open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wold

**Wold** er eit slektsnamn og stadnamn, ein variant av Voll. Det kan vera avleidd av norrønt *vollr* som tyder 'eng' eller 'graslette' eller av lågtysk *wal*, 'demning', frå latin *vallum* 'forskansing').
Det engelske ordet *wold* som finst i nokre stadnamn er avleidd frå gammalengelsk og viser til ein skog på ei høgde. Det er kognat med nederlandsk *woud* og tysk *Wald*, som begge tyder 'skog'.

## Kjende namneberarar
* Jon Jonsson Wold (17951889), norsk lensmann, gardbrukar og stortingsmann
* Terje Wold (18991972), norsk jurist og politikar
* Elling Eriksson Wold (18441922), norsk gardbrukar og stortingsmann
* Oluf Wold-Torne (18671919), norsk målar
* Knut Getz Wold (19151987), norsk sosialøkonom
* Roar Wold (19262001), norsk målar
* Willy Arne Wold (19291996), norsk politikar
* Anne-Lise Wold (f. 1946), norsk ordførar
* Bendik Wold (f. 1979), norsk journalist og samfunnsdebattant

## Stadnamn
* Bishop Wilton Wold, det høgaste punktet i Yorkshire Wolds i East Riding i Yorkshire
* Stow-on-the-Wold, ein marknadsby i grevskapet Gloucestershire i England

## Kjelder
*
Kittelsen

**Kittelsen**:
* Agnes (Elisabet Hilden) Kittelsen
* Atle Kittelsen, investor
* Berit Kittelsen, politiker
* Erling Kittelsen, norsk forfatter
* Grete Prytz Kittelsen, gullsmed
* Theodor (Severin) Kittelsen
Yann Arthus-Bertrand

**Yann Arthus-Bertrand** () er ein fransk fotograf, journalist, reportar og miljøvernar. Han er særleg kjend for filming og fotografering frå lufta.

Som 30-åring reiste han til Kenya saman med kona si for å gjere ein treårig studie på åtferda til ein løvefamilie i Masai Mara-reservatet. Det tok ikkje lang tid for han byrja å bruke eit kamera som visuelt hjelpemiddel for å fange observasjonane sine og gjere dei skriftlege rapportane sine betre. Til no har Yann Arhus-Bertrand gjeve ut meir enn 60 bøker med landskapsfotografi tekne frå ballongar og helikopter.

## Filmografi
*1965: *Dis-moi qui tuer by Étienne Périer : Galland*
*1970: *OSS 117 prend des vacances by Pierre Kalfon : Yann*
*2004: *Earth from above*
*2009: *[[Home]]*
*2011: *Forest*
*2011: *Desertification*
*2013: *Metz Métropole et le Pays Messin*
*2015: *Human*

## Bakgrunnsstoff
*Heimeside
*Store norske leksikon om Yann Arthus-Bertrand

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Yann Arthus-Bertrand|Yann Arthus-Bertrand]]» frå ,  den 23. juli 2012.*  
 
### Referansar
K12

**K12** er det nest høgste fjellet i Saltorofjella, eit fjellområde i den indisk-kontrollerte delen av Karakorum. Fjellet ligg i grenseregionen mellom det pakistanske territoriet Gilgit-Baltistan og den indiske Kashmirregionen sørvest for Siachenbreen. Grensa er ikkje heilt fastlagd i detalj, men går truleg over toppen av K12. Namnet *K12* kjem frå den første oppmålinga av Karakorum.

K12 ligg sørvest for Siachenbreen; ned over den nordaustlege sida av K12 flyt K12-breen og renn saman med Siachen. På vestsida av K12 renn breen saman med Bilafond-breane som vatnar Dansam River og til sist Indus.

Det er lite klatreaktivitet på K12, dels grunna det militære nærværet. Det første toppforsøket blei utført av Eric Shipton i 1960. Eit japansk taulag mislukkast i 1971, men i 1974 stod Shinichi Takagi og Tsutomu Ito som dei første på toppen. Begge omkom i ei fallulukke under nedstiginga. Året etter stod endå eit japansk lag på toppen. Som eit ledd i ein plan om å forhindre Pakistan frå å tilgang til Siachenbreen, tok den indiske hæren kontroll over toppen i 1984 og etter det er ingen toppforsøk registrert i Himalaya Index.

## Referansar

## Litteratur
* Jerzy Wala, *Orographical Sketch Map of the Karakoram*, Swiss Foundation for Alpine Research, 1990.
* Jill Neate, *High Asia: an illustrated history of the 7,000 metre peaks*, The Mountaineers, 1989.
Filmen The Woman in Black

***The Woman in Black*** er ein britisk skrekkfilm frå 2012 regissert av James Watkins og skriven av Jane Goldman. Filmen er basert på boka med same namn av Susan Hill og produsert av Hammer Film Productions. Filmen har skodespelarar som Daniel Radcliffe, Ciarán Hinds, Janet McTeer, Sophie Stuckey og Liz White. Filmen kom ut 3. februar 2012 i USA og Canada og 10. februar 2012 i Storbritannia. Han fekk generelt positive kritikkar.

## Skodespelarar

* Daniel Radcliffe i rolla som Arthur Kipps
* Ciarán Hinds i rolla som Daily
* Janet McTeer i rolla som Mrs. Daily
* Liz White i rolla som Jennet
* Roger Allam i rolla som Mr. Bentley
* Tim McMullan i rolla som Mr. Jerome
* David Burke i rolla som PC Collins
* Aoife Doherty i rolla som Lucy Jerome

* Jessica Raine i rolla som Nanny
* Daniel Cerqueira i rolla som Keckwick
* Shaun Dooley i rolla som Fisher
* Sophie Stuckey i rolla som Stella Kipps
* Mary Stockley i rolla som Mrs. Fisher
* Misha Handley i rolla som Joseph Kipps
* Cathy Sara i rolla som Mrs. Jerome
 

* Victor McGuire i rolla som Gerald Hardy
* William Tobin i rolla som Charlie Hardy
* Alfie Field i rolla som Tom Hardy
* Alexia Osborne i rolla som Victoria Hardy
* Alisa Khazanova i rolla som Mrs. Drablow
* Ashley Foster i rolla som Nathaniel Drablow
* Sidney Johnston i rolla som Nicholas Daily

## Filmmusikk
Filmmusikken er komponert av den amerikanske komponisten Marco Beltrami. Han fekk positive meldingar og albumet med musikken vart gjeve ut den 12. mars 2012 av Silva Screen Records.

