open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Egil Hovland

**Egil Hovland** () var ein organist og ein av Noregs mest produktive samtidskomponistar. Han har blant anna skrive symfoniske verk, kammermusikk, korverk og kyrkjemusikk. Ein av dei mest kjende salmane han har skrive er «Måne og sol».

Hovland stilte på lista til Abort-motstandarane til Stortingsvalet 2005.

## Utmerkingar

* Hovland vart utnemnd til ridder av St. Olavs Orden i 1983.
* Tildelt Lindemanprisen i 1983
* I 1992 vart han tildelt Fritt Ords honnør *for nyskapande verksemd innan kyrkjeleg kunst.*
* I 2002 fekk han Bibelprisen.
Ayrton Senna

**Ayrton Senna da Silva** () var ein brasiliansk formel 1-førar. Han vart verdsmeister tre gonger.

Senna debuterte i formel 1-sirkuset i 1984, og vart raskt kjend som ein av dei mest talentfulle førarane. Det fyrste løpet han vann var i Belgias Grand Prix i 1985. I 1988 gjekk han over frå Lotus-teamet til McLaren, der han vart lagkamerat (og bitter rival) med rådande verdsmeister Alain Prost.

Senna vann den fyrste verdsmeisterskapen i 1988. Året etter kom han på andreplass bak Prost, og forholdet mellom dei to var no så dårleg at Prost melde overgang til Ferrari – og rivaliseringa mellom dei to heldt fram. Senna vart verdsmeister i 1990 og 1991, mens Prost avslutta si F1-karriere med å bli verdsmeister i 1993.

I 1994 gjekk Senna over til Williams-teamet. Etter å ha fått ein dårleg start på 1994-sesongen, der den nye stjerna Michael Schumacher hadde vunne dei to fyrste løpa den sesongen, håpa Senna å finne tilbake til vinnarforma i San Marino Grand Prix på Imola-bana. I dette løpet mista Senna kontrollen over bilen, og krasja i ein vegg i over 300&nbsp;km/t. Det var inga bergingsvon, og han vart meld død då han kom til sjukehuset.

Hendingane på Imola-bana førte til at FIA sette større fokus på tryggleik. I tillegg til at F1-sirkuset mista si kanskje største stjerne denne dagen, omkom òg den unge austerrikaren Roland Ratzenberger under kvalifiseringa dagen før. Ayrton Senna er den så langt den siste F1-føraren som er omkommen i eit løp.
Sommar-OL 1980

**Sommar-OL 1980** vart halde i Moskva i Sovjetunionen. Sovjetunionen vart beste nasjon. Noreg deltok ikkje i leikane, men vart med på ein internasjonal boikott i protest mot den sovjetiske invasjon av Afghanistan.



## Medaljestatistikk

## Tilleggsstoff
*Friidrett under Sommar-OL 1980
*Symjing under Sommar-OL 1980
*Turn under Sommar-OL 1980
Ole Gunnar Fidjestøl

**Ole Gunnar Fidjestøl** () er ein norsk, tidlegare skihoppar frå Kristiansand. I 1988 nådde Fidjestøl toppen då han vart verdsmeister i skiflyging. Frå laghopping har han sølvmedaljar frå verdsmeisterskapane 1987 og 1989, og bronsemedalje frå Vinter-OL 1988. I verdscupen elles hadde han fire sigrar, fire andreplassar og tre tredjeplassar. Beste samanlagtplasseringa i verdscupen, ein fjerdeplass, oppnådde han i 1989-sesongen. Han vart noregsmeister fire gonger, 1987, 1988 og i begge bakkane i 1990, då han vart tildelt kongepokalen. I den tysk-austerrikske hoppveka vart han totalt som best nr fem i 1983/84. Fidjestøl, som tevla for Vikersund IF, var på sitt beste i dei store bakkane og då særleg i skiflygingsbakkkar.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn
* 1983: Nr 4 i Holmenkollen (debut)
* 1983/84: Nr 3 i Oberstdorf
* 1985: Vinnar i Harrachov (skiflyging)
* 1986: Nr 6 i Planica 
* 1987: Siger i Planica og to andreplassar
* 1988: Verdsmeister i skiflyging i Oberstdorf. Nr 2 i Holmenkollen
* 1989: To sigrar; Oberhof og Harrachov (skiflyging), samt ein andreplass
* 1990: To tredjeplassar; Bischofshofen og Zakopane
* 1990/91: To 9. plassar
* 1992: Nr 12 i VM i skiflyging i Harrachov

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
*Ski-NM 1984: Nr 5 i storbakken i Meldal
*Ski-NM 1985: Nr 5 i storbakken i Bærum
*Ski-NM 1986: Bronsemedalje i storbakken i Oslo
*Ski-NM 1987: Gullmedalje i storbakken på Odnes
*Ski-NM 1988: Bronsemedalje i storbakken på Rena
*Ski-NM 1989: Gullmedalje i storbakken på Odnes
*Ski-NM 1990: Gullmedalje både i normalbakken i Fluberg og i storbakken i Meldal (Kløvsteibakken)
*Ski-NM 1991: Nr 5 både i normalbakken på Rognan og i storbakken i Bærum
*Ski-NM 1992: Nr 4 i storbakken i Trondheim

Fidjestøl la opp i 1992. Han var utteken til å hoppe med OL-fakkelen under opningsseremonien på Lillehammer 1994, men fall under eit prøvehopp og vart så skadd at Stein Gruben tok over.

## Kjelder
* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

## Bakgrunnsstoff
* Ole Gunnar Fidjestøl i olympedia.org
* Ole Gunnar Fidjestøl i fis-ski.com
Lothar Matthäus

**Lothar Herbert Matthäus**, òg kalla *«Loddar»*, () er ein tysk fotballtrenar og tidlegare fotballspelar.

Lothar Matthäus var lagkaptein og spelemotor i Vest-Tyskland sitt fotballlandslag som vann VM i fotball 1990 i Italia. Matthäus scora fire mål under turneringa og vart same år kåra til verdas beste fotballspelar. Matthäus har spela ytterlegare fire VM-turneringar. Han har dessutan rekorden for antalet VM-kampar (25). Han har den tyske rekorden for landskampar med sine 150 A-landskampar. 

Lothar Matthäus var under 1980- og 1990-talet ein sentralfigur i det vesttyske og seinare det tyske fotballandslaget og sine klubblag FC Bayern München og FC Internazionale. 

Matthäus har hatt ein del kontroversar med lagleiing og lagkameratar, som under ei tid heldt han utanfor landslaget.

