open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
MM

Bokstavane **[[M]]** og **M** kan stå for forskjellige ting:

* **mm** er ei forkorting som står for lengdemålet millimeter.
* **mm** er ei forkorting for uttrykket *med meir*
* **mm** er ei forkorting for uttrykket *Missing men*
* **[[M&M’s]]**, eit sjokolademerke
Vigsel

**Vigselen** er eit ritual som symboliserer opprettinga av ekteskapet i dei fleste kulturar, mellom anna kristen tradisjon. På folkemunne seier ein gjerne at ein *giftar seg*. 

Ein vigsel er som regel ein seremoni styrt av ein representant for styresmaktene eller eit trussamfunn. Dei som skal inngå ekteskapet stadfester at dei vil dette, anten munnleg, ved å skriva under på ei kontrakt, eller ved ei særskild handling. Med på vigselen er ofte familie og vitne.

Etter det formelle er det vanleg å halda ei stor bryllaupsfeiring. Dagen for bryllaupet kan òg markerast i seinare år. Bryllaupsdagen er eit privat jubileum for dei som har gifta seg, og kan vera grunn til feiring ved runde årstal.

## Løftet

I Noreg kan ein gifte seg borgarleg, som er eit ikkje-religiøst giftarmål som etter 1. januar 2018 kan gå føre seg hjå kommuneadministrasjonane i staden for hjå tingrettane (sorenskrivarane) som tidlegare, eller i eit ikkje-religiøst livssynssamfunn med offentleg vigselsrett. Eller ein kan gifta seg i eit kristent eller anna religiøst trussamfunn som har offentleg vigselsrett.

I dei fleste former for ekteskapsvigsel er det vanleg å love truskap til maken i *«gode og vonde dagar»* heilt til *«døden skil oss frå kvarandre»*. Denne lovnaden er eit uttrykk for eit ynske om å halde saman resten av livet med den personen ein giftar seg med, uansett kva som måtte hende. Difor vert det sagt at ekteskapet er det sterkaste bandet eit menneske kan knyte til eit anna.

## Sjå òg
* Brur
* Brudgom
* Bryllaupsdag
* Ekteskap

## Bakgrunnsstoff
* Inngåing av ekteskap og vigsel
Politidirektøren

**Politidirektøren** er ei stilling som vart oppretta i samband med opprettinga av Politidirektoratet 10. januar 2001. Politidirektøren har ansvaret for leiinga av politi- og lensmannsetaten i Noreg. Den fyrste  politidirektøren var Ingelin Killengreen. Dagens politidirektør (2014) er Odd Reidar Humlegård
Forsvarsmedaljen med laurbærgrein

**Forsvarsmedaljen med laurbærgrein** vert delt ut til personar som har ytt særleg stor innsats for Forsvaret gjennom 25 år. Medaljen har den same utforminga som Forsvarsmedaljen men med ei laurbærgrein i sølv på bandet. Medaljen kan jamvel tildelast personar utanfor Forsvaret og utanlandske statsborgarar.

## Sjå òg
* Forsvarsmedaljen
Bryllaupsdag

**Bryllaupsdag** er dagen eit par gifter seg, og årdagen for bryllaupet, på same måte som fødselsdag. Dei ulike årdagane har gjerne namn etter eit materiale som blir sterkare jo lenger bryllaupet har vart. Nokre par gjev kvarandre gåver laga av dette materialet på bryllaupsdagen.

Historisk har ein gjerne feira sølv- og gullbryllaup på den 25. og den 50. bryllaupsdagen. Dette kunne ein markera med ei signing i kyrkja for det gifta paret, eit opptog frå kyrkja til heimen og ei feiring.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Linux-kjernen

**Linux-kjernen** er ein fri Unix-liknande operativsystemkjerne, skriven av Linus Torvalds i 1991 og vidareutvikla av utviklarar rundt om i verda. Kjeldekoden er lisensiert under GNU GPL, og er dermed fri programvare. Han er tilgjengeleg frå .

Linux-kjernen var opphavleg utvikla for Intel 80386-prosessoren, men har seinare vorte tilpassa mange andre prosessorar. Han er skriven i programmeringsspråket C og nyttar GNU C-bibliteket. Noko lågnivåkode er skriven i assemblerkode.

For å få eit komplett operativsystem vert Linux-kjernen kombinert med ein god del anna kode, det meste frå GNU-prosjektet, til det som vert kalla ein linuxdistribusjon. Ein linuxdistribusjon vert difor ofte omtala som eit GNU/Linux operativsystem.

## Funksjon
Linus-kjernen har som oppgåve å styra maskinvare, som prosessor, dataminne og harddisker, og å fordele tilgang og resursar mellom system- og brukarprogramvare. Linux-kjernen er modulvis oppbygd og det er mogleg å konfigurera og kompilera han med ulik funksjonalitet. Nye drivarane kan lastast inn utan rekompilering

## Historie
Prosjektet starta i 1991 med at den då 21 år gamle finske studenten Linus Torvalds sende ein berømt post til Usenet-gruppa comp.os.minix:

: *I'm doing a (free) operating system (just a hobby, won't be big and professional like gnu) for [[Intel 386|386]]([[Intel 486|486]]) AT clones...*

På dette tidspunktet hadde GNU-prosjektet skapt mange av komponentane som var naudsynt i eit fritt operativsystem, men sjølve kjernen, GNU Hurd, var uferdig og ikkje tilgjengeleg. BSD-operativsystemet hadde framleis ikkje frigjort seg frå sine juridiske problemstillingar. Dette opna eit hol som Linux-kjernen kunne fylle. Til trass for den avgrensa funksjonaliteten i dei tidlege versjonane knytte linux-kjernen raskt til seg utviklarar som la til ny funksjonalitet og forbetringar.

### Versjonshistorie

### Vedlikehald
Linus Torvalds er ansvarleg for oppdateringar og frigjeving av nye versjonar, men han har delegert ansvaret for vedlikehald av eldre versjonar til andre programmerarar. Versjonar heilt tilbake til v. 2.0 vert vedlikehaldne, sjølv om denne versjonen offisielt vart erklært utdatert i januar 1999.  

## Kjelder
Internett-protokollfamilien

**Internett-protokollfamilien** er samlinga av protokollar som nyttast på nettverk av 
datamaskinar for at dei ulike nodene skal kunne kommunisere. Samlinga av protokollar
omtalast ofte som «TCP/IP» sidan TCP og IP er dei vikigaste protokollane. På engelsk kallast
samlinga for «Internet Protocol Suite». 

Protokollane har røter attende til 1960-talet og «Arpanet» som var eit forskningsnett sponsa av forsvarsdepartementet i USA. Arbeidet med «Arpanet» gav grunnlaget for Internett som er det mest
kjende av nettverka som nyttar desse protokollane. 

Arbeidet med standardisering av protokollane blir gjort av IETF og
offentleggjort i dokument kalla Requst For Comments eller i kortform *RFC*.
Nanometer

**Nanometer** er ei SI-eining avleidd av meter og blir brukt til å måla svært små lengder. Ein nanometer er lik 10−9 meter. Symbolet for nanometer er **nm**.

## Bruk
Nanometer blir ofte brukt til å måla bølgjelengder av synleg lys,
ultrafiolett stråling og gammastrålar.

Eitt sukrosemolekyl er om lag 1&nbsp;nm langt, noko Albert Einstein rekna ut.

DNA-spiralen er rundt 2&nbsp;nm i diameter.

