open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Korsvikaspillet Håkon og Kark

**Korsvikaspillet Håkon og Kark** er eit historisk spel som blir framført kvart andre år i Korsvika på Lade i Trondheim. Det første Korsvikaspillet var eit poetisk tablå som vart laga til 800-årsjubileet til Lade kyrkje i 1989 og tatt opp att to år seinare. I 1995 skreiv Idar Lind nytt manus. Dette blir i 2010 framført for niande gong. Musikken er komponert av Frode Fjellheim.

Stykket byggjer på historia om Håkon Ladejarl og trælen Tormod Kark, slik ho blir framstilt av Snorre Sturlason. I tillegg til historiske personar som Tora på Rimol, Olav Tryggvason og skalden Einar Skåleglam, presenterer stykket òg oppdikta personar. 

## Bakgrunnsstoff
* korsvika.no Nettside
Gaupås

**Gaupås** er ei lita bygd i Bergen, ligg mellom Åsane og Ytre Arna, attmed Haugland. På Gaupås finn me òg Arna Stadion, heimebana til idrettslaget Arna-Bjørnar. 

Gaupås er eit gards- og bustadområde, men er og eit våtmarksområde og eit viktig rasteområde for andefugl i trekktid og om vinteren. 

## Bilete

fil:Sangsvanefamilie_paa_Gaupaas.JPG|Songsvanefamilie på Gaupås
fil:Hegre ved Gaupåsvannet.JPG|Hegre på Gaupås
Mariamman

**Mariamman**, **Mariamma** eller **Marikamba**, også kjend som **Mari** (kanskje 'endring' eller 'perle') eller **Amman** ('mor'), er ei modergudinne som blir dyrka på landsbygda i Sør-India, særleg i statane Tamil Nadu og Karnataka, på Sri Lanka og i sørindiske utvandrarmiljø i Søraust-Asia.

Gudinna blir særleg forbunden med sjukdommar som koppar, vasskoppar, meslingar, kolera og tuberkulose. Ho kan både senda og verna mot desse sjukdommane. Ho er òg forbunde med regn og nedkjøling, og blir beden om å senda dette under dei varme sommarmånadane. I tillegg kan ho signa tilbedarar med gode ektefellar, ungar og liknande.

Mariamma blir ofte likna med den nordindiske gudinna Sittaladevi, og mange tilhengjarar ser på dei to som den same gudinna.

## Opphav
Gudinna er kjend under mange namn og er landsbygudinne fleire stader i Sør-India. Det finst òg mange ulike forteljingar om korleis ho blei til og fekk kreftene sine. Dei fleste går ut på at ho blei urettvist behandla av ein eller fleire menn; til dømes ved at ho blei urettmessig skulda for ikkje å vera kysk når ho var det, og drepen; ho blei urettvist forbanna, eller ho blei lurt av den ho gifta seg med.

Gjennom denne urettvise behandlinga, som mange indiske kvinner lett kan kjenna seg igjen i, fekk Mariamma sinne og øydeleggjande krefter. I ei soge brenn ho opp seg sjølv før ho framstår i guddommeleg skikkelse; i andre får ho evna til å påføra andre koppar og lega dei igjen. Det blir til og med fortald at ho vitja gudane og gjorde dei sjuke, og først gjorde dei friske att når dei hadde gjeve henne kraftfulle gjenstandar.

## Tilbeding
Statuar av gudinna blir dekte med kransar av limefrukter. Om sommaren går folk langt med vasskrukker som òg inneheld gurkemeie og nímblad for at gudinna skal verna dei mot epidemiane som ofte kjem på denne tida. Meir brutale former for tilbeding er òg vanleg, til dømes dyreoffer, gjennomstikking av tunga med eit lite spyd og å gå på glødande trekol.

## Tempel
Mange mariammatempel har ei maurtue utanfor der det kan bu ein kobra. Denne blir dyrka som ein gud, og gjeven mjølk og egg i offer.

I tempel til gudinna er ho tradisjonelt representert med ein enkel stein med skarp spiss, som eit spyd, av granitt. I dag er det blitt vanlegare å visa henne i kvinneleg form med fleire par armar.

I tillegg til talrike gudinnetempel over heile Sør-India finst det store tempel til Mariamma i Singapore og Pretoria i Sør-Afrika, begge frå om lag 1900.

## Kjelder
* http://shaktisadhana.50megs.com/DEVI/Mahamariamman.html 

## Bakgrunnsstoff
* ''Marikamba Temple of Sirsi'' på kamat.com
* http://philtar.ucsm.ac.uk/encyclopedia/hindu/ascetic/mariam.html
Tyssedal kraftanlegg

**Tyssedal kraftanlegg** (**Tysso I**) er eit freda kraftanlegg i Tyssedal i Ullensvang kommune. Anlegget vart teikna av arkitekt Thorvald Astrup og vidareført av Victor Nordan. Det vart reist mellom 1906 og 1918 og var det første større høgtrykks kraftanlegget i Skandinavia. 

Kraftstasjonen Tysso I starta produksjonen i 1908 og var ferdig utbygd i 1918 med 15 peltonturbinar på totalt 100 MW. Den gjennomsnittlege årsproduksjonen var på 700 GWh. I 1980 vart fem av røyrleidningane øydelagde, og bortsett frå to av turbinane som heldt fram med produksjonen til 1989, vart produksjonen då stoppa og teken over av Oksla kraftverk.

Tyssedal kraftanlegg er no ein del av Kraftmuseet, som fortel historia om vasskraft- og industrireising i Noreg.

## Freding og status
Kraftanlegget er eit av Noregs mest komplette industrielle kulturminne, og på bakgrunn av dette vart det freda av Riksantikvaren i 2000. Etter dette vart det gjennomført eit stort restaureringsarbeid.

Nokon arbeider for å få anlegget inn på UNESCO si verdsarvliste som kulturminne. 

Bygget er tusenårsstad i Odda kommune og vart Århundrets byggverk i Hordaland og Sogn og Fjordane.

## Bakgrunnsstoff
* Kraftanlegget i Tyssedal på nettstaden til Kraftmuseet.*
Auditorium

**Auditorium** (latin 'høyresal') er eit stort rom med plass til mange menneske der ein kan halda føredrag eller førelesingar.  Ordet vert også nytta overført, om tilhøyrarane i førelesningssalen.

## Arkitektur
Rommet har opphav i gresk og romersk arkitektur, der tilskodarar i amfiteater sat på trappestilte sete i ein halvsirkel rundt ein scene. Også i moderne auditorium er det vanleg å plassera seterekker oppover i trapper. 

Medan det tidlegare var viktig å bygga auditorium med god akustikk slik at den som tala kunne høyrast av alle, er det i dag vanleg å installera lydsystem med det same føremålet. 

Storleiken på auditorium kan variera frå rom med sitjeplassar til rundt tretti tilhøyrarar, til plass for fleire hundre.

## Innreiing
Auditorium har som regel fastmonterte stolar, gjerne med klappsete, slik at ein lett kan gå forbi dei når dei ikkje er i bruk. Små eller store bord ved kvar stol kan gjera det enklare å ta notat.

