open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Akrofoni

**Akrofoni** (gresk ἄκρος *akros* 'øvst' og φωνή *phon*, 'lyd') er namngjeving av bokstavar i eit alfabetisk skriftsystem der namnet på ein bokstav byrjar med denne bokstaven. Greske bokstavar har til dømes akrofoniske namn: Namna på bokstavane α, β, γ, δ, blir skrivne med bokstavane dei tilhøyrer fyrst:  (*alfa*),  (*beta*),  (*gamma*),  (*delta*).

Ein finn akrofoniske alfabet i proto-sinaittisk skrift og det etterfølgjande fønikiske alfabetet, der bokstaven A, som representerer lyden [ʔ], truleg er avleidd frå ein egyptisk hieroglyf som representerer ein okse, og blir kalla «okse», *ʾalp*, som byrjar med den glottale lukkelyden bokstaven representerer. Den andre bokstavet i det fønikiske alfabetet er bet (som tyder «hus», og ser litt ut som eit skjul) som representerer lyden [b], og frå *ālep-bēt* kom ordet «alfabet». Dette er eit anna døme på at byrjinga av ein ting gir namnet til heile.

Det glagolittiske alfabetet og dei tidlege kyrilliske alfabeta har òg bokstaver med akrofoniske namn, sjølv om dei ikkje består av ideogram. Bokstavane som representerer /a, b, v, g, d, e/ blir kalla *az*, *buky*, *vedi*, *glagol*, *dobro*, *est*. Når ein nemner bokstavane etter kvarandre blir det eit slags dikt, ei hugseregle som hjelper elevane og lærde til å læra alfabetet. «Az buky vedi, glagol’ dobro est» tyder ‘Eg kjenner bokstavane, [ordet] er godt’ på gammalkyrkjeslavisk.

På irsk og ogham hadde bokstavene namn etter tre, for eksempel var A var *ailm* (gran), B var *beith* (bjørk) og C var *coll* (hassel). I runealfabeta nytta av germanske folka hadde ein òg akrofoniske namn på runene; for eksempel blei dei tre fyrste bokstavane, som representerte lydane /f, u, þ/, kalla *fé*, ur, *þurs* på norrønt (rikdom, regn, rise) og *feoh, ur, Þorn* på gamalengelsk (rikdom, okse, torn). Begge namnesetta kom truleg frå proto-germansk **fehu, *uruz, *thurisaz*.

Moderne radiotelefoni og flyging bruker stavingsalfabet (der det best kjende er NATO-stavingsalfabetet, som byrjar med Alfa, *Bravo!*, Charlie, *Delta*...) der bokstavane i det engelske alfabetet blir tildelt vilkårlege ord og namn på akrofonisk vis for å unngå misforståingar.

Dei fleste notane i solfa-skalaen  do, re, mi, fa, sol og la  har namnet sitt frå den første stavinga i linjene til den latinske hymnen «Ut queant laxis».

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Acrophony|Acrophony]]» frå ,  den 10. desember 2023.*
Joakim Strand

**Jan Joakim Strand** () er ein finsk politikar for Svenska folkpartiet. Den 22. april 2015 blei han riksdagsmedlem for Vasa valkrins.

## Kjelder
Mats Löfström

**Mats Åke Löfström** () er ein finsk politikar. Den 22. april 2015 blei han riksdagsmedlem for valkrinsen Åland.

Löfström har bakgrunn både i Centern på Åland og Svenska folkpartiet.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Pia Kauma

**Pia Liisa Kauma** () er ein finsk politikar for Samlingspartiet. Ho har vore riksdagsmedlem for valkrinsen Nyland frå 2011 til 2015 og igjen sidan 2017. Alexander Stubb trekte seg frå riksdagen 29. juli 2017 og ho vart 2. august 2017 riksdagsmedlem etter han.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Gruppa Vesna

**Vesna** er eit tsjekkisk folkband, etablert i Praha i 2016. Bandet har seks medlemmar og representerte Tsjekkia i Eurovision Song Contest 2023 i Liverpool med songen «My Sister's Crown». 

## Bakgrunn
### Byrjinga (2016)
I 2016 drøymte frontfiguren til bandet, Patricie Kaňok Fuxová, å etablere eit band med berre kvinnelege medlemmar. Som student ved Jaroslav Ježek-konservatoriet i Praha møtte Fuxová fiolinisten Bára Juránková og fløytespelarane Andrea Šulcová og Tanita Yanková.

Bandet skulle hylle og feire femininitet og slavisk systerskap. Bandet blandar tsjekkisk folkemusikk med moderne sjangrar som pop, men ifølgje Fuxová ser ikkje Vesna seg som eit folkband: «Eg ser ikkje på det vi gjer med Vesna som folklore, det er ikkje folkesongar. Slik eg ser det, tek songane våre opp desse stereotypiane.» 

### ''Pátá bohyně'' (2018)
I 2018 forlot Šulcová og Yankovová bandet og blei erstatta med pianisten Olesia Otsjepovskaja og trommespelar Markéta Mužátková. Same år gav bandet ut sitt fyrste studioalbum, *Pátá bohyně (Den femte gudinna)*. I eit intervju med det tsjekkiske musikkmagasinet *Týden*, fortalde Fuxová at albumet var inspirert av sjølvopplevde hendingar og tsjekkiske historier og eventyr.

Albumet vann prisen for «årets oppdaging» under den tsjekkiske musikkprisutdelinga *Ceny Anděl 2018*. 

### ''Anima'' (2020)
Under koronapandemien starta bandet arbeidet og innspelinga av oppfølgjaralbumet *Anima*. Albumet handla om tema som forholdet mellom menn og kvinner, og om kvinnekroppen.

### Eurovision Song Contest (2023)

I januar 2023 blei Vesna kunngjort som ein av seks deltakarar i *ESCZ 2023*, den tsjekkiske uttakinga til Eurovision Song Contest 2023. Resultatet blei avslørt 7. februar 2023, og bandet vann klårt med  røyster – 6367 røyster meir enn andreplassen. Med sigeren fekk bandet representere Tsjekkia i Eurovision Song Contest, der dei enda på tiandeplass – den nest beste plasseringa til Tsjekkia siden debuten i 2007.

## Besetning
### Noverande medlemmar
* Patricie Kaňok Fuxová (2016–) – vokal
* Bára Juránková (2016–) – vokal, fiolin
* Olesia Otsjepovskaja (2018–) – piano
* Markéta Mužátková (2018–) – trommer, vokal, gitar
* Tereza Čepková (2019–) – bassgitar

### Tidlegare medlemmar
* Andrea Šulcová (2016–18) – fløyte
* Tanita Yankova (2016–18; 2023) – vokal, fløyte, piano 

## Referansar

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vesna (band)|Vesna (band)]]» frå , den 10. desember 2023.*
Rockegruppa Voyager

**Voyager** er eit progressiv metal-band frå Perth i Australia. Det har gjeve ut sju studioalbum sidan det starta i 1999. Bandet er signerte til det uavhengige franske plateselskapet Season of Mist. 

