open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maigullslekta

**Maigullslekta** (*Chrysosplenium*) er ei planteslekt i sildrefamilien. Medlemane er små og fleirårige vårplantar med runde eller nyreforma blad og veike gjennomskinlege stenglar, kvithåra på den nedre delen. Flat blomsterstand med breie kortskafta dekkblad. Firetalsblomster med enkelt gulgrønt blomsterdekke. Tre artar veks i Noreg.

Norske artar:
* Vanleg maigull (*C. alternifolium*)
* Dvergmaigull (*C. tetrandrum*)
* Kystmaigull (*C. oppositifolium*)

## Kjelder
*Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Milturt|Milturt]]» frå ,  den 9. januar 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Jåblom

**Jåblom** er ei plante i jåblomslekta i plantefamilien Celastraceae. Arten har ei sirkumpolar utbreiing. Planta er fleirårig og kring 20 cm høg. Blada er snaue og hjarteforma med kvit prikk i spissen. Jåblom har snau stengel utan eller med eitt sitjande blad. Han har skålforma kvit blomster. Fem av mjølberarane er blitt til flika organ der kvar flik endar i ein gulgrøn glinsande kjertel. Planta blomstrar kring juli månad på grasmyr, enger, strandenger, mest på kalkrik grunn. 

Jåblom finst gjennom heile Noreg. Han er funnen opp til 1750 m i Jotunheimen.

## Kjelder

*Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.
**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Slåtterblomma|Slåtterblomma]]» frå ,  den 9. januar 2011.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Eysteinkyrkja

**Eysteinkyrkja** er ei kyrkje bygd i ein vifteplan frå 1969. Kyrkja ligg på Hjerkinn i Dovre kommune, Innlandet fylke.

Kyrkja har namn etter Kong Eystein, som lèt bygge den første kyrkja her tidleg på 1100-talet. Kyrkja har berre delvis funksjonar som kyrkjelydskyrkje. Ho tener òg som møtestad for dei tre fylka som møtest på Hjerkinn, og som pilegrimskyrkje på Pilegrimsleia over Dovrefjell.

Kyrkja er teikna av Magnus Poulsson, som døydde 11 år før ho stod ferdig. Ho vart vidareført av sonen Anton Poulsson.

## Bakgrunnsstoff
* 
* Digital forteljing av Marit Kjerksrud Amundsen i Digitalt fortalt
*
Jåblomslekta

**Jåblomslekta** eller **Parnassia** er ei planteslekt i spolebuskfamilien. Ein art veks i Noreg, jåblom.

Slekta omfattar over 70 artar som veks på den nordlege halvkula. Dei er flerårige, urteaktige plantar, med stenglar, blad og blomar utan hår. Rotnettet er bygga opp over kraftige jordstenglar. Både i dei grunnstilte bladrosettane og i stengelblada er blada stilka og heile. Blomane er 5-talige og regelmessige med kvite, gulfarga eller grønlege kronblad. Fruktene er kapslar med mange frø. 

## Systematikk
Jåblomslekta har historiske vore plassert i sildrefamilien (*Saxifragaceae*). I nyare tid har slekta vorte plassert i både spolebuskfamilien (*Celastraceae*) og i ein føreslått eigen familie, *jåblomfamilien* (*Parnassiaceae*).

## Artar
Norsk art:
* Jåblom (*P. palustris*)

Alfabetisk oversyn:

## Kjelder

*Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Herzblatt|Herzblatt]]» frå , og «[[:en:Parnassia|Parnassia]]» frå  den 9. januar 2011.*  

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Leverurt-slægten|Leverurt-slægten]]» frå , og «[[:sv:Parnassia|Parnassia]]» frå  den 22. mars 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Fokstumyra naturreservat

**Fokstumyra naturreservat** er eit naturreservat i Dovre kommune rett nord for Dombås. Naturreservatet har ramsarstatus, på grunn av sin betydning for trekkfuglar.

Området vart freda så tidleg som i 1923, som en reaksjon på at Dovrebanen hadde påverka eit tidllegere bortimot urørt naturområde; fredninga vart oppgradert til naturreservat i 1969. Fokstumyra er dominert av myrer, og ligg 940&ndash;960&nbsp;m over havet, rett under skoggrensa. Den første fredninga omfatta 7,5 km², dette vart utvida til 18,2 km² i 2002.

## Bakgrunnsstoff
* nasjonalparker.org pdf
Fauna

**Fauna** viser til dyrelivet som finst i eit avgrensa område og/eller i eit avgrensa geologisk tidsrom. Omgrepet svarer til flora i botanikken. Som «flora» kan «fauna» også brukast om oppslagsverk som gjev eit slikt avgrensa oversyn over dyr. Ordet blei først brukt slik i *Fauna Suecica* av Carl von Linné i 1747.

Ordet kjem frå den romerske gudinna Fauna, som stod for jord og grøde, og er knytt til guden Faunus og skapningane faunar. Alle desse namna er avleidde av den greske guden Pan.

## Sjå òg
* Pattedyr i Noreg

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Fauna|Fauna]]» frå ,  den 17. januar 2011.*
Flora i botanikken

**Flora** er eit omgrep innan botanikken for plantar som veks i eit avgrensa område. Det blir også brukt som namn på oppslagsverk med oversyn over ein viss flora. Innan zoologi blir fauna nytta med ei liknande tyding for dyr i eit visst område.

Ordet flora kjem av latin for 'blomster' og var namnet på ei romersk blomstergudinne.

## Bakgrunnsstoff
* ''Den virtuella floran''  - søkbar database med plantebilde og namn på fleire språk

## Kjelder
Svein K. Løndal

**Svein Kjetilsson Løndal** () var ein hardingfelespelar og plassemann frå Tuddal i Telemark. Han var far til Olav, Kjetil og Einar Løndal.

Løndal var frå garden i Tuddal med same namn. Sjølv var han husmann på plassen Ekslid i heimbygda og spelmann av gammal spelmannsætt. Han var kjend for sitt stilreine spel, vann fleire premiar.

## Notar

## Kjelde
* *Norsk Allkunnebok. VIII. bandet*, 1957

## Litteratur
* O. J. Rui:*Svein Løndal*, 1954
Naturhistorie

**Naturhistorie** er ei samnemning for dei faga som studerer naturen, slik som geologi, botanikk og zoologi. Nemninga blir dels nytta for å beskrive interessefelta til tidlegare tiders naturforskarar (dvs. før midten av 1800-talet), men òg for å beskrive formålet med dei naturhistoriske musea. Naturhistorie blir dermed den delen av den moderne naturvitskapen som handlar om innsamling og systematisering av objekt som plantar, dyr og berggrunnsprøver. 

Omgrepet **naturhistorikar**, i den grad det blir brukt i norsk, betegner tidllegare tiders naturforskarar som studerte desse temaa og som i dei fleste tilfelle, var interessert i og kompetente innanfor alle greiner av naturhistoria. Desse tidlegare tiders naturhistorikarar, hadde berre unnataksvis stillingar innanfor naturhistorie: nokre var teologar som Gunnerus (eller forsåvidt Darwin), medan andre var medisinarar som Printz (eller Linné). I tillegg har ein dei som ikkje hadde noko særleg utdanning innanfor desse tema i det heile, som f.eks. Havaas (eller Wallace).
Gregar O. Nordbø

**Gregar Olsson Nordbø** () var ein norsk lærar, gardbrukar og folkeminne- og folkemusikksamlar frå Bø i Telemark. Han var far til folkeminnegranskaren Halvor G. Nordbø.

