open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Andre Internasjonalen

**Andre Internasjonalen** var ei samanslutning av sosialistiske parti hovudsakleg i Europa mellom 1889 og første verdskrigen. Det leiande partiet i Internasjonalen var det tyske sosialdemokratiske partiet SPD, både i kraft av oppslutninga det hadde i landet og i kraft av den teoretiske tyngda si, med medlemmer som Karl Kautsky, Eduard Bernstein og Rosa Luxemburg. 

Andre Internasjonalen bestod av breie masseparti, og medlemspartia hadde på det meste om lag 3,5 millionar medlemmer og ei oppslutning ved val på om lag 12 millionar veljarar. Dei viktigaste medlemspartia var det tyske sosialdemokratiske partiet SPD og det franske sosialistpartiet PS-SFIO (Parti Socialiste - Section Francaise de l'Internationale Ouvriere).

## SPD og SFIO
Det som prega det tyske sosialdemokratiske partiet SPD og dermed også eit stykke på veg Internasjonalen, var ein slags «sentrisme», der ein i ord følgde ein ortodoks marxisme, mens ein i *praksis* utvikla ein pragmatisk reformisme. Dette var særleg utprega der fagforeiningane stod sterkt, som i Tyskland. 

Det franske sosialistpartiet PS-SFIO var med Jean Jaures i brodden frå 1905 mindre prega av eit dogmatisk forhold til marxistisk teori, men og mindre byråkratisk og meir aktivt i å prøve å organisere motstand mot den trugande storkrigen. Det tyske partiet danna seg liksom ein ghetto der det både heldt avstand frå det borgarlege samfunnet, men og i liten grad utfordra eller påverka det. Dette er blitt kalla ein "negativ integrasjon" eller ein "revolusjonær ventepolitikk". Det franske partiet var meir ope i sin funksjon i samfunnet, også meir ope for såkalla "ministersosialisme", det vil seie å delta i regjeringssamarbeid med ikkje-sosialistiske parti.

Også det austerrikske sosialdemokratiske arbeidarpartiet og det belgiske sosialistpartiet var viktige parti i den Andre Internasjonalen, mens til dømes det britiske arbeidarpartiet og det russiske sosialdemokratiske partiet av ulike grunnar hadde mindre innverknad.

Det norske Arbeidarpartiet var også medlemsparti i Andre Internasjonalen.

## Kongressane
Høgste organet i Andre Internasjonalen var kongressane. Kongressane blei haldne i Paris i 1889, Brüssel i 1891, Zürich i 1893, London i 1896, Paris i 1900, Amsterdam i 1904, Stuttgart i 1907, København i 1910 og Basel i 1912.

## Oppløysing og framhald

Organisasjonen gjekk i oppløysing etter at første verdskrigen braut ut i 1914. Dei fleste medlemspartia i dei krigførande landa makta ikkje å stå imot presset frå styresmakter og ein til å begynne med krigsvennleg opinion, og støtta sine eigne lands regjeringar. Viktige unnatak var det italienske sosialistpartiet og det russiske sosialdemokratiske partiet. Noreg var nøytralt, så Arbeidarpartiet her i landet blei ikkje sett på denne prøva. 

Andre Internasjonalen gjenoppstod etter visse vanskar i 1923, under namnet Sosialistiske Arbeidar-Internasjonalen (SAI), og etter andre verdskrigen som den noverande Sosialistiske Internasjonalen (SI). Det norske Arbeidarpartiet blei ikkje medlem i SAI før i 1938, men har vore medlem i SI sidan starten.

## Kjelder
Hardanger

**Hardanger** er eit landskap langsmed og omkring Hardangerfjorden i Vestland fylke. Området strekkjer seg frå kommunane Ullensvang og Kvam i vest og følgjer fjorden heilt inn til tettstaden Eidfjord i aust og sørover langs Sørfjorden til Odda, i tillegg til dei omliggjande fjelltraktene som mellom anna femner Kvamskogen og delar av Hardangervidda og Folgefonna, den tredje største isbreen i Noreg. 

Hardanger omfattar kommunane Kvam, Ulvik, Eidfjord og Ullensvang, i tillegg til dei sørlege delane av Voss herad (tidlegare Granvin herad). I tillegg kan delar av Kvinnherad kommune verta rekna med i Hardanger. Sidan bløminga av den norske nasjonalromantikken har Hardanger vore kjend som ein av dei vakraste og mest rotekte delane av landet. Måleriet *[[Brudeferd i Hardanger]]* frå 1848 av Tidemand og Gude har i ettertida blitt ståande som det viktigaste frå den nasjonalromantiske perioden på 1800-talet. Landskapet har trekt til seg både norske og utanlandske turistar. Fruktbløminga om våren er vidt kjend. Hardangerbunaden er brukt både lokalt og i resten av landet.

Hardanger er særleg kjend for lange og smale fjordar med eit mildt klima som er særleg gunstig for fruktdyrking. Andre typar jordbruk og båtbygging har lenge vore næringsvegar i området, medan tungindustrien er blitt den viktigaste levevegen i industristadane Odda, Tyssedal og Ålvik i nyare tid.

## Historie
Fram til 2020 omfatta Hardanger, kommunane Jondal, Kvam, Voss, Ulvik, Eidfjord, Ullensvang og Odda.

## Kommunikasjon
Riksveg 13 går frå sør til nord gjennom Hardanger med ferjesamband over Eidfjorden frå Brimnes til Bruravik. Riksveg 7 over Hardangervidda fylgjer Sysendalen ned til dei imponerande veganleggena i Måbødalen med Vøringsfossen. Til sist kjem ein ned til tettstaden Eidfjord. Riksveg 7/Fylkesveg 7 mellom Halne på Hardangervidda og Tokagjelet vest for Norheimsund, har status som nasjonal turistveg. 

I 50 år gjekk det an å reisa med tog til Hardanger. Hardangerbana var ein 27,5 km lang elektrisk jarnbane som gjekk frå Bergensbanen og Voss til Granvin stasjon ved Granvinsfjorden. Bana vart opna i 1934. Persontrafikken vart nedlagd i 1985, godstrafikken i 1989. 

## Hardingar og hardingfele
Ein person som kjem frå Hardanger vert gjerne kalla for ein «harding». Namnet «hardingfele» eller «hardangerfele» skal koma av at feletypen fyrst vart bygd i Hardanger. Namnet Hardanger tyder 'hordane sin fjord'. Namnet «hordane» kjem av folkenamnet *horðar* på norrønt.

## Sjå òg
* Hardanger Folkeblad, ei avis som kjem ut i Odda. 
* Hardangerjøkulen, ein isbre
* Hardangerbrua, ei bru som skal byggjast i Hardanger
* Hardangersaum, ein type saum eller måte å sy på 
* Hardanger Sunnhordlandske Dampskipsselskap, eit tidlegare transportselskap.

## Bakgrunnsstoff
* Hardanger folkemuseum  Regionmuseum for herada i Hardanger
* Reisemål Hardangerfjord
* Nasjonal turistveg Hardanger 
* Musikkfestivalen Hardanger musikkfest
* Hardanger - tusenårsstaden i Hordaland 
* Hardanger Folkehøgskule på Lofthus
* Bruprosjektet Hardangerbrua
Musikkgruppa Nirvana

**Nirvana** var ei rockegruppe som blei til i Aberdeen i Washington i 1987. Ho hadde seks medlemmer: Pat Smear, Chad Channing, Kurt Cobain, Jason Everman, Dave Grohl og Krist Novoselic. Namnet på gruppa kjem frå det orientalske frelseomgrepet *[[nirvana]]*.

