open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lagginhorn

**Lagginhorn** er eit 4&nbsp;010 meter høgt fjell i Wallis-Alpane i Sveits. Fjellet ligg få kilometer nord for den knapt høgre toppen Weissmies, og nær ved den knapt lågare toppen Fletschhorn i nord.

Lagginhorn er den siste 4000-meters toppen i hovudfjellkjeda i Alpane før ein kjem til Simplonpasset. Han ligg i kantonen Valais.

26. august 1856 kom eit heilt turlag til topps som dei fyrste. Med på turen var Edward L. Ames og tre andre englendarar, den lokale presten Johann Josef Imseng, Franz Andenmatten og tre andre fjellførarar.

Normalruta går langs vestryggen og inneber ein del lett klatring. Vanleg utgangspunkt for ein topptur på Lagginhorn er *Weissmieshütte* på 2&nbsp;726 meter over havet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lagginhorn|Lagginhorn]]» frå ,  den 19. november 2009.*
Hohberghorn

**Hohberghorn** er eit 4&nbsp;219 meter høgt fjell i Wallis-Alpane i Sveits. Fjelltoppen ligg nær ved nordenden av fjellryggen Nadelgrat, ei høg egg som strekker seg nokså nær nord–sør. Denne egga eller fjellryggen ligg nord for Dom, ovan om turiststaden Saas-Fee i aust og dalen Mattertal i vest. Heile massivet ligg i kantonen Valais.

Fjelltoppen vart kliven fyrste gongen i august 1869 av R. B. Heathcote og tre fjellførarar; Franz Biner, Peter Perren og Peter Taugwalder. Dei klatra opp det vestlegaste gjølet ovan om Hohberggletscher til skaret Stecknadeljoch.

Ei bestiging vert i dag ofte kombinert med ein tur til den litt høgre toppen Nadelhorn. Hohberghorn vert då kliven på vegen til denne siste.

Den steile nordaustveggen er 320 meter høg og i snitt 50 grader. Denne veggen vert rekna som framifrå øving med tanke på å klatre den tilsvarande og høgare nordveggen på Lenzspitze.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hohberghorn|Hohberghorn]]» frå , den 19. november 2009.*
Imagine

**«Imagine»** er ein song skriven av John Lennon, truleg den best kjende songen til Lennon som soloartist. Songen er ei oppfordring til å førestilla seg ei utopisk verd med fred, der menneske lever for noet, i staden for å slost om religion, land eller eigedom.

Songen var den første på albumet *Imagine* frå 1971, og blei gjeven ut som singel i USA, der han nådde tredjeplassen på hitlista Billboard Hot 100. 

## Kjelder
Kader

Ein **kader** (frå fransk *cadre*, av latin *quadrus*, «firkanta») er ein person med ei høg stilling i ein organisasjon. Kadrar vert vanlegvis sett på som stammen eller ryggrada i denne organisasjonen, utøver leiarskap og har undervisningsoppgåver. Ofte vert ordet forbunde med revolusjonære eller kommunistiske organisasjonar. Land som i dag har «kader» som offisiell tittel er Kina, Taiwan, Vietnam og Japan.

Ordet «kader» vert også brukt om grunnstammen av fast befal (delvis også verva mannskap) som er disponerte ved mobiliseringseiningar og som militære avdelingar vert bygde opp omkring.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Kader|Kader]]» frå ,  den 20. november 2009.*
Folkebladet (fleirtyding)

**Folkebladet** kan visa til:

* Folkebladet, dagsavis i Troms, tidlegare kjend som *Troms Folkeblad*
* Folkebladet (1831–1833), eit vekeblad gjeve ut av Henrik Wergeland og Pierre Poumeau Flor
* Folkebladet (1880–1921), eit vekeblad starta av bokhandlar Albert Cammermeyer med mellom anna Jacob Breda Bull og Hartvig Lassen som styrarar.
* Anarkistorganet Folkebladet, eit organ for Føderasjonen av anarkister og frihetlige sosialister skipa i 1971
Kalidasa

**Kalidasa** (sanskrit kālidāsa, 'tenar av Kali') var ein hinduforfattar som levde på 300- eller 400-talet i det som i dag er Nord-India. Kalidasa er rekna som ein av dei største diktarane og dramtikarane innan sanskritdikting, og var den som opna europeiske auge for verdet av indisk kultur på 1700-talet. Kalidasa er best kjend for verket *Sakuntala*, ei gjenforteljing av ein episode i *[[Mahabharata]]*.

## Liv
Me veit lite om Kalidasa sjølv. Han hadde klart eit hinduisk livssyn, og kan ha vore brahminar, utan at dette går klart fram. Fleire bøner til Sjiva i tekstane tyder på at Kalidasa dyrka denne guden, noko også namnet, etter ektefellen til Sjiva, peiker mot. Samstundes priser han andre gudar, som Visjnu. 

Tradisjonar knyter han til ein kong Vikramaditya, men det finst fleire indiske herskarar med dette namnet. Dei som er mest trulege å knyta til Kalidasa er Chandragupta II Vikramaditya av Gupta-riket (ca. 380–415) og Vikramaditya av Ujjain (102 f.Kr.–15).

## Verk

Kalidasa skreiv episke dikt og skodespel. 

Me kjenner tre eller fire dikt:
* *Kumarasambhava*, som skildrar fødselen til krigsguden Kartikeya
* *Raghuvamsha*, om det gamle indiske Raghu-dynastiet
* *Meghaduta* ('Skybodet'), om ein forvist halvgud som sender bod til den han elskar gjennom ei regnsky
* *Rtusamhara* ('Samlinga av årstider')

Tre skodespel:
* *Malavikagnimitra*, kjærleikssoge om Mālavikā og kong Agnimitra
* *Vikramorvashi*, om kong Pururavas og himmelnymfa Urvasji 
* *Sakuntala*, om Sjakuntala og kong Dusjyanta som blir skilde og gjenforente.

## Ettermæle
Kalidasa blei først kjent i Europa gjennom orientalisten William Jones si engelske omsetjing av *Shakuntala* frå 1789. Verket blei deretter omsett til tysk, og blei godt likt av Goethe.

Sakuntala blei omsett til nynorsk av Olav Rytter i 1929 og av Halldis Moren Vesaas
i 1956.

## Kjelder
* 
* 
* Bibsys
Norske kulturbygg

**Norske kulturbygg** var ein samarbeids- og tenesteorganisasjon for lagsbruka i Noregs Ungdomslag og Noregs Mållag, for ungdomshusa i Noregs Ungdomslag og eit kompetansesenter for organisasjonseigde kulturbygg / kulturarenaer. Lagsbruk vil seie ei forretningsverksemd driven av eit lag eller ein organisasjon. 

Norske kulturbygg var ei vidareføring av organisasjonen som vart skipa som «Lagsbruksnemnda» i 1949 og vart ein frittståande organisasjon under namnet «Lagsbruksamskipnaden» frå 1979. Namnet vart endra til «Norske Lagsbruk» i 1997 og til «Norske kulturbygg» i 2009. 

