open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kłodzko

**Kłodzko** er ein by sørvest i Polen i Nederschlesiske voivodskap. Han ligg midt i Kłodzkodalen ved elva Nysa Kłodzka.

Kłodzko er sete i Kłodzko fylke, men sjølve byen er ein separat urban gmina). Kłodzko er det største handelssenteret, og eit viktig trafikknutepunkt, i området. På grunn av dei mange historiske monumenta i byen vert han stundom kalla «Vesle Praha». Kulturelt og tradisjonelt har byen vore ein del av Böhmen, og var administrativt ein del av Schlesien sidan 1763.

## Merknader

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kłodzko|Kłodzko]]» frå , og «[[:nb:Kłodzko|Kłodzko]]» frå  den 14. juni 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Karl Aleksander av Lorraine

**Fyrst Karl Aleksander av Lorraine** () var son av Leopold Josef, hertug av Lorraine og Élisabeth Charlotte d'Orléans.
 
Då den eldste bror hans Frans Stefan, hertug av Lorraine, gifta seg med erkehertuginne Maria Teresia, dotter til keisar Karl VI, gjekk Karl Aleksander inn i keisaren si teneste i 1737.

Under den austerrikske arvefølgjekrigen var han ein av dei øvste austerrikske kommandørane, og var mest kjend for nederlaget hans for Fredrik den store i slaget ved Chotusitzi 1742, og slaget i Hohenfriedberg i 1745. Han vart òg slått av Moritz av Sachsen i slaget ved Rocoux i 1746.

7. januar 1744 gifta han seg med den einaste systera til Maria Teresia, erkehertuginne Maria Anna av Austerrike. Paret vart guvernørar av Dei austerrikske Nederlanda. Sjølv om Maria Anna døydde seinare same året, heldt Karl fram som guvernør fram til han døydde i 1780. Han vart særs populær og vart òg stormeister av Den tyske riddarordenen i 1761. 

Under sjuårskrigen kommanderte han den austerrikske hæren i slaget ved Praha, der han igjen vart slått. Han slo seinare ein mindre prøyssisk hær i 1757 i slaget ved Breslau, før han igjen leid nederlag for Fredrik II av Preussen i slaget ved Leuthen.

Etter det siste nederlaget vart Karl erstatta av Leopold Josef av Daun og trekte seg frå militærtenesta. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Prince Charles Alexander of Lorraine|Prince Charles Alexander of Lorraine]]» frå , den 14. november 2008.*
Vorte

**Vorter** (*verruca* på latin) er ein godarta liten utvekst i huda som vanlegvis vert mellom 1 mm og 1 cm stor. Vorter skuldast ein infeksjon i huda eller i slimhinnene forårsaka av virus. Det finst mange forskjellige virus som kan gje vorter, men dei forskjellige virusa gjev vorter på forskjellige stader på kroppen.

Det er mest vanleg hjå barn i alderen frå 8 til 12 år. Etter at ein har fylt 35 år byrjar vorter å bli sjeldne. Dei fleste vortene forsvinn etter om lag 2 år.

## Sjå og
* Verruca simplex
* Verruca vulgaris
* Kjønnsvorter
Kevin Smith

**Kevin Patrick Smith** () er ein USA-amerikansk regissør, forfattar og skodespelar frå New Jersey. Han er saman med Scott Mosier, grunnleggjar av View Askew Productions. Filmane hans er kjende for å ha mange fellestrekk, både i karakterar, handlingstrekk, miljø (ofte kalla The View Askewniverse), og kanskje spesielt skodespelarar.

Han byrja utdanninga si på Vancouver Film School, men før endt eksamen vendte han tilbake til heimstaden New Jersey for å lage sin første film *[[Clerks]]*.

Smith er kjent for å vere ein frittalande mann, og ved sidan av filmlaginga held han blant anna forelesningar, skriv artiklar, og har ein podcast, der han fortel om hendingar frå sitt privatliv og frå Hollywood.

## Karriere
### Arbeid som regissør
* *[[Clerks]]*
* *[[Mallrats]]*
* *[[Chasing Amy]]*
* *[[Dogma]]*
* *[[Jersey Girl (film)|Jersey Girl]]*
* *[[Clerks 2]]*
* *[[Zack And Miri Make A Porno]]*
* *[[Cop Out]]*
* *[[Red State]]*

#### Framtidige filmprosjekt
* *Hit Somebody*
* *Ranger Danger and the Danger Rangers*
* *Clerks: Sell Out*

## Bakgrunnsstoff
* View Askew Productions
* Smiths blogg
* Kevin Smith på IMDb
NGC 6090

**NGC 6090**, **Mrk 0496**, **VV 626**, **I Zw 135** eller **KPG 486** er eit par av vekselverkande spiralgalaksar med ein overlappande sentralregion som ligg rundt 400 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Draken. Dei to synlege kjernane til galaksane ligg rundt 10 000 lysår frå kvarandre, noko som tyder på at galaksane er midt i prossesen med å smelta saman. Galaksane har to lengre tidevasshalar. Galaksesystemet har mykje til felles med Antennene både når det gjeld kor langt galaksane har komne i prossesen med å smelta saman, og når det gjeld kva vinkel ein observerer galaksane ifrå jorda med.

## Kjelder

* *Denne artikkelen i sin heilskap baserer seg på pressemelding *'STScI-2008-16*' frå [[Space Telescope Science Institute]].*
Arp 298

**Arp 298**, **NGC 7469** eller **Mrk 1514** er ein del av eit par av vekselverkande galaksar som ligg rundt 200 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Pegasus. Paret består av stavspiralgalaksen Arp 298, som òg er ein Seyfert 1-galakse, og den mindre kompanjongen **IC 5283**. Arp 298 er ei sterk kjelda for infraraud stråling og har gjennomgår eksplosiv stjernedanning rundt kjerneområdet.

## Kjelder
*
Blackboard

**Blackboard** er eit nettbasert elæringssystem, utvikla av Blackboard Inc. som blei skipa i 1997. Det blei del  av Anthology i 2021.

Det vert nytta av høgskular og universitet for å publisera undervisningsmateriale. Faglærarar og studentar må vera registrerte som brukarar på Blackboardinstallasjonen til institusjonen sin for å logga seg inn på Blackboard. Studiematerialet er organisert i fag og studentane må registrera på kvart enkelt fag dei ynskjer tilgang til. Faglærarar er registrerte som «instruktørar» og har høve til å lasta opp læremateriale til dei faga dei har ansvaret for.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
* Blackboard Inc 
* Døme på innloggingside
NGC 5752 og NGC 5754

**NGC 5752 og NGC 5754** er eit par av vekselverkande galaksar som ligg rundt 200 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Bjørnepassaren.

NGC 5752 har gjennomgått ein periode med eksplosiv stjernedanning og har ei rik folkesetnad på massive og lyssterke stjernehopar som klumpar seg saman rundt kjernen, der dei er vovne i hop med intrikate støvbanar. 

I motsetnad til NGC 5752 har NGC 5754 ikkje hatt nokre store omveltningar då sisnemnde er mykje større og meir massiv. NGC 5754 viser likevel nokre tidevasstrekk i dei ytre delane av galaksestrukturen, òg i symmetrien til dei indre spiralmønstra.

