open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mosin-Nagant-rifle

**Mosin-Nagant** er eit repetérgevær med kapasitet på fem skot og fast magasin som har vore det militære hovudvåpenet i Russland og fleire andre land sidan slutten av 1800-talet. 

Sidan 1883 drøfta dei i Russland kva for eit gevær dei skulle innføre i den russiske hæren. I 1890 stod valet mellom eitt utvikla av russaren Sergej Mosin og eitt utvikla av belgiaren Leon Nagant. Etter testar i 1891 valde dei Mosin-geværet, som lett kunne modifisérast etter mønster av Nagant sitt forslag. Saman med Mosin-Nagant-rifla vart ein ny randtenningspatron i kaliber 7,62x54 mm innført. 

Opphavleg fanst våpenet i tre versjonar:

* Infanterigevær med 800 mm løpslengd og bajonett
* Dragongevær med 730 mm løpslengd og bajonett
* Kosakkgevær med 730 mm løpslengd utan bajonett

Ein karabin vart innført i 1907, og ein ny karabinmodell i 1938, modifisert i 1944. Ein kjend versjon var skarpskyttarutgåva, som skilde seg frå standardutgåvene ved at hevarmen var nedoverbøygd og kikertsikte montert. 
 
Geværet var til og med andre verdskrigen standardvåpenet i det sovjetiske infanteriet, og vart i ulike versjonar (særleg M91/30 og M38/44) òg innført og til dels laga av dei sovjetdominerte og sovjetallierte landa etter andre verdskrigen. Kina produserte såleis karabinversjonen M38/44 på lisens, som "Type 53". Også i Tsjekkoslovakia og Jugoslavia vart lisensversjonar og vidareutviklingar produserte. 

## Kjelde
Tyskspråkleg wikipedia, art. *Mosin-Nagant*. 

## Bakgrunnsstoff

* http://schuetzenverein-dippoldiswalde.de/waffen/mo_na_01.htm 
* http://waffen-der-welt.alices-world.de/infantry_weapons/rifles/index.html
* Mosin-Nagant.net (engelsk)
Mauser-rifle M98

**Mauser Modell 98** er det mest kjende av alle tyske gevær. Det er ei fem skots repetér-rifle med bolt-sluttstykke og fast innebygd magasin. Det var standardgevær i den tyske hæren i første verdskrigen, så i Reichswehr etter denne, og i karabin-utgåve i andre verdskrigen.
Det tyske standardkaliberet var 8x57 mm med tilføyinga IS.  

Våpenet vart innført i den tyske hæren i 1898. Ti år seinare kom ei noko kortare utgåve. Mauser-konstruksjonen er svært robust og god, og vart eit førebilete for mange andre. Geværet vart produsert i masseomfang i om lag femti år, og vart bruka over mesta heile verda. Så mykje som 100 millionar eksemplar kan ha vorte produserte. Enno i dag er variantar i bruk, først og fremst som sivile pålitelege jaktgevær. 

Dei viktigaste versjonane: 
*G98: Grunnversjonen, produsert frå 1898, tysk standardvåpen under første verdskrigen.
*K98a: Ein kortare versjon (karabin) som kom i 1908, men som ikkje avløyste den lengre versjonen som standard. 
*K98k: Same lengd som K98a. Vart serieprodusert frå 1935 og innført som standardvåpen i Wehrmacht. Over 12 millionar K98k vart produserte før 1945. 

Mauser-gevær vart produserte på lisens i ei rekkje land, blant dei Sverige, Spania, Iran og Chile. Dei skil seg mest i kaliber. 

I Noreg vart etterlatne Mauser-karabinar bruka i Hæren og særleg i Heimevernet etter okkupasjonen var over. Desse våpna fekk etter kvart nye løp i kaliber 7,62x63 mm (.30-06), som var det daverande amerikanske standard-kaliberet. Kongsberg Våpenfabrikk laga òg eigne versjonar, som vart bruka som skarpskyttargevær i militæret og som skyttarlagsvåpen. I det siste tilfellet i kaliber 6,5x55 mm.   

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Mauser Modell 98|Mauser Modell 98]]» frå ,  den 27. desember 2006.*  

## Bakgrunnsstoff
*Russisk våpenside (eng.)
*Wehrmachtsleksikon
Lee-Enfield-rifle

**Lee-Enfield** var den britiske hæren si standardrifle frå 1895 til 1956, i ulike variantar. Ho vart òg teken inn av dei britiske koloniane og samveldelanda, blant dei India, Australia, New Zealand og Canada. Dette repetisjonsgeværet har bolt-sluttstykke, magasin som vart ladd ovanfrå og kapasitet på 10 skot. Det vanlegaste kaliberet var kaliber .303 British. 

Sjølv om dette geværet offisielt vart erstatta i Storbritannia av det såkalla *L1A1 SLR* i 1956, blir Lee-Enfield framleis bruka som tenestevåpen i fleire samveldeland til i dag. Totalproduksjonen er rekna til over 17 millionar, noko som gjer denne rifla til ei av dei mest produserte boltrifler i historia, berre slått av russiske Mosin-Nagant M91/30 og kanskje tyske Mauser M98, litt etter korleis ein reknar.

**Kjelde:** Engelskspråkleg wikipedia, art. *Lee-Enfield.*
Interstellar Overdrive

«**Interstellar Overdrive**» er ein psykedelisk instrumental av Pink Floyd frå albumet deira *[[The Piper at the Gates of Dawn]]* frå 1967. Songen varer nesten ti minutt, men ein lenger versjon vart spela inn tidlegare som filmmusikk for *[[Tonite Let’s All Make Love in London]]*, som kom same året. Albumversjonen er spelt inn 16. mars 1967 med ekstra musikalske tillegg i juni same året. 

«Interstellar Overdrive» var ein av dei aller første psykedeliske instrumentalimprovisasjonane som vart spelt inn av eit rockeband, og vert sett på som Pink Floyd sitt første steg inn i space rock (i lag med «Astronomy Domine»), sjølv om bandet seinare kritiserte dette uttrykket. Songen skildrar godt korleis konsertane til Pink Floyd var på denne tida, men skil seg frå resten av albumet med sin fritt format-struktur. Konsertversjonane av songen hadde mange fleire parti som ikkje vart brukt i versjonen på albumet, og kunne ofte vare meir enn 20 minutt. Då bandet spelte på undergrunnsklubbar i London, som UFO Club, opna dei som regel med denne songen. Songen vart sist spelt på konsertar i 1970, og då som ekstranummer. 

## Komposisjon
Opninga av songen er eit fallande gitarriff, som dei forskjellige instrumenta etter kvart spelar med på. Riffet glir gradvis over i improvisasjon i forskjellige modalskalaer, kjappe tonar på Farfisaorgelet og rolege mellomspel. Songen får gradvis mindre og mindre struktur og tempo med rare gitarlydar. Mot slutten av songen går bandet gradvis over til hovudtemaet igjen, som går langsamare og langsamare før songen sluttar. 

Riffet hadde sitt opphav i at manageren til Pink Floyd, Peter Jenner prøvde å nynne ein song han ikkje kunne hugse namnet på (som seinare viste seg å vere Love sin coverversjon av «My Little Red Book»). Barrett følgde nynninga til Jenner med gitaren, og brukte det som grunnlag for melodien i «Interstellar Overdrive».