# "Tea for Three Plus One" -1:40 min
# "The Woman in Black" -1:56 min
# "Crossing the Causeway" -2:24 min
# "Bills Past Due" -1:22 min
# "Voices in the Mist" 2:00 min
# «Journey North» -2:56 min
#"Cellar Eye" -2:49 min
 
8. "First Death" -2:00 min
9. "The Attic Room" -1:56 min
10. "The Door Opens" 1:46 min
11. "Fireside" -2:30 min
12. "You Could Have Saved Him"-2:58 min
13."Crazy Writing" 2:16 min
14."In the Graveyard" 2:56 min
 
15. "Elisabeth's Vision" -3:40 min
16. "Into the Fire" -3:57 min
17. "Jennet's Letters" -2:12 min
18. "Race to the Marsh" -2:11 min
19. "Rising From the Mud" -3:13 min
20. "Summoning the Woman in Black" -4:27 min
21. "Reunion" -1:42 min
22. "Arthur's Theme" -2:46 min

Total lengde: 55:24 min

## Produksjon
Filmen blei annonsert i 2009, med Jane Goldman som manusforfattar og seinare James Watkins som regissør. Daniel Radcliffe blei annonsert i rolla som Arthur Kipps 19. juli 2010. Før filminga besøkte Radcliffe ein psykolog for å bedre kunne forstå karakteren han skulle spele.

## Oppfølgjar
Hammer Films kunngjorde 2. april 2012 at det ville bli laga ein oppfølgjar til *The Woman in Black* som skulle heite *The Woman in Black: Angels of Death*.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Woman in black|Woman in black]]» frå , den 24. juli 2012.* 
* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:The Woman in black|The Woman in black]]» frå , den 24. juli 2012.*
Lean on Me

**«Lean on Me»** er ein amerikansk gospelsong som vart skriven av Bill Withers i 1972. Han var med på albumet Still Bill og var utgjeven som singel 21. april same året. Songen har fått plass nummer 205 på Rolling Stone si liste over "dei 500 største songane nokonsinne".

Bill Withers voks opp i kolgruvebyen Slab Fork i Vest-Virginia. Då han som vaksen flytte til Los Angeles kom han til å sakna den sterke samhaldsetikken frå heimbyen, og det var dette som inspirerte han til å skriva «Lean on Me». Withers spelte han inn med hjelp frå medlemmene i Charles Wright & the Watts 103rd Street Rhythm Band.

Ei rekkje coverversjonar av «Lean on Me» har vorte gjevne ut. Han blir også ofte brukt i veldedige tiltak, t.d. på støttearrangementa etter jordskjelvet i Haiti 12. januar 2010. «Lean on Me» er også ein kjend song i Noreg, og har vorte føreslått som ein av dei nye salmane til Norsk salmebok 2013.

## Coverversjonar

* Mud, frå plata Mudpack (1977). Utgjeven som singel 1976.
* Club Nouveau, frå plata Life, Love & Pain (1987). Utgjeven som singel
* dc Talk, frå plata Free at Last (1992). 
* Michael Bolton, frå plata The One Thing (1993). Utgjeven som singel 1994.
* 2-4 Family, med på plata Family Business (1999). Utgjeven som singel.
* Bonnie Tyler, frå plata Heart Strings (1999)
* Anne Murray, frå plata What a Wonderful World (1999)
* Al Jarreau, frå plata My Favorite Things (2005)

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lean on Me (song)|Lean on Me (song)]]» frå ,  den 24. juli 2012.*  

### Fotnotar
Centner

**Centner** er ei måleining for masse som tidlegare vart nytta i fleire land i Europa. Som regel er 100 centner lik pundet i landet. På første halvdelen av 1800-talet var 1 centner i Danmark, Tyskland og Sveits lik 50 kg. Namnet blir stundom òg nytta med tydinga 100 kg, som òg vert kalla metercentner eller dobbeltcentner. 

## Sjå òg
* Cental
* Hundredweight

## Kjelder
*
César Lattes

**Cesare Mansueto Giulio Lattes** () var ein brasiliansk fysikar. 
Han tok doktorgrad ved São Paulo University i 1943, og frå 1946 arbeidde han ved University of Bristol saman med mellom andre den tidlegare rettleiaren sin Giuseppe Occhialini i gruppa til Cecil Powell. Lattes vart professor ved University of São Paulo i 1948 og underviste også ved University of Brazil. Han er kanskje mest kjend for bidraget sitt til oppdaginga av elementærpartiklane som vert kalla ladde pi-meson. Dette skjedde i 1947 under eit studium av kosmisk stråling.

## Kjelder
*
Ungen (fleirtyding)

**Ungen** har fleiretydingar:

* ''Ungen'', eit drama skrive av Oskar Braaten i 1911.
* ''Ungen'', ein norsk spelefilm frå 1938, basert på boka til Oskar Braaten.
* ''Ungen'', ei norsk fjernsynsframsyning frå 1960, produsert for NRK-TV av Fjernsynsteatret (basert på boka til Oskar Braaten).
* ''Ungen'', ein norsk musikal frå 1974 av Harald Tusberg basert på boka til Oskar Braaten og framført på Det Norske Teatret.
* ''Ungen'', ein norsk spelefilm frå 1974 basert på musikalen av Harald Tusberg.

## Teater
*Ungen* har opp i gjennom åra blitt sett opp på norske teater ei rekke gonger, første gongen på Nationaltheatret i 1913.
Ungen

**Ungen** er eit drama av Oskar Braaten. Det kom ut i 1911 og alt i 1913 vart det sett opp på Nationaltheatret.

Dramaet vart godt tatt imot og har vore filmatisert 2 gonger først i 1938 og sidan i 1974.
I 1973 vart det synt som musikal på Det norske teatret. Versjonen var tilrettelagt av Harald Tusberg og Egil Monn-Iversen.
Generalkonferansen for mål og vekt

**Generalkonferansen for mål og vekt** eller **CGPM** (av fransk *Conférence Générale des Poids et Mesures*) er den høgaste mellomstatlege instansen for vedtak om storleikar, einingar og einingssymbol. Denne vart oppretta ved Meterkonvensjonen som vart vedteke på Den diplomatiske meterkonferansen i Paris i 1875. 

Generalkonferansen vert samla i Paris med fire til seks års mellomrom.

Under CGPM ligg det permanente kontoret *Bureau International des poids et mesures* (BIPM) i Sèvres i Frankrike. BIPM si oppgåve er å, mellom CGPM-konferansane, førebu dei avgjerslene som ein skal ta, samt å arbeide internasjonalt for gjennomføring av dei avgjerslene som er gjort av CGPM.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:CGPM|CGPM]]» frå ,  den 24. juli 2012.*
Chain

**Chain** er ei britisk og amerikanske måleining for lengd. Ei målelenkje består av 100 metalledd knytte saman med ringar. 

I USA nyttar ein *surveyer's chain* eller *Gunter's chain*, der kvart ledd er 7,92 tommar og ei 1 chain i alt er 66 fot eller 20,12 meter. Dette er fastsett for bruk ved landmåling. Ein nyttar òg eininga som arealeining, då kalla *square-chain* (eller kvadrat-chain), som er 0,1 acre eller 404,7 kvadratmeter. 

Ein mindre nytta variant er *engineer's chain* som er lik 100 ft eller 30,48 meter.

## Kjelder
*chain. I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/chain
Chien

**Chien**, **tsien** eller **mace** er ei kinesisk måleining for masse. 1 chien er lik 3,78 g.

## Kjelder
*chien. () I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/chien
Chaldron

**Chaldron** er ei gammal engelsk måleining for volum og tyder kjele eller tønne på engelsk. Eininga vart nytta for å måle kol, kalkstein og liknande, og storleiken varierte noko frå stad til stad. Vanlegvis er 1 chaldron lik 32 bushels som er 1164 liter. 

