open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
EuroVoice

**EuroVoice European Music Contest** er ein musikktevling for dei europeiske landa, men òg land som Israel, Aserbajdsjan, Georgia og Kasakhstan kan delteke. Kypros vann den fyrste tevlinga som fann stad 23. og 24. september 2010 i Athinon Arena i Aten i Hellas.  

Alle som vil delteke kan leggje ut songar på nettstaden eurovoice.tv og så kan personar frå heile verda røyste på den songen dei likar best. Vinnaren frå kvart land får då sjansen til å delteke i ein direktesendt finale på fjernsyn. 

## Deltakarar

## Vinnarar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:EuroVoice|EuroVoice]]» frå ,  den 29. desember 2011.*  
 
* eurovoice.tv
Hexenkopf

**Hexenkopf** er eit 3&nbsp;035 meter over havet høgt fjell i Samnaunfjella i forbundslandet Tirol i Austerrike.

## Geografi og geologi
Hexenkopf ligg på nordryggen av Samnaunfjella, mellom dalane Paznauntal i nord og Oberinntal i sør. Grannefjell i vest er Gmaierkopf, i sør ligg Masnerkopf med skardet Hexensattel i mellom. 

Fjellgrunnen på Hexenkopf består for størstdelen av av glimmerrik skifergneis.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hexenkopf|Hexenkopf]]» frå ,  den 29. desember 2011.*
St. Paul skole

**St. Paul skole** er ein romersk-katolsk fleirkulturell barne- og ungdomsskule i Bergen, organisert som sjølvstendig kyrkjeleg stifting under Oslo katolske bispedømme (som dekkjer heile den sørlege luten av Noreg for den romersk-katolske kyrkja). Skulen er drive som privatskule med offentlege tilskott i medhald av privatskulelova, og fekk status som offentleg juridisk person i samsvar med kanonisk rett (romersk-katolsk kyrkjeleg rett) ved dekret dagsett 16. mai 2008 av biskopen i Oslo katolske bispedømme.

Undervisninga ved skulen skal ha et høgt fagleg nivå i samsvar med det som gjeld for norsk grunnskole, og fylgje læreplanar som er godkjende av den katolske biskopen og norske skulestyresmakter. Det liturgiske livet skal vere ein integrert del av livet ved skulen.

Skulen vart skipa i 1873 som kyrkjelydsskule for den romersk-katolske *St. Paul menighet* i Bergen, og har vore i kontinuerleg drift sidan dess. Skulen er framleis fyrst og fremst ein skule for born som høyrer heime i denne kyrkjelyden. St. Franciskus Xaverius Kongregasjonen (Franciskus-systrene) har hatt det meste av ansvaret for drifta av skulen, både med omsyn til økonomien og lærekreftene, frå dei vart etablert i 1901 og fram til 1970, då dei offentlege tilskotta etter den dåverande privatskulelova gav skulen økonomisk tryggleik. Men òg i tida etter dette har systrene ytt ein avgjerande innsats for å trygge verksemda og den vidare utviklinga ved skulen. I dag har skulen om lag 340 elevar på fyrste til tiande klassesteg, med sju klassar på barnesteget og seks klassar på ungdomssteget.

## Kjelder

*Skulens heimeside
*Skulens statuttar 

## Bakgrunnsstoff
*Skulens heimeside
*Skulens statuttar
Fonologien i komi

**Fonologien i komi** gjev ei nærare skildring av lydsystemet til det permiske språket komi.

## Vokalar

Komi har sju vokalar, vist med IPA-symbol og bokstavar frå rettskrivinga. Lengd er ikkje distinktiv.

## Konsonantar

## Litteratur
Marcel Bezençon Awards

**Marcel Bezençon Awards** er ein musikkpris knytt til Eurovision Song Contest. Prisen vart fyrst delt ut under Eurovision Song Contest 2002 i Tallinn i Estland for å gje ære til dei beste songane i tevlinga. Prisen vart skipa av Christer Björkman og Richard Herrey, og er kalla opp etter skaparen av tevlinga, Marcel Bezençon.

Prisen er delt inn i tre kategoriar:
* **Press Award**
* **Artistic Award**
* **Composer Award**

I 2008 vart det oppretta ein spesiell pris, **Poplight Fan Award**. Det var berre dei artistane under 25 år som debuterte i tevlinga som kunne vinne prisen. Vinnaren vart kåra av fans på den svenske nettstaden poplight.se.

Under Eurovision Song Contest 2010 vart det lagt til ein ny kategori, røystene til kommenatatorane. Tidlegare vart denne kategorien delt ut av tidlegare vinnarar, men problem har gjort at arrangørane endra grunnlaget av røystene. Det har vore for vanskeleg å få tak i tidlegare vinnarar. På ei anna side, så får kommenatatorane sjå prøvane og er rekna som ei meir påliteleg gruppe for røystegjevinga. Kommentatorane røystar fram vinnaren av Artistic Awards.

Prisane vert delt ut etter finalen i Eurovision Song Contest, men i 2009 vart prisane utdelt før.

I tillegg delar Sverige ut prisane etter sin nasjonale finale, Melodifestivalen.

## Vinnarar
### Press Award

### Artistic Award
#### Røysta fram av tidlegare vinnarar

#### Røysta fram av kommentatorane

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Marcel Bezençon Awards|Marcel Bezençon Awards]]» frå ,  den 29. desember 2011.*
Habsburg-Spania

**Habsburg-Spania** syner til spansk historie på 1500- og 1600-talet (1506–1700), då Spania vart regjert av ei stor grein av Habsburg-dynastiet. Under habsburgstyret (hovudsakleg under Karl V og Filip II av Spania) vart Spania på sitt mektigaste og kontrollerte  område frå Amerika til Austindia i Asia, Nederlanda (som omfatta område som i dag er i Frankrike og Tyskland), ein del av dagens Italia i Europa og frå 1580 til 1640 Portugal, Det portugisiske imperiet og forskjellige andre område som Malta i Middelhavet og små enklavar som Ceuta og Oran i Nord-Afrika. I alt var Habsburg-Spania i godt over eit hundreår den største stormakta i verda. Av den årsaka vert denne perioden av spansk historie òg kalla «ekspansjonstida». 

Etter å ha dominert Europa politisk og militært gjennom det meste av Habsburg-styret, fekk Spania gradvis mindre makt under dei seinare Habsburg-kongane, hovudsakleg på slutten av 1600-talet. 

Habsburg-pra var òg ein spansk gullalder for kulturell oppblomstring. Av dei viktigaste kulturelle personane i denne perioden finn ein Diego Velázquez, El Greco, Miguel de Cervantes, Teresa of Ávila, Pedro Calderón de la Barca, Francisco de Vitoria, Domingo de Soto og Francisco Suárez.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Habsburg Spain|Habsburg Spain]]» frå ,  den 30. desember 2011.*
Vesulspitze

**Vesulspitze** er eit 3&nbsp;089 meter over havet høgt fjell i Samnaunfjella i forbundslandet Tirol i Austerrike. Fjelltoppen er den høgste i norddelen av fjellområdet og ligg vel ein kilometer frå grensa mot Sveits og kantonen Graubünden.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Vesulspitze|Vesulspitze]]» frå ,  den 29. desember 2011.*
Furgler

**Furgler** er eit 3&nbsp;004 meter over havet høgt fjell i Samnaunfjella i forbundslandet Tirol i Austerrike. Fjelltoppen er ein av dei mest besøkte toppane i Samnaunfjella, dei fleste tek turen frå turiststaden Serfaus.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Furgler|Furgler]]» frå ,  den 29. desember 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Huset Farnese

**Huset Farnese** er eit italiensk fyrstehus som har vore kjend sidan 1150. Det er kalla opp etter slottet Castrum Farneti nær Orvieto i Umbria. 

