open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fjuckby

**Fjuckby** er ein liten tettstad i Uppsala kommun i Örebro län i Sverige.

## Historia
Fjuckby er fyrst omtalt i 1316. Det finst ein runestein her, U 1016, som omtalar ein hellasfarar. Runesteinfragmentet U 1017 stammar også frå Fjuckby, men er i moderne tid blitt flytta till Ärentuna kyrkjegard.
I området finst det ei bygdeborg med ein steinmur som har ein diameter på kring 20 meter.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Fjuckby|Fjuckby]]» frå ,  den 11. mars 2024.*
Malå

**Malå** er ein tettstad i Malå kommun i Västerbottens län i Sverige. I 2010 budde det 2&nbsp;050 personar her.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
Fanglomerat

**Fanglomerat** er ein konglomerat eller sedimentær breksje danna ved forsteining av ein grus, stein og blokkvifte føre eit høgdedrag. 

I Noreg er dei særleg kjent frå devonfelta på Vestlandet.

## Kjelder
*Bryhni, Inge. (14. februar 2009). Fanglomerat. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/fanglomerat.
Fantomkrystall

**Fantomkrystall** er eit **krystall** der ein kan sjå eit tidlegare stadium av veksthistoria i dei indre delane.

## Kjelder
*Bryhni, Inge. (14. februar 2009). Fantomkrystall. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/fantomkrystall.
Farmakosideritt

**Farmakosideritt** er eit mineral av jarn og arsen med formel KFe4(AsO4)3(OH)4**·**(6-7)H<sub>2</sub>O. Dei vert danna ved forvitring av arsenmineral. 

I Noreg er det mellom anna funne som belegg på löllingitt frå Drag i Tysfjord.

## Kjelder
*Raade, Gunnar. (14. februar 2009). Farmakosideritt. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/farmakosideritt.

## Bakgrunnsstoff
* WebMineral
* Mineralgalleri 
* MinDat
Farsunditt

**Farsunditt** er namn på bergartar av kvartsmonzonittisk til granittisk samansetjing frå området mellom Lindesnes og Flekkefjord. Det er kalla opp etter Farsund. Dei mørke minerala er hornblende og biotitt, delvis òg hypersthen. Når dei er relativt mørke og inneheld hypersthen, kan dei òg kallast *charnockitt*.

## Kjelder
*Farsunditt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/farsunditt.
Fasett

**Fasettar** er plane, små flater som kjem fram ved sliping og polering av edelsteinar og dekorative glaslekamar. 

Ordet stammar frå det franske *facette* (diminutiv av *face* – «andlet»).
Det blir òg brukt i overført tyding, til dømes fasettert i tydinga nyansert eller skiftande.

## Sjå òg
* Fasettauge

## Kjelder
*Fasetter. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.
Fastmark

**Fastmark** er eit område der jordlaget består av mineraljord i motsetnad til myr. 

## Kjelder
*Fastmark. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/fastmark.
Fayalitt

**Fayalitt** er eit mineral som opptrer i små mengder i einskilde magmatiske bergartar (granittar og rhyolittar). Dei er òg kjent frå metallurgiske slagg. Det er kjemisk eit jernsilikat, Fe2SiO4, som dannar blandkrystall med det tilsvarande magnesiumsilikatet forsteritt, Mg2SiO4. 

Det er kalla opp etter øya Fayal i Asorane.

## Kjelder
*Fayalitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/fayalitt.

## Bakgrunnsstoff
Alafors

**Alafors** er ein tidlegare tettstad i Ale kommun i Västra Götalands län i Sverige. I 2010 budde det 153 personar her. Alafors voks saman med stasjonsstaden Nol i 1970 og danna ein felles tettstad som voks saman med Nödinge i 1990. Denne nye tettstaden fekk namnet Nödinge-Nol.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
Feltspatoide

**Feltspatoidar** er eit samlenamn på ei gruppe mineral som opptrer i bergartar med lågt innhald av silika, SiO2. I likskap med feltspat er dei kjemisk sett aluminiumsilikatar av natrium og kalium. Feltspatoidar kan ikkje opptre saman med primær kvarts, men vil reagere og danne feltspat. Dei viktigaste er nefelin, NaAlSiO4, og leucitt, KAlSi2O6. Andre feltspatiodar er sodalitt, nosean, hauyn, lasuritt og cancrinitt.

## Kjelder
*Feltspatoider. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/feltspatoider.
Femisk

**Femisk** (av **fe**rrum og **m**agnesium) er eit omgrep nytta om mørke jarn- og magnesiumrike mineral som amfibolar, pyroksenar og olivinar. Det vert òg brukt om magmatiske bergartar som inneheld slike mineral som hovudbestanddel. Nemninga er eigenleg knytt til bergartene sine normative mineralinnhald.

## Sjå òg
* felsisk
* mafisk
* salisk

## Kjelder
*Femisk. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/femisk.
Sonklarspitze

**Sonklarspitze** er eit 3&nbsp;463 meter over havet høgt fjell i Stubaieralpane, på grensa mellom den italienske provinsen Bolzano og det austerrikske forbundslandet Tirol.

Den vide, avrunda fjelltoppen er dekt av ein snøbre. Mot nord, i retning Wilde Pfaff, går ein markant fjellrygg. Fjellet er oppkalla et militærgeografen, landmålaren Carl Albrecht Sonklar.

Richard Gutberlet hadde med seg fjellføraren Alois Tanzer og beraren S. Holzmann då dei, 5. august 1869, vart dei fyrste menneska som sette sine føter på toppen av Sonklarspitze.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sonklarspitze|Sonklarspitze]]» frå ,  den 27. juli 2014.*
Felsitt

**Felsitt** er ein lys, finkorna magmatisk bergart som vesentleg består av kvarts og feltspat. Ein slik finkrystallinsk struktur blir kalla *felsittisk* (jfr. afanittisk). Større krystall av feltspat kan finnast i einskilde gangbergartar, såkalla felsittporfyrar, som til dømes opptrer i Oslofeltet.

## Kjelder
*Felsitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/felsitt.
Fenakitt

**Fenakitt** er eit fargelaust mineral som mellom anna opptrer på granittpegmatitter (i usedvanleg store krystall frå Tonga-brotet ved Kragerø, òg frå Drag i Tysfjord) og på druserom i granittar og syenittar (Hurum og Grorud i Oslofeltet). Mineralet krystalliserer trigonalt og er kjemisk eit berylliumsilikat, Be2SiO4.

Namnet kjem av gresk 'narre', fordi mineralet kan forvekslast med kvarts.

## Kjelder
*Fenakitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/fenakitt.

## Bakgrunnsstoff
Fenitt

**Fenitt** er ein bergart, ein syenittisk gneis som er oppstått ved at alkaliske løysingar har omdanna ein opphavleg granittisk gneis i nærleiken av eit karbonatitt-kompleks. Prosessen blir kalla fenittisering og er ei form for metasomatose.

