open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lurvika

**Lurvika** ligg på Rottøya i Aure kommune på Nordmøre. Lurvika voks på 1800-talet fram som eit viktig handelssenter i Aure kommune, med landhandel, brennevinsutsalg, bakeri og postopneri. Då telegrafen kom vart telegrafstasjonen òg plassert i Lurvika. Lensmannen heldt òg til der, noko som førte til at Lurvika hamna i ein slags maktkonkuranse med Aure sentrum, der kyrkja og prestegarden låg. 

## Næringsverksemda på [[1800-talet]]
Caspar Kahrs Lossius, som truleg hadde kome flyttande til Hamna på Ruøya i 1823  kjøpte Lurvikgarden i 1824. Lurvikgarden var den fyrste menslagarden som vart seld i Aure . Etter som samferdsla på denne tida gjekk sjøvegen såg han Lurvika høvde godt som handelsstad. I 1828 fekk han løyve til å flytte gjestgiveriet og landhandelen frå Hamna til Lurvika. I 1831 vart det bygd ny hovudbygning i Lurvika og i tillegg vart nokre hus frå Hamna flytta dit. Endå eit hus vart flytta frå Giset til Lurvika i 1864. 

Ut over 1800-talet auka verksemda: skysstasjonen vart flytta fra Klaksvika til Lurvika, bakarmeister Johs Lockwood frå Kristiansund starta bakeri der og i 1838 tok Lurvika over som tingstad. I 1850 var Lossius utnemnd til undertollbetent i Bergen og selde til brorsonen sin, Marcus Hegge Lossius. Sist på 1870-talet var det 23 bygningar i Lurvika. I 1864 budde det fast 55 personar der og i 1885 var talet på fastbuande oppe i 63. 

## Lurvika i nyare tid
Frå 1935 til 1952, var det, med unnatak av krigsåra, krabbeproduksjon i Lurvika. Lurvika hadde òg dampskipsekspedisjon, og ein periode var ferja Aure - Ånes innom Lurvika.

## Referanse
Henry Jenner

**Henry Jenner** () var ein keltolog og cornisk aktivist, og hovudpersonen attom revitaliseringa av kornisk.

## Bakgrunn

Jenner vart fødd i St. Columb i Cornwall som son av Henry Lascelles Jenner. I 1871 fekk Jenner ein post i The Department of Ancient Manuscripts i British Museum.

## Arbeid for kornisk

I 1875 heldt Jenner eit foredrag i The Philological Society i London, temaet var manx. Neste år heldt han eit foredrag om kornisk. I 1877 oppdaga han førtito liner av eit mellomalder skodespel i kornisk frå ca. 1450.

I 1903 danna Jenner den første korniske språkorganisasjonen, Cowethas Kelto-Kernuak. Året etter søkte han på vegne av Cornwall om medlemskap i The Celtic Congress. Kort tid etterpå publiserte han den svært viktige boka *[[Handbook of the Cornish Language]]*, denne boka danna grunnlaget for den korniske revitaliseringa. Boka inneheld ei oversikt over den korniske litteraturen, ei uttalerettleiing og ein grammatikk. Det korniske språket i handboka var basert på språket i dei vestre delane av Cornwall på 1700-talet, til skilnad frå normalen til eleven hans, Robert Morton Nance, som seinare kom til å danne ein ny normal basert på mellomalderkornisk.

Livsmottoet sitt oppsummerte Jenner slik : «The whole object of my life has been to inculcate into Cornish people a sense of their Cornishness.»

## Bibliografi

* Jenner, Henry 1904: *[[Handbook of the Cornish Language|A handbook of the Cornish language]] : chiefly in its latest stages with some account of its history and literature*. London : D. Nutt (opptrykk: New York : AMS Press, [1982])

## Kjelder

* Engelsk Wikipedia

## Bakgrunnsstoff

; Litteratur 

* Jenner, Henry 1904: A handbook of the Cornish language chiefly in its latest stages with some account of its history and literature.

; Nettstader
* Henry Jenner (Gwas Myghal) på Gorseth Kernow si heimeside
* Henry og Katharine Jenner på ei feiring av Cornwalls kultur, språk og identitet 
* Om kornisk?
* Døme på kornisk etter Jenner si rettskriving:
** Markusevangeliet  (4 kapittel)
** Dhô'm Gwrêg Gernûak (dedikasjon til *Handbook of the Cornish Language*)
Vestavindsbeltet

**Vestavindsbeltet** er område på begge jordhalvkulene mellom om lag 35. og 65. breiddegrad der det stort sett bles vindar frå vest. Beltet er sterkast utvikla på den sørlege halvkula. 

Vestavindsbeltet grensar mot tropane av det subtropiske høgtrykket, og mot polarområda av den variable, og ofte uskarpe polarfronten. Ved sidan av passatvindane, er vestavindsbelta det mest rådande trekket i det globale sirkulasjonsmønsteret. Vinden er mest stabil, og som regel sterkare, på den sørlege halvkula, der det er få landmassar til å forstyrre vinden. Her i sør vert desse vindane kalla «dei brave vestavindane» (*the roaring forties* på engelsk). 

## Kjelder
Hundepest

**Hundepest** eller parvovirus er ein hundesjukdom som smittar ved kontakt hundar imellom eller ved kontakt med avføring. Sjukdomen skuldast eit parvovirus som angrip tarmslimhinna. Symptom på sjukdommen er sterkt nedsette allmenntilstand, feber, oppkast, diaré og blodig avføring.
Det er vanleg å vaksinera hundar mot hundepest.

## Kjelder
Wriggeling bottoms

**Wriggeling Bottoms** er ein norsk inlineklubb med base i Oslo.

## Bakgrunnsstoff

* http://www.wriggelingbottoms.com/
Øvre Pasvik nasjonalpark

**Øvre Pasvik** er ein norsk nasjonalpark. Nasjonalparken ligg i Sør-Varanger kommune i Finnmark og har den største urskogen på nordkalotten. Nasjonalparken vart oppretta i 1970 og utvida i 2003.

Det nordsamiske namnet *Báhčaveaji Álbmotmeahcci* er òg eit offisielt namn på nasjonalparken.

## Vern og bruk
Formålet med vernet er å sikre eit stort, samanhengande barskogområde nært fritt for tekniske inngrep, og å sikre biologisk mangfald med økosystem, artar og bestandar.

Naturgrunnlaget innanfor nasjonalparken er viktig for samisk kultur og næring. Området skal kunne brukast til reindrift, naturoppleving og tradisjonelt og enkelt friluftsliv med liten grad av teknisk tilrettelegging.

## Sjå også
* Øvre Pasvik landskapsvernområde

## Bakgrunnsstoff
* Verneforskrifta
* Direktoratet for naturforvalting, informasjon om Øvre Pasvik nasjonalpark. 
* PDF-kart
Reisa nasjonalpark

**Reisa [[nasjonalpark]]** - eller *Ráisa álbmotlas meahcci* ligg i Nordreisa i Troms. Parken består av ein canyon med mektig elvenatur.

