open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marit Voldsæter

**Marit Voldsæter** () er ein norsk skodespelar, songar og komikar kjend frå revygruppa Kvinner på randen. Ho har sidan 1990-talet jobba frilans som skodespelar og songar i ei rekkje revyar.  

Voldsæter er frå Bergen. I starten av 20-åra starta ho på Fyllingsdalen Teater, og i løpet av tida her fekk ho jobb i Ole Paus sin revy. Dette var starten på komikarkarrieren henanr. I 1996 vart ho ein del av *Kvinner på randen* (1996–2005), ei populær revygruppe som elles bestod av Kjersti Berge og Elisabeth Moberg. I 2006 hadde debuterte ho som soloartist med showet *Med ræven i fatle* i Bergen. Førestillinga gav henne to komiprisar: «beste kvinnelege artist i revy og komedie» og «beste sceneførestilling». Ho har etter dette hatt suksess med *Rett fra skrumpleveren* og *Drit i å danse!*, som òg gav henne prisen «beste kvinnelege artist i revy og komedie» under Komiprisen 2010. I 2017-2018 gjorde ho seg notert med førestillinga *Null i biologi* (send på NRK i 2019).

I 2007 var ho jurymedlem i talentkonkurransen *Drømmerollen* på NRK1. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Marit Voldsæter|Marit Voldsæter]]» frå ,  den 10. november 2021.*
Brian Labone

**Brian Leslie Labone** () var ein engelsk fotballspelar frå Liverpool. Han spelte midtstoppar på Everton FC, og var med om å vinne ligaen to gongar og FA-cupen. 

## Karriere
### Klubbspel
Labone var aktiv for Everton frå 1958 til 1971, spelte 534 kampar. Han vart ligameister med laget i 1963 og på ny i 1970. I 1966 kunne han som kaptein heve FA-pokalen etter finalesiger 3–2 over Sheffield Wednesday, to år seinare tapte Everton FA-cupfinalen mot West Bromwich Albion.

### Landslagsspel
Labone spelte 26 landskampar for England. Tre av kampane kom i 1962/63-sesongen, resten i tida mai 1967 til 14. juni 1970. Under Fotball-VM 1970 var han midtstoppar i tre kampar. I hans siste landskamp rauk England ut av meisterskapen etter tap 2–3 mot Tyskland.

### Merittar
*Ligameister: 1963 og 1970 med Everton
*Vinnar av FA-cupen: 1966 med Everton

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Brian Labone|Brian Labone]]» frå ,  den 10. november 2021.*  
*eu-football
Merete Armand

**Merete Armand** () var ein norsk skodespelar som var mest kjend frå scena. Ho var tilsett ved Den Nationale Scene i det meste av det yrkesaktive livet sitt. Ho gjorde seg spesielt notert i rolla som Oline i *Hellemyrsfolket* (1992).

Armand gjekk ut frå Statens Teaterhøgskole i 1979 og hadde debuten sin same året i stykket *[[Ole Brumm]]* ved Sogn og Fjordane Teater. Ho var vidare tilsett ved Telemark Teater, Trøndelag Teater, Homansbyen Teaterselskap og Riksteatret. I 1986 vart ho tilsett ved Den Nationale Scene og blei verande her fram til ho døydde.

På Den Nationale Scene medverka ho blant anna i oppsetjingar som *Vaskerelvens rose* av Gunnar Staalesen (1986), *Måken* av Anton Tsjekhov (1987), *[[Hellemyrsfolket]]* av Amalie Skram (1992), *Løvet i Vallombrosa* av Lars Norén (1997), *[[Erasmus Montanus]]* av Ludvig Holberg (2000), *Presidentinnene* av Werner Schwab, (2000), *Heksene* av Roald Dahl (2001–02), *1900* av Gunnar Staalesen (2002–03), *[[Ronja Røverdatter]]* av Astrid Lindgren (2003–04), *Ved Kattemyra* av Marina Carr (2004), *Kameliadamen* av Alexandre Dumas d.y. (2004), *Idioten* av Fjodor Dostojevskij (2005) og i *Vesle Eyolf* av Ibsen. Den siste rolla hennar var i *Kvinnene fra Troja* (2009) av Evripides.

Ved sida av teateret medverka ho òg i fleire høyrespel. Ho hadde òg ei mindre rolle i den britiske filmen *The Witches* (1990) og dessutan nokre få oppdrag for TV.

I 1997 vart ho tildelt tildelt Pernillestatuetten.

Merete Armand var dotter av skodespelaren Eilif Armand og forfattaren Elisabeth Armand, og syster til barnebokforfattaren Yngvil Armand og skodespelarane Frøydis Armand og Gisken Armand.
Ho døydde 61 år gammal av kreft.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Merete Armand|Merete Armand]]» frå ,  den 10. november 2021.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Yngvil Armand

**Yngvil Armand** () er ein norsk førskulelærar og barnebokforfattar, busett på Nesodden.

Armand er fødd i Høyanger, og oppvaksen i Bergen som dotter av skodespelaren Eilif Armand.

Armand har laga fleire biletbøker, i samarbeid med ulike biletkunstnarar. Blant bøkene finst skildringar av barndomen til Edvard Grieg og Amalie Skram. Ho har òg bidrege til bøkene *Fattigboka* og *De bodde der*, og vore medlem av redaksjonsrådet i *Pedagogisk Forum*.

## Bibliografi
* *– og ingen skal være aleine*, barnebok, Gyldendal (1977)
* *Hår i veien*, billedbok, Eide (1987)
* *Flaggermusen*, billedbok (1988)
* *Store Gutter*, billedbok (1990)
* *Ronny, Rasmus, og Rotta*, billedbok (1991)
* *Edvard fra Strandgaten*, barnebok (1994)
* *Amalie for lenge siden*, barnebok (1996)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Yngvil Armand|Yngvil Armand]]» frå ,  den 10. november 2021.*  

## Bakgrunnsstoff
* 
* Presentasjon av Yngvil Armand i Forfattarkatalogen på Nettsidene til forfattarsentrum
* Digitalisert bøker av Yngvil Armand i Nasjonalbiblioteket
Sonja Stenmarck

**Sonja Stenmarck** () var ein norsk sosialarbeidar og informasjonssjef.

Stenmarck var på NRK radio i 1967 med programmet *Sosialtjeneste for kvinner*. Vidare var ho barnevernsfullmektig i Oslo kommune 1971–73 og lærer ved Rosenvilde vidaregåande skule i Bærum fram til 1976, då ho byrja som informasjonssjef i Nasjonalforeningen for folkehelsen. Ho vann Karl Evangs pris i 1987 på 35 000 kroner for arbeidet sitt med helseopplysning. Stenmarck pensjonerte seg i 1997, og var så saman med Bodil Riisberg sentral i Godthaabs Venneforening, ein støttespelar for Godthaab Helse og Rehabiliteringssenter.

Stenmarck var styreleiar i Kringkastingorkestrets venneforening.

