open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Patrícia Mamona

**Patrícia Mbengani Bravo Mamona** () er ein portugisisk friidrettsutøvar frå Lisboa som i 2016 vart europameister i tresteghopp, tidlegare vann ho bronsemedaljen i same øvinga ved europameisterskapen 2012. Under dei olympiske sommarleikane 2021 var ho i sitt livs form, presterte personbeste med eit hopp på 15,01 meter og vann sølvmedaljen i tresteg-øvinga.

## Aktiv
Mamona sette portugisisk rekord med 14,52 meter og vann sølvmedaljen i EM-finalen 2012. Fire år seinare forbetra ho den nasjonale rekorden til 14,58 m og vart europameister ved meisterskapen i Amsterdam. Seinare same sommaren flytta ho rekorden til 14,65 m i OL-finalen 2016, og kom på sjetteplass. År 2021 var Mamona i sitt livs form. Tidleg i i mars kneip ho fyrsteplassen i hall-VM i polske Toruń. Under OL-finalen i Tokyo 1. august 2021 opna ho med å setje landsrekord på 14,91 m, ein rekord ho i fjerde omgangen forbetra til 15,01 meter. Dermed sikra ho seg OL-sølv i øvinga. Yulimar Rojas frå Venezuela var i heilt eiga klasse og sette verdsrekord med eit hopp på 15,67 m.

## Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*EM 2010 i Barcelona: Nr 8 – 14,07 m
*VM 2011 i Daegu: Utslått i kvalifiseringa (13,59 m =nr 27)
*EM 2012 i Helsinki: Sølvmedalje – 14,52 m, bakom Olha Saladukha (14,99 m)
*OL 2012 i London:Utslått i kvalifiseringa (14,11 m=nr 13)
*EM 2014 i Zürich: Utslått i kvalifiseringa (13,62 m =nr 13)
*VM 2015 i Beijing: Utslått i kvalifiseringa (13,74 m =nr 16) 
*EM 2016 i Amsterdam: Gullmedalje – 14,58 m, framom Hanna Knjazjeva-Minenko (14,51 m)
*OL 2016 i Rio de Janeiro: Nr 6 – 14,65 m
*VM 2017 i London: Nr 9 – 14, 12 m
*EM 2018 i Berlin: Utslått i kvalifiseringa (13,92 m =nr 16)
*VM 2019 i Doha: Nr 8 – 14,40 m
*OL i 2021 i Tokyo: Sølvmedalje – 15,01 m, bakom Yulimar Rojas (15,67 m)
*VM 2022 i Eugene: Nr 8 – 14,29 m
*EM 2022 i München: Nr 5 – 14,41 m

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Patrícia Mamona|Patrícia Mamona]]» frå ,  den 30. april 2022.*
Scotch egg

**Scotch egg** er ein engelsk rett laga av eit hardkokt egg som er blitt rulla i kjøtfarse og deretter brødsmular og deretter frityrsteikt. Det er ein utbreidd piknikrett og snøggmat i Storbritannia. Retten er er eit av dei tidlegaste døma på ferdigmat. Opphavet til namnet er uklar, ettersom retten ikkje har noko kjend samband med Skottland.

Delikatesseforretningen Fortnum & Mason i London i 1738 hevder at dei fann opp Scotch egg i 1738. Ifølgje *Culinary Delights of Yorkshire* oppstod retten i Whitby i Yorkshire i England på 1800-talet, og egga var opphavleg dekte av fiskefarse. Dei skal ha namn etter serveringsstaden William J. Scott & Sons, som selde dei.

Den eldste trykte oppskrifta på retten finn ein i 1809-utgåva av Maria Rundell si kokebok *A New System of Domestic Cookery.* Som andre 1800-talsforfattarar ville Rundell serever scotch egg varmt med sjysaus.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Scotch egg|Scotch egg]]» frå , og «[[:nb:|Scotch egg]]» frå  den 16. august 2018.*
Filmen It

***It*** er ein amerikansk skrekkfilm frå 2017. Han er regissert av Andy Muschietti og basert på romanen frå 1986 med same namn, som er skriven av Stephen King. Manuset er skrive av Chase Palmer, Cary Fukunaga og Gary Dauberman. Filmen går føre seg om sommaren i 1989, og fortel historia om sju barn i den fiktive byen Derry, Maine, som blir terroriserte av eit mystisk vesen. Romanen *It* har tidlegare vore filmatisert i 1990.

Filmen har Jaeden Lieberher i rolla som Bill Denbrough, Bill Skarsgård som Pennywise the Dancing Clown og Sophia Lillis, Jeremy Ray Taylor, Finn Wolfhard, Wyatt Oleff, Chosen Jacobs, Jack Dylan Grazer, Nicholas Hamilton, og Jackson Robert Scott i støtteroller. Han premierte i Los Angeles 5. september 2017 og i USA 8. september 2017. I løpet av lanseringa sette filmen fleire rekordar innan bilettsalet og tente inn over 700 millionar USD internasjonalt, mot eit budsjett på 35 millionar. 

Ein oppfølgjar er planlagt utgjeven 6. september 2019.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* 
*
NM i friidrett 2003

**Noregsmeisterskapen i friidrett 2003,** hovudmeisterskapen, vart avvikla i Fredrikstad dagane 8.–10. august 2003 med Fredrikstad Idrettsforening og Østfold Friidrettskrets som arrangørar.

Kongepokalane vart tildelt Anne Gerd Eieland for vinnarresultatet 1,90 meter i høgdehopp, medan Aham Okeke fekk pokalen for sigeren på 100 meter.

## Menn
### 100 meter





### 200 m





### 400 m





### 800 m





### 1500 m





### 5&nbsp;000 m





### 10&nbsp;000 m





### 110 meter hekk





### 400 m hekk





### 3&nbsp;000 m hinder





### Høgdehopp





### Stavhopp





### Lengdehopp





### Tresteghopp





### Kulestøyt





### Diskoskast





### Sleggjekast





### Spjutkast





## Kvinner
### 100 m





### 200 m





### 400 m





### 800 m





### 1500 m





### 5&nbsp;000 m





### 100 meter hekk





### 400 m hekk





### 3&nbsp;000 m hinder





### Høgdehopp





### Stavhopp





### Lengdehopp





### Tresteghopp





### Kulestøyt





### Diskoskast





### Sleggjekast





### Spjutkast




## Kjelder
*Haugesunds Avis 9. august 2003
*Dagsavisen 11. august 2003
Hedda Hynne

**Hedda Hynne** () er ein norsk friidrettsutøvar frå Skien som vart norsk meister på 800 meter i 2014, som representant for Strindheim IL. Ho enda på sjuandeplassen på distansen under EM i friidrett 2016. Hynne sette sin personlege rekord på 1.59,87 under eit stemne i Diamantserien i London 9. juli 2017.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hedda Hynne|Hedda Hynne]]» frå ,  den 16. august 2018.*
Taktisk omgåing

**Taktisk omgåing** er ein militær taktikk som tyder å gå rundt eller igjennom fienden sine defensive posisjonar for å ta kontroll på mål i fienden sine bakre områder. Dette er eit alternativ til frontalangrep, som i dei fleste høve vil føre til større tap hjå eigne styrkar.