Musikken deira var ei blanding av punk og alternativ rock, og fekk merkelappen grunge av pressa. Gruppa var òg kjend som ein hovudrepresentant for «Generasjon X». Etter at vokalist en Kurt Cobain tok livet sitt i 1994, løyste gruppa seg opp. Medlemmer av Nirvana har etter oppløysinga dukka opp igjen i grupper som Foo Fighters og Queens of the Stone Age.

Gruppa gav ut sitt første album, *Bleach*, i 1989. Fram til 1996 gav dei ut fem album. I 1991 kom albumet Nevermind ut, og da fekk Nirvana verkeleg gjennombrotet sitt. Det siste albumet, *From the Muddy Banks of the Wishkah* (live), vart gjeve ut etter at Kurt Cobain døydde, men var da eit album med opptak frå konsertar i perioden 1989 til 1994. 

## Diskografi
### Album
* 1989 - *Bleach*
* 1991 - *Nevermind*
* 1992 - *Incesticide*
* 1993 - *In Utero*
* 1994 - *MTV Unplugged in New York*

### Samleplater
* 1996 - *From the Muddy Banks of the Wishkah*
* 2002 - *Nirvana*
* 2004 - *With The Lights Out*
* 2005 - *Sliver: The Best Of The Box*
Røldal

**Røldal** er ei fjellbygd og ein tettstad i Ullensvang kommune i Vestland fylke. 
Røldal var tidlegare eigen kommune, men vart i 1964 ihopslegen med Odda kommune. Seinare, frå år 2020, vart Odda og Ullensvang slegen saman og Røldal er no i  Ullensvang kommune.
Røldal er òg eit kyrkjesokn.

Tettstaden ligg ved nordenden av Røldalsvatnet (380 m.o.h.).
Røldal ligg nær skiljet mellom Vest- og Austlandet, og grensar til Suldal i Rogaland og Vinje i Telemark. 
Frå Røldal er det om lag 28 kilometers køyring til Nesflaten i Suldal og knappe 75 kilometer til Sand i Suldal, ein køyrer då riksveg 13. 
Riksveg 520, som har vinterstenging, går til Sauda, medan Europaveg 134 går til Odda by i nordvest og austover til Telemark over Haukelifjell. 
Det er 42&nbsp;km til kommunesenteret i Odda, medan det er 56 kilometer til Haukeligrend i Vinje.

I Hordadalen ligg Røldal skisenter som er kjent for å vera eit av dei mest snøfylte sentera i Noreg. 
Røldal er òg ein kjend innfallsvinkel til Hardangervidda.

## Røldal stavkyrkje og det undergjerande krusifikset

Røldal er særleg kjend for Røldal stavkyrkje frå 1200-talet, og krusifikset som hadde ord på seg for å sveitte undergjerande dropar, særleg natt til jonsok. 
Folk gjekk pilegrim til Røldal frå fjern og nær opp gjennom seinmellomalderen. 
Pilegrimane fortsette å kome til kyrkja i løynd også etter reformasjonen, i von og tru på læking og under, og det skal ha vorte helde midnattsmesse kvar gamaljonsok (6. juli) i dulgsmål for den lutherske geistlegheita heilt fram til 1835 då prosten skal ha vore i bygda ved jonsok og vorte vekt av kyrkjeklokker natterstid. 
Dei siste åra har pilegrimsvandringane og midnattsmessa vorte tekne oppatt, no i full forståing med Den norske kyrkja.

## Røldal kommune, 1837-1964
I 1837 var Røldal eit annekssokn til Suldal prestegjeld, men siden det var skilt frå hovudsoknet sitt av ei amtsgrense, måtte det opprettast som eit eige formannskapsdistrikt.

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for tidlegare Røldal kommune frå 1920 til 1963:**

## Kjelder
### Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Galleri Nor, bilete frå Røldal tekne av Axel Lindahl og Anders Beer Wilse.
Skare i Odda

**Skare** ein tettstad i Ullensvang kommune. Staden har  og ligg i Oddadalen, mellom Røldal og Odda sentrum. Riksveg 13 går gjennom bygda. Staden har ein jokerbutikk, barneskule og barnehage, i tillegg til Gamlastovo. Gamlastovo er eit bygg som ligg rett over barnehagen. Det blir det arrangert disco, og loppemarknad, og det går og an å låna bygget. 

## Bakgrunnsstoff
* Skare Ungdomslag
Låtefossen

**Låtefossen** ligg i Oddadalen, som gjerne vert kalla fossanes dal. Låtefossen er den meste kjente fossen av fossane i Oddadalen, ein dal som inneheld fleire fossar innanfor ein avstand på 10 km. 

Før industrien gjorde sitt inntog i tidlegare Odda kommune, kom det mange turistar frå utlandet kvart år for å blant anna sjå denne fossen. Men fossen er framleis ein av Noregs mest besøkte naturbaserte turistattraksjonar. Fossen har ei fallhøgd på 140 meter og er varig verna.


Fil:Laatefossen.jpg
Fil:Låtefossen 41006 D07.jpg
Fil:Låtefossen 41005 D06.jpg
Fil:Låtefossen 41003 D05.jpg


## Bakgrunnsstoff
* Låtefoss på World Waterfall Database
Sørlandet

:*Sjå òg [[SS «Sørlandet»|skuleskipet «Sørlandet»]]*

**Sørlandet** eit vanleg fellesnamn for landsdelen i Noreg som omfattar Agder fylke, nokre gonger også sørlege delar av Rogaland og Telemark (Grenland). Landsdelen ber preg av eit mildt klima, sommar som vinter, både på grunn av den sørlege plasseringa si og nærleiken til havet. Om sommaren er han eit mykje vitja reisemål for turistar frå resten av landet.

## Opphav

Omgrepet Sørlandet blei første gongen føreslått av Vilhelm Krag i ein artikkel i Morgenbladet den 16. mars 1902. På denne tida var området rekna som del av Vestlandet. Avisa Vestlandske Tidende kom ut i Arendal, og jarnbanen som skulle gå frå Oslo til Kristiansand og Stavanger skulle kallast Vestlandsbanen. 

Sørlandet dukka første gong opp som oppslagsord i Illustrert Norsk Konversasjonsleksikon i 1913. Same året vedtok Stortinget med 83 mot 40 stemmar å døypa om jarnbanestrekninga Oslo-Kongsberg-Kristiansand-Stavanger frå Vestlands- til Sørlandsbanen.

## Jubileum

I ni månader i 2002 hadde landsdelen ei omfattande markering av hundreårsjubileet sitt, med ei rekke kulturarrangement og mykje festivitas. Arrangementet blei kalla *Sørlandet i 100*.

## Grense etter dialekt

I følgje sørlandsforfattaren Gabriel Scott er det eigentlege Sørlandet berre ei kyststrime som strekker seg frå Åna-Sira i vest til Oksefjorden ved Tvedestrand i aust, med ei nordleg grense som buktar seg opp og ned frå 30 til 50 km inn i landet. Dette er i følgje Scott ”den bløde kyststribe”, der dialekten er prega av at ein ofte bruker stemte konsonantar framfor ustemde, som b heller enn p. Området han viser til er frå gammalt av blitt kalla Agdesida. I nord går grensa for Agdesida og Sørlandet i følgje Scott mot området som i gammal tid hadde namnet Råbyggelag. 

