open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cupfinalen i fotball 1988/Menn

**Cupfinalen i fotball 1988** var den 81. finalen i rekka av norske meisterskap i fotball for menn. Finalen vart avgjort gjennom omkamp sundag 30. oktober på Ullevaal stadion i Oslo, etter den fyrste finalekampen enda uavgjort. Rosenborg Ballklub sikra seg kongepokalen for fjerde gong, då laget frå Trondheim sigra over Sportsklubben Brann med 2–0.

### Finalekampane
Den ordinære finalen 23. oktober var mållaus i over 80 minutt. Sju minutt før ordinær tid var ute, stanga Gøran Sørloth eit innlegg forbi Brann-målvakta. Fire minutt seinare slo Trond Nordeide «en flat ball inn foran mål» som Odd Johnsen dundret i nettaket». Fire minutt ut i fyrste omgang når eit innlegg Sørloth, som  skyt knallhardt høgt i mål. Allereie tre minutt etter fekk Brann hjørnespark. Ballen hamna til sist hos Atle Torvanger, som frå om lag 20 meter plasserte eit laust skot inn ved stolpen. 

Omkampen sundagen etter vart avgjort drygt midtvegs i den fyrste omgangen. Før nemnde Sørloth fekk kjempetreff i det 25. minutt. På halvspretten fyrte han av frå nær 35 meter og ballen gjekk i ein boge over målvakta og i målburet. Åtte minutt deretter la Karl Petter Løken på til 2–0. Etter ein sjansefattig andre omgang kunn Rosenborg-spelarane stige opp på ærestribuna.

**Rosenborg** sitt vinnarlag: Ola By Rise, Trond Henriksen, Trond Sollied, Bård Wiggen, Jan Hansen, Kåre Ingebrigtsen, Sverre Brandhaug, Ørjan Berg, Karl Petter Løken, Gøran Sørloth, Jahn Ivar Jakobsen. Geir Olav Bøgseth spelte heile kampen den 23. Henriksen vart då tidleg skadd og Jan Hansen kom inn etter 6 minutts spel. Wiggen var innbytar i den fyrste kampen, Knut Torbjørn Eggen og Trond Sundby det same den 30.

**Brann**-mannskapet bestod av Bjarni Sigurðsson, Henrik Bjørnstad, Redouane Drici, Jan Halvor Halvorsen, Lars Moldestad, Trond Nordeide, Per Egil Ahlsen, Arne Møller, Per Hilmar Nybø, Odd Johnsen, Atle Torvanger. Geir Soleim vart bytta inn i begge kampane, Halvor Storskogen fekk nokre få minutt i den fyrste kampen, medan Jan Erlend Kruse spelte andreomgangen i den avgjerande kampen.

Bjørn Kronborg frå Faaberg IL dømde den fyrste kampen, Thorodd Presberg frå Strømsgodset IF den andre.

## Kjelder
*Arbeiderbladet 24. oktober 1988
*Arbeiderbladet 31. oktober 1988
Plymouth Sound

**Plymouth Sound** er ei bukt i England ved Den engelske kanalen. Ho ligg utanfor byen Plymouth. Lokalt blir ho også berre kalla **The Sound**.

## Skildring

Endane i sørvest og søraust er Penlee Point i Cornwall og Wembury Point i Devon, som ligg kring 3 nautiske mil (6&nbsp;km) frå kvarandre. Nordgrensa er Plymouth Hoe, som gjev ei lengd frå nord til sør på kring 3 nautiske mil (6&nbsp;km).

Bukta har tre vassinnløp. Havinnløpet frå Den engelske kanalen er i sør, med ein djupvasskanal vest for Plymouth Breakwater. Dei to ferskvassinnløpa er frå Tamarelva i nordvest via Hamoaze og Devonport Dockyard og frå Plymelva i nordaust i Cattewater harbour mellom Mount Batten og Royal Citadel. 

## Historiske hendingar

Napoleon Bonaparte blei halden her i juli og august 1815, ombord på skipet HMS «Bellerophon», etter kapitulasjonen sin etter slaget ved Waterloo.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Plymouth Sound|Plymouth Sound]]» frå ,  den 25. mai 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Lorentz Johannsen

**Lorentz Johannsen** () var ein dansk-norsk grosserar i Trondheim. Han var stortingsmann frå Trondheim i 1818 og 1821-22.

Johannsen var svigerson til kjøpmann Hans Knudtzon, og tok med tida over som sjef i handelshuset Hans Knudtzon & Co. Johannsen tok initiativ til opprettinga av ein børs i Trondheim og Trondhjems Sparebank. I 1813 deltok han på møtet i Kristiania om å opprette Noregs Bank. Både før og etter 1814 arbeidde han for eit norsk bankvesen, og var medlem av representantskapet i Noregs Bank frå 1821.

I 1818 representerte Johannsen Trondheim i Stortinget. Her var han med i heile 13 komitear, mellom dei om bank og pengestell, budsjettkomitten, borgarskapslova, brennevinsbrenning, unionelle tilhøve, veksellova og interimsregjeringa. Møtte også i 1821-stortinget og omframtstortinget 1822. I 1821 var han med i 15 komitear, formann i fem av dei. Han var formann i komiteen om den oppheva riksbanken, om rettspleia under lofotfisket, Desisjonskomiteen. Også i 1822 medlem i fleire komitear; Statslånkomiteen og oppgjeret med Danmark, slottsbygninga, Budsjettkomiteen.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Magnetisk anisotropi

**Magnetisk anisotropi** er endring av indre energi i eit magnetisk materiale når retninga på magnetiseringa vert endra. 

## Referansar
Kari Egede Henningsmoen

**Kari Egede Henningsmoen** () er ein norsk geolog og botanikar som særleg har verka innan palynologi, læra om pollen, sporar og liknande mikroskopiske organismefragment.

Kari Egede Larssen blei fødd i 1923 som dotter av overingeniør Hans Egede Larssen, f. 1886, og Borghild Holth (1888-1958).
Ho voks opp på Frøen i Oslo. Ho gifta seg med paleontologen Gunnar Henningsmoen i 1962.

Henningsmoen blei den fyrste kvinnelege statsgeologen i Noreg i 1958, ved Norges Geologiske Undersøkelse. I 1962 blei ho tilsett ved Universitetet i Oslo.
Ho var fyrst amanuensis ved Farmasøytisk institutt. Frå slutten av 1960-talet kom ho til Geologisk Institutt (no Institutt for geofag), der ho var tilsett til ho pensjonerte seg i 1993. Ho heldt fram med aktiv forsking som fyrsteamanuensis emerita ved Institutt for geofag.

## Kjelder
Orrefors glasbruk

**Orrefors glasbruk** var eit svensk glasverk i Orrefors som blei grunnlagt i 1898 og stengd i 2013. Frå 1990 var det ein del av Orrefors Kosta Boda-konsernet.

## Bakgrunn

Glasverket blei grunnlagt som eit jernverk i 1726 av Lars Johan Silfversparre. Namnet Orrefors kjem truleg frå «Orra» i Orranæssjøen (med uklart opphav) med tillegget «fors» frå stryket der jernverket blei bygd.

I 1990 blei Orrefors kjøpt av Orrefors Kosta Boda AB, som frå 1997 blei del av Royal Scandinavia A/S.

