open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fædrelandsvennen

**Fædrelandsvennen** (*Fevennen*) er ei avis som vert utgjeven i Kristiansand i Agder. 

## Opplagstal

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* '''Fvn.no'''  *(Fedrelandsvennen.no)*
* '''Medieregisteret.no:''' Fædrelandsvennen  (*[[Medietilsynet]]*)
Oldtidsvegen i Røyken

**[[Oldtidsvegen]] i [[Røyken]]** er ein gamal ferdselsveg gjennom bygda, tvers over Hurumlandet. Han gjekk frå garden Ror i Slemmestad, forbi dagens Røyken stasjon og Spikkestad før han enda i Gullaug i Lier. Han korta på dette viset ned reisevegen mellom Oslofjorden og Drammensfjorden.

Oltidsvegen er tusenårsstaden i Røyken. Det er utarbeida ein førar med skildring av kulturminna langs ruta.
Oldtidsvegen

**Oldtidsvegen** er eit namn som er bruka på gamle vegar fleire stader i Noreg.

* Oldtidsvegen i Røyken
* Oldtidsvegen i Groruddalen
Serbia og Montenegro

**Serbia og Montenegro** er namnet på den tidlegare unionen av Serbia og Montenegro, to tidlegare jugoslaviske republikkar som var sameinte under ei konføderal statsordning frå 2003 til 2006. Landet låg vest-sentralt i Balkan.

21. mai 2006 vart det halde ei folkerøysting i Montenegro om fullt sjølvstende. 55,4 % røysta for sjølvstende, og unionen Serbia og Montenegro vart difor oppløyst 3. juni 2006.

## Kart

Scg01.png
Scg02.png


## Bakgrunnsstoff
* Regjeringa si offisielle side 
* Liste over dei offisielle sidene ti administrasjonen
* Discover Montenegro
* Boka Kotorska 
* Fond for kultur og tradisjon
Tales frå Milet

**Tales** var ein filosof frå Milet som levde på 500- og 600-talet før vår tidsrekning og er rekna for å vera ein av dei fyrste store tenkarane i vestleg filosofi (/gresk filosofi) som vi kjenner til. Han var son av Examyes og Cleobuline. Dei fleste kjeldene fortel at foreldra hans kom frå Milet, men somme hevdar at dei var fønikarar. Tales studerte i Egypt der han fekk kjennskap til egyptisk og sumerisk mytologi. Han spådde ei solformørking som astronomar har komme fram til truleg hende i år 585 f.Kr..

Thales er den fyrste greske filosofen, vitskapsmannen og matematikaren vi kjenner til, sjølv om han hadde virket sitt som ingeniør. Han var truleg lærar for Anaksimander og han var den fyrste naturfilosofen i den milesiske skolen. Ingen av verka hans har overlevd til i dag, så det er vanskeleg å vera sikker på dei matematiske oppdagingane hans. Sjølv på tida til Aristoteles var det ingen som lenger hadde tilgang på verka hans, om han da i det heile skreiv nokon.

Fem euklidske teorem som ennå blir brukt i matematikken, blei oppdaga og bruka av Thales. Det mest kjende av desse teorema er truleg det at ein trekant teikna inni ein halvsirkel er ein rettvinkla trekant. Thales førte ikkje matematiske bevis slik vi gjer i dag. Som ingeniør var han meir praktisk retta og prøvde ut forskjellige storleikar og vinklar til han til slutt konkluderte med at det sannsynlegvis var riktig.

Som ein av dei fyrste vitskapsmennene meinte Tales at vatnet var «urstoffet» til alle ting eller det alt anna var bygd opp av (*[[arkhe]]*). Han oppdaga at rav hadde elektriske evner, og lett trekte til seg strå etter å ha blitt gnidd. På denne måten gav han namn til elektron, som vi nyttar den dag i dag. Tidlegare hadde elektron berre tydd «rav».

## Kjelde
*
Ortodoks jødedom

**Ortodoks jødedom** er ei retning av jødedommen som ser på halakhá som eit absolutt bindande, overordna og i alle hovudtrekk statisk lovsystem for det jødiske folket. I ortodoks jødedom blir det særleg lagt vekt på kasjrút (matføreskrifter), sjabbát (kviledagen) og tahorat hammisjpaḥá (rituell reinskap i ekteskapet).

Ortodokse jødar reknar deira form av jødedommen for å vera den mest tradisjonelle og meiner vanlegvis at alle andre former av jødedom er eit brot med jødisk tradisjon. Konservative (eller masorti) jødar meiner på si side gjerne at ortodoks jødedom har forlate den tradisjonelle, dynamiske jødedommen til fordel for eit statisk og dogmatisk system.

I ortodoks jødedom er det i utgangspunktet strengt definerte kjønnsrollar. Kvinner har ansvar for heimen, medan menn har ansvar for alle offentlege funksjonar, t.d. i synagogen. Det er vanleg at kvinner dekkjer håret med eit skaut, eller i nokre askenasisk-ortodokse samfunn parykk.

Ortodoks jødedom kan m.a. underdelast i moderne ortodoks jødedom (inkludert feministisk-ortodoks jødedom) og ḥaredisk jødedom (òg kalla ultraortodoks jødedom).

## Bakgrunnsstoff

### Moderne ortodoks jødedom

#### Feministisk-ortodoks jødedom
* Drisha Institute for Jewish Education
* Ohr Torah Stone 
* Jewish Orthodox Feminist Alliance

#### Sentristisk-ortodoks jødedom
* «American ‘Centrist’ Orthodoxy : Rabbi Joseph D. Soloveitchik (1903-1992)» av Eliezer Segal
* Rabbinical Council of America
Konservativ jødedom

**Konservativ jødedom** eller **masorti jødedom** er ei retning av jødedommen som ser på halakhá som absolutt bindande og dynamisk. Den konservative jødedommen legg vekt på kasjrút (kosthaldsreglane) og sjabbát (kviledagen), men legg i praksis mindre vekt på tahorat hammisjpahá (rituell reinskap i ekteskapet) enn ortodoks jødedom.

## Bakgrunnsstoff
* The Jewish Theological Seminary (JTS) i New York.
Concertina

**Concertina** er eit luftdrive tangentinstrument, ein sekskanta engelsk variant av trekkspel. Det blei funne opp i 1829 av Sir Charles Wheatstone. Concertina er eit kromatisk instrument som finst i fire storleikar: sopran, tenor, baryton og bass. Til saman spenner desse frå c til c4.

Tyske variantar av instrumentet var bandoneon og chemnizter. Eit instrument som kombinerte dei to tradisjonane er kjend som «Anglo-German» og seinare «Anglo concertina».

Musikkinstrumentet var utbreidd på 1800-talet, og blei mellom anna mykje brukt av Frelsesarmeen og andre musikarar i den engelsktalande verda. Bruken gjekk ned på 1900-talet, då nye masseproduserte instrument (som piano og gitar) og musikkstilar (som jazz og blues) tok over. Radio og grammofon gjorde også framføringar av amatørmusikarar, som ofte hadde nytta seg av concertinaer, mindre vanlege. 

Visse musikktypar heldt på instrumentet: Irsk folkemusikk, engelsk morrisdans, sørafrikansk folkemusikk både blant boarar og zuluar. Bandoneon blir brukt i Argentina til tango og chemnizter i USA til polka. Concertina har også vore brukt av klovnar.