Skarre-r-en er også eit kjenneteikn ved sørlandsdialekten. Risør ligg aust for skarregrensa, men har heller ikkje full rulle-r. Der Sørlandet byrjar, finst ein dialekt der ord som endar på r blir uttala utan ending. Bynamnet Risør blir til dømes her uttala slik: [risæ']

## Sørlandsbyar

Frå vest mot aust:

* Flekkefjord
* Farsund
* Lyngdal
* Mandal
* Kristiansand
* Lillesand
* Grimstad
* Arendal
* Tvedestrand
* Risør
Verdshav

**Verdshava** er dei store, ubrotne hava som skil kontinenta frå kvarandre. Det største av dei er Stillehavet, så kjem Atlanterhavet og deretter Indiahavet. Sørishavet og Nordishavet vert gjerne òg rekna som verdshav. Det er International Hydrographic Organization, det internasjonale hydrografi-laget, som formelt seier kva som er verdshav og kor havgrensene går.

## Dei sju hava
Tidlegare var det vanleg at sjømenn hadde segla på «dei sju hava». Dette vil seie at dei hadde vore på

* Nordishavet
* Sørishavet
* Det nordlege stillehavet
* Det sørlege stillehavet
* Nord-Atlanteren
* Sør-Atlanteren
* Indiahavet

Skilja mellom dei nordlege og sørlege delane av hava må ha vore meir naturlege for dei som hadde opplevd dei enn grensene sette av hydrografilaget.
Kurt Cobain

**Kurt Cobain** () var ein USA-amerikansk vokalist og låtskrivar frå Aberdeen i delstaten Washington i USA. Han er mest kjend som vokalist i rockegruppa Nirvana. Han tok livet av seg med hagle i 1994.
Nirvana

:*For rockegruppa med same namn, sjå *'rockegruppa Nirvana**.''

**Nirvana** er eit omgrep frå [[hinduismen]] og [[buddhismen]] som tyder lausriving frå livssyklusen. I buddhismen blir det også kalla **nibbana** og i hinduismen og djainismen **moksja'''. Å oppnå nirvana blir i desse religionane sett på som det høgaste målet for sjela.
Austlandet

**Austlandet** er eit vanleg fellesnamn for landsdelen i Noreg som ligg sør for Dovre/Rørosvidda og aust for Langfjella. Landsdelen blir grovt rekna til å omfatte fylka Østfold, Akershus, Oslo, Innlandet, Buskerud, Vestfold og Telemark.

Totalt utgjer Austlandet 94 575 km² (29,2 % av arealet til Noreg) med 2 305 109 innb. (2006, 49,7 % av folketalet i Noreg). Delen av folkemengda i Noreg som budde på Austlandet var sterkt aukande fram til kring 1970; i 1970-åra gjekk delen litt tilbake, vesentleg som følgje av stagnasjonen i folketalet i Oslo-området. Frå midten av 1980-åra har folkemengda på ny vist ein stigande tendens, parallelt med ny vekst i Oslo-området. I perioden 1996–2006 hadde Austlandet 62,9 % av den samla folkeveksten i landet. Av dette fall 41,1 % på Oslo og Akershus og 21,8 % på landsdelen elles. Dette avspeglar ei tydeleg sentralisering av busetnaden på Austlandet.

## Kjelder
* «Østlandet» - *[[Store Norske Leksikon]]*
Nynorsk Wikipedia

**Nynorsk Wikipedia** er eit fritt oppslagsverk på nynorsk og ein del av Wikipedia-prosjektet.

## Historie
Nynorsk Wikipedia vart oppretta den 31. juli 2004, og har sidan den første artikkelen, om øya Sekken, produsert  artiklar. Nynorsk Wikipedia kallar seg *Wikipedia &ndash; Det frie oppslagsverket*.

Nynorsk Wikipedia passerte 
* &nbsp;10&nbsp;000 artiklar 7. august 2005 med artikkelen om forfattaren og folkeminnesamlaren Edvard Langset
* &nbsp;25&nbsp;000 artiklar 11. august 2007 med artikkelen om den medfødde hjartefeilen Fallots tetrade
* &nbsp;50&nbsp;000 artiklar 11. juli 2009 med artikkelen Fødsel
* &nbsp;75&nbsp;000 artiklar 21. november 2011 med artikkelen om den italienske barokkmålaren Caravaggio
* 100&nbsp;000 artiklar 9. april 2013 med artikkelen om den ungarske songaren ByeAlex
* 150&nbsp;000 artiklar 14. september 2019 med artikkelen brunkinnskogtrast

## Bakgrunn
Nynorsk Wikipedia byggjer på wikikonseptet. Det vil seie at alle som ønskjer det kan skrive nye artiklar eller endre gamle artiklar som dei ønskjer det. Med andre ord kan ein seie at Nynorsk Wikipedia er eit dugnadsprosjekt mellom fleire tusen registrerte brukarar og eit ukjent tal av uregistrerte brukarar. Heilt tilsvarande prosjekt finst på bokmål og riksmål og på over 200 andre språk.

Alt oppslagsverket publiserer vert publisert under ein fri dokumentlisens. Det vil hovudsakleg seie at alt innhald i Nynorsk Wikipedia kan kopierast, distribuerast og brukast fritt; heilt utan vederlag – so lenge det går klårt fram at kjelda til informasjonen er Nynorsk Wikipedia.

## Sjå òg
* **[[Wikipedia]]** - artikkelen om fenomenet Wikipedia.
* **** — ei kort historie i stikkordsform som byggjer på debattar på og kring den heilt nyoppretta Nynorsk Wikipedia *(mellom anna på dåverande Vannposten på Bokmålswikipediaen og på den internasjonale e-postlista)*.
* Nynorsk nettleksikon - om ulike prosjekt for å laga nynorsk oppslagsverk på internett
* Norsk Allkunnebok

## Kjelder
Randhav

Eit **randhav** er eit havområde som ligg nær fastlandet og er skilt frå det opne havet av øyar eller halvøyar. Randhav kan ha sine eigne bihav som anten er innhav eller andre randhav.

## Døme på randhav
* Andamansjøen mellom Malayahalvøya, Andamanøyane og Nikobarøyane
* Austkinahavet mellom Kina, Vietnam, Malaysia og Filippinane
* Japanhavet mellom Japan, Korea og Russland
* Nordsjøen mellom Skandinavia, Storbritannia og Tyskland
* Tsjuktsjarhavet mellom Tsjukotka i Russland og Alaska i USA
* Vadehavet mellom dei frisiske øyane og fastlands-Europa
Vadehavet

**Vadehavet** (frisisk *Waadsee*, nederlandsk *Waddenzee*, tysk *Wattenmeer*) er eit randhav i Nordsjøen og ligg mellom dei frisiske øyane og det nederlandske, tyske og danske fastlandet.

Namnet har det fått fordi størstedelen av Vadehavet blir tørrlagt ved lågvatn.

Vadehavet er om lag 450 km langt og 5–30 km breitt.

