open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Annihilasjon

**Annihilasjon** (engelsk *annihilation*) skildrar i kvantemekanikken det som skjer når ein elementærpartikkel kolliderer med eit eksemplar av antipartikkelen sin. Dei vil då utslette kvarandre og omdannast til energi i form av foton av type gammastråling eller andre elementærpartiklar. Den motsette prosessen er pardanning. Ved annihilasjon og pardanning vil energi som skuldast massen til partikkelen gå over i kinetisk energi og omvendt, men slik at den totale energien er bevart. 

Energien *E* kjem frå partiklane sin masse *m* og rørslemengda *p* gjeven ved formelen 

:E^2 = m^2 c^4 + p^2 c^2, 

der *c* er lysfarten i vakuum.

For å gje ein ide om storleiksordenen av denne samanhengen kan ein sei at 2 kg materie som annihilerer mot 2 kg antimaterie vil generere ein energi som svarar omtrentleg til den årlege vasskraftproduksjonen til Noreg. Sidan ei hydrogenbombe av deuterium «berre» forbrukar rundt 6 ‰ av den aktive massen sin ved fusjonen, kan ein si at ei annihilering er kring 160 gonger kraftigare.

Produksjonen av antimaterie ved CERN er per i dag ikkje større enn at det ville ta fleire milliardar år å produsere éit gram.

Annihilasjon og pardanning var viktige prosesser i starten av universet vårt, ein mikroskopisk brøkdel av eit sekund etter big bang.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tilintetgjøring (kvantemekanikk)|Tilintetgjøring (kvantemekanikk)]]» frå ,  den 26. mars 2012.*  
 
*annihilasjon – fysisk prosess. I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/annihilasjon/fysisk_prosess
Rüdlingen

**Rüdlingen** er ein kommune i kantonen Schaffhausen i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () med eit . Kommunesenteret ligg 367 meter over havet.

Kommunen ligg ved Rhinen-kneet ovanom Eglisau.

Med Buchberg dannar Rüdlingen ein eksklave i kantonen Schaffhausen ved Rhinen, som grensar til kantonen Zürich og Baden-Württemberg.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rüdlingen|Rüdlingen]]» frå ,  den 26. mars 2012.*
Antiproton

Eit **antiproton** er antipartikkelen til protonet. Eit antiproton har same masse som protonet, men motsett magnetisk moment og ein negativ, men numerisk like stor elektrisk ladning. 

Antiprotona er stabile, men vanlegvis kortvarige, fordi dei vert annihilerte i kontakt med eit proton. 

Antiprotonet vart føresagt av Paul Dirac i 1933, noko han sidan fekk Nobelprisen i fysikk for. Antiprotonet vart eksperimentelt stadfesta i 1955 av Emilio Segrè og Owen Chamberlain, noko dei fekk Nobelprisen for i 1959. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Antiproton|Antiproton]]» frå , den 26. mars 2012.*
Antireflekshinne

Ei **antireflekshinne** er eit tynt belegg som vert lagt på optiske linser for å minske lysrefleksjonen. Brytingsindeksen for belegett må vere mindre enn for sjølve linsa, og tjukkleiken må vere avpassa for det spektralområdet av lys som gjev sjenerande refleks, som vanlegvis er gult lys. Det mest nytta materialet for antireflekshinne er magnesiumfluorid, som vert lagt på linsa ved pådamping. 

## Kjelder
*antireflekshinne. I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/antireflekshinne
Antoine César Becquerel

**Antoine César Becquerel** () var ein fransk vitskapsmann og ein pioner innan studiet av elektriske og luminescerande fenomen. 

Han var frå 1837 professor ved Det naturhistoriske museet i Frankrike. 

Han var far til fysikaren A. E. Becquerel og bestefar til fysikaren Henri Becquerel, som eininga becquerel er kalla opp etter.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Antoine César Becquerel|Antoine César Becquerel]]» frå ,  den 26. mars 2012.*
Antoine Parent

**Antoine Parent** () var ein fransk matematikar og fysikar. Han gav ut avhandlingar i bruksmatematikk og fysikk, særleg mekanikk. Parent vert rekna som opphavsmannen til omgrep som verknadsgrad og skjerspenning. 

## Kjelder
*Antoine Parent. (13.02.2010) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/Antoine Parent
Anyon

Eit **anyon** er ein partikkel i to dimensjonar med vilkårleg (fraksjonell) kvantestatistikk. I tre dimensjonar kan elementærpartiklar, og partiklar som er bygd opp av slike, delast inn i fermion og boson. 

I 1977 viste dei norske fysikarane Jon Magne Leinaas og Jan Myrheim at partikler som rører seg i to dimensjoner, til dømes eit plan, kan ha ein meir generell kvantestatistikk, der fermion og boson er spesialtilfelle. 

Det er stor semje om at kvante-hall-effekten kan forklarast ved hjelp av eksitasjonar (kvasipartiklar) som er anyonar. Ein har òg spekulert i om anyonar kan forklare superleiing ved temperaturer omkring til dømes 100 grader over det absolutte nullpunktet, men dette er det foreløpig ikkje haldepunkt for. 

## Kjelder
*anyon. I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/anyon
Apertur

**Apertur** (av spansk for «opning») er opninga som avgrensar lysstraumen gjennom eit optisk system. Med aperturen til ei linse eller ein holspegl meiner ein høvesvis diameteren til linse- og speglopninga. 

For planter vert apertur nytta om opninga i blome der det skjer kjønna befruktning.

## Kjelder
*apertur. I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/apertur
Far Away av 3+2

**«Far Away»** (engelsk for *Langt vekk*) ville vore det kviterussiske bidraget i Eurovision Song Contest 2010 i Bærum i Noreg, framført på engelsk av 3+2.

## Eurovision Song Contest 2010
Nayjanalhaja dziarzjaunaia teleradyjokampanija Respubliki Belarus (NDTRK RB) hadde valt 3+2 og songen «Far Away» til å representere Kviterussland i Eurovision Song Contest 2010. Tre dagar før tidsfrista for å ha klår ein song gjekk ut endra dei songen til «Butterflies», framført av 3+2 og Robert Wells. Songen skulle starte som nummer 16 i den fyrste semifinalen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Far Away (3+2 song)|Far Away (3+2 song)]]» frå ,  den 26. mars 2012.*
Run Away

**«Run Away»** (engelsk for 'Spring vekk') var det moldovske bidraget i Eurovision Song Contest 2010, framført av SunStroke Project og Olia Tira. Teksten er skriven på engelsk.

