open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Netthinnetåka

**Netthinnetåka** eller **Retinatåka** (katalogisert **IC 4406**) er ei planetarisk tåka som ligg rundt 1900 lysår unna jorda i stjernebiletet Ulven. Som mange planetariske tåker framviser Netthinnetåka ei symetrisk form. Frå jorda ser ein Netthinnetåka ifrå sida og ho verkar flat, men tåka har eigentleg form som ein smultring.

I tåka finst det mørke trådar av kjølig, nøytral gass. Desse sender ikkje ut stråling sjølv i form av synleg lys, men kan sjåast i silhuett av di dei er 1000 gongar tettare enn gassen i resten av tåka. Trådane har ei breidd på 160 AE eller 160 gongar avstanden mellom sola og jorda. Det er ukjend om dei etter kvart vil gå i oppløysing eller om dei vil overleva stjernedøden.

## Bakgrunnsstoff

* Kort om trådane av støv og gass på Hubble-sida **<small>(engelsk)</small>**
* Artikkel av Knut Jørgen Røed Ødegaard om Netthinnetåka **<small>(bokmål)</small>**

## Kjelder
Anne Elvebakk

**Anne Elisabeth Elvebakk** () er ein pensjonert norsk skiskyttar frå Voss. I løpet av karrieren tok ho tolv VM-medaljar (seks individuelle, fem på stafett og ein i lagøvinga).

* VM 1986: Bronse på stafetten
* VM 1987: To bronsemedaljar (sprint, stafett)
* VM 1988: Gull på 10 km, bronse på sprint, sølv på stafetten
* VM 1989: Gull på sprint, sølv på 15 km og sølv i lagkonkurransen
* VM 1990: Gull på sprint, sølv på stafetten
* VM 1991: Sølv på stafetten

## Bakgrunnsstoff
*
Spafarjevøyane

**Spafarjevøyane** eller **Spafarjevøya** (russisk Остров Спарафьева; *Ostrov Spafarjeva*) er ei relativt stor dobbeløy i Okhotskhavet i Magdan oblast i Russland. Dei ligg 7 km aust for Antamlanhalvøya (òg kalla Khmitevskij), den sørlegaste halvøya rundt Tauiskbukta (Тауйсская губа; Tauhskaha Guba), eller på vestsida av den større bukta rundt Magadan. 

Spafarjevøyane består av to øyar som er knytt saman av ei smal landtunge som er mindre enn 750 meter brei. 
 
* Den nordlege «øya», **Rjabokonøya** (Ostrov Rjabokon), er nesten trekanta. Ho er den største av dei to og er 9 km lang og opp mot 5 km brei. 
* Sjølve **Spafarjevøya** er den sørlege av dei to. Ho er nesten forma som hovudet på ein spade og er 7 km lang og opp mot 4,5 km brei. 

Spafarjevøyane er kalla opp etter generalmajor Leontij Spafarjev (1765-1847) i den russiske marinen. Sparfajev var leiar for administrasjon av fyra og kartograf i den russiske admiraliteten.

## Nærliggande øyar
* **Talanøya** (Остров Талан) , er ei lita rund øy som ligg 11 km nord for Spafarjevøyane. Ho er 2 km brei. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Spafaryev Islands|Spafaryev Islands]]» frå , den 9. august 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** Plassering
*** Øyar i Okhotskhavet
*** Geografiske data
*** http://Russland.rin.ru/guides/5931.html, http://www.dvs-tour.ru/rus/material/talan_pt.shtml, http://www.dvs-tour.ru/rus/material/talan_kt.shtml &Talanøya
*** Hamradio 


## Bakgrunnsstoff
* Magadan oblast
Starokadomskijøya

**Starokadomskijøya** (russisk Остров Старокадомского ; *Ostrov Starokadomskogo*) er ei timeglas-forma øy i Laptevhavet i Russland.

Ho ligg søraust for Severnaja Zemlja og nordaust for Tajmyrhalvøya. Malyj Tajmyr ligg søraust for Starokadomskijøya og mellom dei ligg eit 6 km breitt sund. 

Starokadomskijøya er 18 km lang og opp mot 7 km brei. Ho er omgjeve av smale sandbankar og myrområde. Like nord for Starokadomskijøya ligg ei lita øy kalla **Majskije Ostrova**.
**Ostrov Vesennij** er ei anna øy i aust. 

Vilkitskijsundet går sør for Starokadomskijøya og Malyj Tajmyr. Farvatnet rundt dei to øyane er dekt av pakkis gjennom den lange, bitre vinteren og det er mykje isfjell sjølv på sommaren, som varer frå juni til september. 

Starokadomskijøya høyrer til Krasnojarsk kraj og er ein del av Det store arktiske statlege naturreservatet, det største naturreservatet i Russland og Europa. 

Starokadomskijøya vart oppdaga av Boris Vilkitskij i 1913 og kalla opp etter dr. Leonid Starokadomskij, ein av leiarane av den arktiske hydrografiske ekspeidsjonen. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Starokadomsky Island|Starokadomsky Island]]» frå , den 9. august 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** Naturresevat 
*** L. Starokadomskij: http://www.mdf.ru/english/search/authors/starokadomsky_l/ , http://www.zin.ru/collections/collect1.htm og http://arcticcircle.uconn.edu/HistoryCulture/russiskexplor.html
*** [Ekspedisjonar](http://links.jstor.org/sici?sici=0190-5929(1914)46%3A2%3C117%3ANIL%3E2.0.CO%3B2-A)
Praktfregattfugl

**Praktfregattfugl** (*Fregata magnificens*) er ein fugl i fregattfuglfamilien. Han er den største av fregattfuglane.

## Utbreiing
Praktfregattfugl hekkar for det meste langs nord- og austkysten av Sør-Amerika, vestkysten av Mellom-Amerika og i Karibia og elles langs Mexicogolfen. Han finst også på øyer som Galapagosøyene og Kapp Verde.

## Bakgrunnsstoff
Bobolink

**Bobolink** (*Dolichonyx oryzivorus*) er ein fugl i trupialfamilien.

Arten har hekkeområde i Nord-Amerika, er trekkfugl og overvintrar i Argentina, Bolivia og Paraguay. Han er observert i Noreg etter 1. januar 1950, men er ikkje hekkefugl i landet.

## Bakgrunnsstoff
* Artsliste Noreg
Stolobnyj

**Stolobnyj** er ei øy i Seligersjøen i Tver oblast i Russland, om lag 10 km nord for byen Ostashkov.

## Nilov kloster
På øya står Nilov kloster, som vart grunnlagd av St. Nilus i 1594 og som tidlegare tok imot 40&nbsp;000 pilegrimar kvart år. I dag er klosteret eit av dei flottaste nyklassisistiske byggverka i Aust-Europa. Enkelte av kyrkjene ved klosteret er bygd på 1600-talet, vollmurane er frå 1812 og den store katedralen vart bygd i 1821-1825.