På ekstraordinært årsmøte 13. oktober 2012 vedtok årsmøtet å leggje ned organsisasjonen innan utgangen av året. Ved avviklinga var to landslag – Noregs Mållag og Noregs Ungdomslag (med meir enn 300 ungdomshus) – og seks lagsbruk medlemmer i organisasjonen. Blant desse lagsbruka var kaffistovene og bondeheimane som høyrde rørsla til.

Hovudkontoret låg i Oslo. Siste daglege leiar var Anders Slaatsveen.

## Kjelder
* Kulturminneåret 2009
* Pressemelding frå Norske kulturbygg august 2012.

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Norske kulturbygg 
* lagsbygg.no
Kadettpartiet

**Kadettpartiet** (av K.D., for **Det konstitusjonelt-demokratiske partiet**) var eit politisk parti i Russland som vart grunnlagt av liberalarar i oktober 1905 under leiing av historikaren Pavel Miljukov. Partiet tok til orde for avskaffing av eineveldet og at det skulle innførast eit konstitusjonelt monarki. Kadettpartiet spela ei framtredande rolle i avspenninga som følgde 1905-revolusjonen og var den største grupperinga i Dumaen etter vala i 1906 og 1907. Dei vart inviterte til å vere med i regjeringa av statsminister Sergej Witte, men dei radikale krava deira gjorde dette umogleg. Det hatske angrepet frå Miljukov mot statsminister Boris Stürmer i Dumaen i november 1916, bidrog til at sistnemnde fall, og dette styrkte dei revolusjonære straumingane i landet. Etter februarrevolusjonen i 1917 var partiet hovudaktøren i den provisoriske regjeringa. Miljukov hadde posten som utanriksminister, og partivenen hans Georgij Lvov vart utnemnd til statsminister. Etter juliuroa i 1917 vart Lvov tvinga til å gå av, og det skjedde ei maktforskyving til fordel for Aleksandr Kerenskij som stod for dei mest radikale kreftene i regjeringa. I desember 1917, etter at bolsjevikane hadde teke makta i oktoberrevolusjonen, vart partiet forbode, og det verka deretter i eksil frå Paris.

## Kjelder

* Denne artikkelen var opphavleg basert på «Kadettpartiet» på Wikipedia på svensk, innhenta 20. november 2009.

## Bakgrunnsstoff
Kadi

Ein **kadi** (arabisk قاضي, *qāḍī*) er ein dommar som dømmer på grunnlag av sharia, det islamske religiøse lovverket. Fordi ein i islam ikkje skil mellom religiøse og sekulære dommar, ligg makta til kadiane tradisjonelt over alle andre når det gjeld rettslege spørsmål som involverer muslimar. Ein dom frå ein kadi må vere basert på *[[ijma]]*, meininga til fleirtalet av dei islamske lærde, *[[ulema]]ene*.

Embetet vart innført under umayyade-dynastiet i Damaskus, som varte frå 661 til 750. I dag vert kadiane utdanna ved islamske universitet og høgskular. Dei høyrer til ein av dei islamske lovskulane og dømmer på grunnlag av forskriftene han har.

## Kjelder
* «Qadi» på , den 21. november 2009.
* «Qadi» på SNL.no, den 21. november 2009.
Kadmiering

**Kadmiering** er prosessen der ein legg på eit sjikt av grunnstoffet kadmium for å verne mot korrosjon. Dette vert oftast gjort ved elektroplettering i eit alkalisk kadmiumcyanidbad der anoden er av reint kadmium. Grunna prisen vert det berre lagt tynne sjikt på gjenstandar for innebruk, medan det vert brukt eit tjukkare lag på til dømes utstyr for fly og skip, og på våpen. På same måten som sink, er kadmium eit uedelt metall som lettare går i oppløysing enn det edlare grunnmaterialet som er brukt (vanlegvis stål). Stoffet gjev difor korrosjonsvern sjølv om det har kome ein lokal skade i sjiktet.

Kadmium er eit giftig metall, slik at det ikkje kan brukast i samanhengar der det kan kome i kontakt med matvarer. I tillegg er kadmium ei uønskt miljøgift, og ein prøver difor å erstatte prosessen med andre metodar.

## Kjelder
* «Kadmiering» på SNL.no, den 21. november 2009 (publisert under lisensen CC-BY-SA).
Kadmos

**Kadmos** var ein gresk sogefigur og den mytiske grunnleggjaren av oldtidsbyen Theben (Thíva) i Hellas og stamfar til kongedynastiet som er skildra i den tebanske segnkrinsen.

Han var son av den fønikiske kong Agenor og dronninga hans, Telefassa. Agenor hadde mista dotter si, Evrope, som altså var syster til Kadmos. Ho var bortført av Zevs, og difor sende han dei tre sønene sine av garde mot vest for å finne henne igjen. Kadmos leitte etter syster si i både Asia, Afrika og Europa, men fann henne ikkje.

Ein gong kom han til Boiotia. Etter ein eventyrleg kamp med ein drake, grunnla han borga Kadmeia, der byen Theben seinare voks fram. Etter at Athene hadde bede han om det, sådde Kadmos tennene til draken, og det voks væpna menn (kalla «drakesæd») opp av marka. Frå éin av desse stamma den tebanske adelen.

Oppfinninga av åkerdyrkinga og bokstavskrifta vart tilskriven Kadmos.

## Kjelder
*«Kadmos» på , den 21. november 2009.
*«Kadmos» på SNL.no, den 21. november 2009 (publisert under lisensen CC-BY-SA).
Byen Kano

**Kano** er ein by i Nigeria og administrasjonssenter i den nigerianske delstaten Kano. Kano hadde i 2005 ein estimert folkesetnad på 2&nbsp;903&nbsp;000. Innbyggjarane i byen er hovudsakleg hausaer.  Tradisjonelt er det emiren av Kano som har hatt makta i byen.

## Geografi

Kano ligg ved Jakara-elva. Gamlebyen har mange dammar og utgrovne hol der ein har henta ut gjørme til dei mange jordbygningane ein tradisjonelt har laga her. 

Gamlebyen ligg ved åsane Dalla og Goron Dutse. Den eldste bygningen i Kano er emirpalassaet Gidan Rumfa frå 1400-talet. Den store moskeen i Kano, som er den største moskeen i Nigeria, ligg like ved. Ein annan gammal bygning, Makama's House, finst også her og er eit museum for hausa- og fulanigjenstander.

Kano har ein bymur som truleg er frå 1400-talet. Muren er 20 km lang, 9-15 meter høg og 12 meter brei nedst, og har 14 portar. Den føre bymuren var frå 1100-talet.

## Historie

I følgje soga blei byen grunnlagd av smeden Kano frå gayasammen, som var på leiting etter jern. Han blei hovudstad for Kanoriket under kong Gajemasu (regjerte 1095-1134). Kanoriket var eit hausakongedøme som eksisterte frå rundt år 1000 til staten Nigeria blei til. 

Byen har ei lang historie som handelssentrum for den vestlege Sudan-regionen, med handelsruter hit frå Nilen og Atlanterhavet og gjennom Sahara.

Tidleg på 1800-talet blei byen hovudsetet for eit emirat, Kano-emiratet.
Britane tok kontroll over byen i 1903. I 1912 opna ei jernbanelinje til Lagos, og Kano fekk mindre tyding som handelsby.

