open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Reggio di Calabria

**Reggio di Calabria** er den største og eldste byen i Calabria heilt sør i Italia, på «tåa» til den italienske «støvelen». Han er hovudstad i provinsen Reggio Calabria og har om lag 186&nbsp;006 innbyggjarar. Byen vart grunnlagd på 700-talet fvt.

## Geografi
Reggio di Calabria ligg på tåa til den italienske støvelen, like ovanfor øya Sicilia. Han ligg ved foten av Aspromonte, ei lang og ulendt fjellkjede som går langs midten av regionen. Området har våre råka av mange jordskjelv og tsunamibølgjer gjennom tidene. 

## Historie

Byen vart grunnlagd som *Rhegion* av greske kolonistar på 700-talet fvt. og vart tidleg råka av fleire store jordskjelv og påfølgjande tsunamiar. Under Romarriket vart han kalla *Rhegium Julium*, som ein romersk adelsby. Seinare vart *Reggio di Calabria* ein by i Austromarriket og frå 1100-talet ein del av Kongedømet Sicilia. På 1200-talet kom byen inn under Kongedømet Napoli.

Reggio di Calabria er kjend som staden der den første hebraiske boka, ei Rashi-tolking av Pentateuch, vart trykt i 1475, men forskarar meiner at det var i Roma den hebraiske boktrykkinga byrja. 

For Reggio di Calabria kom dei verste jordskjelva i 1783 og 28. desember 1908. Det siste var mest øydeleggjande, der 80 % av alle bygningane i Reggio kollapsa og mange tusen mista livet. Øydeleggingane var enno verre i Messina på andre sida av Messinasundet. Jordskjelvet er det verste som har råka det vestlege Europa i historia og det tok Reggio ein heil generasjon å kome seg fullt på fote att. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Reggio di Calabria|Reggio di Calabria]]» frå ,  den 7. desember 2007.*  
 

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell turistside
* Reggio di Calabria på unirc.it 
* Provinsen Reggio Calabria
Provinsen Crotone

**Provinsen Crotone** (italiensk *Provincia di Crotone*) er ein provins i regionen Calabria i Italia. Han vart oppretta i 1996 ut av delar av provinsen Catanzaro. Hovudstaden er byen Crotone. 

Han har eit areal på 1&nbsp;717 km² og totalt 172&nbsp;970 innbyggjarar (2005). Det er 27 kommunar i provinsen og dei største av desse er (folketal 2005):

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Province of Crotone|Province of Crotone]]» frå ,  den 7. desember 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Bymur

**Bymurar** var vanleg frå oldtida og inn i mellomalderen. I hovudsak er dei omtala som bymurar sjølv om det også fanst murar som Den kinesiske muren og Atlanterhavsmuren som strekte seg langt unna bygrensene og som blei bygd for å slutte inn eit større område.

Bymurar vart bygd så seint som på 1800-talet, sjølv om dei då ofte vart bygd av tre (i motsetning til av stein) og stort sett omkring mindre og utsette busetjingar. Bymurar hadde også tårn og var ofte omgitt av vollar.

Bakgrunnen for bymurar blir sett i samanheng med oppblomstringa av bystatane. Murane var lenge ugjennomtrengelege for dei angripande hærane som då måtte omleire byen i staden.

For å komme seg inn og ut av av murane måtte ein passere gjennom ein byport. 

Den mest verdfulle verksemda var plassert mest verna. Dårlegare og uønskt verksemd fekk ofte plass i nærleiken av eller utanfor murane. 

### Nokre byar som i dag har bymur eller rest av slik mur
* Visby i Sverige
* Neubrandenburg i Tyskland 
* Nürnberg i Tyskland
* Luzern iSveits
* Vilnius i Litauen (delvis)
* Brasov i Romania
* Dubrovnik i Kroatia
* Toledo i Spania
* Istanbul i Tyrkia
* Jerusalem
Doge

**Doge** (uttalt [], «dådsje») var tittelen til statsoverhovuda i republikkane Venezia og Genova. Det var dogar i Venezia frå 697 til 1797. Genova tok etter venetiansk modell tittelen i bruk frå 1339 til 1805.

Tittelen er avleidd frå det latinske *[[dux]]*, 'leiar', som i den romerske republikken var ei nemning på den øvste militære leiaren i ein grenseprovins. 

Dogen vart vald på livstid, mellom kandidatar frå dei rikaste og mektigaste familiane, men vart aldri ein arveleg tittel. 

## Sjå òg
* Dogar av Venezia
* Dogar av Genova
* Dogar av Amalfi

## Kjelder
Månefase

**Månefase** synar til skilnaden i utsjånad på den synlege delen av månen sett frå jorda. Månefasesyklusen tek om lag éin månad, og er bakgrunnen for denne tidseininga.

Ein halvdel av månen er alltid opplyst av sola (sett vekk frå månemørking når jorda skuggar), men tilhøvet mellom dei tre himmellekamane gjer at ein frå jorda ofte berre ser ein del av den opplyste sida. Månefasen der ein ser heile måneskiva vert kalla *fullmåne*, medan fasen der ein nesten ikkje ser månen vert kalla *nymåne*. I mellomfasane er månen ein halvmåne som er i *ny* når den synlege delen veks fram mot fullmåne, og i *ne* når han minkar mot nymåne. *Første kvarter* er når månen er i voksande, austleg kvadratur, og nøyaktig halvparten av den lyste overflata er synleg frå jorda, *siste kvarter* er når halvmånen er minkande.  

Månefasane gjentek seg på dei same datoane kvart 19. år. Ein slik syklus vert kalla Meton-syklus.

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
STS-51-L

**STS-51-L** er namnet på ei romferd med den amerikanske romferja Challenger. Det var den 25. ferda i det amerikanske romferjeprogrammet og den tiande oppskytinga med romferja Challenger. Dette var første gong ein sivilist fekk reise med romferjene. Christa McAuliffe kom frå teacher in space-programmet og skulle driva undervising ute frå verdsrommet.

På denne ferda var det og meininga å utplassere to satellittar: kommunikasjonssatellitten TDRS-2 og SPARTAN-203, som skulle utføyre ultrafiolette observasjonar av Halleys komet. Det var og andre eksperiment planlagde for denne turen.

Romferja eksploderte eit minutt og 13 sekundar etter oppskyting. Alle dei 7 astronautane om bord omkom. Seinare fann ein at ulykka skuldast ein sviktande o-ring i den høgre bereraketten.

Før ferda hadde Ronald «Ron» McNair arbeidd saman med den franske komponisten Jean Michel Jarre om eit stykke kalla «Rendez-vous VI». McNair hadde tatt med seg ein saksofon for å spele inn det første musikkstykket i verdsrommet. Etter katastrofen døypte Jarre om stykket til «Ron's Piece».

