open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mikhailovhalvøya

**Mikhailovhalvøya** (russisk *Poluostrov Mikhailova*) er ei lita halvøy på austkysten av Karahavet og på vestsida av Tajmyrhalvøya i Krasnojarsk kraj i Russland. 

Mikhailovhalvøya er dekt av tundra og ligg nord for Mininaskjera. Halvøya er ein del av Det store arktiske nasjonale naturreservatet, det største naturreservatet i Russland.

Klimaet i området er kaldt med lange, bitre vintrar. Havet omkring Mikhailovhalvøya er dekt av is det meste av året. Smeltinga byrjar i midten av juni, men alt i september frys havet til igjen. 

## Historie
I 1921 fann ein sovjetisk-norsk ekspedisjon leia av Nikifor Begitsjev, som leita etter Roald Amundsen sine menn Peter Tessem og Paul Knutsen, restane av eit leirbål med forkola bein nær Mikhailovhalvøya. Ein meinte at dette var restane av dei to nordmennene. Nyare forsking har derimot vist at leirbålet truleg kom frå den mislukka Rusanov-ekspedisjonen.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mikhailov Peninsula|Mikhailov Peninsula]]» frå , den 21. september 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* William Barr, *The Last Journey of Peter Tessem and Paul Knutsen*, 1919. 
* Naturreservat
Muravjov-Amurskij-halvøya

**Muravjov-Amurskij-halvøya** (russisk Полуостров Муравьёва-Амурского) er ei halvøy i Peter den store-bukta og deler denne i Amurskijbukta i vest og Ussuribukta i aust. Ho er om lag 30&nbsp;km lang og 12&nbsp;km brei.

Halvøya er kalla opp etter Grev Nikolaj Muravjov-Amurskij og byen Vladivostok ligg her. Austlege Bosporos skil byen og halvøya frå Russkijøya.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Muravyov-Amursky Peninsula|Muravyov-Amursky Peninsula]]» frå , den 21. september 2008.*
Fiskarhalvøya

**Fiskarhalvøya** (russisk Полуостров Рыбачий, *Poluostrov Rybatsjij*, nordsamisk *Giehkirnjárga*, finsk *Kalastajasaarento*) er det nordlegaste punktet på fastlandet i den europeiske delen av Russland. Ho består av to delar, Srednijhalvøya («Mellomhalvøya») knytt til fastlandet via eit smalt eid og sjølve Fiskarhalvøya, som er knytt til Srednij igjen via eit liknande smalt eid. Halvøya er derfor nesten omgjeve av vatn. Administrativt høyrer ho til Petsjengas kommunale krets i Murmansk region og ligg nokre få timar frå Murmansk.

Hovudnæringane til innbyggjarane er reinsdyr og petroleum.

## Historie
Halvøya ligg eit område der grensene vart sett relativt seint. Den norsk-russiske grensa vart teikna i 1826 og Fiskarhalvøya hamna på den russiske sida. På denne tida levde fleire nordmenn på halvøya.

22. november 1868 gav tsar Aleksander II fleire tiltak for å få folk til å busetja seg langs Kolakysten, som skattefritak for handel, tollfri innførsel og sal og gunstige lån. 
Etter den russiske revolusjonen vart vestlege delar av Sredij og Fiskarhalvøya avstått til Finland. Dei vart gjeve tilbake til Sovjetunionen etter den sovjetisk-finske vinterkrigen i 1940. Dei norske busetjarane vart «fanga» i Sovjetunionen etter revolusjonen, og enkelte av etterkomarane fekk norsk borgarskap etter jernteppet forsvann. 

Under den andre verdskrigen var området i tre år del av ein posisjonskrig mellom Tyskland og Sovjetunionen. Halvøya verna tilkomsten til Murmansk og Arkhangelsk, som var hovudportane til Lend-lease. Fronten delte halvøya i to delar, og på begge sider vart det bygd kraftig forsvarsverk. 

Før Sovjetunionen vart splitta, var området kraftig militarisert sidan det låg like ved grensa til «NATO-landet» Noreg.

Området er framleis lukka for utlendingar (2005). Russland-korrespondenten til NRK, Morten Jentoft, fekk tilgang til halvøya i 2017.

Ei militærøving med panserkjøretøy fann stad her i 2017.

## Sjå òg
* Samiske stadnamn i Russland

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rybachiy Peninsula|Rybachiy Peninsula]]» frå , den 21. september 2008.*
Kaninhalvøya

**Kaninhalvøya** (russisk Канин полуостров, *Kanin poluostrov*) er ei stor halvøy i Nenetsia autonome okrug i Russland. 

Ho grensar til Kvitsjøen i vest og Barentshavet i nord og aust. Sjojna er ein av få busetnader på halvøya.
Samland

**Samland** (russisk Земландский полуостров, *Zemlandskij poluostrov*) eller **Sambia** er ei halvøy i Kaliningrad oblast i Russland, på søraustkysten av Austersjøen.

## Namn

Sambia er kalla opp etter sambiane, eit utdøydd folk som høyrte til gammalprøyssarane. *Samland* er det tyske namnet på halvøya i tillegg til andre germanske språk. På polsk og latin vart halvøya kalla *Sambia*, medan det litauiske namnet er *Semba*.

## Historie

Samland var opphavleg tynt folkesett av sambiar. Regionen vart erobra av den tyske riddarordenen på 1200.talet og Bispedømet Samland vart, i lag med bispedøma Pomesdania, Ermland og Culm, eitt av fire bispedøme i Preussen i 1243. Nybyggjarar frå Det tysk-romerske riket starta å kolonisere området, medan sambiske prøyssarar gradvis vart assimilert. Halvøya var det siste området der gammalprøysisk vart snakka før det forsvann på slutten av 1700-talet.

Halvøya vart ein del av Storhertugdømet Pressen då Klosterstaten til Den tyske riddarordenen vart sekularisert i 1525. Dette hertugdømet gjekk i arv til Markgrevskapet Brandenburg i 1618 og Hohenzollern-monarkane erklærte etter kvart Kongedømet Preussen i 1701. Samland vart ein del av provinsen Aust-Preussen i 1773. Preussen samla Tyskland til Det tyske keisardømet i 1871.

Etter den første verdskrigen vart Samland vart eksklavar i Weimarrepublikken. I 1945, etter den andre verdskrigen vart Aust-Preussen delt mellom Polen og Sovjetunionen. Samland vart ein del av Kaliningrad oblast, kalla opp etter den nærliggande byen Kaliningrad (historisk tysk Königsberg eller på slavisk Kráľovec) og dei tyske innbyggjarane vart kasta ut.

Samland vart så folkesett med russarar og kviterussarar. I dag ligg to feriestader her, Zelenogradsk (*Cranz*) og Svetlogorsk (*Rauschen*).

## Geografi og geologi
Baedeker skildrar Samland som «eit frodig og delvis skogkledd område med mange innsjøar, som ligg nord for Königsberg» (i dag Kaliningrad). Det høgaste punktet er 120 meter over havet og ligg 19&nbsp;km nord for Pereslavskoje (*Drugehnen*) ved skistaden Galtgarben.

Rav er funne i området i over tusen år, særleg på kysten nær Kaliningrad. I 1900 vart rav hovudsakleg transportert austover for å nyttast i piper og til utsmykking.

