Boissy, men han fekk namn etter den spanske kunstnaren og kritikaren Miguel Utrillo, ein ven av mora.

Utrillo gifta seg i 1935 og flytta til Le Vesinet like utanfor Paris. 

Han er gravlagd på kyrkjegarden Cimetière Saint-Vincent i Montmartre.
Svenske regentar

**Svenske regentar** er ei liste over monarkar og regentar av Sverige.

Sverige som namn på ein nordisk nasjon er yngre enn fleire av dei lista opp nedanfor. Sverige var delt opp i fleire rike. Døme på svenske rike var Västergötland, Östergötland, Svitjod, Södermanland, Värmland og Hälsingland. Ein del av kongane var regent berre over eitt eller fleire av desse rika.

Først frå kong Magnus Ladulås av Sverige var dei kongar i eit samla Svearike. 

Ordningstal på kongar vart innført i Sverige frå og med Erik XIV av Sverige.

## Liste over svenske monarkar

## Sjå òg
* Bilete av svenske regentar
* Valspråka til svenske monarkar
* Svenske dronningar
* Norske regentar
* Danske regentar
* Europeiske regentar

## Bakgrunnsstoff
* Sveriges regenter 1521-1973
* Sveriges regenter och deras valspråk
Juletre

:*«Juletre» er òg namnet på eit julehefte gjeve ut av [[Norsk Barneblad]]*

Eit **juletre** er eit tre eller ein modell av eit tre som blir brukt mange stader til å pynta til jul med. Treet blir pynta med lys og juletrepynt. Mange legg julegåver under treet og går rundt det og syng julesongar. 

## Historie
Skikken med juletre er henta frå Sveits og det katolske Sør-Tyskland, der bruk av juletre kan førast attende til 1400-talet. I Noreg skal det fyrste juletreet ha vore brukt i Christiania (Oslo) i 1822. Fyrst frå kring 1900 vart skikken med juletre meir ålmenn. I dag har over 90 % av norske husstandar tradisjonen med å pynta eit tre i heimen til jul.

I byrjinga var det mange kristne som mislikte juletreet, sidan dei tykte at det var avgudsdyrking. Skikken med å gå i ring rundt juletreet og syngje julesongar, vart sett på med enno meir skepsis, og samanlikna med dansen rundt gullkalven.

## Tretypar

Som juletre bruker ein oftast gran eller furu, men edelgran og brake (einer) vert òg brukt. 

Nordmenn kjøper rundt 2&nbsp;millionar juletre kvart år. 20 %–25 % av desse (i 2003 drygt 430&nbsp;000 grantre) er importerte frå Danmark. I tillegg hogger svært mange tre i eigen skog, eller får frå naboar eller vener som har skog. 

Kunstige juletre vart først utbreidde i Tyskland på 1800-talet laga av gåsefjører med fjørene farga grøne. I USA byrja ein å masseprodusera tre som aluminiumsjuletre på 1900-talet. I vår tid kjøper mange (300&nbsp;000 nordmenn i 2004, mot 100&nbsp;000 i 1998) juletre av plast — oftast anten for å kunna bruke same treet i fleire år eller for å unngå allergiar. Den største eksportøren av slike tre er Kina. I nokre skoglause grender på Vestlandet var det vanleg tidleg på 1900-talet å ha ei tjukkvore skaft med mange hol i. Dette skaftet, som stod på ein fast juletrefot, sette ein så opp og laga «tre» av ved å stikke einegreiner i hola.

## Utandørstre

Det er òg vanleg å pynta eit stort grantre utandørs med elektriske juletrelys, ofte på ein sentral plass i bygda eller byen. Eit slikt utandørs juletre vert ofte kalla ei **julegran**. Oslo kommune har sidan 1945 hatt som årleg tradisjon å senda ei julegran som gåve til England. Denne er ein takk for hjelpa under andre verdskrigen, og ho vert alltid sett opp på Trafalgar Square i London. Hordaland fylkeskommune sender kvart år ei stor julegran til Edinburgh i Skottland.

## Samband med andre skikkar
Juletre blir særleg brukt i samband med kristen og verdsleg julefeiring, men kan òg bli brukt av enkelte i samband med den jødiske lysfesten hanukká.

Skikken med å kle heimen med tre og kvistar er gamal og tente til å verna heimen mot alle slags vonde makter og vesen. Framleis tek mange inn ris av selje til påskefeiringa og dekorerer med lauv ved sommarbryllaup og andre festar.

## Anna
* *Juletre* er òg namnet på eit nynorsk julehefte gjeve ut av Norsk Barneblad

## Bakgrunnsstoff

* Juletreets historie  - frå julenissen.no
Hol hammo‘éd

**Hol hammo‘éd** (hebr. חוֹל הַמּוֹעֵד *ḥol hammo‘éd*) er halvheilagdagane (eller romhelga) mellom dei første og siste dagane av dei vekelange høgtidene pesah (jødisk påske) og sjabu‘ót (lauvhyttefesten). I Israel, der desse høgtidene varar i sju dagar, er første og siste dag fulle heilagdagar og andre til sjette dag er hol hammo‘éd. Reformjødedommen følgjer same skikk som Israel. Andre jødiske retningar utanom Israel feirar desse høgtidene i åtte dagar, og tredje til sjette dag er rekna som hol hammo‘éd.

Ein parallell til hol hammo‘éd finn vi i den skandinaviske romjula, der dagane mellom helgedagane i jula og nyårskvelden blir rekna som del av jula, men utan å ha full helgestatus.
Skandinavia

**Skandinavia** (samisk *Skadesi-suolu*/*Skađsuâl*) er eit delvis geografisk men hovudsakleg kulturelt og historisk område som inneheld dei tre skandinaviskspråklege landa, Noreg, Sverige og Danmark. Størstedelen av området er den skandinaviske halvøya, med Danmark som ei sørleg utviding. I Norden refererer nemninga skandinaviske språk til språka norsk, svensk og dansk.

