open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nerosjøen

**Nero** (russisk Неро) er ein grunn og særs eutrof innsjø i Jaroslavl oblast i Russland. Han har eit areal på 54,4&nbsp;km², er 13&nbsp;km lang, 8&nbsp;km brei og 3,6 meter djup. Botnen av innsjøen er dekt med eit tjukt lag saprobel (ei slags gjørme nytta som gjødsel og andre ting).

Innsjøen er estimert til å vere om lag fem hundretusen år gammal og han er dermed ein av få innsjøar frå før istida sentralt i Russland. 
 
Dei første innbyggjarne slo seg ned ved innsjøen for seks tusen år sidan. Merjafolket hadde hovudstaden sin i Sarskoje Gorodisjtsje på sørsida av innsjøen. Namnet *Nero* tyder «slamhaldig» eller «sumpland».

På 800-talet kom austslavarar til innsjøen. Dei kalla han «Den rostovske innsjøen» etter byen Rostov.

Det er to øyar i Nero, Levskij (som tyder «Skogøya») og Rozjdestvenskij (som tyder «Juleøya»). Sistnemnde vert òg kalla Gorodskoj («Byøya»). Det renn åtte elvar ut i Nero. Desse er Sara, Isjnja, Kutsjibosj, Mazikha, Varus, Tsjutsjerka, Unitsa og Sula. Berre elva Veksa renn vidare ut frå Nero.

Nær Nero ligg byen Rostov på vestsida av innsjøen, samt eit par landsbyar, som Poretsje-Rybnoje, Ugoditsji, Vorzja og Lvy.

Den første dampbåten på Nero var «Emeljan» og kom her i 1883.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Nero|Lake Nero]]» frå , den 29. august 2008.*
Novozerosjøen

**Novozero** (russisk озеро Новозеро) er ein innsjø i Vologda oblast i Russland. Ognennyj Ostrov er ei øy som ligg i innsjøen og som i dag har eit høgtryggleiksfengsel.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Novozero|Lake Novozero]]» frå , den 29. august 2008.*
Njuk

**Njuk** (russisk Нюк, finsk *Nuokkijärvi*) er ein stor innsjø i Karelia, nordvest i Russland. Han har eit areal på 214–230&nbsp;km². Det er mange øyar i innsjøen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Nyuk|Lake Nyuk]]» frå , den 29. august 2008.*
Drontar

**Drontane** (*Ráphidae*) var eit fugleslag som høyrer til duefuglane, men som har døydd ut. Dette var store fuglar som ikkje kunne flyga, og som ikkje hadde særleg til felles med duer av i dag. Drontane var klumpete å sjå til og vanta venger. Dette gjorde dei så hjelpelause i møte med menneske at dei kunne fangast med berre nevane. Sidan kjøtet på dronten visstnok var godt på smak, vart dei utrydda av europearane. Det fanst tre artar drontar, og dei levde på øyar i Indiahavet nære Madagaskar. Alle tre artane vart utrydda etter at europeiske sjøfolk kom til øyane.

Dei tre artane var:
* Dronten (*Rálphus cucullátus*) som vog innpå 20-25 kg og levde på Mauritius. Siste eksemplar av arten vart drepen i 1681.
* Eremittfuglen eller reuniondronten (*Ráphus solitárius*) som levde på Réunion. Denne arten likna dronten på Madagaskar, men var kvitflekkete. Denne arten døydde ut i 1746.
* Solitærfuglen eller rodriguesdronten (*Pezóphaps solitária*) som levde på Rodriguez. Arten var litt mindre enn dei andre drontane. Siste solitæren døydde ikring 1790.

## Bakgrunnsstoff
Onegasjøen

**Onegasjøen** (russisk Онежское озеро, *Onezjskoje ozero*; finsk *Ääninen* eller *Äänisjärvi*) er ein innsjø i Russland. Han har eit areal på 9894&nbsp;km² og eit volum på 280&nbsp;km³. På det djupaste er innsjøen 120 meter. Han har 1369 øyar med eit totalt areal på 250&nbsp;km². 58 elvar renn ut i innsjøen og dei største av desse er Sjuja, Suna, Vodla, Vytegra og Andoma. Innsjøen er den nest største i Europa og ut frå areal den 18. største innsjøen i verda.

Petrozavodsk, hovudstaden i republikken Karelia, ligg på vestsida av Onega. Republikken ligg omkring Onega i vest, nord og aust. I sør grensar han til Leningrad oblast og Vologda oblast.

UNESCO sin verdsarvstad, Kizji Pogost, ligg på ei av øyane i Kizji nord i innsjøen. Her står to kyrkjer frå 1700-talet og er høgdepunktet i eit friluftsmuseum for nordrussisk trearkitektur.

Elva Svir, som markerer den sørlege grensa for Karelia, renn ut frå innsjøen i sørvest til Ladoga og held fram gjennom Neva til Finskebukta.

Det er populært å segle på innsjøen. Det er ein segleklubb i Petrozavodsk.

## Galleri

Fil:Kizhi churches.jpg|Transfigurasjonskyrkja, klokketårnet og Forbønskyrkja på Kizji


## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Onega|Lake Onega]]» frå , den 29. august 2008.*
Orel

**Orel** (russisk Орель) er ein stor innsjø i Khabarovsk kraj i Russland. Han har eit areal på 314&nbsp;km² og er 3,8 meter på det djupaste. Han ligg nær venstre breidda av Amur og ikkje langt frå munningen hennar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Orel|Lake Orel]]» frå , den 29. august 2008.*
Ozjogino

**Ozjogino** (russisk Ожогино озеро) er ein stor og grunn innsjø i Sakha i Russland. Han har eit areal på 157 km². Innsjøen frys til seint i september og er isdekt til juni. Elva Ozjogin renn frå innsjøen til elva Indigirka.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Ozhogino|Lake Ozhogino]]» frå , den 29. august 2008.*
23rd Turnoff

**23rd Turnoff** var eit britisk band frå Liverpool. Bandet starta på slutten av 1950-åra av gitarist og låtskrivar Jimmy Campbell og hadde forskjellige namn gjennom 60-talet, mellom anna **the Kirbys**, før dei endra namn til 23rd Turnoff i 1967. Namnet var ein intern spøk og viste til avkjørselen på motorvegen M-6 som førte til Liverpool. 

23rd Turnoff gav berre ut ein singel, «Michaelangelo», og ikkje eit einaste album. Songen vart deira einaste kjende, sjølv om han ikkje kom inn på listene. Han har derimot vorte gjeve ut på fleire samlealbum i seinare år. Songen har vorte skildra som ein nedtona og melankolsk song i same lei som songar som «Nights in White Satin» av The Moody Blues, og som ein song som hadde fortent ein betre skjebne. B-sida på singelen heitte «Leave Me Here». 

Neste singel skulle heite «Another Vincent Van Gogh», men sidan «Michaelangelo» selde dårleg og ikkje kom inn på listene vart dei droppa av plateselskapet og bandet vart oppløyst. Campbell danna seinare bandet Rockin' Horse saman med Billy Kinsley. 

