open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Elisabeth Lønnå

**Elisabeth Lønnå** () er ein norsk historikar som er spesialist på historia til den norske kvinnerørsla.

## Liv og virke
Elisabeth Lønnå er dotter av juristen, Ap-politikaren og lokalhistorikaren  og kvinnesakskvinna , som var aktiv i Norsk Kvinnesaksforening i 1950-åra.

Lønnå tok hovudfag i historie i 1975 og i 2004 blei ho , begge delar ved Universitetet i Oslo. Ho har i ei årrekkje arbeidd som lektor, og var frå 1993 til 1995 tilsett som forskar ved  ved Universitetet i Oslo med eit prosjekt om historia til Norsk Kvinnesaksforening; prosjektet var finansiert av Bente Onsager Lund og resulterte i boka *Stolthet og kvinnekamp: Norsk Kvinnesaksforenings historie fra 1913*.

Lønnå har vore landsstyremedlem i Norsk Kvinnesaksforening. Ho mottok  i 2009 og blei utnemnd til æresmedlem av Norsk Kvinnesaksforening i 2020.

## Bibliografi
* *Stolthet og kvinnekamp: Norsk Kvinnesaksforenings historie fra 1913*, Oslo: Gyldendal i samarbeid med Norsk Kvinnesaksforening, 1996, ISBN 82-05-24495-2
* *Helga Eng: Psykolog og pedagog i barnets århundre*, Bergen: Fagbokforlaget, 2002, ISBN 82-7674-773-6
* *Kvinner på kartet: en kulturhistorisk byvandring i Fredrikstad*, redigert av Hild Haaheim og Elisabeth Lønnå, Fredrikstad: Hvitveis forlag, 2004, ISBN 82-7549-018-9
* *Pågangsmot og omsorg: Fredrikstad sanitetsforening 1905–2005*, Fredrikstad: Hvitveis forlag, 2005, ISBN 82-7549-021-9
* *Sjøens kvinner: ute og hjemme*, Oslo: , 2010, ISBN 978-82-304-0061-6

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Elisabeth Lønnå|Elisabeth Lønnå]]» frå , den 30. mars 2025.*
Aslaug Moksnes

**Aslaug Moksnes** () var ein norsk historikar, forfattar, lektor og kvinnesaksforkjempar. Ho var spesialist på den eldre historia til den norske kvinnesaksrørsla.

## Liv og virke
Moksnes tok eksamen ved Levanger lærerskole i 1952 og blei cand.philol. i historie ved Universitetet i Oslo i 1964. Ho arbeidde deretter som lektor ved forskjellige gymnas i Oslo. Då ho flytta frå Orkdal til Oslo, engasjerte ho seg aktivt i kvinnefredsrørsla WISP og i Norsk Kvinnesaksforening, som då blei leia av Eva Kolstad. Ho var leiar i  1967–1970 og 1. nestleiar i Norsk Kvinnesaksforening på nasjonalt nivå 1968–1972, i leiartida til Clara Ottesen. Ho var også medlem av redaksjonen i tidsskriftet **. Seinare var ho styremedlem i Norsk faglitterær forfatterforening. Ho har gjeve ut bøkene *Kvinner på barrikadene* (1974), om kvinnene under den franske revolusjonen, og *Likestilling eller særstilling? Norsk kvinnesaksforening 1884–1913* (Gyldendal 1984). Moksnes var ein prinsippfast forsvarar av likestillings- og menneskerettslinja til NKF, og skreiv i *Kvinnesaksnytt* i 2007 at «det er vår kamp for menneskerettigheter, også for kvinner – kontra særstilling – som har framtida for seg».

## Prisar og utmerkingar
Moksnes mottok  i 2009 og blei æresmedlem i Norsk Kvinnesaksforening i 2013.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Aslaug Moksnes|Aslaug Moksnes]]» frå , den 30. mars 2025.*
Marija Muzytsjuk

**Marija Olehivna Muzytsjuk** () er ein ukrainsk sjakkstormeister og var  frå april 2015 til mars 2016. Ho var også to gongar kvinneleg meister i Ukraina (2012 og 2013) og verds- og europeisk lagmeister for Ukraina i 2013. Muzytsjuk har hatt fleire sigrar for Ukraina, og har vunne gull i 2022, sølv i 2018 og bronse i 2012, 2014 og 2016.

## Karriere
Muzytsjuk blei fødd i Lviv og fekk fyrst opplæring i sjakk som  toåring, av foreldra sine. Då ho var tre år gammal kunne ho alle sjakkbrikkene. Som seksåring deltok Muzytsjuk i si fyrste sjakkturnering.

Muzytsjuk vann i klassen for jenter under 10 år ved  i 2002. I november 2010 blei ho rangert som den femte høgaste rangerte kvinnelege spelaren under 20 i verda.

Muzytsjuk kom seg til topp-16 i , men tapte mot  i eit  etter at det blei uavgjort i den ordinære kampen.

Muzytsjuk vann den ukrainske sjakkmeisterskapen for kvinner i 2012 og 2013. I 2014 vann ho prisen for beste kvinne i -turneringa, der ho også fekk en stormeisternorm.

Muzytsjuk vann . I fyrste runde enda i remis mot  i dei klassiske spela, men Muzytsjuk sigra til slutt over ho i eit . I runde to spela ho uavgjort mot  i dei klassiske spela, og vann også over ho i eit tiebreak. I runde tre slo hun den tidlegare verdsmeisteren i sjakk for kvinner  i dei klassiske spela med ein poengsum på 1,5–0,5. I kvartfinalen slo ho rundeleiaren  i tiebreak (2,5–1,5), og slo deretter  i semifinalen med tiebreak (3,5–2,5). I finalen slo ho Natalja Pogonina med ein score på 2,5–1,5. Som eit resultat av sigeren oppnådde ho stormeistertittelen og kvalifiserte seg til  som blei arrangert i Baku i Aserbajdsjan. I 2015 blei Muzytsjuk tildelt fortenestorden av 3. klasse av den ukrainske presidenten Petro Porosjenko.

Muzytsjuk mista tittelen som verdsmester mot  i , som enda med eit resultat på 3–6. 

I 2017 nekta Muzytsjuk å spele i  i Iran av protest, fordi ho var forplikta til å bruke hijab.

## Spelestil

I opningar spelar Muzytsjuk typisk  som kvit, og  og  med svart. Muzytsjuk er god til å finne uventa  triks, noko som av og til kompenserer feilvurderingar i hennar posisjonsforståing. Under VM-kampen i 2015 mot Natalja Pogonina blei Muzytsjuk kalla «Miss Tactics» av pressa.

## Privatliv
Muzytsjuk har ei eldre syster, Anna Muzytsjuk, som også er ein høg rangert sjakkspelar. Utanom sjakk spelar også båe søstrene bordtennis.

## Merknadar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Marija Muzytsjuk|Marija Muzytsjuk]]» frå , den 29. mars 2025.*
Cupfinalen i fotball 1995/Menn

**Cupfinalen i fotball 1995** var den 90. finalen i rekka av norske meisterskap i fotball for menn. Finalekamp vart spelt sundag 29. oktober på Ullevaal stadion i Oslo framfor 27&nbsp;561tilskodarar. Kampen mellom Rosenborg Ballklubb og Sportsklubben Brann enda 1-1 etter 120 minuttts spel. Roar Strand skåra for Rosenborg i det 61. minutt, Frank Strandli utlikna for Brann på straffespark 11 minutt seinare. Jon Skjervold frå Fet IL var dommar.

