open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Quam Heights

**Quam Heights** er nokre stort sett snødekte høgder, som er 24&nbsp;km lang og 6&nbsp;km breie, på over 1&nbsp;000 moh. som dannar kystlinja mellom Barnett- og Dennistounbreen nord i Victoria Land. Dei vart kartlagde av US Geological Survey (USGS) frå landmålingar og flyfotografi frå U.S. Navy, 1960-63. Høgdene vart namngjevne av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter Louis O. Quam, som var sjefsforskar i polaravdelinga til National Science Foundation frå 1967 til 1972.

## Kjelder
Queer Mountain

**Queer Mountain** er eit kjenneleg, svart fjell (1180&nbsp;moh.) med bratte sider og band av sandstein over granitt, som ligg 1,5&nbsp;km vest for Killer Ridge, mellom Cotton- og Millerbreen i Victoria Land. Det vart kartlagt av Terra Nova-ekspedisjonen (1910–13), det fekk dette namnet fordi at sjølv om det er omgjeve av ein isbre, inneheld det ensten alle bergartar ein finn i regionen, inkludert leie av kol.

## Kjelder
Helga Vlahović

**Helga Vlahović** (), tidlegare òg **Helga Vlahović Pea** og **Helga Vlahović Brnobić**, var ein kroatisk journalist, produsent og programleiar. 

## Eurovision Song Contest 1990
Saman med Oliver Mlakar var ho programleiar for Eurovision Song Contest 1990 i Zagreb i Jugoslavia.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Helga Vlahović|Helga Vlahović]]» frå ,  den 29. mars 2013.*  
 

;Fotnotar
Swahili i Eurovision Song Contest

**Swahili i Eurovision Song Contest** gjev oversyn over nytta av det swahili i Eurovision Song Contest. Den fyrste og førebels einaste gongen ein song på swahili har vorte framført i Eurovision Song Contest var i 2011 då Stella Mwangi representerte Noreg med «Haba Haba». Ingen av landa som kan delteke har swahili som offisielt språk.

## Bidrag

## Kjelder
* Informasjon om dei ulike bidraga er henta frå Engelsk Wikipedia.

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:List of languages in the Eurovision Song Contest|List of languages in the Eurovision Song Contest]]» frå ,  den 29. mars 2013.*
Eggrulling

**Eggrulling** er ein påskeleik for to eller fleire deltakarar som går ut på å rulla egg nedover ein skråning, gjennom ein bane eller langs bakken. Målet med tevlinga kan vera å få egget lengst eller raskast fram, å hindra det frå å knusa, eller å treffa egga til andre deltakarar. 
Egga som blir brukt er gjerne dekorerte for å gjera det lettare å skilja dei frå kvarandre, og hardkokte for å hindra at dei lager søl.

Ein kjenner døme på eggrulling frå 1500-talet. Skikken er mellom anna utbreidd i Nord-Europa, Storbritannia og USA.
I tysk tradisjon har ein laga banar av pinnar der ein tevler om kva egg som rullar fortast. I Danmark, særleg i området rundt Køge, har ein tevla i skråningar i skogar eller på grassletter om å senda egget lengst mogleg. I litauisk tradisjon kan ein vinna egg ved å rulla sitt eige egg borti dei. Ein liknande tradisjon finst i Egypt, der barn ruller gul- og raudfarga egg mot ei rekkje av egg og vinn dei om skalet på eit av dei knekk.
I Noreg kan einskilde skular og barnehagar ha eggrulling som del av påskemarkeringa si.

## Storbritannia
Eggrulling har lange tradisjonar i Storbritannia, der ein typisk rullar egg ned ein bakke. Det var rekna som lykkebringande om eggeskalet ikkje knuste under rullinga, og endå betre om det knuste ein annan sitt egg. Tradisjonelt brukte ein gjerne egg kokte i laukskal, noko som gav dei ein gyllen farge. I dag er det vanlegare å pynta egga med måling. 
I Lancashire blir det halde årlege eggerullingar ved Holcombe Hill nær Ramsbottom og i Avenham Park i Preston, der hendinga har utvikla seg til ein liten festival.
Andre tradisjonelle eggerullingsstader er vollgrava til borga i Penrith i Cumbria, Bunkers Hill i Derby, Beacon Hill i Berkshire og Arthur's Seat i Edinburgh. 

Rullinga blir likna med steinen utanfor grava til Jesus, som blei rulla vekk frå opninga. Gammal folketru frå Lancashire seier at eggeskala må knusast i små bitar etterpå for at ikkje hekser skal stela dei og bruka dei som båtar. 

## USA
I USA er eggrulling særleg kjend frå tilstellingar ved Det kvite huset i Washington D.C. Tevlinga her går ut på å trilla egg raskast mogleg med ei skei eller ein pinne på ein bane. Eggrulling og eggeleikar har funne stad i Washington sidan 1800-talet, men blei bannlyste frå Capitol utanfor Kongressen i 1876, etter at stor folkeferdsel øydela grasdekket.

Den første offisielle tilstellinga ved Det kvite huset blei halden av Rutherford B. Hayes i 1878. Tilstellinga kan også omfatta underhaldning som mat, musikk, andre leikar og dyr. Ofte kler ein representant for presidenten seg ut som påskeharen. I dag er eggrullinga så populær at ein deler ut billettar til tilstellinga gjennom eit lotteri. Barna som tek del får med seg treegg signerte av presidenten og førstedama som suvenirar.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
VHS

**Video Home System** (forkorta **VHS**) er eit videoavspelingssystem med kassettar. Systemet vart lansert av JVC i 1976. VHS var det totalt dominerande videosystemet for forbrukarmarkedet etter at dei utkonkurrerte Betamax- og Video 2000-systema.
Mount Radspinner

**Mount Radspinner** er eit kjenneleg ryggliknande fjell, 1785 moh, like aust for Mount Freed og Copperstain Ridge aust i Bowers Mountains. Det vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter kaptein Frank H. Radspinner jr., USA, øvstkommanderande i helikopteravdelinga som støtta gruppa frå US Geological Survey (USGS) som kartla området i 1962-63.

## Kjelder
Mount Randall

**Mount Randall** er eit fjell med ei høgd opp mot 3&nbsp;000 m ved sørenden av Hackerman Ridge i Victory Mountains i Victoria Land. Fjellet, som dannar den øvste delen av denne delen av ryggen, ligg 2 nautiske mil (3,7&nbsp;km) vest for Mount Riddolls og 3,5 nautiske mil (6&nbsp;km) nordaust for Mount Burrill, som namnet er er knytt til. Det vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) i 1994 etter Richard R. Randall, som var geograf og kartograf og administrasjonssekretær i U.S. Board on Geographic Names, 1973–93. Han tok over etter Meredith F. Burrill (som Mount Burrill er kalla opp etter) som  administrasjonssekretær.