2. oktober 2012 blei det kunngjort at Orrefors glasverk skulle stengjast. Dette skjedde den 12. juli 2013, og 130 tilsette mista jobben.

Fabrikklokala er seinare blitt leigde av Royal Design. Orrefors bruksmuseum er ope om sommaren.

## Produkt i utval

Fil:Konserthuset_inre_foajén_2017c.jpg|Stockholms konserthus, takarmatur utforma av Simon Gate og Edward Hald frå 1920-talet.
Fil:Orrefors_Fuga.jpg|Fuga av Sven Palmqvist
Fil:Sven_palmqvist_per_orrefors_glasbruk,_bacinella,_1960-69_ca.jpg|Bacinella av Sven Palmqvist
Fil:Orrefors_1.jpg|Skål i krystallglas frå Orrefors
Fil:Nobelservisen.jpg|Krystallglas i Nobelserviset av Gunnar Cyrén


## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Orrefors glasbruk|Orrefors glasbruk]]» frå , den 25. mai 2025.*  
*** oppgav desse kjeldene:*
* *Adel, präster och vanligt folk - tusen år i Hälleberga*. Dokumentation i glasbruksbygd 2008, Åkessons tryckeri AB, Emmaboda 2008.
* *Orrefors. Ett hundra år av svensk glaskonst". Redaktör Kerstin Wickman. Byggförlaget Kultur 1998. *
Plym

**Plym** er ei elv i Devon i England. Ho renn frå Dartmoor i sentrum av fylket sørvestover til ho møter Meavy, og deretter sørover mot munningen i Plymouth Sound. Elva er populær blant kanopadlarar, og Plym Valley Railway går langs ein del av elva.

## Løp
Kjelda til elva er rundt 450 meter over havet på Dartmoor, i eit myrområde i opplandet som blir kalla Plym Head. Frå dei øvre delane renn elva stort sett sørvestover forbi leireuttak på Shaugh før Dewerstone, der det møter elva Meavy. Elva endrar så kurs til å renna sørover, mellom Plymouth og Plympton som går gjennom Plymbridge Woods og under den gamle brua Plym Bridge. Det øvre tidvassestuaret er kjent som Laira og den nedre delen er kjend som Cattewater. Dette er farbart og fører ut til Plymouth Sound. Elva er kring 22 km lang.

## Namn
Namnet «Plym» har truleg gammalengelsk opphav og tyder ‘plommetre’ (), ei tilbakedanning frå namnet «Plympton». Hamna Plymouth har namn etter elva.

## Historie

Då han var i drift gjekk Cann Quarry-kanalen ut frå elva ved Marsh Mills.

Veteranjernbanen Plym Valley Railway går langs Plym. Han opna i 1856 som ein del av South Devon and Tavistock Railway. Linja blei stengd for passasjerar i 1962, og godtenesta blei stengd fire år seinare. Den nye jernbanen er ein frivillig driven jernbane som nyttar damp- og diesel-drivne lokomotiv. Den fyrste delen frå Plym Valley frå Marsh Mills-stasjonen opna i 2001, med eid utviding til Lee Moor Crossing i 2008. I 2013 blei linja utvida til Plymbridge. Resten av linja er ein del av Plym Valley Trail, einsykkelrute frå Plymouth til Ilfracombe.

## Fritid
Plym er ei populær elv å padla kano i. Den øvre delen i Dartmoor, frå Cadover Bridge til Shaugh Bridge, er sett på som ei utfordring og er blitt skildra av British Canoe Union som den vanskelegaste delen av elva å navigere. Plym er ofte den fyrste elva som fyller seg under kraftig nedbør, og ei av dei fyrste som fell etterpå. Erfarne kanopadlarar dømmer vassnivået nøye med omsyn til vêret. Denne delen har nokre fall som ikkje er tilrådelege for nybyrjarar. Dei nedre delane forbi Shaugh Bridge til Bickleigh Bridge er lettare å navigera etter det fyrste stryket, så lenge elva har tilstrekkeleg vassnivå.

Plym er også rik på laks og elve- og sjøaure. Fiske er tillate både i nedre og øvre del av elva. Mykje av løpet er forvalta av Plymouth & District Freshwater Angling Association.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Plym|River Plym]]» frå ,  den 25. mai 2025.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
* 

## Bakgrunnsstoff
Christoffer Rambo

**Christoffer Rambo** () er ein norsk handballspelar frå Sandefjord. Han er høgre rykkromspelar.

## Karriere
### Klubbspel
Rambo spelte på IL Runar sitt lag frå 2006. Her vart han toppskårar då laget vann NM-finalen 2008. Sommaren 2010 fekk han kontrakt med spanske BM Valladolid. Etter eit traudig år i Spania, byrja han spele for Elverum IL. Her vart han sesongen 2011/12 skyttarkonge med 143 fulltreffarar i eliteserien. Sidan spelte han frå sommaren 2012 for franske Dunkerque. Deretter gjorde han teneste i tyske GWD Minden frå november 2013. Fram til våren 2021 skåra han 931 mål for Minden i Bundesliga og 197 mål i tysk andredivisjon. Sidan sommaren 2021 har han spelt for IL Runar. Med 156 fulltreffarar vart han skyttarkonge i eliteserien 2022/23.

### Landslagsspel
Rambo landslagsdebuterte under Handball-VM 2009 i Kroatia. Fram til 2016 var han jamt med i landslagstroppen, fekk sidan berre nokre få kampar for Noreg. Han deltok i sin 101. og siste kamp i landslagsdrakta 4. januar 2024, då Danmark og Noreg spelte uavgjort. Rambo skåra 218 landslagsmål, 10 av desse kom mot Makedonia 3. november 2011.

## Kjelder

*handball.no
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Christoffer Rambo|Christoffer Rambo]]» frå ,  den 26. mai 2025.*
Joakim Anderssen

**Joakim Anderssen** () var ein norsk kjøpmann, reiar og dampskipsekspeditør frå Ålesund.

## Liv og gjerning
Joakim Anderssen vart cand.jur. 1854. Frå 1855 var han handelsborgar i heimbyen, medeigar i firmaet J. Anderssen & Sønner. Sidan 1869 dreiv han på eiga hand, mellom anna som agent for forsikringsselskap og reiarlag.

I 1856 var Anderssen med å stifte Det Søndmør-Romsdalske Dampskibsselskab. Han var ekspeditør for selskapet og etterfylgjaren Det Nye Søndmør-Romsdalske Dampskibsselskab, til det siste gjekk konkurs i 1879. Han overtok to av båtane og dreiv fjordaruter frå 1880. Etter skipinga av Søndmøre Dampskibsselskab førte til priskrig, tapte Anderssen mykje peng på drifta og gav i 1890 opp drifta rutebåtane.

Anderssen og kompanjongar fekk bygt «Erknø», det fyrste dampdrive farty retta mot fiske på bankane utfor Møre. Båten kom til Ålesund vinteren 1868. Tiltaket slo feil, båten vart i staden nytta i rutetrafikk. I 1876 reiste Anderssen over Atlanteren til verdsutstillinga i Philadelphia. Her skaffa han seg inngåande kunnskap om fiskeria i Nord-Amerika, noko han rapporterte om til norske styremakter. Særleg interesse fekk han for snurpenota. Han kjøpte med seg ei not og gjorde fleire forsøk på mørekysten, utan hell. Ein tilpassa modell av snurpenota brukt på kysten av Skagerrak gav meir von. Snurpenota vart så vidareutvikla og innarbeidd i norsk sildefiske. Frå Nord-Amerika hadde han med ein dory og ein modell av ein dampdriven fiskebåt. Sommaren 1885 gjorde den 70 fot lange jarnbåten Activ ein lønsam tur etter kveita ute på Storegga. Fiskebanken Aktivneset har namnet etter denne turen.

