open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Groruddalen

**Groruddalen** er eit dalstrøk i den nordaustlege delen av Oslo. Dalstrøket ligg i det tidlegare Østre Aker sokn i Aker kommune og heitte tidlegare Akersdalen.

## Historie
På 1800-talet blei det drive med steinhogging i Groruddalen. I byrjinga av hundreåret brukte ein straffangar til arbeidet, men dette enda rundt 1850. I 1900 blei 191 personar registrerte som steinarbeidarar i nærområdet.

## Bydelar
Fire av bydelane i Oslo ligg i Groruddalen - Bjerke ligg i vest, Alna i sør, Grorud i nord og Stovner i aust.

## Busetnad
Området har om lag 165&nbsp;000 innbyggjarar, medan det er over 60&nbsp;000 arbeidsplassar der. Hovudtyngda av folkesetnaden bur i dalsidene mot nord og sør, mens folketettleiken i midten er noko lågare. Ei storstilt bustadbygging på 1960- og 1970-talet heva folketalet med nesten 70 % mellom 1960 og 1990.

Groruddalen har derimot hatt problem med den høgaste arbeidsløysa i Oslo og lågast utdanningsnivå. Dette er mykje av bakgrunnen til at regjeringa og Oslo kommune saman har sett i gang prosjektet «Groruddalssatsingen», eit tiårsprosjekt som skal medverke til å ruste opp miljøa, og heve livsvilkåra i dalen gjennom satsing på mellom anna kultur og kommunikasjon. Prosjektet starta i 2007.

## Kommunikasjon
Veg- og banesamband går hovudsakleg langs med dalen. Grorudbanen, som er nytta av T-banelinje 2 og linje 5, Furusetbanen og Europaveg 6 går langs dalen i sør. I dalbotn går Hovudbanen og riksveg 163 (Austre Aker vei). På nordsida går T-banelinje 5, Grorudbanen og riksveg 4 (Trondheimsveien). Det er òg vegsamband og bussar som går på tvers av Groruddalen, men dei kommunikasjonslinjene vert ikkje alltid rekna for å vere fullt tilfredsstillande.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell side for Groruddalssatsingen
* Sosiale utfordringar
* Groruddalen Historielag
Sørkedalen

**Sørkedalen** er ein dal nordvest i Oslo mellom Voksenåsen og Tryvannshøgda i aust og Venneråsen i vest. Han er eit eige bygdesamfunn med ein kultur som skil seg distinkt frå resten av byen, mellom anna ein breiare og distriktsprega dialekt. Busetnaden består i stor grad av gardar.

Sørkedalselva renn gjennom dalen og ut i Bogstadvatnet. Sørkedalen er eit fint utgangspunkt for skiturar i Nordmarka.

Sørkedalen er om lag 10 km lang og ligg hovudsakleg innanfor Markagrensa, bortsett frå det sørlegaste området nærast Bogstad som ligg i bydel Vestre Aker.

Sørkedalen skole ligg midt i den vidaste delen av Sørkedalen.

## Bakgrunnsstoff
* Heimeside
Tørdal

**Tørdal** er ei bygd som dekker øvre del (ca 35 %) av Drangedal kommune i Telemark. Tørdal er òg eit tidlegare prestegjeld, og eit delområde som består av grunnkrinsane Bostrak, Lia, Bø, Lone, Homleid og grenda Tørdal.

Bygdesentrum er Bø, om lag 20&nbsp;km nord for kommunesenteret Prestestranda. Andre busetnader er Bostrak og Grova, om lag 11,5 og 28,5&nbsp;km nord for Prestestranda. Vintersportstaden og hytteområdet Gautefall, samt utfartsområdet Søvassmarka, ligg òg i Tørdal.

## Historie
Namnet Tørdal kjem av tyri og tyder «Furudalen». I gardsmatrikkelen av 1886 vert det skrive at at namnet på den tida òg vart skrive som *Tørredal* og *Tørrisdal*. Ein kjend historisk person frå bygda skal ha vore småkongen og bondeleiaren Hallvard Gråtopp. I mellomalderen, fram til 1200-talet, høyrte Tørdal til Telemark, medan resten av Drangedal høyrte til Grenland &ndash; *Grenafylke*.

Ein kan òg nemna *Lektor Tør(r)dal* frå filmane om Stompa, den alltid like rasande lektoren ved Langåsen pensjonatskole spela av Gisle Straume.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tørdal|Tørdal]]» frå ,  den 4. mai 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*Sannes, Olav: «Drangedal med Tørdal, ei bygdesoga» (1924) (faksimile 1974, ISBN 82-990370-1-8)
Espelandsfossen i Granvin

**Espelandsfossen** er ein 75 meter høg foss i Espelandsdalen i Granvin i Hardanger.

På grunn av ei urban segn vert Espelandsfossen stundom rekna for å vere 703 meter høg. Dette kjem truleg av den totale fallhøgda til Espelandselva, som vert nytta til utvinning av vasskraft. Ein annan teori er at fossen er forveksla med den 455 meter høge Skrikjofossen i Lofthus i Ullensvang, som ligg 60 km lenger sør.
Fossar i Noreg

Noreg er eit land med mange **[[foss]]efall**, og dei høgaste fossane i landet er av dei høgaste fossane i både Europa og heile verda.

## Myter og mistydingar
Kva som er dei høgaste fossane i landet er ofte omdiskutert. Ofte vert fossar som er lett tilgjengeleg eller som vert rekna som turistattraksjonar feilaktig omtalt som høgast i landet eller i eit område. Fossar med større volum ser gjerne meir imponerande ut enn fossar med lite vatn, og vert òg stundom feilaktig prioritert på lister over dei høgaste fossane. Høgda på fossar kan målast ut frå både total høgd om fossen har fleire fall og høgda på det høgaste fallet. Desse omgrepa kan stundom forvekslast. Både Vettisfossen og Feigefossen har vorte omtalt som dei høgaste i landet. Mardalsfossen er eit anna døme og sjølv Vøringsfossen, som er den 113. høgaste i landet, har vorte kalla den høgaste i Noreg.

Mange fossar i landet er regulerte med omsyn på vasskraftproduksjon og ei anna feilkjelde er at kraftindustrien kan omtale det maksimale høgdepotensialet til ei elv som kan utnyttast i kraftproduksjonen. Denne høgda er ikkje nødvendigvis den same høgda som sjølve fossefallet.

