open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bassbaryton

**Bassbaryton** er ei røyst som ligg mellom baryton og bass. Bassbarytonen syng ofte både baryton- og bassroller. 

Omgrepet voks fram seint på 1800-talet for å skildra den særskilde typen røyst ein trengde for å synga tre Wagner-roller: Hollenderen i *[[Der fliegende Holländer]]*, Wotan/Vandraren i *[[Ring-syklusen]]* og Hans Sachs i *[[Die Meistersinger von Nürnberg]]*. Wagner kalla desse rollene *Hoher Bass* ('høg bass', sjå fach for meir).
Mange klassiske barytonroller i operaer av Mozart, som Don Giovanni, Figaro og Gugliemo, blir i dag typisk framført av bassbaritonar sjølv om dei blei skrivne før omgepet «baryton» kom i bruk.
Gilbert and Sullivan sine Savoy-operaer hadde ofte ein komisk bassbaryton-figur for å nytta Richard Temple, eit av medlemmene av D'Oyly Carte-kompaniet.

Nokre kjende bassbarytonar er Ian Curtis, Bryn Terfel, Ulf Lundmark, Erik Saed, Bengt Krantz, Arne Hasselblad, James Morris, Ferruccio Furlanetto og Samuel Ramey.

## Repertoar
Nokre operaroller som ofte blir utført av bassbaryton (nokre gonger av høge bassar):

* Don Pizarro, *[[Fidelio]]* av Ludwig van Beethoven
* Golaud, *[[Pelléas et Mélisande av Debussy|Pelléas et Mélisande]]* av Claude Debussy
* Olin Blitch, *[[Susannah]]* av Carlisle Floyd
* Méphistophélès, *[[Faust av Gounod|Faust]]* av Charles Gounod
* Leporello, *[[Don Giovanni]]* av Wolfgang Amadeus Mozart 
* Don Alfonso, *[[Così fan tutte]]* av Wolfgang Amadeus Mozart
* Figaro, *[[Figaros bryllup]]* av Wolfgang Amadeus Mozart

**Grunnleggjande bassbarytonroller i opera:**

* Escamillo, *[[Carmen]]* av Georges Bizet
* Igor, *[[Prins Igor]]* av Aleksandr Borodin (også sunge av vanlege barytonar)
* Porgy, *[[Porgy and Bess]]* av George Gershwin
* Dei fire skurkane, *[[Les contes d'Hoffmann]]* av Jacques Offenbach
* Scarpia, *[[Tosca]]* av Giacomo Puccini (også sunge av vanlege barytonar)
* Dutchman *[[Der fliegende Holländer]]* av Richard Wagner
* Hans Sachs *[[Die Meistersinger]]* av Richard Wagner
* Wotan *[[Der Ring des Nibelungen]]* av Richard Wagner
* Amfortas *[[Parsifal]]* av Richard Wagner

** Bassbarytonroller i verk av [[Gilbert and Sullivan]]:**

* *[[Trial by Jury]]*: Usher
* *[[The Sorcerer]]*: Sir Marmaduke Pointdextre
* *[[H.M.S. Pinafore]]*: Dick Deadeye
* *[[The Pirates of Penzance]]*: The Pirate King
* *[[Patience]]*: Colonel Calverley
* *[[Princess Ida]]*: King Hildebrand
* *[[The Mikado]]*: The Mikado of Japan
* *[[Ruddigore]]*: Sir Roderic Murgatroyd
* *[[The Yeomen of the Guard]]*: Sergeant Meryll
* *[[The Gondoliers]]*: Don Alhambra del Bolero

**Andre bassbarytonroller:**

* ''Roméo et Juliette'' av Hector Berlioz
* Syfhoni No.15 av Rued Langgaard
* ''Cantabile'', symphonic suite av Frederik Magle
* *[[Songs and Dances of Death]]* av Modest Mussorgskij
* *[[Gurre-Lieder]]* av Arnold Schoenberg

## Kjelder

----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bass baritone|Bass baritone]]» frå ,  den 24. november 2016.*
Baryton

**Baryton** er ei røyst for menn som ligg mellom tenor og bass.

Barytonrøysta kan vidare delast inn i ulike typar, særleg når musikken krev trente stemmer som opera, musikalar og klassisk kyrkjemusikk. 

I musikkteater (opera) deler ein barytonrøysta i ulike roller etter den personlege tonen, fysikken og utstrålinga til songaren: 
* Lyrisk baryton (Papageno, Figaro, etc.)
* Kavaljerbaryton (Don Juan, Onegin, etc.)
* Karakterbaryton (Rigoletto, Escamillo, etc.)
* Heroisk baryton (Macbeth, Wotan, etc.)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Baryton|Baryton]]» frå ,  den 21. juli 2010.*  
 
**The art of Auditioning* av Anthony Legge. Rhinegold Publishing Limited 1988.
*Kungliga Operan i Stockholm. Biografier.
Bukserolle

Ei **bukserolle** er innan opera og andre teaterførestillingar ein mannleg rollefigur som vert spelt av ei kvinne. Bukserolla utgjer ein viktig del av historia til teateret og representerer òg ein historisk kjønnsproblematikk.
Farnace

***Farnace***  er tittelen på fleire operaer frå barokken til forskjellige librettoar. Den tidlegaste utgåva vart skriven av Lorenzo Morari med musikk av Antonio Caldara, og denne hadde premiere i Teatro St. Angelo i Venezia i 1703. Det mest kjende librettoen om dette temaet vart skriven av Antonio Maria Lucchini og sett til musikk av Leonardo Vinci i 1724.

*Farnace*, med musikk av den italienske komponisten Antonio Vivaldi (1678-1741) hadde premiere 1727 ved St. Angelo teater i Venezia. Han var populære då han kom, men vart så gløymd fram til slutten av 1900-talet. 

Den tredje *Farnace* vart komponert av Francesco Corselli (1705-1778) (som var fødd i Frankrike som François Courcelle). Corselli sin *Farnace* hadde premiere i Madrid ved det kongelege teateret Buen Retiro i 1739.  Andre utgåver vart komponerte så seint som i 1780-åra. Ein av dei mest kjende seinare utgåvene vart komponert av Josef Mysliveček for Teatro San Carlo i Napoli i 1767.  Det er likevel Vivaldi si utgåve som vert framført mest i dag. 

## Roller og røyster (Vivaldi)

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Farnace|en:Farance]]» frå ,  den 21. juli 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
**
Griselda av Vivaldi

***Griselda*** er ein dramma per musica i tre akter av Antonio Vivaldi. Operaen nyttar ei revidert utgåve av ein italiensk libretto frå 1701 av Apostolo Zeno som var basert på Giovanni Boccaccio sin *[[Dekameronen]]* (X, 10, «Den tolmodige Griselda»). Librettisten Carlo Goldoni vart hyrt inn til å tilpasse librettoen for Vivaldi. Operaen vart først framført i Venezia ved Teatro San Samuele den 18. mai 1735.

