open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Feistein fyrstasjon

**Feistein fyr** er eit fyr i Klepp kommune på Jæren. Fyret ligg på ein holme ved Jærens rev, og utanfor Borestranda og Selestranda. Feistein fyr vart oppretta i støypejern i 1859. Det vart automatisert og avfolka i 1989, og er freda som kulturminne.

Den franske fyrlampen frå 1914 er framleis i drift. Delar av diafonen og eit eldre klippapparat er bevart. Ved fyret ligg maskinhus og oljetankar, bustad, uthus, og tufter etter tidlegare bustader, uthus og naust. I tillegg tilå vere verna som kulturminne inngår fyrstasjonen i Jærstrendene landskapsvernområde etter lov om naturvern. 

## Sjå òg
* Fyr i Noreg
* Fyrstasjonar i drift i Noreg

## Bakgrunnsstoff
* borestrand.no  om Feistein fyr
*

## Kjelder
* 
*
Maestro

***Maestro*** er det italienske ordet for «meister» og blir særleg brukt innan musikkliv om ein dirigent, komponist eller musikklærar.

Maestro kan òg visa til:

* *[[Maestro av Kaizers Orchestra]]*, eit musikkalbum
* Maestro, eit debetkort utgjeve av Mastercard
Jóannes Eidesgaard

**Jóannes Dan Eidesgaard** () er ein færøysk politikar, og var lagmann (regjeringssjef) på Færøyane frå 4. februar 2004 til 26. september 2008. Eidesgaard representerer det sosialdemokratiske partiet Javnaðarflokkurin, som han har leidd sidan 1996.

## Bakgrunnsstoff
Vaira Vīķe-Freiberga

**Vaira Vīķe-Freiberga** () er ein latvisk politikar, og var president i Latvia frå juni 1999 til juli 2007. Ho var den første kvinnelege presidenten i Latvia. 

Vīķe-Freiberga var fødd i Riga. Ho forlet Latvia som flyktning saman med familien i 1945 og vende attende i 1998. Då ho vart vald som president i 1999 hadde ho ikkje tilknyting til noko politisk parti. Ho vart gjenvald i 2003.

Vīķe-Freiberga vart i 2000 tildelt storkrossen av St. Olavs Orden.
Hans Enoksen

**Hans Enoksen** () var ein grønlandsk politikar, og landsstyreformann (regjeringssjef) på Grønland frå 2002 til 2009. Han representerte det sosialdemokratiske partiet Siumut.
Illustrert Vitenskap

***Illustrert vitenskap*** er eit populærvitskapleg tidsskrift som vert utgjeve av Bonnier Publications International i Noreg, Danmark, Sverige, Finland, Tyskland, Hellas, Island, USA, Nederland, Latvia, Litauen, Estland, Slovenia og Australia.

Bladet vart starta i 1984 og er det største tidsskriftet i Norden om vitskap, natur og teknologi. Ettersom *Illustrert vitenskap* vert skrive av journalistar og ikkje av forskarar, har mange kritisert faktainnhaldet i bladet.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Norsk nettstad 
* Svensk nettstad
* Dansk nettstad
Aigars Kalvītis

**Aigars Kalvītis** () frå Riga) er ein latvisk politikar, og statsminister i Latvia frå 2. desember 2004 til 20. desember 2007. Han representerer det konservative partiet Tautas Partija (*Folkepartiet*).
Valdas Adamkus

**Valdas Adamkus** () er ein litauisk politikar og var president i Litauen i to periodar, frå 1998 til 2003 og frå 2004 til 2009. Den andre presidentperioden hans begynte 12. juli 2004, etter at han fekk 52 % av røystene i andre valomgang ved presidentvalet i juni same år.

Adamkus var fødd i Kaunas. Han flykta frå Litauen etter den andre verdskrigen og budde i USA frå 1949 til 1997. I USA var han republikanar. Han stilte til val ved presidentvalet i Litauen i 1998 og vann, som uavhengig kandidat. I 2003 vart han slått av Rolandas Paksas, men då han vart avsett året etter vann Adamkus det nye presidentvalet i juni 2004.

Adamkus vart i 1998 tildelt storkors av St. Olavs Orden.

## Bakgrunnsstoff
* www.president.lt/en 
* www.youtube.com/spaudostarnyba
Gediminas Kirkilas

**Gediminas Kirkilas** ()  var ein litauisk politikar som var statsminister i Litauen frå  4. juli 2006 til 9. desember 2008. Han representerte *Litauens sosialdemokratiske parti* (Lietuvos socialdemokratų partija). Han var òg forsvarsminister.
Jarosław Kaczyński

**Jarosław Aleksander Kaczyński**  () er ein polsk politikar, og var statsminister i Polen frå 14. juli 2006 til 16. november 2007. Han representerer det konservative partiet Prawo i Sprawiedliwość (*Lov og rettferd*). Han er tvillingbror til presidenten, Lech Kaczyński.
Homage to Catalonia

***Homage to Catalonia***, kalla ***Hyllest til [[Catalonia]]*** på norsk, er ei bok frå 1938 av George Orwell som handlar om opplevingar forfattaren hadde under den spanske borgarkrigen. 

På slutten av året 1936 kom Orwell som avisreporter til Barcelona, for å skrive reportasjar om den spanske borgarkrigen. Medriven av den revolusjonære stemninga i byen, slutta han seg til det venstresosialistiske partiet POUM, og slost ved fronten i deira milits mot fascistane. 

Tilhøva ved fronten var dårlege. Den verste fienden var ofte kulde, lus og dårlege gamle våpen. Men trass i dårleg utstyr var kampviljen til dei spanske antifascistane, for det meste arbeidarar og ungdom, ubroten. «Fascistane skal ikkje komma gjennom, den sosialistiske revolusjonen skal førast vidare. Den spanske borgarkrigen er ein krig mellom verdssyn.» 

Då Orwell sidan må sjå på at stalinistiske krefter faktisk går imot revolusjonen og sjaltar ut andre sosialistiske krefter, blir han ein bestemt motstandar av den kommunistiske lina, og ein endå sterkare sympatisør med anarkistane og dei såkalla trotskistane i POUM (Trotskij tok for øvrig avstand frå POUM sin politikk, og meinte han var for moderat og samarbeidsvillig i høve til delstatsregjeringa i Catalonia).

*Homage to Catalonia* er ei av dei viktigaste og mest rørande skildringane av den spanske borgarkrigen, og særleg den *dobbelte* borgarkrigen: Antifascistar mot fascistar, stalinistar og borgarlege republikanarar mot anarkistar og POUM-medlemmer. 

## Sjå au
* *[[For Whom the Bell Tolls]]* (*Klokkene ringer for deg*) av Ernest Hemingway

## Bakgrunnsstoff
*''Homage to Catalonia'' i original engelskspråkleg versjon ved george-orwell.org
Guernica

**Guernica** (baskisk *Gernika*), er ein by i Baskarland, nord i Spania. Byen vart særleg kjend under den spanske borgarkrigen, då byen den 26. april 1937 vart utsett for bombing av den tyske *kondordivisjonen* frå Luftwaffe. Tusentals menneske omkom. 

