open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Darmstadtium

**Darmstadtium** er eit kunstig, radioaktivt grunnstoff med atomnummer 110 og kjemisk symbol **Ds**.

## Historie

Darmstadtium vart oppdaga 9. november 1994 ved Gesellschaft für Schwerionenforschung i Darmstadt i Tyskland av Peter Armbruster og Gottfried Münzenberg under Sigurd Hofmann si leiing. Gruppa bombarderte eit mål av bly-208 med akselererte atomkjerner av nikkel-62 i ein tung-ion-akselerator, og oppdaga eit einskild atom av isotopen darmstadtium-269:

To atom til følgde den 12. og 17. november.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* WebElements.com - darmstadtium
Uorganisk kjemi

**Uorganisk kjemi** er den delen av kjemien som omhandlar grunnstoff, uorganiske sambindingar og reaksjonane deira. Metall, salt og oksid er typiske uorganiske stoff.
Hamningberg

**Hamningberg** er eit fråflytta fiskevær i Båtsfjord kommune i Finnmark.

Området rundt Hamningberg er kjend for eit landskap som ofte vert skildra som eit «månelandskap». 

Hamningberg vart ikkje særs ramma av andre verdskrigen og representerer i dag eit heilskapleg bygningsmiljø frå før krigen. Staden har ingen fastbuande.

## Sjå og
* Redningsaksjonen ved Hamningberg

## Bakgrunnsstoff

* 
* boprod.se Hamningberg (svensk)
Kalvøya

**Kalvøy** eller **Kalvøya** er eit stadnamn som finst fleire stader:

* Kalvøya i Aure i Møre og Romsdal
* Kalvøya i Averøy i Møre og Romsdal
* Kalvøya i Bærum i Akershus
* Kalvøya i Haram i Møre og Romsdal
* Kalvøya i Smøla i Møre og Romsdal
* Kalvøya på Tustna i Aure kommune i Møre og Romsdal
* Kalvøy i Stavanger i Rogaland
* Kalvøyna i Værlandet i Askvoll i Vestland
* Lille Kalvøya i Ålesund i Møre og Romsdal
Gunnar Myrdal

**Gunnar Myrdal**, () var ein svensk økonom frå Gagnef i Dalarna i Sverige. 

Samfunnsøkonom, sosialdemokratisk politikar; handelsminister i 1945-47, professor i samfunnsøkonomi ved Handelshøgskolen i Stockholm i 1933-47, professor i internasjonal økonomi ved Universitetet i Stockholm i 1960-67. Mottok nobelprisen i økonomi i 1974 (delt med Friedrich von Hayek). 

Gift med Alva Myrdal sidan 1924 (ho døydde i 1986). Myrdal døydde 17. mai 1987 i Danderyd i Stockholms län. Han vart far til Jan Myrdal.

## Bibliografi
* Prisbildningsproblemet och föränderligheten (1927; doktoravhandling)
* Vetenskap och politik i nationalekonomien (1930)
* Kris i befolkningsfrågan (1934)
* An American Dilemma (del 1-2, 1944)
* Rika och fattiga länder (1957)
* Asian Drama (del 1-3, 1968)
Jan Guillou

**Jan Oscar Sverre Lucien Henri Guillou** () er ein svensk journalist og forfattar fødd i Södertälje i Stockholms Län. Utanfor heimlandet er Jan Guillou mest kjend for bokserien om den svenske agenten Carl Hamilton, som er filmatisert og vist mellom anna på norsk TV. I tillegg til den har den historiske romanserien om krossfararen Arn Magnusson og hans innverknad på historia til det svenske kongeriket vore på bestseljarlistene i fleire land. 

Guillou kom først i søkelyset som journalist i 1973, då han - saman med kollegaen Peter Bratt - avslørte eksistensen av det svenske Informationbyrån (IB), og deira omfattande overvaking av venstreradikale svenskar gjennom etterkrigstida, kjend som IB-affären. For si rolle i avsløringa vart Guillou dømd til fengsel for spionasje.

På slutten av 1990-talet tufta Guillou det frittståande bokforlaget Piratförlaget saman med Sigge Sigfridsson, Liza Marklund og kona Ann-Marie Skarp. Forlaget har no òg fått eit norsk systerforlag, som Guillou publiserer bøkene sine på; Piratforlaget.

Guillou skriv regelmessig for det svenske Aftonbladet, og er ein annerkjend deltakar i samfunnsdebatten. Han har opp gjennom åra stått fram med mykje krass kritikk av samfunns- og medieutviklinga i Sverige, og på det viset heile Vesten. 

## Verkliste
### Bøker omsette til norsk bokmål
Soga om Arn Magnusson:
* 1998 *Veien til Jerusalem* 
* 1999 *Tempelridderen* 
* 2000 *Riket ved veiens ende* 
* 2001 *Arven etter Arn*

* 2002 *I Arns fotspor* (faktabok med føreord av Jan Guillou)

Bøker om Hamilton:
* 1986 *Coq Rouge - Rød Hane*
* 1987 *Den demokratiske terroristen*
* 1988 *I nasjonens interesse*
* 1990 *Fiendens fiende*
* 1991 *Den aktverdige morderen*
* 1992 *Vendetta*
* 1993 *Ingenmannsland*
* 1994 *Siste seier*
* 1995 *I Hennes Majestets tjeneste*
* 1996 *Hevet over enhver mistanke*
* 1997 *Hamlon*
* 2006 *Madame Terror*
* 2008 *Men ikke hvis det gjelder din datter*

Andre bøker:
* 1993 *Ondskapen*
* 2002 *Heksenes forsvarere*
* 2005 *Tyvenes marked*
* 2007 *Den Indre Fiende*

### På svensk:
* 1974 *Det stora avslöjandet*
* 1982 *Berättelser från Det nya riket*
* 1990 *Gudernas Berg*
Kalvøya i Bærum

**Kalvøya** er ei øy i Oslofjorden. Øya ligg i Bærum kommune og er tilgjengeleg over ei gangbru frå Kadettangen i kommunesenteret Sandvika. 

Kalvøya var i gamle dagar beitemark for Kjørbo gård. Kommunen kjøpte øya i 1939.

Øya var frå 1971 til 1997 arena for musikkfestivalen Kalvøyafestivalen. I 1999 og 2000 vart festivalen arrangert under namnet Øyafestivalen. Frå 2001 har Øyafestivalen gått føre seg i Middelalderparken i Oslo, og deretter på Tøyen i Oslo.

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av gangbrua 
* Om naturistområdet på austsida
Nini Roll Anker

**Nicoline Magdalene Roll Anker**, kjend som **Nini Roll Anker**, () var ein norsk forfattar som var fødd i Molde. Ho var dotter av jurist, embetsmann, sorenskrivar, politikar og høgsterettsdommar Ferdinand Roll. Ho skreiv ei rekkje romanar og skodespel, mest kjend er ho for *Det svake kjøn* (1915), *Den som henger i en tråd* (1935) og den posthumt utgjevne *Kvinnen og den svarte fuglen* som kom i 1945.

Den fyrste boka gav ho ut under pseudonymet Jo Nein 1898. Dei neste to bøkene *Lil-Anna og andre* (1906) og *Benedicte Stendal* (1909) vart utgjevne under hennar eige namn som då var Nini Roll. Dei seinare bøkene vart publiserte under namnet Nini Roll Anker, etter at ho hadde gift seg med ingeniøren, siglaren og båtkonstruktøren Johan August Anker. Unnataket er tre bøker gjevne ut under pseudonymet Kåre P.: *Liv, livet og jeg* (1927), *Vi skriver en roman* (1930) og *To ungdomsår* (1939).

