open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Malagarasi

**Malagarasi** er ei elv i vestlege Tanzania som renn gjennom Kigoma-regionen. Ei av sideelvane henna kjem frå Søraust-Burundi. Dette er den nest lengste elva i Tanzania etter Rufiji-Store Ruaha, og har det største vasskiljet i ei elv som renn ut i Tanganyikasjøen. *Malagarasi-Muyovozi Wetlands* er ein Ramsar-stad. Lokale folk kallar Malagarasi 'elva med vonde ånder'.

Malagarasi er 475 km lang.
Kjelda til elva ligg nær grensa mellom Tanzania og Burundi, og dei fyrste 80 km av elva danna grensa mellom dei to landa. Fleire sideelver frå Burundi-høglandet sluttar seg til den høgre breidda hennar. Etter samløpet med Lumpungu-elva kjem Malagarasi inn i Tanzania, formar ein sirkel og munnar ut på austsida av Tanganyikasjøen omtrent 40 km sør for Kigoma, nær Ilagala. Malagarasi er ei av dei viktigaste vasskjeldene til sjøen. 

Viktige sideelver er Ugalla og Moyowosi.

## Flora og fauna
Treartar i Malagarasi-bekkenet er mellom anna *[[Albizia gummifera]]*, *[[Bridelia micrantha]]*, papyrusplante (*[[Cyperus papyrus]]*), *[[Diospyros mespiliformis]]*, morbærfiken (*[[Ficus sycomorus]]*), *[[Ficus verruculosa]]*, *[[Isoberlinia]]* spp., *[[Khaya senegalensis]]*, *[[Parkia filicoidea]]*, *[[Phoenix reclinata]]*, *[[Syzygium cordatum]]* og *[[Syzygium owariense]]*. 
Viktige gras i elvedalen er artar av *[[Hyparrhenia]]*, *[[Themeda]]* og *[[Echinochloa]]*.

Malagarasi-sardin (*Mesobola spinifer*) er endemisk i elva.  Elva inneheld fleire fiskeartar som finst i Kongoelvbassenget men ikkje i Tanganyika. Den store ferskvass-kulefisken *mbu* (*[[Tetraodon mbu)]]*) finst derimot både i det sentrale og øvre Kongobassenget, Tanganyikasjøen og i Malagarasi.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Malagarasi River|Malagarasi River]]» frå ,  den 9. august 2021.*
Ruzizi

**Ruzizi** eller **Rusizi** er ei elv mellom Sentral- og Aust-Afrika som renn frå Kivusjøen sørover til elvdeltaet ved Tanganyikasjøen.

## Geografi og geologi
Ruzizi er ei grenseelv mellom Kongo-Kinshasa i vest og Rwanda  i i aust. I tillegg er ho saman med Tanganyikasjøen grense til Burundi. Elva går langs den austlege Riftdalen. Den omgjevande elvedalen er meir kupert i nord enn i sør. I nærleiken av munningen i sør forbind ei bru Burundi med Kongo.

## Flora og fauna
Rusizi nasjonalpark ligg ved deltaet til Ruzizielva. Det finst òg nilkrokodillar her. Ein av desse, kalla Gustave, er blitt kjend i nyare tid for å ha drepe og ete fleire menneske.

Ein dokumentarfilm om Gustave fortel at det rundt 1950 var bøflar, elefantar og vortesvin her, men at dei sidan då er blitt drive bort av menneske. Det einaste av dei større dyra som er att i tillegg til krokodillar er flodhest.

## Kraftutvinning
Den første Ruzizidammen (Ruzizi I) blei oppført ved utløpet frå Kivusjøen i 1958. Denne har endra vassnivået og vassmengda i elva. Dammen, som leverer elektrisitet til Bubanza, Kigoma og dessutan Mururo (Rwanda) har ein kapasitet på 30 MW. Ein annan dam (Ruzizi II) blei oppført i 1989 med ein kapasitet på 44 MW. Demningane er felleseige for dei tre nabolanda.

Ettersom kraftproduksjonen ikkje svarte til etterspurnaden, blei det planlagt eit tredje kraftverk (Ruzizi III) med støtte frå Den europeiske investeringsbanken (EIB)  og den afrikanske utviklingsbanken.

Ein har òg lagt planar om eit fjerde kraftverk, Ruzizi IV.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Ruzizifloden|Ruzizifloden]]» frå ,  den 9. august 2021.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Roing under Sommar-OL 2016

**Roing under Sommar-OL 2016** i Rio de Janeiro omfatta 14 båtklassar, 8 for menn og 6 for kvinner. 546 deltakarar frå 69 land var påmeld, av dei 331 menn og 215 kvinner. Tevlingane vart avvikla dagane frå 6. til 13. august på ei lakune sør i OL-byen.

Noreg fekk to bronsemedaljar, den eine i dobbeltsculler, den andre i lettvekts-dobbeltsculler.

## Menn
### Singlesculler




### Dobbeltsculler




### Lettvekts-dobbeltsculler




### Toar utan styrmann




### Dobbeltfirar




### Firar utan styrmann




### Lettvekts-firar utan styrmann




### Åttar




## Kvinner
### Singlesculler




### Dobbeltsculler




### Lettvekts-dobbeltsculler




### Toar utan styrmann




### Dobbeltfirar




### Åttar




## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Olympische Sommerspiele 2016/Rudern|Olympische Sommerspiele 2016/Rudern]]» frå ,  den 10. august 2021.*
Richard Francis Burton

**Richard Francis Burton** () var ein engelsk utforskar, omsetjar, forfattar, etnolog, lingvist, spion, poet, hypnotisør, fektar og diplomat. I den mangfaldige karrieren sin blei han kjend for reiser og utforskingar i Asia, Afrika og Amerika, i tillegg til kunnskap om språk og kulturar. Han skal ha snakka 29 europeiske, asiatiske og afrikanske språk.

## Liv og virke

### Bakgrunn
Mor til Richard Francis Burton, Martha, stamma frå ein velstående familie, frå Richard Baker, ein *squire* frå Hertfordshire. Joseph Netterville Burton, far hans, var generalløytnant i den britiske hæren. Farfaren hans, Edward Burton, var av irsk-engelsk slekt og verka som prest i Westmorland for Church of Ireland. Burton hadde to sysken, Maria Katherine Elizabeth og Edward Joseph Netterville, fødd i 1823 og 1824.

Då han var ung drog familien hans på fleire reiser, til dømes til Tours i Frankrike i 1825. Richard blei først undervist av huslærarar, og i 1829 byrja han på ein skule driven av Charles Delafosse i Richmond Green i Richmond upon Thames. Familien reiste igjen, til Frankrike og Italia, og Richard fekk interesse for språk. Han lærte seg raskt fransk, latinsk og italiensk, og enkelte dialektar som napolitansk. Seinare i livet kom han til å læra seg hindi og andre indoariske språk.

