Janet Jagan

**Janet Rosenberg Jagan** () var ein amerikanskfødd guyansk politikar som tente som den sjette presidenten i Guyana frå 1997 til 1999. Ho var den første kvinnelege presidenten i Guyana. Tidlegare hadde ho vore den første kvinnelege statsministeren i landet frå 17. mars 1997 til 19. desember 1997. Ho var gift med Cheddi Jagan, som ho òg etterfølgde som president. I 1993 vart ho tildelt den høgaste nasjonale utmerkinga i Guyana, Order of Excellence, og i 1998 fekk ho UNESCO sin Mahatma Gandhi-gullmedalje for kvinnerettar.

## Tidlege år og ekteskap
Janet Jagan vart fødd som Janet Rosenberg på sør­sida av Chicago i Illinois den 20. oktober 1920. Foreldra hennar, Kathryn (fødd Kronberg) (1895–1990) og Charles Rosenberg (1891–1957), var jødar. Ho hadde ein bror, Maurice Rosenberg (1917–2006). Besteforeldra hennar på morssida, Adolph og Rosa Kronberg (fødd Appelbaum), var jødiske immigrantar. Adolph innvandra til Chicago frå Romania, medan Rosa kom frå Ungarn. Familien Rosenberg budde i ein bungalow i 7532 South East End Avenue i det middelklasseprega, tidlegare heilkvite nabolaget South Shore.

I desember 1942, då ho var 22 år gammal og arbeidde som student­sukepleiar ved Cook County Hospital, møtte ho Cheddi Jagan, ein hinduistisk indo-guyansk tannlegestudent ved Northwestern University. Dei gifta seg 5. august 1943, og i desember same året flytta ho saman med han til Guyana, der han etablerte tannlegepraksis.

## I Guyana
I Guyana engasjerte ho seg i fagforeiningsarbeid saman med ektemannen og vart medlem av British Guianese Labour Union. Ho arbeidde òg i tannlegeklinikken til mannen sin som sjukepleiar i ti år. I 1946 grunnla ho Women’s Political and Economic Organization og var med på å grunnleggje Political Affairs Committee.

## Politisk karriere
Janet Jagan stilte utan hell til val for ein parlamentsplass frå Central Georgetown ved valet i 1947. Den 1. januar 1950 var ho og ektemannen med på å grunnleggje det demokratisk-sosialistiske People’s Progressive Party (PPP). Janet var generalsekretær i PPP frå 1950 til 1970. Same året vart ho vald inn i bystyret i Georgetown.

Jagan vart seinare vald inn i nasjonalforsamlinga ved valet i april 1953, der ho vann eit sete frå Essequibo-valkrinsen. Ho var ei av tre kvinner som vart valde ved dette valet, og etter valet vart ho vald til visepresident (Deputy Speaker) i forsamlinga.
PPP, eit venstreorientert parti, motsette seg britisk kolonistyre i Guyana. Etter val­sigrane i april 1953 danna PPP kortvarig regjering, men dei britiske styresmaktene fjerna regjeringa seinare same året på grunn av uro over dei påståtte kommunistiske sympatiane til ekteparet Jagan. Etter å ha leia landet i berre 133 dagar i 1953, vart Janet og Cheddi først avsette og deretter fengsla i 1955 etter ordre frå Winston Churchill, som frykta etableringa av ein kommunistisk stat på den vestlege halvkula. Churchill ønskte å hindre at Sovjetunionen skulle knyte band til den nye regjeringa, noko som aldri skjedde.

Cheddi og Janet sat fengsla i fem månader og vart deretter haldne i husarrest i to år. Churchill endra den guyanske grunnlova for å hindre at Janet og Cheddi kunne ha embeta som president eller statsminister. 

I 1957 vart Janet Jagan attvald til nasjonalforsamlinga frå Essequibo og vart arbeidsminister, samt minister for helse og bustader. I 1961 vart Cheddi gjenvald som statsminister. Janet etterfølgde seinare Claude Christian som innanriksminister etter at han døydde i 1963, men ho gjekk av frå regjeringa i juni 1964. Seks veker seinare vart ho råka av bombeåtaket mot Freedom House, der ho arbeidde som generalsekretær i PPP. Ho fekk ei lett handskade.

Som medlem av valkommisjonen for opposisjonen i 1967 uttrykte ho uro over mogleg valfusk. Ho var òg redaktør for PPP-avisa Mirror frå 1973 til 1997.

Janet Jagan vart vald inn i parlamentet i 1973 og attvald i 1980, 1985 og 1992, og vart etter kvart den lengst­tenande parlamentsrepresentanten i landet, med 46 år i verv. Då Cheddi Jagan vart vald til president i 1992, vart Janet Jagan førstedame. I 1993 representerte ho Guyana i Dei sameinte nasjonane i tre månader, som mellombels erstattar for Rudy Insanally medan han var president for generalforsamlinga til SN.

Etter at Cheddi Jagan var død vart Janet Jagan innsett som statsminister og første visepresident den 17. mars 1997. Ho var presidentkandidat for PPP ved valet i desember 1997. PPP vann valet, og Jagan vart dermed den første kvinnelege presidenten i Guyana, i tillegg til den første jødiske og den første USA-fødde leiaren av landet. Ho var òg den fjerde kvinna som vart vald til statsoverhovud på den vestlege halvkula, etter Vigdís Finnbogadóttir på Island, Eugenia Charles på Dominica og Violeta Chamorro i Nicaragua. Ho vart utnemnd til ein «Freedom hero» av The My Hero Project.

## Avgang og død
Den 1. juli 1999, etter at Jagan hadde kome attende frå det europeisk-latinamerikanske toppmøtet i Rio de Janeiro, vart ho innlagd på St. Joseph’s Mercy Hospital i hovudstaden Georgetown på grunn av brystsmerter og utmatting. Ho fekk behandling for ei hjarteliding og vart utskriven 3. juli. Seinare same månad gjennomgjekk ho nye undersøkingar ved Akron City Hospital i Ohio og vart utskriven 23. juli. Etter at ho vende attende til Guyana, fekk ho hjartemedisin og vart informert om at bypassoperasjon ikkje var nødvendig.

Janet Jagan gjekk av som president den 8. august 1999, då helsa hennar gjorde henne ute av stand til å utøve «kraftfull og energisk leiing». Ho peikte på finansminister Bharrat Jagdeo som sin etterfølgjar. Jagdeo vart innsett som president 11. august.

Trass i avgangen heldt Jagan fram med å vere aktiv i PPP. På partiet sin 29. kongress fekk ho det nest høgaste stemmetalet (671) i valet til sentralkomiteen, som vart halde 2. august 2008. Ho vart deretter vald inn i PPP sitt arbeidsutval, og vart òg vald til redaktør for partiavisa *Thunder* den 12. august 2008.

Seinare reiste Jagan til Maracaibo i Venezuela for behandling, og deretter til Belém i Brasil for vidare behandling. Janet Jagan døydde av ein bukaneurisme den 28. mars 2009 i Georgetown. Ho vart kremert i Guyana den 31. mars 2009.

## Skrifter
I 1993 gav Peepal Tree Press ut boka hennar *When Grandpa Cheddi Was a Boy and Other Stories*, etterfølgd av *Patricia, the Baby Manatee* (1995), *Anastasia the Ant-Eater* (1997) og *The Dog Who Loved Flowers*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Janet Jagan|Janet Jagan]]» frå , den 27. januar 2026.*