## Sjå òg
* Bandoneon

## Kjelder

* 
* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Concertina|Concertina]]» frå , den 30. mai 2009.* 
* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:sv:Concertina|Concertina]]» frå , og «[[:da:|Concertina]]» frå  den 30. mai 2009.* 


## Bakgrunnsstoff
Plattysk

**Plattysk**, **nedertysk** eller **lågtysk** er eit vestgermansk språk nært i slekt med nederlandsk og frisisk som først og fremst blir tala i det nordlege Tyskland. Plattysk var hovudspråket for hansaene i seinmellomalderen og kom til å få svært sterk innverknad på dei skandinaviske språka.

Plattysk skil seg ut frå høgtysk ved at den høgtyske konsonantforskyvinga ikkje har funne stad, og stort sett òg ved mangelen av diftongering av dei gamle lange vokalane **î** og **û**.

Nedertysk kan delast i tre greiner: Nedersaksisk, austnedertysk og nederfrankisk. Dei første to blir hovudsakleg tala i dagens Nord-Tyskland. Den siste omfattar nederlandsk og afrikaans som blir tala i Sør-Afrika. 

Engelsk og frisisk er utvikla frå ei eldre form for nedertysk, *gammalsaksisk* (også kalla gammalnedertysk).

## Utbreiing til andre område
I hansatida var nedertysk lingua franca i heile Austersjøområdet, noko som i stor grad har prega utviklinga av dei skandinaviske språka. Ein reknar med at mellom 30 og 40 prosent, eller meir, av det daglege norske vokabularet er av nedertysk opphav.

Utvandring til Amerika og i nokre høve eksistensen av religiøse samfunn som mennonittar har ført til at språket blir tala i land som Canada, USA, Mexico, Sør-Afrika, Sentral-Asia, Bolivia, Argentina, Brasil, Paraguay og Uruguay.

## Historie
Plattysk stammar frå mellomnedertysk som blir datert til tida mellom 1150 og 1600. Dette språket igjen utvikla seg frå gammalnedertysk eller gammalsaksisk.

## Sjå òg
*diftong
*tysk

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Low German|Low German]]» frå ,  den 19. juni 2010.*  

## Bakgrunnsstoff

* Plattmakers ordbok
* Drents ordbok
* Liste over plattyske ordbøker
* Podcasts og videos 
* Streektaal-Organisatie in het Nedersaksisch Taalgebied
* Institut für niederdeutsche Sprache e.V.
* Nyheiter i plattysk
Kantele

**Kantele** er eit finsk strengeinstrument i siterfamilien. Det er det finske nasjonalinstrumentet, og vert omtala fleire stadar i det finske nasjonaldiktet Kalevala. 

Kantele kan ha alt frå 5 til 46 strenger. Ein brukar fingertuppane og klimprar på strengane for å spela. På dei minste kantelane brukar ein berre ei hand, høgrehanda. Denne handa spelar da melodistemme. Dei minste kantelane har ein i fanget når ein spelar på dei. Om ein har ei større kantele må ein legge henne på eit bord, og brukar da begge hendene til å spele på henne. Høgrehanda spelar melodi, medan venstrehanda har ein akkompagnerande funksjon. Ein veit ikkje mykje om musikken frå gamal tid, men reknar med at kantelen vart brukt mykje for å akkompagnera song.
Jouhikko

**Jouhikko** er ei finsk strykelyre. Ho har berre ein spelestreng, men har ei eller to bordunstrenger attåt. Instrumentet er svært gamalt. Bruken blei gjenoppliva på 1900-talet, mellom anna av eksperimentelle folkemusikkutøvarar.

## Galleri

Otto-Andersson.jpg|Den finske musikkforskaren Otto Andersson med instrumentet.
Acoustic electric Jouhikko by Charlie Bynum, Silver Spoon Music, NL, 2014 2014-07-10 10-46.jpg|Jouhikko laga av Charlie Bynum
Jouhikko Death Hawksien esityksessä Flow Festivaaleilla 10.08.2014.jpg|Jouhikko brukt av gruppa Death Hawks i 2014


## Kjelder
Hiv/aids i Sør-Afrika

**Hiv/aids i Sør-Afrika** er eit stort problem når det gjeld personleg helse og familieband. Det er også knytt til samfunnsmessige og politiske vanskar.

Sør-Afrika er eitt av dei landa i verda som er hardast ramma av Hiv/aids. UNAIDS har estimert at 5,3 millionar menneske, dvs. meir enn 21,5&nbsp; % av befolkninga var smitta av hiv på slutten av 2003. Berre i 2003 har rundt 370&nbsp; 000 innbyggjarar døydd av sjukdomen, og 1,1 millionar barn levde utan ein eller begge foreldre som dei hadde mista til sjukdomen (UNAIDS 2004b). 

Sjølv om Sør-Afrika er eit av dei betre stilte landa i Afrika sør for Sahara (ASS) har den største oppmerksamheita som landet har fått i samband med bekjemping av sjukdomen vore negativ. Den sørafrikanske presidenten Thabo Mbeki støtta ei lita gruppe forskarar som nektar at det er nokon samanheng mellom hiv og aids. Dette førte til at medisinar mot aids ikkje vart prioritert, og styresmaktene prøvde å framheva tradisjonelle lækjemiddel som kvitlauk, sitron og raudbete mot sjukdommen i staden.

Etter press gjekk Mbeki og regjeringa hans tilbake på dette, og i 2003 vart det vedteke ordningar for antiretroviral terapi av hiv-smitta. Likevel byrja ikkje ordninga før i 2004 og presidenten rekna med at 53 000 hiv smitta (av over 5 millionar (UNAIDS 2002)) vil få behandling innan mars 2005 (Freeman 2004). Samtidig trua «The Global Fund to Fight Aids, TB and Malaria» med å trekkje tilbake sin støtte til den sør-afrikanske regjeringa fordi støtten ikkje var blitt teken i bruk (SABCNews.com 2004). Regjeringa gjekk også med på eit initiativ for å utvikle hiv-vaksine.

Sjølv om innsatsen frå sentralregjeringa har vore dårleg har mange provinsregjeringar satsa effektivt (Aase 2004:10). Det ser også ut til at andelen smitta tenåringar er på veg ned og andelen hiv smitta gravide kvinner under 20 år har gått ned frå 20 % til 15 %.

Likevel er det estimert at den forventa levetida kjem til å falle frå 61,8 år i 1995 til 41,5 år i 2005-2010, og at 15,9 millionar fleire døyr i perioden 1995-2025 enn om ein hadde vore utan aids. (UN 2003). 

## Kjelder



* Aase, Asbjørn (2004): Hiv/aids i Afrika &ndash; med case fra Malawi. Leksjon frå AFR 6002/1002. NTNU: 21.04.2004. Ikkje tilgjengeleg utanfor NTNU.
* Allafrica.com (2004): SA Vaccine Development Gets Shot in the Arm. Av Veronica Mohapeloa. 18. mai 2004. http://allafrica.com/stories/200405180637.html Henta 19.05.2004.
* Kingston, Tim (2004): South Africa's AIDS activism &ndash; Treatment with a democratic edge. I San Francisco Chronicle. 28. april 2004. http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/chronicle/archive/2004/04/28/EDGNF6BJ191.DTL Henta 19.05.2004.
* SABCNews.com (2004): Global Fund threatens to withdraw funding for Aids. 22. mai 2004. http://www.sabcnews.com/south_africa/general/0,2172,80298,00.html  Henta 25.05.2004.
* UNAIDS (2002): *Report on the global HIV/AIDS epidemic 2002*. Geneve: Joint United Nations Programme on HIV/AIDS (UNAIDS) 2002. http://www.unaids.org/html/pub/global-reports/barcelona/brglobal_aids_report_en_pdf.pdf Henta 14.05.2004.
Kristofer Kristofersen

**Kristofer Lorentz Hornemann Kristofersen** () var ein norsk forfattar og journalist, fødd i Trondheim. Han er nemnt i dei legendariske «Bohêmbuda». Minst éi av bøkene hans er omsett til finsk.

