open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Drakonéra

**Drakonéra** (gresk Δρακονέρα) eller *Dhragonára* er ei øy i Hellas og øygruppa Ekhinádes, som er ein del av Dei joniske øyane. Drakonéra ligg i den nordlege delen av Ekhniádes, som vert kalla Drakonéres etter øya. Fastlandet med periferieininga Etoloakarnanía ligg i nord og aust. Fleire småøyar ligg rundt Drakonéra. Ho er ein del av kommunen Itháki i periferieininga med same namn. Drakonéra ligg nordaust for Itháki. Øya er ikkje busett.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Drakonera|Drakonera]]» frå ,  den 1. august 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
*Drakonéra på GTP sine reisesider
Elafónisos

**Elafónisos** (gresk Ελαφόνησος) er ei øy i Hellas og Dei joniske øyane mellom Peloponnes og Kýthira. Ho dannar ein eigen kommune i periferieininga Lakonía i periferien Peloponnes.

Elafónisos har eit areal på om lag 19&nbsp;km². Øya ligg like utanfor kysten av Kapp Maléa, og om lag 6,5&nbsp;km mot aust ligg Neápoli i kommunen Monemvasiá. Om lag 8,5&nbsp;km mot sør ligg Kapp Frágos på øya Kýthira.

Folketalet er knapt 1&nbsp;000 om vinteren, men aukar kraftig i sommarmånadane. Øya er ein populær turistdestinasjon og i juli og august kan opp mot 9&nbsp;000 turistar vitje øya dagleg. Mange kjem her på grunn av dei lyse fargene, sandstrendene og sørenden av øya. Dei to største strendene på øya er Símos og Panajía Nisiá.

Øya eig 3&nbsp;km² med land på fastlandet, som hovudsakleg består av stranda Poúnda. I dag er ho den einaste busette øya som høyrer til Peloponnes. Det er gjort nokre arkeologiske funn på øya og i vatnet rundt.

Namnet på Elafónisos har sannsynlegvis historisk opphav og tyder «hjortane si øy».

## Historie
I antikken var Elafónisos ei halvøy med namn Ónou Gnáthos.

Øya vart busett med dagens busetnad i 1850, og nokre år seinare vart ho ein del av Hellas.

## Byar og tettstader
Byane og tettstadene i kommunen er:

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Elafonisos

## Kjelde
Erikoússa

**Erikoússa** (gresk Ερεικούσσα)  er den folkerikaste av dei diapontiske øyane, ei gruppe småøyer nordvest for Kérkyra i Dei joniske øyane. Administrativt høyrer Erikoússa til periferieininga Kérkyra i periferien Dei joniske øyane, og var tidlegare eigen kommune. Øya vart innlemma i kommunen Kérkyra i 2011, men inngår frå 2019 som ei kommunaleining i kommunen Sentral-Kérkyra og dei diapontiske øyane.

Ved folketeljinga i 2021 hadde øya og kommunaleininga Erikoússa 447&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 303&nbsp;innbyggjarar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ereikoussa|Ereikoussa]]» frå ,  den 1. august 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
*Erikoússa på GTP sine reisesider
Kálamos

**Kálamos** (gresk *Κάλαμος*) er ei fjellkledd øy i Hellas og Dei joniske øyane. Ho har om lag 350 innbyggjarar på vinterstid, men folketalet aukar kraftig på sommaren. Namnet Kálamos tyder halmstrå på gresk. Tidlegare var øya eigen kommune, men frå 2011 er øya ein del av Levkáda kommune i periferieininga Levkáda i periferien Dei&nbsp;joniske&nbsp;øyane.

Øya er om lag 20&nbsp;km² stor og det høgaste punktet er 745 meter over havet. Den største busetnaden på Kálamos er hamnelandsbyen Kálamos på austsida av øya med 315nbsp;innbyggjarar i 2021. Frå her går det båtsamband til Mýtikas på fastlandet.  er den einaste andre landsbyen på øya med 27 innbyggjarar. Landsbyen Kéfali vart forlaten etter jordskjelvet i 1953, som øydela vassforsyninga, men kyrkja vert framleis nytta.

Tidleg på 1990-talet vart vassystemet ombygd, og i dag har alle husstandane innlagd vatn. Dei siste åra har alle gangstiane vorte oppgradert brulagd. Kálamos var ein gong ei fjern øy utan elektrisitet eller vatn, men har i dag alle fasilitetar som på fastlandet med to butikkar, ein skule, eit legekontor, eit postkontor, bakeri, fleire restaurantar og ein bar.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell side
* Kálamos på gtp.gr

## Kjelde
Kastós

**Kastós** (gresk Καστός) er ei øy i Hellas og Dei joniske øyane. Ho har 40 innbyggjarar (2021). Fram til 1970-åra var øya administrert av prefekturet Kefaloniá, men vart så ein del av prefekturet Levkáda. Tidlegare var øya eigen kommune, men frå 2011 er øya ein del av Levkáda kommune i periferieininga Levkáda i periferien Dei&nbsp;joniske&nbsp;øyane. Den næraste øya er Kálamos, medan fastlandet om lag ligg 5&nbsp;km nordaust.

Øya har berre ein busetnad, som òg heiter Kastós. Han ligg på austkysten av øya. Øya ligg parallelt med den større øya Kálamos og ein djup kanal går mellom dei to. Øya er 7&nbsp;km lang frå nord til sør, og på det breiaste opp mot 800 meter. Det høgaste punktet på øya er 142 meter.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Kastós på gtp.gr

## Kjelde
Mákri

:*Makri er òg eit tidlegare gresk namn på den tyrkiske byen [[Fethiye]]*

**Mákri** (gresk Μάκρη) er ei øy i Hellas og øygruppa Ekhinádes, som høyrer til Dei joniske øyane. Ho vert styrt av kommunen Itháki og ligg nordaust for denne øya. Homer skriv om øya Dulikhom, som Meges, son til Fyleos, fører 40 skip til Troja frå. Den antikke geografen Strabo og meir moderne forfattarar meiner at denne øya er den same som Mákri. Øya er ikkje busett.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
*Mákri på GTP sine reisesider
## Kjelde
Erik Bye

**Erik Erikssøn Bye** () var ein norsk songar, journalist og programleiar i fjernsyn. 

Erik Bye vart karakterisert som ein høvding i norsk kulturliv, og var involvert i fleire av dei tidlegaste fjernsynsprogramma i NRK. I samarbeid med Willy Andresen skreiv han ei rad melodiar.

Erik Bye vekte stor oppsikt då han lét ei gruppe psykisk utviklingshemma barn og ungdommar opptre med *Folk og røvarere i Kardemomme by* på norsk fjernsyn, noko som aldri var gjort tidlegare. Han mottok i ettertid eit brev der ei mor med eit eige psykisk utviklingshemma barn takka han fordi han framstilte dei på ein verdig måte. Han gjorde ein stor innsats for Redningsselskapet gjennom store delar av livet sitt, og fekk nokre år før han døydde honnør for dette langvarige arbeidet ved å oppleve at ei redningsskøyte vart oppkalla etter seg.

Han hadde Master of Arts i faga engelsk, journalistikk og dramaturgi frå University of Wisconsin (1953). Han var journalist i Associated Press (1953-1955), BBC si norske avdeling (1955-1958), og sidan i NRK.

