open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Spansk Wikipedia

**Spansk Wikipedia** (spansk: *Wikipedia en español*) er eit fritt oppslagsverk på spansk og ein del av Wikipedia–prosjektet.

Spansk Wikipedia vart oppretta 11. mai 2001.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Spanish Wikipedia|Spanish Wikipedia]]» frå ,  den 7. november 2011.*
Intimate and Live Tour

***Intimate and Live Tour*** var ein konsertturne den australske songaren Kylie Minogue gjorde i 1998 i samband med studioalbuma *[[albumet Kylie Minogue|Kylie Minogue]]* og *[[Impossible Princess]]*.

## Speleliste
#«Too Far»
#«What Do I Have to Do?»
#«Some Kind of Bliss»
#«Put Yourself in My Place»
#«Breathe»
#«Take Me with You»
#«I Should Be So Lucky»
#«Dancing Queen»
#«Dangerous Game»
#«Cowboy Style»
#«Step Back in Time»
#«Say Hey»
#«Free»
#«Drunk»
#«Did It Again»
#«Limbo»
#«Shocked»
;Ekstranummer
#«Confide in Me» 
#«The Loco-Motion» 
#«Should I Stay or Should I Go» 
#«Better the Devil You Know»

## Turnedatoar

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad for Kylie Minogue
*''Intimate and Live Tour''
Katy Perry

**Katherine Elizabeth Hudson**, betre kjend som **Katy Perry**, () er ein USA-amerikansk songar frå Santa Barbara i California. Ho er mellom anna kjend for singlane «I Kissed a Girl», «Hot 'n Cold», «California Gurls», «Teenage Dreams», «Firework» og «E.T.» (sistnemnde i samarbeid med rapparen Kanye West).
Perry var den første artisten med ein singel på Billboard Hot 100 i 52 veker etter kvarandre, ein rekord ho seinare utvida til 69 veker. 

I 2008 var ho vert for MTV Europe Music Awards, der ho vann prisen for beste nye artist (Best New Act). I 2011 vann ho prisen frå same gruppe for beste live-artist (Best Live Act).
Musikkmagasinet *[[Magasinet Billboard|Billboard]]* utnemnde henne til «årets kvinne» i 2012.

Perry har også opptredd som skodespelar, mellom anna i filmane *Get Him To the Greek* frå 2010 og *Zoolander 2* frå 2016.

Kate Perry var gift med den britiske komikaren Russell Brand frå 2010 til paret skilde lag i 2012. 
## Diskografi

**Katy Hudson* (2001)
**One of the Boys* (2008)
**Teenage Dream* (2010)
**Prism* (2013)

## Kjelder

----
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Katy Perry|Katy Perry]]» frå ,  den 7. november 2011.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Telemarksgeit

**Telemarksgeit** er ein finbygd norsk geiterase.

Rasen er til vanleg kvit. Han er vanlegvis kollete, men det finst òg dyr med horn. Telemarksgeita var ein av fleire lokale geiterasar fram til andre verdskrig. I dag er rasen slegen i hop til norsk geit, der også dei tidlegare rasane dølegeit, vestlandsgeit og nordlandsgeit er med.

## Kjelder
Aven

**Aven** er ei lita bygd med rundt 15 innbyggjarar som ligg i Høyanger i Vestland.

Namnet «Aven» stammar frå ordet «vin», som tydde fruktbar slette i Vikingtida. Dette gjere det sannsynleg at det har vore busett i området i over tusen år. Staden opplevde ein avfolkning, som mange andre plassar, etter dei store generasjonane født etter andre verdskrigen og gjekk frå overkant av 60 innbyggjarar til ca. 15 i dag. Før var det òg ein butikk på denna staden, men han vart nedlagd for mange år sidan.
Sideform

**Sideform** eller **klammeform** var i norsk rettskriving skriveformer eller bøyingsformer som var rekna som korrekte, men som likevel ikkje var tillatne i lærebøker og i institusjonar som hadde ein strammare normal. Her måtte ein i staden bruka hovudformer.

Omgrepet vart første gong brukt i norsk språknormering i 1901, då Arne Garborgs og Rasmus Flos «midlandsnormal» vart underkjent som offisiell landsmålsrettskrining, men godkjent som sideform, «etla til bruk i folkeskulen i bygder eller byar som maatte ynskja det». 

I 1910 vart det innført nokre valfrie sideformer i Hægstad-normalen. Til dømes slapp dei
r-lause formene i bunden form fleirtal hankjønn og hokjønn inn i normalen (gutarne eller gutane, gjentorne eller gjentone), og ubunden form av svake hokjønnsord fekk -e
ved sida av den tradisjonelle forma -a (ei visa eller ei vise). I rettskrivinga av 1917 vart dei valfrie formene markerte med klammeparentes i ordlistene.

I bokmål vart systemet med sideformer avskaffa gjennom rettskrivinga av 2005. I nynorsk vart skiljet avskaffa gjennom rettskrivinga av 2012.

## Kjelder
Dølafe

**Dølafe** er ein norsk storferase som høyrde heime i Gudbrandsdalen og Østerdalen, stambokført sidan 1909.

Dyra var små til mellomstore, og dei vanlegaste fargane var einsfarga mørkebrun, brannete eller svart. Dølafe var sett på som kjøtfe. Frå 1964 vart rasen slegen i hop med norsk raudt fe. I dag er det gjort arbeid for å verne gena for restane av den gamle rasen gjennom Norsk Landbruksmuseum. Om lag 160 reinrasa hodyr er registrerte, og det er lagra sperm av kring 40 oksar. Det finst også ein del buskapar av ammekyr. Dølafeet er i dag spreidd over ein stor del av landet, mesteparten i Gudbrandsdalen, Østerdalen og Valdres.

## Kjelde
Gunstein Bakke

**Gunstein Bakke** () er ein norsk forfattar. Han debuterte med romanen *Kontoret* i 2000.

Han er utdanna cand.mag. med fransk, idéhistorie og litteraturvitskap.

Bakke var saman med Eirik Ingebrigtsen initiativtakar og redaktør av antologien *Respons 22/7* i 2011.

I 2011 vart han nominert til Brageprisen for *Aud og Maud. Ein roman om trafikk*. Året etter fekk han Melsom-prisen og European Union Prize for Litterature for boka.

## Gjendiktingar
Bakke har gjendikta *Alle med lunger kopla saman* av Juliana Spahr i 2008 og *Det er en sang, det er en sang* av Maḥmūd Darwīsh i 2009. I 2012 kom gjendiktinga hans av *Polyfem forvandla* og *Meisteren Ma* av finlandssvenske Willy Kyrklund i ei dobbelutgjeving. Same året kom også *Skake* av Carolyn D. Wright på norsk i hans gjendikting.

## Dramatikk
Bakke arbeider også med dramatikk og har vore knytt til Propellen Teater i Trondheim. Monologen *Stemmehøyrarane #3* vart framført i Trondheim i 2007.

