open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Novene

**Novene** eller latin **novena** (hokjønnsform av *novenus*, 'niande’) er ein hovudsakleg katolsk skikk som går ut på at ein ber om noko særskild i ni bøner etter kvarandre. Ofte ber ein rosenkransbøn i samband med novene, men ein kan også be ulike bøner knytt til særskilde novener. Ein kan halda novene privat eller offentleg, som sorg, førebuing til ei høgtid eller bøn om noko anna. Ein kan be novena i løpet av ni dagar, eller ni gonger i løpet av ein dag. Det finst også seriar av novener som varer lengre.
Ofte brenn ein eit særskild novenelys i samband med bøna.

Noveneskikken tek utgangspunkt i Apostelgjerningane (1:14) og kristen tradisjon, der det blir fortald at apostlane og jomfru Maria sat i stadig bøn frå Kristi himmelfart til pinsedag. Skikken med å be eller sørgja i ni dagar var også kjend frå samtidige heidne skikkar, til dømes som sørgjeritual blant romarar og grekarar. Den eldste kyrkjenovena er julenovena, der dei ni bønene minnar om dei ni månadane jomfru Maria var svanger med Jesusbarnet. Også pinsenovena som blir halden i ni dagar før pinse er sentral i den katolske kyrkja. 

Ein kan elles be novene for å oppnå noko, til dømes å bli lækt eller for å bli kvitt problem. I nokre høve kan slike bøner dreia mot det mange kristne vil kalla overtru eller magi. Ein bruker også novenebøner og -lys Innan tradisjonar som hoodoo og voodoo.

I gresk og kristen tenking er talet ni elles rekna som knytt til menneskja og det uperfekte, samnanlikna med ti, *numerus maximus*, som er knytt til det perfekte og guddommelege. Ein knytte også talet til at Kristus døydde bedande i den niande timen, at den niande timen både i synagogen og i kyrkja var ein særskild bønetime (*nones*), og at ein utfører ulike handlingar som å seia kyrie, salmar og tekstar ni gonger i messer.

## Bakgrunnsstoff
*«Julenovene» med bøner ved katolsk.no
*«Novenas» med engelskspråklege døme ved *Fish Eaters*
*«Novena» i *The Catholic Encyclopedia*
## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:sv:Novena|Novena]]» frå ,  den 8. januar 2012.*  
 

*
*
*
*
*
*
*
Fjellsporvar

**Fjellsporvar** utgjer fugleslekta ***Montifringilla***. Dette er sporvar i familien Passeridae. Som det engelske namnet 'snowfinches' og det vitskaplege namnet *Montifringilla* ymtar om, er dette artar som lever til fjells, og som finst i fjellkjedene i Eurasia, frå Pyreneane i vest, austover til Himalaya, Tibet og vestlege Kina.

## Skildring og økologi
Fjellsporvar er tettvaksne sporvar 13,5 til 17 centimeter i lengd, med sterkt koniske nebb. Dei har lysebrun overside, kvit underside og omfattande kvite felt i vengene, noko som kjem til syne i flukt. Vaksne individ kan ha svarte teikningar på haka eller rundt auga. Kjønna er vanlegvis svært like, sjølv om den hannen av arten fjellsporv har eit karakteristisk grått hovud. Fjørdrakta åt ungfuglar er ein gråare versjon av drakta til dei vaksne.

Dei har enkle, gjentakande tema i songen, gjeve frå ein stein eller under forseggjorte flyging i sirklar. Ropa er enkle 'sjipp' eller liknande.

Dei fleste artar av fjellfinkar hekkar i høgder på over 3500 meter, men arten fjellsporv kan ein finne frå 1800 meter og oppover. Desse hardføre fuglane lever berre på grassletter i ope fjellterreng. Fjellsporvar er ikkje trekkfuglar, men kan vandre ned til lågare høgder eller menneskeleg busetjing om vinteren, og då er desse særs selskaplege fuglar som dannar store flokkar. Fjellsporvar søkjer primært føde på bakken og er frøetarar, sjølv om dei òg et små leddyr, spesielt i hekkesesongen. Dei er vanlegvis fryktlause, og vil beite rundt alpinanlegg, menneskeleg busetjing og avfallshaugar.

Dei hekkar i steinsprekker, eller meir typisk i hòla laga av gnagarar, og endå oftare av pipeharar. Den typiske storleiken på kullet er 3-6 egg.

## Artslista
*Montifringilla*-sporvar i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.8 frå august 2013 med norske namn etter *Norske navn på verdens fugler*.

* Fjellsporv, *Montifringilla nivalis* (White-winged Snowfinch)
* Tibetfjellsporv, *Montifringilla henrici* (Tibetan Snowfinch)
* Svartvengfjellsporv, *Montifringilla adamsi* (Black-winged Snowfinch)
* Kvitgumpfjellsporv, *Montifringilla taczanowskii* (White-rumped Snowfinch)
* Gobifjellsporv, *Montifringilla davidiana* (Pere David's Snowfinch)
* Brunøyrefjellsporv, *Montifringilla ruficollis* (Rufous-necked Snowfinch)
* Tanggulafjellsporv, *Montifringilla blanfordi* (Blanford's Snowfinch)
* Afghanfjellsporv, *Montifringilla theresae* (Afghan Snowfinch)

## Kjelder

* *Første versjon av denne artikkelen byggjer på «[[:en:Snowfinch|Snowfinch]]» frå , den 7. januar 2012, artikkelen gav følgjande referansar*
:* 
:* 

## Bakgrunnsstoff
* Videoar, bilete og lydopptak av fjellsporvar hos Internet Bird Collection
Idéhistorie

**Idéhistorie** er det historiske studiet av korleis teoriar, mentalitetar og ideologiar har utvikla seg og påverka eit samfunn eller ein kulturkrins. I vesten viser omgrepet som regel berre til europeisk eller vestleg idéhistorie.

Faget utforskar dei store og viktige verka innan religion, filosofi og vitskap som har skapt ein kultur, og som har bestemt eller som uttrykkjer kulturen sine oppfatningar om mennesket, om Gud og naturen, om samfunnet og historia. Dinest dreier idéhistorie seg om dei gruppespesifikke verdisystema og verkelegheitsbilda til bestemte parti, stender, klassar, sekter og kjønn, både opphavet deira og deira historiske verknader. Endeleg utforskar idéhistorie også dei kollektive og delvis umedvitne tankemønstra som er sams for epokar og nasjonale kulturar, og som avgjer åtferdsformer og preferansar, kjensleliv og meir medviten tenking.
 

Arbeidsmetodane i faget er gjennomgåande bruk av kjeldetilvising, retorikk og hermeneutikk. Gjennom desse metodane ønskjer faget å skildre den einskilde "ideen" eller den kulturelle stemninga som finst i tid og rom i bøker, kunstverk, bygningar og andre kulturelle ytringar.

Idéhistorie blei eit eige universitetsfag i Sverige på 1930-talet,  då Johan Nordström blei utnemnd til professor i faget ved Uppsala universitet. Faget har seinare blitt oppretta som eige universitetsfag i fleire land, og kan i andre land vere eit forskingsområde innanfor andre fag.

