open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Puya clava-herculis

***Puya clava-herculis*** er ein planteart i ananasfamilien som hører heime i páramo alpine økosystem både i Ecuador og i Nariño-departementet i Colombia. Dette er ein staude, han dannar tette rosettar av grøn til raudbrune blad kanta med krokete, skarpe tornar. Blomsterstengelen vekst til ei høgd på 1,5 meter.

Arten vart først skildra i 1904 av Carl Christian Mez og Luis Sodiro.

## Skildring
*Puya clava-herculis* er utbreidd i páramos i på høgder frå 3350 til 4200 moh. Blomsterskotet, som dominerer utsjånaden til *Puya clava-herculis*, veks til mellom ein og ein og ein halv meter høg og når opp til fire centimeter i diameter. Det endar i ein dobbelt fjørforma blomsterstand, med ei sylindrisk form som når ein diameter på ti centimeter og ei lengd på 17 centimeter. Overflata er brunleg og skjelaktig. Dei lansettforma primærblada er heile. To til fire av dei faktiske blomstrane er plasserte på små greiner av blomsterstanden. Blomsterstilkane er pressa og korte. Dei lêraktige kronblada er 2,5 til 2,7 centimeter lange og spisse. 

Blada er arrangerte i ein rosett. Dei er grøne til raudbrune, 30 til 40 centimeter lange og 2,5 centimeter breie. Dei har ei kort, eggforma bladslire. Medan oversida av bladet er berr, er undersida dekt med kvite skjel mellom bladårane. Kantane er litt taggete og har tjukke, innoverboga, seks til ni millimeter lange, brune tornar.

## Biletgalleri

Fil:Puya clava-herculis 7.jpg|Skråning i Cajas nasjonalpark, Ecuador, med fleire *Puya clava-herculis*
Fil:Puya clava-herculis 5.jpg|Blomsterstanden
Fil:Puya clava-herculis 6.jpg|Bladrosett sett ovanfrå


## Kjelder

* *Denne artikkelen er omsett frå «[[:de:Puya clava-herculis|Puya clava-herculis]]» frå , den 15. september 2024*

## Bakgrunnsstoff
Berane

**Berane** (kyrillisk Беране) er ein by og ein kommune i Montenegro. Han ligg aust i Nordregionen. Ved folketeljinga i 2023 hadde kommunen 24&nbsp;645&nbsp;innbyggjarar.

## Busetnader
28. mai 2013 vart ein del av kommunen skild ut som kommunen Petnjica.

Dei største busetnadene i den noverande kommunen:

## Merknader

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger dels på «[[:en: Berane|Berane]]» frå  14. september 2024.* 

## Referansar
Kotor

**Kotor** (kyrillisk Котор) er ein landsby og ein kommune i Montenegro. Han ligg i Kystregionen ved kysten av Adriahavet. Ved folketeljinga i 2023 hadde kommunen 22&nbsp;746&nbsp;innbyggjarar.

## Busetnader
Dei største busetnadene i kommunen:

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger dels på «[[:en:Kotor|Kotor]]» frå  14. september 2024.* 

## Referansar
Yaaral- og degal-festivalane

**Yaaral- og degal-festivalane** markerer kryssinga av Nigerelva under dei to årlege migrasjonane under  til fulani-folket i Mali. To gongar i året kryssar bufeet mellom det tørre Sahel og flaumslettane til det indre Nigerdeltaet. Datoen for festivalane blir fastsette ut frå beiteforhold og straumen i elva. I 2008 blei festivalane førte opp på UNESCO si liste over viktig immateriell verdsarv.

Festivalane gjev forskjellige kulturelle uttrykk, frå konkurransar om den feitaste eller best iaretekne bølingen til unge menn og kvinner som pyntar seg.

Den fyrste kryssinga etter at flaumvatnet trekk seg tilbake blir kalla degal (deegal) og skjer ved Diafarbé i sørenden av deltaet.

Yaaral- og degal-festivalane er sentrale arenaar for å fornye avtalar imellom grupperingane og styrke sosiale band. Ifølgje UNESCO har festivalane blitt møteplassar for dei forskjellige folke- og næringsgruppene i deltaet. Tilknytinga til lokalsamfunna til festivalane bidreg til deira kontinuitet i møte med trugselen frå dei unge si flukt frå landsbygda og trugande tørke. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Yaaral- og Degal-festivalene |Yaaral- og Degal-festivalene]]» frå ,  den 15. september 2024.*
Šavnik i Montenegro

**Šavnik** (kyrillisk Шавник) er ein by og ein kommune i Montenegro. Han ligg i Nordregionen der elvene Bukovitsa, Bijela og Šavnik møtest. Ved folketeljinga i 2023 hadde kommunen 1&nbsp;569&nbsp;innbyggjarar.

## Busetnader
Dei største busetnadene i kommunen:

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger dels på «[[:en:Šavnik|Šavnik]]» frå  15. september 2024.* 

## Referansar
Puya

***Puya*** er ei slekt i den botaniske familien Bromeliaceae, ananasfamilien. Ho er den einaste slekta til underfamilien Puyoideae, og består av nær 230 artar. Desse plantane høyrer heime i høgtliggande område av Sør-Amerika og det sørlege Mellom-Amerika. Mange av artane er monokarpiske, der foreldreplanten døyr etter ei einaste blomstring med frøproduksjon.

Arten *Puya raimondii* er kjend som den største arten i ananasfamilien. Han har tre meter høge bladverk og blomsterstengelen er 9–10 m høg. Dei andre artane er også store, med blomsterstenglar som stort sett når 1–4 m.

Namnet *puya* vart avleidd frå mapuche-ordet som betyr «punkt», «topp».

### Artar
Per januar 2023 aksepterer *Plants of the World Online* følgjande artar:

## Kjelder

* *Denne artikkelen er omsett frå «[[:en:Puya|Puya]]» frå , den 15. september 2024.*

## Bakgrunnsstoff
Sveton

**Gaius Suetonius Tranquillus** (), vanlegvis kjend berre som **Sveton**, var ein romersk historikar, språkforskar, oldtidsforskar og embetsmann. Han var fødd inn i riddarstanden, og hadde ulike sekretærstillingar i dei øvste sjikta i den keisarlege administrasjonen. Sveton var mellom anna ein del av staben til Plinius den yngre då han var prokonsul i Pontus. Han er best kjend for verket ‘Om livet til Cæsarane’ (*De vitaa Caesarum*), som er ei av dei fremste kjeldene for det tidlege romerske keisardømet. Han blir rekna som ein av dei meir objektive av historikarane frå antikken, men sympatiane og antipatiane hans kjem ofte fram i tekstane. Bortsett frå nokre få fragment frå den omfangsrike forfattarskapen hans er det berre biografien om dei tolv keisarane frå Julius Cæsar til Domitian som er att av verket hans.

## Forfattarskap
Kvar av Sveton sine biografiar over dei tolv keisarane er oppdelte tematisk, det vil seia at dei består av avsnitt som tek for seg høvesvis dygdene og lastane til til kvar keisar, ete- og seksualvanane, humoren hans og så vidare. I motsetnad til andre forfattarar i antikken, som til dømes Plutark, utleier ikkje Sveton noko form for moraliserande konklusjon om portrettet sitt. Skildringane følgjer heller ikkje eit kronologisk mønster, og dei politiske aspekta i liva til keisaren er nesten heilt fråverande i Svetons skildring. Dette betyr at verket hans er ei svært problematisk kjelde til den politiske historia i den tidlege keisartida, men er omvendt ei god mentalitetshistorisk kjelde til den romerske overklassen.