## Merittar
* A-landskampar: 150 (23 mål) (1980-2000)
* VM i fotball: 1982, 1986, 1990, 1994, 1998 (delt rekord)
** VM-kampar/mål: 25/6 (1982: 2/0 1986: 7/1 1990: 7/4 1994: 5/1 1998: 4/0) 
** VM-medaljar: 1 gull (1990), 2 sølv (1982, 1986)

* EM i fotball: 1980, 1984, 1988, 2000 
** EM-kampar/mål: 11/1 (1980: 1/0 1984: 3/0 1988: 4/1 2000: 3/0)
** EM-medaljar: 1 gull (1980)

* Årets europeiske spelar: 1990
* Årets tyske spelar: 1990, 1999

* Tysk meister: 1985, 1986, 1987, 1994, 1997, 1999, 2000
* DFB-pokal: 1986, 1998, 2000
* Italiensk meister: 1989
* UEFA-cupmeister: 1991, 1996

## Klubbar
* New York/New Jersey MetroStars (2000)
* FC Bayern München (1992-2000)
* FC Internazionale (1988-1992)
* FC Bayern München (1984-1988)
* Borussia Mönchengladbach (1979-1984)
* FC Herzogenaurach (1970-1979)

## Trenarkarriere
* Forbundskaptein for Ungarn sitt fotballandslag
* Partizan Belgrad
* Rapid Wien
Lumen

**Lumen** er ei avleidd SI-eining for måling av lysfluks.
Symbolet for lumen er **lm**.

Lumen er latinsk for lys.
Midt-Noreg

**Midt-Noreg** er ei nyare nemning på ein region som i snevraste tyding utgjer fylket Trøndelag, oftast òg inkludert i det minste delar av Møre og Romsdal. Omgrepet er ofte brukt i ei vidare tyding som kan inkludere delar av Nordland (Helgeland) og Hedmark (Nord-Østerdalen). Historisk sett har Midt-Noreg røter i Frostating lagdømme, Nidaros bispedømme og Trondheims len &mdash; som alle har hatt Nord-Trøndelag, Sør-Trøndelag, Nordmøre og Romsdal som sitt kjerneområde. I den offentlege forvaltinga frå slutten av 1900-talet av svarar Midt-Noreg med eitt unntak til Nord-Trøndelag, Sør-Trøndelag og Møre og Romsdal.

Etter at Sør- og Nord-Trøndelag vart slått saman er nemninga Midt-Noreg mindre brukt.

## Offentleg forvalting
* Frostating lagdømme
* Helse Midt-Noreg (RHF)
* Arbeidstilsynet Midt-Noreg
* Skatt Midt-Noreg http://www.skatteetaten.no/Templates/Artikkel.aspx?id=60748&epslanguage=NO 
* Statens vegvesen, region midt http://www.vegvesen.no/cs/Satellite?c=Page&cid=1047990961263&pagename=vegvesen%2FPage%2FSVVsubSideInnholdMal 
* Utlendingsdirektoratet, regionkontor Midt-Noreg http://www.udi.no/templates/Page.aspx?id=4216 
* Integrerings- og mangfaldsdirektoratet Midt-Noreg http://www.imdi.no/templates/Lokalkontor____4752.aspx 
* Kystverket Midt-Noreg http://www.kystverket.no/?aid=9030586
* Regionale forskningsfond - Midt-Noreg http://www.regionaleforskningsfond.no/prognett-midtnorge/Forside/1253953730477 

Unntaket frå regelen er NVE Region Midt, som dekkjer Helgeland, Trøndelag og Nordmøre.http://www.nve.no/modules/module_109/publisher_view_product.asp?iEntityId=11047 

## Organisasjonar
* Kreftforeningen, Seksjon Midt-Norge dekkjer Trøndelag og Møre og Romsdal http://www.kreftforeningen.no/om_kreftforeningen/kontaktinformasjon/seksjoner/seksjon_midt_norge__nord_tr_ndelag__s_r_tr_ndelag__m_re_og_romsdal__1952 
* Norges Motorsportforbund, Region Midt-Norge dekkjer Trøndelag og Møre og Romsdal http://www.nmfmidtnorge.no/index.php?option=com_content&task=view&id=32&Itemid=52
* Operasjon Dagsverk Midt-Norge dekkjer Trøndelag og Møre og Romsdal http://www.od.no/Ditt_distrikt/Midt_Norge/index.html 

### Trussamfunn
* Trondheim katolske stift dekkjer Trøndelag og Møre og Romsdal http://www.katolsk.no/mn/

## Næringsliv
* SpareBank1 Midt-Norge dekkjer Trøndelag og delvis Møre og Romsdal
* Folkeuniversitetet Midt-Norge dekkjer Trøndelag og Møre og Romsdal
* Folkeakademiet Midt-Norge dekkjer Trøndelag og Møre og Romsdal
* TINE Midt-Norge dekkjer Trøndelag, Nordmør og Romsdal, og i tillegg Bindal
* OIKOS Midt-Norge dekkjer Trøndelag og Møre og Romsdal
* Husbanken, region Midt-Norge dekkjer Trøndelag og Møre og Romsdal
* RIKS &mdash; ei samanslutning av 13 breibandsselskap i Møre og Romsdal, Sør-Trøndelag og Nord-Trøndelag.
* AOF Midt-Norge dekkjer Trøndelag, og AOF Møre og Romsdal dekkjer Møre og Romsdal

## Kjelder

* Dahl, Svein Tore: *Embetsmenn i Midt-Norge i tiden 1536-1660 : en liste over de forskjellige lensherrer, lagmenn, borgermestre, rådmenn, byfogder, tollere, fogder, sorenskrivere etc som var i funksjon i Midt-Norge i tiden 1536-1660.* [Trondheim] : Svein Tore Dahl, 1999.
Alna

## I Noreg
:# **[[Oslobydelen Alna|Bydelen Alna i Oslo]]** 
:# **[[Alnaelva]]** 
:# **[[Alna industriområde]]**

## I utlandet
:# **[[Alna i Maine]]** 
:# **[[Alna AB]]**, eit litauisk IT-føretak.http://www.alna.com/
:# **[[Organisasjonen Alna|Alna]]**, ein svensk arbeidsorganisasjon for reduksjon av rusmiddelproblem.
:# **[[Alna Rosso]]** er ein raudvin produsert av Josetta Saffirio i Piemonte i det nordvestlege Italia;http://www.montecastelli.com/wine/wine_profile.cfm?id=Josetta%20Saffirio%20-%20Alna%20Rosso%202003&wine=Alna%20Rosso&vintage=2003 
:# **[[Alna abbedi]]** eller **[[Aulne abbedi]]**, eit tidlegare kloster i Liège bispedømme i Belgia. http://www.ccel.org/s/schaff/encyc/encyc09/htm/iv.vii.li.htm, http://www.newadvent.org/cathen/16005c.htm
Hakkasteik

**Hakkasteik** (òg kalla **grynasteik** eller **brurasteik**) er tradisjonsmat frå Hardanger, der det er vanleg å servera hakkasteik som kvelds- eller nattmat i bryllaup. Retten har konsistens som tjukk graut og er laga av oppmale, kokt kjøt og flesk blanda med kokte byggryn. Hakkasteik vert anten servert med kokte poteter og grønsaker eller berre med flatbrød eller potetkaker.
Songdans

**Songdans** er dans utført til song, gjerne folkeviser, utan bruk av musikkinstrument. Mange kulturar har tradisjon for slike dansar, men **[[norsk songdans]]** var lenge gløymd, til han blei rekonstruert av Hulda Garborg og Klara Semb.
Sommar-OL 1964

**Sommar-OL 1964** vart halde i Tokyo i Japan. Dette var første gong dei olympiske leikane vart haldne i Asia. Tokyo var tidlegare blitt tildelt leikane for 1940, men desse vart flytta til Helsingfors på grunn av utbrotet av andre verdskrigen.

USA vart beste nasjon. 

