open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ilja Frank

**Ilja Mikhajlovitsj Frank** () var ein sovjetisk vinnar av Nobelprisen i fysikk i 1958 saman med sine medforskarar Pavel Tsjerenkov og Igor Tamm, som òg var frå Sovjetunionen. Han mottok Nobelprisen for sitt inngående arbeid med å forklare fenomenet tsjerenkovstråling.

Frank vart ferdig uteksaminert frå Statsuniversitetet i Moskva i 1930. Forskaren Pavel Tsjerenkov oppdaga i 1934 at lyset vert sleppt ut av ladde partiklar som reiser i særs høg snøggleik gjennom vatn. Frank og Tamm gav ut den teoretiske forklaringa på denne effekten, som oppstår når partiklar reiser gjennom eit optisk transparent medium med snøggleik som er større enn lyssnøggleiken i dette mediet. 
Denne oppdaginga resulterte i ei utvikling av stadig nye metodar for å oppdage og måle farten til kjernefysiske partiklar av høg snøggleik og vart av stor tyding innan forsking på kjernefysikk. Tsjerenkovstråling er eit omgrep som framleis blir mykje brukt innan biomedisinsk forsking for deteksjon av radioaktive isotopar.

Arbeidet til Frank omfatta òg samarbeid med Tsjerenkov og Tamm når det gjaldt forsking på elektronisk stråling. Frank hadde òg spesialisert seg på studiet av gammastråling og nøytronstråler. Han vart seinare leiar for avdelinga for fysikk ved Moscow State University i 1944 og han vart utnemnd til medlem av Det sovjetiske vitskapsakademiet i 1946. Frank var den eine sonen til den kjende russiske matematikeren Mikhail Frank og han var ein nevø av den kjende kristne filosofen Semen Frank.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ilja Frank|Ilja Frank]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
Igor Tamm

**Igor Jevgenjevitsj Tamm** () var ein sovjetisk fysikar, kjend for arbeid innan kvantefysikk, strålingsteori, plasmafysikk og kjernefysikk. Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1958 saman med Pavel Aleksejevitsj Tsjerenkov og Ilja M. Frank for oppdaginga og tolkinga av Tsjerenkoveffekten.

## Livsskildring
Tamm vart fødd i Vladivostok i Russland i 1895. Bestefaren, Teodor Tamm, hadde emigrert frå Thüringen i Tyskland til Russland., og fleire kjelder oppgjev at han var jøde. Foreldra heitte Olga og Evengij og faren var sivilingeniør. Han studerte fysikk på gymnaset i Elisavetgrad (nå Kropyvnytskyj) i Ukraina. Åra 1913-14 studerte han ved universitetet i Edinburgh.

Under fyrste verdskrig deltok han som frivillig i saniteten i den raude hæren. Han tok aktivt del i revolusjonsrørsla i 1917 som krigsmotstandar og under marsrevolusjonen var han med i fleire revolusjonskomitéar. Sidan fullførte han fysikkstudia ved statsuniversitetet i Moskva i 1918.

Tamm gifta seg med Natalija Sjujskaja i september 1917; dei fikk to barn, Irina (1921-2009) som vart kjemikar, og Evengij (1926-2008), som vart fysikar og fjellklatrar. Evengij leia den sovjetiske ekspedisjonen til toppen av Mount Everest i 1982.

I 1919 var han lærer ved i fysikk i Simferopol på Krim, og seinare ved det polytekniske institutt i Odessa.

1. mai 1923 byrja Tamm å undervise i fysikk ved det statlege pedagogiske universitetet i Moskva. Same år fullførte han det første vitskaplege verket sitt, *Electrodynamics of the Anisotropic Medium in the Special Theory of Relativity*. På denne tida var han oppslukt av fysikk, han skreiv i eit av breva sine at fysikk var alt han tenkte på, i tillegg roste han Albert Einstein for relativitetsteorien. I 1928 var han eit par månader med Paul Ehrenfest ved Universitetet i Leiden. Frå 1934 var han òg leiar for den teoretiske avdelinga ved fysikkinstituttet til Vitskapsakademiet ved Lebedev-instituttet.

Under andre verdskrigen var han fysikar for staten og utvikla teorien om atomkjernen og elementærpartiklane, i samband med utviklinga av hydrogenbomba. Mellom 1949 og 1953 budde han i «den hemmelege byen» Sarov som leiar av ei gruppe som skulle utvikle ei hydrogenbombe, men han slutta arbeidet der kort tid etter den fyrste hydrogenbomba var detonert, og for attende til Lebedev-instituttet i Moskva.

I 1934 foreslo Tamm og Semjon Altsjuller at nøytron har ei magnetisk rørsle som ikkje er lik null. Ideen vart møtt med skepsis, sidan nøytronet skulle vera ein elementærpartikkel utan ladning, og difor ikkje kunne han noko magnetisk rørsle. Same år la Tamm fram ideen om at proton-nøytron-interaksjonar kunne forklarast med ei utveksling av energi via ein då ukjent, men stor partikkel. Denne ideen vart seinare utvikla vidare av Hideki Yukawa til teorien om mesonkrefter.

Han var ateist.

Tamm døydde 12. april 1971 og vart gravlagt på Novodevitsjijgravstaden i Moskva.

Krateret Tamm på månen han namn etter han.

## Merknadar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Igor Tamm|Igor Tamm]]» frå ,  den 22. februar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
Emilio G. Segrè

**Emilio Gino Segrè** () var ein italienskfødd amerikansk fysikar. Det viktigaste arbeidet hans har vore innan kjernefysikk, kjernekjemi og elementærpartikkelfysikk. Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1959 saman med Owen Chamberlain for oppdaginga av antiprotonet og saman med Perrier oppdaga han i 1936 grunnstoffet technetium, det første kunstig framstilte grunnstoffet. Seinare var han med på oppdaginga av grunnstoffet astat. I 1940 påviste han saman med Kennedy, Seaborg og Wahl plutoniumisotopen 239Pu og gjorde greie for fisjonseigenskapane til stoffet. 

Han tok doktorgrad i Roma i 1928 og var elev av Enrico Fermi. Frå 1932 var han professor ved universitetet i Roma 1932, og 1936–38 professor og direktør for fysikklaboratoriet ved universitetet i Palermo. I 1938 mista han stillinga si og flytta til USA. Frå 1938 til 1943 var han forskar ved University of California, Berkeley, og 1943–46 var han gruppeleiar ved Los Alamos laboratoriet under Manhattanprosjektet. Frå 1946 og fram til 1972 var han professor i fysikk i Berkeley. 

## Kjelder
*Emilio Segrè. () I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/Emilio_Segr%C3%A8
Owen Chamberlain

**Owen Chamberlain** () var ein amerikansk fysikar og nobelprisvinnar. Han mottok Nobelprisen i fysikk i 1959 saman med italieneren Emilio Segrè «for oppdaginga deira av antiproton».

