open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lochindorb

**Lochindorb** (skotsk-gælisk *Loch nan Doirb*) er ein innsjø nord for Grantown on Spey i Highland i Skottland. På ei øy i innsjøen står Lochindorb Castle, som tidlegare høyrte til Clan Comyn. Innsjøen er ein populær stad for fiskarar og fuglekikkarar, som mellom anna kjem for å sjå den lokale storlomen og grågjessene. Søraust for innsjøen ligg ein liten barskog og i denne skogen ligg Lochindorb-hytta.

## Borga
Borga vart først nemnd under sjølvstendekrigane då Sir John ('the Black') Comyn døydde der i 1300. I 1455 var borga eigd av Archibald Douglas, jarl av Moray, og året etter vart Douglas slått og døydde ved Arkinholm. Kongen tok då over Lochindorb og gav ordre om å rive ho ned. Sidan den gong har berre ruinane stått att.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lochindorb|Lochindorb]]» frå ,  den 31. august 2010.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Lochinvar

**Lochinvar** (eller *Lan Var*) er ein innsjø i Skottland som no er eit reservoar. Han ligg i åsane i Dumfries and Galloway nordaust for St. John's Town of Dalry. Han vert drenert av Lochinvar Burn, som renn sørover til Water of Ken. Ruinane av ei borg, som tidlegare låg på ei øy her, ligg no under vatn i innsjøen. Øya vart lagt under vatn då vassnivået i innsjøen vart heva for å nytte vatnet som drikkevasskjelde seint i 1970-åra.

Namnet Lochinvar er skotsk-gælisk, *Loch an barr* og tyder «innsjøen på åstoppen».

Staden har gjeve namn til fleire aristokratiske titlar, som Baron of Lochinvar, Laird of Lochinvar. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lochinvar|Lochinvar]]» frå ,  den 31. august 2010.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Lochinvar
Peter Birch-Reichenwald

**Peter Birch-Reichenwald** () var ein norsk politikar som representerte Høgre. Christian Birch-Reichenwald var far hans.

Birch-Reichenwald vart student 1860 frå katedralskulen i heimbyen Christiania, tok juridisk embetseksamen i 1865. Dei neste åra var han fyrst fullmektig hos sorenskrivar, sidan hos advokat Bernhard Dunker. År 1870 vart han overrettssakførar og høgsterettsadvokat. Frå 1881 var han ekspedisjonssjef i Justisdepartementet si avdeling for fengselsstellet. Han var 1875-82 medlem av ein kongeleg kommisjon om statsallmenningane i Gudbrandsdalen. Kemner i Kristiania frå 1892.

Han var medlem av bystyret i hovudstaden frå 1880, varaordførar 1881-84, 1887-88 og ordførar 1888 til 3.9.1889. Seinare, 1895 til 1898, var han borgarmeister i Kristiania.

Birch-Reichenwald var frå 1889 til -91 statsråd i Arbeidsdepartementet  i Emil Stangs fyrste regjeringm og han var 1894-95 statsråd og sjef i Indredepartementet i Emil Stangs andre regjering. Perioden 1892-94 var han stortingsrepresentant for valkrinsen Kristiania, Hønefoss og Kongsvinger. Han var då medlem av jarnbanekomiteen, og den i 1893 særskild valde kontraktørkomiteen.

Han vart utnemnd til riddar av St. Olavs Orden 1887 og forfremja til kommandør av 1. klasse i 1895.

## Kjelder

*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

## Bakgrunnsstoff
*
Loch Lochy

**Loch Lochy** (skotsk-gælisk *Loch Lochaidh*) er ein stor innsjø i Lochaber i Highland i Skottland. Med ei middeldjupne på 70 meter er han den tredje djupaste innsjøen i Skottland. 

## Geografi
Innsjøen ligg 16 km sørvest for Loch Ness langs Great Glen og er over 15 km lang med ei breidd på kring 1 km. River Lochy renn ut i sørvestenden, medan Caledonian Canal går frå nordaustenden til Loch Oich.

## Historie
Slaget ved Kinloch-Lochy fann stad ved nordenden av innsjøen, nær Laggan i juli 1544, mellom Donald-klanen og Fraser-klanen.

Stillingskrigen ved Fords of Arkaig i september 1665 enda ein 360 år lang strid mellom Cameron-klanen og Chattan-konføderasjonen. Han fann stad nær Achnacarry, på eidet mellom Loch Lochy og Loch Arkaig.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Loch Lochy|Loch Lochy]]» frå ,  den 31. august 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
**The Gazetteer for Scotland Loch Lochy
**Kart over Loch Lochy
Stefanssonøya

**Stefanssonøya** (engelsk *Stefansson Island*) er ei folketom øy i det kanadiske Arktis, få kilometer nord om Kitlineq. I nord grensar Stefanssonøya mot Melvillesundet og i aust mot McClintock-kanalen. Øya har ei flatevidd 4&nbsp;443km² og er omkring 100 km lang. Ho høyrer til territoriet Nunavut.

Landskapet er heller flatt, høgste toppen er 290 moh. Øya er prega av tundra og har mange små vatn og dammar. Små flokkar av Peary-karibu (*Rangifer tarandus peary*) og moskusokse finn beite i enkelte, meir fruktbare, små dalføre.

Øya er oppkalla etter polarforskaren Vilhjálmur Stefánsson, som i 1917 oppdaga det er ei øy.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:de:Stafensson Island|Stafensson Island]]» frå , den 31. august 2010.* 

## Bakgrunnsstoff
* Stefansson Island in The Canadian Encyclopedia 
; Litteratur 
* Fyles, J. G. *Surficial Geology of Victoria and Stefansson Islands, District of Franklin*. Ottawa: Roger Duhamel, Queen's Printr, 1963.
Loch of the Lowes

**Loch of the Lowes** er ein innsjø nær Dunkeld i Perth and Kinross i Skottland. Innsjøen og området rundt har status som dyrereservat, styrt av Scottish Wildlife Trust.

Innsjøen dekkjer 98 hektar og frå tidleg april til seint i august hekkar fiskeørn her. Reiret deira ligg om lag 150 meter frå ein skjult observasjonspost. Dåhjort og rådyr er òg mogeleg å sjå frå gøymestaden, og stundom til og med oter.

Tidleg på vinteren kjem kring 3000 grågjess til innsjøen. I tillegg finn ein kvinand, villands, laksand, brunnakke, krikkand, toppand og toppdykkar, som hekkar nær innsjøen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Loch of the Lowes|Loch of the Lowes]]» frå ,  den 31. august 2010.*

## Bakgrunnsstoff
*Scottish Wildlife Trust - Loch of the Lowes 
*Vitjingssenter
Loch Lubnaig

**Loch Lubnaig** er ein innsjø nær Callander i Stirling i Skottland. Han ligg i det tidlegare grevskapet Perthshire.

Innsjøen er kring 5 km lang og har ei djupne på opp til 44,5 meter. Innsjøen ligg mellom Ben Ledi og Ben Vorlich. Han får vatn frå River Balvaig frå nord og vert drenert av River Leny i sør. Det er mogeleg å fiske langs breidda av innsjøen, medan det er høve til å leige kano i nordenden. 

