open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yoghurt

**Yoghurt** eller **jogurt** er eit mjølkeprodukt av høgpasteurisert mjølk som er syrna ved hjelp av bakteriekultur av *Lactobacillus bulgaricus* (også kalla *Lactobacillus delbrueckii subspecies bulgaricus*) og *Streptococcus thermophilus*. Namnet yoghurt kjem frå det tyrkiske ordet *yoğurt* eller *yoġurt* som tyder 'gjæra mjølk'. 

Yoghurt utan tilsetningar (naturell) vert brukt som ingrediens i ei lang rekkje matrettar, som dipp, raita, tzatziki, sausar og supper, og drikkar, som ayran, lassi og tsjal/sjubat. 

Yoghurtprodukt med tilsetningar av frukt, bær, sukker, vaniljearoma og andre ingrediensar blir vanlegvis laga for å etast som dei er. Yoghurt vert også seld i pakningar kombinert med kornblandingar og liknande som kan blandast til små, raske mellommåltid.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Zannone

**Zannone** er ei øy i Tyrrenhavet utanfor vestkysten av Italia og ein del av Dei pontinske øyane. Øya har eit areal på om lag 1 km² og ligg 10 km frå Ponza.

Ho er ein del av Circeo nasjonalpark på grunn av den vakre naturen og fleire sjeldne biotopar. Øya er ikkje busett, men Skogsvesenet har tilsyn med ho og har ein stasjon og har ein liten utdanningsutstilling på toppen av Monte Pellegrino, den høgaste punktet på øya. På øya ligg òg ruinane av eit benediktinarkloster for nonner frå 1200-talet. Det er ingen turistfasilitetar og det er ikkje lov med camping eller overnatting. Ein treng derimot ingen spesielle løyver for å vitje øya. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zannone|Zannone]]» frå ,  den 3. november 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Circeo nasjonalpark
Sant'Antioco

**Sant'Antioco** er ei øy og ein kommune sørvest for Sardinia i provinsen Sud Sardegna i Italia. Ho har 11&nbsp;730 innbyggjarar (2001). I antikken låg byen Sulci her, rekna som den andre byen på Sardinia i antikken. 

## Øya Sant'Antioco
Sant'Antioco er den nest største øya i regionen Sardinia, etter sjølve Sardinia, med eit areal på 109 km². Ho er òg den fjerde største i Italia etter Sicilia, Sardinia og Elba, og den sjuande største i Middelhavet. Ho ligg 87 km frå Cagliari og er forbunde til fastlandet via ei bru. Øya er delt mellom dei to kommunane Sant'Antioco og Calasetta. Andre busetnadar er den litle turiststaden Maladroxia og Cussorgia, ein del av Calasetta.

## Historie
Øya Sant'Antioco var busett frå minst år 4000 f.Kr. (den såkalla San Michele-kulturen av Ozieri), som hovudsakleg baserte seg på fiske og jordbruk. Typiske graver (kalla *domus de janas*) og bautasteinar frå denne kulturen er funne. Øya har òg hatt nuraghesivilisasjonen. 

Byen Sant'Antioco vart funne på 700-talet fvt. av fønikarar som gav han namnet *Solki*. På 500-talet vart han ein kartagesisk koloni. Den puniske herredøme enda på 100-talet fvt. då Solki vart erobra av romarane, som bygde eit kunstig eid til fastlandet. Under borgarkrigen mellom Julius Cæsar ogPompeius støtta øya sistnemnde og vart hardt straffa for dette etter Cæsar sin siger. I romartida vart ho kalla *Plumbaria* etter blyførekomstane her. 

Namnet på den noverande byen kom frå St. Antiochus, som kristna området og vart martyrdrepen i år 125 e.Kr. Etter slutten av Vestromarriket vart det bygd festningsverk i Sant'Antioco av austromarane. Ho vart fleire gonger plyndra av sarasenarar frå tidleg på 700-talet og vart gradvis forlaten av innbyggjarane, som flykta til tryggare område. Til slutt var det stort sett berre pilegrimar som vita leivningane av St. Antiochus på øya. Ein ny busetnad vart oppretta rundt år 935 av ein lokal herre frå Cagliari, men busetnaden vart snart forlaten. Øya høyrte til Kongedømet Sardinia (oppretta i 1354) og kom seinare inn under erkebiskopen av Caligari i 1503, og i 1758 under den religiøse ordenen SS. Maurizio og Lazzaroø. På denne tida hadde byen 38 hus, 15 verkstader, 164 hytter og om lag 450 innbyggjarar. 

I januar-mai 1793 vart øya okkupert av franske troppar under admiral Laurent Jean François Truguet, og innbyggjarane slapp å betale skatt til kyrkja. Det siste åtaket frå nordafrikanske sjørøvarar skjedde i 1815 (same året som leivningane av vernehelgenen Antiochus vart ført tilbake til domkyrkja).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sant&#39;Antioco|Sant&#39;Antioco]]» frå ,  den 3. november 2007.*  
 
## Fotnotar
Isola di San Pietro

**San Pietro** er ei øy sørvest for Sardinia i provinsen Carbonia Iglesias i Italia. Ho har eit areal på 51 km² og har om lag 6&nbsp;600 innbyggjarar, der halvparten bur i byen Carloforte. Frå her er det ferjesamband til Portovesme på Sardinia og til Calasetta på naboøya Sant'Antioco.

## Historie
Øya er kjend heilt frå fønikisk tid, og det finst restar av nuragher på øya. Namnet på øya kjem frå ei segn som seier at St. Peter gjekk i land på øya i år 46 på veg til Roma. Fram til midten av 1700-talet var det berre få innbyggjarar på øya, men på denne tida vart ho kolonisert, hovudsakleg av familiar som utvandra frå Liguria, området omkring Genova, til øya Tabarka ved kysten av Tunisia. Øya vart stadig utsett frå sjørøvarane sine plyndringstokt og innbyggjarane flytta til andre stader. I 1736 grunnla dei derfor byen Carloforte på Isola di San Pietro, kalla opp etter kongen, Carlo Emanuele III, som hadde gjeve dei løyve til å busette seg på øya. Øybuarane snakkar framleis ein liguris, og ikkje ein sardisk dialekt. Hovudnæringa var fiske, særleg etter tunfisk, men denne fangsten er i dag lagt ned. 

## Natur
Øya har bratte klipper mot vest og meir flate område mot aust. Det høgaste punktet er Gauardia di Mori, 211 moh. Plantelivet er prega av maquis, og øya er berre i liten grad oppdyrka. Det finst derimot enkelte vinmarker. Øya har eit rikt fugleliv, og på klippene ved Calo Fico ynglar den sjeldne eleonorafalken. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Isola di San Pietro|Isola di San Pietro]]» frå ,  den 3. november 2007.*
Poale Sion

**Poale Sion** («Sion sine arbeidarar») var ein marxistisk og sionistisk jødisk organisasjon. Han vart grunnlagd i Russland i 1901 etter at organisasjonen Bund hadde teke avstand frå sionismen. 

