open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ørken

Ein **ørken** er eit landskap eller ein region som får særs lite nedbør. Ofte vert ørkenar definert som område med mindre enn 250 mm nedbør per år, eller område der meir vatn fordampar enn det som vert tilført via nedbør. I Köppen si klimaklassifisering er ørkenar definert som *BWh* (varm ørken) eller *BWk* (temperert ørken). Ørkenar har ofte lite eller ingen vegetasjon.

## Geografi
Ørkenar utgjer om lag ein tredjedel av landoverflata på jorda. Varme ørkenar har vanlegvis store temperaturvariasjonar gjennom dagen og frå årstid til årstid, med høge dagtemperaturar og låge nattetemperaturar (på grunn av den låge fukta). I varme ørkenar kan temperaturen nå 45&nbsp;°C eller høgare på dagtid om sommaren, og verte 0&nbsp;°C eller lågare om vinteren. Vassdamp i lufta svekkar den infraraude solstrålinga som når bakken om dagen og hindrar varmestrålinga bort frå bakken om natta, og i dei tørre ørkenane forsvinn denne effekten. Byområde i ørkenar syner som regel ikkje denne døgnlege temperaturvariasjonen, hovudsakleg på grunn av varmeøyeffekten. 
 
Mange ørkenar oppstår i området med regnskugge, der fjell blokkerer tilførsel av nedbør til området. Ørkenar består ofte av sand eller steinflater. Sanddyner som ergar eller steinete overflater kalla hamadaflater utgjer berre ein mindre del av ørkenane. Typisk har ørkenane steinete terreng med minimal utvikling av jordsmonnet og lite vegetasjon. Jordsmonnet er steinete på grunn av den låge kjemiske nedbrytinga. 

Søkk i terrenget kan vere dekte av saltflater. Eoliske prosessar (vind) er ein av dei viktigaste faktorane som former ørkenlandskapa. 

**Kalde ørkenar** eller **polarørkenar** syner liknande trekk, bortsett frå at nedbøren i stor grad kjem som snø og ikkje regn. Antarktis er den største kalde ørkenen i verda og 98 % består av ein tjukk kontinental iskalott og 2 % består av bert fjell. Tørrdalane er eit område i Antarktis som nesten aldri får noko snø i det heile, og islagte saltsjøar tyder på at fordampinga er langt større enn snøfallet. Den kraftige katabatiske vinden fordampar sjølv direkte frå is, så dalane har store område med isfrie overflater der isen har fordampa. 

Den største varme ørkenen i verda er Sahara.

Ørkenar inneheld stundom verdifulle mineral som anten har vorte danna i dei tørre omgjevnadane eller som har kome til overflata på grunn av erosjon. På grunn av dei særs tørre tilhøva er somme ørkenar ideelle stader for å bevare lekamar eller fossil. 

## Sjå òg
* Sandstorm
* Forørkning i Afrika
* Avskoging i Afrika

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Desert|Desert]]» frå , den 30. april 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Steppeklima

**Steppeklima** (**[[Köppen si klimaklassifisering|BS]]**) skildrar hovudsakleg klimasoner utanfor arktiske strøk som har ein låg årleg nedbørsnormal (200-400 mm) og som i hovudsak har vegetasjon i form av småskog og kort gras. 

Köppen si klimaklassifisering omhandlar klimaet på steppene (BS) som området mellom ørkenområda (BW) og dei meir fuktige klimaområda der ein kan drive jordbruk. I tillegg har ein krav for temperatur og årstidsvariasjon i nedbør, slik at steppeklima ikkje gjeld for dei store skogområda i Canada og Sibir. Grenseverdien for nedbør finn ein ved å multiplisere den årlege middeltemperaturen i °C med 20, så legge til 280 om 70 % eller meir av den totale nedbøren kjem i det halvåret sola står høgast på himmelen (april-september på nordlege halvkule, oktober-mars på sørlege), eller legge til 140 om 30-70 % av den totale nedbøren kjem i denne perioden, eller 0 om mindre enn 30 % av den totale nedbøren kjem i denne perioden. Visst den totale nedbøren er mindre enn grenseverdien, men meir enn halvparten av grenseverdien vert klimaet klassifisert som steppeklima.

## Døme
* Den kasakhstanske steppa
* Sertão i Brasil
* Prærien i USA og Canada
* Sahel i det sørlege området av Sahara. 
* Store delar av audemarka i Australia, som krinsar rundt dei sentrale ørkenområda. 

## Fotnotar
Fuktig subtropisk klima

**Fuktig subtropisk klima** er ei klimasone som er varm og fuktig om sommaren og kjølig eller mild om vinteren. Nedbørsmengdene er meir eller mindre jamnt fordelt gjennom året. Det er mange område som fell inn under denne klimasona, og uttrykket «subtropisk» kan vere misvisande for vinterklimaet i dei kjøligare områda innanfor sona. Vinternedbør, av og til som snø, får ein i samband med store lågtrykkssystem som vestavinden fører frå vest mot aust. Nedbøren om sommaren kjem stort sett i samband med torevêr og av og til i samband med tropiske stormar eller tropiske syklonar. Fuktig subtropisk klima finn ein på søraustsida av alle kontinenta utanom Antarktis, hovudsakleg mellom 24º og 37º. Dei årlege normale ekstremtemperaturane er hovudsakleg mellom -12&nbsp;°C og 43&nbsp;°C, men dette kan variere stort frå stad til stad. 

## Fuktig subtropisk klima i Europa
Det er hovudsakleg i sørlege delar av Europa, der ein ikkje har Middelhavsklima, at ein finn denne typen klima. Det er område frå Podalen i Nord-Italia og søraustover gjennom Slovenia og Kroatia. Nedbør om sommaren kjem i mykje større mengder enn i Middelhavsklimaet, og vintertemperaturane er berre like over frysepunktet. 

## Fuktig subtropisk klima i Asia
Denne klimatypen finn ein på den austlege og sentrale kysten av Kina, hovudsakleg mellom elvene Huang He og Chang Jiang, i tillegg til sørlege delar av Sør-Korea og låglandet i Japan. Det er derimot vanskeleg å skilje mellom fuktig subtropisk klima og fuktig kontinentalklima i Japan, særleg i sørleg område og i forskjellige høgder. 

## Fuktig subtropisk klima i Sør-Amerika
I Sør-Amerika finn ein vanlegvis denne klimatypen i pampas i Argentina og Paraguay, Uruguay og sørlege område av Brasil. 

## Fuktig subtropisk klima i Afrika
I Afrika finn ein denne klimatypen berre lengst søraust på kysten av Sør-Afrika, inkludert Durban og nordover til dei aller sørlegaste områda av Mosambikk. 

## Fuktig subtropisk klima i Australia
I Australia har ein ei smal sone nord i New South Wales og kysten av Queensland med denne typen klima. Nord for Brisbane vert derimot klimaet rekna som tropisk.