Pablo Picasso har skildra hendinga i form av eit mykje omtala måleri. Måleriet Guernica finst på Museo Reina Sofía i den spanske hovudstaden Madrid. Ein reproduksjon av måleriet finst i dei sameinte nasjonane sitt hovudbygg i New York. Måleriet som vert kalla *Guernica* er 3,45 x 7,7 meter.
José Luis Rodríguez Zapatero

**José Luis Rodríguez Zapatero** () er ein spansk politikar for det sosialdemokratiske Partido Socialista Obrero Español (*Det spanske sosialistiske arbeidarpartiet*). Han varstatsminister i Spania etter parlamentsvalet 14. mars 2004 og fram til 21. desember 2011.

## Bakgrunnsstoff
Dominique de Villepin

**Dominique de Villepin** () er ein fransk politikar som var statsminister i Frankrike frå 2005 til 2007. Han representerer det konservative partiet Union pour un mouvement populaire (UMP, 'Unionen for ei folkerørsle') som før 2002 heitte Rassemblement pour la République (RPR).

Dominique Marie François René Galouzeau de Villepin er fødd i Rabat i Marokko som son av ein diplomaten og senatoren Xavier de Villepin og kona Yvonne Hétier. Han studerte ved École nationale d'administration og Institut d'études politiques de Paris, og hadde ein kortvarig diplomatisk karriere.

På 1980-talet blei han kjend med Jacques Chirac og blei etterkvart ein nær rådgjevar. I 2002 blei han utnemnd til utanriksminister og i 2004 blei han innanriksminister. 31. mai 2005 blei han statsminister etter Jean-Pierre Raffarin. Han gjekk av som statsminister 17. mai 2007 etter demonstrasjonar mot nye arbeidslovar han ville innføra og den andre Clearstream-saka. De Villepin har aldri vore folkevald til noko verv.

19. juni 2010 offentleggjorde de Villepin grunnlegginga av eit nytt parti, *République solidaire*. Han blei likevel også verande i UMP.

De Villepin er også forfattar, og har skrive diktsamlingar og historiebøker.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Dominique de Villepin|Dominique de Villepin]]» frå , den 13. desember 2010.*
Beatrix av Nederland

**Beatrix** () er tidlegare dronning av Nederland med titlane prinsesse av Nederland, prinsesse av Oranje-Nassau og prinsesse av Lippe-Biesterfeld. Ho er dotter av dronning Juliana av Nederland (av huset Mecklenburg-Schwerin) og prins Bernhard zur Lippe-Biesterfeld. Hennar fulle namn er Beatrix Wilhelmina Armgard van Oranje-Nassau, sidan det er tradisjon for at medlemene av kongehuset i Nederland brukar dette etternamnet, sjølv om det er lenge sidan trona passerte til andre slekter. Ho høyrer til fyrstehuset Lippe. Ho var den fyrste nederlandske dronninga ved namn Beatrix. 

28. januar 2013 kunngjorde Beatrix at ho ville abdisere til fordel for sonen, kronprins Willem-Alexander, den 30. april.

Beatrix vart i 1964 tildelt storkrossen med kjede av St. Olavs Orden.

## Kulturell påverknad
Ei rekkje anlegg i Nederland og resten av verda er oppkalla etter dronning Beatrix. Mellom anna:
* Streekziekenhuis Koningin Beatrix, regionalt sjukehus i Beatrixpark i Nederland
* Dronning Beatrix internasjonale lufthamn på Aruba
* Reina Beatrix School på Aruba
* Queen Beatrix Hospital Medical Center på Sint Eustatius i Nederland
* Queen Beatrix Chair in Dutch Studies ved University of California, Berkeley i USA
* Queen Beatrix Nursing Home i Albion Park Rail i Australia

## Galleri
;Beatrix av Nederland

Royal Monogram of Queen Beatrix of the Netherlands.svg|Dronning Beatrix monogram
Beatrix of the Netherlands Signature.svg|Dronning Beatrix signatur
Staatsbezoek Japans kroonprinselijk paar.jpg|Kronprinsesse Beatrix (no Dronning Beatrix), Kronprins Akihito (no Keisar Akihito), Dronning Juliana (død), Kronprinsesse Michiko (no Keiserinne Michiko) og Prins Claus (død), 5. oktober 1979
Vladimir Putin in the Netherlands 1 November 2005-16.jpg|Vladimir Putin og Dronning Beatrix, 1. november 2005
Koningin Beatrix in Roombeek - foto door Arie.jpg|Dronning Beatrix, 22. april 2008
Royal guest Wedding Victoria.jpg|Kronprins Frederik, Kronprins Willem-Alexander, Kronprinsesse Mary, Kronprinsesse Maxima, Kronprinsesse Mette-Marit og Dronning Beatrix under bryllaupet til Kronprinsesse Victoria og Daniel Westling (no Prins Daniel), 19. juni 2010


## Referansar
José Sócrates

**José Sócrates Carvalho Pinto de Sousa** () er ein portugisisk politikar, som var statsminister i Portugal frå 12. mars 2005 til 21. juni 2011. Han representerte det sosialdemokratiske Partido Socialista (*Sosialistpartiet*).
Partido Socialista Obrero Español

**Partido Socialista Obrero Español** (**PSOE**)- på norsk Det spanske sosialistiske arbeidarpartiet - er eit politisk parti i Spania. Det vart skipa 2. mai 1879 som *Partido Socialista del Trabajo* (Sosialistisk Arbeidsparti) og omdøypt til sitt noverande namn i 1888. PSOE reknar seg i dag som eit sosialdemokratisk parti. Leiar i PSOE har sidan 2016 vore Pedro Sánchez.  

Partiet var mellom regjeringspartia i folkefront-regjeringa (1936-1939), men vart forbode under Franco-diktaturet, og arbeidde då illegalt. Partiet vart nystarta i 1974, og etter at partia vart lovlege i 1976, vart Felipe González leiar. I 1979 gjekk partiet bort frå mykje av det marxistiske tankegodset dei delvis hadde hatt, og utvikla seg sidan i såkalla moderat leid (Sosialdemokrati). Partiet er for spansk medlemskap i NATO og EU. På den andre sida trekte dei straks dei spanske soldatane ut av Irak etter dei vann valet i 2004. 

PSOE skipa regjering første gongen (etter borgarkrigen og diktaturet) i 1982 og hadde statsministeren uavbrote fram til 1996. Valet i 2004 fann stad kort etter terrorangrepet mot toga i Madrid, og det konservative regjeringspartiet tapte stort etter å ha loge for veljarane om kven som stod attom. 16. april 2004 vart Zapatero vald til statsminister av det spanske parlamentet. 

Korrupsjonsskandalar i det konservative partiet førte til at PSOE vann valget i 2019. Pedro Sánchez vart statsminister i januar 2020. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* PSOE på nett
Izquierda Unida

**Izquierda Unida** (**IU** - *Det sameinte venstre*) er eit politisk parti i Spania. Det var opphavleg ein rein partiallianse, skipa i 1986 med Det spanske kommunistpartiet (PCE) i brodden. Viktigaste krafta innan IU er framleis PCE, men fleire venstresosialistiske grupper er au med, somme av dei regionale - som *Esquerra Unida i Alternativa* i Catalunya og *Ezker Batua* i Baskarland. Ved valet i 2004 fekk IU ca 5 % av stemmene, men har borgarmeisteren i Cordoba og fleirtal i bystyret i Carmona i Andalusia. 