Han er kalla opp etter Fen i Telemark, sjå Fensfeltet. 

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
Fenokrystall

**Fenokrystall** er større, velutvikla krystall som opptrer i ein meir finkorna grunnmasse, særleg i lavaer og gangbergartar, til dømes porfyr.

## Kjelder
*Fenokrystall. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/fenokrystall.
Fergusonitt-(Y)

**Fergusonitt-(y)** er eit brunleg til svart mineral som finst på ei rekkje granittpegmatittgangar i Noreg (til dømes Evje og Tysfjord). Det inneheld yttrium, niob, tantal og lantanoid, vesentleg svarande til formelen YNbO4. Mineralet krystalliserer tetragonalt, men finst i naturen oftast i metamikt tilstand. Ein titanhaldig varietet har vore kalla risøritt.

Det er kalla opp etter den skotske legen R. Ferguson, 1799–1865.

## Kjelder
*Fergusonitt (Y). (2012, 8. november). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/fergusonitt-%28Y%29.

## Bakgrunnsstoff
Fibroferritt

**Fibroferritt** er eit mineral med kjemisk formel Fe(SO4)OH·5H2O. Det blir danna ved forvitring av jernsulfid. I Noreg er det påvist ved Krekling og Otta.

## Kjelder
*Fibroferritt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/fibroferritt.
Fisjonsspor

**Fisjonsspor** er spor etter radioaktivitet i mineral og liknande. Dei kan mellom anna nyttast til å avgjere alder. Dei vert danna ved spalting av radioaktive isotopar i uranhaldige mineral og glas. I slike materialar vil isotopen 238U fisjonere spontant, medan fisjon av 235U kan fremkallast kunstig ved bombardement med termiske nøytron. Fisjonsfragmenta har
stor kinetisk energi og kan trenge inn i omgivnadene i ein avstand av storleiksorden 10 µm. Dei lagar såleis eit «spor» i stoffet ved å øydeleggje krystallgitteret. Disse fisjonsspora kan ein gjere synlege
for studium i mikroskop ved å etse stoffet med ein passande reagens. Metoden kan brukast til å finne alderen på bergartar, meteorittar og liknande ved at ein avgjer tilhøvet mellom mengder spontane og induserte fisjonsspor. Andre bruksomroåde går ut på å finne mengda av uran i ei prøve, eller fordelinga av uran mellom ulike fasar.

## Kjelder
*Fisjonsspor. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/fisjonsspor.
Flogopitt

**Flogopitt** er eit mineral, ein lys, ofte brunleg glimmer, som i motsetnad til biotitt er karakterisert ved lågt jarn- og høgt magnesiuminnhald. Mineralet finst ganske utbreitt på apatittførekomstar ved Ødegården i Bamble, og har her uvanleg høgt innhald av vanadium, ca. 0,4 %. Flogopitt har industriell bruk som elektrisk isolasjonsmateriale, og blir mellom anna utvinne i Canada og på Madagaskar.

## Kjelder
*Flogopitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/flogopitt.

## Bakgrunnsstoff
Fluidalstruktur

**Fluidalstruktur** eller **flytestruktur** opptrer i einskilde magmatiske bergartar, særleg lavaer, og består i at tidleg utkrystalliserte mineral er ordna parallelt med straumretninga for bergartssmelten.

## Kjelder
*Fluidalstruktur. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/fluidalstruktur.
Fluoceritt-(Ce)

**Fluoceritt-(Ce)**, tidlegare kalla tysonitt, er eit gulaktig til brunleg mineral. Det er eit fluorid av cerium og andre lantanoider, med kjemisk formel CeF3. Mineralet krystalliserer heksagonalt. Det opptrer på granittpegmatitter, i Noreg mellom anna i Tysfjord-området og Tørdal i Telemark.

## Kjelder
*Fluoceritt (Ce). (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/fluoceritt-%28Ce%29.
Wilde Pfaff

Wilde Pfaff er ein 3&nbsp;456 meter over havet høg fjelltopp i Stubaieralpane, på grensa mellom den italienske provinsen Bolzano og det austerrikske forbundslandet Tirol.

Wilde Pfaff ligg like aust for Zuckerhütl, den høgste fjelltoppen i Stubaieralpane. Mange av dei som klatrar til topps på Zuckerhütl tek også turen til Wilde Pfaff, sidan det tek berre ei 20 minuttar å kome opp på toppen av fjellet frå skaret mellom dei to toppane.

Richard Gutberlet vart 26. juli 1870 fyrstemann på toppen av Wilde Pfaff, saman med fjellførarane Andrä Purtscheller og Alois Tanzer.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Wilder Pfaff|Wilder Pfaff]]» frå ,  den 27. juli 2014.*
Foiditt

**Foiditt** er ein vulkansk bergart der feltspatoidar utgjer meir enn 60 % av summen av dei lyse minerala. Dei blir vanlegvis gjeve ved namnet på feltspatoidet, til dømes nefelinitt og leucittitt. Dei tilsvarande djupbergartane vert kalla **foidolittar**, og til desse høyrer serien urtitt-ijolitt-melteigitt, som finst i Fensfeltet i Telemark og i andre karbonatitt-kompleks.

## Kjelder
*Foiditt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/foiditt.
Foliasjon

**Foliasjon** er ei nemning for parallellstruktur i ein metamorf bergart, består ofte i at plateforma mineral (til dømes glimmer) er parallellorientert. Tilsvarande syner **lineasjon** til kvar og ein lineær struktur i ein bergart, som til dømes parallellorientering av nålforma mineral.

## Kjelder
*Foliasjon. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/foliasjon.
Fonolitt

**Fonolitt** er ein tett, finkorna lavabergart som består av alkalifeltspat, nefelin (eller evt. leucitt) og vekslande mengder av mørke mineral. Han sprekk ofte opp i tynne plater som kling når ein slår på dei, som har gjeve namnet. Bergarten er særleg utbreidd i område med ung (tertiær og kvartær) vulkanisme. Den tilsvarande djupbergarten er foidsyenitt (vanlegvis nefelinsyenitt).

## Kjelder
*Fonolitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/fonolitt.

## Bakgrunnsstoff
Wilde Freiger

**Wilde Freiger**  er ein 3&nbsp;418 meter over havet høg fjelltopp i Stubaieralpane, på grensa mellom den italienske provinsen Bolzano og det austerrikske forbundslandet Tirol.

Fjelltoppen reiser seg på hovudfjellkjeda i Alpane, mindre fjellskar skil Wilde Freiger frå dei nærliggjande toppane Wilde Pfaff og Zuckerhütl. Frå Grünausee ved Sulzenauhütte i nord har ein eit storfelt utsyn mot Wilde Freiger (sjå foto i infoboks).