Voyager har turnert verda rundt og har blant anna opptredd under ProgPower Europe i 2006 og ProgPower USA 2011. Det har også varma opp for band som Nightwish og Queensrÿche. Voyager representerte Australia i Eurovision Song Contest 2023 med låten «Promise».

## Medlemmar

### Noverande besetning
*Daniel «Danny» Estrin – vokal
*Simone Dow – gitar
*Alex Canion – bassgitar
*Scott Kay – gitar
*Ashley Doodkorte – slagverk

### Tidlegare medlemmar
* Mark Boeijen (2005–2011)
* Chris Hanssen (2009–2010)
* Mark De Vattimo (1999–2008)
* Melissa Fiocco (2003–2007)
* Geoff Callaghan (2000–2006)
* Emanuel Rudnicki (2000–2006)
* Jennah Greaig (2001–2003)
* Mark Baker (1999–2000)
* Adam Lovkis (1999–2000)

## Diskografi
;Studioalbum
**Element V* (2004)
**uniVers* (2007)
**I am the reVolution* (2009)
**The Meaning of I* (2011)
**V* (2014)
**Ghost Mile* (2017)
**Colours in the Sun* (2019)

;Singlar
*«Sober» (2007)
*«Breaking Down» (2014)
*«Misery is Only Company» (2016)
*«Ascension» (2017)
*«Promise» (2023)

;Musikkvideoar
*Sober (2007)
*The Devil in Me (2009)
*Lost (2010)
*Seize the Day (2012)
*The Meaning of I (2012)
*Hyperventilating (2014)
*Breaking Down (Lyric Video) (2014)
*Seasons of Age (2015)
*Misery is only Company (2016)
*Ascension (2017)
*Ghost Mile (2017)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Voyager (band)|Voyager]]» frå ,  den 10. desember 2023.*
Verdsmeisterskapen i turn 2019

**Den 49. verdsmeisterskapen i turning** vart avvikla i Stuttgart i Tyskland dagane frå 4. til 13. oktober 2019.

## Menn
### Mangekamp





### Bøylehest





### Frittståande





### Hopp





### Ringar





### Skranke





### Svingstang





### Lagkamp





## Kvinner
### Mangekamp





### Bom





### Frittståande





### Hopp





### Skranke





### Lagkamp





## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:2019 World Artistic Gymnastics Championships|2019 World Artistic Gymnastics Championships]]» frå ,  den 11. desember 2023.*
Maurefamilien

**Maurefamilien** (Rubiaceae) er ein plantefamilie som omfattar rundt  artar i 620 slekter, mellom anna kaffiplantar. Familien har størst utbreiing i tropane og subtropane. Fellestrekk for plantane i denne slekta er firkanta stenglar, kransstilte blad og regelmessige, 4-5 talige blomar. Dei ulike artane kan danna urter  (t.d. *[[Galium]]*, *[[Spermacoce]]*),  lianar (t.d. *[[Psychotria samoritourei]]*), buskar (t.d. *[[Coffea]]*, *[[Psychotria]]*) eller tre  (t.d. *[[Cinchona]]*, *[[Nauclea]]*).

## Slekter
(utval)
* *[[Sherardia]]*
* *[[Gardenia]]*
* Kaffiplanteslekta (*Coffea*)
* Kulebusk (*Cephalanthus*)
* *[[Rubia]]*
* *[[Asperula]]*
* *[[Phuopsis]]*
* Maureslekta (*Galium*)

Dei fleste artane som veks i Noreg tilhøyrer maureslekta.

## I kulturen
* *[[Cinchona officinalis]]* er nasjonaltreet til Ecuador og Peru.
* *[[Coffea arabica]]* er nasjonalblomen til Jemen.
* *[[Ixora coccinea]]* er nasjonalblomen til Surinam.
* *[[Warszewiczia coccinea]]* er nasjonalblomen til Trinidad og Tobago.

## Galleri

File:Alberta magna.jpg|*[[Alberta magna]]*
File:IMG 7387-Arachnothryx leucophylla.jpg|*[[Arachnothryx leucophylla]]*
File:Asperula tinctoria Marzanka barwierska 01.jpg|*[[Asperula tinctoria]]*
File:Bikkia philippinensis.jpg|*[[Bikkia philippinensis]]*
File:Chiococca alba.jpg|*[[Chiococca alba]]*
File:Coffee Flowers.JPG|*[[Coffea arabica]]*
File:Galium uliginosum W.jpg|*[[Galium uliginosum]]*
File:Gardenia thunbergia.JPG|*[[Gardenia thunbergia]]*
File:Ixora coccinea- jungle geranium.JPG|*[[Ixora coccinea]]*
File:Soka-Ixora javanica1.jpg|*[[Ixora javanica]]*
File:Mitragyna speciosa111.JPG|*[[Mitragyna speciosa]]*
File:Morinda pubescens in Ananthagiri forest, AP W IMG 9225.jpg|*[[Morinda pubescens]]*
File:Nertera depressa 1.jpg|*[[Nertera granadensis]]*
File:Psychotria poeppigiana (bracts).jpg|*[[Psychotria poeppigiana]]*
File:Sherardia arvensis Kaldari 01.jpg|*[[Sherardia arvensis]]*


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Maurefamilien|Maurefamilien]]» frå , «[[:da:Krap-familien|Krap-familien]]» frå  og «[[:nb:Rubiaceae|Rubiaceae]]» frå , den 11. desember 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Dagens Nyheter

***Dagens Nyheter*** (***DN***) er den største dagsavisa i Sverige. Avisa blei grunnlagd av Rudolf Wall i 1864, og kom ut for fyrste gong 23. desember det året. Avisa blir gitt ut i Stockholm og er landsdekkjande. DN karakteriserte seg tidlegare (frå 1973) som uavhengig, men sidan 1998 har ho kalla seg *uavhengig liberal*. *Dagens Nyheter* gjekk over til tabloidformat 5. oktober 2004

## Opplag
*Dagens Nyheter* har størst opplag av dei svenske dagsavisene, følgd av *[[Göteborgs-Posten]]* og *[[Svenska Dagbladet]]*. 

* 2003: ca. 360 000 (ca. 400 000 på laurdagar)
* 2006: ca. 345 000

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dagens Nyheter|Dagens Nyheter]]» frå ,  den 11. desember 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Maria Guzenina

**Maria Edith Guzenina** () er ein finsk politikar for Finlands sosialdemokratiske parti. Den 21. mars 2007 blei ho riksdagsmedlem for valkrinsen Nyland. Ho var omsorgsminister i regjeringa Katainen frå 2011 til 2013.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Susanne Päivärinta

**Susanne Päivärinta** () er ein finsk journalist og politikar for Samlingspartiet. Den 5. april 2023 blei ho riksdagsmedlem for valkrinsen Nyland.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Harsum

**Harsum** er ein by og ein kommune sør i forbundslandet Niedersachsen i Tyskland, ikring 25 kilometer søraust for Hannover. Kommunen omfattar 50 km² og kringom 11&nbsp;500 ibuarar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Harsum|Harsum]]» frå ,  den 11. desember 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Alfeld

**Alfeld** er ein by og ein kommune sør i forbundslandet Niedersachsen i Tyskland. Kommunen omfattar 72,9 km² og knapt 19&nbsp;000 ibuarar. Byen ligg ved elva Leine, ei 18 kilometer sør for Hildesheim. 