### Karriere
Burton er kjend for ei reise til Mekka forkledd som muslim, ei ikkje fordekt eller forkorta utgåve av *[[Tusen og ei natt]]* (på engelsk kalla *The Arabian Nights* etter dei tidlege omsetjingane av Antoine Galland sin franske versjon), utgjevinga av *[[Kama Sutra]]* på engelsk, og utforsskarreiser saman med John Hanning Speke som dei første europearane som vitja dei store innsjøane i Afrika på jakt etter kjelden til Nilen. Burton sine skriftlege verk og brev kritiserte i stor grad kolonipolitikken til Det britiske imperiet i ein slik grad at det skadde karrieren hans. Han var ein profilert og lærd forfattar som skreiv ei rekkje bøker og akademiske artiklar om emne som omfatta menneskeleg åtferd, reiser, falkeoppdrett, fekting, seksualpraksis og etnografi. Eit karakteristisk trekk ved bøkene hans er rikeleg med fotnotar, referansar og appendiks (vedlegg) som inneheld ulike observasjonar og informasjon.

Han var kaptein i hæren til Det britiske austindiske kompaniet, tenestegjorde i India (og seinare òg kortvarig i Krimkrigen). Som følgje av dette vart han engasjert av Royal Geographical Society til å utforska austkysten av Afrika, og han leia ein ekspedisjon av lokale og var den første europearen som såg Tanganyikasjøen. Seinare i livet tenestegjorde hans som britisk konsul på øya Fernando Po; i Santos i Brasil; Damaskus i Syria; og til sist i Trieste i dagens Italia. Han var medlem av Royal Geographical Society og blei løna med ein britisk orden (KCMG) i 1886.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Richard Francis Burton|Richard Francis Burton]]» frå ,  den 9. august 2021.*  

## Bakgrunnsstoff
Redningsvest

**Redningsvest** eller **flytevest** er eit flyteplagg som blir brukt i samband med aktivitetar ved og på vatn og sjø for å halda personar (eller dyr) flytande dersom dei skulle falla i vatnet. Flyteplagg og -vestar kan ha ulik utforming; dei kan vera små og store, med og utan kragar og belte, laga for å bli blåste opp eller ha faste flyteelement. Det finst òg flytejakker og -drakter.

## Historikk og typar

Dei første redningsvestane var av kork, reinhår og planta kapok. Den første redningsvesten som kunne blåsast opp med munnen blei kalla Tethys og blei patentert i Noreg i 1898, og i USA i 1903 av Breder Carlsen frå Bodø.

Seinare har sjølv-oppblåsande flytevestar blitt populære. Desse vestane vert blåst automatisk opp i kontakt med vatn ved hjelp av CO2-gass, men kan òg utløysast eller vert opp blåst manuelt. Dei er komfortable å ha på, men gjev ikkje same høge tryggleik for medvitslause personar som konvensjonelle redningsvestar. Desse vestane krev meir vedlikehald, og gasspatronen må bytast etter at dei har vore i kontakt med vatn. 

Vestane finst i ei rekkje ulike fargar. Ein vanleg fargen er oransje, men vestar finst òg i limegrønt, som refleksvest, og i andre fargar.

## Påbod i Noreg
I dag er det påbode å ha flyteplagg til alle om bord i småbåtar i norske farvatn. Sommaren 2011 blei det diskutert om påbodet òg skulle utvidast at alle måtte ha vest på når båten var i fart etter fleire båtulykker med fleire omkomne.

I mars 2015 kom påbodet då Stortinget vedtok at alle ombord i fritidsbåtar i fart måtte bera redningsvest, unntatt fritidsbåter over 8 meter. SV, Høgre og Framstegspartiet gjekk i mot forbodet, medan Miljøpartiet Dei Grøne sikra fleirtal.

Det første påbodet om redningsutstyr i båt stammar truleg frå Jacob Christian Abelsted som på vegner av Rivierhavnens baatforening i Oslo skreiv kappseilingsreglement i 1875:  «Enhver Baad må være forsynet med Redningsbøie for hver av Mandskaberne, i Mangel heraf bliver Baaden tilbagevist.»

## Sjå òg

* Redningsdrakt (overlevingsdrakt), heil overtrekksdrakt som held ein forlist person flytande og varm
* Livbøye, flytande, ringforma redningsbøye som blir kasta ut til einkvan som er fallen over bord

## Galleri

Fil:Titanic's life jacket.jpg|Éin av ni eksisterande flytevestar som er att frå Titanic-forliset i 1912. Flyteplagg av tung kork overtrekt med lerret. Ein skal ha kunna brekka nakken om hovudet slo mot korkelementa når ein hoppa over bord.
Fil:Nazi-german lifevest.jpg|Tysk redningsvest frå andre verdskrigen
Fil:US-Lifevest.jpg|Amerikansk redningsvest frå andre verdskrigen
Fil:Azores Picture 352 (2888976321).jpg|Kvinne og jente med flytevestar på Azorane i 2006
Fil:Live vest with the MOBI system.jpg|Sjølvoppblåsande redningsvest med gasspatron i bruk på eit amerikansk hangarskip. Elektronikken i vesten sender eit radiosignal til skipet når han blir utløyst.
Fil:Rettungsweste 275N.jpg|Automatisk redningsvest av merket Marinepool med livline



## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Redningsvest|Redningsvest]]» frå ,  den 9. august 2021.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Kivusjøen

**Kivusjøen** er ein innsjø på grensa mellom Den demokratiske republikken Kongo og Rwanda. Han ligg i Albertinerifta, den vestlege delen av Riftdalen i Afrika. Kivusjøen har utløp gjennom elva Ruzizi, som renn sørover til Tanganyikasjøen.  Innsjøen høyrer til Dei store sjøane i Afrika.

Sjøen er rundt 90 km lang og 50 km brei på det vidaste. Han har eit areal på rundt 2 700 km² og er dermed dne 8. største sjøen i Afrika. Kivusjøen ligg på ei høgd av 1 461 moh. Han ligg i ein riftdal som sakte utvidar seg, noko som gjev vulkansk aktivitet i området. Dette gjer òg at sjøen er usedvanleg djup, og med ei gjennomsnittsdjupne på 237 meter og ei største djupne på 480 meter er den 15. djupaste innsjøen i verda. Innsjøen er omringa av høge fjell. I den sørlege delen av sjøen ligg øya Idjwi, som er den tiande største øya i ein innsjø i verda og høyrer til Virunga nasjonalpark. Dei største byane ved Kivusjøen e  Bukavu og Goma i Kongo og Gisenyi, Kibuye og Cyangugu i Rwanda.

Den første europearen som vitja sjøen var tyskaren Gustav Adolf von Götzen i 1894. Området rundt sjøen har vore ein sentral åstad for konflikten mellom hutu- og tutsi-folka i Rwanda, og deira allierte i Kongo, som blant anna har ført til folkemordet i Rwanda i 1994 og den fyrste og andre krigen i Kongo. Kivusjøen var særleg berykta som ein dumpestad for offera frå folkemordet.