## Bakgrunnsstoff
*
* Nettstaden til Ezker Batua
Spanias kommunistiske parti

**Spanias Kommunistiske Parti** (**Partido Comunista de España** - **PCE**) er det tredje største partiet i Spania. Det er den sterkaste krafta innanfor venstrepartiet Izquierda Unida, og er historisk forbunde med den største fagorganisasjonen i landet i nyare tid, *Comisiones Obreras* (CC.OO.).

Det første kommunistpartiet i Spania vart skipa 15. april 1920, og sprang ut av ungdomsorganisasjonen til sosialistpartiet PSOE. 13. april 1921 skipa så ein Komintern-vennleg fløy av PSOE endå eit kommunistparti. PSOE gjekk elles med i Wiener-internasjonalen. 

PCE vart så skipa 14. november 1921 ved at dei to kommunistpartia gjekk saman, og det sameinte partiet vart medlem i Komintern. Partiet leid mykje av forfølginga under diktaturet til general Primo de Rivera (1923-1930). Under folkefrontregjeringa og den spanske borgarkrigen 1936-1939 hadde PCE stor innverknad etter kvart som regjeringa vart avhengig av sovjetisk våpenhjelp. 

På 1970-talet var PCE under leiaren Santiago Carillo med å utvikle eurokommunismen, ein meir moderne og demokratisk reformkommunisme/venstresosialisme som au prega bl.a. Det italienske kommunistpartiet. 

Ungdomsorganisasjonen til PCE er *Unión de Juventudes Comunistas de España* (Forbundet av kommunistisk ungdom i Spania). PCE gir ut avisa *Mundo Obrero* (Arbeidar-verda). 

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til PCE
Agurk

**Agurk** er ein plante i graskarfamilien. Bæret til agurken blir brukt som grønsak, og agurk har vore kulturplante i India i minst tre tusen år. Han kom til Noreg på 1660-talet. Agurken er som regel grøn og blir eten rå eller sylta. 

## Skildring
Agurkplanten har gule blomar og store blad. Agurkfruktene har ei noko krumma sylinderform og kan bli frå 10 til 60 cm lange.

## Bruk
Agurk blir ofte delt i skiver eller terningar og brukt i agurksalat eller som del av ein annan salat. Ein kan òg bruka han som pålegg eller anna slag tilhøyr. 

### Næringsinnhald
Heile 96 % av agurken er vatn, og han gjev difor mindre næring enn mange andre frukter. Fersk agurk er likevel ei god kjelde for C-vitamin, K-vitamin og kalium. Sylteagurk inneheld endå mindre næringsstoff, særleg C-vitamin.

## Sjå òg
* Agurknytt

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Agurk|Agurk]]» frå , og «[[:en:Cucumber|Cucumber]]» frå  den 22. juli 2006.*  

## Bakgrunnsstoff
*
800-talet fvt.

Hendingar på **800-talet f. Kr.**

* Fønikarane grunnla Kartago. 
* Den vediske tida gjekk over i vedantisk tid i India.
* Olmecarane bygde pyramidar

* 804 f.Kr.: Hadad-nirari IV av Assyria erobra Damaskus. 

## Døde
* 804 f. Kr: Farao Pedubastis I av Egypt
Kongeparken

**Kongeparken** er ein familiepark i Gjesdal i Rogaland som ligg langs E39, rundt 20 minutts køyring sørover frå Stavanger. Landemerke og trekkplaster for parken er ein 85 meter lang modell av fantasifiguren Gulliver slik han låg bunden i Lilliput. Parken er kjend for å arrangera russetreff kvar vår.

I Kongeparken kan gjestane mellom anna køyra ein 1000 meter lang bobbane, klatra i Gulliver-figuren og laga sin eigen sjokolade i «Freias Magiske Sjokoladefabrikk».

## Historie
Parken blei opna i 1986 av Gabriel Ålgård. På grunn av sviktande besøkstal blei parken seld og prøvd refinansiert fleire gonger. I 1997 tok dagens eigarar, Lund-familien, over drifta. Familien har lang erfaring innan underhaldingsfaget frå Lunds Tivoli. Dagleg leiar for parken er Veslemøy Lund.

Då familien overtok parken var besøkstallet om lag 45&nbsp;000. Sidan då har det stige til om lag 160&nbsp;000 (2005).

## Kjelder
* gonorway.no  (lengda til Gulliver)

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kongeparken|Kongeparken]]» frå ,  den 20. juli 2006.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Flekkerøy kyrkje

**Flekkerøy kyrkje** ligg på Flekkerøy i Kristiansand kommune. Ho blei bygd i 1960 i betong, delvis forblenda med skiferheller. Arkitekt er Gabriel Tallaksen. Flekkerøy kyrkje er kyrkjelydskyrkje for Flekkerøy kyrkjelyd i Kristiansand domprosti.

## Kjelder
* Om Flekkerøy kyrkje på nettstaden til Flekkerøy kyrkjelyd
* Redaktør: Alf Henry Rasmussen &ndash; *Våre kirker : norsk kirkeleksikon*. Vanebo Forlag, Kirkenær 1993. ISBN 82-7527-022-7 - «Flekkerøy kirke, Flekkerøya», s. 511.

## Bakgrunnsstoff
*Flekkerøy sokn si heimeside
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* 
*
Lillesand kyrkje

**Lillesand kyrkje** står i Lillesand sentrum i Lillesand kommune i Agder, og er ei tømra langkyrkje frå 1889 i nygotikk/sveitserstil. Arkitekt for bygget var Henrik Thrap-Meyer. Han teikna òg preikestol, altertavle og døypefont. Det var omfattande reparasjonar på kyrkja i 1978&ndash;79.

Kyrkja har sitjeplassar til om lag 700 personar.

## Kjelder
* Om Lillesand kyrkje på nettsidene til Lillesand kommune 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* Lillesand kyrkjelyd
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* Eldre fotografi av Lillesand kyrkje på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
*
Jøsenfjorden

**Jøsenfjorden** er ein sidefjord av Boknafjorden i Hjelmeland kommune i Rogaland. Det er òg namnet på ei bygd som ligg på nordsida av fjorden. Fjorden har innløp frå Hjelmelandsfjorden i vest mellom Nesvik på Jøsneset i nord og Mula rett nord for Hjelmelandsvågen i sør. Fjorden strekkjer seg 24 km austover til grenda Førre. Begge sider av fjorden er bratte og stig rett opp til høgder på over 700 meter over havet. 

Nesten halvvegs inne i fjorden stikk Tøtlandsvika seg inn sørover til bygda med same namn. Her munnar elva Vormo ut i fjorden. Lenger inn i fjorden renn elva Ulladalsåna ut i fjorden. Han ligg ved bygdene Jøsenfjorden (på nordsida) og Hauga (på sørsida). Frå her og inn til botn av fjorden smalnar fjorden inn og den inste delen av fjorden vert kalla Førrebotn etter grenda Førre som ligg her. Her munnar òg Føreåa ut i fjorden. 

Riksveg 13 går på nordsida av fjorden frå bygda Jøsenfjorden og ut.
Kumlokk

Eit **kumlokk** (i Bergen kalla **bekkalokk**) er eit deksel over ein kum eller anna holrom under bakkenivå. Kumlokk er oftast laga av støypejarn, men finst òg i stål og betong. Dei er som oftast runde, rektangulære og kvadratiske finst òg. Støypejarnslokka er glatte i regnvær og har difor eit mønster i overflata. Mange stader er dette spesielt for området der dei ligg.