## Kjelder
Mount Razorback

**Mount Razorback** er eit klippefullt fjell med ei høgd opp mot kring 1600 m aust for Staten Island Heights i Convoy Range i Victoria Land. Det skildrande namnet vart nytta av den nordlege landmålingsgruppa frå New Zealand under Commonwealth Trans-Antarctic Expedition, 1956-58.

## Kjelder
Red Buttress Peak

**Red Buttress Peak** er eit fjell, 1060 moh, som ragar over dei bratte klippene mellom den nedre delen av Benson- og Huntbreen i Victoria Land. Austveggen er ein stor vegg av raud granitt. Det vart kartlagd og gjeven det skildrande namnet av den nordlege landmålingsgruppa frå New Zealand under Commonwealth Trans-Antarctic Expedition, 1956-58.
 
## Kjelder
Red Rock Peak

**Red Rock Peak** er ein fjelltopp med ei høgd opp mot 2&nbsp;000 m kring 1 nautisk mil (1,9&nbsp;km) nord-nordvest for Thomson Peak sør i Mirabito Range i Victoria Land. Namnet skildrar den raude bergarten fjellet består av og vart gjeve av Bradley Field, ein geolog i New Zealand Geological Survey som deltok i  geologigruppa frå New Zealand Antarctic Research Program (NZARP) som vitja området, 1980-81.
 
## Kjelder
Referring Peak

**Referring Peak** er eit kjenneleg black fjell over 1200 moh, som ligg på nordsida av Mackaybreen kring 1,5 nautiske mil (2,8&nbsp;km) vest for munningen av Clevelandbreen i Victoria Land. Det vart kartlagd og namngjeve av Terra Nova-ekspedisjonen, 1910-13. Namnet indikerer at fjellet var lett å identifisere og vart nytta som eit landemerke. 
 
## Kjelder
Mount Regina

**Mount Regina** er eit fjell som ligg 16&nbsp;km vest-nordvest for Mount LeResche i den sørlege delen av Everett Range. Det vart kartlagd av USGS frå landmålingar og flyfotografi tekne av US Navy, 1960-63.

Det vart namngjeve av US-ACAN etter Thomas J. Regina, fotograf i US Navy på flyturane med C-130-flyet i 1968-69. Han overvintra ved McMurdo-basen i 1963.

## Kjelder
*
Mount Remington

**Mount Remington** er eit fjell (1775&nbsp;moh) 4 nautiske mil (7&nbsp;km) nordvest for Mount Bresnahan nord i Helliwell Hills. Det vart kartlagd av US Geological Survey (USGS) frå landmålingar og flyfoto tekne av U.S. Navy, 1960-63. Det vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter Benjamin F. Remington jr., meteorolog som overvintra ved Little America V i 1957 og ved Amundsen-Scott-stasjonen, 1959.

## Kjelder
Rester Peak

**Rester Peak** er eit fjell i Victoria Land i Antarktis. Det er kalla opp etter A. Carl Reste ein astrofysikar ved astrofysikkinstituttet ved University of Florida. Han var ansvarleg for instrumenta på ein stor astrofysisk observasjonsballong som vart sendt opp over Antarktis i 1988.
 
## Kjelder
Mount Riddolls

**Mount Riddolls** er eit særs markant fjell (3295&nbsp;moh) som ligg like ved toppen av Rudolphbreen i Victory Mountains i Victoria Land. Det vart namngjeve av geologigruppa frå New Zealand (NZGSAE) som vitja Marinerbreen, 1966–67, etter B.W. Riddolls, ein assisterande geolog i gruppa.
 
## Kjelder
Rinehart Peak

**Rinehart Peak** er ein fjelltopp (1710&nbsp;moh) som ligg på ein rygg i Pomerantz Tableland i Usarp Mountains. Fjellet ligg ved sørsida av toppen av Helfferichbreen. Det vart kartlagd av US Geological Survey (USGS) frå landmålingar og flyfotografi tekne av U.S. Navy, 1960-62. Det vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter Floyd J. Rinehart, ein geofysikar i US Antarctic Research Program (USARP) ved McMurdo-basen, 1967-68.
 
## Kjelder
Robertson Massif

**Robertson Massif** er eit ulendt, hovudsakleg isdekt fjellmassiv, 11 km langt, nord for Pa Tio Tio Gap. Massivet består mellom anna av Mount Gauss og Mount Chetwynd og dannar den nordlege delen av Kirkwood Range. Det er kalla opp etter William Robertson, nestkommanderande og leiande landmålar i området, 1988–96. Han leia prosjekt for landmåling av Antarktis, kartlegging og namngjeving av stader og er medlem av SCAR.

## Kjelder
Mount Rucker

**Mount Rucker** er eit fjell i Antarktis på 3815 moh. Det ligg like sør for Johns Hopkins Ridge i Royal Society Range i Victoria Land. Fjellet vart oppdaga av Discovery-ekspedisjonen (1901–04) som namngav det etter sir Arthur Rucker, som var uløna sekretær i Royal Society.

## Kjelder
Mount Roper

**Mount Roper** er eit markant fjell med ei høgd opp mot 3660 moh. som ligg 3,2&nbsp;km sør for Mount Hooker i Victoria Land i Antarktis.

Fjellet vart namngjeve av New Zealand Geographic Board i 1994 etter Cas Roper (d. 1994), ein forskar frå New Zealand som var sjef for laboratoriet ved Scott-basen i over tjue år. 

## Kjelder
Rowell Peak

**Rowell Peak** er det høgaste fjellet (1725&nbsp;moh) på Reilly Ridge i Lanterman Range i Bowers Mountains. Det vart namngjeve av New Zealand Antarctic Place-Names Committee (NZ-APC) i 1983 etter A.J. Rowell, ein geolog og medlem av geologgruppa til R.A. Cooper i New Zealand Antarctic Research Program (NZARP) som vitja området, 1981-82.
 
## Kjelder
Mount Roy

**Mount Roy** er eit fjell med ei høgd opp mot 2850 moh på sørsida av Benighted Pass i Barker Range i Victoria Land. Det vart kartlagd av US Geological Survey (USGS) frå landmålingar og flyfoto tekne av U.S. Navy, 1960-64. Det vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter Robert R. Roy, som var kokk på Hallett-stasjonen i 1957.
 
## Kjelder
Mount Ruegg

**Mount Ruegg** er eit fjell (1870&nbsp;moh) ved skiljet mellom DeAngelobreen og Moubraybreen i Admiralty Mountains i Victoria Land. Det vart namngjeve av New Zealand Antarctic Place-Names Committee (NZ-APC) etter kaptein H. Ruegg, skipsrådgjevar for det newzealandske sjøfartsdepartementet som vitja Rosshavet i 1956.

## Kjelder
Videoband

**Videoband** er magnetband for opptak av videosignal. Dei finst fleire ulike typar, både på opne spolar og som kassettar, både for analog og for digital video. Nokre typar er mynta på bruk i studio, medan andre er forbrukartypar. Analog video vert knapt nytta lengre, men det finst framleis mykje materiale som ikkje er digitalisert.  

