open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
KNM «Stegg»

**«Stegg»** var ein norsk torpedobåt bygd ved Marinens Hovedverft i Horten og sjøsett 21. juni 1921. Deplasement var 256 tonn, toppfart 24 knop, bevæpning 2 stk 76 mm kanoner og 4 stk 45 cm torpedorøyr. Mannskapet var på 33 mann.

«Stegg» låg 9. april 1940 i Skudesneshavn, sjef var lt H. M. Hansen. 
Han gjekk same dag til Hardangerfjorden der han gjekk inn i Hardangerfjord Sjøforsvarsavsnitt. I dagane etter tok Stegg fleire tyske transportskip som prise. «Stegg» vart senka i kamp med tyske marinefartøy ved Herøysund 21. april 1940.

Det finst ein KNM «Stegg» i dag (2006) som er ein MTB i «Hauk»-klassen.
Lepraarkiva i Bergen

**Lepraarkiva i Bergen** er dei første nasjonale sjukdomsregistra i verda, oppretta ved kongeleg resolusjon 30. juli 1856. 
Lepra (også kalla *spedalskheit* eller *spillsykje*) er ein kronisk infeksjonssjukdom som har vore kjend over alt til alle tider. I mellomalderen var han utbreidd over heile Europa.

## Innhald
Lepraarkiva i Bergen inneheld arkivmateriale frå *Overlegen for den spedalske Sygdom*, frå ulike institusjonar for leprapasientar, rekneskapar, forskingsmateriale o.l. 

## Anna
28. juni 2001 fekk lepraarkiva plass på UNESCO si liste over verdsminne. Arkiva er òg ein del av Noregs dokumentarv.

## Sjå òg
* Tuberkuloseregisteret (1900) 
* Dødsårsaksregisteret (1925) 
* Kreftregisteret (1952) 
* Medisinsk fødselsregister (1967)
* Reseptregisteret (2004)

## Bakgrunnsstoff og kjelder
*Lepraarkiva i Digitalarkivet
«Sæl»

**«Sæl»** var ein norsk torpedobåt 1. klasse, bygd ved Marinens Hovedverft i Horten, sjøsett 1901. Deplasement 102 tonn, fart 21 knop, væpna med to 37 mm kanonar og to torpedokanonar. Mannskap på 19 mann.

9. april 1940 låg «Sæl» i Brandasund, sjef var fenrik L. Gulbrandsen. Skipet patruljerte i området sør for Bergen utan å koma i kamp. Gjekk 12. april til Uskedal for å gå inn i Hardangerfjord sjøforsvarsavsnitt. Gjekk 18. april ut for å stanse tre tyske torpedobåtar som kom sørover gjennom Lukksund. «Sæl» vart alvorleg skada etter intens kamp, men sjefen greidde å setja båten på land og mannskapet berga seg. Båten sokk seinare på dagen.

## Bakgrunnsstoff
* Privat side om vraket
Hardangerfjord sjøforsvarsavsnitt

**Hardangerfjord sjøforsvarsavsnitt** vart oppretta 12. april 1940 etter ordre frå Sjøforsvarets overkommando. Sjef vart kaptein F. Ulstrup og hovudkvarteret vart lagt til Uskedal, der kaptein Hauge alt hadde organisert ei vakt- og rapporteringsteneste som dekte heile dei ytre fjordområda. 
Avsnittet samla dei norske marinefartøy og sjøfly som var att sør for Bergen og hadde som hovudoppdrag å stengje Hardangerfjorden for tysk sjøverts trafikk.
Avsnittet vart vurdert som oppløyst etter harde kampar både til lands og til sjøs 18., 19. og 20. april, der dei norske fartøya antan vart senka eller tekne av tyskarane. 
Kaptein Ulstrup kom likevel attende til Uskedal og heldt fram kampen, mellom anna ved å leggja ut miner frå motorbåtar, og til slutt til og med frå ein robåt.
Sønderjylland

**Sønderjylland** er den delen av Jylland som ligg lengst mot sør. Området ligg på båe sider av grensa mellom Danmark og Tyskland. I Danmark er det sørlegaste amtet Sønderjyllands Amt, som grensar mot Schleswig-Holstein (dansk: Slesvig-Holsten) i Tyskland. Slik er amtet den einaste delen av Danmark som har direkte grense mot eit anna land. I nyare tid har Sønderjylland vorte nytta om den sørlegaste delen av Danmark. Den tyske nemninga på området er Schleswig (dansk: Slesvig). Schleswig kan igjen delast opp i Nordschleswig (Nordslesvig) nordom grensa og Südschleswig (Sydslesvig) sørom grensa. Sønderjylland vart i tida 1864 til 1920 styrt av Tyskland. Særleg i den tida var det å syngja songar om Sønderjylland eit teikn på dansk patriotisme, og eit ynske om at området ei gong skulle verta ein del av Danmark att. 

Ein person frå Sønderjylland vert kalla sønderjyde. Målføret vert kalla sønderjysk (synnejysk). 

## Historikk
Sønderjylland svarar historisk sett til hertugdømet Slesvig, som var eit dansk len og som var lenge i personalunion med Danmark, i og med at kongen av Danmark både var konge og hertug i Slesvig. Den siste jarlen av Sønderjylland, Knud Lavard, tok den tyske hertugtittelen på sitt jarledøme, som sidan vart kjend under dette namnet. Sønderjylland var ein del av Preussen etter Danmark sitt nederlag i den andre slesvigske krigen i 1864. Ved ei folkerøysting i 1920 etter Tyskland sitt nederlag i første verdskrigen kom den nordlege delen attende til Danmark.

## Bakgrunnsstoff
* Æ Synnejysk Forening
* Sønderjylland kart  (som PDF)
* Gamle Danske Sange: Det haver så nyligen regnet
Gransongar

**Gransongaren** (*Phylloscopus collybita*) er ein fugleart i slekta *Phylloscopus*, bladsongarar.

## Skildring

Fuglen er om lag 12&nbsp;cm lang. Han er svært lik lauvsongaren, men det er lett å skilje dei på songen. Gransongaren syng eit enkelt «tjipp tjapp» medan lauvsongaren syng ei dalande tonerekkje. Begge fuglane har brungrøn overside, gråkvit eller gulaktig underside og gulkvit overaugestripe.

## Utbreiing
Arten sitt område strekker seg frå Frankrike, Storbritannia og Noreg i vest og vidare austover til dei sentrale delane av Russland. Mot sør går området til Middelhavet. I tillegg finst fuglen i høgareliggande skogar i Kaukasus og det nordlege Iran. På *Pyrinê-halvøya* og i Nord-Afrika vert arten erstatta av systerarten iberisk gransongar. Tidlegare rekna ein seks underartar. No er taksonet delt inn i fire artar, og gransongaren er oppdelt i underartane *collybita*, *abietinus* og *tristis*. I Europa reknar ein med at 30-60 millionar par hekkar. Denne bestanden har vore stabil siste tiåra.