Condottieren Ranuccio Farnese, som døydde etter 1454, la grunnlaget for rikdomen til slekta og sambanda mellom familien og pavestolen. Han var farfar til Bartolomeo Farnese, som hadde etterslekt som bar tittelen hertug av Latera, Giulia Farnese (1474–1524), som var elskarinna til pave Alexander VI og kjend som «Kristi brud», og kardinal Alessandro Farnese (1468–1549), som var pave frå 1534 under namnet pave Paul III. Paven byrja oppføringa av Palazzo Farnese i Roma, og gjorde sonen sin Pier Luigi Farnese (1503–47) til suveren hertug av Parma og Piacenza i 1545. Pier Luigi starta bygginga av eit enormt palass i Parma, som på 1600-talet vart ombygd til teateret Teatro Farnese. Han var far til kardinal Alessandro Farnese (1520–89), som fullførte palasset i Roma og fekk bygd Palazzo Farnese i Caprarola søraust for Viterbo og kyrkja Il Gesù i Roma, og Ottavio Farnese (1524–86), hertug av Parma, som var gift med Margrete, ei uekte dotter av keisar Karl V av Det tysk-romerske riket og regent i Dei sameinte Nederlanda. Sonen deira var feltherren Alessandro Farnese (1547–92), hertug av Parma, som òg vart regent i Nederlanda og styrkte den spanske overhøgda der opp til den noverande belgisk-nederlandske grensa. 

Slekta døydde ut på mannsida med tippoldebarna hans Francesco Farnese (1678–1727) og Antonio Farnese (1679–1731), som begge var hertugar av Parma, og fyrst Odoardo Farnese (1666–93). Dottera til Odoardo, Elisabeth Farnese (1692–1766) vart gift med kong Filip V av Spania, og hertugdøma Parma og Piacenza gjekk 1731 i arv til sonen deira Karl (1716–88), som frå 1735 var konge av Napoli og Sicilia og frå 1759 konge av Spania som Karl III.

## Kjelder
* Farnese. (2011-12-28) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/Farnese
Trippelalliansen i 1717

**Trippelalliansen av 1717** var ein avtale mellom Storbritannia, Frankrike og Dei sameinte Nederlanda. Austerrike slutta seg til alliansen i 1718, slik at det vart ein kvadruppelallianse. Avtala hadde som formål å sørgje for at Spania ikkje fekk utvikle seg til å bli ei supermakt i Europa, og freiste å tvinge Spania til å overhalde vilkåra i freden i Utrecht av 1713.

Avtala vart inngått den 4. januar 1717 i Haag og førte til kvadrupelalliansekrigen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Trippelalliansen (1717)|Trippelalliansen (1717)]]» frå ,  den 30. desember 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Avtaleteksten
Molaupsulykka

**Molaupsulykka** var ei snøskredulykke ved garden Molaupen i Hjørundfjorden i Ørsta på Sunnmøre der sju menneske miste livet.

Onsdag 24. november 1971 var fire menn frå Ytre-Standal og Stavset over til austsida av Hjørundfjorden for å leite etter bukkar i fjellterrenget ved Molaupen. Utover dagen vart det vind og mildare. Kring klokka 13 vart ein av mennene teken av ei snøfonn og gøymd under snømassane. Det vart reist tilbake over fjorden for å skaffe hjelp. Dei første som nådde fram var frå gardane og grendene ytst i fjorden. Dei fann den skredtekne i live. Men før dei fekk han ut kom nye fonner og tok både han og åtte av leitemannskapet. Dette hende kring klokka 17.

Eit stort redningsarbeid kom i gang. Svært dårleg ver gjorde det uråd å leite om natta. Om morgonen, i 9 - 10 tida, vart to mann funne i live. Dei hadde då lege under snøen i 16-17 timar. Seinare på dag vart dei andre sju funne omkomne. Om lag 100 personar var med i redningsaksjonen, både folk frå Røde Kors og andre frivillige. Ein redningshund frå Ålesund var til stor hjelp.

Denne ulykka fekk stor mediadekking.

## Kjelder
*Eli Anne Tvergrov: Molaupsulykka 1971 i *Frå Hjørundfjord 2011*. Årsskrift for Hjørundfjord sogelag.

## Bakgrunnsstoff

* Eli Anne Tvergrov: *Arven frå Molaupsulykka* 2023
* Jan Storeide: *Den lengste natta* 1978
* Arvid Møller: *Den farlege naturen* 1986
* Andreas Hustad: Minne frå Molaupsulykka 1971 i *Ørsta Røde Kors Hjelpekorps 50 år* Ørsta 1992.
* Molaupsulukka 1971 av Eli Anne Tvergrov ved hjorundfjord.no
* Raset i Molaupsfjella 1971 i smp.no (krev abonnement)
Halvor Persson

**Halvor Persson** () er ein norsk, tidlegare skihoppar som representerte Bærums Skiklubb. Seinare har han vore skileiar, mellom anna i det internasjonale skiforbundet (FIS).

## Karriere
Han debuterte i verdscupen med 8. plass i normalbakken i Thunder Bay 8. desember 1984. Ein månad seinare oppnådde han si beste plassering i verdscupen med 2. plass i Cortina d'Ampezzo 8. januar 1985. I ei svært jamn tevling kom han 0,2 poeng bak landsmannen Roger Ruud, men 0,7 poeng føre tredjemann. Samanlagd i verdscupen vart han som best nummer 17, i den same sesongen 1984-85. Han var på det norske firemannslaget som i Innsbruck vart nummer 7 av 13 lag i laghoppinga under Ski-VM 1985.

Persson vann NM-sølv i normalbakken i Bardu i 1985, bak suverene Per Bergerud. Fire år seinare kom han på bronseplassen i normalbakken i Vikersund, bak noregsmeisteren Jon Inge Kjørum og Magne Johansen. Under NM 1991 tok han sølvmedalje med Akershus i laghoppinga.

Hans siste verdscuprenn var på Raufoss 17. mars 1990, og han la opp året etter.