## Fuktig subtropisk klima i Nord-Amerika
Denne typen klima i Nord-Amerika har ein nesten berre i Sørstatane i USA, med unntak av dei nordlege områda av desse statane.
Nettstad

Ein **nettstad** er ei samling nettsider vanlegvis samla innanfor eit domene eller subdomene på verdsveven på Internett.

Ei nettside er eit dokument. Dette er vanlegvis skriven i HTML som er ein måte å kode ei nettside på, og vil nesten alltid vere tilgjengeleg via HTTP. HTTP er ein protokoll som overfører informasjon frå ein vevtenar til brukaren sin nettlesar. 

Alle offentleg tilgjengelege nettstader er ein del av verdveven som er eit enormt informasjonsnett. 

Sidene til ein nettstad vil vere tilgjengeleg frå ei felles rot. Denne rota blir kalla ei heimeside. Vanlegvis vil sidene vere fysisk på den same tenaren. URLane til ein nettstad organiserer sidene i eit hirarki sjølv om hyperlenkene mellom sidene avgjer korleis brukaren vil oppfatte strukturen til ein nettstad. 

Nokre nettstader krev abonement før ein brukar får tilgang til innhaldet. Døme på slike abonementssider kan vere mange pornografiske sider, ein del nyhende nettstader, spelenettstader og stader som tilbyr aksjeinformasjon.

Den første nettstaden vart laga i 1991. Den 30. april i 1993 gjorde CERN det kjent at verdsveven ville vere gratis for alle. Ein kopi av den originale første nettstaden laga av Tim Berners-Lee finn du her.

## Kjelder
* Wikipedia på engelsk
Maritimt klima

**Maritimt klima** eller **kystklima** er klima ein vanlegvis har på vestkysten av kontinent på midlare breidder, og søraust i Australia. Liknande klima kan ein òg finne i høgare strøk av kystnære tropiske område og på lesdia av fjellrekkjer langs kysten i tropane. Dette klimaet utgjer gruppene *Cfb* og *Cwb* i Köppen si klimaklassifisering. 

Maritimt klima har ofte mindre temperaturvariasjonar enn andre stader som ligg på same breidder, og skil seg frå middelhavsklimaet ved større nedbørsmengder om sommaren. Dermed har ein nedbør store delar av året, bortsett frå i visse høgare strøk i tropane, som elles ville hatt tropiske savanneklima om ikkje høgda hadde ført til lågare temperaturar. Nordvestlege område av Stillehavet fell òg delvis utanfor denne klimagruppa på grunn av tørre somrar, men regnsesongen er så pass våt og lang at ein unngår tørkeperioden ein vanlegvis får i samband med middelhavsklima.

Kystklima har kjølige, men ikkje kalde, vintrar og milde og til dels varme somrar. Somrane er generelt òg mykje kjøligare enn område med fuktig subtropisk klima. Dei fleste maritime klima får ein god del nedbør, men det finst visse område, som Patagonia i Argentina, med tørt kystklima. 

## Subarktisk maritimt klima
I kyststrøk på polsida av område med maritimt klima finn ein som regel subarktisk maritimt klima (Köppen *Cfc*) med relativt milde vintrar og kjølige somrar og ein sommarsesong (med middeltemperatur på minst 10&nbsp;°C) mindre enn fire månader. Døme på denne typen klima er kyststrøka av Island eller dei sørlegaste områda av Chile. 

## Døme
* Dublin i Irland
* London i Storbritannia
* Amsterdam i Nederland
* Brussel i Belgia
* Paris i Frankrike
* Stavanger i Noreg
* Bergen i Noreg
* Frankfurt am Main i Tyskland
* Hamburg i Tyskland
* København i Danmark
* Szczecin i Polen
* Vigo i Spania
* Samsun i Tyrkia 
* Hobart i Australia
* Portland i Oregon i USA
* Seattle i Washington i USA
* Vancouver i Canada
* Puerto Montt i Chile
* Mar del Plata i Argentina
* Wellington på New Zealand

### Døme på stader med subarktisk maritimt klima (''Cfc'')
* Reykjavík på Island
* Harstad i Noreg
* Thorshavn på Færøyane
* Punta Arenas i Chile
* Ushuaia i Argentina
* Unalaska (tidlegare Dutch Harbor) i Alaska i USA
Bataljon

Ein **bataljon** (av fransk *bataillon*, frå italiensk *battaglione*) er ei taktisk militær eining som er samansett av to til seks kompani. 

Sjefen for ein bataljon er normalt ein offiser tilsvarande oberstløytnant.

I det norske forsvaret er ein bataljon delt opp i normalt tre til fem kompani. Ein norsk infanteribataljon inneheld 550–1100 mann.

## Kjelder

*
*Bataillon i *Ordbog over det danske Sprog*
Middelhavsklima

**Middelhavsklima** er klima som liknar klimaet til landa rundt Middelhavet. Utanom rundt Middelhavet finn ein stort sett denne typen klima på vestkysten av kontinentale landmassar, hovudsakleg mellom 30º og 45º nord og sør for ekvator. 

## Lokalisering
Bortsett frå området rundt Middelhavet har ein middelhavsklima i store delar av California, Western Cape i Sør-Afrika, sentrale område av Chile, kystområde i sørlege delar av Vest-Australia og vestlege delar av Sør-Australia.

Ein har òg isolerte døme på mikroklima som liknar middelhavsklima i område der ein generelt har andre klimatypar. 

Flyttar ein seg frå område med middelhavsklima og mot polane går ein som regel gradvis over i maritimt klima der ein har meir regn om sommaren. Går ein mot ekvator går ein over i steppeklima. 

## Nedbør
Om sommaren er vêret i områda med middelhavsklima dominert av subtropiske høgtrykk, der søkkande luft fangar den marine lufta i eit lag nær bakken. Ein kan ha forskjellig fuktforhold, men lite nedbør bortsett frå eit og anna torevêr. Om vinteren vil den polare jetstraumen, og lågtrykka den fører med seg gå nærmare ekvator, og det vert meir regn, eller snø i høge område. Derfor får desse områda nesten all nedbør om vinteren, og ein kan ha to til fem månadar om sommaren utan særleg nedbør. 

Eit døme er San Francisco i California i USA som har ein nedbørsnormal på 448 mm frå november til april, medan det berre regnar 52 mm resten av året, og nesten ingen nedbør i juli og august. 

## Temperatur
Middelhavsklima betyr relativt milde vintrar, men sommartemperaturane kan variere frå område til område. Athen i Hellas kan få svært høge temperaturar om sommaren, medan San Francisco har kjøligare og milde somrar på grunn av oppvelling av kaldt havvatn utanfor kysten. Fordi alle område med middelhavsklima ligg nær store havområde, er det ikkje så store temperaturendringar mellom sommar og vinter (sjølv om den daglege temperaturvariasjonen om sommaren er stor). 

