open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Science Fiction Museum and Hall of Fame

**Science Fiction Museum and Hall of Fame** hevdar å vera verdas fremste science fiction-museum.  Muséet ligg inne i arkitekten Frank Gehry's landemerke, Experience Music Project (EMP)-bygningen, som ligg ved foten av Space Needle i byen Seattle i Washington, USA.  Det vart grunnlagd av Paul Allen og Jody Patton og vart opna 18. juni 2004. Bland medlemmane av muséets styre er Steven Spielberg, Ray Bradbury, James Cameron, George Lucas og Arthur C. Clarke. Bland dets samlingar av gjenstandar finn ein mellom anna kaptein Kirk's kommandostol frå *[[Star Trek]]*, B9-roboten frå *Lost in Space*, og domen frå filmen *Silent Running.* Troféet frå Ansari X Prize er for tida utstilt i muséets lobby.

Muséet er inndelt i fleire galleri med eit felles tema, som til dømes «Homeworld», «Fantastic Voyages», «Brave New Worlds» og «Them!». Kvart galleri har utstilt relaterte memorabilia (filmprops, førsteutgåver, kostyme og modellar) i store utstillingsmontrar, og interaktive skjermar for å skildra dei ulike emna.

## Science Fiction Hall of Fame
«Science Fiction Hall of Fame» vart oppretta som «Science Fiction and Fantasy Hall of Fame» i 1996 av *Kansas City Science Fiction and Fantasy Society* i Kansas City, Missouri og *Center for the Study of Science Fiction* ved University of Kansas. «Hall of Fame» flytta til Seattle i 2004, og vart ein del av Science Fiction Museum. Ved skipinga var det berre forfattarar som kunne veljast inn, men frå 2005 av vart «Hall of Fame» utvida til òg å omfatta andre media enn dei litterære. Nominasjonar og innsettelser vert gjort i fire kategoriar: Film, Litteratur, Media og Open. Sidan skipinga har «Hall of Fame» hatt to leiarar: Keith Stokes (1996–2001) og Robin Wayne Bailey (2002-d.d.).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Science Fiction Museum and Hall of Fame|Science Fiction Museum and Hall of Fame]]» frå ,  den 5. november 2018.*  
 

## Bakgrunnsstoff

* 
* Science Fiction and Fantasy Hall of Fame
* Center for the Study of Science Fiction 
* Sci-Fi Synergy av Edward Rothstein, *[[The New York Times]]t*, 24. mai 2005.
Edgar Rice Burroughs

**Edgar Rice Burroughs** () var ein amerikansk forfattar. Han er særleg kjend som opphavsmannen til Tarzan og serien om John Carter på Mars.

Edgar Rice Burroughs var fødd i Chicago i Illinois.  Han gjekk på militærhøgskole og var ei tid militær ved eit kavaleriregement. Deretter arbeidde han i ulike yrke - han var cowboy, gullgravar, politi og kontortilsett. Gjennombrotet fekk han med debutromanen *Tarzan of the Apes* (1914) som vart følgd av ei mengd Tarzan-romanar. Burroughs skreiv òg science fiction, som til dømes forteljingane om den oppdikta jorda i forteljingane om Pellucidar og bokserien om John Carter på Mars.

Burroughs døydde i Encino i California.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Edgar Rice Burroughs|Edgar Rice Burroughs]]» frå ,  den 8. oktober 2018.*
Tarzan

**Tarzan** er hovudpersonen i ein romanserie på 24 bind, av Edgar Rice Burroughs, ei barnebok med to forteljingar og seinare i andre medium, som filmar og teikneseriar.

Tarzan er i bøkene son av to britiske adelsfolk som vert etterlatne av mytteristar på ei aude strandstrekning på Afrikas vestkyst. I eit forsøk på å overleva bygger foreldra ei hytte i jungelkanten, men vert drepne av store aper medan guten er spedbarn. Tarzan vert oppdregen av apen Kali og adoptert inn i apearten *mangani*, moglegvis eit mellomledd mellom sjimpansar og gorillaer. Tarzan finn etterkvart attende til hytta til foreldra og viser ein uvanleg intelligens ved å læra å lesa og skriva av ABC-bøkene dei hadde med seg. Han finn òg ein stor kniv, som gjer at han klarer å drepa ein gorilla som angrip han. Han etablerer seg etterkvart som leiar av apeflokken, ved å overvinna den tyranniske og sjalu leiaren Kerschak. Seinare kjem han i kontakt med andre menneske og moderne sivilisasjon. Han får den rettmessige stillinga si i det britiske adelsskapet, før han vender attende til Afrika og buset seg ei tid på ein gard.  

Romanserien utvikla seg til ei blanding av samtidskommentar, science fiction og historisk fantasy. Tarzan kjempar mot alt frå arabisk slavehandel til russiske eventyrarar. Han er ein skarp sivilisasjonskritikar, som føretrekker det enkle og nådelause livet i naturen. Han fører geriljakrig på britisk side i Den fyrste verdskrigen og deltek i flyvåpenet i andre verdskrig, der han vert skote ned over Sumatra og samarbeider med amerikanarane i kampen mot den japanske okkupasjonen. Ei vanleg handling i ei Tarzan-bok er oppdaginga av bortgjøymde land. Døme på dette er Pal-ul-don, med dinosaurar og apemenneske, og tapte sivilisasjonar av alt frå romarar til riddarar. Tarzan vert ofte vikla inn i kampane mellom to uforsonlege byar. I ei av bøkene reiser han òg til Pellucidar i det indre av jorda og vert dermed ein del av Burroughs romanserie om denne gøymde verda.

Det fyrste bindet i serien vart utgjeve i 1914, etter at det først vart publisert i eit magasin i 1912, og serien held fram inntil forfattaren døydde i 1950. Seinare har det vorte laga ei rekkje andre forteljingar, bøker, teikneseriar, TV-seriar og filmar om Tarzan. Det amerikanske filminstituttet har kåra Tarzan til det 34. beste av filmhistoria sine helteskikkelsar.

## Sjå òg

* Mowgli, jungelguten i *Jungelboken*

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tarzan|Tarzan]]» frå ,  den 8. oktober 2018.*  


## Bakgrunnsstoff

*
Johnny Weissmuller

**Johnny Weissmuller** () var ein amerikansk symjar og skodespelar.

Weissmuller var ein av dei beste symjarane i verda i 1920-åra. Han vann mellom anna fem gullmedaljar i OL og sette 67 verdsrekordar i løpet av karrieren. Han deltok òg på det amerikanske vasspololaget som oppnådde bronsemedalje under Sommar-OL 1924. Etter symjekarrieren spelte han Tarzan i tolv spelefilmar. Andre skodespelarar spelte òg Tarzan, men Weissmuller er den best kjende av dei. Han har fått ei stjerne på Hollywood Walk of Fame.