## Medaljestatistikk

## Tillegg
*Friidrett under Sommar-OL 1964
*Sigling under Sommar-OL 1964
*Symjing under Sommar-OL 1964
*Turn under Sommar-OL 1964

## Kjelder
???
Varig

**Varig** (Varig Brazilian Airlines), opphavleg kjend under namnet **V**iação **A**érea **RI**o-**G**randense SA, var det første flyselskapet i Brasil, grunnlagd i 1927. Flyselskapet brukte IATA-nemninga RG på flyrutene sine.

## Historie
Varig vart etablert i mai 1927 i Porto Alegre av den tyske immigranten Otto Ernst Meyer. Den fyrste tilsette i selskapet, Ruben Berta, vart seinare president for det, og leia Varig fram til han døydde i 1966. 

Frå 1965 til 1990 var Varig det leiande flyselskapet i Brasil, og så og seie det einaste internasjonale.

I 2006 blei Varig delt opp i to selskap – Flex Linhas Aéreas (konkurs i 2010) og ein del av Gol Transportes Aéreos.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Varig|Varig]]» frå ,  den 1. oktober 2019.*
Sommar-OL 1976

**Sommar-OL 1976** vart halde i Montreal i Canada. Sovjetunionen vart beste nasjon. Noreg fekk ein gullmedalje.



## Medaljestatistikk

## Tillegg
*Bryting under Sommar-OL 1976
*Friidrett under Sommar-OL 1976
*Roing under Sommar-OL 1976
*Symjing under Sommar-OL 1976
*Turn under Sommar-OL 1976
Max Grundig

**Max Grundig** (fødd 7. mai 1908 i Nürnberg i Tyskland, død 8. desember 1989 i Baden-Baden) var grunnleggjaren av elektronikkfirmaet Grundig AG.
Grundig

**Grundig** er eit eit tysk etternamn som desse personane har:
* Hans Grundig (1901-1958), Målar
* Lea Grundig (1906-1977), Målarinne
* Max Grundig (1908-1989), Industrialist 

**Grundig** er òg eit namn på eit firma:
* Grundig AG
Grundig AG

**Grundig AG** er eit tysk elektronikkføretak frå Nürnberg.

Grundig vart grunnlagt av Max Grundig. 

## Bakgrunnsstoff
* Grundig si norske internettside
Sommar-OL 1968

**Sommar-OL 1968** vart halde i Mexico by i Mexico. USA var beste nasjon, medan Noreg tok gull ved gullfiraren i kajakk.

## Doping
Dette var dei første leikane med dopingprøvar. Desse førte òg til den første diskvalifisjonen; det blei påvist alkohol hjå den svenske femkamputøvaren Hans-Gunnar Liljenwall.

## Uro
Like før leikane fann Tlatelolcomassakren, der hundrevis av studentar blei drepne av meksikanske tryggingsstyrkar, stad.

Den tynne lufta i Mexico by, som ligg 2700 moh., gjorde at mange utøvarar i uthaldingsgreiner fekk problem.

## Medaljestatistikk

## Tillegg
*Bryting under Sommar-OL 1968
*Friidrett under Sommar-OL 1968
*Padling under Sommar-OL 1968
*Sigling under Sommar-OL 1968
*Symjing under Sommar-OL 1968
*Turn under Sommar-OL 1968
Lux

**Lux** er ei avleidd SI-eining for lysfluks per areal (lumen/m²). Symbolet for lux er **lx**.

Skilnaden mellom lux og lumen er at lux også tek omsym til området lyset vert spreidd over. 1000 lumen konsentrert på ei flate på 1 m<sup>2</sup> lyser opp flata med ei lysmengd på 1000 lux. Dersom den same styrken lumen lyste opp eit område på 10 m², ville lysmengda berre vore 100 lux.

**Nox**, med symbolet nx, er lik 10–3 lux = 1 mlx. Eininga vert nytta om svak belysning (nattlys) i det området der stavane på netthinna i auget trer i verksemd.

## Kjelder
*Nox. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 15. november 2013.
Arsen Kotsojev

**Arsen Kotsojev** () er ein av grunnleggjarane av den ossetiske prosaen, som hadde stor innverknad på forminga av det moderne ossetiske språket og den funksjonelle stilen av det. Han deltok i alle dei fyrste tidsskrifta på ossetisk og var ein av dei viktigaste ossetiske utgjevarane.

Det finst Kotsojev-gater i Vladikavkaz og Beslan. Nokre av verka til Kotsojev er pensum på skulen i ossetisk litteratur.

## Livssoge
Kotsojev var fødd i ein fattig familie på landet (i byen Gizel, nær Vladikavkaz). I&nbsp;niårsalderen byrja han på den lokale skulen. Der fann han ei stor boksamling som skulle tilføra utdanninga hans mykje. Etter skulen studerte Kotsojev på Ardon ortodokse seminar. Ein plutseleg sjukdom fekk den unge mannen til å forlate seminaret. Han vende attende til landsbyen og byrja å skrive korte noveller for aviser i Nord-Kaukasus. Han jobba òg som lærar ved den lokale skulen.

I 1902 tok Kotsojev del i ein oppreist i Gizel; det førte til at han blei bortvist frå regionen. Han valde å reise mot sør, til Sør-Ossetia, der han heldt fram som lærar og med å skrive korte noveller og forteljingar.

I 1910 byrja han å publisere eit magasin kalla *Æфсир* (*Æfsir*, 'Kveiteaks'). Magasinet kom berre ut i 14 nummer, men det hadde enorm innverknad på den ossetiske litteraturen og journalistikken. Mange meisterverk i ossetisk literatur var fyrst publisert i *Æfsir*.

I 1912 kom Kotsojev til Sankt Petersburg, der han arbeidde mange stader, inkludert i den populære Lenin-avisa *[[Pravda]]*. Kotsojev kunne russisk til ein viss grad, slik at han kunne lese ei russisk avis.

Etter Oktoberrevolusjonen vart Kotsojev vidkjend. Han jobba i ulike aviser og magasin, innan utdanning, etc. Han døydde i Vladikavkaz og vart gravlagd i hagen til Litteraturmuseet.

## Arbeid

Dei fleste historiene til Kotsojev er tragiske.
Arsen Kotsojev skreiv ein del om situasjonen til ein person frå tradisjonell kultur i den nye, Europa-orienterte verda, om lagnaden til ein person frå landet i ein større by.

Kotsojev omsette òg ein del, for eksempel omsette han fleire historier av Pusjkin til ossetisk.

## Bakgrunnsstoff
* Novelle av Kotsojev "Tidleg morgon"  (ossetisk)
* Novelle"Mistak"  (ossetisk)
* Ei samling av russiske omsetjingar av historiene av Kotsojev (russisk)
Korn

**Korn** er grassortar med frø som kan etast, vanlegvis etter å ha blitt malne til mjøl eller gryn. Menneske har dyrka korn sidan steinalderen, og ein finn ulike foredla typar over heile verda.

Korn inneheld mykje fiber, protein, B-vitaminar og noko mindre E-vitamin, mineraler og umetta feittsyrer.

## Ulike kornslag

Fleire kornsortar voks fram i den fruktbare halvmånen i Midtausten. Her har ein gjort arkeologiske funn av eldgamle urkorn, som rug, emmer, einkorn og spelt, og nyare typar, som rug, bygg, havre og kveite.