I Philadelphia fekk Anderssen kontakt med Alexander Graham Bell, som på utstillinga presenterte telefonen for fyrste gang. Han fekk med seg heim eit par telefonar. Ved heimkomst i Ålesund hende den fyrste telefonsamtalen i Europa.

Frå 1890 arbeidde Anderssen som revisor for bank og kommune, samt agent. Han flytta frå bysentrum til eit lite gardsbruk ved Volsdalsvegen i utkanten av byen. Frå 1905 var han Ålesunds fyrste børskommissær. I 1904 gav han ut *Aalesund og Omegns Næringsliv i ældre og nyere Tid*.

Joakim Anderssen var ordførar 1858–60 og 1882 i Ålesund. Han var forlikskommissær i lang tid og i mange år styreformann i Aalesunds Sparebank.

## Kjelder
*Joakim Anderssen (Ordførerne I Ålesund) ved historier.no]
Samskipnad

**Foreining**, **samskipnad** eller **selskap** er ein ikkje-kommersiell organisasjon, samanslutning eller eit samfunn av fagpersonar eller interesserte som har ei felles interesse, sak eller eit fagområde dei ønskjer å fremja, gjerne av ein kulturell eller ueigennyttig karakter.

## Selskap

Ordet «selskap» er danna av det gamle tyske *selle*, som tyder ‘kamerat’, og viste opphavleg til «ei samling av venner». På gammalnorsk heitte det *selskapr*.

Før blei gjerne uttrykket «selskap» brukt om foreiningar som *[[Vitskap|vitskaplege]]* eller *[[litteratur|litterære]] selskap*. 
Frå slutten av 1700-talet og framover oppstod det i ei rekkje vitskaplege akademi og selskap i Europa, alt frå Royal Geographical Society til Selskapet for Psykisk Forskning og Det tyske selskapet for rasehygiene. Også i Noreg er det mange døme på samfunn og ideelle foreiningar med ordet selskap i namnet, blant dei Det Kongelige Selskap for Noregs Vel, Norsk-Tysk Selskap, Norsk Fysisk Selskap, Norsk Astronomisk Selskap, Norsk Skipsfartshistorisk Selskap, Norsk Selskab til Skibbrudnes Redning, Norsk Bok- og Bibliotekhistorisk Selskap, Norsk Fuchsia Selskap og koret Oslo Chorale Selskap.

## Klassifisering
I det norske Einingsregisteret blir «ideell organisasjon» definert som «konsumentorienterte organisasjonar utan profittformål» – anten private eller offentlege.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Forening|Forening]]» frå ,  den 26. mai 2025.*  

## Litteratur

* Geir Woxholth, (2018) Håndbok i foreningsledelse. 1. utgave. Oslo: Kopinor. .
* Geir Woxholth, (2020) Foreningsrett – med samvirkeloven. 4. utgave. Oslo: Gyldendal. .
Restinga

**Restinga** (portugisisk uttale [ʁesˈtʃĩɡɐ]) er ein distinkt type kystnær tropisk og subtropisk fuktig lauvskog i Aust-Brasil. Vegetasjonen blir danna på sandhaldig, sur og næringsfattig jord, og er prega av mellomstore tre og buskar tilpassa dei tørrare og næringsfattige tilhøva. Eit iaugefallande døme er Restinga da Marambaia, som er eigd og blir halde ved like av den brasilianske hæren.

Omgrepet kan vise både til terrenget og vegetasjonen, som ofte har artar frå ulike økoregionar, men med ein særskild, kystnær flora. Restinga førekjem ikkje samanhengande, men strekkjer seg i punkt langs den brasilianske kysten frå Amapá til Rio Grande do Sul. Viktige område finst i mellom anna Rio de Janeiro, Bahia og Pará der dei dekker kvartære kystsletter med ulike planteformer. Restinga finst òg langs Amazonaselva. Områda er økologisk viktige og krev meir forsking for å forstå artssamansetnaden og det geografiske mønsteret.


Restinga da Marambaia by Diego Baravelli 01.jpg|Restinga da Marambaia, ein sandbanke i delstaten Rio de Janeiro 
Praia da Jureia bairro Barra do Ribeira municipio Iguape SP.jpg|Restinga på Jureia-stranda, i Iguape, delstaten São Paulo
Lagoa de Caraís.jpg|Caraís-lagunen i Parque Estadual Paulo César Vinha, Espírito Santo som har restingaskog


## Kjelder

* *Artikkelen er basert på ei omsetting av «[[:en:Restinga|Restinga]]» frå  og «[[:pt:Restinga|Restinga]]» frå , den 26. mai 2025*

## Bakgrunnsstoff

*
Fjernsynsteatret

**Fjernsynsteateret** var ei avdeling og eit fast programtilbod frå NRK som produserte teaterstykke som kunne visast på fjernsyn. Det hadde eit fast ensemble, og synte både norsk og utanlandsk dramatikk. Fjernsynsteateret blei skipa 8. september 1960, og blei lagt ned i 1991. Det blei erstatta av NRK Drama.

## Historie
Den fyrste framsyninga, *Telefonkiosken* av Peter Brook, blei vist allereie 8. april 1959 då det berre var ei prøveordning. Arild Brinchmann var leiar for Fjernsynsteatret frå starten til 1967, Tore Breda Thoresen 1967-80, og Magne Bleness frå 1980 til 1990.

Dei fyste førestillingane blei sende direkte frå ei oppføring. Fjernsynsteatret var lenge eit filma teater, men etterkvart blei det friare i forma, med filmatisering av fleire norske romanar. I byrjinga hadde Fjernsynsteateret ein årsproduksjon på 20-25 oppsetjingar. Seinare gjekk talet på eigenproduksjonar ned, etter kvart som det utvikla meir omfattande og kostbare produksjonsmetodar. I staden blei det også kjøpt inn og sendt stykke frå Norden og Europa.

Fjernsynsteateret produserte alle samtidsdramaa til Ibsen, og stykke av kjende norske forfattarar som Holberg, Garborg, Bjørnson, Hoem, Hamsun og Kielland. På 1960-talet var teateret den viktigaste eksperimentelle scena i landet, og produserte moderne, absurde stykke basert på forfattarar som Beckett og Pinter. Dette gjekk an fordi Fjernsynsteateret hadde statleg støtte, og ikkje var avhengig av inntekter frå publikum. Det fekk ein del kritikk for å syna utilgjengelege verk.

Oppsetjinga av moderne dramatikk, utviklinga av filmatiseringar og sysselsetjinga av norske skodespelarar og regissørar har hatt stor tyding for utviklinga av norsk film og teater.