Han studerte fysikk ved Dartmouth College der han var medlem av *Theta Chi Fraternity* og ved University of California, Berkeley. Han vart verande på skulen fram til starten av andre verdskrigen og vart ein del av Manhattanprosjektet i 1942 der han jobba med Segrè, både ved Berkeley og ved Los Alamos i New Mexico. Han gifta seg med Beatrice Babette Copper (d. 1988) i 1943 og dei fekk fire barn.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Owen Chamberlain|Owen Chamberlain]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
Donald A. Glaser

**Donald Arthur Glaser** () var ein amerikansk fysikar og nevrobiolog. Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1960 «for oppfinninga av boblekammeret».

Glaser fullførte sin Bachelor of science i fysikk og matematikk ved Case Western Reserve University i 1946, og fullførte sin filosofiske doktorgrad i fysikk ved California Institute of Technology i 1949. Han godtok ei stilling som instruktør ved University of Michigan og vart forfremma til professor i 1957. Videre vart han ein del av fakultetet ved University of California, Berkeley som professor i fysikk i 1959. Under denne tida omfatta forskinga hans kortliva elementærpartiklar. Boblekammeret tillet han å observere mønstra og levetida for partiklane.

Frå 1962 endra Glaser forskingsfelt til molekylærbiologi og han starta med eit prosjekt om kreft indusert av ultrafiolett stråling. I 1964 vart han gjeven tilleggstittelen professor i molekylærbiologi. Frå 1989 var Glaser professor i fysikk og nevrobiologi.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Donald A. Glaser|Donald A. Glaser]]» frå , den 22. februar 2012.*
Robert Hofstadter

**Robert Hofstadter** () var ein amerikansk fysikar og nobelprisvinnar. Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1961 for studiane sine av elektronkjerner og oppdaginga av strukturen til nukleonar (proton og nøytron). Han delte prisen med vesttyskaren Rudolf Mößbauer som fekk prisen for forskinga si på resonansabsorpsjon av gammastråling og funnet hans i samband med Mößbauer-effekten.

Han var far til filosofen og forfattaren Douglas Hofstadter.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Robert Hofstadter|Robert Hofstadter]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
Rudolf Mössbauer

**Rudolf Mössbauer** () var ein tysk fysikar. Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1961 for oppdaginga si av Mössbauer-effekten i 1957. Prisen delte han med Robert Hofstadter som fekk han for andre oppdagingar. 

Frå 1955 til 1957 var han stipendiat ved Max Planck-instituttet i Heidelberg og frå 1958 til 1960 var han i München. Han var professor ved California Institute of Technology i tidsrommet 1961-1964 og ved den tekniske høgskulen i München frå 1964. 

Han har sidan vist korleis Mössbauer-effekten kan nyttast ved studium av atom- og kjernestrukturar og innan faststoffysikk og kjemi. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Rudolf Mössbauer|Rudolf Mössbauer]]» frå ,  den 22. februar 2012.*  
* Rudolf Ludwig Mössbauer. (27.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Rudolf_ludwig_m%C3%B6ssbauer
Nøkkelroman

**Nøkkelroman** (frå fransk *roman à clef*, dvs «roman med nøkkel») er ein skjønnlitterær tekst som kan lesast som ei sann historie, dvs. at det er mogleg å sette opp ein «nøkkel» som avslører kva verkelege personar romanen eigentleg omhandlar. Figurane er til vanleg kjende folk og ofte blir heile miljø skildra under eit tynt lag av fiksjonalisering slik at alt blir lett å kjenne igjen. 

Ein annan og vidare definisjon av *nøkkelroman* er romanar som blir sett på som spesielt viktige, dvs som ein nøkkel, til å forstå eit heilt forfattarskap.

## Døme på nøkkelromanar

;Norsk
*Agnar Mykle, *[[Sangen om den røde rubin]]* (1956) var
*Knut Hamsun, *[[Redaktør Lynge]]* (1893)
*Kaj Skagen, *Himmelen vet ingenting* (1988)
*Gudmund Vindland, *Villskudd* (1979)
*Gunnar Larsen, *To mistenkelige personer* (1933)
*Gabriel Scott, *Fugl Føniks*
;Dansk
*Tom Kristensen, *Hærværk*
*Knud Romer, *Den der blinker er bange for døden*
;Svensk
*August Strindberg, *Svarta fanor* 
*August Strindberg , *Röda rummet* (1879) 
*Gösta Knutsson, *Pelle Svanslös*
*Jan Guillou, *Ondskan* 
*Vilhelm Moberg, *Domaren*
*Leif G.W. Persson, *Grisfesten*
*Anders Jallai, *Landsförrädaren* 

;Engelsk
*Saul Bellow, *Ravelstein* 
*Truman Capote, *Answered Prayers* 
*F. Scott Fitzgerald, *Tender Is the Night* (1934)
*Sylvia Plath, *The Bell Jar* (1963) 
*Salman Rushdie, *Midnight's Children* (1981)

;Fransk
*Jean de la Bruyère, *Caractères* 
*Fénelon, *Les Aventures de Télémaque*
*François L'Hermite, *Le Page disgracié* (1643)
*Madeleine de Scudéry, *Artamène ou le Grand Cyrus* 

;Tysk
*Martin Walser, *Tod eines Kritikers*
*Steran Heym, *Collin* (1979)
*Klaus Mann, *Mephisto* (1981)
*Thomas Mann, *Buddenbrooks* (1901)
## Referansar
Litunet

**Litunet** er ei avdeling under Ryfylkemuseet. Garden Li ligg i Suldal kommune, høgt oppe i lia på sørsida av Hylsfjorden, kring 285 meter over havet. Det særprega tunet med dei mange gamle bygningane blei freda av Riksantikvaren i 1973.

I 2009 kom garden i offentleg eige. Då kjøpte Rogaland fylkeskommune og Suldal kommune garden. Ryfylkemuseet har fått ansvar for forvalting av Litunet.

Dette er den største tilveksten av bygningar og gjenstandar museet har teke imot. I gardstunet er det 13 bygningar frå 1700- og 1800-talet, og dei rommar mykje gammalt gjenstandsmateriale. Landskapet er eit karakteristisk vestlandsk kulturlandskap med små åkerlappar, steingjerde og rydningsrøyser.

Det budde folk på Li like til 2010 , men gardsdrifta vart avvikla fleire år før det. 

Li fekk vegutløysing i 1972. Før den tid skjedde tilkomsten anten med båt på Hylsfjorden og så gå opp den bratte vegen frå fjorden til gards, eller ved å gå frå Suldal via Tveitane.

Tilkomsten skjer med bil frå Suldal. Ein må følgja skilta frå riksveg 13 mot Valskår.