## Kjelder

* *Denne artikkelen i sin heilskap baserer seg på pressemelding *'STScI-2008-16*' frå [[Space Telescope Science Institute]].*
Arp 182

**Arp 182**, **NGC 7674**, **Mrk 533** eller **VV 343a** er den største og mest lyssterke av fire galaksar som utgjer Hickson 96. Han ligg rundt 400 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Pegasus. Han har ein aktiv galaksekjerne og er ein type 2 Seyfert-galakse. Han høyrer til i kategorien av lyssterke infraraude galaksar.

## Kjelder
*
Arp 55

**Arp 55**, **UGC 4881** eller **VV 155**, òg kjende som *Grashopparen*, er eit par av vekselverkande galaksar som ligg rundt 500 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Gaupa. Galaksane er tenkte å vera midtvegs i samansmeltinga; kjernane til modergalaksane er tydeleg separerte, men galakseskivene overlappar. Ein supernova eksploderte i systemet i 1999, og astronomar trur at eksplosiv stjernedanning kan nett ha starta. Systemet har ein krøllete lys hale med eit høgt tal av stjernehopar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen i sin heilskap baserer seg på pressemelding *'STScI-2008-16*' frå [[Space Telescope Science Institute]].*
Urubamba

**Urubamba** (spansk *Rio Urumamba*) er ei elv i Peru. Dette er ei delvis farbar elv som gjev vasstilførsel til Amazonaselva. Ho har kjelde i Khunurana i Andesfjella søraust for Cuzco nær grensa mot Puno-regionen. 

Øvre delen vert kalla *Vilcanota*. I inkaene sin heilage dal, mellom Pisaq og Ollantaytambo, vert ho også kalla *Wilcamayu* (heilag elv). Ho flyt nord-nordvest i ca. 725 kilometer før ho dannar Ucayali saman med elva Tambo, forlenginga av Apurímac.

John Walter Gregory, ein britisk geolog, drunka i elva den 2. juni 1932 på ein geologisk ekspedisjon i Andes. 

## Galleri

Fil:Camino-inca-dia1-c01.jpg|Starten på inkastien til Machu Picchu nær landsbyen Quriwayrachina ved brua som kryssa Willkanuta
Fil:Urubamba - Valle Sagrado 3.JPG|Willkanuta i Den heilage dalen nær Taray
Fil:Urubamba river (view from the train to Machu-Picchu).jpg|Willkanuta sett frå toget til Machu-Picchu


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Urubamba River|Urubamba River]]» frå ,  den 19. januar 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Novokuznetsk

**Novokuznetsk** (russisk Новокузне́цк) er ein by i Kemerovo oblast i Russland med om lag 530&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg om lag 3000 km aust for Moskva.

Han vart grunnlagd av kosakkar som ein utpost ved elva Tom og vart opphavleg kalla **Kuznetsk** (russisk Кузне́цк). Det var her Fjodor Dostojevskij gifta seg første gong med Maria Isajeva i 1857. Josef Stalin si raske industrialisering av Sovjetunionen forvandla den døsige byen til eit stort senter for kolgruvedrift i 1930-åra. I 1931–1932 vart namnet på byen endra til Novokuznetsk og i 1932–1961 hadde han namnet **Stalinsk** (russisk Ста́линск) etter Stalin.

19. mars 2007 oppstod ein massiv metaneksplosjon i Uljanovskaja-gruva ved Novokuznetsk, og over 100 arbeidarar mista livet. Gruva var det største kolgruva i Kemorovo oblast, og ligg i eit oljerikt område sør i sentrale område av Russland kjend som Kuzbass.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Novokuznetsk|Novokuznetsk]]» frå , den 15. november 2008.*

## Bakgrunnsstoff

*
Fyrstedømet Rjazan

**Fyrstedømet Rjazan** oppstod i 1078, då det vart skild ut frå fyrstedømet Tsjernigov. I 1521 vart fyrstedømet ein del av storfyrstedømet Moskva. Den første herskaren av Rjazan var visstnok Jaroslav Sviatoslavitsj, fyrste av Tsjernigov (ein by i Kiev-riket), sineare fyrste av Murom-Rjazan.

I 1097 vart fyrstedømet sjølvstendig (storfyrstedøme). I desember 1237 vart Rjazan rasert av monglane til Batu Khan og den gamle hovudstaden vart øydelagd. I 1301 tok fyrst Daniel av Moskva Rjazan på grunn av forræderiet til bojarane og sette fyrst Konstantin i fengsel. I 1305 gav son til Daniel, fyrst Jurij av Moskva ordre om å drepe han. Dei neste to etterkomarane til Konstantin vart drepne av Den gylne horden. I 1380 tok fyrst Oleg Ivanovitsj, som ein alliert av Mamai, del i slaget ved Kulikovo.

Meste av tida medan det eksisterte var fyrstedømet Rjazan i konflikt med fyrstedømet Pronsk, før sistnemnde vart annektert av Rjazan i 1483 under regjeringstida til Anna av Rjazan.

I 1520 vart storfyrste Vasilij III av Russland tatt til fange og sett i fengsel i Moskva, og vart den siste storfyrsten av Rjazan på grunn av forholdet til krim-khanen Mehmed I Giray. I 1521 flykta fyrst Ivan Ivanovitsj til storfyrstedømet Litauen, og etter dette vart Rjazan innlemma i storfyrstedømet Moskva. 

## Fyrstar av Rjazan
* 1097–1129 Jaroslav Sviatoslavitsj
* 1129–1143 Sviatoslav Jaroslavitsj (d. 1145)
* 1143–1145 Rostislav Jaroslavitsj (d. 1155)
* 1145–1178 Gleb Rostislavitsj (d. 1178)
* 1178–1207 Roman Glebovitsj (d. ca. 1210)
* 1213–1217 Roman Igorevitsj (d. 1217)
* 1217–1235 Ingvar Igorevitsj (d. 1235)
* 1235–1237 Jurij Igorevitsj (d. 1237)
* 1237–1252 Ingvar Ingvarevitsj (d. 1252)
* 1252–1258 Oleg Ingvarevitsj den raude (1230–1258)
* 1258–1270 Roman Olegovitsj (d. 1270), helgenen
* 1270–1294 Fjodor Romanovitsj (d. 1294)
* 1294–1299 Jaroslav Romanovitsj (d. 1299)
* 1299–1301 Konstantin Romanovitsj (d. 1305)
* 1301–1308 Vasilij Konstantinovitsj (d. 1308)
* 1308–1327 Ivan Jaroslavitsj (d. 1327)
* 1327–1342 Ivan Ivanovitsj Korotopol (d. 1343)
* 1342–1344 Jaroslav Aleksandrovitsj (d. 1344)
* 1344–1350 Vasilij Aleksandrovitsj (d. 1350)
* 1350–1402 Oleg Ivanovitsj (d. 1402)
* 1402–1427 Fjodor Olegovitsj (d. 1427)
* 1427–1456 Ivan Fjodorovitsj (d. 1456)
* 1456–1483 Vasilij Ivanovitsj Tretnoj (d. 1483)
* 1483–1500 Ivan Vasilievitsj (d. 1500)
* 1500–1521 Ivan Ivanovitsj (1496–1534)

## Bakgrunnsstoff
* Fyrstedømet Rjzan (russisk)
* Kart over fyrstedømet
* Fyrstane av Rjazan

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ryazan Principality|Ryazan Principality]]» frå ,  den 15. november 2008.*
Penza

**Penza** (russisk Пе́нза) er ein by i Russland og er det administrative senteret i Penza oblast. Byen ligg ved elva Sura, 625&nbsp;km søraust for Moskva. Byen har om lag 490&nbsp;000 innbyggjarar.