## Regissørar (utval)
Regissørar som var mykje brukte i Fjernsynsteatret opp gjennom åra er mellom anna:

* Arild Brinchmann
* Tore Breda Thoresen
* Egil Kolstø
* Per Bronken
* Magne Bleness
* Pål Løkkeberg
* Svein Scharffenberg
* Terje Mærli
* Eli Skolmen Ryg
* Ulf Breistrand
* Sverre Udnæs
* Jarl Emsell Larsen

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Fjernsynsteatret|Fjernsynsteatret]]» frå ,  den 27. mai 2025.*
Joakim A. Anderssen

**Joakim Amaliel Anderssen** () var ein ingeniør og næringsdrivar frå Ålesund. Han var son til Joakim Anderssen.

Anderssen utdanna seg til bygningsteknikar ved Trondhjems tekniske læresanstalt, tok eksamen 1884 etter fire års skulegang. I 1890 fekk han stilling som stadsingeniør i Bodø. Deretter var han frå 1906 til 1920 administrerande direktør i Saltens Dampskibsselskab. I 1920 flytta han til Molde, samstundes som han fekk jobben som overdirektør i Møre fylkes ruteselskap. Slutta i stillinga i 1930 og busette seg i fødebyen.

## Kjelder
*digistalarkivet
*digistalarkivet
*digistalarkivet
Abel Tasman

**Abel Janzoon Tasman** () var ein nederlandsk sjøfarar og oppdagar frå Lutjegast.

Tasman var frå 1633 i teneste hos Det nederlandske austindiakompaniet, som hadde hovudkontor i Batavia. Han er mest kjent for at han i 1642 og 1644 leia to ekspedisjonar sendt ut av generalguvernør Anthony van Diemen. Desse ekspedisjonane nådde det nordvestlege Australia, Tasmania, New Zealand, Tonga og Fiji. Fleire av desse stadene har fått namn av Tasman.

Frå 1653 dreiv Tasman eigen handel langs kysten av Java. Han døydde i Batavia.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
Cupfinalen i fotball 1978/Menn

**Cupfinalen i fotball 1978** var den 71. finalen i rekka av norske meisterskap i fotball for menn. Finalekampen vart spelt sundag 22. oktober på Ullevaal stadion i Oslo framfor 23&nbsp;534 tilskodarar. Lillestrøm Sportsklubb vann kongepokalen for andre året i rad, etter siger 2–1 mot Sportsklubben Brann frå Bergen.

### Kampen
Brann var det beste laget i den fyrste omgangen. I det 20. minutt mottok Steinar Aase ballen utanfor 16-meteren, tverrvende og skaut frå 15 meter lågt under eit utrusande LSK-målvakt. Seinare i omgangen skaut Vidar Hansen i tverrliggaren, før Brann-forsvaret fekk avklara situasjonen. Vel midtvegs i den andre omgangen snudde Vidar Hansen kampen med to kjappe mål. Fyrst skåra han frå kort hald etter myljespel framom Brann-buret. Nokre få minutt seinare hoppa han høgst i ein hovud-duell og fekk stanga eit innlegg frå høgre over Brann-målvakta og bort i motsett vinkel. Brann var sidan nær ved å utlikne då Steinar Aase smelte til på ei halv-klarering frå LSK-forsvaret og ballen trefte tverrliggaren.

### Laga
**Lillestrøm** stilte med Arne Amundsen i mål, vidare Per Berg, Jan Birkelund, Tore Kordahl, Georg Hammer, Frank Grønlund, Gunnar Lønstad, Øivind Tomteberget, Leif Hansen, Tom Lund, Vidar Hansen og Rolf Nordberg. I pausen vart Berg bytta ut med Arne Dokken.

**Brann** mønstra Jan Knudsen, Helge Karlsen, Bjørn Brandt, Terje Rolland, Tore Nordtvedt, Kjell Rune Pedersen, Atle Hellesø, Neil McLeod, Ingvald Huseklepp, Steinar Aase og Bjørn Tronstad. Ingvar Dalhaug spelte dei siste ti minutta i staden for Pedersen.

Reidar Bjørnestad frå IL Sandviken dømde oppgjeret.

## Kjelder
*Arbeiderbladet, 23. oktober 1978
Geir Haugstveit

**Geir Haugstveit** () er ein tidlegare handballspelar frå Lørenskog. Han vart noregsmeister 1977 og 1978/79 med Fjellhammer IL. Haugstveit var rykkromspelar.

### Klubbspel
Haugstveit spelte på Fjellhammer sitt lag frå 1971 til 1982. Laget nådde toppen i slutten av 1970-åra. Både i 1977 og 1978/79 vart Fjellhammer norsk meister i handball, i begge NM-finalane var Haugstveit lagets toppskårar. Perioden 1982-85 trente han laget til 1985, eit lag som i 1983 vann cupfinalen for tredje gong. Etter 1985 var Haugstveit aktiv på lågare nivå i norsk handball.

### Landslagsspel
Haugstveit deltok i 25 landskampar i tida frå 5. juni 1976 til 12. januar 1980. Han debuterte med tap Polen, også avskjeden var polen og enda med norsk tap. Einast 3 gongar var han med på å vinne ein landskamp. Han noterte seg for i alt 31 nettkjenningar på landslaget.

### Ymse
Haugstveit var i mange år personalsjef i ulike firma, sist i Høgskolen i Oslo og Akershus.
 
## Kjelder
*handball.no
*Dagsavisen, 5. september 2015
Fossumbåt frå Målselv

**Fossumbåt** er ein spisstemna elvebåt som vert brukt til laksefiske i Målselva.

Båten vert bygd av ¾ toms bord.
Dei to første omfara i botnen  er flate. Tredje og fjerde bordet er side og rip. Fossumbåtar har vaterbord.
Målselvbåtane er korte, gjerne kring 15 fot.
## Kjelder
Fossumbåt

**Fossumbåt**  kan vise til to norske bruksbåtar:

* Fossumbåt frå Glomma
* Fossumbåt frå Målselv
Monica Goksøyr

**Monica Goksøyr** () er ein norsk jurist og forfattar. Ho debuterte i 2023 med novellesamlinga *Slemme Jenter*, som ho vann Tarjei  Vesaas' debutantpris og LOs litteraturpris for.

Goksøyr er frå øya Runde i Sunnmøre og har røter i Thailand. Ho har ein mastergrad i rettsvitskap og arbeider som jurist. Ho har også gått Aschehougs Forfattarskule.

## Utgivelser

* 2023: *Slemme Jenter,* Noveller, Aschehoug

## Kjelder
Cupfinalen i fotball 1967/Menn

**Cupfinalen i fotball 1967** var den 62. finalen i rekka av norske meisterskap i fotball for menn. Finalekampen vart spelt sundag 29. oktober på Ullevaal stadion i Oslo framfor 27&nbsp;389 tilskodarar. Ski-og Fotballklubben Lyn frå Oslo slo Rosenborg Ballklub frå Trondheim 4–1 og vart noregsmeister i fotball for sjuande gong. Ivar Hornslien hadde ei vanskeleg oppgåve som dommar på ei glatt og sølete bane som la tilhøva til rette for mange taklingar og ukontrollerte situasjonar.