## Utgjevingar
### Romanar
* 2000 &ndash; *Kontoret*
* 2005 &ndash; *Den indre olding*
* 2011 &ndash; *Maud og Aud : ein roman om trafikk*

### Diktsamlngar
* 2012 &ndash; *Murskueteknikkane*
* 2012 &ndash; *Bok av tre*

### Gjendiktingar
* 2008 &ndash; Juliana Spahr: *Alle med lunger kopla saman* &ndash; gjendikta saman med Ingrid Storholmen
* 2009 &ndash; Maḥmūd Darwīsh: *Det er en sang, det er en sang*
* 2012 &ndash; Willy Kyrklund: *Polyfem forvandla* og *Meisteren Ma*
* 2012 &ndash; Carolyn D. Wright: *Skake*
* 2022 &ndash; Leonora Carrington: *[[Høyreluren]]*

## Prisar og utmerkingar
* 2012 &ndash; Melsom-prisen for *Maud og Aud, ein roman om trafikk*
* 2012 &ndash; European Union Prize for Litterature for *Maud og Aud, ein roman om trafikk*

## Referansar
Målselvfe

**Målselvfe** var ein norsk storferase som vart avla fram i Målselv og nabobygdene etter av det lokale feet vart kryssa med ayrshirefe i den siste halvparten av 1800-talet. 

Dyra var småvaksne og for det meste raudkollete dyr. Rasen var tidleg rekna som den same som raudt trønderfe, med felles stambok. Frå 1964 vart målselvfe slått saman med norsk raudt fe.

## Kjelde
Eldsfjellet

**Eldsfjellet** er eit fjell som ligg omtrent midt på øya Hitra i Trøndelag fylke. På fjellet ligg Hitra vindpark. Ein grusveg til vindmøllene kan brukast av fotgjengarar, men ikkje til motorferdsel. Frå fjellet har ein godt utsyn over øya. Fjellet er det nest høgste på Hitra, etter Mørkdalstuva på 345 moh.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Eldsfjellet|Eldsfjellet]]» frå ,  den 7. november 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Hitras eldste og nyeste kulturminner møtes på Eldsfjellet
Smågauk

**Smågauk** (*Cuculus poliocephalus*) er medlem av ordenen gaukefuglar med leveområde i Afrika og Asia. I utsjånad kan han minne om ein liten europeisk gauk.

Smågauken er ca. 25–28&nbsp;cm lang. Hannen har grått hovud og rygg, vengene og halen er mørkare grå. Bryst, buk og kroppssider er kremkvite med kraftige svarte tverrstriper, tydelegare enn på den europeiske gauken. Hoer kan likne hannar, men kan ha ei raudbrun fargeform med raudbrunt på hovud, flygefjør og hale, og med mindre tydelege og raudbrunt i tverrstriper på brystet og halsen. Smågauker har gul augering.

Smågauken lever hovudsakleg av insekt, særleg sommarfugllarver. Han er ein reirparasitt, legg egga sine i reira til songarar, som t.d. sørnattergal. Dei ser aldri ungane sjølve. Lætet frå hannen er skingrande stakkato tonar som kan skildrast som *sjåk-sjåk-sjiki-sjukku*. Ein kan høyre smågauken tidleg på morgonen, men han syng òg om natta.

Utbreiingsområdet strekkjer seg frå Aust-Afrika til India og så langt aust som til sørlege Kina og Japan.

Hekkeområda ligg i Himalaya, frå Afghanistan til Kina, dessutan i Japan. I indisk del av hekkeområdet skjer hekking i mai til juni. Smågauken er ein flyttfugl som trekkjer ned mot lågare område i Asia og vestover til Aust-Afrika.

## Kjelder


* Zimmerman, Dale A.; Donald A. Turner, David J. Pearson (1999). *Birds of Kenya and Northern Tanzania*. London: Helm. ISBN 0-7136-5079-6.
* 
* * «[[:de:Gackelkuckuck|Gackelkuckuck]]» frå , den 7. november 2011*


## Bakgrunnsstoff
Hovudform

**Hovudform** er eit tidlegare omgrep i norsk rettskriving der visse fastsette skriveformer eller bøyingsformer skal brukast i statsforvaltinga og i lærebøker, samanfallande med læreboknormalen. Former som ikkje kunne brukast slik blei kalla sideformer.
Trillebår

**Trillebår** er ei lita handkjerre der tyngda av båra dels ligg på eit hjul i den eine enden av kjerra, dels på eit menneske som ved hjelp av to lyftestenger i den motsette enden av kjerra både held oppe denne enden og dreg eller skyv kjerra. Trillebåra fungerer i prinsippet som ei einarma vektstong med dreiepunktet i hjulet, slik at når trillebåra vert løfta opp og vippa framover, vert vekta av båra lagt meir på hjulet enn på den som køyrer trillebåra. To støttebein held trillebåra i høveleg stilling medan ho er sett ned for å fyllast.

Trillebåra kan vere laga heilt i tre, med jarnband på hjulet, eller av jarn eller anna materiale, i nyare utgåver med luftgummihjul, og kan vere utforma ulikt for ulike transportføremål, som til dømes for frakt av stein, jord, flytande betong som skal fyllast i forskaling, mjølkespann, ved, gjødsel, dyrefôr og anna.

I tidlegare tider var trillebåra ein av dei viktigaste reiskapane på veg- og jarnbaneanlegg, byggjeplassar, i landbruket og hagebruket. Men som fylgje av at maskinar og andre arbeidssparande innretningar har gjort sitt inntog på desse arbeidsområda, har trillebåra vorte etter måten sjeldsynt andre stadar enn i hagar kring bustadhus og der det går føre seg arkeologiske utgravingar.

## Bakgrunnsstoff
Hafez al-Assad

**Hafez al-Assad** () var ein syrisk sosialistisk politikar. Han var president i Syria frå 1971 til han døydde i 2000. Assad sitt styre stabiliserte og konsoliderte makta i Syria etter fleire tiår med politisk ustabilitet og fleire kupp. I 2000 vart han etterfulgt av sonen sin, Bashar al-Assad.

Han høyrde til alawittane, ei grein av islam.

## Statsleiar
I 1963 tok Ba'athpartiet makta i Syria.. Ba'athpartiet i Irak følgde etter i 1968. Assad hadde vore med på kuppet i 1963, men tok sjølv makta i eit nytt statskupp den 22. februar 1971. Han moderniserte og industrialiserte Syria, men var ein brutal diktator. Under Assad sitt styre vart tusenar personar avretta utan lov og dom. Han er òg blitt sett på som undertrykkande overfor sunnimuslimar.

Det mest kjende brotsverket Hafez al-Assad gjorde, var Hama-massakren i 1982. Hama vart sett på som eit knutepunkt for Det muslimske brorskapet. Difor vart minst 17,000 menneske drepen av regimet.

### Utanrikspolitikk
Under den kalde krigen var Syria Sovjetunionen sin viktigaste allierte i Midtausten. Regjeringstida bestod av brutale konfliktar med Israel. Den blodigaste konflikten var Seksdagarskrigen. Israel angreip då Syria og fleire andre arabarland. Syria mista Golanhøgdene. I 1973 starta Syria saman med Egypt under Anwar Sadat Yom Kippur-krigen for å ta tilbake områda som vart okkupert under Seksdagarskrigen. Dette vart støtta av dei fleste arabarlanda.

