open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aude

:*For elva med same namn, sjå [[elva Aude]]*
 

**Aude** er eit departement sør i sentrale delar av Frankrike. Departementet ligg i regionen Languedoc-Roussillon og er kalla opp etter elva med same namn.

Aude er òg eit kvinneleg førenamn som vert mykje nytta i fransktalande land. 

## Historie
Aude er ein av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Han vart danna frå delar av den tidlegare provinsen Languedoc. 

I antikken kryssa den romerske vegen Via Domitia Aude. Aude var eit senter for katarane, ei dualistisk og gnostisk kristen sekt på 900-talet. 

## Geografi
Aude ligg mellom Middelhavet og Pyreneane. Departementet er ein del av den noverande regionen Languedoc-Roussillon og grensar til departementa Pyrénées-Orientales, Ariège, Haute-Garonne, Tarn og Hérault, med Golfe du Lion i aust.

## Klima
Aude har middelhavsklima. Om hausten kan ein stundom få kortvarige, men kraftige stormar. Sommaren er ofte varm og tørr, med gode forhold for dyrking av vindruer og oliventre. I dei nordlege fjellområda Montagne Noire og dei sørlege fjella Pays de Sault kan ein derimot få låge temperatur om vinteren. Dei vestlege områda får meir nedbør enn dei austlege områda av departementet. Sentrale område, som Limouxin, Carcassonnais og Razès, er ofte utsett for vind, og departementet er eit av dei mest vindfulle i heile Frankrike. Dette kjem av fjellområda i nord og sør, som dannar ein slags korridor i dei sentrale områda. 

## Turisme
Mellomalderbyen Carcassonne og Narbonne med sine romerske ruinar trekkjer til seg mange turistar. Andre landsbyar som er verdt eit besøk er Limoux, Quillan, Lezignan - Corbières, Lagrasse, Sigean og Leucate. Lagrasse vert rekna som ein av dei flottaste landsbyane i landet. Han ligg ved elva Orbieu og har eit kloster frå 700-talet  med eit sentrum som stort sett har vore uendra sidan mellomalderen. 

## Bakgrunnsstoff
 
* Offisiell nettside 
* Prefekturet si nettside
* Reiseguide for Aude
*Bilete av Aude 
*Stader å vitje i Aude
*Reiseguide frå francesouth.com
* Bilete av Aude-området
* Restaurantar, marked og ferieaktivitetar i Aude
Limoux

**Limoux** er ein by og kommune sør i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Aude i regionen Occitanie og har om lag 10&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Aude om lag 30 km sør for Carcassonne.

## Kultur
Byen er kanskje mest kjend for vinterfestivalen kalla Fècos. Denne finn stad mellom januar og påske og vert halde på oksitansk, det tradisjonelle språket i området. 

## Attraksjonar
I hjarte av byen ligg *place de la Republique*, ein stor plass med bogegangar av stein og fleire tømmerhus. Andre stader er pianomuseumet Musee Petiet og Catha-Rama.

## Bakgrunnsstoff

*
Kjempekonvall

**Kjempekonvall** (*Polygonatum* ×*hybridum*) er ein hybrid av kantkonvall og storkonvall (*P.&nbsp;multiflorum* × *P.&nbsp;odoratum*). Særteikn er at stengelen er rundt nede, og kanta oppe.

I Noreg finst han frå Asker og Bærum, ned til Egersund. Hybriden er heimleg ved at han kan oppstå spontant der båe foreldreartane veks, helst i edellauvskog, men oftare er han forvilla frå dyrking. Arten er ikkje vurdert for Raudlista eller for Framandartslista.

## Kjelder




----
Austgotarar

**Austgotarane** eller **osthrogotane** er ei av dei to hovudgruppene av gotarar som var aktive i Folkevandringstida. Den andre var vestgotarar. Austgotarane kalla seg òg for greutungar, og under dette namnet vart dei første gongen nemnde i 369.
Den austgotiske kongen Teoderik den store skapte eit mektig kongerike i Italia, men riket fall raskt frå kvarandre etter at han døydde. Austgotarane vart underlagde Austromarriket etter slaget ved Mons Lactarius i 553, og namnet på gruppa forsvann.

## Historie
### Osthrogotane i [[Skythia]]

Osthrogotane skipa eit stort kongedøme i dagens Ukraina, truleg på 200-talet, og vann stort velde der. Dei var ei stormakt å rekne med til hunarane slo dei og la dei under seg i 375, og den siste kongen deira, Ermanarik, tok livet sitt. Frå då av var osthrogotane utan leiar. Mange av dei følgde hunarane til Pannonia der dei vart bandsmenn under kong Attila i lag med alanane. Dette hindra dei ikkje i å gå mot Italia på eiga hand, mellom anna i 405, under hovdingen Rhodogais.

### Frå Pannonia til Italia

I Slaget på dei Katalauniske slettene i 451 slost osthrogotane under kong Attila mot romarane. Etter slaget vart ei gruppe av dei buande i Pannonia, medan kongesonen Theoderik vart send som gissel til Konstantinopel. Etter tjue år i Pannonia reiste denne gruppa til Balkan, og Theoderik vart konge over dei. Han var svært romanisert, og vart attåt konsul i 484. Fire år etter tok han folket med seg til Italia og danna eit kongerike der. Han vart kanna som italiensk konge av Austromarriket i 497. Hovudstaden hans låg i Ravenna.

### Kongedømet i Italia

Austgotarkongedømet i Italia er på mange vis soga om Theoderik den store. Han sat som konge til 526, og vart etterfølgd av Athalarik. I 535 byrja ein lang krig med Konstantinopel, og i åra som følgde fekk kongedømet òg vanskar med frankarane som gjekk inn i Italia frå vest. Frå 450 vart kongedømet meir og meir svekka, men dei greidde å herje Roma to gonger. I 552 laut dei oppgje hovudstaden Ravenna til bysantinarane, førte av Narses, og den siste kongen over dei, Teja, miste livet i Slaget ved Lactariusberget i 552. Dei siste osthrogotane i Italia underkasta seg i 555. Italia vart elles hærteke av langobardane alt i 561.

## Austgotiske kongar
* Hermanarik eller Ermanarik ?-378
*-
* Teodemir ?-474
* Teoderik den store 474-526
* Atalarik 526-534
* Teodahad 534-536
* Witiges 536-540
* Ildibad 540-541
* Erarik 541
* Totila 541-552
* Teias 552-553

## Kjelder
* Herwig Wolfram: *The Goths*

## Bakgrunnsstoff
Narbonne

**Narbonne** (katalansk *Narbona*, oksitansk *Narbo*) er ein by og kommune sør i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Aude i regionen Occitanie og har om lag 45&nbsp;000 innbyggjarar. Byen er knytt til elva Aude og Canal du Midi via kanalen Canal de la Robine, som går gjennom byen. Byen var ein gong ei rik hamn, og ligg om lag 15 km frå Middelhavet. 