## O melodie pentru Europa 2010
Songen deltok i den fyrste semifinalen i O melodie pentru Europa 2010 og gjekk vidare til finalen der han vann med 24 poeng. «Run Away» fekk dimed representere Moldova i Eurovision Song Contest 2010.

## Eurovision Song Contest 2010
Songen starta som nummer éin i den fyrste semifinalen, før Russland med «Lost and Forgotten» av Peter Nalitch and Friends.

Bidraget fekk ti poeng frå Kviterussland, åtte poeng frå Portugal, sju poeng frå Malta og Makedonia, fem poeng frå Russland og Spania, fire poeng frå Hellas, tre poeng frå Frankrike, to poeng frå Belgia og eitt poeng frå Serbia. Moldova fekk til saman 52 poeng og enda på tiandeplass av totalt 17 bidrag. Dei gjekk dimed vidare til finalen. Hadde ein berre nytta telefonrøystar hadde bidraget fått 54 poeng og enda på tiandeplass og hadde ein berre nytta juryrøystar hadde bidraget fått 42 poeng og enda på 13. plass.

Songen starta som nummer fire i finalen, etter Noreg med «My Heart Is Yours» av Didrik Solli-Tangen og før Kypros med «Life Looks Better in Spring» av Jon Lilygreen og The Islanders.

Bidraget fekk ti poeng frå Romania, seks poeng frå Aserbajdsjan og Portugal, fire poeng frå Kviterussland og eitt poeng frå Georgia. Moldova fekk til saman 27 poeng og enda på 22. plass av totalt 25 bidrag. Hadde ein berre nytta telefonrøystar hadde bidraget fått 28 poeng og enda på 18. plass og hadde ein berre nytta juryrøystar hadde bidraget fått 33 poeng og enda på 23. plass.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Run Away (SunStroke Project and Olia Tira song)|Run Away (SunStroke Project and Olia Tira song)]]» frå ,  den 26. mars 2012.*
Aplanatisk linsesystem

Eit **aplanatisk linsesystem** er eit linsesystem som er korrigert for både sfærisk aberrasjon og koma. Det første aplanatiske linsesystemet vart konstruert i 1866 av den tyske fysikaren Carl August von Steinheil. Det bestod av to akromatiske linser med ein blendar imellom.

## Kjelder
*aplanatisk linsesystem. I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/aplanatisk linsesystem
Apokromat

**Apokromat** (av apo- og gresk for «farge») er eit linsesystem som er akromatisk for tre bølgjelengder og aplanatisk for to.  Apokromatar vert nytta i linsesystem med høge krav til avbildingskvalitet, som enkelte kikkertar og mikroskop. Slike linsesystem består av fleire typar glas. 

## Kjelder
*apokromat. I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/apokromat
Apostilb

**Apostilb** er ei måleining for lystettleik eller luminans frå ei fullstendig diffus eller matt flate. Det vil seie at flata sender ut like mykje lys i alle retningar. Eininga har symbol *asb* og 1 asb er lik 1/π candela/m². 

Apostilb er ikkje godkjent som SI-eining. 

## Kjelder
*apostilb. (26. mars 2012) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå: http://snl.no/apostilb
Appletonsjikt

**Appletonsjiktet**, **Appleton-laget**, **Appleton-Barnett-laget** eller **F-laget** er ein del av ionosfæren i jordatmosfæren og ligg mellom 160 og 400 km over jordoverflata.
Sjiktet ligg rett over Heaviside-laget (E-laget) og under protonosfæren.

Det er kalla opp etter den engelske fysikaren Edward Victor Appleton, som fekk Nobelprisen i fysikk i 1947 for oppdaginga av dette laget, og etter newzealandske Miles Barnett. Laget fungerer som ein påliteleg reflektor av radiosignal sidan det ikkje er påverka av atmosfæriske tilhøve, sjølv om ionesammensetnaden varierer med solflekksyklusen. Det reflekterer normalhendingsfrekvensar ved eller under den kritiske frekvensen (ca 10 MHz) og absorberer delvis bølgjer av høgare frekvens.

Appletonsjikt er som tettast i ei høgd på rundt 200 km. Her er tettleiken av den omgjevande lufta så låg at rekombinasjonen går langsamt. Difor finst Appletonsjiktet òg om natta, om enn med minkande elektrontettleik. Appletonsjiktet vert ofte delt i to separate lag på dagtid, F1 og F2. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Appelton-laget|Appelton-laget]]» frå ,  den 26. mars 2012.*
Hamilton i Ontario

**Hamilton** er ein hamneby og kommune i Ontario i Canada ved vestenden av Lake Ontario. Kommunen hadde  innbyggjarar i 2006, og  i opplandet.

Hamilton Tiger-Cats spelar kanadisk fotball på Ivor Wynne Stadium.

## Kjelde

 
**Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Hamilton, Ontario|Hamilton, Ontario]]» frå , den 26. mars 2012.*
Høgaste fjella i Sykkylven

Dette er ei liste over dei ti **høgaste fjella i Sykkylven** som har ein primærfaktor på minst 50 meter. Når to eller fleire nærliggande fjelltoppar har ein høgdeskilnad seg i mellom som er mindre enn 50 meter vil altså berre den eine vere med på lista. 

Den høgaste fjelltoppen i Sykkylven er Råna på 1&nbsp;586 meter over havet. Han ligg i Sunnmørsalpane, på grensa mot Ørsta kommune.
Hamilton

**Hamilton** er eit etternamn på engelsk, men er også eit mykje brukt stadnamn. Det kan visa til fleire sider.

## Geografi

* Hamilton i Ontario, by i Canada
* Hamilton på Bermuda, hovudstaden på Bermuda
* Hamilton på New Zealand, by på New Zealand
* Hamilton i Skottland, skotsk by
* Hamilton Island, ei øy på nordkysten av Australia
* Mount Hamilton, fjell i California

### Byar i USA

* Hamilton i Alabama
* Hamilton City i California
* Hamilton i Georgia
* Hamilton i Illinois
* Hamilton i Indiana
* Hamilton i Iowa
* Hamilton i Kansas
* Hamilton i Massachusetts
* Hamilton i Missouri
* Hamilton i Montana
* Hamilton i Nord-Carolina
* Hamilton i Nord-Dakota
* Hamilton i Ohio
* Hamilton i Texas
* Hamilton i Virginia
* Hamilton i Washington

## Personar

* Alexander Hamilton (1757-1804), USA-amerikansk politikar
* William Rowan Hamilton (1805-1865), irsk fysikar
* Mary Victoria Douglas-Hamilton (1850-1922, fyrste kona til Albert I av Monaco
* William D. Hamilton, (1936-2000), britisk biolog
* Lewis Hamilton (f. 1985), engelsk formel 1-førar

## Anna

* Filmen Hamilton, svensk actionfilm frå 1998.
* Carl Hamilton, fiktiv karakter i Jan Guillou sine bøker og hovudpersonen i filmen.
Kanonball

**Kanonball** eller **stikkball** er ein lagsport som er vanleg i gymundervisinga. Reglane finst i mange ulike variantar. I USA er spelet kjent som *dodgeball*, og International Dodgeball Federation er eit forbund som har standardisert reglane for den amerikanske varianten av spelet.