Grupper av Poale Sion vart òg skipa i USA, Palestina, Polen, Austerrike, Canada, Storbritannia, Argentina, Romania og Bulgaria. 

Ideologien til Poale Sion vart formulert av Ber Borochov. I Palestina vart dei første kibbutzane danna av Poale Sion. Av medlemene i organisasjonen kan utanom Borochov nemnast David Ben Gurion, Yitzak Ben Zvi og Shlomo Kaplansky. 

I Russland vart Poale Sion forboden av bolsjevikane i 1920, til liks med andre «mensjevikiske» organisasjonar. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:de:Poale Sion|Poale Sion]]» frå , den 3. november 2007.*
Ujiji

**Ujiji** er den eldste byen i det vestlege Tanzania. Byen ligg om lag 10&nbsp;km sør for Kigoma. Ujiji blei grunnlagd av arabiske folkeslag. Byen var eit viktig senter for slavehandelen. 

Ujiji er staden der oppdagarane Burton og Speke først kom til breidda av Tanganyikasjøen i 1858, og det var her Stanley fann Livingstone i 1871. Det er reist eit monument til minne om det legendariske møtet.

## Galleri

Burton and Speke Monument in Ujiji.jpg|Minnesmerke for Burton og Speke
Livingstone Memorial, Tanzania.jpg|Livingstone-minnesmerket
Cine Atlas in Ujiji.jpg|Cine Atlas 
Pan Africanism mural in Tanzania.jpg|The pan Africanism mural.
Gavi

**Gavi** er ei lita øy i Tyrrenhavet utanfor vestkysten av Italia og ho er ein del av Dei pontinske øyane. Med ei lengd på 700 meter er ho den minste i øygruppa og ligg 120 meter nord for Ponza. Øya er forholdsvis kupert og ikkje busett. Øya er eit naturreservat og har mellom anna firfisler som berre finst her, i tillegg til mus, kanin og skorpionar. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gavi (island)|Gavi (island)]]» frå ,  den 2. november 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

* Luftfoto av Ponza og Gavi
Hashomer Hatzair

**Hashomer Hatzair** («Unge Garde») er ein internasjonal sosialistisk og sionistisk ungdomsorganisasjon med speidarpreg. 

Organisasjonen vart skipa i Polen i 1913-1914, men vart dominert av avdelinga i Wien. Eit hovudmål var å få jødar til å fare til Palestina og grunnleggje kibbutzar. I 1927 slo gruppa sine kibbutzar seg saman til paraplyorganisasjonen *Kibbutz Artzi*. 

I 1948 gjekk Hashomer Hatzair i Palestina saman med organisasjonen *Achdut HaAvoda* og skipa det sosialistiske venstrepartiet Mapam («Det sameinte arbeidarpartiet»). 

Medlemstalet til organisasjonen var på sitt høgste i 1939, med 70 000 medlemer, dei fleste i Polen. Under krigen vart Hashomer Hatzair ei motstandsrørsle mot den nazistiske okkupasjonsmakta og deira allierte. Mordechaj Anielewicz var leiar for oppstanden i Warszawa-ghettoen i 1943. 

I dag har Hashomer Hatzair om lag 14 000 medlemer i Israel, og ca 4 500 i andre land. I dei 85 kibbutzane i Kibbutz Artzi bur det om lag 35 000 menneske. 

Organisasjonen vil byggje Israel, arbeider for eit sosialistisk samfunn, og går inn for sekularisme. 

## Bakgrunnsstoff

* Dibrot – dei ti boda til Hashomer Hatzair 
* Hashomer Hatzair Österreich
* Hashomer Hatzair Schweiz 
* Hashomer Hatzair i Israel  (tyskspråkleg framstilling)
* Hashomer Hatzair World Movement 

## Kjelde
Den tyskspråklege wikipediaen.
Ber Borochov

**Dov Ber Borochov** () var ein marxistisk sionist og ein av grunnleggjarane av den sionistiske arbeidarrørsla, men også av den jiddische filologia.

Han var fødd i det russiske imperiet (idag Ukraina), og slutta seg til Russlands Sosialdemokratiske Arbeidarparti, men vart ekskludert for dei sionistiske synspunkta sine. Etter det var han med å skipe Poale Sion, og arbeidde for dei i fleire land. Etter marsrevolusjonen i Russland vende han attende dit, for å leie *Poale Sion* (Poale Sion vart seinare kløyvd i ein høgre- og ein venstrefraksjon, som har utvikla seg til dei moderne israelske partia Avoda og Meretz). Borochov vart sjuk av lungebetennelse og døydde i desember 1917.

Borochov er rekna som ein av fedrane til den sosialistiske sionismen. Borochov var svært viktig i sionistrørsla. Han analyserte mellom anna jødane sin situasjon i Europa, og meinte dei ville bli tvinga til å emigrere til Palestina. Eit nøkkel-element i Borochov sin ideologi var at han meinte jødiske og arabiske arbeidarar hadde dei same klasseinteressene og kunne stå saman i klassekampen i Palestina, og meinte det måtte vere plass til både jødar og arabarar i landet, slik at dei kunne leve saman i fred.

Medan dei fleste sionistane såg negativt på jiddisch og ville erstatte det med hebraisk, var Borochov ein ihuga tilhengar av jiddisch, og skreiv mykje om kor viktig dette språket var. Han blir rekna som ein av grunnleggjarane av moderne jiddisch-studium. 

## Kjelder
Den engelskspråklege wikipediaen.

## Bakgrunnsstoff
* Ber Borochov Internet Archive
* A brief history of Labor and Socialist Zionism 
* Poalei Tziyon
* The National Question and Class Struggle - Ber Borochov 1905 
* Poalei Tziyon - Our Platform -1906 Sets out the essential of Borochovian Marxist Zionism. 
* The Economic Development of the Jewish People - Ber Borochov 1916 
* Poalei Tziyon Peace Manifesto - 1917 
* Eretz Yisrael in our program and tactics, Ber Borochov, 1917
Värmlandsvisan

**Värmlandsvisa** eller **Värmlandssongen**, **«Ack Värmeland, du sköna»** er ein svensk fedrelandssong.

Songen har opphav i ein folkemelodi med røter tadisjonell svensk folkesong og ei hollandsk vise (*[[O Nederland let op u saeck]]*) som vallonarane tok med seg til Värmland på 1700-talet. 

Teksten vart først skriven av Anders Fryxell i 1822 til skodespelet *Värmlandsflickan*. I 1846 skreiv Fredrik August Dahlgren to nye vers til songen, som vart bruka i songspelet *Värmlänningarne*. I dag er det mest vanleg å synge førsteverset etter Fryxell og dei to neste versa etter Dalgren.

## Tekst

F. A. Dahlgrens versjon, frå songspelet *Värmlänningarna* (1846).
Første verset er skrive av Anders Fryxell. Her i modernisert rettskriving.

«Ack, Värmeland, du sköna, du härliga land!
Du krona för Svea rikes länder!
Ja, om jag komme mitt i det förlovade land,
till Värmland jag ändå återvänder.
Ja, där vill jag leva, ja, där vill jag dö.
Om en gång ifrån Värmland jag tager mig en mö,
så vet jag att aldrig jag mig ångrar.