## Historie
Narbonne vart oppretta i Gallia i 118 fvt. som *Colonia Narbo Martius*. Han låg ved den romerske vegen Via Domitia, som knytte Spania til Italia. Vidare frå Narbonne gjekk Via Aquitania til Atlanterhavet gjennom Toulouse og Bordeaux. Derfor hadde Narbonne ei svært viktig plassering. 

Politisk sett var Narbonne viktig som ein konkurrent til Marseille. Julius Cæsar oppretta ein koloni her for krigsveteranar frå hans Legio X Gemina, og prøvde å opprette ei hamn i området då Marseille gjorde opprør mot romarane. 

Seinare vart den romerske provinsen i Sør-Gallia kalla Gallia Narbonensis etter byen, og Narbonne vart hovudstad her. Byen blømde kraftig i denne byen og vart mykje utvida. 

Han vart etterkvart hovudstad i den vestgotiske provinsen Septimania. Han var ein del av Córdoba-kalifatet fram til det vart erobra av frankarane og vart ein del av karolingiske visehertugdømet Narbonne. På 1100-talet styre Ermengarde av Narbonne (1134 til 1192) over eit kulturelt senter der tanken om riddarleg kjærleik vart utvikla. 

På 1000- og 1100-talet var Narbonne heim for ein viktig jødisk tolkingsskule, som spelte ei viktig rolle i å utvikle og spreie språka zarfatisk og shudait. Jødar hadde busett seg i Narbonne sidan 400-talet og gruppa hadde auka til om lag 2000 på 1100-talet, men etter dette minka gradvis talet på jødar i byen. 

Narbonne gjekk det sakte nedover med på 1300-talet av ymse årsaker. Mellom anna førte avleiringar i elva Aude til at det vart vanskelegare å kome fram i ho, og etter kvart kunne ein ikkje lenger nytte hamna i Narbonne. 

Frå 1500-talet ville innbyggjarane oppretthalde Narbonne sin status som viktig handelsby, og arbeidet på å gjere Aude framkommeleg igjen tok til. Dette førte til Canal de la Robine, som vart knytt til Canal du Midi i 1787. På 1800-talet fekk kanalsystemet i Sør-Frankrike konkurranse av det stadig utvida jernbanenettverket, men haldt fram med å vere relativt viktig på grunn av handelen med vin

## Bakgrunnsstoff

*
Tviskjeggveronika

**Tviskjeggveronika** (*Veronica chamaedrys*) er ein urt som i Noreg er vanleg nord til Hadsel og Tromsøysund. Han vert opp til 20 cm høg, med ei blå blomsterkrone med mørke striper som er 1 cm brei. Kapselen er kortare enn begeret. Planta har tviskjegga stengel med sitjande grovtagga blad.

Tviskjeggveronika er utbreidd i Europa og Asia og er heimleg i Noreg. Planta blomstrar i mai-juni på turr bakke og i småskog gjennom heile Noreg, men sjeldan i nord. I Jotunheimen er planta funnen opp til 1100 moh.

## Kjelder
Departementet Cher

:*For elva med same namn, sjå [[elva Cher]]*
 

**Cher** er eit departementet sentralt i Frankrike. Departementet ligg i regionen Centre og er kalla opp etter elva med same namn.

## Historie
Cher er ein av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Han vart danna frå delar av den tidlegare provinsen Berry. 

## Geografi
Departementet er i dag ein del av regionen Centre, og grensar til departementa Indre, Loir-et-Cher, Loiret, Nièvre, Allier og Creuse.

## Demografi
Innbyggjarane i departementet vert kalla *Berrichons* etter den tidlegare provinsen Berry. 

## Turisme
Domkyrkja St. Étienne i Bourges er ein av dei største turistattraksjonane i departementet. 

## Bakgrunnsstoff
 
* Turisme i Cher
* Offisiell nettside
* Prefekturet si nettside
Saint-Amand-Montrond

**Saint-Amand-Montrond** er ein by og kommune sentralt i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Cher i regionen Centre. Byen ligg ved elva Cher og har om lag 11&nbsp;000 innbyggjarar. 

## Geografi
Byen ligg ved den austlege breidda til elva Cher, som skil byen frå kommunen Orval på andre sida. To bruer knyter dei to kommunane saman. 

## Historie
Det har vore busetnadar ved Saint-Amand tilbake til førhistorisk tid. Tre byar vart delt i mellomalderen, Saint Armand le Chastel, Montrond og Saint Armand sous Montrond.
Vierzon

**Vierzon** er ein industriby og kommune sentralt i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Cher i regionen Centre. Byen ligg ved elva Cher og har om lag 30&nbsp;000 innbyggjarar. 

Byen ligg ved fire viktige motorvegar og to viktige jernbanelinjer, nær Forêt de Vierzon.
Loir-et-Cher

**Loir-et-Cher** er eit departementet nord i sentrale delar av Frankrike. Departementet ligg i regionen Centre og er kalla opp etter dei to elvane Cher og Loir.

## Historie
Loir-et-Cher er ein av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Han vart danna frå delar av dei tidlegare provinsane Orléanais og Touraine. 

## Geografi
Loir-et-Cher er ein del av regionen Centre og grensar til departementa Eure-et-Loir, Loiret, Cher, Indre, Indre-et-Loire og Sarthe.

Dei største elvane i departementet er Cher og Loire, der byen Blois, som er *[[préfecture]]* (administrasjonssenter) i departementet, ligg. 

## Demografi
Innbyggjarane i departementet vert kalla *loir-et-chériens*.

## Turisme
Loir-et-Cher har fleire historiske slott, som: 
* Château de Blois
* Château de Chambord
* Château de Chaumont
* Château de Cheverny

## Bakgrunnsstoff
 
* Prefekturet si nettside 
* Offisiell nettside
Blois

**Blois** er ein by og kommune sentralt i Frankrike. Han er *[[préfecture]]* (administrasjonssentrum) i departementet Loir-et-Cher i regionen Centre. Byen ligg ved elva Loire mellom Orléans og Tours, og har om lag 50&nbsp;000 innbyggjarar.