Video har ei bandbreidd på 5 - 6 MHz, så informasjonen må lagrast med høg tettleik. Dette krev stor relative fart mellom bandet og skrive-/lesehovudet og det er vanleg å nytta såkalla helikalskanning, der spora ligg på skrå og vert skrivne/lesne av eit snøgt roterande lese-/skrivehovud. 

## Profesjonelle typar
Dei fyrste profesjonelle formata nytta opne magnetband. Ampex Quadruplex, som vart introduserte 1956, var eit av dei fyrste  magnetband for video med studiokvalitet. 

Ein av dei fyrste digitale formata var Sony sitt D1-format. Mange andre digitale format kom til og det vart nytta mindre kassettar og komprimering. 

## Forbrukartypar
Analoge videoband for forbrukarar har magnetbandet montert i ein kassett for å verna det mot forureiningar og mekanisk slitasje. Det vanlegaste formatet var VHS, men det fanst det og andre format, som U-matic, Betamax, Video8, osb.
Robinson Heights

**Robinson Heights** er nokre hovudsakleg isdekte høgder i Antarktis på 2170&nbsp;moh. Dei strekkjer seg over 15 nautiske mil (28&nbsp;km), og som stig opp sør for Anare Pass i nordvestenden av Admiralty Mountains. Høgdene vart kartlagde av US Geological Survey (USGS) frå landmålingar og fotografi tekne av U.S. Navy, 1960–63, og vart namngjevne av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter Edwin S. Robinson, ein geofysikar i US Antarctic Research Program (USARP) ved McMurdo Sound i 1960. Han deltok på fleire geofysiske turar i Antarktis. 

## Kjelder
Robison Peak

**Robison Peak** er eit snødekt fjell (2230&nbsp;moh.) som ligg 3 nautiske mil (6&nbsp;km) nordaust for Mount Dearborn, nær nordenden av Willett Range i Victoria Land. Det vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter Leslie B. Robison, ein sivilingeniør i US Geological Survey (USGS) som kartla denne toppen i desember 1960.

## Kjelder
Ava av Melk

**Ava av Melk** (òg *Frau Ava*, *Ava av Göttweig* eller berre *Ava*; fødd rundt 1060; død truleg 7. februar 1127 ved Melk eller i Klein-Wien ved Göttweig) er den tidlegaste kvinnelege tyskspråklege diktaren som er kjend ved namn.  Ava skreiv på mellomhøgtysk.

## Liv og virke
Ava av Melk levde først eit verdsleg liv og var gift, men blei enke og gjekk seint i livet i kloster.

Ho hadde to søner som truleg var geistlege og som hjelpte mora i den religiøse diktinga hennar. På slutten av diktet *Das Jüngste Gericht* nemner ho dei, og det kjem fram at berre ein av dei er i live når ho skriv diktet (jfr. «unde dem einen, der noch lebet»):
:*Dizze buoch dihtôte zweier chinde muoter.*
:*diu sageten ir disen sin. michel mandunge was under in.*
:*der muoter wâren diu chint liep, der eine von der werlt sciet.*
:*nu bitte ich iuch gemeine, michel unde chleine,*
:*swer dize buoch lese, daz er sîner sêle gnâden wunskende wese.*
:*unde dem einen, der noch lebet unde der in den arbeiten strebet,*
:*dem wunsket gnâden und der muoter, daz ist AVA.*

I diktinga si brukte Ava mellom anna Beda, Hrabanus Maurus og Alkuin sine bibelkommentarar og Adsos *Libellus de Antichristo* eller dei latinske kjeldene hans. Dikta krinsar rundt tema som vekst, virke og slutten for den kristne kyrkja. Ho tok i bruk tekstar frå dei apokryfe skriftene og motiv som ikkje finst i Bibelen, men som var populære på hennar tid og som har vore det sidan; til dømes oksen og eselet ved Kristi krybbe.

Diktaren Ava blir til vanleg identifisert som ei «Ava inclusa» som finst i fleire nekrologar frå 1127, blant anna i Stift Melk. Dersom identifiseringa er korrekt kan ein gå ut frå at ho gjekk inn i det nederausterrikske benediktinarklosteret i Göttweig ved Krems, eller i klosteret i Melk.

I Klein-Wien ved Göttweig står det eit tårn som enno blir kalla «Avaturm».

## Verk
* *Johannes*
* *Leben Jesu* med ein avsluttande del om *Die 7 Gaben des Heiligen Geistes* (i samlinga *Vorauer Handschrift*)
* *Antichrist* (Vorauer Handschrift)
* *Das Jüngste Gericht* (Vorauer Handschrift)

### Publikasjonar
* *Die Dichtungen der Frau Ava*, red. Friedrich Maurer. Niemeyer, Tübingen 1966. (= *Altdeutsche Textbibiothek*; 66)
* *Die Dichtungen der Frau Ava*, red. Kurt Schacks. *Akademische Druck- u. Verl.-Anst.*, Graz 1986. (= Wiener Neudrucke; 8) ISBN 3-201-01312-9

## Litteratur
* 
* 

## Bakgrunnsstoff

* 
* «Das Jüngste Gericht» (Text)
Romanés i Eurovision Song Contest

**Romanés i Eurovision Song Contest** gjev oversyn over bruken av språket romanés i Eurovision Song Contest. Den fyrste gongen ein song på romanés vart framført i Eurovision Song Contest var i 2009 då Gipsy.cz debuterte for Tsjekkia med «Aven Romale». Sidan den gong har tre land delteke med til saman tre ulike bidrag som har vorte framført på romanés; eitt frå Tsjekkia, eitt frå Bulgaria og eitt frå Makedonia. Av landa som kan delta er romanés offisielt språk i delar av Makedonia og Romania.

## Bidrag

## Kjelder
* Informasjon om dei ulike bidraga er henta frå Engelsk Wikipedia.

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:List of languages in the Eurovision Song Contest|List of languages in the Eurovision Song Contest]]» frå ,  den 30. mars 2013.*
Irsk i Eurovision Song Contest

**Irsk i Eurovision Song Contest** gjev oversyn over bruken av det irske språket i Eurovision Song Contest. Den fyrste gongen ein song på irsk vart framført i Eurovision Song Contest var i 1972 då Sandie Jones representerte Irland med «Ceol an Ghrá». Sidan den gong har to land delteke med til saman to ulike bidrag som har vorte framført på irsk; eitt frå Irland og eitt frå Noreg. Av landa som kan delta er irsk offisielt språk i Irland og Nord-Irland i Storbritannia.

