open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rano Kau

**Rano Kau** er ein 324 meter høg utdøydd vulkan som utgjer den sørvestlege delen av Påskeøya, ei chilensk øy i Stillehavet. Han vart danna av basaltisk lava i pleistocen og dei yngste bergartane er daterte til mellom 150&nbsp;000 og 210&nbsp;000 år sidan. 

## Krateret

Rano Kau har ein kratersjø som er ein av berre tre naturlege ferskvassjøar på øya. Det meste av ulkanen ligg ved kysten og har erodert til høge kystklipper, som ved eit punkt har starta å gå gjennom kraterveggen. På nordsida heller vulkanen ned mot Mataveri internasjonale lufthamn.

Rano Kau er ein verdsarvstad i Rapa Nui nasjonalpark og har òg gjeve namn til ein av sju delar av parken. Den viktigaste arkeologiske staden på Rano Kau er ruinane av den seremonielle landsbyen Orongo som ligg på ein stader der kystklippene og den indre kraterveggen møter kvarandre. Ein av fleire moai-statuar vart registert i klippene ved Rano Kau i 1880-åra, men denne hadde falle ned på stranda nedanfor då Routledge-ekspedisjonen vitja øya i 1914.

I tillegg til basalt består krateret av fleire andre vulkanske bergartar, som obsidian og pimpstein.

Krater er kring 1,5 km i diameter og har sitt eige mikroklima. Botnen ligg i le for vindane som gjev regn til restne av øya, og fiken og vindruer trives i Rano Kau. Den indre kratersida var den siste staden der toromiro-treet voks vilt, før det vart hogd ned og nytta som brensel i 1960.

## Geotermisk aktivitet
Ein gong tidleg på 1900-talet tok bestyraren på øya eit bilete av damp som kom ut av kraterveggen.

## Bakgrunnsstoff
*Rapa Nui nasjonalpark 
*Rapa Nui National Park - UNESCO World Heritage Centre
*Guide to Easter Island  from the Easter Island Foundation

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rano Kau|Rano Kau]]» frå ,  den 17. januar 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* 
* Katherine Routledge The Mystery of Easter Island (1919) ISBN 0-932813-48-8
* VAN TILBURG, Jo Anne. 1994. Easter Island: Archaeology, Ecology and Culture. Washington D.C.: Smithsonian Institution Press.
Rano Raraku

**Rano Raraku** er eit vulkankrater forma av størkna vulkansk oske, eller tuff, som ligg i den nedre fjellsida til Terevaka i Rapa Nui nasjonalpark på Påskeøya. Det låg eit steinbrot her i kring 500 år fram til tidleg på 1700-talet, der steinen til kring 95 % av dei kjende statuane på øya (moai) vart henta. 397 av moaiane står i dag att ved Rano Raraku og staden er i dag ein del av verdsarva i Rapa Nui nasjonalpark. Krateret er ein av sju seksjonar i parken. 

## Fysisk skildring

Sidene av Rano Raraku-krateret er høge og bratte, utanom i nord og nordvest, der dei er mykje lågare og slakare. Inne i krateret ligg ein av tre ferskvassjøar, ein kratersjø, som er omringa av nga'atu eller totora-siv. Desse plantene, som ein ein gong meinte var bevis for kontakt med det søramerikanske fastlandet, veit ein no voks på øya i minst 30 000 år og vart nytta av rapanui-folk for ly og symjehjelp. 

## Uferdige moaiar i steinbrotet
Dei uferdige statuane i steinbrotet er merkverdige både fordi det er mange av dei, og fordi dei ligg vanskeleg till høgt i den ytre kratervegge. Den største av dei er 21,6 meter høg, nesten dobbelt så stor som andre moaiar som vart laga ferdig, og veg kring 270 tonn, mange gonger vekta til andre moaiar som vart flytta på. 

Somme uferdige moai ser ut til å ha vorte forlatne etter at hoggarane trefte på intrusjonar med særs hard stein. 

Andre kan vere skulpturar som aldri var meint å flyttast på. 

## Ståande moaiar ved Ranu Raraku
På utsida av steinbrotet står mange moaiar, somme er delvis gravlagde til skuldene i avfallet frå steinbrotet. Dei er merkverdige fordi augo ikkje vart hola ut, dei har ikkje noko pukao og dei vart ikkje rivne overende under borgarkrigane på øya. Sidan dei framleis står er dei eit av dei mest kjende fotomotiva på øya.


Fil:Moai Rano raraku.jpg
Fil:Osterinsel Moais am Berghang im Landesinnern.jpg|Nærbilete av moai
Fil:Easter Island c1880.jpg|Moai i 1880
Fil:Paaseiland Kempeneers.jpg|Erodert moai


### Tukuturi

Tukuturi er ein uvanleg moai. Skjegget og den knelande posituren skil han frå dei vanlege moai. 

Den merkelege posituren til denne statuen er godt kjend på Påskeøya og vert kalla *tuku turi* eller berre *tuku.* Det var posituren både menn og kvinner nytta då dei song i eit kor under ei feiring kalla *riu,* der posituren vart kalla *tuku riu*.

Tukuturi er laga av raud scoria frå Puna Pau, men står ved Rano Raraku, tuff-brotet. Han kan mogelegeins vere knytt til Tangata manu-kulten, og er då i såfall ein av dei siste moai som vart laga.

Det er truleg at statuen representerer ein riu-songar og vart laga etter dei klassiske statuane.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rano Raraku|Rano Raraku]]» frå ,  den 17. januar 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
*Splendid Isolation: Art of Easter Island, an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains material on Rano Raraku
Bjorbekk kyrkje

**Bjorbekk kyrkje** er ei langkyrkje i Øyestad i Arendal kommune i Agder.

Kyrkja vart oppført av byggmeister Brynjulfsen, som tok utgangspunkt i teikningane for Stokken kyrkje. Kyrkja vart opphavleg kalla Øiestad, idet den kyrkja som framleis vert kalla Øyestad kyrkje, var *Øiestad gamle kyrkje*.

Gravkapellet er frå omkring 1940

## Kjelder
* 
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Salinisering

**Salinisering** er ein prosess der saltinnhaldet i eit jordsmonn aukar, noko som gjer jorda mindre fruktbar. Dette kan vera ein naturleg prosess, men kan også skuldast menneskeleg påverknad, ofte som følge av jordbruk.

Salinisering finn stad når det blir tilført meir salt til eit område enn det som forsvinn. Nesten alt vatn inneheld ei viss mengd oppløyst salt, også regnvatn. Høg fordamping eller dårleg drenering kan begge gje høgare saltinnhald i jorda. Vanlege menneskeskapte grunnar til salinisering er tilførsel av ekstra vatn, som ved kunstig vatning, eller erstatning av plantar som tek opp mykje vatn med plantar som er meir nøysame.

I nokre høve kan jorda bli så salt at berre halofyttar, eller saltplantar, kan veksa der, eller prosessen kan føra til erosjon og landdegradering.