Dermed vart det ny finale på same banen, ei veke etter. 20&nbsp;076 på tribunane såg då Rosenborg BK vinne kongepokalen for sjuande gong, tre år etter den forrige NM-triumfen. Seriemeisterlaget frå Trondheim sigra 3–1 over Bergens-laget Brann. Inge Ludvigsen gav Brann leiinga i det 21. minutt, allereie to minutt seinare utlikna Tom Kåre Staurvik på straffspark. Mål av Erik Hoftun og Steffen Iversen etter høvesvis 37. og 50. minutt avgjorde kampen til RBK sin fordel. Rune Pedersen frå Sprint-Jeløy dømde kampen.

### Laga
**Rosenborg** sitt mannskap i den avgjerande kampen bestod av: Jørn Jamtfall, Karl Petter Løken,  Tom Kåre Staurvik, Erik Hoftun, Ståle Stensaas, Roar Strand, Bent Skammelsrud, Steffen Iversen, Vegard Heggem, Harald Martin Brattbakk og Jahn Ivar Jakobsen. Tre mann frå reservebenken fekk sleppe på bana i kampens siste sekundar, berre for å verte noregsmeistrar. Ola By Rise, Bjørn Otto Bragstad, Trond Egil Soltvedt og Vegard Heggem spelte i den fyrste finalekampen.

**Brann** stilte med Vidar Bahus, Geirmund Brendesæter, Roger Helland, Inge Ludvigsen, Claus Lundekvam, Agust Gylfason, Lars Bakkerud, Eirik Skjælaaen, Eivind Karlsbakk, Per Ove Ludvigsen, Frank Strandli. Karlsbakk og Skjælaaen vart bytt ut i det 58. og 68. minutt, inn kom Erik Johannessen og Roger Nordstrand. Magnus Johansson og Geir Hasund spelte den fyrste finalen

## Kjelder
*Bergensavisen 30. oktober 1995
*Bergensavisen, mandag 6. november 1995
Gronau i Niedersachsen

**Gronau** er ein by og ein kommune sør i forbundslandet Niedersachsen i Tyskland. Kommunen omfattar 88,4 km² og har 10&nbsp;000 ibuarar. Byen ligg ved elva Leine, ei 15 kilometer sørvest for Hildesheim.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Gronau (Leine)|Gronau (Leine)]]» frå ,  den 30. mars 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Nina Hasvoll

**Nina Hasvoll** (), også **Hasvold** og **Hasvold Meyer**, var ein russisk-norsk psykoanalytikar. Ho leia den jødiske barneheimen i Oslo under andre verdskrigen, og rømde i 1942 til Sverige med 14 born. Barneheimen og flukta inspirerte til filmen ** av .

## Bakgrunn og reisa til Noreg
Hasvoll blei fødd inn i ein jødisk familie i St. Petersburg som Nina Hackel. Faren hennar var farmasøyt og seinare forretningsmann, som blei rik på ei salve mot . Som følgje av den russiske revolusjonen emigrerte familien i 1918 i likskap med adelege og andre kapitalistar til Tyskland, og slo seg ned i Berlin. Ho gjekk på det sosialpedagogiske seminaret til  i . Frå 1931 til 1936 studerte ho ved Berlin psykoanalytiske institutt. Ho gjekk til analyse hos Adelheid Fuchs-Kamp, og saman med Nic Waal på barneheimsseminaret leia av  og .

Utviklinga etter maktovertakinga til Hitler medførte at Hasvoll flykta til Frankrike. I 1936 reiste ho til Oslo for å studere psykologi. Ho slutta seg til krinsen omkring Wilhelm Reich og tok karakteranalyse-utdanning hos Nic Waal. Psykologistudia gav berre eit halvt års opphaldsløyve. Ho inngjekk difor eit ekteskap med den sosialistiske journalisten  for å få permanent opphaldsløyve i Noreg. Ekteskapet blei oppløyst ved skilsmisse i 1943.

## Flukta til Sverige
I 1938 overtok Hasvoll leiinga av ein barneheim i den jødiske kyrkjelyden i Oslo. Barneheimen hadde tatt i mot jødiske barn frå Austerrike og Tsjekkoslovakia. Etter at jødeforfølginga hadde starta i Noreg i 1942, flykta ho til Sverige med 14 barn, seks jenter og åtte guttar i alderen 8 til 14 år. Det starta den 25. november 1942 då Hasvoll fekk eit varsel frå Nic Waal om rykta om det som skulle skje same natt. Den 26. november 1942 blei 532 norske jøder frakta med «Donau» og vidare til utryddingsleiren Auschwitz. Borna i barneheimen blei fyrst bringa til leilegheita til Gudrun og Ragnar Karlsen på . Derfrå blei dei bringa i to puljer til leilegheita til Gerda Tanberg på Ullern. Der låg de i dekning til Waal og Tanberg hadde organisert transport til Sverige. Flukta til Sverige føregjekk i to puljar, der Hasvoll og kun gutar reiste fyrst, deretter dei øvrige. Borna køyrde med drosje til ei tømmerkoie ved Kongsvinger. Derfrå gjekk dei til fots over grensa. I Sverige flytta dei inn i huset Engabo i Alingsås utanfor Göteborg. For flukta og redningsaksjonen blei Hasvoll og medhjelparane hennar tildelt Yad Vashem si æresbevising . Blant borna som flykta til Sverige var . Dottera hans, , er kalla opp etter Hasvoll.

Etter andre verdskrigen drog Hasvoll saman med tyske og jødiske Peter Meyer, til Danmark. Paret gifta seg i København den 5. april 1950. Ho blei i 1951 æresmedlem i  og praktiserte som psykoanalytikar i København. Hasvoll blei tilsett som den fyrste psykologen ved eit dansk sjukehus. Tilsetjinga blei fyrst gjord som «barnehagelærar». Då tittelen blei endra til psykolog, tok det tid før tenestene hennar blei anerkjende, då psykologar også av universitetsprofessorar blei betrakta som kvakksalvarar («kloge koner»).

Nina Hasvoll døydde 19. desember 1999.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nina Hasvoll|Nina Hasvoll]]» frå , den 30. mars 2024.*
Gerda Tanberg

**Gerda Tanberg** () var ei norsk motstandskvinne under andre verdskrigen. Saman med blant andre psykiateren Nic Waal og barnepsykologen og barneheimsbestyraren Nina Hasvoll redda ho 14 jødiske barneheimsbarn frå  hausten 1942. Natt til 26. november 1942 blei det gjennomført massearrestasjonar av jødiske kvinner og born, som umiddelbart blei frakta med DS «Donau» til Stettin og vidare til Auschwitz, der dei blei drepne. Dei 14 borna blei evakuerte frå barneheimen i  same natt, rett før politiet kom for å hente dei. Tanberg heldt borna skjult i leilegheita si i  på Ullern i Oslo. Seinare blei borna evakuerte til Sverige.

Filmskaparen  har spelt inn ein dokumentarfilm om redningsaksjonen. Filmen heiter **, og Grünfeld har også forfatta ei bok med same tittel saman med Espen Holm.