Under den andre verdskrigen var klosteret ein NKVD-leir der om lag 7000 polske krigsfangar sat fanga som eit resultat av Molotov-Ribbentrop-pakta. Nesten alle fangane vart avretta i april 1940 i Kalinin (i dag Tver) og så gravlagd i massegraver i Mednoje. Dette vart kjend som Katynmassakren. Av dei drepne var polske offiserar, advokatar, politimenn, lærarar, legar og andre medlemmer av intelligentsiaen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Stolobny Island|Stolobny Island]]» frå , den 9. august 2008.*


### Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
Seppo Räty

**Seppo Henrik Räty** () er ein finsk tidlegare friidrettsutøvar, fødd i Helsingfors. Räty blei verdsmeister i spydkast i Roma 1987, og tok sølv i Tokyo i 1991 etter landsmannen Kimmo Kinnunen. Räty vart finsk meister i spydkast sju gongar mellom 1985 og 1996. Han er 190 cm høg og hadde ei tevlingsvekt på 115 kg.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
* EM i friidrett 1986 i Stuttgart: Utslått
* VM i friidrett 1987 i Roma: Gullmedalje 83,54 m
* Sommar-OL 1988 i Seoul: Bronsemedalje 83,26
* EM i friidrett 1990 i Split: 5. plass 82,18 m
* VM i friidrett 1991 i Tokyo: Sølvmedalje 88,12 m
* Sommar-OL 1992 i Barcelona: Sølvmedalje 86,60 m
* VM i friidrett 1993 i Stuttgart: Utslått
* EM i friidrett 1994 i Helsinki: Sølvmedalje 82,90 m
* VM i friidrett 1995 i Göteborg: 11. plass 78,76 m
* Sommar-OL 1996 i Atlanta: Bronsemedalje 86,98 m
* VM i friidrett 1997 i Athen: Utslått

### Medaljar i finske meisterskap
* 1985: Gull 85,02 m
* 1986: Gull 80,02 m
* 1988: Sølv 78,02 m
* 1989: Gull 81,86 m
* 1990: Gull 86,92 m
* 1992: Bronse 82,74 m
* 1993: Gull 85,68 m
* 1995: Gull 87,68 m
* 1996: Gull 83,46 m
* 1997: Sølv 82,22 m

### Rekordnoteringar
Fire gongar forbetra Räty den finske rekorden i spydkast. To gonger i 1987; høvesvis 82,32 m og 83,54 m. I 1990 kasta han 86,92 m og i 1992 oppnådde han 90,60 m i sitt lengste (godkjende) kast nokonsinne.

I 1991 forbetra han verdsrekorden to gongar med eit spyd som seinare vart forbode; 5. mai kasta han 91,98 m i Shizuoka og 2. juni 96,96 m i Pungalaitio.

### Personlege rekordar og årsbeste

Räty la opp etter 1999-sesongen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:de:Seppo Räty|Seppo Räty]]» frå , og «[[:en:|Seppo Räty]]» frå  den 9. august 2008.* 
 
* Artikkelen bygger òg på «Seppo Räty» frå Finsk Wikipedia, den 9. august 2008.
Tero Pitkämäki

**Tero Pitkämäki** () er ein finsk tidlegare friidrettsutøvar fødd i Ilmola i Lappland i Finland. Han vart verdsmeister i spydkast i Osaka 2007, og vann i åra 2006-15 heile sju medaljar i internasjonale meisterskap.

## Aktiv
Pitkämäki byrja med spydkast som 16-åring og nådde relativt fort gode resultat. Internasjonalt utmerka han seg ikkje før enn 2004-sesongen, då han kom på åttande plass i OL 2004 med 83,01 meter.

Hans personlege rekord er 91,53 meter, kasta i Kuortane 26. juni 2005, noko som gjorde han til det store heimehåpet under VM i Helsingfors. Under vanskelege tilhøve lukkast han ikkje, kom på fjerdeplass med 81,27 meter som beste resultat.

I EM i Göteborg 2006 tok Pitkämäki sølv med eitt kast på 86,44. Norske Andreas Thorkildsen vann meisterskapet.

Den 5. august 2007 vann Pitkämäki det finske meisterskapet for fjerde gong med eit kast som målte 89,43 meter.
Pitkämäki deltok sidan i friidretts-VM i Osaka i Japan, der han vann gull med eitt kast på 90,33 meter.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*OL 2004 Aten: Nr 8 - 83,01 m
*VM 2005 Helsingfors: Nr 4 - 81,27 m
*EM 2006 Göteborg: Sølvmedalje - 86,44 m, bakom Andreas Thorkildsen (88,78 m)
*VM 2007 Osaka: Gullmedalje - 90,33 m, framom Andreas Thorkildsen (88,61 m)
*OL 2008 i Beijing: Bronsemedalje - 86,16 m
*VM 2009 i Berlin: Nr 5 - 81,90 m
*EM 2010 Barcelona: Bronsemedalje - 86,67 m
*VM 2011 i Daegu: Utslått i kvalifiseringa (79,46 m, nr 17)
*EM 2012 Helsingfors: Nr 11 - 74,89 m
*OL 2012 i London: Nr 5 - 82,80 m
*VM 2013 i Moskva: Sølvmedalje -87,07 m, bakom Vítězslav Veselý (87,17 m)
*EM 2014 i Zürich: Bronsemedalje – 84,40 m
*VM 2015 i Beijing: Bronsemedalje – 87,64 m
*EM 2016 i Amsterdam: Utslått i kvalifiseringa (80,52 m=nr 14)
*OL 2016 i Rio de Janeiro: Utslått i kvalifiseringa (79,56 m=nr 21)
*VM 2017 i London: Nr 5 – 86,94 m

### Medaljar i finske meisterskap
* Gull: 2004 (82,82 m), 2005 (87,83), 2006 (88,17), 2007 (89,43), 2010 (85,19), 2013 (85,70), 2016 (82,05) og 2017 (82,80)
* Sølv: 2003 (80,45), 2008 (82,28) og 2015 (87,82)
* Bronse: 2009 (84,28) og 2012 (83,48)

### Personlege rekordar og årsbeste
* 2000 73,75 Pihtipudas 20.7.	
* 2001 74,89 Kannus 11.8.	
* 2002 77,24 Lapua 24.6.	
* 2003 80,45 Helsingfors 11.8.	
* 2004 84,64 Pihtipudas 4.7.	
* 2005 91,53 Kuortane 26.6.	
* 2006 91,11 Kuortane 24.6.
* 2007 91,23 Lapinlahti 22.7.

### Spydulukka i [[Roma]]
Fredag den 13. juli 2007 under IAAF Golden League-stemnet på Stadio Olimpico trefte eit av Pitkämäkis spyd den franske lengdehopparen Salim Sdiri i ryggen. Sjølv om han var skaka, fullførte Pitkämäki tevlinga og vart nummer to etter Andreas Thorkildsen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Tero Pitkämäki|Tero Pitkämäki]]» frå ,  den 23. august 2024.*  

**Denne artikkelen bygger på «[[:fi:Tero Pitkämäki|Tero Pitkämäki]]» frå ,  den 23. august 2024.*  

*World Athletics
William Gibson

**William Ford Gibson** () er ein kanadisk og USA-amerikansk forfattar, særleg kjend for undersjangeren kyberpunk i science fiction. Gibson fann opp ordet og konseptet kyberrommet i novella *Burning Chrome*. Han populariserte og gjorde kyberrommet kjent igjennom debutromanen *[[Nevromantiker]]*. 

Dette biletet av ein informasjonsalder kom før Internett vart vanleg i 1990-åra. Han føresåg reality-TV og kunstige miljø skapt igjennom dataspel og verdsveven.

