open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Herdla kyrkje

**Herdla kyrkje** er ei kyrkje som ligg på øya Herdla i Askøy kommune.

## Historie
Eit brev frå pave Eugenius III i 1146 nemner St. Nikolaus- kyrkja på Herdla. Kyrkja var vigd til helgena St. Nikolaus av Myra, han som verna sjømennene. Det latinske namnet på kyrkja var «Ecclesiam sancti Nicholai de Hardla». Kyrkja hadde likskapar med kyrkjene på Moster og øya Kinn, steinkyrkjer utan tårn. 

Kyrkja høyrde inn under Munkeliv kloster i Bergen. Klosteret vart grunnlagt av kong Øystein I Magnusson kring 1110. Kyrkja kan skriva seg frå denne tida. Kring 1190 var kyrkja under Kristkyrkja i Bergen, og i 1308 var Herdla kyrkje eitt av dei 14 kongelege kapella under Kristkyrkja i Bergen. 

Herdla kyrkje var frå starten av ei steinkyrkje i enkel romansk stil, men ho vart seinare bygd om i gotisk stil med spissbogar. 

Etter stormskade vart kyrkja riven i 1861, og ei større kyrkje vart reist i 1863. Denne kyrkja brann i 1934. Etter atterreisinga vart kyrkja kalla «Øygardskatedralen». Kyrkja var kyrkje for det meste av gamle Herdla herad. Heradet omfatta mellom anna delar av noverande Øygarden, Askøy og Meland kommunar. I desse kommunane kjenner mange folk nær tilknyting til Herdla kyrkje. 

Under den andre verdskrigen fekk kyrkja store skadar. Tyskarane sprengde tårnet og nytta kyrkja til ammunisjonslager og hestestall. Under golvet vart det grave nedgang til eit tunnelanlegg som gjekk tvers over øya. Mellom anna under store delar av gravplassen. I okkupasjonstida var det flyplass på Herdla. Tyskarane var redde for at kyrkjetårnet kunne fungera som landemerke for bombefly som kom frå Storbritannia. 

Ei ny kyrkje stod ferdig i 1951 og vart vigsla av biskop Ragnvald Indrebø 1. april. Kyrkja fekk eit lågare tårn enn før, på grunn av planar om å gjera Herdla til hovudflyplass for Bergen. I staden vart Bergen lufthamn, Flesland hovudflyplass frå 1955. 

## Segn om Herdla kyrkje
Segn etter Anton Kaarbø frå 1912:

:*Det var ein gong at ein mann skulde ro fraa [[Herdla]] yver [[Hjeltefjorden]] og ut til [[Herdlevær]]. Daa han kom midt i fjorden, saag han tri kvinnfolk som kom rekande på ein stor planke. Dei ropa til mannen i baaten og sa at dersom han vilde berga dei, so skulde dei setja upp kvar si kyrkja. So tok mannen dei upp i baaten og fekk dei til folk. Desse tri kvendi var systre, og dei sette upp kvar si kyrkja. Og dette var Herdla [[Moster gamle kyrkje|Moster]] og [[Kinn kyrkje|Kinn]]. Alle desse kyrkjone var utan tårn. * 

## Referansar


## Litteratur
* 

## Kjelder
* Brekke, Nils Georg (red): *Kulturhistorisk vegbok Hordaland*, Bergen 1993. ISBN 82-7326-026-7
* Jensen, Gunnar S.: *Herdla kyrkje. Kort historikk,* Herdla om lag 1995. 

## Bakgrunnsstoff
* Norges Kirker: «Herdla kirke», på nettstaden til Norsk institutt for kulturminneforsking
* Nettsidene til Herdla kyrkjelyd 
* Om Herdla sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* «Kirkebøker, Hordaland» på nettstaden til Arkivverket 
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* 
*
Shetlandsbussen

**Shetlandsbussen** eller **Shetlandsgjengen** var ei norsk marineavdeling som organiserte trafikk med båtar mellom Shetlandsøyane og vestkysten av Noreg under den andre verdskrigen. Om lag 300 nordmenn var innom organisasjonen i løpet av krigen.

Frå midten av 1942 var det offisielle namnet «Norwegian Naval Independent Unit» (NNIU). I oktober 1943 blei gruppa ein del av den kongelege norske marinen, og bytta namn til «Royal Norwegian Naval Special Unit» (RNNSU).

Shetlandsbussen frakta mellom anna Linge-karar, etterretningsfolk, flyktningar, militære forsyningar og dokument over Nordsjøen. I enkelte tilfelle la dei miner og gjorde aksjonar mot tyske skip. I byrjinga av krigen stod avdelinga heilt under britisk kommando, seinare kom òg nordmenn med i leiinga. Avdelinga nytta frå fyrst av nesten utelukkande fiskefartøy og nokre få gonger motortorpedobåtar. Då det tyske vakthaldet langs kysten av Noreg vart skjerpa i 1943, fekk Shetlandsgjengen overlate tre mindre amerikanske ubåtjagarar som den norske marine hadde overteke. Namna på desse jagarane vart KNM «Hitra», KNM «Hessa» og KNM «Vigra». 

I alt gjorde Shetlandsgjengen over 200 turar. Ti skøyter med 44 mann gjekk tapt.

Scalloway på Shetland var den viktigaste hamna for Shetlandsbussen.

Ein av dei mest kjende medlemmane av Shetlandsgjengen var Leif Andreas Larsen (1906-1990) - «Shetlands-Larsen». Då den andre verdskrigen tok slutt var han den høgast dekorerte allierte marineoffiseren.

## Kjelder
Flora kommune

**Flora** er ein tidlegare norsk bykommune i Sogn og Fjordane fylke. Han omfatta fleire øyar, halvøyar og fjordar som Eikefjorden og Norddalsfjorden.
1. januar 2020 vart han slegen saman med Vågsøy til Kinn kommune. 

Florø, som var administrasjonssenter i kommunen, er òg den vestlegaste byen i Noreg. «Havet sitt sølv», silda, var lenge hovudnæringa for Flora og Florø, og ein finn igjen fisken i kommunevåpenet.

Kommunen har eit aktivt og variert kulturliv med kulturskule og musikk-, kor- og revymiljø. Kinnaspelet vert framført kvart år på sagaøya Kinn. Sildebord og rockefestival er andre trivelege aktivitetar å få med seg. I tillegg har Flora idrettshall, symjehall, fotballbanar, løkker og eit mylder av idretts- og fritidsorganisasjonar. 

Helleristingane i Ausevika og Kystmuseet i Sogn og Fjordane gjev eit historisk perspektiv. Flora er fleire gonger kåra til den trivelegaste bykommunen i landet, og fekk utdelt Miljøbyprisen i 1998.

Næringslivet i kommunen er eksportretta, og hovudnæringane er fiskeindustri, skipsbygging, forsyningsbase for oljeindustrien og servicenæring. Innbyggjarane i kommunen skapar verdiar som ligg fleire gonger over landsgjennomsnittet.

Flyplassen Florø lufthamn ligg i kommunen.

## Høge fjell
* Blåbreen , 1385 moh., grensetriangel mellom Flora, Bremanger og Gloppen.
* Risekeipen, 1365 moh., grensepunkt mellom Flora og Bremanger.
* Storebottsnipa, 1206 moh.