## Idehistorikarar

* Robin George Collingwood
* Max Weber
* Thomas Samuel Kuhn
* Michel Foucault
* Hans-Georg Gadamer
* Jürgen Habermas
* Paul Ricœur
* Hans Blumenberg
* Quentin Skinner

## Norske idehistorikarar

Dagens norske samfunn er analysert frå fleire hald:
* Personar som pregar norsk offentlegheit, som snakkar eller skriv med samfunnsengasjert tyngde innan fleire område, også utover sitt eige fagfelt. 
* Intellektuelle

Av desse kan ein nemne:
* Rune Slagstad
* Unni Wikan
* Eva Joly
* Bjørgulv Braanen
* Kjartan Fløgstad
* Trond Berg Eriksen
* Cathrine Holst
* Thomas Hylland Eriksen
* Espen Søbye

## Sjå òg
*Ide

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Idéhistorie|Idéhistorie]]» frå ,  den 8. januar 2012.*  

## Litteratur
* Trond Berg Eriksen: *Hva er idéhistorie*, Universitetsforlaget, 2003, ISBN 82-15-00386-9
* Andreas Dorschel: *Ideengeschichte*, Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen, 2010, ISBN 978-3-8252-3314-3

## Bakgrunnsstoff
* Institutt for filosofi og førstesemesterstudier ved Universitetet i Bergen

* Institutt for filosofi, ide- og kunsthistorie og klassiske språk  ved Universitetet i Oslo
* Artiklar på Forskning.no om idéhistorie 
* stutt idehistorie
Alfred Hermann Fried

**Alfred Hermann Fried** () var ein austerriksk forfattar, redaktør, pasifist og vinnar av Nobels fredspris i 1911.

## Biografi

Alfred Hermann Fried vart fødd i ein jødisk familie i Wien. Etter fullført skulegang, utdanna han seg til bokhandlar, og jobba ei tid som dette i Berlin. Då han såg ei utstilling av krigsbilete i 1881, bestemte han seg for å bli pasifist. Han vart kjend med forfattaren Bertha von Suttner som vart ein vidkjend person i fredsrørsla etter utgjevinga av boka hennar *Die Waffen nieder* - «Ned med våpna!» i 1889.  Saman med von Suttner grunnla Fried i 1892 tidsskriftet *Die Waffen nieder!*, som han ytra seg i i tida framover. Same året var han med på skipinga av Deutsche Friedensgesellschaft; også saman med von Suttner. 

I tida som fylgde deltok han på talrike fredskonferansar i Europa, og han skreiv ei lang rekkje bøker om fredssaka. I 1899 vart Fried redaktør for *Die Waffen nieder!*, som same året skifte namn til *Die Friedenswarte* - «Fredsvakta». Frå 1896 til 1900 var han redaktør for tidsskriftet til Deutsche Friedensgesellschaft - *Monatliche Friedenskorrespondenz*. Fried var også involvert i esperantorørsla, og i 1903 gav han ut ei lærebok i språket. I 1911 grunnla han den pasifistiske organisasjonen *Verband für internationale Verständigung* - «Forbundet for internasjonal forståing» saman med Otfried Nippold. Same året vart han tildelt Nobels fredspris for arbeidet med *Die Friedenswarte*. Prisen vart delt med den nederlandske politikaren Tobias Michael Carel Asser.

Under fyrste verdskrigen søkte Fried tilflukt i Sveits, der han vart involvert i skipinga av Folkeforbundet. Seinare skulle han likevel ytra seg kritisk mot både Folkeforbundet og Versaillestraktaten, avtalen som fekk slutt på krigen. Fried døydde i 1921 etter lang tids sjukdom i Wien.

## Verkliste (utval)

* *Friedenskatechismus* (1894)
* *Die moderne Schiedsgerichtsbewegung* (1904) 
* *Pan-Amerika* (1910)

## Kjelder

* *Tysk Wikipedia om Alfred Hermann Fried, henta inn 8. januar 2012.*
* , *henta inn 8. januar 2012.*
Auguste Marie François Beernaert

**Auguste Marie François Beernaert** () var ein belgisk statsminister, advokat og vinnar av Nobels fredspris i 1909.

## Biografi

Auguste Beernaert vart fødd i Oostende i Flandern som son av ein finansmann. Han studerte rettsvitskap ved Katholieke Universiteit Leuven, og reiste deretter på studiereiser til Tyskland og Frankrike. Han vendte så heim att til Belgia, der han blei ein framgangsrik advokat.

Frå 1873 vart han involvert i den nasjonale politikken, som medlem av det katolske partiet i Belgia. I 1884, då partiet fekk fleirtal i parlamentet, vart han fyrst finansminister i regjeringa til Jules Malou, og seinare same året, statsminister. Han vart sitjande som statsminister i heile ti år.

Beernaert var ein framifrå talar og politisk taktikar. Som statsminister brukte Beernaert mykje krefter på å betra infrastrukturen i Belgia; både kanalane, sjøvegane, jernbanen og vegnettet. Han førte også ei diplomatisk linje med nabolandet Nederland. Etter at han gjekk av i 1894, vart han president i deputertkammeret frå 1895 til 1900. Beernaert representerte Belgia i Haag-konvensjonane av 1899 og 1907. Han var også sterkt involvert i den permanente skiljedomstolen i Haag, der han sat som president i periodar. For arbeidet sitt her vann han Nobels fredspris i 1909.

Blant fleire høgståande verv, stod Beernaert som formann i International Law Association og han var æresmedlem av Folkerettsinstituttet.

## Kjelder

* , *henta inn 8. januar 2012.*
* *Tysk Wikipedia om Auguste Beernaert, henta inn 8. januar 2012.*
Aleksej Navalnyj

**Aleksej Anatolievitsj Navalnyj** () var ein russisk politisk aktivist. Han vart kjend gjennom den russiske bloggosfæren og i massemedia på grunn av sosiale kampanjar. Han nytta sjølv den populære LiveJournal-bloggtenesta for å skrive og organisere kampanjar. I hovudsak handla desse kampanjane om korrupsjonen i landet og korleis politiske leiarar og statlege verksemder vanvørda dei russiske lovene. Han skreiv òg i vanlege russiske media som *Forbes* Russland. 

Navalnyj vart arrestert den femte desember i 2011 og dømd til 15 dagar i fengsel. 

Etter arrestasjonen vart bloggen hans gjord tilgjengeleg på engelsk. Omsettinga til engelsk vart gjord av aktivistar som ville ha internasjonale reaksjonar og press mot Russland og samstundes beskytte Navalnyj mot dei russiske styresmaktene. 

Han vart kalla Russlands Erin Brockovich av Time Magazine og vart Årets namn i Vedmostii 2009. Navalnyj var ein av leiarane under demonstrasjonane i Moskva mot parlamentsvalet i 2011. 