Som The Kirbys gav bandet ut tre singlar i 1965-1966. Desse var: 
* «'Cos My Baby's Gone» / «She'll Get No Lovin' That Way» (1965)
* «Don't You Want Me No More» / «Bless You» (1965)
* «It's A Crime» / «I've Never Been So Much In Love» (1966)

I 2004 kom eit samlealbum kalla *The Dream of Michelangelo*. Albumet er kredittert til 23rd Turnoff, men inneheld dei tre singalne som the Kirbys spelte inn i 1965 og 1966, i tillegg til «Michaelangelo»-singelen og ein del songar som aldri vart gjeve ut. 

## Bakgrunnsstoff
* Jimmy Campbell si Myspace side der ein mellom anna kan lytte til Michaelangelo

## Kjelder
Manytsj-Gudilo

**Manytsj-Gudilo** (russisk Маныч-Гудило) er ein stor saltsjø i Kalmykia i Russland. Delar av han ligg innanfor Rostov oblast og Stavropol kraj. Han har eit areal på 344&nbsp;km² og er i snitt berre 0,6&nbsp;meter djup. Han renn ut i Azovhavet og elva endar nær Rostov-na-Donu. Temperaturen i området kan varierer frå -30&nbsp;°C om vinteren til 40&nbsp;°C om sommaren. Mange fugleartar held til her og området er ein del av Tsjernyje Zemli biosfærereservat.

Om det globale havnivå skulle kome til å stige om lag 25 meter ville vatn frå Azovhavet bryte inn i innsjøen og så flaume over i Den kaspiske senkinga rundt Kaspihavet (inkludert byar som (Astrakhan, Baku, Sumqayit og Rasjt).

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Manych-Gudilo|Lake Manych-Gudilo]]» frå , den 29. august 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Lauparen

**Lauparen** (1434 moh.) er ein fjelltopp i møtepunktet mellom kommunane Vestnes, Ålesund og Fjord i Møre og Romsdal. I nord ligg Tresfjord i Vestnes, i vest Vaksvika i Ørskog, og i søraust fjelldalen Jasvollbotnen i Stordal. Beste ruta går opp den bratte men elles greie sørsida. Dit kjem ein lettast frå vegen på fjellovergangen mellom Vaksvika og Tresfjord.
Med sin posisjon lengre ute på halvøya mellom Romsdalsfjorden og Storfjorden enn andre fjell av tilsvarande høgde er Lauparen godt synleg mange stader i midtre og ytre strok i distriktet.
Solmasse

**Solmasse** (symbol: M_\odot) er ei måleining for masse innan astronomi nytta for å samanlikna massane til stjerner, svarte hòl og andre tyngre himmellekamar. Éin solmasse svarer til 1,9891 kilogram og utgjer meir enn 99 % av massen til solsystemet. Éin solmasse svarer òg til rundt 333&nbsp;000 jordmassar.

## Kjelder
John Michael Talbot

**John Michael Talbot** () er ein amerikansk katolsk munk, musikar, songar og låtskrivar. Han er også grunleggjaren av klosterordenen The Brothers and Sisters of Charity i Eureka Springs i Arkansas i USA.

## Verk
### Album med Mason Proffit

 *Wanted* og *Movin' Toward Happiness* som dobbeltalbum

### Soloalbum

### Samlealbum
*1980 Beginnings
*1989 Master Collection V1 - The Quiet Side
*1995 Collection
*1995 The Talbot Brothers Collection
*2003 Signatures
*2003 History Makers
*2008 The Troubadour Years

### Bøker
**The Music of Creation:  Foundations of a Christian Life* — (Tarcher/Putnam) (1999) ISBN 1-58542-037-9
**Changes: A Spiritual Journal* — (Troubadour For The Lord) ISBN 1-883803-00-4
**Blessings: Reflections On The Beatitudes* — (Crossroads Publishing) ISBN 0-8245-1077-1
**Come To The Quiet: The Principles Of Christian Meditation* — (J.P. Tarcher) ISBN 1-58542-144-8
**The Fire Of God* — (Troubadour For The Lord) ISBN 1-883803-01-2
**Hermitage: A Place Of Prayer & Spiritual Renewal* — (Troubadour For The Lord) ISBN 1-57921-040-6
**Simplicity* (with Dan O'Neill) ISBN 978-0-89283-635-2
**The Joy Of Music Ministry* (Resurrection Press) ISBN 1-878718-63-0
**Lessons Of St. Francis: Bring Simplicity & Spirituality Into Your Daily Life* — (Plume Books) ISBN 0-452-27834-1
**The Lover And The Beloved: A Way Of Franciscan Prayer* — (Troubadour For The Lord) ISBN 1-883803-04-7
**Meditations From Solitude: A Mystical Theology From The Christian East* — (Troubadour For The Lord) ISBN 1-883803-05-5
**Reflections On The Gospels, Vol. 1: Daily Devotions For Radical Christian Living* — (Troubadour For The Lord) ISBN 1-883803-02-0
**Reflections On The Gospels, Vol. 2: Daily Devotions For Radical Christian Living* — (Troubadour For The Lord) ISBN 1-883803-03-9
**Reflections On The Gospels, VOL. 3: A Passion For God* — (Servant Publications) ISBN 0-89283-705-5
**Signatures* (with Dan O'Neill) — (Troubadour For The Lord) ISBN 0-89283-635-0
**The Way Of The Mystics: Ancient Wisdom For Today* (m. Steve Rabey) — (Jossey-Bass)ISBN 0-7879-7572-9
**Reflections on Saint Francis* (Liturgical Press) ISBN 978-0-8146-3302-1
**The World Is My Cloister: Living from the Hermit Within* (Orbis Books) ISBN 978-1-57075-858-4
**The Universal Monk: The Way of the New Monastic* (Liturgical Press) ISBN 978-0-8146-3341-0
**Blessings of Saint Benedict* (Liturgical Press) ISBN 978-0-8146-3386-1
**The Jesus Prayer - A Cry For Mercy, A Path Of Renewal* (Inter-Varsity Press) ISBN 978-0-8308-3577-5
**Nothing Is Impossible With God* (Dynamic Catholic) ISBN 978-1-937509-61-3

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
* ''The Brothers and Sisters of Charity''
Vinkelmoment

**Vinkelmoment**, **drivmoment**, **dreieimpuls**, **spinn**, **rørslemengdmoment**, **rotasjonsmengd** eller **bevegelsesmengdemoment** er ein fysisk storleik som skildrar rotasjonstilstanden til eit system eller ein lekam rundt eit sentrum. Storleiken er ein vektorstorleik som er lik massen til partikkelen gangar med kryssproduktet av posisjonsvektoren til partikkelen med fartsvektoren. Vinkelmomentet til eit system av partiklar er summen av vinkelmomentet til kvar av partiklane i systemet.

Vinkelmoment er eit viktig omgrep i både fysikk og ingeniørvitskap med mange bruksområde. Vinkelmoment er viktig i fysikk fordi det er ein bevart storleik. Altså er vinkelmomentet til eit system konstant med mindre eit ytre dreiemoment påverkar det. Rotasjonssymmetrien i verdsrommet og den atmosfæriske sirkulasjonen på jorda er i høgste grad knytt til bevaring av vinkelmoment, og det forklarer òg mange andre fenomen i naturen. 