I Värmeland är lustigt att leva och bo;
det landet jag prisar så gärna.
Där klappar det hjärtan med heder och tro
så fasta som bergenas kärna.
Och var och en svensk uti Svea rikes land,
som kommer att gästa vid Klarälvens strand,
han finner blott bröder och systrar.

I Värmeland - ja där vill jag bygga och bo,
med enklaste lycka förnöjder.
Dess dalar och skog ge mig tystnadens ro,
och luften är frisk på dess höjder.
Och forsarna sjunga sin ljuvliga sång -
vid den vill jag somna så stilla en gång
och vila i värmländska jorden.»

## Bakgrunnsstoff
* Lydfil 
* Notar PDF
* Siste scena i ''Värmlenningarne''
* Teksten til begge versjonane av songen
Jonas Hesselman

**Jonas Hesselman** () var ein svensk sivilingeniør og konstruktør. Han var bror til språkforskaren Bengt Hesselman. 

I perioden 1899–1916 arbeidde Hesselman for AB Diesels Motorer (seinare Atlas Diesel, no Atlas Copco) i Sickla, der han frå 1901 var sjefskonstruktør. Han arbeidde med å vidareutvikla motoren til Rudolf Diesel og vart internasjonalt kjend som ein autoritet på dieselmotorar. I 1916 starta han for seg sjølv og presenterte i 1925 ein hybrid mellom ein forgassarmotor og ein dieselmotor. Hesselmanmotoren hadde drivstoffinnsprøyting på same vis som ein dieselmotor, men for låg kompresjon til at forbrenninga starta av seg sjølv. Motoren hadde difor tennpluggar som på ein forgassarmotor.

Jonas Hesselman konstruerte òg elektrisk utstyr til bilar og traktorar, noko som la grunnlaget for Hesselman Elhydraulik, som no heiter Haldex. I 1970 utvikla Hesselman Elhydraulik eit hydraulisk løftelem for lastebilar, som framleis har stor utbreiing.

## Sjå òg
* Hesselmanmotor

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Jonas Hesselman|Jonas Hesselman]]» frå ,  den 3. november 2007.*
Kibbutz

**Kibbutz** (hebraisk **קיבוץ**‎, fleirtal **קיבוצים**, *kibbutzim*; bokstaveleg 'samling' eller 'felles') er eit israelsk kollektivt samfunn. Sjølv om andre land har hatt liknande kollektiv, så har få frivillige kollektiv spela ei så viktig rolle som i Israel. Kollektiva er ofte prega av ein sosialistisk ideologi.

## Bakgrunnen til kibbutzrørsla
Den andre bølgja av innvandring til Palestina bestod til skilnad frå den første ikkje av strengt religiøse jødar, men av austeuropeiske jødar som i byrjinga av 1900-talet flykta frå pogromar. Ein del av det noverande Israel var på denne tida øydemark. Dei nye immigrantane valde å organisere kollektive jordbruk, kibbutzar, for å dyrke opp jorda. I takt med at talet på jødar i området auka, blei talet på kibbutzar òg større. Etter staten Israel var oppretta i 1948 fekk kibbutzane ei viktig rolle i forsvaret av staten Israel, sidan dei ofte låg i grenselandet mot dei arabiske områda eller nabolanda.

## Livet på ein kibbutz
Livet på ein kibbutz er prega av sosialistiske ideal, med like løner for alle. Dei driv mest med jordbruk, men etter kvart har fleire av dei starta ulike fabrikkar og satsar på turisme. Det kollektive livet har òg endra seg noko, særleg dette med felles ansvar for alle barn. I moderne kibbutzar er det gjerne kjernefamiliar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Kibbutz|Kibbutz]]» frå ,  den 3. november 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Ingebrigt Davik

**Ingebrigt Davik** () var ein norsk forfattar, kringkastingsmann og barneunderhaldar. Han er mest kjend for historiene frå «Taremareby», ein serie med forteljingar og viser han debuterte med i NRK radios Barnetimen for dei minste i 1959. 

## Bakgrunn og arbeid
Ingebrigt Davik var frå øya Fjørtofta i Haram kommune på Sunnmøre. Han utdanna seg som lærar på Hamar. Han gjekk på Teaterskulen og Musikkonservatoriet i Oslo. Han byrja i radio i 1959 med forteljingane frå Taremareby, eit eventyrleg undervannssamfunn av skalldyr, fisk og vekster. Oppfølgjaren om Rokke-Gina kom i 1962. Seinare laga han barnetimar om det underlege i Lissomskogen og om måkefamilien i Kekkek og Kjia på Kjaholmen. Mykje av stoffet, spesielt om Taremareby og Rokke-Gina, blei også brukt i barneprogram på fjernsynet.

Ingebrigt Davik utga fleire barnebøker, både med historiene frå opplesningsseriene og visesamlingar med eigne og andre sine viser. Han omsette også fleire radiodramatiseringar av barnebøker til nynorsk.

Kulturhuset i Haram kommune, som ligg i Brattvåg, fekk namnet Ingebrigt Davik-huset da det blei opna 25. mars 2006.

Ingebrigt Davik arbeidde og som lærar, først og fremst på Tonsenhagen skole i Oslo.

## Bøker
* 1960: *Det hende i Taremareby. Forteljing og viser frå barnetimen* - illustrert av Unni Lise Jonsmoen, utgitt på Noregs Boklag, gjenutgitt i 1979 med illustrasjonar av Anna Tystad Aronsen, utgitt på dansk som *Det skete i Tange-Lange-land* i 1967
* 1962: *Rokke-Gina. Forteljing og viser frå barnetimen og fjernsynet* - illustrert av Tove Bertet, Noregs Boklag
* 1964: *Vind i mitt segl. Viser frå radio og fjernsyn* - illustrert av Unni-Lise Jonsmoen, Det Norske Samlaget
* 1967: *Muffe og jula* - llustrert av Ulf Aas, Samlaget
* 1971: *Wangthai-barna* - illustrert av Tonje Strøm Aas
* 1981: *Sommaren med dyra på Brattåsen* - utgåver både på nynorsk og bokmål
* 1983: *Syng og leik i solskin og sølevêr*
* 1985: *Dagbok utan slutt. Eit lite skodespel til ettertanke* - skodespel om mobbing, både på nynorsk og bokmål
* 1988: *Den lange reisa til Betlehem*

## Plateinnspelingar
* 1960: *Det hende i Taremareby* - utgitt på plateselskapet Philips
* 1962: *Ingebrigt Davik forteller og synger om Kekk-Kekk og Kjia på Kjaholmen/Rokke-Gina og andre viser* - Norsk Grammofonkompani
* 1963: *Rokke-Gina* - Norsk Grammofonkompani
* 1965: *I Lissomskogen* - Philips
* 1971: *Det hendte i Taremare by/I Lissomskogen*- Fontana
* 1972: *Kom skal vi synge* - med Åse Thoresen, Karusell (plateselskap)
* 1974: *Kjære, kom og dans med meg* - med Åse Thoresen, Karusell
* 1980: *I solskinn og sølevær* - Philips 
* 1998: *Hit eit steg* - samleplate, Milligram (plateselskap)

## Bakgrunnsstoff
* Biografi i ''Norsk pop- og rockleksikon'' fra 2005
* NRK om Ingebrigt Davik
Capraia

**Capraia**, i antikken **Capraria**, er ei øy og ein kommune i Italia og ein del av Dei toskanske øyane, utanfor nordvestkysten i provinsen Livorno. Ho ligg 62 km frå byen Livorno og 32 km nordvest for øya Elba. Ho ligg noko nærmare (30 km) den franske øya Korsika. Ho har vulkansk opphav og har eit areal på 19 km². Det høgaste punktet ligg 466 moh. I 2005 hadde kommunen *Capraia Isola* 366 innbyggjarar.