Tanberg blei i 2006 post mortem tildelt ærestittelen Righteous Among the Nations for redningsinnsatsen sin.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gerda Tanberg|Gerda Tanberg]]» frå , den 12. februar 2024.*
Ellen Støkken Dahl

**Ellen Støkken Dahl** () er ein norsk lege, forfattar og populærvitskapeleg formidlar. Ho er busett i Oslo, opphavleg frå Stavanger og var elev ved Stavanger katedralskole.

I 2017 debuterte Dahl med boka *Gleden med skjeden*, ei populærvitskapeleg bok om kvinners underliv, skriven saman med Nina Brochmann. *Gleden med skjeden* er seld til omsetjing på 36 språk, og blei nominert til Brageprisen og Språkprisen.

I 2017 heldt Dahl og Brochmann eit TEDx-føredrag «The Virginity Fraud» om mytene om jomfruhinna. Videoen har over 7 millionar syningar og er eit av de mest sette TEDx-føredraga nokonsinne.

I 2019 gav Dahl og Brochmann ut boka *Jenteboka – Ellen og Ninas guide til puberteten*. Boka fekk terningkast 6 i VG og blei kåra til ei av årets beste bøker av Aftenposten og VG. 

## Bibliografi
* 2017: *Gleden med skjeden – Alt du trenger å vite om underlivet* (medforfattar)
* 2019: *Blod og bein – lidelse, lindring og behandling i norsk medisinhistorie* (antologi, medforfattar)
* 2019: *Jenteboka – Ellen og Ninas guide til puberteten* (medforfattar)
* 2021: *Gutteboka - din guide til puberteten* (medforfattar)
* 2022: *I seng med fienden eller Venus’ forbannelser* 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ellen Støkken Dahl|Ellen Støkken Dahl]]» frå , den 30. mars 2025.*

## Bakgrunnsstoff
* Ellen Støkken Dahl i Forfatterkatalogen 
* Ellen Støkken Dahl hos Athenas foredragsformidling 
* Ellen Støkken Dahl hos Aschehoug forlag
Nina Brochmann

**Nina Dølvik Brochmann** () er ein norsk forfattar og lege, busett i Oslo.

## Bakgrunn
Brochmann er utdanna lege frå Universitetet i Oslo. Ho har ein BA i statsvitskap frå Columbia University i New York. 

Brochmann har arbeidd med helsespørsmål knytta til seksuallivet, spesielt overfor ungdom og minoritetar. Som medisinstudent starta ho den populærvitskaplege bloggen *Underlivet* saman med Ellen Støkken Dahl.

## Forfattarskap
I 2017 gav Brochmann og Dahl ut boka *Gleden med skjeden* (illustrert av Hanne Sigbjørnsen). Boka blei umiddelbart ein salssuksess, og rettane blei selde til omsetjing til 36 språk. (engelsk tittel: *The Wonder Down Under*). Boka blei nominert til Brageprisen og Språkprisen.

I 2017 heldt Brochmann og Dahl eit TEDx-føredrag, «The Virginity Fraud», om mytane om jomfruhinna. Videoen har over 11 millionar syningar. 

I 2019 gav Brochmann og Dahl ut boka *Jenteboka – Ellen og Ninas guide til puberteten.* Boka fekk Kulturdepartementets pris for beste sakprosabok for barn og blei plukka ut til den internasjonale -katalogen for 2020. Boka fekk terningkast 6 i VG og blei kåra til ei av årets beste bøker av Aftenposten og VG.

Brochmann sit i styret til CARE Norge. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nina Brochmann|Nina Brochmann]]» frå , den 12. februar 2024.*

## Bakgrunnsstoff
* Presentasjon av Nina Dølvik Brochmann i Forfatterkatalogen på nettsida til Forfattersentrum
* Presentasjon av Nina Brochmann på nettsida til Aschehoug 
* Presentasjon av Nina Brochmann på nettsida til Oslo Literary Agency
Hanne Sigbjørnsen

**Hanne Monge Sigbjørnsen** (), kjend under pseudonymet **Tegnehanne**, er ein norsk {teikneserieskapar og bloggar frå Kvernaland. I 2012 vann ho Side2 sin konkurranse «Norges mest elskede blogg». Som teiknar har ho ein svært enkel,  strek.

## Liv og virke
Sigbjørnsen har hatt serien *H&M* på trykk i aviser som *[[Sandnesposten]]*, *[[Dagbladet]]* og studentavisa **. Sigbjørnsen illustrerte også forsida av katalogen for  i Aust-Agder og Telemark i 2010.

I 2009 starta Sigbjørnsen teikneseriebloggen sin under signaturen Tegnehanne. Ho leverte i byrjinga bidrag til gratismagasinet *Spirit*, og frå 2013 til *Aftenposten* på nett. 
Sjangeren er ein mellomting mellom teikneserie og blogg. 

Sigbjørnsen blei kåra til «årets bloggar» under  i 2011, og *Aftenposten* kåra Tegnehanne-stripen *Samboerskapets metamorfose* til lesarane si tredje best likte sak i 2013.  

Sigbjørnsen blei tildelt  i 2015.

I 2015 blei stripa *Tegnehanne* gjeven ut i bokform og meldaren i NRK skreiv: «Tegnehanne er morsom. Hun er morsom fordi det hun beskriver er sant. Og fordi det er overdrevet.» 

Sidan våren 2024 har Sigbjørnsen vore ein del av  i *[[Aftenposten]]*. 

## Bibliografi
* 2015 *Tegnehanne*
* 2015 *Når livet er kjipt* av Oda Rygh (illustrert)
* 2016 *Tegnehanne : Ambisjoner minus gjennomføringsevne*
* 2017 *Gleden med skjeden* av Nina Brochmann og Ellen Støkken Dahl (illustrert)
* 2017 *Lykke til* (med Jostein Larsen)
* 2017 *Tegnehanne : Blod, svette og tress-is*
* 2018 *Rum & Ruins -  An illustrated travel journal from Central America* 
* 2019 *Ikke tenk på meg* (Kagge forlag)
* 2021 *Bare vent* (Kagge forlag)
* 2021 *Tegnehanne julehefte 2021* (Strand forlag)
* 2022 *Tegnehanne blir mamma* (Strand forlag) 

## Kjelder

  
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hanne Sigbjørnsen|Hanne Sigbjørnsen]]» frå , den 30. mars 2025.*

## Bakgrunnsstoff
*
Bikkvogn

**Bikkvogn**, **møkkavogn** eller **møkkakjerre**, er ei vogn for hest som tidlegare vart nytta for å køyra møkk, jord, stein, osb. Som det går fram av namnet kan ei bikkvogn tippast. Slike vogner fanst før i tida på dei aller fleste gardsbruk. I framkant av vognkassen var det eit lås, ofte ein krok, som hindra at vognkassen tippa under køyring. Når ein køyrde møkk frå ei dynge eller ein møkkakjellar nytta ein greip for å lessa på vogna, og så vart lassa tippa på åkeren eller ekra, slik at dungane vart liggande i høveleg avstand frå kvarandre. Dei var så spreidd utover med grip.
Elisabeth Aasen

**Elisabeth Kjørsvik Aasen** (fødd 24. august 1935) er ein norsk lektor, faglitterær forfattar og omsetjar. Ho blei statsstipendiat i 1992. Ho har skrive biografiar om historiske kvinner, særleg kvinnelege pionerar innan litteratur, kunst og vitskap. 