Norsk kanonball skil seg frå dodgeball ved at spelarane som blir trefte må i «fengsel» bak motspelaren sin banehalvdel. Internasjonalt er denne varianten kjend under fleire namn, som *prisonball* og *nationball*.

## Norsk skulevariant
Sidan det finst fleire variantar er ikkje dette noko komplett regeloversyn for kanonball, men ei rettleiing til dei grunnleggjande sidene ved spelet.

## Spelarar
Talet på spelarar er ikkje fastsett, men ein bør vera minimun fire fordelt på to lag. Kvart lag vel ein konge som står i ei frisone bak motsett lag under heile spelet. Alternativt er kongen den førte eller siste spelaren som vert tatt.

## Utstyr
Ein treng ein ball i mjukt material, med storleik mellom ein handball og ein fotball. 

## Speleområde

Speleområdet er normalt heile gymsalen. Banen er delt opp i fire delar på tvers av lengderetninga og normalt symmetrisk om midtlinja slik at dei to midterste delane får mest plass. I nokre tilfelle kan læraren, som ofte er dommar, flytte grensene for å jamne ut oddsen. I utgangspunktet står laga på kvar si side av midtstreken og kongane står i det vesle området i motsett ende av banen. Ein spelar må alltid stå i riktig område, og det kan vere juks å strekkje seg etter ballar i område ein ikkje høyrer til i. Banen er ofte oppdelt med gymbenkar.

## Spelet
Ein kastar ballen tilfeldig ut på banen i det spelet byrjar. Ein annan variant er at ein lèt ballen liggje på midtlina i det spelet byrjar, slik at spelarane må løpe for å hente ballen fyrst. Spelet går ut på å stikke motspelarane, altså å treffa dei med ballen. Dersom ballen treffer bakken før han treffer ein spelar, er ballen daud, og spelaren vart ikkje stukken. Dersom den som vert kasta på, greier å ta imot ballen, vert den som kasta stukken i staden. Vanlegvis tel ikkje ballar som treffer hovudet (hovudstikk). Spelaren må flytte seg dit kongen står når han vert stukken. Dersom ein spelar i området til kongen stikk ein motspelar, får spelaren gå attende til midtområdet. Når alle så nær som kongen på eit lag er stukne, skal kongen spele i det store området til sitt lag. Kongen har i utgangspunktet tre liv, og mister eitt kvar gong han vert stukken. Eit lag tapar dersom kongen mister alle liva.

## Kjelder
Palma Vecchio

**Jacopo Palma** eller **Palma Vecchio**, () var ein italiensk kunstmålar under renessansen. Han tilhøyrde den venetianske skulen og vert rekna som ein av dei fremste innan stilretninga.

Palma Vecchio (som tyder 'gamle Palma'; for å skilje han frå grandnevøen som også var ein kjend målar) var fødd i Serina Alta, nær Bergamo, kringom 1480. Palma kom til Venezia tidleg på 1500-talet, han var visstnok ein følgjesvenn og konkurrent til Lorenzo Lotto. Han skal ha vore elev av Tizian. Dei tidlege arbeida hans viser elles påverknad frå Giovanni Bellini. Palma var truleg lærar til Bonifazio Pitati og har påverka Giovanni Busi, han hadde elles mange elevar som etter hans død fullførte i kring 40 uferdige verk.

Palma sine verk demonstrerer ein overlegen rikdom av fargar, men utmerkar seg korkje i kreativitet eller i handverk. Kvinner opptrer i fleire av måleria hans, ofte var den såkalla dottera hans, Violante, modell. Mange av dei beste arbeida hans vart gjort for kyrkjer. Motiva vert gjerne formidla mot ein bakgrunn med idylliske landskap.

Palma Vecchio døydde i Venezia i 1528.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Palma Vecchio|Palma Vecchio]]» frå ,  den 26. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Lorenzo Lotto

**Lorenzo Lotto** () var ein italiensk målar under renessansen. Han var frå Venezia, og høyrde til den såkalla venetianske skulen.

### Liv og gjerning
Lotto gjekk truleg i lære hos Alvise Vivarini i Venezia. Han var ein særeigen målar, trass i at han under ulike periodar tok sterke inntrykk frå Giovanni Bellini, Tizian og sin tidlege arbeidskollega Palma Vecchio.

Størstedelen av livet arbeidde Lotto andre stader enn i Venezia. Mellom anna var han aktiv i Roma, Bergamo og Loreto.

Han døydde i Loreto.

## Bakgrunnsstoff
George Catlin

**George Catlin** () var ein USA-amerikansk kunstmålar som framom alt har vorte kjend for sine indianarportrett og måleri som skildrar kvardagslivet til nordamerikanske urfolk.

## Liv og gjerning
Catlin var fødd i Wilkes-Barre i Pennsylvania. Etter kort tid som jurist gjekk Catlin i 1824 over til det yrket som gjorde han vide kjend. Tida 1824-29 arbeidde han som portrettmålar i Philadelphia. I 1830 fylgde Catlin med William Clark på ei forhandlingsreise til indianarstammene ved Mississippielva. To år seinare reiste han med hjuldamparen «Yellow Stone» på den fyrste av fleire reiser til øvre Missourielva. Ut av desse reisene kom han i 1837 med den aller fyrste kunstutstillinga der indianarar åleine og dagleglivet deira var motiv. Utstillinga opna i New York, men flytta i 1839 til Europa der interessa for ho var mykje større.

Catlin reiste sjølv til Europa i samband med utstillinga og fór ikkje tilbake til USA før enn i 1871. Dei første åra i Europa var han sysselsett med å gje ut fleire bøker. Den fyrste kom ut 1841 og bar tittelen *The manners, customs, and condition of the North American Indians. Written during eight years' travel amongst the wildest tribes of Indians in North America, 1832-39*. 