Øya produserer vin og har eit fiskeri for ansjos. Ho vart ein del av Genova i 1527 og det vart bygd mange festningsverk. I 1796 vart ho okkupert ei kort stund av Horatio Nelson. Delar av øya var tidlegare okkupert av ein straffekoloni for jordbruk, men vart lagt ned i 1986. Det meste av øya vart ein del av nasjonalpark. Om lag 40 km mot nord ligg øya Gorgona som òg er kjend for ansjosfiske. 

## Demografisk utvikling

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.8)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:455 height:303
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:2000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001

PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1861 from: 0 till:862
  bar:1871 from: 0 till:576
  bar:1881 from: 0 till:762
  bar:1901 from: 0 till:560
  bar:1911 from: 0 till:502
  bar:1921 from: 0 till:561
  bar:1931 from: 0 till:385
  bar:1936 from: 0 till:341
  bar:1951 from: 0 till:465
  bar:1961 from: 0 till:467
  bar:1971 from: 0 till:323
  bar:1981 from: 0 till:395
  bar:1991 from: 0 till:267
  bar:2001 from: 0 till:333

PlotData=

  bar:1861 at:862 fontsize:XS text: 862 shift:(-8,5)
  bar:1871 at:576 fontsize:XS text: 576 shift:(-8,5)
  bar:1881 at:762 fontsize:XS text: 762 shift:(-8,5)
  bar:1901 at:560 fontsize:XS text: 560 shift:(-8,5)
  bar:1911 at:502 fontsize:XS text: 502 shift:(-8,5)
  bar:1921 at:561 fontsize:XS text: 561 shift:(-8,5)
  bar:1931 at:385 fontsize:XS text: 385 shift:(-8,5)
  bar:1936 at:341 fontsize:XS text: 341 shift:(-8,5)
  bar:1951 at:465 fontsize:XS text: 465 shift:(-8,5)
  bar:1961 at:467 fontsize:XS text: 467 shift:(-8,5)
  bar:1971 at:323 fontsize:XS text: 323 shift:(-8,5)
  bar:1981 at:395 fontsize:XS text: 395 shift:(-8,5)
  bar:1991 at:267 fontsize:XS text: 267 shift:(-8,5)
  bar:2001 at:333 fontsize:XS text: 333 shift:(-8,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Data frå ISTAT



## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Capraia|Capraia]]» frå ,  den 4. november 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Turistinformasjon
Liv Hege Refsdal

**Liv Hege Refsdal** () er ein norsk forfattar, fødd i Larvik. Ho er lærar ved Frøystvedt skule. Refsdal har hatt fleire noveller på trykk i vekeblad tidlegare. Ho bur i Byskogen.

## Bøker
* *Mikkel og Ekornia* (barnebok - Publica forlag - 2007)
* *Mikkel og låveskrinet* (barnebok - Publica forlag - 2007)
* *Mikkel og Auroras hemmelighet* (barnebok - Publica forlag - 2008. Alle bøkene er illustrerte av lærarkollega og akvarellkunstnar Synøve Birkeland Svendsen (fødd 1954) frå Tjodalyng.
* *Mikkel og Aurora hjelper naturen*(barnebok - Publica forlag - 2011) Illustratør: Maud Jane Høvik
* *Oki,donki! Har du hørt på maken, Foffa, han tar saken!* (lydbok - 2011)
Elba

**Elba** (latin *Ilva*) er ei øy i Dei toskanske øyane i Italia, 20&nbsp;km frå kystbyen Piombino. Ho er den største øya i øygruppa og den tredje største øya i Italia etter Sicilia og Sardinia. Elba og dei andre øyane (Gorgona, Capraia, Pianosa, Montecristo, Giglio og Giannutri) i øygruppa er verna som ein del av Dei toskanske øyane nasjonalpark. Den franske øya Korsika ligg om lag 50&nbsp;km mot vest.

Øya er delt i åtte kommunar: Portoferraio, Campo nell'Elba, Capoliveri, Marciana, Marciana Marina, Porto Azzurro, Rio Marina og Rio nell'Elba.

Øya har eit areal på 224&nbsp;km² og ei kystlinje på 148&nbsp;km. Det høgaste fjellet er Monte Capanne på 1&nbsp;018 meter. Øya har om lag 30&nbsp;000 innbyggjarar.

## Historie

Elba var godt kjend i antikken for jernførekomstane. Gruver vart oppretta av etruskarar og etter år 480 f.Kr. av romarane. Grekarane kalla ho *Aethalia* (flamme) etter flammane frå smelteomnane som vart nytta til metallproduksjonen.

Etter at Romarriket fall leid øya under plyndringstokta til barbarar og sarasenarar. Tidleg på 1000-talet vart Elba ein del av Republikken Pisa. Då Pisa i 1398 vart seld til Visconti i Milano vart øya overtatt av Appiani, herrar av Piombino, som hadde ho i over to hundre år. I 1546 vart delar av øya gjevne til Cosimo I de' Medici, som bygde festningsverk i Portoferraio, og gav han namnet Cosmopoli, medan resten av øya i 1577 gjekk tilbake til Appiani. I 1603 erobra Filipp II av Spania Porto Azzurro og bygde to festningar der. I 1802 kom øya inn under Frankrike og økonomien betra seg.

Etter Fontainebleau-traktaten vart den franske keisaren Napoleon Bonaparte send i eksil til Elba etter han vart tvungen til å abdisere i 1814 og kom til Portoferraio den 3. mai det året. Han fekk lov å halde på den personlege garden sin på seks hundre mann. Sjølv om han formelt hadde suvernitet over Elba, heldt den britiske marinen vakt over øya. I løpet av desse månadane, delvis for å få tida til å gå og delvis ut av omtanke for folket, gjorde han ei rekkje økonomiske og samfunnsmessige reformer for å heve livskvaliteten på Elba. Napoleon var på Elba i 300 dagar før han rømde og returnerte til Frankrike 26. februar for Dei hundre dagane. Etter tapet hans ved Waterloo vart han så send i eksil igjen, denne gongen til den aude og isolerte øya St. Helena i Søratlanteren. Det er hovudsakleg på grunn av Napoleon at Elba er verdskjend.