Bye var fødd i Brooklyn i New York i USA. Han var son av Rønnaug Dahl og operasongaren Erik Ole Bye. Han var seinare gift med Tove Bye og busett i Asker.

Dokumentarfilmen Giganten (2005) skildrar Byes tre siste leveår og den siste offentlege opptredenen hans.

## Prisar
Erik Bye var Riddar av St. Olavs Orden og han fekk ei rad prisar i inn- og utland, blant andre
* Norsk Lytterforenings pris 1964
* Narvesenprisen 1967
* Spellemannprisen 1972 i klassen mannleg artist
* Peer Gynt-prisen i 1974
* Juryens heiderspris under Spellemannprisen 1978
* Gammleng-prisen 1988
* Årets verk 1988 for *Utflaggingsvalsen*.
* Fritt Ord-prisen 1989
* Alf Prøysens Ærespris 1989
* Cappelenprisen 1993
* Norsk kulturråds ærespris 1993
* Kardemommestipendet frå NOPA i 1995
* Skjæraasenprisen 2000
* Spellemannprisen 2003 i klassen vise for albumet *I dur og brott* (med Marinemusikken)
* Edvard-prisen 2004 i klassen *Tekst til musikk* for *Men når regnet en gang kommer*.

## Litteratur
* Bye, Erik: *Venners viser og egne vers* (1963)
* Bye, Erik: *Munnspill under åpen himmel* (1966)
* Bye, Erik: *Spinn mitt hjul* (1971)
* Bye, Erik: *Jeg vet en vind* (1973)
* Bye, Erik: *Kompasset rundt* (1980)
* Bye, Erik: *Å skyte en teddybjørn* (1987)
* Bye, Erik: *Fløyterens hjerte* (1993/1995)
* Bye, Erik: *Tilbake til sangene* (1994)
* Bye, Erik: *Munnspill under åpen himmel* (ny utgåve) (1996)
* Bye, Erik: *Vinterlys* (2001)
* Bye, Erik: *Byes beste* (2004)

## Diskografi
* Vi går om bord (1960)
* Erik Bye Synger Skjæraasen (1966)
* Jeg Vet en Vind (1972)
* Gjensyn (1974) samlealbum
* Gammel Er Min Fjord (1974)
* Blow Silver Wind (1976)
* En Dobbel Deylighet (1978) Saman med Birgitte Grimstad
* Norske Folketoner (1978)
* Vandring på Vår Herres Klinkeule (1985)
* Langt Nord i Livet (1994) 
* En sang under skjorta- Et Visevalg Fra Skattkammeret (1995) samlealbum

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Omtale i ''Norsk pop- og rockleksikon'' frå 2005
* Erik Bye  i Cappelen forlag
* Erik Bye i NRK
Birgitte Grimstad

**Birgitte Grimstad** () er ein dansk-norsk visesongar fødd i København. 

Grimstad er dotter av den danske songaren Aksel Schiøtz. Ho hat teaterutdanning frå USA, og har budd i Oslo sidan 1959. Ho jobba mange år i NRK, blant anna med barne-TV. Ho har ei omfattande konsertkarriere i Noreg og Danmark, men òg elles i Europa og USA. Saman med Åse Kleveland, Lars Klevstrand og Lillebjørn Nilsen var ho med i visegruppa Ballade!, som hadde eit repertoar som omfatta både mellomalderballadar, folkeviser, protestviser og kyrkjemusikk. 

I dei siste åra har ho arbeidd med teater og musikk både på Den Norske Opera, Det Norske Teatret, Seniorteateret, og med eigne soloførestillingar i friteateret Lille Vindharpe og med eventyra til H.C. Andersen. 

Birgitte Grimstad har òg arbeidd som stemmepedagog. 

## Prisar
* 1971 Musikkritikerprisen
* 1973 Spellemannprisen 1972 i klassen visesong
* 1981 Spellemannprisen 1980 i klassen visesong som medlem av gruppa Ballade!
* 1985 Gammleng-prisen
* 1987 Fritt Ords honnør
* 1999 Alf Prøysens Ærespris

## Diskografi
* 1966 *[[Birgitte Grimstad - synger viser]]*. LP – norsk utgiving
* 1967 *[[Utdrag fra aulakonserten]]*
* 1968 *[[Viser er så meget]]*
* 1969 *[[Ballads Etcetera...]]*
* 1970 *[[Posemannens bil m. m. m.]]*
* 1971 *[[Det går så go' en vei]]*. Viser og songar av Arne Paasche Aasen. Saman med Erik Bye, Nora Brockstedt og Jens Book-Jenssen
* 1972 *[[Nordlysun]]* 
* 1972 *[[Viser i vinden]]*
* 1972 *[[Viser på 1/2 12]]* (EP)
* 1973 *[[Ej blot til børn]]*
* 1973 *[[12 nye viser]]*
* 1977 *[[Ord over grind]]*
* 1977 *[[Din sang - min vise]]*
* 1978 *[[Songs of Scandinavia]]*
* 1978 *[[En dobbel deylighet]]*. Songar av Petter Dass. Saman med Erik Bye
* 1978 *[[Ballade! På turné]]* Live opptak frå Sandvika kino
* 1980 *[[Ballade! Ekstranummer]]*
* 1982 *[[Pas på de vilde fugle]]*
* 1986 *[[Wondering and Calling]]*
* 1991 *[[After a Visit in the Greenhouse of Dreams]]*
* 1996 *[[Ord over grind, 51 Beste 1966-1994]]*
* 1996 *[[Love Is a Flow]]*
* 2008 **

## Bøker
* 1969 Fra Birgitte Grimstads repertoar. Norsk Musikforlag. 24 sider
* 1972 Menneskeviser. Gyldendal. 112 sider
Nordahl Rolfsen

**Nordahl Rolfsen**, eigentleg **Johan Nordahl Brun Rolfsen** () var ein norsk forfattar og pedagog frå Bergen. Farfar hans var eidsvollsmannen Jens Rolfsen, og ein av oldefedrene var diktaren og biskopen Johan Nordahl Brun.

Rolfsen redigerte Lesebok for Folkeskolen, det mest brukte læreverket i norsk skole i si tid. Stortinget avslo finansiering av verket (som Rolfsen samla saman); Det vart finansiert av forlagsbokhandlar Jacob Dybwad. Frå 1892, då den første utgåva kom ut, og fram til midten av 1950-talet, var boka trykt i meir enn 8 millionar eksemplar. 

I sju år redigerte han *Illusteret Tidende for Børn* (1885-1894). Her la han vekt på å presentere norsk litteratur for barn, ofte følgd av gode illustrasjonar.

I 1912 vart Nordahl Rolfsen slått til ridder av 1. klasse av St. Olavs Orden for verksemda si. Han vart far til kunstmålaren Alf Rolfsen.