Seta vender mot eit senter, som regel i eine enden av rommet, der talaren står. Her kan det vera sett opp ei tavle eller andre førelesingshjelpemiddel.
Fiske

**Fiske** er ei primærnæring og ein hobby som går ut på å fanga viltlevande fisk eller skaldyr for mat eller anna bruk. Ein kan fiska både i ferskvatn og saltvatn, frå land, båt, is eller ute i vatnet, med nett, stong, spyd, håv, fiskefelle eller berre nevar. Å vera fiskar er eit eldgammalt yrke, og fiske er i dag ei viktig industrinæring, mellom anna i Noreg. Fiske i stor skala (kommersiell fiske) vert kalla fiskeri. 

## Sjå òg
* Matfisk
* Sjømat
Upanisjad

***Upanisjadane*** (sanskrit उपनिषद्, upaniṣad, 'sitja nære', 'lære') er namnet på ei rekke hinduskrifter som tolker og forklarar Vedaene og hinduismen. Tekstane blir og kalla *vedanta*, som tyder 'enden på Vedaene'. 

Det finst fleire hundre upanisjadar, men alle blir ikkje godtekne av alle retningane innan hinduismen. Som Vedaene blei dei overførte munnleg før dei blei skrivne ned, men språket er som regel klassisk, altså nyare enn den vediske sanskritforma Vedaene bruker.
Bhagavad-gita

**Bhagavad-gita** (sanskrit भगवद्गीता, 'Herresongen') er ein viktig del av det større verket *[[Mahabharata]]*, og blir rekna som ei særs heilag skrift i hinduismen. Songen, på 700 vers, er forma som ein samtale mellom helten Ardjona og guden Krisjna like før slaget ved Kuruksjetra.
Kokautrydding

**Kokautrydding** er ein strategi fremja av regjeringa i Sambandsstatane som eit reiskap i «narkotikakrigen» for å eliminere kultivering av kokaplanten. Blada frå kokaplanten er viktigaste råvara for kokainproduksjon, men samstundes er blada ei vare for sedvanleg bruk hos den lokale folkesetnaden i område kor dei vert dyrka. Folket i desse områda i Colombia, Peru og Bolivia hevdar at utryddingsstrategien påverkar miljø og sosialøkonomiske forhold i samfunnet, og dei motarbeider strategien. Innfødde som til dømes aymaraene på Altiplano ser på kokablad som eit tradisjonelt produkt med mange bruksområde som middel mot hungerkjensle, mot trong etter søvn og mot høgdesjukdom. *[[Cocaleros]]* er ein spansk term for dei som dyrkar kokablad, og slik produksjon for tradisjonsbunden bruk er legal både i Peru og i Bolivia.
Fidel Castro

**Fidel Alejandro Castro Ruz,** kjend som **Fidel Castro,** ( audio) () var statsleiar på Cuba frå 1959 til 2008.

Han stod då i spissen for ein revolusjon, som styrta regjeringa til Fulgencio Batista. Cuba vart gjort om til den fyrste sosialistiske staten på den vestlege halvkula. Han var statsminister til 1976, då han vart president i statsrådet og regjeringa, og var president fram til 2008, då broren Raúl tok over etter at Fidel vart sjuk. Han var òg førstesekretær i det cubanske kommunistpartiet frå grunnlegginga i 1965 til 2011.

## Sjå òg
* Cubakrisa

## Bakgrunnsstoff
Hilde K. Kvalvaag

**Hilde Kristin Kvalvaag** () er ein norsk forfattar, sosialantropolog og journalist oppvaksen i Arna. Ho arbeider ved kommunikasjonsavdelinga på Universitetet i Bergen.

Kvalvaag debuterte med ungdomsromanen *Hjarteklapp* i 2003.

## Bibliografi

* 2003: *Hjarteklapp* – ungdomsroman 
* 2005: *Nattsommarfugl* – ungdomsroman 
* 2008: *Skagerrak* – roman
* 2010: *Fengsla* – ungdomsroman
* 2015: *Lev vel, alle* – roman
* 2017: *Under* – ungdomsroman, saman med Sturla Bang
* 2019: *Over* – ungdomsroman, saman med Sturla Bang
* 2021: *Djuphavsslettene*

## Prisar og utmerkingar
* 2003: Nynorsk barnelitteraturpris av Noregs Mållag for *Hjarteklapp*
* 2006: Kultur- og kyrkjedepartementets litteraturpris for *Nattsommarfugl*  
* 2006: Guro Sandsdalens litteraturpris
* 2008: Sparebanken Vest kunstnarstipend
* 2010: Samlagsprisen for *Skagerrak*
* 2010: Brageprisen for *Fengsla*
* 2010: *Fengsla* vart kåra til Årets nynorskbok i *[[Dag og Tid]]*

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Hilde K. Kvalvaag på Allkunne
* Hilde K. Kvalvaag i Forfatterkatalogen
* Presentasjon av Hilde K. Kvalvaag på nettstaden til Bergen Offentlige Bibliotek
* [Digitaliserte bøker av Hilde K. Kvalvaag hjå Nasjonalbiblioteket](https://www.nb.no/search?q=hilde%20kvalvaag&mediatype=b%C3%B8ker&sort=dateasc&name=%22Kvalvaag%2C%20Hilde%20K.%20(hilde%20Kristin)%22)
Senter for samiske studier ved UiT

**Senter for samiske studier ved UiT Noregs arktiske universitet** er eitt av fleire senter som universitetet har oppretta for satsingsområda sine. Senteret vart oppretta av universitetsstyret i 1990. Målsetjinga var å *bidra til at forskning og undervisning ved Universitetet i Tromsø som har relevans for det samiske samfunnet, betre kan prioriterast og samordnast*. Universitetet har vedteke ein *samisk strategiplan*, ei oppgåve for Samisk senter er å følgje opp denne planen.

Samisk senter har åtte administrativt og fem vitskapleg tilsette. Administrativ leiar for senteret var fra starten av Else Grete Broderstad, Hildegunn Bruland var administrativ leiar i ein periode fram til 2013, no er Else Grete Broderstad attende som leiar for senteret.

## Bakgrunnsstoff
* 
* Samisk strategiplan for Universitetet i Tromsø
Jakt- och fiskesamerna

**Jakt- och fiskesamerna** er eit samisk politisk parti som er representert i Det svenske sametinget. 

Jakt- och fiskesamerna er det største partiet på det svenske Sametinget. Etter sametingsvalet i 2013 hadde partiet ni av Sametingets trettien mandat, tre fleire enn i føre valperiode. I 2017 fekk partiet også ni mandat. Partileiaren er Håkan Jonsson.

## Partiets synspunkt

Til Jakt- och fiskesamernas hovudsaker høyrer alle samane sin rett til land og vatn uavhengig av andre faktorar, slik som yrke, kjønn, arbeid, bustad etc. Partiet meiner at fleire unge og velutdanna samar kjem til å ville flytte attende til Sápmi om dei får dei same rettane som dei samane som arbeider med reindrift.

Partiet arbeider også for at prinsippet «ein person, ei røyst» skal gjelde i samebyane (i staden for å gå ut i frå kor mange rein personen eig, slik som i dag.)

Partiet kjempar mot all form for rasisme og segregasjon, og vil at alle samiske bygningar og kulturelle minnesmerke skal bli restaurert og at utdanning  skal vere tilgjengeleg på alle samiske språk.