Den tidlegare Callander- og Oban-banen går langs vestsida av innsjøen. Denne er no omgjort til sykkelveg. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Loch Lubnaig|Loch Lubnaig]]» frå ,  den 31. august 2010.*
Loch Lyon

**Loch Lyon** (skotsk-gælisk *Loch Liobhunn*/*Loch Lìomhann*) er ein innsjø i Glen Lyon, i Perth i Skottland. Frå innsjøen renn River Lyon. Innsjøen er omgjort til vassreservoar nytta for vasskraftproduksjon.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Loch Lyon|Loch Lyon]]» frå ,  den 31. august 2010.*
Loch Macaterick

**Loch Macaterick** er ein innsjø i East Ayrshire i Skottland i Galloway Forest Park og Merrick Kells SSSI. Området er noko råka av lyngbladbille.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Loch Macaterick|Loch Macaterick]]» frå ,  den 31. august 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Loch Maree

**Loch Maree** (skotsk-gælisk *loch Ma-ruibhe*) er ein innsjø i Wester Ross i Northwest Highlands i Skottland. Han er 20 km lang og opp mot 4 km brei, og er den fjerde største innsjøen i Skottland og den største nord for Loch Ness. Han har eit areal på 28,6 km².

Loch Maree har fem store skogkledde øyar og over 25 mindre øyar. Mange av øyane har sine eigne små vatn. På Isle Maree står ruinane av eit kapell, ein gravplass, ein heilag brønn og eit heilga tre, som ein trur er eremitasjen til sankt Máel Ruba (død 722). Han grunnla klosteret i Applecross i 672. På den same øya finn ein restar av byggverk av eik og kristtorn, som ein trur er knytte til dei eldgamle skotske druidane. Den største av øyane er den einaste øya i Storbritannia med ein innsjø som igjen har ei øy. 

Som Loch Ness har Loch Maree visst nok sin eigen sjøorm, *[[muc-sheilch]]*. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Loch Maree|Loch Maree]]» frå ,  den 31. august 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Loch Migdale

**Loch Migdale** er ein innsjø nær Bonar Bridge i Sutherland i Highland i Skottland.

Det står ein Crannog (kunstig øy) i innsjøen, datert til jernalderen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Loch Migdale|Loch Migdale]]» frå ,  den 31. august 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Loch Monzievaird

**Loch Monzievaird** er ein innsjø i Skottland i regionen Perthshire.

## Historie
Kong Kenneth III av Skottland vart drepen i slaget ved Monzievaird i 1005.

På nordsida av innsjøen ligg ruinane av dn gamle festninga Castle Cluggy. Dette var opphavleg heimstaden til herrane frå Ochtertyre. Festninga vart omtalt som «eldgammal» i eit dokument frå 1467. Festnina høyrte til Red Comyn, som vart drepen i 1306 av Robert the bruce i klosteret til minorittane (Greyfriars Kirk) ved Dumfries. Ein trur at Murray Baronet var den siste som budde i borga på midten av 1600-talet. 

Om lag 80 meter mot vest ligg restane etter ei lita, kunstig øy, der det stod eit fengsel. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Loch Monzievaird|Loch Monzievaird]]» frå ,  den 31. august 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Loch Morar

**Loch Morar** (skotsk-gælisk *Loch Mhòrair*) er ein innsjø i Morar i Lochaber i Highland i Skottland. Han er den femte største innsjøen i Skottland, med eit overflateareal på 26,7&nbsp;km², og han er den djupaste innsjøen på Dei britiske øyane med ei største djupne på 310 m.

Loch Morar er skapt av isbrear og sidene rundt innsjøen er bratte fjellsider. Innsjøen er 19&nbsp;km lang og det ligg fem større øyar i han.

Sjølv om vegen langs innsjøen ikkje strekkjer seg meir enn nokre kilometer langs nordsida, var begge sidene av innsjøen busette til ut på tidleg på 1900-talet.

Som med Loch Ness er det rapportert om uidentifiserte skapningar i innsjøen. Monsteret vart kalla Morag av dei lokale.

Loch Morar var ein gong kjend som eit godt laks- og aurevatn, men som med dei fleste andre ferskvassystem nordvest i Skottland, er fisken nesten borte på grunn av lakselus frå lakseoppdrettsanlegga i området.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Loch Morar|Loch Morar]]» frå ,  den 31. august 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
*Gazetteer for Scotland Morar, Loch
*Kart over Loch Morar
Hard Rain

***Hard Rain*** er eit konsertalbum av Bob Dylan som fanga andre halvdel av Rolling Thunder Revue-turneen hans i 1976.

Albumet vart delvis spelt inn 23. mai 1976 under ein konsert ved Hughes Stadium i Fort Collins i Colorado, den nest siste konserten på turneet. Konserten vart òg filma og seinare sendt av NBC som ei timeslang spesialsending september same året. Fire spor frå albumet («I Threw It All Away», «Stuck inside of Mobile with the Memphis Blues Again», «Oh, Sister» og «Lay, Lady, Lay») vart spelte inn 16. mai 1976. Verken albumet eller fjernsynssendinga vart særleg godt motteke. Albumet er kalla opp etter ein av dei mest kjende songane til Dylan, «A Hard Rain's A-Gonna Fall», men denne songen er ikkje med på albumet. Sidan det regna tungt under store delar av konserten kan òg dette vere opphavet til tittelen.

Tim Riley i NPR skreiv: «Sjølv om bandet har spelt lenge i lag, har sjarmen forsvunne med utbyttingane deira», medan Janet Maslin i *[[Rolling Stone Magazine]]* skreiv «*Hard Rain* ser ut til å ha kome ut på ei tid då lufta i Rolling Thunder Revue, som var så lykkeleg og glimrande i starten, rett og slett har gått ut av ballongen.»

Albumet nådde 17. plass i USA og 3. plass i Storbritannia og selde etter kvart til gullplate i USA.

## Innhald

## Medverkande
*Bob Dylan - vokal, gitar, produsent

### Andre medverkande
*Gary Burke - trommer
*T-Bone Burnett - gitar, piano
*David Mansfield - gitar
*Scarlet Rivera - fiolin
*Mick Ronson - gitar på «Maggie's Farm»
*Steven Soles - gitar, korvokal
*Rob Stoner - bass, korvokal
*Joan Baez - gitar, korvokal
*Howard Wyeth - trommer, piano

### Teknisk
*Don DeVito - produsent
*Don Meehan - innspeling og lydteknikar
*Ken Regan - foto
*Paula Scher - design
*Lou Waxman - chief of tape research

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hard Rain (album)|Hard Rain (album)]]» frå ,  den 31. august 2010.*
Lågning

**Lågnng** er i fonetikken ein overgang til eit vokalfonem som er representert av fonetisk lægre lydar. 

Døme på lågning i eldre norsk er overgang frå  *vinter* til *vetter*, *brink* til *brekke*.