## Referansar
Frontalangrep

**Frontalangrep** er ein militær taktikk som tyder å angripa ein fiende i fronten.
Det er der fienden sitt forsvar er sterkast, og vil føre til store tap hjå eigne styrkar. Det kan likevel vere det einaste alternativet ein militær sjef har ut i frå situasjonen, og bør innehalde skinnangrep, sterk eldstøtte, og under røykteppe og mørke.

## Referansar
Nadia Akpana Assa

**Nadia Akpana Assa** () er ein norsk friidrettsutøvar frå Oslo som vart norsk meister i lengdehopp tre år i rad, 2014-16. Ho er medlem i IL i BUL og vart nummer åtte i øvinga under EM i friidrett 2016. Assa sin personlege rekord i lengdehopp på 6,53 meter oppnådde ho i København 18. juni 2016.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nadia Akpana Assa|Nadia Akpana Assa]]» frå ,  den 16. august 2018.*
Gjerstadvatnet

**Gjerstadvatnet** er ein innsjø i Gjerstad kommune i Agder. Sjøen har tilsig frå Storelva ved Gjerstad sentrum, og utløpet er Sundsfoss ved Sunde mot sør til Holtefjorden. Fylkesveg 418 og Sørlandsbanen går parallelt med den sørvestre breidda. Ved midten av innsjøen kryssar Nesbrua det 34 m breide Nessundet.

## Kjelder
* NVE Atlas — Innsjødatabase

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Gjerstadvatnet|Gjerstadvatnet]]» frå ,  den 16. august 2018.*
Landvikvannet

**Landvikvannet** er ein innsjø i Landvik i Grimstad kommune kommune, med både ferskvass- og saltvassfisk.

Landvikvannet har vore knytt til havet (Skagerrak) via Reddalskanalen sidan 1877. Vatnet har maksimal djupn på 25 meter, og inneheld ikkje oksygen under fire–fem meters djupn. Ned til to meter er vatnet ferskvatn, men under dette aukar saltinnhaldet, og på 20 meter er det meir enn 20 promille salt i vatnet. 

Dei vanlegaste fiskeslaga i Landvikvannet er sild , sørv og aure, men det er òg funne sik, åbor, flyndre og krabbe. Det er ikkje påvist sild i noko anna ferskvatn i Noreg. Forskarane veit ikkje kvar silda i Landvikvannet gyt, om dei gjer det i vatnet eller om dei dreg ut i havet og kjem attende. Genprøver syner at silda skil seg frå nordsjøsild.

Vatnet har òg førekomstar av ferskvassreke (Palaemonetes varians).

## Fotnotar


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Landvikvannet|Landvikvannet]]» frå ,  den 16. august 2018.*
Mark Dice

**Mark Allen Shouldice** (), kjent profesjonelt som **Mark Dice**, er ein amerikansk YouTube-kjendis, forfattar og konspirasjonsteoretikar.

## Bibliografi
* *The Resistance Manifesto* (2005, utvida utgåve 2008)
* *The Illuminati: Facts & Fiction* (2009)
* *The New World Order: Facts & Fiction* (2010)
* *Big Brother: The Orwellian Nightmare Come True* (2011)
* *Causing Trouble: High School Pranks, College Craziness, and Moving to California* (2012)
* *Illuminati in the Music Industry* (2013)
* *Inside The Illuminati: Evidence, Objectives, and Methods of Operation* (2014)
* *The Bilderberg Group: Facts and Fiction* (2015)
* *The Bohemian Grove: Facts and Fiction* (2015)
* *The Illuminati in Hollywood* (2016)
* *The True Story of Fake News: How Mainstream Media Manipulates Millions* (2017)

## Bakgrunnsstoff
* YouTube-kanalen til Mark Dice
* BitChute-kanalen til Mark Dice
Ben Shapiro

**Ben Shapiro** () er ein amerikansk konservativ politisk kommentator, forfattar og advokat. Han har skrive sju bøker, den første utgjeve i 2004 under tittelen *Brainwashed: How Universities Indoctrinate America's Youth*, som han starta å skrive då han var 17 år gamal.

Han var redaktør i Breitbart News mellom 2012 og 2016.

## Bibliografi
* *Brainwashed: How Universities Indoctrinate America's Youth* ()
* *Porn Generation: How Social Liberalism Is Corrupting Our Future* ()
* *Project President: Bad Hair and Botox on the Road to the White House* ()
* *[[Primetime Propaganda: The True Hollywood Story of How the Left Took Over Your TV]]* ()
* *Bullies: How the Left's Culture of Fear and Intimidation Silences America* ()
* *The People vs. Barack Obama: The Criminal Case Against the Obama Administration* ()
* *True Allegiance* ()

## Bakgrunnsstoff
Steven Crowder

**Steven Blake Crowder** () er ein amerikansk-kanadisk konservativ politisk kommentator, skodespelar og komikar. Han er vert for podkasten *Louder with Crowder*, som dekker nyhende, populærkultur og politikk, og som blir strøymt på tenester som YouTube og BitChute og på nettsida LouderWithCrowder.com. Han var som barn stemmeskodespelar i TV-serien Artur, der han gav røyst til karakteren Alan under sesong 5–6. Han er også ein tidlegare bidragsytar ved Fox News, og ein fast gjest på det konservative nyhende- og underhaldningsnettverket TheBlaze.

Faren til Crowder er USA-amerikansk og mora er fransk-kanadisk. Steven har dobbelt statsborgarskap og talar både fransk og engelsk. Han gifte seg med hustrua Hilary Crowder i august 2012 og skreiv om føremonane med seksuelt fråhald før ekteskapet. Crowder er ein tilhengjar av mixed martial arts (MMA) og deltek i kampsportstevlingar. Han var ein føregangsmann for legalisering av MMA i New York.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden ''Louder with Crowder''
* YouTube-kanalen til Steven Crowder
* BitChute-kanalen til Steven Crowder
*
NM i friidrett 2005

**Noregsmeisterskapen i friidrett 2005**, hovudmeisterskapen, vart avvikla på Fana stadion i Bergen dagane 19.–21. august 2005 med Bergensalliansen som ansvarleg arrangør.

## Menn
### 100 m





### 200 m





### 400 m





### 800 m





### 1500 m





### 5&nbsp;000 m





### 10&nbsp;000 m





### 110 meter hekk





### 400 m hekk





### 3&nbsp;000 m hinder





### Høgdehopp





### Stavhopp





### Lengdehopp





### Tresteghopp





### Kulestøyt





### Diskoskast





### Sleggjekast





### Spjutkast





## Kvinner
### 100 meter





### 200 m





### 400 m





### 800 m





### 1500 m





### 5&nbsp;000 m





### 100 meter hekk





### 400 m hekk





### 3&nbsp;000 m hinder





### Høgdehopp





### Stavhopp





### Lengdehopp





### Tresteghopp





### Kulestøyt





### Diskoskast





### Sleggjekast





### Spjutkast




## Kjelder
*Dagsavisen 21. august 2005
*Dagsavisen 22. august 2005
Bjørnar Ustad Kristensen

**Bjørnar Ustad Kristensen** () er ein norsk tidlegare friidrettsutøvar frå Sandnes som i tida 2005-15 vann sju norske meistertitlar på 3&nbsp;000 meter hinder og to NM-gull på 5&nbsp;000 meter. Internasjonalt deltok Kristensen i hinderløp og vart nummer åtte på 3&nbsp;000 m hinder under EM i friidrett 2010 i Barcelona. Hans personlege rekord i øvinga lyder på 8.16,7 og vart oppnådd sommaren 2007. Kristensen er medlem i Sandnes Idrettslag.