Gjennom historia har dei skandinaviske landa ført mange krigar mot kvarandre, men har også vore i union, først i Kalmarunionen under Margrete Valdemarsdotter og seinare som Danmark-Noreg og Noreg og Sverige. I moderne tid har landa medvite søkt å samarbeida for å stå styrkt i verda. Det at skandinavar kan reisa mellom landa utan pass er ein viktig del av eit slikt samarbeid.

## Land
* 
* 
* 

## Andre definisjonar
I engelsktalande land og i Tyskland tek ein ofte også med Finland, Færøyane og Island i Skandinavia, sidan omgrepet for Norden, «dei nordiske landa», ikkje er særleg i bruk.

## Sjå òg
* Skandinavisme

## Bakgrunnsstoff
Synkretisme

Ein **synkretistisk** religion, eller sett av religiøse førestillingar, har tatt opp i seg element av fleire frittståande religionar eller tradisjonar.

Dei fleste religionar har tatt opp i seg noko frå andre religionar, men nokre ber meir preg av synkretisme enn andre. Bahai og sikhismen er døme på store religionar som ofte blir kalla synkretistiske.
Adolf Hitler

**Adolf Hitler** () var ein tysk diktator. Hitler var statsoverhovud i Tyskland frå 1934 til 1945, og var hovudmannen bak Holocaust og den andre verdskrigen. 

## Bakgrunn
Hitler var fødd i Braunau am Inn i Austerrike-Ungarn. Han var soldat under den fyrste verdenskrigen. 

Hitler var partileiar for partiet NSDAP frå 1921. Det fulle namnet på partiet var *Nasjonalsosialistisk tysk arbeidarparti*. Rørsla til Hitler vart av dette kalla nasjonalsosialistar. Av dette igjen kjem ordet *[[nazisme]]*. 

I 1933 tok han over som rikskanslar innan Weimar-republikken etter general Kurt von Schleicher. Frå 1934 fekk han tittel som Førar og Rikskanslar (*"Führer und Reichskanzler"*) og uinnskrenka makt som statsoverhovud for det tredje riket (*"Drittes Reich"*). Ein tenkte seg at Hitler si styringstid skulle vera ei tredje stordomstid til Tyskland, som naturleg skulle kunna samanlikna seg med dei to tidlegare tyske keisarrika.

Hitler vart sett på som ein sterk og karismatisk leiar av di han leia Tyskland ut av problema etter den fyrste verdskrigen. Regimet han leia slo hardt ned på all opposisjon, alt frå kommunistar til konservative, jødar, kristne, sigøynarar, homofile, funksjonshemma mfl.

Hitler sitt mål var å utvida Tyskland sine grenser, og ta att tapte landområde. Dette førte til samanslåinga med Austerrike og invasjonen av Tsjekkoslovakia og Polen. Allereie i boka Mein Kampf ('Kampen min') frå 1924 la Hitler vekt på at tyskarane var eit herrefolk som trengde livsrom (Lebensraum). Livsrommet kunne gjerne gå på kostnad av andre folkeslag. Hitler førte ein politikk med vekt på sterk militær opprusting og etter kvart krigføring. Målet vart etter kvart at store delar av Europa skulle gå inn i eit stortysk rike. 

I Andre verdskrigen kjempa Tyskland til slutt ein krig på frontar både i aust og vest. Etter kvart vart det klart at Tyskland ville verta den tapande part, men Hitler kravde at kampen skulle førast til siste slutt. 

Etter at den sovjetiske hæren hadde omringa Berlin, skal Hitler ha teke sitt eige liv saman med kona Eva Braun. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Deutsches Historisches Museum – Adolf Hitler
Halfdan Cleve

**Halfdan Cleve** () var ein norsk pianist og komponist, fødd og oppvaksen i Kongsberg. Han var ei tid busett i Tyskland. Han komponerte mellom anna fem klaverkonsertar, andre klaverstykke og ein del kammermusikk.

Cleve var son av organisten i Kongsberg kyrkje, Andreas Johan Julius Kleve (1832&ndash;1903), og vart kalla eit vedunderbarn. Han fekk statens kunstnarløn frå 1946, og vart av enkelte kalla «Nordens Brahms». Han gifta seg i 1904 med pianisten Berit Winderen (1878&ndash;1964), som han fekk fire døtrer med.

Han fekk først undervisning av faren, og frå 1895 studerte han i Kristiania under Otto Winther-Hjem. I 1898 flytta han til Berlin, og studerte der under Oscar Raif og Scharwenka-brørne.

I 1902 debuterte Cleve i Berlin med sin eigen pianokonsert i A-dur. Han heldt fram med å bu i Berlin, og fastsette ryktet sitt som ein glitrande pianist og ein lovande komponist. Han gav konsertar både i Tyskland og andre stader. I 1907 var han solist ved ein konsert for å heidre Edvard Grieg &ndash; med Grieg sjølv på dirigentpodiet.

Cleve budde så ein kort periode i København, men flytta i 1909 tilbake til Noreg, og busette seg i hovudstaden og konsentrerte seg om komposisjon. Musikken hans kan best kallast seinromantisk. Etter kvart fekk han eit norskare preg.

## Bakgrunnsstoff

* Halfdan Cleves vei i Kongsberg
Jordalkalimetall

**Jordalkalimetall** er grunnstoff i gruppe II i periodesystemet. Grunnstoffa i denne gruppa er: beryllium, magnesium, kalsium, strontium, barium og radium.