Chaldron vert òg nytta som måleining for masse for kol og er då lik 23 hundredweight (cwt) eller kring 1219 kg. 

I Skottland blir eininga kalla *chalder* og er ofte langt større, opp mot 96 bushels. 

## Kjelder
*
Chopine

**Chopine** er ei gammal fransk måleining volum, nytta for å måle vinmengder. 1 chopine er lik ei halv flaske, som i dag er lik 0,5 liter. Tidlegare var 1 chopine lik 0,465 liter. 

## Kjelder
*chopine. I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/chopine
Chopper

**Chopper** (engelsk for «kutte» eller «hakke») har fleire tydingar: 

*Optisk chopper, periodisk brytar, instrument eller anordning som tener til å kutte opp ei kontinuerleg lysstråle.
* Chopper i elektronikk, nytta for å gjere ein elektrisk straum diskontinuerleg.
* Nøytron-chopper, apparat for å stoppe nøytron. 
* Chopper-sykkel, ombygd motorsykkel etter amerikansk mønster med lang skråstilt forgaffel og eksosrøyra peikande til vers. 
*amerikansk slang-omgrep for helikopter.
Optisk chopper

**Optisk chopper** er ein periodisk brytar, instrument eller anordning som tener til å kutte opp ei kontinuerleg stråle av lys eller partiklar.

Som chopper for lys nyttar ein roterande plater med hol, svingane eller roterande speglar eller kerrceller. 

## Kjelder
*chopper – fysikk. () I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/chopper/fysikk
Chopper i elektronikk

Ein **chopper** vert nytta for å gjere ein elektrisk straum diskontinuerleg slik at han kan forsterkast ved vanleg vekselstraumteknikk. For elektrisk ladde partiklar nyttar ein oftast eit varierande elektrisk eller magnetisk felt som bøyar av strålen.

## Kjelder
*chopper – fysikk. () I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/chopper/fysikk
Nøytron-chopper

Ein **nøytron-chopper** er eit apparat for å stoppe nøytronstrålar. Han består vanlegvis av ein sylinder som det går kanalar gjennom og er laga av eit stoff med stor stoppeevne for nøytron. Når chopperen roterer med ein viss frekvens, slepp berre nøytron med ein viss snøggleik gjennom kanalane, og apparatet tener dermed òg som eit snøggleiksfilter. 

## Kjelder
*
Curie

**Curie** er i fysikk ei måleining for aktiviteten til ei radioaktiv kjelde. Symbolet for curie er **Ci**.

Éin curie er definert som 37 milliardar desintegrasjonar (utsendte partiklar) per sekund. Det svarar til omtrent aktiviteten til 1 gram av radiumisotopen Ra-226.

Måleininga curie er lite brukt samanlikna med den avleidde SI-eininga becquerel (Bq), der 1 Bq svarar til 1 desintegrasjon per sekund. Samanhengen mellom Ci og Bq blir dermed:

1&nbsp;Ci&nbsp;=&nbsp;3,7&nbsp;\cdot&nbsp;1010&nbsp;Bq

og
 
1&nbsp;Bq&nbsp;=&nbsp;2,7&nbsp;\cdot&nbsp;10−11&nbsp;Ci

Eininga er kalla opp etter Marie Curie, ein av pionerane innan kjernefysikken.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Curie|Curie]]» frå ,  den 24. juli 2012.*
Clarks element

**Clarks element** er eit elektrisk element konstruert av J.L. Clark. Det vert nytta som normalelement ved måling av elektrisk spenning. Den positive polen består av kvikksølv omgjeven av ei blanding av kvikksølv(I)sulfat og sinksulfat, den negative polen består av sinkamalgam. Elektrolytten er ei konsentrert løysing av sinksulfat i vatn. Den elektromotoriske spenninga ved 18 °C er 1,4292 volt, og han minkar med 0,00123 volt per grad temperaturstigning.

## Kjelder
*Clarks element i *[[Store norske leksikon]]*. Henta  24. juli 2012.
Brudgommen

**Brudgommen**, *novelle fra svartedauens tid* er ein roman skriven av Ingeborg Refling Hagen, utgjeven første gong i 1927 på Aschehoug. Ei illustrert utgåve vart utgjeven i 1966 med teikningar av Olav Bjørgum. 

## Handling

Forteljinga følgjer ungjenta Elise Hadstad, som drøymer om å få møte Erik Ekset, spelemannen frå Vestbygda. Ho har aldri møtt han, men drøymer di meir om han. Ho møter han første og siste gong under jonsokdansen på Hellerudstranda, der han lover å møte ho att, ved «vestre leet». Men på same tid som dette møtet, kjem pestepidemien til bygda, og alle på stranda rømmer sin veg i redsle då ein «mager gråblakk hest» kjem til stranda med ein sottedaud kar i ei vogn bak seg. Frå denne eine spreier sjukdomen seg. I eit storbryllaup på Kvålstad snart etter, slår pesta til for alvor, og brudgommen og spelemannen døyr. Elise får bod om dette gjennom ei husmannsjente som og fører sjukdomen til gards. Bror hennar og oldemor hennar døyr, medan Elise sjølv kjenner at ho blir «vigd» til spelemannen av underjordsfolket. Snart etter reiser ho ut etter hjelp, men røyner at det ikkje er hjelp å finne.

Ute i skogen møter ho så brura Alis frå Kvålstad, som går med krona på og nektar å ta ho av, og den unge mora Asgjerd frå Kveset som har mist mannen sin. Alle reiser til stranda for å finne "sundmannen" som skal ta dei daude over til kyrkjegarden. Elise kjem over til sist, og leiter mellom gravene til ho endeleg døyr der. 

## Diktverket inspirerte til musikk

Orkesterverket Brudgommen, skrive av Eivind Groven, var ferdig i 1932 og urframført i 1933. Dette verket vart utgjeve på LP-plate i 1964 under leiing av Øivind Fjeldstad. Verket er for kor, orkester og fire solistar.

## Kjelder


## Litteratur
*Hagen, Ingeborg Refling 1927: Brudgommen : en novelle fra svartedauens tid. Oslo, Aschehoug

*Kraugerud, Alfhild  1951:  Dikteriske virkemidler hos Ingeborg Refling Hagen, Oslo, Aschehoug

*[Groven, Eivind, ved Aslaug Groven Michaelsen] 1971. «Eivind Groven fortel». I: Fjalestad, Olav red. Eivind Groven : Heiderskrift til 70-årsdagen 8. oktober 1971. Oslo, Noregs boklag, 17–89 

*Kydland, Anne Jorunn 1980. Om musikk av Eivind Groven inspirert av Refling Hagens diktning. I: Gundersen, Svein red. Av skalden fikk vi landet : festskrift til Ingeborg Refling Hagen på hennes 85-årsdag 19. des. Tangen, Suttung forlag, 218–52

*Partitur til Grovens musikk Brudgommen. Tilgjengelig i manuskript på Nasjonalbibliotektet
 
*Dalaker, Ingrid Loe, Anne Jorunn Kydland & Dagmara Łopatowska-Romsvik red. 2013. «East of noise», Eivind Groven : Composer, ethnomusicologist, researcher. Trondheim/Oslo, Akademika

.
Clausius–Rankine-prosessen

**Clausius–Rankine-prosessen** er ein syklus som omformar varme til arbeid. Det er ein idealprosses for dampmaskinar der eit vilkår er at dampmengda gjennom maskinen ekspanderer utan tap og adiabatisk frå friskdamptilstanden til mottrykket. Den termodynamiske verknadsgraden, eller indre verknadsgraden, er definert som tilhøvet mellom den verkelege netto-effekten til maskinen (utanom friksjontap, overføringstap o.l.) og den effekten som Clausius-Rankine-prosessen ville ha ytt.