## Galleri

Lake Kivu 2021.jpg|Kivu frå Sake i Goma
Goma, Lake Kivu, DRC (Zaire - Congo), Photo by Sascha Grabow.jpg|Kivu med Goma i bakgrunnen


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kivusjøen|Kivusjøen]]» frå ,  den 11. august 2021.*
Angelique Rockas

**Angelique Rockas** () er ein sørafrikansk-britisk skodespelar av gresk opphav.
## Teater i London
*1979: *Prometheus Bound*
*1980: *<nowiki/>'Tis Pity She's a Whore*
*1981: *The Camp*
*1981: *The Balcony*
*1982: *Medea*
*1982: *Mother Courage and Her Children*
*1984: *Miss Julie*
*1985: *Enemies*
*1983: *In the Bar of a Tokyo Hotel*

## Filmar
*1975: *The Hollow Men*
*1981: *Outland*
*1982: *Medea* (video)
*1989: *Oh Babylon!*
*1989: *Emmones Idees*
*1990: *The Witches*

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*  IMDb.com   Angelique Rockas
Kalambo

**Kalambo** er ei elv som utgjer ein del av grensa mellom Zambia og Tanzania. Ho er ei forholdsvis lita elv som har kjelde i høglandet nordaust for Mbala i Zambia, i ei høgd på om lag 1800 meter over havet. Ho renn gjennom Albertinerifta før ho munner ut i den søraustlege enden av Tanganyikasjøen, om lag 770 meter over havet. Lengda er om lag 50 km målt i rett linje. Dette inkluderer dei kjente Kalambofalla, som er den nest høgaste fossen i Afrika etter Tugelafalla i Sør-Afrika. Kalamboelva skjer seg ned i ei djup kløft nedanfor fossen.  

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kalambo|Kalambo]]» frå ,  den 11. august 2021.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
*** UNESCO, World Heritage Centre, Kalambo falls archaeological site (prehistoric settlement site), 11/06/1997. 
*** Forestry. Encyclopædia Britannica. 2006. Encyclopædia Britannica online. Besøkt 17. juni 2006.
Nordisk meisterskap i orientering 1965

**Nordisk meisterskap i orientering 1965**, den sjette i sitt slag, vart avvikla 16. og 17. oktober 1965 ved Hokksund i dåverande Buskerud fylke.

## Karar
### Klassisk-distanse – 14 km





### Stafett





## Kvinner
### Klassisk-distanse – 7,5 km





### Stafett





## Kjelder
*Porsgrunns Dagblad 18. oktober 1965
Gammal innsjø

**Gammal innsjø** (engelsk *ancient lake*) kan definerast som ein innsjø som har innehalde vatn i meir enn éin million år.
Innsjøer er som regel meir kortvarige fenomen i geologisk forstand fordi dei raskt blir fylte igjen med sediment, eller fordi utløpselva deira grev seg ned til same nivå som botnen i innsjøen og tømmer han. I sjeldne tilfelle kan tektoniske krefter gjera at botnen synk inn like raskt som sedimenta legger seg, og då kan ein innsjø eksistera i mange millionar år.

Det finst berre 20 gamle sjøar som er over 1 million år gamle.
Bajkalsjøen blir ofte rekna som den eldste, ettersom det finst tydeleg prov på at han er 25–30 millionar år gammal. Zajsan kan vera endå eldre, med opphav frå krittida og minst 65 millionar år gammal (mest truleg rundt 70 millionar år), men den nøyaktige alderne er omstridd og ganske usikker. Ein annan mogleg eldste innsjø er Maracaibosjøen, som er estimert til å vera 20–36 millionar år gammal. I gammal tid var han utan tvil ein ekte innsjø, men i dagen er sjøen salthaldig og er direkte knytt til havet, slik at ein gjerne heller bil karaktisera han som ei bukt eller ein lagune.

Gamle innsjøar er isolerte og stabile økosystem. Det kan derfor utvikla seg mange endemiske artar i slike innsjøar. Eit kjent døme er dei mange ciklideartane i Tanganyikasjøen og Malawisjøen.

## Liste over gamle innsjøar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gammel innsjø|Gammel innsjø]]» frå ,  den 11. august 2021.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* LakeNet – Ancient Lakes ved worldlakes.org
* Species in Ancient Lakes ved sial-online.org
Stalsberg

**Stalsberg** er ein gammal matrikkelgard på Strømmen i Lillestrøm kommune. Rundt år 1800 vart garden delt i Nordre og Søndre Stalsberg.

## Kjelder
Roing under Sommar-OL 2020

**Roing under Sommar-OL i 2021** i Tokyo omfatta 14 båtklassar, for fyrte gong likt fordelt mellom karar og kvinner. 523 deltakarar frå 80 land var påmeld, av dei 264 karar og 259 kvinner. Tevlingane vart avvikla dagane frå 23. til 30. juli på ei regattabane i bydelen Kōtō. 

Noreg fekk ein sølvmedalje i dobbeltsculler ved Kjetil Borch.

## Karar
### Singlesculler





### Dobbeltsculler





### Lettvekts-dobbeltsculler





### Toar utan styrmann





### Dobbeltfirar





### Firar utan styrmann





### Åttar





## Kvinner
### Singlesculler





### Dobbeltsculler





### Lettvekts-dobbeltsculler





### Toar utan styrmann





### Dobbeltfirar





### Firar utan styrmann





### Åttar





## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Olympische Sommerspiele 2020/Rudern|Olympische Sommerspiele 2020/Rudern]]» frå ,  den 12. august 2021.*
Kenai Fjords nasjonalpark

**Kenai Fjords nasjonalpark** er ein nasjonalpark i den amerikanske delstaten Alaska. Parken blei skipa 2. desember 1980, og dekkjer 4 600 km². Dei viktigaste naturattraksjonane i nasjonalparken er i alt 38 isbrear; ein av dei er Harding Icefield, som eit av dei største områda med is i USA. Eit anna karakteristisk naturfenomen er dei mange fjordane som er danna av brearmane, og som har gjeve parken namn.

Nasjonalparken blei danna i 1980 som eit av i alt femten verneområde som blei oppretta samtidig gjennom Alaska National Interest Lands Conservation Act. 

Dyrelivet i parken omfattar mellom anna knølkval, spekkhoggar, stillehavsnise (*Phocoenoides dalli*), stellersjøløve (*Eumetopias jubatus*), lundefugl, amerikansk svartbjørn og snøgeit. 

Parken ligg på Kenaihalvøya i det sørlege sentrale Alaska. Ein kan nå han frå byen Seward ca. 200 km sør for Anchorage. Han er ein av tre nasjonalparkar i Alaska ein kan nå frå bilveg; inngangen til parken er ved breen Exit Glacier.

## Bakgrunnsstoff
*
Nordisk meisterskap i orientering 1967

**Nordisk meisterskap i orientering 1967**, den sjuande i sitt slag, vart avvikla 28. og 29. oktober 1967 ved Viborg i Danmark.

## Karar
### Klassisk-distanse – 17,4 km/17 postar





### Stafett





## Kvinner
### Klassisk-distanse – 11,2 km/11 postar





### Stafett





## Kjelder
*Drammens Tidende og Buskeruds Blad
Edwardsjøen

**Edwardsjøen** (**Lake Edward** eller **Edward Nyanza**) eller **Rwitanzige** er den minste av Dei store sjøane i Afrika. Han ligg i Albertinerifta, den vestlege delen av Riftdalen, på grensa mellom Den demokratiske republikken Kongo og Uganda. Den nordlege delen ligg berre nokre få kilometer sør for ekvator. Sjøen blei gjeven namn av oppdagaren Henry Morton Stanley for å heidra Edvard VII av Storbritannia, den dåverande kronprinsen og seinare kongen av Storbritannia. 

