open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
DS «Santa Rita»

**D/S «Santa Rita»** er eit dampskip levert i 1886 for M. J. O’Sullivan i Cork i Storbritannia som yacht. Skipet vart i 1922 selt til Hardanger Sunnhordlandske Dampskibsselskap (HSD) for 30&nbsp;000 kr. og omdøypt **DS «Ulvik»** for bruk som turistskip på fjordane i Hardanger.

## Historie

I 1892 vart skipet seld til St. J. E. Daubeny i Kingswear, og i 1894 til George B. Thompson i Dublin. Han døypte skipet om til **«Thaïs»**. Skipet skifta eigarar fleire gonger dei neste åra: Thomas G. Hawley i Coventry (1897), A. W. H. Meyrick i London (1900), C. H. Palenthorpe i Birmingham (1901) og Ellert A. Wallendahl i Bergen i 1903. I april 1922 vart skipet kjøpt av HSD. 

Skipet var i teneste for HSD til det vart selt til hogging i Stavanger i 1938. 

## Kjelder
* Skipet.no
DS «Ternen»

**DS «Ternen»** var eit dampskip levert frå Thorskogs Mekaniske Verkstad i Sverige i august 1897 til  AS Ternen / v. Michael Blom Bakke, Arendal. I perioden 1904-1957 var ho ein lokalrutebåt i rute Bergen-Austevoll-Fitjar, i alle år etter 1923 for Hardanger Sunnhordlandske Dampskipsselskap. «Ternen», som på folkemunne blei kalla *Tedno*, var ein populær båt som rakk å bli noko av ein institusjon i det verharde ruteområdet. I 1957 vart ho selt til Holmestrand, ombygd til motordrift og nytta i lokalrutefart Holmestrand-Oslo fram til 1962. Båten vart vurdert ombygd til fraktefartøy på Vestlandet, men var for dårleg i skroget og gjekk derfor til opphogging i 1963.

## Sørlandet
På Sørlandet gjekk «Ternen» i kystrutefart Arendal-Kristiansand og «hurtigrute» Arendal-Kristiania (Oslo).

## Hordaland
I januar 1904 vart skipet seld til Hordalands Dampskibsselskab i Bergen og nytta i lokalrutefart. Gjekk tre dagar i veka Bergen-Austevoll-Fitjar (Bergen-Bratholmen-Ekerhovd-Søre Lie-Lerøy-Klokkarvik-Kleppsholmen-Håkonsund-Krosshamn-Hufthamar-Torangsvåg-Austevollshella-Storebø-Rostøysund-Kvalvåg på Stolmen-Djupevåg-Rabben-Fagerbakke-Bekkjarvik på Selbjørn-Vinnesvågen sør på Hufterøy-Gloppevågen-Fitjar). Ho gjekk òg to dagar i veka Bergen-Askøy (Varnesund, Tveitevåg og Haugland). Båten var populær (kalla *Tedno* på folkemunne), men eigarskapet sleit med å få lønsam drift. 

I februar 1923 vart eigarselskapet med båt og rute overteke av Hardanger Søndhordlandske Dampskibsselskab i Bergen for 50 000 kroner. Dette hadde òg vore på tale i 1909, men vart då ikkje noko av. Skipet fortsette i dei same rutene. 

1. januar 1927 vart ruta på Askøy overteke av Dampskibsselskabet Topdal etter forhandlingar med HSD. «Ternen» fortsette i ruta Bergen-Austevoll-Fitjar på heiltid. 

Under heile andre verdskrigen gjekk skipet i ruta si. Sommaren 1945 vart ho overhalt og reparert ved Frydenbø Slip på Damsgård i Bergen og hausten 1945 var ho sett i fart att. I 1948 vart ho ombygd og modernisert. Ombygging til motordrift vart vurdert, men ikkje gjennomført. Overbygningen vart forlenga akterover. 

I juli 1952 vart ruta på Austevoll-Fitjar overteke av den innleigde lokalrutebåten «Skjærgaard». «Ternen» vart då opplagt som reservebåt.

## Oslofjorden
I mars 1957 vart ho seld til Hurum-Holmestrand-Ruten i Holmestrand og ombygd til motordrift. Ho vart nytta i lokalrute Holmestrand-Oslo. I 1961 vart ruta innstilt og båten gjekk i opplag. 

Våren 1962 vart ho seld til Ivar Matre i Sandeid / reg. Holmestrand. Ho var tenkt ombygd til fraktefartøy, men skroget var i for dårleg stand, så sommaren 1963 vart ho hogd opp i Ølensvåg. 

## Kjelder
* Skipet.no
Bjørn Kristensen

**Bjørn Kristensen** () var ein boktrykkar, avismann og stortingsmann frå Kristiansand.

Kristensen vart fødd i Kristiansand, der far hans då var prest. Etter nokre år i skule hovudstaden, gjekk han i boktrykkarlære hos John Grieg i Bergen. I 1892 var han utlærd boktrykkar, tok same året over som redaktør av *Moss Avis*. Tre år seinare kjøpte han avisa og styrte ho til han døydde. Han var medlem av bystyret i Moss frå 1899, ordførar 1905-06 og varaordførar 1907-10. Åra kringom 1910 var han styremedlem i fleire presseorganisasjonar.

Kristensen representerte bykrinsen Moss og Drøbak på Stortinget, frå 1907 til -12. Begge valperiodane var han med i gasje- pensjonskomiteen, sekretær i den fyrste perioden, nestformann i den andre. Bolken 1910-12 var han også medlem av Lagtinget.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*
Mathias Blilie

**Mathias Larsen Blilie** () var ein norsk gardbrukar, tømmerhandlar og stortingsmann frå Vestre Toten.

Mathias Blilie var son til Lars Blilie. I 1880 tok han over farsgarden i Vestre Toten og dreiv denne. Han var tømmerhandlar og storaksjonær i ymse firma. Blilie var medlem av formannskapet i Vestre Toten i 28 år, ordførar åra 1902-07. Perioden 1908-10 var han ordførar i det nye heradet Eina. Han var også forlikskommissær i mange år, og frå 1900 styremedlem i den lokale sparebanken. Frå 1888 til 1910 var han formann i Toten og Vardals brannforsikringsselskap.

Blilie representerte einmannskrinsen Toten på Stortinget i tida 1906-12. I den første valbolken var han medlem av tollkomiteen, permittert frå tinget 29. april-22. juni. Han var medlem av protokollkomiteen i den andre valbolken, 1910-12, representerte då Frisinna Venstre.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Johan G. Austeen

**Johan Gustav Austeen** () var ein norsk skulemann og stortingsmann frå Brunlanes i Vestfold. Han representerte fyrst Venstre og sidan Frisinna Venstre på Stortinget.

Austeen var son til ein gardbrukar. Han gjekk amtsskule før han åra 1887-90 gjekk landbrukshøgskulen på Ås. Dei neste fem åra var han gardsfullmektig ved landbrukshøgskulen. Sidan 1895 var han styrar av landbruksskulen i Sem i Vestfold.

