Estisk historie

ImageSize = width:260 height:350
PlotArea = width: 25 height:330 left:50 bottom:10
DateFormat = yyyy
Period = from:700 till:2009
TimeAxis = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:100 start:1100

PlotData=
  color:blue width:25 mark:(line,white) align:left fontsize:S shift:(25,0)
  # shift texts up or down manually to avoid overlap
  from:start till:1227 shift:(,0)  text:Estland før kristning 
  from:1227  till:1561 shift:(,0)  text:Dansk/tysk styre 1227-1561
  from:1561  till:1721 shift:(,0)  text:Svensk styre 1561-1721
  from:1721  till:1918 shift:(,-5) text:Russisk styre 1721-1918
  from:1918  till:1940 shift:(,-5) text:Sjølvstendig Estland 1918-1940
  from:1940  till:1991 shift:(,-5) text:Sovjetisk styre 1940-1991
  from:1991  till:2007 shift:(,-5) text:Sjølvstendig Estland 1991-



**Estisk historie** byrjar med busettingar etter slutten av den siste istida, kring år 9000 f.Kr. I tidleg historisk tid vart landområdet busett av finsk-ugriske folk, og landet kom inn under russisk velde. Sidan har landet vore styrt av ulike stormaktar, bortsett frå korte periodar med sjølvstende, som i mellomkrigstida 1918-40 og tida frå 1991 til i dag.

## Estland i mellomalderen
Estarane var ein av dei siste heidenske gruppene i Europa til å bli kristna, etter Dei nordlege krosstoga på 1200-talet.
På 1000-1100-talet vart området hærteke av danskar og tyskarar, i 1208 vart sveariddarane herrar i landet. I 1219 hærtok Valdemar Siger landet. Etter tradisjonen skal Dannebrog ha falle ned frå himmelen under desse krosstogkampane, og merket finst enno i byvåpenet til Tallinn. Området kom under dansk overherredøme, men sambandet mad Danmark var laust. Den estiske kulturen vart tyskprega, og i 1346 selde Valdemar Atterdag landet til tyskarane.

## Svensk styre
Frå slutten av 1500-talet til 1721 var Estland ein del av kongeriket Sverige, det var ei framgangsrik tid der det mellom anna vart etablert eit universitet i Dorpat (dagens Tartu). Etter sitt nederlag i den store nordiske krigen måtte Sverige avstå Estland til Russland i 1721. Gjennom heile denne tidbolken naut dei tyske baltiske riddarane og adelsskapen godt av ei høg grad av indre sjølvstyre og administrasjonsspråket var tysk.

Den estofile opplysingstida frå 1750 til 1840 der landet si soge og kultur vart granska førte til eit estisk nasjonal medvit mot midten av 1800-talet, noko som kulminerte med Estland si sjølvstendeerklæring i 1918, etter at Russland var svekka etter første verdskrigen. Estland sin sjølvstendekrig varte i 2 år, 1918-1920 og vart avslutta med freden i Tartu, der Den russiske sosialistiske føderative sovjetrepublikken anerkjende Estland som sjølvstendig stat.

Ved den estlandske kysten fanst det heilt fram til andre verdskrigen svensktalande folk, hovudsakleg på nokre av øyene.

## Estland som sovjetrepublikk
Ved utbrotet av andre verdskrig vart Estland ved Molotov–Ribbentrop-pakta i 1939 ein del av Sovjetunionen si interessesfære og i juni 1940 vart landet okkupert av sovjetiske styrkar. Sovjetiske massedeportasjonar og avrettingar vart sommaren 1941 avløyst av tysk invasjon og okkupasjon, som førte til nye store lidingar for folket. Den jødiske minioriteten i landet vart nær utrydda. Sovjetunionen gjenerobra Estland i 1944 og landet var ein reublikk i Sovjetunionen inntil 1991, som den estiske sosialistiske sovjetrepublikken.

## Sjølvstende og vestorientering

20. august 1991 proklamerte Estland seg om ein sjølvstendig republikk, eit sjølvstende som vart godkjend av Sovjetunionen den 6. september same året. Landet har arbeidd for ein rask integrasjon integrasjon i Vesteuropa. Den 17. september 1991 vart Estland medlem av FN, den 29. mars 2004 av NATO og den 1. mai 2004 av EU.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Estlands historie i bilder  frå Estonian Institute (engelsk)
* Association Of Baltic German Knighthoods (engelsk) 
* Crimes against humanity during Soviet and German occupation of Estonia (engelsk) 
* Historical maps of Estonia in the 16th, 17th and 18th century (engelsk)
* History of Estonian Manors, part of English version of the Estonian Manors Portal (engelsk)
* Cultural treasures National Library Estonia (engelsk)
* A Brief History of Estonia (engelsk)