### Biotop og utbreiing i Noreg
Gransongaren finst i all slags skog, sjølv om blandingsskog med opne område viser seg å vere dei beste plassane for arten. Fuglen hekkar ujamnt i heile Sør-Noreg, og er mest talrik i Møre og Romsdal og i Trøndelag. Utbreiinga i Nord-Noreg går nord til og med Troms. Ein reknar med at 100-500 tusen par hekkar i Noreg. Det har kanskje vore ein auke i talet. I Noreg hekkar underarten *abietinus* i Midt-Noreg, og Stjørdal er typelokaliteten for denne underarten. Lengre sør finn ein truleg ei blanding av *collybita* og *abietinus*. Slike blandingar er også kjende frå andre kontaktsonar, mellom anna i Polen.

## Næring
Gransongaren lever mest av insekt, om hausten gjerne noko bær.

## Hekking
Fuglen byggjer reiret sitt på eller rett over bakken av strå og visna lauv, og fôrar med fjør. Gransongaren legg 5-8 kvite egg med mørkebrune/svarte prikkar i mai-juni. Hoa rugar på egga i 13-15 dagar.

## Trekkvanar
Gransongaren dreg til Sør-Europa og Nord-Afrika i september-oktober og kjem att i april. Hausttrekket startar i august, men dei fleste flyg ut av landet i september-oktober. Fuglar frå dei midtre og nordlege delane av landet trekker sørover via Sør-Sverige, medan fuglane frå det sørlege Noreg flyg direkte over Nordsjøen. Fuglane frå Noreg overvintrar kring den vestlege delen av Middelhavet, dei fleste på sørsida av dette, og dei kryssar havet i ein brei korridor frå Spania i vest til Italia i aust. Algerie er det landet der flest norske fuglar overvintrar. Overvintrarar i Noreg er sjeldsynte, men arten er observert i Farsund-området om vinteren. Gransongarane byrjar flyge frå vinterkvartera i februar, og hovudtrekket går i mars-april. Trekket nordover går langs same ruta som trekket mot sør. Til Noreg kjem fuglane i april, sjeldan allereie i slutten av mars. Høgste oppnådde alder etter ringmerking i Noreg er 3 år 5 mnd.

## Kjelder

* *Norsk RingmerkingsAtlas*, 2006.

## Bakgrunnsstoff
Tull

**Tull**, **tøys**, **vrøvl**, **vås**, **vas** eller **nonsens** er noko som ikkje gjev meining. Omgrepa kan mellom anna visa til dumskap, feil eller skjemt i ord eller handling. Dei blir ofte brukt nedsetjande, til dømes om utsegner, handlingar eller idear, men ulike former for tøys kan også vera verkemiddel innan felt som humor, kommunikasjon, litteratur og kunst, og som ein motsats til alvor.

## Ordsoge

Orda «tull» og «tulle» kan ha mange ulike tydingar og avleidingar. Ei avleiing er *tville* (engelsk *twirl*) som viser til røring, tvinning eller spinning. Grunntydinga av «tull» er knytt til kvervel eller krins (å gange i tull). Frå dette kjem òg nemninga «nøstetull», eller «tulle saman til ein ball», difor òg 'bylt' eller noko som er krølla saman. «Tull» kan visa til eit lite barn, liknande «pjokk», medan «tulle» og «tulla» kan vera kjælenamn for ei lita jente. 

Tydinga av verbet «tulle» som har med å svinge, kvervle, krinse (tulle seg ikring), rulle bortetter, krølle seg ihop eller tumle seg kan også gje det tydinga 'å danse'. I tillegg kan tulling òg tyde tralling. Å «ramle i tull» er om lag det same som å "dette i koll". 

Om ein går og tullar, tyder det og at ein går lett forvirra ikring utan mål og meining. Å «vera tullut» eller «tullat» heng og saman med å vera frå vit og sans, å 'rote' eller 'røre'. Ei anna tyding av substantivet «tull» eller «tulling» er 'tosk' eller 'fåviting' (*tulling* eller *tull*). «Tulling» var før i tida nemning på ein person med psykiske vanskar, ein som ikkje høvde i samfunnet, ein «galning». 

## Kultur

Tull eller nonsens kan vera eit verkemiddel i visse former for litteratur, som vitsar, regler, vers og lengre verk. Tullet kan ta ulike former, til dømes ved bruk av tøyseord, ordspel, absurditet og anna.

Den britiske teiknaren og forfattaren Edward Lear gav ut *Book of Nonsense* i 1846. Boka inneheld tøysevers og limerickar som minner om barneregler, og er rekna som opphavet til nonsenssjangeren i engelsk litteratur. Viktige arvtakarar var Lewis Carroll, som særleg er kjend for *[[Alice i Eventyrland]]*, E.C. Bentley og Hilaire Belloc.

## Sjå òg
* gapstrek
* narr
* parodi
* satire

## Kjelder

* Ivar Aasen: *Norsk ordbok*.
* Smidt, Kristian: «Nonsens» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. 
* 

## Bakgrunnsstoff
Bjørn Kjos

**Bjørn Kjos** () er ein norsk jurist, flygar og næringslivsleiar frå Sokna i Ringerike. Han var med å etablere flyselskapet Norwegian i 1993, og er ein av dei største aksjonærane i selskapet. Han var administrerande direktør frå 2002 til 2019.

Kjos debuterte som forfattar i 2006 med spionromanen *Murmanskaffæren*.

## Arbeidserfaring
* Jagarflygar i Forsvaret (F 104)
* Domarfullmektig
* Forretningsadvokat og partner i advokatfirmaet Vogt & Co. DA (Vogt & Wiig AS)
* Administrerande direktør i Norwegian Air Shuttle

## Bibliografi
* *Murmanskaffæren* (2006, Tiden)
* *Høyt spill : Norwegians vei til himmels : kampene, sjansene og suksessen*, ved Jacob Trumpy (2012)
* *Høyt og lavt* (2015)
Skeiand

**Skeiand** (*Spatula clypeata*, tidlegare *Anas clypeata*) er ein fugleart i andefamilien som hekkar i Holarktis frå Island til Sakhalin og i Nord-Amerika. Arten er ein trekkfugl.

## Skildring
Hannfuglar er om lag 50 cm lang, hofuglar om lag 5 cm kortare. Hofuglen er brunspraglete, medan hannen har krittkvitt bryst, mørkegrønt hovud og raudbrun buk. Begge fuglane verkar framtunge i vatnet og nebbet peikar ofte nedover. Skeianda et små virvellause dyr inkludert krepsdyr og blautdyr. Dessutan vegatabilsk føde som frø og planterestar.

Hekkeområdet er vidt i Palearktis og vestlege Nord-Amerika, omtrent i området 40–60° nord.  Dei overvintrar sør for hekkeområdet og nord for ekvator i Amerika, Europa inkludert Storbritannia, Afrika og sørlege Asia.

Reiret vert gøymt i vegetasjonen nær vatn og er bygt av gras og dun. Skeianda legg 8–10 gulkvite egg i april-juni. Hoa rugar i 23–25 dagar og ungane er flygedyktige etter 40–45 dagar. 

## Utbreiing i Noreg
I Sør-Noreg er det få eksemplar av desse fuglane, og dei opptrer sporadisk i Nord-Noreg. Talet på observasjonar aukar. Skeiendene hekkar få om gongen ved grunne innsjøar med rik vegetasjon rundt Oslofjorden og frå Møre til Helgeland. Skeiendene er trekkfuglar som kjem i april og reiser att i september-oktober. Hekkefuglar frå Noreg overvintrar truleg i Europa og Nord-Afrika.

