open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Southamptonøya

**Southamptonøya** (engelsk *Southampton Island*, inuktitut *Shugliaq*) er ei stor øy ved innløpet til Hudsonbukta ved Foxesjøen. Shugliaq er underlagt Kivalliq-regionen i Nunavut-territoriet i Canada. Flatevidda skal vere 41&nbsp;214 km². Ho er den niande største øya i Canada. Einaste busetnaden på øya er Coral Harbour, eller Salliq, med eit folketal på 712 etter folketeljinga frå 2001.

## Geografi

Shugliaq er skild frå Melvillehalvøya av Frozen Strait. Andre sjøvegar rundt om kring øya er Roes Welcome Sound i vest, Bay of Gods Mercy i sørvest, Fisher Strait i sør, Evans Strait i søraust og Foxe Channel i aust.

Hansine Lake ligg langt nord på øya. Bellhalvøya utgjer den søraustre delen av øya. Mathiasen Mountain, eit fjell i Porsildfjella, er med sine vel 600 moh. det høgste punktet på øya.

## Fauna
Fuglereservata East Bay Migratory Bird Sanctuary og Harry Gibbons Migratory Bird Sanctuary er viktige yngleplassar for snøgåsa (*Anser caerulescens caerulescens*).

## Historie
I historisk samanheng er Shugliaq kjend for sine no utdøydde innbyggjarar, sadlermiutane (på moderne inuktitut *sallirmiut*). Desse er blitt sette i samband med den eldgamle dorsetkulturen, kalla *tuniit* av inuittane. Gruppa vart erklært etnisk og kulturelt utdøydd etter 1902-03, då ein innført sjukdom drap alle sallirmiutar i løpet av veker.

Tidleg på 1900-talet vart øya folkesett på ny av aivilingmiutar frå Repulse Bay (Naujaat) og Chesterfield Inlet (Igluligaarjuk), etter oppmoding frå kvalfangaren George Comer og andre. Folk frå Baffinøya innvandra 25 år seinare. Den seinare kjende John Ell, reiste då han var barn til Shugliaq saman med mor si, Shoofly, på Comer sine skonnertar.

Den største sadlermiut-buplassen låg på Native Point ved munningen av bukta Native Bay.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Southampton Island|Southampton Island]]» frå , den 7. november 2009.*
Kabelgatt

**Kabelgatt** er eit rom på eit skip der ein oppbevarer tauverk, sjaklar, taljer, ankerkjetting, verktøy, måling, lakk osb. Det ligg oftast i baugen.

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av kabelgattet på båten «Alexander von Humboldt»
Kabellengd

**Kabellengd** er eit gammalt lengdemål til sjøs som vart teke i bruk på 1500-talet. Opphavleg tilsvara det lengda på ein full rull med tauverk eller trosser, slik han vart levert frå reipslagaren.

Det har aldri vore nokon klar definisjon av målet, men dei vanlegaste verdiane har vore  nautisk mil, som er 185,2 m, ved navigasjon og 120 famnar, dvs. 225,9 m ved måling av tauverksrullar.

## Kjelder
* «Kabellengde» på Caplex
* «Kabellengde» på SNL.no
Kabin

**Kabin** (av engelsk *cabin*, 'hytte') er eit rom, oftast for passasjerar, om bord på eit skip eller fly. Den delen av eit romskip der mannskapen held til, vert også kalla kabin. For meir spesialisert informasjon, sjå
* lugar for kabinar på skip og båtar.
* flykabin for kabinar på fly.

## Sjå òg
* Kahytt
* Kupé
Kabinett

Ordet **kabinett** kan vise til:
* eit lite rom, eit åtskilt arbeids- eller konferanserom eller eit rom som har eit visst føremål, som til dømes mynt- eller vokskabinett.
* ei regjering, ein del av ei regjering eller rådet eller sekretariatet til ein fyrste, sjå kabinett som regjering.
* eit møbel til å oppbevare kostbare ting i, som porselen, smykker og liknande. Er nokre gonger utstyrt med skriveklaff. Sjå møbelet kabinett.
Hans Andreas Tanberg Gløersen

**Hans Andreas Tanberg Glørsen** () var ein norsk forstmann. Sidan han i 1871 lanserte tanken om Bergensbanen, har han fått heiderstittelen «Bergensbanens far».

Hans Andreas Tanberg Glørsen vart fødd i Nord-Aurdal som son av lækjaren Jørgen Gustav Gløersen og Gunda Sophie Cathrine Tanberg (1811–99). Han vart gift 1868 med Rachel Marie Carlsen. Gløersen tok examen artium 1853 og juridisk embetseksamen 1858. Etter studium ved forstakademiet i Giessen i Tyskland med eksamen 1860, vart han tilsett som forstassistent i Lesja. I 1866 vart han tilsett som forstmeister i Vestlandske forstdistrikt, ei stilling han hadde til han gjekk av 1895. Her vart han den første til å drive skogplanting i stort omfang i Noreg. 1885 starta han *Landbrugstidende for Vestlandet*, og var redaktør i bladet til det gjekk inn 1891. 

Då han i ein artikkel i Bergensposten la fram tanken om å byggje Bergensbanen, peikte han òg på kva for trasé banen burde følgje, eit framlegg som låg svært nær traséen som til slutt vart valt. Sidan tok han til ords for bygging av Jærbanen. I 1885 vart han utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden.

H.A. Tanberg Glørsen døydde i Kristiania. 

## Kjelder
* Jernbaneverket
* Norsk biografisk leksikon
Xhosa

**Xhosa** (utt.  (), *isiXhosa*) er eit bantuspråk som blir tala i Sør-Afrika og Lesotho. Xhosa er eitt av elleve offisielle språk i Sør-Afrika, og blir brukt av om lag 7&nbsp;214&nbsp;000&nbsp;menneske, eller nær 18 % av sørafrikanarar. Ein som har xhosa som morsmål blir også kalla xhosa. 

Som andre bantuspråk er xhosa eit tonespråk, der det ligg meiningsforskjellar i om tonen i eit ord er stigande, fallande, høg eller låg. Språket er også kjenneteikna av klikkelydar, ofte uttrykt som «xh» i byrjinga av eit ord, som i ordet «xhosa».

## Fonologi

### Konsonantar

Xhosa er framfor alt kjent for klikklydane sine, sannsynlegvis eit lån frå san-språk (urfolksspråka i det sørlege Afrika). Tabellen listar opp fonema med IPA-verdiar og med bokstavane frå den offisielle rettskrivinga.

## Kjelder

* *Denne artikkelen tok utgangspunkt i «[[:nb:Xhosa (språk)|Xhosa (språk)]]» frå ,  den 7. november 2009.*  
* Konsonantar i Xhosa


## Bakgrunnsstoff
* Kirsch, Beverly; Silvia Skorge, Sindiwe Magona 1999: *Teach Yourself Xhosa* London: McGraw-Hill
Oaldsbygda

**Oaldsbygda** er ei fråflytt grend på austsida av Sunnylvsfjorden på Sunnmøre. Ho ligg 12 kilometer ut fjorden frå Hellesylt. Så tidleg nokon veit hadde bygda tre gardar: Seljeflot, Midgard og Øvstegard. Seinare, ein gong før år 1600, vart garden Stokke teken i bruk. Ved frådeling vart det på det meste ni bruk i bygda. I 1801 budde her 51 personar. Kring 1910 var folketalet opp i 70.