## Kjelder

*«Hvordan blir landområder ødelagt?» , FN-sambandet, fn.no
*«Soil erosion and salinisation», GCSE Bitesize, bbc.co.uk
Stokken kyrkje

**Stokken kyrkje** er ei langkyrkje frå 1879 i Arendal kommune i Agder.

Kyrkja vart teikna av J.C. Reuter og oppført av byggmeister Carl D. Svendsen. Dei same teikningane vart seinare nytta ved oppføringa av Færvik kyrkje og Bjorbekk kyrkje. Kyrkja har eit tilbygg frå 1996 med sal til kyrkjelyden og ungdomslokale.

Altertvala er måla av Hedvig og Bernt Lund, og har ei nygotisk ramme av Ludvig Karlsen.

Kyrkjegarden, som vart teken i bruk året før kyrkja, er nokså kupert og dels terrassert.

## Litteratur
* 
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Barbu kyrkje

**Barbu kyrkje** er ei langkyrkje i nygotikk frå 1880 i Arendal kommune i Agder. Ho er teikna av Jacob Wilhelm Nordan.

Barbu prestegjeld vart skilt ut frå Østre Moland i 1877. Barbu kyrkje har vore gjennom ei rekkje endringar, men fekk att dei gamle interiørfargane i 1980. Altartavlla er frå ei restaurering i 1950.

Kyrkjegarden rundt kyrkja og austover mot kapellet er nokså full. I dag tyr dei fleste til Arendal kyrkjegard.

## Kjelder
* 
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Birkenes kyrkje

**Birkenes kyrkje** er ei krosskyrkje frå 1858 på Birkeneset ved Birkeland i Birkenes kommune kommune i Agder.

Det har vore kyrkje i Birkenes sidan mellomalderen, og dagens kyrkje avløyste ei langkyrkje av stein. Arkitekt var Christian H. Grosch, og byggmeister var Mikkel Mortensen.

Bårehuset (1970) på kyrkjegarden er teikna av Gabriel Tallaksen.


Grav Gunder Guttormsoen 1689 Birkenes kirke AA IMG 2321.jpg|Minnesbauta for Gunder Guttormsoen ved Birkenes kyrkje
Birkenes kirke, Aust-Agder - Riksantikvaren-T198 01 0001.jpg|Eldre bilete av Birkenes kyrkje 
Birkenes kirke AA IMG 2314 KMID 83889.jpg|Inngangsparti


## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* 
* 
* Agderkultur
* 
*
Haffnerbreen

**Haffnerbreen** er ein liten isbre som munnar ut i Berg Bay langs nordkysten av Victoria Land i Antarktis. Han vart først kartlagt av Southern Cross-ekspedisjonen, 1898-1900, under C.E. Borchgrevink, som namngav han etter oberst Haffner, ein direktør i Noreg.

## Kjelder
Harbordbreen

**Harbordbreen** er ein isbre i Antarktis, som flyt langs sørsida av Mount George Murray. Han munnar ut i Rosshavet sør for Whitmer Peninsula der han dannar Harbord bretunge. Namnet kjem frå bretunga, som vart namngjeven av Ernest Shackleton etter A.E. Harbord, som var andrestyrmann på «Nimrod» i løpet av det siste året av Nimrod-ekspedisjonen.

## Kjelder
Harbourbreen i Victoria Land

**Harbourbreen** er ein isbre som flyt nord frå Wilson forlandsbre og ut i Granite Harbour aust for Couloir Cliffs i Victoria Land i Antarktis, der han dannar Harbour bretunge. Han vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names in 2005, i samband med «Harbour istunge» (no Harbour bretunge), som vart namngjeven under Terra Nova-ekspedisjonen.

## Kjelder
Harlinbreen

**Harlinbreen** er ein brei, rasktflytande isbre som heller nedover frå det antarktiske polarplatået i nærleiken av Mount Nero på nordvestsida av Daniels Range. Han flyt nordaust mellom Sample Nunataks og nordenden av Daniels Range and så austover og saman med den nedre delen av Rennickbreen. Lovejoybreen flyt inn mot nordsida av denne breen aust for Sample Nunataks, men mistar etter kvart den individuelle karakteren sin. Isbreen vart kartlagt av US Geological Survey frå landmålingar og flyfotografi tekne av U.S. Navy i 1960–62, og vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names etter Ben W. Harlin, som var sjefsmeteorolog ved Little America V i 1957, og forskingssjef ved Amundsen-Scott-stasjonen i 1961.

## Kjelder
Harpbreen

**Harpbreen** er ein sidebre som flyt sør frå breskardet vest for Harp Hill og ut i Commonwealthbreen i Taylor Valley i Victoria Land i Antarktis. Han vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names i 1997, i samband med Harp Hill.

## Kjelder
Harperbreen

**Harperbreen** er ein liten sidebre som flyt nordaust mellom Mount Gibbs og Mount Adamson av Deep Freeze Range og ut i Campbellbreen i Victoria Land i Antarktis. Han vart kartlagt av US Geological Survey frå landmålingar og flyfoto tekne av U.S. Navy i 1960–64, og vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names etter Wayne M. Harper, som nytta satellitt til geodesiske målingar ved McMurdo-basen i 1964–65.

## Kjelder
Hartbreen

**Hartbreen** er ein liten hengebre i sørveggen av Wright Valley i Victoria Land i Antarktis, mellom Meservebreen og Goodspeedbreen. Han vart namngjeven av den amerikanske geologen Robert Nichols etter Roger Hart, ein geologisk assistent til Nichols ved nærliggande Marble Point i feltsesongen 1959–60.

## Kjelder
Hearfieldbreen

**Hearfieldbreen** er ein sidebre som flyt aust-søraust langs sørsida av Cartographers Range og munnar ut i Trafalgarbreen like aust for Aldridge Peak i Victory Mountains i Victoria Land i Antarktis. Han vart namngjeven av den nordlege gruppa av New Zealand Federated Mountain Clubs Antarctic Expedition i 1962–63, etter B. Hearfield, ein leiande alpinist frå New Zealand og eit medlem av geolog-gruppa frå New Zealand i 1957–58, som òg arbeidde i området kring Tuckerbreen.

## Kjelder
Hedblombreen

**Hedblombreen** er ein isbre mellom Mount Creak og Tito Peak som flyt aust frå Endeavour Massif til Tripp istunge i Victoria Land i Antarktis. Han vart kalla opp etter kaptein E.E. Hedblom i U.S. Navy som var militærlege i Task Force 43 i området kring Rosshavet under Operasjon Deep Freeze I, 1955–56.

## Kjelder
Hedleybreen

**Hedleybreen** er ein liten isbre i Kukri Hills i Victoria Land i Antarktis, som flyt sør frå Mount Coates og ut i Ferrarbreen. Han vart namngjeven av den vestlege gruppa under Terra Nova-ekspedisjonen til Robert Falcon Scott, truleg etter Charles Hedley frå  Australian Museum, som studerte og skreiv rapportar om molluskar som medverka til ekspedisjonen til Scott, og til Nimrod-ekspedisjonen, 1907–09, leia av Ernest Shackleton.

