open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Regnbogedunfot

**Regnbogedunfot** (*Eriocnemis mirabilis*) er ein sterkt truga kolibriart som berre er kjent frå tre små og isolerte leveområde i vestre Andes i Cauca-departementet i sørvestre Colombia.

## Skildring
Dette er ein uvanleg fargerik dunfotkolibri i slekta *[[Eriocnemis]]*, med kroppslengd på 8 til 9 centimeter. Kjønna har stor skilnad i fjørdrakt. Mykje av fjørdrakta til hannfuglen er i grønt, med iriserande grøn strupe, men buken og kroppsidene har kraftig metallisk blåfarge, undergumpen er glitrande raud og koparfarga. Fjørduna rundt beina er store og kvite. Hoa har nær kvit underside med grøne flekker i strupen og brystet, samt små raude, oransje og blå flekker på buken, kroppssidene og undergump. Nebbet er rettpeikande og svart.

Habitatet ligg i fuktig, subtropisk tåkeskog og i utkanten av skogen, ca. 2200 til 2440 meter over havnivå.

Storleiken på populasjonen er estimert til mellom 350 og 1500 individ totalt innanfor dei tre leveområda på 31 kvadratkilometer, og han er minkande. Arten er kategorisert som sterkt truga (EN) av BirdLife International.

## Kjelder

* Heynen, I., P. F. D. Boesman, and C. J. Sharpe (2020). *Colorful Puffleg (Eriocnemis mirabilis)*, version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.colpuf2.01
*BirdLife International (2023) Species factsheet: *[http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/colorful-puffleg-eriocnemis-mirabilis/text Eriocnemis mirabilis]*. Henta frå http://www.birdlife.org den 8. august 2023

## Bakgrunnsstoff
*Bilete frå Flickr.com Henta den 25. mai 2015
Myravatnet

**Myravatnet** kan vise til fleire innsjøar i Noreg:

*Myravatnet i Gaular – i Gaular kommune i Sogn og Fjordane
*Myravatnet i Bergen – i Bergen kommune i Hordaland
*Myravatnet i Tingvoll – i Tingvoll kommune i Møre og Romsdal
*Stora Myrvatnet – i Gjesdal kommune i Rogaland
Rike

**Rike** (av norrønt *ríki*, 'herredøme') er eit landområde der ei viss makt herskar. Omgrepet kan visa til eit større rike (også kalla imperium), til mindre sjølvstendige og suverene statar, eller til lydrike som på visse område er underlagd eit anna styre. Omgrepet kan også ha ei religiøs tyding der ein kan snakka om Guds rike, himmeriket eller dødsrike.

Kjente rike gjennom tidene er mellom anna Romarriket, Det osmanske riket og Det tysk-romerske riket. Moderne landnamn som Sverige (Svearike) og Austerrike (Österreich) er også danna med nemninga rike.

Omgrep som har med statsmakt og styre eller som gjeld for eit visst rike kan ha nemningar med riks- i seg, som riksforstandar, riksdalar, riksmål, riksadvokat, rikskringkasting eller innanriks. Ein kan bruka nemninga til å skilja mellom folk som høyrer til eit rike og dei som ikkje gjer det. I Finland kan ein til domes kalla svenskar frå Sverige for «rikssvenskar» medan svensktalande finnar blir kalla «finlandssvenskar». På same vis kan tysktalande i Luxembourg, Elsass, Sveits og Austerrike kalla tysktalande frå Tyskland for «rikstyskarar» (*Reichsdeutschen*).

## Ordsoge
Ordet «rike» er nærskyld med adjektivet «rik», og finst i alle germanske språk. Det har røter til urgermansk og har indoeuropeiske kognatar, til dømes sanskrit *rājyám*, *rāyàm*, *rājyam* ('herravelde, kpngadøme, rike'). På latin finn ein kongsnemningane *[[rex]]* og *[[regina]]* som motsvar, og i gammalgallisk finst *rix*, som i Dumnorix og Vercingetorix. 

## Annan bruk
Innan biologisk taksonomi snakkar ein også om rike, då om eit fåtall større grupper ein deler organismar inn i, som dyreriket og planteriket.

## Kjelder

*


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Rike|Rike]]» frå ,  den 25. mai 2015.*
Abel Tasman Coast Track

**Abel Tasman Coast Track** er ei 51&nbsp;kilometer lang fotturrute i nasjonalparken Abel Tasman National Park på New Zealand. Ho ligg langs kysten, og strekkjer seg frå Marahau i i sør til Wainui i nord, med mange sidestiar. Ho er den eine av to hovudruter gjennom nasjonalparken, den andre er Abel Tasman Inland Track, som er 38&nbsp;km lang, og går mellom Tinline Bay og Torrent Bay innanfor kystruta. Ruta er godt skjerma, og med mildvêr til alle årstider, er ho tilgjengeleg og open heile året.

Etter som denne ruta er ei av New Zealand Department of Conservation (DOC) sine Great Walks, er stien langs kysten godt utforma og lett å følgja. Ho er den mest populære turruta på New Zealand, og tek mot om lag 200 000 menneske årleg. Turen kan takast individuelt, eller med kommersielle aktørar som tek seg av omvising, leirplassar, overnatting og båttransport. Langs denne verna kystlinja, kombinerer også mange reisande fottur og havkajakk.

Å gå heile ruta på 51&nbsp;km tek frå 3 til 5 dagar. Dagsturar er også populære, sidan ein mange stadar kan nå fram til sporet med båt frå strender langs ruta. Kommersielle båttaxiar og andre båtoperatørar sørgjer for hente- og bringetenester. For turgåarar med avgrensa tid, er ein av dei mest populære seksjonane av turen å gå frå Bark Bay til Torrent Bay (eller motsett), ein lengde på 7,8 kilometer, som omfattar nokre bratte stiar, vakker utsikt over sjøen og ei kryssing over Falls River på ei 47&nbsp;m svingbru.

For å overnatta i nasjonalparken må tilreisande bruka offentleg godkjende overnattingsstadar. Dei som reiser på eiga hand og brukar DOC sine hytter og leirstadar, må reservera desse på førehand i dei mest populære månadane. Kommersielle aktørar brukar private landområde innanfor grensene til nasjonalparken, og sørgjer for overnatting i hytter. Overnatting for ryggsekkturistar finn stad på båtar som er ankra opp langs kysten til nasjonalparken.

Då dette området er eit av dei med størst skilnad på flod og fjøre på New Zealand, inneheld kystruta nokre kryssingar som berre kan finna stad ved lågvatn. Reisande til fots eller med kajakk må skaffa seg informasjon om flod og fjøre i området før dei legg ut på turen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Abel Tasman Coast Track|Abel Tasman Coast Track]]» frå ,  den 25. mai 2015.*  
 
; Referansar 

## Bakgrunnsstoff
* [Abel Tasman Coast Track |utgjevar=[Department of Conservation
Nola

**Nola** er ein by og ein kommune i provinsen Napoli i regionen Campania i Italia. Kommunen har 34&nbsp;000 ibuarar og dekker ei flatevidd på 39,2 km².