### Kampen
Baneforholda var prega etter vedvarande regn. Etter ein Rosenborg-spelar handsa i straffefeltet, skåra Ola Dybwad-Olsen på straffesparket i det 10. minutt. Med eit skot frå 17-18 meter la Harald Berg på til 2–0 då kampen var 25 minutt gammal. Odd Iversen reduserte leiinga i det 34. minutt, før Harald Berg var frampå att i det 42. minutt. Seks minutt ut i den andre omgangen, fekk Lyn nok eit straffespark. No var det Knut Berg, bror til Harald, som fekk gled med å legge på til sluttresultatet 4–1.

### Laga
**Lyn** sitt vinnarlag bestod av Svein Bjørn Olsen, Jan Rodvang, Kjell Saga, Helge Østvold, Knut Kolle, Svein Bredo Østlien, Andreas Morisbak, Jan Berg, Harald Berg, Ola Dybwad-Olsen, Knut Berg.

**Rosenborg** mønstra Tor Røste Fossen, Knut Jenssen, Kåre Rønnes, Kjell Hvidsand, Nils Arne Eggen, Svein Haagenrud, Jan Christiansen, Tore Pedersen, Harald Sunde, Odd Iversen og Birger Thingstad.

## Kjelder
*Arbeiderbladet, 30. oktober 1967
Radevormwald

**Radevormwald** er ein by og ein kommune i Nordrhein-Westfalen i Tyskland. Kommunen har 21&nbsp;000 ibuarar og dekker 53,9 km² land. Byen ligg 421 meter over havet og høyrer til Oberbergischer Kreis.

Radevormwald er ein gammal by. Han ligg ei 50 kilometer aust for Köln.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Radevormwald|Radevormwald]]» frå ,  den 28. mai 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Wipperfürth

**Wipperfürth** er ein by og ein kommune i Nordrhein-Westfalen i Tyskland. Kommunen har 21&nbsp;000 ibuarar og dekker 118,3 km² land. Byen ligg 36 kilometer nordaust for Köln.

Wipperfürth var frå ein gong på 1300-talet medlem i Hansaen. Kjøpmenn herfrå drog på handelsreiser til Stockholm, Reval og Novgorod.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Wipperfürth|Wipperfürth]]» frå ,  den 28. mai 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Bernardo Bertolucci

**Bernardo Bertolucci** () var ein italiensk filmskapar og manusforfattar. I tida 1962 til 2012 regisserte han 16 spelefilmar. Han vert rekna som ein av dei store regissørane i filmhistoria. Med *Den siste keiser* frå 1987 vart han den første italienske filmskaparen til å vinne Oscar for beste regissør. Han vart tildelt mange andre utmerkingar, så som ein BAFTA-pris, ein César-pris, to Golden Globe-prisar, ei gullløve i 2007 og ein æresgullpalme i Cannes i 2011.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bernardo Bertolucci|Bernardo Bertolucci]]» frå ,  den 28. mai 2025.*  

## Bakgrunnsstoff
Kjetil Larsen

**Kjetil Larsen** () er ein tidlegare handballspelar frå Porsgrunn. I tida 1985 til 1988 vart han to gongar seriemeister og to gongar noregsmeister med Idrettsforeningen Urædd.

### Klubbspel
Larsen var frå 1981 aktiv på Urædd sitt 2. divisjons-lag. Etter opprykk til 1. divisjon i 1983 gjekk Urædd i 1985 heilt til topps og vart seriemeister for fyrste gong. Også i 1988 vart laget seriemeister, med Larsen som ein sentral spelar i mannskapet ved begge desse høva. I tida mellom desse triumfane vann Urædd og Larsen over Kragerø IF i cupfinalen 1986 og Stavanger IF sesongen etter. Larsen var aktiv i Urædd til 1992.

### Landslagsspel
Larsen fekk sin landslagsdebut mot Sveits den 29. desember 1983. 23. februar 1989 spelte han sin 75. og siste landskamp, på motsett banehalvdel stod Kuwait. Larsen noterte seg for 109 landslagsmål.

## Kjelder
*Porsgrunns Dagblad, 15. desember 1986
*handball.no
Kåre Ohrvik

**Kåre Ohrvik** () er ein tidlegare handballspelar frå Rælingen i Akershus. Han vart noregsmeister 1983 med Fjellhammer IL. Ohrvik var rykkromspelar.

## Karriere
### Klubbspel
Ohrvik melde seg i 1976 inn i Fjellhammer IL. Etter kvart vart han, med sine harde skot, ein sentral figur i mannskapet. I 1983 vart han toppskårar for laget då Fjellhammer vann cupfinalen mot SK Rapp. Deretter var han i to sesongar Kolbotn-spelar, før han 1987-90 atter spelte i Fjellhammer-drakta. Til sist var han aktiv i Rælingen fram til 1993.

### Landslagsspel
Frå debuten 23. november 1979 til avskjeden 2. februar 1986 deltok Ohrvik i 96 av Noregs landskampar og skåra 218 mål.

## Kjelder
*handball.no
Moss Idrettslag

**Moss Idrettslag** er eit idrettslag heimehøyrande i Moss. Laget var stifta 7. juni 1929 og er eit reint friidrettslag. Tidlegare hadde laget ei handballgruppe og på 1950-talet ei kort ei lita orienteringsgruppe. Utøvarane til laget tevlar i gule skjorter og svarte bukser.

Sprintaren Geir Moen og langdistansenløparen Are Nakkim er lagets best kjende utøvarar, den fyrste europameister og den andre vinnar av sølvmedalje i europameisterskap.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Moss Idrettslag|Moss Idrettslag]]» frå ,  den 29. mai 2025.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Pave Leo XIV

**Pave Leo XIV** (), døypt **Robert Francis Prevost**, er nr. 267 i paverekkja. Han blei vald som etterfølgjer for pave Frans den 8. mai 2025.

Leo XIV er den fyrste paven frå USA og den føyste paven frå den katolske munkeorden augustinarane. Han budde mange år i Peru, og var både peruansk og amerikansk statsborgar då han blei vald til pave. Han hadde arbeidd i Vatikanet sidan 2019, og stod nær forgjengaren sin pave Frans. Han er i høgare grad enn denne blitt rekna som ein brubyggjar mellom fløyene i den katolske kyrkja.

## Liv og virke
Robert Francis Prevost blei fødd i den amerikanske storbyen Chicago. Mor hans var bibliotekar av spansk avstamming og hans far var lærar og tidlegare marinesoldat av fransk og italiensk avstamming. Han gjekk på ein skule som blei driven av augustinarordenen. Han tok bachelorgrad i matematikk ved katolske Villanova University i Pennsylvania i 1977. Same året slutta han seg til augustinarordenen som novise for etterkvart å bli katolsk prest. Han avla munkeløfte i 1981 og blei presteordinert i Rommar i 1982. Frå 1982 til 1987 studerte han kyrkjerett ved Universitá di San Tomaso d'Aquino i Roma, og fekk han ein ph.d.-grad her i 1987.

### Peru
Prevost utførte størstedelen av prestegjerninga si i Peru, og blei statsborgar i landet i 2015. Han blei fyrst send som katolsk misjonær til landet i 1985. I 1987 blei han ansvarleg for det augustinske utdaningsvesenet i landet. Frå 1988 til 1998 var han sokneprest i ein fattig bydel i byen Tonjillo.

Frå 1998 til 2001 var han leiar for augustinerordenen i Peru. I 2001-2013 var han generalprior for heile den verdsomspennande augustinarorden og hadde sete i Roma, men vende tilbake til Peru då han blei utnemnd til biskop i den peruanske byen Chiclayo i 2014 av pave Frans.