## Andre versjonar
Det finst fleire andre versjonar av songen. Ein tidlegare versjon vart spelt inn i januar 1967 for filmen *Tonite Let’s All Make Love in London*, og varer nesten 17 minutt. Særleg dei første partia av songen vert ofte rekna for å vere betre enn albumversjonen, men vert etter kvart meir langtekkeleg. Ein annan versjon som kom seinare vart spelt inn for konsertalbumet *[[Ummagumma]]*, men vart ikkje brukt på grunn av dårlegare lydkvalitet enn dei fire andre songane som hamna på albumet. 

Studioversjonane er òg gjeve ut på samlealbuma *[[Relics]]* og *[[A Nice Pair]]*.

## Medverkande
Medverkande per *The Piper at the Gates of Dawn*.
*Syd Barrett – gitar
*Roger Waters – bassgitar
*Rick Wright – Farfisaorgel
*Nick Mason – trommer

med:
*Norman Smith – trommevirvel

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Interstellar Overdrive|Interstellar Overdrive]]» frå ,  den 27. desember 2006.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Bergnebb

Ein **bergnebb**, ei **bergnebbe** eller ei **stinte** (***Ctenolabrus rupestris***) er den minste lippefisken i norske farvatn. Han er vanleg frå vestkysten av Sverige langs norskekysten nordover til Nord-Trøndelag, og sørover til Marokko. Bergnebben er oransje og har ein karakteristisk prikk ved halerota. Normal storleik er 10-12 cm, men individ opp til 18 cm er observert.

Bergnebb vert brukt til å fjerna lus av laks i oppdrettsanlegg. For at dei skal vera til dette føremålet, må munnen vera uskadd, og dei må difor fangast med teiner e.l., ikkje med krok.

## Bakgrunnsstoff
*
Krag-Jørgensen-rifle

**Krag-Jørgensen** var eit norskkonstruert gevær med kaliber 6,5 mm, patentert i 1887. Geværet har fått namnet sitt etter konstruktørane, felttøymeister og oberst Ole Herman Krag, og korpsbøssemakar Erik Jørgensen. Det var ei tid hovudvåpen i den danske, den norske og den amerikanske hæren. Det blir enno i nokon mon bruka til konkurranseskyting og jakt. 

Krag-Jørgensen-geværet var topp moderne og eit av dei beste armégeværa i si tid. Vekt utan bajonett var 4,0 kg, og patronane vog 23,45 g. Våpenet hadde 6 patronar i magasinet. 

Magasinet låg under kammeret og kunne fyllast frå sida. Ein fordel med magasinløysinga var at ein kunne fylle på ammunisjon utan å lade geværet. Ladinga av magasinet var også rask og enkel, noko som blant anna førte til at Krag-Jørgensen-geværet utmerkte seg i hurtigskytingskonkurransar.
Ein annan fordel med Krag-Jørgensen i strid, var at det hadde ein hendel på låsekassen som sperra for lading av patroner frå magasinet. Soldaten kunne da lade enkeltskot mens fienden var på langt hald, og vente med å bruke patroner frå magasinet til det var nødvendig.

Krag-Jørgensen-geværet vart bruka som hovudvåpen i det norske forsvaret frå 1894 og fram til og med den tyske invasjonen i 1940. Ei tysk dagbok frå aprildagane 1940 fortel at dei norske soldatane var svært dugande til å handtere våpenet sitt. Og dei var treffsikre - noko som òg kanskje kjem av dei gode eigenskapane til geværet sitt kaliber.

Frå 1892 og i ein periode framover vart Krag-Jørgensen-geværet bruka som standardgevær i den amerikanske hæren. Det vart plukka ut som det beste blant 27 andre våpen og sett i lisensproduksjon ved Springfield-fabrikkane under namnet US Magazine Rifle, Model 1892. Over ein halv million vart produserte over ein seksårs-periode.

Den amerikanske hæren gjekk over til Springfieldrifla etter hundreårsskiftet, men Krag-Jørgensen-geværet var i bruk blant anna i vaktteneste fram til andre verdskrigen. Før våpenet vart innført i den amerikanske hæren, var det i bruk i den danske. 

Kritikk av Krag-Jørgensen-geværet går gjerne på at låsen har visse svakheiter. Blant anna kan patronane ikkje ha for sterk lading. Det svenske militærkaliberet kaliber 6,5x55 er såleis for kraftig for Krag-Jørgensen-geværet.
Ei anna svakheit var at låsesystemet med ein hovudklakk framme på sluttstykket gav ujamnt trykk viss patronene blei våte, noko som førte til ei kraftig forskyving av treffpunkt. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Krag-Jørgensen|Krag-Jørgensen]]» frå ,  den 27. desember 2006.*
Springfield-rifle M1903

**Springfield M1903** er eit amerikansk repetérgevær med innebygd magasin for fem skot. Det vart utvikla og produsert av den føderale regjeringseigde våpenfabrikken Springfield Armory i Massachusetts. M1903 byggjer på eit mauserkonsept. Dei første riflene vart leverte til hæren i 1903, men alt i 1906 vart ein ny patron utvikla for dette våpenet. Kaliber .30-06 vart standard geværammunisjon for USA sine militære styrkar til etter andre verdskrigen. 

Springfield-geværet var standardgevær for amerikanske soldatar under første verdskrigen (USA deltok frå 1917), sjølv om mange òg bruka ein variant av det britiske Lee-Enfield-geværet. M1903 var standard tenestevåpen i det amerikanske infanteriet til 1936, da det skulle avløysast av det nye halvautomatiske Garand-geværet. Men sidan det var visse produksjonsproblem med dette, vart M1903 òg mykje bruka under andre verdskrigen, særleg i Stillehavskrigen. Både under andre verdskrigen og under Koreakrigen vart ein variant av M1903 bruka som skarpskyttargevær. 

**Kjelde:** Tysk wikipedia.
## Bakgrunnsstoff
* Waffen-Wiki 
* world.guns.ru: ''Springfield M1903'' (eng.)
Kokse

Ei **kokse** (ndm. «ko’ks») eller ei **prame** (ndm. «pra’m») er ein liten, flatbotna robåt hovudsakleg bruka til småærend og lett transport. Typiske særtrekk inkluderer rett framstamn, akterspegl, flat botn med tverrbord og langsgåande kjøl, og eitt par tollepinnar. Lengda er gjerne kring 10&ndash;13 fot, men ei noko større og meir grovbygd utgåve for krøttertransport finst òg. Geografisk sett er koksa vanleg på Nordmøre og i Fosen (kysten av Sør-Trøndelag).

## Sjå òg
* pram

## Kjelder
* «Kokse» på Alnakka.net
Oldenburg

:*For byen med same namn, sjå [[byen Oldenburg]]*
**Oldenburg** (dansk **Oldenborg**) kan visa til:

*Byen Oldenburg i Niedersachsen i Tyskland
*Landskapet Oldenburg, eit landskap (*Landkreis*) i Niedersachsen 
*Oldenburg in Holstein, ein by i  Schleswig-Holstein i Tyskland
*Fyrstehuset Oldenburg
Pål Breen

**Pål Breen** () blei direktør i Vålerenga Fotball i desember 2006. Han kom då frå jobben som direktør for Hafslund Sikkerhet Bedrift.
AG-3

**Automatgevær 3** er ein lisensprodusert norsk variant av våpenet G3, som er laga av Heckler und Koch. Kaliberet er 7,62 &times; 51 mm NATO, som er eit standard-kaliber i NATO.

