open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Preikestol

Ein **preikestol** er ein talarstol der presten les evangelieteksta og held preike for kyrkjelyden. 

Preikestolen vart ved reformasjonen eit sentralt element i dei protestantiske kyrkjene, å få skrifta og  preika ut til kyrkjelyden var vorte avgjerande og i norske kyrkjer vart det bygd preikestolar av tre til det formålet. 

Preikestolen vart i Noreg ofte plassert på høgre side av koret sett frå skipet, det vil seie på sørsida i kyrkjer med den vanlege aust-vest-orienteringa. For at presten skulle sjå til å lese vart det ofte også slått ut ein glugge eit stykke oppe på sørveggen så lys kunne falle lagleg inn på preikestolen. Over preikestolen kunne det vere ein lydhimling. At preika kom i framgrunnen under gudstenestene førte òg til at benkar kom inn i kyrkjene. Preikeglade prestar kunne halde det gåande i to timar, og då trong tilhøyrarane å få sitje. 

I protestantisk samanheng vart ein del preikestolar sett opp over altaret og denne oppbygginga vert kalla preikestolaltar. I Noreg finn ein slike t.d. i Røros kyrkje og Kongsberg kyrkje.

## Sjå òg
* Lektorium
* Ambon

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Prekestol|Prekestol]]» frå ,  den 12. november 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Trandal

**Trandal** er ei lita bygd i Hjørundfjorden i Ørsta kommune på Sunnmøre.

Trandalbygda ligg på ei om lag 8&nbsp;km lang strandline og er i hovudsak delt opp i fem gardar, Nes (Gnr 113), Ytre-Trandal (Gnr114), Midt-Trandal (Gnr115), Indre-Trandal (Gnr 116) og Rynningen (Gnr 117). Alle gardane er sikre mellomaldergardar, helst eldre, og på Indre-Trandal er der gjort oldfunn. Gardane har nokre strandflater, men det meste av landskapet er særs brattlendt. Sentralt i bygda renn Trandalelva og bakanfor strekker sjølve Trandalen seg om lag 4–5&nbsp;km oppover til Trandalsætra. Frå Trandal går det eit par fjellstiar over til Sykkylven, og dei var truleg kjende og mykje brukte i eldre tider.

Næringsgrunnlaget har primært vore jordbruk og fiske, men frå tidleg på 1900-talet vart det etablert ymse verksemder som ullspinneri, fórfabrikk, teppefabrikk og fiskeoppdrett. I dag er det meste av gardsdrifta nedlagt og berre to næringsverksemder er i drift: Trandal Fjordhytter og Christian Gaard Bygdetun.

Grunnkrinsen Trandal hadde 14 innbyggjarar pr 1. januar 2009 ifølgje SSB. I dag (2017) har bygda 8-9 fastbuande. Bygda vart eigen skulekrins i 1913, men skulen vart nedlagt i 1996. Trandal vart etablert som brevhus i 1907, seinare vart status endra til poståpneri (1944), og underpostkontor (1973), som til sist vart nedlagt i 1998. Trandal har postnummer 6183.

Trandal har ikkje vegsamband med omverda. Kommunikasjon må difor foregå sjøvegen, med båt eller med   til Store-Standal og , og til  Sæbø og  Lekneset.

Trandal har dei seinare åra blitt kjent for fleire vellykka konsertarrangement, som har trekt mykje folk, mellom anna countryfestival, Trandalblues og skilsmissefestival. Desse foregår på serverings- og overnattingsstaden Christian Gaard Bygdetun.

Trandal Kraftverk ligg ved sjøen i Trandal. Det blir drive av Tussa Energi AS. Det vart sett i gang i desember 2006, nyttar eit fall på 445 m i Trandalelva, og produserer årleg om lag 25 GWh. Daniel Storeide fekk i 2014 konsesjon for å bygge Indre «Trandal kraftverk», men prosjektet er per i dag (2017) ikkje realisert.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Christian Gaard Bygdetun. 
* Trandal Fjordhytter. 
* Hjørundfjordboka (band III) Gard og ætt, av Lars Strømme og Ragnar Standal (ISBN 82-991200-2-0).
Trandal kraftverk

**Trandal kraftverk** er eit vasskraftverk på Trandal i Hjørundfjorden i Ørsta kommune i Møre og Romsdal. 

Kraftverket ligg like ved sjøen, og utnyttar eit fall på 443 meter frå Trandaldalen. Midlare årsproduksjon er på 25 GWh. Kraftverket vart sett i drift i desember 2006. Eigar er Tussa Energi AS.

## Kjelder

* Tussa
* NVE konsesjonsak Trandal kraftverk

## Bakgrunnsstoff
*Tussa Energi AS 
*Tussa Kraft AS Store norske leksikon
Urke kraftverk

**Urke kraftverk** er eit vasskraftverk på Urke i Hjørundfjorden i Ørsta kommune i Møre og Romsdal. 

Kraftverket ligg ved sjøen, og utnyttar eit fall på 353,5 meter frå Urkevassdraget. Midlare årsproduksjon er på 35 GWh. Kraftverket vart sett i drift i 2008, men offisielt opna 25. juni 2009. Eigar er Tussa Energi AS.

## Kjelder
* Tussa
* NVE

## Fotnotar
Molaupen

**Molaupen** er ein gard i Hjørundfjorden, gardsnummer 112 i Ørsta kommune. Før kommunesamanslåinga 1.1.1964 var den gardsnummer 2 i Hjørundfjord.

Garden er veglaus, og ligg ved fjorden, på austsida, om lag 6 km frå Gjæveneset i Sykkylven kommune, og vel 1 km frå einaste grannegarden, Strandabøen. Det er 4,5 km til neste gard, Nes. Grensa mot Nes går i Skafonna. Mesteparten av tida har garden hatt berre eitt bruk, til garden vart delt i to bruk i 1907. 

Garden er brattlendt, og husa låg eit stykke oppom sjøen, på om lag 40 moh. Garden ligg i eit område med mange fonner. Hovudbøen er såleis avgrensa av to fonngjøl: Slættegjølet utanfor bøen, og Molaupsfonna innanfor.

Garden er truleg ein mellomaldergard, med vising til den relativt høge skylda i 1626, 1 våg. I 1603 var her ein brukar. Levebrødet var allsidig gardsdrift og fiske på fjorden. Garden hadde ikkje seter.

Det vart likevel etter kvart vanskeleg å bu på ein slik stad, og etter krigen opna det seg høve til anna arbeid. Den eine brukaren selde difor sitt bruk til den andre, og flytta derifrå i 1946. Men også for den attverande vart eit slikt liv vanskeleg, særleg med omsyn til born og skulegang, og dette førte at garden vart fråflytta i 1955.

Rundt 1960 vart garden seld til Vestlandske Kraftsamband. Dei heldt ikkje husa ved like, så dei har no for lengst falle ned. På bøen vart det planta skog.

## Namnet
Rygh hevdar at namnet har med «mo» og «laup» å gjere, der «laup» er namnet på eit fjell, med vising til fjellnamn i Sande og Hareid mv.