Noko av forfattarskapen er inspirert av skuletida i Molde, kor faren var lærar &ndash; som *Paa Forpost*, kor fleire røynlege personar opptrer under dekknamn. I periodar var Kristofersen redaktør av *[[Romsdalsposten]]*, *[[Romsdals Budstikke]]* og *[[Sunnmørsposten]]*. Han budde ei tid på Rotvoll vestanfor Molde sentrum.

## Familie
Han var son av Anna Adler og kaptein Hans Emil Christophersen, «en avgått militæroffiser som forsøkte å føye et par kroner til inntekten sin» som klasselærar ved Molde latingymnasium og middelskole i åra 1858&ndash;73. Kristofer gjekk i same klasse som Olaus Fjørtoft og tok examen artium der i 1869.

Han gifta seg 26. august 1885 med Anna Katarina Rønneberg. Paret var vener med Bjørnstjerne Bjørnson.
Kristofersen døydde i Kristiania i 1892.

## Bøker
(utgjeve på Gyldendalske Boghandels Forlag i København der anna ikkje er nemnt)
* *Paa Strand og Gade* &ndash; forteljingar og skisser (Huseby, Kristiania 1885)
* *Vaardise* &ndash; roman (1886)
* *Løvsprætt* &ndash; roman (1887)
* *Rydningsmænd* &ndash; roman (1887)
* *Verdens Herre* &ndash; roman (1888)
* *Pram. Billeder fra forrige Aarhundrede* &ndash; roman (1889)
* *Kjelbotten Sanatorium* &ndash; roman (1890)
* *Ravnekrok-billeder* &ndash; samling (Alb. Cammermeyers forlag, Kristiania 1891)
* *Paa Forpost. Billeder fra 70-Aarene* &ndash; roman (1892)

## Kjelder
* ''BIBSYS''  (NTNU): Kristofer Kristofersen
* Dokumentasjonsprosjektet, tekstsamlinga. Brev frå Bjørnstjerne Bjørnson til Bergliot Ibsen 8.5.1890
* Kjell Ove Nybø Hattrem: «Professor Jacob Tanner forteller fra si ungdomstid i Molde (i samtale med Per Amdam og Nils Parelius)» i *Årsskrift* (Romsdal Sogelag, Molde 1997)
* Nils Parelius: «Brev fra Molde i 1820&ndash;1830 årene fra Johan Wichberg og Knut Andreas Bjørset» i *Årsskrift* (Romsdal Sogelag, Molde 1980)
Sykkylvsbladet

***Sykkylvsbladet*** er ei tidlegare norsk avis som vart utgjeven i Sykkylven i Møre og Romsdal med Frank Kjøde som redaktør. Dekningsområdet var primært Sykkylven kommune. Avisa kom ut to dagar i veka, onsdag og fredag, og hadde eit gjennomsnittleg sidetal på 20.

Fyrste utgåva av avisa kom ut  14. februar 1946, året etter at andre verdskrigen var over. 
Siste utgåve kom ut 23. desember 2020, i samband med at den nye eigaren av avisa, Sunnmørsposten, slo henne saman med *[[Sunnmøringen]]*, lokalavisa for nabokommunen Stranda. Den nye, samanslåtte avisa kom ut under namnet *[[Nyss]]* frå 6. januar 2021. 

*Sykkylvsbladet* vart i 1993 kåra til årets lokalavis av Landslaget for lokalaviser.

50-årssoga til *Sykkylvsbladet* er skriven av Eldar Høidal i boka *Lim og lupe i lokalsamfunnet: Sykkylvsbladet 1946–2005* (2005).

## Opplagstal

## Kjelder
Fjordingen

**Fjordingen** er ei avis som vert utgjeven i Stryn i Vestland fylke.

## Opplagstal

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Sunnmørsposten

***Sunnmørsposten*** er ei avis som blir gjeven ut i Ålesund på Sunnmøre. Avisa tek mål av seg å dekkje Sunnmøre og tilgrensande område.

## Opplagstal

## Ansvarlege redaktørar på deltid
* Olaf Johan Sandvig november 1882–mars 1883
* Hans Anton Schølberg mars 1893–1884
* Kristofer Kristofersen –mars 1885
* Ole Martinus Frøland frå april 1885
* Saralf K. Gjessing 1886–1887
* Kristian Birch-Reichenwald Bassøe 1887–1894
* Anton Johan Rønneberg 1888–1894
* Kristian Friis Petersen ein månad i 1893

## Heiltidstilsette ansvarlege redaktørar
* Ivar Flem januar 1894–1946, utgjevar frå 1886
* Dagfinn Flem 1946–1976
* Magne Flem 1946–1982
* Harald Kjølås ansvarleg redaktør 1980–1992, redaktør frå 1978
* Roar Larsen konstituert ansvarleg redaktør 1992–1994
* Harald H. Rise ansvarleg redaktør 1994–2007, administrerande direktør frå 2002–1. juli 2007
* Harald Kjølås konstituert ansvarleg redaktør frå 1. juli–1. november 2007
* Hanna Relling Berg frå 1. november 2007

## Andre redaktørar
* Hans Kjetil Knutsen

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Hans Jæger

**Hans Jæger** () var ein norsk forfattar, kjend som ein av Kristianiabohemen. 

Bohemens ni bud tileigna Hans Jæger skal ha vorte skrivne av Johan Collett Michelsen, Christian Krohg og Oda Krohg etter at dei hadde krangla med han. 
Jæger skreiv eit folkemålsnært språk. 

## Verkliste
* 1878 Kants fornuftskritik
* 1883 Olga (skodespel)
* 1884 En intellektuel Forførelse (skodespel)
* 1885 Fra Kristiania-Bohêmen (to band)
* 1886 Julefortællinger av H.J. (Fra Kristiania-bohemen i spesialutgåve)
* 1886 Albertine (Jæger var medforfattar av Christian Krohg si bok) 
* 1886 Min forsvarstale i høyesterett
* 1888 Kristianiabilleder
* 1889 Novelletter
* 1893 Syk kjærlihet (del 1 av 3 - Bohemens erotiske bekjennelser)
* 1902 Bekjendelser (del 2 av 3 - Bohemens erotiske bekjennelser)
* 1903 Fængsel og fortvilelse (del 3 av 3 - Bohemens erotiske bekjennelser)
* 1906 Anarkiets bibel
* 1906 - 1910 Socialismens ABC (ikkje fullført)

## Bakgrunnsstoff
* Dokumentasjonsprosjektet med tekstar av Hans Jæger
* Nettstad om Hans Jæger
Holandsfjorden

**Holandsfjorden** er ein norsk fjord i sørlege delen av Meløy på Helgeland i Nordland fylke. Lengda er 22 km frå Forøy til Kilvik. Fjorden er i dag mest kjend som tilkomstlei til Engenbreen, ein brearm til Svartisen. Engenbreen er eit mål for turistar gjennom heile året. I dag har fjorden lite å seie kommunikasjonsmessig utanom turismen, men han var tidlegare ei viktig ferdselsåre mellom mange små grender langsetter fjorden og gruvesamfunnet Rendalsvik. Den ytre delen av Holandsfjorden blir kalla Arhaugfjorden og munnar ut i Skardsfjorden, mens den indre delen blir kalla Nordfjorden. Nordfjorden botnar i Kilvik der Svartisen kraftverk ligg og Svartistunnelen frå Fykan munnar ut. Nordfjorden blir delvis islagd i periodar kvar vinter. På grunn av ekstra tilførsel av ferskvatn frå kraftstasjonen har vanskar med is auka etter at produksjonen ved kraftverket starta i 1993, og ein sjeldan gong blir heile Holandsfjorden islagd.