Fabrikkbygningen Fagus-Werk, teikna av Walter Gropius og Adolf Meyer, er med på UNESCO si verdsarvliste.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Alfeld (Leine)|Alfeld (Leine)]]» frå ,  den 11. desember 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Mikko Ollikainen

**Mikko Karl Antero Ollikainen** () er ein finsk politikar for Svenska folkpartiet. Den 17. april 2019 blei han riksdagsmedlem for Vasa valkrins.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Stef Caers

**Stef Caers** () er ein flamskspråkleg belgisk songar og musikkprodusent. Han opptrer som regel under pseudonyma **Gustaph** og **Steffen**. Han representerte Belgia i Eurovision Song Contest 2023 i Liverpool i Storbritannia med låten «Because of You».

## Bakgrunn
Caers studerte ved musikkonservatoriet i Gent. Som nittenåring fekk han i 2000 ein hit med låten «Gonna Lose You». Han opptredde då som «Steffen», og låten nådde ein 22. plass på den flamske hitlista Ultratop 50. Låten fekk også debutantprisen under musikkprisutdelinga Radio 2 Zomerhit same år. Oppfølgjarsingelen «Sweetest Thing» fekk beskjeden suksess, og songen nådde aldri den flamske hitlista. Caers sa sidan at hans fyrste låtar blei skrivne som tenåring, og ikkje reflekterte den nye stilen hans. Han skifta difor etter kvart artistnamn frå «Steffen» til «Gustaph», og han fokuserte meir på låtskriving og studioarbeid. Blant anna skreiv han kjenningsmelodiar for radiokanalane Radio Donna og Qmusic.

Likevel heldt han fast ved ein viss sceneaktivitet, blant anna som pianist og støttevokalist for artistar som Truus Druyts, soulgruppa Moiano og hiphoparen Krewcial. Han var også støttevokalist på innspelingar til artistar som Lady Linn, Mama's Jasje, Willy Sommers og fleire Studio 100-album. Han har også deltatt på flere hyllings-forestillinger for artistar som Marvin Gaye og Ella Fitzgerald.

### Eurovision Song Contest

Caers har delteke som støttevokalist i Eurovision Song Contest to gongar: i 2018 for Sennek med låten «», og i 2021 for Hooverphonic og låten «The Wrong Place». Han stod bak scena på begge framsyningane og var ikkje synleg under sendingane.

I januar 2023 deltok Caers med artistnamnet *Gustaph* i *Eurosong 2023*, den belgiske uttakinga til Eurovision Song Contest. Han deltok med songen «Because of You», og vann tevlinga med berre eit poeng framfor duoen The Starlings. Gjennom sigeren blei han den belgiske representanten i Eurovision Song Contest 2023 i Liverpool. Der enda han på sjuande plass, den nest beste plasseringa til Flandern i tevlinga.

## Anna
Caers er også dosent ved høgskulen i Gent, i kurset jazz og pop i linja for pop- og rockemusikk.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Stef Caers|Stef Caers]]» frå , den 11. desember 2023.*
Tvorchi

**Tvorchi** er ein ukrainsk elektronika-duo frå Ternopil. Bandet blei danna i 2018 av musikkprodusenten Andrij Hutsuljak og vokalisten Jimoh Augustus Kehinde, kjend som Jeffery Kenny. Duoen har gjeve ut fire studioalbum: *The Parts* (2018), *Disco Lights* (2019), *13 Waves* (2020) og *Road* (2020). I desember vann Tvorchi den ukrainske musikktevlinga *[[Vidbir]]* og representerte Ukraina i Eurovision Song Contest 2023 med songen «Heart of Steel».

## Bakgrunn

Tvorchi består av Andrij Viktorovytsj Hutsuljak (; fødd 21. februar 1996 i Vilkhovets i Tsjortkiv rajon) og Jimoh Augustus Kehinde (kallenamn *Jeffery Kenny;* fødd 30. september 1997 i Nigeria). Dei to møtte kvarandre i 2017, da Hutsuljak tilfeldigvis vende seg til Kenny på gata. Dette var ein del av eit videoprosjekt for sosiale medium, der Hutsuljak skulle teste engelskkunnskapane til folk. Møtet utvikla seg til eit venskap og musikalsk samarbeid, der ukrainske Hutsuljak blei musikkprodusent og nigerianske Kenny blei låtskrivar og vokalist. Begge studerte ved det farmasøytiske fakultet ved Ternopil nasjonale medisinske universitet.  

### Musikalsk samarbeid
Duoen slapp sin fyrste singel, «Slow», 30. mai 2017, og i september kom oppfølgjarsingelen «You». Tidleg i 2018 danna dei bandet Tvorchi og gav ut debutalbumet *The Parts* 2. februar 2018. I september same år slapp duoen musikkvideoen for låten «Molodist» (*ungdom*).

Oppfølgjaralbumet *Disco Lights* kom 14. februar 2019, og ei veke seinare slapp gruppa ein musikkvideo av hovudsingelen på albumet, «Believe». Songen fekk i løpet av eit par dagar over  syningar på YouTube, og songen nådde ein niandeplass på Google Play-lista i Ukraina.

Same sommar opptredde duoen på fleire musikkfestivalar: Faine Misto (Ternopil), Atlas Weekend (Kyiv) og Ukrainian Song Project (Lviv). I september slapp han singelen «#не танцюю».

## ''Vidbir'' og  Eurovision Song Contest

I februar 2020 deltok Tvorchi musikktevlinga *[[Vidbir]]* med songen «Bonfire», der han enda på fjerdeplass i finalen. Seinare same år slapp duoen albuma *13 Wawes* og *Roads* –&nbsp;inkludert flere medfølgjande singlar. Duoen blei nominert i fleire kategoriar til ulike ukrainske musikkutmerkingar i 2020 og 2021: Culture Ukraine og YUNA 2021.

I desember 2022 deltok Tvorchi på ny i den ukrainske musikktevlinga *[[Vidbir]]*, denne gongen med låten «Heart of Steel». Vinnaren fekk representere Ukraina i Eurovision Song Contest 2023. Den ukrainske finalen fann stad i ein underjordisk t-banestasjon som følgje av den pågåande krigen mot Russland.

Duoen vann *Vidbir* med nest flest røyster frå fagjuryen og flest røyster frå sjåarane. Gjennom sigeren fekk duoen representere Ukraina i finalen av Eurovision Song Contest i Liverpool laurdag 13. mai 2023. Der enda han på sjetteplass.

## Referansar

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tvorchi|Tvorchi]]» frå ,  den 11. desember 2023.*
The Economist

***The Economist*** er eit britisk nyheitsmagasin som blir gitt ut kvar veke av The Economist Newspaper Limited. Journalistikken dekkjer politikk, økonomi, vitskap, teknologi, og kultur, med klar hovudvekt på politikk, økonomi og finans. Journalistikken til *The Economist* dekkjer heile verda, men Storbritannia, USA, og Kina blir vigd særleg plass.  