## Eigenskapar

Alle jordalkalimetalla dannar toverdige ion. Dei reagerer lett med halogen og med vatn, men reaksjonen er ikkje så rask som for alkalimetalla. 

Berylliumoksid er amfotært. Elles er alle oksid av jordalkalimetall basiske.

## Sjå også
* Grunnstoffliste
* Periodesystemet
Lantanoid

**Lantanoida** er dei 15 sjeldne grunnstoffa f.o.m. lantan t.o.m. lutetium i periode 6 i periodesystemet. Dei er alle metall. Lantanoida har ein del eigenskapar felles med grunnstoffa i gruppe 3, og saman vert desse ofte kalla sjeldne jordmetall. 

## Sjå også
* Grunnstoffliste
* Periodesystemet
Ragnvald Vaage

**Ragnvald Vaage** () var ein norsk forfattar og gardbrukar. Vaage vart fødd og budde på Kjørve i Våge på Sunde i Kvinnherad kommune i Sunnhordland. 
Ved sidan av diktinga dreiv han gard. 

20 bøker gav han ut mellom 1912 og 1965, sju diktsamlingar, resten barnebøker, romanar, forteljingar og noveller. Vaage let også etter seg manuskriptet til ei novellesamling som han ikkje fekk gitt ut før han døydde.

Ståle Kyllingstad laga ein statue av Ragnvald Vaage som blei avduka ved brua på Sunde i 1979.

Forfattaren Lars Amund Vaage er barnebarn av Ragvald Vaage. 

## Prisar

* Melsom-prisen i 1942.
* Vaage vart i 1953 den fyrste vinnaren av Sunnmørsprisen for *Den vonde draumen*.

## Kjelder

* Dødsdato frå NBL-artikkel om Vaage av Ellen Birgitte Johnsrud.
61

**År 61** (**LXI** med romartal) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen.
## Hendingar

### Utlandet
* Legender seier at evangelisten Markus tok kristendommen til Alexandria.
* Druideborga Anglesey nord i Wales blei angripen og øydelagd av guvernøren for Romersk Britannia, Suetonius Paulinus.
* Medan romarane var opptekne i vest gjorde icenarar og andre keltiske stammar i Søraust-Britannia opprør under dronning Boudica. 
* Camulodunum (Colchester i Essex) blei rasert, Londinium (London) blei plyndra og brent og Verulamium (nær noverande St Albans i Hertfordshire) blei øydelagd av opprørsheren. Icenarane blei nedkjempa i slaget ved Watling Street. Boudica døydde, i følgje Tacitus ved å ha teke gift. Etter dette byrja romaniseringa av Britannia.

## Fødde
* Plinius den yngre, romersk statsmann

## Døde
* Barnabas, apostel, avretta på Kypros
* Boudicca, keltisk dronning og opprørsleiar
* Apostelen Markus, avretta i Egypt

## Fotnotar
312

**312** (romartal CCCXII) var eit skotår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar
* 28. oktober: Konstantin den store sigra over Maxentius i slaget ved Pons Mulvius, og blei dermed den einaste keisaren i Vestromarriket.

* Kristendommen vart riksreligion i Romarriket.

## Fødde
* 

## Døde
* 28. oktober: Maxentius, romersk keisar (i slag)
325

**325** (romartal CCCXXV) var eit normalår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarrike tvar det kjend som året då Proculus og Paulinus var konsular (eller sjeldnare som år 1078 ab urbe condita). 
## Hendingar
* 

* 4. januar: Acilius Severus blei den første kristne prefekten av Roma (*[[praefectus urbis]]*).

* 29. april: Det blei forbode å skilja slavefamiliar i Romarriket.
* 20. mai: Kyrkjemøtet i Nikea, det første økumeniske kyrkjemøtet, opna i Nikea i Bithynia etter oppmoding frå keisar Konstantin den store. 
Kyrkjemøtet erklærte arianismen som kjettersk og vedtok den nikenske truvedkjenninga.

## Døde
* Licinius av Romarriket, tidlegare romersk keisr (avretta)
* Martinianus av Romarriket, tidlegare romersk keisr (avretta)

## Kjelder
333

**333** (romartal CCCXXXIII) var eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen.

## Hendingar
*25. desember: Konstans av Romarriket blei utropt til cæsar.

**Utan dato**
* Kong Ezana av Aksum gjorde kristendommen til statsreligion i Aksumriket i dagens Etiopia.
*Shi Hong blei keisar av Seinare Zhao etter far sin.

## Fødde
* 

## Døde
* Shi Le, grunnleggjar av Seinare Zhao-riket
* Keisarinne Liu, enkja etter Shi Le
350

**350** (romartal CCCL) var eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjend som året då Sergius og Nigrinianus var konsular (eller sjeldnare, år 1103 ab urbe condita).

## Hendingar

### Utlandet
* Rundt år 350 øydela Aksum-riket Meroe. Dette markerte slutten for Kush-riket.
* Rundt år 350 blei *[[Talmúd Jerusjalmí]]*, det eine av to verk som ber namnet Talmúd, redigert i Israel.

## Fødde
* 

## Døde
*
Karl den store

**Karl den store** eller keisar **Karl I** () var konge av Frankarriket frå år 771, konge av Lombardia frå 774, og tysk-romersk keisar frå 800. Han hadde desse titlane til han døydde i 814. Styret til Karl den store var prega av krigstog og erobringar, i lag med politiske og sosiale endringar som hadde varig innverkna på Europa gjennom mellomalderen. Han sameinte det meste av Vest- og Sentral-Europa, og var den fyrste anerkjende keisaren til å styra over vesten sidan fallet til Vestromarriket rundt tre hundre år tidlegare. 