Etter norsk standard skal eit kumlokk tola 40 tonn.

## Bakgrunnsstoff
Om kumlokk på Molde bymuseum
Eli Sjursdotter

***Eli Sjursdotter*** er tittelen på Johan Falkberget sin gjenombrotsroman frå 1913, og ein norsk film frå 1938 basert på romanen.

## Handling
Eli av den stolte ætta frå Hov i Ålen vert midt under den store nordiske krigen i 1719 forelska i den svenske soldaten Per Jønsa, ein overlevande frå  tragedien ved Skardørene. Far hennar Sjur hatar svenskane og liker forholdet ille.

## Film
Filmen *Eli Sjursdotter* hadde premiere 31. oktober 1938 på Eldorado kino i Oslo. Sonja Wigert spelte Eli Sjursdotter og Sten Lindgren Per Jönsa i filmen. Ingjald Haaland spelte Sjur Halgutusvein, far til Eli.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
* Filmplakat, dinfilmside.no
* Eli Sjursdotter (1938), Svensk Filmdatabas
Lysefjordbrua

**Lysefjordbrua** er ei tradisjonell hengebru over Lysefjorden i Forsand kommune. Brua blei opna desember 1997 og er 640&nbsp;meter lang. Ho har eit hovudspenn på 446&nbsp;meter og sidespenn på til saman 193&nbsp;meter. Tårna på kvar side av fjorden er 107&nbsp;meter høge. Eine enden av brua står på Giskalineset på Forsand-sida av fjorden medan andre enden koplar brua rett inn på Riksveg 13/Ryfylkevegen.

Lysefjordbrua har betra samferdsla i området ved å knyta Forsand og Strand kommune saman med veg. Innbyggjarane i Forsand treng ikkje lenger ta ferje for å koma seg til næraste byen, som er Jørpeland. Etter at brua blei opna blei også ferjeavgangane på Høgsfjordsambandet hyppigare med avgangar kvar halvtime ettersom ferja nå berre går mellom kaiane på Oanes og Lauvvik og ikkje innom kaien på Forsand også. Dette har gjort at reisetida og høvet til å reisa til Sandnes er blitt betre.

I 1999 fekk brua prisen Vakre Vegers Pris av vegdirektoratet. Prisen legg mellom anna vekt på dei estetiske sidene ved vegar som får tildelt han. Grunngjevinga for at Lysefjordbrua vann var at brua ikkje gjorde store naturinngrep i dei krevjande omgjevnadane. Juryen syntest ho var vakker både på avstand og på nært hald.

## Sjå òg
* Bruer i Noreg

## Bakgrunnsstoff
* vegvesen.no - Grunngjevinga for at Lysefjordbrua vann Vakre Vegers Pris
Vingelen

**Vingelen** er no ei lita fjellbygd i Tolga kommune i Nord-Østerdal i Innlandet fylke. Før Røros koparverk i 1644 var ho hovudbygda i noværande Tolga, som oppstod då koparverket i 1666 bygde ei smeltehytte nede ved Glomma. 

Vingelen skal vera den høgastliggjande kyrkjebygda i landet. Jordbruk har all tid vore næringsvegen. Jordsmonnet er skifer, og seterbruk vert framleis halde i hevd. Bygda har over sju hundre lafta tømmerstuer bygde før 1900. Fleire av dei er frå 1600-talet.

## Bakgrunnsstoff
* Internettside frå bygda
* NRK-program om Vingelen 

## Litteratur
* Eystein Eggen: *Sogeminner frå heimbygda*, 1943
Nord-Østerdal

**Nord-Østerdal** er nyare nemning for dei nørdste bygdene i Hedmark fylke, kommunane Os, Tolga, Tynset, Folldal og Alvdal. Området ligg på vatnskiljet mellom det norda- og sønnafjeldske: langs Orkla som rinn mot nord, og kring Glomma og Folla som rinn mot sør og aust. Både geografisk, kulturelt og historisk er Nord-Østerdal ein del av gamle Trøndelag, høyrde før reformasjonen i 1537 til Nidaros bispedøme. 

## Litteratur
Jørgen Reitan: *Rørosmålet*, 1934.
Flekkerøy

**Flekkerøy** er ei øy i havgapet sør for Kristiansand og ein del av Kristiansand kommune sidan 1965 då Oddernes kommune blei innlemma i Kristiansand. Øya er på 6,6 km2 og hadde 2632 innbyggjarar i 2005.

Flekkerøy har gode hamner og var tidleg ein viktig handelsplass. Øya hadde tidlegare tollstasjon og Fredriksholm festning blei bygd i 1654, lagt ned i 1872. Den tyske okkupasjonsmakta hadde festningsverk her under den andre verdskrigen. 

Fiske er framleis ein viktig næringsveg. Flekkerøytunnellen på 2320 meter gjev ferjefritt samband med fastlandet.

Det er mange teoriar om korleis Flekkerøy fekk namnet sitt. Ein seier at ein på vestsida kan sjå flekkar på fjellet (noko som kjem av at fjellet er av kvarts som har to fargar). Ein annan variant er at sett ovanfrå ser ein at Flekkerøy består av mange mindre øyer, slik at det ser ut som flekkar.

Bydelen består av grunnkretsane Kjære, Berge, Andås, Mæbø, Høyfjellet, Lindebø og Skålevik. Desse er i hovudsak samanfallende med dei tidlege gardsnamna på Flekkerøy: Mebø (g.nr. 1), Skålevik (g.nr. 2), Lindebø (g.nr. 3), Kjære (g.nr. 4), Berge (g.nr. 5) og Andås (g.nr. 6 i Oddernes).

Flekkerøy Idrettslag er fotballaget til Flekkerøy. Øya har tre kyrkjelydar: Flekkerøy menighet, Flekkerøy bedehusforsamling og Flekkerøy misjonskirke.

## Historikk
Flekkerøy var ei viktig hamn i Skagerrak på 1500-talet, og frå 1540 var Flekkerøy den viktigaste uthamna for skipstrafikken mellom Nordsjøen og Austersjøen på Agdesiden. Dei første festningsverka i området vart ført opp i 1555 og hadde namnet Flekkerhus festning. At øya og hamna var viktig ser ein òg ved at lenet frå 1559 (forbigåande) hadde namnet Flekkerhus len.

9. januar 1628 gjekk eit kongebrev til Christopher Giøe som var lensherre på Agdesiden med befaling om å bygge eit blokkhus på Slottsholmen på Flekkerøy. Det stod ferdig i 1635. Slottsholmen vert òg kalla Gammeløya, sidan Christiansø. 

Hovudtollstaden for Nedenes og Mandals len vart i 1634 etter kongeleg befaling langt til Flekkerøy. Alle kromenn som budde på fastlandet (Indre Flekkerøy/Kroodden) vart pålagt å flytte til Slottsholmen. Det same gjaldt tollar og visitør. Flekkerøy hamn vart av riksrådet på denne tida sagt å vere skapt «av naturen likesom nøkkelen til Øster- og Vestersjøen.» Etter kongeleg besøk våren 1635 fekk Slottsholmen namnet Christiansø.