## Bakgrunnsstoff
* NASA Mission Archives:STS-51-L
* Report of the PRESIDENTIAL COMMISSION on the Space Shuttle Challenger Accident 
* Science@NASA:The Spartan spacecraft
Saljut-programmet

**Saljut** (russisk Салют, 'fyrverkeri'), var namnet på ei rekkje sovjetiske romstasjonar som gjekk i bane rundt jorda frå byrjinga av 1970-åra. Den fyrste stasjonen vart lansert 19. april 1971 og den siste brann opp i jordatmosfæren 7. februar 1991. Av dei ni stasjonane som vart sende opp, var seks bemanna i forskjellige tidsrom. Alle bemanna flyreiser til og frå stasjonar vart utførte av Sojuz-fartøy.

Saljut 1 (DOS 1) vart skoten opp 19. april 1971. Dette var den fyrste romstasjonen som kom i omløpsbane rundt jorda.

## Kjelder
Vrangsida

**Vrangsida** viser i bokstaveleg tyding til den sida av noko som normalt ikkje skal visast, som innsida av klede eller baksida av dekorerte tøystykke. Å ha noko på seg **på vranga** vil seia at innsida av klede vender ut. Å vera **(v)rang** eller **venda vrangsida** til kan også brukast i overført tyding om nokon som er lite medgjerlege.

Ei vrangside oppstår ved at trådar og liknande som ikkje høyrer til på framsida av ein gjenstand blir gøymde vekk på baksida. Framsida blir sjåande forseggjort og fin ut, medan utsjånaden på baksida blir meir tilfeldig.

## Bruk
Klede kan brukastt med vrangsida medvite for å markera noko uvanleg, til dømes i samband med sorg, magi som ein protest, eller umedvite ved at ein distré tek på seg eit plagg feil veg. Til dømes kunne samiske noaidar vrenga klede for ein seanse. Vrengde klede blei også brukt som verkemiddel innan pønkemoten.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
*www.vrangsida.no  er ein magasinnettstad for Kvinnherad og omland
Saljut 4

**Saljut 4 (DOS 4)** (kyrillisk skrift Салют-4) er namnet på ein sovjetisk romstasjon som vart skoten opp 26. desember 1974. Saljut-4 entra jordatmosfæren den 3. februar 1977.

## Vitjande mannskap og romfartøy
* **[[Sojuz 17]]** - 11. januar-10. februar 1975
** Georgij Gretsjko
** Aleksej Gubarev

* **[[Sojuz 18a]]** - 5. april 1975 - Oppskytinga avbroten
** Vasilij Lazarev
** Oleg Makarov

* **[[Sojuz 18]]** - 24. mai-26. juli 1975
** Pjotr Klimuk
** Vitalij Sevastjanov

* **[[Sojuz 20]]** - 17. november 1975-16. februar 1976
** Utan mannskap

## Bakgrunnsstoff
* http://nssdc.gsfc.nasa.gov/database/MasterCatalog?sc=1974-104A 
* Soviet Space Stations as Analogs - NASA report (PDF format)
Entrena

**Entrena** er ein kommune i La Rioja, nord i Spania. I følgje data frå bystyret hadde byen 1 289 innbygjarar i 2006

* Entrena
Sojuz 1

**Soyuz 1** (russisk Союз 1, ) er namnet på ein soyuz romkapsel som vart skoten opp den 23. april 1967 kl. 03:35 om natta lokal tid.Ombord var kosmonauten Vladimir Komarov, som omkom då romkapselen styrta under tilbaketuren til jorda. Dødsfallet var det første i romfarten si historie.

## Bakgrunnsstoff
* astronautix.xomom Soyuz 1
Erismånen Dysnomia

**Dysnomia** (offisielt **(136199) Eris I Dysnomia**, tidlegare kalla *Gabrielle*) er den einaste kjende månen til dvergplaneten Eris. Han vart oppdaga i 2005 av Mike Brown og laget for adaptiv optikk ved W. M. Keck-observatoriet og fekk mellombelsnamnet S/2005 (2003 UB313) 1 før han offiselt vart namnsett *Dysnomia* ('lovløyse') etter Dysnomia frå gresk mytologi, dottera til gudinna Eris.

## Oppdaginga

I 2005 vart det utført observarsjonar frå Keck-teleskopet på Hawaii av dei tre lysaste Kuiperbelte-objekta (Pluto, Makemake Haumea og Eris) med det nye laserguide-stjerne-systemet og det adaptiske optikk-systemet. Observasjonar utførte 10. september avslørte ein måne i bane rundt Eris.

## Eigenskapar

Satellitten er omrent 60 gongar svakare enn Eris i lysstyrke, og diameteren er estimert til å vera mindre enn 150 km. Kombinerte observasjonar av Keck Og Hubble vart brukte til å finna ein øvre masse til månen og baneparametrar. Omløpstida er estimert til 15,774±0,002 døger. Observasjonane indikerer at banen til Dysnomia har ein avstand på 37,370±150 km ifrå Eris. Med desse tala vil massen til heile Eris-systemet vera ca. 1,27 gongar massen til Pluto.

## Danninga
Astronomane kjenner no til at tre av dei fire lysaste Kuperbelte-objekta har satellittar, medan berre 10 % av dei mørkare objekta har. Dette kan tyda at kollisjonar mellom store KBOar var vanlege i det tidlegare solsystemet. Kollisjonar mellom objekt 1000 km i diameter eller større resultererer i at store mengder materiale vert kasta av objekta, og denne massen vil etter kvart samla seg og danna ein ny måne; mykje likt korleis månen til jorda vart danna.

## Kjelder
Sameige

**Sameige** ligg føre når to eller fleire personar eig ein ting saman. Sameige kan oppstå på mange ulike måtar, t.d. ved at to eller fleire kjøper eller arvar ein ting saman.

Ein skil mellom fritt sameige (der sameigarane sjølve har vald å eige ein sameigepart) og bunde sameige (der sameiga t.d. har oppstått ved arv). 
Ein skil òg mellom personalsameige (sameige mellom personar) og realsameige (der sameigeparten er knytt til ein fast eigedom, t.d. eit gardsbruk sin eigarpart i felles utmark).

Lov om sameige av 18.06.65 regulerer rettshøvet mellom sameigarane, m.a. kor mykje kvar av dei kan bruke tingen, kva dei kan nytte den til, utgiftsdeling, rett til utløysing av sameigepart og rett til oppløysing av sameiga.

Eit seksjonssameige er ei særform for sameige og er regulert av ei særlov; Lov om eierseksjoner av 23.05.97. I eit seksjonssameige har kvar av sameigarane eksklusiv bruksrett til ein fysisk del av eigedomen.

## Bakgrunnsstoff
* Lov om sameige
* Lov om eierseksjoner
Offisielle flaggdagar i Noreg

**Offisielle flaggdagar i Noreg** er dagar med påbod om flagging frå statlege verksemder. For flaggdagar i andre land, sjå *[[Flaggdagar]]*. 

Etter forskifta skal ein heise flagget klokka 8 i månadene mars til og med oktober, klokka 9 i månadene november til og med februar. I Nord-Norge skal ein heise flagget klokka 10 i desse vintermånadene. Ein skal hale flagget ved solnedgang, dog ikkje seinere enn kl. 2100. I Nordland, Troms og Finnmark skal ein hale flagget kl. 1500 i månadene november–februar.

## Offisielle flaggdagar i Noreg

I Noreg er det ved forskrift fastsett flaggdagar då statlege verksemder skal flagge med det norske statsflagget. Mange privatpersonar heiser også flagget på desse dagane.