Nola ligg 34 meter over havet, ved foten av Vesuv, 35 km nordaust for Napoli. Næringsmiddelindustrien er den dominerande næringsgreina.

Der Nola ligg i dag, fanst det i bronsealderen ein landsby som for ca 3900 år sidan vart dekt av oske frå det såkalla Avellino-utbrotet til vulkanen Vesuv.

Under den andre puniske krigen forsvarte byen seg i åra 216-214 f.Kr., leia av den romerske generalen Marcus Claudius Marcellus, mot tre åtak frå hæren til Hannibal.

Nola var truleg ein av dei fyrste byane i Campania. På dei eldste myntane er byen kalla Nuvlana. Under romarriket var Pompeii var hamnebyen til Nola. Keisar Augustus oppheldt seg i eit palass i Nola då han døydde i 14 e.Kr.

Byen var biskopsete det andre hundreåret. Katedralen stammar frå 1400-talet.

I 1548 kom filosofen Giordano Bruno til verda i Nola.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Nola|Nola]]» frå ,  den 25. mai 2015.*  
 

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nola|Nola]]» frå ,  den 25. mai 2015.*
Arzano

**Arzano** er ein kommune i provinsen Napoli i regionen Campania i Italia. Kommunen har 35&nbsp;000 ibuarar og dekker ei flatevidd på 4,7 km².

Arzano er nærast ein forstadskommune, der han ligg 74 moh. og einast ni kilometer nord for Napoli. Han er rekna som ein del av storbyområdet kring Napoli.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Arzano|Arzano]]» frå ,  den 25. mai 2015.*  


## Bakgrunnsstoff

*
Kyrkjebø kommune

**Kyrkjebø kommune** var ein kommune i Sogn og Fjordane fylke som eksisterte frå 1858 til 1964. 

## Historie
Kyrkjebø var opphavleg del av Lavik formannskapsdistrikt.

* I 1858 vart Kyrkjebø (då kalla Klævold) skild ut som eigen kommune med 1645 innbyggjarar.
* 1. januar 1875 vart ein del av Kyrkjebø kommune, med 90 innbyggjarar, overført til Lavik og Brekke kommune.
* 1. januar 1964 vart Kyrkjebø kommune, med 4742 innbyggjarar, slegen saman med Lavik kommune og ein mindre del av Vik kommune til den nye Høyanger kommune.

### Folketalsutvikling
Kyrkjebø var den største kommunen i Sogn og Fjordane i folketal frå 1920-talet og fram til 1953, då Årdal kommune vart større.

**Folketalsutvikling for tidlegare Kyrkjebø kommune frå 1920 til 1964:**

## Kjelder
Portimão

**Portimão** er ein by og kommune som ligg vest i Algarve, den sørlegaste regionen i  Portugal. Han er ein hamneby som ligg der elva Arade munnar ut i Atlanterhavet, og er eit viktig tradisjonelt senter for fiske og skipsbygging. I nyare tid har Portimão også blitt ein viktig turistby. Han er den nest største byen i Algarve etter Faro.

Byen har eit folketal på 55&nbsp;614 (2011) i eit areal på 182,06&nbsp;km². 

Byen heitte tidlegare **Vila Nova de Portimão** (). I 1924 fekk han bystatus (*cidade*) og fekk namnet Portimão. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Portimão|Portimão]]» frå , og «[[:en:|Portimão]]» frå  den 26. mai 2015.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
*O Portal de Portimão (portimao.net)
Inkaer

**Inkaer** (*Coeligena*) er ei biologisk slekt av mellomstore til store, snøgt flygande kolibriar som lever i høglandet i Andesfjella frå midt i Bolivia i sør, nordover til nordlegaste Colombia og nordvestre Venezuela.

## Skildring
Inkaer har kroppslengd på frå 11 til 14,5&nbsp;cm og veg mellom 6 og 8 gram. Dei har 28–34&nbsp;mm lange, rette, nesten nåleliknande nebb, og syner kjønnsdimorfisme i lengda på nebbet. Når dei sit på ei grein held dei nebbet litt oppeikande. Dei fleste artane har ein liten kvit flekk bak auget. Medan artane har liknande  kroppsbygging og proporsjonar, varierer dei mykje i fjørdrakt.

Desse artane flyg med stor snøggleik, dei fleste av artane nyttar ei fast rute og vitjar dei einskilde blomane med lange intervall mellom vitjingane.

## Artslista
Det er  15 aksepterte artar i slekta. Nokre artar som bronseinka og kvitbrystinka er vidt utbreidde, medan andre som svartinka og *[[Coeligena orina]]* har særs avgrensa utbreiing. Nokre artar lever i små isolerte habitat i dei fjellrike områda av Sierra Nevada de Santa Marta i det nordlege Colombia, og i Cordillera del Condor i Ecuador.

***Coeligena*** IOC World Bird List V15.1, 2025, med norske namn etter *Norske navn på verdens fugler*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Waldnymphen|Waldnymphen]]» frå ,  den 26. mai 2015.*  
* Ridgeley, Robert S. Paul J. Greenfield, *The Birds of Ecuador vol II*, Christopher Helm London (2001) ISBN 0-7136-6117-8
  
;Referansar

## Bakgrunnsstoff
Kåre Fasting

**Kåre Bøgh Fasting** () var ein norsk journalist og forfattar av både skjønnlitteratur og sakprosaverk. 

Fasting var fødd i Oslo, men voks opp i Bergen då far hans arbeidde ved jarnbanekontoret i byen. Sjølv vart han journalist i Bergens Tidende frå 1935 og redaktør av Nidaros i tida 1945 til 1950. Han debuterte som forfattar med romanen *Havet gav* i 1935. Året etter kom *Solen blinker i sladrespeilene* og i 1937 kom *Det gode kjøbmannskap*, begge frå handelsmlijø i Bergen. *Jakob og sønene hans* frå 1938 syner det grepet pietismen hadde på folk i fiskar- og kystmiljø ved Bergenskanten.

Etter verdskrigen var over kom romanar som *Det dyre gull*, *Brytingsår*, *Døtre og sønner*, samt *Skip uten ror* i åra mellom 1947 og 1951. Seinare skreiv han også sakprosabøker, mellom anna skreiv han soga til Oslo Sporveier.

Fasting døydde i Oslo.

## Kjelder
Norsk Allkunnebok. IV. Bandet. 1953
Ann-Kristin Sørvik

**Ann-Kristin Sørvik** () er ein norsk lokalpolitikar for Senterpartiet. Frå 2011 er ho ordførar i Averøy kommune. Ho har vore kommunestyrerepresentant  i Averøy kommunestyre og har arbeidd som sjølvstendig næringsdrivande og kyrkjetenar.

