Giuseppe Verdi

**Giuseppe Fortunino Francesco Verdi** () var ein av dei største italienske operakomponistane. Han er kjend for verk som *Nabucco*, *La Traviata* og *Aïda*, og særskilde songar frå desse verka, som «Va, pensiero», som fekk ei viktig tyding for den italienske sameiningsrørsla, «La donna è mobile», det hebraiske slavekoret frå *Nabucco* og triumfmarsjen frå *Aida*.

## Liv

Verdi var fødd i Roncole i hertugdømet Parma, som då var okkupert av Frankrike under Napoleon, og flytta i 1824 til Busseto der han byrja musikalske studie med Ferdinando Provesi.

Han komponerte ein ouverture til *Il Barbiere di Siviglia* av Gioacchino Rossini, og flytta til Milano, men fekk ikkje plass ved konservatoriet der. Han hadde derfor private studie med Vincenzo Lavigna.

Etter nokre vanskelege år fekk han gjennombrotet sitt med librettoen til operaen *[[Nabucco]]* i 1842. I løpet av dei neste fem åra blei Verdi stadig meir berømt, først i Italia og Europa, og seinare også i USA.

I tida 1844–1850 skreiv Verdi fleire operaer, mellom anna *Ernani*, *[[Macbeth]]* og *[[Luisa Miller]]*. Operaene blei gradvis meir fyldige og orkesteret fekk ei større og kraftigare rolle. Inspirasjonen til Verdi kom først og fremst frå store operakomponistar som Rossini, Mercadante og Donizetti. 

For Verdi var det viktig at det også var ei historie bak ein opera, og han gjekk grundig gjennom librettoane sine. På slutten av denne perioden blei dei største og mest populære Verdi-operaene skapt; først og fremst *[[Rigoletto]],* som blei oppført i Venezia. Seinare, og med like stor popularitet, blei *[[Il trovatore]]* sett opp i Roma i 1853. *[[La Traviata]]* blei sett opp berre seks veker seinare, først utan å bli vel motteken, men blei ein suksess ved ei nyoppsetjing året etter.

I 1870 tok Verdi til å arbeida med *[[Aïda]],* som fekk si uroppføring i Kairo i slutten av 1871. Etter dette trekte komponisten seg tilbake frå operaskrivinga, og verka hans frå 1873 omfattar mellom anna ein strykekvartett og eit rekviem over diktaren Allessandro Manzoni.

I 1879 blei Verdi oppfordra til å skrive nok ein opera, *[[Otello]]*. Verdi brukte då mykje tid på å revidera dei tidlegare operaene sine, og *Otello* blei først ferdig i 1886. Operaen blei uroppført i Milano i 1887. Den siste operaen til Verdi tok også utgangspunkt i eit skodespel av William Shakespeare; *[[Falstaff]]*, frå 1893.

Dei siste åra tilbrakte Verdi som ein rik og respektert mann i Milano. Då han døydde i 1901 blei han hylla i gatene av Milano av meir enn 28&nbsp;000 menneske.

