open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Voronezj

**Voronezj** (russisk Воро́неж) er ein stor by sørvest i Russland, ikkje langt frå grensa til Ukraina. Han ligg ved Vornezjelva, 20 km frå munningen hennar i Don. Voronezj er det administrative senteret i Voronezj oblast og eit viktig trafikknutepunkt for jernbanen med linjer til Moskva, Rostov-na-Donu og Kiev.

## Historie
Voronezjelva vart først nemnd i Hypatiuskrønika i 1177. Byen vart grunnlagd 1585–1586 av tsar Fjodor I som ei festning for vern av den russiske landegrensa frå raid frå krim- og nogaj-tatarar. Det har derimot vore busetnader her sidan steinalderen. 

På 1600-talet voks Voronezj til ein mellomstor by, særleg etter at tsar Peter den store bygde eit skipsverft i byen, der Azovflotiljen vart bygd for Azovfelttoga i 1695 og 1696. Denne flåten, som truleg var den første som vart bygd i Russland, inkluderte det første russiske linjeskipet, «Goto Predestinatsia». 

Som følgje av skipsverftet vart Voronezj ei kort stund den største byen i Sør-Russland og det økonomiske senteret i ein stor og frodig region. I 1711 vart han det administrative senteret i Azov oblast, som vart ein del av Vornezj gubernija.

På 1800-talet var Voronezj senteret for Den sentrale svartjordregionen. Fabrikkindustri (møller, talgsmelting, smørmaking, såpe, lêr og anna) og handel av brø, kveg, talg og hår utvikla seg i byen. Voronezj fekk jernbanesamband med Rostov-na-Don i 1868 og Moskva i 1871. 

Under den andre verdskrigen vart Voronezj åstad for nokre av dei hardaste kampane mellom russiske og tyske troppar. Han vart nytta som utgangsposisjon for det tyske åtaket på Stalingrad og var eit viktig kryssingspunkt over Don.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Saratov

**Saratov** (russisk Сара́тов) er ein stor by sør i Russland. Han er administrativt senter i Saratov oblast og har ei stor hamn ved Volga. Byen har om lag 840&nbsp;000 innbyggjarar. Dei fleste innbyggjarane er etniske russarar, men her bur òg mange tatarar, ukrainarar, jødar og etniske tyskarar.

## Historie
Gelonus, ein segnomsust skytisk by og den nordlegaste greske kolonien, kan ha vore på same stad som dagens Saratov. Gelonus er nemnd i bok 6 i Sogene til Herodotus og vart i følgje han brend ned i 512 f.Kr. av keisar Darius I av Persia. Ein meir sikker føregjengar til Saratov var Ukek.

Under tsar Fjordor Ivanovitsj vart det bygd fleire busetjingar for å styrke landegrensa. Sommaren 1586 vart festninga Samara grunnlagd. I 1589 vart festninga Tsaritsyn (seinare Stalingrad og i dag Volgograd) bygd i regionen der Volga og Don renn nær kvarandre. Saratov vart bygd i 1590 midt mellom Samara og Tsaritsyn etter ønske av grev Grigorij Zasekin. Bygningane vart reist i tre i dei øvre delane av Volga, eit år før sjølve eit år før grunnlegginga av den eigentlege byen. Om våren vart bygningane teke frå kvarandre, kvar tømmerstokk vart merka og heile byen vart levert til den noverande staden. Ein slik metode gjorde at ein kunne byggje ein heil by i løpet av berre nokre veker. 

Saratov vart ei viktig elvehamn på 1800-talet og utvikla seg industrielt etter at han fekk jernbane til Moskva i 1870. 

Frå sovjettida og fram til 1991 var Saratov ein lukka by som var stengd for alle utlendingar. Dette kom av at det var ein militær flyfabrikk ved staden. Han var heimstaden til det første mennesket i verdsrommet, Jurij Gagarin.

### Tysk samfunn
Saratov var òg heimwstad for volga-tyskarar. Fram til 1941 var Pokrovsk, i dag Engels, like over Volga for Saratov, hovudstad i ein eigen tysk republikk. Volga-tyskarane talde 800&nbsp;000 på byrjinga av 1900-talet.

Då den andre verdskrigen braut ut vart alle tyskarane flytta i eksil til Sibir og Kasakhstan, og få kom nokon gong tilbake til regionen. Frå starten av 1980-talet flytta mange tilbake til Tyskland. Den romersk-katolske St. Klementy-kyrkja er eit minne om den tyske fortida til Saratov, sjølv om ho i 1960-åra vart omgjort til ein kinosal.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Østlendingen

***Østlendingen*** er ei avis som kjem ut på Elverum i Innlandet.

Ho er lokalavis for Østerdalen, Solør, Glåmdalen, samt Trysil og Engerdal. Østlendingen vert gjeve ut som morgonavis seks dagar i veka. Avisa kom med sitt første nummer 5. januar 1901. Østlendingen er i dag eigd av Edda Media, som igjen er ein del av Mecom-konsernet.

Avisa er tradisjonelt ei Senterpartiavis. Konstituert redaktør er Trond Ivan Hagen, Morten Stenberg er redaktør. Avisa konkurrerer i dag med Hamar Arbeiderblad om å dekke dei sentrale og nordlege delane av fylket. I den sørlege delen av fylket har Glåmdalen størst opplag.

## Bakgrunnsstoff
* Østlendingen

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Østlendingen|Østlendingen]]» frå , den 9. november 2008.* 
 
### Fotnotar
Østlands-Posten

***Østlands-Posten*** (ØP) er ei dagsavis som kjem ut i Larvik i Vestfold. Ho held til på Fritzøe Brygge. Østlands-Posten dekker Larvik og Lardal kommune i sørlege delar av Vestfold. 
Ansvarleg redaktør er Eirik Haugen. 

## Historie
Avisa vart grunnlagd som venstrepolitisk avis i 1881. 1896&ndash;1995 var Østlands-Posten eigd av familien Næss. Ho vart ei partipolitisk sjølvstendig dagsavis etter Venstre si splitting i 1972. 

Driftselskapet er Østlands-Posten AS som er eigd av A-pressen ASA sidan 1995.

*Østlands-Posten* er i dag ein del av eit mediehus som i tillegg til eiga avis eig lokalavisene Tvedestrandsposten, Aust-Agder Blad (Risør), Porsgrunns Dagblad, Øyene og Jarlsberg Avis. I tillegg er mediehuset største lokalradioaktør i Vestfold, i tillegg til at ein driv sitt eige distribusjonsselskap.

## Opplagstal

Østlands-Postens nettavis er største lokale nettstad i søndre Vestfold.

## Bøk
Østlands-Posten lanserte 29. februar 2008 et nytt spesialmagasin, Bøk. ØP-journalist Kjersti Bache fekk redaktøransvaret for magasinsatsinga.

## Svenner.no
Østlands-Posten lanserte 22. mai 2008 ei eiga nettavis for Stavern og land kalla svenner.no.

## Nærradio

Østlands-Posten har drive nærradio to gonger tidlegare: først Radio ØP (1985&ndash;1987, på eigen konsesjon), så Radio Larvik (2005&ndash;2007, på Radio Sentrum sin konsesjon). I 2008 søkte Østlands-Posten om såkalla allmennkonsesjon og 2. juni 2008 vart det klart at avisa fekk konsesjon.

Avisa eig 49 % av aksjane i Radio Tønsberg.

