Klagesong

**Klagesong** er eit lidenskapleg uttrykk for sorg, ofte i form av musikk, poesi eller song. Sorga er oft forårsaka av anger eller tap. Klagesongar kan òg uttrykkast som tale der deltakarane klager over noko dei angrar eller nokon dei har mista, og dei kan vera følgde av sukk eller gråt. Klagesong er ei av dei eldste formene for litteratur, og det finst døme i ei rekkje menneskelege kulturar.

## Historie

Mange av dei eldste og mest varige dikta i menneskeleg historie har vore klagesongar. «Klagesongen over Sumer og Ur» kan daterast minst 4000 år tilbake til det gamle Sumer, den fyrste bysivilisasjonen i verda. Det finst klagesongar i både *[[Iliaden]]* og *[[Odysseen]]*, og klagesongar blei sungne i ein type elegiar, i lag med aulos, i det klassiske og hellenistiske Hellas. Det finst element av klagesongar i *[[Béowulf|Beowulf]]*, i dei indiske Vedaene og i gamle religiøse tekster frå Det nære austen. Dei er del av dei mesopotamiske byklagesongane som Klagesongen over Ur og i den jødiske Tanakhen, eller det kristne Gamle testamentet.

I mange munnlege tradisjonar, både eldre og moderne, har klagesongen vore ein sjanger som vanlegvis blei utført av kvinner.

Klagesongane i Det gamle testamentet er ei poetisk samling av klager over øydelegginga av Jerusalem. Sørginga over Kristus er eit felles emne frå Kristi liv i kunst, som viser sørging ved den døde kroppen til Jesus etter krossfestinga. Jesus sjølv sørga over det komande fallet til Jerusalem då han og læresveinane gjekk inn i byen før lidinga hans.

Klagesongen til ei heltinne er ein konvensjonell del av barokk opera seria, vanlegvis akkompagnert av berre strenger, i søkkande tetrakordar. Eit tidleg døme er Ariadne sin arie «Lasciatemi morire», som er den einaste overlevande delen av Claudio Monteverdi sin tapte opera *Arianna*. Operane til Francesco Cavalli utvida *lamento*-formelen. Av mange døme kan ein merka seg Ciro sin «Negatemi respiri» frå operaen *Ciro*.

Andre døme er «Dido's Lament» («When I am laid in earth» frå *Dido and Aeneas* av Henry Purcell, «Lascia ch'io pianga» frå *Rinaldo* av George Frideric Handel,  «Caro mio ben» av Tomaso eller Giuseppe Giordani. Klagesongen heldt fram med å representerta eit musikalsk-dramatisk høgdepunkt i seinare verk. I samband med opera buffa kom klagesongen til grevinna, «Dove sono», som ei overrasking for publikum i ''Figaros bryllup'' av Wolfgang Amadeus Mozart. I ''Barberen i Sevilla'' av Gioachino Rossini blir Rosina sine klagande ord ved den tilsynelatande forlatinga si følgde, ikkje av den forventa klagesongarien, men av eit levende orkesterinterludium av storm-musikk. Klagesongen til heltinna var ein vanleg del av romantisk opera, og *Feldmarschallin* sin monolog i 1. akt av *[[Rosenkavaleren|Der Rosenkavalier]]* kan sjåast som ein djup psykologisk klage.

## Skotske klagesongar
Den reine instrumentelle klagesongen er ei vanleg form i piobaireachd-musikk for skotsk sekkepipe. «MacCrimmon's Lament» går tilbake til jakobittopprøret i 1745. Melodien blir rekna for å ha blitt skriven av Donald Ban MacCrimmon, sekkepipespelaren til MacLeod-klanen frå Dunvegan, som støtta hanoverarane. Det blir sagt at Donald Ban, som blei drepen ved Moy i 1746, hadde ei aning om at han ikkje ville koma tilbake.

Ein velkjend gælisk voggesong er «Griogal Cridhe» (‘Elska Gregor’). Han blei komponert i 1570 etter at Gregor MacGregor blei avretta av Campbell-klanen. Den sørgande enkja, Marion Campbell, skildrar kva som skjedde medan ho syng til barnet sitt.

«» (‘Klagesong for barna’) er ein pìobaireachd samla av Padruig Mór MacCrimmon tidleg i 1650-åra. Det blir generelt sagt at verket byggjer på tapet av sju av MacCrimmon sine åtte søner til koppar i løpet av eitt år, kanskje etter at sjukdommen kom til Skye på eit spansk handelsskip.  Forfattaren Bridget MacKenzie fortel i *Piping Traditions of Argyll* at det skal visa til drapa på MacLeod-folk som kjempa mot styrkan til Cromwell i slaget ved Worcester. Det kan ha vore inspirert av begge desse.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lament|Lament]]» frå ,  den 12. juli 2025.*  

## Bakgrunnsstoff