Temperaturen om vinteren kan av og til gå under 0&nbsp;°C og føre til snø, men dette skjer sjeldan ved havnivå. Det nærliggande havet hindrar temperaturen i å stige like høgt som i ørkenområda, som ein ofte har i nærleiken av område med middelhavsklima. Dei høgaste temperaturane får ein som regel i samband med vind frå ørkenområda. 

Område som er verna frå kysten eller ligg så pass langt unna kysten at solgangsbrisen ikkje påverkar temperaturen, kan få dei høgaste temperaturane, og temperaturer rundt og over 40&nbsp;°C er ikkje uvanleg. 

Høgareliggande område og område som er verna frå den milde havlufta kan få kaldare vintrar. Dette «tempererte» middelhavsklimaet er mest utbreidd i nordlege område av Italia og Hellas. I desse områda kan planter som ein ofte har i samband med middelhavsklimaet fryse og døy. Dei høgaste områda på stader med middelhavsklima kjem ofte inn under kontinentalklima.
Kompani

Eit **kompani** (frå latin: *kompanium*, «bror-selskap») er ei taktisk militær eining som normalt inneheld 100-200 soldatar og er sett saman av tre eller fire troppar, men dette kan variera noko. I Noreg kan dette vere frå 50-300 soldatar og befal, og tre til fem troppar. Sjefen for eit kompani er normalt ein offiser tilsvarande kaptein eller major. Fleire kompani saman dannar eininga bataljon.
Tropp

Ein **tropp** er ei militær eining som inneheld 30-40 soldatar.

Troppssjefen er vanlegvis ein løytnant, som kan bli assistert av ein fenrik og fleire lågare befal.

Ein tropp kan verta delt inn i to til fire lag, kvar med 8-10 soldatar.

Tre eller fire troppar saman dannar eit kompani.
Tetris

Tetris er eit klassisk dataspel som vart skapt i Sovjetunionen i 1984 av den russiske dataprogrammeraren Aleksej Pazjitnov.  Spelet var inspirert av ein annan russisk klassikar, nemleg puslespelet Pentomino.

## Skildring
I Tetris må spelaren manipulere fallande former, kalla tetrominoar, for å lage horisontale linjer utan å fylle opp heile spelfeltet. 
Medan dei fell kan spelaren flytta formene sidevegs og snu dei slik at dei passar betre inn i muren,  men dei kan ikkje veljast vekk. Spelaren kan heller ikkje stoppa eller saktna fallet til klossane, men i dei fleste versjonane kan han framskunda det. Når ein tetromino når botnen kan han ikkje flyttast. 

Når ei rekkja er heilt full av klossar, forsvinn ho, og spelaren får poeng. Om fleire rekkjer forsvinn samstundes, får ein gjerne ekstra poeng i tillegg til poenga ein får per fullført rekkja.
Når ein har fått ei viss mengd av klossar, går ein vidare til neste nivå. For kvart nivå går det litt fortare. Om klossane byggjer seg opp til øvste kanten av speleruta, har ein tapt. Spelet vert stadig vanskelegare etter kvart som ein spelar og tetrominoane fell raskare og raskare. Det er ikkje mogleg å «vinna» spelet, det endar alltid med at skjermen vert full.

## Historie

Tetris vart først lansert på datamaskinar i Sovjetunionen, men vart raskt populært i heile verda. Spelet vart særleg populært etter at det vart lansert på Game Boy, ein handhalden spelkonsoll, i 1989. Dette gjorde at Tetris vart tilgjengeleg for eit breiare publikum, og det vart eit av dei mest selte spelkonsollspelane gjennom tidene.

Sidan lanseringa har det vorte laga talrike versjonar av Tetris til ulike plattformer og system, og spelet har vorte ein fast favoritt blant mange spelarar. Det har også vorte nytta i forsking på kognitiv psykologi, sidan spelet krev at spelaren må tenke raskt og strategisk for å lukkast.

Til dags dato vert Tetris framleis spelt av millionar av menneske verda over, og spelet har fått ein plass i spelmusea rundt om i verda som eit av dei mest innverknadsrike og ikoniske spelhistoriene.

## Kjelder

;Bibliografi
*
Kontinentalklima

**Kontinentalklima**, **polarklima** eller **innlandsklima** ein type klima ein vanlegvis har i indre område av store kontinent på midlare breidder på den nordlege halvkula. Dette er klimagruppe D i Köppen si klimaklassifisering. Klimaet har vintertemperaturar som er låge nok til at ein kan ha lengre periodar med snø kvart år, og relativt lite nedbør som hovudsakleg kjem om sommaren, sjølv om austkystområde (hovudsakleg i Nord-Amerika) kan ha meir jamn nedbørsfordeling gjennom året. Berre få område i Iran nær Tyrkia, og Sentral-Asia har mest nedbør om vinteren, som vanlegvis smeltar tidleg på våren og gjev kortvarige flaumar. 

Desse områda har vanlegvis skog eller sletter med høgt gras som vegetasjon, og inkluderer mange av dei mest produktive jordbruksområda i verda. Alle slike klima har minst tre månader med middeltemperaturar over 10&nbsp;°C og vintrane har minst ein månad med middeltemperatur under −3&nbsp;°C. 

Dei fleste områda høyrer til fuktig kontinentalklima med kodane Dfa, Dwa (kalde og tørre vintrar, lange varme somrar) eller Dfb og Dwb (kalde vintrar og lange, milde somrar med anten nedbør jamnt fordel gjennom året (DfB) eller tørre vintrar (Dwb)). 

Kontinentalklima er prega av kalde luftmassar om vinteren og varme luftmassar om sommaren, som oppstår på grunn av høg sol og lange dagar. Område med kontinentalklima har ein som regel anten langt frå hav, eller i kyststrøk der vinden vanlegvis bles frå land. Slike område kan få ganske høge temperaturar om sommaren, ikkje ulikt tropisk klima, men er ofte mykje kaldare enn område med andre klima på same breiddegrad om vinteren. 

Subarktisk klima (Dfc) har svært kalde, lange og tørre vintrar, men med minst ein månad over 10&nbsp;°C. 

## Døme
* Midtvesten i USA
* Sørlege område av Canada
* Delar av Kina
* Det meste av Russland

Ein finn ikkje denne type klima på den sørlege halvkula fordi ein ikkje har dei store landmassane her på midlare breidder. Dei sørlegaste delane av Afrika og Australia er påverka av havområda rundt, medan Sør-Amerika er for smalt til at kalde luftmassar kan bygge seg opp. Antarktis ligg sjølvsagt utanfor midlare breidder.
Guantánamobukta

**Guantánamobukta** (spansk: **Bahía de Guantánamo**, òg kjend under det engelske namnet *Guantánamo Bay*) er ei skjerma vik i provinsen Guantánamo på den sør-austre kysten av Cuba i Det karibiske havet, om lag 13 km sør for byen Guantánamo. Det er den største hamna på sørsida av øya.