Nina Roll og Johan Anker budde på Vollen i Asker. 3. mai 1973, på 100-årsdagen sidan ho vart fødd, vart det avduka ei byste av Nini Roll Anker på Gotfred Lies plass i Molde. Bysta er laga av Hjalmar Hansen.

## Bibliografi
* *Lill-Anna og de andre*, 1906
* *Benedicte Stendal*, 1909
* *Per Haukeberg*, 1910
* *De vaabenløse*, 1912
* *Det svake kjøn*, 1915 (omarbeidet utg. 1924)
* *Fru Castrups datter*, 1918
* *Kirken*, (skodespel, 1920)
* *Huset i Søgaten*, 1923
* *Komedien*, (skodespel, 1923)
* *Kvindesind*, 1924
* *I amtmandsgaarden*, 1925
* *Piken*, (skodespel, 1925)
* *Under skraataket*, 1927
* *Prisopgaven*, 1928
* *Enken*, 1932
* *Elling Thorsens hjem*, 1934
* *På ærens mark*, (skodespel, 1934)
* *På egen grunn*, 1936
* *Små avsløringer*, 1937
* *Bak Munkeruds fasade*, 1938
* *Kvinnen og den svarte fuglen*, 1945
* *Min venn Sigrid Undset*, 1946
### Under pseudonym
* *I Blinde* (som Jo Nein), 1898
* *Liv, livet og jeg* (som Kåre P), 1927
* *Vi skriver en roman* (som Kåre P), 1930
* *To ungdomsår* (som Kåre P), 1937

## Kjelder
* Dagbladets forfattarside .
* Norsk samkatalog for bøker.
* Arnljot Løseth: Aristokrat og opprører, i *100 år 100 navn. Personer som har preget Nordvestlandet*. Sunnmørsposten Forlag 2000
## Bakgrunnsstoff
* Tordis Ørjasæter og Jo Ørjasæter: *Nini Roll Anker : en kvinne i tiden*. (Aschehoug) &ndash; 2000. ISBN 82-03-26066-7
Bjarte Breiteig

**Bjarte Breiteig** () er ein norsk forfattar. Breiteig har studert fysikk og litteraturvitskap ved NTNU, gått på Skrivekunstakedemiet i Bergen og teke litteraturkunnskap mellomfag ved Universitetet i Bergen.

Breiteig debuterte litterært i 1998 med novellesamlinga *Fantomsmerter*, som han fekk Aschehougs debutantstipend for. Den andre novellesamlinga hans, *Surrogater* (2000) vart nominert til Brageprisen og Sørlandets litteraturpris.

## Bøker
* 1998 &ndash; *Fantomsmerter* &ndash; noveller 
* 2000 &ndash; *Surrogater* &ndash; noveller
* 2006 &ndash; *Folk har begynt å banke på* &ndash; noveller

## Prisar
* 1998 &ndash; Aschehougs debutantstipend 
* 2004 &ndash; Anders Jahres kulturpris 
* 2006 &ndash; Mads Wiel Nygaards legat

## Kjelder
* Bjarte Breiteig henta frå Bokmålswikipedia 8. juni 2005.
Anne Bøe

**Anne Bøe** () er ein norsk lyrikar. Bøe er misjonærdotter og budde mellom anna i Tanzania då ho voks opp. Ho gjekk i det første kullet på forfattarstudiet i Bø ved Høgskulen i Telemark. 

Bøe debuterte i 1984 med diktsamlinga *Silkestein*, som ho fekk Tarjei Vesaas' debutantpris for.

## Bøker
* 1984 &ndash; *Silkestein* &ndash; dikt 
* 1987 &ndash; *Ordenes kildemor* &ndash; dikt 
* 1989 &ndash; *Ildrose* &ndash; dikt
* 1993 &ndash; *Sinobersol snø* &ndash; dikt 
* 1994 &ndash; *Ingensteds overalt* &ndash; dikt
* 1996 &ndash; *Bølgenes sorg? De vet ingenting* &ndash; dikt i utval 
* 2001 &ndash; *Krigslogikkene* &ndash; dikt 
* 2003 &ndash; *Sisyfos synger* &ndash; dikt 
* 2009 &ndash; *Minimum* &ndash; dikt
* 2012 &ndash; *Frostdokumenter* &ndash; dikt

### Prisar
* 1984 &ndash; Tarjei Vesaas' debutantpris for *Silkestein*

## Kjelder
* Anne Bøe henta frå Bokmålswikipedia 8. juni 2005.

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Bøker av Anne Bøe digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket
* Utgjevingar av Anne Bøe i BIBSYS
* Forfattarside hjå NRK
* Bokmelding om Sisyfos synger hjå Poeten.no
Massékhet Tamíd

***Massékhet Tamíd***&nbsp; (hebr. מַסֶּכֶת תָּמִיד [massekhet tāmīd]) er den niande traktaten i *[[Séder Kodasjím]]* i det rabbanittisk-jødiske bokverket *[[Misjná]]*. Denne traktaten blir handsama i *[[Talmúd bablí]]*, men ikkje i *[[Talmúd jerusjalmí]]*. *Massékhet Tamíd* tek for seg morgonritualet i Tempelet i Jerusalem, inkludert førebuinga og ofringa av det faste brennofferet (sjå *[[Andre mosebok|2. mos.]]* 29:38&ndash;42), røykjelsesofferet (sjå *[[Fjerde mosebok|4. mos.]]* 28:2&ndash;8) og resten av sjaharít (morgongudstenesta) med framseiinga av Sjemá‘ Jisraél med sine tilhøyrande velsigningar.
Vårsøg

**«Vårsøg»** er eit dikt av Hans Hyldbakk skrive i januar 1945. Det blir rekna som Hyldbakks mest kjende dikt ved sidan av «E slåttatæja». Henning Sommerro skreiv som tenåring ein melodi til diktet, som deretter vart særs kjend i heile Noreg.

Ordet *vårsøg* tyder den susinga av vind og rennande vatn som kan høyrast om våren, til dømes frå dalsidene, åsane og liene, og som på sitt vis markerer at ljoset og varmen har sigra over vinterkulda og mørkret. Hyldbakk skreiv dette diktet mot slutten av andre verdskrigen, og det heiter seg at «våren» i teksten er ein metafor for frigjeringa frå tysk okkupasjon som i januar 1945 berre var nokre månader unna. Slik skal diktet vera ei hyllest til fred.

Alexander Rybak har ein engelsk versjon av diktet/songen («If You Were Gone») på albumet *Fairytales*.
Kvalsvik på Nerlandsøya

:*Sjå [[Kvalsvik]] for andre stader med same namnet.*
----

 
**Kvalsvik** er ein av tre grunnkrinsar på Nerlandsøya i Herøy kommune på Sunnmøre.

Grunnkrinsen omfattar 4 matrikkelgardar; Kvalsvik Øvre, Kvalsvik Nedre, Nerland og den ikkje lenger busette garden Skorpesund. Kvalsvik grensar til grunnkrinsen Kopperstad i søraust og Kvalsund i nordaust.

## Tettstaden Kvalsvik
Etter SSB sine reglar er Kvalsvik å rekne som ein tettstad, med .

I Kvalsvika finn ein ei naturleg hamn som har vore viktig for fiskarane i bygda.

Kvalsvik skule som vart sterkt redusert i 2003, men prøvd drive vidare som før av foreldra, blei nedlagd før skuleåret 2009/10 og elevane blei flytta til nabobygda, Kvalsund, også den på Nerlandsøya.