Austeen var 1904-07 medlem av heradsstyret i Sem og tida 1905-07 styreformann i Vestfold skogselskap. Periodane 1906-09 og 1910-12 var han einmannskrinsen Sandeherred sin representant til Stortinget. I den fyrste bolken representerte han partiet Venstre og var medlem av justiskomiteen. Den andre valbolken var han vald inn for Frisinna Venstre og hadde sete i landbrukskomiteen.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
MK «Haugland»

**MK «Haugland I»** var i perioden 1929-1940 ein lokalrutebåt som høyrte til Thomas Boge i Bogavik i Fusa, men i røynda finansiert av Hardanger Sunnhordlandske Dampskipsselskap for å konkurrere ut ein sjenerande konkurrent i ruteområdet til selskapet. «Haugland I» var av fartøya som under dramatiske omstende frakta flyktningar over Nordsjøen under krigen. Då ho kom attende til Noreg etter krigen vart ho ikkje funne rekningvarande å sette i stand som rutebåt igjen og vart istaden seld og ombygd til fraktefartøy. Ho forsvann frå skipsregisteret i 1980.

## MK «Haugland I»
Skipet vart kontrahert ved Ottesens Skipsbyggeri i Sagvåg på Stord av Hans H. Haugland, Herdla. Skipet vart levert i juni 1929 og Boge inngjekk ein hemmeleg avtale med Hardanger Sunnhordlandske Dampskipsselskap i Bergen. HSD tok det økonomiske ansvaret for «Haugland I», mot at Boge tok opp konkurransen med «Lønningdal I» som var ein brysam konkurrent for rutedrifta til HSD i Midthordland og Hardanger. I praksis vart «Haugland I» gåande hakk i hæl på «Lønningdal I» og tilbaud til ei kvar tid litt billigare billettar og frakter. Den hemmelige avtalen lak etter kvart ut og «Haugland I» vart kalla «lausonjen te HSD» på folkemunne. Då eigarane til «Lønningdal I» fekk levert den nye og større «Lønningdal II» i 1932, var slaget for «Haugland I» etter kvart tapt.

I 1935 vart «Haugland» sett i lokalrutefart for HSD i Hardanger.

## Andre verdskrigen
Sommaren 1940 vart «Haugland» sett inn i lokalruta Bergen-Bømlo ytre lei og kom der snart i kontakt med den illegale Englandsfarten. 27. november 1941
drog ho frå Kollavåg på Bremnes på Bømlo til Shetland med 40 flyktningar som ikkje hadde fått plass då skøyten «Blia» gjekk like i forvegen. Av dei 40 var 14 kvinner og fire barn. «Haugland I» kom snart ut i storm og fekk ei særs hard overfart. Stormen raste i halvtanna døgn. Fleire gonger kom sjøen ned i maskinrommet slik at maskinen stoppa, men mannskapet surra seg fast og fekk start kvar gong. «Blia» forliste i uveret og alle ombord omkom. Ut på ettermiddagen 29. november nådde skipet Lerwick på Shetland. «Haugland I» vart overteke av allierte styresmakter. Ei detaljert skildring av overfarten finst i boka *Englandsfarten* av Ragnar Ulstein. Kaptein Boge på skipet hadde kona si med seg. Ho venta barn og fødde det fjerde barnet deira i London, to veker seinare. 

7. desember 1941 sokk skipet ved kai i Lerwick under eit uver. Skipet vart heva same månaden og ført til den norske slippen i Buckie i Skottland for reparasjon. I januar 1943 vart skipet rekvirert av The Royal Navy.

## Fraktefartøy
Våren 1946 kom «Haugland» attende til Noreg i nedsliten tilstand. HSD meinte det ville bli for dyrt å reparere og oppgradere skipet att og i 1946 vart det selt til Ragnvald Øvrebø i Naustdal og ombygd til fraktefartøy. Han selde vidare i 1952 til P/r ved Asmund Hofsø i Tromsø, registrert i Harstad og ho gjekk i i fraktfart.

I 1980 var skipet sletta frå norsk register som kondemnert, men det er ukjend kva lagnad ho fekk. 

## Kjelder
* Skipet.no
* Haugland på warsailors.com
Eksplosjonen på Vågen

**Eksplosjonen på Vågen** i Bergen skjedde den 20. april 1944. Det tyske ammunisjonsskipet «Voorbode» med 120 tonn ammunisjon kom i brann og detonerte ved festningskaien på Vågen klokka 0839. 

Minst 98 menneske mista livet, 4&nbsp;800 skadd, 131 hus forsvann, 117 hus vart så sterkt skadd at dei måtte rivast, 45 hus vart sterkt skadd, medan 3&nbsp;500 hus fekk mindre skadar. I etterkant av eksplosjonen vart 4260 barn evakuert. Viktige kulturminne som Nykirken, Tollboden, Bryggen, Rosenkrantztårnet og Håkonshallen vart sterkt skadd, men sidan restaurert.

## Sabotasje?
Historikar Vidar Erik Haugen har i ein artikkel påstått at eksplosjonen var ein sabotasjeaksjon frå alliert side, imot ubåthamna i Bergen (Laksevåg). 
Andre hevder derimot at det var ei ulukke. 

## Bilete

File:Bundesarchiv Bild 101I-117-0353-30, Norwegen, Bergen, beschädigte Gebäude.jpg|Bryggen i Bergen etter eksplosjonen 
File:Bundesarchiv Bild 101I-117-0353-34, Norwegen, Bergen, brennendes Gebäude.jpg|Brennande og øydelagde hus etter eksplosjonen på Vågen i Bergen 20. april 1944. 
File:Bundesarchiv Bild 101I-117-0354-39, Norwegen, Bergen, beschädigte Gebäude.jpg|Øydelagde hus i Bergen sentrum etter eksplosjonen 
Fil:Bundesarchiv Bild 101I-117-0353-29, Norwegen, Bergen, Motorschiff "Rogaland".jpg|Stavangerskes kystruteskip DS&nbsp;«Rogaland» søkk ved kai ved Dreggen i Bergen, biletet er teke kort tid etter eksplosjonen, ein ser vrakgods i fjorden ved skipet 
File:Bundesarchiv Bild 101I-117-0357-34A, Norwegen, Bergen, deutsche Offiziere.jpg|Tyske offiserar frå Kriegsmarine, Heer og Waffen-SS på synfaring etter eksplosjonsulukka. Blant offiserane er Reichskommissar für Norwegen Josef Terboven og admiral Otto von Schrader. I bakgrunnen det skadde Rosenkrantztårnet og Håkonshallen. 
File:Bundesarchiv Bild 101I-117-0353-03, Norwegen, Bergen, Zerstörungen.jpg|Brennande bil framfor bygget til Bergenske dampskipsselskaps. 


