open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gerry Adams

**Gerry Adams** () er ein irsk politikar. Han var partileiar for det republikanske partiet Sinn Fein frå 1983 til 2018, og før det nestleiar frå 1978. Han var ikkje-møtande medlem av det britiske parlamentet for valkrinsen West Belfast og har vore representant i det regionale nordirske parlamentet. I 2011 blei han vald inn i det irske Underhuset for Louth.

Adams har vore aktiv i politisk arbeid sidan tidleg på 70-talet. Han var i perioden 1972-77 internert av britane. Han vart vald til det britiske parlamentet i 1983 og 1997, men nekta å ta sete fordi han ikkje ville sverja truskap til dronninga. Adams var sentral i samband med våpenkvilen til IRA i 1994, og i forhandlingane som førte fram til langfredagsavtalen i 1998.

## Kjelder

* snl.no

## Bakgrunnsstoff
* Sinn Féin - Gerry Adams offisiell profil
* Guardian Politics Ask Aristotle - Gerry Adams
* TheyWorkForYou.com - Gerry Adams MP
* The Public Whip - Gerry Adams voting record
* "Irish minister says Adams is an IRA leader" by Angelique Chrisafis, *The Guardian*, 21. februar 2005
Paramilitær

Med ein **paramilitær** organisasjon meiner ein ei væpna gruppe av friviljuge med ei militær-liknande organisering. Nemninga er vel nærpå synonym med omgrepet milits, men blir ofte bruka om mindre og illegale grupper som til dels brukar terroristiske verkemiddel. Uttrykket har ofte blitt bruka om dei ulike væpna gruppene i Nord-Irland, som IRA på den republikanske (irsk-nasjonalistiske) sida, og *Ulster Volunteer Force*, *Ulster Defence Association* og andre på den unionistiske (pro-britiske) sida.

## Sjå òg
* Frikorps
* Borgarvæpning
* Militærdiktatur
* Folkevæpning
Skeistorkar

**Skeistorkar** er ei gruppe store, langbeinte vassfuglar med lange, flate og skeiaktige nebb. Dei seks artane utgjer den biologiske slekta ***Platalea*** i ibisfamilien (Threskiornithidae). 

Fuglane lever helst i ferskvatn, men kan òg greia seg i saltvatn. Dei bruker fleire timar kvar dag på å eta. Med halvopne nebb som dei rører frå side til side leiter dei gjennom grunt vatn etter mat. Så snart dei merkar ei rørsle slår nebbet seg ihop, og insektet, skaldyret eller ein liten fisk er blitt storkemat.

Det finst seks skeistorkartar som er utbreidde over heile verda:
* Skeistork (*Platalea leucorodia*)
* Kinaskeistork (*Platalea minor*)
* Afrikaskeistork (*Platalea alba*)
* Kongeskeistork (*Platalea regia*)
* Gulnebbskeistork (*Platalea flavipes*)
* Rosenskeistork (*Platalea ajaja* el. *Ajaia ajaja*)
Carl Sundt-Hansen

**Carl Fredrik Sundt-Hansen** (), kjend som **Carl Sundt-Hansen**, var ein norsk biletkunstnar fødd i Stavanger. Han er kjend for mellom anna folkelivsmåleria sine frå Setesdal og for måleriet «Begravelse om bord» som heng i Nasjonalgalleriet.

## Kjelde
* Red. Hild Sørby ..et al. : *Carl Sundt-Hansen : 9. september - 4. november 2001, Rogaland kunstmuseum* &ndash; ISBN 82-992559-3-7
Nygårdsparken

**Nygårdsparken** ligg mellom Møhlenpris og Nygård i Bergen og dekker eit område på 74,2 dekar. Parken vart opna i 1885, etter at legane Joachim Grieg Wiesener (1843-1888) og Klaus Hanssen (1844-1914) hadde danna ”Nygaards Parkselskab” i 1880. 

Parken vart utforma i engelsk stil, er tilplanta med bøk, alm, lind og rododendron, og den har dammar med koloniar av svaner og gjæser. 

Parkområdet har vore nytta til utstillingar, idrettskonkurransar, konsertar og andre underhaldningsarrangement. Den har leikepark, og er spesielt populær på solskinnsdagar.

## Bakgrunnsstoff
*
Jean Heiberg

**Jean Hjalmar Dahl Heiberg**, kjend som **Jean Heiberg**, () var ein norsk biletkunstnar frå Oslo. Han arbeidde i fyrste hand med måleri, men også med bilethogging.

Frå 1905 budde Jean Heiberg i Paris og fekk der nære inntrykk av dei nye kunstretningane fauvisme og kubisme, og frå 1908 til 1910 var han som den fyrste av ei lang rekkje norske målarar elev hjå Henri Matisse. Før han flytta til Paris hadde han budd og studert i München, og før det hadde han fått utdanning i Oslo. I 1912 flytta han frå Paris og budde ei tid heime i Noreg før han reiste til Italia og var der i åra 1913-14. Frå 1919 og ti år framover budde han igjen i Paris. I åra mellom og etter desse lengre utlandsopphalda budde og arbeidde han i Noreg. Frå 1935 til 1955 var han lærar på Statens Kunstakademi i Oslo, frå 1946 var han også direktør der.

## Kjelder
* Jesper Engelstoft (hovudredaktør): *Gyldendals leksikon over moderne nordisk kunst*
Hongkong

**Hongkong** (pinyin *Xiānggǎng* eller  *Hēunggóng*) er ein spesiell administrativ region sør i Fastlands-Kina, omkrinsa av provinsen Guangdong. Hongkong ligg på ei halvøy kalla «dei nye territoria» og på øya Hong Kong. Hongkong har om lag 7,5 millionar ibuarar. Bruttonasjonalproduktet i regionen er på over 200 milliardar US-dollar, noko som gjer Hongkong til ein viktig del av verdsøkonomien.

## Historie
Under den første opiumskrigen i 1841 okkuperte britane øya, og Kina oppgav ho året etter. Ho vart deretter ein britisk koloni og eit viktig handelssentrum. Under den andre opiumskrigen fekk britane kontroll over hele Kowloon. I 1898 fekk britane ei leigeavtale for dei *nye territoria* for 99 år. Etter at kommunistane tok makta, kom ein million flyktningar til Hongkong, som voks og vart ein viktig industriby i verda. Folkerepublikken Kina vegra seg mot å krevje området attende, men Folkerepublikken Kina og Storbritannia vart i 1997 samde om at heile Hong Kong-området skulle overtakast av Folkerepublikken, og bli ein spesiell administrativ region. Den 1. juli overtok Folkerepublikken suvereniteten, men avtala slo fast at Hong Kong fekk rett til å halde fram med kapitalistisk økonomi og demokratisk styre i minst 50 år. Regjeringa i Beijing har i ettertid likevel forsøkt å vedta lover som reduserer Hong Kongs sjølvstyre, noko som har ført til massive protestar og demonstrasjonar.

## Utdanning
Universitet er mellom anna Hongkongs polytekniske universitet (også kalla PolyU), Lingnan-universitetet, The Education University of Hong Kong og Chinese University of Hong Kong.