Nordbø avla lærarskuleeksamen i 1875 og var frå 1876 lærar i heimbygda i femti år. Samstundes dreiv han farsgarden frå 1889. Dessutan organist i tjue år. Han samla mykje lokalt sogestoff, mellom anna om lag 150 slåttar og folketonar. Deltok som domar på kappleikar.

## Kjelde
* *Norsk Allkunnebok. VIII. bandet*, 1957
Indremisjon

**Indremisjon** er misjonsarbeid i eige land til motsetnad til ytremisjon, som er (støtte til) misjonsverksemd i andre land/verdsdelar. Det organiserte indremisjonsarbeidet i Noreg kan førast attende til ei indremisjonsforeining som Gustav Adolph Lammers skipa i Skien i 1853. I Noreg finst fleire indremisjonsorganisasjonar innanfor Den norske kyrkja: 

* Indremisjonsforbundet (tidl. Det Vestlandske Indremisjonsforbund (DVI))
* Det norske lutherske Indremisjonsselskap (no: Normisjon)
* Kirkens Bymisjon (tidl. Oslo Indremisjon)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Indremisjon|Indremisjon]]» frå ,  den 10. januar 2011.*
Kim Yong-sam

**Kim Yong-sam** () var ein sør-koreansk politikar og demokratiforkjempar som sat som president i Sør-Korea frå 1993 til 1998. Han var den fyrste demokratisk valde presidenten etter ei rekkje diktatur som starta med Syngman Rhee, og sat som president i éin periode. Før dette var Kim Young-sam opposisjonsleiar i over tretti år, og ein av dei mektigaste rivalane til Park Chung-hee.

## Kjelder

*
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kim Young-sam|Kim Young-sam]]» frå ,  den 16. januar 2011.*  

## Bakgrunnsstoff
* Museum for Kim Yong-sam
Aleksander III av Skottland

**Aleksander III** () var konge av Skottland frå 1240 til 1286. Han er òg kjend som «Aleksander den strålande», og er rekna som ein av dei største kongane av  Skottland.

Aleksander blei fødd ved Roxburgh som son av Aleksander II og den andre kona hans, Marie de Coucy. Han blei krona som åtteåring då far hans døydde 6. juli 1249. Kroninga fann stad 13. juli 1249 ved Scone Abbey i Pertshire.

Kongen døydde uventa av eit fall frå hest utan å ha nokon mannleg arving. Hans død førte til langvarig strid om kongsmakta og uro i Skottland.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Aleksander III av Skottland|Aleksander III av Skottland]]» frå ,  den 10. januar 2011.*
David I av Skottland

**David I**, kjend som «Helgenen» (*The Saint*), () var konge av Skottland frå  1124 til 1153. Han var den yngste av seks sønner av Malcolm Canmore og Den heilage Margaret. David inviterte det normanniske riddarvesenet til Skottland, introduserte normannisk lovverk, reorganiserte institusjonane, oppretta kongelege burghar for å oppmuntra handel med utlandet, prega mynter og gav store gåver til kyrkja.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:David I av Skottland|David I av Skottland]]» frå ,  den 10. januar 2011.*
Mellomengelsk

**Mellomengelsk** (eng. *Middle English*) viser til språksteget til engelske språk frå om lag byrjinga av 1100-talet til slutten av 1400-talet. Perioden tok til noko etter dei fransktalande normannarane erobra England i 1066, og ende med at Chancery-standarden, ein variant av London-engelsk, byrja spreia seg. Mellomengelsk fortrengde gammalengelsk eller *angelsaksisk*. Språket ein brukte i England etter mellomengelsk og fram til rundt 1650 er kjend som tidleg moderne engelsk.

## Bakgrunnsstoff
* The Middle English Grammar Corpus (MEG-C) 
* Nyheter ved UiS: Unik tekstsamling lanseres 
* Forskning.no: *[http://www.forskning.no/artikler/2008/juni/183761 Detektivar i gammal engelsk] *, omtale av *The Middle English Grammar Project (MEG)* ved Universitet i Stavanger
* Forskning.no: *[http://www.forskning.no/artikler/2009/mars/214785 Løste gammel ordgåte] *, norsk forskning korrigerte Oxford English Dictionary

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Mellomengelsk|Mellomengelsk]]» frå ,  den 10. januar 2011.*
Norrøn-gælarar

**Norrøn-gælarar** viser til folk av norrønt og gælisk opphav som dominerte store delar av området rundt Irskesjøen og vestlege Skottland i mellomalderen. Det blei danna ved at skandinaviske innvandrarar blei tekne opp i den gæliske kulturen i Skottland og Irland. Så tidleg som på 800-talet fann det stad giftarmål mellom innfødde gælarar og skandinavar, som tok til å bruka det gæliske språket og andre skikkar, til dømes klesdrakt. Mange gjekk også over frå den norrøne gudetrua og lèt seg døypa som kristne. Blant høgare lag i folket heldt likevel mange ved lag norrøne namn og var medvitne sitt nordiske opphav.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Norrøn-gælere|Norrøn-gælere]]» frå , den 10. januar 2011.*
Ulens kvintett

**Ulens kvintett** var ei norsk gammaldansgruppe, som kom fra Sel og Folldal. Namnet kjem av orkesterleiaren sitt etternamn. 

## Mannskap
* Øystein Ulen - trekkspel
* Kjell Grothe - trekkspel
* Jan Moen - trekkspel
* Arild Plassen - fele
* Magne Bø - fele
* Olav Juvshoel - fele
* Even Svelstad - fele
* Jan Haugstulen - gitar
* Øyvind Grindstuen - bassgitar/kontrabass

NB! Detter er eit samandrag av nokre av utøvarane. Alle var ikkje del av gruppa likt.

## Utgjevingar
* *Elvesøg* (1987) 
* *Lugume leikje* (1988) 
* *Selsbrure* (1991) 
* *Gjensynsglede* (2002) 

## Utmerkingar
* *1986 Gull på Landsfestivalen i Gamaldansmusikk, [[Førde]]*
* *1987 Gull på Landsfestivalen i Gamaldansmusikk, [[Heimdal]]*
* *1988 Gull på Landsfestivalen i Gamaldansmusikk, [[Vinstra]]*
* *1991 Sølv på Landsfestivalen i Gamaldansmusikk, [[Vågå]]*
* *1992 Gull på Landsfestivalen i Gamaldansmusikk, [[Geilo]]*
Bjørn Turtums gammeldansorkester

**Bjørn Turtums gammeldansorkester** er ei norsk gammaldansgruppe som kjem frå Lom i Gudbrandsdalen. Dei er kjende for si gode dansetakt, og sin teft til å engasjere publikum.