Ein del av området er kontrollert av Dei amerikanske sambandsstatane, som har marinebasen «Guantanamo Bay Naval Station» der. Her oppretta Sambandsstatane i 2001 ein fangeleir der dei held fangar tekne under krigane i Afghanistan og Irak og folk dei mistenkjer for å vera terroristar.
## Sjå òg
* Fangeleiren ved Guantánamo-bukta
Fantasy-litteratur

**Fantasy**, på norsk òg kalla **fantastisk litteratur** eller **fantasia**, er ein litterær sjanger som er i slekt med eventyr. Ein samnemnar for fantasy-forteljingar er at dei går føre seg i ei verd der bruk av ulike former for magi er utbreidd.

Fantasy kan ofte likna science fiction i måten ein fjernar seg frå røynda på og let fantasien få fritt spelerom. Den viktigaste skilnaden på desse sjangrane er at det fantastiske i sci-fi dreiar seg om teknologi og vitskap, medan fantasy ofte er lite teknologisk framskridne samfunn der magi altså er ein viktig ingrediens.

J.R.R. Tolkien vert ofte rekna som den viktigaste forfattaren av fantasy. Hovudverket hans, Lord of The Rings, har inspirert mange andre som skriv i sjangeren. Andre viktige verk er The Chronicles of Narnia av C. S. Lewis, og i dei siste åra serien om Harry Potter av J.K. Rowling. I norsk samanheng er Margit Sandemo å rekna som den fremste forfattaren av fantasy. Ho har mellom anna gjeve ut serien Sagaen om Isfolket.
Talet 59

**Talet 59** (**femtini**) er det syttande primtalet. I heiltalsrekkja kjem det etter talet 58 og før talet 60.

Ordenstalet som svarar til talet femtini er **femtiniande** (**59.**).
Temperert klima

**Temperert klima** er ei klimasone ein grovt sett finn mellom tropane og polarsirklane. Klimasona utgjer gruppe C i Köppen si klimaklassifisering. Område med temperert klima har sjeldan brå overgangar mellom sommar og vinter, og er derfor kjenneteikna av fire årstider. Klimaet har òg gjerne ustabilt vêr, med sol ein dag og regn den neste. Det ustabile vêret har ein både om sommaren og vinteren. 

Den nordlege tempererte sona strekkjer seg frå Krepsen sin vendekrins rundt 23,5ºN til polarsirkelen på 66,5ºN, medan den sørlege tempererte sona strekkjer seg frå Steinbukken sin vendekrins rundt 23,5ºS til den sørlege polarsirkelen ved 66,5ºS. 

Dette klimaet har ein middeltemperatur over 10&nbsp;°C i dei varmaste månadene, og i dei kaldaste månadane ein middeltemperatur mellom −3&nbsp;°C og 18&nbsp;°C. Innanfor desse grensene har ein fleire klimatiske undertypar, som i hovudsak vert plassert i to kategoriar: **[[Kontinentalklima]]** og **[[maritimt klima]]**.

Det maritime klimaet er påverka av havet, som fører til forholdsvis små temperaturendringar gjennom året. I dei tempererte sonene er vinden hovudsakleg vestleg, slik at dei vestlege område av kontinenta stort sett har maritimt klima. Slike område inkluderer Vest-Europa og vestlege delar av Nord-Amerika. 

Det kontinentale klimaet finn ein vanlegvis i indre område med varmare somrar og kaldare vintrar. Avstanden til havet er den største årsaka til dette. I Nord-Amerika fungerer Rocky Mountains som ein stor mur som hindrar den maritime luft frå vest å kome inn over kontinentet. I Europa har ein ikkje tilsvarande fjellrekkjer, og den maritime lufta kan trenge lenger inn på kontinentet. 

Ideen om ei temperert sone vart først lagt fram av grekaren Aristoteles. Han sa at jorda var delt inn i tre forskjellige klimasoner, basert på avstanden frå ekvator. Sjølv om dette var ei svært enkel inndeling, var ideen rett.
Kryolitt

**Kryolitt** er eit fargelaust til kvitt mineral med liten hardleik. Det krystalliserer monoklint og består av natrium, aluminium og fluor, Na3AlF6. Den einaste større førekomsten er ved Ivittuut (Ivigtut) i Kitaa på Vest-Grønland, der kryolitt, sideritt og fleire andre mineral finst i ei slags pegmatitt. Drifta ved Ivittuut vart innstilt 1962.

Det viktigaste bruksområdet til mineralet er som flussmiddel for å senke smeltetemperaturen ved aluminiumproduksjonen, men til dette føremålet blir det no nytta kryolitt som er framstelt kunstig av fluoritt. Kryolitt nyttast òg som katalysator i elektrolyse under produksjon av aluminium.

Kryolitt vart først skildra i 1799 frå ein førekomst i Ivigtut og nær Arsukfjorden på Grønland. Mineralet er påvist frå Gjerdingen-ekeritten i Nordmarka ved Oslo.

## Kjelder
*
Absolutt storleiksklasse

**Absolutt storleiksklasse** (**absolutt magnitude**) blir nytta i astronomien til å
klassifisere stjernene etter lysstyrke. Ei stjerne si absolutte
storleiksklasse er eit tal M, som ein kan rekne ut når
ein kjenner til stjerna si tilsynelatande storleiksklasse m
og kor langt borte ho er. Dersom stjerna si avstand frå solsystemet vårt
uttrykt i parsecs er p, så er samannhengen mellom
absolutt og tilsynelatende storleiksklasse gjeve ved formelen:

\ M = m + 5 - 5*\lg(p),

der \lg står for logaritmen med grunntal 10.

Grunnen til at logaritmen opptrer, er at storleiksklasseomgrepet
ikkje direkte uttrykker lysstyrken i Watt, men held seg
til denne via ein logaritmisk skala, slik at storleiksklasseskalaen
mest mogleg skal følgje loven om korleis auget naturleg vurderer
synsinntrykk av ulik styrke.

Ei stjerne si absolutte storleiksklasse er ikkje anna enn det
stjerna si tilsynelatande storleiksklasse ville vore, dersom
ho vart observert frå ein standard avstand på 10 parsec.

Andre norske namn for absolutt storleiksklasse er *absolutt storleik*,
og *absolutt lysstyrke*. På fransk heiter det «magnitude absolue»,
på tysk «absolute Helligkeit», på engelsk «absolute magnitude»
og på nederlandsk «absolute helderheid».

## Døme
Polarstjerna har tilsynelatande storleiksklasse 2,m12
og stjerna sin avstand frå solsystemet vårt er 460 lysår, det tilsvarer 141 parsec.
Den absolutte storleiksklasse til Polarstjerna blir då \ 2,12 + 5 - 5*\lg(141),
d.v.s. M =  -3,m6.

