open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kysuca

**Kysuca** (ungarsk *Kiszuca*) er ei 66 km lang elv nord i Slovakia og ei av sideelvane til Váh frå høgre. Elva har gjeve namn til den uoffisielle regionen Kysuce.

Elva spring ut nær landsbyen Makov. Først renn elva sørvestover, rundt Javorníky til høgre og Kysucké Beskydy-fjella til venstre, før ho renn gjennom Turzovka og byen Čadca. Frå her snur ho sørover og renn mellom Javorníky til høgre og Kysucká vrchovina til venstre. Ho passerer Horelica, Krásno nad Kysucou, Kysucké Nové Mesto før ho munnar ut i Váh i Žilina. I Kysucadalen sør for Čadca, går ei jernbanelinje og E75.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kysuca|Kysuca]]» frå , den 5. april 2009.*
Žitava

**Žitava** er ei 99,3 km lang elv sør i Slovakia. Ho er ei sideelv til Nitra frå høgre. Tidlegare følgde elva eit anna elvefar som rann direkte ut i Donau.

Elva har eit nedslagsfelt på 1244 km² og ei middelvassføring på 5,05 m³/s.
Oravaelva

**Orava** er ei 61 km lang elv nordvest i Slovakia som renn gjennom Orava fylke. Kjelda hennar er i dag Oravareservoaret. Før reservaroet vart danna i 1953, vart Orava skapt der elvane Biela (Kvite) Orava og Čierna (Svarte) Orava rann saman. Elva munnar ut i Váh nær landsbyen Kraľovany.

Elva har eit nedslagsfelt på 1991,8 km².

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Orava River|Orava River]]» frå , den 5. april 2009.*
Revúcaelva

**Revúca** er ei elv nord i Slovakia. Ho renn gjennom byen Ružomberok. Elva er 33 km lang og munnar ut i Váh ved Ružomberok. Kjelda hennar ligg i fjellkjeda Vesle Fatra.

Nedslagsfeltet til elva dekkjer eit område på 266 km² og middelvassføringa hennar er 5,02 m³/s.
Belá i Slovakia

**Belá** er ei 22 km lang elv nord i Slovakia. Ho er ei av sideelvane til Váh frå høgre, og munnar ut i henne ved byen Liptovský Hrádok. Elva har to kjelder, *Tichý potok* og *Kôprovský potok* som begge renn ned frå Høge Tatra. Dei renn saman og dannar Belá nær Podbanské, ein del av byen Vysoké Tatry.
Čierny Váh

**Čierny Váh** (tyder 'Svarte Váh') er ei av to kjeldeelvar til Váh i lag med Biely Váh (Kvite Váh). Ho er lengre enn Biely Váh med ei lengd på 39 km. 

Čierny Váh spring ut frå Låge Tatra i fjellsida til Kráľovej hole (1946 moh). Ho renn saman med Biely Váh ved Kráľova Lehota.
Biely Váh

**Biely Váh** (tyder 'Kvite Váh') er ei lita fjellelv nord i Slovakia og ei av to kjeldeelvar til elva Váh.

Elva spring ut frå Høge Tatra, om lag 1220 meter over havet,. Elva er 30,3 km lang og litt kortare enn Čierny Váh. Dei renn saman 663 meter over havet og dannar Váh ved landsbyen Kráľova Lehota.
Myjavaelva

**Myjava** er ei elv vest i Slovakia og aust i Tsjekkia, og ei av sideelvane til Morava frå venstre.

Ho spring ut i Dei kvite Karpatane nær landsbyen Nová Lhota i Mähren, men kryssar kort tid etter grensa til Slovakia, der ho renn sørover og gjennom byen Myjava. Her går ho inn i Myjavaåsane og vender austover. Nær Sobotište renn ho ut på Záhorielåglandet og snur sørover igjen fram til landsbyen Jablonica, der ho svingar nordvestover. Frå Senica går vestover, gjennom Šaštín-Stráže før ho til slutt munnar ut i Morava nær Kúty.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Myjava River|Myjava River]]» frå , den 5. april 2009.*
Turiec ved Váh

:*Sjå òg [[Turiec ved Sajó]].*

**Turiec** (ungarsk *Turóc*) er ei elv nordvest i Slovakia med ei lengd på 77,4 km. Ho er ei sideelv til Váh, og munnar ut i henne nær byen Martin. Elva spring ut frå fjella Store Fatra. Turiec fylke er kalla opp etter denne elva.
Rajčanka

**Rajčanka** eller **Rajčianka** (ungarsk *Rajcsánka*) er ei 47,5 km lang elv nord i Slovakia. Ho spring ut i Strážovské vrchy nær Čičmany og munnar ut i Váh i Žilina.

Elva dannar grensa mellom fjella Lúčanská Malá Fatra og Strážovské vrchy. 32 km av elva kan nyttast til skipsfart. 

Av byar langs elva finn ein Rajec, Rajecké Teplice og Žilina.
Blava

**Blava** er ei sideelv til Dudváh i Trnava distrikt vest i Slovakia. Ho renn ned frå Dei vesle Karpatane og har ei lengd på 47,5 km.

Elva har eit nedslagsfelt på 266,4 km².
Chvojnicaelva

**Chvojnica** er ei elv vest i Slovakia med ei lengd på 34 km. Ho er ei av sideelvane til Morava frå venstre, som ho munnar ut i nær byen Holíč. Elva spring ut frå Dei kvite Karpatane. 

Elva har eit nedslagsfelt på 183,8 km².
Krupá

**Krupá** (slovakisk *Krupský potok*) er ei sideelv til Blava i Trnava distrikt vest i Slovakia. Ho spring ut frå Dei vesle Karpatane nær Okrúhla.

Elva er nesten 30 km lang.
Štrbské pleso

**Štrbské pleso** (ungarsk *Csorbató* eller *Csorba-tó*, tysk *Tschirmer See*, polsk *Szczyrbskie jezioro*) er eit naturskjønt fjellvatn og ein av dei store turistattraksjonane i Høge Tatra i Slovakia.

Han er den nest største bresjøen på den slovakiske sida av Høge Tatra etter Hincovo pleso som er 3200 m² større. Elva får tilført vat via undergrunnskjelder og har ingen synlege utsig. Vassoverflata er isdekt meir enn 155 dagar av året.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Štrbské pleso|Štrbské pleso]]» frå , den 5. april 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Zemplínska šírava

**Zemplínska šírava** (stundom kalla «Slovakiasjøen») er eit reservoar og ein innsjø aust i Slovakia, nær byen Michalovce. Han har fått namn etter den historiske regionen Zemplín. Demninga vart bygd i 1961-1965, og skapte ein 33&nbsp;km² stor innsjø, med ei gjennomsnittleg djupne på 9,5 m. På det djupaste er han 14 m. Vatnet frå innsjøen renn ut via elva Laborec, som igjen munnar ut i Bodrog. Området rundt innsjøen vert hovudsakleg nytta til rekreasjon. 