### Internasjonale meisterskapsprestasjonar
*EM 2006 i Göteborg: Utslått i kvalifiseringa (8.53,9 =nr 23)
*VM 2007 i Osaka: Utslått i kvalifiseringa (8.34,8 =nr 24)
*VM 2009 i Berlin: Utslått i kvalifiseringa (8.28,4 =nr 20)
*EM 2010 i Barcelona: Nr 8 - 8.27,8
*VM 2011 i Daegu: Utslått i kvalifiseringa (8.39,8 =nr 29)
*EM 2016 i Amsterdam: Utslått i kvalifiseringa (8.54,7 =nr 20)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bjørnar Ustad Kristensen|Bjørnar Ustad Kristensen]]» frå ,  den 17. august 2018.*  
 

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bjørnar Ustad Kristensen|Bjørnar Ustad Kristensen]]» frå ,  den 17. august 2018.*
Sandnes Idrettslag

**Sandnes Idrettslag** er eit lag heimehøyrande i Sandnes, stifta i 1946. Laget er særleg aktivt i friidrett og er elles med i orientering og skiidrettane alpint og langrenn.

Dei mest kjende medlemene i Sandnes IL er brørne Henrik, Filip og Jakob Ingebrigtsen, alle tre er europameistrar i friidrett. Tone Svarstad, Hanne-Keth Qvale, Anne Brit Skjæveland og Bjørnar Ustad Kristensen er alle saman noregsmeistrar i friidrett.

## Kjelder
*
Karl Johan Rasmussen

**Karl Johan Rasmussen** () er ein norsk tidlegare langdistanseløpar frå Haugesund som vart nummer åtte i maratonløpet under EM i friidrett 2002 på si personlege bestetid 2.14.00. Åra 1998-2006 vann han fire norske meisterskap på 10&nbsp;000 meter. Han var etter tur medlem i Haugesund Idrettslag, SK Vidar og Bislett FIK.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Karl Johan Rasmussen|Karl Johan Rasmussen]]» frå ,  den 17. august 2018.*
Nelson Évora

**Nelson Évora** () er ein portugisisk tidlegare lengde- og tresteghoppar, fødd i Elfenbeinskysten. Han vart verdsmeister 2007, olympisk meister 2008 og europameister 2018 i tresteg-øvinga. Évora representerte Kapp Verde til juni 2002, sidan representerte han Portugal i dei store meisterskapane. I tillegg til meistertitlane vann han VM-sølv i 2009 og VM-bronse både i 2015 og 2017. Évora sin personlege rekord på 17,74 meter oppnådde han då han vann VM-gullet i 2007 i Osaka.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*OL 2004 i Aten: Utslått i kvalifiseringa i tresteghopp
*VM 2005 i Helsinki: Utslått i kvalifiseringa i tresteghopp
*EM 2006 i Göteborg: Nr 4 i tresteghopp – 17,07 m, nr 6 i lengdehopp (7,91 m)
*VM 2007 i Osaka: Gullmedalje i tresteghopp – 17,74 m, framom Jadel Gregório (17,59 m)
*OL 2008 i Beijing: Gullmedalje i tresteghopp– 17,67 m, framom Phillips Idowu (17,62 m)
*VM 2009 i Berlin: Sølvmedalje i tresteghopp – 17,55, bakom Phillips Idowu (17,73 m)
*VM 2011 i Daegu: Nr 5 i tresteghopp – 17,35 m
*EM 2014 i Zürich: Nr 6 i tresteghopp – 16,78 m
*VM 2015 i Beijing: Bronsemedalje i tresteghopp – 17,52 m
*EM 2016 i Amsterdam: Utslått i kvalifiseringa i tresteghopp
*OL 2016 i Rio de Janeiro: Nr 6 i tresteghopp – 17,03 m
*VM 2017 i London: Bronsemedalje i tresteghopp – 17,19 m
*EM 2018 i Berlin: Gullmedalje i i tresteghopp – 17,10 m, framom Alexis Copello (16,93 m)
*VM 2019 i Doha: Utslått i kvalifiseringa i tresteghopp (16,80 m=nr 15)
*OL i 2021 i Tokyo: Utslått i kvalifiseringa i tresteghopp (15,39 m)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Nelson Évora|Nelson Évora]]» frå ,  den 17. august 2018.*  
 
*World Athletics
Hushjelp

**Hushjelp** er ein person som er tilsett i ein privat heim for å gjera husarbeid, pleieoppgåver eller føra tilsyn.

Bruk av hushjelpar har variert mykje blant ulike stader, samfunnsgrupper og tidsperiodar. ‎Store, rike hushald kan ha hatt ei mengd tenarar som omfatta fleire hushjelpar med ulik status og arbeidsområde. Ofte pleide hushjelpar å bu i den heimen dei arbeidde i. I nyare tid er det blitt vanlegare med hushjelp som kjem innom heimen og utfører noko husarbeid etter avtale, men som ikkje er der fast.

## Historie

Fram til midten av 1900-talet var det svært vanleg å ha hushjelp i land som Noreg, og det fanst mange ulike roller for hushjelpar. 

På gardar kunne ein ha taus eller tenestejente, i borgarlege heimar kunne det vera snakk om pike (stuepike, enepike), husjomfru og hushalderske. Hushjelpar med særleg ansvar for barnepass kunne vera barnepike eller barnestuepike. Folk som arbeidde med kjøkkenarbeid kunne vera kjøkkenjente/gut, kokk/kokke og liknande. Andre hushjelproller for personar som typisk ikkje budde fast i hushaldet kunne vera sydame og vaskekone (som utførte klesvask).

Herskapelege hushald kunne ha fleire tenarstillingar innan hushaldninga for begge kjønn, med stillingar som pasje, lakei, herskapstenar og hovmeister.

## Noreg

Hushjelpyrket blei lovregulert av hushjelploven av 31. mai 1963. Seinare blei denne erstatta av  arbeidsmiljøloven av 2005, som gjennom forskrift også gjeld arbeidstakarar som utfører husarbeid, tilsyn eller pleie i heimen til ein arbeidsgjevar. Hushjelpar har rett til ferie etter reglane i ferieloven av 29. april 1988.

I tida frå 1900 til 1946 var det å vera hushjelp det mest utbreidde yrket for unge kvinner i Noreg. Folketeljingar viser ein nedgang frå 1930, då 120 000 kvinner dreiv med lønna husarbeid, til 81 000 i 1946 og 50 000 i 1950. Nedgangen er blitt forklart med ein større tilgang på anna og meir reuglert lønnsarbeid for kvinner, større velstand for samfunnslaga hushjelpar typisk kom frå, og endringar i utføring av husarbeid og barnepass.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Armand Duplantis

**Armand Gustav Duplantis** () er ein svensk-amerikansk stavhoppar frå Lafayette i delstaten Louisiana i USA som representerer Sverige. Han er pr 2025 trefaldig verdsmeister, trefaldig europameister og dobbel olympisk meister i øvinga. Sidan 2020 er han verdsrekordhaldar i stavhopp, siste rekorden på 6,30 meter sette han då vann gullmedaljen ved VM i friidrett 2025 i Tokyo.