## Sjå òg
*Vadehavet nasjonalpark
*Vadehavsøyane

## Bakgrunnsstoff
* Kart over vadehavet (dansk)
Atlanterhavet

**Atlanterhavet** eller **Atlanteren** er det nest største verdshavet, etter Stillehavet. Det utgjer om lag ein tredjedel av havflata i verda, og ein femtedel av heile jordoverflat

Havet er kalla opp etter titanen Atlas frå gresk mytologi, som stod i Gibraltarsundet og heldt himmelen på akslene sine. Sogeøya Atlantis har fått namn frå havet.

## Geologi

Havet blei til for rundt 55 millionar år sidan då den midtatlantiske ryggen tok til å opna seg. Denne nord-sørgåande sprekka i jordskorpa deler Atlanterhavet i to. Ho er framleis aktiv, og havet veks difor med rundt 2&nbsp;cm i året.

Ekvator deler Atlanterhavet inn i ein nordleg og ein sørleg del. Den nordlege delen av havet har fleire bihav som Nordsjøen, Austersjøen, Middelhavet og Det karibiske havet. I sør er Guineabukta den største vika.

Havbotnen er relativt flat og det finst få øyar. Nokre av dei er Grønland, Island, dei britiske øyane, Færøyane, Rockall, Asorane, Madeira, Kapp Verdeøyane, Sao Tome e Principe, Newfoundland, Bermuda og Kanariøyane i nord og mindre vulkanøyar som Ascension Island, St. Helena, Tristan da Cunha og Bouvetøya i tillegg til Falklandsøyane og Sør-Georgia i sør.

Atlanterhavet har samband med Polhavet fire stader: Vest for Grønland gjennom det 60&nbsp;km breie Hudsonsundet og det 200&nbsp;km breie Davissundet, mellom Grønland og Svalbard gjennom Grønlandshavet, og gjennom Norskehavet mellom Noreg og Island. Det møter Stillehavet gjennom Drakesundet og den menneskeskapte Panamakanalen. I aust dreg ein skiljet mellom Atlanterhavet og Indiahavet ved 20° austleg lverden

Atlanterhavet har ei utrekna flatevidd på 106 millionar kvadratkilometer og ei kystlengde på 142&nbsp;300 kilometer. 43&nbsp;600&nbsp;km høyrer til hovudhavet og 98&nbsp;700 dei meir forgreina bihava.

Dei smalaste delane av havet er strekket på 2&nbsp;800 kilometer mellom det sørlegaste punktet på Grønland, Kapp Farvel, og Noreg på 60° nordleg bredd, og det på 2970 kilometer mellom Sør-Amerika og Cabo de Sao Roque i Vest-Afrika.

Nokre grader nord og sør for ekvator, mellom Afrika og Amerika, ligg to område med skiftande vindar eller vindstille som blir kalla doldrums. Nord for dette området, til 30° nordleg breidd, går nordaustpassasjen, medan den sterkare og jamnare søraustpassasjen ligg sør.
Innhav

Eit **innhav** eller **middelhav** er eit mindre havområde som er nesten fullstendig omgjeve av land. Namnet kan òg brukast om særs store innsjøar. Innhav er forbunde med andre hav gjennom smale sund. Sidan det er ei grense for kor mykje vatn som kan gå gjennom desse, er samansettinga av vatnet i innhava ofte forskjellig frå vatnet me finn i storhava. Til dømes består Austersjøen hovudsakleg av brakkvatn, på grunn av stor tilførsel av ferskvatn. 

Omgrepet vert òg nytta om særs store innsjøar. 

Døme på innhav:

* Austersjøen
* Svartehavet
* Middelhavet

Omgrepet middelhav vert òg nytta. Ein skil mellom interkontinentale middelhav (mellom kontinenta) og intrakontinentale middelhav (inne i kontinenta). 

Interkontinentale middelhav er: 

* Det amerikanske middelhavet (Det karibiske havet og Mexicogolfen)
* Det arktiske middelhavet (Polhavet)
* Det austral-asiatiske middelhavet
* Det europeiske middelhavet (Middelhavet). . 

Dei intrakontinentale middelhava er mindre:

* Austersjøen
* Hudson Bay
* Persiabukta
* Raudehavet

## Kjelder

*
Indiahavet

**Indiahavet** er det tredje største verdshavet. Det grensar til Stillehavet, som er det største, til Atlanterhavet, som er det nest største, og til Sørishavet. Indiahavet grensar mot landområde i Afrika, Asia og Australia.

## Utstrekking
Havet har ei flatevidd på 68&nbsp;556 millionar km², og dekker om lag ein femtedel av havflata i verda. Det «mista» ein del i år 2000, då det internasjonale hydrogafilaget tok avgjerda om at Sørishavet skulle nå heilt opp til den 60. sørlege lengdegrada.

## Klima
To monsunar oppstår over Indiahavet. Nordaustmonsunen dekker Sri Lanka og Sør-India og varer frå desember til april. Sørvestmonsunen frå juni til oktober dekker resten av det indiske subkontinentet.

Syklonar oppstår nord i havet i mai-juni og oktober-november, og i januar-februar i den sørlege delen.

## Næring
Havet er ei viktig handelsrute for skipsfarten mellom verdsdelane. Ein driv fiske i nær sagt alle kystområda. Rundt 40 % av all havolje kjem frå Indiahavet.

På same måte som Middelhavet har Indiahavet bunde saman landområda som ligg rundt det, sjølv om dei ligg langt frå kvarandre. På grunn av dette vil ein mellom anna finna indisk og arabisk preg på språk og musikk i Aust-Afrika og spor etter afrikansk innvandring i India.

Fire viktige vassvegar gjer tilgang til havet: den egyptiske Suezkanalen, Bab el Mandeb utanfor Yemen og Djibouti, Hormuzsundet mellom Iran og Oman, og Malakkasundet mellom Indonesia og Malaysia.

**Viktige hamner:**
* Chennai (Madras) i India
* Colombo på Sri Lanka
* Durban i Sør-Afrika
* Jakarta i Indonesia
* Kolkata (Calcutta) i India
* Melbourne i Australia
* Mumbai (Bombay) i India
* Richards Bay i Sør-Afrika

## Namn

Indiahavet har fått namn etter India. Namnet India er igjen avleidd frå namnet på Induselva, som renn ut i havet.

## Bakgrunnsstoff
Peter Paul Rubens

Den flamske målaren **Peter Paul Rubens** var si tids mest berømte nordeuropeiske kunstnar, og no er han ein av dei mest respekterte målarane i vestleg kunsthistorie.

Far hans vart forfølgd for den protestantiske, kalvinistiske overtydinga si, og etter hans død vart sonen jamvel oppdregen som katolikk. Denne konflikten kom til å prege kunsten hans.

Rubens sin kunst er prega av kjærleiken hans for monumentale former og dynamiske effektar. Mest kjem det fram i verka hans frå 1620-åra, mellom anna ein syklus beståande av 21 bilete over livet til Marie de Medici. I dag kan ein sjå desse bileta i Louvre i Paris.

Det siste tiåret av livet hans vende han seg mot portrett og landskap. Verka hans var ikkje lenger så dramatiske, men dei atterspegla den meisterlege kontrollen av detaljar og tekniske ferdigheiter.
Krøllparentes

**Krøllparentes** (frå engelsk *curly bracket*) er eit namn på teikna **{** og **}**.

Den venstrestilte krølleparentesen kjem fram gjennom vanlege QWERTY-tastatur med norsk oppsett ved å taste Alt Gr og 7-tasten (over bokstavtastane). Den høgrestilte parentesen kjem fram fram med Alt Gr og 0.