## Historie

Blois har spor heilt tilbake til antikken, men vart først nemnd av Gregorius av Tours på 500-talet, og vart lagt merke til på 800-talet då han vart sete for eit mektig grevskap. I 1171 var det jødiske samfunnet i byen skulda for ritualmord, noko som enkelte hevdar førte til at 31 jødar vart brend på bålet. I 1196 gav grev Louis privilegium til innbyggjarane i form av at dei fekk kommunestatus, noko han hadde gjennom mellomalderen. Grevane av Châtillon-familien heldt seg mykje i Blois, og dei eldste delane av slottet (frå 1200-talet) vart bygd av dei. I 1429 hadde Jeanne d'Arc base i Blois då ho frigjorde Orléans. Etter at Karl av Orléans kom tilbake frå fangenskap i England busette han seg i slottet, der son hans, Louis XII, vart fødd i 1462. På 1500-talet var det franske hoffet ofte på vitjing i Blois. Traktaten i Blois, som mellombels stoppa den italienske krigen, vart underskriven her i 1504-1505.

Det var mange kalvinistar av innbyggjarane i byen, og i 1562 og 1567 oppstod det kampar mellom dei og tilhengjarar av den katolske kyrkja. I 1576 og 1588 valde Henrik III, konge av Frankrike, Blois som møtestad for États généraux, og i 1588 tok han livet av Henrik I, hertug av Guise, og bror hans, Louis, som var erkebiskop i Reims og kardinal, i Château de Blois. Kort tid etter tok han òg livet av dronningmora Catherine de' Medici. Frå 1617 til 1619 budde Marie de' Medici, kona til Kong Henrik IV, i slottet, som kort tid etter vart gjeve bort av Kong Louis XIII til bror sin Gaston, hertug av Orléans, som budde der til han døydde i 1660.

Bispedømet går tilbake til slutten av 1600-talet. I 1814 var Blois ei kort stund sete for regentskapet til Marie Louise, kona til Napoleon I.

Blois vart okkupert av Tyskland under den andre verdskrigen, som tok byen 18. juni 1940. Byen vart frigjeven av amerikanske soldatar dei to siste vekene av august 1944. I begge tilfelle vart byen bomba gjennom fleire dagar.

## Attraksjonar
Det vidkjende Château de Blois, eit renessanseslott som ein gong tilhøyre kong Ludvig XII, ligg i sentrum av byen. Ei bru frå 1700-talet går over Loire. Sidan Blois er bygd i ei bratt åsside, går det svingande og bratte gangstiar gjennom byen. Sør for byen ligg Forêt de Russy som eit minne om dei djupe skogane som ein gong dekte området.

## Bakgrunnsstoff
* Fotodokumentar om Blois 
* Reiseguide for Blois
Romorantin-Lanthenay

**Romorantin-Lanthenay** er ein by og kommune sentralt i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Loir-et-Cher i regionen Centre. Byen har om lag 20&nbsp;000 innbyggjarar. 

Den noverande kommunen oppstod ved at dei tidlegare kommunane Romorantin og Lanthenay vart slått i hop den 29. mai 1961.
Pico da Neblina

**Pico da Neblina** er det høgste fjellet i Brasil og det høgste i Venezuela om ein ser bort frå delen av Andes som ligg i landet. Dessutan er Pico da Neblina den høgste tepui. *Neblina* er ordet for ‘tåke’ på portugisisk og spansk. Medlemmer frå den brasilianske hæren var dei første opp på toppen i 1965.

Nordsida av tepuien er verna som ein del av Neblina nasjonalpark i Venezuela, likeins er sørsida verna som ein del av Pica da Neblina nasjonalpark i Brasil. Og saman med naboparken Parima-Tapirapeco nasjonalpark i Venezuela dannar dei eit samanhengjande verna område på kring 80&nbsp;000&nbsp;km², kanskje det største system av nasjonalparkar som finst i verdas tropiske regnskogar.

Tidlegare var høgda på Pico da Neblina målt til å vere 3&nbsp;014 meter, men siste målingar viser 2&nbsp;994 m.

## Kjelder
Vendôme

**Vendôme** er ein by og kommune sentralt i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Loir-et-Cher i regionen Centre. Byen har om lag 17&nbsp;000 innbyggjarar. 

## Geografi
Vendôme ligg 35 km nordvest for byen Blois og 40 minutt frå Paris med TGV-tog. Byen ligg ved elva Loir. 

## Historie
Vendôme ser ut til å ha vore ein gallisk *[[oppidum]]*, som seinare vart erstatta av eit føydalt slott der det voks ein by rundt. Kristendomen vart introdusert til byen av St. Bienheuré på 400-talet, og det viktige klosteret av Treeininga (som hevda å ha ei tåre som Jesus fall ved grava til Lasarus) vart grunnlagd rundt 1030. Då Huset Capet regjerte i området, vart Vendôme hovudstad i eit grevskap som høyrte til Bouchard, kalla «den ærverdige», som døydde i klosteret Saint-Maur-des-Fossés i 1007.

Via forskjellige giftarmål gjekk byen til huset Nevers, Preuilly og Montoire. Bouchard VII, greve av Vendôme og Castres (døydde om lag 1374), hadde berre systera Katrine som arving. Ho var kona til John frå Bourbon, greve av la Marche. Då Karl av Bourbon var greve av Vendôme fekk han status som hertug og vart ein del av adelen i Frankrike på 1500-talet. Son hans, Antoine de Bourbon, konge av Navarre, var far til Henrik IV, som gav hertugdømet Vendôme til den uekte son sin Cæsar i 1598. Cæsar, hertug av Vendôme, tok del i uroa som pågjekk i Frankrike under styret til kardinal Richelieu og kardinal Mazarin. Mannslinja i familien hans stoppa med Ludvig XIV sin vidkjende general, Louis Joseph, duc de Vendôme (1645-1712).
Giro d'Italia

**Giro d'Italia** er eit sykkellaup i Italia på 21 etappar. Første gong det vart arrangert var i 1909. Etter Tour de France er Giro d'Italia den nest viktigaste sykkellaupet i verda for profesjonelle syklistar.

Fire nordmenn har vunnet etappesigrar i Giroen: Knut Knudsen (seks etappar), Dag Erik Pedersen (tre etappar), Kurt Asle Arvesen (to etappar) og Edvald Boasson Hagen (ein etappe).
Landes

**Landes** er eit departementet sørvest i Frankrike. Departementet ligg i regionen Aquitaine-Limousin-Poitou-Charentes.

## Historie
Landes er eit av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Det vart danna frå delar av dei tidlegare provinsane Guyenne og Gascogne.

Handlinga i romanane til forfattaren François Mauriac, som vann Nobelprisen i litteratur, var sett til Landes. 

## Geografi
Landes er i dag ein del av regionen Aquitaine og grensar til departementa Gironde, Lot-et-Garonne, Gers og Pyrénées-Atlantiques, i tillegg til Biscayabukta og Atlanterhavet i vest. Med eit areal på over 9&nbsp;000 km² er Landes det nest største departementet i den europeiske delen av Frankrike etter Gironde. 

Departementet er kjend for stranda Côte d'Argent, som er den lengste i Europa. Landsbyane Mimizan og Hossegor, som ligg ved stranda, trekkjer til seg mange surfarar kvart år. 

