open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Christian C.A. Lange

**Christian Christoph Andreas Lange** () var ein norsk historikar. 

## Bakgrunn og utdanning
Lange var fødd på Stabekk som son av gardbrukar Balthazar Michael Lange (1782-1812) og Ovidia Margrethe Christine Messel (1787-1883).

Etter artium i 1827 tok han til å studere teologi, og han tok teologisk embetseksamen i 1833. Men alt i studietida hadde han fått stor interesse for språk og historie. I 1834 vart han tilsett som lærar i religion, norsk, geografi og historie ved Søkadettskulen i Stavern. Den sterke interessa for historiske kjelder førte han til København for å studere arnamagnæanske handskrifter, og han publiserte fleire mindre arbeid i 
*[[Samlinger til Det Norske Folks Sprog og Historie]]* 1834-1837. Han gav ut kopiboka til Hannibal Sehested for året 1645. Han ivra for eit betre bokhandlarsystem og oppretta sjølv bokhandel i Fredriksvern. På slutten av 1830-talet gjorde han fleire studiereiser rundt i Noreg, Danmark og i Tyskland, og han arbeidde med å samle stoff om dei norske klostra. I 1843 fekk han stipend for dette arbeidet.

## Virke
I 1845 vart Lange utnemnd til riksarkivar. Det store verket hans om norske klostre gav han ut 1845-1847. Han høyrde til krinsen «den norske historiske skulen» rundt Rudolf Keyser, Carl Unger og P.A. Munch, og såg si rolle i å samle og gje ut historiske kjeldeskrift. Han tok initiativet til *[[Diplomatarium Norvegicum]]*, og hadde ansvaret for dei første fem banda. Han var òg mannen bak *Norske Rigs-Registranter* 1523-1660, men han døydde like før første bandet kom ut. Som riksarkivar var han oppteken av å ordne og strukturere arkiva. Han laga *Norsk Forfatter-Lexicon 1814-1856*.

Han har fått ei gate i Oslo, Langes gate, oppkalla etter seg. Christian Lange fekk 9 born og mange etterkommarar, mellom dei er sonesonen fredsprisvinnaren Christian Lous Lange (1869-1938), og sonen hans, utanriksminister Halvard Lange (1902-1970). 

## Verk
* *De norske Klostres Historie i Middelalderen* (1845–47, 2. omarbeidd utgåve 1856)

## Bakgrunnsstoff
* ''Norske samlinger'', bd. 2, utgitt av Lange.
Henrik Jørgen Huitfeldt-Kaas

**Henrik Jørgen Huitfeldt-Kaas** (), òg kjend som **H.J. Huitfeldt-Kaas**, var ein norsk historikar og riksarkivar.

Huitfeldt-Kaas høyrde til den danske og norske adelsslekta Huitfeldt. Han var son av fideikommisseigar Valentin Wilhelm Hartvig Huitfeldt. Tilleggsnamnet Kaas tok han, etter adeleg skikk, etter at han i 1881 arva Kaasenlundske Fideikommisset.

Huitfeldt-Kaas vart i 1858 tilsett i Riksarkivet, og han var fleire gonger konstituert som riksarkivar før han i 1896 vart utnemnd til embetet.

Huitfeldt-Kaas var sentral i arbeidet med å gje ut viktige kjelder til norsk historie, blant desse ei rekke band av *[[Diplomatarium Norvegicum]]*. Huitfeldt-Kaas dreiv òg på med genealogi (særleg adelsforsking), personalhistorie, heraldikk og segl. Han byrja på verket *Norske Sigiller fra Middelalderen* (Oslo, 1899&ndash;1950), som vart gjeve ut heftevis.

## Bakgrunnsstoff
* Norske Sigiller fra Middelalderen
Britt

**Brit** og **Britt** er kvinnenamn danna som skandinaviske kortformer av Birgitta. Namna kan òg brukast som kortformer for engelske Britney, Britanny og Britton. Britt kan også vera eit slektsnamn. 

Begge namna har norsk namnedag den 23. juli.
Nærskylde namn er Berit, Brita, Birte og Brite.

## Bruk
Brit og Britt var mykje bukte for norske jentebarn på 1940- og 1950-talet.

## Namneberarar
* Britt Hallqvist (1914-1997), svensk forfattar
* Brit Denstad (f. 1935), norsk sosiolog og departementsråd
* Brit Haldis Fuglevaag (f. 1939), norsk tekstilkunstnar
* Britt Ekland (f. 1942), svensk skodespelar
* Brit Løvseth (f. 1948), norsk diplomat
* Brit Elisabeth Haagensli (f. 1953), norsk artist
* Maj Britt Andersen (f. 1956), norsk artist
* Brit Lossius (f. 1956), norsk skodespelar, teaterleiar og diktar
* Britt Nicole (f. 1958), USA-amerikansk artist, opphavleg Brittany Nicole Waddell
* Brit Bildøen (f. 1962), norsk forfattar
* Britt Synnøve Johansen (f. 1970), norsk songar og Eurovision-deltakar
* Britt MiRee Abrahamsen (f. 1973), norsk kunstnar og forfattar

## Annan bruk
«Brit» er ei vanleg engelske forkorting for «British», og finst i uttrykk som «britrock» og «britpop».

## Kjelder
*
Kristian Brinch Koren

**Kristian Brinch Koren** () var fødd i Trondheim som son av overlege August L. Koren og Johanne Cathrine, fødd Brinch, og var ein norsk historikar og arkivar. Han vart tilsett som stiftsarkivar i Trondheim i 1891, og var riksarkivar 1913–33.

Kristian B. Koren tok artium ved Kristiania Katedralskule i 1881, og fullførte filologiske studium i Kristiania hausten 1889. Etter å ha vore volontør ved Universitetsbiblioteket og vikar ved Riksarkivet, vart han 20. februar 1891 utnemnd til stiftsarkivar i Trondheim. Han vart utnemnd til riksarkivar 6. desember 1912, og tiltredde 2. april 1913.

Som riksarkivar utarbeida han eit arkivteknisk program, og fekk oppført nybygg for Statsarkivet i Bergen i 1921 og Statsarkivet i Trondheim i 1927, og fekk oppretta nye statsarkiv i Hamar i 1917 og i Kristiansand i 1930, og han fekk Stortinget til å vedta bygging av nytt Riksarkiv i 1929.

## Publikasjonar
* *Fortegnelse over filologer, realister og mineraloger ved Norges Universitet 1813-1884*, 1885.
* *Om kilder til Norges historie i middelalderen i engelske arkiver*, 1893. 
* *Stamtavle over familien Koren.* 1898/1903.
* *Karter og topografiske tegninger vedk. Trondheim og Trøndelag*, 1899.
* *Trondhjem i gamle dage. Billeder i lystryk*, 1907.
* *Hans Nissens og hustrus stiftelse og arbeidshus*, 1907.
Årstad kyrkje

**Årstad kyrkje** er ei einskipa krosskyrkje frå 1890 som ligg i bydelen Årstad i Bergen kommune, Hordaland fylke. Ho er bygd av gneis med ein utvendig kledning av tukta stein. Steinen blei broten på Landås og køyrd til kyrkja på dugnad. Portalane og vindusramene er av kleberstein.

## Bygningen

Skipet og krossarmane har same breidde. Koret er litt smalare og rett avslutta. På kvar side av koret er det eit sakristi. Kyrkja har eit aksialt plassert vesttårn på tre etasjar. På sørsida av tårnet står eit rundt tårn med ei vindeltrapp som fører opp til andre etasje. Tårnet har ein spiss åttekanta hjelm som er tekka med kopar.