### Besteplasseringar i internasjonale renn
*1985: Nr 2 i Cortina d'Ampezzo
*1986: Nr 11 i Lahti
*1988: Nr 14 i Meldal
*1989/90: Nr 25 i Sapporo

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
*Ski-NM 1985: Sølvmedalje i normalbakken i Bardu
*Ski-NM 1986: Nr 5 i normalbakken i Vang
*Ski-NM 1987: Nr 8 i normalbakken i Sprova
*Ski-NM 1988: Nr 7 i storbakken på Rena
*Ski-NM 1989: Bronsemedalje i normalbakken i Vikersund
*Ski-NM 1990: Nr 4 i normalbakken på Fluberg
*Ski-NM 1991: Nr 8 i normalbakken på Rognan

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

## Bakgrunnsstoff
*Halvor Persson i fis-ski.com
Det internasjonale ski- og snøbrettforbundet

**Det internasjonale ski- og snøbrettforbundet** (**FIS**: engelsk *International Ski and Snowboard Federation*, fransk *Fédération internationale de ski et de snowboard*) er verdsorganisasjonen for i fremste rekke alpin skisport og nordisk skisport. Organisasjonen vart skipa 2. februar 1924 i Chamonix, 14 nasjonale skiforbund var med på skipinga. I 2022 vart nemninga *snøbrett* teke med i det offisielle namnet på organisasjonen.

Det internasjonale ski- og snøbrettforbundet har i 2022 i alt 135 medlemsland. Hovudkontoret ligg i Oberhofen am Thunersee i kantonen Bern i Sveits. Organisasjonen har tre offisielle språk; engelsk, fransk og tysk.

## Historie
FIS vart skipa under den internasjonale skisportsveka i Chamonix vinteren 1924, seinare anerkjent som dei 1. olympiske vinterleikane. Skipinga av FIS var ei vidareføring av den internasjonale skikommisjonen (CIS) som hadde kome saman i Kristania vinteren 1910 og som i 1911 vedtok regelverk for dei ulike tevlingane innan nordiske greiner. Alpine greiner kom med i Det internasjonale skiforbundet i 1930. Sidan 1965 har ein teke med fleire særgreiner, fyrst speedski, seinare freestyle-ski (1977), grasski, rulleski og snøbrett (begge 1994).

### Presidentar
* 1924–1934: Ivar Holmquist, Sverige
* 1934–1951: Nikolai Ramm Østgaard, Noreg
* 1951–1998: Marc Hodler, Sveits
* 1998–2021: Gian-Franco Kasper, Sveits
* 2021– : Johan Eliasch, Sverige

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Fédération Internationale de Ski|Fédération Internationale de Ski]]» frå ,  den 30. desember 2011.*  


## Bakgrunnsstoff

*
Jean François de Bette

**Jean François de Bette, 3. marki av Lede** () var ein belgisk militærkommandant i spansk teneste. Han var òg herre over lenet Lede i Flandern.

Han var fødd i Brussel, men tente Spania det meste av livet, mellom anna som general for Aragon og Mallorca. Den 31. mars 1703 vart han riddar av det gylne skinnet.

Han er mest kjend for deltakinga i kvadrupelalliansekrigen, då han kommanderte dei spanske soldatane som prøvde å erober Sardinia og Sicilia attende frå austerrikarane i 1718-1719. Han sigra i slaget ved Milazzo i 1718 og slaget ved Francavilla (1719).  Kvadrupelalliansen bestod av Det tysk-romerske riket, England, Frankrike og Hertugdømet Savoie mot ønsket til spanjolane om igjen å kontrollere italienske områda som dei hadde dei siste tre hundre åra før freden i Utrecth i 1713.

Han var òg statthaldar på Sicilia i den korte okkupasjonstida av øya.

I 1720-1721 førte han eit suksessrikt tokt for å heve kringsetjinga av Ceuta av sultan Moulay Ismail. Han fekk status som stormann av Spania av kong Filip V av Spania i 1721. Han var òg leiar av det spanske krigsrådet i 1724, men døydde i Madrid året etter.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jean François de Bette, Marquis of Lede|Jean François de Bette, Marquis of Lede]]» frå ,  den 30. desember 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Belgisk adel
*Familietre
'O Sole Mio

**«'O Sole Mio»** (*Mi sol*) er ein napolitansk song av Giovanni Capurro og Eduardo Di Capua. Teksten er skriven på napolitansk. Songen kom ut 1898.

## Kjelder
*Archivio della canzone napoletana  

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:'O Sole Mio|'O Sole Mio]]» frå ,  den 30. desember 2011.*
Dag Holmen-Jensen

**Dag Holmen-Jensen** () er ein norsk tidlegare skihoppar som var medlem av Fossum Idrettslag.

Han har ei NM-medalje, bronsemedalje i normalbakke på Fåvang i 1976. Johan Sætre vart suveren noregsmeister, Magnar Larsen kom på sølvplass.

Holmen-Jensen debuterte i verdscupen med 45. plass i Oberstdorf 30. desember 1979. Sesongen 1981 kom han på fjerdeplass i Lahti og var beste nordmann i tevlinga. 22. mars 1981 vann han avslutningsrennet i verdscupen. Han sigra i storbakken i Planica, framom verdscupvinnaren Armin Kogler. Sjølv vart han samanlagt nummer 17 i verdscupen, same plassering oppnådde han sesongen etter. I den tysk-austerrikske hoppveka 1981/82 vart han nummer seks i opningsrennet i Oberstdorf, og enda på åttandeplass samanlagt i hoppveka. Nummer åtte vart han også i verdsmeiserskapen i skiflyging i Kulm i mars 1982.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn
*1978: Nr 13 i Holmenkollen
*1980: Nr 14 i Holmenkollen
*1981: Siger i Planica
*1982: Nr 8 i skiflygings-VM i Kulm, nr 6 i verdscupen i Oberstdorf
*1983: Nr 7 i Bærum

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
*Ski-NM 1975: Nr 9 i storbakken i Bærum
*Ski-NM 1976: Bronsemedalje i normalbakken i Fåvang
*Ski-NM 1977: Nr 4 i storbakken på Odnes
*Ski-NM 1978: Nr 7 i storbakken på Lillehammer
*Ski-NM 1979: Nr 9 i normalbakken i Sprova
*Ski-NM 1980: Nr 9 i normalbakken i Asker
*Ski-NM 1981: Nr 10 i normalbakken i Rælingen
*Ski-NM 1982: Nr 5 i normalbakken på Raufoss
*Ski-NM 1984: Nr 12 i normalbakken på Kongsberg

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar
Tretåbuttnebb

**Trebuttnebb** (*Cholornis paradoxus*) er ein medlem av  buttnebbfamilien, Paradoxornithidae. Han er endemisk for Kina.

Denne arten er særs lik brunbuttnebb både i storleik, fjørdrakt og i læte. Men trebuttnebb skil seg frå alle andre buttnebb og frå alle andre i heile Passeriformes ved at han har to samansmelta tær. Storleiken er 20–21&nbsp;cm og dei veg frå 31,5 til 39 gram. Fjørdrakta er som brunbuttnebb, og liknar elles meir på storbuttnebb enn andre artar i *Paradoxornis*.

Songen liknar song frå storbuttnebb, med ganske høge, tydelege og relativt formulerte songar, vanlegvis av opptil fire tonar. Men ropa skil seg frå dei åt storbuttnebb, med gutturale og korte skingrande høgfrekvente lydar og harde sprakande tonar.

## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
* Videoar, bilete og lydopptak av tretåbuttnebb hos Internet Bird Collection
Brunbuttnebb

**Brunbuttnebb** (*Cholornis unicolor*) er ein medlem av buttnebbfamilien Paradoxornithidae. Han har leveområde i Himalaya innanfor austlege Nepal, India, Bhutan søraustlege Tibet, og i nordlege Myanmar og i Kina. 