Folket her har stort set vore sjølvforsynte, også med korn. Våren kjem tidleg. Det gjorde at dei ikkje trong fore dyra inne så lenge som andre stader i distriktet. I liene og på fjellet var godt beite. Jakt og fisk var viktig for livberginga. 

Oaldsbygda er brattlendt og manglar heilt køyreveg. All transport skjedde på manneryggen. På slutten av tida her budde folk fekk alle gardane løypestreng frå sjøen til tunet. Til å heise varer opp løypestrengen brukte dei først handemakt. Etter kvart tok dei i bruk vasskraft eller dei skaffa seg motor. 

Oaldsbygda postopneri vart opna i 1897. Til postopneriet høyrde og gardane på Åkneset. Før dei fekk kai, i 1932, rodde dei ut til rutebåten med og etter folk, varer og post. Skulehuset vart bygt i 1924. Tidlegare hadde det vore omgangsskule. Det største fellesløfet som oaldsbygdarane gjorde var å skaffe seg telefonsamband. I 1930 stod lina til Eidsdal ferdig. Ved dugnad drog dei på plass alle telefonstolpane. Det gjorde dei med handemakt. Nokre stolpar vart frakta opp til 1400 moh. Med telefonlina fekk dei god dugnadshjelp frå folk i Eidsdal.

Etter andre verdskrigen tok fråflytting til. Dei siste familiane flytte i 1953. Etter det har jorda vorte brukt til sauebeite og husa til feriebustadar.

Oaldsbygda har vore lite råka av naturøydeleggingar. Men i februar 1907 vart garden Øvstegard teken av snøfonn. Tre menneske vart tekne, men alle berga livet. Husa vart i stor grad knuste og mange husdyr vart drepne. Etter snøskredet vart eine bruket fråflytt. På dei andre to bruka tok nye brukarar over. For å få seg opp nye hus måtte mellom anna alle materiala berast opp frå sjøen til tunet som ligg 400 moh.
## Kjelder
* storfjordens-venner.no
* Sakarias Ansok:*Eld som sloknar* Stranda sogenemnd 1970
Kabinettsekretær

**Kabinettsekretær** er ei funksjonærstilling for ein konge, ei dronning eller ein fyrste. Denne står for den personlege korrespondansen til den kongelege og kontorhaldet hans. I Noreg heiter det personlege kontoret til kongen H.M. Kongens kabinettsekretariat og det er leidd av kabinettsekretæren.

Under einevelde i Danmark-Noreg var det i periodar den mektigaste posisjon nest etter kongen. Kjende kabinettsekretærar under einevelde er mellom anna Johann Friedrich Struensee og Johan Gunder Adler, kabinettsekretær hos Christian Frederik.

## Kjelde
* «Kabinettsekretær» på SNL.no

## Bakgrunnsstoff
* Om kabinettsekretariatet på Kongehuset.no
De musikalske dvergene

**De Musikalske Dvergene** er ei rockegruppe frå Bergen som vart starta i 1980 av Bo Grønningsæter og Helge Grønhaug. 

De Musikalske Dvergene har opp gjennom åra hatt ein fast kjerne, men musikarane har variert noko. Frå starten var Bo Grønningsæter (slagverk), Allert Bøkenes (gitar), Erling Hjertnes (bass), Helge Grønhaug (vokal og gitar), Arne Grønhaug (gitar) gruppa. Perkusjonisten Bo Grønningsæter vart erstatta av Per Helge Hansen. 

Det var denne besetninga, forsterka av Karsten Olsen (slagverk), som spelte inn gruppas første LP *[[En klase bananer & en enkel seng]]*. Plata vart spelt inn i Sigma Lydstudio i 1988. Karsten Olsen overtok på slagverk for Per Helge Hansen, og denne besetninga vart uforandra inntil Allert Bøkenes slutta etter utgjevinga av bok/singel *Ned Abels Allé* i 1991. Etter enkelte førebelse løysingar blir han erstatta av pianist Yngve «Fluebinder» Jacobsen. Denne besetninga var uendra fram til 2008. Da overtok Thor Inge Stokke for Karsten Olsen på slagverk.

## Bandmedlemmer
Besetninga i 2008:

* Helge Grønhaug (gitar)
* Arne Grønhaug (gitar)
* Erling Hjertnes (bass)
* Thor Inge Stokke (slagverk)
* Yngve Jacobsen (tangentar)

## Diskografi

* «Marianne (Tempo Corvette)» - 7" Singel - 1985 
* *[[En klase bananer & en enkel seng]]* - LP, MC, CD - 1989
* *[[Dvergenes andre]]* - LP, MC, CD - 1990 
* *Ned Abels Alle* - 7" Singel/Bok - 1991
* *Arbeid for trygd* - CD - 1993
* *Veldig respektable menn* - (i samarbeid med Frode Alnæs) - CD - 2004 
* *25 år med slark i strengene* - CD-singel - 2005
* *Om poteter får du snakke med min far* - CD (Samleplate) - 2006
* *(uten store ord...)* - CD - 2008
* *Tunge steiner* - LP, CD - 2012
* *«Go'e busser»* - 2015
* *Om poteter får du snakke med min far 2* - (Samleplate) - 2016
* *Rolig Rock’n Roll* - 2017
* *Bak neste blåne* - 2020

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell heimeside
* De Musikalske Dvergene hjå Norsk Musikkinformasjon
En klase bananer & en enkel seng

***En klase bananer & en enkel seng*** er eit musikkalbum som vart gjeve ut av De musikalske dvergene i 1988.

## Sporliste
# «Torsdagsfisken» 
# «Marianne (Tempo Corvette)» 
# «Tomgodsets Dronning»
# «Ærlige Allerts Transport» 
# «Sinte Gamle Menn» 
# «Faen Ikkje Løst Te' Gå Hem» 
# «Skutt Gorilla» 
# «Eg Kjøper Ikkje Ringer» 
# «Farvel Marianne» 
# «Ved Siden Av Kjøkkenbordet» 

## Musikarar
* Allert Bøkenes &ndash; gitar, song
* Per Helge Hansen &ndash; trommer
* Erling Hjertnes &ndash; bass, song
* Karsten Olsen &ndash; perkusjon, trommer
* Arne Grønhaug &ndash; gitar, song
* Helge Grønhaug &ndash; gitar, song
Dvergenes andre

***Dvergenes andre*** er eit musikkalbum som blei gjeve ut av De musikalske dvergene i 1990.

## Sporliste
# «God Morgen Fredriksen» 
# «Eg Gjør Så Godt Eg Kan» 
# «Mild Protest» 
# «Toogførtiende Gate» 
# «Rein Krangel» 
# «Rolig Rock'n Roll» 
# «Menneskelig å Beile» 
# «Ta Meg Med» 
# «Kalle» 
# «Blomster» 
# «For En Neve Boller» 

## Musikarar
* Allert Bøkenes &ndash; Gitar, song
* Erling Hjertnes &ndash; Bass, song
* Karsten Olsen &ndash; Perkusjon, trommer
* Arne Grønhaug &ndash; Gitar, song
* Helge Grønhaug &ndash; Gitar, song
Johan Thorne

**Johan Henrik Paasche Thorne** () var ein norsk forretningsmann og politikar. Han var statsråd 1889-91 og 1893-94.

## Liv og gjerning
Thorne var fødd i Drammen, han var son av Johan Frederik Thorne. Johan Thorne gjekk Drammens latinskole og praktiserte deretter som handelsmann. Han var og to år til sjøs. 21 år gammal tok han til som trelasthandlar og skipsreiar med base i Sarpsborg. Etter fem år, 1869, flytta han verksemda til Moss. Over åra kjøpte han opp store skogeigedomar i Østerdalen.