## Verkliste

* Operaer:
** *[[Oberto, conte di San Bonifacio]]*, 17. november 1839
** *[[Un giorno di regno|Un giorno di regno ossia il finto Stanislao]]*, 5. september 1840
** *[[Nabucco]]*, 9. mars 1842
** *[[I Lombardi alla prima crociata]]*, 11. februar 1843
** *[[Ernani]]*, 9 mars 1844
** *[[I due Foscari]]*, 3. november 1844
** *[[Giovanna d'Arco]]*, 15. februar 1845
** *[[Alzira]]*, 12. august 1845
** *[[Attila av Giuseppe Verdi|Attila]]*, 17. mars 1846
** *[[Macbeth av Giuseppe Verdi|Macbeth]]*, 14. marts 1847
** *[[I masnadieri]]*, 22. juli 1847
** *[[Jérusalem]]* (revisjon og omsetjing av *I Lombardi alla prima crociata*) 26. november 1847
** *[[Il corsaro]]*, 25. oktober 1848
** *[[La battaglia di Legnano]]*, 27. januar 1849
** *[[Luisa Miller]]*, 8. desember 1849
** *[[Stiffelio]]*, 16. november 1850
** *[[Rigoletto]]*, 11. mars 1851
** *[[Il trovatore]]*, 19. januar 1853
** *[[La traviata]]*, 6. marts 1853
** *[[Les vêpres siciliennes]]*, 13. juni 1855
** *Giovanna de Guzman*, revisjon av *Les vêpres siciliennes*, 1855
** *[[Simone Boccanegra]]*, 12. mars 1857, revidert 1881
** *[[Aroldo]]* (ein større revisjon av *Stiffelio*), 16. august 1857
** *[[Maskeballet|Un ballo in maschera]]*, 17. februar 1859
** *[[La forza del destino]]*, 10. november 1862
** *[[Don Carlos av Giuseppe Verdi|Don Carlos]]*, 11. mars 1867
** *[[Aida av Giuseppe Verdi|Aida]]*, 24. desember 1871
** *Don Carlos*, revidert 1872
** *[[Maskeballet]]*, revidert (1883)
** *Don Carlos*, andre revisjon (1884)
** *Don Carlos*, tredje revisjon (1886)
** *[[Otello av Giuseppe Verdi|Otello]]*, 5. februar 1887
** *[[Falstaff]]*, 9. februar 1893

* Songar
** *[[Sei Romanze av Giuseppe Verdi|Sei Romanze]]* (1838)
**# *[[Non t'accostar all'urna]]* (Jacopo Vittorelli)
**# *[[More, Elisa, lo stanco poeta]]* (Tommaso Bianchi)
**# *[[In solitaria stanza]]* (Jacopo Vittorelli)
**# *[[Nell'orror di note oscura]]* (Carlo Angiolini)
**# *[[Perduta ho la pace]]* (omsett frå tysk av Luigi Balestra)
**# *[[Deh, pietoso, o addolorata]]* (omsett frå tysk av Luigi Balestra)
** *[[L'esule]]* (1839) (Temistocle Solera)
** *[[La seduzione]]* (1839) (Luigi Balestra)
** *[[Guarda che bianca luna: notturno]]* (1839) (Jacopo Vittorelli)
** *[[Album di Sei Romanze (Verdi)|Album di Sei Romanze]]* (1845)
**# *[[Il tramonto]]* (Andrea Maffei)
**# *[[La zingara]]* (S. Manfredo Maggioni)
**# *[[Ad una stella]]* (Maffei)
**# *[[Lo Spazzacamino]]* (Felice Romani)
**# *[[Il Mistero]]* (Felice Romani)
**# *[[Brindisi  av Giuseppe Verdi|Brindisi]]* (Maffei)
** *[[Il poveretto]]* (1847) (Maggioni)
** *[[L'Abandonée]]* (1849) (Escudier?)
** *[[Stornello  av Giuseppe Verdi|Stornello]]* (1869)
** *[[Pietà Signor]]* (1894) (Verdi og Boito)

* Religiøs musikk
** *[[Requiem  av Giuseppe Verdi|Requiem]]* (1874)
** *[[Messa per Rossini]]* (1869, fyrst oppført posthumut 1988)
** *[[Pater Noster  av Giuseppe Verdi|Pater Noster]]* (1873)
** *[[Ave Maria  av Giuseppe Verdi (1880)|Ave Maria]]* (1880)
** *[[Quattro Pezzi Sacri  av Giuseppe Verdi|Quattro Pezzi Sacri]]* (1898)
**# *[[Ave Maria av Giuseppe Verdi (1898)|Ave Maria]]*
**# *[[Stabat Mater av Giuseppe Verdi|Stabat Mater]]*
**# *[[Laudi alla Vergine Maria  av Giuseppe Verdi|Laudi alla Vergine Maria]]*
**# *[[Te Deum  av Giuseppe Verdi|Te Deum]]*

* Andre verk
** *[[Suona la tromba]]* (1848) (Giuseppe Mameli)
** *[[Inno delle Nazioni  av Giuseppe Verdi|Inno delle Nazioni]]* (1862, London) (Boito)
** *Strykekvartett i e-moll* (1873)

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Giuseppe Verdi|Giuseppe Verdi]]» frå , den 19. mars 2009.* 


## Bakgrunnsstoff

*