Arten er lista i norsk raudliste i kategorien *sårbar*, (VU).

## Kjelder
* Øystein R. Størkensen, 1994, *[https://www.birdlife.no/fuglekunnskap/fugleatlas/index.php?taxon_id=3529 Artsomtale: Anas clypeata – skjeand]*, S. 84 i: Gjershaug, J. O., Thingstad, P. G., Eldøy, S. & Byrkjeland, S. (red.): Norsk fugleatlas. Norsk Ornitologisk Forening, Klæbu. Henta 11. desember 2021
;Referansar 

## Bakgrunnsstoff
Hærverk

**Hærverk** eller **vandalisme** er å øydeleggja noko med vilje utan anna meining med skadeverket enn å øydeleggja. Dei to synonyme omgrepa hærverk og vandalisme viser i bokstaveleg tyding til raseringar utførte av krigarar frå det austgermanske folket vandalane eller andre herjande hærar, men omgrepa blir i moderne tid heller brukt om kvardagsleg øydelegging av eigedom og til dømes kunstgjenstandar og skulpturar på museum og i det offentlege rom.

Hærverk blir gjerne sett på som noko negativt, og er ofte lovbrot som det både er straff for, og kan krevjast skadebot for. 

Men vandalistiske handlingar er òg blitt brukt som kreativt uttrykk innan moderne kunst. Graffiti (tagging) er til dømes ei uttrykksform som både kan vera øydeleggjande og ulovleg, men òg skapande og akseptert. Vandalisme har i mange høve òg blitt forsvart på politisk eller ideoloigske grunnlag. Soleis gjekk målaren Gustave Courbet i si tid inn for øydelegging av monument som stod for «krig og erobring». Og når eit totalitært styre i eit land fell, er det blitt vanleg å rasera statuar og andre symbol for det styrta regimet, slik det til dømes skjedde mange stader i samband med fallet til kommuniststyra i austblokklanda.

## Bakgrunnsstoff
Sleipner motorfabrikk

**Sleipner Motorfabrikk** vart stifta i Sarpsborg, i 1908, av Ole Klemsdal og Hans Johansen. I 1912 flytta dei fabrikken til Fredrikstad. Sleipner produserte små innanbords båtmotorar heilt til 1976.
Mandals motorfabrikk

**Mandals Motorfabrikk**, i Mandal, vart stifta av Johan Klemsdal. Fabrikken, som seinare vart omdøypt til **Marna Motor**, har heilt sidan 20-talet produsert små innanbords bensinmotorar. På 70-talet samarbeidde dei med Volvo Penta, men det enda med store økonomiske tap for mandalsfirmaet. Fabrikken er framleis i drift, men produksjonen er ikkje så stor. 

## Bakgrunnsstoff
*Heimesida til Marna Motor
*Gunnar Mikkelsen's Maritime Samlinger (sic) (vitja 5/4-2008)
*Katalog til arkiv etter Marna Motor hjå Statsarkivet i Kristiansand
Israel Shamir

**Israel Shamir** () er ein russisk-israelsk-svensk forfattar og journalist. Bøkene hans er omsett til mange språk, ei av dei til nynorsk. *Blomar frå Galilea*, omsett av Hans Olav Brendberg. Magasinet Monitor og svenske expo har lagt ned ressursar for å undersøke Shamirs tilknyting til Sverige. Dei har avslørt og kringkasta at han har folkeregistrert seg i Sverige og skifta namn fyrst til **Jöran Jermas** og seinare til **Adam Ermasch**. Mykje av forfattarskapet hans dreiar seg om Israel-Palestina-konflikten. Han er kontroversiell og omdiskutert på grunn av utsegner om jødar og Israel.

## Skuldingar om antisemittisme
Shamir blei i ei periode publisert i Friheten, Morgenbladet og Klassekampen. Det blei kravd at Shamir måtte stengast ute frå spaltene. Ein omfattande debatt om temaet gjekk føre seg på nettforumet KK-forum.

## Bakgrunnsstoff
* Heimesida til Shamir
Skyhøgd

**Skyhøgda** (eller høgda til ei sky) er avstanden mellom skybasen og skytoppen. Den blir vanlegvis uttrykt i meter eller trykkskilnaden i hektopascal (hPa). Av og til er derimot *skyhøgda* og *skybasen* brukt om ein annan, og då må ein ut frå samanhengen finne ut om det er høgda opp til skybasen eller storleiken på skya. 

## Målingar

Skyhøgda blir ikkje målt direkte, men ut frå separate målingar av skybasen og skytoppen. 

## Påverknad på vêr og klima

Skyhøgda er ofte avgjerande for kor kraftig nedbøren frå skya er. Djupare skyer produserer kraftigare nedbør. Ei cumulonimbussky kan strekke seg gjennom nesten heile troposfæren og føre til torevêr med lyn og kraftige byger. Tynne skyer (som cirrusskyer) dannar ikkje nedbør. 

## Sjå òg

* Nedbør
* Skydekke
* Skybase
Tempo motorsyklar

**Tempo** motorsyklar og mopedar vart produserte av Jonas Øglænd AS på Sandnes. Motorsykkelproduksjonen starta sist på 30-talet og held fram i etterkrigstida.

## Modellar
*Tempo Standard
*Tempo Villiers
*Tempo Swing
*Tempo Taifun
*Tempo Transport
*Tempo Corvette
*Tempo Panter
*Tempo Sport
*Tempo Cross

## Bakgrunnsstoff
* ''Tempoklubben''
* ''Temponytt'' 
* ''Tempo-online''
* ''Andre motorsykler og scootere - Tempo modelloversikt'' , Norsk Tempoklubb.
Hans Olav Brendberg

**Hans Olav Brendberg** () er ein norsk lærar, omsetjar og skribent. Han har vore leiar av Norsk målungdom og Noregs Kommunistiske Studentforbund. Han var lenge aktiv i RV og AKP, men melde seg ut av båe organisasjonene i 2004 etter at dei hadde sett i verk eksklusjonsprosessar mot han grunna skuldingar om spreiing av antisemittisk materiale.

Eksklusjonssaka RV-leiinga starta mot Brendberg førte til uro i partiet, og ein del RV-medlemer og sympatisørar lanserte eit offentleg opprop for å få leiinga til å stanse eksklusjonen.

## Bibliografi
* *Blomar frå Galilea; essay frå kanten av avgrunnen* av Israel Shamir, omsetjing til nynorsk, Samlaget 2002, ISBN 82-521-6111-1
Skytopp

Ein **skytopp** (eller toppen av ei sky) er den øvste synlege delen av ei sky. Den blir vanlegvis uttrykt i meter over jordoverflata eller lufttrykket i skytoppen i hektopascal. 

## Målingar

Skytopphøgda kan ein estimere frå bakken ved triangulering, men denne metoden kan berre brukast når ein kan sjå heile isolerte skyer eit stykke frå observatøren. Av instrument kan radar brukast til å måle høgda til skytoppen. 

Ein alternativ, men dyrare metode, er å bruke observasjonar frå lufta, enten visuelt eller med instrument som skyhøgdemålarar. Denne teknikken er nyttig når ein skal måle individuelle skyer og for å kontrollere kor nøyaktig andre metodar er, men det blir svært vanskeleg å kontinuerleg overvake skyer over store område. 