I 2016 blei Aasen tildelt Brageprisens heiderspris. Ifølgje juryen for å «I 40 år har hun jobbet trofast og målbevisst med sitt prosjekt: å finne kvinnene litteraturhistorien glemte. Historien måtte skrives om. Kvinnene måtte skrives inn.» Ho har skrive om kvinnelege forfattarar som Conradine Dunker, , Ragna Nielsen og Magdalene Thoresen. Ho har kartlagt gløymde kvinnelege forfattarar som i liten grad har vore omtalt i norsk litteraturhistorie. 

Aasen har vore styremedlem i , Det nyttige selskap, Festspillene i Bergen og Den Nationale Scene.

## Prisar og utmerkingar
* 1992: utnemnd til statsstipendiat
* 1994:  
* 2006: tildelt  for fremragande formidling; prisen blir utdelt av 
* 2009: 
* 2010: Språkprisen 
* 2013:  
* 2016: Brageprisen - Heiderspris 

## Litteratur
*1978: (red.) *Vår bestemmelse er å giftes, en samling tekster av kvinnelige forfattere fra 1800-tallet*
*1982: *Sigrid Undset* ISBN 82-03-12369-4
*1983: (red.) *Fra gamle dage, memoarer, dagbøker, salmer og dikt av kvinner ca.1660-1880*
*1986: *Kvinners spor i skrift : supplement til norsk litteraturhistorie* ISBN 82-521-2843-2
*1993: *Driftige damer : lærde og ledende kvinner gjennom tidene*, Pax forlag, ISBN 82-530-1604-2
*1994: Magdalene Thoresen. *Fra midnattsolens land og andre fortellinger*. I utvalg ved Elisabeth Aasen. Eide forlag, ISBN 82-514-0468-1
*1995: Magdalene Thoresen. *Studenten*. I utvalg ved Elisabeth Aasen. Eide forlag, ISBN 82-514-0460-6
*1996: *Det skjønnes hage : middelalderens skrivende kvinner*, Pax forlag, ISBN 82-530-1802-9
*1996: (red.) *Amalie – Silkestrilen sin datter* ISBN 82-530-1830-4
*1997: *Om Sjur Gabriel av Amalie Skram*, ISBN 82-91511-60-8
*2000: *Marguerite Duras*, ISBN 82-05-27313-8
*2002: *Renessansens kvinner*, ISBN 82-530-2380-4
*2005: *Barokke damer : [[Kristina av Sverige|dronning Christina]]s europeiske reise*, ISBN 82-530-2817-2
*2006: *Bergenske kvinner : fra Sankta Sunniva til Karine korgekone*, ISBN 82-530-2947-0
*2010: *Opplysningstidens kvinner*, ISBN 82-530-3287-0
*2013: *1800-tallets kvinner. På vei til stemmerett*, 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Elisabeth Aasen|Elisabeth Aasen]]» frå , den 30. mars 2024.*
Møkkaslede

**Møkkaslede** er slede som før i tida vart nytta for å køyra ut møkk. Møkkasledar har vore nytta langt attende i tid. På 1800-talet tok bikkvognene langt på veg over, men mange køyrde ut møkka tidleg på våren medan snen enda lpg på marka, og då vart det nytta møkkasledar.
Cisperson

**Cisperson** er ei nemning for menneske som opplever samsvar mellom kjønnsidentitet og fødselsskjønn. Ordet har motsett betydning av nemninga *[[transperson]]*, og blir hovudsakleg brukt for å skilja mellom transpersonar og ikkje-transpersonar, og dessutan gjera det tydeleg at alle har ein kjønnsidentitet. Det blir anslåtte at omtrent 97,3 til 99,9 % av befolkninga i verda er cispersonar.

Det kan skiljast mellom **cismenn** og **ciskvinner**. Ein cismann er ein mann som vart registrert som gut ved fødsel, og har det mannlege kjønnet som kjønnsidentiteten sin. Tilsvarande er ei ciskvinne ei kvinne som vart registrert som jente ved fødsel, og som har det kvinnelege kjønnet som kjønnsidentiteten sin.

Cispersonar kan til liks med transpersonar vera av alle seksuelle orienteringar; heterofili, homofili, lesbisk og bifili. Samanlikna mned transpersonar har cispersonar færre sjølvmordsforsøk, opplever sjeldnare truslar direkte med vald og rapporterer generelt betre helse og livskvalitet.

## Historie og etymologi
Nemninga *cisgender* (norsk «ciskjønnet») vart først teken i bruk i 1994 av Dana Defosse, ein dåverande doktorgradsstudent, som ønskte ein nøytral måte å referera til ikkje-transpersonar, som samtidig unngjekk å marginalisera transpersonar eller antyda at transpersonar var «dei andre». Nemninga er meint å brukast i samanhengar der det er relevant.

Nemninga «cisperson» inneheld, forutan «person», det latinske prefikset «cis-» som betyr «på den same sida» eller «dennesidig». *Cis*- er eit antonym for det latinske *trans*- som betyr «på den andre sida». Ordparet «cis» og «trans» er frå gammalt av brukt i fleire andre samanhengar, under dette dei geografiske omgrepa Cisleithania («på denne sida av Leitha») og Transleithania («på den andre sida av Leitha»), og cis-trans-isomeri innan kjemi.

Sosiologen Baker A. Rogers skriv at motstand mot nemninga cis (eller cisperson) er eit vanleg narrativ i transfiendtleg diskurs.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Cisperson|Cisperson]]» frå , den 9. februar 2025.*  

## Bakgrunnsstoff
Dagny Heide

**Dagny Heide** (fødd 16. mars 1886 i Bergen, død 28. november 1970 i Bergen) var ein norsk barnebokforfattar og musikkpedagog.

## Familie
Dagny Heide var dotter av kjøpmann Emil Burchard Jessen og Ida Thomsen.
Den 18. mai 1910 gifta Dagny seg i Sandviken i Bergen med kapellmeister, fiolinist, dirigent og komponist . Ekteskapet blei oppløyst.

## Liv og virke
Heide studerte utanlands i fleire periodar, blant anna i Tyskland hos Sandra Droucker. Ho gav lenge privat pianoundervising i Bergen.

Heide var i 1920-åra musikkpedagog ved Singer-akademiet (Ida Therese Singers Sang- og Musikakademi i Bergen), der ho leia kursa i notelære.

I 1925 gav Heide ut barneboka *Laila i Eventyrland*, illustrert av bergenskunstnaren . Her gjer den vesle jenta Laila ei forunderlig reise til Eventyrland, der ho treffer både nissar og Ole Lukøie.

## Bibliografi
* 1925: *Laila i Eventyrland*, illustrert av Henry Bonnevie, Mittet, Oslo

## Kjelder

  
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Dagny Heide|Dagny Heide]]» frå , den 30. mars 2025.*
Bad Dürkheim

**Bad Dürkheim** er ein by og ein kommune sør i forbundslandet Rheinland-Pfalz i Tyskland. Kommunen har knapt 19&nbsp;000 ibuarar og eit flatemål på 102,6 km². Byen ligg ei 15 kilometer vest for Ludwigshafen am Rhein.