## Molaupsulykkene
To tragiske hendingar knyter seg til Molaupen: Kollsiglinga i 1919 og Molaupsulykka i 1971. 

### Kollsiglinga i 1919
28. april 1919 skulle skuleborna frå Molaupen over fjorden til internatskulen på Stavset. Det var ein noko trasig vind, og båten kollisiglde. Eit par karar frå Ytre-Standal kom nokså raskt til, og tre av borna vert berga. Men dei to vaksne og to av borna i båten drukna. 

### [[Molaupsulykka]] i 1971
24. november 1971 drog 4 mann frå Ytre-Standal og Stavset over fjorden for å freiste å få ned nokre geitebukkar som hadde vore på beite i området rundt Molaupen. Det hadde vore gjort fleire forsøk tidlegare på å få dei ned frå fjellet, utan å lykkast. Det hadde kome ein del snø, og det var svært vanskeleg å gå i laussnøen. Dei valde difor å gå i gjølet i Molaupsfonna, der det låg fonnbrede. Dei kom seg opp til bukkane, og fekk tak i dei. Men i løpet av dagen hadde veret blitt dårlegare, med vind i toppane. Då dei var på veg nedover kom fonna, og tok ein av dei. Det vart sett i gang ein redningsaksjon, der friviljuge frå bygdene rundt kom til. Dei fann han som var blitt teken av fonna i live, men fekk han ikkje laus før fonna kom på nytt, og begravde både han og åtte andre. Ein større redningsaksjon vart sett i verk. Etter at veret roa seg, kunne ein kome til med lavinehund og mannskap. To av dei ni vart funne i live neste morgon, sju vart funne omkomne. Alle sju var frå bygdene i nærleiken.

## Kjelder
* Lars Strømme og Ragnar Standal: *Hjørundfjordboka Band III Gard og ætt*, Ørsta 1988 ISBN 82-991200-2-0, side 18-33.

## Fotnotar
Formlik

**Formlik**, **likedanna** eller **einsforma** er eit omgrep nytta i geometri. To figurar F og Fʹ i planet eller i rommet vert sagt å vere formlike om dei kan bringast i ei slik gjensidig stilling at det ver danna eit punkt (sentrum) C slik at det til kvart punkt P i F svarar eit punkt Pʹ i Fʹ som ligg på den rette linja PC, og slik at forholdet

: {CP \over CP'} = f

er konstant. Talet *f* vert kalla forholdstalet eller det lineære forholdet mellom to formlike figurar. Ein kan òg oppfatte F som ein storleik eller minking av Fʹ. Talet vert då gjerne kalla forstørringa eller målestokken. Forholdet mellom tilsvarande lengder på formlike figurar er *f*, mellom tilsvarande flater *f<sup>2</sup>*, og mellom tilsvarande volum *f<sup>3</sup>*. To trekantar er formlike dersom dei har same vinklar.

## Kjelder
* formlike. (2011-11-13) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/formlike
Hjørundfjordstranda

**Hjørundfjordstranda** har i seinare år vore nemninga for den om lag 15&nbsp;km lange strekninga mellom Store-Standal og Brattheim, på vestsida av den ytre delen av Hjørundfjorden i Ørsta kommune.

## Vegsamband
Fylkesveg 5912 går langs Hjørundfjordstranda, mellom Festøya og Store-Standal. Vegen er 15,7&nbsp;km lang. Hjørundfjordstranda har såleis vegsamband i Festøya med . Vegen vart opna for trafikk 28. mai 1966. Vegen er svært rasutsett, men har etter kvart fått fonnvern på dei fleste farlege punkta.

Fylkesveg 5912 held fram vidare  med   ferje frå Store-Standal til Trandal, Sæbø og Lekneset. 
Det er kommunal veg frå Store-Standal over Standaleidet til  i Kolåsen (9,5&nbsp;km) i Follestaddalen.

## Matrikkelgardane
Rekna frå sør og mot utlaupet av fjorden omfattar Hjørundfjordstranda matrikkelgardane Store-Standal, Stavset, Ytre-Standal, Ytsteneset, Årsneset, Ytre-Årsneset, Klubbeneset, Saltre, Indre-Øyra, Ytre-Øyra, Skarbøen og Brattheim.

Før vart gjerne heile ytre del av Hjørundfjorden kalla for *Strendene*, og då vart også gardane på austsida rekna med: Strandabøen, Molaupen, og bygda Trandal med gardane Nes, Trandal og Rynningen.

Det har også vore vanleg å kalle strekninga frå og med Årsnes til og med Brattheim for *Stranda*.

## Grunnkrinsar og folketal
Hjørundfjordstranda består av to grunnkrinsar. I følgje SSB hadde Store-Standal 30 innbyggjarar, og Ytre-Standal/Brattheim 23 innbyggjarar pr. 1. januar 2009.

## Fjell
Langs heile Hjørundfjordstranda går fjella rett opp frå fjorden, og her er ei rekkje flotte toppar. Nokre av desse, rekna frå innlaupet til fjorden og sørover: Festøykollen (911 m), Jønshornet (1419 m), Ytstenestinden (1180 m), Longenestinden (1206 m), Storhornet (1310 m).


Fil:Romestrandshornet.JPG|Festøykollen sett frå Storfjorden
Fil:Mountain peak in norway.jpg|Jønshornet
Fil:Longenestinden_Breitinden_sept08.jpg|Longenestinden sett frå Molladalskaret
Fil:Storehonnet2.jpg|Storhornet ved Store-Standal. Sylvkallen har lokalt vore namnet på den vesle toppen under toppbreen



## Fotnotar
Fylkesveg 778 i Østfold

:*Sjå òg [[fylkesveg 778|fylkesveg 778 (fleirtyding)]]*.
**Fylkesveg 778 i Østfold** går mellom Bingen og Sentvet i Trøgstad kommune. Vegen er 5,3 km lang.

## Kommunar og knutepunkt

* Bingen
* Sentvet

## Bakgrunnsstoff
Forteikn i matematikk

**Forteikn** i matematikk seier om eit tal er positivt eller negativt. Teikna +, pluss, og −, minus, som seier om ein storleik høvesvis skal adderast eller leggast til, eller subtraherast eller trekkast frå, vert òg nytta til å seie om eit tal er positivt eller negativt. 

Når ein til dømes skal trekke ut kvadratrota av eit tal *a*, kan rota vere anten positiv eller negativ, og ein skriv løysinga som ±√a. Resultatet er først eintydig avgjort når forteiknet vert gjeve. 

Alt i babylonsk og egyptisk matematikk finn ein symbol som svarar til dagens forteikn. Dei moderne teikna kom første gong på trykk hos Johannes Widmann i 1489. Dobbeltteiknet ± vart først nytta av Albert Girard (1626).

## Kjelder
* fortegn. (2011-11-13) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/fortegn/matematikk
Fotpunkt

Eit **fotpunkt** er punktet der ein normal treffer linja eller flata han står vinkelrett på. Fotpunktkurva til eit punkt med omsyn til ei viss kurve er den geometriske staden eller punktmengda for fotpunkta av dei normalane som kan trekkast frå punktet til tangentane til kurva. 