## Bibliografi
Eit utval utgjevingar:
* 1870 *Fru Ida Hanssen*
* 1874 *Under Sneen (Vers og Prosa) *
* 1880 *En valkyrie (skuespill i fire akter)*
* 1883 *Prolog ved Holbergsbazarens aabning*
* 1884 *Fødselsdags-Kalender med citater af nordiske og fremmede forfattere* 
* 1886 *Norske Digtere*
* 1887 *Sangene af Nordlandstrompeten *
* 1888 *Da jeg var gut - tre Fortællinger *
* 1888 *Vore Fædres Liv - Karakterer og Skildringer fra Sagatiden* 
* 1889 *Prøver af en ny læsebog for den norske folkeskole* 
* 1890 *Svein Uræd - eventyrkomedie i fem Akter* 
* 1892 *Læsebog for Folkeskolen *
* 1893 *Læsebog for Folkeskolen *
* 1894 *Billedbog - Barnevers med billeder *
* 1894 *Middelskolens forberedelsesklasser (smaaskolen)* 
* 1894 *Lesebog for middelskolen 1894*
* 1884 *Kantate ved Holbergs monumentets afsløring* 
* 1895 *Fremmede eventyr for norske børn*

## Songtekstar
* «Kveldssang for Blakken» («Fola fola Blakken») Melodi av Edvard Grieg 
* «Hører jeg Sangen klinge», (Omsetjing av Heinrich Heine sin tekst)
* «Havet» (tonesett av Edvard Grieg)
* «De norske fjell» (tonesett av Edvard Grieg)
* «Fedrelandssalme» (tekst etter Runeberg ved Nordahl Rolfsen)

## Litteratur
* Egil Børre Johnsen, *Fola fola Blakken en biografi om Nordahl Rolfsen* (2003), Oslo : Andresen & Butenschøn, ISBN 82-7694-066-8

## På nettet
* Brev til/frå Nordahl Rolfsen
* Dagbladet kultur
Bankar i Noreg

**Liste over bankar i Noreg** omfattar tre typar av bankar i Noreg: Forretningsbankar, sparebankar og dotterselskap av utanlandske bankar.

## Forretningsbankar

## Sparebankar

## Utanlandske bankar

## Bakgrunnsstoff
* The Financial Supervisory Authority of Norway 
* Registry of Financial Institutions
Fotballandslaget

**Fotballandslaget** kan vise til fleire artiklar:

* Det norske herrelandslaget i fotball
* Det norske damelandslaget i fotball
Nord-Herøy

**Nord-Herøy** er ei øy på 8,9 km² i Herøy kommune på Helgeland.

Namnet på Sør- og Nord-Herøy er truleg avleia av norrønt *Herøyar* av *herr*, folkemengd, krigarskare.

Mot sørvest ligg Herøysundet med Herøysundet bru til Sør-Herøy. I søraust ligg Alstenfjorden og Alsten i Alstahaug. Mot aust-nordaust ligg Hjartøya. Mot nord ligg Dønnessundet og Dønna. I nordvest ligg Hestøya, med vegsamband vidare til Indre og Ytre Øksningan, Staulen, Seløy og Åkviksundet bru til Dønna.

Kommunesenteret Silvalen ligg ved Herøysundet.

På Nord-Herøy låg garden for futen på Helgeland, seinast frå 1618 og fram mot 1800-talet. Den første kjende helgelandsfuten som budde på denne garden var Petter Jakobson Falk, som i lag med kona Anne Jonsdotter samla seg eit stort jordegods på Helgeland. Garden er nemnd som fødestaden til Petter Dass. Garden vart sidan ein del av Angell-godset. Tidleg på 1900-talet vart garden delt i fleire bruk.

## Kjelder:
* Axel Colevin: Jordegods og storgårder i Nord-Norge. Lokalhistorisk forlag Espa 1989
Bank

**Bankar** (frå italiensk *banco* som tyder benk etter dei benkene som pengevekslarane nytta i renessansen i Italia) er finansielle institusjonar. Bankar låner pengar av kundane gjennom innskot, pengane blir så ein del av banken sin forvaltningskapital som vert låna ut. I og med at innskuddsrenta er lågare enn utlånsrenta, finst det ein rentemargin som er bankane si inntening.

Bankar tilbyr også betalingsformidling, finansiell rådgivning og formidling av verdipapir og spareprogram.

I Noreg er det tradisjonelt tre type bankar: sparebankar, forretningsbankar og statlege bankar. I seinare år har også mange utanlandske bankar etablert seg i Noreg. Verksemda vert regulert av sparebanklova og forretningsbanklova, og andre lover som finansavtalelova. Bankar opererer under konsesjon og tilsyn frå Finanstilsynet.

## Sjå også
* Liste over bankar i Noreg
Mammon

**Mammon** er eit uttrykk frå Bibelen som gjeld materiell velstand og gjerrigheit.

## Opphav

*Mammon* kjem opphavleg frå arameisk der det tyder 'rikdom'. I hebraisk brukar ein ordet *mammon* () i tydinga 'pengar'.

## Mammon i kristen lære
Jesus taler i bergpreika om Mammon som ein avgud som står imot Gud: «De kan ikkje tene både Gud og mammon»,
 jf. tilsvarande tekst i Lukasevangeliet.

Jesus brukte ordet *mammon* som i ein personifisert form. Denne bruken er vanleg enno.

I mellomalderen var Mammon ofte personifisert som ein demon. 
Den personifiserte Mammon minner i om den greske guden Plutos.

## Referansar
Astarte

**Astarte** eller **Ashtoreth** var ei grødegudinne hjå fønikarane og kanaaittane.

Astarte hadde likskapar med Mesopotamia si Ishtar og vart av egyptarane sett på som dronning av Byblos. I egyptisk mytologi var gudinna Isis tenarinne hjå Astarte sin son medan ho søkte etter maken sin, guden Osiris. 

## Astarte i egyptisk mytologi
Astarte var dotter til guden Ptah. Ho var gift med Seth. Astarte kan i førast attende til det gamle Egypt i på byrjinga av det attande dynastiet. Ho vart dyrka av eit semittisk folk i nordvest, ho vart dyrka som krigsgudinne.

## Galleri

Babylonska astartefigurer, klädd, Nordisk familjebok.png|Babylonsk framstilling av Astarte (påkledd)
Babylonska astartefigurer, naken, Nordisk familjebok.png|Babylonsk framstilling av Astarte (naken)
Kanaan

**Kanaan** er eit namn mellom anna frå det gamle testamentet på landet vest om Jordanelva. Seinare vart eit nokolunde tilsvarande område kjend som Palestina. Namnet Kanaan er òg kjend frå eldre egyptiske kjelder, og landet høyrde til tidvis antikkens Egypt. Landet var folkesett av kanaanittar.

For israelittane var Kanaan «det lova landet», det som Gud lova dei på Abraham si tid. Kannan var òg namnet på landet dei kom att til etter å ha vandra i førti år ut av Egypt.

I Evangeliet etter Matteus er ei kanaaneisk kvinne nemnt i det 15. kapitlet; ordforklaringa seier at kanaanearane var det heidenske folket som budde langs kysten ved Middelhavet nord for Palestina.

## Referansar
Mathráki

**Mathráki** (gresk Μαθράκι) er av dei diapontiske øyane, ei gruppe småøyer nordvest for Kérkyra i Dei joniske øyane. Administrativt høyrer Mathráki til periferieininga Kérkyra i periferien Dei joniske øyane, og var tidlegare eigen kommune. Øya vart innlemma i kommunen Kérkyra i 2011, men inngår frå 2019 som ei kommunaleining i kommunen Sentral-Kérkyra og dei diapontiske øyane.

