open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Odessakatakombene

**Odessakatakombene** er eit nettverk av tunnelar i tre nivå under byen Odessa i Ukraina. Største delen av katakombane er skapt i samband med gruvedrift etter stein. Katakombane rekk 60 meter under jordoverflata. 

Det meste av husa frå 1800-talet i byen vart bygd av sandstein henta ut frå lokale gruver. Dei tomme gruvene vart seinare nytt og utvida av lokale smuglarar. Dette skapte ein gigantisk labyrint av undergrunnstunnelar under Odessa, som vart kalla katakombar

I dag er dei populære for turistar som er ute etter spenning, sidan det kan vere farleg å utforske tunnelane. Slike turar er ikkje offisielle sidan katakombane ikkje er fullstendig kartlagde og ikkje vert rekna som trygge. Det har vore tilfelle der folk har gått seg vill i tunnelnettverket og døydd av dehydrering eller steinras. 

## Galleri

Fil:Nerubayskoe_01.jpg
Fil:Nerubayskoe 03.jpg
Fil:Nerubayskoe 06.jpg
Fil:Nerubayskoe 07.jpg
Fil:Nerubayskoe 08.jpg
Fil:Odessa kat 01.jpg


## Sjå òg
*Slaget ved Odessa i 1941
*Znojmokatakombene

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Odessa Catacombs|Odessa Catacombs]]» frå ,  den 5. september 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Optymistytsjnagrotta

**Optymistytsjna** (ukrainsk Оптимістична; russisk Оптимистическая, tyder 'optimistisk') er ei gipsgrotte ligg nær Korolivka i Borstsjiv rajon i Ternopil oblast i Ukraina. Fram til 2005 var 230&nbsp;km av grotta kartlagd og ho er den lengste grotta i Eurasia. Somme kjelder skriv at ho er 214&nbsp;km lang, noko som gjer ho til den tredje lengste i verda etter Mammutgrotta og Juvelgrotta og den lengste gipsgrotta i verda. 

Heile grotta ligg under eit 2&nbsp;km² området i gips frå øvre tertiærtida som er mindre enn 20 meter tjukt. Passasjane er ofte låge og ofte fylte med gjørme. Grotta består av eit nettverk av gangar i fleire nivå og grotta er derfor ein labyrint. 

Grottekomplekset vart oppdaga av speleologar frå Lviv i 1966. Grotta ligg ikkje langt unna Ozernaja, den 11 lengste grotta i verda med 122&nbsp;km, men ein har så langt ikkje funne samband mellom dei to grottene.

I 2008 vart gruppa rekna med blant dei sju naturlege underverka i Ukraina. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Optymistychna Cave|en:Optymistychna Cave]]» frå ,  den 5. september 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*** Description of a 1990 trip to Optymistytsjna by British grotters
*** Table of grotte lengths
*** The Fund of Support Scientific and Creative Initiatives
Nærgrottene

**Nærgrottene** eller **St. Anton-grotta** (ukrainsk Ближні печери, *Blyzjni petsjery*; russisk Ближние пещеры, *Blizjnije pestsjery*) er historiske grotter og eit nettverk av tunnelar i grotteklosteret Kiev Petsjersk Lavra frå mellomalderen i Kiev, hovudstaden i Ukraina. Nærgrottene har ei samla lengd på 383 meter og er 5 til 20 meter djup.

Nærgrottene vart skapte i 1057 då St. Varlaam vart peikt ut til den første hegumen (*[[abbed]]*) i Kiev Petsjersk Lavra av St. Anton. Munken Anton trekte seg sjølv attende frå klosteret og slo seg sidan ned på ein ny ås, der han grov ut ei ny undergrunnscelle som no fekk namnet Nærgrottene.

Nærgrottene består av undergrunnskyrkja St. Anton, Kyrkja for entreen til Guds mor i Tempelet og St. Varlaam-kyrkja. Grottene har òg totalt 79 gravkammer, mellom anna Nestor krønikeskrivaren, ikonkunstnaren Alipy og Grigorij, doktoren Agapit, den heilage martyren Kuksja, i tillegg til leivningane til den episke helten Ilja Muromets. Under utforskinga av leivningane vart det funne ut at Ilja Muromets vart stukken i hel. I følgje ei segn skal ein engel ha transportert han til staden der han skal ha døydd i Lavra-grottene.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Near Caves|Near Caves]]» frå ,  den 5. september 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* 
* 
* 
* lavra.ua - Map of Kiev Pechersk Lavra near grotterns, in Ukrainian
Alyawarr

**Alyawarr** er eit australsk språk som vart snakka av 1&nbsp;450 personar i 1996. Alyawarr blir snakka ved Sandover og Tennant creek i Nordterritoriet og Queensland i Australia. Alyawarr tilhøyrer dei pama-nyunganske språka. Det er nærast i slekt med vest-arrarnte (språkkode are), anmatyerre (amx) og kaytetye (gbb).

Språket har berre tre innfødde talord: *Anyent* [ʌˈɲəntʰ] for 1, *atherr* [ʌ'tθəɾᵉ] for 2 og *irrpety* [iɾ'pitʃ] for 3. For tal høgare enn dette brukte ein opphavleg *irrpetyap* [ir'pitʃʌp], som tyder 'nokre', *akngerr* [ʌk'ŋəɾᵊ], 'mange' eller *akngerr innga* [ʌk'ŋə in'ŋʌ], 'svært mange'. Ein har seinare teke i bruk engelske talord som lånord.

## Kjelder

*Alyawarr ved *Ethnologue - Languages of the World*
*Alyawarr  ved lingweb.eva.mpg.de

## Bakgrunnsstoff
*Ethnologue - Languages of the World
*Bibelhistorier og songar på alyawarr ved globalrecordings.net
*Swadesh-ord på alyawarr frå The Rosetta Project
Johnny Gray

**Johnny Gray** () er ein tidlegare USA-amerikansk 800-meterløpar frå Los Angeles. Ein av hans største prestasjonar var då han sette USA-amerikansk rekord på distansen med tida 1,42.60 i Koblenz, 1985.

Johnny Gray deltok på 800 meter i sitt fyrste OL under sommar-OL 1984 i heimbyen Los Angeles. Han enda her på ein sjuandeplass, men forbetra resultatet til ein femteplass til sommar-OL 1988 i Seoul. I sommar-OL 1992 tok han bronse på 800 meter på tida 1,43.97. Dette vart hans fyrste og einaste OL-medalje, men han deltok også under sommar-OL 1996 i Atlanta. 

Resultata hans var synleg betre i dei panamerikanske leikane. Han deltok i leikane fyrste gongen i 1987 og tok gullmedaljen på tida 1,46.79. Neste gong Gray deltok i leikane var tolv år seinare, i 1999. Gray var no 39 år gamal, men tok ein ny gullmedalje på tida 1,45.38. 