Grunnstoffet cesium vart oppdaga her i 1860.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Bad Dürkheim|Bad Dürkheim]]» frå ,  den 31. mars 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Grethe Rytter Hasle

**Grethe Berit Rytter Hasle** () var ein norsk . Ho var ein av dei fyrste kvinnelege professorane i naturvitskap ved Universitetet i Oslo, og spesialiserte seg på studiet av planteplankton.

## Livsløp og familie
Hasle blei fødd den 3. januar 1920 i Borre som dotter av skipsførar Johan Kristian Rytter (1890–1966) og kona Nicoline Olava Nielsen (1885–1976). Ho gifta seg med Hans Martin Hasle og tok namnet hans; han døydde i 1971. Ho var busett på Ekeberg i Oslo og døydde i november 2013.

## Karriere
Hasle blei uteksaminert frå  i 1942, og tok eksamen ved Universitetet i Oslo i 1949 der ho jobba saman med Trygve Braarud. I 1950 publiserte ho sin fyrste vitskapelege artikkel, som bar tittelen *Phototactic Vertical Migration in Marine Dinoflagellates*. Ho tok -graden i 1968 på avhandlinga *An Analysis of the Phytoplankton of the Pacific Southern Ocean*.

Hasle blei tilsett som dosent ved Universitetet i Oslo i 1961, og var deretter professor i marin botanikk frå 1977 til 1990. Ho var den tredje kvinnelege professoren ved Det matematisk-naturvitskaplege fakultetet, og blei innlemma i Det Norske Videnskaps-Akademi (DNVA) i 1980; med dette blei ho den einaste kvinnelege forskaren som representerte naturvitskapane i DNVA. Ho var også gjestestipendiat ved  frå 1968 til 1969. Ho er spesielt kjend for sine studium av planteplankton generelt, og av klassen  spesielt. Bacillariophyceae-slekten Haslea er oppkalla etter ho. Ho er også kjend for å revidere den morfologiske taksonomien til slektane *Thalassiosira*, *Nitzschia* og *Fragilariopsis*.

Då Hasle fylte sytti år blei ho heidra med eit festskrift. Ho mottok også Award of Excellence frå Phycological Society of America i 2000, og i 2003 mottok ho Yasumoto Lifetime Achievement Award frå International Society for the Study of Harmful Algae.

## Publikasjoner (utval)
* 
* 
* 
* 
* 

## Kjelder

  
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Grethe Rytter Hasle|Grethe Rytter Hasle]]» frå , den 31. mars 2025.*
Anne Danielsen

**Anne Danielsen** () er ein norsk songar og professor ved , Universitetet i Oslo. 

## Vokalist og radio
Danielsen var vokalist og med på å skipe Oslo-bandet  som gav ut flere plater 1982–86. Så song ho i ** i  i 1985 og bidro som korist på plater med  og med Anne Grete Preus. Ho var 1986–90 i bandet Duck Spin   med ektefellen  som gav ut *Wake Me When The Moon Comes Up* i 1989. Ho jobba i P2 1994–95 der hun med  leia programmet «Bak lydmuren» som handla om popmusikk.

## Akademia
Danielsen tok hovudfag ved Institutt for musikk og teater, Universitetet i Oslo i 1993 på ei avhandling om den amerikanske funkvokalisten og gitarist Prince. I 2001 tok ho doktorgrad same stad med ei avhandling om den amerikanske funksongaren James Brown sitt virke 1967–73 i tillegg til 70-talets .

I 2006 mottok Danielsen Irving Lowens Book Award frå The Society for American Music for boka *Presence and Pleasure: The Funk Grooves of James Brown and Parliament*. Prisen blir gjeven ut til bøker som handlar om amerikansk musikk.

Frå 2009 er Danielsen professor ved . Ho er (per 2018) leiar saman med  for Center for Interdisciplinary Studies in Rhythm, Time and Motion (RITMO), eit  2017–26. Dette senteret skal studere «de grunnleggende kognitive mekanismene som ligger til grunn for menneskers rytme og tidsopplevelse», og fekk i 2018 universitetet sin innovasjonspris.

Ved same institutt har Danielsen blant anna, med eit stipend til  frå Noregs forskingsråd, leia prosjekta «Rhythm in the Age of Digital Reproduction (RADR)», 2004–09, «Micro-rhythmic relationships in computer-based, groove-oriented music», og «Sky & Scene». I 2017 uttalte ho at all musikk er politisk.

## Utgjevingar
*Anne Danielsen, *[http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2017091305098 My name is Prince. En studie i «Diamonds and pearls»]*, hovedfagsavhandling, 147 sider, Institutt for musikk og teater, Universitetet i Oslo, 1993/6.
*Anne Danielsen, Presence and Pleasure The Funk Grooves of James Brown and Parliament, dr.gradsavhandling, 273 sider, 2001.  Utgitt som boken *[https://web.archive.org/web/20180816194433/https://www.upne.com/0819568228.html Presence and Pleasure The Funk Grooves of James Brown and Parliament]*, Wesleyan, 2006.  
*Anne Danielsen, , , Jørgen Langdalen, Kunsten å hellige middelet, Høyskoleforlaget, 2003
*Anne Danielsen og Janne Stang Dahl, *Regionale jazzsentre*, Fagbokforlaget, 2006
*Anne Danielsen (red.), Musical Rhythm in the Age of Digital Reproduction, antologi, Routledge, 2016.
**Vestens musikkhistorie*, Cappelen, 2012. Mange forfattere, deriblant Anne.
*Ragnhild Brøvig-Hanssen and Anne Danielsen, Digital signatures. The Impact of Digitization on Popular Music Sound, MIT Press, 2016

## Kjelder

  
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Anne Danielsen|Anne Danielsen]]» frå , den 31. mars 2024.*
Malin Falch

**Malin Falch** () er ein norsk teikneserieskapar og illustratør.

Falch er fødd i Trondheim. Ho budde i fem år i USA, der ho studerte  ved ein høgskule. I San Francisco hadde ho fast jobb i speldesignselskapet Zynga. Då  i det norske forlaget Egmont, som hadde komme over teikneserien hennar på internett, tok kontakt, bestemde Falch seg for å slutte i Zynga og flytte tilbake til Noreg.

## ''Nordlys''
I 2018 debuterte Falch med den fyrste boka si, *Nordlys: Reisen til Jotundalen*. Boka handler om Sonja Solberg, med prinsessekvalitetar, som bur på Røros. Ho møter ein gut, Espen, og saman reiser dei til ei parallellverd der det bur nissar, troll, vikingar og andre snakkande dyr.

Nordisk Film kjøpte rettane til filmatisering av *Nordlys* i 2020.

Boka *Trollriket: Nordlys: 4* var i 2021 årets mest selde barne-/ungdomsbok i Noreg ifølgje bestseljarlista til Bokhandlerforeningen.

## Utlandssal
Nordlys-serien er seld til 17 land, inkludert USA, Frankrike og Tyskland. 

## Prisar og utmerkingar
*  for *Nordlys*, 2018
* Arks barnebokpris 2018 for *Nordlys: Reisen til Jotundalen*
*  2019 for *Nordlys: Reisen til Jotundalen*
*  2019 for *Bjørnar en historie fra Nordlys*. 
* , «Årets nye deltager» med , for deltaking i *Love IRL*.