## Kjelder
Quarto i Napoli

**Quarto** er ein by og ein kommune i provinsen Napoli i regionen Campania i Italia. Kommunen har 40&nbsp;000 ibuarar og dekker ei flatevidd på 14,2 km².

Forstadskommunen Quarto ligg om lag 11 kilometer nordvest for provinshovudstaden Napoli.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Quarto, Campania|Quarto, Campania]]» frå ,  den 27. mai 2015.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Standart

**Standart** er ei militær fane eller eit banner som vert brukt som feltteikn i krig. Omgrepet «standart» vert særleg brukt om kvadratiske rytterfaner som vert borne av kavaleriet.

I antikken og mellomalderen var standart eit banner som vart heist som et feltteikn framfor feltherren. Standart var også det opphavelege namnet på riksbanneret til den tyske keisaren. I Hitler-Tyskland var dekorative standartar saman med uniformer og flagg viktige deler av den visuelle, militære propagandaen. Da vart ordet Standarte ofte brukt synonymt med regiment.

## Etymologi
Ordet standart kjem via fransk *étendard* og tysk *Standarte* ifrå det latinske *extendere*, det vil seie «breie ut». Ordet har i overført tyding fått forma *standard*, det vil seie «det som fører an og viser vegen», altså ein rettleiande norm eller definisjon, for eksempel for varer eller mål.

## Bakgrunnsstoff
*Oppslagsordet «Standart» forklart i ''Ordbog over det danske sprog'' (på dansk)
Fane

Ei **fane** er ein type flagg som ein vanlegvis ber på ei *fanestong*. Kvar einskild fane er unik og ofte rikt dekorert. Faner kan brukast som teikn for grupper, institusjonar, militæravdelingar og statsoverhovud.

Faner hadde opphavleg berre militær bruk, men har etterkvart blitt tekne i bruk i Noreg og mange andre land til fleire høve og av mange ulike organisasjoner. Difor har dei mange ulike utforningar.

Ein standart er ei fane som oftast er kvadratisk og blir brukt av kavaleriet – ei *ryttarfane*. På standarten er flaggduken berre rundt ein tredel så stor som på ei fane, av di standartane skal vere lette å føre til hest.

I Noreg vert faner nytta under ulike parader, til dømes under første mai og 17. mai.
## Døme

17th-may-hamar.jpg|Skolefaner under feiringa av nasjonaldagen 17. mai
Barnetog 17mai.jpg|Heimelaga fane for ein barnehage, 17. mai 2005.
Skutewiken old.jpg|Ny rekonstruert  fane frå 1853 for Skutevikens Buekorps i Bergen


## Sjå òg
* Våpenbanner
* Banner
* Flagg
* Feltteikn
* Standart
* Gonfalon
* Gonfanon

## Kjelder
Ove Silseth

**Ove Kristian Silseth** () er ein norsk lokalpolitikar for Høgre. Frå 2011 til 2015 var han ordførar i Eide kommune i Møre og Romsdal.

## Kjelder
Caivano

**Caivano** er ein by og ein kommune i provinsen Napoli i regionen Campania i Italia. Kommunen har ikring 38&nbsp;000 ibuarar og dekker ei flatevidd på 27,2 km².

Byen ligg innafor storbyområdet Napoli, om lag 14 km nordaust for sentrum av Napoli. Kommunen omfattar Casolla Valenzano og Pescarola. Eitt av dei største industriområda i Italia ligg i Pescarola. I Casolla finst restane av eit romersk teater.

Caivano er kjend for ein stor rockefestival som årleg vert besøkt av eit stort publikum, der både nasjonale og internasjonale rockeutøvarar står på scena.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Caivano|Caivano]]» frå ,  den 27. mai 2015.*  
 

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Caivano|Caivano]]» frå ,  den 27. mai 2015.*
Gyllen fallskjerm

**Gyllen fallskjerm**, i somme høve berre kalla *fallskjerm*, er nemninga på ulike ordningar i tilsettingstilhøve der den tilsette har rett til eit særs gunstig økonomisk oppgjer dersom ho eller han må gå frå stillinga. Det er som regel berre leiarar i næringslivsverksemder som får glede av gylne fallskjermar, som kan gå ut på ein økonomisk eingognskompensajon, etterløn i lengre tid, særs gunstig pensjonsordning eller andre særytingar.

Opphavet til ordet *gyllen fallskjerm* er den eigenskapen ein fallskjerm har ved å kunne gje eit mennske ei trygg landing etter fall frå stor høgd. Eigenleg ligg det i ordet ein kritikk av slike gunstige særordningar, som jamvel kan kome slike leiarar til gode som må gå frå stillinga av di dei har synt seg som uskikka, og at det i alle høve dreier seg om summar som mange finn det urettvist å honorere vedkommande med.
Gragnano

**Gragnano** er ein by og ein kommune i provinsen Napoli i regionen Campania i Italia. Kommunen har ikring 30&nbsp;000 ibuarar og dekker ei flatevidd på   14,6&nbsp;km².

Gragnano ligg 30 kilometer søraust for provinshovudstaden Napoli. Byen ligg på eit høgdedrag 141 meter over havet, med utsyn over Amalfikysten. Staden er kjend for sin pasta laga av turka råvarer.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gragnano|Gragnano]]» frå ,  den 28. mai 2015.*
Gjemnes kyrkje

**Gjemnes kyrkje** er ei langkyrkje frå 1893 i Gjemnes kommune, Møre og Romsdal fylke. Bygget er i tre og har mellom 310 og 350 sitjeplassar. Arkitekt for kyrkja var Jacob Wilhelm Nordan.

Det er kyrkjegard ved kyrkja.

Kyrkja er bygd på same vis som mange andre kyrkjer frå tida etter 1851, der det vart lovfesta at kyrkjene skulle kunne romme minst 3/10 av soknet. Ho har inngang gjennom tårnet i vest, galleri, skip og kor. På kvar si side av skipet er det fire høge vindauge, og det er òg eit stor vindauge i austgavlen i koret. Ein kan sjå det frå utsida, men det er kledd att på innsida. Glasa i dette vindauget er delvis i fargar.

Altartavla med motivet «Jesus går på vatnet og reddar Peter» er frå innviingsåret 1893 og er måla av salmakar C. Waleur. 

Gjemnes kyrkje er soknekyrkje i Gjemnes sokn i Indre Nordmøre prosti.

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
*
Elverum folkehøgskule

**Elverum folkehøgskule** er ein frilyndt folkehøgskule i Elverum kommune i Innlandet fylke. Skulen har plass til 130 elevar i året og er eigd av Peer Væringsaasens Nationalfond. 

Elverum folkehøgskule var etablert i 1928 av Helge Væringsaasen. Skuleanlegget er bygd i tradisjonell østerdalsstil og ligg idyllisk til mellom Glomma og Sagtjernet, i gangavstand til Elverum sentrum. På skuleområdet er det eigen terrengpark for snowboard/ski, fotballbane, sandvolleyballbane. I nærleiken er store grøntareal. Ein kan bade og fiske ved Sagtjernet og Glomma. I sommarhalvåret blir det arrangert ulike kurs på skulen og utleige av rom.