## Kjelder
Heimdallbreen

**Heimdallbreen** er ein liten isbre like aust for Siegfried Peak og Siegmund Peak på sørsida av Wright Valley i Asgard Range i Victoria Land i Antarktis. Namnet, gjeven av New Zealand Antarctic Place-Names Committee, er eit av fleire i området som kjem frå norrøn mytologi, Heimdall ein av æsene som vakta inngangen til Åsgard.

## Kjelder
Helmanbreen

**Helmanbreen** er ein liten sidebre i Admiralty Mountains i Antarktis, som flyt sørover mellom Mount Gleaton og Taylor Peak og ut i Tuckerbreen. Han vart kartlagt av US Geological Survey frå landmålingar og flyfoto tekne av U.S. Navy i 1960–64, og vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names etter Terry N. Helman i US Navy, ein sambandsmann ved McMurdo-basen i 1967.

## Kjelder
Herbertsonbreen

**Herbertsonbreen** er ein liten fjellbre som flyt frå klippa som dannar sørenden av New Harbour, kring 9&nbsp;km vest-sørvest for Butter Point i Victoria Land i Antarktis. Han vart namngjeven under Terra Nova-ekspedisjonen, truleg etter den britiske geografen A.J. Herbertson frå Oxford University.

## Kjelder
Hobbsbreen i Victoria Land

**Hobbsbreen** er ein austoverflytande isbre, som er kring 13&nbsp;km lang og som ligg 3,5&nbsp;km sør for Bluebreen på kysten av Victoria Land i Antarktis. Han vart først utforska av Discovery-ekspedisjonen, under Robert Falcon Scott. Den andre ekspedisjonen til Scott, Terra Nova-ekspedisjonen, utforska området meir grundig og breen fekk namn etter professor William H. Hobbs frå University of Michigan, som var ein glasiologiekspert.

## Kjelder
Honeycombbreen

**Honeycombbreen** er ein isbre som drenerer nord- og austsida av fjellmassivet nedanfor Mount Whewell, så flyt sør mellom det fjellet og Honeycomb Ridge til Moubray Bay, på kysten av Antarktis. Han vart namngjeven av geolog-gruppa frå New Zealand i 1957–58 etter plasseringa nær Honeycomb Ridge.

## Kjelder
Hornebreen

**Hornebreen** er ein dalbre, som er 11&nbsp;km lang og som flyt sørvest frå Everett Range i Antarktis mellom Mount Works og Mount Calvin og ut i den nedre delen av Greenwellbreen. Han vart kartlagt av US Geological Survey frå landmålingar og flyfoto tekne av U.S. Navy i 1960–62, og vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names etter løytnant Robert P. Horne i U.S. Navy Reserve, pilot på C-130-flyet på flyfotograferingsturane under Operasjon Deep Freeze 1968 og 1969.

## Kjelder
Hoshkobreen

**Hoshkobreen** er ein dalbotntype isbre i Lanterman Range i Bowers Mountains i Antarktis, som flyt sørvest frå mellom Bowers Peak og Mount Edixon til den nedre delen av Canhambreen. Han vart kartlagt av US Geological Survey frå landmålingar og flyfoto tekne av U.S. Navy i 1960–64, og vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names etter løytnant John Hoshko jr., samfunnskontakt i U.S. Navy Reserve for staben til U.S. Navy Support Force i Antarktis i 1966–68.

## Kjelder
Houlistonbreen

**Houlistonbreen** er ein sidebre mellom Neall Massif og West Quartzite Range i Antarktis, som flyt nordvest og ut i Blackbreen. Han vart namngjeven av geolog-gruppa frå New Zealand i 1967–68, etter R. Houliston, ein elektrikar ved Scott-basen i 1967–68.

## Kjelder
Howardbreen

**Howardbreen** er ein liten fjellbre like vest for Crescentbreen, som flyt ut i Taylor Valley i nord frå Kukri Hills i Victoria Land i Antarktis. Isbreen vart undersøkt i desember 1957 av den amerikanske geologen T.L. Pewe, som namngav han etter Arthur D. Howard, ein geomorfolog ved Stanford University som var glasiolog i Antarktis i løpet av U.S. Navy Operasjon Highjump i 1946–47.

## Kjelder
Howchinbreen

**Howchinbreen** er ein isbre mellom Wardbreen og Walcottbreen, på austsida av Royal Society Range i Victoria Land i Antarktis. Han vart oppdaga av eit lag leia av Thomas Griffith Taylor under Terra Nova-ekspedisjonen, og kalla opp etter professor W. Howchin, ein geolog frå Adelaide.

## Kjelder
Hughesbreen

**Hughesbreen** er ein liten fjellbre som flyt mot Lake Bonney i Taylor Valley frå Kukri Hills sør i Victoria Land i Antarktis. Han vart kartlagd av den vestlege geologgruppa leia av Thomas Griffith Taylor under Terra Nova-ekspedisjonen, og kalla opp etter professor McKenny Hughes, ein geolog ved University of Cambridge.

## Kjelder
Huntbreen

**Huntbreen** er ein liten isbre i ein djup dal på austkysten av Victoria Land i Antarktis, som går inn i Granite Harbour nord for Dreikanter Head. Han vart kartlagt under Terra Nova-ekspedisjonen, og truleg kalla opp etter H.A. Hunt, ein australsk meteorolog som hjelpte til med å skrive dei vitskaplege rapportane frå Nimrod-ekspedisjonen.

## Kjelder
Hunterbreen

**Hunterbreen** er ein sidebre, 13&nbsp;km lang, som flyt vestover frå sentrale Lanterman Range i Bowers Mountains i Antarktis og sørover til Rennickbreen ved Mount Lugering. Han vart kartlagd av US Geological Survey frå landmålingar og flyfoto tekne av U.S. Navy i 1960–62, og vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names etter kapteinløytnant William G. Hunter, nestkommanderande ved McMurdo-basen vinteren 1964.

## Kjelder
Icebreakerbreen

**Icebreakerbreen** er ein stor dalbre som ligg 16&nbsp;km nordaust for Mount Monteagle og som flyt søraust frå Mountaineer Range til Lady Newnes Bay i Victoria Land i Antarktis. Nedanfor Hermes Point flyt han saman med Fitzgeraldbreen. Isbreen vart namngjeven av geolog-gruppa frå New Zealand i 1958–59, som ei hyllest til arbeidet isbrytarane frå U.S. Navy og U.S. Coast Guard gjorde i Antarktis for forskarane og andre skip.

## Kjelder
Ironsidebreen

**Ironsidebreen** er ein isbre som er kring 50&nbsp;km lang, som startar ved sørsida av Mount Minto i Admiralty Mountains og flyt søraust mellom Mount Whewell og Mount Herschel og ut i Moubray Bay i Victoria Land i Antarktis. Ved munningen flyt han saman med Honeycombbreen som flyt inn frå nord.