Denne arten er særs lik tretåbuttnebb både i storleik, fjørdrakt og i læte. Men desse to artane skil seg frå kvarandre ved at trebuttnebb manglar ei av tærne. Storleiken er 20-21 cm og dei veg frå 31,5 til 39 gram. Storbuttnebb er den arten som liknar mest på brunbuttnebb og tretåbuttnebb i farge og fjørdrakt. 

Songen liknar song frå storbuttnebb, med ganske høge, tydelege og relativt formulerte songar, vanlegvis av opptil fire tonar. Men ropa skil seg frå dei åt storbuttnebb, med gutturale og korte skingrande høgfrekvente lydar og harde sprakande tonar. 

## Kjelder
*
Jan Henrik Trøen

**Jan Henrik Trøen** () er ein norsk, tidlegare skihoppar som var medlem av Idrettslaget Trond fram til 1985, sidan av Sportsklubben Freidig. Han vann eit renn i Svenska skidspelen i 1982, og tok bronse i storbakkerennet under Ski-NM 1983.

## Karriere
Trøen deltok i verdscupen frå 1981 til 1988, med 37. plass i 1985/86 som beste samanlagtplassering. Hans beste plassering i enkeltrenn i verdscupen var femteplassen i Innsbruck 4. januar 1986. I den tysk-austerrikske hoppveka vart han nummer 22 samanlagd i 1982/83. Han vann normalbakkerennet i Svenska Skidspelen i Falun i 1982 føre Ivar Mobekk, men det var ikkje eit verdscuprenn.

Trøen tok bronsemedalje i NM stor bakke i Balbergbakken i 1983. I ei tett og jamn tevling måtte han sjå seg slått av noregsmeisteren Per Bergerud og av Olav Hansson. I 1989 var han på Sør-Trøndelag sitt lag som vart noregsmeistrar i lagtevlinga i normalbakken i Vikersund. Han har den siste bakkerekorden i Gråkallbakken i Trondheim med 76,5 meter, sett i 1985. Etter at han slutta som skihoppar har han mellom anna vore trenar i treningsgrupper som Trønderhopp og Kollenhopp, og han har vore med i det norske hopplandslaget sitt treningsteam.

### Besteplasseringar i internasjonale renn
*1981: Nr 8 i Chamonix
*1982: Siger i normalbakken i Falun (ikkje verdscuprenn)
*1983: Nr 9 i Engelberg
*1986: Nr 5 i Innsbruck
*1988: Nr 8 i Holmenkollen

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
*Ski-NM 1981: Nr 8 i normalbakken i Rælingen
*Ski-NM 1983: Bronsemedalje i storbakken på Lillehammer
*Ski-NM 1983: Nr 8 i storbakken i Bærum
*Ski-NM 1987: Nr 9 i normalbakken i Sprova
*Ski-NM 1988: Nr 5 i normalbakken i Skien
*Ski-NM 1989: Nr 12 i normalbakken i Vikersund

## Kjelder

**Sportsboken*, aktuelle årgangar

## Bakgrunnsstoff
*Jan Henrik Trøen i fis-ski.com
Klasse i matematikk

**Klasse** er eit omgrep innan mengdelære. Eit matematisk system S kan delast inn i undersystem eller klassar A, B, osv, slik at klassane til saman utgjer heile S og ingen av dei har felles element. 

Eit døme er heiltala, som kan delast inn i like og ulike tal. To element vert sagt å vere ekvivalente når dei høyrer til same klasse. Ei klasseinndeling definerer derfor eit ekvivalensomgrep i systemet, og omvendt gjev kvar ekvivalens ei inndeling i ekvivalensklassar. 

## Kjelder
* klasse. (2011-12-31) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/klasse/matematikk
Kodeteori

**Kodeteori** er teorien som ligg til grunn for:

* Datakomprimering er ulike teknikar for å redusera datamengda som skal overførast eller lagrast.
* Feildeteksjon og korreksjon er ulike teknikkar nytta innan datatransmisjon og lagring, for å detektera feil og korrigera dei.
* Kryptografi er ulike teknikar for å koda data slik at dei vert uleseleg for den som ikkje har tilgang til rett nøkkel for å dekoda den krypterte informasjonen.
Steinar Bråten

**Steinar Bråten** () frå Drangedal er ein tidlegare skihoppar. Han vann Holmenkollrennet i 1983, og deltok under Vinter-OL 1984. Han var medlem av Rennebu Idrettslag fram til 1985, sidan av Sportsklubben Freidig.

## Karriere
Bråten debuterte i verdscupen under opningsrennet til den tysk-austerrikske hoppveka 1982/83 med ein femteplass. I det neste verdscuprennet, nyttårsrennet i Garmisch-Partenkirchen, kom han på andreplass. Totalt i hoppveka kom han på femteplass. I mars månad vann han sin fyrste og einaste verdscupsiger då han vann hopprennet i Holmenkollen. Under skiflygings-VM 1983 i Harachov fall han stygt. Samanlagd vart han nr 6 i verdscupen 1982/83.

I 1984-sesongen klarte han ikkje å hevde seg internasjonalt. Han fekk plass i OL-troppen til Sarajevo, etter å ha vunne bronsen under NM i normalbakken. Han deltok i OL i normalbakken, der han kom på 18. plass. Bråten fekk sidan få sjansar i internasjonale renn og gjorde seg lite gjeldande. Ein einsleg tredjeplass i eit renn i Japan i 1987 var det einaste der han utmerkte seg.

Bråten la opp som skihoppar i 1988, og har sidan tidvis vore knytt til det norske hoppmiljøet som trenar og forskar.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn
* 1983: Siger i Holmenkollen. Nr 2 i Garmisch-Partenkirchen og nr 3 i Lake Placid
* 1983/84: Nr 8 i Thunder Bay. # Nr 18 i normalbakken under OL i Sarajevo
* 1985: Nr 8 i Cortina d'Ampezzo
* 1987: Nr 3 i Sapporo
* 1988: Nr 14 i Holmenkollen

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
*Ski-NM 1983: Nr 6 i normalbakken i Mo i Rana
*Ski-NM 1984: Bronsemedalje i normalbakken på Kongsberg
*Ski-NM 1985: Nr 4 i normalbakken i Bardu
*Ski-NM 1987: Nr 4 i normalbakken i Sprova
*Ski-NM 1988: Nr 6 i normalbakken i Skien

## Kjelder
* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

## Bakgrunnsstoff
*Steinar Bråten i fis-ski.com
*Steinar Bråten i olympedia.org
Pålegg

**Pålegg** er ei samlenemning på matprodukt som leggast på ei brødskive, eit knekkebrød eller liknande. Vanlege pålegg er syltetøy, ost og kjøtpålegg (som til dømes fårepølse, skinke og liknande).

Ordet «pålegg» er utleia av «å legge på,» altso at det er funksjonen til matproduktet, det å legge det på brød, som definerer kva som er pålegg. Det er ikkje fysiske eigenskapar ved pålegget som er avgjerande. For eksempel er syltetøy pålegg når ein brukar på brødskiver, men ikkje når ein brukar som tilbehøyr til middag.