## Andre verdskrigen
9. april 1940 oppheldt Stortinget, Haakon VII og regjeringa Nygaardsvold seg på skulen. Her vart Elverumsfullmakta forma ut, og kong Haakon sa nei til å samarbeide med dei tyske invasjonsstyrkane og nei til å sette inn Vidkun Quisling som statsminister. 

## Bakgrunnsstoff
*Elverum folkehøgskule
Osmarka kapell

**Osmarka kapell** er frå 1910 og står i Gjemnes kommune, Møre og Romsdal fylke. Bygget er i treverk og skal ha 110 sitjeplassar. Kapellet vart utvida med eit påbygg i 1983. 

Iflg.*Norsk kirkeleksikon* har kapellet ei altartavle med motivet «Krossen» måla av Gustav Storli, ho er frå 1964. Preikestolen er i tre frå 1910 og laga av Kristoffer Eide. Døypefonten er og i tre og frå 1942.

Osmarka kapell ligg i Øre sokn i Indre Nordmøre prosti.

## Kjelder

*
Bacoli

**Bacoli** er ein by og ein kommune i provinsen Napoli i regionen Campania i Italia. Kommunen har ikring 27&nbsp;000 ibuarar og dekker ei flatevidd på 13,3 km². Bacoli ligg på ei halvøy ut mot Tyrrenhavet og Napolibukta, 15 kilometer på vest for provinshovudstaden Napoli. Øyane Procida og Ischia ligg i havet utanfor Bacoli. 

Ruinane av oldtidsbyen Cumae, grunnlagd av grekarar i det åttande hundreåret før Kristi fødsel, er å sjå ved landsbyen Cuma i Bacoli kommune.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bacoli|Bacoli]]» frå ,  den 28. mai 2015.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Fasces

**Fasces** er namnet på eit symbol som opphavleg var ein bunt med pinnar eller kjeppar som vart borne under opptog og seremoniar i det gamle Romarriket som teikn på makt. Pinnane var gjerne av bjørk eller alm, bunde saman med eit raudt band og utstyrt med ei øks. Kjeppane symboliserte *retten til å straffe med slag*, medan øksa symboliserte halshogging og dødsstraff. Trass i symbolikken med øksa, kunne ein romersk embedsmann ikkje utan vidare henrette ein romersk borger. Som følje av dette hadde ein fasces som befann seg innanfor bygrensa ikkje ei øks i knippet. Ein diktator måtte likevel ha ei øks i fascesen sin.

Fasces brukes framleis fleire stader som symbol for statleg autoritet og rett til å straffe, ordensmakt og politivesen, men òg for rettferd.

Ordet fasces er ei fleirtalsform av det latinske *fascis* som tyder ei «bunt» eller eit «knippe».

## Seinere bruk
Etter at Romarriket braut saman har fasces i mange høve vore nytta av styresmaktene som eit symbol på makt eller som symbol for organisasjoner som såg seg som etterfølgjarar av Romarriket.

I Italia vart fasces symbol for Mussolini sin fascisme, og namnet på rørsla kjem frå fasces. Symbolet finst i mange samanhengar (til dømes på byggverk) frå denne tida

Fasces har ikkje det same dårlege ryet som hakekorset og inngår framleis i dag i forskjellige styresmakters insignier. Dette førekjem ofte i til dømes USA. Jamvel i det heraldiske våpenskjoldet til politiet i Noreg er fasces med som symbol på utøving av makt.

## Bakgrunnsstoff
* Harald Trætteberg ved Riksarkivet  om fasces i det norske politisymbolet 1945
Fallskjerm

**Fallskjerm** er ei innretning som er slik forma at eit menneske eller ein gjenstand vert bremsa av luftmotstanden under fritt fall frå stor høgd, særleg frå fly eller anna luftfartøy. Fallskjermar kan nyttast både til militære og sivile føremål.

Moderne fallskjermar er rektangulære og forma etter dei same aerodynamiske prinsippa som ligg til grunn for forma på ei vengje på eit fly. Sjølve skjermen er bygd opp av celler som vert fylte med luft, og slik kan fallskjermen halde ein optimal fasong gjennom heile svevet. Fallskjermhopparen flyg soleis framover samstundes som han daler, og kan ved hjelp av linene han heng i, styre og kontrollere ferda mot jorda og lande der han har planlagt. Men tidlegare var fallskjermane kuppelforma og laga av eitt lag duk, og fallskjermhopparen, som hang i liner festa til randen av kuppelen, kunne ikkje styre fallskjermen i nemnande mon. Soleis fell slike fallskjermar meir eller mindre loddrett ned mot jorda, anten det var eit menneske eller ein gjenstand som hang under.

Fallskjermar har tradisjonelt vore laga av silke, bomull eller nylon, ofte med eit lag av silikon for vere stabile og varige. Dei moderne fallskjermane er laga utelukkande av kunststoff.  

Før uthoppet har fallskjermhopparen skjermen pakka saman på ryggen etter eit system som gjer at skjermen kan falde seg ut når hopparen er i lufta. Normalt er det ein pilotskjerm, ein liten fallskjerm, som dreg ut sjølve fallskjermen. Utløysarmekanismen vert vanlegvis aktivisert av fallskjermhopparen sjølv etter ei stuttare eller lengre tid i fritt fall, eller utløysarmekanismen kan aktiviserast av ei line som er festa til flyet. Utløysinga kan og gjerast av ei mekanisk eller elektronisk innretning som på førehand er stilt inn på å tre i funksjon i ei fastsett høgd.

## Bakgrunnsstoff
Øre kyrkje

**Øre kyrkje** er ei krosskyrkje frå 1865 som står i Skeisdalen i Gjemnes kommune, Møre og Romsdal fylke. Bygget er i lafta tømmer og har 330  sitjeplassar. Arkitekt for kyrkja var Gustav Olsen frå Trondheim.

I tårnet finst to kyrkjeklokker, den eldste frå 1759 og den andre frå 1865. Den eldste er av Steen & Borchardsen og har ei inskripsjon: "Soli deo Gloria". Den andre er frå Nidelvens verk.

Øre er ein gamal kyrkjestad og her har tidlegare stått ei stavkyrkje. Kyrkjegarden er frå 
mellomalderen og automatisk freda.

Altartavla er frå 1906 med motivet Jesus i Getsemane. Ho er måla av Marie Hauge. Kyrkja har og eit gamalt trekross med Kristusfigur.

Øre kyrkje er soknekyrkje i Øre sokn i Indre Nordmøre prosti.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Alexander Gottlieb Baumgarten

**Alexander Gottlieb Baumgarten** () var ein tysk filosof som med boka si *Aesthetica* (1750–58) og tidlegare i magisteravhandlinga om forskjellige *filosofiske trekk ved diktet* (1735) ofte vert rekna som grunnleggjar av estetikken.