## Roller

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Griselda (Vivaldi)|Griselda (Vivaldi)]]» frå ,  den 21. juli 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*



## Bakgrunnsstoff
***Audio:** Cecilia Bartoli syng arien til Costanza Agitata da due venti
Tolv triosonatar, Op. 2

**Tolv triosontar, opus 2** er ei samling sonatar skriven av Antonio Vivaldi i 1709.

***Sonate nr. 1** i G-moll, RV 27
***Sonate nr. 2** i A-dur, RV 31
***Sonate nr. 3** i D-moll, RV 14
***Sonate nr. 4** i F-dur, RV 20
***Sonate nr. 5** i B-moll, RV 36
***Sonate nr. 6** i A-dur, RV 1
***Sonate nr. 7** i C-moll, RV 8
***Sonate nr. 8** i G-dur, RV 23
***Sonate nr. 9** i E-moll, RV 16
***Sonate nr. 10** i F-moll, RV 21
***Sonate nr. 11** i D-dur, RV 9
***Sonate nr. 12** i A-moll, RV 32
La stravaganza

**La stravanganza** («Den ekstraordinære») er ei samling solokonsertar, op. 4, skriven av Antonio Vivaldi i 1712-1713. Samlinga vart først publisert i 1714 og var tileigna Vettor Delfino.  Alle konsertane vart skrivne for solofiolin, strykarar og basso continuo; men i nokre av satsane krev det ekstra soloistar (som ein andrefiolin eller ein solocello).

## Konsertane
Verka har følgjande satsar:

**La Stravaganza, Op. 4,  konsert nr.  1** i B-dur, RV 383a:
#Allegro]
#Largo e Cantabile
#Allegro

**La Stravaganza, Op. 4, konsert nr. 2** i E-moll, RV 279:
#Allegro
#Largo 
#Allegro

**La Stravaganza, Op. 4, konsert nr. 3** i G-dur, RV 301:
#Allegro
#Largo
#Allegro Assai

**La Stravaganza, Op. 4, konsert nr. 4** i A-moll, RV 357:
#Allegro
#Grave e sempre piano 
#Allegro

**La Stravaganza, Op. 4, konsert nr. 5** i A-dur, RV 347:
#Allegro
#Largo
#Allegro (moderato)

**La Stravaganza, Op. 4, konsert nr. 6** i G-moll, RV 316a:
#Allegro
#Largo
#Allegro

**La Stravaganza, Op. 4, konsert nr. 7** i C-dur, RV 185:
#Largo 
#Allegro (molto) 
#Largo
#Allegro

**La Stravaganza, Op. 4, konsert nr. 8** i  D-moll, RV 249:
#Allegro 
#Adagio - Presto - Adagio
#Allegro

**La Stravaganza, Op. 4, konsert nr. 9** i F-dur, RV 284:
#Allegro
#Largo
#Allegro

**La Stravaganza, Op. 4, konsert nr. 10** i C-moll, RV 196:
#Spirituoso
#Adagio
#Allegro

**La Stravaganza, Op. 4, konsert nr. 11** i D-dur, RV 204:
#Allegro
#Largo
#Allegro assai

**La Stravaganza, Op. 4, konsert nr. 12** i G-dur, RV 298:
#Spirituoso e non presto
#Largo
#Allegro

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:La stravaganza|La stravaganza]]» frå ,  den 21. juli 2010.*
Opusnummer

**Opus** er eit uttrykk nytta i musikk og arkitektur. Ordet tyder *verk* på latin, i tydinga noko som er vorte utført, gjort.

I musikk vert ofte utrykket nytta med eit nummer bak. Nummeret viser då til rekkefølgja musikkstykka til ein komponist er vorte publisert i. 

Dei aller fleste verka til komponistane er opusnummerert. Unntak finst: Johann Sebastian Bach har fått eigen katalogisering: «Bach-Werk-Verteichnis» BWV og Mozart har ei tilsvarande lang lang liste oppkalla etter katalogmakaren Köchel. I begge tilfelle har det dukka opp til no ukjente verk, som har gjeve ugreie med den opphavlege nummereringa.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Opus|Opus]]» frå , den 21. juli 2010.*
Seks fiolinsonatar, Op. 5

**Seks fiolinsonatar, Opus 5** er ei samling av sonatar skriven av Antonio Vivaldi og publisert i 1716.

***Sonate nr.  1** i F-dur, RV 18
#Preludio
#Corrente
#Sarabanda
#Giga
***Sonate nr.  2** i A-dur, RV 30
#Preludio
#Corrente
#Gavotta
***Sonate nr.  3** i B -dur, RV 33
#Preludio
#Allemanda
#Corrente
#Gavotta
***Sonate nr.  4** i H-moll, RV 35
#Preludio
#Allemanda
#Corrente
***Sonate nr.  5** i B -dur, RV 76
#Preludio
#Allemanda
#Corrente
***Sonate nr.  6** i G-moll, RV 72
#Preludio
#Allemanda
#Air
#Menuett
Bajazet av Vivaldi

**Bajazet**, òg kalla *Il Tamerlano*, er ein italiensk opera av Antonio Vivaldi frå 1735. Librettoen vart skriven av Agostino Piovene. Premieren var i Verona, under karnevalet her dette året. Operaen har tre akter med ein tre satsar lang sinfonia som introduksjon. Soga omhandlar lagnaden til Bajazet (kjend som Beyazid I) etter han vart fanga av Tamerlane (Timur Lenk). Den kjende arien «Sposa son disprezzata» er frå denne operaen. 

## Roller

## Merknadar

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bajazet (opera)|Bajazet (opera)]]» frå ,  den 21. juli 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
** Frédéric Delaméa (2005). The Noble Death-Pangs of Vivaldian Opera. In *Vivaldi: Bajazet*. Virgin Classics
L'Olimpiade av Vivaldi

***L'Olimpiade*** er ein dramma per musica i tre akter som vart komponert av Antonio Vivaldi. Operaen vart skriven for ein italiensk libretto av Pietro Metastasio som opphavleg vart skriven for operaen til Antonio Caldara frå 1733 med same namn. Vivaldi si utgåve hadde premiere i Venezia ved Teatro Sant'Angelo den 17. februar 1734.

## Roller

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:L'Olimpiade (Vivaldi)|L'Olimpiade (Vivaldi)]]» frå ,  den 21. juli 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene: *
*


## Bakgrunnsstoff
* Libretto
Seks fiolinkonsertar, Op. 6

**Seks fiolinkonsetar, opus 6** er i samling av solokonsertar for fiolin av Antonio Vivaldi som vart publisert i 1717.

***Konsert nr. 1** i G-moll, RV 324
#Allegro
#Grave
#Allegro
***Konsert nr. 2** i Ess-dur, RV 259
#Allegro
#Largo
#Allegro
***Konsert nr. 3** i G-moll, RV 318
#Allegro
#Adagio
#Allegro
***Konsert nr. 4** i D-dur, RV 216
#Allegro
#Adagio
#Allegro
***Konsert nr. 5** i E-moll, RV 280
#Allegro
#Largo
#Allegro
***Konsert nr. 6** i D-moll, RV 239
#Allegro
#Largo
#Allegro
Tolv solokonsertar, Op. 7

**Tolv solokonsertar, Op. 7** er ei samling solokonsertar, Op. 7, av Antonio Vivaldi frå 1716-1717. Ti av dei er for fiolin og dei to andre for obo.