## Sjå òg
*Det kuriske neset
*Den kuriske lagunen
*Wisłalagunen

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sambia|Sambia]]» frå ,  den 21. september 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Fotnotar
Tamanhalvøya

**Tamanhalvøya** er ei halvøy i dagens Krasnodar kraj i Russland. Ho grenser i nord til Azovhavet i vest for Kertsjsundet og i sør til Svartehavet. I antikken låg dei pontisk-greske koloniane Germonassa og Phanagoria på halvøya, og seinare byen Tmutarakan.

Det finst små gjørmevulkanar og naturgass og petroleum på halvøya.

## Historie
Halvøya vart busett av maeotar og sindar frå antikken. Han vart ein del av Det bosporanske riket og av innbyggjarane her finn ein sarmatianar, grekarar, anatoliske folk frå Pontus og jødar. På 300-talet kom området inn under hunarar og vart seinare hovudstad i Stor-Bulgaria og fall til khazarane på midten av 600-talet. Etter at det kahzarske khaganatet vart delt om lag 969 vart halvøya ein del av kahazarjødane sin stat under David. Seint i 980-åra var området stort sett underlagt Kievriket og det rusiske fyrstedømet Tumutarakan før det kom til kiptsjakane om lag 1100. Mongolane tok området i 1239 og det kom så inn under Genova, i lag med Gazaria på Krimhalvøya i 1419.

Det meste av 1400-talet vart halvøya styrt på vegner av Gazaria av Guizolfi-familien, grunnlagd av den genuesiske jøden Simeone de Guizolfi. Tamanhalvøya vart erobra av Khanatet Krim i 1483 og av Det osmanske riket i 1783. I 1791, under den andre russisk-tyrkiske krigen, kom han inn under Det russiske riket. Russarane mista det til osmanarane i 1792, før det kom tilbake til russarane i 1828.

Resten av hundreåret var området tynt folkesett. Den største busetnaden var kosakkbyen Taman, som vart overteke av hamnebyen Temrjuk i moderne tider.

Tamanhalvøya vart okkupert av Tyskland i 1942 og gjenerobra av Den raude arméen i 1943.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Taman Peninsula|Taman Peninsula]]» frå , den 21. september 2008.*
Jugorskijhalvøya

**Jugorskijhalvøya** (russisk Югорский полуостров) er ei stor halvøy i Nenetsia i Russland. Ho grensar til Khajpudyrbukta i Petsjorahavet i vest og Bajdaratskajabukta i Karahavet i nord og aust.

Samanlikna med Barentshavet, som får relativt varme havstraumar frå Atlanterhavet, er Karahavet mykje kaldare og er dekt av is ni månader av året. Derfor er ofte austkysten av Jugorskijhalvøya på våren og hausten isdekt, medan vestkysten er isfri.

Jugorskijsundet og Vajgatsjøya på andre sida ligg nordvest for halvøya.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Yugorsky Peninsula|Yugorsky Peninsula]]» frå , den 21. september 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** Permafrost
Ler

**Ler** er ein tettstad i Melhus kommune i Trøndelag fylke. Staden har , og ligg ved Gaula i Gauldalen, mellom tettstadene Lundamo og Kvål. Europaveg 6 og Dovrebanen går gjennom Ler.

På Ler ligg barneskulen Flå skole, og Flå kyrkje frå 1794.

## Sjå òg
* Ler stasjon
* Tettstader i Trøndelag

## Kjelder
* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Sør-Trøndelag»
Jamalhalvøya

**Jamalhalvøya** (russisk полуостров Ямал; *Poluostrov Jamal*) er ei halvøy i Jamalo-Nenetsk nordvest i Sibir i Russland, som strekkjer seg om lag 700 km utover i Karahavet. Ho grensar til Bajdaratskajabukta i vest og til Obbukta i aust. På språket til dei innfødde innbyggjarane, nenetsane, tyder *Jamal* 'verda sin ende'.

Halvøyar er stort sett dekte av permafrost og er geologisk eit ungt landområde, mindre enn 10&nbsp;000 år gammal. 

Jamalhalvøya har godt bevarte tradisjonar for nomadisk reinsdyrhald. Fleire tusen nenetsar og khantar held om lag 500&nbsp;000 rein. 

Nokre av dei største gassfelta i Russland ligg på Jamalhalvøya. Bovanenkovskoje er eit felt som er planlagt utvikla av Gazprom i 2011-2012, noko som set reinsdyrhaldet her i fare. 

Sommaren 2007 vart godt bevarte leivningar av ein 10&nbsp;000 år gammal mammutkalv funne av reinsdyrgjetarar. Dyret var om lag seks månadar gammalt då det døydde. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Yamal Peninsula|en:Yamal Peninsula]]» frå , den 21. september 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
Lundamo

**Lundamo** er ein tettstad i Melhus kommune i Trøndelag fylke. Staden har  og ligg på austsida av Gaula i Gauldalen, mellom Ler og Hovin. Dovrebanen går gjennom Lundamo. Horg kyrkje ligg to km. sørvestom Lundamo sentrum. På Lundamo ligg barneskulen Lundamo skole og barnehage og Lundamo ungdomsskole.

## Sjå òg
* Lundamo stasjon
* Tettstader i Trøndelag

## Kjelder
* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Sør-Trøndelag»
Gjølme

**Gjølme** er ei grend i Orkland kommune i Trøndelag fylke. Staden ligg på vestsida av utlaupet til Orkla inst i Orkdalsfjorden. Kommunesenteret Orkanger ligg like på hi sida av Orkla. Som tettstad betrakta vaks Gjølme i 2012 saman med Orkanger/Fannrem.

## Kjelder
Den augsburgske vedkjenninga

**Den augsburgske vedkjenninga**, eller **Confessio Augustana**, er eit sentralt luthersk vedkjenningsskrift utarbeidd på riksdagen i Augsburg i 1530.

Vedkjenningsskriftet høyrer med til læregrunnlaget for Den norske kyrkja.

## Bakgrunn
Keisar Karl V kalla 21. januar 1530 fyrstane inn til riksdag i Augsburg, med håp om å bilegge religionsstridane. Vedkjenningsskriftet er formulert som ein del av førebuingane til denne riksdagen. Det er ført i pennen av Wittenberg–teologen Philipp Melanchthon i mai og juni 1530. Det er skrive parallelt på tysk og latin, slik at stundom den eine, stundom den andre teksten først var ferdig. 25. juni 1530 vart den tyske teksten lesen opp for keisaren. Dei pavelege teologane på riksdagen forfatta eit motskrift, men keisaren nekta å ta imot det, og let konfutasjonen vere siste ordet i saka.

Både den tyske og den latinske originalteksen er gått tapt, men dei er kjende i avskrifter. Avskriftene er ikkje identiske. Melanchthon sytte i 1531 for at det vart trykt ei offisiell utgåve. Tittel, motto og kaptteloverskrifter er sett til av Melanchton.

Det har vore vanleg å ta utgangspunkt i den latinske teksten når konfesjonen har vore omsett til norsk.