## Kjelde
Wikipedia på riksmål/bokmål
Gjennomsnittleg anomali

I studiet av banedynamikk er **gjennomsnittleg anomali** ***M***, vinkelen mellom perigeum, jorda og ein fiktiv satellitt med same fokus og omløpstid som den eigentlege satellitten, målt i satellitten sin rørsleretning. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Medelanomali|Medelanomali]]» frå ,  den 6. desember 2006.*
Rauland

**Rauland** er ein tettstad i Vinje kommune i Telemark fylke. Han ligg ved foten av Hardangervidda, mellom 700 og 1000 meter over havet, 210 km frå Oslo og 316 km frå Bergen. Rauland er ein kjend vintersportsstad, og har ei veksande hyttenæring.

Universitetet i Søraustst-Noreg, Fakultet for humaniora, idretts- og utdanningsvitenskap, sitt institutt for folkekultur ligg i Rauland, og er den einaste utdanningsinstitusjonen i Noreg som tilbyr 2-årige utdanningar innan folkemusikk og folkekunst, deltidsstudium i tradisjonsmat og mastergradsstudium i tradisjonskunst. Instituttet har om lag 90 studentar og 20 fast tilsette. Instituttet leiger lokale av Raulandsakademiet, ei privat stifting som tilbyr kurs i husflid og handverk i samband med Folkeuniversitetet Rauland, i tillegg til overnatting. Andre leigetakarar er Folkemusikkarkivet i Telemark og Vinje kommune sitt lokalhistoriske arkiv og Spelemannsbladet. I tilknyting til Raulandsakademiet ligg Telemarkstunet, som er samansett av kopiar av lafta trehus, inkludert årestoge og eldhus. 

Rehabiliteringsinstitusjonen AiR as er ein institusjon i spesialisthelsetenesta med arbeidsretta rehabilitering som fagområde.Institusjonen har også status som Nasjonalt kompetansesenter for arbeidsretta rehabilitering med oppgåver innan forsking, fagutvikling, formidling og nettverksbygging.

## Bakgrunnsstoff
*
Juliansk dato

**Juliansk døgn** (**JD**) eller **juliansk dato** er talet på dagar som har gått sidan startdatoen i den julianske kalenderen. Startdatoen er måndag 1. januar år 4713 fvt., klokka 12 middag, Greenwich Mean Time (GMT). Dette tidspunktet blir gjeve som **JD=0,00**. Juliansk dato er hyppig brukt i astronomien og i kalendariske tabellar. Det er ein metode å nummerere dagar på som er fri for oppdeling i månader og år, og han er derfor særskild nyttig når ein treng å vite intervall i dagar mellom to tidspunkt. Metoden vart innført av Joseph Scaliger i 1583. 

Det finst fleire variantar av denne forma for tidsrekning til ulike føremål. Til dømes nyttar reknearkprogramma Lotus 1-2-3 og Microsoft Excel **Dublin Julian Day** (DJD) som startar midnatt (kl. 0:00) 1. januar, 1900. DJD 0,00 = JD 2415018,5. Juliansk dato kl. 12 Greenwich tid 1. januar 2000 er 2&nbsp;451&nbsp;545.

**Juliansk dato modifisert** eller MJD er juliansk dato minus 2&nbsp;450&nbsp;000,5.

Juliansk periode er eit kontinuerleg mål for tida. Den julianske perioden kombinerer solsyklusen (28 år), månesyklusen (19 år) og indikasjonssyklusen (15 år) og inneheld derfor 28·19·15 år = 7980 år. Alle desse syklusane er føresett å byrje 1. januar i den julianske kalenderen, og ein har funnet at dei byrja samstundes i 4713 f.Kr., slik at ein juliansk periode inkluderer alle tidspunkta i fortida og framtida som ein kan rekne med å referere til. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Juliansk dag|Juliansk dag]]» frå ,  den 6. desember 2006.*  
 

*
*
*

## Bakgrunnsstoff
* Juliansk dag-kalkulator
Meteorsverm

Ein **meteorsverm** eller meteorstorm er ei astronomisk hending der eit stort tal meteorar er synlege i løpet av svært kort tid. Desse meteorane er små fragmentar av kosmisk støv som kjem inn i atmosfæren til jorda i svært stor fart. Dette gjer at det vises eit lysglimt på himmelen. Dei fleste meteorane er mindre enn eit sandkorn. Det tyder at dei aller fleste brenn opp før dei når jorda. Dei som når jorda blir kalla meteorittar.

## Kjelder
* Wikipedia på engelsk

## Bakgrunnsstoff
900-talet fvt.

**900-talet f.Kr.** var åra frå 999 f.Kr. til 900 f.Kr.

## Hendingar
* 993 f.Kr.: Amenemope blei ny farao av Egypt etter Psusennes I.
* 972 f.Kr.: Salomo tok over som konge over Israel etter at far hans, kong David, døydde.
* 955 f.Kr.: Sukkót: Det første Tempelet i Jerusalem blei vigsla av kong Salomo.
* 934 f.Kr.: Zhou Yi Wang blei konge av Zhou-dynastiet i Kina etter Zhou Gong Wang.

## Døde
* ca 972 f.Kr.: Kong David av Israel.
* 935 f.Kr.: Zhou gong wang av Zhou-dynastiet.
* 935 f.Kr.: Tiglath-Pileser II av Assyria.
Steven Gerrard

**Steven George Gerrard [[Den britiske imperieordenen|MBE]]** () er ein engelsk fotballsplar. Han har òg vore kaptein på England sitt herrelandslag i fotball. Han vart utnemnd til medlem av Den britiske imperieordenen (MBE) i 2006. Den 3. april 2009 skreiv Gerrard under på ein kontrakt som knytte han til Liverpool ut 2013-sesongen.

## Klubbfotball
### [[Liverpool FC|Liverpool]]
Gerrard debuterte som 18-åring på førstelaget til Liverpool FC i november 1998, då han kom inn som innbytar for Vegard Heggem.

**Meisterliga-finalen 2005**

25. mai 2005, då dei raude frå Anfield snudde 0-3 til 3-3 på knappe fem minutt, vart Gerrard ein av heltane i Liverpool, med blant anna sitt 1–3-mål som han nikka inn etter eit innlegg frå Riise. Dei to andre måla kom frå Vladimír Šmicer og Xabi Alonso. Etter ekstraomgangar og ein dramatisk straffespark-konkurranse kunne Gerrard endeleg, som Liverpool-kaptein, motta trofeet til odel og eige, etter Liverpool sin femte triumf i Champions League. Han vart òg kåra til banens beste i finalen.

I ettertid vart det sagt at Gerrard kasta kona ut av senga, og tilbrakte natta etter finalesigeren med Champions League-pokalen.

### How can I ever leave after this!?
I 2005 gjekk det rykter om at Gerrard ønska ein overgang til rivalen Chelsea FC. Ironisk nok skjedde det etter at Liverpool hadde slått Chelsea ut av Champions League og vunne heile turneringa. Etter at Liverpool vann turneringa feide Gerrard vekk alle spekulasjonar om ein eventuell overgang til Chelsea då han svarte ein journalist «How can I ever leave after this?!». Nesten-overgangen enda til slutt med at han skreiv under på ein ny fireårskontrakt. Gerrard kom seinare ut med ei offentleg orsaking til fansen etter alle desse spekulasjonane.