Johnny Gray vann også Bislett-medaljen i 1997 for store idrettsbragder på Bislett stadion. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Johnny Gray|Johnny Gray]]» frå ,  den 5. september 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Fingolfin

**Fingolfin** er namnet på ein alvekonge i J.R.R. Tolkiens legendarium, og han spelar ein viktig rolle i Silmarillion. Han er yngre bror av Fêanor, og eldste son av kong Finwë og andre kona hans, Indis av Vanyafolket. Etter Fëanors opprør, vart han kanna som konge over noldofolket i Midgard og vart den første høgkongen der.

### I Silmarillion

Fingolfin vart fødd i Valinor som eldste son av Finwë og Indis. Det var aldri god stemning mellom han og Fëanor, men Fingolfin var rekna som både edel og lojal mot faren og broren. Då Melkor vart frigjeven etter tre æver i fangenskap, sette han brørne opp mot kvarandre, og Fëanor drog sverd mot Fingolfin i Tirion. Etter dette vart Fingolfin hovdingen over alvane i Tirion, og han slutta seg og til opprøret og reiste til Midgard etter eggjinga frå Fëanor, sidan han hadde svore å vera "heil bror i ånd". 

Men Fëanor sveik følgjet til Fingolfin, som laut våge folket sitt over den kvernande isen Helcaraxë med store tap. Han reiste nord til Hithlum og sette opp riket sitt der, når han først var komen til Midgard. Derifrå heldt han vakt over Morgoth, og var den første i åtaka mot han når det kom til slag. Fingolfin gjorde mykje for å sameine noldofyrstane att etter at Fëanor var daud.

### Dagor Bragollach

Fingolfin vart dermed øvste leiar for noldofolket i "bråeldslaget", der mange av frendene hans fall. Sistpå vart Fingolfin ustyrleg, då han såg at noldoane var ved å tapa slaget, og han reid fram for å utmane Morgoth til tvekamp. Morgoth synte seg, og Fingolfin kjempa mot han og gav han mange sår. Enden vart likevel at han vart krasa til marka, og let livet sitt framfor dørene til Thangorodrim. Lekamen hans vart boren bort av storørna Thorondor. 

Fingolfin var far til Fingon, som var konge etter han, Turgon, kongen i Gondolin, og Aredhel, som var mor til Maeglin. 

## Tidleg legendarium

Sidan Turgon opphavleg var tenkt som son av Finwë, finst det få beine spor etter Fingolfin i the Book of Lost Tales. Heile Fëanors frendesvik, og rolla Fingolfin spelar i seinare tekster, kom først til seinare. 

I den neste versjonen frå Tolkiens hand, *The early Silmarillion*, forfatta om lag 1926, finn namnet Fingolfin første gong, som son av Fëanor og soneson av Finn (Finwë). Namnet Golfin eller Golfinweg hadde vore til stades i versjonar av *Lost tales* før denne tida. Det er tydeleg at Finweg/Golfinweg var kimen til denne figuren.
William Sigei

**William Sigei** () er ein tidlegare langdistanseløpar frå Kenya. 

William Sigei vann VM i terrengløp både i 1993 og i 1994. I 1994 sette han ny verdsrekord på 10 000 meter på tida 26,52,23 på Bislett stadion i Oslo. For denne prestasjonen fekk han Bislett-medaljen. Rekorden hans heldt til 1995, då Haile Gebrselassie slo han. Dagens verdsrekordhaldar på 10 000 meter er Kenenisa Bekele frå Etiopia. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:William Sigei|William Sigei]]» frå ,  den 5. september 2012.*
Gollegiella

**Gollegiella** (nordsamisk for 'gullspråket') er ein nordisk samisk språkpris som vart oppretta i 2004 av ministrane som var ansvarlege for samiske spørsmål og av sametingspresidentane i Noreg, Sverige og Finland. Prisen er på 15 000 euro og blir delt ut annakvart år.

Einskildpersonar og institusjonar i desse tre landa og Russland kan gjere framlegg om kandidatar. Formålet med prisen er å fremje, utvikle og bevare dei samiske språka. Språka kan bli delt ut til einskildpersonar, grupper, organisasjonar og institusjonar, og det er mogleg å dele prisen.

## Prismottakarar
* 2004: Ella Holm Bull og Anarâškielâ servi
* 2006: Harald Gaski og Jouni Moshnikoff
* 2008: Sami Siida i Utsjok og Henrik Barruk frå Storuman
* 2010: Máret Sárá og Lajla Mattsson Magga
* 2012: Aleksandra Antonova og Nina Afanasjeva, og Divvun og Giellatekno
* 2014: Kerttu Vuolab, Seija Sivertsen og Mikael Svonni
* 2016:  Inga Márjá og Máret Steinfjell (SR Sameradion) og Kirsi og Jan Skoglund Paltto (ABC-Company).
* 2018: Karin Tuolja (Jokkmokk) og Jekaterina Mechkina (Murmansk)
* 2020: Ellen Pautamo og Jonar Thomasson
* 2022: Ole Henrik Magga
* 2024: Sig-Britt Persson og Pekka Sammallahti

## Fotnotar
Harald Gaski

**Harald Gaski** () er ein samisk litteraturvitar og forfattar frå Noreg som vaks opp i Tana i Finnmark fylke. Han har vore tilsett som  førsteamanuensis i samisk litteraturvitskap ved Universitetet i Tromsø.  Han vart utnemnd til professor i samisk litteratur ved Samisk høgskole i 2019. Gaski er professor II i samisk kultur og litteratur ved Universitetet i Tromsø.

Harald Gaski fekk den samiske språkprisen Gollegiella i 2006.

## Bibliografi i utval

* *Med ord skal tyvene fordrives : om samenes episk poetiske diktning*, Davvi Media, Karasjok 1987, ISBN 82-7374-011-0
* Med Nils Öyvind Helander:*Čálli giehta ollá guhkás*, 1991, ISBN 9789518939194
* *Skriftbilder : samisk litteraturhistorie*, lærebok, i serien *Gielas gillii mielas millii* nr 2, Davvi Girji, Kárášjohka/Karasjok 1998, ISBN 82-7374-353-5
* Med Lena Kappflell: *Samisk kultur i Norden : en perspektiverende rapport*, Nordisk Kultur Institut, i serien *Nordisk kulturpolitik under forandring*, 2002, ISBN 87-986225-4-4
* *Samisk kultur i Norden*, 2002, ISBN 9788798622543
* *Čiežain čáziin*, barne- og ungdomsbok (Harald Gaski og Lars Nordström: *Sju slags vatten*, DAT, Kautokeino 2004, ISBN 9788290625424)
* *Den lille forfatterboka : samisk*, lærebok, Bibliotekssentralen, Oslo 2004, ISBN 82-7022-306-9
* Med Lars Nordström: *Seitsemän veden joiku*, 2009, ISBN 9789525321524
*Med Aage Solbakk (redaktørar): *Tiden er et skip som ikke kaster anker : samiske ordtak i norsk oversettelse med forklaringer*, ČálliidLágádus , Kárášjohka 2004 (2009), ISBN 978-82-92044-82-7

## Kjelder

* Om Harald Gaski på samikopiija.org
----

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Harald Gaski|Harald Gaski]]» frå ,  den 5. september 2012.*
Prestegrotta

**Prestegrotta** (*Ozerna* på ukrainsk Озерна, tyder: "innsjø") er ei grotte vest i Ukraina nær landsbyen *Strilkivtsi* (ukrainsk стрілківці), i Borsjtsjiv rajon i Ternopil oblast.  