På 1850-talet la Catlin ut på fleire reiser til urfolk i Sør-Amerika og Kamtsjatka. I 1860-åra budde han i Brussel og det var der dei fleste av portretta hans, omkring 600 i talet, vart gjort ferdig utifrå skisser han hadde gjort i 1830-åra.

Catlin døydde i Jersey City i 1872, berre vel året etter han kom tilbake til USA.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:George Catlin|George Catlin]]» frå ,  den 26. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Guro Sandsdalen

**Guro Sandsdalen** () var ein norsk forfattar. 

Ho debuterte i 1972 med *Dagbok frå ein drabantby*. Boka handla om livet i drabantbyen Klyve i Skien kommune, der Sandsdalen budde. Ho fekk seinare gjeve ut to diktsamlingar på Det Norske Samlaget, *Saras rike* på Ansgar forlag og romanen *Asle og Frida* på forlaget Ex Libris. I tillegg gav ho sjølv ut eit hefte kalla *Juksebøn* med sjølvbiografiske «historier frå gamle dagar».

Det vart oppretta eit minnefond etter henne som gjekk til årleg utdeling av Guro Sandsdalens litteraturpris til ein yngre forfattar som arbeidde for å utvikle og utbreie nynorsk skriftkultur. 

## Bøker
* 1972 &ndash; *Dagbok frå ein drabantby* 
* 1976 &ndash; *Saras rike* 
* 1978 &ndash; *Koppebrot* &ndash; diktsamling
* 1980 &ndash; *Krukka i graset* &ndash; diktsamling
* 1987 &ndash; *Asle og Frida* &ndash; roman
* ? &ndash; *Juksebøn*

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Digitaliserte bøker av Guro Sandsdalen hjå Nasjonalbiblioteket
* Utgjevingar av Guro Sandsdalen i BIBSYS Ask
Salarisk

**Salarisk** er eit tyrkisk språk som blir tala av salarar, ei folkegruppe som hovudsakleg held til i grenseområdet mellom Qinghai- og Gansu-provinsane i Kina. Det finst rundt 115&nbsp;000 salarar. Om lag 60&nbsp;000 av dei snakkar salarisk, medan resten snakkar kinesisk. 

## Slektskap
Salarisk stammar frå oghuztyrkisk, som mellom anna tyrkisk og turkmensk også gjer. Ettersom språket har utvikla seg langt aust frå desse språkområda, er det blitt påverka av fleire austtyrkiske språk, og blir derfor også rekna til den uiguriske språkgruppa som også inneheld uigurisk. Det blir derfor gjerne rekna som eit austtyrkisk språk, nokre gonger tilmed som ein uigurisk dialekt. Moderne salarisk er også sterkt påverka av tibetansk og kinesisk, både når det gjeld fonologi og ordtilfang.

## Status
Salararar er ei offisielt anerkjend folkegruppe i Kina, og salarisk er offisielt språk i alle sjølvstyrande salarområde. 

## Skriftsystem
Salarisk blir skrive med kinesisk skrift. Tidlegare brukte ein arabisk skrift, som med mange andre tyrkiske språk. Det er også gjort forsøk på å utvikla eit latinsk skriftsystem for språket.

## Fonologi
Salarisk fonologi er påverka av tibetansk og kinesisk. Som i andre tyrkiske språk har /k, q/ og /g, ɢ/ blitt ulike fonem på grunn av lånord. Salariske vokalar er som dei tyrkiske, med dei bakre vokalane **' og dei fremre vokalane **'.

## Kjelder

*«Salarisk» i *Den store danske*
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Salar language|Salar language]]» frå ,  den 26. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*** Hahn, R. F. 1988. Notes on the Origin and Development of the Salar Language, Acta Orientalia Hungarica XLII (2–3), 235–237.
*** Dwyer, A. 1996. Salar Phonology. Unpublished dissertation University of Washington.
*** Dwyer, A. M. 1998. The Turkic strata of Salar: An Oghuz in Chaghatay clothes? Turkic Languages 2, 49–83.

* 
* Lars Johanson, Classification of Turkic languages (1998) The History of Turkic. I Lars Johanson & Éva Ágnes Csató (eds) *The Turkic Languages*. London, New York: Routledge, 81-125.

## Bakgrunnsstoff

* Salar Language Materials. Nokre døme på salarisk (skrive med pinyin) ved sino-platonic.org
* Salar grammatical sketch  av Arienne M. Dwyer
* Salır Vikipediyasığa. Salarisk forsøkswiki ved Wikipedia Incubator.
Vasstunnel

Ein **vasstunnel** er ein tunnel i fjell som kan vera brukt i samband med vassenergi eller vassforsyning til å leia vatn frå eit vassmagasin og til ein mottakar, anten eit kraftverk eller eit leidningsnett for drikkevatn. Det finst over 4000 km vasstunnelar i Noreg, mykje lengre enn den samla lengda av vegtunnelar, 860 km. Den klårt største mengda av vasstunnelane vert brukte til generering av elektrisk energi.

Vasstunnelar i fjell vart før 1950-talet stort sett berre brukte som lågtrykkstunnelar med overføring frå magasin til ei svingesjakt/-kammer og deretter i røyr (røyrgater) til kraftverket, slik som på Vemork kraftstasjon. Frå 1950-talet vart kraftverka stort sett bygde inne i fjellet, med den tryggleiken og fleksibiliteten det gav. Frå då av er det vanlegast i Noreg at vatnet vert ført i fjell frå inntaket ved magasinet, i ein horisontal lågtrykkstunnel fram til ovanom kraftverket og deretter i ei **trykksjakt** (ein bratt tunnel), som kan vera fôra med stålrøyr for å hindra friksjonstap, ned til kraftstasjonen med turbinen. For trykkutjamning blir svingesjakt nytta. Ut frå turbinen går vatnet i ein utløpstunnel til utløpet, som oftast i ein innsjø eller i sjøen.

Etter 1960 har ein i Noreg spesialisert seg på å byggja ufôra trykksjakter. Den høgste, trykksjakta til Nyset-Steggje kraftverk, har fallhøgd på 980 m. Den høgste stålfôra trykksjakta i Noreg går til Jostedal kraftverk og fører vatn med eit vasstrykk på 1100 mVs (1,1 MPa).

## Sjå òg
*Akvedukt

## Referansar
Argonlaser

**Argonlaser** eller **argon-ionelaser** er ein ionelaser som sender ut lys med bølgjelengd på 488,0, 496,5 og 514,5 nm. Laseren er fylt med argon. Det er spektralovergangar i enkeltladde argonion som er grunnlaget for verkemåten til denne laseren. 

