Vassplante

**Vassplantar** er plantar som er tilpassa til å veksa i vatn. Dette krev fleire særskilde tilpassingar, og fører til at få vassplantar kan veksa utanfor vatn eller permanent fuktige omgjevnadar. Karplantar som veks i vatn kan omfatta både karsporeplantar og dekkfrøingar. 

Tang og tare er ikkje karplantar, men fleircella makroalgar; noko som gjer at me oftast ikkje reknar dei med i kategorien.

Til skilnad frå landplantar har vassplantar få problem med å ta opp vatn, noko som naturleg nok kjem av vassmengdene i miljøet deira. Dette tyder at plantane har mindre behov til å regulera vassopptaket sitt - dette ville kosta meir energi enn det dei ville tena på det.

## [[Fysiologi]]ske tilpassingar
* Kutikula manglar eller er særs tynn. Dette vokslaget er noko dei fleste høgare plantar har utanpå blada sine for å hindra væsketap, eit problem vassplantar ikkje har.
* Stomata (gassvekslingsporane) er opne mesteparten av tida og finst i store mengder, ofte på begge sider av blada.
* Stenglane er fleksible, sidan dei ofte vert heldt oppe av vatnet. Stive stenglar og stammar hadde faktisk vore ei ulempe, sidan dei hadde auka sjansen for at planten skulle brekka.
* Røtene er mindre, tilbakedanna eller omdanna til oksygenopptak; sidan vatn enkelt diffunderer inn i blada uansett.
* Mange vassplantar har dessutan flyteblad, luftblærer eller liknande for å halda seg oppe i overflata der det er lys nok til å gjera fotosyntese mogleg.

## Vekstformer i ferskvatn
Plantar som veks i ferskvatn finst i ei rekkje vekstformer. Denne oversikta tek for seg korleis dei høgare plantane i ein innsjø veks, rangert frå heilt grunt vatn og utover mot djupare delar av vatnet. Algar og moser vert ikkje rekna med.

**Helofyttar** eller **sumpplantar** veks inst i strandsona. Dette er plantar som har rota si i blaut jord eller i botnen på grunt vatn, men som har stengel med blad og blomar/sporar over vassflata. Døme på dette kan vera takrøyr, sumpmaure, sløkje og mjødurt. Mange helofyttar veks òg andre stadar enn berre i samband med sjøar, t.d. kan ein finna dei på myrer eller på fuktig skogbotn.

**Isoetidar** eller **kortskotsplantar** veks på botnen av ein sjø og har sjeldan noko særleg til stengel. Blada veks ofte i rosettar. Eit norsk døme på dette er botnegras *Lobelia dortmanna*.

**Elodeidar** eller **langskotsplantar** har lange stenglar under vatn, men manglar flyteblad. Somme av dei flyt fritt, andre har rotfeste i botn. Vanlege artar innanfor denne kategorien er vasspest, elvesnelle, sjøsivaks og flaskestorr.

**Nymfeidar** eller **flytebladsplantar** veks med rota si på botnen av innsjøen, og har flytande blad på overflata. I Noreg er gul og kvit nykkerose dei mest kjende, men tjønnaks-artane er òg vanlege.

**Lemnidar** er plantar som flyt fritt i vasskorpa utan å ha kontakt med botnen. Desse er oftast ganske små, og finst helst i næringsrike vatn. Døme på dette er andematslekta.

## Bruk

Mange vassplantar vert brukt eller har vorte brukt som ei kjelde til mat for menneske og husdyr. Eit mykje brukt døme er ris, som rett nok opphavleg ikkje voks i vatn. Plantar som vasskastanjar, taro og til ein viss grad vasspest er òg etande, og vert mykje brukt som mat.

I akvarium vert vassplantar brukt både til pynt og til å produsera oksygen. Eit godt beplanta akvarium treng mindre stell enn eit med få plantar.

## Kjelder
* Paus, Aage: *Feltkompendium i botanikk - Økologisk og morfologisk del* Universitetet i Bergen, 2007
* Riehl, Rüdiger & Baensch, Hans A.: *Akvariets lexicon*, Mergus 1997
* Engelsk wikipedia

## Bakgrunnsstoff