## Bygder
* Eikefjord 
* Norddalsfjorden
* Barlindbotn
* Steinhovden
* Svardal

## Tettstader
* Brandsøy 
* Florø

## Folketalsutvikling
Flora var den største kommunen i Sogn og Fjordane etter folketal frå kommunesamanslåinga i 1964 og fram til 2007, då Førde kommune vart større.


**Folketalsutvikling for noverande Flora kommune frå 1920:**

:a *Talet omfattar den delen av gamle Bru kommune som låg sør for [[Førdefjorden]], som ved kommunesamanslåinga i 1964 vart del av [[Askvoll kommune]]. Dette området hadde då 92 innbyggjarar. Talet omfattar ikkje Steindal krins, som var ein del av gamle Vevring kommune før han vart del av Flora kommune i 1964. Denne krinsen hadde då 25 innbyggjarar. Talet omfattar heller ikkje området rundt Husefest og Breivik, som var ein del av [[Bremanger kommune]] før det vart del av Flora kommune i 1964. Dette området hadde då ni innbyggjarar.*

## Kjende personar frå Flora

* Kong Eirik Blodøks, (ca. 895-954), konge av Noreg 933-935
* Johan Ernst Welhaven Sars, (1835-1917), professor (historie) og politikar (V)
* G.O. Sars (1837-1927), marinbiolog
* Thor Solberg, (1893-1967), flypioner som var første nordmann som flaug frå USA til Noreg 
* Albert Joleik, (1880-1968), bladmann (journalist), lokalhistorikar og målmann.
* Saxe Bjørkedal, (f. 1926), kystkulturberar
* Magne Føleide (f. 1937), noregsmeister i friidrett, sleggjekast
* Idar Stegane (f. 1940), professor emeritus (nordisk litteratur) ved UiB 
* Øyvind Alsaker (f. 1965), fotballkommentator (Tv2) 
* Margunn Humlestøl Haugenes (f. 1970), olympisk meister i fotball (Sommar-OL 2000)
* Eivind Stavang (f. 1982), hekkeløpar og NM-vinnar.

## Bakgrunnsstoff
* '''Floranett''' 
* Floraportalen.net  

* Nrk om Flora kommune  

## Fotnotar
Kompani Linge

**Kompani Linge** hadde som offisielt namn **Norwegian Independent Company No. 1** (NORIC 1 òg kalla *Norisen*). Kompaniet vert kalla "Kompani Linge" etter den fyrste kompanisjefen, kaptein Martin Linge. Kompaniet vart oppretta i juli 1941 av det britiske Special Operations Executive (SOE) for å driva sabotasje, opplæring av Milorg og spionasje i Noreg.

Mannskap frå kompaniet deltok i raid langs norskekysten i løpet av 1941 og 42. I tillegg deltok dei i Vemork-aksjonen i Telemark fylke.

I løpet av krigen gjorde 530 nordmenn teneste i kompaniet og 57 av desse misse livet.
Flora

**Flora** kan visa til:
* **[[Flora kommune]]** i Sogn og Fjordane
* **[[Flora i Stjørdal|Floar eller Floren]]**, bygd i Stjørdal kommune

* **[[Gudinna Flora]]** i romersk mytologi
***[[Namnet Flora]]**
* **[[Flora i botanikken|Plante]]liv**, gjerne nytta i uttrykket *flora og [[fauna]]*
* **[[oppslagsverket flora|Eit oppslagsverk som skildrar plantar]]**, gjerne med bilete
* I overført tyding: stort, mangfaldig utval (som i bakterieflora, namneflora, flora av vekeblad)
***[[8 Flora]]**, ein hovudbelteasteroide
Fjell

**Fjell** er landformasjonar av stein som strekkjer seg høgare enn resten av landskapet kring. Dei er større enn til dømes åsar, men det finst ingen endelege mål som seier kva som er fjell og kva som ikkje er det.

Danninga av fjell blir kalla orogenese, og skjer gjerne ved at jordplater rører seg, eller ved vulkanutbrot. Ellers kan fjell bli forma ved erosjon og nedtæring frå vatn og vind.

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
* Høgaste fjell i verda

## Bakgrunnsstoff
* Norsk fjellatlas
Kaffeklubben

**Kaffeklubben**  (grønlandsk *Inuit Qeqertaat*) er den nordlegaste øya i verda. Øya er kring ein kilometer lang, og finst på 83°40'N 29°50'W, 37 km aust for Kapp Morris Jesup utanfor Peary Land på Grønland. 

Ho vart oppdaga av Robert Peary i 1900. Den danske Jubilæumsekspeditionen 1921–23 gjekk i land på øya. 

Oppdagaren Lauge Koch oppkalla øya etter ein uformell kaffiklubb på Geologisk Museum ved Universitetet i København. Fleire av oppdagarane av øya var med i kaffiklubben.

Ein sandbanke er alt som er lenger nord. Denne heiter Oodaaq, og vart oppdaga i 1978. Ettersom denne ofte blir dekt av hav og havis kan han vanskeleg reknast som ei øy.

## Planteliv
Sjølv om øya ligg langt mot nord, veks fleire plantar der. I tillegg til ulike typar lav, mose og levermose finst også blomsterplantane raudsildre (*[[Saxifraga oppositifolia]]*) og islandsvalmue (*[[Papaver radicatum]]*) der.

## Kjelder
Hans Øy

**Hans øy** (grønlandsk *Tartupaluk*, dansk *Hans Ø*, fransk *île Hans*, engelsk *Hans Island*) er ei øy i Kennedykanalen mellom Grønland og Ellesmere Island med posisjon 80°49'N, 66°26'V. Øya ligg kring 350&nbsp;km nord for den nordlegaste grønlandske busetnaden Qaanaaq (Thule). Den næraste kanadiske tettstaden er Ausuittuq (Grise Fjord), 700&nbsp;km sør. Den nordlegaste bemanna radio- og vêrstasjonen i verda er Alert, 200&nbsp;km nord. Det er normalt berre mogleg å koma til øya med båt på spesielt milde somrar.

Øya er ei avlang og gold landtunge på 1,3 km&sup2;, hovudsakleg av kalkstein. Øya vart oppkalla etter den grønlandske guiden Hans Hendriksen Suerssaq under ein amerikansk polarekspedisjon leia av Charles Francis Hall mellom 1871 og 1873.

## Whiskykrigen
Frå 1973 til 2022 gjorde både Canada og Danmark krav på øya. Øya kan verta viktig om det på grunn av global oppvarming vert opna ein sjøveg nord om Canada til Stillehavet. 

Striden tok seg opp etter at den danske fregatten KDM «Vædderen» patruljerte i området mellom Ellesmere Island og Grønland og heiste det danske flagget Dannebrog på Hans Øy den 13. august 2002. I august 2003 vart flagget utskift av mannskapet på kanadiske HDMS «Triton». Det danske og kanadiske militæret vitja øya jamleg, der dei fjerna motparten sitt flagg og heiste opp sitt eige. I tillegg la danskane alltid att ei flaske dansk snaps, når kanadiarane vitja øya erstatta dei ho med ei flaske kanadisk whisky.

I 2018 vart det oppretta ei arbeidsgruppe som skulle løyse problemet med den 1,3 kvadratkilometer store øya, og i november 2021 vart det semje om at dei to landa skulle overta kvar sin del av øya.