## Historie
Penza vart grunnlagd i 1663 som ein grensepost på det som då landegrensa til Russland mot søraust. Byen er kalla opp etter elva han opphavleg låg ved. Sidan byen opphavleg låg i eit grenseland vart dei fleste husa bygd av tre og byen utvikla seg utan noko overliggjande plan. På 1700-talet vart Penza eit viktig handelssenter.

I 1774 vart Penza tatt av opprørshæren til Jemeljan Pugatsjov, etter at borgarar i byen slapp kosakkane inn i byen. Dei første husa i stein starta å dukke opp etter 1801 og i 1809 hadde Penza fått over 13&nbsp;000 innbyggjarar.

Under den russiske borgarkrigen starta dei tsjekkoslovakiske legionane eit anti-bolsjevikisk opprør i Penza. Under sovjetperioden utvikla byen seg som eit regionalt industrielt senter.

## I dag
I dag vert Penza rekna som eit regional senter for høgare utdanning. Byen har seks universitet, 13&nbsp;høgskular og 77&nbsp;offentlege skular. Penza er òg vertsby for tre teater, fire museum og tre kunstgalleri.

Topografisk sett skil Penza seg kraftig frå dei omliggande byene, med sitt bølgjande bakkelandskap og omkringliggande skogar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Penza|Penza]]» frå , den 15. november 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Edmund

**Edmund** er ei moderne form av det gamal-engelske mannsnamnet *Eadmund*, som har sitt opphav i *ead*, «rikdom, lykke» og *mund*, «vern».

**Edmond** er ei fransk form av namnet.

## Kjende personar med namnet
Personane i lista er ordna kronologisk etter fødselsår.
* Edmund I av England (921–946), konge av England frå 939 til sin død
* Edmund II av England (ca. 989–1016), konge av England frå 1016 til sin død
* Edmund Spenser (1552–1599), engelsk diktar
* Edmund Halley (1656-1742), engelsk astronom som gav namn til Halleys komet
* Edmund Burke (1729–1797), britisk politikar
* Edmund Husserl (1859–1938), tysk-tsjekkisk filosof
* Edmund Hillary (1919–2008), newzealandsk fjellklatrar som var den første til å stige Mount Everest
* Edmund Harris Utne (f. 1942), eigar av Hotel Ullensvang
* Edmund Edvardsen (f. 1943), norsk forfattar
* Edmund Austigard (f. 1964), norsk forfattar
* Edmund Asbøll, norsk pasientskade-advokat

## Annan bruk av namnet
* SS Edmund Fitzgerald, amerikansk frakteskip
Edgar

**Edgar** er eit mannsnamn med opphav i det gamal-engelske namnet *Eadgar*, danna av *ead*, «rikdom, lykke», og *gar*, «sverd». *Játgeirr* var ei norrøn form av namnet.

## Kjende personar med namnet
Personane i lista er ordna kronologisk etter fødselsår.
* Edgar Allan Poe (1809–1849), amerikansk poet og forfattar
* Edgar Rice Burroughs (1875–1950), amerikansk forfattar
* Edgard Varèse (1883 - 1965), fransk-amerikansk komponist
* Edgar B. Schieldrop (1891–1965), norsk ingeniør og professor i anvendt matematikk
* J. Edgar Hoover (1895–1972), amerikansk, direktør for FBI frå 1924 til 1972
* Per Edgar Kokkvold (f. 1946), norsk journalist og redaktør
* Edgar Savisaar (f. 1950), estisk politikar
* Edgar M. Marthinsen (f. 1954), norsk professor i sosialt arbeid
* Edgar Álvarez (f. 1980), honduransk fotballspelar
Tjumen

**Tjumen** (russisk Тюме́нь) er ein by i Russland og administrativt senter for Tjumen oblast. Byen ligg ved elva Tura, på Det vestsibirske låglandet, rundt 2000&nbsp;km aust for Moskva. 
Byen har om lag 875&nbsp;000 innbyggjarar. 

## Historie
Tjumen var den første russiske byen i Sibir, grunnlagd i 1586 av Fjodor I av Russland på staden der tatarbyen Tsjimgi-Tura låg. Tjumenområdet av Sibir-khanatet vart annektert til Russland av kosakken Jermak Timofejevitsj i 1585 og året etter vart byen Tjumen grunnlagt som eit russisk fort. Til å byrje med utgjorde streltsarar og kosakkar brorparten av folkesetnaden i Tjumen.

På 1600- og 1700-talet vart Tjumen eit viktig handelssenter og ein viktig by for produksjon av lêrvarer og handverk. I 1763 budde rundt 7000 menneske i Tjumen. I 1836 vart den første dampbåten i Sibir bygd i Tjumen og i 1885 vart byen knytt til den transsibirske jernbanen.

Under den russiske borgarkrigen vart Tjumen først kontrollert av admiral Aleksander Koltsjak og hans sibirske kvite arme, men i januar 1918 vart byen teke av den raude armeen.

På 1930-talet vart Tjumen ein av dei store sibirske industribyane i Sovjetunionen. Av produkta som vart laga i byen var dampbåtar, frakteskip, møblar, pelsverk og lêrklede. 

Under den andre verdskrigen vart den balsamerte kroppen til Lenin flytta frå Moskva til eit skjult gravkammer i det som no er jordbruksinstituttet i Tjumen. Mange fabrikkar vart òg flytt frå den europeiske delen av Sovjetunionen til Tjumen. Mange slags militærutstyr vart produsert i byen. 14. august 1944 vart byen hovudstad i det vidstrakte Tjumen oblast. 

I 1948 vart det oppdaga olje i Tjumenområdet og på 1960- og 1970-talet vart oljeindustrien ein sentral del av økonomien til byen. 

## Økonomi og næringsliv
Tjumen er i dag eit viktig senter for olje og gassindustrien i Russland. Levestandarden til Tjumens innbyggjarar er med unntak av Moskva den høgaste i landet. Selskap som Gazprom, LUKoil og Yukos har basert store delar av sine aktivitetar i Tjumen.

Elles er dei viktigaste industriane skips- og maskinbygging, i tillegg til produksjon av kjøttprodukt og kjemisk industri. Tjumen ligg ved hovudstrekninga på den transsibirske jernbanen og har ei elvehamn og ein internasjonal lufthamn, der flyselskapet UTair har hovudkvarteret sitt .

## Geografi og klima
Bysenteret består av ein kombinasjon av nyare bygningar og sjarmerande gamle tømmerhus. Lengre ut består byen av ei blanding av slitne bustadblokker frå sovjettida, nyare høghus og gamle tømmerbygningar.

Tjumen har kontinentalt klima, med varme somrar og kalde vintrar. Om vinteren bygger dei lokale innbyggjarane fleire isparkar med skulpturar av snø og is og leikeområde for barna.