Mange andre språk, som engelsk, har ikkje noko omgrep som viser til «kva som helst som ein kan ha på ei brødskive», så ordet dukkar jamleg opp på lister over ord ein ikkje kan omsetja.

## Døme på pålegg
*Brunost
*Gulost
*Italiensk salat
*Leverpostei
*Makrell i tomat
*Prim
*Rekesalat
*Rullepølse
*Salami
*Sjokoladepålegg
*Syltetøy

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Pålegg|Pålegg]]» frå ,  den 30. desember 2011.*  

## Bakgrunnsstoff
Koeffisient

Ein **koeffisient** er eit tal, ein konstant eller ein funksjon som står som faktor i eit matematisk uttrykk. Ofte er dette uttrykket eit potensuttrykk av ein eller fleire variable. 

Døme: 
:7x^2-3xy+1.5+y
der dei første tre ledda har høvesvis koeffisientane 7, −3 og 1.5 (i det tredje leddet er variabelen gøymd eller har potens lik null). 

Ofte er koeffisientane tal som i dette dømet, men dei kan òg vere parameterar i problemet, som *a*, *b* og *c* i
:ax^2+bx+c
der det er forstått at desse ikkje vert rekna som variable. 

Eit polynom med ein variabel *x* kan skrivast som 
:a_k x^k + \cdots + a_1 x^1 + a_0
for somme heiltal *k*, der *a**k*, ... *a*1, *a*0 er koeffisientar. 

## I fysikken
Koeffisientar vert mykje nytta i fysikken. Om ein storleik A under visse vilkår er proporsjonal med ein annan storleik B, kan dette uttrykkjast ved å skrive A = k·B. Dersom A og B har ulike dimensjonar, blir k ein storleik med dimensjon ulikt frå 1, dvs ein namngjeven storleik, og k blir då kalla ein koeffisient eller ein modul. Viss A og B har same dimensjon, blir k ein ren talstorleik (med dimensjon 1), og blir då kalla ein faktor. Døme er lengdeutvidingskoeffisient, elastisitetsmodul og friksjonsfaktor.

## Kjelder
*koeffisient. (2011-12-31) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/koeffisient/matematikk
*Koeffisient: fysikk, teknikk. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/koeffisient/fysikk%2C_teknikk.
Kolonne i matematikk

Ein **kolonne** i matematikk er ei rekkje tal stilt under kvarandre. 

I ein tabell utgjer kolonnane den vertikale delen av tabellen, medan rekkjene utgjer den horisontale delen. 


   
        Kolonne 1  Kolonne 2
   
       Rekkje 1 Rekkje 1, Kolonne 1  Rekkje 1, Kolonne 2
   
       Rekkje 2  Rekkje 2, Kolonne 1  Rekkje 2, Kolonne 2
   
       Rekkje 3  Rekkje 3, Kolonne 1  Rekkje 3, Kolonne 2


## Kjelder
*kolonne. (2011-12-31) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/kolonne/matematikk
Kombinasjon i matematikk

**Kombinasjon** er eit omgrep i matematikk, særleg i samband med kombinatorikk.  

Om ein har *n* forskjellige lekamar eller element a1, a2, .. an og tar ut *m* av dei, så vert desse *m* elementa sagt å danne ein kombinasjon av m-te klasse eller eit m-utval. 

Mengda kombinasjonar av m-te klasse av *n* element er gjeven ved binomialkoeffisienten.

## Kjelder

*
Kveiterav

**Rav** er tørka feitt frå kveite. Det er finnane, og den feite randa kring finnane, som vert opphengd og vindtørka. Ein kjenner til at rav har vorte tillaga frå før 1500. Det har vore ei viktig handelsvare. Den feitaste delen av fisken, som er att etter at ravet er fjerna, vert brukt til rekling.

## Kjelder

* *Norsk historisk leksikon* 2. opplag (1974).
Koinsidens

**Koninsidens** eller **samantreff** er hendingar som kan opptre på same stad eller på same tid. 

Koinsidens i geometri, eller romleg koinsidens, vert nytta om to figurar som dekker kvarande. 

Koinsidens i fysikk vert vanlegvis nytta om hendingar som skjer samstundes, tids-koinsidens. Det vert særleg nytta i elementærpartikkelfysikk og kjernefysikk.

Tilknytte ord er koinsident, som tyder samanfallande eller overeinsstemmande, og koinsidere som tyder å falle saman eller samantreffe. 

## Kjelder
*
Kollineasjon

Ein **kollineasjon** er ein eintydig korrespondanse mellom to geometriske system, slik at eit punkt svarar til eit punkt, og ei rett linje til ei rett linje. Tre eller fleire punkt vert sagt å vere *kollineære* viss dei ligg på same rette linje. 

## Kjelder
*kollineasjon. (2011-12-31) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/kollineasjon
Abundantia

**Abundantia** er ei gudinne eller personleggjering av overflod i romersk mytologi. Ein finn framstillingar av henne på seinare romerske mynstar med overflodshorn som ho auser gåver ut av.

Abundantia blei brukt som symbol på rikdommen keisaren sikra Romarriket. Ein ofra mat og drikke til henne for å få grøde og rikdom. I mellomalderen blei gudinna omtala som *Domina Abundia* i litteratur. På fransk heitte ho *Dame Habonde*, seinare Fée Abonde.

Det finst òg ei heilag Abundantia som skal ha døydd i 804.
Asteroiden 151 Abundantia har namn etter gudinna.

## Sjå òg
*Annona
*Copia
*Fortuna

## Kjelder

*
*

## Bakgrunnsstoff
Henri de Toulouse-Lautrec

**Henri Marie Raymond de Toulouse-Lautrec-Monfa** (), kjend som **Henri de Toulouse-Lautrec**, var ein fransk kunstmålar og litograf. Han er særleg kjend for sine mange plakatar i ei postimpresjonistisk form.

## Liv og gjerning

Tolouse-Lautrec var fødd i Albi sør i Frankrike som son til ein greve, ein eksentrisk adelsmann som etter seiande var «fødd 100 år for seint». Foreldra hans var syskenborn. Dette var ganske vanleg i adelskrinsar, for gjennom gifte med næraste slekta kunne adelen unngå å dele opp formuen.

I barneåra var Toulouse-Lautrec ofte sjuk og veldig svak, som gjorde at han heldt seg innandørs, der han  måla og teikna. Han braut begge beina i barndommen, det venstre då han var 12 år og det høgre då han var 14. Beina vart dårleg lækte, så i vaksen alder hadde han unormalt korte bein. Han var 150 cm høg.

Perioden 1882-85 budde Toulouse-Lautrec i Paris, der han gjekk i lære hos målarane Leon Bonnat og Fernand Cormon. Emile Bernard var ein av medelevane og i 1886 møtte han Vincent van Gogh. Til liks med Edgar Degas søkte han mot delar av kvardagslivet, så som veddeløpsbaner, dansehallar og ulike underhaldningslokale. Han budde nær bydelen Montmartre, der dei store kabaretane viste sine show og bohemmiljøet hadde base. I dag er han aller mest kjend for plakatar til desse showa; sirkus, nattklubbar, kabaretar, ball og racerbaner. Mange av måleria hans er sanselege, men lite idealiserte inntrykk frå underhaldningslivet i Paris. Dei er gjerne måla i tynne oljefargar, men med skarpe konturar. *Salong i Rue Moulins* frå 1894 er eit døme på målestilen hans.