Magasinet på ein AG-3 har plass til 20 patroner, som kan avfyrast enkeltvis eller i serie, det vil seie halv- eller heilautomatisk.

AG-3 var standardvåpenet for meinige soldatar i det norske forsvaret fram til 2007.

## Bakgrunnsstoff
Musikkstykket A Saucerful of Secrets

«**A Saucerful of Secrets**» er ein instrumental og tittelsporet til albumet med same namn laga av det britiske bandet Pink Floyd i 1968. Sporet varer 11:56 og er komponert av bandmedlemmane Roger Waters, Richard Wright, Nick Mason og David Gilmour. Mykje av songen er eksperimentell og avantgarde med hylande feedback, truande perkusjon og uhyggeleg ordlaus vokal. 

Sjølv om songen står omtalt på omslaget som «A Saucerful of Secrets» hadde enkelte opplag songen delt inn i fire ulike parti: 
# «Something Else» (cymballydar som gradvis aukar i volum og orgel med ekkoeffekt)
# «Syncopated Pandemonium» (trommer, kraftige cymbalar, skrikande gitar)
# «Storm Signal» (klokkeklang og orgel)
# «Celestial Voices» (bass, orgel, mellotron og ordlaus kor)

Stykket var spelt mykje på konsertar av Pink Floyd i perioden frå 1968 til 1972, og i starten vart songen kalla «The Massed Gadgets of Hercules». Ei konsertutgåve vart gjeven ut på albumet *[[Ummagumma]]* i 1969, og ein kan sjå ein versjon av songen på filmen *[[Live at Pompeii: Directors Cut]]*, som av mange vert rekna for å vere den definitive versjonen. I 1969 vart den fjerde satsen «Celestial Voices» tatt med i konsertkonseptet *[[The Man and the Journey]]* som «The End of the Beginning». 

Roger Waters har ein gong fortalt i eit intervju med musikkmagasinet *[[Rolling Stone]]* at songen handlar om eit slag og etterverknadane av slaget. «Something Else» representerer klargjeringa av slaget. «Syncopated Pandemonium» representerer sjølve slaget. «Storm Signal» representerer synet av dei omkomne etter slaget, og «Celestial Voices» representerer sorga etter dei døde. 

Konsertversjonane av songen var ofte ganske forskjellig frå studioversjonen. Cymballyden i byrjinga av songen vart i staden utført på bassen. På «Syncopated Pandemonium»-delen måtte Rick Wright vanlegvis halde seg til Farfisaorgelet sitt i staden for å dundre laus på eit piano som på studioversjonen (med «Pompeii»-versjonen som eit unntak). «Celestial Voices»-delen starta med berre orgel, slik som i studioversjonen, men gradvis kom det til trommer, bass, gitar og ordlaus vokal (av Gilmour). Dette førte til eit kraftig klimaks i songen. På versjonen frå Pompeii er det Waters som slår på cymbalane medan Mason tar seg av trommene. 

Songen representerer den første av ei rekkje lange komposisjonar som etter kvart leidde fram til dei klassiske albuma som *[[The Dark Side of the Moon]]* via «Atom Heart Mother» og «Echoes».

## Medverkande
*David Gilmour – slidegitar, vokal
*Richard Wright – Farfisaorgel, Hammondorgel, Mellotron, piano, vibrafon, vokal
*Roger Waters – bassgitar, cymbal
*Nick Mason – trommer, chimes

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Musikkstykket A Saucerful of Secrets|Musikkstykket A Saucerful of Secrets]]» frå ,  den 27. desember 2006.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Sportsundertøy

**Sportsundertøy** er ei form for undertøy som er spesielt utvikla for å transportera bort sveitte, og vera mest mogleg elastisk slik at det gjev god rørsleevne. Døme på sportsundertøy er jockstrap, suspensorium og sportsbehå.
Trondhjems len

**Trondhjems len** (svensk: **Trondheims län**) er eit tidlegare len i Noreg. Frå 1500-talet og fram til innføringa av eineveldet i 1660 var Trondhjems len eitt av fire hovudlen eller slottslen. Etter reformasjonen i 1537, vart Noreg administrativt delt inn i 25 len. Nordafjells vart det i sanninga ikkje forandra på dei lena og fylka som var sterkt innarbeidd. Også i tida etter innføringa av eineveldet i 1660 var det ein skilnad i tilhøva Nordafjells. Det står tildømes i fororda til Christian 4 norske lov at loven skal anvendes annerleis Nordafjells. Under eneveldet er det Kongen av Danmark-Noreg sende unge danske adelsmenn til Noreg for å driva inn skatter og avgifter, og syrgja for at kongen i København fekk sin del. Sønnafjells tilkom denne oppgåva etterkvart prestane, som på statthaldarens vegne bar en kasse på omgang, til innsamling av skattane som etterkvart vart innførte under det danske styret. Det vart ikkje tilfellet Nordafjells (Trondhjems len) ingen danske lensherrar tok sete i det symboltunge Erkebispegården som hadde vore sentrum for det katolske føydalsete i Trøndelag. Men kanslar Ove Bjelke tok sete der i nokre år. Det vart kongen sin politikk att ingen skulle stå mellom han og bønder her. Inn under Trondhjems len høyrde den gongen òg Jemtland og Herjedalen. Etter Freden i Brömsebro av 1645 har desse områda vore ein del av Sverige. Trondhjems len var svensk frå 1658 til 1660.
Trondhjems len omfatta dei seinare fylka Nord-Trøndelag fylke, Sør-Trøndelag fylke i tillegg til delar av Møre og Romsdal fylke (Romsdal og Nordmøre). Trondhjems len vart svensk den 26. februar 1658 gjennom freden i Roskilde, og vart gjeve attende til Danmark-Noreg den 27. mai 1660 ved freden i København. Svensk guvernør i denne tida var Claes Nilsson Stiernsköld.

## Sjå òg
* Trondhjems amt
* Amt
* :Kategori:Tidlegare svenske landskap
Trondhjems amt

**Trondhjems amt** var fram til 24. september 1804 eit amt i Noreg. Trondhjems amt vart då delt i Søndre Trondhjems amt og Nordre Trondhjems amt. Trondhjems amt vart oppretta etter at Trondhjems len vart avvikla i samband med innføringa av eineveldet i Danmark-Noreg i 1660. Administrasjonsstad for Trondhjems amt var Trondhjem.

## Sjå òg
* Amt i Noreg
* Trøndelag
Julaftan

**Julaftan** (òg **juleftan**, **jolaftan** eller **joleftan**), 24. desember, er dagen etter litle julaftan og før første juledag. I fleire tradisjonar er dette den viktigaste juledagen, då ein samlar seg i familieselskap og deler ut julegåver, sjølv om den kyrkjelege høgtida og fødselsdagsfeiringa til Jesus tek til den 25. Julaftan er hovudjuledagen i Norden, Polen, Portugal, Quebec, Russland, visse delar av Tyskland, Sveits og Austerrike, der ein opnar julegåver om kvelden. I Italia opnar ein julepresangane om morgonen første juledag. 