Gartneriet Øyflora Planteskule blei lagt ned etter starter ved Gsommaren 2010. 

Badestaden Mulevika er ei strand sørvest for bygda. Eit populært utfluktsmål for både fastbuande og tilreisande.

Turen frå Golleneset til Muletua langs Kvalsvikryggen er ein flott tur med utsikt mot storhavet på eine sida og sunnmørsalpane på andre sida. Den årlige "Fyr til Fyr" maratonløpet startar ved Golleneset og endar i Goksøyra på Runde.

Gjestebrygga på hamna er åpen for besøk heile året.

Eit besøk i Olafløa når det er tilstellingar der er ein  opplevelse. Det er Havferie ved Bjarne Kvalsvik som driv denne. Havferie har hytter og hus til utleige.

## Geografi
Busetjinga i Kvalsvika ligg hovudsakleg i eit dalliknande føre som strekkjer seg frå Mulevika til hamna i vika som bygda har namnet etter. På kvar av sidene er det eit fjellmassiv, Kvalsundfjellet mot aust og eit dominert av Mulefjellet mot vest. Grensa mot Kopparstad og Kvalsund, går gjennom toppane Rjåhornet og Varden, og med Nerlandshornet lenger inne i krinsen. Den vestre dalsida strekkjer seg opp mot ein fjellrygg med toppane Muletua, Barmen og Okla, før det går bratt ned att mot Atlanterhavet. Mulevika strekkjer seg frå Terneneset ved utgangen av Skorpesundet og til Mulen rett ned for Muletua, medan ein i andre enden av fjellet finn Gållanes.

## Sjå òg
* Trude Teige har skrive to romanar om Kristiane som budde i Kvalsvika på 1800-talet.

## Fotnotar
Hómentashn

**Hómentashn** fleirtal, jiddisk הָמן־טאַשן [hómentashn]), òg skrive *hamantashen*, er ein askenasisk matrett som tradisjonelt blir eten under purím. Hómentashn er omnssteikte trekanta deiglommer som opphavleg alltid hadde fyll av valmuefrø, men som i våre dagar òg kan vera fylte med syltetøy. Namnet var opphavleg *móntashn*, av jiddisk  «món» (valmuefrø) og «tash» (lomme). Seinare vart første delen av namnet omtolka til «Haman» (askenasisk hebraisk uttale «Hómon»), den vonde personen i *[[Esters bok]]*. På israelsk hebraisk blir matretten kalla אָזְנֵי הָמָן (ozné Hamán). Sefardiske jødar frå Balkan har ein liknande matrett som går under namnet «orejas de Hamán».
Trond Buland

**Trond Buland** () er ein norsk doktor i sosiologi og forfattar av fantastisk litteratur. Han er tilsett som forskar ved SINTEF i Trondheim. Buland kjem frå Selbu.

Han har skrive novellesamlingane *S-O-S Jupiter : science fiction noveller* (1985) og *Den lange drømmen* (1992). I tillegg har han noveller med i novelleantologiane *Siste reis* (1983), *Asterveg* (1989) og *Evigskogen* (1990), alle utkomne hjå Bok- og Magasinforlaget. Han har også fått publisert ei rekkje noveller i aviser, magasin og fanziner.

## Verk

### Novellesamlingar
* 1985 &ndash; *S-O-S Jupiter : science fiction noveller*. (*Nova serien*) Oslo : Magasinforlaget, 1985. (114 s.) ISBN 82-90387-10-5
* 1992 &ndash; *Den lange drømmen : fortellinger fra grenseland*. (*Nova serien*) Oslo : Magasinforlaget, 1992. (190 s.) ISBN 82-90387-29-6

### Enkeltnoveller

### Sakprosa og faglitteratur
1999 &ndash; «Brua, døden og virkeligheten : virtuelle lokalsamfunn i cyberspace?» (IFIM-notat; 4/99 [SINTEF særtrykk]) Trondheim : SINTEF IFIM, [1999]. (19 bl.)

## Kjelder
* «Trond Buland» henta frå Bokmålswikipedia 8. juni 2005.
* Søk på forfattar Buland, Trond på BIBSYS
Oliven

**Oliven** (*Olea europaea*) er ein art av små tre i oliventrefamilien, kjende og dyrka for fruktene sine, som er eitt av dei viktigaste landbruksprodukta til middelhavslanda. Oliven blir etne heile, gjerne sylta, og er blitt brukte til å laga olivenolje sidan antikken.

Oliven har opphav i kyststrøka i dei austlege delane av Middelhavet, frå Libanon til kysten av Vesleasia og dei nordlege delane av Iran. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Oliven|Oliven]]» frå , den 5. november 2008.*
Ammoniakk

**Ammoniakk** (NH3) er ei uorganisk kjemisk sambinding. Stoffet er ein fargelaus gass med stikkande lukt ved romtemperatur. Han er giftig, sterkt basisk og derfor etsande gass som kan skada eller drepa dyr og plantar.

## Bruk

Stoffet vert nytta som råstoff i produksjon av kunstgjødsel. Det kan òg brukast i eksplosiv og i polymerar. I dagleglivet er det likevel mest brukt i sterke reingjeringsmiddel, som salmiakk.

## Førekomst
Små mengder ammoniakk i karbonatform, frå rotnande nitrogenhaldige dyre- og planterestar, finst i jordatmosfæren. Det finst ammoniakksalt i all fruktbar jord, i sjøvatn, og i dei fleste væsker som kjem frå plantar og dyr, særleg i urin.

## Framstilling

Ammoniakk vert produsert etter Haber-Boschprosessen. Hydrogengass og nitrogengass reagerer med ein katalysator tilstades. Dette skjer ved høgt trykk og ein temperatur på 500&nbsp;°C. 

Reaksjonen er:

3H2 + N2 → 2NH3

## Kjemi
Ammoniakk er ein base. Molekylet kan ta opp eit hydrogenion og danna ammoniumionet (NH4+). Dette inngår i ulike salt, som får namn på *ammonium-*. Ammoniumklorid (NH4Cl) er eit døme. 

## Bakgrunnsstoff
Heks

**Heks**, **trollkvinne** eller **trollkjerring** viser til ei kvinne ein meiner driv med trolldom. Den mannlege motparten er ein trollmann. Hekser er kjend frå folketrua i mange ulike kulturar, frå ei rekke hekseprosessar i den vestlege verda mot slutten av mellomalderen, og frå nyare populærkultur. Hekseri er blitt framheva som ei positiv kraft i den moderne wiccareligionen.

Hekser er framstilte som hjelparar som ved hjelp av urtebrygg, talismanar og sterke formlar kan lega, skada eller endra folk sine kjensler, det siste særleg i samband med kjærleiksmagi. Dei er også blitt sett på som følgjarar av Djevelen og skulda for uår, sjukdom og uventa død for folk og fe. 

Kvinner i alle aldrar kan kallast hekser, men ei utbreidd førestilling er at ei heks er ei gammal kjerring med groteske trekk som lang nase eller store vorter. Baba Jaga og Black Annis er namngjevne døme på slike trollkjerringar.

## Hekser i kulturen
Heksetru har inspirert både folkedikting og nyare nedskriven litteratur. Ein finn trollkjerringer i ei rekke folkeeventyr, som i eventyra om Smørbukk, Hans og Grete og Baba Jaga.

