Tunnelfuglar

**Tunnelfuglar** er ei biologisk slekt, ***Geositta***, med elleve sporvefuglartar i omnfuglfamilien, Furnariidae. Slekta har utbreiing frå nordlegaste Peru til Eldlandet i sørlegaste Chile og Argentina. Eit fleirtal av tunnelfuglartane er heimehøyrande i Andesfjella. *Geositta* er ei av ca. 70 slekter av omnfuglar, og gjer ut for 3,6 % av artane i familien.

Det feminine generiske namnet *Geositta* er ein samansetting av det greske ordet 'geō': «jord» samt slektnamnet *[[Sitta]]*, som artar av denne slekta vart trudd å likne på det tidspunktet *Geositta* først vart skildra. *Sitta* er òg opphavleg gresk med tydinga hakkespettliknande fugl, av Linné brukt for spettmeiser. Den norske fellesnemninga «tunnelfugl» er skildrande for plasseringa av reiret for alle artane i slekta. Dei grev ein tunnel inn til eit reirkammer i bakken, kanalen kan vere opp til 3,5 meter lang for patagoniatunnelfugl. Direkte omsetting av det spanske namnet 'minero' er «gruvearbeidar».

## Skildring
Artane av denne slekta er einsarta, korthala, terrestriske omnfuglar, som måler mellom 12 og 19&nbsp;cm i kroppslengde. Utsjånaden er einsarta i grått og brunt gjennom slekta, men mange artar har i tillegg raudbrunt i vengene og halefjørene, berre godt synlege under flukt. Vengene er relativt store og breie. Det kontrastrike mønsteret i venger og hale blir iaugefallande i oppvisingsflukta under kurtisen. Nebbet er generelt svakt nedkurva med unnatak: kortnebbtunnelfugl har kort rettpeikande nebb og langnebbtunnelfugl har langt, nedbøygd nebb.

Tunnelfuglar lever i opne og typisk tørre, trelause og karrige habitat i Andes, Pampas og Patagonia, samt ein art i cerrado økosystem i Brasil. Arten kysttunnelfugl lever lågt i ei smal kyststripe frå Tumbes til Arequipa-regionen i Peru. Andre artar tar andre høgdnivå, mørkvengtunnelfugl i sentrale Peru mellom 3700 og 4900 moh., medan patagoniatunnelfugl har funne leveområde i varierande høgd frå nær havnivå til 5000 moh. To artar hekkar langt sør og er trekkfuglar,  dette er isabellatunnelfugl og kortnebbtunnelfugl. Begge trekker nordover i den sørlege vinteren. Andre tunnelfuglartar kan vere delvis streiffuglar og trekkfuglar. Dei hekkar generelt i hòler som er gravne ut i bakken. Storleiken på kullet er to eller tre egg.

Tunnelfuglar rører seg snøgt på bakken, og bråstoppar når dei jaktar etter byttedyr. Dietten består av leddyr som dei plukkar frå bakken. For ein art, gråtunnelfugl, er det funne frø saman med insekt i dietten.


Fil:Geositta peruviana 1.jpg|Kysttunnelfugl, *Geositta peruviana*, kysten av Peru
Fil:Thick-billedMiner.jpg|Tjukknebbtunnelfugl, *Geositta crassirostris*, vestsida av Andes i Peru
Fil:Geositta poeciloptera - Campo miner.JPG|Campostunnelfugl, *Geositta poeciloptera*, Brasil
Fil:Geositta tenuirostris 1.jpg|Langnebbtunnelfugl, *Geositta tenuirostris*, Arequipa, Peru
Fil:Geositta antarctica imported from iNaturalist photo 91072604 on 8 April 2021.jpg|Kortnebbtunnelfugl, *Geositta antarctica*, ved elva Negro i Argentina


;Artsliste
*Geositta* i rekkjefølgje etter IOC World Bird List V11.1, 2021, med norske namn etter *Norske navn på verdens fugler*: 

* Kysttunnelfugl, *Geositta peruviana*, Coastal Miner, Lafresnaye, 1847, (LC)
* Langnebbtunnelfugl, *Geositta tenuirostris*, Slender-billed Miner, (Lafresnaye, 1836), (LC)
* Patagoniatunnelfugl, *Geositta cunicularia*, Common Miner, (Vieillot, 1816), (LC)
* Punatunnelfugl, *Geositta punensis*, Puna Miner, Dabbene, 1917, (LC)
* Campostunnelfugl, *Geositta poeciloptera*, Campo Miner, (Wied-Neuwied, 1830), (VU)
* Tjukknebbtunnelfugl, *Geositta crassirostris*, Thick-billed Miner, Sclater, PL, 1866, (LC)
* Rustvengtunnelfugl, *Geositta rufipennis*, Rufous-banded Miner, (Burmeister, 1860), (LC)
* Gråtunnelfugl, *Geositta maritima*, Greyish Miner, (d'Orbigny & Lafresnaye, 1837), (LC)
* Kortnebbtunnelfugl, *Geositta antarctica*, Short-billed Miner, Landbeck, 1880, (LC)
* Mørkvengtunnelfugl, *Geositta saxicolina*, Dark-winged Miner, Taczanowski, 1875, (LC)
* Isabellatunnelfugl, *Geositta isabellina*, Creamy-rumped Miner, (Philippi & Landbeck, 1864), (LC)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger dels på «[[:es:Geositta|Geositta]]» frå ,  den 22. mai 2021.*
* Winkler, D. W., S. M. Billerman, og I.J. Lovette (2020). Ovenbirds and Woodcreepers (Furnariidae), version 1.0. I Birds of the World (S. M. Billerman, B. K. Keeney, P. G. Rodewald, og T. S. Schulenberg, red). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.furnar2.01 Resume av artsskildringar tilgjengelege frå denne sida om omnfuglfamilien

;Referansar 

## Bakgrunnsstoff