## Historie
Stanley såg fyrst sjøen i 1888, då han reiste opp elva Semliki, og gav elva det noverande namnet. På 1970- og 1980-talet gav Uganda og Zaire (dagens DR Kongo) sjøen namnet Idi Amin-sjøen eller Idi Amin Dada-sjøen, til ære for diktatoren i Uganda, Idi Amin. Etter at Amin blei avsett i 1979 fekk sjøen tilbake det føre namnet.

## Topografi og drenering
Edwardsjøen ligg på 912 meters høgd. Han er 77 km lang og 40 km brei på det største, og dekkjer eit areal på 2 242 km², slik at han er den 15. største på kontinentet. Han har tilløp frå elvene Nyamugasani, Ishasha, Rutshuru og Rwindi, og dessutan frå Georgesjøen i nordaust via Kazingakanalen. I nord har Edwardsjøen avløp til Albertsjøen via elva Semliki.

Den vestlege forskyvinga i Riftdalen stig opp til 2000 meter over den vestlege breidda av sjøen, medan dei sørlege og austlege breiddene består av flate lavasletter. Ruwenzorifjella ligg 20 km nord for sjøen.

### Busetnad

Edwardsjøen ligg heilt innanfor Virunga nasjonalpark i Kongo og Queen Elizabeth nasjonalpark i Uganda. Han har ikkje stor folkesetnad langs breidda, bortsett frå ved Ishango i Kongo i nord, der det ligg eit treningssenter for parkvaktarar. Rundt to tredelar av vatnet til sjøen ligg i Kongo og ein tredel i Uganda. Utanom Ishango er den største kongolesiske busetnaden i sør i Vitshumbi, medan dei ugandiske busetnadane er Mweya og Katwe i nordaust, nær kratersjøen med same namn. Dei næraste større byane er Kasese i Uganda i nordaust og Butembo i Kongo i nordvest, som ligg høvesvis 5 mil og 15 mil unna langs vegen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Edvardsjøen|Edvardsjøen]]» frå ,  den 12. august 2021.*
Albertsjøen

**Albertsjøen** eller **Mwitanzige**, også kjend som **Albert Nyanza**, er ein av dei store sjøane i Afrika. Sjøen ligg 615 moh. og har eit areal på 5&nbsp;527 km². Han dannar grensa mellom Uganda og Den demokratiske republikken Kongo.

Sjøen er den sjuande største i Afrika og den nest største i Uganda.

Dei to største elvene som renn inn i sjøen er Den kvite Nilen og Semliki (Semuliki).

## Skildring
Til skilnad frå dei svært djupe sjøene Malawi, Tanganyika og Kivu er vasstemperaturen i heile Albertsjøen relativt stabil, typisk rundt 27-29  °C, og inneheld oksygen til og med i djupare delar.

Ved sørenden av sjøen, der Semliki renn inn, er det myrområde. Rwenzorifjella ligg sør for sjøen og Monts Bleus (Blue Mountains) i Kongo i nordvest. Det finst få busetnadar ved sjøen, to av dei er Butiaba og Pakwach.

Albertsjøen huser mange vasslevande og delvis vasslevande dyr som flodhest, ugandisk kob-antilope, nilkrokodille, nilvaran, afrikansk lêrskjelpadde, Pelomedusidae-skjelpaddenen *[[Pelusios chapini]]* og *[[Pelusios williamsi]]* og ulike slangar og froskar. Det finst fleire vassfuglar her som pelikanar, hegrar og den sjeldne treskonebben. Det finst 55 fiskeslag i sjøen.

## Historie
Albertsjøen var kjend som Mwitanzige ('grashoppedreparen') av nyoro- og torofolk og av andre opphavlege innbyggjarar. Dette kom av ei gammal tru på at grashopper (lokalt kjende som *enzige*) omkom i sjøen når dei prøvde å kryssa han. I 1864 kom dei europeiske oppdagarane Samuel Baker og Flóra von Sass til sjøen, og dei kalla han opp etter den nyleg avdøde prins Albert, mannen til dronning Victoria. På 1900-talet kalla presidenten av Zaire (Kongo), Mobutu Sese Seko, sjøen opp etter seg sjølv for ei tid.

## Galleri

Baker-Lake Albert-1861.jpg|Sir Samuel Baker utforskar sjøen
Rivers and lakes of Uganda.png|Elver og sjøar i Uganda
Early Ferry, Uganda (15198353996).jpg|Ferje på sjøen
Lake Albert Channel, Uganda (15192094327).jpg|Utsyn over Albertsjøen
Albert Lake (7068054469).jpg|Sjiraff ved sjøen


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Albertsjøen|Albertsjøen]]» frå ,  den 12. august 2021.*  
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Albert (Africa)|Lake Albert (Africa)]]» frå ,  den 12. august 2021.*
Nordisk meisterskap i orientering 1969

**Nordisk meisterskap i orientering 1969**, den åttande i sitt slag, vart avvikla 27. og 28. oktober 1969 ved Kemiö i landskapet Egentliga Finland i Finland.

## Karar
### Klassisk-distanse – 15,6 km





### Stafett





## Kvinner
### Klassisk-distanse – 7,9 km





### Stafett





## Kjelder
*Arbeiderbladet 29. oktober 1969
Hn/Hamp

**Hamp** eller **harp** (*Cannabis sativa*) er ein eittårig vokster med gulgrøne blomar og motsette handklovne blad. 
Voksteren hev vore nytta til tog, ty og anna gjenom soga, men er no like kjend som rusingsråd.

Hamp ættar frå Asia. Han er mykje dyrka i Sudaust-Europa, Italia og Japan. Tidlegare vart voksteren dyrka i Sverike, og det vart òg freista i Noreg.
Voksteren er funnen på avfallsplassar og liknande yver heile Noreg, men er ikkje rekna som reproduserande.

Hamp er serbu. Hannvoksteren hev finare bast enn hovoksteren, og gjev difor betre hampetrevlar.

## Namn
Ordet *hamp* er upphavleg eit lån frå gresk *κάννᾰβῐς* (kánnabis), men tidleg nog til at logi hans Grimm verka på det og gjorde *k* og *b* til *h* og *p*. Utfallet vart **hanapiz* og gav norrøne **hanpr* etter synkopetidi. Seinare vart det *hampr* som er upphavet til den nynorske formi. 

*Harp* er truleg av same upphav, men umlaga etter *horr* ‘linstrå’.

## Rusingsråd
Hamp er ei av dei vanlegaste rusingsrådene i verdi, og er millom anna nytta som lækjeråd for ymse sjelelege lidingar. Berre koffein, alkohol og nikotin er meir nytta.

Rusingsrådi finst i fleire former. Ei av dei vanlegaste er kvåda. Hampekvåda er ei seig væta voksteren skil ut i hø‎gfjellsstrok på kring 1000 meter. På engelsk er denne væta kalla *hashish*, frå arabisk *ḥašīš* ‘turka urt’. Ei onnor form er bladi, blomane og skoti, ofte frå hoa. Desse vert turka og eignar seg difor best i sigarettar, medan kvåda krev jamn verming.