## Definisjon

SI-eininga for vinklemoment er joulesekund; J·s, men vert òg skrive som *kg · m²/s*.

Generelt er vinkelmomentet til ein partikkel om eit punkt gjeve som: 

:\mathbf{L}=\mathbf{r}\times\mathbf{p}

der:

:\mathbf{L} er vinkelmomentet til partikkelen
:\mathbf{r} er posisjonsvektoren til partikkelen i forhold til punktet,
:\mathbf{p} er rørslemengda til partikkelen, og
:\times\, er kryssproduktet.

For ein lekam med fast masse som roterer om ein fast symmetriakse, kan vinkelmomentet skrivast som produktet av tregleiksmomentet og vinkelfarten:

:\mathbf{L}= I \mathbf{\omega}  

der
 
:I\, er tregleiksmomentet for lekamen og
:\mathbf{\omega} er vinkelfarten.

### Bevaring av vinkelmoment
Vinkelmomentet er konstant i eit lukka system, noko som er matematisk ekvivalent med at den tidsderiverte er lik null. Den tidsderiverte for vinkelmoment er dreiemoment:

:\tau = \frac{d\mathbf{L}}{dt} = \mathbf{r} \times \frac{d\mathbf{p}}{dt} = \mathbf{r} \times \mathbf{F} 

Dermed er kravet om eit lukka system det same som at det ikkje er nokre ytre dreiemoment som virkar på systemet. 

:\mathbf{L}_{\mathrm{system}} =  \mathrm{konstant} \leftrightarrow \sum \tau_{\mathrm{ytre}} = 0 

der \tau_{ytre} er dreiemoment som virkar på systemet. 

Drivmomentet til eit massepunkt som roterer omkring ein viss akse kan òg definerast som:

:L = m \cdot v \cdot r
der
:*m* er massen til massepunktet,
:v er den tangentielle farten til massepunktet i forhold til aksen
:og *r* er avstanden frå massepunktet til sentrum av rotasjonsaksen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Drivmoment|Drivmoment]]» frå , og «[[:en:Angular momentum|Angular momentum]]» frå  den 30. august 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
Kvitnyken

**Kvitnyken**, eller *Kvitnykja*, er eit 1244 m høgt fjell sør for Tresfjord i Vestnes kommune, nær grensa mot Ørskog. Toppen er lett å nå vestfrå.
Sonic syndicate

**Sonic Syndicate** er eit svensk melodisk death metal band frå Falkenberg. Bandet blei starta av brørne Roger, Richard og deira søskenbarn Robin Sjunnesson. Tidlegare heitte bandet Fallen Angels, men bytte namn til Sonic Syndicate rett før dei gav ut albumet Eden Fire i 2005
Oklahoma City

**Oklahoma City** er hovudstaden og største byen i delstaten Oklahoma. Han har eit innbyggjartal på 547 274 (2007), med forstadar kring 1,1 millionar. Byen blei grunnlagt i under Oklahoma Land Run i 1889. Han er kjend for bombeåtaket som fann stad der i 1995, og som drap 168 menneske. Det var då det største terroriståtaket i historia til USA.

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Taino

**Taino** er eit utdøydd språk som var brukt i Karibia før europearane koloniserte Amerika. Det blei tala av tainoar.

Ettersom området dei budde i blei kolonisert av spanjolar, gjekk tainoar over til å tala spansk eller eit blandingsspråk av spansk og taino. Mange karibiske kreolspråk har ordtilfang frå taino.

## Kjelder
* Ethnologue Languages of the World 

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden Native-languages.org om taino
1045 Michela

**1045 Michela** er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 19. november 1924 av George Van Biesbroeck ifrå Yerkes-observatoriet i Williams Bay.

## Kjelder
* *[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=1045 1045 Michela - baneparametrar hjå] [http://ssd.jpl.nasa.gov/ JPL Solar System Dynamics]*
* *Oppdagarar og oppdagingsplassar i [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_asteroids/1001–2000 Engelsk Wikipedia sine asteroidelister]. Listene baserer seg på [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.html Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»]*
Apsis i astronomi

**Apsis** er det punktet i ein elliptisk bane der ein lekam er lengst borte eller nærast senteret han roterer kring, som vanlegvis er massesentrumet til systemet.

Punktet som ligg nærast vert kalla *periapsis* og punktet som ligg lengst borte *apoapsis* eller *apapsis*. Ei rett linje som går gjennom periapsis og apoapsis vert kalla apsislinja. Dette er den store aksen i ein ellipse, altså den lengste linja ein kan trekkje gjennom ein ellipse.

For ein lekam i bane er det mest vanleg å nytte uttrykka *perigé*, *perigeum* eller *jordnære* og *apogé* eller *jordfjerne* om lekamar som krinsar rundt jorda (av gresk γη *gê* «jord»), og *aphel*, *aphelium* eller solfjerne og *perihel*, *perihelium* eller *solnære* om lekamar som krinsar rundt sola (av gresk (Greek ‘ήλιος *hēlios* «sol»). Under Apollo-programmet vart uttrykka *pericynthium* og *apocynthium* nytta om krinsløp rundt månen.

## Formel

Følgjande formlar viser eigenskapar ved periapsis og apoapsis i ein bane:

* Periapsis: største fart  v_\mathrm{per} = \sqrt{ \tfrac{(1+e)\mu}{(1-e)a} } \, ved minste (periapsis) avstand r_\mathrm{per}=(1-e)a\!\,
* Apoapsis: minste fart  v_\mathrm{ap} = \sqrt{ \tfrac{(1-e)\mu}{(1+e)a} } \, ved største (apoapsis) avstand r_\mathrm{ap}=(1+e)a\!\,

i følgje Keplerlova for planetære rørsler (bevaring av vinkelmoment) og bevaring av energi er desse storleikane konstant for ein viss bane: 
* spesifikt relativt vinkelmoment h = \sqrt{(1-e^2)\mu a}
* spesifikk baneenergi \epsilon=-\frac{\mu}{2a}

der:
* a\!\, er store halvakse
* \mu\!\, er standard tyngdeparameter
* e\!\, er eksentrisitet, definert som e=\frac{r_\mathrm{ap}-r_\mathrm{per}}{r_\mathrm{ap}+r_\mathrm{per}}=1-\frac{2}{\frac{r_\mathrm{ap}}{r_\mathrm{per}}+1}

Det aritmetiske middeltalet av lengdene til apoapsis og periapsis er lengda av den store halvaksen a\!\,.
Det geometriske gjennomsnittet av dei to lengdene er lengda til den vesle halvaksen b\!\,.

Det geometriske gjennomsnittet av dei to grensesnøggleikane er \sqrt{-2\epsilon}, farten som tilvarar ein kinetisk energi som må leggast til kor som helst i banen for at lekamen skla klare å bryte ut av krinslaupet (kvadratrota av produktet av dei to snøggleikane er den lokale unnsleppingsfart).

## Terminologi
Uttrykka perisenter og aposenter vert stundom nytta, men periapsis og apoapsis er helst det faglege uttrykket som vert nytta.