Han vart namngjeven av geolog-gruppa frå New Zealand Geological Survey Antarctic Expedition (NZGSAE), 1957-58.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ironside Glacier|Ironside Glacier]]» frå ,  den 17. januar 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Irvingbreen

**Irvingbreen** er ein isbre som flyt nordvest mellom Coombs Hills og Wyandot Ridge og ut i Odellbreen i Convoy Range i Victoria Land i Antarktis. Han vart namngjeven i samband med nærliggande Wyandot Ridge etter kaptein R.K. Irving i U.S. Navy som var kommandør på , eit lasteskip i Rosshavet under Operasjon Deep Freeze IV, 1958–59.

## Kjelder
Irwinbreen

**Irwinbreen** er ein bratt sidebre i Bowers Mountains i Antarktis, som flyt nordaust frå Edlin Névé og ved enden flyt saman med Montignybreen (frå nord), og i lag flyt dei ut i den større Gravesonbreen. Han vart kartlagt av US Geological Survey frå landmålingar og flyfoto tekne av U.S. Navy i 1960–64, og vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names etter Carlisle S. Irwin, ein glasiolog som deltok i studiet av Meservebreen i 1966–67.

## Kjelder
SarvesAlta alpinsenter

**SarvesAlta alpinsenter** er eit skisenter som ligg i Rafsbotn i Alta kommune i Finnmark. Anlegget har 1 skitrekk, 5 nedfartar, gode høve til køyring off-piste og ein snøpark med hopp og rails. 

Kafeen ved anlegget serverer varm mat og drikke.

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettside
* Offisiell Facebook-side
Manuela Di Centa

**Manuela Di Centa** () er ein italiensk politikar og tidlegare langrennsløpar, fødd i Paluzza i Friuli-Venezia Giulia. Ho vart olympisk meister på 15 km og 30 km under vinter-OL 1994 på Lillehammer, og tok elles seks sølvmedaljar og like mange bronsemedaljar i ulike verdsmeisterskap og olympiske leikar i tida 1991-98. Åra 2006-13 var ho representant for Forza Italia og Fridomsfolket i det italienske parlamentet. Giorgio Di Centa er ein yngre bror.

## Langrenn
Di Centa deltok i sine fyrste olympiske leikar i Calgary i 1988, med ein sjetteplass på den avslutande 20-kilometeren som klart beste resultat. Under VM på italiensk heimegrunn i Val di Fiemme i 1991 tok ho tre medaljar, to individuelle bronsar og ein sølvmedalje med stafettlaget. Året etter var det bronsemedalje med det italienske stafettlaget under OL 1992 i Albertville. I 1993 fekk Di Centa med seg to sølvmedaljar frå ski-VM i Falun, fyrst i stafetten og til sist på 30 km.

Høgdepunktet i hennar år som langrennar kom under OL på Lillehammer i 1994, der ho vann både 15 km fristil og 30 km i klassisk i stil. I tillegg tok ho sølv i 10 km jaktstart og 5 km klassisk stil, samt ein ny OL-bronse på 4×5&nbsp;km stafett med Italia. I 1995 tok ho to medaljar i ski-VM i Thunder Bay, sølvmedaljen på 30 km og bronsen på 5 km. I sitt siste OL i 1998 i Nagano, var ho for tredje gong med på å ta OL-bronse i stafetten.

Manuela Di Centa vann verdscupen i langrenn i 1994 og 1996. I perioden 1990-96 vann ho 14 verdscuprenn i langrenn, attåt triumfane under OL på Lillehammer. Ho vart tildelt Holmenkollmedaljen i 1996.

I 2003 var ho den fyrste italienske kvinna som kleiv til topps på Mount Everest.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap
* Ski-VM 1987 i Oberstdorf: Nr 5 på 4x5 km stafett
* Vinter-OL 1988 i Calgary: Nr 6 på 20 km
* Ski-VM 1989 i Lahti: Nr 5 på 30 km
* Ski-VM 1991 i Val di Fiemme: Bronsemedaljar på 5 km og 30 km, sølv på 4×5&nbsp;km stafett
* Vinter-OL 1992 i Albertville: Bronsemedalje på 4×5&nbsp;km stafett
* Ski-VM 1993 i Falun: Sølvmedalje på 30 km fristil, sølv på 4×5&nbsp;km stafett
* Vinter-OL 1994 på Lillehammer: Gullmedalje på 15 km og 30 km, sølvmedalje på 5 km og 10 km, bronse på 4×5 km stafett
* Ski-VM 1995 i Thunder Bay: Sølvmedalje på 30 km fristil, bronsemedalje på 5 km klassisk stil
* Ski-VM 1997 i Trondheim: Nr 11 på 15 km
* Vinter-OL 1998 i Nagano: Bronsemedalje på 4×5&nbsp;km stafett

## Politikk
Frå 2000 var Di Centa medlem av Italias olympiske komite, og i den eigenskap ei leiarrolle under vinter-OL 2006 i Torino. 

I 2004 var ho ein av Forza Italia sine kandidatar til EU-parlamentet, eit val der ho ikkje nådde opp. To år seinare vart ho i staden vald inn i det italienske parlamentet for same partiet i valkrinsen Trentino-Alto Adige. I 2008 vart ho attvald, då på ei liste for koalisjonen Fridomsfolket, der Forza Italia var det leiande partiet. Ved parlamentsvalet 2013 mislukkast ho å verte attvald for ein tredje periode. 

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Manuela di Centa|Manuela di Centa]]» frå ,  den 18. januar 2014.*
Si Du-brua

**Si Du-brua** (kinesisk: 四渡河特大桥) er ei 1&nbsp;222&nbsp;m lang hengebru over elva Si Du nær Yesanguan i fylket Badong i provinsen Hubei i Folkerepublikken Kina. Ho vart opna i november 2009, og var då den høgaste brua i verda, 496 meter over dalbotnen ho spenner over. 

Brua er ein del av Riksveg 318 i Kina som går frå Shanghai i aust til grensa mot Nepal i vest. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sidu River Bridge|Sidu River Bridge]]» frå ,  den 18. januar 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*
*
*


## Bakgrunnsstoff
*Høgkvalitetsbilete hos Panoramio
Grimstad kyrkje

**Grimstad kyrkje** er ei krosskyrkje i Grimstad kommune i Agder.

Grimstad by fekk si første kyrkje i 1849, men ho vart snart for lita og vart flytta til Nedenes ved Arendal. Der står ho i dag som Engene kyrkje.

Ny kyrkje vart teikna av Henrik Thrap-Meyer og oppført av Johan Gottlieb Heinecke. Då kyrkja vart innvigd i 1881, var ho med sine 1125 sitjeplassar den tredje største trekyrkja i landet (etter Mandal og Vågan). I dag opererer Kyrkjesøk med 1000 plassar.

Altartavla har det opphavelege biletet frå 1864, et Getsemane-bilete måla av Otto Mengelberg, men ramma er nyare. Også klokkene vart overførte frå gamlekyrkja. Elles fekk den nye kyrkja nytt inventar.

Kyrkjegarden var tidleg full, og i 1872 vart det opna ny kyrkjegard for byen ved Frivoll. Han er framleis i bruk, og området rundt Grimstad kyrkje er meir som ein park.