## Bakgrunnsstoff
* Zemplinska sirava   (slovakisk)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zemplínska šírava|Zemplínska šírava]]» frå , den 5. april 2009.*
Zlaté Piesky

**Zlaté Piesky** er ein innsjø nordaust i byen Bratislava i Slovakia, nær motorveg D1.

Han er 400 meter lang med ei djupne på opp mot 30 meter. Det omliggande området vert hovudsakleg nytta til rekreasjon av innbyggjarane i Bratislava. På nordsida av innsjøen ligg ein stor campingplass med fleire restaurantar. 

28. juli 1976 styrta eit fly frå det tsjekkoslovakiske flyselskapet i innsjøen. 70 passasjerar og besetninga på 6 omkom, og flyulukka vart den største i historia for Tsjekkoslovakia

## Bakgrunnsstoff
* Ein dag ved Zlaté Piesky—bilete (tsjekkisk)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zlaté Piesky|Zlaté Piesky]]» frå , den 5. april 2009.*
Benkove ostrovy

**Benkove ostrovy** er ei gruppe på tolv øya (0,6 hektar) i Gabčíkovo-reservoaret sør for Bratislava, og vest for landsbyen Kalinkovo i Slovakia. Dei vart bygt i 2006 og 2007 som ein del av flaumvernet for den slovakiske hovudstaden. Øyane vart òg bygd for å gje hekkande vadefuglar i området høve til å hekke her etter at dei mista hekkeplassane sine då reservoaret vart bygt i 1992. 

Gruppa består av 12 øyar, dei fleste av dei utan vegetasjon eller med ruderalplanter. Dei fleste øyane er 10 meter brei og 50 meter lange med ei høgd på 1-2 meter. 

Av fuglar som har starta å hekke på øyane finn ein stokkand, dverglo og linerle. I tillegg vart det observert trekkfuglar som silkehegre, gluttsnipe og andre sjeldne artar. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Benkove ostrovy|Benkove ostrovy]]» frå , den 5. april 2009.*
Fugleøya i Slovakia

**Fugleøya** er ei lita øy på 6,86 hektar i Hrušovská zdrž i Slovakia. Ho ligg i Gabčíkovo-reservoaret, sørvest for Šamorín. Øya er kunstig og vart bygd i samband med Gabčíkovo-Nagymaros-dammane i Donau, då ein del skogområde vart lagt under vatn. Øya er ein del av eit føreslått verneområde for vassfuglar. Dei viktigaste fulgane som hekkar her er svartehavsmåse (*Larus melanocephalus*), som berre hekkar her i heile Slovakia, og raudstilk (*Tringa totanus*), som i Vest-Slovakia berre hekkar her. Området er forbode område for ålmenta i hekkesesongen og om vinteren. 

Øya er 6,86 hektar stor og dekt av gras og noko skog. Kysten av øya er berglendt og vanskeleg tilgjengeleg. Donau ligg berre 700 meter unna. 

## Hekkande fuglar
* hettemåse
* svartehavsmåse
* makrellterne

## Fuglar som overvintrar
* toppand
* taffeland
* tundragås

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bird Island, Slovakia, Šamorín|Bird Island, Slovakia, Šamorín]]» frå , den 5. april 2009.*
Ridehest

**Ridehest** er ein hest som blir brukt til riding på bane eller i terreng. Innan hestesport kan han mellom anna delta i dressur, sprangriding og feltritt.

Ein typisk ridehest er meir kvadratisk i fasongen enn ein travar eller køyrehest. Han har kort kropp og lange bein.
Vigra kringkastar

**Vigra kringkastar** er ein kringkastingsstasjon på Vigra i Giske på Sunnmøre. Han vart etablert i 1935. Han vart særleg kjend for den dramatiske bombinga i april 1940. 

## Bakgrunnsstoff
* Vigra Kringkastar
Paulínia

**Paulínia** er ein kommune i delstaten São Paulo i søraustregionen av Brasil.

## Galleri

Fil:Bjttexpaulinia1.JPG|

Fil:Infra José Paulino.jpg|
Fil:Tapetão.jpg|
Fil:Rua Dorcelino Rodrigues da Cunha, paulinia.jpg|
Fil:Lampposts_in_Paulínia,_São_Paulo,_Brasil.jpg|
Fil:Gestao.jpg|
Estlandssvenskar

**Estlandssvenskar** er personar som høyrer til den svenske etniske gruppa i Estland. Etter den andre verdskrigen vart ho nesten utsletta, då om lag 80 % av alle estlandssvenskar flykta til Sverige, der dei har vorte buande. 

## Historie
Sidan tidleg mellomalder, kanskje også tidlegare, har svenskar/skandinavar budd på begge sider av Austersjøen, framfor alt i det noverande Finland, men også i Estland og i Kurland i Latvia. 

Så seint som i mellomkrigstida fanst det ein minoritet på omkring 10&nbsp;000 personar, hovudsakleg busette i kystnære område og på øyane.
 
Minst tusen estlandssvenskar vart att i Estland etter den andre okkupasjonen til Sovjetunionen i 1944, men dei vart forfølgde av sovjetstyresmaktene.

## Sjå òg
* Aiboland

## Bakgrunnsstoff
### Nettstader
* Den Andra Stranden : bilete, forteljingar, kart og folkemusikk frå Svensk-Estland
* Estlandssvenskarna i Estland - har upprättat kulturellt självstyre
* Estlandssvenskarnas kulturförening Svenska Odlingens Vänner

### Litteratur
* Carl Rußwurm: *Eibofolke oder die Schweden an den Küsten Ehstlands und auf Runö*, 2 bd, Reval, Leipzig 1855 (ny utgåve 1969)
* Sven Danell: *Guldstrand: Minnen från sju år i Estland*, fleire opplag 1952-1979
* Jürgen Beyer: Om anvendelsen af det svenske sprog i Estland og Livland i 1600- og 1700-tallet, i: Svante Lagman, Stig Örjan Ohlsson, Viivika Voodla (red.): *Svenska språkets historia i östersjöområdet* (Studier i svensk språkhistoria; 7; Nordistica Tartuensia; 7), Tartu 2002, s. 59-80
Žitný ostrov

**Žitný ostrov** eller **Veľký Žitný ostrov** (tysk *Große Schüttinsel*, ungarsk *Csallóköz*) er ei elveøy sørvest i Slovakia, som strekkjer seg frå Bratislava til Komárno. Ho ligg mellom Donau og forgreininga Vesle Donau, og utgjer ein stor del av Donausletta. Ho er den største elveøya i Europa med eit areal på 1886 km². Ho er 84 km lang og 15-30 km brei. 

Dei største byane på øya er Komárno, Dunajská Streda og Šamorín. Øya har ei viktig drikkevasskjelde og er ein viktig jordbruksregion. 

Dei sørlege delane av Žitný ostrov ved Donau er verna som Dunajské luhy verna landskapsområde.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Žitný ostrov|Žitný ostrov]]» frå , den 5. april 2009.* 

## Bakgrunnsstoff
* Žitný ostrov på Slovakia.travel
Rudava

**Rudava** er ei 45 km lang elv vest i Slovakia i Záhorie regionen. Ho er ei sideelv til Morava frå venstre. Delar av elva renn gjennom Záhorie militærdistrikt.