Ba'athparti-regimet i Syria var heile vegen – frå kuppet i Irak i 1968 til Irak-krigen i 2003 – nærmare fiendar. I 1980 starta Iran-Irak-krigen. Syria var dei einaste av arabarlanda med unntak av Libya som støtta Iran i krigen. Då Irak invaderte Kuwait i 1990, vart Syria med i den såkalla Golfkrigen som ville frigjere Kuwait. 

Hafez al-Assad var tilhengar av pan-arabisme. I 1972 grunnla Syria, Libya og Egypt *[[Den arabiske føderasjonen]]*. Sjølv om det på papiret var ein einaste stat, var dei tre landa i realiteten sjølvstendige. I 1977 braut føderasjonen saman.

Han døydde den 10. juni 2000. Den neste presidenten var sonen hans, Bashar al-Assad.

## Sjå òg
* Bashar al-Assad
* Golanhøgdene

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Rhythm of Love Tour

***Rhythm of Love Tour*** var ein konsertturne utført av den australske songaren Kylie Minogue, i samband med albumet hennar *[[Rhythm of Love]]*. Turneen starta 10. februar 1991, og vitja Australia og Sør-Asia. Minogue fortsette å turnera i Europa mot slutten av 1991, men endra spelelister, kostyme og turnenamnet til *[[Let's Get to It Tour]]* i samband med utgjevinga av eit album med same namnet.

## Speleliste
#«Step Back in Time»
#«Wouldn't Change a Thing»
#«Got to Be Certain»
#«Always Find the Time»
#«Enjoy Yourself»
#«Tears on My Pillow»
#«Secrets»
#«Help!»
#«I Should Be So Lucky»
#«What Do I Have to Do?»
#«Je Ne Sais Pas Pourquoi»
#«One Boy Girl»
#«Love Train»
#«Rhythm of Love»
#«Shocked»
;Ekstranummer
#«Hand on Your Heart»
#«Count the Days»
#«The Loco-Motion»
#«Better the Devil You Know»

## Turnedatoar

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad for Kylie Minogue
*''Rhythm of Love Tour''
Let's Get to It Tour

***Let's Get to It Tour*** var ein konsertturne av den australske songaren Kylie Minogue i Storbritannia og Irland i slutten av 1991. Turneen var ei fortsetjing av den førre turneen *[[Rhythm of Love Tour]]*, som allereie hadde vitja Australia og Asia. Minogue hadde med seg mellom anna fem dansarar på turneen, som vart avvikla i samband med utgjevinga av albumet *[[Let's Get to It]]*.

## Speleliste
#«Step Back in Time»
#«Wouldn't Change a Thing»
#«Got to Be Certain»
#«Always Find the Time»
#«Enjoy Yourself»
#«Tears on My Pillow»
#«Secrets»
#«Let's Get to It»
#«Word Is Out»
#«Finer Feelings»
#«I Should Be So Lucky» (Extended Mix)
#«Love Train»
#«If You Were with Me Now»
#«Je Ne Sais Pas Pourquoi»
#«Too Much of a Good Thing»
#«Hand on Your Heart»
#«What Do I Have to Do?»
;Ekstranummer
#«I Guess I Like It like That»
#«The Loco-Motion»
#«Shocked»
#«Better the Devil You Know»

## Turnedatoar

## VHS-utgjeving

Ein VHS vart utgjeven etter *Let's Get to It Tour* med tittelen *Kylie - Live in Dublin* og vart filmet på konserten i Dublin 8. november 1991. Videoen vart utgjeven i april 1992.

## Sporliste
#«Step Back in Time»
#«Wouldn't Change a Thing»
#«Got to Be Certain»
#«Always Find the Time»
#«Let's Get to It»
#«Word Is Out»
#«Finer Feelings»
#«I Should Be So Lucky» (Extended Mix)
#«Love Train»
#«If You Were with Me Now»
#«Too Much of a Good Thing»
#«What Do I Have to Do?»
#«I Guess I Like It like That»
#«The Loco-Motion»
#«Shocked»
#«Better the Devil You Know»

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad for Kylie Minogue
*''Let's Get to It Tour''
EP-en Pink Sparkle

***Pink Sparkle*** er ein salsfremjande EP av den australske songaren Kylie Minogue. Han vart utgjeven gratis ved lanseringa av parfymen av same namn i fleire butikkar i London i juli 2010. EP-en har ein song frå hennar ellevte studioalbum *[[Aphrodite]]*, B-sida av singelen «All the Lovers» og tre songar innspelt i New York frå hennar konsertalbum **.

## Sporliste
#«Can't Beat the Feeling» – 4:10
#«Go Hard or Go Home» – 3:43
#«Boombox» / «Can't Get You Out of My Head» (Live in New York) – 5:03
#«Speakerphone» (Live in New York) – 4:46
#«I Believe in You» (Live in New York) – 3:03
Some Kind of Bliss

«**Some Kind of Bliss**» er ein song framført av den australske songaren Kylie Minogue. Han vart skriven av Minogue, James Dean Bradfield og Sean Moore til det sjette studioalbumet til Minogue, *[[Impossible Princess]]* (1997). Songen vart utgjeven som den første singelen til albumet i september 1997 til blanda kritikk frå kritikarar, og vart ein moderat kommersiell suksess.

## Format og sporliste
;CD-singel
# «Some Kind of Bliss» &ndash; 4:13
# «Limbo» &ndash; 4:06
# «Some Kind of Bliss» (Quivver Mix) &ndash; 8:39

;Europeisk CD-singel
# «Some Kind of Bliss» &ndash; 4:13
# «Limbo» &ndash; 4:06

;Britisk kassett
# «Some Kind of Bliss» (Edit) &ndash; 3:50
# «Limbo» &ndash; 4:06

;Britisk vinyl
# «Some Kind of Bliss» (Edit) &ndash; 3:50
# «Love Takes Over Me» (Singelversjon) &ndash; 4:09

## Bakgrunnsstoff
*''Some Kind of Bliss'' på Allmusic
Differensrekning

**Differensrekning** er ei form for funksjonsrekning der ein prøver å avgjere eigenskapane til ein funksjon ut frå differensane til funksjonen. Differensen til eit uttrykk er 

:\ \Delta f(x) = f(x + 1) - f(x) 

Ein **endeleg differerns** er eit matematisk uttrykk på forma *f*(*x*&nbsp;+&nbsp;*b*) &minus; *f*(*x*&nbsp;+&nbsp;*a*). Om ein endeleg differens vert dividert med *b*&nbsp;&minus;&nbsp;*a*, får ein ein differenskvotient. Tilnærminga av deriverte ved endelege differensar spelar ei sentral rolle i endeleg differensmetodar for numeriske løysingar av differensiallikningar, særleg grenseverdiproblem.

Rekursjonsformlar kan skrivast som differenslikningar ved å erstatte iterasjonsnotasjonen med endelege differensar. 