Karl den store var eldste son av kong Pippin den stutte. Stamfar for kongeætta karolingarane var farfar av Pippin, Pippin av Heristal. 

Det er uklart og usemje rundt fødselsdatoen til Karl. Nokre vil meine han vart fødd 2. april 747, der fødselsdatoen då vart rekna ut frå den alderen som vart oppgjeven då han døydde. Andre vil meine fødeselsdatoen var 1. april 742. Mellom anna gifta foreldra hans seg fyrst i 744. Om Karl hadde vorte fødd utanom ekteskap ville han ha vorte rekna som ein bastard, og kunne dermed ikkje ha arva  foreldra sine. Den siste gruppa meiner Karl vart fødd i 748. 

Han budde i Aachen og er gravlagd i katedralen der. Karlsprisen er oppkalla etter han.

## Namn
Karl den store kan verta omtala med ei heil rad av namnevariantar og titlar. Her kan nemnast tysk *Karl der Große*, latin *Carolus Magnus*, italiensk *Carlomagno*. Det franske namnet *Charlemagne* vert brukt på mange andre språk, mellom anna engelsk, og nokre gonger på norsk. På norsk kan han verta omtala som **Karlamagnus**, på norrønt språk **Karlamagnús**. Karlamagnús saga er ei prosaomsetjing av franske heltekvad om Karl den store, mellom anna Rolandskvadet. I sogene vert Karl den store framstilt som ein idealisert kristen riddar. Heilag-Olav kalla opp son sin Magnus I etter Karlamagnus. Magnus er eit latinsk adjektiv som tyder *stor*. Namnet Magnus er nytta av fleire norske kongar. 

## Sjå òg
*den karolingiske renessansen

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
632

**632** (romartal CDXXXII)

## Hendingar
* 

## Fødde
* 

## Døde
* Profeten og grunnleggjaren av Islam, Muhammed.
711

**711** (romartal DCCXI)

## Hendingar

### Utlandet
* Arabarar og muslimske berberar tek seg over Gibraltarsundet og okkuperer Spania.

### Noreg

## Fødde

## Døde
Firda Folkeblad

***Firda Folkeblad*** var ei norsk avis som kom ut i åra mellom 1906 og 1992. Avisa vart fyrst utgjeven i Askvoll i dåverande Sogn og Fjordane fylke, under namnet *Firda Folkeblad*. Året etter skipinga vart namnet på avisa namn endre til *[[Nordre Bergenhus Folkeblad]]*. Frå 1909 vart avisa utgjeven i Florø. Avisa fekk att det opphavlege namnet sitt sommaren 1919. Avisa var ei Venstre-avis, som etter kvart vart redigert på nynorsk.

Siste utgåve av *Firda Folkeblad* kom ut fredag 21. august 1992.

*Firda Folkeblad* hadde fylgjande redaktørar:
* Ola Hestebeit
* Anders Lothe
* David Gjerme
* Daniel Liset
* Agnar Skreidsvoll
* Ludvik Botnen
* Alf Folkestad
* Nils Kåre Vedvik
* Jan Andrew Nilsen
* Olav Hatlemark
* Else Gro Ommundsen

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
* NRK om ''Firda Folkeblad''
Nordre Bergenhus Folkeblad

***Nordre Bergenhus Folkeblad*** (II) var ei avis som kom ut i Florø frå hausten 1909. Avisa vart frå 1. april 1906 utgjeven i Askvoll i Sogn og Fjordane fylke under namnet *[[Firda Folkeblad]]*.

## Historie
Frå skipingsåret 1906 heitte avisa «Firda Folkeblad». Avisa fekk namnet «Nordre Bergenhus Folkeblad» i 1907. Dette var ei venstreavis frå starten, etterkvart vart avisa redigert på nynorsk. I 1917 vart undertittelen til avisa, «Organ for bønder og fiskere», bytt til «Blad for bonden og fiskaren». Samstundes slo nynorsken for alvor inn i spaltene til *Nordre Bergenhus Folkeblad*. Frå 1919 heitte avisa *Firda Folkeblad*. Avisa drog opp takten frå to til tre avisdagar i veka same året, men måtte gå attende på to avisdagar året etter. Namnet *Nordre Bergenhus* kom av namnet på noverande Sogn og Fjordane fylke, Nordre Bergenhus amt. Nemninga amt vart nytta i staden for fylke. Amtsnamnet gjekk ut av bruk same året avisa skifte vekk frå amtsnemninga. 

I Florø tok ei avis namnet «Nordre Bergenhus Folkeblad» alt i 1887, medan byens første avis, «Nordre Bergenhus Amtstidende», hadde eit fem år langt opphald i Førde (1887-1891). Det første «Nordre Bergenhus Folkeblad» var eit moderat venstreblad, og såleis meir ein forløpar til Frisinnede Venstre sine nyliberale aviser rundt hundreårsskiftet, enn dei bygderadikale venstreavisene, som «Firda Folkeblad», seinare «Nordre Bergenhus Folkeblad», var ein representant for.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
Stavanger Aftenblad

***Stavanger Aftenblad*** er ei regionsavis som dekker området rundt Stavanger og Jæren, og til ei viss grad Haugalandet og Dalane. Sjefsredaktør er Lars Helle.

Avisa vart grunnlagd i 1893 av presten Lars Oftedal. Avisa var fram til 1970-talet eit organ for det politiske partiet Venstre. Schibsted eig i dag 31,5 % av Stavanger Aftenblad. Aftenbladet eig igjen 100 % av TV Vest.