Det vert òg nytta forskjellige uttrykk for forskjellige himmellekamar. '-ge', '-helium', '-astrum' og '-galaktikum' er former som ofte vert nytta innan astronomi. Endinga '-ge' vert ofte nytta generelt om «nærast ein planet», sjølv om det teknisk sett er feil uttrykk sidan '-ge' refererer til jorda.

## Perhel og apehel for jorda

Jorda er nærast sola tidleg i januar og lengst borte tidleg i juli. Forholdet mellom perihel og aphel og årstidene på jorda endrar seg i ein syklus som varer 21&nbsp;000 år. Denne presesjonen medverkar til periodiske klimaendringar (sjå Milankovitch-syklus).

Dato og klokkeslett for dei neste hendingane er:

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Apsis|Apsis]]» frå , den 31. august 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Asimut

**Asimut** (Az) er vinkelen langs horisonten i horisontalkoordinatar. Innan astronomi vert vinkelen (0-360°) målt vestover frå sørpunktet på horisonten (S). Ved geodesi (kart og oppmålingsarbeid) vert asimut målt austover frå nordpunktet. Vinkelen vert i begge tilfelle målt med klokka.

I horisontalkoordinatar er den andre koordinaten elevasjon (Alt).

I tredimensjonale polarkoordinatar er asimutvinkelen mellom den positive x-aksen og projeksjonen av ein vektor frå origo mot objektet i xy-planet. I sylindriske polarkoordinatar vert vinkelen skrive θ (theta), i sfæriske polarkoodinatar vert anten θ eller φ (phi) nytta.

Azimut kan også samanliknast med kartkurs.

I magnetbandspelarar er asimut vinkelen mellom bandet og lesehovudet.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Asimut|Asimut]]» frå , den 31. august 2008.*
Petter Dass-monumentet

**Petter Dass-monumentet** er ein steinbauta på haugen vest for Alstahaug kyrkje.

Monumentet vart sett opp 26. august 1908, i høve 200-årsminnet for Petter Dass', dødsdag.

Ved avdukinga skal 5000 menneske ha vore til stades på Alstahaug, der Sofus Arctander heldt hovudtalen, som etterpå i fulltekst vart trykt i Aftenposten. Bauten er mura av stein, og han er godt synleg frå skipsleia. På ein hylle står ein bronsebyste som framstiller diktarpresten. Bauten er utforma av arkitekt August B.C. Nielsen, medan bilethoggar Georg Andreas Heggelund har laga bronsebysten.

## Bakgrunnsstoff
* Helgeland Arbeiderblad 19. august 2008
* Helgeland Arbeiderblad - 24. august 2008 (Papirutgåva frå 25. august er brukt som kjelde)
Slørtåka

**Slørtåka** (katalogisert **NGC 6960**) er ein supernovarest som ligg rundt 1500 lysår unna jorda i stjernebiletet Svana. Slørtåka spenner over 3 grader på himmelen sett frå jorda; noko som svarer til rundt seks fullmånar.

Estimat går ut på at supernovaeksplosjonen som skapte Slørtåka skjedde for 5 til 10 000 år sia. Restane frå denne eksplosjonen ekspanderer utover med ein fart på 600 000 kilometer i timen og kolliderer med omgjevnadane. Energien som då blir frigjeve får gass til å gløda, og dette kan sjåast som Slørtåka.

## Bakgrunnsstoff

* Hubble-foto av utsnitt av tåka

## Kjelder
Sofus Arctander

**Sofus Anton Birger Arctander** () var ein norsk politikar, lærar og sorenskrivar. Nils Arctander var bror hans.

Som politikar representerte han partiet Venstre på Stortinget i fleire periodar. Han arbeidde som fullmektig og sorenskrivar i Lofoten. Han var ordførar i Hadsel 1875–1878, frå 1879 var han stortingsmann. 

Arctander var indreminister i Johan Sverdrups regjering (1884–88) og handelsminister i Christian Michelsens regjering frå 1905, frå 31. august til 23. september 1905 var han konstituert statsminister. Han var handelsminister i Regjeringa Løvland 28. oktober 1907–19. mars 1908 og i Regjeringa Konow 2. februar 1910–11. juni 1910. Andre verv han hadde var borgarmeister i Bergen, tollskrivar i Oslo og president i Odelstinget.

Han var aktiv i Nordlendingenes Forening. I 1912 fekk han Petter Dass-medaljen.

Arctander vart 1. juli 1887 utnemnd til kommandør av 1. klasse av St. Olavs Orden «for fortjenstfuld embedsvirksomhed».

## Kjelder

* 
### Fotnotar
Mikrometeorologi

**Mikrometeorologi** er studiet av atmosfæriske fenomen som er mindre enn mesoskala, om lag 1 km eller nedover. Desse to greinene av meteorologi vert stundom plassert saman som «mesoskala- og mikrometeorologi» og saman omfattar dei studiet av alle fenomen mindre enn synoptisk skala. Det tyder studiet av alle fenomen som er for små at dei vert fanga opp på eit vêrkart. 

Fenomena er ofte òg kortvarige og omfattar prosessar i grenselaget til atmosfæren. Viktige tema i mikrometeorologi er varmeoverføring og gassutveksling mellom jordsmonn, vegetasjon og/eller overflatevatn og atmosfæren ved turbulens. For å måle desse transportprosessane må ein nytte flukstårn som måler netto stråling, merkande varmefluksar, latent varmefluksar, varmelagring i bakken og fluksar av sporgassar som er viktige for atmosfæren, biosfæren og hydrosfæren.
Planteskole

Ein **planteskole** er ei verksemd for produksjon av fleirårige tre og buskar.  

Planteskolane leverer mellom anna granplantar til skogbruket. Granplantane til skogbruket vert oftast leverte som eitt- eller toårige pluggplantar med rotklump. Nokre planteskolar leverer òg tre-, fire- eller femårige barrotplantar. Femårige plantar under nemninga 2/3 har stått to år i såseng før dei har vorte omprikla og stått 3 år på friland før dei er tatt opp for utplanting i skogen.  

Moderne planteskolar har veksthus med klimakontroll og kjølelager for lagring av plantar som er klare for levering. Til skogbruket vert plantane oftast leverte i pakningar med 300 eller 500 plantar.

## Norske skogplanteskolar
Den første norske planteskolen vart etablert i Sandnes i 1868, og sidan vart det etablert planteskolar i Farsund 1876, Molde 1878, Steinkjer og Saltdal i 1880, Bodø i 1887, Hamar i 1890, Sjønningsdalen, Trondheim 1899, Namsos og Horten i 1900 og på Hitra i 1900. Frå hundreårsskiftet gjekk ein i skogbruket meir over til bledningshogst, og såing og planting vart mindre bruka. Plantinga i skogstroka vart då minimal, om lag 10 millionar for året i kyststroka, 5 millionar i dei tradisjonelle skogstroka.  Mens den årlege planteproduksjonen i kyststrøka kunne liggje på ca 10 millionar planter, var talet for skogstroka ca 5 millionar.

Med skoglova av 1932 vart det kulturplikt, og etter kvart fekk bestandsskogbruket innpass. Etter krigen kom plantetalet opp i 20 millionar plantar for året. Talet steig jamnt til det i 1964 nådde toppen med over 100 millionar plantar utsett på om lag 350&nbsp;000 dekar. 