## Bakgrunnsstoff
* Artikkel om ulukka frå Universitetet i Bergen
* Digitalt fortalt: "Evakueringen" (skrive av Åsta Vadset, Bergen byarkiv) 
* April 1944, en morgen som alle de andre – av Elsa-Karin Svendsen  Augevitneskildring 
* Smauene som forsvant  Skildring frå Nordnes, om 20. april 1944 med fotografi etter ulukka, og i nåtid. 
* Ankerhytten – en bit av 20. april 1944 Video frå Ankerhytten og minnesmerket på Sandviksfjellet 
* Minnesmerke for ofra etter eksplosjonen i Bergen 20. april 1944 Nettside med svært mange fotografi og lenker om eksplosjonsulukka
Tollef Gjedrem

**Tollef Asbjørnsson Gjedrem** () var ein norsk lærar, gardbrukar, lensmann og stortingsrepresentant frå Bjerkreim i Rogaland. Han var medlem av partiet Venstre.

Gjedrem var son til ein gardbrukar. Sjølv gjekk han amtsskulen 1876/77 og deretter lærarskule i Flekkefjord. Frå 1881 var han lærar i heimbygda Bjerkreim i nær femten år. Han overtok farsgarden i 1885 og vart lensmann i Bjerkreim i 1896, ei stilling han hadde fram til 1923.

Gjedrem var ordførar 1894-96 i Bjerkreim, og hadde fleire kommunale og private verv. Han representerte einmannskrinsen Dalane på Stortinget frå 1906 til -21. Heile tida frå 1906 til -16 var han medlem av tollkomiteen, som sekretær bolken 1909-12 og som nestformann 1913-16. Medlem av jarnbanekomiteen ein større del av tida mellom 1918 og 1921. Siste valperioden på Stortinget var han medlem av utanrikskomiteen 1919-20, permittert i 1921, samt av fullmaktskomiteen 1919-21.

Frå 1921 til -32 var Gjedrem styrar av Noregs Bank si avdeling i Stavanger.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Valentin Valentinsen

**Valentin Valentinsen** () var ein norsk maskinkonstruktør og stortingsmann frå Haugesund. Han representerte Venstre.

Valentinsen var son til ein skipsreiar. Sjølv gjekk han maskinlinja ved Trondhjems tekniske skole og arbeidde frå 1882 ved Martens Olsens skipsverft i Laksevåg. Der vart han seinare maskinkonstruktør. År 1887 var han sjef på maskinavdelinga til eit privateigd verft i Nikolajev i Sør-Russland, eit verft som bygde krigsskip. Etter ei studiereise til fem europeiske land var han leiande maskinkonstruktør ved skipsverftet Palmer i Jarrow-on-Tyne i England. Året etter var han først anleggsingeniør ved Crane Brothers i Chicago og sidan leiande konstruktør for krigsmaskineri ved Union Iron Works i San Francisco i USA. I 1893 slo han seg ned i Noreg der han levde som teknisk konsulent på fleire felt, så som vasskraft- og elektrisitetsanlegg, og bygging av fabrikkar og skip.

Valentinsen busette seg i Haugesund i 1901, der han frå 1904 til 1910 var medlem av bystyret. Han var varaordførar 1908 og ordførar 1909 og 1915-16. Valentinsen var Haugesund sin representant på Stortinget i tida 1910-15. Begge valperiodane var han medlem av næringskomite nr 1, nestformann frå 1913. Bolken 1910-12 var han også medlem av reguleringskomiteen.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Kortnebbdvergrugde

**Kortnebbdvergrugde** (*Coenocorypha pusilla*) er ein vadefugl i snipefamilien, Scolopacidae, med utbreiing avgrensa til Chathamøyane, New Zealand.

## Skildring

Kortnebbdvergrugda er den minste dvergrugda, ei lita, kompakt snipe, ca. 20 centimeter lang med kroppssvekt på 80 gram. Nebbet er ca. 3&nbsp;cm, beina er korte. Fjørdrakta er alt i alt i brunt, nedre del av brystet og buken manglar markeringar og er einsfarga lys. Elles er utsjånaden mykje som hos langnebbdvergrugde. Kortnebbdvergrugda held seg i skjul under vegetasjon på dagtid og flyttar ut i meir opne område om natta, dei flyg sjeldan om dei ikkje gjer fluktspel eller blir uroa.

Dietten består av virvellause dyr som meitemark, amfipoder, vaksne insekt og larver. Dei beitar ved å søkje med nebbet i jordsmonn og planterestar.

Reirplassen ligg i område med grasliknande plantar eller bregnar. Reira er enkle, grunne senkingar i nedfallsblad, gras eller bregnar. Kullet er på 2, nokre gonger 3 egg. Begge foreldra deltar i ruging og etter klekkinga deler dei kullet og tar ansvar for ein (to) unge kvar. Ungen blir fôra første tida og blir sjølvstendig etter ca. 6 veker.

Bestanden er estimert til 2&nbsp;700-3&nbsp;300 individ (1996), og er trudd å vere stabil.

## Kjelder

* Barrie Heather og Hugh Robertson, *The Field Guide to the Birds of New Zealand* (revised edition), Viking, 2005 
* BirdLife International (2012) Species factsheet: Coenocorypha pusilla . Henta frå http://www.birdlife.org den 19. desember 2012.

### Referansar

## Bakgrunnsstoff

*
Langnebbdvergrugde

**Langnebbdvergrugde** (*Coenocorypha aucklandica*) er ei dvergrugde i snipefamilien, Scolopacidae. Ho er endemisk for dei subantarktiske øygruppene Antipodesøyane og Aucklandøyane, og Campbelløyane, alle innanfor territoriet til New Zealand.

## Skildring
Langnebbdvergrugda er ein liten, tettbygd vadefugl, ca. 23 centimeter lang med kroppssvekt på 105 gram. Hoa er litt større enn hannen. Nebbet er ca. 5&nbsp;cm, brunt og litt nedbøygd i enden, beina er korte. Fjørdrakta er alt i alt i brunt, med rike spragler, på oversida er fjørene mørke med lysare kantar. Dei har ei tydeleg  lysare brungul sentral stripe frå panna til nakken, og lang brungul augebrynstripe, mørkare augestripe, og bleik, brungul kinnflekk. Langnebbdvergrugda flyg under fluktspel og om dei blir forstyrra, elles held deg seg på bakken.

Hannar har eit lågmælt rop med gjentatte «trerk» varierande med «kiju», av og til fluktspel om natta med eit ikkje-vokal fløytelæte laga av vibrerande halefjører når lufta passerer gjennom dei spreidde fjørene under korte stup.

Habitatet deira ligg i tett vegetasjon på små øyar. Om natta kan dei flytte seg til meir opne område. På Aucklandøyane finst dei på Adams Island og andre mindre øyar, men ikkje på hovudøya som har kattar og griser. Dei har levd på Jacquemart Island rett utanfor Campbelløya, men er no innført på hovudøya etter at rotter blei utrydda i 2001.

Dietten består av virvellause dyr som  meitemark, tanglopper, vaksne insekt og larver. Dei beitar i område med grastuer og kratt.

Reirplassen ligg i område med grasliknande plantar eller bregnar. Reira er enkle, grunne senkingar i nedfallsblad, gras eller bregnar. Kullet er på 2 egg, lagt med tre dagars intervall. Begge foreldra deltar i ruging og klekkinga skjer etter ca. 22 dagar.  Kvar forelder tar seg av ein unge, og ungen blir fôra første tida og blir sjølvstendig etter ca. 9 veker. Dei fleste er 2-3  år nå dei får hekketerritorium.