## Bibliografi
**Nordlys #1: Reisen til Jotundalen* (2018)
**Nordlys: Skattejakten* (julespesial, 2018)
**Nordlys #2: Vikingene og orakelet* (2019)
**Bjørnar* (spinoff, 2019)
**Nordlys #3: Kråkesøstrene* (2020)
**Nordlys #4: Trollriket* (2021)
**Nordlys #5 Portaltreet del 1 (2022)*
**Nordlys #6 Portaltreet del 2 (2022)* 
**Nordlys #7 Harukkas ønske* (2024)

## Kjelder

  
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Malin Falch|Malin Falch]]» frå , den 31. mars 2025.*
Petra Hauan

**Petra Sophie Alberta Hauan** () var ein norsk forfattar og dramatikar.

## Liv og virke
### Bakgrunn
Petra Hauan var fødd i Overhalla som dotter av ein skomakar i Namsos, Johan Edvard Hauan, og Nicoline Marie Petersen. Ho forblei ugift, og gjekk bort i ung alder. Slektsnamnet er også skrive «Houan» og «Haugan».

### Forfattarskap
Etter konfirmasjonen i Ålesund i 1871, flytta Hauan til Bergen saman med mora. I Bergen arbeidde ho som syerske.

Hauan skreiv føljetongromanar som blei publiserte i aviser i Trondheim og Bergen i 1870- og 1880-åra. Dei fleste av forteljingane hennar blei publiserte under psevdonymet «Lulla». Fleire av hennar forteljingar blei også publiserte i form av bøker. Forfattarskapen var produktivt, og av kort varigskap.

Hauun debuterte med dagboksromanen *Blade af mit Livs Historie*, som blei publisert som føljetong av Lulla i Bergens Tidende i 1877. Forteljinga «Tvende Kvinders Liv» blei gjeven ut posthumt i 1887.

Hauan sitt skodespel i fire akter, *Valdemar Steen*, blei oppført i Trondheim 15. desember 1884. Stykket blei oppført av teaterselskapet til .  spelte den kvinnelege hovudrolla som Louise Breien. Stykket blei opphavleg sendt inn til Adresseavisen i romanform.

## Bibliografi
* 1877: *Blade af mit Livs Historie*, Bergens Tidende
* 1877: *Ingeborg og Thore – et Livsbillede fra Landet*, Trondheim
* 1878: *Kjøbmand Aunes Datter*, Trondheim
* 1879: *En Dagsjauersfamilie*, føljetong i Dagsposten, Trondheim
* 1879: *Louise – hun halverer ikke*, dramatisert forteljing i tre akter, Bergen
* 1879: *Reddet*, føljetong i Dagsposten, Trondheim
* 1882: *Tromsøpigen*, føljetong i Throndhjems Stiftsavis, Trondheim
* 1884: *Valdemar Steen*, ikkje publisert
* 1887: *Tvende Kvinders Liv*, føljetong i Tiden, Trondheim

## Kjelder

  
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Petra Hauan|Petra Hauan]]» frå , den 31. mars 2025.*
Hannah Helseth

**Hannah Helseth** () er ein norsk sosiolog, forfattar, redaktør og dramatikar. Ho er ansvarleg redaktør for **' frå 2018.
== Liv og virke ==
Helseth fullførte [[mastergrad|mastergraden]] i [[sosiologi]] ved [[Universitetet i Oslo]] i 2006 med ei oppgåve om seksuell trakassering i skulen. Ho var stipendiat ved  ved UiO frå 2012 til 2016 og tok  i 2017 med avhandlinga ''Fornuft og følelser: Muslimers argumenter for kvinners rettigheter i medieoffentligheten fra 2000 til 2012''. Helseth er no [[forskar|forskar II]] ved [[Nasjonalt kunnskapssenter om vald og traumatisk stress]] (NKVTS).

I 2012 gav Helseth ut boka ''Generasjon sex''. Boka danna også grunnlag for hennar fyrste skodespel, ''Søstra mi'', sett opp av [[Riksteatret]] i 2013 med [[Kjersti Horn]] som regissør. I 2018 gav ho ut boka ''Det jeg skulle sagt - en håndbok mot seksuell trakassering'' saman med Anja Sletteland.

Helseth har vore engasjert i ei rekkje [[Feminisme|feministiske]] og andre politiske samanhengar. Ho er tidlegare nestleiar i [[Raud Ungdom]], men er ikkje lenger medlem av [[Raudt]]. Ho var også debattredaktør i tidsskriftet **'.

## Kjelder

  
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hannah Helseth|Hannah Helseth]]» frå , den 30. mars 2025.*
Verdscupen i langrenn 2002/Menn

**Verdscupen i langrenn for menn i 2002-sesongen** omfatta 20 individuelle tevlingar og 5 stafettar. Tevlingane tok til 24. november 2001 og vart avslutta 23. mars 2002. Dei 20 individuelle renna bestod av tre tevlingar over 10 kilometer, fire over 15 km, ein 20 km, to tremiler, ei femmil, Birkebeinerrennet, samt sju sprint-tevlingar. Tre av stafettane var på 4 x 10 km, to var vekslingsstafettar.

Renna fann stad i Kuopio og Lahti i Finland, Cogne, Brusson, Asiago og Val di Fiemme i Italia, Davos i Sveits, Ramsau og Salzburg i Austerrike, Garmisch-Partenkirchen i Tyskland, Nové Město na Moravě i Tsjekkia, Stockholm og Falun i Sverige, Oslo og Lillehammer i Noreg.

Per Elofsson frå Sverige vann FIS-troféet for andre året i rad. På dei neste plassane kom fire nordmenn. Elofsson vart fyrstemann i fire verdscuprenn. Nordmennene Anders Aukland, Thomas Alsgaard og Jens Arne Svartedal sigra i tre tevlingar kvar. Italienaren Cristian Zorzi vann to tevlingar, medan Johann Mühlegg, Erling Jevne, Håvard Bjerkeli, Trond Iversen og Fabio Maj vann kvar si tevling.   

## Individuelt

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Skilanglauf-Weltcup 2001/02|Skilanglauf-Weltcup 2001/02]]» frå ,  den 31. mars 2025.*
Hans Larsson Fugleberg

**Hans Larsson Fugleberg** () var ein skipper frå Ølve i Hordaland, busett i Ålesund.

Hans Fugleberg dreiv med sjøfart frå unge år. Avismeldingar syner at han i 1838 var førar av jakta Anna Elisabet som frakta ulikt gods langs norskekysten, i det minste frå Christiania til Bodø. Ved folketeljinga 1865 budde han med familien i Kipervika i Ålesund.

Skipsførar Fugleberg var gift 1834 med Anna Knutsdotter Ulvanes (1811-1893) frå heimbygda Ølve. Minst tre born voks opp i heimen deira. Sønene Hans og Knut var busett i Ålesund.
 
## Kjelder
*Romsdals Amtstidende 30. juni 1838
*Romsdals Amtstidende 20. oktober 1838
*Romsdals Amtstidende 11. desember 1838
*Folketeljinga 1865
Ebbe Monsson Løset

**Ebbe Monsson Løset** () var ein gardbrukar og jekteskipper frå Løset i Stordal på Sunnmøre.

Ebbe Løset var leiglendingsbonde i Monsgarden Løset frå 1830. Attåt gardsdrifta dreiv han Trondheims-handel med jekter som han eigde i. Våren 1839 reiste han med jekta Anne Marie til Trondheim, lasta med lokale varer. Seinare var han medeigar i jekta Viderø. Jektefarten var truleg grunnen til at han kunne kjøpe garden Stamnes og to bruk i Seljebotn.