## Transport, næringsliv og utdanning

Kano er eit vegknutepunkt for vegtransport i Kano-staten og har jernbanesamband med Nguru, Lagos og Port Harcourt. Han har også internasjonal flyplass.

Kano er framleis eit senter for handel og industri, med jordnøtter, skinn, egg og grisar frå det lokale landbruket samla her og seld til andre delar av Nigeria. Næringsmiddelindustrien her tilverker bakverk, kjøt, nøtter, pasta, hermetikk, matolje, øl og alkoholfrie drikkar. Byen har lett industri som mellom anna lager farmasøytiske produkt, kosmetikk, tekstilar, lêrvarer, møblar, fliser og telt, og tungindustri som omfattar produksjon av bilar, lastebilar, syklar, sement, stål og kjemikaliar. Av tradisjonelle industriar her kan nemnast garving og skinndekorasjon, mattefletting, tekstilfarging og saum, metallarbeid og keramikk.

Byen har fleire høgare utdanningsinstitusjonar som Bayero University (1977), Kano State Institute for Higher Education og leire høgskular.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Kaduna

**Kaduna** er ein by og hovudstaden i delstaten Kaduna i det sentrale Nigeria. Byen, som ligg ved Kadunaelva, er eit viktig samferdsle-, handels-, finans- og industrisenter for den nordlege delen av Nigeria og dei nærliggjande jordbruksområda grunna tilknytinga med veg og jernbane. Han ligg elles 220 km sørvest for den større byen Kano. Folketalet i Kaduna var 1&nbsp;652&nbsp;844 i 2006. Symbolet på byen er ei krokodille, som er *kada* på det lokale språket hausa.

Byen er også det viktigaste senteret for tekstilindustri i landet. Elles omfattar industrien mellom anna petroleumsraffineri, stålvalseverk, produksjon av transportmiddelutstyr og nærings- og nytingsmiddel. Ein finn også ein del handverksindustri, som tekstilar, lærarbeid og keramikk. Viktige handelsvarer er kveg, jordnøtter (peanøtter), bomull osb. Kaduna er elles sete for ein teknisk høgskule, eit militærakademi og dei geologiske undersøkingane i Nigeria.

Kaduna vart grunnlagd av britane i 1917 i samband med bygginga av jernbana frå Lagos til Kano.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kadunar|Kaduna]]» frå ,  den 21. november 2009.*  

*«Kaduna» på SNL.no, den 21. november 2009 (publisert under lisensen CC-BY-SA).
Vatnahalsen haldeplass

**Vatnahalsen haldeplass** ligg ved Vatnahalsen Høyfjellshotell i Aurland kommune og er ein haldeplass på Flåmsbana. Haldeplassen vart opna i 1941 då Flåmsbana opna for persontrafikk i noko mon. I tillegg til reisande til hotellet vert haldeplassen også nytta av folk som har hytter i området. Haldeplassen ligg på 811 moh. og er den fyrste haldeplassen på Flåmsbana etter Myrdal stasjon. Køyreavstanden frå Myrdal er 1,13 kilometer medan det er 19,07 kilometer til Flåm stasjon. Neste haldeplassen på veg mot Flåm er Reinunga.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Om Vatnahalsen haldeplass på nettstaden til Jernbaneverket 
* Om Vatnahalsen haldeplass i Stasjonsdatabasen til Norsk Jernbaneklubb
Kako-

**Kako-** (av gresk, «dårleg», «ond») er ei førestaving i samansetningar som ond-, ille- og mis-.

## Sjå òg
* Kakofoni
Nadelhorn

**Nadelhorn** er eit 4&nbsp;327 meter høgt fjell i Wallis-Alpane i Sveits i kantonen Valais og høyrer til Mischabelgruppa, det nest høgste fjellmassivet i Sveits etter Monte-Rosagruppa. 

Nadelhorn er det høgste punktet i fjellrekka Nadelgrat («nålegga»), ein høgfjellsrygg som strekker seg om lag beint  nord–sør ovan om turiststaden Saas-Fee i aust, og dalen Mattertal i vest. Dei tre eggene eller ryggane samlar seg i skarp topp som liknar på ei nål (på tysk:*Nadel*) når ein ser fjelltoppen frå nord. Topp-punktet er så lite at berre få klatrarar kan opphalde seg der samstundes. Dei andre fjelltoppane på Nadelgrat er Stecknadelhorn og Hohberghorn.

Fjellet vart klive fyrste gongen 16. september 1858. Franz Andenmatten, Baptiste Epiney, Aloys Supersaxo og J. Zimmermann var dei fire i klatregruppa.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nadelhorn|Nadelhorn]]» frå ,  den 21. november 2009.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Nadelhorn på SummitPost
* Nadelgrat på SummitPost
Marie Vassilieff

**Marie Vassilieff**, opphavleg *Marija Ivanovna Vasiljeva*, () var ein russisk-fransk målar og bilethoggar. Ho vert halden for å vere den fyrste kvinnelege representanten for kubismen.

## Liv og gjerning
Marija Vasiljeva var fødd i Smolensk. I 1902, medan ho studerte medisin i St. Petersburg, gav ho opp dette studiet og valde i staden å studere ved kunstakademiet. 1905 reiste ho til Paris og arbeidde som korrespondent for ei russisk avis. Samstundes var Vassilieff elev av  impresjonisten Henri Matisse.

Tre år seinare grunnla ho Marie Vassilieffs Académie, der Nina Hamnett, Aleksandra Povòrina og Ossip Zadkin studerte. Innan kort tid gjorde ho seg kjend, og hadde omgang med mange av dei fremste kunstnarane som heldt til i byen. Mellom dei var Georges Braque, Fernand Léger, Jean Cocteau, Juan Gris, Pablo Picasso og Amedeo Modigliani. Vassilieff stilte regelmessig ut verka sine på Salon d'Automne og på Salon des Indépendants.

I åra mellom 1909 og 1914 la ho ut på fleire reiser til Skandinavia, Romania, Polen og Russland, for å samle ny inspirasjon til bileta sine. Gjennom den fyrste verdskrigen engasjerte ho seg sterkt for den franske Raudekrossen. Etter verdskrigen fylgde utstillingar i New York City og i London.

Kort før ho døydde i 1957 fann ei stor retrospektiv utstilling stad i Paris. Ho er representert med arbeid i fleire større kunsthistoriske museum, så som i Chicago, Grenoble, La Rochelle og Paris.

Vassilieff hadde ei tid eit nært forhold til den mexikanske målaren Diego Rivera. Ho døydde i Nogent-sur-Marne.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Marie Vassilieff|Marie Vassilieff]]» frå ,  den 21. november 2009.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Weissmies

**Weissmies** er eit 4&nbsp;023 meter høgt fjell i Wallis-Alpane i Sveits. Fjellet ligg i kantonen Valais, nær landsbyen Saas-Fee.

## Geografi
Weissmies ligg i Alpane si hovudfjellkjede, i eit massiv som skil dalen Saastal i vest frå Simplon-dalen i aust. Massivet består av to andre, om lag jamhøge, fjelltoppar som ligg nord for denne, Lagginhorn og Fletschhorn. Weissmies ligg mellom skaret Lagginjoch  (3&nbsp;500 m) i nord og Zwischbergen Pass (3&nbsp;620 m) i sør.