I Afrika og Asia har ein dyrka sorghum, hirse og ris, ofte med avanserte vatningssystem for å dyrka fram det sistnemnde slaget. Ris er eit fruktbart kornslag, men treng helst eit varmt og fuktig klima. Hirsen spreidde seg lenger, både til tørrare stader i Afrika og kaldare stader i Europa. Teff også eit kornslag som er tilpassa afrikansk klima.

Mais stammar frå Mexico, der han blei foredla ved hjelp av kromosomdobling og målretta avl frå ein ellers nokså unyttig grasplante. Mais blei dyrka over store delar av Amerika, og nokre stader tilbedd som ein gud. I dag dyrkar ein mais over heile verda.

## Historisk korndyrking
Kunnskapen om å dyrka korn kom til Skandinavia rundt år 3900 f.Kr.. Bygg og det kveite-aktige speltkornet var dei viktigaste kornsortane, medan bygg, kveite, rug og havre er det i dag.

## Liste over kornslag

* **[[bygg (korn)|Bygg]]** - blir dyrka for å framstille malt, som kraftfôr og òg i brød.
* **[[Durra]]** - er særleg viktig i tropiske strøk, og spesielt i Afrika.
* **[[Havre]]** - blir brukt i brød, men er ofte òg nytta til graut. 
* **[[Hirse]]** - er eit hovudnæringsmiddel i Afrika og Asia.
* **[[Kveite]]** - den viktigaste kornsorten i tempererte klimasoner, mest nytta til baking av for eksempel brød og som ein del av anna matlaging.
* **[[Spelt]]** - lite foredla konsort, nært beslekta med kveite. Brukast i brød og bakverk
* **[[Mais]]** - eit hovudnæringsmiddel i Amerika og Afrika, mykje brukt som dyrefôr.
* **[[Ris]]** - den viktigaste kornsorten i tropiske klimasoner.
* **[[Rug]]** - blir nytta i brød.
* **[[Perumelde]]** eller **quinoa** - blir nytta i matlaging.
* **[[Teosint]]** - ein underart av mais.
* **[[Rugkveite (Triticale)]]** - kryssing mellom rug og kveite, blir brukt til dyrefôr.
* **[[Einkorn]]** - Ein av dei opphavlege kveiteformene. Svært lite foredla.
* **[[Emmer]]** - Ei tidleg form for kveite. Svært lite foredla.

## Sjå òg
* Skuronn

## Bakgrunnsstoff
* Nordisk Genbank
201

**201** var eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen. I samtida var det kjent som året då Fabianus og Arrius var konsular i Romarriket, eller sjeldnare, som år 954 ab urbe condita. 

## Hendingar
* Eldstesonen til keisar Septimius Severus av Romarriket, Marcus Aurelius Septimius Bassianus Antoninus (seinare keisar Caracalla) blei gjeven sin *[[toga]] virilis* og utnemnd til konsul for neste år. Som fjortenåring var han uvanleg ung til å få dette embetet.

## Kjelder
202

**202** (romartal CCII) var eit normalår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen.

## Hendingar
* Keisar Septimius Severus vende tilbake til Roma etter å ha vore vekke i fem år. Det blei halde festivalar for å feira den seks år lange regjeringstida hans. 
* Ein romersk lov forbaud kvinnelege gladiatorar.
* Eit romersk edikt forbaud konvertering til kristendom og kristen propaganda.

## Fødde
* Jiang Wei, kinesisk general og herskar av Shu Han

## Døde
*  Ireneus, biskop av Lyon, kristen kyrkjefar, martyr og seinare helgen (omtrentleg dato)
203

**203** (romartal CCIII) var eit normalår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen.
## Hendingar
* 
* Septimius Severusbogen blei bygd på Forum Romanum i Roma.
* Septizonium blei bygd i Roma.
* Keisar Septimius Severus bygde opp att Byzantion eller Bysants (dagens Istanbul).
* Porticus Octaviae blei bygd opp att.

## Fødde
* Zhuge Ke, kinesisk general og politikar

## Døde
* 
* Eulpaso, koreansk embetsmann og statsminister
* Ling Cao, kinesisk general under Sun Ce
* Perpetua og Felicitas, kristne martyrar
* Sun Yi, kinesisk general og politikar
* Wu Jing, kinesisk  general under Sun Ce
204

**204** (romartal CCIV) var eit skotår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjent som året då Cilo og  Flavius var konsular (eller sjeldnare, år 957 ab urbe condita).
## Hendingar
* Slaget ved Ye: Krigsherren Cao Cao kringsette og tok hovudkvarteret til  Yuan Shao i Ye.

## Fødde
* Plotin, gresk filosof (eller 205)

## Døde
* Gongsun Du, kinesisk general og krigsherre
205

**205** var eit normalår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen. I Romarriket var det kjent som året då  Aurelius og Geta var konsular (eller sjeldnare, 958 ab urbe condita).

## Hendingar
**Aust-Asia:**
* Cao Cao sigra over og drap Yuan Tan, eldstesonen til rivalen sin Yuan Shao, i slaget ved Nanpi.

**Romarriket**
* Hadrians mur blei gjenoppbygd etter at caledonske stammar hadde herja nordlege delar av romersk Britannia.
* Pretorianarprefekten Gaius Fulvius Plautianus, svigerfaren til keisar Caracalla, blei drepen. Aemilius Papinianus blei ny prefekt.

## Fødde
* Plotin, gresk filosof (eller 204)

## Døde
* Gaius Fulvius Plautianus, romersk pretorianarprefekt
206

**206** (romartal CCVI) var eit normalår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen.
## Hendingar

* Den romerske keisaren Septimius Severus kom til Britannia i lag med sønene sine, Caracalla og Geta.

## Fødde
* Trebonianus Gallus, romersk keisar
* Wang Jun (eller Shizhi), kinesisk general

## Døde
* 
* Gao Gan, kinesisk krigsherre og politikar 
* Taishi Ci (ellr Ziyi), kinesisk general
* Ying Shao, kinesisk politikar og forfattar
207

**207** var eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjent som året då Maximus og Severus var konsular (eller sjeldnare, år 960 ab urbe condita).

## Hendingar

***Kina:**
** Krigsherren Cao Cao frå Austlege Han sigra over wuhuanstammar i slaget ved Kvitulvfjellet. Wuhuanstammane blei varig svekka.
** Keisar Sun Quan av Austlege Wu sigra over Huang Zu.

## Fødde
* Liu Shan, den siste keisaren av Shu
## Døde
* Tadun, wuhuan-leiar
208

**208** var eit skotår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen.
I samtida i Romarriket var det kjent som året då Aurelius og Geta var konsular (eller sjeldnare, år 961 ab urbe condita).

## Hendingar
**Europa:**
* Keisar Septimius Severus av Romarriket fekk reparert den antoninske muren mot Skottland.

**Vest-Asia:**

* Partarherskaren Vologases V døydde og blei etterfølgd av sonen sin,  Vologases VI. Ein yngre bror, Artaban V gjorde krav på trona, og det braut ut borgarkrig i Partia.
* Ardasjir I Papagan blei herskar av satrapiet Pars (omtrentleg dato). Dette var byrjinga på erobringar som skulle gjera han til overkonge og dynastigrunnleggjar for heile Persia.

**Aust-Asia:**
* Dei tre kongedøma i Kina: Liu Bei flykta frå krigsherren Cao Cao under slaget ved Changban.
* Dei tre kongedøma i Kina: Sun Quan, Zhou Yu, og Liu Bei overvann Cao Cao i slaget ved dei raude klippene (slaget ved Chibi).