Weissmuller vart fødd i byen Freidorf (ein del av dagens Timişoara i Romania) i Austerrike-Ungarn. Foreldra var frå den tyskspråklege minoriteten i regionen. Familien emigrerte til USA då han var sju månader gammal. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Johnny Weissmuller|Johnny Weissmuller]]» frå ,  den 8. oktober 2018.*  


## Litteratur

*
Værtshuset Bærums Verk

**Værtshuset Bærums Verk** er ein trebygning i Bærum kommune i Akershus frå 1600-talet. Det vart oppført rundt 1640, ved det som den gongen heitte Bærums Jarn Werk.

Vertshuset er eit solid lafta tømmerhus. Det var ein samlingsstad for jernverksfolket og reisande bønder og handelsmenn gjennom fleire hundreår. Det ligg sentralt på Bærums Verk, rett ved elva Lomma og den bergenske kongevegen over Krokskogen, mellom Bærum og Ringerike. Vertshuset hadde òg ein funksjon for dei vanskeligstilte i lokalsamfunnet; avgifta frå brennevinsalet gjekk ikkje til kongen, men til verket si fattigkasse.

Etter 1890 blei lokala brukte som bustad for verkstadsfolkesetnaden. 

Seinare vart bygningen freda av Riksantikvaren etter lov om bygningsvern, og i 1987 vart den totalrestaurert og gjenopna som serveringsstad.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Værtshuset Bærums Verk|Værtshuset Bærums Verk]]» frå ,  den 20. oktober 2018.*  
 
## Bakgrunnsstoff

*
Den bergenske kongevegen

**Den bergenske kongevegen**, òg kjend som **den bergenske hovudvegen**, var den fyrste køyrevegen mellom Bergen og  Christiania (Oslo). Han opna i 1793 og var den fyrste køyrbare vegen over fjellet mellom Austlandet og Vestlandet. Dagens stamveg mellom Oslo og Bergen, E16, følgjer i stor grad same trasé som kongevegen mellom Fagernes og Lærdal. 

## Sjå òg

* Kongevegen over Filefjell
* Det lysnet i skogen

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Den bergenske kongevei|Den bergenske kongevei]]» frå ,  den 8. oktober 2018.*  

## Bakgrunnsstoff

* «Kongevegen over Filefjell» , artikkel frå Staten sin vegvesen
* Vue dei Quamskleven  «Kvamskleiva og fjella vest for Vangsmjøse i Valdres», av Wilhelm Maximilian Carpelan ca 1819
* Kvamskleven, Axel Lindahls foto frå ca 1890 same stad som Carpelan.

; Litteratur 

*
Ønskekonserten

***Ønskekonserten*** er eit radioprogram på NRK P1 som kvar veke sidan starten i 1950 har spelt plateønska til radiolyttarane. Programmet er det mest populære faste radioprogram i Noreg nokosinne.

## Historikk
*Ønskekonserten* hadde ifølgje Norsk Gallup ein lyttardel på opptil 75 % av folkesetnaden i landet i radioens gullalder på 1950-talet. Då sende anslagsvis 200 000 menneskje inn sina musikkynskje til programmet kvart år saman med ei pengegåve til Radiogavefondet. Fondet samla inn pengar til radio- og fjernsynsapparat for trengande, det vil seia sjuke, gamle og fattige, fram til 1992. Forfattaren og visediktaren Alf Prøysen har skildra innsamlingsiveren til Radiogavefondet og populariteten til *Ønskekonserten* i sin barnesong *Basarvise*.

Heilt sidan fyrste sending under namnet *Ønskekonserten til radiolytterne* 28. januar 1950 har *Ønskekonserten* formidla gratulasjonar og helsingar mellom slekt og venner i Noreg leidd av ei ønskeplate. Sjølv om fjernsynet kom til på 1960-talet, fleire radiokanalar på 1980-talet og andre musikk- og medietilbod sidan, er framleis *Ønskekonserten* eit omgrep for fleire generasjonar og vert send kvar veke som ein oppegående radioklassiker.

Kjenningsmelodien til *Ønskekonserten* har i alle år vore *[[Bojarenes inntogsmarsj]]* av Johan Halvorsen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ønskekonserten|Ønskekonserten]]» frå ,  den 8. oktober 2018.*  
 

## Referansar


## Bakgrunnsstoff

* Nettsidene til ønskekonserten med dei nyaste programma
* Mest spelte plater i Ønskekonserten
* NRK TV-presentasjon av veteranar frå Ønskekonserten i «Da capo»
Marthinius Skøien

**Marthinius Skøien** () var ein norsk fotograf.

## Liv og virke
Skøien var fødd på Gran på Hadeland. Han reiste tidleg til Christiania for å læra om fotografering. Han fotograferte i Christiania med skiftande adresser og var òg ofte i Lofthus i Hardanger. I 1896 kjøpte han ein eigedom ved Adamstuen i Ullevålsveien og kalla staden for «Skøienlund». På Skøienlund bygde han eit stort atelier og her utførte han alt fremkallingsarbeidet sjølv. 

Skøien fekk premiar på utstillingar i inn- og utland. Han fotograferte ein serie landskapsbilete på minst 234 motiv som vart selde gjennom bokhandlar og var berekna på turistar. Skøien var den fyrste som anla eit lystrykkeri i Noreg. Han må ha fotografert vekselsvis i Christiania og Lofthus, det finst daterte bilete frå Lofthus frå 1883. Han overtok òg B. Schrøder sine plater frå Lofthus. I 1971 vart platene redda av Josef Lutro, som fann dem hos den skomakeren Skøien hadde losjert hos, og fekk dei plassert i Hardanger Folkemuseum i Utne. Den yngste dottera, Joron Margaretha, vart buande på Adamstuen som gift. Ho tok hand om alt utstyret og glasplatene til Skøien. I 1955 gav ho platene til Riksantikvaren og sjølve fotoutstyret til Norsk Folkemuseum. Marthinius Skøien er òg representert i biletsamlinga ved Norsk Maritimt Museum og Nasjonalbiblioteket.

## Galleri

Norangsdalen._Sondfiord_-_NB_MS_G4_0518.jpg|Norangsdalen fotografert av Skøien 1880-1910.
Eltunfos Øie. Valders - NB MS G4 0590.jpg|Eltunfos Øie. Valders.
Foten av en isbre - NB MS G3 0108.jpg|Foten av en isbre [Buerbreen, Hardanger]
Fra Borgund Sogn - NB MS G3 0009.jpg|Fra Borgund Sogn.
Oslo havn. Bispevika med Nylands mek. verksted - NB MS G4 0439.jpg|Oslo havn. Bispevika med Nylands mek. verksted.


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Marthinius Skøien|Marthinius Skøien]]» frå ,  den 8. oktober 2018.*  

## Litteratur

* Bonga, Susanne: *Eldre norske fotografar*, 1980
* Erlandsen, Roger: *«Pas no paa*! No tek eg frå holet!», 2000, ISBN 82-91780-02-1
* Hamrar, Trond B.: *Landskapsfotograf Marthinius Skøien*, Årbok for Valdres, 1986
* Larsen, Peter og Sigrid Lien: *Norsk fotohistorie*, 2007
* Meyer, Robert: *Den glemte tradisjonen.* Utstillingskatalog, Oslo Kunstnerforening, 1989

## Bakgrunnsstoff

*  i .
* Digitaliserte bilete av Skøien hos Nasjonalbiblioteket.
Adamstuen

**Adamstuen** er eit bustadsstrøk sørvest for Ullevål sykehus i Oslo som grensar til bustadsstrøka Fagerborg, Valleløkken og Lindern. Strøket høyrer til bydel St. Hanshaugen som ligg på Oslo Vest. Adamstuen haldeplass på Oslotrikken ligg på Adamstuen.