## Kjeldor

* Lid, J.: *Norsk og svensk flora*. Oslo, 1974.
*«Hamp» (14. februar 2009). *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 21. juli 2015.
Nordisk meisterskap i orientering 1971

**Nordisk meisterskap i orientering 1971**, den åttande i sitt slag, vart avvikla 25. og 26. september 1971 ved Sundsvall i Sverige.

## Karar
### Klassisk-distanse – 12,8 km





### Stafett





## Kvinner
### Klassisk-distanse





### Stafett





## Kjelder
*Arbeiderbladet 27. september 1971
Anoksis

**Anoksis** (av gresk *an*, 'utan' og *oxys*, 'skarp') er ein tilstand der noko heilt manglar oksygen, det er ei ein **anoksisk** tilstand. Cellevev, organ, organismar eller økosystem kan vera anoksiske. Det motsette av anoksisk er oksisk. Ein tilstand der det finst oksygen, men der oksygennivået er lågare enn normalt, blir kalla hypoksis.

Ved anoksis kan berre prosessar som ikkje involverer oksygen finna stad, som anaerob metabolisme, anaerob respirasjon eller anaerob korrosjon. Anaerobe organismar som visse bakteriar kan leva i anoksiske miljø. Nokre slike organismar krev anoksiske miljø (dei er obligat anaerobe), medan andre føretrekk eit slik miljø, men kan klara seg der det finst noko oksygen (dei er fakultativt anaerobe).
## Anoksisk vatn
Havvatn, sjøvatn og grunnvatn kan vera anoksisk. Dette skjer vanlegvis når vatn blir hindra frå å sirkulera, til dømes av eit fysisk stengsel eller av ei streng lagdeling i vatnet. Til dømes kan tungt, hypersalt vatn leggja seg i botn. Djupe fjordar med trong og/eller grunne opningar mot havet kan også få stilleståande vatn som kan bli anoksisk. I tillegg kan ein få anoksiske forhold om oksideringsraten av organisk stoff utført av bakteriar er større enn tilgangen på oppløyst oksygen.

## Anoksi i medisinen
Anoksi i medisinsk samanheng viser til ein tilstand der eit organ eller vev får for lite oksygen, til dømes på grunn av manglande blodtilførsel til vevet eller lågt hemoglobininnhald i blodet (anemi).

## Kjelder
Ham i Bibelen

**Ham** (hebraisk  – *Ḥām*), i tidlegare bibelomsetjingar også **Kam**, er ein av sønene til Noah i Bibelen. 

Ham var bror til Sem og Jafet. Han var far til Kusj, Misrajim, Put og Kanaan. Gjennom desse blei han stamfar til fleire folkeslag.

1. Mosebok fortel at Ham fekk sjå faren naken, og fortalde brørne sine om det. Dei dekka til Noah utan å sjå på han. For dette blei sonen til Ham, Kanaan, forbanna. 


Drunkenness of Noah bellini.jpg|Sem, Ham og Jafet med Noah. Måleri av Giovanni Bellini.
Nuremberg chronicles - f 15v.png|Tysk illustrasjon frå *Weltchronik* (1493) av Hartmann Schedel.
009.Noah Curses Ham and Canaan.jpg|Noah forbannar Ham og Kanaan. Illustrasjon av Gustave Doré.


## Kjelder

## Sjå òg
* Hamittiske språk
* Hamittar
Lates

***Lates*** er ei slekt ferskvass- og havslevande fiskar i familien Latidae i ordenen piggfinnefiskar. Typearten for *Lates* er nilåbor (*Late*s *niloticus*). 

Slekta finst i Indiahavet og det vestlege Stillehavet og dessutan i elver og sjøar i Afrika. Der finn ein fleire endemiske arter i til dømes Victoriasjøen og Tanganyikasjøen.

Desse fiskane kan bli mellom 30 cm og 2 m lange. De største artene kan vega opp til 200 kg. Alle artene har todelte ryggfinnar. Vanlegvis er fiskne kjøtetarar som lever av annan fisk og virvellause dyr. 

Namnet kjem av latin *latēre*, 'gøymd'.

## Artar

* *Lates angustifrons* Boulenger, 1906
* Barramundi *Lates calcarifer* (Bloch, 1790)
* *Lates japonicus* Katayama & Taki, 1984
* *Lates longispinis* Worthington, 1932
* *Lates macrophthalmus* Worthington, 1929
* *Lates mariae* Steindachner, 1909
* *Lates microlepis* Boulenger, 1898
* Nilåbor, *Lates niloticus* (Linnaeus, 1758)
* *Lates stappersii* (Boulenger, 1914)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Lates|Lates]]» frå ,  den 13. august 2021.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
* motsvarande engelskspråkiga artikkel den 24 september 2006
* FishBase
* ITIS
Art Decade

«**Art Decade**» er ein instrumental av den engelske musikaren David Bowie, gjeve ut i 1977 på albumet hans *[[Low]]*.

Songen er kalla opp etter ei gate Bowie hadde sett i Vest-Berlin, der namnet var eit ordspel på stilarten art deco. Faktisk er songen i seg sjølv, som resten av songane på side B av *Low*, eit portrettstykke av ein viss stad, i dette tilfellet Vest-Berlin. Bowie fortalte om inntrykka sine seinare og sa at Vest-Berlin var «ein by avskoren frå si verd, kunst og kultur, døyande utan håp om gjengjelding.» På grunn av dette er songen langsam og eit forsøk på ein melankolsk og deprimerande lyd.

Songen har ein kjapp introduksjon på perkusjon og vibrafon, ved hjelp av ein caravan-liknande trommelyd som held fram gjennom heile stykket. Den melodiske delen til Bowie av komposisjonen er lagt over det syntetiske landskapet til Brian Eno, som brukte ein synthesizer-effekt som minner om dei han brukte på albumet *[[No Pussyfooting]]* i 1973. Songen er med vilje repeterande. Halve songen har berre akkorden E-dur, medan to notar repeterer over. 

Trass i at berre BOwie står oppført som komponist på songen, har Brian Eno sagt at det var han som berga songen frå å bli fjerna frå albumet. Originalt vart stykket spelt inn på eit piano, der både Eno og Bowie spelte. «Då me var ferdige med det likte han det ikkje veldig godt og gløymde det litt ut. Men to dagar då han var borte, henta eg det fram att og såg om det var noko som kunne gjerast med det. Eg sette alle desse instrumenta over som me hadde og då likte han det og innsåg at det var håp for stykket. Og han la til fleire instrument på toppen av det att.»

Hansa Studios-lydteknikaren Eduard Meyer spelte cello på innspelinga.

## Konsertversjonar

* Utgåver framført på Isolar II-turneen er komen ut på *[[Stage av David Bowie|Stage]]* (1978) og *[[Welcome to the Blackout (Live London ’78)|Welcome to the Blackout]]* (2018).

