open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Helsingfors–Tallinn-tunellen

**Helsingfors–Tallinn-tunellen** er eit førebels namn på ein tunell for jarnbane som det er gjort framlegg om å byggje under Finskebukta for å knyte den finske hovudstaden Helsingfors (Helsinki) til den estiske hovudstaden Tallinn. 

Lengda på den undersjøiske tunellen vil verte mellom 60 og 80 km, avhengig av kva for trasé som vert valt, og vil verte den lengste undersjøiske tunnelen i verda. Prosjektet vert drive fram av ordførarane i Tallinn og Helsingfors, høvesvis Edgar Savisaar og Jussi Pajunen. Begge byane har lova €100&nbsp;000 til førebuande undersøkingar, sjølv om dei relevante styresmaktene i dei to landa ikkje har godteke å bidra med noka form for finansiering. Det er planlagt å sende ein søknad til EU for å skaffe dei resterande naudsynte midlane for ei grundigare kartlegging, som ein reknar med vil kome på mellom 500&nbsp;000 og 800&nbsp;000 euro.. 13. januar 2009 skreiv avisene om at søknaden til EU gjennom Interreg, eit program for å stimulere interregionalt samarbeid, hadde vorte avslått. Ein ekspert ved utanriksdepartementet i Helsingfors meinte at grunnen til avslaget kan ha vore politisk spenning i Estland mellom den nasjonale administrasjonen og byen Tallinn, som vert kontrollerte av rivaliserande politiske grupper. Uansett seier båe byane at dei vurderer å dekkje kostnadene til ei forundersøking sjølve.

Kostnaden med å byggje sjølve tunnelen varierer, frå om lag éin milliard euro for ein tunnel berre for godstog, til mange milliardar euro dersom passasjerar skal kunne reise gjennom han. Det er tenkt at dei økonomiske fordelane vil vere store, både ved auka samarbeid og økonomisk integrasjon mellom dei to byane (København og Malmö har vore brukte som døme), og i eit breiare perspektiv grunna gode passasjerreiser mellom det sørlege Finland og dei baltiske statane. I tillegg har har det vorte trekt fram som positivt å etablere eit fast samband for godstrafikk mellom Finland og jernbaneprosjektet Rail Baltica, som vil binde Baltikum saman med Polen, Tyskland og resten av Europa.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
### Nettstader
* Preliminary Plan for the Helsinki-Tallinn Tunnel from 1997, Helsingin Sanomat, 19. august 2008.

### Studium
* Usko Anttikoski. «Fixed transport connections across the Baltic from Finland to Sweden and Estonia. Preliminary feasibility assessment», 2007.
* «Emerald, Vision 2050» 2007.
* Ilkka Vähäaho, Pekka Raudasmaa. «Feasibility Study, Helsinki–Tallinn, Railway Tunnel» – Geoteknisk avdeling ved Eigedomsdepartementet i Helsingfors. 2008.
* Jaakko Blomberg, Gunnar Okk. «Opportunities for Cooperation between Estonia and Finland 2008 » – Statsministeren sitt kontor i Finland, 2008.

__NOTOC__
Dansk Estland

**Dansk Estland** syner til landområde i det seinare Estland som var under dansk styre på 1200-1300-talet og igjen på 1500-1600-talet. 

Danmark bygde seg opp med militærvesen og auka handel på 1100-talet. Piratverksemd med utgangspunkt i Ösel og Kurland truga etter kvart handel med Baltikum. Danske flåtestyrkar gjekk til åtak på Estland i 1170, 1194 og 1197. I 1206 leia kong Valdemar II av Danmark og erkebiskop Andreas Sunonis eit utfall mot Ösel (Saaremaa). Kongane av Danmark gjorde krav på Estland, og fekk stønad frå paven. I 1219 sigra danskane i slaget ved Lyndanisse, som la Nord-Estland under dansk styre. Danskane hadde kontroll over området til det estiske opprøret i 1343, då området vart teke over av den tyske riddarordenen og endeleg seld av Danmark i 1346.

I 1559 under den liviske krigen selde biskopen av Ösel-Wiek i Gamle Livland landområda sine til Fredrik II av Danmark-Noreg for 30&nbsp;000 thaler. Den danske kongen gav området til den yngre bror sin Magnus av Holstein, som gjekk i land på Saaremaa med hæren sin i 1560. Heile Saaremaa vart under dansk herredøme i 1573, til det vart overført til Sverige i 1645 ved Freden i Brömsebro.

## Sjå òg
* Svensk Estland
* Nordlege krosstog
* Svenske krosstog
* Estisk historie
* Finsk historie
* Latvisk historie
* Litauisk historie

## Referansar
Valastefossen

**Valastefossen** (estisk *Valaste juga*) er det høgaste fossefallet i Estland og naboregionane med eit fall på 30,5 meter.

Han ligg mellom Ontika og Valaste i kommunen Kohtla vald i Ida-Viru maakond og er danna av ei elv som renn over Baltisk klint, ikkje langt frå kysten av Finskebukta. Fossen er ein populær turistattraksjon, særleg om vinteren då han frys til is. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Valaste Waterfall|Valaste Waterfall]]» frå , den 6. april 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
Fødselsdagen til Buddha

**Fødselsdagen til Buddha** er høgtider som blir feira på fleire tidspunkt og under fleire namn innan ulike delar av buddhismen. Feiringa markerer fødselsdagen til Siddhartha Gautama, seinare kjend som Buddha, og i nokre høve også oppvakninga hans (*[[parinirvana]]*).

Innan fleire delar av buddhismen feirar ein ofte fødselsdagen til Buddha som vaisakha eller vesak. Dette gjeld til dømes buddhistar i India, Nepal, Singapore, Vietnam, Thailand, Kambodsja, Malaysia, Sri Lanka, Myanmar, Indonesia og Taiwan. Innan theravadabuddhismen omfattar denne feiring også dødsdagen og oppvakninga til Buddha. I indisk tradisjon feirar ein gjerne hendinga i heile månaden vaisakha, med sjølve fødselsdagen markert som *Buddha purnima* eller *vaishakh purnima*.

I austasiatisk tradisjon feirar ein ofte fødselsdagen den åttande i fjerde etter den kinesiske månekalenderen, tilsvarande ein dag i mai i den vestlege kalenderen. Dette er ein offentleg høgtidsdag i Hong Kong, Macao og Sør-Korea. På kinesisk heiter dagen *fó dàn* (pinyin, kinesisk skrift 佛誕) og på koreansk seokga tansinil (석가탄신일), 'dagen Buddha kom'.

Nokre stader i Søraust-Asia feirar ein dagen ei veke seinare, den femtande i fjerde, ved fullmåne. Dette er ein offentleg høgtidsdag i Malaysia, Singapore, Thailand og Vietnam. På thai er dagen kjend som visakha puja og på vietnamesisk som *Lễ Phật đản*.

I Japan feirar ein fødselsdagen, *[[hanamatsuri]]*, fast etter den gregorianske kalenderen den 8. april kvart år. Dette er ikkje ein offentlege høgtidsdag, men ei tempelfeiring.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Buddha's Birthday|Buddha's Birthday]]» frå ,  den 6. april 2009.*
Toompea

**Toompea** (tysk *Domberg* eller «Domåsen») er ein kalksteinsås sentralt i Tallinn, hovudstaden i Estland. Han er 20–30 meter høgare enn byen rundt og dekkjer eit område 400 &times; 250 meter. I segnene er åsen gravhaugen til Kalev, reist i minnet hans av den sørgjande kona. På åsen ligg parlamentsbygningen i Estland, *[[Riigikogu]]*. 