I 1865 tok ein F. Leis og to alpekarar («Älpler») seg til topps på fjellet og vart dermed fyrstebestigarar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Wilder Freiger|Wilder Freiger]]» frå ,  den 27. juli 2014.*
Forkisling

**Forkisling** er impregnering av bergartar med kiselsyreløysingar (silisiumoksidhydrat, SiO2·/n/H2O). Ved fullt forkisling kan alle dei tidlegare minerala bli omdanna til kalsedon eller opal. Selektiv forkisling er meir vanleg. Her blir berre einskilde mineral eller fossil fortrengt. Ved forkisling av fossilt tre kan fine strukturar i celler og mikroorganismar bli bevart.

## Kjelder
*Forkisling: geologi. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/forkisling%2Fgeologi.
Forsteritt

**Forsteritt** er eit mineral som er hovudbestanddel i dunitt (olivinstein). Mineralet er eit magnesiumsilikat med formel Mg2SiO4. Det har høgt smeltepunkt på 1890 °C. 

Det dannar blandkrystall med det tilsvarande jernsilikatet fayalitt, Fe2SiO4. 

Mineralet er kalla opp etter den engelske mineralhandlaren A. J. Forster, 1739–1806.

## Kjelder
*Raade, Gunnar. (14. februar 2009). Forsteritt. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/forsteritt.

## Bakgrunnsstoff
Fluoritt

**Fluoritt** eller **flusspat** er eit mineral som kan ha alle moglege fargar, men som oftast er fiolett. Det er særs vanleg, særleg på gangar og sprekker i granittar og kontaktsonene deira. Mineralet krystalliserer kubisk. Kjemisk sett er det eit kalsiumfluorid, CaF2. I mange tilfelle viser mineralet fluorescens, som vil sei at det sender ut lys av ulik fare når det vert utsett for ultrafiolett lys. Ein kan òg finne fosforescens, slik at lysutsendinga fortset i kortare eller lengre tid etter at strålinga har enda. I tillegg kan einskilde fluorittar syne termoluminescens, som vil sei at dei sender ut lys ved svak oppvarming.

Mineralet har stor økonomisk tyding, og har namnet sitt frå nytta i metallurgiske smelter som eit flussmiddel. I tillegg til i smelteindustrien vert det nytta i emalje- og glasindustrien til framstilling av kjemikal (flussyre). Feilfrie krystall blir brukt til optiske føremål. 

Det har tidlegare vore drift på fluoritt fleire stader i Noreg, særleg kring Kongsberg og Telemark

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
Fløts

**Fløts** er eit jamtjukt bergartslag av forholdsvis stor utstrekking. Det vert oftast brukt om kollag, tidlegare òg om malmførande gangar.

## Kjelder
*Fløts. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/fl%C3%B8ts.
Fortrenging i geologi

**Fortrenging** er ein prosess i geologi der eit material blir bytt ut med eit anna utan at den opphavlege forma blir særleg forandra.

Fortrengning er viktig ved danning av forsteiningar eller fossil, der den opphavlege materialen kan vere heilt eller delvis erstatta av eit anna. 

## Kjelder
*Bryhni, Inge. (14. februar 2009). Fortrengning: geologi. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/fortrengning.%2Fgeologi.
Fosforitt

**Fosforitt** er ein sedimentær bergart danna ved utfelling av fosfat på havbotnen. Det finst i veksling med marine skifrar og kalksteinar. Det er den viktigaste fosforkjelda til framstilling av gjødningsstoff, fosfor og fosforsambindingar. Det finst store førekomstar i Nord-Afrika, USA og Kasakhstan. Fosforitt inneheld ein apatitt som er rik på karbonat og fluor (karbonat-fluorapatitt eller francolitt), gjerne utfelt i kryptokrystallinsk form (kollofan).

## Kjelder
*Fosforitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/fosforitt.
Fourmarieritt

**Fourmarieritt** er eit vent raudt, blyhaldig uranmineral med samansetjing PbU4O13 ·4H2O. Det blir danna sekundært etter uraninitt og er påvist i fleire norske førekomstar.

## Kjelder
*Fourmarieritt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.

## Bakgrunnsstoff
Foyaitt

**Foyaitt** er ein djupbergart, ein nefelinsyenitt som har plateformet alkalifeltspat. 

Det finst i Oslofeltet saman med lardalitt (ein plagifoyaitt) og larvikitt. Innhaldet av mørke mineral i foyaitt skal vere mindre enn 30 %. Bergartar med høgare innhald blir kalla malignitt (30–60 %) og shonkinitt (60–90 %). 

## Kjelder
*Foyaitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/foyaitt.
Fuchsitt

**Fuchsitt** er ein kromhaldig (Cr) grønfarga variant av mineralet muskovitt, funne einskilde stader i Noreg (Masi, Savalen, Ballangen mm). Han er kalla opp etter den tyske kjemikaren J. N. v. Fuchs (1774–1856).

## Kjelder

*
Fyllitt

**Fyllitt** eller **leirglimmerskifer** er ein bergart som har oppstått ved omdanning eller metamorfose av leirskifer. Han liknar på glimmerskifer, men er ikkje så sterkt omvandla som denne. Dei nydanna mineralkorna er mikroskopiske. Fyllitt består hovudsakleg av muskovitt, kloritt og kvarts. Han skil seg frå leirskifer ved fløyelsaktig glans og større seigheit. Fyllitt vert nytta takskifer når han har ein plan og jamn skifrigheit. 

Han er særs utbreidd i Noreg og dei fleste førekomstane er frå ordovicium, men alderen er vanskeleg å avgjere.

## Kjelder
*Fyllitt. (16. september 2013). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.

## Bakgrunnsstoff
Eugène Ionesco

**Eugène Ionesco** () var ein rumensk-fransk forfattar. Han debuterte som lyrikar på rumensk, men skreiv for det meste verka sine på fransk. På 1950-talet var han ein leiande representant for absurd teater. I  dei absurde skodespela *[[Den skallede sangerinnen]]* (1950) og *[[Neshornet]]* (1958) blir det skildra ei uendeleg, fåfengd venting på forandring, med absurd dialog og minimal handling.