Nyare forfattarar, særleg barnebokforfattarar, har tolka hekseomgrepet på ulike måtar. Medan *Heksene* til Roald Dahl er skremmande kvinner som hater ungar, er heksene i Harry Potter-bøkene til J.K. Rowling vanlege kvinner med trolldomskrefter. På norsk har Ingunn Aamodt skrive om Pulverheksa.

## Bakgrunnsstoff
* Hekser og Gudinner på vindheim.net, nettstaden til Jan Bojer Vindheim.
Vaner

**Vanene** var ei av dei to gudeættene i norrøn mytologi. Dei best kjende vanene var Njord, Frøy og Frøya, som kom til Åsgard som gissel etter den store krigen mellom dei to gudeættene. Men sjølv om det i litteraturen vert gjeve inntrykk av at vanene var ei stor gudeætt, er det ikkje andre enn Njord, Frøy og Frøya som er nemnde ved namn.

Vanene er knytt til grøde og vokster. Vanekulten er til eit visst mål knytt til alvane, og vanaheim og alvheim ligg ifølgje Snorre nær einannan. Frøy-blotet vart òg kalla *Alfablót* i norrøn tid. Dei kan sjåast som representantar for den gamle grødereligionen, medan æsene med Odin og Tor i spissen i større grad stod for det krigerske og patriarkalske.

Gjenoppliva dyrking av dei norrøne gudane som legg mest vekt på vanane kan kallast vanatru. 

## Bakgrunnsstoff
* dokpro.uio.no - «Van» i *[[Nynorskordboka|Nynorsk-]]* og *[[Bokmålsordboka|Bokmålsordboka]]* frå Universitetet i Oslo.
Vinkeleininga grad

**Grad** (frå latin *gradus*, steg; symbol ) er ei eining for vinkelmål som nyttar teiknet °. 

Ein sirkel kan delast opp i til saman 360 grader, noko som til dømes vert gjort når ein talar om lengde- og breiddegrader til jorda. Ein rett vinkel som til dømes alle vinklane i eit rektangel er på 90°. 

Talet 360 blei truleg vald fordi det kan delast med 24 ulike positive heiltal, medrekna alle heiltall frå 1 til 10 bortsett frå 7. Dette gjorde det enkelt å dela sirkelen inn i mindre vinklar og rekna på desse i hovudet. 

Idéen om at det skal vera 360 grader i ein sirkel er noko kunstig og tilfeldig, meir knytt til talteori enn geometri. Derfor bruker ein gjerne heller radiusbaserte radianar som eining for vinkelmål i matematikken.

Når grader blir brukte for å måla vinklar bruker ein ofte òg minutt, der eitt minutt er 1/60 av ei grad, symbolisert med ′, og sekund, der eitt sekund er 1/60 av eit minutt, eller 1/3600 av ein grad, og symbolisert med ″. Desse mindre einingane blir særleg brukt når ein viser til ein stad på jorda med lengde- og breiddegrader. Dei er òg utgangspunktet for tidseiningane minutt og sekund.

## Sjå òg
* Radian
Special Operations Executive

**Special Operations Executive** (**SOE**) var ein britisk, løynd militæreining, oppretta 19. juli 1940 for å planlegga, leia og gjennomføra undergravingsverksemd og sabotasjeaksjonar mot tyskarane i okkuperte land under Den andre verdskrigen. Hovudkvarteret låg i 64 Baker Street i London. SOE vart oppløyst i januar 1946.
François Truffaut

**Fran&ccedil;ois Truffaut** () er eit ikon i den franske filmindustrien og ein av grunnleggjarane av den «nye bylgja» innan fransk film. Han skreiv, regisserte, spelte og produserte.
Algar

**Algar** er primært vasslevande, eukaryote organismar med fotosyntese. Til gruppa reknar me både eukaryote planteplankton og makroskopiske grupper som tang og tare; kort sagt alle fotosyntetiske eukaryotar som ikkje veks på land eller stammar frå landlevande stamformer. Dei fleste av desse høyrer til riket *[[Protista]]*. Blågrønalgar er såleis ikkje ekte algar, sidan dei er prokaryote bakteriar, og vert difor vanlegvis omtala som *cyanobakteriar* i dag.

Alginat vert utvunne av algar.
Filfla

**Filfla** er ei lita, aude og ufruktbar øy 5 km sør for Malta. Ho er den sørlegaste øya i Dei maltesiske øyane. 

Øya har ein flatevidd på 60.000 m² og er bygd opp av eit smuldrande kalksteinsplatå med 60 meter høge klipper ut mot havet. Det finst ingen busette på øya, og det einaste bygget ein kjenner til er eit kapell bygd inni ei grotte i 1343. Kapellet blei øydelagd i eit jordskjelv i 1856 som også førte til at delar av øya sokk. 

Fram til 1971 brukte den britiske hæren Filfla til skyteøvingar. I 1980 blei ho eit fuglereservat, og i 1988 blei fisking innan ei nautisk mil utanfor øya forbode på grunn av faren frå udetonert skyts.

Namnet på øya kjem frå det arabiske ordet *filfel*, som tyder peparkorn.
Det polsk-litauiske samveldet

**Det polsk-litauiske samveldet** var ein føderal monarki-republikk samansett av Kongeriket Polen og Storfyrstedømet Litauen i 1569 som eksisterte til 1795.

Samveldet var eit framhald av Den polsk-litauiske unionen som var ein personalunion mellom dei to statane. Unionen hadde eksistert sidan 1386. Samveldet var eit av dei største i Europa og stod mot åtak frå krossriddarordnane, mongolane, Russland, Det osmanske riket og Sverige i over to hundre år.
Til sist vart landområdet oppdelt i tre steg mellom Tsar-Russland, Preussen og keisarriket Austerrike. I 1795 var heile landområdet delt. Polen og Litauen vart fyrst sjølvstendige statar att etter fyrste verdskrigen i 1918. 

## Kart over grensene til ulike tider

Image:Rzeczpospolita 1600.png|Størst flatevidd (kring 1630)
Image:Rzeczpospolita.png|Tap fram til 1686.
Image:Rzeczpospolita Rozbiory 1.png|Den fyrste delinga (1772)
Image:Rzeczpospolita Rozbiory 2.png|Den andre delinga (1793)
Image:Partitions of Poland.png|Den tredje delinga (1795). Polen var ikkje lenger eigen stat. 


## Bakgrunnsstoff

* Commonwealth of Two Nations Resource Page
Luxembourgsk franc

**Luxembourgsk franc** var mynteininga i Luxembourg før euroen vart innført i 2002 (med unntak av perioden 1941 til 1944). Den har ISO-4217-koden *LUF*.
2099

## Hendingar
* 21. mars: Ringforma solformørking, synleg i Stillehavet.
* 14. september: Total solformørking, synleg i Nord-Amerika og Atlanterhavet.

## Kjelder
2094

## Hendingar
*7. april: Planeten Merkur vil okkultera Jupiter.

### Utlandet
* 

### Noreg
* 

## Fødde
* 

## Døde
* 

{{årstalspire}
2021

**2021** (romartal MMXXI) var eit normalår som starta på ein fredag.

## Hendingar

### Utlandet
*20. januar: Joe Biden blei innsett som den 46. presidenten av USA med Kamala Harris som visepresident.
*1. februar: I Myanmar blei statsministeren Aung San Suu Kyi avsett i eit militærkupp.
* 23.–29. mars: Det 400 meter lange, panamaregistrerte konteinerskipet «Ever Given» sperra Suezkanalen etter å ha gått på grunn. 400 skip blei forseinka.
*19. april – Dronen «Ingenuity» utførte den fyrste motordrivne flyginga i historia i ein utanomjordisk atmosfære då han flaug i 40 sekund på planeten Mars.
*13. juni: Benjamin Netanyahu gjekk av som statsminister i Israel etter tolv år ved makta. Naftali Bennett tok over som ny statsminister.
* 23. juli: Sommar-OL 2020 opna i Tokyo i Japan, eit år forseinka på grunn av koronapandemien.
*14. august: Eit jordskjelv som målte 7,2 råka Haiti og drap nær  menneske.
*15. august: Den folkevalde regjeringa til Afghanistan i Kabul overgav seg til Taliban, som dermed fekk kontroll over heile landet.
*16. august: Muhyiddin Yassin gjekk av som statsminister i Malaysia.