11. juni 2022 vart landa samde om at det skulle trekkast ei landgrense som følgjer kløfta som strekkjer seg over øya. Danmark får dimed si andre landegrense mot eit anna land, Canada. Den fyrste går mot Tyskland. Canada får også si andre landegrense. Den fyrste går mot USA.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Top of the World News - HDMS *Triton* sitt nyhendebrev.
* Danskene leder kampen om Nordpolen - Dagbladet.no Magasinet
Oskar II av Noreg og Sverige

**Oskar II** () var konge av Noreg 1872–1905, konge av Sverige 1872–1907 og hertug av Östergötland. Han var son av Oskar I og vart konge etter at hans bror, Karl IV, døydde. Han var av slekta Bernadotte. 

Oskar II gifta seg i 1857 med Sofia av Nassau. Han vart krona til norsk konge i Nidarosdomen, og til svensk konge i domkyrkja i Uppsala. Han var den siste kongen av Sverige som vart krona. I 1905 var tida som konge av Noreg slutt, då unionsoppløysinga vart eit faktum.

## Bakgrunnsstoff

* Oscar II sine skriftlege verk, heile teksten på Prosjekt Runeberg
* Oscar II og St Olavs orden på http://www.saintolav.com/
* Norge Sverige &amp; Unionen. Den norsk-svenske unionen og dens siste år, 1905. på http://www.nb.no
Aust-Agder fylke

**Aust-Agder** er eit tidlegare norsk fylke som grensa til Telemark, Rogaland og Vest-Agder. Det hadde kystlinje mot Skagerrak.

Aust-Agder fylke svara for det meste til området som inntil 1918 hadde namnet Nedenes amt.
I 2020 blei det del av nye Agder fylke.

## Kommunar

## Tettstadene i fylket
68,2 % av dei som bur i fylket bur i tettstader. Det er fem stader som kallar seg by: Arendal, Grimstad, Lillesand, Risør og Tvedestrand.

## Klima
Sørlege område av Aust-Agder har liknande klima som dei nærliggande områda av Austlandet og er godt skjerma mot vest. Heiane omkring Setesdalen er derimot utsett for byer frå vest. Sjøen utanfor kysten er relativt varm om sommaren, men kald om vinteren, og stundom med havis. Om vinteren bles det oftast frå nordaust ved kysten og meir nordleg inne i landet. Om sommaren bles det oftast frå sørvest ved kysten, stundom opp mot liten kuling. Innover i landet er vinden meir sørleg sommarstid. I finvêr er ofte solgangsbrisen dominerande. 

Januar og februar er dei kaldaste månadane med middeltemperaturar kring −1&nbsp;°C ved kysten og −3 til −5&nbsp;°C lenger inne i landet. Lengst nord går midlane ned mot −7 til −8&nbsp;°C. Juli er den varmaste månaden med temperaturar kring 17&nbsp;°C like innanfor kysten. Litt lenger inne i landet 14 til 16&nbsp;°C og i dei høgaste strøka lengst nord 12&nbsp;°C. 

Kysten er solrik, medan ein innover land finn meir vekslande skydekke og fleire byer. Årsnedbøren varierer frå kring 900 mm ute ved kysten til kring 1400 mm 20–30 km frå kysten, medan dei indre dalstrøka kan ha under 1000 mm. Enkelte år kan møtet mellom kald luft frå aust og fuktig luft frå Nordsjøen føre til store snømengder. 

Det opptrer tåke på kysten 3-4 % av året, men hyppigast om våren når varm luft strøymer over det kalde sjøvatnet. 

## Kjelder
*

### Referansar
Karl IV av Noreg

**Karl Ludvig Eugen** () var konge av Noreg og Sverige som **Karl IV av Noreg** og **Karl XV av Sverige** frå 1859 til 1872.

Karl var son av Oskar I og Josefina av Leuchtenberg. Han gifta seg 19. juni 1850 med Lovisa av Nederland. Då han blei døypt blei han utnemnd til hertug av Skåne. 

Han blei krona til konge i Sverige den 3. mai og i Noreg den 5. august 1860.

Lovisa og Karl fekk to born; Karl Oskar Vilhelm Fredrik som døydde to år gamal og Lovisa. Lovisa blei seinare dansk dronning, gift med Fredrik VIII av Danmark. Ho blei mellom anna mor til Kristian X av Danmark av Danmark, Haakon VII av Norge og prinsesse Ingeborg, som blei gift med Carl Bernadotte av Sverige og var mor til kronprinsesse Märtha.

Broren Oskar II tok over trona etter at Karl døydde.

## Bakgrunnsstoff

* Lars Roar Langslet: Karl 4. frå Norsk biografisk leksikon
* Biografi på Kongehuset.no
Oskar I av Sverige og Noreg

**Oskar I** () var konge av Sverige-Noreg frå 1844. 

Oscar var einaste sonen til kong Karl III Johan og dronning Désirée Clary. Oscar og mora flytta frå Paris til Stockholm i juni 1811 etter at faren i august 1810 blei vald til svensk kronprins.

I 1823 gifta Oscar seg med Josefine av Leuchtenberg.

## Born
Med Josefine av Leuchtenberg:
* Karl IV, (1826–1872)
* Gustav, «Songarprinsen», (1827-1852)
* Oscar II, (1829–1907)
* Eugenia, (1830–1889)
* August, (1831–1873)

Born utanfor ekteskap med Emilie Högquist
# Hjalmar Högquist fødd 18. juni 1839 i Hamburg.
# Max Högquist fødd 12. august 1840 i Stockholm.

## Bakgrunnsstoff
Fregatt

Ein **fregatt** er eit mellomstort/stort krigsskip. I det norske sjøforsvaret er det den største skipstypen. Norske fregattklassar inkluderer Oslo-klassen og den nye Fridtjof Nansen-klassen.

Vert brukt som nemning både på ein type seglskip med tre master og på moderne, motoriserte krigsskip.
Administrasjonsrådet

**Administrasjonsrådet** styrte Noreg ei kort tid under andre verdskrigen, frå 15. april til 25. september 1940. 

Administrasjonsrådet var inga eigentleg regjering, men eit styringsorgan oppretta av Høgsterett, mot den dåverande regjeringsleiaren Vidkun Quisling sitt ynskje, den 15. april 1940. 
Tyskland hadde då okkupert delar av Noreg. Medlemene gav ein truskapseid til det tyske riket sin fullmaktshavar, Curt Bräuer. Vidkun Quisling understreka seinare at den fyrste regjeringa hans ikkje hadde svore slik truskap.

Administrasjonsrådet vart oppløyst 25. september 1940 av Reichskommissar Josef Terboven, og erstatta av eit kommissarisk råd oppretta av han sjølv.

Administrasjonsrådet var desse personane:
* Fylkesmann Ingolf Elster Christensen, formann
* Stadsfysikus Andreas Diesen 
* Direktør i Statistisk Sentralbyrå Gunnar Jahn 
* Universitetsrektor ved Universitetet i Oslo Didrik Arup Seip 
* Sorenskriveren i Nedre Romerike Ole F. Harbek 
* Direktøren for den statlege industriforsyninga Jens Bache-Wiig 
* Dosent ved Norges Landbrukshøgskole Rasmus Mork 

## Sjå òg
* Norske regjeringar
Olav V av Noreg

**Olav V av Noreg** () var konge av Noreg frå 1957 til 1991. Han var døypt *Alexander Edward Christian Frederik*, men fekk namnet *[[Olav]]* då far hans, Haakon VII, vart norsk konge i 1905. Mor til Olav var dronning Maud. Olav V vart ikkje krona i Nidarosdomen, av di Stortinget hadde avskaffa kroninga – i staden for vart kongen signa der.