Elva har eit nedslagsfelt på 438,7 km².
Det donauske låglandet

**Det donauske låglandet** eller **Donau-låglandet** (slovakisk *Podunajská nížina*) er ein liten del av Den vesle ungarske sletta (slovakisk *Malá dunajská kotlina*) i Slovakia, mellom Donau, Dei vesle Karpatane og alle andre delar av Dei vestlege Karpatane.

Geomorfologisk dannar det eit samanhengande område i lag med Neusiedl-bekkenet (*Neusiedler Becken*) i Austerrike og Győr-bekkenet (*Győri-medence*) i Ungarn.

Låglandet er ei omfattande tektonisk senking fylt med lag frå neogen opp til ei høgd på mellom 100 og 350 meter. 

Låglandet består av to område: 
* Donauåsane i nord
* Donausletta i sør

Mange urbane og andre busetnader ligg i dette området, som hovudsakleg er eit jordbruksområde. Byane Topoľčany, Nové Zámky, Komárno, Levice, Dunajská Streda og Galanta er administrasjonssenter. Dei er industrisenter og senter for handsaming av jordbruksprodukt (møller, bryggeri osb.). Gamle vinområde (Svätý Jur, Pezinok, Modra) og kurstader (Piešťany, Dudince) finst òg på låglandet. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Danubian Lowland|Danubian Lowland]]» frå , den 5. april 2009.*
Kaldmathøgtida

**Kaldmathøgtida** er ei austasiatisk feiring markert i Kina, Korea og Vietnam. Ho finn stad like før den klare og lyse høgtida (*[[qingming]]*), og er ei vårhøgtid der ein feirar nytt liv. Bortsett frå i skotår ligg høgtida på den 5. april i den vestlege kalenderen, den 105. dagen etter vintersolkverv (*[[dongzhi]]*).

Namnet på høgtida viser til at ein tradisjonelt ikkje gjorde opp eld då, og berre åt kald mat. Det kinesiske namnet på høgtida er *hánshíjié* (pinyin, 寒食節 på tradisjonelt og 寒食节 på forenkla kinesisk). På koreansk er ho kjend som *hansik* og på vietnamesisk som *Tết Hàn Thực*.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cold Food Festival|Cold Food Festival]]» frå , den 5. april 2009.*
Den austslovakiske sletta

**Den austslovakiske sletta** (slovakisk *Východoslovenská rovina*) er den lågare, flate delen av Det austslovakiske låglandet. 

Viktige byar på sletta er Trebišov, Michalovce, Veľké Kapušany, Kráľovský Chlmec og Sobrance

Sletta er vidare delt inn i områda: 
# Trebišovská tabuľa
# Malčická tabuľa
# Iňačovská tabuľa
# Závadská tabuľa
# Sobranecká rovina 
# Senianska mokraď
# Medzibodrocké pláňavy 
# Kapušianske pláňavy
# Laborecká rovina
# Ondavská rovina
# Latorická rovina
# Bodrocká rovina 

Sletta er hovudsakleg dekt av løss, elvesediment, løssleire og sand. Fleire vulkanske formasjoner ligg spreidd rundtom på sletta, som Chlmecké kopce eller Tarbucka. 

Viktige elvar er Bodrog og sideelvane Ondava, Laborec, Latorica, Uh og Topľa. Eit system av dike og dreneringskanalar er bygd som flaumvern. Her finst òg vasskjelder under jorda. Kald svovelhaldig, surt vatn vert nytta i kurstaden Sobrance. 

Jordbruksland dominerer Latoricasletta, der Latorica naturpark ligg. Enger, myrområde, sumpskogar er verna habitat i naturreservata (Latorický luh I og II, Zemplínska jelšina). Sjeldne vass- og myrplanter er òg verna i Tajba-reservatet.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eastern Slovak Flat|Eastern Slovak Flat]]» frå , den 5. april 2009.*
Det austslovakiske låglandet

**Det austslovakiske låglandet** (slovakisk *Východoslovenská nížina*) er ein del av Den ungarske sletta (slovakisk *Veľká dunajská kotlina*) i Slovakia.

Geomorfologisk er låglandet ein del av Tiszalåglandet (*Tiszamenti síkság*) i Ungarn, Det transkarpatiske låglandet (*Zakarpats'ka nyzovyna*) i Ukraina og sletta *Câmpia Someşului* i Romania.

Den tektoniske lågare delen er 94-100 meter over havet og er fylt av tjukke lag frå neogen.

Låglandet består av to område: 
* Dei austslovakiske åsane i vest og nord. 
* Den austslovakiske sletta i midten, aust og sør.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eastern Slovak Lowland|Eastern Slovak Lowland]]» frå , den 5. april 2009.*
Vydrica

**Vydrica** (ungarsk *Vödric*) er ei 17 km lang elv sørvest i Slovakia som spring ut frå Dei vesle Karpatane, om lag 450 meter over havet. Elva renn gjennom Bratislava skogspark og munnar ut i Donau i Karlova Ves, ein bydel i Bratislava. Enkelte stader langs elva er ein del av Natura 2000.
Donausletta

**Donausletta** (slovakisk *Podunajská rovina*, tysk *Donauebene*) er dei sørvestlege, flatare delane av Donaulåglandet i Slovakia.

Sletta grensar til Donauåsane og strekkjer seg om lag langs linja Bratislava – Senec – Sereď – Nové Zámky – Patince.

Ho har oppstått av greinene til Donau (Vesle Donau og andre) og av dei sørlege elvane Váh, Nitra og Žitava. Sletta består av store mengder grus frå Donau og andre elvar i området. Denne grusen er dekt med løss og andre særs rike jordsmonn.

Donau dannar her eit unikt kontinentalt deltasystem av meanderar og gamle elvefar. Området mellom ein av desse greinene, Vesle Donau, og Donau heiter Žitný ostrov, den største elveøya i Europa. Žitný ostrov er eit myrlendt område med mange naturlege og kunstige innsjøar. Dreneringa av området vart bevisst endra då Gabčíkovo-demninga vart bygd i Donau. Žitný ostrov har vore eit verna område sidan 1978.

Området har mange lysningar i skogen, vatn og myrplanter og dyreliv. Det finst eit stor underjordisk vassreservoar, og dei på Žitný ostrov er av dei største i Sentral-Europa. Varme kjelder finst i Komárno, Štúrovo og Patince.

Området har det varmaste og tørraste klimaet i Slovakia. Dette og den frodige jorda gjer området til eit ideelt jordbruksområde. Kveite, sukker, raudbete, sukkermais, grønsaker og tobakk vert dyrka her. Dyrking av frukt og vindruer er òg viktig.

Dei viktigaste byane i området er den slovakiske hovudstaden Bratislava (Donausletta startar nedanfor Bratislava slott sentralt i Bratislava), Galanta, Sereď, Dunajská Streda, Komárno og Nové Zámky.

Det finst mange små verneområde på Donausletta, som Ostov Kopáš i Bratislava eller Vlčianske mŕtve rameno, Čičovské mŕtve rameno. Verna myrområde som det unike Šúrområdet i Svätý Jur. Zlatná na Ostrove er habitat for stortrapper.