*Konsert nr. 1 for obo, strykarar og basso continuo i H-dur, RV 465
*Konsert nr. 2 for fiolin, strykarar og basso continuo i C-dur, RV 188
*Konsert nr. 3 for fiolin, strykarar og basso continuo i G-moll, RV 326
*Konsert nr. 4 for fiolin, strykarar og basso continuo i A-moll, RV 354
*Konsert nr. 5 for fiolin, strykarar og basso continuo i F-dur, RV 285a
*Konsert nr. 6 for fiolin, strykarar og basso continuo i H-dur, RV 374
*Konsert nr. 7 for obo, strykarar og basso continuo i H-dur, RV 464
*Konsert nr. 8 for fiolin, strykarar og basso continuo i G-dur, RV 299
*Konsert nr. 9 for fiolin, strykarar og basso continuo i H-dur, RV 373
*Konsert nr. 10 for fiolin, strykarar og basso continuo i F-dur, "Il Ritiro", RV 294a
*Konsert nr. 11 for fiolin, strykarar og basso continuo i D-dur, RV 208a
*Konsert nr. 12 for fiolin, strykarar og basso continuo i D-dur, RV 214
Il cimento dell'armonia e dell'inventione

***Il cimento dell'armonia e dell'invenzione*** (*Konkurransen mellom Harmoni og Nyskaping*) er ei samling på tolv solokonsertar skrivne av Antonio Vivaldi mellom 1723 og 1725 og publisert i 1725 som Op. 8. Alle er for fiolin, strykarar og basso continuo. 

Gøymd i denne større samlinga finn ein dei mest kjende av alle solokonsertane frå barokken, *[[Dei fire årstidene]]* (*Le quattro stagioni*) med «Våren», «Sommaren», «Hausten» og «Vinteren». Kvar av dei er innleia av ein sonett, truleg skriven av Vivaldi sjølv, som skildrar kva som skjer i dei fire konsertane. Om ein følgjer sonnetten medan ein høyrer til musikken, kan ein sjå kor detaljert skildringa til Vivaldi er, som at nokon mister fotfeste på isen og fell på baken, noko som skil seg frå andre titlar i barokken, der tittelen berre gjev eit hint om den generelle stemninga. 

Fleire av dei andre konsertane i opus 8 er like detaljerte, noko som kan tyde på at Vivaldi eller ein annan kompilator meinte dei høyrte saman. Mellom anna er «La caccia» ('Jakta') og «La tempesta di mare» ('Havstormen') liknande *Dei fire årstidene*. 

## Konsertar

*Konsert nr. 1 i E-dur, «La primavera» (Våren), RV 269
*Konsert nr. 2 i G-moll, «L'estate» (Sommaren),  RV 315
*Konsert nr. 3 i F-dur, «L'autunno» (Hausten),  RV 293
*Konsert nr. 4 i F-moll, «L'inverno» (Vinteren), RV 297
*Konsert nr. 5 i Ess-dur, «La tempesta di mare» (Havstormen), RV 253
*Konsert nr. 6 i C-dur, «Il piacere» (Nyting), RV 180
*Konsert nr. 7 i D-moll, RV 242
*Konsert nr. 8 i G-moll, RV 332
*Konsert nr. 9 i D-moll, RV 236
*Konsert nr. 10 i H-dur, «La caccia» (Jakten), RV 362
*Konsert nr. 11 i D-dur, RV 210
*Konsert nr. 12 i C-dur, RV 178

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Partitur for Vivaldi Op.8
La Cetra av Vivaldi

**La Cetra**, op. 9 er ei samling av fiolinkonsertar av Antonio Vivaldi som vart publisert i 1727. Alle av dei var skrivne for solofiolin, strykarar og basso continuo, bortsett frå nr. 9 i B, som er skriven for to fiolinar. Samlinga vart tileigna keisar Karl VI.

* Konsert nr.1 i C-dur, RV 181a
* Konsert nr.2 i A-dur, RV 345
* Konsert nr.3 i g-moll, RV 334
* Konsert nr.4 i E-dur, RV 263a
* Konsert nr.5 i a-moll, RV 358
* Konsert nr.6 i A-dur, RV 348
* Konsert nr.7 i H-dur, RV 359
* Konsert nr.8 i d-moll, RV 238
* Konsert nr.9 i H-dur, RV 530
* Konsert nr.10 i g-moll, RV 300
* Konsert nr.11 i c-moll, «Il sospetto», RV 198a
* Konsert nr.12 i h-moll, RV 391
Seks fløytekonsertar, Op. 10

**Seks fløytekonsertar, Op. 10** er ei samling av seks solokonsertar av Antonio Vivaldi som vart publisert i 1728.

**Fløytekonsert nr. 1** i F-dur, RV 433 «La tempesta di mare»
#Allegro 
#Largo 
#Presto 
**Fløytekonsert nr. 2** i G-moll, RV 439 «La notte»
#Largo
#Presto (Fantasmi) 
#Largo 
#Presto 
#Largo (Il sonno) 
#Allegro 
**Fløytekonsert nr. 3** i D-dur, RV 428 «Il gardellino»
#Allegro
#Cantabile
#Allegro
**Fløytekonsert nr. 4** i G-dur, RV 435
#Allegro
#Largo
#Allegro
**Fløytekonsert nr. 5** i F-dur, RV 434
#Allegro ma non tanto
#Largo e cantabile
#Allegro 
**Fløytekonsert nr. 6** i G-dur, RV 437
#Allegro
#Largo
#Allegro
**Blokkfløytekonsert** i C-dur, RV 443
#Allegro
#Largo
#Allegro molto
**Blokkfløytekonsert** i A-moll, RV 445
#Allegro
#Larghetto
#Allegro
Ryom-Verzeichnis

**Ryom-Verzeichnis** eller *Répertoire des oeuvres d'Antonio Vivaldi* (begge ofte forkorta ***RV***) er i dag standardkatalogiseringa av musikken til Antonio Vivaldi skapt av Peter Ryom.  Katalogen vert ofte nytta til å identifisere verka til Vivaldi med eit enkelt nummer, til dømes vert konserten *[[La Pastorella]]* kalla RV 95. 

Tidlegare katalogar over verka til Vivaldi finst òg. Av desse finn ein Rinaldi (publisert i Roma, 1944) og Pincherle (Paris, 1948). Då ein komplett katalog vart gjort ferdig av Antonio Fanna (Milano, 1968), hadde Ryom alt starta på arbeidet med katalogen sin. 