Weissmies er ein av dei ti over 4&nbsp;000 meter høge toppane som omkransar Saastal, og står rett mot Dom i vest, den tredje høgste fjelltoppen i Alpane.

## Klatring
Fjellet vart fyrste gongen bestege av Jakob Christian Häusser og Peter Josef Zurbriggen. Dei kleiv til topps i 1855 via fjellryggen Triftgrat (sørvestryggen). Dei lokale fjellførarane tvila på at dei to hadde nådd toppen utan fagleg assistanse. Fyrst då nokre fjellførarar steig til topps langs same ruta og fann fotspora til Häusser og Zurbriggen godtok dei utsegnene frå dei to.

Austsida vart klatra fyrste gongen av J.A. Peebles, ekteparet E.P. Jackson og fjellførarane P. Schlegel, U. Rubi og J. Martin den 17. oktober 1876. Den meir krevjande sørsida vart klatra i 1884 av C.H. Wilson, Alexander Burgener og J. Furrer. To veker seinare opna W.H. og E. Paine, T. Andenmatten og P. Zurbriggen ei rute på nordegga.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Weissmies|Weissmies]]» frå ,  den 21. november 2009.*  
 

## Bakgrunnsstoff

* web/mountains/europe/weissmies Weissmies på Distantpeak.com
* Weissmies på SummitPost
* Skildring av ruta til Weissmies frå Almageller-hytta
Reinunga haldeplass

**Reinunga haldeplass** ligg i nærleiken av der Kjosfossen stuper ned i Flåmsdalen frå Reinungavatnet i Aurland kommune, og er ein haldeplass på Flåmsbana. Haldeplassen vart opna i 1942 då det vart starta ordinær persontrafikk på bana. 
Det er ein del hytter ved Reinungavatnet, og reisande til og frå dei har nytte av haldeplassen. 
Reinunga ligg på 767 moh, 2,20 kilometers køyring frå Myrdal stasjon og 18,00 kilometer frå Flåm stasjon. 
Som reisande frå Myrdal er Vatnahalsen haldeplass førre stasjon og Kjosfossen haldeplass neste. 
I luftline ligg haldeplassen berre vel 400 meter frå Kjosfossen haldeplass, men køyrelengda mellom dei to er 2,20 kilometer for å klare høgdeforskjelen på 97 meter. 

Haldeplassen heitte fram til 1977 *Kjosfoss*, men namnet vart då bytt til Reinunga samstundes med at neste haldeplass mot Flåm bytte namn frå *Kjosfossen kraftstasjon* til Kjosfossen.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Om Reinunga haldeplass på nettstaden til Jernbaneverket 
* Om Reinunga haldeplass i Stasjonsdatabasen til Norsk Jernbaneklubb
Li Bai

**Li Bai** eller **Li Po** (李白) () var ein kinesisk diktar som levde under Tang-dynastiet. Han og Du Fu er rekna som dei største diktarane innan kinesisk litteratur. Li Bai er kjend for ei rekkje dikt eller «songar» (*[[yuefu]]* og *[[gexing]]*) med fantasifullt, ofte overdrive innhald. Han er særs kjend for å skriva  om gleda ved å drikka, men også om vennskap, einsemd, naturen og tidas gang.

## Liv
Li Bai blei fødd i Sentral-Asia i ein rik familie som stamma frå Gansu. Som barn fekk han opplæring i kinesiske filosofiar, der taoisme gjorde djupast inntrykk. Som tjuefireåring la han ut på reise langs Changelva (Yangtze) heilt til Weiyang (Yangzhou) og Jinling (Nanjing) nær kysten. Han drakk, naut livet og gav vekk mykje av formuen sin på vegen.

Etter å ha vendt tilbake til sentrale Kina møtte han den tidlegare statsministeren Xu Yushi i Anlu i Hubei og blei gift med dottera hans. Han levde ei tid med svigerfamilien sin, før han igjen la ut på vandring.

I 742 kom Li Bai til den dåverande kinesiske hovudstaden Chang'an, der han ønskte å få ei stilling ved keisarhoffet. Han fekk inga fast stilling, men blei likevel verdsett ved hoffet. I 744 forlet han hoffet igjen, i følgje ei soge etter å ha fornærma ein mektig evnukk. Dette året møtte han meisterdiktaren Du Fu, som skreiv fleire dikt om han—Li Bai skreiv eitt om Du Fu.

Diktaren fekk ei uoffisiell stilling som hoffdiktar for keisarsonen Lin, som leidde eit mindre opprør  under An Shi-opprøret. Som del av opprørarane blei Li Bai halde fengsla ved Jiujiang og deretter forvist til Yelang, men sloppe fri gjennom eit generelt amnesti. Han blei buande hos ein slektning.

I 762 gav endeleg keisar Daizong diktaren ei offisiell stilling, men då sendebodet kom var Li Bai allereie død. Truleg døydde han av alder og sjukdom som følgje av den harde reisa mot eksil. Ei utbreidd soge knytt til dødsfallet hans seier derimot at han drukna  då han, rusa i ein båt, prøvde å omfamna spegelbildet av månen.

## Verk

Det finst over eitt tusen dikt som skal ha blitt skrive av Li Bai, men at han skreiv alle desse er ikkje sikkert. Han er kjend for både eit fantasirikt innhald, som soger, eventyrlege reiser og mytiske vesen, og ein fantasifull bruk av språk og verkemiddel. Han brukte mellom anna dialektord og lange leddsetningar i strid med tradisjonell kinesisk diktarkunst.

Li Bai er særleg kjend for sine *[[yue fu]]*, dikt som etterliknar kinesisk folkesong. Dikta hans har ofte eit intenst og spontant preg. I følgje skildringar dikta han ofte på staden, raskt og utan å trenga retta. Ulikt andre gamle kinesiske diktarar skreiv han enkelt og direkte, utan obskure ord og historiske allusjonar.

## Vestleg påverknad
Li Bai er blitt gjendikta til engelsk ved Arthur Waley og Ezra Pound, tysk ved Hans Bethge og til norsk ved Arne Dørumsgaard, Paal-Helge Haugen og Sigmund Mjelve.

Komponisten Gustav Mahler brukte fire Li Bai-dikt i verket *[[Das Lied von der Erde]]*.

## Kjelder
* 
* 

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Li Bai|Li Bai]]» frå ,  den 21. november 2009.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Dikt av Li Bai på kinesisk, engelsk og fransk  ved Wengu
Rimpfischhorn

**Rimpfischhorn** er eit 4&nbsp;199 meter høgt fjell i Wallis-Alpane i Sveits, i kantonen Valais. Fjellet høyrer med i massivet Mischabel.

Dei fyrste på fjelltoppen var Leslie Stephen, Robert Liveing og fjellførarane Melchior Anderegg og Johann Zumtaugwald. 9. september 1859 kleiv dei til topps over *Fluh Alp* via *Rimpfischwänge*.

