open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Datalinklaget

**Datalinklaget** er lag to i OSI-modellen og tek imot førespurnadar frå nettverkslaget og sender førespurnadar til det fysiske laget. Hovudoppgåva til datalinklaget er å sørgje for at informasjon blir overført utan tap mellom maskiner på det same nettverket. Ethernet er eit eksempel på datalinklags-teknologi (Ethernet omfattar og det fysiske laget). 

For å oppnå sikker drift blir straumen av data delt opp i mindre delar, omtala som rammer. Viss ei ramme blir skadd på vegen mellom avsendar og mottakar, kan den identifiserast og bli send på nytt. Dette blir gjort ved at for kvar ramme som blir send, så må mottakaren av denne sende ei kvittering. 
Ei kvittering er ganske enkelt ei ramme som berre blir brukt for å gi beskjed om at overføringa gjekk bra. Denne delen av datalinklaget blir ofte kalla *Logical Link Control*
 
Viss det er mange maskiner knytte til same nettverk må datalinklaget også kontrollere tilgangen til det delte overføringsmediet. Dette blir handtert av ein komponent av datalinklaget som ofte kallast *Medium Access Control*.
ISO 4217

**ISO 4217** er ein internasjonal standard med ein kode på tre bokstavar som definerer namna på valuta etablert av the *International Organization for Standardization* eller ISO.

Dei to første bokstavane er dei to første bokstavane av landkodar definert i ISO 3166-1 alpha-2 (som svarer til dei nasjonale topp-domena på Internett). Den tredje bokstaven er normalt initialen på valutaen. Slik blir Noreg sin valutakode NOK - NO for Noreg og K for kroner. Dette fjernar problemet med at namna dollar, franc og pund blir brukt i ulike land med ulik verdi.

Standarden definerer òg slektskapet mellom hovudvalutaeininga og bivalutaeininga. Ofte er dette i eit forhold på 1/100, men 1/10 og 1/1000 er òg vanleg. Nokre valuta har ikkje denne inndelinga. Til dømes Mauritania nyttar ikkje desimal inndeling, og set 1 ouguiya (UM) = 5 khoums.

ISO 4217 har ikkje berre kodar for valuta, men i tillegg kodar for verdfulle metall (gull, sølv, palladium og platina) og andre einingar brukt i internasjonale finanstransaksjonar. Det er òg spesielle kodar brukt til testføremål (XTS) og for å fortelje at dette ikkje er nokon valutatransaksjon (XXX). Desse kodane startar alltid med bokstaven *[[X]]*. ISO 3166 gir aldri landkodar som startar med bokstaven *X* for å unngå kollisjonar.

Overnasjonale valutaer er normalt representert med kode med *X* i byrjinga. Euro, derimot, er representert med koden EUR. Sjølv om EU ikkje er ein ISO 3166-1 landkode blei denne nemninga brukt, og EU vart lagt til denne lista for å representere EU. Forgjengaren til Euro, Europeisk Valuta Eining, hadde koden XEU.

Over tid blir nye valutaer oppretta og andre blir fjerna. Som eit resultat av dette må lista over valutakodar oppdaterast med jamne mellomrom. Oppdateringskontoret for ISO 4217, *The ISO 4217 maintenance agency (MA)*, og *the British Standards Institution* har ansvar for å halde denne lista ved like.
CAS-nummer

**CAS-nummer** er eit identifiseringssystem for kjemiske sambindingar ved hjelp av unike talkombinasjonar. CAS er ei forkorting for *«Chemical Abstracts Service»* som er ei avdeling av *«American Chemical Society»*, kjemilaget i USA. 

Alle kjemikalie som er skildra i litteraturen blir tildelt eit nummer av CAS. Førebels er det tildelt over 20 millionar CAS-nummer og det kjem nye kvar dag. Sjølve nummeret har inga tyding anna enn som eit løpenummer som kan brukast for å gjera søk i kjemiske databasar lettare, sidan mange stoff har fleire namn. Ein kan bruke CAS-nummer som søkekriterium i dei fleste større kjemikaliedatabasane, og det er eit system som blir brukt internasjonalt.

## Oppbygging

Eit CAS-nummer er delt opp i tre talgrupper ved hjelp av bindestrekar. Den første gruppa kan ha opp til seks siffer, den andre har to, og den tredje er eit einsleg siffer som skal verka som kontrollsum. Denne blir rekna ut ved å ganga ut det siste sifferet med 1, det andre med 2, det tredje med 3 og så bortetter før ein legg alle desse saman og reduserer dei etter ein modul på 10. Til dømes har vatn CAS-nummeret 7732-18-5. Kontrollsummen blir rekna ut som (8×1 + 1×2 + 2×3 + 3×4 + 7×5 + 7×6) mod 10 = 105 mod 10 = 5.

## Sjå òg
* EINECS-nummer
* UN-nummer
* E-nummer

## Bakgrunnsstoff
* NIH : Finn eit CAS-nummer
Lier kommune

**Lier** er ein kommune i Buskerud fylke som grensar til kommunane Drammen, Hole, Modum, Øvre Eiker, Asker og Bærum. Dei største tettstadene i Lier er Tranby, Lierbyen, Sylling og Kjenner (Lierskogen).

Jordbruk er ein viktig næringsveg i kommunen, og Lier er kjend både for jordbæra, eplene og grønsakene sine.

Lier samarbeider mykje med Drammen kommune, men opplever nå press frå den større nabokommunen. Eit framlegg i januar 2005 om å lemma inn ein del av kommunen, Lierstranda, i Drammen kommune, skapte sterke reaksjonar i heimkommunen.

## Industri
* Norsonic

### Kjende folk frå Lier
* Thorleif Haug (1894-1934), skiløpar
* Thorbjørn Jagland, politikar, tidlegare statsminister
* Hans Christian Heg, militæroffiser under den amerikanske borgarkrigen, emigrant frå Noreg

## Bilete

Fil:Lier gamle stasjon.JPG|Lier gamle stasjon i Lierbyen
Fil:Lierstranda1.JPG|Lierstranda
Fil:Sjåstad kirke TRS 070526 002.jpg|Sjåstad kyrkje


## Bakgrunnsstoff
* http://www.liernett.no/
* Lier kommune
Folldal kommune

**Folldal** er ein kommune i Innlandet fylke. Kommunen ligg mellom Østerdalen og Gudbrandsdalen.

## Folk frå Folldal
*Ivar Garberg (1937–2016) voks opp i Folldal 

## Bilete

Fil:Høgronden 01.JPG|Høgronden
Fil:vinter_SFG.jpg|Vinter i Folldal.
Fil:Folldal Kirke.jpg|Folldal kyrkje


## Bakgrunnsstoff
* Folldal kommune
Grue kommune

**Grue** er ein kommune i Hedmark i Innlandet fylke. Administrasjonsseret er Kirkenær.

## Folk frå Grue
*Jon Gunnar Pedersen (f. 1962), politikar og statssekretær fødd i Oslo

## Bilete

Fil:Namnå stasjon.jpg|Namnå stasjon
Fil:Løvhaugsåa.jpg|Løvhaugsåa


## Referansar

## Bakgrunnsstoff
*
Åmot (fleirtyding)

Ordet ***åmot***, av *å* (elv) og *mot*, tyder «stad der to elvar møtest». Namnet vert hovudsakleg nytta om området mellom dei to elvane. Ei rad større eller mindre stedar i Noreg heiter Åmot, og det er òg blitt til eit etternamn.