### Utvalde verk skrivne på fransk

* *La Cantatrice chauve* (Den skallede sangerinnen) (1950)
* *Les Salutations* (1950)
* *La Leçon* (1951)
* *Le Salon de l'automobile* (1951)
* *Les Chaises* (1952)
* *Le Maître* (1953)
* *Victimes du devoir* (1953)
* *La Jeune Fille à marier* (1953)
* *Amédée ou Comment s'en débarrasser* (1954)
* *Jacques ou la Soumission* (1955)
* *Le Nouveau Locataire* (1955)
* *Le Tableau* (1955)
* *L'Impromptu de l'Alma* (1956)
* *Tueur sans gages* (1959)
* *Scène à quatre* (1959)
* *Rhinocéros* (Neshornet) (1959)
* *Apprendre à marcher* (1960)
* *L'Œuf dur* (1961)
* *Délire à deux* (1962)
* *L'avenir est dans les œufs* (1962)
* *Le roi se meurt* (1962)
* *La Photo du colonel* (1962)
* *La Colère* (1962)
* *Le Piéton de l'air* (1963)
* *Exercices de conversation et de diction française pour étudiants américains* (1964)
* *La Soif et la Faim* (1964)
* *Pour préparer un œuf dur* (1965)
* *La Lacune* (1966)
* *Jeux de massacre* (1970)
* *Macbett* (1972)
* *Ce formidable bordel !* (1973)
* *L'Homme aux valises* (1975)
* *Voyage chez les morts* (1980)
Hastverk

**«Hastverk»** er ein song av Jahn Teigen og Anita Skorgan frå 1976. Songen er skriven av Kristian Hauger og Hans Hauger.

«Hastverk» deltok i Melodi Grand Prix 1976, den norske uttakinga til Eurovision Song Contest 1976 i Haag i Nederland. Songen vart framført på norsk av Jahn Teigen med eit lite orkester, og så på nytt av Anita Skorgan med eit stort orkester. Bidraget enda på tredjeplass med 226 poeng.

## Fotnotar
Fulguritt

**Fulguritt** eller **lynrøyr** er ein uregelmessig røyrformig lekam som blir danna ved lynnedslag i kvartshaldig sand. Lengda kan vere 1 m eller meir og diameteren 5–6 cm, men er oftast mindre. Røyra oppstår ved smelting av sanden og påfølgjande størkning. Dei består av kvartsglas (lechatelieritt) med sandpartikler på yttersida.

## Kjelder
*Fulguritt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/fulguritt.

## Bakgrunnsstoff
Fullerjord

**Fullerjord** eller **bleikejord** er eit naturleg mineralprodukt som er danna ved forvitring av glashaldig vulkansk oske eller tuff (bentonitt). Det vert nytta til regenerering av smøreolje, avfarging av feitt og oljer og spesielt ved oljeboring. Den aktive substansen er det sterkt absorberande leirmineralet montmorillonitt.

Namnet kjem av det engelske ordet *fulling*, norsk valking, som gjekk ut på det å krympe og tjukne klede under vasking med denne leira.

## Kjelder
*
Mata Hari av Gudny Aspaas og Anne-Karine Strøm

**«Mata Hari»** er ein song av Gudny Aspaas og Anne-Karine Strøm frå1976. Songen er skriven av Frode Thingnæs og Philip Kruse.

## Eurovision
### Melodi Grand Prix 1976
«Mata Hari» deltok i Melodi Grand Prix 1976, den norske uttakinga til Eurovision Song Contest 1976 i Haag i Nederland. Songen vart framført på norsk av Gudny Aspaas med eit lite orkester, og så på nytt av Anne-Karine Strøm med eit stort orkester. Bidraget enda på andreplass med 351 poeng.

### Eurovision Song Contest 1976

Etter sigeren i Melodi Grand Prix 1976 fekk «Mata Hari» representere Noreg i Eurovision Song Contest 1976. Teksten vart skriven om, og Anne-Karine Strøm framførte songen på engelsk. Bidraget enda på 18. og sisteplass med sju poeng; fire frå Portugal og tre frå Nederland. Frode Thingnæs var dirigent. Sisteplassen gjer Strøm til den einaste artisten som har enda sist to gonger i tevlinga; fyrste gong var i 1974 med «The First Day of Love».

## Fotnotar
Cincinnati Zoo and Botanical Garden

**Cincinnati Zoo and Botanical Garden** , Cincinnati dyrehage og botaniske hage, ligg i Avondale i Cincinnati i Ohio og er den andre eldste dyrehagen i USA. Reptilhuset i parken frå opningsåret 1875 er den eldste dyrehagebygningen i USA. Dagens park inneheld rundt 500 dyreartar og 3500 planteartar.

Dyrehagen blei grunnlagd i 1873 og opna i 1875, 14 månader etter Philadelphia Zoo frå 1874. Han hadde ei lita dyresamling som omfatta ein handful apekattar, grizzlybjørnar, hjortar, vaskebjørar og elgar. Han hadde også ein bøffel, ein hyene, ein tiger, ein alligator, ein sirkuselefant og over firehundre fuglar. Dyrehagen er kjend for å ha husa det siste levand eksemplaret av vandredue, «Martha», som døydde her i 1914, og den siste carolinaparakitten, som døydde i 1918. 

Den gamle dyrehagearkitekturen og vandredueminnesmerke gjorde at dyrehagen fekk status som  «National Historic Landmark» i 1987.
Parken er medlem av Association of Zoos and Aquariums (AZA), World Association of Zoos and Aquariums (WAZA) og American Public Garden Association.

## Kjelder

*History and vision, cincinnatizoo.org
*«Plants», cincinnatizoo.org

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cincinnati Zoo and Botanical Garden|Cincinnati Zoo and Botanical Garden]]» frå ,  den 27. juli 2014.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
Luta lei

**«Luta lei»** er ein song av Kirsten Lyngedal frå 1977. Songen er skriven av Jarle Okstad.

«Luta lei» deltok i Melodi Grand Prix 1977, den norske uttakinga til Eurovision Song Contest 1977 i London i Storbritannia. Songen vart framført på norsk av Kirsten Lyngedal i semifinalen «Nord-Norge», som omfatta Finnmark, Troms og Nordland. Bidraget enda på tredjeplass med 172 poeng, og gjekk ikkje vidare til finalen.

## Fotnotar
Windacher Daunkogel

**Windacher Daunkogel** er ein 3&nbsp;348 meter over havet høg fjelltopp i Stubaialpane, i forbundslandet Tirol i Austerrike. Toppen er den vestlegaste i hovudfjellkjeda i Stubaialpane. Frå toppen svingar fjellkjeda mot sør og Warenkarseitenspitze og mot nordvest og den såkalla Sulztalkammen. Nord for fjelltoppen breier isbreen Sulztalferner seg. 

H. Buchner og F. Jenewein vart i 1876 dei fyrste på Windacher Daunkogel.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Windacher Daunkogel|Windacher Daunkogel]]» frå ,  den 28. juli 2014.*
Stubaier Wildspitze

**Stubaier Wildspitze** er ein 3&nbsp;341 meter over havet høg fjelltopp i Stubaialpane, i forbundslandet Tirol i Austerrike. Fjelltoppen ligg på hovudkammen i fjellkjeda, eit lite stykke aust for Windacher Daunkogel. Nordaust for toppen ligg dei to isbreane Schaufelferner og Daunkogelferner, der skianlegget Stubai Gletscher er bygd.