Ved folketeljinga i 2021 hadde øya og kommunaleininga Mathráki 174&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 135&nbsp;innbyggjarar.

Mathráki ligg 45 minutt med båt unna Kérkyra. Ho har tre restaurantar og er ei roleg øy utan særleg turisme, utanom enkelte fotturistar.

## Referansar

## Kjelde
Gabriel

**Gabriel** er eit namn som kan brukast både som førenamn (mannsnamn) og etternamn. 
Namnet kjem av hebraisk, גַּבְרִיאֵל, og tyder *Gud er min helt*. Gabriella eller Gabrielle er den kvinnelege varianten av namnet. Engelen Gabriel er ein engel skildra som sendebod eller som erkeengel.

## Gabriel som førenamn
*Gabriel Lamé (1795–1870), fransk matematikar og fysikar
*Gabriel Kielland (1796–1854), norsk prest
*Gabriel Lippmann (1845–1921), fransk fysikar (Nobelprisen 1908)
*Gabriel Fauré (1845–1924), fransk komponist
*Gabriel von Seidl (1848–1913), tysk arkitekt
*Gabriel Scott (1874–1958), norsk forfattar
*Gabriel García Márquez (f. 1927), forfattar frå Colombia (Nobelprisen 1982)
*Gabriel Omar Batistuta (f. 1969), argentinsk fotballspelar
*Gabriel Heinze (f. 1978), argentinsk fotballspelar
*Djibril Cissé (f. 1981) fransk fotballspelar

## Gabriel som etternamn
*Gunter Gabriel (f. 1942) komponist og musikar
*Peter Gabriel (f. 1950), britisk musikar, tidlegare songar i musikkgruppa Genesis
*Sigmar Gabriel (f. 1959), tidlegare Ministerpräsident i Niedersachsen (SPD)
Meganísi

**Meganísi** (gresk skrift Μεγανήσι) eller *Meganissi* er ei øy i Hellas og Dei joniske øyane, like søraust for Levkáda. Meganísi er eigen kommune, og frå 2011 høyrer øya administrativt til under periferieininga Levkáda i periferien Dei&nbsp;joniske&nbsp;øyane. Øya Skorpiós mellom Meganísi og Levkáda høyrer til Meganísi kommune.

Øya har kring 1&nbsp;000 innbyggjarar. Ho har tre landsbyar, den sentrale landsbyen Katoméri og hamnene Vathý og Spartokhóri. Det finst òg ei hamn i Athenibukta som stort sett vert nytta av fiskebåtar. Meganísi har ferjesamband til Levkáda frå Vathý og Spartokhóri.

## Byar og tettstader
Byane og tettstadene i kommunen er:

Småøyar i kommunen:
* Skorpiós (3)
* Spárti (1)
* Alafonísi (0)
* Kýthros (0)
* Petaloú (0)
* Skorpídi (0)
* Taskári (0)
* Thiliá (0)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Meganisi|Meganisi]]» frå ,  den 2. august 2007.*  
 
## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Meganísi på gtp.gr
Oxía

**Oxía** (gresk Οξεία), òg kalla *Oxiés*, *Oxiá* eller *Oxeia* er ei øy i Hellas og øygruppa Ekhinádes, som høyrer til Dei joniske øyane. Ho er hovudøya i den sørlege delen av øygruppa og er ein del av kommunen Itháki i periferieininga med same namn. Oxía har det høgaste punktet i Ekhinádes på 421 meter over havet. Øya er 5&nbsp;km lang og om lag 2&nbsp;km brei, og har to fjell. Øya er ikkje busett.

Ein kan sjå øya heilt frå Etoloakarnanía, nord og vest i Akhaía, mykje av det nordlege og nordvestlege Ilía, delar av Zákynthos, søraust på Kefaloniá, Itháki og søraust på Levkáda.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Oxeia|Oxeia]]» frå ,  den 2. august 2007.*
Petalás

**Petalás** (gresk Πεταλάς) eller *Petalá* er ei øy i Hellas og øygruppa Ekhinádes, som høyrer til Dei joniske øyane. Ho er den største øya i Ekhinádes med eit areal på 5,4&nbsp;km². Historikarar meiner at Petalás er den antikke Dulikhiom. I Iliaden vert det skildra at 40 skips segla frå denne øya til Troja, men den antikke geografen Strabon og moderne forskarar meiner at Dulikhiom er øya Mákri, som ligg i nærleiken. Petalás er ei privateigd øy som er ein del av kommunen Sámi på Kefaloniá. Øya er ikkje busett.

## Referansar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Petalas|Petalas]]» frå ,  den 2. august 2007.*
Pístros

**Pístros** (gresk *Πίστρος*) er ei lita øy i øygruppa Ekhinádes i Dei joniske øyane i Hellas. Ho ligg like aust for Itháki, men er ein del av kommunen Sámi på Kefaloniá. Øya er ikkje busett.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pistros|Pistros]]» frå ,  den 2. august 2007.*
Pondikós

**Pondikós** (gresk Ποντικός) eller *Pondikónisi* er ei øy i Hellas og øygruppa Ekhinádes, som høyrer til Dei joniske øyane. Pondikós ligg aust for Itháki, men er ein del av kommunen Sámi i periferieininga Kefaloniá. Øya er ikkje busett.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Pondikós på GTP sine reisesider
## Kjelde
Skorpiós

**Skorpiós** (gresk Σκορπιός) er ei privateigd øy i Dei joniske øyane i Hellas. Ho ligg like utanfor vestkysten av Hellas og like aust for Levkáda. Øya høyrer til Meganísi kommune i periferieininga Levkáda.

## Historie
Øya er hovudsakleg kjend for å høyre til den avlidne greske skipsreiaren Aristotelis Onassis. Det var på denne øya Onassis gifta seg med den tidlegare førstedama av USA, Jacqueline Kennedy den 20. oktober 1968. Då han døydde gjekk øya til dottera Christina, og seinare til hennar dotter Athina Roussel. Onassis, son hans Alexander og dottera Christina er alle gravlagd på øya.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Skorpiós på gtp.gr

## Kjelde
Strofádes

**Strofádes** (gresk skrift Στροφάδες) er ei lita øygruppe i Hellas og Dei joniske øyane.

Ho består av to små øyar, **Stamfáni** og **Árpya**, som ligg 115&nbsp;km sør for Zákynthos. Øyane høyrer til den gresk-ortodokse kyrkja, og høyrer administrativt inn under kommunen og periferieininga Zákynthos. I 2011 hadde øyane 1 innbyggjar i klosteret på Stamfáni, men i 2021 var det ikkje registrert nokon.

Begge øyane har lite vegetasjon og er steinete. Det er mykje fuglar på øyane, som poseidonlire, spurvefuglar og turtelduer, men det er ikkje lov med jakt.

## Strofádes i kulturen
Strofádes skal ha vore bustad for harpyar. Vergil skriv at harpyar dreiv bort trojanarane frå Strofádes. Øya vert nemnd i Den guddomlege komedien.