### Samferdsel
* Fylkesveg 17, kystriksvegen, følgjer nordsida av fjorden frå Kilvik til Forøy (Æsøy) og kryssar Arhaugfjorden i ferjesambandet mellom Ågskaret og Æsøy.
* Dagleg båtrute kryssar fjorden mellom Holand og Engen (Svartisen).
* Hurtigruta, på strekninga Nesna&ndash;Ørnes&ndash;Bodø, tilbyr dagleg utflukt med båt frå Skardsfjorden inn til Engen, deretter tur til brekanten og buss langs Fylkesveg 17 frå Holand til Bodø.
* Uregelmessige besøk av store og små turistskip inn Holandsfjord til Engen.
Bohêmbud

**«Bohêmbud»**, eller **«Bohêmens ni bud»**, er eit ofte sitert tekststykke knytt til Kristianiabohemen:

# Du skal skrive dit eget liv.
# Du skal overskjære dine familjerødder.
# Man kann seine Eltern nie schlecht genug behandeln. *[Ein kan aldri handsame foreldra sine dårleg nok.]*
# Du skal aldri slaa din næste for mindre enn fem kroner.
# Du skal hade og foragte alle bønder, saasom: Bjørnstjerne Bjørnson, Kristo-fer Kristo-fersen og Kolbenstvedt.
# Du skal aldri bære celluloidmansjetter.
# Aflad aldri med at gjøre skandale i Chria. theater.
# Du skal aldri angre.
# Du *skal* ta live a dei.

Stykket stod i bladet *[[Impressionisten]]* nr. 8 i februar 1889 og er kreditert til Hans Jæger. Det er rett nok mogleg at utgjevarane, Johan Collett Michelsen og Oda og Christian Krohg, sjølve skreiv teksta som ein parodi på Jæger, som dei var i krangel med på den tida.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Bohemen gjen­opp­står, universitas.no
Romsdals Budstikke

***Romsdals Budstikke*** er ei partipolitisk uavhengig dagsavis som blei skipa 1843 og utgjeven i Molde. Ho dekkjer elles kommunane Nesset, Rauma, Vestnes, Midsund, Aukra, Sandøy, Fræna, Eide og Gjemnes. I daglegtalen er avisa kjent som &laquo;Budstikka&raquo;.

Ei nettutgåve blei lansert i 2000.

## Opplagstal

## Redaktørar
(redigert anonymt til 1882)
* Johan Olivarius Horn (1843–1846)
* J.C. Lund (1846–1859)
* L.C. Hauw (1859–1873)
* Sophus Høegh (1874–1877)
* J.A. Schneider (1877–1878 og 1882–1883)
* Kristofer Kristofersen (1878–1881)
* Johannes Flood (1881)
* Reinhold Ziegler (1881–1882)
* Jon Kristian Kleven (1884–1885)
* Lars Nøsen (1885–1934)
* M.A. Lervik (1934–1936)
* Kjell Steinsvik (1936–1943 og 1945–1954)
* Kaare Lange (1943–1944)
* Sverre Johnsen (1944–1945)
* Arthur Forness (1945)
* Kaare Paulsen (1954–1966)
* Thor Bjarne Bore (1966–1970)
* Øyvin Norborg (1970–1983)
* Leif Magne Flemmen (1983–1990)
* Kai Bolsø (1990)
* Odd Reidar Solem (1990–1993)
* Richard Nergaard (1993–2001)
* Øyvind Brunvoll (2001)
* Arnt Sommerlund (2001–2006)
* Per-Kristian Bratteng (2006–2007) (konstituert ansvarleg redaktør)
* Nils Kristian Myhre (2007–2008)
* Ole Bjørner Loe Welde (2008–)
* Øyvind Brunvoll (2017–2019) (konstituert ansvarleg redaktør)

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Avisa Møre

***Møre*** er ei avis som vert utgjeven i Volda på Sunnmøre i Møre og Romsdal fylke. Ho er rekna som den fyrste lokalavisa som vart starta i Noreg. Avisa vert redigert på nynorsk.

Fyrste redaktør var Sivert Aarflot (1759&ndash;1817), som starta avisa på Ekset i Volda i 1810. Avisa fekk frå starten namnet Norsk Landboeblad. Andre namn på avisa har vore *Landboe-Avisen*, *Postbudet*, *Møringen* og *Ugebladet*. Familien Aarflot sit framleis i leiinga av avisa. Tore Aarflot og dottera Tonje Marie Nupen Aarflot tok over avisa i 2013. Tore er redaktør/dagleg leiar, medan Tonje Marie har ei sentral rolle i administrasjonen.

*Møre* vert utgjeven av Aarflots prenteverk AS. Trykkeriet vart grunnlagt av Sivert Aarflot i 1809. 

## Opplagstal

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Rendalsvik

**Rendalsvik** er no ein øyde, tidlegare busetnad og eit nedlagt bergverkssamfunn i Holandsfjorden i Meløy kommune. Staden ligg ca 1 km vest av Fondal gard. Det er registrert bufaste i Rendalsvik sia 1667 fram til 1983 då det siste gardsbruket blei øydegard. 

## Grenda
Opphavleg var Rendalsvik ei lita grend der folk livnærte seg av jordbruk og fiske. Frå folketeljinga i 1900 veit ein at det var to bruk med til saman 24 bufaste personar. Til dette kjem òg 7 personar på Sletnes like ved. Kring 1940 var folketalet på det høgste, i perioden då nærmare 200 personar arbeidde i gruveverksemda. Grenda hadde butikk frå 1936 til 1959. Skolen vart driven i 23 år til han vart nedlagt i 1963. Det fanst brevhus frå 1935, seinare postopneri frå 1943 som vart lagt ned att etter 5 år.

## Gruveverksemda
Det har vore utvunne grafitt og glimmer frå dagbrott og gruver i fjellsida mellom Rendalsvik og Fonndalen. Grafitten blei funnen rundt 1900, men først i 1932 tok dåverande rettshavar, det tyske A/S Mineral til med å byggje opp verksemda med infrastruktur og innretningar som var naudsynte. Den samanhengande drifta føregjekk i nær 10 år frå august 1935. To gruver, delvis i dagbrott, og tre lengre strosser utgjorde sjølve verksemda i fjellet. Til dette kjem fleire djupe stigortar og ein transporttunnel. Anna innretningar vart tilverka for tilkomst og transport: Veg, trapper, taubane og transportrenner. Sjølve grafittverket var sentralt i verksemda; viktige var òg kraftverket, laboratoriet, den mekaniske verkstaden og smia. Det blei òg bygd brakker og hus for arbeidarar. 