## Bibliografi

;Romaner
* Sprawl trilogy:
# *Neuromancer* På norsk: Nevromantiker(1984)
# *[[Count Zero]]* (1986)
# *[[Mona Lisa Overdrive]]* (1988)
* *The Difference Engine* (i samarbeid med Bruce Sterling) (1990)
* Bridge trilogy:
# *Virtual Light* På norsk: Virtuelt lys (1993)
# *Idoru* (1996)
# *All Tomorrow's Parties* (1999)
* *Pattern Recognition* (2003)
* *Spook Country* (2007)
;
* *[[Agrippa (a book of the dead)]]* (1992) 
;Noveller
* *[[Burning Chrome]]* (1986, forord av Bruce Sterling), samlar Gibson sine tidlege noveller, her lista etter første publisering:
** "Fragments of a Hologram Rose" (1977, *UnEarth 3*)
** "Johnny Mnemonic" (1981, ''Omni'')
** "The Gernsback Continuum" (1981, *Universe II*)
** "Hinterlands" (1981, *Omni*)
** "New Rose Hotel" (1981, *Omni*)
** "The Belonging Kind", med John Shirley (1981, *Shadows 4*)
** "Burning Chrome" (1982, *Omni*)
** "Red Star, Winter Orbit", i samarbeid med Bruce Sterling (1983, *Omni*)
** "The Winter Market" (Nov 1985, *Vancouver*)
** "Dogfight", i samarbeid med Michael Swanwick (1985, *Omni*)
* "Skinner's Room" (Nov 1991, *Omni*)

## Bakgrunnsstoff
* Wikiquote - Sitat av Gibson på engelsk wikiquote

;Offisielle sider
* Heimeside 
** Arkiv over bloggen 

;Referanseverk
* Wikiquote - Sitat på engelsk wikiquote
* William Gibson på Internet Speculative Fiction Database ISFDb
* [William Gibson på Internet Movie Database IMDb](http://us.imdb.com/Name?Gibson,%20William%20(II))

;Fansider og anna
* Gibson sitt førsteutkast til manuskriptet for Alien 3 
* William Gibson Aleph Ei større fansider
* Synaptic Response  Tidlegare neuromancer.ca
Det raude rektangelet

**Det raude rektangelet** (katalogisert **HD 44179**) er ei protoplanetarisk tåka som ligg rundt 2300 lysår unna jorda i stjernebiletet Einhyrningen.

Det raude rektangelet blei oppdaga på byrjinga av 1970-talet då astronomar leita etter kjelder for sterk infraraud stråling. Vidare studiar viste den rektangulære forma, og i 1973 fekk objektet namnet Det raude rektangel av astronomane Martin Cohen og Mike Merrill.

Stjerna som ligg i midten av Det raude rektangelet starta livet som ei sollik stjerna, men er no nære slutten av livet sitt og kastar av seg dei ytre laga av gass. Desse laga er synlege som Det raude triangelet, og dei vil om nokre tusen år bli til ei planetarisk tåka etter som stjerna i midten blir mindre og varmare og badar gassen i kraftig ultrafiolett stråling som får gassen til å fluorescera. Stjerna byrja prosessen med å kasta av seg dei ytre laga for rundt 14 000 år sidan.

Eit Hubble-bilete teke i 1999 viste at tåka var meir forma lik ein X enn eit rektangel.

## Bakgrunnsstoff

* Artikkel om Det raude triangelet av Knut Jørgen Røed Ødegaard

## Kjelder
Sumskijskjera

**Sumskijskjera** (russisk *Sumskije Sjkhery*) er ei gruppe av øyar, skjer og grunner i Kvitsjøen i Russland. dei ligg på sørsida av Onegabukta.

Dei største øyane av desse skjera er Sosnovtsy, Bolsjoj Varbostrov, Malyj Varbostrov, Berezovets, Rajdostrov, Ugmorin og Kondostrov.

Øygruppa høyrer til republikken Karelen. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sumsky Skerries|Sumsky Skerries]]» frå , den 9. august 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** Plassering 
*** Geografisk informasjon
Sverdrupøya

**Sverdrupøya** (russisk Остров Свердрупа; *Ostrov Sverdrupa*) er ei isolert øy i dei sørlege områda av Karahavet i Russland. Øya er dekt av tundravegetasjon. Ho ligg 120 km nord for Dikson på kysten av Sibir. Den næraste landområdet er Arktitsjeskij Institut-øyane, som ligg 90 km lenger nordaust. 

Sverdrupøya er 15 km lang og opp mot 10 km brei. Ho har ei brei bukt som opnar mot vest. Havet omkring Sverdrupøya er dekt med pakkis og noko polynija om vinteren, og det er òg mykje isfjell om sommaren. 

Øya må ikkje forvekslast med Sverdrupøyane, ei øygruppe i Elisabetøyane, i Nunavut i Canada. Begge er derimot kalla opp etter den norske polfararen Otto Sverdrup.

Sverdrupøya høyrer til Krasnojarsk kraj og er ein del av Det store arktiske statlege naturreservatet, det største naturreservatet i Russland og Europa. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sverdrup Island (Kara Sea)|Sverdrup Island (Kara Sea)]]» frå , den 9. august 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** http://land.worldcitydb.com/dolgano-nenetskiy_in_russian_federation_state.html
*** Naturreservat
Aki Parviainen

**Aki Uolevi Parviainen** () er ein tidlegare finsk friidrettsutøvar som vart verdsmeister i spydkast i Sevilla 1999.

## Karriere
Parviainen utmerkte seg som spydkastar allereie i junioralderen. I åra 1991 og -92 vann han fyrst bronse og deretter gull i europameisterskap for juniorar. Som senior vart han finsk meister seks år på rad, frå 1998 til 2003. I seks verdsmeisterskap på rad (1995-2005) plasserte han seg mellom dei ni beste, med gull i 1999 og sølv i 2001 som dei fremste prestasjonane. I OL 2000 kom han på femteplass, medan han i EM-samanheng oppnådde ein niandeplass i 1998 og ein åttandeplass i 2002 som best.

Hans aller lengste kast kom i 1999, då han i Kuortane slengde spydet 93,09 meter.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
* VM i friidrett 1995 Göteborg: 9. plass (79,58 m)
* VM i friidrett 1997 Athen: 8. plass (82,80 m) 
* EM i friidrett 1998 Budapest: 9. plass (82,30 m)
* VM i friidrett 1999 Sevilla: Gullmedalje - 89,52 m
* Sommar-OL 2000 Sydney: 5. plass (86,62 m)
* VM i friidrett 2001 Edmonton: Sølvmedalje (91,31 m)
* EM i friidrett 2002 München: 8. plass (78,92 m)
* VM i friidrett 2003 Paris: 5. plass (83,05 m)
* VM i friidrett 2005 Helsingfors: 9. plass (74,86 m)

### Medaljar i finske meisterskap
* Gull: 1998 (86,54), 1999 (87,55), 2000 (84,29), 2001 (83,51), 2002 (82,48), 2003 (82,91)
* Bronse: 1995 (85,60), 1997 (81,04)

### Personlege rekordar og årsbeste
* 1991 79,96 Pyhäselkä 12.9.
* 1992 80,94 Jyväskylä 5.7. 
* 1994 78,76 Pihtipudas 17.7. 
* 1995 85,60 Lapua 23.7. 
* 1996 84,96 Tavastehus 10.8. 
* 1997 87,48 Soini 27.7. 
* 1998 90,88 Tartu 11.6. 
* 1999 93,09 Kuortane 26.6.
* 2000 90,97 Kuortane 24.6.
* 2001 92,41 Vasa 24.6.
* 2002 82,48 Joensuu 21.7.
* 2003 83,30 Joensuu 11.6.
* 2004 79,32 Bad Köstritz 5.9.
* 2005 83,79 Doha 13.5.
Edmonton

**Edmonton** () er ein by i Canada. Byen har om lag éin million innbyggjarar. Edmonton er hovudstad i provinsen Alberta, og den nest største byen i provinsen etter Calgary. Byen er grunnlagd i 1795 då Hudson's Bay Company oppretta ein handelspost der. Dinosaurarten Edmontonia er oppkalla etter byen. West Edmonton Mall, Nord-Amerikas største kjøpesenter ligg i byen. Universitetet i byen, University of Alberta, er eit av Canadas største universitet med over 36000 studentar.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Vesle spøkjelseståka

**Vesle spøkjelseståka** (katalogisert **NGC 6369**) er ei planetarisk tåke som ligg 2000-5000 lysår unna jorda i stjernebiletet Slangeberaren. Namnet kjem av at tåka framstår som ei lita spøkjelsesaktig sky som omgjev den svake og døyande sentralstjerna. 