Hovudportalen i vest står i tårnfoten og den er utvendig beskytta av eit framspringande saltak. Ein portal fører også inn frå tårnfoten til skipet. Skipet har fire par enkle spissboga vindauge. Krossarmane har tilsvarande vindauge.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Årstad kyrkje|Årstad kyrkje]]» frå , den 22. juli 2009.* 


## Bakgrunnsstoff
* 
* Kulturnett
* Bilete frå kyrkja 
*
Fylkesveg 5860

**Fylkesveg 5860 ** går mellom Skare og Helland på Sandsøya i Sande kommune. Vegen er 7,6 km lang utanom ferjestrekningane.

Fram til 2019 vart  vegen nemnd *Fylkesveg 6 i Møre og Romsdal*.
## Kommunar og knutepunkt

*Endepunkt Skare
*Sande
*Arm frå Storevika til Voksa ferjekai (3,5 km)
**Marøyna
**  Ferje frå Voksa ferjekai til Bringsinghaug
** Ferje frå Voksa ferjekai
**til  Larsnes ferjekai
*;Vanylven
**og til  Åram ferjekai
*Sandshamn
*Kommunal veg frå Helland til Vågane (0,7 km)

## Bakgrunnsstoff

* Vegvesenets vegkart 
*
Fylkesveg 5862

**Fylkesveg 5862** går mellom Basseneset og Ristesundet på Kvamsøya i Sande kommune. Vegen er 9,2 km lang.

Fram til 2019 vart  vegen nemnd *Fylkesveg 7 i Møre og Romsdal*.

## Kommunar og knutepunkt

*Endepunkt Basseneset
*Arm til Bringsinghaug ferjekai (0,3 km)
** Ferje frå Bringsinghaug til  Voksa
*Endepunkt Ristesundet

## Bakgrunnsstoff
Brita

**Brita** og **Britta** er kvinnenamn danna som kortformer av Birgitta. Namna er kjende i nordisk og tysk samanheng.

Brita har norsk namnedag den 23. juli.

Namnet, med stavemåten Britha, var mykje bruk for norske jentebarn først på 1800-talet. Forma Brita var populær på 1870-talet. Det var 2&nbsp;134 norske kvinner som heitte Brita i 2009, og 223 som heitte Britta.

## Namneberarar
* Brita Olovsdotter (Tott), (1400-talet), dansk-svensk adelskvine
* Brita Pipare (1500-talet), svensk trolldomsskulda kvinne
* Brita Zippel eller Sippel, (ca. 1630-åra-1676), svensk trolldomsdømd kvinne
* Brita Hagberg (1756-1825), svensk soldat kjend som Petter Hagberg
* Brita Collett Paus (1917-1998), norsk stiftar av Fransiskushjelpen
* Brita Pollan (f. 1939), norsk religionshistorikar
* Britta Thomsen (f. 1954), dansk europaparlamentspolitikar
* Brita Skybak (f. 1960), norsk kunstnar
* Brita Bungum (f. 1964), norsk sosiolog
* Brita Møystad Engseth (f. 1966), norsk mediakvinne
* Brita Granström (f. 1969), svensk-britisk illustratør

## Annan bruk
Brita er namnet på ein asteroide, 1219 Britta, og ein småplanet, 1071 Brita.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Brita|Brita]]» frå , den 22. juli 2009.*
Fylkesveg 9

**Fylkesveg 9** finst i fleire fylke i Noreg:

*Fylkesveg 9 i Aust-Agder
*Fylkesveg 9 i Hordaland
*Fylkesveg 9 i Møre og Romsdal
*Fylkesveg 9 i Vest-Agder
Fylkesveg 10

**Fylkesveg 10** kan visa til:

*Fylkesveg 10 i Aust-Agder, no Fylkesveg 3456
*Fylkesveg 10 i Buskerud, no Fylkesveg 2690
*Fylkesveg 10 i Hordaland, no Fylkesveg 4992
*Fylkesveg 10 i Møre og Romsdal, no Fylkesveg 5868
*Fylkesveg 10 i Troms, no Fylkesveg 7748
*Fylkesveg 10 i Vest-Agder, no Fylkesveg 494
Overflatebølgje

Ei **overflatebølgje** er ei mekanisk bølgje som forplantar eg i grenseflata mellom to forskjellige media, vanlegvis to væsker med forskjellig tettleik. Ei overflatebølgje kan òg vere ei elektromagnetisk bølgje styrt av ein refraksjonsindeksgradient. Innan radio er ei **jordbølgje** ei overflatebølgje som forplantar seg nær jordoverflata.

## Mekanisk bølgje
I seismologi kan ein kome borti fleire forskjellige overflatebølgjer. Overflatebølgjer i denne samanhengen vert ofte kalla **L-bølgjer** eller **rayleigh-bølgjer**. Ei seismisk bølgje er ei bølgje som forplantar seg gjennom jorda, ofte som følgje eit jordskjelv eller ein eksplosjon. L-bølgjer har transvers rørsle (rørsla er vinkelrett til retninga dei flyttar seg i, som lysbølgjer), medan rayleighbølgjer kan vere både longitudinale (flyttar seg parallelt til rørsleretninga, som lydbølgjer) eller transverse. Seismiske bølgjer vert studert av seismologar og målt av ein seismograf eller seismometer. Overflatebølgjer kan dekkje store frekvensområde periodane til bølgjene og det er bølgjeperiodane på over 10 sekund eller meir som vanlegvis gjer størst skade. Overflatebølgjer kan reise fleire gonger rundt jorda under dei største jordskjelva. 

«Overflatebølgje» kan òg skildre bølgjer over eit hav. Døme er bølgje ri flata mellom vatn og luft (havbølgjer) eller krusningar i sanden nær flata mellom vatn og luft. Eit anna døme er indre bølgjer, som kan forplante seg mellom to vassmassar med forskjellig tettleik. 

## Elektromagnetisk bølgje
*[[Jordbølgje]]* viser til forplanting av radiobølgjer ved eller nær jordoverflata. Desse overflatebølgjene vert òg kalla *nortonbølgjer*, *zenneckbølgjer*, *sommerfeldbølgjer* eller *glidande bølgjer*. 

## Sjå òg
* Seismisk bølgje
* P-bølgje
* S-bølgje
* Rombølgje 
* Flyktig bølgje
* Havbølgje, indre bølgje, dispersjon og monsterbølgje
* L-bølgje og Rayleighbølgje
* Tyngdebølgje
* Stoneleybølgje
* Scholtebølgje

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Surface wave|Surface wave]]» frå , den 23. juli 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Indre bølgje

**Indre bølgjer** er tyngdebølgjer som svingar i eit væskemedium og ikkje på overflata av det. Dei oppstår som følgje av små perturbasjonar i den hydrostatiske likevekta, der balansen vert opprettheldt mellom tyngdekrafta og oppdriftskrafta. Eit enkelt døme er ei bølgje som forplantar seg i grenseflata mellom to væsker som har forskjellig tettleik, som mellom olje og vatn. Indre bølgjer har vanlegvis mykje lågare frekvens og større amplitude enn overflatebølgjer, fordi tettleiksskilnaden (og derfor den tilbaketrekkingskrafta) i ei væske vanlegvis er mykje mindre enn tettleiken til sjølve væska. Indre bølgjer finst overalt i både havet og atmosfæren. Ikkje-lineære isolerte, indre bølgjer vert kalla solitonar. 