I følgje mytane skal namnet på øya, som tyder «øya der ein snur», referere til Zetes og Calais, sønene til Boreas, som reiste med argonautane. Zetes og Calais redda Fineas frå harpyane. Dei klarte å drive udyra bort, men drap dei ikkje etter ynskje frå regnbogegudinna, Iris, som lovde at Fineas ikkje skulle plagast av harpyane meir. Dei vart tvinga til å *snu* ved Strofádes av Iris då dei fylgde etter udyra.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Strofades|Strofades]]» frå ,  den 2. august 2007.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Viktige fugleområde i Hellas
Plutos

**Plutos** (Πλοῦτος), på latin skrive *Plutus*, er rikdommens gud innan gresk mytologi. Plutos kan på grunn av likskapen i namnet lett bli forveksla med den romerske guden Pluto. 

Plutos tyder 'rikdom', 'formue' og han var verje for rikdommen som kom frå dei frodige markene. Han vart tilbeden saman med mor si, grødegudinna Demeter, i Eleusis (Elevsína). Far til Plutos var helten Jason — som Zevs drap i sinne då han såg at Jason og Demeter hadde forelska seg og hatt omgang med kvarandre i ein nypløygd åker.

## Kjelder
* Elgreko - gresk mytologi 

## Bakgrunnsstoff
Gustav Jensen

**Gustav Margerth Jensen** () var ein norsk stiftsprost, hymnolog, salmediktar og prestelærar. Hanvart fødd i Drammen, men fekk sin første skolegang i Arendal. Han er mest kjend for å ha leia revisjonsarbeidet som resulterte i Landstads reviderte salmebok.

Gustav Jensen tok teologisk embetseksamen i 1868. Ei tid var han folkehøgskolelærar i Skoger før han i 1874 vart kapellan i Vestre Aker, sidan Gamle Aker, Trefoldighetskyrkja og i 1902 stiftsprost i Kristiania og sokneprest i Vår Frelser menighet. 

I 1911 tok han avskil for å kunne bruke all si tid på arbeidet med revisjon av  kyrkjesalmeboka, eit oppdrag han hadde fått ved kongeleg resolusjon i 1908. I 1915 la han fram sitt *Forslag til en revideret Salmebok for den norske kirke*. Framlegget førte til mykje strid. Jensen døydde i 1922, utan å ha fått oppleve at den reviderte salmeboka var teken i bruk. Den vart først endeleg godkjend i 1924, som Landstads reviderte salmebok.

8 av salmane i Norsk salmebok er skrivne av Gustav Jensen. I tillegg har han omsett 12, blant dei Petter Dass-salmen Herre Gud ditt dyre navn og ære. 

Også i Lov Herren Katolsk salmebok er ein av Jensen sine salmar med, i tillegg til 6 av omsetjingane hans. 

## Kjelder
* P.E. Rynning (1954): *Salmediktingi i Noreg* Det norske Samlaget
* *Kristen sang og musikk* Runa forlag 1962
* Utdjupande artikkel om Jensen på NBL, skriven av Bernt Oftestad
Individ

Eit **individ** (frå latin *individuum* som tyder 'udeleleg') er ein enkelt person eller ei enkelt organisme, dvs. ein unik og meir eller mindre autonom eining.
I det biologiske kompleksitetshierarkiet er individet eitt av dei viktigaste nivåa, som ligg mellom cella og populasjonen.
(Hjå eincella organismar er individet per definisjon det same som cella.)

Det er ikkje alltid eintydig å avgrense eit individ.
I dyrekoloniar som hjå sosiale insekt (t.d. bier, maur) kan enkeltorganismar ikkje overleve utan resten av samfunnet, men har likevel autark åtferd og vert difor rekna som enkelt individ.
I andre koloniar, som hjå mosdyr eller polyppar, kan enkeltorganismane i tillegg vere genetisk identiske og oppretthalde cellulære forbindingar mellom organismane, slik at dei utgjer fysiologiske eininga saman med naboane.
Her kan det vere nokså vilkårleg å avgrense enkelte individ.
Nokre av desse koloniane kan med rette reknast som superorganismar.
Det same gjeld for mange plantar som formeirer seg ved knoppskyting.
Her nyttar ein ofte nemninga *[[genet]]* (for genetisk avgrensa individ) og ramet (for fysiologisk avgrensa individ) for å unngå misforståingar. 

Hjå dei fleste dyr, inkludert menneske, oppstår det sjeldan slike vanskar. Einegga tvillingar er er genetisk identiske men heilt klart to ulike individ, fordi dei blir utsette for ulike miljøpåverkingar og kan handle uavhengig. 
Overgangen mellom siamesiske tvillingar og teratomar (svulstaktige dobbeltdanningar av organ) er derimot flytande.

Det er også umuleg å gje eit nøyaktig tidspunkt for når individualiteten byrjar *i tid*.
Spesielt i ovipare (levandefødande) artar som menneske blir fosteret gradvis levedyktig, og blir ikkje helt uavhengig før (ev. lenge) etter fødselen.

I filosofien nyttar ein individomgrepet i ei mykje vidare tyding, sjå partikulare.

## Kjelder
Verksemd

Ei **verksemd** er ein organisasjon som produserer varer eller leverer tenester. Ein skil mellom privat verksemd og offentleg verksemd. Privat verksemd blir drive forretningsmessig ved at den sel varer eller tenester på marknaden. Offentleg verksemd  kan òg drivast forretningsmessig (statsbedrift eller annan offentleg eigd bedrift), men vil oftast vere ikkje-kommersiell og finansiert gjennom skatter eller avgifter.

Ei verksemd kan drivast i mange former, så som selskap eller enkeltpersonføretak. Det økonomiske omfanget av ei verksemd kan vere frå det heilt minimale ned mot grensa for hobby og den kan vere eit multinasjonalt føretak. Ei verksemd kan vere utan tilsette, bestå av berre ein person, eller ha mange tusen tilsette.

## Sjå også
* Selskap
* Aksjeselskap
Selskap

**Bedrift**, **føretak**, **verksemd**  eller **selskap** er ei samanslutning som er eigd av fysiske eller juridiske personar og rår over formue. Det er normalt også eit krav at selskapet driv på med noko. Vanlegvis vil dette vere av økonomisk art, men dette er ikkje eit absolutt vilkår. Ein skil normalt mellom selskap og sjølveigande institusjonar (stiftelse). Definisjonen på eit selskap vil variere ut frå kva slags selskap det er snakk om.

Sjølve selskapet er ein juridisk person, noko som inneber at det kan ha sjølvstendige rettar og pliktar uavhengig av sine eigarar. Selskapet kan mellom anna vere part i kontraktar, og det kan reise og motta søksmål ved domstolane. 

Ansvarsforholdet for eigarane varierer ut frå kva selskapsform som er vald. I ansvarleg selskap svarar eigarane for risikoen ved drifta med alt dei eig, eller etter eigardel i det ansvarlege selskapet. I det siste tilfellet blir det kalla eit selskap med delt ansvar DA. I eit aksjeselskap svarar eigarane eller eigaren berre for den innskotne aksjekapitalen.

## Ordsoge
Ordet «selskap» er danna av det gamle tyske *selle*, som tyder ‘kamerat’, og viste opphavleg til «ei samling av venner». På gammalnorsk heitte det *selskapr*.

Det engelske ordet *company* kjem frå latinske *kompanium*, ‘brødreselskap’, og blir brukt både om fellesskap, foreiningar og ikkje minst kommersielle selskap. Den norske varianten kompani blir brukt på same måte om lag og firma med fleire eigarar, og dessutan i militæret om ei avdeling av soldatar. Ordet «parti» betyr opphavleg del eller part av noko, og blir brukt på same måte som selskap både om ‘ei samling meiningsfellar’ og på engelsk også om ‘fest’ i forma «party».