Den venstrestilte krøllparentesen kjem òg fram ved å halde Alt-tasten nede, medan det vert tasta inn 0123 på nummerdelen av tastaturet. Parentesen kjem fram når Alt-tasten vert sleppt opp. På tilsvarande vis kan Alt-0125 tastast for å få fram den høgrestilte krøllparentesen.

## Bakgrunnsstoff
*unipad.org
Ságat

***Ságat*** er ei norskspråkleg samisk avis som blir utgjeven i Finnmark. Stadfest nettoopplag i 2002 var 2&nbsp;427.

Avisa vart grunnlagd i Vadsø i 1956, men flytte i 1981 til Lakselv, der hovudkontoret ligg i dag. Sjefredaktør har sidan 1978 vore Geir Wulff.

## Eigarar
Samisk avis AS/Sámiid áviisa AS er eit aksjeselskap. 51 nordnorske kommunar og fylkeskommunar eig til saman ca. 47 %, samiske kulturorganisasjonar ca. 10 %, mens dei øvrige 43 % blir eigd av til saman ca. 600 småaksjonærar mellom anna lokale bondelag, sauealslag, fiskarlag og dei fleste politiske partia. Den største aksjeeigaren er Porsanger kommune som eig 40 %, deretter Samenes landsforbund som eig 6 % og Sámi Dálulaččaid Searvi med 4 %.

## Redaktørar
* Kristian Olsen 1956&ndash;1957
* Hans J. Henriksen og Thor Frette 1958&ndash;1961
* Hans J. Henriksen 1961&ndash;1964
* Nils Jernsletten 1964&ndash;1966
* Isak Østmo 1966&ndash;1966
* Hans J. Henriksen 1966&ndash;1967
* Albert Johansen 1967&ndash;1968
* Odd Mathis Hætta 1968&ndash;1974
* Peder Andreas Varsi, Johan Store og Arne Wulff 1974&ndash;1975
* Geir Wulff 1976
* Bjarne Store Jakobsen 1976&ndash;1978
* Geir Wulff 1978&ndash;

## Opplagstal

## Bakgrunnsstoff
* sagat.no

## Kjelder
Kari Nyquist

**Kari Nyquist** (fødd **Stoesen** i () i Oslo) er ein norsk keramikar. Ho er utdanna frå Statens håndverks- og kunstindustriskole i Oslo frå 1934 til 1938.

Parallelt med at ho gjekk på skulen fekk ho også verkstadpraksis like i nærleiken av skulen hjå Eilif Whist i Waldemar Thranesgate og William Knutzen i Wesselsgate i Oslo. Etterpå arbeidde ho ei tid ved Åros Keramikk i Røyken og sidan hjå Schneider og Knutzen AS på Slemdal i Oslo.

Nyquist opna eigen keramikkverkstad i Oslo i 1942. Der hjelpte fyrst Jo Vogt og så mann hennar, Jan Nyquist, til med dreiinga medan ho stod for dekorane.

På 50- og 60-talet formgav ho mange dekorar for Stavangerflint, mellom anna mange suvenirplatter med leikfulle og detaljrike motiv frå norske byar. Mange av dekorane ho laga for Stavangerflint er einsfarga trykkdekorar i blått, raudt eller svart på ein ljos grå botnfarge. Ho laga også dekorar til barneservise i same stil, og eit teservise som også er representert ved Victoria and Albert Museum i London.

## Bakgrunnsstoff

* Store Norske Leksikon om Nyquist, skriven av Jan Gjerde.
Anders Stølen

**Anders Stølen** () var ein norsk slektshistoriegranskar, historikar og skoledirektør.

Anders Stølen var son av småbrukaren Lars Stølen (1881-1948) og Magnhild Hjortås (f. 1882). Han gifta seg i 1950 med Sigrid Ølfarnes (f. 1923).

## Utdanning og arbeid
* Stord lærarskule, 1935
* Lærar i Kvinnherad, 1938
* Bestyrar ved Skånevik realskole, 1945
* Lærar i Bergen, 1949
* Skoleinspektør i Notodden, 1956
* Kons. Forskningsrådet, 1961
* Skoledirektør i Møre og Romsdal, 1962 - 1980

### Anna
Stølen var formann i Buskerud, Telemark og Vestfold skolelederlag, 1960-1961

## Skoledirektør
Anders Stølen vart konstituert som skoledirektør frå 01.01.62, utnemnd frå 01.06.1964. Etter nådd aldersgrense fekk han avskil frå embetet frå 01.12.1980. Han utarbeida midt på 1970-talet ei 20-årsmelding som femna om perioden frå skoledirektørembetet vart etablert i Møre og Romsdal i 1953. Då Anders Stølen starta som skoledirektør i 1962, blei embetet, i samsvar med stortingsvedtaket ved skipinga av embetet, flytta til Molde og fekk adresse Storgata 15.

På slutten av 60- og på 70-talet blei følgjande større utgreiingar og innstillingar utarbeidde ved skoledirektørkontoret.

## Regionalt samarbeid
Før 1. juli 1971 da Lov om grunnskolen blei gjennomført, hadde skoledirektøren etter lova rett til å møte på fylkestinget og seie si meining om skolesaker som var føre der. Frå nemnde dato fall dette bort, m.a. på grunn av at fylket ikkje lenger skulle ha ansvar for grunnskolen, sett bort frå ei overgangsordning når det gjaldt tilskott til skolebygg. Som ei personleg ordning fekk likevel skoledirektør Anders Stølen inn-byding til å møte på fylkestinget når saker som gjaldt utbygging av skoleverket låg føre.
Skoledirektøren har alltid hatt eit nært samarbeid med fylkeskolestyret og har i følgje grunnskolelova hatt rett til å vere til stades og seie si meining der. Dette har vore slik heilt fram til opplæringslova blei gjort gjeldande i 1999.

## Prisar og utmerkingar
Stølen vart tildelt Kongens fortenestemedalje i gull 1. juli 1981.

## Utgjevingar
(ufullstendig)

* *Møre og Romsdal skoledirektørdistrikt gjennom 20 år. Attersyn og perspektiv.*, november 1975
* *Grunnskolereform og lokal reaksjon*, Aschehoug 1984
* *Skole for nye slekter : vidaregåande undervisning i Møre og Romsdal gjennom tidene*, 1986
* *Gotskalk-namn i Mauranger sokn - Kvinnherad*. Norsk Slektshistorisk Tidsskrift (bind XXXI).
* Edruskapsundervisning og elevreaksjon, J.W. Cappelens, 1958

## Kjelder
* Hvem er Hvem? / 1973 ved runeberg.org
Vetrhus Bluesband

**Vetrhus Bluesband** er eit bluesband som har eksistert sidan 1991.
Staden Vetrhus ligg i Odda i Hardanger.

## Bandet
Bandet har hatt forskjellig besetning gjennom åra, men består i dag av:
* Helge Tverdal: Song
* Daniel J. Kambestad: Munnspel
* Kjell Arne Bauge: Gitar
* Kjetil Huus: Bass
* Bjørn Moe: Trommer

Tidlegare medlemmer:
* Terje Ramsdal: Trommer og grunnleggjar
* Jan Nyborg: Bass/song
* Cato Torvund: Tangentar
* Håkon Øyestad: Gitar
* Leif Kjellesvik: Gitar
* Geir Aksnes: Tangentar
* Jan Erik Strand: Bass
* Kari Sunita Kumar: Kor
* Anette Torvund: Kor

Daniel J. Kambestad er den einaste i bandet som har vore med helt sidan starten.