## Galleri

Night cityscape from Victoria Peak, Hong Kong 2016-05-15.jpg|Hongkong om natta.


## Merknader

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Ernst Weimann

**Ernst Weimann** () var ein tysk jurist som var Sipo-kommandør i Bergen frå 1944 til 1945. 

Weimann var fødd i Plettenberg, og var jurist med doktorgrad frå Erlangen i 1930. Han tenestegjorde som dommar ved ulike domstolar i Tyskland frå 1930 til oktober 1935, då han vart pressereferent i Gestapo. I mars 1938 vart han overført til Wien som Regierungsrat og SS Untersturmführer. I juni 1938 kom han til Klagenfurt som Dienststellenleiter og Sturmbannführer. Han var stasjonert i Trieste frå september 1943 til han kom til Bergen i juli 1944 som leiar for det tyske Sipo. Han hadde tittel Obersturmbannführer og Oberregierungsrat, og sat i stillingen til kapitulasjonen.

Han vart dømd til døden i Gulating lagmannsrett 13. september 1946 etter lov nr. 3 av 6. juli 1945 som ansvarleg for tortur og drap. I dommen står det at han ikkje personleg hadde utført mishandling. 

Ved dom i Høgsterett fekk han straffa omgjort til tvangsarbeid på livstid. Han vart benåda ved kongeleg resolusjon 16. oktober 1953, og utvist frå Noreg 23. oktober same år. Uttransporteringa skjedde 31. oktober 1953.

Weimann vart seinare knytt til Gehlenorganisasjonen, som var finansiert av CIA til 1956, og som deretter var eit viktig element i dei hemmelege tenestene i Vest-Tyskland.
Muren

**Muren** er eit namn som er nytta om fleire byggverk som gjerne har vore særs viktige i nærområdet. Det er òg eit mykje nytta stadnamn i Noreg, og òg nytta som slektsnamn.

## Byggverk
* Berlinmuren vert gjerne berre kalla **Muren** (en *The Wall*)
* Den kinesiske muren vert gjerne kalla **Muren** i Asia
* Muren i Palestina er ein mur som staten Israel bygger på okkupert palestinsk jord
* Muren i Bergen er ein steinbygning frå 1500-talet bygd av Erik Rosenkrantz

**Murane** (pl.) vert gjerne nytta som eit synonym for fengsel.

## Stader i Noreg
* Muren i Saltdal er eit bruk i Nordland
* Muren i Volda er ei seter på Sunnmøre
* Muren i Sande er eit bruk på Sunnmøre
* Muren på Fedje er eit bruk i Hordaland
* Muren i Kvam er ei seter i Hordaland
* Muren i Hemsedal er ei seter i Buskerud
* Muren i Bærum er eit bruk i Akershus

## Slekstnamnet Muren
Per juli 2005 er det om lag 260 som har slektsnamnet Muren i Noreg.

## Bakgrunnsstoff
*
Rune Lindbæk

**Rune Lindbæk** () er ein norsk DJ frå Tromsø. Ved sida av å gje ut musikk under eige namn har han vore del av Those Norwegians, Drum Island, Alanïa og Moonflower. Han har også vore med på mange fleire musikkutgjevingar saman med til dømes Flunk, Xploding Plastix og Frost.

Lindbæk har arbeidd som DJ sidan 1984 og har lenge vore fast DJ på Klubb Kebab i Oslo.

## Diskografi
### Rune Lindbæk
* 2000 - Junta Jaeger (CD-singel)
* 2001 - ok, kjør romskip
* 2001 - «Søndag» (CD-album)

### Under andre musikarnamn
* 1996 - Alanïa - Instinctive Travels (CD-album)
* 1997 - Drum Island - Drum Island

## Bakgrunnsstoff
* paperecordings.com  - Lindbæk sin profil hjå Paper recordings.
* http://www.groove.no/artist/14991795/rune-lindbek - Profil hjå musikkguiden Groove.no.
Alanïa

**Alanïa** var ei musikkgruppe som gav ut CD-albumet Instinctive Travels i 1996 og etterfølgaren Skyjuice året etter. Gruppa var samansett av Rune Lindbæk, Torbjørn Brundtland med hjelp frå Svein Berge og Gaute Barlindhaug.
Aleksander I

**Aleksander I** eller **Alexander I** kan visa til:

* Aleksander I av Makedonia, konge frå 495-450 f.Kr.
* Aleksander I av Epirus (rundt 342 f.Kr.)
* pave Aleksander I frå 106 til 115
* Aleksander I av Skottland (rundt 1078-1124)
* Aleksander I av Georgia (1412-1442)
* tsar Aleksander I av Russland (1777-1825)
* Aleksander av Bulgaria (1857-1893), prins av Bulgaria
* Aleksander I av Hellas (1917-1920)
* Aleksander I av Jugoslavia (1929-1934)
* Pave Aleksander I av Alexandria (313-326)
Michael Collins

**Michael Collins** () var ein irsk sjølvstendeforkjempar og politikar. Han var ein av leiarane i den irske sjølvstendekrigen frå 1919 til 1921. Det irske namnet hans var **Micheál Ó Coileáin**

Collins vart fødd i Clonakilty i Cork og døydde i Bandon i same området, etter å ha vorte skoten. 

Collins tok del i Påskeopprøret i 1916, og leidde i 1918 valkampen til nasjonalistpartiet Sinn Féin, som han førte til ein strålande valsiger. Han var ein hovudmann i opprettinga av den irske republikanske hæren IRA i 1919, og vart sjef for den hemmelege tenesta til den væpna organisasjonen. 

Collins var attmed Eamon de Valera den leiande personlegdomen i den irske sjølvstenderørsla frå 1919 til han døydde 1922. I den republikanske undergrunnsregjeringa var han finansminister. Da han i 1921 underteikna den anglo-irske avtalen som førte til fridom for størstedelen av landet, men òg til frådelinga av Nord-Irland, kom han i motsetning til meir radikale nasjonalistar som gjekk imot delinga av landet. I den irske borgarkrigen som følgde, var han leiar i overgangsregjeringa og øvstkommanderande for dei irske stridskreftene, før han blei drepen i eit attentat.

Michael Collins vart i 1996 omhandla i ein film med same namnet, regissert av Neil Jordan, og med Liam Neeson og Julia Roberts i hovudrollene.

## Bakgrunnsstoff

* Michael Collins Centre 
* Collins 22 Society
Tarmo Koivisto

**Tarmo Koivisto** () er ein finsk teikneserieskapar. Koivisto er mest kjend for serien *[[Mämmilä]]*, som fortel om den vesle finske landsbyen Mämmilä (modellen er Koivistos heimplass, Orivesi nordaust for Tammerfors). Mämmilä er eit Finland i miniatyr, og serien gjev ei levande framstilling av det finske samfunnet si utvikling frå slutten av 1960-talet og fram til i dag.