### Noreg
* 1. januar: Embetstittelen fylkesmann skifta namn til statsforvaltar.
** Sjokolade- og sukkervareavgifta blei fjerna.
* 26. april – Talet på tingrettar i Noreg blei reduserert frå 60 til 23. Oslo byfogdembete blei slått saman med Oslo tingrett.

## Fødde

* 25. februar: Prinsesse Salote Mafile’o Pilolevu, det fjerde barnet til  kronprinsen og kronprinsessa av Tonga og den femte i arverekkja
* 26. mars: Prins Julian, hertug av Halland, tredje sonen til prins Carl Philip av Sverige og Sofia av Sverige og den sjuande i den svenske arverekkja
* 4. juni: Lilibet Mountbatten-Windsor, det andre barnet til prins Harry av Storbritannia og Meghan, hertuginne av Sussex, den åttande i arverekkja til Storbritanniaog seksten delar av Samveldet

## Døde

*1. januar: Elmira Minita Gordon, fyrste guvernor-generalen av Belize
*2. januar: Modibo Keita, tidlegare statsminister av Mali
*3. januar: Gerry Marsden, engelsk musiker
*4. januar: Martinus J. G. Veltman, nederlandsk fysikar
*16. januar: Phil Spector, amerikansk plateprodusent og dømt drapsmann
* 26. januar: Berit Oskal Eira, norsk politikar
* 2. mars: Chris Barber, engelsk jazzmusikar 
** Bunny Wailer, jamaicansk reggaesongar og låtskrivar
* 12. mars: Goodwill Zwelithini, zulukonge sidan 1968
* 27. mai: Carla Fracci, italiensk ballettdansar
* 17. juni: Kenneth Kaunda, fyrste presidenten av Zambia
* 13. august: Nanci Griffith, amerikansk songar-låtskrivar og gitarist
** Carolyn S. Shoemaker, amerikansk astronom

## Kjelder
2052

**2052** er eit skotår som byrjar på ein måndag i den gregorianske kalenderen.

## Hendingar
* 30. mars: Ei total solformørking vil vera synleg på Linjeøyane i Stillehavet og i Nord-Amerika.
### Utlandet
* Sommar-OL 2052, dei 40. olympiske sommarleikane, vil bli skipa til.

### Noreg

## Fødde

## Døde

## Kjelder
2076

## Hendingar

### Utlandet
* Sommar-OL 2076, dei 46. olympiske sommarleikane, vil etter planen skipast til.

### Noreg

## Fødde

## Døde
2042

## Hendingar

### Utlandet
* Vinter-OL 2042 - Dei 29. olympiske vinterleikane skal skipast til.

### Noreg

## Fødde

## Døde
2047

**2047** er eit normalår som byrjar på ein tysdag i den gregorianske kalenderen.

## Hendingar
* 12. januar: Ei total måneformørking vil finna stad.
* 7. juli: Nok ei total måneformørking vil finna stad.

## Kjelder
2096

**2096** er eit skotår på 2000-talet.
## Hendingar

### Utlandet
* Sommar-OL 2096. Dei 51. olympiske sommarleikane er planlagd skipa til dette året.

### Noreg

## Fødde

## Døde
2049

**2049** er eit normalår sombyrjar på ein fredag i den gregorianske kalenderen.

## Hendingar
* 7. mai: Merkurpassasje.

### Utlandet

* 20. desember: Avtalen om «eit land, to system» mellom Folkerepublikken Kina og Macao frå 20. desember 1999 opphøyrer om ikkje anna er blitt avtalt.
* *Destroyers for Bases Agreement*, ein avtale mellom USA og Storbritannia der den britiske marinen fekk femti jagarar i bytte mot at USA fekk oppretta militærbasar på britiske område, opphøyrer om ikkje anna er blitt avtalt.

### Noreg
* 

## Fødde
* 

## Døde
*
2051

**2051** er eit normalår som startar på ein sundag i den gregorianske kalenderen.
## Hendingar
* April:  Ei METI-melding (Cosmic Call 1) send frå Jevpatorija planetradar vil koma fram til målet sitt, stjerna Gliese 777.
2059

**2059** er eit normalår som byrjar på ein onsdag i den gregorianske kalenderen.

## Hendingar

### Utlandet
* 

### Noreg
*
2082

## Hendingar

* 27. februar: Ringforma solformørking vil vera synleg i Sør-Amerika og Vest-Europa.

### Utlandet

### Noreg
* 

## Fødde
* 

## Døde
*
2089

## Hendingar

### Utlandet
* Trehundreårsjubileum for storminga av Bastillen.

### Noreg
* 

## Fødde
* 

## Døde
*
2090

## Hendingar
* 23. september: Total solformørking vil passera vestkysten av Grønland, Nord-Atlanteren, sørkysten av Irland og Storbritannia, Belgia og Frankrike.

### Utlandet
* 

### Noreg
* 

## Fødde
* 

## Døde
*
Karl

**Karl** (også skrive som **Carl**) er eit mannsnamn mykje brukt opp gjennom historia. I Noreg var namnet av dei ti mest populære gutenamna mellom 1880 og 1916.

Namnet kjem frå norrønt og tyder *fri mann*. Det er i slekt med ordet *kar*. I norrøn gudetru var **Karl** sonen til Heimdall og Amma. Saman med kona Snør var han opphavet til alle frie menn og bønder. Sjå Rigs vandring.

Karl har namnedag i Noreg og Sverige den 28. januar.

## Variantar
Namnet finst i ei rekkje variantar på fleire europeiske språk:

## Avleidde former
Namnet har òg fleire kvinnelege former, som Karla, Karoline og Charlotte.

Karl har gjeve opphav til etternamn som Karlsen og Carlton.

## Kjende namneberarar

### Kongar
Karl har i ulike former vore namnet på ei rekkje kongar, mellom anna i Noreg, Sverige, England, Frankrike, Tyskland, Spania, Ungarn og Italia.