Åmot er ein kommune i Hedmark fylke

**Åmot** kan elles vera

* Åmot/Geithus &ndash; tettstad i Buskerud
** Åmot i Modum &ndash; tettbygd område i Buskerud
* Åmot i Vinje &ndash; tettstad i Telemark
* Åmot i Nordre Land &ndash; i Oppland

----

Som etternamn kan ein stava namnet **Åmot**, **Aamot**, **Aamoth** og **Aamodt**.

## Kjende namneberarar
* Asbjørn Aamodt, kunstmålar og teiknar
* Bjørn Aamodt, diktar
* Kjell Aamot, siviløkonom og verksemdsleiar
* Kristoffer Aamot, politikar og kinodirektør
* Rolf Aamodt, norsk kunstnar
* Kjetil André Aamodt, slalåmkøyrar
Finsk mark

**Finsk mark** (finsk: *Suomen markka*) var valutaen i Finland frå 1861 og fram til 1. januar 1999, då ho vart bytt ut med euro. Valutakoden for finsk mark var FIM, men til dagleg vart mynteininga forkorta til *mk*. Ei mark var delt opp i 100 *penni*. 

Marka vart lansert i 1861 som ein kvart russisk rubel. I 1917 vart Finland sjølvstendig og Den Finske Bank vart stifta. Mark vart då relansert som ei eiga mynteining basert på gullfot. I 1963 vart den gamle 'finske marken' bytt ut med *ny-mark* på grunn av inflasjon. Den nye marka var verd 100 gamle mark.

Namnet *mark* kjem frå den mellomalderske vekteininga. Både «mark» og «penni» er låneord frå den tyske marka og pfennigen. 

Myntar og setlar vart fjerna frå sirkulasjon i 2002.
Åmot kommune

:*Åmot finst òg [[Åmot (fleirtyding)|andre stader]] i landet*
**Åmot** er ein kommune i Innlandet fylke. Han grensar i nord til kommunane Rendalen, i aust til Trysil, i sør til Elverum, i sørvest til Hamar og Ringsaker og Løten, og i vest til Stor-Elvdal.

Kommunen har fått namnet Åmot ('åmøte') fordi dei to elvane Glåma og Rena møter kvarandre her.

Åmot har 4 skolar: Åmot ungdomsskole og Rena Barneskole som ligg på kommunesenteret Rena. I tillegg kjem Deset Oppvekstsenter og Osen Oppvekstsenter som ligg kvar seg på Deset og Osen.

### Klima

Åmot har innlandsklima med relativt lite nedbør, varme somrar og store skilnader mellom dag- og nattetemperaturen i sommarhalvåret. Normalverdiar for perioden 1961−1990 er gjevne i tabellen nedanfor.

Det har (med enkelte avbrot) blitt drive meteorologiske målingar i regi av met.no i Åmot frå 1873. Høgaste og lågaste offisielt registrerte temperaturar i kommunen er 34,0 gradar 19. juni 1970 på Haugedalen målestasjon  og −41,9 gradar 23. desember 1915 på Rena.

## Utdanning
* Høgskolen i Hedmark

## Kjende personar frå Åmot kommune
* Vidar Sandbeck, forfattar
* Anne Cath. Vestly, barnebokforfattar (Rena)

## Bilete

Fil:Aamot kirke rena.jpg|Åmot kyrkje på Rena
Fil:Løpsjøen-Norway.jpg|Løpsjøen nordaust for Rena
Fil:Trysilknut kai 060301 mail.jpg|Slepebåten Trysil-Knut ved Sørlistøa Fløtermuseum


## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Åmot kommune
Nettverkslaget

**Nettverkslaget** er lag tre i OSI-modellen for datanett. Det tek imot førespurnadar frå transportlaget og sender førespurnadar til datalinklaget. 

Nettverkslaget adresserer pakkar og omset logiske adresser, til dømes IP-adresser og namn til fysiske adresser som blir brukt på datalinklaget. Hovudoppgåva til nettverkslaget er å sende pakker frå ein avsendar til ein mottakar som er kopla til ulike nett. Dette er ei utviding frå datalinklaget som har som oppgåve å sende rammer frå ei maskin til ei anna på det same nettverket. 

Nettverkslaget er altså det lågaste laget som handterer ende til ende overføring. Oppgåva med å finne vegen mellom avsendar og mottakar blir kalla ruting. 

## Døme på nettverkslagsprotokollar

* IP
* IP
* IPX
* NWLink
* NetBEUI
* DDP
Deflasjon

**Deflasjon** er ein nedgang i det generelle prisnivået i ein økonomi, det vil seie det motsette av inflasjon. I tider med deflasjon styrkar såleis kjøpekrafta til pengane seg. Deflasjon bør ikkje forvekslast med disinflasjon, som er ein reduksjon i inflasjonen, men som ikkje nødvendigvis treng å innebera deflasjon.

Deflasjon er gjerne knytt til sterke økonomiske nedgangstider, depresjonar. Sidan dei fallande prisane gjer at det løner seg å utsetje kjøp av varer, kan deflasjon gjera at etterspørselen søkk og problema med å få den økonomiske veksten til å ta seg opp att blir forsterka.

Noreg opplevde stor deflasjon i perioden 1920-1933, da den norske staten prøvde å få krona tilbake på pari kurs. Godt kjend er òg deflasjonen i Japan sidan 1990-åra, som den japanske sentralbanken nyttelaust prøvde å få bukt med gjennom å ha ei rente på 0 % fram til juli 2006.

## Sjå òg
*Inflasjon
*Disinflasjon
*Stagflasjon
Pari kurs

Omgrepet **«pari kurs»** tyder: valutaverdien har same verdi som gull. Dei fleste land brukte denne standarden tidlegare, noko som gjorde det enkelt å veksle mellom dei forskjellige valutaene. Omgrep også brukt: «gullparitet».

Pari kurs vert ikkje berre brukt om valuta, men òg om verdipapir som aksjar og obligasjonar og seier at marknadsverdien/prisen/kursen er samanfallende med den verdi som er sett.
Konsumprisindeks

**Konsumprisindeksen** (eller forkorta **KPI**) er eit mål for prisnivået til konsumprodukt. Den prosentvise endringa i KPI vert ofte brukt som eit generelt mål for inflasjonen i ein økonomi.

KPI vert mellom anna brukt:
* I lønnsforhandlingar, der endringa i KPI gir peikepinn på den prisveksten som lønnsmottakarane står overfor.
* Justering av private leigekontraktar, til dømes husleigekontrakter, og avtalar i næringslivet.
* Deflator i nasjonalrekneskapen for å rekne om verdital (nominelle verdiar) til tal i faste priser, det vil seie prisane på eit gitt tidspunkt eller ein gitt periode.
* Noregs Bank nyttar den prosentvise endringa i KPI justert for avgiftsendringar og energivarer (KPI-JAE) som mål på inflasjon.