## Bakgrunnsstoff
* Om Litunet på nettstaden til Ryfylkemuseet
*
Overflatespenning

**Overflatespenning** er ein eigenskap i overflata til ei væske som gjer at den klarar å motstå ei ytre kraft. Vatn har særs høg overflatespenning i forhold til andre væsker. Vatn er bygd opp av hydrogenbindingar som har sterke bindingar mellom seg, dette medfører at vassmolekyla heng tett saman og dannar  ei overflatehinne på vassoverflata. Krafta for å halda på overflatehinna kallast for overflatespenning og er ein potensiell energi lagra i overflata. Ein treng energi for å bryta hydrogenbindingane ved å flytta eit vassmolekyl frå det indre av vatnet til overflata. I tillegg treng ein energi for å riva laus vassmolekyl frå vassoverflata. Overflatespenninga er årsaka til at lette objekt, som myntar og insekt, kan flyta på vatnet sjølv om dei har større densitet (massetettleik) enn væska. Ho forårsakar òg at vatn dannar ein boge i kontakt med andre objekt, til dømes kanten inni eit glas med vatn. Årsaka er at overflatespenninga held vassmolekyla saman og vekk frå lufta rundt.

## Kjelder
Nordre Follo prosti

**Nordre Follo	prosti** er eit tenestedistrikt i Borg bispedømme i Den norske kyrkja. Det femner kommunane Enebakk, Oppegård og Ski i Akershus fylke.
Prosten har sete i Ski i Akershus.		

Prostiet blei oppretta i 2011 da Follo prosti blei delt i to, Nordre Follo prosti og Søndre Follo prosti (Frogn, Nesodden, Vestby og Ås).	
					
## Sokn i Nordre	Follo prosti
Prostiet er inndelt i sokn. Soknet er grunneininga i Den norske kyrkja. Dei som arbeider i kyrkja er anten tilsette av soknet gjennom kyrkjeleg fellesråd, eller dei er tilsette i prostiet.  Dei fleste prestane er tilsette i prostiet, og har tenesta si knytt til eitt eller fleire sokn.	

	

## Sjå òg
* Kyrkjer i Noreg etter kommune
* Kyrkjer i Noreg etter prosti
* Prosti i Den norske kyrkja

## Referansar

## Bakgrunnsstoff

*Om Nordre Follo prosti på nettstaden til Den norske kyrkja
Forsand bygdemuseum

**Forsand bygdemuseum** er ei avdeling av Ryfylkemuseet. Samlinga tel om lag tusen gjenstandar som er sett i stand og systematiserte. I tillegg finst om lag 500 større og mindre gjenstandar som ikkje er registrerte. Gjenstandane har opphavet sitt i bonde- og fiskarsamfunnet i Forsand.

Hovuddelen av gjenstandane er frå garden Bakken i Lysefjorden. Museet rommar også arbeid etter treskjeraren og folkemusikaren Leif Mæhle.

Det meste av samlinga blir i dag oppbevart i kommunehuset i Forsand. Det blir arbeidd med å bruke denne samlinga som grunnlag for eit integrert museum og bibliotek i kulturhuset på Forsandmoen. Her er tanken å byggje opp ei utstilling kring livet i Lysefjorden og Pilt-Ola. Forsand kommune har dessutan ønskt å utvikle ein nettportal med tilgang til digitale utgåver av samlingane.

Gjennom avtale med Forsand kommune, har Ryfylkemuseet tatt på seg ansvaret for dei samlingane som i dag finst i kommunehuset og i Sjøhuset i Bergevik i Forsand.

## Bakgrunnsstoff
* Om Forsand bygdemuseum på nettstaden til Ryfylkemuseet
Maria Goeppert-Mayer

**Maria Goeppert-Mayer** (Göppert-Mayer) () var ein tysk-amerikansk fysikar og den einaste kvinna, i tillegg til Marie Curie, som har fått Nobelprisen i fysikk (per 2011).

Ho underviste ved Johns Hopkins University (1930&ndash;1939), Columbia University (1939&ndash;1946), University of Chicago (1946&ndash;1960) samt ved University of California.

Goeppert-Mayer delte halvparten av Nobelprisen i fysikk med J. Hans D. Jensen i 1963 for oppdagingane sine innan skalstrukturen til atomkjerner og såkalla magiske tal. (Den andre halvparten gjekk til Eugene Paul Wigner for teorier om strukturen til atomkjernen). 

## Litteratur om Maria Goepptert-Mayer

* Rauch, Judith: «Werde nie eine Frau, wenn du groß bist». I: Charlotte Kerner: *Nicht nur Madame Curie - Frauen, die den Nobelpreis bekamen*, Belz Verlag, Weinheim og Basel 1999, ISBN 3-407-80862-3

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Maria Goeppert-Mayer|Maria Goeppert-Mayer]]» frå ,  den 22. februar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Nobelprize.org, Kvinnelige prisvinnere
J. Hans D. Jensen

**Johannes Hans Daniel Jensen** () var ein tysk fysikar og nobelprisvinnar. Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1963, saman med Maria Goeppert-Mayer for oppdaginga deira om skalstrukturen til atomkjernene. (Eugene Wigner fekk prisen same år, men for sitt bidrag til teorien om atomkjernar og elementærpartiklar, spesielt gjennom oppdaginga og bruksområde av grunnleggende symmetriprinsipp.

Under andre verdskrigen jobba han for Nazitysklands kjernekraftprogram, kjend som *Uranklubben*, der han medverka med separering av uranisotopar. Etter krigen arbeidde Jensen som professor ved Universitetet i Heidelberg. Han var gjesteprofessor ved University of Wisconsin-Madison i Institute for Advanced Study i Indiana University og California Institute of Technology.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:J. Hans D. Jensen|J. Hans D. Jensen]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
Charles Hard Townes

**Charles Hard Townes** () var ein amerikansk fysikar og nobelprisvinnar.

Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1964 saman med Nikolaj G. Basov og Aleksandr M. Protsjorov for grunnleggende arbeid innan kvanteelektronikk, noko som har ført til bygging av oscillatorar og forsterkarar basert på maser-laser prinsippet.

## Prisar (utval)
* – Karl Schwarzschild-medaljen

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Charles Hard Townes|Charles Hard Townes]]» frå ,  den 22. februar 2012.*  
 

### Fotnote
Bedehuset Bethel på Judaberg

**Bedehuset Bethel** på Judaberg var det første bedehuset på Finnøy, og stod ferdig i 1878. Den kjende presten og predikanten Lars Oftedal frå Stavanger stod for bygginga. Huset er bygt i stein og var tenkt som eit regionbedehus for Ryfylke. Bedehuset Saron på Bryne hadde ein liknande funksjon på Jæren. 
  