## Bidrag

## Sjå òg
* Irsk i Junior Eurovision Song Contest

## Kjelder
* Informasjon om dei ulike bidraga er henta frå Engelsk Wikipedia.

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:List of languages in the Eurovision Song Contest|List of languages in the Eurovision Song Contest]]» frå ,  den 30. mars 2013.*
2G

**2G** syner til 2. generasjon mobiltelefon og er etterfylgjaren til analog mobiltelefon. 2G byggjer på den digitale teknologien GSM og liknande system, og kan i tillegg til tale overføra tekstmeldingar (SMS). Utbygginga av 2G tok til i Finland i 1991 og vart vanleg utover 1990-talet. I Noreg kom 2G-nettet i drift i 1993.

## Kjelder
3G

**3G** er 3. generasjons mobiltelefoni og etterfylgjaren til 2G, med dataratar opp til 384 kbps. Nettverket byggjer på eit sett av standardar for mobil kommunikasjonsteknologi og nettver som følgjer spesifikasjonen International Mobile Telecommunications-2000 (IMT-2000) fastsett av International Telecommunication Union. 3G kan  nyttast til trådlaus telefonering, mobil Internett-tilgang, fast trådlaus Internett-tilgang, videosamtalar og mobilt fjernsyn.
I tillegg til å gje raskare dataoverføring enn 2G, gav 3G også betre stemmekvalitet. Nettverket blei erstatta av 4G, og seinare av 5G. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:3G|3G]]» frå ,  den 11. august 2022.*
4G

**4G** er 4. generasjon mobiltelefoni og etterfylgjaren til 3G. 4G er eit omgrep som femnar om fleire teknologiar for mobil breiband internett, med dataratar rundt 100 Mbit/s for mobile brukarar og rundt 1 Gbit/s for stasjonære brukarar. 

## Kjelder
Mellomhøgtysk

**Mellomhøgtysk** (tysk. *Mittelhochdeutsch*, Mhd.) er tysk slik det vart snakka i ein viss fase av den historiske utviklinga si.

## Definisjon
I utvida tyding er mellomhøgtysk eit historisk trinn i utviklinga av det tyske språket som omfattar alle dei høgtyske dialektane som var i bruk mellom 1050 og 1350, dvs. i tid om lag samanfallande med den tyske høgmellomalderen. 

Ei snevrare tyding av omgrepet er språket i den tyske høviske diktinga på hohenstaufaranes tid. På 1800-talet blei det i ettertid konstruert ein einskapleg ortografi for dette språket.

Til skilnad frå «høg» i høgtysk er ikkje «mellom» ei nemning for eit geografisk språkområde, men for det kronologiske utviklingstrinnet etter gammalhøgtysk og før tidleg nyhøgtysk.

Mellomhøgtysk er godt dokumentert både som litteraturspråk og (via litteraturen) som kvardagsspråk. Dei mest kjende dikta høyrer til staufaranes høviske dikting, til dømes Nibelungenlied, den tyske Lucidarius, Parzival av Wolfram von Eschenbach, Tristan av Gottfried von Straßburg og dikta og minnesongane til Walther von der Vogelweide. Den første tyskspråklege kvinnelege diktaren, Ava av Melk, skreiv òg på mellomhøgtysk.

### Kronologi
Mellomhøgtysk blir brukt om alle tekstar i høgtysk idiom frå tida mellom om lag 1050 til 1350. På 1050-talet skjedde det ei einskapleg språkleg endring som fonetisk og grammatisk utgjer eit markert skilje mot dei gammalhøgtyske språkvariantane.

Slutten på den mellomhøgtyske perioden er meir omstridt. På 1800-talet brukte språkforskarane nemninga om einskilde tekstar heilt fram til Martin Luthers tid. Dette skiljet var hovudsakleg basert på Grimm-brørne si forståing. I dag blir «mellomhøgtysk» berre brukt om tekstar fram til 1350, og «tidleg nyhøgtysk» om tekstar frå tida rett etter.

Inndelinga i dei mellomhøgtyske epokane er hovudsakleg grunna på litteraturhistoriske, altså språkleg eksterne og innhaldsmessige krieria. Det skjer også endringar i grammatikk, ordtyding og skrivestil som rettferdiggjer denne inndelinga. 

*Tidleg mellomhøgtysk (*Frühmittelhochdeutsch*, 1050–1170)
*Klassisk mellomhøgtysk (*klassisches Mittelhochdeutsch*, 1170–1250)
*Sein mellomhøgtysk (*Spätmittelhochdeutsch*, 1250–1350)

Dei fleste framstillingane tek for seg klassisk mellomhøgtysk, dvs. språket til Hartmann von Aue, Wolfram von Eschenbach, Gottfried von Straßburg og Walther von der Vogelweide.

## Tekstdøme

## Bakgrunnsstoff

*www.mwv.uni-trier.de
*texte.mediaevum.de/index.htm  -- middelalderlitteratur på internett
Space Invaders

***Space Invaders*** (スペース インベーダー Supēsu Inbēdā?) er eit av dei mest kjende arkadevideospela, designa av Tomohiro Nishikado og utgjeve i 1978. Det var opphavleg produsert og selt av Taito i Japan, og blei seinare godkjent for produksjon i USA av Midway-avdelinga i Bally. *Space Invaders* er eit av dei tidlegaste skytespela, der målet er å nedkjempe bølgjer av romvesen med ein laserkanon og tene så mange poeng som mogleg. I utforminga av spelet henta Nishikado inspirasjon frå  *[[Breakout]]*, *[[The War of the Worlds]]* og *[[Star Wars]]*. For å fullføre spelet måtte han utforme tilpassa maskinvare og utviklarverktøy.

Spelet var ein av forgjengarane til moderne videospel og bidrog til å utvide spelebransjen til ein global industri. Då *Space Invaders* vart lansert var det særs vellukka.

Spelet har vore inspirasjon for andre videospel, utgjeve på nytt til ei rekkje plattformer, og førte til fleire oppfølgjarar. Atari 2600-versjonen frå 1980 firedobla systemet sitt sal og blei den første «killer app» for spelkonsollar. 2D-spelet er referert til og parodiert i fleire tv-seriar, og har vore ein del av fleire videospel og kulturelle utstillingar. Den kornete fiende-romvesenet har blitt eit pop-kulturelt ikon, ofte brukt som eit synekdoke som representerer videospel som ein heilskap.

## Spel
### Oppfølgjarar
*Space Invaders 
*Extreme 
*Get Even
*Extreme 2
*Infinity Gene 	

### Spin-off-spel
*Pepsi Invaders
*Space Raiders

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Space Invaders|Space Invaders]]» frå ,  den 30. mars 2013.*
Katalansk i Eurovision Song Contest

**Katalansk i Eurovision Song Contest** gjev oversyn over bruken av det katalanske språket i Eurovision Song Contest. Den fyrste gongen ein song på katalansk vart framført i Eurovision Song Contest var i 2004 då Andorra debuterte med «Jugarem a estimar-nos» av Marta Roure. Sidan den gong har Andorra delteke med til saman seks ulike bidrag som har vorte framført på katalansk. Av landa som kan delteke er katalansk offisielt språk i Andorra, Catalonia og Balearane i Spania og Alghero i Italia.