## Konvertering
1&nbsp;nm = 1000 pikometer
1000&nbsp;nm = 1 mikrometer
NM

**NM**, **Nm** eller **nm** kan visa til:

## NM
* New Mexico, ein delstat i USA
* Noregs Mållag, ein språkpolitisk organisasjon i Noreg
* Noregsmeisterskap, tevling mellom norske deltakarar

## Nm
* Newtonmeter, ei eining for dreiemoment

## nm
* Nanometer, ei lengdeeining avleidd av meter
Naturleg tal

**Naturlege tal** vert som regel meint med dei vanlege heiltala som ein nyttar til å telje med: 1, 2, 3, osv. 

Det finst derimot to definisjonar av naturlege tal. Den eine definisjonen, som ofte vert nytta innan talteori, definerer naturlege tal som mengda av alle positive heiltal: {1, 2, 3, …}. Den andre definisjonen, som ofte vert nytta innan mengdelære og informatikk, inkluderer 0 i mengda av naturlege tal: {0, 1, 2, …}. 

Mengda av naturlege tal skriv ein **N** eller \mathbb N. For å klargjera kva for definisjon som er nytta vert subskriptet *0* av og til nytta for å visa at *0* er med: **N**0 = { 0, 1, 2, …}. På same vis kan superskriptet *** nyttast for å visa at 0 ikkje er med: **N*** = { 1, 2, …}.
Primtal

Eit **primtal** er eit heiltal som er større enn 1 og som ikkje er deleleg med andre naturlege tal enn 1 og seg sjølv. Primtala som er mindre enn hundre er:

2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29, 31, 37, 41, 43, 47, 53, 59, 61, 67, 71, 73, 79, 83, 89 og 97. 

Eit naturleg tal som er større enn 1, og som ikkje er eit primtall, kallast eit samansett tal.

Kvart naturleg tal kan skrivast som eit produkt av primtal på ein eintydig måte (viss me ser bort frå permutasjonar av primtalsfaktorane). Dette vert kalla aritmetikkens fundamentalsats.

Euklid viste omkring år 300 før vår tidsrekning at det finst uendeleg mange primtal. Provet er som følgjer. Anta at det berre finst eit endeleg antal primtal og kall dette talet for n. Kall primtala for p_1,\ldots, p_n og sjå på talet x = p_1p_2..p_n + 1. Det er klart at ingen av primtala p_1,\ldots, p_n deler x. Altså er x eit anna primtal. Men dette er ein sjølvmotseiing og det me gjekk ut frå—at det berre er eit endeleg tal primtal—kan ikkje vera sant. Derfor må det vera eit uendeleg tal primtal.

## Sjå òg
* Liste over primtal
San Marino

**Republikken San Marino** eller berre **San Marino** (italiensk: *Repubblica di San Marino* eller *San Marino*) er eitt av dei minste landa i verda og er på same vis som Vatikanstaten heilt omslutta av landet Italia. Landet har berre 33&nbsp;000 innbyggjarar. Staten hevdar å vera verdas eldste republikk, som blei grunnlagd i år 301 av ein St. Martinus. Den nedskrivne grunnlova er frå 1600.

## Klima
San Marino ligg klimatisk i ei overgangssone mellom fuktig subtropisk klima og eit meir maritimt klima. Om vinteren har ein få dagar med frost og snø, medan sommaren er varm og forholdsvis tørr. Årsmiddeltemperaturen er 13-15&nbsp;°C, men dette varierer med høgda. Den årlege nedbørsmengda er kring 800 mm.

## Kjelder
Humboldt-Universität zu Berlin

**Humboldt-universitetet** i Berlin er det eldste universitetet i Berlin. Det vart grunnlagt 16. august 1809 etter opptak frå den liberale prøyssiske utdanningsreformatoren og språkvitaren Wilhelm von Humboldt, og byrja verksemda i 1810.

Mange av dei største tenkjarane i Tyskland har undervist på universitetet, mellom anna filosofane Johann Gottlieb Fichte og Friedrich Schelling, teologen Friedrich Schleiermacher, filosofen Georg W. F. Hegel, rettsteoretikaren Friedrich Carl von Savigny, filosofen Arthur Schopenhauer og fysikarane Albert Einstein og Max Planck. Universitetet vart òg vitja av grunnleggjarane av den marxistiske teorien Karl Marx og Friedrich Engels. (Den ellevte Feuerbachtesen til Karl Marx pryder i dag den verna inngangshallen: «Filosofane har til i dag berre tolka verda ulikt, men det det kjem an på er å forandre ho.») Andre kjende personar som har studert der er diktaren Heinrich Heine, den seinare rikskanslaren Otto von Bismarck og den tyskfødde franske politikaren Robert Schumann, som var utanriksminister i Frankrike og president for Europaparlamentet. Totalt 29 nobelprisvinnarar har studert ved universitetet.

Hovudbygningen ligg i sentrum av Berlin, i paradegata Unter den Linden. Dei fleste institutta ligg i nærleiken av hovudbygningen, men bygningane for naturvitskap ligg ved Adlershof, sør i Berlin.

## Bakgrunnsstoff

*
O

**O (o)** er den femtande bokstaven i det latinske og det greske alfabetet (O, o). Bokstaven stammar frå fønikisk skrift. I semittisk syner bokstaven til ei form for aspirasjon, ein skarp strupelyd som liknar 'alef (sjå A), men er kraftigare. Bokstaven heiter på hebraisk *ayin* og tyder «auge». Teiknet var òg eit symbol for auge. Grekarane tok bokstaven i bruk for vokalen o, til å byrje med både for lang og kort o-lyd. Seinare laga dei ei omdanna form, Ω eller ω, for lang o-lyd og plasserte han sist i alfabetet og kalla han «o mega» eller «stor o». Til skilnad vart o, no berre nytta for kort o og kalla «o mikron», som tyder «liten o».

På norsk vert o dels uttalt som lukka o (til dømes rom) og dels som å (til dømes kopp). Berre den eldre runerekka har eit særleg o-teikn, medan dei yngre runene nyttar same teiknet for u og o. 

O kan stå for:
* ein blodtype
* grunnstoffet oksygen
* ein kode innan astronomi som viser at ein asteroide blei oppdaga mellom 16. juli og 31. juli

## O som slektsnamn
O (også skrive Oh) er eit japansk slektsnamn, 王 med kanji/kinesisk skrift. I Kina finst etternamnet som Wang. Dei fleste japanarar med O som etternamn slektar på kinesarar.

O er òg namnet på eit slott i Mortrée-kommunen i Normandie. Herskarane over slottet brukte O som slektsnamn. Den mest kjende av desse er François d'O, som var ein favoritt til Henri III av Frankrike.

På Irland dannar O' eit farsnamn: O'Neill tyder sonen til Neill.

## Anna
* Historien om O er ein kjend erotisk roman

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff
Golma

**Golma** (lokal uttale: /"gåłmå/, dativ /"gåłmåinn/ el. /"gåłmainn/) er ei øy lengst vest i Aure kommune.

Øya ligg vest for Tustna som ho har brusamband med og nordaust for Kristiansund. 

Golma er, sett frå Tustna, ei halvøy ved fjære sjø og ei eiga øy ved flo sjø.

### Folketalsutvikling

Golma var del av Edøy kommune fram til 1874, så Tustna kommune fram til kommunesamanslåinga med Aure i 2006.

## Kjelder
Sukhmani

**«Sukhmani»** (panjabi ਸੁਖਮਨੀ *sukhamanī*) eller **«Sukhmani Sáhib»** er ein filosofisk song i den heilage boka til sikhane, *[[Guru Granth Sahib]]*.  Songen vart skriven av Guru Ardjan på 1500-talet og finst på sidene 262 til 295 i tradisjonelle utgåver av *Guru Granth Sahib*.  Musikken er i gauri-ragaen.