## Kjelder
* fotpunkt. (2011-11-13) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/fotpunkt
Fridomsgrad

**Fridomsgrad** er eit omgrep som vert nytta innan fleire vitskaplege felt. 

* Fridomsgrad i fysikk
* Fridomsgrad i statistikk
* Fridomsgrad i matematikk
Fridomsgrad i matematikk

**Fridomsgrad** i matematikk vert nytta innanfor eit likningssystem og seier kor mange variabel som kan avgjerast uavhengig av likningssystemet. Vanlegvis kan ein rekne mengda fridomsgradar som mengda variable i systemet, minus mengda likningar. 

## Kjelder
* frihetsgrad. (2011-11-13) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/frihetsgrad/matematikk
Fridomsgrad i statistikk

**Fridomsgrad** er eit omgrep nytta i statistikk. Fridomsgradane av dei forventa verdiane i ein modell av stokastiske variablar er lik differansen mellom mengda variable og mengda parameterar i den statistiske modellen.

## Kjelder
* frihetsgrad. (2011-11-13) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/frihetsgrad/statistikk
Forteikn

**Forteikn** er i musikk samlenemninga på symbol som viser at notene på ei bestemt notelinje skal hevast eller senkast. Dei vanelegaste forteikna er kryss (), som viser at ein tone skal hevast eit halvtonetrinn, og , som viser at han skal senkast tilsvarande. Begge finst i doble variantar ( og ). Det finst også forteikn for notasjon av mikrotonal musikk.

Faste forteikn som gjeld for eit heilt musikkstykke blir vanlegvis plasserte mellom nøkkelen og taktartsgjevaren først i eit partitur. Forteikna gjeld då for tonen dei viser til i heile verket, bortsett frå om dei blir oppheva med oppløysingsteikn.

Lause eller tilfeldige forteikn blir plasserte fortløpande framfor tonar i notesystemet. Dei gjelder berre ut den gjeldande takten, og berre i den oktaven forteiknet er notert inn i. 

Eit laust forteikn opphever eventuelle faste forteikn og føregåande lause forteikn knytt til same tonetrinn. I tilfelle med doble forteikn vil ein tidvis  likevel sjå ei samansetjing av flere forteikn, til dømes er det vanleg å setja oppløysingsteikn før krysset når tonen Cississ (med dobbelkryss) blir etterfølgd av tonen Ciss. Eit enkeltståande kryss ville her også kunna ha gjeve tonen Ciss.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Forteikn|Forteikn]]» frå ,  den 8. september 2015.*
Forsvinningspunkt

Eit **forsvinningspunkt** er eit punkt der to eller fleire parallelle linjer ser ut til å møte kvarandre når dei flyttar seg bort frå observatøren. 

Om ein har eitt forsvinningspunkt vert det kalla *eittpunktsperspektiv* eller *sentralperspektiv*. Alle linjene som fjernar seg vinkelrett i forhold til eit biletplan, møter kvarandre i eit forsvinningspunkt i horisonten. Dette er ikkje eit fotografisk korrekt perspektiv, men gjev god djupneverknad. 

Om ein ser to sider av ein lekam samstundes, må ein nytte to forsvinningspunkt for å få eit fotografisk korrekt perspektiv. Dette kjem av at dei to sidene dannar forskjellige vinklar i forhold til observatøren og heiter *topunktsperspektiv*. 

Om ein ser på høge bygningar, eller viss ein står så nær ein lågare bygning at ein må kikke opp for å sjå toppen, vil dei loddrette linjene sjå ut som dei forsvinn uendeleg langt opp. Dette kallar ein *trepunktsperspektiv*, og ein må då tenkje seg at ein har eit tredje forsvinningspunkt høgt oppe. 


Fil:Zentralperspektive.png|Eittpunktsperspektiv
Fil:Frankfurt Airport tunnel.JPG|Eit rulleband ved Frankfurt internasjonale lufthamn som syner forsvinningspunktet i enden av tunnelen. 
Fil:Perugino Keys.jpg|Perugino nyttar perspektiv i fresken *Kristus leverer nøklane til Peter* i Det sixtinske kapellet (1481&ndash;82) og var med på å føre renessansen til Roma.
Fil:TwoPointPerspective.png|Eit døme på perspektiv med to forsvinningspunkt. 


## Kjelder
* forsvinningspunkt. (2011-11-13) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/forsvinningspunkt
Geodetisk kurve

Ei **geodetisk kurve** eller ei **geodetisk linje** er ei kurve som følgjer den kortaste vegen mellom to punkt på ei flate. På ei kuleflate er til dømes den geodetiske kurva mellom to punkt ein storsirkel. Dei geodetiske kurvene på ei viss flate vert avgjort ved visse differensiallikningar som vert avleidd ved hjelp av variasjonsrekning. 

På ein rotasjonsellipsoide, som vert nytta som referanseflate i geodetiske referansesystem, er meridianane geodetiske linjer. Det same er ekvatorbogar som er kortare enn *π·b*, der *b* er lengda av den vesle halvaksen til ellipsoiden. For lengre ekvatorbogar, vil den kortsate linja på grunn av flattrykkinga til ellipsoiden gå i ein boge som vil fjerne seg meir og meir frå ekvator, avhengig av kor mykje lengre dei er enn *π·b*. Dersom ekvatorbogen er ein halvsirkel, vil den den geodetiske linja gå over polen.

Generelt gjelder likninga

:\ p \cdot \sin \alpha = c 

der *p* = avstanden til symmetriaksen til sfæroiden (den vesle aksen), α = er asimut og *c* = er ein konstant for linja (Clairautkonstanten)

Asimut varierer altså langs den geodetiske linja avhengig av *h*.

Normalsnittet som ligg i vertikalplanet i startpunktet for den geodetiske linja, avviker vanlegvis frå vertikalplanet langs linja, og vil derfor ikkje bli den kortaste linja mellom startpunktet og eit anna punkt på ellipsoiden.

## Kjelder
* geodetisk kurve. (2011-11-13) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/geodetisk_kurve
«Sørumsbåten»

**«Sørumsbåten»** er ein stokkebåt av eik. Båten er og kjend som  **Bingenbåten**, etter funnstaden. Han er datert til ca 170 f.Kr., og er den eldste båten som er funne i Noreg. Dette er i førromersk jernalder. Han vart funnen i 1995 i Glomma nedanfor Bingsfossen ved utløpet av Rømua i dåverande Sørum kommune, no i Lillestrøm kommune. Sjølve utgravinga fann stad i 1997.

Båten som er funne ein uthola eikestamme som er 0,5 meter brei og 9,8 meter lang. Truleg har båten vore lengre, kan hende 11 meter.

Sjølve båten er konservert og er sidan 2005 stilt ut på Norsk Maritimt Museum på Bygdøy.

I 2004 vart det laga ein kopi som vart sjøsett ved Fetsund lenser der han ligg i dag.