Etter Wienerkongressen vart øya gjeven til Storhertugdømet Toscana. I 1860 vart øya ein del av det sameinte Italia.

Franske troppar gjekk i land på Elba 17. juni 1944 og sette øya fri frå tyskarane. Feilinformasjon og kraftig forsvar gjorde at kampane vart hardare enn forventa.

I seinare tid har øya vorte kjend for vinen sin og er i dag kjend som eit turistmål.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Elba|Elba]]» frå ,  den 4. november 2007.*  
 
* 

## Bakgrunnsstoff

* Geologi på Elba 
* Om slaget under den andre verdskrigen
* Napoleon og Elba
Hirsch Glik

**Hirsch Glik** () var ein jiddischspråkleg diktar.

Glik var fødd i Vilnius i daverande Polen. Alt tidleg i ungdomstida skreiv han dikt. Etter at Hitler-Tyskland gjekk til åtak på Sovjetunionen, vart Glik arrestert av tyskarane og ført til konsentrasjonsleiren Waisse Wake og sidan til ghettoen i Vilnius. Der slutta han seg til partisanrørsla, og tok i 1942 del i ein oppstand i ghettoen. Han skreiv òg heile tida dikt og songtekstar, mellom dei den namngjetne partisansongen på jiddisch «Zóg nit kein mól», og «Shtil, di nakht iz oysgeshternt», som òg handlar om jødiske partisanar.

Glik skal ha vorte teken til fange av tyskarane i 1943 og ført til ein konsentrasjonsleir i Estland. Han skal så ha greidd å rømme frå leiren og ut i skogane i 1944, men skal så ha falle kort tid seinare i kamp mot tyske styrkar.

## Litteratur

* Lutz van Dijk: *Der Partisan*. Med eit etterord av Esther Bejarano «Poesie als Waffe»? Førsteutgåva frå Alibaba Verlag, Frankfurt/M 1991: C. Bertelsmann Jugendbuchverlag, nytt opplag utgitt i München 2002. ISBN 3-570-30049-8

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Hirsch Glik|Hirsch Glik]]» frå ,  den 4. november 2007.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Songar av Hirsch Glik ved ulrich-greve.eu
Giannutri

**Giannutri** er ei lita øy i Tyrrenhavet utanfor kysten av Toscana i Italia og er den sørlegaste av Dei toskanske øyane. 

Av turistattraksjonar på øya finn ein Villa Domizia, ein gamal romersk villa ved sjøen. 

## Galleri

Fil:Giannutri Spalmatoi.jpg|Giannutri Spalmatoi-bukta med øya Monte Argentario i bakgrunnen 
Fil:Giannutri_coast.jpg|Kysten av Giannutri
Fil:Giannutri_runway.jpg|Ubrukt rullebane på Giannutri
Fil:Giannutri- Il faro.jpg|Fyr på Giannutri


## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Giannutri|Giannutri]]» frå ,  den 4. november 2007.*
Giglio

**Giglio** er ei øy og ein kommune i Italia og ein del av Dei toskanske øyane, utanfor nordvestkysten i provinsen Grosseo. 

## Geografi
Mellom øya og fastlandet ligg eit 16 km breitt sund. Øya er fjellkledd og det høgaste punktet er Poggio della Pagan med ei høgd på 496 moh. Øya er dekt av middelhavsvegetasjon med store furuskogar og fleire vingardar som produserer den kjende vinen Ansonaco. Kysten er 27 km lang, og består av klipper og fleire stemmningsvekkande bukter: Arenella, Cannelle, Caldane og Campese, den største bukta med ein liten landsby med same namn. 

## Historie
Øya er truleg 4,5-5 millionar år gamal og har vore busett sidan jernalderen. Seinare vart ho truleg ein militær skanse for etruskarane. Under romartida var ho ein viktig base i Tyrrenhavet, til dømes nemnd av Julius Cæsar i *[[De Bello Gallico]]* og av diktaren Rutilius Claudius Namatianus.

I 805 vart ho donert av Karl den store til klosteret Tre Fontane i Roma og kom seinare inn under familiane Aldobrandeschi, Pannocchieschi, Caetani og Orsini og kommunen Perugia. I 1241 øydela den sicilianske flåten til keisar Fredrik II den genuesiske flåten. Frå 1264 kom Giglio inn under Reublikken Pisa og frå her gjekk ho seinare til Medici-familien. Ho vart råka av fleire åtak frå sarasenarane, som først gav seg i 1799. 

I tillegg til historia har øya alltid vore kjend for gruvene sine. Mange søyler og byggverk i Roma vart bygd med granitt frå Gigilo. 

## Transport
Isola del Giglio har samband til Toscana mellom Porto Santo Stefano og Orbetello Scalo.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Giglio|Giglio]]» frå ,  den 4. november 2007.*  
 
## Bakgrunnsstoff

* Turistinformasjon
Isola di Sant'Andrea

**Isola di Sant'Andrea** er ei lita, ubebodd øy nær Gallipoli i Italia i Det joniske havet. Øya er opp til 3 meter over havet og dekker 0,5 kvadratkilometer. Eit fyrtårn vart reist på øya i 1866. 

## Bakgrunnsstoff
Isola di Sant'Andrea på google.maps
Dei toskanske øyane

**Dei toskanske øyane** er ei øygruppe mellom Liguriahavet og Tyrrenhavet, vest for Toscana i Italia.

Øygruppa inneheld øyane Elba (den største øya i øygruppa), Pianosa, Capraia, Montecristo, Giglio, Gorgona og Giannutri. Alle er ein del av Dei toskanske øyane nasjonalpark. 

Sidan øyane ligg nær fleire storbyar er dei ein populær turistdestinasjon. Historie og literatur gjer at mange menneske kjenner til øyane Elba og Montecristo. 

## Bakgrunnsstoff
* Dei toskanske øyane nasjonalpark 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tuscan Archipelago|Tuscan Archipelago]]» frå ,  den 4. november 2007.*
Gorgona

**Gorgona** er ei av Dei toskanske øyane på nordvestkysten av Italia. Ho er berre ein av fem øyar i verda der ein finn korsikansk finke. Øya er kjend for ansjosfiske. 

I følgje segna redda munkar frå Gorgona leivningane av Julia av Korsika før dei vart flytta til fastlandet på 700-talet. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gorgona|Gorgona]]» frå ,  den 4. november 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Gorgona på vacanzeinversilia.com
Montecristo

**Montecristo** er ei lita øy i Dei toskanske øyane i Italia. Ho er om lag 4,3 km på det lengste og ligg halvvegs mellom Korsika og det italienske fastlandet, sør for Elba og vest for Giglio. Øya er truleg mest kjend som ein oppdikta stad i romanen *[[Greven av Monte Cristo]]* av Alexandre Dumas den eldre, men sjølve øya samsvarar ikkje stort med skildringa i romanen. 

*Monte Cristo* tyder 'Kristusfjellet' på italiensk, og enkelte meiner at dette var årsaka til at Dumas valde ho for boka si. 