## Kjelder
* 
* 
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* 

Fil:Grimstad kirke 1 T192 01 0086.jpg|Den første kyrkja i Grimstad er sidan flytta til Nedenesengene
Fil:Grimstad kirke T194 01 0121.jpg|Mot koret
Risør kyrkje

**Risør kyrkje** er ei krosskyrkje i Risør kommune i Agder.

Kyrkja vart innvigd som *Den hellige ånds kirke* i 1647. Ho var i byrjinga prega av barokk stil, men endra i løpet av 1700-talet karakter til rokokko gjennom ei rekkje ombyggingar og ominnreiingar. Tårnet er frå 1733 og sakristiet frå 1739. Også på 1800-talet vart det uført mykje arbeid i kyrkja, og interiøret slik det no framstår, er eit resultat av ei restaurering i 1928. Kyrkja er freda.

Kyrkjerommet er stemningsfullt med sine galleri og lukka stolar, med måleri på himlingen og galleribrystningane. Risør kyrkje står som eit minnesmerke over ei anna tid og er ei populær konsertkyrkje, ikkje minst under Risør kammermusikkfest.

På kyrkjegarden attmed kyrkja finn ein nokre gamle gravminne, men kyrkjegarden for Risør by er ved kapellet, nokre hundre meter frå kyrkja.

## Kjelder
* 
* 
* 
* Kyrkjesøk

## Bakgrunnsstoff
* Risør kyrkjelege fellesråd 
* Agderkultur
* 
*
Dypvåg kyrkje

**Dypvåg kyrkje** er ei krosskyrkje i Tvedestrand kommune i Agder.

Den nordre krossarmen er av stein og vart oppført på 1200-talet. I 1759–61 vart kyrkja utvida til krosskyrkje av Lars Albretsen Øvernes med nye delar av tre. Interiøret vart måla over i 1885, men restaurert i 1921–23. På veggane har ein måla etterlikningar av søyler og på korveggen draperi.

Kyrkjegarden er nokså kupert, og delar av han er terrassert. Dypvåg prestegard ligg aust-nordaust for kyrkja.

## Kjelder
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* Agderkultur
* Kunsthistorie.com
* 
*
Sandviklia Alpinsenter

**Sandviklia Alpinsenter** er eit er skisenter som ligg i Senja kommune i Troms. Anlegget har 1 skitrekk og 2 nedfartar.

Sandviklia alpinanlegg er drive av Finnsnes Skiklubb. Skiklubben har årleg med seg rundt 60 personar som gjer ein frivillig innsats i styret, som heisvakter, kafevakter, sportsleg eller som driftspersonell. Finnsnes Skiklubb er medlem av Norges Idrettsforbund.

## Bakgrunnsstoff
* Sandviklia alpinanlegg hos Alpinanleggenes Landsforening
Målselv fjellandsby

**Målselv fjellandsby**, også kjent lokalt som **Fjellandsbyen**, er eit skisenter som ligg i Målselv kommune i Troms
. Anlegget har 3 heisar, 13 kilometer nedfartar, langrennsløyper, sportsbutikk, kafé og pub. Her er det også sal av tomter, ferdige leilegheiter og hytter til privatpersonar.

Fjellandsbyen vart slått konkurs i mai 2013, men fekk nye eigarar oktober same året.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettside
* Offisiell Facebook-side
Grefsen Folkesanatorium

**Grefsen Folkesanatorium** var eit sanatorium i Kristiania skipa i 1858 som det private kaldvassbadet **Grefsen Vandcuranstalt**, òg kalla  **Grefsen Bad**. Sanatoriet ligg i Kjelsåsveien 49 og 51 på Grefsen i Oslo og er samansett av av fleire bygningar. Alle er kommunalt verna og er eit kulturminne.

Det private badet vart lagt ned i 1898 og same år tok dr. John Fredrik Tank Mjøen over og dreiv staden som eit privat sanatorium for tuberkuløse. Frå 1902 til 1908 var overlege Olaf Tveten leiar og i 1909 tok Kristiania sanitetsforening over og stifta  Grefsen Folkesanatorium med 120 sengeplassar. I 1916 fekk sanatoriet eiga avdeling for born med 18 sengar, kapasiteten for dei vart seinare bygd ut til 40.

Grefsen Folkesanatorium blei drive fram til det vart lagt ned i 1970.

## Galleri

Grefsen sanatorium.jpg|Eit av husa på sanatoriet. 
Grefsen sanatorium (1864).jpg|Grefsen Vandcuranstalt i 1864. 


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Norges kirker

**Norges kirker** er eit dokumentasjonsprosjekt for kyrkjebygg innanfor Den norske kyrkja. Prosjektet vart sett i gang av Riksantikvaren og er no knytt til Norsk institutt for kulturminneforskning. Resultata vart frå byrjinga på 1950-talet publisert i bokserien Norske Minnesmerker utgitt av Riksantikvaren. Frå 2003 har materialet blitt publisert på internett. 

## Sjå også
*Kyrkjebygg i Noreg

## Kjelder
Arild Østin Ommundsen

**Arild Østin Ommundsen** () er ein norsk filmregissør.

Arild Østin Ommundsen debuterte med Mongoland i 2001, og dette vart starten på den såkalla Stavanger-bølgja for norsk film. Ommundsen fylgde på med Monstertorsdag (2005) og Rottenetter (2009) samt Eventyrland (2013). I alle filmane er det brukt skodespelarar frå Rogaland, m.a. Pia Tjelta, Kristoffer Joner, Terje Torkildsen og Silje Salomonsen, kona til regissøren. Arild Østin Ommundsen regisserte sin fyrste barnefilm med Knerten i knipe i 2011. Både denne og Rottenetter vart nominerte til Amandaprisen. Monstertorsdag vart handplukka til å delta i Sundance Film Festival og nominert til *Grand Jury Prize*.

## Filmografi

* 1995: *Hatari: Ufo!*, kortfilm. 
* 1997: *Hevnens demon*, kortfilm.
* 1999: *Før solen står opp*, kortfilm.
* 2001: Mongoland 
* 2003: *Hjemsøkt*, kortfilm.
* 2004: Monstertorsdag 
* 2006: *Edderkoppfesten*, novellefilm.
* 2008: *Plis*, kortfilm.
* 2009: Rottenetter 
* 2011: Knerten i knipe
* 2013: Eventyrland

## Prisar og utmerkingar

* 1999: *Gullstolen* på Kortfilmfestivalen i Grimstad for *Før solen står opp*.
* 2001: *Gullklapperen* for Mongoland under utdelinga av Amandaprisen
* 2005: Publikumsprisen for Monstertorsdag under filmfestivalen i Mannheim/Heidelberg
* 2012: Publikumsprisen for Knerten i knipe under Warsawa Internasjonale Filmfestival
* 2013: Rogaland fylkeskommunes kulturpris
* 2013: Amandaprisen for beste foto til Eventyrland
* 2013: Aamot-statuetten
* 2013: Stavanger kommunes stipend til manusutvikling for film

## Fotnotar
Arne Kaupang

**Arne Kaupang** () er ein norsk grafisk designar, oppvaksen på Geilo, som arbeider med visuelle filmeffektar og animasjon. Den fyrste filmen han arbeidde med, var Hellboy II: The Golden Army (2008) der han samarbeidde med regissør Guillermo del Toro. Seinare har han hatt stor suksess med spesialeffektar i dei norske storfilmane Kon-Tiki (2012) og Gåten Ragnarok (2013).