## Historie
Ein meiner at den første treborga, Lindanise, vart bygt på åsen anten på 900- eller 1000-talet av innbyggjarar i det gamle estiske grevskapet Revalia. Han var truleg ein av dei første busette områda i det som seinare vart Tallinn. 

I 1219 vart borga overteken av danske krossfarar – leidde av Valdemar II. I følgje ei segn som er populær hos danskane, fall det aller første danske flagget (*Dannebrog*) frå himmelen under eit kritisk punkt i slaget som vart utkjempa nær borga, og danskane fekk styrke og vann difor slaget over estarane.

På toppen av Toompea-borga (*[[Castrum Danorum]]*) står tårnet *[[Pikk Hermann i Tallinn|Pikk Hermann]]* («Høge Hermann»). Den første delen av tårnet vart bygd 1360–70, og vart seinare ombygd på 1500-talet. Flagget på toppen av tårnet er eit av dei mest kjende symbola til dei som styrte landet. 

Under forskjellige herskarar (Den tyske riddarordenen, Sverige, Det russiske riket) vart Toompea rekna som ein eigen by (*Dom zu Reval*) med eit eige styre. Byen hadde forskjellige særeigne rettar og privilegium. Toompea vart slått saman med Tallinn («den lågare byen») i 1878. Ein særeigen privatrett var i kraft i Toompea fram til 1944.

Den mykje ombygde Toompea-borga, som opphavleg bestod av palasset til leiaren, ei mellomalderfestning og den ekspresjonistiske paralamentsbygningen, huser i dag det estiske parlamentet. Fasaden til det klassisistiske palasset dominerer *Lossi plats* («Slottsplassen»), der den russisk-ortodokse Aleksander Nevskij-katedralen, som stod ferdig i 1900 òg ligg. Andre stader på Toompea er bygningen til den estiske regjeringa (òg kjend som «Stenbock-huset»), den lutherske katedralen (*[[St. Mariakatedralen i Tallinn|Toomkirik]]*), som gav namn til Toompea (*Domberg*) og Det estiske vitskapsakademiet.

## Bakgrunnsstoff
* Panoramabilete

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Toompea|Toompea]]» frå , den 6. april 2009.*
Sinimäed

**Sinimäed** (estisk *Vaivara Sinimäed*, «Dei blå fjella») er tre åsar nordaust i Estland. Sinimäed strekkjer seg frå vest til aust og består av Tornimägi, Põrguaugu mägi (òg kjend som Grenaderåsen) og Pargimägi (òg kjend som Lastekodumägi). Dei ligg i kommunen Vaivara vald nær kystbyen Sillamäe i Ida-Viru maakond.

## Geografi
Sinimäed er slake åsar og ikkje fjell, som namnet kan tyde på. Likevel dominerer dei landskapet i området. Høgda på det omliggande kalksteinsplatået er i snitt 30 meter over havet, medan åsane er opp til 50 meter høgare. Pargimägi og Põrguaugu mägi er dei to høgaste åsane med høgder på 85 og 83 meter over havet, medan Tornimägi er noko lågare, 70 moh. Ryggen er om lag 3&nbsp;km lang.

Åsane ligg på ei 5&nbsp;km brei stripe mellom Finskebukta og skogane og myrene i Alutaguse, og plasseringa har vore strategisk viktig. Motorvegen Tallinn–Narva (E20) passerer åsane frå nord og jernbanelinja Tallinn–Tapa–Narva kjem frå sør.

I åsane finst nokre store kalksteinsblokker, men opphavet deira er usikkert. Ein meiner at dei anten vart danna av kontinentale isbrear (endemorener), av leirdiapirar eller ein kombinasjon av begge.

## Militærhistorie
På den vestlegaste åsen, Tornimägi, stod det ein utpost under den store nordiske krigen.

Under den første verdskrigen var Pargimägi med sine forsvarsstrukturar ein del av forsvarslinja til St. Petersburg. Det vart utkjempa kampar ved Sinimäed under den estiske sjølvstendekrigen i 1919.

Det fann stad omfattande slag ved Sinimäed mot slutten av den andre verdskrigen. Etter at bruhovudet ved Narva vart forsvart mot Den raude armeen i seks månader, fall tyskarane tilbake til forsvarslinja Tannenberg ved åsane. På tysk vert den austlegaste åsane kalla Kinderheimhöhe, den midtre Grenadierhöhe og den vestlegaste Liebhöhe. Det står eit minnesmerke over dei falne ved Põrgumägi.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sinimäed Hills|Sinimäed Hills]]» frå , den 6. april 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
** Ülo Kaevats et al. 1995. *Eesti Entsüklopeedia 8*. Tallinn: Eesti Entsüklopeediakirjastus, ISBN 5-89900-003-1
** Sõdadest räsitud Sinimäed Eesti Loodus
Salinõmme

**Salinõmme** er namnet på ei halvøy og ein landsby søraust på Hiiumaa, 5 km sør for Suuremõisa i Estland i Austersjøen. Halvøya ligg aust for Salinõmmebukta og vest for Soonlepabukta. Landsbyen dekkjer heile halvøya. I 1870 var halvøya framleis ei øy.
Geografiske ytterpunkt i Estland

Dette er liste over geografiske ytterpunkt i Estland. Dette er punkt som ligg lengst nord, sør, aust eller vest i landet.

## Estland
* Nord: Vaindloo ()
* Sør: Naha, Mõniste vald, Võrumaa ()
* Vest: Nootamaa ()
* Aust: Narva, Ida-Virumaa ()

## Estland (fastlandet)
* Nord: Purekkarineset, Kuusalu vald, Harjumaa ()
* Sør: Naha, Mõniste vald, Võrumaa ()
* Vest: Ramsineset, Noarootsi vald, Läänemaa ()
* Aust: Narva, Ida-Virumaa ()

## Høgd
* Høgaste punkt: Suur Munamägi, 318 moh. ()
* Lågaste punkt: Austersjøen, 0 moh

## Sjå òg
* Geografiske ytterpunkt i Europa
* Geografiske ytterpunkt i verda
* Estisk geografi
Rapla maakond

**Rapla maakond** eller **Raplamaa** er eit av dei 15 fylka i Estland. Det ligg i den vestlege delen av landet og grensar til Järva maakond i aust, Pärnu maakond i sør, Lääne maakond i vest og Harju maakond i nord.

2,7 % av folkesetnaden i Estland bur i Rapla maakond.

## Kommunar
Fylket er delt inn i ti kommunar, der alle er landkommunar.

## Galleri

Valtu mõisa -Puraviku- tuuleveski.jpg|
Kohila vesiveski2.jpg|
Hageri kirik 2012.jpg|
Sutlema mõisa väravatorn 02-08-2012.jpg|
Kohila mõisa peahoone.jpg|
Lohu mõisa peahoone (1).jpg|


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Stephenie Meyer

**Stephenie Meyer** () er ein amerikansk forfattar, kjend for den romantiske vampyrserien *Twilight*.

## Liv
Meyer vart fødd som Stephenie Morgan i Hartford i Connecticut, som dotter av Stephen og Candy Morgan. Stephenie fekk ei uvanleg staving av namnet på grunn av oppkalling etter faren. Foreldra hadde fem andre barn i tillegg til henne: Seth, Jacob, Emily, Paul og Heidi. Då Stephenie var fire år, flytta familien hennar til Arizona.