## Bakgrunnsstoff

* Artikkel av Knut Jørgen Røed Ødegaard om Vesle spøkjelseståka

## Kjelder
Kongevatn

**Kongevatn** (lat. Aqua regia) er ei blanding av konsentrert saltsyre og salpetersyre i høvet tre til ein, namnet kjem av at stoffet kan løysa opp det «kongelege» stoffet gull. 

## Nytte
Kongevatn vert nytta til etsing, og i nokre analyseprosessar, det vert òg nytta i somme labratorium til å reinse glaskar for organiske stoff og metallpartiklar. 

## Prosess
Når kongevatn løyser opp gull, vil salpetersyra løysa opp ei lita, mest ikkje merkande mengd gull, noko som gjer at gull-ionar (Au3+) dannar seg. Rein salpetersyre ville straks verta metta, men klor-iona (Cl-) i kongevatnet vil no binda seg til gull-iona, som so vert felt ut av løysinga. Slik kan salpetersyra ta opp meir gull, og prosessen held fram til gullet er løyst opp. 

Ei likning for prosessen:

:Au + 3NO3- + 6H+ → Au3+ + 3NO2↑ + 3H2O
:Au3+ + 4Cl- → AuCl4- 

Kongevatn kan òg løysa opp platina, men dette er ein mykje meir komplisert prosess:

Pt + 2 HNO3 + 4 HCl → (NO)2PtCl4 + 3 H2O + 1/2 O2 
(NO)2PtCl4 + 2 HCl → H2PtCl4 + 2 NOCl 

Kongevatn løyser ikkje opp sølv på denne måten, sidan det vil danna seg eit lag av sølvklorid som vernar metallet mot vidare syreåtak. 

Kongevatn må blandast rett før ein skal bruka det. Etter at kongevatnet er blanda, vil det snøgt brytast ned og missa eigenskapen til å løysa opp gull.

:HNO3 + 3 HCl → NOCl + 2 Cl + 2 H2O
## Kjelder

* Universitetet i Oslo

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aqua regia|Aqua regia]]» frå ,  den 9. august 2008.*
Hypernova

**Hypernovaer** er supertunge stjerner som kollapsar i sluttfasen av livet deira og sender ut enorme energimengder i prosessen. Ein reknar med at hypernovaer er årsak til gammaglimt og at dei let svarte hòl att etter seg. Hypernovaer er kraftigare enn supernovaer som òg kan skyldast gravitasjonskollaps; utanom Big Bang reknar ein hypernovaer som dei mest valdsame hendingane i universet.

## Bakgrunnsstoff

* Artikkel om ein hypernova av Knut Jørgen Røed Ødegaard

## Sjå òg

* supernova
* svart hòl
* gammaglimt

## Kjelder
Kimmo Kinnunen

**Kimmo Paavali Kinnunen**, () i Äänekoski, er ein finsk, tidlegare friidrettsutøvar. Han vart verdsmeister i spydkast i Tokyo 1991 og fekk sølvmedaljen i VM 1993. Med sterke konkurrentar i heimlandet, klarte han aldri å verte finsk meister. Han er son til tidlegare verdsrekordhaldar i spydkast, Jorma Kinnunen.

### Aktiv
Kimmo Kinnunen vart utteken til dei olympiske sommarleikane 1988 i Seoul, der han i kvalifiseringa til finalen sette personleg rekord med 80,24 m. Det var hans fyrste kast over 80 m, i finalen måtte han nøye seg med ein tiandeplass (78,04 m). Til europameisterkapen 1990 i Split kom han med gode voner etter å ha kasta spydet 83,10 m, noko i førevegen. Med eit kast på moderate 79,00 m enda han på åttande plass. 

Året etter forbetra han i forsesongen sin personlege rekord til 85,46 m. Under VM 1991 i Tokyo i september var han i sitt livs form. I kvalifiseringa forbetra han personleg rekord med heile tre meter til 88,48 m. I finalen slo han i fyrste kast til med eit kast på 90,82 m. Ingen andre kastarar passerte 90-metersstreken med sine spyd, landsmannen og erkerivalen Seppo Räty måtte sjå seg nøgd med sølv. 

I Sommar-OL 1992 i Barcelona hamna Kinnunen på fjerdeplass. Han revansjerte seg året etter, då han i VM i Stuttgart etter middelmåtige kast i kvalifiseringa slo til med årsbeste i finalen. Eit kast på 84,78 m heldt til sølv. Som i OL året føreåt, var Jan Železný den ingen makta slå.

Under sine siste olympiske sommarleikar i 1996 fekk Kinnunen opp berre eitt kast over 82 m. Bestekastet på 84,02 gav han sjuandeplass.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
* Olympiske sommarleikar 1988 i Seoul - 10. plass, 78,04 m
* Europameisterskapen 1990 i Split - 8. plass, 79,00 m
* Verdsmeisterskapen 1991 i Tokyo - gullmedalje, 90,82 m
* Olympiske sommarleikar 1992 i Barcelona - 4. plass, 82,62 m
* Verdsmeisterskapen 1993 i Stuttgart - sølvmedalje, 84,78 m
* Olympiske sommarleikar 1996 i Atlanta - 7. plass, 84,02 m

### Personlege rekordar og årsbeste
Provinsar og regionar i Kina

**Folkerepublikken Kina** opererte i 2005 med fire typar administrative einingar på provinsnivå:

* Provinsar
* Autonome regionar
* Byprovinsar 
* Spesielle administrative regionar

### Provinsar (med ''provinshovudstad'') (22/23)
# **[[Anhui|Ānhuī]]** *([[Hefei]])*
# **[[Fujian|Fújiàn]]** *([[Fuzhou]])*
# **[[Gansu|Gānsù]]** *([[Lanzhou]])*
# **[[Guangdong|Guǎngdōng]]** *([[Guangzhou]])* *(Kanton)*
# **[[Guizhou|Guìzhōu]]** *([[Guiyang]])*
# **[[Hainan|Hǎinán]]** *([[Haikou]])*
# **[[Hebei|Héběi]]** *([[Shijiazhuang]])*
# **[[Heilongjiang|Hēilóngjiāng]]** *([[Harbin]])*
# **[[Henan|Hénán]]** *([[Zhengzhou]])*
# **[[Hubei|Húběi]]** *([[Wuhan]])*
# **[[Hunan|Húnán]]** *([[Changsha]])*
# **[[Jiangsu|Jiāngsū]]** *([[Nanjing]])* *(Nanking)*
# **[[Jiangxi|Jiāngxī]]** *([[Nanchang]])*
# **[[Jilin|Jílín]]** *([[Changchun]])*
# **[[Liaoning|Liáoníng]]** *([[Shenyang]])*
# **[[Qinghai|Qīnghǎi]]** *([[Xining]])*
# **[[Shaanxi|Shǎnxī]]** *([[Xian|Xi'an]])* 
# **[[Shandong|Shāndōng]]** *([[Jinan]])*
# **[[Shanxi|Shānxī]]** *([[Taiyuan]])*
# **[[Sichuan|Sìchuān]]** *([[Chengdu]])*
# **[[Yunnan|Yúnnán]]** *([[Kunming]])*
# **[[Zhejiang|Zhèjiāng]]** *([[Hangzhou]])*
Dessuten éin provins utanfor Folkerepublikkens kontroll:
* **[[Taiwan|Táiwān]]** *([[Taipei]]* er etter Folkerepublikkens oppfatning provinshovudstad, men *de facto* er *[[Jhongsing]]* provinshovudstad )