## Aktiv
Duplantis hoppa seg opp i verdseliten i løpet av 2017-sesongen, sette som best juniorverdsrekord med 5,90 meter. Midt i juli 2018 gjekk han til topps i junior-verdsmeisterskapen i Tampere med 5,82 m. Fire veker seinare vann han gullmedaljen i Friidretts-EM, forbetra samstundes juniorverdsrekorden til 6,05 m. Under verdsmeisterskapen 2019 i Doha tok han seg over 5,97 m i tredje og siste forsøk og fekk sølv, Sam Kendricks frå USA vann tevlinga då han klarte same høgda i eit tidlegare forsøk.

8. februar 2020 sette Duplantis innandørs verdsrekord i polske Toruń. Ei veke seinare heva han rekorden med ein centimeter til 6,18 meter i Glasgow. 17. september 2020 flytta han den 26 år gamle utandørsrekorden til Serhij Bubka med ein cm til 6,15 m då han vann eit DL-stemne i Roma. Under dei olympiske leikane i 2021 sigra Duplantis ved å å gå over 6,02 m.

Duplantis flytta verdsrekorden til 6,19 m den 7. mars og til 6,20 meter fjorten dagar seinare. Begge desse tevlingane fann stad i Beograd, den siste førte han til topps i hall-VM.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale utandørs-meisterskap
*VM 2017 i London: Nr 9 – 5,50 m
*EM 2018 i Berlin: Gullmedalje – 6,05 m, framom Timor Morgunov (6,00 m)
*VM 2019 i Doha: Sølvmedalje – 5,97 m, bakom Sam Kendricks (5,97 m)
*OL i 2021 i Tokyo: Gullmedalje – 6,03 m, framom Christopher Nilsen (5,97 m)
*VM 2022 i Eugene: Gullmedalje – 6,21 m, verdsrekord, framom Christopher Nilsen (5,94 m)
*EM 2022 i München: Gullmedalje – 6,06 m, framom Bo Kanda Baehre (5,85 m)
*VM 2023 i Budapest: Gullmedalje – 6,10 m, framom Ernest Obiena (6,00 m)
*EM 2024 i Roma: Gullmedalje – 6,10 m, framom Emmanouil Karalis (5,87 m)
*OL i 2024 i Paris: Gullmedalje – 6,25, verdsrekord, framom Sam Kendricks
*VM 2025 i Tokyo: Gullmedalje – 6,30 m, framom Emmanouil Karalis (6,10 m)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Armand Duplantis|Armand Duplantis]]» frå ,  den 11. juni 2022.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Punch i Danmark

***Punch*** var eit illustrert dansk tidsskrift som kom ut frå 1873 til 1894. Det hadde det engelske bladet *[[Punch|Punch, the London Charivari]]* som førebilde.

Punch var eit satirisk blad med ein reaksjonær og tidvis ganske antisemittisk ståstad.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Moa Hjelmer

**Moa Elin Marianne Hjelmer** () er ein svensk friidrettsutøvar frå Stockholm som i 2012 vart europameister på 400 meter under meisterskapen i Helsinki.

Den 13. august 2011 vann Hjelmer 400-meteren ved den svenske meisterskapen i Gävle med tida 51,58 sekundar, dermed sletta ho den 25 år gamle landsrekorden til Ann-Louise Skoglund. Under EM i friidrett 2012 forbetra Hjelmer rekorden til 51,40 i semfinaleløpet, før ho overraskande vann finalen på tida 51,13 sekundar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Moa Hjelmer|Moa Hjelmer]]» frå ,  den 17. august 2018.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Susanna Kallur

**Susanna Elisabeth Kallur** () er ein svensk tidlegare friidrettsutøvar som i 2006 vart europameister på 100 meter hekk under EM i friidrett 2006 i Göteborg. Ho sette svensk rekord i øvinga med tida 12,49 sekundar i eit stemne i Berlin i 2007. Tida 1998-2007 vann ho sju svenske meisterskap på korthekken og eitt SM-gull på 100 meter. Kallur var jamnast skadd frå 2008 til ho la opp i 2016.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Susanna Kallur|Susanna Kallur]]» frå ,  den 17. august 2018.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Vertikal omfatting

**Vertikal omfatting** er ein taktisk militær manøver der infanteri, enten fallskjermlanda, helikopterlanda eller stormlanda inn i fiendens bakre område for å ta over kontrollen der.

## Referansar
Jaynagar Majilpur

**Jaynagar Majilpur** eller berre **Jaynagar** er ein by i delstaten Vest-Bengal i India. Han er ein av dei sørlege forstadane til Kolkata.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jaynagar Majilpur|Jaynagar Majilpur]]» frå ,  den 18. august 2018.*
Europagangstigen E1

**Europagangstigen E1**, eller berre **E1-stigen**, er ein av dei mange europeiske gangstigane oppmerka av European Ramblers' Association. 
Stigen har ei totallengd på 7980 kilometer. Eine enden av stigen er ved Nordkapp i Noreg. Han kryssar Kattegat mellom Sverige og Danmark med ferje og går gjennom Danmark, Tyskland, Sveits og Italia før han endar på Sicilia.

## Referansar
Reddalsvannet

**Reddalsvannet** er ein innsjø som er verna som naturreservat, i Reddal i Agder. Vatnet er verna på grunn av den store fuglebestanden. Vatnet heng saman med havet via Reddalskanalen og Landvikvannet. Kanalen vart bygd i 1877. Då vart vatnet tappa ned til havnivå, slik at 3000 dekar dyrkingsjord vart vunne. Andre kjelder seier at 1300 dekar matjord vart vunne.

Av fiskeslag kan ein finne gjedde, sik, sørv, åbor og ål.

## Fotnotar


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Reddalsvannet|Reddalsvannet]]» frå ,  den 17. august 2018.*
European Ramblers' Association

**European Ramblers’ Association** (ERA) er ein paraplyorganisasjon for vandrarforeiningar i europeiske land. Han vart skipa i 1969 og omfattar i dag 61 vandrarorganisasjonar, hovudsakleg frå land i Europa.

## Medlemsorganisasjoner
* Bulgarski Turisticheski Sajus (BTS)
* Clube de Actividades de Ar Livre
* Cyprus Tourism Organisation 
* Dansk Vandrelaug
* Den Norske Turistforening (DNT)
* Eesti Matkaliit 
* Eifelverein
* Elliniki Omospondia Orivasias - Anarrichisis 
* Euskal Mendizale Federazioa (EMF)
* Federação de Campismo e Montanhismo de Portugal
* Federacao Portuguesa de Montanhismo e Escalada 
* Federació Andorrana de Muntanysme (FAM)
* Federación Andaluza de Montañismo (F.A.M.) 
* Federacion Aragonesa de Montañismo 
* Federación Española de Deportes de Montaña y Escalada 
* Federació d’Entitats Excursionistes de Catalunya (FEEC) 
* Federacion Navarra de Deportes de Montana y Escalada 
* Federació d’Esports de Muntanya y Escalada, Valenciana 
* Fédération Française de la Randonnée Pédestre 
** FFRandonnée - Comitée régional de Picardie
** FFRandonnée - Comitée régional en Midi-Pyrénées 
* Federazione Italiana Escursionismo (FIE)
* Frankenwaldverein
* Grote Routepaden 
* HF Holidays Ltd.
* Klub českých turistů (KČT) 
* Klub Slovenských Turistov 
* Les Sentiers de Grande Randonnée 
* Long Distance Walkers
* Magyar Természetbarát Szövetség 
* Ministère du Tourisme
* Mountaineering Council of Ireland
* Mährisch-Schlesischer Sudetengebirgsverein
* Odenwaldklub 
* Planinarski Savez Srbije
* Planinska Zveza Slovenije
* Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze
* Ramblers' Association 
* The Ramblers' Association of Malta
* Ramblers Holidays Limited 
* Saarwald-Verein 
* Sauerländischer Gebirgsverein 
* Schweizer Wanderwege (SAW) 
* Schwäbischer Albverein
* Siebenbürgischer Karpatenverein (SKV)  
* Stichting Wandelplatform
* Svenska Turistföreningen
* Verband Deutscher Gebirgs- und Wandervereine 
* Wiehengebirgsverband Weser-Ems
* Wilhelm-Münker-Stiftung
* Österreichischer Alpenverein (OeAV)