* 1. januar:	Nyårsdag
* 21. januar: Fødselsdagen til prinsesse Ingrid Alexandra av Noreg 
* 6. februar: Samefolkets dag 
* 21. februar: Fødselsdagen til kong Harald V av Noreg 
* 1. mai: 	Offentleg høgtidsdag 
* 8. mai:	Frigjeringsdagen 1945 
* 17. mai: 	Grunnlovsdagen 
* 7. juni: 	Unionsoppløysinga 1905 
* 4. juli:	Fødselsdagen til dronning Sonja av Noreg 
* 20. juli: 	Fødselsdagen til kronprins Haakon Magnus av Noreg 
* 29. juli:	Olsokdagen 
* 19. august: 	Fødselsdagen til kronprinsesse Mette-Marit av Noreg 
* 25. desember: 	1. juledag 

* Rørlege flaggdagar:
** 1. påskedag
** 1. pinsedag 
** Dagen for Stortingsval

### Samiske flaggdagar i Noreg

På offisielle flaggdagar kan det òg flaggast med det samiske flagget. Dette flagget kan òg brukast ved andre markeringar og på dei samiske flaggdagane:
* 6. februar: Samefolkets dag
* 2. mars: Dagen då Sametinget i Finland vart opna - 2. mars 1996
* 25. mars: Marimesse - Maria bodskapsdag. Tradisjonell samisk merkedag
* 24. juni: Midtsommarsdagen - Jonsokdagen. Tradisjonell samisk merkedag
* 9. august: Den internasjonale urfolksdagen til SN
* 15. august: Dagen då det samiske flagget vart godkjent – 15. august 1986
* 18. august: Dagen då Samerådet vart oppretta – 18. august 1956
* 26. august: Dagen då Sametinget i Sverige vart opna – 26. august 1993
* 9. oktober: Dagen då Sametinget i Noreg vart opna – 9. oktober 1989 
* 9. november: Dagen då Sameparlamentet i Finland vart oppretta – 9. november 1973
* 15. november: Dagen då Isak Saba vart fødd – 15. november 1875
* 29. november: Dagen då Elsa Laula vart fødd – 29. november 1877

## Kjelder
* Forskrift om bruk av statsflagget og handelsflagget
* Forskrift om bruk av det samiske flagget
Middag

**Middag** viser til eit tidspunkt midt på dagen, og til eit måltid, middagsmat, ein tradisjonelt har ete på denne tida. 

Middagstidspunktet kan definerast kalenderisk og astronomisk:

* Allminneleg eller *kalenderisk middag* er den vanlegaste bruken. Ein kallar klokketidspunktet midt på dagen, kl. 12:00, for middag, uavhengig av normaltid, sommartid eller plassering i tidssona. 

* *[[Astronomisk middag]]* er det tidspunktet på døgeret då sola står høgast på himmelen. Dette vil normalt vere det lysaste tidspunktet på døgeret, og klokkeslettet er avhengig av lengdegrad i høve til den tidssona som gjeld for staden, og eventuell «sommartid».

Tidspunktet har gitt namn til mange fjell og åsar, til dømes Middagshornet i Barstadvik i Ørsta kommune. Namnet kjem gjerna av at dei namngjevande gardane har sola over dette fjellet ved middagstider.

## Middagsmat

Middag som måltid viser som regel til hovudmåltidet på dagen. Det har typisk ein god porsjon varm mat og kan etast frå middagstidspunktet, men gjerne seinare. Mange et middag om ettermiddagen, ei tid etter skule- eller arbeidsdagen, og i nokre kulturar kan ein ha middag om kvelden.

## Sjå òg
* Non
* Midnatt
* Middagsdemon

## Bakgrunnsstoff
* Institutt for astrofysikk og teoretisk vitenskap
Sojuz 11

**Sojuz 11** var namnet på det første Sojuz-fartøyet som lukkast med å kopla seg opp mot romstasjonen Saljut 1. Dei tre kosmonautane om bord, Georgij Dobrovolski, Viktor Pazajev og Vladislav Volkov vart dermed dei første menneska til å opphalde seg i ei romstasjon.

Sojuz 11 vart skoten opp den 6. juni 1971 frå Kosmodrom Bajkonur og kopla seg til Saljut 1 dagen etter, den 7. juni 1971 og var om bord romstasjonen for 22 dagar. Ved tilbakekomsten den 30. juni 1971 omkom dei tre kosmonautane av oksygenmangel. Ein luftventil som skulle utlikne trykket ved landing, hadde opna før den skulle og dermed slept all lufta ut i verdsrommet.
Kosmonautane vart gravlagd på staten sin kostnad.

Romkapselen vart i etterhand endra, slik at det berre var plass til to mann, begge med romdrakter. Dette for å auke sikkerheita til kosmonautane. 

## Bakgrunnsstoff
* ''Soyuz 11'', Encyclopedia Astronautica.
STS-93

**STS-109** var ei romferd med romferja Columbia. Romferda var den 95. romferda med dei amerikanske romferjene. Astronauten Eileen Collins vart den første kvinnelege kommandør av ei romferje.
Hovudlast var Chandra-teleskopet. 

Etter denne ferda skulle Romferja Columbia takast ut av teneste fram til mars 2002 grunna vedlikehald, og kom ikkje til å fly igjen før STS-109
Afzal Khan

**Afzal Khan** (), òg kjend som **John Rambo**, er ein pakistansk fjernsyns-, film- og scene-skodespelar og komikar. Han vart fyrst vidgjeten for rolla som ein vaktmester ved namn John Rambo i komedieprogrammet *[[Guest House]]*. Seinare tok han namnet John Rambo som uoffisielt scenenamn. Dette stammar frå Sylvester Stallone sin karakter John Rambo i *Rambo*-filmane. Han vert som oftast referert til som Rambo i rulletekstane til filmane han er med i.

## Karriere

Afzal Khan sine fyrste røynsler med skodespel var ved ulike scener i Islamabad. Han deltok i somme skodespel produserte av den pakistanske fjernsynskanalen PTV. Desse spela vart berre sende i Islamabad og Peshawar.

I 1991 spela han vaktmeisteren John Rambo i *Guest House*. Det var ein stor suksess, og Rambo vart ein av dei mest populære figurane i serien.

Etter suksessen som John Rambo, byrja han å få tilbod om å spela i spelefilmar. Han deltok i den fyrste filmen sin i 1992, og vart ei kjend Lollywood-stjerne. Bakgrunnen hans som komikar gjorde at han stort sett berre fekk oppdrag i komediar eller «morosame» roller. Han freista gjera somme seriøse roller, men dette var ikkje så vellukka.

## Bakgrunnsstoff

* imdb
Košice-Juh

**Košice-Juh** (Košice-Sør) er namnet på ein sørleg bydel av Košice i Slovakia.

Den eldste bygningen der, er Den Heilage Ands kyrkje, som vart reist i 1733.