## Diskografi
* 1995 Vetrhus Bluesband
* 1998 Second Time Around
Selskap: Dusty Road Records

## Bakgrunnsstoff
* Heimeside til bandet
UNESCO

**UNESCO** (forkorting for *United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization*) er SN sin organisasjon for utdanning, vitskap og kultur. 

## Historie

UNESCO vart stifta 16. november 1945 og konstitusjonen hans vart sett i kraft 4. november 1946 etter ratifisering av følgjande 20 land: Brasil, Canada, Kina, Tsjekkoslovakia, Danmark, Den dominikanske republikken, Egypt, Frankrike, Hellas, India, Libanon, Mexico, New Zealand, Noreg, Saudi-Arabia, Sør-Afrika, Tyrkia, Storbritannia, USA og Austerrike.

## Virkefelt

UNESCO verker innan felta utdanning, naturvitskap, sosial- og humanistiske vitskapar, kultur, kommunikasjon og informasjon. Organisasjonen arbeider for fred blant anna gjennom samarbeid, kommunikasjon og utveksling av idear mellom sine 190 medlemsland. 

* 190 land har etablert nasjonale kommisjonar som inneheld representantar frå undervisning, vitskap og kultursamfunn.
* Omtrent 100 konsultative komitear, internasjonale kommisjonar og overnasjonale kontor har blitt oppretta for utføre spesielle oppgåver eller for refleksjonsformål.
* 6 000 UNESCO-klubbar, foreiningar eller sentre sett fram organisasjonen sine ideal og handlar på grasrotnivå.
* 6 700 utvalde skolar hjelper unge menneske å forme haldningar av toleranse og internasjonal forståing.
* 330 ikkje-statlege organisasjonar opprettheld «offisielle» relasjonar med UNESCO. Mange andre samarbeider på tilfeldig basis med ulike sektorar.
* Ei gruppe på 40 kjendisar – «goodwill»-ambassadørar – har gått med på å nytte sine talent og status for å hjelpe verda å fokusere på UNESCO sitt arbeid.
* Over 300 foretak og organisasjonar i forretningssamfunn, nye partnarar som er forbundi til måla av varig haldbar menneskeleg utvikling og sosialt ansvar, samarbeider med UNESCO over hele verda.

## Verdsarv

UNESCO-konvensjonen om vern av verda si kultur- og naturarv av 1972 har som formål å sikre vern av kulturminnesmerke og naturområde som har stor betyding i verdsmålestokk. 788 slike verneobjekt er hittil peika ut per juli 2004. I Noreg står Bryggen i Bergen (Tyskebryggen), Røros by, Urnes stavkyrkje, helleristingane i Alta og Vegaøyane i Nordland på lista over verdsarva.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:UNESCO|UNESCO]]» frå ,  den 1. februar 2005.*  

## Bakgrunnsstoff
* UNESCO
* Den norske UNESCO-kommisjonen
Kryddermål

Eit **kryddermål** er ei eiga måleining for krydder. I matoppskrifter finn ein det forkorta som *krm*. Det går 5 kryddermål i ei teskei.
Kåre Berven Fjeldsaa

**Kåre Berven Fjeldsaa** () var ein norsk formgjevar og keramikar frå Sandnes.

Han arbeidde ved Stavangerflint frå 1958. Då Stavangerflint og Figgjo Fajanse fusjonerte vart han med i den felles designavdelinga til bedriftene.
Hansøya

**Hansøya** er ei øy i Kristiansund kommune, ved nordkysten av Frei, som ho har vegsamband til over ei fylling.

Det er først nemnd busetjing på øya i 1723. 

#### Folketalsutvikling

Hansøya var del av Kvernes kommune fram til 1897, Bremsnes kommune fram til 1964, så Frei kommune fram til 2008.

## Kjelder

* Hans Hyldbakk, *Gards- og ættesoge for Frei, band II* Frei kommune, 1972
Base

**Base** er det motsette av ei syre innan kjemien. Ein kan definera ein base på fleire ulike måtar:

* Definisjon 1. Ein base er eit stoff som kan ta opp proton (H+)
* Definisjon 2. Eit stoff som frigjer OH--ion
* Definisjon 3. Ein base er eit stoff som kan gje frå seg elektronpar. 

Døme: NH3 + H2O -> NH4+ + OH-

Definisjon 3 er ein lewis-base, og treng ikkje å innehalda OH. Etter denne definisjonen kan ammoniakk reagera som ein base utan å vera løyst i vatn.

Ein base i vatn gjev OH-ion. Løysinga får ein pH større enn 7, dette kallar me ei basisk løysning.

----

* Vatn kan vere både base og syre.
* Base: H2O + H+ -----> H3O *Her tar H2O opp H+
* Syre: H2O ------>H+ + OH- *Her spalter H2O H+

----
Middelhavet

**Middelhavet** (tidlegare også kalla *Mellomhavet* og *Midhavet*) er eit innhav mellom Europa og Afrika, med Vest-Asia i aust og Atlanterhavet i vest. Landa som ligg rundt Middelhavet har hatt mykje å gjera med kvarandre gjennom historia, og me kallar dei gjerne middelhavslanda.

## Geografi

Havet er knytt til Atlanterhavet gjennom Gibraltarsundet, til Svartehavet gjennom Bosporos, og til Raudehavet gjennom Suezkanalen. Fordi det har svært tronge sambindingar med dei store verdshava er det små tidevassforskjellar i Middelhavet, og havet er relativt roleg.

Middelhavet har ei flatevidd på 2.965.000 km² og ei gjennomsnittleg djupne på 1.430 meter. Den største djupna er 5.267 (36°34' N, 21°08' O) meter. Delar av havet har fått namna Adriahavet, Det tyrrenske havet og Egearhavet.

## Klima
:*Sjå òg [[Middelhavsklima]]*

Områda rundt heile havet har våte vintrar og varme, tørre somrar. Særskilde avlingar ein kan dyrka i heile middelhavsregionen er oliven, druer, appelsiner og andre sitrusfrukter, og kork.

## Namngjeving
Middelhavet har fått namnet sitt fordi det ligg midt mellom to land. På andre språk er dette endå tydelegare; fransk *Mediterranée* tyder sjøen mellom landa. Av romarane blei han gjerne kalla *Mare nostrum*, havet vårt.

## Middelhavsland

* I nord: Spania, Frankrike, Monaco, Italia, Slovenia, Kroatia, Bosnia-Hercegovina, Montenegro, Albania, Hellas og Tyrkia
* I aust: Syria, Libanon og Israel
* I sør: Egypt, Libya, Tunisia, Algerie og Marokko

## Øyar i Middelhavet
* Kypros, Kreta, Évvia, Kos, Náxos og Ródos i aust
* Sardinia, Korsika, Sicilia og Malta sentralt i havet
* Ibiza, Mallorca og Menorca i vest
Eddiksyre

**Eddiksyre** er ei karboksylsyre med kjemisk formel CH3COOH. Eddiksyre kan framstillast ved oksidering av etan. Konsentrert er syra fargelaus, brennbar og frys ved 16,6 °C. På grunn av det høge frysepunktet vert konsentrert eddiksyre gjerne kalla *iseddik*

I løysning mistar eddiksyra eit proton og ein får acetationet (CH3COO-). Sidan eddiksyre er ei svak syre, vil både eddiksyremolekylet og acetationet eksistera i løysninga. Syrekonstanten (Ka) til eddiksyre er 1,8 x 10-5. 

