Ameenah Gurib-Fakim

**Bibi Ameenah Firdaus Gurib-Fakim** GCSK () er ein mauritisk politikar og forskar innan biologisk mangfald som var den sjette presidenten på Mauritius frå 2015 til 2018. I desember 2014 vart ho vald som presidentkandidat for alliansen . Etter at  gjekk av 29. mai 2015, vart nominasjonen hennar positivt teken imot av både statsminister Sir Anerood Jugnauth og opposisjonsleiar , og ho vart samrøystes godkjend i ei røysting i nasjonalforsamlinga.

Gurib-Fakim er den første kvinna som vart vald til president i landet, og den tredje kvinna som har tent som statsoverhovud, etter dronning Elizabeth II og Monique Ohsan Bellepeau, som gjekk føre henne i embetet og var hennar første visepresident. Ho var hovudinnleiar på Cambridge-universitetet sin konferanse «Africa Together: Which Way Forward?» i 2019, arrangert av African Society ved University of Cambridge.

## Tidleg liv og utdanning
Bibi Ameenah Firdaus Gurib-Fakim vart fødd 17. oktober 1959 i landsbyen Surinam, som dotter av Hassenjee Gurib og Firdaus Durgauhee. Ho voks opp i  og fullførte grunnskulen ved Saint-Patrice. Deretter gjekk ho på Mahébourg Loreto Convent og tok Higher School Certificate ved Loreto Convent Quatre Bornes, før ho reiste til England for å ta høgare utdanning i kjemi. Ho vart uteksaminert frå University of Surrey i 1983 med bachelorgrad i kjemi. Etter å ha teke doktorgrad i organisk kjemi ved University of Exeter, vende ho heim i 1987 for å arbeide ved University of Mauritius.

## Karriere
Gurib-Fakim arbeidde som administrerande direktør for CIDP Research & Innovation (tidlegare Cephyr, Centre for Phytotherapy Research). Tidlegare var ho professor med personleg professorat i organisk kjemi ved University of Mauritius (frå 2001), der ho òg tente som dekan for det naturvitskaplege fakultetet og seinare som pro-visekanslar (2004–2010). Ho arbeidde òg ved Mauritius Research Council som forskingsleiar frå 1995 til 1997. Frå 2011 til 2014 var ho styreleiar for International Council for Scientific Union – Regional Office for Africa.
I 2015 vart ho, etter framlegg frå dåverande statsminister og partifelle i , Anerood Jugnauth, samrøystes godkjend av den mauritiske nasjonalforsamlinga som president i Mauritius. Ho gjekk av i 2018 etter ein finansiell skandale under statsminister Pravind Jugnauth. Presidentembetet stod tomt fram til desember 2019, då Prithvirajsing Roopun tok over. I mellomtida fungerte visepresident  som mellombels president.

### Utnemning til visekanslar
I desember 2013 klaga Gurib-Fakim saka inn for den mauritiske kommisjonen for like moglegheiter (Equal Opportunities Commission, EOC), der ho hevda religiøs diskriminering i vurderinga av søknaden hennar om stillinga som visekanslar ved University of Mauritius (UoM). 

Undersøkinga til EOC konkluderte med at dette ikkje var tilfellet, men peikte på manglar i utveljingsprosessen. Rapporten nemnde mellom anna mangelen på klare kriterium og poengskjema for vurdering av kandidatane. Ved stemmelikskap låg den endelege avgjerda hos professor Jugessur, som då var leiar for universitetsrådet.

Gurib-Fakim forlét etter kvart stillinga si som professor ved universitetet for å starte sitt eige vitskapssenter, CIDP Research & Innovation, der ho er administrerande direktør.

## Privatliv
I 1988 gifta ho seg med dr. Anwar Fakim, som er kirurg. Dei har to barn: ein son (Adam, fødd i 1992, som studerte ved University of Kent) og ei dotter (Imaan, som studerte informatikk).

## Kontroversar
Kort tid etter at ho vart utnemnd til president, tok den tidlegare statsministeren Navin Ramgoolam opp spørsmål kring doktorgradskvalifikasjonane til Ameenah Gurib-Fakim. Ramgoolam gjentok uroa si då den såkalla Platinum Card-skandalen vart kjend.