## Bibliografi

* *Mämmilä*-serien:
:# *Sarjakuvia Suomesta*, 1978
:# *Punkkia ja metsäkukkia*, 1980 
:# *Pässimäestä peltihalliin*, 1982 
:# *Pois tieltä*, 1984
:# *Kasvukipuja*, 1986 
:# *Rakennemuutos rassaa*, 1988
:# *Riitaa ja rakkautta*, 1990 
:# *Naapurin neekeri*, 1992 
:# *Ladoja ja dollareita*, 1994 
:# *Täällä tähtikiekon alla*, 1996
:# www.mammila.fi, 2002
* *Tää pääkaupunki*, 2003

## Bakgrunnsstoff
* Lambiek Comiclopedia om Koivisto
* Juhani Tolvanen: Live on the line (Presentasjon av Koivistos Mämmilä)
Hiroshima

**Hiroshima** er ein by på øya Honshû vest i Japan. Han er den største byen i Chugoku-regionen og hovudstad i Hiroshima prefektur. Byen er mest kjend for å vera den første staden ei atombombe blei brukt mot menneske, den 6. august 1945.

Hiroshima har 1&nbsp;136&nbsp;684 innbyggjarar (2003) og ei flatevidd på 741,63 km², slik at folketettleiken er 1532,44 personar per km². 

## Historie

Byen blei grunnlagd i 1589 som hovudstaden til klanleiaren Mori Motonari. Under Meijitida blei han eit viktig bysenter.

Under den første sino-japanske krigen blei Hiroshima ein viktig base for det japanske militæret, noko han heldt fram med under andre verdskrigen. Han blei vald ut av amerikanarane som mål for den første atombomba brukt mot menneske som blei sloppen over byen den 6. august 1945. Eksplosjonen jamna størsteparten av byen med jorda og drap over ein tredjedel av dei 350&nbsp;000 innbyggjarane før året var omme.

Etter krigen blei Hiroshima bygd opp igjen. Den nye planen for byen inkluderte ein fredspark rundt Atombombekuppelen, ein av dei få bygningane som overlevde bombinga, og som er plassert på UNESCO si verdsarvliste.

## Geografi

Hiroshima er kjend som «byen ved vatn». Han har kystline til innlandssjøen Seto, som skil dei tre japanske hovudøyane. Elva Ota har skapt deltaet byen ligg på, og deler han inn i seks øyer. Landet er svært flatt og såvidt over havnivå, men har nokre låge åsar i nord.

## Økonomi
Bilfabrikanten Mazda er utan tvil den viktigaste verksemda i byen. Mange modellar som blir selde over heile verda blir produserte her.

## Verd å vitja

* Den atteroppbygde borga som blir kalla Rijō, koi-borga, er i dag eit museum via edoperioden
* Tempelkomplekset i byen Miyajima på øya Itsukushima like utanfor Hiroshima er kjend for sin store, raude, «flytande» port

* Byen har sin eigen mattradisjon, ein type okonomiyaki med yakisoba-nudlar som blir kalla «Hiroshima-yaki» eller «Hiroshima-pizza». Denne retten blir servert rykande fersk fleire stader i byen.

## Bakgrunnsstoff
Max Jakobson

**Max Jakobson**, f. i Viborg 1923 er ein finsk politikar og tidlegare minister, som var ein sentral arkitekt for den finske nøytralitetspolitikken på 1960-talet.

Jakobson starta karrieren sin som reporter for BBC. Han arbeidde for det finske utanriksdepartementet 1953-1974, og var m.a var Finlands FN-ambassadør og ambassadør i Sverige.

Jakobson var ein av dei Urho Kekkonen stolte på, men han var også synleg i politikken i Mauno Koivisto og Martti Ahtisaari sine presidentperiodar. I 1970 prøvde Kekkonen å få Jakobson til generalsekretær for FN. Initiativet gjekk ikkje gjennom, m.a. fordi Sovjetunionen var mot det. Seinare har det komme fram at også USA var skeptisk til Jakobsson som generalsekretær. 

Jakobson var soldat i framhaldskrigen i 1942-43 på det karelske neset, i feltartilleriets II divisjon.

## Bibliografi

* Diplomaattien talvisota (1955)
* Kuumalla linjalla (1968) 
* Paasikivi Tukholmassa (1978) 
* Veteen piirretty viiva (1980)
* 38. kerros (1983) 
* Finland: Myth and Reality (1987) 
* Vallanvaihto (1992) 
* Finland in the New Europe (1998) 
* Väkivallan vuodet 20. vuosisadan tilinpäätös (1999). (kuvaa vuosia 1946-1971)
* Jukka Tarkka: Max Jakobson - kansainvälinen suomalainen. Otava 1983
Teigetua

**Teigetua** er ein fjelltopp på Nerlandsøya i Herøy kommune på Sunnmøre.

Toppen er 268 meter over havet, nordaust på Nerlandsøya, i grunnkrinsen Kvalsund. Rett ned om toppen er det montert eit større antenneanlegg, som mellom anna tek imot og vidaresender kringkastingssignal. Opptil dette anlegget går det ein køyrbar veg frå fylkesveg 21, som går gjennom matrikkelgarden Teige.
Igesundsvatnet

**Igesundsvatnet** eller **Storevatnet** ligg på fjellet like oppom Igesund på Bergsøya i Herøy kommune på Sunnmøre.

Igesundsvatnet er oppdemma og er drikkekjelda til dei ytste husa i Igesund. Før oppdemminga var det eit naturleg skilje mellom Igesundsvatnet og Vikavatnet, men no heng desse saman så lengje dei ikkje har vore nedtappa. Vatnet vert administrert av Herøy vasslag, tidlegare Bergsøy vasslag. Det er òg reservekjelde for resten av øya, men då vatnet herifrå ikkje vert rensa, er ein svært forsiktig med å nytte det, ikkje minst etter salmonellautbrotet i 1998. Dette hende etter at Igesundsvatnet hadde vore kopla til hovudvassleidninga, men ein har ikkje funn klårt bevis for at dette var hovudkjelda til smitten.

Myra som ligg ved vatnet vart tidlegare nytta som kjelde for torv, som så vart sendt ned til Igesund med løypestreng for å brukast som brensel.
Galba

**Galba**, *Servius Sulpicius Galba* (24. desember år 3 fvt-15. januar år 69) var romersk keisar frå juni i år 68 til han vart myrda året etter. Han var den første av dei fire
revolusjonskeisarane i den kortvarige borgarkrigen Romarriket gjekk gjennom då.

Galba kom frå ein adelsfamilie nær Tarragona og hadde rikdom, men var ikkje i slekt med nokre av dei seks første keisarane, verken av fødsel eller gjennom adopsjon.

Otho, *Marcus Salvius Otho*, etterfylgde Galba som keisar.
Augustus og augusta

**Augustus** og **augusta** (latin for ‘majestetisk’ eller ‘ærverdig’) var keisarlege titlar i Romarriket.

Den første «Augustus» (og den fyrste keisaren av Romarriket) var Gaius Julius Cæsar Octavianus, seinare kjend som keisar Augustus. Han vart gjeven tilnamnet av det romerske senatet den 16. januar 27 fvt. Dei påfølgjande keisarane brukte også dette namnet som del av sin titulatur.