Døme på lågning i nyare norsk er overgang frå *i* til *e* (frå *liva* til *leva*), overgang frå *y* til *ø* (frå *sylv* til *sølv*), overgang frå *ù* til *o* (*sumar* til *sommar*). Her vil det likevel vere store skilnader mellom ulike målføre, og prosessane lågning og opning grip ofte inn i kvarandre. 

## Kjelder
*Olav T. Beito: *Nynorsk grammatikk*, Det Norske Samlaget 1986 ISBN 82-521-2801-7
Bob Dylan at Budokan

***Bob Dylan at Budokan*** er eit konsertalbum av Bob Dylan frå 1979 (1978 i Japan) av Columbia Records.

Albumet består hovudsakleg av dei mest kjende songane hans med radikalt forskjellige arrangement samanlikna med originalane. Dylan hadde med seg dei same musikarane som spelte inn *[[Street-Legal]]*. Med seg hadde han eit stort band med blåsarar og korsongarar.

Songane vart spelt inn under to forskjellige konsertar den 28. februar og 1. mars 1978. Albumet fekk nokre av dei dårlegaste meldingane i heile karrieren til Dylan og kritikarane var hovudsakleg misnøgd med arrangementet, som dei fann var for glatt og sterilt. Magasinet Rolling Stone samanlikna dei nye arrangementa med Las Vegas-musikk.

*Bob Dylan at Budokan* nådde 13. plass i USA og selde til platina her, medan det i Storbritannia nådde 4. plass. I Noreg nådde albumet 2. plass.

## Innhald

## Medverkande
* Bob Dylan — vokal, gitar, munnspel
* Steve Douglas — saksofon, fløyte, blokkfløyte
* Steven Soles — akustisk gitar, korvokal
* David Mansfield — pedalsteelgitar, fiolin, mandolin, dobro, gitar
* Billy Cross — sologitar
* Alan Pasqua — klaverinstrument
* Rob Stoner — bass, korvokal
* Ian Wallace — trommer
* Bobbye Hall — perkusjon
* Ed Rash — tamburin
* Debi Dye, Jo Ann Harris, Helena Springs — korvokal

### Produksjon
* Don DeVito — produsent
* Tim Charles — monitormiksar
* Val Lane — lydteknikar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bob Dylan at Budokan|Bob Dylan at Budokan]]» frå ,  den 31. august 2010.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
Hafslo stavkyrkje

**Hafslo stavkyrkje** var ei stavkyrkje i Hafslo i Sogn, som vart riven i 1875. 

## Historie
Kyrkja er første gong nemnd i "Bjørgynjar kalvskinn" i 1360. Ein gong før 1722 vart det opphavlege koret erstatta av eit lafta kor i tømmer. Kyrkja vart til slutt riven i 1875, men då stod berre vestveggen og reisverket att av den opphavlege kyrkja.

## Utsjånad

Ifølgje ei synfaring frå 1665 hadde kyrkja då framleis svalgangar. Ho hadde òg eit tårn i vestenden, neppe like gammalt som kyrkja. Det vart nemnt to våpenhus, noko som må tyda at kyrkja hadde to inngangar. Svalgangane vart vølt ved denne synfaringa. I 1722 stod berre skipet og svalgangane att av den opphavlege kyrkja. Det var bygd på eit lafta kor. Kyrkja hadde òg fått lagt inn eit kvelva loft og var "med snedkerverk vel forsynet".

Kyrkja var treskipa, med flathogne søyler. Ho hadde i alt 18 søyler, sju på kvar langside og to mellom hjørnestolpane på vestre smalside. Kyrkja hadde uvanleg mange tverrbjelkar over midtskipet, mykje fleire enn kva som er vanleg i stavkyrkjer. Skipet var 44 fot gonger 30 fot (14 m x 9 m). Det lafta koret var 30 fot gonger 24 fot (9 m x 8 m).

## Fotnotar


## Kjelder
* Lorentz Dietrichson, *De norske stavkirker* (Kristiania og Kjøbenhavn, 1892)

## Bakgrunnsstoff
*
Gulmaure

**Gulmaure** (*Galium verum*) er ei plante i maurefamilien. Arten har ei sirkumpolar utbreiing.
Planta er kring 3 dm høg, stengelen er opprett og dunhåra med fire render. Blada er smale med innrulla kantar, og korthåra på undersida. Gulmaure har smal, tettblomstra topp og god lukt. Ho får ei snau, slett frukt. Planta blømer kring juli månad i turre grasbakkar. Ho finst over heile Noreg, men sjeldan lengst i nord. Gulmaure er funnen opp til 1080 m på Hardangervidda.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Gulmåra|Gulmåra]]» frå ,  den 31. august 2010.*  
 
* Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.
Christian P. Mathiesen

**Christian Pierre Mathiesen** () var ein norsk godseigar, statsråd og stortingsmann for partiet Høgre. Haaken Mathiesen var far hans.

Mathiesen var frå Kristiania. Han vart student frå Aars og Voss skole i 1888, og tok eksamen ved Sem landbruksskole i 1890. Han studerte agronomi vidare i Danmark i eit år. I 1893 overtok han storgarden Linderud i Østre Aker etter far sin, der han budde sidan. Garden vart i hans tid utvikla til eit mønsterbruk med omfattande verksemd.

Han var statsråd og sjef for Landbruksdepartementet frå 22. oktober 1903 til 25. september 1904 i Francis Hagerups andre regjering.

I perioden 1900-03 var Mathiesen 3. representant frå Akershus amt på Stortinget, representerte Høgre (Samlingspartiet).

Mathisen hadde ei rekke kommunale verv i Aker og vidare. Han var både varaordførar i heradsstyret, direktør i sparebanken, samt formann i representantskapet i Selskabet for Norges Vel. Vidare var han med å starte Fellesslakteriet og hadde ei rekke styreverv i institusjonar og industriføretak. Han skreiv ei lang rekke innlegg i pressa om økonomi, politikk og landbruk.

I 1904 vart han utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden. Han var også kommandør av den danske Dannebrogordenen. År 1939 vart han æresmedlem i Selskabet for Norges Vel.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

## Bakgrunnsstoff
* 
* Linderud gård. Oslo kommune
YL-gruppe

**YL-gruppe** står for *yrkeshygienisk luftbehov*. Løysemiddel i lakk og måling er delt inn i YL-grupper etter kor mykje ventilasjon som trengst for å nytte dei, slik at brukaren er i stand til å vurdere risikoen ved å bruke produktet. Merkinga er delt inn i sju grupper, frå 00 til 5, der det høgaste talet har størst krav til ventilasjon. Om to produkt kan gjere oppgåva like godt, bør ein til dømes då velje det produktet som har lågast YL-tal. 