## Kristne tradisjonar

Mange kristne går i kyrkja julaftan. I katolske kyrkjer er det tradisjon å halde midnattsmesse ved midnatt natt til juledagen. Slike messer markerer byrjinga på juletida. Truleg er det fordi midnattsmessa blei flytta til ettermiddagen på julekvelden at julaftan har teke plassen som ein viktig feiringsdag.

I Den norske kyrkja held ein julegudstenestar på ettermiddagen, og i nokre kyrkjelydar også midnattsmesse. Klokka 1700 kimer alle kyrkjeklokkene, ein ringer jula inn og julehelga tar til. Det er vanleg å tenna lykter på gravene til nære slektningar. 

## Familiefeiring

Til middag på julekvelden et ein tradisjonell mat, og dei fleste har det same til julemiddag år etter år. I Noreg er ribbe og pinnekjøt dei vanlegaste hovudrettane med julepølse og medisterkake som dei viktigaste tilleggsrettane. Det er vanleg å eta til ein blir meir enn mett, og det blir seinare servert dessert. Risengrynsgraut eller riskrem med mandel i kan serverast på julaftan eller tidlegare i førjulstida. 

På kvelden sit ein heime saman med familien og opnar julegåver. Som regel går ein rundt treet og syng julesongar før pakkane kan opnast, og mange stader må ein venta til julenissen &ndash; som regel ein utkledd person frå selskapet &ndash; kjem innom og startar gåveutdelinga. Nokre stader, som i delar av Tyskland og Aust-Europa, er det ikkje ein gammal mann, men kristusbarnet sjølv som deler ut gåver. 

I land som feirar jul hovudsakleg på juledagen er dette den siste store klargjeringsdagen. Om kvelden kan ein møtast til store måltid, eller gå ut og feira dagen.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Kyrkjer i Noreg etter kommune

Dette er ei liste over **norske kyrkjer fordelt på kommunar**, sortert stigande etter kommunenummer. Lista viser godkjende kyrkjer i Den norske kyrkja. I tillegg kjem kyrkjer for andre trussamfunn, bedehus o.l. som høyrer til ulike kristne organisasjonar og ymse kyrkjer, kapell og kyrkjelydshus som ikkje er godkjende som kyrkjer etter kyrkjelova.

## Liste
### Østfold

### Akershus

### Oslo

### Hedmark

### Oppland

### Buskerud

### Vestfold

### Telemark

### Aust-Agder

### Vest-Agder

### Rogaland

### Hordaland

### Sogn og Fjordane

### Møre og Romsdal

### Trøndelag

### Nordland

### Troms

### Finnmark

### Svalbard
Dictablanda

**Dictablanda** er eit omgrep frå statsvitskapen som syner til eit diktatur der sivile rettar for det meste er tekne vare på, heller enn å verta vanda.

Ordet *dictablanda* kjem frå spansk *dictadura* («diktatur») og *blanda* («mild»); ordet speglar òg at *blanda* kjem i staden for *dura* («hard»). 

Omgrepet vart fyrst nytta in Spania i 1930 då general Dámaso Berenguer overtok for general Miguel Primo de Rivera y Orbaneja som overhovud for militærjuntaen *(directorio militar)* og freista svekkja spenningane i landet ved å mykja opp nokre av dei strengaste tiltaka som hadde kome til under diktaturet. Det vart òg nytta om dei seinare åra i regimet åt general Francisco Franco, og om det sytti år varande hegemoniet åt Institutional Revolutionary Party (PRI) i Mexico.

Omgrepet «dictablanda» er bruka som eit motstykke til democradura, som tyder illiberalt demokrati &mdash; eit system der styremakter og leiarar er valde, men like fullt tek tolleg lett på sivile rettar.

Eit døme på dette er Pakistan under Pervez Musharaff.
Freden i København

**Freden i Køpenhavn**, **Københavnsfreden**, er ei nemning på ei fredsavtale mellom Sverige og Danmark-Noreg, inngått i København den 27. mai 1660. Etter freden i Roskilde av 26. februar 1658 braut det ut krig att i juni 1658. Freden i København stadfeste fredsavtala frå 1658 med unntak av at Sverige måtte gje frå seg att Trondhjems len og Bornholm. Sverige aksepterte òg framande krigsfartøy i Austersjøen.
Torlaksmesse

**Torlaksmesse** eller **tollesmesse** er eit gammalt namn på litlejulaftan 23. desember.  Dagen har namn etter biskop i Skålholt på Island *Thorlakr helgi Thoralsson* (1133-93), som vart gjort til helgen av Alltinget i 1198. 

I Trøndelag og Nordland vart dagen gjerne kalla **sjurdsmess**.  Det er usikkert kva for ein *[[Sigurd]]* som har gjeve namn til dagen. 

## Kjelde
Brødristar

Ein **brødristar** er ein liten elektrisk kjøkenmaskin som vert brukt til å rista brød med. Risting av brød er ein kombinasjon av tørking og steiking. Slik vert brødskivene varme og sprø, og gjev brukaren ei kjensla av nysteikt brød. Brødristarar er daglegdagse i dei fleste heimar i den vestlege verda.

Ein moderne brødristar er normalt ein boks med to hol, kvart med plass til ei brødskiva. Ein brødristar med to skivehol kan òg brukast til singelskiveristing. Ein spake på enden av brødristaren senkar brødet ned i hola. På sidene av skivene er det varmeelement som varmar opp brødet. Tida stiller ein inn med ein skruknapp. Når tida er ute, sprett skivene opp og varmeelementa vert sløkte. 

Brødristaren kan òg brukast til andre ting enn brød, som til dømes kaker, pannekaker og bollar. Dei mest avanserte brødristarane kan ha fleire funksjonar, som tining, stoppknapp, varmejustering, automatisk senking av brødet, gjenoppvarming og liknande.
Kolbu

**Kolbu** er ein tettstad med  i Østre Toten kommune i Innlandet fylke, som tidlegare var ein sjølvstendig kommune. Kommunen blei til 1. januar 1908 da Vestre Toten blei delt i tre (Eina, Kolbu, Vestre Toten). Kolbu hadde ved etableringa 2412 innbyggarar. 

1. januar 1964 blei det meste av Kolbu med 2906 innbyggarar slått saman med Østre Toten kommune, resten med Vestre Toten. På grunn av uoversiktlege eigedomsforhald blei kommunegrensa dratt opp på kryss og tvers gjennom tettstaden Kolbu. Dette førte blant anna til ein interkommunal skule (Moen). På midten av 1990-talet kom det i gang ei rørsle med forslag på å utjamne grensene og/eller overføre omtrent heile gamle Kolbu til Østre Toten. Folkerøysing blei avheldt og forslagsstillarane sigra.

## Kjelder
AK-47

**AK-47** (russisk **Автомат Калашникова образца 1947 года*, «Automatkarabin Kalasjnikov modell 1947») er ein karabin (ei kort rifle) som opphavleg vart utvikla for mekanisert [[infanteri]] og innført i [[Den raude arméen|den sovjetiske hæren]] i [[1949]]. Han kan avfyrast både halvautomatisk med eitt skot om gongen (utan ladegrep mellom kvart skot) eller i serie, det vil seie heilautomatisk. Han kom opphavleg i [[kaliber 7,62 × 39 mm|kaliber 7,62&nbsp;×&nbsp;39&nbsp;mm]]. 