## Høgaste fossar i landet
Den høgaste fossen i Noreg etter totalt fall er truleg Vinnufossen i Sunndal kommune i Møre og Romsdal med ei høgd på 865 meter. Dette gjer han òg til den høgaste fossen i Europa og den sjette høgaste i verda. Det høgaste fallet i Vinnufossen er 735 m og Mongefossen i Rauma i Møre og Romsdal har det høgaste enkeltfallet i Noreg med 773 meter. Mongefossen er regulert og tørrlagt store delar av året.

## Liste

Lista inneheld fossane i Noreg med ei totalt fall på 30 meter eller høgare. Lista inneheld både fossar med lite volum og fossar som berre eksisterer til somme tider på året. Denne typen fossar vert ikkje alltid tatt med på slike lister.

Enkelte høgder kan vere noko unøyaktig, så lista kan innehalde feil. Det kan òg finnast fleire fossar på over 30 meter i Noreg.

## Kjelder

* Worlds Tallest Waterfalls - World Waterfall Database 
* NVE si liste over dei høgste fossane i landet .

## Bakgrunnsstoff
Vinnufossen

**Vinnu** er den høgaste fossen i Noreg og Europa ut frå totalt fall. Han ligg i Sunndal kommune i Møre og Romsdal, like aust for Sunndalsøra. Fossen har fire fall og det lengste av desse er 420 meter langt. Fossen får jamn tilførsel av vatn frå Vinnubreen på Vinnufjellet via elva Vinnu, men har relativt lite volum.

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Kjelder
* Vinnufossen på World Waterfall Database
Balåifossen

**Balåifossen** er den nest høgaste fossen i Noreg og Europa ut frå totalt fall. Han ligg i Ulvik herad i Vestland, på søraustsida av Osafjorden. 

Fossen er den sjuande høgaste fossen i verda ut frå totalt fall. Han har totalt tre fall og det lengste av desse er 452 meter. Fossen får hovudsakleg vatn frå snø på fjellet Kyrelvfjellet oppfor og kan derfor gå heilt tørr om sommaren og hausten. Fossen er best synleg frå vegen på andre sida av fjorden. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Bakgrunnsstoff
* Gammalt bilete av Ulvik med Balåifossen i bakgrunnen

## Kjelder
* Balåifossen på World Waterfall Database
Strupenfossen

**Strupenfossen** er truleg den tredje høgaste fossen i Noreg og Europa ut frå totalt fall. Han ligg i ved Myklebust i Gloppen kommune i Vestland, like vest for Myklebustbreen, som han får vatn frå. Elva som fossen er ein del av heiter Strupen. Fossen har sju fall og den totale høgda er om lag 820 meter. Denne høgda er derimot noko usikker og Ramnefjellfossen som har ei total høgd på 818 meter kan derfor vere høgare enn Strupenfossen. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av den nedre delen av Strupenfossen

## Kjelder
* Strupenfossen på World Waterfall Database
Ramnefjellfossen

**Ramnefjellfossen** (òg kalla *Utigardsfossen* eller *Utigordsfossen*) er den fjerde høgaste fossen i Noreg og Europa ut frå totalt fall. Han ligg ved Nesdal i Stryn kommune i Vestland. Fossen er ein del av Utigardselva som renn ned frå Ramnefjellbreen like ovanfor. Fossen får derfor jamn tilførsel av vatn, men har ikkje større volum enn at han ikkje har vorte utbygd for vasskraftproduksjon. 

Fossen har eit totalt fall på 818 meter, fordelt på tre fall. Det lengste fallet er om lag 600 meter, noko som stundom vert oppgjeve som den totale høgda på fossen. Det totale fallet inneheld både kaskadefallet frå enden av Ramnefjellbreen og kaskadefallet nedanfor hovudfallet. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av Ramnefjellsfossen 
* Nærbilete av Ramnefjellfossen

## Kjelder
* Ramnefjellfossen på World Waterfall Database
Mongefossen

**Mongefossen** er den femte høgaste fossen i Noreg og Europa ut frå totalt fall. Sidan han berre har eitt fall er han òg den fossen i Europa med lengst fall. Han ligg i sjølve Romsdalen i Rauma kommune i Møre og Romsdal, mellom Fladmark og Marstein. 

Fossen er regulert til kraftutbytting i Grytten kraftverk og er derfor tørrlagt store delar av året. I samband med mykje nedbør eller stor snøsmelting kan det kome vatn i fossen. Fossen ligg tett ved Raumabanen og skal vere den høgaste fossen som ein kan sjå frå ei jernbanelinje. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Kjelder
* Mongefossen på World Waterfall Database 

### Fotnotar
Kjelfossen

**Kjelfossen** er den sjette høgaste fossen i Noreg og Europa ut frå totalt fall. Han ligg i Gudvangen i Aurland kommune i Vestland. Fossen består av fleire mindre fall. Det øvste fallet er det høgaste med ei lengd på 149 meter. Elva er ikkje regulert. Høgda på fossen er omstridd. Ut frå Statens Kartverk sine kart er høgda mest truleg 755 meter, men Statistisk Sentralbyrå rangerer fossen som den høgaste i Noreg med eit samla fall på 840 meter.

Kjelfossen består av tre fossar. Den største av dei vert ofte kalla Store Kjelfossen og ligg lengst til venstre. Fossen i midten vert kalla Vetle Kjelfossen, medan den siste og minste ikkje har namn. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Kjelder
* Kjelfossen på World Waterfall Database 

### Fotnotar

## Bakgrunnsstoff

* Bilete av Kjelfossen
* Gammalt bilete av alle tre fossane
* Bilete av det øvste fallet 
* Nyare bilete av alle tre fossane
*
Døntefossen

**Døntefossen** er truleg den niande høgaste fossen i Noreg og Europa ut frå totalt fall. Han ligg ved Flatmark i Rauma kommune i Møre og Romsdal, like aust for Sunndalsøra. Fossen har fire fall og det lengste av desse er om lag 200 meter langt. Høgda på fossen er usikker og ut frå topografiske kart kan høgda vere større enn 700 m. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Bakgrunnsstoff
* Gammalt bilete av fossen

## Kjelder
* Døntefossen på World Waterfall Database
Brufossen

**Brufossen** er den tiande høgaste fossen i Noreg og Europa ut frå totalt fall. Han ligg i Bondhusdalen i Kvinnherad kommune i Vestland. Fossen ligg like nedanfor Folgefonna og rett nord for Bondhusbrea. 