Argonlaseren vart oppfunnen av William Bridges ved Hughes Aircraft i 1964. 

Argonlaser vert nytta for operasjonar på netthinna, til litografi og laserpumping av andre laserar. 

## Kjelder
*
Arkimedes-lova

**Arkimedes' prinsipp** er nemninga på den klassiske lova om oppdrift og vart formulert av grekaren Arkimedes frå Syrakus i Italia:

:*Oppdriftskrafta er like stor som vekta som lekamen pressar bort*.

Vekta av den omplasserte væska er direkte proporsjonal til volumet av den omplasserte væska (særleg om den omkringliggande væska har uniform tettleik). Difor vil lekamen med størst volum blant like store lekamar ha størst oppdrift.

Vi kan tenkja oss at ein stein veg 10 newton når han hengjer i ein streng i vakuum. Dersom vi vidare tenkjer oss at steinen vert søkkt ned i vatn, og at vatnet som blir pressa bort veg 3 newton, vil krafta som steinen verkar på strengen med vere: 10 newton − 3 newton = 7 newton.

Tettleiken til lekamen som blir søkkt ned relativt til tettleiken av væska, kan ein lett finne utan å måle volumet: 
:\mbox{Relativ tettleik} = \frac { \mbox{Vekt} } { \mbox{Vekt} - \mbox{Vekt i nedsøkkt tilstand} }

## Sjå òg

* Oppdrift

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Arkimedes' prinsipp|Arkimedes' prinsipp]]» frå ,  den 27. mars 2012.*
Oppdaginga av Amerika

Det er mange ulike syn på kva tid Amerika vart «oppdaga», og ikkje minst av kven. Sjølv om Amerika vart folkesett av indianarar og eskimoar frå Asia for om lag 20 000 år sidan, er det vanleg å vise til desse ulike hendingane for å forklare den såkalla oppdaginga: 

* Islendingen Bjarne Herjolvsson er den fyrste oppdagaren vi veit fann vegen til Amerika frå Europa, men bygt på Bjarne si forteljing, var den fyrste til å setje føtene på kontinentet ingen ringare enn Leiv Eiriksson. 

* Etter Leiv Eiriksson har det vore fleire meir eller mindre stadfesta overfartar av nordbuarar og andre til Amerika. Baskiske fiskarar kan ha vore utanfor New Foundland tidleg. João Vaz Corte-Real er ein av oppdagarane som skal ha vore i Amerika før Colombus. 

* Christofer Columbus er den mest kjende av oppdagarane som vi veit sikkert nådde fram til det nye kontinentet etter vikingane. 

* John Cabot, eller Giovanni Caboto som han eigentleg heitte, var mest sannsynleg den fyrste som kom til fastlandet i Amerika. Han kom eitt år før Columbus la ut på si tredje ferd over til Amerika, då han òg nådde fastlandet.

* Amerigo Vespucci kom med påstanden om at Amerika var eit eige kontinent og ikkje Aust-Asia, som oppdagingsreisande før han hadde trudd. Han la ut på fleire reiser søretter kysten av Amerika. Det vert hevda at kontinentet ber namnet hans.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Oppdagelsen av Amerika|Oppdagelsen av Amerika]]» frå ,  den 26. mars 2012.*
Hippolyte Fizeau

**Armand-Hippolyte-Louis Fizeau** () var ein fransk fysikar.

Han oppdaga det same fenomenet i elektromagnetiske bølgjer som Christian Andreas Doppler gjorde i lydbølgjer, nemleg dopplereffekten. Dette skjedde i 1848, uavhengig av Doppler. I Frankrike blir effekten av og til kalla «effet Doppler-Fizeau».

Fizeau gjorde snart det første forsøket på å utvide analyse til Dopler for lys. Likevel treng ikkje lysbølger noko medium for å røre seg og ei korrekt forståing av Doppler-effekten for lys føreset bruk av den spesielle relativitetsteorien. Sjå relativistisk dopplereffekt. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Armand-Hippolyte Fizeau|Armand-Hippolyte Fizeau]]» frå ,  den 27. mars 2012.*
Typografisk ellipse

**Ellipse** eller **utelatingsteikn**; **…** er i typografien eit skriftteikn – tre prikkar – som markerer at noko er utelate i ein tekst. Ein brukar mellomrom før og etter teiknet dersom det markerer at eitt eller fleire ord er utelatne i ein tekst. Dersom bokstavar i eit ord er utelatne, brukar ein ikkje mellomrom.

:«Eg veit ikkje … har ikkje tenkt … jo, kanskje.»
:«Eg veit f…  ikkje.»

Når tekst er utelaten frå ein sitert tekst, set ein utelatingsteiknet i hakeparentes.
:«Peer du lyver! [&hellip;] Nå, så bann på at det er sant!»

Teiknet er samansett av tre prikkar. I eit ekte ellipseteikn er det større mellomrom mellom prikkane enn mellom tre punktum skrivne etter kvarandre. Ellipseteiknet er eit eige symbol og tastekombinasjonen (i Windows) for å skrive ellipsen er Alt + 0133. For Mac er kombinasjonen Alt + . (punktum).
I Word får ein fram teiknet ved å trykkje ned  og  (punktum) HTML-koden for ellipse er «&amp;hellip;»

## Kjelder
*Korrekturavdelingen om ellipse

## Bakgrunnsstoff
Kystgeit

**Kystgeita** er ein sterkt truga norsk husdyrrase. Geiterasen vert halden for kjøtet sin del. Dei fleste bukkekjea vert kastrert. Ribbe til pinnekjøt og spekelår frå 3-4 år gamle kastrater er det mest ettertrakta produktet. Kystgeita har berre overlevd som husdyr i små populasjonar i Selje kommune. Der finst òg forvilla kystgeiter på øyene Skorpa og Sandsøya i Møre og Romsdal. I Selje er det att om lag 180 avlshodyr av kystgeita. Norsk genressurssenter held rasen for å vere sterkt truga.

## Kjelder

* Utstilling om Kystgeita, Skog og landskap 2010 
* Artsskildring, kystgeit, Skog og landskap 
* Betre tider for kystgeita, Landbruks- og matdepartementet 2010
Berg i Thurgau

**Berg** er ein kommune i distriktet Weinfelden i kantonen Thurgau i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 540 meter over havet.

Kommunen består av landsbyane Berg, Andhausen, Graltshausen, Mauren, Birwinken og Guntershausen bei Birwinken (i dag Guntershausen bei Berg) og grenda Beggelschwilen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Berg i Thurgau|Berg i Thurgau]]» frå ,  den 27. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Birwinken

**Birwinken** er ein kommune i distriktet Weinfelden i kantonen Thurgau i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 550 meter over havet.