## Bidrag

I 1968 vart Joan Manuel Serrat vald ut til å framføre «La, la, la» for Spania. Han ville framføre songen på katalansk, men spanske styresmaktar og den spanske diktatoren Francisco Franco likte ikkje idéen. Serrat nekta å framføre songen på spansk og vart dimed bytta ut med Massiel. Massiel vann Eurovision Song Contest 1968 med den spanskspråklege versjonen av «La, la, la».

## Kjelder
* Informasjon om dei ulike bidraga er henta frå Engelsk Wikipedia.

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:List of languages in the Eurovision Song Contest|List of languages in the Eurovision Song Contest]]» frå ,  den 30. mars 2013.*
Carl Johan Moe

**Carl Johan Moe**  () var ein norsk kunstmålar. Han var fødd i Kristiania. Han måla landskap frå fleire stadar i Noreg. 

## Bakgrunnsstoff
* ''Carl Johan Moe'', carlmoe.no, 06/21/1009.
Arabisk i Eurovision Song Contest

**Arabisk i Eurovision Song Contest** gjev oversyn over bruken av det arabiske språket i Eurovision Song Contest. Den fyrste gongen ein song på arabisk vart framført i Eurovision Song Contest var i 1980 då Marokko debuterte med «Bitakat Hob» av Samira Bensaïd. Sidan den gong har fem land delteke med til saman fem ulike bidrag som har vorte framført på arabisk; eitt frå Marokko, eitt frå Israel, eitt frå Bulgaria, eitt frå Danmark og eitt frå Italia. Av landa som kan delta er arabisk offisielt språk i Algerie, Egypt, Israel, Jordan, Libanon, Libya, Marokko og Tunisia.

## Bidrag

## Kjelder
* Informasjon om dei ulike bidraga er henta frå Engelsk Wikipedia.

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:List of languages in the Eurovision Song Contest|List of languages in the Eurovision Song Contest]]» frå ,  den 30. mars 2013.*
1G

**1G** syner til 1. generasjon mobiltelefonnettverk, som var eit analogt system. I Norden nytta ein nettverket NMT.

## Historie
Det første kommersielle automatiserte mobiltelefonnettverket blei opna i Tokyo i Japan i 1979 av Nippon Telegraph and Telephone (NTT). I løpet av fem år hadde nettverket blitt utvida til å dekkja heile Japan. Det blei dermed det første nasjonale nettverket for mobil.

I 1981 blei nordisk mobiltelefonsystem (NMT) opna i heile Norden samtidig. Dette blei dermed det første internasjonale nettverket for mobil. Med tida blei NMT mest utbreidd i Europa, medan Advanced Mobile Phone System (AMPS) blei utbreidd i Amerika.

Fordelane med å bruka digital teknologi førte til at 1G-nettverka etterkvart blei erstatta av 2G. Mange 1G-netverk blei avvikla tidleg på 2000-talet,  men nokre stader blei dei verande i drift inn på 2010-talet.

## Kjelder


**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:1G|1G]]» frå ,  den 17. april 2013.*
Franglais i Eurovision Song Contest

**Franglais i Eurovision Song Contest** gjev oversyn over bruken av franglais i Eurovision Song Contest. Franglais er ei blanding av engelsk og fransk. Den fyrste og førebels einaste gongen franglais har vorte framført i Eurovision Song Contest var i 2007 då Frankrike deltok med «L'Amour à la française» av Les Fatals Picards.

## Bidrag

## Sjå òg
* Fransk i Eurovision Song Contest
* Engelsk i Eurovision Song Contest

## Kjelder
* Informasjon om dei ulike bidraga er henta frå Engelsk Wikipedia.

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:List of languages in the Eurovision Song Contest|List of languages in the Eurovision Song Contest]]» frå ,  den 30. mars 2013.*
Latin i Eurovision Song Contest

**Latin i Eurovision Song Contest** gjev oversyn over nytta av latin i Eurovision Song Contest. Den fyrste gongen ein song med latin tekst vart framført i Eurovision Song Contest var i 2022 då Konstrakta representerte Serbia med «In corpore sano». Tittelen til det albanske bidraget i 2012, «Suus» av Rona Nishliu, er skriven på latin, men hadde ikkje latin tekst i sjølve songen. Av landa som kan delta er latin offentleg språk i Vatikanstaten.

## Bidrag

## Sjå òg
* Latin i Junior Eurovision Song Contest

## Kjelder
* Informasjon om dei ulike bidraga er henta frå Engelsk Wikipedia.
Haubits

[mini|[Russland|Russiske haubitsar frå først på 1800-talet.]]

**Haubits** eller **haubitser** er nemninga for eit kanonliknande militært våpen med eit etter måten stutt røyr i høve til kanonen. Til dels vert nemningane mortar og haubits nytta om kvarandre om den same typen våpen. Men til skilnad frå både mortarar og feltkanonar er haubitsen kjenneteikna ved vanlegvis å kunne skyte i både steile og mindre steile vinklar, det vil seie i vinklar både over og under 45 gradar i høve til horisontalen. Haubitsen kan soleis skyte ut prosjektil i ei høg og krum bane for å råke mål attom slike hindringar som åsar og høgdedrag eller bygningar,  eller i lågare baner beinveges mot mål som mannskapet kan sjå.

Moderne haubitsar har rekylmekanismar som tek opp dei attoverretta kreftene under avfyringa, og dei kan ladast bakfrå med ulik mengd ammunisjon, avpassa etter den rekkevidda som er ynskeleg i det aktuelle høvet. Det vanlege kaliberet er mellom 75 og 240 millimeter, og rekkevidda kan vere opptil 30 kilometer. Våpena er gjerne utstyrte med hjul som gjer at dei kan dragast etter lastebilar når dei skal transporterast. Somme typar av moderne haubitsar kan vere utstyrt med eigen motor som gjer dei sjølvgåande i terrenget, og kan dessutan vere pansra.

## Sjå òg
*Artilleri

## Kjelder
### Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
Granskeren

***Granskeren*** var eit norsk tidsskrift som kom ut i tida 1840&ndash;1843. Bladet vart skipa av Ludvig Kristensen Daa, som på denne tida også var statsrevisor. Det var boktrykkar Johan Jørgen Krohn som gav ut bladet, medan Daa var redaktør og skipa bladet for at det skulle vere eit talerøyr for opposisjonen. Her uttalte Daa seg frimodig og nådelaust, og fekk fleire rettsprosessar på nakken. Spesielt førte verksemda til brot med venen Henrik Wergeland.