## Framlengs, baklengs og sentrale differensar

Berre tre former vert vanlegvis nytta: framlengs, baklengs og sentrale differensar. 

Ein **framlengs differens** er eit uttrykk på forma 

: \Delta_h[f](x) =  f(x + h) - f(x). \ 

Der *h* kan vere ein variabel eller konstant. 

Ein **baklengs differens** nyttar funksjosverdiane ved *x* og *x* &minus; *h*, istaden for verdiane ved *x* + *h* og  *x*:

: \nabla_h[f](x) =  f(x) - f(x-h). \ 

Til slutt har me **sentral differens** gjeven ved 

: \delta_h[f](x) =  f(x+\tfrac12h)-f(x-\tfrac12h). \ 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Finite difference|Finite difference]]» frå ,  den 8. november 2011.*
Super Mario 3D Land

***Super Mario 3D Land*** er eit plattformspel som er utvikla av Nintendo EAD Tokyo og utgjeve av Nintendo til Nintendo 3DS. Spelet vart utgjeve internasjonalt i løpet av november 2011 og var det første spelet i *[[Super Mario]]*-serien som kom ut til Nintendo 3DS. Ein etterfølgjar til spelet, *[[Super Mario 3D World]]*, vart utgjeve til Wii U i 2013.

*Super Mario 3D Land* og etterfølgjaren skil seg frå andre spel i *Mario*-serien av di dei kombinerer spelemekanikkar både frå tradisjonelle, todimensjonale *Mario*-spel og moderne, tredimensjonale *Mario*-spel i sandkassestil. Spelet introduserer ei rekkje nye element til serien, som nye hjelpemiddel som gir Mario nye tamar. Handlinga i *3D Land* er som i tidlegare spel i *Super Mario*-serien, med fokus på innsatsen til Mario for å redde prinsesse Peach som er vorte kidnappa av Bowser.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Enjoy Yourself Tour

***Enjoy Yourself Tour*** var den første verdsturneen til Kylie Minogue. Han vart arrangert etter at ho hadde hatt stor suksess med studioalbumet *[[Enjoy Yourself]]* (1989). Ved starten av den europeiske etappen av turneen hadde Minogue byrja å ta kontroll over imaget sitt og den musikalske retninga.

## Speleliste
#«The Loco-Motion»
#«Got to Be Certain»
#«Hand on Your Heart»
#«Love at First Sight»
#«Look My Way»
#«Made in Heaven»
#«My Girl» (a cappella)
#«Tears on My Pillow» (a cappella)
#«I Should Be So Lucky»
#«I Miss You»
#«Nothing to Lose»
#Medley: «Blame It on the Boogie» / «ABC»
#«Tell Tale Signs»
#«Je Ne Sais Pas Pourquoi»
#«Never Too Late»
#«Wouldn't Change a Thing»
;Ekstranummer
#«Dance to the Music»
#«Better the Devil You Know»
#«Enjoy Yourself»

## Turnedatoar

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad for Kylie Minogue
*''Enjoy Yourself Tour''
Diofantos frå Alexandria

**Diofant**, òg kjent som **Diofantus av Alexandria** (gresk: Διόφαντος ὁ Ἀλεξανδρεύς, levde kring 200/214 – kring 284/298) var ein gresk matematikar i den hellenistiske perioden. Det er lite som er kjent om livet hans, bortsett frå at han budde og virkte i Alexandria i Egypt. Han arbeidde i den greske matematiske tradisjonen, særleg innanfor talteori.

Diofant blir ofte rekna som opphavet til algebraen, fordi hovudverket hans *Arithmetica* inneheld dei tidlegaste tilfella av det vi kallar synkopert algebra. Fleire av verka hans er derimot gått tapt, til dømes er det berre bevart seks av 13 bøker av hovudverket *Arithmetica*. Her prøver han å innføre eit algebraisk teiknspråk, handsamar likningar og likningssystem med stor dugleik, og gjev ikkje alltid slutningane sine i geometrisk form, som i den tidlegare greske perioden. 

Mest kjend er undersøkingane hans av diofantiske eller uavgrensa likningar, der han avgjer heiltalige eller rasjonale løysingar av likningssystem. 

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Diofant|Diofant]]» frå , den 8. november 2011.* 
 
* Diofantos fra Alexandria. (2011-11-08) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/Diofantos_fra_Alexandria

## Bakgrunnsstoff
* Diophantus of Alexandria - MacTutor History of Mathematics archive
Spreiingsmål

**Spreiingsmål** eller **dispersjonsmål** er i statistikk eit mål for spreiinga av observasjonane i eit observasjonsmateriale. Det mest vanlege er standardavvik. Eit anna spreiingsmål er variasjonsbreidd, som er skilnaden mellom største og minste observasjon. 

## Spreiingsmål
Eit spreiingsmål er eit reelt tal som er null om alle observasjoane er identiske, og aukar etter kvart som observasjoane vert meir forskjellige. Spreiingsmålet kan ikkje vere mindre enn null. 

Dei fleste spreiingsmåla har same skala som storleiken som er målt. Med andre ord, om målingane har einingar som meter eller sekund, så har spreiingsmålet same eining. Av spreiingsmål finn ein: 
* Standardavvik
* kvartilavstand 
* variasjonsbreidd
* Middelskilnad
* absolutt middelavvik
* absolutt gjennomsnittavvik (ofte berre kalla gjennomsnittsavvik)
* Standard avstandsavik

Somme spreiingsmål er dimensjonslause. Med andre ord har dei ikkje einingar, sjølv om variabelen ein måler sjølv har einingar. Desse er: 
* variasjonskoeffisient
* kvartil variasjonskoeffisient

Det finst òg andre spreiingsmål
* Varians 

## Kjelder
* spredningsmål. (2011-11-08) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/spredningsmål
Divisjon i matematikk

**Divisjon** eller **deling** i matematikk er ein av dei fire rekneartane i aritmetikken og er den omvendte operasjonen av multiplikasjon. Når ein utfører ein divisjon kallar ein det å **dividere**.

Når ein dividerer finn ein det talet, kvotienten eller brøken som gjev kor mange gonger eit visst tal, divisor eller nemnaren, finst i eit anna gjeve tal, dividenden eller teljaren. Å

Viss *c* gonger *b* er lik *a*, skriven:
:c \cdot b = a\,
der *b* ikkje er null, så er *a* dividert med *b* lik *c*, skriven:
:\frac ab = c
Til dømes
:\frac 63 = 2
sidan
:2 \times 3 = 6\,.

I uttrykket over vert *a* kalla **dividenden**, *b* **[[divisor]]** og *c* **[[kvotient]]en**.

Uttrykket kan òg skrivast 
:a \div b = c\, eller berre a : b = c\,

Divisjon med null er ikkje definert, og det er derfor ikkje mogeleg å dele på null.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Division (mathematics)|Division (mathematics)]]» frå , den 8. november 2011.*
Dobbeltforhold

**Dobbeltforhold** eller **kryssforhold** i matematikk er forholdet mellom to punktpar (A, B og C, D) på ei rett linje, der ein tar omsyn til retninga til linjestykka. Om forholdet er lik -1 ligg punkta harmonisk. I projektiv geometri er dobbeltforholdet særs viktig, sidan det blir uforandra ved projeksjon, slik at ein bevarer eigenskapar ved punktrekkjer som vert uttrykt ved forholdet. Òg mellom fire linjer gjennom same punkt eksisterer det eit dobbeltforhold, nemleg for dei fire punkta som oppstår når ei rett linje skjer over dei gjevne. Dette dobbeltforholdet er uavhengig av plasseringa til skjeringslinja. 