Verket *De vitaa Caesarum* er nesten bevart i heilskap, berre dei første delane som handlar om opphavet og barndommen til Julius Cæsar manglar.

I eit avsnitt i biografien om Claudius nemner han at nokon som følgjer «Chresto» er involvert i uro i det jødiske samfunnet i Roma, og at dette førte til at keisaren forviste dei. Dette kan bli tolka som den tidlegaste tilvisinga til ei kristenforfølging eller jødeforfølging, avhengig av om det det er Kristus eller ein annan person han viser til.

Andre verk som er kjende er:

* *De Illustribus Grammaticis*
* *De Claris Rhetoribus*
* *De Viribus Illustris*

## Norske omsetjingar av Sveton

* Romerske keisere (De vita Caesarum), omsett av Henning Mørland 1974 ISBN 8203060064

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Sveton|Sveton]]» frå ,  den 15. september 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

* Divus Claudius på latin
* Engelsk omsetjing av Divus Claudius
Kasjutre

**Kasjutre** (engelsk *cashew*, vitskapleg namn *Anacardium occidentale* eller *Anacardium curatellifolium*) er eit 10–12 meter høgt tropisk treslag med etande, ovale eller pæreforma «falske» frukter (hjelpefrukter) som blir kalla *kasju-epler*. Kasju-eple har mykt og skjørt skal og eignar seg derfor ikkje som transportprodukt.

Kasju er mest kjent i Noreg på grunn av dei etande ca. 2,5 cm lange, nyreforma, frøa som blir kalla *[[kasjunøtt]]er* eller *cashew-nøtter*. Kvart kasjueple har berre éi kasjunøtt som ikkje ligg inne i fruktkjøttet, men finst i den mørke utveksten på undersida av hjelpefrukta. «Nøttene» blir brukte både som snacks og som ingrediens i matretter, anten heile eller oppmolne.

Kasjutreet kjem opphavleg frå Brasil, men i tida 1560–1565 blei treet frakta av portugisarane til den dåverande kolonien deira i Goa i India for dyrking. I dag blir det dyrka kasju i store delar av India, Asia og fleire land i Afrika.

I delstaten Rio Grande do Norte i den nordaustre delen av Brasil står det største kasjutreet i verda.

## Bilete

Formigas na flor do caju.jpg|Blomar
Fil:Cashew_apples.jpg|Mogne kasju-eple frå Kollam i India
Fil:CashewSnack.jpg|Salte kasjunøtter
Fil:CashewYield.png|Oversikt over kvar i verda det blir dyrka mest kasju.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Kasjutre|Kasjutre]]» frå ,  den 16. september 2024.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Valerius Maximus

**Valerius Maximus** var ein romersk forfattar i det fyrste hundreåret. Det einaste kjende verket hans er *Facta et dicta memorabilia*, ei moraliserande anekdotesamling i ni bøker.
I mellomalderen var Valerius Maximus ein av dei mest kopierte latinske prosaforfattarane, etter Priscian. Som følgje av dette har over 600 mellomaldermanuskript av bøkene hans overlevd til moderne tid.

Ein veit ikkje mykje om livet til Valerius Maximus, anna enn det som går fram av bøkene hans. Han følgde med Sextus Pompeius (konsul i år 14) då denne reiste til Asia, og Pompeius blir trudd å ha vore mesenen hans. Verket sitt dedikerte han til kejsar Tiberius.

Kvar bok i *Facta et dicta memorabilia* handlar om ei mengd typar hendingar med ulike titlar. Den fyrste boka tek for seg religiøse ritar, den andre sosiale institusjonar, og den tredje til sjette dydar. Den sjuande verker ikkje som å ha noko felles tema. Døma som blir teke opp i bøkene er oppdelte i romerske og utanlandske. Maximus nytta Cicero, Livius, Sallustius, Pompejus Trogus og òg Nepos som kjelder. Verket hans blir ikkje sett på som å ha nokon stor litterær verdi, men det tok vare på mange historiske opplysningar som elles ville blitt tapte.

## Kjelder

;Bibliografi
* Briscoe, John. "Some Notes on Valerius Maximus." *Sileno* 19: 398–402, 1993.
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Valerius Maximus|Valerius Maximus]]» frå ,  den 16. september 2024.*
Ibarac

**Ibarac** (kyrillisk Ибарац, albansk *Dedinje*) er ein distriktsby i kommunen Rožaje i Nordregionen i Montenegro. Ved folketeljinga i 2011 hadde Ibarac 3&nbsp;135&nbsp;innbyggjarar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger dels på «[[:en:Ibarac|Ibarac]]» frå  15. september 2024.* 

## Referansar
Verdsmeisterskapen i symjing 1998

**Verdsmeisterskapen i symjing 1998**, den åttande i rekka, vart avvikla i Perth i Australia i tida 8. til 17. januar.

## Menn
### 50 meter fri




### 100 meter fri





### 200 m fri





### 400 m fri





### 1500 m fri





### 100 meter rygg





### 200 m rygg





### 100 meter bryst





### 200 m bryst





### 100 meter butterfly





### 200 m butterfly





### 200 meter medley





### 400 m medley





### 4 x 100 meter fri





### 4 x 200 m fri





### 4 x 100 meter medley





## Kvinner
### 100 meter fri





### 200 meter fri





### 400 meter fri





### 800 meter fri





### 100 meter rygg





### 200 meter rygg





### 100 meter bryst





### 200 meter bryst





### 100 meter butterfly





### 200 meter butterfly





### 200 meter medley





### 400 meter medley





### 4 x 100 meter fri





### 4 x 200 meter fri





### 4 x 100 meter medley





## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Swimming at the 1998 World Aquatics Championships|Swimming at the 1998 World Aquatics Championships]]» frå ,  den 16. september 2024.*
Kasjunøtt

**Kasjunøtt** er frø frå kasju-eple, frukta av kasjutreet (*Anacardium occidentale*), eit tre som kjem frå tropisk Amerika. Frukta er ei steinfrukt med eit skal som inneheld ei kaustisk og allergiframkallande sevje, men inneheld eit frø som etter ei rad operasjonar med å tørka, varma, avskaling og steiking får alle smakeigenskapane sine. Ein kan då eta henne som ho er eller nytta henne i matlaging på liknande i som peanøtt.

Frå nøtta blir det òg vunne ut ei olje gjennom pressing. Olja blir brukt i kosmetikk og farmakologi, og sjeldnare (på grunn av den høge prisen) som matolje.

## Tilreiing av kasjunøtt

Fil:Cashew_roasting_trad_1.jpg|1. Nøttene blir lagde på ei steikeplate over eit bål.
Fil:Cashew_roasting_trad_2.jpg|2. Harpiksen i nøttene byrjar å varmast opp.
Fil:Cashew_roasting_trad_3.jpg|3. Harpiksen brenn.
Fil:Cashew_roasting_trad_4.jpg|4. Flammane blir sløkte i sanden.
Fil:Cashew_roasting_trad_5.jpg|5. Avskaling.
Fil:Cashew_roasting_trad_6.jpg|6. Nøttene er klare til å etast.