Arten har status som nær truga, og bestanden er estimert til ca. 29&nbsp;000 individ (1996), og er trudd å vere stabil.

## Kjelder

*Barrie Heather og Hugh Robertson, *The Field Guide to the Birds of New Zealand* (revised edition), Viking, 2005 
*BirdLife International (2012) Species factsheet: *[http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=3002 Coenocorypha aucklandica] *. Henta frå http://www.birdlife.org den 19. desember 2012.

### Referansar

## Bakgrunnsstoff

*
Alibi

:Sjå òg Alibi av Eddie Razaz

**Alibi** (frå latin *alibi*, 'annanstad') er eit prov på at ein ikkje var til stades på det tidspunktet eit brotsverk skjedde. Vitnemål frå andre, videoopptak eller andre tekniske prov kan styrka eit alibi.

Alibi er også  ofte viktige element i krimhistorier.

## Kjelder

*
Jonas Gygax

**Jonas Gygax** () er ein sveitsisk frelsesarmesoldat og gitarist i musikkgruppa Heilsarmee.

## Die grosse Entscheidungsshow
15. desember 2012 deltok Heilsarmee i Die grosse Entscheidungsshow 2013 med songen  «You and Me». Bidraget vann med 37,54 prosent av røystene, og vart dimed utvald til å representere Sveits i Eurovision Song Contest 2013 i Malmö i Sverige.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Siligo

**Siligo** (sardisk *Sìligo*) er ein kommune i provinsen Sassari nord-aust på den italienske øya Sardinia.
Han er heimstaden til visesongaren Maria Carta.
Olav Nergård

**Olav Peter Nergård** () var ein gardbrukar, skogeigar og stortingsmann frå Åmot i Hedmark. Nergård var medlem av partiet Venstre.

Nergård var son til ein gardbrukar. Før han sjølv vart gardbrukar gjekk han på skule, og vart student i 1881. I tillegg til gardsbruket var han stor skogeigar. Nergård var ordførar i Åmot periodane 1898-98 og 1902-04, og formann i skulestyret 1890-97 og 1907-??. Dessutan var han forlikskommissær. Han var styremedlem i Glommens skogeierforening frå 1898, av Det norske skogselskap frå 1905 og Kristiania tømmerdireksjon frå 1907. I 1906 fekk han plass i den departementale skogkonsesjonskomiteen. Nergård tok i 1913 initiativet til skipinga av Norges Skogeierforbund.
 
Nergård møtte første gongen på Stortinget frå den 10. november 1900 i staden for Wollert Konow (H), i eigenskap av 1. varamann frå Hedmark. Perioden 1903-06 møtte han fast på tinget, som 3. representant frå same amtet. I 1900-01 var han medlem av tollkomiteen, 1901-03 av budsjettkomiteen og 1903-06 av jarnbanekomiteen. Han var i 1906 mellom dei representantane som deltok i Stortinget sin deputasjon til kongekroninga i Trondheim.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*
Thomas Wegner Haaland

**Thomas Wegner Christiansson Haaland** () var ein norsk bankmann, skipsreiar og stortingsmann frå Torvastad i Rogaland.

Haaland var son til ein gardbrukar. Sjølv gjekk han lærarskule i Kopervik i 1880, og lærte seg sidan språk og ymse anna i Haugesund og Stavanger. Frå 1883 var han assistent i Torvastad og Skåre Sparebank, bankkasserar frå 1885 og banksjef frå 1892. I 1906 tok han til som sjef i den nyoppretta Haugesunds Privatbank, ei stilling han hadde til han døydde. Haaland dreiv elles som skipsreiar.

Haaland var medlem av bystyret i Haugesund frå 1889 og var ordførar nokre år. Valbolkane 1903-06 og 1906-09 var han bykrinsen Haugesund sin varamann til Stortinget. Både i 1904 og 1906 møtte han frå ut i februar månad, og resten av sesjonane, medan han i 1907 møtte tre veker i februar-mars og frå juli til sesjonen var over. I år 1908 møtte han ein månad i mai-juni. Alle gongane på tinget var han medlem av næringskomite nr 1.

Han døydde i Haugesund sommaren 1913.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Jakob Andersen

**Jakob Peter Helmer Andersen** () var ein norsk fiskar, fyrvaktar og stortingsmann frå Dverberg i Nordland. Han var medlem av Venstre.

Andersen var son til ein fiskar og husmann. Etter å ha vore fiskar nokre år, var han frå 1878 busett i Berlevåg i Finnmark. Der arbeidde han som oppsynsmann og arbeidsformann for telegrafvesenet. I 1887 gjekk han tilbake til fiskeria, frå 1896 med eigen båt. Frå 1897 budde han i Honningsvåg. 

Andersen fekk stipend til å studera fiskeri i Danmark i 1902. I 1909 fekk han stilling i fyrstellet, arbeidde fyrste åra ved Ytterøyane fyr i Sunnfjord, frå 1913 var han fyrvaktar på Røværsholmen fyrstasjon.

Andersen var medlem av Tana heradsstyre, seinare av Kjelvik skule- og fattigstyre. Valbolken 1903-06 var han 2. representant på Stortinget for Finmarkens amt. I den neste perioden, 1906-09, representerte han einmannskrinsen Vest-Finnmarken. Han var medlem av næringskomite nr. 1 i den fyrste stortingsperioden, i den andre av næringskomite nr 2.

## Kjelder

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*Jakob Peter Helmer Andersen , Biografier 1905-1945, nsd.uib.no
* Rogaland fylke, Haugesund by, Dødsfallsprotokoll (SAST/A-101415/G/Ga/L0005), 1914-1922, oppb: Statsarkivet i Stavanger. , arkivverket.no
Klaus Hanssen

**Klaus Hanssen** () var ein lege og politikar frå Bergen. Han representerte både Venstre og Samlingspartiet. Gerhard Armauer Hansen var ein eldre bror.

Hanssen var son til ein bankmann. Han vart student frå katedralskulen i heimbyen i 1865, reiste same året til Christiania der han tok fatt på medisinstudiar. År 1872 vart han cand. med., byrja same året som privatlege i heimbyen. Frå 1884 var han i tillegg overlege ved Bergens kommunale sjukehus på Engen, amtslege frå 1890.

Hanssen var formann i Den norske legeforening i periodane 1890-91, 1896-97 og 1906-09. I 1900 stod han og medisinaldirektøren bak utarbeidinga av den fyrste tuberkuloselova i Noreg, og i 1910 var han den leiande bak skipinga av 'Landsforeningen mot Tuberculose'.

Hanssen var medlem av bystyret i Bergen periodane 1883-96 og 1899-1904. Han var ordførar i Bergen i 1904. Hanssen møtte på Stortinget i 1891 som 2. varamann for Bergen og Venstre, i staden for Carl Berner den eldre. I januar 1905 møtte han ei kort tid som vararepresentant for Samlingspartiet. I 1891 var han medlem av Lagtinget og jarnbanekomiteen, i 1905 av næringskomite nr 1.