Vassdraget er foreløpig ikkje bygd ut, men nyleg vedtok fylkesutvalet å gje konsesjon til utbygging av Bondhus kraftverk i området. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Kjelder
* Brufossen på World Waterfall Database
Spirefossen

**Spirefossen** er den 11. høgaste fossen i Noreg og Europa ut frå totalt fall. Han ligg i Gloppen kommune i Vestland og stupar ned frå Myklebustbreen mot Sanddalsvatnet ved Kappstad. Like i nærleiken ligg den høgare Strupenfossen. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av fossen

## Kjelder
* Spirefossen på World Waterfall Database
Krunefossen

**Krunefossen** er den 12. høgaste fossen i Noreg og Europa ut frå totalt fall. Fossen ligg i Kjenndalen i Stryn kommune i Vestland. Fossen får vatn frå Krunebreen, ein brearm av Jostedalsbreen, like nord for Kjenndalsbreen. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av største fallet Krunefossen 
* Bilete av Krunefossen

## Kjelder
* Krunefossen på World Waterfall Database
Ytste Tindefjellfossen

**Ytste Tindefjellfossen** er den 15. høgaste fossen i Noreg og Europa ut frå totalt fall. Han ligg i Bødalen i Stryn kommune i Vestland. Vatnet i fossen kjem frå Tindefjellbreen. Fossen har to fall, det øvste kjem direkte frå breen, og det andre er ein hestehalefoss som stupar 380 meter ned i dalen. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Kjelder
* Ytste Tindefjellfossen på World Waterfall Database
Kveåfossen

**Kveåfossen** er den 17. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Fortunsdalen i Luster kommune i Vestland. Fossen stupar ned mot Eidsvatnet i botn av Lustrafjorden. Fossen har relativt lite volum, men kan vekse seg stor under snøsmeltinga på våren. 

Fossen vert stundom kalla Lingafossen. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av fossen under snøsmeltinga 

## Kjelder
* Kveåfossen på World Waterfall Database
Kjeragfossen

**Kjeragfossen** er den åttande høgaste fossen i Noreg og Europa ut frå totalt fall. Fossen stupar ned frå Kjerag i Lysefjorden i Sandnes kommune i Rogaland og er den høgaste fossen i fylket. Fossen har òg det tredje høgaste fallet i Noreg og Europa. 

Fossen drenerer berre småvatn og tjern på toppen av Kjerag og om sommaren tørkar han ofte opp. Fossen har elles lite volum og kan blese bort i vinden før han når ned til fjorden nedanfor. Sjølv om høgda er stor gjer det vesle volumet i fossen sitt til at fossen ikkje vert rekna som særleg imponerande.

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Kjelder
* Kjeragfossen på World Waterfall Database 

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av fossen: http://www.norwegen-freunde.com/chris/Wandern/Kjerag.html, http://sepwww.stanford.edu/~morgan/images/scenery/norway/kjeragbolten/html/kj18-lysefjord-ferry-pano.html , http://sepwww.stanford.edu/~morgan/images/scenery/norway/kjeragbolten/html/kj10-base-jumper-cliff.html
Lægdafossen

**Lægdafossen** er den 18. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Nærøyfjorden i Aurland kommune i Vestland. Fossen er ein av dei største i Nærøyfjorden og stupar rett ut i fjorden i fleire fall. Det høgaste fallet er det øvste med ei høgd på 125 meter. Fossen vert stundom kalla Sagfossen etter elva han er ein del av. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Bakgrunnsstoff
* Nærbilete av fossen
* Bilete av fossen

## Kjelder
* Lægdafossen på World Waterfall Database
Tjøtafossen

**Tjøtafossen** er den 19. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Briksdalen i Stryn kommune i Vestland. Fossen ligg like ved den kjende Briksdalsbreen og stupar ut i bresjøen ved foten av breen. Fossen har relativt lite vassføring og renn truleg best når snøsmeltinga er størst. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av fossen

## Kjelder
* Tjøtafossen på World Waterfall Database
Austre Tindefjellfossen

**Austre Tindefjellfossen** er den 20. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Bødalen i Stryn kommune i Vestland. Fossen renn frå Tindefjellbreen og ligg like innanfor den høgare Ytste Tindefjellfossen. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Kjelder
* Tindefjellfossen på World Waterfall Database
Sundefossen

**Sundefossen** er den 21. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Austrepollen i Kvinnherad kommune i Vestland. Høgda på fossen er usikker. Fossen er regulert. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Bakgrunnsstoff
* Gammalt bilete av fossen

## Kjelder
* Sundefossen på World Waterfall Database
Grinddalsfossen

**Grinddalsfossen** er den 24. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Geiranger i Stranda kommune i Møre og Romsdal. 

Fossen ligg i Grinddalselva, ei sideelv til Geirangelva, som etter Verneplan IV for vassdrag vart varig verna mot kraftutbygging i 1993.

## Sjå òg
* Fossar i Noreg
* Bilete av fossen

## Bakgrunnsstoff
* Grinddalsfossen på World Waterfall Database
* Grinddalsfossen på databasen European waterfalls 
* Verneplan for Geirangelva NVE
Ølmåafossen

**Ølmåafossen** er den sjuande høgaste fossen i Noreg og Europa ut frå totalt fall og den nest høgaste ut frå enkeltfall. Han ligg ved Marstein i Romsdalen i Rauma kommune i Møre og Romsdal, like vest for den høgare Mongefossen, men på andre sida av dalen. 

Fossen har relativt lite vatn, men får jamnt tilsig av vatn året rundt.

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av fossen

## Kjelder
* Ølmåafossen på World Waterfall Database
Krokfossen

**Krokfossen** er den 28. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Bondhusdalen i Kvinnherad kommune i Vestland. Fossen stupar ned i eit lite gjel og så ut i Bondhusvatnet. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Kjelder
* Krokfossen på World Waterfall Database
Hydnefossen

**Hydnefossen** er den 29. høgaste fossen i Noreg og den høgaste i Buskerud ut frå totalt fall. Han ligg ved Hornset i Hemsedal kommune. Hydnefossen startar med eit fall på 155 m og held så fram nedover den bratte skråninga til botn av dalen. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Kjelder
* Hydnefossen på World Waterfall Database
Voldefossen

**Voldefossen** er den 26. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i elva Volda, om lag fire kilometer nordaust for Aurlandsvangen i Aurland kommune i Vestland. Fossen består av tre stupfall, to på 150 meter kvar og eitt på 50 meter, med kaskadefall mellom dei tre stupa. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Kjelder
* Voldefossen på World Waterfall Database
Nordre Mardalsfossen

**Nordre Mardalsfossen**, òg kalla *Mardølafossen* eller *Ytste Mardalsfossen*, er den 30. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Mardalen i Molde kommune i Møre og Romsdal. Fossen er ein del av elva Ytste Mardøla som renn ned mot Eikesdal. Som den nærliggande Mardalsfossen er han regulert og tørrlagt store delar av året. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av fossen

## Kjelder
* Nordre Mardalsfossen på World Waterfall Database
402 Chloë

**402 Chloë** er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 21. mars 1895 av Auguste Charlois ifrå Observatoire de Nice.