Opphavleg var Adamstue-området ein eigedom utskilt frå Store Ullevål gard som omtrent tilsvarer området mellom Ullevålsveien, Kirkeveien og Sognsveien.
Namnet kom frå kjøpmannen Adam R. Steen, som var eigar då han døydde i 1807. Eigedomen tilhøyrde seinare statsminister Emil Stang. Oslo kommune kjøpte han i 1911 for å betra tilkoma til sjukehuset. Nedre Adamstuen (Ullevålsveien 100, tidlegare 90B) er ei tømmerhytte frå ca. 1840 som framleis står att.

Veterinærhøgskulen låg lenge på Adamstuen, men blei vedteken flytta til Ås i Akershus av Stoltenberg II-regjeringa i 2008. Avgjerda var svært kontroversiell, og blei kritisert både av politikarar og forskarar. 
Til slutt blei flyttinga fastsett til våren 2020.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Adamstuen|Adamstuen]]» frå ,  den 8. oktober 2018.*  
 

## Referansar
Greystoke: Legenden om Tarzan, apenes konge

***Greystoke: Legenden om Tarzan, apenes konge*** (originaltittel *Greystoke: The Legend of Tarzan, Lord of the Apes*) er ein britisk eventyrfilm frå 1984 regissert av Hugh Hudson. Filmen byggjer på Edgar Rice Burroughs sin roman *[[Tarzan of the Apes]]* frå 1912. Christopher Lambert har hovudrolla som Tarzan og Andie MacDowell speler Jane. Blant øvrige skodespelara kan ein nemna Ralph Richardson (i den siste filmen sin), Ian Holm, James Fox, Cheryl Campbell og Ian Charleson.

Filmen blei nominert til tre oscarprisar, for beste birolle for Richardson, beste manus frå eit anna medium og beste sminke.
Han var nominert til fleire BAFTA-prisar, og vann prisen for beste sminke.

## Handling
Eit skip går ned ved kysten av Afrika. Blant dei overlevande er lord Clayton og den gravide kona hans lady Alice. Alice døyr etter å ha fødd ein son, og mannen blir seinare drepen av ein gorilla. Sonen blir så teken av ein hogorilla som sjølv har mista ungen sin. Guten veks opp blant apene i jungelen og blir etterkvart leiaren deira. Etter fleire år blir han oppdaga av ein ekspedisjon frå British Museum, som blir overtydde om at han er den gjenlevande sønnen til lord Clayton og lady Alice. Han blir til slutt overtalt til å vera med dei til sivilisasjonen, men overgangen til det britiske samfunnet byr på mange vanskar og han blir sliten mellom dei to verdene.

## Filming
Ein byrja filma i november 1982.

Filmen blei teken opp i Korup nasjonalpark i Vest-Kamerun og i Skottland. Ein nytta fleire britiske herskapshus til å framstilla heimen til familien Greystoke:

* Floors Castle nær Kelso i Roxburghshire i Skottland. Det blei brukt for utandørsscener og ballscener.
* Hatfield House i Hertfordshire (inngangshall, stor trapp)
* Blenheim Palace i Oxfordshire.

## Rolleliste i utval

* Christopher Lambert – John Clayton / Tarzan, kongen til apene
* Ralph Richardson – The 6th Earl of Greystoke
* Ian Holm – Kaptein Philippe d'Arnot
* James Fox – Lord Charles Esker
* Andie MacDowell – Jane Porter
* Glenn Close – Jane Porter (røyst)
* Cheryl Campbell – Lady Alice Clayton of Greystoke
* Ian Charleson – Jeffson Brown
* Nigel Davenport – Major Jack Downing
* Nicholas Farrell – Sir Hugh Belcher
* Paul Geoffrey – John "Jack" Clayton, Viscount of Greystoke
* Richard Griffiths – Kaptein Billings
* Hilton McRae – Willy
* David Suchet – Buller

## Galleri

Floors Castle.jpg|Floors Castle i Kelso
Hatfield House - July 2013 (9225083678).jpg|Hatfield House i Hertfordshire
Chutes d'Ekom Nkam.jpg|Ekomfossen i Kamerun


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Greystoke: Legenden om Tarzan, apornas konung|Greystoke: Legenden om Tarzan, apornas konung]]» frå ,  den 8. oktober 2018.*  
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Greystoke: Legenden om Tarzan, apenes konge|Greystoke: Legenden om Tarzan, apenes konge]]» frå ,  den 2. november 2018.*  
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Greystoke: The Legend of Tarzan, Lord of the Apes|Greystoke: The Legend of Tarzan, Lord of the Apes]]» frå ,  den 17. juli 2022.*
Det lysnet i skogen

**«Det lysned i Skoven»**, i moderne språkdrakt **«Det lysnet i skogen»**, er eit dikt skrive av Jørgen Moe i 1850. I songbøker frå 1800-talets har det ein melodi som er lånt frå folkemelodien «Ack Värmeland, du sköna». Seinare sette komponisten Sigurd Islandsmoen (1861–1964) ny melodi til. Diktet er òg vorte sunge til «En liten vise» («Om kvelden når det mørkner») av Arnulf Øverland.

Songen har ofte vore spelt i Ønskekonserten på NRK, gjerne framført av Lommedalen sangkor, og han finst på plata *[[Frem fra Glemselen]] * med Helge Borglund.

I songen skildrar Jørgen Moe korleis han i studietida si vandra gjennem Lommedalen, over Krokskogen og fram til «hvor bakkestupet skrånet» (Krokkleiva) der han såg «brede fjorder» (Tyrifjorden og Steinfjorden) og sitt «kjære hjem» (Mo).

Vegen Jørgen Moe gjekk var ein del av Den bergenske kongevegen mellom Kristiania og Bergen. Restar av vegen er enno godt synleg frå Steinskogen forbi Værtshuset Bærums Verk. Vidare er vegen fram til Sundvollen nesten slik Moe gjekk han.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Det lysnet i skogen|Det lysnet i skogen]]» frå ,  den 8. oktober 2018.*  
 


## Bakgrunnsstoff
*
Restaurant Schrøder

**Restaurant Schrøder** er ein såkalla «brun kafé» i Waldemar Thranes gate 8 på St. Hanshaugen i Oslo, i nærleiken av krysset mellom Waldemar Thranes gate og Ullevålsveien. Restauranten  har halde til på denne adressa sida 1956, frå då den noverande bygningen var ny. Tidlegare låg restauranten i Torggata.