Saman med Joachim Wiesener danna han Nygaards Parkselskab i 1880. Nedre del av Nygårdsparken vart opna i 1883, heile parkanlegget i 1885. Frå 1905 var han styreformann i Bergens skogselskap. Han var ein svært aktiv deltakar i mange ulike lag, med mange verv.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Postcrossing

**Postcrossing** er eit nettsamfunn som blei oppretta 14. juli 2005, og er laga slik at folk kan sende og motta postkort frå heile verda. Eit medlem mottar like mange postkort som dei sender ut, frå andre «postcrosserar» som finst over heile verda. Alle slike postkort som medlemmene sender og mottek blir registrert på nettstaden PostCrossing.com, slik at medlemmene heile tida har oversikt over dei landa som dei har sendt postkort til, og kva land dei har mottatt postkort frå. 

Den 1. september 2010 hadde nettsamfunnet Postcrossing.com 208&nbsp;440 medlemmer registrert over heile verda, og totalt 5&nbsp;064&nbsp;901 postkort hadde blitt sendt mellom desse medlemmene. Heile tida er det omkring 180&nbsp;770 postkort som er i sirkulasjon mellom medlemmene av Postcrossing. Medlemmene kjem frå 208 forskjellige nasjonar. Dei største medlemslanda er USA (34&nbsp;773 medlemmer ), Kina (20&nbsp;787 medlemmer), Tyskland (14&nbsp;912 medlemmer), Finland (12&nbsp;627 medlemmer) og Taiwan med 11&nbsp;880 medlemmer. I Sverige er det 695 registrerte medlemmer, Danmark har 244 medlemmer. I Noreg finst det 790 medlemmer som til saman har sendt 33 275 postkort over heile verda.

I juli 2012 fanst det over 335 000 medlemmer fordelt på 208 land over heile verda. PostCrossing nådde to millionar registrerte postkort i februar 2009, med eit kort sendt frå Tyskland til Noreg, og nettstaden nådde fem millionar sendte postkort den 24. august 2010 med eit postkort som blei send frå Isle of Man til Thailand. Nettstaden nådde 10 millionar registrerte postkort den 27. januar 2011 med eit postkort send mellom Japan og Tyskland. PostCrossing.com er laust basert på bokbyttestaden BookCrossing.com.

## Bakgrunnsstoff

*
Gjelleboge

**Gjellebogane** (latin *archus pharyngei*), stundom òg kalla **visceralbogar**, **brankialbogar** og **faryngealbogar**, er innanfor embryologien mellombelse støttevevfoldar på kvar si side av svelget hos eit embryo som blir byrja danna på den 22. dagen etter befruktinga. Gjellebogane er opphavet til mange framtidige strukturar i andletet, halsen og øyret. Embryoet har fem gjellebogar, kalla den fyrste, andre, tredje, fjerde og sjette gjellebogen. Den femte gjellebogen, som finst mellom anna hos fisk, blir ikkje danna i mennesket, og den sjette gjellebogen er berre delvis skapt.

Kvar gjelleboge inneheld ei ytre kleding av ektoderm og ei indre kleding av endoderm. Mellom desse laga finst mesodermale mesenkymceller frå lateralplatemesoderm og paraksiale mesoderm, forløparar til bruskceller, nevralkamceller, ein aortaboge og ein hjernenerve tilknytt kvar gjelleboge.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Snl.no - Gjellebuer
*''Gray's Anatomy'' - Brankialregionen (engelsk) 
*Marshall University - PDF om gjellebogar (engelsk)
Halvor Jacobsen

**Halvor Jacobsen** () var ein norsk landhandlar, gardbrukar og stortingsmann frå Brandbu i Oppland. Han var medlem av partiet Venstre.

Jacobsen var son til ein gardbrukar på Trulserud i Brandbu. Åra 1863-65 gjekk han Gran høgare allmennskule. Frå 1878 til 1891 dreiv han landhandel i heimbygda. Han kjøpte i 1886 garden Svennsbakken i Brandbu og dreiv denne sidan. På garden dreiv han eit mylnebruk og eit frørenseri.

Jacobsen var medlem av heradsstyret i Gran frå 1887, der han var både varaordførar ei tid og formann i skulestyret. Då Brandbu vart utskilt som eige herad frå Gran, vart han ordførar i kommunen. Han var òg medlem av representantskapet i Noregs Bank.

Tida 1895-1906 representerte han Kristians amt og Venstre på Stortinget. Perioden 1906-09, då det var einmannskrinsar ved stortingsvalet, representerte han krinsen Hadeland og Land. Jacobsen var heile stortingstida medlem av næringskomité nr 2, frå 1903 som sekretær og frå 1908 som nestformann i komiteen. Han var sekretær i Odelstinget 1900-03 og varasekretær i same 1908-09.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
MK «Kinsarvik»

**MK «Kinsarvik»** var ein motorkutter bygt i 1930 for Hardanger Sunnhordlandske Dampskibsselskap som bilførande lokalrutebåt. Ho vart typisk nytta i dei første utgåvene av ferjesamband i indre Hordaland fram til desse typisk vart overteke av spesialbygde bilferjer på femtitalet. «Kinsarvik» fekk i likskap med mange andre utrangerte lokalrutebåtar eit etterliv som fraktefartøy på kysten, og i «Kinsarvik» sitt tilfelle vart det ikkje trong for omfattande ombygging. Som fraktefartøyet «Langøysund» var ho i fart fram til ho vart kondemnert etter ein grunnstøyting i 1973.

## MK «Kinsarvik»

MK «Kinsarvik» vart levert i juni 1930 frå Gravdal Skibsbyggeri & Trelastforretning i Sunde i Sunnhordland som motorkutter og bilførande lokalrutebåt **«Kinsarvik»** kom til Hardanger Sunnhordlandske Dampskipsselskap i Bergen og kunne frakte fem personbilar på tvers føre overbygget. Ho vart nytta i «ferjerute» Norheimsund-Ringøy-Eidfjord.

I 1933 vart ho sett inn i «ferjeruta» Kyrping-Fjøra i Åkrafjorden, og avløyste der innleidde «Jøsenfjord» i den bilførande lokalruta Utåker-Skånevik-Kyrping-Fjøra. Skipet vart ombygd i 1940.

2. november 1944 vart skipet rekvirert av Kriegsmarine og vart nytta under evakueringa av Finnmark. «Kinsarvik» hadde i tida ho var rekvirert fleire motorhavari og låg ein del på verkstad. 1. juni 1945 vart skipet levert attende med defekt maskin.

Skipet vart ombygd i 1949 og i 1951 vart ho sett i ferjeruta Ulvik-Brimnes. Sommaren 1953 vart ruta overteke av ferja «Folgefonn». I 1957 vart «Kinsarvik» sett inn i ferjeruta Ulvik-Brimnes att (etter at «Folgefonn» måtte flyttast til Sunnhordland). Dette var ikkje særleg populært blant dei reisande.