## Bakgrunnsstoff
* Østlands-Posten

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Østlands-Posten|Østlands-Posten]]» frå , den 9. november 2008.*
Østlandets Musikkonservatorium

**Østlandets Musikkonservatorium** vart skipa i 1959 som **Veitvet Musikkskole**.

Entreprenøren Olav Selvaag skipa skulen på Veitvet i Oslo. I 1968 skifta skulen namn til *Veitvet Musikkonservatorium* og vart organisert i tre nivådelte avdelingar: musikkskule for barnehage- og grunnskulebarn, musikkfagskule for ungdom 16-19 år og ein konservatorieavdeling for musikkstudentar som ville gjere musikk til yrke.

Hausten 1973 vart Veitvet Musikkonservatorium donert frå Selvaag til Oslo kommune. *Musikkfagskulen* vart i 1976 overført til Manglerud vidaregåande skule og omdanna til musikklinje. Musikkskuleavdelinga vart omdanna til ein kommunal musikkskule for Oslo, først som prøveordning i 1978, fast etablert frå 1980.

Konservatoriet fekk den første musikkterapeutiske utdanninga i landet (1978). Staten overtok i 1988 og innlemma Buskerud Musikkonservatorium i 1989. Konservatoriet vart ein del av Høgskolen i Oslo, avdeling for estetiske fag (1994) og overført til Noregs Musikkhøgskule (1996).

Skulen ligg ved Carl Berners plass, som òg vart brukt av Noregs Musikkhøgskole inntil eit nybygg stod ferdig i 2007. Per Selberg var rektor frå 1968 til 1986.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Østlandets Musikkonservatorium|Østlandets Musikkonservatorium]]» frå ,  den 9. november 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*** Aftenposten, 9.11.1984. Ragnhild Plesner: *Austlandets Musikkonservatorium: Fest for de ti år*
-dis

Namneendinga **-dis** kjem frå norrønt og kan tyda 'høgtståande kvinne' eller 'gudinne'. Den norrøne namnedelen finst berre i slutten av kvinnenamn.

Endinga finst i desse namna:
* Agdis
* Alvdis
* Ardis
* Bryndis
* Eidis
* Eldis
* Erdis
* Eydis
* Frøydis, Freidis og Freydis
* Gulldis
* Halldis
* Herdis
* Hjørdis
* Lindis
* Nordis
* Perdis
* Sigdis
* Tordis
* Undis
* Vigdis
* Øydis
Austisen

**Austisen** er eit drivisområde mellom innløpet til Kvitsjøen i Barentshavet og Novaja Zemlja, nordvest i Russland. 

Det føregår mykje fangst på grønlandssel i området, og sidan 2005 har norske selfangarar hatt løyve til å ta 10&nbsp;000 individ. Bestanden i området var i 2005 om kring 2 millionar dyr.

Fram til 1960-åra vart det drive storstilt jakt i område og bestanden fall til under 1 million dyr. Frå 1965 var fangsten derfor sterkt regulert. 

## Kjelder
Østfold Regiment

**Østfold Regiment** var eit regiment i Hæren oppretta i 1995 under Distriktskommando Østlandet (DKØ). Regimentet hadde standkvarter i Fredrikstad og vidareførte tradisjonane frå Østfold infanteriregiment nr. 1 (IR 1) som vart oppetta i 1644 og Artilleriregiment nr. 1 (AR 1). 

Hærens utdannings- og kompetansesenter for Luftvernartilleri var ein del av Østfold Regiment. Regimentet vart nedlagd i 2002.

## Kjelder
*
Østfold Energi

**Østfold Energi** er ein vasskraftprodusent stifta i 1988 med hovudkontor i Sarpsborg kommune i Østfold. Selskapet er eigd av Østfold fylkeskommune og 13 av kommunane i fylket.

Selskapet eig kraftverkea Borgund, Nyset-Steggje, Ørje og Brekke kraftstasjon. I tillegg disponerer dei 16,3 % av Tistedalsfoss kraftstasjon

Årleg vasskraftproduksjon er om lag 1640 GWh.

Selskapet eig òg 50 % av Kvalheim kraft som produserer vindkraft og to energigjenvinningsanlegg i Østfold som produserer om lag 210 GWh varme. Årsproduksjonen i Kvalheim Kraft var på 13,3 GWh i 2005.

## Bakgrunnsstoff
* Heimeside

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Østfold Energi|Østfold Energi]]» frå , den 9. november 2008.*
Quiet Riot

**Quiet Riot** er eit amerikansk heavy metal-band.

Bandet blei grunnlagt i 1973 av gitarist Randy Rhoads og bassist Kelly Garni. Bandet klarte ikkje å få platekontrakt i vesten på syttitalet, men gav ut to albuma *[[Quiet Riot (1977)|Quiet Riot]]* og *[[Quiet Riot II]]* i Japan.

Det store gjennombrotet kom i 1983. Bandet, no beståande av vokalist Kevin duBrow, gitarist Carlos Cavazon, bassist Rudy Sarzo og trommeslager Frankie Banali, gav då ut albumet Metal Health. Dette var det fyrste frå heavy metal-genren som gjekk til topps på den amerikanske Billboard-lista. Hovudsingelen, Cum on Feel the Noize (ein cover av Slade), nådde #5 på topp 100-lista for singlar, noko som på den tid var uhøyrt for eit heavy metal-band.

Året etter gav dei ut albumet Condition Critical, som langt i frå gjorde det like bra. Albumet blei kritisert for å vera for likt forgjengaren (dei hadde med ein annan Slade-cover her, Mama Weer all Crazee Now). Vokalist Kevin duBrow viste seg også å vera ein av bransjens mest storkjefta frontfigurar, og hadde i tida mellom albuma klart å framandgjere det meste av bransjen som skulle støtte opp om albumet. 

Bandet fortsette vidare med varierande besetning, men klarte aldri å oppnå same momentum. Etter at vokalisten Kevin duBrow døydde i november 2007, er det lite sannsynleg at namnet vil bli nytta meir.

## Diskografi
### Studioalbum
* 1977 *Quiet Riot*
* 1978 *Quiet Riot II*
* 1983 *Metal Health*
* 1984 *Condition Critical*
* 1986 *QRIII*
* 1988 *Quiet Riot (1988)*
* 1993 *Terrified*
* 1995 *Down to the Bone*
* 1999 *Alive and Well*
* 2001 *Guilty Pleasures*
* 2006 *Rehab*
* 2014 *Quiet Riot 10*
* 2017 *Road Rage*
* 2019 *Hollywood Cowboys*

### Samlealbum
* 1990 *Winners Take All*
* 1993 *The Randy Rhoads Years*
* 1996 *Greatest Hits*
* 1999 *Super Hits*
* 2000 *The Collection*
* 2005 *Live & Rare Volume 1*
* 2005 *New and Improved*
* 2007 *Extended Versions*
* 2008 *Playlist: The Very Best of Quiet Riot*

### Singlar
* 1977 «It's Not So Funny»
* 1979 «Slick Black Cadillac»
* 1983 «Metal Health»
* 1983 «Cum On Feel The Noize»
* 1983 «Slick Black Cadillac»
* 1984 «Mama Weer All Crazee Now»
* 1984 «Party All Night»
* 1984 «Winners Take All»
* 1984 «Bad Boy»
* 1986 «The Wild and the Young»
* 1986 «Twilight Hotel»
* 1988 «Stay With Me Tonight»
* 1993 «Little Angel»