Stort inntak av alkohol gjennom fleire år førte til at helsa hans vart ringare ut gjennom 1890-åra. Han var ei tid innlagd på sjukehus og budde sidan heime, der mora stelte for han. Toulouse-Lautrec døydde 9. september 1901 i familieslottet Malrome i Gironde i det sørvestlege Frankrike, knapt 37 år gammal.

I ettertid har plakatane og kunsten hans, spesielt frå Moulin Rouge, vore sterkt etterspurd.  Til og med kopiar vert i dag omsett for høge pengesummar.

## Musée Toulouse-Lautrec
I Albi, Henri de Toulouse-Lautrecs fødeby, ligg *Musée Toulouse-Lautrec*, som er det viktigaste museet for verka hans. Museet har tilhald i den gamle bustaden til biskopane i Albi, Palais de la Berbie.

## Filmar
Toulouse-Lautrec har vorte portrettert i fleire filmar:
* *Moulin Rouge* (1952) av John Huston, spela av Jose Ferrer
* *Moulin Rouge!* (2001), spela av John Leguizamo
* *Midnight in Paris* (2011), spela av Vincent Menjou Cortes

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger til dels på «[[:nb:Henri de Toulouse-Lautrec|Henri de Toulouse-Lautrec]]» frå ,  den 31. desember 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Kliment Huhtamäki

**Kliment Huhtamäki** () er primas av Den russisk-ortodokse kyrkja i Noreg. Han er fødd i Björneborg (Pori) i Finland.

I 1994 fullførte Juha teologistudium i dåverande Zagorsk (Sergijev Posad). Han tok munkeløftet 7. desember 1995.

I 1997 blei han utnemnd til forstandar i Hellige Olga menighet i Oslo. Frå 2005 verka han som prost for Moskvapatriarkatets menigheter i Norge.
Hellige Olga menighet (Moskvas og heile Russlands patriarkat) har hus i Vår Frelsers ortodokse kirke. Presten i Oslo forrettar òg gudstenester i kapellet som er vigd til Heilage Nikolai i Tromsø bymisjon sine lokale.

## Kjelder
Kyrkjeklokke

**Kyrkjeklokker** er ein del av det liturgiske utstyret i kyrkjene. 

Den liturgiske funksjonen til klokkene i evangeliske kyrkjer er:
* å forkynne Guds ære 
* å samle kyrkjelyden til gudsteneste
* å kalle til bønn og forbønn
* å minne om målet om eit evig liv med Gud i himmelen

Ein skil mellom tre ulike måtar å bruke kyrkjeklokkene på:

:**Ringing** er å la sjølve klokka svingje på klokkeakselen. Dette er den mest vanlege måten å bruke kyrkjeklokkene på.
:**Kiming** er å slå i rask takt med kolven mot slagringen på klokka. Kiming blir brukt ved fest og høgtid. 
:**Klemting** er å slå i langsam takt med kolven mot slagringen på klokka. Klemting blir brukt for å markere sorg.

Forringing, vanlegvis ca. 5 minutt med den største klokka, kan bli brukt ei tid før hovudgudstenesta for å kalle til gudsteneste. Like før gudstenesta, blir det ringt med alle klokkene i ca. 5 minutt, dette vert kalla samanringing. På høgtidsdagene til jul, påske og pinse blir det kima til høgmesse.

På høgtidsaftnane, dvs. på julaftan, påskeaftan og pinseaftan, skal kyrkjeklokkne ringje i ca. 5 minutt og kime i ca. 5 minutt avvekslande og med ein pause imellom på 1-2 minutt i til saman ein time, vanlegvis mellom kl. 17 og 18. 

## Kjelder
* Retningslinjer for bruk av kirkens klokker : Fastsett ved kongeleg resolusjon 26. oktober 1990 i medhald av Grunnlovens § 16

## Bakgrunnsstoff
* Nettside om kyrkjeklokker
Union internationale des associations d'alpinisme

**Union internationale des associations d'alpinisme** (*UIAA*, engelsk *International Mountaineering and Climbing Federation*, dvs «det internasjonale fjellklatrarforbundet») er ein paraplyorganisasjon som samlar over 88 fjellklatrarforbund frå 76 land. Norges Klatreforbund er medlem av UIAA.

UIAA har blant anna tatt på seg oppgåva å utarbeide strenge tryggleiksnormer for fjellsportutstyr, som klatretau, klatreseler, karabinarar og anna utrusting.

## UIAA-skalaen
UIAA-skalaen for gradering av klatreruter gjer det mogeleg å samanlikne ulike fjellruter mot kvarandre med tanke på kor vanskelege dei er å forsere. UIAA-skalaen brukar romartal eller (meir vanleg i Noreg) arabiske siffer og går frå 1 til 11 med stigande vanskelegsgrad med stigande tal, og bruk av pluss og minusteikn for fingradering, slik at til dømes 5÷ er ei lett rute av grad 5 og 5+ ei vanskeleg. Skalaen er open i øvre ende. 

## UIAA sin toppdefinisjon
Ein kommisjon har definert 82 firetusenmeterstoppar i Alpane som dei reknar som eigentlege toppar og har laga ei liste over 46 bi-toppar over 4000 meter som ikkje blir rekna som «fullverdige». 

For fjelltoppar under 4&nbsp;000 meters høgd fint det inga slik liste.

## Referansar

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Union Internationale des Associations d’Alpinisme|Union Internationale des Associations d’Alpinisme]]» frå ,  den 1. januar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Karabinar

**Karabinar** eller **karabinkrok** er ein metallring av stål eller aluminium utstyrt med fjørbelasta opningsarm. Ein skrukarabinar har ei skrumuffe for låsing av opningen.

Namnet kjem frå det tyske *Karabinerhaken*, som tyder «krok for ein karabin» og kjem av at kavaleristar nytta slike ringar til å feste karabinen til bandolæret eller liknande etter at skotet var fyra av slik at dei kunne halde fram med pistol eller blankvåpen.  

I dag blir karabinarar ofte nytta i samband med taubruk, til dømes innan klatring, segling, fallskjermhopping eller til sikringsarbeid innan industri- og anleggsverksemd.
Aiguilles du Diable

**Aiguilles du Diable** («Djevlenålene») er fem tindar over 4&nbsp;000 moh som ligg i den franske delen av Mont Blanc-massivet på søraustegga (òg kalla «Djevleegga») av Mont Blanc du Tacul. Tindane  og er frå den høgaste til lågaste *L’Isolée* (4&nbsp;114 moh), *Pointe Carmen* (4&nbsp;109 moh), *Pointe Médiane* (4&nbsp;097 moh), *Pointe Chaubert* (4&nbsp;074 moh) og *Corne du Diable* (4&nbsp;064 moh).