Prestegrotta er ein del av eit omfattande gipsgrottesystem og er ei av dei lengste i verda med ei lengd på 124 km, av dei delane som er utforska. Grotta ligg kring 450 km frå Kiev og kring 5,5 km sør for Borsjtsjiv.

I 1942-1944 gøymde fleire jødiske familiar seg frå nazistane. Nokre av dei vart funne, medan 38 av dei overlevde fram til den raude armeen frigjorde området i april 1944. Somme av dei hadde då vore i grotta i 344 dagar. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Priest's Grotto|Priest's Grotto]]» frå ,  den 5. september 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*



## Bakgrunnsstoff
* The Darkest Days - artikkel i National Geographic Magazine
Vjalovagrotta

**Vjalovagrotta** (пещера Вялова) er ei grotte i fjellet Tsjatyrdag på Krimhalvøya. Tidlegare heitte grotta Togerik-Alan-Hosar (Тогерик-Алан-Хосар).

Grotta har ein vertikal inngang med ei djupne på 31 meter i form av ei nesten vertikal sjakt. Den totale djupna på grotta er 124 meter og er ein del av Vjalova grottesystem.

Grotta er kalla opp etter ein russisk speleolog Vjalov.

Vjalova grottesystem er eit system på tre grotter. Systemet består av tre grotter (har tre inngangar): Utsjunzjugrotta, Vjalovagrotta] og Obvalnajagrotta. Systemet er kalla opp etter den russiske speleologen Vjalov.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vyalova Cave|Vyalova Cave]]» frå ,  den 5. september 2012.*  

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av inngangen til foto
Xiaogan

**Xiaogan** (kinesisk: 孝感; pinyin: *Xiàogǎn*) er eit byprefektur i den nordaustlege delen av provinsen Hubei i det sentrale Kina. Byprefekturet har eit areal på 8&nbsp;910 km² og om lag 4,8 millionar ibuarar i 2010.

Byprefekturet Xiaogan omfattar eitt distrikt (区 *qū*), tre byfylke (市 *shì*) og tre fylke (县 *xiàn*).

### Samferdsle
Kinas riksveg 107 går gjennom området. Han strekker seg frå Beijing sør til Shenzhen, og er  innom provinshovudstadene Shijiazhuang, Zhengzhou, Wuhan, Changsha og Guangzhou. Også Kinas riksveg 316 går gjennom området. Han fører frå Fuzhou i Fujian via Nanchang i provinsen Jiangxi og Wuhan i provinsen Hubei til Lanzhou i Gansu.

## Bakgrunnsstoff
Om Xiaogan i China Daily

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Xiaogan|Xiaogan]]» frå ,  den 5. september 2012.*
Warrgamay

**Warrgamay** er eit sterkt truga eller utdøydd australsk språk som høyrer til dei pama-nyunganske språka og er nært i slekt med dyirbal. I 1981 hadde det berre 3 registrerte talarar, det same talet blei oppgjeve av SIL i 2011. Likevel finst det døme på forsøk på vidareføring av språket, som ved å laga warrgamay-barnebøker.

Utbreiingsområdet til warrgamay er nord i Queensland, særleg i Cardwell-området, langs kysten sør for Hinchinbrook-øya og langs breidda av Herbert-elva.

## Språkdøme
Desse døma på namn på ulike kroppsdelar er henta frå Queensland Memory State Library of Queensland.

## Kjelder

----
*Wikipedia på svensk, 6.9. 2012.

## Bakgrunnsstoff
*Warrgamay i *The World Atlas of Language Structures* (WALS)
*Warrgamay i *[[Ethnologue]] - Languages of the World*
* OLAC resources in and about the Warrgamay language
Nyawaygi

**Nyawaygi** er eit utdøydd australsk språk. Nyawaygi vart snakka i nordaustre Queensland og høyrde til dei pama-nyunganske språka.

## Bakgrunnsstoff
*Nyawaygi i Ethnologue - Languages of the World]
Lister

**Lister** er eit distrikt i den vestlegaste delen av tidlegare Vest-Agder fylke på Sørlandet. Namnet «Lister» kjem frå det gamle namnet på Lista-halvøya, og omfattar kommunane i Agder vest for det sørlegaste punktet i Noreg, Lindesnes.

Lister har til saman 35&nbsp;302 innbyggjarar (1. juli 2009) og dekkjer 4&nbsp;175 kvadratkilometer, fordelt på dei seks kommunane Flekkefjord, Sirdal, Kvinesdal, Farsund, Lyngdal og Hægebostad. Dei tre byane i området er Flekkefjord, Farsund og Lyngdal. 

Lister-distriktet utgjorde det tidlegare *Lister [[len]]* under Agdesiden hovedlen og *Lister [[fogderi]]* under Christiansand stift. Namnet «Lister» var ein dansk markgrevetittel som blei gjeven  til Hugo Octavio Accoramboni i Firenze i 1709.

Distriktet omfattar i dag Lister prosti under Agder og Telemark bispedøme i Den norske kyrkja. Størsteparten av distriktet utgjer domsmyndigheitsområdet til Lister tingrett under Agder lagdøme. Sirdal høyrer derimot til domsmyndigheitsområdet til Dalane tingrett under Gulating lagdøme.