Kongen ville gjere Flekkerøy til ei sterk festningshamn og til et midtpunkt for hele lenet sin administrasjon. I 1635 fekk lensherren derfor ordre frå kongen om at residensen skulle leggast i nærleiken av Christiansø. Om sommaren, i skipings- og sjørøversesongen skulle lensherren bu på sjølve festningsøya. Sommarresidensen vart bygd i murstein og stod ferdig i 1642. Lindebø gard på Flekkerøy var ladegard under festninga.

Flekkerøya er også kjent for sine fine badeplasser og båtlivet.

## Sjå òg
* Christiansø festning
* Fredriksholm festning
* Flekkerøy kyrkje

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Flekkerøy|Flekkerøy]]» frå , den 9. april 2008.* 

* Store Norske Leksikon

## Bakgrunnsstoff
* http://www.flekkeroy.no/flekkeroy.htm
Eggenstua

**Eggenstua** er ei norsk bondestove frå 1697. Ho står i dag på Vingelen kirke- og skolemuseum i Tolga kommune i Nord-Østerdal. Opphavleg stod stova på garden Oppistu Røe like ved kyrkja, seinare vart ho nytta av folk som ingen heim hadde. I 1943 vart stova kjøpt av Eystein Eggen d. e., flytta og sett opp att på skoggrunn. Eggen budde då i Ålen. Dei fyrste som budde på den nye plassen var sonen Egil med kone, og barnebarnet forfattaren Eystein Eggen. Seinare flytta Eggen sjølv inn, skreiv mellom anna bygdebøkene for Bardu i Troms og Tylldal og Tolga i Hedmark. I dag vert stova nytta til kulturelle samkomer.

## Litteratur
* Eystein Eggen: *Sogeminner frå heimbygda*, andre utgåva 1968.
* Eystein Eggen: *Gutten fra Gimle*, 1993
Fjell-Ljom

**Fjell-Ljom** er ei norsk avis. Ho kjem ut kvar torsdag på Røros i Trøndelag fylke. Nettoopplag i 2004: 2155.Utgjevar er A/S Avisdrift, der den gamle erkerivalen Arbeidets Rett er største akjonær. Ansvarleg redaktør er Jon Høsøien.

Avisa var eit av dei mest vidgjetne organ for det gamle Venstre. Grunnlagt i 1886 var det fyrst talerøyr for radikale Venstre, og i 1905 markant for republikk, men vart frå første verdskrig det mest uforsonlege organet i striden mot ei arbeidarrørsle som i på Røros både var radikal og revolusjonær. Ilsken over dette hang lenge igjen i Arbeidarpartiet. Då avisas gamle medarbeidar Johan Falkberget i 1945 stilte som medredaktør, vart han einast berga frå eksklusjon ved å godta tittelen «for folkeopplysning J.F.». Før det var mellom anna Ivar Sæter og Rasmus Steinsvik
redaktørar. Medarbeidaren med lengst fartstid var nok Eystein Eggen d.e., som gjennom nesten sytti år bidrog med prosa og lyrikk. I dag er dei gamle avislokala på pæler ute i Hyttelvas kalde stryk minne om eit eldfullt organ.

## Opplagstal

## Bakgrunnsstoff
* Arnljot Eggen: *Eystein Eggen og skriftkulturen i fjellregionen*, 1996.
* Eystein Eggen d.y. om Fjell-Ljom som antimarxistisk organ 

## Kjelder
Halvard Lange

**Halvard Manthey Lange** () var ein norsk politikar for Arbeidarpartiet. Han var utanriksminister frå 1946 til 1965, berre avbroten av dei 28 dagane til Regjeringa Lyng i 1963, og såleis er han den som har hatt denne posisjonen lengst i Noreg.

Lange sat som stortingsrepresentant frå 1950 til 1969 og var medlem i Arbeidarpartiet sitt sentralstyre i perioden 1945–67. Han var son av fredsprisvinnaren Christian Lous Lange, og bror av stortingsrepresentanten Carl Viggo Manthey Lange.

Lange spela ei historisk rolle som utanriksminister gjennom at han braut med nøytraliteten Noreg tradisjonelt hadde hatt ved å leie landet inn i Atlanterhavspakta og NATO.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Biografi på Stortinget.no
Magne Skodvin

**Magne Skodvin** () var ein norsk historikar, målmann og folkeopplysningsmann.

Far hans styrte ein folkehøgskule i Ullensvang i Hardanger. Sonen svor all si tid til «det levande ordet», var nokre år i ungdomen i Norsk Rikskringkasting, der han gjorde stor lykke med sitt klangfulle mål. Han gjekk Hardanger Folkehøgskule 1930-1931, og var med i motstandsrørsla under andre verdskrigen. Han vart cand. philol. i 1946, tok doktorgraden i 1956 på avhandlinga *Striden om okkupasjonsstyret i Norge*. Då dei tyske arkiva vart opna, vart det prova at brytningane i okkupasjonssstyret hadde vore nett som Skodvin hadde hevda i avhandlinga si. Skodvin vart det sentrale namnet innanfor den norske krigsforskinga, professor i historie ved Universitetet i Oslo 1961 til 1983. Han var mislikt av dei som stod for revisjonisme innanfor dette fagområdet.

Magne Skodvin var formann i Noregs mållag 1958 til 1960. Han var redaktør av Syn og Segn frå 1951 til 1959.

## Verk
* *Striden om okkupasjonsstyret i Norge*, 1956.
* *Norden eller NATO*, 1971.
* *Samtid og historie*, 1975.
* *Som seilene fylles av stormen*, 1982.

## Fotnotar
Sommar

**Sommar** eller **sumar** er ei av de fire årstidene i tempererte og arktiske sonar på jorda, og viser til den varmaste og lysaste tida av året. Det er uklart kva ordet «sommar» eigentleg viser til, men det finst i ulike variantar på dei fleste germanske språk med assosiasjonar til vekst og grøde.

## Definisjon
Sommaren er den delen av året då sola står høgast på himmelen, og den gjennomsnittlege dagtemperaturen er høgast. I meteorologisk samanheng er sommaren definert som månadene juni, juli og august. Den astronomiske sommaren er på den nordlege halvkula tida frå sola går inn i Krepsen sitt teikn (ca. 21. juni) til ho går inn i Vekta sitt teikn (ca. 23. september). På den sørlege halvkula varer den astronomiske sommaren frå ca. 20. desember til 22. mars. 

I klimalæra vert sommaren definert som tida av året då den normale døgnmiddeltemperaturen er høgare enn 10&nbsp;°C. Etter denne definisjonen varer sommaren i Oslo 129 døgn, i Tromsø 69 døgn, medan Vardø ikkje har noko sommar i det heile, sidan den varmaste månaden, som er juli, har ein normal middeltemperatur på 9,2&nbsp;°C. Sommaren kjem slik sett først gjennomsnittleg til Flekkefjord, kring 10. mai og varer lengst rundt Oksøy ved Kristiansand, fram til 10. oktober.

På primstaven vert sommaren rekna som halvåret frå 14. april (sommardagen) til 14. oktober (vinterdagen).

## Vêr
Sidan det finst ein tregleik i oppvarminga av jordoverflata og atmosfæren vil dei høgaste temperaturane hovudsakleg kome etter sommarsolkverv. Vêret er ofte meir stabilt om sommaren enn om hausten og vinteren med færre lågtrykk og mindre vind. Nedbøren kjem gjerne i samband med ettermiddagsbyer heller enn frontpassasjar.