I mange år var Thorne medlem av bystyret i Moss, ordførar 1880-89. Samstundes var han direktør for sparebanken i byen (1875-86).

Thorne var stortingsrepresentant frå valkrinsen Moss og Drøbak i tre periodar, 1883-91. Han vart vald på nytt 1895-97 og 1903-06, begge gongene frå Smaalenene. På tinget var han seks fyrste sesjonane medlem av næringskomite nr 1. 1889 var han formann i same komiteen og medlem av valkomiteen. I 1891 var han medlem av både valkomiteen og militærkomiteen. I tida han representerte Smålenene var han innom ei rekke stortingskomitear, viktigast var posisjonen som formann i den kombinerte næringskomite nr. 1 og sosialkomiteen. I siste stortingsperioden, 1903-06 var han president i Stortinget. Han var ordførar for Stortinget sine utsendingar til kroninga i Trondheim i 1906.

Thorne var med i den fyrste Høgre-regjeringa. Han var statsråd frå 12. juli 1889 til 6. mars 1891. Dels var han ved statsrådavdelinga i Stockholm, dels styrte han Indredepartementet. Også til Emil Stang si andre Høgre-regjering kom Thorne med. Etter ti månaders virketid gjekk Thorne av den 3. mai 1894. Avgangen botna i misnøye med kompromissløysinga kring jarnbanesaka, og usemje med statsministeren i val av strategi i høve unionsspørsmålet. Han var elles medlem av unionskomiteen som Stortinget sette ned i 1895.

1896 vart han vald til preses i Selskapet for Norges Vel. Han var kommandør av fyrste klasse av St. Olavs Orden.

I 1890 kjøpte Thorne herregarden Evje i Rygge, og busette seg der noko seinare. Han døydde i Rygge.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*, Kristiania 1914
*
William Pitt den eldre

**William Pitt d.e.** (), earl av Chatham, barnebarn til Thomas Pitt, var ein britisk statsmann og statsminister. Han var far til William Pitt d.y., som var statsminister 1783-1801 og 1804-1806.

Pitt var statssekretær under sjuårskrigen og statsminister i perioden i 1766-1768.
Charles Spencer av Marlborough

**Charles Spencer, 3. hertugen av Marlborough, 5. jarlen av Sunderland** () var ein britisk politikar på 1700-talet.

Han var den andre sonen til Charles Spencer av Sunderland og Lady Anne Churchill, den andre dottera til John Churchill av Marlborough.

Charles arva Sunderland-tittelen frå den eldste broren i 1729 og vart den femte jarlen av Sunderland. Så arva han Marlborough-tittelen frå tanta, Henrietta, 2. hertuginne av Marlborough i 1733. 

Han leia ein britisk styrke i Europa i starten av sjuårskrigen, men døydde i 1758 og overlet kommandoen til John Manners av Granby.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Charles Spencer, 3rd Duke of Marlborough|Charles Spencer, 3rd Duke of Marlborough]]» frå , den 8. november 2009.*
Lars Evensen

**Lars Samuel Myhrer Evensen** (), fødd i Drøbak, var ein norsk politikar frå Arbeidarpartiet) og fagforeiningsmann. Han var formann for kjøttarbeidarforbundet frå 1927, sekretær i LO frå 1934 og nestformann i 1939. Saman med formann Konrad Nordahl var Evensen blant dei fremste talspersonane for å konfrontere okkupasjonsmakta under den andre verdskrigen og blei fråteken vervet sommaren 1940.

Etter mjølkestreiken og forsøket på nazifisering som ramma LO hausten 1941 drog Evensen til Sverige der han spelte ei leiande rolle i arbeidarpartimiljøet. 

Etter krigen blei han handelsminister i Gerhardsen si samlingsregjering i 1945, og mellom 1947 og 1953 var han industriminister. Mellom 1954 og 1957 sat han på Stortinget. Han var fylkesmann i Vest-Agder mellom 1954 og 1966.

## Bakgrunnsstoff
*
Konrad Nordahl

**Konrad Mathias Nordahl** () var ein norsk fagforeiningsleiar og politikar. Han var leiar for Landsorganisasjonen (LO) i perioden mellom 1939 og 1965. Fram til 1957 heitte LO *Arbeidernes Faglige Landsorganisasjon* - AFL. Han var formann i Norsk Jern- og Metallarbeidarforbund frå 1931 til 1934 og nestleiar i LO frå 1935 til 1939. Han rykte opp som leiar i LO då Olav Hindahl gjekk inn i regjeringa i 1939. Han var leiar i LO i lengre tid enn nokon annan. Den 9. april 1940 forlet han Oslo saman med regjeringa. 12. april blei Elias Volan vald til formann i Nordahl sitt fråvære av eit tillitsmannsmøte med utgangspunkt i Fagopposisjonen av 1940. Frå 1941 var Nordahl i London, der han organiserte eit LO-kontor i eksil. Han var stortingsrepresentant for Arbeidarpartiet frå Oslo frå 1957 til 1965.

Då Arbeiderpartiet braut med Komintern, følgde han først mindretalet, og var i nokre år medlem av Norges Kommunistiske Parti, før han i 1928 skifta til Arbeiderpartiet. 

## Bakgrunnsstoff
*
Cancale

**Cancale** (bretonsk *Kankaven*; gallisk *Cauncall*) er ein kommune i departmentet Ille-et-Vilaine  i Bretagne nordvest i Frankrike. Han er kjend som fødestaden til helgenen Jeanne Jugan. Kommunen har kring 5000 innbyggjarar. 

Cancale ligg på kysten aust for Saint-Malo og er ein vakker fiskelandsby kjend for østersane sine. Sjølv om han er liten finst det mange restaurantar, dei fleste sjømatrestaurantar. 

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
* Informasjon og bilete

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cancale|Cancale]]» frå , den 8. november 2009.*
Thomas Bligh

**Thomas Bligh** () var ein britisk soldat, mest kjend for tenestene hans under sjuårskrigen då han leia ei rekkje amfibiske operasjonar langs kysten av Frankrike.