Stephenie vart tildelt National Merit Scholarship på ungdomsskulen, og det brukte ho til å betale den vidaregåande skulegangen, som var på Brigham Young University i Provo i Utah. Ho studerte engelsk og konsentrerte seg om litteratur. Stephenie gifta seg med barndomsvenen Christian Meyer då dei begge var 21. Dei har tre søner, Gabe, Seth og Eli.

Stephenie Meyer er mormonar, medlem av Jesu Kristi kyrkje av siste dagars heilage, og har eit verdikonservativt livssyn som går igjen i bøkene hennar.

## Verk
*Twilight* var første romanen til Meyer. Ho byrja skriva han etter ein draum då barna hennar var 1, 3 og 6 år gamle. I 2008 blei romanen *Twilight* oppdaga av eit breitt publikum og blei årets bestseljar. Etter suksessen med den første romanen har ho laga ein serie. Han inneheld bøkene *Twilight*, *New Moon*, *Eclipse* og *Breaking Dawn*. Ho held også på å skrive den femte boka, *Midnight Sun*. Alle bøkene som til no har kome på engelsk er også omsette til norsk, høvesvis med titlane *Evighetens kyss*, *Under en ny måne*, *Formørkelsen* og *Ved daggry*. Bøkene har selt over 70 millionar eksemplar over heile verda, og er omsette til rundt 37 språk.

Stephenie Meyer har også skrive ein science fiction-roman, *The Host*, eller *Verten* på norsk. Boka blei gjeven ut 6. mai 2008 i 750 000 eksemplar. 

## Kjelder
### Referansar

## Bakgrunnsstoff
* http://www.stepheniemeyer.com/
Police i Polen

**Police** (tysk *Pölitz*) er ein hamneby i Vestpommerske voivodskap i Polen. Police er administrativt senter for fylket Powiat policki, og har om lag 34&nbsp;198 innbyggjarar. 
Han ligg på Policesletta ved elvane Oder og Gunica, like ved byen Szczecin.

## Venskapsbyar
*  Pasewalk,  Novyj Rozdil

## Bakgrunnsstoff
* Police online (dansk, tysk, russisk, polsk)
Kassari

**Kassari** er ei øy i Estland. Ho har eit areal på 19,3 km² og om lag 300 innbyggjarar. På øya finst eit musem tileigna Aino Kallas.
Øyar i Estland

Dette er ei liste over nokre av øyane i Estland. Totalt har Estland 1521 øyar. 

1) Kassari vert stundom rekna som ein del av Hiiumaa.

## A
Abruka - Adralaid - Aegna (Wulf) - Ahelaid - Aherahu (Atla) - Aherahu - Ahessäär - Ahtra - Aksi - Allirahu - Allirahu (Väike-Prangli) - Allirahu - Allu - Alumine Vaika - Anekäbrud – Ankrurahu - Annilaid (Anõlaid) - Antsulaiud – Anulaid

## E
Eerikukivi - Eerikulaid - Elmrahu - Esirahu

## G
Gretagrund

## H
Hanemaa - Hanerahu - Hanikatsi laid - Hara - Harilaid, utanfor Vormsi - Harilaid, off Saaremaa - Heinlaid (Kõiguste laht) - Heinlaid (Väinameri) - Hellamaa rahu - Hiiumaa (Dagö) - Härjakare - Härjamaa   - Hobulaid - Hõralaid - Hülgelaid –Hülgerahu

## I
Imutilaid - Innarahu

## J
Juksirahu

## K
Kadakalaid - Kaevatsi laid - Kahtla laid - Kajakarahu - Kakralaid - Kakrarahu - Karirahu - Kassari - Kasselaid - Keri (Kokskär) - Keskmine Vaika - Kesselaid - Kihnu (Kynö) - Kitselaid — Koerakuiv — Koipsi – Kreenholm - Kriimi laid - Kräsuli -  Kuivarahu - Külalaid - Kullilaid - Kullipank - Kumari - Kungli - Kunnati laid - Kuradisäär - Kurgurahu - Kõinastu laid - Kõrgelaid - Kõrksaar - Kõverlaid - Kõinastu laid - Käkimaa - Käkirahu

## L
Laasirahu - Laidu – Langekare - Leemetikare - Liia - Liisi - Liivakari - Linnusitamaa - Loonalaid - Luigerahu – Läkumätas

## M
Maakrirahu - Manilaid - Mardirahu - Maturahu – Mihklirahu – Mohni - Mondelaid - Muhu (Moon) - Munaderahu - Munasaar - Mustarahu - Mustpank - Mustpank i Vaika

## N
Nabralaid – Naissaar (Nargö) - Naistekivi maa - Ninalaid - Noogimaa – Nootamaa– Nosurahu

## O
Öakse - Oitma – Ojurahu – Orikalaid - Osmussaar (Odensholm)

## P
Paelaid - Pakriøyane (Rågöarna) - Pakulaid - Papilaid - Papirahu - Pasilaid - Pedassaar - Pihanasu – Pihlakare - Pihlalaid - Piirissaar - Pikknasv - Piskumadal — Prangli (Vrangö) - Puhtulaid - Puningalaid – Põdvalaid - Põiksäär – Pühadekare - Puhtulaid

## R
Rammu - Rannasitik – Riinurahu –  Ristlaid - Rohurahu - Rohusi saar - Rooglaid - Ruhnu (Runö) - Rukkirahu – Rusulaid

## S
Saare ots - Saaremaa (Ösel) - Saarnaki laid - Salava - Sangelaid - Seasaar - Selglaid - Sepasitik – Sillalaid - Sipelgarahu - Sitakare - Sokulaid — Sorgu - Suuregi laid – Suurepoldi – Suurlaid - Suur-Pakri (Västerö) - Suurrahu - Sõmeri 
 
## T
Taguküla laid - Tarja - Tauksi - Telve - Tiirloo - Tondirahu - Tondisaar - Täkulaid – Täkunasv  

## U
Udrikulaid – Uhtju saar — Uhtju saared - Umalakotid - Umblu - Urverahu — Uus-Nootamaa

## V
Vahase - Vahelmisrahu – Vaika saared - Vaindloo - Valgerahu - Vareslaid (Käina laht) - Vareslaid (Väinameri) - Varesrahu - Vasikalaid – Vesiloo - Vesitükimaa - Viirelaid - Vilsandi - Vissulaid - Vohilaid - Vormsi (Ormsö) - Võilaid - Võrgukare - Väike-Pakri (Österö) - Väike-Tulpe

## Ö
Öakse

## Ü
Ülemine Vaika
Kiek in de Kök

**Kiek in de Kök** (norsk 'Ein kik inn på kjøkkenet') er eit namn brukt om fleire festningstårn i det nordlege Europa. Namnet er nedertysk og vart i mellomalderen teke i bruk fleire stader på konkrete festningstårn. Ein kunne frå desse høge byggverka så å seie kike inn på kjøkkena til borgarane i husa nedanfor.

Namneskikken er knytt til hanseatane og til krossfararordenar som Den tyske riddarordenen.

Fleire av desse tårna finst i dag, mellom andre:
*Kiek in de Kök i Gdansk
*Kiek in de Kök i Tallinn
*Kiek in de Köken i Magdeburg
Innsjøar i Estland

Dette er ei liste over innsjøar i Estland.