*Karl I
*Karl II
*Karl III
*Karl IV
*Karl V
*Karl VI
*Karl VII
*Karl VIII
*Karl IX
*Karl X
*Karl XI
*Karl XII
*Karl XIII
*Karl XIV
*Karl XV
*Karl XVI
### Nordmenn
*Carl Gustav Fleischer (1883-1942), offiser
*Carl I. Hagen (f. 1944), politikar
*Carl Joachim Hambro (1885-1964), politikar og forfattar
*Karl Erik Harr (f. 1940), kunstnar
*Karl Sverre Klevstad (f. 1926), politikar (KrF)
*Karl Ove Knausgård (f. 1968), forfattar
*Karl Eirik Schjøtt-Pedersen (f. 1959), politikar (Ap)
*Karl Straume (1877-1968), kunstmålar
*Carl Størmer (1874-1957), fysikar
*Carl Frode Tiller (f. 1970), forfattar

### Andre
*Carl Friedrich Abel (1723-1787), tysk bassgambist og komponist
*Carl-Axel Acking (1910-2001), svensk arkitekt og formgjevar
*Carl Philipp Emanuel Bach (1714-1788), tysk komponist
*Carl Barks (1901-2000), amerikansk teikneserieskapar
*Carl Bildt (f. 1949), svensk statsminister
*Karl Dönitz (1891-1980), tysk offiser og rikspresident
*Carl Hiaasen (f. 1953), amerikansk forfattar
*Carl Jung (1875-1961), tysk psykolog
*Karl Kautsky (1854-1938), tysk sosialistisk tenkjar
*Carl Larsson (1853-1919), svensk kunstnar
*Carl von Linné (1707-1778), svensk biolog
*Carl Gustaf Mannerheim (1867-1951), president i Finland
*Karl Marx (1818-1883), tysk tenkjar
*Carl Nielsen (1865-1931), dansk komponist
*Carl Orff (1895-1982), tysk komponist
*Carl von Ossietzky (1889-1938), tysk pasifist og nobelprisvinnar
*Karl Popper (1902-1994), austerriksk filosof
*Karl Wilhelm Reinmuth (1892-1979), tysk astronom
*Karl Renner (1870-1950), austerriksk sosialistisk tenkjar
*Karl Rolvaag (1913-1990), amerikansk politikar
*Carl Sagan (1934-1996), amerikansk fysikar
*Carl Sandburg (1878-1967), amerikansk forfattar
*Karl Schwarzschild (1873-1916), tysk astronom
*Carl Spitteler (1845-1924), sveitisk forfattar og nobelprisvinnar
*Karl Straube (1873-1950), tysk organist
*Karl Vennberg (1910-1995), svensk forfattar
*Carl Wilson (1946-1998), amerikansk musikar frå The Beach Boys

## Bakgrunnsstoff

* ssb.no - 10 mest brukte namn 1880 - 2004
Spansketrappa

**Spansketrappa** er ei trapp i Roma som vart bygd i 1725 under leiing av Francesco de Sanctis, etter ein idé av Giovanni Lorenzo Bernini. Ho er eit monumentalt syn og ein sterk turistmagnet. Trappa er forma som ei litt skeiv sløyfe og er ein populær samlingsstad for både turistar og lokale innbyggjarar. På dagtid er trappa fylt av meir eller mindre pågåande gateseljarar. På kveldstid samlar ungdom seg der for prat, litt gitarspel eller rett og slett for å sverme.
Representativt demokrati

**Representativt demokrati** er eit demokrati der folket vel representantar til å styra. Det kan og kallast **indirekte demokrati**.
Magnar Bergo

**Magnar Lund Bergo** () er ein norsk tidlegare politikar og kulturpolitisk talsmann i Sosialistisk Venstreparti. Han sat to periodar på Stortinget for Buskerud. 

Frå 2010 er Bergo dagleg leiar i Norsk musikkråd.

## Kjelder

*
Norsk Tidend

***Norsk Tidend*** er ei avis som vert utgjeven av Noregs Mållag. Ho har hovudkontor saman med mållaget i Oslo. Avisa er eit framhald av avisene *[[Fedraheimen]]* og *[[Den 17de Mai]]*. *Norsk Tidend* starta opp som dagsavis i 1935, same året som *Den 17de Mai* vart lagd ned. Etter kvart vart avisa ei medlemsavis for Noregs Mållag, og ho kjem ut fem gonger i året. Alle medlemane i Noregs Mållag og Norsk Målungdom mottek avisa. Opplaget er om lag 15 000.

Redaktør for *Norsk Tidend* er Vemund Norekvål Knudsen (frå august 2022).

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* 
* Medlemsavisa Norsk Tidend ved nm.no
Fedraheimen

***Fedraheimen*** var ei norsk avis som kom ut ei gong for veka i tida 1877 til 1891. Avisa vart grunnlagd av forfattaren Arne Garborg. Ivar Mortensson-Egnund var medarbeidar, og bladstyrar frå 1884. 
*Fedraheimen*, «Eit Vikeblad aat det norske folket», var eit viktig talerøyr for målrørsla. 
Avisene *[[Den 17de Mai]]* og *[[Norsk Tidend]]* er rekna å vera framhald av Fedraheimen.

## Bakgrunnsstoff

* fedraheimen.no Artiklar frå *Fedraheimen*
Cape Town

**Cape Town** (**Kaapstad** på afrikaans, **eKapa** eller **SaseKapa** på xhosa, også kjend som **Kappstaden** på norsk) er med sine rundt tre millionar innbyggjarar den nest mest folkerike byen i Sør-Afrika. Byen er sete for den sørafrikanske nasjonalforsamlinga (Den sørafrikanske regjeringa held til i Pretoria) og hovudstaden i provinsen Western Cape. Cape Town er mellom anna kjend for den 1000 meter høge karakteristiske fjellformasjonen Table Mountain og fangeøya Robben Island der store delar av leiinga i frigjeringsrørsla ANC sat fengsla under apartheid.

## Historie

Det nederlandske austindiske kompaniet skipa byen nær Kapp det gode håp i 1652 som ein stad for forsyningar til dei nederlandske koloniane i Asia. Dei opphavlege bebuarane i området, khoisanfolk, av nederlendarane omtala som hottentottar, blei i løpet av få år underlagt den nederlandske kolonimakta. Det nederlandske ostindiske kompaniet innførte også slavar frå Asia (særleg Indonesia) og andre delar av Afrika). Slavane smelta etter kvart saman med den opphavlege folkesetnaden og delar av dei nederlandske kolonistane til ei ny underklasse i det nederlandske kolonisamfunnet, dei såkalla «farga» (Coloureds) som enno er den dominerande folkegruppa i Cape Town.

Cape Town og resten av Kappkolonien blei annektert av britane i 1805. I 1833 blei alle slavane i byen frigjevne.

I 1910 blei byen legislativ hovudstad i den nydanna sørafrikanske unionen. Nasjonalistpartiets siger i dei «kvite» sørafrikanske vala i 1948, og innføringa av apartheid førte med seg at bybiletet i Cape Town blei søkt forma etter raseskilje. Tusenar av farga og svarte (hovudsakleg xhosa) blei flytta ut av dei sentrale byområda til såkalla townships i utkantane av byen. Trass opphevinga av raseskiljelovane gjer denne delinga av byen seg til ein stor grad også gjeldande i dag.

Aukande innvandring, særleg av xhosaar frå provinsen Eastern Cape, har i dei siste åra auka folketalet kraftig og endra den etniske samansetjinga av byen. I dag har 41 % av folkesetnaden afrikaans, 29 % xhosa og 28 % engelsk som morsmål.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* capetown.gov.za - byen sin offisielle nettstad
James Tobin

**James Tobin** () var ein USA-amerikansk økonom.

Tobin vart fødd i Champaign i Illinois. Han vart uteksaminert frå Harvard University, arbeidde som økonomisk rådgjevar for regjeringa til John F. Kennedy, og underviste i mange år ved Yale University. I 1981 fekk han Nobelprisen i økonomi for forskninga si på finansmarknadene.

Tobin talde for og utvikla ideane i keynesiansk økonomi. Han meinte at styresmaktene burde gripe inn i økonomien for å halde sysselsetjinga og produksjonen stabil, og for å hindre resesjonar. 