Skytopphøgda kan òg målast frå satellittar, en gjennom stereofotogrammetri (som brukar to bilete frå forskjellige vinklar) eller ved å omforme temperaturmålingar til å estimere høgda. 

## Påverknad på vêr og klima

I konvektive skyer er det vanlegvis styrken på konveksjonen som avgjer kor høg skya kan bli. Dette kan igjen vere avhengig av faktorar på overflata, særleg transport av varme og vassdamp frå overflata til atmosfæren. Skytopphøgda varierer ofte mykje meir, og er meir ujamn enn det skybasen er. 

Stråling i atmosfæren er sterkt påverka av skyer. Skyalbedo er direkte avhengig av storleiken og forma til skypartiklane, i tillegg til om partiklane er av flytande vatn eller iskrystallar, og desse faktorane er igjen avhengig av skyhøgda. Vatn absorberer og sender tilbake stråling. Derfor blir skytoppane avkjølt ved at infraraud stråling går ut i atmosfæren. Men jo høgare skytoppen er jo kaldare er partiklane i skya, og dermed blir det sendt ut mindre infraraud stråling jo høgare skya er. 

## Sjå òg

* Skyhøgd
* Skydekke

## Bakgrunnsstoff

* Heimesida for satellitten MISR
* Måleinstrument
Marit Nicolaysen

**Marit Helene Nicolaysen** () er ein norsk forfattar som mellom anna har skrive barnebøkene om Svein og rotta. Desse bøkene har vorte omsette til fleire språk, mellom anna dansk, svensk og nederlansk, og har vorte filma, forløpig med to filmar, ein i 2006 og ein i 2007

## Utmerkingar

* Sonja Hagemanns barne- og ungdomsbokpris for *Svein og rotta på rafting*
* Skolebibliotekarforeningens litteraturpris 2005 for bøkene om *Svein og rotta*
* Teskjekjerringprisen i 200.7

## Bibliografi
* *I Frøyas tegn* (1985)
* *Tango med tiden* (1989)
* *Slusk* (1993)
* *Himmelsnørr og kjærlighet* (1995)
* *Kloakkturen* (1996)
* *Svein og rotta på feriekoloni* (1997)
* *Svein og rotta i Syden* (1998)
* *Svein og rotta på hospitalet* (1999)
* *Svein og rotta går for gull* (2000)
* *Svein og rotta på rafting* (2001)
* *Svein og rotta gjennom solsystemet* (2002)
* *Svein og rotta og det store gavekaoset* (2003)
* *Svein og rotta på hesteryggen* (2004)
* *Svein og rotta på dragrace* (2005)
* *Svein og rotta på lab’en* (2006)
* *Svein og rotta feirer jul på landet* (2007)
* *Svein og rotta og verdensmesterskapet* (2008)

## Bakgrunnsstoff
* sveinogrotta.no 
* Marit Nicolaysen på NRK Forfatter
* Marit Nicolaysen på Dagbladet Forfatter
* Marit Nicolaysen på Aftenposten Alex
Talet 44

**Talet førtifire** (**44**) er eit partal. I heiltalsrekkja kjem det etter talet 43 og før talet 45.

Ordenstalet som svarar til talet førtifire er **førtifjerde** (**44.**).
Elektrisk Regn

**Elektrisk Regn**, også kalla **El-Regn**, er ei nyveivgruppe frå Bergen, starta i 1978. Gruppa har hatt ulike mannskap, men hovudmannen har heile tida vore Dennis Reksten. Elektrisk Regn klarte å kombinere den rastlause energien frå pønken med det tette og «flinke» lydbiletet frå progrocken. Saman med tekstar framført på bergensk gav det Elektrisk Regn eit særmerkt uttrykk.

## Medlemmer
### På ''Steinbyen'':
* Dennis Reksten &ndash; gitar, vokal
* Sam Fossbakk &ndash; gitar
* Ine Tømmerås &ndash; vokal 
* Harald Pallesen &ndash; keyboard 
* Harald Nilsen &ndash; bass
* Tom Kogstad &ndash; trommer

### På ''Kropp uten sjel'':
* Dennis Reksten &ndash; gitar, vokal, synth
* Bjørn Vassbotn &ndash; gitar. 
* Ine Tømmerås &ndash; vokal 
* Harald Nilsen &ndash; bass
* Tom Kogstad &ndash; trommer

### På ''El-Regn'':
* Dennis Reksten &ndash; gitar, vokal
* Sam Fossbakk &ndash; gitar
* Tom Kogstad &ndash; trommer
* Eirik Hundvin («Pytten») &ndash; bass
* Jarle Zimmerman &ndash; keyboard

### På ''Stein igjen'':
* Dennis Reksten &ndash; gitar, vokal
* Eirik Hundvin («Pytten») &ndash; bass
* Jarle Zimmerman &ndash; keyboard
* Jan Gunnar Bortheim &ndash; gitar 
* Ragnar Kolstad &ndash; trommer

## Diskografi

## Bakgrunnsstoff
* «Elektrisk Regn» frå MICLEX/Norsk pop- og rockleksikon.
Geir Gulliksen

**Geir Gulliksen** () er ein norsk forlagsredaktør, forfattar og lyrikar.

Gulliksen har gått på Forfattarstudiet i Bø (1985). Han har arbeidd som forlagsredaktør i Tiden Norsk Forlag. Sidan 2000 har han vore sjefsredaktør i Forlaget Oktober. Som forlagsredaktør har han fått stor merksemd for å drive fram ein ny generasjon norske forfattarar på 1990-talet, mellom andre Karl Ove Knausgård, Tore Renberg og Lars Ramslie.

## Bibliografi
**Mørkets munn* &ndash; roman (1986)
**Steder. På torget* &ndash; dikt (1990)
**Lenkene flyter på vannet* &ndash; drama (1991)
**Monografi* &ndash; dikt (1996)
**Virkelighet og andre essays* &ndash; essays (1996)
**Om tyngde og letthet* &ndash; dikt (1998)
**Voksne dikt* &ndash; dikt (1999)
**Våkner om natten og vil noe annet* &ndash; dikt (2001)
**Poetokrati* &ndash; essays (2003)
**Kanskje. Kanskje ikke, eller Pia er et spøkelse* &ndash; barnebok (2003) (illustrert av Bo Gaustad) 
**In vivo* &ndash; roman (2004) (saman med Håvard Syvertsen)
**Se på meg nå* &ndash; dikt (2005)
**Hvis jeg må være meg* &ndash; samla dikt 1995-2005 (2006)
**Hannu, Hannu* &ndash; ungdomsroman (2006)
**Et ansikt som minner om norsk politikk* &ndash; diktsamling (2008)
**Tjuendedagen* &ndash; roman (2009)
**Forenkling* &ndash; roman (2010)
**Bøyde knær* &ndash; roman (2012)
**Iben og forvandlingen* &ndash; biletbok (2012)

## Prisar og utmerkingar
* I 2008 fekk han Mads Wiel Nygaards legat
* 2014: Aschehougprisen
* Nominert til Nordisk Råds litteraturpris i 2016 for romanen *Historie om et ekteskap*
*Diktet hans «Alt dette skal begynne en gang til» (frå samlinga *Se på meg nå*) blei kåra til «Årets beste dikt» av NRK P2 sin fagjury og lyttarar i 2005.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Utgjevingar av Geir Gulliksen i Biblioteksøk
* Digitaliserte bøker av Geir Gulliksen hjå Nasjonalbiblioteket
* Geir Gulliksen på NRK Forfatter
* Geir Gulliksen på Dagbladet Forfatter
Fartsbot

**Fartsbot** er ein straffereaksjon frå politiet når ein blir teken i å bryte fartsgrensa. Storleiken på bota avheng av kor mykje fortare enn grensa du køyrde, og kjem du over ei viss grense (avheng av grensa på staden, til dømes er toleransen mindre i bystrøk enn på E6) mistar du lappen, og blir i verste fall idøymd ei fengselstraff.

