Purpurmarihand

**Purpurmarihand** (*Dactylorhiza majalis* ssp. *purpurella*) er ei plante i marihandslekta *Dactylorhiza* i orkidéfamilien (marihandfamilien) Orchidaceae.

## Systematikk
Purpurmarihand blei tidlegare ofte rekna som ein eigen art, *D.&nbsp;purpurella*, men blir no rekna til kongsmarihand-gruppa *D.&nbsp;majalis*, og har status som underart. Heile gruppa er tetraploid og har truleg kome til ved hybridisering mellom dei to diploide plantene engmarihand (*D. incarnata*) og skogmarihand (*D. maculata* ssp. *fuchsii*), kopla med dobling av kromosomtalet.

Andre underartar av kongsmarihand i Noreg er smalmarihand (ssp. *sphagnicola*) og lappmarihand (ssp. *lapponica*). I Sør-Sverige og Danmark veks nominatunderarten (ssp. ''majalis'').

I *Field Guide to the Orchids of Europe and the Mediterranean* (2019) og i *WFO – The World Flora Online* er purpurmarihand rekna som underart, medan *Plants of the World Online* reknar taksonet som ein eigen art *D.&nbsp;purpurella*.

## Utbreiing
Purpurmarihand er bunden til kalkrikt sanddynelandskap nær sjøen i Rogaland, Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal. Planta har òg vore funne i Ørland i Trøndelag, men kan vere utgått der. Purpurmarihand er freda, men er truga av både redusert beite og nedbygging av lokalitetar. Purpurmarihand er derfor på Norsk raudliste for artar (2021) med statusen sterkt truga (EN).

Arten finst òg i Danmark (status LC, dansk namn *purpur-gøgeurt*) og på Færøyane (VU, *sera sjáldsom*, færøysk namn *reyður børkubóndi*). I den danske Naturbasen er det oppgitt to varietetar:
**D.&nbsp;majalis* ssp. *purpurella* var. *purpurella* (LC, dansk namn *purpur-gøgeurt*)
**D.&nbsp;majalis* ssp. *purpurella* var. *cambrensis* (LC, dansk namn *vendsyssel-gøgeurt*)

På Dei britiske øyane er purpurmarihand (engelsk namn *northern marsh orchid*) rekna som ein art *D.&nbsp;purpurella* og er rekna som livskraftig (LC) i både den britiske og den irske raudlista, på same måte som lokalt i England og Wales, og han er ikkje nemnd for tiltak i Skottland. Ein har tidlegare rekna med to underartar (ssp. *purpurella* og ssp. *cambrensis*), som no blir rekna som varietetar. Underarten ssp. *cambrensis* (engelsk namn *Welsh marsh orchid*) har vore verna gjennom den britiske *Handlingsplan for biodiversitet*  og er rekna som sårbar (VU) i Wales og Skottland.

I Nederland er purpurmarihand nyleg funne på Dei vestfrisiske øyane og på fastlandet heilt i nord. Han er så langt ikkje raudlistevurdert.

## Hybridar
Hybridar mellom purpurmarihand og grasmarihand (*Dactylorhiza incarnata* ssp. *incarnata* × *majalis* ssp. *purpurella* eller *Dactylorhiza* ×*latirella*) er funne på det nordlege Vestlandet i Noreg, i Danmark og i dei nordlege delane av Dei britiske øyane. I Danmark er det òg registrert hybridar mellom purpurmarihand og dynemarihand (*Dactylorhiza incarnata* ssp. *coccinea* × *majalis* ssp. *purpurella*).

Hybridar med flekkmarihand (*Dactylorhiza maculata* ssp. *maculata* × *majalis* ssp. *purpurella* eller *Dactylorhiza* ×*formosa*) er i Noreg registrert i Rogaland og Sogn og Fjordane, og han finst òg i Danmark. Denne hybriden er registrert med eitt funn frå 1987 på Færøyane, og på Dei britiske øyane er han rekna som den vanlegaste orkidéhybriden i den nordlege delen av Storbritannia og i Irland. Ganske vanleg på Dei britiske øyane er òg hybriden mellom purpurmarihand og skogmarihand (*Dactylorhiza maculata* ssp. *fuchsii* × *majalis* ssp. *purpurella* eller *Dactylorhiza* ×*venusta*), men han er ikkje funne i Norden. Hybridar med stormarihand (*Dactylorhiza majalis* ssp. *praetermissa* × *majalis* ssp. *purpurella* eller *Dactylorhiza* ×*salteri*) er svært sjeldne og er berre funne i Wales.

På dei britiske øyane er det registrert hybridar med grønkurle (*Dactylorhiza majalis* ssp. *purpurella* × *viridis* eller *Dactylorhiza* ×*viridella*) i Irland og på Hebridane i Skottland.

Purpurmarihand kan òg danne ein intergenerisk hybrid (hybrid mellom ulike slekter) med grannbrudespore (*Dactylorhiza majalis* ssp. *purpurella* × *Gymnadenia borealis* eller ×*Dactylodenia varia*). Han er funnen i Nord-England, Skottland og Irland.

## Vernetiltak
I samband med Ryfast-utbygginga blei Vegvesenet i mars 2015 pålagt å flytte ein forekomst av purpurmarihand frå midtrabatten på motorvegen til Mostun ved Mosvatnet i Stavanger.

## Referansar





## Bakgrunnsstoff
*