## Bakgrunnsstoff
* Konsumprisindeksen - SSB
Økonomi

**Økonomi** er læra om korleis individ, verksemder, styresmakter og andre organisasjonar i samfunnet gjer val, og korleis desse vala avgjer korleis samfunnet sine ressursar vert brukte. Dersom det er fleire som vil ha ein ressurs enn det er personar som kan få han, må ein på eit eller anna vis fordele den knappe ressursen. Økonomi prøver å gje eit teoretisk rammeverk til å handsame desse problemstillingane.

Me har ei rad disiplinar innanfor økonomi — som samfunnsøkonomi, som ofte vert inndelt i mikroøkonomi og makroøkonomi. Bedriftsøkonomi vert ofte rekna som ein egen disiplin, men kan òg sjåast på som mikroøkonomi i bruk. 

## Sjå òg

* Samfunnsøkonomi
* Økonomisk geografi
* Økonomisk historie
Mikroøkonomi

**Mikroøkonomi** er økonomi som omfattar enkeltindivid eller enkeltbedrifter sine økonomiske avgjerder, i motsetnad til makroøkonomi. Tidlegare vart desse områda sett på som åtskilte tema, men i nyare tid har samanhengen mellom makroøkonomisk handlingsrom og mikroøkonomisk åtferd fått auka merksemd.
US-dollar

**Amerikansk dollar** eller **US-dollar** er valutaen i USA. Valutakoden er USD. Desimal-eininga til dollaren er «cent».

US-dollar er ofte i bruk som reservevaluta utanfor USA. Mellom 50–65 prosent av valutaen er i sirkulasjon utanfor landet. 

USA er eitt av fleire land som har valuta kalla dollar. Ein annan amerikansk dollar finst til dømes i Canada.

## Bakgrunnsstoff
* US-dollar (Dollarsetlar) (engelsk/tysk)
Dollar

**Dollar** er namnet på den offisielle valutaen i mange land og andre regionar (sjå liste under). Namnet er ei engelsk form av den gamle tyske valutaen *taler* (på norsk *[[daler]]*). Valutaen blir symbolisert med teiknet *$*.

Det seiest at bruken av *$* stammar frå den meksikanske eller spanske «P» for pesos, eller piastres, eller «pieces of eight». Bokstavane U og S speiglar den historiske dobbel-streken. Denne dobbel-streken har vorte brukt for å signalisere den amerikanske mynteininga. Endringa frå dobbel-strek til enkel-strek i dollar er parallell med endringa frå «eigedel»-støtta valuta (slik som gull) til pengevaluta.

## Ulike dollar-variantar

* Australsk dollar
* Bahamansk dollar
* Barbadisk dollar
* Belizisk dollar
* Bermudisk dollar
* Bruneisk dollar
* Caymansk dollar
* Fijiansk dollar
* Guyansk dollar
* Hong Kong-dollar
* Jamaicansk dollar
* Kanadisk dollar
* Liberisk dollar
* Namibisk dollar
* Newzealandsk dollar
* Salomonsk dollar
* Singaporsk dollar
* Surinamsk dollar
* Taiwansk dollar
* Trinidadisk dollar
* US dollar
* Zimbabwisk dollar
Australsk dollar

**Australsk dollar** er valutaen i Australia. Valutakoden er AUD.

Australsk dollar vert òg nytta i desse statane:
* Kiribati
* Nauru
* Tuvalu (som òg har ein eigen valuta, tuvalsk dollar)

## Bakgrunnsstoff
* Pengesetlar frå Australia (engelsk/tysk)
Bahamansk dollar

**Bahamansk dollar** er valutaen på Bahamas. Valutakoden er BSD. 

Den bahamanske dollaren har ein fast vekslingskurs opp mot amerikansk dollar, slik at 1 bahamansk dollar = 1 amerikansk dollar.
Barbadisk dollar

**Barbadisk dollar** er valutaen på Barbados. Valutakoden er BBD.

Barbadisk dollar har ein fast vekslingskurs opp imot amerikansk dollar slik at 2 barbadiske dollar = 1 amerikansk dollar.

Dollaren blei til saman med den barbadiske sentralbanken (Central Bank of Barbados, CBB) i 1972. Før dette brukte Barbados, saman med mange andre øyar aust i Karibia, den austkaribiske dollaren som nasjonal valuta.

## Bakgrunnsstoff
*
Newzealandsk dollar

**Newzealandsk dollar** er valutaen på New Zealand. Valutakoden er NZD. 

Pitcairnøyane nyttar òg newzealandsk dollar.

## Bakgrunnsstoff
* Newzealandsk dollar - Pengesetlar (engelsk / tysk / fransk)
Cubansk peso

**Peso** er den offisielle valutaen på Cuba, men grunna den spesielle situasjonen landet er i i høve til den kommunistiske økonomien, kombinert med USA sin handelsblokkade, er det i praksis tre ulike valutaer på Cuba:

# **Cubansk peso** (ISO 4217-kode CUP) er den opphavlege valutaen. Denne vert stort sett berre brukt av lokalbefolkninga til å kjøpe nødvendige varer. Denne valutaen kan ein ikkje få veksla inn andre steder i verda. 
# **[[US dollar|Amerikansk dollar]]** (ISO 4217-kode USD) var inntil 14. november 2004 offisiell valuta, men frå denne datoen var ikkje dollaren lenger eit gyldig betalingsmiddel. Ein kan få veksla amerikanske dollar på større hotell i landet og får da 0,9 «konvertible peso» for ein dollar. I praksis kan ein framleis *(1.1.2005)* bruke amerikanske dollar *på landet*.
# **Konvertibel peso** (ISO 4217-kode CUC) er den offisielle *turistvalutaen* på Cuba. Her står det «peso» på den eine sida av valutaen og «$» på den andre sida, og tidlegare svara den til nøyaktig 1 US$. Ein får om lag 21 cubanske peso for ein konvertibel peso. Denne valutaen kan ein heller ikkje få veksla inn andre stader i verda.
Kinesisk renminbi

**Renminbi** er valutaen i Kina. Valutakoden for renminbi er CNY.

Sjølve grunneininga av renminbi er yuan, som vert delt opp i 10 jiao. Dette blir så delt opp i 100 fen. Den største eininga er 100 yuan og den minste er 1 fen.

Renminbi vart sett i omlaup like før den kommunistiske overtakinga i 1949. Ein av de første oppgåvene til det nye styret var å få slutt på hyperinflasjonen som hadde plaga Kina sidan slutten av Kuomintangperioden.

Under åra med planøkonomi vart vekslingskursen på renminbi sett til eit urealistisk høgt nivå i høve til vestlege land sine valuta, og strenge vekslingslover vart sett i verk. Renminbi blir av mange framleis rekna som sterkt overkursa den dag i dag. Hovudgrunnen til dette er at det ikkje er ein fri marknad som fastsett kursen. Kursen kan i dag variere innanfor eit smalt band vekta mot ei korg andre valutaer. Dersom ein ser på kjøpekrafta til dei ulike valutaene - såkalla Purchasing Power Parity (PPP) vil mange kome til eit motsett standpunkt. Ein av dei mest særeigne måtane å måle PPP er gjennom den såkalla «Big Mac-indeksen» som måler prisen på ein hamburger i ulike land. Denne indeksen viser at Renminbi er kraftig underkursa samanlikna med amerikanske dollar.