På galleriet på Bethel har Ryfylkemuseet opna ei utstilling om bedehuskulturen i Ryfylke, i samarbeid med styret for Bethel. Utstillinga er eit resultat av det bedehusprosjektet som Ryfylkemuseet hadde gåande frå 2009 til 2011. Prosjektet har resultert i eit fyldig dokumentasjonsmateriale om bedehuskulturen i Ryfylke, i form av intervju, foto, arkiv- og gjenstandsmateriale. Utstillinga på Bethel  kom i stand gjennom samarbeid med styret for Bethel. Formidling av resultata av bedehusprosjektet skjer gjennom utstillinga og gjennom utgjeving av skriftet «Lekmannsrørsla og bedehusa i Ryfylke», trykt i museet si årbok *Folk i Ryfylke 2011*.

## Bakgrunnsstoff
* Bedehuset Bethel  ved ryfylkemuseet.no

## Kjelder

* *Folk i Ryfylke 2011*, utgitt av Ryfylkemuseet
*
Julian Schwinger

**Julian Seymour Schwinger** () var ein amerikansk teoretisk fysikar. Han er mest kjend for arbeidet sitt om teorien om kvantisering, og særleg for å ha utvikla ein invariant av perturbasjonsteorien.

Schwinger blir rekna som ein av dei aller største fysikarane på 1900-talet fordi han var ansvarleg for mykje av forskinga rundt den moderne kvantefeltteorien, inkludert ei differensiell form av fysisk integrering, og rørslelikningane for kvantefelt. Han utvikla den første elektrosvake modellen, og det første dømet på nedkomst i 1 +1 dimensjoner. Han er ansvarleg for teorien om fleire nøytrinoar og teorien om spinn 3 / 2-feltet.

Schwinger var den fysikaren som oppdaga at nøytrinoar kjem i fleire forskjellige variantar, ein variant for elektron og ein for myon. I dag er det kjend for å vere nøyaktig tre nøytrinoar, den tredje er ein partnar i tau lepton.

På 1960-talet, hadde Schwinger formulert og analysert det som i dag er kjend under namnet Schwinger-modellen, som forklarer kvantisering i ein rom- og ein tidsdimensjon. Han prøvde òg å formulere ein teori om kvantisering med punkt av magnetiske monopolar. Dette var eit program som vart møtt med noko avgrensa suksess i samtida hans fordi slike monopolar som Schwinger brukte hadde eit sterkt samspel når kvantekostnadene var så små som det han brukte den gongen.

Etter å ha overvaka meir enn sytti forskjellige doktoravhandlingar som professor, vart Schwinger kjend som ein av de mest profilerte utdanna rådgjevarane i fysikk. Fire av elevane hans vann seinare Nobel-prisene innan fysikk eller kjemi. Dette var Roy Glauber, Benjamin Roy Mottelson, Sheldon Glashow og Walter Kohn.

Schwinger hadde eit særs blanda forhold til kollegaene sine, hovudsakleg på grunn av kjeldeteorien hans. Schwinger rekna kjeldeteori som ein fullgod erstatning for feltteori, sjølv om det eigentleg berre er ein annan synsvinkel, ein versjon av effektiv feltteori. Kjeldeteori handsamar kvantefelt som langdistanse fenomen, og krev ikkje ei veldefinert kontinuumgrense. Kjeldeteorien vart rekna som altfor formell og manglar skilnadane frå kvantefeltteori, og kritikken av hans fysikk-kollegaer ved Harvard University gjorde at Schwinger valde å forlate dette fakultetet i 1972 til fordel for Universitetet i Los Angeles, California (UCLA).

Schwinger vart i fellesskap tildelt Nobelprisen i fysikk for 1965 på grunn av arbeidet sitt med kvante-elektrodynamikk (QED), saman med forskarane Richard Feynman og Shinichiro Tomonaga.

Prisane og utmerkingane til Schwinger innan fysikk og kjemi var ganske mange alt før han vart tildelt Nobelprisen i 1965. Desse prisane inkludere den første Albert Einstein-prisen (1951), det amerikanske National Medal of Science (1964), forskjellige æresdoktorgrader frå Purdue University (1961) og frå Harvard University (1962), og han vart tildelt ein Nature of Light-prisen av det amerikanske National Academy of Sciences (1949).

Han døydde i ein alder av 74 år i 1994 i Los Angeles, California.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Julian Schwinger|Julian Schwinger]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
Finnøy bygdemuseum

**Finnøy bygdemuseum** er ei avdeling av Ryfylkemuseet. Museumsavdelinga består av ei gjenstandssamling som i dag er plassert i 2. høgda over folkebiblioteket på Judaberg i Finnøy kommune. Mellom gjenstandane er reiskap og utstyr frå meieriet og frå tomatproduksjon. Det er ikkje faste opningstider på Finnøy bygdemuseum.

## Bakgrunnsstoff
* Om Finnøy bygdemuseum på nettstaden til Ryfylkemuseet
Sin-Itiro Tomonaga

**Sin-Itiro Tomonaga** () var ein japansk fysikar som hadde stor innverknad på utviklinga av kvantisering av partikkelfysikk. For sine mange kjende arbeid vart han saman med forskarane Richard Feynman og Julian Schwinger tildelt Nobelprisen i fysikk for 1965.

Etter endt skulegang i 1937 flytta han og byrja å arbeide i Leipzig der han mellom anna samarbeidde med forskergruppa til den kjende forskaren Werner Heisenberg. To år seinare returnerte han til Japan på grunn av utbrotet av den andre verdskrigen, men då hadde han gjort ferdig doktorgraden sin innan kjernefysikk som han hadde skrive avhandlinga si om medan han arbeidde i Leipzig.

I Japan vart han utnemnd til professor ved Tokyo University of Education (ein forløpar til det seinare Tsukuba University). Under krigen studerte han mellom anna magnetron, mesonteori, og «super-mange-time»-teori.

Etter at krigen var over vart han invitert av den amerikanske fysikaren Robert Oppenheimer til å arbeide ved Institute for Advanced Study ved Princeton Township. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sin-Itiro Tomonaga|Sin-Itiro Tomonaga]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
Alfred Kastler

**Alfred Kastler** () var ein tysk-fødd fransk fysikar. Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1966 «for oppdaginga og utviklinga av optiske metodar for å studere Hertzian-resonans i atom», såkalla optisk pumping. 

Etter å ha fullført studiane i 1926 byrja han å undervise i fysikk ved Lycée i Mulhouse før han seinare underviste ved Universitetet i Bordeaux der han var universitetsprofessor fram til 1941. Georges Bruhat bad han kome tilbake til École Normale Supérieure der han til slutt fekk ein plass i styret i 1952.