## Definisjon
Dobbeltforholdet til fire punkt på ei reell linje med koordinatar *z*1,&nbsp;*z*2,&nbsp;*z*3,&nbsp;*z*4 er gjeven som 

:(z_1,z_2;z_3,z_4) = \frac{(z_1-z_3)(z_2-z_4)}{(z_2-z_3)(z_1-z_4)}.

Det kan òg skrivast som eit dobbeltforhold med to divisjonsforhold:

:(z_1,z_2;z_3,z_4) = \frac{z_1-z_3}{z_2-z_3}:\frac{z_1-z_4}{z_2-z_4}.

Den same formelen kan nyttast på fire forskjellige komplekse tal, eller meir generelt til element i alle flater. 

I geometri, om A, B, C og D er kollineære punkt, så er dobbeltforholdet definert på liknande vis som: 
:(A,B;C,D) = \frac {AC\cdot BD}{BC\cdot AD}.
der kvar av avstandane har forteikn etter ei fast orientering på linja. 

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Cross-ratio|Cross-ratio]]» frå ,  den 8. november 2011.*  
 
* dobbeltforhold. (2011-11-08) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/dobbeltforhold
Elliptisk funksjon

**Elliptiske funksjonar** er ein spesiell type funksjonar innanfor kompleks analyse. Ein elliptisk funksjon er definert i det komplekse planet, og han er periodisk i to retningar. Elliptiske funksjonar liknar på mange måtar dei trigonometriske funksjonane, men desse har berre enkle periodar. Historisk sett vart elliptiske funksjonar oppdaga som inverse funksjonar til elliptiske integral, som igjen vart studert i samband med utrekninga av bogelengda til ein ellipse (derav namnet).

Eit døme på elliptiske funksjonar er den såkalla lemniskaten. Den mest kjende lemniskaten er Bernoullis lemniskat. Dette er ei kurve med form som eit liggjande åttetal (**∞**), og han kan skildrast med følgjande kartesiske likning:

:(x^2 + y^2)^2 = a^2 (x^2 - y^2)\,

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Elliptisk funksjon|Elliptisk funksjon]]» frå ,  den 8. november 2011.*
Dobbeltpunkt

Eit **dobbeltpunkt** er eit punkt på ei kurve der kurva skjer seg sjølv. Eit dobbeltpunkt vert rekna til såkalla singulære punkt på ei kurve. 

## Kjelder
*
Eintydig

**Eintydig** er eit omgrep i matematikken. Ein funksjon *y = f(x*) vert sagt å vere eintydig når kvar verdi av den variable *x* berre svarar éin verdi av *y*. Meir generelt vert ei avbilding av ei mengd A inn i ei mengde B å vere eintydig visst kvart element i A berre svarar til eitt element i B. Viss det omvendt òg gjeld at kvart element B svarar til eit einaste element i A, vert avbildinga sagt å vere eintydig. 

## Kjelder
*
Direktrise i matematikk

Ei **direktrise** i matematikk er ei linje som generatrisa følgjer medan ho skildrar ei flate. Er direktrisa ein sirkel og generatrisa går gjennom eit fast punkt, vert det skildra ei kjegleflate. Ei direktise er òg namnet nytta om styrelinja til eit kjeglesnitt.

## Kjelder
*
Diskriminant

Ein **diskriminant** er eit algebraisk uttrykk som i den enklaste forma si er knytt til løysinga av andregradslikningar. 

Diskriminanten til
:ax^2+bx+c\,

er

:\Delta = \,b^2-4ac.

Her, viss Δ > 0, har polynomet to reelle røter, viss Δ = 0 har polynomet ei reell rot, og viss Δ ax^3+bx^2+cx+d\,

er

:\,b^2c^2-4ac^3-4b^3d-27a^2d^2+18abcd.

Diskriminantane til høgare ordens polynom er mykje lengre. Diskriminanten til ein kvadratisk funksjon har til dømes 16 ledd, og diskriminanten til ein kvintisk funksjon har 59 ledd, og den til eit 6. gradspolynom har 246 ledd.

## Definisjon

Uttrykt i røter er diskriminanten gjeven av formelen: 

:a_n^{2n-2}\prod_{i

der a_n er den koeffisienten føre og r_1, ..., r_n er røtene til polynomet. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Discriminant|Discriminant]]» frå ,  den 8. november 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
*Mathworld
*Planetmath
Eksentrisk

**Eksentrisk** tyder noko som avviker frå vanleg skikk og bruk, noko eigedommeleg eller forskrudd.

I matematikken vert to sirklar (vanlegvis i same plan) sagt å vere eksentriske plasserte når sentera til sirklane ikkje fell saman. Viss dei har same sentrum vert dei sagt å vere konsentriske.

## Sjå òg
* Eksentrisitet

## Kjelder
*
Ekshausjonsbevis

**Ekshausjonsbevis** er ein bevismetode som vart nytta i den greske matematiske skulen, ved problem der ein no ville bruke grenseovergangar. Ekshausjonsbevis vart særleg nytta ved areal- og volumutrekningar. Metoden vart visstnok først innført av Evdoxos og vart ofte brukt av Evklid, men hos Arkimedes finn ein metoden i den mest fullkomne forma. Ekshausjonsbevis kan kort skildrast som ein metode basert på tilnærmingar ved hjelp av polygon og polyeder.

## Kjelder
* ekshausjonsbevis. (2011-11-08) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/ekshausjonsbevis
Eksponent i matematikk

Ein **eksponent** i matematikk er kor mange gonger eit tal skal multipliserast med seg sjølv og vert notert som an, der n'en kan vere kva som helst tal. 

Til dømes har potensane *a · a = a<sup>2</sup>* og *a · a · a = a<sup>3</sup>* høvesvis eksponentane 2 og 3. Den moderne utviklinga av matematikken har ført til bruk av potenser der eksponentane er vilkårlege reelle eller komplekse tal.

## Regneregler
Eit tal *a* opphøgd i ein eksponent som er summen av to tal kan skrivast:
:a^{n+m}=a^n \cdot a^m

Vidare gjeld følgjande for alle *a* ulik 0:
:a^{n-m}= \frac{a^n}{a^m} 


For eksponent lik null gjeld:
:a^0 = a^{n-n} = \frac{a^n}{a^n} = 1
for alle *a* ulik 0.


Negative eksponentar gjev den inverse til talet opphøgd i eksponenten:
:a^{-n} = \frac{1}{a^n} 
for alle *a* ulik 0.