### Autonome regionar (med ''hovudstad'') (5)
# **[[Guangxi|Guǎngxī]]** *([[Nanning]])*
# **[[Indre Mongolia|Nèiměnggǔ]]** (Indre Mongolia) *([[Hohhot]])*
# **[[Ningxia|Níngxià Huízú]]** *([[Yinchuan]])*
# **[[Xinjiang|Xīnjiāng]]** (شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى) *([[Urumqi]])*
# **[[Den autonome regionen Tibet]]** (Xīzàng) *([[Lhasa]])*

### Byprovinsar (4)
# **[[Beijing|Běijīng]]** (Peking)
# **[[Chongqing|Chóngqìng]]**
# **[[Shanghai|Shànghǎi]]**
# **[[Tianjin|Tiānjīn]]** (Tientsin)

På øya Taiwan har Republikken Kina dessuten gjeve hovedstaden Taipei og storbyen Kaohsiung slik status.

### Spesielle administrative regionar (2)
# **[[Hongkong|Hong Kong]]** 
# **[[Macao|Macau]]** (Macao, Àomén)

## Kjelde

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Liste over administrative enheter på provinsnivå i Folkerepublikken Kina|Liste over administrative enheter på provinsnivå i Folkerepublikken Kina]]» frå , den 10. august 2008.* 
 

## Bakgrunnsstoff
Den europeiske kringkastingsunionen

**Den europeiske kringkastingsunionen (DEK)** eller **EBU**/**UER** (engelsk: *European Broadcasting Union*, fransk: *Union Européenne de Radio-Télévision*) er den største samanslutninga av nasjonale fjernsyns- og radioselskap i verda.

## Bakgrunn
EBU vart grunnlagt den 12. februar 1950 i Torquay i England, og slått saman med den austeuropeiske kringkastingsunionen International Radio and Television Organisation (OIRT) i 1993.

På fjernsynssida samarbeider ein med utveksling av nyhehendeinnslag og bilete gjennom den såkalla Eurovision. Dessutan står EBU for fleire felles sportsatsingar, som til dømes dei olympiske leikane som EBU har produsert sidan 1956. Eit av dei mest kjende EBU-arrangementa er Eurovision Song Contest, som har vore arrangert årleg heilt sidan 1956.

Unionen har 119 medlemer frå 56 land  i Europa, Midtausten og Nord-Afrika. Den kjende signaturmelodien til EBU, «eurovisionshymna», er første delen av «Te Deum» av Marc-Antoine Charpentier.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
*
BBC Two

**BBC Two** er den nest største fjernsynskanalen som er eigd av BBC. Den spesialiserer seg på ei rekkje ulike emne, og søkjer å syne kunnskapspreiande og samstundes underhaldande program. På same måte som dei andre innanlandske TV-kanalane til BBC, er BBC Two reklamefri (finansiert av det offentlege). Likevel har kanalen langt fleire sjåarar enn mange kommersielle kanalar. Kanalen var då han starta opp i 1964 den andre TV-kanalen til BBC, og var også den første kanalen som sende i farge jamleg frå 1967 av. 

## Historie

Ein rapport frå 1962, Pilkington-rapporten, tilrådde at den tredje fjernsynskanalen i Storbritannia skulle bli tildelt BBC. Dei starta då arbeidet med å lage ein ny kanal, BBC2, noko som også gjorde at dåverande BBC Television Service blei omdøypt til BBC1 (seinare BBC One. Dei fyrste sendingane skulle opphavleg gå på lufta den 20. april, 1964, med lett underhaldning og ein liten markering av opninga på programmet. Dette skjedde ikkje, då det blei eit straumbrot berre ein dryg halvtime før programstart. Straumbrotet heldt fram, og kanalen kunne ikkje starta sendingane sine før på føremiddagen dagen etter. Det planlagde programmet blei derfor sendt på kvelden den 21. april. 

BBC bestemte at serien The Forsyte Saga skulle profilere kanalen frå starten av. Dette lukkast, programmet trekte seks millionar til fjernsynet, eit godt tal når ein reknar med at berre ni millionar kunne få inn kanalen. 

I juli 1967 starta kanalen opp med jamlege fargesendingar som nytta PAL-systemet. Kanalen var den fyrste som gjorde dette i Europa. BBC1 (no BBC One) og ITV (ein annan britisk kanal som starta sendingane før BBC2) følgde i november.

I nyare tid er BBC Two kanalen som fyrst berre blir kringkasta digitalt. Dette for å få dei gjenverande sjåarane med analogt nett over på det digitale nettet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:BBC Two|BBC Two]]» frå ,  den 10. august 2008.*  

## Bakgrunnsstoff

*BBC Two
Tajmyrøya

**Tajmyrøya** (russisk Остров Таймыр, *Ostrov Tajmyr*) er ei stor øy langs kysten av Karahavet i Russland. Ho er 33 km lang og i snitt om lag 10 km brei. Øya ligg vest for Tajmyrbukta i eit område med mange skjer vest for Tajmyrhalvøya. Det smale sundet mellom Tajmyrøya og kysten av Sibir heiter **Proliv Tajmyrskij** og er om lag 3 km breitt. 

Kysten av Tajmyrøya og nokre av dei større naboøyane, som Nansenøya, Bonevi og Pilota Makhotkina er forreven med mange viker. Sunda mellom Tajmyrøya og naboøyane er òg noko labyrintaktig. Geologisk er alle desse kystøyane ei fortsetjing av Nordenskiöldøyane som ligg lenger nord. 

Havet omkring Tajmyrøya er dekt av pakkis med noko polynja gjennom den lange og bitre vinteren og det er sjølv isflak i farvatnet om sommaren. 

Tajmyrøya høyrer til Krasnojarsk kraj og er ein del av Det store arktiske statlege naturreservatet, det største naturreservatet i Russland og Europa. 

## Historie
I oktober 1900, under den skjebnesvangre siste ekspedisjonen til Baron Eduard von Toll, vart det oppretta vinterkvarter for skipet hans «Zarja» på Nabljudenijøya og det vart bygd ein forskingsstasjon her. Dette er ei lita granittøy som ligg sørvest for Tajmyrøya i bukta som Baron Toll kalla **Bukhta Kolin Artsjera** (Colin Archer-bukta), etter skipsverftet der «Zarja» vart bygd. 

På mange kart står Tajmyrøya berre oppført som **Tajmyra**. Ho må ikkje forvekslast med øya Malyj Tajmyr, som ligg i Laptevhavet utanfor søraustkysten av Severnaja Zemlja.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Taymyr Island|Taymyr Island]]» frå ,  den 10. august 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** Plassering
*** William Barr, *Baron Eduard von Toll’s Last Expedition, 1900-1903.* 
*** Tajmyrøya og nærrligande øyar 
*** Naturreservat
BBC Three

**BBC Three** er ein britisk fjernsynskanal, som fokuserer på dramaseriar, komediar og enkle nyhende. Han sender frå 19:00 til 04:00 kvar dag, sidan han deler bandbreidda med CBBC som sender om dagen. 80 prosent av produksjonane er eigenproduserte, ein stor del samanlikna med dei kommersielle konkurrentane.
«Zarja»

**Zarja** (russisk *Заря*, tyder «Soloppgangen») var ein brigg med segl og dampmotor som vart nytta av Det russiske vitskapsakademiet til ekspedisjonar i Arktis i 1900-1903.