Ebbe var gift 1831 med Anna Knutsdotter Jøsvollsæter og far til Mons og Inger.

## Kjelder
*''Stordalssoga II. Gard og ått 1801-1920''. 2002
*Eystein Hjelme: *Jekter og jektefart* s, 66.
*Romsdals Amtstidende 27. april 1839
Nina Grieg

**Nina Hagerup Grieg** () var ein norsk sopran, kjend som ektemaken til Edvard Grieg.

Nina Grieg var fødd i Bergen. Ho var kusina til Edvard Grieg, og dei to gifta seg 11. juni 1867 i København. Ekteparet opptredde ofte saman på konsertar i Europa, og fekk svært gode kritikkar. Nina Grieg blei dessutan anerkjend som ein svært sensitiv tolkar av mannen sine songar. Den engelske komponisten Frederick Delius dediserte to sett med songar til ho i åra 1888&ndash;1890.

Stemma til Nina Grieg er bevart på to er med særs dårleg teknisk kvalitet, innspelingane er gjevne ut på platemerket . 

Etter at Edvard Grieg døydde i 1907 busette Nina Grieg seg i Danmark. 

## Galleri

Portrett av Nina Grieg.jpg|Signert kabinettkort av Nina Grieg
Max Abraham und Edvard Grieg.jpg|Musikkforleggjaren Max Abraham, Nina Grieg, Oscar Meyer og Edvard Grieg omkring 1889
Edvard and Nina Grieg at Troldhaugen in 1907.jpg|Nina og Edvard Grieg i kunstnarheimen Troldhaugen i Bergen 1907 
Edvard Grieg- Grave of Edvard and Nina Grieg.jpg|Oska etter ekteparet Grieg ligg i ei grav i fjellet nede ved stranda på Troldhaugen.


## Kjelder

  
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nina Grieg|Nina Grieg]]» frå , den 31. mars 2025.*

## Litteratur
* Haavet, Inger Elisabeth (1998): *Nina Grieg. Kunstner og kunstnerhustru*. H. Aschehoug & Co. (W. Nygaard), Oslo. ISBN 82-03-22230-7, digital utgave
Thalia Dahm

**Helene Thalia Dahm** (fødd 28. september 1828 i Drammen, død 12. mars 1862 i Christiania) var ein norsk skodespelarinne, songarinne, komponist og lærarinne i musikk og song.

## Familie
Thalia Dahm var dotter av skulelærar, fiolinlærar, teiknar og målar Hans Peter Dahm (1787–1844) og Helene Sophie Mathiesen. Ho blei 31. januar 1850 gift i Christiania med cand.jur. og seinare  og  i Trondheim Johan Frode Petersen (1819–1913). Ho var mor til songpedagogen , og tante til songerinna Adelaide Welhaven.

## Liv og virke
Dahm oppheldt seg i 1847–1848 i København, der ho fekk sangundervising. Våren 1848 vende ho tilbake til Noreg, der ho blei knytta til Christiania Theater.

Teaterkarrieren til Dahm var svært kort. Ho debuterte ved Christiania Theater i 1848 som Agathe i **, og følgde opp med rolla som Lisbet i *En søndag paa Amager*. Etter omkring eit år forlet ho teaterscena. Særleg  hadde vore hardhendte i kritikken av prestasjonane hennar på scena, og brukte det meste av utgåva for 24. mars 1849 til å diskutere om ho var eigna for teaterscena.

Det er også kjent at Dahm gav offentlege konsertar, at ho underviste i song og musikk, og at ho dessutan komponerte musikk.

## Roller i utval
**Agathe* i *Jægerbruden* av Carl Maria von Weber (1848)
**Lisbet* i *En søndag paa Amager* av  (Christiania Theater, 1848)

## Verk i utval
* 1848: *Mouritz-Polka*

## Kjelder

  
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Thalia Dahm|Thalia Dahm]]» frå , den 31. mars 2025.*
Therese Stang

**Therese Stang** (fødd 7. februar 1879 i Fredrikshald, død 28. juni 1968 i Oslo) var ein norsk pianist og musikkpedagog.

## Familie
Therese Stang var dotter av Andreas Stang, som var fullmektig ved , og Septima Alice Ludovika Steen. Ho var av slekta Stang frå Halden.

## Liv og virke
Therese Stang var i annen halvdel av 1890-åra elev av , som i 1899 skipa sin eigen private musikkskule. Det var som elev av Holmboe at ho hadde konsertdebuten sin i Kristiania, der ho 4. desember 1896 framførte *Andante spianato et grande polonaise brillante* av Frédéric Chopin i Ess-dur.

Stang var også elev ved Musikkonservatoriet i Kristiania. I denne forbindelse opptredde ho, i likskap med fleire av pianoelevane ved konservatoriet, ved ein offentleg musikkaftan i konsertlokalet til  31. mars 1897, der kong Oscar II var blant publikum.

I 1898 la Stang ut på ein turné med songarinna Adelaide Semb, der dei besøkte Trondheim og fleire av kystbyane i Noreg.

I 1906 blei Stang tilsett som lærar ved Musikkonservatoriet i Kristiania. Ho blei i denne stillinga til 1914. Deretter gav ho privatundervising og fleire framsyningar.

## Kjelder

  
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Therese Stang|Therese Stang]]» frå , den 31. mars 2025.*

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Johan Nilsson Wiig

**Johan Matia Nilsson Wiig** () var ein gardbrukar, skipsførar og landhandlar på Moltu i Herøy på Sunnmøre. Han var son til Gerhard Nilsson Wiig.

Johan Wiig tok over eigedomen Moltumyr og dreiv som faren med sjøfart og handel. I januar 1838 var han med sluppen Aurora på veg til Lofoten med salt. Johan var gift 1842 med Kristiane Olsdotter Sandvik (1814-1895). Fem born voks opp i heimen deira.

## Kjelder
*"Herøyboka Gardar og folk III", s. 258.
*Romsdals Amtstidende 27. januar 1838
Mally Lammers

**Marie Christine «Mally» Lammers** () var ein norsk songar som opphavleg heitte Mally Sars.

Faren hennar var zoologen og presten Michael Sars (1805–1869).
Som ung underviste ho den syngjande systera si Eva Nansen (1858–1907). Sjølv tok ho songtimar i Berlin. I 1881 gifta ho seg med barytonen  (1841–1922), som hadde vore læraren hennar. Gjennom 1890-åra framførte dei blant anna ved  ein rekkje nasjonalistiske konsertar med norsk folkemusikk og slikt, deriblant Edvard Grieg sin nye musikk til *[[Songsyklusen Haugtussa|Haugtussa]]*, i tillegg til *[[Draumkvedet]]*. Ho mottok i 1898 eit  for innsamling av norske folkemelodiar. Ho var også medstiftar av Norsk Kvinnesaksforening i 1884.


No-nb bldsa 1b041.jpg|Mally Lammers (1850–1929), Thorvald Lammers (1841–1922) og systera Eva Nansen (1858–1907).

## Kjelder

  
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Mally Lammers|Mally Lammers]]» frå , den 31. mars 2025.*
Adelaide Welhaven

**Adelaide Franziska Semb Welhaven** (fødd 28. mars 1869 i Christiania, død 1. juli 1944 i Oslo) var ei norsk songarinne og musikkpedagog.