AK-47 vart konstruert av [[Mikhail Kalasjnikov]], og sjølv om han har konstruert andre våpen òg, er det dette som oftast blir knytt til namnet hans. Kalasjnikov var opphavleg sersjant i sovjethæren, og da [[andre verdskrigen]] byrja, var han [[stridsvogn]]-sjef. Etter han vart skadd i [[1941]], låg han ei tid på sjukehus, og der fekk han idéen til dette våpenet som eit spesialvåpen for soldatar i pansra køyretøy med avgrensa plass. 

Da han kom tilbake til avdelinga si, fekk han høve til å utvikle idéen vidare, saman med våpenteknikarar. Etter fleire forsøksversjonar vart våpenet ferdig i [[1947]], og det vart sett i produksjon og innført i militæret frå [[1949]]. Det vart noko modernisert i [[1959]], og kom så i eit mindre kaliber frå [[1974]] ([[kaliber 5,45 × 39 mm|kaliber 5,45&nbsp;×&nbsp;39&nbsp;mm]]). 

AK-7 har på grunn av svært enkel, robust og billeg konstruksjon vorte populær i mange [[militærvesen]] og [[gerilja]]-styrkar. Det kan ha vorte produsert 70–100 millionar av dei i alt. Ein reknar dei lisensproduserte [[Finland|finske]] *RK 62* som varianten med best kvalitet. 

Ein ulempe med AK-7 kan vere at han ikkje er særleg høveleg på lengre avstandar, pga låg munningsfart på skota. Det er derfor ikkje noko skarpskyttarvåpen. 

== Kjelder ==

**Denne artikkelen bygger på «AK-47» frå ,  den 28. desember 2006.''  
 

## Bakgrunnsstoff
* Modern Firearms - Kalashnikov AK-47 and AKM assault rifles
US-karabin M1

**US-karabin M1** (på norsk ofte kalla berre US-karabin) er eit amerikansk, lett halvautomatisk gevær, som òg var i bruk i det norske forsvaret etter andre verdskrigen. Våpenet var laga for å vere eit sjølvforsvarsvåpen for «bakre-linje-styrkar», slik som for eksempel logistikkavdelingar. Dette etter at det amerikanske militærvesenet forstod behovet for eit våpen med større eldkraft enn pistolar i bakre linje. Samtidig var M1 Garand (det amerikanske militæret si halvautomatiske standardrifle frå og med andre verdskrigen) for tung og uhandterleg for styrkar i bakre linjer. Skota var i kaliber 7,62x33mm (.30). Våpenet hadde stavmagasin med høvesvis 15 eller 30 skot. Dette var eit sjølvforsvarsvåpen for bruk på relativt korte avstandar, og ikkje noko presisjonsvåpen på lange hold. Det vart blant anna bruka under andre verdskrigen, Koreakrigen og Vietnamkrigen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:M1 karabin|M1 karabin]]» frå ,  den 28. desember 2006.*  

## Bakgrunnsstoff
Lov Herren Katolsk salmebok

**LOV HERREN** er salmeboka til Den katolske kyrkja i Noreg. Ho vart utgitt i 2000. Redaksjonskomitéen var leia av Kjell Arild Pollestad. 

Salmeboka er meint for liturgisk bruk, i messer og tidebøner. Salmesongen, slik han er kjend frå protestantiske kyrkjer, har tradisjonelt hatt liten plass i den katolske messa. Då det 2. Vatikankonsil opna for bruk av folkespråket i liturgien, opna det også for songar på nasjonale språk.

Som ei universell kyrkje har den katolske kyrkja hatt som mål å vise kyrkjeleg mangfald i salmeutvalet. Boka har difor med salmar av lutherske prestar som Petter Dass, Kingo og Grundtvig, og boka har tekstar skrivne av Vinje, Øverland, Halldis Moren Vesaas, Åse-Marie Nesse, Jakob Sande og Edvard Hoem. Redaksjonskomitéen har meint at det ikkje er diktarens konfesjon som avgjer om ein salme er katolsk eller ikkje, men sjølve innhaldet i versa.

Den katolske salmeboka er redigert på bokmål, og hovudvekta av salmetekstane er på bokmål. Men LOV HERREN har også ein del salmar og messeledd på latin, på høgnorsk og på nynorsk.

Musikalsk følgjer den katolske salmeboka same prinsipp som Norsk Salmebok, ved at melodiane i størst mogleg grad er notert i opphavleg form, og ikkje som i Landstads reviderte salmebok i utjamna rytme. Boka har også nyskrivne melodiar, komponert av Arne Nordheim, Egil Hovland, Trond Kverno og Wolfgang Plagge.
Garand-rifle

**Garand-rifla** (formelt namn: **United States Rifle, .30 Caliber, M1**) er ei amerikansk, halvautomatisk rifle. Ho erstatta Springfield-rifla i 1936 og var i teneste i den amerikanske hæren til ho vart erstatta av M-14 i 1958. Ho hadde kaliber 7,62x63mm, det same som i Springfield-rifla (også kalla .30-06), og eit magasin med plass til 8 skot innebygd. 

Garand-rifla vart bruka i både andre verdskrigen og Koreakrigen, pluss noko bruk under Vietnamkrigen. Ho var òg i bruk i den norske hæren i ein periode etter andre verdskrigen. Ho er framleis i bruk i enkelte drilltroppar, blant anna Garden sin drilltropp. 

Etter moderne målestokk har Garandrifla enkelte svakheiter, blant anna ladeløysinga. Patronane var sette 8 stykke saman i ei open metallramme, kalla «clip» på engelsk og laderamme på norsk. Ved avfyring av det siste skotet i ei laderamma, vart denne kasta ut av magasinet med ein særeigen «pling»-lyd. Det var frykt for at fienden skulle høyre denne lyden og vite at vedkomande soldat ikkje hadde meir ammunisjon i våpenet. (Denne frykta var nok ugrunna, med all støyen i strid og at bruk av laderamma gjorde at rifla vart ladd på ny rimeleg raskt.) I tillegg kunne eit fullt magasin òg bli sendt ut ved ein feil av denne mekanismen. Mekanismen tillet dessutan ikkje at ein kunne etterlade våpenet med enkelt-patronar. Infanteristar løyste derimot dette problemet ved å avfyre dei siste par gjenverande skota, og deretter lade eit nytt clip.

**Kjelde:** Bokmålswikipediaen, art. *M1 Garand*.
Sinai

**Sinai** kan syna til:
* Sinaihalvøya, med Sinaiørkenen, ei halvøy mellom Middelhavet og Raudehavet.
* Sinaifjellet, fjellet der Moses skal ha motteke Dei ti boda.
Søndre Trondhjems amt

**Søndre Trondhjems amt** var eit norsk amt. Frå 1. januar 1919 er det eit fylke med namnet Sør-Trøndelag fylke. Trondhjems amt vart i 1804 delt i Nordre Trondhjems amt og Søndre Trondhjems amt.
Amtmannen hadde sete i Trondhjem.