## Økonomi
Landes har store område med strandfuruskogar, som gjev tømmer og harpiks i området. Skogane vart planta tidleg på 1800-talet for å hindre at sjøen eroderte bort det sandrike jordsmonnet. 

## Bakgrunnsstoff
 
* Prefekturet si nettside
* Offisiell side
* Informasjon om Gascogne
Dax

**Dax** er ein by og kommune i sørvest i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Landes, som ligg i regionen Nouvelle-Aquitaine. Byen har om lag 20&nbsp;000 innbyggjarar, og ligg ved elva Adour. 

Byen er kjend for kurbadet som finst her. Kurbadet har spesialisert på gjørmehandsaming av revmatisme og liknande sjukdomar. 

Byen er òg ein kjøpstad og eit travelt lokalt sentrum for Chalosse-området, og var tidlegare eit bispesete. 

## Historie
Byen vart grunnlagd av romarane, og skal visstnok ha vorte vitja av Julia, dottera til keisar Augustus.

## Bakgrunnsstoff

* Bilete av domkyrkja i Dax: http://www.jedecouvrelafrance.com/img/photos/180_1-cathedrale-notre-dame-de-dax.jpg  og http://www.touradour.com/towns/dax/images/daxcath.jpg
Kikkert

Ein **kikkert** eller **kikert** er eit optisk apparat til å sjå gjenstandar på stor avstand. Kikkerten består vanlegvis av to spegelvende symmetriske teleskop, eit for kvart auge. Biletet vert forstørra av okularet, som er linsa nærast auga.

## Sjå òg
*Galileisk kikkert
*Teleskop

## Bakgrunnsstoff
Yonne

:*For elva med same namn, sjå [[elva Yonne]]*
 

**Yonne** er eit departementet sentralt i Frankrike. Departementet ligg i regionen Bourgogne, og er kalla opp etter elva med same namn. *[[Préfecture]]* i departementet er Auxerre. 

## Historie
Yonne er eit av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Det vart danna frå delar av dei tidlegare provinsane Burgund, Champagne og Orléanais.

## Geografi
Yonne ligg i dag i regionen Bourgogne og grensar til departementa Seine-et-Marne i nordvest, Aube i nordaust, Côte d'Or i aust, Nièvre i sør og Loiret i vest.

## Bakgrunnsstoff
 
* Offisiell side
Auxerre

**Auxerre** er ein by og kommune sentralt i Frankrike. Han er *[[préfecture]]* (administrasjonsstad) i departementet Yonne i regionen Bourgogne-Franche-Comté. Byen har om lag 40&nbsp;000 innbyggjarar og ligg ved elva Yonne.

Auxerre er eit kommersielt og industrielt senter med industriar som næringsmiddelindustri, trevare og batteri. Han er òg kjend for vinen som vert produsert her, inkludert den vidkjende typen chablis.

## Historie
Auxerre var ein gong ein blømande gallo-romersk by langs ein av hovudvegane i området, Via Agrippa, og ved elva Yonne. På 200-talet vart byen eit bispesete og hovudstad i ein romersk provins. På 400-talet var det bygd ei domkyrkje i byen. Seint på 1000-talet og tidleg på 1100-talet vart det bygd bymurar av dei føydale hertugane av Auxerre. 

Bourgeois-verksemder vart oppretta i lag med tradisjonelt jordbruk og vinproduksjon frå 1100-talet, og Auxerre utvikla seg til ein kommune med eige rådhus. Byen vart ein del av Frankrike under kong Ludvig 11, og det gjekk hardt utover staden under Hundreårskrigen og Hugenottkrigen. I 1567 vart byen erobra av hugenottar, og mange katolske byggverk vart øydelagd. Festningsvollane frå mellomalderen vart jamna jorda på 1700-talet. 

På 1800-talet vart infrastrukturen i byen kraftig bygd ut, inkludert ein jernbanestasjon, eit psykiatrisk sjukehus og forgardane, og nye bydelar vart utvikla på den høgre breidda av Yonne. 

I 1995 fekk Auxerre nemninga «By av kunst og historie».

## Bakgrunnsstoff
Avallon

**Avallon** er ein by og kommune sentralt i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Yonne i regionen Bourgogne-Franche-Comté. Byen har om lag 8&nbsp;000 innbyggjarar

## Geografi

Avallon ligg 55 km søraust for Auxerre, langs jernbanelinja mellom Paris og Lyon. Byen ligg på ei lita høgd og har vide gater og pittoreske promenadar. Like sør for byen renn elva Cousin.

## Historie
Romarane hadde ein liten busetnad her kalla *Aballo*, ein *mutatio* eller ein stasjon der ein hadde utkvilte hestar. To rosa marmorsøyler i kyrkja St-Martin du Bourg kjem opphavleg frå eit ukjend tempel. Den romerske festninga, som ligg på ein knaus over Cousindalen, har fått namnet *Montmartre* («Martyrfjellet»).

I år 470 forsvann (og sannsynlegvis døydde) den romano-britiske kongen Riothamus i Avallon etter å ha tapt eit slag mot gotarar, som den vestromerske keisaren Anthemius hadde leigd inn for å slåst for seg. Dette, og andre sider frå regjeringstida hans, har gjort han til ein mogeleg kandidat som den historiske Kong Arthur.

Avallon (Aballo) var i mellomalderen sete for eit visehertugdøme som hadde sjølvstende under hertugdømet Burgund. Då Karl I av Burgund døydde i 1477 kom byen under kongeleg styre. 

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
Sens

**Sens** er ein by og kommune sentralt i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Yonne i regionen Bourgogne-Franche-Comté. Byen har om lag 25&nbsp;000 innbyggjarar og ligg ved elva Yonne. 

Sens er eit romersk-katolsk erkebispedøme som består av heile departementet Yonne. 

## Historie
Julius Cæsar nemner **Agedincum** i området til Senones fleire gonger i verket hans *[[Commentarii de Bello Gallico]]*, men staden vart ikkje eit administrativt senter før etter omorganiseringa av Romarriket i 375.

## Bakgrunnsstoff

*
Charente

:*For elva med same namn, sjå [[elva Charente]]*
 

**Charente** er eit departement vest i Frankrike. Departementet ligg i regionen Poitou-Charentes, og er kalla opp etter elva med same namn. 

## Historie
Charente er eit av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Det vart danna av den tidlegare provinsen Angoumois.

## Geografi
Departementet er i dag ein del av regionen Poitou-Charentes og grensar til departementa Vienne, Haute-Vienne, Dordogne, Gironde, Charente-Maritime og Deux-Sèvres. Det inneheld delar av dei geografiske områda Poitou og Limousin.