Bladet omtaler seg sjølv som ei avis (*newspaper*), ettersom journalistikken for det meste dekkjer nyheiter. Vekevis utgiving, A4-formatet og den glansa papirkvaliteten gjer det derimot lett å rekna *The Economist* som eit tidsskrift. Dette er også fordi journalistikken er svært databasert, og vektlegg djupare analysar framfor kontinuerleg nyheitsdekking. *The Economist* driv eit eige forskings- og analysebyrå med store samfunnsvitskaplege databasar under The Economist Intelligence Unit, som utarbeider datamaterialet for artiklane til magasinet.

*The Economist* blei grunnlagd av den skotske økonomen og politikaren James Wilson i september 1843. Magasinet har i dag ein sirkulasjon på ca. 1,5 millionar kopiar i veka. Noverande redaktør er den britiske økonomen og journalisten Zanny Minton Beddoes. Magasinet blir trykt kvar torsdag, og blir gjeve ut i Noreg på laurdagar. 

*The Economist* har kontor i Bangkok, Beijing, Berlin, Brussel, Kairo, Delhi, Edinburgh, Frankfurt am Main, Hongkong, Johannesburg, London, Los Angeles, Mexico by, Moskva, New York City, Paris, Riga, San Francisco, São Paulo, Tokyo og Washington, DC. 

## Redaksjonelt standpunkt
*The Economist* har eit uttalt liberalt, sentrumsnært politisk grunnsyn. *The Economist* var tidleg ute med å støtta mellom anna homofilt ekteskap, legalisering av prostitusjon, aktiv dødshjelp, legalisering av cannabis, og strengare våpenlover i USA. Magasinet er uttalt tilhengjar av marknadsliberalisme, frihandel og internasjonalt samarbeid. Det har strenge krav for faktasjekking, journalistisk nøytralitet og korrektur. Ingen av artiklane i magasinet blir underskrivne av individuelle journalistar; i staden blir alle artiklar gjevne ut av *The Economist* i og for seg, slik at magasinet «skal tala med ei kollektiv stemme». Journalistar i magasinet samarbeider ofte om artiklar og rapportar, noko som ifølgje redaksjonen sikrar nøytraliteten og objektiviteten til artiklane.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:The Economist|The Economist]]» frå ,  den 11. desember 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Kike Elomaa

**Ritva Tuulikki** «**Kike**» **Elomaa** () er ein finsk kroppsbyggjar, songar og politikar for Sannfinländarna. Den 20. april 2011 blei ho riksdagsmedlem for valkrinsen Egentliga Finland.

Som kroppsbyggjar har Elomaa vinna Ms. Olympia ein gong, i 1981.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Det chilenske kvinnelandslaget i handball

**Chile sitt kvinnelandslag i handball** er det kvinnelege landslaget i handball for Chile. Det representerer landet i internasjonale handballturneringar, og vert regulert av  Federación Chilena de Balonmano. Landslaget har delteke i internasjonale turneringar sidan 2006.

## Resultat i internasjonale turneringar
*Resultata som er vist under er berre turneringar der Chile har delteke. Turneringar dei ikkje har tatt del i er ikkje førte opp.*

### Verdsmeisterskapen
*  2009: 23.-plass
*    2023: *Kvalifisert*

### Panamerikanske leikar
*  2011: 5.-plass
*  2015: 8.-plass
*  2023: 4.-plass

### Den panamerikanske meisterskapen

*  2009: 3.-plass
*  2011: 5.-plass

*  2015: 9.-plass
*  2017: 7.-plass

### Den sør- og sentralamerikanske meisterskapen
*  2018: 4.-plass
*  2021: 5.-plass
*  2022: 3.-plass

## Sjå òg
* Det chilenske herrelandslaget i handball

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettside
* Profil på IHF.info
Balbina Steffenone

**Balbina Steffenone** (namna også skrivne **Bina** og **Steffanon** eller **Steffenoni**, ) var ein italiensk sopran på 1800-talet.

Ho var fødd i Torino, og studerte i Bologna under Teresa Bertinotti. Etter å ha sunge fleire stader i Italia, var ho ved Royal Opera House og Covent Garden i London frå 1845 til 1847, og drog deretter til Nord-Amerika, der ho blei verande i sju år. Ho opptredde frå Boston til Mexico by og Havana, og var hovudsongar i selskapet til Giovanni Bottesini kring 1850. Med han var ho involvert i den andre framføringa av den meksikanske nasjonalsongen i september 1854.

Ho song i den amerikanske premieren av *[[Il trovatore]]* ved Academy of Music i New York, og delte rollene til Leonora og Ines i denne produksjonen. Då ho kom tilbake frå Cuba i 1855 spelte ho Lucrezia Borgia i operaen med same namn, og blei kalla «ein av dei få som er verdt å velkoma igjen» i *[[The New York Times|New York Times]]*; men meldaren Richard Grant White skreiv at røysta hennar hadde forverra seg til «eit forvirra skrik».

Ho fortsette karrieren i Europa, og var i Wien i 1859 og Napoli i 1860-61, der ho skapte *Morosina* av Errico Petrella. Ho skal ha pensjonert seg i 1862, men tok òg del i premieren av Vincenzo Battista sin *Giovanna di Castiglia* på Teatro San Carlo i Napoli i 1863.

Ho døydde i Napoli i 1896.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Balbina Steffenone|Balbina Steffenone]]» frå ,  den 12. desember 2023.*
Scott Cawthon

**Scott Braden Cawthon** er ein amerikansk videospelutviklar og forfattar som er mest kjent for å ha laga *[[Five Nights at Freddy's]]*, ein serie overlevingsskrekkspel som utvida seg til ein mediefranchise.

Cawthon byrja karrieren sin med å utvikla kristne og familiespel til minimal suksess. Han gjekk over til overlevingsskrekk med det første *Five Nights at Freddy's*-spelet i 2014, som var ein kommersiell suksess og fekk ein kultstatus. Cawthon utvikla sju spel i hovudserien og fire spin-offs per 2023.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Scott Cawthon|Scott Cawthon]]» frå ,  den 12. desember 2023.*
Petri Honkonen

**Petri Erkki Olavi Honkonen** () er ein finsk lærar og politikar for Centern i Finland. Den 22. april 2015 blei han riksdagsmedlem for valkrinsen Mellersta Finland. Han var forskings- og kulturminister i regjeringa Marin frå 2022 til 2023.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Turn-VM 2021

**Den 50. verdsmeisterskapen i turning** vart avvikla i Kitakyushu i Japan dagane frå 18. til 24. oktober 2021.

## Menn
### Mangekamp





### Bøylehest





### Frittståande





### Hopp





### Ringar





### Skranke





### Svingstang





## Kvinner
### Mangekamp





### Bom





### Frittståande





### Hopp





### Skranke





## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:2021 World Artistic Gymnastics Championships|2021 World Artistic Gymnastics Championships]]» frå ,  den 12. desember 2023.*
Anne Kalmari

**Anne Inkeri Kalmari** () er ein finsk politikar for Centern i Finland. Den 21. mars 2007 blei ho riksdagsmedlem for valkrinsen Mellersta Finland.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Sinuhe Wallinheimo

**Mika Sinuhe Wallinheimo** () er ein finsk tidlegare ishockeymålvakt og politikar for Samlingspartiet. Den 20. april 2011 blei han riksdagsmedlem for valkrinsen Mellersta Finland.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Juha Mäenpää

**Juha Petri Mäenpää** () er ein finsk politikar for Sannfinländarna. Den 17. april 2019 blei han riksdagsmedlem for Vasa valkrins.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Senter for digitale fortellinger

**Senter for digitale forteljingar** (CDN) er eit forskingssenter ved Universitetet i Bergen etablert i juli 2023. Senteret er underlagt Institutt for lingvistiske, litterære og estetiske studium ved Det humanistiske fakultetet. Det er eit senter for framifrå forsking (SFF) finansiert av Noregs forskingsråd for perioden 2023-2033.