Ein kjenner ikkje til at det skjedde dødsulykker i samband med verksemda.

Produksjonen nådde si høgd i 1939&ndash;1940 med ca 12&ndash;13&nbsp;000 tonn årleg grafitt til skiping, men den gjekk sterkt attende under nazistane si leiing. Ved slutten av krigen vart A/S Mineral slegen konkurs. Opp mot 200 menneske arbeidde i gruvesamfunnet. I 1947 vart det slege fast at det ikkje var råd å få i gang verksemda att. 

I 1970 starta A/S Norwegian Talc opp med ny gruveverksemd i Rendalsvik, men no med produksjon av glimmer. Verksemda gjekk føre seg fram til 1980 med opp mot 25 arbeidarar, alle var dagpendlarar.

## Kjelder
* Sigurd Brattland: *Fra industristed til ødemark.* Meløy Historielag, 1994.
* https://www.digitalarkivet.no/Digitalarkivet
Møre

**Møre** er eit område på Nordvestlandet. Namnet er gammalt og går igjen i namna Sunnmøre og Nordmøre. Møre og Romsdal fylke har namn etter Møre (og futedømma Nordmøre og Sunnmøre) og Romsdal.

## Sjå òg
* Avisa Møre - ei lokalavis i Volda
* Møre-Nytt - ei lokalavis i Ørsta
* Synste Møre - ei lokalavis
* Møre bispedømme
* Möre i Småland i Sverige.
Fondal gard

**Fondal gard** er ein karakteristisk nordlandsgard frå ca 1880 med nesten intakte bustadhus. Garden ligg i Fonndalen på sørsida av Holandsfjorden i Meløy kommune i Nordland. Garden har monaleg miljømessig verdi og innehar viktig kunnskaps- og kjeldeverdi knytt til byggeskikken i landsdelen. Den har hatt ein viktig funksjon som losjistad for turistar i Saltfjellet og på Svartisen og motsvarer Vestlandet sine trehotell i sveitserstil frå same periode. Ingen gard med tilsvarande funksjon er tatt vare på i Nordland.

## Tilkomst
Det er mogleg å reise med båtrute frå Holand til Engen. Derfrå ca. 2 km til fots på grusveg til garden. Holand ligg ved Fylkesveg 17 på strekninga Halsa&ndash;Ørnes.

## Strid om utnytting av grusmassar
Det er no ein pågåande strid om utnytting av endemorenen som garden delvis kviler på. 

### Fredinga
Garden blei freda av Riksantikvaren i 1997 på bakgrunn av alder, byggeskikk og tidleg turisme, og fredinga omfattar:
* Hovudbygningen og borgstua sine eksteriør og interiør, pluss interiøret i lokumet.
* Fondal gard. Med sin plass i eit omkringliggjande kulturlandskap, synleg-gjer garden det tradisjonelle næringsgrunnlaget i krinsen. 

### Forvaltinga
Meløy kommune har vedtatt og seinare stadfesta ein reguleringsplan for området som har som føresetnad at garden blir fråflytta. Den siste reguleringsplanen opnar for uttak av heile endemorenen i ein periode på ca 50 år. Massane skal etter planen brukast som tilsetjing til betong. Førstehandsverdien av massane er lausleg rekna til 600 millionar kroner.

I 2003 vedtok Miljøverndepartementet å oppheve fredinga av Fondal gard.

### Verneinteressene

*Riksantikvaren* seier på si side at det ikkje blir aktuelt å starte avfredinga før Meløy kommune eller selskapet som ønskjer å grave ut massane, Nordland Betongindustri AS, godtgjer at det er mogleg å gjennomføre reguleringsplanen. 

*Grunneigarane* på Fondal gard og Vesteng gard er ikkje villige til å selje, og Meløy kommune skal i løpet av 2005 ta stilling til ein eventuell ekspropriasjon av området.

*Fonndalens Venner* blei stifta som ein interesseorganisasjon for verneinteressene den 26. september 2004 i et nært samarbeid med grunneigarane for å sikre at Fondal gard skal få nytt liv til beste for heile samfunnet. Dei lokale verneinteressene meiner dermed at det finst ei opning for at heile fjordlandskapet, bygningane og kulturlandskapet skal få komme til heider og verdigheit igjen.

I januar 2005 signerte grunneigaren på Fondal gard og Fonndalens Venner ein leigeavtale for Ingeniørgarden, som er ein særeigen bustad i strandkanten i Fonndalen.

I mars 2005 signerte grunneigaren på Fondal gard og Fonndalens Venner ein intensjonsavtale der partane samtykte i å etablere eit særmerkt selskap som skal stå for restaureringa og drifta av dei freda bygningane.

## Bakgrunnsstoff
* Fonndalens Venner
*
Møre-Nytt

***Møre-Nytt*** er ei avis som vert utgjeven i Ørsta i Møre og Romsdal fylke. Ho vart starta av Alf og Øivind Bergmann i 1935.

Avisa dekkjer kommunane Ørsta og Volda. Ho kjem ut to gonger i vekka. Ansvarleg redaktør er Tormod Utne (2024).

Avisa vert redigert på nynorsk.

Etter at *[[Adresseavisen]]*, *[[Bergens Tidende]]*, *[[Fædrelandsvennen]]* og *[[Stavanger Aftenblad]]* la om til tabloidformat 16. september 2006 var *Møre-Nytt* den einaste avisa i Noreg som kom ut i fullformat. Den 24. november 2007 endra avisa, som den siste avisa i landet, til tabloidformat.

## Opplagstal

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Møre-Nytt|Møre-Nytt]]» frå ,  den 6. april 2024.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Möre

:*For det norske området Møre, sjå *'Møre**.''
----
**Möre*' er eitt av dei opphavlege «småe landa» i [[Småland]]. Det motsvarar i dag [[Kalmar län]] sin søraustlege del. 

Det vart omnamna frå *Meore* til Möre i år 900 av [[Wulfstan]]. Möre låg som underhaldsområde under [[Kalmar slott]] frå slutten av [[1200-talet]]. Rettsleg sett høyrde det til [[Östgöta lagsaga]] fram til [[1559]], da det vart overført til den nydanna [[Smålands lagsaga]]. Möre var indelt i to herad, [[Södra Möre härad|Södra härad]], frå [[Brömsebäck]] i sør til nærleiken av [[Kalmar]] i nord, og [[Norra Möre härad|Norra härad]], ved den smalaste delen av [[Kalmarsund]]. 

Södra Möre härad vart i [[1645]] gjeve som arveleg [[grevskap]] åt [[Axel Oxenstierna]] (sjå [[Södermöre]]) og vart i datidas latinske dokument omtala som *Morea australis''.
Kaddísj

**Kaddísj** (arameisk  [qaddīš]) er namnet på ei lovprisingsbøn i jødedommen. Denne bøna, som i dei aller fleste jødiske meinigheiter blir lesen på arameisk, inneheld ikkje Guds Namn og inneheld vanlegvis ikkje noka eksplisitt forbøn for døde heller, men er mest vidkjend i sin funksjon som minnebøn i dag. Kaddísj blir berre lese i minján.

## «Kaddísj le‘élla» = «&#7716;a&#7779;í kaddísj»
«Kaddísj le‘élla» (sefardisk namn) eller «Hasí Kaddísj» (askenasisk namn) er kjernedelen av alle kaddísj-tekstar. Sagt utan tillegg er Kaddísj le‘élla bruka som avslutning på mindre delar av gudstenesta.

