open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marie Laurencin

**Marie Laurencin** () var ein fransk målar og grafikar. Ho var ein viktig figur i avantgarden i Paris, og var ein av kubistane knytt til kunstnargruppa Section d'Or.

## Biografi

Laurencin var fødd i Paris, der ho blei oppdratt av mora og budde mesteparten av livet. Som attenåring studerte ho porselenmåling i Sèvres. Deretter vende ho tilbake til Paris og fortsette kunststudia ved Académie Humbert, der ho endra fokus til oljemåleri.

Laurencin debuterte som lyrikar under løyndenamnet Louise Lalanne. Ho kom tidleg i kontakt med kubistane, og blei elev av Kees van Dongen. 

Ho var medlem både av krinsen rundt Pablo Picasso og blant kubistar knytt til  Section d'Or, som Jean Metzinger, Albert Gleizes, Robert Delaunay, Henri le Fauconnier og Francis Picabia, og stilte ut saman med dei ved Salon des Indépendants (1910-1911) og Salon d'Automne (1911-1912). 

Ho hadde eit forhold til diktaren Guillaume Apollinaire, og er ofte blitt omtalt som ein muse for han. Ho var også knytt til salongen til den kjende amerikanske  og lesbiske forfattaren Natalie Clifford Barney. Sjølv hadde Laurencin heteroseksuelle og lesbiske forhold.

Under første verdskrigen drog Laurencin i eksil frå Frankrike til Spania ettersom ekteskapet hennar med den tyskfødde baron Otto von Waëtjen automatisk fråtok henne fransk statsborgarskap. Paret budde deretter ei tid i Düsseldorf. Etter at dei skilde seg 1920, vende ho tilbake til Paris. Her hadde ho økonomisk suksess som kunstnar fram til den store depresjonen på 1930-talet. På denne tida tok ho arbeid som kunstlærar ved ein privatskule.

Ho budde i Paris livet ut.

## Verk
Laurencin måla med olje og akvarell.
Ho skildra særleg den mondene kvinna i ein forfina pastellkoloritt.
Ho utvikla ein sprø, raffinert og personleg stil, framfor alt i bilde av barn og ungjenter.

I tillegg til måleri laga ho også sceneutkast og kostymeteikningar, illustrerte bøker og laga grafiske blad. 

## Ettermæle
Laurencin er relativt lite kjend og utstilt i Frankrike, men er derimot svært omtykt i Japan.
I 1983, på kunstnaren sin hundreårsdag, opna Musée Marie Laurencin i Nagano prefektur i Japan. Museet huser meir enn 500 av verka hennar, og eit arkiv.
I 2913 blei det halde ei Laurencin-utstilling i Paris som gjorde henne kjend for eit større fransk publikum.

Marie Laurencin er omtalt i den populære songen «L'Été indien» av Joe Dassin frå 1975.

Laurencin har eit krater på Venus kalla opp etter seg.  

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Marie Laurencin|Marie Laurencin]]» frå , og «[[:en:|Marie Laurencin]]» frå  den 22. oktober 2017.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Neoimpresjonisme

**Neoimpresjonisme** var ein retning innan målarkunst på 1880- og 1890-talet. Retningen var ei vidareutvikling av teknikken til impresjonistane  gjennom eit vitskapleg studium av farge og divisjonisme. 
Neoimpresjonismen fekk stor tyding or mellom anna fauvistane, og kan seiast å ha blitt etterfølgd av neoplastisisme.

Neoimpresjonismen blei grunnlagd av pointillisten Georges Seurat. Måleriet hans *Søndagsettermiddag på La Grand Jatte* blei den store attraksjonen på haustutstillinga 1886 som markerte innføringa av neoimpresjonismen som term og teknikk. 

Til grupperinga pleier ein også rekna Paul Signac. Nokre tilhengjarar av rørsla - belgiske Henry van de Velde og Georges Lemmen og finske Alfred William Finch - overførte snart dei neoimpresjonistiske idean til kunsthandverk. 

Retningen stod i opposisjon mot impresjonismen, og fekk gjennom dette tyding  for seinare stilkunst som symbolisme på 1890-talet og ekspresjonisme og kubisme på 1900-talet.

## Kjelder

* Robyn Roslak, *Neo-impressionism and Anarchism in Fin-de-Siecle France*, Ashgate Publishing 2007.

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Neoimpressionism|Neoimpressionism]]» frå ,  den 22. oktober 2017.*
Kald krig II

**Kald krig II**, **den andre kalde krigen** eller **den nye kalde krigen** er ei nemning om ei ny spenning mellom motsette blokker etter den kalde krigen. I denne samanhengen meiner ein at den eine blokka er leia av Russland eller Kina, og den andre av USA eller NATO. Konflikten liknar på den originale kalde krigen, som var ein global konfrontasjon mellom Vesten leia av USA, og Austen, leia av Sovjetunionen. 

Den amerikanske statsvitaren Robert Legvold meiner at denne nye kalde krigen byrja med «Ukrainakrisa» og russisk annektering av Krim. Andre, som Andrew C. Kuchins, hevda i 2016 at denne nye kalde krigen var farlegare enn den fyrste fordi det her hadde starta med ein varm krig. Ein tredje, Philip N. Howard, definerte den nye kalde krigen som ein ny type kald krig som han kalla informasjonskrigføring som hovudsakleg står mellom ulike media inkludert sosiale media og statsstøtta informasjonsstrukturar.

## Kjelder
Arne Løchen

**Arne Løchen** () var ein norsk filosof og litteraturhistorikar frå Vang på Hedmark. Tvillingbroren Einar Løchen var høgsterettsjustitiarius.

Løchen byrja studere filosofi under Vilhelm Lyng på universitetet i Kristiania. I 1877 reiste han til Paris for å høyre førelesingar av Hippolyte Taine. Same året fekk han Kronprinsens gullmedalje for avhandlinga «Sprogets væsen og oprindelse». År 1886 tok han doktorgraden i filosofi med *Om J. Stuart Mills logik. En kritisk studie* (1885).

Løchen var professor i filosofi ved universitet frå 1900 til 1921. Åra 1912-21 var han også medstyrar ved Psykologisk institutt. Han meinte at «kvar einskild filos[ofi] speglar av personlegdomen til filosofen.» Av den grunn vert psykologi ei viktig vitskaps-grein til filosofien. Hans mest kjende psykologiske skrift er *Fantasien* frå 1917.

Løchen hadde stor interesse for litteraturhistorie og gav i 1898-1900 ut tobandsverket *J.S. Welhaven*. I 1913 kom essaysamlinga *Digtning og videnskap*.

## Kjelder
*Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1957
Informasjonskrigføring

**Informasjonskrigføring** er eit konsept der stridsideen er styring av massemedia og sambandsteknologi for å nytta seg av overlegne føremuner på dette feltet.
Elementa i denne forma for krigføring inkluderer alle disiplinar innan etterretning, spreiing av propaganda, demoralisering av potensielle fiendar, psykologisk manipulering og forsøk på å dra motparten sine intensjonar i tvil. Det er her ein nær samanheng med psykologisk krigføring.