Øya er avsidesliggande og dei italienske styresmaktene gjorde ho ein del av eit naturreservat og ein jaktpark. Det er ingen bygningar på øya, men det står ruinar av eit kloster frå 1200-talet, som vart øydelagd av sjørøvarar i 1553. 

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Montecristo|Montecristo]]» frå , den 4. november 2007.*
Anton Mikal Bjørnaali

**Anton Mikal Bjørnaali** () var ein norsk målmann og stortingsmann.

Bjørnaali verka som lærar i Vefsn og Mosjøen då han i 1900 vart vald inn på Stortinget som ein av Venstre sine representantar frå Nordland. Bjørnaali møtte på Stortinget i tre periodar, til 1909. Med sterk tilknyting til målrørsla og ungdomslagsrørsla høyrde han til den nasjonalradikale fløya i Venstre. I 1905 høyrde han til det vesle mindretalet som røysta mot å godkjenne Karlstadforliket.

Bjørnaali var fyrste formann i Vefsn Mållag (1899).

Frå 1910 budde han i Langesund og seinare Lillehammer, som lensmann, banksjef og skattefut.

## Kjelder
* Kjell Jacobsen «Helgeland 1905 - Enighet og splittelse» i *[[Årbok for Helgeland]] 2005*
Pianosa

**Pianosa** er ei lita øy i Dei toskanske øyane i Italia med eit areal på 10 km². Namnet kjem frå det italienske ordet «pianura» (slette) fordi det høgaste punktet berre er 22 meter over havet. I antikken vart ho kalla *Planasia*.

Pianosa har ikkje permanent busetnad, men er kjend i Italia for det særs sikre fengselet som ligg her, der spesielt farlege mafiamedlemmer sit fanga. I historia er ho kjend for staden der Augustus forviste barnebarnet og eks-arvingen Postumus Agrippa i år 6 eller 7 e.Kr. Postumus var her fram til han vart avretta om lag då Augustus døydde i år 14. 

Av administrative årsaker er Pianosa ein del av Elba kommune. På klåre dagar kan ein sjå Elba som ei mørk, blå stripe over lysare blått hav. 

I romanen *[[Catch-22]]* av Joseph Heller har ein amerikansk bombeskvadron base på øya under den andre verdskrigen. Øya er derimot større i romanen for å ha plass til ein rullebane og har òg ein liten landsby, motsetnad til den verkelege øya.

Det finst òg ei anna, mindre øy kalla Pianosa utanfor den italienske Adriatarhavskysten nord for Monte Gargano.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pianosa|Pianosa]]» frå ,  den 4. november 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Turistinformasjon
Steinseidet

**Steinseidet** er eit eid mellom Kolavåg og Hanøy på Askøy i Vestland. Hovudnæringa var før steinutvinning/steinbrot. Alle dei mura kaiområda i Bergen by er bygd opp frå dette området, samt ei rekke bruer og kaier i Bergen og omland.
Tremiti

**Tremiti** er ei øygruppe i Adriahavet nord for Garganohalvøya. Ho består av ein kommune i provinsen Foggia og dannar delar av Gargano nasjonalpark (*[[Parco nazionale del Gargano]]*). Øyane har ei historie med mange jordskjelv og kjeldeordet *tremolanti*, som tyder skjelving. 

Øyane vart nytta til internering av politiske fangar under Benito Mussolini sitt fascistregime. To tusen år tidlegare hadde keisar Augustus nytta øya til det same då han sende barnebarnet sitt Julia den yngre i eksil på ein av desse øyane (då kalla *Trimerus*).

Øya er i dag ein viktig turistdestinasjon på grunn av det klåre vatnet rundt dei. 

## Øyar
* San Domino er den øya som er mest utvikla for turisme i øygruppa og har den einaste sandstranda. 
* San Nicola er øya der flest innbyggjarar bur. Det ligg eit kloster på øya der ein munken Nicolò vart gravlagd. Ei segn fortel at kvar gong nokon prøver å flytte leivningane hans frå øya, så vil det oppstå ein kraftig storm som gjer det umogeleg å ferdast på havet. 
* Capraia (eller *Capperaia*) er ei aude øy og dannar i dag ein del nasjonalparken. 
* Cretaccio er ei øy av leire og derfor ikkje busett. 
* Pianosa er ei lita øy som ikkje er busett. Ho er opp til 15 meter høg og i grov sjø slår stundom bølgjene over ho. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tremiti|Tremiti]]» frå ,  den 4. november 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Tremiti på vieste.it 
* isoletremitionline.it
* Dyreliv på Tremiti
Japansk kjempesalamander

**Japansk kjempesalamander** (vitskapleg namn *Andrias japonicus*) er ein salamander som høyrer heime i Japan og er mellom dei største salamandrane i verda. Han kan bli opptil 1,3 meter og vege opp til 25 kg. Sjølv om dei har dårleg syn, gjer det seine stoffskiftet og mangelen på naturlege konkurrentar i dei kalde vatna dei held til at dei kan leve så lenge som 80 år.
Ustica

**Ustica** er ei lita øy 52 km nord for Capo Gallo på Sicilia i Italia. Ho er om lag 9 km på tvers og har om lag 1&nbsp;300 innbyggjarar. Øya har regelmessig ferjesamband til Palermo. 

## Historie
Øya har vore busett sidan om lag år 1500 f.Kr. av fønikarar. Grekarane kalla øya *Osteodes* (beinhus) til minne om dei mange tusen kartagenske mytteristane som vart forlatne her for å døy av svolt på 300-talet fvt. Romarane gav øya namnet *Ustica*, latin for *brend*, på grunn av den svarte bergarten. Øya vert lokalt kalla «den svarte perla». 

På 500-talet slo benediktinarmunkar seg ned på øya, men måtte snart forlate ho på grunn av krigar mellom europearar og arabarar. Det vart òg prøvd å kolonisere øya i mellomalderen, men på grunn av plyndringar av berbiske sjørøvarar. 

På midten av 1700-talet flytta om lag 90 menneske til øya frå Lipari, ei anna øy som ligg nord for Sicilia og aust for Ustica. Dei tok med seg vernehelgenen til Lipari, San Bartolomeo, som snart òg vart vernehelgen for Ustica. På midten av 1800-talet til tidleg på 1900-talet vart det for mange innbyggjarar på Ustica, og mange familiar emigrerte til USA. Mange av desse familiane slo seg ned i New Orleans og området rundt. 

I fasciståra i Italia og fram til 1950-åra vart Ustica nytta som eit fengsel. Benito Mussolini forviste tusenvis av politiske motstandarar til Ustica, ofte så mange som 1500 om gongen. Mange var homoseksuelle som vandra gjennom gatene med leppestift og silkepysjamas, dansa om nata eller oppførte blodige knivkampar. Tidleg i 1940-åra vart feilernærte og tuberkulosesjuke, jugoslaviske krigsfangar pressa inn på øya. I 1950-åra vart dei etterfølgt av mafiamedlemmar frå Sicilia. Den mest kjende politiske fangen som sat på øya var Antonio Gramsci. 