Vanleg startpunkt for ein tur er Zermatt eller Saas-Fee.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rimpfischhorn|Rimpfischhorn]]» frå ,  den 21. november 2009.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Rimpfischhorn på SummitPost
* wiki/view/Rimpfischhorn Rimpfischhorn på Mount Wiki
Lenzspitze

**Lenzspitze** er eit 4&nbsp;294 meter høgt fjell i Wallis-Alpane i Sveits, i kantonen Valais. Fjelltoppen er den sørlegaste i fjellrekka Nadelgrat, og ligg nord for fjellet Dom i massivet Mischabel. Lenzspitze reiser seg ovan om turiststaden  Saas-Fee i aust, og dalen Mattertal i vest. 

Lenzspitze vart klive fyrste gongen i august 1870 av Clinton Thomas Dent, fjellføraren Alexander Burgener og Franz Burgener. Dei kom opp nordaustsida til skaret Nadeljoch og fylgde deretter nordvestryggen til toppen av fjellet. Denne ruta vert sjeldan brukt i dag.

Austnordaust-ryggen startar ved Mischabel-hytta. Den ryggen vart fyrste gongen klatra den 3. august 1882 av William Goodman, Ambros Supersaxo og Theodor Andenmatten.

Nordaustsida byr på ein klatretur over bre og is, med mellom anna ein 500 meter høg fjellvegg opp til 56 grader steil. Dietrich von Bethmann-Hollweg, Oskar og Othmar Supersaxo kleiv opp fjellsida den 7. juli 1911. Heini Holzer rann ned denne fjellsida på ski den 22. juli 1972.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lenzspitze|Lenzspitze]]» frå ,  den 21. november 2009.*
Skukk

Ein **skukk** er rommet over betane eller bjelkane i eit uthus. Sjølve rommet vert trekanta. Det vert høgast under mønet. På båe sider skrår taksidene ned mot rafta. Skukken er namnet på golvet i dette rommet. Ein finn skukkar i hus av grind eller bindingsverk, som til dømes i smalefjøs, løer og skytjer. Skukkegolvet har vorte laga av hesjestaur og kornstaur som ikkje er i bruk. Dei vert lagde opp på skukkåsane, som ligg på langs av huset, over betane. For å få større rom på skukken, kan skukkåsane festast i klavar eller kne under betane. 

Skukken har vorte nytta som lagringsplass etter som det var trong til. Han fekk namn etter huset, eller den delen av huset, han var plassert i. I løa kunne ein finne låveskukken over låven og halmskukken over kornstålet. I ei skytje vart skukken kalla skytjeskukken. Her var det vanleg å samle emningsved under vedhogsten.

Nemninga «skukk» vart helst brukt i midtre og sørlege del av Vestlandet. Andre stader kunne rommet over betane til dømes kallast «lem», «staurlem», «hjell» eller «trev».

## Kjelder
* Ola Tveien: «Om skukk og skytja i Hosanger» i *Norveg. Folkelivsgransking 7* (Oslo, 1960)
Skytje

**Skytje**, **sval** eller **skòt**/**skott** er eit hus eller ein del av eit hus, som har vorte brukt til lagring på ein gard. Ei skytje kan vere bygd inn til endeveggen på eit stovehus eller ei løe. Ho har då skråtak opp mot veggen på huset ho har felles vegg med. På grindløer er skytja rommet mellom stavane og ytterveggen. 

Skytje kan og vere eit heller lite, frittståande hus. Ei skytje er ikkje særleg forseggjort. Skytjer som er bygde inntil andre hus har ofte skukk (skottlem). På skytjeskukken hadde ein ofte lager av emningsved, material til sledar, grev, skaft og andre reiskapar. 

## Kjelder
* Ola Tveien, Om skukk og skytja i Hosanger. *Norveg. Folkelivsgransking 7* Oslo 1960
* PedGjærder:* Vestnorske utløer i stavverk* Universitetsforlaget 1977
* Asbjørn Øye: *Follestaddalen i farne dagar* Stend 1983
Lem

**Lem** kan visa til:

;Frå norrønt *limr/lim*
* Kroppslem, ein rørleg lekamsdel 
**Fantomlem
* Einskildpersonar som høyrer til ein fellsskap, som medlem/lagslem, fattiglem/legdelem

;Frå norrønt *hlemmr*
* Skukk eller hems, eit loftsrom 
* Ope galleri i eit forsamlingshus, som ei kyrkje
* Ei luke som kan dekkja for ein opning i golv, tak eller veggar eller på ein farkost, som kjellarlem, ferjelem eller fall-lem

;Anna
* Lem, ein by i Danmark
*3836 Lem, ein asteroide
* LEM – forkorting for Lunar Excursion Module, månelandingsfartøyet som blei brukt på Apollo-ferdene.

;Namn 
;;Etternamn
* Slekta Lem, norsk slekt av belgisk opphav
* Peter Mandrup Lem (1758-1828), dansk fiolinvirtuos 
* Hans Lem (1875-1962), norsk idrettsmann 
* Stanisław Lem (1921–2006), polsk forfatter
* Steinar Lem (1951-2009), norsk miljøvernar
*Gerard van der Lem (f. 1952), nederlandsk fotballspelar

*Charles Antoine Lemaire, fransk botanikar kjend under forkortinga Lem.

;;Førenamn
* Lem Winchester (1928-1961), USA-amerikansk jazzmusikar
* Lem Dobbs (f. Anton Lemuel Kitaj, 1959), britisk-amerikansk manusforfattar
Oppvekstnamn

**Oppvekstnamn** er etternamn bruka under oppveksten, før ein eventuelt skiftar etternamn i samband med eit giftarmål.

Tidleg på 1800-talet vart det vanleg blant borgarskapet i Noreg at jenter skifta etternamn når dei gifta seg. I løpet av hundreåret som følgde, breidde denne skikken seg til alle lag av folket. Etter namnelova av 1923 kunne jenter som fekk mannens etternamn ved giftarmål, halde fram å bruke «pikenamnet» som mellomnamn, utan særskilt løyve. Difor kunne t.d. Gro Harlem Brundtland bruke mellomnamnet Harlem, sjølv om ho i folkeregisteret er registrert med namnet Gro Brundtland.

Etter gjeldande lovgiving kan både kvinner og menn om dei vil skifte etternamn når dei giftar seg. Nemninga «pikenamn» er difor lite dekkande, og søkt avløyst av nemninga *oppvekstnamn*.

## Kjelder

* Ivar Utne DIS Hordaland, 19.3.2003
* Ivar Utne: Mellom- og etternamn i andre land
Blomheller haldeplass

**Blomheller haldeplass** ligg på Blomheller ved garden Melhus i Flåmsdalen i Aurland kommune, og er ein haldeplass på Flåmsbana. Haldeplassen vart opna i 1942 då bana opna for ordinær persontrafikk. Blomheller ligg på 458 moh, 8,4 kilometer frå Myrdal stasjon og 11,8 kilometer frå Flåm stasjon.
For reisande som kjem frå Myrdal er Kjosfossen førre haldeplass og Berekvam neste.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Om Blomheller haldeplass på nettstaden til Jernbaneverket
* Om Blomheller haldeplass i Stasjonsdatabasen til Norsk Jernbaneklubb
Lofamilien

**Lofamilien** er ein biologisk familie av loer, boltitar og viper i ordenen vade-, måse- og alkefuglar, *Charadriiformes*. Totalt er det klassifisert ca. 66 artar.