## Verneformål
Formålet med nasjonalparken er å verne eit vakkert og i stor grad urørt fjell- og dalområde med artsrikt plante- og dyreliv og geologiske førekomstar, og å folk høve til friluftsliv i eit slikt område.

## Bakgrunnsstoff
* Direktoratet for naturforvalting, informasjon om Reisa nasjonalpark. 
* PDF-kart 
* DNT-turplanleggar
Øvre Dividal nasjonalpark

**Øvre Dividal nasjonalpark** (nordsamisk: *Dieváidvuovddi álbmotmeahcci*) er ein norsk nasjonalpark som ligg i Målselv kommune i Troms. Området i nasjonalparken omfattar opne vidder med skrånande terreng opp mot avrunda fjell, og det har reinbeite og leveområde for jerv. Nasjonalparken vart oppretta ved forskrift 9. juli 1971 og utvida 1. desember 2006.

## Vern og bruk
Formålet med vernet er å ta vare på eit landområde som er lite påverka av tekniske inngrep. Folk skal ha høve til tradisjonelt og enkelt friluftsliv med liten grad av teknisk tilrettelegging. Naturgrunnlaget innanfor nasjonalparken er viktig for samisk kultur og utnytting av næring. Området skal kunne brukast til reindrift. 

## Bakgrunnsstoff
* Miljødirektoratet, informasjon om Øvre Dividal nasjonalpark. 
* PDF-kart 
* DNT-turplanleggar
Draugenfeltet

**Draugenfeltet** er eit olje- og gassfelt på Haltenbanken i den norske sektoren av Norskehavet, om lag 150 km nord for Kristiansund. A/S Norske Shell er operatør for feltet. 

Feltet blei funne i 1984 og utvinning starta i oktober 1993.

### Kjelder
* Olje- og energidepartementet: Fakta norsk petroleumsverksemd 2006. Nettversjon
Lovatnet

**Lovatnet**, også skrive *Loenvatnet*, er eit vatn/innsjø i Stryn kommune i Nordfjord i Vestland fylke. Vatnet er omgjeve av stupbratte fjell. Både i 1905 og i 1936 rasa store stykke av Ramnefjellet (1778 m) ut i vatnet og skapte enorme flodbølgjer. I 1906 omkom 61 av dei totalt 122 fastbuande i bygdene Nesdal og Bødal, medan heile 74 menneske blei drepne av flodbølgja etter raset i 1936. Då var flodbølgja truleg 80 meter på det høgaste.

## Sjå òg
* Rasulukka i Loen i 1905
* Rasulukka i Loen i 1936
Hotel Alexandra

**Hotel Alexandra** er eit fullservicehotell i bygda Loen i Stryn kommune i Sogn og Fjordane fylke. Hotellet vart opna av hotellmannen Anders Markusson Loen under namnet Loen's Hotell i 1884, men har sidan 1892 vore i kontinuerleg drift under namnet Hotel Alexandra. Hotellet er oppkalla etter prinsesse Alexandra av Danmark, mor til dronning Maud.

## Hotel Alexandra, frå 1884 og fram til i dag
Hotellet har gjennomgått fleire små og store utbyggingar og endringar opp gjennom åra, men framstår i dag som eit moderne familie- og turist- og konferansehotell. Hotel Alexandra er eit av dei største hotella i Noreg, uansett om du reknar etter omsetning, gjestedøgn eller tal tilsette.

Hotellet er ein del av eit konsern som også eig nabohotellet Hotel Loenfjord like ved. Det er i dag fjerde og femte generasjon av same familie som leier drifta. Drifta har forøvrig vore heilårsbasert sidan 1974.
Pr. juni 2009 har Hotel Alexandra 189 hotellrom, fire restaurantar, to barar, nattklubb/diskotek, eigen vinkjellar og eit bad- og spaanlegg som kosta over 60 millionar kroner å byggje.

Richard Grov er administrerande direktør i konsernet. Han har før dette vore hotelldirektør ved Hotel Alexandra sidan 1996. Han er son av Eivind Grov som var adm. dir frå 1965 til han trappa ned i 2010.

I 2007 vart verksemda heidra med Nynorsk næringslivspris.

## Berømte gjester
* Kong Olav V
* Kong Harald V
* Dronning Sonja
* Kronprins Haakon Magnus
* Kronprinsesse Mette-Marit
* Statsminister Gro Harlem Brundtland
* Biskop Gunnar Stålsett
* Statsråd Liv Signe Navarsete
* OL-Gullvinnar Bjørn Dæhlie

## Kjelder
* Hotel Alexandra si nettside
* Reportasje frå Hotellmagasinet

## Bakgrunnsstoff
* Eldre fotografi av hotellet på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
Tal

**Tal** er grunnomgrepet i aritmetikken og eit tal er ein abstrakt matematisk eining som skildrar ein storleik.

## Døme på talmengder

### [[Naturlege tal]]
Naturlege tal er positive, heile tal, altså 1, 2, 3, 4, 5 og så vidare. I titalssystemet vert naturlege tal representert ved dei ti talsymbola eller sifra frå 0 til 9. Tal som er høgare enn ni vert representert med kombinasjonar av desse talsymbola. Symbolet for mengda av naturlege tal er \mathbb{N}. I samband med addisjon utgjer denne mengda ei semigruppe.

### [[Heiltal]]
Dei negative tala er tala som er mindre enn null. Dei vert representerte ved å indikera det motsette, positive talet med eit minusteikn framfor. Når me kombinerer dei negative heiltala med dei naturlege tala og null, får me mengda av heiltal, symbolisert ved \mathbb{Z}. I samband med addisjon utgjer denne mengda ei gruppe og i samband med både addisjon og multiplikasjon utgjer den ein ring.

### [[Rasjonelle tal]]
Rasjonelle tal er tal som kan uttrykkast som ein brøk med ein heiltals-teljar og ein nemnar som er eit naturleg tal. Brøken m/n er den storleiken du får når et heiltal m vert delt i n like store delar. To ulike brøkar kan representera det same talet, for eksempel representerer 1/2 og 2/4 det same talet. Brøkene kan vere negative, positive eller null. Symbolet for mengda av dei rasjonelle tala er \mathbb{Q}.. I samband med addisjon er denne mengda ei gruppe og i samband med både addisjon og multiplikasjon utgjer den ein kropp; fraksjonskroppen til heiltala.

### [[Reelle tal]]
De reelle tala er alle tala som kan representerast ved punkta på ei line (kontinuumet), og omfattar naturlege tal, heiltal, rasjonelle tal og desimaltal generelt. Dei reelle tala omfattar også irrasjonelle tal. Symbolet for mengda av dei reelle tala er \mathbb{R}. I samband med addisjon er denne mengda ei gruppe og i samband med både addisjon og multiplikasjon utgjer den ein kropp; kompletteringa eller den topologiske lukkinga av dei rasjonelle tala.