Atmosfæren og havet er kontinuerleg lagdelt. Den potensielle tettleiken aukar jamt nedover. Indre bølgjer i eit kontinuerleg lagdelt medium kan forplante seg både vertikalt og horisontalt. Dispersjonsforholdet for slike bølgjer er merkeleg: For ein fritt forplantande indre bølgjepakke, er retninga som energien forplantar seg i (gruppefarten) vinkelrett på retninga som bølgjetoppane og bølgjedalane (fasefarten) forplantar seg i. Ei indre bølgje kan verte avgrensa til eit lite område i høgda eller djupna på grunn av forskjellig lagdeling eller vind. Her er bølgja sagt å vere *fanga*, og det kan oppstå ei vertikal ståande bølgje, der den vertikale komponenten til gruppefarten vert null. Ein fanga intern *bølgjemode* kan forplante seg horisontalt med parallell gruppe- og fasefartvektorar. 

På stor skala er indre bølgjer påverka av både jordrotasjonen og lagdeinga i mediet. Frekvensen til desse geofysiske bølgjerørslene varierer frå den nedre grensa til coriolisfrekvensen (tregleiksrørsle) opp til Brunt-Väisälä- eller oppdriftsfrekvensen (oppdriftssvingingar). Over Brunt-Väisälä-frekvensen kan ein finne flyktige indre bølgjerørsler, som til dømes die som kjem av delvis refleksjon. Indre bølgjer skapt av tidvasstraum over topografi eller havbotn vert kalla *indre tidvassbølgjer*. På liknande måte oppstår atmosfærisk tidvatn ved den ujamne soloppvarminga ein har gjennom eit døgn. 

## Bakgrunnsstoff
* Diskusjon og videoar av indre bølgjer.
* Atlas over indre bølgjer i havet

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Internal wave|Internal wave]]» frå , den 23. juli 2009.*
Basstrompet

**Basstrompeten** er eit messingblåseinstrument, konstruert av Richard Wagner, og stemt i **B**, **C** eller **Eb**.

Basstrompet har om lag same toneregister som ein trombone, men går gjerne noko høgare og blir oppfatta som hardare og meir metallisk i tonen. Basstrompeten blir ofte spela av trombonistar på grunn av likskapane i tonehøgd og munnstykkeform. Dette instrumentet må kunne seiast å vere nokså sjeldan, og det inngår ikkje i nokon solokonserttradisjon. Det finst derimot nokre velkjende konsertstykke der basstrompet blir bruka, mellom anna *Le Sacre du printemps* av Igor Stravinskij. Cy Touff var ein av få jazzmusikarar som spela basstrompet.

* Trompet
* Basstuba

## Kjelde

* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Basstrompet|Basstrompet]]» frå , den 23. juli 2009.*
Guiro

**Guiro** er eit latinamerikansk perkusjonsinstrument, spesielt utbreidd i kubansk folke- og populærmusikk, og musikkformer som er i slekt med desse.

Guiroen består i den tradisjonelle forma av ein uthola kalebass (graskar med hardt skal), der det er skore inn riller på ei av sidene. Ein bruker så ei stikke eller ein pinne for å stryka over desse rillene, og får med det ein skrapande og gjennomtrengande lyd.

Moderne guiroar blir gjerne produsert i tre, metall eller plast.

## Kjelde

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Guiro|Guiro]]» frå , den 23. juli 2009.*
Pauke

**Pauke**  er ei tromme laga av ein halvkuleforma metallkjele dekt av eit utspent skinn som kan stemmast i ulike tonehøgder ved hjelp av skruer eller ein pedalmekanisme. 

Pauker kom til Europa frå Asia på 1100-1400-talet, og er det eldste perkusjonsinstrumentet i symfoniorkesteret, og er ein kopar- eller messingkjele belagt med kalveskinn eller plastskinn. Naturskinna (kalveskinna) endrar klang alt etter vêrforhold og fukt, og skal derfor stemmast hyppig i motsetning til plastskinnspaukar. Diameteren på pauken er frå 50 til 90 cm og dei blir slått på med trekøller som har hovud av filt, lêr eller svamp. 

Ein pauke kan berre vera stemt til ein tone om gongen, og blir derfor ofte oppstilt i sett på 2-5 stk., der kvar er stemt i forskjellige tonar. Paukane blir stemt ved hjelp av pedalar som set pauken i det rette toneleiet, der han vidare blir finstemt ved hjelp av dreiehandtak. Skinnet blir stemt opp ved hjelp av ein stemmenøkkel.

Under konsertar skal paukisten ofte stemma ein eller fleire av sine paukar om til ein annan tone. Når dette skjer er paukisten nøydd til å setja hovudet heilt ned til skinnet for å kunne høyra tonen utan at publikum skal høyra han.

## Kjelder

*Pauke (22. juni 2012), *Store norske leksikon*. Henta 5. desember 2013.
* *Denne artikkelen bygger på «[[:da:Pauke|Pauke]]» frå , den 23. juli 2009.*
Basstromme

**Basstromme** eller **stortromme** er ei stor sylindrisk tofelltromme som ein speler på med klubber med filt- eller skinnhovud. Basstromma blir brukt i ulike orkester og band. Ho er vanleg i janitsjarorkester og er ein viktig del av eit trommesett. 

For bandmusikarar er basstromma ein del av eit trommesett, og blir spelt på med ein fotpedal med høgre eller venstre fot. I orkester heng tromma åleine i eit stativ.


4th of July parade bass drummer.jpg|Amerikansk militærtrommespelar med stortromme.
Thoth08BigasDrumEvansChalmette.jpg|Kjempestortromme under mardi gras i New Orleans.
Decatur Marigny Vaso Band 2.jpg|Basstromme på stativ under konsert.
Bass drum - Agner Music-Festival 2010 in Sempach.jpg|Basstromme i trommesett.
Bombo y plato.jpg|Stortromme med cymbal som del av orkesterperkusjonen.

## Kjelder

*Stortromme (22. juni 2012), *Store norske leksikon*. Henta 5. desember 2013.
* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Basstromme|Basstromme]]» frå , den 23. juli 2009.*
Cymbal

**Cymbalen** er eit perkusjonsinstrument. Ein cymbal er laga av ei metallegering, ofte ei bronselegering, beståande av ca 20% tinn og 80% kopar eller ei messinglegering for billigare cymbalar. Mengda tinn legeringa kan reduserast for å oppnå ein annan lydkarakteristikk, men han kan ikkje overstige 20%. Legeringa vil då bli ueigna til å laga cymbalar av. Cymbalar blir støypte før dei blir dreidde og deretter hamra for hand eller ved hjelp av maskin.

Cymbalar finst i dei fleste storleikar, og blir ofte brukt til å markera skifter og/eller aksentar i musikken. Cymbalen blir i dag brukt i dei fleste musikkstilar, og ein kan mellom anna finna dei individuelt, saman med andre slaginstrument, eller på eit trommesett.

Dei vanlegaste cymbalane i trommesettet er *hi-hat*, *crash* og *ride*. Innanfor marsj og klassisk musikk blir det for det meste brukt store *crash*- eller *ride*-cymbalar saman med køller i storleiken 18" til 22". Variantar av hihaten blir òg brukt, men blir då kalla A2 og er i storleiken 18" til 22" (innanfor marsjavdelinga er dei i storleiken 12" til 16"). Desse har stroppar til å tre over hendene når dei blir spelte med.