Den fyrste dokumenterte toppturen på Wildspitze, gjort av turistar; E. von Fuchs, M. Egger og Josef Pfurtscheller, fann stad i 1882.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Stubaier Wildspitze|Stubaier Wildspitze]]» frå ,  den 28. juli 2014.*
Schaufelspitze

**Schaufelspitze** er ein 3&nbsp;396 meter over havet høg fjelltopp i Stubaialpane, i forbundslandet Tirol i Austerrike. Toppen, som ligg straks aust om Stubaier Wildspitze, er lett å klive for trena fjellklatrarar, sidan øvre heisstasjon til gondolbana Stubai Gletscherbahn går opp til eit 3&nbsp;158 moh høgt skar vest for toppen.

Den kjende fjellklivaren Joseph Anton Specht hadde fylgje med A. Taufer då dei i 1862 vart dei fyrste fjellturistane på toppen av Schaufelspitze.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Schaufelspitze|Schaufelspitze]]» frå ,  den 28. juli 2014.*
Salomo av Supergruppa

**«Salomo»** er ein singel av Supergruppa, gjeven ut i 1977. Songen er skriven av Gunnar A. Berg og Berg sr..

## Eurovision
### Melodi Grand Prix 1977
«Salomo» deltok i Melodi Grand Prix 1977, den norske uttakinga til Eurovision Song Contest 1977 i London i Storbritannia. Songen vart framført på norsk av Supergruppa i semifinalen «Midt-Norge», som omfatta Nord-Trøndelag, Sør-Trøndelag og Møre og Romsdal. Bidraget enda på andreplass med 484 poeng, og gjekk ikkje vidare til finalen.

## Fotnotar
Salatrett

**Salat** er ein matrett der fleire ingrediensar i bitar er blanda saman. Ingrediensar er ofte råe eller kalde, og kan omfatta blad som salat, spinat eller spinatvekstar, ulike grønsaker, frukt, nøtter, kjøt og sjømat. Vidare kan salaten smaksetjast med salt, krydder, urter, olje eller ulike typar saus eller dressing. Ein salatrett kan anten vera eit måltid i seg sjølv eller danna tilbehøyr til ein annan rett.

Nokre kjende salatrettar er cæsarsalat, potetsalat og waldorfsalat.

## Kjelder

*


**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Salat (mat)|Salat (mat)]]» frå ,  den 28. juli 2014.*  
 
## Bakgrunnsstoff
Ruderhofspitze

**Ruderhofspitze** er ein 3&nbsp;474 meter over havet høg fjelltopp i Stubaialpane, i forbundslandet Tirol i Austerrike. Fjelltoppen høyrer til fjellområdet «Alpeiner Berge». Med si store høgde og framifrå utsikt er Ruderhofspitze ein av dei mest besøkte fjelltoppane i Stubaialpane.

Dei fyrste menneska på toppen kom opp den 30. august 1864. Karl Baedeker den yngre og Anton von Ruthner hadde då fylgje med fjellføraren Alois Tanzer. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Ruderhofspitze|Ruderhofspitze]]» frå ,  den 28. juli 2014.*
Östliche Seespitze

**Östliche Seespitze**  er ein 3&nbsp;416 meter over havet høg fjelltopp i Stubaialpane, i forbundslandet Tirol i Austerrike. Toppen høyrer til fjellområdet «Alpeiner Berge» og ligg nord for Ruderhofspitze, ei brearm flyt mot aust mellom dei to toppane.

Sommaren 1863 vart Ludwig Barth og Leopold Pfaundler dei fyrste menneska til å setje sine føter på toppen av Östliche Seespitze.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Östliche Seespitze|Östliche Seespitze]]» frå ,  den 28. juli 2014.*
Schrandele

**Schrandele** er ein 3&nbsp;393 meter over havet høg fjelltopp i Stubaialpane, i forbundslandet Tirol i Austerrike. Toppen, som har form som ein pyramide, høyrer til fjellområdet «Alpeiner Berge».

Schrandele er ein lite besøkt fjelltopp, då det krevst klateerfaring for å kome til topps. Fjellturistane i området går i staden på Schrankogel, ein topp i grannelaget som både er høgre og mykje lettare å nå.

Alois Tanzer skal ha vore den fyrste til topps på Schrandele. Sist i 1860-åra var han opp på toppen i  eit oppdrag i høve landoppmåling.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Schrandele|Schrandele]]» frå ,  den 28. juli 2014.*
Schrankogel

**Schrankogel** er ein 3&nbsp;497 meter over havet høg fjelltopp i Stubaialpane, 
i forbundslandet Tirol i Austerrike. Toppen, som ligg for enden av fjelldalen Sulztal, høyrer med i fjellområdet Alpeiner Berge.

Nordaustsida av Schrankogel er dekt av ein snøbre som flyt over i isbreen Schwarzenbergferner, på alle andre kantar syner Schrankogel bratte bergsider.

Allereie 20. september 1821 steig botanikaren Johann Hargasser heilt opp under toppen av Schrankogel. Kring om 1840 vart presten Schöpf i Gries im Sulztal fyrstemann på toppen då han klatra opp vestegga.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Schrankogel|Schrankogel]]» frå ,  den 28. juli 2014.*
Lüsener Fernerkogel

**Lüsener Fernerkogel**, eller **Lisenser Fernerkogl**, er ein 3&nbsp;298 meter over havet høg fjelltopp i Stubaialpane, i forbundslandet Tirol i Austerrike. Toppen ligg på den nordaustlege enden av ei tre kilometer lang egg, der toppane Hintere Brunnenkogel (3&nbsp;325 moh), Vordere Brunnenkogel (3&nbsp;304 moh), Lüsener Spitze (3&nbsp;231 moh) og Rotgratspitze (3&nbsp;273 moh) og til sist Lüsener Fernerkogel reiser seg. Mot vest og Längental stuper alle desse toppane ned den steile Brunnenkogel-veggen, i aust breier isbreen Lüsener Ferner seg.

Peter Karl Thurwieser, Lipp Schöpf og Jackob Kofler klatra den 23. august 1836 opp vestveggen då dei vart dei fyrste som nådde toppen av Fernerkogel. Denne ruta vert lite nytta, då berget er mykje oppsprukke.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Lüsener Fernerkogel|Lüsener Fernerkogel]]» frå ,  den 28. juli 2014.*
Erts

**Erts** (frå tysk *Erz*, 'malm') er eit gammalt juridisk-økonomisk omgrep som definisjonsmessig omfatter alle mineral og bergartar som inneheld eit tungt metall (densitet over 5 g/cm3). Det er nærast dekt av ordet malm-mineral. Omgrepet var lovfesta i Noreg, i lov om bergverksdrifta 14. juli 1842, men er ikkje brukt i lovteksten etter 1974.