## Familie
Adelaide Welhaven var dotter av agent Fredrik Herfordt Semb og Josefine Maximiliane Eugenie Dahm. Ho var systerdotter av skodespelar, songar og komponist Thalia Dahm, og det blei sagt at ho hadde si musikalske interesse frå mora, som pleide å setje seg ned med gitaren om aftnane og syngje.

Welhaven blei 18. februar 1899 gift med postbetjent Ernst Georg Welhaven, ein brorson av diktaren Johan Sebastian Welhaven. Ho blei annan gong gift med redaktør og presseattaché Mons Monsen Mjelde (1862-1924).

## Liv og virke
Welhaven var elev av Mally Lammers, Ida Basilier-Magelssen og Nina Grieg, før ho gjennomførte eit toårig studieopphald hos Wilma Manti i Berlin (1896) og hos den italienske professor Juliani i Paris (1897). Deretter vende ho tilbake til fødebyen Kristiania mot slutten av 1890-åra, der ho etablerte seg som songarinne og songlærarinne, og underviste etter det ho omtalte som *italiensk metode*.

Welhaven fekk sin konsertdebut i fødebyen Kristiania hausten 1896, i konsertlokalet til , før ho la ut på ein turné med pianisten Therese Stang.

Welhaven opptredde i Paris ved fleire høve, blant anna i Trocaderopalasset i 1898 og i mai 1901. Ho hadde dessutan fleire framsyningar i Tyskland.

Etter at hennar fyrste ektemann døydde, reiste Welhaven i 1909 til Dresden, der ho underviste og gav konsertar. I 1914 vende ho tilbake til Noreg, og i 1915 etablerte ho sin eigen songskule.

I 1930–åra melde Welhaven seg inn i Nasjonal Samling, men var aldri politisk aktiv.

## Kjelder

  
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Adelaide Welhaven|Adelaide Welhaven]]» frå , den 31. mars 2025.*
Knut Eriksson Standal

**Knut Eriksson Standal** () var ein gardbrukar og jekteskipper frå Ytre-Standal i Hjørundfjord.

Knut var frå Jakobgarden i Ytre-Standal. Han var tidleg med faren på handelsferder til Trondheim. Knut hadde jekt, "men ho var lita: 'Han Lissje-Standal-Knut me si lissjele jakt for nord igjønå leidine". "Knut var like til Lofoten på ferdene sine og gjorde det godt, men tykte jakta var for lita.. I januar 1838 var han på veg med jekta Anne Martine til Lofoten med "Salt m.m". Knut kjøpte ei større jekt, "men var då stendig ute for uhell.

Knut var gift 1827 med Ingeborg Marie Eliassdotter Rekkedal. "Det er sagt at dei skulle ha 13 born, men nokre døde like etter fødselen".

## Kjelder

*Romsdals Amtstidende 13. januar 1838
Rheingau

**Rheingau** er eit landskap vest i den tyske delstaten Hessen. Det ligg på den nordlege sida av Rhinen mellom Wiesbaden og Lorch, og strekkjer seg frå vestlege Taunus til Rhinen. Landskapet er prega av haugar og låge åsar.

Rheingau er kjent som eit vinområde. Det er eit av dei største områda i Tyskland der det blir produsert kvalitetsvin, hovudsakleg av riesling-sorten. Det finst også ei rekkje kloster, slott, borger og særs gamle byar i området. I den vestlege delen byrjar Øvre mellomrhindal, som er sett inn på UNESCO si verdsarvliste.

## Historie
Rheingau var eit *gau* eller fylke i Frankarriket, med grenser mot Niddagau, Maingau, Oberrheingau og Lahngau. 

I 983 gav Otto II av Det tysk-romerske riket Rheingau og andre territorium til Erkebispedømet Mainz. Då erkebispedømet blei oppløyst i 180 gjekk Rheingau til Hertugdømet Nassau.

## Kultur
* Rheingau Musik Festival blir halden kvart år i juli og august, med arrangement på mange ulike stader i region.
*Rheingauer Weinwoche (Rheingau vinveke) blir halden i Wiesbaden kvart år i august.
*Mange byare har også sin eigen årlege vifestival.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Rheingau|Rheingau]]» frå  og «[[:en:Rheingau|Rheingau]]» frå , den 1. april 2025.*  

## Bakgrunnsstoff
Verdscupen i langrenn 2003/Menn

**Verdscupen i langrenn for menn i 2003-sesongen** omfatta 21 individuelle tevlingar og 6 stafettar. Tevlingane tok til 26. oktober 2002 og vart avslutta 23. mars 2003. Dei individuelle renna bestod av fire tevlingar over 10 kilometer, fire over 15 km, to 20 km, to tremiler og ei femmil, samt åtte sprint-tevlingar. Fire av stafettane var på 4 x 10 km, to var vekslingsstafettar.

Renna fann stad i Düsseldorf, Oberhof og Reit im Winkl i Tyskland, Kiruna, Borlänge og Falun i Sverige, Kuusamo og Lahti i Finland, Davos i Sveits, Clusone, Cogne og Asiago i Italia,  Linz og Ramsau i Austerrike, Kavgolovo i Russland, Otepää i Estland, Nové Město na Moravě i Tsjekkia, Oslo og Drammen i Noreg.

Mathias Fredriksson frå Sverige vann FIS-troféet i suveren stil. Han vart fyrstemann i fem verdscuprenn. Norske Tor Arne Hetland og estiske Andrus Veerpalu vann kvar sine to tevlingar. I tillegg enda tolv tevlingar med tolv ulike vinnarar. 

## Individuelt

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Skilanglauf-Weltcup 2002/03|Skilanglauf-Weltcup 2002/03]]» frå ,  den 1. april 2025.*
Magnus Jonsson Hellesylt

**Magnus Jonsson Hellesylt** () var ein gardbrukar og jekteskipper frå Sunnylven på Sunnmøre.

Magnus var frå matrikkelgarden Sæter i Sunnylven. 8 år gammal, om våren, laut han ut og gjæte hos folk på Kjellstadli. «Han hadde lite klede, så det vart knapt med ombyte. Ei gamal jente, som tente der... sydde klede av gamle stakkar, så han slapp leggje seg når han hadde av seg våtekleda». 17 år gammal tok han seg årsteneste på Kjellstad, for mat og klede og ein peil brennevin til jul. Brennevinet selde han, kjøpte messingknappar som han selde vidare. Han la seg etterkvart opp peng og tinga seg rom på ei jekt, for å drive større handel. Magnus fekk ord for å vere «pålitande og grei», «så folk borga han varer».  

Magnus gifte seg 1833 med Gyri Larssdotter Hellesylt (1808-1900). I 1836 kjøpte han farsgarden hennar for 300 spesiedalar. Garden fekk namnet Magnusgarden. Våren 1839 drog Magnus med jekta «Duen» til «Trondhjem med indenlandske Varer». På 1850-talet var han medeigar i «Brødrene», ei jekt som forliste på ein Bergens-tur.

Magnus og Gyri vart foreldre til ni born. Eldste sonen, Lars, tok over Magnusgarden og dreiv sjølv Trondheims-handel ei tid.

## Kjelder
*''Sunnylven og Geiranger I'', s 436.
*Romsdals Amtstidende, 23. mars 1839
*''Sunnylven og Geiranger I'', s 214.