## Største innsjøar

## A
Aabra
- Aastajärv
- Aastejärv
- Adriska
- Agali 
- Aheru
- Ahijärv
- Ähijärv
- Ahvenajärv 
- Aknajärv 
- Akste 
- Alatskivi 
- Alopi 
- Arbi
- Arojärv
- Auksi

## E
Engli
- Erastvere
- Ermistu

## H
Haanja kõverjärv 
- Harku 
- Hilba
- Hino
- Holvandi Kivijärv
- Hüüdru

## I
Illisjøane
- Imatu

## J
Jaala
- Jänukjärv
- Järvemäe 
- Järvepää
- Jõksi

## K
Kahrila 
- Kajumeri 
- Kalijärv
- Kalli
- Kanariku
- Karijärv
- Karjatse meri
- Kärnjärv 
- Karujärv
- Karsna 
- Kasaritsa verijärv
- Kastjärv
- Kauru 
- Kavadi 
- Keeri
- Kiidjärv 
- Kikkajärv 
- Kirikumäe 
- Kisejärv 
- Klooga
- Kõnnu Pikkjärv 
- Konsu järv 
- Kose Valgjärv 
- Koosa 
- Kubija 
- Kurgjärv 
- Käsmu
- Küti

## L
Laho 
- Lämmijärv
- Lasva
- Lavassaare
- Leevaku paisjärv 
- Leigo
- Lohja 
- Lõõdla 
- Loosu 
- Luigetiik
- Lüübnitsa umbjärv

## M
Maardu 
- Maksameri 
- Männiku
- Meelva
- Mehikoorma Umbjärv
- Möldri meri
- Mõrtsuka 
- Mullutu laht
- Mullutu-Suurlaht
- Murati 

## N
Narvareservoaret
- Neitsijärv
- Niinsaare 
- Noodasjärv
- Nootjärv
- Nüpli

## P

Pabra
- Paide Tehisjärv
- Paidra 
- Palojärv
- Palojüri
- Pannjärv 
- Pappjärv 
- Paukjärv
- Peipus 
- Pesujärv 
- Pihkva
- Piirakajärv 
- Pillejärv 
- Plaani Külajärv 
- Porkuni
- Põrmujärv 
- Prossa
- Pühajärv
- Pullijärv 

## R
Rääkjärv
- Räätsma
- Raku
- Raigastvere
- Räpina paisjärv
- Ratasjärv
- Ratva 
- Rõuge Liinjärv 
- Rõuge Suurjärv 
- Rõuge Valgjärv 

## S
Saadjärv
- Selgjärv 
- Šnelli tiik
- Soitsjärv
- Sõmerpalu paisjärv
- Sutlepa meri 
- Suur-Kirkajärv
- Suur Pehmejärv

## T
Tabina 
- Tamula
- Tihu
- Tooma
- Tudu

## U
Ubajärv 
- Uhtjärv
- Ülemiste 
- Uljaste
- Üvajärv

## V
Vagula
- Vähajärv
- Väike Karujärv 
- Vaikne 
- Väimela Alajärv 
- Väimela Mäejärv 
- Väinjärv 
- Vällamäe
- Vanamõisa 
- Vaskna
- Verevi 
- Viitina
- Viitina Alajärv 
- Viitna 
- Viljandi
- Vissi 
- Võngjärv 
- Vöölameri
- Võrtsjärv 

## Bakgrunnsstoff
Narvareservoaret

**Narvareservoaret** (estisk *Narva veehoidla*, russisk На́рвское водохрани́лище, *Narvskoje vodokhranilisjtsje*) er eit reservoar i Narva, delt mellom Russland og Estland.

Reservoaret vart bygd i 1955–1956 i sovjettida. Det gjev vatn til Narva vasskraftverk (kapasitet 125 MW, eigd av Russland) og avkjølingsvatn til det estiske Narva kraftverk. Ved normalt vassnivå på 25 meter har reservoaret eit areal på 191&nbsp;km², der 40&nbsp;km² høyrer til Estland. Nedslagfeltet er 55&nbsp;848&nbsp;km².

Utvekslinga av vatn i reservoaret er stor, om lag 30 gonger i året, men enkelte område har neste stilleståande vatn. Den økologiske statusen vert rekna som «god» (2007).

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Narva Reservoir|Narva Reservoir]]» frå , den 6. april 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Saku Suurhall

**Saku Suurhall** er den største konsertsalen og sportshallen i Baltikum (per 2009). Han ligg i hovudstaden i Estland, Tallinn, og har plass til 10&nbsp;000 tilskodarar. Suurhall tyder «stor hall». Bryggeriet Saku er hovudsponsoren.

Eurovision Song Contest vart halden i denne hallen i år 2002.
Võhanduelva

**Võhandu** (estisk *Võhandu jõgi*) er den lengste elva i Estland med ei lengd på 162&nbsp;km. Ho har eit nedslagsfelt på 1420&nbsp;km².

Võhandu spring ut nær landsbyen Saverna (Valgjärve kommune) og renn nær landsbyen Võõpsu (Mikitamäe kommune) i innsjøen Lämmijärv. Oppfor innsjøen vert elva òg kalla Vagula og Pühajõgi («Den heilage elva»). Den nedre delen av elva vert stundom kalla Voo. Võhandu er farbar frå innsjøen Peipus og opp til Võõpsu.

Av sideelvar til Võhandu finn ein Mügra, Kokle, Sillaotsa, Kärgula, Jaska, Rõuge, Koreli, Iskna, Palumõisa, Pahtpää, Mädajõgi og Varesmäe, linkerseits Parisoo, Karioja, Viluste og Toolamaa.

Sidan 1963 har Võhandudalen vore eit verna område.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:de:Võhandu (Fluss)|Võhandu (Fluss)]]» frå , den 6. april 2009.*
Kiek in de Kök i Tallinn

**Kiek in de Kök** (norsk 'Ein kik inn på kjøkkenet') er eit festningstårn i Tallinn, hovudstaden i Estland.

Namnet er ikkje heilt unikt; det er eit nedertysk namn som i mellomalderen vart teke i bruk også fleire stader om konkrete festningstårn. Ein kunne frå desse høge byggverka så å seie kike inn på kjøkkena til borgarane i husa nedanfor.

Det aktuelle tårnet i Tallinn er ein del av festningsverket til borga Castrum Danorum. Det vart bygt som kanontårn seint på 1400-talet, om lag i 1475. Tårnet er 49,4 meter høgt, har ein diameter på 17 m, og murane er 3–4 m tjukke. Det var i si tid det største av sitt slag i Nord-Europa.

Under Livlandskrigen vart tårnet delvis øydelagt, men vart seinare gjenoppbygt. I dag er det mura inn kanonkuler i veggene som minne om skadane. Det er no heilt restaurert til den utsjånaden det hadde på 1600-talet, og husar ein del av bymuseet i Tallinn, med ei utstilling om Tallinn si utvikling og militære historie.

## Bakgrunnsstoff
* http://www.linnamuuseum.ee/kok/index.php?lang=2&id=170
Põltsamaaelva

**Põltsamaa** (estisk *Põltsamaa jõgi*) er ei elv i Estland og ei av sideelvane til Pedja frå høgre.

Ho er 135&nbsp;km lang og har eit nedslagsfelt på 1310&nbsp;km². Elva renn 5,5&nbsp;km aust for byen Tamsalu og munnar ut i Pedja 4,3&nbsp;km før munningen hennar.