## Mannskap
### Noverande medlemmar
* (1976-) Bjørn Turtum - trekkspel
* (1986-) Stig Rune Byrøygard - trekkspel
* (2010-) Ole Foss - fele
* (1988-) Kolbein Kjørren - gitar
* (2010-) Arne Stasviken - bassgitar

### Tidlegare medlemmar
* Ole Kristian Gråv - fele
* Asbjørn Stensrud - fele
* Tor Arne Sandviken - bassgitar

## Utgjevingar
* *Nytt frå bygdom* (1994) 
* *På bukkeball* (2007)

## Utmerkingar
* 1993 Gull på Landsfestivalen i Gamaldansmusikk, Stryn
* 1999 Sølv på Landsfestivalen i Gamaldansmusikk, Geilo
Fet-Mats

**Mats Israelsson**, kjend som **Fet-Mats**, var ein gruvearbeidar som forulykka i Falu gruva i Falun i 1677].

Fet-Mats vart fødd i Svärdsjö og Boda by som den yngste sonen til Israel Kelsson. Faren døydde medan Mats var i barneåra, og den eldste broren fekk ansvaret for familien. 

I 1719 oppdaga arbeidarane ved gruva ein daud mann i ei vassfylt sjakt i ein del av gruva som ikkje hadde vore i bruk på lang tid. Mannen såg ikkje ut til å ha vore daud veldig lenge. Dette var eit mysterium ettersom ingen person var sakna.
Då kroppen vart vist fram, kjende ei kvinne, Margareta Olsdotter, att kroppen som hennar trulova som hadde forsvunne i mars 1677, 42 år tidlegare. Kroppen til Fet-Mats hadde blitt bevart av den naturleg veksande koparvitriolen i gruva.

Kroppen vart stilt ut i ein glasmonter i Stora Kopparberget i 30 år for så å bli gravlagt i Kopparbergs kyrka den 21. desember i 1749. Under omlegging av golvet i byrjinga på 1860-talet fann ein restane av Fet-Mats og han vart på ny stilt ut i ein glasmonter til han i 1930 til slutt vart gravlagt på kyrkjegarden.

## Bakgrunnsstoff
* Richard Wagner och Falun  ved algonet.se

### Litteratur
* 1898 - *Fet-Mats eller den förstenade grufarbetaren : sann händelse från Falu grufva*
* 1997 - *Oväntat återseende : en novell om Fet-Mats* 
* 2005 - *Fet-Mats : en gruvdrängs hemska öde* ISBN 91-631-6834-0 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Fet-Mats|Fet-Mats]]» frå ,  den 10. januar 2011.*
Flintlås

**Flintlås** er ein mekanisme som blir brukt til å avfyre eit skytevåpen.

Flintlåsen er ei vidareutvikling av snapplåsen og blei laga av den franske våpensmeden Marin de Bourgeoys ved byrjinga av 1600-talet. Flintlåsen var den mest brukte mekanismen fram til 1830, då perkusjonslåsen blei oppfunnen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Flintlås|Flintlås]]» frå ,  den 10. januar 2011.*
Ripsslekta

**Ripslektas**, *Ribes*, er ei planteslekt i ripsfamilien, *Grossulariaceae*. Medlemene er buskar med mange greiner frå grunnen. Dei har handnerva blad og små grøne eller raudlege blomstrar i klase. Desse har fem begerblad, fem kronblad og to griflar. Fire artar veks vilt eller forvilla i Noreg.

Norske artar:
* Stikkelsbær (*R. uva-crispa*). Dyrka plante som finst forvilla.
* Solbær (*R. nigrum*). Dyrka plante som finst forvilla.
* Villrips (*R. spicatum*). Viltveksande slektning av hagerips.
* Alperips (*R. alpinum*). Viltveksande slektning av hagerips.

Andre artar:
* Blodrips (*R. sanguineum*)

## Kjelder

* Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Vinbärssläktet|Vinbärssläktet]]» frå ,  den 10. januar 2011.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Jacob Munch

**Jacob Edvard Munch** () var ein norsk offiser og portrettmålar.

Munch var fødd i Christiania. Han var mellom Noregs første akademiutdanna kunstnarar, studerte 1804-06 ved kunstakademiet i København. Frå 1806 til 1813 budde han i Paris, der han var elev av den nyklassisistiske målaren Jacques-Louis David.

Munch malå ei rekke portrett av norske patrisarfamiliar i ei «stiv utgåve av den franske empirestilen». Hovudverket er *Carl Johans kroning i Trondhjems domkirke* frå 1818, eit måleri bestilt av det kongelege hoff. Han laga nokre få landskapsmåleri. I 1818 var han ein av grunnleggjarane av 'Den kongelige Tegneskole' i hovudstaden. Han underviste ved skulen frå 1820.

Ein del verk av Jacob Munch finst i Nasjonalgalleriet.

## Galleri

fil:Coronation of Charles III John of Norway, Trondheim 1818.jpg|Kroninga av Karl Johan i 1818.
fil:Alette Falsen by Jacob Munch.png|Portrett av Alette Falsen.
fil:Niels Aall by Jacob Munch.jpg|Portrett av Niels Aall


## Kjelder
**Gyldendals store konversasjonsleksikon*. 1972
* NBL-artikkel om Munch, skriven av Ann Fahalat.
Leksand

**Leksand** er ein tettstad i Dalarna og centralort i Leksands kommun i Dalarnas län. I 2005 budde det 5&nbsp;861 innbyggjarar der. Leksand består for største delen av Österdalälvens nordre, Noret, og søndre, Åkerö, breidder.

Leksand har blitt kjent for ishockeylaget Leksands IF som har fans over heile Sverige. Leksand er òg eit senter for svensk baseball.

Staden er kjent for å ha den største maistongsreisinga i Sverige. I Sammilsdal («Gropen» i daglegtale), ei dødisgrop frå istida, kan det under maistongsreisinga på midtsommaraftan samlast oppimot 30&nbsp;000 menneske. 

Leksand er også kjend gjennom merkevara Leksands Knäckebrød, men føretaket bak, Leksandsbröd, har fabrikken sin på staden Häradsbygden, som ligg 4-5km utanfor Leksand. 

## Kjende personar frå Leksand
* Per-Olov Brasar
* Kristian Matsson (Den høgaste mannen på jorda)
* Johan Hedberg ishockeyspelar, har spelt for mellom anna Leksand, Tre Kronor, Pittsburgh Penguins, Dallas Stars & Atlanta Thrashers. Vann VM-gull med Tre Kronor i Sveits 1998

## Sjå òg
*Leksands kommun

## Bakgrunnsstoff
* Leksands kommun
Utsegnslogikk

**Utsegnslogikk** er ei grunnleggjande grein av den moderne logikken. Utsegnslogikken ligg i skjeringspunktet mellom filosofi og matematikk, då han nyttar algebraiske metodar for å analysera utsegner eller setningar. Utsegnslogikk har òg fått stor innverknad på digitalteknikken, som nyttar dei same funksjonane og operasjonane.

Ei utsegn i matematikken er ein påstand, til dømes ei setning eller ein matematisk påstand, som kan vera anten sann eller usann. Sanningsverdien må vera målbar og objektiv. Ei *open utsegn* er ei utsegn som inneheld ein ukjend variabel. Sanningsverdien til ei open utsegn kan ikkje avgjerast før ein har sett inn ein verdi for variabelen. Dersom ei setning inneheld fleire matematiske utsegner, har me ei *samansett utsegn*.