Informasjonskrigføring kan til dømes bruke desse elementa:
* TV, internett og radio kan jammast.
* TV, internett og radio kan verta overtekne og brukte som kanalar for desinformasjon og propaganda.
* Logistikksamband kan verta sette ut av spel.
* Aksjebørsen til potensielle fiendar kan manipulerast.  
* Droner (UAV) og nettkamera kan verta overtekne eller sette ut av spel.

## Referansar
Kalle Løchen

**Kalle Løchen** () var ein norsk kunstmålar og skodespelar, fødd på Fåberg i Oppland. Arne og Einar Løchen var eldre brør.

16 år gammal byrja Løchen i 1881 på Tegneskolen i Kristiania med Julius Middelthun som lærar. Han var òg elev hos Wilhelm von Hanno og Knud Bergslien. I 1883 deltok han i Frits Thaulow sitt såkalla «friluftsakademi» på Modum og debuterte same året på Høstutstillingen i Kristiania. Arbeida hans er i den naturalistiske stilretninga, forma med «friske penselstròk og varsame fargeverknad». 

Løchen gifta seg i 1886 med skodespelaren Anna Brun (1862-92) og fekk to born med henne. Han byrja som skodespelar då paret flytta til Bergen og arbeidde på Den Nationale Scene. Sidan returnerte han til hovudstaden og var knytt til Klingenberg Theater, som låg på Tivoli i Oslo.

Løchen skaut seg i Ekebergskogen i Oslo.

## Kjelder
*Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1957
Krigen i Ukraina

**Krigen i Ukraina** er ein langvarig væpna konflikt mellom Russland og Ukraina. Han tok til på Krimhalvøya i februar 2014, som ein konflikt om statusen til dei ukrainske regionene Krim og Donbass. Konflikten blussa opp på nytt våren 2021. 24. februar 2022 invaderte russiske styrkar Ukraina.

## Bakgrunn
Ukrainakrisa byrja 21. november 2013 då presidenten i landet, Viktor Janukovitsj, avslutta førebuingane til ein assosieringsavtale med EU. Ein slik assosieringsavttale skulle gjera Ukraina mindre avhengig av Russland. Avgjerda førte til ei rekkje store demonstrasjonar i Kiev frå folk som støtta avtalen, og vart òg ein protest mot korrupsjon i det ukrainske statsapparatet. I februar 2014 blei presidenten nøydd til å gå av. Deretter følgde protestar i russiskvennlege, hovudsakleg russisktalande område aust og sør i Ukraina, der Janukovitsj hadde hatt mykje av støtta si. Deretter utvikla ei ny krise seg då Russland invaderte desse regionane og annekterte Krim-halvøya i mars 2014. Dette oppmuntra russisktalande ukrainarar i Donetsk og Luhansk, og områda gjekk inn i ein borgarkrig mot sentralstyresmakta frå april 2014. Etterkvart som konflikten utvikla seg blei den russisktalande ukrainske opposisjonen til ein pro-russisk oppreist som ofte fekk hjelp frå det russiske militæret og russiske spesialstyrkar.

## Sjå òg
* Krigen i Donbass
* Bakhmut

## Kjelder

----

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ukrainian crisis|Ukrainian crisis]]» frå ,  den 27. januar 2020.*  

## Bakgrunnsstoff

* Verdens farliegste nabo. Kronikk med bakgrunn av Erika Fatland.
Stortinget T-banestasjon

**Stortinget stasjon**, som opphavleg heitte Sentrum stasjon, er ein stasjon på T-banestrekninga gjennom Oslo sentrum, og vert trafikkert av alle linene på T-banen. Stasjonen ligg etter måten djupt og har lange rulletrapper og utgangar i gatene Grensen, Lille Grensen og på Egertorget, som ligg attmed Karl Johans gate mellom Akersgata og Øvre Slottsgate i nærleiken av nordaustre hjørnet av Stortingsbygningen.

Stasjonen har to gjennomgåande spor og eit vendespor for trafikken austfra, og såleis fire plattformer, der to av dei berre vert nytta for høvesvis avstiging og påstiging på tog frå aust som snur på stasjonen. Vendesporet skriv seg frå tida då Stortinget stasjon opna under namnet Sentrum stasjon i 1977 som endestasjonen for dei austlege T-banelinene, medan Najonaltheatret T-banestasjon var vendestasjon for dei vestlege forstadsbanelinene, utan tunnelsamband mellom dei to stasjonane.

I 1983 vart Sentrum stasjon stengd for gjennomgripande reparasjonar på grunn av at det trengde vatn inn i stasjonen, og stasjonen vart ikkje opna att før i 1987 under det noverande namnet Stortinget stasjon. Då var det bygd tunnel mellom denne stasjonen og Nationaltheatret stasjon, og stasjonen hadde fått fire spor med tilhøyrande plattformer, der dei to nye gjennomgåande spora vart nytta som endestasjon for lina frå vest, medan vendesløyfa var endestasjon for linene frå aust som før.

I 1992 kunne dei fyrste toga gå i pendeltrafikk frå aust til vest. Då var Sognsvannsbanen bygd om til det same systemet som T-banelinene austover nytta, og kunne difor knytast saman med Lambertseterbanen. Og vidare utover på 1990-talet vart det sett i gang pendeldrift mellom aust og vest på alle linene, dels ved at linene vart ombygd, dels ved at det vart nytta tog som var tilpassa båe systema. Etter dette vart det berre sporadisk trafikk på vendesløyfa på Stortinget stasjon.

## Galleri

Sentrum stasjon 6.jpg|Sentrum stasjon i 1977.
StortingetStasjon01.JPG|Stortinget stasjon i 2012.


## Bakgrunnsstoff
Majdan-plassen

**Majdan-plassen** (ukrainsk Майдан Незалежності, Majdan Nezalezjnosti, 'Sjølvstendeplassen') er den viktigaste plassen i sentrum av den ukrainske hovudstaden Kiev. Han ligg langs hovudgata Khresjtsjatyk i Sjevtsjenko rajon. Plassen har hatt mange namn, men blir ofte omtalt berre som «Majdan».

## Historie
Historia til plassen går tilbake til midten av 1800-talet, då den første steinbygningen i Kiev vart bygd her. I byrjinga heitte plassens **Khresjtsjatytska plosjtsja** (Khresjtsjatykplassen). Frå 1871 heitte plassen **Dumska posjtsja** (Dumaplassen), fordi Dumaen, den lovgjevande forsamlinga i byen, låg her. Etter oktoberrevolusjonen fikk plassen namnet **Radjanska plosjtsja** (Sovjetunionens plass), og frå 1935 **Plosjtsja Kalinina** (Kalininplassen) etter Mikhail Ivanovitsj Kalinin.

Dei tyske okkupantane som inntok byen den 19. september 1941 og heldt Kiev til 6. november 1943 kalla plassen **Platz des 19. Septembers** (19. septembers plass). Både plassen og det meste av Kiev vart rasert under Andre verdskrigen. Også dumaen vart sterkt skada, og ikkje attreist.