## Assosiasjonar
For dei som arbeider med det som veks er sommaren gjerne den mest slitsame årstida. For andre er ho som regel prega av ferie og friluftsliv.

Jonsok og liknande midsommarfeiringar skjer om sommaren. Det blir òg arrangert mange festivalar og historiske spel folk kan reisa til.

## Bakgrunnsstoff

### Kjelder
* «Sommer» på Wikipedia på bokmål og riksmål
Rørosregionen

**Rørosregionen** er eit nyare nemne på gamle bygder, i dag organiserte kring bergstaden Røros i kommunane Røros
Os, Tolga, Tynset, Folldal og Alvdal i sør og Holtålen kommune i nord. Sidan 1644 har gruvedrift knytt bygdene saman. I dag er største regionavisa og sams talerøyr *[[Arbeidets Rett]]* på Røros. Før gruvedrifta var største og folkerikaste bygda Ålen øvst i Gauldalen. Ålen omfatta heile gamle Røros landsokn, men er i dag ein del av Holtålen. Fyrste mellomalderdiplomet frå rørosregionen vart tinglyst på gildevangen i Ålen i 1381, galdt gardar på Tynset og i Alvdal, heilt synst i området. Gamal geistleg administrasjon, eigedomstilhøve og særtrekk ved målføret tyder og på sams røter for regionen , og at det opphavlege senteret var Hov i Ålen. Der gjekk vegen frå det norske landskapet Härjedalen i aust saman med vegen frå Østerdalen i sør.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Jørgen Reitan: *Rørosmålet*, 1934
Międzyrzec Podlaski

**Międzyrzec Podlaski** er ein by i det sørlege Polen i Województwo lubelskie.

I 2004 hadde han 17&nbsp;300 innbyggjarar.
Talet 19

**Talet nitten (19)** er eit primtal. I heiltalsrekkja kjem det etter talet 18 og før talet 20.

Ordenstalet som svarar til talet 19, er **nittande** (**19.**).
Anette Thommessen

**Anette Arosa Thommessen** () var ein norsk aktivist som engasjerte seg for flyktningar.

Thommessen var fødd i Paris i Frankrike. Ho flytta til Noreg i 1954. Ho var ein av initiativtakarane til «En båt for Vietnam» som ei følgje av det vart ho formann i *Vietnamflyktningens Venner*. I 1982 vart ho informasjonskonsulent for flyktningar i Statens Attføringsinstitutt. Den stillinga hadde ho fram til 1985. Thommessen er kjend for å stifta organisasjonen NOAS (Norsk Organisasjon for Flyktningar og Asylsøkjarar) i 1984. 

I 1993 fekk ho Humanistprisen frå Humanetisk forbund.

Thommessen er mor til finansmannen Christian Thommessen og venstremannen Olaf Henning Thommessen.
Echinococcus multilocularis

***Echinococcus multilocularis*** er ein bendelormparasitt som lever framforalt i rev og andre hundedyr. Som mellomvert bruker parasitten mus og andre gnagarar, men han kan også bruke menneske.

I Europa finst *Echinococcus multilocularis* framfor alt i Mellom-Europa og nordaust i europeisk Russland. I 1999 vart parasitten oppdaga på Svalbard, dit han sannsynlegvis hadde komme med fjellrev på vandring frå Russland. I Norden er det framleis ikkje sett noko til han, bortsett frå spreidde tilfelle sør i Danmark og altså på Svalbard.

## Livsløp
Dei vaksne parasittane bur i tynntarmen til hovudverten (rev eller hund). Egga deira går med avføring ut i naturen, der dei t.d. blir etne av mus. Deretter går dei via blodet til levra, der dei dannar cyster, som utviklar parasitt-larvar. Når så hovudverten et smågnagarane, kjem larvane inn i tynntarmen att, og utviklar seg til vaksne parasittar.

## Konsekvensar for menneske
Menneske kan i teorien få egga i seg ved å ete bær eller sopp som reven har pissa på. Deretter går dei til menneska si lever, og føre til leversvikt (alveolar hydatid disease, AHD). Tidlegare rekna ein med ei levetid på høgst 10 år for AHD-pasientar, men med nyare medisin kan dei rekne med betre prognoser.

I Mellom-Europa er bortimot 60 % av revane smitta av *Echinococcus multilocularis*. Talet på faktiske sjukdomstilfelle i Europa er likevel lågtResearch European Echinococcosis Registry: Human Alveolar Echinococcosis, Europe, 1982–2000, og innsanka bær ei lite sannsynleg smittekjeldeHeidelbeeren, Bärlauch und Hund: Wo der Fuchsbandwurm wirklich lauert. Trass i dette kan det ha sterkt negative konsekvensar for bærplukkings- og soppsankingskulturen som me kjenner han dersom smitta skulle kome til Noreg.

## Risk for spreiing
Parasitten kan kome til Norden via tre vegar:

# Via ville dyr, slik som på Svalbard
# Via import av tamdyr, særleg hundar
# Via import av matvarar

## Referansar


## Bakgrunnsstoff
; Litteratur
* Andreassen, Vegar 2003: *Dødelig parasitt på Svalbard*. http://www.forskning.no/Artikler/2003/august/1058804277.04 
* EELA: Riskinarviointi Echinococcus multiloculariksen leviämisestä Suomeen ja Suomessa, Helsinki 2001
* Henttonen, H & Haukisalmi, V: Echinococcus multilocularis – ihmisen vaarallisin loinen Euroopassa: elämänkierto ja levinneisyyden nykytilanne. Suomen Riista 46, 200: 48-56
* Saari, Seppo: Echinococcus multilocularis – heisimato (myyräekinokokki), joka toivottavasti pysyy maamme rajojen ulkopuolella. http://wwwb.mmm.fi/el/julk/kalvot/myyraekinokokki-06-2001.ppt 
* Thompson, R. C. A. & Lymbery A. J: Echinococcus and hydatid disease. CAB International 1995.
Svein Sturla Hungnes

**Svein Sturla Hungnes** () er ein norsk skodespelar frå Oslo og var teatersjef ved Oslo Nye Teater frå 2002 til 2009.
For innsatsen sin for norsk scenekunst vart han i 2004 utnemnd til Ridder av 1. klasse av St. Olavs Orden. Dessutan vart han tildelt Anders Jahres kulturpris i 2006.
Kystbergknapp

**Kystbergknapp** (*Sedum anglicum*) er ei plante i bergknappfamilien.

Kystbergknappen blir to til sju cm høg og veks i matter. Blada er blågrøne og eggforma, og blir to til fire mm store. Når kystbergknappen blir eksponert for mykje sol vil både blada og stengel bli raudleg, det er eit vern mot for mykje sol til cellene der fotosyntesen skjer. Som dei fleste bergknappar har kystbergknappen fem kronblad. Kronblada er spisse og er bleikrosa eller kvite med raudlege prikkar. Kystbergknappen blømer i juni-juli.

Planta kan forvekslast med kvit bergknapp, men kronblada hos kvit bergknapp er butte og reint kvite. Dessuten veks ikkje planta i matter slik som kystbergknapp. Utan blomar er det vanskeleg å skilje mellom kystbergknapp og bitterbergknapp, men hos bitterbergknapp er blada breiast nedst i motsetnad til kystbergknappen der blada er breiast på midten.

I Noreg er planta ganske vanleg nord til Nord-Trøndelag, men stort sett berre i ytre delar av kysten.