## Landslag
Landslagsdebuten kom dagen etter at han fylte 20 år, i England sin 2–0-seier over Ukraina 31. mai 2000. Same året vart han tatt med til EM. Han var og med i England sin EM-tropp i 2004 og seinast i 2012. Under meisterskapen i 2012 var Gerrard kaptein og var England sin beste spelar før laget røyk ut i kvartfinalen mot Italia. Når det gjeld VM-sluttspel, var meisterskapen i Tyskland i 2006 hans første. Under VM i 2010 i Sør-Afrika var Gerrard lagkaptein og vart i fleire media kåra til England sin beste spelar.

### Merittar
*Vinnar av Meisterligaen: 2005 med Liverpool FC
*Vinnar av UEFA-cupen: 2001 med Liverpool FC
*Vinnar av FA-cupen: 2001 og 2006 med Liverpool FC
*Vinnar av den engelske ligacupen: 2001, 2003, 2012 med Liverpool FC
*Finalist i Meisterligaen: 2007 med Liverpool FC
*Finalist i FA-cupen: 2012 med Liverpool FC
*Finalist i den engelske ligacupen: 2005 med Liverpool FC

## Personlege utmerkingar
* 2001: PFA Årets unge spelar
* 2004/05: Mest verdifulle spelar i UEFA Champions League 
* 2006: PFA Årets spelar

## Kjelder
*eu-football
Phoenix

**Phoenix** er hovudstad og den største byen i den amerikanske delstaten Arizona.  I 2007 hadde han eit folketal på . 

Phoenix blei grunnlagd som by i 1867. Han blei kalla opp etter fugl Føniks fordi han blei bygd oppå gammal indiansk busetnad. På navajo har staden namnet «Hoozdo» ('Denne staden er varm').  I 1889 blei Phoenix hovudstad for territoriet og i 1912 for den nye delstaten Arizona.
Eit universitet, Arizona State University, blei grunnlagd i forstaden Tempe i 1885.

På 1950-talet blei folketalet i Phoenix dobla. Aukingstakten var 35 % i  1970–80 og 24,5 % i 1980–90. Phoenix er i dag del av ein større byregion, Phoenix–Mesa–Scottsdale (metropolitan area), som til saman har  innbyggjarar (2007).

Phoenix ligg ved Salt River i eit særs tørt område. Det vanlegaste vêret er sol frå skyfri himmel. Gjennomsnittleg nedbør er rundt 211 mm kvart år. Det er sjeldan det snør på staden, men det har hendt.

Byen er sentrum for eit rikt kunstvanningsområde. Lokal industri byggjer på produksjon av næringsmiddel, jern og andre metall, fly og elektronikk. Turisme er også ein viktig næringsveg.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
Roger Nilsen

**Roger Nilsen** () er ein norsk tidlegare fotballspelar fotballspelar frå Tromsø. Han har spela på det norske herrelandslaget i fotball].

Nilsen er mest kjend frå tida i engelsk fotball, der han i mange år spela for Sheffield United. Han har òg spela i Tromsø IL, Viking FK, FC Köln (utlån), Tottenham Hotspur FC, Grazer AK, Molde FK og Bryne. For tida er han assistenttrenar i Viking FK.

### Landslagsspel
Roger Nilsen deltok 1990-2000 i 32 landskampar for Noreg, skåra 3 mål. Han var med i Noregs tropp til Fotball-VM 1994, benkeslitar alle tre kampane. Steinar Nilsen er bror hans. Ei stund spelte dei i lag på landslaget.

### Merittar
*Seriemeister: 1991 med Viking FK

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Roger Nilsen|Roger Nilsen]]» frå ,  den 25. juni 2024.*  

*https://eu-football.info/_player.php?id=15147eu-football
RuneScape

**RuneScape** er eit Java-basert dataspel i MMORPG-sjangeren, utgjeve og utvikla av Jagex Ltd. Spelet finst i både ein gratisversjon, og ein meir omfattande betalt versjon og har omkring fem millionar aktive gratisbrukarar og over ein million betalande brukarar, og er dermed eit av verdas største nettspel. Delar av grunnen til populariteten skuldast at ein kan spele frå dei fleste nettlesarar der Java er installert. Runescape blei laga av av Andrew Gower, skaparen av DeviousMUD forløparen til Runescape i 1998. Etter att det blei omskrive og gitt nytt namn, blei spelet utgitt for ålmenta 4. januar 2001. Spelet har blitt kjent på grunn av moglegheita til å spela gratis.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:RuneScape|RuneScape]]» frå ,  den 23. april 2010.*
Duncan Ferguson

**Duncan Ferguson** () er ein tidlegare fotballspelar frå Skottland. Mesteparten av karrieren sin spela han for den engelske klubben Everton FC. 

### Merittar
*Skotsk ligameister: 1994 med Rangers FC
*Vinnar av FA-cupen: 1995 med Everton FC
*Finalist i den skotske cupfinalen: 1991 med Dundee United og 1994 med Rangers FC
*Finalist i FA-cupen: 1999 med Newcastle United

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Duncan Ferguson|Duncan Ferguson]]» frå ,  den 1. juli 2024.*  

*eu-football
Den spansk-amerikanske krigen

**Den spansk-amerikanske krigen** gjekk føre seg frå 25. april 1898 til 10. desember 1898. Krigen resulterte i at Sambandsstatane fekk kontrollen over Spania sine tidlegare koloniar i Det karibiske havet og Stillehavet. Krigen hadde utspring på Cuba, der sterke krefter jobba for at Cuba skulle verta ein del av USA.
Stillehavskrigen

**Stillehavskrigen**, òg kalla **Salpeterkrigen**, gjekk føre seg frå 1879 til 1884 og vart utkjempa mellom Chile og fellesstyrkar frå Peru og Bolivia. Krigen førte til at Chile fekk kontroll over fleire malm- og mineralrike område, Bolivia mista tilgangen til Stillehavet og vart eit land utan kyststripa og Peru mista provinsen Tarapacá til Chile.
Fuktig kontinentalklima

**Fuktig kontinentalklima** er eit klima som utgjer ein stor del av den tempererte sona på midlare breidder i områda mellom dei polare og tropiske luftmassane. Det fuktige kontinentalklimaet har varierande vêrforhold og store temperaturskilnadar mellom sommar og vinter. Temperatursklinaden kan vere så stor 30-40ºC, og er størst i områda som ligg lengst borte frå havet. Klimaet kjem inn under gruppe D i Köppen si klimaklassifisering, og ein har fleire undertypar; ein med varm sommar (Dfa) og ein med mild sommar (Dfb). Desse har nedbør jamt fordelt gjennom året. Undertypar med minst nedbør om vinteren vert skrive Dwa eller Dwb. 