## Bruk av kasju i matlaging

Fil:Cashewchickenphoto.jpg|Ein thailandsk rett med kylling, kasju og sopp.
Fil:HK_Food_Cashew_腰果_芹菜_炒_蝦仁_Shrimp.JPG|Reker med kasju og selleri frå Hongkong.
Fil:Creamy_cegan_cashew_cheesecake.jpg|Vegetarisk ostekake med kasjunøtt.
Fil:Cashew_chicken_salad_Thailand.jpg|Thailandsk kyllingsalat med kasjunøtt.
Fil:RECALLED_–_Non-dairy_cashew_cheese_products_(11676345235).jpg|Kasjunøttsmør laga iSacramento i USA.
Fil:Risotto_with_Marsala_wine,_lard_from_the_pig’s_cheek_and_cashew_(8035520787).jpg|Italiensk risotto med kål og kasjunøtter.
Fil:Paneer_Lajawab.jpg|Indisk *paneer lajawab*, ein saus av kasju og tomat.


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:fr:Noix de cajou|Noix de cajou]]» frå ,  den 16. september 2024.*
Cupfinalen i fotball 1975/Menn

**Cupfinalen i fotball 1975** var den 70. finalen i rekka av norske meisterskap i fotball for menn. Bodø/Glimt vart noregsmeister etter at laget vann 2–0 over Sportsklubben Vard frå Haugesund. Finalekampen vart spelt 25. oktober 1975 på Ullevaal stadion i Oslo framfor 22&nbsp;681 tilskodarar. Kaare Lindboe frå Sportsklubben Vidar var dommar. Det var fyrste gongen eit nordnorsk lag spelte finale i noregsmeisterskapen i fotball. Begge finalistane spelte i 2. divisjon den sesongen.

### Kampen
Bodø/Glimt opna forsiktig, før dei flinke midtspelarane til laget tok grep om spelet ut over i 1. omgang. I det 70. minutt stupte innbytaren Sturla Solhaug fram på eit innlegg og skalla Glimt i leiing frå 4-5 meters hald. Vard makta ikkje svar og Arne Hanssen la på til 2-0 i det 87. minutt med ein hard markkrypar. 

### Laga
**Bodø/Glimt** sitt historiske vinnarlag bestod av Jon Abrahamsen, Tor Eriksen, Einar Kolstad, Odd Bjørn Kristoffersen, Trond Tiedemann, Arild Olsen, Harald Berg, Jakob Klette, Ove Andreassen, Arne Hanssen og Terje Mørkved. Sturla Solhaug kom inn for Andreassen etter 57 minutt, og Trygve Nygård fekk Mørkved sin plass dei siste fem minutta. 

**Vard**-spelarane heitte Hans Høie, Leo Austevik, Tor Olav Wiig, Kolbein Oddenes, Per Sønstabø, Egil Severeide, Rune Ottesen, Paul Reine, Åge Risanger, Arne Larsen Økland, Helge Hustvedt. Svein Hammerø kom inn for Hustvedt etter 60 minutt, medan Ernst Fosen fekk siste fire minutta i staden for Austevik.

## Kjelder
**Sportsboken 75*. Dreyerbok Stavanger. 1975.
*Nordlands Framtid 26. oktober 1975
Lovundbåten

**Lovundbåten** er leivningane etter ein båt som vart funnen på Lovund, i Lurøy kommune, i 1976. Ved vegbygging vart det teke ut sand i fjøra. Der vart det funne resar av ein klinkbygd båt.
Analyser av treverket syner at det er eik, felt i Agder på 1450-talet. Ved hjelp av dendrokronologi vert 1469 det sansynlege byggeåret.
Båten har truleg vore kring 13 meter lang, 3,65 meter brei og 1,74 meter djup, frå rip til botn.  Han er oppborda med jarnsaum Det har vore brukt dyrehår og ulltekstilar innsette med tjøre mellom borda. Han har hatt kraftige esingar og ei fenderlist på utsida av ripbordet. Han har vorte bygd med spunningskjøl. Båten har truleg hatt segl, men det er ikkje funne nokon mastefisk.

Den spissgatta båen har truleg vorte brukt som fraktefarty. Ein finn mange spor av slitasje i båten, og at han har vore reparert.
Det er uvist om båten har forlist eller om han var i så dårleg stand at han har vorte vraka. Det låg ein del stein i og ved båten. Dei kan ha vore brukt til å senke han,
I 2017 gjorde tilsette Tromsø Museum og  Norsk Maritimt Museum, arkeologisk utgraving av Lovundbåtenn. Det vart laga ei demning som heldt vatnet borte under arbeidet. Det vart framgrave 274 båtdelar.

Båtdelane har gjennomgått  PEG-konservering og frysetørring for å få bort vatnet. Ved PEG konsevering vert vatnet i treverket erstatta av voks.
Det vart utarbeidd ein modell i plast og papir i skala 1 : 5.

I 2024 vart Lovundbåten museum opna i eit nytt museumsbygg på Lovund. Dei konserverte delane av lovundbåten er montert i  ei krubbe av stål, som har form etter den opprinnelege båten.

## Kjelder
* Ann Kristin Klausen:  *Lovundbåten . Middelalderfartøyet som gjenoppsto* i KYSTEN, utgåve 4 – 2024
* *Arkeologi som endrer historien*  i KYSTEN, utgåve 4 – 2024
Kırkpınar

**Kırkpınar**, eller **kırkpınar-oljebryting** (frå tyrkisk «kırk» (*[[førti]]*), «pınar» (*[[Kjeldevatn|kjelde]]*): *kırkpınar yağlı güreşleri*), er ei årleg turnering og festival for . Turneringa er rekna som den lengstlevande sportslege hendinga i verda, med ei historie som går tilbake til midten av 1300-talet. Sidan 1924 har konkurransane blitt arrangerte i den tyrkiske byen Edirne, nær grensa til Hellas. I 2008 blei kırkpınar-området og Edirne tildelt EU sin «European Destinations of Excellence»-pris, og den 16. november 2010 blei kırkpınar-oljebryting ført opp på UNESCO si liste over viktig immateriell kulturarv.

## Bakgrunn

Kırkpınar har, ifølgje legenda, opphav frå 1357, under  sin kampanje for å omleire . Sonen til Ghazi, Süleyman Paşa, erobra Edirne, og hans fortropp på førti soldatar tok ein pause nær Samona i notidas Hellas. Dei førti soldatane byrja å bryte i timesvis. For dei to brørne Ali og Selim var det ikkje mogleg å slå kvarandre. Nokre år seinare braut de to brørne i Ahıköy, nær Edirne, til dei døydde av utmatting. Dei ble gravlagde på staden, som seinare fekk namnet «Kırkpınar» til minne om brørne, og det blei halde årlege bryteturneringar på staden.

Etter Balkankrigane i 1913, blei området tapt til Hellas og turneringane blei haldne i Virantekke, som ligg mellom Edirne og Mustafapaşa. Etter opprettinga av Den tyrkiske republikken har turneringa sidan 1924 blitt arrangert på Sarayiçi-halvøya i Edirne. Turneringa har blitt halden kvart år, med unntak av i 2020 som følgje av koronapandemien. Ho blir vanlegvis arrangert mot slutten av juni, og varer normalt i ei veke.