Kvadrat- og n-te-røter kan òg skrivast som ei eksponent:
:\sqrt[n]{a} = a^{\frac{1}{n}}

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Eksponent|Eksponent]]» frå ,  den 8. november 2011.*
Eksponentialfunksjon

**Eksponentialfunksjonen** er den inverse matematiske funksjonen til logaritmefunksjonen, og ein av dei viktigaste funksjonane i matematikken. Grunnforma til funksjonen vert skriven som *e<sup>x</sup>*, der e er den matematiske konstanten som avstytta er 2,71828... Den generelle forma vert skriven som *Ca<sup>x</sup>*, der grunntalet *a > 0*. Altså:

Grunnform:
:\ f(x)=e^x
Generell form:
:\ f(x)=C  a^x

* Om a (i grunnforma) er høgare enn 1 (a > 1), vil kurva stige (i retninga når eksponenten stig).
* Om a er 1 (a = 1), vil det ikkje vere ei kurve, men ei vassrett (liggjande) linje med verdi C.
* Om a er mellom 0 og 1 (0 \underbrace{a \times a \times \cdots \times a}_x.

## Døme
Ein set *a* til å ha verdien *3*. Då kan ein setje opp denne tabellen for funksjonen *f(x)=3<sup>x</sup>*:

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Eksponentialfunksjon|Eksponentialfunksjon]]» frå ,  den 8. november 2011.*
Eksponentiallikning

Ei **eksponentiallikning** er ei likning der ein eller fleire ukjende opptrer som eksponentar. 

Den mest grunnleggjande eksponentiallikninga er på forma a^x=b der a og b er vilkårlege konstantar, og x er ukjend. Denne likninga vil ha løysinga x=\frac{\ln a}{\ln b} der \ln \alpha er den naturlege logaritmen av \alpha. 

## Definisjon
For ei formell potensrekkje på forma 

:f(x)=a_1 x+{a_2 \over 2}x^2+{a_3 \over 6}x^3+\cdots+{a_n \over n!}x^n+\cdots\,

har vi

:\exp f(x)=e^{f(x)}=\sum_{n=0}^\infty {b_n \over n!}x^n,\,

der

:b_n=\sum_{\pi=\left\{\,B_1,\,\dots,\,B_k\,\right\}} a_{\left|B_1\right|}\cdots a_{\left|B_k\right|}, 

og indeksen π går gjennom lista til alle delmengden { *B*1, ..., *B**k* } av mengda { 1, ..., *n* }. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Exponential formula|Exponential formula]]» frå ,  den 8. november 2011.*
Fresvik i Ullensvang

**Fresvik** (lokal uttale: *Frissvik*) er ei bygd i Ullensvang kommune. Staden ligg på austsida av Sørfjorden. Frå Fresvik går Fresviktunnelen inn til Skjeldvik.
Ekstrapolasjon

**Ekstrapolasjon** er å avgjere verdien til ein funksjon utanfor eit område der ei rekkje funksjonsverdiar er kjend. 

Det motsette er interpolasjon.

## Kjelder
* ekstrapolasjon. (2011-11-08) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/ekstrapolasjon
Ekvivalens

**Ekvivalens** tyder *likeverd* (av latin *aequus* = «lik» og *valere* = «å gjelde»). Ekvivalent er eit slektande ord som tyder «likeverdig».  Begge har fleire spesielle tydingar

* **[[Bisubjunksjon]]** (logikk)
* **[[Ekvivalensprinsippet]]** (fysikk)
* **[[Ekvivalens i kjemi]]**
* **[[Ekvivalens i matematikk]]**
* **[[Ekvivalens i omsetjing]]**
* Ekvivalent i fysikk
* Ekvivalent i kjemi
* CO2-ekvivalentar
* Ekvivalent luftsnøggleik
* Elektrokjemisk ekvivalent
* Mekanisk ekvivalent av varme
Gulbuk

**Gulbuk**, *Chelidorhynx hypoxantha*, er ein liten sporvefugl i kvisthopparfamilien som lever i området det indiske subkontinentet, Tibet og nordvestre Indokina. Han var tidlegare, og framleis av somme autoritetar, klassifisert som viftestjert, Rhipiduridae.

Dette er ein fugl med iaugefallande gul strupe, bryst og underside, med  kraftige gule augebryn mot gult framhovud. Maska er mørk, toppen av hovudet og oversida olivenbrun. Halen er lang, mørk på oversida, men lys mot tippen. Han er rundt 12&nbsp;cm lang og veg 5–6 gram. Han er uroleg, lever av små insekt som han fangar i lufta.

Leveområde femnar om nordlege India, Nepal, Kina, Bhutan, nordlege Bangladesh, Myanmar, Thailand, Vietnam og Laos. Om sommaren lever dei i høgder mellom ca. 1500 og ca. 3700 moh., men trekkjer ned så lågt som til 180 moh. om vinteren.

## Kjelder

* Nettside på novelguide.com  Henta 8. november 2011
 
### Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Videoar, bilete og lydopptak av vasspiplerke hos Internet Bird Collection 
*BirdLife International (2014) Species factsheet: *[http://www.birdlife.org/datazone/species/factsheet/22706775 Rhipidura hypoxantha] *. Henta frå http://www.birdlife.org den 4. oktober 2014.
RS «Thomas Fearnley»

**RS 46 «Thomas Fearnley»** var ei redningsskøyte bygd for Redningsselskapet i 1938. Ho vart konstruert av Bjarne Aas, og bygd av K. Christensen & Co. i Risør .
Ho var den niande av i alt fjorten skøyter i Bjarne Aas klassa som vart bygd for Redningsselskapet. Ho er oppkalla etter skipsreiar Thomas Fearnley.

I 1967 vart ho teken ut or teneste og seld. Medan ho tenestegjorde som redningsskøyte berga ho 109 personar frå «ein sikker daude», 7 fartøy vart berga frå totalforlis. Det var gitt assistanse til totalt 621 fartøy.

«Thomas Fearnley» er no (2011) i privat eige og høyrer heime i Midsund i Romsdal.


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:RS «Thomas Fearnley»|RS «Thomas Fearnley»]]» frå , den 8. november 2011.*
Innertkirchen

**Innertkirchen** er ein kommune i distriktet Interlaken-Oberhasli i kantonen Bern i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 625 meter over havet.

Elva Aare renn gjennom kommunen.

Innertkirchen grensar i nordaust mot kantonane Obwalden og Nidwalden.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Innertkirchen|Innertkirchen]]» frå ,  den 8. november 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*(tysk) http://www.innertkirchen.ch - offisiell nettstad
*
Guttannen

**Guttannen** er ein kommune i distriktet Interlaken-Oberhasli i kantonen Bern i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 1057 meter over havet.

Guttannen ligg i Berner Oberland nær Grimselpasset. Han er den høgastliggande busetnaden i Haslital. Nabokommunane er Innertkirchen, Gadmen, Oberwald, Obergesteln, Ulrichen, Münster-Geschinen, Fieschertal og Grindelwald.