## Video
* 1986 *Bang Thy Head*
* 1989 *Live in Japan*
* 2003 *Live in the 21st Century*
* 2012 *Live at the US Festival, 1983*
* 2014 *Well Now You're Here, There's No Way Back*
* 2019 *One Night in Milan*

### Musikkvideoar
* «Metal Health» (Metal Health)
* «Cum on Feel the Noize» (Metal Health)
* «Mama Weer All Crazy Now» (Condition Critical)
* «Party All Night» (Condition Critical)
* «The Wild and the Young» (QRIII)
* «Twilight Hotel» (QRIII)
* «Stay With Me Tonight» (Quiet Riot)
* «Picking up the Pieces» (The Randy Rhoads Years)

## Bakgrunnsstoff
* Frankie Banali
* Chuck Wright
* Kevin DuBrow
* Rudy Sarzo 
* Carlos Cavazo 
* Paul Shortino
* Historic interview with Kevin Dubrow on early days of Quiet Riot
* Randy Rhoads
* Interview with Kevin DuBrow
* Interview with Rudy Sarzo
* Interview with Frankie Banali
Gudbjørg

**Gudbjørg** er eit kvinnenamn som betyr *Guds vern*. Namnet er bygd opp av namneledda Gud og bjørg, som kjem frå det norrøne bjorg (vern). Om lag 200 personar i Noreg har dette namnet

## Namneberar

* Guðbjörg Edda Björgvinsdóttir, (f. 1952), islandsk skodespelar

## Bakgrunnsstoff
Gudveig

**Gudveig** er eit kvinnenamn. Om lag 450 personar i Noreg har Gudveig som namn.

## Bruk

* I 1921 oppdaga arkeologane Gudveigs runer, ein rest etter norrøn busetnad på Grønland. Runene var innrissa i botnen av ei tom kiste, og omtala ei Gudveig som hadde omkome på sjøen.

## Namneberarar
*Gudveig Mundal (1898-1965), lærar og forfattar

## Bakgrunnsstoff
Østerstjuv

**Østerstjuv** (*Colpomenia peregrina*) er ein brunalge (tang) som dannar hole kuler på opptil 20 cm i diameter. Kulene er fylt med luft og kan løfte mindre muslingar, som østers, når vatnet stig. 

Algane veks på andre alger, steinar og muslingar. Dei levde opphavleg berre i Stillehavet, men vart først registrert i Europa i 1906 i område med østers. Etter kvart har algane spreidd seg nordover langs austsida av Nord-Atlanteren frå Frankrike og oppover langs norskekysten til og med Trøndelag, og stundom i Sverige og Portugal. Han vart først registrert i Storbritannia i 1908 og i Irland i 1934.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Colpomenia peregrina|Colpomenia peregrina]]» frå , den 10. november 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene: *
*** Blackler, H. 1939. The occurrence of *Colpomenia sinuosa* (Mert) Derb et Sol., in Ireland. *Ir. Nat. J.* **7**: 215.

* Artstre: Østerstyv (Colpomenia peregrina) ved miljolare.no
* Colpomenia peregrina ved seaweedsofalaska.com
* Colpomenia peregrina Sauvageau, 1927, WoRMS taxon details
Aust-Flandern

**Aust-Flandern** er ein provins i Flandern og Belgia. Han grensar til Nederland og dei belgiske provinsene Antwerpen, Flamsk Brabant, Hainaut og Vest-Flandern. Hovudstaden er Gent. Arealet er på 2991 km² og er delt inn i 6 distrikt med totalt 65 kommunar.

Aalst-distriktet:
* Aalst
* Denderleeuw
* Erpe-Mere
* Geraardsbergen
* Haaltert
* Herzele
* Lede
* Ninove
* Sint-Lievens-Houtem
* Zottegem

Dendermonde-distriktet:
* Berlare
* Buggenhout
* Dendermonde
* Hamme
* Laarne
* Lebbeke
* Waasmunster
* Wetteren
* Wichelen
* Zele

Eeklo-distriktet:
* Assenede
* Eeklo
* Kaprijke
* Maldegem
* Sint-Laureins
* Zelzate

Gent-distriktet:
* Aalter
* Deinze
* De Pinte
* Destelbergen
* Evergem
* Gavere
* Gent
* Knesselare
* Lochristi
* Lovendegem
* Melle
* Merelbeke
* Moerbeke
* Nazareth
* Nevele
* Oosterzele
* Sint-Martens-Latem
* Waarschoot
* Wachtebeke
* Zomergem
* Zulte

Oudenaarde-distriktet:
* Brakel
* Horebeke
* Kluisbergen
* Kruishoutem
* Lierde
* Maarkedal
* Oudenaarde
* Ronse
* Wortegem-Petegem
* Zingem
* Zwalm

Sint-Niklaas-distriktet:
* Beveren
* Kruibeke
* Lokeren
* Sint-Gillis-Waas
* Sint-Niklaas
* Stekene
* Temse

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Østerssoppar

**Østerssoppar** (*Pleurotus*) er ei slekt av skivesoppar og ein av artane er av dei mest nytta matsoppane, østerssoppen. Soppane har ofte ein muslingliknande utsjånad og ein seig konsistens. Østerssoppar vert ofte dyrka i store anlegg fordi dei veks raskt på alle typar ved, og i motsetnad til til dømes sjampinjongar kan dei dyrkast i friluft. 

## Artar i slekta
* *[[Plaurotus acerosus|P. acerosus]]*
* *[[Pleurotus australis|P. australis]]* (Brun østerssopp)
* *[[Pleurotus citrinopileatus|P. citrinopileatus]]* (Gyllen østerssopp)
* *[[Pleurotus cornucopiae|P. cornucopiae]]* (Greina østerssopp)
* *[[Pleurotus cystidiosus|P. cystidiosus]]* (Abalonesopp)
* *[[Pleurotus djamor|P. djamor]]* (Rosa østerssopp)
* *[[Pleurotus dryinus|P. dryinus]]*
* *[[Pleurotus eryngii|P. eryngii]]* (Kongeøsterssopp)
* *[[Pleurotus euosmus|P. euosmus]]* (Estragonøsterssopp)
* *[[Pleurotus ferulae|P. ferulae]]*
* *[[Pleurotus nebrodensis|P. nebrodensis]]*
* *[[Pleurotus ostreatus|P. ostreatus]]* (Treøsterssopp)
* *[[Pleurotus pulmonarius|P. pulmonarius]]* (fønikssopp eller indisk østerssopp)
* *[[Pleurotus tuberregium|P. tuberregium]]* (Kongerotsopp)
* og andre

## Bakgrunnsstoff
Østersurt

**Østersurt** (*Mertensia maritima*) er ein fleirårig urt i rubladfamilien. Han har nedliggande stengel og kjøttfulle og blågrøne blad som smakar østers. Blomane er først raude, men seinare får dei ein klår blåfarge og sit i tette halvskjermar. 

Østersurt toler saltvatn og er derfor ein halofytt (saltbotnsplante). Han veks langs heile norskekysten, samt Jan Mayen og Svalbard. 

## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
Østers

**Østers** (dessutan *ostre* før 2012) er eit samleomgrep på fleire forskjellige grupper av muslingar som hovudsakleg veks i brakk- og saltvatn.
Skalet, som oftast med høgt kalkinnhald, ligg rundt ein blaut kropp. Gjeller filtrerer plankton frå vatnet, og ein kraftig muskel held skalet lukka. Nokre grupper er verdsette som mat, både i rå og varmehandsama form. 