## Kjelder
*
*
Nils J. Melhus

**Nils Jensson Melhus** () var ein gardbrukar og stortingsmann frå Melhus i Sør-Trøndelag.

Melhus var gardbrukar på farsgarden Melhus i Melhus sokn. Han var i om lag 20 år ordførar i heradet og forlikskommissær i om kring 25 år. I tillegg hadde han fleire offentlege verv på amtsnivå, mellom anna var han medlem av tilsynskomiteen for Trondheim-Tynsetbanen.

Han var 2. representant på Stortinget frå Søndre Trondhjems amt i 1883-85 og 1. representant for perioden 1889-91. I den fyrste stortingsperioden var han medlem av gasje- og pensjonskomiteen, i den andre av næringskomite nr 2 og valkomiteen.

Melhus døydde 1912 på sjukehuset i Trondheim.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*
Y-kromosom

Eit **Y-kromosom** er eit kjønnskromosom. Det er eit kromosom som gjer at beraren av det vert til ein hann. Menneske og dei fleste andre pattedyr har eit Y-kromosom. Menn har eitt Y-kromosom og eitt X-kromosom (XY). Kvinner har to X-kromosom (XX).

## Y-kromosom hos menneske

Menn har arva eitt X-kromosom frå mor si og Y-kromosomet frå faren. Y-kromosomet dekker omtrent 59 millionar basepar som er byggematerialet til DNA. Y-kromosomet står for omtrent 0,9&nbsp;% av den totale mengda DNA i cellene til menn.

Identifiseringa av gena på kvart kromosom har i lang tid vorte sett på som eit av de viktigaste forskingsområda, og vorte via mykje tid og ressursar. Sidan forskarar brukar forskjellige metodar til å identifisere gena, har ein ikkje klart å stadfeste éit nøyaktig tal på gen. Hittil har ein funne 86 proteinkodande gen på Y-kromosomet. Heile det menneskelege genomet inneheld omtrent 25&nbsp;000 slike gen.

## Kjønnsbestemmande eigenskap

Hos menneske og dei aller fleste pattedyra, med spesielt kloakkdyra som unntak, finst eit gen ved namn SRY på Y-kromosomet. Det er dette genet som gjer at Y-kromosomet vert kjønnsbestemmande. Om dette genet ikkje verkar vil individet vera ei ho til trass for at Y-kromosomet er der. I dei fleste tilfella der barnet vert hann til trass for at han har to X kromosom og manglar Y-kromosom, har SRY ved ein feil hamna på det eine X-kromosomet – det frå far.

Y-kromosomet er ulikt i ulike artar. Det einaste dei eigentleg har til felles er det faktumet at dei avgjer at organismen vert hannkjønn, og genet som avgjer dette kan vere forskjellig frå art til art. Hos pattedyr stammar Y-kromosomet frå det same kromosomet, og hos desse artene er det difor likskapar, sjølv om Y-kromosomet varierer både i storleik og når det gjeld kva for gen som er til stades. Det er spesielt stor ulikskap mellom Y-kromosoma hos pattedyr i tilhøve til dei andre kromosoma. Dette er på grunn av at det er særs få område av Y-kromosomet som har overkryssing med X-kromosomet, og evolusjonen av dette kromosomet går dermed raskare, sidan mutasjonar kan hope seg opp. Gen som ikkje er livsnødvendige kan bli omgjort til pseudogen, eller få nye funksjonar som då vert spesifikke for hannen, om dei ikkje er spesielt viktige for forplantninga.

## Sjukdomar, fysiske og psykiske misdanningar
Y-kromosomet er det kromosomet med færrast sjukdomar knytt til sine gen. Ein trur at dette kjem av den vesle storleiken til kromosomet. Når ein sjukdom eller eigenskap vert arva på grunn av eit gen på X- eller Y-kromosoma vert det kalla kjønnsbunden arv.

*XYY-syndrom er ein trisomi der det finst ein ekstra versjon av Y-kromosomet. Dette ekstra arvematerialet skapar derimot ingen store fysiske og psykiske misdanningar. 

## Sjå òg

*Human Genome Project
*Kromosom

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Y-kromosom|Y-kromosom]]» frå ,  den 31. august 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
* UiB om kromosom 
* What Can Our Chromosomes Tell Us? 
* Random Orientation of Chromosomes
Aslak Reiersson Midhassel

**Aslak Reiersson Midhassel** () var ein norsk skipper, gardbrukar og stortingsmann frå Vanse i Vest-Agder.

Midhassel reiste til sjøs i yngre år, tok seinare styrmannseksamen. I si tid tok han over farsgarden Midhassel og dreiv han til høg alder. Han var medlem av heradsstyret i Vanse og var ordførar i fleire år. Også forlikskommissær samt fleire andre verv.

Midhassel var 1. representant frå Lister og Mandals amt på Stortinget 1842. Han var medlem av kriminallovkomiteen. På fem av valtinga til stortinget, mellom 1844 og 1859, hamna han på ulike varamannsplassar.

Han døydde på garden sin i 1882.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*
Ylem

**Ylem** er ein hypotese framsett av George Gamow og medarbeidarar i 1940-åra om starttilstanden i universet. Dei tenkte seg at universet nokre sekund etter det oppstod bestod av ein varm nøytrongass som raskt ekspanderte. Alle atomkjernene kunne så oppstå ved reaksjonar i nøytrona og produkta som oppstod då desse vart spalta. I big bang-teorien byrjar utviklinga av universet med urstoffet, all eksisterande stråling og energi. 

I dag prøver ein å forklare korleis energi i form av partiklar og stråling vart til. 

## Kjelder
*
Yin og yang

**Yin** (陰 (japansk) eller 阴 (kinesisk)) og **yang** (陽 eller 阳) er sentrale omgrep innan kinesisk filosofi, særleg taoisme. På japansk er omgrepet kjend som *in-yo*, på koreansk *eum yang* og på vietnamesisk *âm dương*.

Yin er her det jordiske, yang det himmelske prinsippet. Dei symboliserer to motsette, komplementære prinsipp som kald – varm, mørk – ljos, passiv – aktiv og så vidare. Overgangen mellom yin og yang er ikkje skarp, men flytande. Sjå òg dualisme.

Til dømes kan ein i filosofien skildre sommar som full yang, haust som overgang frå yang til yin, vinter som full yin og vår som overgang frå yin til yang.

Yang og yin vert rekna som krefter som skal utfylle kvarandre. Ubalanse mellom kreftene kan oppstå.

Yin vert ofte karakterisert som ein kinesisk drake og yang som ein tiger.