## Utgjevingar

* 
* 
* 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sonja Stenmarck|Sonja Stenmarck]]» frå ,  den 10. november 2021.*
Rebecca Nedregotten Strand

**Rebecca Nedregotten Strand** () er ein norsk journalist og tidlegare programleiar i NRK.

Strand er frå Ulsteinvik og byrja arbeida ved kulturavdelinga i NRK Hordaland i 2005. Ho har laga reportasjar for *[[Norge Rundt]]*, dokumentarprogram som *Kva er det med Flø?* (vist 2011) og *Mi affære med [[Cliff Richard]]*, og dessutan var ho med på produksjonen av *[[Norsk attraksjon]]* med Linda Eide. Ho var programleiar for * Åpen himmel*-episoden som tok for seg pilegrimsgang til Santiago de Compostela. I 2012 gav ho ut ei bok om Sunnmøre.

Rebecca vart i 2013 kjend som programleiar for langvarige minutt for minutt-program og for *Nasjonal Vedkveld* og *Nasjonal Strikkekveld*, med Lise-May Spissøy som produsent. Til Grunnlovsjubileet i Noreg i 2014 bidrog ho til *1814 på 24 timer minutt for minutt*. I april 2017 leidde ho *Reinflytting minutt for minutt* med Ronald Pulk for NRK.

Etter å ha vore programleiar for strekninga Eidsvoll-Voss for *Sommertoget* sommaren 2017, og serien *Kari-Anne på Røst* (2017–18), vart det i november 2017 kjent at ho slutta i NRK for å verta informasjonssjef for Dovrefjell nasjonalpark. Ho vart stasjonert på Hjerkinn og hadde då nettopp teke ein mastergrad i kulturminneforvalting. I 2021 var ho doktorgradsstudent i informasjonsvitskap og media ved Universitetet i Bergen.

Rebecca Nedregotten Strand er syster av popsongaren Sylvia Strand, som representerte Kypros i Eurovision Song Contest 2010 og fekk femteplass.

## Utgjevingar

* 
* 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Rebecca Nedregotten Strand|Rebecca Nedregotten Strand]]» frå ,  den 10. november 2021.*
Preston North End

**Preston North End Football Club** er ein fotballklubb heimehøyrande i Preston i Lancashire i England. Klubben vart skipa i 1880. Deepdale stadion, i dag med plass til 23&nbsp;408 tilskodarar, har i alle år vore klubben si heimebane. Laget spelar i kvite trøyer med mørkeblå armar, mørkeblå bukser og kvite strømper.

Preston vart ligameister i 1889 og 1890. I 1889 vann klubben også FA-cupen, også i 1938 sigra Preston i FA-cupfinalen. Preston North End rykte ned frå 1. divisjon i 1961 og har aldri sidan spelte på øvste nivå i ligasystemet. Etter laget tapte FA-cupfinalen i fotball 1964, har ikkje Preston markert seg i engelsk toppfotball.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Preston North End F.C.|Preston North End F.C.]]» frå ,  den 10. november 2021.*
Kari Amble

**Kari Amble** () er ein norsk journalist som er kjend frå nyhendeprogram på NRK.

Etter Fana gymnas studerte ho samfunnsfag og journalistikk ved Universitetet i Oslo og vart med i kvinneradioen Radio Orakel som hadde starta på Blitzhuset i 1982. Etter audition fekk ho byrja hos NRK i 1985, og vart ein av fire som Einar Førde tok inn for å utvikla distriktsfjernsyn. Frå 1988 jobba ho for NRK Hordaland i Bergen og var i 1991 programsekretær då ho vart programleiar for den nye Vestlandrevyen saman med Arild Sondre Sekse og Dag Lindebjerg, og seinare Steinar Birkeland, Elin Helgheim og Øyvind Egaas. Dette var NRK sine første nyhende på fjernsyn frå distrikta (seinare kom det  ti distriktssendingar til), men tok fri på somrane, og då kunne Amble utleiast til Dagsrevyen. Ho leidde Bergen journalistlag frå rundt 1993 og var med i sentralstyret for Norsk Journalistlag. 

Hausten 1996 vart ho programleiar og vaktsjef for *[[Norge i dag]]*, som NRK Hordaland hadde ansvaret for. Ein sette saman aktuelle filmklipp frå dei ulike distriktskontora og viste til sjåarane. Frå 2000 jobba ho for NRKs Nyhendeblikk i Oslo. 2002–2003 var ho tilbake i Bergen, knytt til Raftostiftelsen i Bergen. Frå 2004 til 2008 var ho tilsett i Bergens Næringsråd etter Trude Drevland som vart byråd for helsetenester, og seinare ordførar i Bergen. Frå 2008 har Kari Amble vore informasjons- og undervisingsleiar for Raftostiftelsen. Ved skøytetinget på Gol i juni 2015 vart ho innvald som styremedlem i Noregs Skøyteforbund som representant for Bergen Kunstløpsklubb, og under skøytetinget i Bergen 11. juni 2017 vart ho gjenvald til same styreplass i skøyteforbundet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kari Amble|Kari Amble]]» frå ,  den 10. november 2021.*
Jonas Strand Gravli

**Jonas Strand Gravli** () er ein norsk skodespelar.
Gravli er utdanna skodespelar frå Kunsthøgskolen i Oslo. Der spelte han blant anna rolla som Andrej i *Tre søstre*, Aladdin i *Aladdin og den vidunderlige lampen* og Faidros i *SYMPOSION*.

I 2017 var han tildelt kulturminnelagets dialektpris.

## Filmografi
* 2018 – *[[22 July]]*
* 2018 – *[[Heimebane]]*
* 2018 – ''Roeng''
* 2019 – *[[Wisting]]*
* 2019 – ''17''
* 2019 – *[[Helt perfekt]]*
* 2019 – *[[Askeladden – i Soria Moria slott]]*
* 2019 – ''Amundsen''
* 2020–2021 – ''Ragnarok''
* 2021 – ''Kjære landsmenn''
* 2021 – *[[Jordbrukerne]]*

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jonas Strand Gravli|Jonas Strand Gravli]]» frå ,  den 10. november 2021.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Alan Mullery

**Alan Patrick Muller**y () er ein engelsk tidlegare fotballspelar frå London. Han var med om å vinne FA-cupen 1967 og UEFA-cupen 1972 for Tottenham Hotspur. Mullery var defensiv midtbanespelar, kvikk og duellsterk.

## Karriere
### Klubbspel
Mullery spelte på Fulham FC frå 1958. I mars 1964 vart han overført til Tottenham. Våren 1967 vann han og klubben FA-cupfinalen mot Chelsea FC. Frå 1968 var Mullery kaptein for Tottenham-laget. I den eigenskap kunne han i februar 1971 heve ligacup-pokalen etter siger 2–0 over Aston Villa. Året etter skåra han det siste Tottenham-målet då London-klubben vann med 3 mot 2 over Wolverhampton Wanderers i dobbelt-oppgjeret om trofeet i UEFA-cupen.