## Kjelde


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Cymbal|Cymbal]]» frå , den 23. juli 2009.* 


## Bakgrunnsstoff
Tam-tam

**Tam-tam** er eit perkusjonsinstrument av cymbaltypen; ei metallskive med ein noko oppbøyd kant. Tam-tam er ein variant av den asiatiske gongen. Tam-tamen kling mørkt, og om han ikkje blir avdempa har han ein lang etterklang. Han har blir brukt i symfoniorkester sidan 1700-talet.

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Tam-tam|Tam-tam]]» frå ,  den 23. juli 2009.*
Wagnertuba

**Wagnertubaen** er eit messingblåseinstrument som på eit vis er ei kryssing av valthorn og tuba. Ein reknar at det høyrer til valthorn-familien. Instrumentet har konisk boring, og er vidare enn er valthorn, men trongare enn ein tuba. Det finst i to storleikar, tenor og bass, stemt i høvesvis Bb og F, tilsvarande Bb- og F-valthorn. Det finst derimot nyare instrument som med ein ventil kan endra stemminga frå Bb til F, og slik tilsvarar dobbelhornet. Wagnertubaen blir vanlegvis notert som eit transponerande instrument i G-nøkkel, men ulik notasjonspraksis har eksistert.

Wagnertubaen blei spesialutvikla på førespurnad frå komponisten Richard Wagner på 1860-talet, då han som velrenommert operakomponist ville utvida orkesterets klanglege kompetanse. Han hadde i 1853 besøkt Adolphe Sax og sett hans saxhorn, og henta inspirasjon frå desse. Wagner fekk dei fyrste wagnertubaene laga til operasyklusen Nibelungenringen, der han lét fire av dei åtte hornistane alternere mellom valthorn og wagnertubaer (to tenortubaer og to basstubaer), ein praksis òg seinare komponistar har nytta. Wagnertubaen blir spelt med eit valthorn-munnstykke, og dei 3-4 ventilane blir spelt med venstre hand, som på eit valthorn, noko som legg til rette for alternering mellom instrumenta.

Wagnertubaen var lenge svært uvanleg i operahus utanfor Tyskland, og wagnertubastemmar blei derfor ofte spelt på eufonium eller tuba. Denne praksisen blir fortsett nytta når wagnertubaer ikkje kan oppdrivast. 

Staden i partituret der wagnertubaene blir notert, varierer etter kven som speler dei. Blir dei spelt som alternerande instrument av hornister, blir dei notert under valthorna, over trompetane. Elles blir dei notert under trombonane, over tubaen som då gjerne blir notert med namnet *kontrabasstuba*. I enkelte partitur står det oppført tenor- og basstuba, og då dette er vanlege namn på wagnertubaene, kan det oppstå uvisse om kva instrument komponisten eigentleg spør etter; vanlege tubaer eller wagnertubaer.

## Komponistar som har skrive for Wagnertuba
* Richard Wagner – fyrst og fremst *[[Nibelungenringen]]*
* Anton Bruckner – 7., 8. og 9. symfoni
* Arnold Schoenberg
* Richard Strauss – *Elektra*
* Igor Stravinskij – *[[Eldfuglen]]* og *[[Vårofferet]]*
* Jan Koetsier som i 1911 skreiv *Skurrile Elegie über Richard Wagner* for Wagner-tuba og strykekvartett.
* Bela Bartok
* Edgard Varèse
* Felix Draeseke
* Elisabeth Lutyens
* Michael Nyman
* Andrew Downes
* Stephen Caudel
* Elisabeth Lutyens som i 1960 skreiv *Quincunx* som tok i bruk ein kvartett med Wagner-tubaer. 
* Stephen Caudel som i 1993 hadde verdspremiere på sitt stykke *Edel Rhapsody*, eit verk for Solo B-Tenor Wagner-tuba og orkester. 
* Andrew Downes som i oktober 2005 fekk framført komposisjonen sin *5 Dramatic Pieces for 8 Wagner Tubas* av *Czech Philharmonic Horns* 
* Ragnar Søderlind

## Kjelde

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Wagnertuba|Wagnertuba]]» frå , den 23. juli 2009.*
Crotalar

**Crotalar**, nokre gonger òg kalla **antikke cymbalar**, er perkusjonsinstrument som består av små, stemte bronse- eller brassrøyr, kvar på omtrent 10 cm i diameter med ei jamn overflate på toppen og eit munnstykke på støttepunktet. Dei blir vanlegvis spelte på ved å slå på dei med ein flat hammar, men kan også bli spelt ved å slå to røyr saman som fingercymbalar. Lyden er som ei lita, stemt klokke, berre med ein lysare tone og langt lengre gjenklang.

Moderne crotalar er arrangert kromatisk og med ei rekkjevidd på opp til to oktavar. Dei er vanlegvis tilgjengelege i sett, vanlegvis ein oktav, men kan òg bli kjøpt kvar for seg.

## Kjelde

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Crotalar|Crotalar]]» frå , den 23. juli 2009.*
Taktart

**Taktart**, **takt** eller **metrum** viser til mønster i musikk av betonte og ubetonte slag i taktar. Taktarten er eit skjelett for rytmen i eit musikkstykke, eller ein del av eit stykke.

Taktarten blir oppgitt først i eit stykke ved ein taktsignatur som viser talet slag per takt i tillegg til den rytmeverdien som utgjer slaget. Firefiredelstakt (4/4), der ein har fire slag med firedelsnoter per takt, er ein svært vanleg taktart, og blir ofte berre skriven som ein C. Trefiredelstakt er kjend for å brukast i vals.

## Kjelder

* 
*
Statsarkivet i Hamar

**Statsarkivet i Hamar** vart skilt ut frå Statsarkiva i Kristiania i 1917, og har Hedmark og Oppland som embetsdistrikt. Arkivet har nesten 9000 hyllemeter arkivsaker. Dei eldste er frå 1600-talet.

Statsarkivet har adresse Lille Strandgate 3, ved Stortorget og har lesesal for publikum.

## Stifts-/statsarkivarar
* 1917-1922: Fredrik Scheel (1886-1932)
* 1922-1961: Gunnar E. Christiansen (1890-1979)
* 1961-1983: Jan Henrik Olstad (1914-2010)
* 1983-2010: Per-Øivind Sandberg (1943-)
* 2010-: Vigdis Stensby (1970-)

## Bakgrunnsstoff
* *Statsarkivar Fredrik Scheels dagbok : 23.7.1917-22.10.1921*, 1987.
* *Fortid og nåtid i samspill - Statsarkivet i Hamar 1917-2007*, utgjeven av Hamar Historielag 2009
George Perle

**George Perle** () var ein komponist og musikkteoretikar. Perle komponerte med ein teknikk han kalla tolvtonetonalitet, som er relatert til, men ikkje den same som tolvtoneteknikken. I 1986 fekk han Pulitzerprisen for verket *[[Fourth Wind Quintet]]*.