## Turneringa
Turneringa blir opna av leiaren, *kırkpınar aga*, med ein seremoni med band som spelar  og zurna. Eit belte av gull blir bore i prosesjon gjennom byen, etterfølgd av bøner i Selimiye-moskéen. Brytarane blir introduserte for publikum og oljast opp.
Brytarane, *pehlivan*, kjempar for å vinne gullbeltet og tittelen «hovud-pehlivan». Vinnaren av turneringa vinn gullbeltet i eitt år. Brytarar som har vunne turneringa tre år på rad, beheld gullbeltet sitt. Å bli eigar av gullbeltet er høgdepunktet i karrieren til ein oljebrytar. Beltet består av  gull av .

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kırkpınar|Kırkpınar]]» frå ,  den 16. september 2024.*  

## Bakgrunnsstoff
*  Kırkpınar oljebrytingfestival på nettsidene til UNESCO.
*  Edirne kırkpınar
Tyrkisk fuglespråk

**Tyrkisk fuglespråk** (tyrkisk *kuş dili*; også *ıslık dili* («plystrespråk»), *ışıklık* og *ıklık*)
er eit  som hovudsakleg blir brukt i  i Giresun-provinsen i det nordaustlege Tyrkia. 
Språket er ein variasjon av tyrkisk, der ord i talespråket blir kommunisert ved hjelp av høge plystrelydar og -melodiar som blir skapte med fingrar, tunge, tenner, lepper og kinn. Føremålet er å skulle kunne kommunisere enkle beskjeder over lengre avstandar, opp mot fem kilometer, i det svært ulendte terrenget i Dei pontiske fjella. 
Plystrespråket blir brukt av rundt  menneske (2017), og er rekna som truga. Det blei i 2017 ført opp på UNESCO si liste over viktig immateriell kulturarv, med akutt behov for beskyttelse. 

Det tyrkiske fuglespråket har eit ukjent opphav, men det har vore i bruk i minst 400 år. Inntil rundt 1970 var språket i utstrekt bruk i område i provinsane Trabzon, Rize, Ordu, Artvin og Bayburt, men seinare har det anten forsvunne heilt frå område eller det har blitt redusert til eit fåtal ord som blir snakka av gjetarar. 
Moderne teknologi, i hovudsak mobiltelefonar, har gjort språket overflødig ved at befolkninga i fjellområda fann ein meir effektiv måte å kommunisere på ved å ringe i staden for å plystre.   

I moderne tid blir det tyrkiske fuglespråket assosiert med landsbyen  (som bokstaveleg tyder «fuglelandsbyen») i den nordlege delen av Giresun-provinsen, der det sidan 1997 har blitt arrangert ein årleg festival for fuglespråket og den lokale kulturen. 
Festivalen har plystreoppvisningar, og ein konkurranse blant dei beste plystrarar der beskjeder skal formidlast gjennom dalen framfor eit jurypanel.
Den lokale skulen i Kuşköy tilbyr opplæring i det tyrkiske fuglespråket.

I tyrkisk fuglespråk brukar ein dei same orda og den same grammatiske strukturen som i tyrkisk. Tyrkiske setningar blir delte inn i stavingar, og endingar som *ge*, *ga*, *gi* eller *gu* blir lagde til. Til dømes blir ordet *merhaba* («hallo») uttrykt som *me-ge-ra-be-ga-ba*. 
Den høge frekvensen, som kan nå eit maksimum på , gjer at tyrkisk fuglespråk skil seg ut blant andre plystrespråk som nyttar seg av dei same teknikkane.

## Sjå òg
* Silbo gomero

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tyrkisk fuglespråk|Tyrkisk fuglespråk]]» frå ,  den 16. september 2024.*  

## Bakgrunnsstoff
*  Whistled language på nettsidene til UNESCO.
*  Comparative Analysis of Early Studies on Turkish Whistle Language and a Case Study on Test Conditions. Scientific Research (august 2018)
Cupfinalen i fotball 1993/Menn

**Cupfinalen i fotball 1993** var den 88. finalen i rekka av norske meisterskap i fotball for menn. Bodø/Glimt vart noregsmeister etter at laget vann 2–0 over Strømsgodset IF frå Drammen. Finalekampen vart spelt 2. oktober 1993 på Ullevaal stadion i Oslo framfor 26&nbsp;315 tilskodarar. Sven Kjelbrott frå Haugerud IF dømde kampen.

### Kampen
Bodø/Glimt var det beste laget i ein dårleg og keisam fotballkamp. Strømsgodset makta knapt skape ein stor målsjanse, likevel skulle det gå 64 minutt før midtspissen Bent Inge Johnsen skapte ubalanse i målprotokollen. Knapt ti minutt før tida la midtbanespelaren Tom Kåre Staurvik på til 2–0 og kampen ebba ut.

### Laga
Glimt sitt vinnarlag bestod av Rohnny Westad, Ola Haldorsen, Trond Sollied, Charles Berstad, Andreas Evjen, Runar Berg, Tom Kåre Staurvik, Tommy Hansen, Aasmund Bjørkan, Bent Inge Johnsen og Harald Martin Brattbakk. Thor Mikalsen kom inn for Bjørkan i det 73. minutt, og Tor Arne Aga for målvakta Westad i det 86. minutt.

**Strømsgodset** mønstra Thomas A. Ødegaard, Espen Horsrud, Frode Johannessen,
Vegard Hansen, Ståle Skau, Geir Andersen, Odd Johnsen, Krister Isaksen, Ruben Bakke, Lars Kåre Gustavsen, Juro Kuvicek. Hans Erik Ødegård kom i spel i det 74. minutt for Gustavsen, medan Ståle Brandsrud entra bana då Isaksen gjekk av i det 78. minutt.

## Kjelder
* *Sportsboken 93-94*. Chr. Schibsteds Forlag. 1993.
*Arbeiderbladet 25. oktober 1993
Germering

**Germering** er ein by og ein kommune sør i forbundslandet Bayern i Tyskland, ei 10 kilometer vest for München. Kommunen har ikring 42&nbsp;000 ibuarar og eit areal på 21,6 km². Byen Germering ligg 535 meter over havet og er i gagnet ein forstad til millionbyen. Kommunen høyrer til Landkreis Fürstenfeldbruck.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Germering|Germering]]» frå ,  den 17. september 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

*
PEG-impregnering

**PEG-impregnering** vert brukt til å konservere vått arkeologisk trematriale. Metoden vert særleg brukt til å ta vare på båtvrak.

PEG, polyetylenglykol, er ein voks som er løyseleg i vatn. For tredelane vert lagde i voksløysing vert dei til vanleg reingjorde, og dokumentert ved oppmåling og fotografering.
PEG-imregnering tek lang tid. Det vert starta med lav prosentdel PEG i vatnet, gjerne 10%.
I trecellene vert vatnet gradvis erstatta med voks. Etter kvart aukar ein vokskonsentrasjonen i impregneringsbadet, gjerne med 10% kvar 6 månad. 

Når voksinnhaldet i treverket er høgt nok, kan det tørke uten at det misser fasongen. Peg-ompregnert trevirke vert mørkt og tungt, og har voksaktig overflate. Overflatevoks kan fjernast med varmluft.

Om PEG-imprgneringa vert avslutta med lavare PEG-konsentrasjon, kan treverket frysetørrast. Ved frysetørring sublimerar isen direkte til vassdamp. Trestykka vil då halde på forma. Frysetørring under atmosfæriske forhold går svært sakte. I vakuum gar det snøggare.

Ved konservering av Lovundbåten og Gjellestadskipet har ein brukt PEG.