Den ytre sirkelen tyder «alt» medan det svarte og kvite innanfor sirkelen representerer samspelet mellom to krefter kalla «yin» (svart) og «yang» (kvit). Dei kan ikkje eksistere utan kvarandre. Dei er ikkje heilt svart og kvite, akkurat som at ting i livet ikkje er heilt svart eller kvitt.
Kvalsund i Hammerfest

**Kvalsund** er ein tettstad i Hammerfest kommune i Finnmark fylke. Staden ligg på fastlandssida av Kvalsundet, der Kvalsundelva renn ut i sjøen. Han har . Kvalsund var administrasjonssenter i tidlegare Kvalsund kommune.
Olav T. Beito

**Olav Toreson Beito** () var ein norsk professor og språkforskar.  

Olav T. Beito vart fødd i Øystre Slidre  med foreldra  Marit Engebretsdotter og Tore Andersson Beito. I 1923 tok han eksamen artium ved Voss offentlege landsgymnas. Han vart cand.philol. i 1932 og dr.philos. i 1942 på avhandlinga *R-bøygning. Etterrøknader i norsk formlære.*
 
Beito arbeidde i Norsk Ordbok i 1943–45 og 1953–57. Han vart dosent i nordisk ved Universitetet i Oslo i 1957 og professor i nordisk målvitskap 1959–71. Samtidig var han styrar for Norsk målførearkiv. Avhandlinga *Genusskifte i nynorsk* var eit pionerverk innanfor arbeidet med genus i norsk, også i seinare grammatikalske verk kjem Beito attende til dette temaet. Beitos *Nynorsk grammatikk : Lyd og ordlære* som kom i 1970, var den mest omfattande grammatikken etter  Ivar Aasens *[[Norsk Grammatik]]*. 

Beito var medlem av Norsk språknemnd 1957–72  og av Det Norske Videnskaps-Akademi frå 1951. 

Olav T. Beito døydde i Oslo.
 
## Bibliografi:
(Utdrag)
* *R-bøygning. Etterrøknader i norsk formlære* (1942)
* *Norske sæternamn* (1949) 
* *Genusskifte i nynorsk* DNVA Skr. II 1954 nr. 1 (1954)
** Nynorsk målgransking* (1960)
* *Norske målføretekster* (1963)
* *Nynorsk grammatikk. Lyd og ordlære.* (1970); ny utgåve 1986 
* *Gammal årgang* (1972) Diktsamling utgjeven under psevdonymet Ola Øyang
* *Frå norsk målføregransking : Utvalde utgreiingar 1908–1969* (saman med I. Hoff, 1973)
* *Artiklar og taler i utval* (1979)
* «Utsyn frå det siste leitet», i *[[Årbok for Valdres]] 1986*
 
## Kjelder:
* Olav Beito på Norsk Biografisk Leksikon

### Fotnotar
Yingkou

**Yingkou** er eit kinesisk byprefektur i provinsen Liaoning i Kina. Innbyggjartalet innanfor grensene er rekna til 2,3 millionar (2004).

Yingkou ligg ved munningen av elva Liao He og er hamneby til Bohai, ein del av Gulehavet. Han var ein av traktatshamnene som vart opna etter Tianjintraktaten frå 1858, under Den andre opiumskrigen. Byen, som då var kjend som *Newchwang*, låg nær 50 km frå kysten, langs elva Liao. Etter at traktaten var underteikna oppdaga britane at elva ikkje var djup nok for skipa deira. Då vart traktatshamna flytta nedover nærare elveutløpet og det er der Yingkou ligg i dag.

I 2005 bestemte partikomiteen for Liaoning at heile strandlinja i provinsen skulle utviklast kommersielt. Byen og hamna har derfor gått gjennom store utvidingar.

## Administrative einingar
Byprefekturet Yingkou har jurisdiksjon over fire distrikt (区 *qū*) og to byfylke (市 *shì*).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Yingkou|Yingkou]]» frå ,  den 31. august 2010.*  
 

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:|en:]]» frå ,  den 13. september 2010.*
Yibin

**Yibin** er eit byprefektur i provinsen Sichuan i det vestlege Kina. Folkesetnaden vert estimert til 5,18 millionar (2005) for heile byprefekturet,  for byområdet.

## Geografi
Yibin ligg 200 km sørvest for Chongqing der elva Chang Jiang byrjar ferda si gjennom Sichuan, ved møtestaden for Jinsha og Min Jiang. Yibin er eit samferdselssenter som endepunkt for elvefarten og har jarnbanesamband. Ein driv utstrekt viktig handel med ris, kveite, sukker, tungolje og legemiddel. 

Byen har mellom anna kjemisk, papir- og glassindustri, og produksjon av te og salt.

## Kulturminne

Dei gamle bygningane ved Zhenwu Shan (daoistiske tempel frå Ming-dynastiet og anna) Huangsan-klippegravene, Shichengshan-klippegravene frå Song- til Ming-tida, Xuanluo-hallen og det tidlegare setet for det kinesiske arkitekturselskapet er oppført på Folkerepublikken Kina si kulturminneliste.

## Administrative einingar

Byprefekturet Yibin har jurisdiksjon over éitt distrikt (区 *qū*) og ni fylke (县 *xiàn*).

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Yibin|Yibin]]» frå ,  den 31. august 2010.*
Trøym

**Trøym**, også kjend som **Hemsedal**, er ein tettstad og administrasjonssenteret i Hemsedal kommune i Buskerud. Tettstaden ligg ved elva Hemsil som renn gjennom Hemsedal, ein sidedal til Hallingdal, og har . Staden har namn etter garden *Trøym*.

Trøym har daglegvarebutikkar, apotek, fleire hotell, idrettsanlegg og barne- og ungdomsskule. Tettstaden har stor turisttrafikk. Hemsedal kyrkje frå 1882 står på austsida av tettstaden og er tilgjengeleg frå riksveg 52.

## Samferdsel
Riksveg 52 passerer Trøym på nordsida av elva. Vegen går mellom krysset til riksveg 7 ved Gol og krysset til europaveg 16 nær Borlaug i Sogn og Fjordane. 

## Bilete frå Trøym

Hemsedal_kommunehus_IMG_1383.JPG|Hemsedal kommunehus
Hemsedal_tröimshallen_IMG_1372.JPG|Trøimshallen
Hemsedal_turistkontor_IMG_1371.JPG|Hemsedal turistkontor


## Kjelder
Fylkesveg 555 (fleirtyding)

**Fylkesveg 555** viste fram til 2029 til vegar i dei fylgjande fylka:

*Hedmark
*Hordaland (skilta fylkesveg)
*Rogaland
*Telemark
*Vestfold
*Østfold
Funksjonstapping av familien

**Funksjonstapping av familien**  vil seie at familien mistar mange av sine tradisjonelle roller, økonomisk eller sosialt. Slik funksjonstapping av familien har skjedd i overgangen mellom det preindustrielle samfunnet til det moderne samfunnet.  I det preindustrielle samfunnet var storfamilien hovudsakleg eit produksjonsfellesskap, der alle i familien måtte hjelpe til for å produsere det dei trengte til eige forbruk. Dei førte eit naturhushald som var avhengig av skiftingane i naturen. 