Kopien veg 1,7 tonn. Eikestokken han vart uthola or, vog nerre 8 tonn.

Båten inspirerte utforminga av kommunevåpenet til Lillestrøm kommune.

## Kjelder

* NRK P2; Museum 2011
* NRK P2; Museum 2011 lyd
* Stokkebåtprosjektet Norsk Maritimt Museum
* Kulturnett Akershus

## Litteratur
* Torstein Arisholm og Pål Nymoen. 2005. ''Stokkebåter. Nytt om Sørumbåten og andre norske stokkebåter''. Norsk Sjøfartsmuseum. Skirft nr. 49 - Oslo 2005. ISBN 82-90089-67-8
Rømua

**Rømua** er ei elv på Romerike i Akershus, mellom Glomma- og Leiravassdraga. Elva har utspring i småbekkar aust for Dal på grensa mellom Eidsvoll og Ullensaker kommunar, og renn vidare gjennom Nes og Lillestrøm kommunar. Elva munnar ut i Glomma like nedanfor Bingsfoss. Nedbørsfeltet er på 211 km2, og nesten halvparten av dette er jordbruksareal. Det er ingen innsjøar å nemne langs elva, og den blir derfor mykje utsett for flaum ved mykje nedbør. 

Det har på det meste vore minst 14 kornmøller i Ullensaker, fleire av desse låg langs Rømua. Mølla ved Holt brann ned i 1889, og i 1920 var det berre fire møller att, to av desse ved Rømua: Kauserud og Ingier. Maling av korn tok slutt her kring 1970.

Elva er ureina frå jordbruket, og vasskvaliteten er dårleg. Det er såleis moderat med fisk i elva, og krepsen har døydd ut. Men nedre del av elva er likevel viktig som gyteområde for gjørs frå Øyeren. Denne arten var oppført som sterkt trua på Norsk Rødliste i 2006 på grunn av svært avgrensa utbreiing, men er i 2010 klassifisert som «livskraftig» (LC).

## Kjelde

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Rømua|Rømua]]» frå , den 14. november 2011.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* Fylkesmannen i Oslo og Akershus, Miljøstatus Rømua
* Børge-borgere om krepsefiske og møllene i Ullensaker
Bingsfossen

**Bingsfossen** er ein foss i Glommavassdraget like ovanfor Sørumsand. Den har eit fall på fire meter, og vart bygd ut med vasskraftverk og damluker i 1978 til Bingsfoss kraftverk.

Fylkesveg 171 går over demninga.

Like nedanfor Bingsfossen på nordsida av Glomma ligg dei einaste helleristingane på Romerike. Like ovanfor fossen på sørsida av Glomma ligg Bingsfoss stasjon på Urskog-Hølandsbanen. Nedanfor Bingsfoss ligg Bingen tømmerlenser.

Dersom det var ei sluse i samband med denne demninga og ei ved Rånåsfoss ville det vere råd å dra med fritidsbåt frå Solbergfoss i Askim, til Fåberg nord for Lillehammer i Mjøsa. Ei sluse i demninga ved Funnefoss vil kunne gi samband til Storsjøen i Odalen og Glåma til Kongsvinger kraftverk.

Nedanfor Bingenfossen vart det i 1995 funne ein stokkebåt av eik. Han har vorte kalla Sørumsbåten eller Bingenbåten, og er eldste båtfunnet i Noreg 

## Kjelder
Staurselva

Staurselva er ei elv på Frosta i Trøndelag. Den renn ut frå Hovdalsvatnet som ligg 116 moh. Elva er berre 1,5 km lang og går ut i Trondheimsfjorden på nordsida av Frosta.

## Historie
Det er godt fall på elva og det har vore industri langs elva som har nytta vasskrafta. Tidlegare var det kverner, møller, stamper, sagbruk og snikkarverkstader langs elva.
I 1904 kom Christian Thams frå Orkdal og skreiv kontrakter med brukarane av vassfalla langs elva. Han betalte brukarane for å få retten til å stenge og sleppe vatnet ved oset. Årsaka var at Christian Thams måtte ha ein kraftstasjon som leverte straum til ''Nordenfjeldske sprængstof aktieselskab'' som skulle byggast i Sunndalen i Åsen i Trøndelag. Fabrikken vart lagt ned i 1920 og rettar med anlegg vart seld til tre av brukarane.
I dag er det inga industriell verksemd langs elva. Det er Frosta vassverk AL som har teke over rettane i elva og er forplikta til å sleppe minimum 20 liter vatn i sekundet ned gjennom elva. Ved utlaupet av elva var det utskiping av gruvetømmer (pitprops) fyrst på 1900-talet.

## Kjelder
* *Frostaboka* bind 5.
* Statsarkivet, Trondheim.
Palisades Tahoe

**Palisades Tahoe** i Olympic Valley i Placer County i delstaten California er eit av dei største skiområda i USA. Feriestaden tek årleg imot ca. 600&nbsp;000 skiløparar. Det er det nest største skiområdet ved Lake Tahoe. Dei olympiske vinterleikane for 1960 vart arrangerte i Olympic Valley.

Skistaden vart grunnlagd i 1949 som Squaw Valley. Namnet vart endra i 2021 på grunn av den nedsetjande tydinga til ordet «squaw». 

Olympic Valley ligg i fjellområdet Sierra Nevada, 1&nbsp;900 meter over havet. Området er kjent for sine store snømengder, ofte fell opp til 1&nbsp;200 mm gjennom vinteren. Anlegget er spreidd over seks toppar og 4&nbsp;000 dekar. Høgste toppen er 2&nbsp;760 meter over havet.

## Soge
I 1942 kjøpte Wayne Poulsen, ein tidlegare skiløpar, 2&nbsp;000 hektar i dagens Olympic Valley, av Southern Pacific Railroad. Poulsen trefte i 1946 Alex Cushing, ein jurist med politiske kontaktar og tilgang på kapital. Like før opninga 1949 vart Poulsen og Cushing usams om framtida for feriestaden. Cushing enda opp med å kontrollere Palisades Tahoe Corporation, som makta å få   1960-års Vinter-OL til Olympic Valley. Cushing leia Ski Corporation, morselskapet til Olympic Valley Ski Resort, til han døydde.

Cushing modellerte Olympic Valley etter europeiske alpinanlegg ved å sette basseng og losji oppe på fjellet i staden for på botnen, og ved å bringe den nyaste løfteteknologien til USA.

Sjølv om 1960-OL på det næraste var bortlova til Innsbruck i Austerrike, reiste Cushing til Paris i 1955 med ein skalamodell av sitt forslag for dei olympiske arenaene, og overtala den internasjonale olympiske komitéen til å velje Olympic Valley til arrangørstad. Det var det første, direkte fjernsynsformidla vinter-OL, med millionar av sjåarar i USA. Vinterolympiaden synte at amerikanske, alpine skianlegg hadde nådd det nivået som vart forventa av europeiske alpinanlegg.

I 1969 var Olympic Valley vertskap for den nokså ferske verdscupen i alpine greiner, med tevlingar i slalåm og storslalåm for både menn og kvinner.