Den 20. august 2020 vart Navalnyj innlagd på sjukehus i kunstig koma i Omsk i Sibir etter å ha vorte sjuk under ein flytur til Moskva. Navalnyjs pressesekretær hevda han vart forgifta på flyplassen i Tomsk før avgang. 22. august vart han flogen til Tyskland for behandling.  

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Alexey Navalny|Alexey Navalny]]» frå , den 8. januar 2012.* 

## Bakgrunnsstoff
* http://navalny.com/
* Bloggen hans på russisk
* Bloggen hans på engelsk
Oslo Museum

**Oslo Museum** er eit kulturhistorisk museum i Oslo som vart skipa 1. januar 2006 ved at dei eksisterande musea Oslo Bymuseum,  Teatermuseet og Internasjonalt Kultursenter og Museum vart slegne saman under ein administrasjon. I 2013 kom Arbeidermuseet til som ei avdeling av Oslo Museum.

Oslo museum held til på tre plassar, Bymuseet og Teatermuseet ligg samla på Frogner hovedgård i Frognerparken, Interkulturelt Museum har lokale i Tøyenbekken 5 på Grønland, i nærleiken av Grønland T-banestasjon, og Arbeidermuseet har tilhald i Apotekergården i Sagveien på Sagene. Administrasjonen held til på Frogner hovedgård. I tida frå januar til desember 2006 hadde museet mellombels namnet *Hovedstadsmuseet*.

Oslo Museum samlar på alle typar av kulturhistorisk materiale som er eigna til å kaste ljos over tilhøva i byen i fortida og notida, så som fotografi, kunstobjekt, gjenstandar, tekstil, møbler, bøker og arkivalia. Materialet vert teke vare på i magasin på museet i Frognerparken og andre stader i byen. Både kunst- og fotosamlingane er mellom dei største i Noreg. Digitale fotografi av mange av gjenstandane er å finne på internett, og det same gjeld digitaliserte fotografi frå Oslo i gamal og ny tid.

Oslo Museum er ei stifting som får økonomisk stønad frå Oslo kommune og Kulturdepartementet, og mottek prosjektmidlar frå mellom andre Norsk kulturråd, Institusjonen Fritt Ord og Bergesenstiftelsen.

## Bakgrunnsstoff
*Internettsidene for Oslo museum
*Digitalmuseum, internettsider med foto av gjenstandar og anna
*Oslobilder, internettsider med fotografi frå Oslo i tidlegare tider
Kulekoordinatsystem

**Kulekoordinatsystemet** eller **sfærisk koordinatsystem** er eit koordinatsystem basert på polarkoordinatar. Kulekoordinatar skil seg frå polarkoordinatar ved at høgda frå xy-planet blir skildra av ein vinkel φ frå z-aksen, og at radiusen på xy-planet *r* er skildra med *ρ* som er radiusen frå origo til flata til ein lekam på eit vilkårleg punkt. Vinkelen til φ varierer med storleikane 0°-180° eller 0-π radianar. Alle dei tre koordinatane blir då skrive (ρ, θ, φ).

Samanhengen mellom dei tre kulekoordinatane og dei respektive kartesiske koordinatane blir;

: \begin{align}
x &= \rho \, \sin\varphi \, \cos\theta \\
y &= \rho \, \sin\varphi \, \sin\theta \\
z &= \rho \, \cos\varphi.
\end{align}
Sylinderkoordinatsystem

**Sylinderkoordinatsystemet** er eit koordinatsystem som er ei utviding av polarkoordinatsystemet med ein ekstra z-akse, på same måte som det kartesiske koordinatsystemet i tre dimensjonar. Den tredje koordinaten er vanlegvis uttrykt med ein *h* eller ein *z*, som skildrar høgda til det øvre planet i sylinderen. Alle tre koordinatane blir då skrive (*r*, θ, *h*).

Samanhengen mellom dei tre sylinderkoordinatane og dei respektive kartesiske koordinatane blir
: \begin{align}
x &= r \, \cos\theta \\
y &= r \, \sin\theta \\
z &= h.
\end{align}
Kumulativ frekvens

**Kumulativ frekvens** tyder i statistikk mengda observasjonar som ligg på ein viss variabelverdi eller mindre. 

## Kjelder
*kumulativ. (2012-01-09) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/kumulativ/kumulativ_frekvens

## Bakgrunnsstoff
*https://ndla.no/nb/node/91457?fag=53
Kurt Gödel

**Kurt Gödel** () var ein logikar, matematikar og filosof.

Han vert rekna som ein av dei mest påverknadsrike logikarane gjennom tidene. Mest kjend er han for Gödels ufullstendighetsteorem, som grovt og enkelt sagt seier at eit lukka system ikkje kan bevisast ut frå seg sjølv.

Nasjonaliteten til Gödel er ein komplisert affære. Han vart fødd i Brünn i Mähren i Austerrike-Ungarn (no Brno i Tsjekkia) Han vart automatisk tsjekkoslovakisk statsborgar som 12-åring då Austerrike-Ungarn fall frå kvarandre. Ni år seinare bytte han til austerriksk statsborgarskap. Då Hitler annekterte Austerrike, vart han brått tysk. Og etter andre verdskrig, som 42-åring, vart han amerikansk statsborgar.

Han var dosent i Wien frå 1933 til 1938, og frå 1938 knytt til Institute for Advanced Study i Princeton i USA. Frå 1953 var han professor der. 

Verket hans *Über formal unentscheidbare Sätze der «Principia Mathematica» und verwandter Systeme* (1931) opna for nye perspektiv i samband med logisk tenking, sidan han påviste at den deduktive metoden har visse absolutte avgrensingar som ein ikkje kan kome utanom. Gödel viste at det finst satsar som ikkje kan avgjerast innanfor kvart tilstrekkeleg rikt logisk system. Det vil seie at kvart slikt system vil inneheld utsegner som ikkje kan bevisast, sjølv om dei er sanne. Spesielt er det fundamentale spørsmålet om matematikken er fri for motseiingar prinsipielt umogeleg å avgjere med matematiske metodar. Gödel oppnådde desse resultata - kjende som Gödels ufullstendigheitsteorem – ved å nytte ein ytst subtil matematisk metodikk. Resultatet hans er av generell erkjenningsteoretisk interesse og kan såleis reknast som ein av dei store milepålane i filosofihistoria. Det representerer der eit av dei få presise og vidtrekkande resultata ein i det heile har om den menneskelege tenkinga og avgrensingane til denne. 

Gödel gav andre banebrytande bidrag til matematisk logikk, særskild innanfor mengdelære, i samband med den såkalla kontinuumshypotesen. Resultata hans på dette området er gjevne ut i eit anna kjent verk, *The Consistency of the Continuum Hypothesis* (1940).

Gödel døydde av underernæring i 1978 etter kona hans Adele hadde vore innlagd på sjukehus i seks månader: maten hennar var han einaste han åt i frykt for å bli forgifta av andre. Han unngjekk til og med mat han hadde laga sjølv, og engsta seg for kjøleskap og radiatorar. Det er av allmenn oppfatning at han hadde visse paranoide trekk. 