## Demografi
Innbyggjarane i departementet vert kalla *charentais*.

## Økonomi
Konjakk og pineau er to store eksportvarer frå Charente. Dei produserer òg eit svært godt smør. 

## Bakgrunnsstoff
 
* Prefekturet si nettside
* Offisiell side
* Offisiell turistside
Cognac

:*For brennevinet med same namn, sjå [[konjakk]]*
 

**Cognac** er ein by og kommune vest i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Charente i regionen Nouvelle-Aquitaine. Byen har om lag 20&nbsp;000 innbyggjarar, som vert kalla *cognaçais*.

## Geografi
Cognac ligg ved elva Charente mellom byane Angoulême og Saintes. Mesteparten av byen er bygd på venstresida av elva, medan ein mindre del, kalla Saint Jacques, ligg på høgresida. 

Byen ligg langs ein av pilegrimsrutene til Santiago de Compostella.

## Historie
Byen vart først kjend på 800-talet, og etter kvart vart det bygd festningsverk her. Under Hundreårskrigen byta byen sider fleire gongar på grunn av kampar og traktatar i området. 

Frans I gav byen rettar til å handle salt langs elva, noko som var ein kommersiell suksess for byen. Dette førte så til at byen utvikla seg til eit sentrum for produksjon av vin og seinare konjakk.

## Konjakk

Byen har gjeve namn til ein av dei mest kjende typane av brennevinet brandy eller eau de vie i verda. Brennevin med dette namnet kan berre lagast i visse område rundt byen Cognac, og ein må følgje strenge reglar for at ein skal kunne kalla det konjakk. 

## Økonomi
Hovudnæringa i området er produksjon av konjakk. Industriar som omhandlar dette er: 
* Produksjon av jordbruksutstyr. 
* Tapping, lagring og merking
* Jordbruksindustri som gjødselsproduksjon. 
* Destilleringsprodukt som brenneri og tankar. 
* Tønnemaking
* Glassmaking: Flaksefabrikken til den store Saint-Gobain-gruppa ligg i Cognac
* Produksjon av korkar
* Trykking av etikkettar og reklame
* Pakking
* Transport

Jordbruksområde som ikkje passar til vinproduksjon, hovudsakleg lågtliggande område som er utsett for frost, vert brukt til å dyrke korn. 

## Bakgrunnsstoff
Confolens

**Confolens** (oksitansk *Confolent*) er ein by og kommune vest i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Charente i regionen Nouvelle-Aquitaine. Kommunen har om lag 3&nbsp;000 innbyggjarar og ligg ved elva Vienne. 

Confolens ligg der elvene Vienne og Goire renn i hop, og dette er opphav til namnet, som tyder *konfluens* på norsk. 

Confolens vart først busett på 1000-talet, og høyrte til herskarane av Chabanais. På 1100-talet vart det bygd bymurar rundt byen.
Trondra

**Trondra** (av norrønt *Throndaey*, 'Trond si øy') er ei øy i Shetlandsøyane i Skottland. Øya ligg like vestom Shetland Mainland, nær Scalloway, og har brusamband til Mainland og til Burra. Brua til Mainland vart opna i 1971. Før brua kom var det eigen skule og kyrkje på øya. Trondra er om lag 3 km2 og hadde i 2001 eit folketal på 133. 

På Burland ligg Shetland Croft Trail der dei viser landbrukshistoria på øyene. 

## Utviklinga av folketalet på Trondra

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Trondra|Trondra]]» frå ,  den 21. mai 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* «Trondra» hjå shetlopedia.com 
* «Shetland in Statistics 2006» frå shetland.gov.uk
Spandau

**Spandau** er ein bydel i Berlin, og ligg hovudsakleg ved den vestre breidda til elva Havel med grense mot forbundstaten Brandenburg, landkrinsen Havelland og byen Potsdam. 

I det delte Berlin etter 1945 høyrde Spandau til den britiske sektoren, og var fram til 1990 ein del av Vest-Berlin. Fram til 1920 hadde Spandau vore ein eigen bykommune, og framleis kjenner mange innbyggjarar ein sterkare identitet med Spandau enn med Berlin. Etter den andre verdskrigen oppretta sigersmaktene Spandau-fengslet der krigsforbrytarar sat. 

I Spandau er Zitadelle Spandau og Rathaus Spandau sjåverdige bygningar. 

## Kommunikasjon

* Bahnhof Berlin-Spandau
Deux-Sèvres

**Deux-Sèvres** er eit departementet vest i Frankrike. Departementet ligg i regionen Poitou-Charentes. 

## Historie
Deux-Sèvres er eit av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Det vart danna frå delar av den tidlegare provinsen Poitou.

*Deux-Sèvres* tyder «two Sèvre»: Sèvre Nantaise og Sèvre Niortaise er to elvar som begge har sitt utspring i departementet. 

## Geografi
Departementet er i dag ein del av regionen Poitou-Charentes og grensar til departementa Vienne, Charente, Charente-Maritime, Vendée og Maine-et-Loire.

## Bakgrunnsstoff
 
* Prefekturet si nettside 
* Offisiell nettside
Bressuire

**Bressuire** er ein by og kommune vest i Frankrike med om lag 20&nbsp;000 innbyggjarar. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Deux-Sèvres i regionen Nouvelle-Aquitaine. 

Byen ligg ved elva Dolo, ei sideelv til Argenton. Bressuire har to attraksjonar, kyrkja Notre-Dame, som vart bygd på 1100- og 1400-talet og slottet som vart bygd av herrane av Beaumont, vassalar av vicomten i Thouars. Slottet er i dag ruinar, og delar av det er i dag okkupert av eit moderne château, men ein kan framleis sjå delar av festningsverka. Byen vart mellom anna erobra av engelskmenna og plyndra av franske troppar under du Guesclin i 1370.
Parthenay

**Parthenay** er ein by og kommune vest i Frankrike med om lag 10&nbsp;000 innbyggjarar. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Deux-Sèvres i regionen Nouvelle-Aquitaine. 

## Historie
Segna skal ha det til at Parthenay vart danna då alven Melusine svinga tryllestaven sin. Ein sving i elva Thouet vart busett med festingsverk på 1000-talet. Ei stor borg vart bygd her på 1100-talet. 

Herrane i byen bygde nonnekloster og kyrkjer, og gav mykje land og store pengesummar til kyrkja. Dei best bevarte minnesmerka frå denne tida ligg i utkanten av dagens by. Langs vegen til Niort kan ein sjå Priorinneklosteret St. Pierre.
Haute-Vienne

**Haute-Vienne** er eit departementet vest i sentral delar av Frankrike. Departementet ligg i regionen Limousin, og er kalla opp etter elva Vienne. 

Den største byen og *[[préfecture]]* i Haute-Vienne er Limoges. Alle andre byar i departementet har mindre enn 20&nbsp;000 innbyggjarar. 