Deretter vende Mullery tilbake til Fulham FC. Perioden 1972-76 var han med å leie andredivisjons-laget til FA-cupfinale i 1975, ein kamp som enda tap 0–2 mot byrival West Ham United.

### Landslagsspel
I tida desember 1964 til oktober 1971 spelte Mullery 35 landskampar for England. Han vart utvist i semifinalen mot Jugoslavia i EM i fotball 1968, den fyrste engelske spelaren utvist frå ein landskamp. Mullery deltok i Fotball-VM 1970, der han skåra sitt einaste landslagsmål då England i kvartfinalen rauk ut or meisterskapen etter tap 2–3 mot Tyskland.

### Merittar
*Vinnar av UEFA-cupen: 1972 med Tottenham Hotspur
*Vinnar av FA-cupen 1967 med Tottenham Hotspur
*Vinnar av den engelske ligacupen: 1971 med Tottenham Hotspur
*Finalist i FA-cupen: 1975 med Fulham FC

## Kjelder

*eu-football
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Alan Mullery|Alan Mullery]]» frå ,  den 10. november 2021.*
Turid Balke

**Turid Balke** () var ein norsk skodespelar, regissør, barnebokforfattar og scenograf. 

Turid Balke filmdebuterte i 1953 i den norske filmen *Brudebuketten*. Ho var sist kjend som den plagsame naboen fru Smith i *[[Karl & Co]]* på TV2. 

## Biografi

### Teater
Turid Balke scenedebuterte i 1952 og har vore tilsett ved Trøndelag Teater, Folketeatret og Chat Noir, og dessutan frilansoppdrag ved fleire scener, blant andre ved Sødra Teater i Malmø i 1959. Blant hennar tidlege teaterrollar kan ein nemna Petrea i *Det lykkelige valg*, Hilde i *Fruen fra havet* og Kvitugla i Olav Duuns *[[Medmenneske]]*. Ho har utover skodespelarkarrieren sin skrive og iscenesett ei rekkje stykke for barn, blant anna *En modig mygg* som ho blant anna sette opp på Nationaltheatret i 1972. Frå 1972 var ho saman med Pernille Anker med på å starta opp barneteaterverksemda ved Scene 7, og dei to starta i 1975 frilansgruppa Filiokusteatret, der Balke var ei drivande kraft fram til 1982. 

### Film og TV
Turid Balke har òg gjort seg merka i fleire barnefilmar, blant anna i Ivo Caprinos *[[Ugler i mosen]]* frå 1959 og dei to *Kamilla og tyven*-filmane.

I 1963, 1964 og 1965 var ho programleiar for nokre av NRK TV sine barneprogram i serien *I kosekroken*; der framstod ho som Trollmor med ulike huslege syslar som å koka soppbrygg og stoppe sokkane til trollet Storfot.

Ho har utover det hatt biroller i ei rekkje norske filmkomediar slik som *Lån meg din kone* (1958), *Sønner av Norge* (1961), *Alle tiders kupp* (1964) og *Noe helt annet* (1985). Ho hadde òg ei lita birolle i den amerikanske action-eventyr-filmen *Den 13. krigeren* frå 1999.

### Biletkunstnar, forfattar og skapar av «Balkeby»
Turid Balke hadde òg utdanning frå Statens håndverks- og kunstindustriskole og både måla og laga fargerike treleiker, som gnavbrikker, små hus og figurar i det ho kalla «Balkeby», inspirert av Kirkenes frå barndommmen hennar.

Ho fekk Kulturdepartementets illustrasjonspris for tegningene i *Det begynte en fredag i Finvik*.

Turid Balke var oldebarn av målaren Peder Balke.

## Filmroller (utval)

* 1953 – *Brudebuketten*
* 1958 – *Lån meg din kone*
* 1959 – *[[Støv på hjernen]]*
* 1959 – *[[Ugler i mosen]]*
* 1961 – *Sønner av Norge*
* 1962 – *Sønner av Norge kjøper bil*
* 1963 – *Stompa Selvfølgelig*
* 1976 – *Olsenbanden for full musikk*
* 1988 – *Kamilla og tyven*
* 1989 – *Kamilla og tyven II*
* 1989 – *Tidlös kärlek*
* 1999 – *Den 13. krigeren*

## TV-roller

* 1975 – *Benoni og Rosa* (mini-serie)
* 1982 – *[[Brødrene Dal og spektralsteinene]] (TV-serie)*
* 1984 –  *Lykkeland* (mini-serie)
* 1989 – *Marerittet* (mini-serie)
* 1998-99 – *Karl &amp;amp; Co* (TV-serie)
* 1994 – Birolle som «damen i nr.14»  i *Mot i brøstet* (TV-serie)

## Barnebøker

* 1974: *Det begynte en fredag i Finvik*
* 1980: *En modig mygg: et myggestikkstykke* – oppført på Nationaltheatrets amfiscene 1971
* 1997: *Hilsen fra Dirut*

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Turid Balke|Turid Balke]]» frå ,  den 10. november 2021.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Bryggja skule

**Bryggja skule AS** er ein friskule i Nordfjord. Han ligg på Norefossvegen i Bryggja i Stad kommune. Skulen vart skipa i 2018 etter friskulelova, med oppstart i august det året. Han har kristen føremålsparagraf.

## Kjelder
Dropeugle

**Dropeugle** (*Otus gurneyi*) er ein ugleart i den biologiske familien Strigidae. Ho er endemisk for Filippinane. I storleik og struktur synest ho som noko mellom ein typisk medlem av den biologiske slekta *[[Otus]]* og medlem av ugleslekta hubroar. Det naturlege habitatet er tropiske fuktige låglandsskogar. Arten er trua av habitattap.

Dropeugla vart opphavleg skildra som *Pseudoptynx gurneyi*. Den spesifikke delen av det vitskaplege namnet, *gurneyi*, er etter den britiske amatørornitologen John Henry Gurney Sr.

## Skildring

Dette er ei middels stor ugle med ei lengde på omtrent 30 centimeter og er med det den klart største *Otus*-ugle. Ho har ei raudbrun ansiktsskive med ein smal svart kant, lyse eller kvite striper over auga og framtredande øyretoppar. Bakhovudet og oversida av kroppen er raudbrune dristig markert med kvitaktige striper og med ei linje av lyse striper på skulderblada. Undersida er kvitaktig med spor av kanelfarge og dristige svarte markeringar. Lætet er harde, bjeffande eller kråkeaktige skrik ofte fleire med lange mellomrom. Ho har dessutan høglydde, men milde plystrande «viioou» med atten til tjue sekunds intervall.

Dropeugla er berre kjent frå øyane Mindanao, Dinagat og Siargao i søraustre del av Filippinane. Ho har habitat i både primærskog og gjenreiste skogar, for det meste i høgder på under 1500 moh., sjølv om ho har vore set opp til 3000 meter. Nokre gongar besøker ho delvis nedhoggen skog av *[[Dipterocarpaceae]]*-artar.

Ein trur at dropeugla jaktar større insekt og små pattedyr og småfuglar.