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kurt Gödel|Kurt Gödel]]» frå ,  den 9. januar 2012.*  
 
*Kurt Gödel. (2012-01-09) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/Kurt_Gödel
Kurt Hensel

**Kurt Hensel** () var ein tysk matematikar. 

Han vart professor i Berlin i 1891 og så i Marburg frå 1902 til 1930. Han var særleg interessert i algebraiske og talteoretiske problem og gav ei ny grunngjeving for teorien for algebraiske tal ved hjelp av dei såkalla p-adiske tala. Han gav ut bøker om algebraiske tal, algebraiske funksjonar og talteori. Han gav òg ut dei samla verka til Leopold Kronecker. I fleire år var han redaktør for Journal für Mathematik og ved Abel-minnefesten i 1929 vart han æresdoktor ved Universitetet i Oslo.

## Kjelder
*Kurt Hensel. (2012-01-09) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/Kurt_Hensel
Telinet Energi

**Telinet Energi AS** er eit norsk energileverandørsselskap som vart etablert i 2003.

Selskapet er miljøsertifisert gjennom ordninga Miljøfyrtårn og er klimanøytralt. Bedrifta tilbyr 100% fornybar energi gjennom opphavsgaranti på straum til både private hushald og bedrifter. 

Telinet sel produkt innan ENØK som anten skal
redusere straumforbruket eller vere elektriske alternativ til produkt som i dag
nyttar andre energikjelder gjennom dotterselskapet Telinet Miljøprodukter AS.
Salet av el-syklar gjerast på eit eige nettsted el-sykkel.no. I Sverige er
selskapet inne på slutbrukarmarknaden gjennom dotterselskapet Telinet Energi
AB. Telinet er produsent av fornybar energi, og har vindkraftverk på Öland i
Sverige. 

Telinet Energi har hatt førsteplass på
Konkurransetilsynets oversyn over spotpris  sidan veke 24 i 2012. På
Konkurransetilsynets oversyn over standard variabel pris har Telinet Energi
hatt den lågaste gjennomsnittlege prisen i 2011, 2012, 2013 og 2014.

Organisasjonsform: Aksjeselskap
Org.nr: 985 283 648
Etablert: 10. januar 2003
Bransje: elektrisk energi

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Telinet Energi
* Telinet Miljøprodukter 
* Kraftprisoversikta til Konkurransetilsynet
Kulebelte

Eit **kulebelte** er eit område av overflata til ei kule som ligg mellom to parallelle plan som skjer kula. 

Om radiusen til kula er *R*, og radiusen til botnen og toppen av kulebeltet er *r<sub>1</sub>* og *r<sub>2</sub>*, og høgda på beltet (avstanden frå eit parallellplan til det andre) vert kalla *h*, så er volumet til kulebeltet: 

:V = \frac {\pi h}{6} (3r_1^2 + 3r_2^2 + h^2) \,

Arealet til kulebeltet - utanom toppen og botn av beltet, finn ein ved: 
:A = 2 \pi R h \,

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Spherical segment|Spherical segment]]» frå ,  den 9. januar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Øvstepresten Aron

**Øvstepresten Aron** er ein person i det gamle testamentet. Han er viktig i både kristendommen og jødedommen. Han blir også nemnd i Koranen. Ifylgje Andre mosebok var han ein eldre bror av Moses, og var ein av leiarane for israelsfolket då det vart ført ut av slaveriet i Egypt og inn i Kana'an. Systera hans var profetkvinna Miriam.

## Historia om Aron i Mosebøkene

I Andre mosebok talte Gud til Moses gjennom ein brennande busk og bad han gå til farao for å be han frigjera folket hans. Då Moses svara at han var både «tungmælt og seinmælt», bad Gud han ta med seg broren Aron. Moses var 80 og Aron 83 år då dei snakka med farao. Då farao gjorde seg hard og ikkje ville la folket fara, varsla Moses og Aron han om ti plager som Gud ville senda over landet viss dei ikkje fekk dra. Enno ville ikkje farao la folket dra, men då den tiande plaga var komen og alle dei fyrstefødde borna samt alle dei fyrstefødde dyra til egyptarane var blitt drepne, sa farao til Moses og Aron at dei fekk reisa. Etter dette brukte israelsfolket 40 år i øydemarka før dei kom inn i det lova landet, Kana'an.

Aron var levitt, dvs. ein av etterkomarane etter Levi, son til Jakob. I øydemarka på vegen til Egypt, vart Aron utnemnd til øvsteprest for Gud og gjeven mange føreskrifter for korleis prestegjerninga skulle utførast. Detaljar om desse føreskriftene står både i Andre og Tredje mosebok. Sønene til Aron vart også prestar, og Aron vart stamfar for alle prestane i Israel. Aron fekk sønene Nadab, Abihu, Elasar og Itamar.

Korkje Aron eller Moses fekk koma inn i det lova landet sjølve. I Fjerde mosebok klaga folket til dei fordi dei ikkje har vatn, og Gud seier til Moses: «Ta staven! Så skal du og Aron, bror din, kalla folket saman og tala til berget medan dei ser på. Då skal det gje frå seg vatn.» I staden sa Moses til folket: «Høyr no, de stridnakkar! Trur de at vi kan få vatn til å strøyma fram åt dykk frå dette berget?» Gud lèt det likevel strøyma fram vatn, men lèt ikkje Moses og Aron koma inn i landet fordi dei ville ta æra for vass-underet sjølvet og ikkje lét israelittane sjå kor heilag Gud var.

Etter dette leidde Gud Moses, Aron og Elasar opp på Hor-fjellet, der Aron skulle døy. Etter at Moses hadde teke prestekleda av Aron og lagt dei på sonen Elasar, døydde Aron på fjellet. Israelsfolket heldt syrgjehøgtid over Aron i tretti dagar.

## Kjelde

* Nettbibelen hjå Bibel.no i 1978-omsetjinga. 

## Referansar
Asjer

**Asjer** var ein av sønene til Patriarken Jakob, og stamfar til ei av dei 12 stammene i israelsfolket.

## Asjer i mosebøkene

Ifylgje Fyrste mosebok vart Asjer son til Jakob og fylgjekona hans, Silpa, og vart fødd som den åttande sonen til Jakob. Jakob hadde tidlegare fått sonen Gad med Silpa. Namnet Asjer er hebraisk og er omsett med *lukkeleg* i mosebøkene, men nokre bibelforskarar meiner at namnet har samanheng med den assyriske gudinna Asjera.

Når Jakob velsignar sønene sine før han døyr, seier han om Asjer: «Frå Asjer kjem det god mat, han set fram kongelege retter.» Av borna til Asjer er det nemnt 5: sønene Jimna, Jisjva, Jisjvi og Beria og dottera Serah.