### Vatikanet
Frå 2019 fekk Prevost fleire oppgåver for Vatikanet. Dette året blei han leier for presteskapet (*Congregazione per il Clero*), og året etter blei han leiar av kongregasjonen av biskopar (*Congregazione per i Vescovi*). I 2023 blei han utnemnd til erkebiskop med ansvar for Latinamerika.

I 2023 blei Prevost utnemnd til kardinaldiakon av pave Frans, og i februar 2025 til kardinalbiskop. Han var dermed medlem av den romerske kurien, det sentrale embetsverksorganet til den katolske kyrkja, frå 2023. Her fungerte han som leiar for avdelinga av den katolske kyrkja som står for å velja nye biskopar.

Prevost stod pave Frans nær. Prevost blei utnemnd til medlem av fleire pavelege råd, og var med på alle reisene til pave Frans i den siste tida denne hadde som pave.

Som pave heldt Leo på valspråket han hadde teke som biskop: «In illo uno unium», dvs. ‘I den eine Kristus er me eitt.’ Dette er eit sitat frå ei preike av Augustin, og viser dermed til bakgrunnen hans som augustiaermunk og ambisjonen hans om å vera ein brubyggjar. Det peruanske bispedømet hans var sterkt splitta mellom radikale frigjeringteologar og ultrakonservative prestar som var sterke motstandarar av reformønska til pave Frans. Prevost blei kjend som ein brubyggjar i bispedømet.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Pave Leo 14.|Pave Leo 14.]]» frå ,  den 29. mai 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Mellow Candle

**Mellow Candle** var eit irsk progressivt folkrockband som var aktivt frå 1968 til 1973. Dei gav ut eit studioalbum, *Swaddling Songs*, i 1972. Ein samling av demoar og sesjonar for albumet frå innspelingar i 1969-1971 blei utgjeven i 1996 som *The Virgin Prophet*.

## Historie
På tida då gruppa gav ut den fyrste singelen sin, *Feelin' High*, som kom ut i 1968 på Simon Napier-Bell sitt plateselskap Snb (2) Records, var grunnleggjarane av gruppa Clodagh Simonds, Alison Bools og Maria White framleis tenåringar på vidaregåande skule. Etter å ha gått ut av skulen dreiv Maria bort frå gruppa, og etter ein kort pause blei gruppa skipa opp att med ein utvida medlemskap som inkluderte Dave Williams (gitar), Frank Boylan (bass) og William Murray (trommer). I 1972 gav bandet ut *Swaddling Songs*, som ikkje straks fekk kommersiell suksess. Boylan blei seinare erstatta av Steve Borrill frå Spirogyra. Gruppa blei oppløyst i 1973.

*Swaddling Songs* har sidan fått gode meldingar, og originale vinyleksemplar er høgt skatta av samlarar. Albumet er blitt gjeve ut på nytt fleire gonger på ulike selskap sidan 1989, inkludert ei 50-årsjubileumsutgjeving av Deram i 2023.

I 2022 blei 50-årsjubileumet til albumet markert på RTE med radiodokumentaren *Swaddling Songs at 50*.

## Etter oppløysinga
I åra som følgde oppløysinga til gruppa arbeidde Simonds med Thin Lizzy, Jade Warrior og Mike Oldfield. Boylan spelte med Gary Moore, medan Murray, som tidlegare hadde arbeidd med Kevin Ayers (*Whatevershebringswesing*, 1971), bidrog til album av Amazing Blondel, Mike Oldfield og Paul Kossoff. Steve Borrill og William Murray turnerte med Richard og Linda Thompson.

Williams og Bools, som gifta seg i 1972, flytta til Sør-Afrika, og skipa bandet Flibbertigibbet som gav ut albumet *Whistling Jigs To The Moon*.

I 1999 spelte Simonds inn ein versjon av Syd Barrett si setting av James Joyce-diktet «Golden Hair» til Russell Mills sitt album *Pearl and Umbra*.

I 2002 skipa Simonds sitt eige platemerke, Janet Records, og det lause kollektivet Fovea Hex, som gav ut ei rekkje innspelingar med Brian Eno, Roger Eno, filmkomponisten Carter Burwell, Andrew McKenzie frå Hafler Trio, Steven Wilson, Colin Potter (frå Nurse With Wound), Robert Fripp, Percy Jones, Michael Begg, Laura Sheeran, Cora Venus Lunny, Roger Doyle, cellisten Kate Ellis og andre. Ho har òg vore med på innspelingar av Current 93, Matmos, Steven Wilson og Brian Eno.

I 2006 blei O'Donnell gjenforeint med Dave Williams og Frank Boylan på albumet *Mise Agus Ise*. Ho følgde dette opp med EP-en *The Fabric of Folk* i 2008, eit samarbeid med det engelske folkrockbandet The Owl Service, og debutsoloalbumet sitt *Hey Hey Hippy Witch* (Floating World, 2009).

## Diskografi

### Album

* *Swaddling Songs* (Deram SDL 7, 1972)
* *The Virgin Prophet,* demos and sessions for *Swaddling Songs* recorded 1969–1971, released 1996 (Kissing Spell KSF004)

### Singlar

* "Feeling High" / "Tea With The Sun" (Snb (2) 55–3645, 1968)
* "Dan The Wing" / "Silversong" (Deram DM 357, 1972)

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mellow Candle|Mellow Candle]]» frå ,  den 29. mai 2025.*
Hückeswagen

**Hückeswagen** er ein by og ein kommune i Nordrhein-Westfalen i Tyskland. Kommunen har ikring 14&nbsp;500 ibuarar og dekker 50,5 km² land. Byen ligg 308 meter over havet, ikring 40 kilometer nordaust for Köln.

Friidrettsutøvaren Heide Rosendahl er frå Hückeswagen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Hückeswagen|Hückeswagen]]» frå ,  den 29. mai 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Oryza sativa

***Orysa sativa*** er ein planteart i grasfamilien som er mest kjend som **[[ris]]**.  *Oryza sativa* er det kornslaget som har den minste genomet, det inneheld 12 kromosom, 42000 gen og er 430 millionar basepar stort.

## Systematikk
*Oryza sativa* blir vanlegvis delt inn i to underarter, rundkornna *japonica* og langkorna *indica*. Ulike varietetar av *japonica* blir vanlegvis dyrka på tørre marker, i tempererte delar av Aust-Asia, i høglandet i Søraust-Asia og svært høgt i Sør-Asia, medan varietetar av *indica* hovudsakleg blir dyrka i vatn på låglandet i tropiske delar av Asia. Risen frå *Oryza sativa*, finst ei mengd fargar, som kvit, brun, svart, lilla og raud.

Ein tredje rundkorna underart som veks i tropisk klima blei identifisert ut frå morfologien sin og blei i byrjinga kalla for *javanica*, men er i dag kjend som *tropisk japonica*. Døme på kultivarar av denne underarten er *Tinawon* og *Unoy* som blir dyrka på terrassar i fjellområda på øya Luzon i Filippinane.

Men ved hjelp av isoenzym identifiserte Glaszmann (1987) seks hovudgrupper av *O. sativa*: *japonica*, *aromatic*, *indica*, *aus*, *rayada* og *ashina*.