Andre land har ikkje nokre ord for dette særnorske ombegrepet.

Dei vanlegaste ertsminerala er sulfidmalma koparkis, magnetkis og svovelkis.

## Kjelder

*
Svenska kyrkan

**Svenska kyrkan** er eit protestantisk kyrkjesamfunn i Sverige. Ho var svensk statskyrkje fram til 1. januar 2000. I 1527 innførte Sverige lutherdomen og braut banda med Den katolske kyrkja.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Strahlkogel

**Strahlkogel** er ein 3&nbsp;288 meter over havet høg fjelltopp i Stubaialpane, i forbundslandet Tirol i Austerrike. Fjellet, som har form som ein spiss og bratt pyramide, er det høgste av dei såkalla Larstig-fjella.

Så tidleg som i 1833 tok Peter Karl Thurwieser seg til topps på Strahlkogel. Den 28. august 1887 besteig så Ludwig Purtscheller og Fritz Drasch frå Salzburg fjelltoppen på ny. Ruta deira gjekk opp vestegga, noko som i dag er normalvegen og vert rekna som lettaste oppstiginga. Ein topptur på Strahlkogel er likevel krevjande og toppen vert såleis sjeldan besøkt, til skilnad frå den så godt som jamhøge grannetoppen Breite Grießkogel.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Strahlkogel|Strahlkogel]]» frå ,  den 29. juli 2014.*
Breite Grießkogel

**Breite Grießkogel** er ein 3&nbsp;287 meter over havet høg fjelltopp i Stubaialpane, i forbundslandet Tirol i Austerrike. Fjellet høyrer med mellom dei såkalla Larstig-fjella. Breite Grießkogel ligg ovanfor Gries im Sulztal.

Breite Grießkogel er omgjeven av isbreane Grasstalltalferner i nordvest, Grießkogelferner i aust og  Winnebachkar i søraust. Frå fjelltoppen strekker ei egg seg i ørleg retning over til den 2&nbsp;914 moh høge fjelltoppen Gänsekragen. Mot sørvest stuper Breite Grießkogel i bratte bergveggar. Nord for fjellet reiser stortoppen Strahlkogel seg, på motsett side av ein fjelldal.

Ludwig Purtschneller og F. Schneiter vart dei fyrste menneska på toppen då dei steig opp austsida i 1881.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Breiter Grießkogel|Breiter Grießkogel]]» frå ,  den 29. juli 2014.*
Wilde Leck

**Wilde Leck** er ein 3&nbsp;361 meter over havet høg fjelltopp i Stubaialpane, i forbundslandet Tirol i Austerrike. Fjelltoppen reiser seg rett vest for isbreen Sulztalferner, rundt 5,5 kilometer nordaust for Sölden i Ötztal. Fjellet består av fast granitt.

Av toppane i Stubaialpane gjeld Wilde Leck for å vere eitt av dei vanskelegaste tindemåla. Enklaste turen går over isbre til ein når det faste berget. For å kome seg opp bergsidene til topps krev det at ein beherskar vanskegrad tre på den vanlegaste klatreskalaen. 

Zacharias Grüner frå Sölden klatra, som fyrstemann, til topps på Wilde Leck i 1865.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Wilde Leck|Wilde Leck]]» frå ,  den 29. juli 2014.*
Gadolinitt-(Y)

**Gadolinitt-(Y)** er eit svart mineral som er relativt utbreidd på norske granittpegmatittar. Krystallane viser monoklin symmetri, men mineralet opptrer oftast i metamikt tilstand.
Den kjemiske samansetjinga er Y2FeBe2O2(SiO4)2, i det vesentlege eit yttrium-jarn-beryllium-silikat. 

**Gadolinitt-(Ce)**, som er eit tilsvarande mineral med cerium i staden for yttrium, finst på einskilde syenittpegmatittar i området Larvik–Skien. **Gadolinitt-(Nd)**, som er eit tilsvarande mineral med neodym i staden for yttrium.

Det er òg funne i Sverige og USA (Texas og Colorado). Det er kalla opp etter J. Gadolin.

## Kjelder
*Gadolinitt (Y). (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/gadolinitt-%28Y%29.
Gagat

**Gagat** eller **jett** er eit tett, beksvart mineraloid som er ei form for brunkol. Det tek politur og blir til nytta til ulike typar smykke.

Det er kalla opp etter den antikke byen Gagas i Lykia. Det greske namnet *gagates* har gjeve opphav både til «gagat» på norsk og tysk og «jett» (*jet*) på fransk og engelsk.

## Galleri

Yorkshire Museum, York (Eboracum) (7685663688).jpg|Romersk gorgoneia av gagat
Chess Piece, probably a Pawn MET sf1972-119-6a.jpg|Sjakkbrikke (truleg ein bonde) av gagat
Brosch av gagat, del av garnityr - Hallwylska museet - 109932.tif|Brosje av gagat
Schwarzer Trauerschmuck1.jpg|Sørgesmykke av gagat
Earrings MET CI43.40.108ab.jpg|Øyrdedobbar av gagat


## Kjelder
Gaidonnayitt

**Gaidonnayitt** er eit mineral med same samansetjing som katapleiitt , Na2ZrSi3O9·2H2O, men med rombisk symmetri (polymorfi). 

I Noreg er det funne i ein nefelinsyenittpegmatitt på Siktesøya i Langesundsfjorden.

Det er kalla opp etter den kanadiske krystallografen Gabrielle Donnay (f. 1920).

## Kjelder
*Raade, Gunnar. (14. februar 2009). Gaidonnayitt. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/gaidonnayitt.
Galenobismutitt

**Galenobismutitt** er eit grått ertsmineral med samansetjing PbBi2S4. 

Det finst nokre få stader i Noreg, som Bleka og Gjuv i Telemark, Glomsrudkollen i Modum og truleg òg frå Bjørkåsen i Ballangen.

## Kjelder
*Galenobismutitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.
Gandolfi-kamera

**Gandolfi-kamera** er eit røntgenkamera nytta innan mineralogi. Det dreier ein krystall slik at resultatet på røntgenfilmen blir eit simulert pulverdiagram. 

Metoden er nyttig når ein berre har ei lita stoffmengd, og ikkje vil pulverisere materialen. 

## Kjelder
*Raade, Gunnar. (14. februar 2009). Gandolfi-kamera. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/Gandolfi-kamera.
Gardnosbreksje

**Gardnosbreksje** er ein bergart frå Gardnos i Hallingdal, samansett av skarpkanta stykke av gneis i ein mørk, relativt karbonrik grunnmasse. Breksjen vart opphavleg oppfatta som ein vulkansk eksplosjonsbreksje, men ved slutten av 1980-åra vart det vist at han heller må ha vorte danna ved eit stort meteorittnedslag som no er kalla Gardnos-strukturen.