Den kvinnelege forma av tilnamnet, augusta, blei bore av fleire romerske keisarinner og etter kvart også av andre kvinner i keisarfamilien. Etter at keisar Augustus døydde i år 14 fvt. blei han posthumt adoptivfar for kona si Livia Drusilla, som dermed fekk status som dotter hans med namnet Julia Augusta. Etter dette vart augusta eit vanleg tilnamn på keisarinnene.

«Augustus» vart etter kvart knytt til makta og fullmaktene i embetet som keisar. Då Diokletian innførte tetrarkiet var «augustus» tittel på dei to hovudkeisarane, medan underkeisarane hadde tittelen caesar.

Også dei tysk-romerske keisarane brukte denne nemninga eller «Semper (‘alltid’) Augustus».

## Sjå òg
* Cæsar
* Keisar
* Julius Cæsar
* Tsar

## Kjelder
Grini fangeleir

**Grini** var opphavleg eit kvinnefengsel i Bærum kommune som vart teke i bruk som ein krigsfangeleir av okkupasjonsmakta i Noreg under andre verdskrigen. 

## Historie
Dette vart den største fangeleiren i Noreg. Allereie den 24. april 1940 vart Grini teken i bruk som fangeleir for ca. 700 fangar. I første krigsåret var føremålet med leiren kortvarige interneringar. Frå 1941 vart leiren hovudsakleg bruka for oppbevaring av politiske fangar henta inn frå heile landet. Frå same året av og fram til fredsslutninga vart totalt 19&nbsp;788 fangar registrerte i leiren, av desse vart 3&nbsp;402 deporterte til fengsel og konsentrasjonsleirar i Tyskland og dei tyskokkuperte områda. På det meste var det sett inn 5&nbsp;400 fangar på Grini.

### Innsette
Det kom inn fangar frå mange lag av folket til Grini, her er døme på ein Nobelprisvinner, professorar, vitskapsfolk, kulturarbeidarar, idrettsfolk, politikarar, kunstnarar og losar som var involverte i å hjelpe flyktningar til Sverige og Storbritannia. Nokre av dei mest kjende fangane er: 



* Reidar Aulie
* Lars Berg
* Johan Borgen
* Abraham Borøchstein
* Trygve Bratteli
* Hermann Fischer
* Ole Kristian Hallesby


* Odd Hassel
* Alvild Jørgensen
* Einar Gerhardsen
* Harald Grieg
* Henrik Groth
* Helge Gundersen


* Per Krogh
* Marie Lous Mohr
* Abelone Møkster
* Otto Nielsen
* Rasmus Navelsaker
* Peder J. M. Pedersen


* Birger Ruud
* Didrik Arup Seip
* Arne Sælensminde
* Lars Sæther
* Gunnar Sønsteby
* Gustav Sønsteby
* Kristian Welhaven
* Arnulf Øverland




Det er kjent at 8 fangar vart avretta på Grini i 1944, av dei 3 kvinner.

### Bruk etter andre verdskrigen
Frå 1945 til 1949 vart fengselet bruka til soning for landssvikdømde, sjå det norske landssvikoppgjeret.

Fengselet har frå år 2000 det offisielle namnet «Ila fengsel, forvarings- og sikringsanstalt».

## Sjå òg
*Fangeleirane til okkupasjonsmakta i Noreg under andre verdskrigen

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Grinimuseet ved Ila landsfengsel
* Ei øyevitneskildring
* Ila fengsel- historikk 
* Lofoten krigsmuseum om Grini fangeleir 
*
Martti Ahtisaari

**Martti Oiva Kalevi Ahtisaari** () var ein finsk politikar som var den 10. presidenten av Finland frå 1994 til 2000.

Ahtisaari vart tildelt Nobels fredspris 10. oktober 2008 for å ha medverka til å løyse internasjonale konfliktar på fleire kontinent i over tretti år. Han vart òg tildelt storkrossen av St. Olavs orden i 1994. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Grini

**Grini** eit stadnamn og eit etternamn. Grini er eit område i Bærum kommune i Akershus fylke. 

Området er kjent for Grini fangeleir, som ofte vert kalla berre «Grini». 

## Personar med etternamnet Grini
* Kjersti Grini, handballspelar

## Bakgrunnsstoff
Democratic Unionist Party

**Democratic Unionist Party** (DUP) er det største unionistiske partiet i Nord-Irland. Det har ingen katolske medlemmer. Det er leidd sidan starten i 1970 av Ian Paisley. Partiet har ei høgre-ekstremistisk historie, og støtta mellom anna Ian Smiths ope rasistiske regime i Rhodesia (no Zimbabwe). 

Partiet trekte seg frå forhandlingane som leidde opp til fredsavtalen for Nord-Irland da det republikanske partiet Sinn Féin fekk vere med etter at IRA gjekk til våpenkvile. DUP gjekk mot avtalen i folkerøystinga om han, men han vart godkjend med god margin likevel. Sidan har DUP nekta å sitje i interimstyret for provinsen så lenge Sinn Féin sat der. 

DUP har band til grupper nært knytte til unionistiske paramilitære, som har gjennomført drap og terroraksjonar i Nord-Irland. Ein kjend medlem av DUP i North Antrim er ein mann tidlegare dømd for mordet på ein bystyremedlem frå Sinn Féin.

## Fotnotar


## Bakgrunnsstoff
* DUP sin nettstad
Ulster Unionist Party

**Ulster Unionist Party** (**UUP**) er det minste av dei to store unionistiske partia i Nord-Irland. Partiet vert nokre gonger kalla **Official Unionist Party** (**OUP**). Fram til 2003 var UUP det største unionistiske partiet i Nord-Irland, men ved valet i Nord-Irland i 2003 fekk Democratic Unionist Party fleire røyster og mandat.

UUP vart skipa den 3. mars 1905 i Ulster Hall i Belfast, under namnet **Irish Unionist Party**. Partiet sitt fremste føremål var å motverka innføringa av home rule, heimestyre for Irland. Partiet hadde frå byrjinga og heilt fram til 2005 formelle band med Oransjeordenen. I og med delinga av Irland på byringa 1920-talet vart òg den irske unionismen delt og eit eige Ulster-parti vart oppretta. Partiet vart det største i Nord-Irland og var i åra 1921-1972 regjeringsparti i den sjølvstyrande regeringa i Nord-Irland.

Partileiar frå 1995-2005 var David Trimble, som gjekk av etter det som for partiet var eit katastrofalt parlamentsval til parlamentet i Storbritannia. Fem av UUP sine seks representantar vann ikkje att setet sitt i parlamentet. Mellom desse var Trimble sjølv. Den 24. juni 2005 vart sir Reg Empey vald til ny partileiar. 

### Partileiarar

### Valresultat

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Belfast

**Belfast** er den største byen og hovudstaden i Nord-Irland, eit konstituert land i Storbritannia. Frå 1973 har byen vore eit administrativt distrikt, som òg omfattar området rundt. 

## Namn
Namnet Belfast kjem frå irsk *Béal Feirsde* (seinare stava *Feirste*), 'munningen ved sandbanken' eller 'vadestaden'. Namnet til elva Farset, som tidlegare prega byen, er også knytt til denne sandbanken.