## Sjå òg
* Flatøsters (europeisk østers)
* Stillehavsøsters 
* Østerspoll

## Kjelder
Petter Dass-portrettet i Melhus kyrkje

**Petter Dass-portrettet i Melhus kyrkje** er eit måla presteportrett som Andreas Emil Erichsen ut frå innskriftene «MINISTERII XI» og «ÆTATIS XXXVII» og ein tradisjon i Dass-familien identifiserte som Petter Dass sitt portrett. Til si utgåve av Petter Dass' samla verk som kom ut i 1874, fekk Erichsen laga eit xylografi ut frå dette måla portrettet. 

Det er omstridd om biletet verkeleg kan forestille Petter Dass; historikaren Kåre Hansen har med tyngde argumentert for at det er meir sannsynleg at biletet i Melhus kyrkje førestiller melhuspresten Oluf Mentzen Darre, eller forsåvidt ein annan, uidentifisert prest: Sidan ingen kunne bli tilsette i presteteneste før etter fylte 25 år er det ikkje å undrast over om det skulle vore fleire prestar som ved 37-års alder hadde vore i teneste i 11 år. 

Portrettet er udatert, men innskrifta seier at den portretterte presten var 37 år gammal (eller i sitt 37. år) og hadde vore i teneste i 11 år då biletet vart måla. Kåre Hansen meiner at desse opplysningane ikkje kan stemme for Petter Dass, men at dei kan stemme for Oluf Mentzen Darre. Motsett meiner direktøren på Petter Dass-museet, Ivar Roger Hansen, at desse opplysningane stemmer for Petter Dass, men ikkje for Oluf Darre. Ivar Roger Hansen legg då til grunn at Petter Dass vart fødd i 1647 og at han byrja si presteteneste i 1673. Dersom portrettet forestiller Petter Dass, må det vere måla i 1683 eller 1684. Dersom det forestiller Oluf Darre, er det måla i 1672/73.

A. E. Erichsen spora opp biletet i samband med arbeidet med å samle tekstar av Petter Dass. Han kontakta mange personar og spurde om dei kjende til noko portrett av diktarpresten. I eit brev av 1. juni 1871 til Erichsen skreiv Sara Eitran, f. Dass (1796-?), at det skulle hengje eit portrett av Petter Dass i Melhus kyrkje, og ho fortalde ei segn om korleis biletet var komme dit. Biletet er første gong omtala i skriftlege kjelder frå 1815-17, då som eit portrett av ein gammal (uidentifisert) prest.

Anten biletet opphavleg skulle portettere Petter Dass eller ikkje, så viser det oss i dag eit bilete som folk identifiserer med diktarpresten Petter Dass. Portrettet er blitt eit varemerke for Dass, og vert bruka som det, både kommersielt og kunstnarisk.

## Kjelder:
* Kåre Hansen: «Maleriet av Petter Dass i Melhus kirke?» i *[[Årbok for Helgeland]]* 2002, ISBN 82-90148-61-5
* Ivar Roger Hansen: «Petter Dass-portrettet i Melhus kirke - myte og mysterium» i *[[Årbok for Helgeland]]* 2008, ISBN 978-82-90148-68-2
* Kåre Hansen: «Petter Dass-portrettet i Melhus kirkeatter en gang – dokumentasjon og etterrettelighet» *Genealogen* 2-2008
Martine

**Martina** og **Martine**, også stava **Marthina**, **Martyna** og **Marthine**, er kvinnenamn avleidde av Martin eller latinsk Martinus. Mannsnamnet er avleidde frå den romerske guden Mars.

Martina har svensk namnedag den 10. november og Martine har norsk namnedag den 11. november.

Martina kan også vera eit slektsnamn.

## Bruk
Martine, som er mykje brukt i Noreg, er opphavleg ei fransk form av namnet, og er utbreidd i Belgia og Frankrike. Martina er mellom anna ei italiensk form, og er vanleg elles i Europa. 

I 2008 hadde namna i følgje Statistisk sentralbyrå dette talet brukarar i Noreg:
* Martine: 5852
* Martina: 245
* Marthine: 244
* Marthina: 6

Namnet var mykje brukt ved slutten av 1900-talet. Første halvdelen av 1990-åra fekk over 1,0&nbsp;% jenter dette namnet, og like etter tusenårsskiftet blei det gjeve til over 1,2&nbsp;% av nyfødde. Bruken gjekk deretter ned.

## Kjende namneberarar

* Den heilage Martina (d. 228), romersk martyr
* Martina av Bysants (d. etter 641), austromarsk keisarinne
* Martina Arroyo, (f. 1937), USA-amerikansk operasongar
* Martine Aubry (f. 1950), fransk politikar
* Martine Batchelor (f. 1953), fransk buddhist-nonne og forfattar
* Martina Navratilova (f. 1956), tsjekkisk-amerikansk tennisspelar
* Martina McBride, (f. 1966), USA-amerikansk countrysongar
* Martine McCutcheon (f. 1976), engelsk songar
* Martine Aurdal (f. 1978), norsk skribent
* Martina Hingis (f. 1980), slovakisk tennisspelar

### Martina som etternamn
* Churandy Martina, nederlandsk idrettsutøvar
* Mija Martina, bosnisk songar
Sæle kyrkje

**Sæle kyrkje** er ei langkyrkje frå 1903 på Sæle i Balestrand kommune i Sogn og Fjordane. 

Ho er teikna av arkitekt Hans Jakob Sparre medan Anders Korsvold var byggmeister. 
Dei same to stod òg bak Gaupne kyrkje i Luster kommune, og Sæle og Gaupne kyrkjer liknar mykje på einannan. Ei annan systerkyrkje er Stemshaug kyrkje på Nordmøre.

Sæle kyrkje avløyste mellomalderkyrkja Kvamsøy kyrkje som soknekyrkje. Soknet høyrde fram til 1964 til Vik prestegjeld, sidan høyrde det til Balestrand prestegjeld fram til prestegjelda vart nedlagde i 2004. Sæle kyrkje høyrer saman med Kvamsøy kyrkje og Tjugum kyrkje til Balestrand sokn i Sogn prosti.

## Kjelder
* Margrethe Henden Aaraas og Sigurd Vengen: «Sæle kyrkje» på nettstaden til Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
* «Sæle kyrkje» på NRK Sogn og Fjordane Fylkesleksikon
* Sigurd Muri: *Norske kyrkjer*. Det Norske Samlaget. Oslo 1971

## Bakgrunnsstoff
* Om Balestrand kyrkjelyd på nettstaden til Den norske kyrkja
* «Kirkebøker, Sogn og Fjordane» på nettstaden til Arkivverket
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
*
Mortensmesse

**Mortensmesse** eller **Mortensdag** er ei kristen høgtid feira den 11. november til minne om den heilage Martin av Tours. Dagen er markert på primstaven, ofte med ei gås eller ein bispestav.

Ei kjend soge om Martin fortel at han gøymde seg blant gjæser for å unngå å takast til biskop. I land som Tyskland og Danmark åt ein tradisjonelt *mortensgås*, gåsemiddag, denne dagen. I Noreg var skikken gjerne heller å eta svin denne dagen. Maten blei delt med fattige.