## Kjelder
* 

* 

* Ann Kristin Klausen:  *Lovundbåten . Middelalderfartøyet som gjenoppsto* i KYSTEN, utgåve 4 – 2024
Tidlegare ferjesamband i Sogn

**[[Sogn]]** har gjennom tidene hatt eit innfløkt **rutenett av ferjesamband**:

## Indre Sogn
### Dei fyrste rutene frå [[Lærdal ferjekai|Lærdal]] og [[Kaupanger ferjekai|Kaupanger]]
***1934-1938**: Lærdal-Vadheim med korrespondanserute til Gudvangen.
****1938-1966**: Lærdal-Kaupanger
***1939-1946**: Lærdal-Gudvangen, vart utvidd til:
****1946-1966**: Lærdal-Kaupanger-Gudvangen
***1946-1966**: Kaupanger/Lærdal-Årdalstangen
***1963-1989**: Årdalstangen-Solvorn-Ornes(-Kroken)
****1989-**: Solvorn-Ornes

### Med [[Revsnes ferjekai i Lærdal|Revsnes]] som nytt knytepunkt frå 1966
***1966-1995**: Revsnes-Kaupanger
***1966-1993**: Årdalstangen-Kaupanger
***1966-1993**: Årdalstangen-Kaupanger-Revsnes-Gudvangen
***1966-1995**: Kaupanger-Revsnes-Gudvangen
***1967-1993**: Flåm-Aurland-Kaupanger-Årdalstangen
***1968-1991**: Gudvangen-Aurland-Flåm

### Frå vegutløysinga på 1990-talet
***1993-1995**: Kaupanger-Fodnes
****1995-**: Mannheller-Fodnes
***1993-2000**: Kaupanger-Aurland-Flåm
***1995-2000**: Lærdal-Kaupanger-Gudvangen
****2000-**: Kaupanger-Frønningen

## Midtre Sogn
### [[Balestrand ferjekai|Balestrand]]-sektoren
***1939-1945**: Grinde-Balestrand-Vetlefjorden
****1945-1951**: Grinde-Vangsnes-Balestrand-Vetlefjorden
*****1951-1956**: Grinde-Vangsnes-Balestrand
******1956-1985**: Vangsnes-Hella-Dragsvik-Balestrand
*******1985-**: Hella-Vangsnes-Dragsvik
***1974-1994**: Balestrand-Hella-Fjærland

### [[Nordeide ferjekai|Nordeide]] som knytepunkt i Høyanger
***1934-1938**: Lærdal-Vadheim
****1938-1945**: Grinde-Balestrand-Nordeide
*****1945-1957**: Grinde-Vangsnes-Balestrand-Nordeide
******1957-1970**: Hella-Nordeide
*******1970-1982**: Kongsnes-Nordeide
***1971-1982**: Svartemyr-Nordeide
****1982-1990**: Svartemyr-Nordeide-Måren-Ortnevik
*****1990-2000**: Nordeide-Måren-Ortnevik
******2000-**: Nordeide-Måren-Ortnevik(-Vik)

## Ytre Sogn
### Mellom [[Fjordsdalen]] og [[Lavik ferjekai|Lavik]]
***1955-1964**: Lavik-Instefjord
****1964-1965**: Lavik-Oppedal-Instefjord
*****1965-1991**: Lavik-Oppedal-Brekke
******1991-**: Lavik-Oppedal

### Over [[Sognesjøen]]
***1972-1976**: Krakhella-Rysjedalsvika
****1976-1999**:Krakhella-Rutledal-Rysjedalsvika
*****1999-**:Krakhella-(Losna-)Rutledal-Rysjedalsvika
***1974-2006**: Daløy-Nåra
****2006-**: Daløy-Haldorsneset

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff
* Kristin Ese: «Dei første ferjesambanda i Sogn» på nettstaden til Fylkesarkivet i Vestland
* Finn Borgen Førsund: «Dampen og kaia : stoppestader for Fylkesbaatane i Sogn og Fjordane 1858-1998» på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
Kaupanger-Revsnes-Gudvangen

**Kaupanger-Revsnes-Gudvangen** var eit supplerande ferjesamband i Indre Sogn mellom Kaupanger i Sogndal kommune, Revsnes i Lærdal kommune og Gudvangen i Aurland kommune som del av gamle Europaveg 68 mellom Lærdal og Gudvangen. Sambandet vart til i 1966 då ferjesambanda i Indre Sogn vart lagde opp på nytt med at nye Revsnes ferjekai erstatta gamle Lærdal ferjekai.

Likevel måtte Lærdal ferjekai brukast titt og ofte i etterkant då den nye vegen til Revsnes var svært rasutsett og vegen vart stengd mange gonger. Difor vart Revsnes ferjekai og vegen dit stengt umiddelbart i 1995 etter opninga av det nye riksvegsambandet Mannheller-Fodnes mellom Lærdal og Kaupanger, og Kaupanger-Revsnes-Gudvangen vart erstatta av det gamle sambandet Lærdal-Kaupanger-Gudvangen med lengre overfartstid vart sett i drift att som ei mellombels løysing til Lærdalstunnelen opna i 2000.

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff
* Kristin Ese: «Dei første ferjesambanda i Sogn» på nettstaden til Fylkesarkivet i Vestland
* Finn Borgen Førsund: «Dampen og kaia : stoppestader for Fylkesbaatane i Sogn og Fjordane 1858-1998» på nettstaden til Nasjonalbiblioteket

## Sjå òg
* Årdalstangen-Kaupanger-Revsnes-Gudvangen
Cupfinalen i fotball 2005/Menn

**Cupfinalen i fotball 2005** var den 100. finalen i rekka av norske meisterskap i fotball for menn. Finalekampen vart spelt 6. november 2005 på Ullevaal stadion i Oslo framfor 25&nbsp;182 tilskodarar. Molde Fotballklubb vart norsk meister etter å ha vunne med 4–2 over Lillestrøm Sportsklubb etter eekstaomgangar. Det var andre gongen klubben frå Molde vann NM-finalen.

### Kampen
Rob Friend gav Molde leiinga i det 25. minutt av den fyrste omgangen. Straks etter pause utlikna Khaled Mouelhi for Lillestrøm. I det 65 minutt nikka Madiou Konate Molde i føringa etter hjørnespark. I sluttsekunda fekk Lillestrøm eit sterkt omdiskutert straffespark som Arild Sundgot plasserte i nettet. Tre minutt ut i fyrste ekstraomgang tok Molde leiinga for tredje gong, då innbytaren Matej Mavrič sette ballen i mål etter at Daniel Berg Hestad hadde stanga eit innlegg i tverliggaren. Ein annan innbytar, John Andreas Husøy, la på til 4–2 då kampen var 107 minutt gammal. Brage Sandmoen frå Kjelsås Idrettslag var dommar.

### Laga
**Molde**-mannskapet bestod av Knut Lillebakk, Trond Strande, Marcus Andreasson, Petter Christian Singsaas, Øyvind Gjerde, Stian Ohr, Magnus Kihlberg, Petter Rudi, Daniel Berg Hestad (kaptein), Madio Konate, Rob Friend og innbytarane Toni Kallio (frå 70. minutt), John Andreas Husøy (81) og Matej Mavrič (85).