## Fødde
* 1. oktober: Keisar Aleksander Severus av Romarriket
* Cao Li, kinesisk prins
* Diadumenian, romersk keisar (d. 218)
* Sima Shi, kinesisk general og regent

## Døde
* Kong Rong, kinesisk lærd (avretta)
* Liu Biao, protektor (herskar) over Jingzhou
* Cai Mao, kinesisk admiral (avretta)
* Vologases V, herskar over Partia
209

**209** (romartal CCIX) var eit normalår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjent som året då Commodus og Lollianus var konsular (eller sjeldnare, år 962 ab urbe condita).

## Hendingar
* Publius Septimius Geta fekk titlane «imperator» og «augustus» av far sin, keisar Septimius Severus.

## Fødde
* Sun Deng, kronprins i Austlege Wu i Kina

## Døde
* Jin Xuan, krigsherre under Austlege Han i Kina
210

**210** (romartal CCX) var eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjent som året då Faustinus og Rufinus var konsular (eller sjeldnare år 963 ab urbe condita). 
## Hendingar

* Caracalla blei romersk konsul.
* Etter å ha lide store tap ved invasjonen av Kaledonia i 208 slutta romarane fred med kaledoniarane.

## Fødde
* 10. mai: Claudius II, romersk keisar
* Dexippus, gresk historikar og general
* Egnatius Lucillianus, romersk guvernør
* Ruan Ji, kinesisk musikar og diktar

## Døde

* Cao Chun, kinesisk general og rådgjevar
* Liu Hong, kinesisk astronom og politikar
* Sextus Empiricus, gresk filosof og forfattar
* Zhou Yu, kinesisk general og strateg
211

**211** (romartal CCXI) var eit normalår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar
* 
* 4. februar: Keisar Septimius Severus døydde i Romersk Britannien og blei etterfølgd av sønene sine Caracalla og Geta.
* 19. desember: Etter at Geta døydde blei Caracalla einekeisar av Romarriket.

## Fødde
* 
* Sima Zhao, kinesisk general og politikar
* Xiahou Hui (eller **Yuanrong**), kinesisk adelskvinne

## Døde
* Keisar Septimius Severus av Romarriket
* Geta av Romarriket
* Fulvia Plautilla, romersk keisarinne gift med Caracalla
212

**212** (romartal CCXII) var eit skotår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen.
I samtida i Romarriket var det kjent som året då Asper og Camilius var konsular (eller sjeldnare år 965 ab urbe condita). 
## Hendingar
* 
* *[[Constitutio Antoniniana]]*, eit edikt frå keisar Caracalla, gav romersk borgarskap til alle frie innbyggjarar i Romarriket.

## Fødde
* Longinos, gresk filosof (omtrentleg dato)

## Døde
* Annia Cornificia Faustina Minor, dotter av Marcus Aurelius 
* Serenus Sammonicus, romersk poet og lege
* Papinianus, romersk jurist og praetorianprefekt under Septimius Severus
* Xun Yu, rådgjevar for Cao Cao
213

**213** (romartal CCXIII) var eit normalår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen.
I samtida i Romarriket var det kjent som året då Aurelius og Calvinus var konsular (eller sjeldnare, år 966 ab urbe condita).

## Hendingar

* Keisar Caracalla forlet Roma og dreiv ut nokre germanske plyndrarar frå Gallia. Mor hans, Julia Domna, styrte riket medan han var borte.

* Cao Cao, statsminister i Han-riket, fekk tittelen *wei gong* (hertug av Wei) og gjeven herredøme over ti byar. Dette blei seinare til Kongeriket Wei.

## Fødde

* 10. mai: Claudius II Gothicus, romersk keisar 268–270 (fødd dette eller neste året)
* Gregorios Thaumatourgos, kristen biskop og helgen fødd i Niksar 

## Døde

* Tiberius Claudius Cleobulus, romersk politikar
* Wei Kang (eller Yuanjiang), kinesisk politikar
* Zhang Ren, kinesisk general under Liu Zhang
* Zhang Song, kinesisk embetsmann og rådgjevar

## Kjelder
214

**214** (romartal CCXIV) var eit normalår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen.
I samtida i Romarriket var det kjent som året då Messalla og Suetrius  var konsular (eller sjeldnare, år 967 ab urbe condita).

## Hendingar
;Romarriket
* Catallus sigra over gotarane ved nedre Donau.

;Kina
*Slaget ved Hefei mellom Cao Cao og Sun Quan tok til.

; Korea 
* Gusu blei konge av Baekje.

## Fødde
* 9. september: Aurelianus, romersk keisar

## Døde
* Fu Shou, kinesisk keisarinne

## Kjelder
215

**215** (romartal CCXV) var eit normalår som byrja på en sundag i den julianske kalenderen. 
I samtida i Romarriket var det kjent som året då Laetus og Sulla var konsular (eller sjeldnare, år 968 ab urbe condita).

## Hendingar
;Romarriket
*Styrkane til Caracalla massakrerte innbyggjarane i Alexandria i Egypt.

* Mynten antoninianus blei innført. 
## Fødde
* 9. september: Aurelianus, romersk keisar 270–275 (eller 214)

## Døde
* Chen Wu, kinesisk general under Sun Quan

## Kjelder
221

## Hendingar
* 26. juni: Keisar Heliogabalus av Romarriket adopterte Alexander Severus som sin etterfølgjar.
* Liu Bei, krigsherre som stamma frå den kongelege Han-familien, utropte seg som keisar. Shu Han-riket blei grunnlagd.

## Fødde
* Liu Ling, kinesisk lærd og diktar

## Døde
* Gongsun Kang, general av Wei
* Zhen Luo, kinesiske keisarinne, tvunge sjølvmord
* Zhang Fei, general av Shu (drepen)
222

**222** var eit normalår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar
*Dei tre kongedøma i Kina. Wu-riket blei grunnlagd då Sun Quan erklærte sjølvstende frå Wei.

* Etter at Heliogabalus av Romarriket var drepen blei Alexander Severus utropt til ny keisar.
*Urban I blei pave etter Callistus I.

## Fødde
* 

## Døde
* 11. mars: Heliogabalus av Romarriket (drepen)
** Keisarmora Julia Soaemias
*Pave Callistus I
*Zhang Fei, hærleiar i kongeriket Shu
223

**223** (romartal CCXXIII) var eit normalår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen. I samtida var det kjend som året Maxiums og Aelianus var konsular (eller sjeldnare, 976 Ab urbe condita) i Romarriket.

## Hendingar
* Liu Bei leidde eit mislukka felttog for å ta att Jingzhou og hemna Guan Yu.
* Liu Shan blei den andre keisaren av Shu Han då far hans Liu Bei døydde av sjukdom.

## Fødde
* Sun He, kronprins av Austlege Wu
* Xi Kang, kinesisk kunstnar og filosof
## Døde
* Liu Bei, kinesisk krigsherre og første keisaren av Shu Han
218

**218** (romartal CCXVIII) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar
* 16. mai: Heliogabalus (Elagabal) blei utropt til romersk keisar.
* 8. juni: Heligabalus overvann Macrinus, som også var utropt som keisar, i eit slag. Macrinus flykta, men blei avretta nokre dagar seinare.
*Heilage Callistus I blei pave kring dette året.