Kommunen ligg i sørsida av fjellet Bodenseerücken, om lag 2 km aust for Berg. Han består av landsbyane Birwinken, Andwil, Happerswil-Buch, Klarsreuti og Mattwil.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Birwinken|Birwinken]]» frå ,  den 27. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
*
*
*
*
Arkivmeteren

**Arkivmeteren** er ein målestav i platina, laga i Frankrike i 1799 med ei avmerkt lengd som skulle vere lik ein timilliondel av avstanden frå Nordpolen til ekvator. Denne lengda vart i 1793 fastsett som legal lengdeeining i Frankrike. Arkivmeteren tente inntil 1889 som normal for alle andre metermål. Denne vart då erstatta av den internasjonale normalmeteren, Meterprototypen.

I 1889 vart meteren omdefinert som avstanden mellom presisjonsmerke på ein ny X-forma stav i platina og iridium. Denne legeringa vart vald fordi han er særs hardfør og utvidar og trekkjer seg saman særs lite med temperaturendringar. Den nye staven låg i International Bureau of Weights and Measures (BIPM) i Pavillon de Breteuil nær Paris. Utvalde metrologar kunne reise dit og lage sine eigne stavar for nasjonale prototypar.

Denne staven var standard fram til 1960 då meteren vart omdefinert med omsyn på bølgjelengda av lys strålt ut av ein krypton-86 isotop. Meteren vart igjen omdefinert i 1983 med omsyn på lysfarten.

## Sjå òg
*Meter

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:International Prototype Meter|International Prototype Meter]]» frå ,  den 27. mars 2012.*
Bischofszell

**Bischofszell** er ein kommune i distriktet Weinfelden i kantonen Thurgau i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 506 meter over havet. Han er hovudstad I distriktet. 

Bischofszell består av to delar – den eldre høgareliggande delen og den nyare meir industrielle delen I nord. Elva Sitter munnar ut I Thur like utanfor Bischofszell. Skogen I søraust og elvabreidda er populære fritidsområde. Den næraste større byen og hovudstaden i den nabokantonen er St. Gallen om lag 30 minuttar unna med bil eller tog. 

Kommunen består av Bischofszell-Nord/Sittertal og Bischofszell samt Halden og delar av Schweizersholz og Gottshaus (Stocken).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bischofszell|Bischofszell]]» frå ,  den 27. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* 
* http://bischofszell.ch Offisiell nettstad (tysk)
* http://www.bischofszellerrosenwoche.ch "Roses and Culture Week" Offisiell nettstad - tysk.
Märstetten

**Märstetten** er ein kommune i distriktet Weinfelden i kantonen Thurgau i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 425 meter over havet.

Kommunen ligg i vestsida av Ottenberg. Han ligg i vegkrysset for vegen mellom Zürich og Romanshorn og mellom Wil og Konstanz. Han består av landsbyen Märstetten og grendene Boltshausen, Altenburg, Dattenhub og Ruberbaum samt den tidlegare *[[Bürgergemeinde|Ortsgemeinde]]* Ottoberg.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Märstetten|Märstetten]]» frå ,  den 27. mars 2012.*
Schönholzerswilen

**Schönholzerswilen** er ein kommune i distriktet Münchwilen i kantonen Thurgau i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 555 meter over havet.

Kommunen ligg langs ryggen av *Gabrisstock* mellom Bürglen (i Thurgau) og Wil (i St. Gallen). Han består av landsbyen Schönholzerswilen og grendene Hagenwil, Leutenegg og Ritzisbuhwil samt andre.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Schönholzerswilen|Schönholzerswilen]]» frå ,  den 27. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*(tysk) Offisiell nettstad
Kradolf-Schönenberg

**Kradolf-Schönenberg** er ein kommune i distriktet Weinfelden i kantonen Thurgau i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 455 meter over havet.

Kommunen vart skapt i 1996 då Buhwil, Kradolf, Neukirch an der Thur og Schönenberg an der Thur vart slått saman.

Kommunen ligg  består av gatelandsbyen Kradolf, Buhwil, Neukirch an der Thur og Schönenberg an der Thur.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kradolf-Schönenberg|Kradolf-Schönenberg]]» frå ,  den 27. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Bichelsee-Balterswil

**Bichelsee-Balterswil** er ein kommune i distriktet Münchwilen i kantonen Thurgau i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 601 meter over havet. 

Kommunen vart skapt 1. januar 1996 då Bichelsee og Balterswil vart slått saman.

Kommunen består av landsbyane Bichelsee og Balterswil og grendene Höfli, Niederhofen am Bichelsee, Itaslen, Zielwies, Ifwil og Lochwies. Innsjøen Bichelsee ligg i kommunen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bichelsee-Balterswil|Bichelsee-Balterswil]]» frå ,  den 27. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
*
Eschlikon

**Eschlikon** er ein kommune i distriktet Münchwilen i kantonen Thurgau i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 570 meter over havet. 

Kommunen ligg ved søraustfoten av *Tuttwilerberg* langs vegen mellom Aadorf og Wil. Han består av gatelandsbyen Eschlikon og grendene Hurnen og Than.

Orienteringsløparen Daniel Hubmann er frå Eschlikon.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eschlikon|Eschlikon]]» frå ,  den 27. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Braunau i Sveits

**Braunau** er ein kommune i distriktet Münchwilen i kantonen Thurgau i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 670 meter over havet.

Kommunen består av landsbyen Braunau og grendene Beckingen, Hittingen, Oberhausen og 17 andre busetnader.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Braunau, Switzerland|Braunau, Switzerland]]» frå ,  den 27. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Basadingen-Schlattingen

**Basadingen-Schlattingen** er ein kommune i Frauenfeld i kantonen Thurgau i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 410 meter over havet.

Han vart skapt 1. januar 1999 då Basadingen og Schlattingen vart slått saman til èin kommune.

Kommunen består av landsbyane Basadingen og Schlattingen og busetnadane Mett-Oberschlatt og Unterschlatt.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Basadingen-Schlattingen|Basadingen-Schlattingen]]» frå ,  den 27. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
*
*
*
Diessenhofen

**Diessenhofen** er ein kommune i distriktet Frauenfeld i kantonen Thurgau i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 397 meter over havet.