## Geografi
Belfast ligg ved munningen av elva Lagan, ved Belfast Lough. Lagan skil bydelen Aust-Belfast frå bydelane Nord-Belfast, Vest-Belfast og Sør-Belfast. Byen er omgjeven av fjell og høgdedrag, mellom anna Black Mountain, Cavehill og Castlereagh Hills. 

Sentrum av byen har fyrst på 2000-talet vorte opprusta kraftig, spesielt området ved elva. I store område er det ikkje lov med bilkøyring. Dei viktigaste bygga er frå viktoriansk og edvardiansk tid. Av desse kan nemnast Queen's University (1849), rådhuset (1903) og Ulster Bank (1860).

Byen har den største tørrdokken i verda, ved Harland and Wolff skipsverft. Dei to enorme kranane Samson og Goliath er kjende landemerke. Verftet er spesielt kjend for å ha konstruert skipet RMS «Titanic». 

Byen har to flyplassar: Belfast City Airport ved Belfast Lough, og Belfast International Airport ved Lough Neagh. 

Dagsavisene Belfast Telegraph, The News Letter og Irish News kjem ut i Belfast, og byen har fleire fådagsutgjevne bydelsaviser - som Andersonstown News (Vest-Belfast), North Belfast News og South Belfast News. I tillegg har BBC Northern Ireland og Ulster Television hovudkontor i byen.

## Historie
Byen har lenge vore delt i katolske og protestantiske område. Etter at *[[konflikten i Nord-Irland|The Troubles]]* starta i slutten av 1960-åra vart det oppretta sperringar (*[[peace lines]]*) mellom bydelar som huste dei ulike gruppene. Etter at Det provisoriske IRA annonserte våpenkvile i 1997 har byen vore relativt fredeleg, men sperringane er ikkje tekne ned.

Den nordlege delen av byen er kjend for sine politiske veggmåleri. I det protestantiske området kring Shankill Road finn ein måleri som uttrykkjer lojalitet til Storbritannia. I katolske område som Falls Road og Ardoyne er republikanske ideal som vert framstilt. 

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Belfast|Belfast]]» frå , den 25. mai 2010.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Derry

**Derry** eller **Londonderry** (irsk *Doire*, skotsk *Derrie*) er ein by vest i Nord-Irland. Han har kring 85 000 innbyggjarar (2008) og ligg i grevskapet County Derry, eit av dei seks, tradisjonelle grevskapa i Ulster. Byen er den nest største i Nord-Irland og den fjerde største på den irske øya. 

Offisielt namn på staden er Londonderry, men nokre av folket i byen sjølv kallar han berre Derry. Det folkevalde styret for Derry-distriktet har republikansk fleirtal og har offisielt omdøypt organet til *Derry City Council*. Gamlebyen ligg på vestsida av elva Foyle, men byen strekkjer seg no over begge breiddene, og er samanbunden av to bruer. Derry-distriktet omfattar òg landsbygda søraust for byen. 

Frå historia til byen kan nemnast Den blodige sundagen, 30. januar 1972.

Derry blir ofte nemnd i irske songar. Den irske folkemusikkgruppa The Dubliners syng om byen og tilhøva der i ein namngjeten song med tekst av Phil Coulter, kalla *The Town I Loved So Well*.

## Historie
Byen er kanskje den eldste busetjinga på Irland. Den eldste referansen til byen er frå det sjette hundreåret, då eit kloster var grunnlagt her av Columba av Iona, ein irsk helgenen, men det har budd folk i området i tusenvis av år.

Londonderry vart strategisk viktig for det britiske riket då Tudorane erobra Irland, og vart angripe jamleg av irske opprørarar, heilt til 1608 då byen vart øydelagt av Cahir o'Doherty, ein irsk høvding av Inishowen.

Byen vart så bygd opp att i 1613, som den første planlagde i Irland og hadde som ein av dei første byane som brukte ruteplanbygging, ein stil som seinare vart kopiert av kolonibyane i Amerika. Sjølve bymurane stod ferdig fem år seinare i 1618.

## Namn

Namnet er gjenstand for konflikt mellom republikanarar og lojalistar. Lojalistane insisterer på å bruke Londonderry, sjølv om dei ofte nyttar Derry i daglegtalen. Folkesetnaden i Irland, og dessutan nordirske nasjonalistar, brukar konsekvent namnet «Derry». Distriktet Derry skifta offisielt namn frå Londonderry i 1984. I januar 2007 avgjorde høgsterett at namnet Londonderry frå 1662 framleis var det offisielle namnet til byen. Nokre har freista å omgå problemet ved å kalle byen for L'derry; dette har aldri fått gjennomslag, sidan *L*-ein er ein openberr referanse til London.

Den første skikkelege bydanninga i området kom på 16–1700-talet då primært skotske protestantar busette seg der. Oppbygginga av den nye byen vart støtta av laug i London og difor vart byen døypt Londonderry.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Londonderry|Londonderry]]» frå , den 11. juli 2011.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Prolaps

**Prolaps** kjem frå latin *prolapsus* og tyder *å falle ned*. Uttrykket er nytta innan medisinen.

* **skiveprolaps**, *prolapsus disci* tyder at brusk mellom kvervelskivene i ryggraden har falle fram ut av si normale stilling slik at det kan bli trykk på isjiasnerva. Sjå òg isjias.
* **livmorsprolaps**, *prolapsus uteri* tyder livmorframfall
* **endetarmsprolaps**, *prolapsus rectum* tyder at endetarmen har falle ned frå endetarmsopninga.
Politisk union

Ein **union** er formelt eit statssamband mellom likeverdige partar, ofte synonymt med ein føderasjon av statar (delstatar). 

I den verkelege verda er unionar ikkje alltid likeverdige samband, men skjuler reell dominans der sterkare partar har herredømme over svakare. 

Døme på noverande unionar er Sambandsstatane, Forbundsrepublikken Tyskland og Det sameinte kongedømmet UK. I den sistnemnde finst det sjølvstenderørsler i Nord-Irland, Wales og Skottland på grunn av påstått engelsk dominans. 

Sovjetunionen vart oppløyst i 1991, og dei fleste vil meine at denne unionen i røynda var dominert av Russland. Det noverande Russland er elles òg ein føderasjon, der særleg Tsjetsjenia synest å vere ein uvillig del.

Den europeiske unionen EU er ikkje enno rekna som ein stat, men får stadig fleire føderale trekk, og er truleg i ferd med å bli ei slags statsdanning. Dette sjølv om statsdanningsprosessen fekk eit tilbakeslag da folket i Frankrike og Nederland sa nei til den foreslåtte EU-grunnlova i mai og juni 2005.

Noreg var i unionar med Danmark og Sverige frå 1300-talet til 1905. Særleg frå 1536 til 1660 var Noreg ikkje eingong formelt rekna som likeverdig del av unionen med Danmark, og i 1905 var det stort fleirtal i det norske folket for å seie ja til fullt sjølvstende og oppheving av unionen med Sverige.
Mai

:*Sjå òg [[namnet Mai]]*
**Mai** er den femte månaden i året i både den julianske og gregorianske kalenderen, og har i båe kalenderane 31 dagar. I den førjulianske romerske kalenderen var månaden Maius den tredje månaden i året.