Han gifta seg den 21. mars 1929 i Vår Frelsers kirke (i dag Oslo domkyrkje) med syskenbarnet sitt, Märtha Sophie Louise Bernadotte.

Saman fekk dei tre born:

* Prinsesse Ragnhild, gift fru Lorentzen
* Prinsesse Astrid, gift fru Ferner
* Prins Harald, den seinare kong Harald V

## Meisterskap
### Segling

## Titlar
* 1903–1905: Prins Alexander Edward Christian Frederik av Danmark
* 1905–1957: Kronprins Olav av Noreg
* 1957–1991: Kong Olav V av Noreg

## Dekorasjonar
Kong Olav V var innehavar av følgjande norske og utanlandske ordenar, medaljar og dekorasjonar. Oversikta er basert på Kongehuset si liste over dekorasjonar, med tillegg av andre offisielle utmerkingar det er kjent at han var innehavar av.

### Norske dekorasjonar

### Utanlandske dekorasjonar

## Galleri

Fil:Royal Monogram of King Olav V of Norway.svg|Kong Olav Vs monogram.
Fil:Martha and Olav 1950.jpg|Kronprinsesse Märtha og Kronprins Olav, juni 1950.
Fil:Citadelle d'Akershus.jpg|Det kongelege mausoleet, i den kvite sarkofagen kviler Kong Haakon VII og Dronning Maud, i den grøne kviler Kong Olav V og Kronprinsesse Märtha, 12. august 2006.


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Kortbølgje

**Kortbølgje** er eit radiofrekvensområde som strekkjer seg frå 3 til 30 MHz, tilsvarande bølgjelengder mellom 10 m og 100 m. Kortbølgjesignal kan, avhengig av dei atmosfæriske tilhøva, verta reflekterte i ionosfæren. På grunn av dette vert kortbølgja gjerne nytta til global kringkasting og kommunikasjon.

Radiobølgjer med lang bølgjelengd fylgjer terrenget og jordkrumminga betre enn signal med stuttare bølgjelengder. Refleksjonane i ionosfæren vert påverka av sola, slik at refleksjonen varierer over døgeret, og dei varierer med partikkelstrålinga frå sola. Rekkevidda av kortbølgjesignala er difor vanskelig å føreseia, og dei ymse frekvensbanda i kortbølgja har ulik rekkevidd.

## Referansar
Karl III Johan av Noreg

**Karl III Johan** () var norsk og svensk konge frå 1818. I Sverige vert han kalla **Karl XIV Johan**.

## Liv og virke
Jean-Baptiste Bernadotte var fødd 26. januar 1763 i Pau i Frankrike. Han gjekk inn i militæret der han gjorde ein glitrande karriere, frå vanleg meinig til divisjonsgeneral i tida frå 1780 til 1794.

Han gifta seg 16. august 1798 med *Désirée Clary* som sidan vart norsk og svensk dronning under namnet *[[Desideria av Sverige og Noreg|Desideria]]*. Ho hadde tidlegare vore trulova med Napoleon Bonaparte, og syster hennar var gift med bror hans, Joseph Bonaparte, som var konge av Napoli 1806–1808 og av Spania 1808–1813.

Bernadotte var ei tid fransk ambassadør i Wien før han blei fransk krigsminister omtrent same tid som han fekk sonen Oscar i 1799. I 1804 blei han så guvernør og sjef for den franske arméen i Hannover. Han blei òg opphøgd til fyrste av Ponte Corvo i Italia som løn for innsatsen sin i slaget ved Austerlitz. Seinare mista han likevel noko av Napoleon sin tillit.

Då den nyleg adopterte kronprinsen Christian August av Augustenborg døydde i 1810 stod Sverige brått utan tronarving. Svenskane baud stillinga til Jean-Baptiste, som takka ja og tok namnet Carl Johan.

I 1813 gjekk Sverige under Karl Johan med i den sjette koalisjonen mot Napoleon. Kronprinsen utmerka seg i fleire slag, særleg i slaget ved Leipzig i 1813. For innsatsen fekk Karl Johan løfte frå koalisjonsvenen om å få Noreg som løn.

Då det var klart at det endelege nederlaget til Napoleon snart ville koma gjekk Carl Johan til åtak på Danmark og tvinga kong Frederik VI til å slutta fred i Kiel den 14. januar 1814. Kongen av Danmark-Noreg måtte avstå Noreg til kongen av Sverige. Karl Johan skal personleg ha endra ordlyden i det første utkastet, som sa at Noreg skulle høyra til og innlemmast i kongeriket Sverige.  Ved å gje Noreg status som eige kongerike unngjekk Karl Johan å provosera norsk opinion, som uansett blei opprørt over å ha blitt avstått av sin eigen konge utan å vera spurt.

Karl Johan blei krona til konge den 11. mai 1818 i Sverige og den 7. september same året i Noreg. Hovudgata i Oslo er oppkalla etter kong Karl Johan, og det står ein ryttarstatue av han på slottsplassen i Oslo.

## Galleri

Fil:Jean Baptiste Bernadotte.jpg|Portrett av Karl III Johan.
Fil:Karl XIV Johan, king of Sweden and Norway, painted by Fredric Westin.jpg|Offiseren Bernadotte måla av Fredric Westin.
Fil:Karl III Johan statue.JPG|Statue av Karl Johan på slottplassen i Oslo.


## Bakgrunnsstoff

*Karl 3 Johan frå Norsk biografisk leksikon
*Kong Carl Johan (1763 - 1844) frå Kongehuset
Karl II av Noreg

**Karl II** () i den svenske kongerekkja **Karl XIII**, av fyrstehuset Holstein-Gottorp, var konge av Sverige frå 1809 og konge av Noreg frå 1814 fram til sin død i 1818. Han var den første kongen over Noreg og Sverige etter at unionen trådde i kraft.

Han tok over den svenske trona etter nevøen Gustav IV Adolf som var blitt arrestert i mars 1809 og avsett av Riksdagen seinare same år.

## Familie
Karl II var son av kong Adolf Fredrik av Sverige og Lovisa Ulrika av Preussen og yngre bror av kong Gustav III, Fredrik Adolf og Sofia Albertina. Etter at Gustav var blitt konge støtta Karl statskuppet til broren i 1772 og blei lønna med tittelen hertug av Södermanland.

Den 7. juli 1774 gifta han seg med kusina Hedvig Elisabeth. Ekteskapet kom i stand etter påtrykk frå broren Gustav som på denne tida ikkje hadde fått nokon born og det var naudsynt å sikre arven til trona. Men i 1778 fekk Gustav sonen Gustav Adolf. Karl og Hedvig Elisabeth fekk sonen Karl Adolf, hertug av Värmland i 1798 etter meir enn 20 års ekteskap, men han levde berre nokre dagar.