## Sanningsfunksjonar
Ved samansette utsegner kan ein bruka sanningsfunksjonar, også kalla logiske operatorar eller logiske funksjonar, til å rekna ut sanningsverdien for den samansette utsegna. Dei grunnleggjande logiske funksjonane er konjunksjon, disjunksjon og negasjon.

Dersom ei setning inneheld to utsegner som begge må vera sanne for at setninga skal vera sann, har me ein *[[konjunksjon]]*, også kalla ein logisk OG-funksjon. «Det er kaldt og vått» er eit døme på ein konjunksjon som er samansett av utsegnene «Det er kaldt» og «Det er vått».

Ei setning med to utsegner der berre den eine treng å vera sann for at setninga skal vera sann, vert kalla ein *[[disjunksjon]]* eller ein logisk ELLER-funksjon. Ein disjunksjon er sann også når begge utsegnene er sanne, og har dermed ei anna tyding enn ordet *eller* i daglegtalen. Dersom utsegnene utelukkar kvarandre, er det ein eksklusiv disjunksjon. «Kvadratet av tre eller minus tre er ni» er ein disjunksjon. Denne utsegna er sann fordi kvadratet av tre og minus tre er ni, slik at begge delutsegnene er sanne.

Å *negera* ei utsegn vil seia å gje utsegna motsett meining. Dette kan ein gjera ved å leggja til eller fjerna ordet ikkje eller ved å gje eit ord motsett meining. Ein negasjon vert òg kalla ein logisk IKKJE-funksjon. Utsegna «det er kaldt» er negasjonen til utsegna «det er varmt». Ei utsegn har alltid motsett sanningsverdi av negasjonen til utsegna.

## Kjelder
*Kleive, P.-E. & Frisvold, F. (2007). *Diskret matematikk og lineær algebra* (4. utg.). Bergen: Fagbokforlaget.
Rentekammer

**Rentekammeret** var namnet på den delen av riksstyret i Danmark og Danmark-Noreg som styrte med finansane til kongen, riket. Namnet kom truleg i bruk frå Christian III si tid som konge. Frå 1680 var det namn på skattkammerkollegiet i Danmark-Noreg, organisert frå då eineveldet vart innført i 1660-61. Danmark avskipa rentekammeret i 1848.

## Kjelde
**Norsk Allkunnebok. IX. bandet*. 1959
Gruvesjakt

Ei **gruvesjakt** er ei sjakt, ein loddrett eller skrånande gang, i ei gruve. Ho er som oftast sprengt ut i fjell. Målet med gruvesjakta er å komma til eit malm- eller mineralfunn. Ei gruvesjakt kan vere alt frå eit titals meter til over tusen meter djup. 

Ovanfor gruvsjakta kan det det vere oppført eit gruvetårn. Her finst gjerne innretningar for transport av materiell, personell og brote malm. I sjakta under gruvetårnet finst det elleidningar, røyr, stiger og styringar for heisane.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Gruvschakt|Gruvschakt]]» frå ,  den 10. januar 2011.*
Krossblomfamilien

**Krossblomfamilien** (*Brassicaceae*) er ei plantefamilie med tofrøbladingar. Blomsteren har fire begerblad og fire kronblad. Oftast seks mjølberarar, to korte og fire lange. Fruktene i klase, anten nøttskulpe som ikkje opnar seg eller ledskulpe som brotnar av led for led, men oftast skulpe med midtvegg som står att med frøa når dei to skulpeveggene fell av. Femtiein planteslekter finst i Noreg. Svært mange av artane og slektene i denne familien finst berre på avfallsplassar eller forvilla frå hagar, eller dei veks som ugras i åkrar. Nokre av artane som har kome til Noreg har vorte svært talrike.

Slekter i Noreg:
* Subularia
* Iberis
* Lepidium
* Cardaria
* Coronopus
* Teesdalia
* Hornungia
* *[[Thlaspi]]*, pengeurtslekta
* Capsella
* *[[Cochlearia]]*, skjørbuksurtslekta
* Armoracia
* Camelina
* Berteroa
* Lobularia
* Alyssum
* Draba
* Erophilia
* Lunaria
* Euclidium
* Rapistrum
* Crambe
* Neslia
* Bunias
* Myagrum
* Isatis
* Cakile
* Raphanus
* Chorisporia
* Alliaria
* Sisymbrium
* Descurainia
* *[[Sinapis]]*, sennepslekta
* Eruca
* Diplotaxis
* Erucastrum
* Hirschfeldia
* *[[Brassica]]*, kålslekta
* Rhynchosinapis
* Barbarea
* Rorippa
* Cardamine
* Dentaria
* Arabidopsis
* *[[Arabis]]*, skrinneblomslekta
* Cardaminopsis
* Erysimum
* Conringia
* Braya
* Hesperis
* Malcolmia
* Matthiola

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder

* Svensk wikipedia.
* Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.
Råbyggelaget

**Råbyggelaget**, lenge skrive **Robygdelaget**, er eit gamalnorsk namn «på den landsluten som femner om dei indre bygdene i Agder (frå og med Åseral i vest)» og den sørvestre luten av Telemark. Namnet viser at lova (*lǫg*) var den same for heile landområdet. Forstavinga Rá (=krå) viser truleg til ein stad, mellomleddet bygge til ein som bur på staden.

Området var utlagt til len, seinare omgjort til amt, futedøme og prosti på Agder. Ulike variantar av namnet var i bruk i over 300 år. Det finst dokument med namnet frå 1600-, 1700- og 1800-talet og fram til sist i 1930-åra. 

Råbyggelag var delt i to sorenskrivarembete; Østre Råbyggelag og Vestre Råbyggelag (samtlege bygder i Setesdal høyrde til sistnemnde).

Østre Råbyggelag omfatta bygdene Herefoss, Vegårshei, Åmli, Gjøvdal, Froland, Vegusdal, Lille Tovdal og Evje. Vestre Råbyggelag omfatta Bykle, Valle, Hylestad, Austad, Sandnes, Bygland, Årdal, Hornnes, Åseral, Iveland samt delar av Hægeland.

Råbyggelaget høyrde inn under Agdesiden lagdømme frå slutten av 1400- eller byrjinga av 1500-talet. I vest grensa det til Lister og Mandals amt og Stavanger amt, i nordaust til Bratsbergs amt og i søraust til Nedenæs fogderi. Fogderiet var en del av Nedenes amt.

Under Kalmarkrigen 1611-13 nekta bøndene i Råbyggelaget å betale krigsskatt og sende soldatar. Dei vart då straffa med ei bot tilsvarande halvparten av heile deira eige.