Distriktet samarbeider i regionrådet for Lister, Listerrådet. Det utgjer også næringsregion Lister (NHO).  Dei seks listerkommunane har en felles strategisk næringsplan. Planen har status som fylkesdelplan, og blei vedteken av fylkestinget i juni 2006. Planen blei utarbeidd av Vest-Agder fylkeskommune og Listerrådet. Saman med fylkeskommunen har Listerrådet ansvar for å følgje opp planen og setja i gang prosjekt og tiltak. Rådet har vidare koordinerande ansvar for oppfølging. Den første evalueringa av planen fann stad hausten 2008.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lister|Lister]]» frå ,  den 6. september 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* lister.no 
* regionlister.no
Ayja

**Ayja** er eit nes i Svartehavet søraust i Balaklava. Neset er ein 13 km lang utstikkar av Krimfjella mellom Laspibukta (i aust) frå Balaklavabukta (i vest). Det høgaste punktetKokija-Kija (Den blå klippen) (559 moh). Ein storm utanfor Ayja er tema i eit av måleria til Aivazovskij. Det ligg eit sovjetisk missilsystem på Ayja. Neset har mange grotter og verna som ein nasjonal *[[zakaznik]]*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aya|Aya]]» frå ,  den 6. september 2012.*
Kapp E

**Kapp E** eller **Nord-Odessa-neset** (ukrainsk мис Е, Північний Одеський, russisk мыс Е, Северный Одесский) er det nordlegaste neset i Odessabukta. Neset ligg på kysten mellom landsbyane Liskyj og Fontanka i Odessa oblast.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cape E|Cape E]]» frå ,  den 6. september 2012.*
Velykyj Fontan-neset

**Velykyj Fontan-neset** (**Store Fontan** ukrainsk Мис Великий Фонтан, russisk Мыс Большой Фонтан) er det sørlegaste punktet i Odessabukta i Ukraina. Det ligg heilt sør i byen Odessa.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cape Velyky Fontan|Cape Velyky Fontan]]» frå ,  den 6. september 2012.*
Kazantyp

**Kazantyp** (ukrainsk Казантип, *Kazantyp*; russisk Казантип, *Kazantip*; krimtatarisk *Qazan Tip*) er eit nes nordaust på Krimhalvøya (i Ukraina) ved kysten av Azovhavet. Kazantyp kjem frå det krimtatariske *qazan tüp* som tyder *botnen av [[gryte|gryta]]* og syner til profilen til neset. Det strekkjer seg 3-4 km ut i sjøen og er 107 meter over havet på det høgaste. Neset er det hordlegaste punktet på Krimhalvøya, og skil Arbatlagunane frå resten av sjøen. 

Kazantyp er stort sett dekt av sletter. Sidan 1998 har det vore eit naturreservat i Ukraina. På austsida av neset ligg det gamle ruinar av busetnader som går attende til 2000-1000 fvt. 

Kazantypfyret ligg på neset. I 1995-1999 vart det halde ein internasjonal elektronisk musikkfestival kalla Kazantip i nærleiken av neset. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kazantyp|Kazantyp]]» frå ,  den 6. september 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Kazantip 
* Kazantip naturreservat
Sarytsj

**Sarytsj** (ukrainsk Са́рич; russisk Са́рыч; krimtatarisk Sarıç) er eit nes (russisk Мыс, *mys*) ved kysten av Svartehavet på Krimhalvøya i Ukraina. 

Kring 5 km frå Sarytsj ligg feriebyen Foros. Byen i Sevastopol ligg kring 30&nbsp;km frå neset og Jalta er kring 40&nbsp;km. Lengda frå Sarytsj til neset Kerempe på kysten av Tyrkia er 227 km, det smalaste punktet i Svartehavet. 

Det ligg eit fyr på neset som sidan 2005 har vore eit ømt punkt i forholdet mellom Ukraina og Russland. Sidan 3. august 2005 har fyret vore okkupert av russiske styrkar trass i store protestar frå ukrainske aktivistar. 

## Slaget ved Sarytsj

Den 18. november 1914 møttest russiske og tyrkiske styrkar til slag utanfor Sarytsj. Tyrkarane hadde med seg den tyske slagkryssaren SMS «Goeben» og den lette kryssaren SMS «Breslau». Begge skipa vart formelt kjøpt av Det osmanske riket og gjeve namna Yavuz og Midilli, sjølv om dei framleis hadde tysk mannskap. Russarane hadde fem slagskip. Under slaget vart det berre utveksla fem salvar. Den tyske admiralen Wilhelm Souchon avslutta kampan etter at Goeben vart treft. Det osmanske riket hadde ikkje anlegg til å reparere eit moderne skip som Goeben, så han måtte sikre at skipet var i stridsdyktig stand. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sarych|Sarych]]» frå ,  den 6. september 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* Bilete av Sarytsj
Kapp Langeron

**Kapp Langeron** (ukrainsk Мис Ланжерон, *Mis Lanzjeron*) er eit nes i sentrale område av Odessabukta. Neset ligg i sentrum av byen Odessa. Neset er kalla opp etter grev Louis Alexandre Andrault de Langeron, som hadde sommarhus på neset.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cape Langeron|Cape Langeron]]» frå ,  den 6. september 2012.*
Malyj Fontan-neset

**Malyj Fontan-neset** (**Vesle Fontan**, ukrainsk Мис Малий Фонтан) er eit nes sentralt i Odessabukta. Det ligg i sentrum av Odessa ved Arkadiastranda. Den hydrobiologiske stasjonen til Odessa universitet ligg på neset. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cape Malyi Fontan|Cape Malyi Fontan]]» frå , den 6. september 2012.*
Maoriflugeskvett

**Maoriflugeskvett**, *Petroica macrocephala*, er ein liten sporvefugl i flugeskvettfamilien, Petroicidae. Han er endemisk for New Zealand, utbreiinga strekkjer seg over dei to hovudøyane og dessutan over fleire av dei omkringliggande øyane. Det er fleire underarter som viser stor variasjon i fjørdrakt og storleik. Der er òg stor skilnad i fjørdrakt mellom kjønna. Arten er ikkje truga, og har tilpassa seg endringane i New Zealand sitt biologiske mangfald.

## Skildring

Maoriflugeskvetten er ein liten fugl, 13 centimeter og 11 gram på hovudøyane, med eit stort hovud og eit kort nebb. Hannar på Nordøya har svart hovud og rygg, svarte venger med kvitt vengeband, og ein kvit buk. Underartar på Sørøya, Chatham-øyane og Auckland-øyane er like, men har eit gult område over brystet under den svarte halsen. Hoene er brune i staden for svart. Begge kjønna av underarten på Snares-øyane er heilt svart, og er kjent som 'Black Tit'.

Underartar av maoriflugeskvetten utanfor hovudøyane viser ein slåande variasjon i kroppsstorleik, er òg monaleg større enn sine fastlandsslektningar, ein tendens kjent som Foster sin regel. Fuglar frå hovudøyane veg rundt 11 g, medan fuglar på Snares-øya veg opp mot 20 gram.

Maoriflugeskvettar er hovudsakleg insektetarar, beitar på små virvellause dyr som biller, larver, edderkoppar, møll, wetaer, meitemark og fluger. Om vinteren og hausten kan dei ete av frukt. Dei fleste underartane beitar i vegetasjon, ventar på ei grein og ser etter byttedyr. Dei plukkar òg insekt frå greiner og blad. Underarten på Snares-øyane beitar òg på bakken, på ein liknande måte som stripeflugeskvett.