Øya vart kjend i nyheitene den 27. juni 1980 då eit fly styrta like ved øya og alle 81 passasjerar og mannskap mista livet. 

## Turisme
Ustica er særleg kjend som ein god stad for dykking og har fleire dykkeskular. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ustica|Ustica]]» frå ,  den 4. november 2007.*  
 

## Fotnotar
Mediemållaget

**Mediemållaget** er eit yrkesmållag i Noregs Mållag. Det vart skipa 3. november 1977. Mediemållaget står bak medieprisen Nynorsk redaktørpris som har blitt utdelt sidan 2004, og har sidan hausten 2008 arrangert *Dei nynorske mediedagane*.

Berit Rekve har vore styreleiar i Mediemållaget sidan 21. januar 2007.

## Bakgrunnsstoff
*Mediemållaget på nettstaden til Noregs Mållag
Mahya Dağı

**Mahya Dağı** (bulgarsk Махиада, *Mahiada*) er eit fjell i Tyrkia. Med sine 1031 moh. det høgaste fjellet i fjellmassivet Strandzja (Yıldız), og i den europeiske delen av Tyrkia.
Venezialagunen

**Venezialagunen** (italiensk *Laguna di Venezia*) er ein lagune i Adriahavet der byen Venezia ligg. Namnet på lagunen på venetiansk har gjeve opphav til det internasjonale namnet for ei lukka, grunn bukt eller vik med saltvatn.

Venezialagunen strekkjer seg frå Sile i nord til Brenta i sør og har eit areal på 550&nbsp;km². Om lag 8&nbsp;% av lagunen er landområde, inkludert sjølve Venezia og fleire mindre øyar. Om lag 11&nbsp;% er permanent vatn eller kanalar, medan rundt 80&nbsp;% er gjørmete strender, tidvassgrunner eller marskland.

Ho er forbunden til Adriahavet via tre inngangar: Lido, Malamocco og Chioggia. Sidan lagunen ligg inst i nesten lukka sjø får området store tidvassvariasjonar. Den mest ekstreme springfloa vert kalla *acqua alta* (italiensk for «høgt vatn»), som regelmessig gjev flaum i mykje av Venezia.

Venezialagunen er ein del av eit system som i romartida strekte seg frå Ravenna og nordover til Trieste. På 500-talet var lagunen ein tilfluktsstad for romanske folk som flykta frå inntrengande fiendar (hovudsakleg hunarar). Seinare vart lagunen kjernen i Republikken Venezia og det maritime riket deira. Lagunen er framleis viktig som hamn, for Arsenale di Venezia og fiske. 

Lagunen vart danna seks til sju tusen år sidan då havet steig etter den siste istida og flauma inn over den adriatiske kystsletta. Elvesediment kompanserte for den søkkande kystsletta og sediment frå elva Po dreiv langs kysten og lukka viker og bukter. Venetianske prosjekt på 1300- og 1500-talet hindra lagunen i å utvikle seg til myrland. Pumping av vassførande sjikt sidan 1800-talet har gjort lagunen djupare. Opphavleg var mange av øyane myraktige, men drenering har gjort det mogeleg å bu her. Mange av dei mindre øyane er fullstendig kunstige, medan nokre av områda rundt hamnebyen Mestre er øyar som er forsvunne. Dei gjenverande øyane er hovudsakleg sanddyner, inkludert dei ved kyststripa (Lido, Pellestrina og Treporti).

Dei største øyane eller øygruppene i området: 
* Venezia 5,17&nbsp;km²
* Sant'Erasmo 3,26&nbsp;km²
* Murano 1,17&nbsp;km²
* Chioggia 0,67&nbsp;km²
* Giudecca 0,59&nbsp;km²
* Mazzorbo 0,52&nbsp;km²
* Torcello 0,44&nbsp;km²
* Sant'Elena 0,34&nbsp;km²
* La Certosa 0,24&nbsp;km²
* Burano 0,21&nbsp;km²
* Tronchetto 0,18&nbsp;km²
* Sacca Fisola 0,18&nbsp;km²
* Isola Di San Michele 0,16&nbsp;km²
* Sacca Sessola 0,16&nbsp;km²
* Santa Cristina 0,13&nbsp;km²

Andre øyar:
* Cavallino
* Lazzaretto Nuovo
* Lazzaretto Vecchio
* Lido
* Pellestrina
* Poveglia
* San Clemente
* San Francesco del Deserto
* San Giorgio in Alga
* San Giorgio Maggiore
* San Lazzaro degli Armeni
* Santa Maria della Grazia
* San Pietro di Castello
* San Servolo
* Santo Spirito
* Sottomarina
* Vignole

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Venetian Lagoon|Venetian Lagoon]]» frå ,  den 4. november 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

* Informasjon
* Satellittbilete frå googlemaps
* MILVa - interaktivt kart
* Comune di Venezia, Servizio Mobilità Acquea
Akira Yoshizawa

**Akira Yoshizawa** (), japansk 吉澤 章 (Yoshizawa Akira), var ein japansk origamist som blir rekna som den som gjorde den eldgamle japanske handverkstradisjonen med papirbretting til ei moderne kunstform. Han skapte over 50&nbsp;000 nye origamimodellar; berre ein del av desse blei dokumenterte i dei 18 bøkene han gav ut.
Jim Jones

**James Warren «Jim» Jones** () var ein USA-amerikansk grunnleggjar og leiar for sekta Peoples Temple, som enda i eit massesjølvmord på meir enn 909 personar i Jonestown i Guyana. 

Frå starten var People's Temple ein organisasjon som gjorde gjeldande sosial rettferd og hjelpte fattige og rusmisbrukarar. Den endra seg etter kvart til ei sekt, der Jim Jones misbrukte si sterke stilling, og styrte organisasjonen eineveldig. Han såg på seg sjølv som ein ny Messias.

Etter kvart kom organisasjonen under offentleg merksemd, og for å kome seg unna så grunnla Jones grunnla Jonestown i Guyana, der han og om lag 800 medlemmar i sekta slo seg ned. 

Det kom opp historier om brot på menneskerettane, og kongressmannen Leo J. Ryan drog til Gyuana saman med medarbeidarar, pressefolk og slektningar til dei som budde i Jonestown for å undersøke kva som skjedde. Den 17. november 1978 kom gruppa til Jonestown. Den 18. november 1978 om ettermiddagen vart kongressmann Ryan angripen av sektmedlemmen Don Slyan med kniv, utan at Ryan vart skadd. Dette gjorde at besøket vart avbrote, og Ryan fekk dra derifrå saman med delegasjonen og 15 sektmedlemmer som ynskte å dra. Dei blei angripne på flyplassen, og Ryan og 4 andre vart skotne og drepne. Deretter kom dei fleste seg av garde i eit fly. 

Dette førte til at Jim Jones kravde at sektmedlemmane skulle gjere «revolusjonært sjølvmord», noko som også skjedde. 909 personar døydde, dei fleste tok liva sine ved å drikke cyanid. Dei som nekta vart skotne eller kvelte. Nokre få kom seg unna. Også fire sektmedlemmer i hovudkvarteret i Georgetown tok liva sine. Det var dermed til saman 918 døde.