## Fakta

* Flateinnhald: 10.3 km²
* Folkesetnad: 23,561 
* Folketettleik: 2,288/km²
* Distrikt: Košice IV
* Ordførar: Jaroslav Hlinka

## Kjelder

* wikipedia
OpenBSD

**OpenBSD** er eit fritt, Unix-liknande operativsystem som fokuserer på å vera trygt, stabilt og *korrekt*, som i denne tydinga vil seia at det oppfyller viktige standardar og spesifikasjonar for slike system. OpenBSD har ein liten, men lojal brukarbase. Prosjektet vert leidd av Theo de Raadt, som bur i Canada.

## Soge

I desember 1994 vart Theo de Raadt, som på den tida var med i utviklarteamet åt NetBSD, ein annan fri BSD-variant, beden om å trekkja seg, og han vart nekta tilgjenge til å endra kjeldekoden. Det er framleis uklårt kva som låg bak dette, men mange trekkjer fram personlege konfliktar mellom utviklarane.

I oktober 1995 grunnla de Raadt OpenBSD, eit nytt prosjekt som basert på utgåve 1.0 av NetBSD. Den fyrste utgåva, 1.2, kom ut i juli 1996, og i oktober det same året kom utgåve 2.0. Sidan dess har utviklarane fylgt ei slepprute med eit mellomrom på seks månader. Kvar utgåve vert støtta og vedlikehalden i eitt år.

Det er vanskeleg å slå fast kor mange brukarar OpenBSD har sidan utviklarane ikkje samlar eller publiserer statistikk over dette. I september 2005 utførte prosjektet BSD Certification ei undersøking som synte at 32,8 prosent av BSD-brukarane nytta OpenBSD, noko som vil seia at OpenBSD er den 2. største av dei fire viktigaste BSD-variantane. FreeBSD og NetBSD fekk høvesvis 77 % og 16,3 % på denne målinga.

## Lisensiering

OpenBSD nyttar Internet Systems Consortium-lisensen, som tilsvarar BSD-lisensen på dei fleste omkverve. Prosjektet legg stor vekt på å vera *heilt* fritt, og som fylgjer av dette vil utviklarane til dømes heller sleppa ei utgåve av systemet som ikkje stør den og den maskinvara enn å nytta drivarar eller firmware som er sleppte under inkompatible lisensar. Dette gjeld all proprietær programvare og somme såkalla «opne» lisensar. Programvare som er sleppt under GPL er tillaten, men prosjektet føretrekkjer BSD- eller ISC-lisensane, og utviklar ofte sine eigne variantar av programvare som er utgjeven med GPL-lisensen. Eit døme på dette er mg, ein GNU Emacs-liknande teksteditor.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Heimesida til OpenBSD
STS-6

**STS-6** var namnet på ei ferd med den amerikanske romferja Challenger. Dette var den sjette romferda i det amerikanske romferjeprogrammet og den første romferda med Challenger. 

## Nyttelast
* Satellitten «Tracking and Data Relay Satellite-1(TDRS-1)».
* Continuous Flow Electrophoresis System (CFES)
* Monodisperse Latex Reactor (MLR)
* Radiation Monitoring Experiment (RME)
* Night/Day Optical Survey of Lightning (NOSL)
* 3 Get Away Special canisters.

## Forseinkingar
 
Romferja Challenger skulle eigentleg blitt skoten opp den 20. januar, men datoen vart utsett grunna hydrogenlekkasjar. Då ein undersøkte romferja fann ein fleire sprekker og ein demonterte dermed alle 3 hovudmotorane og reparerte sprekkene. Etter nøye testing av hovudmotorane vart to av dei sett tilbake på plass, medan ein bytta den tredje hovudmotoren med ein annan.

Under ein storm vart noko av nyttelasta ureina, og oppskytinga vart flytta fram til april.

## Oppskytinga

Starten på romferda skjedde klokka 13:30 (EST) den 4. april 1983 då romferja Challenger vart skoten opp frå Pad 39A ved Kennedy Space Center i Florida.

## Høgdepunkt frå romferda

Astronautane Peterson og Musgrave skulle utføre den første romvandringa frå ei romferje. Den varte i 4 timar og 17 minuttar. Målet var å prøve ut dei nye romdraktene ein hadde konstruert for bruk om bord romferjene. 

Dessutan skulle ein utplassere satellitten «Tracking and Data Relay Satellite-1» (TDRS-1). Satellitten hamna i ei ubrukeleg, men stabil bane, men ved hjelp av reservedrisvstoff om bord i satellitten, gjekk det å etterkvart plassere den i rett bane. 

## Landing
Den 9. april 1983 klokka 10:53 (PST) landa romferja Challenger ved Edwards Air Force Base etter si første ferd ute i verdsrommet.

## Bakgrunnsstoff
* Ferdshistorikk for STS-6
* Mannskapet kommenterer ferdsvideo
STS-7

**STS-7** var namnet på ei romferd i det amerikanske romferjeprogrammet, den andre romferda med romferja Challenger. Føremålet med denne romferda var å utplassere to kommunikasjonssatelittar, Anik C-2 og Palapa B-l og teste ut Manned Maneuvering Unit (MMU), eit apparat som gjorde det mogleg for astronautar å gjere romvandringar utan å vera tilkopla romferja. Dette var den første amerikanske romferda med ei kvinneleg astronaut om bord.

Discovery letta frå Kennedy Space Center i Florida den 24. januar 1985 og landa 6 dagar seinare på Edwards Airforce Base i California.

## Bakgrunnsstoff
* Ferdshistorikk for STS-7
* Mannskapet kommenterer ferdsvideo
STS-8

**STS-8** var namnet på ei romferd i det amerikanske romferjeprogrammet, den tredje romferda med romferja Challenger. Dette var fyrste gongen at ei romferje letta og landa om natta. STS-8 brakte den fyrste afroamerikanaren til verdsrommet.

Challenger letta frå Kennedy Space Center i Florida den 30. august 1983 og landa 6 dagar seinare på Edwards Airforce Base i California.

## Nyttelast

* INSAT-1B, Indisk satellit
* Continuous Flow Electrophoresis System (CFES)
* Shuttle Student Involvement Program (SSlP) experiment
* Incubator-Cell Attachment Test (l CAT)
* Investigation of STS Atmospheric Luminosities (ISAL)
* Radiation Monitoring Equipment (RME)

## Bakgrunnsstoff
* Ferdshistorikk for STS-8
* Mannskapet kommenterer ferdsvideo
BSD

**BSD** er ei populær nemning på ei rekkje frie og ufrie operativsystem. BSD står for *Berkeley Software Distribution*, og er ein versjon av Unix-kjeldekoden som vart utvikla ved Berkeley-universitetet i California i USA. Sjølv om BSD-system held marginale brukarmassar på skrivebordsmarknaden, er dei mellom dei viktaste tenarsystema, og BSD-teknologi ligg til grunn for Mac OS X.