## Kjelder
Min Geaidnu

**Min Geaidnu** (Mijá Gäjnno eller Mijjen Geajnoe, svensk «vår veg») er eit samisk politisk parti i det svenske sametinget. Partiet vart danna i samband med at sametinget vart oppretta i 1993, og har vore representert i sametinget sidan det. 

Partiet legg vekt på at det ikkje representerer det ein kallar «samiske særintresser», men det vil drive ein «progressiv» politikk i samband med det samiske folkefleirtalet sine interesser.

## Partileiarar
*2005–2013: Sara Larsson
*2013–2014: Ol-Johán Sikku
*2015–: Christina Åhrén

## Representasjon i Sametinget
*1993: Tre mandat
*1997: Tre mandat
*2001: To mandat
*2005: Tre mandat
*2009: Tre mandat (Sara Larsson, Odd Willenfelt og Hanna-Sofie Utsi)
*2013: Fire mandat (Ol-Johán Sikku, Sara Larsson, Christina Åhrén og Stefan Mikaelsson)
*2017: Eit mandat
*2021:Eit mandat
## Kjelder
Sámiid Riikkabellodat

**Sámiid Riikabellodat** (samelandspartiet), er eit samisk politisk parti i det svenske sametinget. Partiet vart danna i samband med at sametinget vart oppretta i 1993 som den politiske greina av Svenska Samernas Riksförbund. Under sametingets første mandatperiode vart organisationen delt og den partipolitiske delen vart fristilt frå riksförbundet. Partiet tok då namnet Sámiid Riikabellodat. Delinga var likevel ikkje ei splitting, men ei organisatorisk omstrukturering, og partiet held fram med å drive politikken sin i samråd med riksförbundet sine oppfatningar. Partileiar er Lars-Anders Baer.

## Valresultat og regjeringsperiodar

1993 fekk partiet 23,8 % (7 mandat i sametingsfullmäktige) av røystene i sametingsvalet, og danna regjering med fire andra parti. I 1997 tapte partiet regjeringsmakta, med berre 19,1% (6 mandat) av røystene, men i 2001 kunne dei på nytt danne regjering. Denne gongen i lag med Skogssamerna, Min Geaidnu og Laahkoeh. I valet 2005 fekk partiet 8 mandat.
Tyssebotn

**Tyssebotn** ligg i Osterøy kommune. Staden heiter eigentleg Tysse eller Tøsse,(Gamalt namn er Elvikbotn). Tyssebotn ligg lenger oppe i fjellet. Sidan det var fleire stader som heiter Tysse endra Postverket namnet til Tyssebotnen.

Tysse er ei lita bygd, likevel har dei kjendte merkevarer som Bjørn havregryn og Tysse biltilhengarar.

Tysse tyder elvedele eller elv som deler seg.

## Bakgrunnsstoff
* http://media.iet.hist.no/molle/ 
* http://www.tysse.no/?page=75&show=388&news=40
Ole Monsen Mjelde

**Ole Monsen Mjelde** () var ein norsk bonde og Venstrepolitikar.

Mjelde kom frå Mjeldalen i Haus formannskapsdistrikt i Hordaland. Han var underoffiser fram til 1918, då han som fanejunker tok avskil. Han var stortingsmann for Hordaland i 1910-1936 og president i odelstinget 1919-1920. Han var arbeidsminister i Gunnar Knudsens andre regjering 1920, i Blehrs andre regjering 1921-23 og i dei tre regjeringane til Mowinckel.

## Kjelder

*
Rinnanbanden

**Rinnanbanden** var oppnamnet på ei gruppe nordmenn i tysk teneste under den andre verdskrigen. Han heldt til i Trondheim og blei leia av Henry Rinnan. Rinnanbanden dreiv innfiltrasjon av motstandsrørsla og blir hugsa for sin grove tortur av arresterte landsmenn. I det norske landssvikoppgjeret etter krigen vart Rinnan og elleve andre frå Rinnanbanden dømde til døden. Henry Rinnan, Bjarne Jenshus, Aksel Mære, Harry Rønning, Harry Hofstad, Olaus Hamrun, Per Bergeen, Kristian Randal, Harald Grøtte og Hans Egeberg vart avretta ved skyting.
Visjnu

**Visjnu**, òg stava **Vishnu** (devanagari विष्णु, Viṣṇu) er ein av dei viktigaste gudane i hinduismen. Konene hans er Laksjmi og Bhumidevi. Han vert sett på som oppretthaldaren av ordenen i verda, som i hinduismen vert kalla for dharma. Det vil seie at han held på balansen mellom godt og vondt. Dersom det vonde skulle kome til å ta overhand, kjem Visjnu ned i form som ein av hans ti *[[avatar]]ar*. Dei to viktigaste avatarane til Visjnu er Rama og Krishna. Han rir på den store ørna Garuda, eller på den enorme slangen Sjesja saman kona si. Visjnu vert gjerne framstilt med fire armar og som ein Gud fylt av kjærleik og medkjensle. Dei som tilber Visjnu, eller former av han, vert kalla visjnuittar og utgjer om lag 70 % av alle hinduane.

## Bakgrunnsstoff
Mons Ivar Mjelde

**Mons Ivar Mjelde** () er ein norsk fotballtrenar og tidlegare spelar frå Haus på Osterøy. Han er no trenar i eliteserieklubben IK Start. 

## Karriere
Mons Ivar «mål-Mons» Mjelde var ein rutinert spiss og dyktig med hovudspel. Han var to sesongar i Austerrike og returnerte heim til Brann og Osterøy sumaren 1996. Han var på utlån til Sogndal i 2001. Han spela 160 kamper for Brann (128 serie) og laga 72 mål (55 serie). I sesongen han kom heim frå Austerrike (1996) laga han 19 mål på 15 kamper i serien.

Som spelar har Mjelde har 3 A-landskampar kor han laga 2 mål. Han fekk Kniksen-prisen i 1996 som «Beste Angripar», seriesølv i 1997 og 2000, seriebronse i 1999, cupsølv i 1999, og kom til kvartfinale i Cupvinnarcupen i 1996/97. 
 
Han slutta som  spelar i august 2001  og tok over jobben som trenar for Branns reservelag. Då Teitur Thordarson slutta som hovudtrenar i Brann i desember 2002 overtok Mjelde jobben som hovudtrenar. Som trenar har han leia Brann til cupgull i 2004 og seriegull i 2007 og er såleis ein av dei mest suksessrike Brann-trenarane i historia. Han var hovudtrenar for Sportsklubben Brann 2003 til 2008.

Mons Ivar Mjelde annonserte 7. oktober 2008 han kom til å trekke seg som hovudtrenar for Brann etter sesongen var over.

## Tida etter Brann

1. juni 2009 blei Mons Ivar Mjelde presentert som ny Bryne-trenar. Adeccoligaklubben, som låg på nedrykksplass vart sikra plass i ligaen for neste sesong under leiarskapen til Mjelde. Mjelde trente klubben resten av året.

Mjelde trente også Osterøyklubben Valestrandfossen Hjellvik Fotball ein periode i 2009. Frå 12. juli 2011 tok han over som hovudtrenar i IK Start.

## Karriere som spelar
*Hausvik
*Moster
*Brann
*Bryne FK
*Lillestrøm
*Austria Wien
*Sogndal.

## Karriere som trenar

## Kjelder
* SK Brann.org
* Mons Ivar Mjelde på bokmålswikipediaen

## Bakgrunnsstoff
Klorid

**Klorid** er det negative ionet av klor, (Cl-). Det er eit anion, og har eit elektron meir enn det nøytrale kloratomet. Salta av saltsyre (HCl) inneheld ionet. Ofte vert ordet **klorid** brukt som ei fellesnemning for desse. 