## Kjelder
* «Mortensmesse» i Caplex
Columbia i Sør-Carolina

**Columbia** er hovudstaden og den største byen i delstaten Sør-Carolina. Byen er òg hovudsete i fylket Richland. I 2007 var folketalet 124 818.
Tjugum kyrkje

**Tjugum kyrkje** er ei åttekantkyrkje frå 1863 på Tjugum på nordsida ytst i Esefjorden i Balestrand kommune i Sogn og Fjordane. 

Kyrkja er i tre og vart sett opp etter teikning av arkitekt Christian Heinrich Grosch. 
Dagens kyrkje er den tredje kjende kyrkja på staden, den fyrste stod frå kring 1300 til 1610. 
Den andre kyrkja vart reist i 1610 og stod til 1863. 

Tjugum kyrkje høyrde fram til 1849 til Leikanger prestegjeld, sidan har ho høyrd til Balestrand. Fram til 2013 låg prestegjeldet under Ytre Sogn prosti, det vart så overført til Indre Sogn prosti.

## Galleri

File:Thomas Fearnley - Tjugum kyrkje, Balestrand.jpg|Dåverande bygg framstilt av Thomas Fearnley i 1839.
Fil:2011-04-27 Tjugum kirke.jpg|Tjugum kyrkje sett frå fjorden 
Fil:Tjugum.jpg|Tjugum ved Esefjorden 

## Kjelder

* Margrethe Henden Aaraas og Sigurd Vengen: «Tjugum kyrkje» på nettstaden til Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
* «Tjugum kyrkje» på NRK Sogn og Fjordane Fylkesleksikon

## Bakgrunnsstoff
* Om Tjugum kyrkje i Kyrkjebyggdatabasen
* Om Tjugum sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* «Kirkebøker, Sogn og Fjordane» på nettstaden til Arkivverket
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* Eldre fotografi av Tjugum kyrkje på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
Xylografi

**Xylografi** (av gresk *xylos*, 'tre') eller **trestikk** er ein grafisk metode der ein graverer ei trykkplate i eit særs hardt treslag, ofte buksbom. Trestikket skil seg frå tresnittet ved at det vert skore i endeveden, ikkje i langveden, slik at ein vert uavhengig av retningane i veden og kan arbeide med tynnare og finare liner. I trestikket kan ein få fram mange valørar av gråtonar.

Metoden vart oppfunnen av briten Thomas Bewick og vart mykje bruka for framstilling av bokillustrasjonar på 1800-talet.


Fil:Bewick block 01.jpg|Trestykke gravert av Thomas Bewick. Det har same høgd som trykketypar slik at det kan trykkast saman med tekst.
Fil:Bewick block 02.jpg|Trestykket sett ovanfrå. 
Fil:Bewick block 03.jpg|Bilete trykka frå trestykket.


## Litteratur
* Johannesson, Lena, *Xylografi och pressbild: bidrag till trägravyrens och till den svenska bildjournalistikens historia*. Stockholm 1982.

## Bakgrunnsstoff
St. Olafs kyrkje

**St. Olafs Church**, på norsk kalla *St. Olafs kyrkje* og *Engelskkyrkja*, er ei kyrkje i stavkyrkjestil frå 1897 i Balestrand i Balestrand kommune i Sogn og Fjordane. 

Kyrkja høyrer til Church of England og det vert halde gudstenester etter anglikansk liturgi i henne kvar sundag mellom slutten av mai og byrjinga av september. 
Kyrkja ligg under The Archdeaconry of Germany and Northern Europe som høyrer til Diocese in Europe og ligg under biskopen i Gibraltar. Ho vert drifta av laget Vener av St. Olafs kyrkje.

Soknerådet til Den norske kyrkja i Balestrand administrerar bruk av kyrkja til vigslar. Det vert også halde nokre gudstenester for Den norske kyrkja her i løpet av året.

Arkitekt for kyrkja var Jens Zetlitz Kielland og ho vart innvigd 18. juli 1897.

## Kjelder
* Margrethe Henden Aaraas og Sigurd Vengen: «St. Olafs kyrkje - Engelskkyrkja» på nettstaden til Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
* «St. Olafs kyrkje» på NRK Sogn og Fjordane Fylkesleksikon
* «Diocese In Europe» på nettstaden europe.anglican.org

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Eldre fotografi av St. Olafs kyrkje på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
Bjordal kyrkje

**Bjordal kyrkje** er ei langkyrkje frå 1906 i bygda Bjordal ved Fuglsetfjorden på sørsida av Sognefjorden i Høyanger kommune i Vestland. 

Arkitekt for bygget var Victor Nordan. 
Kyrkja er i tre og ligg fint til med utsyn over dalen og fjorden. 
Kyrkja er den fyrste på staden, og før ho vart bygd sokna folket i området til Kyrkjebø kyrkje på nordsida av Sognefjorden, ei lang båtferd unna.

Bjordal kyrkje er i lag med Ortnevik kyrkje soknekyrkjer i Bjordal og Ortnevik sokn i Sunnfjord prosti. Fram til prestegjelda vart fasa ut frå 2004 låg kyrkja i Lavik prestegjeld.

## Sjå òg
* Kyrkjebygga til Den norske kyrkja i Sogn og Fjordane

## Kjelder
* Margrethe Henden Aaraas og Sigurd Vengen: «Bjordal kyrkje» på nettstaden til Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
* Sigurd Muri: *Norske kyrkjer*. Det Norske Samlaget. Oslo 1971

## Bakgrunnsstoff
* Om Bjordal og Ortnevik sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* «Kirkebøker, Sogn og Fjordane»
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* 
*
Ung-Norig

***Ung-Norig*** var eit litterært tidsskrift på nynorsk. Det vart starta av Anton Aure i 1918. Han redigerte det til han døydde i 1924. Henrik Rytter heldt fram med bladet som kom med nr. 1 1926 før det stogga. Det kom og to årgangar i 1935&ndash;36, då under namnet *Ung Noreg*. Redaktørar var då Conrad Clausen og Olaf Hanssen.

Mest å seie fekk det biografiske og bibliografiske stoffet. Dette var Aure særleg oppteken av. Det var «små og større artiklar om nynorske kulturarbeidarar og lange lister av orienterande opplysningar om korleis nynorsken vann fram på ymse felt.» I val av litteratur prøvde tidsskriftet å vere oppsedande for ungdomen.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Phoenix (fleirtyding)

**Phoenix** er det engelske ordet for fugl føniks. Det kan mellom anna visa til:

* Byen Phoenix, delstatshovudstaden i Arizona
* Romsonden Phoenix
* Daddelpalmeslekta *Phoenix*
Høyanger kyrkje

**Høyanger kyrkje** er ei langkyrkje frå 1960 i industristaden Høyanger i Høyanger kommune i Vestland. 

Ho er teikna av arkitektane Arnstein Arneberg og Olav Platou og vart bygd og heilt ut finansiert av Norsk Aluminium Company og gjeve som gåve til lokalsamfunnet. 

Frå 1997 har Høyanger kyrkja vore soknekyrkje for Høyanger sokn i Sunnfjord prosti. Fram til prestegjelda vart fasa ut frå 2004 låg kyrkja i Lavik prestegjeld.