Seinare redigerte Daa *[[Den norske tilskuer]]*, som kan reknast som ei vidarføring av *Granskeren*.
Nordsamisk i Eurovision Song Contest

**Nordsamisk i Eurovision Song Contest** gjev oversyn over bruken av det nordsamiske språket i Eurovision Song Contest. Den fyrste og førebels einaste gongen ein song på nordsamisk har vorte framført i Eurovision Song Contest var i 1980 då Sverre Kjelsberg og Mattis Hætta representerte Noreg med «Sámiid Ædnan». Av landa som kan delta er nordsamisk offisielt språk i Kautokeino, Karasjok, Nesseby, Tana, Porsanger og Kåfjord i Noreg og Enontekiö, Utsjoki og Inari i Finland.

## Bidrag

## Kjelder

* Informasjon om dei ulike bidraga er henta frå Engelsk Wikipedia.
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:List of languages in the Eurovision Song Contest|List of languages in the Eurovision Song Contest]]» frå ,  den 29. mars 2013.*
Kunstige språk i Eurovision Song Contest

**Kunstige språk i Eurovision Song Contest** gjev oversyn over bruken av ulike kunstige språk i Eurovision Song Contest. Den fyrste gongen ein song vart framført på eit kunstig språk i Eurovision Song Contest var i 2003 då Belgia deltok med «Sanomi» av Urban Trad. Sidan den gong har to land delteke med til saman tre ulike bidrag som har vorte framført på eit kunstig språk; to frå Belgia og eitt frå Nederland. 

## Bidrag

## Sjå òg
* Kunstige språk i Junior Eurovision Song Contest

## Kjelder
* Informasjon om dei ulike bidraga er henta frå Engelsk Wikipedia.

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:List of languages in the Eurovision Song Contest|List of languages in the Eurovision Song Contest]]» frå ,  den 30. mars 2013.*
Jonas Collett

**Jonas Collett** () var ein norsk embetsmann og statsråd, og ein av dei som sette eit sterkt preg på statsforvaltninga i Noreg i si samtid.

## Bakgrunn og familie

Collett var son av kammerråd Johan Collett (1734–1806) og Else Elisabeth Ramus Jensen (1746–88), bror av Peter Collett (1767–1823) og eidsvollsmannen Johan Collett. Faren var eigar av godset Rønnebæksholm på Sjælland, men solgte det i 1777 og familien flytta til København. Collett studerte ved Københavns Universitet og vart cand.jur. i 1793.

## Karriere
I 1795 vart han utnemnd til fut i Numedal og Sandsvær og kom til Kongsberg året etter. Han vart konstituert amtmann i Buskeruds amt i 1813-14. I 1814 deltok han på stormannsmøtet på Eidsvoll den 16. februar. Saman med Niels Aall leia han forhandlingane med den svenske generalen Magnus Björnstjerna som resulterte i Mossekonvensjonen.

Frå 1814 og framover hadde han ei rad sentrale roller i den norske forvaltninga og regjeringa og han vart formann for regjeringa - førstestatsråd - i 1822. 

## Dekorasjonar
Collett vart tildelt Dannebrogordenen i 1809. I 1815 fekk han Nordstjerneordenen og vart
kommandør av denne ordenen i samband med kroninga av Karl III Johan i 1818. I 1825 vart han utnemnd til Serafimerridder.

## Referansar

__NOTOC__
Kamla Persad-Bissessar

**Kamla Persad-Bissessar** () er ein trinidadisk politikar. Ho var statsminister for Trinidad og Tobago frå 2010 til 2015, som den første kvinna i stillinga.

## Bakgrunn
Kamla Persad-Bissessa har utdanning i jus og utdanningsvitskap frå respektive University of the West Indies, Norwood Technical College og Hugh Wooding Law School. I tillegg har ho ein mastergrad innan forretningsadministrasjon frå eit universitet på Trinidad. Både i studietida og seinare har ho jobba med undervisning og drive sosialt arbeid, men etter seks år med undervisning vart ho fulltidsadvokat.

Ho har vore parlamentsmedlem for United National Congress sidan 1995 og site som både utdanningsminister og justisminister i perioden 1995-2001. 26. april 2006 vart Persad-Bissessar som første kvinne utnemnd til leiar for opposisjonen.

Etter at partiet hennar vann valet i 2010 vart ho statsminister i republikken, også dette som første kvinne. I 2010 sat ho også som formann i Det britiske samveldet. Same året vart ho partileiar i United National Congress; ei stilling ho framleis held (2016).

## Kjelder

* Offisiell nettside for statsministerkontoret i Trinidad og Tobago (engelsk) 
* Biografi hjå nettsidene til parlamentet i Trinidad og Tobago (engelsk)
Montenegrinsk i Eurovision Song Contest

**Montenegrinsk i Eurovision Song Contest** gjev oversyn over bruken av det montenegrinske språket i Eurovision Song Contest. Fyrste gongen ein song på montenegrinsk vart framført i Eurovision Song Contest var i 2005 då No Name representerte Serbia og Montenegro med «Zauvijek moja». Sidan den gong har to land delteke med til saman sju ulike bidrag som har vorte framførte på montenegrinsk; seks frå Montenegro og eitt frå Serbia og Montenegro. Av landa som kan delta er montenegrinsk offisielt språk i Montenegro.

## Bidrag

## Sjå òg
* Montenegrinsk i Junior Eurovision Song Contest
* Serbokroatisk i Eurovision Song Contest

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Montenegrinsk i Eurovision Song Contest|Montenegrinsk i Eurovision Song Contest]]» frå ,  den 30. mars 2013 tittel=List of languages in the Eurovision Song Contest.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
*** Informasjon om dei ulike bidraga er henta frå Engelsk Wikipedia.
Ann Kristin Aarønes

**Ann Kristin Aarønes** (), med kallenamnet «Anka», er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Ålesund. Ho vart både verdsmeister og europameister med Noreg, og vann OL-bronse i 1996. Mellom 1993 og 2000 vann ho seks cupmeisterskap og fem seriemeisterskap med Trondheims-Ørn. Aarønes spela 111 landskampar for Noreg i tida 1990-99, og skåra 60 mål.

Sidan byrjinga av 2000-talet har ho arbeidd i Aalesunds Fotballklubb.

### Klubbspel
Aarønes sitt spela i yngre år for Spjelkavik Idrettslag, ein klubb som i 1991 rykte opp frå 2. divisjon. Året etter debuterte ho i toppdivisjonen, etter å ha spela sin 12. landskamp. Aarønes vart toppskårar for laget med 12 mål, over halvparten av seriemåla til Spjelkavik.

Spjelkavik rykte ned, og Aarønes melde overgang til Trondheims-Ørn. Der var ho i sin fyrste sesong den nest mest-skårande spelaren med 19 mål, sju mål bak lagkamerat Randi Leinan. Sesongen vart krona med at klubben vann cupgullet det året, med Aarønes på laget. Aarønes var med på å vinne serien og cupen fem gongar kvar i dei neste sju åra ho spela for Trondheims-Ørn. Alle desse åra hadde ho ei sentral rolle i laget, og var ofte avgjerande for at klubben er norsk kvinnefotballs mest meritterte. Ho er utnemnd til æresmedlem i klubben.