Brégault, Chevalier og De Lépiney var dei første som klatra *Pointe Carmen* (1923). I 1925 gjekk Antoine Blanchet og Armand Charlet *L’Isolée* som dei første, deretter førsteklatra Armand Charlet og Jean Chaubert *Corne du Diable* og *Pointe Chaubert*. Til slutt gjekk Antoine Blanchet, Jean Chaubert, Armand Charlet og Devouassoud *Pointe Médiane*. Dei første som traverserte egga og alle tindane på ein tur var amerikanarane Miriam O’Brien og Robert Underhill med Armand Charlet i 1927.

## Bakgrunnsstoff
**[http://www.alpin.de/tourenbuch/news/7e356c60-e29e-4628-8506-88ca2d6b5a00 Mont Blanc Du Tacul]* (klatretidsskriftet *Alpin*)
Lykóvrysi-Pévki

**Lykóvrysi-Pévki** (gresk Λυκόβρυση-Πεύκη) er ein kommune i dei nordlege forstadane til Aten i Hellas. Kommunen inngår i byområdet til Aten, og høyrer administrativt til periferieininga&nbsp;Nord-Aten i periferien Attikí.

## Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane
* Lykóvrysi
* Pévki
Dei to tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.

## Referansar
Brønnøymål

**Brønnøymål** eller *Sørvest-helgelandsk* femner målføra i nordre Bindal (nordom Tosen), Sømna, Brønnøy og Vega, endå vegværingsmålet òg har mange drag sams med vefsnmåla. Målet i søre Bindalen vert rekna til namdalsmål. Brønnøymåla skil seg på mange måtar frå Nord-Noreg elles. Tonefallet skil seg frå det nordnorsk, og området er det einaste som har lågtone og ikkje høgtone (forutan innflyttarmålet i Susendalen). Dette er det einaste området i Nord-Noreg der det regelbunde finst korte trykkstavingar. Eit anna særdrag er at så mange ordtypar og bøyningsformer har *-i* i sluttstavinga.

## Målmerke
Brønnøymålet har mange særeigne målmerke ein elles ikkje finn i Nordland. På mange vis er målet ein overgangsdialekt frå trøndersk til nordnorsk. Nokre målmerke er:

* Jamvekt, men berre delvegs gjennomført.
*Brønnøymålet har lågtone. Dette er eit typisk austnorsk målmerke, og er annleis ifrå resten av helgeland som elles har høgtone. Eit unnatak er innflyttarmålet i Susendalen i Hattfjelldalen, som har fleire austnorske innslag enn målføra ikring.
* Der ein i andre målføre har -e på svake kortstava hankjønnsord har det i brønnøymålet utvikla seg -a ifrå den norrøne oblike forma (*haga, boga, maga*). Ein finn likevel former som har utvikla seg ifrå nominativsforma (*hani, tari, hari*)
* Gamalnorsk korte stavingar har ofte fått lenging som på vestnorsk.
* Brønnøymålet har eiga ending i bunden fleirtal av inkjekjønnsord, der nordnorsk elles har samanfall med hankjønn. T.d. *di huse* for Vefsnmål *di husan.*
* Tjukk-l, både av historisk-l og norrøn-/rð/.
* i-ending i supinum. T.d. *fåri, bråti, dråkkji*
* Dativ var levande tradisjonelt, både i eintal og fleirtal.

* Dei halvstemde plosivane som er karakteristiske for midt-helgelandsmåla er ikkje å finna i brønnøymålet.
* Apokope er vanlegare i mykje større grad enn i nærområda.
* Brønnøymålet har delt hokjønnsbøying. Dette tyder at hokjønnsord kan få to ulike bøyingar; ei for hokjønnsord som endar på -a (*ei visa*), og ei for dei som ikkje har ending (*ei vik*)

## Substantivbøying
Døme på bøyingsverket i brønnøymålet er:

### Dativ
Tradisjonelt Brønnøymål har dativ, både i eintal og fleirtal. Dativ fleirtal er rekna for døyande i målet, men kjem likevel føre i nokon mon. Olaf Olssen skriv at dativ fleirtal berre førekjem i hankjønnord og sterke hokjønnord, i og med at dativendinga fell saman med den bundne eintalendinga.

Døme på dativ:

* *Hannj sett næri <u>båt'e</u>*. (han sit nedi båten)
* *Vont i <u>magå</u>*. (Vondt i magen)
* *Hannj e itur <u>Svænøy'n</u>*. (Han er frå Svenøya)
* *Hannj sett i <u>stuån</u>.* (Han sit i stua)
* *Deser ódyre levi i <u>hav</u>*. (Desse udyra lever i havet)
* *E frys på <u>fengrå</u>*. (Eg frys på fingrane)

## Verbbøying
Brønnøymålet har tradisjonelt kløyvd infinitiv. Overvektsord får jamnast apokope i infinitiv (t.d. *å kast*), medan jamvektsord held på infinitivsendinga (t.d. *å vara*). Unnatak er ofte verb som på nynorsk endar på *-ja*, t.d. *tenkji* og *ønsji* for *tenkja* og *ynskja*.

## Kjelder
MS «Solundir»

**MS «Solundir»** er ein hurtigbåt som vart Levert frå Kværner Fjellstrand (1593) som «Leopardo» og sertifisert for 267 passasjer. Levert til Cat Lines i Valencia i Spania. I 1993 vart ho seld til Kristiansund og omdøypt «Ocean Bird». Seinare same året vart ho seld vidare til Fjord1 der ho vart omdøypt til MS «Solundir». 
MS «Solundir» gjekk i ruta Bergen-Flåm om sommaren.

## Teknisk informasjon
*Byggeår: 1989
*Loa: 38.8 m
*Br: 9.4 m
*Passasjerar: 267
*Fart: 39 knop.
*Motor: 2 x MTU16V396TB84

## Historie
*Juli 1989: Levert frå Kværner Fjellstrand (1593)
*2010: Lagt i opplag.
*Mars 2011: Seld til Afrika, omdøypt «Bekelya», løfta ombord i «Beluga Faith»

## Kjelder
Svein Krøvel

**Svein Krøvel** () var ein norsk prisvinnande filmfotograf som laga spelefilmar og dokumentarar.  Han medverka i over 40 spelefilmar.

## Karriere

Svein Krøvel fekk utdanninga si på slutten av 1960-talet hjå dokumentarfotografen Christer Strømholm. Strømholm hadde kort tid tidlegare starta opp *Fotoskolan i Stockholm*. Krøvel starta deretter som B-fotograf, m.a. i filmane *Olsenbanden - Operasjon Egon* (1968), og *Smuglere* (1968). Frå 1980-talet arbeidde Krøvel som hovudfilmfotograf, og han debuterte i *I ungdommens makt* (1980).

Svein Krøvel fekk sitt kunstnariske gjennombrot med den prisvinnande *[[filmen X|X]]* (1986) av Oddvar Einarson. Etter dette har han vore fotograf for ei rekkje norske filmar, m.a. *[[Lars i porten]]* (1984), *[[Filmen Karachi|Karachi]]* (1989), *[[Stella polaris]]* (1993), *[[Markus og Diana]]* (1996), *[[Brent av frost]]* (1997), *[[Bare skyer beveger stjernene]]* (1998), *[[Dei mjuke hendene]]* (1998), *[[Heftig og begeistret]]* (2001), *[[Filmen Elling|Elling]]* (2001) og *[[Alt for Egil]]* (2004). 