## Drapet på Gustav III
Under den russisk-svenske krigen 1788-1790 tente Karl som admiral. Han hadde kontaktar med leiande menn innan opposisjonen, men det er framleis ikkje klårt om han kjende til eller støtta planane om å myrde broren Gustav III i 1792. Etterforskinga av mordet på Gustav III blei i hovudsak avslutta då Karl sitt namn byrja å dukke opp mellom dei samansvorne.

Karl tok over som formyndar for den mindreårige tronfølgjaren Gustav IV Adolf og trakk seg attende da han blei myndig. Sonen til Gustav, Gustav IV Adolf, si regjeringstid innebar mellom anna tap av Finland og Pommern. Då brorsonen Gustav IV Adolf blei avsett og kasta ut av Sverige, fekk Karl styra i namnet. 

## Mangel på tronfølgjar
Ettersom kongeparet ikkje hadde nokre born, avgjorde Riksdagen at dei skulle adoptere ein son for å sikre monarkiet. Dei adopterte difor den danske prinsen og førre leiaren for den norske regjeringskommisjonen, Kristian August, som døydde i 1810, 41 år gamal. Same år blei den franske feltmarskalken Jean-Baptiste Bernadotte adoptert, den seinare Karl III Johan, han var då 47 år. På grunn av den dårlege helsa til Karl tok Karl Johan over store delar av pliktane til kongen frå han kom til Sverige. Kongen var redusert og nesten senil dement etter eit slagtilfelle nokre år tidlegare.

## Born
**Born i ekteskapet:**
* Karl Adolf, hertug av Värmland, fødd 3. juli 1798, død 10. juli 1798. 

**Born med** Augusta Fersen:
* Carl Löwenhielm

**Adoptivsøner:**
* Kristian August av Holstein-Sonderburg-Augustenburg (1768–1810)
* Karl III Johan (1763-1844), konge av Sverige og konge av Noreg (1818–1844)

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Mridangam

**Mridangam**  er ei handtromme frå Sør-India. Ho er det grunnleggjande rytmeinstrumentet i karnatiske musikkensemble.

I følgje ei soge var det hinduguden Brahma som skapte mridangamen, medan Ganesja var den første som spelte på han. Elles blir det sagt at Visjnu speler på denne tromma når Sjiva danser.

## Utforming

Mridangamen er ei dobbelsidig tromme som er laga av eit emne av brødfrukttre (*Artocarpus heterophyllus*) som er uthola til ein konisk, noko utoverrunda sylinder der veggene er kring 2,5 cm tjukke. Dei to endane er dekte med geiteskinn som er bundne til kvarandre med lêrreimer som går langsetter den langstrakte kroppen av mridangamen. Trommeskinna på dei to endane har ulik tonehøgd: Den smale enden gjev høge tonar og den vide enden gjev låge tonar. Trommeskinnet på den smale *høgtoneenden* har eit rundt felt i midten som er innsmurt med mjøl, jarnoksidpulver og stivelse. Dette gjer at ein kan få fram overtonar. Trommeskinnet på den vide *lågtoneenden* er innsmurt med mjølklister i midten for å sikre ei klår og presis tonehøgd.

## Spelemåte

Ein held mridangamen vassrett når ein spelar. Musikaren sit med beina i kryss med venstrefoten under og inntil seg og høgrefoten over og noko frå kroppen. Mridangamslagaren bruker fingertuppane til å slå skinnet på begge sidene av tromma. 

Mridangamen kviler på høgrefoten og okla slik at den smale høgtoneenden, som ein spelar på med høgrehanda, peikar mot høgre &#8212; og den vide *lågtoneenden*, som ein spelar på med venstrehanda, mot venstre. (Nokre venstrehendte musikarar, slik som Pazhani Subramanya Pillai, held mridangamen motsett veg &#8212; på liknande vis som enkelte musikarar spelar fiolin links.

## Vidkjende mridangamspelarar
*Palghat T.S. Mani Iyer (1911&ndash;1981)
*Pazhani Subramanya Pillai  (1909ndash;1962)
*Tanjavur Vaidyanatha Iyer
*Thiruvananthapuram T. K. Murthy (gjekk òg under det noko enklare namnet Tanjavur T. K. Murthy)
*Vellore Ramabhadran

## Bakgrunnsstoff
Links

**Links** (frå tysk *links*, ‘venstre’) er eit adverb som blir bruka om handlingar som blir gjorde *med motsett hand* i høve til vanleg vis. Ein kan mellom anna skyte links (ha venstrehanda på avtrekkjaren); spela musikkinstrument links (stryke eller klimpre på strengene med venstrehanda). Av nolevande og tidlegare musikarar som spelar links kan nemnast barokkfiolinisten Reinhard Goebel (på grunn av yrkesskade), den venstrehendte norske felespelemannen Holger Aresvik og mridangam-spelaren Pazhani Subramanya Pillai.
Subrahmanyan Chandrasekhar

**Subrahmanyan Chandrasekhar** () var ein indisk-amerikansk fysikar, astrofysikar og matematikar. Han rekna ut chandrasekhargrensa, og vart i 1983 tildelt Nobelprisen i fysikk, saman med William Alfred Fowler, for studia sine av dei fysiske prosessane som er viktige for strukturen og utviklinga av stjerner. 

Chandrasekhar vart fødd i ein tamilsk brahminfamilie i Lahore i daverande Britisk India (no Pakistan). Faren var statsrevisor og ein dugande karnatisk fiolinspelar; mora omsette mellom anna *[[Et Dukkehjem]]* av Ibsen til tamil. Nobelprisvinnaren i fysikk C.V. Raman var frabroren til Chandrasekhar. 

Subrahmanyan Chandrasekhar fekk først opplæring heime før han blei elev ved Hindu High School i Madras (no Chennai) i Tamil Nadu i det søraustlege India. Seinare studerte han fysikk ved Presidency College i same byen. I 1930 fekk han eit statleg stipend til å studera ved Universitetet i Cambridge, og kom inn på Trinity College under R.H. Fowler. Under overfarten frå India til Storbritannia fordreiv Chandrasekhar tida med å rekna ut den største massen ei stjerne kan ha utan at ho blir ei supernova og deretter eit svart hol. Talet er seinare blitt kjend som chandrasekhargrensa.

I Europa studerte Chandrasekhar eitt år ved Institut for Teoretisk Fysik i København, der han møtte Niels Bohr. Han fekk doktorgrada i 1933. I 1936 gifta han seg med Lalitha Doraiswamy, som òg hadde studert ved Presidency College. 

I 1937 blei Subrahmanyan Chandrasekhar tilsett ved University of Chicago og arbeidde der til han døydde i 1995, 85 år gammal. 

## Verk
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Prisar
* 1949 - Henry Norris Russell Lectureship
* 1952 - Bruce Medal
* 1953 - Gold Medal of the Royal Astronomical Society
* 1971 - Henry Draper Medal
* 1983 - Nobelprisen i fysikk
* 1984 - Copley Medal frå Royal Society

## Oppkallingar
* 1958 - asteroiden 1958 Chandra vart oppkalla etter Chandrasekhar.
* 1999 - NASA kalla opp det tredje av sine fire «store observatorium» etter Chandrasekhar etter ein namnekonkurranse med 6.000 kandidatar frå femti amerikanske statar og 61 land. Chandra X-ray Observatory (Chandra røntgenstråleobservatorium) vart sendt opp og teke i bruk av romferja Columbia den 31. juli 1999.