## MK «Langøysund»
«Kinsarvik» vart i 1959 selt til Olaus Langøen med fleire på Rongevær. Ho vert omdøypt **«Langøysund»** og ombygd til fraktefartøy. Skipet vart nytta i fraktfart. I 1968 vart ho selt til P/r Gunnar & Atle Langøy på Rongevær og nytta i fraktfart. 15. januar 1973 grunnstøytte skipet i Alverstraumen i ballast og fekk store skadar. Skipet vart aldri reparert og vart i 1975 sletta frå norsk skipsregister som kondemndert.

## Sjå òg
*«Kinsarvik» er brukt som skipsnamn på fleire skip i HSD. Andre skip med namn «Kinsarvik».

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:MK «Kinsarvik»|MK «Kinsarvik»]]» frå ,  den 20. desember 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene: *
* Skipet.no
* «Fjordabåten»  Dag Bakka jr.  1994 
* «Over Fjord og Fjell, HSD 1880-1980»  Bård Kolltveit  1980
Bislama

**Bislama** er eit kreolspråk som blir tala på Vanuatu og Ny-Caledonia. Det er et offisielt språk på Vanuatu saman med fransk og engelsk, og blir brukt som eit lingua franca på øygruppa. Bislama er førstespråk for mange bybuarar i Port Vila og Luganville, og andrespråk for mange andre øybuarar. Størstedelen av ordforrådet i bislama kjem frå engelsk, med ein del andre ord frå vanuatiske språk og fransk. Syntaksen er derimot oseanisk.

Namnet på språket er avleidd frå «Beach-la-Mar», ei nemning for sjøpølse. På 1840-talet blei språket nytta i samband med innhausting og tørking av sjøpølser og sanking av sandeltre. Det er også blitt kalla «Sandalwood English».

## Døme
Den vanuatiske nasjonalsongen «Yumi, Yumi, Yumi» er på bislama.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bislama|Bislama]]» frå , og «[[:nb:|Bislama]]» frå  den 21. desember 2012.*
Manuel Noriega

**Manuel Antonio Noriega** () var ein panamansk general som var diktator i Panama frå 1983 til 1989. Offisielt vart Noriega aldri vald inn som president, men han hadde verv som «*chief executive officer*» for ein kortare periode i 1989. Noriega var utdanna offiser i den panamanske hæren, og studerte militærfag og etterretning i Lima, ved to militære skular i USA, og ved den amerikanske krigsskulen ved West Point i New York.

Noriega sat i eit føderalt fengsel i Miami, dømd til tretti års fengsel for narkotika-relatert kriminalitet. Dommen vart redusert til 17 års fengsel, grunna god åtferd bak murane. Dommen var ferdigsona 9. september 2007. Frankrike sette fram krav om å få Noriega utlevert, men han motsette seg utlevering til Frankrike av di han meinte at landet ikkje kom til å gje han status som krigsfange. 26. april 2010 vart Noriega likevel utlevert til Frankrike. 

I Frankrike sat Noriega fengsla for kvitvasking av pengar. Den 12. desember 2011 vart han utlevert frå Frankrike til Panama der han var sett i fengsel for å sona tre gonger tjue år for drap på politiske motstandarar og opposisjonelle panamanarar medan han sat ved makta på 1980-talet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Manuel Noriega|Manuel Noriega]]» frå ,  den 21. desember 2012.*
Something av Andrius Pojavis

**«Something»** (engelsk for *Noko*) er det litauiske bidraget i Eurovision Song Contest 2013 i Malmö i Sverige, framført på engelsk av Andrius Pojavis. Songen er skriven av Andrius Pojavis.

## „Eurovizijos“ dainų konkurso nacionalinė atranka
Songen deltok i „Eurovizijos“ dainų konkurso nacionalinė atranka og vann. Andrius Pojavis får dimed representere Litauen i Eurovision Song Contest 2013.

## Eurovision Song Contest 2013

Sidan berre Frankrike, Italia, Storbritannia, Spania, Tyskland, kalla dei fem store, og vertslandet Sverige er direktekvalifisert til finalen må kvart land kvalifisere seg i éin av dei to semifinalane. Nederland vart tildelt ein plass i den fyrste semifinalen 14. mai 2013 i Malmö Arena.

### Semifinale 1
Songen vil starte som nummer ti, etter Montenegro med «Igranka» av Who See og før Kviterussland med «Solayoh» av Alena Lanskaja.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Something (Andrius Pojavis song)|Something (Andrius Pojavis song)]]» frå ,  den 13. desember 2019.*  
 
*
Andrius Pojavis

**Andrius Pojavis** () er ein litauisk songar og låtskrivar. 

## Eurovision Song Contest 2013
Han vil representere Litauen i Eurovision Song Contest 2013 i Malmö i Sverige med songen «Something».

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Andrius Pojavis|Andrius Pojavis]]» frå ,  den 21. desember 2012.*
Who See

**Who See**, òg kjend som **Who See Klapa**, er ein montenegrinsk hiphopduo. Duoen vart sett saman av Dejan Dedović og Mario Đorđević på starten av 2000-talet. 

## Eurovision Song Contest 2013
Who See representerte Montenegro i Eurovision Song Contest 2013 i Malmö i Sverige.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Who See|Who See]]» frå ,  den 21. desember 2012.*  

## Fotnotar
Lewinia

***Lewinia*** er ei biologisk slekt av små vassfuglar i riksefamilien. Ho er representert med tre artar med samla utbreiing i Filippinane, Ny-Guinea, Australia og på Aucklandøyane, New Zealand. Dei var tidlegare plassert i eit felles artstakson i slekta *[[Rallus]]*, men skjeletta av *Lewinia*-riksene har ikkje fellestrekk med dei av slekta 
*Rallus*. Dei viser likevel ein overflatisk likskap med orientrikse, som no 
tilhøyrer slekta *[[Gallirallus]]*. Systematikken av Charles og Monroe 
1990 set like fullt ikkje 
dei to slektene *[[Dryolimnas]]* og *Lewinia* i nær samanheng. *Lewinia*-riksene varierer i storleik frå 17 til 27 centimeter.