Senteret vil fokusera på humaniorastyrt forsking innan elektronisk litteratur, spelstudier, digital kultur og berekning, for å fremja forståinga av digitale forteljingar.

Senteret er leia av Scott Rettberg og Jill Walker Rettberg, professorar i digital kultur ved UiB. Senteret vil ha ei tverrfagleg tilnærming og samarbeida med forskarar frå mange fakultet ved UiB, og dessutan nasjonale og internasjonale samarbeidspartnarar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Senter for digitale fortellinger|Senter for digitale fortellinger]]» frå ,  den 12. desember 2023.*
Sønnavind

**Sønnavind** er ein vind som kjem frå sør og blæs i ein nordleg retning.

Nokre namn på særskilde sønnavindar er fønvind (i Alpane), *ghibli* (Libya med ulike stavingar), *friagem* (ein kald vind som blæs inn i Brasil frå Antarktis), khamsin (ein varm vårvind i Egypt, med ulike stavingar), *kona* (ein varm vårvind på Hawaii), *notus*/lodos (Tyrkia) ostro og sjirokko (i middelhavsland).

## Mytologi
I gresk mytologi var Notus guden for sønnavind og stod for stormar på seinsommaren og hausten.

I romersk mytologi var sønnavinden representert av Auster.

I egyptisk mytologi var Shehbui guden for sønnavinden. Han blei skildra som ein mann med hovudet til ei løve.

I nordamerikansk irokesar-tradisjon blir sønnavinden ført av dådyrungen, og har eit varmt og mildt temperament som minner om dei søte blomane, klukkande bekkane og lætet til fuglar om sommaren.

I baskisk mytologi var Egos ein mindre guddom knytt til sønnavinden.

## Sjå òg
* Austavind
* Nordavind
* Vestavind
* Southerly Buster
* Sjirokko

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:South wind|South wind]]» frå ,  den 12. desember 2023.*
Joker Out

**Joker Out** er ei slovensk gutegruppe innan poprock-sjangaren. Ho blei danna i 2016 og har sidan blitt eit av dei mest populære banda i Slovenia og har mottatt fleire musikkprisar for årets nykommarar og årets utøvarar. Gruppa representerte Slovenia i Eurovision Song Contest 2023 med låten «Carpe Diem».

## Bakgrunn
Joker Out blei danna i mai 2016, etter oppløysinga av bandet Apokalipsa, der Bojan Cvjetićanin, Martin Jurkovič, Matic Kovačič og Luka Škerlep spelte. Tre av Apokalipsa-medlemmane – Cvjetićanin, Jurkovič og Kovačič – gjekk saman om å danne eit nytt band og fekk med seg Kris Guštin og Jan Peteh frå gruppa Bouržuazija. Dei kalla det nye bandet Joker Out.

Kort tid etter hadde Joker Out si fyrste offentlege framsyning, på *Festival na gaj*, og i november same år slapp dei sin fyrste singel, «Kot srce ki kri poganja», som dei også spelte inn sin fyrste video til. Dei påfølgjande åra turnerte bandet på ulike festivalar og spelte konserter over heile Slovenia. 

Etter åtte månaders pause kom oppfølgjarsingelen «Gola» i september 2019, og sidan følgde ytterlegare tre singlar fram til sommaren 2021.

### Endringar i gruppa
Jure Maček erstatta trommeslagaren Matic Kovačič i 2021, og i oktober 2022 forlet bassist Martin Jurkovič bandet på grunn av studium i utlandet. Gruppa fortsette som kvartett, men har sidan knytta til seg Nace Jordan som bassist under konsertar og framsyningar.

### Eurovision Song Contest
Sidan 2020 har Joker Out utvikla seg til å bli eit av dei mest populære banda i Slovenia. Dei har vunne to Gullfløyter, ein årleg slovensk musikkpris, for «årets nykommarar» i 2020 og «årets utøvarar» i 2021. I desember kunngjorde den slovenske ålmennkringkastaren RTVSLO at Joker Out skulle representere landet i Eurovision Song Contest 2023 i Liverpool. Det deltok med låten «Carpe Diem» og enda på 21. plass i finalen. 

## Medlemmar
### Noverande medlemmar
* Bojan Cvjetićanin (vokal)
* Kris Guštin (gitar)
* Jan Peteh (gitar)
* Nace Jordan (bass)
* Jure Maček (trommer)

### Tidlegare medlemmar
* Martin Jurkovič (bass)
* Matic Kovačič (trommer)

## Referansar

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Joker Out|Joker Out]]» frå ,  den 2. desember 2022.*
Turn-VM 2022

**Den 51. verdsmeisterskapen i turning** vart avvikla i Liverpool i Storbritannia dagane frå 29. oktober til 6. november 2022. 211 menn og 196 kvinner frå 72 land deltok.

## Menn
### Mangekamp





### Bøylehest





### Frittståande





### Hopp





### Ringar





### Skranke





### Svingstang





### Lagkamp





## Kvinner
### Mangekamp





### Bom





### Frittståande





### Hopp





### Skranke





### Lagkamp





## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:2022 World Artistic Gymnastics Championships|2022 World Artistic Gymnastics Championships]]» frå ,  den 13. desember 2023.*
Qumran

**Qumran** (hebraisk ; arabisk خربة قمران, *Khirbet Qumran*) er ein arkeologisk stad på Vestbreidda som er administrert av den israelske nasjonalparken Qumran. Han ligg på eit tørt platå kring 1,5 km frå nordvestbreidda av Daudehavet, nær Kalya, ei israelsk busetjing og kibbutz. 

Det blei utvikla ein busetnad her i hellenistisk tid under den hasmoneiske Johannes Hyrkanos (134–104 f.Kr.) eller noko seinare. Det budde folk her det meste av tida fram til busetnaden blei øydelagd av romarane i 68 e.Kr. eller kort tid etter. Staden er best kjend som den næraste busetnaden til Qumran-hòlene der Dødehavsrullane var skjulte. 