## Sjå òg
* Kyrkjebygga til Den norske kyrkja i Sogn og Fjordane

## Kjelder
* Margrethe Henden Aaraas og Sigurd Vengen: «Høyanger kyrkje» på nettstaden til Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
* «Høyanger kyrkje» på NRK Sogn og Fjordane Fylkesleksikon
* Sigurd Muri: *Norske kyrkjer*. Det Norske Samlaget. Oslo 1971

## Bakgrunnsstoff
* Om Høyanger sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* «Kirkebøker, Sogn og Fjordane» på nettstaden til Arkivverket
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* 
*
Stormakt

**Stormakt** er innanfor internasjonal politikk eit omgrep nytta om eit land, som innanfor forskjellige område har høve til å ha påverknad på eller kontroll over mindre land. 

Statar som har høve for å ein slik påverknad på mindre startar vert kalla ei «makt». Land kan delast inn i mellommakt, regionalmakt, stormakt, supermakt eller hypermakt. 

Omgrepet stormakt vert som regel nytta om nasjonar eller statar som på grunn av deira økonomiske og militære styrke må reknast med når dei mindre statane skal ta viktige avgjersler. Karakteristisk for ei stormakt er at dei er i stand til å blande seg inn i det meste av verda om det er naudsynt. Stormakter har òg «mjuk makt» (kultur og ideologi) som kan påverke avgjerslene til mindre makter. 

Gjennom historia har det vore mange forskjellige stormakter, men etter 1815 og |Napoleon sitt endelege nederlag, vart Frankrike, Storbritannia, Russland, Austerrike og Preussen rekna som dei fem europeiske stormaktene. Etter den andre verdskrigen fekk USA, Sovjetunionen, Frankrike, Kina og Storbritannia vetorett i SN sitt tryggingsråd og vart då formelt dei fem stormaktene i verda. 

Krig har historisk hatt stor innverknad på kva land som har vorte rekna som stormakter. Avsluttingane av Napoleonskrigane, første og andre verdskrigen har såleis endra oppfatninga av kva land som vert rekna som stormakter. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Stormagt|Stormagt]]» frå ,  den 11. november 2008.*
Hòl

**Hòl** kan visa til:

* Ei fysisk utdjupning; opning m.m.
* Svart hòl
* Elektronhòl

## Sjå òg
* Hol (fleirtyding)
Jacksonville

**Jacksonville** er den største byen i delstaten Florida, både etter folketal og areal. Folketalet er estimert til 805 605 innbyggjarar i 2007. Jacksonville ligg nordaust i Florida langs begge sidar elva St. John's.

Staden vart oppkalla etter Andrew Jackson, som var den sjuande presidenten i USA frå 1829 til 1837.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettstad
Den saliske lova

**Den saliske lova** *(Pactus Legis Salicae)* vart nedskriven i åra 507-511 på befaling av merovingarkongen Klodvig I. Dermed er ho ei av dei eldste bevarte lovsamlingane. Ho høyrer til blant dei såkalla «germanske stammelovene».

I den saliske lova vart den gamle, munnleg overleverte sedvaneretten hos dei «saliske frankarane» skriven ned for første gong. Sjølv om ho truleg er yngre enn både den visigotiske samlinga, *Codex Euricianus* og den burgundiske *Lex Burgundionum*, rommar ho fleire opphavlege germanske trekk, fordi frankarane ikkje var romanisert i så høg grad på denne tida. Artiklane dreier seg om alle mogelege rettsforhold, og det framgår at den skuldige - om han var fri mann - nesten alltid måtte betale ei pengebot. Dei ufrie vart derimot straffa med fysisk straff, som pisk eller slag med stokk og i nokre få tilfelle òg med dødsstraff. 

Det var altså skilnad på straffene alt etter kven som var den skadelidande. Til dømes fekk ein ei bot på 67,5 skilling, om ein hadde drepe ein ikkje-frankar eller romersk borgar. Drap på ein fri frankar vart derimot straffa med ei bot på 200 skilling. Det var bøtestraff for bruk av hånande utsegner, og til dømes vart ordet «ludder» straffa med ei bot på 45 skilling.

Dessuten inneheldt den saliske lova reglar om arverett og organisering av domstolen. I tilknyting til desse arverettsreglane vart tronfølgja i mange europeiske monarki fastlagt slik at kvinner ikkje kunne arve krona, sjølv ikkje når det mangla mannlege arvingar. Denne særlege regelen i den saliske lova vert i dag ofte forstått som heile innhaldet av lova. Lova gjeld enno i visse monarki, som til dømes i Liechtenstein og som husorden i dei fleste tyske adelshus. Mange av monarkia som nytta den saliske lova gjennom hundreår, har i dag opna for kvinneleg arvefølgje.

## Litteratur
* Karl August Eckhardt: *Lex salica*, 1969 (Monumenta Germaniae Historica; Leges; Leges nationum Germanicarum; 4, 2) ISBN 3-7752-5054-9

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Saliske lov|Saliske lov]]» frå , den 12. november 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* Hans-Achim Roll: *Zur Geschichte der Lex Salica-Forschung*, 1972 ISBN 3-511-02837-X
* Sylvain Soleil: *Introduction historique aux institutions : IVe-XVIIIe siècle*, 2002 ISBN 978-2-08-083033-3


## Bakgrunnsstoff
* Engelsk omsetjing av lovteksten på engelsk wikisource
Vadheim bedehuskapell

**Vadheim bedehuskapell** er eit kapell i bygda Vadheim inst i Vadheimsfjorden i Høyanger kommune i Vestland. 

Bygget vart sett opp på dugnad som bedehus i 1914. 
Det vart vigsla til kapell 31. januar 1954. 

Altartavla er frå 1954 og er måla av Wilhelm Bjørknes. Ho viser Jesus i Getsemane.

Kapellet høyrer til Kyrkjebø sokn i Sunnfjord prosti. Fram til prestegjelda vart fasa ut frå 2004 låg det i Lavik prestegjeld.

## Kjelder
* Margrethe Henden Aaraas og Sigurd Vengen: «Vadheim bedehuskapell» på nettstaden til Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
* «Vadheim bedehuskapell» på NRK Sogn og Fjordane Fylkesleksikon

## Bakgrunnsstoff
* Om Kyrkjebø sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* «Kirkebøker, Sogn og Fjordane» på nettstaden til Arkivverket
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
Ortnevik kyrkje

**Ortnevik kyrkje**, tidlegare *Ortnevik kapell*, er ei raudmåla langkyrkje frå 1925 i bygda Ortnevik på sørsida av Sognefjorden i Høyanger kommune i Vestland. 

Bygget er i tre og er oppført i drakestil. Arkitekt og byggmeister var Lars Norevik som var busett i bygda.

Fram til 1997 hadde kyrkja status som kapell og høyrde til Kyrkjebø sokn, sidan har ho vore ei av to kyrkjer i Bjordal og Ortnevik sokn. Fram til prestegjelda vart fasa ut frå 2004 låg kyrkja i Lavik prestegjeld.