Denne syklusen generer om lag 90 % av all elektrisk energi som vert nytta i verda, inkludert så godt som alt solvarmeenergi, biomasse, kolkraft og kjernekraft. Han er kalla opp etter William John Macquorn Rankine og Rudolf Clausius. 

## Kjelder
*Clausius–Rankine-prosessen. () I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/Clausius–Rankine-prosessen

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rankine cycle|Rankine cycle]]» frå ,  den 24. juli 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Clinton-anlegga

**Clinton-anlegga** er eit forsøksanlegg for kjernefysiske reaktorer og for framstilling og separasjon av fisjonable isotopar (235U og 239Pu). Det vart oppført i Clinton ved Oak Ridge i Tennessee i USA, under andre verdskrigen. Uranet som vart framstilt her vart nytta i atombomba over Hiroshima i 1945.

I dag utgjer anlegg ein del av Oak Ridge National Laboratory.

## Kjelder
*Clinton-anleggene. (12.05.2009) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/Clinton-anleggene
CODATA

**Committee on Data for Science and Technology** eller **CODATA** er ein organisasjon som har ansvar for å halde oversikt over dei beste tilgjengelege verdiane for viktige naturkonstantar. Verdiane vert oppdatert regelmessig, og dei gjev òg usikkerheita i verdiane, etter kvart som ein får meir nøyaktige måleresultat. 

I tilknyting til kvar oppdatering blir analyse og grunngjeving for verdiane publisert i ein omfattande vitskaplege artikkel. 

## Bakgrunnsstoff
* CODATA-verdiane vert publisert på National Institute for Standards and Technology

## Kjelder
*CODATA. (22.04.2009) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/CODATA
Cockcroft-Walton-generator

**Cockcroft-Walton-generator** er ein høgspenningsgenerator, som vert nytta i kjernefysikken for å akselerere elektrisk ladde partiklar. Generatoren vart funnen opp av britane John Douglas Cockcroft og Ernest Thomas Sinton Walton i 1930. Med dette instrumentet, som gav ein spenning på 700 kilovolt, oppnådde dei i 1932 for første gong å påvise kjernereaksjonar skapt med kunstig akselererte partiklar. Ved å bombardere litiumkjernar med proton fekk dei danna alfa-partiklar.

## Kjelder
*Cockcroft-Walton-generator. (27.07.2009) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/Cockcroft-Walton-generator
Alexandre Cabanel

**Alexandre Cabanel** () var ein fransk målar frå Montpellier. Han vart i 1863 professor ved *École des Beaux-Arts*, seinare var han rektor på skulen. Cabanel var den fremste målaren i den franske akademismen. 

## Liv og gjerning
Cabanel budde åra 1846-50 i Roma. Han konsentrerte seg om bibelske, mytologiske og historiske motiv, og måla *[[Jesus Kristus|Kristus]] i urtehagen* (1844), *Kristus framfor pretoren* (1845) allereie før han fór til Roma. Sidan måla han over same tema bileta *Johannes døyparen*, *Moses død* og *Kristen martyr* og *Maria Magdalena*.

Ved sida av religiøse tema vende han seg etter kvart mot det moderne og romantiske, så som i *Othello fortel om stridane sine*, og *Florentinsk poet* (1861), det siste eit vakkert eksistensbilete med motiv frå renessansen. Jamsides desse sfæriske måleria merker ein del dekorative verk seg ut. Det første av desse var eit offentleg oppdrag i Hôtel de Ville i Paris, der han måla *Dei tolv månadene* i medaljongar. Vidare må nemnast utsmykkinga hans av Hotel Péreire i Paris i fransk 1700-talsstil, og verka *Floras triumf* (1873), og *Ludvig den heilage* (1878).

Eit av Cabanels favorittmotiv var den nakne kvinnekroppen, der framom alt *Venus fødsel* frå 1863 skil seg ut. Til same gruppa høyrer *Venus*  frå 1875, og *Lucretia og Tarquinius* frå 1877. Av hans seinare verk kan nemnast *Phèdre* (1880), samt *Cleopatra* (1887). 

Cabanel var ein etterspurd  portrettmålar, han måla til dømes Napoleon III. Elles var det hovudsakleg mondene kvinner han portretterte, med lett pensel og elegant fargebruk. 

Han døydde i Paris 1889, 65 år gammal.

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Alexandre Cabanel|Alexandre Cabanel]]» frå ,  den 24. juli 2012.*
Comptoneffekt

**Comptonspreiing** eller **Comptoneffekten** er innan fysikken ei nemning på det som skjer når eit foton vekselverkar med eit laust bunde elektron. Effekten viser seg i energitapet (og auka bølgjelengd) som eit røntgen- eller gammastrålefoton opplever når det kjem i kontakt med eit objekt. Vanlegvis snakkar ein i denne samanhengen berre om elektron som er ein del av atom.

Under kollisjonen mellom fotonet og eit elektron, tek elektronet opp noko av energien sjølv og sender ut eit nytt foton i ei anna retning. På denne måten fortset altså fotonet, men med mindre energi, medan elektronet blir lausrive frå atomet og blir eit sekundærelektron.

Arthur Holly Compton gjorde denne observasjonen for første gongen i 1923, noko han fekk Nobelprisen i fysikk for i 1927. Viktigheita av denne observasjonen ligg i det faktumet at det demonstrerer at ljos ikkje berre rører seg i bølgjeform (som blir vist med Thomsonspreiing), men at det òg rører seg i partikkelform. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Comptonspredning|Comptonspredning]]» frå , den 24. juli 2012.*
Lyntyven

***Lyntyven*** (originaltittel *The Lightning Thief*) er ein fantasyroman basert på gresk mytologi skriven av Rick Riordan. Boka vart gjeven ut i 2005 og omsett til norsk i 2009. Lyntyven er den fyrste boka i Percy Jackson-serien. Romanen er også blitt filmatisert.