Før blei gjerne uttrykket «selskap» brukt om foreiningar som *[[Vitskap|vitskaplege]]* eller *[[litteratur|litterære]]* *selskap*. På engelsk blir eit slikt selskap kalla «society» etter det latinske *societas*. Katolske ordenssamfunn og hemmelege foreiningar kan også omtalast som selskap, blant dei Jesuittordenen, som på latin blir kalla *Societas Jesu*, det vil seia «Jesu Selskap», og Guds ords selskap.

Frå slutten av 1700-talet og framover oppstod det i ei rekkje vitskaplege akademi og selskap i Europa, alt frå Royal Geographical Society til Selskapet for Psykisk Forskning og Det tyske selskapet for rasehygiene. Også i Noreg er det mange døme på samfunn og ideelle foreiningar med ordet selskap i namnet, blant dei Det Kongelige Selskap for Noregs Vel, Norsk-Tysk Selskap, Norsk Fysisk Selskap, Norsk Astronomisk Selskap, Norsk Skipsfartshistorisk Selskap, Norsk Selskab til Skibbrudnes Redning, Norsk Bok- og Bibliotekhistorisk Selskap, Norsk Fuchsia Selskap og koret Oslo Chorale Selskap.

## Kjelder


**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:no:Forening|Forening]]» frå ,  den 26. mai 2025.*
Karin

**Karin** er eit kvinnenamn, ei kortform av Katarina, som kjem frå gresk *katharos* 'rein' eller 'kysk'. Det blir også stava **Carin**, **Caryn** og **Karyn**.
Karen og Karina er nærskylde variantar av namnet.

Karin har norsk og svensk namnedag den 2. august.

## Bruk
Namnet Karin har tradisjonelt vore særs vanleg i Tyskland og i Sverige, der det har vore i bruk sidan midten av 1400-talet. Ved byrjinga av 2006 hadde totalt 170&nbsp;229 personer i Sverige namnet.

Karin er også utbreidd i Noreg, med 13&nbsp;388 namneberarar i 2012 (SSB). Det var mest brukt i tidsrommet 1935-1945, då det blei gjeve til rundt 1,7 % av alle nyfødde jenter.

### Kjende namneberarar
* Karin Månsdotter, svensk dronning
* Karin Magdalena Bergquist, svensk forfattar
* Karin Bang, norsk forfattar
* Karin Boye, svensk forfattar
* Karin Dreijer, svensk musikar
* Anne Karin Elstad (f. 1938), norsk forfattar
* Karin Fossum (f. 1954), norsk forfattar
* Karin Glenmark, svensk musikar
* Karin Krog (f. 1937), norsk jazzsongar
* Karin Larsson-Bergöö, svensk kunstnar, gift med Carl Larsson
* Karin Lyberg, svensk forfattar
* Karin Rehnqvist, svensk komponist
* Karin Sveen (f. 1949), norsk forfattar

## Bakgrunnsstoff
* Norsk namnestatistikk for Karin hjå Statistisk Sentralbyrå

## Kjelder
* «Karin» på Svensk Wikipedia
* SSB
Ron Paul

**Ronald «Ron» Ernest Paul** () i Pittsburgh, Pennsylvania) er ein lege frå USA. Paul stilte som kandidat i primærvalet framom presidentvalet i USA i 2008, men nådde ikkje opp. Republikanaren Paul, som er mest kjend som kongressmedlem, har representert Texas sitt 22. kongressdistrikt i 1976 og frå 1979 til 1985, og han har seinare representert Texas sitt 14. kongressdistrikt i Representantathuset frå 1997 til 2013.
Egypt i oldtida

**Egypt i oldtida** eller **det gamle Egypt** er historia om den egyptiske statsdanninga som vart til kring 3300 f.Kr. og vara i to tusen år; arkeologiske funn tyder på at det eksisterte eit utvikla samfunn i Egypt òg lenge før denne epoken. Pyramidene ved Giza, som vart bygd under det fjerde dynastiet, er symbol på makta til religionen og staten. Den største pyramiden, Kheopspyramiden, er den einaste attverande av sju underverk i oldtida. Det gamle Egypt nådde høgda av si makt, rikdom og utbreiing i Det nye riket (1567-1085 f.Kr.). Egyptarane nådde Kreta kring 2000 f.Kr. og vart invadert av indoeuropearar og eit folkeslag kalla hyksos. Dei sigra over inntrengjarane kring 1570 f.Kr. og ekspanderte mot Egearhavet, Sudan, Libya og store delar av Sørvest-Asia, så langt som til elva Eufrat.

## Nilen
Den årlege overflauminga av Nilen gjorde at jordbruket i Egypt tidleg produserte eit stort nok overskot til å oppretthalde ein rik sivilisasjon. Eit egyptisk rike blei grunnlagd i 3200 f.Kr av kong Narmer, og ulike dynasti kom til å styre dette området som ei eining i nærare 3000 år framover. Egypt i oldtida var styrt av faraoar, som gjorde krav på å stamme frå gudane. Pyramidane i Egypt stammar frå denne tida, det same gjer dei kjende gravkamra i Konganes Dal der grava til Tutankhamon blei funne i 1922.

## Tradisjonar

Egyptarane i oldtida hadde ein sedvane med å mumifisera avdøde menneske. Dei meinte mumifisering var naudsynt for å sikra eit endelaust liv etter døden. Dei første mumifiseringane gjekk ut på å lata menneska tørka i ørkensanden. Moderne egyptisk mumifisering involverte fjerning av indre organ, fjerning av heilen gjennom nasen, og tørking av kroppen ved hjelp av natriumkarbonat. Kroppen blei deretter pakka inn med linbandasjar og plassert i ein dekorert kiste. Rike egyptarar og faraoar blei ofte gravlagde med sin rikdom.

## Kjelder
Amnesi

**Amnesi** (gresk *Ἀμνησία* amnesia; håttløyse) er minnetap, tap av evna til å hugsa. 

Ein kan skilja mellom *retrograd amnesi*, kor ein ikkje har minne om det som har skjedd før eit visst tidspunkt, eller *anterograd amnesi*, kor ein har vanskar med å laga minne for det som skjer etter eit tidspunkt. Ein kan også skilja på minnetap årsaka av *organiske tilhøve* som rusmiddel eller hjarneskade, og psykologiske, som til dømes ulukker.

Minnetap, eller nedsett funksjon av minnet, kan vera varig eller forbigåande. Det kan òg vera tilsikta, som ved narkose under operasjonar.
Como

**Como** (**Comm** på ein lokal dialekt av lombardisk) er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Como i regionen Lombardia og har om lag 85&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved den sørvestlege armen av Comosjøen, om lag 45&nbsp;km nord for Milano og ikkje langt frå den sveitsiske kantonen Ticino.

## Historie

Åsane rundt Como har vore busett sidan førhistorisk tid, minst sidan bronsealderen. Restar av busetnadane er framleis synleg i dei skogkledde åsane sørvest for byen. Folket som heldt til i dette området vart kalla orbiar, ei keltisk stamme.