## Kjende personar frå Tjumen
* Irving Berlin, amerikansk komponist av russisk opphav.
* Galina Kukleva, skiskyttar og olympisk meister.
* Albina Akhatova, skiskyttar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tjumen|Tjumen]]» frå ,  den 15. november 2008.*  

## Bakgrunnsstoff

*
It's learning

**it’s learning** er ei digital læringsplattform som er utvikla av eit norsk selskap med same namn. Systemet har over 750&nbsp;000 brukarar i heile Skandinavia. Mange norske skular og etatar nyttar systemet, både universitet som NTNU, ungdomsskular og vidaregåande skular gjennom fylket.

For å kunne nytte systemet må ein skule eller ein etat ha registrert ein som brukar. Med tildelt brukarnamn og passord får ein då tilgang til skulen/etaten sitt område på it’s learning.

Plattforma har brukarar i Skandinavia, Nederland, Storbritannia, Spania, Tyskland og Tyrkia.

## Kjelder
Dverggalakse

**Dverggalaksar** er galaksar som er mykje mindre og naturleg mindre lyssterke enn t.d. spiral- og elliptiske galaksar. Ein vanleg definisjon er at ein dverggalakse har ein absolutt storleiksklasse svakare enn -18. Etter dette kriteriet er Dei magellanske skyene ikkje dverggalaksar, medan alle dei andre medlemmane av Den lokale gruppa er det. Dverggalaksar er vanlegvis sfæriske eller irregulære i forma, og er ofte å finna i grupper rundt meir lyssterke galaksar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen baserer seg på artikkelen «dwarf galaxy» i *Philip's Astronomy Encyclopedia* utgjeven i [[2002]].*

## Bakgrunnsstoff

* Hubble-bilete av dverggalaksar
Rjazan

**Rjazan** (russisk Ряза́нь) er ein by i og administrativt senter for Rjazan oblast i Russland. Byen ligg ved elva Oka, rundt 196&nbsp;km søraust for Moskva. Han har om lag 520&nbsp;000 innbyggjarar. 

## Historie
Byen blei grunnlagd i 1095 som *Perejaslavl-Rjazanskij*, 55 km søraust for den noverande byen. Han blei flytt til den noverande staden sin etter å ha blitt øydelagd av tartarane i 1237.

Han var først bygd i tre, men gradvis erstatta av stein. Den eldste bevarte delen av kremlet i byen er frå 1400-talet. 

Byen vert nemnd i historiske dokument i 1301, som *Pereslavl-Rjazanskij*. På den tida var han ein del av Fyrstedømet Rjazan, som var sjølvstendig frå 1129. Den første herskaren av Rjazan var Jaroslav Svjatoslavitsj, fyrste av Tsjernigov. 

Rjazan-området, som ligg i overgangen mellom skog- og steppesonene, var utsett for mange invasjonar frå sør: khazarar, petsjenegar og kiptsjakar. Hovudstaden i fyrstedømet var den første russiske byen som møtte mongolane til Batu Khan. Den 21. desember 1237 vart han øydelagd og klarte aldri å vinne tilbake den tidlegare posisjonen sin. Denne staden er no kjend som Staraja Rjazan (Gamle Rjazan) og ligg rundt 50&nbsp;km frå dagens Rjazan (då kalla Pereslavl-Rjazanskij).

I Slaget ved Kulikovo i 1380, som er ei viktig hending i russisk historie, kjempa storfyrste Oleg av Rjazan og hans menn som allierte til Mamaj, ein tartarhøvding under Den gylne horden, mot dei russiske armeane under kommando av storfyrsten av Vladimir, Dmitrij Donskoj.

På slutten av 1200-talet flytta Rjazanfyrstane hovudstaden sin til Pereslavl, som er kjend som Rjazan frå 1500-talet av (men offisielt først frå 1778). Fyrstedømet vart endeleg lagt under storfyrstedømet Moskva i 1521.

## Økonomi og næringsliv

Rjazan er eit viktig industrisenter og står for 60 % av bruttoproduksjonen i oblasten. Den viktigaste industrigreina er maskinbygging, men annan tungindustri, eit oljeraffineri og jordbruksretta industri er representert. 

Rjazan er stasjoneringsby for den russiske fallskjermjegerskulen. Den strategiske bombeflybasen Djagilevo ligg like vest for byen og den nå nedlagde Aleksandrovo flybase ligg i søraust, i likskap med den vesle Rjazan Turlatovo lufthamn.

Byen har ei elvehamn ved Oka og er eit knutepunkt for jernbanelinjer i distriktet.

## Administrativ inndeling
Byen Rjazan er delt inn i fire administrative distrikt: Moskovskij, Oktjabrskij, Sovetskij og Zjeleznodorozjnij.

## Attraksjonar i Rjazan
* Rjazans kreml
* Pavlov-museet
* Arkitektonisk museum
* Kunstmuseum
* Dramateater
* Pjanijparken

## Kjende personar frå Rjazan
* Ivan Pavlov, medisinar, fysiolog, nobelprisvinnar
* Konstantin Tsiolkovskij, rakettforskar
* Sergej Jesenin, diktar
* Andrej Markov, matematikar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Rjazan|Rjazan]]» frå , den 15. november 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Norsk Salmehistorie

**Norsk Salmehistorie** er oppslagsverk utgjeve i 1879 og 1880, forfatta av sokneprest J.N. Skaar. I verket vert historia til dei 634 salmane i Landstads kirkesalmebog drøfta over ca. 1350 sider. Vidare er det bruka om lag 45 sider på å gje ein kortfatta biografi over dei 21 norske salmediktarane som har skrive salmar i salmeboka. 

I *Norsk Salmehistorie* finn vi for kvar salme fyrst salmen i originaltekst, i den eldste kjende forma. Eit unntak for denne regelen har Skaar gjort når han veit kva for versjon omsetjaren har nytta, då har han trykt denne teksten, med opplysningar om avvik frå opphavleg originaltekst. For mange av salmane finn vi opplysningar om bakgrunnen til salmen, og i nokre høve ein kort omtale av salmediktaren. 

Vidare er det nemnt kva for salmebøker salmen er med i, og kva for redaksjonelle endringar som er gjort i salmetekstane i dei ulike salmebøkene. Norsk Salmehistorie har òg opplysningar om dei brukte melodiane. 

Forordet til *Norsk Salmehistorie* er trykt fremst i andre bandet, og datert Gjerpen prestegard St. Hans Dag 1880.

Ved å knyte dette hymnologiske verket til *Landstads Kirkesalmebog*, var Skaar med å favorisere denne salmeboka i kappløpet med *[[Hauges Salmebok]]*, som han sjølv hadde vore medarbeidar til. *Norsk Salmehistorie* var det fyrste salmehistoriske verket som vart skrive i Noreg, og det har vore eit verdfullt kjeldeskrift for alle seinare norske salmehistorikarar.

## Kjelder:
* J.N. Skaar: *Norsk Salmehistorie* b. I og II, F. Beyers forlag, Bergen 1879-80
* *Kristen sang og musikk* Runa forlag 1962
Naberezjnyje Tsjelny

**Naberezjnyje Tsjelny** (russisk На́бережные Челны́; tatarsk Яр Чаллы, Yar Çallı) er den nest største byen i republikken Tatarstan i Russland. Han er det administrative senteret i Tukajevskij rajon.

