Enkelados

**Enkelados** var ein av gigantane i gresk mytologi. Desse var etterkomarane av Gaia (Jorda) og Uranos (Himmelen). Enkelados var den tradisjonelle motstandaren til Atene under *Gigantomakhi*, krigen mellom gigantane og gudane, og det blei sagt at han var gravlagd under Etna på Sicilia.

## Mytologi

Enkelados var ein av gigantane, som ifølgje Hesiod var avkom av Gaia, fødde av blodet som fall då Uranos blei kastrert av sonen Kronos. Gigantane kjempa mot Zevs og dei andre olympiske gudane i *Gigantomakhi*, eit episk slag om herredømet over kosmos. Ein gigant som heiter Enkelados, som kjempar mot Atene, er attestert i kunst så tidleg som på ein attisk svart figur-potte datert til andre kvartal av det sjette hundreåret f.Kr. (Louvre E732). I litteraturen finst det referansar til giganten så tidleg som i dramaa til den greske dramatikaren Evripides frå det femte hundreåret f.Kr., til dømes i tragedien *Ion*, der koret skildrar synet av Apollo-tempelet i Delfi der Atene «fører gorgonskjeldet mot Enkelados». Medan han typisk blir kjempa mot av Atene, har Vergil og andre omtalt Enkelados som felt av Zevs. I Evripides sin satyrkomedie *Cyclops* skryt Silenus, den fulle venen til vinguden Dionysos, av å ha drepe Enkelados med spydet sitt.

Diktaren Kallimakhos frå tredje hundreåret f.Kr. har Enkelados gravlagd under øya Sicilia. Ifølgje mytografen Apollodorus kasta Atene Sicilia på den flyktande Enkelados under Gigantomakhi. Dei latinske diktarane Vergil, Statius og Claudian legg alle grava hans til under Etna, sjølv om andre tradisjoner hadde monsteret Tyfon eller Briareios gravlagt under Etna. For nokre var Enkelados heller gravlagd i Italia.

Enkelados blei, som Tyfon, Briareios og andre overvunne monster som blei gravlagde under vulkanar, sagt å vera årsaka til jordskjelv og vulkanutbrot. Det blei sagt at utbrota til Etna var anden til Enkelados, og at skjelva var forårsaka av at han rulla seg frå side til side under fjellet.

## Ikonografi
Slaget mellom Atene og Enkelados var eit populært tema i greske vasemåleri, med døme frå så tidleg som midten av 500-talet f.Kr. Etter skildringa i *Ion* av Evripides skal slaget ha vore skildra på tempelet til Apollo i Delfí frå slutten av dette hundreåret.

På den austlege frontonen til det gamle Atenetempelet på Akropolis i Aten, som er datert til slutten av 500-talet, viste Atene ståande over ein fallen gigant, kanskje Enkelados. Slaget blei truleg òg vist på den nye peplosen som blei presentert til Atene på Akropolis som del av Panathenaia-festivalen.

## I seinare kultur
I Versailles hadde Ludvig XIV eit gjennomgåande tema av triumfane til Apollon og olympiarane mot alle motstandarane sine inkluderte Enkelados-fontena, *Bosquet de l'Encélade*, som var skoren ut frå den kringliggjande skogen og rama inn av espalier. Ifølgje ei gravering av fontena av Le Pautre frå 1677 var skulpturen av Enkelados utforma av Gaspar Mercy frå Cambrai.

Den amerikanske diktaren Henry Wadsworth Longfellow, som var inspirert av lidinga i den andre italienske sjølvstendekrigen, skreiv diktet «Enceladus» i 1859.

## Oppkallingar
Enceladus, ein måne på planeten Saturn, er oppkalla etter den mytologiske Enkelados. Ved sørpolen hans finst det massive geysirar av is og vassdamp som skyt ut frå det indre. Forskarar reknar månen som ein av dei mest sannsynlege stadene i solsystemet som har noko potensial for mikroskopisk liv.

I Antarktis er det ei gruppe nunatakar på Aleksanderøya som heiter Enceladus Nunataks, men dei fekk namnet etter saturnmånen, ikkje etter gigantane i gresk mytologi.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Enceladus (Giant)|Enceladus (Giant)]]» frå , den 15. juli 2025.*  

## Bakgrunnsstoff