Põltsamaaelva renn gjennom byen Põltsamaa.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:et:Põltsamaa jõgi|Põltsamaa jõgi]]» frå , den 6. april 2009.*
Pikk Hermann i Tallinn

**Pikk Hermann** (norsk *Lange Hermann*) er eit tårn på Castrum Danorum (Toompeaslottet) på Toompeaåsen i Tallinn, hovudstaden i Estland. Den fyrste delen vart bygt frå 1360 til 1370. Tårnet vart ombygt på 1500-talet, og nådde høgda 45,6 meter, som tårnet har hatt sidan. Ein trappeoppgang med 215 trappetrinn leier til toppen av tårnet.

Pikk Hermann ligg ved sidan av parlamentsbygningen i Estland, og flagget på toppen av tårnet, 95 meter over havnivået, er eit av symbola på regjeringa.

Det estiske nasjonalflagget vert heist og nasjonalsongen spela ved soloppgang (men ikkje tidlegare enn klokka 7). Ved solnedgang (men ikkje seinare enn klokka 22) vert flagget fira, og den same songen, «Mu isamaa, mu õnn ja rõõm», spela.

## Bakgrunnsstoff

* Historia om Pikk Hermann i den estiske nasjonalforsamlinga. (på engelsk)
Det estiske luftforsvaret

**Det estiske luftforsvaret** (*Eesti Õhuvägi*) er den våpengreina i Det estiske forsvaret som har ansvaret for dei fleste luftstyrkane i Estland. Eit av hovudoppdraga deira er å byggje opp eit luftovervakingssystem, som skal vere hjørnesteinen i lufttryggleiken og kontrollen av luftrommet i området, og ein integrert del av NATO sine luftforsvarssystem.

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Det estiske luftforsvaret  (på estisk og engelsk)
Pikk Hermann

**Pikk Hermann** (norsk: *Høge Hermann*) er eit namn som viser til fleire konstruksjonar i Estland.

* Pikk Hermann i Tallinn
* Pikk Hermann i Narva
* Pikk Hermann i Paide
* Pikk Hermann i Kuressaare
Pedja

**Pedja** (estisk *Pedja jõgi*) er den fjerde lengste elva i  Estland. Ho spring ut nær Simuna på sørsida av Pandiverehøglandet. Elva er 122&nbsp;km lang og renn gjennom Lääne-Viru, Jõgeva og Tartu maakond, før ho munnar ut i Emajõgi nordaust for innsjøen Võrtsjärv. Dei nedste 4&nbsp;km av av elva, etter ho renn saman med Põltsamaaelva vert kalla *Pede*. Den største busetnaden ved elva er Jõgeva.

Pedja har òg gjeve namn til Alam-Pedja naturreservat, eit stort verna område i den nedre delen av elva.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pedja River|Pedja River]]» frå , den 6. april 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** Pedja jõgi (estisk)
Det estiske sjøforsvaret

**Det [[Estland|estiske]] sjøforsvaret** (*Eesti Merevägi*) er den våpengreina i Det estiske forsvaret som har ansvaret for å verne estisk territorialfarvatn. I krisetilfelle skal sjøforsvaret vere klare til å forsvare innseglingar og hamneområde og å leie og samarbeide med allierte styrkar.

Frå 1995 har sjøforsvaret rydda miner i estiske farvatn i nært samarbeid med andre marinestyrkane til dei andre Austersjø-landa. Føremålet er å finne og rydde gamle miner og slik bidra til tryggare ferdsel på sjøen.

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Det estiske sjøforsvaret  (på estisk og engelsk)


Fil:Estonian Navy emblem.svg|Emblemet til Det estiske sjøforsvaret
Fil:Admiral Pitka in Helsinki.jpg|Admiral Pitka på besøk i Helsingfors.
Saare maakond

**Saare maakond** eller **Saaremaa** (latin *Osilia* eller *Oesel*) er eit av dei 15 fylka i Estland. Det er samansett av Saaremaa (Ösel), den største øya i Estland, og fleire andre småøyar nær henne. Fylket grensar til Lääne maakond i aust og Hiiu maakond i nord.

2,6 % av folkesetnaden i Estland bur i Saare maakond.

## Kommunar
Fylket er delt inn i 3 landkommunar:

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Tartu maakond

**Tartu maakond** eller **Tartumaa** er eit av dei 15 fylka i Estland. Det ligg søraust i landet og grensar til Jõgeva maakond i nord, Põlva maakond i sør, Valga maakond i sørvest og Viljandi maakond i vest.

11,0 % av folkesetnaden i Estland bur i Tartu maakond.

## Kommunar
Fylket er delt inn i 22 kommunar, der 3 av dei er bykommunar og 19 landkommunar.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Viljandi maakond

**Viljandi maakond** eller **Viljandimaa** er eit av dei 15 fylka i Estland. Det ligg i den sørlege delen av landet og grensar til Järva maakond i nord, Jõgeva maakond i nordaust, Tartu maakond i aust, Valga maakond i søraust, Pärnu maakond i vest og Latvia i sør.

4,2 % av folkesetnaden i Estland bur i Viljandi maakond.

## Kommunar
Fylket er delt inn i 15 kommunar, der tre av dei er bykommunar og tolv landkommunar.

## Galleri

Arussaare õigeusu kirik.jpg|
Suure-Kõpu mõisa peahoone 2012.jpg|
Heimtali mõisa viinaköök1.jpg|
Pärsti mõisa peahoone 2012.jpg|
Õisu järv.jpg|
Viljandi ordulinnuse varemed.jpg|


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Võru maakond

**Võru maakond** eller **Võrumaa** er eit av dei 15 fylka i Estland. Det ligg heilt sør i landet og grensar til Põlva maakond og innsjøen Peipus i nord, Valga maakond i vest, Russland i aust og Latvia i sør.

2,9&nbsp; % av folkesetnaden i Estland bur i Võru maakond.

## Kommunar
Fylket er delt inn i 13 kommunar, der éin av dei er bykommune og tolv landkommunar.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Fylke i Estland

**Fylka i [[Estland]]** (estisk *maakond*) representerer den øvste administrative inndelinga av landet. Estland er delt inn i 15 fylke, og regjeringane (*maavalitsus*) i kvart av dei er leidde av ein fylkesguvernør (*maavanem*), som representerer den nasjonale regjeringa på det regionale nivået. Guvernørane vert utnemnde av regjeringa for periodar på fem år.

Kvart fylke er vidare delt inn i kommunar, som det finst to typar av: bykommunar (*linn*) og landkommunar (*vald*).

## Fylka

## Bakgrunnsstoff
* «Local Government Reform»
Valga maakond

**Valga maakond** eller **Valgamaa** er eit av dei 15 fylka i Estland. Det ligg i den sørlege delen av landet og grensar til Põlva og Võru maakond i aust, Latvia i sør og vest og Viljandi og Tartu maakond i nord.

2,6 % av folkesetnaden i Estland bur i Valga maakond.

## Kommunar
Fylket er delt inn i 13 kommunar, der to av dei er bykommunar og elleve landkommunar.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Bergsdalen kyrkje

**Bergsdalen kyrkje** står på Liatreet i Bergsdalen i Vaksdal kommune i Vestland fylke, og er ei mura langkyrkje frå 1955.

Arkitekt for bygget var Leiv Tvilde. 
Inventaret er frå byggeåret eller seinare, og Leiv Tvilde teikna også alteret, døypefonten og preikestolen. 
Altertavla er frå 1968 og er eit triptykon laga av Ole Gabriel Dahl.