Dette er små til mellomstore vadefuglar med kompakt kropp, kort, tjukk hals og lange, vanlegvis spisse venger. Dei varierer i storleik frå svartkronelo på 26 gram og 14 cm til maskevipe på opptil 370 gram og 38 cm.

Dei er distribuert på opent land over heile verda, hovudsakleg i habitat nær vatn, sjølv om det er nokre unntak, ørkenboltit, til dømes, føretrekkjer steingrunn i ørkenen i Sentral- og Vest-Australia.

Desse fuglane finn føde med hjelp av synet, heller enn ved å søkje med lange nebb som nokre sniper gjer. Dietten femnar om insekt, makk eller andre virvellause dyr avhengig av type habitat dei lever i. Jaktteknikken er vanlegvis ein springe-og-pause teknikk, snarare enn stadige undersøkingar slik nokre av dei andre gruppene av vadefuglar gjer. I hekketida vernar dei territoria sine med hjelp av sterkt synlege oppvisingar. 

## Taksonomi
Generelt har større artar i familien ofte blitt kalla viper, mindre artar loer eller boltitar. Loer, boltitar og viper i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.8 frå august 2013 med norske namn etter *Norske navn på verdens fugler*:

**Slekt ''[[Pluvialis]]***
* [[Tundralo]], *Pluvialis squatarola*, Black-bellied Plover, <small>LC, Linné, 1758</small>
* [[Heilo]], *Pluvialis apricaria*, European Golden-Plover, <small>LC, Linné, 1758</small>
* [[Kanadalo]], *Pluvialis dominica*, American Golden-Plover, <small>LC, Müller, 1776</small>
* [[Sibirlo]], *Pluvialis fulva*, Pacific Golden-Plover, <small>LC, Gmelin, 1789</small>

*'Slekt *Oreopholus***
* [[Rusthalslo]], ''Oreopholus ruficollis'', Tawny-throated Dotterel, <small>LC, Wagler, 1829</small>

**Slekt *[[Vanellus]]***
:Samlar dei 24 vipeartane som er klassifiserte, inkluderer den [[palearktis]]ke arten [[vipe]] som òg finst i [[Noreg]]

**Slekt *[[Charadrius]]***
:Dette er 31 artar av dei typiske loer, dei fleste er karakteriserte av brystband og krageteikning i fjørdrakta. [[Boltit]] høyrer òg inn her.

**Slekt *Erythrogonys***
* [[Brunsidelo]], ''Erythrogonys cinctus'', Red-kneed Dotterel, <small>LC, Gould, 1838</small>

**Slekt *[[Thinornis]]***
* [[Svarthovudlo]], ''Thinornis cucullatus'', Hooded Plover, <small>VU, Gmelin, 1789</small>
* [[Fjærelo]], ''Thinornis novaeseelandiae'', Shore Plover, <small>EN, Gmelin, 1789</small>

**Slekt *Elseyornis***
* [[Brunskulderlo]], ''Elseyornis melanops'', Black-fronted Dotterel, <small>LC, Vieillot, 1818</small>

**Slekt *Peltohyas***
* [[Ørkenboltit]], ''Peltohyas australis'', Inland Dotterel, <small>LC, Gould, 1841</small>

**Slekt *Anarhynchus***
* [[Skeivnebblo]], ''Anarhynchus frontalis'', Wrybill, <small>VU, Quoy & Gaimard, 1830</small>

**Slekt *Phegornis**'
* [[Diademlo]], *Phegornis mitchellii*, Diademed Sandpiper-Plover, <small>NT, Fraser, 1845</small>
</div>
== Kjelder ==
<div class="references-small">
* *Denne artikkelen bygger på «Charadriidae» frå , den 21. november 2009''

### Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Charadriidae videoar hos Internet Bird Collection
* Charadriidae lydopptak hos xeno-canto.org
*
Pavel Tsjistjakov

**Pavel Petrovitsj Tsjistjakov** () var ein russisk målar og lærar i målekunst. Han var fødd i Tver oblast, og døydde i Detskoje Selo, som i dag er ein del av St. Petersburg.

## Liv og gjerning
Tsjistjakov studerte ved St. Petersburgs kunstakademi (1849-61) under Petr Basin. 1860-64 underviste han ved ein teikneskule driven av St. Petersburgs avdeling av *Selskapet til framhjelp for kunstnarar*. I perioden 1863-70 mottok han stipend og studerte då for det meste ved kunstakademi i Paris og Roma.

Frå 1872 underviste Tsjistjakov ved St. Petersburgs kunstakademi. År 1892 fekk han plass i akademiet sitt råd og vart professor. Han var styrar ved avdelinga for mosaikk-kunst (1890-1912). Frå 1908 til 1910 leidde han kunstverkstaden.

Tsjistjakov sin kunstpedagogikk utvikla seg i ein vedvarande strid mot den strenge akademismen som rådde i russiske kunstakademia i 1860- og 70-åra. Han og hans mange elevar spela ei stor og avgjerande i utviklinga av realisme-stilen i russisk kunst dei siste tiåra av det 19. hundreåret. Mellom Tsjistjakov sine elevar fann ein Viktor Vasnjetsov, Mikhail Vrubel, Vasilij Polenov, Ilja Repin, Valentin Serov og Vasilij Surikov.

Tsjistjakovs hovudmål som kunstlærar var å utvikle dei faglege evnene, profesjonaliteten hos kunstmålaren. Hans pedagogiske metode sikta mot å smelte kunstnaren sin persepsjon og oppleving av naturen i hop med den vitskaplege kunnskapen.

I eiga målargjerning streva Tsjistjakov mot å få fram det dramatiske ved ei historisk hending, og det fortetta, psykologiske i historiske portrett og tradisjonelle portrett (*Hovud av ei ciucciara* [italiensk jente], 1864, i Russlands Museum i St. Petersburg, og, *Bojar*, 1876, i Tretjakovgalleriet i Moskva).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pavel Tsjistjakov|Pavel Tsjistjakov]]» frå ,  den 22. november 2009.*  

## Bakgrunnsstoff
Grand Cornier

**Grand Cornier** er eit 3&nbsp;962 meter høgt fjell i Wallis-Alpane i Sveits, i kantonen Valais. Toppen ligg to kilometer nord for toppen av Dent Blanche.

Fyrstebestiginga fann stad 16. juni 1865 då Edward Whymper, Christian Almer, Michel Croz og Franz Biner kleiv til topps. Elva Borgne har sine kjelder frå breane Glacier de Ferpècle og Mont Minébreen ved foten av Grand Cornier.

Normalruta til Grand Cornier går frå Moiry-Hütte over den sterkt oppsprukne breen  Moirybreen sørøver mot ein fortopp (3&nbsp;843 m) og til slutt langs nordvestegga med litt klatring til toppen av fjellet. Turen til fortoppen kan ein også nå med ski i skisesongen. Også Mountet-Hütte er eit vanleg utgangspunkt for ein topptur til Grand Cornier.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Grand Cornier|Grand Cornier]]» frå ,  den 22. november 2009.*
Dürrenhorn

**Dürrenhorn** (òg *Dirruhorn*) er eit 4&nbsp;035 meter høgt fjell i Wallis-Alpane i Sveits, i kantonen Valais. Fjellet høyrer til Mischabel-massivet. Saman med **Chli Dirruhorn**, (3&nbsp;890 moh) dannar det endepunkt for den kjende fjellryggen/fjellrekka Nadelgrat. Dalen Mattertal ligg vest for fjellet, Saas Fee i aust.