Dropeugla er rangert som sårbar, VU, av IUCN i raudlista over trua artar. Dette er fordi populasjonen søkk grunna øydelegging av skoghabitatet hennar, og avskoging og utvinning av kromitt. Denne ugla var aldri ein vanleg art, og det blir antatt at det i 1999 var mellom 3 500 og 15 000 individ igjen beståande av 2 500 til 9 999 modne individ som òg er estimatet per 2021. Av dei tre øyane ho er funnen på, har Dinagat vorte nesten fullstendig blotta for skog, medan på øyane Samar og Mindanao er nesten all den attverande skogen leigd ut til gruve- eller hogstselskap.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Giant scops owl|Giant scops owl]]» frå ,  den 10. november 2021.*  
 
;Referansar 

## Bakgrunnsstoff
Asma Jahangir

**Asma Jilani Jahangir** () var ein menneskerettsaktivist og advokat frå Pakistan.

Jahangir vart sett i husarrest fleire gonger. Ho vart fengsla i 1983 for å delteke i kampen mot militærregimet til president Zia-ul-Haq. Ho førte òg ein aktiv kamp mot islamiseringspolitikken til ul-Haq, og forsvarte personar skulda for blasfemi, kvinner som stod i fare for æresdrap og religiøse minoritetar. I 1987 var ho med på å stifta den uavhengige Human Rights Commission of Pakistan (HRCP), og leidde organisasjonen i fleire år.

Asma Jahangir vart den første kvinnelege presidenten i Pakistans høgsterettsadvokatforeining, noko som vart sett på som ein siger for progressive krefter og kvinnerettar. Ho var visepresident for International Federation for Human Rights, FNs spesialrapportør for utanomrettslege avrettingar (1998–2004), for religions- og trusfridom (2004–2010), og for menneskerettssituasjonen i Iran (2016–2018). Ho sat i FN-panelet for gransking av Sri Lankas brot på menneskerettar, og drog på FN-oppdrag for å samla inn informasjon om israelske busetjingar.

Jahangir fekk fleire prisar. I 2014 fekk ho Right Livelihood Award, saman med den amerikanske IT-teknikaren og varslaren Edward Snowden, for forsvaret sitt for menneskerettar i Pakistan under «svært vanskelege og komplekse situasjonar og stor personleg risiko». I 2018 vart Jahangir posthumt tildelt Nishan-e-Imtiaz, den høgaste sivile utmerkinga i Pakistan.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Asma Jahangir|Asma Jahangir]]» frå ,  den 10. november 2021.*  

## Bakgrunnsstoff
Lena M. Bakke

**Lena Margrethe Bakke** () er ein norsk forfattar. Bakke har skrive bokserien  Sverdkvinnens Ætt, ein serie frå vikingtida. Ho bur i Solør i Hedmark.

Bakke har ein til allsidig yrkes- og utdanningsbakgrunn, og var i 2006/2007 student ved universitetet i Chichester i England der ho tok ein mastergrad i Creative Writing. Det var i løpet av studietida der at første bok i serien Sverdkvinnens Ætt vart påbyrja. 

I februar 2008 vann Bakke ein romankonkurranse hos forlaget Aller med denne boka. Fyrste bok i serien vart publisert den 27. oktober 2008. 

## Sverdkvinnens Ætt
# *Sverdkvinnen* &ndash; publisert 27. oktober 2008
# *Drømmen* &ndash; publisert 24. november 2008
# *Jakten* &ndash; publisert 19. desember 2008
# *Feiden* &ndash; publisert 2. februar 2009
# *Flukten* &ndash; publisert 16. mars 2009
# *Troen* &ndash; publisert 2009
# *Reisen* &ndash; publisert 2009
# *Kampen* &ndash; publisert 2009
# *Hemmeligheten* &ndash; publisert 2009
# *Æren* &ndash; publisert 2009
# *Sviket* &ndash; publisert 2009
# *Sverdet* &ndash; publisert 2009. Siste bok i serien

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lena M. Bakke|Lena M. Bakke]]» frå ,  den 10. november 2021.*
Mina Bai

**Mina Bai** () er ein iranskfødd, norsk forfattar.

Bai kom til Noreg som flyktning i 1992. Ho budde ei stund i Nord-Noreg og seinare flytta ho til Oslo, der ho ein periode var busett på Tøyen. Ho utdanna seg til ingeniør med informatikkfag ved Universitetet i Oslo.

Bai byrja å skriva på norsk rundt 2006, og debuterte som forfattar i 2009 med romanen *Djeveljente*. I sine romanar nyttar ho erfaringane frå sitt eige liv som iransk kvinne i Iran, og seinare som innvandrarkvinne i Noreg. I forfattarskapen sin er ho oppteken av kvinnefrigjering frå kulturell, religiøs, tradisjonell tyranni og identitet og tilhøyre.

## Bibliografi

* *Djeveljente*, Oktober forlag (2009)
* *Skam*, Juritzen forlag (2014)

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Mina Bai|Mina Bai]]» frå ,  den 10. november 2021.*
Birgit Alm

**Birgit Alm** () er ein norsk litteraturvitar og forfattar, busett i Oslo.

## Bibliografi

* *Det tause språket*, ungdomsbok, Cappelen (2003)
* *Endelig skal vi le*, roman, Tiden (2016)
* *Ensom planet*, roman, Tiden (2018)

## Referansar


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Birgit Alm|Birgit Alm]]» frå ,  den 10. november 2021.*  

## Bakgrunnsstoff
* Alm media
Liv Karin Kirkebøen Almendingen

**Liv Karin Kirkebøen Almendingen** () er ein norsk forfattar. 

Almendingen voks opp på Romerike, men interessa for Sørkedalen og Nordmarka gav inspirasjonen til å skriva romanserien *Sagaen om Sunniva*. Fyrste bok i serien med 23 titlar kom i 2009, og er utgjeven av forlaget Cappelen Damm. I 2016 vart hennar neste historiske romanserie, *Bare Maja*, lansert av same forlag. Bøkene har handling frå blant anna Einerhaugen og Gamle Hvam gard på Romerike.

Almendingen er utdanna grafisk formgiver. Ho var busett i Spania i fjorten år, og starta Den norske bokhandelen i Alfaz del Pi saman med mannen sin. Seinare flytta familien til Tønsberg. Almendingen har to søner. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Liv Karin Kirkebøen Almendingen|Liv Karin Kirkebøen Almendingen]]» frå ,  den 10. november 2021.*
Elsa Appelquist

**Elsa Appelquist** () var ein norsk-svensk journalist og forfattar.

## Filmmanus
* 1950: *Mamma gör revolution*
* 1957: *Mamma tar semester*

## Bibliografi
* 1949: *Krig med räknesticka* (roman)

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Elsa Appelquist|Elsa Appelquist]]» frå ,  den 10. november 2021.*
Amanda Kernell

**Amanda Kernell** () er ein svensk sørsamisk filmregissør og manusforfattar. Ho er mest kjend for den første spillefilmen *[[Sameblod]]*, som har vunne fleire prisar.