Sukhmanien er ein av dei viktigaste og mest heidra songane i boka.  Sikhar ser på han som den andre utvidinga av grunnidéane i «Mul Mantra», etter Djapdji Sáhib, som er den første.  Namnet *sukhmani* tyder bokstavleg «det som gjer hugen glad».  Songen skildra den skiraste idéen av Gud som menneska kan skjøna, og måten for å nå han.

Sukhmanien er delt inn i 24 delar.  Kvar av desse inneheld eit kort vers, *sjalok*, og ein *asjtapadi*, ein song av åtte vers med ti linjer.  Dei religiøse og filosofiske idéane sukhmanien handlar om utviklar seg over desse 24 delane.  Dei første tre er om *Nām*, Gud sitt namn.  Sukhmanien seier at å tenkja på Gud og syngja Guds namn er vegen til velnøye i livet og frelse etter livet.  Å syngja Guds namn hjelper menneska i det daglege livet og førebur sjela for spirituell vekst.  Livets ulykker kan ikkje skada ein som syng Guds namn med kjensle og misser seg sjølv i gudshug:

:*Den høgaste av alle religionar*
:*er det å syngja Gud sitt namn*
:*Den beste av alle handlingar*
:*er det å gjenta Gud sitt namn*
:*Den venaste flekken i allheimen*
:*er hjartet gjennomsyrt av Gud sitt namn*

Dei neste tre songane (asjtapadi 4, 5 og 6) talar om menneske.  Menneske har fått mange gåver frå Gud, som dei bør bruka.  I staden for å bli sjølvkjære og opptekne av den materielle verda, må menneska takka Gud for alt han har gjeve, og bruka dei til Guds ære og det gode livet.

Songane 7&ndash;20 talar om heilage menneske.  Det er gjennom heilage menneske at vanlege menneske kan nå Gud.  Dei heilage er ikkje dei største vitskapsmenn, dei best kjende prestane, dei mest ortodokse brahminane eller dei mest asketiske helgenane.  Vanlege folk som gjer alt dei bør i det daglege livet og «lever som ein lotusblome, uskada av verda si ureinleik» er heilage.  Ein kan forsterka dei spirituelle yteevnene ein har ved å vera saman med heilage folk.  Saman med dei vert eit vanleg menneske òg mindre oppteke av sanselege og lekamlege ting.  Dei kan leia ein vekk frå sjølvsentrering til å overgje seg til Gud.  Desse songane talar deretter om korleis ein som vil nå Gud bør leva.

Dei fire siste songane skildrar Gud.  Dei diskuterer korleis universet vart skapt, og korleis Gud stig over og sameinar alt som finst.  Det er frå han at alt som er godt i verda og i menneske kjem.  Gud vernar alle, til og med dei som frivillig går vekk frå han.  Han finst i kvar plass og kvar ting.  Dei som er ekte søkjarar veit at menneske kan aldri skjøna han, og dei gjev han ære for alle dei vedunderlege han har skapt.  Sukhmanien sluttar med å seia at dei som les sukhmanien og prøver å leva i samsvar med han skal få helse, visdom, fred og opplysing; dei skal verkeleg nå Gud.
Onsdag

**Onsdag**, **midtvekedag** eller **mekedag** er dagen som kjem midt i arbeidsveka, i tidlegare tid midt i sjølve veka. 
Dagen er kalla opp etter den norrøne guden Odin på germanske språk, og etter guden Merkur på dei romanske. 

På gamalengelsk vart Odin kalla *Woden*. Derav namnet *Wednesday* på engelsk. På tysk har namnet *Mittwoch*, midtveke, erstatta det eldre namnet *Wodanstag*. På liknande vis finst ordet «mekkdag» (frå norrønt *miðvikudagr*, ‘midtvekedag’) framleis i eldre nordmørsdialekt og på Island blir dagen kalla *miðvikudagur*.

Kvekarane føretrekk å kalla dagen *den fjerde dagen*, heller enn å bruka det heidenske namnet.

## Særskilde onsdagar
* Oskeonsdag, førti dagar før påske (minus sundagar), markerer byrjinga på fastetida.
Klippfisk

**Klippfisk** eller *kleppfisk* er fisk, vanlegvis av torskefamilien, som er salta og deretter flattørka. Klippfisktørking vart oppfunnen av spanske fiskarar ved Newfoundland som trong ein god konserveringsmetode for å kunna frakte med seg fisk attende til marknaden i Spania. Metoden kom til Noreg mot slutten av 1600-talet med Jappe Ippes.

## Anna
Klippfisken som heraldisk motiv finst i kommunevåpenet for tidlegare Tustna kommune. Etter samanslåinga av Tustna og Aure til éin kommune den 1. januar 2006 inneheld nye kommunevåpenet òg ein klippfisk.

## Sjå òg
* Bacalao
* Saltfisk
* Tørrfisk

## Bakgrunnsstoff
* Norsk Klippfiskmuseum - Milnbrygga (Kristiansund)
* «Kleppfisk» på Lokalhistoriewiki.no
Morfevs

**Morfevs** (gresk Μορφεύς) eller **Morfeus** er ein gresk gud for søvn og særleg draumar. Han er son av Hypnos, søvn, og har sjølv tusen søner som står for dei ulike andleta til draumane. 

Morfevs er meir ein litterær enn ein religiøs gud. Han er nemnd i *[[Odysseen]]* av Homer og i *Metamorfosar* av Ovid

## Etter antikken
I *The Faerie Queene* av Edmund Spenser frå 1590 blir det fortald at Morfevs bur på ei seng av elfenbein i ei mørk hòle pynta med valmuar.

Det narkotiske stoffet morfin er kalla opp etter Morfevs.

## Moderne utgåver
Morfevs opptrer også i moderne populærkultur, mellom anna i teikneserien *[[The Sandman]]* av Neil Gaiman, boka *[[The Last Olympian]]* av Rick Riordan, filmen *[[The Matrix]]*, fjernsynsserien *[[Xena Warrior Princess]]* og dataspelet *[[God of War: Chains of Olympus]]*.

## Kjelder

*
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Morpheus|Morpheus]]» frå ,  den 6. mai 2010.*  


## Bakgrunnsstoff
Majones

**Majones** er ein kald, tjukk saus som er ein emulsjon av eggeplommer og matolje. Eggeplommene gjev sausen ein lys gul farge. Matolja som vert brukt, kan vera soyaolje eller ei anna smaksnøytral vegetabilsk olje. I tillegg til egg og olje er det eddik eller sitronsaft og salt og krydder i majones. Majones er ein svært feit saus som kan innehalda opp mot 80 prosent feitt. Matvareindustrien lagar også lettmajonesar, men også dei vil ha ein høg feittprosent.

Det finst fleire ulike teoriar om kva tid majones fyrste gong vart laga, men navmet kjem truleg frå det spanske "salsa mahonesa", som tyder saus frå Mahón (by på den spanske øygruppa Balearane). Sausen har minst vore kjend sidan på midten av 1700-talet, og er truleg langt eldre enn det òg.

Majones er grunnlaget for ei rekkje andre kalde sausar, til dømes remulade, og for mange påleggssalatar, til dømes italiensk salat.
Karbonadesmørbrød

**Karbonadesmørbrød** er ein smårett som er vert bydd fram på mange ulike serveringsstadar i Noreg, til dømes på vegkroer, ferjer og vertshus, men også på hovudstadsrestaurantar som Theatercaféen. Kalde karbonadesmørbrød høyrer også ofte med i ulike cateringmenyar, og det har vorte eit vanleg innslag på sjukehusmenyar, ofte til dømes som kveldsmat på laurdagar.