Under den lange tenesta i den britiske hæren steig han til generalløytnant. I 1758 fekk han kommandere landgangen i Frankrike, 73 år gammal. Han leia det første raidet på Cherbourg i august og september 1758, og erobra og øydela festningsverka i byen. Han reiste så sørover kysten til Saint-Malo. Her vart han og styrkane råka av dårleg vêr, men fekk nokre av mennene sine på land. Ein større fransk styrke kom marsjerande dit frå Brest og i forsøket på å få mennene sine til sjøs att, mista han mellom 750 og 1000 mann i slaget ved Saint Cast. Restane av troppane segla til England.

Bligh vart dårleg teke imot då han kom heim. Kong Georg II ville ikkje ta imot han, noko som vart rekna som eit stort personleg nederlag, og han vart kritisert frå alle sider. Ein av dei få som støtta Bligh var den unge prinsen av Wales, seinare Georg III.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Thomas Bligh|Thomas Bligh]]» frå ,  den 8. november 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene: *
* Peerage of England
* West, Fred. *Crucible of War: The Seven Years' War and the Fate of Empire in British North America, 1754-1766*. Faber and Faber, 2001
Saint-Lunaire

**Saint-Lunaire** (bretonsk *Sant-Luner*) er ein kommne i departmentet Ille-et-Vilaine i Bretagne nordvest i Frankrike.

Denne gamle fiskelandsbyen er særs populær på grunn av den gamle kyrkja, dei vakre strendene og dei engelskliknande husa på Pointe du Décollé. Om sommaren kjem mange rike folk frå Paris her. 

Kommunen har kring 2500 innbyggjarar. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Saint-Lunaire|Saint-Lunaire]]» frå ,  den 8. november 2009.*  


## Bakgrunnsstoff

*
*Côtes du nord de l'Armorique
Slaget ved Reichenberg

**Slaget ved Reichenberg** var eit slag i sjuårskrigen den 21. april i 1757 nær byen Reichenberg (tsjekkisk *Liberec*) i Böhmen.

Marskalk von Bevern hadde kome inn i Böhmen med eit korps på 16&nbsp;000 prøyssarar. Ved Reichenberg møtte han det austerrikske korpset til Königsegg. Austerrikarane telte 18&nbsp;000 infanteristar og 4900 kavaleristar, men berre rundt 10&nbsp;000 mann hadde samla seg ved Reichenberg.

Den erfarne Bevern slo fienden sin. Som følgje av dette tok Bevern store austerrikske forsyningar og kunne halde fram marsjen sin mot Praha. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Slaget ved Reichenberg|Slaget ved Reichenberg]]» frå ,  den 8. november 2009.*
Slaget ved Krefeld

**Slaget ved Krefeld** var eit slag den 23. juni 1758 mellom Preussen-Hannover og Frankrike under sjuårskrigen. 

Den hannoverske armeen leia av hertug Ferdinand, bror til hertugen av Braunschweig, hadde drive franskmennene leia av Comte de Clermont tilbake til andre sida av Rhinen. Armeen til Ferdinand hadde kryssa over til venstresida av Rhinen og var no i ein posisjon der han truga grensa til Frankrike. Slaget ved Rheinberg vart utkjempa 12. juni, men vart ikkje avgjerande. Clermont, som nyleg hadde erstatta Duc de Richelieu som kommandør over den franske armeen, prøvde å stoppe framrykkinga. Han valde ei forsvarslinje på sørsida av ein mura kanal som gjekk om lag frå aust til vest. Kanalen fungerte som ei slags naturleg festning som Clermont lett kunne forsvare. 

Etter fleire skinnåtak mot høgreflanken til Clermont, marsjerte Ferdinand ein vid boge mot flanken og kryssa kanelen ute av syne for franskmennene. Han dukka opp att i eit skogområde på venstreflanken til Clermont. Clermont, som var midt i middagen, sendte forsterkningar for seint, og venstreflanken hans vart knust. 

Comte de Gisors, den populære, karismatiske sonen til den franske krigsministeren Comte de Belle-Isle, vart dødeleg skadd då han rykte fram i front av dei franske karabinierane. Comte de St. Germain, som kommanderte den franske venstreflanken, klarte likevel å hindre ein fullstendig slakt, og den franske armeen klarte å trekke seg tilbake i relativt god orden. 

Erbprinzen, sonen til hertugen av Braunschweig som seinare døydde av skadane han fekk under slaget ved Jena i napoleonskrigane, kommanderte dei allierte troppane. Clermont bad om å få sleppe som kommandant etter nederlaget, eit ønske han fekk oppfylt. Han vart etterfølgd av marskalk de Contades.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Battle of Krefeld|Battle of Krefeld]]» frå ,  den 8. november 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Kapp det gode håp

**Kapp det gode håp** eller **Godvonodden** (engelsk *Cape of Good Hope*, afrikaans *Kaap die Goeie Hoop*) er ein sørvestpeikande odde nær sørspissen av Kapplandet, lengst sør i Sør-Afrika. Kapp det gode håp er ikkje sørspissen av Afrika, den ligg noko lenger aust, ved Kapp Agulhas.

Å runde Kapp det gode håp var ein viktig milepåle for sjøfarande i gammal tid. Når denne odden var runda, hadde dei sjøfarande godt håp om å nå fram til India. Kapp det gode håp er difor ein av dei mest kjende oddane i Afrika.

Den første europear som runda odden, var sjøfararen Bartolomeu Dias i 1488. Dias kalla odden «Stormodden», (*Cabo das Tormentas*). Kong João II av Portugal skal sidan ha gitt odden namnet Cabo da Boa Esperança, «Godt-håp-odden» eller «Godvonodden»/«Kapp det gode håp», som odden har blitt heitande på norsk.

Den nederlandske handelsreisande Jan van Riebeeck grunnla 6. april 1652 Cape Town like nord for Kapp det gode håp, som ei bunkringshamn for Det nederlandske austindiakompaniet. Etter at Nederland blei okkupert av Frankrike i 1795, under Napoleonskrigane, invaderte Storbritannia Kapp-området. Britane gav avkall på Kapp det gode håp i 1803 for så å invadera det att i 1806. Ved Den anglo-nederlandske traktaten av 1814 fekk Storbritannia formelt kontroll over området, som blei styrt som Kapp-kolonien. Det blei del av eit sjølvstendig Sør-Afrika i 1910.

Soga om Den flygande hollendar er elles knytt til odden.
Aleksandr Golovin

**Aleksandr Jakovlevitsj Golovin** () var ein russisk målar og scenograf. Han er særleg kjend for å ha designa ballett- og teateroppsetjingar for koreografane Sergej Djagilev, Konstantin Stanislavskij, og Vsevolod Mejerhold.

## Liv og gjerning
Golovin byrja med å sturdere arkitektur, men bytte etter ei stund over til målarstudiet. Han gjekk også ei tid ved den franske kunstskulen *Académie Colarossi* i Paris. Grunna pengevanskar arbeidde han etter uteksamineringa som interiørmålar og dekorasjonsseljar. Han prøvde seg og innanfor ulike kunsthandverk, til dømes som møbeldesignar.

I 1900 tok han del i utsmykkinga av Russlands paviljong på verdsutstillinga i Paris, saman med venen Konstantin Korovin. Året etter flytta han frå Moskva til St. Petersburg-regionen. Her kom han til sin rett som scenograf, særleg gjennom å kombinere symbolisme og modernisme i operaer og dramatiske oppsetjingar for Djagilev, Mejerhold og andre teaterregissørar. Etter oktoberrevolusjonen i 1917 fekk Golovin sjeldan oppdrag for teater. Han grov seg då ned med måleri og grafiske illustrasjonar.