Garris et al. (2004) gjorde ein studie med enkle sekvensrepetisjonar som indikerte at *O. sativa* burde delast opp i fem hovudgrupper: temperert *japonica*, *tropisk japonica* og *aromatic*, som omfattar dei ulike *japonica*-varietetane, medan **'indica**' *og aus* omfattar indica-varietetane.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Oryza sativa|Oryza sativa]]» frå ,  den 30. mai 2025.*  
****  oppgav desse kjeldene:*
* 

## Bakgrunnsstoff
*
Odd Larsen

**Odd Bjørndahl Larsen** () er ein norsk tidlegare handballspelar frå Trondheim. Han vart noregsmeister 1979/80 med Sportsklubben Rapp. Larsen var rykkromspelar.

## Karriere
### Klubbspel
Larsen melde seg inn i SK Rapp sommaren 1974. I mars 1980 var han med på å vinne NM-finalen mot Nordstrand IF på bortebane i Oslo. Frå 1982 til -84 var han spelande trenar i Stavanger IF. Dei neste fire sesongane var han atter aktiv i Rapp. I desember 1985 var han med på å tape NM-finalen mot nettopp sine tidlegare lagkameratar i SIF. Frå 1988 til 1990 spelte Larsen på SK Wing sitt lag, også då i 1. divisjon.

### Landslagsspel
Larsen debuterte mot Nederland 10. september 1978 og avslutta med landslaget 1. mars 1981 mot Austerrike. På sine 42 landskampar skåra han 124 mål.

## Kjelder
*handball.no
Remagen

**Remagen** er ein by og ein kommune nord i delstaten Rheinland-Pfalz i Tyskland med 17&nbsp;000 ibuarar, flatevidda er på 33,2 km². Byen ligg på vestbreidda av Rhinen, ei 20 kilometer sør-søraust for Bonn.

Remagen er kjent for at det var her, den 7. mars 1945, at USA-amerikanske styrkar for fyrste gong under den andre verdskrigen tok seg over Rhinen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Remagen|Remagen]]» frå ,  den 30. mai 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Cupfinalen i fotball 1973/Menn

**Cupfinalen i fotball 1973** var den 68. finalen i rekka av norske meisterskap i fotball for menn. Finalekampen vart spelt på Ullevaal stadion i Oslo sundag 21. oktober, med 23&nbsp;299 tilskodarar på tribunane. Strømsgodset Idrettsforening frå Drammen vart norsk meister i fotball for tredje gong, gjennom å vinne med 1 mål mot 0 for Rosenborg Ballklub frå Trondheim. Medlem i Stavanger Idrettsforening, Svein-Inge Thime, dømde kampen. 

### Kampen
I «en spillemessig svak kamp» var Rosenborg jamt over det beste laget, men makta ikkje få ballen inn bak ein dyktig Inge Thun i Strømsgodset sitt mål. Begge laga sleit på eit hardfrose banedekke, noko som førte til lite presise avslutningar på sjansane. 77 minutt ut i oppgjeret vart SIF-spelaren Finn Aksel Olsen felt i straffefeltet. Steinar Pettersen plasserte straffesparket høgt til venstre i målet. Drygt fem seinare skaut RBK-aren Jan Christiansen hardt frå 10-12 meter, men rett på målvakta. I sluttsekunda vart Odd Iversen utvist for kjeftbruk, få minutt etter han kom på bana.

### Laga
På **Strømsgodset** sitt vinnarlag spelte Inge Thun, Per Rune Wølner, Johnny Vidar Pedersen, Tor Alsaker-Nøstdahl, Svein Dahl Andersen, Odd Arild Amundsen, Finn Aksel Olsen, Bjørn Odmar Andersen, Thorodd Presberg, Steinar Pettersen, Ingar Pettersen. I andre omgang kom Bjørn Erik Halvorsen inn for Ingar Pettersen, og Helge Karlsen for Finn Aksel Olsen.

**Rosenborg** mønstra Geir Karlsen, Erling Meirik, Kåre Rønnes, Bjørn Rime, Knut Jenssen, Jan Christiansen, Anders Farstad, Erling Næss, Harald Sunde, Kjell Myrenget, Eivind Garberg. Bjørn Wirkola kom inn for Sunde i det 77. minutt, og Odd Iversen for Myrenget i det 86. minutt.

## Kjelder
*Arbeiderbladet, 22. oktober 1973]
Rinteln

**Rinteln** er ein by og ein kommune sør i forbundslandet Niedersachsen i Tyskland. Byen har 25&nbsp;000 ibuarar og er 109 km² vid. Rinteln høyrer til Landkreis Schaumburg.

Kommunen deler grense med Nordrhein-Westfalen i vest. Til Hannover er det om lag 60 kilometer i nordaustleg retning. Elva Weser renn gjennom Rinteln.

Hus i bindeverk pregar bysentrum i Rinteln.

Friedrich Kohlrausch var frå Rinteln.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Rinteln|Rinteln]]» frå ,  den 30. mai 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Bückeburg

**Bückeburg** er ein by og ein kommune sør i forbundslandet Niedersachsen i Tyskland. Byen har 19&nbsp;000 ibuarar og er 68,9 km² vid. Kommunen høyrer til Landkreis Schaumburg.

Bückeburg grensar mot Nordrhein-Westfalen i både nord, vest og sør. Til Hannover er det om lag 50 kilometer i nordaustleg retning.

Bückeburg var frå 1640-åra til 1807 hovudsete for fyrstedømmet Schaumburg-Lippe. Bückeburg-slottet står på ein holme nær sentrum av byen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Bückeburg|Bückeburg]]» frå ,  den 30. mai 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Kingittorsuaq-steinen

**Kingittorsuaq-steinen** (tidlegare *Kingigtorssuaq*), katalogisert som GR 1 M i Samnordisk runetekstdatabase, er ein runestein som blei funnen i 1824 på den vesle øya Kingittorsuaq sentralt i den sørlege delen av Upernavikøygruppa på Nordvest-Grønland.

## Funnstad
Steinen låg i ei gruppe på tre vardar som var reiste på toppen av øya. Han er no ved Nationalmuseet i København.

## Steinen
Innskrifta er rissa inn på ein 10 cm lang glimmerskifer-stein.

## Datering
Steinen er datert til mellomalderen. William Thalbitzer har datert steinen til 1314 ved hjelp av pentadiske siffer. Andre kjelder daterer steinen til mellom 1250 og 1333. Ei meir kuriøs datering står *[[Catholic Encyclopedia]]* (1907–1912) for ved å oppgje datoen til 25. april 1135.