Kommunen grensar i vest og nord til Tyskland og kantonen Schaffhausen. I aust ligg distriktet Steckborn, i søraust kommunen Schlatt bei Diessenhofen, og i sør kommunen Basadingen-Schlattingen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Diessenhofen|Diessenhofen]]» frå ,  den 27. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Eschenz

**Eschenz** er ein kommune i distriktet Frauenfeld i kantonen Thurgau i Sveits.

Kommunen ligg nær staden der Rhinen renn ut av Untersee i Bodensjøen. I dag har han vokse mot landsbyen Burg i Stein am Rhein. Han består av landsbyen Eschenz og omfattar Freudenfels slott (sidan 1812) og Werd-øya.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eschenz|Eschenz]]» frå ,  den 27. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Felben-Wellhausen

**Felben-Wellhausen** er ein kommune i distriktet Frauenfeld i kantonen Thurgau i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 395 meter over havet.

Kommunen vart skapt i 1983 då Felben og Wellhausen vart slått saman.

Kommunen ligg langs elva Thur. Fram til elva Thur vart regulert i 1880, vart byen ofte råka av flaum. Han består av landsbyane Felben og Wellhausen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Felben-Wellhausen|Felben-Wellhausen]]» frå ,  den 27. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*



## Bakgrunnsstoff
*
Hüttlingen i Sveits

**Hüttlingen** er ein kommune i distriktet Frauenfeld, i kantonen Thurgau i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 411 meter over havet.

Kommunen ligg ved nordfoten av Wellenberg. Han består av landsbyen Hüttlingen og busetnadane Eschikofen, Harenwilen og Mettendorf.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hüttlingen, Switzerland|Hüttlingen, Switzerland]]» frå ,  den 27. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*



## Bakgrunnsstoff
*
Hüttwilen

**Hüttwilen** er ein kommune i distriktet Frauenfeld i kantonen Thurgau i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 455 meter over havet. 

Kommunen ligg i *Seebachtal* mellom Frauenfeld og Diessenhofen. Han vart skapt i 1997 frå dei tidlegare kommunane Hüttwilen, Nussbaumen og Uerschhausen.

Innsjøane Nussbaumersee, Hüttwilersee og Hasensee ligg i kommunen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hüttwilen|Hüttwilen]]» frå ,  den 27. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*



## Bakgrunnsstoff
*
Mammern

**Mammern** er ein kommune i distriktet Frauenfeld i kantonen Thurgau i Sveits ved Bodensjøen. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 400 meter over havet. 

Kommunen ligg ved *Untersee* i Bodensjøen, 4 km aust for Stein am Rhein. Han består av landsbyen Mammern og grendene Klingenzell og Neuburg.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mammern|Mammern]]» frå ,  den 27. mars 2012.*
Matzingen

**Matzingen** (sveitsartysk: Matzinge) er ein kommune i distriktet Frauenfeld i kantonen Thurgau i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 450 meter over havet.

Kommunen ligg 5 km søraust for Frauenfeld ved samløpet mellom elvane Lauche og Lützelmurg i elva Murg. Han består av landsbyen Matzingen og busetnadane Stettfurt, Dingenhart, Halingen og Ristenbühl.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Matzingen|Matzingen]]» frå ,  den 27. mars 2012.*
Pfyn

**Pfyn** er ein kommune i distriktet Frauenfeld i kantonen Thurgau i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 411 meter over havet. 

Pfyn har gjeve namn til den gamle Pfyn-kulturen, ein av fleire steinalderkulturar i Sveits basert på intensiv grisavl og handel frå kring 3900 fvt. til 3500 fvt.

Ved Pfyn ligg òg ein romersk grenseutpost kalla *Ad Fines (latinsk for «ved grensene»)*

Kommunen ligg ved Thur mellom Frauenfeld og Steckborn. Han består av landsbyen Pfyn og grendene Herdern, Lanzenneunforn, Weiningen og Dettighofen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pfyn|Pfyn]]» frå ,  den 27. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Thundorf i Sveits

**Thundorf** er ein kommune i distriktet Frauenfeld i kantonen Thurgau i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 546 meter over havet.

Landsbyen Thundorf ligg på eit platå ovanom Frauenfeld. I 1995 vart kommunen utvida mot aust då Wetzikon og Lustdorf vart innlemma. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Thundorf, Switzerland|Thundorf, Switzerland]]» frå ,  den 27. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Thundorf (tysk) Offisiell nettstad
*
*
Horn i Sveits

**Horn** er ein kommune i distriktet Arbon i kantonen Thurgau i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 402 meter over havet. Horn er ein eksklave i Thurgau, og ein enklave i kantonen St. Gallen.

Kommunen ligg ved Bodensjøen mellom Arbon og Rorschach. Han består av landsbyen Horn.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Horn, Switzerland|Horn, Switzerland]]» frå ,  den 27. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Kesswil

**Kesswil** er ein kommune i distriktet Arbon i kantonen Thurgau i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 412 meter over havet.

Landsbyen er fødestaden til psykiateren Carl Jung.

Kommunen ligg mellom Romanshorn og Kreuzlingen ved Bodensjøen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kesswil|Kesswil]]» frå ,  den 27. mars 2012.*
Roggwil i Thurgau

**Roggwil** er ein kommune i distriktet Arbon i kantonen Thurgau i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 440 meter over havet.

Kommunen ligg ved vegen mellom Arbon og St. Gallen. Han består av landsbyane Ober- og Unter-Roggwil som voks saman og fleire grender som 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Roggwil, Thurgau|Roggwil, Thurgau]]» frå ,  den 27. mars 2012.*
Doppleschwand

**Doppleschwand** er ein kommune i distriktet Entlebuch i kantonen Luzern i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 751 meter over havet.

Kommunen består av gatelandsbyen Doppleschwand som ligg på ein terrasse mellom elvane Grosse Fontanne og Kleine Emme. I tillegg til landsbyen Doppleschwand består kommunen av grendene Gober, Holz og Oberhüseren.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Doppleschwand|Doppleschwand]]» frå ,  den 27. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Escholzmatt

**Escholzmatt** er ein kommune i distriktet Entlebuch i kantonen Luzern i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 852 meter over havet. Escholzmatt er den nest største kommunen i kantonen Luzern i utstrekning. Han er ein del av Entlebuch biosfærereservat sidan 2001.

Kommunen ligg ved vasskiljet mellom elvane Grosse og Kleine Emme. Han består av landsbyen Escholzmatt og grendene Lehn, Feldmoos, Wiggen og Dürrenbach.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Escholzmatt|Escholzmatt]]» frå ,  den 27. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Hasle i Luzern

**Hasle** er ein kommune i distriktet Entlebuch i kantonen Luzern i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 718 meter over havet. Hasle er ein del av Entlebuch biosfærereservat sidan 2001.