Byen er eit stort industrisenter og ligg ved elva Kama, om lag 225&nbsp;km aust for Kazan.  Byen har om lag 550&nbsp;000 innbyggjarar. Byen skal ha vorte grunnlagd i 1172 og han fekk bystatus i 1930. Byen fekk namnet **Brezjnev** (etter Leonid Brezjnev) frå 1982 til 1988.

Lastebilane Kamaz og ZMA vert produsert her. 

FC KAMAZ Naberezjnyje Tsjelny er fotballaget i byen og spelar i russisk førstedivisjon.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Naberezhnye Chelny|Naberezhnye Chelny]]» frå ,  den 15. november 2008.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Lipetsk

**Lipetsk** (russisk Ли́пецк) er ein by i Russland og administrativt senter i Lipetsk oblast. Han ligg ved breidda av elva Voronezj, 438 km søraust for Moskva. 

## Historie
Lipetsk vart først nemnd i krøniker frå 1200-talet. I 1284 vart busetjinga øydelagd av mongolane.

I 1703 gav Peter den store ordre om å få bygd ein støypejernsfabrikk i Lipetsk, nær jernmalmførekomstar, for å lage granater. I 1779 vart Lipetsk ein av dei største byane i Tambov gubernija.

Dei største industriane i Lipetsk er jernindustri, metallarbeid, maskinproduksjon, motorar, kjemikaliar, mat og klede. 

Lipetsk er ein av dei eldste kurstadane i Russland og opna første gong i 1805. Torvgjørme og jernmedisinsk hydrogenkarbonat og kalsiumhaldige kjelder vert nytta til å behandle pasientar. Svovel- og klorhaldig natriumvatn vert nytta til både terapøytiske bad og som drikkevatn. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Aktiv galaksekjerne

**Aktive galaksekjernar** eller **aktive galaksar** (på engelsk forkorta **AGN**) er sentrale energiproduserande regionar som finst i nokre galaksar. Aktive galaksekjernar skil seg ut ved at store delar av energiutstrålinga deira kjem frå prosessar som ikkje har med normale stjerner eller utvikling deira å gjera. Den observerte måten denne energien blir frigjord på definerer dei ulike typane av aktive galaksekjernar. Den mest populære modellen for energiproduksjonen er materiale rundt eit svart hòl. Energien blir frigjord gjennom akresjon, sannsynlegvis i ei akresjonsskiva, medan jetstrålar kan vera eit naturleg biprodukt av skivegeometrien og magnetfelt.

## Typar av aktive galaksekjernar

### LINER

Ved dei lågaste energinivåa ligg sokalla LINER som generelt sett berre er attkjennelege ved foroldstala på relativt svake emisjonslinjer. Ikkje alle LINER er ekte aktive galaksekjernar.

### Seyfert-galaksar

Aktivitet karaktisert av sterke og breie emisjonslinjer føregår i Seyfert-galaksar, der mesteparten er spiralgalaksar. Seyfert type 1- og 2-galaksar har ulike mønster i emisjonslinjebreidd. Seyfert-galaksar viser òg sterk røntgenstråling og ofte i tillegg sterk langinfraraud stråling.

### Radiogalaksar

Radiogalaksar er mest framtredande ved den sterke utstråling deira av radiobølgjer; vanlegvis frå eit par vedheng symmetrisk plasserte rundt galaksen, ofte i selskap med jetstrålar og radiostråling frå galaksekjernen sjølv. Aktiviteten til galaksen kan ha lite eller ingen spor i den optiske delen av det elektromagnetiske spekteret; men nokre radiogalaksar har optiske emisjonslinjer som liknar dei båe typane Seyfert-galaksar har.

### Kvasarar

Kvasarar har høgare luminositet og er so lyssterke at den kringliggjande galaksen kan bli usynleg for ordinære observasjonar.

### BL Lacertae-objekt

BL Lacertae-objekt viser trekklause spektrum og hurtig variasjon, noko som indikerer at dei er radiogalaksar eller kvasarar som blir sedde langs retninga til ein relativistisk jetstråle.

## Bakgrunnsstoff

* Hubble-bilete av kvasarar og andre aktive galaksekjernar

## Kjelder

* *Denne artikkelen baserer seg på artikkelen «active galactic nucleus» s. 4 i *'Philip's Astronomy Encyclopedia*' utgjeven i [[2002]].*
Lyse (fleirtyding)

**Lyse** kan visa til:

* Lyse, tran.
* Lyse kloster
* Lyse Energi
* Lysebotn, stad i Forsand kommune i Rogaland.
1053 Vigdis

**1053 Vigdis** er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 16. november 1925 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.

## Kjelder
* *[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=1053 1053 Vigdis - baneparametrar hjå] [http://ssd.jpl.nasa.gov/ JPL Solar System Dynamics]*
* *Oppdagarar og oppdagingsplassar i [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_asteroids/1001–2000 Engelsk Wikipedia sine asteroidelister]. Listene baserer seg på [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.html Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»]*
Peder Morset

**Peder Morset** () var ein norsk lærar frå Selbu som under andre verdskrigen gjennom engasjement i lærarfronten vart dregen inn i motstandsarbeidet som kurer. Familien kom i søkjelyset til Gestapo, og under ei flukt i fjellet vart sonen Oddmund Morset skoten, medan Peder og sonen Helge vart tekne til fange. 

Foreldra til Peder var Ingeborg og Ole, gardbrukarar på Morset i Selbu.

Peder Morset vart skoten på Kristiansten festning 19. mai 1943.

## Kjelder
* http://www.norgeslexi.com/krigslex/m/m3.html#morset-peder.
*ør-Trøndelag fylke, Selbu i Selbu, Ministerialbok nr. 695A08 (1878-1891), Fødte og døpte 1887, side 136.

## Litteratur

* Hansson, Per, *Og tok de enn vårt liv*, 1963
Kemerovo

**Kemerovo** (russisk Ке́мерово) er ein industriby ved elva Tom, aust-nordaust for Novosibirsk. Han er det administrative senteret i Kemerovo oblast i det store kolindustriområdet i Kunznetsk-bekkenet. Byen har om lag 550&nbsp;000 innbyggjarar. Kemorovo lufthamn ligg ved byen.

Byen ligg 3482 km aust for Moskva der elva Iskitim munnar ut i Tom. Han er ein viktig industriby som utvikla seg under Sovjetunionen med viktige kjemiske-, gjødsel- og produksjonsfabrikkar. Han er knytt til ei grein av den transsibrske jernbanen. Sidan oppløysinga av Sovjetunionen har industrien opplevd nedgang og ført til høg arbeidsløyse. 

Kemorovo har kontinentalklima med ein middeltemperatur som varierer frå –18&nbsp;°C i januar til 20&nbsp;°C i juli, og relativt lite nedbør, berre 420 mm i løpet av eit normalt år. 

## Historie
Kemerovo er ei sasmanslåing av fleire eldre russiske busetjingar. Ein lokalstasjon kalla Verkhotomskij ostrog vart oppretta i nærleiken i 1657 på vegen frå Tomsk til Kuznetsk festning. I 1701 vart busetnaden Sjtsjeglovo grunnlagd på venstresida av Tomsk og vart raskt ein landsby. I 1859 eksisterte det sju landsbyar i området rundt dagens Kemerovo: Sjtsjeglovka (eller Ust-Iskitimskoje), Kemerovo (fekk namn i 1734), Jevsejevo, Krasnyj Jar, Kur-Iskitim (Plesjki), Davydovo (Isjanovo) og Borovaja. I 1721 vart det oppdaga kol i området. Dei første kolgruvene vart oppretta i 1907 og ein kjemisk fabrikk i 1916. I 1917 hadde Sjtsjeglovo om lag 4000 innbyggjarar. 