**Lillestrøm** stilte med Claus Reitmeier, Christoffer Andersson, Pål Steffen Andresen, Frode Kippe, Pål Strand, Bjørn Helge Riise, Espen Søgård, Robert Koren, Khaled Mouelhi, Arild Sundgot, Magnus Powell. På bana i andre omgang kom kom Andreas Haddad og Anders Rambekk, Magnus Myklebust spelte dei siste 12 minutta av andre ekstraomgang.

## Kjelder
*Dagsavisen 7. november 2005
Weißenburg in Bayern

**Weißenburg in Bayern** er er ein by og ein kommune sentralt i forbundslandet Bayern i Tyskland. Kommunen har om lag 19&nbsp;000 ibuarar og eit areal på 97,6 km². Byen, som ligg 22 meter over havet, hyser administrasjonen for Landkreis Weißenburg-Gunzenhausen.

Gamlebyen i Weißenburg er eit av dei mest imponerande bysentra i området. Med utgangspunkt i ein romersk busetnad voks byen opp rundt ein karolingisk kongsgard. Byen fekk status som fri keisarby tidleg på 1300-talet og beheldt denne til 1802. Det historiske bybilete er prega av den stort sett bevarte bymuren, det gotiske rådhuset, St. Andreas-kyrkja og Ellingerporten.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Weißenburg in Bayern|Weißenburg in Bayern]]» frå ,  den 18. september 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Treuchtlingen

**Treuchtlingen** er ein by og ein kommune sentralt i forbundslandet Bayern i Tyskland. Kommunen har 13&nbsp;000 ibuarar og dekker 103,4 km². Byen ligg 412 meter over havet ved elva Altmühl.

Nær 600 menneske vart drepne i eit bombeåtak mot jarnbanestasjonen i byen føremiddagen 23. februar 1945.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Treuchtlingen|Treuchtlingen]]» frå ,  den 18. september 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Hammelburg

**Hammelburg** er ein by og ein kommune nordvest i forbundslandet Bayern i Tyskland. Kommunen har nær 11&nbsp;000 ibuarar og dekker 128,9 km². Hammelburg ligg ved foten av fjellkjeda Rhön med kjeldene til elva Fränkische Saale.

Hammelburg er eit garnisonsdistrikt med vide militære treningsfelt.

Hammelburg er nemnt i skriftlege kjelder så tidleg som 716. Byen har ry som den eldste vinbyen i Franken-området. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Hammelburg|Hammelburg]]» frå ,  den 18. september 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Revolusjonsfana frå Rjukan

**Revolusjonsfana frå Rjukan** er ei arbeidarfane som blei brukt av den lokale arbeidarforeininga på Rjukan ved fleire markeringar frå 1919 og framover. Ho representerer den mest revolusjonære fasen til arbeidarrørsla i tida etter fyrste verdskrigen.

Materialet i fana er eit enkelt lag lerret, og det er motiv berre på framsida. Motivet er måla av Oscar Løvaas, ein lokal arbeidarkunstnar. Sjølve motivet, med teksten «Se Revolutionen LYSER OVER VERDEN» og ei idealisert attgjeving av sterke, sunne arbeidarar av begge kjønn, med gevær, fakkel og ei raud, vaiande fane med slagordet «Frihet Likhet Broderskap», gjer bodskapen tydeleg og revolusjonært.  har gjennom åra vore attgjeve i fleire historieverk, blant anna i ** og *Norsk innvandringshistorie*, og på forsida av *Arbeiderbevegelsens arkiv og bibliotek*.

Det er ikke dokumentert med sikkerheit kven som bestilte fana, men ei førehandstru er at Albert Reginald Sund, mangeårig arbeidarleiar, og medlem av lokalavdelinga av , kan ha vore bestillar, og at ho til og med kan ha vore fana till denne fagforeininga.

Revolusjonsfana blei sannsynligvis målt i 1918,, men trulig brukt fyrste gong 1. mai 1919.

Revolusjonsfana er del av samlingane til Norsk Industriarbeidermuseum, og har sidan 2012 inngått i det nasjonale kulturarvregisteret Noregs dokumentarv, eit register over dei viktigste dokumenta i norsk historie. Registeret er ei nasjonal utgåve av Verdsminne-programmet til UNESCO, som skal bidra til å verne og tilgjengeleggjere verdas dokumentarv, og framstå som den kollektive hukommelsen til menneskja.

## Referansar

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Revolusjonsfanen fra Rjukan|Revolusjonsfanen fra Rjukan]]» frå ,  den 15. september 2024.*

## Kjelder
* Nominasjon av fanen til Norges dokumentarv
* Djuve, Kjetil H. (2011) «Revolusjonsfanen fra Rjukan». I: *Kulturhistorie frå Norsk Industriarbeidermuseum og Tinn museum*, hefte nr. 3, s. 23–27

## Bakgrunnsstoff
*Telemarksgalleriet sin informasjon om utstillinga «Hold fanen høyt!»
*Kulturrådets informasjon om at fana er inkludert i Noregs dokumentarv
Flaggresolusjonen

**Flaggresolusjonen** er ein kongeleg resolusjon av 13. juli 1821 som vedtok forslaget til Fredrik Meltzer om nytt flagg for Noreg. Etter ein omfattande debatt i 1821 blei flaggforslaget til Meltzer vedteke i Stortinget 17. mai 1821 og oversendt Kongen. Kongen skreiv «Gillas Carl Johan» ved sida av flagget og godkjende dimed forslaget til Stortinget. 

Riksarkivet eig resolusjonsdokumentet, som er på sju sider. Seks sider tekst datert 13. juli 1821 på  og ein akvarell med fleire lag med flaggforslaget til Meltzer. Heile dokumentet er ein del av Noregs dokumentarv, eit register over dei viktigaste dokumenta i norsk historie. Registeret er ei nasjonal utgåve av verdsminne-programmet til UNESCO.

## Referansar

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Flaggresolusjonen|Flaggresolusjonen]]» frå ,  den 18. september 2024.*
Matiçan

**Matiçan** (serbisk Матичане, *Matičane*) er ein busetnad i kommunen Prishtina i distriktet Prishtina i Kosovo.

Folketalet i busetnaden ved dei siste folketeljingane var:

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger dels på «[[:en:Matiçan|Matiçan]]» frå  18. september 2024.* 

## Referansar
Distrikt i Kosovo

**Distrikta i Kosovo** (serbisk округ, *okrug*, albansk: *rajon*) utgjer ei administrativ inndeling i Kosovo. Landet har sju distrikt, som igjen er delte inn i 38 kommunar. Distrikta er baserte på ei reform som UNMIK-administrasjonen gjennomførte i år 2000.

## Distrikt og kommunar
Årdalstangen-Lærdal/Kaupanger

**Årdalstangen-Lærdal/Kaupanger** var eit ferjesamband i Indre Sogn mellom Årdalstangen i Årdal kommune, Kaupanger i Sogndal kommune og Lærdalsøyri i Lærdal kommune. Sambandet vart til i 1946 og skifta mellom å gå Årdalstangen-Kaupanger og Årdalstangen-Lærdal. Saman med sambanda Lærdal-Kaupanger og Lærdal-Kaupanger-Gudvangen vart det lite nett av ruter som snart skulle bli større.

I 1966 vart dåverande E68 forlenga frå Lærdalsøyri til ny Revsnes ferjekai 14 kilometer nordvestover langs Sognefjorden for å korte ned overfartstida til Kaupanger og dåverande E68 Gudvangen, og denne erstatta ferjekaia på Lærdalsøyri. Med dette vart sambanda lagde opp på nytt, og Årdalstangen-Lærdal/Kaupanger vart erstatta av Årdalstangen-Kaupanger og Årdalstangen-Kaupanger-Revsnes-Gudvangen.