### [[Komplekse tal]]
Dei komplekse tala er alle tala som kan vera røter til polynomlikningar med reelle koeffisientar, det vil seia alle tala som kan skrivast på forma a + bi, der a og b er reelle tal og i = \sqrt{-1}. Dersom a = 0 kallar me a + bi for eit imaginært tal. Dersom b = 0, får me eit reelt tal. Komplekse tal korresponderer med punkter i det komplekse planet og mengda av dei komplekse tala er symbolisert ved \mathbb{C}. I samband med addisjon er denne mengda ei gruppe og i samband med både addisjon og multiplikasjon utgjer den ein kropp; den algebraiske lukkinga av dei reelle tala.

## Sjå og
* Nummer
* Talsystem
* Talsymbolikk
* Hyperreelle tal
* Surreelle tal
* Flyttal

## Bakgrunnsstoff
Ewald Bosse

**Ewald Theodor Alfred Bosse** () var ein norsk sosiolog fødd i Stockholm.

## Verk
* *Norwegens Volkswirtschaft vom Ausgang der Hansaperiode bis zur Gegenwart*, Jena 1916 
* *Af arbeidslæren*
** (1) *Det økonomiske [[lønnsarbeid|arbeide]]. En genetisk analyse*, Oslo 1927
** (2) *Retten til arbeide*, Oslo 1933
** (3) *Fattigdommen som [[samfunn|samfundsfenomenen]]*, Oslo, 1939
* *Soziologie und Arbeitslehre*. I: «Reine und Angewandte Soziologie. Eine Festgabe für Ferdinand Tönnies zu seinem 80. Geburtstag [...]», Leipzig 1936

## Weblink
* NBL-biografi om Ewald Bosse
Gaudaost

**Gaudaost** er ein ost, opphavleg frå byen Gouda i Nederland. Namnet er ikkje verna, så ost med dette namnet blir laga over heile verda.
Suezkrisa

**Suezkrisa** var ein krig som utspelte seg i 1956 mellom Israel, Frankrike og Storbritannia på eine sida, og Egypt på den andre. Krisa braut ut då Egypt nasjonaliserte Suezkanalen og blokkerte Triansundet og Akababukta for Israel. Egypt vart invadert og Frankrike og Storbritannia tok kontroll over Suezkanalen, medan Israel okkuperte Sinaihalvøya. Etter sterkt press frå USA og Sovjetunionen måtte dei tre landa trekkje seg attende.
Mikkelfeltet

**Mikkelfeltet** er eit naturgassfelt aust på Haltenbanken i Norskehavet. Utvinning av naturgass og naturgasskondensat frå Mikkelfeltet tok til i fast produksjon frå den 1. oktober 2003.

Statoil er operatør for Mikkelfeltet. Mikkel ligg 35 km sør for Åsgardfeltet og nord for Draugenfeltet, og er bygd ut med undervassanlegg. Dette er knytt til undervassanlegget Midgard, som høyrer til Åsgardfeltet. Brønnstraumen går til Åsgard B-plattforma, og gassen vidare til Kårstø i Rogaland via røyrleidninga Åsgard transport. 

Hovudforsyningsbasen ligg i Kristiansund, medan driftsorganisasjonen har hovudkontor i Stjørdal. 

## Kjelder
* Olje- og energidepartementet: Fakta norsk petroleumsverksemd 2006. Nettversjon
* Fakta om Mikkel  på statoil.com
Donald Davidson

**Donald Davidson** () var ein amerikansk filosof frå Massachusetts i USA. Han var i den analytiske tradisjonen som har hatt spesielt stor innverknad på sinnsfilosofi, språkfilosofi og handlingsfilosofi. Sjølv om det meste han har skrive er i korte essay utan uttrykkeleg referanse til nokon overvegande teori, er arbeidet hans kjent for å vere veldig konsistente og samordna - han har nytta same metodar og idéar på ei rekkje vidtspennande problem. Han har òg klart å knyte saman arbeidet til ei rekkje filosofar, t.d. Aristoteles, Kant, Wittgenstein, Frank P. Ramsey, W.V. Quine og G. E. M. Anscombe.

## Handlingar og hendingar
Davidson sin ontologi inkluderer *hendingar* saman med personar og andre objekt. I essayet *Actions, Reasons and Causes* argumenterer Davidson mot det rådande synet om at aktøren sine grunnar for å handle ikkje kan vere årsak til handlinga. Dette synet (som ein gjerne tilskreiv Wittgenstein) var basert på at kausallovar måtte vere presise og mekanistiske. Davidson argumenterte for at sjølv om grunnen vert uttrykt upresist, kan det å ha ein grunn likevel vere ein tilstand som kan forårsake åtferd. 
Seinare essay utbroderer tanken om at ei hending kan identifiserast og forklarast som ei handling dersom ho kan sjåast både som forårsaka av og rasjonalisert av grunnar. 

## Anomisk monisme
I *Mental Events* set Davidson fram ein slags «identitetstese» i sinnsfilosofien: mentale hendingar er berre hendingar i hjernen, og mentale tilstandar er hjernetilstandar. For identitetsteoriar har det vore vanskeleg å redusere mentale tilstandar (eller proposisjonale haldningar) - som det å «tru at himmelen er blå» eller å «ha lyst på mat» - til fysiske nevronfyringar i hjernen. Davidson argumenterer for at ein slik reduksjon ikkje er naudsyn i ein identitetsteori, kvar individuelle mentale tilstand eller hending er den korresponderande hjernetilstanden eller -hendinga, men: det tydar ikkje at det finst lovar som relaterer *typar* av mentale hendingar eller tilstandar med dei i hjernen. Dei tidlegare nemnte døma er slike typar - medan i kvar faktisk situasjon vil me ha ein *unik* hending (eller tilstand), som berre skjer ei gong i historia og berre med det eine mennesket, og denne unike hendinga - eit «token» - kan me altså òg skildre som ei reint fysisk hending, forårsaka av andre hendingar på fysisk nivå kor det finst presise kausallovar. 

Davidson kalla denne posisjonen anomisk monisme. Det er monisme fordi berre ein substans var naudsyn for å forklåre sinn og hjerne, og anomisk (gr. *a-*, «ikkje», og *nomos*, «lov») fordi me ikkje kan kople hjernetilstandar og mentale tilstandar vha. lovar. 

## Språkfilosofi
I *Truth and Meaning* argumenterer Davidson for at kvart språk som kan lærast, må kunne skildrast i ei endeleg (finitt) form, sjølv om språket teoretisk har høve til å produsere uendeleg mange (samansette) uttrykk - slik me føreset at menneskelege språk i prinsippet kan. Grunnen er at mennesket lærer språk gjennom ein endeleg, røynslebasert (empirisk) metode. 