## Sjå òg
*bot
SAME Deutz-Fahr

**SAME Deutz-Fahr** (SDF) er ein italiensk-tysk traktorprodusent. Firmaet, som opphavleg heite **''S**ocietà **A**ccomandita **M**otori **E**ndotermici* (SAME), vart stifta i [[1942]], i [[Treviglio]] i [[Bergamo]] i [[Italia]]. SAME utvikla seg til å verta ein av dei største traktorprodusentane i Italia og var ein av pionerane innan [[firehjulsdrift|firehjulsdrivne]] traktorar.

I 1972 tok SAME over den italienske traktorprodusenten [[Lamborghini Trattori S.p.A.]], men heldt fram med å marknadsføra SAME og Lamborghini som separate merke. 

In 1976, kjøpte SAME den [[sveits]]iske traktorprodusenten [[Hürlimann]]. Noko etter dette skifta dei namn til *SAME Lamborghini-Hürlimann*.

I 1995 kjøpte dei den tyske traktorprodusenten [[Deutz-Fahr]], som var ein del av Klöckner-Humboldt-Deutz (KHD; i dag [[Deutz AG]]), som ville konsentrera seg om motorproduksjon. SAME bytta samstundes namn til *SAME Deutz-Fahr''. SDF marknadsfører dei fire traktormerka SAME, Deutz-Fahr, Hürliman og Lamborghini og er i dag er stor traktorprodusent. SDF eig i dag om lag 40 % av Deutz AG.

I 2005 kjøpte SDF den kroatiske skurtreskjarprodusenten Ðuro Ðakovic. 

## Merkenamn
* Deutz-Fahr 
* Hürliman 
* Lamborghini
* SAME

## Bakgrunnsstoff
* www.samedeutz-fahr.com
Skipsrenne

Ei **skipsrenne** er ei kunstig lei i opent og grunt farvatn. Ho er merkt med bøyer og stakar gjerne etter lateralsystemet slik at trafikken i området vert dirigert til djupast vatn og mest tryggleik. Renna kan vere tilgjenge til ei hamn eller til eit anna område med djupare vatn. Somme tider vert omgrepa *renne* og *kanal* begge nytta om ein slik tilgangsveg på sjøen. 

Renner vert oppretta når
* når det finst grunt vatn mellom område der det elles er ville vere naturleg at skipsleia gjekk;
* når tilgang til ei kommersiell hamn krev kunstige inngrep for å auke djupna på farvatnet slik at det vert mogleg for djupe skip å passere trygt igjennom til hamna; store tankarar kan stikke ned opp til 25 meters djupne. 

Renner til kommersielle hamner kan krevje framhaldande vedlikehald med hjelp av mudderapparat. Når farvatna i kystområda ikkje er veldig djupe, som for eksempel utanfor Nantes og Saint Nazaire i Frankrike, kan rennene gå titals nautiske mil ut frå kysten. 

Navigasjonsreglane i ei renne er spesielle. Det generelle prinsippet er at mindre båtar og fiskefartøy ikkje skal hindre passasjen for større skip slik at skipa kan segle i full tryggleik innanfor den tronge kanalen eller renna. Sjå også detaljar i regel 7 i internasjonale reguleringar for kollisjonsførebygging til sjøs, COLREGS 72. 

I norske område er det mudra renner mellom anna til hamn i Tønsberg, gjennom Svelvikstraumen til hamn i Drammen og ei renne til Risøyhamn, den siste er kjent som Risøyrenna.

## Kjelde
* «Chenal maritime» på fransk Wikipedia
Styrbord

**Styrbord** er høgre side av ein båt eller eit fartøy når ein står akterut og ser frametter. Dette i motsetning til babord som er venstre side.

Omgrepet kjem frå norrønt språk. Mannskapet styrte [*stýri*] med styreåre (ror) som alltid var feste på høgre bord [*borð*]. Rormannen, som heldt styreåra med begge hender, stod med ryggen [*bak*] mot venstre sida, babord.

Båten som seglar for *styrbord baug* held baugen til styrbord for vinden og segla står styrbord. Dette vert òg kalla *styrbord skøyter*. 

Navigasjonslyset på styrbord side er grønt.
Skydekke

**Skydekke** er eit uttrykk for kor mykje av himmelen som er dekt av skyer. Vanlegvis blir skydekket uttrykk i talet på åttandelar som dekker himmelen. 

## Observasjonar
Vanlegvis er det ein vêrobservatør som observerer skydekket i samband med observasjonar av andre parameterar som temperatur, nedbør, lufttrykk, osb. Skydekket er vanlegvis eit visuelt estimat, og det krev litt erfaring for å observere skydekket rett. Likevel vil det berre vere omtrentlege verdiar som blir observert. Hovudproblemet er at om sikta er dårleg, som i tåke, vil det vere svært vanskeleg å få rett skydekke. Då blir vanlegvis den synoptiske koden som tyder «Skyene ikkje synleg» (9) brukt i staden (sjå dei synoptiske kodane nedanfor). 

Satellittar kan derimot måle talet på åttandedelar meir nøyaktig, men det er enkelte problem med denne metoden òg. Visst skyene er veldig tynne eller har lita horisontal utstrekking, kan dei vere bortimot usynlege for satellittar. Om natta brukar satellittar ofte den infraraude strålinga frå skyene til å avgjere skydekket. Dei målar altså temperaturen i skytoppen, og på den måten kan dei danne eit satellittbilete av skydekket. Viss skyene er svært låge kan dei derimot ha ein temperatur som er nesten lik overflata, og då kan dei vere vanskeleg å sjå på eit satellittbilete.

## Rolle i klimasystemet

Skyer er svært viktig for klimasystemet, særleg fordi dei kan reflektere store mengder sollys ut igjen i verdsrommet og på den måten kjøle ned jordoverflata. Dette kan balansere den auka mengda av drivhusgassar i atmosfæren, og føre til at oppvarminga av Jorda ikkje blir like stor som forventa. Samtidig kan skyene hindre varmestråling frå jordoverflata i å forlate atmosfæren ved å sende tilbake varmestrålinga mot overflata, og på den måten føre til at jordoverflata ikkje blir like mykje avkjølt som i skyfritt vêr. Særleg gjeld dette på natta då varmetapet er størst. 

## Synoptisk
Risøyrenna

**Risøyrenna** er ei utgraven renne i ein del av Risøysundet som blei opna i 1922. Risøyrenna gjer det mogleg for større fartøy å passere mellom Andøya og Hinnøya. Eit arbeid med å gjere renna betre starta i september 1997 og Risøyrenna blei offisielt opna igjen i september 2001.