## Kjelder

* *[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=402 402 Chloë - baneparametrar hjå JPL]*
* *Oppdagarar og oppdagingsplassar i [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_asteroids_%281-1000%29 Engelsk Wikipedia sine asteroidelister]. Listene baserer seg på [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.html Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»]*
510 Mabella

**510 Mabella** er ein  hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 20. mai 1903 av Raymond Smith Dugan ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.

## Kjelder

* 510 Mabella - baneparametrar hjå JPL
* Oppdagarar og oppdagingsplassar i Engelsk Wikipedia sine asteroidelister. Listene baserer seg på Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»
Nils-Øivind Haagensen

**Nils-Øivind Haagensen** () er ein norsk forfattar og journalist. Haagensen er fødd i Ålesund og busett i Oslo.

Haagensen har hovudfag i litteraturvitskap ved Universitetet i Bergen, men har òg studert samanliknande politikk og religionsvitskap. 
Han jobba som kulturjournalist i *[[Klassekampen]]* i ei årrekke, men forlet avisa i april 2008 for å skipa forlaget Flamme Forlag med tidlegare redaktør for bokmagasinet i same avis, Bendik Wold. Forlaget er eit dotterselskap av CappelenDamm. Forlagsredaktørane Haagensen og Wold kallar sjølv forlaget eit «allemannsforlag», som primært skal gi ut «ny norsk skjønnlitteratur».

Haagensen var i fleire år redaktør for antologien *Signaler*. 
I 2004 mottok Haagensen Sult-prisen. Han var innstilt til Nordisk råds litteraturpris 2013 for *God morgen og god natt*.

## Bibliografi
**Åtte dikt i Signaler* &ndash; debutant-antologi (1995)
**Hender og hukommelse* &ndash; dikt (1998)
**Et godt sted* &ndash; dikt 
**Det radioaktige* &ndash; roman (2001)
**23 dikt om kvinner og menn og en desperat forklaring* &ndash; dikt (2002)
**Enkelte dikt* &ndash; dikt (2003)
**Nils-Øivind Haagensen skriver* &ndash; dikt (2005)
**Møt meg, møt meg, møt meg* &ndash; reisebok (2006)
**Hvorfor er jeg så redd?* &ndash; dikt (2007)
**Drit i døden - Her er Dan Turèll* &ndash; gjendikting saman med Bendik Wold (2007)
**Jack Kerouac: San Fransisco Blues* &ndash; gjendikting (2008)
**Brenn ned skiten* &ndash; (2009)
**Haruki og jeg* &ndash; lyrikk (2010)
**God morgen og god natt* &ndash; lyrikk (2012)

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Nils-Øivind Haagensen i NRK Forfatter
* Store Norske Leksikon om Haagensen
* Bøker av Nils-Øivind Haagensen digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket
* Utgjevingar av Nils-Øivind Haagensen i BIBSYS
Skrikjofossen

**Skrikjofossen** er den 31. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg ved Lofthus i Ullensvang kommune i Vestland. Fossen ligg like ved den mindre Opofossen og vert ofte forveksla med denne. Fossen har to fall med ei total høgd på 455 meter. Det høgste fallet er på 260 meter. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av fossen 
* Bilete av fossen, sett lenger bortefrå 
* Skrikjofossen sett oppifrå

## Kjelder
* Skrikjofossen på World Waterfall Database
Kyrfossen i Hordaland

**Kyrfossen** er den 32. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg ved Osa i Ulvik herad i Vestland. Fossen har eit totalt fall på om lag 450 meter og det største fallet er 360 meter. Kyrelvi, som fossen er ein del av, er eit av dei få vassdraga i området som ikkje er regulert. 

Ein ser best fossen frå anleggsvegen til Osafjellet. Vegen er ein bomveg. 

Elva drenerer mindre isbrear og nedbørsfltetet på nordvestsida av det 1406 meter høge Kyrelvfjellet. Etter fossen renn elva ut i Austedøla som no er regulert i samband med vasskraftutbygginga Lang-Sima. 

Vassmengda i elva er relativt liten og varierer med nedbør og snøsmelting.

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Kjelder
* Kyrfossen på World Waterfall Database
Tunshellefossen

**Tunshellefossen** er den 33. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Flåmsdalen i Aurland kommune i Vestland. Fossen ligg mellom Flåm og Myrdal på austsida av Flåmsdalen. Han består av fem fall, der det høgaste er 120 meter høgt. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Kjelder

* Tunshellefossen på World Waterfall Database 

## Bakgrunnsstoff
Veslegjuvfossen

**Veslegjuvfossen** er den 36. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Bøverdalen i Lom kommune i Innlandet. Fossen er òg den høgaste i Oppland og det største fallet er på 125 meter. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Kjelder
* Veslegjuvfossen på World Waterfall Database
Bringefossen

**Bringefossen**, òg kalla Gomsdalsfossen, er den 38. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg ved Geirangerfjorden i Stranda kommune i Møre og Romsdal. Det meste av fossen er synleg frå fjorden, men som den nærliggande Friaren er toppen av han delvis skjult av eit smalt gjel. Fossefalla består av ei rekkje hestehalar og kaskadefall, i motsetnad til andre fossefall ved fjorden, som Dei sju systrene og Brudesløret som er meir vertikale. 

Fossen har namn etter øydegarden Bringa som ligg ved nær fossen, nede ved fjorden. I hengedalen ovanfor fossen, ligg øydegarden Gomsdal (620 moh).