Ordet kan òg nyttast om  kjemiske sambindingar der minst eit kloratom er kovalent bunde til molekylet. Dette gjer at klorid kan vera både organiske og uorganiske. 

## Eksempel på klorid
Natriumklorid (NaCl) og kalsiumklorid (CaCl2) er uorganiske salt.
Fosfortriklorid, disvoveldiklorid er kovalente uorganiske klorid.

Metylklorid (CH3Cl) er eit organisk klorid. Denne sambindinga vert som regel kalla klormetan.   

## Bakgrunnsstoff
Pave Pius XII

**Pius XII** () var pave frå 2. mars 1939 til han døydde i 1958. 

## Livssoge
Den framtidige paven var fødd i Roma i Italia som Eugenio Maria Giuseppe Giovanni Pacelli, son av advokaten og adelsmannen Filippo Pacelli og Virginia Graziosi. Han studerte teologi og tok dessutan doktorgraden i juss før han lèt seg prestevie. Før Pacelli vart vald til pave i 1939 gjorde han karriere i teneste hjå kurien. Mellom anna var han professor i kanonisk rett ved det pavelege instituttet Apollinaire og frå 1909 til 1914 professor i kyrkjeleg diplomati ved det pavelege diplomatakademiet. Han var nuntius i Bayern (1917), og i 1920 vart han den fyrste pavelege nuntius for (heile) Tyskland. Han forhandla fram konkordata mellom Vatikanet og Bayern (1924) og Preussen. Frå 1925 var han nuntius i Preussen (konkordat 1929). Då han vart utnemnd til kardinal vart han kalla heim etter 12 år i Tyskland. Pacelli hadde deretter stillingar som kardinalstatssekretær og kardinalkammerherre. I denne funksjonen fylte han den politiske lina til pave Pius XI, der han viste seg som ein dyktig diplomat. I dei fylgjande åra vart han førebudd av Pius XI som paveetterfylgjar. Han deltok i rikskonkordatet i 1933 og ved utarbeidinga av encyklikaen *[[Mit brennender Sorge]]*.

## Paveval
Konklavet 2. mars 1939 valde han etter det som vert sagt med 61 av 62 stemmer (utan hans eiga) i tredje valomgang til pave, og han vart innsett 12. mars det året.

I encyklikaene sine, mellom anna *Mystici corporis Christi* (1943) om kyrkja og *Humani generis* (1950) om tru og teologi, tok han stilling til aktuelle spørsmål. Under jubelåret 1950 proklamerte han dogmet om jomfru Marias opptaking i himmelen, i encyklikaen *Munificentissimus Deus*. Det var einaste gong i det tjuande hundreåret ein pave gjorde bruk av retten til å erklære paveleg feilfridom.

## Ettermæle
Pave Pius døydde i Vatikanbyen. Han vart helgenkandidat på 1990-talet, og er no gjeven status som *venerabilis* (ærverdig), eit tidleg stadium i heilagkåringsprosessen.

Pave Pius XII har vorte skulda for passivitet i forhold til jødeforfylgingane under andre verdskrigen.

## Bakgrunnsstoff
Ekornfamilien

**Ekornfamilien** er ei gruppe enkelttanna gnagarar i familien *Sciuridae* (frå gresk *skia*, 'skygge' og *oura*, 'hale', med andre ord «hale som kastar skugge»). I Noreg finst arten raudt ekorn som vanlegvis berre blir omtala som ekorn.

## Artar
Familien omfattar over 250 artar inndelt i rundt femti slekter. Dei dyra ein først og fremst tenkjer på som ekorn i nordlege delar av verda er dei som bur i tre, men også præriehundar og murmeldyr høyrer til ekornfamilien. 

Ekorn har ein hale med stritt hår, men ikkje nødvendigvis ein stor, pelskledd hale. Bakbeina er kraftige, og ekorna går ofte oppreist på to bein og bruker framføtene som «hender». Dei har fire frie tær med kraftige klør på frambeina og fem på bakbeina. Hovudet kan ha noko forskjellig form i ulike artar.

## Trelevande ekorn
Trelevande ekorn er smidige klatrarar som lever i tre. Dei har ein hale som med sin tjukke pels er nesten like stor som resten av kroppen; denne vert brukt til å halda balanse og manøvrera ved hopp. Mange treekorn har spisse duskar på øyro. Artar som lever i nordområde går som regel i uekte dvale om vinteren.

## Bakkelevande ekorn
Bakkelevande ekorn bur som regel under bakken, ofte i store koloniar. Til denne gruppa reknar me m.a. præriehundar og murmeldyr. Bakkelevande ekorn har oftast kort og robust pels, store augo og mindre øyro og hale enn dei trelevande slektningane sine. Fleire av artane går i ekte dvale.

## Bakgrunnsstoff
Kråke

**Kråke** (*Corvus cornix*) er ein grå og svart fugl i kråkefamilien. Ho har tilhald i Noreg heile året, men ein finn henne sjeldan over tregrensa.

## Skildring

Kråka er om lag 50 cm. Ho er typisk grå og svart i karakteristisk mønster. Kråka er ein god del mindre enn ramnen og i motsetning til ramnen har kråka tverrskoren stjert. Når kråka er i flukt, har ho rolege vengeslag og er sjeldan i seglflukt. Kråkelyden er eit håst «kraa». Fuglen har ein varierande klang og styrke i røysta si. 

## Levevis
Kråka er ein standfugl, men kan òg trekkja. Ho finst over heile Noreg. Mange av kråkene overvintrar langs kysten fordi det er lettare å finne mat der. Mange kråker trekkjer i oktober til Danmark, Tyskland, Nederland, Belgia, og Storbritannia. Dei vender attende i mars-april.

Mange har sett kråka på søppelplassar, men du finn henne i alle landskapstypar, oftast i kulturmark. Ho finst på fjellet opp til 1000 meter over havet. Etter Norsk Ringmerking-Atlas kan kråka bli over 16 år og 3 månader

### Mat
Kråka et det meste ho kjem over. Ho et insekt, muslingar, frosk, smågnagarar, fuglar, fugleegg, åtsel, bær, korn og liknande. 

### Hekking
Kråka har same make heile livet. Paret byggjer reiret sitt saman. Reiret byggjer dei i tre, buskar eller i ein fjellvegg, og dei held gjerne til på den same staden heile livet. Dei byggjer reiret av kvister, jord og leire. Til å fôra reiret bruker dei fjører, dun, hår, tøystumpar, papirbitar eller liknande. Av og til blir reira brukte om igjen. Viss ein framand fugl legg egg i kråka sitt reir, behandlar kråka det som sitt eige i staden for å eta det.

Kråka legg 3–6 egg i april–juni. Hoa ruger på egga i 18–20 døgn. Egga er som oftast blågrøne med tettstilte grå og brune flekker. Dei blir klekte etter om lag 31 døgn. Når fugleungane er klekte, hjelper både hoa og hannen med å mate dei. Dei blir som oftast mata med oppgulp.