## Tillaging
Som underlag for smørbrødet brukar ein ei skive brød, ofte ein kneippbrødvariant. Loff vert òg nytta. Brødskiva smørjer ein med meierismør og så legg ein på eit blad grøn salat, gjerne crispisalat eller ei blanding med til dømes litt ruccolasalat. Det er vanleg å nytta rapidsalat. Så legg ein karbonaden på og pyntar med mjuksteikt lauk, tomatbåtar, sylteaugurk og persilledusk.

Ein variant er å servere karbonadesmørbrød med speilegg, då er tomatketsjup attåt. I Trøndelag er det vanleg å servera karbonadesmørbrødet med ertestuing og steikte poteter attåt.

## Matkvalitet
Avgjerande for kvaliteten på karbonadesmørbrødet er karbonaden. Det som vert servert på enklare serveringsstadane er som oftast heilfabrikata, det vil seie at dei kjem ferdiglaga frå kjøttindustrien. Av stadar med litt høgare kvalitet må ein kunna venta at dei lagar eigne ferske karbonadar, helst også at dei nyttar heimebakt brød.

Om ein lagar sine eigne karbonadar av karbonadedeig eller kjøttdeig av til dømes vilt og brukar grønsaker til, kan eit karbonadesmørbrød vera både eit godt og sunt måltid.

## Kjelder
Flatbrød

**Flatbrød** er tynne leivar av brød steikt av ein usyra deig av mjøl og væske. 
Flatbrød er eit spesielt norsk produkt som elles berre finst i Nord-Sverige og Nord-Skottland.

Alle slag mjøl kan brukast til å laga flatbrød, men havre og bygg er vanlegast. Dette er ofte blanda med rug, potet eller ertemjøl. Væska er oftast vatn, men mjølk kan òg stundom brukast.

Flatbrød er kjent sidan slutten av 1000-talet. Det blei tradisjonelt bakt på gardane, før fabrikkproduksjon gradvis tok over på 1900-talet.

## Bruk
Flatbrødet kan etast tørt saman med middagsmaten eller knusast og lagast til soll. 
I tradisjonelt norsk kosthald blir flatbrødet gjerne bruka som tilhøyr til middagen &#8212; til dømes saman med spekemat, kjøtsuppe eller saltfisk.

## Tradisjonell baking
For å baka flatbrød kjevler ein deigen tynt ut og steiker han på takke. Tjukkleiken skal vera nokre millimeter og diameteren på dei runde leivane er typisk rundt 60 cm. Flatbrødutkjevling var inga enkel sak og gjorde bakstekjerringa populær og etterspurd.

Flatbrød vart bakt på gardane i samband med lefsebaksten. Oppskrifta kunne variere lokalt når det gjaldt tilhøvet mellom dei ulike mjølsortane, men det måtte vere ei viss mengd kveitemjøl i for å halde blandinga saman.

## Lagring
Tradisjonelt vart dei lagra i stablar på stabbur eller loft.
Det var haldbart i minst eit år, om ikkje lengre, og det vart ikkje så lett skjemt som mjøl kunne bli.

Dersom flatbrødet hadde trekt til seg fukt under lagring kunne det strøast opp eller skjerpast.

## Industriell produksjon
Flatbrød vart frå tidleg på 1900-talet òg framstilt industrielt og selt pakkevis. Dette inneheld ofte litt meir grovfiber enn det heimebakte. Ein av dei kjente flatbrødfabrikkane i Noreg er Vestfold Flatbrødfabrikk som låg på stasjonsbyen Barkåker i Tønsberg. Eit av dei mest selde flatbrøda er Mors flatbrød frå Stabburet.

## Liknande bakverk

### Lefse
Lefse vart bakt og lagra på same viset som flatbrød, men i motsetnad til flatbrødet blir fukta like før bruk slik at det blir mjukt.

### Ertebrød
På austlandet har òg ertebrød eller erterbrød bakt med ei tilsetjing av mjøl male av gule erter vore populært. Erterbrød blir produsert kommersielt av Holmen Crisp i Noreg.

### Potetflatbrød
I potetflatbrødet er hovudingrediensen potet med litt mjøl.

### Tunnbrød
Norske flatbrød inneheld i utgangspunktet ikkje gjær eller bakepulver &#8212; i motsetnad til dei fleste variantane av svenske tunnbröd. 

### Knekkebrød
Knekkebrød er grovare og tjukkare enn flatbrød. Svenske og finske fabrikantar leverer mange variantar av desse, men ein kan framleis finne norsk flatbrød i butikkhyllene.

## Sjå òg
* Knekkebrød
* Lefse
* Massá
* Tunnbrød

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
### Flatbrødmerke
* Erterbrød & Potetflatbrød fra Holmen Crisp
* Mors flatbrød 
* Korni flatbrød
* Ideal flatbrød 
* Rørosflatbrød
Gurdvara

Ein **gurdvara** eller **gurduara** (panjabi ਗੁਰਦੁਆਰਾ [gurduārā], ਗੁਰਦਵਾਰਾ [gurdvārā], frå «gurū» (ein lærar) og «dvārā» (ei dør)) er eit tempel for sikhar. Gurdvaraer inneheld først og fremst den heilage boka *[[Guru Granth Sáhib]]*. Den mest vidkjende gurdvaraen er Harmandir Sáhib, mest kjend som «Det gylne tempelet» i Amritsar i Panjab i India. Folk av alle religiøse bakgrunnar er velkomne i gurdvaraene så lenge dei tek av seg skorne og dekkjer hovudet føre dei går inn i dei heilagare delane av gurdvaraen. Folk som nettopp har røykt eller drukke alkohol kan bli nekta å komma inn.

## Særtrekk
Dei fleste gurdvaraene har desse særteikna:

### [[Nisján Sáhib]] (sikh-fana)
Nisján Sáhib er ei trekanta oransje fane med ein khanda (sikh-emblem) midt på fana. Ordet «nisján» tyder ‘merke‘ eller ‘symbol’.

### [[Darbár Sáhib]] (hovudrommet)
Darbár Sáhib er ein sal som inneheld *[[Guru Granth Sáhib]]* — den heilage boka. I dei fleste nyare gurdvaraer er dette ein stor sal som kan romme hundrevis av menneske. Meinigheita sit normalt rett på det teppedekte golvet. Føre ein går inn i Darbár Sáhib må alle taka av seg skorne og dekkje hovudet. Ein går inn roleg og med respekt til tronen der *[[Guru Granth Sáhib]]* er plassert. Der står ein så føre Den heilage skrifta, seier stille bøner, ofrar nokre myntar og bukkar audmjukt for *[[Guru Granth Sáhib]]*. Sikhane behandlar Den heilage skrifta si som ein levande lærar eller guru. Dette teiknet på respekt skal ikkje sjåast på som tilbeding, ettersom sikhar berre har lov til å tilbeda Den einaste Gud, som sikhane kallar Vaheguru.

### [[Langár]] (matsalen)
Langáren er ein stor sal der fellesmåltid blir serverte. Ein del gurdvaraer har bord og stolar, men i dei fleste er det vanleg at gjestene sit på golvet.

### [[Satjh khand]] (den skire staden)
Satjh khand, eller ‘den skire staden’, ‘Paradiset’/‘Himmelen’, blir bruka som namn på det rommet der Den heilage boka kviler om natta — på liknande vis som Toráen kviler i hekhálen i jødiske synagogar når han ikkje er i bruk.