Baumgarten hevda at kunstopplevinger var sanseopplevinger med tillegg av følelser.

Han meinte at diktet er en perfekt måte å fremstille det vi sanser, noko han trente seg på og underviste om. 

Baumgarten var professor i Frankfurt an der Oder. 

Hans viktigaste verk er hovudverket *Aesthetica* (i 2 bind, 1750-58) og *Metaphysica* (1739) som vart brukt som grunnbok ved Immanuel Kants forelesninger.

## Kjelder

* 
* Bale, Kjersti, Arnfinn Bø-Rygg: *Estetisk teori - En antologi*

## Bakgrunnsstoff
* 
* Bale, Kjersti, Arnfinn Bø-Rygg: *Estetisk teori - En antologi*
Aspekt i astrologi

**Aspekt** i astronomi er dei viktigaste stillingane som sola, månen og planetane har i forhold til kvarandre. 

Desse aspekta er: 
 konjunksjon, der to himmelekamar har same geosentrisk lengd
 kvadratur, der lengdeskilnaden er 90°
 opposisjon, der lengdeskilnaden er 180°
 trigon, der lengdeskilnaden er 120°
 sekstil, der lengdeskilnaden er 60°. 

Dei spelar ei stor rolle i astrologien, og var til og med 1920 ein del av den offisielle norske almanakken.

## Kjelder
*Aspekt: astronomi. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 21. mars 2015 frå https://snl.no/aspekt%2Fastronomi.

## Bakgrunnsstoff
*''The Classical Origin & Traditional Use of Aspects'' Deborah Houlding
* Online Ephemeris from Khaldea.com -- 600BC to 2400AD—Calculated for Midnight GMT; also with an Aspectarian included for years 1900 to 2005
Salema i Portugal

**Salema** eller **Praia da Salema** er ein landsby vest i Algarve i Portugal. Han ligg i  kommunen Vila do Bispo, rundt 10 mil vest for Faro. Historisk var staden ein fiskarlandsby, men i nyare tid har han blitt eit populært turistmål med fleire lokale sandstrender.

## Kjelder

*salemaportugal.com 


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Salema (Portugal)|Salema (Portugal)]]» frå ,  den 29. mai 2015.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Turistinformasjon  ved salemaportugal.com
Nils Johan Gjendem

}}
**Nils Johan Gjendem** () er ein norsk lokalpolitikar for Framstegspartiet. Han var ordførar i Fræna kommune i Møre og Romsdal frå 2011 til 2015.

## Kjelder
Odd Steinar Bjerkeset

**Odd Steinar Bjerkeset** () er ein norsk lokalpolitikar for Kristeleg folkeparti. Han var ordførar i Gjemnes kommune i Møre og Romsdal i periodane 1997-2007 og 2011-2016. Bjerkeset var også ordførar frå 1999 til 2007.

## Kjelder
Gautar

**Gautane** eller **gøtane** (norrønt *gautar*, svensk *götar*) var eit nordgermansk folk som budde i område i dagens sørlege Sverige. Desse områda ber fortsett preg av dette, spesielt i namn som Göteborg, Västergötland og Östergötland.

Gautane vart omtalt allereie i år 150 av den greske astronomen og geografen Klaudios Ptolemaios som «Goutai». Jordanes skreiv om *Gautigoth* i det sørlege Sverige, mens Prokopius kalla dei *Gautoi*.  Sagalitteraturen kalla dei *Gautar*. Det er usikkert om *geater* som er nemnde i Beowulfkvadet og Widsith, er gautar eller jydar. *Gautar* kunne tidlegare brukast som etnisk nemning for forfedrane til alle nordiske folk, men det omgrepet har blitt erstatta av *(nord)germanarar*.

Gutarane frå Gotland er eit uavhengig folkeslag, men dei har same opphav.
Portvin

**Portvin**, som på portugisisk vert kalla *Vinho do Porto*, altså vin frå byen Porto, er ein såkalla heitvin eller sterkvin som er laga av druer frå vinmarkene ikring Douroelva nord i Portugal. 

Etter ei stutt gjæringstid vert vinen tilsett eit smaksnøytralt brennevin, aguardente. Gjærcellene i vinen døyr av alkoholforgifting, og ettersom gjæren i vinen lever av sukkeret i druene, vert restsukkeret i vinen teke vare på nå gjæringa stoggar. På dette viset vert det laga ein sterk og søt vin med 19–20 % alkohol, som gjerne vert lagra ei tid før han skal konsumerast. Opphavleg vart vinen handsama på denne måten for å kunne halde seg under transport og omsetjing på hovudmarknaden, som framfor alt var England, og det er knytt mange engelske tradisjonar, ord og uttrykk til portvinen.

### Portvinshus
Dei store oppkjøparane av vinen dominerer portvinshandelen. Dei viktigaste husa er:

## Bakgrunnsstoff
Halsa kyrkje i Halsa

**Halsa kyrkje** er ei krosskyrkje frå 1725 i Heim kommune i Trøndelag fylke.
Bygget er i tømmer kledd i trepanel og har 330 sitjeplassar. Kyrkja vart innvigd 5. august 1725.

Halsa er ein gamal kyrkjestad og det har tidlegare stått ei stavkyrkje på staden.
Den første kyrkja brann ned i 1724.

Kyrkjegarden er frå mellomalderen og automatisk freda.

Halsa kyrkje er soknekyrkje i Halsa sokn i Indre Nordmøre prosti.

## Kjelder



* 
*
Torshus folkehøgskule

**Torshus folkehøgskule** er ein frilynt folkehøgskule som ligg i Orkdal, i Orkland kommune, Trøndelag fylke, om lag 40 minutt frå Trondheim og i gangavstand til tettstaden Fannrem. Skolen var ved oppstarten i 1903 i privat eige, men vart i 1961 ein sjølveigd institusjon, og i 2006 vart Torshus folkehøgskule registrert som stifting.  Skolen har om lag 80 elevplassar.

#### Liner ved skolen pr. 2023:

* Hest og riding
* Hest og kjøring
* Hest andre år
* Fra traver til ridehest
* Spillutvikling
* Spillgründer
* Spillmiks
* Sanking og friluftsliv
* Islandshest, trekkhund, friluftsliv
* E-sport CS2
* Kampsport - MMA
* Trening og sjølforsvar

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
Salema

**Salema** kan visa til:

*Salema i Portugal
*Salema i Panjab i India
*Salema Bazar i Tripura i India

## Sjå òg
*Salem
Friomsorga

**Friomsorga**, før i tida **Kriminalomsorg i frihet**, ligg i Noreg under Kriminalomsorgsdirektoratet i Justis- og beredskapsdepartementet.

Den viktigaste oppgåva for friomsorga er å administrere og få til ei trygg og føremålstenleg gjennomføring av straffereaksjonar som samfunnsstraff, soning med elektronisk fotlenke og oppfølging av lauslatne på prøve.