I november 2010 vart Palisades Tahoe kjøpt av KSL Capital Partners.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Palisades Tahoe|Palisades Tahoe]]» frå ,  den 13. november 2011.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Fundamentalteoremet i algebra

**Fundamentalteoremet i algebra** seier at kvart og eit polynom i éin variabel med komplekse koeffisientar har minst éit komplekst nullpunkt.

Rekursivt kan ein vise at ein *n*-te-grads polynomlikning med komplekse koeffisientar har eksakt *n* røter, når ein tek omsyn til multiplisiteten til rota.

## Døme

Ei andregradslikning

ax^2 + bx + c = 0, a\neq 0

har alltid **to** røter. Desse er

x = {-b \pm \sqrt{b^2-4ac} \over 2a}

Dersom uttrykket under rotteiknet er
* større enn null, er røtene ulike og reelle,
* mindre enn null, er røtene komplekskonjugerte,
* lik null, er røtene samanfallande (like) og reelle.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Algebraens fundamentalteorem|Algebraens fundamentalteorem]]» frå ,  den 13. november 2011.*
Friedrich Engel

**Friedrich Engel** () var ein tysk matematikar.

Han var professor i Leipzig frå 1889, i Greifswald frå 1904, og i Giessen frå 1913 til 1930. Engel var elev av Sophus Lie og sidan medarbeidarane hans. Han har i arbeida sine ført teoriane til Lie vidare. Engel vart æresdoktor ved Universitetet i Oslo i 1929. Saman med professor Poul Heegaard gav han i 1922–1937 ut dei samla verka til Sophus Lie.
Politikaren Tore Johansen

**Tore Johansen** () er ein norsk lokalpolitikar for KrF. Han var ordførar i Aremark kommune i seksten år til han gjekk av etter valet i 2011.

KrF hadde fleirtal i kommunen saman med Arbeidarpartiet.

## Kjelder
Auklandshamn skule

**Auklandshamn skule** er ein barneskule i Auklandshamn i Sveio kommune. Han har klassetrinn frå 1-7.

Camilla Fagerland Tverfjell er rektor ved skulen (2021).
 
## Tidlegare rektorar
*Ingjerd Milford 1998-2003
*Erik Lie Johannessen 2003-2004
*Johannes Hjelland 2004-2007
*Johannes Flatnes 2007-2011
*Torhild Opedal 2011-2021
*Camilla Fagerland Tverfjell 2021- 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Auklandshamn skule heimeside
Christina Vedø

**Christina Vedø** () er ein norsk konkurransepadlar frå Tysvær. Vedø representerer Tysvær Kano og Kajakklubb. I september 2011 tok ho to bronsemedaljar, på K4 1000 meter og K4 200 meter, i NM for seniorar.

I 2011 blei ho tatt ut til Junior-EM i Kroatia

## Kjelder
Kjell Håvard Jensen

**Kjell Håvard Jensen** () er ein lokalpolitikar for FrP. Han var ordførar i Hobøl kommune frå 2007 til 2011.

Jensen vart i 2007 vald av ein fleirtalskoalisjon basert på Framstegspartiet, Høgre, Senterpartiet og Kristeleg Folkeparti.

## Referansar

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kjell Håvard Jensen|Kjell Håvard Jensen]]» frå ,  den 13. november 2011.*
Døypefat

**Døypefat** eller **dåpsfat** er eit fat som rommar vatnet under dåpshandlinga. Det blir oftast lagt oppi ein døypefont. Til døypefatet høyrer det gjerne ei *døypekanne*.
Fatet er oftast laga i metall.

## Kjelder
*Dåpsfatet i Skodje kyrkje
## Bakgrunnsstoff
Auklandshamn

**Auklandshamn** er ei bygd i Sveio kommune. Staden ligg på sørsida av Bømlafjorden på Haugalandet, vest for Førdespollen, 30 kilometer nord for Haugesund. Staden har eigen barneskole med 40 elevar. Staden har fleire utleigehytter for turistar, fleire større religiøse foreiningar, eit aktivt idrettsmiljø og gode moglegheiter for turar i skog og mark.

Det er 500 fastbuande i bygda.
Irene Jacobsen

**Irene Jacobsen** () er ein norsk journalist fødd i Haugesund. Ho er redaktør i lokalavisa *[[avisa Vestavind|Vestavind]]* i Sveio.
Geometrisk middel

**Geometrisk middel** eller **geometrisk gjennomsnitt** er eit slags gjennomsnitt som vert uttrykt som n-te rot av produktet av n storleikar eller tal. 

Det er eit sentralitetsmål i ei talrekkje. Ein finn det geometriske gjennomsnittet ved å multiplisere alle tala i talrekkja med kvarande for å så å finne den n-te rota til dette produktet. N er mengda tal i talrekkja. 

I ei talrekkje \{a_1,a_2 , \ldots,a_n\} så er det geometriske gjennomsnittet gjeven ved:

:\bigg(\prod_{i=1}^n a_i \bigg)^{1/n} = \sqrt[n]{a_1 a_2 \cdots a_n}

Geometrisk gjennomsnitt vert nytta til å skildre eksponentiell vekst.

## Mellomproporsjonal
**Mellomproporsjonal** eller **mellomproporsjonalledd** er det talet eller den geometriske storleiken *x* som tilfredsstiller proporsjonen *a : x = x : b*. *x* vert då sagt å vere mellomproporsjonalen til *a* og *b*. Av likninga følgjer det at *x = √ab*. Ein mellomproporsjonal storleik er det geometriske middelet av to storleikar a og b.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Geometrisk gjennomsnitt|Geometrisk gjennomsnitt]]» frå ,  den 14. november 2011.*  
 
*
Geometrisk rekkje

Ei **geometriske rekkje** er ei rekkje med eit konstant forhold mellom påfølgjande ledd. Til dømes er rekkja 

:\frac{1}{2} \,+\, \frac{1}{4} \,+\, \frac{1}{8} \,+\, \frac{1}{16} \,+\, \cdots

geometrisk, fordi ein kan få kvart påfølgjande ledd ved å multiplisere det førre leddet med 1 / 2.

Geometriske rekkjer er ei av dei enklaste formene for uendelege rekkjer med endeleg summar. Historisk sett spelte geometriske rekkjer ei viktig rolle i den tidlege utviklinga av differensialrekning, og dei er framleis sentrale i studiet av konvergensen til rekkjer. Geometriske rekkjer vert nytta i mange felt i matematikken, men er særleg viktige i fysikk, ingeniørvitskap, biologi, økonomi, informatikk, køteori og finans.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Geometric series|Geometric series]]» frå ,  den 14. november 2011.*
Geometrisk stad

Ein **geometrisk stad** eller **locus** er ei samling eller mengd av alle punkt som har ein viss eigenskap. Til dømes er ein sirkel ein geometrisk stad for alle punkt som har ein bestemt avstand frå eit visst punkt, nemleg sentrumet i sirkelen. 