### Andre rom
Gurdvaraer har gjerne òg kjøken, vaskerom og liknande. Nokre av dei større gurdvaraene har òg gjestekvarter med bad for overnattingsgjester.

## Sjå òg
* Dei ti sikh-guruane

## Bakgrunnsstoff
* «Gurdwara» på SikhiWiki
Harmandir Sáhib

**Hari Mandir**, **Harmandir Sáhib** eller **Sri Darbár Sáhib** – mest kjent under tilnamnet **Det gylne tempelet** – er sikhismens heilagaste stad og valfartsmål for sikhar frå heile verda. Denne gurdvaraen vart bygd av den femte sikh-guruen, guru Ardjun, for å hyse *[[Guru Granth Sáhib]]*, sikhane si heilage skrift.

## Historie
Opphavleg var denne staden eit lite vatn i ein skogslund. Reisande og heilage folk kom åt denne staden for meditasjon og kvile. Staden var kjend for roa og det reine og gode vatnet.

Vatnet vart utvida og eit lite samfunn sett opp under leiing av den fjerde sikh-guruen, Guru Ram Das (guru 1574–1581). Under leiing av den femte sikh-guruen, Guru Arjan (guru 1581–1606) vart Harmandir Sáhib bygd. Den muslimske helgenen Hazrat Mian Mir Dji frå Lahore la ned grunnsteinen av Harmandir Sáhib i desember 1588, og bygningen vart fullført i 1601. Tempelet har fire inngangar – eit symbol på toleranse og openheit.

Tempelet vart attoppbygd i 1803 av maharaja Randjit Singh. Kuppelen, som har form som ein lotusblome som vender ned mot jorda, seiest å vera dekt av heile 100 kilo gull. Slik denne gurdvaraen ligg no, er han omgjeven av ein dam kjend under namnet Sarovar.

### Operation Blue Star

På 1980-talet opplevde India fleire terroriståtak frå sikhar som ville danna sin eigen stat, Khalistan. Den indiske hæren slo hardt ned mot opprørarane. I 1984 forskansa leiaren for separatiastane, Jarnail Singh Bhindranwale, og ei rekke tilhengjarar seg i Det gylne tempelet.

Etter ordre frå den daverande indiske statsministeren, Indira Gandhi, gjekk den indiske hæren til åtak på tempelet den 5.–6. juni 1984. Målet var å sikre det indiske styret i Panjab og å taka Jarnail Singh Bhindranwale til fange. Separatistleiaren døydde under åtaket. Indira Gandhi vart seinare drepen av livvaktene sine, som var sikhar, som hemn for aksjonen. Dette førte igjen til valdelege hemnåtak mot uskuldige sikhar fleire stader i landet.

## Galleri

Amritsar Golden Temple 3.JPG|Harmandir Sáhib, 'Det gylne tempelet'.
The Harmandir Sahib Left Dwar.jpg|Venstre bygning ved Det gylne tempelet.


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Trafikanten

**Trafikanten** er eit servicesenter for kollektivtrafikken i Oslo og Akershus. Hovudsenteret ligg på Jernbanetorget i Oslo og er hovudlokala til eigarselskapet Oslo og Akershus Trafikkservice AS. Dei har òg eit informasjonskontor på Oslo lufthamn, og dei driv ei internettside.

I tillegg til å informera om kollektivtrafikken i hovudstadsområdet, driv selskapet med kortsal, utleige av lokaler og utvikling og distribusjon av informasjonssystem.

## Bakgrunnsstoff

Trafikanten sine heimesider
Stokkasjøen

**Stokkasjøen** er ei lita bygd på Helgelandskysten, sør i Nordland fylke. Bygda ligg nord for Vistenfjorden i Vevelstad kommune. Næraste flyplass ligg i Sandnessjøen (Stokka). 

Stokkasjøen har samband med ferjeruta Forvik-Tjøtta, dette er vanlegaste reisemåte for å komme dit. Stokkasjøen grensar mot Visthus, som det også er mogleg å reise med hurtigbåt frå.
Åge Storhaug

**Åge Storhaug** () var ein norsk turnar frå Klepp kommune på Jæren. Han fekk sylvmedalje i sprang i Europameisterskapen i 1965. I perioden 1961&ndash;1971 vann han alle seks nordiske meisterskap, og han vart noregsmeister heile fjorten gonger. Åge Storhaug turna for Klepp Turnforening. I perioden 1974&ndash;1983 var han trenar for det norske herrelandslaget i turn. 

I 1965 vart han tildelt Morgenbladets Gullmedalje. 
I 2001 vart han utnemnd til æresmedlem i Norges Gymnastikk- og Turnforbund.

Storhaug fekk Kongens fortenestmedalje i gull i 2008.

## Kjelder
Arnold Eidslott

**Arnold Olav Eidslott** () var ein norsk arbeidsmann og lyrikar frå Ålesund, som frå 1986 mottok Statens æresløn. Han var sivigerfar til biskop Solveig Fiske.
 
Eidslott var son til ein stuert og voks opp i Skarbøvika i Ålesund. Sjølv arbeidde han som telemontør mest heile sitt yrkesaktiv. 

Frå han debuterte som forfattar i 1953, gav Eidslott ut nærare 30 diktsamlingar. Sentralt i diktinga hans står den kristne bodskapen, formidla gjennom eit konservativt bokmål. Forfattarskapen vart gradvis meir påakta, og Eidslott vert i dag rekna som ein fornyar av norsk religiøs litteratur. Han var medlem av Det Norske Akademi for Sprog og Litteratur.

## Verkliste
* *Vinden taler til den døve* &ndash; dikt (1953) 
* *Vann og støv* &ndash; dikt (1956) 
* *Kronen av røk* &ndash; dikt (1959)
* *Av dynd og Amazonas* &ndash; dikt (1963) 
* *Manes* &ndash; dikt (1965) 
* *Memento* &ndash; dikt (1967) 
* *Elegisk om sirkus* &ndash; dikt (1970) 
* *Ved midnatt da havet sank* &ndash; dikt (1971) 
* *Rekviem for Lasarus* &ndash; dikt (1973) 
* *Veien til Astapovo* &ndash; dikt (1976) 
* *Det forlatte øyeblikk* &ndash; dikt (1978) 
* *Den tause ambassadør* &ndash; dikt (1980) 
* *Flukten til katakombene* &ndash; dikt (1982) 
* *Adam imago Dei* &ndash; dikt (1984) 
* *Dikt i utvalg* &ndash; (1986)
* *Advarsel i kode* &ndash; dikt (1987) 
* *De navnløses kor* &ndash; dikt (1989) 
* *Under San Marcos murer* &ndash; dikt (1991) 
* *Lyset over den dømte* &ndash; dikt (1993) 
* *Pax Christi* &ndash; dikt (1995) 
* *Passchendaeles ruiner* &ndash; dikt (1998) 
* *Nettene under Kapp Horn* &ndash; dikt (2000) 
* *Davids nøkkel* &ndash; dikt (2001)
* *Arameisk i Roma* &ndash; dikt (2002)
* *Koret over Forum Romanum* &ndash; dikt (2004)
* *Lyset fra Bach* &ndash; dikt (2006)
* *Vinden blåser dit den vil* &ndash; dikt (2008)
* *Postludium* &ndash; dikt (2012)

## Prisar
* Gyldendals legat 1963
* Det Norske Akademis Pris 1983
* Aschehougprisen 1983
* Statens æresløn frå 1986
* Doblougprisen 1992

## Bakgrunnsstoff
* Radiointervju med Eidslott på nrk.no
* Presentasjon av Arnold Eidslott på nettstaden til Gyldendal Norsk Forlag 
* Utgjevingar av Arnold Eidslott i BIBSYS
Ernst Orvil

**Ernst Orvil** (fødd (), døypt **Ernst Nilsen**, var ein norsk lyrikar, forfattar og dramatikar. Tankar knytte til Sigmund Freud si psykoanalyse kan finnast att i diktinga til Orvil. 