Omgrepet «brun kafé» vert nytta om slike kafear og restaurantar som har eit gamaldags preg over interiøret, stilen og menyen. Restauranten lever mellom anna opp til dette ved at interiøret er uendra, at borda er dekka med ein raud duk med ein kvit, firkanta duk lagt diagonalt oppå, og at det vert servert tradisjonell norsk mat, med mellom anna ein tradisjonelle lutefiskmeny i samband med jola. Lutefisken før jol har gjort restauranten vidgjeten, og det same har forfattaren Jo Nesbø gjort ved å late den fiktive hovudpersonen Harry Hole i kriminalromanane sine velje seg Schrøder som sin stamstad. Forfattaren Bjørg Vik refererer òg til restauranten i eit par av bøkene sine.

Veggane i restauranten er pryda av måleri frå 1926 av Sigurd Fosnes med motiv frå stader i Oslo: Bergfjerdingen (trappa opp til Damstredet), Torggata med bygningen til det fyrste Torggata Bad og hjørnet av den bygningen der restauranten hadde tilhald før flyttinga til St. Hanshaugen, trehusa i Telthusbakken attmed Gamle Aker kyrkje, dei tidlegare trehusa på Enerhaugen og eit stor bilete med motiv frå Youngstorget.

## Litteratur
*Per-Erling Johnsen: *Brune kafeer. Oslos uforanderlige møtesteder*. Oslo 2005: Schibsted. ISBN 9788251621281
Cowboy

Ein **cowboy** er tradisjonelt ein kvegdrivar og -gjetar på ranchar i Nord-Amerika, som regel ridande til hest.

Den amerikanske cowboytradisjonen utvikla seg på 1800-talet frå *[[vaquero]]*-tradisjonar frå Nord-Mexico og med røter tilbake til Spania. Han fekk etterkvart ei viktig kulturell tyding. Liknande roller finst i andre delar av verda, som Sør-Amerika og Australia.

Folk med liknande roller har vorte kalla *vaqueros* eller *charros* i Mexico, *llaneros* i Venezuela, *gauchos* i Argentina og Uruguay, *morochuco* og *piajenos* i Peru, *huasos* i Chile og *chargas* i Ecuador.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Cowboy|Cowboy]]» frå , den 9. oktober 2018, og «[[:en:Cowboy|Cowboy]]» frå , den 25. april 2020.*  
;Bibliografi
* Malone, John William. *An Album of the American Cowboy.* New York: Franklin Watts, Inc., 1971. SBN: 531-01512-2.
Lasso

**Lasso** er ein fangstreiskap i form av eit langt kastetau med ei renneløkke som skal enda rundt ein del av dyret ein skal fanga.

## Ordsoge
Ordet «lasso» kjem frå spansk *lazo*, avleidd av latin *laqueus* som tyder 'snare' eller 'snor').
Andre spanske namn på reiskapen er *lariat*, *riata* og *reata*, frå spansk *reatar*, 'knytta oppatt'.

Det nordsamiske namnet på lasso er *suohpan*. 
Det lulesamiske er *sjuohpan*. Særskilde lassotypar kan ha andre namn, som *gartsak* for ein lasso av sener og skinne, *dájvek* for ein lasso av tæger (trerøter) og *nuovvek*, ein lasso av hamp.

## Bruk

Lasso er kjend frå det gamle Egypt og den minoiske sivilisasjonen, der han blei brukt til jakt.
Han er kjend frå før-kolumbisk tid i Sør-Amerika. I nyare tid er han særleg brukt i samband med innfanging av kveg og hestar i Nord- og Sør-Amerika. Han er ofte knytt til cowboykulturen. Nord i Europa og Asia er lasso blitt mykje brukt innan reindrift til å fanga inn reinsdyr.

Ein variant av lasso er ei løkke på ei lang stong (nordsmisk *njozon*). Denne blir gjerne brukt til å fanga reinkalvar.

## Skildring

Renneløkka på ein lasso kan vera danna ved hjelp av ein lassoknute, ein lassoring, skinn eller eit anna tau. Innan tradisjonell reindrift har lassoringen vore laga av geviret til eit reinsdyr, men i nyare tid blir han også laga av plast.

Tauet må i begge høve vera glatt og tungt nok til at kasta berar. Kasteteknikken er noko ulik, fordi ein i USA brukar ei lita løkke, og resten av tauet i ein kveil, medan samane lèt heile taulengda vera ei løkke, og vrir kastet slik at den siste vesle løkkedelen hamner der han skal.

## Kjelder

----
**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lasso|Lasso]]» frå ,  den 9. oktober 2018.*
Trollmannen frå Oz

***Trollmannen frå Oz*** (engelsk *The Wonderful Wizard of Oz*) er første delen av ein bokserie skriven av den amerikanske forfattaren L. Frank Baum i 1900. 

Boka blei dramatisert som musikal i 1901, og filmatisert i 1939 med Judy Garland i hovudrolla.

*Trollmannen frå Oz* blei dramatisert på nynorsk for Det Norske Teatret av Rune Trondsen i 1995.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Troldmanden fra Oz|Troldmanden fra Oz]]» frå ,  den 9. oktober 2018.*
L. Frank Baum

**Lyman Frank Baum** () var ein amerikansk forfattar, skodespelar og filmprodusent, ofte kjend som **L. Frank Baum**. 

Baum skreiv ei rekkje bøker og korte historier, fleire under ulike pseudonym. Mest kjend er *[[Trollmannen fra Oz]]* (1900).

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lyman Frank Baum|Lyman Frank Baum]]» frå ,  den 9. oktober 2018.*
Anthony Kennedy

**Anthony McLeod Kennedy** () er ein amerikansk jurist. Han er tidlegare domar ved Høgsteretten i USA. Han vart nominert av president Ronald Reagan og tiltredde den 18. februar 1988. Han gjekk av i 2018.

## Liv og virke
Kennedy studerte ved Stanford University frå 1954 til 1958, og vart uteksaminert med ein bachelorgrad i statsvitskap, etter å ha hatt sitt siste studieår ved London School of Economics. Deretter studerte han juss ved Harvard Law School, der han vart Bachelor of Laws *[[cum laude]]* i 1961.

Kennedy arbeidde så i ein privat praksis i San Francisco mellom 1961 og 1963. I 1963, etter at faren døydde, tok han over faren sin advokat-praksis i heimbyen Sacramento, der han var fram til 1975. Mellom 1965 og 1988 var Kennedy tilsett som professor ved McGeorge School of Law ved University of the Pacific.

Etter at Sandra Day O'Connor trekte seg frå Høgsteretten, var Kennedy den såkalla vippestemma, altså dommaren som av og til røysta med dei liberale dommarane, og i Kennedys tilfelle, mest stemma med dei konservative dommarane. Særleg i avgjerder om likekjønna ekteskap var stemma til Kennedy viktig.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Anthony Kennedy|Anthony Kennedy]]» frå ,  den 9. oktober 2018.*
Blue Mountains på Jamaica

**Blue Mountains** er ei fjellkjede på Jamaica. Ho ligg aust i landet, 20 km nordaust for hovudstaden Kingston. 

## Geografi
Blue Mountains strekk seg  km i søraustleg-nordvestleg retning. Den høgaste toppen er Blue Mountain Peak på  meter over havet.