Vevsida til Stavanger Aftenblad har kring 30 000 innom kvar dag.

## Opplagstal

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Fjordenes Tidende

***Fjordenes Tidende*** er ei norsk avis som kjem ut i Måløy. Avisa dekker ytre Nordfjord i kommunane Kinn, Stad, Bremanger og Vanylven. Ansvarleg redaktør er Dag H. Nestegard frå Svelgen.  

Måløyavisa vart skipa i 1910, som eit organ for Frisinnede Venstre. Frå 1931 gjekk avisa over til å bli ei av Høgre sine mange lokalaviser.  

Avisa var ei av dei første som utfordra dei partipolitiske grensestolpane i samtida. Bladstyraren gjennom 25 år, Per-Gunnar Larsen, hevda ei fri redaksjonell stilling innanfor høgrepressa, og slapp unna med det.    

Avisa blei kjøpt opp av Orkla Media i 1994. I 2006 kom avisa i eiget til Mecom-kontrollerte Edda Media.Ho er no eigd av Polaris Media.  

*Fjordenes Tidende* er den eine av fire aviser i Sogn og Fjordane som har nådd i eit opplag på over 7&nbsp;000. 

## Opplagstal

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Os og Fusaposten

***Os og Fusaposten*** eller ***Os & Fusaposten*** er ei avis som vert utgjeven i Os i Vestland fylke. Utgjevingsdagar er onsdag og laurdag. 

Avisa tek mål av seg til å dekkja kommunen Bjørnafjorden, som før 2020 var dei to kommunane Os og Fusa.
Ho har i all hovudsak stoff på nynorsk.

Redaktør og dagleg leiar var Christian Fr. Stabell fram til år 2014. Då tok Jostein Halland over.

Os og Fusaposten blei kåra til Årets lokalavis  under landsmøtet til Landslaget for Lokalaviser (LLA) 10. april 2005

## Opplagstal

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Johan Castberg

**Johan Castberg** () var ein norsk jurist og politikar, kjend for å ha stått bak fleire grunnleggjande norske lover.

Han vart fødd i Brevik i noverande Porsgrunn kommune i Telemark fylke.

Castberg var stortingsrepresentant for partiet Arbeiderdemokratene frå 1900 til 1909, frå 1913 til 1921 og frå 1924 til 1926. Arbeidardemokratane vart rekna for å vera på venstresida av Venstre med størst oppslutnad mellom småbrukarar og landarbeidarar.

Castberg var statsråd i to regjeringar leidde av Gunnar Knudsen. Han var statsråd for Justisdepartementet frå mars 1908 til februar 1910, for handels-, sjøfart- og industridepartementet frå januar til juni 1913 og for sosial-, handels, industri- og fiskeridepartementet frå juni 1913 til april 1914. I 1913 fekk Castberg gjennomslag for å oppretta eit sosialdepartement.

Johan Castberg døydde i Oslo.

## "Castbergske" lover
### Konsesjonslover
Castberg er særleg knytt til konsesjonslovene for vasskraftutbygging av 1909. Desse er ofte kalla "De Castbergske konsesjonslover". Konsesjonslovene sette vilkår for utnytting av norske naturressursar. Vilkåra kom til å gjelda både norsk og utanlandsk privatkapital. Det vart innført reglar om heimfallsrett. Heimfallsrett tyder at kraftanlegg som ikkje vert eigde av norske kommunar eller den norske staten vert staten sin eigedom utan vederlag etter ei viss tid. Castberg fekk òg med i konsesjonsvilkåra krav om bygging av samfunnshus, samvirkelag (kooperativ) og arbeidarbustader. Det vart òg sett krav om bruk av norske underleverandørar.

### Barnelover
Castberg gjorde framlegg om nye lover om barneomsorg, mellom anna om barn fødd utanfor ekteskap. I 1915 fekk ein "Lov om barn, hvis forældre ikke har indgaat egteskap med hverandre" (10 april Nr. 3), "Lov om forsorg for barn" (10 april Nr 2) og "Lov om forældre og egtebarn" (10 april Nr. 6). Lovene vert gjerne kalla "de Castbergske barnelover". Særleg viktig var det at barnet sin arverett etter faren og hans slekt vart slegen fast. Det vart innført reglar for innkrevjing av barnebidrag.

### Andre lover
Castberg er direkte eller indirekte knytt til lovene om sjukeforsikring av 1909 og 1915, fabrikktilsynslova av 1909, ulukkesforsikring for fiskarar (1908), sjøfolk (1911) og industriarbeidarar (1915). I tillegg lov om arbeidarvern i industrien (1915).

## Bakgrunnsstoff
* Biografi ved Gjøvikmuseet 
* Biografi på nrk.no
*
Årbuk

**Årbuk** (*Leuciscus cephalus*) er ein beinfiskart i karpefamilien. Andre namn på same fisken er **stam**, **breinakke** og **raufjæring**.

Årbuk har raude gatt- og bukfinnar og kan likne på vederbuk, men er slankare og breiare over nakken og ryggen og har større munn. Han kan vakse seg opptil 80 cm lang og 8 kg tung, men vert ikkje så stor i Noreg. Noregsrekorden på 3,2 kilo blei tatt i Glomma. Årbuken kan bli eit parogtjue år gamal.

Fisken lever i fersk- og brakkvatn i Mellom-Europa. I Noreg er han å finna nedst i Tista, Glomma og Drammenselva. Årbuk held helst til i rennande vatn, men i nokre fall finn du han og i innsjøar og i brakkvatn. Han trivst særleg godt der ureinsa kloakk renn ut i vatnet.
 