## Bakgrunnsstoff
Aum

**«Aum»** eller **«om»** er ei staving som har ei viktig praktisk, symbolsk og filosofisk tyding innan hinduismen og avleia religionar. Lyden står for dei opphavlege guddommelege vibrasjonane i verda, og blir brukt i ei rekke hinduiske tekstar og i noko nær alle bøner og mantra. I følgje nokre tolkinga blei verda me sansar skapt av denne lyden, og eit ekko av han finst i kvart levande vesen.

Aum er òg kjend som *pranava mantra*, 'nynnemantraet', eller *udgitha*, 'oppoversong'.

## Lyden
«Aum» er sett saman av tre lydar, /a/, /u/ og /m/. Desse skal stå for treeininga av skaparen Brahma, vedlikehaldaren Visjnu og øydeleggjaren Sjiva, eller for dei tre formene for medvit: Vake, draum og djup søvn.

## Teiknet

Nedskrive med devanagariskrift har aum-symbolet (ॐ) blitt kjend over heile verda. Sjølv om ordet er best kjend i denne forma frå sanskrit og hindi, kan ein sjølvsagt òg skriva «aum» med ulike skriftsystem. Også då blir teiknet rekna som heilag. «Aum» i devanagari er ॐ (Unicode U+0950) og med tibetansk skrift ༀ (Unicode U+0F00).

## Bruk

«Aum» er brukt som pynt på bygningar, smykke, klede og liknande, også av ikkje-truande. Det er likevel som religiøst symbol at tydinga er sterkast, og «aum» er i flittig bruk under hinduiske seremoniar.

«Aum» innleier svært mange bøner og gudehelsingar, som i mantraene «Aum namó Narajana», til Visjnu, «Aum namó Sjivadja» til Sjiva, eller bøna «Om djai djagadisj». 

Innan buddhismen er lyden best kjend frå mantraet «Om mani padme hum». Ein finn han òg igjen i sikhismen, der han innleier bøna «Mul mantar» med «Ek omkar».

Uttale av eit langtrukke «aum» kan vera del av meditasjon. Det skal då verka avslappande og lækjande.

## Kjelder
* http://www.boloji.com/hinduism/001.htm 

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aum|Aum]]» frå ,  den 23. mars 2006.*
Potharadju

**Potharadju** (også stava **potharaju** og **potaraju**) er namnet på ein type gudar og ein prestekaste på landsbygda i Andhra Pradesh. Dei har begge ein vernande funksjon i høve til jorda, grøda og landsbyane sine, og høyrer til eldgamle dravidiske tradisjonar.

## Guden
Guden Potharadju er symbolisert med ein enkel, kvitmåla stein kvar bondefamilie har på jorda si. Ein pyntar steinen med gurkemeie og ofrar ved kvar innhausting eit lite dyr, til dømes ein kylling, til guden. Til gjengjeld vaktar han åkeren mot tjuvar og ville dyr. Potharadju-steinane nyttar verkeleg, ettersom få våger å stela frå ein åker der dei ser ein slik stein.

## Presten
Potharadju er òg ein type landsbyprest som speler ein viktig rolle i ulike tradisjonelle seremoniar. Dei er kjenneteikna ved langt, uklipt hår som ein meiner gjev dei magiske krefter. Prestane kan gje vernande amulettar og har i oppgåve å dansa rundt lik ved dødsfall.

### Landsbyfesten
Under grødehøgtida *ora panduga* ('landsbyfesten') vil presten til dømes først ofra ein vassbøffel. Med innvolane til dyret rundt halsen og ei korg med korn på hovudet signer han så markene. Seinare under høgtida drep potharadjuen  eit offerdyr, typisk eit lam eller eit kje, ved å slita over halsen på det med tennene.

### Djogini
Potharadjuen er òg den som gjer unge jenter om til djogini, ei form for prestinner som òg fungerer som rituelt prostituerte for heile landsbyen. Det er ofte presten som ber familien til ei jente om å gje henne opp som djogini, vier henne til gudinna som barn, og fullfører seremonien når ho kjem i puberteten &mdash; av og til òg ved å liggja med henne. 

### Haldningar
Prestekasten skil seg ut ved at dei blir rekna som urørbare &mdash; til forskjell frå andre hinduiske prestekastar, som rituelt sett blir rekna som dei reinaste. Dette har truleg samanheng med at potharadjuane har så mykje med død og drap å gjera. 

Nokre stader kan dei oppleva å bli utstøytte frå samfunnet ved at ungar blir nekta skulegang og at foreldra ikkje bli tillatne å arbeida på markene, ettersom dei kan bringa ulukke. Prestane kan òg få skulda for uår, ettersom handlingane deira ved grødefesten tydelegvis ikkje verka. 

Ettersom ein prøver å avskaffa kastesystemet i India, gjer både frivillige organisasjonar og dei indiske styresmaktene forsøk på å avslutta prestetradisjonen. Folk frå potharadjufamiliar finn det likevel vanskeleg å forlata yrket, ettersom dei er fattige, og det blir venta av dei at dei skal oppretthalda tradisjonane.

## Sjå òg
*Ammavaru

### Kjelder
*Dyrking av Potaraju (engelsk)
*Kort om Potaraju-dyrking på berclo.net (fransk)
*Efforts to reform pothurajus/jogin in Nizamabad, Andhra Pradesh (engelsk)
* Red letter day for Potharajus  i *[[The Hindu]]* (engelsk)
*Indian priests join in effort to end prostitution tradition i *[[Daily Times]]* (engelsk)
Valbergtårnet

**Valbergtårnet** er eit tårn i Stavanger, bygd i 1853. Bygget er teikna i nyromansk stil, av arkitekt Christian H. Grosch. I tårnet sat det lenge vektarar. Mellom deira oppgåver var å varsla om brann. I tårnet er det laga til eit lite museum til minne om dette. 

## Bakgrunnsstoff

* Vektermuseet i Valbergtårnet  www.kulturnett.no
* Valbergtårnet, Valbergjet www.artemisia.no
*
Ratri

**Ratri** eller **Ratridevi** er gudinne for natta i vedisk hinduisme. Ho er sett på som ei vennlegsinna gudinne som gjev kvile og kan verna mot mørke trugsmål som kjem om natta, som tjuvar og rovdyr, eller i overført tyding dårlege eigenskapar, som gråde og sinne. 

Gudinna er skildra som ei svart ung kvinne med langt, laust hår og ei løkke i handa i *[[Samaveda]]*. Det viktigaste hymnet til Ratridevi er *Ratrisukta* i *[[Rigveda]]*. Ein dyrka Ratri om natta, til dømes ved å messa dette hymnet.

## Samband med andre gudar
Ratri er syster til Usjas, morgonen, og nokre stader òg til Agni, elden. Ho er dotter av Dyaus.

Ein har sett henne i samband med gudinna Vagdevi, eller Sarasvati, ettersom dei to har mange likskapar. Andre har vidareført henne til den mørke og skremmande gudinna Kali.

Ettersom *ratri* ganske enkelt tyder 'natt' på sanskrit, finn ein ordet igjen i mange samanhengar som ikkje har med gudinna å gjera, til dømes i namnet på høgtidene navaratri og sjivaratri.