## Variantar

Dei viktigaste frie BSD-variantane er FreeBSD, OpenBSD og NetBSD, som byggjer på versjon 4.4 av BSD-koden. Desse er har ISC- og BSD-lisensar, noko som tillèt dei som vil bruka kjeldekoden å gjera om lag kva dei vil, derimellom å lukka kjeldekoden til produkt som baserer seg på den lånte koden. Døme på at dette har vorte gjort, er TCP/IP-implementasjonen i Microsoft Windows-operativsystema. Mac OS X låner mange komponentar frå FreeBSD og 4.3-BSD, men kjernen i systemet er mikrokjernen XNU. Sun Microsystem sitt operativsystem Solaris byggjer på versjon 4.3 av den opphavlege BSD-koden. BSD/OS er ein kommersiell BSD-variant som ikkje vert utvikla lenger, men som er populær i tenarmarknaden.

## Kjelder
Trichoplax adhaerens

***Trichoplax adhaerens*** er ein art av placozoane, ei gruppe særs småe og primitive dyr som finst i marine botnsubstrat over heile verda. Artane i gruppa manglar symmetri og består av nokre få tusen celler. Cellene er ikkje vidare differensiert utover eit skilje mellom over- og undersida, og er vanlegvis mellom 0,5 og 3 millimeter i diameter.

## Kjenneteikn
Kroppsplanet til *Trichoplax* er enkelt; han består av to celleplater med eit holrom *mesenkymet* i mellom. Cellene i det øvste laget er avflata og bèr eit flimmerhår kvar. I tillegg inneheldt dei små dropar med olje. Det nedste laget har òg eit flimmerhår per celle, men cellene her er meir sylindriske og manglar olje. Dei kan dessutan danna små innsnøringar for å ta opp det ekstracellulære materialet dyra lever av.

Mellom «rygg»- og «buk»-laga har *Trichoplax* eit *mesenkym* med amøbe-liknande celler som flyttar seg rundt i ein geleaktig støttestruktur.

## Levesett
*Trichoplax* brukar flimmerhåra på buken til å krypa over underlaget, på same måte som tøffeldyr og mange flatmakk. På same måte som amøbar kan dei dessutan til ein viss grad flytta på seg ved å endra kroppsform. Små individ kan i tillegg symja.

Dei tek opp mat gjennom fagocytose, det vil seie at einskildcellene lukkar seg rundt partiklar og bryt dei ned individuelt. Føda deira er hovudsakleg organisk detritus, mikroalgar, protozoar og bakteriar. Næringa dei tek opp vert sannsynlegvis transportert rundt i kroppen via *mesenkymet*.

*Trichoplax* formeirar seg både aseksuelt og kjønna. Egga utviklar seg i *mesenkym*laget, men me veit ikkje korleis dei vert danna. Kromosoma deira er særs små og inneheldt lite informasjon.

## Evolusjon
*Trichoplax* er eit særs primitivt dyr, og det har vorte spekulert ein del i kvar ein skal plassera dei systematisk. Grell (1982) meiner dei ulike cellene i det øvste og det nedste laget tilsvarar dei endo- og ektoderme cellelaga me finn hjå dei fleste fleircella dyr unnateke svampar. Dette vil plassera gruppa mellom svampar og nesledyr i stamtreet til dyreriket. Undersøkingar med mitokondrielt DNA (Dellaporta *et al*, 2006) støttar òg til ein viss grad dette synet.

Det er likevel langt frå semje om spørsmålet.

### Genetikk
I 2008 vart genomet til *Trichoplax* kartlagt for første gong. Mellom resultata av undersøkinga er mellom anna at organismen har det minste genomet av dei fleircella dyra, og at mange grunnleggjande biokjemiske prosessar er dei same i han som i andre dyr. Over 80 prosent av gena til *Trichoplax* finst òg i det menneskelege genomet.

## Kjelder
* Brusca & Brusca: *Invertebrates* Sinauer Associates 2003
* Trichoplax Genome Sequenced: 'Rosetta Stone' for understanding evolution
STS-41-D

**STS-41-D** er namnet på ei romferd i det amerikanske romferjeprogrammet. Det var den tolvte romfergeferda og den første romferda med Discovery.

Den første turen med Discovery gjekk ut på å plassere ut tre kommunikasjonssatellittar i bane rundt jorda. Denne romferda med Discovery var planlagd alt gjennomføyrd i juni det året, men diverse tekniske problem gjorde at utskytinga vart stansa heile tre gonger. Ved det fjerde forsøket braut eit privatfly flyforbudsona og risikerte dermed utskytinga på ny, men etter ei utsetjing på nesten sju minutt kom ferja seg avgarde klokka 08.41.50 om morgonen, lokal tid. Den første ferda til Discovery varte i seks dagar og 50 minutt og romferja landa ved Edwards Air Force Base den 5. september 1984

## Mannskap

* Henry Hartsfield, Jr. (2) - Kommandør
* Michael Coats (1) - Pilot
* Judith Resnik (1) - Ferdsspesialist
* Steven Hawley (1) - Ferdsspesialist
* Richard Mullane (1) - Ferdsspesialist
* Charles Walker (1) - Nyttelastspesialist

## Bakgrunnsstoff
* Ferdshistorikk for STS-41-D
* Mannskapet kommenterer ferdsvideo
Adaptiv stråling

**Adaptiv stråling** er eit evolusjonsbiologisk omgrep som nyttast om høve der ein art eller eit takson splittar seg opp til å fylla mange ulike økologiske nisjar over geologisk sett kort tid. Dette vil seie at det utviklar seg nye artar tilpassa fleire ulike miljø eller levesett samstundes, ut frå ein felles forfar.

Slik artsdanning er særleg vanleg i relativt isolerte økosystem eller umiddelbart etter masseutryddingar.
Boris Pasternak

**Boris Pasternak** () var ein russisk forfattar frå Moskva. 
## Bakgrunn
Boris Leonidevitsj Pasternak (kyrillisk Борис Леонидевич Пастернак) vart fødd i ein jødisk familie i Moskva som høyrde til den såkalla intelligensiaen. Far hans, Leonid Pasternak, var ein kjend kunstnar og professor i Moskva og mor hans, Rozalija Isidorovna Pasternak (née Kaufman) var pianist. Heimen til familien Pasternak var eit samlingspunkt for russiske intellektuelle, mellom anna Leo Tolstoj, Sergej Rakhmaninov og Aleksandr Skrjabin. Venskapen med Skrjabin fekk den unge Pasternak til å drøyme om å bli komponist. Likevel gjekk han tok han til med å studere filosofi etter å ha avslutta gymnaset i 1908. Etter ei reise til Tyskland, Sveits og Italia sommaren 1912 bestemte han seg til å bli poet. I 1913 fekk han publisert dei fyrste dikta sine. Året etter kom den fyrste diktsamlinga. Frå 1914 var han medlem av gruppa Zentrifuga, ei samling av diktarar som var tilhengjarar av symbolismen.

Fordi Pasternak hadde skada foten etter eit fall frå ein hest i barndomen, blei han ikkje innkalla til militærteneste under den fyrste verdskrigen. Han arbeidde i denne tida ved ein kjemifabrikk i Uralfjella. Sjølv om han var sjokkert over brutaliteten til den nye bolsjevikregjeringa, støtta han revolusjonen i 1917, mens foreldra utvandra til Tyskland i 1921. Etter den fyrste verdskrigen arbeidde Pasternak som bibliotekar og skreiv blant anna *Løytnant Schmidt* og *Året 1905*. I 1922 gifta han seg med Jevgeninja Vladimirovna. Dei to hadde ein son saman. Ekteskapen blei oppløyst i 1931. 
## Forfattarskap

På 1930-talet passa ikkje diktinga til Pasternak inn i den offisielle ideologien i Sovjetsamveldet og han arbeidde som omsetjar for å få noko å leve av. Omsetjingane av Goethes Faust blei vidgjeten. I 1934 gifta han seg med Sinaida Nikolajevna Neuhaus og dei flytta saman til kunstnarkolonien Peredelkino utanfor Moskva. 