Dette er ein motsetning til dagens familie, der velferdsstaten har overtatt mange av dei økonomiske og sosiale funksjonane familien hadde før. Barnetrygd, bustønad og arbeidsløysetrygd er berre nokre av tiltaka staten kan tilby dersom ein treng det.  Familien er blitt eit pengehushald, der ein ved hjelp av inntekter i form av pengar kan kjøpa det meste av varer og tenester ein treng. Barn er i mykje større grad fritatt frå arbeid, og dei familiære relasjonane er blitt mindre. Ein snakkar hovudsakleg om ein kjernefamilie, beståande av mor, far og ein relativt liten barneflokk.   

Til tross for funksjonstappinga er familien framleis ein viktig institusjon i samfunnet.

## Kjelder
* Anders Bjørnstad, Torstein Bjaaland, Per Påske Gulbrandsen, Sosialkunnskap, 2008: Gyldendal. ISBN 9788205375567
Rolle

**Rolle** kan visa til:

;Stader
*Rolle i Sveits

;Åtferdsmønster, levemåte og liknande
* Sosial rolle, eit åtferdsmønster som er typisk for ein person eller som er forventa i ein særskilt situasjon, av ei gruppe eller eit samfunn, til dømes kjønnsrolle
* Rollefigur i teater, film, bøker og anna, til dømes i rollespel
* Replikkane i ei teaterframsyning eller film

Ordet *rolle* er i denne tydinga henta frå tysk og fransk og heng saman med ordet for «rull», det vil seie den papirrullen der replikkane til skodespelarane var skrivne.

;Anna
* Å utføre ein roll, ein flymanøver der piloten rullar flyet om sin eigen akse
Loch Morlich

**Loch Morlich** (skotsk-gælisk *Loch Mhùrlaig*) er ein innsjø i Badenoch and Strathspey i Highland i Skottland nær Aviemore. Det ligg eit vassportsenter ved innsjøen med høve til kajakkpadling, segling og brettsegling. Her finst òg ein yachtklubb og det går sykkelstiar rundt innsjøen. Innsjøen ligg berre nokre få kilometer frå Aviemore.

Store delar av breidda av innsjøen består av sandstrender. Det er mykje knust glas på strendene, men det kjem ikkje frå uforsiktige turistar, men er spor etter den andre verdskrigen då området kring Loch Morlich vart nytta som kommandoskule. Særleg vart området nytta som treningsområde for norske Kompani Linge, fordi både landskapet og klimaet her likna det ein har i Noreg. Eit minnesmerke for Kompani Linge står utanfor vitjingssenteret Glenmore Forest Park.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Loch Morlich|Loch Morlich]]» frå ,  den 1. september 2010.*  

## Bakgrunnsstoff
Mire Loch

**Mire Loch** er ein menneskeskapt innsjø i St Abb's Head i Scottish Borders, om lag ein kilometer frå landsbyen St. Abbs. Innsjøen ligg i eit område eigd av National Trust for Scotland (NTS) og er om lag 600 meter lang og 50 meter på det breiaste.

## Historie

Mire Loch var opphavleg eit myrområdet i St. Abbs Head-forkastinga. Forkastinga skilde den harde vulkanske steinen i St. Abbs Head frå dei mjukare sedimentære bergartane i området rundt. Rundt år 1900 valde ein å gjere det myrlendte landskapet om til eit fritidsområde. Det vart bygd ei demning for å skape innsjøen, som vert nytta til fiske og fuglejakt. Det vart òg bygd ein 9-hols golfbane like ved, men denne vart nedlagd for mange år sidan. Ein kan framleis sjå spor etter den gamle banen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mire Loch|Mire Loch]]» frå ,  den 1. september 2010.*
Loch Muick

**Loch Muick** er ein 3,5 km lang innsjø i Aberdeenshire i Skottland. Han får vatn i vest frå Allt an dubh Loch, som renn ned frå Dubh Loch. Utløpet er kjelda til River Muick. 

Ein kan sjå mykje forskjellig dyr og fugl rundt vatnet, som ekorn, rådyr og tjeld.

Innsjøen ligg på eigedomen som høyrer til Balmoral Castle og den kongelege hytta Glas-allt Shiel, som vart bygd av dronning Victoria, ligg ved breidda. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Loch Muick|Loch Muick]]» frå ,  den 1. september 2010.*
Mineralogi

**Mineralogi** er læra om kjemien, krystallstrukturen og fysiske (inkulsive optiske) eigenskapar til mineral. Studiar innan mineralogi omfattar prosessar knytt opphav og danning av mineral, klassisering av mineral, geografisk fordeling i tillegg til deira bruk.

Moderne mineralogi kan oppfattast som eit fleirfagleg felt av kjemi, fysikk, krystallografi og geologi, og då særskild petrologi og geokjemi.

## Historie
Vitskaplege undersøkingar av mineral byrja alt hos dei greske filosofane, som Theofrastos. Plinius gav eit oversyn over kjennskapane romarane hadde til mineral, som hovudsakleg er basert på eldre kjelder, og namn som elektrum og malakitt skriv seg frå han. 

Dei første eigentlege skiftane om mineralogi kom i mellomalderen, skrivne av B. Valentinus og G. Agricola. På denne tida kom nemningar som kvarts, spinell, blende, kis, glans, spat og mange fleire. Mineralogien hadde ein jamn framgang på 1700-talet, særleg med svenske og tyske vitskapsfolk. 

Då analytisk kjemi, krystallografi, krystallfysikk og fysikalsk kjemi utvikla seg, blømde òg mineralogien. På 1900-talet har ei viktig utvikling av faget vore nytta av røntgenmetodar til å avgjere strukturen til minerala. Ein har òg nytta eksperimentelle undersøkingar der ein nyttar høge trykk og temperaturar, i tillegg til nye isntrumentelle analysemetodar ved hjelp av mikrosonde og elektronmikroskop.

## Kjelder
*Raade, Gunnar. (14. februar 2009). Mineralogi. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/mineralogi.
Sosiale roller

**Sosiale roller** er summen av dei normene som knyter seg til den oppgåva eller stillinga du har i eit bestemt sosialt system eller i ei sosial gruppe. Normalt sett spelar du fleire ulike roller på ein dag. Det kan vere som familiemedlem, skuleelev, medlem i vennegjengen, mobiltelefonbrukar, busspassasjer, butikktilsett eller kinogjengar, utan at det vanlegvis byr på særlege problem. 

Av og til kan det oppstå rollekonfliktar. Vi skil mellom to hovudtypar av slike konfliktar:

•	Normene for rolla er uklare eller motstridande; når ein skal gå inn i ei rolle ein ikkje er skikkeleg kjend med, og er usikker på normene for rolla. For eksempel når ein har fått ein ny jobb og ikkje har fått opplæring i kundebehandling, da blir du usikker på korleis ein skal oppføre seg. 

•	Det er konflikt mellom to roller; når det kjem ein situasjon der du må velje kva rolle du skal ver i. For eksempel når ein elev har foreldre som jobbar på skulen, og vil kalle dei mamma eller pappa. Da må eleven velje om han skal spele rolla som elev, eller familiemedlem.