## Taksonomi og evolusjon

Maoriflugeskvett er ein av fire arter i slekta *[[Petroica]]* funne på New Zealand, slekta er truleg kolonisert frå Australia. Arten vart tidlegare trudd å ha vorte nedstamma frå skarlaksflugeskvett, men nyare forsking set spørsmålstegn ved dette. Det er fem underarter av maoriflugeskvett, kvar underart er avgrensa til kvar av dei følgjande øyar eller øygrupper, Nordøya, Sørøya, Snares-øyane, Chatham-øyane og Auckland-øyane. Maori-namnet på Nordøya er 'Miromiro', medan han på Sørøya er kjent som 'Ngirungiru'.

Underartane i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.6 frå august 2011:
* *Petroica macrocephala toitoi*, Nordøya og nærliggjande øyar
* *Petroica macrocephala macrocephala*, Sørøya og Stewart Island/Rakiura
* *Petroica macrocephala marrineri*, Auckland-øyane
* *Petroica macrocephala chathamensis*, Chatham-øyane
* *Petroica macrocephala dannefaerdi*, Snares-øyane

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tomtit|Tomtit]]» frå , den 6. september 2012.* 
 
### Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Videoar, bilete og lydopptak av maoriflugeskvettar hos Internet Bird Collection 
* BirdLife International (2012) Species factsheet: *[http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=5476 Petroica macrocephala]*. Henta frå http://www.birdlife.org den 6. september 2012
Arabatneset

**Arabatneset** (ukrainsk Арабатська стрілка, *Arabatska strilka*; russisk Арабатская стрелка, *Arabatskaja strelka*; krimtatarisk *Arabat beli*), òg kalla **Arabattunga**, er ei landtunge som skil dei store, grunne og særs salte lagunane kalla Sivasj frå Azovhavet. Landtunga ligg mellom byen Henitsjesk i Ukraina og nord og nordaustsida av Krimhalvøya i sør. Ho er skild frå Henitsjesk av Henitsjesksundet (russisk Генический пролив). 

Arabatneset er 112&nbsp;km langt, og er frå 270 meter til 8&nbsp;km brei; medan neset har eit areal på 395&nbsp;km2. I snitt er breidda 3,5&nbsp;km. Neset er lågt og rett på sida som vender ut mot Azovhavet, medan sida mot Sivasj er meir svingete. Strendene langs Azovhavet er populær og kysten her er langgrunn. Temperaturen i sjøen er kring 0 °С om vinteren, 10–15 °С våren og hausten og 25–30 °С om sommaren. Kring halve landtunga ligg i Kherson oblast i Ukraina og den andre halvparten høyrer til Krimhalvøya.

Heilt sør på Arabatneset ligg den historiske Arabatfestninga, og som har gjeve namn til landtunga. Festninga vart bygd på 1600-talet av den tyrkiske armeen. 

I 1968 vart scenar frå ein kjend sovjetisk film, *[[Sluzjili dva tovarisjtsja]]* filma ved neset.

## Sjå òg
*Arabatbukta
*Barriereøy

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Arabat Spit|Arabat Spit]]» frå ,  den 6. september 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
*Detaljert kart over Arabatneset
Tuzlaneset

**Tuzla** (russisk Тузлинская коса, Коса Тузла, ukrainsk Коса Тузла) er ei lang, smal halvøy eller landtunge, i den sørlege delen av Kertsjsundet som strekkjer seg frå Tuzlaneset i nordvest i retning mot byen Kertsj, med ei lengd på nesten 12&nbsp;km. 

Tuzlaneset består av øya Tuzlaøya ( i Ukraina), Tuzladammen (, Russland) og to små øyar (, Russland; , Ukraina).

Tuzlaneset dannar sørbreidda av Tamanbukta; nordkysten av Tsjusjkaneset.

## Sjå òg
* Dolgajaneset
* Arabatneset

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tuzla Spit|Tuzla Spit]]» frå ,  den 6. september 2012.*
Roztocze

**Roztocze** (ukrainsk Розточчя, *Roztotsjtsja*) er ei åsrekkje aust i det sentrale Polen og vest i Ukraina som stig opp frå Lublin-høglandet og strekkjer seg søraustover gjennom Solska-villmarka og over grensa til ukrainsk Podolia. Dei strekkjer seg kring 180 km og er 14 km breie. Den høgaste toppen i åsrekkja i Polen er Wielki Dział med 390 meter over havet, medan den høgaste toppen i Ukraina er Vysokyj Zamok på 409 meter over havet. I Polen ligg Roztocze i Lublin og Subkarpatiske voivodskap, medan dei i Ukraina strekkjer seg heilt til utkanten av Lviv. I 2011 vart åsane her eit biosfærereservat under UNESCO Biosphere Reserve. Den polske delen av åsane utgjer Roztocze nasjonalpark.

## Galleri

Fil:Zamosc.jpg|Rådhuset i Zamość i Polen
Fil:Roztocze konik polski.jpg|Polske ponniar i Roztocze nasjonalpark i Polen
Fil:103-Stawy Echo.jpg|Echo-sjøen i Zwierzyniec i Polen
Fil:040-Tomaszów Lubelski.jpg|Ei ortodoks kyrkje i Tomaszów Lubelski i Polen, i dag ei romersk-katolsk kyrkje.
Fil:Łosiniec.jpg|Katolsk kyrkje Łosiniec i Polen
Fil:Szczebrzeszyn_pl_kościuszki.JPG|Kościuszko-plassen i Szczebrzeszyn i Polen.
Fil:Zhovkva vlasenko.jpg|Zjovkva i Ukraina


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Roztocze|Roztocze]]» frå ,  den 6. september 2012.*
Tarasåsen

**Tarasåsen** eller **Tsjernetsja Hora** (ukrainsk Чернеча гора; tyder Munkeåsen) er ein ås ved breidda av Dnepr nær Kaniv i Ukraina, der den kjende ukrainske diktaren og kunstnaren Taras Sjevtsjenko vart gravlagd i 1861. Han vart opphavleg gravlagd i Smolenskij gravplass i St. Petersburg. Åsen høyrer i dag til Kaniv kloster. Klosteret var gravstaden til fleire hetmanar av Ukraina. 

Det var på Tarasåsen Oleksa Hirnyk brende seg sjølv til døde som ein protest mot den sovjetiske undertrykkinga av det ukrainske språket, kulturen og historia i 1978. Det skjedde på 60-årsjubileet for den første sjølvstendeerklæringa til Ukraina i 1918. 

I dag er toppen ein del av Sjevtsjenko nasjonalreservat til minne om diktaren og eit populært turistmål. Ei kyrkje til minne om Sjevtsjenko (*Tarasova Cerkva*) er planlagt bygd på toppen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Taras Hill|Taras Hill]]» frå ,  den 6. september 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
*Bilete av Tsjernetsja Hora på Kobzar
Øyar i Ukraina

Dette er ei liste over **øyar i Ukraina**. Det omfattar alle øyar i Ukraina med areal større enn  og somme mindre viktige øyar. 