## Kjelder

**Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Asher|Asher]]» frå ,  den 9. januar 2012.*
Apollos

**Apollos** var ein tidleg jødisk kristen frå Alexandria som levde i det første hundreåret e. Kr.

## Apollos i Det nye testamentet

Apollos blir nemnt i det nye testamentet fyrste gongen i Apostelgjerningane då han kom til Efesos og fekk rettleiing av Akvilas og Priskilla. Han drog seinare derifrå til Korint for å forkynna om Jesus, og samarbeidde elles med Paulus.

I Paulus’ fyrste brev til korintarane kommenterte Paulus at dei kristne i Korint skilde seg i ulike grupper. Nokre heldt seg til Paulus, og andre til Apollos, eller Apostelen Peter, truleg fordi dei la vekt på ulike ting i forkynninga si. Paulus illustrerte at han og dei andre spela på same lag, ved å seia: «Eg planta, Apollos vatna; men Gud gav vokster.»

Martin Luther føreslo at Apollos kunne vera forfattaren av det anonyme Brevet til hebrearane, men bortsett frå dette finst det ingen tekstar i dag som er skrivne av Apollos. I tillegg til Apostelgjerningane og korintarbrevet er Apollos også nemnt i Paulus’ brev til Titus. Apollos er heidra som helgen av fleire kristne kyrkjer.

## Kjelde

**Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Apollos|Apollos]]» frå ,  den 9. januar 2012.*  
 

## Referanse
Biskopen Nils Astrup

:*For stortingsmannen, sjå [[Nils Astrup]].*

**Nils Astrup** () var biskop for den norske lutherske misjon i Zululand. Han var gift med Anna Catherina Ursula Thurman (8. april 1843-1931). 

Far til Astrup, Nicolai Astrup, var dommar på Sunnmøre, og sjølv fungerte han som assisterande dommar frå 1866 til 1869 til han byrja studere teologi 1870-78. Deretter var han sokneprest i Norddal på Sunnmøre frå 1879 til 1883. Han hadde også filosofisk eksamen frå 1861 og juridisk frå 1866. Astrup skipa og dreiv «Luthersk-christeligt Skolehjem» på Valle i Gamle Aker. I følgje Bygdebok for Norddal var han konservativ, luthersk i kyrkjespørsmål.  

Astrup vart så misjonær og kom til Natal i Sør-Afrika i 1883. Der overtok han leiinga for den norske misjonen etter Hans Paludan Smith Schreuder, som døydde i 1882. Han gjekk til fots til Gazaland og tilbake dei tre vintermånadane i 1889. Frå Afrika skreiv han mellom anna *En misjonsreise til Limpopo*.

Astrup vart ordinert til biskop i Nidarosdomen i Trondheim i 1902, dette var einaste gongen han var tilbake i Noreg, og han fortsette arbeidet sitt i Zululand fram til han døydde i «Elseterli» i Untumjambili i Krantzkop District i Natal.

Nils Astrup var onkel til kunstmålaren Nikolai Astrup og soneson av stortingsmannen Nils Astrup. 

## Referansar
Kingstown

**Kingstown** er hovudstaden i Saint Vincent og Grenadinane og ligg på øya Saint Vincent. Byen hadde i 2004 eit innbyggjartal på 18 000. Han er ein hamneby og eit handelssenter, og har noko turisme.

Kingstown har to domkyrkjer, eit arkeologisk museum og ein botanisk hage frå 1765.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Adonis

**Adonis** var ein venleiksgud som vart elska av Afrodite i gresk mytologi.

Den mest kjende segna om Adonis fortel at far hans var Theias, kongen i Assyria, og at mora, Smyrna, var dotter til Theias. Kjærleiksgudinna Afrodite vart vreid over denne incesten, og forvandla Smyrna til eit myrratre. Då ni månader var gått, sprakk borken i treet og Adonis vart fødd. 

Både Afrodite og gudinna i underverda, Persefone, ville eiga Adonis. Zevs avgjorde då at Adonis skulle vera hjå Afrodite ein tredel av året, hjå Persefone ein annan tredel, og resten av tida skulle han styra seg sjølv.

Den kjende Adonisfesten, *adonia*, vart feira i Hellas om våren, andre stader på føresommaren. Festen symboliserte gangen i naturen fordi Adonis om våren kom opp i ljoset og sameinte seg med Afrodite, medan han om hausten fór ned att i underverda til Persefone.
Kvinnene i Hellas kunne også planta Adonis-hagar. Då planta dei kortliva blomar i krukker for å symbolisera livet og døden.

## Kjelder

*, henta inn 9. januar 2012.
*, henta inn 9. januar 2012.

## Bakgrunnsstoff
Kurvetilpassing

**Kurvetilpassing** går ut på å fastlegge ei teoretisk kurve som best mogeleg følgjer ei gjeven eksperimentell kurve. Den aller enklaste forma for kurvetilpassing er å finne den rette linja som best følgjer den eksperimentelle kurva. Kurvetilpassing kan til dømes gjerast ved at ein avgjer den teoretiske kurva slik at summen av kvadratdifferansane mellom dei to kurvene vert minst mogeleg. 

## Kjelder
*kurvetilpasning. (2012-01-10) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/kurvetilpasning
Kvadratur i matematikk

**Kvadratur** er eit omgrep som vert nytta i matematikken. Med kvadraturen til eit flatestykke meiner ein anten konstruksjonen av eit kvadrat som er like stort som flatestykket (til dømes kvadraturen til sirkelen) eller å avgjere flateinnhaldet til flatestykket. 

I integralrekninga vert ofte utføringa av ein integrasjon kalla kvadratur, fordi eit integral ofte kan tolkast som eit flateinnhald. 

## Kjelder
*kvadratur. (2012-01-10) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/kvadratur/matematikk
Ringerikes Blad

***Ringerikes Blad*** er ei norsk dagsavis som blei skipa av Johan Jørgen Krohn i 1845, då med namnet *Ringeriges Ugeblad*. 

Avisa har hovudkontor i Hønefoss og er i dag ein del av A-pressen. Avisa var opphavleg Høgre-orientert, men blei kjøpt av A-pressen i 1997. Dekningsområdet er Ringeriksregionen, samt lokalstoff frå kommunane Ringerike, Hole og Jevnaker. Den kjem ut alle dagar unnateke sundag. Avisselskapet AS Ringerikes Blad eig dotterselskapet Eikerbladet som gir ut avisa med same namn. 

Utgjevar er selskapet *AS Ringerikes Blad*. Ansvarleg redaktør er Tore Roland.

## Opplag
Bekrefta netto opplagstal frå Mediebedriftenes Landsforening:
* 2006: 12&nbsp;684
* 2007: 12&nbsp;694
* 2008: 12&nbsp;764
* 2009: 12&nbsp;609
* 2010: 12&nbsp;353

## Fotnotar






## Bakgrunnsstoff
* Ringerikes Blad
Ballongstyrten i Clareville

**Ballongstyrten i Clareville** var ei ulukke som fann stad 7. januar 2012, då ein varmluftsballong styrta i Clareville i Carterton på New Zealand. Alle dei elleve ombod, ti passasjerar og ein pilot, mista livet.