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Kjelder
* Bringefossen på World Waterfall Database
* Bringefossen på databasen European waterfalls.
Ringedalsfossen

**Ringedalsfossen** eller **Skjeggedalsfossen** er den 37. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg ved Ringedalsvatnet i Ullensvang kommune i Vestland. Fossen er regulert og tørrlagt delar av året. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Bakgrunnsstoff
* Gammalt bilete av fossen 
* between ca. 1890 and ca. 1900

## Kjelder
* Ringedalsfossen på World Waterfall Database
Skålefossen

**Skålefossen** er den 41. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Bødalen i Stryn kommune i Vestland. Fossen får vatn frå Skålebreen gjennom fleire små bekkar. Fossen har eit fall på om lag 400 meter nedover dalsida. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Kjelder
* Skålefossen på World Waterfall Database
Vermafossen

**Vermafossen** er den 42. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Rauma kommune i Møre og Romsdal. Vermafossen har stor vassføring og renn ned i bratte kaskadefall før han deler seg i tre kanalar og til slutt stupar dei  siste 50 metrane ned i elva Rauma ved Verma øvst i Romsdalen.

## Sjå òg
*Fossar i Noreg

## Bakgrunnsstoff
*Gammalt bilete av fossen

## Kjelder
*Vermafossen på World Waterfall Database
Novlefoss

**Novlefoss** er den 43. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Røldal i Ullensvang kommune i Vestland fylke. Fossen er regulert og har vanlegvis lita vassføring. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Bakgrunnsstoff
* Gammalt bilete av fossen

## Kjelder
* Novlefoss på World Waterfall Database
Ringeriksfossen

**Ringeriksfossen** er den 44. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Muradalen i Kvinnherad kommune i Vestland. 

Fossen vert stundom omtalt med ei langt høgare høgd, som truleg er det maksimale høgdepotensialet som kan utnyttast til vasskraftproduksjon. Fallet består av to store fall, der det største er om lag 100 meter høgt. Etter det første fallet består fossen av ei rekkje kaskadar, før han stupar ut i eit nytt stort fall på om lag 100 meter. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Kjelder
* Ringeriksfossen på World Waterfall Database
Volefossen

**Volefossen** er den 45. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Briksdalen i Stryn kommune i Vestland. 

Fossen er synleg frå vegen til Briksdalsbreen og består av minst tre delar, ein bratt hestehale og så ein ny hestehale der 185 meter om lag er vertikalt. Fossen endar med ein kaskadefoss om lag 150 meter ned til Briksdalselva. Fossen får vatn frå Flatebreen.

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Kjelder
* Volefossen på World Waterfall Database
Stølsmaradalsfossen

**Stølsmaradalsfossen** er den 46. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Utladalen i Årdal kommune i Vestland. Fossen ligg berre eit par kilometer nord for den meir kjende Vettisfossen. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av fossen 

## Kjelder
* Stølsmaradalsfossen på World Waterfall Database
Ryefossen

**Ryefossen** eller **Ryfossen** er den 47. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg ved Gaupne i Luster kommune i Vestland. Fossen stupar mot elva Jostedøla i to fall på totalt 345 meter. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av fossen

## Kjelder
* Ryefossen på World Waterfall Database
Skeidslåfossen

**Skeidslåfossen** er den 50. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Vikadalen i Årdal kommune i Vestland. Vassføringa er bygd ut til vasskraftproduksjon i Naddvik kraftverk og fossen er tørrlagd store delar av året.

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Kjelder
* Skeidslåfossen på World Waterfall Database
Brudesløret

**Brudesløret** er den 51. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg ved Geirangerfjorden i Stranda kommune i Møre og Romsdal og er truleg den mest kjende av fleire fossar som heiter Brudesløret. Fossen stuper ned i Geirangerfjorden like vest for Dei sju systrene og rett nedanfor øydegarden Megardsplassen. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Bakgrunnsstoff
* Bilete frå Geirangerfjorden, inkludert Brudesløret
* Brudesløret på World Waterfall Database
* Brudesløret på databasen European waterfalls
Rjoandefossen

**Rjoandefossen** er den 52. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Flåmsdalen i Aurland kommune i Vestland og er ein av fleire fossar ein kan sjå langs Flåmsbana. Enkelte kjelder skriv høgda på fossen til over 600 meter, men dette er kraftig overestimert. Fossen har ei høgd på like over 300 meter fordelt på to fall, der det største er 147 meter høgt. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Kjelder
* Rjoandefossen på World Waterfall Database 

## Bakgrunnsstoff

* Bilete av fossen 
* Eit anna bilete frå større avstand
Ædnafossen

**Ædnafossen** er den 53. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg ved Sørfjorden i Ullensvang kommune i Vestland. Fylkesveg 550 går på bru over nedste delen av fossen, men ein får betre inntrykk av fossen frå hi sida av fjorden. Det største fallet har ei høgd på 175 meter og er om lag 130 meter brei. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av fossen
* Fossen sett frå avstand

## Kjelder
* Ædnafossen på World Waterfall Database

## Bakgrunnsstoff
Raudfossen

**Raudfossen** er ein foss i elva Ekso i Vaksdal kommune i Vestland.

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Kjelder
* Raudfossen på World Waterfall Database
557 Violetta

**557 Violetta** er ein  hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 26. januar 1905 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.

## Kjelder

* *[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=557 557 Violetta - baneparametrar hjå JPL]*
* *Oppdagarar og oppdagingsplassar i [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_asteroids_%281-1000%29 Engelsk Wikipedia sine asteroidelister]. Listene baserer seg på [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.html Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»]*
Skytjefossen

**Skytjefossen** (eller **Skykkjefossen**, ikkje godkjend skrivemåte) er den 55. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Simadalen i Eidfjord kommune i Vestland. Fossen vert ofte omtalt med feil høgd, truleg ei samanblanding av det maksimale høgdepotensialet for vasskraftproduksjon til vassdraget som fossen er ein del av. Den vertikale delen av fossen er eit fall på 300 meter og fossen er regulert. 

Nokre kilometer lenger opp i vassdraget ligg Skytjedalsfossen, som ofte blir forveksla med Skytjefossen.

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av fossen 
* Gammalt bilete av fossen

## Kjelder
* Skytjefossen på World Waterfall Database
Berdalsfossen

**Berdalsfossen**, òg kalla *Beraskådalfossen* og *Bjørnafossen*, er den 56. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Måbødalen i Eidfjord kommune i Vestland. 

Fossen har ei rekkje bratte kaskadefall og vert ofte forveksla med Valursfossen. Begge desse fossane er synleg langs vegen som går gjennom Måbødalen. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Kjelder
* Berdalsfossen på World Waterfall Database
625 Xenia

**625 Xenia** er ein  hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 11. februar 1907 av August Kopff ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl. Asteroiden har ein diameter på rundt 28 kilometer. 

Opphavet til namnet er ukjent. Det kan vera inspirert av den mellombelse nemninga til asteroiden, 1907 XN.