## Innhald
Salme 119,46 er sett til motto for vedkjenningskriftet: *Eg vil tala for kongar om dine lovbod, og eg skal ikkje verta til skammar.*

Etter ein fortale følgjer ein bolk med artiklane om trua:
* I Om Gud
* II Om arvesynda
* III Om Guds son
* IV Om rettferdiggjeringa
* V Om det kristne embetet
* VI Om den nye lydnad
* VII Om kyrkja
* VIII Kva kyrkja er
* IX Om dåpen
* X Om Herrens nattverd
* XI Om skriftemålet
* XII Om bota
* XIII Om bruken av sakramenta
* XIV Om den geistlege stand
* XV Om kyrkjeskikkane
* XVI Om statsordninga og det verdslege styret
* XVII Om Kristi atterkome til dom
* XVIII Om den fri viljen
* XIX Om opphavet til synda
* XX Om trua og dei gode gjerningane
* XXI Om helgendyrkinga

Så følgjer artiklar der ein tar for seg misbruk som har komme til i kyrkja:
* XXII Om nattverda under båe skapnader
* XXIII Om presteekteskap
* XXIV Om messa
* XXV Om skriftemålet
* XXVI Om skilnad på mat
* XXVII Om munkelovnadene
* XXVIII Om kyrkjemakta
Til sist følgjer eit kort etterskrift.

Konfesjonen er underteikna med ein dedikasjon til keisaren av
* Kurfyrste Johann av Sachsen
* Markgreve Georg av Brandenburg
* (Hertug) Ernst (av Lüneburg)
* Landgreve Philip av Hessen
* Hertug Frantz av Lüneburg
* Fyrste Wolfgang av Anhalt
* Rådet og bystyret i Nürnberg
* Rådet i Reutlingen

## Kjelder
* Sigurd Normann: *Den norske kirkes bekjennelsesskrifter* Oslo, Lutherstiftelsens forlag 1930.
* Arve Brunvoll: *Den norske kirkes bekjennelsesskrifer* Lunde forlag 1972 ISBN 82-520-4026-8

## Bakgrunnsstoff
*Tysk-latin synoptisk utgåve
RiksTV

**RiksTV AS**, tidlegare **NTV Pluss**, er eit norsk betal-TV-selskap om vart stifta den 17. november 2005. Selskapet leiger kapasitet av Norges Televisjon i det digitale bakkenettet. RiksTV har same eigarstruktur som Norges Televisjon, eigd av NRK, TV2 og Telenor med 1/3 kvar.

Den 14. mars 2007 bytte NTV Pluss namn til RiksTV.

## TV-kanalar
RiksTV tilbyr fylgjande fjernsynskanalar:

**RiksPakken:**
* TV 2 
* TVNorge
* TV3
* TV 2 Zebra
* Discovery Channel
* Disney Channel
* The Voice TV
* SportN
* TV 2 Filmkanalen
* TV 2 Nyhetskanalen
* Viasat 4
* FEM
* National Geographic Channel
* Animal Planet
* BBC World

**RiksEkstra**
* Canal+ Sport 1
* Canal+ Film 1
* Canal+ Film 2
* TV 2 Sport (berre hovudkanalen)

**Einskildkanalar**
* TV 2 (Gratis ut 2009)
* Åpen kanal (frå 2008)
* Lokal TV (frå 2008)

NRK sender sine kanalar gratis og ope i det digitale bakkenettet.

## Kritikk

RiksTV har fått ein konsesjon som vert tolka ulikt av selskapet sjølv og Forbrukarrådet. Forbrukarrådet meiner at selskapet har brote konsesjonsvilkåra ved å nekta Viasat4 tilgang til nettet og at Stortinget sette som føresetnad at NRK og TV 2 ikkje skulle kunna utnytta posisjonen som eigarar av nettet til fordel for sine eigne kanalar. Etter planen skulle Viasat4 vera ein ny gratiskanal. NTV hevdar på si side at TV2 står i ein særstilling på grunn av avtalen mellom Kulturdepartementet og NTV om gratissendingar av TV2 fram til 2009, og at andre kanalar ikkje kan krevja å få same vilkåra.

Då RiksTV den 12. juni 2007 presenterte kanalpakka si, kom det kritikk mot kanalutvalet.

RiksTV har dessutan vorte kritisert for å hevda at dei kunne senda HD-TV før dette vart mogleg. Mottakarboksane støtta riktignok sendingar i HD-kvalitet, men fram til det analoge bakkanettet vart stengd, var det for liten kapasitet i det nye nettet. Prøvesendingar i HD-kvalitet vart gjort under opning og avslutningsseremoniane av Sommar-OL 2008 i Beijing, medan ein slo av NRK2 sine sendingar.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Hearts of Iron III

**Hearts of Iron III** er eit dataspel utvikla av Paradox Interactive som vart utgjeve i 2009, som det siste i ein serie storstrategi-spel. Spelet vart annonsert den 20. august 2008.

Som med tidlegare spel i serien Hearts of Iron, vil spelaren få velje ut ein stat og styre den igjennom andre verdskrig. Ein kan velje å spele nesten kvar ein stat som eksisterte, eller kunne ha eksistert, i perioden 1936 til 1948.

Før utviklinga av spelet vart offentleggjort, var det kjent som 'Project Mayhem'.

## Inneheld
* 10&nbsp;000 provinsar på land
* Tidsett til 1936-1948
* Forsking på fleire felt istaden for på ei type eining
* Divisjonar vil vere samansett av fleire brigader som kan bli valde ut
* Ein mobiliseringsmekanisme med ein mannskapsreserve vil få mykje å sei for slagkrafta til demokrati
* Meir enn 20 typar brigader
* Den kunstige intelligensen kan handtere ein front for spelaren
* Ei eksilregjering kan settast opp, sjølv om ein har tapt kampen om landet

## Utvidingar
* Semper Fi
* For the Motherland
* Their Finest Hour
* Hearts of Iron III: Dies Irae Götterdämmerung
* Hearts of Iron III: Mega German Spritepack
* Hearts of Iron III: German Spritepack 2
* Hearts of Iron III: US Pack
* Hearts of Iron III: Soviet Music Pack
* Hearts of Iron III: Japanese Infantry Spritepack
* Hearts of Iron III: German Infantry Spritepack
* Hearts of Iron III: Soviet Spritepack
* Hearts of Iron III: German Spritepack
* Hearts of Iron III: Soviet Infantry Spritepack
* Hearts of Iron III: Dies Irae Stars and Stripes Spritepack
* Hearts of Iron III: US Infantry Spritepack
* Hearts of Iron III: Sounds of Conflict
* Hearts of Iron III: British Vehicle Spritepack
* Hearts of Iron III: Japanese Vehicle Spritepack
* Hearts of Iron III: Italian Vehicle Pack
* Hearts of Iron III: Axis Minors Vehicle Pack

## Kjelder

* What do we know about HoI3? - forumtråd
* Hearts of Iron III Impressions  - Gamespot-smakebit
* Gamer.no 'Nok en verdenskrig' - Gamer-smakebit 
* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hearts of Iron III|Hearts of Iron III]]» frå , den 22. september 2008.* 

## Fotnotar
Hydra

**Hydraen**, eller *Uhyret frå Lerna* var eit kjempestort sjøuhyre i gresk mytologi. Ifølgje legenda hadde Hydra ni hovud, av desse var eitt udøyeleg. Om eitt av hovuda hennar vart avhogge, voks det med éin gong ut to nye. Ho var dotter av Ekidna og Tyfon, og syster til Kerberos, Kimaira og Sfinksen.