Rundt det 1. hundreåret fvt. vart området underlagt romarane. Det første sentrumet låg i dei nærliggande åsane, men vart så flytta til dagens plassering etter ordre frå Julius Cæsar, som fekk drenert myra ved sørenden av innsjøen slik at byen kunne byggast på sletta der. Han vart bygd med bymurar og ein byplan med vinkelrette gater. Den nyoppretta byen fekk namnet *Novum Comum* og hadde status som *municipium* (kommune).

I 774 vart byen erobra av frankarar leia av Karl den store og vart så eit senter for handel.

I 1227 tapte Como ein tiårlang krig mot den nærliggande byen Milano. Eit par tiår seinare tok innbyggjarane i Como hemn med hjelp av Fredrik Barbarossa og slo Milano i 1162. Fredrik bygde fleire forsvarstårn rundt byen, og eit av desse, Baradello, står framleis i dag.

Frå den tid følgjer Como historia til Ducato di Milano og fram til den franske invasjonen og så det spanske styret fram til 1714, då området vart erobra av austerrikarane. Napoleon gjekk inn i Lombardia i 1796 og styrte her fram til 1815 då austerrikarane tok tilbake styret etter Wienerkongressen. I 1859 kom Giuseppe Garibaldi til byen og frigjorde han frå austerrikarane. Como kom så under det nye Kongedømet Italia under Huset Savoie.

Mot slutten av den andre verdskrigen vart Mussolini tatt til fange på veg gjennom Como mot Sveits og så skoten av partisanar frå Como i Giulino di Mezzegra, ein liten by på nordsida av Comosjøen.

## Folk frå Como

* Plinius den eldre
* Plinius den yngre
* Pave Innocens XI
* Alessandro Volta
* Giuseppe Terragni

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Como|Como]]» frå ,  den 26. desember 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Piero da Vinci

Ser **Piero di Antonio da Vinci** (1427 - juli 1504) var far til Leonardo Da Vinci. Han var advokat og fødd i Vinci, ein småby utenfor Firenze.
Pátmos

**Pátmos** (gresk Πάτμος) er ei øy i Hellas og den nordlegaste øya i Dodekanesane i Egearhavet. Ho har om lag 3&nbsp;000 innbyggjarar og eit areal på 34,6&nbsp;km². Det høgaste punktet er Profítis Ilías på 269 moh.

Pátmos er eigen kommune, og frå 2011 høyrer øya administrativt til under periferieininga Kálymnos i periferien Dei sørlege egeiske øyane. Kálymnos er hovudstad i periferieininga.

Dei største landsbyane på øya er Khóra eller Pátmos (hovudbyen) og Skála, den einaste kommersielle hamna. Andre landsbyar er Gríkos og Kámbos. Aust for Pátmos ligg øygruppene Arkí, som høyrer til Pátmos kommune, og Lipsí, som er eigen kommune.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunen Pátmos 3&nbsp;283&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 612&nbsp;innbyggjarar.

Pátmos er mest kjend for å vere nemnd i Johannes' openberring, og forfattaren apostelen Johannes var i eksil på Pátmos då han skreiv boka. På grunn av dette har Pátmos vore ein kristen pilegrimstad. Pilegrimar og turistar kan sjå grotta der Johannes fekk openberringa si. Fleire kloster på øya er tileigna Johannes.

Sommaren 2006 vart det historiske sentrumet på øya (Khóra) med St. Johannes-klosteret og openberringsgrotta ein del av UNESCO si verdsarv.

## Historie

Øya vart styrt av tyrkarane i mange år.  Pátmos vart erobra av italienarane i 1912 under den tyrkisk-italienske krigen. I 1915 vart Pátmos framleis under italiensk kontroll. Pátmos vart avstått til Hellas etter den andre verdskrigen.

Pátmos er i dag ein turistattraksjon på grunn av dei naturskjønne omgivnadane og dei religiøse heilagdomane.

## Byar og tettstader
Byane og tettstadene i kommunen er:

Småøyar i kommunen:
* Arkí (38)
* Maráthi (10)
* Aváptistos (0)
* Ajía Thékla (0)
* Ájos Jeórjos (0)
* Agreloússa (0)
* Anýdro (0)
* Kalóvolos (0)
* Kómaros (0)
* Kendronísi (0)
* Makronísi (0)
* Nerá (0)
* Petrokáravo (0)
* Skláves (0)
* Syneronísi (0)
* Spathathonísi (0)
* Strongyló (0)
* Tragonísi (0)
* Tsoúka (0)
* Tsoukáki (0)
* Khiliomódi (0)
* Psathonísi (0)

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
 
## Kjelde
Elektrisk potensial

**Elektrisk potensial** er den potensielle energien per eining av ladinga assosiert med eit statisk elektrisk felt, òg kalla **elektrostatisk potensial**. Vanlegvis vert det elektriske potensialet målt i volt og det er ein skalar storleik. 

Det finst òg eit generalisert elektrisk skalart potensial som vert nytta i elektrodynamikk når ein har ikkje-statiske (tidsvarierande) elektromagnetiske felt. Dette generaliserte elektriske potensialet kan derimot ikkje berre tolkast som potensiell energi. 

## Forklaring
Ein kan tenke seg det elektriske potensialet som «elektrisk trykk» der trykket er uniformt og ein ikkje har noko straum eller noko anna som skjer. Dette er årsaka til at folk ikkje kjenner normalt atmosfærisk lufttrykk sidan det ikkje er noko skilnad mellom trykket på innsida av kroppen og på utsida. Når det elektriske trykket varierer vert det produsert eit elektrisk felt som vil skape ei kraft på ladde partiklar. 

Matematisk er det potensialet φ (eit skalarfelt) assosiert med eit konservativt elektrisk felt \mathbf{E} (\mathbf{E}=-\mathbf{\nabla}\varphi) som oppstår når magnetfeltet er stasjonært (slik at \mathbf{\nabla} \times \mathbf{E}=0 frå Faraday si induksjonslov).

Som med alle potensialfunksjonar er det berre potensialskilnaden (spenninga) mellom to punkt som fysisk gjev meining (om ein ser bort frå Aharonov-Bohm-effekten på kvantenivå), sidan alle konstantar kan leggast til φ utan å påverke \mathbf{E} (justerinvarians).

Det elektriske potensialet vert derfor målt i einingar av energi per einingar av elektrisk lading. I SI-einingar vert dette: 

:joule/coulomb = volt.

## Bruk i elektronikk
Det elektriske potensialet, vanlegvis målt i volt, gjev ein enkel måte å analysere elektriske kretsar utan at ein treng detaljerte opplysningar om korleis kresten er forma eller feltet inne i kretsen. Ein kan analysere eit elektrisk nettverk med hjelp av Kirchhoff si kretslov utan å løyse detaljerte Maxwellikningar for feltet til kretsen når ein veit det elektriske potensialet. 

## Kjelde
Kongressen i USA

**Kongressen** (engelsk *United States Congress*) er namnet på den riksdekkjande lovgjevande forsamlinga i Sambandsstatane, med sete i hovudstaden Washington, DC. Kongressen vert utgjort av to kammer, eller «hus»: Senatet har to senatorar frå kvar delstat, i alt 100, medan Representanthuset har 435 sete, som vert fordelte mellom delstatane etter folketalet.