I tillegg driv friomsorga med personundersøking etter bestilling frå påtalemakta.

## Kjelder
Danar

**Danane** (norrønt *danr*) var eit nordgermansk folk i området som i dag omfattar sørlege Sverige og Danmark. Danane blei nemnde i skriftlege kjelder frå 500-tallet: av Jordanes, Prokopios, og Gregorius av Tours. I Jordanes si skildring av landområdet Scandza (antageleg Skandinavia) fortel han at danane var av same slag folk som suionar (svear), og skal ha fordrive ei anna germansk stamme ved namn herularar frå heimlandet sitt. Danar vart ikkje nemnde av Tacitus, noko som mogelegvis kan bety at dei i første hundreåret e.Kr. ikkje skilte seg frå svearane. 

Ifølgje den danske forfatteren frå 1100-talet Sven Aggesen var det den mytiske kong Dan som gav namn til danane. Han skal då òg ha gitt namnet til Danmark i overført betydning, men dei fleste språkforskarane tvilar sterkt på dette. Det var ikkje før på 700-tallet at «danar» verker å ha blitt synonymt for heile Danmarks befolkning, men samtidig blei «danar» og «dansk tunge» (dansk språk) tidvis betegnelsen på nordbuarar generelt, for i vikingtida klarte nemleg ikkje landa sør for Skandinavia alltid å skilje mellom nordmenn, svenskar og danar. Den etymologiske bakgrunnen til «danar» er sannsynlegvis ei avleiing av det indoeuropeiske *dhen-, som betyr «flate, flatt brett», som kanskje viser til den flate geografien til Danmark. Tillegget «mark» i Danmark kjem frå norrønt *mǫrk* og betyr grense eller grenseområde, altså «Dananes grenseland». Frå slutten av mellomalderen blei nemninga *danar* erstatta av *[[danskar]]*.
Varetektsfengsling

**Varetektsfengsling** (eller innsetting i varetektsarrest) er eit tap av fridom som inneber at ein person vert halden i fengsel eller arrest mens eit lovbrot personen er anklaga for vert etterforska.  I tida for varetektsfengsling er den fengsla ikkje endeleg dømt for noko lovbrot.

## Varetektsfengsling i Noreg
I Noreg skal varetektsfengsling avgjerast av den næraste tingretten.  Der må den mistenkte førast før tre døgn er gått.  Då har personen rett til å ha med ein forsvarar (advokat). Retten skal meine at det er «skjellig grunn til mistanke» om at personen har gjort dei lovbrota personen er anklaga for, og som det er meir straff for enn fengsel i 6 månader. Dei skal òg meine det finst grunn til mistanke om at den fengsla elles vil sleppe den lovlege  forfølginga av og straffa for det personen kan mistenkast for, at personen øydelegg bevis eller påverkar vitne eller medskuldige i saka, og at personen elles kan gjere fleire lovbrot. Om personen sjølv vil det, kan han verte varetektsfengsla om retten finn at det ligg føre gode grunner for det.  Personen kan då verte varetektsfengsla i maksimalt fire veker, før han må møte i retten på ny.  Etter at retten har teke ei avgjerd og sagt ja til fengsling, skal den sikta snarast råd sendast til eit vanleg fengsel (ikkje arrest).

### Restriksjonar
Medan ein person sit varetektsfengsla, kan retten hvis det er føremonsteneleg halde personen isolert frå dei andre innsette og setje føljande restriksjonar, heilt (såkalla forbod) eller delvis (kontroll):
* Restriksjonar på besøk av andre enn eigen forsvarar
* Brev og telefon (Dei innsette i varetekt har aldri nokon adgang til internett.)
* Media, radio, TV, aviser

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Opphold i varetekt, Fangehåndboka - Jussbuss’ veiledning i fengselsspørsmål side 36-49
Svear

**Sveane** (norrønt *svíar*) var eit nordgermansk folk som høyrde til i dagens midt-Sverige og særleg hovudstadsområdet. Dei har historisk vore overlegne over naboane sine i sør, gøtane. Som oftast var splittet mellom aust og vest politisk og kanskje kulturelt. Likevel tok det fleire hundreår før dei to (eller tre) rika kunne sameinast til eitt. Dette var under kong Karl Sverkersson i 1161, som òg var den første svenske kongen til å bruke tittelen *Rex sveorum et gothorum*, 'konge av svearane og gøtarane'. Denne kongelege praksisen fortsette heilt til 1973 då han blei avskaffa, sidan gøtane og svearane for lengst hadde sameint seg til eitt svensk folk.
Gutar

**Gutarane** (norrønt *gutr*) var eit nordgermansk folk som budde på øya Gotland i Austersjøen. Dei var namneslektningar med gøtane gjennom protogermanske *Gutaniz*. På 700-talet hadde svearane prøvd å ta Gotland med makt fleire gonger, men gutane hadde sigra over dei. Dei valde å søkje fred og handelsavtalar med svearane for å halde dei unna. Det tok ikkje lang tid før dei begynte å betale skatt til svearane sin konge, og dei skal ha vore under svearanes rike mot slutten av 800-talet. Ifølgje Gutasaga skal dette ha vore eit friviljug og fredeleg samarbeid.
Overgangsbustad

**Overgangsbolig i [[kriminalomsorga]]** (uoffisiell nynorsk overgangsbustad, på svensk: halvvägshus og på engelsk ofte kalla *Halfway House*) er eit tilbod og eit ledd i den gradvise attføringa til samfunnet for innsette i fengsel. Ein overgangsbustad skal ha *fagleg kompetanse* som især gjer noko for å gje dei innsette bu-, arbeids- og sosial trening. Innsette kan overførast ifrå fengsel med høgt eller lågare tryggleiksnivå til overgangsbolig når ein del av straffen er ferdig sona.

Fengselsinnsette i Noreg kan søke om plass på ein overgangsbustad ved slutten av soninga. For å få til dette må den innsette ha skoleplass eller jobb (gjerne som arbeidstreningstiltak). Bebuarane må som regel kome rett heim etter jobb eller studiar. Dei vert testa for bruk av rusmiddel og har òg andre plikter i tilhøve til fellesskapet.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
**Overgangsbustader i Noreg**
*Arupsgate overgangsbolig  
*Auklend overgangsbolig  
*Bodø overgangsbolig 
*Drammen overgangsbolig  
*Lyderhorn overgangsbolig  
*Sandaker overgangsbolig  
*Solholmen overgangsbolig
Asterope

**Asterope** eller **Sterope** er ei dobbeltstjerne i Pleiadane. Dei to stjernene er **21 Tauri** og **22 Tauri** og ligg i stjernebilete Tyren.  Dei ligg kring 440 lysår frå jorda.