For filmfotograferinga si i *[[Filmen Karachi|Karachi]]* (1989) av Oddvar Einarson fekk Svein Krøvel fagprisen under utdelinga av Amandaprisen i 1989.

I tillegg til samarbeidet med Oddvar Einarson, jobba Krøvel også mykje med filmregissørane Petter Næss og Knut Erik Jensen. Dei seinaste åra var Krøvel også filmfotograf for utanlandske filmar, som den svenske barnefilmen *[[Tsatsiki - Vänner för alltid]]* (2001) og islandske *[[Veðramót]]* (2007).

Krøvel døydde etter kort tids kreftsjukdom i 2011.

## Kjelder

* Foreningen Norske Filmfotografer: Svein Krøvel har gått bort.
* Svein Krøvel på Imdb.com
----
* *Engelsk Wikipedia om Svein Krøvel, henta inn 2. januar 2011.*
Picco Luigi Amedeo

**Picco Luigi Amedeo** (fransk *Pointe Louis Amédée*) er ein 4&nbsp;469 moh. høg fjelltopp i Mont Blanc-massivet som ligg i Aostadalen i Italia. Toppen har fått namnet etter Luigi Amadeo av Savoy.

Det er den høgste toppen som ligg heilt og fullt på italiensk territorium. Den næraste høgare toppen er Mont Blanc de Courmayeur.

Picco Luigi Amedeo når ein ved å traversere Brouillardegga, ei av dei store eggene på Mont Blanc. Toppen blei gått første gong 18. til 20. juli 1901 av G.B. og G.F. Gugliermina med føraren Joseph Brocherel som gjekk frå nordvest. Heile Brouillardegga blei første gong traversert 9.&nbsp;august 1911 av Karl Blodig, Humphrey Owen Jones, Geoffrey Winthrop Young med føraren Josef Knubel. Med dette fullførte Blodig alle firetusenmetrane på den lista han sjølv hadde sett opp.

Picco Luigi Amedeo var ei ubetydeleg høgde på Brouillardegga heilt til 1959 då Walter Bonatti klatra ei vanskeleg rute på den venstre av dei tre store Brouillardpillarane. Etter det blei toppen eit omgrep i fjellklatrarmiljøet.

## Referansar

## Litteratur
* Helmut Dumler und Willi P. Burkhardt: *Viertausender der Alpen*. Nyutgåve Bergverlag Rother, München 1989, ISBN 3-7633-7427-2
Corno Nero

**Corno Nero** («Svarthorn») er ein 4&nbsp;322 meter høg fjelltopp i Monte Rosa-massivet i den italienske delen av Wallis-Alpane.

Toppen ligg på kammen som går sørover frå  Ludwigshöhe til Vincent-pyramiden. Dei næraste stadene er Zermatt i Sveits, og på den italienske sida Alagna.

## Historie
Corno Nero blei første gong klatra 18.&nbsp;august 1873. Klatrarane var Marco Maglionini og Albert de Rothschild med hjelp av fjellførarane Eduard Cupelin og Peter og Nikolaus Knubel.

## Ruter
* Den vanlegaste normalruta er ein bretur med passasjar over fast fjell, og går frå den italienske sida over hytta Gnifettihytta (3.647&nbsp;moh.) over nordvestflanken og over Zurbriggenjoch til toppen. Ein må då gå på firnsnø i opp til 43° og på det vanskelegaste meistre gradering I på UIAA sin skala. Turen tar i alt 2½–3 timar frå Gnifettihytta.
* Oppstiginga over sørvestflanken og Vincentjoch har ein vanske på I+ på UIAA-skalaen og går i opp til 40° på firn. Òg for denne ruta handlar det stort sett om ein bretur. I alt 2½ time frå Gnifettihytta.

Begge rutene kan gåast på vinteren og våren. Skidepot under toppen.

## Litteratur
* Michael Waeber, *Walliser Alpen. Gebietsführer*, Bergverlag Rother, München 2003, ISBN 3-7633-2416-X
* Helmut Dumler, Willi P. Burkhardt, *Viertausender der Alpen* ,Bergverlag Rother, München 2001, ISBN 3-7633-7427-2

## Bakgrunnsstoff
*Corno Nero/Schwarzhorn på 4000er.de
Ludwigshöhe

**Ludwigshöhe** er ein bitopp på Monte Rosa-massivet som med ei høgd på 4&nbsp;341&nbsp;moh. er den sørlegaste firetusenmeterstoppen i Sveits. Frå Ludwigshöhe greinar det seg ut ein sidekam mot sør som går over Schwarzhorn til Vincent-pyramiden og som med fortsettinga i Weißhornkamm deler Gressoneydalen frå Valsesia. Toppen er eit trippelpunkt mellom Valais, Aostadalen og Piemonte.

Den austerrikske militærkartografen Ludwig von Welden med følgje klatra den 25.&nbsp;august 1822 toppen for første gong. Han hadde berre oppmåling som føremål for turen. Sjølv om denne førsteklatringa ikkje blei særskilt akta på med ein gong, blei toppen seinare oppkalla etter Ludwig von Welden. 

## Litteratur
* Michael Waeber, *Walliser Alpen. Gebietsführer*, Bergverlag Rother, München 2003, ISBN 3-7633-2416-X
* Helmut Dumler, Willi P. Burkhardt, *Viertausender der Alpen*, Bergverlag Rother, München 2001, ISBN 3-7633-7427-2

## Bakgrunnsstoff
*Ludwigshöhe på 4000er.de
* Ludwigshöhe på SummitPost
Hurtigruten minutt for minutt

***Hurtigruten minutt for minutt*** var ei 134 timar lang fjernsynssending som vart send direkte på NRK2 og NRK Nett-TV frå klokka 19:45 16. juni til 10:30 22. juni 2011. Programmet fylgde hurtigruteskipet MS «Nordnorge» på ferda frå Bergen til Kirkenes. Sendinga vart meld inn til Guinness rekordbok som den lengste uavbroten direktesende fjernsynsdokumentaren i verda, og vart 5. juli 2011 godteken av Guinness som rekord, med ei registrert tid på 134 timar, 42 minutt og 45 sekund.

Idéen til programmet kom opp på Twitter 27. november 2009 medan NRK2 sendte den sju og ein halv time lange dokumentaren *[[Bergensbanen minutt for minutt]]*.

## Prisar
30. april 2012 vann dokumentaren prisen for «mest originale fjernsynsproduksjon» undar Prix Circom. Dokumentaren var nomintert til ein pris under Rose d'Or i Sveits, men vann ikkje. Han var nominert til «beste event» og vann prisen for «årets nyskaping» under Gullruten 2012.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hurtigruten: Minutt for minutt|Hurtigruten: Minutt for minutt]]» frå ,  den 2. januar 2012.*  
 
* nrk.no - Internasjonal pris til «Hurtigruten - minutt for minutt»
* rosedor.ch - Nominterte

### Fotnotar