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lyntyven|Lyntyven]]» frå ,  den 25. juli 2012.*  


## Bakgrunnsstoff
* percyjackson.co.uk 
* percyjacksonbooks.com
Monsterhavet

***Monsterhavet*** (originaltittel *The Sea of Monsters*) er ein fantasyroman basert på gresk mytologi skriven av Rick Riordan og gjeven ut i 2006. Det er den andre boka i *[[Percy Jackson]]*-serien og oppfølgjaren til *[[Lyntyven]]*. *Monsterhavet* skildrar eventyra til den tretten år gamle halvguden Percy Jackson. Han og venene hans må redde satyr-venen sin, Grover, frå Cyclops Polyfemos og redde Halvblodsleiren frå ei åtak ved å bringe *Det gylne skinnet* til leiren for å kurere furutreet Thalia som har vore forgifta.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:The Sea of Monsters|The Sea of Monsters]]» frå ,  den 25. juli 2012.*  


## Bakgrunnsstoff
*rickriordan.com 
*percyjackson.co.uk 
*percyjacksonbooks.com
Bloomsbury Publishing

**Bloomsbury Publishing plc** er eit uavhengig internasjonalt forlag med hovudkontor i London. Det har også kontor i Sydney, New York og New Delhi og gjev hovudsakleg ut engelskspråkleg skjønnlitteratur og sakprosa.

Selskapet blei skipa i 1986 av Nigel Newton. Hovudkontoret ligg i Camden i London. Bloomsbury blei børsnominert i 1995. 
I 2000 kjøpte det opp A&C Black Plc, som mellom anna gjev ut *[[Who's Who]]* og *[[Whitaker's Almanack]]*. I 2005 kjøpte det også barne- og ungdomsavdelinga til Walker & Co og i 2008 Berg Publishers, John Wisden & Co og Arden Shakespeare. I 2012 kjøpte Bloomsbury Fairchild Books, eit akademisk forlag innan mote og design, og i 2013 blei det eigaren av Hart Publishing Ltd.

Bloomsbury er best kjend for å ha gjeve ut britiske versjonar av *[[Harry Potter]]*-bøkene  og har vokse mykje det siste tiåret grunna serien til J.K. Rowling. Bloomsbury var i 1999 og 2000 kåra til *Publisher of the Year* av den britiske bokbransjen. Det gav også ut *Finkler Question* av Howard Jacobson, som vann Man Booker-prisen i 2010.

Andre forfattarar knytt til Bloomsbury er Khaled Hosseini, William Boyd, Donna Tartt, Elizabeth Gilbert, John Irving, William Dalrymple, Dava Sobel, Heston Blumenthal og Hugh Fearnley-Whittingstall.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Corba

**Corba** (italiensk for «korg») er ei gammal måleining for volum nytta i Italia. 1 corba er om lag 80 liter, men mengda varierte mellom ulike stader. Corba kunne brukast til flytande volum (som vin) og tørt volum (som korn).

I Bologna kunne til dømes 1 corba svara til 78,6 liter. 1 corba kunne delast i 2 staio eller 60 boccali.

## Kjelder

*Maria Teresa Borgato, The first applications of the metric system in Italy  (PDF-fil)
*corba i *[[Store norske leksikon]]*.
Corbinoeffekt

**Corbinoeffekt** er ein effekt som oppstår når ein elektrisk straum vert ført radielt gjennom ei metallplate som står loddrett på eit magnetfelt. Feltet vil då bøye straumen til sida slik at det oppstår ein sirkulær straumkomponent i plata. 

Corbinoeffekten er eit spesialtilfelle av halleffekten. Effekten vart oppdaga i 1911 av italienaren Orso Mario Corbino. 

## Kjelder
*
Eininga cord

**Cord** er ei gammal britisk og amerikansk måleining for volum, nytta som vedmål. 1 cord er ein 8 fot lang stabel, som er 4 fot høg og 4 fot brei, og vel 1,5 norsk famn. Cord har òg vorte nytta som mål for anna brensel. For kol var éin cord lik 26,5 hundredweight (cwt) eller 1346 kg. 

Måleininga har ikkje vorte nytta i Storbritannia etter 1963. 

## Kjelder
*
Cosmotron

**Cosmotron** er ein protonsynkrotron i Brookhaven National Laboratory i New York. 

Han stod ferdig i 1952 og var då den største partikkelakseleratoren i verda med ein protonenergi på 3 GeV, ein magnetmasse på 1700 tonn og ein banediameter på 30 meter. Maskinen har ikkje vore nytta sidan 1966. 

## Kjelder
*cosmotron. (12.05.2009) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/cosmotron

## Bakgrunnsstoff
* Historie på BNL-sida
Coulomb-barriere

**Coulomb-barrieren** er den energibarrieren som to atomkjernar (positivt ladde partiklar) må overvinne for å kome nær nok til å tillate kjernefysisk fusjon. Partiklane vil påverkast av ein gjensidig fråstøytande kraft gjeven av Coulomb-lova som multiplisert med avstanden gjev energinivået for barrieren:

:E_c = k {{q_1\,q_2} \over r^2}r=k {{q_1 \, q_2} \over r}
der
:*k* er Coulomb-konstanten = 8,9876×109 N m² C−2;
:*ε*0 er permittiviteten i vakuum;
:*q<sub>1</sub>*, *q<sub>2</sub>* er ladinga for respektive atomkjerne;
:*r* er avstanden mellom atomkjernane.

Fordi ladinga er lik med atomnummeret Z kan ein òg skrive:

::E_c={{ Z_1 \, Z_2 \, e^2} \over r}

der *e* er elementærladinga; 1,602&nbsp;176&nbsp;53×10−19 C, og *Z<sub>i</sub>* er dei vekselverkande atomnummera.

For å overskride denne barrieren må partiklene tilførast tilstrekkeleg energi (Ek) til å krysse barrieren slik at nukleon-til-nukleon-krafta kan virke og binde partiklane saman. I ein partikkelakselerator vert partikkelen tilført kinetisk energi i elektrisk felt. Fordi temperatur er «midlare» kinetisk energi vil atoma i ein gass eller plasma kunne få tilstrekkeleg energi ved høge temperaturar. For fusjonsreaksjonar er det kravd fleire hundre millionar grader for å oppnå det energinivå på 20 keV eller meir, som er naudsynt. 

I praksis er likevel naudsynt energi mindre enn det som framgår av coulomb-barrieren. For det første har partiklane i eit plasma i tilnærma termodynamisk likevekt Maxwell–Boltzmann-fordeling, og det vil alltid vere nokre få partiklar som har vesentleg høgare energi og kan overvinne barrieren sjølv når det midlare energinivået er for lågt.

Vidare skjer kvantetunnelering som følgje av Heisenbergs uvisseprinsipp. Ein partikkel kan krysse barrieren dersom produktet av naudsynt tilleggsenergi (ΔE =EC - Ek) og tida for å krysse barrieren (Δt = (r1-r2)/vk) er mindre enn en konstant:

:: \Delta E \Delta t \le \frac{h}{4\pi} = \frac{\hbar}{2} 

Ein seier at partikkelen har tunnelert barrieren. Etter maxwellsk fordeling vil mengda partiklar vere lågare dess høgare energi over middelverdien. Sannsynet for tunnelering aukar med aukande energi og produktet av desse har eit maksimum ved Gamow-energinivået. Dei fleste reaksjonane vil skje i Gamow-vindaugeet rundt denne verdien. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Coulomb-barriere|Coulomb-barriere]]» frå ,  den 24. juli 2012.*
Coulomb-lova

**Coulomb-lova** er sett opp av den franske fysikaren Charles Augustin Coulomb, og seier at krafta mellom to elektrisk ladde partiklar er proporsjonal med produktet av ladningane og omvend proporsjonal med kvadratet av avstanden mellom dei, dvs. 