I Noreg er det no nær tjue skogplanteskolar, fordelte over heile landet, som forsyner det norske skogbruket med skogplantar. Dei fleste norske planteskolane er eigd av eit eit fylkesskogselskap; nokre få er i privat eige. 

I 1991 leverte norske skogplaneskolar 62 millionar skogplantar til utplanting. Dei siste åra har plantetalet lege rundt 20 millionar for året, utplanta på 120&nbsp;000 dekar.

## Referansar
August B.C. Nielsen

**August Bendix Christofer Nielsen** () var ein norsk arkitekt fødd i Sømna i Nordland. Han studerte ved Trondhjems tekniske læreanstalt frå 1893 til 1897. Sidan var han assistent for blant anna arkitektane Andreas Bugge, Heinrich Jürgensen, Bredo Greve og Ingvar Hjorth før han i 1911 etablerte sin eigen arkitektpraksis i Kristiania. Han var medlem av Aker kommunestyre frå 1919 - 1922, og han var reguleringssjef i Aker i 27 år, frå 1920 til 1947.

## Bygningar
* Prestenes kyrkje, Majorstua, som sidan bytta namn til Majorstuen kyrkje 1921 til 1926 (kubisk klassisisme prega av art deco og nybarokk)
* Rotsund kapell Nordreisa, 1932
* Svolvær kyrkje 1932
* Fredrikstad bibliotek, 1922 til 1926, borgprega mellomlalderstil) Bygningen vart freda i 1992 ut frå arkitektonisk og kulturhistorisk verdi. 
* Deichmanske bibliotek på Schous plass, 1912 - 1914

## Bakgrunnsstoff
* Geir Tandberg Steigan: August Bendix Christofer Nielsen
* Svolvær kirke
* Store Norske Leksikon om Nielsen.
Plesjtsjejevo

**Plesjtsjejevo** (russisk Плеще́ево о́зеро) er ein innsjø i Jaroslavl oblast i Russland og tidlegare ein feriestad for dei russiske tsarane. Byen Pereslavl-Zalesskij ligg på søraustsida av innsjøen.

Innsjøen er ein del av Plesjtsjejevo nasjonalpark og har eit areal på 51&nbsp;km², ei lengd på 9,5&nbsp;km og ei 28&nbsp;km lang kystlinje. Han er om lag 25 meter på det djupaste, men breidda av han er ganske grunn. Ved breidda ligg ein stor stein kalla «den blå steinen», som vart dyrka av heidenske folk i eldre tider og som framleis vert nytta i feiringar i den russisk-ortodokse kyrkja.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Pleshcheyevo|Lake Pleshcheyevo]]» frå , den 31. august 2008.*
Pontsjozero

**Pontsjozero** (russisk Пончозеро) er ein innsjø langs elva Umba i Murmansk oblast i Russland. Han er 10 km lang og 3 km brei. Han ligg 25 km nord for byen Umba ved Kvitsjøen og om lag 10 km søraust for Kanozero.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Ponchozero|Lake Ponchozero]]» frå , den 31. august 2008.*
Pjaozero

**Pjaozero** (russisk Пяозеро, finsk *Pääjärvi*) er ein stor innsjø i Karelia, nordvest i Russland. Han har eit areal på 659&nbsp;km². Det er mange øyar i innsjøen med eit totalt areal på 186&nbsp;km².

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Pyaozero|Lake Pyaozero]]» frå , den 31. august 2008.*
Pjasino

**Pjasino** (russisk Пясино) er ein stor innsjø i Krasnojarsk kraj, nord i sentrale område av Russland. Han har eit areal på 735&nbsp;km². Det renn mange elvar ut i innsjøen og elva Pjasina har kjelda si her. Pjasino fryst til i oktober og er islagd til ut i juni. Det er rikt på fisk i innsjøen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Pyasino|Lake Pyasino]]» frå , den 31. august 2008.*
Pyhäjärvi i Karelen

**Pyhäjärvi** er ein innsjø i Finland og Russland. Det meste av innsjøen ligg i Finland og berre den søraustlege delen strekkjer seg over grensa til Russland. Han har eit areal på 206,79&nbsp;km² og er nesten 80 meter på det djupaste.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pyhäjärvi (Karelia)|Pyhäjärvi (Karelia)]]» frå , den 31. august 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Tsjudzjavr

**Tsjudzjavr** (kildinsamisk til russisk Чудзъявр, *Tsjudzjavr*) er ein stor innsjø på Kolahalvøya i Murmansk oblast i Russland. Han har eit areal på 57,8&nbsp;km². Elva Tsjudzjok, ei av sideelvane til Voronja renn ut frå innsjøen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Chudzjavr|Lake Chudzjavr]]» frå , den 31. august 2008.*
Kildinskoje

**Kildinskoje** (russisk Кильдинское озеро) er ein innsjø på Kolahalvøya i Murmansk oblast i Russland.

Han er 8 km lang og 1 km brei. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Kildinskoye|Lake Kildinskoye]]» frå , den 31. august 2008.* 

## Bakgrunnsstoff
Luptsje-sjøen

**Luptsje** (russisk Озеро Лупче) er ein liten innsjø på Kolahalvøya i Murmansk oblast i Russland nær Kandalaksja. Han ligg 23.1 meter over havet. Elva Luptsje-Savino renn ut frå innsjøen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Lupche-Savino|Lake Lupche-Savino]]» frå , den 31. august 2008.*
Luptsje-Savino

**Luptsje-Savino** (russisk Лупче-Савино) er ei elv sør på Kolahalvøya i Murmansk oblast i Russland. Elva er 15 km lang.

Luptsje-Savino spring ut frå Bolsjoje Savino og munnar ut i Kandalaksjabukta i Kvitsjøen. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lupche-Savino River|Lupche-Savino River]]» frå , den 30. oktober 2008.*
Notozero

**Notozero** (russisk Нотозеро; nordsamisk: Njuohttejávri) er ein stor innsjø på Kolahalvøya i Russland. Han har eit areal på 78,9&nbsp;km². Elva Tuloma renn ut frå innsjøen.

## Sjå òg
* Samiske stadnamn i Russland

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Notozero|Lake Notozero]]» frå , den 31. august 2008.*
Sejdozero

**Sejdozero** (russisk Сейдозеро, kildinsamisk Сейдъявврь) er ein innsjø på Kolahalvøya i Murmansk oblast i nedslagsfeltet til Lovozero og gjev vatn til elva Sejdjavrjok. 

## Sjå òg
* Samiske stadnamn i Russland

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Seydozero|Lake Seydozero]]» frå , den 31. august 2008.*
Georg Andreas Heggelund

**Georg Andreas Heggelund** () var ein norsk bilethoggar og keramikar frå Lødingen kommune i Nordland. Han er særleg kjend for si keramiske produksjon frå eige verkstad og for Porsgrunds Porselænsfabrik.