Topografisk er desse toppane del av Blue Mountains:

* Blue Mountain Peak
* Candle Fly Peak
* East Peak
* High Hill
* High Peak
* John Crow Peak
* Middle Peak
* Queensbury Ridge
* Silver Hill Peak
* Sir Johns Peak
* Stoddards Peak
* Sugar Loaf Peak

Området høyrer til den hemiboreale klimasona. Årleg gjennomsnittstemperatur er &nbsp;°C. Den varmaste månaden er maj, då gjennomsnittstemperaturen er &nbsp;°C, og den kaldaste Er januar med &nbsp;°C. Gjennomsnittleg årleg nedbørsmengd er  millimeter. Det er mest nedbør i oktober, med i gjennomsnitt  mm nedbør, og minst i februari, med  mm nedbør.

## Historie
Under slavetida var Blue Mountains tilhaldsstad for maroonar, rømde slavar og etterkomarane deira. Charles Town ved Buff Bay-elva, Moore Town og Scotts Hall er noverande maroon-busetnader i Portland Parish.  

Området er kjent for Blue Mountain-kaffi, ein kaffitype som blir seld for høge prisar på verdsmarknaden. Han blir dyrka mellom 600 og 1500 moh. Høgare område er framleis skog.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Blue Mountains (Jamaica)|Blue Mountains (Jamaica)]]» frå , og «[[:en:Blue Mountains (Jamaica)|Blue Mountains (Jamaica)]]» frå  den 8. oktober 2018.*
NM i roing 1976

**Noregsmeisterskapen i roing 1976** fann stad på vatnet Årungen i Ås kommune helga 21. og 22. august 1976. Mennene tevla i sju ulike båtklassar og kvinnene i tre. Kongepokalen gjekk til Ingunn Brechan for hennar prestasjon i singlesculler.

## Menn
### Singlesculler

### Dobbeltsculler

### Toar utan styrmann

### Firar utan styrmann

### Firar med styrmann

### Firar innriggar

### Åttar

## Kvinner
### Singlesculler

### Dobbeltsculler

### Dobbeltfirar

## Kjelder
**Sportsboken 76*. Dreyerbok Stavanger. 1976.
Sonia Sotomayor

**Sonia Sotomayor** () er ein av ni dommarar i Høgsteretten i USA.

Ho var føderal domar i appelldomstolen i den andre kretsen då ho i 2009 vart nominert av president Barack Obama til Høgsteretten i USA. Ho vart utnemnd 6. august 2009 av det amerikanske senatet med 68 mot 31 stemmer. Sotomajor vart med dette historisk som fyrste høgsterettsdommar med spansktalende bakgrunn.  Ho var den tredje kvinna som vart utnemnd til dette dommarvervet.

## Karriere
Sotomayor er fødd i sørlege Bronx i New York. Ho er dotter av far og mor som flytte inn frå høvesvis San Juan og Lajas i det spansktalende amerikanske territoriet Puerto Rico. Ho er utdanna ved Princeton og Yale. Si gjerning som føderal domar innleidde ho i New York City i 1992 etter å ha vorte nominert av George Bush. Seks år etter vart ho den første kvinna av puertoricansk bakgrunn til å verta domar i ein føderal kretsdomstol etter å ha vorte nominert av Bill Clinton og approbert av senatet 2. oktober 1998.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sonia Sotomayor|Sonia Sotomayor]]» frå ,  den 9. oktober 2018.*  
 
## Referansar
San Juan på Puerto Rico

**San Juan** (frå spansk *San Juan Bautista*, 'Døyparen Johannes') er hovudstad på den karibiske øya Puerto Rico, som er eit ytre territorium og ein samveldestat til USA. Byen har 434 374 innbyggjarar etter den siste folketeljinga i 2000. San Juan er den eldste byen som vert styrt av Amerikas sameinte statar, den nest eldste er St. Augustine i Florida. San Juan er òg den nest eldste byen i Amerika som vart grunnlagt av europearar, etter  Santo Domingo i Den dominikanske republikken.

San Juan er i dag eit viktig transportknutepunkt i Karibia for gods, flytrafikk og sjøfart og har ein blomstrande cruisetrafikk. Samstundes er San Juan det industrielle, finansielle og kulturelle sentrumet på øya. Byen er hovudstad og sentrum i eit storbyområde som omfattar Bayamón, Carolina, Guaynabo, Cataño, Toa Baja og Trujillo Alto. Heile dette området utgjer ein folkesetnad på ca. to millionar innbyggjarar. Dette inneber at omtrent halvparten av folkesetnaden på Puerto Rico bur og arbeider innanfor dette storbyområdet. San Juan er tent av Luis Muñoz Marín internasjonale lufthamn.

## Historie
San Juan vart grunnlagd  i 1508 av den spanske conquistadoren Juan Ponce de León, på ordre frå den spanske kongen Ferdinand. Han vart den første utnemnde guvernøren av Puerto Rico etter kongeleg dekret. Den opphavlege busetjinga hans ligg i dag i nabokommunen til San Juan, Guaynabo, på staden Caparra. Her står enno grunnmuren av festningsverk og steinhuset som han fekk bygd til kona si og fire barn.

## Kultur
La Fortaleza og San Juan National Historic Site i San Juan er ein del av verdsarvlista til UNESCO.

## Referansar

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:San Juan (Puerto Rico)|San Juan (Puerto Rico)]]» frå ,  den 9. oktober 2018.*
Bergfjerdingen

**Bergfjerdingen** er eit strok i indre Oslo, i skråninga aust for Akersveien ned mot Fredensborgveien, med dei bratte og smale gatene Dopsgate i sør og Damstredet i nord.  Stroket markerer seg i bybiletet ved dei gamle, små bustadhusa som er take vare på, og som for dei fleste er i bruk som bustader etter utbetringar. Dei eldste husa skriv seg frå 1700-talet.

Namnet Bergfjerdingen er kjent frå 1767. Opphaveleg var dette ein av forstadane til Christiania, med små og skrøpelege trehus i ei høgd, der småkårsfolk budde trangt og under dårlege livsvilkår. Til å byrje med var eigedomstilhøva uklåre, men i 1815 vart dette bøta på ved at det vart utskrive tomtebrev. Stroket vart likevel framleis unnateke frå dei regulerande tiltaka som galdt i sjølve byen, mellom anna krava til å byggje husa i mur, den såkalla murtvangen, som skulle redusere risikoen for bybrannar. Etter utvidinga av grensene for byen i 1857 vart òg eit større område både nordover og vest for Akersveien rekna med til Bergfjerdingen. Stroket ikring den steile gata Telthusbakken attmed Gamle Aker kyrkje vart då kalla Øvre Bergfjerdingen.

På plassen som ligg i krysset mellom Damstredet og Akersvegen låg det i si tid ein liten dam som fekk namnet Billedhuggerdammen etter bilethoggarfamilien Meyer, som budde her på 1700- og 1800-talet. Dammen vart fylt att i 1851-1852, men har i den seinare tida vorte gjenskapt i form av eit kunstig, grunt basseng som er ramma inn av ein låg mur.

Forfattaren Henrik Wergeland budde ei tid i Damstredet 1, og den stallen av lafta tømmer i Damstredet der han hadde hesten sin, står framleis.