Renna er ein smal, kunstig passasje gjennom sandbankane nord om Risøyhamn som er 4,8 km lang, 6 meter djup og med ei botnbreidd på 100 meter og med to kursendringar. Før utvidinga var djupna 6 meter medan breidda på botnen var 50 meter.

Sør om Risøyrenna går Andøybrua som er ei spennbetongbru med eit hovudspenn på 110 meter og ei total lengd på 750 meter.
Anna Politkovskaja

**Anna Stepanovna Politkovskaja**, russisk **Анна Степановна Политковская** () var ein russisk journalist og forfattar som var kjend som kritikar av Putin-styret.

Politkovskaja var fødd i New York i 1958, der dei ukrainske foreldra hennar var diplomatar i SN. Ho studerte journalistikk ved Universitetet i Moskva og tok eksamen i 1980 og så byrja ho å arbeide for avisa *[[Izvestija]]*. Frå juni 1999 skreiv ho ei eiga spalte for nettstaden *[[Novaja Gazeta]]*. Ho skreiv fleire prisa bøker om Tsjetsjenia og Putin sitt styre i Russland, den nyaste er *Putins Russland* som kom ut i Noreg i 2005.

Politkovskaja vart funnen ihelskoten i Moskva laurdag 7. oktober 2006 i heisen i bustadblokka ho budde i. 

## Bøker på norsk
* 2001 - *En reise i helvete. Rapport fra krigen i Tsjetsjenia* Pax forlag ISBN 82-530-2306-5
* 2005 - *Putins Russland* Cappelen ISBN 82-02-24543-5
* 2007 - *Mitt russiske testament* Cappelen ISBN 82-02-27082-0

## Kjelder
*Denne artikkelen byggjer på «Anna Politkovskaya» henta frå Wikipedia på engelsk 7. oktober 2006.

## Bakgrunnsstoff
* Melding om drapet på Politkovskaja frå Interfax
* ''Novaya Gazeta'' (på russisk)
* Artiklar av Politovskaja på HRO-nettsida (på russisk)
* Kort biografi frå då ho fekk Lettre Ulysses prisen i 2003
Anfield

**Anfield** (òg kalla **Anfield Road**) er ein fotballbane i Liverpool i England. Liverpool F.C. spelar heimekampane sine der.

Banen vart bygd i 1892 og Everton F.C. brukte han til 1892, då Liverpool F.C. tok over banen etter ein krangel om leiga. Anfield har ein kapasitet på 53&nbsp;394 tilskodarar.

The Kop er ei vidgjeten tribune på Anfield, der dei mest aktive Liverpool- tilhengjarane står. 

## Bakgrunnsstoff

*
John Arne Riise

**John Arne Semundseth Riise** () er ein norsk tidlegare fotballspelar. Han er trenar for Flint Tønsberg.

Han har 110 kampar for det norske herrelandslaget, meir enn nokon annan.

Han har spela for Fulham FC. Han har også spela for AS Roma, Liverpool FC, AC Monaco og Aalesunds FK. 

For boka *Fortellingen om Liverpool* fekk John Arne Riise og Lars Lenth litteraturprisen Ordknappen 2010.

Han er son av Berit Riise som i 2000 vart den første kvinnelege FIFA-agenten i Norden.

## Kjelder
Bot

Ei **bot** eller eit **førelegg** er ein straffereaksjon frå myndigheitene (politiet) på eit mindre alvorleg regelbrot eller ei kriminell handling. Å få ei bot vil seie at du må betale ein viss sum pengar til myndigheitane. Storleiken på summen er avhengig av kor alvorleg brotsverket er, og økonomien til den som vert ilagt bota.
Naudrakett

Ein **naudrakett** er ein type rakett som vert skoten ut frå t.d. ein båt for å signalisere at han er i fare. Raketten gjev frå seg eit lys slik at andre kan sjå kvar han kjem frå.
Bundeli

**Bundeli** er eit vestleg hindispråk, ofte rekna som ein dialekt av hindi, som blir tala i Bundelkhand i Madhya Pradesh og i Uttar Pradesh. 

Det blei skrive mykje viktig litteratur på bundeli i mellomalderen. *[[Alhakhand]]* og dikt av Bhaddari er nokre døme. 

Bundeli har blitt noko påverka av nabospråk, som marathi, men svarer i hovudsak til dei kanaudji og bradjbhakha, som er nært i slekt.

Språket skil seg frå slektningane sine mellom anna med hannkjønnsendinga /o:/ og ved at h mellom vokalar har falle bort (slik at t.d. *kahi* blir til *kai*).

## Bakgrunnsstoff
* Ethnologue report

### Kjelder
* G. A. Zograph: *Languages of South Asia*, 1960 (translated by G.L. Campbell, 1982), Routledge, London.
* Engelsk Wikipedia
Fartsgrense

**Fartsgrense** er den høgaste farten eit køyretøy har lov til å køyre på ei viss vegstrekning. Ho er fastsett gjennom trafikkreglar, og har typisk samanheng med vegtype og omgjevnader. Ofte blir fartsgrensa signalisert gjennom vegskilt frå der ei viss grense gjeld, men det finst også standardiserte fartsgrenser som kan også gjelda der det ikkje er skilt.

## Soge
Den første fartsgrensa blei innført i Storbritannia i 1861, då ho blei sett til 10 miles i timen (16 km/t) for dei nye bilane som hadde byrja køyra på vegane. I 1865 blei ho senka til 6 km/t på landet og 3 km/t i byar. I 1896 blei ho heva til 14 miles i timen, om lag 22,5 km/t. Denne hendinga blir markert årleg med ein veteranbilkortesje frå London til Brighton.

## Fastsetjing av fartsgrenser
Fartsgrensa er avhengig av kor mykje trafikk det er på staden, til dømes om ein er i eit bustadområde eller på ein landeveg, og kvaliteten på vegen, der til dømes motorveg tillet mykje høgare fart enn elles. Tyskland er kjend for sin Autobahn der det i mange høve ikkje er sett ei øvre fartsgrense. Nokre stader set ein også ei nedre fartsgrense ettersom ein meiner seine køyretøy vil vera ein fare i trafikken. Dette gjer ein til dømes ved å forby traktorar, hestekjerrer og liknande på motorvegar.

I Noreg er fartsgrensene 80 kilometer i timen utanfor tettbygde strok og 50 km i timen i tettbygde strok. Særskilte fartsgrenser er vist ved forbodsskilt, og går frå 10 km i timen til 100 km i timen. Før 2000 var høgaste lovlege fart 90 km i timen på norske vegar.

## Overvaking
Ein kan sjå etter at fartsgrensa blir halden gjennom automatisk overvaking eller radarkontroll utført av politi. I Noreg er det Utrykningspolitiet som passar på at fartsgrensene ikkje vert brotne. Dersom dei måler for høg fart på ein sjåfør, får han som regel ei fartsbot.

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Speed limit|Speed limit]]» frå ,  den 26. april 2011.*
Gloster Gladiator

**Gloster Gladiator** var eit av dei siste dobbeldekka jagarflya som vart brukt i kamp, i byrjinga av den andre verdskrigen. Det var eit einseters engelskprodusert jagarfly, av typen avskjerings-jagar. Det hadde ein 9-sylindra luftkjølt radialmotor på 840 hk, og var utrusta med fire 0,303 Browning maskingevær.