Artar og utbreiinga deira, med norske namn etter *Norske navn på verdens fugler*:

* Luzonrikse (*Lewinia mirifica*) vart skildra i 1959 av Dean Amadon og Kenneth C. Parkes. Ho var tidvis vurdert å vere ein underart av brunnakkeriksa. Leveviset er lite kjent. Utbreiinga er avgrensa til den filippinske øya Luzon. 
* Brunnakkerikse (*Lewinia pectoralis*) er typearten. Ho vart skildra i 1831 av Coenraad Jacob Temminck. Det er sju verna underarter som finst i Ny-Guinea, austlege Australia, Sør-Australia og Tasmania. Underartaen *Lewinia pectoralis clelandi* frå Sør-Australia har ikkje vore observert etter 1931 og blir rekna å vere utdøydd.
* Aucklandrikse (*Lewinia muelleri*) vart skildra i 1893 av Walter Rothschild. Ho var lenge kjent berre frå typeprøva, som vart kjøpt i 1874, til ho vart gjenoppdaget i 1966. Ho er endemisk for øyane Adams Island og Disappointment Island, Aucklandøyane. Til tider vart ho klassifisert som underart av brunnakkeriksa.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:de:Lewinia|Lewinia]]» frå , den 21. desember 2012.* 
  
### Referansar

## Bakgrunnsstoff
* BirdLife International (2012) Species factsheet: Brown-banded Rail *[http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=2873 Lewinia mirifica] *. Henta frå http://www.birdlife.org den 21. desember 2012.
* BirdLife International (2012) Species factsheet: *[http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=2874 Lewinia pectoralis] *. Henta frå http://www.birdlife.org den 21. desember 2012.
* BirdLife International (2012) Species factsheet: *[http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=2875 Lewinia muelleri] *. Henta frå http://www.birdlife.org den 21. desember 2012.
Aucklandrikse

**Aucklandrikse** (*Lewinia muelleri*) er ein vassfugl i riksefamilien. Arten er endemisk for Aucklandøyane, New Zealand, og kan treffast på Adams Island og Disappointment Island, men ikkje på hovudøya Auckland Island.

## Skildring
Aucklandriksa er ei relativt lita rikse, ca. 21 centimeter med kroppssvekt på 90 gram. Ryggen, vengen og oversida av halen er olivenbrune med svarte streker. Bakre buk og kroppsider samt undergumpen har svart-kvite tverrstriper. Hovudet og nakken er raudbrune, og halsen og brystet er i grått. Ho har eit langt, tynnt nebb som er raudleg i farga. Beina er lyse, brunlege.

Fjørdrakta verkar kamuflerande i habitatet av tett vegetasjon, under småskog der aucklandriksa kan springe fritt på bakken under. Riksa er òg er særs sky slik at det finst lite informasjon om leveviset, til dømes finst det berre to reirfunn. Ein trur dietten kan bestå av virvellause dyr, inkludert sniglar.

Arten vart først oppdaga og skildra på slutten av 1800-talet, men vart ikkje funnen att før ein fugl vart fanga på Adams Island i 1966. Populasjonen på Disappointment Island vart oppdaga i 1993.

Arten har status som sårbar. Bestanden på Adams Island er estimert til 1500 individ, på Disappointment Island lever fleire hundre individ. Ein trur bestanden er stabil.

## Kjelder

*Barrie Heather og Hugh Robertson, *The Field Guide to the Birds of New Zealand* (revised edition), Viking, 2005 
*BirdLife International (2012) Species factsheet: *[http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=2875 Lewinia muelleri] *. Henta frå http://www.birdlife.org den 21. desember 2012.

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
San Marino i Eurovision Song Contest 2013

**San Marino** deltok i Eurovision Song Contest 2013 i Malmö i Sverige med songen «Crisalide (Vola)», framført på italiensk av Valentina Monetta.

## Uttaking
På Facebook skreiv den fyrste vinnaren av Eurovision Song Contest, Lys Assia, at ho ville like å representere eit anna land enn heimlandet Sveits i 2013 av di ho ikkje vann den sveitiske uttakinga. I sosiale medium vart det spekulert i om ho ville representere San Marino av di Ralph Siegel skreiv det sanmarinske bidraget i 2012 og hennar eige bidrag. Assia avsanna at ho ville representere San Marino då nettstaden ESC Nation 4. januar 2013 publiserte ei pressemelding Assia hadde sendt dei. 

30. januar 2013 annonserte SMRTV at Monetta att vil representere San Marino i Eurovision Song Contest, denne gongen med songen «Crisalide (Vola)». Det var berre songtittelen som vart presentert på pressekonferansen, medan sjølve songen vart presentert seinare.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:San Marino i Eurovision Song Contest 2013|San Marino i Eurovision Song Contest 2013]]» frå ,  den 21. desember 2012.*  
 

## Fotnotar
Brunnakkerikse

**Brunnakkerikse** (*Lewinia pectoralis*) er ein vassfugl i riksefamilien. Brunnakkeriksa lever i Australia, Wallacea og Ny-Guinea. 

Nolevande underartar etter Clementslista versjon 6.7 frå september  2012:
**L. p. exsul* (Hartert, 1898) – Flores i Indonesia
**L. p. mayri* (Hartert, 1930) – Arfakfjella, Papua Barat i Indonesia
**L. p. captus* (Mayr & Gilliard, 1951) - sentrale høgland, Ny-Guinea
**L. p. insulsus* (Greenway, 1935) - Herzogfjella, Papua Ny-Guinea
**L. p. alberti* (Rothschild & Hartert, 1907) - fjell i søraustlege Ny-Guinea
**L. p. pectoralis* (Temminck, 1831) – austre og søraustre Australia
**L. p. brachipus* (Swainson, 1838) – Tasmania

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lewin's Rail|Lewin's Rail]]» frå ,  den 21. desember 2012.*  
  
### Referansar

## Bakgrunnsstoff


*BirdLife International (2012) Species factsheet: *[http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=2874 Lewinia pectoralis] *. Henta frå http://www.birdlife.org den 21. desember 2012.
Luzonrikse

**Luzonrikse** (*Lewinia mirificus*) er ein vassfugl i riksefamilien. Denne riksa er utbreidd i våtmarksområde på øya Luzon på nordlege Filippinane. Statusen er ikkje kjent grunna mangel på data.

## Kjelder

*BirdLife International (2012) Species factsheet: *[http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=2873 Lewinia mirificus] *. Henta frå http://www.birdlife.org den 21. desember 2012.

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
Peter Andreas Larssen

**Peter Andreas Larssen** () var ein norsk gardbrukar, fiskar og stortingsmann frå Balsfjord. Han var medlem av Venstre.

Larssen var son til ein gardbrukar og fiskar. Han kjøpte i 1884 halvparten av den garden far hans hadde drive som leiglending. Fram til 1896 var han også fiskar.

Frå 1885 til 1902 var Larssen medlem av heradsstyret i Balsfjord, ordførar 1895-1902. Dei to periodane mellom 1898 og 1903 var han Tromsø amt sin 2. representant til Stortinget. I begge periodane var han medlem av Lagtinget og landbrukskomiteen. Både i 1901-sesjonen og i 1903-sesjonen var han permittert frå månadsskiftet mai-juni.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* 
*
Svend B. Eriksen

**Svend Balthazar Eriksen** () var ein norsk forretningsdrivar og stortingsmann frå Stavanger.

Eriksen var son til ein garvarmeister og skipsreiar. Han var sjølv garvarmeister i Stavanger, og var dessutan medeigar i firmaet S. Eriksen. Eriksen var medlem av Stavanger bystyre 1895-1904, i fleire år av formannskapet.

I tida 1898-1903 representerte Eriksen valkrinsen Stavanger og Haugesund på Stortinget. Han var medlem av næringskomité nr 2 i den fyrste treårsperioden, sekretær i same i den andre perioden. I den andre perioden var han også medlem av Lagtinget.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Peder Svendsen

**Peder Svendsen** () var ein norsk emissær for fråhaldssaka og stortingsmann for Venstre. Predikanten Faste Svendsen var far hans. 