## Varmluftsballongen
Varmluftsballongen var ein Cameron A-210-modell, registrert ZK-XXF og kalla «Mr Big».  Han hadde tilhøyd Early Morning Balloons Ltd sidan 26. januar 2000 og kunne frakte ti passasjerar og ein pilot. Ballongen tok av frå Carterton klokka 06:40 og turen skulle vare i 45 minutt. Piloten var ein av dei mest erfarne på New Zealand.  Dei ti passasjerane kom frå New Zealand: to ektepar frå Masterton og Wellington, eit par frå Lower Hutt, eit kjærastepar frå Wellington og to syskenbarn frå Masterton og Paraparaumu. Vêret var klart og det var lite vind då ulukka skjedde.

## Ulukka
Ulukka skjedde rundt klokka 07:25, då varmluftsballongen skulle lande i eit felt ved sida av Somerset Road. Ifylgje augevitne kom ballongen i kontakt med ein kraftledning ved vegen,  og det gjorde at korga tok fyr. To av passasjerane hoppa ut frå ukjend høgd. Ballongen vart slukt av flammane og styrta i bakka ved sida av vegen.
Då ballongen kom borti kraftledningen vart straumen til 3800 eigedomar i område kutta. Nokre av dei pårørande var i området då ulukke skjedde. Alle dei elleve ombord var døde då ambulansepersonell kom fram til staden. Lika av dei to som hoppa frå korga vart funne 200 meter frå krasjstaden.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:2012 Carterton hot air balloon crash|2012 Carterton hot air balloon crash]]» frå , den 10. januar 2012. Referansar innhenta 17. juni 2019.*
Nils A. Liaaen

**Nils Andersen Liaaen** () var ein norsk skipsbyggar og industrieigar. Han etablerte eit skipsverft i Ålesund i 1861, eit verft som eldstesonen hans, Anders M. Liaaen, overtok og som vart til verksemda A. M. Liaaen.

Liaaen var fødd på Ljøfoss i Sunnylven, ein bygsla plass under matrikkelgarden Ner-Ljøen - namnet Liaaen er ei forvansking av Ljøen. Plassen låg ved Sunnylvsfjorden, ei fem-seks km nord for Hellesylt.
Liaaen var yngste barnet til Anders Knutsson, fødd Syltevik, og Marie Jakobsdotter, fødd Stokke. Han var gift med Johanne Knutsdotter Humblen frå Borgund, dei var busett i Buholmstranda.

I følgje bygdeboka for Norddal fekk Nils A. Liaaen 10 daler i betaling for «Tegning til Sylte Kirke», og kan dermed vere hovudarkitekt for den store trekyrkja på Sylte i Valldal (arkiva er ufullstendige så det er usikkert kven som stod for originalteikninga).

## Kjelder
Ahmad Ibn Fadlan

**Ahmad ibn Fadlān ibn al-Abbās ibn Rāšid ibn Hammād** (arabisk skrift أحمد بن فضلان بن العباس بن راشد بن حماد‎) var ein arabisk diplomat og forfattar som levde på 900-talet. Han er kjend for reiseskildringa *Risala*, som han skreiv etter ei reise som utsending for den abbasidiske kalifen i Bagdad til kongen til volga-protobulgarane frå 921 til 922. I skriftet er det med ei eineståande augnevitneskildring av bålferda til ein hovding hjå det som ofte vert tolka som ei gruppe vikingar med svensk opphav.

## Ibn Fadlan i moderne kultur
Ibn Fadlan si skildring inspirerte Michael Crichton si bok *Eaters of the Dead* (1976) som blei filmatisert i 1999 som  *Den 13. krigeren* (*The 13th Warrior*).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ahmad ibn Fadlan|Ahmad ibn Fadlan]]» frå ,  den 10. januar 2012.*  
 
### Referansar

## Bakgrunnsstoff
* James E. Montgomery: «Ibn Fadlan and the Rusiyyah»  i Journal of Arabic and Islamic Studies Volume III, 2000 - ei kommentert omsetjing til engelsk av bolken om Rusiyyah.
Peder Cappelen Thurmann

**Peder Cappelen Thurmann** () var ein norsk kunstmålar og lærar ved Den kongelige Tegne- og Kunstskole i Christiania. Son av presten Carl Fredrik Thurmann og Ottilie Christine Ottesen, og svoger til misjonsbiskopen Nils Astrup. Gift med Anna Maria Catharina Enzinger (fødd 1842).

## Kjelder
Paleis Soestdijk

**Paleis Soestdijk** er eit slott i Baarn i provinsen Utrecht i Nederland. Det er eit av dei fire offisielle slotta til den nederlandske kongefamilien. Slottet, som vart bygd av Maurits Post i 1674, var i over 60 år heimen til dåverande dronning Juliana av Nederland og hennar ektemann, prins Bernhard av Nederland, inntil dei begge døydde i 2004.

Våren 1975 prøvde fleire indonesarar å kidnappe Juliana då ho var på slottet. Planen deira var å krasje inn i porten og så kidnappe dronninga, men dei vart stoppa av politiet.

## Sjå òg
* Kidnappingsforsøket på dronning Juliana våren 1975

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Soestdijk slott|Soestdijk slott]]» frå ,  den 10. januar 2012.*
Latinsk kvadrat

Eit **latinsk kvadrat** er eit kvadratisk skjema der kvar linje og kolonne inneheld dei same bokstavane, kvar berre éin gong. Eit latinsk kvadrat med tre symbol er: 

Latinske kvadrat spelar ei rolle i algebra, og i dei seinare åra er dei òg nyttiggjort i statistikken. Ved landbrukseksperiment vert prøvefelta ofte lagt ut i latinske kvadrat for å utjamne dei ulike vektsvilkåra som kan førekome. Namnet latinsk kvadrat kjem av Leonhard Euler og at han brukte store latinske bokstavar for å markere elementa. 

## Kjelder
*
Laurent Schwartz

**Laurent Schwartz** () var ein fransk matematikar. 

Han var professor i Nancy frå 1945 til 1951, og fram til 1959 ved Sorbonne. Frå 1959 var han professor ved École Polytechnique i Paris. Schwartz grunnla distribusjonsteorien, som er ein av dei viktigaste nyvinningane innanfor moderne matematisk analyse. For dette arbeidet fekk Schwartz Fields-medaljen i 1950. 

Schwartz var medlem av gruppa Nicolas Bourbaki.

## Kjelder
*Laurent Schwartz. (2012-01-10) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/Laurent_Schwartz
Amilcare Ponchielli

**Amilcare Ponchielli** () var ein italiensk komponist.

## Biografi

Amilcare Ponchielli vart fødd i småbyen Paderno Fasolaro i provinsen Cremona i Lombardia i Italia. Han synte tidleg musikalsk talent, og ni år gamal vann han eit stipend for å studera ved konservatoriet i Milano. Her skreiv han sin fyrste symfoni berre ti år gamal. To år etter at han forlét konservatoriet, skreiv han sin fyrste opera, *I promessi sposi* basert på romanen *[[Dei trulovade]]* av Alessandro Manzoni. Det er som operakomponist at Ponchielli er mest kjend i dag.