Då krigen mellom Tyskland og Russland tok til i 1941 gjekk Pasternak friviljug inn i den sovjetiske hæren og blei i 1943 innrulla i ein såkalla forfattarbrigade. 

Etter krigen arbeidde Pasternak lenge med den einaste romanen han kom til å gje ut, *[[Doktor Zhivago]]*. Romanen hentar handlinga frå revolusjonstida omkring 1917, og han handlar om konflikten mellom den intellektuelle doktor Zhivago og krava frå dei revolusjonære om at han skulle slutte seg til dei. Førebiletet for den kvinnelege hovudfiguren, Lara, skal vere Olga Ivinskaja, ei kvinne Pasternak lenge var forelska i.

Pasternak vart tildelt Nobelprisen i litteratur i 1958, men avslo - sannsynlegvis etter press frå sovjetiske myndigheiter. 
Han døydde av lungekreft i Peredelkino den 30. mai 1960.

## Bakgrunnsstoff
* Om nobelprisen til Pasternak.
Stormaneter

**Stormaneter** (*Scyphozoa*) er ei gruppe nesledyr som har medusestadiet som dominerande i livssyklusen. Hjå somme artar manglar til og med det fastsitjande, aseksuelle polyppstadiet. Det finst om lag 200 artar på verdsbasis i alle hav, flesteparten lever planktonisk. Dei lever av mindre plankton og nekton som dei fangar med dei lange tentaklane sine.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Arkosaurar

**Archosauria** er ei gruppe virveldyr som omfattar to gjenlevande dyregrupper; krokodillar og fuglar. Dei utdøydde dinosaurane og flygeøglane vert òg rekna til gruppa.

## Kjenneteikn
Archosaurane vert definert ved fire hovudkaraktertrekk:

* Tennene (om dei er der) er fest i gropar i hovudskallen, noko som gjer at dei er festa betre.
* Det er eit relativt stort holrom i kraniet mellom hola for nasebor og augeholer, noko som gjer at skallen vert lettare å bera. Dette er ei praktisk tilpassing både for enorme dyr som dinosaurane og for flygande dyr som fuglane og pterosaurane.
* Lårbeinet har ein utvekst kalla *den fjerde trochanteren*. Denne vert nytta hovudsakleg som muskelfeste.
* Små opningar i kjevebeina. Desse kan ha ein avgrensa effekt når det kjem til å redusera vekt.

## Bakgrunnsstoff
*
Ole Jacob Broch

**Ole Jacob Broch** () var ein norsk matematikar, fysikar, sosialøkonom og politikar. 

Han var fødd i Fredrikstad som son av og offiseren og stortingsmannen Johan Jørgen Broch og døydde i Sèvres i Frankrike som direktør for Det internasjonale byrået for mål og vekt. 

Etter å ha studert matematikk , mekanikk og fysikk fekk han i 1842 eit dosentur ved Universitetet i Kristiania, året etter var han med å starte Nissens Latin- og Realskole . I 1847 disputerte han for doktorgraden; han var då den første i Noreg som brukte morsmålet ved ein doktordisputas. Avhandlinga var om «Lovene for Lysets Forplantelse i isofane og eenaksig krystalliserede Legemer» (1847).

I 1858 vart han professor i matematikk, 1859- 60 var han representant for Kristiania på Stortinget. Frå 1869 til 1872 var han statsråd og sjef for Marine- og postdepartementet. Han var dessutan engasjert på mange andre samfunnsområde; han var med å stifte Noregs første forretningsbank og eit livsforsikringsselskap der han vart direktør, han var Noregs første jernbanedirektør før han seint i livet vart engasjert i mål og vekt. Han ivra for å ta i bruk 
det desimaloppbygde metersystemet som var så enkelt at ein kunne lære det på nokre minutt. Han spelte ein sentral rolle då meterkonvensjonen vart utforma, og vart den første direktøren for Det internasjonale byrået for mål og vekt i Frankrike.

Broch vart utnemnd til ridder av St. Olavs Orden allereie i 1855, forfremja til kommandør i 1866 og fekk storkrossen i 1879.
 
I 1936 fekk Ole Jacob Brochs gate i Oslo namn etter han.

## Bakgrunnsstoff
* Aftenposten: Mål, vekt og norsk selvstendighet
* Gunnar Christie Wasberg og Karen Mathilde Haugland: utdjupande artikkel om Broch på snl.no, med informasjon om St. Olavs Orden.
*
KV Eigun

**KV «Eigun**» var mellom 2001 og 2008 eit skip i flåten til Kystvakta. Kystvaktfartøyet KV «Eigun» vart bygd i 1959, i Rotterdam, som kvalbåten "Thomas W Vinke". Fartøyet vart seinare selt til Thor Dahl gruppen i Sandefjord, og fekk namnet "Thordr". Båten deltok ifølgje Hvalfangstmuseet, på siste ekspedisjon til Sørishavet med både Thor Dahl, og seinare Kosmos (1958-1959). 
I 2001 gjekk skipet inn i Kystvakt og fekk namnet "Eigun". 

KV «Eigun» (W-310) opererte i den ytre kystvakta (YKV), og hadde som ansvarsområde Norsk økonomisk sone sør for 65 gradar nord. Fartøyet var lagt inn under Kystvaktskvadron Sør, og hadde si hovudbase på Haakonsvern Orlogstasjon utanfor Bergen.

Skipet var utrusta for å kunne handtere oppgåver som søk og redning, mindre og mellomstore slepeoppdrag, ORO og fiskerioppsyn. I tillegg deltok fartøyet på fleire øvingar saman med resten av Kysteskadren.
Norske festningar

Dette er ei liste over **norske [[festning]]ar**:

A
* Akershus slott og festning
* Austrått fort - kulturminne
B
* Banak fort
* Batterie Dietl - Salten museum
* Batterie Vara - kulturminne
* Bergenhus festning
C
* Christianfjeld festning
* Christiansholm festning
* Christiansø festning
E
* Engan skanse
F
* Fetsund batteri
* Fjell festning
* Fredriksberg fort
* Fredriksholm festning
* Fredrikstad festning
* Fredriksten festning
* Fredriksvern
G
* Grønsvik hærkystfort
H
* Hegra festning
* Huth fort
* Høgaas batteri
* Høytorp fort
I
* Isegran
K
* Kjøkøy fort
* Kongsvinger festning
* Kristiansand festning
* Kristiansten festning
* Krossodden fort
* Kvarven fort
* Kystfort
L
* Lagmannsholmen
* Lier skanse
M
* Møvik fort
N
* Nasjonale Festningsverk
* Nyholmen skandse
O
* Odderøya fort
* Oscarsborg festning
S
* Sandsøy fort
* Sion (norsk borg)
* Skrolsvik fort
* Staverns Fort
* Steinvikholmen
* Støttepunkt Melland
T
* Tangen fort
* Torgauten fort
* Trondenes fort
* Tråstad skanse
* Trøgstad fort
* Tunsberghus
V
* Vardåsen og Gullbekkåsen fort
* Vardøhus festning - Festningsmuseet
Ø
* Ørje fort

## Bakgrunnsstoff
* Kystfort.com
* Nasjonale Festningsverk
* Tyske kystfort i Norge
STS-51-J

**STS-51-J** var den 21. romferda i det amerikanske romferjeprogrammet. Den var òg den første romferda med romferja Atlantis, og utplasserte to militære DSCS-III-satellittar for det amerikanske militæret.