Når årbuken er liten går han ofte i stimar, medan eldre fiskar held seg i små grupper eller åleine. I mai til juni gyt han ved ca. 15 grader. Egga vert klekte etter 10&ndash;12 dagar.

Fisken er ei morosam utfordring for sportsfiskarar.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Bilde og kort skildring på fishbooking.com
Benito Mussolini

**Benito Amilcare Andrea Mussolini** () var ein italiensk diktator, kalla **Il Duce**, leiar i landet frå 1922 til 1943. Han er kjend som «far til fascismen» og styrte landet med bruk av vald, propaganda og total kontroll av media.

## Liv
Mussolini vart fødd i den italienske landsbyen Predappio den 29. juli 1883. Han var son av Alessandro Mussolini og kona Rosa. Han vart kalla opp etter Benito Juarez, den meksikanske venstrepolitikaren og presidenten. Han var lenge aktiv sosialist, og arbeidde i nokre år som sekretær i sosialistpartiet i Forli, og redaktør i den lokale klassekamp- avisa, «La Lotta di Classe». Då Italia gjekk til krig mot Tyrkia i 1911, vart Mussolini fengsla for å ha distribuert pasifistisk propaganda. Seinare flytta han til Milano for å verta redaktør for sosialistpartiet si offisielle avis, «Avanti». I Milano vart han ein leiarfigur i sosialistmiljøet.

I 1914 tok den fyrste verdskrigen til. Mussolini var mot krigen, og meinte at Italia burde halda seg utanom. Nokre månadar etter krigsutbrotet endra han meining. Han melde seg ut av sosialistpartiet og sa opp redaktørstillinga.

## Fascismen blir til

Etter krigen fann han opp den nye politiske retninga fascismen. Dei fascistiske kampgruppene fór rundt i landet og terroriserte sosialistane, som Mussolini no hata meir enn nokon andre. Styresmaktene såg gjennom fingrane med denne verksemda, og rikfolk stilte med lastebilar for transport. Etter marsjen mot Roma (der Mussolini køyrte det meste av vegen med tog i sovevogn) vart han gjord til regjeringssjef i ei borgarleg koalisjonsregjering frå 1922, og etter ei gradvis utbygging av makta til fascistane, var landet frå 1927 ein fascistisk eittpartistat. I 1925 vart leiaren for sosialistane, Giacomo Matteotti, bortført og myrda som ledd i denne prosessen.

Etter at Adolf Hitler tok makta i Tyskland i 1933 vart Italia etter kvart alliert med Tyskland. Tyske og italienske styrkar kjempa saman i den spanske borgarkrigen, på general Franco si side, mot den venstreorienterte Folkefronten.

Mussolini hadde tankar om at Italia skulle verta ei stormakt på line med Romarriket. Mellom anna difor invaderte Italia Etiopia og Albania.

Italia vart med i den andre verdskrigen på Tyskland og Japan si side. Etter at Italia vart invadert av dei allierte i 1943 vart Mussolini avsett. Tyskarane okkuperte då dei nordlege delane av Italia, og Mussolini fekk styra i namnet der.

Mussolini vart avretta av italienske anti-fascistiske partisanar i april 1945.
I tysk uniform hadde han prøvt å rømma til Bayern over Sveits. Han vart fanga, skoten og hengd opp ned i ein garasje saman med elskarinna si.

## Ettermæle

Mussolini var ein brutal diktator som tok Italia inn i ein krig dei skulle tapa. Likevel er han fortsatt populær blant ein del italienarar.

Barnebarnet Alessandra Mussolini er  medlem av det italienske parlamentet, og gjorde eit poeng av å setja seg på bestefaren sin tidlegare plass.

Etterfølgjarpartiet til det italienske fascistpartiet, Aleanza Nazionale, var ein del av Silvio Berlusconi si borgarlege koalisjonsregjering, som måtte gå av etter valnederlaget i 2006.

## Bakgrunnsstoff
Alkalimetall

**Alkalimetalla** er metalla som ligg i gruppe 1 i periodesystemet: litium, natrium, kalium, rubidium, cesium og francium. Ved oppvarming i ein flamme vil kvart av metalla gi flammen ein karakteristisk farge. 

Alkalimetalla har berre eitt elektron i ytste elektronskal. Alkalimetalla er svært reaktive og dei reagerer blant anna kraftig med vatn. Reaksjon mellom alkalimetall og vatn gir ei basisk vassløysning. Dei fleste salt av alkalimetall er vassløyselege. 

*Alkali* er opphavleg eit arabisk ord for *basisk*. Alkalimetalla er sterke Lewis-basar, det vil seie at dei lett avgir elektron.

## Kjelder
* 
*
Nordfjord

:*Sjå [[fjorden Nordfjord]] for fjorden i Nordfjord, og for andre stader i Noreg med same namn, sjå [[Nordfjorden]]*

**Nordfjord** er ein region i Sogn og Fjordane og ligg lengst nord i fylket på begge sider av fjorden Nordfjord. 

Kommunane Selje, Vågsøy, Eid, Hornindal, Stryn og Gloppen ligg alle i denne regionen. Kommunen Bremanger ligg både i Nordfjord og Sunnfjord. Kommunen Vanylven i Møre og Romsdal vert av somme rekna for å vere ein del av Nordfjord.

## Sjå òg
* Nordfjord prosti
Grenda

***Grenda*** er ei avis som vert utgjeven i Kvinnherad kommune i Vestland fylke.

Sidan 1951 har *Grenda* vore lokalavisa for Kvinnherad. Avisa har hovudkvarter i Skålagato i Rosendal, og kjem ut tysdag og torsdag. Bladet Sunnhordland trykkjer avisa på Stord.