Namnet til James Tobin er særleg knytt til omgrepa Tobins Q og «Tobin-skatten». Det sistnemnde er ein skatt på valutatransaksjonar for å gjera kapitalen mindre mobil. ATTAC og andre anti-globaliseringsrørsler er sterke forkjemparar for ein slik skatt, sjølv om deira versjon av skatten er ein del endra i forhold til framlegget frå Tobin.

## Bakgrunnsstoff

*
Issaias Afewerki

**Issaias Afewerki** () er den første og noverande presidenten i Eritrea. 

Afewerki var fødd i Asmara. Han blei med i frigjeringsrørsla Eritreisk frigjeringsfront (ELF) i 1966, og fekk militærtrening i Kina. Afewerki braut med ELF i 1971 og var med på å danna EPLF. Frå 1987 var Afewerki generalsekretær for denne rørsla. Han blei valdt til president då Eritrea fekk sjølvstende i 1993, men hadde før dette vore leiaren for Den eritreiske folkefrigjeringsfronten (EPLF) og styrte i røynda landet også før sjølvstendet.

Det planlagde presidentvalet i 1997 blei ikkje halde. Eritrea er ein eittpartistat under partiet People's Front for Democracy and Justice. Under Afewerki har også den frie pressa i landet blitt lagt ned.

## Merknader

## Kjelder

* 
* Country profile: Eritrea ved bbc.co.uk, vitja 4. mai 2009.

## Bakgrunnsstoff
John F. Nash jr.

**John Forbes Nash Jr.** () var ein amerikansk matematikar som blir sett på som ein av dei største på 1900-talet. For det banebrytande arbeidet sitt innan spelteori på 1950-talet, fekk han Nobelprisen i økonomi i 1994 saman med to andre forskarar. Filmen *[[Eit vakkert sinn]]* (engelsk *A Beautiful Mind*) byggjer på livet til Nash.

Nash, ganske nyleg gift og pressa av krava sine til seg sjølv, fekk etter eit psykisk samanbrot i 1958 diagnosen som paranoid schizofrenisk. Mellom 1966 og 1996 gav han ikkje ut nye arbeid i det heile tatt, som følgje av sjukdommen. Far til Nash leid av same sjukdommen.

Da han var 16 år, vart han tildelt eit stipend og begynte å studere ved det daverande Carnegie Institute of Technology i Pittsburgh (noverande Carnegie Mellon University). Etter å ha teke mastereksamenen som 19-åring, gjekk han vidare til Princeton University der han fekk doktorgraden i matematikk 21 år gammal. Han vart så tilsett som professor ved MIT i Cambridge i Massachusetts.

Innanfor matematikken var Nash interessert i alt, men han var ein utprega konkurranseretta elitist og søkte etter dei største og beste resultata. Til spesialområda hans høyrde spelteori, diofantiske likningar, kvantemekanikk og relativitetsteori.

## Kjelder
Johan Harstad

**Johan Harstad** () er ein norsk forfattar. Harstad voks opp i Stavanger. Han bur i Oslo.

Johan Harstad debuterte i 2001 med kortprosasamlinga *Herfra blir du bare eldre*, og gav året etter ut med novellesamlinga *Ambulanse*. Første romanen hans, *[[Buzz Aldrin]], hvor ble det av deg i alt mylderet?*, kom ut i 2005 og blei omsett til ei rekkje språk.

Harstad har også hatt tekstar på trykk i Gyldendal sin debutantantologi *Postboks 6860*. Han har òg skrive fleire teaterstykke, mellom anna monodramaet «Grader av hvitt» (bestillingsverk frå musikar Nils Henrik Asheim og Stavanger symfoniorkester) som hadde premiere januar 2007 og einakteren «Washingtin» (bestillingsverk for Trøndelag Teater) som hadde urpremiere i februar 2007.

Når Harstad ikkje skriv, arbeider han mellom anna med prosjektet/kollektivet LACKTR, som  produserer grafisk formgjeving, lyd, film, foto, t-skjorter og tekst som ikkje vert utgjeve via Gyldendal Norsk forlag. LACKTR stod mellom anna bak cd-utgjevinga *Bring out your life vests» i 2005*, som fylgde med dei 1000 første eksemplara av romanen *Buzz Aldrin, hvor ble det av deg i alt mylderet?*. I tillegg kan nemnast PradaDADA, eit tekst/lydprosjekt drive av Harstad, John Erik Riley, Bjørn Erik Haugen og Lasse Marhaug. Dei hadde den første konserten sin under kammermusikkfestivalen i Trondheim 2005. 

## Verkliste
**Herfra blir du bare eldre* &ndash; prosa &ndash; 2001
**Ambulanse* &ndash; novellesamling &ndash; 2002
**Buzz Aldrin, hvor ble det av deg i alt mylderet?* &ndash; roman &ndash; 2005
**Hässelby* &ndash; roman &ndash; 2007 
**Darlah* &ndash; roman &ndash; 2008
**Bsider* &ndash; prosa og skodespel &ndash; 2008
**Osv.* &ndash; skodespel &ndash; 2010

**Skodespel**
**Grader av hvitt* &ndash; 2007
**Washingtin* &ndash; 2007
**Krasnoyarsk* &ndash; 2008
**Brødmannens memoarer del 1: Akapulco* &ndash; 2007
**Brødmannens memoarer del 2: Ellis Iland* &ndash;  2009
**Osv.*  &ndash; 2010
**Motorpsycho: Blizzard* &ndash; 2012

## Prisar og utmerkingar
* Beste bok 2002, Natt&Dag Trondheim
* Årets litteraturtalent, Dagbladet, 2002
* Årets Stavangerkunstner 2003
* Bjørnsonstipendet 2003, for *Ambulanse*
* Delvinner da Ingar Sletten Kolloen mottok Den norske leserprisen for 2004
* Vinner av Ungdommens kritikerpris 2007
* Brageprisen 2008, for *Darlah*
* Ibsenprisen 2014 for *Osv.*
* Sultprisen 2017
* Vinnar av Aschehougprisen for 2019

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* dagbladet.no - artikkel i Dagbladet Magasinet om *[[Ambulanse]]*, med bilete.
* st.fylkesbibl.no  - artikkel om Harstad sine favorittbøker, med liten profil
* Utgjevingar av Johan HArstad i BIBSYS Ask
Alfred Marshall

**Alfred Marshall** () var ein britisk økonom. Han blir rekna som ein av pionérane innan nyklassisk økonomi. Marshall blir gjerne omtala som den store økonomiske lærebokforfattaren på slutten av 1800-talet, og hadde mange seinare berømte økonomer som studentane sine, mellom andre John Maynard Keynes. 

Innan mikroøkonomi vil mange kjenne til loven om tilbod og etterspørsel og den marshallske versjonen av konsumentoverskot som viktig bidrag frå Alfred Marshall. Marshall-Lerner-vilkåret, som fortel korleis ei valutakursendring påverkar handelsbalansen, er kjent frå makroøkonomi.
David Ricardo

**David Ricardo** () var ein britisk økonom. Han var ein av 1800-talet sine mest innflytnadsrike klassiske økonomar og kan sjåast på som oppfølgjaren til Adam Smith. Styrken til Ricardo var logisk konsekvens og presisjon, men han hadde ikkje Smith sin unike evne til levande framstilling av dei økonomiske forholda. 

Teoriane til Ricardo blir framleis drøfta, og det finst faktisk ei gruppe økonomar som kallar seg nyricardianarar. Ricardo vidareutvikla arbeidsverditeorien til Adam Smith, og fekk dermed stor innflytnad på Karl Marx sine seinare økonomiske analysar. 