Namnet kjem truleg frå den greske gudinna Maia, som seinare blei identifisert som den romerske grødegudinna Bona Dea eller *Maia Maiestas*. Høgtida for den romerske gudinna blei halden i mai.

I Finland heiter månaden *toukokuu*, ‘såmånaden’. I Slovenia heiter han *veliki traven*, ‘månaden med høgt gras’.

## Viktige hendingar i mai
* 1. mai blir feira som arbeidardagen i fleire land
* 17. mai er norsk nasjonaldag
* Slutten på den andre verdskrigen blir feira den 8. mai i Vest-Europa og den 9. i Aust-Europa
Jarlsberg

**Jarlsberg** var opphavleg namnet på eit grevskap, etablert på 1600-talet som Griffenfeld grevskap og som i 1684 fekk namnet Jarlsberg grevskap som omfatta mesteparten (den nordlege delen) av Vestfold fylke. Jarlsberg og Larvik (Laurvig) amt var i tida frå 1821 til 1919 namn på Vestfold fylke. 

Namnet Jarlsberg knytt til:

* Jarlsberg er eit namn på eit tidlegare grevskap etablert på 1673 som Griffenfeld grevskap. Det omfatta den midtre og nordlege delen av Vestfold fylke.
* Jarlsberg er namn på Griffenfeld grevskaps stamhus og gods, Jarlsberg hovedgård, like utanfor Tønsberg.
* Jarlsberg og Larvik amt var namnet på noverande Vestfold fylke fram til 1918.
* Jarlsberg flyplass er ein liten flyplass ved Jarlsberg hovedgård.
* Jarlsberg Fritidssenter driv Jarlsberg flyplass.
* Jarlsberg er ein ost.
* Jarlsberg er ein travbane på Auli like utanfor Tønsberg.
* Jarlsberg og Laurvigs Amtstidende var ei lokalavis som kom ut i Larvik i Vestfold.
* Jarlsberg er ei lokalavis som kjem ut i Holmestrand i Vestfold.
Riksveg 44

**Riksveg 44** (**Rv44**) går mellom Soma &ndash;&nbsp;Skjæveland i Sandnes, dessutan ei kort strekning i Stavanger og ei kort strekning i Eigersund. 

Før 1. januar 2010 var fylkesveg 44 del av vegen.

## Kommunar og knutepunkt
###### 

Diagonalen
* ,  Hinna
*  (berre nordgåande)
*  Jåttå
*  Gauselvågen

----
Erstatta av fylkesveg 44/europaveg 39
----

* Soma ,  →  og  →  Sandnes sentrum og  Stangeland
*  Heigreveien, Folkvord
*  Ganddal godsterminal,  →  Sandved og  Sandnes sentrum
----
Erstatt av fylkesveg 44
----

Eigerøyveien
*   Eide
*   Egersund

## Bakgrunnsstoff
Spartakus

**Spartakus** (**Spartacus**) var ein romersk slave som leidde ein stor slaveoppreist, Spartakusopprøret, i det som no er Italia i 73 til 71 fvt. 

Hæren hans av rømde gladiatorar og slavar vann over fleire romerske legionar (regulære hæravdelingar) i det som blir kalla *Den tredje slavekrigen*, eit av dei tre store slaveopprøra i det gamle romarriket. Denne krigen er òg kjend som *gladiatorkrigen*. 

Ulike kjelder hevdar at Spartakus anten var ein tilfangetatt thrakisk soldat eller ein mytterist som hadde tenestegjort i den romerske hæren. Ein av dei vanlegaste teoriane er at han hadde kjempa i hjelpestyrkane til romarhæren. Slike hjelpestyrkar var samansette av menn frå erobra område som var villige til å kjempe for romarriket. 

I 73 fvt. braut han ut av ein gladiatorskole ved Capua som var eigd av Lentulus Batiatus, og ilag med 70-80 andre flykta han opp i kraterområdet til fjellet Vesuv nær Napoli. Der reiste han ein opprørshær som visstnok skal ha komme opp i 70 000 rømde slavar. Denne hæren slo to romerske legionar sende for å knuse dei. Dei tilbringa vinteren ved sørkysten mens dei laga våpen. På dette tidspunktet var ikkje alle i følgjet våpenføre karar, no var det òg kvinner, barn og eldre som slo lag med dei. Da våren kom, marsjerte dei nordover mot Gallia (Frankrike). På vegen slo dei tre legionar til. 

Det ser ut til at Spartakus hadde tenkt å gå med hæren sin ut av Italia og inn i Gallia. Men av ein eller annan grunn endra dei planane sine. Det finst teoriar som seier at nokre faktisk gjekk over Alpane og heim, men resten snudde sørover att, og slo to legionar til, som var under leiing av Marcus Licinius Crassus, den rikaste mannen i Roma på den tida. På slutten av år 72 fvt. hadde Spartakus slått leir i Reggio Calabria nær Messina-stredet. Spartakus prøvde å gjere ein avtale med sicilianske sjørøvarar for å få hæren sin over til Sicilia, men dette lukkast ikkje. Så i førstninga av år 71 vart dei omringa av åtte legionar under leiing av førnemnde Crassus, og det romerske senatet kalla i tillegg hærar tilbake frå Spania og Tyrkia.

Spartakus klarte å bryte gjennom linene til Crassus og komme unna i retning Brindisi, men styrkane til Crassus avskar dei i Lucania, og Spartakus vart drepen i slaget ved elva Silarus. Liket vart likevel aldri identifisert. 

Spartakus og slaveopprøret under hans leiing har vore skildra i skjønnlitteratur og på film. Spartakusopprøret har vore ei stor inspirasjonskjelde for venstre-radikale i nyare tid, særleg kan nemnast det tyske Spartakusforbundet på slutten av første verdskrigen, med Rosa Luxemburg som mest kjende medlem.
Månafossen

**Månafossen** er ein foss i Frafjordheiane inst i Frafjord i Gjesdal kommune i Rogaland fylke. Han kjem frå elva Mån. Fallhøgda er 92 m, som gjer han til den største fossen i fylket, og ein kjend turistattraksjon.

## Bakgrunnsstoff
Månaden mars

**Mars** er den tredje månaden i det gregorianske året, ein av dei sju som har 31 dagar. Han er kalla opp etter den romerske guden Mars. Romarane kalla månaden *martius*, og ettersom Mars var krigsguden, meinte dei dette var ei god tid å starta krigar på. 

Opphavleg var mars den første månaden i året. Vårjamdøgn, som markerer byrjinga av våren på den nordlege halvkula, kjem rundt 21. mars. Dette blei sett på som ei naturleg tid for eit nytt år å ta til, og nyttårsfeiringa var lenge feira på denne tida. Nokre samfunn feirar framleis nyttår rundt vårjamdøgn.

Då Julius Cæsar laga den julianske kalenderen i å 45 f. Kr., flytta han årsskiftet til byrjinga av januar, men mange land heldt lenge på den gamle tradisjonen med nyttårsfeiring i mars. I Frankrike blei mars den tredje månaden i 1564, medan Storbritannia og det britiske imperiet venta heilt til 1752.