## Kjelder
* Davidson, Donald (2001). *Essays on Actions and Events* (2.utg.). Oxford: Clarendon Press. ISBN 0-19-924627-0.
Loen

**Loen** er ei bygd ved Lobukta inst i Nordfjord, i Stryn kommune i Vestland fylke. Den største arbeidsplassen i bygda er familien Grov sine to hotell Alexandra og Loenfjord. Kjøttforedlingsverksemda Nordfjord Kjøtt ligg også i Loen og verksemda har kring 400 tilsette.  

Saman med jordbruk, er reiseliv og turisme viktige næringar i Loen og Lodalen, og her finst ei rekkje overnattings- og serveringsverksemder i turistsesongen. 

Loen og Lodalen er kjend for høge fjell og naturopplevingar. Mellom anna er fjella Skåla og Hoven med gondolbana Loen skylift, mykje besøkt. Nunataken Lodalskåpa er høgste fjellet på Jostedalsbreen.  

Inste delen av Lodalen og Lovatnet mot Kjenndal, er historisk sett prega av dei dramatiske Lodalsulukkene, som ramma bygdene Bødal og Nesdal i 1905 og 1936. Såret etter rasa er framleis godt synleg i Ramnefjellet. Den delen av Lovatnet som ligg under fjellet vart fylt opp av steinmassene som skapte flodbølgjene. Eit minnesmerke som står ved Lodalsvegen og ein minnesti på Nesodden, fortel meir om historia til dalen. 

## Kjende personar frå Loen
* Eivind Grov, forretningsmann og direktør
* Richard Grov, hotellsjef
* Steinar Tenden, fotballspelar
* Sigurd Nesdal, forfattar, folkedansar
* Wilhelm Bødal, forfattar

## Biletgalleri

Fil:Loen.JPG|Loen
Fil:Loenvatnet 1.JPG|Lovatnet 
Fil:Kirche von Loen Norwegen.JPG|Loen kyrkje


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Hieronymus Bosch

**Hieronymus Bosch**, fødd **Jheronimus van Aken**  (ca. 1450-august 1516), var ein kunstmålar frå ’s-Hertogenbosch i Nederland som verka på 1400- og 1500-talet.

Dei mest kjende av måleria hans, som *Tuin der lusten* (*Lystenes hage*) og *[[De verzoeking of De temptatie van de heilige Antonius]]* (*Den heilage Antonios freistingar*), er fulle av symbolikk, bisarre detaljar, skrekkelement og tematikk om menneskeleg synd, og vart ei viktig inspirasjonskjelde for surrealismen på 1900-talet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hieronymus Bosch|Hieronymus Bosch]]» frå ,  den 27. juni 2019.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Bax, Dirk. *Ontcijfering van Jeroen Bosch*. Den Haag, 1949
* Boulboullé, Guido. "Groteske Angst. Die Höllenphantasien des Hieronymus Bosch". I: Auffarth, Christoph and Kerth, Sonja (Eds): *Glaubensstreit und Gelächter: Reformation und Lachkultur im Mittelalter und in der Frühen Neuzeit*, LIT Verlag Berlin, 2008. 55–78.
* van Dijck, G.C.M. *Op zoek naar Jheronimus van Aken alias Bosch. De feiten. Familie, vrienden en opdrachtgevers*. Zaltbommel: Europese Bibliotheek, 2001. 
* Fischer, Stefan. *Hieronymus Bosch. The Complete Works*, Cologne 2013.
* Fraenger, Wilhelm. *Hieronymus Bosch* (Verlag der Kunst, Dresden 1975) 
***Le royaume millénaire de Jérôme Bosch* (French transl. by Roger Lewinter, Paris 1993)
* Gibson, Walter. *Hieronymus Bosch*. New York: Thames and Hudson, 1973. 
* Jacobs, Lynn. "The Triptychs of Hieronymus Bosch". *The Sixteenth Century Journal*, Volume 31, No. 4, 2000. 1009–1041
* Koldeweij, Jos & Vermet, Bernard  & van Kooij, Barbera. *Hieronymus Bosch.  New Insights Into His Life and Work*, NAi Publishers, Rotterdam 2001. 
* Marijnissen, Roger. *Hiëronymus Bosch. Het volledige oeuvre*. Haarlem: Gottmer/Brecht, 1987. 
* Pokorny, Erwin. "Hieronymus Bosch und das Paradies der Wollust". I: *Frühneuzeit-Info*, Jg. 21, Heft 1+2 ("Sonderband: Die Sieben Todsünden in der Frühen Neuzeit"), 2010. 22–34.
* Strickland, D. H., *The Epiphany of Hieronymys Bosch. Imagining Antichrist and Others from the Middle Ages to the Reformation* (*Studies in Medieval and Early Renaissance Art History*), Turnhout: Harvey Miller, 2016, 
* Enrico Malizia, *Hieronymus Bosch. Insigne pittore nel crepuscolo del medio evo. Stregoneria, magia, alchimia, simbolismo*, Youcanprint Ed., Roma, 2015. 

## Bakgrunnsstoff

*Hieronymus Bosch. Store norske leksikon
Innbaka system

**Innbaka system** er eit omgrep som vert nytta om einingar med innebygd digital elektronikk, i form av mikroprosessorar, mikrokontrollerar o.l. Døme på innbaka system er DVD-spelarar, skrivarar, vaskemaskiner, mobiltelefonar, styre- og kontroll-system i bilar, fly, satellittar osb. Nokre innbaka system har meir enn ein prosessor. 

Innbaka system inneheld ei blanding av elektronikk og programvare. Dei kan òg innehalda avanserte algoritmar for signalhandsaming, kontroll, kommunikasjon osb.
Mekatronikk

**Mekatronikk** er eit fagfelt som kombinerer mekanikk og elektronikk. I kompliserte system, som til dømes robotar, er det eit samspel mellom rørlege mekaniske delar, aktuatorar (ofte elektriske motorar), sensorar som måler akselerasjon, posisjon, osb. og ei eller anna form for reguleringssystem. Mekatroniske system inneheld òg ofte programvare som realiserer kontrollsystemet, kommuniserer med omverda, osb. Kontrolldelen er ofte eit innbaka system. Når det er naudsynt med større krefter, som til dømes i ei gravemaskin, fjellborerigg og liknande vert det nytta hydrauliske aktuatorar. Andre døme på mekatroniske produkt er panteautomatar, robotiserte støvsugarar, moderne datastyrte symaskiner og automatiske billettmaskiner.

Omgrepet mekatronikk vart først nytta av Tetsuro Mori, ein senioringeniør i det japanske firmaet Yaskawa i 1969. I dag har disiplinen Mekatronikk spreidd seg over heile verda, men Japan er framleis leiande på dette området. 

I Noreg kan ein utdanne seg til ingeniør innan Mekatronikk (Bachelor og Master) ved Universitetet i Agder, studiestad Grimstad og ved Universitetet i Sør-Øst Norge, studiestad Kongsberg. Dei første mekatronikkingeniørane i Norden vart uteksaminerte frå Høgskolen i Agder i 1990.