## Amtmenn
* 1802&ndash;1804 Frederik Adeler
* 1804&ndash;1810 Erik Must Angell
* 1810&ndash;1832 Frederik Christopher Trampe
* 1832&ndash;1840 Fredrik Riis
* 1840&ndash;1857 Karelius August Arntzen
* 1857&ndash;1894 Carl Fredrik Motzfeldt
* 1894&ndash;1907 Lars Otto Roll Grundt
* 1907&ndash;1918 Harald Bothner

## Sjå òg
* Amt i Noreg
* Trøndelag
## Kjelder
*Stiftamtmenn, amtmenn og fylkesmenn 1814-1994 - regjeringa.no
Nordre Trondhjems amt

**Nordre Trondhjems amt** var eit norsk amt. Frå 1. januar 1919 er det eit fylke med namnet Nord-Trøndelag fylke. Trondhjems amt vart i 1804 delt i Nordre Trondhjems amt og Søndre Trondhjems amt.

## Amtmenn
* 1805&ndash;1815 Caspar Conrad Rafn
* 1815&ndash;1833 Christian Elster
* 1833&ndash;1857 Adam Johan Frederik Poulsen Trampe
* 1857&ndash;1866 Fredrik August Wessel-Berg
* 1867&ndash;1884 Carsten Smith
* 1884&ndash;1894 Lars Otto Roll Grundt
* 1894&ndash;1898 Ole Anton Quam
* 1898&ndash;1902 Halvor Bache Guldahl
* 1902&ndash;1916 Torvald Løchen
* 1916&ndash;1918 Halvor Bache Guldahl

## Sjå òg
* Amt i Noreg
* Trøndelag
## Kjelder
*Stiftamtmenn, amtmenn og fylkesmenn 1814-1994 - regjeringa.no
Amtmandens Døttre

***Amtmandens Døttre*** er ein roman skriven av Camilla Collett. Romanen vart utgjeven i to utgåver, ei i 1854 og ei i 1855. Teksten vart omarbeidd og utgjeven i 1860 og 1879. Dette var den første samfunnskritiske tendensromanen i norsk litteratur, og peikar framover mot realismen. Dette vart òg den einaste romanen Camilla Collett skreiv. Første delen av boka vart gjeven ut anonymt, men han vart ikkje lenge etter allment kjend som hennar verk.

Hovudpersonen i romanane er Sofie, dottera av ein amtmann i «i et af Landets nordlige Amter», og hennar forhold til huslæraren Georg Kold. Ho tek opp tilhøvet mellom kjønna og dei vanskelege krava ei ungjente frå borgarskapet har å leva opp til når det gjeld kjærleik og ekteskap. Romanen skildrar også foreldra hennar, dei eldre systrene som lever i ulukkelege arrangerte ekteskap, venner og naboar.

## Kjelder

**Generelle kjelder**
* «Amtmandens Døttre» i *Store norske leksikon*. Henta 14.01.2013.
* «Amtmandens Døttre»  på fuv.hivolda.no. Henta 14.01.2013.

## Bakgrunnsstoff
* ''Amtmandens Døttre'' på nett ved bokselskap.no
* ''Amtmandens døtre'', utgåve frå 1897 digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket
* ''Amtmannens døtre'', utgåve frå 1984 digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket

**Om boka**
* Sigurd Aa. Aarnes: ''Søkelys på Amtmandens døtre'', Oslo, Universitetsforlaget 1977 digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket
* «Amtmandens Døttre» i *Store norske leksikon*
* «Amtmandens Døttre»  på fuv.hivolda.no
* "Amtmandens Døtre" (1877) på vgskole.net
Kristians amt

**Kristians amt** var eit amt i Noreg. Amtet vart oppretta ved delinga av Opplandenes amt i 1781, og kalla opp etter kong Kristian VII. Frå 1. januar 1919 er det eit fylke med namnet Oppland fylke.

## Amtmenn
* 1781-1811 Christian Sommerfelt
* 1811&ndash;1821 Ole Hannibal Sommerfeldt
* 1821&ndash;1851 Lauritz Weidemann
* 1852&ndash;1854 Hans Tostrup
* 1854&ndash;1859 Johan Christian Collett
* 1859&ndash;1869 Christian Jensen
* 1869&ndash;1878 Hans Thomas Meinich
* 1878&ndash;1900 Jan Greve Skjoldborg
* 1900&ndash;1908 Peter Theodor Holst
* 1908&ndash;1918 Sigurd Lambrechts

## Kjelder
*Stiftamtmenn, amtmenn og fylkesmenn 1814-1994 - regjeringa.no
Elva Ula

:*For andre tydingar av ordet, sjå [[Ula]].*

**Ula** er ei elv som oppstår der elvene Store Ula og Vesle Ula møtest øvst i Uladalen i Rondane. Elva som renn vidare gjennom Selsverket og ut i Gudbrandsdalslågen i Sel kommune der Uladalen møter Gudbrandsdalen. Elva renn forbi steinsøylefenomemet Kvitskriduprestin.

**Store Ula** er den flottaste av dei to elvene, der ho renn frå Rondvatnet, midt i Rondane nasjonalpark, og lagar sjåverdige fossar som Brudesløret og Ulafalla. **Vesle Ula** har utspringet sitt i dei vestlege delane av Rondane nasjonalpark.

Kaldbekken, ein sidebekk til Store Ula, renn gjennom dalen Jutulhogget.

## Bakgrunnsstoff
* Ulafallene
Karl-Hans Hermann Klinge

**Karl-Hans Hermann Klinge** () var ein tysk SS Oberscharführer og Kriminalassistent i Gestapo i Oslo. Han vart dømd til døden for tortur mot 18 nordmenn under krigen. Han vart avretta på Akershus festning den 28. mars 1946.

## Sjå og
*Landssvikoppgjeret

## Kjelder
*Bergensposten nr. 1 - august 2005. Meldingsbladet til statsarkivet i Bergen.
Det tredje riket

**Det tredje riket** (òg kalla Nazi-Tyskland) er ei nemning på det nazistisk styrde Tyskland i tida 1933–45. Riket vart leidd av diktatoren Adolf Hitler, som fekk tittelen «Føraren» (*Der Führer*). «Det tredje riket» (ty. *Das dritte Reich*) refererer til det tysk-romerske riket som «Det første riket», og det tyske keisarriket som «Det andre riket». 

På sitt aller største, i 1942 strekte det tredje riket seg frå Frankrike i vest til Volga, grensa til Asia, i aust, og frå Noreg i nord til ørknane i nord-Afrika. På det tidspunktet var verda inne i dei kanskje aller viktigaste dagane av andre verdskrigen, med slag som skulle komme til å avgjera framtida både i Afrika og kanskje aller viktigast i Stalingrad.