## Medverkande
*David Bowie: gitar, vibrafon, piano, Chamberlin
*Brian Eno: piano, Mini Moog, Chamberlin
*Eduard Meyer: cello

## Andre utgjevingar

* Konsertopptaket frå *Stage* kom ut som B-sida til singelen «Breaking Glass» i 1978.
* Han vart gjeven ut som ei biletplate av RCA i platesamlinga *Life Time*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Art Decade|Art Decade]]» frå ,  den 14. august 2021.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
*Greatorex, Johnathan. «Just a Mortal With Potential.» Teenage Wildlife. November 1996. 6. mars 2006 https://web.archive.org/web/20060203174254/http://www.teenagewildlife.com/Interact/fc/misc/JG/index.html.
*Griffin, R. «Low.» Bowie Golden Years. January 2005. 6. mars 2006 https://web.archive.org/web/20060220172517/http://members.ol.com.au/rgriffin/GoldenYears/Low.html.
Weeping Wall

«**Weeping Wall**» er eit instrumentalt stykke av David Bowie frå albumet hans *[[Low av David Bowie|Low]]*, gjeve ut i 1977.

Bowie har sagt at sporet er meint å framkalle elendigheita Berlinmuren skapte, og er eit portrettstykke som dei andre spora på side to av *Low*. Hovudmelodien er ei utgåve av melodien «Scarborough Fair».

Bowie speler alle instrumenta på innspelinga og er det einaste solosporet på albumet. Dette omfattar fleire perkusjonsinstrument og synthesizerar. Ein kan òg høyre røysta hans i eit ordlaust refreng. Den minimalistiske stilen skal vere inspirert av komponisten Steve Reich. I følgje Reich hadde Bowie vore på den europeiske premieren av *[[Music for 18 Musicians]]* ved Nasjonalgalleriet i Berlin i 1976. «Og eg trur 'Weeping Wall' på *Low* tildels er basert på det,» har Reich sagt. Bowie sjølv hugsa han såg *Music for 18 Musicians* framført i «sentrum av New York seint i 1970-åra» og skildra det som «balinesisk gamelan-musikk kryssa med minimalisme... Forbausande.»

Brian Eno og *[[NME]]*-redaktørane Roy Carr og Charles Shaar Murray har meint at «Weeping Wall» byrja som ein del av det skrinlagde filmusikkprosjektet for *[[The Man Who Fell to Earth]]*, medan Bowie sjølv har sagt at stykket vart komponert spesifikt for *Low*.

## Medverkande
*David Bowie – vokal, gitar, vibrafon, xylofon, synthesizer, piano, Chamberlin, perkusjon

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Weeping Wall (instrumental)|Weeping Wall (instrumental)]]» frå ,  den 14. august 2021.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Subterraneans

«**Subterraneans**» er ein song av David Bowie og avslutningssporet på albumet hans *[[Low]]* frå 1977. Som det meste av side to er «Subterraneans» hovudsakleg instrumental, med eit kort vers med obskur tekst nær slutten av songen. 

«Subterraneans» vart først spelt inn i 1975 og meint for filmusikken til filmen *[[The Man Who Fell to Earth]]* frå 1976. Han vart seinare henta attande for *Low*.

## Karakteristikk
Etter at *[[Station to Station]]*-innspelinga enda i november 1975 i Cherokee Studios i Los Angeles, spelte David Bowie inn «Subterraneans» i same studioet i desember 1975. Stykket vart seinare pynta på av Brian Eno.

I plateomslaget til *Low* står «Peter and Paul» oppført med ekstra ARP synthesizer og piano. «Peter and Paul» er Peter Robinson, som spelte Fender Rhodes, og Paul Buckmaster, som spelte ARP Odyssey. Peter Robinson og Paul Buckmaster arbeidde i lag med Bowie i Cherokee Studios seint i 1975 på den skrinlagde musikken til *[[The Man Who Fell to Earth]]*.

«Subterraneans» vart til slutt den mest redigerte songen på *Low*, med saksofon av David Bowie, i tillegg til mange lag av synthesizer og reverserte instrumentlydar av Brian Eno, som flyt under ein stønnande vokal som er ordlaus fram til kring dei siste nitti sekunda. Lydlandskapet har ein filmaktig kvalitet som hentar fram kjensla frå Miles Davis-albumet *[[In a Silent Way]]*.

Bowie relaterte songen til elendigheita til dei i Aust-Berlin under den kalde krigen. I følgje Bowie representerte den svake jazz-saksofonen eit minne av det som hadde vore for folk som vart fanga i Aust-Berlin.»

## Tekst
Teksten er blant dei minst tilgjengelge og obskure tekstane til Bowie. Bowie rapporterte at under innspelinga av *Low* var han «utåleleg lei» vanlege rocketekstar. Tekstane på «Subterraneans» vart skapt ved ein oppkuttingsteknikk, som Bowie tidlegare hadde brukt. 

## Konsertversjonar
* Songen vart nytta som introduksjon til Bowie sitt sett under Outside-turneen i 1995. Dette var ein annan versjon enn albumversjonen, med teksten og musikalske tema frå songen «Scary Monsters» (som følgde «Subterraneans» på setlista). Denne versjonen vart spelt i lag med Nine Inch Nails.

## Medverkande
*David Bowie: vokal, saksofon, reversert elektrisk gitar, ARP String Ensemble
*Paul Buckmaster: ARP Odyssey synthesizer
*Peter Robinson : reversert Fender Rhodes elektrisk piano
*Brian Eno: ARP 2600 synthesizer, piano
*Carlos Alomar: reversert elektrisk gitar 
*George Murray: reversert bassgitar
*Tony Visconti: produsent

## Andre versjonar
* Philip Glass – ''Low Symphony'' (1992)
* Nine Inch Nails – konsertversjonar (med David Bowie) (1995)
* Dylan Howe – Jazz-rekonstruksjon for albumet hans *Subterranean – New Designs on Bowie's Berlin* (2014)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Subterraneans|Subterraneans]]» frå ,  den 14. august 2021.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
*Greatorex, Jonathan. «Just a Mortal With Potential.» Teenage Wildlife. Nov. 1996. 06 Mar. 2006.

 

## Bakgrunnsstoff
*
Handball-VM 2021 for kvinner

**Handball-VM 2021 for kvinner**, den 25. i rekka, vart avvikla i tida 1. til 19. desember 2021 i Spania. Det var fyrste gongen Spania arrangerte verdsmeisterskapen i handball for kvinner. 32 land skal deltake i meisterskapen. Den 9. desember trekte Kina laget frå meisterskapen, etter at det vart påvist covid-19 i laget. Dei resterande kampane som Kina skulle spele, vart sette til 10&ndash;0-siger til motstandarlaga.

### Finalekampen
Kampen mellom vinnarane av semifinalane, Frankrike og Noreg, vart avvikla med 4&nbsp;316 tilskodarar på tribunane i Granollers. Laga fylgde kvarandre til 7–7. Frå det 19. til 26 minutt skåra Frankrike sju mål og Noreg berre eitt. Eitt minutt før pausesignalet leia Frankrike 16–10. Franske utvisingar førte til at Noreg kunne redusere til 16–12. I løpet av dei tre fyrste minutta av andre omgang utlikna Noreg til 16–16. Kampen stod og vippa til 19–19. Tre norske skåringar i rad gjorde sitt til at det franske angrepsspelet gjekk i stå. I løpet av 15 minutt skåra Frankrike eitt einaste mål. Ti minutt før tida var ute, leia Noreg 26–20. Frankrike fekk det siste målet i ein kamp som enda med norsk siger 29–22.  