## Bakgrunnsstoff
* [Repertoire des oeuvres d'Antonio Vivaldi, vol. 1: Les Compositions instrumentales av Peter Ryom, review by Eleanor Selfridge-Field](http://links.jstor.org/sici?sici=0027-4380(198809)2%3A45%3A1%3C69%3ARDODVV%3E2.0.CO%3B2-9) in *Notes*, 2nd Ser., Vol. 45, No. 1 (Sep., 1988), s. 69-72
* Antonio Vivaldi: Thematisch-systematisches Verzeichnis seiner Werke (RV), av Peter Ryom (2007), melding av Eleanor Selfridge-Field (2008) i "Notes", 2nd ser., Vol. 65, No. 2. 
* Electronic Ryom-Verzeichnis  (fransk, men lett å bruke)

## Sjå òg
*Musikkverk av Vivaldi
*Opusnummer
Seks solokonsertar, Op. 11

**Seks solokonsertar, Op. 11** er ei samling av solokonsertar av Antonio Vivaldi som vart publisert i 1729.

***Konsert nr. 1** i D-dur, RV 207
***Konsert nr. 2** i E-moll, «Il favorito», RV 277
***Konsert nr. 3** i A-dur, RV 336
***Konsert nr. 4** i G-dur, RV 308
***Konsert nr. 5** i C-moll, RV 202
***Konsert nr. 6** i G-moll, RV 460
Seks fiolinkonsertar, Op. 12

**Seks fiolinkonsertar, Op. 12** er ei samling av seks solokonsertar for fiolin av Antonio Vivaldi, publisert i 1729.

***Konsert nr. 1** i G-moll, RV 317
***Konsert nr. 2** i D-moll, RV 244
***Konsert nr. 3** i D-dur, RV 124
***Konsert nr. 4** i C-dur, RV 173
***Konsert nr. 5** i B -dur, RV 379
***Konsert nr. 6** i B-dur, RV 361
Helge Sunde

**Helge Sunde** () er ein norsk pressefotograf og forfattar. 

Han har vore fotograf i Dagbladet i perioden 1973-1984, deretter i Bergens Tidende frå 1984. 

Ved sida av arbeidet som pressefotograf har han gjennomført ei rekkje sjølvstendige fotoprosjekt. Helge Sunde er spesielt kjent for bileta sine frå natur og lokalsamfunn på Vestlandet og bilete som syner utviklinga av samferdsle og kommunikasjon i landsdelen. Fotoprosjekta er presenterte i fleire bøker. 

Helge Sunde vann pressefotografane sine Årets Bilete-konkurranse i 1977. Han er knytt til biletbyrået Samfoto.

## Bibliografi
* *Elva skal leve* (1980)
* *Altabilder* (1981)
* *Åsane, frå bygd til bydel* (1986)
* *Hardanger* (1985)
* *Båtane på Vestlandsfjordane* (med Asbjørn Kristoffersen), Samlaget (1985) ISBN 82-521-2427-5
* *Fjordhesten* (1987)
* *Stølsheimen* (1987)
* *Båtane i nord* (med Gunnar Grytås, Samlaget (1987) ISBN 82-521-2937-4 / ISBN 978-82-521-2937-3
* *Epos Boka om bokbåten* (med Stig Holmås), Nord 4 Bokverksted (1988) ISBN 82-7326-012-7
* *Ta plass, lukk dørene! Jernbanen i tekst og bilete* (med Trond Børrehaug Hansen), Samlaget (1989) ISBN 82-521-3190-5
* *Frå fjord til Fonn* (1989)
* *Smeltedigelen* (1989)
* *Vestafjells* (1990)
* *Fjordhesten - menneskevennen*, Samlaget (1990) ISBN 978-82-521-5098-8 
* *Regnbyen* (med Oddleiv Apneseth, Stig Holmås og Gunnar Staalesen) (1991)
* *Flåmsbana* (1992)
* *Vill, vakrere Vestland* (1993)
* *Kulturhistorisk vegbok Hordaland* (1993)
* *Turløyper i Bergensområdet* (1994)
* *Hurtigruten, sjøveien mot nord* (1997)
* *Historien om Finse* (1998)
* *Vestland, Vestland* (med Ove Eide og Jardar Skaadel), Samlaget (1999) ISBN 82-521-5495-6
* *Ei reise i Hardanger* (1999)
* *Kvamskogen* (2000)
* *Steinbyen Bergen* (2000)
* *Åsane i hundre* (2004)
* *Vilt, vått og vakkert, Bergen Turlag* (2005)
Torbjørn Tandberg

**Torbjørn Tandberg** () er ein norsk fotograf busett i Drammen. 

Tandberg har bakgrunn frå Telenor, der han i mange år jobba med teknisk montasje. Han byrja med fotografering i 1978, og på 2000-talet har han hatt dette som leveveg. Bileta hans er publisert i ei rekkje tidsskrift og bøker. 

Tandberg er ein av dei mest premierte konkurransefotografane i landet, og har mellom anna vorte prisa som «Årets fotograf» i Noreg tre gonger, i Sverige fire gonger. I ulike fototevlingar har han òg vunne mange reiser rundt i verda, blant anna til Nepal, USA, Frankrike, Thailand og India. Han er knytt til biletbyrået Samfoto. 

## Utmerkingar
* 1988 Gull i Landskonkurransen i Norsk Selskap For Fotografi. 
* 1990 «Årets fotograf» i Noreg, Bladet Fotografi. 
* 1990 «Årets bilde», A-magasinet. 
* 1992 «Årets fotograf» i bladet Foto, Sverige. 
* 1993 Sølv i Landskonkurransen i Norsk Selskap For Fotografi. 
* 1994 «Årets fotograf» i bladet Foto, Sverige. 
* 1995 Gull i Landskonkurransen i Norsk Selskap For Fotografi. 
* 1995 Sølv i Landskonkurransen i Norsk Selskap For Fotografi. 
* 1995 «Årets fotograf» i Bladet Fotografi. 
* 1997 Sølv i Landskonkurransen i Norsk Selskap For Fotografi. 
* 1998 «Årets fotograf» i bladet Foto, Sverige. 
* 1999 Vinnar av Kodaks skandinaviske fotokonkurranse. 
* 2001 «Årets fotograf» i bladet Fotografi. 
* 2001 «Årets fotograf» i bladet Foto, Sverige. 

## Referansar
 
 


## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Torbjørn Tandberg
Juan Crisóstomo Arriaga

**Juan Crisóstomo Jacobo Antonio de Arriaga y Balzola** () var ein baskisk-spansk komponist. Han vart kalla «den spanske Mozart» etter han døydde, fordi han, som Wolfgang Amadeus Mozart, var eit vedunderbarn og ein dyktig komponist som døydde ung.

## Liv
Juan Crisóstomo Arriaga vart fødd i Bilbao i Bizkaia, på det som ville ha vore 50-årsdagen til Mozart. Faren og den eldre bror hans lærte han musikk. Han studerte så fiolin under Pierre Baillot, og kontrapunkt og harmoni under François-Joseph Fétis ved Paris Conservatoire. Han var så talentfull at han snart vart ein lærarassistent i klassen til Fétis. Han døydde i Paris, berre 19 år gammal av ein lungesjukdom eller utmatting, kanskje av begge.