Golovin laga teaterkulissane til ei stor oppsetjing av Pierre Beaumarchais sitt stykke *Figaros bryllaup* på Moskva kunstteater. Den russiske teaterinstruktøren Konstantin Stanislavskij regisserte stykket i ei snøgt- og frittflytande oppsetjing som opna 28. april 1927. Oppsetjinga hadde det vore øvd på sidan slutten av 1925. Stanislavskij flytta handlinga stykket til det før-revolusjonære Frankrike og tillempa dei fem aktene, som i staden vart presentert i elleve scener. For å få flyt i framsyninga med raske sceneskifte fekk Golovin laga ei dreiescene. Oppsetjinga var ein formidabel suksess.

Golovin døydde i Detskoje Selo i 1930.

## Galleri

A marquise 01 by A.Golovin (1908).jpg|Ei markise (1908)
Finnish girl by A.Golovin (1908).jpg|Finsk jente (1908)
Marina Erastovna Makovskaya by A.Golovin (1912).jpg|Marina Erastovna Makovskaja (1912)
Alexander Yakovlevich Golovin - Portrait of Mikhail Ivanovich Terestjenko - Google Art Project.jpg|Portrett av Mikhail Ivanovitsj Terestjenko (mellom 1910 og 1914)
Alexander_Y_Golovin_Portrait_of_Meyerhold.jpg|*Portrett av [[Vsevolod Mejerhold]]*, 1917
Masquerade by Golovin - 2nd picture. Masquerade (1917, Bakhrushin museum).jpg|Scenebilete til *Maskerade*, 1917


## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aleksandr Golovin|Aleksandr Golovin]]» frå ,  den 8. november 2009.*  


## Bakgrunnsstoff
Sahel

**Sahel** (av arabisk ساحل *sāḥil*, 'grense' eller 'breidd') er namnet på eit tørt savannebelte sør for Sahara. Beltet dekker Afrika på tvers og omfattar land som Senegal, Mauritania, Mali, Burkina Faso, Niger, Nigeria, Tsjad, Sudan, Etiopia, Eritrea, Djibouti og Somalia.
Konstantin Gorbatov

**Konstantin Ivanovitsj Gorbatov** () var ein russisk post-impresjonistisk målar.

## Liv og gjerning
Gorbatov var fødd i Stavropol i provinsen Samara. Han budde i Riga frå 1896 til 1903, og studerte ingeniørvitskap før han gjekk i målarlære. Gorbatov flytta til St. Petersburg i 1904 og studerte ved ein høgre skule der han lærte teknisk teikning. Deretter tok han til med arkitektur i St. Petersburgs kunstakademi, før han studerte kunstmåling med Nikolaj Dubovskij. Gorbatov fekk stipend og studerte kunst i Roma og på Capri. Han vende tilbake til St. Petersburg og deltok på Peredvizjnikij sine utstillingar.

Gorbatov forlet Russland for godt i 1922 i kjølvatnet av oktoberrevolusjonen. Han slo seg ned på den italienske øya Capri, men flytta i 1926 til Berlin og budde der til han døydde. I Berlin  vart han med i ein sirkel av russiske emigrantkunstnarar, så som Leonid Pasternak, Vadim Falilejev og Ivan Mjasojedov. Han vart ein velkjend og etablert kunstnar. Gorbatov reiste i 1930-åra rundt om kring i Europa. Han vitja Palestina og Syria i 1934 og 1935, og var ofte innom Italia.

Gorbatovs kunst vart erklært uynskt i Nazi-Tyskland og familien måtte deretter klare seg med lite. Etter som han var borgar av Sovjetunionen hadde han forbod mot å forlate Tyskland medan verdskrigen pågjekk. Gorbatov døydde den 12. mai 1945, kort etter den allierte sigeren over Tyskland. Kona hans tok livet sitt 17. juli 1945.

Gorbatov testamenterte arbeida sine til kunstakademiet i Leningrad. Verka vart overlevert Moskva regionale museum for historie og kunst, og har sidan vore utstilt i Ny-Jerusalem-klosteret.

## Verk i utval

Gorbatov Kupalshicy.jpg|Symjande kvinner, 1902
Kitezh.jpg|Kitezj, 1913
Gorbatov Sergiev Posad.jpg|Troitse-Sergijev Posad, 1915
GorbatovKI PotonuvGorodISTR.jpg|Den drukna byen, 1933


## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Konstantin Gorbatov|Konstantin Gorbatov]]» frå , den 8. november 2009.* 

## Bakgrunnsstoff
Jordbruksrevolusjonen

**Jordbruksrevolusjonen** eller **den neolittiske revolusjonen** viser til dei store endringane som skjedde i organiseringa av menneskesamfunn etter at dei tok til å halda husdyr og dyrka jorda. Desse endringane markerer gjerne byrjinga av yngre steinalder. Dei fann stad uavhengig til ulike tider og på ulike stader i verda, og over eit lengre tidsrom.

Historikaren Vere Gordon Childe skapte omgrepa «Neolithic Revolution» og «Urban Revolution» på 1920-talet for å skildra den raske utviklinga av jordbruk og samfunn i Midt-Austen.

## Tid, stad og produkt
Den best kjende jordbruksrevolusjonen fann stad frå 9000- til 7000-talet f.Kr. i den fruktbare halvmånen i Midt-Austen. Ein utvikla dyrking av plantar som etterkvart vart foredla: Korn, bygg og kveiteslaga einkorn og emmer; belgfrukter, linser, erter, kikerter, linsevikke, og tekstilplanten lin. 

Nokre av dei første husdyra, sau, geit og gris, blei truleg først temde i dette området. Grisen blei i tillegg domestisert i Kina, medan storfe kan ha blitt domestisert både i Afrika, Sør-Asia og Midt-Austen rundt 8000-talet f.Kr. Hunden hadde lenge vore del av menneskeleg kultur.

Anna tidleg jordbruk fann stad på Papua Ny-Guinea, der dyrking kan ha funne stad frå 8000-talet. I Kuk på Ny-Guinea er det funne prov på dyrking av banan, taro og yams.

Aust i Kina er det funne spor etter hirsedyrking frå rundt 8300 til 6700 f.Kr. Risdyrking tok til frå om lag 7000-talet f.Kr. ulike stader i Kina, Søraust-Asia og kanskje også i India.

Mehrgarh i noverande Pakistan er det eldste døme på jordbruk i Sør-Asia, frå 7000-talet f.Kr., der ein i tillegg til bygg og kveite også dyrka brystbær og dadlar.

Ein dyrka mais for oppimot 9000 år sidan i Mexico. Graskar og bønner var også tidlege dyrka matplantar i Amerika.