I eldre tradisjon er faget primært orientert rundt maskinteknikk, både i ingeniørfaga og i handverksfaga. Automasjonsmekanikar er eit fag i vidaregåande skule. Tidlegare har det også vore spesialstudiar for maskinmekanikarar og andre relevante yrkesgrupper.

## Konferansar
* IEEE/ASME Advanced Intelligent Mechatronics er den leiande innan området, og frå 2007 vert denne konferansen halden kvart år, mot annankvart år tidlegare. Konferansen vart grunnlagd i Tokyo, Japan i 1997 og vart sist (2007) halden ved ETH i Zurich, Sveits.

## Sjå òg
* Kybernetikk
* Signalhandsaming
Handbook of the Cornish Language

**A Handbook of the Cornish Language**, eller *A Handbook of the Cornish Language chiefly in its latest stages with some account of its history and literature*, er grunnlaget for revitaliseringa av kornisk. Boka vart skriven av Henry Jenner, og ho kom ut i 1904. 

Arbeidet med boka starta etter at organisasjonen Cowethas Kelto-Kernuak (det keltisk-korniske selskapet) hadde vorte stifta i 1901, noko som førte til interesse for å lære seg kornisk. Sekretæren i organisasjonen, Duncombe Jewell, oppfordra Henry Jenner til å skrive ein grammatikk i kornisk.

Resultatet, *A Handbook of the Cornish Language* vart utgjeven i 1904. Boka er ikkje stor, 208 sider i lite format. Ho inneheld to delar. Den første delen er ei historie over det korniske språket, som etter å ha plassert kornisk i den keltiske språkfamilien legg vekt på den ytre språkhistoria, utviklinga av skriftspråket, ein gjennomgang av klassisk kornisk litteratur, og assimileringsprosessen.

Den andre delen av boka er ein kornisk grammatikk, med ein relativt grundig uttaledel, lydlære, morfologi, og eit separat prosodikapittel. Boka inneheld ikkje ein separat syntaksdel, det som står om syntaks kjem indirekte fram via morfologikapitlet. Boka rundar av med ei drøfting av korniske stadnamn, som viser tydinga til korniske namn i bruk i Cornwall, og ein bibliografi over tilgjengeleg kornisk litteratur. 

Handboka spelte, trass i at ho er ei lita bok, ei stor rolle i revitaliseringsprosessen.
I forordet presenterer Jenner grunnlaget for den korniske målreisinga:

:Korfor skal dei korniske (*Cornishmen*) lære kornisk? Det er ikkje noko pengar i det, det har ikkje praktiske grunnar, og litteraturen er liten og ikkje av stor original verdi. Spørsmålet er rett og rimeleg, og svaret er enkelt. Fordi dei er korniske. (*Handbook*, s. *xi*)

Viktigare enn den språkpolitiske retorikken var den klåre pedagogiske grammatikken, som gjode det mogleg å studere kornisk i ein periode då interessa for kornisk språk og kultur for alvor tok seg opp. For dei første generasjonane av revitaliserarar var Handboka den einaste kjelda å gå til, sjølv om dei sakna både ei oppgåvebok og ei ordbok.

## Kjelder


## Litteratur

* Jenner, Henry 1904: A handbook of the Cornish language chiefly in its latest stages with some account of its history and literature.
Jerry Yang

**Jerry Chih-Yuan Yang** () er ein taiwansk-amerikansk gründer som var med på å starte søkemotoren *[[Yahoo!]]*, og ein av verdas rikaste menn. Han har vore styremedlem i mellom anna Alibaba, Cisco og Yahoo!

Yang blei fødd i Taipei i Taiwan, men flytta til San Jose i California då han var ti år gammal. Mora hans var enkje og åleineforsørgar for han og veslebroren. Han studerte ved Stanford University, der han saman med medstudenten David Filo laga hobbyprosjektet som skulle bli til nettportalen og søkemotoren Yahoo!

Jerry Yang blei dollarmilliardær som 29-åring i 1997. I fylgje magasinet *[[Tidsskriftet Forbes|Forbes]]* hadde Yang i 2002 ei formue på omkring 730 millionar amerikanske dollar. (ca. 4,6 milliardar norske kroner). I 2007 gav han og kona Akiko Yamazaki 75 millionar dollar til Stanford University, som begge hadde studert ved, til å bygga «Jerry Yang and Akiko Yamazaki Environment and Energy Building», kalla Y2E2. 

## Kjelder
Justin Miller

**Justin Miller** () er ein amerikansk kokk som blei kjend då han allereie som 5-åring var med i David Letterman Show på fjernsyn. To år seinare gav han ut si eiga kokebok for barn, *Cooking with Justin: Recipes for Kids (and Parents)*. Han vart med dette verdas yngste kokk med eiga kokebok. I 2003 gav han Marriott-hotella råd om kva dei skulle ha på barnemenyane sine.

## Bakgrunnsstoff
* Nettstad
Home and Away

***Home and Away*** er ein australsk fjernsynsserie som inngår i sjangeren drama. Serien vert send kvar ettermiddag på kvardagane av TV2.
Brasiliansk real

**Real** (portugisisk fleirtal *reais*) er offisiell valuta i Brasil. 1 real er delt inn i 100 centavos. Real har valutakode BRL.
Gouda

**Gouda** er ein kommune og by i Nederland i provinsen Zuid-Holland med om lag 70&nbsp;000 innbyggjarar. Gouda fekk byrettar i 1272 og er kjend for Gaudaosten som kjem her frå, tobakkspipene og rådhuset frå 1400-talet.

Byen har fått namnet sitt frå Van der Goude-familien som bygde ei borg langs breidda av elva Gouwe, som familien igjen fekk namnet sitt frå. Området, som opphavleg var marskland utvikla seg i løpet av to hundreår. I 1225 vart det bygd ein kanal til Gouwe og estuaret hennar vart omforma til ei hamn. Gouda har mange historiske kyrkjer og andre bygningar og er ein populær turistby. 

Kongsberg er vennskapsby.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gouda|Gouda]]» frå , den 20. februar 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Anne Frank

**Annelies Marie Frank**, kjent som **Anne Frank** () var ei tysk-jødisk jente som er blitt verdskjent for dagboka ho skreiv medan ho og familien låg i dekning for nazistane under andre verdskrigen.

Frank-familien gjekk i dekning i Amsterdam i 1942. Den 4. august 1944 blei ho og dei andre i dekning arrestert av Gestapo og ført vekk. Anne Frank døydde av tyfus i konsentrasjonsleiren Bergen-Belsen. Einaste som overlevde krigen, var faren Otto Frank.
Badekar

Eit **badekar** er ein møbel som kan fyllast med vatn slik at ein kan senka seg ned i det for å vaska seg eller slappa av. 

Tradisjonelt har badekar ofte vore laga av porselen eller emaljert stålplate, men i dag har glasfiber og liknande teke over. Likevel kan eit badekar produserast av svært mange material, og det vert produsert badekar av støypejarn, tre og andre material. Badekar til små ungar er oftast laga av plast, og montert i tilknyting til eit stellebord eller liknande.