## Fødde
* Gallienus, romersk keisar 253–268

## Døde
* Macrinus, romersk keisar
235

**235** var eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar
* Maximinus Thrax blei utropt til ny romersk keisar ettar at Alexander Severus var blitt drepen.
* 28. eller 29. september: Pave Pontianus blei avsett av den romerske keisaren. Han og andre kyrkjeleiarar, som  forfattaren Hippolytus, blei sende i eksil til Sardinia.
* 21. november: Anterus blei vald til ny pave.

## Fødde
* Sun Xiu, keisar i det kinesiske kongeriket Wu

## Døde
* 18./19. mars: Alexander Severus av Romarriket og mor hans Julia Avita Mamaea (drepne)
* Pave Pontianus
250

**251** (romartal CCL) var eit normalår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen. I Romarriket var det kjent som året då Traianus og Gratus var konsular (eller sjeldnare som år 1004 ab urbe condita).

## Hendingar
* 
* Ei gruppe frankara trengde inn i Romarriket så langt som til Tarragona i novarande Spanien (omtrent dette året).
* Gotarane invaderate Moesia.
* Alemannarane dreiv ut romarane frå novarande Donau-Ries.
* Diofantos skreiv *Arithmetica*, den fyrste systematiske avhandlinga om algebra.

## Fødde

* 31. mars: Constantius Chlorus, romersk keisar
* Gaius Galerius Valerius Maximianus, romersk keisar
* Lu Jing (eller *Shiren*), kinesisk general og forfattar
* Maximian (*Herculius*), romersk konsul og keisar
* Zuo Si (eller *Taichong*), kinesisk general og diktar

## Døde
* 20. januar: Pave Fabianus
251

**251** (romartal CCLI) var eit normalår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen. I Romarriket var det kjent som året då Traianus  og Etruscus var konsular (eller sjeldnare som år 1004 ab urbe condita).

## Hendingar

* Mars: Cornelius blei vald til pave etter at pave Fabianus var død året før.
* 1. juli: Gotarane sigra over romarane i slaget ved Abrittus, der keisarane Decius og Herennius Etruscus blei drepne.
* I Romarriket blei Decius etterfølgd av Hostilianus, medan Trebonianus Gallus blei utropt til keisar av troppane. Gallus aksepterte Hostilianus som medkeisar, men denne døydde snart av pest.
* Ein femten år lang pestepidemi braut ut i Romarriket.
* Gallus underteikna ein avtale med gotarane.
* Den sasanidiske kongen Shapur I gjekk inn i Armenia

## Fødde
* Antonius den store, kristen helgen (omtrentleg dato)

## Døde
* 1. juli:
** Decius, romersk keisar sidan 249 (drepen etter slaget ved Abrittus)
** Herennius Etruscus, romersk medkeisar sidan byrjinga av dette året (døydde i slaget ved Abrittus)
* 15. juni: Wang Ling, kinesisk general og politikar
* Hausten: Hostilianus, romersk keisar sidan juli (død i pesten)
* 22. august: Zhen,  kinesisk keisarinne i Cao Wei-staten, gift med Cao Fang
* 7. september: Sima Yi, strateg i det kinesiske kongeriket Wei og rival av Zhuge Liang

* Heilage Agata, kristen martyr og helgen frå Sicilia (omtrentleg dato)
252

**252** (romartal CCLII) var eit skotår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen. I Romarriket var det kjent som året då Trebonianus og Volusianus var konsular (eller sjeldnare som år 1005 ab urbe condita).

## Hendingar

* Slaget ved Barbalissos: Kong Shapur I av Persia sigra over den romerske hæren på rundt  menn ved Barbalissos i Syria (omtrentleg dato).
*Shapur I invaderte Armenia og utnemnde Artavazd VI til ny konge.
*Georgia undergav seg Shapur I, og blei ein vasallstat til Sassanideriket.

* Sun Liang etterfølgde faren Sun Quan som herskar for den kinesiske staten Austre Wu.

## Fødde
* Eusignius av Antiok, romersk general og martyr
* Wang Jun (eller **Pengzu**), kinesisk general og krigsherre
* Wei Huacun, grunnleggjar av Shangqing-skulen av daoismen

## Døde
* 21. mai: Sun Quan, grunnleggjaren av Austre Wu-staten  
* Pan (eller *Pan Shu*), kinesisk keisarinne av Austre Wu-staten
* Tian Yu (eller *Guorang*), kinesisk general og politikar
* Tiridates II (eller *Khosrov*), romersk klientkonge av Armenia
254

**254** (romartal CCLIV) var eit normalår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjend som året då Valerianus og Gallienus var konsular (eller sjeldnare som år 1007 ab urbe condita).

## Hendingar
* 
* Publius Licinius Valerianus Augustus og Publius Licinius Egnatius Gallienus blei konsular.
* Romarriket blei truga av fleire folk ved grensene: Germanske stammar, som frankarar ved midtre Rhinen, alemanniar ved øvre Rhinen og Donau, og marcomanniar ved provinsane Noricum og Raetia. Gotarar truga dei lågare Donau-provinsane på land og kysten av Thracia, Bithynia et Pontus og Cappadocia til sjøs. 

* Stefan I blei pave etter Lucius.
## Fødde
* 

## Døde
* 
* Pave Lucius I
* Li Feng, kinesisk embetsmann i Cao Wei 
* Xiahou Xuan, kinesisk embetsmann og general i Cao Wei 
* Zhang Ni, kinesisk general i Shu Han
260

## Hendingar
* Cao Huan blei konge av det kinesiske Wei-riket.
* Kong Sjapur I av Persarriket øydela Caesarea Mazaca i Vesleasia.
* Gallienus blei keisar av Romarriket. Han omorganiserte hæren og administrasjonen, og forsvarte det som var igjen av riket.
* Syria, Egypt og Palestina braut seg laus frå Romarriket og grunnla det persisk-støtta Palmyra-riket.
* Alemannarane tok den romerske festninga ved dagens Wiesbaden i Tyskland, og den romerske handelsbyen Brigantium (i dag Bregenz). Begge desse hendingane kan òg ha skjedd i 259.

## Fødde
* 

## Døde
* Cao Mao av kongeriket Wei blei drepen i eit mislukka kuppforsøk mot Sima Zhao.
* Valerian I av Romarriket 
* Sun Liang av det kinesiske Wu-riket
271

**271** var eit normalår i den julianske kalenderen som byrja på ein sundag. I Romarriket var det kjend som året Aurelian og Bassus var konsular (eller, sjeldnare, 1024 ab urbe condita). 

## Hendingar
* Keisar Aurelian av Romarriket kjempa mot vandalar og tvinga dei tilbake over Donau frå Pannonia. 
* Januar: Alemannarar gjekk til åtak og plyndra Piacenza. Ein romersk armé (15&nbsp;000 mann) under keisar Aurelian blei tekne i bakhald og nedkjempa.
* Alemannarane gjekk mot eit forsvarslaust Roma. Aurelian nedkjempa dei ved elva Metauro, nær Fano.
* Romarhæren forfølgde alemannarane i Lombardia. Aurelian stengde alpepassa og omringde dei nær Pavia. Alemannarane blei knuste og Aurelian fekk tittelen *Germanicus Maximus*.
* Aurelian byrja bygga ein ny forsvarsmur rundt Roma.
* Zenobia av Palmyra utropte seg sjølv til keisarinne og braut alle band med Romarriket. Ho gav sonen Vaballatus tittelen augustus.