Dei viktigaste utgravingane ved Qumran blei leidde av Roland de Vaux på 1950-talet. Saman med Gerald Lankester Harding grov de Vaux ut «hole 1» i 1949, den fyrste hòla der det blei gjort funn av skriftrullar. Ei flyktig overflateundersøking dette året gav ingen større resultat, men framleis interesse for skriftrullar førte til ein grundigare analyse av ruinane ved Qumran, som fann spor av keramikk nært knytt til det som blei funne i «hòle 1».

Oppdaginga førte til omfattande utgravingar på staden over seks sesongar (1951–56) under leiing av de Vaux. Tolkingane av funna har vore avvikande og til dels spekulative, men forskarar generelt har akseptert at dokumenta ved Qumran indikerte nærværet av asketiske jødiske sekter, der både saddukearar og essenarane blir knytte til staden. I samtida blei essenarane omtalt av Josefus, Filon og Plinius den eldre. Plinius, som vitja Jerusalem i år 70, skreiv i *Naturalis Historia* at «på ein stad nedanfor Jeriko ved nordvestenden av Dødehavet og litt opp frå breidda finn me essenarane, på ein stad der det veks palmar, lenger nede kjem ein til Ein Gedi». Qumran er den einaste staden det veks palmar mellom Jeriko og Ein Gedi. Plinius er derfor det sikraste beviset for at det budde essenarar i Qumran. Den tyske forskaren Hartmut Stegemann (1933-2005) har påvist at skinnet som blei garva til skriftrullar var produsert med kjemikaliar frå Dødehavet, noko som knyter sjølve framstillinga av rullene til Qumran. Stegemann tolka Qumran som eit senter for bokproduksjon som omfatta heile prosessen, frå husdyrhald for å skaffa skinn til å skriva på, til sjølve avskrivinga. Funn av blekkhus, som er sjeldne funn i arkeologiske utgravingar, støttar dette.

I 1960 foreslo professor Karl Heinrich Rengstorf (1903-92) at Dødehavsrullene ikkje var skrivne av bebuarane ved Qumran, men stamma frå biblioteket ved tempelet i Jerusalem. Dette har fått større tilslutning etter offentleggjeringa av materiale frå utgravingane til de Vaux i 1992.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Qumran|Qumran]]» frå ,  den 13. desember 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

* 
* Nyoppdaga foto frå 1950-talets Qumran
* The UCLA Qumran Visualization Project, ein virtuell rekonstruksjon av busetjinga ved Qumran.
Demenskoret

**Demenskoret** er ein norsk - og  som gjekk på NRK i 2023. I serien blir det sett saman eit songkor der alle medlemmane har demens. Serien følgjar koret fram mot målet som er ein konsert på Chat Noir, og forsøker å syne den positive effekten musikk har på personar med demens. Ingrid Gjessing Linhave var programleiar for serien mens  var dirigent for koret. Serien er basert på BBC-serien *Our dementia choir*. Etter at serien hadde premiere, blei det starta liknande demenskor fleire stader i Noreg.

Under  vann koret publikumsprisen mens serien fekk fagprisen for «beste regi enkamera - reality» ved  og . Programmet var også nominert i klassen «beste karakterdrevne dokumentarserie», mens Ingrid Gjessing Linhave var nominert i klassen «beste programleder – underholdning» og kormedlem Jan Runar Eliassen i klassen «årets nye deltaker».

## Prisar og nominasjonar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Demenskoret|Demenskoret]]» frå ,  den 13. desember 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
* Demenskoret hos NRK TV.
* Demenskoret hos The Internet Movie Database.
* Demenskoret hos The Movie Database.
Romaniotes

**Romaniotiske jødar** eller **romaniotes** (, *Rhomaniótes*; ) er ei greskspråkleg jødisk folkegruppe som stammar frå dei austlege middelhavslanda. Dei er eit av dei eldste jødiske samfunna som finst, og det eldste jødiske samfunnet i Europa. Romaniotane har vore, og er framleis, historisk forskjellige frå sefardar, men mange av desse slo seg ned i Hellas under osmanarane etter utvisinga av jødane frå Spania og Portugal etter 1492, og har påverka romaniotisk kultur.

Språket deira var jevanittisk, ein gresk dialekt som inneheldt hebraisk og nokre arameiske og tyrkiske ord, men dagens romanioter snakkar moderne gresk eller språka i dei nye heimlanda sine. Namnet deira er avleudd frå endonymet Rhomanía (), som viser til det austromerske riket (‘Romarriket’, Βασιλεία Ρωμαίων). Det fanst større romaniot-samfunn i mellom anna Salonika, Ioannina, Arta, Preveza, Volos, Chalcis, Thebes, Korinth, Patras og på øyane Korfu, Kreta, Zakynthos, Lesbos, Chios, Samos, Rhodos og Kypros.

Mange romaniotar utvandra frå Hellas til andre delar av Europa og Amerika mellom 1912 og 1920, då Hellas gjekk gjennom sosial uro under kampen for sjølvstende frå Det osmanske riket.

Størstedelen av den jødiske folkesetnaden i Hellas blei drepen i Holocaust etter at aksemaktene okkuperte Hellas under andre verdskrigen og dei fleste jødane blei deporterte til nazistiske konsentrasjonsleirar. Etter krigen emigrerte dei fleste som overlevde til Israel, USA og Vest-Europa. I dag er det framleis romaniotiske synagogar i Khalkida (som representerer den eldste jødiske forsamlinga på europeisk jord), Ioannina, Veria, Aten, New York by og Israel.

## Sjå òg
*Romaniotisk jødedom
## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Romaniote Jews|Romaniote Jews]]» frå ,  den 14. desember 2023.*
Myiopsitta

***Myiopsitta*** er ei biologisk slekt i papegøyefamilien med to medlemar som har eit leveområde i sørlege Sør-Amerika og i Bolivia. 

## Skildring
*Myiopsitta* er mellomstore parakittar med lange halar. Kroppslengda er ca. 29-30 cm, hofuglar er mindre enn hannar. Fjørdrakta har lysegrøn overside. Panna og brystet er bleikgrå og resten av undersida er lys grønleg til gul. Handsvingfjørene er mørkeblå, og halen er lang og avsmalnande. Nebba er oransje. 
Dette er dei einaste papegøyefuglane som ikkje hekkar i holrom, men bygger store pinnereir. 

### [[Munkeparakitt]] (''Myiopsitta monachus'')
er ein liten og sosial papegøyeart som har utbreiing i tempererte område frå austlegaste Bolivia, litt inn i sørleg Brasil, over Paraguay, Uruguay og mykje av austlege Argentina. Desse  har vorte populære burfuglar på grunn av sosiale dugleikar og intelligent åtferd.

Munkparakittar har tilpassa seg ei rekkje habitat, inkludert savannar, skog og område med krattskog. Arten viser uvanlege eigenskapar som sterke felles parband, intrikate dugleikar til å byggje reir. Dei avslører komplekse sosiale strukturar i flokkane sine.

Eit særeige aspekt ved munkeparakittar er ei kolonial hekkeåtferd. Desse fuglane konstruerer store og intrikate reir laga av pinnar, og dannar ofte kolossale strukturar som fungerer som felles bustadkvarter for fleire par.