Plassen vart deretter ombygd i sovjetisk stil, og i 1977, til 60-årsdagen for Oktoberrevolusjonen, vart det bygd eit *Minnesmerke for den store sovjetiske oktoberrevolusjonen* på sørsida av plassen. Etter Sovjetunionen sitt samanbrot i 1991 vart minnesmerket fjerna.

Frå 1977 til 1991 heitte plassen **Plosjtsja Zjovtnevoji revolutsiji** (Oktoberrevolusjonens plass). Til tiårsdagen for Ukrainas sjølvstende i 2001 vart plassen ombygd.

Sidan byrjinga på 1800-talet har han også vorte brukt til feiringar og arrangement, så vel som politiske demonstrasjonar. Han var blant anna sentrum for demonstrasjonane under «granittrevolusjonen» i 1989, «Ukraina utan Kutsjma» i 2001, oransjerevolusjonen i 2004 og euromajdan i 2014.

## Fotogalleri

File:Kiev Duma building postcard.jpg|Russisk postkort fra tidlig 1900-tal, då plassen heitte *Dumskaja*. Sjølve dumaen er i midten.
File:Kyiv mainsquare.jpg|Majdan Nezalezjnosti etter renovasjon i 2002, på den same staden der dumaen ein gong stod. Instytutskagata lengst til venstre.
File:Fountain in Maidan Nezalezhnosti in Kyiv.jpg|Ei fontene på plassen, 2004.
File:Maidan at night.JPG|Majdan Nezalezjnosti i 2005.


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Majdan Nezalezjnosti|Majdan Nezalezjnosti]]» frå ,  den 22. oktober 2017.*  

## Bakgrunnsstoff
* Majdan Nezalezjnosti hos Kiev.com
Krigsskolen

**Krigsskolen** (**KS**) er den militære høgskulen i Hæren som utdannar offiserar. Krigsskolen, som ligg på Linderud leir utanfor Oslo, vart etablert i 1750, og er den eldste institusjonen for høgare utdanning i Noreg. For å kunna koma inn på Krigsskolen må kandidaten ha grunnleggjande befalskurs. Høgskulen tilbyr tre ulike treårige bachelorstudium: 
* KS Operativ, bachelor i militære studier;
* KS Ingeniør, bachelor i ingeniørfag;
* KS Logistikk, bachelor i ressurstyring og logistikk.

## Utdanning
Krigsskolen vart i 2003 delvis underlagt lov om universitet og høgskular, og fekk rett til å tildela bachelorgrader. I 2008 oppretta avdelinga eit fireårig gjennomgåande studieløp. Til dette studieløpet har kandidatar utan tidlegare militær erfaring høve til å søka seg rett inn på Krigsskolen. Det første av dei fire åra vert nytta til basisferdigheiter, infanteriteneste og militær leiing – som utgjer grunnleggjande befalskurs. Etter fullført første året av gjennomgåande Krigsskole begynner kadettane på dei forskjellige bachelorstudia på lik linje som søkarar elles. I tillegg til bachelorstudia tilbyr skulen to kvalifiseringskurs kvart år, der personell frå alle dei tre greinene i Forsvaret kan få ei kortare, intensiv utdanning.

Krigsskolen er, i tillegg til Hans Majestet Kongens Garde, kongens livavdeling. Skulesjef ved Krigsskolen er oberst Erlend Bekkestad. Personellet ved Krigsskolen er dei einaste i Hæren som nyttar kepi til paradeuniformen.

## Leiarar
*Arne Pran (1979–1983)

## Kjelder
Skjeret i Stranda

**Skjeret** er ein øydegard i Stranda kommune, ved Sunnylvsfjorden i Møre og Romsdal. 

Folket på Skjeret sokna ofte innover til Sunnylven. Garden er meir å rekne som eit plassebruk og ligg tett innanfor øydegarden Isflå.  Der er nemnt at det budde folk der i 1739, og i 1802 er det nemnt at ein *Skjer-Knut* budde der. Han heitte Knut Hågensen, og han var den siste brukaren på plassen. Det blir fortalt at han var noko latvoren. Ein julaftan det var vedalaust, hogg han sund lødedøra og brukte til brensel. Kona hans, Ingebor Andersdatter, skrytte av han og sa; «*Du Knut, du Knut, du er ‘kje rådalaus*»

Omkring 15. april 1827 vart plassen råka av eit skred, mest truleg eit steinskred. Alle husa og dyra på plassen vart tekne, og Ingebor, som blir kalla enke, omkom. Sonen hennar, Siver Knudsen, vart sterkt skadd; han vart send til Molde til behandling, og overlevde.   
Seinare budde der ikkje folk på Skjeret.

### Notar
 
## Referansar

## Bakgrunnsstoff
*
Masseutrydding

**Masseutrydding** eller **masseutdøying** er ein utbreidd og rask nedgang i det biologisk mangfaldet på jorda. Ei slik hending er kjenneteikna av ei kraftig endring i mangfaldet og rikdommen i talet på fleircella organismar. Ei masseutdøying finn stad når raten på utdøying blir større enn raten på artsdanning. 

Det meste av mangfaldet og biomassen på jorda er danna av mikroorganismar, som er vanskelege å måla. Ein måler derfor masseutrydding gjennom dei meir biologisk komplekse organismane i biosfæren, og ikkje det totale mangfaldet og rikdommen av livet på jorda.

Utdøying finn stad med ujamne ratar. Basert på fossilfunn reknar ein med at den normale utdøyingsraten på jorda er rundt to til fem taksonomiske familiar av marine dyr per million år. Marine fossil blir hovudsakleg brukt til å måla utdøyingsraten på grunn av at ein har betre grunnlag av fossilfunn og stratigrafi enn ein har for landdyr.

Oksygenkatastrofen var truleg den første store masseutdøyinga. Sidan den kambriske eksplosjonen veit ein om fem masseutdøyingar som overgår den normale utdøyingsraten. 
Krit-tertiær-utryddinga, som fann stad for rundt 66 millionar år sidan, var den nyaste og truleg den best kjende som råka både plantar og dyr i løpet av ein geologisk kort periode. I tillegg til dei fem store masseutdøyingane finst det også fleire mindre. I tillegg er den pågåande masseutryddinga forårsaka av menneskeleg aktivitet blitt kalla den sjette utryddinga eller den holocene utryddinga. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Holocene extinction|Holocene extinction]]» frå ,  den 23. oktober 2017.*
Falturiltu

**Falturiltu** er ein barnebokfestival som blir halden på Stord. Festivalen blei skipa i 2007 som den einaste nynorske barnebokfestivalen i verda, ogblir halden årleg i veke 45.

Festivalen er eit samarbeid mellom Stord kommune, Høgskolen Stord/Haugesund, Sunnhordland museum, Stord Mållag, Noregs Mållag, Nynorsk kultursentrum og Det Norske Samlaget. Han samarbeider også med biblioteka i Sunnhordland, Nynorsksenteret, Bømlo kommune, Landssamanslutninga av nynorskkommunar, Pirion, Foreningen !Les, SILK og bLEST.
Han har vidare fått støtte frå Norsk Kulturråd, Sparebanken Vest, SKL, Hordaland fylkeskommune, NBU, Fritt Ord og Utlendingsdirektoratet.