## Bakgrunnsstoff
* STS-51J hjå NASA Mission Archives
Meterkonvensjonen

**Meterkonvensjonen** er ein konvensjon inngått i Paris 20.mai 1875 om å opprette eit internasjonalt byrå for mål og vekt, med standardiserte måleiningar som byggjer på desimalsystemet.

17  land underteikna konvensjonen, mellom dei Noreg. Noreg var 26. mai 1875 det første landet som ratifiserte traktaten, etter at lovforslag om overgang til metersystemet vart vedtatt 12. mai 1875. Sverige ratifiserte Meterkonvensjonen tre år seinare, Danmark i 1907.

Den første direktøren for *Bureau international des Poids & Mesures* var Ole Jacob Broch.

Metersystemet byggjer på meteren som grunneining for mål og vekt. Ein meter var opphavleg ein materialisering av 1/10 000 000 av avstanden frå ekvator til Nordpolen, ein kubikkdesiemeter var ein liter, medan vekta av ein kubikkcentimeter vatn ved 4° temperatur var eit gram.

## Signaturstatar
Oversikta viser når statane signerte meterkonvensjonen; ikkje når avtalen vart ratifisert i landet.

### 1875 (Opphavlege signaturstatar)
* Austerrike
* Belgia
* Danmark
* Spania
* Frankrike
* Iran
* Italia
* Noreg
* Russland
* Sverige
* Sveits
* Tyrkia
* Tyskland

### 1876 til 1900
* Portugal (1876)
* Argentina (1877)
* USA (1878)
* Serbia (1879)
* Venezuela (1879)
* Romania (1884)
* Storbritannia (1884)
* Japan (1885)
* Mexiko (1890)

### 1901 til 1925
* Canada (1907)
* Chile (1908)
* Uruguay (1908)
* Bulgaria (1911)
* Thailand (1912)
* Brasil (1921)
* Slovakia (1922) [seinare Tsjekkoslovakia]
* Finland (1923)
* Ungarn (1925)
* Irland (1925) 
* Polen (1925)

### 1926 til 1950
* Nederland (1929)
* Australia (1947)

### 1951 til 1975
* Den dominikanske republikken (1954)
* India (1957)
* Sør-Korea (1959)
* Indonesia (1960)
* Egypt (1962)
* Sør-Afrika (1964)
* Kamerun (1970)

### 1976 til 2000
* Pakistan (1973)
* Kina (1977)
* Nord-Korea (1982)
* Israel (1985)
* Ny Zealand (1991)
* Singapore (1994)

### 2001 -
* Hellas (2001)
* Malaysia (2001)

## Kjelder:
* Leif Halbo: Mål, vekt og norsk selvstendighet
* Lov av 12. mai 1875
* Bureau international des Poids & Mesures
STS-34

}}
**STS-34** var ei romferd med romferja Atlantis. Romferda var den 29nde i det amerikanske romferjeprogrammet og den femte ferda der Atlantis vart nytta. Ombord var romsonden Galileo som skulle studere planeten Jupiter og månane rundt.
Provinsen Cosenza

**Provinsen Cosenza** (italiensk *Provincia di Cosenza*) er ein provins i regionen Calabria i Italia. Hovudstaden er byen Cosenza. Provinsen har eit areal på 6&nbsp;650 km² og totalt 713&nbsp;095 innbyggjarar (2013). Det er 155 kommunar i provinsen.

Provinsen Cosenza har samfunn der oksitansk språk vert nytta (òg kalla Langue d'oc) i Guardia Piemontese, og oppstod då valdensarar eller Vaudoisrørsla, flykta hit for å unngå religiøs forfølging på 1200- og 1300-talet. Det er òg eit stort samfunn av arbëreshë-albanarar, som slo seg ned i Italia på 1400- og 1500-talet. 

### Største kommunar
Per 31. mai 2011

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Province of Cosenza|Province of Cosenza]]» frå ,  den 9. desember 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
33 Polyhymnia

**33 Polyhymnia** er ein hovudbelteasteroide.

Den vart oppdaga av Jean Chacornac den 28. oktober 1854 og namnsett etter Polyhymnia, den greske Musen for hymnedikting.

## Kjelder
Tord Gustavsen

**Tord Gustavsen** () er ein norsk jazzpianist. 

Han voks opp i Hurdal og busette seg seinare i Oslo. Gustavsen fekk utdanninga si frå jazzlinja ved Trøndelag musikkonservatorium 1993-96 og Universitetet i Oslo. 

Han har spelt i ulike samanhengar, mellom andre med Silje Nergaard, Siri Gjære, Kristin Asbjørnsen og Live Maria Roggen og med koret SKRUK. 

Musikaren er kjend gjennom Tord Gustavsen trio, med Harald Johnsen på dobbel bass, og Jarle Vespestad på trommer. Dei har gjeve ut tre CDar på det tyske plateselskapet ECM: *Changing Places*(2003), *The Ground* (2005) og *Being there* (2007). Musikken kan kanskje karakteriserast som melodisk lyrisk jazz og han har hausta gode kritikkar jamnt over. 

Våren 2008 hadde han tingingsverket ved VossaJazz. Ut frå arbeidet med dette kom også det utvida Tord Gustavsen Ensemble, som kan ha saksofonisten Tore Brunborg, bassisten Mats Eilertsen og trommeslagaren Jarle Vespestad og tidvis også songaren Kristin Asbjørnsen, skodespelaren Cecilie Jørstad og trommeslagaren Rune Arnesen med i duo-, trio-, kvartett- og kvintett-besetning. 

I 2009 gav han ut plata *Restored, Returned* med *Tord Gustavsens Ensemble*. Under Spellemannprisen 2009 vann dei i klassen jazz for denne plata.

## Bakgrunnsstoff
* Heimeside for T.G.
* Tord Gustavsen trio
STS-41-B

**STS-41-B** var ei romferd i det amerikanske romferjeprogrammet. Det var den fjerde romferda med romferja Challenger og den første romferda etter den nye måten å namngje romferdene på. Dermed vart det som elles skulle vore STS-11 (STS-10 vart avlyst) daupt om til STS-41-B der det første talet stod for årstalet for oppskytinga, og det andre talet stod for kva stad romferja vart oppskoten. 1 for Kennedy Space Center, 2 for Vandenberg Air Force Base. Den siste bokstaven indikerte kva for ferd det var det budsjettåret. STS-41-B var dermed den andre planlagde romferda innan budsjettåret 1984, og vart skoten opp frå Kennedy Space Center.