;Svartehavet
* Berezanøya
* Zmiinyjøya, vest Svartehavet
* Dzjarylgatsj, Karkinitbukta
* Dovhy- og Kruhlyøyane tener som ei naturleg grense mellom Jahorlykbukta og Svartehavet
* Skipklippa, klipper sør for Opukneset på Kertsjhalvøya
* Adalary, to klipper nær Gurzuf på Krimhalvøya
* Svaneøyane
;Estuar og sund
* Tuzlaøya, Kertsjsundet
* Pervomaiskjøya
;Elvar
* Venetsianskyjøya og Dolobetskyjøya, del av Hidropark i Dnepr
* Trukhanivøya, Kiev i Dnepr
* Khortytsija

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:List of islands of Ukraine|List of islands of Ukraine]]» frå ,  den 6. september 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Berezanøya

**Berezan** (ukrainsk: Березань; gammalgresk Borysthenes; tidlegare tyrkisk *Pirezin*) er ei øy i Svartehavet ved inngangen til Dnepr-Bugestuaret i Otsjakiv rajon i Mykolaiv oblast i Ukraina. Øya er kring 900 meter lang og 320 meter brei. Ho er skild frå fastlandet av ei 2 km breitt sund. 

Berezan var ein av dei tidlegaste greske koloniane i det nordlege Svartehavet. Øya vart først busett kring midten av 600-talet fvt. I mellomalderen var øya særs strategisk viktig sidan ein kan kontrollere munningen av Dnepr. I perioden under Kievriket var det ein viktig handelsstasjon her og det var her væringane først kom i kontakt med grekarane. Øya er kjend for runesteinen kalla Berezansteinen. Kievriket og Austromarriket kjempa om kontrollen over estuaret. 

Zaporosje-kosakkar fornya fortet på Berezan under striden deira mot krimtatarane og Det osmanske riket på 1500- og 1600-talet. Etter at nærliggande Otsjakov fall til russarane vart øya i lag med resten av Ny-Russland innlemma i Det russiske imperiet.

Den greske kolonien og den tilhøyrande nekropolisen har periodevis vorte grave ut sidan 1800-talet. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Berezan Island|Berezan Island]]» frå ,  den 6. september 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Yuncheng

**Yuncheng** (kinesisk: 运城; pinyin: *Yùnchéng*) er det sørvestlegaste byprefekturet i provinsen Shanxi i Folkerepublikken Kina. Det grensar til byprefektura Jincheng og Linfen i aust og nord, og til provinsane Shaanxi og Henan i vest og sør. Byprefekturet har eit areal på 14&nbsp;106 km² og vel 5,1 millionar ibuarar i 2010.

Byprefekturet Yuncheng omfattar eitt distrikt (区 *qū*), to byfylke (市 *shì*) og ti fylke (县 *xiàn*).

### Samferdsle
Kinas riksveg 209 går gjennom området. Han tek til i Hohhot i Indre Mongolia, kryssar gjennom provinsane Shanxi, Henan, Hubei, Hunan og endar opp i hamnebyen Beihai i Guangxi.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Yuncheng|Yuncheng]]» frå ,  den 6. september 2012.*
Dzjarylgatsj

**Dzjarylgatsj** er ei øy i Kherson oblast nær Krimhalvøya i Ukraina. 

Øya har eit areal på 56 kvadratkilometer og er 42&nbsp;km lang. Ho er dermed den største øya i Svartehavet og ligg i Karkinitbukta. Øya har reine sandstrender og mineralkjelder. Midt på øya er det ei ferskvasskjelde og meir enn fire hundre små saltsjøar ligg spreidd på øya. Det unike plante- og dyrelivet på Dzjarylgatsj er godt bevart. Her finst villsvin, hjort, muflon, samt mange artar måsar og skarv som jaktar krabbar, sniglar og reker. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dzharylgach|Dzharylgach]]» frå ,  den 6. september 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* zatyshny.com.ua 
* brama.com
* Photo gallery of Dzjarylgatsj island
Khortytsia

**Khortytsia** (ukrainsk Хо́ртиця, *Khortytsja*, russisk Хо́ртица, *Khortitsa*, polsk *Chortyca*) er eit nasjonalt kulturelt verneområde som ligg på ei av dei største øyane i elva Dnepr i Ukraina. 

Øya har spelt ei viktig rolle i historia til Ukraina, særleg historia til zaporozje-kosakkar. Denne historiske staden ligg innanfor byen Zaporizjzja. Ho strekkjer seg 12 km frå nordvest til søraust og er i snitt 2,5 km brei. Øya har eit unikt dyre- og planteliv, med eikelundar, granskog, enger og sletter. Den nordlege delen av øya er særs berglendt og strekkjer seg 30 meter over elva, medan sørsida er låg og flaumutsett. 

Øya har vore busett i minst 5000 år og her finst spor etter skytarane og tidlegare kosakkiske festningar. I mellomalderen låg øya langs handelsruta frå væringane til grekarane. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Khortytsia|Khortytsia]]» frå ,  den 6. september 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
Maoriterne

**Maoriterne** (*Chlidonias albostriatus*) er ei sumpterne i måsefamilien Laridae, og endemisk for New Zealand. Dette er ei lita terne som lever hovudsakleg av insekt ved ferskvatn, både elvar innsjøar og våtmark på Sørøya, ho er òg ein trekkfugl som trekkjer ut til kysten. Populasjonen er minkande og Verdas naturvernunion, IUCN, har kategorisert arten som sterkt truga, EN.

## Skildring
Det meste av fjørdrakta er i lys blågrått, vengene litt mørkare enn kroppen. I flukt, sett frå oversida, står den heilt kvite overgumpen i kontrast til venger og ein kløfta hale i gråblått. Nedre delen av kinna er kvite og frå undersida er halefjørene òg kvite. Utanom hekketida er panna kvit, hetta og område bak auga er i grått.
I hekkedrakt får dei ei svart hette, som raudnebbterna. Nebbet og føtene får ei klårare oransje farge. Maoriterne måler 29 centimeter og veg 90 gram i gjennomsnitt.

Maoriterner hekkar på austlege delen av Sørøya, frå Marlborough sørover til Southland. Dessutan innover landet langs elvane Buller og øvre Motueka sør for Nelson. Ho er ein trekkfugl som trekkjer ut til kysten om hausten, dels til Cooksundet mellom hovudøyane, òg til austkysten av Sørøya så langt sør som til Stewart Island/Rakiura og Nordøya, så langt nord som til Bay of Plenty.

Hekkebiotopa er elvebreidder med småstein inn i landet, men òg nær kysten. Reiret er ei enkel grop i singelen, kor dei legg frå eit til fire, mest vanleg to egg. Paret rugar på skift i ca. 23 dagar og ungane flygedyktige etter ein månad. Dei hekkar i koloniar på under 50 par. Maoriterner er aggressive når dei forsvarer reirområdet og kan sette beina i hovudet på inntrengjarar.