Kystbergknapp er kommuneblom i Frøya kommune.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Kvammen kapell

**Kvammen kapell** er ei arbeidskyrkje i grenda Kvammen i Askvoll kommune i Sunnfjord. 

Kapellet vart vigsla 27. november 1977 og høyrer inn under Askvoll sokn i Sunnfjord prosti i Den norske kyrkja. Fram til utfasinga av prestegjeld frå 2004 låg ho i Askvoll prestegjeld.

Kapellet er teikna av arkitekt Alf Apelseth og er bygd i kvadratisk form i teglstein og betong.

## Sjå òg
* Kyrkjebygga til Den norske kyrkja i Sogn og Fjordane

## Kjelder

* Margrethe Henden Aaraas, Torkjell Djupedal, Sigurd Vengen, Finn Borgen Førsund - *På kyrkjeferd i Sogn og Fjordane : 1. Nordfjord og Sunnfjord.* Selja Forlag, Førde 2000. ISBN 82-91722-13-7
* Redaktør: Alf Henry Rasmussen &ndash; *Våre kirker : norsk kirkeleksikon*. Vanebo Forlag, Kirkenær 1993. ISBN 82-7527-022-7 
* «Kvammen kapell» i Fylkesleksikonet til NRK Sogn og Fjordane.

## Bakgrunnsstoff
* Om Askvoll sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* Kart frå 1979 som viser soknegrenser og kyrkjestader, på nettstaden til Universitetet i Bergen/Digitalarkivet
* 
*
Isle of Man-pund

**Isle of Man-pund** er berre i vanleg bruk på Isle of Man og har same verdi som eit britisk pund. På Isle of Man er Isle of Man-pundet og britisk pund tvungent betalingsmiddel. Isle of Man-pund er ikkje å rekna som ein eigen valuta, men som ein lokal versjon av britisk pund. Derfor har Isle of Man-pund ikkje ei eiga kode under ISO 4217. Dersom det er trong til ei kortform blir oftast IMP brukt. 

Britisk pund blir akseptert og er tvungent betalingsmiddel på Isle of Man, men det motsette er ikkje vanleg sjølv om det ikkje er noko juridisk grund til at IMP ikkje skulle bli akseptert i resten av Storbritannia. IMP er ikkje tvungent betalingsmiddel i Storbritannia. Ein del IMP-mynter finst i andre delar av Storbritannia fordi dei er like i vekt og storleik som britiske pund og kan derfor nyttast i myntautomatar. 

IMP blir utstedt direkte av styresmaktene på øya, Isle of Man har ikkje ein sentralbank. Dei første IMP myntane vart utgjevne i 1668 av av kjøpmann i Douglas.
Kusjittiske språk

Dei **kusjittiske språka** utgjer ei grein av dei afroasiatiske språka og blir snakka på Afrikas horn. Dei mest kjende kusjittiske språka er oromo (med 26 mill. talarar) og somali (med 16 mill. talarar).

Språkfamilien har fått namn etter den bibelske figuren Kusj etter modell frå semittiske språk.

## Inndeling
Dei kusjittiske språka kan grupperast på denne måten:

* Sentralkusjittisk 
** Austsentralkusjittisk
*** Xamtanga
** Nordsentralkusjittisk
*** Bilen
** Sørsentralkusjittisk
*** Awngi
*** Kunfal
** Vestsentralkusjittisk
*** Qimant
* Austkusjittisk (34 språk)
* Nordkusjittisk
** Bedawi 
* Sørkusjittisk
** Aasáx 
** Burunge 
** Dahalo 
** Gorowa 
** Iraqw 
** Alagwa 
** Kw'adza 

Tradisjonelt rekna ein også omotiske språk som kusjittiske, men desse er gruppert som ein eigen familie i nyare språkforsking.

## Referansar
Minesweeper

**Minesweeper**, kalla **minesveiper **på norsk, er eit dataspel for ein person som vart funne opp av Robert Donner i 1989. Målet med spelet er å få vekk minene i eit minefelt utan at dei sprenger.

Spelet har vorte omskrive til mange operativsystem, den mest kjende versjonen er den som kjem med Microsoft Windows.
Marian Keyes

**Marian Keyes** () er ein populær irsk forfattar, sett på som ein av grunnleggjarane av forteljingar som handlar om unge, einslege, yrkesaktive kvinner, på engelsk kalla «*chick lit*». Sjølv om verka hennar ofte er rekna som komediar, kan dei ta opp mørke tema som alkohol- og narkotikamisbruk, mentale lidingar, vald i parfohold og skilsmisse.

Den første romanen hennar, *Watermelon*, vart utgjeven i Irland i 1995. Seinare har ho gjeve ut sju andre romanar og to samlingar faglitteratur, og bøkene hennar er omsette til 32 språk og selde i over 22 millionar eksemplar. 

## Biografi
Marian Keyes vart fødd i Limerick i Irland, og voks opp i Dublin. Ho tok ein juridisk eksamen ved University College Dublin, drog så til London der ho først fekk arbeid som servitør, seinare som bokhaldar. Der byrja ho å skriva noveller, men fekk ikkje desse utgjevne, utgjevaren ville heller at ho skreiv ein roman. Ho skreiv då romanen *Watermelon* (*Vannmelon*), og karrieren som forfattar var i gang.

Keyes har skrive ope om problema sine med depresjon, som tidvis har gjort det umogleg for henne å sove, lese, skrive eller tale.

## Utgjevingar
### Romanar
* *Watermelon* (1995) (på norsk: *Vannmelonen*, Egmont bøker, ISBN 82-04-07338-0) 
* *Lucy Sullivan is Getting Married* (1996) (Denne romanen er blitt ein fjernsynsserie).
* *Rachel's Holiday* (1998) (på norsk: *Rachels ferie*, Damm, ISBN 978-82-04-15037-0)
* *Last Chance Saloon* (1999) (på norsk: *De desperates café*, Damm, ISBN 82-04-09798-0)
* *Sushi for Beginners* (2000) (på norsk: *Sushi for nybegynnere*, Damm, ISBN 82-04-09691-7) 
* *Angels* (2002) (på norsk: *Engler i LA*, Damm, ISBN 82-04-10666-1) 
* *The Other Side of the Story* (2004) (på norsk: *En sak har alltid tre sider*, Damm, ISBN 978-82-04-12462-3)
* *Anybody Out There?* (2006) (på norsk: *Er du der ute?*, Damm, ISBN 978-82-04-12473-9) 
* *This Charming Man* (2008) (på norsk: *For god til å være sann*, Cappelen Damm, ISBN 978-82-02-28897-6)
* *The Brightest Star in the Sky* (2009)
* *Mammy Walsh's A-Z of the Walsh Family: An e-book Short* (2012)
* *The Mystery of Mercy Close* (2012)     *(Helen Walsh)*
* *The Woman Who Stole My Life* (2014)
**The Break* (September 2017)

### Faglitteratur
* *Under the Duvet* (2001)
* *Further under the Duvet* (2005)

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Marian Keyes si heimeside
* Forlaget Harper Collins si side
Qijamah

**Jawm al-Qījāmah** (arabisk skrift يوم القيامة, «dagen til oppstoda») er eit muslimsk omgrep knytt til endetida. 
Han står i samanheng med *jawm ad-Dīn*, som laust kan omsetjast som dommedag. Qijamah er omtalt i suren «Al-Qiyamah» ('Oppstoda') i Koranen, og i hadith. 