Den globale spreiinga av munkeparakittar er forklart som eit resultat av burfuglhandelen. Flokkar har etablert seg i ulike by- og forstadsområde over heile verda, inkludert Nord-Amerika, Europa og Asia. Dette fenomenet reiser uro om lokale økologiske skadeverknader, ettersom parakittane kan påverke stadeigne fugleartar og opptre som skadedyr for landbruket. Populariteten til munkeparakittar som burfuglar gjev innsikt i tilpassingsevna til fangenskap, sosial natur og evne til å etterlikne menneskeleg tale.

### [[Nonneparakitt]] (''Myiopsitta luchsi'')
lever i fuktige dalføre i den austlege skråninga av Andes, området ligg i delar av departementa Cochabamba, Chuquisaca, Potosí og Santa Cruz.

Fjørdrakta skil seg frå munkeparakitten sin fjørdrakt ved at brystet er klårt lys grå der munkeparakitten har svake, mørke tverrstriper, panna er lysare, og buken er klårare gul. Dei bygger reira i klippsider heller enn i tre.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pyrilia|Pyrilia]]» frå , den 14. desember 2023.* 
 

## Bakgrunnsstoff
Bolborhynchus

***Bolborhynchus*** er ei biologisk slekt i papegøyefamilien med tre medlemar som har eit leveområde frå Mexico i nord til Bolivia i sør. 

## Skildring
*Bolborhynchus* er små, korthala, solid bygde parakittar, 16-19 cm i kroppslengd. Nebbet er skildra som stumpt og hovent på sidene, og den korte halen har oppsplitta, spisse fjører. Fjørdrakta er generelt i klår grøn farge. Føda er frø, frukt, skot og blomar. To av artane, stripeparakitt og andesparakitt, et mellom anna bambusfrø. Dette er sosiale fuglar, stripeparakittar flyg ofte i store flokkar, nokre gonger over 100 individ.


Bolborhynchus lineola -captive-8a.jpg|Stripeparakitt, *Bolborhynchus lineola*, i fangenskap
Rufous-fronted Parakeet (Bolborhynchus ferrugineifrons).jpg|Rustgrimeparakitt, *Bolborhynchus ferrugineifrons*
BolborhynchusAndicolaKeulemans (cropped).jpg|Andesparakitt, *Bolborhynchus orbygnesius*


## Artslista
*Bolborhynchus* i rekkjefølgje etter IOC World Bird List V13.1, 2023, med norske artsnamn etter *Norske navn på verdens fugler*. IUCN kategori er etter *HBW og BirdLife Taxonomic Checklist*.

* Stripeparakitt, *Bolborhynchus lineola*, Barred Parakeet, Cassin, 1853, (LC)
:Liten og grøn, 16 cm 50-60 gram. Sørlege Mexico til sentrale Peru, nordaust til Mérida i Venezuela. Lever i høgtliggande område, 900-3300 moh.

* Rustgrimeparakitt, *Bolborhynchus ferrugineifrons*, Rufous-fronted Parakeet, Lawrence, 1880, (VU)
:18-19 cm. Grøn, raud rundt nebbet, lever høgt i sentrale Andes i Colombia, 3200-4000 moh.

* Andesparakitt, *Bolborhynchus orbygnesius*, Andean Parakeet, Souancé, 1856, (LC)
:16-17 cm, mørk grøn med lysare strupe og bryst. Andes i Peru og Bolivia, 3000-4000 moh., nokre gongar over 6000 m.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Mongolia under vinter-OL 2022

**[[Mongolia]]** deltok under Vinter-OL 2022 i Beijing i Kina i perioden 4. til 20. februar 2022.

Den mongolske troppen bestod av to idrettsutøvarar: lanngrennsløparane Batmönkhijn Atsjbadrakh og Ariunsanaagijn Enkhtuul. Batmönkhijn og Ariunsanaagijn var flaggberarar for Mongolia under opningsseremonien, medan Batmönkhijn var flaggberar under avslutningsseremonien.

## Langrenn
;Distanse

;Sprint

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Mongolia under Vinter-OL 2022|Mongolia under Vinter-OL 2022]]» frå , den 15. desember 2023.*
San Marino under vinter-OL 2018

**[[San Marino]]** deltok under Vinter-OL 2018 i Pyeongchang i Sør-Korea i perioden 9. til 25. februar 2018.

Den sanmarinske troppen bestod av ein idrettsutøvar: alpinisten Alessandro Mariotti. Mariotti var flaggberar for San Marino under opningsseremonien.

## Alpine greiner

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:San Marino under Vinter-OL 2018|San Marino under Vinter-OL 2018]]» frå ,  den 15. desember 2023.*
Hapalopsittaca

***Hapalopsittaca*** er ei biologisk slekt i papegøyefamilien med fire medlemar som har eit leveområde høgt i svært våt tåkeskog, opp mot páramo langs Andesfjella frå Bolivia i sør til nordvestre Venezuela i nord. 

## Skildring
*Hapalopsittaca* er fargerike, mellomstore, korthala, solid bygde papegøyar, 22-24 cm i kroppslengd. Halen er rektangulær, rett avskoren. Nebbfarga er gråbleik eller blåleg. Grunnfarga i fjørdrakta er grøn, med farger på hovud og bryst som varierer med arten. Tre artar har fargevariantar i blått og raudt i veng- og stjertfjører, svartvengpapegøye har svarte vengfjører. Føda er frukt, bær og frø, raudmaskepapegøye et òg skot, blomar og belgar.

Alle lever i høgtliggande område i Andes, ca. 2500-3500 moh., svartvengpapegøye ned til 1740 m. 


Haplopsittaca amazonina Cotorra montañera Rusty-faced Parrot (8721965346).jpg|Eldmaskepapegøye, *H. amazonina*
The American Museum journal (c1900-(1918)) (17541216363).jpg|Olivenmaskepapegøye, *H. fuertesi*
Hapalopsittaca pyrrhops.jpg|Raudmaskepapegøye, *H. pyrrhops*
Hapalopsittaca melanotis 1849.jpg|Svartvengpapegøye, *H. melanotis*


## Artslista
*Hapalopsittaca* i rekkjefølgje etter IOC World Bird List V13.1, 2023, med norske artsnamn etter *Norske navn på verdens fugler*. IUCN kategori er etter *HBW og BirdLife Taxonomic Checklist*.

* Eldmaskepapegøye, *H. amazonina*, Rusty-faced parrot, (des Murs, 1845), (NT)
:23 cm; 97–115 gram, svært våt tåkeskog 2500-3000 moh. i Colombia, litt inn i nordvestre Venezuela. 

* Olivenmaskepapegøye, *H. fuertesi*, Fuertes's parrot, (Chapman, 1912), (EN)
:23–24 cm; 124 gram, lite utbreiingsområde i våt tåkeskog 2900-3150 moh. i vestre skråninga av sentrale Andes i Colombia, aust for Pereira.