I 2013 vann han Amandaprisen for beste visuelle effektar for sitt arbeid med Kon-Tiki.

## Filmografi

* Hellboy II: The Golden Army (2008)
* Knerten (2009)
* Paul (2011)
* Kon-Tiki (2012)
* Gåten Ragnarok (2013)
* Doktor Proktors prompepulver (2014)

## Kjelder
* Profil på The Internet Movie Database

### Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettside
* Intervju med Kaupang hjå Grafill.no
Siwalik

**Siwalik** (kalla *Manak Parbat* i eldre tider) er ei fjellkjede i ytre Himalaya. Fjellkjeda strekkjer seg kring 2400 km kring eit område som startar nesten frå Induselva til Brahmaputra, med eit gap på kring 90 km mellom elvene Teesta og Raidak i Assam. Breidda på Siwalik er frå 10 til 50 km og middelhøgada er frå 1500 til 2000 meter over havet.

## Geologi

 
Siwalik er den sørlegaste og geologisk yngste aust-vestgåande fjellkjeda i Himalaya. Siwalik er delt inn i fleire mindre område. Dei strekkjer seg vestover frå Arunachal Pradesh gjennom Bhutan til Vest-Bengal, og vidare vestover gjennom Nepal og Uttarakhand, og inn i Himachal Pradesh og Kashmir. Fleire store elvar skjer seg gjennom fjella på veg sørover frå Himalaya. På sørsida av fjella finst eit netteverk av små riller og kanalar, der det oppstår elva under monsunen. 

Siwalik består hovudsakleg av sandstein og konglomerat, som er forsteina detritus. Restane av magnetiseringa av silsteinar og sandsteinar indikerer at dei vart avsett for 16-5,2 millionar år sidan og Karnalielva har grave fram dei eldste delane av Siwalik i Nepal.

## Førhistorie

*[[Sivapithecus]]* (ein type ape, tidlegare kalla *[[Ramapithecus]]*) er av dei mange fossila ein har funne i Siwalik-området.

Siwalik er òg av dei rikaste fossilområda i heile Asia. Her har ein funne alle slags dyr, mellom anna dei tidlegaste slektningane til dovendyret, sivatherium, ein tidleg sjiraff og *[[Colossochelys atlas]]*, ei enorm skjelpadde. 

Ein har funne restane av soan-kulturen frå eldre steinalder (ca. 500&nbsp;000 til 125&nbsp;000 år sidan) i Siwalik-regionen. Denne kulturen bestod av *[[Homo erectus]]*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sivalik Hills|Sivalik Hills]]» frå ,  den 18. januar 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Slesse

**Slesse** (engelsk *Slesse Mountain* eller *Mount Slesse*) er eit fjell like nord for grensa mellom Canada og USA i Kaskadefjella i British Columbia, nær byen Chilliwack. Det er kjend for dei høge, bratte fjellsidene og vestsida har eit fall på over 1950 meter ned til Slesse Creek over ei lengd på berre 3 km. Han er òg kjend for den nordaustlege knausen. Namnet tyder «hoggtann» på halqemeylem. Av andre kjende fjell i nærleiken finn ein Mount Rexford og Canadian Border Peak i British Columbia, og American Border Peak, Mount Shuksan og Mount Baker i den amerikanske delstaten Washington.

## Geologi

Det meste av Slesse består av granittar knytte til Chilliwack-batolitten, som var ein intrusjon i området for 26 til 29 millionar år sidan etter ein stor fjellkjedefolding i området. Denne er ein del av Pemberton vulkanbelte, som er eit erodert vulkanbelte som oppstod som følgje av subduksjon av Farallonplata som starta for 29 millionar sidan. Hovudbergarten som utgjer Slesse er grå dioritt frå batolitten. Sjølve toppen og vestsida består av fylitt, ein metamorf bergart skapt av kontaktmetamorfose med stein i batolitten og med ein intrusjon av granodioritt.

## Historie
Mount Slesse vart først klatra 10. august 1927 av Stan Henderson, Mills Winram og Fred Parkes, via ei rute som starta frå Slesse Creek. Standardruta i dag er sørvestruta, som omfattar ei stiging på kring 1650 høgdemeter, mykje kravling og somme delar med teknisk fjellklatring opp til klasse 5,6. Slesse er mest kjend for nordaustknausen, som først vart klatra 28. august 1963 av Fred Beckey, Steve Marts og Eric Bjornstad. De er ei særs vanskeleg klatrerute som tar fleire dagar (grad V) med teknisk vaskegrad opp til 5,8 eller 5,9. 

Den 9. desember 1956 styrta Trans-Canada Air Lines Flight 810, eit North Star-fly, i fjellsida på fjellet og alle dei 62 ombord mista livet. Dette var ei av dei verste flyulukkene i verda fram til då. Fleire spelarar på toppnivået i kanadisk fotball var blant dei omkomne.  Eit minnesmerke over dei døde finst ved vegen like ovanom Chilliwack River Road. Sjølve staden vart funnen mange år seinare med restane av flyet og levningar etter dei omkomne, som vart flytta i ei massegrav. Området er i dag verna. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Slesse Mountain|Slesse Mountain]]» frå ,  den 18. januar 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* Steve Roper and Allen Steck, *Fifty Classic Climbs of North America*, Sierra Club Books, 1996, ISBN 0-87156-884-5.
* 
* Trip report by George Bell
* British Columbia Hansard debate on Slesse Commemorative Site
Joycebreen

**Joycebreen** er ein isbre like nord for Pewe Peak, som flyt frå firnområdet nordaust for Catacomb Hill og endar 3-4 km opp i dalen (vest) for snuten av Garwoodbreen, som han har vore ein sidebre til i periodar med større nedising. Han vart namngjeven av New Zealand Bluebreen Party (1956-57) etter Ernest Joyce, eit medlem av britiske ekspedisjonar i Antarktis i 1901-04, 1907-09 og 1914-17.

## Kjelder
Jutlandbreen

**Jutlandbreen** er ein brei sidebre, 28&nbsp;km lang og 7&nbsp;km brei, i Victory Mountains i Victoria Land. Han flyt nordvest frå skiljet ved Midwaybreen og saman med Greenwellbreen nordvest for Boss Peak. Han vart kartlagt av US Geological Survey (USGS) frå landmålingar og flyfotografi tekne av U.S. Navy i 1960-63. Han vart namngjeven av det nordlege laget til den newzealandske ekspedisjonen som utforska området, 1962–63 og følgde tradisjonen med å kalle stader i området opp etter kjende slag. 