Mot slutten av 1800-talet ønskte akademiet å byggje eit forskingsfartøy for langvarige ekspedisjonar. Det første, og i fleire tiår det einaste, skipet var «Zarja». I 1899 klargjorde baron Eduard Toll ei ny polferd og kjøpte ein norsk tremasta bark kalla «Harald Hårfagre» for 60&nbsp;000 rublar. Toll fekk råd frå Fridtjof Nansen om å nytte eit liknande skip som «Fram». Skipet hadde ein deplasement på 450 tonn og draft på 5 meter. 

Skipet fekk namnet «Zarja» og vart sendt til skipsverftet til Colin Archer i Larvik for å byggast om for å takle dei tøffe istilhøva. I oktober 1899 vart skipet sertifisert av norske styresmakter for ein tre år lang ekspedisjon til Arktis.

## Den russiske polekspedisjonen 1900-1903
21. juni 1900 la «Zarja» ut frå St. Petersburg med eit mannskap på 20. N. N. Kolomeitsev var kaptein på skipet. 24. juli kom ho til hamna i **Aleksandrovsk ved Murman** (i dag Poljarnyj) og heldt så fram mot Karahavet. «Zarja» gjorde den første overvintringa si i isen i ei bukt som Toll kalla opp etter skipsverftet Colin Archer (*Bukhta Kolin Artsjera*) nær Tajmyrøya. Vitskapsmennene om bord brukte 11 månader på å utforske Nordenskiöldøyane og kysten av Tajmyrhalvøya. Om våren vart Kolomejtsev sendt på ein lang sledetur av ekspedisjonsleiar Eduard Toll og nestkommanderande Fjodor Andrejevitsj Matisen vart kaptein under resten av ekspedisjonen. 

I august 1901 kom skipet til Laptevhavet på veg mot Nysibirøyane for å leite etter det segnomsuste Sannikov Land (Zemlja Sannikova), men vart raskt blokkert av flytande pakkis. I 1902 heldt ekspedisjonen fram med forsøket på å nå Sannikov Land medan «Zarja» var fanga i isen. Baron Eduar Toll og tre menn forlet skipet og la ut på leit etter landet. Dei forsvann utan spor i november 1902 etter å ha reist frå Bennettøya og sørover på lause isflak. 

«Zarja» vart hardt medfaren av isen og det var ikkje mogeleg å reparere ho. «Zarja» vart til slutt fortøydd aust for elvedeltaet til Lena i Tiksibukta på lesida av øya Brusneva. I staden for det russiske flagget bar ho flagget til Neva seglklubb, den eldste seglklubben i Russland fram til all last vart lossa av og ho vart fylt med vatn. Kaptein Matisen returnerte til Jakutsk, medan resten av mannskapet reiste til St. Petersburg. 

I dag har bymuseet i Poljarnyj i Russland dokument og gjenstandar frå ekspedisjonen i ei utstilling. 

Ei øy i nærleiken av Kapp Tsjeljuskin (Остров Заря) , ei halvøya aust for Middendorffbukta (полуостров Заря) og sundet mellom Belkovskijøya og Kotelnyjøya er kalla opp etter «Zarja».

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zarya (polar ship)|Zarya (polar ship)]]» frå , den 10. august 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** William Barr, *Baron Eduard von Toll's Last Expedition: The Russian Polar Expedition, 1900-1903*
*** Den russisk polekspedisjonen (1900 – 1903)


## Bakgrunnsstoff
* Russiske forskingsfartøy
* Zarja og ekspedisjonen (russisk)
Zarja

**Zarja** (russ. Заря) er eit russisk ord som tyder 'soloppgang'. 

* «Zarja» var namnet på eit norskbygd skip som Det russiske vitskapsakademiet nytta på Den russiske polekspedisjonen i 1900-1903 under baron Eduard von Toll. 
* Zarja er namnet på ein russiskbygd modul til Den internasjonale romstasjonen.
Rajkoke

**Rajkoke** (russisk Райкоке, japansk 雷公計島) er ei lita vulkansk øy med ein diameter på om lag 2,5 km. Ho er 551 meter over havet høg og høyrer til Kurilane i Russland. Vulkanen er framleis aktiv og det siste kjende utbrotet skjedde i 1924.

Rajkoke er ein av fem store ynglestadar for stellersjøløver i Kurilane og har den største kolonien av havhest i Kurilane. Kaptein Henry James Snow rapporterte i 1883 at 15&nbsp;000 nordleg pelssel heldt til på øya. Men alt i 1890-åra var det berre få att på grunn av rovdrift av pelsjegarar. I dag er det ikkje pelssel att på Rajkoke i det heile. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Raikoke|Raikoke]]» frå , den 10. august 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** Global Volcanism Program
Tretijøya

**Tretijøya** (russisk Остров Третий; *Ostrov Tretij*, tyder «Den tredje øya») er ei relativt stor øy vest i Sjelikhovbukta nord i Okhotskhavet i Russland. Ho ligg 4 km sør for ei halvøy som delvis ligg om ei lita bukt i området. Området er ikkje busett. 

Tretijøya er om lag trekanta, og er 8 km lang og opp mot 3,7 km på det breiaste. 

2,3 km nord for Tretijøya, i sundet mellom øya og fastlandet, ligg ei lita øy som er 700 meter lang og 400 meter brei. 

* **Vtoroj**  og **Krajnij** (Остров Крайний) , eller Tsjemenvytegartynup (Чеменвытегартынуп) er to mindre øyar som ligg 30 km søraust for Tretijøya. Krajnij er den største av dei to og eit sund på 1,7 km ligg mellom dei. 

Administrativt høyrer Tretijøya til Korjak okrug.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tretiy Island|Tretiy Island]]» frå , den 10. august 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** Plassering 
*** Satellittbilete
*** Geografiske data
*** Russisk Robinson 


## Bakgrunnsstoff
* Korjakia
* Liste over øyar
Tiulenij

**Tiulenij** (russisk *Ostrov Tiulenij*) er ei lita øy i Okhotskhavet. Ho ligg 19 km sør for eit nes på austsida av Sakhalin i Russland. Tiulenij er 1,6 km lang og 850 meter brei. 

Det er mykje sel på kysten av Tiulenij og i farvatnet omkring, og derfor har øya fått namnet sitt, som tyder nettopp 'sel' på russisk. Ho vart tidlegare kalla «Robbenøya» etter det tyske ordet for sel. Det finst òg mykje sjøfugl på Tiulenij.

Administrativt høyrer Tiulenij til Sakhalin oblast.

Tiulenij i Okhotskhavet må ikkje forvekslast med Tiulenij utanfor kysten av Dagestan eller med Tiulenijøyane i Kaspihavet i Kasakhstan. 

Tiulenijviruset, eit arbovirus gruppe B, vart oppdaga på Tiulenij i 1969 frå flått på fuglar. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tyuleniy Island (Sea of Okhotsk)|Tyuleniy Island (Sea of Okhotsk)]]» frå , den 10. august 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** Plassering 
*** Geografiske data
*** Sel på Tiulenij 
*** Fuglar på Tiulenij http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic51-4-315.pdf & http://www.birdlife.org/datazone/search/species_search.html?action=SitHTMDetails.asp&sid=16516&m=0
*** Russiske sjøfuglar


## Bakgrunnsstoff
* Sakhalin oblast
János Sajnovics

**János Sajnovics de Tordas et Káloz** () var ein ungarsk jesuitt og lærd som arbeidde med språkvitskap, matematikk og astronomi. Han var den første som slo fast språkslektskapen innanfor dei finsk-ugriske språka.