Fleire og fleire tyskarar la ned liva sine for Hitler og det 3. riket sin kamp for utviding og rasereinsing, men kampen vart heile tida hardare, ettersom dei allierte voks seg sterkare og sterkare. I 1945 tapte nazistane krigen og Tyskland vart okkupert og delt inn i fire soner: ei sovjetisk, ei fransk, ei storbritannsk og ei USA-amerikansk. Okkupasjonen heldt fram til 1949, då den sovjetiske sona vart omgjord til Den tyske demokratiske republikken (Aust-Tyskland) og dei tre andre sonene til Forbundsrepublikken Tyskland (Vest-Tyskland).
Siarhjej Sidorski

**Siarhjej Siarhjejevitsj Sidorski** () er ein belarusisk politikar som var statsminister i Belarus frå 26. desember 2003 til 28. desember 2010. Han var fungerande statsminister frå 10. juli 2003.

Sidorski er utdanna elektroingeniør. Han vart trekt med i rikspolitikken av president Aljaksandar Lukasjenka som visestatsminister i 2001. Han er gift og har to døtrer.

## Bakgrunnsstoff
* Biografi på den belarusiske regjeringa sine nettsider  på engelsk.
Rute

**Rute** kan syna til:

* Rektangel
* Fastsett rute, ein bestemt veg eller tidsplan som transportmiddel eller personar skal følgje når dei forflytter seg.
* Glasrute
* Plante frå slekta *[[Ruta]]*
* Kommunen Rute i Córdoba i Spania
* Kortfargen ruter
* Rutemønster
* Rüte i Sveits
* eininga rute, eit tysk lengdemål
Pedaltone

**Pedaltonar** er dei aller djupaste tonane ein kan spela på messingblåseinstrument. Namnet stammar frå dei store orgel der dei største pipene med djupe tonar vert spela med føtene (latin *pedes*).

Ei vanleg tenortrombone er stemt i B med grunnstone B(store B). Ved å dra ut sliden kan ein senka tonehøgda til E(store E). Men dette dreier seg om andre tone i naturtonerekka, eller andre harmoniske. Ved å slappa meir av i leppene kan ein spela på grunntonen i naturtonerekka, eller første harmoniske. Dette gir trombonisten moglegheit til å spela tonane frå B1 ned til E1, og desse tonane vert då kalla pedaltonar.

Pedaltonane vert relativt sjeldan brukt; på trompet så godt som aldri. Det er likevel nokså vanleg på tuba, og særleg på basstrombone.
Recep Tayyip Erdoğan

**Recep Tayyip Erdoğan** () er ein tyrkisk konservativ politikar. Han har sidan 28. august 2014 vore president i Tyrkia, før det var han statsminister i landet frå 2003 til 2014. Han er leiar for partiet AKP, Adalet ve Kalkınma Partisi («Partiet for rettferd og utvikling»), som er eit parti som omtalar seg sjølv som «islamsk-konservativt».

## Bakgrunn
Erdoğan vart fødd i Istanbul. I 1985 var han leiar av Velferdspartiet i byen. Han var borgarmeister i Istanbul frå 1994 til 1998. Velferdspartiet vart forbode i 1998, fordi den påstått islamistiske ideologien til partiet streid mot det strenge skiljet mellom politikk og religion i den tyrkiske grunnlova. Frå mars til juli 1999 sona Recep Erdoğan fire månader av ei ti månaders fengselsstraff han vart idømd for å «oppeldna til religiøst hat».

Erdoğan og hans fløy av Velferdspartiet stifta AKP i 2001. Ved valet 3. november 2002 vart AKP det største partiet med 34,3 % av røystene. Det vann reint fleirtal i parlamentet. Erdoğan var ikkje kandidat ved dette valet, fordi straffedømde ikkje hadde høve til å stilla til val etter grunnlova. Abdullah Gül frå AKP vart mellombels statsminister. Grunnlova vart endra slik at Erdoğan fekk høve til å verta valt inn i parlamentet, og 14. mars 2003 tok han over som statsminister.

Erdoğan er gift, og har to søner og to døtrer.

## Kjelder
Alkyn

**Alkyn** er hydrokarbon som inneheld minst ei trippelbinding mellom to karbonatom. 

Den generelle summeformelen er CnH2n-2. 

Samanlikna med alkan og alken, er alkyn ganske reaktive.

## Bakgrunnsstoff
Robert Kotsjarjan

**Robert Sedraki Kotsjarjan** () er ein armensk politikar, og var president i Armenia frå 4. februar 1998 til 9. april 2008.

Kotsjarjan var ein av leiarane for rørsla i Nagorno-Karabakh som gjekk inn for lausriving frå Aserbajdsjan. Då Nagorno-Karabakh erklærte sjølvstende i 1992 vart Kotsjarjan den første presidenten i utbrytarrepublikken, som har ei nær tilknyting til Armenia.

I 1997 forlet han denne posten då han vart statsminister i Armenia. I 1998 vart han vald til president, etter at forgjengaren vart pressa til å gå av. I 2003 vart Kotsjarjan gjenvald som president. Ved begge presidentvala har det kome skuldingar om uregelmessigheiter.

Etter grunnlova hadde ikkje Kotsjarjan høve til å stilla til val til ein tredje periode. Ved presidentvalet 19. februar 2008 støtta han kandidaturet til statsministeren sin, Serzj Sargsian, som vann valet.

Han er gift og har tre born.
Stengun

Ein **Stengun** er ein britisk 9mm maskinpistol. Han vart bruka under andre verdskrigen og i Koreakrigen. Konstruksjonen var svært enkel, og faktisk framstilte motstandsrørslene i Danmark og Noreg sjølv mange kopiar av dei våpna britiske fly kasta ned i fallskjerm til dei.

Namnet *Sten* er ei forkorting laga av namna til oppfinnarane Reginald **S**heperd og Harold **T**urpin, og **EN**field, byen der våpenfabrikken *Royal Small Arms Factory* låg.

Over 4 millionar vart produserte i løpet av 1940-talet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Stengun|Stengun]]» frå ,  den 29. desember 2006.*  

## Bakgrunnsstoff
* British Sten submachine gun explained - FREE ebook - H&L Publishing / HLebooks.com
Maskinpistolen Sjpagina

**Sjpagina**, eigentleg **PPSj 41**, er ein sovjetisk maskinpistol frå andre verdskrigen. Dette var eit våpen konstruert av Georg Sjpagin, ein velsedd sovjetisk våpenkonstruktør, noko som òg gjorde at våpenet (og andre sovjetiske maskinpistolar frå andre verdskrigen) er kjende under namnet *Sjpagina*. Denne maskinpistolen bruka ein pistolpatron i 7,62 mm, og kunne bruke både eit stavmagasin med 35 skot og eit rundt magasin (trommelmagasin) med 72 skot. 

**Kjelde:** Bokmålswikipediaen, art. *PPSh 41*.
Maskinpistolen Thompson

**Thompson**, eigentleg **M1**, er ein amerikansk maskinpistol. Det fulle offisielle namnet i amerikansk teneste var **Submachine Gun, Calibre .45ACP, M1 (Thompson)**. Kaliber .45 ACP ("Automatic Colt Pistol") er det same som 11,25mm, og den same ammunisjonen som i tenestepistolen Colt 1911. 

Våpenet vart verdskjent under *forbodstida* (primært som *gangstervåpen*), under namnet **Tommygun**. Produsenten hadde klart å få det likestilt med pistolar og rifler, og våpenet kunne dermed i stor grad kjøpast i kva jarnvareforretning som helst i USA. Maskinpistolar generelt før, under og lenge etter andre verdskrigen fekk dermed tilnamnet *tommygun*.