Særleg kjent er modellen om komparative fordelar i internasjonal handel, som viste at to land (som handlar med to varer) begge kunne tene på å handle med kvarandre, sjølv om det eine landet var meir produktivt enn det andre i produksjonen av begge varene. (Vi kan merke oss at teorien ikkje seier noko om etterspurnadssida, og dermed eigentleg ikkje *korfor* handel skjer.) Teorien om komparative fordelar danna grunnlaget for det seinare Heckscher-Ohlin-teoremet for internasjonal handel. Ideen bak dette er at land handlar med kvarandre fordi de har ulike ressurstilgangar. 

Ricardo sin analyse av importforbodet for korn til England på slutten av 1700-talet er òg sentral i arbeida hans. Dette forbodet meinte han var til sterk skade for industrien og for den samla vekstkrafta til økonomien. Han omtalar landadelen som parasittar i det økonomiske systemet, fordi inntektene deira (det han kallar grunnrente) etter hans syn går til å halde tenarskap og konsumere luksusvarer i staden for å bli kanalisert inn i produktiv verksemd. 
Ricardo hamna i eit heftig ordskifte med den samtidige Thomas Malthus om det kunne oppstå ein generell svikt i etterspurnaden i økonomien. Ricardo, som bygde på Says lov, såg på dette som umogleg. Synet hans vart ståande nærast uimotsagt heilt til John Maynard Keynes tok opp att spørsmålet godt ut på 1900-talet.
Jokke & Valentinerne

**Jokke & Valentinerene** er ei tidlegare norsk rockegruppe med Joachim Nielsen som vokalist. Jokke & Valentinerne skreiv sine eigne songtekstar, på norsk.

Gruppa vart danna i 1984, og utgjorde saman med deLillos, Raga Rockers og DumDum Boys den siste markante rockebølgja i norsk rockehistorie på slutten av 1980-talet. Felles for gruppene var påverknaden frå musikalske former som punk, visesong, jazz og amerikansk sørstatsrock i tillegg til å bruke norsk som språk i songtekstane.

## Diskografi
* *[[Alt kan repareres]]* (1986)
* *[[Et hundeliv]]* (1987) 
* *[[III (album)|III]]* (1990)
* *[[Frelst]]* (1991). Gruppa vann Spellemannprisen 1991 for denne plata i klassen rock.
* *[[Alt kan repeteres]]* (1994)
* *[[Spenn!]]* (1995)

## Bakgrunnsstoff
* Fanside
* Jokke diskografi
Karl II

**[[Karl]] II** er tittelen til fleire europeiske kongar:

* Karl II av England
* Karl II av Frankrike (Karl den skalla)
* Karl II av Napoli
* Karl II av Navarra
* Karl II av Noreg (Karl XIII av Sverige)
* Karl II av Romania
* Karl II av Sverige
* Karl II av Spania
Karl I

* Karl I av Austerrike
* Karl I av England
* Karl I av Frankrike 
* Karl I av Frankarriket (Karl den store)
* Karl I av Napoli
* Karl I av Navarra
* Karl I av Noreg (Karl VIII av Sverige)
* Karl I av Portugal
* Karl I av Romania
* Karl I av Sicilia
* Karl I av Sverige
* Karl I av Spania
Brosme

**Brosme** (*Brosme brosme*) er ein fisk i torskefamilien, den einaste arten i slekta *Brosme*. Han kan bli opp i 1,2 meter lang og vege opp mot 20 kg. Vaksne individ lever helst på 100–1000 meters djupn. Det er ein botnnær djupvassfisk. Brosme skil seg frå andre torskfiskar ved at han berre har éin lang ryggfinne.

Fisken vert kjønnsmoden i 8–10-årsalderen. Det er kjende gyteområde utanfor kysten av Sør- og Midt-Noreg, og sør og sørvest av Færøyene og Island. Det er gyting frå  april til august, seinast i nord.

Norske fiskarar tek omlag 70 % av det oppfiska kvantum av brosme.  For 2023 er det fiskekvote på 8076 tonn brosme nord for 62° N.

Sportfiskarar fiskar gjerne etter store brosmer. Norsk rekord er 17,2 kg

## Matfisk
Fiskekjøtet er kvit, og vert omtala som fast og fint. Smaken kan minne om hummar. Tradisjonelt har brosme vorte brukt til tørr- og klippfisk. I det daglege kosthaldet har lettsalta , kokt brosme, gjerne servert på flatbrød eller lefse, vore vanleg. Mange reknar det tjukke skinnet som ein delikatesse.

Brosme er og ein god steikefisk. Det er i dag ikkje uvanleg å legge han på grillen, bake  i omn eller bruke i vokk.

## Kjelder

;Fotnotar

----
* 

## Bakgrunnsstoff
*
Engvald Bakkan

**Engvald Bakkan** () var ein norsk forfattar fødd i Åmli i Aust-Agder. Han gav ut romanar og noveller med motiv og handling frå Åmli i eldre tid, mellom andre trilogien *[[Krossen er din]]*. Han fekk Gyldendals legat i 1953.

## Bøker
* 1930 &ndash; *Svarteper og dei andre* &ndash; Barnebok
* 1931 &ndash; *Den kvelvde skåla* &ndash; Roman
* 1939 &ndash; *Men han var Aleksander* &ndash; Roman
* 1942 &ndash; *Bjørnen, reven og Pinn-Ola på eventyr* &ndash; Barnebok
* 1944 &ndash; *Hos farfar og farmor* &ndash; Barnebok
* 1947 &ndash; *Krossen er din 1: Rakel og kvervelvinden* &ndash; Roman
* 1948 &ndash; *Krossen er din 2: Gjenom fossane* &ndash; Roman  
* 1952 &ndash; *Krossen er din 3: Regnbogen i toreskya* &ndash; Roman
* 1953 &ndash; *Det blinde hjarta* &ndash; Noveller
* 1972 &ndash; *Noveller i utval*
* 1976 &ndash; *Ei kvern som mel* &ndash; Noveller

## Bakgrunnsstoff
* Engvald Bakkan på Allkunne
* Digitaliserte bøker av Engvald Bakkan hjå Nasjonalbiblioteket
* 
* 
* Utgjevingar av Engvald Bakkan i BIBSYS Ask
Karl IV

**[[Karl]] IV** er tittelen til fleire europeiske kongar:

*Karl IV av Frankrike
*Karl IV av Noreg (Karl XV av Sverige)
*Karl IV av Sverige
*Karl IV av Spania
*Karl IV av det tysk-romerske riket
*Karl IV av Ungarn (Karl VI av det tysk-romerske riket)
Seder Zera‘ím

***Seder Zera‘ím*** er den første av dei seks sedarím i *[[Misjná]]* og i kommentarverka *[[Talmúd jerusjalmí]]* og *[[Talmúd bablí]]*. *Seder Zera‘ím* inneheld elleve massekhtót som, med unntak av den første, alle handlar om halakhá (jødisk religiøs lov) om jordbruk i landet Israel.

## Massekhtót
# *[[Massékhet Berakhót]]*
# *[[Massékhet Peá]]*
# *[[Massékhet Demáj]]*
# *[[Massékhet Kilájim]]*
# *[[Massékhet Sjebi‘ít]]*
# *[[Massékhet Terumót]]*
# *[[Massékhet Ma‘asrót]]*
# *[[Massékhet Ma‘asér sjení]]*
# *[[Massékhet Hallá]]*
# *[[Massékhet ‘Orlá]]*
# *[[Massékhet Bikkurím]]*