Mange tradisjonar held føre at ein mahdi, eller frelsar, skal visa seg før endetida byrjar. Éin tradisjon seier at dei rettvise skal samla seg på Oljeberget i Jerusalem. Denne tradisjonen er market med fleire innskrifter ved Klippedomen laga av Omajadane.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*«Al-Qiyamah (Uppståndelsen)». Koranvers med svensk omsetjing.
Tynwald

**Tynwald** (engelsk) eller **Tinvaal** (mansk) er ei lovgjevande forsamling for Isle of Man, ei av dei eldste slike forsamlingane i verda.

## Historie
Medan tidlegare vikingar som ikkje budde fast på Man kan ha halde ting der i eldre tid, er den eldste datoen for eit tynwaldmøte 979. Deretter følgjer ei ubroten rekke med møte, noko som gjer tinget til eitt av dei eldste i verda. Berre Løgtingið på Færøyane, som truleg blei eit årleg ting tidleg på 900-talet, har ein eldre tradisjon utan avbrot. Alltinget på Island blei grunnlagd i 930 men blei så avskaffa i 1800 og først gjenoppretta i 1845. Gulatinget blei grunnlagt før 870, og held fram i form av Gulating lagmannsrett. Dei andre norske lagtinga er frå tida mellom ca 930 og ca 1050.

Namnet Tynwald, på same vis som det islandske Þingvellir, er avleia frå norrønt 'Þingvǫll' (tingvoll) &mdash; staden eller vollen der *[[tingforsamling|tinget]]* samla seg. 

## Inndeling
Tynwald har to kammer, *House of Keys* (mansk *Kiare as Feed*) og lagtinget (mansk *Yn Choonseil Slattyssagh*). Dei to delane sit saman på Tynwald-dagen, vanlegvis den 5. juli, i byen St John's (Balley Keeill Eoin), og ved andre høve i Douglas (Doolish). Elles sit dei to kamra for seg sjølv. Dei fleste lovane har opphav i House of Keys medan lagtinget kan revidera dei.

Når Tynwald-forsamlinga møtest kvart år i St John's (vanlegvis på 5. juli), er det guvernørløytnanten (Lieutenant Governor) over Man som er møteleiar (president), om ikkje Elisabeth II Queen som Lord of Mann eller ein annan medlem av kongefamilien er til stades. Her blir alle lovforslag tatt opp til handsaming og avrøysting, og særskilde bønebrev blir mottekne og lesne opp. Dersom ei lov ikkje blir ratifisert på Tynwald innan 18 månader, blir den erklært ugyldig.

## Bakgrunnsstoff
* Tynwald - Nettstaden til parlanmentet på Isle of Man
Ørjan Hartveit

**Ørjan Hartveit** () er ein norsk operasongar (baryton) frå Odda, utdanna ved Trinity College of Music i London.

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
* Norsk musikkinformasjon
Haute-Normandie

**Haute-Normandie** (fransk for 'Øvre-Normandie') er ein tidlegare region heilt nord i Frankrike som inneheld departementa Eure og Seine-Maritime. Regionen vart oppretta i 1956, då Normandie vart delt i Haute- og Basse-Normandie. I tillegg til Basse-Normandie i vest grensar han til Centre i sør, Picardie i aust og Den engelske kanalen i nord. Dei to regionane Basse-Normandie og Haute-Normandie blei frå 1. januar 2016 slått saman til regionen Normandie.

Rouen var hovudstad eller administrativt senter i regionen, og er ein historisk viktig stad med mange flotte kyrkjer og byningar, inkludert den høgaste domkyrkja i Frankrike. Den største byen i regionen var derimot Le Havre.

## Byar
* Dieppe
* Évreux
* Fécamp
* Le Grand-Quevilly
* Le Havre
* Le Petit-Quevilly
* Mont-Saint-Aignan
* Rouen
* Saint-Étienne-du-Rouvray
* Sotteville-lès-Rouen
* Vernon

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Skothyll

**Skotthyll** er ein trøndersk idrett der ein hiv jernskiver (hyller) mot trekubbar. Poenget er å treffa flest mogleg av tre kubbar («munkar») som er stilte opp på andre enden av banen. Ein har spela liknande kubbespel i Noreg sidan vikingtida.
Tenkjar

**Tenkjar** er ei nemning på eit menneske som driv med tenking. Omgrepet *tenkjar* femner både filosof og intellektuell, sjå desse artiklane.
Schibsted

**Schibsted** () er det største mediekonsernet i Noreg, og ein av dei leiande medieaktørane i Skandinavia. Konsernet har etablerte produkt og rettar innanfor media som avis, fjernsyn, film, forlag, multimedia og mobile tenester.
Hovudkontoret ligg i Oslo og det meste av verksemda er knytt til Noreg og Sverige.

## Historie
Selskapet vart grunnlagt av Christian Schibsted i 1839 då han starta ei lita verksemd som boktrykkjar i Oslo. Schibsted overtok eigarskapet til Verdens Gang i 1966, då avisa var i finansielle problem. I 1988 vart det til då familieeigde selskapet omlagt til aksjeselskapsforma og det vart oppretta ulike dotterselskap. I dag eig Schibsted mellom anna Verdens Gang, Aftenposten og Avis1, og er deleigar av svenske Aftonbladet (49,9%), TV 2 (33,3%), Svenska Dagbladet, Metronome Film & Television AB (60%) og Sandrew Metronome (50%).

Konsernet vart børsnotert i 1992. Konsernsjefar har vore Kjell Aamot (1989-2009), Rolv Erik Ryssdal (2009-2018) og Kristin Skogen Lund (2018-2024).  

## Eigarskap
Schibsted ASA er eigd av:

* Blommenholm Industrier AS ved Tinius Nagell-Erichsen (26,1 %)	
* State Street Bank (10,7 %)	
* Folketrygdfondet (8,2 %)	
* Capital Research (6,6 %)	
* Marathon Asset Management (6,1 %)	
* Mellon Bank (6,0 %)	
* Andre eigarar (36,2 %)

Schibsted ASA eig dette innan norsk presse og fjernsyn:
* Adresseavisen ASA (33,3 %)	
* Aftenposten AS (100 %)	
* Asker og Bærums Budstikke ASA (10,1 %)	
* Bergens Tidende AS (24,4 %)	
* Fædrelandsvennen AS (25 %)	
* Harstad Tidende-gruppen AS (49,3 %)	
* Schibsted Print Media AS (100 %)	
* Stavanger Aftenblad ASA (31,5 %)	
* TV2-gruppen AS (33,3 %)	
* Verdens Gang AS (100 %)

Andre selskap Schibsted eig:
* Schibsted Søk AS (Sesam.no) (100 %)
* Næringsliv24 AS (100%, gjennom Aftenposten (60%) og VG(40%))
* Basefarm AS (73,5 %)

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* 
* [Aksjeinformasjon om Schibsted frå Børs24](http://www.bors24.no/bors24.no/site/stock/stockdetail.page?magic=(cc%20(detail%20(tsid%2016683))))
* Schibsted ASA i Medieregisteret  (informasjon om eigartilhøva innanfor norsk dagspresse, radio og fjernsyn)
* «Gir fra seg makten» på N24.no (endring i eigarstrukturen)