## Kjelder
*
Georg Joachim Rheticus

**Georg Joachim Rheticus** () var ein tysk-austerriksk astronom og matematikar. 

Han var ei tid professor i Wittenberg og studerte seinare hos Nicolaus Copernicus. I 1539 gav han ut den første framstillinga av det kopernikanske systemet og reiste 1541 til Nürnberg for å stå for trykkinga av hovudverket til Copernicus. Rheticus gjorde ei oppmåling av Preussen, og med støtte av keisar Maximilian II av Det tysk-romerske riket rekna han ut særs nøyaktige trigonometriske tabellar.

## Kjelder
* Georg Joachim Rheticus. (2011-11-14) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/Georg_Joachim_Rheticus
Georg Cantor

**Georg Ferdinand Ludwig Philipp Cantor** () var ein tysk matematikar. 

Han var professor i Halle. Faren hans var fødd i Danmark, og mora var frå Austerrike.

Han er grunnleggjaren av mengdelæra og er kjent for Cantorteoremet som seier at *uansett kva for ei mengd vi studerer, finst det ei mengd som er større.* Dette er trivielt viss ein tenkjer på endelege mengder, men ikkje viss ein tenkjer på uendelege mengder. Dei nye synspunkta hans vakte først motstand, men har sidan vist seg å vere særs viktig for oppbygginga av store delar av matematikken. Undersøkingane hans av såkalla transfinite tal er særleg kjende. På same måte som ein innfører dei vanlege heiltala for å samanlikne mengder med ei endeleg mengd element, innførte Cantor transfinite tal for å samanlikne uendelege mengder. 

Cantor vart utnemnd til æresdoktor ved Det Kongelege Fredriks Universitet i samband med feiringa av 100-årsdagen for fødselsdagen til Niels Henrik Abel i 1902.

## Prisar og utmerkingar
(utval)
*1904 – Sylvestermedaljen

## Kjelder

* 
**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Georg Cantor|Georg Cantor]]» frå ,  den 14. november 2011.*
Ferdinand Georg Frobenius

**Ferdinand Georg Frobenius** () var ein tysk matematikar. 

Han var professor ved universitetet i Berlin frå 1892 til han døydde i 1917. Han gjorde viktige arbeid i gruppeteori og algebra. 

## Kjelder
* Georg Ferdinand Frobenius. (2011-11-14) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/Georg_Ferdinand_Frobenius
George David Birkhoff

**George David Birkhoff** () var ein av dei fremste amerikanske matematikarane tidleg på 1900-talet. 

Han var professor ved Harvard University frå 1912 og fram til han døydde. Gjennom den stimulerande undervisninga og banebrytande forskinga si, hadde han ein enorm innverknad på ein heil generasjon matematikarar i USA. Forskinga hans var hovudsakleg innan matematisk analyse og analyse nytta på dynamiske systeme, der namnet hans særskild er knytt opp mot det såkalla ergodeteoremet, som har mange bruksområde. Han utvikla òg ein eigen gravitasjonsteori etter at Albert Einstein hadde utvikla si, og konstruerte ein matematisk teori for estetikk som han nytta på kunst, musikk og poesi. 

Han hadde leiande verv i fleire vitskaplege selskap. Arbeida hans omfattar mellom anna *Relativity and Modern Physics* (1923), *Dynamical Systems* (1928), *Aesthetic Measure* (1933) og *Basic Geometry* (1941, med Ralph Beatley).

## Kjelder
* George David Birkhoff. (2011-11-14) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/George_David_Birkhoff
George Green

**George Green** () var ein britisk matematikar. 

Green starta som møllar i forretninga til faren og lærte seg matematikk på eiga hand. Han skreiv fleire større avhandlingar i bruksmatematikk, særleg om elektrisitetslære, magnetisme og væskedynamikk, og vert rekna som ein av grunnleggarane av potensial-teorien. Namnet hans er òg knytt til den viktige greenske integralsatsen, som gjev samanhengen mellom dobbelintegral over eit område i planet og linjeintegral over grensa til det same området.

## Kjelder
*
George Salmon

**George Salmon** () var ein britisk matematikar og protestantisk teolog. 

Han arbeidde ved Trinity College i Dublin som forelesar i matematikk. Frå 1866 til 188 var han professor i teologi og frå 1888 arbeidde han som provost. Han arbeidde mest med geometri, og beviste mellom anna ei generalisering av Pascal-Brianchon-teoremet til rommet. 

Han vart utnemnd til æresdoktor ved Universitetet i Oslo i samband med 100-årasjubileumet til fødselsdagen til Niels Henrik Abel i 1902.

## Kjelder
* George Salmon. (2011-11-14) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/George_Salmon
Girard Desargues

**Girard Desargues** () var ein fransk matematikar, arkitekt og ingeniør.

Han var matematikar på same tid som Rene Descartes og var lærar for Pascal. Han var ein av dei første som handsama perspektivet matematisk. Ei kjend setning i projektiv geometri er Désargues-teoremet: Dersom to trekantar ligg slik i rommet at sambandslinja mellom to og to hjørne møter kvarandre i same punkt, vil skjeringspunkta mellom to og to tilsvarande sider ligge på ei rett linje; det omvendte gjelder òg.

## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
Georg Mohr

**Jørgen Mohr** (latiniseret som **Georg(ius) Mohr**) () er ein dansk matematikar. Han har fått æra av å vere den første som viste at dei geometriske konstruksjonane til Euklid kan utførast med passar åleine, utan bruk av linjal. Etternamnet opptrer òg på forma Morenthal, etter faren David Morenthal.

Georg lærde matematikk av foreldra, men det er ikkje kjent om han studerte ved universitetet i København. I 1662 reiste han til Nederland for å studere ved universitetet i Leiden under Huygens og Spinoza. Han gjorde òg studiereiser til Frankrike og England. Mohr var lite kjent som matematikar i samtida, sjølv om han korresponderte med ei rekkje matematikarar. Leibniz mottok eit arbeid frå Mohr om rotutdraging.

I 1672 deltok han i krigen mellom Nederland og Frankrike og sat ein periode som krigsfange på fransk side. Han var heime igjen i Danmark omkring 1681 og vart der tilbode ei stilling av kong Christian V innanfor skipsbygging. Han avslo likevel denne og reiste tilbake til Nederland i 1687. Same år gifta han seg , og han fekk ein son fødd omkring 1692.

Saman med familien reiste Mohr i 1695 til Kieslingswalde i Tyskland for å arbeide for matematikaren Tschirnhaus, som han hadde møtt ved fleire høve tidlegare, både i Nederland, Frankrike og England.

Hovudverket til Mohr er *Euclides Danicus* som vart utgjeve i Amsterdam i 1672. I denne viser Mohr at alle geometriske konstruksjonar i dei seks første binda av *[[Element av Euklid|Element]]* av Euklid kan utførast med passar åleine, utan bruk av linjal. Boka vart total neglisjert i over 250 år, og æra for å vise at linjalen er eit overflødig hjelpemiddel gjekk i mellomtida til italienaren Lorenzo Mascheroni, som på uavhengig grunnlag beviste setninga i 1797. Etter gjenoppdaginga av *Euclides Danicus* nyttar ein gjerne nemninga Mohr-Mascheronis-setninga.