Eddiksyre er viktig i biokjemien. 

## Bruk
Eddiksyre finst i eddik og blir mykje brukt i matlaging. Eddiksyre vert og brukt som tilsetningsstoff og konserveringsmiddel. Syra har da nummeret E-260.

## Bakgrunnsstoff
Salpetersyre

**Salpetersyre** er ei sterk syre med kjemisk formel HNO<sub>3</sub>. Syra er oksiderande. Smeltepunktet er -42&nbsp;°C og kokepunktet er 83&nbsp;°C Nitrata er Salt av salpetersyre. Desse er vassløyselege. 

## Framstilling

Salpetersyre vert framstilt ved Ostwaldprosessen. Ammoniakk vert nytta som råstoff. Denne vert først oksidert til nitrogenmonoksid og så til nitrogendioksid. For å få salpetersyre vert nitrogendioksid så blanda med vatn. Prossessen har namn etter Wilhelm Ostwald. 

## Bruk

Syra vert brukt som råstoff for framstilling av andre kjemikaliar, kunstgjødsel og sprengstoff, og som reagens. 

Konsentrert saltsyre og konsentrert salpetersyre i forholdet tre til ein løyser metall som gull og platina. Denne blandinga er kjend som kongevatn. 

### Andre sterke syrer
* Saltsyre
* Svovelsyre
Svovelsyre

**Svovelsyre** er ei sterk toprotisk syre, noko som seier kor mange hydrogen-ion ho gjev frå seg i vatn. Svovelsyra har den kjemiske formelen H<sub>2</sub>
SO<sub>4</sub>.

Svovelsyre er oksiderande og verkar dehydrerande. Salt av svovelsyre vert kalla sulfat.

## Bruk

Svovelsyre er mykje brukt i kjemisk industri, mellom anna som råstoff i framstilling av andre kjemikaliar. 
Syra vert brukt som surheitsregulerande middel, og har da nummer E-513.

Ein finn svovelsyre i sur nedbør. 

## Andre sterke syrer
* Saltsyre
* Salpetersyre
PH-indikator

Ein **pH-indikator** er eit fargestoff som har den eigenskapen at det skiftar farge, anten mellom to ulike fargar eller mellom ein farge og blankt, ved ein særskild pH-verdi &ndash; den såkalla pKI-verdien (omslagspunktet) &ndash; eller i eit intervall rundt denne verdien (omslagsintervall). Denne eigenskapen kan brukast til å måla om pH-verdien i ei løysing ligg over eller under omslagspunktet til indikatoren. 

pH-indikatorar kan ofte skaffast i oppløyst form med dropeteljar til bruk i små prøver, eller avsett på såkalla pH-papir som kan dyppast i prøver av ulik storleik.
Nokre døme på pH-indikatorar er metylfiolett (gult/blålilla, pKI=0,8), metyloransje (raudt/gult, pKI=3,7), lakmus (raudt/blått, pKI=6,4), bromtymolblått (BTB) (gult/blått, pKI=6,8) og fenolftalein (klar/rosa, pKI=9,1). 

Dei fleste indikatorar skiftar farge berre ved eitt punkt eller intervall, og kan berre brukast for å skilja mellom løysingar som er over eller under denne pH-verdien. Ein kan som regel ikkje måla kor langt over eller under det er snakk om. Men jo smalare omslagsintervallet er, jo nøyaktigare kan ein skilja mellom løysingar på kvar si side av omslaget. Visse indikatorar skiftar farge ved to ulike verdiar eller intervall og kan såleis vera litt meir anvendelege, men ulempa er gjerne at fargeskifta hos desse indikatorane er mindre brå (omslagsintervalla er breiare) enn hos dei vanlege indikatorane.

For å løysa problemet med avgrensa bruksområde for kvar indikator inneheld ofte pH-papir ei blanding av fleire ulike indikatorar, slik at det kan skifta mellom fleire fargar etter kvart som pH-verdien endrast. Det følgjer ein fargeskala med pH-papiret som ein kan samanlikna med etter prøvetaking og finna det rette pH-området.

## Sjå også
* Syre
* Base
* Titrering
Figgjo AS

**Figgjo AS** er ei verksemd som framstiller porselen på Figgjo i Sandnes kommune. Selskapet vart stifta i 1941, då heitte det Figgjo Kraftselskap AS. I 1949 vart namnet endra til Figgjo Fajanse AS. I 1968 fusjonerte Figgjo Fajanse AS med Stavangerflint. Produksjonen fortset på begge anlegga til 1979 då verksemda på fabrikken i Stavanger, etter gradvis overflytting til Figgjo av maskiner og tilsette, vert lagt heilt ned. Selskapet endra i 1979 namn til Figgjo AS.

## Mellom dei kunstnarlege medarbeidarane har vore:
* Hermann Bongard 
* Kåre Berven Fjeldsaa
* Rolf Frøyland
* Ragnar Grimsrud
* Anja Helena Juurikkala
* Jørg Løve Nielsen
* Turid Gramstad Oliver
* Paula Ratula
* Ingegerd Råman
* Aini Stangeland
* Leif Ueland
* Johan Verde

## Bakgrunnsstoff
*
Saltsyre

**Saltsyre** er ei sterk, uorganisk syre med kjemisk formel HCl(aq). Ho består av hydrogenklorid (HCl) løyst i vatn (aq). Namnet saltsyre blir ofte òg brukt om hydrogenklorid, og det er vanleg å angi formelen HCl for saltsyre.

Namnet kjem av at ein tidlegare framstilte syra ved å behandla vanleg salt, natriumklorid, med svovelsyre.

## Bruk
Saltsyre vert ofte brukt for å regulera pH i løysningar, og i produksjon av organiske og uorganiske sambindingar. Ho er mykje brukt i industrien.

Ein 3:1-blanding av konsentrert saltsyre og konsentrert salpetersyre vert kalla kongevatn. Denne blandinga løyser opp både gull og platina. Saltsyre åleine løyser dei fleste andre metall, og er ein vanleg ingrediens i avkalkingsmiddel.

Fortynna saltsyre vert brukt i undervisning for å demonstrera eigenskapane til ei syre. Syra er og ein vanleg brukt reagens. 

Syra vert brukt som surheitsregulerande middel i matvarer og har da E-nummer 507. 

## Biologisk rolle

Fortynna finst saltsyre i magesekken, i form av magesaft.

## Andre sterke syrer
*Salpetersyre
*Svovelsyre
Flussyre

**Flussyre** er ei svak syre med kjemisk formel HF. Det er hydrogenfluorid oppløyst i vatn. Flussyre dannar hydrogenbindingar. Sidan syra reagerer med glas må ho oppbevarast i plastemballasje.

Syra er etsande sjølv i små konsentrasjonar. Dessutan kan fluoridionet trenga inn i hud og binda seg til kalsium. Får ein flussyre på huda kan det gjera skade etter fleire timar. 