### Tekst (sefardisk versjon frå [[Nederland]])


Leiaren seier:


[Jitgaddal vəjitqaddaš šəmēh rabbā *(Āmēn!)*,
bə‘almā dī bərā khir‘ūtēh;
vəjamlīkh malkhūtēh, vəjaṣmàḥ purqānēh, vīqārēḇ Məšīḥēh *(Āmēn!)*;
bəḥajjēkhōn uḇjōmēkhōn uḇḥajjē dəkhol-bēt Jisrā’ēl,
ba‘ăgālā uḇizman qārīḇ, və’imrū «āmén» *(Āmēn!)*.]

(Stort og helga vere det store Namnet Hans *(Amén!)*, i verda som Han skapte etter viljen Sin; og regjere riket Hans; og [lat ho] spire, frelsa Hans; og [lat han] nærme seg Masjíahen Hans *(Amén!)*; &mdash; i liva dykkar og i dagane dykkar og i liva åt alt Jisraél &mdash; snarleg og i ei nær tid; og sei de «Amén»! *(Amén)*&nbsp;)


Meinigheita svarar:


[Jəhē šəmēh rabbā məbārakh, lə‘allam lə‘almē ‘almajjā jitbārakh;]


(Vere det store Namnet Hans signa;
i æva og i ævers æva vere det signa!)


(I nokre tradisjonar svarar leiaren «Amén» og tek opp att «Yehé Sjeméh ...» etter meinigheita.)
Leiaren fortset:


[vəjištabbaḥ, vəjitpāar, vəjitrōmam, vəjitnassē, vəjithaddar, vəjit‘alle, vəjithallal Šəmēh dəQudšā;
bərīkh Hū *(Āmēn!)*, lə‘ēllā (lə‘ēllā) min kāl birkhātā, šīrātā, tušbəḥātā, vəneḥāmātā,
da’ămīrān bə‘almā, və’imrū «āmēn» *(Āmēn!)*.]

(&mdash; og prisa, og glorifisert, og gjort høgt, og løfta, og æra, og heva, og lovprist, Namnet åt den Heilage! Signa vere Han *(Amén!)*, høgt som Han er over all signing, hymnar, lovprisingar og trøystar som blir sagde på jorda; og sei de «amen»! *(Amén!)*&nbsp;)
Deisme

**Deisme** er trua på at det finst ein Gud, men at denne ikkje kan definerast som ein person som grip aktivt inn i verdas gang. Den deistiske gudstrua har si motsetnad i teismen, ei retning som meiner at ein personleg Gud grip aktivt inn i tilværet.

## Bakgrunnsstoff
### Informasjon
* DEISM: The Union of Reason and Spirituality
* Deism and Reason 
* «Of the Religion of Deism Compared with the Christian Religion» av Thomas Paine
* «The Age of Reason»  av Thomas Paine
* «Definition of deism» frå *The Dictionary of the History of Ideas* ved University of Virginia
* «Is deism Biblical? A Christian’s view of Deism»
* «English Deism» - Internet Encyclopedia of Philosophy
* «French Deism» - Internet Encyclopedia of Philosophy

### Organisasjonar
* World Union of Deists
* United Deist Church

## Sjå òg
* Aristoteles
* Baruch Spinoza
* Voltaire
* Thomas Paine
* Mordecai Kaplan
* Rekonstruksjonistisk jødedom
Jisraél

**Jisraél** (hebr. יִשְׂרָאֵל [jisrā’ēl]) er eit hebraisk omgrep som kan ha fleire tydingar: I liturgisk språk blir gjerne «Jisraél» bruka som namn på heile israelsfolket, eller jødane. Ordet kan òg vise til landområdet Israel (ofte omtala som «Éres Jisraél» på hebraisk) og staten Israel (ofte omtala som «Medinat Jisraél» på hebraisk). I samband med torálesing blir Jisraél bruka som term for den som blir kalla opp til Toráen som ikkje er kohén eller levitt.
Burt Reynolds

**Burton Leon Reynolds Jr.** (),  kjend som **Burt Reynolds**, var ein amerikansk filmskodespelar. Truleg vert han best hugsa som «Bandit» i filmen *[[Smokey and the Bandit]]* frå 1977. 

Reynolds blei først kjend gjennom roller i fleire ulike fjernsynsseriar som *[[Gunsmoke]]* (1962–1965), *[[tv-serien Hawk|Hawk]]* (1966) og *[[Dan August]]* (1970–1971). Han hadde hovudroller o filmar som *[[Navajo Joe]]* (1966), men fekk eit gjennombrt som Lewis Medlock i *[[Deliverance]]* (1972). Reynolds spelte deretter hovudroller i fleire publikumssuksessar *[[The Longest Yard (1974)|The Longest Yard]]* (1974), *[[Smokey and the Bandit]]* (1977), *[[Semi-Tough]]* (1977), *[[The End (1978)|The End]]* (1978), *[[Hooper (1978)|Hooper]]* (1978), *[[Starting Over (1979 film)|Starting Over]]* (1979), *[[Smokey and the Bandit II]]* (1980), *[[The Cannonball Run]]* (1981), *[[Sharky's Machine]]* (1981), *[[The Best Little Whorehouse in Texas (1982)|The Best Little Whorehouse in Texas]]* (1982) og *[[Cannonball Run II]]* (1984). For fleire av desse var han også regissør. Han blei nominert til Golden Globe Award for Best Actor – Motion Picture Musical or Comedy to gonger.

Etter fleire filmar som ikkje gjorde det bra vende Reynolds attende til fjernsyn og spelte i situasjonskomedien *[[Evening Shade]]* (1990–1994), som han vann ein Golden Globe- og Primetime Emmy-pris for. Rolla som den moralske pornografen Jack Horner i *[[Boogie Nights]]* (1997) gav han kritikarmerksemd og endå ein Golden Globe-pris og nominasjonar til ein oscarpris og ein BAFTA-pris.|

Reynolds var son av Harriet Fernette «Fern» (fødd Miller, 1902–1992) og Burton Milo Reynolds (1906–2002). Han hadde nederlandsk, engelsk, skotsk-irsk og skotsk opphav. Sjølv påstod han gjerne at han hadde cherokee- og italiensk opphav.
Gjennom karrieren sin sa Reynolds gjerne at han var fødd i Waycross i Georgia. I 2015 fortalde han at han i røynda var fødd i Lansing i Michigan. 

## Filmografi
(utvalde filmar)
* *Angel Baby* (Debut, 1961)
* *Nickelodeon* (1976)
* *Smokey and the Bandit* (1977) 
* *Smokey and the Bandit II* (1980)
* *Smokey and the Bandit Part 3* (1983) 
* *The Man Who Loved Women* (1983)
* *Cannonball Run II* (1984)
* *Frankenstein and Me* (1996)
* *Citizen Ruth* (1996)
* *Striptease* (1996)
* *Bean* (1997)
* *Boogie Nights* (1997)
* *Mystery, Alaska* (1999)
* *Time of the Wolf* (2002)
* *The Longest Yard* (2005)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Burt Reynolds|Burt Reynolds]]» frå ,  den 21. juni 2020.*
Akutt aksent

**Akutt aksent, &nbsp;´&nbsp;**, er eit aksentteikn brukt i mange moderne skriftspråk basert på det latinske alfabetet. Ordet «akutt» er avleia frå det latinske ordet *acutus*, skarp, som igjen er lånt frå gresk ὀξύς (oxys). Aksentteiknet blir brukt med ulike vokalar, og kan på ulike språk markera auka lengde, trykk, at vokalen er open, palatalisert eller har stigande tone. Teiknet kan òg brukast for å skilja ord som blir stava likt, frå kvarandre. På nokre språk, som norsk og engelsk, blir det særleg brukt i lånord.