I 2000 reiste Aarønes til USA og spela ein sesong for proff-klubben New York Power. Ho la deretter opp.

### Landslagsspel
Aarønes debuterte for Noregs landslag den 2. september 1990. Både i debutkampen mot England og den neste, mot Ungarn, var ho innbyttar, men i sin tredje landskamp, mot Danmark, spela ho frå start, og skåra sitt første mål. Ho kom ikkje med i VM-troppen 1991, men var fast på landslaget frå 1992.

Aarønes var i 1993 med til Italia og finalespel i europameisterskapen. Noreg hadde kvalifisert seg til semifinalane, mellom anna med å slå ut Tyskland. Etter 1-0 over Danmark i semifinalen møtte Noreg vertsnasjonen Italia. På stadion i Cesena vart det norsk siger 1-0. Aarønes spela begge kampane, og vann dermed si fyrste meisterskapsmedalje.

I 1995 var Aarønes ein av dei sentrale spelarane for Noreg under verdsmeisterskapen i Sverige. Ho skåra to mål i opningskampen mot Nigeria og tre mot Canada i gruppespelet. Noreg vann alle tre kampane i gruppespelet, og gjekk vidare til kvartfinale. Noreg sigr også i kvartfinalen mot Danmark, og møtte favorittane USA i semifinalen. Aarønes skåra det einaste målet i kampen mot USA. Tyskland var motstandar i finalen, og vart slått 2-0 etter to raske mål på slutten av fyrste omgangen. Aarønes var toppskårar i turneringa med seks mål, og vann dermed *Gullskoen*.

Året etter kom Aarønes og resten av landslaget til semifinalespel i OL i Atlanta. Der vart det tap mot USA, men Noreg vann til gjengjeld bronsefinalen mot Brasil etter to kjappe mål av Aarønes.

Aarønes var også med på å vinne samtlege fire sigrar Noreg har oppnådd i Algarve Cup. Ho la opp som landslagsspelar i 1999.

### Merittar
*VM-gull 1995 for Noreg
*EM-gull 1993 for Noreg
*OL-bronse 1996 for Noreg
*Seriemeister 1994, 1995, 1996, 1997 og 2000 med Trondheims-Ørn
*NM-gull 1993, 1994, 1996, 1997, 1998 og 1999 med Trondheims-Ørn

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar
Serbokroatisk i Eurovision Song Contest

**Serbokroatisk i Eurovision Song Contest** gjev oversyn over bruken av det serbokroatiske språket i Eurovision Song Contest. Fyrste gongen ein song på serbokroatisk vart framført i Eurovision Song Contest var i 1961 då Ljiljana Petrović debuterte for Jugoslavia med «Neke davne zvezde». Sidan den gong har tre land delteke med til saman 25 ulike bidrag som har vorte framført på serbokroatisk; 23 frå Jugoslavia, eitt frå Noreg og eitt frå Bulgaria. Jugoslavia har i tillegg vunne tevlinga éin gong med ein song framført på serbokroatisk. Ingen av dei noverande landa som kan delta har serbokroatisk som offentleg språk, men serbokroatisk var offisielt språk i Jugoslavia før landet vart oppløyst. Språket er no offisielt i Serbia som serbisk, Kroatia som kroatisk, Bosnia-Hercegovina som bosnisk, serbisk og kroatisk og i Montenegro som montenegrinsk.

## Bidrag

## Sjå òg
* Serbisk i Eurovision Song Contest
* Bosnisk i Eurovision Song Contest
* Kroatisk i Eurovision Song Contest
* Montenegrinsk i Eurovision Song Contest

## Kjelder
* Informasjon om dei ulike bidraga er henta frå Engelsk Wikipedia.
Lydia Cappolicchio

**Paola Lydia Cappolicchio** () er ein svensk journalist og programleiar. Ho har italiensk far og slovensk mor.

## Eurovision Song Contest 1992
Saman med Harald Treutiger var ho programleiar for Eurovision Song Contest 1992 i Malmö i Sverige.
 
## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lydia Cappolicchio|Lydia Cappolicchio]]» frå ,  den 31. mars 2013.*  

## Fotnotar
Eveline Widmer-Schlumpf

**Eveline Widmer-Schlumpf** () er ein sveitsisk jurist og politikar frå Felsberg i kantonen Graubünden. Ho var medlem av Det sveitsiske forbundsrådet frå 2008 til 2015. I 2012 var ho forbundspresident i Sveits, og frå 2010 til 2015 var ho finansminister i Sveits. Frå 2008 var homedlem av *Borgarleg-demokratisk Parti* (BDP), tidlegare representerte ho *Sveits Folkeparti* (SVP).

### Liv og gjerning
Widmer-Schlumpf var medlem av storrådet i Graubunden frå 1994 til 1998. 15. mars 1998 vart ho, som den fyrste kvinna, vald inn i regjeringsrådet for Graubünden, og tok sete som finans- og militærminister. Mellom 2001 og 2005 var ho tidvis president for storrådet, etter innarbeidde turnusar.

Ved valet til nytt forbundsråd i Sveits, 12. desember 2007, slo Widmer-Schrumpf overraskande ut Sveits Folkeparti sin offisielle kandidat; Christian Blocher. Med 125 røyster mot 115 i andre valomgang fekk ho plass i forbundsrådet. Leiinga i SVP kravde at Widmer-Schlumpf skulle trekke seg, ettersom ho ikkje var vald med støtte frå sitt eige parti. Straks ho aksepterte valet, vart ho nekta tilgang til SVP-møta. Den 2. april 2008 bad SVP-leiinga henne omgåande å trå tilbake frå storrådet og forlate partiet. Sidan ho ikkje kunne ekskluderast, i Sveits er politikarane medlem av kantonale partiorganisasjonar, vart heile partiorganisasjonen til SVP i Graubünden ekskludert den 1. juni. Hausten 2008 danna det tidlegare SVP i Graubünden, det nye partiet BDP, saman med SVP-fraksjonen i kantonen Bern.

Widmer-Schlumpf var medlem av forbundsrådet i Sveits frå 1. januar 2008. Ho var justisminister frå ho kom med i forbudsrådet, fram til og med 31. oktober 2010. Den 1. november 2010 tok ho over som landets finansminister. Widmer-Sclumpf var så forbundsrådet sin visepresident gjennom 2011, og vart vald til president den 14. desember. Året 2012 var Widmer-Schlumpf forbundspresident.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Eveline Widmer-Schlumpf|Eveline Widmer-Schlumpf]]» frå ,  den 31. mars 2013.*
Carme-gruppa

**Carme-gruppa** er ei gruppe jupitermånar som truleg har sams opphav. Jupitermånen Carme har gjeve opphav til namnet på gruppa, og er den største medlemen av henne. Alle månane i gruppa har retrograde banar. Alle månane er òg ljosraude, bortsett frå Kalyke som er mykje raudare enn resten.