## Kjelder
Jezekbreen

**Jezekbreen** er ein isbre ved søraustsida av Platform Spur, som flyt nordaust og ut i Emmanuelbreen i Royal Society Range i Victoria Land i Antarktis. Han vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names i 1992 etter Kenneth C. Jezek, ein geofysikar ved Cold Regions Research and Engineering Laboratory og National Oceanic and Atmospheric Administration i 1983–89. Han hadde 12 reiser til Arktis og Antarktis der han gjorde geofysiske under ved hjelp av fjernmålingsteknikkar på land- og havis ved Dome Charlie, Rossisen og Weddellhavet. Frå 1989 var han direktør i Byrd Polar Research Center.

## Kjelder
Halden sjukehus

**Halden sjukehus** er eit sjukehus i Halden. Det er teikna av Ole Øvergaard og innvia 11. november 1952. Da sjukehuset opna hadde det 60 sengar på indremedisinsk avdeling og 60 på kirurgisk. Halden sjukehus var det første nye sjukehuset som vart bygd i Noreg etter andre verdskrig. Det fekk fødeavdeling i 1955.

Sjukehuset er freda av Riksantikvaren.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff

*
Sanatorium

**Sanatorium** (frå  latin *sanare*, ‘lækja’) er ein kuranstalt for folk med tuberkulose, nervøse og andre sjukdomar, der det samstundes blir gitt langvarig medisinsk handsaming.
Sanatorium var vanlege frå 1800-talet til byrjinga av 1900-talet. Det er no mest vanleg nytta som namn på tuberkuloseinstitusjoner som ikkje lenger er i bruk som det.

Sanatorium bygde på ideen om at frisk luft, kvile og sunt kosthald kunne hjelpa mot sjukdom. På ei tid då ein ikkje visste kva som forårsaka tuberkulose, og heller ikkje hadde behandling i form av antibiotika, var dette den beste løysinga ein kom fram til. Folk med milde sjukdomstilfelle kunne bli betre etter sanatoriumopphald, medan mange framleis døydde.

## Historie
Den første ideen om moderne sanatorium blei truleg fremja av George Bodington, som opna eit sanatorium i Sutton Coldfield i 1836 og publiserte artikkelen «On the Treatment and Cure of Pulmonary Consumption» i 1840. 
Ideen hans blei forkasta som uraffinert og utan vitskapleg grunnlag i *[[Lancet]]*, og sanatoriet hans blei kort tid etter gjort om til eit asyl. I 1863 opna Hermann Brehmer Brehmersche Heilanstalt für Lungenkranke i Görbersdorf (Sokołowsko) i Silesia (i noverande Polen) for å lækja tuberkuløse. Pasientane levde i høgda med frisk luft og godt kosthald. Deretter blei det bygd ei rekkje sanatorium ulike stader ved kysten og på fjellet.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sanatorium|Sanatorium]]» frå ,  den 4. april 2019.*
Johnstonebreen

**Johnstonebreen** er ein liten isbre som ligg kring 2&nbsp;km aust for Zenithbreen, og som flyt frå sørenden av Lanterman Range i Bowers Mountains i Antarktis. Han vart namngjeven av geolog-gruppa frå New Zealand nord i Victoria Land i 1967–68 etter Ian Johnstone, sjefsforskar ved Scott-basen det året.

## Kjelder
Marble Bar i Vest-Australia

**Marble Bar** er ein by og ein fjellformasjon i regionen Pilbara nordvest i Vest-Australia. Han er kjend for det ekstremt varme vêret. 

## Historie
Byen vart offisielt grunnlagd i 1893 etter at det vart oppdaga gull i området i 1890 av gullgravaren Francis Jenkins, som har fått ei av gatene i byen kalla opp etter seg. Namnet Marble Bar kjem av eit stykke jaspis i elva Coongan i nærleiken, som ein feilaktig trudde var marmor (marble på engelsk).

I 1891 hadde byen over 5000 innbyggjarar då gullrush i området starta.

I 1895 hadde byen fått rådhus og desse er i dag verna. Dei vart laga av lokal stein og står framleis. 

Den kanskje mest kjende bygningen i byen er Ironclad hotell, som vart bygd i 1890-åra, av bølgjeblikk, og det fekk dette namnet av amerikanske gruvearbeidarar som syns dei minna om panserskipa (ironclad på engelsk) frå USA. I 2006 vart Ironclad hotel verna.

Det vart funne fleire store gullklumpar under gullrushet. Den største av dei vog 11,7 kg og vart kalla Bobby Dazzler. To andre på opp mot ti kilogram vart òg funne. 

Under andre verdskrigen var bombefly frå United States Army Air Forces og Royal Australian Air Force stasjonerte kring 25 km frå byen ved Corunna Downs Airfield. Allierte fly gjekk til åtak på japanske styrkar så langt borte som Borneo frå denne basen.

Byen hadde ein smalsporsjernbane til Port Hedland fram til tidleg i 1950-åra.

## Klima
Marble Bar har eit tørt klima med særs varme somrar og milde til varme vintrar. Byen har verdsrekorden i mengda dagar på rad med 100 ºF (37,8 ºC) eller meir, med 160 dagar frå 31. oktober 1923 til 7. april 1924.

I desember og januar er temperaturar over 45 ºC vanleg og den gjennomsnittlege maks. temperaturen går over den normale kroppstemperaturen til mennesket seks månader av året. Nedbøren kjem hovudsakleg om sommaren i form av regnbyer. 

## Nordpolen
Ein stad i nærleiken har fått det ironiske namnet Nordpolen (North Pole) på grunn av varmen. Her finst steinformasjonar som ein trur er av dei første spora etter liv på jorda på grunn av stromatolittar i steinane her. Desse er daterte til 3,4 til 3,5 milliardar år sidan. Dette er derimot omstridd og det vert hevda at stromatolittar som er eldre enn 3,2 mrd. år, ikkje kjem av levande organismar men at dei små kjegleform strukturane i Strelley Pool-formajsonen vart danna av fordamping og ein dom-struktur av chert danna av deformasjon av mjuke sediment.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Marble Bar, Western Australia|Marble Bar, Western Australia]]» frå ,  den 19. januar 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Tvedestrand kyrkje

**Tvedestrand kyrkje** er ei krosskyrkje i Tvedestrand kommune i Agder.

Kyrkja vart teikna av Georg Andreas Bull og oppført i teglstein av byggmeister Martin Pedersen, i ei tid då byen Tvedestrand vaks fram m.a. som utskipingshavn for produkta frå Næs Jernverk. Interiørfargane er frå ei restaurering i 1950.

Kyrkjegarden for Tvedestrand er eit stykke vest for Fjæretjønn, nokre hundre meter frå kyrkja.