## Sjå òg
*Sosialpsykologi
*Sosialisering
*Kjønnsroller
*Samfunnsklasse
*Sjølvbilete
Fylkesveg 555 i Telemark

:*Sjå òg [[fylkesveg 555 (fleirtyding)]]*
**Fylkesveg 555 i Telemark** går mellom Klevar i Sauherad kommune og Yli i Notodden kommune. Vegen er 15,5 km lang.

## Kommunar og knutepunkt

* Klevar

* Yli

## Bakgrunnsstoff
Engsmelle

**Engsmelle** (*Silene vulgaris*) er ein fleirårig urt i nellikfamilien. Han er utbreidd i Europa, Asia og Nord-Afrika.
Planta er kring 40 cm høg, snau og kålgrøn. Ho har Opprett mangeblomstra stengel. Blomen har innbøygde begertenner og kronblad berre med to små bulkar på sida. Engsmella har seks rette kapseltenner. Ho blømer kring juni månad. Planta veks i eng og vert rekna som ugras. Ho er anleg over det meste av Noreg, men sjeldan lengst i nord. Ho hår opp på setrane, og er funnen opp til 1330 m i Oppdal.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Smällglim|Smällglim]]» frå ,  den 1. september 2010.*  
 
*Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.
Skarpnebb

**Skarpnebb** (*Oxyruncus cristatus*) er ein sporvefugl med utbreiing i fjellrike område av tropisk Sør-Amerika og sørlege Sentral-Amerika frå Panama nord til Costa Rica. Han er einaste arten i den biologiske slekta *Oxyruncus* og er for tida rekna som einaste i familien Oxyruncidae.

## Skildring
Denne arten er 17 cm i lengd, og veg frå 35 til 42 gram. Han har ei olivengrøn overside med gult mot kanten av vengene. Hovud og hals har dominerande mørke striper på grått,  undersida er bleikgul i grunnfarga med mørke flekker. Øvst og litt bak på hovudet finst ei lite synleg raud krone, hos hofuglen oransje. Krona har ein mørk kant hos begge kjønna og kjønna er elles mykje like. Nebbet er rettpeikande og kvast. Songen deira er ei kraftig, langtrekkjande lang trille som minkar i intensitet, * 'sjiiiiiiiiuuaa' *, to til tre gonger i minuttet. 

Fuktig til våt skog ved fjellsider er typiske habitat for skarpnebb, dei går opp til 1800 moh. i Venezuela.
Skarpnebb har ein diett av frukt hovudsakleg, men dei vil òg ta insekt, og hengjande akrobatisk opp ned i frå kvistar tar dei insektlarver. Dei vil òg streife rundt etter mat i fleirartsflokkar saman med tanagarar, vireoar og kotingaer. Hofuglane byggjer reiret, det er lite koppforma og ligg opent på enden av ei grein. Føda til ungane er oppgulp. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger dels på «[[:en:Sharpbill|Sharpbill]]» frå , den 1. september 2010*
 
** Referansar **
Hydrotermal sirkulasjon

**Hydrotermal sirkulasjon** er namnet på ein geologisk prosess der varmt vatn sirkulerer i sprekkar og gangar i berggrunnen. Ordet *hydrotermal* kjem frå gresk, der *hydros* tyder vatn og *thermos* tyder varme. Hydrotermal aktivitet er vanleg ved vulkansk aktivitet, men kan òg finnast andre stader som ved metamorfose. Geysirar og såkalla «skorsteinar» (black smokers) som ein finn på havbotnen og som spyr ut varmt vatn, får krafta si frå hydrotermal aktivitet.

## Utfelling av mineral i hydrotermale gangar

Vatnet i desse systema inneheld oppløyste mineral og kan variere frå å vere lunke til å halde ein temperatur på fleire hundre grader. Frå desse løysingane vert det utfelt mineral. Både trykk, kjemi og varme regulerer denne prosessen. Mange malmar og industrimineral er danna under slike tilhøve. Til og med sølvførekomstane på Kongsberg er danna ved hydrotermal aktivitet.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hydrotermal|Hydrotermal]]» frå ,  den 1. september 2010.*
Isobase

**Isobasar** (av gresk *isos*, 'lik, eins' og *basis* ('grunnvoll', opphavleg 'steg') er linjer på eit kart gjennom punkt med same heving eller senking av jordskorpa i løpet av eit visst geologisk tidsrom. Det kan til dømes vere tida etter den siste istida.	

## Sjå òg
*isolinje

## Kjelder
Isograd

**Isogradar** er linjer på eit kart som viser utbreiinga av bergartar som høyrer til same metamorfosegrad. Førekomsten av spesielle indeksmineral definerer metamorfosegraden og desse gjev namn til isogradane, som til dømes granat-isograd eller staurolitt-isograd. 

## Kjelder
Isokron i geologi

Ein **isokron** er i geokronologien ei rett linje som representerer ein bestemt alder i eit diagram. Punkt på denne linja har same alder og representerer isotopforhold som ein finn ved datering av mineral eller bergartar. Dette vert til dømes nytta i rubidium-strontium-metoden. 

## Kjelder
*
Ivan Thoralf Koss Rosenqvist

**Ivan Thoralf Koss Rosenqvist** () var ein norsk geolog. 

Han tok doktorgrad i 1945 og var forskingsleiar ved Noregs geotekniske institutt frå 1952 til 1960. Frå 1965 til 1984 var han professor i mineralogi og geologi ved Universitetet i Oslo. Han gjorde mellom anna forskingsarbeid om leire og opptaket i jordsmonnet av sur nedbør. 

## Kjelder
Jakob Grubbe Cock Schetelig

**Jakob Grubbe Cock Schetelig** () var ein norsk geolog og mineralog. Frå 1917 var han professor ved Universitetet i Oslo. Han la ned eit stort vitskapleg arbeid over norske mineral, særleg frå pegmatittgangar. I saman med Waldemar Christofer Brøgger gav han ut fleire geologiske kart over Oslofeltet. 

## Kjelder
James Geikie

**James Geikie** () var ein britisk geolog, og bror av Archibald Geiki. 

Frå 1882 til 1914 var han professor i Edinburgh og han arbeidde særleg med kvartærgeologi. Han gav mellom anna ut *The Great Ice-Age Age and its Relation to the Antiquity of Man* (1874) og *Prehistoric Europe* (1880).

## Kjelder
James Hall

**James Hall** () var ein amerikansk geolog og paleontolog. Han er særleg kjend for å ha påvist samanhengen mellom fjellkjeder og geosynklinalar, og for det monumentale verket *Paleontology of New York* (1847–94), der han skildrar over 2000 fossile artar. 

Hall vart i 1837 delstatsgeolog for New York, i 1855 for Iowa og i 1871 vart han direktør for naturhistorisk museum i New York. 