## Bakgrunnsstoff
* Biografi ved National Academy of Sciences (arkivert versjon, engelsk)
* Harvard-side om Chandrasekhar (engelsk)
* Subrahmanyan Chandrasekhar (engelsk)
* Subrahmanyan Chandrasekhar (engelsk)
* Bruce Medal page  (engelsk)
* Awarding of Bruce Medal: PASP '''64''' (1952) 55  (engelsk)

### Bøker
* 
* 
* 
* 

### Nekrologar
* BAAS '''28''' (1996) 1448
* Obs '''116''' (1996) 121 comment
* PASP '''109''' (1997) 73
* QJRAS '''37''' (1996) 261
Måløy-raidet

**Måløy-raidet** eller **Måløyraidet** var eit åtak mot det okkuperte Noreg under den andre verdskrigen. Militæroperasjonen fekk det engelske kodenamnet «Operation Archery» (operasjon bogeskyting). 

Åtaket vart planlagt, leia og gjennomført av den britiske militæreininga Special Operations Executive (SOE). Norske mannskap deltok. Eininga vart kalla «Commandos», kommandostyrkjer. 

Aksjonen vart sett i verk i romjula 1941 (26. – 28. desember). Samstundes med åtaket på Vestlandet vart "operation Anklet" iverksett mot Reine og Moskenes i Lofoten. Operasjon Anklet i Lofoten tente først og fremst som avleiing for det større åtaket retta mot mål i Måløy og på Vågsøy. Desse to åtaka var dei fyrste, større, kombinerte åtaka etter at Kompani Linge var formelt organisert.

I operasjon Archery deltok ein styrke på 576 mann, av dei 51 offiserar. Mellom desse var Martin Linge og 15 andre frå Kompani Linge. Fabrikkar, lagerbygg i tillegg til tyske forlegninger i målområdet vart påført skadar og 8 skip vart senka. Åtaket var militært sett vellukka, men Linge sjølv fall.

Åtaket var nok til å overtyda Adolf Hitler om at store styrkar måtte til for halda Noreg. Den britiske militærmakta ynskte å få det til å sjå ut som om ein større invasjon var under planlegging. Ein grunn for britane til å invadera Noreg var å setja press på Sverige og Finland. 
Tyskarane oppgraderte særleg forsvaret langs kysten. Slagskipa «Gneisenau», «Admiral Hipper», «Lützow», «Prinz Eugen», «Tirpitz» og «Scharnhorst» vart sende til Noreg. Om desse hadde vorte sett inn andre stader kunne det hatt stor innverknad. 

Måløy-raidet førte til stor aktivitet frå tysk side i Måløy, og i området er det mange krigsminne som er dokumentert og registrert gjennom prosjektet Lokale kulturminneplanar. . Kulturminna er mellom anna tilgjengelege på Kulturminnesøk.no

## Sjå òg
* «Operation Anklet» i desember 1941 mot Lofoten. 
* Lofotraidet «operation Claymore» mars 1941 mot Lofoten. 
* Svalbardraidet «Operation Gauntlet» august 1941 mot Svalbard / Spitsbergen. 
* Vemork- aksjonen «Operation Gunnerside» februar 1943 mot tungtvassfabrikken på Rjukan. 
* Operasjon Kitbag commandoraidet mot Florø 15.12. 1941 som aldri vart gjennomført

## Kjelder

*Nettside om Måløyraidet
Chandrasekhargrensa

**Chandrasekhargrensa** er den maksimale massen ein kvit dverg kan ha. Chandrasekhargrensa er på om lag 3 &times; 10<sup>30</sup> kg &#8212; det vil seie kring 1,44 gonger massen av sola. Grensa vart først utrekna av, og derfor oppkalla etter, den indisk-amerikanske fysikaren og nobelprisvinnaren Subrahmanyan Chandrasekhar. I 1942 i samarbeid med den brasilianske fysikaren Mário Schenberg oppdagede han ei ny grensa, som blir kalla *[[Schönberg-Chandrasekhar limit|Schenberg-Chandrasekhargrensa]]*.

Varmen som blir generert av ei stjerne pressar atmosfæren åt stjerna ut. Etter som stjerna går tom for brennstoff kollapsar atmosfæren attende inn i kjernen åt stjerna. Om massen til stjerna ligg under chandrasekhargrensa, så blir samanbrotet avgrensa av elektrondegenerasjonstrykket, og resultatet blir ein stabil kvit dverg. Om massen åt stjerna ligg over chandrasekhargrensa, så finst det tilstrekkeleg gravitasjonskrefter tilstades til at stjerna vil bryte saman forbi kvit dverg-stadiet og bli ei nøytronstjerne, ei kvarkestjerne eller eit svart hol.

Chandrasekhargrensa er ein konsekvens av den spesielle relativitetsteorien i samband med elektronoppførselen som gjev degenerasjonstrykket som trengst for å halde oppe den kvite dvergen. Etter klassisk fysikk kan ein kvit dverg ha kva som helst masse med volum som er omvendt proporsjonelt med massen. Etter relativistisk utrekning er dei typiske energinivåa som degenerasjonspresset tvingar elektrona til i kvite dvergar *ikkje uansande* i høve til restmassen deira, og ein *avgrensande masse* oppstår for ein sjølvgraviterande, sfærisk symmetrisk lekam som blir halden oppe av degenerasjonstrykket.

Om ein kvit dverg som er i eit dobbelstjernesystem med ei kjempestjerne tek til seg nok masse frå kjempestjerna til sjølv å overstige chandrasekhargrensa, vil denne stjerna kollapse og dra med seg kjempestjerna i ein type I-supernova.

## Bakgrunnsstoff
* Chandrasekhar sitt nobelforedrag
Kristian Fredrik av Noreg

**Kristian Fredrik** () var norsk og dansk konge av den oldenborgske slekta. Som Christian Fredrik var han norsk konge frå 17. mai til han formelt sa frå seg trona 10. oktober 1814.

Seinare overtok han som kronprins av Danmark den danske trona i 1839 som **Christian VIII** og var konge til han døydde i 1848. Kristian Fredrik var siste eineveldige konge av Danmark.

Då Fredrik VI ikkje etterlét seg søner, var Kristian Fredrik i høve Kongeloven næraste arving til trona. Kristian Fredrik var i namnet halvsyskenbarn av Fredrik VI.

## Familie
Offisielt vart Kristian Fredrik fødd som son av arveprins Fredrik, halvbror til den sinnssjuke Kristian VII, men innom familien var det kjend at den biologiske faren var hoffsjef Frederik von Blücher, som òg var far til Kristian Fredriks tre søsken.

I 1806 gifta han seg med kusina Charlotte Frederikke. I april 1807 fødde ho sonen Christian Frederik som døydde kort tid etter fødselen, og i 1808 blei dei foreldre til den seinare Frederik VII.

Da det vart kjend at prinsessa hadde eit forhold med sin franske songlærar, Édouard du Puy, fekk kong Fredrik VI ekteskapet  oppløyst. Charlotte Frederikke blei forvist til Horsens og fekk forbod mot å se sonen att, og du Puy blei forvist til Sverige - han fekk to timar på seg til å reise frå Danmark og heimen sin i Vingårdstræde 15, der prinsessa hadde vitja han.
Prinsen gifta seg att i 1815 med Caroline Amalie, barnebarn av dronning Caroline Mathilde og Struensee.