## Andre namn på mars
Dei fleste europeiske språk har i dag eit namn på mars som minner om det latinske *martius*, til dømes *maart* på nederlandsk, *mars* på fransk eller *marzo* på spansk.

I tidlegare tider kalla ein gjerne mars for *[[vår]]månad* i Sverige, *tordmåned* (avleia av Tor) i Danmark, og *[[bjørk]]månad* på dei fleste slaviske språka.

* Gammalgresk: Anthesterion. 
* Japansk: Sangatsu (tredje månad), yayoi (tradisjonelt namn) 
* Finsk: Maaliskuu
* Kroatisk: Oujak

## Anna
* Dei som blir fødde tidleg i mars har stjernebiletet fiskane, og dei som blir fødde seinare har vêren .
* Mars byrjar på same dag som november kvart år, og på same dag som februar så lenge det ikkje er skotår.

## Årlege hendingar i mars
* Mange land feirar morsdag
* Vasaloppet blir arrangert den første sundagen i mars
* St. Patrick's Day den 17. mars for irar i heimlandet og andre stader
* Verdas søvndag fell på den andre fredagen i månaden

## Kjelder
Februar

**Februar** er den andre månaden i den julianske og gregorianske kalenderen. Han har 28 dagar (29 i skotår), og er dermed den kortaste månaden. 

Namnet kjem frå den etruskiske guden for død og reinsing, Februus, og den romerske høgtida februalia. Månaden blei teken inn i den romerske kalenderen av Numa Pompilius rundt 700 f.Kr., etter at romarane tidlegare ikkje hadde rekna månader om vinteren. Februar var den siste månaden i kalenderen, og fekk av den grunn den ekstra dagen i skotår.

## Namn
Tidlegare namn på månaden er *göjemånad* i Sverige, *blidemåned* i Danmark. Angelsaksarane kalla han *solmoneth*, sølemånad, og *kale-monath*, 'kålmånad'. På finsk heiter februar *helmikuu*, 'perlemånaden'.

## Årvisse hendingar i februar
* 1. februar: Mange nyheidningar feirar imbolc.
* Rørosmartnan tek til den nest siste tysdagen i månaden
* Den kristne høgtida oskeonsdag fell ein stad mellom 4. februar og 10. mars. Karneval og Mardi Gras-feiringar fell derfor gjerne i februar.

## Anna
Februar tek til same dagen av veka som mars og november i vanlege år, og som august i skotår.
April

**April** er den fjerde månaden i den julianske og gregorianske kalenderen og har 30 dagar.

Det er uklårt kva namnet kjem frå, men éin teori er det latinske uttrykket *aperire/aprilis*, som tyder å setje i gang. Opphavleg var april den andre månaden i det romerske året.
September

**September** er den niande månaden i den julianske og gregorianske kalenderen og har 30 dagar. Opphavleg var september den sjuande månaden og har namn etter latin *septem*, som tyder ‘sju’.

## Andre namn
* På irsk heiter månaden *Meán Fómhair*, ’midten av innhausting’
* På finsk blir han kalla *syyskuu*, ’haustmånaden’
* September blei tidlegare kalla *haustmånaden* i Sverige og *[[fisk]]emånaden* i Danmark
* I den gamle japanske kalenderen heitte han *[[nagatsuki]]* (長月), ’den lange månaden’

## Årlege hendingar
* I Canada og USA er den første måndagen i september arbeidardag
* Haustjamdøgn på den nordlege og vårjamdøgn på den sørlege halvkula finn stad rundt 21. september. Dette er eller har vore ein høgtidsdag i mange kulturar.

## Anna
* Det britiske imperiet tok i bruk den gregorianske kalenderen i september 1752, og dette året mangla derfor kalenderen deira datoane frå 3. til 13. september.
Oktober

**Oktober** er den tiande månaden i den julianske og gregorianske kalenderen og har 31 dagar. Opphavleg var oktober den åttande månaden og har namn etter latinske *octo*, som tyder ‘åtte’.

## Hendingar i oktober
* Oktoberfesten i München fortset frå september
* 7. oktober: Britemesse på primstaven
* 9. oktober: Dinesmesse på primstaven
* 14. oktober: Vinternatt på primstaven
* 21. oktober: Jomfrudagen på primstaven
* 28. oktober: Simonmesse på primstaven
* 31. oktober: Halloween 

## Sjå òg
* Oktoberrevolusjonen (som for resten av verda fann stad i november)
* Oktober forlag

## Bakgrunnsstoff
November

**November** er den ellevte månaden i den julianske og gregorianske kalenderen og har 30 dagar. Opphavleg var november den niande månaden i det romerske året, og han har namn etter latin *novem*, som tyder ‘ni’.
Otho av Romarriket

**Otho**, *Marcus Salvius Otho*, fødd år 32, død 16. april 69 (sjølvmord), var romersk keisar frå 15. januar i firekeisaråret 69. 

Otho var ven av keisar Nero av Romarriket. Keisaren oppmoda han til å gifta seg med elskarinna si, den lettsindige Poppaea Sabina. Otho vart send som statthaldar til den romerske provinsen Lusitania. Lusitania omfatta vestlege delar av den iberiske halvøya. Otho var statthaldar i ti år, og synte seg som ein dugleg leiar. Etter at Galba vart keisar, vona Otho på å verta adoptert av keisaren. Då planen slo feil, tok Otho del i ein oppreist mot keisaren. Otho stilte seg i spissen for pretorianargarden, og vart etter mordet på Galba sjølv keisar den 15. januar 69. Han måtte snart kjempa mot ein annan tronkrevjar, Vitellius. I slag nord i dagens Italia ved Bedriacum mot feltherrane Caecina og Valens måtte styrkane til Otho gje tapt. Otho tok livet av seg den 16. april 69. Vitellius etterfylgde Otho som keisar

## Sjå òg
* Revolusjonskeisarane
Vespasian

**Titus Flavius Vespasianus** eller **Vespasian** () var romersk keisar frå firekeisaråret 69 til 79.

Vespasian vart fødd i Falacrina i år 9 som son av Flavius Sabinus og Vespasia Polla. Faren var ein vellukka skatteinnkrevjar og bankier. Sjølv blei Vespasian ein vellukka romersk offiser som tok del i felttoget i Britannia i 47, som førte til den endelige erobringa av området. Han blei romersk konsul i 51, var statthaldar i provinsen Afrika i 63, og nedkjempa jødane sin oppstand i Jerusalem i 67–69.

Vespasian kom til makta etter etter ein kort og kaotisk borgarkrig. Borgarkrigen braut ut etter at keisar Nero av Romarriket tok livet av seg i juni 68. Dei andre deltakarane i borgarkrigen var Sulpicius Galba (68-69), Marcus Salvius Otho (69) og Aulus Vitellius (69). Alle desse utropte seg i tur og orden til keisar. I motsetnad til Vespasian mangla dei militær stønad og politisk velvilje i det romerske senatet.