Føda består hovudsakleg av insekt lågt over ferskvatn, dei beitar i flokkar i faste ruter oppover og nedover elvar. Dei kan òg ta småfisk. På marker plukkar dei mark og larver. Utanom hekketida lever dei fleste fuglane av små, pelagiske krepsdyr i sjøen.

Per 2021 er populasjonen er grovt estimert til 1&nbsp;000-5&nbsp;000 kjønnsmodne individ,  og  minkande.

## Kjelder

*Barrie Heather og Hugh Robertson, *The Field Guide to the Birds of New Zealand* (revised edition), Viking, 2005
*BirdLife International (2023) Species factsheet: *[http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-fronted-tern-chlidonias-albostriatus/text Chlidonias albostriatus]*. Henta frå http://www.birdlife.org den 19. november 2023

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
Zaporozje-kosakkar

**Zaporozje-kosakkar**, eller berre **zaporozjarar** (ukrainsk Запорожці *Zaporozjtsi*, polsk *Kozacy zaporoscy*) var ukrainske kosakkar som budde på andre sida av stryka ved Dnepr, området som vart kalla Dei store engene i Sentral-Ukraina. I dag er det meste av dette området underlagt vatn av Kakhovkareservoaret.

Zaporozjisk Sitsj voks raskt på 1400-talet då liveigne bønder flykta frå meir kontrollerte delar av Det polsk-litauiske samveldet og oppretta ei politisk eining med eit parlamentarisk system som styre. Frå 1500- til 1700-talet vart zaporozje-kosakkane ein sterk politisk og militær styrke som utfordra styresmaktene i Polen-Litauen, tsardømet Russland, Det osmanske riket og den osmanske vasallstaten Krim-khanatet. Hæren gjekk gjennom ei rekkje konfliktar og alliansar med dei tre maktene før dei fall under det russiske makta og til slutt vart oppløyst med tvang seint på 1700-talet av Det russiske imperiet. Det meste av folkesetnaden vart flytta til Kuban-området sør i Det russiske imperiet. Kosakkane spelte der ei viktig rolle i å forsvare imperiet mot aggressive kaukasiske folk og til gjengjeld fekk dei mykje fridom av tsarane. 

Namnet Zaporozje kjem av plasseringa til festninga deira i Zaporozjzjija, som tyder «landet på andre sida av stryka».

## Sjå òg
* Den kosakkiske armeen
* Krim-khanatet
* Jødiske kosakkar
* Khmelnytskyj-oppstanden
* Kuban-kosakkar
* Sloboda-Ukraina
* Tatar-invasjonar
* Taras Bulba

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zaporozhian Cossacks|Zaporozhian Cossacks]]» frå ,  den 6. september 2012.* 


## Bakgrunnsstoff

* Zaporizhian Cossaks på Encyclopedia of Ukraine
Maorifalk

**Maorifalk** (*Falco novaeseelandiae*) er ein medlem av falkefamilien og endemisk for New Zealand. Dette er ein rask rovfugl med kjappe vengeslag som òg kan glidefyge.

Maorifalkar viser kjønnsdimorfisme i storleik, hofuglar er størst, 47 centimeter og veg om lag 500 gram. Hannar er 43&nbsp;cm og 300 g. Eit vaksent individ har overside i mørkbrunt til blåleg svart med svake brungule tverrstriper, strupe og brystet har kvite flekker. Buken går over i raudbrunt over tarsen og undergumpen er raudbrun. Dei har ein tydeleg, mørk mustajeflekk frå nebbrota og ned mot en elles lys hals. Nebbet er svart, men grått mot basen, cere (vokshud på overnebbet), tarsen og beina er gule. I flukt viser dei lys underside av vengene med mørke striper og mørk vengetupp. Ungfuglar er langt mørkare, flekker og striper manglar eller er utydelege.

Maorifalk har ikkje underartar, men det finst tre variantar innanfor populasjonen, med skilnadar både i storleik, farger og føretrekt habitat.

Maorifalkar er utbreidde over store delar av New Zealand, men falken er ikkje vanleg hekkefugl i nordlegaste halvdel av Nordøya. Han finst òg på Stewart Island/Rakiura og på Auckland-øyane.

Reiret er ei enkel skrape i bakken på ei fjellhylle, eller under ein stein i ei bratt skråning, eller i eit tre med *[[Astelia]]*. Reiret kan jamvel ligge på bakken skjult under eit nedfalle tre. Hoa legg typisk tre egg i september til desember. Paret rugar på skift i periodar på ein til fire timar, total rugetid er ca. 30 dagar. Etter ytterlegare 32 til 35 dagar er ungane flygedyktige. Maorifalkar er aggressive når dei forsvarer reirområdet.

Føda består hovudsakleg av småfuglar og små pattedyr, men dei kan òg fange større fuglar som taremåse som kan ha ei vekt på eit kilogram.

IUCN reknar denne arten som nær trua. Populasjonen er estimert til 3&nbsp;500-15&nbsp;000 individ og er truleg minkande. Rydding og hogst av *Podocarpus*-skog har redusert hekkebiotopar og antatt ulovleg jakt har medverka til å true bestanden.

## Kjelder

* Barrie Heather og Hugh Robertson, *The Field Guide to the Birds of New Zealand* (revised edition), Viking, 2005
* BirdLife International (2012) Species factsheet: *[http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=3614 Falco novaeseelandiae]*. Henta frå http://www.birdlife.org den 6. september 2012

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Videoar, bilete og lydopptak av maorifalkar hos Internet Bird Collection
Trukhanivøya

**Trukhanivøya** (ukrainsk Труханів острів, *Trukhaniv ostriv*) er ei øy i Dnepr ovanfor det historiske nabolaget Podil i Kiev. Ho har eit areal på 4,5 km2. Øya er hovudsakleg dekt av grøntareal, som den nærliggande øya Hidropark. I 1957 vart det bygd ei gangbru over til øya. 

I dag er det mange kafear, restaurantar, idrettsanlegg og den største og reinaste bystranda på øya. Øya er òg ein populær stad for fiske i Dnepr. 

Dei første bygningane på øyane vart reist på byrjinga av 1800-talet. I løpet av 1880-åra byrja dei første føretaka å dukke opp på øya. Under andre verdskrigen øydela tyske styrkar alle busetnadane på øya for å få betre kontroll og klårare utsikt over Kiev. Etter krigen vart ikkje øya bygd opp att som eit bustadområde, men som eit fritidsområde. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Trukhaniv Island|Trukhaniv Island]]» frå ,  den 6. september 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* ''Kiev Info'' - Trukhanivøya
Tuzlaøya

**Tuzlaøya** (ukrainsk og russisk Тузла; krimtatarisk *Tuzla*) er ei sandete øy forma som ei landtunge i midten av Kertsjsundet mellom Kertsjhalvøya i vest og Tamanhalvøya i aust. 