## Bakgrunnsstoff
* Yuan Renminbi - Historiske og noverande setlar frå Kina (CNY / RMB) 1953-2019 (engelsk/tysk/fransk)
* Yuan FEC - Valutasertifikat (FEC) frå Folkerepublikken Kina 1980-1994 (engelsk/tysk/fransk)
ISO

**International Organization for Standardization** (ISO, Den internasjonale standardiseringsorganisasjonen) er ein internasjonal standardiseringsorganisasjon som handhevar og gjev ut standardar på ei rekke område, særleg innan handel og industri.

Organisasjon vart til den 23. februar 1947. Ved grunnlegginga vart det inngått ein avtale om at namnet skal forkortast likt på alle språk: **ISO**, etter det greske ordet *[[iso-|isos]]*, 'lik'.

Den norske medlemsorganisasjonen i ISO er Standard Norge.

## Døme på ISO standardar
* ISO 4217 – Kodar for valutaeiningar. 
* ISO 16 – Standard stemmefrekvens (kammertonen)
* ISO 3166-2 – Underinndeling av land. 
* ISO 3382 – Måling av etterklangstid og andre akustiske parametrar.
* ISO 9000 – Kvalitetsstyring
* ISO 9660 – Filsystem for CD-ROM
* ISO/IEC 10646 – Universal Multiple-Octet Coded Character Set (UCS)
* ISO 14772 – Virtual Reality Modeling Language, eit filformat for å skildre tredimensjonal grafikk.

## Sjå òg
* Kategorioversyn over ISO-standardar

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Drakme

**Drakme** (fleirtal drakmar; gresk &#948;&#961;&#945;&#967;&#956;&#942;, pl. &#948;&#961;&#945;&#967;&#956;&#941;&#962;) er:
# Tidlegare valuta i Hellas som vart bytt ut med euroen og
# Gamal mynteining som vart brukt i Hellas før Alexander den Store

:6 obolar = 1 drakme
:100 drakmar = 1 mina
:6000 drakmar = 1 talent (athensk standard)

Ordet drakme kjem frå verbet *drassomai* (&delta;&rho;&alpha;&sigma;&sigma;&omicron;&mu;&alpha;&iota;), som tyder *å gripe*. Den opphavlege tydinga kan difor truleg best verte sett om som *ei handfull*. Dette utvikla seg til ei fast eining, opphavleg seks jernstenger av spesifikk lengd og tjukn. Talet vart teke vare på i inndelinga av drakmen i 6 obolar. Som mynteining rekna ein sølvverdien av dette, ca. 4,5 til ca. 6 gram sølv, eller tilsvarande verdi i anna metall. Den oftast brukte mynten var tetradrakmen, det vil seie fire drakmar (ca. 18 til ca. 24 gram sølv). Det er ikkje mogleg å samanlikne verdien direkte med moderne valutaer, men det kan nemnast at i 1. hundreåret f.Kr. var dagsløna for ein kroppsarbeidar om lag 1 drakme.

Den moderne mynteininga vart innførd etter at Hellas vart uavhengig i 1829. Han var delt i 100 lepta; på grunn av kraftig inflasjon etter andre verdskrigen og den påfølgjande borgarkrigen fall lepta-myntane etterkvart ut av bruk.

Då Hellas knytte valutaen sin til euroen 1. januar 2001 var kursen fastsett til 340,75 drakmar for 1 euro. Drakmemyntar og -setlar vart framleis brukte inntil nye euromyntar og -setlar vart innførde 1. januar 2002. Drakmen var på det tidspunktet den eldste mynteininga som var i bruk, men ikkje den eldste som har vore i kontinuerleg bruk.
Valuta

**Valuta** er ei eining for betalingsmiddel for eitt eller fleire land. Ordet kjem gjennom italiensk frå det latinske ordet «valere», som tyder «er verdt».

I tidlege tider veit ein at myntar frå framande land vart godtekne som gangbar «valuta», mest truleg fordi dei bestod av edelt metall som hadde verdi overalt. Før den andre verdskrigen var det framleis landet sin gullreserve som stod som garanti for eit land sin valutareserve. 

Mange land brukar framand valuta (til dømes amerikansk dollar), nokre land brukar felles valuta (til dømes euro), medan dei fleste land brukar sin eigen valuta. 

Døme på valuta er norsk krone (NOK), britisk pund (GBP), australsk dollar (AUD) og russisk rubel (RUR). Forkortingane blir oppretta av ISO gjennom ISO 4217.

## Tidlegare valutaeiningar (siste 50 år)
* Belgisk franc
* Finsk mark
* Fransk franc
* Gresk drakme
* Italiensk lire
* Luxembourgsk franc
* Nederlandsk gylden
* Portugisisk escudo
* Spansk peseta
* Tsjekkoslovakisk koruna
* Tysk mark
* Austerriksk schilling

## Sjå òg
* Valutakurs 
* Vekslingskurs
* Betalingssystem
* Verdsvaluta
* Valuta i ulike land

## Kjelder
Valutakurs

**Valutakurs** er den relative verdien mellom ulike valuta. Til dømes var verdien mellom amerikanske dollar og euro (den 13. september 2003) 1,12 i euroens favør, det vil seie at 1 euro er verdt 1,12 dollar.

Ein valuta kan ha flytande eller fri kurs. Då varierer verdien etter tilgang og etterspurnad på valutamarknaden. Den kan ha ein fast kurs og er då bunden til ein standard, til dømes gullmyntfot eller ein annan valuta.
Verner Panton

**Verner Panton** () var ein dansk møbelformgjevar og interiørarkitekt. Han laga nyskapande og futuristisk formgjeving i sterke fargar og i ulike materiale, særleg i plast. Formgjevinga hans vert ofte opplevd som svært «60-tal» med samband til optisk kunst og pop-kunst. Fleire av dei mest kjende møblane han formgav er framleis i produksjon i dag.

Panton var fødd i Gentofte. Han vart utdanna ingeniør i Odense, deretter studerte han ved Det Kongelige Danske Kunstakademi i København. Dei første to åra av karrieren (1950&ndash;1952) arbeidde han hjå Arne Jacobsen, der var han mellom anna med i arbeidet med stolen *Mauren*. Panton opna sitt eige teiknekontor i 1955. Mot slutten av 1950-talet byrja stolane han formgav å verte meir og meir ukonvensjonelle, utan bein eller klart utskild rygg. I 1960 formgav Panton den aller første heilstøypte injeksjonsforma plaststolen, *Stacking chair* eller *S stolen*, som vart det mest kjende og masseproduserte produktet hans.

På 1960-talet og i byrjinga av 1970-talet eksperimenterte Verner Panton med å formgje heile miljø, radikale og psykedeliske interiør med eigne bølgjande møblar, veggpolstringar, tekstilar og ljossetting. Allereie i 1960 innreidde han ein restaurant for Hotell Astoria i Trondheim, men interiøret vart teke ned att allereie etter tre år. Grunnen skal ha vore at det var for moderne og mørkt til å falle i smak i Trondheim då.

Panton døydde i København.