Kastler tilbrakte det meste av forskarkarrieren sin ved École Normale Supérieure i Paris der han saman med studenten sin Jean Brossel starta ei lita forskingsgruppe på spektroskopi etter andre verdskrigen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Alfred Kastler|Alfred Kastler]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
Luis Walter Alvarez

**Luis Walter Alvarez** () var ein amerikansk fysikar og nobelprisvinnar. Alvarez mottok 1968 for sine bidrag til elementær partikkelfysikk, spesielt oppdaginga av mange resonanstilstandar mogeleggjort gjennom utviklinga av teknikken med å bruke hydrogenboblekammer og dataanalysar. Alvarez tilbrakte nesten heile karrieren sin ved fakultetet ved University of California, Berkeley.

Han var professor frå 1945 ved University of California, Berkeley. Under andre verdskrigen gav han viktige bidrag til utviklinga av radarteknikken og fann mellom anna opp eit radarlandingssystem (sjå GCA-systemet) for fly. Han utførte sidan grunnleggjande arbeid innan kjerne- og elementærpartikkelfysikk. Han vart kjent for undersøkingar av dei magnetiske eigenskapane til nøytronet, for konstruksjon av ein lineærakselerator for proton og for studium av kosmisk stråling. I 1968 fekk han Nobelprisen i fysikk for utviklinga av hydrogen-boblekammeret.

I 1980 offentleggjorde Alvarez oppdaginga av at eit nokre centimeter tjukt lag mellom avsetjingane frå krit- og tertiær-periodane (den såkalla K-T-grensa, for 65 millionar år sidan) inneheldt påfallande høge konsentrasjonar av platinametallet iridium. Iridium er særs sjeldan i jordskorpa, men finst i langt høgare konsentrasjonar i meteorittar. Funnet viste at jorda på det tidspunktet hadde vorte treft av eit stort objekt, truleg ein asteroide, og det nesten totale fråværet av pollen i det same laget viste at nedfallet hadde utløyst ein global katastrofe. K-T-grensa samsvarar med det tidsområdet då dinosaurane, og dessutan ei rekkje andre dyre- og plantearter, vart utrydda. Oppdaginga reknast difor som eit sterkt indisium for at dinosaurane vart utrydda av ein asteroide. Seinare har nedslaget vorte knytt til det enorme delvis undersjøiske Chicxulubkrateret ved Yucatanhalvøya i Mexico.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Luis Walter Alvarez|Luis Walter Alvarez]]» frå ,  den 22. februar 2012.*  
* Luis Walter Alvarez. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 4. november 2013 frå http://snl.no/Luis_waltar_alvarez.


## Bakgrunnsstoff
*Om Luis Alvarez
Hans Bethe

**Hans Albrecht Bethe** () var ein tysk-amerikansk fysikar som fekk Nobelprisen i fysikk i 1967. Han deltok i utviklinga av atombomba i 1945, men vart seinare kritisk til verksemda si og var aktiv i anti-atomvåpenarbeid saman med Albert Einstein.
Han vart fødd i Strassburg, då i Tyskland (no i Frankrike), og gjekk på gymnaset og studerte fysikk i Frankfurt. Han tok doktorgraden i teoretisk fysikk ved Ludwig-Maximilians-Universität München under professor Arnold Sommerfeld i juli 1928. Han gjorde rask karrière og underviste ved universiteta i München, Frankfurt og Stuttgart Alt før han var 25. Bethe kom frå ein familie av framståande forskarar. Han hadde kristen tysk far og jødisk tysk mor, og forlet difor Tyskland i 1933, og kom to år seinare til USA.

Bethe vart i 1984 utnemnd til den tyske ordenen Pour le Mérite für Wissenschaften und Künste.

## Prisar (utval)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hans Bethe|Hans Bethe]]» frå ,  den 22. februar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Louis Eugène Félix Néel

**Louis Eugène Félix Néel** () var ein fransk fysikar som i 1970 mottok Nobelprisen i fysikk for sitt grunnleggende arbeid og oppdagingar innan antiferromagnetisme og ferrimagnetisme som har førte til viktige tillegg til faststoffysikken. Han delte prisen saman med svenske Hannes Alfvén som fekk prisen for grunnleggende arbeid og oppdagingar innan magnetohydrodynamikken med fruktbare bruksområde innan ulike område av plasmafysikken.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Louis Eugène Félix Néel|Louis Eugène Félix Néel]]» frå ,  den 22. februar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
Murray Gell-Mann

**Murray Gell-Mann** () er ein amerikansk fysikar og nobelprisvinnar. Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1969 for sine bidrag og oppdagingar vedrøyrende klassifisering av elementærpartiklar og vekselverknadene deira.

Gell-Manns arbeid involverte i 1950 nyleg oppdaga kosmiske strålingspartiklar som kom til å bli kalla kaon og hyperon. Klassifiseringa av desse partiklane leia han til å foreslå at eit kvantetal kalla merkverd ville bli bevart ved den sterke og den elementære vekselverknaden, men ikkje den svake vekselverknaden. 

I 1964 innførte han ordet kvark etter *quark* frå James Joyce-boka *[[Finnegans Wake]]*. 

## Prisar og utmerkingar (utval)
* – Albert Einstein-medaljen
* – Nobelprisen i fysikk

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Murray Gell-Mann|Murray Gell-Mann]]» frå ,  den 22. februar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*http://www.santafe.edu/~mgm/
Leon Cooper

**Leon Neil Cooper** () er ein amerikansk fysikar og nobelprisvinnar. Cooper mottok Nobelprisen i fysikk i 1972 saman med John Bardeen og John Robert Schrieffer for deira felles utviklinga av teorien om superleiareigenskapen, mest kjend som BCS-teorien.

Cooper gjekk ut frå Bronx High School of Science i 1947 og mottok ein Bachelor of Arts i 1951, ein Master of Arts i 1953 og ein filosofisk doktorgrad i 1954 frå Columbia University. Han var eit år ved Institute for Advanced Study og underviste ved University of Illinois og Ohio State University før han kom til Brown University i 1958.

Han har utført forsking ved ulike institusjonar, inkludert Institute for Advanced Study og Den europeiske organisasjonen for kjernefysisk forsking (CERN) i Genève i Sveits.

## Publikasjonar
*Cooper, L. N. & J. Rainwater. «Theory of Multiple Coulomb Scattering from Extended Nuclei», Nevis Cyclotron Laboratories ved Columbia University, Office of Naval Research (ONR), United States Department of Energy (gjennom forgjengaren Atomic Energy Commission, (august 1954).
*Cooper, L. N., Lee, H. J., Schwartz, B. B. & W. Silvert. «Theory of the Knight Shift and Flux Quantization in Superconductors», Brown University, United States Department of Energy (gjennom forgjengeren Atomic Energy Commission), (mai 1962).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Leon Cooper|Leon Cooper]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
Dennis Gabor

**Dennis Gabor** (ungarsk:Gábor Dénes) () var ein ungarsk-engelsk fysikar og nobelprisvinnar.

Gabor vart tildelt nobelprisen i fysikk i 1971 «*for oppfinninga og utviklinga av den [[holografi]]ske metoden*». Han har òg fått Rumfordmedaljen.