Fast monterte badekar har ofte ein eigen kran for tilførsel av vatn. Kranen er festa på badekaret, eller på veggen over karet. I botnen av karet er det ei opning, ein sluk, der det skitne vatnet kan renna ut etter bruk.

Eit boblebadekar er eit badekar med eit system som pressar luft inn under vassflata og gjer at det kjem bobler. Dette vert brukt av folk som likar kjensla av bobler langs kroppen medan dei badar. Det finst òg badekar med massasjesystem.

## Sjå òg
* Badestamp
* Badebasseng
PLS

**Programmerbare logiske styringar** (**PLSar**) er digitale styreeiningar, små datamaskinar som vert brukte i industrien til å automatisera oppgåver innan produksjon, drift og vedlikehald. PLSar er utstyrte med mange inn- og utgangar. Ein PLS må vera robust nok til å fungera i eit industrimiljø og lett å kopla opp. I/O-terminalane er difor ofte grovt dimensjonerte. Kjernen i ein PLS er som oftast ein mikrokontroller.

Dei fyrste PLSane kunne gjera om lag dei same oppgåvene som nokre få relé, medan ein moderne PLS kan erstatta hundrevis eller tusenvis av relé, og sparar difor mykje plass og kostnadar. Det arbeider dessutan fleire tusen gongar snøggre enn relestyringar.

Inngangane til ein PLS vert kopla direkte til ein eller annan type gjevar, brytar e.l. Utgangen vert kopla til eit pådragsorgan eller ein aktuator av eitt eller anna slag. Alle hjelpesignal, teljarar, forriglingar osb. er digitale signal inni PLSen. Inngangane og utgangane til PLSen kan vera både digitale og analoge signal.

## Litteratur
* Bolton, W., *Programmable Logic Controllers*, Newnes, 2003.
Richard Gendall

**Richard Gendall** () er ein språkforskar og aktivist for kornisk. Han er grunnleggjaren av «moderne kornisk»/*Curnoack Nowedga*. Gendall byggjer på dei yngste versjonane av tradisjonell kornisk frå 1800-talet, slik som John og Nicholas Boson. Ein annan variant, gjenskapt av Ken George, byggjer på kjelder frå mellomalderen.

Gendall grunnla Teere ha Tavaz, ein organisasjon som vil fremje kornisk i forma «moderne kornisk».

Han er også folkemusikar som har gjeve ut fleire album med Brenda Wootton, og ein kornisk diktar med skaldenamnet «Gelvinak».

## Bibliografi
* *Kernewek Bew (Living Cornish)*, 1972.
* *The Pronunciation of Cornish*. Teere ha Tavaz, Mahunyes, 1991.
* *A Students' Grammar of Modern Cornish*. Cussel an Tavas Kernuack, Mahunyes, 1991.
* *1000 Years of Cornish (Second Edition)*. Teere ha Tavaz, Mahunyes, 1994
* *Dictionary of Modern Cornish*. Teere ha Tavaz, Mahunyes, 1992-1997. 
* *Tavaz a Ragadazow &ndash; The Language of my Forefathers.* Teer ha Tavaz, Mahunyes. 2000.
* *Practical Modern Cornish*. Teer ha Tavaz, Mahunyes. 2003.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Richard Gendall|Richard Gendall]]» frå , den 7. februar 2009.*
Rana No

**Rana No** (tidlegare **Magasinet Rana**) er eit reklamefinansiert gratismagasin som vert utgjeven i Rana, Nesna, Hemnes, Lurøy, Rødøy og Træna). Magasinet kjem ut ein gong i månaden i eit opplag på 16.000. Per-Kjetil Skare er redaktør, Øyvind Skaalsvik er dagleg leiar, og Aggressor Publishing AS er utgjevarar.

## Bakgrunnsstoff
* Rana-no.no
Anita Skorgan

**Anita Skorgan** () er ein norsk musikkartist.

Skorgan representerte Noreg i Eurovision Song Contest 1977, 1979 og 1982. I 1979 vann ho òg Spellemannprisen i klassen pop for plata *Ingen vei tilbake*. Ho vann Gammleng-prisen i 1991 i klassen pop.

Ho har gjeve ut ei rekkje CD-ar og skrive songar for andre artistar, mellom anna Karoline Krügers «For vår jord» i 1988. I 2005 blei Skorgan med i ei gruppe kalla Queen Bees saman med Rita Eriksen og Marianne Antonsen.

Anita Skorgan var tidlegare gift med Jahn Teigen. Dei har dottera Sara saman.
Arbeidsløyse

**Arbeidsløysa** i eit samfunn er eit tal på kor mange av dei arbeidsføre medlemene av samfunnet som er utan lønna arbeid.

I Noreg var det i desember 2006 53&nbsp;430 registrerte arbeidslause.
Satan

:*For ulike førestillingar av eit gjennomført vondt vesen, sjå *'djevel**''

**Satan*' ([[hebr.]] , 'motstandar') er ei nemning brukt om ein fallen [[engel]] i [[abrahamittiske religionar]]. I [[jødedommen]] er Satan ofte framstilt som ei makt som skal prøva trua til [[menneskja]]. I andre religionar har han hovudsakleg rolla som ein [[demon]], ein [[avgud]], rota til alt [[vondskap|vondt]] eller [[lekamleggjering]]a av det vonde.

I [[den hebraiske Bibelen]] er Satan ein engel som [[Gud]] bruker til å testa kor trufaste menneskja er til han (til dømes prøven i [[Jobs bok]]). I [[Det nye testamentet]] er Satan skildra som ein som leier folk til det vonde, og som ein skal motstå til han blir overvunnen.

== Kjelder ==


==Bakgrunnsstoff==

* [http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=270&letter=S&search=Satan Jewish Encyclopedia: *Satan*] 
* [http://www.newadvent.org/cathen/04764a.htm Catholic Encyclopedia: *Satan'']
Det meksikanske riksvåpenet

**Det meksikanske riksvåpenet** viser ei ørn på ein kaktus som fortærer ein slange. Det har vore eit viktig symbol i fleire århundre for politikk og kultur i Mexico. Riksvåpenet i dag er ikkje mykje endra sidan aztekarane utvikla det for nesten 700 år sidan.
Differensiering

**Differensiering** kan syna til:

* Differensiering i biologi
* Differensial i matematikk
* Differensiering i geologi
* Differensiering i pedagogikk
* Differensiering, ei form for tydingsskifte
Robert Morton Nance

**Robert Morton Nance** () var ein britisk revitaliserar av og autoritet på kornisk . Han var fødd i Cardiff av korniske foreldre, og flytta til Cornwall i 1906. Nance var ein av grunnleggjarane av Old Cornwall Society i lag med Henry Jenner, i 1920, og tidsskriftet Old Cornwall i 1925. 

Nance skreiv mange bøker om kornisk, m.a. ei kornisk ordbok, som har vorte eit standardverk. I 1929 publiserte han *Cornish for All*, i den ortografiske versjonen 'Unified' Middle Cornish spelling.