## Bakgrunnsstoff
* panton.com
* Design av Verner Panton ved TAGWERC
Gottfried Silbermann

**Johann Gottfried Silbermann** () var ein tysk orgelbyggjar, rekna som den viktigaste i den sentral-tyske tradisjonen. Han var ein nær ven av Johann Sebastian Bach. Orgel bygte av Gottfried og Andreas Silbermann er kjende som Silbermann-orgel.

## Kjende instrument

* Freiberg domkyrkje (1714), restaurert 1982&ndash;1983.
* St. Jakobikyrkja i Freiberg (1718), i bra stand.
* Großkmehlen kyrkje (1718), restaurert 1995&ndash;1996.
* St. Johanneskyrkja i Freiberg (1719), i bra stand, flytt til Freiberg domkyrkje i 1939.
* Sofiekyrkja i Dresden (1720), øydelagt under bombinga av Dresden i 1945.
* St. Petrikyrkja i Freiberg (1735), i bra stand.
* Frauenkirche i Dresden (1736), øydelagt under bombinga av Dresden i 1945.
* Dresden domkyrkje (1755), fullført av Silbermann sine medarbeidarar etter at han sjølv døydde. Sett opp att i 1971 etter å ha lege lagra sidan 1944.

## Bakgrunnsstoff
* Gottfried Silbermann: German Baroque Master Organ-Builder
Kommunenummer

**Kommunenummer** er eit nummer som er gjeve til kvar kommune i Noreg. I 1946 vart alle bykommunar og herad (landkommunar), i tillegg til ladestadar som ikkje var eigne kommunar, tildelt ei firesifra nummerkode av Statistisk Sentralbyrå.  Dei to fyrste tala viser kva fylke kommunen ligg i. Bykommunar (og byar før 1965) fekk kommunenummer med tredje siffer lik null. 

## Bakgrunnsstoff
* Kommunenøkkelen  (komplett alfabetisk kommuneliste med kommunenummer)
* Statistisk Sentralbyrå si side for fakta om kommunar, med liste over kommunenummer 
* Statistisk Sentralbyrå sin kommunekatalog med komplett liste på ei side
Jevnaker kommune

**Jevnaker** er ein kommune i Akershus fylke og ligg i sørenden av Randsfjorden.
Kommunen grensar i nord til Gran, i aust til Lunner, og i sørvest til Ringerike.

Kjøkkenprodusenten Norema har hatt fabrikk på Jevnaker i snart 30 år.

Jevnaker har vore ein del av Oppland fylke, tidlegare Kristians amt, sidan 1838. Etter eige ynske vart Jevnaker overført til det nye Akershus fylke i samband med kommunereforma den 1. januar 2020, i staden for å bli verande i Oppland, som slo seg saman med Hedmark til Innlandet fylke.

## Kultur
* Hadeland Glassverk 
* Kistefos museet
* Galleri Roenland

## Folk frå Jevnaker
*Bjørn F. Rørvik (f. 1964), barnebokforfattar, voks opp på Jevnaker

## Bilete frå Jevnaker

Fil:Nesbakken at Jevnaker, Norway II.jpg|Storgata ved torget på Nesbakken, Jevnaker
Fil:Storgata Jevnaker.jpg|Jevnaker sentrum (Nesbakken)


## Bakgrunnsstoff
* Jevnaker kommune

## Kjelder
Radium

**Radium** er eit radioaktivt grunnstoff med kjemisk symbol **Ra** og atomnummer 88. Det høyrer til jordalkalimetalla i gruppe 2 i periodesystemet.

## Eigenskapar
Radium kan sjå nesten heilt kvitt ut, men blir svartare om ein utset det for luft.

Ein finn små mengder av stoffet i uranførekomstar. Den mest stabile isotopen av stoffet er Ra-226, som har ei halveringstid på 1602 år og blir brote ned til radon.

## Bruk
Ein bruker radium til å produsera radon til strålebehandling av kreft, noko som har gjeve namn til det norske Radiumhospitalet.

Stoffet er svakt sjølvlysande og vart derfor ei tid brukt til å måla visarar på klokker og måleinstrument. Dette slutta ein med på 1920-talet etter at meir enn hundre tidlegare målarar hadde døydd av å utsetjast for strålinga. 

Blanda med beryllium gjer radium frå seg nøytron og kan brukast i fysikkeksperiment.

## Sjå også
* Grunnstoffliste
* Isotoptabell
* Periodesystemet
Actinium

**Actinium** er eit radioaktivt grunnstoff og høyrer til actinoida. Actinium vert danna ved nedbryting av uran eller thorium.

Stoffet er sølvfarga og metallaktig, og lyser blått i mørkret på grunn av den høge radioaktiviteten sin. Det er rundt 150 gonger så radioaktivt som radium, noko som gjer det til ei god nøytronkjelde. Elles har det liten nytteverdi.

## Sjå også
* Det periodiske systemet
Antimon

**Antimon** er eit grunnstoff med kjemisk symbol **Sb** og atomnummer 51. Atommassen (u) er 121,8. 

## Historie

Antimon har vore kjend i sambindingar i lange tider. Som metall har stoffet vore kjend sidan byrjinga av det 17. århundre. Antimon hadde eit alkymistisk symbol. 

## Førekomst og utvinning

Antimon finst i fleire mineral.

## Sambindingar

Mange sambindingar er giftige. 

## Bruk av antimon

Antimon vert brukt i legeringar og i batteri. 

Sambindingar av antimon kan brukast i måling.

## Bakgrunnsstoff

* WebElements om antimon
Argon

**Argon** er eit grunnstoff med kjemisk symbol **Ar** og atomnummer 18. Argon er ein edelgass.

## Særskilde kjenneteikn

Argon er ein fargelaus, luktlaus og ureaktiv edelgass. 

## Bruk

Argon blir mest brukt som ein ureaktiv gass. Eit eksempel på slik bruk er i sveising, der
gassen blir brukt som ein vernande atmosfære for å hindre at metallet oksyderer. Av same
grunn blir argon brukt til å erstatte lufta i lyspærer for å hindre at glødetråden brenn opp.

## Historie

Edelgassen vart oppdaga i 1894 av Sir William Ramsay og Lord Rayleigh.

## Førekomst

Argon utgjer 0,94 % av jordatmosfæren, og blir produsert frå luft ved å skilje det frå 
oksygen og nitrogen ved destillasjon. 

## Kjemi

Argon er ureaktiv og dannar vanlegvis ikkje sambindingar. 

## Isotopar

## Sjå også
* Grunnstoffliste
* Periodesystemet
* Isotoptabell

## Bakgrunnsstoff
* Webelements.com - argon
Neon

**Neon** er eit grunnstoff med kjemisk symbol **Ne** og atomnummer 10. Neon er ein edelgass, og er relativt vanleg i universet, men ikkje på jorda, og finst i små mengder i
atmosfæren. Neon gir ein klar raud farge når det skjer ein elektrisk utlading gjennom gassen,
og blir derfor brukt ein del i lysrøyr.

## Særlege kjenneteikn

Neon er ein fargelaus, luktlaus og ureaktiv edelgass.