## Filmografi
* 2007 &ndash; *[[Våra Discon]]*
* 2008 &ndash; *Spel*
* 2008 &ndash; *[[Sommarsystern]]*
* 2009 &ndash; *[[Att dela allt]]*
* 2011 &ndash; *[[Det kommer aldrig att gå över]]*
* 2014 &ndash; *Paradiset*
* 2015 &ndash; *[[Stoerre Vaerie]]*, også *Norra Storfjället*
* 2016 &ndash; *[[I Will Always Love You Kingen]]*
* 2017 &ndash; *[[Sameblod]]*
* 2020 &ndash; *[[Charter (film)|Charter]]*

## Kjelder
Emmy Abel

**Emilie «Emmy» Louise Abel** () var ein norsk forfattar, journalist, omsetjar og forretningskvinne.

Emmy Abel var dotter av kunstforleggjaren Hans Holtermann Abel (1830-1903) av slekta Abel og fotografen Louise Doris Sophie Pauline Kleffel (1841-1907). Ho vart gift 3. november 1892 med forfattar og journalist Balthazar Schnitler ved notarius publicus i Kristiania. Dei er oldeforeldre til Lars Lillo-Stenberg.

Som forfattar gav Emmy Abel ut bøker under jentenamnet sitt. Jula 1894 kom den første barneboka hennar, *Kalle og Ella*. Ho var i fleire år medarbeidar i Norske Intelligenz-Seddeler, og omsette dessutan føljetongar. 

Saman med Christne Franciska Halvorsen oppretta ho i 1904 Kaffeforretningen Excellent i Valkyriegaten 11 i Kristiania. Forretninga vart nedlagd i 1906. Frå 1909 dreiv ho restauranten ved Tjøme Bad.

## Bibliografi

* 1894: *Kalle og Ella*
* 1911: *Smaa Skøiere* (Fortælling for barn)

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Emmy Abel|Emmy Abel]]» frå ,  den 11. november 2021.*  

## Litteratur
* 
*
Benedicte Agerup

**Benedicte Caroline Mathilde Agerup**, fødd **Erbe** () var ein norsk forfattar. Ho er òg kjend under namnet Benedicte Erbe-Agerup og pseudonymet Mathilde.

Benedicte Agerup var dotter av tollbetjent Bendix Erbe og Karen Marthine Bruun. Ho vart gift den 10. februar 1868 med skipsførar Oluf Agerup i Larvik.

Agerup gav ut fleire skjønnlitterære bøker under pseudonymet Mathilde i løpet av dei seinaste tiåra av 1800-talet. Hennar første bok var *Sphinx – De originale Gaader*, som vart utgjeven hos Malling i Kristiania. Hennar andre bok, *Et aar af en ung Piges Liv*, som kom ut i 1885, vart gjeven ut i  i Sverige i 1887 som *Ett år af en ung flickas lif*.

## Bibliografi

* 1878: *Sphinx – De originale Gaader*
* 1885: *Et aar af en ung Piges Liv* - en Fortælling
* 1886: *I Skumring og Daggry* – Skisser
* 1889: *Mellem fremmede* – Fortælling
* 1899: *To Fortællinger*

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Benedicte Agerup|Benedicte Agerup]]» frå ,  den 11. november 2021.*  

## Litteratur

* Dette skrev kvinner. Oslo: Skolen. 1984. s. 16. ISBN 8257900109.
Elsebet Alvær

**Elsebet Alvær** () var ein norsk forfattar.

## Bibliografi
* *Det året alt ble annerledes*, roman, Damm (1972)
* *Jeg vil ha barnet*, roman, Grieg (1976)
* *Skal vi være venner?*, barnebok, Damm (1979)

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Elsebet Alvær|Elsebet Alvær]]» frå ,  den 11. november 2021.*  

## Bakgrunnsstoff
* Digitaliserte bøker av Elsebet Alvær i Nasjonalbiblioteket
Anna Kristina Knudsen

**Anna Kristina Knudsen** () er ein norsk forfattar og tidlegare fotballspelar.  

Ho er oppvaksen i Trondheim. Knudsen har spelt i Toppserien og 1. divisjon for Kattem I.L. 

I 2019 gav ho ut si fyrste diktsamling *7078 Saupstad* på Flamme Forlag.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Anna Kristina Knudsen|Anna Kristina Knudsen]]» frå ,  den 11. november 2021.*
Verdscupen i alpine greiner 2000/Menn

**Verdscupen i alpine greiner for menn i 2000**-sesongen tok til 30. oktober 1999 i Tignes i Frankrike og vart avslutta 19. mars 2000 i Bormio i Italia. Turneringa omfatta 38 renn og 40 tevlingar. Tevlingane fordelte seg på 11 slalåmrenn, 9 storslalåmrenn, 7 super-g-renn, 11 utforrenn og 2 kombinasjonstevlingar, dei siste baserte på allereie avvikla enkeltrenn i slalåm og utfor.

Hermann Maier frå Austerrike tok ein suveren fyrsteplass i turneringa, hans andre siger i den årlege verdscupen. Norske Kjetil Andre Aamodt kom på andreplass som året i førevegen. Austerrikaren Josef Strobl vart nummer 3.

## Samanlagt

### Slalåm

### Storslalåm

### Super-g

### Utfor

### Kombinasjon

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Alpiner Skiweltcup 1999/2000|Alpiner Skiweltcup 1999/2000]]» frå ,  den 11. november 2021.*
Wimbledon FC

**Wimbledon FC** var ein fotballklubb i Wimbledon i det sørvestlege London i England. Klubben vart skipa i 1889 og oppløyst i 2004, etter at eigarane hadde flytta klubben til Milton Keynes i 2003. Plough Lane var heimebane i tida 1912-91. Laget spelte i mørkeblå drakter.

I 1988 vann Wimbledon FC FA-cupfinalen med 1-0 over Liverpool FC.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Wimbledon F.C.|Wimbledon F.C.]]» frå ,  den 11. november 2021.*  

## Bakgrunnsstoff
Cardiff City FC

**Cardiff City Football Club** er ein fotballklubb heimehøyrande i Cardiff i Wales i Storbritannia. Klubben var stifta i 1899 og vart medlem av English Football League i 1920. Cardiff City Stadium, eit stadion med plass til 33&nbsp;316 tilskodarar, er heimebane sidan 2007. Ninian Park var heimebane 1910-2007. Laget spelar i blå drakter.

Cardiff City vann FA-cupen i 1925, spelte også cupfinale i 2008.

Ole Gunnar Solskjær var sjefstrenar nokre månader i 2014.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cardiff City F.C.|Cardiff City F.C.]]» frå ,  den 11. november 2021.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Irene Ibsen Bille

**Irene Ibsen Bille** () var ein norsk forfattar og dramatikar.

Irane var dotter av statsminister Sigurd Ibsen og Bergliot Ibsen, og var syster av filmregissøenr Tancred Ibsen. Ho var barnebarn av Henrik Ibsen, Suzannah Ibsen, Bjørnstjerne Bjørnson og Karoline Bjørnson.