## Kjelde

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:George Perle|George Perle]]» frå , den 23. juli 2009.*
Diatonisk skala

Ein **diatonisk skala** er ein sjutoneskala bygd opp av fem heiltonetrinn og to halvtonetrinn der dei to halvtonetrinna er maksimalt skilde (med to eller tre heltonetrinn). Diatone skalaer er grunnlaget for ein del av den klassiske europeiske musikken, durskalaen, mollskalaen og alle kyrkjetoneartane er diatone skalaer. Dei to skalaene som i dag blir kalla dur og moll var i mellomalderen og i renessansen berre to av sju kyrkjetoneartar som bestod av diatoniske skalaer som begynte på kvar av dei sju tonane i skalaen. Dur- og mollskalaene har vore dei vanlegaste skalaene i vestleg musikk sidan starten av det tjuande hundreåret. 

Ein melodi eller ein akkord blir kalla diatonisk om han følgjer ein diatonisk skala.

## Kjelde

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Diatonisk skala|Diatonisk skala]]» frå , den 23. juli 2009.*
Delstaten Aguascalientes

**Aguascalientes** er ein delstat i Mexico som ligg i sentrale delen av landet. Hovudstaten og største byen er Aguascalientes. Han har om lag 1,3 millionar innbyggjarar og arealet er på 2 112,4 km². 

Namnet Aguascalientes tyder *varmt vatn* på spanske. Den er berømt for sine varme kilder.

Aguascalientes grensar til Zacatecas i nord og Jalisco i sør. Delstaten reiv seg laus från Zacatecas den 27. oktober 1857.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Austad kyrkje i Bygland

**Austad kyrkje** står på Tveit i Bygland kommune i Agder fylke og er ei langkyrkje frå 1880. 
Arkitekt for kyrkja, som er bygd i tre, var byggmeister Oskar Fabricius.

Det har vore kyrkje på staden sidan mellomalderen.

Austad kyrkje høyrer til Bygland sokn i Otredal prosti. Austad var tidlegare eige kyrkjesokn, men 1. juli 1997 vart sokna Bygland, Sandnes og Austad slegne i hop til eit nytt sokn som vart heitande Bygland sokn. 

## Inventar
Preikestolen er frå kring 1536. Han vart oppattmåla av Christen Anderssøn i 1634. 
Det er tre døypefontar i kyrkja. Den eldste er frå kring 1200.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* 
* Kart frå 1979 som viser soknegrenser og kyrkjestader, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* «Kirkebøker, Aust-Agder» på nettstaden til Arkivverket 
* Om Bygland sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
*
Ostinato

**Ostinato** (latin *ostinatus*, 'hardnakka;) er i musikken nemninga på ein stadig gjentatt musikalsk figur, f.eks. ein melodi, ein bestemt rytme (jfr. Ravels *Bolero*) eller eit anna musikalsk element.

Prinsippet bak ostinato har ganske sikkert eksistert så lenge menneske har laga musikk. Den første kjelda går tilbake til høgmellomalderen. På 1600- og 1700-talet, den såkalla generalbassens tidsalder, blei ostinatet vanlegvis utført i bass-stemmen (basso ostinato). Ostinato fall ut av bruk som kunstnerisk uttrykksmiddel under wienerklassisismen, men fekk ei lita oppblomstring på 1800-talet.

Eit *harmonisk ostinato* er ein akkordgang som blir gjentatt om igjen og om igjen.

I rocken er namnet for eit ostinato *[[riff]]*, i jazz blir det kalla *vamp*, og i electronica *loop*.

## Kjelde

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ostinato|Ostinato]]» frå , den 23. juli 2009.*
Fiskarkapellet

**Fiskarkapellet** er eit lafta kyrkjebygg frå 1459 som står på Maihaugen i Lillehammer. Det vart opphavleg oppført på Øyra ved Gudbrandsdalslågen i Fåberg. 

Etter reformasjonen vart det flytt til prestegarden i Fåberg og gjorde der nytten som stabbur til det vart kjøpt av Anders Sandvig og flytt til Maihaugen i 1896. Kapellet er det einaste bevarde norske trekyrkjebygget frå mellomalderen som ikkje er bygd i stavverk.

Byggjeåret og at kapellet var vigd til Maria møy og Heilag-Olav veit ein frå ei latinsk innskrift som er skoren i veggen på kapellet. Innskrifta fortel også at det var Hamar-bispen Gunnar som fekk kapellet reist.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Eldre fotografi av kapellet på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
*
Dalen på Fitjar

**Dalen** er ein gard på øy Ålforo i Fitjar kommune. Garden ligg nord på øya i ein liten dal, som har gjeve namn til garden. Namnet var i 1725 skrive «Aalforen» etter øya, og «Dahlen» i 1744. Seinare har berre namnet «Dalen» vorte nytta, som òg er dagleguttalen. 

Opphavleg var Dalen ein husmannsplass under Fitjargarden til 1755 då eigaren Ola Michelsen Tosche selde han til ein av brukarane. Seinare har brukarane sjølv eigd garden. 

Ein har mellom anna funne ein flintodd frå steinalderen på Dalen. 

## Kjelder

*
Billy Talent III

**Billy Talent III** er det fjerde studioalbumet frå den kanadiske rockegruppa Billy Talent, lansert i Noreg den 13. juli 2009.

Demoversjonen av songen «Turn Your Back» frå plata vart sloppe som ein singel i september 2008. Den første offisielle singelen frå Billy Talent III er «Rusted from the Rain», lansert mai 2009.

## Spor

## Medverkade
* Benjamin Kowalewicz – vokal
* Ian D'Sa – sologitar, vokal
* Jonathan Gallant – bass, støttevokal
* Aaron Solowoniuk – trommer,perkusjon
* Brendan O'Brien – produsent, perkusjon

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettside 
* Billy Talent på MySpace
Ålforo

**Ålforo** er ei øy i Fitjarøyane i Fitjar kommune. Ho er den klart største av Fitjarøyane og ligg midt i den gamle skipsleia mellom øya Stord og Bømlo. Folketalet i 2023 er to personar.

Ålforo er langstrekt, om lag 6,5 km lang og opp mot 1,5 km på det breiaste. I vest ligg dei mindre øyane Tranøy, Agasyster og Aga, og i aust ligg Hjelmen, Straumøy, Ivarsøy og Avløypet. 

Det ligg fleire gardar på Ålforo. Desse er Dalen, Hatlevikjo, Sætravikjo, Kuvikjo, Tongjo og Fattigmannshavn. 

## Folketalsutvikling

## Kjelder

*
Maktå på Straen

**Maktå på Straen** er eit norsk skodespel skrive av Leiv Isaksen (1897-1927). Stykket hadde premiere på dåverande Stavanger Teater (nå Rogaland Teater) 8. januar 1927, framført av amatørar. Stykket vart skrive til Stavanger Katedralskole sitt skuleteater (Iduns Julekomedie), og dei medverkande ved urpremieren var ei blanding av skuleelevar og gamle veteranar frå skuleteateret. 

Stykket, som snøgt fekk status som Stavanger sin eigen bykomedie, har handling og persongalleri i klassisk folkekomediestil, og forfattaren hadde skrive alle tekstar og melodiar til dei innlagde visene. 

Første oppsetting i Rogaland Teater sin regi kom i sesongen 1954/55. 

I 1977 vart stykket supplert med nye viser av Andreas "Ajax" Jacobsen (tekst) og Håkon Berge (musikk.) Då vart òg den gamle revyvisa *«Eg e fydde på Straen, eg»* (tekst: Laurits Torsen) lagt permanent inn i stykket.

## Bakgrunnsstoff
* Teksten som attgjeven i biografien om Isaksen, Gerd Isaksen Balle: Leiv Isaksen og Maktå på Straen, Stavanger: Dreyer Forlag 1996.
Quintana Roo

**Quintana Roo** er ein av 31 delstatar i Mexico som ligg i den austlege delen av landet. Han grensar til Yucatán i nord, Campeche i vest, og Det karibiske havet og Mexicobukta i aust.

