Buplikt

**Buplikt** er ei plikt knytt til visse yrke eller kjøp av visse eigedommar.  

Mange land har reglar om buplikt ved erverv av landbrukseigedommar.  Ordninga er omstridd.  Seinast den 25. januar 2007 avsa  EU-domstolen dom om at dei danske reglane om personleg buplikt på landbrukseigedommar er i strid med prinsippet om fri flyt av kapital og med dei europeiske menneskerettane.

Noreg har andre reglar enn Danmark og det er enno uvisst om den nemnde EU-dommen råkar den norske buplikta. Dei norske reglane gir meir rom for unntak/dispensasjon enn dei danske. 

I Noreg er buplikt bruka både for å knyta arbeidstakarar nærare ein arbeidsstad og som eit distriktspolitisk verkemiddel: 

## Buplikt i tenestebustad
Fleire yrkesgrupper har buplikt i tenestebustad.  Døme på slike er prestar og lærarar på folkehøgskolar.

## Buplikt for landbrukseigedommar
Den som tek over eigedom som han har odelsrett til, har plikt til å busetje seg på eigedomen innan eitt år og bu på den i fem år.  Skjer overtakinga ved odelsløysing, varer buplikta i ti år.  Nær slekt som ikkje har odelsrett,  slepp søkje konsesjon om dei forpliktar seg til å busetje seg på eigedommen og å drive han i minst fem år.  Andre kjøparar må søkje konsesjon. Kommunen kan då gje buplikt som eit konsesjonsvilkår.

Kommunen kan gje fritak frå buplikta.  Dei vil då leggje særleg vekt på 
*ønsket om å styrkje eller oppretthalde busetjinga i området der eigedomen ligg
*kor nær tilknyting søkjaren har til eigedomen
*søkjaren sin livssituasjon
Vidare skal det mellom anna takast omsyn til bruksstorleiken, avkastningsevna og hustilhøva på eigedomen.  Kommunen vil ved vurderinga sjå spørsmålet i samanheng med driveplikta.

Dersom kjøparen ikkje rettar seg etter eit pålegg om buplikt,  kan eigedommen i ytste konsekvens verte seld på tvangsauksjon.

### Ei omstridd ordning
Eit hovudargument for buplikta er å sikre lokal kontroll over lokale ressursar.  Argumenta mot tek ofte utgangspunkt i at ordninga strir med prinsippet om fri eigedomsrett.

Ein grunntanke i odelsretten er å verne om den eigedomsretten gardbrukaren har  til jorda han dyrkar,  og som både heim og yrke er knytt til.   Dette omsynet til ein sjølvstendig landbruksnæring kan stå i motsetnad til  ønske eigaren kan ha om fritt å disponere eigedommen.  Buplikt vil, saman med alminneleg odels- og åsetesrett, vere med å halde prisen på landbrukseigedommar nede.  Slik vernar buplikta strukturen i den norske landbruksnæringa, men buplikta strir mot prinsipp om fri flyt av kapital.  Ordninga er difor omstridd.

## Buplikt på bustadeigedommar
Buplikt kan òg gjelde ved erverv av bustadeigedommar.  Dersom der er nødvendig for å hindre at eigedommar som bør brukast til heilårsbustad i staden berre blir brukte til fritidsbustad, kan Kongen på oppmoding frå ein kommune gje forskrift om konsesjon ved kjøp av  eigedom med heilårsbustader eller eigedom som i reguleringsplan er lagt ut til bustadområde.  

Kommunen kan då gje buplikt som eit konsesjonsvilkår.  Ein kjøpar som forpliktar seg til å syte for at eigedomen skal nyttast til heilårs bustad for han sjølv eller for andre, er friteken for konsesjonsplikt. Buplikta på bustadeigedomar er m.a.o. ei upersonleg buplikt. 

### Kommunar med buplikt på bustadeigedom
Desse kommunane har forskrifter om redusert konsesjonsgrense slik at det i heile eller delar av kommunen kan oppstå buplikt ved kjøp av bustadeigedom (lista treng ikkje vere fullstendig):

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
*Om buplikt i Odelslova
*Om buplikt i konsesjonslova