## Fødde
* Sima Wei, prins av det kinesiske Jin-dynastiet

## Døde
* Victorinus av Det galliske riket
* Liu Shan, siste keisaren av Shu Han

## Bakgrunnsstoff
282

## Hendingar
* Nye bymurar bygde rundt den veksande kinesiske byen Fuzhou
* Carus blei opphøgd til romersk keisar av troppane sine.

## Fødde
* 

## Døde
* Keisar Probus av Romarriket, drepen av sine eigne soldatar ved Sirmium
297

## Hendingar
* Narseh av Persarriket og Diocletian av Romarriket gjorde ein fredsavtale.

## Fødde
* 

## Døde
* Chen Shou, kinesisk forfattar som skreiv *[[San guo zhi]]*
944 Hidalgo

**944 Hidalgo** er ein uvanleg asteroide, og har den lengste baneperioden (13,77 år) av alle asteroidane i det klassiske asteroidebeltet.

Med ein høg eksentrisitet på 0,66, så tar perihelen hans (1,95 AE) han til det indre av asteroidebeltet, mens aphelen hans på 9,54 AE tar han heilt ut til banen til Saturn, ein bane vanlegvis forbeholdt kometane i saturnfamilien. Somme astronomar mistenker difor at han ein gong var ein komet. Strengt sett er Hidalgo heller ein saturnstreifar enn ein saturnkryssar da aphelen hans ikkje går utover den til Saturn. Den svære banehellinga til Hidalgo (43°) mistenker ein at er eit resultat av ein nærkontakt med Jupiter. Diameteren til asteroiden er berekna til å vera 20 km.

944 Hidalgo blei oppdaga av Walter Baade 31. oktober 1920 på Bergedorfobservatoriet nær Hamburg i Tyskland. Tyske astronomar observerte ein total solformørking i Mexico 10. september 1923 og hadde ein audiens med presidenten i Mexico, og for å ære dette namnsette dei asteroiden etter den meksikanske helten Miguel Hidalgo y Costilla.
1566 Icarus

**1566 Icarus** er ein apolloasteroide (ein underklasse av nærjordsasteroidane) med den uvanlege karakteristikken at perihel er nærare sola enn Merkur; han er ein merkurkryssande asteroide. Han er au ein Venus- og Mars-kryssar.

1566 Icarus flyr forbi jorda kvart 19. år. Sist var i 1997. Ofte kjem han så nær som 6,4 mill. km. Han passerte berre 600&nbsp;000 km (litt under to gonger så langt unna som månen) frå jorda i 1968.

Han er namnsett etter Ikaros frå gresk mytologi, som flaug for nære sola. Asteroiden blei oppdaga i 1949 av Walter Baade.

## 1566 Icarus i historier

* Icarus er staden i novella *[[Summertime on Icarus]]* (eller 'Icarus Ascending') av Arthur C. Clarke, der ein astronaut er stranda på asteroiden mens han nærmar seg perihel.
* Icarus er med i novella *[[The Memory of Whiteness]]* av Kim Stanley Robinson. Her er asteroiden busett av ein religiøs kult som ærer den nære passeringa av sola.
* Ein asteroide namnsett Icarus har ein hovudrolle i den klassiske science fiction-romanen In the Ocean of Night av Gregory Benford.
2063 Bacchus

**2063 Bacchus** er ein asteroide i det indre solsystemet. Han vert klassifisert som ein Apollo-asteroide og ein Venus- og Mars-kryssande asteroide. Han blei oppdaga 24. april 1977 av Charles T. Kowal på Palomarobservatoriet. I mars 1996 blei radarfotografering av asteroiden frå Goldstoneobservatoriet styrt av forskerane Steven Ostro og Lance Benner frå Jet Propulsion-laboratoriet. Optiske observasjonar blei utført av Petr Pravec Marek Wolf og Lenka Sarounová i løpet av mars og april 1996.

Ein meiner at storleiken på asteroiden er omtrent 1,1&nbsp;·&nbsp;1,1&nbsp;·&nbsp;2,6 km.

Namnet er tatt frå den romerske guden Bacchus.

## Bakgrunnsstoff

* Heimesida til Scott Hudson: 2063 Bacchus
3200 Phaethon

**3200 Phaethon** er ein Apollo-, Merkur-, Venus- og Mars-kryssande asteroide med uvanlege data, og kan vera ein utdøydd komet.

Simon Green og John K. Davies oppdaga 3200 Phaethon (1983 TB) nær dei søkte gjennom IRAS-data for objekt med rørsle, i bilde frå 11. oktober 1983. Asteroiden blei annonsert 14. oktober i IAEC 3878 saman med optisk bekrefting av Charles T. Kowal, som rapporterte at han var asteroidisk i utsjånad. IAEC 3881 publiserte au snart observasjonane til Fred Whipple. Dei var at «baneelementa til 1983 TB vist på IAEC 3879 er så og seie like snittbaneelementa til 19 geminidar (meteorar) fotografert med spesialkamera for meteorar: super-Schmidt meteor camera». Phaethon viste seg difor å vera den lenge etterlyste kjelda til meteorstormen geminidane.

Den mest bemerkelsesverdige eigenskapen til Phateone er at han kjem nærare sola enn nokon annan nummerert asteroide, perihel er berre på 0,140 AE &mdash;som er 58 % av baneradiusen til planeten Merkur. Overflatetemperaturen ved perihel kan nå ~1025 K. Difor har han blitt namnsett etter den greske myten om Faeton, son av solguden Helios.

Utsjånaden til Phaethon (bane, storleik, reflektans og samband til ein årleg meteorstorm) kan samanliknast med ein komet, bortsett frå at Phaethon aldri har blitt sett med koma, gass- eller støvhale. Difor er han klassifisert som ein apolloasteroide men er sett på som ein inaktiv eller utdøydd kometkjerne.

Phaethon er klassifisert som ein B-typeasteroide fordi han er samansett av mørkt materiale; dette au passar bra med komethypotesen. Han måler 5,10 km i diameter.

Phaethon vil passere relativt nære jorda 14. desember 2093, med minsteavstand på 0,0194 AE (2,9 mill. km).
2002 AA29

Asteroide **2002 AA<sub>29</sub>** (au skrive 2002 AA29) er ein nærjordsasteroide oppdaga i januar 2002 av LINEAR. Asteroiden fylgjer ein «hesteskoforma» bane som gjer at han kjem nær jorda kvart 95. år som han fylgjer jordbanen rundt sola og vil, i nesten 600 år, sjå ut til å gå i bane rundt planeten. Han måler 60 meter på tvers.

8. januar 2003 var asteroiden omtrent 5,9 mill. km unna jorda, det næraste på dei neste hundre åra.

Richard Gott og Edward Belbruno frå Princetonuniversitet har spekulert på om 2002 AA29 kan ha blitt danna saman med jorda og Theia. Dette er den teoretiske planeten som i fylgje den foreslåtte kjempenedslagsteorien kolliderte med jorda tidleg i historia til solsystemet.

Banen til asteroiden gjer det relativt lett å bringe tilbake steinprøver til jorda for analyse.