## Notar

## Kjelder

* *Norsk Allkunnebok. IX. bandet*. 1959
----
* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Råbyggelaget|Råbyggelaget]]» frå , den 11. januar 2011.*
Claus Pavels

*Sjå også: forfattaren [[Claus Pavels Riis]], dotterson til Pavels.*

**Claus Pavels** ()var ein norsk prest og forfattar.

Pavels var fødd i Kjørrefjord i Vanse, fire månader etter faren, som var residerande kapellan, døydde. Han vart cand. theol. i 1789. I 1793 fekk han si fyrste preststilling som res. kap. i Brevik og Eidanger. Åra mellom 1796 og 1805 hadde han ymse prestestillingar i Danmark. I 1805 vart han slottsprest på Akershus og samstundes sokneprest i Aker prestegjeld. År 1817 etterfylgde han Johan Nordahl Brun som biskop i Bergen, eit embete han haddde til han døydde fem år seinare.

Pavels skreiv dagbok i tida 1812-22. Dei viktigaste bolkane av desse døgbøkene vart trykt og gjeve ut i fem band i tida mellom 1863 og 1904. Ein sjølvbiografi vart gjeven ut i 1864, ei fyldigare utgåve kom i 1866. Pavels sine dagbøker er viktige kjelder til kunnskapen om menneske, politikk og kultur i samtida.

Pavels døydde i Bergen vinteren 1822.

## Kjelder

* *Norsk Allkunnebok. IX. bandet*. 1959
Reformforeningen

**Reformforeningen** var ein samskipnad danna under stortinget 1859-60. 37 av stortingsrepresentantane slutta seg til foreininga som vart skipa i november 1859, mellom 60 og 70 var til stades på skipingsmøtet. Foreininga sette opp eit program i sju punkt:
* Jamstilling i unionen
* Årlege storting
* Ordning av forholdet mellom bygdene og byane sin representasjon
* Jury i straffesaker
* Motarbeide sentraliseringa i utvikling og administrasjon
* Gjennomføring av kommunalt sjølvstyre
* Sjølvstendig utvikling av folkeskulen (almueskolen)

Tretti av dei 37 stortingsmennene kom frå bondeflokken på Stortinget. Gruppa vart leia av Johan Sverdrup frå den liberale byopposisjonen, og Ole Gabriel Ueland frå bondeopposisjonen. Få av sakene var nye, og ingen rekna for radikale. Det nye låg meir i det formelle samarbeidet mellom dei ulike opposisjonsgruppene.

Sverdrup tala for å binde alle medlemene i foreininga til i Stortinget å røyste for standpunktet til majoriteten i gruppa. Dette forsøket på å danne eit parti var framandt for dei fleste tingmennene, mellom anna tala Ludvig Daae kraftig mot. Foreininga gjekk etter nokre månader i oppløysing, også grunna sterk motstand i avisene.

## Kjelde
* Bernt A. Nissen: *Nasjonal vekst*. Bind VII av *Vårt folks historie*. 1964
Patrouillen

***Patrouillen*** var eit liberalt opposisjonsblad utgitt i Christiania i tida 1824-32. Størstedelen av tida kom det som vekeblad. Bak bladet stod Ludvig Mariboe, som sjølv skreiv det meste av det originale stoffet. Frå 1827 gav bladet utførlege referat frå forhandlingane i Stortinget, noko som til dess ikkje hadde vore gjort. Opplaget var i 1826 på 300 eksemplar.

Frå 1824 brukte *Patrouillen* oktavformat, men i 1828 blei dette endra til det meir avisliknande folioformatet.

## Kjelder

* 
*
Universitetet i Nordland

**Universitetet i Nordland**, tidlegare **Høgskulen i Bodø**, vart samla og etablert 1. august 1994 etter ei samanslåing av fleire mindre høgskular. Frå 1. januar 2016 vart Universitetet i Nordland, Høgskolen i Nesna og Høgskolen i Nord-Trøndelag slege saman til Nord universitet med hovudsete i Bodø. Nord universitet har ikring 1&nbsp;200 tilsette og 12&nbsp;000 studentar på studiestadar i Bodø, Steinkjer, Levanger, Mo i Rana, Nesna, Namsos, Stjørdal, Stokmarknes og Sandnessjøen.

Universitetet I Nordland hadde ikring 5000 studentar og 430 tilsette, og var eitt av åtte statlege universitet i Noreg på denne tida, etter at tre høgskular i Nordland vart slått saman som ein del av Høgskolereformen i 1994. Universitetet hadde filialar i Mo i Rana og Stokmarknes, og dessutan undervising i Steigen, Tysfjord, Sør-Helgeland og ved Vensmoen studiesenter. I Bodø hadde universitetet samla verksemda si på Mørkved. Frode Mellemvik var rektor fram til 31. juli 2007. For perioden 1. august 2007 til 31. juli 2011 har universitetet tilsett professor Pål A. Pedersen, tidlegare dekan ved Handelshøgskolen i Bodø.

Universitetet kunne tilby vel 80 fag- og profesjonsstudier innan fiskeri og naturfag, samfunnsfag, handelsfag, sjukepleie og lærarutdanning. Desse kan takast i varierande lengder frå halvårsenheter til bachelorgrad, mastergrad og einskilde doktorgradstudium, og dessutan ei rekkje kurs-, etter- og vidareutdanningar. Universitetet tilbaud internasjonalisering av studium, både høve til å ta delar av den ordinære utdanninga si i utlandet, eller ved å fortsetje å utdanne seg i utlandet etter endt studium.

## Historie
Stortinget vedtok 28. mai 1970 at Nordland distriktshøgskole skulle leggjast til byen og undervisinga starta hausten 1971 i provisoriske lokale, men då lærarhøgskolen flytta til Rønvika i 1972, overtok høgskulen dei gamle lokala i Torvgata. På 1980-talet vart det avgjort at høgskulen skulle liggje ved dagens plassering på Mørkved og høgskulen flytta inn i første byggetrinn i 1986 under namnet Høgskolesenteret i Nordland. Den andre siviløkonom-utdanninga i landet vart lagt til byen. Sjukepleiarutdanninga vart samlokalisert til Mørkved og Høskolen i Bodø var etablert i 1994. Etter ei større utbygging i 2004 flytta også  lærarutdanninga frå Rønvik til Mørkved. Høgskolen søkte om universitetsstatus hausten 2009, og vart 19. november 2010 akkreditert som universitet og endra namn til Universitetet i Nordland frå 1. januar 2011.

## Fakultet
Universitet har fire fakultet: 
* Fakultet for biovitskap og akvakultur 
* Fakultet for samfunnsvitskap 
* Handelshøgskolen i Bodø 
* Profesjonshøgskolen

## Sjå òg
*Studentorganisasjonen i Bodø 
*Studentsamskipnaden i Bodø 
*Politihøgskolen i Bodø

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Universitetet i Nordland|Universitetet i Nordland]]» frå ,  den 11. januar 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Universitetet i Nordland 
* Studentersamfunnet i Bodø  
* Ventus, Studentmediehuset i Bodø
Syvers orkester

**Syvers orkester** er ei norsk gammaldansgruppe som vart skipa i 2009, og kjem frå Nord-Gudbrandsdalen.

## Mannskap
* Stein Magne Eggen - trekkspel
* Syver Olstad - trekkspel og gitar
* Tonje Lien Barkenæs - fele
* Ole Morten Blankenborg - gitar og kontrabass
* Geir Marius Thorud - kontrabass og torader

## Utgjevingar
**Syvers* (2010)

## Utmerkingar
**2009 Siger på Storefjelltreffet*
**2010 Siger på Storefjelltreffet*
**2010 Gull på Landsfestivalen i Gamaldansmusikk, [[Nordfjordeid]]*
Silkeborg Museum

**Silkeborg Museum** er eit arkeologisk og kulturhistorisk museum i byen Silkeborg på Jylland i Danmark skipa i 1904. Muset har tilhald på *Silkeborg Hovedgård*, som er det eldste huset i byen. Til museet høyrer òg ruinane etter *Silkeborg Slott* og dessutan det vesle *Arbejdermuseet* med ein arbeidarbustad og utstilling om arbeidarlivet i Silkeborg.