Delstatshovudstaden er Chetumal og Cancún er største byen. Quintana Roo har eit areal på  km². 

Turisme er ein viktig næring i delstaten på grund av dei mange populære turiststader og prekolumbiske pyramider.

Delstaten har namn etter Andrés Quintana Roo, som var ein meksikansk patriot.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Keppel Corporation

**Keppel Corporation Ltd.** er eit multinasjonalt konsern med hovudkontor i Singapore og verksemd innan felta offshore, marine, eigedom og infrastruktur. Føretaket vart skipa som Keppel Shipyard Pte Ltd. i 1968. Marknadsverdien var per mai 2009 om lag 10 mrd. SGD eller om lag 43 mrd. NOK. Omsetnaden var for året 2008 om lag 10 mrd SGD/75 mrd NOK, fordelt på Offshore & Marine (72%), Property (8%), Infrastructure (19%) og Investments (ca 1%).
Jack

**Jack** er eit mannsnamn danna som ei engelsk kortform for *Jackin*, eit kjælenamn for John.
Jack har norsk namnedag den 25. juli.

Fordi namnet kan minna om Jacques, som er fransk form av Jakob, har Jack vore knytt til dette. Opphavet til dei to namna er likevel forskjellig. Jake er ei vanleg engelsk kortform av Jacob, som også er kjend under forma James.

Namnet var i utstrekt brukt som tiltalenamn for ein kvar mannsperson eller hanndyr under mellomalderen i England. Det blei etterkvart også gjeve som sjølvstendig namn. Ved byrjinga av 2000-talet var det det mest brukte namnet for gutar i England, Wales og Nord-Irland.

Jack er brukt i ei rekkje engelske eventyr og barnerim, til dømes «Jack and the beanstalk» (Jack og bønnestengelen) og diktet om «Jack og Jill».

Jack the Ripper var kallenamnet gjeve til ein ukjend seriemordar i London i 1888.

## Namneberarar
* Jack London (1876&ndash;1916), amerikansk forfattar
* Jack Fjeldstad (1915-2000), norsk skodespelar
* Jack Nitzsche (1937-2000), amerikansk filmmusikkomponist
* Jack Nicholson (1937&ndash;), amerikansk skodespelar
* Jack Berntsen (1940-2010), norsk visesongar
* Jack Bruce (f. 1943), skotsk musikar frå Cream
* Jack Casady (f. 1944), amerikansk musikar frå Jefferson Airplane
* Jack Johnson (f. 1975), amerikansk musikar

## Sjå òg
* JACK Audio Connection Kit

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jack (name)|Jack (name)]]» frå , den 24. juli 2009.* 
 
*
Jim

**Jim** er eit mannsnamn danna som ei kortform for James, som er ei engelsk form av Jakob. Jimmy er ei kjæleform av Jim igjen. Jim har norsk namnedag den 25. juli.

Namnet, som blei danna i mellomalderen, var lenge eit typisk kallenamn i England. Etter kvar blei det også brukt som døypenamn, særleg i USA. På 1880-talet fekk rundt 0,30 % av nyfødde gutar i USA namnet Jim. Bruken hadde også toppar rundt 1945 og 1960.

I kulturen er namnet mellom anna kjend frå romanen *Lord Jim* av Joseph Conrad, og i barnebøkene om Jim Knapp av Michael Ende.

## Namneberarar
* Jim Reeves (1923–1964), amerikansk countryartist 
* Jim Jones (1931–1978), amerikansk sektleiar
* Jim Ford (1941–2007), amerikansk songar
* Jim Rogers (f. 1942), amerikansk finansmann
* Jim Keltner (f. 1942), amerikansk trommeslagar
* Jim Bengston (f. 1942), norsk-amerikansk fotograf
* Jim Morrison (1943–1971), amerikansk songar
* Jim Messina (f. 1947), amerikansk gitarist
* Jim Beaver (f. 1950), amerikansk skodespelar
* Jim Jarmusch (f. 1953), amerikansk filmregissør
* Jim Lauderdale (f. 1957), amerikansk countryartist
* Jim Carrey (f. 1962), kanadisk skodespelar
* Jim Svenøy (f. 1972), norsk friidrettsutøvar
* Jim Verraros (f. 1983), amerikansk artist

## Kjelder

* behindthename.com
Leiv Mjeldheim

**Leiv Mjeldheim** () var ein norsk historikar. Han vart magister i statsvitskap i 1953, og arbeidde som utanriksmedarbeidar i Bergens Tidende mellom 1956-66. Universitetslektor ved Universitetet i Bergen 1966, og professor same stad 1975–96. Fagområdet hans var særskilt norsk politisk historie og partitilhøve.

Mjeldheims viktigaste verk som historikar var to store band om Venstres historie frå etableringa til 1940 – ”Folkerørsla som vart parti. Venstre få 1980-åra til 1905” og ”Den gylne mellomvegen. Tema frå Venstres historie 1905 – 1940”. Han skreiv også ein studie av partiet under valskipnaden av 1905/06: ”Parti og rørsle. Ein studie av Venstre i landkrinsane 1906-1918.” Boka er detaljrik og veldokumentert med grunnlag i kjelder frå ei rekkje arkiv, både lokalt og nasjonalt.

Mjeldheim skreiv lokalhistoriske studiar og leidde arbeidet i Arna bygdeboknemd.

Mjeldheim var dessutan forfattar og medforfattar til fleire lærebøker i samfunnsfag og politikk.

## Utvalde verk
* *Ministeriet Konow 1910–12. Ein studie i parlamentarisme og partipolitikk* (1955)
* *Politiske prosessar og institusjonar* (1969)
* *Det politiske system* (1971) 
* *Parti og rørsle* (1978)
* *Folkerørsla som vart parti. Venstre frå 1880-åra til 1905* (1984)
* *Den gylne mellomvegen* (2006)

## Bakgrunnsstoff
* Minneord om Leiv Mjeldheim i *På Høyden*, 20.10.2011 
## Kjelder
Ullmyrklegg

**Ullmyrklegg** (*Pedicularis dasyantha*) er ein plante i snylterotfamilien. Plantane i myrkleggslekta er to- eller fleirårige halvparasittar som snyltar på andre plantar,

## Utsjånad
Planten vert 5-20 cm høg, med tjukke, gule rotgreiner. Stengelen er stiv og tett ullhåra. Blomsterkrona er raudfiolett.

## Utbreiing
Ullmyrklegg er heimleg og vanleg på vestkysten av Svalbard, elles veks han på Novaja Semlja og i Nord-Ural, helst på rabbar og tørr tundra.

## Kjelder




----
* Olav Gjærevoll and Olaf I. Rønning 1980: *Flowers of Svalbard* ISBN 82-00-05398-9
* Botanisk museum
Arktisløvetann

**Arktisløvetann** (*Taraxacum arcticum*) er ein plante i løvetannslekta. 

## Utsjånad
Planten er 5–10 cm høg med kvite eller svakt gule blomstrar. Blada er djupt flika. Han skil seg frå polarløvetann, som også veks på Svalbard, ved at sistnemnde alltid har kraftig gule blomstrar og store blad i rosetten.