Vi kan bruke akutt aksent i nynorsk for eksempel i fór (preteritum av fare), til skilnad frå fòr (plogfòr), fôr (kåpefôr, dyrefôr) og for (preposisjon og konkjunksjon), men aksentteikna er ikkje obligatoriske i desse orda. Også i ordet lét (preteritum av late), brukar vi ofte akutt aksent, til skilnad frå presensforma lèt.

I oppslagsverk o.l. kan tonelag 1 bli markert med ein akutt aksent etter vokalen: ka´stet.

## Praktisk bruk
På eit vanleg norsk tastatur (PC) skriv ein teiknet ´ ved å halde «AltGr» inne og trykke «\» (skråstreken til høgre for spørsmålsteiknet/plussteiknet, og deretter den bokstaven aksenten skal stå over (f.eks. e, eller a). 
På Mac er det ein eigen tast for aksent.
Minján

**Minján** (hebraisk מִנְיָן eller מִנְיָין, *minjān*, bokstaveleg 'tal') er ei samling av minst ti jødar over bar misvá- eller bat misvá-alder som trengst for å utføra visse religiøse handlingar. I tradisjonelle former av jødedommen kan berre menn danna ein minján; i nyare retningar kan også kvinner telja.

Ein minján kan samlast i eit rom (til dømes i synagogen) eller utandørs. Den vanlegaste handlinga ein gjer i minján er offentleg bøn.
Visse jødiske rituelle handlingar kan berre utførast i minján &mdash; slik som resitering av Kaddísj og Barekhú i gudstenesta og inkludering av «Elohénu» i innleiinga til Birkat hammazón.

Historisk sett har synet på inkludering av kvinner variert. I vår tids ortodokse jødedom, særleg blant askenasiske jødar er det vanlegast at ein berre tel menn og gutar over tretten år i minján i alle samanhengar. I rekonstruksjonistisk jødedom og reformjødedom, og delvis òg i konservativ jødedom, er skikken sidan midten av 1900-talet at både kvinner og menn blir talde med i minjánen. Sidan 1980-åra har dette òg vore det vanlegaste i konservativ jødedom.

Ordet minján blir òg ofte bruka om ei gruppe som ofte kjem saman for å halde gudstenester. I ein synagoge og/eller ei jødisk meinigheit kan det vera fleire slike minjaním. I ein del synagogar har ein separate askenasiske og sefardiske minjaním, separate ortodokse og konservative minjaním eller liknande. Når ei slik gruppering driv fleire felleshandlingar enn berre gudstenester blir dei gjerne organiserte som ein haburá.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Minyan|Minyan]]» frå ,  den 19. mars 2016.*
Urindrivande lækjemiddel

**Urindrivande lækjemiddel**, eller **diuretika**, er lækjemiddel som aukar urinutskiljinga, altså fører til *diurese*. Dette gjer det indirekte ved å auke utskiljinga av natrium og klorid, noko som òg fører til auka utskiljing av vatn grunna osmose.

Det finst ulike klassar diuretika, som verkar på ulike måtar:

* Osmotiske diuretika (t.d. mannitol)
* Tiaziddiuretika (t.d. hydroklortiazid)
* Sløyfediuretika, òg kalla slyngediuretika og loop-diuretika (t.d. furosemid)
* Kaliumsparande diuretika (t.d. spironolakton)

I tillegg til desse lækjemidla, er drikkar som kaffi, te, alkohol og tranebærjus urindrivande.
Malayalam

**Malayalam** (മലയാളം *malayāḷam*) er eit dravidisk språk som hovudsakleg blir tala i den indiske delstaten Kerala. Språket er skrive med eit eige alfabet som liknar mykje på, og truleg hadde opphavet sitt i, grantha-skrifta.

Som dei andre dravidiske språka er malayalam eit agglutinerande språk. Språket bruker svært mange etterfeste og nokre førefeste for å endra tydinga eller grammatisk rolla åt ord. Dette gjev malayalam ein særskild ord- og setningsbygnad. Eit døme er tittelen åt ei song som vart populær på 1990-talet, som tyder «og ein annan dag no, der ingen kjem», og berre er eitt ord på malayalam, «*varuvānillāruminnorunāḷum*».

## Historie

Malayalam står i nær slekt med tamil og folk frå det malayalam-talande landet pla skriva normert tamil i mange hundreår. Statusen åt malayalam som eit åtskilt språk var berre etablert på 1500-talet av Thuntsjathu Ezhuthatsjan, ein diktar som ofte vert kalla faderen åt malayalam. Ezhuthatsjan si dikting etablerte ein ny ortografi, grammatikk, ordforråd og litterært idiom for malayalam, som var ganske ulike frå tamil. Ein trur at den moderne malayalam-skrifta også var laga av han. Ezhuthatsjan baserte språkombota si på ei blanding av språkformar som fanst i manipraválam-diktingstradisjonen, folkeviser og verk som blanda normert tamil med lokale dialektformar. Det er difor vanleg i dag å rekna desse tidlegare verka som døme på tidleg malayalam bokheim.

## Bakgrunnsstoff

* Information on Malayalam language at Department of Public Relations, Government of Kerala 
* Unicode Code Chart for Malayalam (PDF Format)
* Ethnologue report for Malayalam
* Malayalam Dictionary by Unicode
* Malayalam Online Dictionary
* Romanised to Unicode Malayalam transliterator 

### Litteratur
* Ampattu Paily Andrewskutty: *Malayalam: an intensive course.* Trivandrum: Dravidian Linguistic Association, 1978.
* Michail S. Andronov: *A grammar of the Malayalam language in historical treatment.* Wiesbaden: Harrassowitz, 1996.
* Ronald E. Asher, T. C. Kumari: *Malayalam.* London: Routledge, 1997.
* Leonhard Johannes Frohnmeyer: *A progressive grammar of the Malayalam language for Europeans.* Mangalore: Basel Mission Book & Tract Depoitory, 1889.
* Christina Kamp, Jose Punnamparambil: *Malayalam für Kerala Wort für Wort.* Kauderwelsch Sprechführer Bd. 178, Bielefeld: Reise Know How Verlag, 2005.
* Nagamangala Dasappa Krishnamurthy, Harihara Parameswaran, Uliyar Padmanabha Upadhyaya: *Conversational Malayalam: a microwave approach.* Bangalore: N. D. K. Inst. of Languages, 2005.
* Rodney F. Moag: *Malayalam: a university course and reference grammar.* Ann Arbor, Mich.: Center for South and Southeast Asian Studies, Univ. of Michigan, 1980.
* I.Vi. En. Namputiri: *A brief history of Malayalam language.* Thiruvananthapuram: International Centre for Kerala Studies, Univ. of Kerala, 2004.
* B. Syamala Kumari: *An intensive course in Malayalam.* Mysore: Central Inst. of Indian Languages, 1981.
The Kids

**The Kids** var eit norsk band frå Trondheim som vart stifta i 1979. Den mest kjende låten deira er «Forelska i Lærer’n», som var ein stor hit i 1980. Etter at bandet vart oppløyst, var Dag Ingebrigtsen med på å grunnleggje bandet TNT, mens Torstein Flakne danna Stage Dolls.