## Bruk

Neon er mest kjent for bruk i farga lysrøyr(neonlys), og ofte brukt i reklameskilt og fasadar
som skal vekke oppsikt, slik som teater, kinobygg, kasino og liknande. Når det skjer ein elektrisk
utlading gjennom neongass, sender gassen ut ein klar raud farge, og det er denne fargen som
er kjenneteiknet på neonlys. 

Neon vert og brukt i gasslaser. 

## Historie

Sir William Ramsay og Morris W. Travers oppdaga neon i 1898.

## Kjemi

Neon dannar ikkje sambindingar. 

## Førekomst

Neon er sjeldan i på jorda, men finst som eit sporstoff i luft, der ein finn ein del neon
i 65000 delar luft. Neon blir framstilt ved destillasjon frå luft.

## Isotopar

## Sjå også
* Periodesystemet
* Grunnstoffliste
* Isotoptabell

## Bakgrunnsstoff
* Webelements.com - neon
Radon

**Radon** er ein radioaktiv edelgass. Grunnstoffet har kjemisk symbol **Rn** og atomnummer 86.

Radon blir danna som nedbrytingsprodukt frå andre radioaktive stoff, ofte radium, i jordskorpa, og stig opp gjennom fjellsprekkar og jord. Ut frå kva slags mineral og berggrunn som finst i eit område, varierer mengda av radon mykje frå stad til stad. Mengda av radon i fri luft er uvesentleg (10−19% i gjennomsnitt), men i kjellarar i bygningar som står der radon kjem opp frå bakken, kan gassen samla seg og bli pusta inn av menneske, som då kan få auka risiko for kreft på grunn av radioaktiviteten. Radon er særleg skadeleg fordi han gjev frå seg alfastråling. Kor mykje radon som samlast er avhengig av byggteknikk og ventilasjon, og sjølv i radon-rike område kan ein få helsemessig akseptable nivå innomhus ved hjelp av bygningsmessige tiltak.

Konsentrasjonen av radon i grunnvatn er større enn i overflatevatn og luft. Radon blir difor brukt som indikator i hydrologisk forsking, mellom anna for å undersøkja kvar det kjem grunnvatn inn i elver og sjøar.

## Radon i bustadhus
Radon som stig op frå berggrunnen, har liten evne til å binde seg til materialar, og gassen kan difor lett komme ut i lufta vi pustar. Radongass er usynleg og luktfri, og berre målingar kan fastslå radonkonsentrasjonen. 
Radonkonsentrasjon vert angitt i Bq/m³ inneluft.
*  200 Bq/m³ vart av Statens Strålevern definert som ei tiltaksgrense for enkle tiltak fram til 2009

* > 1000 Bq/m³ vert rekna som ein svært høg radonkonsentrasjon.

For radon i hushaldsvatn er tiltaksgrensa sett til 500 Bq/l.

## Kjelder

## Sjå også
* Periodesystemet
* Isotoptabell
* Grunnstoffliste
Kilometer

**Kilometer** er ei lengdeeining som svarar til 1000 meter. Eininga har symbolet **km**.
Kilometer er mykje brukt til å gjeva avstandar på landjorda. 

1 kilometer er lik:
*1000 meter
*100 dekameter
*10 hektometer
*0,001 megameter

Og motsett:
* 1 meter = 0,001 kilometer
* 1 dekameter = 0,01 kilometer
* 1 hektometer = 0,1 kilometer
* 1 megameter = 1000 kilometer

## Kjelder

* «kilometer» (30. april 2019) i *[[Store norske leksikon]]*
Da Vinci-koden

***Da Vinci-koden*** (engelsk originaltittel ***The Da Vinci Code***) er ein spenningsroman skriven av Dan Brown inspirert av boka ***hellig blod, hellig gral*** av Michael Baigent og Henry Lincoln. ***Da Vinci-koden*** vart utgjeven i 2003. Då boka kom ut fekk ho blanda kritikkar, men ho blei etter kvart ein verdssuksess som er blitt seld i over 60,5 millionar eksemplar (mai 2006) og omsett til 44 språk.

Dette er den andre boka der Robert Langdon dukkar opp, og var den fyrste boka av Brown som vart utgjeven på norsk. ***Englar og demonar*** heitte fyrste boka. Seinare kom ***det tapte symbolet*** og ***inferno***, som er andre bøker om Robert Langdon. ***Den digitale festning*** og ***iskaldt bedrag*** er romanar av Dan Brown der Robert Langdon ikkje er med. 

Boka førte til, at det vart gjeve ut ei mengd med kommentarlitteratur om tema frå boka, og ho inspirerte mange forfattarar til å skrive romanar med konspirasjonsteoriar i åra etterpå. Tom Egeland og Gert Nygårdshaug er norske forfattarar, som skriv denne typen spenningslitteratur. ***Sirkelens ende*** av Tom Egeland er ein roman av denne typen, som kom ut før Dan Brown sin ***Da Vinci-koden***.   

## I Noreg
I Noreg vart boka gjeven ut for fyrste gong i 2004 på Bazar Forlag i Peter A.Lorentzen, som òg gav ut ei illustrert praktugåve.

## Handling

Robert Langdon, ein kunsthistorikar og symbolog, er i Paris for å halde eit foredrag ved det amerikanske universitetet. Samstundes har han fått ein invitasjon til samtale av sin franske fagkollega Jacques Saunière, tilsett som kurator ved museet i Louvre. Før han rekk å treffe Saunière får Langdon meldinga om at franskmannen er drepen. Ettersom Saunière i dødskampen har skrive ei melding som referer til Langdon, vert mordmistanka retta mot han. Saman med Sophie Neveu, ein kryptolog i politiet og barnebarn/fosterbarn av Saunière, startar ei jakt på den heilage gralen saman med ei intens flukt frå Paris-politiet. Flukta endar i England, der Sophie Neveu etter kvart får vita hva som skjedde med familien sin, som ho var blitt fortald var blitt drepne i eintrafikkulykke.

## Bakgrunnsstoff
**Bokmeldingar**
* Dagbladet
* Aftenposten
* VG
Valles Marineris

**Valles Marineris** (latin for Marinerdalane) er eit dalsystem på planeten Mars. Det blei namnsett etter romsonden Mariner 9 som oppdaga det i 1971. Dalen er ein enorm riftdal som til dels kan samanliknast med Riftdalen i Afrika i opphav og storleik. I tillegg er dalen på Mars pynta på av katastrofeflaumar og ras. Valles Marineris er 4000 km lang og er opp til sju km djup. Breidda er opp til 200 km.

Juvet går frå Noctis Labyrinthus-området i vest til det kaotiske terrenget i aust. Dei fleste forskarane er samde om at Valles Marineris er ein stor tektonisk «sprekk» i skorpa på Mars. Dalen blei danna medan planeten kjøla seg ned, påverka av hevinga av skorpa i Tharsis-området i vest og seinare utvida av erosjonsprosessar. Nær dei austlege utkantane er det enkelte kanalar som der ut til å ha blitt danna av vatn.
Lunner kommune

**Lunner** er ein kommune i Akershus fylke. Han grensar i nord til Gran, i aust til Nannestad, i sør til Nittedal og Oslo, og i vest til Jevnaker. Det ligg tre tettstader i kommunen: Harestua, Grua og Roa/Lunner (kommunesenter). 