## Kjelder
Spirskrikje

**Spirskrikje** (*Platylophus galericulatus*) er ein mellomstor, støyande og særs kjenneleg mørk sporvefugl med ekstrem lang fjørtopp som lever i Søraust-Asia. Han var tidlegare trudd å vere ein kråkefugl, men frå 2018/2022 er han klassifisert i sin eigen familie Platylophidae. 

## Skildring

Spirskrikja har storleik som ei kaie, ca. 31-33 centimeter i kroppslengd og masse på 78-114 gram. To av tre underartar har mørk brun til svart fjørdrakt, ein tredje underart på Borneo er noko lysare brun. Alle har ein kjenneleg nokså brei kvit sigdforma flekk langs sidene av halsen, samt to små kvite flekker ved auget. Den oppreiste fjørtoppen på hovudet er uvanleg lang og består av berre to kraftige fjører. Både beina og nebbet er svarte, nebbet er relativt lite med ein kort krok på tuppen. Kjønna er like, men ungfuglar skil seg frå vaksne med meir raudbrun farge. 

Dei lever lågt i lauvskog i utbreiingsområdet sitt på sørlege Malayahalvøya, Sumatra, Borneo og Java. Her beitar dei på virvellause dyr og insekt, einskildvis eller i små grupper. Dei er tillitsfulle ovanfor menneske.
Dette er ein standfugl.

Populasjonen er ikkje estimert og er trudd å vere minkande grunna tap av habitat. Arten er klassifisert som globalt nært truga, NT.

## Kjelder
* Debus, S. & Sharpe, C.J. (2018) *[http://www.hbw.com/node/60689 Crested Shrikejay (Platylophus galericulatus)]* I: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (red.) (2016). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 18. august 2018
;Referansar 

## Bakgrunnsstoff
NM i friidrett 2008

**Noregsmeisterskapen i friidrett 2008**, hovudmeisterskapen, vart avvikla på Øya stadion i Trondheim dagane 18.–20. juli 2008 med Trondheimsalliansen som ansvarleg arrangør.

Kongepokalane vart tildelt Jaysuma Saidy Ndure og Cathrine Larsåsen for deira prestasjonar på høvesvis 100 meter og i stavhopp.

## Menn
### 100 meter





### 200 m





### 400 m





### 800 m





### 1500 m





### 5&nbsp;000 m





### 10&nbsp;000 m





### 110 meter hekk





### 400 m hekk





### 3&nbsp;000 m hinder





### Høgdehopp





### Stavhopp





### Lengdehopp





### Tresteghopp





### Kulestøyt





### Diskoskast





### Sleggjekast





### Spjutkast





## Kvinner
### 100 meter





### 200 m





### 400 m





### 800 m





### 1500 m





### 5&nbsp;000 m





### 100 meter hekk





### 400 m hekk





### 3&nbsp;000 m hinder





### Høgdehopp





### Stavhopp





### Lengdehopp





### Tresteghopp





### Kulestøyt





### Diskoskast





### Sleggjekast





### Spjutkast




## Kjelder
*Dagsavisen 21. juli 2008
Jukka Keskisalo

**Jukka Pekka Sakari Keskisalo** () er ein finsk tidlegare friidrettsutøvar frå Varkaus som i 2006 vann gullmedaljen på 3&nbsp;000 meter hinder under europameisterskapen i Göteborg.

Keskisalo vart niandemann på 3000 m hinder ved VM i friidrett 2003. Dei neste par sesongane var han hemma av skadar. Sommaren 2006 overraska han stort ved å vinne hinderløpet under EM i friidrett 2006, etter å ha lege langt bak i feltet byrja han 500 meter frå mål ein fabelfaktig langspurt som sikra han ein klar siger på tida 8,24,8. Veka etter EM-finalen sette han personleg rekord med 8.16,7, oppnådd i eit GL-stemne i Zürich. I 2007 gjekk han skadd. Året etter kvalifiserte han seg til Beijing-OL, men mista likevel leikane grunna skade. Sommaren 2009 forbetra Keskisalo den personlege rekorden til 8.15,5 i Paris og der etter til 8.12,9 i Monaco. Under verdsmeisterskapen i Berlin kom han i mål på 8.14,4 til åttandeplass. Den 28. august 2009 sletta han den 33 år gamle landsrekorden til Tapio Kantanen då han fekk notert 8.10,6 i Zürich. Fem år seinare var han tilbake i Zürich, der han i EM vart nummer seks i 3&nbsp;000 m hinder. Han la opp i 2015.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jukka Keskisalo|Jukka Keskisalo]]» frå ,  den 18. august 2018.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Zulia Calatayud

**Zulia Inés Calatayud Torres** () er ein kubansk tidlegare friidrettsutøvar frå Havanna som i 2005 vart verdsmeister på 800-meter.

## Aktiv
I 1999 tok Calatayud andreplassen på 800 m ved panamerika-leikane i Winnipeg i Canada, derimot kom ho ikkje vidare frå forsøka ved verdsmeisterskapen i Sevilla. Under dei olympiske leikane i Sydney hausten 2000 vart ho nummer seks på 800 m, året etter rauk ho ut or Edmonton-VM i semifinalane. Den 19. juli 2002 sette Calatayud i Monaco personleg rekord med 1.56,09. I verdscupen 2002 i Madrid enda ho på fjerdeplass.

Etter ei lang skadepause vart Calatayud i 2004 iberoamerikansk meister og nummer åtte i Sommar-OL i Aten. I 2005-sigra ho både under verdsmeisterskapen i Helsinki og ved verdscupfinalen i Monaco. Nye triumfar hausta ho i 2006, fyrst ved Mellomamerika- og Karibia-lerikane i Cartagena og sidan i verdsfinalen i Stuttgart.

I 2007 var Calatayud noko plaga av skadar, men ved panamerika-leikane i Rio de Janeiro tok ho likevel bronsen på 800 m og gull i 4 x 400-meter stafett med Cuba. Under verdsmeisterskapen i Ōsaka og sommarleikane 2008 i Beijing nådde ho ikkje lengre enn semifinalane på 800 m, i stafettane vart ho i Ōsaka og Beijing høvesvis nummer sju og seks med Cuba.