## Sjå òg
* Kyrkjebygga til Den norske kyrkja i Sogn og Fjordane

## Kjelder
* Margrethe Henden Aaraas og Sigurd Vengen: «Ortnevik kyrkje» på nettstaden til Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
* «Ortnevik kyrkje» på NRK Sogn og Fjordane Fylkesleksikon
* Sigurd Muri: *Norske kyrkjer*. Det Norske Samlaget. Oslo 1971

## Bakgrunnsstoff
* Om Bjordal og Ortnevik kyrkjelydar på nettstaden til Den norske kyrkja
* «Kirkebøker, Sogn og Fjordane» på Arkivverket
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
*
*
Kongedømet Bayern

**Kongedømet Bayern** (tysk *Königreich Bayern*) var ein tysk stat som eksisterte frå 1806 til 1918. Kurfyrsten Maximilian I Josef av Huset Wittelsbach var den første kongen av Bayern i 1806. Monarkiet vart halde av Wittelsbach-familien fram til kongedømet vart oppløyst i 1918. Det meste av dagens moderne grenser rundt Bayern vart oppretta etter 1814 med Paristrakataten der Bayern måtte avstå Tirol og Voralberg til Det austerrikske keisardømet, medan dei sjølv fekk Aschaffenburg og delar av Hessen-Darmstadt. Som ein stat i Det tyske keisardømet var kongedømet det nest største etter Kongedømet Preussen. Etter samlinga av Tyskland i 1871 har Bayern vore ein del av Tyskland.
Kurfyrstedømet Sachsen

**Kurfyrstedømet Sachsen** (tysk *Kurfürstentum Sachsen*) eller **Hertugdømet Øvre Saschsen** var eit sjølvstendig arveleg kurfyrstedøme i Det tysk-romerske riket frå 1356 til 1806. Det var etterfølgjaren til Hertugdømet Sachsen-Wittenberg og vart opphøgd til kongedøme under napoleonstida i 1806. Den siste kurfyrsten var Fredrik August III, som vart kong Fredrik August I av Sachsen.

Kurfyrstedømet gjekk i arv frå Fredrik I som ein del av huset Wettin.

## Saksiske kurfyrstar

* Rudolf II (1356-1370)
* Weneslav (1370-1388)
* Rudolf III (1388-1419)
* Albrekt III (1419-1422)
* Fredrik I den Krigsglade (1422-1428)
* Fredrik II den Milde (1428-1464)
* Ernst (1464-1486)
* Fredrik III av Sachsen eller Fredrik den Vise (1486-1525)
* Johan den trauste (1525-1532)
* Johan Fredrik I (1532-1534)
* Moritz (1547-1553)
* August (1553-1586)
* Christian I (1586-1591)
* Christian II (1591-1611)
* Johan Georg I (1611-1656)
* Johan Georg II (1656-1680)
* Johan Georg III (1680-1691)
* Johan Georg IV (1691-1694)
* Fredrik August I (1694-1733)
* Fredrik August II (1733-1763)
* Fredrik Christian (1763)
* Fredrik August III (1763-1806)
Frans I Stefan av Det tysk-romerske riket

**Frans I Stefan**, òg kalla **François III** og **Francesco II**  () var konge av dei habsburgske landområda (som i dag utgjer Austerrike, Slovenia, Slavonia, Tsjekkia, Slovakia og Ungarn) frå 1740 og tysk-romersk keisar 1745-1765.
 
Frans Stefan var son av hertug Leopold av Lorraine, som var etterkomar av Kristian II av Danmark si dotter Kristina av Oldenburg. Han vart hertug i hertugdøma Lorraine og Bar (1729-1737) under namnet François III, og likeeins i hertugdømet Teschen (1729-1765). Han tok over trona i Lorraine etter far sin i 1729, men som følgje av den polske arvefølgjekrigen vart han tvinga til å byte Lorraine mot storhertugdømet Toscana. Som storhertug av Toscana (1737–1765) vart han kalla Francesco II.

I 1736 gifta han seg med Maria Theresia. Under den austerrikske arvefølgjekrigen, som kom til då Maria Teresia var einaste arving til trona etter Karl VI, sikra kona hans at han vart vald til keisar av Det tysk-romerske riket den 13. september 1745, som etterfølgjar av Karl VII.

I ekteskapet med Maria Teresia fekk han heile 16 born, mellom anna Josef II, Leopold II, Maria Karolina av Austerrike og Marie Antoinette av Frankrike.

Frans I døydde av eit hjerneslag den 18. august 1765.
Kurfyrstedømet Bayern

**Kurfyrstedømet Bayern** (tysk *Kurfürstentum Bayern*) var eit sjølvstendig kurfyrstedøme i Det tysk-romerske riket frå 1623 til 1806, då det vart etterfølgd av kongedømet Bayern.

Wittelsbach-dynastiet som styrte Bayern var den yngre greina av familien som òg styrte Kurpfalz. Overhovudet i den eldre greina var ein av sju kurfyrstar i Det tysk-romerske riket i følgje den gylne bullen av 1356, men Bayern var ekskludert frå kurfyrste-verdet. I 1621 vart kurfyrsten Fredrik V sett under keisarleg bannlysing for rolla si i Det bøhmiske opprøret mot keisar Ferdinand II og kurfyrste-verdet og territoriet til Øvre Pfalz vart gjeven til det lojale syskenbarnet hans, hertug Maximilian I av Bayern.  Sjølv om Freden i Westfalen ville skape ein ny kurfyrstetittel for sonen til Fredrik V var det etterkomarane etter Maximilian som hadde det originale kurfyrste-verdet, med unntak av ein kort periode under den spanske arvefølgjekrigen, fram til linja hans døydde ut i 1777. Dei to slektene vart då slått saman i ein personalunion fram til slutten av Det tysk-romerske riket. I 1805, etter freden i Pressburg, opphøgde den dåverande kurfyrsten Maximilian Josef, seg sjølv til konge av Bayern og Det tysk-romerske riket vart avskaffa året etter.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Electorate of Bavaria|Electorate of Bavaria]]» frå ,  den 19. mai 2011.*
Marianne

**Marianne** eller **Mariann** (sjå òg Mari og Anne) er eit kvinnenamn med fleire moglege kjelder. Kanskje er det ei fransk form av det latinske namnet Mariana, som tyder *kvinne* og *kvinneleg*.

Lenger tilbake i tida kan det hebraiske namnet *Mariamne*. I bibelen bar kona til Herodes dette namnet. Det kan òg vere ein sideform av det hebraiske namnet *Mirjam* (arameisk: *Mariam*). Det kan vidare komme ifrå *Mariana*, ein hokjønnsform av det latinske mannsnamnet *Marianus* (frå slektsnamnet *[[Marius]]*). Marianne vart eitt motenamn i Frankrike på 1700-talet og var der ein diminutivform av Marie. Det kom seinare til å bli oppfatta som ein samansetting av Marie og Anne.

Marianne har norsk namnedag den 4. april.

## Det franske nasjonalsymbolet

Etter den franske revolusjonen vart Marianne eit symbol for den franske republikken. Ho vart avbilda som ei ung bondejente eller jente av folket, og symboliserte den fridomen for alle som vart uttrykt med orda Liberté, égalité, fraternité (Fridom, likskap, brorskap).

## Utbreiing
Tabellen nedanfor gjev ei oversikt over populariteten til namnet Marianne i nokre land der statistikk har vore tilgjengeleg.

Namnet Marianne er kjent i Noreg frå 1500-talet av. I nyare tid har Marianne vore mellom dei mest populære dåpsnamna på jenter i Noreg, i perioden 1955 til 1985. Det toppa seg i 1967.