## Innskrift

Den siste delen av runeskrifta er ikkje gjengitt, då hi tilsynelatande består av ei gruppe meiningslause teikn, kanskje ei kryptert melding.
Direkte translitterert til latinske teikn blir teksten:

Transkribert til norrønt

Magnus Olsen føreslo den følgjande omsetjinga i 1932: 
:*Erling Sigvatsson og Bjarne Tordsson og Eindride Oddson oppførte lørdagen før gangdag disse varder og runet vel.* 

Teksten er også blitt gjengitt som:
:*Erling Sigvatsson og Bjarne Tordarson og Einride Oddsson, reiste disse vardene [[lørdag]] før [[gangdagen|gangdag]], og ...*

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Kingittorsuaqsteinen|Kingittorsuaqsteinen]]» frå ,  den 30. mai 2025.*  

## Litteratur

* Olsen, Magnus: Sproget i de grønlandske runeinnskrifter. Fra norrøn filologi, Oslo 1949, s. 51-71 delvis gjenoptrykt fra: Kingigtórsoak-stenen og sproget i de grønlandske runeinnskrifter. Norsk tidsskrift for sprogvidenskap 5 1932, s. 189-194, 232-250.
Fossumbåt frå Glomma

**Fossumbåt** er ein bruksbåttype som har vore brukt ved tømmerfløyting og fiske i Glomma.

Embret Fossum  frå Heradsbygd i Elverum bygde den første båten i 1892. Truleg låg fløytarbåtar frå Våler til grunn for dei første båtane. Embert Fossum bygde 732 båtar. To søner,  Arvid og Birger førde båtbygginga vidare etter faren. Då dei gav seg, var talet på fossumbåtar kome opp i  minst 1515. Fossumkarane var tømmerfløytarar og hadde  eigne erfaringar når dei bygde båt.

Fossumbåtane vart godt likt av tømmerfløytarar. Dei vart rekna som lette å ro, gode å manøvrere og stabile når det skulle roast i fossar og arbeidast med lenser.
 
Liksom det var vanleg på båtar i Glomma, vart dei bygde av mange smale bord som var samanhangande i heile båtlengda. Det var ikkje tverrgåadne avstivingar. Roaren sat på ei laus fjøl (tofte). Så det var greitt å arbeide i båten utan hindringar.
  
Båtane hadde grove årekipper/keipar. Det vart rodd med heller korte årar i elva. Båtane kunne og verte staka. Etter krigen vart det bygd fossumbåtar med spegel, til bruk med påhengsmotor.

## Kjelder
Samuel Severin Bætzmann

**Samuel Severin Bætzmann** () var ein norsk embetsmann og politikar, fødd i Bergen. I tida 1844–56 ordførar i Trondheim i tre åtskilde periodar. Han var stortingsmann 1854–58.

Bætzmann voks opp i Trondheim der faren var overtollbetjent. Sjølv kom han i lære på  sorenskrivarkontor, frå 1817 i Strinda og Selbu, seinare i Vestre Råbyggelag. Etter «norsk» juridisk eksamen i 1825 vart han konstituert som sorenskrivar på Fosen og i Gauldal, justissekretær ved Trondhjems stiftsoverrett og fut i Strinda og Selbu. I 1830-åra vikarierte Bætzmann jamt som borgarmeister i Trondheim. Han var i tillegg underrettsprokurator i Søndre Trondhjems amt. Frå 1842 var Bætzmann politimeister i Trondheim. År 1856 fekk jobben som  byfut og notarius publicus i Trondheim.

Bætzmann var medlem 1839–57 av representantskapet i Noregs Bank, deretter styremedlem i same banken, også styremedlem i Trondhjems Sparebank frå 1850 til 1857. Bætzmann vart vald til bystyremedlem i, bolkane 1843–44, 1851–53 og 1855–56 ordførar. Han var stortingsmann 1854–58 frå kjøpstadene Trondhjem og Levanger. I 1854 var han medlem Næringskomité nr 1, i 1857 formann i Desisjonskomitéen og i 1858 medlem i Bankkomitéen. Han vart rekna for å stå nær det politiske sentrum både i kommunen og på stortinget.

Bætzmann døydde på garden/eigedomen Kuset ved Jonsvatnet.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Handball-NM 1981/Menn

**Noregsmeisterskapen i handball 1981** for menn enda med triumf for Fredensborg/Ski etter finalesiger 22–17 over Stavanger Idrettsforening.

### Finalen
Finalen vart avvikla i Skihallen i Akershus sundag 20. desember 1981 framfor om lag 1100 tilskodarar. I den fyrste omgangen var det klasseskilnad på laget frå 1. divisjon og laget frå 2. divisjon. Fredensborg/Ski var best i alle fasar av spelet, og SIF gikk mot slutten av omgangen i «fullstendig oppløsning». Ved pause leia heimelaget 14–6. I den andre omgangen kontrollerte Fredensborg/Ski inn til sluttsiffera 22 – 17.

Tor Edvin Helland vart toppskårar i finalen med sine 7 fulltreffarar for Fredensborg/Ski. Elles skåra Gunnar Pettersen 6, Steinar Aas 5, Johan Steffensen og Trond Skjøld 2 mål, begge. Stein Tyrdal og Petter Lundeby veksla på å stå i mål.

Stavanger sine mål kom frå Øisten Bratteli og Tor Østebø, begge 4 skåringar, Gunnar Helgevold 3, Erlend Wedul 2, Ragnar Klette, Bjørn Solvig, Roar Nyberget, Ketil Sævereide, alle kvar si skåring.

Dommarane Reidar Isachsen og Roar Forbord straffa begge mannskapa med 3 tominutts-utvisingar.

## Kjelder
*Arbeiderbladet, 21. desember 1981
Rösrath

**Rösrath** er ein by og ein kommune sør i forbundslandet Nordrhein-Westfalen i Tyskland. Kommunen, som høyrer til Rheinisch Bergischen Kreis, har 28&nbsp;000 ibuarar og omfattar 38,8 km². Byen grensar i vest mot storbyen Köln, det er drygt 10 kilometer frå Rösrath til sentrum av Köln.

Rösrath fekk byrettar () i 2001.

Byen er kjend for eit Rosenmontag-opptog i karnevalstida.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Rösrath|Rösrath]]» frå ,  den 31. mai 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Friedrich Merz

**Joachim-Friedrich Martin Josef Merz** () er ein tysk politikar frå Brilon som sidan 6. mai 2025 har vore den tiande forbundskanslaren i Forbundsrepublikken Tyskland. Han er medlem av Den kristeleg-demokratiske union (CDU).

Merz var medlem av Europaparlamentet frå 1989 til 1994 og medlem av den tyske forbundsdagen 1994-2009 og sidan 2021. 2000-02 og 2022-25 var han formann for CDU/CSUs parlamentariske gruppe i Forbundsdagen og dermed leiar for opposisjonen i forbundsdagen. I tida 2009 til 2021 arbeidde som advokat og påverkar av politikken (lobbyist).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Friedrich Merz|Friedrich Merz]]» frå ,  den 31. mai 2025.*
Gloppen Friidrettslag

**Gloppen Friidrettslag** er eit idrettslag heimehøyrande i Gloppen kommune i Nordfjord. Laget vart stifta vinteren 1990 og organiserer friidrett på junior- og seniornivå for dei andre idrettslaga i kommunen: Breimsbygda IL, Fjellhug/Vereide IL, Sandane Turn og Idrettslag, Hyen Idrettslag og Brodd Idrettslag.

Den heimlege aktiviteten krinsar om Byrkjelo stadion.

Gloppen FIL har sanka eit tjuetals gullmedaljar i noregsmeisterskap i friidrett på bane. Utøvarar som Arne Indrebø, Kjell Ove Hauge. Elin Isane, Kristin Roset, Cecilie Rise, Trude Raad og Thomas Mardal har alle vorte noregsmeister.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gloppen Friidrettslag|Gloppen Friidrettslag]]» frå ,  den 31. mai 2025.*  

## Bakgrunnsstoff
*