Området vart vidare utvikla då jernbanen mellom Jurga og Koltsjugino (i dag Leninsk-Kuznetskij) vart lagt til byen, med linje mellom Topki og Sjtsjeglovo. Sjtsjeglovo fekk bystatus i 1918, som no vert rekna som grunnlegginga av Kemerovo. Kemerovo, som då framleis var ein landsby, vart ein del av Sjtsjglovsk kommune. I 1932 vart Sjtsjeglovsk kalla opp etter Kemerovo og vart senteret i Kemerovo oblast i 1943.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kemerovo|Kemerovo]]» frå , den 15. november 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Tula i Russland

**Tula** (russisk Ту́ла) er ein by og administrativt senter i Tula oblast i Russland. Han ligg ved elva Upa, rundt 170&nbsp;km sør for Moskva. Byen har om lag 470&nbsp;000 innbyggjarar.

Tula er ein viktig industriby i Sentral-Russland.

## Historie
Byen har eksistert i alle fall sidan 1300-talet. Nokre historikarar meiner at Tula er same bye som Taidula, nemnd i ei krønike i 1146.

I mellomalderen var Tula ei mindre festning ved grensa til Fyrstedømet Rjazan. Då byen kom under Storfyrstedømet Moskva vart det bygd ein kreml i stein, fullført i 1530. Den var ein nøkkelfestning i den russiske festningslinja Zasetsjnaja tsjerta og ho stod imot ei omleiring  av tatarane i 1552. I 1607 inntok Ivan Bolotnikov og hans støttespelarar  citadellet og motstod ei fire månader lang omleiring av armeen til tsaren. På 1700-talet vart enkelte delar av kremlmurane rive ned.

I 1712 vart Tula vitja av Peter den store som gav Demidov-smedane i oppdrag å bygge den første våpenfabrikken i Russland. Nokre tiår seinare vart Tula av Demidovane omgjort til det største senteret for jernfabrikkar i Aust-Europa. Det eldste museet i byen, som viser våpna si historie, vart opna av Demidovane i 1724. Den første fabrikken for industriell produksjon av samovarar vart òg oppretta der på 1700-talet. Etter at Demidovane flytta senteret for produksjon sin til Ural, heldt byen fram som eit senter for tungindustri, spesielt innan våpenproduksjon.

Under den andre verdskrigen var våpenproduksjon i byen særs viktig. Tula vart mål for ein tysk offensiv, frå 24. oktober til 5. desember 1941, for å bryte den sovjetiske motstanden i Moskvaområdet. Den tungt festningssikra byen klarte seg derimot og Guderian sin  Andre panserarme vart stoppa nær Tula. Byen sikra sørflanken under det sovjetiske forsvaret av Moskva og den etterfølgjande motoffensiven. For dette vart byen etter krigen erklært helteby.

## Attraksjonar
Den mest populære turistattraksjonen i Tula er Jasnaja Poljana, heimen og gravstaden til forfattaren Leo Tolstoj. Det ligg fjorten kilometer sørvest for byen. Det var her Tolstoj skreiv dei kjende romanane *[[Krig og fred]]* og *[[Anna Karenina]]*.

## Galleri

Fil:Tula demidov.jpg|Demidov-kyrkja. 
Fil:Tula asv2019-09 img09 Kremlin Odoevsky Gate.jpg|Eit tårn i kreml i byen. 
Fil:Mosvokzal-tula.jpg|Moskovskij jernbanestasjon. 
Fil:Tula asv2019-09 img25 Kazanskaya Embankment.jpg|Våpenfabrikk. 
Fil:Cityhouse-tula.jpg|Bydumaen 
Fil:Upa-river.jpg|Elva Upa i Tula. 


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Andreas Holmsen

**Andreas Holmsen** () var ein norsk professor, lektor, historikar og fremste representant for den agrarhistoriske tradisjonen. Holmsen voks opp i Oslo.

Holmsen gifta seg i 1961 med etnologen Rigmor Frimannslund Holmsen. 

## Verv
* 1941-52 Styremedlem i Landslaget for bygde- og byhistorie
* 1964-73 Styremedlem Kjeldeskriftfondet 
* 1955-73 Styremedlem og enkelte periodar styreformann i Norsk lokalhistorisk institutt
* Fra 1948 Medlem av Videnskapsakademiet i Oslo 
* 1946-1951 Redaktør av tidsskriftet Heimen

Holmsen var òg medlem i Norsk språkråd.

## Bibliografi
* 1936 *Eidsvold bygds historie* bd 1. 
* 1937 *Sogn. Økonomisk og administrativ historie* 
* 1939 *[[Norges historie. Fra de eldste tider til 1660]]* (1. utg 1939) 
* 1946 *Fra Linderud til Eidsvold Værk* bd 1. 
* 1950 *Eidsvold bygds historie* bd 2
* 1966 Festskriftet *Gard, bygd, rike* 
* 1971 *Fra Linderud til Eidsvold Værk* bd 2.
* 1976 *Nye studier i gammel historie* 
* 1978 *Hva kan vi vite om agrarkatastrofen i Norge i middelalderen?* 
* 1984 *Den store mannedauen* Om Svartedauden, oppsummering av Ødegårdsprosjektet

## Kjelder

## Litteratur
* Kåre Lunden og Harald Winge: *Andreas Holmsen en bibliografi over hans historiske forfatterskap*. 1986
* Terje Fagerbakk: *Om å gå bakover - Andreas Holmsen i norsk lokalhistorisk forskning*. Hovedoppgåve i historie, Universitetet i Tromsø, 1989.
G20

**G20** er eit uformelt forum for drøfting av økonomiske problemstillingar. I forumet deltek leiande industrialiserte land og leiande utviklingsland.

G20 er samansett av dei 20 største økonomiane i verda. Medlemmer (2008) er dei 19 statane Argentina, Australia, Brasil, Canada, Frankrike, India, Indonesia, Italia, Japan, Kina, Mexico, Russland, Saudi-Arabia, Storbritannia, Sør-Afrika, Sør-Korea, Tyrkia, Tyskland og USA i tillegg til Den europeiske unionen. I tillegg deltek Det internasjonale pengefondet (IMF) og Verdsbanken.

På dei årlege G20-møta samlast finansministrane og sentralbanksjefane i medlemslanda for å diskutere dagsaktuelle politiske og økonomiske saker.

G20-landa står for 85-90 prosent av brutto nasjonalprodukt i verda og 80 prosent av utanrikshandelen. Landa har to tredeler av befolkninga i verda.

## Historie
G20 overtok rolla til G33 som igjen avløyste G22. Planane om ei slik gruppe kom fram under G7-møtet i Köln i Tyskland i juni 1999, og gruppa vart formelt etablert under møtet til G7-finansministrane 26. september 1999. Det konstituerande møtet vart halde 15. desember-16. desember 1999 i Berlin.