Det vart ein strid om kven som eigde øya mellom Ukraina og Russland i oktober 2003. Russiske styresmakter hevda at ho var ei landtunge som høyrte til Russland og at berre Krimhalvøya vart overført til Ukraina i 1954. Landtunga vart danna då Tamanhalvøya vart utsett for massiv erosjon under ein kraftig storm i 1925. Like før Sovjetunionen gjekk inn i andre verdskrigen den 7. januar 1941, vart ho overførst til Krimhalvøya oblast som igjen den 19. februar 1954 vart ein del av Ukrainsk SSR.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tuzla Island|Tuzla Island]]» frå ,  den 6. september 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Angarskyjpasset

**Angarskyjpasset** er ein fjellovergang i Krimfjella på Krimhalvøya sør i Ukraina. Passet er det høgaste punktet på vegen mellom Simferopol og Alusjta med ei høgd på 752 meter over havet. Det har namn etter elva Angara, ei sideelv til Salhir.

I mellomalderen gjekk det berre ein stig gjennom passet. Dei første postrutene gjennom Angarskyjpasset vart lagt av russiske pionerar i 1824–26. Vegen vart utvida to gonger, ein gong i 1935 og ein i 1959 då Krim trolleybuss-linje opna. 

Angarskyjpasset er ein populær vinterferiestad på Krimhalvøya. Skisport er populært her om vinteren. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Angarskyi Pass|Angarskyi Pass]]» frå ,  den 6. september 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Bajdarporten

**Bajdarporten** er ein fjellovergang på 503 moh. i Krimfjella mellom Bajdardalen og kysten av Svartehavet. Han ligg mellom Tsjelebi (657 moh.) og Skhu-Bair (705 moh.). Den gamle hovudvegen mellom Jalta og Sevastopol, bygd i 1830- og 1840-åra, passerer her men vert sjeldan nytta i dag. Då hovudvegen var ferdig i 1848 vart den såkalla Propylaea bygd av lokal kalkstein reist til minne om hendinga. Frå den nyklassisistiske porten er det flott utsikt, mellom anna av Foroskyrkja  på toppen av ei 400 meter høg klippe ved kysten. 

## Sjå òg
* Laspipasset - ein fjellovergang like ved som normalt vert nytta i dag.

## Bakgrunnsstoff
Fjellovergang

**Fjellovergang**, **skard**  eller **fjellpass** er den lågaste staden i ei åsside eller ein fjellkam. Sidan mange fjellkjeder i verda har fungert som formidable hindringar for reisande, har passa vore viktige sidan historisk tid, og har spelt særs viktige roller i handel, krig og folkevandring.

Avhengig av forma og kor bratt fjellsidene er, vert det nytta ulike namn på fjellpass, til dømes «skard», «kløft» eller «gjel».

Fjellpassar er analoge til det matematiske omgrepet sadelflate med eit sadelpunkt som det høgaste punktet mellom to dalar og det lågaste punktet langs ein rygg. På eit topografisk kart får kotane kring eit pass form som eit timeglas, som indikerer eit lågt punkt mellom to høgare punkt.

Ein finn ofte pass like ovanom kjelda til ei elv, og dei er derfor ofte eit vasskilje. Passa kan vere særs korte, og bestå av bratte sider på kvar side av passet eller dei kan vere mange kilometer lange dalar der høgaste punktet berre kan finnast etter grundige undersøkingar.

Vegar, og i nyare tid jernbane, har i lang tid vorte lagt gjennom pass. Somme høge og kuperte pass har gjerne tunnelar under passet for at trafikken skal gå raskare og gjennom heile året.

Toppen av fjellovergangar er ofte den einaste flate staden i området, så det vert ofte bygd bygningar der. For land som har grenser langs fjellrekkjer, er passa ofte ein del av grensa, med anlegg som grensekontroll eller tollstasjonar, og stundom militære stasjonar der ein berre treng relativt få soldatar til å vakte passet. For fjellovergangar med vegar er det ofte vanleg å ha eit vegskilt med namnet på passet og høgda over havet. Eit døme er Argentina og Chile som deler den tredje lengste riksgrensa i verda, 5300&nbsp;km lang, frå nord til sør i Andesfjella. Det går i alt 42 fjellovergangar mellom dei.

Det er tusenvis av namngjevne fjellovergangar i verda, og somme av dei er ganske kjente, som Store St. Bernhard-passet på 2473 moh. i Alpane, Khyberpasset på 1027 moh. mellom Afghanistan og Pakistan, og Khardung La på 5359 moh. i Jammu og Kashmir i India. Marsimik La er med 5590 meter over havet eit mindre kjent pass, men er eit av dei høgaste passa i verda med vegsamband og ligg i India, heilt nord på Changthangplatået nær grensa til Kina.

## Sjå òg
* Kløft
* Gjennombrotsdal
* Sadelpunkt

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mountain pass|Mountain pass]]» frå ,  den 6. september 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
Volovetspasset

**Volovetspasset** (ukrainsk Воловецький перевал, ungarsk *Kisszolyvai-hágó*) er ein fjellovergang nordaust i Karpatane i Ukraina. Toppen av passet ligg 1014 meter over havet og ligg på grensa mellom Skole rajon i Lviv oblast og Volovets rajon i Zakarpattja oblast. 

Sørsida av passet er bratt, medan nordsida er slakare. Bergartane her er sandstein og skifer. Volovetspasset er tynt folkesett med enger som dominerer landskapet. 

Det er ikkje mogeleg med biltrafikk over passet, fordi vegen opp er for vanskeleg å passere. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Volovets Pass|Volovets Pass]]» frå ,  den 7. september 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Географическая энциклопедия Украины, УСЭ, 1989—1993 гг. ( på russisk . ukrainsk Geografical Encyclopedia, the part of ukrainsk Soviet Encyclopedia, 1989–1993 years)
Tsjornohora

**Tsjornohora** (tyder *Svartfjellet*, ukrainsk Чорногора, polsk *Czarnohora*, ungarsk *Feketebérc*) er den høgaste fjellkjeda i Vest-Ukraina i Aust-Beskidane og Dei ukrainske Karpatane, som igjen er ein del av dei Ytre Aust-Karpatane.

Ho ligg ved sidan av Gorganyfjella. Den høgaste toppen i Tsjornohora er Hoverla (2062 moh) med andre høge toppar som Pop Ivan (2022 moh) og Petros (2020 moh). Fjella består av flysj.

Størstedelen av fjellrekkja dannar vasskiljet mellom elvane Prut og Tisza. Den nedre delen av Tsjornohora er busett av hutsular, som har gjeting som hovudnæring. Dei største turistsentera i Tsjornohora er Bystrets, Rakhiv, Verkhovyna, Vorokhta og Jasinia.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Chornohora|Chornohora]]» frå ,  den 7. september 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Tsjornohora   - bilete og informasjon på tsjekkisk
* ukrainsk Karpatane photos