Orvil var frå Oslo. Han studerte ved NTH i Trondheim utan å fullføra studia, men blei i staden forfattar på heiltid frå 1932. 

## Verkliste
* *Birger* &ndash; roman (1932)
* *Irene* &ndash; (1933)
* *Rita og hennes menn* &ndash; roman (1934) 
* *Birgit slåss* &ndash; roman (1935) 
* *Menneskebråk* &ndash; roman (1936) 
* *Hvit uro* &ndash; (1937) 
* *Inspirasjon* &ndash; roman (1938) 
* *Bølgeslag* &ndash; dikt (1940) 
* *Maksimum* &ndash; roman (1945) 
* *Synøve selv* &ndash; roman (1946) 
* *Kommer du til meg* &ndash; dikt (1947) 
* *Befrielse - tre skuespill: Fru Sylvia; Under trollhammen; Rødt lys* &ndash; (1948) 
* *Siri og hennes bror* &ndash; roman (1949) 
* *Rita og hennes menn* &ndash; (1950) 
* *Lekende liv* &ndash; noveller (1950) 
* *Sol over stupene* &ndash; dikt (1951)
* *Leken går videre* &ndash; roman (1952) 
* *Syngende sommer* &ndash; dikt (1953) 
* *Slørene faller* &ndash; dikt (1955) 
* *Tre kvinner* &ndash; skuespill (1955) 
* *Monument* &ndash; roman (1956) 
* *Lisbet* &ndash; dikt (1957) 
* *Flyktige dager* &ndash; dikt (1959) 
* *Invitt til døden* &ndash; skodspel (1959) 
* *Røde omriss:* &ndash; noveller (1960)
* *Skyer for solen* &ndash; roman (1961) 
* *Skudd under månen* &ndash; skuespill (1961)
* *Farende år:* &ndash; dikt (1962) 
* *Kontakt:* &ndash; dikt (1964) 
* *Skinnende skygger:* &ndash; noveller (1965) 
* *Invitt til lyst* &ndash; skuespill (1966) 
* *Idyller: nitten sentimentale sanger og dertil noen vers om lys og mørke mellom mennesker* &ndash; (1967) 
* *Tilstrekkelig : to noveller og et fornuftig mellomspill* &ndash; (1969)
* *Brekasjer* &ndash; dikt (1970) 
* *Nok sagt* &ndash; dikt (1972) 
* *Balanse* &ndash; noveller (1973) 
* *I og for seg* &ndash; dikt (1975) 
* *Onkel Ferdinands diamant* &ndash; skuespill (1976)
* *Reflekser: en novelle i replikker: historien om det evig fiendtlige* &ndash; (1977)
* *Balanse* &ndash; (1977)
* *Slyng* &ndash; noveller (1978) 
* *Kjærlighetsdikt* &ndash; (1978) 
* *Nær nok* &ndash; dikt (1980) 
* *Forventning* &ndash; dikt (1981) 
* *Invitt til vellyst* &ndash; dikt i utval (1982) 
* *Videre* &ndash; dikt (1982) 
* *Allikevel* &ndash; noveller (1983) 
* *Gjenstridige dimensjoner* &ndash; dikt (1984) 
* *Siste dikt* &ndash; etterlatte skrifter (1988)

## Prisar og utmerkingar
* Gyldendals legat 1946
* Aschehougprisen 1979
* Riksmålsforbundets litteraturpris 1984
Triztán Vindtorn

**Triztán Vindtorn**, **Triztán Gyldenløwe Vindtorn** () var ein norsk lyrikar og artist. Han endra namnet sitt fleire gongar; tidlegare namn var **Kjell Erik Larsen**, **Kjell Erik Vindtorn** og frå 1999, **Triztán Vindtorn**.

Vindtorn vart ofte omtala som den einaste store surrealistiske diktaren Noreg har fostra. Han var fødd i Drammen, og debuterte i 1970.

## Verkliste
* *Sentrifuge* &ndash; dikt (1970)
* *Med solbriller i tunnellen * &ndash; dikt (1973) 
* *Froskemannskoret* &ndash; dikt (1974) 
* *Versjoner i feberpels* &ndash; dikt (1975) 
* *Barbeinte skyskrapere* &ndash; dikt (1976) 
* *Koden til muskelskapet* &ndash; dikt (1977) 
* *Hamrende vaffelhjerter* &ndash; dikt (1978) 
* *Huset gråt mye som barn* &ndash; dikt (1979) 
* *Trafikklys for elver* &ndash; dikt (1980) 
* *I vingenes fotspor* &ndash; dikt (1981) 
* *Vi pusser tankens briller* &ndash; dikt (1982) (i *Tappet i 1942*, saman med Arne Ruste og Terje Johanssen) 
* *Vokt Dem for huden* &ndash; dikt (1983) 
* *Duften av kompassroser* &ndash; dikt (1984) 
* *Det nedbrente luftslott. En diktsyklus* &ndash; dikt (1988) 
* *Til deg som søv bort dine draumar * &ndash; dikt (1990) 
* *Vindblomster fra den innerste esken. Dikt og collager* &ndash; dikt (1991) 
* *Hvit hegre over Silkeveien* &ndash; dikt (1992) 
* *Som sunket i orda* &ndash; dikt (1993) 
* *Danneborg i mitt langbente hjerte* &ndash; dikt (1994) 
* *Mellom barken og verden* &ndash; dikt (1996) 
* *Hodet er den eneste trekrone som vokser inn i himmelen. En diktkrets om kjærlighet* &ndash; dikt (1998) 
* *På fantasiens barrikader* &ndash; dikt i utvalg (2002)
* *Å skjøte en regnbue* &ndash; dikt (2003)
* *Skriften bak speilet* &ndash; dikt/skodespel (2005)
* *Slik trær føder barn* &ndash; dikt (2006)
* *Jeg kan høre din hånd synge* &ndash; dikt (2007)
* *Sirkus for usynlige elefanter. En diktsyklus* &ndash; dikt (2008)

## Prisar
* Aschehougprisen 1982
* Doblougprisen 1991
* Brakeprisen (ein litteraturpris frå Drammensbiblioteket) 2004 for *Å skjøte en regnbue*

## Bakgrunnsstoff
* http://www.vindtorn.no/
DS «Felix Scheder»

**DS «Felix Scheder»** var ein tysk forpostbåt som vart senka i Åramsundet i Sande kommune på Sunnmøre i 1944.

D/S «Felix Scheder» vart opphavleg bygd som ei kvalfangstskute i 1941 på Nylands mekaniske verksted i Oslo. Etterkvart vart han sett inn i teneste som forpostbåt (*[[Tysk språk|tysk.]] Vorpostboot*), først i flotiljen V-5502, deretter V-5307. 12. september 1944 vart DS «Felix Scheder» seinka av Barracuda-fly frå RAF skvadron 827 i Åramsundet mellom Åram og Voksa i Sande kommune på Sunnmøre. 22 personar omkom.