## Sjå òg
*Gabormedaljen
*Gaboratom

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Dennis Gabor|Dennis Gabor]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
John Robert Schrieffer

**John Robert Schrieffer** () er ein amerikansk fysikar og nobelprisvinnar. Schreiffer mottok Nobelprisen i fysikk i 1972 saman med John Bardeen og Leon Cooper «for den felles utviklinga deira av teorien om superleiareigenskapen, mest kjend som BCS-teorien.

Etter uteksamineringa frå Eustis High School i 1949 vart han tilsett ved Massachusetts Institute of Technology der han i to år jobba med elektroteknikk før han bytta til fysikk i sine yngre år. Han fullførte ein Bacheloroppgåve under John C. Slater i 1953. Schrieffer følgde ei interesse for faststoffysikk og byrja ved University of Illinois at Urbana-Champaign, der han vart kort tid etter vart tilsett som forskingsassistent til John Bardeen. Etter å ha jobba seg fram til eit teoretisk problem med elektrisk ladning på halvleiaroverflater var Schrieffer eit år i laboratoriet der han overførte teorien til fleire overflateproblem. I sitt tredje år slutta han seg til Bardeen og Cooper i utviklinga av teorien for superleiing.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:John Robert Schrieffer|John Robert Schrieffer]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
Leo Esaki

**Leo Esaki** eller **Esaki Leona** () er ein japansk fysikar og nobelprisvinnar. Esaki vart tildelt halvparten av prispengane av Nobelprisen i fysikk 1973 saman med norskamerikanaren Ivar Giæver «for den eksperimentelle oppdaginga deira om tunnelfenomenet i høvesvis halvleiarar og superleiarar». Den andre halvdelen vart tildelt engelskmanen Brian Josephson «for hans teoretiske føreseiingar av eigenskapane til ein superstraum gjennom ein tunnelbarriere, spesielt dei fenomena som allment vert kalla Josephson-effekt».

Esaki er kjend for oppfinninga si av Esaki-dioden som utnytta tunnellfenomenet. Denne forskinga vart gjort medan han var med Tokyo Tsushin Kogyo (no kjend som Sony). Han studerte fysikk ved Universitetet i Tokyo der han fekk ein Bachelor of science i 1947 og ein filosofisk doktorgrad i 1959. Han flytta til USA i 1960 og vart ein del av IBMs Thomas J. Watson Research Center der han vart partner i 1967.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Leo Esaki|Leo Esaki]]» frå ,  den 22. februar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Martin Ryle

**Martin Ryle** () var ein britisk fysikar og nobelprisvinnar. Ryle og landsmannen Antony Hewish mottok Nobelprisen i fysikk i 1974 «for banebrytande arbeid innan radioastrofysikken: Ryle for observasjonane og oppfinningane sine, særskild apertursynteseteknikken, og Hewish for innsatsen sin ved oppdaginga av pulsarane».

Etter å ha teke ein fysikkgrad ved University of Oxford i 1939 jobba Ryle ved Telecommunications Research Establishment med design av antenner for flygande radarutstyr under andre verdskrigen. Etter krigen vart han partnar ved the Cavendish Laboratory. Ryle var direktør for Mullard Radio Astronomi Observatory i Cambridge, og frå 1958 professor i radioastronomi ved Cambridge University. Han var Astronomer Royal 1972–1982.

Fokuset i hans tidlege arbeid ved Cambridge var på radiobølgjer frå sola. Ryle si interesse flytta seg derimot raskt til andre område og å utforske dei han tidleg bestemte at Cambridge-gruppa skulle utvikle nye observasjonsteknikkar for. Som eit resultat vart Ryle drivkrafta i etableringa og forbetringa av astronomisk interferometri og apertursyntese som har medverka til å oppgradere kvaliteten på radioastronomiske data.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Martin Ryle|Martin Ryle]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
Brian David Josephson

**Brian David Josephson** () er ein britisk fysikar.

Josephson vart tildelt den eine halvparten av Nobelprisen i fysikk 1973 *for hans teoretiske føreseiingar av eigenskapane til ein superstraum gjennom ein tunnelbarriere, spesielt dei fenomena som allment vert kalla Josephson-effektane*. Den andre halvparten vart tildelt Leo Esaki og Ivar Giæver.

I 1982 vart Josephson òg tildelt Faradaymedaljen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Brian David Josephson|Brian David Josephson]]» frå ,  den 22. februar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Nobelprize.org, Brian Josephson - Curriculum Vitae
Antony Hewish

**Antony Hewish** () er ein britisk radioastronom og nobelprisvinnar.

Saman med landsmannen Sir Martin Ryle vart han tildelt nobelprisen i fysikk i 1974 *for banebrytande arbeid innan radioastrofysikken: Ryle for sine observasjonar og oppfinningar, særskilt apertursynteseteknikken, og Hewish for innsatsen sin ved oppdaginga av [[pulsar]]ane*.

Etter utdanninga ved University of Cambridge slutta Hewish seg i 1946 til ei gruppe radioastronomar som vart leia av Sir Martin Ryle. Medan han leia eit forskingsprosjekt ved Mullard Radio Astronomy Observatory ved Cambridge i 1967, observerte ein av hans studenter, Jocelyn Bell, regelmessig pulserande radiosignal frå ei ukjend kjelde. Hewish forstod tydinga av observasjonen, og lukkast å konstatere at signala ikkje var interferens frå noko kjelde på jorda, men at dei måtte kome frå ei hittil ukjend type stjerne. Seinare har ein fastslått at signal av denne typen vert sende ut av hurtig rotererande nøytronstjerner. Tildelinga av nobelprisen til Hewish og Ryle, utan å verdsette innsatsen til Jocelyn Bell, er i ettertid blitt kritisert.

## Prisar (utval)
* – Hughesmedaljen
* – Nobelprisen i fysikk
* – Karl Schwarzschild-medaljen
* – Eddingtonmedaljen

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Antony Hewish|Antony Hewish]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
Ben Roy Mottelson

**Ben Roy Mottelson** () er ein amerikansk-dansk fysikar. Han vart dansk statsborgar i 1971. Han har samarbeidd med Aage Niels Bohr, og det teoretiske arbeidet deira med skildra av strukturen til atomkjernene vart løna med Nobelprisen i fysikk i 1975 saman med James Rainwater. Hovudverket hans er *Nuclear Structure 1-2* (skriven saman med Aage Bohr i 1969 og 1975).