## Dfa: Varme somrar
Fuktig kontinentalklima med varme somrar (Dfa i Köppen sitt system) er ein klimatisk undertype som har ein middeltemperatur på over 22ºC i den varmaste månaden, med regn om sommaren og snø om vinteren. I vintermånadane har ein minst ein månad med temperaturnormal under -3ºC, og stader som har middeltemperatur over dette gjennom vinteren vert rekna for å ha fuktig subtropisk klima. 
Store delar av Midtvesten og austkysten av USA, samt dei sørvestlegaste områda av Canada har denne typen klima med varme somrar og kalde vintrar. Ein har òg denne typen klima på Balkan og delar av Ukraina. Ein variant av dette klimaet finn ein i nordlege område av Kina og Nord-Korea som har tørre vintrar (Dwa).

## Dfb: Milde somrar

Fuktig kontinentalklima med kjølige somrar finn ein stort sett nord for områda med varme somrar. Ingen av sommarmånadane har ein middeltemperatur over 22ºC, men ein kan likevel få korte periodar med svært varmt vêr. Denne typen klima gjev mindre nedbør enn fuktig kontinental klima med varme somrar, og sommaren er som regel litt kortare og vinteren litt lengre. Sentrale område av Skandinavia, inkludert Austlandet og austlege område av Sentral-Europa har denne typen klima. Ein finn og denne typen klima i dei nordlege statane av USA og nord i Japan. I indre område nord for områda med denne typen klima har ein som regel subarktisk klima

### Døme

* Oslo i Noreg
* Stockholm i Sverige
* Helsingfors i Finland
* Tallinn i Estland
* Praha, Tsjekkia
* Warszawa i Polen
* St. Petersburg i Russland
* Minsk i Kviterussland
* Moskva i Russland
* Kiev i Ukraina
* Sapporo i Japan

Ein har òg ein variant med tørr vinter (Dwb) i nordaustlege område av Kina, Nord-Korea og søraustlege område av Russland, som Vladivostok, Pyongyang i Nord-Korea og Harbin i Kina.
Hangarskip

**Hangarskip** er krigsskip med start- og landingsbane for fly, og støttefunksjonar for luftfartøy. I prinsippet fungerer dei som flytande flystasjonar, og kan såleis brukast ved krigføring i område der ein ikkje har eigne basar.

Ni land har i dag hangarskip: USA, Frankrike, India, Russland, Spania, Brasil, Italia, Thailand og Storbritannia

## Sjå òg
*Hangar
Flatåsen skole

**Flatåsen skole** er ein offentleg barne- og ungdomsskule som ligg i bydelen Flatåsen i Trondheim. Skulen har om lag 850 elevar, og er den største barne- og ungdomsskulen i Noreg med ca. 100 tilsette. 

I dei seinare åra har skulen satsa på IKT, entreprenørskap og kultur. Skulen har sia starten på 90-talet hatt ei «kulturveke» ei veke rett før påske der elevane lagar førestillingar om forskjellige emne, og framfører dei for resten av elevane. 

## Historie
Opphavleg var Flatåsen skole to forskjellige skular: Furuhaugen skole og Flatåsen skole. *Furuhaugen skole* blei tatt i bruk som skule i 1977. Dei flytta inn i eit skulebygg på Øvre Flatåsen den 14. desember 1979. *Flatåsen skole* blei starta opp i 1982. Den var, akkurat som Flatåsen skole, ein barne- og ungdomsskule. Han låg 300 meter nedanfor Furuhaugen skole, og tok inn elevane som budde på Nedre Flatåsen. 

1. august 2002 blei Furuhaugen og Flatåsen skole slege saman til éin stor skule. Skulens namn blei då Flatåsen skole, og dei gamle skulane Furuhaugen og Flatåsen blei då høvevis øvre og nedre bygg. 1.-2. trinn og 5.-7. trinn blei plassert i øvre bygg, mens 3-4. trinn og 8.-10. trinn blei plassert i nedre bygg. 

## Plattform
Plattforma til Flatåsen skole høyrast slik ut:
:På Flatåsen skole skal alle elevar oppleve å vere verdifulle.
:Alle skal føle at deira evner og anlegg har verdi for fellesskapet og mangfaldet.
:Alle elevar skal, ut frå egne føresetnader, 
:gjevast moglegheit til å få ein fagleg og sosial ballast for å møte utfordringane i livet.
:På Flatåsen skole skal barn og unge få delta på varierte læringsarenaer i fleirkulturelt samspel.
Kodek

**Kodek** (Kodar-Dekodar) er ei fornorsking av det engelske order **Codec**, som står for «**Co**der-**Dec**oder». Ein kodek kan realiserast i form av maskinvare eller som programvare. 

Ei av oppgåvene til kodaren i ein kodek kan vera å fjerna mindre viktig, eller overfløding, informasjon for å redusera datamengda. Dette vert kalla degradert komprimering, eller tapskomprimering. Andre kodarar kodar informasjonen utan tap, slik at ein får tilbake same bitsekvens etter dekoding. Dette vert kalla tapsfri komprimering. 

Andre oppgåver som vert utførte av ein kodek kan vera multiplexing av fleire datastraumar og metadata, feilkoding/dekoding, formatering av datastraumen for overføring eller lagring på ymse mediaformat. Omgrepet «kodek» vert nytta noko ulikt i ulike samanhengar og det er ikkje lett å gje ein nøyaktig definisjon av ordet. 

## Døme på kodekar:
* AD/DA-kodek: AD- og DA-omformarar plasserte i same integrert krins vert ofte kalla kodekar. Dei vert typisk nytta på lydkort. Denne typen kodek komprimerer ikkje informasjonen, men legg til metadata. 
* Audiokodek: komprimerer digital audio for å redusere datamengda som må lagrast eller overførast. Det finst mange forskjellige typar. Dei fleste fjernar informasjon. men det finst òg nokre tapsfrie audiokodekar. Døme på audiokodekar:
** FLAC (Free Lossless Audio Codec)
** Vorbis
** MPEG-1 Layer III (MP3) 
** MPEG-4 Part 3 (AAC)
* Talekodek, som komprimerer/dekomprimerer digital tale. Talekodekar har som oftast ein høg komprimeringsgrad og informasjonstapet er stort. Kvaliteten på lyden er etter måten låg, men når ein berre er interressert i meininga av det som vert sagt er det som oftast akseptabelt med redusert lydkvalitet. Typiske bruksområde er i mobiltelefon, kommunikasjonsradioar, lyd for dataspel, o.l. Døme på talekodekar:
** Speex
** CELP
** GSM-EFR
* Videokodek, som komprimerer/dekomprimerer digital video. Dei vert nytta i til dømes digitale videokamera. Døme på videokodekar:
** H.263
** MPEG-2 
** MPEG-4 
** Theora