## Musikk
Det er ikkje mykje musikk etter Arriaga som har overlevd fram til i dag, sidan han døydde så ung. Av det ein har finn ein:

* **Opera**: Arriaga skreiv ein opera, *Los esclavos felices* («Dei lukkelege slavane»), i 1820 då han vart 13. Denne vart framført med suksess i Bilbao, men berre overturen og nokre små delar av han finst i dag. 
* **Symfoni**: Arriaga komponert ein *Symfoni i D*—som nyttar D-dur og d-moll likt, slik at han er i verken den eine eller andre nøkkelen. 
* **Strykekvartettar**: Arriaga skreiv tre gnistrande og idiomatiske strykekvartettar då han var 18. Desse strykekvartettane er dei einaste verka hans som vart publiserte medan han levde. 
* **Andre verk**: I tillegg til dei som alt er nemnde skreiv Arriaga: 
** Ein oktett (*Nada y Mucho*)
** Noko kyrkjemusikk (ei messe (tapt), Stabat Mater, Salve Regina, *Et vitam venturi saeculi (tapt)*), kantatar (*Agar*, *Erminia*, *All' Aurora*, *Patria*, *La Hungara*) 
** Instrumentalverk (ein nonette, Tres Estudios de Caracter for piano, og mange romansar).

Musikken til Arriaga er skildra som «elegant og fullendt og kjend for den harmoniske varmen» (*New Grove Concise Dictionary of Music*). Det er ikkje noko særskild spansk eller baskisk i musikken til Arriaga. Han er heller internasjonal (europeisk) frå perioden seint i klassisismen frå Mozart til tidleg i romantikken og den unge Beethoven.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Juan Crisóstomo Arriaga|Juan Crisóstomo Arriaga]]» frå ,  den 21. juli 2010.*  
 

## Bakgrunnsstoff

* 
* Juan Crisóstomo Arriaga
* The Gramophone om Arriaga i *The Grove Concise Dictionary of Music* (1994) Oxford University Press, Inc.
Kviteseid

**Kviteseid**, også kalla **Kviteseidbyen**, er ein tettstad og administrasjonssenteret i Kviteseid kommune i Telemark fylke. Somme av dei regionale funksjonane i Vest-Telemark er plassert i Kviteseid, for eksempel Vest-Telemark tingrett.

## Historie
* I 1723 flytta sorenskrivaren i Vest-Telemark frå Lårdal til Kviteseid, og den dag i dag er her tingstad.
* I 1871 blei Kviteseid bryggje (før kalla Kyrkjebøbryggja) utbygd for dampskipstrafikken som hadde starta på Vestvatna i 1852. Brygga vart ytterlegare utvida i 1894 og 1912.
* I 1892 vart Bandak-Norsjøkanalen opna og trafikken. Det blei starten for eit snøgt oppveksande byliknande lite samfunn, som på folkemunne blei kalla *Hyttebyen* fordi husa var små og tettliggande.
* I 1911 brann heile byen ned. Før han blei gjenreist blei staden regulert med breie gater, slik att husa ikkje skulle stå så tett som tidlegare, og dermed minke brannfaren. 

## Folketalsutvikling

## Sjå òg
* Tettstader i Telemark

## Kjelder
* Kviteseid &ndash; tettsted SNL. Vitja 21. juli 2010
Safir

**Safir** (frå gresk σάπφειρος; *sappheiros*, 'blå stein') er ein særs verdfull, blå edelsteinvariant av mineralet korund, eit aluminiumoksid (α-Al2O3), når fargen er ein annan enn raud eller mørk rosa. Dersom det er tilfelle blir edelsteinen kalla rubin, og blir sett på som ein eigen type edelstein. Spor av andre grunnstoff som jarn, titan eller krom kan gje fargar som korundblå, gul, rosa, purpur, oransje eller ein grønaktig farge. Rosa-oransje safir blir òg kalla **padparadscha**. Rein krom er ei særskilt ureining for rubinar. Men ein kombinasjon av t.d. krom og titan kan gje ein safir som er ulik frå raud.

Safirar er vanleg nytta i smykke. Safir kan finnast naturleg i ulike sedimentære bergartar eller steinformasjonar eller dei kan bli produserte kunstig i form av store krystallar, boules, for både industriell eller dekorativ bruk.

Gode safirar kjem særleg frå Kashmir, Thailand og Sri Lanka. Det er ein sjeldan rubinførekomst ved Froland i Aust-Agder. 

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
*Webmineral.com
*Farlang Sapphire
*Mindat.org
Johann Christoph Friedrich Bach

**Johann Christoph Friedrich Bach** () var ein tysk komponist, og den niande sonen til Johann Sebastian Bach. Han vert nokre gonger referert til som Bückeburg-Bach.

Han vart fødd i Leipzig og undervist i musikk av faren sin. Han studerte ved St. Thomas-skulen, og nokre meiner at han studerte jus ved universitetet der, men det finst det ikkje bevis for. I 1750 gjorde grev Wilhelm av Schaumburg-Lippe Johann Christoph til cembalist ved Bückeburg, og i 1759 til *konzertmeister*.

Johann Christoph skreiv klaversonatar, symfoniar, oratorium, liturgiske korsongstykke og motettar, operaer og songar. Greiv hadde ein forkjærleik for italiensk musikk, og Johann Christoph måtte tilpasse stilen sin deretter, men han heldt mange av elementa han hadde teke etter faren og broren, musikken til Carl Philipp Emanuel.

*Encyclopedia Britannica* frå 1911 skildrar Johann Christoph Friedrich Bach som ein dugeleg komponist, «viss verk ikkje gjer noko skam på familienamnet». Då professor Peter Schickele samanlikna den fiktive komponisten P. D. Q. Bach med dei andre sønene til Johann Sebastian, sa han at musikken til P. D. Q. hadde «obskuriteten til Johann Christoph Friedrich».

## Bakgrunnsstoff
*  

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Johann Christoph Friedrich Bach|Johann Christoph Friedrich Bach]]» frå , den 22. juli 2010.*
Johann Christian Bach

**Johann Christian Bach** () var ein tysk komponist. Han var den ellevte sonen til Johann Sebastian Bach og vert ofte kalla *London-Bach*.

## Biografi
Johann Christian vart fødd i Leipzig i Tyskland. Far hans, Johann Sebastian, og kanskje òg fetteren til faren, Johann Elias Bach, gav unge Johann Christian musikkopplæring. Ein trur at den andre boka av Johann Sebastian sin *[[Das Wohltemperierte Klavier|Det veltempererte klaveret]]* vart skriven og nytta som instruksjon for Johann Christian, som jobba som kopist for far sin. Då Johann Sebastian døydde i 1750, vart Johann Christian elev av broren Carl Philipp Emanuel Bach i Berlin.

I 1754 drog Johann Christian til Italia der han studerte kontrapunkt under Giovanni Battista Martini, og frå 1760 til 1762 var han organist i katedralen i Milano, der han skreiv to messer, eit rekviem, eit Te Deum og andre verk. Omtrent på denne tida konverterte han frå lutheranar til katolikk.

Han var den einaste av sønene til Johann Sebastian som skreiv italiensk opera. *Teatro Regio* i Torino gav han i oppdrag å skrive *Artaserse*, ein operaserie som fekk premieren sin i 1760. Dette førte til fleire operaoppdrag, mellom anna eit frå King's Theatre i London. Han vart i 1762 invitert til å dra dit, der han var resten av sitt liv. Milano-katedralen let stillinga hans stå open, i håp om at han skulle kome tilbake.