Eitt av Herakles sine tolv storverk var å kjempa mot hydraen. For di blodet hennar var giftig, nytta Herakles det seinare som pilgift.
Thomas Paine

**Thomas Paine** () var ein engelsk intellektuell, revolusjonær, deist og idealist som mykje av levetida budde i Nord-Amerika og Frankrike. Han utfordra og provoserte dåtidas makthavarar, og hans utgjeving *Common Sense* (sunn fornuft), publisert den 15. januar 1776, oppfordra til amerikansk sjølvstende og var med på å danna grunnlaget for USA si sjølvstendeerklæring.
Sipan i Armenia

**Sipan** (armnensk Սիփան), fram til 1978 **Pamb Kurdskiy**, **P'amb Kurd**, **P'ambak** eller **Pamb**) er ein landsby i Aragatsotn-provinsen i Armenia. I 2001 hadde han 264 innbyggjarar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sipan, Armenia|Sipan, Armenia]]» frå , den 22. september 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** Kiesling, *Rediscoving Armenia*, s. 23, online på US embassy to Armenia's website 
*** Report of the results of the 2001 Armenian Census
Springaren Falkeriset

Springaren **Falkeriset** lyt reknast til vandreslåttane, sidan variantar av slåtten er funne i Hallingdal, Valdres og Telemark. Frå Valdres vart slåtten ført til Voss med Nils Hilme, som lærte bort ein variant til Ola Mosafinn. 

Telemarksformene skil seg noko frå dei hine formene av slåtten. Desse er for det meste prega av Håvard Gibøen, og i Telemark er slåtten rekna som ein gibøslått, mykje nytta i Tinn og Rauland. Den sentrale slåttegruppa, nr 470 i hardingfeleverket, er og samla frå desse områda. Namnet Falkeriset skriv seg frå eit høgdedrag på vegen frå Rauland til Møsstrond.

### Variantgruppa

Variantgruppa slåtten høyrer til, er noko spreidd, og vart ikkje fullt katalogisert før om lag 1980. Variantfamilien tek utgangspunkt i eit særskilt vek alle formene har i seg, og som alle slåttane utanom dei i Telemark opnar med. 

* nr 112: *Jørnvrengja*, etter Ola Mosafinn, Voss http://129.240.79.146/4DACTION/visnote/0777. Nedskrift Arne Bjørndal 1908 (B 8). Mosafinn lærte slåtten av Nils Hilme frå Valdres, då dei møttest på Lærdalsmarknaden i 1850. 

* nr 155: *Springar*, etter Ivar Ringestad, Vestre Slidre http://129.240.79.146/4DACTION/visnote/0820. Nedskrift Arne Bjørndal 1936 (B 904). Ringestad hadde slåtten frå spelemannen Per Haugset, Vestre Slidre. Denne forma er meir einfeldt enn hilmeforma, og mest utan ristetak. 

Nr 470:

* a: *Falkeriset*, etter Johannes Dale, Tinn http://129.240.79.146/4DACTION/visnote/1311. Nedskrift Eivind Groven 1961 etter opptak i NRK (G 1301), NRK magnetband 954. Slåtten er og skriven ned etter Halvor Klonteig. Dale har slåtten i form etter Håvard Gibøen (og Knut Dale).

* b: *Falkeriset*, etter Torkjell Haugerud, Bø i Telemark http://129.240.79.146/4DACTION/visnote/1312. Nedskrift Eivind Groven 1939 (G 49) NRK magnetband 594. Nære variantar etter Gunnulv Borgen og Hans Smeland (skrivne ned av Arne Bjørndal. Gibøtradisjon.

* c: *Falkeriset*, etter Eilev Smedal, Seljord http://129.240.79.146/4DACTION/visnote/1313. Nedskrift Eivind Groven 1936 (G 952). Forma er helst etter Kjetil Håvardsson. Ei nærskyld form er skriven ned etter Rikard Gøytil, Rauland.

* d: *Falkeriset*, etter Svein Løndal, Tuddal http://129.240.79.146/4DACTION/visnote/1314. Nedskrift Eivind Groven 1921 (G 713). Nærskylde variantar skrivne ned etter Hølje Landsverk og Steingrim Haukjem. 

Nr 528:

Desse slåttane er knytt til Hallingdal og Krødsherad.

* a: *Toinglått*, etter Odd Bakkerud, Nes i Hallingdal http://129.240.79.146/4DACTION/visnote/1730. Nedskrift Sven Nyhus 1978. Bakkerud hadde slåtten etter Jørgen Husemoen frå Nes.

* b: *Leirplassingen*, etter Johan Kleven, Krødsherad http://129.240.79.146/4DACTION/visnote/1731. Nedskrift Truls Ørpen 1939 (Ø 194). Kleven hadde slåtten etter faren, Gamle-Kleven. Slåtten heiter etter spelemannen Kittil Leirplassen frå Krødsherad.

* c: *Springar frå Hallingdal*, etter Kristian Øvrevollseie, Hol http://129.240.79.146/4DACTION/visnote/1732. Dette er den mest einfelte hallingforma.
Soga om Didrik av Bern

***Soga om Didrik av Bern***, norrønt ***Þiðreks saga af Bern***, er ei riddarsoge som omhandlar storverka til helten, Didrik av Bern, som er laust basert på den historiske gotarkongen Theoderik den store. «Bern» i soga er byen Verona i Nord-Italia. Soga vart skriven ned rundt midten av 1200-talet i Noreg, bygd på «tyske menns segner». Soga er ei laus samling med segner om ulike heltar og storverk, laust sydd saman til ein heilskap rundt Didrik av Bern. Kjende sagnfigurar som Sigurd Fåvnesbane, smeden Volund og Attila er òg med i soga. Delar av stoffet er òg kjend frå t.d. *[[Nibelungenlied]]* og *[[Den yngre edda]]*, men nokon av forteljingane er berre overlevert gjennom denne soga. Det er ikkje kjend kven som sette saman soga, eller om det var ein nordmann eller islending.

Soga om Didrik av Bern skil seg frå den andre samtidige sagalitteraturen. Ho har mest til felles med riddarsogene, men er eldre enn dei fleste av desse. I klassifisering av sagalitteraturen vert ho difor stundom sett åleine i sin eigen kategori.

Soga har truleg vore svært populær i mellomalderen, og på 1400-talet vart det laga ein versjon på svensk, på rim. I moderne tid har soga vore mindre populær. Litterært sett har soga vorte rekna som mindreverdig. Ho er omsett til engelsk og tysk, men aldri i sin heilskap til moderne norsk. Vurderinga frå *[[Kulturhistorisk leksikon for nordisk middelalder]]* er typisk for det moderne synet på soga: 
:*De gamle sagn er her popularisert og ofte vulgarisert, det er lite igjen av det tragisk heroiske i Eddakvadene (...) Personskildringen er skjematisk, uten psykologisk innsikt, de mest populære helter er slåsskjemper (...) og frierhistoriene er rene parodier*

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Þiðreks saga af Bern Soga om Didrik av Bern på norrønt (heimskringla.no)
* Ðidriks saga af Bern Full tekst på originalspråket, utgitt i 1853
Flå kyrkje

:*Sjå òg [[Flå kyrkje i Melhus]] i Sør-Trøndelag*

**Flå kyrkje** står på Flå i Flå kommune i Buskerud fylke, og er ei krosskyrkje frå 1858. 

Kyrkja blei bygd i tre 1856&ndash;1858 og restaurert i 1993. Ho har 450 plasser. Arkitekt for bygget var Christian Heinrich Grosch.