Kristian VIII fekk 10 barn utanfor ekteskap.

## Som norsk konge

I mai 1813 sende Fredrik VI prins Kristian Fredrik til Noreg som stattholdar, med von om å styrkja den norske truskapen mot krona. Truskapskjensla hadde lidd under Danmark si skjebnesvangre allianse med Napoleon. Ved Kielfreden den 14. januar 1814 måtte kongen avstå Noreg til kongen av Sverige. Sverige skulle få Noreg mot å verta med i krigen mot Napoleon.
 
Kristian Fredrik valde å setja seg i brodden for ei norsk sjølvstenderørsle, og 17. mai 1814 underskreiv han ei norsk grunnlov og vart vald til norsk konge. Men etter ein kort krig med Sverige måtte han slutte fred ved Mossekonvensjonen av 14. august. Han måtte gå med på å abdisera (gå av) og gje makta over til Stortinget, mot at Noreg fekk halda på Grunnlova. Stortinget valde kongen av Sverige til ny norsk konge i ein laus personalunion 4. november 1814, etter å ha vedteke dei endringane i Grunnlova som unionen gjorde naudsynte.

## Kjelder

## Litteratur
* Henning Dehn-Nielsen: *Christian 8. Konge af Danmark, Konge af Norge*, Sesam forlag 1999 ISBN 87-11-13191-8
* Smidt og Winge: *Hen over torv og gade*, forlaget Gyldendal, ISBN 87-00-25216-6
* Lars Roar Langslet: *Christian Frederik : konge av Norge (1814), konge av Danmark (1839-48)*, 2 bind, Cappelen forlag 1998-1999
* Lars Roar Langslet: *Våre konger - En vei gjennom norgeshistorien*, Oslo, J.W. Cappelens Forlag A/S, ISBN 82-02-22076-9

## Bakgrunnsstoff

*Kristian Fredriks arkiv (fulldigitalisert) i Arkivportalen
Max Reger

**Johann Baptist Joseph Maximilian Reger** () var ein tysk komponist, pianist og organist. Han vert av mange rekna som den viktigaste tyske orgelkomponisten etter Johann Sebastian Bach.

Reger var ein nyskapande komponist, som blanda dei dristige harmoniane åt Franz Liszt og Richard Wagner med ein innfløkt Bach-liknande kontrapunktikk, og soleis skapte ein syntese av barokke og romantiske idéal. Han nytta ofte variasjonsformer, som partita og passacaglia. Utanom dei store orgelverka vert Reger hugsa best for orkesterverket *Variasjonar og fuge over eit tema av Mozart*, men han var enormt produktiv i dei fleste former utanom opera.

Som utøvar var Reger ein glimrande pianist, men til liks med Sigfrid Karg-Elert ein heller svak organist. Venen Karl Straube, ein av dei fremste organistane i Europa, framførte og fronta Reger sin orgelmusikk.

## Livsskildring
Reger var fødd i den bayerske byen Brand. Han fekk tidleg pianotimar av Adalbert Lindner i Weiden. I 1888 vitja Reger Richard Wagner-festivalen i Bayreuth, og vart svært påverka av Wagner sin musikk. Frå 1890 lærte han komposisjon av Hugo Riemann i Wiesbaden, der han vart kjend med Eugen d'Albert og Ferrucio Busoni.

I 1898 flytta Reger attende til Weiden, og skreiv fleire store orgelverk; koralfantasiar over «Ein' feste Burg ist unser Gott», «Freu' dich sehr, o meine Seele!», «Wie schön leucht't uns der Morgenstern» og «Straf' mich nicht in deinem Zorn», i tillegg til *Fantasi og fuge i c-moll*. Richard Strauss hjelpte Reger med å få dei utgjevne. Det neste store orgelverket, *Fantasi og fuge over [[BACH]]*, komponert i 1900, vekte stor åtgaum i det tyske musikkmiljøet, og var hans endelege gjennombrot som komponist.

I 1901 flytta Reger og kona Elsa von Bercken nee von Bagenski til München, der han etter kvart byrja fekk jobb som professor i kontrapunkt, komposisjon og orgelspel på musikkonservatoriet. Her skreiv han si vidkjende *Modulasjonslære* (*Beitrage zur Modulationslehre*), og fleire artiklar om sin eigen komposisjonsstil.

Frå 1907 var Reger professor i komposisjon på musikkkonservatoriet i Leipzig. Han dirigerte òg hofforkesteret i Meiningen frå 1910 til 1914. I 1915 flytta Reger til Jena, der han budde fram til han vart råka av eit hjarteslag og døydde i 1916.

## Bakgrunnsstoff
*The Max Reger Foundation of America®, New York City
Kystjegerkommandoen

**Kystjegerkommandoen (KJK)** er ei avdeling i den norske Marinen.

Kystjegerkommandoen vart etablert på Trondenes leir utanfor Harstad 10. desember 2001. KJK er ei høgt prioritert avdeling, spesielt når det gjeld utstyr og trening. Avdelinga er spesielt eigna for å nedkjempe hurtig oppdukkande og asymmetriske trugsmål på sjø og land i kystsona. Kystjegerpatruljane er sjømobile med Stridsbåt 90N eller med gummibåt. Hovudvåpenet er HELLFIRE-missilet. Kystjegerkommandoen vidareførar nokre av tradisjonane frå Kystartilleriet og skal vere fullt operativ i 2005.

## Kjelder
* Forsvarsnett

## Bakgrunnsstoff

*
Bergen lufthamn, Flesland

**Bergen lufthamn, Flesland** er ei sivil stamrutelufthamn i Bergen kommune i Hordaland fylke. Lufthamna ligg på Flesland, om lag 18 kilometer sørvest for Bergen by. Lufthamna stod ferdig 1955, etter å ha vore på planleggingsstadiet heilt frå 1930-talet. Flyplassen har ei rullebane på 3 000 meter, og eit ekspedisjonsbygg som var nytt i 1988.

To flybussruter over Fana og Fyllingsdalen knyter flyplassen til Bergen sentrum. Bybanen i Bergen opna fram til Flesland i 2017.

## Flyselskap og destinasjonar

Flesland har rutefly og charter-fly til og frå følgjande destinasjonar:

*Oppdatert 11. mai 2022*

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Bergen lufthavn, Flesland på Avinor.no
Nordlandsbanen

**Nordlandsbanen** er ei jernbanestrekning i NSB sitt rutenett mellom Bodø og Trondheim. Banen vart opna til Bodø den 7. juni 1962 og er ikkje elektrifisert. Strekninga er 729 km lang. Nordlandsbanen er viktigast som godsbane, men mellom Trondheim og Steinkjer (*Trønderbanen*), samt Bodø og Rognan er det ein heil del lokaltrafikk. Strekninga mellom Trondheim og Steinkjer er ferdig prosjektert for elektrifisering. Elektrifiseringsprosjektet vil starte i 2020.

Før 2008 vart namnet nytta på strekninger Hell–Bodø.