## Kjelder
*Knut Are Tvedt (red), *[[Oslo byleksikon]]*, Kunnskapsforlaget, Oslo 2010, side 72, ISBN 978-82-573-1760-7
Torggata i Oslo

**Torggata** er ei gate i Oslo sentrum som dels ligg i Bydel St. Hanshaugen (adressene 1-35, 2-40) og dels i Bydel Grünerløkka (51-53). Gata går frå Stortorvet framfor Oslo domkyrkje i sørvest til Ankerbrua over Akerselva i nordaust, tvers over Youngstorget og på nordsida av Arbeidersamfunnets plass og det tidlegare Ankertorget, der det på 1970-talet vart reist hotell og studentbustader.

Gata er ei typisk handels- og restaurantgate. Mellom Stortorvet og Youngstorget vart gata tidleg omgjort til gågate. Resten av gata vart gågate i 2009, seinare opparbeidd med fortau med gatemøblar og eit sentralt sykkelfelt, og med restriksjonar på bruk av bil.

Torggata fekk namnet Torvegaden i 1852, og vart bygd som Øvre Torvegade frå Stortorvet til Youngstorget 1846, og mellom Youngstorget og Ankerbrua i åra mellom 1857 og 1876.

I Torggata 9 låg Eldorado kino, som var kommunal og vart lagt ut for sal i 2010, og no er bygd om til bokhandel. Og i Torggata 16 låg Torggata bad, som var i bruk som bad i tida 1861 til 1980, fyrst i ein bygning frå 1861, deretter i ein ny bygning på same staden frå 1931-1932 i nyklassisistisk arkitektur.  Etter nedlegginga som bad, vart bygningen ombygd i 1983 og har seinare vorte nytta til mellom anna konsertlokale og handelsverksemd.

## Kjelder
*Knut Are Tvedt (red.), 2000, *[[Oslo byleksikon]]*, 5. utgåva, Oslo 2010: Kunnskapsforlaget, ISBN 978-82-573-1760-7.
Maristova

**Maristova**, òg kalla **Maristuen**, er ein turiststad i Lærdal kommune i Sogn og Fjordane. Maristova ligg på 830 moh. ved E16 over Filefjell. Maristova utgjer eit høgfjellsenter med campingplass, hyttar og anna.

## Historikk

Maristova er omtalt som sælehus (salustofa, herberge for vegfarende) i 1358, og er sannsynlegvis oppkalla etter den heilage Margareta av Antiokia («Margaretarstofa a Filefjelli»), på same måte som Maridalen.

Over Filefjell er ein gammal ferdselsveg mellom aust og vest, særleg for bøndene i Valdres som hadde si næraste hamn i Lærdal. Fjellstova Maristova vart truleg etablert så tidleg som kring 1300. Bøndene i Lærdal og Borgund hadde ansvar for vedlikehald av «landsvegen» gjennom Lærdal og dessutan skyssplikt både i dalen og på fjellet. For denne tunge plikta var dei lengje fritekne for militærteneste og hadde redusert skatt. I 1793 vart «Den bergenske hovudvegen» lagt over Hadeland, Valdres, Filefjell og til Lærdalsøyri, der var det båtskyss vidare til Gudvangen eller Bergen. Denne «Kongevegen 1793» var den fyrste kjørbare vegen mellom aust og vest.

Den eldste bygningen på Maristova er frå 1791, då det vart køyreveg over Filefjell, og er i dag privat museum. Det fyrste hotellet i sveitserstil vart bygd i 1888 og utvida 1894. Maristuen Hotell vart totalskadd av brann 4. mai 1976, og eit nytt apartementshotell stod ferdig i 1978.

## Bilete

Maristuen, Filefjeld - NB MS G4 0118.jpg|«Maristuen, Filefjeld»  i Lærdal i Sogn og Fjordane. Foto frå omkring 1890. Det første hotellet i sveitserstil vart bygd i 1888. Den eldste bygningen på Maristova i dag er frå 1791, då det vart køyreveg over Filefjell.
Borgund Maristuen Hotel Filefjel - NB MS G4 0119 (cropped, enhanced).jpg|«Hotel Maristuen» omkring 1900. Hotellet frå 1888 vart utvida i 1894. 
Maristuen - no-nb digifoto 20150226 00117 NB MIT FNR 00307 A (cropped).jpg|«Maristuen». Foto truleg frå etter krigen. 
Maristuen - no-nb digifoto 20150226 00105 NB MIT FNR 00302.jpg|«Maristuen». Maristuen Hotell vart totalskadd i brann 1976. 
Maristuen - no-nb digifoto 20150227 00188 NB MIT FNR 00310 B.jpg|«Maristuen» 
Maristuen - no-nb digifoto 20150226 00189 NB MIT FNR 00309.jpg|«Maristuen» 


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Maristova|Maristova]]» frå ,  den 9. oktober 2018.*  
 


## Bakgrunnsstoff
* «Opplev Maristova»
Margareta av Antiokia

**Margareta** (fødd i Antiokia i Syria, i dag Tyrkia, død same stad 305) er ein kristen helgen.  Ho er òg kjend som 
*Margareta av Antiokia* og av og til omtala som *St. Margrethe* i norsk kunsthistorie. Ho var jomfru og martyr. Ho mista tidleg mor si. Faren var heidningpresten Aedesius som såg med liten velvilje på at ho let seg døypast. Ho avviste bryllaupsforslaget frå prefekten Olybrius og vart på grunn av dette torturert (med fakkel). Legenda fortel om fleire mirakel som oppstod både før og etter fangenskapet og torturen ho skal ha gått gjennom. Til slutt skal ho ha blitt halshoggen.

Ei kyrkje vart bygd over grava hennar, og ho vart fyrst nemnd av Rabanus Maurus rundt år 800.  Krosssfararane tok namnet hennar med seg vestover, og relikviane vart flytta rundt i Italia i 908 og 1145. Ho er òg nemnd i Den gylne legenda.

Ho vert feira av Den katolske kyrkja, og er ein av Dei fjorten naudhjelparane Ho er ein av dei som viste seg for Jeanne d’Arc i visjonane hennar. I Den anglikanske kyrkja vert ho feira den 20. juli. I England vart ein kult etter henne formelt avskaffa i 1969, men er framleis latent. Over 250 kyrkjer er vigd henne. I Noreg er mellom anna Alstahaug kyrkje vigd til St. Margareta, og ho er òg opphavet til den kyrkjelege minnedagen Marit Vassause. I Torpo stavkyrkje finst ein baldakin med framstillingar frå livet hennar. I Maridalen ved Oslo står ruinane av Margaretakyrkja bygd omkring midten av 1200-talet som vart restaurert i 1934 og er dermed Oslos andre best verna mellomalderkyrkje etter Gamle Aker kirke. St. Margaretha, skytshelgenen til dei gifte kvinnene, har gjeve kyrkja sitt namn, Margaretakirken.