**Noregs** Henny Reistad vart toppskårar i kampen med sine 6 nettkjenningar og kåra til kampens beste spelar. Kari Brattset, Nora Mørk og Stine Oftedal skåra 5 mål kvar. Hine måla kom frå Malin Aune 3, Veronica Kristiansen og Silje Solberg 2, begge, Marit Røsberg Jacobsen 1. Emilie Hegh Arntzen, Vilde Ingstad, Moa Högdahl, Camilla Herrem  Kristine Breistøl, Maren Aardahl kom ikkje på skåringslista. Målvakter var Sanna Solberg og Katrine Lunde.

**Frankrike** sine mål kom frå Allison Pineau 4, Paulette Foppa 3, Estelle Nze Minko, Laura Flippes, Lucie Granier, Coralie Lassource, Grace Zaadi, Oceane Sercien Ugolin, alle saman 2 skåringar, Tamara Horacek, Alicia Toublanc, Meline Nocandy, alle 1 mål. Laura Glauser og Cleopatre Darleux vakta målburet.

## Innleiande runde
### Gruppe A

----------

--------

--------

### Gruppe B

---------

--------

-------

### Gruppe C

------

---------

--------

### Gruppe D

----------

--------

--------

### Gruppe E

--------

---------

--------

### Gruppe F

--------

-------

----------

### Gruppe G

---------

---------

-----------

### Gruppe H

------

-------

----------

## President's Cup
### Gruppe I

-------

--------

-------

### Gruppe II

-------

--------

-------

### Plasseringskampar om 25.- til 32.-plass
;Kamp om 31.-plass

;Kamp om 29.-plass

;Kamp om 27.-plass

;Kamp om 25.-plass

## Hovudrunden
### Gruppe I

--------

--------

------

### Gruppe II

----------

--------

----------

### Gruppe III

--------

--------

------

### Gruppe IV

----------

--------

----------

## Sluttspelet
### Kvartfinalar

----------

-------

----------

### Semifinalar

----------

### Bronsefinale

### Finale

## Sjå òg
* Handball-VM 2021 for menn

## Kjelder

*Kampoversyn
## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
*International Handball Federation
Nordisk meisterskap i orientering 1973

**Nordisk meisterskap i orientering 1973**, den niande i sitt slag, vart avvikla 22. og 23. september 1973 i Stord i Hordaland.

## Karar
### Klassisk-distanse





### Stafett





## Kvinner
### Klassisk-distanse





### Stafett





## Kjelder
*Arbeiderbladet 24. september 1973
Qeshm

**Qeshm** er den største øya i Iran. Ho ligg i Hormuzsundet, og er skild frå det iranske fastlandet av det smale Khuransundet. 

Øya er 135 km lang og 40 km brei og har rundt 200&nbsp;000 innbyggjarar.

## Sjå òg
* Mangroveskogane i Qeshm

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Qeshm|Qeshm]]» frå ,  den 15. august 2021.*
Nordisk meisterskap i orientering 1975

**Nordisk meisterskap i orientering 1975**, den tiande i sitt slag, vart avvikla fredag 19. og sundag 21. september 1975 ved Nørre Snede i Danmark.

## Karar
### Klassisk-distanse





### Stafett





## Kvinner
### Klassisk-distanse





### Stafett





## Kjelder
*Halden Arbeiderblad 20. september 1975
*Arbeiderbladet 22. september 1975
Pandion cristatus

Haukefuglarten ***Pandion cristatus***, engelsk 'Eastern osprey',  er ein medlem av fiskeørnfamilien som lever i på Ny-Guinea, Australia og sørvestre Stillehavet. IOC World Bird List lister dette taksonet som ein sjølvstendig art, og arten har ikkje fått norsk namn. Andre autoritetar ser på taksonet som ein underart *Pandion haliaetus cristatus* av fiskeørn.

## Skildring
*Pandion cristatus* skil seg frå arten fiskeørn med litt lysare markeringar i bryst, og teikninga frå auge mot nakke er noko lysare enn hos arten fiskeørn. Undersida av vengene har mindre grad av svart mønster. Elles er denne ørna i stor grad lik fiskeørna som vi ser ho i Eurasia.

## Kjelder

;Referansar 

## Bakgrunnsstoff
Fiskeørner

**Fiskeørner** (*Pandion*) er ei slekt av haukefuglar med ein eller to nolevande artar, avhengig av taksonomisk standpunkt. IOC World Bird List lista tidlegare to fiskeørnartar, men etter 2022 som andre autoritetar, berre ein art, fiskeørn. *Pandion* er einaste slekta i fiskeørnfamilien, Pandionidae. Fiskeørner har ei kosmopolitisk utbreiing, dei lever på alle kontinent unntatt Antarktis. 

Det vitskaplege namnet *Pandion* er frå gresk mytologi. Athen hadde to kongar med namnet *Pandion*, ein av desse fekk eit born som blei omskapt til ein hauk. 

## Skildring
Fiskeørner er mellomstore haukefuglar, ca. 52 til 60 centimeter i kroppslengd, der hoer er monaleg større enn hannar. Karakteristisk for utsjånaden er den nær kvite undersida av kropp og venger synleg i flukt. Dei er meistrar i å stupe etter og gripe fisk med beina som sym grunt under vassoverflata. 

Slekta skil seg frå rovfuglslekter av haukefuglar på ei rekke punkt. Til dømes viser beina slåande ulikskapar, generelt er fiskeørnføter store. Tærne er omtrent like lange, hos fiskeørner kan den ytre tåa peike framover eller bakover (reversibel). Byttedyret blir gripe med to tær framover og to bakover, nett som hos ugler. Klørne er lange, spisse og runde i tverrsnitt. Tærne har ei ru underside som gjer det mogleg å halde godt på glatte fiskar.

Arten fiskeørn, *Pandion haliaetus*, (Linnaeus, 1758), er ein trekkfugl som hekkar i Nord-Amerika og Eurasia, overvintrar i sør, vesentleg i Sør-Amerika, Afrika sør for Sahara og Sør-Asia.
Underarten som studom har vore klassifisert som art er *P. h. cristatus*, (Vieillot, 1816). Han lever på Ny-Guinea, i Australia og på øyar i sørvestre Stillehavet

## Kjelder
;Referansar 

## Bakgrunnsstoff
Denwick

**Denwick** er ein liten landsby og *civil parish* (kommune) i Northumberland i England. Han har 267 innbyggjarar (2011).
Staden ligg rundt 2 km nordaust for Alnwick.

Namnet Denwick kjem frå gammalengelsk *denu*, 'dal' og *wīc*, 'busetnad' eller 'gard'. Uttalen av namnet i dag er *Dénnick*.

## Historie
Landsbyen blei planlagd og bygd på 1800-talet, ei tid med auka velstand i Northumberland, på eigedommen til hertugen av Northumberland. Det er funne spor etter busetnad frå staden frå bronsealderen.

Kapellet i Denwick blei påkosta av Algernon George Percy, 6. hertugen av Northumberland i 1872, og held framleis jamleg gudstenester. Dei fleste bygningane i landsbyen er eldre, mellom anna Denwick House, som blei bygd i 1808 og no er verna som ein grade II-bygning.