Vraket vart oppdaga på ca. 30 meters djup av Reidar Stridh i 1985 og har vorte eit populært mål for dykkarar. Området rundt vraket har vore reinska for miner og bomber fleire gongar, og så seint som hausten 2004 vart det funne ei søkkemine. 

## Bakgrunnsstoff
* Fakta om D/S «Felix Scheder» og vraket
* Funnet av D/S «Felix Scheder»
Vatikanstaten

**Vatikanstaten** er den minste staten i verda. Sjølv om staten er liten, er han kjend over heile verda, og han er eit viktig turistmål. Staten ligg midt i Italia sin hovudstad Roma. I likskap med staten San Marino er Vatikanstaten heilt omslutta av Italia. Vatikanstaten vart oppretta den 11. februar 1929, og har kring 1.000 innbyggjarar. Han er den vesle resten etter den ein gong så mektige Kyrkjestaten.

Staten er formelt sjølvstendig, sjølv om det er nært samkvem med Italia, og Paven er statssjef og diktator. Vatikanstaten er på berre 0,44 kvadratkilometer, men den har sine eigne euro-myntar, eige postvesen, eigen radio- og fjernsynsstasjon, og si eiga avis (*[[L'Osservatore Romano]]*). I tillegg er det eigen jarnvegsstasjon, og 862 meter med jarnveg.
	
Hæren i Vatikanstaten, Sveitsargarden, som er paven si personlege livvakt, oppstod på 1500-talet, og er svært kjend. Hæren er sett saman av  omtrent 100 sveitsargardistar. 
	
Peterskyrkja er den mest iaugefallande og kjende bygningen i Vatikanstaten. Kyrkja er det største kyrkjebygget i verda. Ho er bygd over apostelen Peter si grav. Andre kjente bygg er Vatikanbiblioteket og Vatikanmuséa. Petersplassen framom Peterskyrkja er òg svært kjent.

I Vatikanstaten er det paven som styrer. Paven er den øvste leiaren for Den katolske kyrkja. Pavedømet er i høve tradisjonen innstifta av Jesus Kristus sjølv. Kort tid etter at han døydde stod Peter fram som leiar (biskop) for den kristne kyrkjelyden i Roma. Biskopen av Roma var leiaren for heile den kristne kyrkja. Etter kvart vart biskopen i Roma kalla pave. Ordet pave tyder far. Som leiar for den katolsk kyrkja må paven klargjera viktige trusspørsmål, og orda hans vert i denne samanhengen rekna som «ufeilbarlege». Kyrkja ved paveembetet vert av katolikkar sett på som ufeilbarleg når paven uttalar seg om viktige lærespørsmål.

## Bakgrunnsstoff
* Comon.dk, 25. juni 2003: Vatikanet på nettet 
* Vatican: the Holy See
* Vatikanet og resten av verda 
* christusrex: Musei Vaticani, Cappella Sistina, ...
* Vatikanstaten i tal
* Foto frå vatikanstaten
Mikrometer

**Mikrometer** er ei SI-avleidd eining for måling av avstand.
Ein mikrometer er lik 10&minus;6 meter.
Symbolet for mikrometer er **µm**.

Symbolet µ (Unicode-teikn `U+00B5`; HTML `&amp;micro;`) er mikro-teiknet.
Det er avleidd frå den greske bokstaven μ (*my*).
Symbolet «um» er av og til brukt når µ (SI-prefikset)
og μ (den greske bokstaven) ikkje er tilgjengeleg,
til dømes på ei skrivemaskin.

Mikrometer er ei vanleg eining for måling av bølgjelengder av infraraud stråling.

Somme menneske, særleg innanfor astronomi og halvleiarteknologi,
bruker det gamle namnet *mikron* og/eller berre symbolet µ i staden for µm, men slik bruk er frårådd.

1 mikrometer er lik:
* 10&minus;6 meter
* 1 000 nanometer
* 0,001 millimeter

Og motsett:
* 1 nanometer = 0,001 mikrometer
* 1 millimeter = 1000 mikrometer
Centimeter

**Centimeter** er ei SI-avleidd eining for måling av avstand.
Éin centimeter er lik 10−2 meter, ein hundredels meter.
Symbolet for centimeter er **cm**.

Centimeter er ein av dei mest brukte måleiningane for avstand.

1 centimeter er lik:
* 10 millimeter
* 0,1 desimeter
* 0,01 meter

Og motsett:
* 1 millimeter = 0,1 centimeter
* 1 desimeter = 10 centimeter
* 1 meter = 100 centimeter
Desimeter

**Desimeter** (symbol **dm**) er ei SI-avleidd eining for måling av avstand. Éin desimeter er lik 1/10 meter, ein tidels meter.

Desimeter er ei noko brukt måleining, men mindre i bruk enn meter og centimeter. Éin kubikkdesimeter er eit mål på volum som er lik éin liter.

1 desimeter er lik:
* 100 millimeter
* 10 centimeter
* 0,1 meter

Og motsett:
* 1 millimeter = 0,01 desimeter
* 1 centimeter = 0,1 desimeter
* 1 meter = 10 desimeter
Dekameter

**Dekameter** er ei SI-avleidd eining for måling av avstand.
Éin dekameter er lik 10 meter.
Symbolet for dekameter er **dam**.

Denne eininga er i praksis sjeldan brukt.

Éin kvadratdekameter (1 dam&sup2;), som er eit mål på areal,
er lik eitt ar, som er 100 m&sup2;.
Dekameter, som er eit mål på lengd, må ikkje forvekslast med dekar,
som er eit mål på areal, lik 10 ar.

1 dekameter er lik:
* 10 meter
* 0,1 hektometer
* 0,01 kilometer

Og motsett:
* 1 meter = 0,1 dekameter
* 1 hektometer = 10 dekameter
* 1 kilometer = 100 dekameter
Hektometer

**Hektometer** er ei SI-avleidd eining for måling av avstand.
Éin hektometer er lik 100 meter.
Symbolet for hektometer er **hm**.

Denne vert i praksis sjeldan brukt.

Éin kvadrathektometer (1 hm²), som er eit mål på areal,
er lik éin hektar, som er lik 100 ar,
som er lik 10 000 m²

1 hektometer er lik:
* 100 meter
* 10 dekameter
* 0,1 kilometer

Og motsett:
* 1 meter = 0,01 hektometer
* 1 dekameter = 0,1 hektometer
* 1 kilometer = 10 hektometer
Megameter

**Megameter** er ei SI-avleidd eining for måling av avstand.
Éin megameter er lik 106 meter, éin million meter.
Symbolet for megameter er **Mm**.

* Avstanden i luftlinje frå Oslo til Narvik er om lag 1 Mm.
* Jorda sin ekvatorialdiameter er 12,76 Mm.
* Den gjennomsnittlege avstanden frå Jorda til Månen er 384,4 Mm.
* Jupiter sin ekvatorialdiameter er 143 Mm.

Megameter vert i praksis lite brukt sidan måleininga er for stor for gjenstandar på jorda. Innan astronomien vert
Mm noko brukt til t.d. å oppgi avstanden frå ein planet til planeten sine månar.
Det er òg fare for forveksling med millimeter (mm) ettersom mange feilaktig skriv SI-prefikset M (mega) som m (milli).