:F=k\frac{q_1q_2}{r^2}\,

der F er krafta, k er Coulomb-konstanten, q1 og q2 er dei to ladningane og r er avstanden mellom dei. Krafta er fråstøytande viss dei to ladningane har same fortegn, og tiltrekkende viss dei er ulike, t.d. blir fråstøytt to elektroner, medan eit elektron og proton
tiltrekkes.

Coulombs konstant er
:
k = \frac{1}{4 \pi \epsilon_0} = 8.987 742 438 \times 10^9 Nm^2C^{-2}

der \epsilon_0 er den elektriske konstanten (permittiviteten til vakuum).

Den fulle versjonen av Coulomb-lova vert skriven på vektorform
:
\mathbf F = k\frac{q_1q_2}{r^2}\hat\mathbf r 

der \hat\mathbf r = \mathbf r/r er einingsvektoren som peikar i retning mellom ladningane. 

Coulomb-lova kan utleiast frå Gauss-lova som er ei av Maxwell-likningane. For ladningar i rørsle kjem magnetiske krefter i tillegg til dei elektriske, og Coulomb-lova aleine gjev ikkje ei fullgod skildring. For små partiklar, som elektron og proton, kan coulomb-lova brukast i stor grad, men då modifisert innanfor rammeverket av kvantemekanikken. For store snøggleikar, må kreftane mellom ladde partiklar skildrast av spesiell relativitetsteori.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Coulombs lov|Coulombs lov]]» frå ,  den 24. juli 2012.*
Coulombmeter

**Coulombmeter** eller **coulometer** er eit instrument til måling av transportert elektrisk ladning ved elektrolyse. Tidlegare vart instrumentet kalla voltameter, eit namn ein bør unngå då det lett kan forvekslast med voltmeter. Stoffmengda som vert skilt ut ved ein elektrolyseprosess vert veid, og med kjennskap til den relative atommassen og valensen til stoffet som er skild ut, kan ein rekne ut den totale elektriske ladinga som har passert gjennom instrumentet. 

Eininga ampere (A) var fram til 1947 definert ut frå målingar med coulometer, og var fastsett til den straumen som i løpet av eitt sekund skil ut 1,118 mg sølv av ei vandig sølvnitratløysing. 

## Kjelder
*coulombmeter i *[[Store norske leksikon]]*.
CP-symmetri

**CP-symmetri** er ein kombinert ladnings- og speglingssymmetri og seier at fysikklovene burde vere dei same viss ein partikkel vart byta ut med antipartikkelen sin (C-symmetri eller ladningssymmetri), og venstre og høgre vart byta om (P-symmetri eller speglingssymmetri)

Eit CP-brot er eit brot på denne symmetrien, som vart oppdaga i 1964 under nedbryting av nøytrale kaon. Denne oppdaginga førte til at James Cronin og Val Fitch fekk nobelprisen i fysikk i 1980. 

Symmetribrotet spelar ei viktig rolle i både korleis kosmologien prøver å forklare at materie dominerer over antimaterie i universet, og i studiet av den svake vekselverknaden i partikkelfysikk.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:CP violation|CP violation]]» frå ,  den 24. juli 2012.*
CPT-teoremet

**CPT-teoremet** er eit fundamentalt teorem i kvantefeltteori, som seier at alle kreftene i naturen er uendra ved samtidig ombytte av partikkel med antipartikkel. CPT er ein kombinasjon av tre diskrete transformasjonar, ladningskonjugasjon, speglingstransformasjon og tidsreversering. Det vart først besvist av G. Lüders, W. Pauli and J. Bell då dei arbeidde med lagrangsk feltteori.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:CPT theorem|CPT theorem]]» frå ,  den 25. juli 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Cran

**Cran** er ei engelsk fisketønne og ei måleining for volum av fisk. For sild og salta fisk var 1 cran lik 37,5 gallon eller 170 liter. For anna fersk fisk var 1 cran vanlegvis lik 45 gallon eller 204 liter. 

## Kjelder
*
Cuadra

**Cuadra** er ei søramerikansk måleining for lengd. 1 cuadra er lik 100 eller 150 vara, som er kring 100 meter. Lengda varier frå land til land, som til dømes 130 meter i Argentina og 80 meter i Colombia. 

Cuadra vert òg nytta som arealeining, og er lik eit kvadrat med ei side lik 1 caudra, som er kring 1-2 hektar. 

## Kjelder
*
Cuartilla

**Cuartilla** er eit eldre spansk kornmål. 1 cuartilla er kring 14 liter, men i Sør-Amerika var 1 cuartilla kring 34 liter. Som vinmål var 1 cuartilla lik kring 4 liter.

## Kjelder
*
Cubit

**Cubit** er ei eldre engelsk måleining for lengd. Storleiken varierte mellom 17 og 22 tommar. Som oftast vert 1 cubit rekna som 18 tommar eller 45,7 cm. Det svarar om lag til éin romersk alen og éin gammal norsk tommel-alen. Cubit har normalt ikkje vore rekna med blant dei vanlege lengdeiningane i England etter romersk tid. 

## Sjå òg
* Alen
Sjonaspråk

**Sjonaspråk** er ei gruppe nært beslekta språk i bantuspråkfamilien. Dei har Guthrie-nummer **S.10**. Det mest kjende språket i denne gruppa er sjona, dei andre språka er dema, kalanga, manyika, ndau, nambya, tawara og tewe.

## Litteratur

* Nurse & Philippson (2003), *The Bantu Languages*.
* Doke, Clement *M. Report on the Unification of the Shona Dialects*. Government of Southern Rhodesia: Government Blue Book, 1931.
Tawara

**Tavara** eller **tawara** er eit bantuspråk som blir snakka i Tete-provinsen vest i Mosambik, ved grensa til Zimbabwe. Det er del av eit dialektkontinuum med sjona, der det høyrer til korekoregruppa.

Tavara har to hovuddialektar, nordleg og sørleg. Den nordlege verker vera påverka av nyungwe.

## Kjelder
Lingala

**Lingala** (lingala *lingála*) er eit bantuspråk i nigerkongo-familien som blir snakka i Den demokratiske republikken Kongo og Republikken Kongo. Det er offisielt språk i begge desse landa, og det er omtrent åtte millionar andrespråkstalarar, i tillegg til dei to millionane som har det som morsmål. Det blir òg til ei viss grad snakka i Angola og Den sentralafrikanske republikk.