Aare spring ut frå brear i Guttannen. Det er fire innsjøar i kommunen: Oberaarsee, Grimselsee, Räterichsbodensee og Gelmersee. Vest i kommunen ligg fjella Schreckhorn, Lauteraarhorn og Finsteraarhorn. Guttannen omfattar òg Finsteraarbreen, Lauteraarbreen, Unteraarbreen, Gruebenbreen, og Bächlibreen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Guttannen|Guttannen]]» frå ,  den 25. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Gadmen

**Gadmen** er ein kommune i distriktet Interlaken-Oberhasli i kantonen Bern i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 1205 meter over havet.

Gadmen ligg i Berner Oberland, og Sustenpasset ligg aust i kommunen. Han ligg i vasskiljet til Gadmer. Nabokommunane er Engelberg, Wassen, Göschenen, Guttannen, Innertkirchen og Kerns.

Gadmen grensar i aust mot kantonen Uri og i nord mot Engelberg i kantonen Obwalden. I sør har kommunen ei kort grense mot kantonen Valais. Det er tre isbrear i Gadmen, Steinbreen, Triftbreen og Wendenbreen.  Nedanfor Steinbreen ligg Steinsjøen. Det mest kjende fjellet i Gadmen er Titlis.

Hovudnæringa er turisme og jordbruk.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gadmen|Gadmen]]» frå ,  den 25. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Landsby

Ein **landsby** er ein mindre folkesett stad der folk bur tett saman, tradisjonelt med jordbruksland omkring. I moderne tid finst også landsbyar som har vokse til små byar, og der ein driv lite eller inkje jordbruk. Buforma er vanleg fleire stader i verda, men i Noreg har meir grisgrendte bygder vore vanlegare. Større norske tundanningar kan tilsvara landsbyar i andre land.

## Bakgrunnsstoff
Berlinisch

**Berlinisch** (berlinsk, standardtysk **Berlinerisch**) er ein bydialekt som høyrer til den nedertyske dialektgruppa i Berlin og omland.

Berlin var eit av dei første austnedertyske områda der ein gav avkall på det austnedertyske språket som skriftspråk, omkring 1500, og seinare òg som daglegspråk. Dermed oppstod den første høgtyske dialekten med klår middeltysk basis og sterkt nedertysk substrat. Først i nyare tid har denne høgtyske dialekten byrja å fortrenge det austnedertyske språket på landsbygda i Brandenburg utanfor Berlin. På slutten av 1800-talet vart det framleis snakka nedertysk og blandingsformer i utkanten av dagens Berlin.

Fortrenginga av nedertysk heng truleg mellom anna saman med ei kontinuerleg innvandring av folk frå andre delar av Tyskland. Frå dialektane i Berlins omland har Berlin-dialekten likevel overteke mange nedertyske ord, som *ick*, *det*, *wat*, *doof*. Sidan Berlin alltid har vore eit senter for handel, transport og eit mål for immigrasjon, har Berlin-dialekten òg vorte påverka av fransk (etter at hugenottane kom til byen var ein tredjedel av folkesetnaden fransk), hebraisk (hovudsakleg 15-1600-talet), jiddisch (18-1900-talet), polsk og tsjekkisk (sidan 1400-talet), russisk (18-1900-talet) og nederlandsk.
Havforskingsinstituttet

**Havforskingsinstituttet**, som har hovudkontor og laboratorium på Nordnes i Bergen, ei avdeling i Tromsø, og forskingsstasjonar i  Matre, Austevoll og Flødevigen, er det største marine forskingsmiljøet i Noreg. Instituttet vart skipa 15. oktober 1900. Fram til 1989 var det underlagt Fiskeridirektoratet, deretter vart det lagt beinveges under departementet.

## Oppgåver
Instituttet har som oppgåve å ta seg av forsking som kan gje både styresmaktene, havbruks- og fiskerinæringa og samfunnet elles eit godt grunnlag for å take vare på miljøet i havet og trygge eit langsiktig og godt utbytte av fisk og andre viltlevande ressursar i havet og frå havbruket. Forskinga på klimatiske endringar og kjemisk forureining av havområda og korleis dette kan ha innverknad på livsvilkåra i havet, har òg ein viktig plass i instituttet si verksemd. Miljøtilhøva og økosystema er av ein slik natur at eit breitt internasjonalt samarbeid om både forsking og forvalting er naudsynt.

Ein viktig del av forskinga er konsentrert om dei fiskeressursane som er grunnlaget for dei norske fiskeria. Økosystemet i kystsona, botndyrsamfunn på kontinentalsokkelen og fangstteknologi er mellom forskingsoppgåvene.  Havforskingsinstituttet arbeider dessutan med å med få fram ny, grunnleggjande biologisk kunnskap om laksefisk, marine arter og skaldyr for å utvikle den norske havbruksnæringa,  soleis ved å forske på genetikk, fysiologi, fiskevelferd og fiskehelse.

## Forskingsfartøy
Mykje av av forskinga er basert på observasjonar og målingar til havs og langs kysten. Havforskingsinstituttet har ein eigen skipsreiaravdeling som tek seg av drifta og vedlikehaldet av instituttets  forskingsfartøy: «Prinsesse Ingrid Alexandra», «G.O. Sars», «Johan Hjort», «Håkon Mosby» og «G.M. Dannevig», og dessutan drifta av Universitetet i Bergen sitt skip, «Hans Brattström». Avdelinga står òg for innkjøp og handsaming av vitskapleg utstyr. Når det trengst for særskilde forskingsføremål, vert to andre skip òg leigd inn.

## Forskingsstasjonar
***Forskingsstasjonen Flødevigen** ligg på Hisøy ved Arendal, etablert i 1882 for klekking og utsetting av torskelarver. I dag er stasjonen særleg engasjert i forsking som gjeld miljøtilstand, biologisk produksjon, tolegrenser og verneområder i kystsona, og rådgiving som har med forvaltinga av kysten å gjere.
***Forskingsstasjonen Matre**, som ligg i Matre i Masfjorden, vart etablert i 1971, utvida og modernisert i 2005–2006. Her har det hovudsakleg vore arbeidd med laksefisk, men etter ombygginga har det i tillegg vore arbeidd med spørsmål som har å gjere med marine artar med omsyn til klima, velferd og reproduksjon.
***Forskingsstasjonen Austevoll** ligg på Huftarøy i Austevoll kommune, etablert i 1978, og har som oppgåve å forske på ein rad marine organismar med tanke på oppdrett, mellom anna kveite, torsk, hyse, kamskjel, hummar og leppefisk.
***Avdeling Tromsø** vart etablert i 2003 for å take seg av forsking og rådgjeving som gjeld botnhabitat, skaldyr, sjøpattedyr og fisk. Avdelinga er ein viktig bindelekk til andre forskingsmiljø i Tromsø.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
EP-en Darling

***Darling*** er ein EP av den australske songaren Kylie Minogue som vart gjeven ut ved lanseringa av parfymen med same namn i februar 2007. EP-en inneheld to songar frå to studioalbum og tre songar frå turneen ** (2005).