## Kjende låtar
* Forelska i lærer'n

## Bandmedlemmer
* Dag Ingebrigtsen (vokal)
* Torstein Flakne (gitar)
* Ragnar Vigdal (trommer)
* Arild «Sammy» Samstad (keyboards)
* Svein Morten Lunde (bass)

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell hjemmeside
Brigg

Ein **brigg** er eit tomasta, mellomstort, fullrigga seglskip med rær på begge mastene og gaffelrigg på nedre del av bakre mast. Ordet «brigg» kjem frå ei engelsk forkorting for *brigantine*, ei avleiing av italiensk *brigantino*, som tyder 'røvarskip' eller 'sjørøvarskip'.

Skutene hadde god lasteevne, men var ikkje raske. Storleiken gjorde det overkommeleg både å byggje og finansiere dei lokalt og dei var vanlige i Noreg på 1700-talet.

## Kjelder
Telugu

**Telugu** er eit dravidisk språk som er offisielt språk i den indiske delstaten Andhra Pradesh og som òg blir tala i tilgrensande område. Ordrekkefølgen er fastlagd, slik at til dømes objekt alltid må koma før verbet. Språket har teke opp mange lånord frå sanskrit.

Telugualfabetet er fonetisk og har 56 bokstavar som kvar svarar til éin språklyd. Det har store likskapar med kannadaalfabetet.

På 1800-talet vart språket kalla «the Italian of the East», eller «Austens italiensk», sidan alle ord i telugu endar på vokal.

## Bakgrunnsstoff

* Ethnologue report for Telugu
* www.Telugu.Info : The Telugu Information
* Telugu - Italian of the East
* On-line English-Telugu Dictionaries (C. P. Brown's and V. Rao Vemuri's) 
* List of online Telugu-related resources
* Telugu organizations in the USA.
* Romanised to Unicode Telugu transliterator
Kannada

**Kannada**, òg stundom kalla  *kanaresisk*, er eit dravidisk språk. Det blir tala av rundt 35 millionar menneske, hovudsakleg i den indiske delstaten Karnataka, der det er offisielt språk. Det finst også mange talarar i nabodelstatane Andhra Pradesh, Tamil Nadu og Maharashtra.

Kannada blir skrive med si eiga skrift, kannada-alfabetet. Dette blei utvikla frå kadambiskrift som igjen stammar frå brahmi, opphavet til ei rekkje indiske skrifttypar. Teluguskrift liknar mykje på kannadaskrift.

## Fonologi

Kannada har eit klassisk femvokalsystem, der kvar vokal kan vere kort eller lang.

## Kjelder

## Litteratur
### Generell skildring
* Sanford B. Steever: *Kannada.* I: Sanford B. Steever (utgj.): *The Dravidian Languages.* London 1998, S. 129–157.

### Grammatikkar
* M.S. Andronov: *The Kannada Language.* oms.. V. Korotky. Moskva 1969.
* Hans Jensen: *Grammatik der kanaresischen Schriftsprache.* Leipzig 1969.
* Ferdinand Kittel: *A Grammar of the Kannada Language in English.* Mangalore 1900.
* Harold F. Schiffman: *A Reference Grammar of Spoken Kannada.* Washington D.C. 1979.

### Lærebøker
* Robert Zydenbos (2020): ''A Manual of Modern Kannada.'' Heidelberg: XAsia Books (Open Access, PDF format)
* L. Halemane & M.N. Leelavathi: *An Intensive Course in Kannada.* Mysore 1983.
* Bando Bhimaji Rajpurohit 2006: An Intensive Course in Kannada ISBN=9788185691138. 2. rev. Dravidian Linguistics Association
* Harold Spencer, W. Perston (red.): *A Kanarese Grammar with Graduated Exercises.* Mysore 1950.
Bark

Ein **bark** er eit seglskip med minst tre master &mdash; fokkemast, stormast og mesanmast &mdash; der dei to fremste er skværrigga mens den attaste masta har mesansegl. I tilegg er det tre stagsegl. Det fanst òg fire- og femmasta barkar.

Barkar har ein noko enklare rigg enn ein fullriggar, og kan difor segla med mindre mannskap. På større barkar er mesanseglet ofte delt, og det er da ein mindre gaffel omtrentlig midt på undermasta. På slutten av 1800–talet kjøpte norske segelskipsreiarar ofte inn gamle fullriggarar frå utlandet og rigga dei ned til barkar. Desse skipa var som oftast bygd av stål. Dette i motsetning til norskbygde skip, som vanlegvis var bygd av tre. Ein bark er større og smekrare bygd enn ein brigg, og  snøggare. Det fanst òg fire- og femmasta barkar. Mastene på ein tremasta bark vert kalla fokkemast, stormast og mesanmast eller kryssmast. Det norske skuleskipet SS «Statsraad Lehmkuhl» er ein tremasta bark.
Fullriggar

Ein **fullriggar** er eit seglskip med minst tre master der alle mastene er skværrigga (med rær på alle master). Det finst òg fire- og femmasta fullriggarar. 

To av dei tre norske skuleskipa,  S/S «Sørlandet» og S/S «Christian Radich», er fullriggarar, mens det tredje, S/S «Statsraad Lehmkuhl», er barkrigga.
Skonnert

Ein **skonnert** er eit gaffelrigga seglskip med minst to master. Dei tomasta skonnertane skil seg ut frå galeasar ved å ha stormasta som aktermast. Skonnerten som skipstype vart  utvikla på 1600-talet. Dei tremasta skonnertane skil seg ut frå briggar og barkar ved stormasta er primært gaffelriggrigga. Skonnerten kan seiast å representere overgangen frå råsegl til gaffelrigg.

Namnet «skonnert» kjem frå det skotske ordet *schoon*, som tyder å hoppa/spretta bortover sjøen, som når ein kastar flate steinar og får dei til å spretta bortover vassflata.

Ein skonnert kan riggast på ei rekkje ulike vis: Den reint gaffelrigg skonnerten blir kalla «slettoppar» og har berre gaffelsegl og stagsegl. Slettopparane kunne mot slutten av seglskutetida ha opptil sju master. Polarskipet «Fram» var rigga som ein slettoppa skonnert. Toppseglskonnerten er sneseglrigga, men har i tillegg eit skværsegl (råsegl) på fokkemasta, og ofte òg på stormasta.  

Ein **skonnertbrigg** eller **brigantin** har to master, med skværseglrigg på fokkemasta og sneseglrigg på stormasta. Fokkemasta er tredelt med mers og stormasta er todelt med saling, som er typisk for skonnertriggen. Dette er såleis ein blandingsrigg og han har også vorte kalla «hermafroditt-brigg» og «halv-brigg». I norske 1800-talskjelder er skonnertbrigg eller brigantin oftast kalla «skonnert» og det har ført til mange misforståelsar. Misforståelsane kan være at en antek at båten er omrigga og i leksikon er denne blandingsriggen fremstilt som ein rein skonnert. 

Tremasta skonnertar med skværsegl på fokkemasta og sneseglrigg elles blir kalla skonnertbark eller skonnertskip. 

## Kjelder
* Jens Kusk Jensen:*Haandbog i praktisk sømandsskab*.1924,1982. side 120.