Området vert òg nytta som rekreasjonsområde om sommaren med innsjøar som Zlaté piesky i Bratislava og Slnečné jazerá i Senec, eller dei varme kjeldene i Dunajská Streda, Veľký Meder og Diakovce.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Danubian Flat|Danubian Flat]]» frå ,  den 5. april 2009.*
Blatnicadalen

**Blatnicadalen** (slovakisk *Blatnická dolina*) er ein karstdal i fjellkjeda Store Fatra i Slovakia. Dalen har tilkomst frå landsbyen Blatnica langs ein grusveg. Det meste av dalen er tett skogkledd med enkelte klippeformasjonar av kalkstein og dolomitt. Den mest kjende delen av dalen er klippevindauge i den nedre delen. Frå botn av dalen kan ein klatre opp til fjella Ostrá og Drieňok.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Blatnica Valley|Blatnica Valley]]» frå , den 5. april 2009.*
Eirin

**Eirin** er eit kvinnenamn med fleire moglege opphav. Det kan vera ein variant av Irene, som tyder 'fred', danna av det nordiske kvinnenamnet Eir, som også tyder 'fred' eller 'nåde', eller ein variant av Erin som er ei avleiing av irsk *Eireann*, 'Irland'.

Eirin har namnedag den 5. april i Noreg.

## Namneberarar

* Eirin Faldet (f. 1944), norsk politikar
* Eirin Kristin Sund (f. 1967), norsk politikar
* Eirin Jansen (f. 1978), norsk skodespelar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Eirin|Eirin]]» frå , den 5. april 2009.*
Eiril

**Eiril** og **Eirill** er kvinnenamn avleidd av *Eirhild*, som har opphav i dei norrøne orda *eir*, 'nåde, fred' eller 'lindring', og *hildr*, 'slag, kamp'. 

Eiril har namnedag den 5. april i Noreg.

Namnet er sjeldan, og er svært lite brukt utanfor Noreg. Det er truleg nyskapt på 1900-talet. Det er ingen personar med dette namnet, eller variantar av det, i dei norske folketeljingane frå 1801, 1865, 1875 og 1900.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Eiril|Eiril]]» frå , den 5. april 2009.*
Egill Reimers

**Egill Reimers** (), fødd og død i Bergen, var rekna som ein av dei mest markante arkitektane i Bergensområdet i første halvdel av 1900-talet. Reimers var ferdig utdanna som arkitekt ved Technische Hochschule, München i 1902, og arbeidde først ved Stadskonduktøren sitt kontor i Bergen, før han i 1904 starta eigen praksis. Reimers har i sine arbeid nytta alt frå jugendstil via nyklassisisme til funksjonalisme. Gjennom heile produksjonen viser verka hans ei forankring i byggetradisjonen i Bergen.

## Verk
Bygningen i Vetrlidsallmennigen 4 (1904) og Turnhallen (Danseteateret) i Sigurdsgate 6 (1908) har begge tydeleg preg av jugendstil. I 1908 teikna han sitt eige hus Kirkeveien 6, eit tidleg eksempel på den kommande nasjonalromantikken. Villaen i Formanns vei 42 er rekna som eit fint eksempel på bergensstilen i dette området. Villaen i Øvre Kalfarlien 42 (1915) voks opp av terrenget og er ein forløpar til Bergensskulen. Konsertpaleet (1918) var opphavleg konsertsal med 1200 sitjeplassar, men vart ombygd til fire kinosalar i 1981. 

Statsarkivet i Bergen, Årstadvegen 22 (1918-1921) er rekna som eit av hovudverka hans. Bygget viser tydeleg spor etter arbeidet til Egill Reimers med restaureringa av Selje kloster, i tillegg til at det er inspirert av det gamle stiftsarkivet på Klosteret, og andre gamle steinbygningar i Bergen. Han mottok Houens fonds diplom for dette bygget i 1924. Reimers teikna Historisk Museum (Dei kulturhistoriske samlingane) etter ein reguleringskonkurranse i 1918. Bygget stod ferdig i 1927. For Universitetet i Bergen teikna han Geofysisk institutt (1928-51). Andre sentrale bygg av Reimers er Tinghuset i Bergen frå 1928, innvia i 1933. I 1930 teikna Reimers garasjen for brødbilane til Smith Sivertsens bakeri. Det bygget er rekna som det første funksjonalistiske bygget oppført i Bergen.

## Sport
Egill Reimers var med på det norske gullaget med seglbåten Heira II (12 meter) ved Sommar-OL i Amsterdam/Antwerpen i 1920. Dei andre ombord var Arthur Allers, Martin Borthen, Johan Friele, Kaspar Hassel,  Christen Wiese, Erik Ørvig, Olaf Ørvig og Thor Ørvig.

### OL-medalje
*1920  Antwerpen -  **Gull** i segling, 12-meters klasse type 1919
Det estiske riksvåpenet

**Det [[Estland|estiske]] [[riksvåpen]]et** er samansett av tre heraldiske blå leopardar med raude tunger på eit gullfarga skjold, omgjevne av eikegreiner. Sentralmotivet er henta frå det danske riksvåpenet, etter dansk overherredømme på 1300-talet. Parlamentet i den sjølvstendige estiske republikken vedtok riksvåpenet 19. juni 1925. Då Estland igjen vart sjølvstendig i 1990, vart riksvåpenet gjeninnført ved ei lov av 6. april 1993.

## Den estiske sosialistiske sovjetrepublikken
Riksvåpenet til republikken vart bytta ut då Estland var okkupert av Sovjetunionen frå 1940. Det viser ei oppstigande sol, framheva ved solstrålar, dei kommunistiske symbola hammar og sigd og den raude stjerna omgjevne av kornaks og ein kvist frå eit nåletre. Aksa og kvisten er omgjevne av eit band med tre tekstar: «Eesti NSV» for *Eesti Nõukogude Sotsialistlik Vabariik*, *Den estiske sosialistiske sovjetrepublikken*; «Пролетарии всех стран, соединяйтесь!» for *Proletarar i alle land, samein dykk* på russisk; «Kõigi maade proletaarlased, ühinege!», same motto på estisk.


Fil:Small coat of arms of Estonia.svg|Det vesle riksvåpenet til Estland, utan eikegreinene
Fil:Revals segl.png|Seglet til byen Reval, 1340
Fil:Emblem of the Estonian SSR.svg|Våpenet til Estiske SSR, 1940–1990
Irene

**Irene** er eit kvinnenamn som kjem frå gresk *Irini* (*Ειρηνη*) som betyr 'fred'. Irene har namnedag den 5. april i Noreg, Sverige, Danmark og Finland etter heilage Irene av Thessaloniki. Eirene var namnet på ei gresk gudinne, personleggjeringa av fred.

Andre former av namnet er Airin, Eirin, Iren, Irina, Irini og Irinja. Ira, Ire, Iri, Irja, Irkko, Iru og Reeni er kortformer. Ireneus er eit mannsnamn danna av Irene.

## Namneberarar
* Irène Joliot-Curie (1897–1956), fransk vitskapskvinne
* Irene Larsen (f 1964), norsk diktar
* Irene Dalby (f 1971), norsk symjar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Irene|Irene]]» frå , den 5. april 2009.*
Bratislavský lesný park

**Bratislavský lesný park** eller **Bratislava skogspark** er ein «skogspark» (i røynda ein skog) i Bratislava i Slovakia, ved foten av Dei vesle Karpatane. Parken vert styrt av Bratislava Byskogar, ein ideell organisasjon. 