## Kjelder
*Bryhni, Inge. (14. februar 2009). Gardnosbreksje. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/gardnosbreksje.
Garnieritt

**Garnieritt** er ei generell nemning for grøne, nikkelhaldige silikatmineral, som stort sett høyrer til serpentingruppa. Dei inneheld 4–30 % nikkel og blir brote som nikkelmalm på Nouvelle-Calédonie. Dei vert danna ved forvitring av peridotittar.

Det er kalla opp etter den franske ingeniøren J. Garnier.

## Kjelder
*Garnieritt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/garnieritt.
Gagarinitt

**Gagarinitt** er eit særs sjeldan mineral, først skildra 1961 frå Kasakhstan. Seinare er det funne i små, vene krystall av lyseraud farge i ekeritt ved Gjerdingselva i Nordmarka ved Oslo. Den kjemiske samansetjinga er NaCaYF6.

**Gagarinitt-(Ce)** og  **gagarinitt-(Y)** er cesium- og yttriumrike analogar. 

Dei er alle kalla opp etter den russiske kosmonautenJurij Gagarin (1934–1968).

## Kjelder
*Gagarinitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/gagarinitt.
Gahnitt

**Gahnitt** er ein sinkspinell med formel ZnAl2O4, eit mineral som tilhøyrer spinellgruppa. 

Det vart først skildra i 1807 etter ein førekomst i Falu gruve i Falun i Dalarna i Sverige og kalla opp etter den svenske kjemikaren Johan Gottlieb Gahn (1745–1818), som oppdaga grunnstoffet mangan. 

I Noreg er det mellom anna kjent frå ein granittpegmatitt i Øvre Vats i Rogaland, og i kismalm frå Bleikvassli og Ofoten i Nordland.

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
Gasparitt-(Ce)

**Gasparitt-(Ce)** er eit mineral i monazitt-gruppa med formelen CeAsO4. 

Det er funne i amazonittpegmatitten ved Tennvatn i Sørfold i Nordland, saman med ei rekkje andre arsenhaldige mineral. Det finst som brune til grønlege massar eller små krystall som 
omvandlingsprodukt etter monazitt-(Ce).

## Kjelder
*Selbekk, Rune S.. (2009, 18. mars). Gasparitt(Ce). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/gasparitt-%28Ce%29.
Gearksutitt

**Gearksutitt** er eit fluorid-mineral med samansetjing CaAl(OH)F4·H2O. Det blir danna sekundært etter kryolitt og er særleg kjent frå Ivigtut på Grønland. Det finst òg i ekeritt ved Gjerdingselva i Nordmarka ved Oslo. Mineralet opptrer som kvite, kritaktige massar.

Det er kalla opp etter Arksutfjorden på Grønland, i tillegg til geo- og -itt.

## Kjelder
*Gearksutitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/gearksutitt.
Gedritt

**Gedritt** er eit aluminiumhaldig amfibol-mineral nærskyldt med anthofyllitt (sjå amfibolar). Det finst i metamorfe bergartar, til dømes ved Kragerø, på Nesodden og på Snarum (snarumitt).

Det er kalla opp etter Gèdres i Frankrike, der det først vart skidlra i 1836, og -itt.

## Kjelder
*Gedritt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/gedritt.
Gehalt

**Gehalt** i mineralogi er innhaldet av edelt metall i legeringar og malm. Det vert òg kalla finheit. 

## Kjelder
*Gehalt: mineralogi. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/gehalt%2Fmineralogi.
Gemmologi

**Gemmologi** er læra om edelsteinar. 

Gemmological Association of Great Britain vart skipa i 1908 og byrja kurs med diplomeksamen i 1913. Norges Gemmologiske Selskap vart skipa i 1950 og utdannar diplomgemmologar ved toårige kurs, med eksamen i samarbeid med det britiske selskapet.

## Kjelder
*Gemmologi. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/gemmologi.

## Bakgrunnsstoff
Gersdorffitt

**Gersdorffitt** er eit metallisk tinnkvitt ertsmineral med samansetjing NiAsS. 

Gersdorffitt er funne i Valbergbrotet i Kragerø i Telemark, i krystall og krystallfragment på opptil 6 cm og aggregat på opptil 15 cm. Mineralet er òg funne ved Store Sletter i Oslofjorden, Vakkerlien i Kvikne og Byrud smaragdførekomst ved Minnesund.

Det er kalla opp etter familien von Gersdorff, som var gruveeigarar i Steiermark i Austerrike på 1800-talet.

## Kjelder
*Gersdorffitt. (2009, 9. mars). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/gersdorffitt.
Geyseritt

**Geyseritt** eller kiselsinter er eit mineral som vert danna ved utfelling frå vatn ved varmekjelder og geysirar. Det kan vere laust, porøst eller kompakt og fast. Det består av kiselsyre, som vil sei silisiumdioksid (SiO2) og er vanlegvis opal.

## Kjelder
*Bryhni, Inge. (14. februar 2009). Geyseritt. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/geyseritt.

## Bakgrunnsstoff
Gibbsitt

**Gibbsitt** eller **hydrargillitt** er eit kvitt til grått, monoklint mineral som består av aluminiumhydroksid Al(OH)3. Det er ein viktig bestanddel av bauxitt, saman med böhmitt og diaspor. Finst òg som små krystall på druser i syenittpegmatittgangar ved Langesundsfjorden.

Etter mineralsamlaren George Gibbs (1776–1833).

## Kjelder
*Gibbsitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/gibbsitt.

## Bakgrunnsstoff
*Webmineral Gibbsite
Giessenitt

**Giessenitt** er eit særs sjeldan, gråleg ertsmineral. Det har ein komplisert samansetjing med bly, kopar, vismut, antimon og svovel som hovudbestanddelar. 

Det opptrer i malmen frå Bjørkåsen i Ballangen saman med cosalitt og galenitt (blyglans). 

Det er kalla opp etter Giessen i Sveits.

## Kjelder
*Giessenitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/giessenitt.
Gjellebekkmarmor

**Gjellebekkmarmor** er ein marmor og kalkstein frå Lier i Viken. Han vart nytta til bygningsstein og til tider arbeidde opptil tusen mann i brota mellom Oslo og Drammen. Mellom anna vart steinen nytta til Frederikskirken, òg kjent som Marmorkirken, i København. Det meste av produksjonen gjekk likevel som kalkstein til kalkbrenning og seinare sement.

Kong Frederik V av Danmark-Noreg vitja marmorbrotet i 1748 og i høve hendinga vart det reist ein obelisk. 

## Kjelder

*
Gjerdingenitt-Fe

**Gjerdingenitt-Fe** er eit mineral som er oransjegult til brunt med krystall opptil 1 mm og aggregat opptil 3 mm. Det har den kjemiske samansetjinga K2(H2O)2Fe(Nb,Di)4(Si4O12)2(O,OH)4•4H2O. 