Det hadde ein toppfart på litt over 400 km/t i 5000 meters høgd, og ei marsjfart på 340 km/t. Rekkevidda var på 656 km. Vekt tom: 3&nbsp;476 lb, fullasta 4&nbsp;750 lb.
Vengespennet var på ca. 10,5 meter, lengda ca. 9 meter og høgda ca. 3,5 meter.

Flytypen vart også brukt av Noreg under starten av krigen, men dei fleste av desse vart raskt nedkjempa av dei tyske flystyrkane.

## Kjelder
*Green, W. (1960). *Warplanes of the Second World War*. London: Macdonald & Co. ISBN 978-0356014456

## Fotnotar
Duppeditt

**Dings**, **duppeditt**, **greie**, **tingest** og liknande er ord brukte i staden for det eigentlege namnet på ein gjenstand. Slike ord kan brukast om ein ikkje veit eller ikkje gidd seia namnet på dei. Ofte kan orda ha ein vag definisjon, ved at til dømes «duppeditt» er ein ganske liten ting medan «greie» kan vera større.

Eit anna trekk ved desse erstattande orda er at ein ofte leikar seg med dei. Det morosame ordet «duppeditt» kan til dømes omformast til «dippedutt» eller «duppedings». Eit tilsvarande ord på engelsk er «thingummy», som kan bli til «thingamabob» eller «thingamajig».

## Døme
* Dings - truleg frå lågtysk eller tysk, genitiv av *Ding* ('ting')
* Dirredért - ei lita, finurleg sak
* Duppeditt - truleg frå fransk *[une] tout petite [chose]* ('ein svært liten ting'). Orda «duppeditt» og «dippedutt» har kome til norsk frå dansk. Opphavet til desse orda kan vera fransk *tout petite*, 'svært liten'.

## Kjelder
Postkasse

Ei **postkasse** er ein boks (som regel laga av metall eller tre) som vert brukt til å ta vare på post til mottakaren kan hente han. Ei postkasse bør ha ein fornuftig storleik, og skal vere tydeleg merkt med namnet og adressa til mottakaren. Ho bør også vere vasstett.
Det finst både private og offentlege postkasser. Dei offentlege har alltid ein standardfasong, er raudlakkerte og tydeleg merkte «post» og med hentingstider. Posten vert både henta og bringa av postbod.
Bjørkeris

Eit **bjørkeris** er ein bunt kvistar frå eit bjørketre. Det har tradisjonelt vore brukt som pynt og til å slå med, gjerne som straff. Det har og vorte nytta til dekking av gulv, t.d. i samiske gammer.

## Rising og dasking
Bjørkeriset vart gjerne brukt til avstraffing av ungar ved at ein slo bjørkeriset hardt mot den berre baken til ungane. Rising med mellom anna bjørkeris fann også stad mot vaksne fram til midten av 1900-talet. «Ris på rumpa» påfører smerte og skam, ved at bakenden blir blotta. Som anna fysisk avstraffing er det no forbode over store delar av Europa. 

I land med badstue-tradisjon, som Finland, Skandinavia, Baltikum og Russland, er det vanleg å daska kroppen med bjørkeris/bjørkelima dyppa i vatn for å auka blodsirkulasjonen og opna porene i kroppen. Sidan bjørkerisa har blada på og gjerne er mjukna gjennom å ha lege i vatn, gjer det ikkje vondt.

## Pynting
Riset er òg ein del av den tradisjonelle norske fastelavnsfeiringa og syttande mai-feiringa. Tidlegare var det vanleg å risa både jord, tre, dyr og kvinner for å få god grøde det året. I nyare tid er det vanleg å pynta bjørkeris med farga fjører eller papirbitar og setta dei i vatn innomhus. Lauvet sprett når dei kjem inn i varmen. 
## Kjelder
* Rising av gåetie (gamma); tronderskbyggeskikk.no
Avadhi

**Avadhi** er eit austleg indoarisk språk som ofte blir rekna som ein dialekt av hindi. Det er det største språket innan austleg hindi med om lag 2/3 av talarane. 

Avadhi var eit viktig indisk litteraturspråk før utviklinga av skriftleg hindustani, med eit høgdepunkt på 1500- og 1600-talet. Store diktarar som Tulsidas og Djajasi skreiv på avadhi.

## Fonologi
Den nest siste stavinga i eit ord har alltid kort vokal. Dette gjeld også i ei bøygd form av eit ord.

## Morfologi
Substantiv har genus i vestleg avadhi, men ikkje i austlege målføre. Adjektiv blir hovudsakleg ikkje bøygde, men kan ta -i i feminin i måla med genus.

### Kjelder
* G. A. Zograph: *Languages of South Asia*, 1960 (translated by G.L. Campbell, 1982), Routledge, London.
* Engelsk Wikipedia
Namnedagar i Noreg

**Namnedagar i Noreg** er eit oversyn over noverande norske namnedagar sortert etter dato. 

Namnedagar har røter til katolske helgendagar. Dei vart gjeninnførte i Noreg av Almanakkforlaget i 1988. Forlaget reviderte lista i 1998 og inneheld 819 namn. Alle årets dagar bortsett frå 1. januar, som i kyrja er Jesu namnedag, skotårsdagen 29. februar og 25. desember har tilhøyrande namn. 

## Namnedagane i Noreg

### [[Januar]]

## Sjå også
* Namnedag
* Namnedagar i Sverige
* Namnedagar i Danmark

## Kjelder
* Denne artikkelen byggjer på «Liste over norske navnedager» henta frå Wikipedia på bokmål 8. oktober 2006.
Tsjhattisgarhi

**Tsjhattisgarhi** er eit austleg hindispråk som saman med hindi er offisielt språk i den indiske delstaten Chhattisgarh. Offisielt i India er språket blitt rekna som ein dialekt av hindi, men tsjhattisgarhitalarane har ein sterk eigenidentitet, noko som mellom anna førte til opprettinga av Chattisgarh i 2000.

Tsjhattisgarhi er nærast i slekt med avadhi og bagheli.

### Kjelder
* G. A. Zograph: *Languages of South Asia*, 1960 (translated by G.L. Campbell, 1982), Routledge, London.
Driss Jettou

**Driss Jettou** () er ein marokkansk politikar og statsministeren i Marokko frå 2002 til 2007.

Jettou vart fødd i El Jadida.
Han vart innsett som statsminister av kong Mohammed VI 9. oktober 2002. Stillinga hans var kontroversiell, sidan han ikkje var medlem av noko parti, sjølv om han samarbeidde med den største koalisjonen i landet.

Jettou var òg finansminister i Marokko frå 1997 til 1998 og innanriksminister frå 2001 og til han vart statsminister.
Talet 45

**Talet førtifem** (**45**) er eit oddetal. I heiltalsrekkja kjem det etter talet 44 og før talet 46.

Ordenstalet som svarar til talet førtifem er **førtifemte** (**45.**).
Zerkalo

***Zerkalo*** (russisk Зеркало), kalla ***Speil*** på norsk, er ein russisk film frå 1975 av Andrej Tarkovskij. Filmen presenterer eit utval scener frå familiehistoria til Tarkovskij. Difor vert filmen ofte rekna som *[[sjølvbiografi]]sk*, trass i at han manglar ei tydeleg handling.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
* 
* Intervju med Tarkovskij
Forrest Gump

***Forrest Gump*** er tittelen på ein roman frå 1985, skriven av Winstoon Groom, og ein film med same namn frå 1994. Forteljinga handlar om Forrest Gump som trass i avgrensa intelligens oppnår å verte toppidrettsmann, krigshelt og framgangsrik forretningsmann, sjølv om det han eigentleg vil er at den store kjærleiken hans, Jenny, skal ha det bra. 