I 20 år var Johann Christian den mest populære musikaren i England. Hans dramatiske verk, produsert ved King's Theatre, vart særs godt motteke. Det første av desse, *Orione*, var av dei første til å ta i bruk klarinetten. Han vart utnemnd til musikkmeister for dronninga, og av pliktene hans var å gje ho og borna hennar musikkundervisning og akkompagnere fløytespelet til kongen på piano. Konsertane hans vart snart det mest fasjonable av offentleg underhaldning.

Johann Christian Bach døydde i London 1. januar 1782. Wolfgang Amadeus Mozart skreiv i eit brev til far sin Leopold at det var «et tap for den musikalske verda».

## Ettertida

Trass i at Johann Christian vart mindre kjend i tiåra etter han døydde, vart musikken hans regelmessig spelt i London, gjerne òg med Haydn på programmet. På 1900-talet førte ny litteratur om Johann Christian og livet til far hans og musikken til fornya verdsetjing.

Han er av historisk interesse som den første komponisten som føretrekte pianoet framfor dei eldre tangentinstrumenta. Den tidlege musikken til Johann Christian viser innverknaden frå den eldre bror hans Carl Philipp Emanuel, medan den midtre perioden i Italia viser påverknad frå Martini.

Det er to andre ved namn Johann Christian Bach i familietreet, men ingen av desse var musikarar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Johann Christian Bach|Johann Christian Bach]]» frå ,  den 21. juli 2010.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Abbetal

**Abbetalet** (kjent òg som **V-talet** eller **konstringensen**) av eit transparent materiale, er eit mål for materialet sin optiske dispersjon (variasjon i brytningsindeks med bølgjelengda til lyset) i høve til brytningsindeksen. Talet er kalla opp etter den tyske fysikaren Ernst Abbe (1840–1905), som definerte talet.

Abbetalet *V* av eit materiale er definert som

:V = \frac{ n_D - 1 }{ n_F - n_C },

der *n*D, *n*F og *n*C er brytningsindeksane til materialet ved bølgjelengda for  Fraunhofer D-, F- og C- spektrallinene (589.2 nm, 486.1&nbsp;nm og 656.3&nbsp;nm respektivt). Materiale med låg dispersjon (låg kromatisk aberrasjon) har ein høg verdi for *V*.

## Kjelder
Franz Benda

**Franz Benda**, på tsjekkisk *František Benda* (døypt 22. november 1709–7. mars 1786), var ein bøhmisk fiolinist og komponist. Han var bror til Georg Benda og han arbeidde mykje av livet sitt i hoffet til Fredrik den store.

Benda vart fødd i Böhmen i landsbyen Altbenatky.  Benda sjølv hevda han var fødd 25. november, men dåpsarkiva syner at han vart døypt tre dagar tidlegare, den 22. november. Den faktiske fødselsdagen hans ser ikkje ut til å ha vorte registrert, men det var truleg ikkje meir enn nokre dagar før den 22. november.  

Benda vart grunnleggaren av den tyske skulen for fiolinistar. I ungdomen var han korgut i Praha og seinare i det kongelege kapellet i Dresden. Samstundes byrja han å studere fiolin og kom snart i lag med fleire musikarar som gjekk på festar, messer osv. 18 år gammal forlet Benda dette flakkande livet og returnerte til Praha, før han reiste til Wien, der han studerte fiolin vidare under Carl Heinrich Graun, ein elev av Tartini. Etter to år fekk han stillinga som kapellmeister i Warszawa og til slutt vart han eit medlem av bandet til kronprinsen av Preussen og så konsertmeister for kongen. 

Benda var ein meister i alle dei vanskelege teknikkane på fiolin og den raske og mjuke måten han spelte dei høgaste tonane på var makelaus. Han hadde mange elevar og skreiv mange verk, hovudsakleg øvingar og studiar for fiolin..

I nyare tid var det ein František Benda som komponerte filmmusikk og andre verk på 1900-talet. 

Benda kammerorkester er kalla opp etter Benda-familien og vart grunnlagd i 1956 i Usti nad Labem nord i Tsjekkia. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Franz Benda|Franz Benda]]» frå ,  den 22. juli 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* www.closelinks.com Gratis familietre
* Kort biografi
* Musikk av begge brørne gjeve ut på plate
Mohmand-distriktet

**Mohmand-distriktet** (eng. *Mohmand Agency*, pashto  مومند) er eit distrikt som ligg nordvest i Pakistan, i Dei føderalt styrte stammeområda. Det grensar til Afghanistan i vest, Bajaur-distriket i nord, Malakand, Charsadda og Peshawar-distrikta i aust og Khyber-distriket i sør. Distriktet blei oppretta i 1951, området blei før dette administrert frå Peshawar i den noverande Khyber Pakhtunkhwa-provinsen. Først i 1973 blei administrasjonen flytt frå Peshawar til Ekkagund i Mohmand-distriktet. Hovudbyen er i dag Ghalanai. Mohmand er tilknytt den pasjtunske  Mohmand-klanen, som det også bur mange av på andre sida av den afghanske grensa.

Distriktet har vore prega av konflikt mellom Taliban, pakistanske styresmakter og lokale stammeleiarar. 
9. januar 2009 utførte rundt 600 hovudsakleg afghanske krigarar åtak på fleire kontrollpostar i Mohmand-distriktet. Seinare følgde fleire grensetrefningar. 2. juli drap ein sjølvmordsbombar rundt 100 menneske på marknaden i Yakaghund.

## Sjå òg
* Khyber Pakhtunkhwa
* Mohmand

## Kjelder
* «Grenseløs Taliban-krig». *Klassekampen*, 13.01.2009 s. 15
* «Minst 15 drept i angrep i Pakistan». NTBtekst,  02.05.2009 
*«Nytt selvmordsangrep i Pakistan».  NTBtekst,  09.07.2010.
*Population Demograph  ved fata.gov.pk

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Mohmand Agency|Mohmand Agency]]» frå ,  den 22. juli 2010.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Operaer av Cherubini

Dette er ei komplett liste over operaene til den italienskfødde komponisten **[[Luigi Cherubini]]** (1760 –1842), som levde det meste av livet sitt i Frankrike.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:List of operas by Cherubini|List of operas by Cherubini]]» frå ,  den 22. juli 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Luigi Cherubini|Luigi Cherubini]]» frå ,  den 28. august 2022.*
William Boyce

**Willam Boyce** (døypt 11. september 1711 i London, død 7. februar 1779 i Kensington i London) var ein av få viktige engelskfødde komponistar på 1700-talet.

## Biografi
Boyce song i koret ved St. Pauls katedral. Etter stemmeskiftet studerte han musikk med Maurice Greene. I 1734 fekk han den første profesjonelle posten sin som organist ved Oxford Chapel, og han fortsette med ei rekkje liknande postar før han vart utnemnd *Master of the King's Musick* i 1755 og organist ved Chapel Royal i 1758.

Boyce vart gradvis døv, og etter at han ikkje lengre klarte å fortsetje som organist trekte han seg tilbake og arbeidde på *Cathedral Music*, eit verk over engelsk kyrkjemusikk frå 1500- til 1700-talet som Maurice Greene hadde starta. Trebindsverket med oversyn over komponistar som William Byrd, Henry Purcell og Thomas Tallis var i over hundre år standardverket om engelsk kyrkjemusikk.