## Kjelder
-itt

**-itt** er ei ending i framandord av latinsk-gresk opphav. Endinga svarar til den latinske endinga *-itis* der kasusendinga er bortteken. Det vert nytta i samband med mineral, bergartar, fossil, kjemikaliar, folkegrupper og fleire. Endingar tyder «høyrande til» eller «forbunde med». 

Nokre døme på ord med -itt-endinga ar:

*Akeritt
*Dynamitt
*Granitt
*Jesuitt
*Meningitt

## Kjelder
Foxesjøen

**Foxesjøen** (engelsk *Foxe Basin*) er ein del av Hudsonbukta, i det nordlege Canada i territoriet Nunavut. Havet er omkransa av Baffinøya, Melville-halvøya og øya Salliq. I nordvest er Foxesjøen gjennom Fury-Hecla-sundet samanknytt med Boothiagolfen. I sør er sjøen gjennom Foxekanalen knytt til Hudsonsundet og Hudsonbukta. Øya Salliq skil Foxesjøen frå Hudsonbukta. Største øya i Foxesjøen er Charlesøya, viktigaste bustadsplassen er Sanirajak.

Sjødjupna er for størstedelen mindre enn 100 meter. Kystane består i sør i hovudsak av berg, medan dei i nord for det meste er flate. Foxesjøen er leveområde for den største bestanden av kvalross i Canada.
Isotopgeokjemi

**Isotopgeokjemi** er ei tverrvitskapleg faggrein mellom geofag og kjemi og under geokjemi, som går ut på relativ og spesifikk datering av grunnstoff og isotopane deira på jorda.

Eit vanleg bruksområde for isotopgeokjemi er å modellere eller kartleggje korleis verda har sett ut gjennom å analysere isotopar.

Det er særleg mykje brukt innan kvartærgeologien for å skape eit bilete av kor stort isdekket under istidene i kvartær har vore. Då har ein ved analyse av djuphavskjernar, som kalkstein, funne at konsentrasjonen av 18O-isotopar i havet var mykje større enn av 16O-isotopar i ei istid. Det er fordi 16O-isotopane bind seg betre til is enn 18O-isotopane. Ein nyttar ofte dette prinsippet i kombinasjon med 1H- og 2H-isotopar som følgjer same prinsippet. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Isotopgeokjemi|Isotopgeokjemi]]» frå ,  den 1. september 2010.*
Aud Inger Aure

**Aud Inger Aure** () var ein norsk jurist og politikar frå Kristeleg Folkeparti. Ho var den fyrste kvinnelege ordføraren i Kristiansund. Aure var justisminister i perioden 1997–1999 i Regjeringa Bondevik I. Ho måtte trekkje seg som statsråd på grunn av alvorleg sjukdom.

## Utdanning og yrkesliv
Aure var cand.jur. frå 1993; ho tok juristutdanninga etter å ha arbeidd mange år som rekneskapskonsulent. Ho var distriktsarbeidssjef i Kristiansund frå 1994 til 1995.

## Politiske verv
Ho var medlem av fylkestinget i Møre og Romsdal i perioden 1983–1995, og ordførar i Kristiansund frå 1995 til 1997, og deretter i ein kort periode i 1999 etter at ho gjekk av som justisminister. Ho var vararepresentant til Stortinget 1985–1993, og møtte fast som stortingsrepresentant 1989–1990 medan Kjell Magne Bondevik var utanriksminister i Jan P. Syse si regjering.

## Kjelder
Johan Cappelen

: *Sjå også [[Johan Henrik Cappelen]] (1795 - 1850) og [[Kontorsjef Johan Henrik Cappelen]] (1838 - 1900).*

**Johan Cappelen** () var ein norsk jurist, embetsmann og politikar frå Høgre, justisminister i Gerhardsen si samlingsregjering i 1945.

## Karriere
Johan Cappelen blei cand. jur. i 1911 og hadde deretter praksis som dommarfullmektig. Han starta i 1915 eigen sakførarforretning i Trondheim og blei høgsterettsadvokat i 1922. Han var medlem av bystyret, og ordførar i Trondheim 1931-34. I 1940 blei han konstituert som fylkesmann i Sør-Trøndelag, men avsett same hausten av nazistane. I 1943-45 sat han i fengsel, i fangeleirane på Vollan, Falstad og Grini. Han blei sett inn att som fylkesmann ved frigjeringa i 1945, og var fylkesmann til han døydde i 1947.

I Einar Gerhardsen si samlingsregjering i 1945 var Johan Cappelen statsråd og sjef for justisdepartementet (justisminister).

Johan Cappelens vei i Trondheim er kalla opp etter han.

## Familie
Johan Cappelen høyrde til eldste sons grein i den norske slekta Cappelen, som har fleire andre medlemmar med same namnet. Han var son til overlege Johan Chr. S. Cappelen (død 1936) og ektefelle Katharina M. fødd Steen (død 1915).

Johan Cappelen var gift med Hjørdis fødd Mack Floer (1884-1981). Dei har fleire etterkomarar i dag med slektsnamnet Cappelen. Mellom etterkomerane er også kjøpmann Trond Lykke i Trondheim.

## Bakgrunnsstoff
*
Voll

**Voll**  kan vise til:

* Forskansing, òg kalla voll, murverk eller forskansing i forsvarsverk

Eit stadnamn fleire stader i Noreg:
* Voll i Klepp, tettstad i Rogaland
* Voll i Rauma, tettstad og tidlegare kommune i Møre og Romsdal
* Voll i Rennebu, grend i Sør-Trøndelag
Eidsbygda

**Eidsbygda** er ei lita bygd som ligg på nordsida av Romsdalsfjorden mellom Åndalsnes og Åfarnes.

Tidlegare utgjorde Eidsbygda, saman med Gjerdsetbygda og Torvik, kommunen Eid, men etter kommunesamanslåinga 1. januar 1964 vart bygda ein del av Rauma kommune med Åndalsnes som kommunesenter. 

I Eidsbygda bur det om lag 160 personar. Bygda har frå gamalt av vore ei gunstig for jord- og skogbruk, men talet på aktive bønder har gått noko ned gjennom tidene. Geografisk ligg bygda gunstig til for pendling til arbeidsplassar i Åndalsnes eller Molde. 

## Kjelder

*Eidsbygda - Rauma kommune
Småsmelle

**Småsmelle** (*Atocion rupestre*)  er ein urt i nellikfamilien. Utbreiingsområdet er avgrensa til Europa.
Planta er kring 15 cm høg og er greina frå grunnen, snau og blågrøn. Ho har mange små blomstrar på granne skaft. Berget er bleikgrønt og 5-6 mm langt. Blomstrane har kvite kronblad. Småsmelle blømer kring juli på berg og knausar. Arten finst over heile Noreg, på Hardangervidda opp til 1350 m.

## Kjelder
*Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Bergglim|Bergglim]]» frå ,  den 2. september 2010.*  

## Bakgrunnsstoff
*