I Afrika utvikla fleire ulike kulturar jordbruk uavhengig frå kvarandre frå rundt 5000-talet f.Kr. Medan Nord-Afrika tok del i utviklinga i den fruktbare halvmånen, hadde dyrking av yams, sorghum og afrikansk ris (*Oryza glaberrima*) utgangspunkt i Sentral-Afrika. Det etiopiske høglandet hadde sitt heilt eigne planteliv og jordbruk med artar som teff, *[[Ensete ventricosum|ensete]]* og fingerhirse. I mange område av Afrika la ein større vekt på dyrehald enn dyrking av jorda.

I Sør-Skandinavia tok ein til å dyrka jorda rundt 4000-talet f.Kr., og om lag to tusen år seinare i nordlegare strok.

Andre kulturar har hatt jakt og sanking som næringsgrunnlag fram til moderne tid.

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Jordbruksrevolusjonen|Jordbruksrevolusjonen]]» frå ,  den 9. november 2009.*
University of Delaware

**University of Delaware** er eit privat, delstatsfinansiert sea-grant, space-grant- og land-grant-universitet i Newark i delstaten Delaware i USA. Det er fire underliggaende campusar i delstaten. Det var oppretta i 1743 som *New London Free School* og registrert av koloniregjeringa i 1769, men akkreditert som høgare lærestad først i 1833 for å unngå konkurranse med University of Pennsylvania. 

I dag vert det rekna blant dei kvalitetsmessige høgt rangerte Public Ivy-universiteta. Særleg kjemi- og business-studiane er særs høgt rangert. Den omkringliggande farmasiindustrien i Delaware har omfattande forskingssamarbeid med universitetet.

Universitetet har 76 studieprogram i meir enn 40 fag i utlandet, til saman i 35 land på alle kontinent. I tillegg er IT-nettverk og -tenester særs godt utbygd ved lærestaden.

College ved University of Delaware er:
* College of Agriculture and Natural Resources 
* College of Arts and Sciences 
* Alfred Lerner College of Business and Economics 
* College of Engineering
* College of Health Sciences 
* College of Human Services, Education and Public Policy 
* College of Marine and Earth Studies 

Ved universitetet var det 19&nbsp;742 studentar og 1421 vitskapelege tilsette i 2006, og same året var skulepengane US$ 7.740 for studentar folkeregisteret i Delaware. Studiane vert gjeve opp til doktorgradsnivå.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:University of Delaware|University of Delaware]]» frå , den 9. november 2009.* 


## Bakgrunnsstoff

*
Dissosiasjon i kjemi

**Dissosiasjon** i kjemi og biokjemi i ein generell prosess der ioniserte stoff (kompleksar eller saltar) som vert skild frå kvarandre eller delt inn i mindre partiklar, ion eller radikalar. Vanlegvis er prosessen reversibel. Når ein set ei Bronsted-Lowry-syre i vatn, vil den kovalente bindinga mellom eit elektronegativt atom og eit hydrogenatom verte broten ved heterolyse, som fører til eit proton og eit negativt ion. Dissosiasjon er det motsette av **assosiasjon** og **rekombinasjon**. Prosessen vert ofte forveksla med ionisering. 

## Dissosiasjonskonstanten

For revisible dissosiasjonar i kjemisk likevekt er
: AB  A + B 
Dissosiasjonskonstanten *K*d er forholdet mellom dissosiert og udissosiert stoff
: K_d = \mathrm{\frac{[A][B]}{[AB]}}
der klammeparentesane syner til likevektskonsentrasjonane av kvar art.

## Sjå òg
* Ionisering
* Syre
* Base i kjemi

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dissociation (chemistry)|Dissociation (chemistry)]]» frå , den 9. november 2009.*
Øivind Eckhoff

**Øivind Eckhoff** () var ein norsk pianist og musikkforskar frå Oslo. Eckhoff var amanuensis i musikkvitskap ved Universitetet i Oslo 1965–83 og kjent som ein dyktig musikkpedagog. I 1957 gav han ut Noregs fyrste vitskaplege bok om homoseksualitet.

Han byrja å spele piano som sjuåring. Klaverdebut heldt han i Oslo 30. november 1945, og han tok musikkpedagogisk eksamen ved Musikkonservatoriet i København i 1953. Frå 1942 til 1960 var han knytt til Riefling Klaverinstitutt som klaverpedagog, og opptredde fleire gonger i NRK radio som pianist.

Øivind Eckhoff sette også spor etter seg i kampen for homofil frigjering. Han var med heilt frå starten av Det Norske Forbundet av 1948, og sat ei tid i styret. Men hans store pionerinnsats på området kom i 1957 med den omfattande opplysningsboka *Vi som føler annerledes. Homoseksualiteten og samfunnet* – eit 342 siders forsøk på å forklare årsakene til homoseksualitet, samt å klarleggje homoseksuelles vanskelege situasjon og naturlege plass i samfunnet. Boka blei utgitt under pseudonymet «Finn Grodal». Ikkje berre er *Vi som føler annerledes* Noregs første vitskaplege bok om homoseksualitet, men ho er framleis ei av få norske fagbøker som er skrive om emnet. Med denne boka blei også nemningane homofil/i og heterofil/i innført i norsk presse- og samfunnsdebatt.

## Skriftlege verk
**Johan Svendsens Symfoni nr 1 i D-dur. Et tidlig vitnesbyrd om vesentlige trekk ved hans egenart som komponist*, mag.avh. UiO, 1965
**Sang fra bladet. Elementærkurs i hørelære med grunndrag av musikklæren*, 1959
*«The enigma of 'Haydn's opus 3'», i *Studia musicologica Norvegica*, nr. 4, 1978
**Vi som føler annerledes. Homoseksualiteten og samfunnet* (under pseud. Finn Grodal), 1957

## Musikkomposisjonar
**Kadenser til Mozarts klaverkonsert i d-moll*, 1947
**Alvor – 6 klaverstykker*, 1997
**Kraft og fred – 7 klaverstykker*, 1997

## Bakgrunnsstoff
*Store norske leksikon/Norsk biografisk leksikon Biografiartikkel om Øivind Eckhoff
*Kilden *Viktig homobok fyller femti* artikkel om *Vi som føler annerledes*.
Regeringa Gerhardsen IV

**Einar Gerhardsen si fjerde regjering** var ei rein Arbeiderparti-regjering.
Den sat frå 25. september 1963 til 12. oktober 1965.

Regjeringa hadde følgjande medlemmar:

Statsminister
*Einar Gerhardsen frå 25. september 1963 til 12. oktober 1965.

Utanriksminister
*Halvard Lange frå 25. september 1963 til 12. oktober 1965.

Statsråd Finans- og tolldepartementet
*Andreas Cappelen frå 25. september 1963 til 12. oktober 1965.

Statsråd Kommunal- og Arbeidsdepartementet
*Jens Haugland frå 25. september 1963 til 12. oktober 1965.

Statsråd Landbruksdepartementet
*Leif Granli  frå 25. september 1963 til 12. oktober 1965.

Statsråd Fiskeridepartementet
*Magnus Andersen frå 25. september 1963 til 12. oktober 1965.

Statsråd Kyrkje- og undervisingsdepartementet 
*Helge Sivertsen frå 25. september 1963 til 12. oktober 1965.

Statsråd Sosialdepartementet
*Olav Gjærevoll frå 25. september 1963 til 12. oktober 1965.