## Historie
Lingala stammar frå bobangi, eit språk som vart snakka langs Kongoelva mellom Lisala og Kinshasa. Bobangi fungerte som eit regionalt handelsspråk før skipinga av Fristaten Kongo. I dei to siste tiåra av det nittande hundreåret, før Leopold II av Belgia sine troppar erobra området og byrja kommersiell utnytting av det, auka nytta av bobangi. Språket vart lært av og påverka av vestlege mellommenn og tolkar. Koloniadministrasjonen, som trong eit fellesspråk for regionen, byrja å bruke språket til misjons- og administrative føremål, og kalla det *bangala* for å skilje mellom det og det gamle bobangi. Språket utvikla naturleg nok trekk vanlege for andre pidginspråk; til skilnad frå andre lokale bantuspråk er setningsstrukturen, ordstillinga og lydsystemet forenkla, og dei som snakkar det låner ofte ord og konstruksjonar frå andre språk dei kan.

Rundt hundreårsskiftet 1900 byrja misjonærar frå CICM eit prosjekt for å «reinse» språket, og gjere det til eit «reint bantuspråk» att. Bruken av lingala har med åra vakse i takt med innverknaden til språket sitt hovudområde, Kinshasa.

## Fonologi
### Vokalar
Lingala har sju vokalfonem, fordelt på fremre og bakre vokalar.

### Konsonantar
Der konsonantar opptrer i par er den til høgre stemt.

### Tonar
Lingala er eit tonespråk, dvs. at tone er tydingsskiljande i minimale par. Språket har to tonar, vanleg (låg) og høg. Høg tone vert markerte i skriftspråket med akutt aksent (´). Døme på minimale par er *moto* «menneske» mot *motó* «hovud», *kokoma* «å skrive» mot *kokóma* «å kome».

## Grammatikk
Som alle andre bantuspråk har lingala eit substantivklassesystem der substantiv blir klassifisert etter kva for eit prefiks de har og kva for prefiks de utløyser i samsvarsbøying. Tabellen under viser substantivklassene i lingala, og bruker talsystemet som er vanleg i skildringa av bantuspråk (sjå bantuspråk for meir informasjon).

Dei einskilde klassene utgjer par av eintal/fleirtal. Oddetalsklassene 1–9 tek partallsklasseen 2–10 i fleirtal. Unntak frå dette er at mange hushaldningsord i klasse 9 tek prefiks frå klasse 2 (*lutu* «skei», *balutu* «skeier»). Ord i klasse 11 tek som regel klasse 10 i fleirtal. Dei fleste orda i klasse 14 (mengdeord, abstrakt) tek som regel ikkje fleirtal.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lingala|Lingala]]» frå ,  den 25. juli 2012.*  

## Bakgrunnsstoff
* Lingala  - *UCLA Language Materials Project*, University of California Los Angeles (UCLA).
* Innføring i lingala
Luganda

**Luganda** eller **ganda** er eit nigerkongo-språk i bantugruppa som blir snakka av rundt 4,1&nbsp;millionar menneske i det sørlege Uganda, blant anna i hovudstaden Kampala, men det er ikkje offisielt språk i landet. Det er eit agglutinerande språk med subjekt–verb–objekt-ordstilling.

I august 2008 starta eit prosjekt som hadde som mål å omsetje Mozilla-nettlesaren Firefox til luganda. Luganda-versjonen av Mozilla vart publisert 29. september 2011.

## Referansar

## Kjelder
* Opphavleg omsett frå Wikipedia på bokmål, innhenta onsdag 25. juli 2012, klokka 12:24.
Charles Cagniard de Latour

**Charles Cagniard de Latour** () var ein fransk fysikar. Han er kjend for forsøk over metningstrykket til dampar i 1822. Han oppdaga at eit stoff kan vere i væskeform berre under ein viss temperatur - den kritiske temperaturen til stoffet, og vert rekna for å vere den første som framstilte flytande karbondioksid. Cagniard var òg den første som gjorde direkte målingar av frekvensen til ein tone. Til dette nytta han ein sirene som han hadde funne opp sjølv, og med eit prinsipp som enno vert nytta. 

## Kjelder
*
Charles Fabry

**Maurice Paul Auguste Charles Fabry** () var ein fransk fysikar. Fabry er kjent for spektroskopiske arbeid, og spesielt for oppfinninga av Fabry–Pérots etalon, eit interferometer som vert nytta for nøyaktige avgjersler av bølgjelengder ved studiar av hyperfinstrukturar i spektrallinjer. 

Han var professor ved Sorbonne og ved École Polytechnique i Paris og var president for International Council of Scientific Unions frå 1937 til 1945. 

## Kjelder
*Charles Fabry. I *[[Store norske leksikon]]*.
Colored People

**«Colored People»** er ein song av det USA-amerikanske bandet dc Talk. «Colored People» var med på plata Jesus Freak frå 1995 og kom ut på singel i 1996.

## Musikk og tekst

«Colored People» er ein pop-rocksong som startar med eit elektrisk gitarriff. El-gitaren går meir i bakgrunnen når songen tek til, og songen blir basert på akustisk gitar med innslag av strykarar innimellom. Kevin Max Smith syng versa, medan alle tre medlemmene syng refrenget saman, med Michael Tait på melodistemma. Etter to vers og to refreng kjem ein bridge, og etter det, ein kort rap av Toby McKeehan før refrenget blir gjenteke endå ein gong.

Teksten handlar om å setja pris på variasjon av alle slags hudfargar og å fremja einskap og likskap. Det menneskelege samfunnet blir samanlikna med eit kaleidoskop med hudfargar i andre verset. Refrenget understrekar at det ikkje berre er "dei farga" som er farga, men at vi alle er farga menneske - «colored people», som alle må dela på denne jorda og alle er avhengige av ein heilag nåde.

dc Talk, som var ein trio med to kvite og ein afro-amerikanar, tok ofte for seg antirasistiske bodskapar i songane sine.

## Respons

Då singelen kom ut i 1996 fekk han positiv omtale frå musikkritikarane. Redaktøren i Entertainment Weekly, Laura Jamison skreiv at Jesus Freak «kombinerer røff vokal, aggressivt gitarspel og solid tekstforfattarskap, særleg på «Colored People» og på det hese, rustne tittelsporet.» *Magasinet Billboard* rekna «Colored People», «Between You and Me» og «Jesus Freak» som avgjerande for å skubba dc Talk ut i mainstream-musikken i USA.

## Andre versjonar

På Welcome to the Freak Show tok dc Talk med ein live-versjon av «Colored People». Songen er også med på samleplata ''Intermission: the Greatest Hits'' og på fleire seinare plater. 

I 2006 vart det gjeve ut eit tributtalbum til dc Talk med tittelen *Freaked!*. Her syng Ayiesha Woods, The Gotee Brothers og John Reuben ein coverversjon av «Colored People».

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Colored People (song)|Colored People (song)]]» frå ,  den 25. juli 2012.*  
 

### Fotnotar
Charles Kittel

**Charles Kittel** () er ein amerikansk fysikar. Kittel har mellom anna medverka til utvikling av ultralyd- og mikrobølgje-resonansmetodar for studiar av faste stoff, og har sjølv studert ferromagnetiske og antiferromagnetiske material og fargesenter i elektriske halvleiarar. Fleire av lærebøkene hans er internasjonalt kjende, som *Introduction to Solid State Physics* og *Quantum Theory of Solids*.