Calatayud vart Mellomamerika-og-Karibia-meister 2009. Ved VM i Berlin same året nådde ho semifinalane på 800 m og la med Cuba beslag på sisteplassen i 4 x 400-meter stafett-finalen.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*VM 1999 i Sevilla: Utslått i forsøka på 800 m (2.00,93=nr 19). Nr 7 i x 4 x 400 m stafett
*OL 2000 i Sydney: Nr 6 på 800 m – 1.58,66. Nr 8 i x 4 x 400 m stafett
*VM 2001 i Edmonton: Utslått i semifinalane på 800 m (2.01,04=nr 9) 
*OL 2004 i Aten: Nr 8 på 800 m – 2.00,95
*VM 2005 i Helsinki: Gullmedalje på 800 m – 1.58,82, framom Hasna Benhassi (1.59,42)
*VM 2007 i Osaka: Utslått i semifinalane på 800 m (2.06,97=nr 24). Nr 7 i 4 x 400 m stafett
*OL 2008 i Beijing: Utslått i semifinalane på 800 m (1.58,78=nr 10). Nr 6 i 4 x 400 m stafett 
*VM 2009 i Berlin: Utslått i semifinalane på 800 m (2.01,53=nr 16). Nr 8 i 4 x 400 m stafett

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zulia Calatayud|Zulia Calatayud]]» frå ,  den 18. august 2018.*
Ragnar Lundberg

**Ragnar Torsten Lundberg** () var ein svensk friidrettsutøvar frå Madesjö i Kalmar län som i 1950 vart europameister i stavhopp, ein meisterskap der han også vann sølvmedaljen i 110 meter hekk. I stavhopp sikra han seg også OL-bronse i 1952 og EM-sølv i 1954. Lundberg vann 11 svenske meisterskap i stavhopp i rad, 1948-58, og vart også fire gongar svensk meister på korthekken, 1949-51 og 1953. Perioden 1948-52 forbetra han europarekorden i stavhopp frå 4,32 meter til 4,44 m.

## Aktiv
Lundberg sette svensk rekord i stavhopp med 4,21 m den 6. august 1947. Gjennom OL-sesongen 1948 forbetra han den svenske stavrekorden fem gongar. Den 11. juni hoppa han 4,22 i Karlskoga, den 28. august 4,26 i Uppsala, den 2. september 4,30 i Stockholm, den 12. september 4,32 i Helsinki og til sist den 26. september 4,36 m i Södertälje. Dei to siste resultata var også europarekordar, ettersom han slo norske Erling Kaas sitt rekordhopp på 4,31 meter frå tidlegare i 1948. Sommaren 1948 vann Lundberg elles den fyrste av 15 gullmedaljar i svenske meisterskap då han svinga seg over 4,20 m, under sommarleikane i London vart han femtemann med 4,10 m.

Både i 1949, 1950 og 1951 vart Lundberg svensk dobbeltmeister då han sigra både på korthekken og i stavhopp-tevlingane. 9. juni 1950 flytta han i Nyköping europarekorden i stav til 4,38 m og to månader seinare til 4,40. Under europameisterskapen 1950 i Brussel vann han stav-tevlinga med eit hopp på 4,30 m og han tok sølvmedaljen i 110 m hekk med eit løp på 14,7 sekundar, eitt tidels sekund attom franskmannen André Marie.

I juli 1952 gjekk Lundberg over 4,40 m og vart tredjemann i stavhopp ved dei olympiske sommarleikane i Helsinki. Like etter på, den 1. august, sette han ved eit stemne i Gävle sin siste europarekord med eit hopp 4,44 meter, ein rekord som vart sletta av finske Eeles Landström i 1955. Seinsommaren 1954 hoppa både Lundberg og Landström 4,40 m ved europameisterskapen i Bern, gullmedaljen gjekk til Finland då Landström tok høgda i eit tidlegare forsøk. Lundberg forbetra sin eigen svenske rekord til 4,45 m i Bucuresti i oktober 1955 og til sist 4,46 m i Nordingrå jonsokaftan 1956. Under sommarleikane i Melbourne i november 1956 enda Lundberg på femteplass i stavhopp. Den svenske rekorden hans i spesialøvinga stod til 1962.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*OL 1948 i London: Nr 5 i stavhopp - 4,10 m
*EM 1950 i Brussel: Gullmedalje i stavhopp - 4,30 m, sølvmedalje i 110 m hekk - 14,7
*OL 1952 i Helsinki: Bronsemedalje i stavhopp - 4,40 m
*EM 1954 i Bern: Sølvmedalje i stavhopp - 4,40 m, etter Eeles Landström (4,40 m)
*OL 1956 i Melbourne: Nr 5 i stavhopp - 4,40 m
*EM 1958 i Stockholm: Nr 10 i stavhopp - 4,20 m

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Ragnar Lundberg|Ragnar Lundberg]]» frå ,  den 18. august 2018.*
Torfi Bryngeirsson

**Torfi Bryngeirsson** () var ein islandsk friidrettsutøvar frå Vestmannaeyjar som i 1950 vart europameister i lengdehopp. Han deltok i stavhopp både under Sommar-OL 1948, Friidretts-EM 1950, Sommar-OL 1952 og Friidretts-EM 1954, utan å nå opp mellom dei åtte beste.

I 1950 sette Torfi landsrekord i stavhopp med 4,25 meter heime i Reykjavik. Vel tre veker seinare var han på plass i Brussel under EM i friidrett 1950, der han kvalifiserte seg til finalane i både stav og lengde. Ettersom begge finaletevlingane fann stad den 26. august, deltok han ikkje i stav-tevlinga (=nummer 10 med kvalifiseringshoppet 4,00 m), konsentrete seg i staden om lengde-tevlinga. Etter å ha vore tredje best i kvalifiseringa med 7,20 m, gjorde Torfi sitt livs lengdehopp i finalen då han landa på 7,32 meter og slo andremann med 10 centimeter.

Tidleg i juli 1951 forbetra Torfi den islandske stavrekorden til 4,32 m ved eit stemne i Stockholm. Han auka til 4,35 m den 1. august 1952 i Gävle, eit par veker før sommarleikane i Helsinki. Her var han ein av 19 utøvarar som tok seg over kvalifiseringshøgda på 4 meter, men i finalen stoppa han på 3,95 m og enda dermed på delt 14. plass. Ved europameisterskapen 1954 kvalifiserte Torfi seg til finalen med eit hopp på 4,05 m, men deltok ikkje vidare.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Torfi Bryngeirsson|Torfi Bryngeirsson]]» frå ,  den 18. august 2018.*
Nights into Dreams

***Nights into Dreams…*** er eit actionspel utvikla av Sonic Team og utgjeve av Sega til Sega Saturn i 1996. Historia i spelet følgjer dei to tenåringane Claris og Elliot, som entrar Nightopia, eit draumeland der alle draumar går føre seg. Med hjelp frå Nights, ein utlæg «nightmaren», startar dei på ei reise for å hindre den vonde herskaren Wizeman frå å øydeleggje Nightopia og følgjeleg den verkelege verda. Spelaren styrer Nights gjennom draumane til Claris og Elliot for å samle nok energi til å nedkjempe Wizeman og berge Nightopia. Spelet er presentert i 3D og pålegg spelaren tidsavgrensingar på kvart nivå, der spelaren samlar saman poeng for å halde fram.