I 2012 vart Falturiltu-festivalen heidra med NBU-prisen. 

## Festivalforfattarar
*2020: Atle Hansen
*2019: Marit O. Kaldhol
*2018: Kari Stai
*2017: Per Olav Kaldestad
*2016: Bjørn Sortland
*2015: Maria Parr
*2013: Einar Økland
*2012: Ragnar Hovland
*2011: Ingelin Røssland
*2010: Hans Sande
*2009: Erna Osland
*2008: Rune Belsvik
*2007: Oskar Stein Bjørlykke

## Kjelder


*
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Falturiltu|Falturiltu]]» frå ,  den 23. oktober 2017.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Liinakhamari

**Liinakhamari** (russisk Лиинахамари, finsk *Liinahamari*, svensk *Linhammar*) er ein tettstad på vestsida av Petsjengafjorden på Kolahalvøya i det nordlege Russland. Frå 1920 til 1940 tilhøyrde området Finland, og *Liinahamari* var då den einaste isfrie hamna i Finland.

17. august 1940 vart kronprinsesse Märtha av Noreg og dei tre borna til kronprinsparet evakuerte herfrå til New York med det amerikanske troppetransportskipet USS «American Legion».

2. juli 2008 oppdaga russiske grensevakter eit ukjent våpenlager like utanfor Liinakhamari, som òg var ukjent for den russiske etterretningsorganisasjonen FSB.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Liinakhamari|Liinakhamari]]» frå ,  den 23. oktober 2017.*
Trådlaust LAN

**Trådlaust LAN** (engelsk *Wireless Local Area Network (WLAN)*) er eit lokalt datanett som nyttar radiosamband. Dei aller fleste trådlause lokalnett er baserte på IEEE 802.11-standarden. Føremonen med dette er at ein ikkje treng å trekkja kabel mellom dei ulike einingane. Etter som det ikkje trengst fysisk tilgang for å lytta på trafikken, eller nytta dei for å bryta seg inn på tilkopla maskinar, er dei ikkje like sikre som kabla nett. Problemet kan reduserast ved å kryptera trafikken og vera nøye med konfigurasjonen. Men mange trådlause nett er feilkonfigurerte og lette å få tilgang til.  

## Referansar
Eilert Løseth

**Oluf Eilert Løseth** () var ein norsk filolog  frå Trondheim. Han var professor i romansk filologi ved Universitetet i Oslo 1913–28.

Kjøpmannsonen Løseth vart cand. philol. i 1883. Der etter studerte han romansk språk og litteratur både i Paris og i Italia i to år fram til 1886. År 1888 tok han doktorgraden i romansk filologi på avhandlinga «Tristanromanens gammelfranske prosahaandskrifter». Dei neste fire åra heldt han til i Paris, gav då ut eit kritisk arbeid av to gammalfranske tekster skrivne av diktaren Gautier d'Arras, høvesvis *Eracle* og *Ille et Galeron*.

I tida 1892–95 var Løseth stipendiat i romansk filologi og heldt òg førelesingar i litteraturhistorie. Frå 1895 var han dosent og frå 1913 professor i romansk litteratur ved universitetet i Kristiania. Dessutan var han frå 1897 også lektor i fransk språk. Løseth skreiv desse åra ei rad artiklar om fransk syntaks og særleg eldre fransk litteratur, publisert både i norske og utanlandske tidsskrift. Saman med Johan Skougaard gav han i 1921 ut *Fransk-norsk ordbok og* 1936-40 *Norsk-fransk ordbok*.

## Kjelder
*Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1957

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Eilert Løseth|Eilert Løseth]]» frå ,  den 23. oktober 2017.*
NM i skiskyting 1978

**Noregsmeisterskapen i skiskyting 1978**, den 20. i rekka, var delt på arrangørstadene Molde og Voss. Dei to indviduelle øvingane fann stad i Molde, medan stafetten vart avvikla på Voss. Også juniormeisterskapen i skiskyting fann stad i Molde, medan NM i skifeltskyting vart arrangert på Voss same helga som fleire andre NM-øvingar vart avvikla.

### 20 km



Dato: 28. januar 1978


### 10 km



Dato: 


### 4 x 7,5 km stafett



Dato: 12. mars 1978


## Kjelder
**Sportsboken 78-79*. Dreyer Bok Stavanger. 1978.
Olav Nylund

**Olav Kjetilson Nylund** () var ein norsk småbrukar og stortingsmann frå Åmli. Han representerte Arbeidarpartiet og Aust-Agder på Stortinget frå 1945 til 1953. 

Nylund var son til ein gardbrukar. Sjølv var han frå 1917 gardsdreng og skogsarbeidar til 1920. Skulevinteren 1920-21 gjekk han på Telemark folkehøgskule. Der etter arbeidde han 1921-25 med stikning og var oppsynsmanns-assistent ved bygginga av Sørlandsbanen. Etter 1925 dreiv han eit småbruk og arbeidde elles i skogen, på anlegg og var pelsdyroppdrettar.

Nylund var medlem i Åmli kommunestyre frå 1931 til 1957, ordførar 1934-40 og varaordførar 1947-51. Ved stortingsvalet 1945 vart han vald inn på Stortinget frå Aust-Agder og attvald i 1949. Begge fireårsbolkane var han medlem av Protokollkomiteen. Frå 1946 var han elles medlem i Forsvarskommisjonen av 1946.

## Kjelder
*Stortingsbiografi
Reléstasjon

Ein **reléstasjon** eller **repeater** i eit data- eller telenettverk er ei eining som sender vidare eit signal som elles ikkje ville nådd fram til mottakaren. Viss det er radioskugge mellom sendar og mottakar, anten på grunn av terreng, landskap eller bymiljø, kan ein høgplassert reléstasjon nå begge partar og kopla trafikken vidare. Med repeater vert det mogleg å nå fram over lange avstander sjølv med lite og fleksibelt utstyr, som til dømes berbar radio eller ei lita antenne på eit køyretøy. Signalforsterkinga skjer begge vegar, både på opplink og nedlink.

Ein reléstasjon sikrar ei stabil linje over større avstandar, for eksempel ved krysning av hav. Det finst både analoge og digitale teknologiar, og dei vert brukt både på elektriske og optiske kablar, og til radiokommunikasjon og kringkasting. Innan kommersiell mobiltelefoni bruker ein repeaterar for å gje dekning der signalstyrken elles ville ha vorte for låg, til dømes i bygningar eller i tunnelar. Utandørs vert repeaterar brukt for å auka det geografiske dekningsområdet til ein basestasjon, eller for å sikra dekning inn i dalføre. 

Ein reléstasjon er eit bindeledd i ei sambandskjede. Hjelpekorps plar nytta reléstasjonar for å utvida sambandsdekninga mellom fjell og vidde. Det er vanleg at militære styrkar har eigne sambandsavdelingar som set opp radiorelé slik at troppane har kontakt med kvarandre.