## Kjelder



 

* 625 Xenia - baneparametrar hjå JPL
* Oppdagarar og oppdagingsplassar i Engelsk Wikipedia sine asteroidelister. Listene baserer seg på Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»
Friaren

**Friaren**, òg kalla *Friarfossen*, *Geitfossen* eller *Skageflåfossen*, er den 58. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Geirangerfjorden i Stranda kommune i Møre og Romsdal. Fossen ligg tvers over fjorden for Dei sju systrene og det vert sagt at Friaren gjer kur på dei. 

Fossen vert stundom omtalt med ei høgd på 440 meter, men fossen er ikkje høgare enn om lag 275 meter. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av fossen 

## Kjelder
* Friaren  på World Waterfall Database
* Friaren på European waterfalls
Mollisfossen

**Mollisfossen** (frå finsk *Mollisjoki*, noko som brøler eller mel i sund noko) er den 69. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall og den høgaste fossen i Nord-Noreg. Han ligg ved Bilto i Reisa nasjonalpark i Nordreisa kommune i Troms. 

Fossen ligg i ei sideelv til Reisaelva, som spring ut i Reisaelva nokre hundre meter nedanfor fossen.

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av fossen 

## Kjelder
* Mollisfossen på World Waterfall Database
Austrekrågforsen

**Austrekrågforsen** er den 65. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg ved Andkilvatnet i Sørfold kommune i Nordland. Fossen er den høgaste i Nordland, og den nest høgaste i Nord-Noreg med eit totalt fall på 257 meter. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Kjelder
* Austrekrågforsen på World Waterfall Database
Kunna

**Kunna** er eit øynamn på norskekysten:
* Kunna, ein holme nørdaust for Tustna i Aure kommune
* Kunna, ei halvøy i Meløy kommune
* Kunna, ei øy i Frøya kommune
* Kunna, ei øy i Flakstad kommune
Pyramidekabal

**Pyramidekabal**, ofte kalla berre **pyramiden**, er ein kabal der målet er å bli kvitt alle korta.
Ein legg ut korta i form som ein pyramide, med eit kort på toppen, to i rada under, tre i neste og så vidare, til ein har sju kort i botnrada.

## Reglar
* Ein fjernar kort ved at to tilstøytande kort, som anten ligg ved sida av kvarandre eller over/under einannan, til saman har verdien 13. Til dømes ligg ein åttar og ein femmar ved sida av kvarandre, summen av desse blir da 13, og dei blir tekne ut. Kongane har verdien 13 og fjernast aleine.
* Ein kan berre fjerne dei øvstliggjande korta, det vil seie at ein ikkje kan fjerne eit kort som ligg under eit anna, med mindre dei to har summen 13. 
* Dei korta du ikkje legg ut, skal leggast i ein bunke ved sida av, med baksida opp. Ein trekker eit og eit herfrå om ein ikkje kan fjerne kort frå pyramiden. Om det trekte kortet gjev summen 13 saman med eit fritt kort i pyramiden, blir dei tatt ut.

## Variantar
* Ein kan vinne både ved at berre pyramiden må fjernast, eller at alle 52 korta må ut.
* Ein kan ha spissen på pyramiden anten oppover eller nedover, eller ein kan ha ein dobbelspissa pyramide.
Sivlefossen

**Sivlefossen** er den 69. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg ved Stalheim i Voss herad i Vestland, øvst i Nærøydalen. Fossen ligg like i nærleiken av Stalheimsfossen ved Stalheimskleivane. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Kjelder
* Sivlesfossen på World Waterfall Database
Kunna i Meløy

**Kunna** er ei halvøy i Meløy kommune i Nordland. Kunna ligg nord for tettstaden Reipå, og er berre knytt til fastlandet med den smale og låge Kunnvalen. Høgste punktet på fjellet Kunna er 599 moh.

Kunna ligg ut mot den opne Vestfjorden, og i den tida folk for langs kysten i små båtar, kunne det mange gonger vere vanskeleg å runde Kunna. Det har vore vanleg å rekne at Kunna markerer nordgrensa for Helgeland, men i somme samanhenger vert Meløy og Rødøy kommunar rekna som ein del av Salta.
Smøreholefossen

**Smøreholefossen** er den 66. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Vikadalen i Årdal kommune i Vestland. Fossen ligg like sørvest for Skeidslåfossen og ligg i eit djup gjelt med eit samla fall på 250 meter. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Kjelder
* Smøreholefossen på World Waterfall Database
Rjukanfossen

**Rjukanfossen** er den 70. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg like vest for Rjukan i Tinn kommune i Telemark. Fossen ligg lengst vest i Vestfjorddalen og er den høgaste fossen i Telemark. Han er ein del av elva Måna og var ein stor turistattraksjon i førindustriell tid. Han var eit av dei første vassfalla som vart lyst opp ved hjelp av eigenskapt elektrisitet. Ved fossen vart det tidleg bygd eit eige hotell med tennisbane for ressurssterke turistar.
 	
Fossen har ei total fallhøgd på 238 meter og høgaste loddrette fall er 125 meter.

I 1905 la Rjukanfossen grunnlag for Sam Eyde med investorer sitt oppkjøp av land i Vestfjorddalen. Fossen vart temma og lagt i røyr for å gje energi til salpeterproduksjon og industriprosjektet Norsk Hydro. Vatnet vert i dag nytta av Vemork kraftstasjon. 

Ved fossen vert årleg Marispelet framført og det vert då slept ut normal vassføring i elva i samband med arrangementet. 

På grunn av store vassmengder sommaren 2007 vart Rjukanfossen slept for fullt i ein lengre periode i juli. Dette førte til ein markant oppsving i turisttilstrøyminga til fossen.

### Rjukanfossen i folkemusikken

Spelemannen Knut Dale dikta springaren *Rjukanfossen* medan han stod attmed fossen og mol korn. Denne springaren har sidan vore nytta av mange spelemenn i Telemark.