## Historie
Haute-Vienne er eit av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Det vart danna frå delar av den tidlegare provinsen Limousin.

## Geografi
Kjelda til elva Charente ligg i departementet, nær Rouchechouart. 

Departementet er i dag ein del av regionen Limousin og grensar til departementa Creuse, Corrèze, Dordogne, Charente, Vienne og Indre.

## Demografi
Innbyggjarane i departementet vert kalla *haut-viennois.*.

## Bakgrunnsstoff
 
* Prefekturet si nettside
* Offisiell nettside
Olof Celsius d.e.

**Olof Celsius d.e.** () var ein svensk botanikar, språkforskar, runeforskar og prest. Han var den første bryologen, moseforskaren, i Sverige.

## Familie
Olof Celsius var son til naturvitskapsmannen og språkforskaren Magnus Nicolai Celsius og Sara Edmundi Figrelia, og bror til astronomen Nils Celsius, far til Anders Celsius, som også var astronom. Olof Celsius var gift med Margareta Insulander og far til Olof Celsius d.y. og Magnus von Celse.

## Liv og virke
Celsius studerte ved Uppsala universitet, men studiane blei avbrotne av pengemangel. Han fullførte takka vere hjelp frå kong Karl XI. Etter studiane drog han utanlands og nådde Italia.

Celsius var professor i gresk ved Uppsala universitet frå 1703, professor i orientalske språk same stad frå 1715, professor i teologi frå 1727 og domprost frå 1736. Han var rektor ved Uppsala universitet i fleire periodar, første gong i 1711. 

I 1739 blei Celsius vald inn i det nyskipa Kungliga Vetenskapsakademien saman med brorsonen Anders Celsius. Han var også ein leiande person innan det lærde samfunet *Bokvettsgillet*, som seinare blei til Uppsala Vetenskapssocietet.

Dei arbeida som gjorde Celsius kjend i Europa var eit verk i to delar over vekstar i Bibelen (1745-1747), og utgjevinga av faren si tolking av hälsingerunene. Hans fremste innsatsar var å samle mosar og slik vere ei inspirasjonskjelde for Carl von Linné, vidare å datere dei fleste runesteinane i Sverige, og å ha forsøkt motarbeide den oppblomstrande gøtisismen som Olof Rudbeck d.e. hadde lagt grunnlag for. Kritikken mot Rudbeck var tufta på alderen og opphavet til runene.

## Verkliste
* *Oreades Helsingicæ* (1710) 
* *Monumenta quædam sveo-gothica suis temporibus reddita* (1726-33)
* *Flora Uplandica* (1730) 
* *Hierobotanicon sive de plantis sacræ scripturæ* (1745-1747), samt utgivandet av faderns tolkning av
* *De runis Helsingicis observationes quædam* (posthum utgjeving, 1771)

## Kjelder
* Olof Celsius ved linnaeus.nrm.se


* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Olof Celsius d.e.|Olof Celsius d.e.]]» frå , den 20. oktober 2011.* 
** * oppgav desse kjeldene: 
*** *Svensk uppslagsbok*. Lund 1930.*
 

## Bakgrunnsstoff
* Celsius Flora Uplandica  ved nrm.se
Bellac

**Bellac** (*Belac* på oksitansk) er ein liten by og kommune i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Haute-Vienne.

## Historie
På første halvdel av 900-talet bygde Boso den eldre, greve av La Marche, eit slott på ein klippe over Vincou. Dette slottet finst ikkje meir i dag. Rundt slottet utvikla derimot staden Bellac seg, og fekk byrettar av grev Aldebert III på 1100-talet. I 1531 vart Bellac ein del av den franske krona.
Rochechouart

**Rochechouart** (*Rechoard* på oksitansk) er ein liten by og kommune i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Haute-Vienne.

## Historie
Rochechouart ligg i området til krateret Rochechouart-Chassenon, eit 214 millionar år gamalt meteorittkrater, som vart oppdaga i 1967. 

I 800 år var byen sete for visehertugane av Rochechouart, men familien forsvann i 1832. I dag er våpenskjoldet til visehertugane òg byvåpenet til byen. 

Château de Rochechouart vart bygd på 1200-talet.

## Bakgrunnsstoff
Bryologi

**Bryologi** (av gresk * bryon*, mose) er læra om mosar, ei grein av naturvitskapen. 

Olof Celsius d.e. er rekna som grunnleggjar av den svenske bryologien. Av norske bryologar som har gjeve ut mosefloraer har vi Per Størmer og Kåre Arnstein Lye. 

## Bakgrunnsstoff
* Sjekkliste over norske mosar
Departementet Savoie

**Savoie** er eit departementet sør i Frankrike. Departementet ligg i regionen Rhône-Alpes i Dei franske Alpane. 

## Historie
Savoie er eit av to departement av området Savoie som vart annektert av Frankrike 24. mars 1860. Det andre departementet er Haute-Savoie. 

Vinter-OL 1992 vart halde i Albertville i Savoie.

## Geografi
Departementet er i dag ein del av regionen Rhône-Alpes og grensar til departementa Haute-Savoie, Ain, Isère, Hautes-Alpes, i tillegg til Italia.

## Demografi
Innbyggjarane i departementet vert kalla *savoyards*.

## Kultur
* Osten Tomme de Savoie
* Osten Reblochon
* Savoie er ein vinregion, som hovudsakleg produserer lett kvitvin. Av AOCar finn ein Crépy AOC, Roussette de Savoie AOC, Seyssel AOC og Vin de Savoie AOC.
* Det populære skisenteret Les Trois Vallées ligg i Savoie. 

## Sjå òg
* Savoie - Historisk område
* Huset Savoie - Dynasti i Savoie frå 1032 til 1860 
* Hertugdømet Savoie - Herskarar over Savoie frå 1416 til 1720

## Bakgrunnsstoff
 
*
Saint-Jean-de-Maurienne

**Saint-Jean-de-Maurienne** er ein by og kommune søraust i Frankrike i Dei franske Alpane og departementet Savoie, der han er *[[sous-préfecture]]*. Byen ligg i Maurienne, dalen til elva Arc, i regionen Auvergne-Rhône-Alpes. Byen har vore sete for eit bispedøme i Savoie. Det opphavlege namnet var berre *Maurienne* eller på latinsk, *Moriana*. 

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av domkyrkja Saint-Jean-de-Maurienne
Vosges

:*Vosges er òg det franske namnet på fjellkjeda [[Vogesane]]*

**Vosges** (tysk *Vogesen*) er eit departementet nordaust i Frankrike. Departementet ligg i regionen Lorraine, og er kalla opp etter fjellkjeda Vogesane (Vosges på fransk).