Parken dekkjer eit område på 27,3 km² og 96 % av parken er dekt av skog. I parken finst naturleg plante- og dyreliv som snok, steinkreps, grevling, raudrev, mufflon, naverlønn og hyllebær. Elva Vydrica spring ut frå parken. 

## Bakgrunnsstoff
* Kart

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bratislavský lesný park|Bratislavský lesný park]]» frå , den 5. april 2009.*
Devínporten

**Devínporten** eller **Hainburgerporten** (ungarsk *Dévényi kapu*, slovakisk *Devínska brána*, tidlegare latinsk *Porta Hungarica*, i Austerrike *Hainburger Pforte* ) er ein naturleg port i Donaudalen på grensa mellom Slovakia og Austerrike. Formasjonen startar nedanfor Bratislava slott og er 11,5&nbsp;km lang og 2–7&nbsp;km brei. Sjølve porten starta nedanfor Devín slott og endar nær Hundsheimer Berg i Austerrike, på høgrebreidda i Donau.

I Slovakia er porten ein del av Dei vesle Karpatane.

Området har vore busett sidan førhistorisk tid og fleire borger er bygd her, som Hainburg borg, Devín borg og Bratislava slott.

Passau, Devínporten og Jernporten deler Donau inn i fire særskilde delar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Devín Gate|Devín Gate]]» frå , den 5. april 2009.*
Gaderdalen

**Gaderdalen** (slovakisk *Gaderská dolina*) er ein lang dal i fjellkjeda Store Fatra i Sentral-Slovakia. Dalen ligg mellom fjella Tlstá og Ostrá. Oppfor botnen av sidedalen Selenec vert Gaderdalen kalla *Dedošová*.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gader Valley|Gader Valley]]» frå , den 5. april 2009.*
Obec

**Obec** er det tsjekkiske og slovakiske ordet for kommune (både i Tsjekkia, Slovakia og i utlandet). Han er den minste administrative eninga som vel representatar. Ein obec består av matrikkelområde (*katastrální území/katastrálne územia*). Obec kan ha fleire mindre område, som eigne landsbyar, men som er styrt frå andre landsbyar eller byar.

I lovenen til Tsjekkia og Slovakia er ikkje ein by ("město/mesto") strengt tatt ein kommune (obec) - ein by er ein tidlegare obec som har fått bystatus etter å ha oppfylt visse krav.

## Sjå òg
*okres
*opština
*kommune

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Obec|Obec]]» frå ,  den 5. april 2009.*
Podtatranská kotlina

**Podtatranská kotlina** er eit bekken nord i Slovakia som er ein del av Fatra-Tatra-området i Dei indre vestlege Karpatane.

Podtatranská kotlina strekkjer seg frå aust til vest og er om lag 80 km lang og rundt 10 km brei. 

Området grensar til 
* Tatrafjella i nord
* Spišská Magura i nordaust
* Levočaåsane i aust
* Kozie chrbty i søraust
* Låge Tatra i sør
* Store Fatra i sørvest
* Chočské vrchy i nordvest

Bekkenet er delt inn i tre område: *Liptovská kotlina* (Liptovbekkenet), *Popradská kotlina* (Popradbekkenet) og *Tatranské predhorie* (Tatra Piemonte).

Grensene mellom dei tre nemnde bekkena er òg vasskilja i området: Váh drenerer den vestlege delen, og munnar ut i Donau, som munnar ut i Svartehavet, og Poprad drenerer den austlege delen og munnar ut i Dunajec og Wisła, som munnar ut i Austersjøen.

Den gjennomsnittlege høgda på bekkenet er 700-800 meter over havet. Det lågaste punktet er nær Ružomberok på 475 moh og det høgaste nær Štrba på rundt 900 moh.

Opphavleg var området skogkledd, men er i dag avskoga for å nyttast til jordbruk. 

Av byar i området finn ein Ružomberok, Liptovský Mikuláš, Liptovský Hrádok, Svit, Poprad, Kežmarok, Spišská Belá og Podolínec.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Podtatranská kotlina|Podtatranská kotlina]]» frå , den 5. april 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
** *Delar av [[:de:Podtatranská kotlina|tilsvarande artikkel]] på Tysk Wikipedia*
**
Lääne maakond

**Lääne maakond** eller **Läänemaa** er eit av dei 15 fylka i Estland. Det ligg vest i landet og grensar til Austersjøen i nord, Harju maakond i nordaust, Rapla maakond i aust, Pärnu maakond i sør og øyfylka Saare maakond og Hiiu maakond i vest.

2,0 % av folkesetnaden i Estland bur i Lääne maakond.

## Kommunar
Fylket er delt inn i tolv kommunar, der éin av dei er bykommunar og elleve landkommunar.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Petseri maakond

**Petseri maakond** eller **Petserimaa** var eit tidlegare fylke i Estland som vart oppretta i 1920. Men sidan 1944 har størstedelen av det vore administrert som ein del av Pskov oblast, fyrst av Russiske SFSR og frå 1991 av, av Russland.

## Historie
Setoane, eit finsk folkeslag som er i slekt med estarane, reknar heile det historiske fylket Petseri maakond som sitt heimland. Dei russiske innbyggjarane i Petseri maakond var hovudsakleg gammaltruande som snakka ein mellomting mellom russisk og kviterussisk. På midten av 1400-talet, vart eit av dei viktigaste russisk-ortdokse klostera, Pskovo-Petsjerskij-klosteret grunnlagt i området.

I det siste året av den fyrste verdskrigen, frå februar til desember 1918, vart hovudstaden i fylket, Petsjory, okkupert av tyske styrkar. Byen vart deretter overteken av estiske styrkar den 29. mars 1919, som ein del av den estiske sjølvstendekrigen. Gjennom den russisk-estiske Tartu-traktaten fekk deretter Estland Petsjory og området rundt, Setomaa-regionen. Petsjory fekk namnet Petseri og området vart heitande Petseri maakond.

Under den andre verdskrigen vart Petseri maakond okkupert av den tyske hæren mellom august 1941 og 11. august 1944, og deretter av sovjetstyrkar under framstøtet deira mot Nazi-Tyskland. Sovjetstyresmaktene annekterte Petseri maakond til Russiske SFSR i 1944. I 1991, etter at Sovjetunionen braut saman, fremja Estland eit krav om få området tilbake, slik det var sagt i Tartu-traktaten. Estland gav opp dette kravet i november 1995.

Estland har skrive under på den estisk-russiske grensetraktaten av 18. mai 2005. I innleiinga står det at den tidlegare traktaten om statsgrensa delvis vert oppheva, i samanheng med paragraf 122 i den estiske grunnlova.

## Fotnotar
Záhorie

**Záhorie** (ungarsk *Erdőhát*) er ein region vest i Slovakia som grensar til Dei vesle Karpatane i aust og elva Morava i vest. Sjølv om det ikkje er ein administrativ region, er han ein av 21 offisielle turistregionar i Slovakia. Záhorie omfattar regionane Bratislava region (Malacky distrikt og Záhorská Bystrica i Bratislava), Trnava region (Senica og Skalica districts) og Trenčín region (sør i Myjava distrikt). Regionendannar òg grensa mello Slovakia, Tsjekkia og Austerrike. 