## Sjå òg
* Fossar i Noreg
* Vemork-aksjonen

## Bakgrunnsstoff
* Interaktivt panorama av Rjukanfossen 
* Marispelet

## Kjelder
* Rjukanfossen på World Waterfall Database
Tysvikjofossen

**Tysvikjofossen** er den 71. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Måbødalen i Eidfjord kommune i Vestland. Fossen ligg tvers overfor den kjende Vøringsfossen og dei vert stundom forveksla, sjølv om Tysvikjofossen har langt mindre volum. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av fossen 

## Kjelder
* Tysvikjofossen på World Waterfall Database
Frode Thingnæs

**Frode Thingnæs** () var ein norsk jazzmusikar (trombone), komponist, arrangør og orkesterleiar, utdanna ved Det kgl. musikkonservatorium i Danmark. 
Han spelte (1959-) i eit orkester leidd av Bjørn Jacobsen, Gunnar Brostigen, Mikkel Flagstad og Kjell Karlsen, han leidde eigne besetningar (1961-) og medverka på ei rekkje utgjevingar med Egil Kapstad, Terje Rypdal, Laila Dalseth, Espen Rud, Bjørn Alterhaug og Per Husby. Han blei nær engasjert i Count Basie-storbandet (1975). 

På pop-fronten bidrog han ei tid i Popol Ace, samt dirigerte Kringkastingsorkesteret. Han skreiv (med Philip Kruse) musikken til Melodi Grand Prix-bidraga *Hvor er du?* (1974) og *Mata Hari* (1976), begge framført av Anne-Karine Strøm. Thingnæs var òg dirigent og medverkande i Forsvarets Stabsmusikkorps og i over 30 år dirigerte han Kampen Janitsjarorkester.

Thingnæs komponerte mykje, og er kanskje mest kjend for *Wheels*, samt *[[Flåklypa Grand Prix|Flåklypa]]-balletten* (1985) på Den Norske Opera. Vidare har han produsert plater, bl.a. for Bodega Band (1977).
Han gav ut langspelplata *Watch what happens* (Gemini Records) med Henryk Lysiak, Jan Erik Kongshaug, Pete Knutsen, Steffen Stokland, Svein Christiansen og Terje Gewelt. I den seinare tida leia han ein kvintett med Harald Gundhus. 

## Prisar og utmerkingar
* Buddyprisen av Norsk jazzforbund (1970)
* Årets verk frå NOPA for «Day in, Night out» (1976)
* Spellemannprisen 1980 i klassen jazz for *Direct To Dish* med Frode Thingnæs Quintet
* Gammleng-prisen i klassen jazz (1983)
* Kardemommestipendiet (av NOPA) (1995)
* Æresborgar av New Orleans (1999)
* Kongens fortenestmedalje i gull
* Statens arbeidsstipend for komponistar

## Bakgrunnsstoff
* biografi frå Norsk Musikkinformasjon
* 60-års omtale  frå Kampen Janitsjar
* trombonesonline.com  har bilete og biografi

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:no:Frode Thingnæs|Frode Thingnæs]]» frå , den 5. mai 2008.*
Myrdalsfossen

**Myrdalsfossen** er den 72. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Myrdalen i Aurland kommune i Vestland. Myrdalsfossen kan ein sjå frå Flåmsbanen. Fossen har eit fleirtrinnsfall på om lag 100 meter, ein hestehale som fell ned i eit smalt gjelt på rundt 40 meter og ei rekkje mindre fall og kaskadar. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Kjelder
* Myrdalsfossen på World Waterfall Database 

## Bakgrunnsstoff
Kvinnefossen

**Kvinnefossen** er den 76. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Eitorn i Sogndal kommune i Vestland. Fossen har ei høgd på om lag 200 meter, men enkelte kjelder omtalar fossen med ei høgd på 120 m.

## Namnet
Namnet Kvinnefossen eller *Kvinnao* som den vert kalla lokalt, skal stamme frå eit segn om ei kvinne som fall utfor fossen. På svaberget ned mot sjøen ved ein spesiell vasstand formar vatnet seg slik at det liknar på ein kvinnefigur. Då dei bygde vegen til Hella var det mykje skyting på staden, og dette kan ha ført til endring i elvelaupet slik at kvinneskapnaden ikkje lenger kjem til syne.
 
Det vert og sagt at ved visse værtilhøve høyrest det ei kvining av vatnet i fossen. Av dette Kvinefossen som seinare har vorte Kvinnefossen.

Andre hevdar at namnet stammar frå det gamalnorske ordet kvin, som tyder pipande lyd, og at fossen vart kalla Kvinefossen grunna lyden denne laga.

## Segn
Det er ofte knytt segner til naturfenomen som fossar, og i dette tilfellet fortel segna at ei budeie ein gong fall i elva og vart ført utfor fossen medan ho bar ein holk på ryggen. Ho miste livet i fallet, og budeia som syner seg att i fossen.

## Vern
Kvinnavassdraget og Kvinnefossen har vore verna mot kraftutbygging sidan 1973. Fossen er svært viktig i ein plan for eit landskapsvernområde som omfattar heile vassdraget og eit område austover til garden Suppam. Eit verneframlegg frå 2001 skildrar heile området som biologisk og naturhistorisk svært interessant med få inngrep av nyare dato. Kvinnefossen og det aller næraste området rundt er ført opp med status av nasjonal verdi.

## Turistattraksjon
Kvinnefossen er ein spektakulær foss når det er høg vasstand. Vatnet slår voldsomt på nedslaget, som har namnet Kvinnegryta, og står langt over brua og ut på sjøen. Den er tydeleg frå Vangsnes på andre sida av fjorden, og frå båtar på fjorden.

Statens vegvesen har laga parkeringsplass rett utom brua og ei inngjerding like ved slik at folk kan stoppe for å sjå på og ta bilete av fossen.

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av fossen
* ''Segner frå Leikanger'', NRK Sogn og Fjordane Fylkesleksikon
*''"den maleriske Kvinnefos"'', Hermund Kleppa (2007) Kulturhistorisk Leksikon, Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane

## Kjelder
* Kvinnafossen på World Waterfall Database
Vedalsfossen

**Vedalsfossen** er ein foss i Vedalselva, ei sideelv til Veig i Hjølmadalen (også kalla Hjølmodalen) i Eidfjord kommune i Vestland. 

Fossen har eit vertikalt fall på 190&nbsp;meter eller nær 200 meter, og dette reknar ein som det åttande høgaste loddrette fallet i Noreg. 
Fossefallet vert ofte omtalt som høgare om ein tar med den forholdsvis bratte delen av elva nedanfor. Kjeldene oppgjev samla fallhøgd på 650 meter. Frå utløpet på Hardangervidda til samløpet med hovudelva er høgdeforskjellen  kring 680 meter. Vedalsfossen kjem ned i Hjølmadalen frå sidedalen Vedalen i dobbelt løp. Fossen er vanskeleg tilgjengelwg. Ein kan sjå fossen frå vegen mellom Sæbø og Hjølmo. 

Johannes Flintoe brukte Vedalsfossen som motiv då han dekorerte «fulgeværelset» på det nye slottet i Christiania. 