## Historie
Vosges er eit av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Det vart danna frå delar av den tidlegare provinsen Lorraine.

I 1793 vart det sjølvstendige fyrstedømet Salm (byen Senones og omgivnadane rundt), som var omgjeve av Vosges, annektert av Frankrike og vart ein del av Vosges. I 1795 vart området Schirmeck tatt frå departementet Bas-Rhin og lagt til Vosges. Vosges hadde no eit areal på 6&nbsp;127&nbsp;km², som det hadde fram til 1871.

I 1793 var Vosges åstad for eit stort slag mellom dei revolusjonere styrkane i Frankrike og den allierte koalisjonen. Slaget vart kjend som Slaget i Vosges.

Place des Vosges i Paris fekk dette namnet i 1799 fordi departementet vart det først til å betale dei nye revolusjonære skattane.

Etter at Frankrike tapte den fransk-prøyssiske krigen i 1870-1871 vart 4 % av dei nordaustlegaste områda av Vosges ein del av Tyskland etter Traktaten i Frankfurt. Dette var den tysktalande delen av Vosges. Områda som vart annektert tilsvarar kantonane Schirmeck og Saales. Schirmeck og Saales hadde tidlegare vore ein del av Alsace. Desse områda, i lag med resten av Alsace og dei annekterte områda av Lorraine, vart ein del av *Reichsland* av *[[Alsace-Lorraine]]*. Arealet av Vosges vart dermed redusert til 5&nbsp;874&nbsp;km².

I 1919, etter den første verdskrigen, vart Alsace-Lorraine gjeve tilbake til Frankrike av Tyskland, som følgje av Versaillestraktaten. Schirmeck og Saales vart derimot ein del av departementet Bas-Rhin.

## Geografi
Departementet er i dag ein del av regionen Lorraine og grensar til departementa Meuse, Meurthe-et-Moselle, Bas-Rhin, Haut-Rhin Territoire de Belfort, Haute-Saône og Haute-Marne.

Dei største byane er Épinal, Neufchâteau og Saint-Dié-des-Vosges.

Medan dei vestlege delane av Vosges er eit flatt sedimentærland (med gode mineralkjelder), er dei austlege delane kupert. Her ligg òg den høgast fjelltoppen, Grand Ballon på 1&nbsp;424 m.

Elva Saône har sitt utspring i Vioménil i Vosges.

## Demografi
Innbyggjarane i departementet vert kalla *vosgiens*.

## Bakgrunnsstoff
 
* Prefekturet si nettside
* Offisiell nettside
* Økonomisk informasjon om Vosges 
* Vosges-et-vacances.com  
* Vosges.us
Makedonsk denar

**Denar** (makedonsk денар, ISO 4217-kode MKD) er mynteininga til Nord-Makedonia. Ein denar er delt inn i hundre *deni*. Namnet «denar» kjem av den gamle romerske mynteininga *[[denarius]]*.
Épinal

**Épinal** er ein by og kommune nordaust i Frankrike. Han er *[[préfecture]]* i departementet Vosges i regionen Grand Est, og har om lag 40&nbsp;000 innbyggjarar, som vert kalla *spinaliens*. 

Byen ligg ved elva Mosel, 60 km sør for Nancy.

## Bakgrunnsstoff

* Epinal-Tribu Informasjon om Epinal
* Epinal-info.com 
* Bilete av basilikaen i Épinal
Northlandhalvøya

**Northlandhalvøya** (engelsk *Northland Peninsula* eller *North Auckland Peninsula*) er ei halvøy som ligg heilt i nord på Nordøya på New Zealand. Halvøya vert ofte tenkt på som regionen Northland, men er ikkje det same området. Regionen Northland dekkjer om lag 80 % av den nordlegaste delen av halvøya, resten er administrativt ein del av Regionen Auckland.

Den nøyaktige lengda av halvøya er vanskeleg å fastslå ettersom ein kan tenkja seg fleire stader som kan danna avgrensinga mot sør. Regionen Northland byrjar i sør på ei avsmaling av halvøya nær byen Wellsford, der halvøya har den minste breidda sin på berre 15 kilometer. 

Der er likevel to stader lenger mot sør der halvøya si breidde er langt smalare. Desse ligg begge innanfor området til byen Auckland. Vest for byen dannar munningen til Whau-elva ein arm i hamna Waitemata Harbour som berre ligg to kilometer frå sjøen i hamna Manukau Harbour på vestkysten. Nokre få kilometer mot søraust ligg eidet ved Otahuhu. Her ligg ein arm av Haurakigolfen på austkysten berre 1200 meter frå sjøen i Manukau Harbour. Dersom ein set grensa her, ville storparten av Auckland City høyra til halvøya.

Sjølv om dette kan vera det mest logiske punktet å sjå på som byrjinga til halvøya, vil få newzealandarar vera samde i at Auckland høyrer til Northland Peninsula. Dei tenkjer heller på dette området mellom Otahuhu og munningen til elva Whau som *«Aucklandeidet»*, *(The Auckland Isthmus)*. 
Går ein ut frå dette, vil halvøya strekkja seg 285 kilometer mot nordvest frå der ho heng saman med resten av Nordøya, og får ei største breidde på 85 kilometer. Halvøya er ganske forgreina, ettersom mange mindre halvøyer spring ut frå henne. Dei siste 100 kilometrane består av halvøya Aupouri Peninsula - ei halvøy på ei halvøy - som smalnar inn til berre om lag ti kilometer i breidde. 

I nordenden har Aupourihalvøya fleire nes som alle har vore rekna som det nordlegaste på Nordøya: Cape Maria van Diemen, Cape Reinga, North Cape, og Surville Cliffs. Det sistnemnde er det rette, med ein breiddegrad på 34° 23' 47" S.

Eit stykke nordover på vestkysten til Northlandhalvøya, mot Tasmanhavet, ligg den store naturlege hamna Kaipara Harbour, ei av dei største av dette slaget i verda. Ho strekkjer seg om lag 65 kilometer i retning nord-sør. Lenger nord ligg ei mindre naturleg hamn, Hokianga Harbour, som er av historisk og kulturell interesse på New Zealand, særleg for dei innfødde maorifolka. Ein annan historisk stad på Northlandhalvøya er Waitangi og den nærliggjande havbukta Bay of Islands. Dette var ein viktig busetnad i den tidlege kolonitida på New Zealand, og var staden der Waitangitraktaten vart underskriven. Dette er sett på som grunnleggingsdokumentet til den newzealandske nasjonen. 

Den største busetnaden på halvøya (når ein ser bort frå delar av Auckland) er Whangarei, som ligg ved ei naturleg hamn som vender seg mot Stillehavet, i nærleiken av den breiaste delen til halvøya.