## Kjelder
* Norges Kirker: «Flå kirke» på nettstaden til Norsk institut for kulturminneforskning

## Bakgrunnsstoff
* 
* Om Flå sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* «Kirkebøker, Buskerud» på nettstaden til Arkivverket 
* Om Flå kyrkje på nettstaden disnorge.no
Vormstad

**Vormstad** er ei bygd og ein tidlegare tettstad i Orkland kommune i Trøndelag fylke. Staden ligg mellom Fannrem og Svorkmo. Elva Vorma renn ut i Orkla i Vormstad, og det er dette som har gjeve staden namnet.

Riksveg 65 går gjennom Vormstad og museumsjarnbanen Thamshavnbanen går på andre sida av Orkla. Orkland kyrkje ligg ein kilometer sørom Vormstad.

## Sjå òg
* Tettstader i Trøndelag

## Kjelder
* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Sør-Trøndelag»
Svorkmo

**Svorkmo** er ein tettstad i Orkladalen i Orkland kommune i Trøndelag fylke. Staden har .

Svorkmo ligg ved Orkla, kring to mils køyring sørom sentrum i kommunesenteret Orkanger. Staden ligg på begge sidene av Orkla og Riksveg 700 kryssar elva der. Museumsjarnbanen Thamshavnbanen går gjennom staden og har ein stoppeplass der. 

Orkland kyrkje ligg to km nordom Svorkmo.

## Sjå òg
* Tettstader i Trøndelag

## Kjelder
* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Sør-Trøndelag»
Bjørnli

**Bjørnli** er ein tettbygd stad i Orkland kommune i Trøndelag fylke. 

Bjørnli ligg ved Bjørnlivatnet, vestom Løkken Verk. Løkken kapell ligg på Bjørnli.

## Sjå òg
* Tettstader i Trøndelag

## Kjelder
* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Sør-Trøndelag»
Storås

**Storås** er ein tettstad i Orkland kommune i Trøndelag fylke. Staden har . Storås ligg i Orkladalen, der Åsskjerva renn ut i Orkla.

Storåsfestivalen har vorte arrangert her årleg sidan 2004.

## Sjå òg
* Tettstader i Trøndelag

## Kjelder
* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Sør-Trøndelag»
Bjørnebær

**Bjørnebær** er namnet på fleire bærplantar i slekta *Rubus*. Bæra er svarte når dei er mogne, med ein søt og syrleg smak, og blir etne av både menneske og dyr. Ein kan hausta ville bjørnebær eller dyrka dei. Bjørnebærplanten er i slekt med bringebær, og har mange likskapar.

## Skildring

Bjørnebærplanten er ein staude som dannar buskar eller kratt ved hjelp av lange jordstenglar og opprette skot. Skota har rette eller bøygde torner som hjelper planten til å klatra og vernar han mot dyr. Bjørnebær har kvite eller rosa blomar med fem kronblad, mellom 2 og 5 cm i diameter. Etter blomstring gjev skota bær som først er grøne, så raudlege og til slutt mørkelilla eller svarte.

Det er særleg arten *Rubus fruticosus* som er rekna som bjørnebær. Det finst ei rekke mindre underartar. Det er mellom anna skildra opptil 40 slike i Noreg. Bjørnebær er apomiktiske, det vil seia at dei kan klona seg sjølv. Planten har også polyploiditet og kan lett danna hybridar med andre artar. Ein kan til dømes få fram boysenbær gjennom å kryssa bjørnebær med bringebær og loganbær.

## Utbreiing

Bjørnebær veks vilt i tempererte strok på heile den nordlege halvkula. Han er ikkje særleg utbreidd i Noreg, ettersom han føretrekk eit varmt og lunt klima, men finst sørover i kyststrøka mellom Oslofjorden rundt Sørlandet til vestlandsfjordane.

## Dyrking og hausting
Bæra på kvar plante mognar i utakt, ved at dei øvste bæra blir mogne først og dei lenger nede mognar seinare. Mogninga tek rundt tre månader, i Noreg i tida frå august til oktober, og dei nedste eller inste bæra blir sjeldan mogne.

Bjørnebær blir særleg dyrka kommersielt i Oregon i USA. Planten finst i mange kultivarar, mellom anna i typar som ikkje har torner, eller med greiner som står oppreist i staden for å krypa slik ville bjørnebær gjer.

## Bruk

Bjørnebæra er søtare jo mognare dei er. Dei inneheld mykje fiber og A- og C-vitamin. Dei kan etast åleine eller serverast saman med ulike dessertar og brukast til kakepynt. Dei kan også brukast til å laga syltetøy, marmelade, smoothie og likør.

Planten er også brukt innan folkemedisin. Ettersom blad og blomar inneheld garvesyre, verker dei betennelseshemmande. Friske blad er blitt brukt direkte på verkebyllar, eksem og kreftsår. I tillegg har avkok blitt brukt til å behandla munn- og halsbetennelse ved gurgling. Avkok av blad, blom og rot er også blitt brukt til å stoppa diaré.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bjørnebær|Bjørnebær]]» frå , den 22. september 2008.* 
* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Blackberry|Blackberry]]» frå , den 22. september 2008.* 
* urtemedisin.no, 22. september 2008.
* matportalen.no, 22. september 2008.


### Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
*
Flå kyrkje i Melhus

:*Sjå òg [[Flå kyrkje]] i Buskerud-kommunen Flå*

**Flå kyrkje** er ei lita langkyrkje av tre som ligg i Flå i Melhus kommune i Trøndelag. Ho høyrer til Gauldal prosti. 

Flå kyrkje blei bygd i 1794 og restaurert i 1968. Kyrkja har eit 16-stemmars pipeorgel bygd av Ryde & Berg i 2004. 

Tidlegare statsmininster Per Borten er gravlagd på kyrkegarden ved Flå kyrkje. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Flå kirke i Melhus|Flå kirke i Melhus]]» frå , den 22. september 2008.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
*
Bjørnebær (fleirtyding)

**Bjørnebær** kan visa til:

* Bjørnebær, ulike bærplantar i slekta *Rubus*
* Blokkebær (*Vaccinium uliginosum*)
* Firblad (*Paris quadrifolia*)
* Rypebær (*Arctostaphylos alpina*)
Småkraftverk

**Småkraftverk** er vasskraftverk med effekt mellom 1000 og 10 000 kW (Mellom 1 og 10 MW). Nemninga vert òg bruka som ei fellesnemning for kraftverk med effekt under 10 000 kW.

Kraftverk som omfattar oppdemming, senking av vasstanden og overføringar mellom vassdrag, og kraftverk som vil påverke
alminneleg lågvassføring er avhengige av konsesjon frå NVE. For småkraftverk (kraftverk med effekt meir enn 1 MW) bør 
ein søkje om konsesjon utan først å gå vegen om vurdering av konsesjonsplikta.

Kraftverk med effekt mellom 100 og 1000 kW vert kalla minikraftverk.