Det er er truleg Carme som er opphavet til gruppa, der dei 16 andre medlemene av gruppa er bitar som vart slegne av Carme under ein kollisjon med eit anna objekt. Carme sjølv var truleg ein D-type-asteroide, og kollisjonen kan ha hendt både før eller etter at han vart fanga inn av Jupiter.

Desse månane vert rekna til gruppa:

* Herse
* S/2003 J 10
* Pasithee
* Chaldene
* Arche
* Isonoe
* Erinome
* Kale
* Aitne
* Taygete
* S/2003 J 9
* Carme
* S/2003 J 5
* S/2003 J 19
* Kalyke
* Eukelade
* Kallichore

## Kjelder
* «Carme: Overview»  - NASA Solar System Exploration
Gammalsaksisk

**Gammalsaksisk** (tysk *altsächsisch*) omfattar dei germanske språka om var i bruk i dei gamle busetnadsområda til saksarane og anglarane frå dei første skriftlege overleveringane til tidleg mellomalder.

## Omgrep
*Gammalnedertysk* og *gammalsaksisk* har til vanleg same tyding, men omgrepet *gammalnedertysk* har den ulempa at det òg blir nytta som samleomgrep for gammalsaksisk og gammalnederlandsk (gammalnederfrankisk).

## Historikk
Gammalsaksisk og angelsaksisk skilde lag allereie på 400-talet og språket til dei engelske anglarane og saksarane blir til vanleg ikkje rekna som tilhøyrande gammalnedertysk. Utviklinga av nedertysk i dei austfrankiske områda, seinare Det tysk-romerske riket, blei etter Karl den stores erobring og tvangsomvending sterkt påverka av høgtyske dialektar.

## Nærskylde språk
Gammalengelsk og gammalfrisisk ligg ganske nært gammalsaksisk og dei tre språka blir slått saman i omgrepet nordsjøgermansk. Andre nærskylde språk er gammalnederlandsk og gammalhøgtysk.

Det moderne nedertyske språket, plattysk, er etterkommar etter gammalnedertysk.

## Utbreiing
Utbreiingsområdet til det gammalnedertyske språket på 800-talet er ikkje godt dokumentert, men omfatta hovudsakleg dagens Niedersachsen, Westfalen, Lippe og Ostfalen, inkludert områda på den orografisk venstre sida av Elben om lag frå Halle til Magdeburg.

I sør gjekk språkgrensa mot frankisk språk, og dermed gammalhøgtysk, langs ei linje frå Merseburg, Göttingen, nordvest for Kassel, Korbach til Sauerland og Ruhrområdet. Dermed høyrer også  den nordvestlege delen av Hessen til det gammalsaksiske språkområdet.

Takk vere den blømande hanseatiske handelen utvikla gammalnedertysk seg til eit skrift- og forretningsspråk.

## Kjelder til språket
Det finst berre få kjelder til gammalsaksiske og gammalnederlandske språk. Døme er dåpsdokument som saksarar måtte framseie til Karl den store og framfor alt i det store episke verket Heliand. Dei fåtallige andre kjeldene er stort sett omsetjingar frå latin, og difor med avgrensa vokabular. Mange av kjeldene er oppteikna av frankarar og bayarar med lite kjennskap til saksiske språk. Kjeldematerialet for det nærskylde angelsaksisk er langt rikare, til dømes gjennom Beowulf-eposet.

## Språkdøme
Språkprøve frå Heliand; avsnittet er ein episk gjenfortelling av opningsversa i 2. kapittel av Lukasevangeliet, dvs *«I dei dagane lét keisar Augustus lysa ut at det skulle takast manntal over heile verda»* osb:

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* ''altsächsisch'' Wiktionary
* Høyr språket i Heliand 
* Gerhard Köbler: ''Altsächsisches Wörterbuch'', (3. opplag) 2000ff.
Pasifaë-gruppa

**Pasifaë-gruppa** er ei gruppe jupitermånar som truleg har sams opphav. Jupitermånen Pasifaë har gjeve opphav til namnet på gruppa, og er den største medlemen av henne. Alle månane i gruppa har retrograde banar. Det er større uvisse kring medlemskapen til alle månane i gruppa enn for andre grupper jupitermånar. Dette sidan letene til månane ymsar mykje; frå grått til raudt, og dessutan ymsar dei når det kjem til eksentrisitet og banehelling. Særskilt trur ein at Sinope kan vera ein uavhengig asteroide.

Det er er truleg Pasifaë som er opphavet til gruppa, der dei andre medlemene av gruppa er bitar som vart slegne av Pasifaë under ein kollisjon med eit anna objekt. Pasifaë sjølv var truleg ein asteroide som vart fanga inn av Jupiter.

Desse månane vert rekna til gruppa:

* Eurydome
* S/2003 J 23
* Hegemone
* Pasifaë
* Sponde
* Cyllene
* Megaclite
* S/2003 J 4
* Callirrhoe
* Sinope
* Autonoe
* Aoede
* S/2011 J 2
* S/2010 J 1
* Kore

## Kjelder
* «Pasiphae: Overview»  - NASA Solar System Exploration
Doris Leuthard

**Doris Leuthard** () er ein sveitsisk politikar og jurist frå Merenschwand i kantonen Aargau. Ho har sidan 1. august 2006 vore medlem av forbundsrådet i Sveits, og var forbundspresident i  2010 og 2017. Frå 1. november 2010 var ho leiar av Miljø-, transport-, energi- og samferdsledepartementet.

## Liv og gjerning
Leuthard sat mellom 1999 og 2006 i den sveitsiske nasjonalforsamlinga, der ho dei to siste åra var partileiar for Kristelegdemokratane (CVD/PDC/PPD/PCD). Den 14. juni 2006 vart ho vald inn i forbundsrådet, som etterfylgjar til Joseph Deiss med 133 av 234 gyldige røyster. Ho vart dermed den 109 medlemen av forbundsrådet sidan 1848, og den femte kvinna. I og med at Leuthard vart vald, gjekk ein vekk frå ein lang praksis med å velje nokon frå same språkgruppa til etterfylgjar, då Deiss er fransktalande og Leuthard tysktalande. 

Leuthard tiltredde som økonomiminister då ho vart medlem av forbundsrådet. I 2009 var ho visepresident i rådet, og i 2010 var ho forbundspresident. Den 1. november 2010 tok ho over leiinga for Miljø-, transport-, energi- og kommunikasjonsdepartementet etter at Moritz Leuenberger hadde gått av.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Doris Leuthard|Doris Leuthard]]» frå ,  den 31. mars 2013.*
Løpar

**Laupar** eller **løpar** kan visa til:

* Nokon som driv med lauping eller springing
** Ein person som tek del i eit løp
*Eit langt, smalt teppe eller duk
*Sjakkbrikka løpar