## Sjå også
* Jonestown
Fitjar kyrkje

**Fitjar kyrkje** ligg på Fitjar i Hordaland, like ved sentrum. Ho høyrer til Fitjar sokn. Kyrkja er ei langkyrkje av tre og har 425 sittjeplassar. 

## Mellomalderkyrkja
Ein veit ikkje sikkert kva tid den første kyrkja vart bygd, men ho er truleg bygd like etter Moster gamle kyrkje. Den første kyrkja på staden vart bygd i tilknyting til kongsgarden som låg på Fitjar. Sidan kyrkja vart bygd på kongsgarden sin grunn og sidan presten fekk ein del av kongsgarden til prestegard, er det stor grunn til å tru at det var kongen sjølv eller ein av lensherrane hans som bygde kyrkja. Kanskje var dette Aslak Fitjaskalle som Olav den heilage sende her på byrjinga av 1000-talet. Steinen i kyrkja skal i følgje segna ha vore henta frå Sandvik på Osterneset, nord for Fitjar sentrum, og dette kan vel stemme sidan det framleis er spor i berget på at stein er hogd ut herfrå. 

Ho skal ha vore mykje lik Moster gamle kyrkje på Moster på Bømlo, den eldste kyrkja i Noreg. Mellomalderkyrkja på Fitjar skal derimot ha vore større. Ho var av stein med kyrkjehus, kor av mur og våpenhus i tre. Denne kyrkja var riven då den noverande trekyrkja vart bygd. Stein frå den gamle kyrkja vart nytta som steingard rundt kyrkjegarden.

Nils Skanning var truleg den første presten i kyrkja etter reformasjonen. Han var frå Ystad i Skåne, som den gongen var ein del av Danmark. 

## Den noverande kyrkja
Den nye kyrkja vart bygd av byggmeister Kaarhus frå Skånevik og byggmeister Wamberg og vart innvigd i 1867 etter at Fitjar vart eit eige sokn i 1862. Fleire lekamar frå den gamle kyrkja vart flytta inn i den nye, som døypefonten frå 1627-1629, ein messinglysestake frå 1600-talet og ein disk frå 1676-1699. Kyrkja fekk ny altertavle, teikna av Holst frå Trøndelag. Altertavla viser eit måleri av krossfestinga. Den gamle altertavla frå 1721 heng på ein av sideveggane i kyrkja. I tillegg har kyrkja ein biletbibel frå 1890.

Fitjar kyrkje har to kyrkjeklokker, ei lita og ei stor. Den litle klokka er frå den originale kyrkja frå mellomalderen, medan den andre vart støypt i Bergen i 1854 av J.F. Becker.

Steinplata som var altarbord gjennom mellomalderen er montert inn i den noverande kyrkja sitt kassealtar etter først å ha vore nytta til dørhelle ved norddøra. 

Den første soknepresten i kyrkja var Ivar Olaus Widerøe frå Selbu. Japanaren Nobukazu «Nobu» Imazu er kyrkjelydsprest på Fitjar. Han er den første japanaren som er ordinert i Den norske kyrkja.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Norges Kirker: «Fitjar kirke» på nettstaden til Norsk institutt for kulturminneforskning
*
Castilla-La Mancha

**Castilla-La Mancha** er ein autonom region i Spania. 

Castilla-La Mancha grensar til Castilla y León, Madrid, Aragón, Valencia, Murcia, Andalucía og Extremadura. Han er ein av regionane i Spania med lågast folketettleik. 

Regionshovudstaden er Toledo og den største byen Albacete.

Castilla-La Mancha var tidlegare ei administrativ eining i lag med provinsen Madrid som Ny-Castilla (*Castilla la Nueva*), men då det moderne regionssystemet vart innført i Spania, vart dei skilde som eigne regionar på grunn av den store demografiske skilnaden mellom hovudstaden og resten av Ny-Castilla. 

Det er hovudsakleg i denne regionen at soga i den kjende spanske romanen *[[Don Quixote]]* av Miguel de Cervantes føregår. Sjølv om La Mancha er eit forblåst platå er det likevel eit symbol for spansk kultur med solsikker, sopp, olivengardar, vindmøller, manchego-ost og *Don Quixote*.

## Historie
Historia til Castilla-La Mancha har vore viktig. Opphavet til regionen er frå den muslimske perioden mellom 700- og 1300-talet. Det fann stad mange historiske slag mellom kristne krossfararar og muslimske styrkar i perioden frå år 1000 til 1300-talet (fram til slaget ved Las Navas de Tolosa. Då Almohad-dynastiet forsvann vart Castilla den dominerande makta i området. Det var òg her kongemakta Castilla og Aragon vart samla i 1492 under dronning Isabel og kong Ferdinand. 

## Region
Castilla-La Mancha er delt inn i fem provinsar med namn etter provinshovudstadane. Desse er 
* Albacete
* Ciudad Real
* Cuenca
* Guadalajara
* Toledo

Andre viktige byar i Castilla-La Mancha (med meir enn 25&nbsp;000 innbyggjarar) er:

* Talavera de la Reina, Toledo
* Puertollano, Ciudad Real
* Tomelloso, Ciudad Real
* Hellín, Albacete
* Alcázar de San Juan, Ciudad Real
* Valdepeñas, Ciudad Real
* Almansa, Albacete
* Azuqueca de Henares, Guadalajara
Andre byar i Castilla-La Mancha (med færre enn 25&nbsp;000 innbyggjarar) er:
* Caudete, Albacete
* Puebla de Don Rodrigo, Ciudad Real
* Villanueva de la Jara, Cuenca
* Alustante, Guadalajara
* Mazarambroz, Toledo
* Bargas, Toledo
* Illescas, Toledo

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Castile-La Mancha|Castile-La Mancha]]» frå ,  den 29. september 2009.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Høye Kvåle

**Høye Kvåle** () var ein kjend spelemann frå Seljord i Telemark. Han er morbror til spelemannen Eivind Mo.

Høye Kvåle var son av Anne og Eivind Kvåle frå Seljord. Både faren og mora var kjende med slåttetradisjon, og faren skal ha spela noko sjølv. Elles lærte Høye mykje spel av Kjetil Håvardsson, son av Håvard Gibøen. Denne tradisjonen førte han vidare, og sytte for at systersonen fekk grunnopplæring i slåttespel.

Han er gravlagd på kyrkjegarden i Seljord.

To gangarar etter Høye Kvåle er utgjeve i Hardingfeleverket, band I. Den eine er gangaren *[[Torkjell Aslaksson Austad|Austaden]]* (nr 61), som Høye Kvåle hadde etter foreldra sine. Desse hadde lært han av spelemannen Åsmund Nordgard frå Åseral. Den andre er ein systerslått, ein variant av Kivlemøyane, som Kvåle hadde etter Kjetil Håvardsson (98c). Høye Kvåle er ein av dei viktigaste kjeldene til denne slåttekrinsen i Aust-Telemark, og mellom anna Hauk Buen spelar desse i tradisjon etter han.

## Fotnotar