Utviklinga av *Nights into Dreams* var leidd av Sonic Team-veteranane Yuji Naka, Naoto Ohshima og Takashi Iizuka. Naka byrja på prosjektet med hovudideen som fokuserte på flyging, og Ohshima designa figuren Nights som ein androgyn karakter og til å likne ein engel som kunne fly som ein fugl. Gruppa gjorde forsking på drøyming og REM-søvn, og var påverka av verka og teoriane til Carl Jung og Sigmund Freud. Ein analog handkontroll, kalla Saturn 3D-kontrollen, vart utvikla samstundes med spelet og inkludert i pakken med nokre av kopiane av *Nights into Dreams* hjå detaljhandlarar.

*Nights into Dreams* fekk positiv mottaking for grafikken, spelemekanikkane, lydsporet og atmosfæren i spelet. Ei kort utgåve av spelet med juletema, *Christmas Nights*, vart utgjeven i desember 1996. Spelet vart utgjeve i Japan til PlayStation 2 i 2008 og internasjonalt i ei forbetra utgåve til PlayStation 3, Xbox 360 og Windows i 2012. 

Ein oppfølgjar, **, vart utgjeven til Wii i 2007.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad (på japansk)
Veikko Karvonen

**Veikko Leo Karvonen** () var ein finsk langdistanseløpar frå Sakkola i Karelen. Han vart europameister i maratonløping i 1954, fire år etter han tok EM-sølv på same distansen, sidan vann han bronsemedaljen under Sommar-OL 1956. I 1954 sigra han også i Boston maraton.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*EM 1950 i Brussel: Sølvmedalje - 2.32.45, bakom Jack Holden (2.32.13)
*OL 1952 i Helsinki: Nr 5 - 2.26.41
*EM 1954 i Bern: Gullmedalje - 2.24.52, framom Boris Grisjajev (2.24.56)
*OL 1956 i Melbourne: Bronsemedalje - 2.27.47
*EM 1958 i Stockholm: Nr 6 - 2.22.45

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Veikko Karvonen|Veikko Karvonen]]» frå ,  den 19. august 2018.*  
 
*
Erik Elmsäter

**Fritz Erik Elmsäter**, fødd **Pettersson**, () var ein svensk idrottsmann frå Stockholm, aktiv både i friidrott og skiidrott. 

Elmsäter sette uoffisielle verdsrekordar på 3&nbsp;000 meter hinder i 1943 og 1944. Den 4. august 1944 vart han den fyrste som sprang under 9 minuttar i øvinga då han kom i mål på tida 8.59,6. Åra 1943-46 var han svensk meister i 3&nbsp;000 meter hinderløp. Han tok sølvmedaljen på distansen både ved friidrotts-EM i Oslo 1946 och ved Sommar-OL i London 1948.

Elmsäter deltok i nordisk kombinert både i Vinter-OL 1948 i St. Moritz, der han vart niandemann, og fire år seinare i  Vinter-OL 1952 i Oslo.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*EM 1946 i Oslo: Sølvmedalje i 3&nbsp;000 m hinder - 9.11,0, bakom Raphaël Pujazon (9.01,4)
*OL 1948 i St. Moritz: Nr 9 i kombinert
*OL 1948 i London: Sølvmedalje i 3&nbsp;000 m hinder - 9.08,2, bakom Tore Sjöstrand (9.04,6)
*OL 1952 i Oslo: Nr 13 i kombinert

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Erik Elmsäter|Erik Elmsäter]]» frå ,  den 19. august 2018.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Rosett

**Rosett** (av fransk *rosette*, 'lita rose') er noko som er roseforma, som ei sløyfe, ein liten ordensknapp eller ornamentikk.

I arkitektur, kunsthandverk og heraldikk er rosett eit ornament i form av ei stilisert rose.

Rosett kan også visa til ei bladstilling der blada veks ut frå eit midtpunkt, ofte ved bakken.

Ei skandinavisk småkake med rosettform er kjend som «rosett» eller rosettbakkels.
 
## Kjelder
NM i friidrett 2009

**Noregsmeisterskapen i friidrett 2009**, hovudmeisterskapen, vart avvikla på Stampesletta stadion i Lillehammer dagane 31. juli til 2. august 2009 med Lillehammer Idrettsforening som ansvarleg arrangør.

Kongepokalane vart tildelt spjutkastaren Andreas Thorkildsen og kappgjengaren Kjersti Plätzer. Margrethe Renstrøm sette noregsrekord  i lengdehopp med 6,64 meter og sletta dermed Berit Berthelsen sin 41 år gamle rekord.

## Menn
### 100 meter





### 200 m





### 400 m





### 800 m





### 1500 m





### 5&nbsp;000 m





### 10&nbsp;000 m





### 110 meter hekk





### 400 m hekk





### 3&nbsp;000 m hinder





### Høgdehopp





### Stavhopp





### Lengdehopp





### Tresteghopp





### Kulestøyt





### Diskoskast





### Sleggjekast





### Spjutkast





## Kvinner
### 100 meter





### 200 m





### 400 m





### 800 m





### 1500 m





### 5&nbsp;000 m





### 100 meter hekk





### 400 m hekk





### 3&nbsp;000 m hinder





### Høgdehopp





### Stavhopp





### Lengdehopp





### Tresteghopp





### Kulestøyt





### Diskoskast





### Sleggjekast





### Spjutkast




## Kjelder
*Dagsavisen 3. august 2009
Dunkjempe

**Dunkjempe** (*Plantago media*) er ein flerårig urteaktig plante i kjempeslekta. Han blir 20–30 cm høg og er dunhåra med korte, breie bladstilkar. 

Dunkjempe veks på tørre grasbakkar. Han er heimleg i Noreg og finst nord til Trøndelag og i kunsteng til Finnmark.

## Kjelder
Vilhjálmur Einarsson

**Vilhjálmur Einarsson** () var ein islandsk friidrettsutøvar og skulemann frå Reyðarfjörður som vann sølvmedaljen i tresteghopp under Sommar-OL 1956 og bronsen ved EM i friidrett 1958.

Under dei olympiske sommarleikane 1956 i Melbourne sette Vilhjálmur ny olympisk rekord med 16,26 m i den andre finaleomgangen, ein rekord brasilianaren Adhemar da Silva forbetra til 16,35 m i fjerde omgang. Sølvmedaljen var den aller fyrste OL-medaljen til Island. To år seinare stod Vilhjálmur på bronseplassen då trestegøvinga var avvikla ved friidretts-EM i Stockholm. Den 7. august 1960 sette han personleg rekord med 16,70 meter heime på Laugardalsvöllur, framleis landsrekord i 2018. Ein månad etter rekordhoppet vart han femtemann i øvinga under Sommar-OL i Roma, seks centimeter bak bronsevinnaren.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*EM 1954 i Bern: Utslått i kvalifiseringa (14,10 m=nr 17)
*OL 1956 i Melbourne: Sølvmedalje - 16,26 m, bakom Adhemar da Silva (16,35)
*EM 1958 i Stockholm: Bronsemedalje - 16,00 m
*OL 1960 i Roma: Nr 5 - 16,37 m
*EM 1962 i Beograd: Nr 6 - 15,62 m

Sonen Einar Vilhjálmsson hevda seg mellom verdseliten i spjutkasting i 1980-åra.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vilhjálmur Einarsson|Vilhjálmur Einarsson]]» frå ,  den 19. august 2018.*
Strandkjempe

**Strandkjempe** (*Plantago maritima*) er ein fleirårig planteart i kjempeslekta. Han er ein sirkumpolar art som veks på havstrand.