Irene Ibsen gifta seg med den danske forfattaren Josias Bille, som var medlem av den danske uradelslekta Bille, i 1930, og flytta til Danmark. Ho gav ut sitt første dramatiske verk, *Uten ansikt*, i Danmark. I 1965 gav ho ut *Kysset* og same året også romanen *Det leende vindu*.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Irene Ibsen Bille|Irene Ibsen Bille]]» frå ,  den 11. november 2021.*
Alicja Szemplińska

**Alicja Maria Szemplińska** () er ein polsk songar. Ho vart kjend i heimlandet gjennom å delta i ulike songtevlingar, blant anna i 2019, då ho vann den tiande sesongen av *The Voice of Poland*. Året etter vann ho songtevlinga *Szansa na sukces* med songen «Empires». Gjennom sigeren skulle ho ha representert Polen i Eurovision Song Contest 2020 i Rotterdam i Nederland. Men 18. mars 2020 avlyste EBU Eurovision Song Contest på grunn av koronaviruspandemien i Europa vinteren 2020.

## Bakgrunn
Szemplińska vart fødd i Ciechanów i Polen. Ho starta å synga som barn og tok songtimar og opptredde med det lokale kyrkjekoret sitt. Som tolvåring byrja ho å ta profesjonell songundervising. Som 14-åring i 2016 fekk ho merksemd då ho vann talentshowet *Hit, Hit, Hurra!* på tv-kanalen TVP2.

I 2019 vann Szemplińska den tiande sesongen av *The Voice of Poland* – den polske versjonen av *[[Fjernsynsserien The Voice|The Voice]].*  Premien var ein platekontrakt med plateselskapet Universal Music Polska. Same år gav ho ut debutsingelen «Prawie my» ('nesten oss').

I februar 2020 deltok Szemplińska i talenttevlinga *Szansa na sukces*. Tevlinga vart dette året brukt som den nasjonale finalen til Polen til Eurovision Song Contest 2020. Szemplińska deltok med songen «Empires» og vann både jury- og telefonavrøystinga i finalen 23. februar. Gjennom sigeren vart ho og songen «Empires» det polske bidraget i Eurovision Song Contest, og skulle ha delteke i den andre semifinalen torsdag 14. mai 2020 i Rotterdam i Nederland. På grunn av koronavirusutbrotet i Europa vinteren 2020 såg EBU seg nøydd til å avlyse tevlinga for å hindre spreiing av koronaviruset SARS-CoV-2 og den medfølgjande sjukdomen COVID-19.

## Diskografi
### Studioalbum
* *Nie Wracam* (2024)
### Singlar
* 2019 – «Prawie my»
* 2020 – «Empires»
* Gdzieś (2020)
* Pusto (2020)
* Kolęda dla Nieobecnych (2020)
* Na Pamięć (2020)
* Growing Up (2021)
* Ej, stop! (2021)
* Spójrz (2021)
* IDK (2022)
* Movin' On (2022)
* W Moim Garażu (2022)
* Sekret (2022)
* Stick Together (2022)
* New Home (2023)
* Ostatni Dzien Lata (2023)
* Stój (2023)
* Zaczekam (2023)
* Spokojnie Panowie (2024)
* Nie Wracam (2024)
* Za Duzo Lez (2024)
* W Co Ty Dzis Grasz? (2024)

## Kjelder

----
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Alicja Szemplińska|Alicja Szemplińska]]» frå ,  den 11. november 2021.*
Penélope Cruz

**Penélope Cruz Sánchez** () er ein spansk skodespelar. Cruz er den første spanske skodespelaren som har vorte nominert til Oscar for «beste kvinnelege hovudrolle» i Pedro Almodóvar-filmen *Volver* under den 79. Oscar-utdelinga. I 2009 vart ho igjen nominert til Oscar for birolla si i *Vicky Cristina Barcelona*, og denne gongen vann ho prisen.

I 2006 spelte Cruz ei av hovudrollene i den norskregisserte filmen *Bandidas*.

I 2008 spelte ho i musikalen *Nine* saman med Oscar-vinnarane Daniel Day-Lewis, Marion Cotillard, Nicole Kidman, Judi Dench og Sophia Loren med Oscar-nominerte Kate Hudson og Grammy Award-vinnaren «Fergie» i biroller. Filmen hadde premiere i november 2009.

Cruz vart saman med Javier Bardem i 2007. Paret gifta seg på Bahamas hos ein ven i juli 2010 og fekk det første barnet sitt den 22. januar 2011. 

## Filmografi (utval)

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Penélope Cruz|Penélope Cruz]]» frå ,  den 11. november 2021.*  

## Bakgrunnsstoff
Rudolf Blodstrupmoen

**Rudolf Blodstrupmoen** er ein oppdikta person skapa av Kjell Aukrust og høyrer slik til den vide Flåklypa-verda. Kjell Aukrust introduserte fyrst «Disponent Blodstrupmoen» (disponent er leiar i ei forretningsverksemd) i Mannskapsavisas avisspalte Våre Duster og overførte han seinare til den fiktive avisa Flåklypa Tidende. 

Disponent Blodstrupmoen vart barnefødd i Flåklypa og arbeidde som lærling i verkstaden til Reodor Felgen. Med tida flytte han til byen der det var han vart disponent i «Christiania Mark og Soppkontroll» og ein framifrå racerbilførar. Han har i tillegg til Flåklypa Grand Prix og Flåklypa Tidende mellom anna vore med i *Solan, Ludvig og Gurin med reverumpa* frå 1998 og Flåklypa Julehefte.

Rudolf Blodstrupmoen toler ikkje å tapa og skyr ingen middel for å vinne. I filmen *[[Flåklypa Grand Prix]]* spela Blodstrupmoen «skurken» og var fyrsteførar i GT Boomerang Rapido (bygd på grunnlag av McLaren M8B-karosseri oppgradert til 12-sylindra motor og bygd «Spitfire»-prinsippet). Andreføraren var den synske Mysil Bergsprekken som med den føresjåande gjevnaden sin var ein mønstergod hjelpar. 

Rudolf Blodstrupmoen vart stanga av ein husbukk i Gol i Hallingdal etter at han stakk peikefingeren sin i eit kvisthol. Han gjenoppretta då «Christiania Mark- og Soppkontrolk», han sprøyter utan førevarsel. Skodespelaren Helge Reiss er røysta til Blodstrupmoen både i *Flåklypa Grand Prix* og *[[Solan, Ludvig og Gurin med Reverompa]]*. Helge Reiss var mellom anna kjend som Professor Drøvel i Brødrene Dal og professor Drøvels hemmelighet og Baronen i Olsenbanden for full Musikk som får Egon Olsen mura inne i katakombane under villaen sin etter at Egon Olsen lovar å gjeva honom ei dyr Ming-vase, men i staden får ein kopi 'Made in Hong Kong'. 