Redaktør er Håvard Sætrevik.

Avisa Kvinnheringen kjem ut på Husnes i Kvinnherad, og konkurrerer med Grenda. 

## Opplagstal

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Kvinnheringen

***Kvinnheringen*** er ei avis som vert utgjeven i Kvinnherad kommune i Vestland fylke. *Kvinnheringen* kjem ut tirsdag og fredag. 

Fyrste utgåve av *Kvinnheringen* kom ut onsdag 3. januar 1973. Utgjevar var Kristian Hus og redaktør var Torfinn Myklebust. 
Hovudkontoret ligg på Husnes.

1. september 1998 overtok A-pressen avisa. A-pressen endra i 2012 namn til Amedia, og er det nest største mediekonsernet i Norge. *Kvinnheringen* er framleis ei upolitisk og uavhengig avis.

Kvinnheringen blei i 2015 kåra til Europas beste lokalavis i European Newspaper Awards i Wien. 196 aviser frå 26 land deltok i konkurransen. 

Redaktør og dagleg leiar er Mona Grønningen (2023).

Avisa *[[Grenda]]* kjem ut i Rosendal og konkurrerer med *Kvinnheringen* om å vera lokalavis for Kvinnherad.

## Opplagstal

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Hardanger Folkeblad

***Hardanger Folkeblad*** er ei avis som vert utgjeven i Odda i Vestland fylke.

Redaktør er Trygve Syse. Avisa har fem redaksjonelle medarbeidarar. Avisa vart starta i noverande form i 1949, men har forgjengarar som går attende til 1918. Avisa kjem ut tre gonger i veka, både i papir og elektronisk på Internett. Avisa har òg ei eiga nettutgåve som vert oppdatert kvar dag.

## Opplagstal

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Ormurin langi

**Ormurin langi** er ein svært populær song på Færøyane. Det er eit gammalt kvad på 86 vers som skildrar slaget ved Svolder og endeliktet til Olav Tryggvason. Dei fyrste 13 versa vart omsett til norsk av Per Sivle og prenta i avisa *[[Fedraheimen]]* i april 1885. Sjå òg Ormen Lange.

Under er eit utdrag av den færøyske originalversjonen, som med nokre ordforklaringar er forståeleg for nordmenn:

**1.**
:Viljið tær hoyra kvæði mítt, *(tær = de)*
:viljið tær orðum trúgva, *(trúgva = tru)*
:um hann Ólav Tryggvason,
:hagar skal ríman snúgva. *(snúgva = snu, dreie {seg om})*
    
::Refreng:
::Glymur dansur í høll,
::Dans sláið í ring!
::Glaðir ríða Noregsmenn
::til Hildar ting.
    
**2.**
:Kongurin letur snekkju smíða *(smíða = laga)*
:har á sløttum sandi;
:Ormurin langi størstur var,
:sum gjørdist á Noregslandi.
    
**3.**
:Knørrur var bygdur á Noregslandi
:gott var í honum evni:
:sjúti alin og fýra til *(syttifire [[alen]])*
:var kjølurin millum stevna.

:...
    
**8.**
:Har kom maður á bergið oman
:við sterkum boga í hendi:
:"Jallurin av Ringaríki
:hann meg higar sendi." 

:...
    
**10.**
:"Einar skalt tú nevna meg,
:væl kann boga spenna;
:"Tambar" eitur mín menskur bogi,
:ørvar drívur at renna." 

**11.**
:"Hoyr tú tað, tú ungi maður,
:vilt tú við mær fara,
:tú skalt vera mín ørvargarpur
:Ormin at forsvara."
    
**12.**
:Ganga teir til strandar oman,
:ríkir menn og reystir,
:lunnar brustu og jørðin skalv:
:teir drógu knørr úr neysti.

:...

**30.**
:Nú skal lætta ljóðið av,
:eg kvøði ei longur á sinni;
:nú skal taka upp triðja tátt;
:dreingir, leggið í minni! 
    
:... 
    
**71.**
:Einar spenti triðja sinni, *(triðja sinni = tredje gong)*
:ætlaði jall at raka, *(vil treffe jarlen)*
:tá brast strongur av stáli stinna, *(tá = då)*
:í boganum tók at braka.
    
**72.**
:Allir hoyrdu streingin springa,
:kongurin seg forundrar:
:"Hvat er tað á mínum skipi, *(kva er det på skipet mitt)*
:so ógvuliga dundrar?" *(som så høgt/fælt dundrar)*

**73.**
:Svaraði Einar Tambarskelvir
:- kastar boga sín: - 
:"Nú brast Noregi úr tínum hondum,
:kongurin, harri mín!" *(harri = herre)*
    
:...

## Bakgrunnsstoff
* Heile teksten til ''Ormurin Langi'' på Heimskringla
* Opptak av dansen ''Ormurin Langi'' på YouTube
* Visegruppa Tyr sin versjon av ''Ormurin Langi'' på YouTube
Bjugn kommune

**Bjugn** er ein tidlegare norsk kommune i Trøndelag fylke. Kystkommunen låg på Fosenhalvøya i Trøndelag fylke, og hadde fire tettstader med Lysøysund og administrasjonssenteret Botngård som dei største. Kommunen grensa til Åfjord i nord, Rissa i aust og Ørland i vest. 
1. januar 2020 blei kommunen slått saman med Ørland kommune. 

Kommunevåpenet til Bjugn viser eit ror i gull på blå botn. Dette blei vedteke av kommunen i april 1987 og godkjent i statsråd i 1989.