## Bibliografi (utdrag)

* 1925: What we stand for &mdash; Old Cornwall 1:1, April 1925 
* 1929: *Cornish for all: A guide to unified Cornish*. Federation of Old Cornwall Societies). 
* 1955: *Cornish-English Dictionary*. Federation of Old Cornwall Societies). ISBN 0-902660-05-5 
* 1956: *The Cledry plays: Drolls of Old Cornwall for village acting and home reading*. Federation of Old Cornwall Societies. ISBN B0000CJH1W 
* 1961: *Cornish for all*: A guide to unified Cornish. Federation of Old Cornwall Societies. ISBN B0000CKWG1 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Robert Morton Nance|Robert Morton Nance]]» frå ,  den 14. desember 2006.*
Rana Blad

**Rana Blad** er ei avis som vert utgjeven i Mo i Rana i Nordland.

Avisa har mest nyhende frå Mo, men dekkjer òg Nord-Helgeland. Kirsti Nielsen er andsvarleg redaktør.

Rana Blad vart grunnlagt i 1902 som eit organ for Det norske Arbeidarpartiet, og heita då **Dunderlandsdølen**. Avisa byta namn i 1946.

## Opplagstal

## Bakgrunnsstoff
* Rana Blad

## Kjelder
Tydingsskifte

Eit **tydingsskifte** er eit fenomen studert i semantikk der eit uttrykk tek på seg ei tyding som avviker frå den leksikalske tydinga. Typiske tydingsskifte er metafor, metonymi og *differensiering*. 

Tydingsskifte er veldig vanlege blant språkbrukarar, og tillet stor fleksibilitet når det gjeld ordbruk. Men det bør ikkje blandast med leksikal tvitydigheit; ord ytra i ein spesifikk kontekst kan ha fullstendig presise tydingar sjølv om dei kan uttrykkje vidt forskjellige tydingar i ulike kontekstar. 

## Differensiering
Differensiering vert av  definert som eit tydingsskifte som ein får ved å «leggje til konsept til dei originale konsepta». Dømet hans er *James Joyce er vanskeleg å forstå*, der *forstå* vert differensiert frå «oppfatte tydinga» til «tolke teksta si meining».

Differensiering kan likne på metonymi, eit tydingsskifte kor ein byggjer eit nytt konsept frå element i det originale konseptet. I det nemnde dømet vil *James Joyce* mest sannsynleg peike på «dei skrivne verka av James Joyce» og ikkje på forfattaren &mdash; eit metonymisk skifte. Om namnet skulle referere til sjølve mannen, ville *forstå* vorte differensiert på ein annan måte, kanskje ville ein lese ordet «forstå» i tydinga «tolke taleartikulasjonen» eller «skjøne handlingane» til personen James Joyce.

## Kjelder
*
Sea Launch

**Sea Launch** (på norsk 'Sjøoppskyting') var eit internasjonalt, privat konsortium for oppskyting av romfarkostar med hovudbase i Long Beach i California. Sea Launch dreiv med sattelittoppskyting frå flytande plattformer til havs. Føremonene med flytande oppskytingsplattformer framfor faste basar er at ein kan flytta oppskytingane til den staden som gjev den beste oppskytingsbanen og slik spara drivstoffkostnader.

Sea Launch byrja som eit samarbeid mellom det dåverande norske konsernet Kværner og selskap i Russland, Ukraina og Sambandsstatane. I 2007 eigde Aker Kværner 20 % av Sea Launch, medan amerikanske Boeing Commercial Space eig 40 %. Russiske RKK Energija eig 25 % medan dei resterande 15 % av SDO Yuzhnoye / PO Yuzhmash frå Ukraina. Selskapet var registrert på Caymanøyane.

I juni 2009 vart selskapet slått konkurs. I september 2016 kjøpte S7 Group, eigaren av S7 Airlines, aktiva til Sea Launch. S7 Sea Launch vart planlagd å gjenoppta oppskytingane. Etter å ha flytta dei to tidlegare Sea Launch-skipa frå California til Vladivostok kunngjorde leiaren for S7 Group at programmet var sett på vent utan nokon plan for ein ny oppstart. 

## Oppskytingar
For å skyte opp satellittane til havs, nytta ein utskytingsplattforma «Ocean Odyssey», ei ombygd boreplattform, og kommandoskipet «Sea Launch Commander». Bereraketten Zenit-3SL var nytta til å frakte satellittane i bane.

Den første oppskytinga frå Sealaunch var ei testoppskyting av Demosat, ei simulering av ein kommersiell last på 4&nbsp;500 kg . Dato for oppskytinga var den 27. mars 1999. Den første kommersielle oppskytinga vart den 9. oktober 1999 for det amerikanske føretaket DirectTV. Den første mislukka oppskytinga vart allereie ved den tredje oppskytinga den 12. mars 2000, då raketten med ein satellitt frå ICO Global Communications feila 8 minutt etter oppskyting. Av i alt 31 kommersielle oppskytingar (2012) har 2 av dei gått gale på eit eller anna vis, medan 1 var ein delvis suksess.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettstad
Aleksandra Kollontaj

**Aleksandra Kollontaj** () var ein russisk kommunistisk revolusjonær. Ho var fyrst medlem av mensjevik-partiet, og frå 1914 bolsjevikane.

Kolontaj måtte i eksil under Stalin-tida som diplomat. Ho vart dermed ein av de få «gammelbolsjevikane» som slapp frå Moskva-prosessane på 30-talet med livet. Kollontaj var ei av få kvinner i høgare stillingar i Sovjetunionen på 1920-talet. Kollontaj vart verdas første kvinnelege ambassadør då ho i 1922 vart utnemnd til sovjetisk ambassadør i Noreg.

Kollontaj var berar av St. Olavs Orden.
Johan Golden

**Johan Derussy Golden** () er ein norsk komikar med stor suksess frå spesielt radio, der han mellom anna har vore programleiar for radioprogrammet *[[Kommisjonen]]* i Kanal 24 saman med Atle Antonsen. Hausten 2006 var han òg programleiar for TV-programmet *[[Golden Goal]]* på TV2 saman med Henrik Elvestad.

Ved Stortingsvalet i 2001 var han statsministerkandidat for Det Politiske Parti.
John Wilkes Booth

**John Wilkes Booth** () var ein amerikansk skodespelar, kjend for å ha drepe presidenten Abraham Lincoln i 1865.
Te Aupouri

**Te Aupouri** eller **Te Aupōuri** er den nordlegaste maoristammen (iwi) nord for Kaitaia i regionen Northland på Nordøya på New Zealand. Dei reknar seg som etterkomarar etter innvandrarane som kom med wakaen Māmari. Folketalet til stammen er om lag 8200.
Gustav IV Adolf av Sverige

**Gustav IV Adolf**, () var konge av Sverige frå 1792 til han abdiserte i 1809. Til 1. november 1796 styrte ei formyndarregjering under leiing av hertug Karl, den seinare kong Karl XIII av Sverige. 