Kommunen ligg på begge sider av elva Kleine Emme. Han består av gatelandsbyen Hasle og pilegrims- og vintersportstaden Heiligkreuz på høgresida av Emme. Grendene Habschwanden og Änetegg ligg på venstresida av elva.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hasle, Luzern|Hasle, Luzern]]» frå ,  den 27. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Ballwil

**Ballwil** er ein kommune i distriktet Hochdorf i kantonen Luzern i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 515 meter over havet.

Kommunen ligg i vestsida av fjellet Lindenberg, nær elva Reuss. Hovudlandsbyen og fleire grender høyrer til kommunen. Den største grenda er Gibelflüh, aust for landsbyen. 

Nabokommunane er Hohenrain, Sins i kantonen Aargau, Inwil, Eschenbach og Hochdorf.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ballwil|Ballwil]]» frå ,  den 27. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Buchrain

**Buchrain** er ein kommune i distriktet Luzern i kantonen Luzern i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 456 meter over havet.

Kommunen ligg i høgda kalla Hundsrüggen mellom elvane Reuss og Ron. Han består av gatelandsbyen Buchrain, grendaLeisibach og industriparken Perlen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Buchrain|Buchrain]]» frå ,  den 27. mars 2012.*
Greppen

**Greppen** er ein kommune i distriktet Luzern i kantonen Luzern i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 447 meter over havet.

Han ligg ved foten av fjellet Rigi. Eksklaven er skild av Vierwaldstättersjøen frå resten av distriktet.

Greppen ligg på austbreidda av Küssnacht-armen av Vierwaldstättersjøen, ved foten av Rigi. Greppen strekkjer seg frå Vierwaldstättersjøen opp vestsida av Rigi til like nedanom Rigi-Staffel (1400 moh.). Breitenacherreid er eit naturreservat i kommunen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Greppen|Greppen]]» frå ,  den 27. mars 2012.*  


## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad of the municipality of Greppen (in tysk)
*
* "Fusion" Project Nettside (in tysk)
Malters

**Malters** er ein kommune i distriktet Luzern in the Kantonen Luzern i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 512 meter over havet.

Kommunen ligg om lag 10 km frå Luzern langs begge sider av Kleine Emme. Han består av landsbyen Malters og fram til 1845 den no sjølvstendige kommunen Schwarzenberg.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Malters|Malters]]» frå ,  den 27. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
*
Yapesisk

**Yapesisk** er eit oseanisk språk i  den austronesiske språkfamilien som blir tala på øya Yap i Mikronesiaføderasjonen.

Språket er kjenneteikna av mange glottale lukkelydar. Dei finst i dei fleste ord som byrjar med vokal, mellom vokalar og i slutten av mange ord. I yapesisk ortografi har ein tradisjonelt ikkje markert denne lukkelyden, men i ei rettskriving frå 1970-talet  der ein byrja skriva lange vokallydar med doble vokalar byrja ein markert denne lukkelyden med q for å unngå forvirring.

**Språkdøme:**

## Bakgrunnsstoff
* Language: Yapese ved Austronesian Basic Vocabulary Database. Fleire språkdøme.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Yapesisk|Yapesisk]]» frå ,  den 27. mars 2012.*  
 

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Yapese language|Yapese language]]» frå ,  den 27. mars 2012.*
Jón Jósep Snæbjörnsson

**Jón Jósep Snæbjörnsson**, kjend som **Jónsi**, () er ein islandsk songar og medlem i musikkgruppa Í Svörtum Fötum.

## Eurovision Song Contest
### Intern uttaking av RÚV i 2004
Jónsi vart vald av Ríkisútvarpið (RÚV) til å representere Island i Eurovision Song Contest 2004 med songen «Heaven».

### Eurovision Song Contest 2004
Han starta som nummer 17 i finalen, etter Hellas med «Shake It» av Sákis Rouvás og før Irland med «If My World Stopped Turning» av Chris Doran.
 
Bidraget fekk fem poeng frå Monaco og Noreg og to poeng frå Danmark, Finland og Russland. Island fekk til saman 16 poeng og enda på 19. plass av totalt 24 bidrag.

### Söngvakeppni Sjónvarpsins 2007
I 2007 deltok han i Söngvakeppni Sjónvarpsins 2007 med songen «Segðu mér».

Dei starta som nummer fem i den andre semifinalen, etter «Mig dreymdi» av Hera Björk og før «Eitt símtal í burtu» av Guðrún Lísa. Bidraget gjekk vidare til finalen.

Han starta som nummer sju i finalen, etter «Húsin hafa augu» av Matthías Matthíasson og før «Þú tryllir mig» av Hafsteinn Þórólfsson. Det er ukjend kva for plass bidraget enda på.

### Söngvakeppni Sjónvarpsins 2012
Saman med Gréta Salóme og songen «Mundu eftir mér» deltok han i Söngvakeppni Sjónvarpsins 2012.

Dei starta som nummer tre i den fyrste semifinalen, etter «Rýtingur» av Fatherz'n'sonz og før «Stattu upp» av Blár Ópal. Bidraget gjekk vidare til finalen.
 
Dei starta som nummer sju i finalen, etter «Stattu upp» av Blár Ópal. Bidraget vann og får representere Island i Eurovision Song Contest 2012.

### Eurovision Song Contest 2012
Teksten til songen «Mundu eftir mér» var opphavleg på islandsk, men vart skriven om til engelsk før Eurovision Song Contest 2012. Samstundes vart tittelen endra til «Never Forget».

Dei starta som nummer to i den fyrste semifinalen, etter Montenegro med «Euro Neuro» av Rambo Amadeus og før Hellas med «Aphrodisiac» av Elefthería Eleftheríou. Songen gjekk vidare til finalen, der han enda på 20. plass.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jón Jósep Snæbjörnsson|Jón Jósep Snæbjörnsson]]» frå ,  den 27. mars 2012.*
Jónsi

**Jónsi** kan visa til:

* Jón Jósep Snæbjörnsson, songar og representant for Island i Eurovision Song Contest 2004 og 2012
* Jón Þór Birgisson, gitarist og vokalist i musikkgruppa Sigur Rós
Mauensee i Luzern

**Mauensee** er ein kommune i distriktet Sursee i kantonen Luzern i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 522 meter over havet.

Kommunen ligg langs Mauensee. Han består av landsbyen Mauensee og grendene Bognau og Kaltbach samt hus langs innsjøen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mauensee, Luzern|Mauensee, Luzern]]» frå ,  den 27. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*