Svendsen var fødd i Frol i Nord-Trøndelag. Sjølv gjekk han latinskulen i Molde, før han gjekk i smedlære i Trondheim. Etter ei reise i utlandet starta han og ein annan kar i 1890 ein maskinverkstad i Trondheim. Frå 1894 var Svendsen tilsett reisesekretær for godtemplarordenen (IOGT) i Noreg, la sågar ut på reiser til Sverige og Nord-Amerika. Perioden 1900-06 var han med i formannskapet i Trondheim.

Svendsen var i valperioden 1900-03 tredje representant på Stortinget for bykrinsen Trondhjem og [Levanger}}. Han var medlem av [Lagtinget og av sosialkomiteen, dessutan i 1902 medlem av komiteen som vurderte krava til sjødugleiken for skip. 

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Peder Sjursen

**Peder Nicolai Sjursen** () var ein lege, gardbrukar og stortingsmann frå Eigersund. Han representerte Venstre på Stortinget.

Far til Sjursen var handelsreisande. Sjølv gjekk han skulevegen, vart student frå Qvams skule i 1875, og avla eksamen som reserveoffiser i 1879. I 1885 vart han cand. med. og tok til som kommunelege i Våler i Hedmark. I 1909 vart han distriktslege for Sør-Østerdal.

Sjursen kjøpte og busette seg i 1898 på garden Lønnerud i Våler. Han var medlem av heradsstyret i Våler frå 1895 og vart ordførar i heradet i 1905. Elles hadde han ei mengd verv som politikar og som yrkesmann.

På Stortinget representerte Sjursen Hedmark i perioden 1900-03 og einmannskrinsen Solør i 1906-09. I den fyrste bolken var han medlem av militærkomiteen, i den andre av Lagtinget og jarnbanekomiteen. Han var i 1906 utsending frå Hedmark amt ved kongekroninga i Trondheim.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Johan Peter Jacobson

**Johan Peter Jacobson** () var ein  norsk smed, arbeidsformann og stortingsmann fødd i Overhalla i Nord-Trøndelag. Han var medlem av Venstre.

Jacobson var son til ein smed som budde i høvesvis Ranum sokn og seinare i Namsos. Han lærte seg til smed i faren sin verkstad i Namsos, og arbeidde som smed, mekanikar og montør. Sidan arbeidde han på skipsverftet i Fevik i Fjære, der han var formann for smedane på verftet.

Jacobson var 4. representant frå Nedenes amt på Stortinget i perioden 1900-03. Han var medlem av gasje- og pensjonskomiteen. I februar-mars 1901 hadde han sjukdomsforfall i fire veker.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Jakob J. Anderssen

**Jakob Jenssen Anderssen** () var ein norsk prest og stortingsmann frå Brevik i Telemark. På tinget representerte han Venstre.

Anderssen var son til ein skipper. Sjølv gjekk han Kristiania katedralskole der han vart student i 1870. 1871-72 var han huslærar i Storelvdal, år 1875 vart han cand. theol. Deretter var han ei tid lærar ved skular i hovudstaden, før han vart stiftskapellan i Troms i 1877. Frå 1879 var han sokneprest i Ofoten heilt fram til 1908, då han vart utnemnd til prost i Nordre Salten.

Anderssen var medlem av heradsstyret 1881-1910, ordførar 1884-1910. Han var med i forlikskommisjonen frå 1881, ei tid formann i amtsskulestyret. Frå opninga av Ofotbanen i 1902 var han formann i tilsynskommisjonen for bana. I 1906 var han Nordland amt sin utsending til kroninga av den nye kongen i Trondheim.

Valbolken 1886-88 var Anderssen 1. varamann til Stortinget frå Nordland. 1887-sesjonen møtte han frå 18. juni i staden for Carl Ellingsen, 1888 frå 15. mars i staden for Christian Havig. I 1887 var han medlem av tollkomiteen, året etter av jarnbanekomiteen. Perioden 1900-03 var han amtet sin 3. representant, sat då i kyrkjekomiteen.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Carl Bundi

**Carl Balthazar Bundi** () var ein norsk boktrykkar, pressemann og stortingsmann, fødd i Kristiania.

Bundi var son til ein konditor innvandra frå Sveits. Sjølv var han i 1861 utlært typograf og arbeidde då som typograf i fødebyen fram til 1867. År 1867 flytta han til Kragerø og tok næring som boktrykkar, der han same året grunnla avisa Vestmar. Han var redaktør i avisa, som støtta partiet Venstre, i nær 50 år.

Bundi vart medlem av bystyret i Kragerø første gongen i 1883. Han var ordførar i byen 1895-1901, og forlikskommissær 1898-1900. Bundi møtte første gongen på Stortinget frå 21. juli 1897 og ut sesjonen, sameleis i 1899 frå 10. mai. Begge gongane var han varamedlem frå valkrinsen Kragerø. Perioden 1900-1903 representerte han same krinsen på Stortinget, var då medlem av gasje- og pensjonskomiteen.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Muldalsfossen

**Muldalsfossen** er ein foss ved Tafjorden i Fjord kommune. Fossen utgjer siste del av Muldalselva før den endar i Tafjorden. Totalt er fallet på omkring 200 m og dermed ein av dei høgaste fossane på Sunnmøre (fallhøgda er usikker på grunn av vanskeleg tilgang). Det at fossen går i ei djup kløft gjer måling vanskeleg. Welle-Strand (1988) skriv at fossen er 500 meter «lang» med eit fall på 320 meter, av dette 60 meter loddrett. Vatne (2013) skriv at fossen har eit fall på omkring 180 meter.. Vollan (1967) oppgir at Tafjord Kraft i 1957 kjøpte «resten av fallrettighetene» med ei fallhøgd på 170 meter frå Ålesund kommune. Rettane til den «nederste delen» av fossen var kjøpt saman med rettane til Tafjordvassdraget. Carl Hanns Pollog (1935) oppgir samla fall til 150 meter.

Tafjordvegen passerer i bru over utosen ved fjorden. Muldalselva er regulert og vatnet blir nytta til eit av kraftverka til Tafjord Kraft slik at det ikkje er full vassføring i fossen. Ålesund kommune selde fallrettane til Tafjord kraftselskap i 1957. Då Ålesund kommune tidlegare overtok fossen var namnet «Keiser Wilhelms foss» til minne om den tyske keisaren brukt. Mellom anna Den norske turistforening stønad til skikkeleg veg til platået der Muldalsgardana ligg og fossen byrjar. Ålesund-Sunnmøre Turistforening vart skipa i 1889 og fekk alt i 1890 stønad frå DNT til bygging av veg til utsiktsplatået ved fossen. Kristofer Randers kalla fossen «Søndmøres prægtigste vandfald».

I 1995 omkom ein fotturist då han fall om lag 180 meter til botn av fossen.  I 2017 omkom ein tysk turist då han fall om lag 200 meter i fossen.

## Kjelder