Samlingane femner om funn og gjenstandar frå steinalderen til vikingtida og mellomalderen, ei antikk glassamling, døme på det lokale pottemakarproduktet *Sorring-lertøj* med aner frå tidleg på 1700-talet og ei blømingstid på  fyrste halvparten av 1800-talet, og det vert gjort greie for gamle handverk og for Silkeborg som skogsområde med meire.

Det mest vidgjetne av funna på Silkeborg Museum er utan tvil Tollundmanden, eit mumifisert mannslik (myrlik) frå jarnalderen funne i ei myr i nærleiken av byen.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Internettsida til Silkeborg Museum
Skrinneblomslekta

**Skrinneblomslekta** (*Arabis*) er ei planteslekt i krossblomfamilien. Medlemene er to- eller fleirårige plantar som har rosett med tagga blad og mangeblada stengel. Blomane er kvite eller lysgule. Dei har lang skulpe med kort griffel. Fem artar veks vilt eller forvilla i Noreg.

Norske artar:
* Tårnurt (*A. glabra*)
* Bergskrinneblom (*A. hirsuta*)
* Fjellskrinneblom (*A. alpina*)
* Hageskrinneblom (*A. caucasica*)
* Hengjeskrinneblom (*A. pendula*)

## Kjelder

*Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.

## Bakgrunnsstoff
*
Fylkesveg 325 i Rogaland

:*Sjå òg [[fylkesveg 325|fylkesveg 325 (fleirtyding)]]*.
**Fylkesveg 325 i Rogaland** går mellom Sentrum og Skjæveland i Sandnes kommune.

Fram til 2007 var vegen del av riksveg/fylkesveg 44.

## Kommunar og knutepunkt

St. Olavs gate
*  Oalsgata (Heigrekrossen)
*Haakon 7's gate til Sandnes stasjon
Jærvegen
* Sandved
* Sandved
*  Kvernelandsvegen, Ganddal
* Leitevegen frå Brådet til  Killingland
*   Skjæveland

## Bakgrunnsstoff
Fylkesveg 320

**Fylkesveg 320** finst i fleire fylke i Noreg:

*Fylkesveg 320 i Hedmark
*Fylkesveg 320 i Oppland, no Fylkesveg 2536
*Fylkesveg 320 i Rogaland
*Fylkesveg 320 i Vest-Agder
Fylkesveg 327 i Rogaland

:*Sjå òg [[fylkesveg 327|fylkesveg 327 (fleirtyding)]]*.
**Fylkesveg 327 i Rogaland** går mellom Stangeland i Sandnes kommune og Gimra i Sola kommune. Vegen er 7,0 km lang.

## Kommunar og knutepunkt

* Stangeland
* frå Kjellingland til  Brådet

* Bomstasjon Årsvoll (mot Sandnes)
* frå Gimra til Tjelta
* Gimra

## Bakgrunnsstoff
Fylkesveg 241 i Rogaland

:*Sjå òg [[fylkesveg 241 (fleirtyding)]]*.
**Fylkesveg 241 i Rogaland** går mellom Sandnes og Holekrossen i Klepp kommune.

## Kommunar og knutepunkt

Bjørnstjerne Bjørnsons gate
* Oalsgata
Heigrevegen
* Asheimvegen frå Stangeland til  Todnheim (2,5 km)
* Gamal trasé Heigrevegen til Tjeldvegen
Fv241
*  Folkvord til  Smeaheia/Stangeland og / Skjæveland
Heigrevegen

* Todnheimvegen frå Folkvord til  Lea
* Leitevegen
* Killinglandvegen
* Jutlandvegen frå Heigre til  Kjellingland (2,9 km)
* Skasvegen frå Heigre til Voll i Klepp (2,8 km)

Sveinsvollvegen
* Stangelandsvegen frå Voll til  Skjæveland i Sandnes kommune (4,8 km)
* Skasvegen frå Voll til Heigre i Sandnes kommune
* Solavegen, Holekrossen/

## Bakgrunnsstoff
Fylkesveg 321 i Rogaland

:*Sjå òg [[fylkesveg 321|fylkesveg 321 (fleirtyding)]]*.
**Fylkesveg 321 i Rogaland** går mellom Folkvord og Lea i Sandnes kommune. Vegen er 2,6 km lang og vert kalla Todnheimvegen.

## Kommunar og knutepunkt

* Folkvord
* Asheimvegen frå Todnheim til  Stangeland (2,5 km)
* Lea

## Bakgrunnsstoff
Fylkesveg 319 i Rogaland

:*Sjå òg [[fylkesveg 319 (fleirtyding)]]*.
**Fylkesveg 319 i Rogaland** går mellom Heigre og Kjellingland i Sandnes kommune. Vegen er 2,9 km lang og vert kalla Jutlandsvegen.

## Kommunar og knutepunkt

* Heigre
* Kjellingland

## Bakgrunnsstoff
Fylkesveg 319 (fleirtyding)

**Fylkesveg 319** finst i fleire fylke i Noreg:

*Fylkesveg 319 (primær fylkesveg i Buskerud og Vestfold)
*Fylkesveg 319 i Oppland, no Fylkesveg 2532
*Fylkesveg 319 i Rogaland
Engkarseslekta

**Engkarseslekta** (*Cardamine*) er ei planteslekt i krossblomfamilien. Medlemene er plantar med granne røter, opprett stengel og finna blad (høgfjellskarse har heile blad). Dei har lang flat skulpe med kort griffel. Frøa sit i ei rad i kvart skulperom. Skulpeloket rullar seg opp når det losnar. Åtte artar veks vilt eller forvilla i Noreg.

Norske artar:
* Engkarse (*C.pratensis*)
* Polarkarse (*C. nymanii*)
* Bekkekarse (*C. amara*)
* Lundkarse (*C. impatiens*)
* Rosettkarse (*C. hirsuta*)
* Skogkarse (*C. flexuosa*)
* Damkarse (*C. parviflora*)
* Høgfjellskarse (*C. bellidifolia*)

## Kjelder
* Dansk Wikipedia.
* Svensk Wikipedia.
* Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.
Trålar

Ein **trålar** er eit fiskefartøy bygd for å føre ein trål, eit sekkeforma nett som vert slept langs botnen eller i vatnet etter fartøyet. 

Før motoralderen fanst segltrålarar som kunne operere på 55 til 75 meters djupn. Moderne fartøy trålar på ned til 1&nbsp;000 meters djupn, men det er prøvd tråling på enda større djup. Trålarar varierer mykje i storleik; ein vanleg storleik er 2&nbsp;000-3&nbsp;000 tonn. Reketrålarar er mindre.