Den tidlege karrieren hans var nedslåande. Han vann ei lærarstilling ved konservatoriet i 1883, og tok elles små jobbar rundt om medan han komponerte operaer på fritida. Diverre fekk ingen av dei større suksess i byrjinga. Likevel fekk han mykje erfaring som leiar for musikkorpsa i Piacenza og Cremona, og arrangerte eller komponerte over 200 verk for blåseorkester. Blant desse finn ein den aller fyrste konserten skriven for eufonium. Gjennombrotet hans Ponchielli kom då han reviderte sin fyrste opera, *I promessi sposi* i 1872. No var han i ferd med å skapa seg eit namn, og balletten *Le due gemelle* frå 1873 hjelpte på framgangen hans.

I 1874 skreiv Ponchielli operaen *I Lituani* - «Litauarane», som fekk ei god mottaking og vart framført i St. Petersburg ti år seinare. Den best kjende verket hans i dag er operaen *La Gioconda* (1876), basert på skodespelet *Angelo, tyran de Padoue* av Victor Hugo. *La Gioconca* er i fire akter, og er særleg kjend for musikkstykket «Timenes dans». Operaen vart omarbeidd fleire gonger, og versjonen som er mest populær i dag, kom ut i 1880. I 1876 starta Ponchielli også på arbeidet med operaen *I mori di Valenzia*, som han sjølv aldri skulle bli ferdig med.

Ponchielli sitt neste store verk vart det bibelske dramaet *Il figliuol prodigo* frå 1880. Operaen *Marion Delorme* kom fem år seinare. Begge var baserte på skodespel av Victor Hugo. Trass i at dei var rike på musikalsk nytenkjing, vart dei ingen store suksessar i samtida. Likevel inspirerte dei den nye generasjonen italienske komponistar, som Giacomo Puccini, Pietro Mascagni og Umberto Giordano.

I 1881 vart Ponchielli utnemnd til kapellmeister i katedralen i Bergamo, og same året vart han professor i komposisjon ved konservatoriet i Milano. Her hadde han nemnt Puccini og Mascagni som elevar. Ponchielli døydde i Milano i 1 1886.

## Kjelder


**Denne artikkelen er omsett frå «[[:en:Amilcare Ponchielli|Amilcare Ponchielli]]» frå , den 10. januar 2012.*
Flims

**Flims** (retoromansk *Flem*) er ein kommune i distriktet Imboden i den sveitsiske kantonen Graubünden. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 1081 meter over havet. Tysk er dominerande talemål i kommunen.

Flims består av landsbyen Flims (kalla Flims Dorf) og grendene Fidaz og Scheia samt Flims-Waldhaus. Flims er særleg kjend for Flims-raset, det største steinraset på jorda som er synleg. Landsbyen ligg nær ved der glideflata til raset forsvinn under dei utrausa steinmassane.

Kommunen ligg i Trin kreis. Flims ligg på ein terrasse nord for Rhinendalen, som dannar kløfta Ruinaulta her. Caumasee og Crestasee ligg sør for byen i Flimsraset. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Flims|Flims]]» frå ,  den 10. januar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
*Turisme om sommaren
Imboden

**Imboden** (retoromansk *Plaun*) er eit landskap og eit forvaltnigsdistrikt i den sveitsiske kantonen Graubünden. Landskapet ligg i åmotet mellom Vorderrhein og Hinterrhein, som dannar Rhinen i kommunen Tamins. Imboden ligg såleis ved inngangen til dalane Surselva i vest og Hinterrheindalen (Sutselva) i sør. Imboden grensar til kantonane Glarus og St. Gallen i nord. Fjellkjeda Glarus-Alpane set stopp for direkte trafikksamband til dei to kantonane.

Imboden har eit areal på 203&nbsp;km² og 17&nbsp;700 innbyggarar. Talemålet i distriktet har i stor utstrekning vore retoromansk heilt til siste halvdelen av 1900-talet (46&nbsp;% i 1980, 29&nbsp;% i 1990). Sjølv om ein stor del av befolkninga forstår retoromansk, har einast 9&nbsp;% behalde det som førstespråk. Dei fleste, 80&nbsp;%, har i dag tysk som førstespråk. Fire prosent snakkar italiensk.

Distrikta i Graubünden er reint administrative einingar. Imboden består av to krinsar (*Kreise*) og sju kommunar (*Gemeinden*), som har stor grad av politisk sjølvstyre. Desse er:

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Imboden|Imboden]]» frå ,  den 10. januar 2012.*
Marmorera

**Marmorera** (tysk *Marmels*) er ein kommune i distriktet Albula i kantonenen Graubünden i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 1720 meter over havet. Ei lite fleirtal av innbyggarane er tysktalande, dei fleste andre nyttar retoromansk til dagleg.

Fram til slutten av 1800-talet var innbyggjarane hovudsakleg retoromansktalande. I 2000 hadde derimot 57 % av innbyggjarane tysk som hovudmål. 

Den gamle landsbyen vart øydelagd og lagt under vatn då Marmoreradammen vart bygd. Den noverande landsbyen vart bygd ovanom Lai da Marmorera.

Kommunen ligg i Surses kreis. Fram til 1950 var han ein gatelandsby ved vegen Septimer-Julier. I dag ligg han på austsida av Lai da Marmorera. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Marmorera|Marmorera]]» frå ,  den 10. januar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad (tysk)
*
Savognin

**Savognin** (lokal dialekt *Suagnign*, italiensk *Savognino*, tysk **Schweiningen**) er ein kommune i distriktet Albula i kantonenen Graubünden i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 1207 meter over havet.

53% av innbyggarane har retoromansk som morsmål, 37% tysk. Tendensen er slik at tysk kjem til å ta over som morsmål innan ein generasjon.

Kommunen ligg i Surses kreis. Savognin ligg i eit breitt dalsøk kalla Sotgôt, som dannar den nedre delen av Sursesdalen (òg kalla Oberhalbstein).

Kommunen består av ein del av hovuddalen mellom fjella Piz Arblatsch (3203 moh, høgaste punktet i kommunen) i sørvest og Piz Mitgel (3159 moh) i nordaust. Nabokommunar er Cunter, Tiefencastel, Filisur, Tinizong-Rona, Mulegns, og Riom-Parsonz.

Fram til kring 1960 bestod kommunen av fem fråskilde landsbyar som var spreidd langs elva Julia. Dei fem landsbyane var Son Mitgel, Naloz, Sot Curt, Sur Curt og Sur Tocf. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Savognin|Savognin]]» frå ,  den 10. januar 2012 og «[[:en:Savognin|Savognin]]» frå , den 30. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Bergün/Bravuogn

**Bergün/Bravuogn** (tysk: *Bergün*, retoromansk *Bravuogn*), er ein kommune i distriktet Albula i kantonenen Graubünden i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 1367 meter over havet. Det doble namnet (tysk/retoromansk) har vore det offisielle namnet sidan 1943. 