Filmen om Forrest Gump skil seg frå boka i stor grad. Han skildrar livet til ein enkel mann i møte med viktige historiske hendingar og personar. Filmen blei regissert av Robert Zemeckis med Tom Hanks i hovudrolla. Han vann til saman 6 Oscar-statuettar, mellom andre for beste film, beste mannlege skodespelar og beste regissør, men også for beste filmmusikk. Filmmusikken vart komponert av Alan Silvestri. I Noreg fekk filmen Amandaprisen for beste utanlandske film. Den norske omsetjinga av boka, gjort av Torstein Bugge Høverstad, kom ut på norsk på Hjemmets bokforlag same året som filmen.

## Personar
* *Forrest Gump* sjølv (spela i filmen av Michael Conner Humphreys som barn og Tom Hanks som vaksen) er ein litt tilbakeståande gut med krum rygg, men eit stort hjarte. Han har låg intelligens, men er svært skarp i nokre høve. Han blir mobba og utstøytt av dei andre normale ungane bortsett frå Jenny. Omsorgsfull ovanfor vennane sine, spesielt Jenny, som er hans store kjærleik.
* *Mrs. Gump* (Sally Field) er mora til Forrest. Ho oppdreg han til å ikkje la nokon fortelja han at dei er betre enn han. 
* *[[Jenny]]* (Hanna R. Hall og Robin Wright Penn) er ei søt lita jente som blir sjarmert av Forrest sin særeigne veremåte. Ho passar på Forrest gjennom hele livet og omvendt. 
* *Bubba* (Mykelti Williamson) blir Forrest sin bestevenn når dei møter kvarandre i militæret. Han lærer Forrest alt som er om rekefisking.
* *Dan Taylor* (Gary Sinise) er sjef og læremeister for Forrest i militæret. Han mister begge beina i kamp.
Namnedagar i Sverige

I dag, . , har **** namnedag i Sverige.

«Namnsdag på härbret». Svensk namnedagsfeiring måla av Carl Larsson i 1898.

I Sverige har dei ein lang ubroten tradisjon for å feire namnedagar. Namedagsfeiringa går attende til før reformasjonen, og ulikt i mange andre land held skikken seg sterk i Sverige også etter at landet hadde gått over til protestantismen. Før reformasjonen vart namnedagane feira etter helgendagane. Den fyrste lista over namnedagar etter reformasjonen kom i 1749 i den offisielle svenske almanakken. Sidan har lista vorte endra fleire gonger, seinast i 2001 etter at ei arbeidsgruppe nedsett av Svenska Akademien hadde kome med framlegg. Planen er at lista skal gåast gjennom og reviderast om 15 år, det vil seie i 2016.

## Sjå også
* Namnedag
* Namnedagar i Noreg
 
## Namnedagane i Sverige
Dette er ei liste over namnsdagane i Sverige sortert etter dato. 

## Kjelder
Denne artikkelen byggjer på «Lista över namnsdagar» henta frå Wikipedia på svensk 7. oktober 2006.
Vozvrasjtsjenie

***Vozvrasjtsjenie*** (russisk: *Возвращение*), kalla ***Tilbake*** på norsk, er ein russisk film frå 2003 regissert av Andrej Zvjagintsev. Han vann fem priser under filmfestivalen i Venezia i 2003, mellom andre *Gulløva*. Filmen vann òg publikumsprisen under Tromsø Internasjonale Filmfestival året etter, og var nominert til Golden Globes for beste utanlandske film.

## Rolleliste
* Andrej - Vladimir Garin
* Ijean - Ivan Dobronravov
* Far - Konstantin Lavronenko
* Mor - Natalia Vdovina

## Bakgrunnsstoff
* 
* Anmeldelse i VG
Vêrballong

Ein **vêrballong** er ein innretning meteorologar brukar til å ta målingar i atmosfæren.
Han består av ein stor ballong som er fylt med gass, der det heng ein kapsel med meteorologiske måleinstrument på undersida. Vêrballongar vert brukte til å måle t.d. atmosfæretrykk, luftfuktigheit, vindstyrke- og retning, temperatur osb., og korleis desse varierer oppover i luftlaga. Ballongane når stor høgde før dei sprekk. Målingane vert sende til målestasjonane med ei mobilantenne.
Skalahøgd

**Skalahøgde** er eit uttrykk som blir brukt om den vertikale avstanden der lufttrykket (eller andre storleikar) minkar med ein faktor *[[e i matematikk|e]]*. Vanlegvis blir skalahøgda uttrykt ved bokstaven *H*. Skalahøgda er konstant for ein gjeven temperatur og kan reknast ut med: 

:H = \frac{kT}{mg}

der:

* *k* = Boltzmannkonstant = 1.38&times;10&minus;23 J·K&minus;1
* *T* = temperatur i kelvin
* *m* = midlare molekylmasse av tørr luft (Kg·molec&minus;1)
* *g* = tyngdeakselerasjon 

Trykket i atmosfæren kjem som følgje av vekta til atmosfæren i nivåa over. Visst atmosfæren i høgda *z* har tettleik *&rho;* og trykk *P*, vil trykket ved at ein flyttar seg oppover ei infinitesimal lita høgde *dz* minke med *dP* (som er lik vekta til atmosfærelaget med tjukkleik *dz*). 

Dermed:

:dP = -g \rho dz

der *g* er tyngdeakselerasjonen. For små *dz* kan ein tenkje seg at *g* er konstant. Minusteiknet indikerer at når høgda aukar vil trykket minke. Brukar ein tilstandslikninga for ein ideell gass med midla molekylmasse *m* og temperatur *T* kan tettleiken skrivast som: 

:\rho = \frac{mP}{kT}

Ved å kombinere desse likningane får ein: 

:\frac{dP}{P} = \frac{-dz}{\frac{kT}{mg}}

som igjen kan kombinerast med likninga for *H*:

:\frac{dP}{P} = - \frac{dz}{H}

som ikkje endrar seg med mindre temperaturen endrar seg. Integrerer vi denne likninga og tenkjer oss at *P*0 er trykket ved høgda *z* = 0 (trykket ved havnivå) kan trykket i høgda *z* skrivast som: 

:P = P_0e^{(-\frac{z}{H})}

Dette viser at trykket minkar eksponentielt med høgda. 

I jordatmosfæren er trykket ved havnivå *P*0 om lag 1.01×105Pa og den midlare molekylmassen til tørr luft er 28.964 u (1 u = 1.660×10&minus;27 kg).

Døme:
:*T* = 290 K, *H* = 8500 m
:*T* = 210 K, *H* = 6000 m

Merk:
# Tettleiken er relatert til trykket frå den ideelle gasslova. Derfor vil tettleiken òg minke eksponentielt med høgda avhengig av temperaturen frå *&rho;*0 om lag 1.2 kg&nbsp;m&minus;3
# Ved høgder over 100 km fører molekylær diffusjon til at kvart stoff har si eiga skalahøgde.