## Utbreiing
Arktisløvetann veks på frodige stader over heile Svalbard, men han er rekna som sjeldan. Elles veks han på stader med tørr tundra, i fuglefjell og på elveøyrer i arktiske område nord i Europa og Asia. 

## Kjelder

* Johannes Lid: *Norsk flora* Det Norske Samlaget 2005 ISBN 82-521-6029-8
* Olav Gjærevoll og Olaf I. Rønning 1980: *Flowers of Svalbard* ISBN 82-00-05398-9
* Botanisk museum
Raggmure

**Raggmure** (*Potentilla hyparctica*) er ein fleirårig plante i mureslekta i Rosefamilien. 

## Utsjånad
Planten er nokre cm høg og dannar tette tuver med gule blomstar med fem kronblad. Rosettblada er trekopla og spreidd håra på undersida. 

## Utbreiing
Raggmure veks på fuktige stader der snøen ligg lenge, og er vanleg over heile Svalbard. Elles veks han sirkumpolært.

## Kjelder
* Johannes Lid *Norsk flora* Det Norske Samlaget 2005 ISBN 82-521-6029-8
* Olav Gjærevoll and Olaf I. Rønning 1980: *Flowers f Svalbard* ISBN 82-00-05398-9
* Botanisk museum 

## Bakgrunnsstoff
Anna

**Anna** er eit kvinnenamn danna som ei gresk og latinsk avleiing av det hebraiske Hannah, som tyder 'gunst' eller 'nåde'. Ein annan, særleg spansk skrivemåte for namnet er **Ana**.

Anna har namnedag den 26. juli i Noreg og den 9. desember i Sverige. Både Anna og Ana er palindrom.

## Tilknytingar
Namnet er knytt til kristendommen. Tradisjonar fortel av mor til Jomfru Maria heitte Anna, sjølv om dette ikkje er nemnd i Bibelen. Ei kvinne kjend som profeten Anna er derimot nemnd éin stad i Nytestamentet. 

## Bruk
Anna er utbreidd som namn i Belgia, Danmark, Finland, Hellas (*Άννα*), Italia, Island, Latvia, Polen, Russland (*Анна*), Sverige, Tsjekkia og Ungarn.

Namnet Anna har vore kjend i Noreg sidan 1300-talet, og var i vanleg bruk om lag frå byrjinga av 1500-talet. I nyare tid har Anna vore mellom dei mest brukte døypenamna på jenter i Noreg frå statistikken byrjar rundt 1880, og rundt 8 % av nyfødde jenter fekk namnet, før bruken sokk til under 2 % rundt 1925. Han tok seg opp att frå rundt 1995.

## Bruk i kulturen
* *[[Anna Karenina]]* er ein kjend roman av Leo Tolstoj.
* "Boten Anna" av Basshunter

## Namneberarar
* Anne av Bretagne (1477-1514)
* Anna av Austerrike (1601-1666), fransk dronning
* Anna Colbjørnsdatter (1667-1736), norsk kvinne knytt til slaget på Norderhov
* Anna Petrovna (1708-1728), russisk adeleg
* Anna Georgine Rogstad (1854-1938), fyrste kvinnelege stortingsrepresentant
* Anna Ancher (1859-1935), dansk kunstmålar
* Anna Welle Grue (1862-1944), norsk målkvinne
* Anna Haava (1864-1957), estisk lyrikar
* Anna Pavlova (1881-1931), russisk ballettdansar
* Anna Eleanor Roosevelt, (1884-1962), USA-amerikansk politikar og førstedame
* Anna Akhmatova (1889-1966), russisk diktar
* Anna Elisabeth Westerlund (1907-1995), norsk klårsynt
* Anna Magnani (1908-1973), italiensk skodespelar
* Anna Skeide (1910-1980), norsk lyrikar
* Anna Mae Bullock (f. 1939), USA-amerikansk artist kjend som Tina Turner
* Anna Lindh (1957-2003), svensk politikar
* Anna Politkovskaja (1958-2006), russisk journalist
* Anna Dorothea Riseng Skappel (f. 1962), norsk programleiar kjend som Dorthe Skappel.
* Anna Nicole Smith (1967-2007), USA-amerikansk modell
* Anna Gavalda (f. 1970), fransk forfattar
* Ana Ortíz (f. 1971), USA-amerikansk artist
* Anna Anka (f. 1971), polskfødd skodespelar og modell
* Anna Carin Zidek (f. 1973), svensk skiskyttar
* Anna Bache-Wiig (f. 1975), norsk forfattar og skodespelar
* Anna Lovisa Johnsson (f. 1977), svensk artist også kjend som Ana Johnsson, berre Ana eller Iza
* Anna Bogalij-Titovets (f. 1979), russisk skiskyttar
* Anna Kournikova (f. 1981), russisk tennisspelar
* Anna-Kristin Ljunggren (f. 1984), stortingsrepresentant
* Ana Ivanović (f. 1987), serbisk tennisspelar
* Anna Rossinelli (f. 1987), sveitsisk Eurovision-deltakar

### Menn
* Kong Anna eller Ana av East Anglia

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Anna|Anna]]» frå , den 25. juli 2009.*
Polarsoleie

**Polarsoleie** (*Ranunculus sulphureus*) er ein fleirårig plante i soleiefamilien. Han har sirkumpolar utbreiing med store delar av den naturlege utbreiinga si i Noreg. 

## Utsjånad
Planten har tjukke og kjøttfulle blad med kileforma grunn. Blada er håra på undersida. Blomeblada er tett brunhåra, honningblada er glinsande gule 

## Utbreiing
Polarsoleie finst i Canada, USA og på Grønland og Svalbard, nord i Noreg, Sverige og Finland og i Russland. Planten veks spreidd lengst nord på fastlandet i Noreg, og er utbreidd over heile Svalbard. 

## Kjelder:

* Johannes Lid *Norsk flora* Det Norske Samlaget 2005 ISBN 82-521-6029-8
* Olav Gjærevoll og Olaf I. Rønning 1980: *Flowers of Svalbard* ISBN 82-00-05398-9
* Botanisk museum 

## Bakgrunnsstoff
*
Fredrik Scheel

**Andreas Fredrik Grøn Scheel** () var ein norsk historikar og statsarkivar frå Kristiania. Han var son av høgsterettsassessor Anton Vilhelm Rosing Scheel og Dorothea Margrethe Grøn. 

Fredrik Scheel tok studenteksamen i 1904 og vart cand. philol. i 1909. Som historikar arbeida han særleg med tre fagfelt. Han skreiv hovudfagsoppgåva si om "Orknøerne og Hjaltland i pantsættelsestiden 1468-1667", (trykt i NHT 1911), og interessa for dei gamle norske "bilanda" heldt seg, og i tida like før han døydde heldt han på med det færøyiske lagtings historie. Han var interessert i rettshistorie, og tok doktorgraden i 1924 på ei avhandling om "Lagmann og skriver", om endringane ved overgangen frå Mellomalderen til den nyare tid. Fredrik Scheel stod sentralt i arbeidet med den norske Sjøfartshistoria, og skreiv "Fra Napoleonskrigen til navigationsaktens ophævelse", og var redaktør for Arendals historie.

Fredrik Scheel var lærar 1910-1912, vart amanuensis ved Riksarkivet i 1915, og vart utnemnd til stiftsarkivar (statsarkivar) då Statsarkivet i Hamar vart oppretta i 1917. Han vart utnemnd til statsarkivar i Oslo i 1922. Dagboka hans frå tida som statsarkivar i Hamar vart publisert då arkivet markerte 70-årsjubileum i 1987.