Gjøvikbana og Bergensbana går gjennom kommunen. 

Jevnaker har vore ein del av Oppland fylke, tidlegare Kristians amt, sidan 1838. Etter eige ynske vart Jevnaker overført til det nye Viken fylke i samband med kommunereforma den 1. januar 2020, i staden for å bli verande i Oppland, som slo seg saman med Hedmark til Innlandet fylke. 

## Historie
Den  22. februar 1981 fann Hadelandsdrapa stad i kommunen.
## Kultur
* Lunner kyrkje
* Hadeland Bergverksmuseum

## Bilete frå Lunner kommune

Lunner kirkegård.JPG|Lunner kyrkje er opphavleg frå mellomalderen, men er vorte utvida sidan då.
Roa stasjon 2009.JPG|Roa stasjon på Gjøvikbana og (tidlegare) Bergensbana
Avalsjøen panorama.jpg|Panoramabilete av Avalsjøen 


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Nord-Aurdal kommune

**Nord-Aurdal** er ein kommune i Innlandet fylke. Han grensar i nordaust til Gausdal og Nordre-Land, i aust til Etnedal, i søraust til Sør-Aurdal, i sørvest til Gol, i vest til Hemsedal, og i nordvest til Vestre Slidre og Øystre Slidre.

Kommunen ligg i Valdres i det sentrale Sør-Noreg, mellom Hallingdal, Gudbrandsdalen og Land.

## Folkesetnad
Om lag halvparten av nord-aurdølane bur i tettstadene Fagernes (1767 inb.), Leira (792 inb.) og Aurdal (718 inb.).

## Mål
Det tradisjonelle målføret i kommunen er valdresmål. Målforma i dei offentlege skulane er bokmål.

## Geografi
Dei største innsjøane er Tisleifjorden, Ølsjøen, Strondafjorden (delt med Vestre Slidre), Aurdalsfjorden og Steinsetfjorden (delt med Etnedal). Elva Tisleia kjem frå Tisleifjorden og renn inn i Ølsjøen, mens ut or denne renn Åbjøra (regulert) til Aurdalsfjorden. 

Valdres dannar kjeldene til Begnavassdraget, og elva Begna renn gjennom store delar av dalen. Den fører hovuddelen av tilsiget til Strondafjorden og har utlaup frå den og til Aurdalsfjorden. Derifrå renn elva søraustover til Sperillen.

Høgaste punkt i kommunen er Djuptjernkampen med ei høgd på 1325 meter over havet. Om lag 50 % av kommunen ligg meir enn 900 meter over havet. Kommunens lågaste punkt er 410 meter over havet.

Nord-Aurdal måler 52.4 km på nord-sør-aksen og 43.3 km på aust-vest-aksen.

## Næringsliv
Primærnæringane er framleis den viktigaste næringa i kommunen. I tillegg til offentleg sektor og tenesteytande næringar så er turistnæringa også betydeleg med mellom anna Valdres skisenter og Valdres alpinsenter.

Det store friluftsmuseumet Valdres Folkemuseum ligg på halvøya Storeøya på Fagernes.

## Utdanning

* Valdres Montessoriskule
* Nord-Aurdal barneskole 
* Nord-Aurdal ungdomsskole 
* Valdres vidaregåande skule 
* Valdres folkehøgskule  

## Kjende folk frå Nord-Aurdal

* Torkild Gåsdelen (1774–1803), bonde, dømd og avretta som drapsmann
* Johannes Belsheim (1829–1909), teolog
* Anders Underdal (1880–1973), bygdediktar, uekte son av Bjørnstjerne Bjørnson, far til Margit Sandemo
* Knut Hermundstad (1888–1976), folkehøgskolelærar, folkeminnesamlar og statsstipendiat
* Elisabeth Kværne (f. 1953), folkemusikar
* Ola Thune (f. 1953), privatetterforskar
* Inger Helene Nybråten (f. 1960), langrennsløpar
* Sylfest Glimsdal (f. 1966), skiskyttar
* Solveig Rogstad (f. 1982), skiskyttar
* Ragnhild Hemsing (f. 1988), fiolinist
* Hilde Lauvhaug (f. 1989), langrennsløpar
* Eldbjørg Hemsing (f. 1990), fiolinist
* Oda Utsi Onstad (f. 1990), friidrettsutøvar
* Guro Kleven Hagen (f. 1994), fiolinist

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Nord-Aurdal kommune
* Kultur i Nord-Aurdal på kart frå Kulturnett.no
Nordre Land kommune

**Nordre Land kommune** er ein kommune i Innlandet fylke. Kommunen grensar i nord til Nord-Aurdal og Gausdal, i nordaust mot Lillehammer, i aust mot Gjøvik, i sør mot Søndre Land, i sørvest mot Sør-Aurdal, og i vest mot Etnedal. Kommunen høyrer til landskapet Land.

Personar som kjem frå Nordre Land kommune blir kalla for nordrelending.

## Areal og befolkning

Per 2007 var 41 % av innbyggjarane busett i tettbygde strøk. Dei fleste nordrelendingar bur i og rundt kommunesenteret Dokka med . Elles er det spreidd busetnad i Vest-Torpa, Nord-Torpa og Aust-Torpa.

Nordre Land kommune svarar til området for Nordre Land prestegjeld, i Hamar bispedømme.

## Historie
Frå 1837 låg Nordre Land i Land formannskapsdistrikt. I 1847 vart dette delt i Nordre og Søndre Land formannskapsdistrikt. Land hadde 9199 innbyggjarar da distriktet vart delt. 1. januar 1914 vart Nordre Land delt ved at Torpa vart skilt ut som eigen kommune.

1. januar 1962 vart kommunane Torpa og Nordre Land, i tillegg til krinsen Tranlia og eigedomen Store Røen frå gamle Fluberg kommune (til saman 196 innbyggjarar i Fluberg-områda) slegne saman til dagens Nordre Land kommune.

## Geografi
Innsjøane Randsfjorden, Dokkfløyvatnet og Akksjøen ligg i kommunen. Dokkaelva renn frå Dokkfløyvatnet i nord og ned gjennom Torpa og mot tettstaden Dokka, og vidare ut i Randsfjorden. Denne elva er regulert. Elva Etna renn frå nabokommunen Etnedal i vest, gjennom Nordsinni, før ho også renn ut i Randsfjorden. Denne elva er ikkje regulert.

## Kommunevåpen
Kommunevåpenet vart vedtatt i 1986. Det viser to gule tømmerfløytarhaker på blå grunn. Reiskapen vart vald som symbol på kommunevåpenet sidan han speglar den lange historia med tømmerfløyting i Randsfjordsvassdraget. Grafikaren Dag Magne Staurheim designa motivet.

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nordre Land|Nordre Land]]» frå ,  den 7. juni 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
* Nordre Land kommune
Vikebladet Vestposten

***Vikebladet Vestposten*** er ei lokalavis som vert utgjeven i Ulstein kommune på Sunnmøre i Møre og Romsdal fylke. Linda Eikrem er eineleiar (redaktør og disponent) for avisa. 