Han var forskar ved Bell Telephone Laboratories frå 1947 til 1951 og professor ved University of California, Berkeley frå 1951 til 1978. 

## Kjelder
*Charles Kittel. I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/Charles_Kittel
Chien-Shiung Wu

**Chien-Shiung Wu** () var ein kinesisk-amerikansk fysikar med ekspertise i teknikkar innan eksperimentell fysikk og radioaktivitet. Wu jobba på Manhattanprosjektet (i prosessen for å berike uran til det spaltbare materialet <sup>235</sup>U), og utførte tidleg eksperiment som motsa den hypotetiske «lova om bevaring av paritet». Ho hadde kallenamnet «fysikkens førstedame» , «den kinesiske Marie Curie» og «Madame Wu». Ho døydde etter å ha fått det andre hjerneslaget sitt den 16. februar 1997, i ein alder av 84 år.

Ho studerte i USA frå 1936 og vart i 1944 tilknytt Columbia University. Ho var professor der frå 1957 til 1981. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Chien-Shiung Wu|Chien-Shiung Wu]]» frå ,  den 25. juli 2012.*
Njaruanda

**Njaruanda** er eit bantuspråk i nigerkongo-familien som primært blir snakka i Rwanda, der det er eit offisielt språk, og dessutan i sørlege Uganda og tilgrensande område av Den demokratiske republikken Kongo. Njaruanda er innbyrdes forståeleg med rundi, som blir snakka i Burundi.

I likskap med dei fleste andre språk i Afrika sør for Sahara er njaruanda eit tonespråk. I likskap med andre bantuspråk er det eit agglutinerande språk og har eit nominalklassesystem.

## Morfologi

### Substantiv

Njaruanda har, som alle bantuspråk, eit system med *substantivklassar*, der kvart substantiv høyrer til to klassar, ein for eintalsforma og ein for fleirtalsforma. Klassetilordninga for dei ulike substantiva er avhengig av tydinga til ordet, og går fram av prefikset, der kvart ord i same klasse har same prefiks. Prefiksa varierer også med grammatisk funksjon, som vist i tabellen. Njaruanda har 16 ulike substantivklassar.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Kinyarwanda.net Njaruanda–engelsk ordbok og grammatikk 
*Kinyarwanda phonology case study frå University of Texas
*PanAfrican si lokaliseringsside for njaruanda og rundi
*Kinyarwanda–English Dictionary by Betty Ellen Cox
Calçoene

**Calçoene** er ein kommune i delstaten Amapá i nordregionen av Brasil.
## Kjelde


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Calçoene|Calçoene]]» frå ,  den 23. juli 2012.*
Våpenskjold

**Våpenskjold**,  **våpenmerke** eller berre **våpen** er eit kjenneteikn danna av fargar (tinkturar) og figurar som vanlegvis er sett inn i ei skjoldforma innramming. Slike skjold er avleidde frå faktiske skjold som blei brukte av riddarar, og er seinare blitt tekne i bruk som symbol av slekter, stader og på andre felt.

Våpen som eige fagområde blir kalla heraldikk, og døme på dette finst i heraldiske våpen. 

## Kjelder
* Våpenskjold ved http://kunsthistorie.com/
Wi-Fi

**Wi-Fi** er ein trådlaus kommunikasjonsteknologi. Gjennom Wi-Fi kan elektroniske einingar overføre data trådlaust over eit datanettverk ved hjelp av radiobølgjer, inkludert snøgge Internett-tilkoplingar. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Wi-Fi|Wi-Fi]]» frå ,  den 23. juli 2012.*  
 
* www.wi-fi.org
* Store Norske Leksikon: Wi-Fi
Macapá

**Macapá** ( ) er ein by og kommune som er delstatshovudstad i Amapá i nordregionen av Brasil. Han har eit folketal på  (estimat frå 2020).

Macapá ligg ved nordkanalen til Amazonasdeltaet nær munningen til Atlanterhavet. Ekvator går gjennom midten av byen, som ligg på eit lite platå søraust i Amapá. Den einaste vegtilgangen til byen frå utanfor provinseen er frå Fransk Guiana, men det går også ferje mellom Macapá og Belém i Brasil. Macapá har også vegsamband til nokre andre byar i Amapá. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Macapá|Macapá]]» frå , den 25. juli 2012 og 2. november 2023.*  
 

## Bakgrunnsstoff

*
Tonje Nøstvold

**Tonje Nøstvold** () er ein norsk handballspelar frå Stavanger som sidan sommaren 2011 har spela for Byåsen, også i perioden 2005-08 spela ho for Byåsen. Nøstvold har vunne tre EM-gull, eitt OL-gull og VM-gull med Noregs landslag i perioden 2006-11. Ho spelar både høgreback og høgrekant. Mellom 2005 og august 2012 har ho spela 169 landskampar og skåra 385 mål.

### Aktiv
Nøstvold spela handball for Hundvåg på nivå 3 til sommaren 2003. Ho gjekk då over til toppserieklubben Sola, og spela for denne i to sesongar. Frå sommaren 2005 spela ho for Byåsen, der ho var med då klubben kom til finalen i cupvinnarcupen i handball i 2007. Byåsen  tapte cupvinnarcup-finalane mot Oltchim Valcea frå Romania med 24-30 heime og 29-29 borte. Her spela Nøstvold på lag med Gøril Snorroeggen, Marit Malm Frafjord, Vigdis Hårsaker, Camilla Herrem, Ida Alstad og Kari Aalvik Grimsbø. Sommaren 2008 melde ho overgang til danske Ikast-Bording/FC Midtjylland, der ho spela i tre år. Derifrå gjekk ho tilbake til Byåsen og norsk toppserie.

Nøstvold debuterte på det norske landslaget mot Portugal 27. september 2005. Ho har vore i den norske landslagstroppa til samtlege meisterskap i åra 2005-12. Gjennom desse sju åra har ho vorte europameister tre gongar (2006, 2008, 2010), to gongar olympiameister (2008 og 2012) og ein gong verdsmeister (2011), dessutan har ho VM-sølv og -bronse frå høvesvis 2007 og 2009.

### Merittar landslag
*VM 2005: Nr 9 med Noreg
*EM 2006: Gullmedalje etter 27–24 mot Russland
*VM 2007: Sølvmedalje etter 24–29 mot Russland
*OL 2008: Gullmedalje etter 34–27 mot Russland
*EM 2008: Gullmedalje etter 34–21 mot Spania
*VM 2009:  Bronsemedalje etter 26–21 mot Spania
*EM 2010: Gullmedalje etter 25–20 mot Sverige
*VM 2011: Gullmedalje etter 32–24 mot Frankrike
*OL 2012: Gullmedalje etter 26–23 over Montenegro
*VM 2013: Nr 5 med Noreg

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tonje Nøstvold|Tonje Nøstvold]]» frå ,  den 25. juli 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Håndball.no – Nøstvolds spillerprofil
*