Bergsdalen kyrkje er soknekyrkje i Bergsdalen sokn i Hardanger og Voss prosti. 
Kyrkja er den fyrste på staden, og før dei fekk henne, sokna folk i Bergsdalen til Evanger kyrkje på Voss.

## Kjelder
* Norges Kirker: «Bergsdalen kyrkje» på nettstaden til Norsk institutt for kulturminneforsking

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Om Bergsdalen sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* Kart frå 1979 som viser soknegrenser og kyrkjestader, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* «Kirkebøker, Hordaland» på nettstaden til Arkivverket 
* Skanna kyrkjebøker frå Hordaland på nettstaden til Arkivverket
* Oversyn over gravminne i Vaksdal kommune på nettstaden disnorge.no
* 
*
Den estiske grunnlova

**Den estiske grunnlova** (*Eesti Vabariigi põhiseadus*) vart vedteken i folkeavstemming 28. juni 1992 og tredde i kraft 3. juli same år. Ho er, med endringar, basert på Estland si grunnlov frå 1938. Den fyrste grunnlova i Estland vart innført i 1920 og erstatta av ei ny i 1933 og 1938. Den noverande grunnlova er såleis den fjerde i landet.

## Struktur
Grunnlova inneheld eit preambel og 15 kapittel. *Kapittel 1* omfattar grunnleggjande prinsipper om sjølvstendet, suvereniteten og folkestyret i landet. *Kapittel 2* definerer grunnleggjande fridomar, borgarrettar og -plikter. *Kapittel 3* definerer folket. *Kapittel 4* omhandlar nasjonalforsamlinga, *[[Riigikogu]]*,  *kapittel 5* presidentmakta og *kapittel 6* den utøvande makta, regjeringsmakta. *Kapittel 7* omhandlar lover, *kapittel 8* statsfinansar og budsjett. *Kapittel 9* omhandlar utanriksrelasjonar og inngåing av internasjonale traktatar. *Kapittel 10* omhandlar det estiske forsvaret. *Kapittel 11* tek for seg riksrevisjonen, *kapittel 12* justiskanslaren og *kapittel 13* rettsvesenet. I  *kapittel 14* er kommunalforvaltninga regulert. *Kapittel 15* omhandlar grunnlovsendring.

Grunnlova har til saman 168 paragrafar.

## Grunnlovsendring
Den estiske grunnlova kan endrast etter vedtak i *[[Riigikogu]]*, nasjonalforsamlinga i Estland. Det er kravd eit fleirtal på minst tre femdelar for at ei endring skal gå gjennom, og ho må i tillegg stadfestast i ei folkeavstemming eller med eit nytt vedtak i nasjonalforsamlinga i den påfølgjande perioden, også dette med fleirtal på minst tre femdelar.

## Bakgrunnsstoff
### Nettstader
*Constitution of the Republic of Estonia  – grunnlova i engelsk omsetjing på nettstaden til presidenten i Estland

### Litteratur
*Jørn Holm-Hansen: «Fakta om Estland», i Elisabeth Bakke (red.): *Sentral-Europa og Baltikum etter 1989*, 2. utgåve, Oslo: Det Norske Samlaget, 2006, s. 39–56.
Paul-Eerik Rummo

**Paul-Eerik Rummo** () er ein estisk politikar, omsetjar og forfattar.

Rummo er parlamentsmedlem for Eesti Reformierakond (Det estiske reformpartiet) i fjerde periode. Han var estisk kultur- og utdanningsminister frå 1992 til 1994 og folkesetnadsminister frå 2003 til 2007. 

Han er son av forfatteran Paul Rummo. Paul-Eerik studerte litteraturvitskap ved Universitetet i Tartu, med eksamen i 1965, og arbeidde deretter ved ulike teater i Tartu og Tallinn. På morsida er han av romanislekt. Paul-Eerik Rummo er gift med Viiu Härm, som er forfattar og skodespelar. Paret har 4 ungar.

Som forfattar debuterte han i 1962 med *Ankruhiivaja* (*ankerløfte*), og han har skrive nærare 20 bøker. Som omsetjar arbeider han med engelske og russiske forfattarar, og har mellom anna omsett Pusjkin, Dylan Thomas og T.S. Eliot til estisk. Han fekk i 1966 *Juhan Liiv-prisen* og i 2005 Litteraturprisen til det estiske kulturfondet.

## Bakgrunnsstoff
* Estonian Literary Magazine, 2006 (presentasjon av Rummo)
* Estonian Literature Information Centre om Rummo
Södra kvarken

**Södra kvarken** er den smalaste delen av havet mellom Åland og Sverige. Det er forma som eit sund som knyt Ålandshavet saman med Bottenhavet. Det er om lag 30 km breitt.

Norra kvarken, eller berre Kvarken, ligg lenger nord.
Den estiske regjeringa

**Den estiske regjeringa** representerer den utøvande makta i Republikken Estland. Regjeringa utøver makta si med utgangspunkt i den estiske grunnlova og lovverket elles. Politisk sett utgår regjeringa frå nasjonalforsamlinga og er avhengig av parlamentarisk støtte derifrå. Regjeringa vert leidd av ein statsminister. Ho har sidan 2007 vore samansett av 13 statsrådar som leier kvart sitt departement.

## Regjeringsmakta i grunnlova
Ifølgje § 87 i grunnlova er regjeringa ansvarleg for: 
* utøvinga av innanriks- og utanrikspolitikken i staten
* leiing og samordning av dei ulike delane av statsapparatet
* å setje i verk lover og vedtak som er fatta av parlamentet og presidenten
* å førebu lovframlegg og leggje fram internasjonale traktatar for parlamentet for ratifikasjon
* å førebu statsbudsjett og leggje det fram for parlamentet, setje i verk budsjettvedtaket frå parlamentet og rapportere om bruken av staten sine midlar
* å vedta forskrifter og instruksjonar på grunnlag av lovene
* å ta vare på forholda til andre statar
* å vedta innføring av unntakstilstand i heile eller delar av landet i tilfelle naturkatastrofe eller for å hindre spreiing av smittsam sjukdom
* å utøve andre plikter i samsvar med grunnlova og lovverket

## Regjeringsdanningar
Dei regjeringane Estland har hatt sidan landet igjen vart sjølvstendig i 1991, har alle vore koalisjonsregjeringar. Estland har sidan 1991 hatt tolv regjeringar. 

## Litteratur
* Jørn Holm-Hansen: «Fakta om Estland», i Elisabeth Bakke (red.): *Sentral-Europa og Baltikum etter 1989*, 2. utgåve, Oslo: Det Norske Samlaget, 2006, s. 39–56.
Keilaelva

**Keila** (estisk *Keila jõgi*) er ei elv i Estland med ei lengd på 107 km.

Elva spring ut frå myrene i Loosalu i den sørlege delen av kommunen Juuru i Rapla maakond. Ho munnar ut i Finskebukta ved Keila-Joa i Harju maakond. Middelvassføringa hennar er 6,4 kubikkmeter per sekund, og nedslagsfeltet er på 682 km². Den øvre delen av elva er rik på åbor og gjedde.


Drone video of Keila waterfall and manor in Keila-Joa, Estonia.webm|Video av elva frå 2022


## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:de:Keila (Fluss)|Keila (Fluss)]]» frå , den 7. april 2009.*
Navestielva

**Navesti** (estisk *Navesti jõgi*) er ei elv i Estland. Ho renn gjennom fylka Järva, Viljandi og Pärnu. Ho er ei av sideelvane til Pärnuelva.