## Kjende namneberarar

* Marianne Ahrne, svensk regissør og forfattar
* Marianne Dahlmo, norsk langrennar
* Marianne Faithfull, britisk songar og skodespelar
* Marianne Heske, norsk biletkunstnar
* Marianne Clementine Håheim, norsk forfattar
* Marianne Kjørstad, norsk skirennar
* Marianne Marthinsen norsk politikar
* Marianne Rokne, norsk handballspelar
* Marianne von Werefkin, russisk-sveitsisk målar
* Marianne Aasen, norsk politikar

### Annan bruk
**I kulturen**
* Marianne Dashwood er ein hovudperson i *[[Fornuft og følelser]]* av Jane Austen
**[[Marianne på sykehus]]* er ei norsk barnebok og film
*Vekebladet Marianne er eit fransk nyhendeblad
*Mariann Grammofon AB er eit svensk plateselskap

**I stadnamn**
*Mariannenplatz i Berlin
*Mariannelund (tettstad i Småland)

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* SCB:s namnstatistik
Torkel

**Torkel**, **Torkil** og **Torkild** er mannsnamn som stammar frå det norrøne Þórkell, sett saman av namnet til guden Tor og *ketell*, 'kjele' i tydinga 'offerkjele' eller 'hjelm'. **Terkel** og **[[Torkjell]]** er nærskylde former. Namna har vore i bruk sidan mellomalderen. 

Torkil har norsk namnedag 12. november. I Noreg er det 606 menn som har Torkel, 318 som har Torkil og 315 som har Torkild som det første førenamnet (SSB 2008). Berre 14 heiter Terkel.

## Kjende namneberarar
* Torkel Knutsson (d. 1306), svensk stormann
* Torkild Halvorsen Aschehoug (1756-1838), eidsvollsmann
* Torkel Olsson Bjøre (1817-1862), norsk stortingsmann
* Torkel H. Aschehoug (1822-1909), norsk stortingsmann
* Torkild Fosse (1828-1902), norsk stortingsmann
* Torkell Løvland (1889-1976), norsk politikar (V)
* Torkel Persson (1894-1972), svensk langrennsløpar
* Torkel Fogh (1922-1975), dansk zoolog
* Torkel Ravndal (1936-2004), norsk vektløftar
* Torkel Franzén (1950-2006), svensk akademikar
* Torkel S. Myklebust (f. 1952), ordførar i Suldal
* Torkel Petersson (f. 1969), svensk skodespelar 

## Kjelder

* «Torkel» i *[[Caplex]]* og «Torkjell» i *[[Store Norske Leksikon]]*
Torkjell

**Torkjell** og **Torkjel** er mannsnamn som stammar frå det norrøne *Þórkell*, sett saman av namnet til guden Tor og *[[Kjetil|ketell]]*, 'kjele', i tydinga 'offerkjele' eller 'hjelm'. Dei er nærskylde med Torkel og liknande namn. 

Torkjell har norsk namnedag den 12. november. I Noreg er det 195 menn som heiter Torkjell og 57 som heiter Torkjel (SSB 2008).

## Kjende namneberarar
«Torkjell» blir ofte brukt for å visa til folk frå norrøn tid som eigentleg heitte Þórkell. 

* Torkjell Høge (d. 1039), jomsviking og jarl

* Torkjell Olsson Villand (1719-1776), bygdehovding frå Hallingdal
* Torkjell Haugerud (1876-1954), norsk spelemann
* Torkjell Berulfsen (f. 1943), norsk forfattar og mediamann

## Kjelder

* «Torkel» i *[[Caplex]]* og «Torkjell» i *[[Store Norske Leksikon]]*
Karl VII av Det tysk-romerske riket

**Karl VII Albrecht** () av huset Wittelsbach var kurfyrste av Bayern og tysk-romersk keisar frå 24. januar 1742 til han døydde i München i 1745.

Han var son av kurfyrste Maximilian II Emanuel av Bayern. Familien hans vart splitta under den spanske arvefølgjekrigen og var i mange år i husarrest i Austerrike. Først i 1715 vart familien gjenforeint. Bror hans Klemens August av Bayern, seinare erkebiskop og kurfyrste av Köln, som i hovudsak støtta Habsburg-Lothringen gjennom Habsburg-suksesjonane, støtta broren og krona han personleg som tysk-romersk keisar i Frankfurt am Main.
Fredrik Vilhelm I av Preussen

**Fredrik Vilhelm I** () frå Huset Hohenzollern var konge av Preussen og kurfyrste av Brandenburg (som Fredrik Vilhelm II) frå 1713 til han døydde i 1740. Han vert populært kalla «Soldatkongen» (*der Soldatenkönig*).

Faren hans, Fredrik I av Preussen, var den første kongen av Preussen. Fredrik Vilhelm konsentrerte seg om å bygge opp den militære makta til Preussen. Han sentraliserte og betra den prøyssiske staten, erstatta tvungen militærteneste for middelklassen med ein årleg skatt, oppretta grunnskular, og sørgde for å folkesette Aust-Preussen etter at innbyggjartalet hadde vorte redusert som følgje av pest i 1709.

Han levde spartansk for sin stand å vere, og likte best å vere kledd i hæruniformen sin. I motsetnad til faren og bestefaren hadde han ikkje mykje til overs for kultur og protesterte på pengar som ikkje gjekk til hæren. I levetida hans vart den prøyssiske hæren fordobla. 

Fredrik Vilhelm og kona hans Sofie Dorothea av Hannover hadde åtte overlevande barn.

* Vilhelmine av Bayreuth (1709-1758)
* Fredrik II av Preussen (òg kalla «Fredrik den store») (1712-1786)
* Frederikke Louise (1714-1784)
* Filippine Charlotte (1716-1801)
* Sofie Dorothea Marie (1719-1765)
* Louise Ulrike, dronning av Sverige (1720-1782)
* August Vilhelm (1722-1758)
* Anna Amalia (1723-1787)
* Henrik (1726-1802)
* August Ferdinand (1730-1813)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Fredrik Vilhelm I av Preussen|Fredrik Vilhelm I av Preussen]]» frå , den 12. november 2008.* 

## Bakgrunnsstoff
Melhus kyrkje

**Melhus kyrkje** i Melhus i Trøndelag, er ei krosskyrkje i stein frå 1892 teikna av Carl Julius Bergstrøm.

Til venstre for altartavla heng eit måla portrett, rekna som Petter Dass sitt portrett , truleg måla i 1684 av ein ukjend kunstnar.

## Historie
Melhus prestegjeld hadde i 1589 to prestar og fem kyrkjer. Melhus kyrkje var hovudkyrkje med annekskyrkjer i Leinstrand, Flå, Grøtan og Kolbrandstad og to i Hølonda. Kolbrandstad kyrkje vart riven midt på 1600-talet. Ved kgl.res. 6. mars 1889 vart det tillate å rive den gamle steinkyrkja i Melhus hovudsokn og byggje ei ny kyrkje på same tomt.

Historikaren Gerhard Schøning skreiv etter ei vitjing i Melhus kyrkje:
«Ved den søndre Siide af Indgangen til Choret, staaer et Epitaphium som 
K a r e n, A n d e r s H e l k a n d t s, har ladet sætte, over sine Forældre og Børn.»

Dette «Epitaphium» hang i gammalkyrkja i Melhus. Det vart ikkje flytta over til nykyrkja då den gamle mellomalderkyrkja vart riven i 1890, men vart i staden sett unna på garden Søndre Melhus. Her stod tavla til 1899.

## Prestegårdslåna
Prestegårdslåna, som ligg rett sør for kyrkja, var rivingstrua på 1990-talet til ho vart freda av Riksantikvaren. Bygningen er i dag i eiga til Stiftelsen Prestegårdslåna i Melhus.

## Bakgrunnsstoff
* 
* Kyrkjesøk
* 
* Prestegårdslåna i Melhus