## Kjelder
* *[http://www.spiritandflesh.net/text_Tantra_Tantrik_HinduReligion_ShaktiandShakta_Shiva_ArthurAvalon.htm Tantra and the Tantrik Hindu religion : Shakti and Shakta]* av Arthur Avalon (Sir John Woodroffe)]
* *[http://www.sacred-texts.com/hin/iml/index.htm Indian Myth and Legend]* av Donald A. Mackenzie
* Ratri Sukta: Ode to The Deity of Night  av Srinjay Chakravarti
Tupac Shakur

**Tupac Amaru Shakur** (), fødenamn **Lesane Parish Crooks**, var ein kjend rappar frå USA.

Tupac er kanskje mest kjend under aliaset 2Pac, som han tok då han byrja å spela med rappegruppa Digital Underground. Mot slutten av livet tok han også aliaset *Makaveli* etter den italienske adelsmannen og forfattaren Niccolò Machiavelli.

Shakur var fødd i Bronx i New York. Han døydde i Las Vegas etter å ha blitt skoten av ukjende i ein forbipasserande bil. Mor hans, Afeni Shakur, var medlem av Black Panthers, 'Svarte pantarar', som kjempa for afroamerikanarar mellom anna gjennom valdsbruk, og var gravid medan ho sett i fengsel for å ha framsett bombetruslar. Far hans, Mutulu Shakur, var også med i den omstridde organisasjonen.
1950-åra

**1950-åra** var prega av desse hendingane:

## Verda
* Koreakrigen raste frå 1950 til 1953
* Sovjetunionen og Storbritannia utvikla atomvåpen.
* Opprettinga av militæralliansen Warszawapakta.
* Den europesiske fellesskapen (EF) blei oppretta.
* Utspelinga av Suezkrisa.

* Vest-Tyskland blei anerkjend som sjølvstendig stat av 15 nasjonar og fekk medlemskap i NATO.
* Opprør i Ungarn i 1956 blei slått ned.

### Teknologi
* Den første regulære kringkastinga av fargefjernsyn kom til i USA.
* Sovjetunionen skaut opp den første menneskeskapte satellitten, Sputnik 1, deretter Sputnik 2 med hunden Laika om bord, og seinare månesondane Luna 2 og Luna 3.

## Noreg
* Opptøyar i Oslo etter premieren av filmen *[[Rock Around the Clock]]*.
* Kong Haakon VII døydde i 1957, og Kronprins Olav overtok som konge av Noreg.
Bybrua i Stavanger

**Bybrua i Stavanger** er ei bru i Stavanger kommune, frå Storhaug til Hundvåg. Brua var den første skråstagbrua i Noreg, opna i 1978. 

Hovudspennet er på 185 m, medan samla lengd er 1067 m. 

Erik Ruuds mek. verksted hadde stålentreprisen.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Berbiske språk

**Berbiske språk** (tamazight: *tutlayin timaziɣin*, skreve med tifinagh: ⵜⵓⵜⵍⴰⵢⵉⵏ ⵜⵉⵎⴰⵣⵉⵖⵉⵏ, fransk: *langues berbères*) er ei språkgruppe som høyrer inn under afroasiatiske språk. Dei ymse tamazightiske språka vert tala over heile Maghreb, frå Kanariøyane (no utd.) i vest, til Egypt i aust og Burkina Faso i sør.

I Europa vart ordet «berbar» ofte nytta. Dette ordet stammar frå det greske ordet *bárbaroi* βάρβαροι, som opphavleg tydde *utlending* som tala eit uskjøneleg språk, men som etter kvart kom til å tyda ein ukulturert og/eller ukunnig person. Under romersk okkupasjon av Nord-Afrika vart ordet *bárbaroi* latinisert, til *barbari*. Då arabarane innvaderte Magreb, arabiserte dei ordet til *al-barbar* البربر, noko som franskmennene igjen galloiserte til *berbères* då dei okkuperte området.

Det er om lag 20–30 ulike språk i denne gruppa (litt etter korleis ein reknar), som for det meste ikkje er innbyrdes forståelege.

## Klassifisering av berbiske språk

Å klassifisere dei individuelle tamazightiske språka er ikkje lett, noko som har gjeve seg utslag i at klassifiseringa har variert ein god del det siste hundreåret. For tida verkar det som det er rimeleg semje om følgjande klassifisering:
* Nordlege tamazightiske språk
** Kabylsk (Taqbaylit)
** Marokkanske Atlas-tamazightiske språk
** Zenatisk
* Nefusa-Siwa-språk (austlege)
** Siwisk
** Awjila-Soknaiske språk
* Ghadames-Awjila-språk
* Tuareg-språk
* Zenaga-språk

## Fotnotar
Om

**Om** (russisk Омь) er ei elv i sør i Det vestsibirske låglandet i Russland og ei av sideelvane til Irtysj frå høgre. Elva er 1091 km lang og har eit nedslagsfelt på . Elva har ei middelvassføring på 814 m³/s. 

Om har utspring i Vasjuganmyrene på 145&nbsp;moh, i grenseområda mellom Novosibirsk og Omsk oblast. Ho renn frå her hovudsakleg vestover gjennom dei nordlege delane av Barabasteppene. Frå midten av elva byrjar ho å meandere kraftig og munnar ved byen Omsk i elva Irtysj, på 69&nbsp;moh.

Nær munningen har ho ei vassføring på 50&nbsp;m³/s (minimum i mars med 4,9&nbsp;m³/s, maksimum i juni med 156&nbsp;m³/s). I den nedre delen er elva 120&nbsp;m brei og 2&nbsp;m djup med ein straum på 0,3&nbsp;m/s. Dei viktigaste sideelvane er Itsja, Kama og Tartas.

Om frys til i månadsskiftet oktober / november og er isdekt til vårløysinga i april / mai. Elva er farbar til Kujbysjev ved høg vasstand, men er ikkje ein offisiell vassveg.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Om (elv)|Om (elv)]]» frå , den 31. oktober 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** Store sovjetiske leksikon
*** R-ArcticNET - Eit regionalt, elektronisk, hydrografisk datanettverk for den arktiske regionen
*** Liste over vassvegane i den russiske føderasjon (Regjeringsforordning av 19. desember 2002)  (russisk)
1980-åra

**1980-åra** er tidsrommet frå 1980 til 1989.

## Hendingar i utlandet

* Den kalde krigen var på sitt kaldaste.
* Dei første NMT-netta for mobiltelefoni vart sette i drift.
* Den personlege datamaskinen vart oppfunnen.
* Kompaktplata vart teken i bruk for lagring og omsetjing av musikk.
* Dei første romferjene vart konstruerte.
* Sjukdomen AIDS vart oppdaga.
* Tsjernobyl-ulukka spreidde radioaktiv forureining over delar av Europa.
* Berlinmuren fall i 1989.
* Dei første hand-heldte mobiltelefonapparata vart laga.

## Hendingar i Noreg

* Gro Harlem Brundtland vart den første kvinnelege statsministeren i Noreg.