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff
* Kristin Ese: «Dei første ferjesambanda i Sogn» på nettstaden til Fylkesarkivet i Vestland
* Finn Borgen Førsund: «Dampen og kaia : stoppestader for Fylkesbaatane i Sogn og Fjordane 1858-1998» på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
Revsnes-Kaupanger

**Revsnes-Kaupanger** var eit kort ferjesamband i Indre Sogn mellom Kaupanger i Sogndal kommune og Revsnes i Lærdal kommune. Ferja var beredskapsferje stasjonert på Kaupanger om nettene og gjekk ekstraturar når det kom ambulansar med pasientar til Lærdal sjukehus.

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff
* Kristin Ese: «Dei første ferjesambanda i Sogn» på nettstaden til Fylkesarkivet i Vestland
* Kristin Ese: «Stamvegen - riksveg 5 - mellom Lærdal og Sogndal» på nettstaden til Fylkesarkivet i Vestland
* Finn Borgen Førsund: «Dampen og kaia : stoppestader for Fylkesbaatane i Sogn og Fjordane 1858-1998» på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
Kommunar i Kosovo

Ein **kommune** (albansk *komuna*; serbisk општина, *opština*) er den grunnleggjande  administrative inndelinga i Kosovo. Landet har (2024) 38 kommunar, grupperte i sju distrikt.

27 av kommunane har albansk fleirtal, ein kommune har tyrkisk fleirtal (Mamusha), medan ti har serbisk fleirtal:
*Gračanica
*Klokot
*Leposavić
*Nord-Mitrovica
*Novo Brdo
*Parteš
*Ranilug
*Štrpce
*Zubin Potok
*Zvečan

## Liste

## Notar

## Referansar
Distriktet Prishtina

**Distriktet Prishtina** er eit av dei sju distrikta som kommunane i Kosovo er grupperte i. Distriktet omfattar åtte kommunar.

## Historie
Det noverande distriktet Prishtina vart sett saman av dei seks kommunane Priština (Prishtina), Glogovac (Gllogoc), Kosovo Polje (Fushë Kosova), Lipljan (Lipjan), Obilić (Obiliq) og Podujevo (Podujeva) frå det tidlegare distriktet Kosovo i den autonome provinsen Kosovo og Metohija i Serbia, i tillegg til kommunen Novo Brdo (Novobërda) frå det tidlegare distriktet Kosovo-Pomoravlje. Ein del busetnader vart overførte frå Gllogoc til den nye kommunen Malisheva.

Med utgangspunkt i *lov nr. 03/L-041* av 02.06.2008 er det seinare skild ut ein ny kommune Gračanica frå nokre busetnader i kommunane Prishtina, Lipjan og Fushë Kosova.

Gračanica er, til liks med Novo Brdo, mellom dei ti kommunane i Kosovo med serbisk fleirtal.

## Busetnader
Dei største busetnadene i kommunen var:

## Merknader

## Referansar





## Bakgrunnsstoff
Kybele

**Kybele** er det greske namnet på den antikke anatoliske morgudinna. Ho var òg kjend som **Matar** og **Ma**, og kulten kring henne blei seinare spreidd rundt Middelhavet. 

## Historikk
Kybele-kulten kan ha røtene sine i den neolititske anatoliske kulturen. I Hacilar og Çatalhöyük er det funne figurinar frå 7000–5000. f.Kr. med store likskapar til seinare avbildingar av Kybele. I den frygiske kulten blei gudinna kalla for *Matar*, mora, i den kappadokiska Ma, av og til med epitetet «Kubilieya». Dette epitetet, som ein trur viser til fjell, var kanskje årsaka til det seinare greske namnet Kybele. Kybele hadde ei særleg tilknyting til fjellet Ida. Det var ein heilagdom vigd henne i Pessinus, som låg sørvest for dagens Ankara, der ein dyrka gudinna gjennom ein svart meteoritt. 

Kybelekulten blei spreidd til Hellas og derfrå rundt Middelhavet under den hellenistiske perioden. Grekarane identifiserte gudinna med sine eigne ur- og morgudinner, som Gaia, Demeter og Rhea. Dyrkinga av gudinna blei innført i Roma i 204. f.Kr. då det blei sett på som mogleg at gudinna kunne vera til hjelp i krigen mot Kartago. Kulten kom sidan til å bli spreidd i Romarriket og bestod fram til riket blei omvendt til kristendommen. I Romarriket fekk Kybele ofte epitetet «gudemor» eller «den store mora», og sjølve namnet blei latinisert til «Cybele».

Kulten blei mistrudd innanfor store delar av den romerske intelligentsiaen, hovudsakleg på grunn av at den mannlege delen av presteskapet frivillig kastrerte seg for å komma nærare gudinna. Dei kvinnelege prestane som òg fanst i kulten, Sacerdos Matrise Deum Magnae Idaeae, gjekk ikkje gjennom liknande kroppslege inngrep. Forbildet for kastreringa var ein myte om at den unge partnaren til Kybele, Attis, kastrerte seg som ein straff for å ha vore utru mot gudinna. 

Mellom den 15. og 28. mars kvart år blei det halde festivalar i Roma for å dyrka Kybele og Attis. Det var på ein av desse dagane, *dies sanguinis* eller blodets dag den 24. mars, som ein går ut frå at dei komande mannlege prestane kastrerte seg. Dagen etter blei det gjennomført gledeseremoniar til ære for Kybele og Atti på gatene i Roma.

Den siste heidenske keisaren, Julianus Apostata, hylla Kybelekulten som ein høgtståande og åndeleg kult, og forsvarte òg den rituelle kastreringa. Kyrkjefaren Augustin fordømde kulten sterkt og hevda at gudinna ikkje var «gudemor», men «demonmor». På dette tidspunktet var kulten allereie blitt forboden. I seinare år har nokre nyheidenske grupper prøvd gjenoppliva Kybele-kulten.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Kybele|Kybele]]» frå ,  den 19. september 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

* Lynn E Roller, *In search of God the mother: the cult of Anatolian Cybele,* Berkeley 1999
* Maarten J Vermaseren, *Cybele and Attis: the myth and the cult*, London 1977
Katuaq

**Katuaq** (‘Trommestikke’), med tilnamnet Kulturip Illorsua (‘Kulturens store hus’) er eit kulturhus som ligg i sentrum av Nuuk, hovudstaden på Grønland. Katuaq er kulturhus for Nuuk og Grønland. Det har som målsetjing å stimulera og utvikla kulturlivet på Grønland, og utveksla kultur med Norden elles.

## Bygning

Katuaq er ein trekanta bygning med ein bølgjande, tilbakelent skjerm vendt mot sentrum av Nuuk. Det er løfta opp frå bakken og kledd i gyllent  lerketre både på inn- og utsida. Skjermen er inspirert av nordlyset. 

Arkitekturen til Katuaq er inspirert av grønlandsk natur og teikna av arkitektfirmaet Schmidt, Hammer og Lassen frå Århus. Bygningen vann Nykredits Arkitekturpris (1998), Statens Kunstfonds Pris (1998) og Eckersbergmedaljen (1999). Huset tilhøyrer Sermersooq kommune og Grønlands Selvstyre, og er på over 4000 m². Kulturhuset blei bygt for ca. 90 mill. kroner i perioden 1994-1997, og opna den 15. februar 1997 med opptreden av m.a. trommedansarar frå Ammassalik og bygderock frå Kullorsuaq. 