## Sjå òg
Omgrepet «**Co**der-**Dec**oder» viser eigentleg til maskinvare eller progamvare som inneheld både ein *kodar* og ein *dekodar*. Når ein IC eller ein programvaremodul berre inneheld ein einskild kodar eller dekodar er det difor ikkje ein *kodek*. For meir spesifikk informasjon om dei einskilde metodane og algoritmene for koding sjå:

* Audiokomprimering
* Talekomprimering
* Videokomprimering
* Digitalt fjernsyn
* Datakomprimering
* Mediaformat
* Filformat
* Multimedia
Subarktisk klima

**Subarktisk klima** er eit klima med lange og kalde vintrar, og korte, men forholdsvis varme somrar. Ein finn stort sett denne typen klima i område som ligg langt borte frå havområde som kan påverke vêret, hovudsakleg mellom 50º og 70ºN. Sidan ein manglar slike landmassar på den sørlege halvkula, har ein ikkje denne typen klima her. I Köppen si klimaklassifisering er subarktisk klima ein del av gruppe D, som er kontinentalklima, og går under bokstavkodane Dfc, Dwc, Dfd og Dwd. 

Ein finn oftast dei største temperaturskilnadene mellom sommar og vinter i denne typen klima. Om vinteren kan temperaturen falle til under &minus;40&nbsp;°C, og om sommaren over 30&nbsp;°C. Somrane er derimot korte, og ikkje meir enn tre månadar (men minst ein) har middeltemperatur på minst 10&nbsp;°C. 

Ein har gjerne 5-7 månader med middeltemperatur under 0&nbsp;°C, og all fukt i jorda frys opp til fleire meter ned i bakken. Sommarvarmen er ofte ikkje nok til å smelte meir enn dei øvste laga, så permafrost over store område er ikkje uvanleg. Vanlegvis smeltar laga mellom 0,5 til 4 meter under overflata, avhengig av breiddegrad og jordsmonn. Enkelte nordlege område med subarktisk klima nær kysten (som sørlege delar av Alaska og dei nordlegaste områda av Europa) har mildare vintrar og ingen permafrost, og her er det derfor mogeleg med jordbruk. 

Den frostfrie årstida er kort, og varierer frå 45 til 100 dagar på det meste, men ein kan òg få frost i løpet av denne perioden. Ein har som regel berre få typar vegetasjon i område med subarktisk klima, og berre dei mest hardføre kan overleve den lange vinteren. Trea består hovudsakleg av bregner eller bartre sidan få lauvtre kan overleve dei låge temperaturane om vinteren. Sjølv om det er få artar er derimot talet på dei stort, og skogsområda ein finn i denne klimasona er blant dei største i verda, med dei største skogane i Russland og Canada. 

Jordbrukspotensialet er dårleg, hovudsakleg på grunn av dårleg jord, og store sumpområde og innsjøar på grunn av smeltande is. Den korte vekstsesongen gjer det og svært vanskeleg for avlingar å vekse. Dei lange sommardagane tillet derimot eit viss jordbruk enkelte stader trass i den korte sesongen. 

Det er svært lite nedbør i innlandsområda, ofte ikkje meir enn 30-40 mm på eit heilt år, og det meste kjem i løpet av sommarmånadane. På grunn av svært låg evapotranspirasjon er dette likevel nok til at ein har blautt terreng i mange område med subarktisk klima. 

Nord for områda med subarktisk klima har dei varmaste månadane ein middeltemperatur under 10&nbsp;°C, og klimaet går gradvis over til arktisk tundraklima, der ein har enno mindre vegetasjon. 

## Område med subarktisk klima

* Store delar av Sibir
* Nordlege område av Skandinavia (men med mildare vinter i kystområda)
* Det meste av Alaska
* Det meste av Canada nord for 50°N og under tregrensa

Enkelte område har det ekstremt harde klimaet *Dfd*. Dette klimaet finn ein berre i Sibir på stader som Ojmjakon og Verkhojansk, og dette klimaet kjenneteiknar vintrar så kalde at dei er dei kaldaste områda på heile den nordlege halvkula.
Subtropisk klima

**Subtropisk klima** har ein lang og varm sommar, der middeltemperaturen for varmaste månad er over 20 ºC. Vinteren er mild og kortvarig, men frost kan finnast. Middeltemperatur for kaldaste månaden over 10 ºC. Døme på område med subtropisk klima er austkysten av USA, frå sørlege New Jersey ned til Florida, og dessutan sørlege Kina frå Shanghai og nedover kysten.

Med subtropisk klimasone meinast dei to klimabelta som grovt sagt ligg mellom 35 og 40 grader og vendesirklane på 23 grader breidde.

## Sjå òg
* Temperert klima
* Fuktig subtropisk klima
* Middelhavsklima
* Maritimt klima
Arktisk klima

**Arktisk klima** er kjenneteikna ved at ein ikkje har varme somrar, og det vil seie at middeltemperaturen til den varmaste månaden aldri kjem over 10&nbsp;°C. Ein har to forskjellige arktiske klima. Det minst harde av dei er tundraklimaet, der minst ein månad har middeltemperatur over 0&nbsp;°C, medan den andre vert kalla «iskalottklima» eller permafrostklima, som har middeltemperaturar under 0&nbsp;°C heile året. Arktisk klima er så pass kaldt at ein ikkje har trevekst i slike område, som ofte er dekte av isbrear og permanent isdekke. 

## Område med arktisk klima

Antarktis og indre område av Grønland er dei einaste områda i verda der det arktiske klimaet er dominerande. 

Dei nordlegaste områda av Eurasia, frå nordaustkysten av Skandinavia og austover mot Beringsundet, store delar av det nordlege Sibir og dei nordlege områda av Island har tundraklima. Ein har har òg store område med tundra i det nordlege Canada og Alaska, medan ein heilt nord i Canada har permafrost.

I andre delar av verda har mange fjellområde klima der ingen av månadane har middeltemperatur over 10&nbsp;°C. Men sidan dette kjem av den store høgda, kallar ein dette klimaet for alpint klima eller fjellklima. Arktisk klima har ein òg observert på andre planetar, som planeten Mars. 

## Sjå òg
* Arktis
* Antarktis
Den britisk-indiske hæren

**Den britisk-indiske hæren** (eng. **Indian Army, IA**) var militærvesenet i Britisk India, oppretta etter Det indiske opprøret i 1857, då den britiske krona tok over styret av India frå Det britiske austindiakompaniet. Før dette hadde austindiakompaniet betalt for og styrt sine eigne soldatar. Hæren fungerte som ein militærstyrke for å tryggje dei britiske interessene i India og gjorde også teneste, særleg under verdskrigane, utanfor landet.

Frå 1903 og fram til India fekk sjølvstende i 1947 var hæren sett saman av to fråskilde delar; den «innfødde» indiske hæren og regiment frå den britiske hæren som gjorde teneste i India.

Ved delinga av Britisk India blei også den indiske hæren delt, i den indiske og den pakistanske hæren.