File:Radio relay station at Battle Griffin 2005.jpg|Beltevogn Bv206 frå Sambandsbataljonen utstyrt som eit mobilt radiorelé. 
File:Army relay signal.JPG|Eit sambandslag frå Panserbataljonen på Andsfjellet i Målselv under øvelse Cold Response 2014.
File:Army relay heavy snow.png|Eit radiorelé frå 2. bataljon i tungt snøvêr.
Jeanette Nilsen

**Jeanette Nilsen** () er ein norsk tidlegare handballspelar frå Skien. Målvakta vart europameister i 1998 og verdsmeister i 1999. Ho vann elles sølvmedalje i EM 1996 og VM 1997, samt OL-bronse i 2000.

På klubbnivå var Nilsen aktiv på ei rad av norske lag; Gulset IF, Gjerpen IF, Nordstrand IF, Larvik HK, Stabæk IF,  Njård IL 2008-10 og Selbu 2010-11?. Dessutan var ho ei tid burvaktar i danske Kolding.

Nilsen spelte fire landskampar i 1991, men måtte så vente i fem år før ho på ny kunne ta på seg ei norsk landslagsdrakt. Ho var med i troppa som vann EM-sølv i 1996, utan å delta i finalen. Derimot spelte ho i VM-finalen 1997, som atter med norsk tap mot Danmark. Tidlegare i same meisterskapen gjorde han sin aller beste landskamp då Noreg snudde åttedelsfinalen mot Austerrike. Både i 1998 og 1999 deltok ho då Noreg vann sine fyrste meisterskapsgull i handball, EM 1998 og VM 1999. I begge meisterskapane måtte ho sjå finalen frå tribuneplass, etter som Cecilie Leganger og Heidi Tjugum vart rekna for fyrste- og andremålvakt i troppane. Nilsen spelte ein kamp under Sommar-OL 2000, der Noreg til sist vann bronsen. Landslagstida hennar tok slutt med EM 2000. I alt stod Nilsen 91 kampar i Noregs mål. Ein gong kom ho på skåringslista, mot Ungarn i hennar 88. kamp under nettopp EM 2000 skåra ho likså godt to gongar.

## Merittar
*EM 1996: Sølvmedalje etter 23–25 mot Danmark
*VM 1997: Sølvmedalje etter 20–33 mot Danmark
*EM 1998: Gullmedalje etter 24–16 mot Danmark
*OL 2000: Bronsemedalje etter 22–21 mot Sør-Korea
*EM 2000: Nr 6 med Noreg

## Kjelder
*handball.no
NM i skiskyting 1979

**Noregsmeisterskapen i skiskyting 1979**, den 21. i rekka, vart avvikla på Øvrebø i Vest-Agder dagane 2.-4. februar 1979. Meisterskapen omfatta to individuelle tevlingar og ein samlagsstafett. For aller fyrste gong vart det også arrangert ein meisterskap for kvinner, dei med deltok i to individuelle tevlingar og ein samlagsstafett. Juniormeisterskapen i skiskyting vart arrangert samstundes.

## Menn
### 20 km



Dato: 2. februar 1979


### 10 km



Dato: 3. februar 1979


### 4 x 7,5 km stafett



Dato: 4. februar 1979


## Kvinner
### 10 km





### 5 km





### 3 x 5 km stafett





## Kjelder
**Sportsboken 79-80*. Dreyer Bok Stavanger. 1979.
*www.skiskyting.no
Sverre Marstrander

**Sverre Marstrander** () var ein norsk arkeolog frå Oslo.

Marstrander var i 1935 med ein svensk ekspedisjon til Hellas og studerte i 1937 ved det svenske arkeologiske instituttet i Roma. Same året tok han magistergraden i klassisk arkeologi. Frå 1938 var han i ti år konservator ved Universitetets Oldsaksamling i Oslo. Sidan var han førstekonservator og styrar av den antikvariske avdelinga ved Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab i Trondheim i tjue år frå 1948 til 1968. 

Marstrander gjorde viktige feltarbeid i Stjørdal og gav i 1956 ut *Hovedlinjer i Trøndelags forhistorie*. I 1963 vart han dr. philos. med avhandlinga *Østfolds jordbruksristninger*, eit særleg viktig arbeid om helleristingar. Han skreiv elles mykje om kulturtilhøva i bronsealderen.

Frå 1968 til -80 var Marstrander professor i nordisk arkeologi ved Universitetet i Oslo, og samstundes styrar av Oldsaksamlinga ved det same universitetet. 

## Kjelder
*Norsk Allkunnebok. VIII. Bandet. 1958
*Store norske leksikon
Det serbiske alfabetet

**Det serbiske alfabetet** er ein variant av det kyrilliske alfabetet. Det består av 30 teikn som kvart svarer til éin lyd; alfabetet er altså fonetisk. Det blei konstruert av Vuk Stefanović Karadžić i 1818 ved ei tilpassing det russiske alfabetet, som allereie var i bruk for å skriva serbisk, til å betre passa lydane i språket. I 1868 blei alfabetet formelt anerkjend i Serbia. Samanlikna med det russiske alfabetet har nokre teikn rekna som overflødige blitt tekne ut, mellom anna ю, й, ъ, ь, щ, я. Dei nye teikna ћ, ђ, љ, њ, ј og џ blei lagde til. Desse blir ikkje brukte i nokre andre kyrilliske alfabet bortsett frå det makedonsk, men dette bruker ѓ og ќ i staden for ђ och ћ.

Store og små bokstavar i det serbiske alfabetet, med latinsk translitterering:

## Tabell

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Serbiska alfabetet|Serbiska alfabetet]]» frå ,  den 25. oktober 2017.*
Allen Welsh Dulles

**Allen Welsh Dulles** () var ein amerikansk jurist og etterretningssjef. Mellom 1953 og 1961 var han sjef for CIA. I 1963 var han med i Warrenkommisjonen som hadde til oppdrag å greia ut mordet på John F. Kennedy.
Avhoppar

**Avhoppar** er ein person som forlét eit visst land eller ei gruppe, ofte knytt til ein viss ideologi.

Omgrepet var særleg mykje nytta under den kalde krigen, til dømes om nokre av dei som emigrerte frå Sovjetunionen eller Austblokka. Dette galdt særleg i samband med utanlandsopphald der dei i staden for å venda tilbake til heimlandet søkte om asyl i landet dei vitja.
I tillegg var det nokre folk frå Vesten som hoppa av til Austblokka; til døms den britiske spionen Kim Philby, som hoppa av til Sovjetunionen for å unngå avsløring.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Avhopper|Avhopper]]» frå ,  den 25. oktober 2017.*
Herb Elliott

**Herbert James Elliott** () er ein australsk tidlegare friidrettsutøvar frå Perth som vart olympisk meister på 1500 meter i 1960. Frå 1957 til 1961 vann samtlege tevlingar han deltok i på mellomdistansane.