1 megameter er lik:
* 106 meter
* 1000 kilometer
* 0,001 gigameter

Og motsett:
* 1 kilometer = 0,001 megameter
* 1 gigameter = 1000 megameter
Øyvind Berg

**Øyvind Berg** () er ein norsk lyrikar, dramatikar og omsetjar. 

Berg er fødd i Oslo. Han har mellomfag i filosofi og litteraturvitskap i tillegg til studiar i egyptologi frå Universitetet i Bergen og Universitetet i Tromsø. Han har vore medlem av Forfattarforeninga sitt litterære råd (1987&ndash;1988) og (1993&ndash;1996). Han har sete i Norsk kulturråd si ankenemnd for innkjøpsordninga for ny norsk skjønnlitteratur. Frå 1997 er han kunstnerisk leiar for Sigrid Undset-dagene, Norsk litteraturfestival. 

Berg sin lyrikk er omsett til tysk, engelsk og dansk.

## Verkliste
* *Retninger* &ndash; dikt (1982)
* *Barn er et hardt språk* &ndash; dikt (1984)
* *Vitenskap for barn* &ndash; dikt (1985)
* *Et foranskutt lyn* &ndash; dikt (1986)
* *Totschweigetaktiken* &ndash; dikt (1988)
* *Kjøter: en sosiodisé* &ndash; skodespel (1989)
* *Lærestykker* &ndash; skodespel (1990)
* *Kunngjøring* &ndash; dikt (1992)
* *Poe si tid* &ndash; dikt (1993)
* *Forskjellig* &ndash; dikt (1995)
* *Kjærlighetc.* &ndash; dikt (1997)
* *Nede fortelling* &ndash; dikt (2000)
* *Chutzpah i måneskinn* &ndash; (2004)
* *Billigbok* &ndash; dikt (2006)
* *Poesi og lærepenger : essays, artikler, foredrag* &ndash; 2009
* *Blindedikt* &ndash; 2010
* *Tekster for Baktruppen 1994-2009* &ndash; 2011

## Prisar
* Oktoberprisen 1992
* Brageprisen 1995, for *Forskjellig*
* Norsk teaterlederforums oversetterpris 1996
* Aschehougprisen 1999
* Halldis Moren Vesaas-prisen 2000
* Kultur- og kyrkjedepartementets spesialpremie 2002
* Språklig samlings litteraturpris 2002
* Hold Dampen Oppe-prisen 2003
* Danse- og teatersentrums Scenekunstpris 2003

## Bakgrunnsstoff
* Digitaliserte bøker av Øyvind Berg hjå Nasjonalbiblioteket
* Øyvind Berg i BIBSYS
Gigameter

**Gigameter** er ei SI-avleidd eining for måling av avstand.
Éin gigameter er lik 109 meter, éin milliard meter.
Symbolet for gigameter er **Gm**.

* 1 AU er lik 149,6 Gm.
* Sola sin diameter er 1,4 Gm.
* Gjennomsnittleg radius av Merkur si bane er 57,9 Gm.
* Gjennomsnittleg radius av Jupiter si bane er 778,4 Gm.
* Gjennomsnittleg radius av jupitermånen Ganymede si bane er 1,07 Gm.
* Lyset tilbakelegg ein avstand på 1 Gm i løpet av om lag 3,34 s.

Gigameter vert i praksis så og seie aldri brukt fordi eininga er for stor for noko føremål på jorda, og fordi astronomar har lange tradisjonar for heller å bruke *millionar kilometer* og astronomiske einingar (AU).

1 gigameter er lik:
* 109 meter
* 1000 megameter
* 0,001 terameter

Og motsett:
* 1 megameter = 0,001 gigameter
* 1 terrameter = 1000 gigameter
Terameter

**Terameter** er ei SI-avleidd eining for måling av avstand.
Éin terameter er lik 1012 meter, éin billion meter.
Symbolet for terameter er **Tm**.

* 1 Tm er lik 6,685 AU.
* Gjennomsnittleg radius av Saturn si bane er 1,43 Tm.
* Gjennomsnittleg radius av Neptun si bane er 4,50 Tm.
* I januar 2004 var romsonda Voyager 1 13,5 Tm frå Sola.
* Lyset tilbakelegg ein avstand på 1 Tm i løpet av  55 m og 36 s.

Terameter vert i praksis så og seie aldri brukt fordi eininga er for stor for noko føremål på jorda, og fordi astronomar har lange tradisjonar for heller å bruke *millionar kilometer* og
astronomiske einingar (AU).

1 terameter er lik:
*1012 meter
*1000 gigameter
*0,001 petameter

Og motsett:
* 1 gigameter = 0,001 terameter
* 1 petameter = 1000 terameter
Petameter

**Petameter** er ei SI-avleidd eining for måling av avstand.
Éin petameter er lik 1015 meter.
Symbolet for petameter er **Pm**.

* 1 Pm er lik 6685 AU.
* 1 lysår er lik 9.46 Pm.
* 1 parsek er lik 30.86 Pm.
* Avstanden til Proxima Centauri er 40 Pm.
* Avstanden til Sirius er 81 Pm.
* Avstanden til Vega er 237 Pm.
* Lys tilbakelegg ein avstand på 1 Pm i løpet av 38,6 dagar (38 d, 14 t, 34 m og 1 s).

Petameter kunne vorte brukt til å måle interstellare
avstandar (avstandar mellom stjerner), men astronomar
har lange tradisjonar for heller å bruke lysår (om lag 9,5 petameter) og parsec (om lag 31 petameter).

1 petameter er lik:
*1015 meter
*1000 terameter
*0,001 exameter

Og motsett:
* 1 terameter = 0,001 petameter
* 1 exameter = 1000 petameter
Exameter

**Exameter** er ei SI-avleidd eining for måling av avstand.
Éin exameter er lik 1018 meter.
Symbolet for exameter er **Em**.

* 1 Em er lik 105,7 lysår eller 32,41 parsec.
* Avstanden til Betelgeuse er 4 Em.
* Avstanden til senteret av vår galakse er 265 Em.
* Lys tilbakelegg ein avstand på 1 Em i løpet av 105,7 år.

Exameter kunne vorte brukt til å måle interstellare
avstandar (avstandar mellom stjerner), men astronomar
har lange tradisjonar for heller å bruke
lysår og parsec.

1 exameter er lik:
*1018 meter
*1000 petameter
*0,001 zettameter

Og motsett:
* 1 petameter = 0,001 exameter
* 1 zettameter = 1000 exameter
Zettameter

**Zettameter** er ei SI-avleidd eining for måling av avstand.
Éin zettameter er lik 1021 meter.
Symbolet for zettameter er **Zm**.

* 1 Zm er lik  105&nbsp;700 lysår eller 32&nbsp;408 parsek.
* Avstanden til Den store magellanske skya er 1,6 Zm.
* Avstanden til Andromedagalaksen er 22,3 Zm.
* Avstanden til Blått auga-galaksen» (M64) er 160 Zm.

Zettameter kunne vorte brukt til å måle interstellare
avstandar (avstandar mellom stjerner), men astronomar
har lange tradisjonar for heller å bruke
lysår og parsec.

1 zettameter er lik:
*1021 meter
*1000 exameter
*0,001 yottameter

Og motsett:
* 1 exameter = 0,001 zettameter
* 1 yottameter = 1000 zettameter
Yottameter

**Yottameter** er ei SI-avleidd eining for måling av avstand.
Éin yottameter er lik 1024 meter.
Symbolet for yottameter er **Ym**.

* 1 Ym er lik 105700000 lysår eller 32408000 parsec.      
* Avstanden til næraste kvasar er 100 Ym.

Yottameter kunne vorte brukt til å måle intergalaktiske
avstandar (avstandar mellom galaksar), men astronomar
har lange tradisjoner for heller å bruke
lysår og parsec.

1 yottameter er lik:
*1024 meter
*1000 zettameter

Og motsett:
* 1 zettameter = 0,001 yottameter