Mineralet finst i i miarolittiske druserom i natriumrik granitt (ekeritt). Det vart først skildra i 2002 av Gunnar Raade med fleire
frå Gjerdingselva i Lunner i Oppland. Mineralet er kalla opp etter elva. 

## Kjelder
*Selbekk, Rune S.. (2009, 17. mai). Gjerdingenitt-Fe. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/gjerdingenitt-Fe.
Geode

Ein **geode** er ein kuleforma til elliptisk mineralutfelling i ein bergart, med eit holrom fylt av krystall, til dømes av kvarts eller kalsitt. Det er særleg brukt om konkresjonar som opptrer i visse sedimentære bergartar, eller meir generelt om eit holrom med krystall, til dømes danna ved utfylling av blørerom i vulkanske bergartar. Ein geode dannar, i motsetnad til ein druse, ein separat lekam i bergarten, og inneheld ikkje dei same minerala som den omliggande bergarten.

## Kjelder
*Geode. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/geode.

## Bakgrunnsstoff
*Indiana geode specimens, facts and stories
*Video of a geode cracking using industrial soil pipe cutter
Geokronitt

**Geokronitt** er eit monoklint ertsmineral i sulfosaltgruppa, Pb14(Sb,As)6S23. Det dannar ein
blandkrystallserie med jordanitt.

Mineralet er funne i Spania, Irland og Sverige der det først vart skildra i 1839. I Noreg er det kjent frå Sulitjelma i Nordland. 

Namnet kjem av geo- og Kronos (Saturn), namna til alkymistane på antimon og bly.

## Kjelder
*Geokronitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/geokronitt.
Glaukofan

**Glaukofan** er eit blåleg, natriumrikt mineral i amfibolgruppa. Det finst i sterkt deformerte skifrar mellom anna i Alpane, Japan og California. På Spitsbergen finst glaukofanskifer i tilknyting til eklogitt.

## Kjelder
*Glaukofan. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/glaukofan.
Glaukokerinitt

**Glaukokerinitt** er eit blått til blågrønt mineral som blir danna ved forvitring i einskilde sinkførekomstar. Det er bløytt som voks. I Noreg er det kjent frå Sauda sinkgruver. Den kjemiske formelen er (Zn,Cu)10Al6(SO4)3(OH)32·18H2O.

## Kjelder
*Glaukokerinitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/glaukokerinitt.
Glaukonitt

**Glaukonitt** er eit glimmermineral med komplisert kjemisk samansetjing, men stort sett nærskyldt med muskovitt. Det blir danna i sedimentære avsetningar på havbotn, som såkalla grønsand eller som bestanddel av ureine kalk- og sandsteinar.

## Kjelder
*Glaukonitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/glaukonitt.
Gmelinitt

**Gmelinitt** er eit mineral i zeolittgruppa med kjemisk formel (Na2,Ca)Al2Si4O12·6H2O. Det finst særleg i holrom i basaltar, eller på sprekkesoner i gneis. I Noreg er det kjent frå Sotra og Øygarden i Hordaland og frå ein granitt-pegmatitt ved Moss.

Det er kalla opp etter den tyske kjemikaren og mineralogen Chrstian Gottlob Gmelin.

## Kjelder
*Gmelinitt. (2012, 19. mars). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/gmelinitt.

## Bakgrunnsstoff

*Structure type GME
*Mineral galleries
*Mindat
Goethitt

**Goethitt** er eit særs utbreitt, brunleg jernmineral. Det er kjemisk eit jernhydroksid, a-FeOOH, med rombisk symmetri. Lepidokrokitt, ?-FeOOH, er eit anna mineral med same kjemiske samansetjing men med ein annan krystallstruktur (polymorfi). Goethitt blir danna for ein stor del ved forvitring og oksidasjon av andre jernhaldige mineral. Det er ein viktig bestanddel i brunjernstein (minettemalm; jernoolitt) og i myrmalm, og finst dessutan i den «jernhatten» som ofte blir danna i oksidasjonssonen over ein jernmalm.

Jordaktige material, som oker, rust, limonitt og lateritt, inneheld goethitt i vekslande mengder, ofte tilblanda noko lepidokrokitt. Goethitt kan òg opptre i meir velkrystallisert form som primært hydrotermalmineral, til dømes i kontaktførekomstane i Oslofeltet.

Det er kalla opp etter den tyske Johann Wolfgang von Goethe (1749–1832). Goethitt var kjend i førhistorisk tid som eit pigment. Det er funne spor av det i malingsprøvar frå grottene i Lascaux i Frankrike. Det vart først skildra i 1806 frå Hollertszuggruva i Dermbach i Herdorf i Siegerland i Rheinland-Pfalz i Tyskland.

## Gallery

Fil:Goethite3.jpg|Goethitt frå Minas Gerais i Brasil.
Fil:PyOx.JPG|Goethittlag dekkjer rusta pyrittkubar
Fil:Goethite-190288.jpg|Goethitt--Leadville gruvedistrikt i Colorado


## Kjelder
*Goethitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/goethitt.

## Bakgrunnsstoff
Gonnarditt

**Gonnarditt** er eit mineral i zeolitt-gruppa, Na2CaAl4Si6O20·7H2O. Finst dels i holrom i basalt (til dømes i Frankrike og Italia), dels i syenittpegmatittar (kjent frå fleire førekomstar mellom Larvik og Langesundsfjorden).

Gonnarditt vart namngjeven i 1896 etter Ferdinand Pierre Joseph Gonnard (1833–1923), som var professorar i gruveteknikk ved Universitetet i Lyon i Frankrike.

## Kjelder
*Gonnarditt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/gonnarditt.

## Bakgrunnsstoff
Glauberitt

**Glauberitt** er eit fargelaust til grått mineral som finst i saltleier. Det er eit sulfat av natrium og kalsium, Na2Ca(SO4)2, som krystalliserer monoklint. 

Det er kalla opp etter Johann Rudolf Glauber (1604–1668).

## Kjelder
*Glauberitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/glauberitt.

## Bakgrunnsstoff
Gjerdingenitt-Mn

**Gjerdingenitt-Mn** er eit mineral som er oransjegult til brunt med krystall opptil 1 mm. Den kjemiske samansetjinga er K2Mn(Nb,Di)4(Si4O12)2(O,OH)_4
•6H2O. Gjerdingenitt-Mn er generelt mørkare enn gjerdingenitt-Fe.

Mineralet finst i i miarolittiske druserom i natriumrik granitt (ekeritt). Det vart først skildra i 2004 av Gunnar Raade med fleire
frå Gjerdingselva i Lunner i Oppland. Mineralet er kalla opp etter elva. 

## Kjelder
Selbekk, Rune S.. (2009, 17. mai). Gjerdingenitt-Mn. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/gjerdingenitt-Mn.