## Namn
Namne «Záhorie» tyder «Landet bak fjella» og viser til De vesle Karpatane som skil Záhorie frå resten av Slovakia.

## Folkesetnad
Det bur om lag 170&nbsp;000 innbyggjarar i området. Byar i regionen er Brezová pod Bradlom, Gbely, Holíč, Malacky, Senica, Skalica, Stupava og Šaštín-Stráže.

Innbyggjarane taler ein særeigen slovakisk dialekt som liknar dialekten i Mähren, og innbyggjarane vert kalla *záhoráci*.

## Miljø og økologi
Enkelte delar av Záhorie er verna med Záhorie verna landskapsområde, det første låglandet som har denne statusen i Slovakia. Landskapsområdet dekkjer 275,22 km² og er delt inn i to fråskilde delar, ein nordaustleg og ein vestleg. Dei vesle Karpatane verna landskapsområde og Biele Karpaty verna landskapsområde ligg delvis i Záhorie.

## Galleri


Fil:Podbranc.jpg|Senicaåsane
Fil:Chvojnica hills near Unin.jpg|Chvojniceåsane
Fil:Zahorie desert 01.jpg|Sanddyner
Fil:Morava austria slovakia.jpg|Morava
Fil:Morava oxbow 3.jpg|Kroksjø ved Morava
Fil:Pine wood bor lowland.jpg|Bor låglandet, furuskog
Fil:Chvojnicka pahorkatina 1.jpg|Sletter nær Unín
Fil:Zaruby peak.jpg|Fjellet Záruby


## Bakgrunnsstoff
* Záhorie på Slovakia.travel
* Záhorie  på enjoyBratislava 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Záhorie|Záhorie]]» frå , den 5. april 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Lääne-Viru maakond

**Lääne-Viru maakond** eller **Lääne-Virumaa** er eit av dei 15 fylka i Estland. Det ligg nord i landet, på sørkysten av Finskebukta, og grensar til Ida-Viru maakond i aust, Jõgeva maakond i sør og Järva og Harju maakond i vest.

4,9 % av folkesetnaden i Estland bur i Lääne-Viru maakond.

## Kommunar
Fylket er delt inn i 15 kommunar, der 2 av dei er bykommunar og 13 landkommunar.

## Galleri

Porkuni linnuse väravatorn.jpg|
Mõdriku mõisa peahoone.jpg|
Vihula mõisa tuuleveski.jpg|
Neeruti Eesjärv.jpg|


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Tice

**Tice** er eit våtmarksområde som er restar av elva Tisza sine gamle elvefar i dagens Latorica verna landskapsområde langs elva Latorica i Slovakia.

Tisza eksisterte for tjuetusen år sidan. Tice og andre område som står på lista til Ramsarkonvensjonen, utgjer hovuddelen av Latorica verna landskapsområde. Her finn ein sjeldne planter og dyr, særleg vassfuglar og amfibiar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tice|Tice]]» frå , den 5. april 2009.*
Turiecbekkenet

**Turiecbekkenet** (slovakisk *Turčianska kotlina*; ungarsk *Túróci-medence*, tysk *Turzbecken*, latinsk *Pelvis Thuroczae*) ligg nord i det sentrale Slovakia. Ho grensar til fjellkjedene Store Fatra i aust, Vesle Fatra i vest og nord, samt Žiar og Kremnicafjella i sør. Elva Turiec renn over heile bekkenet og munnar ut i Váh nær Vrútky. Dei største byane er Martin, Vrútky (begge i Martin distrikt) og Turčianske Teplice (i Turčianske Teplice distrikt).

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Turiec Basin|Turiec Basin]]» frå , den 5. april 2009.*
Grunnbeløpet i folketrygda

**Grunnbeløpet i [[folketrygda]]** (vanlegvis forkorta til **G**) blir brukt som grunnlag for å rekne ut norske trygde- og pensjonsytingar. Regelverket kan for eksempel seie at ei yting skal vere på 3G, eller at ein person ikkje har rett på ei gitt yting dersom vedkomande har anna inntekt over 2G. G blir også brukt for å rekne ut pensjonspoeng.

Størrelsen på grunnbeløpets blir vedtatt av Stortinget på bakgrunn av forhandlingar i det årlege trygdeoppgjeret. Dette skjedde første gong då folketrygda blei oppretta i 1967. Beløpet blei då sett til 5400 kroner. Seinare er det regulert 1–3 gongar årleg. Frå 1. mai 2008 tilsvarer 1G 70&nbsp;256 kroner per år.

Stortinget har vedtatt retningsliner for reguleringa av grunnbeløpet. Det er eit mål at beløpet skal ha same utvikling som løn for yrkesaktive, og i perioden 2003-07 var gjennomsnittleg vekst både i G og årsløn for alle grupper 4,2 prosent per år.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Grunnbeløpet i folketrygda|Grunnbeløpet i folketrygda]]» frå ,  den 5. april 2009.*  

## Bakgrunnsstoff
* Oversikt over grunnbeløpets nåværende og historiske størrelser
Pärnu maakond

**Pärnu maakond** eller **Pärnumaa** er eit av dei 15 fylka i Estland. Det ligg i den sørvestlege delen av landet og grensar til Lääne og Rapla maakond i nord, Järva og Viljandi maakond i aust, Latvia i sør og Rigabukta i aust.

6,6 % av folkesetnaden i Estland bur i Pärnu maakond, som har det største arealet av fylka i Estland.

## Kommunar
Fylket er delt inn i 21 kommunar, der 2 av dei er bykommunar og 19 landkommunar.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Freden i Nystad

**Freden i Nystad** er namnet på den fredsavtalen som vart inngått mellom Sverige og Russland i 1721 i byen Nystad (fi: Uusikaupunki) i Finland, og dermed avslutta den store nordiske krigen. Sverige hadde då alt gjort fred med dei andre motstandarane i Stockholm og Frederiksborg.

Under krigen hadde Peter I av Russland okkupert alle dei svenske områda på austsida av Austersjøen: Ingermanland, der den nye russiske hovudstaden St. Petersburg vart grunnlagd i 1703, Svensk Estland og Svensk Livland, som kapitulerte i 1710 og Finland. I Nystad anerkjende Fredrik I av Sverige formelt overføringa av Estland, Livland, Ingermanland og Søraust-Finland (Kexholmslän og delar av Karelia) til Russia i byte mot to millionar sølv-dalar, medan det meste av Finland vart gjeven attende til Sverige.

Nystad markerte eit avgjerande skifte i maktbalansen i Europa. Det svenske imperiet var over, Sverige gjekk inn i fridomstida, medan Russland hadde oppstått som eit nytt imperium. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Treaty of Nystad|Treaty of Nystad]]» frå , den 18. desember 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
Timo Simonlatser

**Timo Simonlatser** () er ein estisk langrennsløpar som har styrken sin i sprint. Han bur i Tamsalu og representerer skiklubben *Skiclub Tamsalu AO*. 