Ameenah Gurib-Fakim gjekk formelt av som president i Mauritius 23. mars 2018, etter markeringa av 50-årsjubileet for sjølvstendet, då avisa *L’Express* publiserte bankopplysningane hennar, sjølv om ho hadde tilbakebetalt utgiftene eitt år før lekkasjen. Avgangen var hovudsakleg knytt til påståtte interessekonfliktar og skuldingar om hennar rolle som nestleiar i den veldedige organisasjonen Planet Earth Institute (PEI), privat bruk av kredittkort og forretningsreiser finansierte av PEI og godkjende av styresmaktene i Mauritius, i lys av den omstridde grunnleggjaren av PEI, forretningsmannen Álvaro Sobrinho. Ameenah Gurib-Fakim bad òg Finanstilsynet (Financial Services Commission, FSC) om å gje banklisens til Álvaro Sobrinho, som styreleiar i PEI, for å forvalte PASET-midlar.

I juni 2018 sette regjeringa i Mauritius ned ein granskningskommisjon for brot på grunnlova og andre lover, retta mot den tidlegare presidenten Ameenah Gurib-Fakim. Kommisjonen vart leia av dommaren Asraf Ally Caunhye. Før ho gjekk av i 2018, og utan å rådføre seg med regjeringa, hadde Gurib-Fakim utnemnt sir Hamid Moollan til å leie ein mislukka granskningskommisjon om aktivitetane til Álvaro Sobrinho. Trass i ei rekkje høyringar over nærare tre år, har denne granskinga ikkje vorte fullført.

## Prisar og utmerkingar
### Ordensutmerkingar
#### Nasjonale utmerkingar
* 
**  Storkommandør av Ordenen av Stjerna og Nøkkelen i Det indiske havet (GCSK)
**  Kommandør av Ordenen av Stjerna og Nøkkelen i Det indiske havet (CSK)

#### Utanlandske utmerkingar
* 
**  Medlem av Ordre des Palmes Académiques, 3. klasse (nasjonal orden)
*  
**  Storkrossridder av Den kongelege ordenen av Frans I (dynastisk orden)

### Prisar og anerkjenning
Gurib-Fakim har òg motteke fleire internasjonale prisar, mellom anna L'Oréal–UNESCO-prisen for kvinner i vitskap (2007), utmerking som laureat frå Det nasjonale økonomiske og sosiale rådet (2007), samt prisen frå CTA / NEPAD / AGRA / RUFORUM for «African Women in Science» og Den afrikanske unionen sin pris for kvinner i vitskap.
I 2008 vart ho utnemnd til kommandør av Ordenen av Stjerna og Nøkkelen i Det indiske havet (CSK) av president Anerood Jugnauth for sitt bidrag til utdanning og den vitskaplege sektoren.
I 2009 vart ho tildelt Chevalier de l’Ordre des Palmes Académiques av den franske staten. Då ho vart president, vart ho automatisk opphøgd til den høgaste sivile utmerkinga i landet, Storkommandør av Stjerna og Nøkkelen i Det indiske havet (GCSK). Gurib-Fakim vart òg oppført blant dei 100 mest anerkjende afrikanarane av Reputation Polls International.

#### Nasjonale prisar
*  
** Laureat frå Det nasjonale økonomiske og sosiale rådet

#### Utanlandske og internasjonale prisar
* 
** Den afrikanske unionen sin pris for «Women in Science» (2009)
** Laureat frå CTA / NEPAD / AGRA / RUFORUM for «African Women in Science» (2009)
* 
** Æresgrad frå Université Pierre-et-Marie-Curie
* 
** Fellow ved Jordanian Islamic Academy of Science
* 
** Fellow ved African Institute of Science and Technology
*  UNESCO
** Laureat av L'Oréal–UNESCO-prisen for kvinner i vitskap for Afrika
* 
** Vald til Fellow av Linnean Society of London (2007)

I 2024 vann og tok Ameenah Gurib-Fakim imot International Women of the Year Award under EPG sin 16. årlege Political & Public Life Awards i House of Commons.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ameenah Gurib-Fakim|Ameenah Gurib-Fakim]]» frå , den 27. januar 2026.*