Den ortodokse kyrkja kallar ho **Marina** og feirar henne på 17. juli.  Ho er òg assosiert med St. Pelagia som er lingvistisk det same som Marina, og skal ha vore kalla Margarito. I ei ikkje-verifisert legende er Marina ein transformasjon av den klassiske Afrodite.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Margareta av Antiokia|Margareta av Antiokia]]» frå ,  den 9. oktober 2018.*  
 
## Bakgrunnsstoff

* Katolsk.no
* Biografisk kyrkjeleksikon
* Eukonomenisk kyrkjeleksikon
* Tysk side
* St, Margarethakirken
Etterstadkroken

**Etterstadkroken** er ei gate på Etterstad i Oslo. Gata forbind Etterstadsletta med Brynseng stasjon på T-banen. Namnet vart vedteke i 1968. I nr. 5-7 ligg åtte bustadsblokker med til saman 360 leilegheiter, bygd i 2001/2002. I nr. 9 stod dei prisløna produksjonslokala til Norsk Elektrisk Kabelfabrik A/S (Sundts premie 1953-55), teikna av arkitekten Guttorm Bruskeland. Bygget hadde eit bølgjeforma tak over ein søylefri produksjonshall, og i Oslo bys historie (bind 5) er han brukt som døme på *Gaffeltruckens landskap*. Den gamle kabelfabrikken vart riven i 2006 for å gje plass til eit til nytt nærings- og bustadsområde. Byggeplanen vart ikkje gjennomført. Ein ny barneskule, Brynseng skule, vart bygd i staden. Skulen stod ferdig i 2017.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Etterstadkroken (Oslo)|Etterstadkroken (Oslo)]]» frå ,  den 9. oktober 2018.*  
 
## Litteratur

*   

## Bakgrunnsstoff

*  
* Blokkene i Etterstadkroken
Etterstadsletta i Oslo

**Etterstadsletta** er ei gate på Etterstad i Oslo. Ho går i ein boge frå Biskop Jens Nilssøns gate i nordleg og austleg retning før den kjem attende til Biskop Jens Nilssøns gate. Samla dannar dei to gatene ein ring rund Etterstad. I nr 4. ligg OBOS si fyrste bustadsblokk frå 1931, med namn Etterstad 1. I nr 5 ligg Etterstad videregåande skole, tidlegare *Oslo teknisk-maritime skole.* Mesteparten av den øvrige busetnaden vert utgjort av bustadsblokker frå ulike tidsfaser: Frå 1947 til 1960 bygde OBOS ut store delar av området med lamellblokker, og dessutan fire store punktblokker øvst på området. I midten av bustadsområdet ligg Etterstadparken, eit langstrekt parkdrag orientert aust-vest. På 1980-talet bygde Selvaag ut området mot Alnaelva med terrasseblokker.

Etterstadsletta vart vedteke som gatenamn i 1951, men namnet har lenge vorte brukt i andre samanhengar. Alt på 1800-talet vart nemninga Etterstadsletta brukt om ekserserplassen som lå her.
Etterstadsletta har òg vore flyplass. I 1917 heldt Carl Cederström ei flyoppvisning der.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Etterstadsletta (Oslo)|Etterstadsletta (Oslo)]]» frå ,  den 9. oktober 2018.*  
 
## Litteratur

*
Ivar Odnes

**Ivar Odnes** () var ein norsk byggmeister, musikar og politikar, oppvoksen i Vågå, som representerte Oppland fylke og Senterpartiet på Stortinget frå oktober 2017 til han døydde av kreft eitt år seinare.

Odnes var bygningsmann i unge år, til dess han utdanna seg ved Norges Trelastskole på Lillestrøm. Sidan arbeidde han 1998-2002 som byggjeplassleiar ved Aasheim Bygg AS og der etter ved Toten Bygg og Anlegg i 2002–11, busett i Østre Toten. Frå 2011 til 2017 var han fylkesvaraordførar i Oppland. Ved stortingsvalet 2017 var Odnes Senterpartiet sin fyrstekandidat i Oppland. På Tinget vart han vald inn i Transport- og kommunikasjonskomiteen.

Odnes var kommunestyremedlem i Vågå i 6 år. Frå hausten 2003 til han vart vald inn på Stortinget representerte han Senterpartiet i Oppland fylkesting, varaordførar dei siste 6 åra.

Frå 1984 spelte Odnes fele i folkemusikkgruppa Nye Ringnesin. I 2013 tok han over vervet som nestleiar i styret i Norsk Kulturarv. Han var elles styremedlem i NFF Indre Østland, leiar 2016-18 i Senterpartiets studieforbund og 2015-17 Kommunenes Sentralforbund Oppland og same perioden leiar av bedriftsforsamlinga i Eidsiva Energi.

## Kjelder
*allkunne
Gabriel Voisin

**Gabriel Voisin** () var ein fransk flypioner.

## Bakgrunn
Voisin vart fødd i Belleville-sur-Saône i Frankrike. Faren forlét familien etter at dei to år yngre brørne hans vart fødde, og mora flytta attende til heimstaden sin, Neuville-sur-Saône. Det vart bestefaren Charles Forestier, ein fabrikkeigar, som tok hand om oppsendinga til gutane med militær justis. Gutane var særs teknisk interesserte og bygde på eiga hand ulike tekniske innretningar som ei rifle, ein dampbåt, eit glidefly og ein slags bil.

## Første eksperiment
Etter teknisk utdanning i Lyon fekk Gabriel i 1900 oppdrag som teiknar og konstruktør for Verdsutstillinga i Paris der han møtte Clément Ader, noko som førte til at han fatta interesse for fly og flyging.

I juni 1905 testa Gabriel Voisin eit glidefly som vart taua etter ein rask båt på Seinen. Flyvengene var bygde som ein drakeliknande konstruksjon lik den engelskmannen Lawrence Hargrave hadde bygd få år tidlegare. Ein konstruksjon som gav maksimalt løft med minimal vekt. Voisin vart taua opp i lufta og slept etter båten nesten 200 meter. Då flyet gjekk ned vart han vikla inn i tauverket til vengekonstruksjonen, og var nær ved å drukna

I 1906 danna han og Charles verdas fyrste «flyfabrikk», Les Frères Voisin.

I 1909 vart Gabriel utnemnd til riddar av Æreslegionen i ein alder av 29 år som til då den yngste riddaren av denne legionen. 

## ''Canard Voisin''

I 1910 utvikla  Gabriel og Charles flyet *Canard Voisin.* I likskap med Wright-brørnes Flyer hadde flyet * Canard Voisin*vingane bak og styreflatene foran. Det vart eit populart fly i åra før første verdskrig. Utsyrt med flottørar vart det fyrste sjøflyet i verda for den franske marinen
*Canard* var utstyrt med ein 60HK Anzani stjernemotor.

Under fyrste verdskrigen bygde han ei større mengd Voisin-bombefly, men etter krigen tok han farvel med flygingen og bygging av fly på grunn av det han hadde opplevd av dei øydeleggingane som hans bombefly hadde forårsaka. Frå då av og fram til han døydde i 1960 konsentrerte han seg om produksjon av bilar. Dei fyrste bilane hans var nokre av dei mest luksuriøse med unike tekniske detaljar som vann fleire utmerkingar. Etter 1945 vende han seg mot mini-bilar for folk flest, ein bil kalla «Biscooter» som òg vart bygd på lisens i Spania på 1950-talet under namnet «Biscuter».