Fredrik Scheel utmerka seg som ein svært arbeidssam, produktiv, allsidig og særdeles hjelpsam arkivmann. Han arbeida med fleire kjeldeutgåver, og var utgjevar av 3. rekke av Norske Herredags Dombøger. 

## Publikasjonar
* *Orknøerne og Hjaltland i pantsættelsestiden 1468-1667*, hovudfagsoppgåve 1909, trykt NHT 1911.
* *Regnskap over skibsskatten aar 1563 / utgit og forsynet med indledning og anmerkninger av Alexander Bugge og Fredrik Scheel*, 1917.
* *Liste over dem som betalte leding i Trondhjems by i aaret 1548 : efter Kristofer Galles register / utgit og forsynet med indledning og anmerkninger av Alexander Bugge og Fredrik Scheel,* 1917.
* *Lagmann og skriver : rettsliv i Norge i det 16de og 17de århundre*, doktoravhandling, 1923.
* *Arendal fra fortid til nutid : utgit ved byens 200-aars jubileum som kjøbstad 7. mai 1923*, Fredrik Scheel redaktør, 1923.
* *Afsigtsbog for 1637 / ved Fr. Scheel*, 1932.
* *Afsigtsbog for 1641 / ved Fr. Scheel*, 1932.
* *Norges og de andre nordiske rikers historie : lærebok for gymnasiet*, ved Fredrik Scheel og Fredrik Chr. Wildhagen, 1932. 
* *Statsarkivar Fredrik Scheels dagbok : 23.7.1917-22.10.1921*, 1987.
MOS Technology 6502

**MOS Technology 6502** er ein 8-bits mikroprossesor skapa i 1975 av ingeniørane Chuck Peddle og Bill Mensch for MOS Technology. Då den vart lansert, kosta den betydeleg mindre enn konkurrerande alternativ som Intel 8080 og Motorola 6800. Likevell var den fullt kompatibel med konkurrentane. Saman med Zilog Z80 la 6502 grunnlaget for heimedatamaskin-bylgja på åttitalet.

## Historie
MOS Technology 6502 var i hovudsak utvikla av det same laget som utvikla Motorola 6800. Etter å ha sagt opp stillingane sine hjå Motorola, byrja utviklarane å sjå etter andre produsentar og fann MOS Technology. Her utvikla dei først MOS Technology 6501. Ettersom denne prosessoren var designmessig lik konkurrenten M6800, kunne prosessoren nytta dei same hovudkorta. Dette fekk Motorola til å sjå raudt og MOS Technology måtte gå tilbake til teikneborded. Resultatet vart at MOS Technology utvikla 6502, en prosessor som designmessig var forskjellig, men elles lik 6501.
Verft

**Verft**, eller **verv**, er industriføretak som byggjer eller reparerer skip. Dei første kjende skipsverfta vart tufta i India for meir enn 4000 år sidan.

Inntil den industrielle revolusjonen bygde skipsverft skip med tre som byggjemateriale, men frå 1800-talet nytta ein støtt meir jern og stål.

I dag finn ein dei leiande skipsverfta for kommersielle skip i Asia, men den er enno ei rekkje større og mindre verft i Europa og USA. Desse byggjer gjerne marinefartøy og spesialiserte fartøy. I Noreg er verftsindustrien i dag sterkt engasjert med arbeid for oljeindustrien.

## Norske verft ordna etter omsetnad
Ane

**Ane** er eit personnamn som kan ha fleire ulike opphav. Som kvinnenamn kan det vera ei dansk diminutivsavleiing av Anne, eller ei kortform av namn som endar på -ane, som Kristiane. Ane kan også vera eit frisisk kortform av namn med førsteledd frå germansk *[[arn-]]*.

Nærskylde kvinnenamn er Anette, Anita, Anja, Ann, Annie og Anniken. Arne er eit nærskyld mannsnamn.

## Bruk
Ane er eit svært vanleg namn på Grønland.

Ane var eit vanleg namn i Noreg på 1700- og 1800-talet. Namnet var også mykje brukt for nyfødde jenter på 1980- og 1990-talet.

## Namneberarar
* Ane Borgen (f. 1938), norsk forfattar
* Ane Dahl Torp (f. 1975), norsk skodespelar
* Ane Brun (f. 1976), norsk musikar
* Ane Hansdatter Kismul (f. 1980), norsk rådgjevar og naturvernar

## Sjå og
* Aneby, svensk kommune
* Anestølen, seter i Sogndal kommune, knytt til «Å jeg vet en seter» av Margrethe Munthe

## Kjelder

* 
* behindthename.com

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ane (navn)|Ane (navn)]]» frå , den 25. juli 2009.*
Rita

**Rita** er eit kvinnenamn danna som ei kortform av ulike namn. 

Namnet er særleg kjend frå italiensk, og kan vera kort for namn som endar på -rita, til dømes *[[Margarita]]* eller *[[Marita]]*. 

Rita namnedag den 27. juli i Noreg, den 6. mai i Sverige og den 17. februar i Finland. Varianten *Riitta* har finsk namnedag den 1. februar.

## Bruk

Rita var mykje brukt i USA på 1900-talet, særleg rundt 1930, då over 0,45 % av nyfødde jenter fekk namnet. Bruken gjekk nedover frå slutten av 1940-talet.

Rita var blant dei mest brukte namna for norske jenter fødde først på 1960-talet. 
I 2009 var det 6&nbsp;539 kvinner i Noreg som heitte Rita.

## Namneberarar
* Rita Levi-Montalcini (f. 1909), italiensk medisinar og nobelprisvinnar
* Rita Hayworth (1918–1987), amerikansk skodespelar
* Rita Streich (1920-1987), tysk songar
* Rita Moreno (f. 1931), puertoricansk skodespelar
* Rita Hunter (1933-2001), britisk songar 
* Rita Tushingham (f. 1940), britisk skodespelar
* Rita Pavone (f. 1945), italiensk songar
* Rita Marley (f. 1946), jamaicansk songar, opphavleg Alva Rita Anderson
* Rita Dove (f. 1952), amerikansk diktar
* Rita Ottervik (f. 1966), norsk politikar

## Annan bruk
* Asteroiden 1180 Rita
* Ekstremvêret Rita som ramma Noreg i desember 2007

## Kjelder
* 

* behindthename.com
Arn

**Arn** kan vera mannsnamn, slektsnamn eller namnedel i ei rekkje namn av germansk opphav.

*Arn* kjem frå protogermansk **arnuz*, 'ørn'. Den gammalnorske namneforma var Arni eller Árni. Mannsnamna Arne, Are, Ari og Ane er avleidde kortformer.

Arn- finst som namneledd i mannsnamna Arnar, Arnbjørn, Arnfinn, Arnljot, Arnold, Arnulf og Ørnulf, og i kvinnenamna Annbjørg, Annfrid, Arnfrid og Arnhild.

Ein finn også namnet i ætta kjend som Arnungane.

I nyare tid er namnet best kjend frå bøkene og filmane om Arn Magnusson, opphavleg av Jan Guillou.

## Namneberarar
### Førenamn
*Arn Anderson (f. 1958), amerikansk fribrytar, opphavleg Martin Anthony Lunde 

### Etternamn
*Edward Ferdinand Arn (1906–1998), guvernør av Kansas
*Gréta Arn (f. 1979), ungarsk tennisspelar
## Kjelder
*Spørjekassa om namn