Simonlatser debuterte i verdscupen i sesongen 2005/06 på sprinten i Otepää. Han tok dei fyrste verdscuppoenga sine ved å verte nummer 18 på sprinten i Kuusamo ein sesong seinare. Simonlatser deltok på sprinten under VM i 2007 og 2009, og han fekk høvesvis 24. og 39. plass. 

Den beste sesongen hans i verdscupen samanlagt var sesongen 2006/07, då han vart nummer 82 samanlagt og nummer 38 i sprintcupen. Dei beste enkeltresultata i verdscupen er to tolvteplassar på sprinten i Otepää i sesongen 2007/08 og sprinten i Düsseldorf i sesongen 2008/09. I tillegg har han ein sjuandeplass på sprinten i Praha frå Tour de Ski 2007/08 (biletet).

## Bakgrunnsstoff
* Resultatoversikt hjå FIS  (engelsk)
* Resultatoversikt hjå Det estiske skiforbundet (engelsk)
Bedikàt ḥaméṣ

**Søk etter chametz** (hebr. **bedikàt ḥaméṣ**, ofte skrive **bedikat chametz**) er eit rituale utført av ortodokse jødar før høgtida pesach. Ritualet går ut på å finna *[[Pesah#Matføreskrifter|chametz]]*, matvarer som er forbodne under pesach, og brenna dei. Under pesach skal ein eta usyra brød, medan brød baka med surdeig og fem forbodne kornslag er *chametz* og dermed forbodne. Det er dermed gjerne slikt brød ein leiter etter under ritualet.

Sjølv om jødisk lov føreskriv at ein skal fjerna alle chametz-betar på storleik med ein oliven eller meir, inneber reinsinga før pesach ofte ei større vårreingjering der ein skrubber sprekker i kjøkkenbenken for å vera sikker på at alt som måtte vera av forbode mjøl og gjær er borte. 

Det rituelle chametz-søket finn stad kvelden før pesach. Det er tradisjonelt husbonden i ein familie som leiter etter chametz. I nyare tid er det også blitt vanleg å la barna gjera det. Først lyser ein ei signing over søket (על ביעור חמץ, *al biyur chametz*). Deretter bruker ein levande lys til å leita gjennom alle rom etter smular, som ein børste med ei fjør oppi ei treskei. Ofte blir det plassert nokre småbetar brød i det reingjorte huset for at ein skal vera sikker på å finna noko. Ofte gøymer ein ti betar til minne om dei ti landeplagene. 

Etter søket blir det som måtte vera igjen av *chametz* erklært eigarlaust. Det ein har funne blir brunne dagen etterpå i seremonien *biur chametz*.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Passover|Passover]]» frå , den 6. april 2009.* 
 
* Pesah på Nynorsk Wikipedia og nettstader lista opp under Bakgrunnsstoff

## Bakgrunnsstoff
* Pesach ved Det Mosaiske Trossamfund
* Chametz ved hebrew4christians
* How do I search for Chametz  ved askmoses.com
Svensk Estland

**Svensk Estland** (**Svenska Estland**) var eit landområde Sverige styrte i Baltikum under den svenske stormaktstida. Det omfatta landskapa Harrien, Jerwen og Wierland, og seinare Dagö, innan noverande Estland. Største by var Reval (dagens Tallinn). Sverige måtte gje tapt  alle tre områda til Russland i samband med freden i Nystad i 1721.

## Guvernørar og generalguvernørar over hertugdømet Estland

### Guvernørar over hertugdømet Estland 1561–1674
*1561-1562 Lars Ivarsson Fleming
*1562-1562 Henrik Klasson Horn
*1562-1564 Svante Stensson Sture
*1564-1565 Hermann Pedersson Fleming
*1565-1568 Henrik Klasson Horn
*1568-1570 Gabriel Kristiernsson Oxenstierna
*1570-1572 Hans Björnsson till Lepas
*1572-1574 Claes Åkesson Tott
*1574-1575 Pontus de la Gardie
*1576-1578 Karl Henriksson Horn
*1578-1580 Göran Boije
*1580-1581 Svante Eriksson Stålarm
*1582-1583 Göran Boije
*1583-1585 Pontus de la Gardie
*1585-1588 Gustaf Gabrielsson Oxenstierna
*1588-1588 Hans Wachtmeister
*1588-1590 Gustaf Axelsson Banér
*1590-1592 Erik Gabrielsson Oxenstierna
*1592-1600 Göran Boije
*1600-1601 Karl Henriksson Horn
*1601-1602 Moritz Stensson Leijonhufvud
*1603-1612 Anders Larsson till Botila
**1605-1605 Nils Turesson Bielke
**1605-1608 Axel Nilsson Ryning
*1611-1617 Gabriel Bengtsson Oxenstierna
*1617-1619 Anders Eriksson Hästehufvud
*1619-1622 Jakob de la Gardie
*1622-1626 Per Gustafsson Banér
*1626-1628 Johan de la Gardie     
*1628-1642 Philip von Scheiding
*1642-1646 Gustaf Gabrielsson Oxenstierna
*1646-1653 Erik Axelsson Oxenstierna
*1653-1653 Wilhelm Ulrich
*1653-1655 Heinrich von Thurn-Valsassina
*1655-1655 Wilhelm Ulrich
*1655-1656 Bengt Skytte
*1656-1656 Wilhelm Ulrich
*1656-1674 Bengt Horn
*1674-1674 Johan Christoph von Scheiding

### Generalguvernørar over hertugdømet Estland 1674–1710
*1674-1681  Anders Torstenson
*1681-1687  Robert Lichton
*1687-1687  Nils Bielke
*1687-1704  Axel Julius De la Gardie
*1704-1706  Wolmar Anton von Schlippenbach
*1706-1709  Nils Stromberg
*1709-1710  Carl Gustaf Nieroth

## Sjå òg
* Svensk Livland
* Dansk Estland
* Nordlege krosstog
* Svenske krosstog
* Estisk historie
* Finsk historie
* Latvisk historie
* Litauisk historie

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Svenska Estland|Svenska Estland]]» frå ,  den  6. april 2009.*
Treskei

Ei **treskei**, eller ei **sleiv**, er ei skei skore ut i tre og som i dag gjerne blir brukt til matlaging. Mange kulturar lager forseggjorte treskeier som folkekunst.

## Bruk

Skeier er ganske lette å laga av tre, og har vore utbreidde over store delar av verda. Dei var i bruk under jernalderen i Europa og i vikingtida. Skeier blei mellom anna brukte til å røra, elta, servera og eta med. 

Der skeier og auser av metall eller plast er blitt meir vanlege, har treskeier fått ein meir spesialisert bruk. Dei er nokså flate på forma og blir hovudsakleg brukte til å røra med medan ein koker eller baker. Treskeier skraper ikkje sund teflonlag i gryter og panner som metallskeier. Dei overfører heller ikkje varme som metall, og kan vera gode å halda, men har den ulempen at dei kan brennast om dei blir utsett for mykje varme. Dei kan også ta til seg sterk lukt frå lauk og kvitlauk.

## Pynt

Ein finn utskorne eller måla treskeier frå heile Europa og Afrika. Såkalla kjærleiksskeier med fint utskorne handtak er blitt eit kjent produkt frå Wales, men er også blitt laga i Skandinavia og Aust-Europa. Fleire afrikanske land har også lang tradisjon for å skjera ut figurar i handtaket på skeier.