I 1769 reiste Sajnovics til Vardø med ekspedisjonen som skulle undersøke Venuspassasjen som del av danskekongen sin ekspedisjon. Der samanlikna han også, i lag med Anders Porsanger, dei to språka nordsamisk og ungarsk. I 1770 publiserte han undersøkinga *Demonstratio. Idioma Ungarorum et Lapponum idem esse*, der han på grunn av fonologiske og morfologiske kriterium slo fast at samisk, finsk og ungarsk hadde same opphav.

Sajnovics var sannsynlegvis den einaste som brukte fonologiske og morfologiske kriterium for å slå fast språkslektskap. William Jones slo fast at dei indoeuropeiske språka var i slekt først i 1786. Sajnovics er dermed grunnleggjaren av den historisk-komparative språkvitskapen.

## Bibliografi

* Sajnovics , Joannis 1770: *Demonstratio idioma Ungarorum et Lapponum idem esse*. Tyrnaviae : Societatis Jesu
* Sájnovics, János 1972: Beweis, daß die Sprache der Ungarn und Lappen dieselbe ist / Johannes Sajnovics ; (aus dem Lateinischen übertragen von Monika Ehlers) ; mit Anmerkungen und Nachwort herausgegebenvon Gyula Décsy und Wolfgang Veenker. Veröffentlichungen der Societas Uralo-Altaica
Jamøyane

**Jamøyane** (russisk Ямские острова, **Jamskije Ostrova**) er ei lita øygruppe nær kysten nord i Okhotskhavet i Magadan oblast i Russland. Ho ligg om lag 250 km aust for Magadan, berre 10 km frå kysten av Pjaginhalvøya. 

Den største øya er **Matykiløya** (Остров Матыкиль). Ho er 6 km lang og opp mot 2,2 km på det breiaste. Alle andre øyar er mykje mindre. Det høgaste punktet på Matykil er 700 meter over havet. 

Dei andre øyane i øygruppa er **Atykan** (Остров Атыкан), **Baran** (Остров Баран), **Khatemalju** (Остров Хатемалью) og **Kokontse** (Остров Коконце).

Det finst stellersjøløver på Jamøyane, samt eit rikt mangfald av fuglar. Øyane er ein del av Magandskij Zapovednik eller eit verne bioområde i Magadan-området. 

Jamøyane må ikkje forvekslast med Yam Island i Queensland i Australia.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Yam Islands|Yam Islands]]» frå , den 10. august 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* Plassering 
* lagcom/EBchecked/topic/426476/Sea-of-Okhotsk Øyar i Okhotskhavet
* Geografiske data
* Stellersjøløver
* wild-russia-org


## Bakgrunnsstoff
* Magadan oblast
Bispetanagar

**Bispetanagar** (*Thraupis episcopus*) er ein mellomstor tanagar (*Thraupidae*) med utbreiing i Mellom-Amerika og Sør-Amerika. Vi finn han frå Mexico i nord til nordaustlege Bolivia, nordlege Brasil og heile Amazonasbassenget med unnatak av dei sørlegaste delane. Han er introdusert i Lima-området, Peru.

Hekkehabitatet er opent skogslandskap, kulturlandskap og hagar. Bispetanagaren har eitt til tre, vanlegvis to egg i kullet. Egga vert lagt i eit djup koppforma reir i ei treforgreining eller i ei sprekk i eit bygg. Rugetida er 14 dagar og ungane treng ca. 17 dagar til dei er flygedyktige. Reira vert somme tider angripne av parasittiske trupialar (slekta *[[Molothrus]]*).  Bispetanagaren er ca. 18 cm lang og veg ca. 35 gram. Vaksne individ har blågrått hovud og blågrå underside med mørkare blå overside. Ungfuglar har lysare fjørdrakt. Nebbet er kort og ganske tjukt. Kjønna er like i utsjånad. 

Dietten til bispetanagaren er hovudsakleg frukt, men dei tar òg noko nektar og litt insekt. Dette er ein vanleg, kvilelaus, støyande og tillitsfull art, vanlegvis opptrer dei parvis og somme tider i små grupper. Han deler habitat med menneske og vil ta for seg av kultivert frukt som papaya. 

Songen er pipande kvitring, avbroten av kalletonane *tsii* og *tsuup*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Blue-gray Tanager|Blue-gray Tanager]]» frå ,  den 10. august 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
* IUCN Database som verifiserer status som levedyktig art
* Hilty, *Birds of Venezuela* ISBN 0-7136-6418-5
* Ffrench Richard,  *A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago*, 2. utgåve, 1991Comstock Publishing, ISBN 0-8014-9792-2
 
## Bakgrunnsstoff
* Blue-gray Tanager videos on the Internet Bird Collection
* BirdLife Species Factsheet 
* IUCN Red List
* Stamps (for Belize, Panama, Suriname) with RangeMap
* Photo-High Res; Article stevenrotsch
* Blue-gray Tanager photo gallery VIREO
Urup

**Urup** (russisk Уру&#769;п; japansk 得撫島; *Uruppu*) er ei øy i Kurilane nord for Japan som høyrer til Russland. Ho har eit areal på 1430&nbsp;km² og det høgaste punktet er Gora Ivao (1426&nbsp;moh).

Øya høyrde opphavleg til Matsumae-klanen, før ho kom inn under regionen Hokkaidō sin kontroll. Sidan den andre verdskrigen har Urup høyrt til Sakhalin oblast i Russland.

Sundet mellom Urup og Iturup heiter Vriessundet etter den nederlandske oppdagaren Maarten Gerritsz Vries, som var den første europearen som utforska området. Sundet mellom Urup og Simusjir heiter Boussolesundet, etter det franske ordet for «kompass», som var namnet på eit av fartøya til La Pérouse. Denne franske sjøfararen utforska området rundt Kurilane i 1787.

## Historie
Øya var opphavleg busett av ainufolk, det innfødde folkeslaget i Kurilane, Sakhalin og Hokkaidō. Den første europaren kom hit i 1643, med eit skip frå Det nederlandske austindiske selskapet kommandert av Maarten Gerritsz Vries. Dei gjekk i land her og leita truleg etter pels.

Russiske pelsjegerar dukka opp i området på 1700-talet på jakt etter havoter. Det oppstod strid mellom russrane og ainufolket i 1772 og russarane forlét området ein periode, men kom raskt attende. Ein liten russisk busetnad vart oppretta på Urup av pelsjegeren Ivan Tsjernyj i 1768, etter instruksjonar frå guvernøren i Sibir. I 1770-åra vart det gjort forsøk på å opprette handel med japanarane på Yezo (Hokkaido), men dette tok slutt då han vart øydelagd av ein tsunami i juni 1780.

I 1801 tok japanarane offisielt kontroll over øya og innlemma ho i provinsen Ezo (i dag Hokkaidō prefektur). Dette førte raskt til strid med Russland over Urup og resten av Kurilane. Øya vart offisielt russisk territorium i 1855 etter ein avtale som sette grensa mellom dei to landa langs sundet mellom Urup og Etorofu (Iturup), men Japan kjøpte øya tilbake tjue år seinare i byte for Sakhalin. Det var i denne perioden at øya kom inn under administrasjonen til Hokkaidō prefektur og ainufolket vart drive bort.