Gustav IV Adolf var son av Gustav III og Sofia Magdalena av Danmark. Han var gift den 31. oktober 1797 med Fredrika av Baden.

I 1805 slutta han seg til aliansen mot Napoleon Bonaparte i Napoleonskrigane. Kampane gjekk ikkje godt. I 1807 måtte Sverige rømma ut av Pommern. Sverige måtte òg gje Finland over til Russland. Samstundes var det risiko for eit åtak mot sjølve Sverige av styrkar frå Danmark og Frankrike. Kongen ville ikkje gjera slutt på deltakinga i krigen. For å hindra eit svensk samanbrot fengsla militære kongen og familien hans på Gripsholms slott. 

Etter statskuppet abdiserte Gustav friviljug den 29. mars 1809 i von om å få sonen som etterfylgjar. Den 19. mai vedtok den svenske riksdagen, som var dominert av hæren, at heile familien skulle fjernast frå trona. Hertug Karl vart utropa til konge som Karl XIII av Sverige.

## Sjå òg
* Svenske regentar
Robert E. Lee

**Robert Edward Lee** () var ein amerikansk offiser og den mest framgangsrike generalen for Sørstatane under Den amerikanske borgarkrigen. Han var øvstkommanderande for Army of Northern Virginia, denne avdelinga stod for større delar av dei offensive operasjonane til denne sørstaten. Lee blei til slutt kommanderande general for alle styrkane til sørstatane. Etter krigen jobba han for forsoning, og dei siste åra sine var han rektor på ein høgskole (*college*). Lee er ein berømt person i USA til dags dato.

## Bakgrunnsstoff
Kongeriket Nederlanda

**Kongeriket Nederlanda** er eit kongerike som frå 2010 består av fire land: Nederland, Aruba, Curaçao og Sint Maarten. Fram til 1975 var òg Surinam ein del av kongeriket og frå 1954 til 2010 Dei nederlandske Antillane. Kongeriket Nederlanda er eit monarki *sui generis* med føderale trekk og *Koning/Koningin der Nederlanden* (kongen/dronninga av Nederland) som statsoverhovud. Tilhøva mellom dei ulike landa i kongeriket er fastlagt i *Statutt for Kongeriket Nederlanda* av 28. oktober 1954.

Noko som ofte er uklart er skilnaden mellom *Kongeriket Nederlanda* (dei fire landa saman) som eit føderalt monarki og det europeiske landet Nederland som ein desentral einheitstat. Såvel i Nederland som i Kongeriket Nederlanda er styreforma konstitusjonelt monarki. 

## Kjelder
Truvedkjenning

Ei **truvedkjenning** er ein tekst som uttrykker visse grunnleggjande sider ved ei religiøs tru, og som gjerne blir brukt for å seia at ein høyrer til denne trua.

## Ulike truvedkjenningar

### Islam
Den muslimske truvedkjenninga *[[Sjahádah]]* uttrykker ei tru på éin Gud og at Muhammed var profeten hans. Vedkjenninga er rekna som ein av dei fem søylene i islam, og å seia henne ærleg og med to vitne til stades er rekna som ei gyldig konvertering til islam. Setninga blir sagt dagleg i samband med bøn, og blir brukt som dekorasjon i muslimsk kultur.

### Jødedommen
Den jødiske truvedkjenninga *[[Sjemá‘]]* eller *[[Sjemá‘ Jisraél]]* gjev òg uttrykk for trua på éin udelt Gud for det jødiske folket. Sjemá‘ blir brukt dagleg i morgon- og kveldsgudstenester.
ei truvedkjenning er eit kort samandrag av hovudinnhaldet i ei religiøs tru. Den teksten som blir kalla truvedkjenninga til jødane , står i 5. mosebok 6, 4-9.

### Kristendommen
Dei viktigaste kristne truvedkjenningane er den nikenske, den apostoliske og den athanasianske.

Det finst også andre kristne truvedkjenningar som er blitt skrivne for særskilde omstende. Døme på dette er truvedkjenningar som blei utveksla mellom den katolske kyrkja og den ortodokse kyrkja som eit forsøk på å få slutt på det store skismaet frå 1054.
Mulla Krekar

**Najmuddin Faraj Ahmad** (), betre kjend som **Mulla Krekar**, er ein irakisk kurdar som lenge var busett i Noreg. 

Ahmad kom til Noreg som kvoteflyktning frå Nord-Irak i 1991. Han var leiar for den islamistiske grupperinga Ansar al-Islam frå oppstarten i 2001. Både Krekar og Ansar al-Islam står på Sambandsstatane og SN si terrorliste. Tryggingsrådet i Dei sameinte nasjonane har rekna han som ein aktiv støttespelar for organisasjonen Al-Qaida sidan 8. desember 2006. 

Mulla Krekar  har kone og fire barn som alle har fått innvilga norsk statsborgarskap. Ahmad sjølv fekk ikkje innvilga sin søknad fordi norske styresmakter meinte han er ein fare for tryggleiken til riket. Dei sende han likevel ikkje attende til heimlandet Irak, fordi dei reknar med at han kunne verta avretta der.

I 2020 vart han utlevert til Italia og fengsla der. I 2. kvartal 2020 vart han flytta frå fengsel i Roma til Badu 'e Carros-fengselet på Sardinia.

## Merknadar

## Kjelder
Aleksandr Litvinenko

**Aleksandr Valterovitsj Litvinenko** () var ein russisk tidlegare tilsett i den russiske tryggingstenesta FSB og seinare systemkritikar busett i Storbritannia. Han er kjend for å ha blitt forgifta med ein dødeleg dose radioaktivt polonium.

Litvinenko hoppa av til Storbritannia i 2000, der han fekk politisk asyl. Han blei britisk statsborgar i oktober 2006. Han markerte seg som ein skarp kritikar av presidenten i Russland, Vladimir Putin, og av FSB, som han kalla ein røvarorganisasjon. I boka *Blowing up Russia* frå 2002 skulda han tryggingstenesta for å ha sprengt fleire bustadblokker.

## Forgifting
Avisa *[[The Sunday Times]]* rapporterte 19. november 2006 at Litvinenko var blitt forgifta og kjempa for livet på eit sjukehus i London med store mengder av tungmetallet thallium i kroppen. Seinare kom det fram at han blei forgifta av polonium-210.

Før han døydde skreiv Litvinenko eit brev der han skulda Russland sin president Vladimir Putin for å ha gitt ordre om å forgifte han.
Jonas Ekman Fjeldstad

**Jonas Ekman Fjeldstad** ()  var ein norsk geofysikar, oppvaksen i Røyken. Han var professor i oseanografi ved Universitetet i Oslo frå 1947 til 1964.

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Geofysisk institutt ved Universitetet i Bergen
* «Vitenskapelig ansatte ved UiO 1813-1984 fakultetsvis»
* Dødsdato og heimstad er henta frå NBL-artikkel om han, skriven av Martin Mork.