Trålaren er utstyrt med ein stor port (trålport) akterut, som trålen vert slept ut og halt inn gjennom. Fryseanlegg om bord tillèt trålarar å operere i opent hav i veker om gongen. Trålarar med fileteringsanlegg eller andre anlegg for foredling av fangsten om bord vert kalla *[[norske fabrikkskip|fabrikktrålarar]]*.

## Litteratur
*Ludvig Karlsen: Redskapslære og fangstteknologi ISBN 82-529-1791-7
*Karlsen, Gjøsæter, Hamre: Fiskeriteknolgi ISBN 82-529-2387-9
*Karlsen, Kjeldsberg, Sandnes, Hay, Juul (red.): Båten, bruket og fangsten ISBN 978-82-8090-020-3

## Kjelder
* Wikipedia på bokmål.
Robert Falcon Scott

**Robert Falcon Scott** () var offiser i den britiske marinen og ein oppdagar som leia to ekspedisjonar til Antarktis: Først Discovery-ekspedisjonen, og seinare Terra Nova-ekspedisjonen. På den siste ekspedisjonen leia Scott ei gruppe på fem til Sørpolen, som dei nådde 17 januar 1912. På tilbaketuren omkom Scott og dei fire andre som følgje av utmatting, svolt og kulde.
Før han byrja på polarekspedisjonen hadde Scott følgd ei konvensjonell karriere som marineoffiser i fredstid utan å nå så langt som han ynskte. Ambisjonar fekk han til å gå over til utforskinga av Antarktis, noko han brukte dei siste tjue åra sine til.

Meldinga om at Scott var død gjorde han til ein britisk helt, ein status som heldt seg i meir enn femti år. Mot slutten av det 20. hundreåret vart statusen meir kontroversiell etter som ekspedisjonane hans vart omskrivne og diskuterte. Kommentatorar i det 21. hundreåret har likevel mest positivt å seie om Scott, og ser på skjebnen til den siste ekspedisjonen som resultat av uheldige omstende.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Robert Falcon Scott|Robert Falcon Scott]]» frå ,  den 12. januar 2011.*
Brimnes

**Brimnes** var eit ferjeleie som var ein del av ferjesamabandet Bruravik-Brimnes i Hardanger. Det ligg i Eidfjord kommune i Hordaland på sørsida av Eidfjorden, som er den indre delen av Hardangerfjorden. 

Ferjeleiet vart lagt ned då Hardangerbrua opna i 2013. 

## Brimnes eller Brynnes

Folkeminnesamlaren Halldor O. Opedal argumenterte i bøkene sine for at Brimnes er ei galen form, og at den rette namneforma burde vera Brynnes: *«Der brynte dei eller lende med båtane sine på garden, og sjølve seier folki Brynnes med y. Bremnes med e er ei form som kontorfolk hev gripe ut or lufti. HSD brukar denne galne formi. No: Brimnes.»*

## Kjelde

* Opedal, Halldor O. (2005) *Hardingmålet. Ord og vendingar og stil. Ny og auka utgåve ved Oddmund Hus.*
Idrettsgallaen 2011

**Idrettsgallaen 2011** var ein seremoni der Norges idrettsforbund og olympiske og paralympiske komité heidra dei største idrettsnamna og beste prestasjonane, og dessutan andre som hadde gjort ein stor innsats for norsk idrett i 2010. 

Hovudjuryen var sett saman av Jarle Aambø (leiar), Kjetil André Aamodt, Karen-Marie Ellefsen, Jan Erik Aalbu, Hanne Haugland, Arnfinn Vik og Else Marthe Sørlie Lybekk.

Gallaen vart arrangert den 8. januar 2011 i Hamar OL-Amfi og vart direktesend på NRK. Programleiarar var Erik Solbakken og Haddy N'jie. 

Dei musikalske innslaga kom frå Kringkastingsorkestret, Mo, Karpe Diem, Christel Alsos og Maria Haukaas Mittet som urframførte den offisielle Ski-VM-songen, i tillegg til Haddy N'jie som opna showet med songen «I need a hero». Dessutan vart siste halvdelen av nasjonalsongen sungen til ære for Thor Hushovd, sidan nasjonalsongen vart avbroten under medaljeseremonien under VM i sykling.

## Kategoriar, prisvinnarar og nominerte
Prisen *Årets namn* vart delt ut etter ei avrøysting der alle kunne delta (ein såkalla folkejury). Hovudjuryen valde ut alle vinnarane, med unnatak av *Utøvaranes pris*, som vart røysta fram av toppidrettsutøvarar, samt for *Årets ildsjel* som hadde ein eigen jury. 

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Idrettsgallaen 2011|Idrettsgallaen 2011]]» frå ,  den 13. januar 2011.*
Bruravik

**Bruravik** var eit ferjeleie i Ulvik kommune i Hardanger og ein del av ferjesambandet Bruravik-Brimnes. Det ligg på nordsida av Eidfjorden som er ein del av Hardangerfjorden. 

Den 7,5 km lange Vallaviktunnelen på fylkesveg 7 opna i 1985 og skapte vegsambandet mellom Bruravik og Granvin. Dette korta ned køyretida mellom Oslo og Bergen over Hardangervidda. 

Ferjeleiet vart lagt ned i 2013 då Hardangerbrua opna.
Maria Amelie

**Maria Amelie** () er ein russisk-norsk forfattar og journalist. Ho kom til Noreg som asylsøkjar og oppgav då å vere frå Kaukasus i det tidlegare Sovjetunionen. Med boka *Ulovlig norsk*, som kom ut i 2010, har ho skildra korleis det var å leve som papirlaus flyktning i Noreg.  

Maria Amelie, eller **Madina Salamova**, som ho då het, kom i lag med foreldra sine frå Nord-Ossetia til Finland i år 2000 og vidare til i Noreg i 2002. Familien har opplyst at dei var forfølgde og frykta for livet sitt i Kaukasus. Bakgrunnen skal ha vore at far hennar etter forretningsverksemd hamna i botnlaus gjeld mot slutten av 1990-åra. Familien greidde ikkje å tilfredsstille kreditorane, som vart stadig meir trugande. Asylsøknaden til familien er avslått, og familien lever derfor utan lovleg opphald i Noreg. Mens søknaden om opphaldsløyve var til behandling gjekk ho vidaregåande skule, og utan opphaldsløyve studerte ho under namnet *Maria Bidzikoeva* ved NTNU i Trondheim og tok bachelorgrad i sosialantropologi og mastergrad i teknologi og vitskap.

I 2010 gav ho på Pax forlag ut boka *Ulovlig norsk* som handlar om korleis det er å leve som papirlaus flyktning i Noreg, og i desember same år vart ho kåra til «Årets Nordmann» av vekemagasinet *[[Ny Tid]]*.

12. januar 2011 vart Maria Amelie arrestert utanfor Nansenskolen på Lillehammer etter at ho hadde halde eit foredrag der.  Dagen etter vart ho fengsla, etterkvart mot meldeplikt, og 24. januar vart ho send med fly til Moskva.