## Viktige personar

* Gro Harlem Brundtland
* Leonid Brezjnev
* Mikhail Gorbatsjov
* Ronald Reagan
* Margaret Thatcher
* Michael Jackson
* Madonna
* François Mitterrand
* Helmut Kohl
* Saddam Hussein
* George H.W. Bush
* Kim Il-sung
* Indira Gandhi
* Augusto Pinochet
* Fidel Castro
* Yitzhak Shamir
* Pave Johannes Paul II
* Diego Maradona
1990-åra

## Hendingar i utlandet

* Dei første GSM-netta vart sette i drift.
* Folkemordet i Rwanda

## Hendingar i Noreg

* OL på Lillehammer

## Viktige personar

* Nelson Mandela
* George H.W. Bush
* Bill Clinton
* Boris Jeltsin
* Mikhail Gorbatsjov
* John Major
* Tony Blair
* François Mitterrand
* Jacques Chirac
* Helmut Kohl
* Gerhard Schröder
* Saddam Hussein
* Yasir Arafat
* Yitzhak Rabin
* Kim Il-sung
* Fidel Castro
* Slobodan Milošević
SPQR

**SPQR** er ei forkorting for **Senatus Populusque Romanus**, dvs. «det romerske senatet og folket». Forkortinga var først ei nemning på den romerske republikken og deretter 
Romarriket under dei romerske keisarane. Forkortinga har seinare vore nytta som eit synonym for Roma kommune.

Inskripsjonen på Saturntempelet på Forum Romanum (i Roma) lyder: «SENATVS POPVLVSQVE ROMANVS INCENDIO CONSVMPTVM RESTITVIT», dvs. «Senatet og det romerske folket attoppbygde dette (tempelet), etter at det vart øydelagd av eld».

Nokre gongar vert den meir humoristiske italienske forvrenginga *Sono Pazzi Questi Romani*, d.v.s. *Dei er ikkje kloke, dei der romarane*.  Mellom anna er dette kjend frå teikneserien om Asterix.

## Merknadar
Jan Erik Rekdal

**Jan Erik Rekdal** () er ein norsk lyrikar og vitskapsmann. Han er professor i irsk språk og kultur ved Institutt for lingvistiske og nordiske studium, Universitetet i Oslo og har omsett irsk litteratur til norsk.

Han vart medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi (2020). 
## Skrifter

### Eigne
* Vandring på verdens vestkyst. Dikt. Oslo 1975. (Òg nokre omsette dikt.)
* Linedanseren. Dikt. Oslo 1976.
* Med sentrum i periferien. Dikt. Oslo 1978.
* Månens vikariat. Dikt. Oslo 1981.
* Oppstandelse nærvær. Dikt. Oslo 1985.
* *Interaction of pagan and Christian traditions in mediaeval Irish narratives* Collegium Medievale 3, 5-18. 1990.
* *The Irish Ideal of Pilgrimage* i Härdelin A. (ed.) In Quest of the Kingdom - Ten Papers on Medieval Monastic Spirituality Bibliotheca Theologiae Practicae 48, 9-26. Stockholm 1991.
* From profile to face : an analysis of the portrayal of Colum Cille in his sixteenth-century Life by Maghnus Ó Domhnaill - Betha ColuimbChille. Avhandling. Oslo 1995.
* I Rumis skygge. Dikt. Oslo 1997.
* *Parallels between the Norwegian Legend of St Sunniva and Irish Voyage Tales* H.B. Clarke, M. Ní Mhaonaigh & R. Ó Floinn (red.)Ireland and Scandinavia in the Early Viking Age, 277-287. Four Courts Press, Dublin 1998.
* Irland forteller. Redaktør, innleiing. Oslo 2000.
* Masker. Redaktør, med Andreas Sveen. Oslo 2000.
* Sunnivalegenden - irsk rekved mellom norrøne fjæresteiner? Artikkel. Oslo 2004.
* *Hotellvertens bedrøvelse og andre samtaler*. Dikt. Oslo 2007

### Omsettingar
* Irsk lyrikk. Dikt. Oslo 1985.
* Poesi i margen. Essay om eldre irskspråklig naturpoesi. Oslo 1997.
* Ó Cadhain, Máirtín: Kirkegårdsjord. Med etterord. Oslo 1995. 
* Keltiske myter. Verdens Hellige Skrifter, Bokklubben, 2006 

## Utmerkingar
* 1978 Hartvig Kirans minnepris

## Bakgrunnsstoff
	
* Store Norske Leksikon om Rekdal.
Gotlands län

**Gotlands län** er eit len i Sverige. Lenet omfattar landskapet Gotland som ligg på ei øy i Austersjøen. Gotlands län fell saman med Gotlands kommune. Gotland er det minste lenet etter folketal, med 61 000 innbyggjarar. Administrasjonsstaden er Visby.

### By
* Visby

### Herad
* Gotlands norra härad
* Gotlands södra härad

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Gävleborgs län

**Gävleborgs län** er eit len i Sverige. Det grensar til lena Uppsala län, Västmanlands län, Dalarnas län, Jämtlands län og Västernorrlands län.

## Landskap

Landskapa Gästrikland og Hälsingland omfattar nesten heile dagens Gävleborg län.

## Administrasjon
Hovudoppgåvene for lensadministrasjonen er å utføre dei oppgåvene gjeven av Riksdagen og den svenske regjeringa, å koordinere og oppmuntre til økonomisk vekst i länet og ivareta rettstryggleiken.

## Byar i Gävleborgs län

*Bollnäs
*Gävle
*Hudiksvall
*Sandviken
*Söderhamn

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gävleborgs län|Gävleborgs län]]» frå ,  den 24. juni 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*Statistiska centralbyrån 31 mars 2009

## Bakgrunnsstoff

*
Jämtlands län

**Jämtlands län** er eit len i Sverige. Jämtlands län ligg sør i Norrland, men i midt- Sverige og omfattar landskapa Jämtland og Härjedalen i tillegg til delar av Ångermanland og Hälsingland. Nokre mindre område i Dalarna, Medelpad og Lappland inngår i lenet. Jämtlands län utgjer 12 % av den totale flatevidda til Sverige, 49 443 km&sup2;. Største byen og administrasjonssenter er Östersund. 

## Landskap
Jämtlands län er delt inn i landskapa Jämtland og Härjedalen.

## Administrasjon
Hovudoppgåvene for lensadministrasjonen er å utføre dei oppgåvene gjeven av Riksdagen og den svenske regjeringa, å koordinere og oppmuntre til økonomisk vekst i länet og ivareta rettstryggleiken. 

## Byar
* Östersund

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Skåne län

**Skåne län** er eit len i det sørlege Sverige. Det grensar til lena Hallands län, Kronobergs län og Blekinge län.

## Landskap
Landskapet Skåne har omtrent dei same grensene som dagens Skåne län. Skånes landskap er òg særs flatt, noko som har sett sitt preg på jordbruket i Skåne. Det høgaste punktet i Skåne er Söderåsen (212,2 moh).

## Administrasjon
Skåne län vart danna i 1997 ved at dei to skånske lena *Malmöhus län* og *Kristianstads län* vart slått saman til ei eining. Fram til samlinga var det dårleg offentleg kommunikasjon mellom dei to delane av landskapet. Ein av dei første oppgåvene i regionen var å opprette buss- og toglinjer mellom dei to tidlegare lena ved å skipe selskapet Skånetrafiken.

Hovudoppgåvene for lensadministrasjonen er å utføre dei oppgåvene gjeven av Riksdagen og den svenske regjeringa, å koordinere og oppmuntre til økonomisk vekst i länet og ivareta rettstryggleiken. 

Skåne län er eit av lena som har fått (som ei prøveordning saman med Västra Götaland og Gotland) utvida ansvarsområde delegert frå den sentrale svenske regjeringa.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Skåne län|Skåne län]]» frå ,  den 24. juni 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*Statistiska centralbyrån 31. mars 2009.

