Al-Qadmus

**Al-Qadmus** (arabisk القدموس, òg skrive **al-Qadmous** eller **Kadmus**) er ein by nordvest i Syria i Tartus guvernement, nordaust for Tartus og 14 km søraust for Baniyas. Av stader i nærleiken finn ein Kaff al-Jaa og Masyaf i aust, Wadi al-'Uyun og al-Shaykh Badr i sør, Hammam Wasel, al-Qamsiyah og Maten al-Sahel i sørvest, Taanita i vest, al-Annazeh i nordvest og Deir Mama i nordaust. Han ligg like aust for kysten av Middelhavet og ruinane av ei borg står på eit platå kring 850 meter over havet, like oppom byen. 

I følgje Syrisk statistisk sentralbyrå hadde al-Qadmus eit folketal på 5&nbsp;551 i 2004. Han er det administrative senteret i al-Qadmus *[[nahiyah]]* («underdistrikt») som består av 25 stader med eit samla folketal på 22&nbsp;370 i 2004. Innbyggjarane i al-Qadmus er hovudsakleg ismailittar og alawittar, som kvar for seg utgjer kring halvparten kvar. Landsbyane i området rundt er hovudsakleg busett av alawittar. 

Ei viktig mellomalderborg står i Al-Qadmus. Ho tente som hovudkvarteret for ismailittane i Syria, kjend som assasinar i krossfarartida. I dag ligg borga stort sett i ruinar, og i lag med spreidde hus frå den osmanske tida, er området eit turistmål. Det står ein stor moské med ein åttekanta minaret i Al-Qadmus. Byen er òg senter for tobakksproduksjon i Syria.

## Historie
### Mellomalderen
Festninga i al-Qadmus vart erobra av krossfarar-kongen Bohemond I av Antiokia i 1129. In 1130-31 vart ho erobra attende av lokale muslimske styrkar. Festninga vart seinare seld til ismailittane (då kalla assasinar) i 1132 av den muslimske *[[emir]]en* av al-Kahf, Sayf al-Mulk ibn Amrun. I 1167 skreiv Benjamin av Tudela at al-Qadmus var hovudsetet til assasinane. Sjølv om det finst få detaljar, skifta al-Qadmus eigarar fleire gonger mellom assasinane og  krossfararane, før ho endeleg kom under assasinane sin kontroll.

Al-Qadmus vart erobra og annektert til Mamelukk-sultanatet av Baibars i 1273. Han var framleis kontrollert av ismailittane, men dei var lojale overfor sultanatet under den periodevise regjeringstida til sultan an-Nasir Muhammed (1294-1340). Då den nordafrikanske vitskapsmannen Ibn Batuta vitja al-Qadmus i 1355, under mamelukkane, noterte han at han var ein del av Masyaf *niyabah* («guvernement»), som var underlagt Tripoli. Seinare vart dette guvernementet rive laus frå Tripoli og overført til provinsen Damaskus då han vart vitja av al-Qalqashandi i 1412. Skattar på bomullsstoff og silke vart avskaffa i distriktet av forskjellige mamelukk-sultanar seint på 1400-talet.

### Den osmanske tida
I 1683, under Det osmanske riket, vitja den muslimske geografen Abd al-Ghani al-Nabulsi al-Qadmus og noterte at *emiren* av festninga høyrte til Tanukhi-klanen, eit arabisk folk som opphavleg kom frå Batanea-området sør i Syria under bysantinsk styre og flytta gradvis nordover.

I 1830-åra øydela Ibrahim Pasha av Egypt festninga i al-Qadmus under den egyptiske invasjonen av Levanten. Al-Qadmus var setet for ismailittane på den tida. Han var òg senter i eit distrikt som bestod av 177 landsbyar. Dei leiande familiane i byen, og dei som emirane kom frå, var Hejawiyah og Suwaydaniya. I 1840-åra vart det drive lobbyverksemd frå dei osmanske styresmaktene med ismailittar-leiarane i al-Qadmus slik at ismailittar kunne folkesetje den fråflytta byen al-Salamiyah, aust for Hama. Press frå det omliggande, sentrale alawittar-området førte til at mange flytta til al-Salamiyah, sjølv om byen framleis var politisk og økonomisk viktig i regionen og tente ei kommanderande rolle i dei sentrale an-Nusayriyah-fjella, liknande rolla Safita hadde. Innbyggjarane i Al-Qadmus var dugande handelsfolk og handverkarar. Byen var eit senter for bønder frå al-Annazah, Talin og al-Shaykh Badr og eksporterte varene sine til storbyar som Hama, Tripoli og Beirut. 