Statsråd Justis- og politidepartementet
*Oscar Christian Gundersen frå 25. september 1963 til 12. oktober 1965.

Statsråd Forsvarsdepartementet
*Gudmund Harlem frå 25. september 1963 til 12. oktober 1965.

Statsråd Familie- og forbrukardepartementet
*Aase Bjerkholt frå 25. september 1963 til 12. oktober 1965.

Statsråd Samferdselsdepartementet
*Trygve Bratteli frå 25. september 1963 til 20. januar 1964.
*Erik Himle frå 20. januar 1964 til 12. oktober 1965.

Statsråd Handels- og Skipsfartsdepartementet
*Erik Himle frå 25. september 1963 til 20. januar 1964.
*Trygve Lie frå 20. januar 1964 til 12. oktober 1965.

Statsråd Industridepartementet
*Trygve Lie frå 25. september 1963 til 20. januar 1964.
*Karl Trasti frå 20. januar 1964 til 12. oktober 1965.

Statsråd Løns- og prisdepartementet
*Karl Trasti frå 25. september 1963 til 20. januar 1964.
*Idar Norstrand frå 20. januar 1964 til 12. oktober 1965.

## Sjå òg
* Norske regjeringar
* Norske statsministrar
* Norske utanriksministrar
* Norske finansministrar
* Norske kulturministrar

## Kjelder
* Einar Gerhardsen si fjerde regjering hos Regjeringen.no, vitja 15. januar 2010
Ionisering

**Ionisering** er den fysiske prosessen som skjer når eit atom eller eit molekyl vert omdanna til eit ion ved at ein legg till eller fjernar partiklar som elektron eller andre ion. Dette vert ofte forveksla med dissosiasjon i kjemi.

Prosessen er noko forskjellig etter om det er eit ion med positiv eller negativ lading som vert produsert. Eit positivt ladd ion vert produsert når eit elektron bunde til eit atom (eller eit molekyl) absorberer nok energi til at det kan kome seg bort frå den elektriske potensial-sperra som opphavleg heldt det fastbunde til atomet (eller molekylet). Energimengda som må til vert kalla ioniseringspotensialet. Eit negativt ladd ion vert produsert når eit fritt elektron kolliderer med eit atom og slik vert fanga i den elektriske potensiall-sperra og dermed frigjev energien det har til overs. 

Generelt kan ein dele ionisering inn i to typar: **sekvensiell ionisering** og **ikkje-sekvensiell ionisering**. I klassisk fysikk finst berre sekvensiell ionisering. Ikkje-sekvensiell ionisering bryt fleire av lovene i klassisk fysikk.

## Sjå òg
* Fasediagram
* Faseovergang
* Fotoionisering 
* Kvantetunnelering
* Termal ionisering
* Adiabatisk ionisering

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ionization|Ionization]]» frå , den 9. november 2009.* 
 
** ''Probing atomic ionization mechanisms in intense laser fields by calculating geometry and diffraction independent ionization probabilities''. J Wood, E M L English, S L Stebbings, W A Bryan, W R *Newell, J McKenna, M Suresh, B Srigengan, I D Williams, I C E Turcu, J M Smith, K G Ertel, E J Divall, C J Hooker, A J Langley.
Sydney Chapman

**Sydney Chapman** () var ein britisk matematikar, matematisk fysikar og geofysikar.

Chapman byrja universitetsstudiane sine i Manchester i 1904, 16 år gammal. I starten studerte han han til ingeniør, og tok òg ingeniørseksamen, men utvikla så stor interesse for matematikk han vart verande att eit år til for å ta eksamen i matematikk. Etter råd frå ein lærar i Manchester søkte han seg så til Trinity College ved Universitetet i Cambridge, som då vart rekna som det beste og mest krevjande lærestaden innan matematikk. Chapman tok den høgaste eksamenen i 1910 og starta ei forskingskarriere innan rein matematikk under G.H. Hardy. Same år vart han tilbydt å verte assistent for Frank Dyson ved Observatoriet i Greenwich. Frå 1914 til 1919 vendte Chapman tilbake til Cambridge som lektor i matematikk, frå 1919 til 1924 var han professor i matematikk i Manchester og flytta seinare til Imperial College i London. 1946 vart han professor ved Oxford universitet.

## Forsking

Chapmans gjorde størst innsats på området stokatiske prosessar, framfor alt markovprosessar. Chapman og russaren Andrej Kolmogorov formulerte kvar for seg dei grunnleggande likningane innan dette området, Chapman-Kolmogorov-likningane.

Chapman og den svenske fysikaren David Enskog vidareutvikla, igjen kvar for seg, den kinetiske gassteorien gjennom å utvide Boltzmannmetoden med det som vart kalla Chapman-Enskog-metoden.

Chapman gjorde òg ein del arbeid innan geofysikk. I 1930 forklarte han dei fotokjemiske mekanismane som skapar ozonlaget. Han studerte òg fleire andre geofysiske og astrofysiske fenomen innan aeronomi. Han var elles den som gav namn til faget aeronomi.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Sydney Chapman (matematiker)|Sydney Chapman (matematiker)]]» frå ,  den 9. november 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Oldowan

**Oldowan** er nemninga på den eldste kjende tradisjonen av framstilte steinverktøy, laga av førhistoriske hominidar i tidleg eldre steinalder. Oldowan-verktøy er mindre steinar av kvarts, kvartsitt eller basalt som er hakka i to retningar til ein egg ein kan hakka, skrapa eller skjera med. Dei første tydeleg framstilte olduwanverktøya, funne i Etiopia, er 2,6 millionar år gamle. Verktøya blei spreidde til store delar av Afrika og Eurasia. Dei fortsette å lagast i rundt 1 million år, og blei gradvis vidareutvikla til acheuléenverktøy, men blei lenge laga parallelt med desse.

Namnet oldowan (eller olduwan) kjem frå Olduvai, ein dal i Tanzania der dei første, og mange av dei eldste, funna av slike verktøy er gjort. Tidlegare blei desse verktøya kalla abbevillien, etter funn gjort i Abbeville i Frankrike.

Ein tenkte lenge at slekta *[[Homo]]* skilde seg frå *[[Australopithecus]]* og *[[Paranthropus]]* gjennom bruk og tilverking av verktøy. I dag meiner ein i staden at både *Homo* og *Australopithecus* laga verktøy, medan *Paranthropus* i det minste nytta dei.

## Kjelder

* 
* 
----
* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Oldowan|Oldowan]]» frå ,  den 9. november 2009.*
Fagernut Vaktarbustad

**Fagernut Vaktarbustad** vart bygd i 1904 ved det høgste punkt på traseen til den då planlagde Bergensbanen. Han ligg 1310 moh. i Ulvik herad i Vestland, mellom Hallingskeid og Finse. Huset er teikna av arkitekt Paul Armin Due og er bygd i stein frå eit steinbrot like ved. Alt anna byggetilfang måtte transporterast på hesteryggen frå Aurland. Det er ei strekning på 44 km med motbakke. Medan dei bygde Bergensbanen, som var ferdig i 1909, var det ingeniørar og leiinga for arbeidet som budde på Fagernut.