Me møter fyrst Rudolf Blodstrupmoen i Flåklypa Grand Prix der han i eit intervju uttalar «Je e villi tell når som helst, hvor som helst, å møte åkken som helst». Dette etter at han kry har synt fram racerbilen sin, GT Boomerang Rapido, som mellom anna er oppgradert med ein supermeterfordelar, ei oppfinning han stal frå læremeisteren sin Reodor Felgen. Reodor Felgen innser so at Blodstrupmoen har stole supermeterfordelaren medan han var læregut hjå han og at det var difor Blodstrupmoen stakk av skjott som var. I tillegg er heile teikninga til GT Boomerang Rapido stola frå verkstaden til Reodor Felgen. Han set seg difor føre, etter mykje overtaling av den ivrige Solan Gundersen, å setja i stend og byggje den planlagde racerbilen sin, som til då berre var understellet på betongklossar. 

;Sitat

«Je e villi tell når som helst, hvor som helst, å møte åkken som helst»

«Time vill sjåv» (Time will show).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Rudolf Blodstrupmoen|Rudolf Blodstrupmoen]]» frå ,  den 11. november 2021.*
Boomerang Rapido

**Boomerang Rapido** er ein oppdikta racerbil frå filmen *[[Flåklypa Grand Prix]]*, køyrd av skurken Rudolf Blodstrupmoen og andresjåfør Mysil Bergsprekken. Boomerang Rapido er basert på ein McLaren M8B med ei rekkje oppgraderingar, mange av dei løynde. Bilen har mellom anna aktiv bakveng for variabel nedoverkraft, i tillegg til superretometerfordelar, ei oppfinning stolen frå protagonisten Reodor Felgen. Bilen til Blodstrupmoen er sponsa av skipnaden «Snake Oil».

## Kjelder
Gekkoar

**Gekkoar** ( Gekkonidae) er 5-30 cm lange øgler kjende for evna til å setja seg fast på ulike overflater. Gekkoar lever i alle varme delar av verda og er nattaktive. Dei set føtene fast på overflater ved å gripa fatt på molekylært nivå med nokre «hår» som det finst rundt ein milliard av på kvar fot. Det einaste ein gekko ikkje kan festa seg på er teflon. Dei blir gjerne rekna som nyttedyr, då dei mellom anna et mygg.

## Klassifikasjon
**Familie: ''Gekkonidae***


== Kjelder ==

**Denne artikkelen bygger på «Gekko» frå ,  den 11. november 2021.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
* [http://taxonomicon.taxonomy.nl/TaxonTree.aspx?id=48852&tree=0.1 Taxonomicon – Family] [http://taxonomicon.taxonomy.nl/TaxonTree.aspx?id=48852&tree=0.1 *Gekkonidae''] (engelsk)
Mannskapsavisa

**Forsvarets forum** (tidlegare *Mannskapsavisa* og *Forsvarsforum*) er eit magasin og ei nettside som skriv om det norske forsvaret og forsvars- og tryggingspolitikk. Magasinet blir laga etter journalistiske prinsipp og er underlagt Redaktørplakaten, Vær Varsom-plakaten og Lov om redaksjonell fridom og ansvar i redaktørstyrte journalistiske medie (medieansvarslova). Forsvarets forum er utgjeve av Forsvarets fellestenester på oppdrag frå forsvarssjefen.
Hovudredaksjonen held til på Akershus festning i Oslo. I tillegg har redaksjonen eit kontor på Bardufoss i Troms.

Magasinet kjem ut seks gonger i året. På det meste kom det ut heile 22 gonger i året. I tillegg fekk magasinet nye nettsider i 2017, som ein del av ei større satsning på nettjournalistikk. I 2018 vann bladet fagpresseprisen «Årets fagblad». Opplaget er i 2018 på kring 65 000 eksemplar, men ifylgje ei undersøking Ipsos har gjort, les omlag 130 000 bladet. Forsvarets forum gjev òg ut podkasten «Krig & Sånn» som  journalist Silje Kampesæter lagar, i lag med produksjonsskipnaden Både Og.

Ansvarleg redaktør (desember 2021) er Stian Eisenträger. Han tok over etter Tor Eigil Stordahl i august 2020. Erling Eikli er redaktør, Paal Ravnaas er redaksjonssjef og Ole Kåre Eide er digitalredaktør. Magasinet har til saman ti årsverk.

I 2017 vart det gjort framlegg om å leggja ned publikasjonen. Forsvarsstaben hadde gjennomført ei intern kostnadsutgreiing som førte til at forsvarsstabben ynskte å leggje ned bladet. Utvalet var sett saman av ni medlemer. Sju av desse arbeidde, eller hadde arbeidt, med kommunikasjonsapparatet i Forsvaret. Desse planane møtte motstand. Same år kom det fram i eit brev frå Forsvarsdepartementet til Forsvarsstaben at Forsvarets forum skulle stå ved lag. Det var det einaste punktet på lista over tilrådingar, der departementet, med dåverande Forsvarsstatsråd Ine Marie Eriksen Søreide (H) i spissen, gjekk imot utvalet til Forsvarsstabben.

I åra 1954 til 1963 hadde Kjell Aukrust ei fast spalte i Mannskapsavisa. Ho starta som *Våre Duster*. Seinare heitte spalta *Folk og fe*. Og til slutt *Flåklypa Tidende*. Her dukka dei kjende aukrustfigurane opp for første gang.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Mannskapsavisa|Mannskapsavisa]]» frå ,  den 30. november 2021.*
Charlotte Brontë

**Charlotte Brontë** () var ein engelsk forfattar, særleg kjend for romanen *[[Jane Eyre]]*. Ho er den eldste av dei tre Brontë-søstrene; Emily var den mellomste og Anne den yngste. Ho var den mest produktive av dei tre. I 1845 gav dei tre søstrene ut ei diktsamling under mannlege pseudonym; Charlottes var «Currer Bell».

## Liv og virke

### Bakgrunn
Charlotte Brontë vart fødd som det tredje barnet til Patrick og Maria Brontë. Faren hennar var irsk og prest i den engelske kyrkja. Den 20. april 1820 flytta familien til Haworth i Yorkshire, der faren hennar verka som prest fram til han døydde i 1861. I tillegg til dei to søstrene sine Emily og Anne, hadde ho òg ein bror, Branwell. Mor til Charlotte døydde den 19. september 1821, og deretter vart søskena Brontë oppfostra av ein kvinneleg slektning, Elizabeth Branwell, som prøvde å få dei gifta bort, men Charlotte hadde vilje til å klara seg på eiga hand. Som dei andre to søstrene hadde ho litterære ambisjonar.

### Forfatterinne
I 1846 vart diktsamlinga *Poems* gitt ut av forfattaren «Currer, Ellis og Acton Bell», det vil seia av Charlotte, Emily og Anne. Ikkje lenge etter sende Charlotte romanen sin *The Professor* til ulike forlag, men utan framgang. Han vart ikkje gitt ut før i 1857. Ho skreiv *[[Jane Eyre]]* frå august 1846 og fram til 19. august 1847, og boka vart gitt ut 19. oktober 1847 i tre bind under signaturen «Currer Bell». Blant dei andre romanane hennar er *Shirley* (1849) og *Villette* (1851).