## Kjelder
* 
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* 

## Fotnotar
Terai

**Terai** (nepali तराई, *tarāī*) er eit belte med myrlendte grassletter, savannar og skogar sør i dei ytre lågberga i Himalaya, Siwalik og Det nordindiske låglandet kring Ganges, Brahmaputra og sideelvane deira. Terai ligg innanfor økoregionen Terai-Duar savanne og grassletter. I det nordlege India spreiar Terai seg austover frå Yamunaelva over Himachal Pradesh, Haryana, Uttarakhand, Uttar Pradesh og Bihar. Områda i Vest-Bengal, Bangladesh, Bhutan og Assam aust for Brahmaputra vert kalla *[[Dooars]]*. Dei lågtliggande slettene i Terai ligg i ei høgd mellom 67 og 300 meter over havet. Nord for Terai stig Bhabhar, eit smalt men samanhengande skogbelte som er kring 8-12 km breitt.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Terai|Terai]]» frå ,  den 19. januar 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* WWF: ''Map of ecological divisions of Nepal'', som syner Terai
Laget kyrkje

**Laget kyrkje** er ei langkyrkje frå 1908 i Tvedestrand kommune i Agder.

Det kom kyrkjagard på staden i 1877, og kyrkjeklokka er frå den tida. Kyrkja vart teikna av Henrik Nissen og oppført av byggmeister Theodor Christensen. Ho vart pussa opp til jubilea i 1958 og 2008, og i 1967 måtta ho vølast på grunn av husbukkangrep.

Kyrkja vart titulert som kapell i byrjinga, og vert det ofte framleis, men i jubileumsboka frå 2008 vert ho titulert som kyrkje.

## Kjelder
* 
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Taitaohalvøya

**Taitaohalvøya** (spansk *Península de Taitao*) er ei halvøy som strekkjer seg vestover frå fastlandet i Chile, som ho er knytt til via det smale Ofquieidet. Innfødde og tidlege misjonærer brukte å bere båtane sine over dette eidet mellom Moraledakanalen og Penasbukta. Halvøya ligg i regionen Aysén del General Carlos Ibáñez del Campo og ein del av halvøya høyrer til Laguna San Rafael nasjonalpark. Presidente Ríos-sjøen, med eit areal på 352&nbsp;km², ligg midt på halvøya. Ei søroverretta halvøy på Taitaohalvøya er Tres Montes-halvøya.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Taitao Peninsula|Taitao Peninsula]]» frå ,  den 19. januar 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Brunkol

**Brunkol** eller **lignitt** er ein sedimentær bergart som er ein mellomting mellom torv og steinkol. Kolet har relativt høgt vassinnhald.

Brennverdien av brunkol er ca. 21 000 kJ/kg. Det blir brukt som brensel i form av brikettar og er viktig i Tyskland. Bruker kan også brukast til framstilling av olje og gass. Det finst store mengder brunkol i grunnen i  Russland og USA.

## Kjelder

*Brunkull (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 19. januar 2014.
Terevaka

**Ma′unga Terevaka** er den største, høgaste (507 moh.) og yngste av dei tre utdøydde vulkanane som utgjer Rapa Nui på Påskeøya, ei chilensk øy i Stillehavet. Fleire mindre vulkankjegler og krater ligg i fjellsida på fjellet, mellom anna eit krater som inneheld ein av dei tre innsjøane på øya, Rano Aroi.

Terevaka utgjer størstedelen av Påskeøya, men øya har to eldre vulkanske fjell: Poike på austsida og Rano Kau på sørsida. Terevaka hadde det siste utbrotet sitt i pleistocen og er yngre enn 400&nbsp;000 år gammal. Lavaslettene ved Roiho er daterte til å vere mellom 110&nbsp;000 og 150&nbsp;000 år gamle. Terevaka er heller vanskeleg å klatre, og er berre tilgjengeleg til fots eller på hest. Det er vindfullt på toppen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Terevaka|Terevaka]]» frå ,  den 19. januar 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* 
* Kaneoka I, Katsui Y, 1985. K-Ar ages of volcanic rocks from Easter Island. Bull Volc Soc Japan, 30: 33-36.
* Vezzoli L, Acocella V, 2009. Easter Island, SE Pacific: an end-member type of hotspot volcanism. Geol Soc Amer Bull, 121: 869-886.

## Bakgrunnsstoff
* Guide til Påskeøya  frå Easter Island Foundation
* Gamle foto av Rano Aroi (oppe til høgre)
Froland kyrkje

**Froland kyrkje** er ei langkyrkje frå 1718 i Froland kommune i Agder.

Det har vore kyrkje i Froland sidan mellomalderen. Før Froland vart eige prestegjeld i 18490, var Froland kyrkje anneks til Øyestad. Tidleg på 1700-talet stod gamlekyrkja til forfall, og dagens kyrkje vart innvigd på ein ny stad den 1. november 1718. Tårnet er frå 1727. Kyrkja vart ombygd og utvida i 1887 under leiing av Carl Svendsen. Samstundes vart det gamle inventaret kasta ut. Kyrkja vart restaurert i 1937 og 1959.

Mellom dei som er gravlagt på kyrkjegarden, er Nils Henrik Abel.

## Kjelder
* 
* Kyrkjesøk

## Bakgrunnsstoff
* Agderkultur
* Frolands kirke fra 1715-1915 (Bokhylla.no)
* 
* Froland kyrkjelege fellesråd
* 
*
Høvåg kyrkje

**Høvåg kyrkje** er ei T-forma kyrkje i Lillesand kommune i Agder.

Kyrkja vart truleg oppført på 1100-talet som ei om lag 10 meter lang langkyrkje. Ho vart forlenga vestover til om lag dobbel lengde av Lars Albretsen Øvernes. i 1767. Nordfløya (med noverande hovudinngang) vart bygd  i 1828. Kyrkja vart forlenga og fekk takryttar i 1831. Sistnemnde vart fornya i 1878. Omkring 1900 fekk kyrkja nytt våpenhus på nordfløya. Det vart fornya i 1913. I 1960 vart våpenhuset under takryttaren gjort om til møterom. Seinare er det ominnreidd til dåpsventerom.

Også interiør og inventar har vorte endra ein god del. Det vart måla over omkring 1900 og restaurert i perioden frå 1934 til 1966. Kyrkja vart vøla i 2011.

I tillegg til kyrkjegarden attmed kyrkja er det ein annan kyrkjegard eit par hundre meter borti vegen.

## Kjelder
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* Agderkultur
* 
* 
* 
* Høvåg kyrkjelyd
Tres Montes-halvøya

**Tres Montes-halvøya** (spansk *Península Tres Montes* (trefjellhalvøya) er ei halvøy som strekkjer seg sørvestover på Taitaohalvøya, som igjen heng fast i fastlandet i Chile via det smale Ofquieidet. Halvøya ligg i regionen Aysén del General Carlos Ibáñez del Campo nær Det chilenske trippelpunktet der Nazcaplata og den antarktiske og søramerikanske plata møter kvarandre. 

## Sjå òg
* Chonosøyane
* Fjordar og sund i Chile

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tres Montes Peninsula|Tres Montes Peninsula]]» frå ,  den 19. januar 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Vestre Moland kyrkje

**Vestre Moland kyrkje** er ei krosskyrkje i Lillesand kommune i Agder.

Kyrkja vart oppført som langkyrkje i stein på siste halvdel av 1100-talet og utvida til krosskyrkje med nye delar av tre i 1797–98.

## Kjelder

* 
* Lillesand kommune 
* 

## Bakgrunnsstoff
* Agderkultur
* 
* Diplomet fra 1347 der kyrkja er nemnt for første gong
* 
* Lillesand kyrkjelyd