Vaktarbustaden hadde husvære til to familiar, ei i kvar ende av huset. Det vart innlagt vatn til som kunne brukast om sommaren. Det vart og installert telefon. Då Bergensbanen vart elektrifisert på 1960-talet fekk bustaden elektrisk straum. Men straumen vart burte i 1993. Då vart Finsetunnelen opna, og det tidlegare køyreleiingsnettet, som Fagernut hadde straum frå, vart sett ut av drift.

I 1965 vart banevaktarfunksjonen sentralisert, og Fagernut vart fråflytt. Frå 1976 til 1990 vart Fagernut utleigd til Statskraft. Då var mellom anna andre etasje ominnreidd. 

Stiftinga Rallarmuseet leigde Fagernut frå 1992. I 1997 kjøpte dei vaktarbustaden av Noregs statsbaner. Sidan 1992 har Rallarmuseet drive rallarkafe og utstilling i sommarsesongen.

Fagernut Vaktarbustad vart i 2002 freda av Riksantikvaren.

## Kjelder
* rallarmuseet.no 

## Bakgrunnsstoff

*
Haugastøl stasjon

**Haugastøl stasjon** er ein jernbanestasjon på Bergensbanen. Stasjonen ligg i Hol kommune i Viken, mellom stasjonane Ustaoset i aust og Finse i vest. Følgjer ein sporet over Roa ligg Haugastøl 275,5&nbsp;km frå Oslo sentralstasjon. Stasjonen ligg 988&nbsp;meter over havet. Vest for Haugastøl går Bergensbanen og Riksveg 7 ulike vegar, Bergensbanen tar den nordre ruta langs Hallingskarvet, mens Riksveg 7 går lengre sør fram til og gjennom Måbødalen.

Stasjonen vart opna i 1908. Stasjonsbygningen er teikna av jernbanearkitekten Paul Armin Due, og er ei krysning mellom nasjonalromantisk og jugendstil. Bygningen vart renovert i 1963, mellom anna vart det installert toalett. I 2002 fatta Riksantikvaren eit fredningsvedtak for både stasjonsbygningen og den tilhøyrande Sløtfjord voktarbolig.

Rallarvegen har sitt utgangspunkt ved Haugastøl. Den var opphavleg ein anleggsveg bygd av rallarane som bygde jernbanen. Vegen er no ein populær gang- og sykkelsti i sommarmånadene, noko som gjer stasjonen forholdsvis stor trafikk sommarstid og stasjonen er delvis betjent i  denne tida. Haugastøl er ikkje mellom de største stasjonane på høgfjellsstrekninga og ekspresstoga betjener ikkje stasjonen.

## Kjelde


## Bakgrunnsstoff
*Kart over stasjonsområdet
*Jernbaneverkets side om Haugastøl stasjon 
*
Isaak Brodskij

**Isaak Izrailevitsj Brodskij** (russisk: Исаак Израилевич Бродский) () var ein sovjetisk målar. Verk frå hans hand vart nærast blåpapir for kunstretninga sosialistisk realisme. Han er kjend for sine framstillingar av Lenin og idealiserte, grundig utførte måleri som viser til hendingar under den russiske borgarkrigen og bolsjevikrevolusjonen.

## Liv og gjerning

Brodskij var fødd i landsbyen Sofijevka i Ukraina. Han studerte ved Odessa kunstakademi og sidan St. Petersburgs kunstakademi. I 1916 vart han med i *Jødisk selskap til fremjing av kunst*. Etter revolusjonen fekk han mellom anna oppdrag i å måle Lenin. Då Brodskij bad Lenin om å signere måleriet Lenin, sa denne: «Eg skriv under, for fyrste gong, på det eg ikkje er samd i.»

Brodskij stod på ein god fot med mange leiande russiske målarar, inkludert læremeisteren sin, Ilja Repin. Brodskij var ein grådig kunstsamlar og donerte tallause fyrsteklasses måleri til museum i  Ukraina og andre stader. Hans ypperlege kunstsamling inneheldt framståande verk av Repin, Vasilij Surikov, Valentin Serov, Isaak Levitan, Mikhail Vrubel og Boris Kustodjev. Etter Brodskijs død vart husværet hans i St. Petersburg omgjort til nasjonalt museum. Der kunstsamlinga framleis er utstilt.

Brodskij var æreskunstnar av dei russiske sovjetrepublikkane, og medlem av *Unionen av målarar for det revolusjonære Russland*. Han var den fyrste målaren som vart tildelt Leninordenen. I 1934 vart han utnemnd til direktør for Stor-Russlands kunstakademi.

Memoarane hans vart utgjevne etter han var død.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Isaak Brodskij|Isaak Brodskij]]» frå , den 9. november 2009.*
Johan Frederik Thorne

**Johan Frederik Thorne** () var ein norsk kjøpmann, trelasthandlar og stortingsmann frå Drammen. Han var far til Johan Thorne, og bror av Søren Thorne.

## Liv og gjerning
Thorne var fødd i Drammen, og budde der heile livet. Han tok til som kjøpmann, seinare tok han og til som trelasthandlar og dreiv med dette i vel tjue år (1827-48). I eigenskap av brukseigar var Thorne med å stifte Buskerud amts landboforening, han var og med på skipinga av Drammens og Holmestrands skibsassuranseforening. Thorne sette i fart dei to fyrste dampbåtane på Tyrifjorden. Perioden 1837-43 var han stadshauptmann.

Thorne var innvald på Stortinget 1833, 1839, 1845 og 1848. Til sesjonen i 1842 var han tredje varamann. På dei ulike stortinga var han medlem av ymse komitear. I 1848 var han formann i bankkomiteen. Kring valet av representantar til 1836-sesjonen var det ein del ugreie, og Thorne kom ikkje med.

Thorne var med i kommisjonen av 1838 som såg på handelsloven. 1841 deltok han som norsk representant (fullmektig) i avslutninga av ein traktat om Øresundstollen.

Under den økonomiske krisa i 1848 måtte Thorne innstille den store verksemda si.

## Kjelde
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*, Kristiania 1914
Søren Thorne

**Søren Wilhelm Thorne** () var ein norsk prest og stortingsmann. Han var yngre bror av Johan Frederik Thorne.

Thorne var fødd i Drammen, der far hans var kjøpmann. Søren gjekk ut frå Drammens skole i i 1823, og vart uteksaminert cand. theol. frå universitetet i hovudstaden i 1829. Han var to år timelærar ved skulen i Drammen der han tidlegare var elev. Deretter sokneprest i Håland prestegjeld i dagens Rogaland frå 1831. 1840-1848 var han sokneprest i Leikanger i Sogn. Sidan 1848 sokneprest på Kongsberg i 29 år. På Kongsberg var han forlikskommissær og medlem av bystyret. I sistnemnde verv arbeidde han for forbetringar i skulestellet.

Thorne reprensenterte Kongsberg på Stortinget på alle fire stortinga frå 1854 til 1859-60. Han var på alle tingsamlingane medlem av ein av dei to næringskomiteane. På dei tre siste stortinga sat han også i Lagtinget.

Han døydde på Kongsberg.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*, Kristiania 1914