## Geografi
Kommunen er delt i to. Sjølve landsbyen Denwick ligg i hovuddelen av kommunen, nord for elva Aln, i lag med størstedelen av Hulne Park. Den fråskilde sørdelen av soknet går så langt sør som Newton on the Moor.

Denwick Burn, ei sideelv til Aln, renn forbi landsbyen i nord.

Det finst fleire verna bygningar i soknet, mellom anna Denwick Bridge, Heiferlaw Tower, Brizlee Tower og Hulne Priory. Fleire bustadhus er også verna med grade II.

Denwick ligg på ruta til buss 418 bus, driven av Travelsure. Denne ruta går mellom Alnwick og Belford.

Hovudvegen gjennom landsbyen er B1340, som går direkte til Alnwick. Veggkrysset i Denwick mellom B1340 og A1 blei bygd på 1980-talet.

## Galleri

Deanmoor Farm - geograph.org.uk - 2477661.jpg|Utsyn mot Deanmoor Farm i Denwick
Hulne Park, Hulne Priory - geograph.org.uk - 2282165.jpg|Ruinane av Hulne Priory i Hulne Park
Denwick Chapel - geograph.org.uk - 195153.jpg|Denwick Chapel
Denwick_Chapel_interior.JPG|Inne i Denwick Chapel


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Denwick|Denwick]]» frå ,  den 16. august 2021.*
Drivabrua

**Drivabrua** er ei bru på Fylkesveg 62 på Sunndalsøra. Ho vart opna for trafikk i 2016.

Brua er ei bogebru over elva Driva i Sunndal kommune i Møre og Romsdal. Ho er 111 meter lang. 

Den noverande brua som vart opna i 2016 erstatta to eldre bruer frå 1914 og 1984.

Bogbrua vart bygd i Sunndalsøra og flytta til ei midlertidig plassering nær dei gamle bruene, og då brukt som mellombels veg. Etter at dei gamle bruene var rivne, vart den nya brua flytta til den gamle brustaden.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Drivabrua|Drivabrua]]» frå ,  den 15. august 2021.*
Fanatec

**Fanatec** er eit merkenamn ått av den tyske produsenten **Endor AG** som lagar maskinvare til simracing, som til dømes kraft-tilbakekopla ratt (inkludert direktedrevne ratt), pedalar, girskifarar og stolar. Produkta deira er utvikla i Tyskland og produsert i Kina.

## Historie

Endor AG vart grunnlagt i 1997, og blei børsnotert i 2006.

I 2005 vart Xbox 360 lansert, og Fanatec CSR var inkludert som det einaste rattet det var mogleg å kopla til trådlaust forutan Microsoft sitt eige ratt.

I 2006 signerte Fanatec ein 5-års kontrakt med Porsche om at Fanatec kunne produsera offisielle Porsche-ratt til simracing.

I 2009 vart Forza Motorsport 3 utgjeve, og Porsche 911 Turbo S-ratta laga av Fanatec var det einaste kompatible kraft-tilbakekopla rattet forutan Microsofts sitt eige trådlause racingratt.

## Sponsing
I 2021 vart Fanatec tittelsponsor for den europeiske GT2-serien.

## Sjå også

* Logitech, ein konkurrerande produsent

## Referansar
Nilåbor

**Nilåbor** (*Lates niloticus*) er ein stor ferskvassfisk frå Afrika som høyrer til nilåborfamilien. Han kan bli nesten to meter lang og 200 kg tung.

## Skildring
Fisken er sylvfarga med eit blått skin. Han har karakteristiske svarte auge med ein klar gul ring rundt. Arten er ein av dei største ferskvassfiskane, og kan bli opptil to meter lang og 200 kg tung.

Nilåbor er ein fisk som veks rakst, og blir kjønnsmogen når han er tre til fire år gammal. Hofiskar kan gyta 1-12 millionar egg. Desse klekkar raskt, og yngelen lever av dyreplankton i pelagiske område. Større fiskar held seg nærare stranda, der dei lever dei fyrste åra av livet. Vaksne dyr trekker så tilbake til den pelagiske sona. Mellomstore individ på 20–75 centimeter kan eta fisk, reker og botndyr. Dei største fiskane lever berre av annan fisk.

## Menneske og økosystem

Nilåbor har vore ein ettertrakta matfisk i lang tid. Både egyptarane og romarane heldt arten i dammar. I Tsjadsjøen har ein lenge drive fiske etter arten.

På 1950-talet blei fisken innført til Victoriasjøen for å erstatta synkande bestandar av lokale matfiskar. På 1980-talet voks denne bestanden kraftig. Dette fekk katastrofale følgjer for den lokale fiskefaunaen. Nilåboren er ein rovfisk, og utrydda fleire hundre arter av ciklidar som var stadeigne for denne sjøen. Dette er blitt kalla den største masseutryddinga av virveldyr i moderne tid.  Liknande kollapsar av lokal fisk etter innføring av nilåbor har også funne stad i andre sjøar i området, som i Kyoga- og Nabugabosjøen.

Utsettinga av nilåbor fekk òg store følgjer for samfunna rundt sjøen i Uganda, Tanzania og Kenya. Det har utvikla seg ein stor eksportindustri, der det i 2003 blei eksportert nilåbor til EU for 169 millionar euro. Fisken var blitt for dyr til at lokale folk hadde råd til å eta han, og ujamn fordeling av inntektene har ført til sosial uro. Sterk beskatting av nilåbor har ført til at bestanden har gått tilbake i Victoriasjøen, og nokre av dei lokale artane har teke seg opp att.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nilabbor|Nilabbor]]» frå ,  den 16. august 2021.*  

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* Lipton, David. "''Lates niloticus:'' Information". *Animal Diversity Web.* Ann Arbor: University of Michigan Museum of Zoology, 2003.
* Snoeks, Jos. "Ecology of ''Lates niloticus''". *Global Invasive Species Database.* 
* IUCN. "Alien Species Invade the Planet". Press release, 11. mai 2001.
* Species Profile - Nile Perch (''Lates niloticus''), National Invasive Species Information Center, United States National Agricultural Library.
Halsvendarar

**Halsvenderar** (Pleurodira) er ein av to nolevande underordnar av skjelpadder. Halsvendarane kan som namnet tydar på ikkje trekka hovudet rett inn under skalet som halsgøymarar, men snur det til sida og legg i eit holrom framfor eit forbein for å verna det mot eventuelle farar.

Dei fleste halvsendarane lever i ferskvatn. Dei finst i Afrika, Madagaskar, Seychellane, Australia, Ny-Guinea og Sør-Amerika.

Gruppa omfattar tre familiar, der den største er slangehalsskjelpadder.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Halsvendere|Halsvendere]]» frå ,  den 17. august 2021.*  
 
## Bakgrunnsstoff
Nordisk meisterskap i orientering 1977

**Nordisk meisterskap i orientering 1977**, den ellevte i sitt slag, vart avvikla 3. og 4. september 1977 ved Joensuu i Finland.

## Karar
### Klassisk-distanse 14,6 km/18 postar




### Stafett




## Kvinner
### Klassisk-distanse 8,5 km/10 postar




### Stafett




## Kjelder
**Sportsboken 77-78*. Dreyerbok Stavanger. 1977.