## CG20-møte
(Lista er ikkje komplett)
* 1999: Berlin i Tyskland
* 2000: Montreal i Canada
* 2001: Ottawa i Canada
* 2002: Delhi i India
* 2003: Morelia i Mexico
* 2004: Berlin i Tyskland
* 2005: Beijing i Kina
* 2006: Melbourne i Australia
* 2007: Cape Town i Sør-Afrika
* 2008: São Paulo i Brasil
* 2008: Washington D.C. i USA
* 2009: London i Storbritannia
* 2010: Nairobi i Kenya
* 2011: New Zealand
* 2012: Storbritannia
* 2013: St. Petersburg i Russland

## Kjelder

* NTB i ABC-nyheter

## Bakgrunnsstoff
Petrovskoje

**Pertrovskoje** har fleire tydingar: 

*Eit tidlegare namn på byen Makhatsjkala i Russland. 
*Det russiske namnet på byen Petrovske i Ukraina.
Makhatsjkala

**Makhatsjkala** (russisk Махачкала́, avarisk МахIачхъала) er ein by i Russland, hovudstaden i Republikken Dagestan. Han ligg på vestsida av Kaspihavet og har om lag 660&nbsp;000 innbyggjarar. 

## Historie
Makhatsjkala historiske føregjengar var byen Tarki, som i dag er ein forstad, og som har ei historie som går tilbake til 1400-talet og kanskje tidlegare. Den moderne byen Makhatsjkala vart grunnlagd i 1844 som ei festning. Han fekk byrettar i 1857. Det opphavlege namnet på byen var **Petrovskoje** (russisk Петро́вское)—etter den russiske tsar Peter den store, som vitja regionen i 1722. Dei lokale innbyggjarane kalla han **Anzhi-Qala** (*Jordfestninga*, Qala eller Kala قلعه som tyder festning på persisk og arabisk). Byen fekk namnet **Petrovsk-Port** (russisk Петро́вск-Порт) i 1857 og gå Makhatsjkala i 1921. Byen vart råka av eit stort jordskjelv 14. mai 1970.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Makhachkala|Makhachkala]]» frå , den 16. november 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Hugo

**Hugo** er eit mannsnamn som er danna som ei tysk kortform av namn som byrjar med *Hug-*. Tydinga av namnet kan vera noko slikt som 'sindig' og er knytt til gamalhøgtyske *hugh* og norrønt *hugr*, som tyder 'sinn' eller 'hug'. Namnet Hugo er også brukt som etternamn.

Hugo har svensk namnedag den 3. november og norsk den 17. november.

Den norrøne forma av namna er **Hugi**. På fransk er det skrive **Hugues**, på italiensk **Ugo** og på engelsk har namnet forma Hugh.

## Kjende namneberarar
* Hugo den store, greve av Paris
* Hugo Capet (ca. 938—96), fransk konge, son av Hugo den store
* Hugo Grotius (1583-1645), nederlandsk jurist og politikar
* Hugo Wolf (1860-1903), austerriksk-slovensk komponist
* Hugo Haase (1863-1919), tysk politikar
* Hugo Boss (1885–1948), tysk klesdesignar
* Hugo Gernsback (1884–1967), amerikansk science fiction-pioner, har gjeve namn til Hugo Awards. 
* Hugo Lous Mohr (1889-1970), norsk målar
* Hugo Pratt (1927-1995), italiensk teikneserieskapar
* Hugo Bjørnstad (f. 1953), ordførar i Vågan
* Hugo Chávez (f. 1953), venezuelansk president
* Hugo Almeida (f. 1984), portugisisk fotballspelar
* Hugo Lloris (f. 1986), fransk fotballspelar

### Hugo som etternamn
* Victor Hugo (1802 - 1885), fransk forfattar

## Kjelder
* «Hugo» i *[[Store norske leksikon]]* 

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hugo|Hugo]]» frå , den 16. november 2008.*
Ljosfarten

**Ljosfarten** eller **lysfarten** (symbol *c*) er ein viktig konstant i fysikken og den farten ljos forplantar seg med. Ljosfarten er definert til å vera 299 792 458 m/s i perfekt vakuum og er ein universalkonstant. Denne verdien vert nytta for definisjonen av lengda av meteren. I følgje relativitetsteorien er ljosfarten i tomt rom ei øvre grense for den farten energi kan forplante seg med. 

I materielt stoff skil ein mellom gruppefarten og fasefarten til ljoset. Gruppefarten er den farten energien i ljosstråla forplantar seg med og er lik *c/n*, der *n* er brytingsindeksen.

Fasefarten er lik produktet av bølgjelengd og frekvensen til ljoset, og er lik *c · n*. I dei fleste stoffa er *n* større enn 1, men kan i einskilde tilfelle for bestemde bølgjelengder bli mindre enn 1. Slike stoff vil alltid ha stor absorpsjon, og ein får trass i at gruppefarten då er større enn *c*, ikkje noko energi som forplantar seg med så stor fart. Alt materielt stoff forplantar seg med ein fart mindre enn *c*. 

## Kjelder
* lyshastighet. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/lyshastighet

## Bakgrunnsstoff
* Om defineringa av meteren hos BIPM
Kirov i Kirov oblast

**Kirov** (russisk Ки́ров) er ein by og administrativt senter i Kirov oblast i Russland. Byen ligg ved elva Vjatka og har om lag 470&nbsp;000 innbyggjarar. 

## Historie
Fortet Khlynov, like vest for Uralfjella, vart grunnlagt av handelsmenn frå Novgorod i 1374. Han vart første gong nemnd som by i dokument frå 1457. Khlynov vart innlemma i Storfyrstedømet Moskva i 1489. Byen vart kjent over heile Russland for sine leirstatuettar og fløyter. Det eldste gjenverande monumentet i byen er Maria himmelfarts-katedralen frå 1689, som er krona med fem kuplar.

I 1781 døypte Katarina den store Khlynov til Vjatka og gjorde byen til senter i eit eige *[[gubernija]]*. Byen gjorde òg teneste som eksilstad, spesielt for Aleksander Herzen og Mikhail Saltykov-Sjtsjedrin. Ved slutten av 1800-talet var han ein viktig stasjon på den transsibirske jernbanen. I desember 1934 vart byen kalla opp etter den sovjetiske leiaren Sergej Kirov, som vart myrda 1. desember.

## Økonomi
Kirov er eit senter for maskinbygging, metallurgi, belysning, trykkeri og tømmerindustri.

Byen er eit regionalt transportknutepunkt (den transsibirske jernbanen) og elvehamn. Kirov elvehamn gjekk konkurs sist på 1990-talet og alle elvebåtane vart seld. Kirov har vore kjent i naboregionane for sine særs dårlege vegar og gater.

Flyplassen til byen er Kirov Pobedilovo lufthamn. På 1990-talet var denne lufthamna stengd og i årevis var det ingen rutefly som gjekk nokon stad. Rundt 2003 prøvde fleire selskap å starte flygingar frå Kirov til Moskva og Krasnodar i sommarsesongane og frå 2006 flyr eit lokalt selskap ruta til Moskva. 

## Merknader

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kirov (Kirov oblast)|Kirov (Kirov oblast)]]» frå , den 16. november 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Ivanovo

**Ivanovo** (russisk Ива́ново) er ein by i Russland og det administrative senteret i Ivanovo oblast. Byen har om lag 360&nbsp;000 innbyggjarar. 