Under samveldeleikane sommaren 1958 i Cardiff vann Elliott både 880 yards og 1 engelsk mile. Tidleg i august månad sette han ny verdsrekord på 1 engelsk mile med tida 3.54,5, heile 2,7 sekundar under den gamle rekorden. Tre veker seinare, den 28. august, tok han også over som verdsrekordhaldar på 1500 meter. Tida 3.36,0 var ei rekordforbetring på 2,1 sekundar i høve til den eitt år gamle verdsrekorden.

Elliot vann den olympiske gullmedaljen på 1500 m då sommarleikane 1960 fann stad i Roma. Den 6. september forbetra han i finalen sin eigen verdsrekord til 3.35,6 og slo andremann, Michel Jazy frå Frankrike, med heile 2,5 sekundar, medan István Rózsavölgyi frå Ungarn tok bronsen.

Elliott la opp friidrettsatsinga i 1962. 

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*OL 1960 i Roma: Gullmedalje på 1500 m - 3.35,6, framom Michel Jazy (3.38,4) 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Herb Eliott|Herb Eliott]]» frå ,  den 25. oktober 2017.*
Spinat

**Spinat** (*Spinacia oleracea*) er ein eittårig grønsakplante i amarantfamilien med etelege blad.

Spinatplanten blir kring 20–30 cm høg. Han har rosettstilde, glatte og kjøtfulle blad.
Einskildplantar kan vera hannkjønna, hokjønna eller tvikjønna. Innan jordbruk er hoplanten mest verdifull. 

Spinat er kravfull med omsyn til jord og gjødsling. Han veks raskt, og kan bli hausteferdig på 4–6 veker. I den lysaste årstida går planten lett i frøstokk (langdagsplante). I Noreg kan han dyrkast over heile landet.

Som grønsak er spinat næringsrik, med høgt innhald både av jern (2 mg/100 g) og betakaroten (4100 μgram/100 g). Han inneheld også oksalsyre. Elles inneheld spinat ca. 46 mg vitamin C, 500 mg kalium, 2 g kostfiber, 90% vatn, 0,5 g fett og 79 kJ tilført energi per 100 g etevare.

Spinatblad kan brukast rå i salatar eller til stuing og suppe. Dei kan også steikast, gratinerast og smørdampast.

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
*
Pygméfolk

**Pygméfolk** (frå gresk *pygme*, eit lengdemål som tilsvarer alen) er ei eldre nemning for folkegrupper der gjennomsnittshøgda for menn er lågare enn 150 cm. Det finst fleire slike folkegrupper i verda, mellom anna i Sentral-Afrika, Søraust-Asia og Oseania.

## Sjå òg
*Akafolk
*Bakafolk
*Gyelefolk
*Kolafolk
*Mbutifolk
*Twafolk

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Tursti

**Tursti** er ein sti (stig) i skog, utmark eller på fjellet, eller ein gangveg i by og tettbygd strok, som er meir eller mindre spesielt tilrettelagt for dei som ynsker å gå eller sykle på tur. Ofte er stiane særleg merka som turstiar i både terrenget og på kart, og det er gjerne lagt vekt på at sjølv dei som er ukjende i området, skal kunne finne fram og kjenne seg trygge.

I skog og fjell kan medlemar og tilsette i friviljuge organisasjonar ha sytt for at turstiane er merka, rydda for trefall og anna som hindrar ferdsla, ha lagt ut klopper over bekkar, plankar til gå på over myrar, ha sett opp skilt men namnet på staden stien går til, og avstanden dit. Stien kan ha vorte  merka med vardar for å syne kor han går over steinete grunn i fjellet, og for at det skal vere lettare å kunne fylgje stien i dårleg vêr, og så bortetter.

## Merking av turstiar i terrenget
Sør i Europa kan dei store turstiane eller populære tur-rutene vere nummererte og merka systematisk, som til dømes på dette viset: 

Fil:GR follow track.jpg|Merking av kor turstien går og held fram, nytta i fleire land.
Fil:GR change direction.jpg|Merking som syner at stien endrar retning, i dette høvet til høgre (merking nytta i Belgia).
Fil:GR wrong way.jpg|Merke som syner slutt på merka sti.
Fil:BalisageGR.png|Merking av turstiar fastsett av Fédération française de la randonnée pédestre, foreininga for fotturistar i Frankrike. Øvst: framhald av stien; i midten: stien endrar retning; nedst: ikkje tilgjengeleg veg
Fil:Señalización GR.svg|Tilsvarende merking av turstiar i Spania
File:Indicador de ruta (2 de mayo de 2015, parque natural Sierra Norte de Guadarrama) 01.jpg|Merke på tursti i Spania
File:Prättigauer Höhenweg.JPG|Merke på ein fjelltursti i Sveits
File:Walkway-Sign of the Longdistance-Walkway GR-221 on Mallorca.jpg|Merking av ein tursti på Mallorca
File:Snow and wind (364529730).jpg|Merke på ein tursti i Irland
File:Aarhus-Silkeborg Ruten.jpg|Turstien Aalborg - Silkeborg i Danmark


## Sjå òg
*Historiske vandreruter
Ole Laake

**Ole Kristian Kristiansen Laake** () var ein norsk lærar, gardbrukar, offiser og politikar frå Ullensaker.

Gardbrukarsonen Laake tok eksamen frå krigsskulen i 1889 og den militære høgskulen i 1892. Han underviste på Vinterlandbruksskolen i Oslo 1889-97 og frå 1897 til 1910 var han lærar i teikning og landmåling på Norges Landbrukshøgskule. 

I 1902 kjøpte Laake garden Haug i Hovin sokn og budde der livet ut. Åra 1908 til 1916 var han ordførar i Ullensaker. Sommaren 1915 vart han utnemnd til sjef for 1. posisjonsart. bataljon av feltartilleriregiment nr. 1 og samstundes forfremja til major. I 1918 møtte han på Stortinget som varamann frå 14. august, der han representerte Venstre. Seinare var han varaordførar i Ullensaker frå 1923 til han døydde.

Laake hadde ei mengd tillitsverv. Han var mellom anna formann i Ullensaker Sparebank, Akershus Venstrelag, ungdomslag og mållag. Attåt var han styremedlem i Eidsvoll Landsgymnas og Livstrygdelaget Andvake. Han arbeidde iherdig for skyttarsaka og var den som tok initiativet til ei bygdebok for Ullensaker. Laake gav òg ut ei bok om landmåling.

## Kjelder
*Stortingsbiografi 
*Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1957
Edvarda Lie

**Edvarda Klaudine Lie** () var ein norsk målar, teiknar og illustratør, fødd i Orkdal og oppvaksen i Vestvågøy.

Edvarda Lie teikna til fleire aviser og blad, så som A-magasinet, og illustrerte bokomslag og bøker, mellom dei *Ali Baba og de førti røvere* i 1946. I 1944 gav ho ut boka *Anatomi for tegnere*, ei bok som kom i nytt opplag i 1976. Frå 1936 til 1947 underviste Lie i motetegning ved Statens håndverks- og kunstindustriskole i Oslo. Ho utforma blomsterdekoren nedst på stakken til Lofotbunaden. I perioden 1960 til 1964 laga ho veggmåleri til Narvik rådhus.