Mottelson vart fødd i Chicago, Illinois, og vart uteksaminert frå Lyons Township High School i La Grange, Illinois. Han fekk ein Bachelorgrad frå Purdue University i 1947 og ein filosofisk doktorgrad i kjernefysikk frå Harvard University i 1950.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ben Roy Mottelson|Ben Roy Mottelson]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
James Rainwater

**Leo James Rainwater** () var ein amerikansk fysikar og nobelprisvinnar. 

Saman med Aage Niels Bohr og Ben Mottelson vart han tildelt Nobelprisen i fysikk i 1975 for *oppdaginga av sambandet mellom kollektive rørsler og partikkelrørsler i atomkjerner, samt den derpå baserte utviklinga av teorien for strukturen ti atomkjernen*.

## Biografi
Rainwater vart fødd i Council i Idaho, men flytta etter faren døydde i 1918 til Hanford i California. Han tok kandidateksamen i fysikk ved California Institute of Technology i 1939 og fortsette studiene ved Columbia University, der han doktorerte i 1946. Under andre verdskrigen arbeidet han på atombombeprosjektet. I 1949 byrja han å utarbeide teorien om at ikkje alle atomkjerner, i motsetnad til den allmenne oppfatninga, var sfæriske. Ideane hans vart seinare testa og stadfesta av eksperimenta til Bohr og Mottelson. 

Rainwater medverka òg til den vitskaplege forståinga av røntgenstråling og deltok i prosjekt frå United States Atomic Energy Commission m.m. Han slutta seg til fysikkfakultetet ved Columbia i 1946 og vart professor same stad i 1952. I 1963 vart Rainwater tildelt *Ernest Orlando Lawrence Award*. Han vart utnemnd til *Pupin Professor of Physics* i 1982.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:James Rainwater|James Rainwater]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
Burton Richter

**Burton Richter** () var ein amerikansk fysikar. 

Han vart professor ved Stanford University i 1963 og frå 1982 til 1984 teknisk direktør for Stanford Linear Accelerator Center (SLAC). Frå 1984 vart han direktør same staden. Burton er kjent for studiane sine innan kvanteelektrodynamikk, særskild for eksperiment med kollisjon mellom positron- og elektronstrålar. For desse eksperimenta, som førte til oppdaginga av dei såkalla psi-mesona, vart han saman med Samuel Chao Chung Ting tildelt Nobelprisen i fysikk for 1976.

## Publikasjonar
*Barber, W. C.; Richter, B.; Panofsky, W. K. H.; O'Neill, G. K. & B. Gittelman. «An Experiment on the Limits of Quantum Electro-dynamics», High-Energy Physics Laboratory ved Stanford University i Princeton University i United States Department of Energy (gjennom det tidlegare [}}, Office of Naval Research, (juni 1959).
*Richter, B. [http://www.osti.gov/cgi-bin/rd_accomplishments/display_biblio.cgi?id=ACC0371&numPages=34&fp=N «Design Considerations for High Energy Electron -- Positron Storage Rings»], Stanford Linear Accelerator Center, Stanford University, United States Department of Energy (gjennom det tidlegare Atomic Energy Commission), (november 1966).
*Boyarski, A. M.; Coward, D.; Ecklund, S.; Richter, B.; Sherden, D.; Siemann, R. & C. Sinclair. [http://www.osti.gov/cgi-bin/rd_accomplishments/display_biblio.cgi?id=ACC0372&numPages=10&fp=N «Inclusive Yields of pi{sup +}, pi{sup -}, K{sup +}, and K{sup -} from H{sub 2} Photoproduced at 18 GeV at Forward Angles»], Stanford Linear Accelerator Center, Stanford University, United States Department of Energy (gjennom det tidlegare Atomic Energy Commission), (1971).
*Richter, B. [http://www.osti.gov/cgi-bin/rd_accomplishments/display_biblio.cgi?id=ACC0373&numPages=20&fp=N «Total Hadron Cross Section, New Particles, and Muon Electron Events in e{sup +}e{sup -} Annihilation at SPEAR»], Stanford Linear Accelerator Center, Stanford University, United States Department of Energy (gjennom det tidlegare Energy Research and Development Administration (ERDA)), (januar 1976).
*Richter, B. [http://www.osti.gov/cgi-bin/rd_accomplishments/display_biblio.cgi?id=ACC0374&numPages=21&fp=N «Forty-five Years of e{sup +}e{sup -} Annihilation Physics: 1956 to 2001»], Stanford Linear Accelerator Center, United States Department of Energy, (august 1984).
*Richter, B. [http://www.osti.gov/cgi-bin/rd_accomplishments/display_biblio.cgi?id=ACC0375&numPages=14&fp=N «Charting the Course for Elementary Particle Physics»], Stanford Linear Accelerator Center, United States Department of Energy, (16. februar 2007). 

==Kjelder==

*''Denne artikkelen bygger på «[:nb:Burton Richter|Burton Richter» frå ,  den 22. februar 2012.''
Samuel C.C. Ting

**Samuel Chao Chung Ting** () er ein amerikansk fysikar og nobelprisvinnar. Han mottok Nobelprisen i fysikk i 1976 saman med fysikaren Burton Richter, for oppdaginga deira av den subatomære J / ψ partikkelen. Han var blant dei sentrale forskarane for det internasjonale Alpha Magnetic Spectrometer-prosjektet som vart installert på den internasjonale romstasjonen i løpet av 2011.

## Liv
Samuel Ting vart fødd i Ann Arbor i Michigan. Foreldra hans, Kuan-hai Ting (丁觀海) og Tsun-ying Jeanne Wang (王雋英), hadde truffe kvarandre og gifta seg medan dei studerte ved University of Michigan. Dei var opphavleg frå Rizhao i Shandong i Kina.
Foreldra reiste tilbake til heimlandet rundt to månader etter at Samuel vart fødd på grunn av den japanske invasjonen. Han vart stort sett undervist heime av foreldra sine. Etter andre verdskrigen vart foreldra hans professorar i ingeniørvitskap og psykologi ved National Taiwan University i Taipei i Taiwan. 

Frå 1948 deltok Samuel på den prestisjetunge Provincial Chien-Kuo High School (建国 中学, no kalla Municipal Taipei Chien-Kuo Senior High School) som ligg i Taipei. Etter endt High School studerte han éit år ved National Cheng Kung University i Tainan. 

I 1956 vart Samuel invitert til å studere ved University of Michigan i USA. Der studerte han ingeniørfag, matematikk og fysikk. I 1959 vart han tildelt ein BAD i både matematikk og fysikk, og i 1962 tok han ein doktorgrad innan fysikk. I 1963 arbeidde han ved den europeiske organisasjonen for kjernefysisk forsking, som seinare skulle bli til CERN. Frå 1965 underviste han som professor ved Columbia University, og han arbeidde ved Deutsches Elektronen-Synchrotron (DESY) i Tyskland. Sidan 1969 har han vore professor ved Massachusetts Institute of Technology (MIT). Han er òg medlem av det amerikanske National Academy of Sciences i Det kinesiske vitskapsakademiet og ved Taiwans Academia Sinica. 