Arrestasjonen og vedtaket om at Maria Amelie skulle tvangsutsendast til Russland, førte til ei mengd spontane støttedemonstrasjonar og støtteaksjonar for at både ho og andre som oppheld seg her i landet under liknande omstende skulle få vere, og saka vart heftig diskutert i massemedia.

15. mars 2011 reiste ho frå Moskva til Krakow i Polen. Etter å ha fått russisk utenlandspass nokon dagar før ho flytta til Polen, fekk ho etter kort tid innvilga Schengen-visum. Dermed kunne ho reise kor ho vil i Schengen-området, bortsett frå til Noreg. 

Som følgje av *Maria Amelie-saka* vedtok departementet ein *Lex Amelie*, «Oppheving av reiseforbod for faglærde i somme tilfelle», som gjorde det mogleg for henne å returnere til Noreg som ordinær arbeidsinnvandrar. 16. april 2011 kom ho attende til Noreg, etter å ha fått innvilga ein søknad om arbeidsløyve 8. april.  I slutten av mai 2011 var ho i arbeid som journalist i Teknisk Ukeblad, der ho skriv under namnet Maria Amelie.

## Kjelder
*Aftenposten Fakta
### Referansar

## Bakgrunnsstoff
*Bloggen til Marie Amalie
Vatnevatnet i Ørsta

**Vatnevatnet** er eit vatn i Ørsta kommune.

Vatnevatnet ligg fremst i Åmdalen. Avlaupet frå Vatnevatnet til Åmdalselva er i nordenden. Der heiter det Vassenden. Åmdal Ungdomslag har lagshuset sitt der. Vassendgutane har øva der, og har namnet sitt frå denne staden. 

 går gjennom Åmdalen, og går eit stykke langs austsida av Vatnevatnet, frå Vassenden til vegen svingar vekk frå vatnet og går opp Nakkebrauta mot Bondalseidet og vidare mot Sæbø. Ved Vassenden er det kryss med veg som går over Krøvelseidet til Volda.

Der  svingar vekk frå vatnet er det kryss med veg som går vidare til garden Vatne, i nordenden av vatnet. Denne vegen går vidare gjennom Aldalen til Hunnes i Austefjorden. 

Ørsta kommune har laga til kommunal badeplass på vestsida av Vatnevatnet, ikkje så langt frå sist omtala krysset.
Vatnevatnet

**Vatnevatnet** er namnet på fleire innsjøar i Noreg: 

* Vatnevatnet i Ørsta, ein innsjø i Åmdalen i Ørsta kommune i Møre og Romsdal
* Vatnevatnet i Haram, ein innsjø i Vatne i Haram kommune i Møre og Romsdal. 
* Vatnvatnet, ein innsjø i Bodø kommune i Nordland.
Augevipper

**Augevipper** er ei rad av hår på kanten av augelokket. Augevippene vernar auget mot framandlekamar, og funger litt som vêrhår gjennom at dei registrerer om noko rører ved dei, noko som set i gang ein blunkereaksjon.

Augevipper er ein viktig del av utsjånaden og blir ofte framheva. Ein kan sminka dei med kajal eller maskara, krølla dei med krølltang, farga dei eller bruka falske augevipper.

## Bakgrunnsstoff
Bjørnebærslekta

**Bjørnebærslekta** (*Rubus*) er ei planteslekt i rosefamilien. Medlemene er fleirårige urter eller tornete buskar med blada årsskott som ikkje blomstrar før neste år. Dei har fem begerblad og fem kronblad, mange mjølberarar og mange griflar. Fruktene er samansette av små steinfrukter. I bjørnebærgruppa er det i Europa skilt ut eit par tusen artar. Her der berre teke med nokre av desse artane. Alle bjørnebærartane på lista nedanfor set frø utan befruktning. Dei fem første på artslista set frø på normal måte. Nokre av artane vert dyrka for bæra si skuld.

Nokre artar som veks vilt i Noreg er:
* Molte (*R. chamaemorus*)
* Åkerbær (*R. arcticus*)
* Tågebær (*R. saxatilis*)
* Bringebær (*R. idaeus*)
* Blåbringebær (*R. caesius*)
* Småbjørnebær (*R. corylifolius*)
* Duskbjørnebær (*R. thyrsanthus*)
* Krattbjørnebær (*R. langei*)
* Klobjørnebær (*R. lindebergii*)
* Lodnebjørnebær (*R. septentrionalis*)
* Norsk bjørnebær (*R. selmeri*)
* Raspbjørnebær (*R. radula*)
* Skogbjørnebær (*R. nessensis*)
* Rukkebjørnebær (*R. scissus*)
* Surbjørnebær (*R. sulcatus*)
* Søtbjøbær (*R. plicatus*)

## Kjelder

* Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Hallonsläktet|Hallonsläktet]]» frå ,  den 14. januar 2011.*
Haddy Njie

**Haddy Jatou N'jie** () er ein norsk songar, låtskrivar, forfattar og journalist. Som soloartist har ho gjeve ut platene *White Lies* (Vigd Music 2005), *Welcome Home* (trust Me Records 2007) og *World of The Free* (Universal 2010). Ho har òg turnert på ungdomsskular med Rikskonsertene. Ho har jobba i Dagsrevyen og skrive som frilansar for ei mengd norske magasin, mellom dei Kvinner & Klær og Helsemagaisnet Puls. Sidan sommaren 2007 har ho vore fast laurdagsspaltist i Dagbladet og vekslar med Cathrine Sandnes, Knut Nærum og Kjetil Rolness. Dessutan har ho sett opp to heilkveldsshow med gruppa Queendom. I 2008 skreiv ho teaterstykket "Jeg vet hvorfor" for Den Unge Scenen. Stykket skal setjast opp på fleire regionsteater over heile Noreg.

Haddy er utdanna journalist frå Høgskolen i Oslo.

Hausten 2008 debuterte ho med den lettlesne boka *Dans, dans!* og queendom-boka *"Oppdrag Norge"*, begge på Cappelen Damm.

Hausten 2009 leia ho *TV-aksjonen* saman med Dan Børge Akerø.

I boka "Hvem er Hvem?" er ho nemnt som ein av dei ti mest innverknadsrike menneska i Noreg med minoritetsbakgrunn.

Far til Haddy N'jie er frå Gambia, mora frå Noreg. Ho voks opp på Kolbotn søraust for Oslo, og var elev ved Oslo Private Gymnasiet frå 1995-1998. Nokre hugsar kanskje Haddy frå ungdomsprogrammet Midt i Smørøyet i 1990. Haddy N'jie er syster til illustratøren og barnebokforfattaren Lisa Aisato N'jie Solberg.

I mai 2010 leia ho den internasjonale songkonkurransen Eurovision Song Contest 2010 i Telenor Arena saman med Erik Solbakken og Nadia Hasnaoui.

8. januar 2011 var ho programleiar for Idrettsgallaen 2011 i Hamar OL-Amfi saman med Erik Solbakken. Ho opna showet med songen «I need a hero».

I 2016 fekk ho Teskjekjerringprisen saman med Lisa Aisato.

## Utgjevingar

;Album
* 2005: *White Lies* (Via Music) 
* 2007: *Welcome Home* (trust Me Records) 
* 2010: *World of The Free* (Universal)