Under borgarkrigen var general Vespasian i Midtausten. Dei romerske styrkane der utropa han til keisar i juli 69. Legionærane hadde stor lit til Vespasian og oppfatta rivalen Aulus Vitellius som dekadent, umoralsk og militært verdlaus. Vitellius var kjend som ein nær ven av keisar Nero. Vespasian heldt seg i Judea medan løytnant Antonius Primus invaderte Italia og erobra Roma med hjelp av styrkar fra Pannonia og Balkan.

Vespasian skal ha vore ein enkel og arbeidssam mann. Som keisar fekk han orden på økonomien gjennom god forvalting og innføring av fleire former for skattlegging. Ei av desse var ein «urinskatt», ein skatt på sal av urin frå Cloaca Maxima. Då sonen Titus klaga på dette skal han ha sagt at «pengar luktar ikkje».

Etter borgarkrigen var det på tide å byggja opp att Roma. Vespasian lagde eit forum som seinare blei kjend som fredstempelet, *Templum Pacis*. I 79 fullførte han ein kjempestatue av Apollon som var påbyrja under Nero. Han dedikerte ein scene ved Marcellusteateret og byrja bygginga av Colosseum med midlar han hadde teke frå Tempelet i Jerusalem.

I følgje Suetonius skal Vespasian ha hatt «stadige konspirasjonar» mot seg. Han overlevde desse og døydde av sjukdom. Dio Cassius fortel at han insisterte på å styra som normalt sjølv om han var sjuk fordi «ein keisar lyt døy ståande.» Dei siste orda hans skal ha vore «eg er visst i ferd med å bli ein gud.»

Vespasian blei etterfølgd av sønene Titus og Domitian. Saman danna dei det flaviske dynastiet.

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Vespasian|Vespasian]]» frå ,  den 5. november 2014.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Blåtann

**Blåtann** eller på engelsk **bluetooth** er ein radiooverføringsprotokoll som vert nytta for å senda og motta data trådlaust over korte avstandar mellom einingar i eit personleg datanett samansett av mobiltelefon, datamaskin, eller andre einingar som stør protokollen. Om blåtann er aktivert, kan einingane kommunisera med kvarandre innanfor ein viss radius (0&nbsp;–&nbsp;100&nbsp;m, avhengig av sendarstyrken).

Blåtann er vanleg i nyare mobilar og er sidan tusenårsskiftet mykje brukt i andre elektroniske apparat òg. Sjølv om teknologien er utbreidd og svært godt eigna for informering til lokale (vitjande) brukarar om lokale tilhøve, finst det enno ingen offentlege kontor, flyplassar, turistkontor eller kontorkompleks i verda som tilbyr informasjon via blåtann.

Blåtann vart fyrst utvikla av Ericsson, og seinare formalisert av *Bluetooth Special Interest Group (SIG)*, som vart presentert den 20. mai 1999. SIG var samansett av Sony Ericsson, IBM, Intel, Nokia og Toshiba.

Namnet er inspirert av kong Harald Blåtann (Harald II (Gormsson) Blåtann) som sameina Danmark og Noreg og var konge fra 958 til 987. Symbolet for blåtann er sett saman av bokstavane H (ᚼ) og B (ᛒ) i den yngre futharken.

## Sjå òg
* toothing

## Bakgrunnsstoff
* Bluetooth and IEEE 802.15
* Bluetooth SIG public pages
* Bluetooth Membership site
* Howstuffworks.com explanation of bluetooth
* The Bluetooth Car Concept 
* Personal Telco Wiki (this article may not be completely accurate technically)
* A series of guides on how-to connect devices like mobile phones, PDAs, desktop/laptops, headsets and use different Bluetooth services
* Mapping Salutation Architecture APIs to Bluetooth Service Discovery Layer 
* Bluetooth News and Discussion Group
* Bluetooth Top Sites 
* Bluetooth Jobs
* Bluetooth™ Security White Paper
* Security Concerns 
* Laptops, PDA and mobile (cell) phones with Bluetooth(TM) and Linux 
* Bluetooth qualified products 
* Bluecarkit discussion forum about Bluetooth car handsfree
Nagasaki

**Nagasaki**' (**長崎市**, bokstaveleg «lang halvøy») er den største byen og hovudstaden i Nagasaki-prefekturet på den sørvestre kysten av den japanske øya Kyushu. Byen ligg ytst i ei lang bukt som er den beste naturlege hamna på den sørlege øya Kyushu. Han har 418.901 innbyggjarar (2003).

I den japanske mellomalderen var Nagasaki eit viktig senter for europeisk innverknad, men i moderne tid er han blitt mest kjend for å vera den andre og siste staden det er blitt brukt ei atombombe mot menneske.

## Historie
### Mellomalder
Nagasaki blei grunnlagd rundt 1500 og var ein nokså uviktig hamneby før portugisarane dukka opp i 1542. Den vesle byen voks raskt til eit handelssenter, og mange av varene som portugiserene tok inn hit, som tobakk, klede, tempura, brød og kakene *castellas*, blei ein del av den japanske kulturen. Også kristendommen fekk innpass i byen gjennom mange misjonærar og konverterte japanarar.

I 1587 kom nye tider med Toyotomi Hideyoshi ved makta. Den nye shogunen tok tilbake kontroll over byen frå jesuittane og utviste dei kristne misjonærane. Hideyoshi krossfesta 26 kristne i byen i 1596 for å skremma andre frå religionen som han meinte truga makta hans.

Den neste shogunen Tokugawa Ieyasu totalforbaud kristendommen. Han utviste eller forfølgde alle som følgde religionen. Nederlandske handelsmenn overbeviste herskaren om at dei berre var interesserte i handel, mellom anna ved å skyta mot kristne som stod imot han. I 1644 fekk nederlendarane ei eiga kunstig øy utanfor Nagasaki, og fram til 1855 var dette einaste kontakten Japan hadde med omverda. 

### Moderne tid
Då Japan igjen opna dørene til resten av verda fekk Nagasaki tilbake stillinga si som viktig hamneby. Han blei ei frihamn i 1859 og utvikla industri, mellom anna verft. Under andre verdskrigen bygde ein ei rekke krigsskip i byen, noko som gjorde han til eit bombemål for amerikanarane.

9. august 1945 blei Nagasaki ramma av ei amerikansk atombombe som førte med seg store øydeleggingar og tap av menneskeliv. 

## Anna
Handlinga i operaen Madama Butterfly av Puccini er lagt til Nagasaki.
Hans Wagner

**Hans Wagner**, (), fødd i Saarbrücken, var ein tysk generalløytnant og sjef for dei tyske landstridskreftene på Vestlandet 1943-1944.

Han var oberst i 5. artilleriregiment i 5. jegerdivisjon og stasjonert i Russland då han 25. november 1943 vart utnemnd til generalmajor og forflytta til Bergen som sjef for 269. infanteridivisjon og kommandant på Vestlandet. 

Divisjonen stod i Noreg til oktober 1944, då den vart sett inn i kampane i Frankrike. I januar 1945 vart den overført til forsvaret av Tyskland. Hans Wagner vart 1. desember 1944 utnemnd til generalløytnant i Wehrmacht, og stod som sjef for 269. divisjon fram til 8. mai 1945.