Navesti er 100 km lang med eit nedslagsfelt på om lag 3000 km². Heile elva har eit fall på 60,2 m.

Ho er kjend for å vere rik på aure, gjedde, mort, gullbust, årbuk og andre fiskeartar. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Navesti (Fluss)|Navesti (Fluss)]]» frå , den 7. april 2009.*
Fabian Gottlieb von Bellingshausen

**Fabian Gottlieb Thaddeus von Bellingshausen** () var ein russisk sjøfarar og admiral, og skal ha vore den fyrste som såg kontinentet Antarktika.

## Liv
Von Bellinghausen var fødd på Saaremaa i Estland av tyske foreldre.

I 1819 sette den russiske tsar Aleksander I i verk ein ekspedisjon til Sørishavet under leiing av Bellingshausen. Bellingshausen drog ut frå Kronsjtadt ved St. Petersburg med korvetten «Vostok» og støtteskipet «Mirnyi» i juli 1819. Reisa gjekk fyrst innom København og Portsmouth, før dei heldt fram sørover til Rio de Janeiro. Frå Rio de Janeiro gjekk turen nokså direkte sørover mot Sør-Georgia og Sør-Sandwichøyane. Ekspedisjonen kryssa polarsirkelen 26. januar 1820 og kom til farvatnet utanfor Dronning Maud Land 27. januar. Posisjonen vart oppgjeven som . Det tyder at Bellingshausen var om lag 30&nbsp;km frå land, og mest truleg kunne sjå iskanten. Men Bellingshausen oppgav ingen direkte opplysningar om observasjon av fastland, berre posisjonar og meteorologiske observasjonar. Briten Edward Bransfield og amerikanaren Nathaniel Palmer kan også ha vore dei fyrste til å observere Antarktika, høvesvis 30. januar og 16. november same år.

Ekspedisjonen segla deretter rundt heile Antarktis, og dei var dei fyrste som gjorde dette sidan James Cook sin ekspedisjon i 1772–75. 11. januar 1821 oppdaga han Peter I Øy, som han kalla opp etter tsar Peter den store.

Bellingshausen vende tilbake til Russland 4. august 1821. Han var med i den russisk-tyrkiske krigen 1828–29 og oppnådde admiralgraden. I 1839 vart han utnemnd til krigsguvernør i Kronsjtadt. Her døydde han i 1852.

## Oppkallingar

Desse stadene og objekta er kalla opp etter han:
* Bellingshausen Island, ei av Sør-Sandwichøyane i Sør-Atlanteren.
* Bellingshausenhavet i Sørishavet
* Mount Bellingshausen, eit fjell i Antarktis
* Mount Bellingshausen, eit fjell i Yukon i Canada
* Bellingshausen Dome, ein isbre i Antarktis
* Kap Bellingshausen, eit nes på Sakhalin
* Motu One, også kjend som Bellinghausen, ein atoll i Stillehavet
* Bellingshausen, ein russisk forskingsstasjon på King George Island, ei av Sør-Shetlandsøyane
* Bellingshausenplata, ein forhistorisk tektonisk plate
* Bellinsgauzen, eit krater på baksida av månen
* 3659 Bellingshausen, ein asteroide i Asteroidebeltet

## Merknadar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Fabian Gottlieb von Bellingshausen|Fabian Gottlieb von Bellingshausen]]» frå , den 7. april 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff
; Nettstader 
* Fabian Gottlieb von Bellingshausen South-Pole.com

; Litteratur 
* Fabian Gottlieb von Bellingshausen (1902): *Fabian von Bellingshausens Forschungsfahrten im Südlichen Eismeer 1819-1821*
* Frank Debenham (1945): *The voyage of Captain Bellingshausen to the Antarctic Seas, 1819-1821*
Vagula

**Vagula** er ein innsjø i ved Võru i Võru maakond 2 km vest for byen. Han har eit areal på 518,7 hektar.

Innsjøen er 4,6 km lang frå aust til vest og er opp mot 1,7 km brei. Den største djupna er 11,5 meter, medan han er 5,3 meter djup i snitt. Innsjøen er tappa meir enn ein meter sidan 1934 og ligg i dag 69,2 meter over havet. Breidda av innsjøen er låg, og i nord, aust og vest er det for det meste sandstrender, stundom grus. 

Den største elva som renn inn i innsjøen, og som renn vidare ut frå innsjøen er Võhandu. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:et:Vagula järv|Vagula järv]]» frå , den 7. april 2009.*
Mullutu-Suurlaht

**Mullutu-Suurlaht** (òg kalla *Mullutu Suurlaht* eller berre *Suurlaht*) er den fjerde største innsjøen i Estland, og ligg på øya Saaremaa. Vatnet i innsjøen er brakt. Innsjøen har eit areal på 14,4 km² og er 2,1 meter djup på det djupaste. 

Utsiget frå innsjøen er Nasva. Han er rik på fisk som åbor, ål, gjedde, lake, suter, mort og fleire andre. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:et:Mullutu-Suurlaht|Mullutu-Suurlaht]]» frå , den 7. april 2009.*
Veisjärv

**Veisjärv** (òg kalla **Veisejärv** eller **Valgejärv**) er ein innsjø i Viljandi maakond i kommunen Tarvastu.

Innsjøen er 4,79 km² stor og er 3,5 meter på det djupaste.
Ermistu

**Ermistu** er ein innsjø nordvest i fylket Pärnu i Estland. Elva Tõstamaa renn frå innsjøen. 

Innsjøen har eit areal på 4,8 km². Den nordaustlegaste delen er den djupaste, men berre 2,9 meter. I snitt er innsjøen 1,3 meter djup. 

Innsjøen er rik på fisk, som brasme, gjedde, åbor, mort, suter, karuss, ål og fleire andre. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:et:Ermistu järv|Ermistu järv]]» frå , den 7. april 2009.*
Piusaelva

**Piusa** (estisk *Piusa jõgi*; russisk Пиуза, Пимжа) er ei elv søraust i Estland og Pskov oblast i Russland. Eit 17&nbsp;km langt stykke av elva nær Petsjory, er Piusa grenseelv mellom Estland og Russland, og dei nedste 14&nbsp;km før ho munnar ut i Peipus renn ho berre i Russland..

Plusa har det største fallet av alle dei estiske elvane, 214 meter.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Piusa River|Piusa River]]» frå , den 7. april 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Piritaelva

**Pirita** (estisk *Pirita jõgi*) er ei elv nord i Estland med ei lengd på 105&nbsp;km. Ho munnar ut i Finskebukta i Pirita i Tallinn.

Elva har eit nedslagsfelt på 799&nbsp;km² og ei middelvassføring på 7–8 m³/s.
Paunkülareservoaret

**Paunkülareservoaret** er det nest største reservoaret i Estland og ligg i Kõue vald i Harju maakond. Det vart bygd i 1960 i Paunkülaelva. Reservoaret var i starten 3,5 km² stort, men har seinare vorte auka til 4,14 km², eller 4,46 km² med øyane som ligg i reservoaret. 

I Paunkülareservoaret ligg øyane Seapilli, Tudre og Mustakannu og Mesipuu.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:et:Paunküla veehoidla|Paunküla veehoidla]]» frå , den 7. april 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Mõisaküla

**Mõisaküla** er ein by som ligg i Viljandi maakond i Kommune Mulgi, sørvest i Estland. Byen ligg nær grensa til Latvia. Han vart by 1. mai 1938, og hadde då meir enn dobbelt så mange innbyggjarar som i dag. Dei fleste arbeidde ved jernbana, men sidan ho vart nedlagd har folketalet berre gått nedover.