## Produksjon
Mineralet fluorspar (kalsiumfluorid CaF2) og svovelsyre vert brukt til å produsera flussyre etter likninga:

CaF2 + H2SO4 -> 2HF + CaSO4

## Bruk
Flussyre løyser oksid godt. Derfor kan syra brukast til å reinsa metall som uran og aluminium. Ho vert òg brukt til å etsa glas og som råstoff i produksjon av sambindingar som inneheld fluorid.

## Kjelder
William

**William** er eit engelsk mannsnamn som er mykje bruka i store delar av verda. Det er den engelske forma av namnet Vilhelm, og stammar frå normannisk.
William har norsk namnedag den 28. mai.

Namnet blei innført til England av normannarane, som Vilhelm erobraren eller *William the Conqueror*. I dei først hundre åra etter den normanniske erobringa av England blei det det vanlegaste mannsnamnet i landet.

På engelsk blir namnet ofte erstatta med kortformer i daglegtalen &#8212; til dømes Willy eller Billy (mest som kjælenamn for born) eller Will/Bill (særleg for vaksne). Liam er ei irsk kortform av namnet.

Namnet finst i ulike former på andre språk, til dømes Vilhelm, Wilhelm og Willem i germanske område, og Guillaume på fransk. Fleire kongar har bore namnet.

## Kjende namneberarar
* William av Ockham, tidleg engelsk filosof
* William Wallace (1270-1305), skotsk folkehelt
* William Tyndale (1484-1536), engelsk prest og bibelomsetjar
* William Byrd (1540-1623), engelsk renessansekomponist
* William Shakespeare (1564-1616), engelsk dramatikar
* William Penn (1644-1718), kveker og amerikansk deltsatsgrunnleggjar
* William Herschel (1738-1822), engelsk astronom og komponist
* William Wordsworth (1770-1850), engelsk forfattar
* William Thomson Kelvin (1824-1907), engelsk fysikar
* William McKinley (1843-1901), president i USA
* William H. Bonney (1859-1881), amerikansk gangster, sjå Billy the Kid
* William Butler Yeats (1865-1939), irsk diktar
* William Nygaard (1865-1952), norsk forleggjar og politikar
* William Faulkner (1897-1962), amerikansk forfattar og nobelprisvinnar
* William Golding (1911-1993), engelsk forfattar og nobelprisvinnar
* William Jefferson Clinton (f. 1946), amerikansk president, sjå Bill Clinton
* William Henry Gates III (f. 1955), amerikansk data- og forretningsmann, sjå Bill Gates
* Prins William av Wales, (f. 1982)

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Camillo Cavour

**Camillo Benso di Cavour** () var ein italiensk greve og politikar frå Piemonte i Nord-Italia. Han vart mest kjend som statsminister i kongeriket Sardinia og som mannen bak den italienske grunnlova. Etter samlinga av Italia vart han den første statsministeren i det nye kongeriket Italia.
Billy

**Billy** eller **Billie** er eit mykje brukt kallenamn på gutar og menn med namnet William. Namnet kan også brukast som kvinnenamn. Det er ikkje vanleg at born får namnet Billy, men i Noreg har vi 53 personar med førenamnet Billy.

I Noreg er namnet kanskje mest kjend frå teikneserien Billy.

## Kjende namneberarar
### Som mannsnamn
* Billy the Kid (1859-1881), kriminell frå USA
* Billy Wilder (1906-2002), filmregissør frå USA
* Billy Graham, eigentleg William Franklin Graham (f. 1918), predikant frå USA
* Billy Higgins (1936-2001), trommeslagar frå USA
* Billy Cox (f. 1941), bassgitarist frå USA
* Billy Talbot (f. 1943), musikar frå USA
* Billy Preston, eigentleg William Everett Preston, (1946-2006), musikar frå USA
* Billy Johansson (1948-2007) (eigentleg Karl Evald Johansson), norsk musikar og scenograf
* Billy Crystal (f. 1948), skodespelar frå USA
* Billy Joel (f. 1949), eigentleg William Martin Joel, musikar frå USA
* Billy Idol (f. 1955), eigentleg William Michael Albert Broad, britisk rockemusikar
* Billy Bob Thornton (f. 1955), skodespelar frå USA

### Som kvinnenamn
* Billie Holiday (1915-1959) eigentleg Eleanora Fagan, amerikansk jazzsongarinne
* Billie Jean, ein song av Michael Jackson. Songen omhandlar ei jente, Billie Jean, som påstår at eg-personen er far til barnet hennar.

## Anna
* Billy er òg namnet på ei bokhylle laga av IKEA. Bokhylla er blitt seld i fleire millionar eksemplar, og er det mest selde produktet til møbelkjeden.
* Billy Talent er ei kanadisk rockegruppe
* Mort Walker sin teikneserie *Beetle Bailey* er i Noreg kjend som Teikneserien Billy.

## Bakgrunnsstoff
The Aller Værste!

**The Aller Værste!** var ei norsk rockegruppe frå Bergen som var aktiv frå 1979 til 1981.
TAV! var påverka og inspirert av pønk, new wave, ska og reggae.

Dei fekk Spellemannsprisen for albumet Materialtretthet i klassen nyrock i 1980.

**Medlemmer:**
* Sverre Knudsen bass, orgel, song.
* Ketil Kern trommer.
* Harald Øhrn bass, orgel, song.
* Lasse Myrvold gitar, song, orgel.
* Chris Erichsen gitar, song, orgel.

Kern, Øhrn, Myrvold og Erichsen var før TAV! rockegruppa Johnny Banan Band. Etter at Ketil Kern slutta hausten 1981 spelte Robert Isdal trommer på den siste plata, Hakk.

## Diskografi

* 1980 - Blålys/På vei hjem (Singel) Den Gode Hensikt
* 1980 - TAV! (EP) Den Gode Hensikt
* 1980 - Materialtretthet (Album) Den Gode Hensikt/Jaap A/S
* 1981 - Disniland i de tusen hjem (Album) Den Gode Hensikt
* 1981 - Hakk (Singel) Den Gode Hensikt 
* 1999 - The Aller Værste ! (Samlealbum) Den Gode Hensikt/Virgin Records Norway AS

## Kjelder
Reformisme

**Reformisme** betyr generelt å vere for reformer av eit eller anna slag, i ein eller annan kontekst (samanheng). Ei reform er ei *endring* på eit område, men utan å avskaffe det beståande heilt og begynne på nytt. Ordet reform seier i seg sjølv ikkje noko om *retninga* på endringa.

Nemninga reformisme blir likevel i hovudsak bruka om historia til den sosialistiske arbeidarrørsla, om ein bestemt strategi for omdanning av samfunnet i sosialistisk lei. Den reformistiske strategien avviser vald anna enn i sjølvforsvar, og under føresetnad av demokratiske og frie tilhøve, vil ein endre samfunnet gradvis og med lovlege middel. 

I praksis har alle sosialistiske parti som har fått massetilslutning i demokratiske land ført ein reformistisk politikk, også dei som har kalla seg kommunistiske og revolusjonære, som kommunistpartia i Italia og Frankrike. 

Ein praktisk reformisme heng ofte i hop med ein teoretisk revisjonisme, det vil seie revisjon (endring) av ideane til Karl Marx. Men det har også vore tilfelle der sosialistiske parti har halde på dei revolusjonære teoriane, men ført ein reformistisk praksis. Dette gjeld til dømes det tyske sosialdemokratiske partiet før første verdskrigen, og dei største kommunistpartia i Vest-Europa og Latin-Amerika etter andre verdskrigen.