Blant arbeid han har gjort er
* Dyrehovud og frisar i kleberstein over inngangsportalen til Urbygningen ved Universitetet for miljø- og biovitskap, avduka 1901
* Bronsebyste av Petter Dass plassert i Petter Dass-monumentet, avduka 1908

## Kjelder

* Store Norske Leksikon om Heggelund.
Qabansjøane

**Qabansjøane** er ei fleire innsjøar i Kazan i Tatarstan i Russland, mellom anna Birge («Nær») Qaban, Arğı («Fjern») Qaban og Yuğarı («Øvre») Qaban. Dei har eit samla areal på 1,86 km² og er dei største i Tatarstan.

Han er knytt til elva Qazansu via kanalen Bolaq og ein underjordisk kanal frå Bolaq-Qazansu. Han er òg knytt til Volga via kloakksystemet i byen. 

Graver for volgabulgararar frå 1100- og 1200-talet vart funne nær breidda av Arğı Qaban.

Ei segn hevdat at i dagane før Kanatet i Kazan fall, så kasta khanane alle verdisakene sine i innsjøane. 


Fil:Kazan Qaban Lake evening 08-2016 img3.jpg|Breidda av Qaban
Fil:Frozen_Qaban.jpg|Ein sidekt Qaban sett frå Kazan statsuniversitet
Fil:Qaban, Kamal, Tatenergo.JPG|Kamal teater og og Tatenergo-kontoroet ved breidda av Qaban


## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lakes Qaban|Lakes Qaban]]» frå , den 31. august 2008.*
Semenovskoje

**Semenovskoje** (russisk Семёновское озеро) er ein innsjø på Kolahalvøya i Murmansk oblast i Russland som ligg i byen Murmansk. Han har eit areal på 0,195&nbsp;km². Elva Semenovskij renn ut frå innsjøen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Semenovskoye|Lake Semenovskoye]]» frå , den 31. august 2008.*
Segozero

**Segozero** (russisk Сегозеро, finsk *Seesjärvi*) er ein stor innsjø i Karelia, nordvest i Russland. Elva Segezja renn ut frå Segozero og munnar ut i Vygozero. Etter at det vart bygd eit vasskraftverk i elva Segezja vart overflatearealet til Segozero auka frå 815&nbsp;km² til 906&nbsp;km².

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Segozero|Lake Segozero]]» frå , den 31. august 2008.*
Seliger

**Seliger** (russisk Селигер) er ein innsjø i Tver oblast og dei nordlegaste områda av Novgorod oblast i Russland. Han ligg nordvest i Valdajhøgdene og er ein del av nedslagsfeltet til Volga. Han ligg 205 meter over havet og har eit areal på 212&nbsp;km². I snitt er han 5,8 m djup.

Seliger ligg i eit vakkert landskap med skogkledde åsar. Han er ein del av eit naturreservat og vert stundom kalla «den europeiske Bajkalsjøen» på grunn av det mangfaldige og unike dyre- og plantelivet, på same måte som Bajkalsjøen.

Ostasjkov er den einaste byen ved innsjøen og ein populær feriestad.

Øya Stolbnyj med Nilov kloster ligg i innsjøen.

## Bakgrunnsstoff
* Turisme i området rundt Seliger 
* Kart over Seliger 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Seliger|Lake Seliger]]» frå , den 31. august 2008.*
Senezjsjøen

**Senezjsjøen** (russisk Сенеж), òg kalla **Senezjskoje** (Сенежское), er ein innsjø i Moskva oblast i Russland, om lag 60&nbsp;km nordvest for Moskva. Han har eit areal på 7&nbsp;km². Byen Solnetsjnogorsk ligg på vestsida av innsjøen. Elva Sestra har utspringet sitt her.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Senezh Lake|Senezh Lake]]» frå , den 31. august 2008.*
Sjirasjøen

**Sjira** er ein meromiktisk innsjø nær Sjira i Republikken Khakasia i Russland. Han har eit areal på 35,9 km² og er 23 meter på det djupaste. 

## Galleri

Fil:Западный берег озера Шира.jpg
Fil:Холмы на восточном берегу оз.Шира.jpg
Fil:Оз.Шира и пос.Жемчужный.jpg


## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Shira|Lake Shira]]» frå , den 31. august 2008.*
Margit Sandemo

**Margit Sandemo** () var ein norsk-svensk forfattar. Ho var kjend for populær- eller underhaldningslitteratur, som serien *[[Sagaen om Isfolket]]*. Sandemo skreiv til saman 185 bøker som blei selde i meir enn 37 millioner eksemplar. 

Sandemo var fødd på Østre Toten i Noreg, men voks opp i Sverige og skreiv på svensk.

Ho debuterte i 1964 med *De tre frierne*, som gjekk som føljetong i Norsk Ukeblad.

I 2014 blei Sandemo tildelt Kongens fortenstmedalje.

## Verk
### Dei best kjende romanseriane
* *[[Sagaen om Isfolket]]* (1982&ndash;1989)
* *[[Heksemesteren]]* (1991&ndash;1994)
* *[[Sagnet om Lysets Rike]]* (1995&ndash;2000)
* *[[De svarte ridderne]]* (2000&ndash;2003)
* *[[Blålys!]]* (2004)
* *[[Trollruner]]* (2005&ndash;2007)
* *Kiaras saga (2013)* 

### Best kjnede føljetongar/dobbeltbøker
# *Barn av ensomheten*  (1978)
# *Nattens tårer*  (1978)
# *Fredløse hjerter*  (1966)
# *Konkylien*  (1979)
# *Den sorte engel*  (1972)
# *Ridderens datter*  (1980)
# *Piken med sølvhåret*  (1971)
# *Farlig flukt*  (1965)
# *Bergtatt (roman)|Bergtatt*  (1965)
# *Skogen har mange øyne*  (1978)
# *De hvite steinene*  (1970)
# *Skyggen av en mistanke*  (1980)
# *Over alle grenser*  (1967)
# *For meg fins ingen kjærlighet* (1982) 
# *Elskede, hvem er du*  (1974)
# *Dypt inne i skyggene*  (1979)
# *Forhekset (roman)|Forhekset*  (1970)
# *Tårnet i det fjerne*  (1974)
# *Spøkelsesborgen*  (1968)
# *Fabians brud*  (1974)
# *Det vanskelige valget* (1982) 
# *Brev til Ensom*  (1965)
# *Under evige stjerner (roman)|Under evige stjerner*  (1965)
# *De forlatte barna*  (1976)
# *Meldt savnet*  (1975)
# *Kirken ved havet*  (1982)
# *Hekser kan ikke gråte*  (1975)
# *Ulven og månen*  (1969)
# *Kongens brev*  (1984)
# *De tre frierne*  (1964)
# *Nøkkelen*  (1977)
# *Kongekronen*  (1976)
# *Jomfruen fra Tåkeskogen*  (1976)
# *Sindre, min sønn*  (1977)
# *Selv om jeg elsker deg*  (1978)
# *Stjernetegnet*  (1984)
# *Gullfuglen*  (1979)
# *Lyset på heden*  (1986)
# *Søk ikke for dypt*  (1991)
# *I natten stillhet* (1998)
# *Ensom i verden*  (1999)
# *Tessa (roman)|Tessa*  (1996)
# *Den mørke sannheten*  (2001)
# *Legenden om den øde skogen*  (1992)
# *Barnebruden*  (1998)
# *Drømmen om en venn*  (1996)
# *Yrsa - den glemte dronningen*  (2008)
# *Spindelvev (roman)|Spidelvev*  (2009)