## Geografi
Bjugnfjorden, Tarvafjorden og Stjørnfjorden skjer inn i kommunen. Været og Karlsøya er øyar som ligg langt frå fastlandet sør i kommunen, medan Melsteinen ligg i nord. 

Seksortklumpen på 490 moh. er høgaste fjellet, men det noko lågare Kopparn 483 moh. er eit meir imponerande og velkjent landemerke. 

## Historie
Det finst mange spor frå eldre jernalder i kommunen, for det meste gravhaugar, som ligg konsentrert i særskilde område langs kysten.

Sildefiske var lenge ein viktig næringskjelde i området som no er Bjugn kommune, og det blei etablert to fabrikkar for sildolje og sildemjøl her på 1950-talet.

I 1899 blei Bjugn delt opp herada i Stjørna, Bjugn og Nes. I 1964 blei herada Jøssund, Nes, Bjugn og nord-Stjørna slått saman til Bjugn kommune.

## Natur
Engstorkenebb er kommuneblomen til Bjugn.

## Kultur
Mølnargården er bygdatun og museum for Bjugn. Her blir kvart år det historiske spelet Mølnargårdsspellet, som skildrar Bjugn-historia frå steinalderen til 1900-talet, vist fram. Dette var det første utandørsspelet som blei laga til i Sør-Trøndelag.

## Folk frå Bjugn
*Arnfinn Nesset (f. 1936), sjukeheimsstyrar, sjukepleiar
*Morten Lund (f. 1945), politikar, stortingsmann

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Bjugn kommune sine heimesider
Frøya kommune

**Frøya** er ein øykommune i Trøndelag fylke. Han ligg ytst ute på kysten, vest for innløpet til Trondheimsfjorden og nord for Hitra. 

## Geografi
Kommunen er sett saman av hovudøya Frøya og Froan i nordaust, eit øyrike av til saman rundt 5.400 holmar og skjer, som grensar til Frohavet i aust, Frøyfjorden i sør og Norskehavet i nordvest.

Størstedelen av innbyggjarane bur langs austkysten av Frøya. Elles bur folk helst ved sjøen, til dømes i fleire fiskevær.

Landskapet på Frøya er skoglaust og kupert, med myr, vatn og fjell.

Sularevet utanfor Frøya var lenge kjent som det største djupvasskorallrevet i verda.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Frøya kommune sine heimesider
Hemne kommune

**Hemne** er ein tidlegare norsk kommune sør i Trøndelag fylke. 1. januar 2020 blei han slått saman med Halsa og ein del av Snillfjord kommune til Heim kommune.

Kommunen grensa til Snillfjord og Orkdal i aust, Rindal og Surnadal i sør, og Aure i vest. Nord for Trondheimsleia låg Hitra kommune med øya Hitra.

## Kjende hemnværingar
*Ove Aunli, skiløpar

## Sjå òg
* Hemnværing (hemnemål. hemnedialekt)

## Bakgrunnsstoff
Hitra kommune

**Hitra** er ein øykommune ytst i Trondheimsfjorden i Trøndelag fylke. Hitra grensar til Frøya (eigen kommune sidan 1877) i nord. Mot aust ligg øyar som høyrer til kommunane Ørland og Orkland. Mot vest ligg øykommunen Smøla, som høyrer til Nordmøre i Møre og Romsdal fylke. På fastlandet mot sør ligg Heim kommune i Trøndelag og Aure kommune i Møre og Romsdal. Sjølve øya Hitra er den sjuande største i Fastlands-Noreg og den største i Sør-Noreg.

## Symbol

### Kommunevåpen

Kommunevåpenet til Hitra blei vedtatt av kommunestyret i 1986 og 7. august året etter av Kongen i statsråd. Den heraldiske skildringa av våpenet er: *I blått et sølv hjortehode*.
Motivet kom gjennom ei open idetevling. Det er teikna av Einar Skjervold etter en ide av Ketil Gylland. 

### Kommuneblome

Flekkmarihand er ein vanleg blome på Hitra, og kommunestyret vedtok at han skulle vera kommuneblome i 1999. I 2021 blei blomen bekrefta som kommuneblome etter at kommunen blei utvida.

## Historie

Hitra formannskapsdistrikt omfatta ved opprettinga i 1837 også Frøya. Frøya blei utskild som eigen kommune med 3&nbsp;949 innbyggjarar den 1. januar 1877, medan Hitra hadde 4&nbsp;482 innbyggjarar.

Fillan med 2&nbsp;241 innbyggjarar blei skild ut frå Hitra den 1. januar 1886. Sandstad blei seinare skild ut frå Fillan som eigen kommune 1. juli 1914 med 947 innbyggjarar. Kvenvær med 1 157 innbyggjarar blei skild ut frå Hitra kommune 1. januar 1913. Den gjenverande Hitra kommune hadde etter frådelinga 1&nbsp;439 innbyggjarar.

Kommunesamanslåinga 1. januar 1964 slo saman dei tidlegare kommunane Hitra, Fillan, Sandstad og Kvenvær til den nye kommunen Hitra. Den nye storkommunen fekk eit innbyggjartal på 4 611. Den tidlegare kommunen Hitra hadde ved kommunesamanslåinga 984 innbyggjarar. Tettstaden Fillan blei vald som nytt kommunesenter der det blei bygd kommuneadministrasjon, barne-, ungdoms- og sentralskole og symjehall.

1. januar 2020 blei Sunde-området nord i Snillfjord kommune del av Hitra. Kommunen fekk dermed litt av arealet på fastlandet.

## Kjende personar frå Hitra
* Rita Ottervik, politikar og ordførar i Trondheim

## Sjå òg
* Hitra tidlegare kommune

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*