Medan dei fleste ismailittane i Syria skifta truskapen sin til Qasim Shahi-linja av Aga Khan III i 1887, vart ismailittane i Qadmus og Masyaf verande trufaste med Muhammed Shahi-linja. Dei er kjende som «Ja'afariya»-sekta og i 1990-åra talde dei kring 15&nbsp;000. Bydelen i al-Salamiyah der mange av innbyggjarane frå al-Qadmus slo seg ned, vart kalla «al-Qadamisa», etter byen dei kom frå.

### Moderne tid
I desember 1918, under det syriske kystopprøret leia av Saleh al-Ali mot dei okkuperande franske styresmaktene, prøvde franske styrkar stasjonerte i al-Qadmus å angripe skansen til al-Ali i nærliggande al-Shaykh Badr. Al-Ali og styrkane hans slo franskmennene nær landsbyen Wadi al-Oyun. Fordi ismailittane som leia al-Qadmus hadde alliert seg med franskmennene, gjekk al-Ali like etter til åtak på denne byen. Dei franske styrkane kom til støtte, men vart slått ein gong til den 21. februar 1919. I juli 1919 forhandla franskmennene og al-Ali fram ein fredsavtale, men denne vart broten av franskmennene då dei frå basen sin i al-Qadmus, brende ned landsbyen Kaff al-Jaz. Al-Ali gjekk derfor til motåtak mot al-Qadmus.

Før Baathist-styret tok over makta i 1963, var dei oppbygde områda i al-Qadmus hovudsakleg konsentrert like sør og aust for citadellet, der dei fleste husa var bygde tett inntil kvarandre. Dette området hadde ein gammal *[[souk]]* («marknad») og den ismailittiske moskéen. I 1970- og 1980-åra, under presidenten Hafez al-Assad, vart byen utvida nordover mot aust-vest-vegen mellom Masyaf og Baniyas. Krysset med denne hovudvegen vart handelssenteret i byen. 

Den politiske og samfunnsøkonomiske stillinga til Al-Qadmus i dei sentrale kystfjella i området, vart langt mindre viktig etter 1970. Dette kom særleg av at den nærliggande al-Shaykh Badr vart gjort til distriktsenteret det året, noko som tok mykje fokus bort frå al-Qadmus, og landsbybuarane i området drog til al-Shaykh Badr for ymse tenester. I tillegg gjorde dei betre samferdsletilhøva mellom Baniyas og området innanfor det lettare for folk frå Hammam Wasel, al-Annazah og Talin å dra til Baniyas i staden for al-Qadmus.

Tidleg i juli 2005 braut det ut vald mellom somme ismalittar og alawittar i al-Qadmus. Kampane starta etter at nokre unge alawittar byrja å snakke med nokre ismalittar-kvinner, noko som forarga nokre mannlege ismailittar. Då slektningane til kvinnene klaga til den alawittiske politisjefen i byen, nekta han å bli involvert i saka. Mange alawittar boikotta så ismailttiske butikkar i al-Qadmus, særleg møbelforretningar og godteributikkar. Dei lokale ismailittiske kjøpmennene vart sinte då inntektene gjekk ned og byrja å kaste steinar mot alawittiske butikkar. Same kvelden tok alawittar hemn ved å plyndre og brenne ned 27 ismailittiske butikkar, og gjorde øydeleggingar verdt kring 10 millionar syriske pund. Ein 75 år gammal mann frå byen vart drepen i handlinga og 13 andre vart skadde. Striden enda då to bataljonar frå den syriske hæren frå ein nærliggande militærbase stengde vegen inn til al-Qadmus og arresterte og avhøyrte kring 500 mistenkte. Ein sivil delegasjon frå al-Qadmus møtte den syrisk presidenten Bashar al-Assad i eit forsøk på å roe ned situasjonen i byen. Den alawittiske politisjefen i al-Qadmus vart erstatta av ein kristen som vart rekna som nøytral.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Al-Qadmus|Al-Qadmus]]» frå ,  den 5. juli 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*