Kommunen ligg i Bergün kreis. Han ligg ved elva Albula og langs vegen over Albulapasset. 

Han består av gatelandsbyen Bergün/Bravuogn og busetnaden Latsch og Stugl/Stuls. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bergün/Bravuogn|Bergün/Bravuogn]]» frå ,  den 30. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Sufers

**Sufers** (retoromansk *Sur*) er ein kommune i distriktet Hinterrhein i den sveitsiske kantonen Graubünden. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 1430 meter over havet. Tysk er språket i kommunen.

I sør har Sufers ei kort grense mot Italia. Ei demning i elva Hinterrhein, bygt i 1962, danna reservoaret Sufnersee i kommunen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sufers|Sufers]]» frå ,  den 10. januar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettside  (tysk)
*
European Soundmix Show

**European Soundmix Show** var ei talenttevling som vart arrangert frå 1996 til 1999, med to spesielle show i 2001 og 2002.

Showet vart ein internasjonal versjon av Joop van den Ende si musikktevling, Henny Huisman Soundmixshow, som vart sendt på nederlandsk fjernsyn fyrste gong i 1985.

Ulike europeiske land tevla med ein deltakar kvar som skulle etterlikne ein berømt artist. Vinnaren vart vald av ein jury. Kvart land sende to jurymedlemmar, med unntak av i 1996 då det berre var éin, som gav fem, tre, to, og eitt poeng til dei fire landa dei syntest var flinkast.

## Deltakarar

## Vinnarar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:European Soundmix Show|European Soundmix Show]]» frå ,  den 10. januar 2012.*
Ledd i matematikk

**Ledd** i matematikk er eit omgrep for dei enkelte addendar i ein sum, og på dei enkelte element i ei rekkje.

Til dømes: 
:3 + 4x + 5yzw

der 3, 4x og 5yzw alle er ledd.
Lemma i matematikk

**Lemma** i matematikk er ein hjelpesats eller forbetrande sats, altså ei setning som må bevisast før ein kan bevise hovudresultatet. 

Noko som dannar eit lemma eller gjeld eit lemma vert kalla *lemmatisk*. 

## Kjelder
* lemma. (2012-01-11) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/lemma/matematikk
Leopold Kronecker

**Leopold Kronecker** () var ein tysk matematikar. Bror hans var fysiologen Hugo Kronecker (1839&ndash;1914).

## Liv
Leopold Kronecker kom frå ein velståande, jødisk kjøpmannsfamilie. Han fekk ei god utdanning, først av ein privatlærar, deretter på gymnaset i Liegnitz, der han blant anna vart undervist av matematikklæraren, og seinare universitetsprofessoren, Ernst Eduard Kummer.

I 1841 byrja han å studere filosofi på Universitetet i Berlin og gjekk på eit breitt spektrum av forelesningar i matematikk, naturvitskap, filosofi og klassisk filologi. Etter korte opphald på universiteta i Bonn og Breslau vende han tilbake til Berlin i 1844, der han avla doktorgrad i filosofi med arbeidet «De Unitatibus Complexis» (*Om komplekse einingar*).

Deretter forlét han universitetet og arbeidde nokre år som ein svært vellukka forretningsmann. I 1855 var han økonomisk uavhengig og vende tilbake til Universitetet i Berlin som sjølvfinansisert vitskapsmann. Blant elevane hans var Georg Cantor. I 1861 vart Kronecker medlem av Det prøyssiske vitskapsakademiet. I 1868 takka han nei til å bli professor i Göttingen. Han vart i Berlin og i 1883 tok han over stillinga til den tidlegare læraren sin Kummer. Saman med Weierstrass, Helmholtz, Schröter og Fuchs gav han ut tidsskriftet Journal für Mathematik som var grunnlagt av August Leopold Crelle.

Leopold Kronecker døydde den 29. desember 1891 av etterverknadene av bronkitt. Han er gravlagt på den evangeliske gravlunden Alten St.-Matthäus-Kirchhof i Tempelhof-Schöneberg.

## Arbeid
Forskinga hans gav grunnleggande bidrag til algebra og talteori, samt matematisk analyse og funksjonsteori. I løpet av tida vart han tilhengar av finitismen, som berre aksepterer matematiske objekt som kan konstruerast eksplisitt, og freista å definere matematikk berre med grunnlag i dei naturlege tala. Derigjennom kom han i konflikt med mange viktige matematikarar i samtida, spesielt gjekk han offentleg til åtak på Georg Cantor og hans mengdelære, som for ein stor del er svært lite konstruktiv. Kronecker var overtydd om at mengdelæra ikkje hadde noko å tilføre den konkrete analysen. Ei av utsegnene hans har vorte spesielt berømt: «Dei naturlege tala har Gud skapt; alt anna er verka til menneska.» Kroneckers finitisme gjorde han til ein forløpar for matematisk konstruktivisme.

Fleire matematiske omgrep har vorte kalla opp etter han.
* Kronecker-Webers teorem,
* Kronecker-delta,
* Kronecker-symbolet og
* Kronecker-produktet. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Leopold Kronecker|Leopold Kronecker]]» frå ,  den 11. januar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
*Weber „Kronecker“, Jahresbericht DMV Bd.2, 1891/2
*Håndskrevne forelesninger av Kronecker digitalisert av SICD - Universitetene i Strasbourg
Lakoníabukta

**Lakoníabukta** (gresk Λακωνικός Κόλπος, *Lakonikós kólpos*) er ei bukt i den søraustlege delen av Peloponnes i&nbsp;Hellas. Ho ligg i&nbsp;periferieininga Lakonía i&nbsp;periferien Peloponnes

Lakoníabukta er den sørlegaste bukta i Hellas og den største på Peloponnes. I vest er ho avgrensa av Mánihalvøya og i aust av Kapp Maléa. Der bukta opnar seg mot havet, ligg øya Elafónisos på austsida, og i sør ligg øya Kýthira.
Zlatan Ibrahimović

**Zlatan Ibrahimović** () er ein svensk fotballspelar med bosnisk og kroatisk opphav. Han er oppvaksen i Malmö, og spelar for tida for italienske AC Milan (2019).

Zlatan Ibrahimović spelte på det svenske landslaget frå 2001 til 2021, og deltok både i fotball-VM 2002 og fotball-VM 2006.

## Kjelder

**Denne artikkelen byggjer på «[[:sv:Zlatan Ibrahimović|Zlatan Ibrahimović]]» frå , den 11. januar 2012.* 

## Fotnotar
Kapp Ténaro

**Kapp Ténaro** (gresk Ακρωτήριο Ταίναρο, *Akrotírio Ténaro*), òg kalla *Kapp Matapá* (Κάβο Ματαπάς, *Kávo Matapás*), tidlegare *Kapp Matapan*, ligg på enden av Mánihalvøya i periferieininga Lakonía på Peloponnes i Hellas. Dette er det sørlegaste punktet på det greske fastlandet og dermed òg på det europeiske fastlandet. På vestsida ligg Messiníabukta og på austsida Lakoníabukta.