Det var den danske studenten Viktor Beck som i 1927 gjenoppdaga ein hollandsk versjon av *Euclides Danicus* i eit antikvariat i København. Han var ikkje sjølv i stand til å lese boka, men førte ho til professor Johannes Hjelmslev, som forstod at innhaldet var viktig. I ettertid har ein kunna fastslå at eksemplar av boka òg finst i Det Kongelege Biblioteket i København, utan at innhaldet har vore kjent.

Ei anna bok av Mohr som er kjent i dag er *Compendium Euclides Curiosi*, som omhandlar geometriske konstruksjonar der passaren er føresett å ha ei fast opning. Ei nederlandsk utgåve er trykt i 1673, ei engelsk utgåve i 1677.

Georg Mohr har gjeve namn til Georg Mohr-konkurransen, ein årleg matematikk-konkurranse for gymnaselevar i Danmark.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Georg Mohr|Georg Mohr]]» frå ,  den 14. november 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Carl B. Boyer: "A history of mathematics", Princeton University Press, Princeton 1985, ISBN 0-691-02391-3

## Bakgrunnsstoff
*MathWorld Mascheroni Construction
*Georg Mohr-konkurransen
Gerd Faltings

**Gerd Faltings** () er ein tysk matematikar. 

Etter å ha avlagt doktorgraden ved Universitet i München i 1978, hadde han eit studieopphald ved Harvard University i USA til 1979, før han reiste attende til Tyskland. Han var først i München 1979 til 1982 og så ved Universitet i Wuppertal frå 1982 til 1984. Han arbeidde ved Princeton University i USA frå 1985 til 96, og frå 1996 ved Max-Planck-Institut für Mathematik i Bonn i Tyskland. Falting har særleg arbeidd med algebraisk geometri og er kjend for å ha løyst eit gammalt problem, «Mordells formodning». For dette vart han i 1986 tildelt den eksklusive Fieldsmedaljen.

Han vann Abelprisen 2026.

## Kjelder

*
Giovanni Battista Benedetti

**Giambattista Battista Benedetti** () var ein italiensk matematikar og fysikar. 

Han førebudd den moderne dynamikken ved ei skarpsindig kritikk av læra til Aristoteles.

## Verk

* 
* 
* 
* 

## Kjelder
*
Gitter (fleirtyding)

**Gitter** kan visa til:

* Gitter i geometri — eit system av parallelle liner i fleire dimensjonar
* Gitter i algebra — ei delvis ordning med øvste og nedste skrankar

* Gitter i optikk, eit system med tettliggjande parallelle linjer 
* Gitter i akustikk, eit linjegitter brukt til analyse av lydbølgjer.
* Krystallstruktur
Giuseppe Peano

**Giuseppe Peano** () var ein italiensk matematikar, logikar og lingvist. 

Han var professor ved universitetet i Torino frå 1890. Namnet til Peano først og fremst knytt til Peano-aksioma, som gjev ein aksiomatisk definisjon av  dei heile positive tala, samt den såkalla Peano-kurva, som gjev ei kontinuerleg avbilding av eit linjestykke på eit kvadratisk flatestykke, slik at eit kvart punkt i kvadratet kjem fram som biletet av nøyaktig eitt punkt på det gjevne linjestykket. Kurva fyller derfor heile kvadratet. Peano skapte òg det internasjonale hjelpespråket Latino sine flexione, som han sjølv nytta i skriftene sine. 

## Kjelder
* Giuseppe Peano. (2011-11-14) I *[[Store norske leksikon]]*.
G.H. Hardy

**Godfrey Harold Hardy** () var ein kjend engelsk matematikar. Hardy er kjend for resultata sine i talteori og matematisk analyse. Han vart kalla «Harold» av nokre få nære vener, men er elles kjend som «G.H.».

Blant ikkje-matematikarar er han nok mest kjend for essayet sitt om estetikken i matematikken: *A mathematician's apology* (1940). Dette verkte gjev eit godt innblikk i korleis matematikarar tenkjer, og det er skrive for folk som ikkje er matematikarar sjølv.

Hardy er òg kjend for å ha teke seg av den indiske matematikaren Srinivasa Aiyangar Ramanujan. Sjølv har Hardy sagt at oppdaginga av Ramanujan er dei viktigaste bidraga hans til matematikken.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:G.H. Hardy|G.H. Hardy]]» frå ,  den 14. november 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* G.H. Hardy - MacTutor History of Mathematics archive
Joseph Haydn sine ouverturar

Hoboken-Verzeichnis, den vitskaplege katalogen over Joseph Haydn sine verk, kategoriserer ouverturar som kategori Ia, for å vise slektskapen med symfonien. Dei fleste av verka i denne kategorien er ouverturar som høyrer til ein opera av Haydn, eller andre sceneverk; berre eit fåtal ser ut til å vere frittståande verk, og ein kan ikkje seie sikkert at desse ikkje høyrde til eit større verk, der berre ouverturen er overlevert.

Kategorien er, i motsetnad til nærast alle andre i Hoboken-Verzeichnis, ikkje kategorisert etter komposisjonsår, men toneart. Sidan komposisjonsåra til dei fleste verka allereie var kjend syner dette kanskje meir enn noko at desse verka har vore sett på som relativt lite viktige i Haydn-resepsjonen; dei få verka som ikkje høyrer til ein opera er vanskelege å finne spela inn.

I tillegg til dei autentiske verka la Hoboken til verk som har vore tileigna Haydn, men som han rekna som tvilsame, tolkingar ettertida i stor grad har gjeve han rett i. Bokstaven som blir lagt til i Hoboken-formelen kjem frå verket sin toneart:

## Kjelder
* Hoboken, Antony van (1957) *Joseph Haydn: Thematish-bibliograpisches Werkverzeichnis, band 1*, B. Schott's Söhne, Mainz
* http://imslp.org/wiki/List_of_Compositions_by_Joseph_Haydn/Overtures
Joseph Haydn sine Divertimenti

Joseph Haydn skreiv i alt 58 divertimenti. I Hoboken-Verzeichnis er desse delt inn i to kategoriar: Divertimenti med tre stemmer, og divertimenti med fire eller fleire stemmer. Denne inndelinga er ikkje vilkårleg, men blei sjølv brukt av Haydn i Etwurf-Katalogen. Kategorien inneheld alle verk kalla diverimento, cassatio eller notturno, som ikkje var ein strykekvartett; strykekvartettane til og med Op. 20 gjekk under desse namna, men i løpet av Haydn si seinare karriere fekk strykekvartetten ein individualitet og prestisje som gjorde det naudsynt å skilje han frå divertimenti-genren.

## Divertimenti med tre stemmer
Divertimenti med tre stemmer utgjer kategori IV av Hoboken-Verzeichnis. Det er ikkje so mange av desse verka, men det vil kanskje kome som ei overrasking på mange at dei stort sett er skrivne på 1790-talet, sidan dei i det heile er nærast ukjende.