### Frittståande bøker i utval
* *Draugens hånd*
* *Livsglede*
* *Kjære Margit*
* *I død og lyst*
* *Grav under høstløv*
* *Skattejakten*
* *Vi er ikke alene*
* *Jovisst har dyrene sjel*
* *Jovisst har dyrene sjel 2*
* *Jonathan*  (1973)
* *Vargabys jomfruer*  (1973)
* *På spor av ridderne*
* *Din hjelper finnes**

* *Ørnenes rike - Historien om en fjelldal*
* *Ravnenes dal - Historien om en fjelldal*
* *Tranenes fristed - Historien om en fjelldal''

## Kjelder
Sterzj

**Sterzj** er den tredje største av Valdajsjøane i Tver oblast i Russland. Han har eit areal på 18 km² og er den første innsjøen som Volga renn gjennom. Innsjøen er 12 km lang og opp til 1,5 km brei. I snitt er han 5 meter djup. Han har gjeve namn til Sterzjkrossen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Sterzh|Lake Sterzh]]» frå , den 31. august 2008.*
Suavjärvi

**Suavjärvi** (russisk Суавъярви) er ein innsjø og eit nedslagskrater i Karelia i Russland, om lag 50&nbsp;km nord for byen Medvezjiegorsk. Suavjärvi er om lag 3&nbsp;km brei og ligg midt i krateret.

Krateret er 16&nbsp;km i diameter og er estimert til å vere 2,4 milliardar år gammalt i grensa mellom arkeikum og proterozoikum. Det er derfor det eldste kjende nedslagskrateret på jorda. Det er ikkje mykje att av krateret, men ein har funne nokre sjokkbølgjeskapte kjenneteikn som store blokker av breksje.

## Bakgrunnsstoff
* Nedslagsdatabase
* 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Suavjärvi crater|Suavjärvi crater]]» frå , den 31. august 2008.*
Siamozero

**Siamozero** (russisk Сямозеро, finsk *Säämäjärvi*, karelsk *Seämärvi*) er ein stor innsjø i republikken Karelia, nordvest i Russland. Han har eit areal på 265–270&nbsp;km². På det djupaste er han om lag 24 meter. Det er eit par øyar i innsjøen. Han vert nytta til fiske, vasstransport og tømmerfløyting.
Kupe

**Kupe** er ein oppdagar i maori-mytologi som var det fyrste mennesket til å oppdaga New Zealand. 

## Kjelder
Christian Radich

**Simeon Christian Radich** () var ein norsk rittmeister, trelasthandlar og skipsreiar. Radich var fødd i Fredrikshald og levde størstedelen av livet i Christiania. 

Radich er kjend for å ha namngjeve SS «Christian Radich». Sidan han ikkje hadde arvingar bestemte han at formua han etterlet seg skulle gå til bygging av eit skuleskip. Og då SS «Christian Radich» var bygt i 1937 fekk skipet namn etter han.
## Kjelder
* Gøthe Gøthesen: *Windjammer*. Grøndahl Dreyers forlag 1993
Cyathea dealbata

*Cyathea dealbata* er ei ei middelstor trebregne som er stadeigen (endemisk) på New Zealand. Bregna er nasjonalplanten til New Zealand.

*Cyathea dealbata* kan heita *silver-fern* ('sølvbregne') eller *silver tree fern* ('sølvtrebregne') på engelsk og *kaponga* eller *ponga* på maori.

## Synonym
* *Polypodium dealbatum* G. Forster, 1786
* *Cyathea tricolor* Colenso, 1883
* *Alsophila tricolor* (Colenso) Tryon, 1970

## Utsjånad
Planten kan veksa seg over ti m høg (men kan ein sjeldan gong opptre som krypplante). Kruna er tett, og bregneblada kan verta om lag fire m lange. Dei har ein sølvkvit farge på undersidene og lysare grøn på oversidene. Denne klåre, sølvaktige fargen har gjort dei nyttige som markørar langsetter stiar, så ein kan sjå å gå i mørke. Skjella er mørkt brune, og er ofte vridde og glinsande.

## Utvikling og vokster
*Cyathea dealbata* kom til New Zealand relativt seint, under pliocen (kring 5-1,8 millionar år sidan). Bregna finst på dei newzealandske øyene og på Chatham Islands i aust, mest i nærleiken av tørrare skogar og i open krattskog. Ho er kjend for å veksa godt i vel drenert humus, og når ho først har slått rot, greier ho gjerne tørrare vokstervilkår. Ho veks best i ly frå vind, og bør vernast mot frost. Sølvbregna veks ikkje på skogbotnen under dei tette krunene til utvaksen skog.

## Sølvbregna i bruk

* Sølvbregna vert brukt som eit emblem på klede og i marknadsføring av fleire sportsgreiner. Ho er best kjend som logo for det newzealandska landslaget i rugby, All Blacks, og Black Caps, cricketlandslaget.
*  Silver Ferns er namnet på landslaget i nettball, verdsmeistrane frå meisterskapet i 2003 på Jamaica.
* Sølvbregna har også fått eit politisk bruksområde, ho finst på logoen til  *New Zealand Progressive Party* (Jim Anderton's Progressive Party) og United Future New Zealand.
* «The Silver Fern» er namnet på eit passasjertog.
* Korusymbolet som finst i maorikunst er rekna for å vera inspirert av unge bladskot på ponga.
* Blad frå sølvbregna finst på det newzealandske riksvåpenet.
* Fleire alternative newzealandske flagg, som til dømes silver fern flag, brukar sølvbregna.

## Kjelder

----
* Large, M.F. & J.E. Braggins (2004). *Tree Ferns*. Timber Press, Inc., s. 120-121. ISBN 0-88192-630-2
* The International Plant Names Index: ''Cyathea dealbata''
----
* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cyathea dealbata|Cyathea dealbata]]» frå , den 1. september 2008.* 

## Bakgrunnsstoff
Tambukansjøen

**Tambukansjøen** (russisk Тамбукан) er ein innsjø med bitter-salt vatn i Nord-Kaukasus i Stavropol kraj og Karatsjajevo-Tsjerkessia i Russland, om lag 8&nbsp;km frå Pjatigorsk. Innsjøen har eit areal på 1,87 kvadratkilometer og eit djup som varierer frå 1,5 til 3,1 meter. Om lag ein to tredjedelar av innsjøen ligg i Karatsjajevo-Tsjerkessia. Botn av innsjøen er eit tjukt gjørmelag, og gjørma har sidan 1886 vore nytta til gjørmebehandling i institusjonar i Jessentuki og andre terapeutiske gjørmebad i regionen. Desse gjørmebada har vorte nytta av kjende personar som Fjoodor Tsjaliapin, Anton Tsjekhov og Leo Tolstoj.

## Historie
I 1395 tok krigsherren Timur eit bad i Tambukansjøen. Den kabardiske fyrsten Murazarbek Tambiev slo den krim-tyrkiske hæren nær innsjøen i 1709. Ordet *Tambukan* kjem frå det tyrkiske ordet *Tambu qanı* og tyder «Tambiev sitt blod» eller «Tambiev sitt asyl».