## Bakgrunnsstoff

*
Stockholms län

**Stockholms län** er eit len i Sverige. Det ligg aust i Svealand og grensar til Uppsala län og Södermanlands län. I dette lenet bur rundt ein femtedel av innbyggjarane i landet, og det er det tettst folkesette i Sverige.

Administrasjonsstaden for lenet er den svenske hovudstaden Stockholm. Før 1968 var Stockholm by styrt som eiga administrativ eining.

## Byar og tettstader
Tettstadene i Stockholms län går i mange høve ut over kommunegrensene. I 2005 var dei ti største tettstadene:

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Stockholms län|Stockholms län]]» frå ,  den 26. desember 2010.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Södermanlands län

**Södermanlands län** er eit len på søraustkysten av Sverige. Det grensar til lena Östergötlands län, Örebro län, Västmanlands län, Uppsala län og Stockholms län.

## Landskap

Landskapet Södermanland omfattar omtrent heile dagens Södermanlands län og ein del av Stockholms län.

## Administrasjon
Hovudoppgåvene for lensadministrasjonen er å utføre dei oppgåvene gjeven av Riksdagen og den svenske regjeringa, å koordinere og oppmuntre til økonomisk vekst i länet og ivareta rettstryggleiken. 

## Byar i Södermanlands län
*Eskilstuna
*Flen
*Katrineholm
*Mariefred
*Nyköping
*Oxelösund
*Strängnäs
*Torshälla
*Trosa

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Södermanlands län|Södermanlands län]]» frå ,  den 24. juni 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

*
Värmlands län

**Värmlands län** er eit len i det midtre Sverige. Det grensar til lena Dalarnas län, Örebro län og Västra Götalands län og dei norske fylka Østfold, Akershus og Innlandet.

## Landskap
Landskapet Värmland omfattar omtrent heile dagens Värmlands län, samt Karlskoga i Örebro län og Amnehärads församling i Gullspångs kommun i Västra Götalands län.

## Administrasjon
Hovudoppgåvene for lensadministrasjonen er å utføre dei oppgåvene gjeven av Riksdagen og den svenske regjeringa, å koordinere og oppmuntre til økonomisk vekst i länet og ivareta rettstryggleiken. 

## Kommunar
* Arvika kommun
* Eda kommun
* Filipstads kommun
* Forshaga kommun
* Grums kommun
* Hagfors kommun
* Hammarö kommun
* Karlstads kommun
* Kils kommun
* Kristinehamns kommun
* Munkfors kommun
* Storfors kommun
* Sunne kommun
* Säffle kommun
* Torsby kommun
* Årjängs kommun 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Östergötlands län

**Östergötlands län** er eit len i Sverige. Det består fremst av landskapet Östergötland, men òg mindre delar av Södermanland, Närke og Småland. Residensstad er Linköping, som òg er den største byen i lenet.

## Kommunar i Östergötlands län

*Boxholms kommun
*Finspångs kommun
*Kinda kommun
*Linköpings kommun
*Mjölby kommun
*Motala kommun
*Norrköpings kommun
*Söderköpings kommun
*Vadstena kommun
*Valdemarsviks kommun
*Ydre kommun
*Åtvidabergs kommun
*Ödeshögs kommun

### [[Centralort]]ar
*Boxholm
*Finspång
*Kisa
*Linköping
*Mjölby
*Motala
*Norrköping
*Söderköping
*Vadstena
*Valdemarsvik
*Åtvidaberg
*Ödeshög
*Österbymo

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Máirtín Ó Cadhain

**Máirtín Ó Cadhain** () var ein av dei mest framståande irskspråklege forfattarane på 1900-talet.

Han var frå Connemara, var irsk nasjonalist med band til IRA og språkaktivist. Han var internert av politiske grunnar frå 1942 til 1949. I si diktargjerning var han modernist og nytta eit vidt spekter av dialektar (til og med skotsk gælisk). Han skreiv utelukkande på irsk, i motsetnad til andre forfattarar frå dei irskpråklege områda, t.d. Liam Ó Flaithearta som skifta namn til O'Flaherty og språk til engelsk etter han slo i gjennom.

Ó Cadhain skreiv ei rekke noveller, dessutan tre romanar. Berre ein av romanane blei gjeve ut mens han levde; *Cré na Cille* i 1949. Boka er samtalar mellom gravlagde på ein kyrkjegard og er eit absurd bilete på livet på den irske landsbygda. Trass i at romanen er kjent som ei sentral bok i irsk litteratur, kom den fyrste omsettinga av boka til eit anna språk ikkje før i 1995. Det var til norsk (*Kirkegårdsjord*) ved Jan Erik Rekdal.

Fleire skrifter er blitt gjeve ut etter han døyde. Han var utdanna lærar og blei æresprofessor i irsk ved Trinity College i Dublin året han døyde.

## Kjelder
Lappland i Sverige

**Lappland** er eit *[[landskap]]* i øvre Norrland i Nord-Sverige. Området grensar til Noreg i vest, i nordaust til Finland, i aust til Norrbotten og Västerbotten i tillegg til Ångermanland og Jämtland i sør. Lappland er Sveriges største landskap og utgjer kring ein fjerdedel av Sverige. Området vert nokre gonger kalla for den siste villmarka i Europa. Lappland (fi. *[[Lappi]]*) er òg namnet på eit finsk landskap, sjå Lappland i Finland.

Lappland er delt mellom Västerbottens län og Norrbottens län. 

Mange forfattarar, målarar og andre kunstnarar har vorte inspirerte av Lappland, mellom anna Ernst Didring og Per Daniel Holm.

## Naturen i Lappland
Naturen i Lappland vert for ein stor del utgjort av skog (barskog og fjellbjørkeskog), tundra og fjell.

## Kommunar
* Arjeplogs kommun
* Arvidsjaurs kommun
* Dorotea kommun
* Gällivare kommun
* Jokkmokks kommun
* Kiruna kommun
* Lycksele kommun
* Malå kommun
* Sorsele kommun
* Storumans kommun
* Vilhelmina kommun
* Åsele kommun

## Innsjøar
* Akkajaure
* Hornavan
* Stora Lulevatten
* Storuman
* Torneträsk
* Uddjaure
* Vassaraträsk

## Vassdrag
* Luleälven
* Kalixälven
* Piteälven
* Skellefteälven
* Torneälven
* Umeälven
* Ångermanälven

## Sjå òg
* Sápmi

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Høyr på nokre av talemåla i Lappland
Obstfelderprisen

**Obstfelderprisen** er ein litteraturpris innstifta av Stavanger kommune med støtte av oljeselskapet BP Norway. Prisen skal gå til ein diktar frå eit nordisk land som har eit forfattarskap av høg litterær kvalitet. Prisvinnaren skal vere frå eit av dei nordiske landa. Han blir delt ut anna kvart år og er på 50&nbsp;000 kroner og eit grafisk blad.

I 1999 trekte BP Norway seg som sponsor. Forsøk frå Stavanger bibliotek på å finna ein ny støttespelar har så langt feila, og prisen er derfor ikkje blitt delt ut sidan 1997.

## Prisvinnarar
* 1993: Tor Ulven
* 1995: Ulf Eriksson
* 1997: Gro Dahle

## Bakgrunnsstoff
* Om litteraturpriser