## Musikk
Boyce skreiv mange kyrkjelege og verdslege vokalverk, odar, songar, kantatar, sceneverk og instrumentalmusikk (8 symfoniar, 15 triosonatar, 12 overturar 3 concerti grossi og klaververk).

Boyce var ved sida av Thomas Arne ein av dei svært få av dei engelske komponistane i tida som tolde samanlikning med dei kontinentale kollegaene sine. Til skilnad frå dei fleste andre klarte Boyce stort sett å unngå den forføriske innverknaden Georg Friedrich Händel.

Etter Willian Boyce døydde vart musikken hans gløymd. Først på 1900-talet opplevde instrumentalmusikken hans, særleg symfoniane og kammermusikken, fornya interesse.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:William Boyce|William Boyce]]» frå ,  den 22. juli 2010.* 
** * oppgav desse kjeldene: 
** Basert på artiklar om William Boyce på [[:de:William Boyce|tysk]] og [[:en:William Boyce|engelsk]] Wikipedia [[10. februar]] [[2009]]*
Strekfarge

**Strekfargen** (eller berre **strek** eller **pulverfarge**) av eit mineral er fargen på pulveret som blir danna når mineralet blir dratt over ei ru overflate. I motsetning til fargen på mineralet, som kan variere mykje, er fargen på pulveret generelt meir einsarta for eit gitt mineral. Det er derfor eit viktig diagnostisk verktøy i identifisering av mineral.
Dersom det ikkje er nokon tydeleg strekfarge, er strekfargen rekna for å vere kvit eller fargelaus.
Strekfarge er spesielt viktig for å indentifisere opake og farga mineral. Han er minst brukbar for silikatmineral der dei fleste har ein kvit strekfarge og er for harde til at ein lett kan stryka laus pulver.

Fargen på eit mineral kan variere særs mykje på grunn av sporstoff eller ein litt endra krystallstruktur (f.eks. på grunn av gitterfeil). Små mengder sporstoff eller ureiningar som absorberer sterkt ved ei bestemt bølgelengd kan lett endre bølgelengda til reflektert lys og slik endre fargen på mineralet. Når ein derimot dreg prøva for å lage ein strek, blir mineralet brote ned til eit pulver av tilfeldig orienterte mikrokrystallar. Ein liten del av sporstoff vil ikkje påverke absorpsjonen av lys i særleg stor grad.

Ei overflate ein drar mineralet over blir kalla ei *strekplate*. Desse er oftast laga av porselenskiver utan glasur. Dersom ein ikkje har ei strekplate tilgjengeleg, kan ein nytte ei vanleg sikring, undersida av ein vase eller ei skål av porselen der det ikkje er glasur, eller baksida av ei keramisk veggflis. Nokre gongar kan strekfagen vere lettare eller meir nøyaktig å skildrre om ein samanlikner han med streken på ei anna strekplate.

Fordi streken på strekplata kjem frå mineralet som er knust til eit pulver, kan ein berre lage ein strek av mineral som er mjukare enn strekplata. Dersom ein nyttar uglasert porselen er det rundt 7 på Mohs hardleiksskala. Dersom ein har eit hardare mineral, kan ein finne pulverfargen ved å file eller knuse ei lita prøve med ein hammar. Dette pulveret gnirr ein så på strekplata. Dei fleste mineral med hardleik over 7 har ein kvit strek som er til lita hjelp.

Nokre mineral, som cinnabaritt (sinober) og azuritt, har ein strekfarge som er lik den naturlege fargen på mineralet. Andre mineral, som fluoritt (flusspat), har alltid ein kvit strekfarge sjølv om sjølve mineralet kan opptre i rosa, blå, gule eller grøne krystallar.
Hematitt (jernglans) ser svart ut, men har ein raud strekfarge som har gitt opphav til namnet. Hematitt kjem frå gresk *haima*, som tyder 'blod'. Mineralet blyglans, som ser ut som hematitt, har derimot ein grå strekfarge.

## Referansar
* A.C. Bishop, A.R. Woolley, and W.R. Hamilton. *Cambridge Guide to Minerals, Rocks and Fossils*, second edition. Cambridge: Cambridge University Press, 1999. Pages 12-13
* Martin Holden. *The Encyclopedia of Gemstones and Minerals*. New York: Facts on File, 1991. Page 251. 
* Walter Schumann. *Minerals of the World*. New York: Sterling, 1992. Pages 18-16

## Bakgrunnsstoff
* Physical Characteristics of Minerals , at *Introduction to Mineralogy* by Andrea Bangert
* What is Streak?  from the Mineral Gallery
* Streak  at CSU Pomona Geology
Rekviem av Cherubini

**Rekviem i c-moll for blandakor** vart skrive av Luigi Cherubini i 1815 og hadde premiere 21. januar 1817 ved ei minnegudsteneste for Ludvig XVI av Frankrike. Cherubini si utgåve av rekviemet vart av Beethoven rekna for å vere betre enn Mozart sitt, og både Schumann, Brahms og erkefienden til Cherubini, Hector Berlioz, hylla verket.
 
Denne utgåva av rekviemet består av sju satsar: 

#*[[Introit]]us et [[Kyrie]]*
#*[[Gradual]]e*
#*[[Dies Irae]]*
#*[[Offertorium]]*
#*[[Sanctus]]*
#*[[Pie Jesu]]*
#*[[Agnus Dei]]*

I 1820 vart ein sørgemarsj og ein motett, *[[In Paradisum]]*, lagt til. I 1833 vart verket forbode av erkebiskopen av Paris på grunn av bruken av kvinnestemmer og i 1836 skreiv Cherubini eit *Rekviem i d-moll* for mannskor. 

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Requiem (Cherubini)|Requiem (Cherubini)]]» frå ,  den 22. juli 2010.*  
 

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
[Notar](http://imslp.org/wiki/Requiem_in_C_minor_(Cherubini,_Luigi)) på IMSLP
Médée av Cherubini

***Médée*** er ein franskspråkleg opéra-comique av Luigi Cherubini. 
Librettoen er skriven av François-Benoît Hoffmann (Nicolas Étienne Framéry) og var basert på tragedien til Euripides om Medea og skodespelet til Pierre Corneille, *Médée*.

Operaen hadde premiere 13. mars 1797 ved Théâtre Feydeau i Paris. Han fekk lunken mottaking og vart ikkje sett opp på ei stund. I løpet av 1800-talet og det meste av 1900-talet, vart han vanlegvis sett opp med den italienske omsetjinga som *Medea*, der talt dialog erstatta resitativ som ikkje var autoriserte av komponisten. I nyare tid har operaselskap gått attende til den originale utgåva til Cherubini.

## Roller

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Médée (Cherubini)|Médée (Cherubini)]]» frå ,  den 22. juli 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*



## Bakgrunnsstoff
* Handling
* Fransk libretto
Jan Henrik Olstad

Jan Henrik Olstad () var ein norsk offiser, frimurar, historikar og statsarkivar. Han var fødd på Lillehammer.