Kraftverk med effekt under 100 kW vert kalla mikrokraftverk. Eit mikrokraftverk på 10 kW kan i løpet av eit år maksimalt gje ein produksjon på i overkant av 80 000 kWh, som teoretisk er nok til å dekkje forbruket på eit alminneleg stort gardsbruk. Sidan produkson og forbruk vil variere i ulik takt, må ein likevel rekne med å måtte kjøpe litt straum i periodar, medan ein sel i periodar med produksjonsoverskot.

## Bakgrunnsstoff:
* NVE: Bygging av små kraftverk - planlegging og sakshandsaming (PDF)
* Om småkraftverk på www.jordbruk.info
* Kraftkalkulator
* Småkraft og vassdrgasvern
Usa i Komi

**Usa** (russisk Уса) er ei elv i Republikken Komi i Russland. Ho er den største sideelva til Petsjora, som ho renn ut i frå høgre. Elva er 565&nbsp;km lang og har eit nedslagsfelt på &nbsp;km².

Usa har ei middelvassføring på 1310&nbsp;m³/s, men dette varierer frå maksimalt 21&nbsp;500&nbsp;m³/s i juni til eit minimum på 43,9&nbsp;m³/s i april. Ho frys til i oktober eller november og er isdekt til vårsmeltinga byrjar i mai eller juni. Den største sideelvane hennar er Jelets, Lemva, Bolsjoj Kotsjmes og Kosiu frå venstre og Vorkuta, Sejda og Kolva frå høgre.

Elva har kjelda si nord i Uralfjella og renn sørvestover, om lag parallelt til fjellkjeda. Elva oppstår der elvane Bolsjaja Usa (*Store Usa*) og Malaja Usa (*Vesle Usa*) om lag 30&nbsp;km aust for Vorkuta. Dei to sideelvane er bratte med mange stryk og fossar. Etter dei to har renne saman vert elva rolegare med berre nokre få stryk i dei øvre delane. Her er breiddene høge og bratte, men leger nede vert dei lågare, skogkledde og myrlendte, bortsett frå områda rundt busetnaden Adak (russisk Адак), der elva går gjennom Tsjernysjovåsane.

Nedanfor busetnaden Sivomaskinskij (russisk Сивомаскинский) vert elva langt breiare og i dei nedre delane er ho frå 700 meter til 2&nbsp;km brei. Ho startar å danne meander og sandøyar og har denne utsjånaden til munningen. Om lag 30&nbsp;km frå munningen ligg byen Usinsk og elvehamna Parma. Usa renn ut i Petsjora ved busetnaden Ust-Usa.

Elva er framkommeleg 325&nbsp;km oppover og langs elva ligg hamnestadane Abez, Petrun, Makarikha, Parma og Ust-Usa. I nedslagsfeltet til Usa ligg kolfeltet Petsjora og i dei nedre områda, ved byen Usinsik, er det store petroleums- og gassfelt.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Usa River (Komi Republic)|Usa River (Komi Republic)]]» frå , den 22. september 2008.*
Tytebær

**Tytebær, tyting** eller **tyttebær** (*Vaccinium vitis-idaea*) er ein om lag 10 cm høg eviggrøn busk med krypande rotsystem, oppreiste skot og spreidde lêraktige blad med innrulla kant. Blomstrane er lysraude eller kvite og klokkeforma, og sit i endestilte klasar. 

Tytebærlynget er ein nøysom plante, men for å setje frukt, treng han ikkje så lite lys. Dei beste tytebærstadene er difor nyhogde hogstflater på mark med låg bonitet, typisk på tørre furumoar. Tytebær et utbreidd over heile Norden og går i Jotunheimen opp til 1800 moh. Arten er kaldt-temperert og arktisk cirkumpolær. 

## Underartar

Det er to underartar av *V. vitis-idaea*, ein i Eurasia og ein i Nord-Amerika. Dei skil seg i storleiken på blada:
**V. vitis-idaea* var. *vitis-idaea* L. — syn. *V. vitis-idaea* subsp. *vitis-idaea*. Eurasia. Blad 10-30 mm lange. Denne går under namnet *Cowberry*.
**V. vitis-idaea* var. *minus* Lodd. — syn. *V. vitis-idaea* subsp. *minus* (Lodd.) Hultén. Nord-Amerika. Blad 5-18 mm lange. Denne går under namnet *Lingonberry*.

## Eigenskapar og bruk
 
Tytebæret er raudt, og vert moge utpå hausten. Det inneheld rikeleg med organiske syrer, herunder konserverande benzosyre. Tytebærsyltetøy og tytebærsaft er derfor holdbar. 

I eldre tid vart tytebærsaft bruka for oppbevaring av kjøt. Tytebær og tytebærsaft har vore bruka medisinsk, blant anna mot feber. Ein har òg koka te på tytebærblada.

## Galleri

Fil:Vaccinium vitis-idaea (2005 09 18).jpg|Blome
Tyttebær.jpg|Bær 
Fil:Vaccinium vitis-idaea.jpg|Blomar
Fil:Tyttebær Trongheim.jpg|Tytebærsyltetøy


## Kjelder

* C.A.M. Lindman *Nordens Flora*. Gyldendal Norsk Forlag 1977 ISBN 82-05-08681-8
* Johannes Lid *Norsk og svensk flora*. Det Norske Samlaget 1974 ISBN 82-521-0297-2
* Knut Fægri: *Norges planter*. J.W. Cappelens Forlag 1958
* Carl Gottlob Rafn: *Danmarks og Holsteens Flora*. Kiøbenhavn 1800

## Bakgrunnsstoff
Kolva ved Usa

:*Kolva er òg ei elv i [[Perm kraj]], sjå [[Kolva i Perm kraj]]*.

**Kolva** (russisk Колва) er ei elv i Nenetsia og Republikken Komi i Russland. Ho er ei av sideelvane til Usa frå høgre i nedslagsfeltet til Petsjora. Ho har ei lengd på 546&nbsp;km og nedslagsfeltet er på . Kolva frys til seint i november og er isdekt til midten av mai. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kolva River (Usa)|Kolva River (Usa)]]» frå , den 22. september 2008.*
Pinega

**Pinega** (russisk Пинега) er ei elv i Arkhangelsk oblast i Russland. Han er ei av sideelvane til Nordre Dvina frå høgre. Ho har ei lengd på 779 km og eit nedslagsfelt på . Pinega frys til frå midten av oktober eller tidleg i november og er isdekt til midten av april eller tidleg i mai. Elva er framkommeleg 580 km oppover. Av sideelvar finn ein Vyja, Jula, Poksjenga, Ilesja og Jezjuga.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pinega River|Pinega River]]» frå , den 22. september 2008.*
Berkåk

**Berkåk** er administrasjonssenteret i Rennebu kommune i Trøndelag fylke. Tettstaden har . Europaveg 6 og Dovrebanen går gjennom Berkåk, og Riksveg 700 startar frå E6 her. 

Berkåk kyrkje er frå 1878.

## Sjå òg
* Berkåk stasjon
* Tettstader i Trøndelag

## Kjelder
* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Sør-Trøndelag»
Tettegras

**Tettegras** (*Pinguicula vulgaris*) er ein 10 cm høg plante med lysgrøne blad i rosett og eit bladlaus, kjertelhåra blomsterskaft med ein 2 cm lang mørkblå blomster. 

Bladoverflata er innsmurt med slim som inneheld enzym slik at plantene kan fordøye insekt som set seg fast i slimet. Planten kan så nyttiggjere seg næringsemne frå dei rotnande insekta. 