Bileta til Lie er ofte prega av sikker figurteikning, lette, lyse farger og tidstypisk dekorativ flatestil.

## Kjelder
*Store norske leksikon
*Norsk Allkunnebok. VIII. Bandet. 1957
Moldvarp

**Moldvarp** (*Talpa europaea*)  er eit lite pattedyr som lever i underjordiske gangar og hol som dyret grev ut sjølv i fuktig jord.
Reißeck

**Reißeck** er ein kommune i distriktet Spittal an der Drau i forbundslandet Kärnten i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 139,7 km² og vel 2100 ibuarar. Landsbyen Kolbnitz, 613 meter over havet, hyser kommuneleiinga.

Busetnaden i kommunen ligg i eit dalføre, Mölltal, mellom Reißeck-massivet i nord og Kreuzeck-massivet i sør.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Reißeck (Gemeinde)|Reißeck (Gemeinde)]]» frå ,  den 25. oktober 2017.*  


## Bakgrunnsstoff

*
Steinfeld

**Steinfeld** er ein kommune i distriktet Spittal an der Drau i forbundslandet Kärnten i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 81,3 km² og i overkant 2000 ibuarar. Landsbyen Steinfeld ligg 617 meter over havet i eit trongt dalføre ved foten av Kreuzeck-massivet, som reiser seg i nord.

Skirennaren Fritz Strobl er frå grenda Gerlamoos i Steinfeld.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Steinfeld (Kärnten)|Steinfeld (Kärnten)]]» frå ,  den 25. oktober 2017.*
Moldvarp i spionasje

**Moldvarp** (av engelsk *mole*, 'moldvarp')  er ei nemning innan spionasje om ein person som blir plassert hjå ein fiende eller konkurrent for å skaffe informasjon som ellers ikkje er mogeleg å få tak i på anna vis.   Ordet moldvarp, som kjem frå dyret med same namn og som lever mykje godt under jorda, er òg brukt til å tyda hemmeleg informant i ein organisasjon - offentleg eller privat.

Omgrepet vart introdusert i 1974 av den britiske spionforfattaren John Le Carré i romanen "Tinker, Tailor, Soldier, Spy" og har sidan vorte generelt brukt, men i etterretningssamanhang er opphavet uklart, og dessutan i kva for ein grad den vart brukt av etterretningstjenesta før det vart popularisert. Le Carré, som var ein tidlegare britisk etterretningsoffiser, har sagt at omgrepet muldvarp faktisk vart brukt av sovjetiske etterretningsorganisasjonar som KGB lenge, og at eit tilsvarande ord som vart brukt av vestlege etterretningstenester var sovande agent.

Ein moldvarp kan vera rekruttert tidleg i livet, og det kan ta fleire tiår å få han plassert i ei stilling der han kan byrja stela løynleg informasjon. Eit av dei mest kjende døme på moldvarpar er dei såkalla "Cambridge Fem", der fem britiske menn vart rekruttert av KGB. Desse fem var venstreradikale studentar ved Cambridge University i 1930-åra og høyrde til overklassa i Storbritannia, og som seinare steig til  stillingar på høge nivå i ulike delar av den britiske regjeringa. Mellom desse fem er vel Kim Philby den best kjende i Noreg.
Andre døme er FBI-agenten Robert Hanssen, som spionerte på den amerikanske regjeringa for KGB. Han vart rekruttert etter at han var i posisjon til å selja løynleg informasjon.
NM i skiskyting 1980

**Noregsmeisterskapen i skiskyting 1980**, den 22. i rekka, vart avvikla med samlagsstafett i Brumunddal den 24. januar, medan dei individuell øvingane fann stad i Austmarka i Kongsvinger dagane 7.-9. mars 1980. 

## Menn
### 20 km



Dato: 7. mars 1980


### 10 km



Dato: 9. mars 1980


### 4 x 7,5 km stafett



Dato: 24. januar 1980


## Kvinner
### 10 km





### 5 km





### 3 x 5 km stafett





## Kjelder
**Sportsboken 80-81*. Dreyer Bok Stavanger. 1980.
Kim Philby

**Harold Adrian Russell «Kim» Philby** () var ein britisk spion og politisk journalist. Han er kjend for å ha vore dobbeltagent for Sovjetunionen medan han arbeidde for britisk etterretning. 

## Biografi
Philby var fødd i Ambala i Punjab i Britisk India som son av Dora (fødd Johnston) og St John Philby, ein britisk orientalist, embetsmann og etterretningsoffiser. Han fekk kallenamnet «Kim» etter Rudyard Kipling sin roman ''Kim''. I 1933 blei han knytt til sovjetisk etterretningsteneste medan han studerte i Cambridge. Han vart ein del av den såkalla spionringen frå Cambridge, saman med Donald Maclean, Guy Burgess, Anthony Blunt og John Cairncross. 

Philby verka som spion for både Storbritannia og Sovjetunionen under Den spanske borgarkrigen medan han var korrespondent for *[[The Times]]*. Seinare blei han korrespondent for fleire britiske aviser. I 1951 kom han i søkelyset etter at to britiske diplomatar var rømt til Sovjetunionen fordi dei var avslørt som sovjetiske agentar. Først 1960–63 blei Philby avslørt og rømte då til Moskva. Han hadde sidan ei høg stilling i KGB.

## Kjelder
Vanuatu Daily Post

***Vanuatu Daily Post*** er ei engelskspråkleg avis som kjem ut kvar dag i Port Vila i Vanuatu. Ho er den eineste dagsavisa i Vanuatu. *Vanuatu Daily Post* blei grunnlagd i 1993 med namnet *The Trading Post*.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
*Vanuatu Daily Post
Daud postkasse

**Daud postkasse** (frå engelsk *dead drop* eller *dead letter box*) er eit uttrykk fra spionasjeverda om ein stad nytta til løynleg overlevering av meldingar eller gjenstandar mellom to personar, utan at det er naudsynt for dei å møtast. Oftast vert eit teikn plassert ein annan stad som signal om at ei melding er plassert eller henta. Ein daud postkasse er til vanleg ein stad ein kan nå utan å vekkja oppsikt på vegen eller at det vert oppfatta som uvanlege avvik frå dagleg rutine. Samtidig bør staden vera såpass avskjerma at det er vanskeleg å overvaka han når ein hentar eller leverer posten. Det kan til dømes vera eit bibliotek, ei sprekke i ein mur, under ei bru eller på ein gangsti. Signalet kan vere eit krittmerkje på ein stolpe, ei potteplante i eit vindauga eller ein pinne stokken i jorda.

## Digitale daude postkasser
Frå tusenårsskiftet har til dømes britisk etterretning teke i bruk digitale daude postkasser – innretningar i terrenget som kan motta og avlevere informasjon direkte frå ein iPhone utan at spionane treng å stoppe opp og grave under eit tre.