Brontë fekk fleire ekteskapstilbod og gifta seg til sist den 29. juli 1854 med faren sin kyrkjeadjuktant, A.B. Nicholls. Det var med tungt hjarte ho gjekk til alteret og ho kom ikkje over at ho vart tvinga til å oppgi draumen sin om eit sjølvstendig liv. Ho døydde året etter som følgje av komplikasjonar under ein graviditet.

Den historisk sett mest berømte biografien av Charlotte Brontë er gjort av Elizabeth Gaskell (1810–1865), der *The Life of Charlotte Brontë* vart eit av hovudverka til biografen. Livet til Charlotte Brontë var minst like særskild som hovudfigurane i romanane hennar. Ho voks opp i isolasjon med søstrene sine på lyngheiane i Yorkshire, og hadde ikkje anna å ta seg til enn skriving og studiar. Ei kort tid forsørgde ho seg som lærarinne. Debuten som forfattar gjorde ho saman med søstrene sine med nokre dikt. Året etter gav ho ut *Jane Eyre* og dediserte boka til William Thackeray, som ikkje klarte å halda på løyndommen utan å røpa identiteten hennar.

## Bibliografi
* *Jane Eyre*, 1847
* *Shirley*, 1849
* *Villette*, 1853
* *The Professor* (dansk *Professoren*), 1857
## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Charlotte Brontë|Charlotte Brontë]]» frå  og «[[:en:Charlotte Brontë|Charlotte Brontë]]» frå ,  den 11. november 2021.*

## Bakgrunnsstoff

* Verk av Charlotte Brontë i  Prosjekt Gutenberg
Halle Berry

**Halle Maria Berry** () er ein amerikansk skodespelar og tidlegare fotomodell. Ho vann ein oscarpris for rolla som Leticia Musgrove i filmen *Monster's Ball*.
## Liv og virke

### Bakgrunn
Berry var med i fleire venleikskonkurransar på 1980-talet. Ho vann Miss Teen All American i 1985 og Miss Ohio USA i 1986. Berry var den første afroamerikanske deltakaren i Miss World i 1986, der ho hamna på sjetteplass.

### Skodespelar
I 1992 spelte Berry ei karrierekvinne som fell for Eddie Murphy sin rollefigur i den romantiske komedien *Boomerang*. Året etter fekk ho stor merksemd med miniserien *Alex Haley's Queen*, basert på ei bok av Alex Haley. Berry spelte ein tidlegare brukar av crack-kokain som sleit med å gjenvinna foreldreretten til sonen sin i filmen *Losing Isaiah* frå 1995. Ho vann fleire prisar for rolletolkinga si, mellom dei ein Emmy og ein Golden Globe. Berry portretterte den muterte superhelten Storm i filmatiseringen av teikneserien *X-Men* (2000) og oppfølgjaranen *X-Men 2* (2003) og *X-Men: The Last Stand* (2006).

I 2001 dukka Berry opp i filmen *Swordfish*, med sin første topplausscene. Først nekta ho å filmast topplaus, men ho ombestemte då seg Warner Bros heva løna hennes vesentleg. Ho skal ha fått betalt 500 000 dollar for det korte glimtet av brysta hennar. I 2001 dukka Berry opp som Leticia Musgrove, kona til ein avretta mordar, i filmen *Monster's Ball*. Ho vann Oscar for beste kvinnelege hovudrolle for rolletolkinga si, og vart òg løna med National Board of Review Award og Screen Actors Guild Award som beste kvinnelege skodespelar.

### Privatliv
Berry gifta seg med tidlegare baseballspelaren David Justice 1. januar 1993. Paret separerte seg i 1996, og skilsmissa vart fullført i 1997. Berry gifta seg med Eric Benét 24. januar 2001. Medan ho var gift med Benet, adopterte dei dottera India. Dei skilde også lag, og skilsmissa vart fullført i januar 2005. Berry har hatt eit forhold med den franske skodespelaren Olivier Martinez sidan 2010. Dei gifta seg i 2013

## Filmografi

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Halle Berry|Halle Berry]]» frå ,  den 11. november 2021.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Coco Chanel

**Gabrielle «Coco» Bonheur Chanel** () var ein fransk moteskapar som grunnla motehuset Chanel. Ho er mest kjend som skaparen av kjolen «den vesle svarte» og parfymen Chanel No. 5. Chanel vart kåra av magasinet Time til ei av dei hundre viktigaste og innverknadsrike personlegdomane frå 1900-talet, som den einaste moteskaparen. I 2008 vart det produsert tre filmar og ein tv-serie om henne.

## Biografi
Chanel sjølv sa ho var fødd i 1883 i Auvergne, men ho vart eigentleg fødd i Saumur, i fattighuset mora hennar arbeidde i. Mora døydde då Gabrielle berre var elleve år gammal. Som ung prøvde ho seg som kabaretsongar i Paris. Gjennom å sy kostyme til kollegaene ved kabaretteateret utvikla Chanel seg både som syar og designar.

Ho arbeidde som sjukepleiar i ein kort periode under første verdskrigen.

I 1939 då andre verdskrigen braut ut stengde Chanel verksemda si. Chanel sitt forhold med ein tysk offiser under andre verdskrigen resulterte i søkkande popularitet og eksil i Sveits. Chanel vende ikkje tilbake til motebransjen før 1954.

Coco Chanel gifta seg aldri, og fekk heller ingen barn. Ho hadde likevel ein fargerik vennekrins, deriblant Pablo Picasso, Misia Sert, Sergej Djagilev, Igor Stravinsky, Jean Cocteau, Jean Renoir og Luchino Visconti.

## Kjenneteikn
Coco Chanel introduserte signaturcardiganen sin i 1925 og «den vesle svarte» året etter. Mesteparten av designet hennar forandra seg lite frå år til år og frå generasjon til generasjon. Typisk for Coco Chanel og designet hennar er fargane svart, kvitt og beige. Ho var veldig glad i klassiske perler.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Coco Chanel|Coco Chanel]]» frå ,  den 11. november 2021.*  

## Bakgrunnsstoff

* 
* Coco Chanel i chanel.com
Charlize Theron

**Charlize Theron** () er ein sørafrikansk og amerikansk skodespelar, filmprodusent og modell. 

Faren var av fransk-hugenottisk opphav, og moren er av tysk opphav. Morsmålet til Theron er afrikaans. Ho blei amerikansk statsborgar i mai 2007, men har også halde på det sørafrikanske statsborgarskapet sitt.

I 2004 vann Theron Oscar for beste kvinnelege hovudrolle for rolla som Aileen Wuornos i *Monster*, og ho vart igjen nominert ved den 78. Oscar-utdelinga som beste kvinnelege skodespelar for filmen *North Country*. Ho har fått ei stjerne på Hollywood Walk of Fame. 

## Filmografi (utval)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Charlize Theron|Charlize Theron]]» frå ,  den 11. november 2021.*  

## Bakgrunnsstoff
*