7. september 1879 stod Albert Mummery, William Penhall og fjellførarane Alexander Burgener og Ferdinand Imseng som dei fyrste menneska på toppen. Dei kleiv til topps langs nordegga.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Dürrenhorn|Dürrenhorn]]» frå ,  den 22. november 2009.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Dürrenhorn på SummitPost
Balfrin

**Balfrin** er eit 3&nbsp;796 meter høgt fjell i Wallis-Alpane i Sveits. Fjellet ligg i kantonen Valais, i området Oberwallis. Balfrin ligg mellom Grächen og Saas-Fee. Fjellet høyrer til massivet Mischabel og ligg seks kilometer frå Dom, høgste toppen i massivet.

## Høgvegen
Høgvegen mellom Saas-Fee og Grächen er ei vandrerute som i selskap går over tregrensa. Vandringa, som ofte vert kalla for høgvegen til Balfrin, tek kring sju timar og er ikkje for dei som lett vert svimle.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:de:Balfrin|Balfrin]]» frå , den 22. november 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* Balfrin på Mount Wiki
Dent de Perroc

**Dent de Perroc** er eit 3&nbsp;676 meter høgt fjell i Wallis-Alpane i Sveits. Fjellet ligg aust for landsbyen Arolla i Evolène i dalen Val d'Herens i kantonen Valais.

Få klatrarar prøver å nå til topps på Dent de Perroc. Vanleg rute går langs den kvasse vestegga med til dels krevjande klatring.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dent de Perroc|Dent de Perroc]]» frå ,  den 22. november 2009.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*http://www.summitpost.org/mountain/rock/154829/Dent-de-Perroc.html
Berekvam stasjon

**Berekvam stasjon** ligg på Berekvam i Flåmsdalen i Aurland kommune, og er ein stasjon på Flåmsbana. Stasjonen vart opna 1. august 1940 då det vart starta opp med mellombels godstrafikk på bana. Bana har to spor ved Berekvam og det er her toga kryssar kvarandre på sommaren når det er tog i begge retningar på bana samstundes. Stasjonen er manna av Jernbaneverket i sommarsesongen for togkryssing. Sjølv om det er to spor er det berre plattform ved det eine, og om sommaren er det difor berre råd å gå av og på toget ved Berekvam for tog i spor 1, det vil seie alle toga mot Flåm, og det fyrste og det siste toget mot Myrdal.

Berekvam stasjon ligg på 343 moh, 10,51 kilometer frå Myrdal stasjon og 9,69 kilometer frå Flåm stasjon.
For reisande frå Myrdal er Blomheller førre haldeplass og Dalsbotn neste.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Svein Sæbø si nettside om Berekvam stasjon
* Om Berekvam stasjon på nettstaden til Jernbaneverket
* Om Berekvam stasjon i Stasjonsdatabasen til Norsk Jernbaneklubb
Bella Tola

**Bella Tola** er eit 3&nbsp;025 meter høgt fjell i Wallis-Alpane i Sveits, i kantonen Valais. Fjellet ligg på fjellryggen mellom Val d'Anniviers og Turtmanntal i kantonen Valais, ryggen som samstundes dannar språkgrense. Toppane på same ryggen lenger mot sør har såleis både tyske og franske namn. Turtmannspitze og Meidspitz heiter på fransk høvesvis *Pointe de Turtmagne* og *Aiguilles du Maiden*.

Bella Tola er den nordlegaste 3000-meterstoppen i denne fjellrekka, som over ei strekning på 10 kilometer frå Les Diablons knapt ligg lågare enn 2800 meter. På nordsida av Bella Tola ligg ein mindre bre, Bella-Tola-Gletscher.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Bella Tola|Bella Tola]]» frå , den 22. november 2009.*
Strahlhorn

**Strahlhorn** er eit 4&nbsp;190 meter høgt fjell i Wallis-Alpane i Sveits. Fjellet ligg i nærleiken av Saas-Fee, i kantonen Valais, berre få kilometer frå grensa mot Italia.

Strahlhorn ligg mellom fjellmassiva Mischabel og Monte Rosa. Britanniahütte på 3&nbsp;030 meter over havet er eit vanleg utgangspunkt for ein tur til toppen av fjellet.

15. august 1854 kleiv Christopher Smyth, Ulrich Lauener, Edmund J. Grenville og Franz Andenmatten til topps på Strahlhorn, som dei aller fyrste.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Strahlhorn|Strahlhorn]]» frå ,  den 22. november 2009.*
Nachikufien

**Nachikufien** er ei arkeologisk nemning for ein sørafrikansk mikrolittindustri som truleg byrja for rundt 16&nbsp;000 år sidan nord i noverande Zambia. Nachikufien-industrien laga steinverktøy som ofte blei brukt i samband med, eller til å laga, verktøy av tre.

Industrien hadde tre fasar. I den første fasen blei det laga mange kverne- og gjennomhola reiskapar. I den andre fasen, frå rundt 8&nbsp;000 år sidan, laga ein polert steinverktøy. Den tredje fasen, som tok til rundt år 0 og truleg varte til 1800-talet, har etterlate seg pottemakeri, reiskapar med smådelar og nokre jerndelar, det siste truleg som resultat av handel.

Ein delvis overlappande mikrolittradisjon var wiltonien, medan tshitolien er rekna som ein ulik tradisjon.

## Kjelder
* 
* 
*
Slirenebbar

**Slirenebbar** (*Chionidae*) er ein familie av fuglar som er knytt til Antarktis. Familien er klassifisert som vadefuglar i orden Charadriiformes og inneheld berre ei slekt, *Chionis*, med berre to artar. Dei to artane er **antarktisslirenebb**, *Chionis albus*, og **maskeslirenebb**, *Chionis minor*. Namnet «slirenebb» kjem av at fuglane har eit slireforma, hornaktig deksel som dels dekkjer overnebbet.

Slirenebbane hekkar på sub-antarktiske øyar og på Den antarktiske halvøya. Antarktisslirenebb migrerer til Falklandsøyane og kystnære sørlege Sør-Amerika i den sørlege vinteren. Slirenebbane er dei einaste fuglefamilien som er endemisk hekkefugl i Antarktis-regionen. Dette er òg dei einaste fuglane i Antarktis som ikkje har symjehud på føtene.

Slirenebbane har kvit, tjukk fjørdrakt. Dei ser klumpete og dueaktige ut, ein antar dei liknar felles forfedrar til moderne måsar og terner.  Huda rundt auga er naken. Huda over nebbet er òg naken og har vorteliknande utvekstar. Ulikskapane mellom dei to artane inkluderer ulik farge på beina og på den nakne ansikthuda. Antarktisslirenebb er 40-42 cm i kroppslengd. Utbreiingsområdet inkluderer i tillegg til Antarktis-kontinentet òg  Scotia Arc, Sør-Orknøyane og Sør-Georgia. Maskeslirenebb er 1-2 cm kortare og har svart nebb. Distribusjonen inkluderer Prince Edwardøyane, Crozetøyane, Kerguelen og Heardøya.