Øya vart verande under Japan fram til august 1945, då sovjetiske styrkar invaderte Mandsjuria og Kurilane og sende dei japanske innbyggjarane på Urup tilbake til Hokkaidō. I 1952 signerte dei to partane San Francisco-avtalen der Japan sa frå seg kravet på øya.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Urup|Urup]]» frå , den 10. august 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** Plassering 
*** Geografisk data
*** Bilete

## Bakgrunnsstoff
* Sakhalin oblast
Maurtåka

**Maurtåka** (òg kjend som **Mz 3**, kort for **Menzel 3**) er ei planetarisk tåka som ligg rundt 3000 lysår unna jorda i stjernebiletet Vinkelhaken.

Det er ikkje kjend korfor tåka har forma den har, men ho kan vera eit resultat av at den kvite dvergen som er opphavet til tåka kan ha ei kompanjongstjerna i ein tett bane som kan forma korleis gassen strøymer ut. Eit anna alternativ er at stjerna sitt magnetfelt og sin rotasjon sender gassen ut i bestemte retningar. 

Ingen planetariske tåker observerte av Hubble-teleskopet liknar mykje på Maurtåka. Sommarfugltåka, M2-9, liknar noko, men farten til gassen i tåka ut frå stjerna er likevel opptil ti gongar større i maurtåka. Forma på gassen som strøymer ut frå den unge og tunge stjerna Eta Carinae liknar òg noko.

## Kjelder
Robin Dale Oen

**Robin Dale Oen** () er ein norsk symjar frå Bergen. Han er den eldre broren til no avdøde Alexander Dale Oen og representerer klubben Vestkantsvømmerne. 

Oen heldt per august 2008 noregsrekorden på 50&nbsp;m fri med tida 23,10, sett i 2004. Han har og rekorden på 50&nbsp;m fri i kortbane, med tida 22,34, sett i 2003, og 4x50&nbsp;m medley stafett med Vestkantsvømmerne, med tida 1.39,76.
Kosuke Kitajima

**Kosume Kitajima** () frå Tokyo er ein japansk brystsymjar. Han er 1,77 meter høg og veg 71 kilogram.

## Merittliste
* Sommar-OL 2008 i Beijing i Kina: Gull 100 meter bryst
* Langbane-VM 2007 i Melbourne i Australia: Gull 200 meter bryst
* Langbane-VM 2007 i Melbourne i Australia: Sølv 100 meter bryst

* Sommar-OL 2004 i Aten: Gull 100 meter bryst
* Sommar-OL 2004: Gull 200 meter bryst
* Sommar-OL 2004: Bronse 4 x 100 meter medley

* Langbane-VM 2003 i Barcelona i Spania: Gull 100 meter bryst
* Langbane-VM 2003 i Barcelona i Australia: Gull 200 meter bryst
* Langbane-VM 2003 i Barcelona i Spania: Bronse 4 x 100 meter medley

* FINA kortbane-VM 2002 i Moskva i Russland: Sølv 100 meter bryst

* Langbane-VM 2001 i Fukuoka i Japan: Bronse 100 meter bryst

## Personlege rekordar
* 100 meter bryst: 58,91 (verdsrekord) (11. august 2008)
* 200 meter bryst: 2.07,51 (verdsrekord) (8. juni 2008)
## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad (Japansk)  
*
Gard Kvale

**Gard Kvale** () er ein norsk symjar. Kvale, som representerer Bergens Svømmeclub, har styrken sin i medleyøvingane og dei lange friøvingane.

Kvale representerte Noreg under sommar-OL 2008 der han sette norsk og personleg rekord på 200 meter fri. Han gjekk likevel ikkje vidare til semifinale. Kvale vann heatet sitt, då han sumde inn til 1.48,73 i kvalifiseringa.

## Kjelder
Kulturhovudstad

**Kulturhovudstad** er ein tittel gjeven til ein by i ei viss tid for å framheva kultur og attraksjonar der i eit visst tidsrom. I 2008 hadde ein tre ulike kulturhovudstadordningar:

*Europeisk kulturhovudstad, ein tittel gjeven til to byar i Europa kvart år i regi av EU
* Amerikansk kulturhovudstad, gjeven til ein by i USA kvart år av organisasjonen American Capital of Culture Organization
* Arabisk kulturhovudstad, gjeven til ein arabisk by med støtte frå Den arabiske ligaen og oppfølging frå UNESCO
* Kulturhovudstad i den tyrkiske verda, skipa i 2012
* Kulturhovudstad i Samveldet av uavhengige statar, skipa i 2012

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Capital of culture|Capital of culture]]» frå ,  den 11. august 2008.*
Brendan Hansen

**Brendan Hansen** () frå Havertown i Pennsylvania, er ein amerikansk symjar. Han bur i Austin i Texas.

Hansen er 1,83 meter høg.

## Merittar
* VM 2007: Gull 100 meter bryst
* VM 2007: Sølv 50 meter bryst

* Symje-VM 2005: Gull 100 meter bryst
* Symje-VM 2005: Gull 200 meter bryst
* Symje-VM 2005: Gull 4 x 100 meter medley stafett

* Sommar-OL 2004: Gull 4 x 100 meter medley stafett
* Sommar-OL 2004: Sølv 100 meter bryst
* Sommar-OL 2004: Bronse 200 meter bryst

* Kortbane-VM 2004: Gull 50 meter bryst
* Kortbane-VM 2004: Gull 100 meter bryst
* Kortbane-VM 2004: Gull 200 meter bryst
* Kortbane-VM 2004: Gull 4 x 100 meter medley stafett

## Verdsrekordar
* 100 meter bryst: 59,13
* 200 yards bryst: 1.51,74

## NCAA-rekord
* 200 yards bryst: 1.52,62

## Bakgrunnsstoff
*
Aleksander Hetland

**Aleksander Hetland** () er ein norsk symjar. Hetland, som representerer Bærumssvømmerne, har styrken sin i medleyøvelsane. 

Under kortbane-VM i 2004 tok Hetland 4. plass på 100 meter medley, og eatte samtidig ny norsk rekord med tida 54,44. 

Under kortbane-EM i Debrecen I Ungarn i 2007 tok Hetland 2. plass på 50 meter bryst med tida 26,95, og sette ny nordisk og norsk rekord i forsøket med tida 26,95. 

## Merittar

### Internasjonale merittar
Sommarfugltåka

:*Sommarfugltåka kan òg visa til [[Insekttåka]] (NGC 6302).*
**Sommarfugltåka**
, **Tvillingjettåka** eller **M2-9** er ei planetarisk tåka som ligg rundt 2100 lysår unna jorda i stjernebiletet Slangeberaren.

Sentralstjerna i Sommarfugltåka er del av eit nært stjernepar. Astronomar antek at den eine stjerna dreg gass av overflata til den andre stjerna og formar den til ei tynn og tjukk skiva som ligg rundt begge stjernene. Denne skiva måler rundt 10 gonger diameteren til Pluto sin bane rundt sola. Modellar viser at denne skiva kan vera opphavet til tåka si spesielle form, og at den sterke stjernevinden slår inn i skiva og tvingar gassen i ho i visse retningar. Lik namnet *Tvillingjettåka* hinter til, skyt gassen i tåka ut frå sentrum med ein stor fart; farten er på meir enn 320 km/s.

## Kjelder
John Johnsen

**John Haakon Johnsen** () var ein norsk symjar som konkurerte i dei olympiske leikane i 1912.

I 400 meter freestyle kom han til semifinalen, før han vart eliminert. Han deltok og i 100 meter freestyle, 1500 meter freestyle og 100 meter rygg, men kom ikkje lenger vidare frå førsterunden i nokon av dei.

## Bakgrunnsstoff
* John Johnsen i olympedia.org