## Kjelder
*Asterope. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 21. mars 2015 frå https://snl.no/Asterope.
Astrofotografi

**Astrofotografi** er fotografi av himmellekamar. Ved fotografiske opptak fell biletet som blir danna på objektivet til kikkerten på ei fotografisk plate. Dei første fotografia av astronomiske objekt var: månen i 1840 av H. Draper; sola i 1845 av H. Fizeau og L. Foucault, stjerner (Vega og Castor) i 1850 av W. C. Bond, solkoronaen i 1851 av A. C. Busch og Berkowski, open stjernehop i 1865 av L. M. Rutherford og komet i 1881.

## Kjelder
*Astrofotografi. (2009, 16. november). I Store norske leksikon. Henta 21. mars 2015 frå https://snl.no/astrofotografi.
Folkehøgskolen Nord-Norge

**Folkehøgskolen Nord-Norge** (nordsamisk **Álbmotallaskuvla Davvi-Norga**), tidlegare **Soltun folkehøgskole**, er ein kristen folkehøgskole som ligg på Evenskjer i Tjeldsund kommune i Troms fylke. Skolen vart etablert i 1974 etter initiativ av Ivar B. Larsen og Tore Meistad.

Soltun hadde i starten profilen «Integrering mellom funksjonsfriske og funksjonshemmede». På 1990-talet hadde skolen ein jamn nedgang i elevtalet. Noko av grunnen var Reform-94 som innebar eit større fokus på vidaregåande læring og integrering i den vidaregåande skolen.

Hausten 2015 fekk skolen ny eigar, Norges KFUK-KFUM, og namnet vart endra til *Folkehøgskolen Nord-Norge*. Skolen satsar mellom anna på samisk kultur, og skal arbeide for å fremme det samiske og andre urfolk.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
Follo Folkehøgskole

**Follo folkehøgskole** er ein frilynt folkehøgskole i Vestby kommune i Akershus fylke. Skolen har plass til 105 elevar og er eigd av Akershus fylkeskommune. 

#### Linjer ved skulen pr. 2015:
* Band
* Dans
* Film
* Hiphop
* Musikal
* Vokal 
* Personlig trener

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Namdals folkehøgskole

**Namdals folkehøgskole** er ein frilynt folkehøgskule som ligg i Grong kommune i Namdalen, nord i Trøndelag fylke. Skulen vart stifta i 1884 og tar årleg imot om lag 80 elevar. Skulen vart stifta av målmannen Marius Hægstad. 

Namdals folkehøgskole ligg i sentrum av Grong, ved lakseelvane Namsen og Sanddøla. Frå skulen er det kort køyreavstand til Grong Skisenter på Bjørgan.

#### Linjer som skulen tilbyr i skuleåret 2022–2023:
* E-sport  
* Cosplay
* Backpack Japan
* Dyr og natur
* Spillutvikling

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Astrofotometri

**Astrofotometri** er måling av lysstyrken til himmellekamar. Alt etter kva måleinstrument som vert nytta, skil ein mellom visuell fotometri (netthinna til auga), fotografisk fotometri (fotografisk emulsjon), fotoelektrisk fotometri (fotoelektrisk celle) og fleire andre. Astrofotometri er vanlegvis ei relativ måling, det vil sei at lysstyrken til den vedkomande himmelekamen vert avgjort i forhold til bestemte standardobjekt, til dømes utvalde stjerner. Lysstyrken vert gjeve i storleiksklassar. Dei beste målingane vert gjort fotoelektrisk og kan gje storleiksklassar med ei nøysemd på 0,001.

## Kjelder
*
Astrografi

**Astrografi** eller **uranografi** er ei kartlegging av stjerner, galaksar og andre himmellekamar på eit stjernekart.

Målingar av posisjonen og lyset til kartlagte objekt krev ei rekkje instrument og teknikkar. Desse teknikkane har utvikla seg frå vinkelmåling med kvadrantar og augemål, til sekstantar kombinert med lysforsterkande linser, til moderne metodar med data-automatiserte romteleskop. 

## Sjå òg
*Stjernekart
*Astrometri
*Kosmografi
*Planetarium

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Celestial cartography|Celestial cartography]]» frå ,  den 30. mai 2015.* 
*** oppgav desse kjeldene:*



## Bakgrunnsstoff
* Stjernekart frå nettsida *Star Tales*.
* The Mag-7 Star Atlas
* Historiske stjernekart på nett
* Månadelege stjernekart for kvar stad på jorda
Astrognosi

**Astrognosi** er kunnskapen om stjernene, den relative stillinga deira, namna deira og grupperinga deira i stjernebilete. 

Ein **astrognost** er ein person som har stjernekunne. 

Namnet kjem av greske *[[astro-]]* og *gnosi*, som tyder «kunnskap». 

## Kjelder
*Astrognosi. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 21. mars 2015 frå https://snl.no/astrognosi.
*Astrognost. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 21. mars 2015 frå https://snl.no/astrognost.
Astrograf

Ein **astrograf** er ein refraktor eller linsekikkert til fotografering av eit større stjernefelt. Det vert nytta til kartlegging av stjernehimmelen og for studiet av spektruma og lysstyrkene til stjernene.

## Kjelder

* 

## Bakgrunnsstoff
Det store skismaet

**Det store skismet** (frå gresk *skhisma* 'rivje') er splittinga av den kristne kyrkja i 1054. Patriarkata i Roma og Konstantinopel braut då med kvarandre, og dermod oppstod den ortodokse kyrkja og den katolske kyrkja som to ulike religiøse og organisatoriske einingar.

Skismet kom etter at den austlege og vestlege delen av kyrkja over lang tid hadde utvikla distinkte særdrag. Så lenge desse fyrst og fremst viste seg i det ytre, som i liturgien, kunne dei sameinast. Etter kvart som det også utvikla seg dogmatiske skilnader vart tilhøva i kyrkja prega av uforsonlege stridar.

Skismet var eit faktum då pave Leo IX og patriarken av Konstantinopel, Mikael Kerularius, i 1054 gjensidig ekskommuniserte både kvarandre og dei motsvarande kyrkjesamfunna. Felles nattverdsfeiring bestod, med nokre avgrensingar, til dess Konstantinopel vart erobra av muslimar i 1453.

Den felles ekskommunikasjonen vart ståande til 1965, då ein i samband med det andre vatikankonsilet oppheva den i tråd med den rådande økumeniske tamkegangen. Begge kyrkjene oppfattar den andre som skismatisk, noko som tyder at ein i utgangspunktet har den sanne trua, men ikkje forvaltar henne på rette måten.

I dag aksepterer den katolske kyrkja at ortodokse kristne tek mot katolsk nattverd dersom deira eigen patriark godtek det. Den ortodokse kyrkja tillèt ikkje katolikkar å ta mot ortodoks nattverd, utan i heilt særlege omstende.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Det store skismet|Det store skismet]]» frå ,  den 30. mai 2015.*
Carl Wilhelm Rubenson

**Carl Wilhelm Rubenson** () var ein svenskfødd norsk fjellklatrar og forfattar, særleg kjend som fyrstebestigar av Stetinden i Nordland.