Fossen vert stundom rekna for å ha ei høgd på 600 m, men dette er høgdepotensialet til elva om ein nytta ho til vasskraftproduksjon. På 1970-talet vurderte ein kraftutbygging av fossen, noko som ville medført tørrlegging av han.

Hjølmadalen er vill og forriven. Lengre inn i dalen fell Veig gjennom Valursfossen.

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Kjelder

* Vedalsfossen på World Waterfall Database 


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vedalsfossen|Vedalsfossen]]» frå ,  den 10. juli 2019.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Bilete av fossen
Trollfossen

**Trollfossen** er den 82. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg ved Trollstigen i Rauma kommune i Møre og Romsdal. Fossen er så vidt høgare enn Stigfossen som har større vassføring og derfor ser meir imponerande ut. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Kjelder
* Trollfossen på World Waterfall Database
Gjerdefossen

**Gjerdefossen** (dialektisk: *Jæreføss'n*) er den 76. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg ved Geirangerfjorden i Stranda kommune i Møre og Romsdal. 

Gjerdefossen ligg i Gjerdeelva som kjem frå fjellpartiet som er dominert av Geitfonnegga (1453) og Eidshornet (1629). Nedanfor fossen blir elva kalla Kviturelva og ho renn ut i fjorden i nærleiken av øydegarden Hyske. 

Når vassføringa i elva er lita, går denne fossen «under jorda» og kan ikkje sjåast.

## Sjå òg
* Fossar i Noreg
* Fleire bilete av Gjerdefossen

## Bakgrunnsstoff
* Gjerdefossen  på World Waterfall Database
* Gjerdefossen på databasen European waterfalls
Stigfossen

**Stigfossen** er den 85. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall med ei høgd på 235 meter. Han ligg ved Trollstigen i Rauma kommune i Møre og Romsdal fylke. Fossen er litt lågare enn den nærliggande Trollfossen, men har større vassføring. Fylkesveg 63 går i bru over nedre ende av fossen, medan Kløvstien og den eldre gangvegen kryssa elva lenger nede i dalbotnen. Stigfossen er del av det verna vassdraget Istra, ei sideelv til Rauma.
 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Kjelder
Vøringsfossen

**Vøringsfossen** er den 83. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg øvst i Måbødalen i Eidfjord kommune i Vestland og har eit samla fall på 182 meter og eit største fall på 163 meter. Fossen er kanskje den mest kjende i landet og ein stor turistattraksjon på vegen ned frå Hardangervidda til Hardangerfjorden. Fossen er ein populær turistattraksjon, og var mellom anna den mest vitja naturattraksjonen i Noregi 2018.
 
Vassmengda i elva er regulert i samband med kraftutbygging, men det er krav til minstevassføring på 12 m³/s i sommarsesongen. 

## Historikk

Den fyrste som med begeistring skildra Vøringsfossen, og dermed har blitt ståande som Vøringsfossen sin "oppdagar", var den norske astronomen Christopher Hansteen (1784 1873), som reiste over Hardangervidda sommaren 1821 for å gjera astronomiske observasjonar.
	
Etter å ha overnatta på Maurseth gjekk turen vidare mot Eidfjord. Hestekaren austfrå som hadde vore med han over fjellet ville ikkje lenger, men to spreke karar frå Maurseth baud seg til å vera med og bera utstyret hans ned til sjøen. Undervegs stoppa Hansteen fleire gonger for å sjå på fossefall, men dei to karane meinte at dette var ingenting. Om han ville bli med dei, så skulle dei vise han ein skikkeleg foss. Minst ½ fjerding (1400 meter) høg. Det meinte Hansteen var umogeleg, og ville sjå med eigne augo. 

Men karane var nok til å lita på, sjølv om høgda på fossen var sterkt overdriven. Det var likevel det mest fantastiske fossefallet Hansteen hadde sett. Han målte fallhøgda til 933 fot (280 meter) ved å kasta stein utfor kanten og ta tida med lommeuret sitt. Det mest fantastiske, og det som har fascinert tilreisande i alle år seinare, er den plutselege overgangen mellom det flate fjellplatået og dei stupbratte fjellsidene i Måbødalen.

Vel heime att skreiv Hansteen ei meisterleg skildring i bladet "Budstikken", og Vøringsfossen vart straks eit av reisemåla for dei fleste turistane som fann vegen til Hardanger.

## Sjå òg
* Sysenvatnet
* Sysendammen
* Sima kraftverk
* Fossli Hotel
* Måbødalen

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Kjelder

* Vøringsfossen på World Waterfall Database 

## Bakgrunnsstoff

* Vøringsfossen
* Bilete 
* Innovasjon Norge 
* Eldre fotografi av Vøringsfossen på nettstaden Galleri NOR (Nasjonalbiblioteket)
Nyastølsfossen

**Nyastølsfossen** er den 84. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg ved Husedalen i Ullensvang kommune i Vestland. Fossen er den andre av fire store fossar langs elva Kinso. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Kjelder
* Nyastølsfossen på World Waterfall Database
Espelandsfossen i Ulvik

**Espelandsfossen ** er den 94. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg ved Espelandsdalen i Ulvik herad i Vestland. 

## Sjå òg
* Fossar i Noreg

## Kjelder
* Espelandsfossen på World Waterfall Database
Antonín Dvořák

**Antonín Dvořák** () var ein tsjekkisk komponist fødd i Nelahozeves ved Praha. Han er nok mest kjend for sine *Slaviske dansar* og for den siste av sine ni symfoniar, «Frå den nye verda» 1893. Men han komponerte stort sett i alle sjangrar og skapte meisterverk i fleire av dei. Han er til dømes den kanskje viktigaste komponisten av strykekvartettar mellom Franz Schubert og Béla Bartók.

Dvořák er kanskje den komponisten som har lukkast best i å integrere folkemusikk i klassisk musikk, og blir derfor rekna som ein svært viktig nasjonalromantikar.

I 1859 tok han organisteksamen, og blei etter det tilsett som bratsjist ved nasjonalteateret i Praha. Der var han til 1873. Han fekk i 1875 eit stipend som gjorde at han kunne bruke meir tid på å vere komponist. Seinare hadde han arbeid som dirigent og kunstnarisk leiar i både London og New York, før han kom tilbake til Praha.

## Merknadar

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:no:Antonín Dvořák|Antonín Dvořák]]» frå , den 6. mai 2008.* 
 

## Bakgrunnsstoff

*