I 1976 vart han tildelt Nobelprisen i fysikk, som han delte med Burton Richter ved Stanford Linear Accelerator Center for oppdaginga deira av den kjernefysiske partikkelen J / ψ meson. Som Nobelkomiteen uttalte, fortente dei prisen «for deira banebrytande arbeid i oppdaginga av ein tung elementærpartikkel av ein heilt ny type». Funnet av denne partikkelen vart gjort i 1974 då Ting var leiar for eit forskarteam ved Brookhaven National Laboratory som utforska nye regime med høg energi innan partikkelfysikk.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Samuel C. C. Ting|Samuel C. C. Ting]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
Philip Warren Anderson

**Philip Warren Anderson** () er ein amerikansk fysikar. Han vart utdanna ved Harvard, og var elev av John van Vleck. Anderson var professor ved Cambridge University i London frå 1967 til 1975 og assisterande direktør ved Bell Telephone Laboratories i New Jersey i 1975-1976 og frå 1976 konsultativ direktør same stad. Frå 1975 var han professor ved Princeton University. 

Anderson vidareutvikla van Vleck sine idear og forklarte korleis lokale magnetiske moment kan opptre i metall som i rein form er umagnetiske, til dømes kopar og sølv. Han har òg levert vesentlege bidrag til kunnskapen om uordna system. 

I 1977 fekk han Nobelprisen i fysikk saman med Nevill Francis Mott frå Storbritannia og John H. van Vleck frå USA «for det grunnleggande teoretiske arbeidet deira med elektronisk struktur i magnetiske og uordna system».

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Philip Warren Anderson|Philip Warren Anderson]]» frå ,  den 22. februar 2012.*  
*Philip Warren Anderson (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 4. november 2013.
Pjotr Kapitsa

**Pjotr Leonidovitsj Kapitsa** () var ein sovjetisk fysikar. Han mottok Nobelprisen i fysikk i 1978 for sine *grunnleggande oppfinningar og oppdagingar innan lågtemperaturfysikken*. Kapitsa mottok den eine halvdelen av prispengane, medan den andre halvdelen vart delt av Arno Penzias og Robert Woodrow Wilson.

Frå 1921 til 1934 var han knytt til Cavendish Laboratory i Cambridge, der han arbeidde med Ernest Rutherford. Frå 1930 til 1935 var han òg professor ved Royal Society og direktør for Mond-laboratoriet i Cambridge. Han vart direktør ved Vavilov-instituttet i 1935. I 1946 vart han fjerna frå denne stillinga av Stalin fordi han ikkje ynskte å delta i utviklinga av kjernevåpen, men fekk stillinga attende i 1955. Samstundes vart han då professor ved Moskva fysisk-tekniske institutt.

Kapitsa vart i 1966 innvald som utenlandsk medlem av Kungliga Vetenskapsakademien. Han vart utnemnd til æresdoktor ved Universitetet i Oslo i 1946.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Pjotr Kapitsa|Pjotr Kapitsa]]» frå ,  den 22. februar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Biografi i Store sovjetiske encyklopedi
Arno Allan Penzias

**Arno Allan Penzias** () er ein amerikansk fysikar ved Bell Laboratories i Holmdel i New Jersey. 

Penzias og Robert Woodrow Wilson mottok Nobelprisen i fysikk i 1978 for oppdaginga av den kosmiske mikrobølgjebakgrunnsstrålinga. Penzias og Wilson delte halvparten av prispengane, medan den andre halvdelen vart tildelt Pjotr Kapitsa.

Han vart utdanna ved City College of New York og tilsett ved Bell Telephone Laboratories i New Jersey. Penzias studerte i lag med Robert Wilson radioemisjonar frå eit plasmaområde kring Mjølkevegen og påviste ei uniform bakgrunnsstråling som indikerte ein gjennomgåande varmeenergi, som tilsvarar kring 3 K i universet. Utrekningar etter big bang-teorien for opphavet til universet viser at slike forhold skulle finnast, og målingane deira vart derfor teke som eitt av dei sterkaste bevisa for at teorien er riktig. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Arno Allan Penzias|Arno Allan Penzias]]» frå ,  den 22. februar 2012.*  
 
*Arno Penzias. (5. april 2012) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/Arno Penzias
Nevill Francis Mott

**Nevill Francis Mott** () var ein britisk fysikar som fekk Nobelprisen i fysikk i 1977 saman med John H. van Vleck og Philip Warren Anderson for arbeidet deira med magnetiske og elektroniske element.

Mott vart i 1962 slått til riddar og fekk då rett til å føre tiltaleforma *[[Sir]]* føre namnet sitt. I 1995 vart han utnemnd til Order of the Companions of Honour.

Mott var professor i teoretisk fysikk i Bristol frå 1933 til 1954, og frå då og fram til 1971 professor i eksperimentell fysikk og styrer av Cavendish-laboratoriet i Cambridge. Frå 1971 til 1978 var han seniorforskar ved Imperial College i London. Mott gjorde seg merka i 1930 for ein kvantemekanisk handsaming av spreiing av alfapartiklar mot heliumkjerner. Han påviste at det på grunn av bølgjenaturen til partiklane ville det bli interferens mellom identiske partiklar. Den eksperimentelle påvisinga av dette tilhøve, som umiddelbart følgde, var ein av dei tidlege triumfane til kvantemekanikken. Dei seinare arbeida til Mott var særleg i tilknyting til rørsla til elektron i metall og halvleiarar. 

Mott er òg kjent som forfattar av lærebøker i kvantefysikk.

## Prisar (utval)
* – Faradaymedaljen
* – Copleymedaljen
* – Hughesmedaljen

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nevill Francis Mott|Nevill Francis Mott]]» frå ,  den 22. februar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


*Nevill , Sir Mott. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Nevill_%2C_sir_mott
Robert Woodrow Wilson

**Robert Woodrow Wilson** () er ein amerikansk fysikar Bell Laboratories i Holmdel i New Jersey. 

Wilson og Arno Penzias mottok Nobelprisen i fysikk i 1978 *for oppdaginga deira av [[kosmisk mikrobølgjebakgrunnsstråling]] i [[mikrobølgje]]r*. Wilson og Penzias delte halvparten av prispengane, medan den andre halvparten vart tildelt Pjotr Kapitsa.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Robert Woodrow Wilson|Robert Woodrow Wilson]]» frå ,  den 22. februar 2012.*