* Raudmaskepapegøye, *H. pyrrhops*, Red-faced parrot, (Salvin, 1876), (LC)
:22 cm, svært våt tåkeskog 2500-3500 moh. i sørlege Ecuador, litt inn i nordvestre Peru.

* Svartvengpapegøye, *H. melanotis*, Black-winged parrot, (Lafresnaye, 1847), (LC)
: 24 cm, fuktig tåkeskog og elfin-skog 1740-3450 moh, to underartar, ein i Peru og ein i Bolivia.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
I Can't Go On

«**I Can't Go On**» (norsk omsetjing 'eg kan ikkje halde fram') er ein svensk poplåt som blir framført av artisten Robin Bengtsson. Songen vann Melodifestivalen 2017 og var det svenske bidraget i Eurovision Song Contest 2017. Songen er skriven og produsert av David Kreuger, Hamed «K-One» Pirouzpanah og Robin Stjernberg. Låten blei sloppen for digital nedlasting i Sverige 26. februar 2017 og nådde tredjeplassen på den svenske singellista.

## Bakgrunn
«I Can't Go On» var eit av bidraga i Melodifestivalen 2017 og var komponert av låtskrivarane David Kreuger, Hamed «K-One» Pirouzpanah og Robin Stjernberg. Kreuger og Pirouzpanah hadde tidlegare vunne Melodifestivalen som låtskrivarar med songen «Undo» i 2015, medan Stjernberg vann Melodifestivalen i 2013 og representerte Sverige i Eurovision Song Contest på heimebane i Malmö. Til å framføre låten hadde låtskrivarane henta Robin Bengstsson, som deltok i Melodifestivalen året før med songen «Constellation Prize».

«I Can't Go On» deltok i den tredje delfinalen i Växjö 18. februar 2017, der han vann og kvalifiserte seg til finalen i  i Stockholm laurdag 11. mars. Songen vann finalen og blei med det det svenske bidraget til Eurovision Song Contest 2017 i Kyiv.

## Eurovision Song Contest
I Eurovision Song Contest 2017 i Kyiv i Ukraina, var «I Can't Go On» det fyrste bidraget på scena i den fyrste semifinalen tysdag 9. mai 2017. Der enda songen på ein tredjeplass med 227 poeng og kvalifiserte seg til finalen laurdag 13. mai. Til slutt enda songen på ein femteplass med 344 poeng.

## Listeplasseringar

## Referansar

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:I Can't Go On|I Can't Go On]]» frå , den 15. desember 2023.*
Assab

**Assab** er ein eritreisk hamneby på vestkysten av Raudehavet, rett nord for Bab el-Mandeb-sundet.

## Kjelder
Jimmie Macgregor

**Jimmie Macgregor** MBE () er ein skotsk folkesongar og kringkastar, best kjend som eine delen av ein songduo med Robin Hall.

## Biografi
Jimmie Macgregor var fødd i Springburn i Glasgow i Skottland, og voks opp i ein *tenement*-leilegheit og så i ein sosialbustad, der han seinare fortalde at folk samla seg for å laga musikk. Etter å ha utført verneplikta (*national service*) studerte han ved Glasgow School of Art. Han gjekk ut frå skulen på midten av 1950-talet og blei keramikar og lærar.

### Samarbeid med Hall
I 1960 danna han eit musikalsk partnerskap med Robin Hall som kom til å vara i 20 år. Dei var mykje på BBC fjernsyn, både på *Tonight* og på *[[White Heather Club|The White Heather Club]]*. Begge spela også i The Galliards med Leon Rosselson og Shirley Bland.

Hall og Macgregor spelte inn over 20 album i løpet av samarbeidstida si, som enda i 1981. Ein av dei mest suksessfulle singlane deira var «Fotball Crazy», som kom ut i 1960 på Decca Records.

### Fjernsyns- og radioarbeid
Macgregor laga så fjernsynsprogram for BBC Scotland, mange om langdistanseturar, som *In the Footsteps of [[Bonnie Prince Charlie]]*, *On The [[West Highland Way]]* og *Macgregor Across Scotland*. Han laga også radioprogrammet  *Macgregor's Gathering*, som gjekk på Radio Scotland i mange år. Han har vore med i fleire ulike verneorganisasjonar, som Association for the Protection of Rural Scotland, og blei tildelt ein MBE i 1994 for bidrag til skotsk kultur og kulturarv.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jimmie Macgregor|Jimmie Macgregor]]» frå ,  den 16. desember 2023.*
Matias Mäkynen

**Matias Mikael Mäkynen** () er ein finsk politikar for Finlands sosialdemokratiske parti. Etter at Jutta Urpilainen trekte seg frå riksdagen 30. november 2019 vart han 3. desember 2019 riksdagsmedlem etter henne for Vasa valkrins.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Arinae

**Dei neotropiske papegøyane** (**Arinae**) eller «den nye verdas» papegøyar omfattar rundt 165 artar i 32 biologiske slekter som finst over heile Sør- og Mellom-Amerika, Mexico, Karibia og tidlegare i det sørlege USA. Blant dei er nokre av dei mest kjende og ikoniske papegøyane, inkludert blågulara, solparakitt og gulhovudamazon.

Papegøyane i «den nye verda» har vore kjende for europearar sidan 1492 då Columbus førte dei inn i notata sine. Systematiske skildringar av neotropiske papegøyar var først tilgjengeleg i publikasjon av den tyske naturforskaren Georg Marcgraf i 1648, og av den engelske naturforskaren Mark Catesby i 1731 og 1743.

Om lag 15 artar og ei slekt, *Mascarinus*, har vorte utrydda dei siste hundreåra. Ei anna slekt er utdøydd i naturen. Over ein tredel av dei eksisterande artane er klassifiserte som trua av IUCN. Nokre få av desse er i overhengande fare for utrydding med færre enn 500 individ i naturen eller i fangenskap: asurara, brilleara, blåstrupeara, puertoricoamazon, og olivenmaskepapegøye. Dei viktigaste årsakene til nedgang i papegøyebestandar er tap av habitat gjennom avskoging ved flathogst, brenning og flaum ved bygging av demningar, fangst for burfuglhandel og introduksjon av ikkje-stadeigne predatorar.

Ein ny art, kondorpapegøye, vart oppdaga så seint som i 2002.

## Evolusjon, taksonomi og systematikk
New World-papegøyane er monofyletiske, og har vore geografisk isolert i minst 30–55 millionar år ved molekylære dateringsmetodar. Sjølv om ganske få fossil av moderne papegøyar er kjende, er dei fleste av desse frå stammen Arini av araer og parakittar; dei eldste er frå 16 millionar år sidan. Dette er prov på at moderne slekter for det meste var ulike frå dei i pleistocen, for nokre millionar år sidan.

### Taksonomi
Neotropiske papegøyar omfattar minst to monofyletiske kladar, ein av primært langhala artar slik som araer, og den andre av primært korthala papegøyar inkludert amazonpapegøyar.

### Fylogeni
Kladogram for dei neotropiske papegøyane:

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Neotropical parrot|Neotropical parrot]]» frå ,  den 16. desember 2023.*  
*
 
;Referansar

## Bakgrunnsstoff