## Divertimenti med fire eller fleire stemmer
Divertimenti med fire eller fleire stemmer utgjer kategori II av Hoboken-Verzeichnis. Desse verka spenner seg over heile karrieren til Haydn: Dei fyrste var sannsynlegvis skriven på 1750-talet, medan dei seinaste verka høyrer til på 1790-talet. Blant desse finn ein i sær ein viktig bolk i form av dei åtte divertimentiane Haydn skreiv til kongen av Napoli.

(Verk som ikkje er med i den nye Haydn-utgåva må reknast for ikkje lengre å vere rekna som autentiske)
Samisk språkforvaltingsområde

**Samisk språkforvaltingsområde**, eller **forvaltingsområdet for samisk språk** er eit område der norsk og samisk er likestilte språk, slik at kommunale og statlege organ i kommunane pliktar å leggje til rette for bruk av samisk språk. Dei som brukar samisk språk når dei kontaktar eit offentleg organ innanfor forvaltingsområdet, har i mange tilfelle krav på å få svar på samisk. Den norske kyrkja skal innanfor forvaltingsområdet yte individuelle kyrkjelege tenester på samisk. Kongen fastset kva for norske kommunar som skal inngå i det samiske språkforvaltingsområdet. 

Tretten kommunar er med i det samiske språkforvaltingsområdet: Karasjok, Kautokeino, Nesseby, Porsanger, Tana, Kåfjord, Lavangen, Tjeldsund, Hattfjelldal, Hamarøy, Røyrvik, Røros og Snåsa kommunar. Forvaltingsområdet omfattar òg dei fire nordlegaste fylkeskommunane.

I tillegg har Bodø kommune vedteke i bystyret 9.12.2021 å søka innlemming i forvaltingsområdet.

## Kjelder
Gilles Personne de Roberval

**Gilles Personne de Roberval** () var ein fransk matematikar. 

Han vart først professor i filosofi og seinare i matematikk ved Collège Royal. Han var ein av grunnleggjarane av Det franske vitskapsakademiet. Roberval rekna ut flatevidda til ein sykloide og gav viktige bidrag til kurveteorien. Han utvikla ein geometrisk differensialmetode som han derimot heldt hemmeleg så lenge at Bonaventura Cavalieri kom han i forkjøpet med boka si om «indivisibler». Roberval gjorde òg fysiske og astronomiske undersøkinga og konstruerte ei vekt som er kalla opp etter han. 

## Kjelder
* Gilles Personne de Roberval. (2011-11-14) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/Gilles_Personne_de_Roberval
Fridtjof Frank Gundersen

**Fridtjof Frank Gundersen** () var ein norsk politikar, jusprofessor, forfattar og stortingsmann frå Tynset i Hedmark. Han vart ofte omtala som «fri og frank».

## Karriere

Gundersen studerte jus ved universitetet i Oslo, der han vart cand. jur i 1961, fullførte doktorgrad i 1973 og endeleg vart utnemnd til professor i rettsvitskap ved Norges Handelshøyskole i Bergen i 1975. Han var tilknytt NHH sidan, og fekk tittelen *professor II* i 2002. Dei viktigaste forskingsarbeida hans er gjort innan rettssystemet i EU. 
Gundersen vart vald inn på Stortinget som 10. representant for Akershus i perioden 1981-1985. Han var partilaus, men var innmeldt på programmet til Framstegspartiet. Etter å ha falle ut av Stortinget ein periode, vart han innvald att i 1989, og melde seg inn i Framstegspartiet året etter. Han vart sitjande på tinget fram til 2001, og hadde også plass i Utanrikskomitéen.

I 2001 meldte Gundersen seg ut av Framstegspartiet og forsøkte å starta si eiga valliste saman med andre FrP-utbrytarar. Gundersen ville kalla lista for *Det Liberale Folkepartiet*, men ho fekk til slutt namnet Oslolista. Då Gundersen ikkje nådde opp i dette valet, trekte han seg attende frå aktiv politikk.

Han har også sete som formann og seinare æresmedlem i parlamentarikarforeininga til den vesteuropeiske unionen.
Fridtjof Frank Gundersen døydde i 2011 etter lang tids sjukdom.

## Nokre verk

* *Ny solidaritet*, 1966
* *Introduksjon til EEC. Rettslige og politiske spørsmål*, 1968
* *Multinasjonale konserner og kontrollen med dem*, 1970
* *EEC-håndboken*, 2 bd., 1971
* *Kontrollen med karteller og storbedrifter*, 1972
* *Hovedlinjer i avtaleretten*, 1977
* *Hovedlinjer i forvaltningsretten*, 1978 (4. utg. 1994)
* *Fri og frank på Tinget*, 1985
* *EF-boken*, 1989
* *Lov og rett for næringslivet*, 1989 (3. utg. 1997)
* *Innføring i EØS og EF-rett*, 1992

## Kjelder
* Bokmålswikipedia om Gundersen, henta inn 14.11.11
* NBL-artikkel om Gundersen, skriven av Øystein Øystå.

; Kjelder
Ingvild Holvik

**Ingvild Holvik** () er ein norsk forfattar og omsetjar.

Ingvild Holvik er fødd i Bergen, men bur no i Tromsø.  

Ho har gått forfattarstudiet ved Universitetet i Tromsø, og arbeider som konsulent i Norsk Forfattersentrum Nord-Noreg. 

Ho vart i 2009 nominert til Brageprisen for omsetjinga frå ungarsk av romanen *Stillheten* av Attila Bartis. I august 2010 debuterte ho med den skjønnlitterære romanen *Lykkefeltet*. Denne fekk ho Blixprisen for i 2011. Ho vart tildelt Havmannprisen 2024 for boka *Reiret (arbeidstittel)* 

## Bibliografi
* *Lykkefeltet* – roman, Samlaget 2010 (nynorsk)
* *Premien for alt* – roman, Samlaget 2017 (nynorsk)
* *Ho er fri* – roman, Samlaget 2020 (nynorsk)
* *Reiret (arbeidstittel* – roman, Samlaget 2024 (nynorsk)

### Omsetjingar
* *Stillheten* – roman av Attila Bartis, Cappelen Damm 2009 (bokmål)

## Prisar og utmerkingar
* Blixprisen for 2011 for *Lykkefeltet*
* Havmannprisen for 2024 for *Reiret (arbeidstittel)*

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ingvild Holvik|Ingvild Holvik]]» frå ,  den 14. november 2011.*
Har Gobind Khorana

**Har Gobind Khorana** () var ein indisk-amerikansk biokjemikar. Khorana vann nobelprisen i medisin i 1968 saman med amerikanarane Marshall W. Nirenberg og Robert W. Holley. Dei fekk prisen «for deira tolking av den genetiske koden og funksjonen han har i proteinsyntese.»

Khorana vart fødd i Britisk India (i det noverande Pakistan), men flytte seinare til USA og vart statsborgar i landet i 1966. Han døydde i Massachusetts i 2011.

## Kjelder


**Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Har Gobind Khorana|Har Gobind Khorana]]» frå ,  den 14. november 2011.*