Vanleg tettegras veks på fuktige stader over heile Noreg, opp til 1600 moh. i Jotunheimen. Planten veks ofte på næringsfattig myr, men han kan òg vekse på nokså tørr mark. Utbreiinga er sirkumpolar. 

## Bruk
Tettegrasplantar har vore bruka til produksjon av tettemjølk, ei form for konservering av mjølk. Ein la 30-40 tettegrasblad nedst i eit kjørel, og helte kuvarm mjølk over. Etter ei stund vart mjølka seig, slik at ho ikkje skilde seg i myse og ostestoff. 

## Namn
Planten har namnet «tettegras» fordi blada frå tettegrasartane har vore bruka til å lage tettemjølk. 

Det latinske namnet kjem av *Pinguis* ’feit’, og siktar til blada som skin feittaktig. *Vulgaris* tyder ’vanleg’.

## Sjå òg
* Dvergtettegras *Pinguicula villosa*
* Fjelltettegras *P. alpina*

## Kjelder
* C.A.M. Lindman *Nordens Flora* Gyldendal Norsk Forlag 1977 ISBN 82-05-08681-8
* Johannes Lid *Norsk og svensk flora* Det Norske Samlaget 1974 ISBN 82-521-0297-2
* Knut Fægri: *Norges planter* J.W. Cappelens Forlag 1958

## Bakgrunnsstoff
Årnes i Åfjord

**Årnes**, også kalla **Å**, er ein tettstad i Åfjord kommune i Trøndelag fylke. Staden har , og er administrasjonssenter i kommunen.

Årnes ligg inst i Åfjorden.

På Årnes ligg Åset barne- og ungdomsskole, Åfjord videregående skole og Åfjord kyrkje. 

## Sjå òg
* Tettstader i Trøndelag

## Kjelder
* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Sør-Trøndelag»
Lysøysundet

**Lysøysundet** er ein tettstad i Ørland kommune i Trøndelag. Staden har  og ligg ved Lauvøyfjorden, på fastlandet innom Lysøya, sørom innlaupet til Åfjorden.

## Sjå òg
* Tettstader i Trøndelag

## Kjelder
* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Sør-Trøndelag»
Abba Kovner

**Abba Kovner** () var ein litauisk jødisk diktar og skribent som for det meste skreiv på hebraisk. Han vart òg ein partisanleiar under andre verdskrigen. Han var søskenbarn med den israelske kommunistleiaren Meir Vilner.

Kovner vart fødd i Sevastopol på Krim, men flytta så med familien sin til Vilne, som då låg i Polen. Han vart aktiv medlem i den sosialistiske og sionistiske ungdomsrørsla Hashomer Hatzair.

I juni 1941 kom det nazi-tyske åtaket og okkupasjonen, og Vilne-ghettoen vart etablert. Abba Kovner kom snart til at ei motstandsgruppe måtte skipast. Han var ein av leiarane i partisangruppa Fareynigte Partizaner Organizatsye (FPO), og leidde mellom anna åtak på tyske mål frå skogane rundt Vilne. Han har òg vorte skulda for valdshandlingar mot polske og litauiske sivile.

Etter at Vilne vart frigjort frå nazistane av den sovjetiske Raude Arméen, var Kovner aktiv i å hjelpe jødar til Palestina. Dit fór han sjølv òg, og han deltok i den israelske sjølvstendekrigen.

I 1970 fekk Kovner «israelprisen» i litteratur. 
  
## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Abba Kovner|Abba Kovner]]» frå , den 22. september 2008.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* Chronicles of the Vilna Ghetto: wartime photographs & documents - vilnaghetto.com 
* Abba Kovner Biography
* Abba Kovner and Resistance in the Vilna Ghetto
Nordre Dvina

**Nordre Dvina** (russisk Северная Двина) er ei elv nord i Russland som renn gjennom Vologda oblast og Arkhangelsk oblast og ut i Dvinabukta i Kvitsjøen. Ho er 744&nbsp;km lang. Elva må ikkje forvekslast med Vestre Dvina.

## Skipsfart og kanalar
Heile elva er framkommeleg og vert mykje nytta til tømmerfløyting. Nordre Dvina-kanalen er knytt til Volga-Austersjø-kanalen. På 1800-talet gjekk Nordre Jekaterininskij-kanalen, som ikkje er i bruk lenger, mellom Nordre Dvina og Kama.

## Byar langs Nordre Dvina

Frå kjelda til munningen:

* Veliki Ustiug
* Kotlas
* Novodvinsk
* Arkhangelsk
* Severodvinsk, hamneby, litt vest for deltaet.

## Sideelvar

I tillegg til kjeldeelvane Sukhon] (Suhona) og Jug finn ein: 
* Pinega
* Uftiuga 
* Vaga
* Vytsjegda
* Jomtsa

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Northern Dvina River|Northern Dvina River]]» frå , den 22. september 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
* Nordre Dvina
Fareynigte Partizaner Organizatsye

**Fareynigte Partizaner Organizatsye** (FPO) var ei jødisk motstandsgruppe frå Vilne-ghettoen under andre verdskrigen. Gruppa vart etablert av kommunistar, bundistar og venstre-sionistar, og leiarane var Abba Kovner og Yitzhak Wittenberg. 

FPO vart skipa 21. januar 1942, og tok mottoet *«Vi vil ikkje la dei føre oss som dyr til slaktehuset!»* 

FPO vart motarbeidd av dei ghetto-leiarane som samarbeidde med tyskarane («Judenrat»). 

Måla til FPO var å etablere sjølvforsvar i ghettoen, å sabotere tyske industrielle og militære aktivitetar og å slutte seg til kampen dei sovjetiske partisanane og Den Raude Arméen førte mot nazistane. 

Men tidleg i 1943 fanga tyskarane ein motstandsmann som røpa for mykje og etter tyske trugslar overleverte Judenrat Wittenberg til Gestapo. FPO sette han fri att gjennom væpna aksjon, og stabla på beina ein liten milits. Men Judenrat gav endå ein gong etter for tysk press og trugslar, støtta av delar av ghettobefolkninga, og på grunn av det måtte FPO gi seg i denne omgangen. Wittenberg let seg ta til fange og gjorde sjølvmord i cella. 

Men då nazistane kom for å utslette ghettoen likevel seinare same året, samla FPO-medlemene seg igjen. Sidan Judenrat utleverte kampvillige jødar til tyskarane, fór FPO no ut i skogane for å halde fram kampen derifrå. 

FPO deltok i frigjeringa av Vilne frå nazistane i 1944, saman med sovjetiske styrkar. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Fareinigte Partizaner Organizacje|Fareinigte Partizaner Organizacje]]» frå , den 22. september 2008.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* Chronicles of the Vilna Ghetto: wartime photographs & documents - vilnaghetto.com 
* About the Holocaust 
* Jewish Partisan Group Near Vilna 
* Kurzbiographien
* Partisan Rachel Rudnitzky After Liberation
* Partisans in Vilna
* Partisans of Vilna
* Rozka Korczak & Abba Kovner with members of the United Partisan Organization (FPO) 
* Vilna Partisans
* FPO-marsj
Vyja

**Vyja** (russisk Выя) er ei elv i Arkhangelsk oblast i Russland og ei av sideelvane til Pinega frå venstre i nedslagsfeltet til Nordre Dvina. Ho er 181 km lang og har eit nedslagsfelt på 2710 km².