## Bakgrunnsstoff
* MPEC 2003-A17 (engelsk)
* Den koorbitale asteroiden til jorda: 2002 AA29 (engelsk)
2004 FH

**2004 FH** er ein nærjordsasteroide som blei oppdaga 15. mars 2004 av det NASA-finansierte prosjektet LINEAR. Objektet er omtrent 30 meter i diameter og passerte berre 43&nbsp;000 km frå overflata til jorda 18. mars 2004 22.08 UTC; den næraste passeringa av jorda kjend på det tidspunktet (sjå diagrammet lenger ned). Til samanlikning går geostasjonære satellittar i bane rundt jorda på 35&nbsp;790 km.

2004 FH er ein Aten-asteroide, men somme meiner at han bør kallast ein meteoroide, sidan han er mindre enn 50 meter i diameter. Hadde objektet treffi jorda ville det sannsynlegvis ha detonert høgt opp i atmosfæren til jorda. Det kunne ha laga eit smell på hundrevis av kilotonn av TNT men ikkje hatt noko effekt på bakken. Sjølv om han er ein liten asteroide (omtrent 30 m) er han stadig den tredje største asteroiden ein veit om som har passert jorda nærare enn månen.

Asteroiden vil ikkje passere nære igjen før i 2044 da han vil vera 1,4 mill. km unna. 2004 FH er au spesiell ved at han har den lågaste banehellinga av alle dei kjende nærjordsasteroidane.

## Referansar
# Chesley, Steven R; Chodas, Paul W. Recently discovered near-earth asteroid makes record-breaking approach to earth . Pasadena, California (USA): *NASA Near jorda Object Program Office*. 17. mars 2004,

## Sjå au
* Objekt nær jorda
* Viktige asteroidar

## Bakgrunnsstoff
* MPEC 2004-F24 (engelsk)
* Bilde av 2004 FH (engelsk)
* Offisielt presseklipp frå NASA  (engelsk)
* ''Asteroide scare prompts NASA to formalize response (av Robert Roy Britt)'' (engelsk)
* Minor Planet Center: Dei næraste passerinane småplanetar har gjort av jorda (engelsk)
323 Brucia

**323 Brucia** var den fyrste asteroiden som blei oppdaga ved hjelp av astrofoto. Asteroiden var au den fyrste av over 200 asteroidar oppdaga av Max Wolf, ein pioner med denne metoden for å finne astronomiske objekt. Asteroiden, som blei oppdaga i 1891, blei namnsett til ære for Catherine Wolfe Bruce, som lenge hadde vore ein viktig støttespelar for astronomifaget.

323 Brucia er au ein marskryssande asteroide.
288 Glauke

**288 Glauke** er ein asteroide oppdaga av Robert Luther i 1890. Asteroiden blei den siste av dei asteroidane han oppdaga. Asteroiden er namnsett etter Glauke, dottera til Kreon i gresk mytologi.

Glauke har ein eksepsjonelt sein rotasjon med ein rotasjonsperiode på omtrent 1200 timar (50 døgn). Dette gjer han til det seinastroterande ikkjeplanetære objektet i solsystemet (både Merkur og Venus roterer seinare). Ein meiner at rotasjonen er «rotete» på same måte som for 4179 Toutatis.
2004 JG6

**2004 JG<sub>6</sub>** (au skrive 2004 JG6) er ein uvanleg asteroide.

Han er den andre kjente apoheleasteroiden, som tyder at heile banen ligg innanfor den til jorda. Meir spesielt er det at omløpsperioden i banen er mindre enn den til Venus eller nokon annan kjend asteroide, som gjer han til det nest næraste lekamen til sola (berre slått av Merkur). 2004 JG6 har ein eksentrisk bane som både kryssar banen til Merkur og til Venus. Den har au den minste aphelen til nokon kjend asteroide.

Han blei oppdaga av Brian A. Skiff i LONEOS-prosjektet.

## Bakgrunnsstoff
Frå www.lowell.edu  (engelsk)
Kronisk astmatisk bronkitt

**Kronisk astmatisk bronkitt** er ein variant av kronisk obstruktiv lungesjukdom (KOLS) der astma med kronisk bronkitt er hovudfaktor. Sjukdommen skil seg ut frå andre variantar av KOLS først og fremst ved større grad av reversibilitet og betre langtidsprognose. Grensene mellom astma, kronisk astmatisk bronkitt og øvrig KOLS er flytande.
Henrik Straumsheim

**Henrik Straumsheim** () var ein norsk diktar. Han vart fødd i Sykkylven, og budde seinare i Ørsta, der han var lærar og styrar ved Møre Folkehøgskule. I Sykkylven har diktet «Heimbygda» («Eg veit ei bygd») med melodi av Bjarne Eidsvig status som «sykkylvssongen». Diktet «Ut mot havet» er tonesett av Edvard Fliflet Bræin.

Straumsheim var aktiv i Noregs Ungdomslag, og arbeidde også for målsaka. I 1970 vart han heidersmedlem i Noregs Mållag.

Han fekk Kongens fortenestmedalje i gull i 1960.

## Verk
* 1917 - *Stølshelg: gaman i to vendingar*
* 1922 - *Helgarkvede*
* 1931 - *Fjordlandet*, dikt
* 1963 - *Morgonlandet*, dikt
* 1981 - *Ro stilt langsmed landet : utvalde dikt*

## Kjelder
*Kongehuset.no, arkiv over tildelingar av ordnar og medaljer

## Fotnotar
Taleorgan

**Taleorgana** er dei organa i kroppen me bruker til å snakka: Stemmeband, tunge, lepper, tenner, ganesegl, drøvel, og sider og holrom i munn og nase.
Stava

Å **stava** er å setja saman skriftteikn i rekkefølgje slik at dei dannar ord. Ulike skriftpråk kan ha ein fastsett stavemåte for alle ord, eller godta meir individuelle former.
Ordet *staving* er avleia frå runeskrifta, der kvar rune hadde ein «stav».

Fleire stader arrangerer ein stavekonkurransar der det er om å gjera å stava høgt eit ord så raskt som mogleg utan å gjera feil. I USA blir ein slik konkurranse kalla ei *spelling bee*, og ein kappast både på lågt og høgt nivå.

## Bakgrunnsstoff
Per Kristian Sebak

**Per Kristian Sebak** () er ein norsk forfattar frå Bergen, og universitetsstipendiat ved Universitetet i Bergen. Sebak har studert migrasjon, jødisk historie og sjøfartshistorie. Om sjøfartshistorie har han til no skrive bøker om skipa DS «Norge» og RMS «Titanic», som begge forliste tidleg på 1900-talet. 

## Utgjevingar
(Utval)
* *Titanic – 31 norske skjebner*, Genesis Forlag, Oslo 1998 (omsett til engelsk)
* *Katastrofeskipet Norge – den glemte ulykken*, Genesis forlag, Oslo 2001 (omsett til engelsk)
* *Vi blir neppe nogensinne mange her - jøder i Bergen 1851-1945* Vigmostad & Bjørke forlag, 2008

## Kjelder

* Bilete, profil og kort CV på UiB sine sider.
* VG, 26.06.04: Den glemte tragedien. Intervju med Sebak om DS Norge.
* Sebak sine bøker på Bokkilden.no
* Heimeside om Titanic-forliset, med litt informasjon om Sebak.