Alle delstatane i USA, bortsett frå Nebraska, har eit liknande kongress-system på delstatsnivå med to kammer.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Luthersk ortodoksi

**Luthersk ortodoksi** er ei nemning for den strenge utforminga lutherdommen fekk på 1600-talet.

Perioden for den lutherske ortodoksien eller *rettlæretida* byrja då Konkordieformelen vart utgjeven omkring 1577/80 - for å roe den innbyrdes striden mellom lutheranerne, og han vart avløyst av pietismen og opplysningstida rundt hundreårsskiftet 1700.

I rettlæretida meinte ein at det var viktig å halde oppe den rette lutherske læra, og å hindre at andre avvikande synsmåter vekk innpass. Ein meinte at Bibelen var den einaste norma for dei som vil vurdere om ei lære var rett, og at verken tradisjon, fornuft eller kjensler skulle få dømme mot læra i den heilage skrifta. Viktige teologar er Martin Chemnitz og Johann Gerhard, forutan kyrkjereformatoren Martin Luther. Den lutherske ortodoksien skil seg frå rasjonalistisk teologi, frå pietismen innan visse vekkjelsesrørsler, frå reformert teologi, samt frå katolsk teologi.
Christoph Probst

**Christoph Probst** () var ein medisinstudent og medlem av den tyske motstandsrørsla til nazismen, Den kvite rosa.

## Bakgrunn
Probst var fødd Murnau am Staffelsee i Bayern. Faren Hermann Probst var ein privat forskar, mellom anna av sanskrit, og hadde kontakt med utøvarar av såkalla «Entartete Kunst», moderne kunst som dei nazistiske styresmaktene mislikte. Medan mor til Christoph, Katharina von der Bank, var av «tysk rase», var andre kona til faren, Elise Jaffée fødd Rosenthal, jødisk. Christoph Probst lærde å sette pris på kulturell og religiøs fridom, og skal ifølgje systera Angelicka tidleg ha vore kritisk til dei menneskeforaktande ideane til nazistane. Hermann Probst tok livet av seg i 1936.

Etter at Probst hadde gjort krigsteneste byrja han å studere medisin. 21 år gammal gifta han seg med Herta Dohrn, som han fekk tre born med. Han kom etterkvart med i motstandsrørsla Den kvite rosa.

Då Sophie og Hans Scholl blei arresterte blei Den kvite rosa rulla opp og Probst blei etter stutt tid også arrestert i München. Trass i at Scholl-søskena hadde prøvd å ta på seg heile skylda og han hadde bede om å sleppe dødsstraff både under avhøyr og i rettssaka på grunn av si sjuke kone og tre småbarn, blei han dømd til døden i lag med Sophia og Hans Scholl 22. februar 1943 og giljotinert nokre timar etter rettssaka.
Warwickshire

**Warwickshire** er eit grevskap i England. Det høyrer til regionen Vest-Midlands, og grensar mot West Midlands, Staffordshire, Leicestershire, Northamptonshire, Oxfordshire, Gloucestershire og Worcestershire. Administrasjonsbyen er Warwick. Dei største byane er Nuneaton, Rugby, Leamington Spa og Bedworth. Størstedleen av innbyggjarane i Warwickshire nur i nord og i sentrum av grevskapet. 

Det er ingen sameinte styresmakter i Warwickshire, og grensene for det seremonielle og det administrative grevskapet er derfor samanfallande. 

Tidlegare var mykje av det vestlege Warwickshire dekt av Ardenskogen, som sidan 1600-talet nesten har forsvunne. Fleire landsbyar har namn som sluttar på «-in-Arden» fordi dei låg i denne skogen.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad 
* Warwickshire College
Hans Scholl

**Hans Scholl** () var ein medisinstudent ved Ludwig-Maximilians-Universität i München som høyrte til den kristeleg og humanistisk motiverte antinazistiske gruppa *[[Den kvite rosa]]*. Han blei avretta saman med systera, Sophie Scholl.

## Liv

Hans Scholl var fødd i Ingersheim ved Crailsheim og voks opp i Ulm saman med syskena Inge, Elisabeth, Sophie og Werner. Han var son av den liberale borgarmeistaren Robert Scholl og diakonissesystera Magdalena Scholl. Heimen var protestantisk og kristeleg-humanistisk prega.

I likskap med systera var han i byrjinga ein begeistra tilhengjar av nazismen, og hadde leiande posisjonar innan HJ. På slutten av 1930-talet vendte han seg likevel på grunn av sin kristne tru bort frå nasjonalsosialismen. Både Hans og Sophie Scholl var tiltrekt av katolisismen. Hans Scholl skildrar dette omslaget i eit brev til Carl Muth 22. desember 1941.
Møta med teologar som Muth og Theodor Hacker fekk seinare betydning for flygeblada distributert av Den kvite rosa.

Viktig for Hans Scholl si avvising av nasjonalsosialismen var truleg biskop Clemens August von Galen sine preiker, som Schollfamilien fleire gongar fekk i trykt form i postkassa. I preikene sine åtvara mellom anna Galen mot morda på psykisk sjuke.

Etter Abitur følgde riksarbeidsteneste, og han blei så innrullert i hæren. Han begynte så å studere medisin i München. I feriane måtte han gjere teneste ved fronten. Frå juli til november 1942 var han ved austfronten.

Syskena Scholl blei arrestert då dei delte ut sin femte pamflett ved universitetet i München, og blei dømd til døden av Folkedomstolen under leiing av Roland Freisler den 22. februar og avretta med giljotin same dag.

## Bakgrunnsstoff
* Biografi (engelsk)
Robert Scholl

**Robert Scholl** (fødd 13. april 1891 i Steinbrück, død 25. oktober 1973 i Stuttgart) var ein württembergsk jurist og liberal politikar. Han var far til Hans og Sophie Scholl.

Han studerte ved Württembergs forvaltningsskule i Stuttgart, og deltok som infanterist og sanitetssoldat under første verdskrig. I 1916 blei han gift med sjukesøstera Magdalene Müller (1881-1958), som gav han seks born: Inge, Hans, Elisabeth, Sophie, Werner og Thilde.

I 1917 blei Robert Scholl borgarmeister i Ingersheim og i 1920 i Forchtenberg. Han blei leiar for handverkskammeret i Stuttgart i 1930.

I 1932 flytta familien Scholl til Ulm, der Robert Scholl opna eit kontor som revisor og skatterådgivar.

Den politisk liberale Scholl var avvisande innstilt til NSDAP, men klarte ikkje i byrjinga å formidle dette til borna i særleg grad. I 1942 blei han dømd til fire månaders fengsel på grunn av ei kritisk ytring om Hitler, og fekk samtidig yrkesforbod. Etter avrettinga av borna Hans og Sophie blei situasjonen for familien vanskelegare. I mai 1943 blei Robert Scholl dømd til 18 månaders fengsel for å ha lytta til utanlandsk radio.

Etter den andre verdskrigen var han overborgarmeister i Ulm frå 1945 til 1948. På 1950-talet grunnla han Gesamtdeutsche Volkspartei saman med den seinare tyske presidenten Gustav Heinemann og presten Martin Niemöller. Resten av sitt liv brukte han på å fremme minnet om sine to avretta born.

## Bakgrunnsstoff

*