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vyja River|Vyja River]]» frå , den 22. september 2008.*
Jula

**Jula** (russisk Юла) er ei elv i Arkhangelsk oblast i Russland. Ho er ei av sideelvane til Pinega frå venstre i nedslagsfeltet il Nordre Dvina. Jula er 314 km lang og har sjølv eit nedslagsfelt på 5290 km².
Poksjenga

**Poksjenga** (russisk Покшенга) er ei elv i Arkhangelsk oblast i Russland og ei av sideelvane til Pinega i venstre i nedslagsfeltet til Nordre Dvina. Ho har ei lengd på 170 km og eit nedslagfelt på 4960 km².
Jezjuga

**Jezjuga** (russisk Ежуга) er ei elv i Arkhangelsk oblast i Russland og ei av sideelvane til Pinega frå høgre. Ho har ei lengd på 165 km og eit nedslagsfelt på 2850 km².
Uftiuga ved Nordre Dvina

**Uftiuga** er ei elv i Arkhangelsk oblast i Russland og ei av sideelvane til Nordre Dvina. Ho har ei lengd på 236 km og eit nedslagsfelt på &nbsp;km². Elva frys til siste halvdel av oktober eller november og er isdekt til slutten av april eller byrjinga av mai. Elva vart nytta til transport av tømmer i sovjettida. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Уфтюга (река, приток Северной Двины)|Уфтюга (река, приток Северной Двины)]]» frå , den 22. september 2008.*
Fjelltettegras

**Fjellettegras** (*Pinguicula alpina*) er ein 10 cm høg plante med lysgrøne blad i rosett og eit snautt blomsterskaft med kvite blomstar.

Bladoverflata er innsmurt med slim som inneheld enzym slik at plantene kan fordøye insekt som set seg fast i slimet. Planten kan så nyttiggjere seg næringsemne frå dei rotnande insekta. 

Fjelltettegras veks på fuktige, kalkrike stader i fjellet i frå Tynset og Os til Oppdal, Haltdalen og Brekken, dessutan i Hattfjelldal, og vanlegare frå Saltdaltil Sør-Varanger. I Sverige veks han i Gotland, i Härjedalen og frå Åsele Lappmark til Torne Lappmark. 

## Bruk
Tettegrasplantar har vore bruka til produksjon av tettemjølk, ei form for konservering av mjølk. Ein la 30-40 tettegrasblad nedst i eit kjørel, og helte kuvarm mjølk over. Etter ei stund vart mjølka seig, slik at ho ikkje skilde seg i myse og ostestoff. 

## Namnet
Fjelltettegras har namnet tettegras fordi blada frå tettegrasartane har vore bruka til å lage tettemjølk, og er som elles fordi det er ein fjellplante. 

Det latinske namnet kjem av *Pinguis*, ‘feit’, og siktar til blada som skin feittaktig. *Alpina* tyder ‘fjell’.

## Sjå òg
* Vanleg tettegras *Pinguicula vulgaris*
* Dvergtettegras *P. villosa*

## Kjelder
* Johannes Lid *Norsk og svensk flora* Det Norske Samlaget 1974 ISBN 82-521-0297-2
* Knut Fægri: *Norges planter* J.W. Cappelens Forlag 1958

## Bakgrunnsstoff
*
Visjera i Komi

**Visjera ** (russisk Вишера eller Вышера) er ei elv i Republikken Komi i Russland og ei av sideelvane til Vytsjegda frå høgre. Ho er 247&nbsp;km lang og har eit nedslagsfelt på 8780 km². Visjera frys til i november og er islagd til ut i april.
Flytegrense

**Flytegrensa** er eit mål for kor stor kraft eit materiale kan tola før det vert varig deformert.

## Sjå òg
* Strekkfastleik

* Elastisitetsgrense

* Materialprøving
* Flytegrense i geologi
Sysola

**Sysola** (russisk Сысола) er ei elv nordvest i Russland i Republikken Komi, men dei to elvane som renn saman og dannar elva har kjeldene sine i Kirov oblast og Perm oblast. Sysola er ei sideelv av den større Vytsjegda, som ho møter i Syktyvkar. Elva er 487&nbsp;km lang og har eit nedslagsfelt på .
Nordlege Keltma

**Nordlege Keltma** er ei elv i Republikken Komi i Russland og ei av sideelvane til Vytsjegda frå venstre.
Ho har ei lengd på 155&nbsp;km og eit nedslagsfelt på . Ho frys til i byrjinga av november og er isdekt til byrjinga av mai.
Dei største sideelvane hennar er Okos, Vol, Votsj og Prub frå venstre og El frå høgre.

Nordre Keltma har utspring nær grensa til Perm kraj, søraust i Komi. Ho renn nordvest- og vestover. Breidda av elva er stort sett myrlendt. Tidlegare vart elva mykje nytta til tømmerfløyting.

Northern Keltma må ikkje forvekslast med Søndre Keltma, som startar nær Nordre Keltma, men renn sørover og ut i Kama.

Mellom 1785 og 1822 vart det bygd ein 20&nbsp;km lang kanal mellom dei to elvane, som knyter Vytsjegda til Kama og Volga. Kanalen var i drift i 16 år før han vart lagd ned i 1836.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Северная Кельтма (река)|Северная Кельтма (река)]]» frå ,  den 22. september 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Tettstaden Bjugn

**Bjugn** (tidlegare **Botngård**) er ein tettstad i Ørland kommune i Trøndelag fylke. Staden var tidlegare administrasjonssenter i Bjugn kommune og frå 1. januar 2020 administrasjonssenter for Ørland kommune. Staden har .

I samband med Kommunereforma i Noreg blei det vedteke at Bjugn kommune og Ørland kommune skulle slå seg saman frå 1. januar 2020, til ein ny kommune med namnet Ørland kommune. Den nye kommunen skulle ha Botngård – som skifta namn til Bjugn – som administrasjonssenter.

## Sjå òg
* Tettstader i Trøndelag

## Kjelder



* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Sør-Trøndelag»
Vaga

**Vaga** (russisk Вага) er ei elv i Vologda og Arkhangelsk oblast i Russland og ei av sideelvane til Nordre Dvina. Ho har ei lengd på 575 km og eit nedslagsfelt på . Elva frys til i midten av november og er islagd til seint i april. Dei største sideelvane hennar Kuloj, Ustia og Vel. Det meste av kan nyttast til skipsfart når vassføringa er stor. Byane Velsk og Sjenkursk ligg ved Vaga.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vaga River|Vaga River]]» frå , den 22. september 2008.*
Jugelva

**Jug** (russisk Юг, tyder 'sør') er ei elv i Russland og ei av kjeldeelvane til Nordre Dvina. Ho har ei lengd på 574&nbsp;km. Kjelda hennar er nær Nikolsk i Vologda oblast. Ho renn stort sett nordovr. Jug renn saman med Sukhona nær Velikij Ustiug og dannar Nordre Dvina.

Namnet på elva kjem frå finsk-ugriske språk som vart nytta i området før slavarane kom hit, truleg komi for «elv» (jfr. finsk *joki*).

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Yug River|Yug River]]» frå , den 22. september 2008.*