## Kjelder
Neufchâteau

**Neufchâteau** er ein by og kommune nordaust i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Vosges i regionen Grand Est, og har om lag 7&nbsp;500 innbyggjarar. 

Neufchâteau ligg der elvane Maas og Mouzon renn i hop. 

## Historie
Neufchâteau er ein av dei eldste byane Lorraine. I romartida låg kjøpstaden Noviomagus her langs vegen mellom Lyon og Trier. Dietrich II, hertug av Lorraine bygde eit slott her på 1000-talet. I 1094 var byen kalla *Novum Castrum*.

Neufchâteau vart ofte vald som møtestad når ein skulle løyse konfliktar mellom Frankrike og Lorraine. Det var her hertuginne Christine samla États généraux i 1546. I 1436 vart byen gjeve bort til Burgund i byte mot at hertug René I av Anjou skulle sleppast fri. Kardinal Richelieu reiv ned bymurane på 1600-talet. 

Med den franske revolusjonen vart Neufchâteau (under namnet Mouzon-Meuse) underprefektur i Vosges.
Nontron

**Nontron** er ein liten by og kommune i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Dordogne i regionen Nouvelle-Aquitaine, og har om lag 3&nbsp;500 innbyggjarar.

## Bakgrunnsstoff

*
Nettby

**Nettby** var eit norsk nettsamfunn drive av VG. Det var ein nettstad der brukarane kunne snakka med andre om felles interesser og skriva sine eigne nyhende og meiningar. Brukarane av Nettby blei kalla «borgarar», medan nokre brukarar med rett til å moderera samfunnet blei kalla «byvakter». For å bli brukar måtte ein ha eit eige mobiltelefonnummer.

Nettby opna 14. september 2006, og hadde våren 2007 over 300&nbsp;000 registrerte profilar. Ein av dei som stod bak nettstaden, Fredrik Kristiansen, var også gründeren av Dagbladet-nettstaden Blink før han slutta i 2006 for å starta Nettby.
 
## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* VG til kamp mot Blink
* Nettby - Norges største nettsamfunn!
Nettstaden Blink

**Blink** var eit norsk nettsamfunn som fanst frå 2002 til 2011. Det blei drive av *[[Dagbladet]]*. Brukarar blei kalla «blinkere», medan brukarar med utvida rettar blei kalla «blinksmoderatorer». For å bli brukar måtte ein ha eit eige mobiltelefonnummer.

Nettstaden blei oppretta 1. februar 2002 av Fredrik Kristiansen og Morten Mitchell Larød. Blink hadde januar 2007 om lag 300&nbsp;000 registrerte profilar. Brukartalet gjekk ned i konkurranse med norsk Nettby og etterkvart også Facebook. I januar 2011 hadde nettstaden berre 4000 brukarar igjen. Dette gav ikkje grunnlag for vidare drift, og nettstaden blei avvikla 31. mars 2011. 

## Kjelder
Blink

:*Sjå òg [[nettstaden Blink]]*

Ein **blink** er eit mål ein sikter eller skyt på. Det viser ofte til [midten av] ei skyteskive, men ein kan bruka ei rekke ulike ting til blink. Ein blink er ofte delt inn i felt ved å bruke sirklar, der området mellom sirklane er verdt ein gitt poengsum. Den innarste sirkelen, oftast kalla «midten» gir den høgste poengsummen. «Midt i blinken» er eit norsk uttrykk som viser til ein slik blink, men som har den overførte tydinga at noko er akkurat slik det skal vera. 

Ei kjend soge om ein blink er eplet oppå hovudet til sonen til bogeskytaren Wilhelm Tell. Innan populærkulturen viser ein ofte til denne nettopp ved å bruka eple på hovud som blinkar.
Pyrénées-Orientales

**Pyrénées-Orientales** er eit departementet sør i Frankrike. Departementet ligg i regionen Languedoc-Roussillon ved grensa til Spania ved Middelhavet.

## Historie
Pyrénées-Orientales er eit av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Det vart danna av den tidlegare provinsen Roussillon og ein liten del av Langeudoc.

Før Traktaten i Pyreneane i 1659 vart det meste av departementet ein del av fyrstedømet Catalonia innanfor Krona av Aragon, så dei fleste innbyggjarane her har snakka katalansk gjennom historia. Stundom vert området framleis referert til som Nord-Catalonia.

Departementet vart invadert av Spania i april 1793, men området vart erobra tilbake tretten månader seinare.

## Geografi
Departementet er i dag ein del av regionen Languedoc-Roussillon og grensar til departementa Aude og Ariège, i tillegg til Spania og Andorra i sør og vest.

Pyrénées-Orientales har eit areal på 4&nbsp;115&nbsp;km² og eit folketal på om lag 400&nbsp;000, der om lag ein fjerdedel bur i hovudstaden Perpignan. Andre byar er Argelès-sur-Mer, Thuir, Elne (*Illiberis* i antikken) og Prades, som alle har 6-10&nbsp;000 innbyggjarar.

Pyrénées-Orientales består av tre elvedalar i Pyreneane og den austlege sletta i Roussillon der dalane møtes. Frå nord til sør er desse Agly, Têt og Tech. Størsteparten av folkesetnaden og jordbruksproduksjonen er konsentrert på sletta, som berre dekkjer ein tredjedel av arealet i departementet.

Den øvre Techdalen er den vestlegaste, og har berre ein tiandedel av folkesetnaden i departementet. I søraust ligg Têtdalen og Côte Vermeille med om lag 100&nbsp;000 innbyggjarar. Agly ligg i nordaust og har meir tilfelles med nabodepartementet Aude.

## Økonomi
Pyrénées-Orientales er eit vinområde og ein populær turiststad.

## Demografi
Heile folkesetnaden snakkar fransk, men mindre grupper talar òg katalansk og oksitansk.

## Bakgrunnsstoff
 
* Prefekturet si nettside
* Offisiell nettside
* Guide til Pyrénées-Orientales
* Monument, landsbyar og attraksjonar i Pyrenees Orientales
Bergerac

**Bergerac** er ein kjøpsstad og kommune i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Dordogne i regionen Nouvelle-Aquitaine., og har om lag 25&nbsp;000 innbyggjarar. 

Regionen vert ofte kalla «Porten til Périgord». Bergerac har vakre brusteinsgater og veksthus. 

## Bakgrunnsstoff
Myspace

**MySpace** er ein engelskspråkleg sosialt nettverks-nettstad. Han blei starta i USA i juli 2003 og fekk i august 2006 den 100&nbsp;millionte brukaren sin. MySpace har mellom anna blitt ein stad nye artistar kan visa fram seg sjølv og musikken sin utan at dei har platekontrakt.

## Bakgrunnsstoff
* MySpace.com
* Bra Band På MySpace  - Intervjuserie med norske og utanlandske band på MySpace.