I 1717 sende Peter den store lækjaren sin Sjober på ein ekspedisjon til Tambukan for å hente medisinsk vatn og gjørme.

Den første vitskaplege skildringa av Tambukansjøen vart gjort av Guldenschtedt i 1773.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tambukan Lake|Tambukan Lake]]» frå , den 1. september 2008.*
Tajmyrsjøen

**Tajmyrsjøen** (russisk Таймыр, Таймырское озеро) er ein innsjø sentralt på Tajmyrhalvøya i Krasnojarsk kraj i Russland. Han ligg sør for Byrrangafjella og har mange armar som stikk ut i alle retningar. Han er om lag 165 km lang frå aust til vest og opp til om lag 23 km brei i dei breiaste områda aust i innsjøen. 

Innsjøen er isdekt frå seint i september til juni. Dei største elvane som munnar ut i innsjøen er Zapadnaja, Severnaja, Bikada Nguoma, Jamutarida, Kalamissamo og Øvre Tajmyra. Nedre Tajmyra renn vidare ut frå innsjøen. Sør for Tajmyrsjøen ligg mange mindre innsjøar. 

### Økologi
Tajmyrsjøen er rik på fisk som ein typisk finn i kalde arktiske vatn, som smerling og muksun. Det er derimot noko overfiske på nokre av artane, trass i at området er avsidesliggande. 

Ein har funne noko forureining av plutonium i sedimenta i Tajmyrsjøen. Dette kan vere partiklar som er ført med vinden frå atomprøvesprengingane på Novaja Zemlja under den kalde krigen.

I august held vatnet ein temperatur på 7&nbsp;°C, medan han berre så vidt er over 1&nbsp;°C om vinteren. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Taymyr|Lake Taymyr]]» frå , den 1. september 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* encyclopedia.com
* Informasjon om området med bilete
* Geologi og panteologi 
* Overfiske
Ngāi Takoto

**Ngāi Takoto** er ein maori-iwi (stamme) i Far North District i regionen Northland på New Zealand. Om lag 5 000 menneske høyrer til Ngāi Takoto, som reknar slekta si attende til Tuwhakatere, og dei kom til New Zealand i wakaen (kanoen) Kurahaupo.

## Referansar
Teletskojesjøen

**Teletskoje** (russisk Теле́цкое о́зеро, altaisk Алтын Кӧл, *Altyn-Köl*) er den største innsjøen i Altajfjella og republikken Altaj i Russland. Han er ein av dei 25 djupaste innsjøane i verda med eit djup på 325 meter.

Teletskjoje ligg 434 meter over havet, er 78 km lang og 5 km brei. Han har eit areal på 233 km², men sidan han er så pass djup som 325 meter inneheld han så mykje som 40 km³ vatn. Vatnet i innsjøen er klårt og har ei sikt på seks til fjorten meter. Sjøen ligg mellom fjellryggane Korbu og Al-tyntu der Sailughemfjella møter Vest-Sajan-fjella. Han er omgjeven av 600-1300 meter høge fjell i nord og om lag 1700-2400 meter høge fjell i sør. 

Det renn om lag 70 elvar og 150 midlertidige elvar ut i innsjøen. Den største av desse er Tsjulysjman som står for meir enn halvparten av vssstilførselen til innsjøen. Innsjøen har eitt utløp gjennom elva Bija, som etter å ha slått seg saman med Katun dannar ei av dei største elvane i Sibir, elva Ob.

Teletskoje er ein del av Altajskij naturreservat. Reservatet er i lag med Katun naturreservat og Ukokplatået innskrive på verdsarvlista til UNESCO under namnet «Dei gylne fjella i Altaj». 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Teletskoye|Lake Teletskoye]]» frå , den 1. september 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Topozero

**Topozero** (russisk Топозеро, finsk *Tuoppajärvi*) er ein stor innsjø i republikken Karelia, nordvest i Russland. Han har eit areal på 986&nbsp;km², er 75,3&nbsp;km lang og 30,3&nbsp;km brei. På det djupaste er han om lag 50 meter. Det er meir enn 100 øyar i innsjøen. Topozero vert nytta til fiske og tømmerfløyting.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Topozero|Lake Topozero]]» frå , den 1. september 2008.*
Tulos

**Tulos** (russisk Тулос) er ein stor innsjø i republikken Karelia i Russland. Han har eit areal på 95,7&nbsp;km². Innsjøen frys til i november og er isdekt til ut i mai. Det er mange øyar i innsjøen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Tulos|Lake Tulos]]» frå , den 1. september 2008.*
Udyl

**Udyl** (russisk Удыль) er ein stor innsjø i Khabarovsk kraj i Russland. Han har eit areal på 330&nbsp;km², er 50&nbsp;km lang og 9&nbsp;km brei. På det djupaste er han 5 meter. Han ligg nær den venstre breidda av elva Amur.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Udyl|Lake Udyl]]» frå , den 1. september 2008.*
Umbozero

**Umbozero** (russisk Умбозеро, kalla opp etter elva Umba) ligg i Murmansk oblast i Russland mellom Khibiny i vest og Lovoziorskije Tundry i aust. Han har eit areal på 422 km². I snitt er han 15 meter djup og på det djupaste 115 meter. Han frys til i slutten av oktober. Det finst tre slag fisk i innsjøen. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Umbozero|Umbozero]]» frå , den 1. september 2008.*
Amy Winehouse

**Amy Jade Winehouse** () var ein britisk soul-, jazz- og rhythm and blues-songar og låtskrivar. Ho debuterte med albumet «Frank» som selde til platina i 2003, og slo gjennom med hitlåta «Rehab» rundt juletider 2006. Ho gav ut to album; *Frank* og *Back to Black*. På Grammygallaen 2008 fekk ho 5 grammyprisar og er dermed den første kvinna frå Storbritannia som har vunne 5 grammyprisar på éin kveld.

Amy Winehouse levde eit turbulent liv. Ho vart utvist frå Sylvia Youngs teaterskole for born og unge då ho var 16 år, ho vart innlagd på avvenningsklinikk for narkotikamisbruk mange gonger, og ho måtte avlyse mange konsertar på kort varsel, blant anna på Øyafestivalen sommaren 2006. Mykje tyder på at ho hadde bipolar liding, og at alkoholbruken var ei form for sjølvmedisinering.

Amy Winehouse døydde 23. juli 2011 i London, 27 år gammal, og føyer seg inn i fenomenet som rockehistorikarane kallar 27 Club. Det vil seia store musikarstjerner som døydde 27 år gamle, t.d. Jimi Hendrix, Janis Joplin, Kurt Cobain og Jim Morrison.

## Studioalbum
* 2003 - *[[Musikkalbumet Frank|Frank]]*
* 2006 - *[[Back to Black]]*

## Singlar
* 2003 - *Stronger Than Me*
* 2003 - *Take The Box*
* 2004 - *In My Bed/You Sent Me Flying*
* 2004 - *Pumps/Help Yourself*
* 2006 - *Rehab*
* 2006 - *You Know I'm No Good*
* 2007 - *Back To Black*
* 2007 - *Tears Dry On Their Own*

## Referansar