Bygget er dekorert med verk av kunstnarane Larry Ahkvakana, Uummatip Inaa, Aage Gitz Johansen, Isle Hessner og Buuti Pedersen.

## Hendingar
Katuaq arrangerer kulturarrangement med kunstnarar frå heile Grønland og frå arktiske Canada og Alaska i tillegg til Danmark og resten av Norden.  Kulturhuset inneheld to salar, ein stor (Hans Lynge-salen) og ein liten, med høvesvis 509 og 108 sitjeplassar. Den store salen, som er rund, kan brukast til både kino, konsertar, teater og møte. Staden var den fyrste kinoen på Grønland. Katuaq viser nye filmar samtidig som dei blir vist i Danmark, og kinoen gjev overskotsinnteker som er med på å finansiera den «levande» kulturen.  Før Katuaq blei innvigd fungerte forsamlingshuset på Aqqusinersuaq som kino. Intimsalen i Katuaq er firkanta, og dannar ofte rame om foredrag og kunstneriske arrangement i mindre skala. Kaféen ved kulturhuset, *Cafétuaq*, er trikanta og ligg i foyeren. Han blir ofte brukt til rockekonsertar. Bygningen rommar 1.000 m² utstillingsareal og TV-studio, kunstskule og bibliotek. Bygningen rommar også Nordens Institutt, Silamiut og Nuuks byorkester.

Tiårsjubileet til Katuaq blei feira med trommedans og kaffemik.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Katuaq|Katuaq]]» frå ,  den 19. september 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Årdalstangen-Kaupanger-Revsnes-Gudvangen

**Årdalstangen-Kaupanger-Revsnes-Gudvangen** var eit ferjesamband i Indre Sogn mellom Årdalstangen i Årdal kommune, Kaupanger i Sogndal kommune, Revsnes i Lærdal kommune og Gudvangen i Aurland kommune. Sambandet vart til i 1966 då ferjesambanda i Indre Sogn vart lagde opp på nytt med at nye Revsnes ferjekai erstatta gamle Lærdal ferjekai.

Sambandet var lågfrekvent med lang overfartstid,  men gav eit direkte rutetilbod mellom europavegen i Gudvangen og industrien i Årdal fram til Årdal fekk vegutløysing til Fodnes i 1993.

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff
* Kristin Ese: «Dei første ferjesambanda i Sogn» på nettstaden til Fylkesarkivet i Vestland
* Kristin Ese: «Vegutløysing for Årdal» på nettstaden til Fylkesarkivet i Vestland
* Finn Borgen Førsund: «Dampen og kaia : stoppestader for Fylkesbaatane i Sogn og Fjordane 1858-1998» på nettstaden til Nasjonalbiblioteket

## Sjå òg
* Kaupanger-Revsnes-Gudvangen
Distriktet Prizren

**Distriktet Prizren** er eit av dei sju distrikta som kommunane i Kosovo er grupperte i. Distriktet omfattar fem kommunar.

## Historie
Det noverande distriktet Prizren fell i hovudtrekk saman med det tidlegare distriktet med same namn i den autonome regionen Kosovo og Metohija under serbisk styre.

Eit unntak er kommunen Rahovec, som vart ført over til distriktet Gjakova. Vidare vart det oppretta ein ny kommune Malisheva av busetnader frå dei tidlegare kommunane Orahovac (Rahovec) og Suva Reka (Suhareka) (i&nbsp;det tidlegare distriktet Prizren), Klina (i&nbsp;det tidlegare distriktet Peć) og Glogovac (Gllogoc) (i&nbsp;det tidlegare distriktet Kosovo). Endeleg vart 19 busetnader i regionen Opolje som tidlegare var innrekna i Prizren kommune, slått saman med den tidlegare kommunen Gora til ein ny kommune Dragash.

Med utgangspunkt i *lov nr. 03/L-041* av 02.06.2008 er det seinare skild ut ein ny kommune Mamusha frå kommunen Prizren. Mamushe er den einaste kommunen i Kosovo med tyrkisk fleirtal.

## Busetnader
I 2011 hadde distriktet 331&nbsp;620&nbsp;innbyggjarar. Dei største busetnadene i kommunen var:

## Merknader

## Referansar





## Bakgrunnsstoff
Distriktet Mitrovica

**Distriktet Mitrovica** er eit av dei sju distrikta som kommunane i Kosovo er grupperte i. Distriktet omfattar sju kommunar. I folketeljinga i 2024 blei det registrert 173&nbsp;642 innbyggjarar, men offisielle estimat legg til grunn eit samla folketal for distriktet på 190&nbsp;591.

## Historie
Det noverande distriktet Mitrovica fell saman med det tidlegare distriktet Kosovska Mitrovica i den autonome regionen Kosovo og Metohija under serbisk styre.

Med utgangspunkt i *lov nr. 03/L-041* av 02.06.2008 vart den nordlege delen av byen skild ut som ein eigen kommune, Nord-Mitrovica i 2013, stadfesta av Ministeriet for lokal administrasjon 16. mai 2014. Den nye kommunen omfatta òg dei to busetnadene  (serbisk Горњи Суви До, *Gornji Suvi Do*) og  (serbisk Доњи Суви До, *Donji Suvi Do*).

Nord-Mitrovica vart då, til liks med Leposavić, Zubin Potok og Zvečan mellom dei ti kommunane i Kosovo med serbisk fleirtal.

## Busetnader
Dei største busetnadene i distriktet var:

## Merknader

## Referansar





## Bakgrunnsstoff
Distriktet Gjilan

**Distriktet Gjilan** er eit av dei sju distrikta som kommunane i Kosovo er grupperte i. Distriktet omfattar seks kommunar.

## Historie
Det noverande distriktet Gjakova vart sett saman av dei tre kommunane ''Gnjilane'' (Gjilan),  Vitina (Viti) og Kosovska Kamenica (Kamenica) frå det tidlegare distriktet Kosovo-Pomoravlje i den autonome provinsen Kosovo og Metohija i Serbia.

Med utgangspunkt i *lov nr. 03/L-041* av 02.06.2008 er det seinare skild ut tre nye kommunar:
*Ranilug, etablert 5. januar 2010 av busetnader i kommunen Kamenica
*Klokot, etablert 8. januar 2010 av busetnader i kommunen Viti
*Parteš, etablert 19. august 2010 av busetnader i kommunen Gjilan

Ranilug, Klokot og Parteš er mellom dei ti kommunane i Kosovo med serbisk fleirtal.

## Busetnader
Dei største busetnadene i distriktet var:

## Merknader

## Referansar





## Bakgrunnsstoff
Distriktet Peja

**Distriktet Peja** er eit av dei sju distrikta som kommunane i Kosovo er grupperte i. Distriktet omfattar tre kommunar.

## Historie
Det noverande distriktet Peja vart sett saman av dei tre kommunane Peć (Peja), Istok (Istog) og Klina frå det tidlegare distriktet Peć i den autonome provinsen Kosovo og Metohija i Serbia. Ein del busetnader vart overførte frå Klina til den nye kommunen Malisheva i distriktet Prizren.

## Busetnader
Dei største busetnadene i distriktet var:

## Merknader

## Referansar





## Bakgrunnsstoff