Målet med STS-41-B var å setje ut to kommunikasjonsatellittar og å prøve ut den nye «Manned Maneuvering Unit» som var utvikla for romvandringar.

## Bakgrunnsstoff
* Ferdshistorikk for STS-41-B
* Mannskapet kommenterer ferdsvideo
Catanzaro

**Catanzaro** er ein by sør i Italia. Han er hovudstad i både provinsen Catanzaro og i regionen Calabria og har om lag 95&nbsp;000 innbyggjarar. 

Byen er bygd på ei klippe og er delt i to av den bratte Fiumarelladalen. Dei to delane er forbunde via ei stor stålbru (Viadotto Morandi), som er av dei høgaste i Europa, bygd i 1960 av arkitekten Riccardo Morandi. Feriestaden Catanzaro Lido, ligg om lag 5 km mot sør og har ein vid promenade og ei hamn for små fiskebåtar og lystbåtar. 

## Historie
Namnet på byen er usikkert. Enkelte meiner at det kjem frå to austromerske generalar kalla Kattaro og Zaro, medan ein annan teori er at Zaro vart det opphavlege namnet på elva (Zarapotamo), slik at *katà Zaro* tyder bortanfor elva. 

Gamlebyen vart bygd på tre åsar (Trifone eller St. Rocco-åsen, Episkopatåsen og St. Johannes-åsen) under Austromarriket. 

På 1400-talet, då Aragon styrte det sørlege Italia, var Catanzaro eit verdssenter for silkeproduksjon, der det vart produsert silke og kniplingar for hoffa rundt om i verda og Vatikanstaten. Handelfolk frå heile Europa kom for å kjøpe silke i hamna i Reggio Calabria før pinsedag.

Under opprøret til dei calabriske baronane i 1528 motstod den spanske statthaldaren Pedro Alarcon de Mendoza med 11&nbsp;000 lojale troppar ei lang omleiring og byen fekk tittelen *magnifica at fidelissima* av keisar Karl V og retten til å prege eigne myntar. 

Eit svært kraftig jordskjelv i 1783 jamna kyrkje, palass og store delar av husa med jorda, og eit anna jordskjelv i 1832 øydela stort sett det som var igjen av dei gamle historiske bygningane. 

Catanzaro var ein gong eit velståande senter i Austromarriket, og seinare ein tidleg normannisk utpost. Den tidlegare normanniske borga står framleis. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Catanzaro|Catanzaro]]» frå ,  den 9. desember 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Accademia di Belle Arti - Catanzaro
Provinsen Avellino

**Provinsen Avellino ** (italiensk *Provincia di Avellino *) er ein provins i regionen Campania i Italia. Hovudstaden er byen Avellino . Han har eit areal på 2&nbsp;792 km² og totalt 429&nbsp;073 innbyggjarar. Det er 119 kommunar i provinsen.

I det gamle Kongedømet Napoli utgjorde provinsen om lag *Principato Ultra*, men nokre stader var ein del av *Capitanata* eller *Principato Citra*. Provinsen grenser ikkje til havet. Det gamle namnet på området var *Hirpinia* (moderne italiensk *Irpinia*), som kom frå det oskiske «hirpus», eller «ulv», eit dyr som framleis finst i området. 

Typiske produkt frå provinsen er hasselnøtt (ein tredjedel av den totale italienske produksjonen), kastanje frå Montella, dei kjende vinane Aglianico, Taurasi, Greco og Fiano, kirsebær, ost (som caciocavallo frå Montella), svart trøffel frå Bagnoli Irpino.

Avellino var kjend for dei kongelege hagane i mellomalderen og i romartida. 

Dei største turistattraksjonane er heilgadomane Montevergine og San Gerardo a Maiella, dei arkeologiske områda Avella og Eclano, Lancellotti-borga, den tidlege kristne basilikaen i Prata.

### Største kommunane
Stand: 31. mai 2005

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Province of Avellino|Province of Avellino]]» frå ,  den 9. desember 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Provinsen Benevento

**Provinsen Benevento ** (italiensk *Provincia di Benevento*) er ein provins i regionen Campania i Italia. Hovudstaden er byen Benevento . Han har eit areal på 2&nbsp;071 km² og totalt 272&nbsp;318 innbyggjarar i 2020. Det er 78 kommunar i provinsen.

Området som utgjer provinsen Benevento er omtrent det same som utgjorde fyrstedømet Benevento på midten og seint på 1000-talet. 

### Største kommunane
Stand: 31. mai 2005

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Province of Benevento|Province of Benevento]]» frå ,  den 9. desember 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Provinsen Caserta

**Provinsen Caserta ** (italiensk *Provincia di Caserta*) er ein provins i regionen Campania i Italia. Hovudstaden er byen Caserta. Han har eit areal på 2&nbsp;639 km² og totalt 913&nbsp;666 innbyggjarar i 2020. Det er 104 kommunar i provinsen.

Det tidlegare kongelege palasset i Caserta ligg nær byen Caserta.

### Største kommunane
Stand: 31. mai 2005

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Province of Caserta|Province of Caserta]]» frå ,  den 9. desember 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Provinsen Catanzaro

**Provinsen Catanzaro** (italiensk *Provincia di Catanzaro*) er ein provins i regionen Calabria i Italia. Hovudstaden er byen Catanzaro. Han har eit areal på 2&nbsp;391 km² og totalt 369&nbsp;578 innbyggjarar (2001). Det er 80 kommunar i provinsen.

### Største kommunar
Per 31. desember 2011

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Province of Catanzaro|Province of Catanzaro]]» frå ,  den 9. desember 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Provinsen Napoli

**Provinsen Napoli ** (italiensk *Provincia di Napoli*) er ein provins i regionen Campania i Italia. Hovudstaden er byen Napoli og det er 92 kommunar i provinsen.

## Demografi
Provinsen Napoli er den provinsen med høgast folketettleik i Italia. I følgje det statlege statistikkbyrået i Italia låg dei seks kommunane med høgast folketettleik (Portici, Casavatore, San Giorgio a Cremano, Melito di Napoli, Napoli og Arzano) i provinsen, og det same gjorde 11 av dei 15 øvste. Han har eit areal på 1&nbsp;171 km² og totalt 3&nbsp;092&nbsp;859 innbyggjarar (2005). 

## Turisme

Området er ein stort turistdestinasjon i Italia med mange særs kjende turistattraksjonar. Pompeii, den utgravde romerske byen som vart gravlagd av Vesuv i år 79 er av dei mest populære i Italia.

Dei tre øyane Ischia, Procida og Capri i Napolibukta er òg kjende destinasjonar. På Capri finn ein den kjende blå grotta. 

Sorrentinahalvøya (og byen Sorrento) har lenge ver ein stor turistdestinasjon og er mellom anna kjend for drikken Limoncello og dei lukseriøse klippene ved havet med villaer, slott, vakttårn , kyrkjer og i Vico Equense gamle gardshus.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Province of Napoli|Province of Napoli]]» frå ,  den 10. desember 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*