Maskinpistolar generelt oppstod som eit behov frå første verdskrigen, da det kom fram at infanteriet trong eit handhalde våpen med rask skot-takt i skyttargravskrigen. Dei første maskinpistolane vart produserte og leverte heilt på slutten av første verdskrigen, det gjeld òg forløparen til Thompson M1.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:M1 (Thompson)|M1 (Thompson)]]» frå ,  den 29. desember 2006.*
Maskinpistol

Ein **maskinpistol** er eit handhalde automatvåpen, som kombinerer den automatiske avfyringa frå eit maskingevær med ammunisjonen frå ein pistol og er typisk mellom desse to i vekt og storleik. Dei første eksperimenta med denne typen våpen gjekk føre seg i starten av 1900-talet, men det var først sist i første verdskrigen at dei første rettelege maskinpistolane dukka opp. 

Somme maskinpistolar kan skyte både enkeltskot og skotseriar, såleis mellom andre den moderne MP5. Andre er uråd å skyte enkeltskot med, dei kan berre brukast heilautomatisk. Når ein skyt heilautomatisk, er det best å skyte korte byer på 3–4 skot om gongen, da rekylen gjer at siktepunktet vil bli endra for kvart skot, slik at det berre er dei første par-tre skota som treffer målet uansett. 

Blant dei mest kjende typane frå før andre verdskrigen kan ein nemne den amerikanske maskinpistolen Thompson, som er velkjend frå gangsterfilmar under kjelenamnet *Tommy-gun*. Han vart òg bruka under og etter første verdskrigen. Under andre verdskrigen kom den tyske maskinpistolen Schmeisser, den sovjetiske maskinpistolen Sjpagina og den britiske Stengun, som blant anna vart gitt til norsk og dansk motstandsrørsle i flydropp.
 
I nyare tid er det særleg Uzi frå Israel og MP5 frå Tyskland som har vekt oppsikt, og sistnemnde er blant anna bruka av norsk politi og forsvar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Maskinpistol|Maskinpistol]]» frå ,  den 29. desember 2006.*  

## Bakgrunnsstoff
Uzi

**Uzi** (hebraisk ) er ein israelsk serie maskinpistolar. Det første våpenet i serien vart utvikla av Uziel Gal seint på 1940-talet. Uziar har vorte produserte av Israeli Military Industries, FN Herstal og andre.

Våpenet vart utvikla like etter Den arabisk-israelske krigen i 1948. Konstruksjonen var basert på den tsjekkiske CZ Model 25. Den israelske hæren testa Uzi og han vart godkjend framfor andre meir konvensjonelle våpen. Gal ville ikkje at våpenet skulle kallast opp etter han, men dette vart det ikkje teke omsyn til.

Den første modellen kom i 1951, og vart bruka i kamp for første gong i 1956. Våpenet vart òg ein kommersiell suksess, og ei rekkje forbetringer vart raskt introduserte.

Uzi vart først og fremst bruka til sjølvforsvar av styrkar som ikkje var direkte i frontlinja, pluss offiserar, artilleristar og pansertroppar. Meir kompakte variantar vart bruka av israelske spesialstyrkar inntil nyleg, men i desember 2003 erklærte det israelske forsvaret at dei kom til å fase ut våpenet. Produksjonen kom likevel til å halde fram for kommersielle føremål.

Over 90 land har bruka våpenet i politi- eller militærstyrkar.

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Uzi|Uzi]]» frå ,  den 29. desember 2006.*  

## Bakgrunnsstoff

* Uzi Guide hos isayeret.com - The Israeli Special Forces Database (engelsk)
* Historie (engelsk)
* Uzi i deler (tysk)
* Historie  (engelsk)
Emil Hugo Friedrich Koeber

**Emil Hugo Friedrich Koeber** () var ein tysk Hauptwachtmeister i politiet under andre verdskrigen. Koeber vart avretta den 22. mars 1947 på Kristiansten festning i Trondheim.

## Sjå og
* Landssvikoppgjeret

## Kjelder
* Bergensposten nr. 1 - august 2005. Meldingsbladet til statsarkivet i Bergen.
Julius Hans Christian Nielson

**Julius Hans Christian Nielson** () var ein tysk Obersturmführer i Gestapo i Noreg under andre verdskrigen. Han vart avretta den 10. juli 1948 i Trondheim for arrestasjon og mishandling av nordmenn under krigen.

## Sjå og
*Landssvikoppgjeret

## Kjelder
*Bergensposten nr. 1 - august 2005. Meldingsbladet til statsarkivet i Bergen.
Rudolf Theodor Adolf Schubert

**Rudolf Theodor Adolf Schubert** () var ein tysk Hauptsturmführer og kriminalassistent i Gestapo i Oslo. 

Under rettsoppgjeret etter krigen var saka til Schubert svært lik saka til Richard Wilhelm Hermann Bruns. Schubert vart dømd for tortur, men frikjend for eit drap på ein fange. Han vart avretta på Akershus festning den 20. september i 1947.

## Sjå og
*Landssvikoppgjeret

## Kjelder
*Bergensposten nr. 1 - august 2005. Meldingsbladet til statsarkivet i Bergen.
Maskinpistolen Suomi

**Suomi**, på finsk **Suomi-konepistooli KP/-31** er ein type maskinpistol som vart bruka av finnane under andre verdskrigen. Han var ei vidareutvikling av prototypen M/-22 og produksjonsmodellen KP/-26. Kalibret var 9x19mm Parabellum. 

Suomi M31 blir av mange sedd som ein av dei beste maskinpistolane frå andre verdskrigen. Konstruksjonen var så bra at han òg vart bruka som utgangspunkt for den sovjetiske Sjpagina maskinpistolen.

Suomi maskinpistol vart konstruert av Y. Koskinen og A. J. Lahti.

Sverige kjøpte òg inn denne maskinpistolen, som var den første i det svenske militæret. Dei produserte òg typen på lisens ved Husqvarna Vapenfabrik AB, som *Kulsprutepistol M37-39*. Også i Danmark og Sveits vart våpenet laga på lisens.

## Kjelde
Svensk wikipedia, art. *Suomi M31*. 

## Bakgrunnsstoff
* Gunwriters
* Jäger Platoon
* Göta våpenhistoriske selskap
Otto Wilhelm Albert Suhr

**Otto Wilhelm Albert Suhr** () var ein tysk omsettar for tryggingstenesta i Noreg under andre verdskrigen. Han verka i Oslo. Suhr vart avretta på Akershus festning den 10. januar i 1948. Han vart dømd to gonger fordi den første rettssaka vart underkjend av formelle grunnar.

## Kjelder
*Bergensposten nr. 1 - august 2005. Meldingsbladet til statsarkivet i Bergen.
Sokneråd

**Eit sokneråd** er i Den norske kyrkja eit råd samansett av soknepresten og 4, 6, 8 eller 10 medlemmer valde for 4 år av og blant dei som har røysterett i soknet.

Soknerådet har ansvar for å leggje til rette for kyrkjeleg undervisning, kyrkjemusikk og diakoni i soknet. Soknerådet uttaler seg ved tilsetjing i kyrkjelege stilingar.

Sokna i ein kommune vel representantar til kyrkjeleg fellesråd.