Dei spaserer på bakken, omtrent som rikser, og flyg berre når dei er skremt opp eller under migrasjon. I flukt liknar dei duer.

Slirenebbane  er opportunistiske matsøkjarar, dei tar virvellause dyr, avføring, og et av kadaver, av fødselsetterbyrd frå selar og daudfødte selunger i flomålet. Dei vil òg forsyne seg av ungar og egg frå skarvar og pingvinar.
Under hekkesesongen, som fell saman med hekkesesongen til pingvinar, vil slirenebbpar forsvare revir innanfor pingvinkoloniar, store nok til å dekkje ei rekkje pingvinreir. Slirenebbparet vil ofte arbeide saman for å trakassere vaksne pingvinar, motstå pingvinane sine freistnader på å hakke, inntil dei får tilgang på egg eller ungar eller kan stele kril som vaksne pingvinar gulpar opp for å mate ungane sine. Nær dei få menneskelege busetjingane i regionen, tar dei frimodig for seg av avfall. På grunn av denne dietten, brukar dei mykje tid på vask og å reinske fjørdrakta.

Dei legg 2 eller 3 kvite, flekka egg i sprekker eller hòler i fjellet. Reiret er uryddig fora med tang, steinar, fjør, guano, bein, og inn i mellom plastsøppel. Sjølv daude ungar vert ikkje fjerna frå reirplassen. Rugetida varer frå 28 til 32 dagar, og ungane blir flygedyktige etter 50 til 60 dagar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på artiklane «[[:en:Sheathbill|Sheathbill]]», «[[:en:Snowy Sheathbill|Snowy Sheathbill]]» og «[[:en:Black-faced Sheathbill|Black-faced Sheathbill]]» frå , den 22. november 2009*

## Bakgrunnsstoff
* Videoar med slirenebbar hos Internet Bird Collection
* Lydopptak av slirenebbar hos xeno-canto.org
Lancashire

**Lancashire** er eit ikkje-metropolitansk grevskap i Nordvest-England. Det har fått namn frå byen Lancaster og vert stundom kalla *County of Lancaster*. Lancashire grevskapsråd held til i Preston. Lancaster vert likevel rekna som administrasjonsby. Lancashire vert stundom forkorta *Lancs*, opphavleg nytta av Royal Mail. Grevskapet har kring 1,5 millionar innbyggjarar og desse vert kalla *lancastrians*.

Lancashire vart grunnlagd på 1100-talet. I Domesday Book (1086) vert landområda her omtalte som ein del av Yorkshire. Området mellom elvane Mersey og Ribble var ein del av Cheshire. Då dei opphavlege grensene vart fastsett, grensa Lancashire til Cumberland, Westmorland, Yorkshire og Cheshire.

Lancashire steig fram under den industrielle revolusjonen som ein stor kommersiell og industriell region. Grevskapet bestod av fleire hundre møllebyar og bergverk. I 1830-åra vart om lag 85 % av all bomull i verda handsama i Lancashire. Accrington, Blackburn, Chorley, Darwen og Burnley var store bomullsspinneri-byar på denne tida. Blackpool var eit stort turistsenter for innbyggjarane i møllebyane i Lancashire, særleg under ferietida *[[wakes week]]*.

Grensene vart endra ein god del under reforma i 1974, då Liverpool og Manchester og områda rundt vart omgjort til dei metropolitanske grevskapa Merseyside og Stor-Manchester. På denne tida vart Furnesshalvøya ein del av Cumbria. I dag grensar grevskapet til Cumbria, Stor-Manchester, Merseyside og North og West Yorkshire. Hertugdømet Lancaster utøver retten til Krona i området kalla **[[pfalzgrevskap]]et Lancaster**.

## Bakgrunnsstoff
* Tradisjonar i Lancashire
* Kart over Lancashire 
* Offisiell turistside

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lancashire|Lancashire]]» frå ,  den 22. november 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Wiltonien

**Wiltonien** (også *Wilton-industrien* eller *Wilton-kulturen*) er ei arkeologisk nemning for ein sørafrikansk mikrolittindustri som truleg byrja for rundt 15&nbsp;000 år sidan. Det er funne Wilton-verktøy i Sør-Afrika, Zambia og Zimbabwe.

Industrien har namn etter funnstaden Wilton, ein gard i Kapp-provinsen i Sør-Afrika. Han blei først skildra av John Hewitt etter utgravingar på staden saman med C.W. Wilmot. Det er også funne bustader knytt til industrien ved Kalambo-fossane ved søraustre enden av Tanganyikasjøen.

Industrien kan samanliknast med europeisk mellomsteinalder. Seine funn frå industrien viser polerte steinverktøy.

Ein delvis overlappande, litt nordlegare mikrolittradisjon var Nachikufan. 

## Kjelder
*
Lykt

**Lykt** er ei stasjonær eller bærbar lampe som i tidlegare tider ofte nytta olje som brennstoff. Fjøslykter, til dømes, var bærbare oljelykter. I maritim samanheng vert eit lite fyr kalla ei lykt. 

## Sjå òg
* Lampe
* Lanterne
* Fyr
* Oljelampe
* Parafinlampe
* Snølykt
Gulpesnipe

**Gulpesnipe** (*Pluvianellus socialis*) er ein sjeldan og særeigen vadefugl som berre finst i det sørlegaste Sør-Amerika. Gulpesnipa er no plassert i sin eigen biologiske familie, *Pluvianellidae* i ordenen vade-, måse- og alkefuglar. Artsnamnet på norsk kjem av at vaksne fuglar kan gulpe opp føde til ungane, dette er unikt for vadefuglar. 

Denne arten er ikkje ein langdistansemigratant, sjølv om enkelte fuglar trekk lengre nord i det sørlege Argentina om vinteren. Arten hekkar i innlandet, deretter flyttar fuglane ut til kysten, og spesielt til elvemunningar om vinteren. Gulpesnipe har likskap med steinvendar i struktur og i levemåte, men han kan ikkje forvekslast med andre vadefuglartar. Oversida og brystet er lysegrå, og resten av undersida er kvit. Gulpesnipa har korte, raudfarga bein, svart nebb og raude auge. Ungfuglar har gulaktig farge i auge og bein, og fjørdrakta er grå med gradert tone. Ropet frå denne arten liknar lyden av duer.

Gulpesnipa hekkar nær vatn, gjerne ved saltsjøar, men det er rapportert om reir nær elvar òg. Para forsvarer territorium og begge foreldra deler på ruginga. Hoa legg to store egg på bakken, men vanlegvis er det berre ein unge som veks opp frå kvart kull. Eit unikt aspekt ved åtferda og fysiologien er metoden for å mate ungane. Ungane får nokre gonger føde som dei vaksne har lagra i kroa og gulpar opp.

Føda er små virvellause dyr som dei plukkar frå bakken eller som dei finn under småstein. Det har vore observert at dei samlar mark i nebbet på ein liknande måte som lunden samlar småfisk.

Arten var lenge plassert saman med loer i familien *[[Charadriidae]]*, men molekylære studiar tyder på at dei er knytt tettare til slirenebbar, den unike familien for Antarktis-regionen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Magellanic Plover|Magellanic Plover]]» frå , den 22. november 2009*. 
### Fotnotar