Arnold Luhaäär, som har vunne medalje i vektløfting i OL, kjem frå Mõisaküla.

## Folketalsutvikling

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Byar i Estland

Dette er ei liste over byar i Estland. Mange av desse stadane var tidlegare, særleg før 1918, kjend ved dei tyske eller russiske namna, som ofte er ganske så forskjellig frå dei estiske. 

 byen er slått saman med ein kommune og har ikkje lenger offisiell bystatus.

## Sjå òg
* Fylke i Estland

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:List of cities and towns in Estonia|List of cities and towns in Estonia]]» frå , den 7. april 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
*
Nynorsk Vekeblad

***Nynorsk Vekeblad*** var eit bildeblad med artiklar og forteljingar som kom ut i tida 1934–1954. Då For Bygd og By gjekk inn ved nyttår 1932, vart det våren 1933 nedsett ei arbeidsnemnd for eit nytt nynorsk vekeblad. Første nummeret av Nynorsk Vekeblad kom 20. juni 1934. Det kom som ei sideutgåve av *[[Illustrert Familieblad]]*. Det var 10 sider med eigeprodusert stoff på nynorsk. Resten var stoff omsett frå Illustrert Familieblad. Ein del av dette var lysingar. Ved krigsutbrotet i april 1940 stogga bladet. Samarbeidet med Illustrert Familieblad tok slutt. Etter at ny finansiering var ordna, kom Nynorsk Vekeblad ut att 1. oktober 1940. No som eit heilt sjølvstendig blad. Frå 1943 vart det overteke av Fonna Forlag som gav ut bladet fram til 1954. 

Teikneseriane *[[Ingeniør Knut Berg på eventyr]]* og *[[Vangsgutane]]* har utspringet sitt i Nynorsk Vekeblad.

## Redaktørar
Redaktørar har vore:
* Hans Aarnes 1934–43
* Arnulv Sudmann 1943–45
* Ingemund Gullvåg 1946–47
* Pål Sundvor 1948–50
* Kjell Aarnes 1951–1954

## Kjelder
* *[[Norsk Allkunnebok]]* Vekeblad" – IX. bandet (Oslo: Fonna Forlag, 1959).
* Roald Waktskjold: Fonna Forlag - ei 75 års-soge. *[[Stille Stunder]]* april 2009

## Bakgrunnsstoff
*
Rakvere

**Rakvere** (tysk *Wesenberg* eller *Wesenbergh*) er ein by og kommune nord i Estland, 20 km sør for Finskebukta. Byen er hovudstad i Lääne-Viru maakond, 

## Historie
Det er funne spor etter busetnader her tilbake til 200–400-talet e.Kr. Truleg for å verne denne busetnaden vart det reist ei trefestning på Vallimägi. Då danskane tok over området i 1220, reiste dei bygningar i stein. Busetnaden *Tarvanpea* vart første gong nemnd i soga til Henrik av Latvia i 1226. Den nye danske festninga vart kalla *Wesenbergh* på middelnedertysk for første gong i 1252. Slaget ved Rakovor mellom danske og tyske riddarar, samt russarar, fann stad i nærleiken den 18. februar 1268.

Den 12. juni 1302 fekk Rakvere Lübeck-rettar. Då den danske kongen selde Dansk Estland til Den livlandske ordenen i 1346, vart det reiste ei stor borg over den tidlegare festninga. Ordensburg vart verna av tårn og borggardar. Bygginga av eit fransiskanarkloster starta i 1508.

Under livlandskrigen frå 1558 til 1581 var Rakvere under russisk styre og vart hardt råka. Sverige regjerte over byen ei kort stund, før han fall til Det polsk-litauiske samveldet i 1602. Polakkane øydela borga i 1605. Etter at byen kom tilbake til Sverige dette året, vart ein ny bygning reist i ruinane av klosteret. Under den store nordiske krigen vart Rakvere sett i brann i 1703. Med Nystad-traktaten gjekk Rakvere til Det russiske riket, der han vart verande fram til Estland fekk sjølvstende i 1918 etter den første verdskrigen.

I den første perioden med sjølvstende vart fleire utprega bygg reist, som marknadsbygningen, den gamle bankbygningen (i dag SEB Eesti Ühispank) og Rakvere gymnas. I 1930 opna stadionet i byen. Lokale aviser dukka opp, som regionsavisa *[[Virumaa Teataja]]*, som først kom ut i 1925. Eit teater vart bygd mot slutten av 1930-åra, og vart opna 24. februar 1940. Teateret kom uskadd frå den andre verdskrigen og er framleis i bruk i dag. 

## Tarvas-statuen
Rakvere er kjend for Tarvas-statuen av ein urokse, som vart laga av den estiske skulptøren Tauno Kangro. Det skal visstnok vere den største dyrestatuen i Baltikum. Statuen står på kanten av Vallimägiåsen og vart reist i samband med 700-årsfeiringa av byen. I lag med granittblokka statuen står på, er han sju meter lang, fire meter høg og veg om lag sju tonn. Statuen er laga i bronse. 

## Bilete

Rakvere linnuse varemed vallikraaviga1.jpg|
Rakvere linnuse varemed vallikraaviga2.jpg|
Rakvere kirik 05-06-2012.jpg|
Rakvere mõisa park.jpg|
Vallimäe tuuleveski.jpg|
Rakvere mõisa peahoone ja teatrihoone.jpg|


## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rakvere|Rakvere]]» frå , den 7. april 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Maardu

**Maardu** er ein by og kommune i Estland. Byen ligg ved Finskebukta og er ein del av storbyområdet til Tallinn. Byen har litt over 16&nbsp;000 innbyggjarar.

I ei folketeljing i 2000 hadde han 16&nbsp;738 innbyggjarar. Av desse var 61,7 % russarar, 19,9 % estlendingar, 6,6 % ukrainarar, 5,7 % kviterussarar, 1,5 % tatarar, 0,9 % finnar, 0,6 % polakkar, 0,5 % litauarar, 0,2 % latviarar og tyskarar og 0,1 % jødar. Prosentdelen av estlendingar er ein av dei lågaste i heile det sentrale og vestlege Estland.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Maardu|Maardu]]» frå , den 7. april 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Sillamäe

**Sillamäe** er ein by og kommune i Ida-Viru maakond, nord i Estland, på sørkysten av Finskebukta. 

I sovjettida i Estland var Sillamäe ein lukka by, hovudsakleg på grunn av den kjemiske fabrikken her som produserte brenselstavar og nukleært materiale til sovjetiske atomkraftverk og atomvåpen. I starten vart det drive gruvedrift etter uran på same staden, men seinare var dette importert frå forskjellige stader i Austblokklanda, hovudsakleg Tsjekkoslovakia. Uranmalm frå Bihor-gruva, som vart drive av Sovromcuarţ (Sovjetunionen og Romania i lag) vart òg handsama i Sillamäe. 

Nær byen ligg stranda Toila og kurstaden Narva-Jõesuu, som vart nytta av leiarar og medlemmer av kommunistpartiet i sovjettida. 

I 2005 vart det opna ei hamn i Sillamäe. Sidan 2006 har det vore fast ferjesamband mellom Sillamäe og Kotka i Finland.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sillamäe|Sillamäe]]» frå , den 7. april 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

*