I fleire har det vore vanleg å pynta treskeier gjennom brennmerking eller måling, til dømes med rosemåleri i Noreg.

## Rituell bruk
Innan det jødiske ritualet *[[bedikat chametz]]* er det vanleg å bruka ei treskei.

Fleire tyrkiske folkedansar blir utført med treskeier. Dei blir kalla *kaşık oyunlar*.

I den engelskspråklege verda har ei treskei ofte vore «premie» for nokon som kom sist innan ei tevling, både innan idrett og utdanning. Ved Universitetet i Cambridge var det til dømes vanleg å gje ei treskei til den som fekk det dårlegast resultatet til matematikkeksamen, men likevel fekk ein grad.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Wooden spoon|Wooden spoon]]» frå ,  den 6. april 2009.*  

## Bakgrunnsstoff
Marie Under

**Marie Under** () var ein estisk lyrikar. Ho var ein av stiftarane av Den estiske forfattarforeininga i 1922. 

## Biografi
Marie Under gjekk på tysk privatskule og skreiv dei fyrste dikta sine på tysk medan ho jobba i ein bokhandel. 19 år gammal gifta ho seg med den estiske bokhaldaren Carl Hacker og flytta til Moskva, der dei fekk to ungar. Men ho vart forelska i den estiske kunstnaren Ants Laikmaa og han overtalde henne til å omsetje dikta til estisk, og sende dei til fleire aviser. I 1906 flytta ho tilbake til Tallinn, der ho i 1913 møtte Arthur Adson, som vart sekretæren hennar og samla dei fyrste dikta for utgjeving. I 1924 skilde ho seg frå Hacker og gifta seg med Adson. 

Allereie då ho gav ut den fyrste diktsamlinga si, *Sonetter* i 1917, vart ho anerkjend som forfattar. Debututgjevinga hennar er sentrallyrisk og prega av tysk ekspresjonisme. Seinare tok ho opp sosiale og filosofiske problem. I 1942 kom samlinga *Med sørgende munn* som avspegla den tragiske skjebnen til Estland under den andre verdskrigen. 

Frå 1944 budde Under i Sverige. Familien var nesten eit år i flyktningleir, før dei i 1945 flytta til Mälarhöjden og busette seg der. Utgjevingane derfrå viser både einsemd og heimlengsel. Eit utval av dikta hennar kom på svensk i 1963 med tittelen *Vigilia*.

## Bibliografi
* *Sonetid* (1917)
* *Eelõitseng* (1918)
* *Sinine puri* (1918)
* *Verivalla* (1920)
* *Pärisosa* (1923)
* *Hääl varjust* (1927)
* *Rõõm ühest ilusast päevast* (1928)
* *Õnnevarjutus* (1929)
* *Lageda taeva all* (1930)
* *Kivi südamelt* (1935)
* *Mureliku suuga* (1942)
* *Sädemed tuhas* (1954)
* *Ääremail* (1963)

## Kjelder
* *Agder leser baltisk – Et møte med den baltiske litteraturen 2009*, s. 47: Marie Under.
* Artikkelen om «Marie Under» på Wikipedia på engelsk.

## Bakgrunnsstoff
* Estonian Literary Magazine (på engelsk) har fleire artiklar der Under er omtala 
* Marie Under i bilete
Slaget ved Lyndanisse

**Slaget ved Lyndanisse** (òg kalla **Volmerslaget** eller **Valdemarslaget**) i det seinare Tallinn i Estland fann stad laurdag den 15. juni 1219. Kong Valdemar II Sejr av Danmark reiste til Estland med kring 1500 langskip i eit krosstog mot det danskane såg på som dei heidenske estarane. Flåtestyrka nådde nord-Estland i juni månad. Med på skipa var biskop Anders Sunesen og biskop Theoderik av Estland. I hæren var òg fleire av kongen sine vasallar: Tyskarar under grev Albert av Nordalbingien og vendarar under Vitslav I av Rügen.

Krossfararane slo seg ned ved Lyndanisse og byrja byggja ei borg, «Castrum Danorum», på estisk *Taani-linn* (seinare Tallinn), danskeborga. Under bygginga kom fleire estiske forhandlarar på vitjing for å trekka ut tida, medan dei samla ein hær.

Om kvelden den 15. juni 1219 gjekk estarane til åtak, etter at styrkane hadde ete sitt siste måltid for dagen. Åtaket skjedde frå fem sider, og krossfararane flykta til alle side. Biskop Theoderik vart drepen, av di ein trudde han var kongen. Alt såg ut til å enda i eit katastrofalt nederlag for krossfararane.

Vendarane var ikkje oppdaga av dei som gjekk til åtak. Vendarane gjekk til motåtak, og krossfararane samla seg. Estarane vart til slutt drivne på flukt. 

Ei segn seier at i løpet av slaget skal det krossmerka flagget Dannebrog ha falle ned frå himmelen, noko som skal ha gjeve krossfararane større mot. Det må ha vore mange flagg og faner med kross med under dette krosstoget, så åtaket kan ha hatt ei johannitterfane framme. Ei slik fane er nokolunde lik flagget Dannebrog.

## Sjå òg
* Dannebrog
* Valdemarsdag
* Estisk historie

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Slaget ved Lyndanisse|Slaget ved Lyndanisse]]» frå ,  den 6. april 2009.*  

## Bakgrunnsstoff
* Legenda om Dannebrog
* »Mare Balticum«. Østersøen - myte, historie og kunst i 1000 år 
* One of the world’s oldest flags...
Kjell-Erik Kallset

**Kjell-Erik Kallset** () er ein norsk journalist frå Tingvoll på Nordmøre. Han har vore tilsett i *[[Dagsavisen]]* (tidlegare *Arbeiderbladet*) sidan 1997, og var den fyrste tilsette i avisa som fekk skrive nynorsk. I 2007 vann han Kulturdepartementet sin nynorskpris for journalistar.

## Bøker
* *Makta midt i mot. Kampen om EU og Arbeiderpartiets sjel*, Forlaget Manifest (2009) ISBN 978-82-92866-19-1

## Kjelder
Hertugdømet Estland

**Hertugdømet Estland** (latin: *Ducatus Estonie*) kan syna til:

* Dansk Estland (Hertugdømmet Estland), eit *[[dominum directum]]* under kongen av Danmark frå 1219 til 1346.
* Svensk Estland (Hertigdömet Estland), under kongen av Sverige frå 1561 til 1721.

## Sjå òg
* Guvernementet Estland - vart òg kalla *Hertugdømet Estland*.
Põlva maakond

**Põlva maakond** eller **Põlvamaa** er eit av dei 15 fylka i Estland. Det ligg i den søraustlege delen av landet og grensar til Tartu maakond i nord, Valga maakond i vest og Võru maakond i sør. Fylket grensar også til Russland. Lange delar av denne grensa er endå ikkje fastsette i noka avtale, og fleire stader i Põlva maakond (som Lutepää og Saatse) må ein innom Russland for å kome til.

2,3 % av folkesetnaden i Estland bur i Põlva maakond.

## Kommunar
Fylket er delt inn i 14 kommunar, der éin av dei er bykommunar og 13 landkommunar.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*