Han blir 5–30 cm høg og har linjeforma, kjøtfulle blad. Blomane sit i aks på toppen av ein rund stengel.

I Noreg finst han langs heile kysten. Arten har to underartar:
* Nominatunderarten stor strandkjempe (*P.m.* ssp. *maritima*) er utbreidd langs kysten til nordre Nordland. Denne underarten finst òg noko opp i fjellet på Vestlandet og i Nordland og er no i rask spreiing i innlandet langs salta vegar.
* Ishavskjempe (*P.m.* ssp. *subpolaris*) er vanleg på kysten frå nordlege Nordland og nordover. Desse plantene var tidlegare ofte rekna til ssp. *borealis*, som er kjend frå Grønland, men er helst nærare i slekt med plantar på Kolahalvøya og austover i Russland.

## Kjelder
Banjo-Kazooie

***Banjo-Kazooie*** er eit plattformspel utvikla av Rare og opphavleg utgjeve av Nintendo til Nintendo 64 i 1998. Det er det første spelet i *Banjo-Kazooie*-serien og handlar om bjørnen Banjo og fuglen Kazooie, som prøver å hindre heksa Gruntilda i å stele fagerdommen til systera til Banjo, Tooty. Spelet inneheld ni ikkje-lineære nivå, der spelaren må bruke dei mange ferdigheitene til Banjo og Kazooie for å samle inn puslebrikker. Det har utfordringar som gåteløysing, navigasjon gjennom hinderløyper, innsamling av ulike emne og kamp mot fiendar.

Spelet var opphavleg tenkt som eit eventyrspel under namnet *Dream* til Super Nintendo Entertainment System, men designen vart endra mykje i løpet av utviklingsfasen, særleg etter at *[[Super Mario 64]]* vart lansert og inspirerte utviklarane. Musikken i spelet er komponert av Grant Kirkhope, og er designa slik at han tonar frå ein stil til ein annan utan pause, medan den overordna musikken speler kontinuerleg. Spelet var ein kritisk og kommersiell suksess, og selde over tre millionar kopiar. Det fekk positiv mottaking for grafikken, musikken, lydeffektane og den interaktive nivådesignen. Spelet vart fornya og utgjeve til Xbox 360 i 2008 og inkludert i samlepakken *[[Rare Replay]]* til Xbox One i 2015.

Ein oppfølgjar, *[[Banjo-Tooie]]*, vart utgjeven i 2000.

## Referansar
GoldenEye 007

***GoldenEye 007*** er eit skytespel i førsteperson, utvikla av Rare og basert på James Bond-filmen GoldenEye. Det vart utgjeve til Nintendo 64 i august 1997. Spelet har ein einspelarkampanje der spelaren tek rolla som den britiske Secret Intelligence Service-agenten James Bond medan han kjempar for å hindre eit kriminelt syndikat frå å bruke eit satellittvåpen mot London for å skape ein global finanskollaps. Spelet inneheld også ein fleirspelarmodus med delt skjerm, der to, tre eller fire spelarar kan tevle i ulike typar deathmatch-spel.

*GoldenEye 007* var utvikla over ein periode på to og eit halvt år av ei uerfaren gruppe leidd av Martin Hollis, som hadde arbeidd tidlegare på arkadeversjonen av *[[Killer Instinct]]*. Det var delvis tenkt som eit skytespel «på skjener», der spelaren følgjer ei fastlåst rute, inspirert av *[[Virtua Cop]]* frå Sega, men vart til slutt designa som eit ope skytespel der spelaren har full kontroll i alle retningar. Utviklarane tok lærdom frå *[[Super Mario 64]]* når dei designa dei opne nivåa i spelet. Spelet vart hylla av kritikarar og selde over åtte millionar kopiar verda over.

I eit historisk attersyn er *GoldenEye 007* vørdt som eit viktig spel innan skytespel-sjangeren, mellom anna for å demonstrere at sjangeren kunne fungere godt på spelkonsollar og for å markere ein overgang frå den, på den tida, arkadeliknande *[[1993-dataspelet Doom|Doom]]*-tilnærminga til ein meir realistisk stil. Det introduserte banebrytande element som sniking og konsolltilpassa deathmatch-fleirspelarmodus. Ein spirituell oppfølgjar, *[[Perfect Dark]]*, vart utgjeven i 2000, medan ei nyutvikla utgåve av spelet, også titulert *GoldenEye 007*, vart utgjeven av Activision i 2010.

## Referansar
Flikkjempe

**Flikkjempe** (*Plantago coronopus*) er ein plante i kjempeslekta.

Han er ein urteaktig plante med ein rosett av blad ved bakken. Han kan vera eittårig, toårig eller fleirårig.
Planten veks hovudsakleg på sand- eller grushaldig jord nær havet. Han kan også veksa nær saltbehandla vegar.

Flikkjempe stammar frå Europa, Vest-og Sentral-Asia og Nord-Afrika. Han finst også som innført art i USA, Australia og New Zealand. Nokre av desse stadene kan han bli eit problem.
Han er observert nokre få gonger i Noreg, hovudsakleg på slutten av 1800-talet. Arten var tidlegare rekna som ein framandart som var komen inn her og der med ballastjord, men ein lokal førekomst ved Larvik, som vart funnen i 1993, gjer at arten truleg må reknast som heimleg. Arten er derfor teken med på raudlista frå 2021 som sterkt truga (EN).

Blada er smale og lanseforma med tenner eller takkar, og kan bli opptil 25 centimeter lange. 

Blomestanden veks opprett og kan bli rundt 4-7&nbsp;cm høg. Dei spisse blomane sit tett og bøyer seg av og til. Kvar blom har fire kvitlege flikar som er rundt ein millimeter lange. 

Planten blir dyrka som ein grønsak kjend som *erba stella* som hovudsakleg blir brukt i salat.

## Galleri

Plantago coronopus 20150506 1.JPG
Plantago coronopus1.jpg


## Kjelder


**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Plantago coronopus|Plantago coronopus]]» frå ,  den 19. august 2018.*  
 
## Bakgrunnsstoff

*Jepson Manual Treatment
*Plants for a Future
*Photo gallery
Greinkjempe

**Greinkjempe** (*Plantago indica*, tidlegare *P. arenaria*) er ein eittårig plante i kjempeslekta.

Planten finst på opne vekstsader med sandhaldig grunn. Han er mellom annan funnen på avfallsplassar.

Greinkjempe blir som regel 20-30 cm høg.
Stenglane er dekte med korte hår og kan greina seg. Blada er motsette.

Planten veks opphavleg i Nord-Afrika, Europa og Sørvest-Asia aust til Iran og Tian Shan.
Han er også funnen fleire stader forvilla eller spreidd som ugras. I Noreg er han ein framandart som er komen inn med ballast. Han er funne spreidde stader på Austlandet.

Frøa er blitt brukt i urtemedisin.
Det kan brukast som loppefrø både som helsekost og i hestefôr. Planten er også brukt til fuglemat.

## Kjelder