Ivanovo har tradisjonelt vorte kalla tekstilhovudstaden i Russland. Sidan dei fleste av tekstilarbeidarane har vore kvinner har han òg vorte kalla «Brudebyen». Den truleg mest kjende kvinnelege innbyggjaren i byen var den postmoderne franske forfattaren Nathalie Sarraute.

Her ligg Ivanovo Severnyj, som er ein av dei største militære luftbrubasane i Russland. Den sivile lufthamna ligg ved Ivanovo Juzjnyj lufthamn.

Ivanovo har fleire utdanningsinstitusjonar, som Ivanovo statlege universitet, Ivanonvo statlege universitet for kjemi og teknologi, Ivanovo medisnske akademi, Ivanovo arkitektakademi, Ivanov stalege kraftuniversitet (ISPU). ISPU er eit av dei eldste universiteta i byen og utdannar spesialistar innan sterkstraumteknikk. 

## Historie
Ivanovo oppstod då den gamle linfabrikk-landsbyen Ivanovo (først nemnd i 1561) vart slått saman med industribyen Voznesenskij Posad i 1871. Fram til 1932 var det offisielle namnet **Ivanovo-Voznesensk**.

Tidleg på 1900-talet konkurrerte Ivanovo med Łódź (som òg var ein del av Det russiske riket på denne tida) om tittelen som det største tekstilsentret i Europa. Butilhøva for arbeidarane var særs dårlege og det var ofte streik. Ein av desse streikane førte til den russiske revolusjonen i 1905. I følgje Store Sovjetiske Leksikon var Ivanovo Sovjet (danna i mai 1905) ein av dei første sovjetane i historia, men dette er omstridd. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ivanovo|Ivanovo]]» frå ,  den 16. november 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Brjansk

**Brjansk** (russisk Брянск) er ein by i Russland, om lag 379 km sørvest for Moskva. Han er administrativt senter i Brjansk oblast og har om lag 375&nbsp;000 innbyggjarar.

## Historie
Han vart først nemnd i skriftlege kjelder i 1146 i Hypatiuskrøniken som **Debrjansk** (russisk Дъбряньск, Дьбряньск). Namnet kjem frå «дъбръ», eit slavisk ord for «grøft», «lågland» eller «tett skogområde».. Området var kjend for dei tette skogane, брянские леса, som det finst lite att av i dag. Lokale styresmakter og arkeologar meiner derimot at byen vart grunnlagd i 985 som ei festning ved høgresida av elva Desna.

Ein veit lite om Brjansk før mongolinvasjonen av Russland. Han var den nordlegaste av dei severianske byar til Tsjernigov-rurikidane. Etter Mikhail av Tsjernigov vart drepen av mongolane og hovudstaden hans øydelagd, flytta sonen hans setet til Brjansk. I 1310, då mongoloane igjen plyndra byen, høyrte han til fyrstedømet Smolensk. 

Olgierd av Litauen arva Brjansk i 1356 og gav han til sonen Dmitrij den eldre. Fram til slutten av hundreåret prøvde Jogaila, Vytautas, Švitrigaila og Georg av Smolensk alle å få tak på byen.

Storfyrstedømet Moskva erobra Brjansk etter slaget ved Vedrosja i 1503. Byen vart omgjort til ei festning og spelte ei viktig rolle i Problemtida. Peter den store innlemma i Brjansk i Kiev gubernija, men Katarina den store flytta byen til Orjol gubernija i 1779. Ho òg kunngjorde byvåpenet til Brjansk. 

På 1600- og 1700-talet var økonomien til Brjansk, som då hadde vorte eit handelssenter, basert på Svenskaja-marknaden, den største i Vest-Russland. Marknaden vart halde kvart år med større frå Svenskij kloster. Etter at ein starta å produserer kanonar og ammunisjon i byen for den russiske marinen i 1783 utvikla Brjansk seg frå ein regional marknad til ein viktig industriby for metallurgi og tekstilar. Folketalet i byen steig over 30&nbsp;000 i 1917. 

I 1918 kravde Den kviterussiske folkerepublikken Brjansk, men byen vart erobra av bolsjevikane i 1919. 

Under den andre verdskrigen vart Brjansk okkupert av tyskarane (frå 6. oktober 1941 til 17. september 1943) og store delar av byen vart øydelagd under kampane. Om lag 60&nbsp;000 sovjetiske partisanar var aktive i og rundt Brjansk og påførte den tyske hæren store tap. Like etter frigjeringa vart Brjansk det administrative senteret i Brjansk oblast (1944).

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bryansk|Bryansk]]» frå , den 16. november 2008.* 

## Bakgrunnsstoff
Oppland Senterungdom

Oppland Senterungdom hadde eit fylkesstyremøte 8. September 2008, der dette styret vart sett inn:

* Fylkesleiar: Torstein Lerhol

* Politisk nestleiar: Marianne Mølmen
* Styremedlem: Kjersti B. Fremstad

* Styremedlem: Lars Magne Rustad

* Styremedlem: Lars Ola Eide

* Styremedlem: Thor Andre Fyrsto Haadem

* Vara: Inger Johanne Sveen

* Vara: Johannes Rindal
* Vara: John Ola Selsjord

* Vara: Eli Jøndal

## Oppland Senterungdom har fylgjande lokallag:

#### Før 8. September 2008:

* Hadeland - nede

* Valdres - blir starta oppatt

* Gjøvik - slege saman med Toten

* Toten

* Sør-Gudbrandsdalen - nede

* Nord-Gudbrandsdalen - blir starta oppatt

#### Etter 8. September 2008:

* Valdres

* Gjøvik/Toten

* Nord-Gudbrandsdalen
Hogne

**Hogne** eller **Ågne** er mannsnamn som har vore brukt i Noreg sidan 500-talet. Den norrøne forma av namnet er **Hǫgni** eller **Högni**. Namnet er i bruk på Færøyane som **Høgni**.

Hogne har norsk namnedag den 17. november. I 2008 var det 363 norske menn som hadde Hogne som første førenamnet (SSB). 5 heitte Ågne og 8 Høgni.

## Namneberarar
* Høgni Karsten Hoydal (f. 1966), færøysk politikar
* Høgni Lisberg (f. 1982), færøysk songar

### Litterær bruk
Hogne er nemnd fleire gonger i norrøn sagalitteratur. 
* Hogne (norr. *Högni*) er ei kjempe i *[[Hjadningekampen]]* (*Hjaðningavíg*) som er far til Hild. 
* Hogne Gjukesson (norr. *Högní Gjúkisson*) er nemnd i Den eldre Edda, *[[Skáldskaparmál]]* og *Völsungasaga*, der han er bror til helten Gunnar. Han svarer til Hagen i *[[Nibelungenlied]]*.
* Hogne er ein konge som kjempar mot kong Ingjald i *[[Ynglingesoga]]*. Han kan vera den same som Hogne Gjukesson.

## Annan bruk

Stadnamnet Hognestad i Time er avleidd frå Hogne.

## Kjelder
* Oppslag på Hogne i *[[Store norske leksikon]]*
* Hognestad i *[[Norske Gaardnavne]]* av Oluf Rygh


* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Haguna|Haguna]]» frå , den 16. november 2008.*