## Referansar


## Bakgrunnsstoff

* Old spying lives on in new ways, BBC, 23. jan. 2006
* PET brugte hæk som ’død postkasse’, Avisen.dk, 30. oktober 2007
* Geocachen "Den Døde Postkasse T&L #22"
Niels Bjørnsen Møller

**Niels Bjørnsen Møller** () var ein norsk målar fødd i Eiker i Buskerud og aktiv i Tyskland.

Husmannssonen Møller var elev ved Den kgl. Tegneskole i Christiania i 1851-52, der han måla eit portrett av Lars Hertervig. I 1852 reiste Møller til kunstakademiet i København. Året etter drog han vidare til Düsseldorf, der han i 1855–57 var elev av Hans Gude. 

Møller vart buande i Tyskland livet ut. Nasjonalgalleriet i Oslo eig *Fjordlandskap* frå 1861, eit bilete i Düsseldorf-stil med kulisseaktige fjellformasjonar og ein fiskarfamilie plassert som staffasje i forgrunnen. I 1873 vart han tildelt medalje på Verdsutstillinga i Wien med måleriet *Lodshavn ved den svenske vestkyst*. Her er horisonten plassert høgt i biletet, eit trekk som var karakteristisk for hans seinare verk.

## Kjelder
*Norsk kunstnerleksikon
Oda Rygh

**Oda Rygh** () er ein norsk forfattar, bloggar og journalist. 

Rygh er utdanna samfunnsvitar frå University of Edinburgh og har arbeidd som journalist og skribent sidan 2010, mellom anna i *[[Dagbladet]]* og *[[VG]]*. Ho debuterte som forfattar med *Når livet er kjipt. En håndbok for unge folk*, gitt ut på Humanist Forlag i 2015. Rygh har vore open om at interessa for livskriser har opphav i eiga røynsle som bipolar pasient i psykiatrien.

## Kjelder
Uli Hoeneß

**Ulrich Hoeneß**, kjend som **Uli Hoeneß**, () er ein tysk tidlegare fotballspelar og idrettsleiar frå Ulm i Baden-Württemberg. Han vart verdsmeister med Vest-Tyskland i 1974 og vann Europacupen tre år på rad med Bayern München. I 2014 vart han dømd til 3 1/2 års fengsel for skattesnyteri. Også den yngre broren Dieter Hoeneß spelte landskampar for Vest-Tyskland.

### Fotballspelar
Uli Hoeneß starta spele i lokalklubben VfB Ulm. Etter overgang til FC Bayern München debuterte han i 1970 på midtbana til München-laget og fekk snøgt plass i fyrsteellevaren. Til 1972 spelte han på amatørkontrakt for å kunne delta i OL i München i 1972 med det vesttyske OL-landslaget. Allereie våren 1971 var han med å vinne DFB-pokalen etter finalesiger 2-1 over FC Köln. Dei tre neste sesongane vart han årleg bundesliga-meister i lag med spelarar som Sepp Maier, Franz Beckenbauer og Gerd Müller. Bayern-gjengen gjekk vidare til å vinne også Europacupen tre år på rad, 1974-76, etter finaletriumfar mot høvesvis Atletico Madrid, Leeds United og AS Saint-Étienne. Gjennom åtte sesongar i Bayern München spelte Hoeneß 250 kampar i Bundesliga og skåra 86 mål. Sommaren 1978 vart han overført til FC Nürnberg, men var plaga av skadar og la opp våren 1979.

Åra 1972–1976 spelte Hoeneß 35 kampar på det vesttyske A-landslaget. Han debuterte 29. mars 1972 i ein vennskapskamp mot Ungarn. Allereie i juni månad 1972 var han med å vinne EM-finalen mot Sovjetunionen. Vel to månader seinare deltok han som amatør i Sommar-OL 1972 i München. Han skåra eit mål då Vest-Tyskland tapte 2-3 i den aller fyrste fotballandskampen mot Aust-Tyskland. I VM-finalen på olympiastadion to år seinare felte han Johan Cruijff i straffefeltet heilt i byrjinga av kampen. Nederland tok då leiinga, men vesttyskarane kom tilbake og vann 2-1. Då EM-finalen 1976 mellom Tsjekkoslovakia og Vest-Tyskland vart avgjort gjennom straffeskyting, smelte Hoeneß sitt straffeskot over tverrliggaren og overlet dermed til Antonín Panenka verte historisk ved å kippe si straffe midt i mål, forbi ei forfjamsa  vesttysk målvakt til tsjekkoslovakisk triumf. Hoeneß skåra i alt fem mål for A-landslaget og tre for amatørlandslaget.

### Idrettsleiar og lovbrytar
Den 13. mars 2014 vart Uli Hoeneß dømd til tre og seks månader i fengsel for skattesnyteri. Han vart funnen skuldig i å ha betalt 28,5 millionar euro for lite i skatt. 29. februar 2016 vart han sett fri.

25. november 2016 vart Hoeneß for andre gong vald til «president» i FC Bayern.

### Merittar
*Verdsmeister: 1974 med Vest-Tyskland
*Europameister: 1972 med Vest-Tyskland
*EM-sølv: 1976 med Vest-Tyskland
*Vinnar av Europacupen: 1974, 1975 og 1976 med Bayern München
*Vesttysk cupmeister: 1971 med Bayern München 
*Vesttysk seriemeister: 1972, 1973 og 1974 med Bayern München

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Uli Hoeneß|Uli Hoeneß]]» frå ,  den 27. oktober 2017.*
NM i skiskyting 1981

**Noregsmeisterskapen i skiskyting 1981**, den 23. i rekka, vart avvikla i Målselv i Troms dagane 27.-29. mars 1981. Også juniormeisterskapen fann stad samstundes i Målselv. 

## Menn
### 20 km



Dato: 27. mars 1981


### 10 km



Dato: 28. mars 1981


### 4 x 7,5 km stafett



Dato: 29. mars 1981


## Kvinner
### 10 km



Dato: 27. mars 1981


### 5 km



Dato: 28. mars 1981


### 3 x 5 km stafett



Dato: 29. mars 1981


## Kjelder
**Sportsboken 81-82*. Dreyer Bok Stavanger. 1981.
Håkon Meyer

**Håkon Ludvig Meyer** () var ein norsk politikar frå Oslo. Ludvig Meyer var far hans. 

Meyer var medlem i Arbeidarpartiet frå 1915 og hadde mange tillitsverv i partiet og ungdomsrørsla. I 1922 vart han vald til formann i Norges Kommunistiske Ungdomsforbund. To år seinare var han mellom skiparane av Venstrekommunistisk Ungdomsfylking. Frå same året, 1924, var han sentralstyremedlem i Arbeidarpartiet og representerte partiet på mange partikongressar utanlands. I tida 1929-34 var han redaktør partitidsskriftet «Det 20. århundre». Han skreiv elles fleire bøker om mellom anna arbeidarrørsla. Etter Noreg vart okkupert i 1940 arbeidde han for at arbeidarrørsla skulle samarbeide med Nasjonal Samling, noko han hadde minimal stønad for. Han valde då i staden å melde seg inn i NS og fekk arbeid i Quisling-administrasjonen. I 1945 dømd for landssvik.

Meyer flytta til Sverige då han vart sett fri i 1949. Han døydde i Malmö, der han hadde levd som importør av tyske industrivarer.
 
## Kjelder
*Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1958