Rubenson var fødd i Stockholm, med norsk mor som etterkvart flytta tilbake til fødebyen Kristiania. Familien levde av ein formue. I juli 1906 var Rubenson med på eit par fyrstebestingingar i Jotunheimen, saman med Ferdinand Schjelderup og Agnes Sundt. Året etter reiste Rubenson til britisk India, der han og Ingvald Monrad Aas kleiv opp til 7&nbsp;270 meter over havet på fjellet Kabru i Himalaya, høgare enn noko anna menneske den gongen hadde vore.

Saman med mellom andre Alf Bryn, Ferdinand Schjelderup, Henning Tønsberg og fleire skipa han Norsk Tindeklub i 1908. 30. juli 1910, same dag som Rubenson fylte 25 år, stod han, Alf Bryn og Ferdinand Schjelderup for ei klatrebragd då dei, som dei fyrste menneska, tok seg til topps på Stetinden i Tysfjord. To dagar seinare kleiv dei tre karane opp på Svolværgeita, og den 3. august vart dei også dei fyrste som nådde toppen av Trakta, begge desse i Austvågøy.

Rubenson gav ut bøkene *Fjeldsport før og nu* og *Med telt og husbaat i Kashmir*, begge kom i 1923. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Carl Wilhelm Rubenson|Carl Wilhelm Rubenson]]» frå ,  den 30. mai 2015.*  
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Carl Wilhelm Rubenson|Carl Wilhelm Rubenson]]» frå ,  den 30. mai 2015.*
Dynamo Kyiv

**Dynamo Kyiv** (ukrainsk *Динамо Київ*) er ein fotballklubb i Kyiv i Ukraina, grunnlagd i 1927. Klubben vann Cupvinnarcupen i 1975 og 1986. Til liks med alle andre Dynamo-klubbar i den tidlegare Sovjetunionen høyrde klubben til etterretningstenesta KGB.

## Soge
Dynamo Kyiv er ein av storklubbane i Aust-Europa. Frå 1954 til 1990 vann klubben ni sovjetiske cupmeisterskap og i tida 1961-90 tretten seriemeisterskap i Sovjetunionen.

Klubben hausta sin fyrste store triumf i Basel 18. mai 1975. Under finalen i Cupvinnarcupen imponerte den då sovjetiske klubben med feiande fin angrepsfotball. To mål av Volodymyr Onysjtsjenko i fyrste omgang og eit tredje i andre av legendariske Oleh Blokhin syrgde for 3-0 over Ferencváros frå Budapest. Med folk som Blokhin og Onysjtsjenko, i tillegg til Anatolij Konkov, Volodimir Muntjan, Leonid Burjak og målvakta Jevgenij Rudakov utgjorde desse spelarane stammen i Sovjetunionen sitt landslag i fleire sesongar.

Elleve år etter den fyrste sigeren i Cupvinnarcupen kopierte eit nesten nytt Dynamo-mannskap 1975-triumfen med å vinne 3-0 over Atletico Madrid i Cupvinnarcupen 1986. Blokhin var den einaste att frå 1975 som kunne rusle ut på grasmatta i franske Lyon. 

Frå og med 1993 har Dynamo Kyiv dominert ukrainsk klubbfotball og sikra seg 15 seriemeistertitlar og 12 cupgull per 2015. I 2009 spelte laget seg heilt fram til semifinalane i Meisterligaen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Dynamo Kiew|Dynamo Kiew]]» frå ,  den 30. mai 2015.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Kriminalomsorga

**Kriminalomsorga** er ein norsk statleg etat som har ansvar for gjennomføring av varetektsfengsling og straffereaksjonar på ein måte som tryggjer samfunnet og som motverkar straffbare handlingar. Etaten ligg under Justis- og beredskapsdepartementet som eit direktorat.

## Historie
Etaten vart i byrjinga kalla «Fængselsstyrelsen» (seinere skrive «Fengselsstyret») i 1875 og var ei avdeling i Justis- og politidepartementet, leia av ein direktør (som samstundes hadde rang som ekspedisjonssjef). Fengselsstyret vart lagt ned i 2002 og  Kriminalomsorgas sentrale forvaltning som seinare vart Kriminalomsorsdirektoratet kom i staden.

## Organisering
Kriminalomsorga er organisert i eit hierarki som består av tre nivå: Kriminalomsorgsdirektoratet, eit regionalt nivå (leia av ein regiondirektør på 5 stader som driv sakshandsaming) og eit lokalt nivå som vil seie det einskilde fengsel eller friomsorgskontor.  Kriminalomsorga fekk i 2014 i oppdrag frå leiinga i departementet å utreie ein ny organisasjonsmodell der det regionale nivået kunne takast bort.  

I tillegg kjem òg Kriminalomsorgas utdanningssenter (KRUS), der dei som skal arbeide i etaten får utdanninga si.

## Fengsel i Noreg
**Liste over [[fengsel]] i Noreg i 2015**

#### Galleri: Norske fengsel
**Bilete frå nokre norske fengsel**

Arendal Fengsel.jpg|Arendal fengsel
MF Vederøy.JPG|MF Vederøy er ferja til Bastøy fengsel
Berg-fengsel.jpg|Berg fengsel
Bredtveit kvinnefengsel.jpg|Bredtveit fengsel og forvaringsanstalt
Hamar fengsel.jpg|Hamar fengsel
Ila fengsel og forvaringsanstalt - 2012-06-09 at 12-24-43.jpg|Ila fengsel og forvaringsanstalt
Indre Østfold fengsel, avdeling Mysen.jpg|Indre Østfold fengsel, avdeling Mysen
Larvik fengsel.jpg|Larvik fengsel i 2008
Oslo fengsel1.JPG|Oslo fengsel avdeling A
Oslo fengsel avd.B.JPG|Oslo fengsel avdeling B
SandefjordFengsel.jpg|Sandefjord fengsel
Sandeid fengsel.jpg|Porten til Sandeid fengsel
SemFengselTønsberg.jpg|Sem fengsel
Skien fengsel.jpg|Skien fengsel
Stavanger fengsel.jpg|Stavanger fengsel 
Ullersmo fengsel.JPG|Ullersmo fengsel 
Alesund Fengsel - Kipervikgata 16.jpg|Ålesund fengsel


### «Overgangsbolig»
**Liste over [[overgangsbolig]]er i Noreg i 2015**

## Friomsorgskontor i Noreg
**Liste over [[Friomsorga|friomsorgskontor]] i Noreg i 2015**

## Sjå òg
*Varetektsfengsling
*Dom
*Prøvelauslating
*Forvaring
*Fengselsbetjent
*Elektronisk fotlenke
*Samfunnsstraff
*Ulvsnesøy
*KRUS

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
*Barn på besøk i fengsel
*Ord og uttrykk i Kriminalomsorgen  For Fangers Pårørende