## Sporliste
#«I Believe in You» (live) – 3:24
#«In Your Eyes» (live) – 3:08
#«Slow» (live) – 3:20
#«Loving Days» – 4:24
#«Burning Up» – 3:59

}}
Ekvivalens i matematikk

I matematikk er ein **ekvivalens** ein relasjon som spesifiserer korleis ein deler ei mengd slik at kvart element av mengda er eksakt ei av blokkene i partisjonen, og unionen av alle blokkene utgjer den opphavlege mengda. To element av mengda blir sagt å vere ekvivalente (med omsyn til ekvivalensrelasjonen) viss og berre viss dei er element av same blokk.

Ein relasjon er ein ekvivalensrelasjon om han er refleksiv, symmetrisk og transitiv. At ein relasjon er refleksiv inneber at (x,x) er ei delmengd av relasjonen for alle x som er eit element av A. At ein relasjon er symmetrisk tyder at dersom (x,y) er eit element i relasjonen, er òg (y,x) eit element i relasjonen. At ein relasjon er transitiv inneber at dersom (x,y) er ei delmengd i relasjonen og (y,z) er ein delmengd i relasjonen, er òg (x,z) ei delmengd i relasjonen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ekvivalensrelasjoner|Ekvivalensrelasjoner]]» frå , den 9. november 2011.*
Elementær funksjon

Ein **elementær funksjon** er av dei funksjonane ein får oftast bruk for i matematikken. Det er ei gruppe som skil seg ut ved særleg enkle eigenskapar. Det er dei funksjonane ein kan bygge opp på grunn av nokre få enkle funksjonar, dei elementære grunnfunksjonane som potensfunksjon, logaritme, eksponentialfunksjon, trigonometriske funksjonar og dei omvende funksjonane deira, ved nokre få operasjonar. Klassen av funksjonar ein då får vert kalla dei elementære funksjonane. Dei viktigaste eigenskapane til desse funksjonane er at den deriverte av ein kvar elementær funksjon sjølv er ein elementær funksjon. 

## Døme
Døme på elementære funksjonar er: 

: \frac{e^{\tan(x)}}{1+x^2}\sin\left(\sqrt{1+\ln^2 x}\,\right)

og

: -i\ln(x+i\sqrt{1-x^2}).

Den siste funksjonen er lik den inverse cosinus-funksjonen \arccos(x) i heile det komplekse domenet. Derfor er \arccos(x) ein elementær funksjon. Eit døme på ein funksjon som *ikkje* er elementær er feilfunksjonen

: \mathrm{erf}(x)=\frac{2}{\sqrt{\pi}}\int_0^x e^{-t^2}\,dt, 

noko ein ikkje kan sjå direkte frå definisjonen av ein elementær funksjon, men som kan bevisast ved å nytte Risch-algoritme.

## Kjelder

* 
**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Elementary function|Elementary function]]» frå ,  den 9. november 2011.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Elementærmatematikk

**Elementærmatematikk** er eit svakt omgrep på visse delar av matematikken, vesentleg karakterisert ved at meir subtile omgrep ikkje vert nytta. Utan at elementærmatematikken har noko fast avgrensing, kan ein seie at han omfattar mellom anna vanleg aritmetikk og algebra, og løysingar av likningar av første og andre grad.

## Kjelder
*
Élie Cartan

**Élie Joseph Cartan** () var ein fransk matematikar. 

Han var professor i Nancy frå 1903 og ved Sorbonne frå 1912. Cartan gjorde fleire fundamentale undersøkingar over differensiallikningar og Lie-grupper og fortsette med ideane til Sophus Lie. Resultata hans om dei såkalla Lie-algebraer har ført til fornya interesse i desse områda. 

Dei samla verka hans vart gjeven ut den av den franske matematikarforeininga i 1952.

## Kjelder
* Élie Joseph Cartan. (2011-11-09) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/Élie_Joseph_Cartan
Volvo 240

**Volvo 240** var ein bakhjulsdriven personbil som blei laga av Volvo i Sverige frå 1974 til 1993.
Bilen var ei vidareutvikling av Volvo 140.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Volvo 240|Volvo 240]]» frå ,  den 9. november 2011.*
Eliminasjon

**Eliminasjon** tyder det å fjerne.

*Eliminasjonsreaksjon, ein organisk reaksjon
*Eliminasjon i medisin, der eit framand stoff vert fjerna frå kroppen. 
* Eliminasjon i matematikk
Eliminasjon i matematikk

**Eliminasjon** i matematikk skjer når same storleik opptrer i to likningar og ein då kan eliminere eller fjerne storleiken ved at ein av dei to likningane kan utleie ei ny, der storleiken ikkje er med. 

Av likningane 
:\ ax + by = c
og
:\ dx + ey = f

kan ein til dømes eliminere *y* ved å multiplisere første likning med *e*, andre likning med *b* og subtrahere likningane ein då får.

## Kjelder
*
Elizabeth Stephansen

**Mary Ann Elizabeth «Betzy» Stephansen** () var ein norsk matematikar og lærar. 

Ho studerte ved Eidgenössische Polytechnikum i Zürich i Sveits og tok doktorgrad same stad i 1902. Ho vart dermed den første norske kvinna som tok doktorgrad i matematikk. Ho var lærar ved Bergen katedralskole og Bergen tekniske skole og var frå 1906 tilsett som assistent i fysikk og matematikk ved Norges Landbrukshøyskole på Ås. Frå 1921 jobba ho som dosent i matematikk. 

Ho publiserte mellom anna arbeid om partielle differensial- og differenslikningar. 

Ho fekk Kongens fortenestmedalje for innsatsen for dei norske fangane på Espeland, fabrikkstaden som faren Anton Stephan Stephansen hadde grunnlagd. 

## Kjelder

* «Elizabeth Stephansen» (2011-11-09). I *[[Store norske leksikon]]*.
Elling Bolt Holst

**Elling Bolt Holst** () var ein norsk matematikar og forfattar. 

Holst var elev av Sophus Lie, og han studerte geometri under Felix Klein. Etter studium i Paris og England tok han doktorgraden (dr. philos) i 1882 med avhandlinga: *Et par syntetiske methoder, især til brug ved studiet af metriske egenskaber*. Holst vart i 1891 overlærer ved Kristiania tekniske skole og frå 1894 dosent i matematikk ved Universitetet i Kristiania. Han var tilsett ved universitetet fram til avskjeden sin i 1912.

Han fekk i 1878 kronprinsens gullmedalje for avhandlinga *Om Poncelets betydning for geometrien*. Han skreiv òg biografiar om dei norske matematikarane Sophus Lie, Cato Maximilian Guldberg, Carl Anton Bjerknes og Niels Henrik Abel. Holst var kjend som ein dugeleg lærar og ein god miljøskapar. Han er òg kjend for barnebøkene sine (blant anna *Norsk billedbok for barn*).

Holst var formann i styret for Nasjonalgalleriet 1897–1905 og medlem av Videnskabsselskabet i Kristiania (no Det Norske Videnskaps-Akademi) frå 1881. Han blei utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden i 1902.

## Kjelder

* 

## Bakgrunnsstoff
* Matematikklærere ved UiO  - Elling Bolt Holst
* Elling Holst, *[https://runeberg.org/poncelet/ Om Poncelet's Betydning]*, 1878, digitalisert av Prosjekt Runeberg