## Stasjonar på Nordlandsbanen

## Materiell
Persontrafikken på Nordlandsbanen blir kjørt med motorvogner av typene NSB type 92 (Trønderbanen) og NSB type 93, og med togsett trukke av lokomotivtype Di 4 med B5-vogner, samt to WLAB2 sovevogner på nattoga. I godstoga blir det for det meste nytta lokomotiv av type CD 312 - unntaksvis av type Di 8.

Det er tinga nye bimodale togsett som blir levert frå 2020. Dette er elektriske togsett som vil gå på diesel på strektningar som ikkje er elektrifiserte.

## Modernisering
### Elektrifisering
Søndre del av Nordlandsbanen frå Trondheim til Steinkjer er planlagt elektrifisert saman med Meråkerbanen og Stavne–Leangenbanen. Bane Nor har utarbeidd deltaljplanar for arbeidet. Arbeidet vil starte i 2020.

### Dobbeltspor
Bane Nor har lagt fram planar om dobbeltspor mellom Trondheim og Steinkjer. Det vil bli bygd ut etappevis. Det er påstarta dobbeltspor på strekninga Hell–Værnes som vil bli ferdig når ERTMS er innført. Som ein del dobbeltsporet er ei ny bru over Stjørdalselva som vart opna i 2016.

### ERTMS
Arbeidet med å førebu innføring av signalsystemet ERTMS har starta på Nordlandsbanen. Strekninga Grong - Bodø vil bli mellom dei første i Noreg som får ERTMS. Det er planlagt å skje i 2022.

## Sidebanar
* Stavne–Leangenbanen
* Meråkerbanen frå Hell til riksgrensa ved Storlien i Sverige
* Namsosbanen frå Grong til Namsos (nedlagd)
* Sulitjelmabanen frå Fauske til Sulitjelma (nedlagd)

## Sidespor
* Muruvik hamn
* Verdalsøra
* Fiborgtangen
* Formofoss
* Gullsmedvik
* Ørtfjell

## Referansar
Ammavaru

**Ammavaru** (telugu అమ్మావరు *ammāvaru* 'heilage mor') er teluguordet for 'gudinne', men er også namnet til ei hindugudinne som blir dyrka i nokre delar av Andhra Pradesh. Denne artikkelen handlar om den sistnemnde.

## Opphav
Indologar trur at Ammavaru var utvikla frå ei gammal dravidisk modergudinne, slik som den tamilske gudinna Mariamman. Legenda om Ammavaru seiar at ho var den eldste av alle gudar. I byrjinga sat Ammavaru åleine på ein lotusblom som flaut på vatnet. Ho lagde tre egg på blomen og frå dei kom Brahma, Vishnu, og Shiva. «Kom ligg med meg» sa Ammavaru, «slik at livet si tid kan byrja på jorda.» Men dei tre gudane nekta å gjera det. Ammavaru blei sint, og det tredje auga hennar brann i raseri. Gudane blei redde og sa at dei ville liggja med henne, men ikkje før ho gav dei det tredje auga sitt. Ammavaru var fylt av lyst og plukka auga frå pannen sin og gav det til Shiva. Men så snart ho gjorde det miste ho makta si. Huda hennar blei skrukkete, håret hennar blei grått, og brysta hennar visna. Så kasta gudane seg over henne og frå kroppen hennar skapa dei jorda. Men dei kunne ikkje drepa henne. Ho lever enno og livet hennar gjev liv til vår jord. Denne legenda er interessant og omstridd fordi ho går imot vanleg hinduisk mytologi som hevdar at Brahma, Vishnu og Shiva ikkje har byrjing eller slutt.

På same måte som Mariamman er Ammavaru også dyrka på ein veldig forskjellig måte frå andre hindugudar. Den største forskjellen er bruken av dyreoffer, som er uvanleg i hinduismen. Prestane til Ammavaru heiter potharadju (telugu పొత్తరాజు *pottarādju*). Dei er aldri brahminar, men – til forskjell frå Mariamman – er det berre menn som kan bli prestar.

## Feiring
Ammavaru si høgtid heiter ఊర పణ్డుగ *ūra paṇḍuga* som tyder 'landsbyfesten', og er ei fruktbarheitsrite. Potharadjuen drep ein bøffel, og går rundt landsbyen med innvolane til bøffelen rundt halsen. Folk trur at det velsignar jorda slik at det skal gje god grøde. Vanlegvis bruker potharajuen to dagar på å velsigna heile landsbyen. Når han blir ferdig blir eit lam ofra til Ammavaru. Potharadjuen held lammet og bit halsen på det til dyret døyr.

Nokre dagar etter dassera held mange kvinner i Andhra Pradesh ein seremoni til Ammavaru. Ei metallgryte fylt med ris symboliserer kroppen til Ammavaru. Kvinnene kler gryta i ein sari og set ei kokosnøtt på toppen for å symbolisera hovudet hennar. Dei ber til gudinna om å vera gjevmild mot dei.

## Sjå òg
* Devi
* Mariamman
* Potharaju
* Jogin
Kattegat

**Kattegat** er ei bukt i Nordsjøen som ligg mellom Jylland i Danmark og den svenske vestkysten. Havområdet er om lag 28.000 km², og inneheld øyar som Æbelø, Læsø, Samsø og Hesselø. 

## Geografi

I nord går Kattegat over i Skagerrak og i sør leiar Øresund, Storebælt og Lillebælt til Austersjøen. Sjælland og Fyn er grenseøyar i aust.

På dansk side dannar Grenen ved Skagen grensa mellom Kattegat og Skagerrak. Derfrå trekker ein grenselinja austover til Marstrand i Sverige. Grensa mellom Kattegat og Øresund vert drege som ei line mellom Gilbjerg Hoved ved Gilleleje på Sjælland (det nordlegaste punktet på Sjælland) og Kullen i Höganäs kommun på nordvestkysten av Skåne i Sverige.

## Miljø

I 2004 vart Kattagat, saman med 146 andre område i verdshava, peika ut som ein "daud sone" av FN sitt miljøprogram, UNEP. Mykje tilføring av nitrogen har ført til oksygenmangel for livet i havområdet.

## Etymologi

Namnet Kattegat kjem frå det nautiske uttrykket *katt*, om ein trong passasje, og *gat*, som tyder hòl. Sidan det finst fleire store grunner i Kattegat, vart bukta rekna som særs vanskeleg å segla i.
Lassi

**Lassi** er ein tradisjonell indisk jogurtdrikk som er spesielt leskande på varme dagar. Den opphavlege drikken vert laga ved at ein blandar jogurt, vatn, salt og krydder til ein skummande drikk. I nyare tid har ein òg laga søt lassi, som kan ha tilsett sukker, rosevatn eller fruktjusar frå til dømes mango eller sitafrukt.

## Oppskrifter

### Salt lassi
*1 liter jogurt
*750 ml kaldt vatn
*250 ml knust is (kan droppast)
*3 ss lime- eller sitronjus
*Hakka fersk grøn chili, etter smak
*1 ts rista og malen spisskummen
*2 ts salt

*evt. 1 ts peppermynte i staden for chili

### Søt (mithi) lassi
*1 liter jogurt
*750 ml kaldt vatn
*250 ml knust is (kan droppast)
*6 ss sukker eller honning
*1 ss rosevatn
*1/4 ts male kardemomme