Etter artium i 1933 tok han befalsskule, og hadde sett seg ut ei karriere som forstmann, men valde filologisk studium. Han vart cand. philol. i 1941 med hovudfag i historie. Frå 1938 hadde han arbeidd i Riksarkivet som arbeidshjelp og vikar. Han vart tilsett som arkivar i Riksarkivet i 1941, og utnemnd til førstearkivar i 1947. Han var statsarkivar i Hamar frå 1961, og vart der til han pensjonerte seg hausten 1983.

Jan H. Olstad tenestegjorde som fenrik ved 6. Kompani av Nøytralitetsvaktbataljonen under dei harde kampane mot tyske invasjonsstyrkar på Strandlykkja i april 1940. Han kom tidleg med i motstandsarbeid, og vart arrestert 26. august 1944. Han sat i Møllergata 19 til han 2. desember 1944 vart overført til Grini, og sat der til freden kom. Som offiser og historikar vart han oppnemnd som sekretær for den militære undersøkelseskommisjonen, nedsett ved kgl. res. 25. januar 1946 for å sjå på ”militære myndigheters forhold før og under felttoget i Norge i 1940”. Han var sekretær til han i 1947 vart utnemnd til embetet som førstearkivar i Riksarkivet.

## Publikasjonar
Jan H. Olstad har publisert:
* *Folketælling 1. Februar 1801 ifl. Reskr. 28. November 1800 : [registratur]*, (1942), 
* *Med hjul over Mjøsa gjennom hundre år : D/S Skibladner 1856-1956* (1956), 
* Utenriksdepartementet si *How to trace your ancestors in Norway* (i 9 opplag 1954-1996, samla opplag rundt 100 000), 
* *Skibladner 1856-1981* (1981), 
* *Det skjedde - : en dagbok fra Hamar 1849-1949* (1989), 
* *Mer lys : noen trekk fra frimureriets start, vekst og utbredelse i det indre østlandsområde* (1995), 
* *Jan H. Olstad og Knut J. Tallhaug samtaler om bakgrunnen for opprettelsen av St. Johanneslogen St. Halvard i 1908* (1998) og 
* *Skibladner : verdens eldste hjuldamper i drift* (1999).

## Bakgrunnsstoff
* Rapport fra den militære undersøkelseskommisjon av 1946
Mozilla Thunderbird

**Mozilla Thunderbird** er ein epost-lesar med utspring i Mozillas originale e-postlesar. Thunderbird støttar IMAP og POP3, og dessutan NNTP for nyhetsgrupper. Thunderbird har innebygt spamfilter og støttar utvidingar. Thunderbird har mange gode standardfunksjoner, som stavekontroll og GPG-kryptering.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Mozilla Thunderbird|Mozilla Thunderbird]]» frå , den 22. juli 2010.* 

## Bakgrunnsstoff

* Thunderbird Offisiell nettstad på norsk (nynorsk)
* Mozilla Norge Samskipnad for Mozilla-produkt i Noreg
* Mozilla Thunderbird på OpenHub.nett
Fyrtøy

Eit **fyrtøy** (òg kalla **tennar** eller **lighter**) er eit beveleg apparat til å lage eld ved behov. Dei fleste variantane er drivne av butangass eller bensin og vert tent på av gneistar frå metall som vert gnidd mot auermetall. Nokre fyrtøy har elektrisk tenning. 

## Sjå òg
*Fyrstikk

## Bakgrunnsstoff
Pakkesniffar

Ein **pakkesniffar** (engelsk *packet analyzer*, *packet sniffer*, *protocol analyzer* eller *network analyzer*) er ei programvare eller maskinvare som kan fanga opp trafikk på eitt eller fleire nettverk.  Desse pakkane er som regel krypterte, og signerte med noko som vert kalla HASH. Cain & Abel (òg kalla *Cain*) er eit døme på ein pakkesniffar.

## Kjelder
Domenico Cimarosa

**Domenico Cimarosa** () var ein italiensk operakomponist frå den napolitanske skulen. Han skreiv meir enn 80 operaer, mellom anna meisterverket *[[Il matrimonio segreto]]* (1792).

## Liv
Cimarosa var son av ein fattig murar og kom frå ein arbeidarklassefamilie. Han studerte musikk ved Conservatorio Santa Maria di Loreto frå 1761 til 1772. Av lærarane hans var den kjende Niccolò Piccinni, rivalen til Christoph Willibald Gluck i Frankrike. Den første operaen hans var *Le stravaganza del conte*. Han hadde premiere i Napoli i 1772, og vart så suksessrik at Cimarosa raskt vart respektert. Dei neste åra var han i Roma og Napoli, og komponerte over 20 operaer for desse to byane. Operaene hans vart sette opp internasjonalt i Paris, Wien, Dresden og London. I 1787 inviterte Katarina II han til St. Petersburg. Under opphaldet i Russland heldt Cimraosa fram med å komponere i høgt tempo. *La Cleopatra* og *La vergine del sole* er to verk som vart sett opp i 1788. Etter kvart tilsette Leopold II av Austerrike han som kapellmeister i hoffet hans i Wien, ei stilling som var ledig etter Antonio Salieri. Ein av dei største suksessane til Cimraosa i Wien var *Il matrimonio segreto*, ein fornøyeleg komisk opera full av nyskaping, som raskt gjorde keisaren til lags.. Han gav heile besetninga middag og fekk dei til å framføre heile operaen på ny same kvelden. Sjølv om han mangla djupna til Mozart, hadde musikken til Cimrarosa noko av den same kvaliteten som Mozart, særleg når det kom til komisk opera buffa. 

Etter at keisaren døydde, vart Salieri igjen kapellmeister og Cimarosa vart sagt opp. Han forlet Wien og reiste attende til Napoli, der han vart tilsett hos kongen. Han vart hylla i Napoli som ein stor helt og hans *Il matrimonio segreto* vart framført 57 gonger. Dei siste leveåra til Cimraosa var derimot meir ulukkelege. Då den franske republikanarhæren marsjerte inn i Napoli, erklærte Cimraosa entusiastisk støtta si til revolusjonen. Etter at dei hadde trekt seg attende, vart han kasta i fengsel og dømd til døden. Kongen sleppte han omsider fri, men forviste han frå Napoli. Cimarosa prøvde å reise attende til Russland, men døydde i Venezia i 1801. På grunn av rykta om at han vart forgifta måtte styresmaktene utføre ein obduksjon på han.

## Verk
I tillegg til operaer skreiv Cimrosa oratorium, messer, kantatar og noko instrumental musikk. 

Nokre av dei mest kjende verka hans er
* *Le Astuzie Femminili*, opera
* Solokonsert for to fløyter og orkester i G-dur frå 1793
* Klaversonate i G-dur
* Klaversonate i g-moll
* *Il Maestro Di Cappella*, intermezzo for baryton og orkester
* *Il Matrimonio Segreto*,  opera frå 1793
* Obokonsert i C-dur/c-moll
* Kvartett for fløyte, fiolin, bratsj og cello, nr. 1-6
* *Il Falegname*, opera 1780
* *Giuditta* 1782
* *Ballerina amante*, opera
* *Sacrificio Di Abramo* 1786
* *Traci Amanti*, opera 1793

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*  
* 
* 
;Manuskript på nettet
*Pittor Parigino
*Amor Costante
*Impegno superato
*La Circe