I 1965 fekk han den høgaste graden av Æreslegionen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gabriel Voisin|Gabriel Voisin]]» frå ,  den 9. oktober 2018.*  
 

## Bakgrunnsstoff

* Pionerane – Brørne Voisin
Erland Asdahl

**Erland Asdahl** () var ein norsk gardbrukar og politikar frå Nes i Akershus. Han var stortingsrepresentant 1977-81 frå Akershus og for Senterpartiet. Kristian Asdahl var ein eldre bror.

Etter middelskuleeksamen i 1937 tok Erland Asdahl i 1941 eksamen ved Tomb jordbrukskule. Han fekk omgåande jobb gardsstyrar på storgarden Fossum i heimbygda Nes, seinare forpakta han Fossum-garden til 1957. Der etter eigde og dreiv han slekstsgarden i Nes i tida 1957-85. Dei siste leveåra var han seljar for A/S Lett-Jord til han døydde.

Asdahl engasjerte seg i politikken for Senterpartiet. Han var medlem i Nes kommunestyre 1960-67 og 1972-75, lengste tida med plass i formannskapet. Hausten 1977 vart han vald til å representere Akershus fylke og Senterpartiet på Stortinget, der han dei neste fire sesjonane var sekretær i Administrasjonskomiteen.

Asdahl var søndagsskulelærar i 42 år frå 1941. Han var formann i Årnes sokneråd 1962 og 1966-68 og i Borg bispedømmeråd 1970-74.

## Kjelder
*Stortingsbiografi
Handball-EM 2018 for menn

**Europameisterskapen i handball 2018 for menn**, den 13. i rekka, vart avvikla i dagane frå 12. til 28. januar 2018 i Kroatia. 16 land deltok i turneringa: Austerrike, Danmark, Frankrike, Island, Kroatia, Kviterussland, Makedonia, Montenegro, Noreg, Russland, Serbia, Slovenia, Spania, Sverige, Tyskland og Ungarn. 

### Gull, sølv og bronse
Spania vann EM-gull for fyrste gong etter finalesiger 29–23 over Sverige, ved pause leia Sverige 
14–12. Flest mål for Spania skåra David Balaguer og Ferran Solé, begge med 5 mål. Raúl Entrerríos, Aleks Dujsjebajev og Aitor Ariño stod for kvar sine 4 nettkjenningar. Julen Aguinagalde, Adrià Figueras, Iosu Goñi, Gedeón Guardiola, Eduardo Gurbindo, Valero Rivera og Daniel Sarmiento skåra 1 mål alle. Målvakt: Arpad Sterbik. Jesper Nielsen vart svensk toppskårar med 5 mål. Frankrike kom på bronseplassen då laget slo Danmark med 32 mot 29 mål.

## Gruppespelet
### Gruppe A



--------

--------

----------

### Gruppe B



-----------

---------

---------

### Gruppe C



---------

------------

-----------

### Gruppe D



--------

----------

--------

## Mellomrunden
### Gruppe I



-----------

-----------

---------

--------------

### Gruppe II



----------

----------

-----------

--------

## Sluttspelet
### Kamp om 5.-plass

### Semifinalar

--------

### Bronsefinale

### EM-finalen

## Kjelder
Salvesen & Thams lokomotiv 1–3

**Salvesen & Thams lokomotiv 1–3** er tre elektriske lokomotiv bygde for Chr. Salvesen & Chr. Thams's Communications Aktieselskab av British Westinghouse Electrical and Manufacturing Company i Manchester (det elektriske) og W.G. Bagnall i Stafford (det mekaniske) til opninga av Thamshavnbanen i 1908, levert gjennom Elektrisk Bureau i Kristiania. Dei vert rekna blant dei fyrste vellukka ein-fasa vekselstraumslokomotiva i verda.

Alle tre lokomotiva vart skadde i sabotasjeaksjonar under andre verdskrigen, men dei vart bygde opp att, to lok av delar frå alle tre som vart gjevne nummera 2 og 3. Dei vart brukte i persontog fram til neste generasjon med kraftigare lokomotiv overtok i 1950, og etter det i skifteteneste fram til 1963. Nummer 2 vert i dag nytta i museumstog på banen.

## Nr. 3 «Ohma Electra»
Lokomotiv nummer 3 vart overteke av linjeforeninga Sanctus Omega Broderskab ved Noregs tekniske høgskule (NTH), i dag Noregs teknisk-naturvitskaplege universitet (NTNU) i Trondheim. Det kom til Gløshaugen torsdag 14. september 1972 ved 15-tida, og vart døypt **«Ohma Electra»** i samband med Phaestum Immatricularus den 21. september.

Det står der på ein 20 meter lang skinnegang av trikkeskjener og er enno køyrbart, men får straum frå ein kabel festa til ei skinne og ikkje frå pantografen på taket.

«Ohma Electra» er, saman med sitt systerlokomotiv nr. 2, verdas eldste ein-fasa vekselstraumslokomotiv som er operative.

Linjesamskipnaden AF Smørekoppen har òg eit lokomotiv på Gløshaugen, med namn D/L «Bjørkelangen». Dette er eit damplokomotiv levert til Urskog–Hølandsbanen i 1924.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Salvesen &#38; Thams lokomotiv 1–3|Salvesen &#38; Thams lokomotiv 1–3]]» frå ,  den 9. oktober 2018.*  

## Litteratur

*  
*  desember 1973. s.
Elektrisk Bureau

**Elektrisk Bureau**, ofte forkorta **EB**, var eit norsk selskap innan elektroteknikk og telefonapparat. Firmaet vart grunnlagt i 1882 av Carl Söderberg, og vart aksjeselskap i 1895. Frå 1928 samarbeidde selskapet med svenske Ericsson.

I 1934 starta A/S Elektrisk Bureau eiga radioavdeling, Kommersiell Radio, med ingeniør Leif Florian Gaudernack som sjef. Den 24. april 1934 inngjekk EB ei lisensavtale med Philips Gloeilampen-Fabrieken i Eindhoven i Holland. Avtala gav EB tilgjenge til Philips konstruksjonar og patent for produksjon av utstyr.  

Nera, Norsk Kabelfabrikk, Industrikontroll A/S, Norsk Signalindustri A/S og AS Telesystem var dotterselskap av EB.

I 1988 vart Elektrisk Bureau ein del av ABB-konsernet. EB vart enno brukt som varemerke fram til 1993.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Elektrisk Bureau|Elektrisk Bureau]]» frå ,  den 9. oktober 2018.*  


## Litteratur
* Skogaas, Peder (1982):*Over alle grenser 1882-1982 Elektrisk Bureau - 100år i teleteknikkens tjeneste*. Oslo, A/S Elektrisk Bureau, ISBN 82-990901-0-5

* Magnus, Christian Semb (1999): *Elektriske Bauner. Sagaen om Elektrisk Bureaus radioavdeling.* Oslo, Norsk Telemuseum, ISBN 82-91335-19-2