Avisa tek mål av seg å vera lokalavis for kommunane Ulstein og Hareid. Dei to kommunane ligg på øya Hareidlandet. Redaksjonen til avisa ligg i Ulsteinvik. Vikebladet Vestposten blir trykt hos Polaris Trykk i Breivika i Ålesund kommune Namnet *Vikebladet Vestposten* kjem av ei samanslåing av avisene *[[Vikebladet]]* og *[[Vestposten]]* i 1989. *Vikebladet* var lokalavis for Ulstein og Hareid og *Vestposten* for Hareid. 

Eigar av avisa er Sunnmørsposten AS, eit dotterselskap av Polaris Media. 

## Opplagstal

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Sel kommune

**Sel** er ein kommune nord i Gudbrandsdalen i Innlandet fylke. Han grensar i nord til Dovre og Folldal, i aust og sør til Nord-Fron, og i vest til Vågå.

Namnet «Sel» (uttala *Sĕl*, med stutt e) kjem av gammelnorsk *Sil*, som betyr stillerennande vatn i elv eller bekk.

Kommunevåpenet viser ei kvinne i gull på blå botn, og symboliserer sogefiguren Pillarguri.

## Historie

Sel herad vart fyrst skipa 1. januar 1908 då dåverande *Vaage* (Vågå) herad vart delt i dei tre einingane *Vaage*, *Hedalen* (Heidal) og Sel. På denne tida hadde Heidal eit folketal på , medan Sel hadde  innbyggjarar. Den noverande Sel kommune vart skipa 1. januar 1965 då Heidal og Sel vart slegne ihop, Heidal hadde då eit folketal på , medan Sel hadde  innbyggjarar. I tillegg vart krinsen Tolstadåsen med 35 innbyggjarar overført frå Vågå og krinsane Sandbu og Sjoa med eit samla folketal på 413 overførte frå Nord-Fron. Det har såleis ikkje vore endringar i arealet til kommunen sidan dess.

## Skular og målstoda

Kring 1930 hadde Heidal herad tre skulekrinsar, medan dåverande Sel hadde seks krinsar. Krinsane i Heidal tok nynorsken i 1933, medan dei i Sel fekk målet i 1939. Fram til 1970 var det berre nynorskelevar i grunnskulane i Sel, mens det frå 1971 har vore parallellklasser med bokmål på Otta skole. Sidan dess har delen nynorskelevar minka stendig og låg samla for dei fire grunnskulane i kommunen på 47&nbsp;% i 2012. Frå skuleåret 2012-13 vert bokmål hovudmålet ved Otta skole, medan det hausten 2013 var folkerøystingar om målforma ved Heidal og Sel skuler. Det vart store fleirtal for nynorsken, så desse skulane ville framleis halde på målet.

## Utdanningsinstitusjonar

* Otta vidaregåande skule
* OPUS - Opplæringssenteret for Nord-Gudbrandsdal
* NVU - Nettverksuniversitetet

## Verdt å sjå i Sel

* Kvitskriuprestane - sandpyramidar
* Jørundgard Middelaldersenter
* Reiret, ei hytte nytta av motstandsfolk under andre verdskrigen

## Verdt å oppleve i Sel

*Rafting i elva Sjoa

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Skjåk kommune

**Skjåk** er ein kommune og fjellbygd i Oppland i Innlandet fylke. Kommunen ligg lengst vest i Ottadalen. Han grensar i nord til Norddal, Rauma og Lesja, i aust og søraust til Lom, sør til Luster og i vest til Stryn og Stranda. Kommunen ligg mellom fjellpartia Breheimen og Reinheimen. Bismo er eit moderne bygdesenter der dei fleste har arbeid i industri, handel og tenesteyting. 

Bygda ligg langs ein av dei viktigaste ferdselsårane frå austlandet, til Stryn og Nordfjord, Geiranger og Sunnmøre, saman med dei andre Ottadalskommunane i aust, Vågå og Lom. Landbruksbygda med mange gardar ligg i eit breitt dalføre med høge fjell på begge sider, furumoar og bratte lier. Ottaelva renn gjennom dalen. Viss du kjem frå vest over Strynefjellet eller frå Geiranger vil du køyre forbi Grotliområdet og Billingsdalen med høgfjell og mange vassdrag før du etter kvart kjem til bygdesenteret Bismo.
Skjåkbygda ligg i regnskuggen for nedbør, og har den lågaste nedbøren  i landet med 278 mm i året. Dette har tvinga bygdefolket til løysingar for kunstig vatning med vatn leidd frå fjellet gjennom innfløkte ordningar.

Kjende produkt frå Skjåk er marknadsførte som skjåkmjøl, skjåkpølse, skjåkskinke og skjåkpanel. Skjåkmøbler AS lagar møblar. I kommunen driv ein òg med tradisjonsrike handverk som lafting, treskurd og rosemåling.

## Kjende personar frå Skjåk kommune
* Jan Magnus Bruheim, forfattar
* Magnhild Bruheim, forfattar
* Fel-Jakup, spelemann
* Aslaug Høydal, forfattar
* Ola Olsson Lykre, bonde
* Skjåk-Ola (1744-1804), treskjerar 
* Tore Ørjasæter, forfattar
* Kristian Vangsbakken, motorcrossutøvar
* Vass-Per
* Sylvester Sivertson
* Ola Stein Harsheim, kaptein

## Bilete

Fil:skjaak.jpg|Skjåk
Fil:Skjåk kyrkje.jpg|Skjåk kyrkje
Fil:2010-08-06 Pollfossen.jpg|Pollfossen


## Kjelder
* Nettstaden til Skjåk kommune

## Bakgrunnsstoff
* Skjåkportalen , nyheiter og anna om Skjåk
* Eldre fotografi frå Skjåk på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
* «Skjåk» på Lokalhistoriewiki

## Fotnotar
Søndre Land kommune

**Søndre Land** er ein kommune i Innlandet fylke. Han grensar i nord til Nordre Land kommune, i nordaust til Gjøvik kommune, i aust til Vestre Toten kommune, i sør til Gran kommune, i sørvest til Ringerike kommune og i vest til Sør-Aurdal kommune. Kommunen høyrer til landskapet Land.

Personar som kjem frå Søndre Land kommune blir kalla for søndrelending.

## Geografi
Søndre Land omfattar områda på aust- og vestsida av den nordre delen av Randsfjorden, som ligg 134 moh.
Vest for fjorden stig landet raskt til 500 moh., og utgjer eit skogkledd åslandskap som berre heilt i nordvest når over 800 moh. På austsida av fjorden er det eit veldyrka bakkeland som sakte hever seg til 500–600 moh. på grensa mot Gjøvik og Vestre Toten. Bakkelandet i nord er smalare.

Det meste av busetnaden er samla langs austsida av fjorden, med tettstaden og administrasjonssenteret Hov. Lengst i nord er det også atskilleg busetnad i større høgde lenger frå fjorden, kalla Landåsbygda. Langs vestsida av fjorden er busetnaden meir sparsam. Folketalet var i ein viss vekst fram til 1945, og heldt seg relativt stabilt fram til rundt 1990. Deretter har det vist ein liten nedgang, i tiårsperioden 1996–2006.

## Samferdsel
Den austlege delen av kommunen har gode vegsamband; fylkesveg 34 går langs austsida av Randsfjorden fram til Svingvoll der vegen fører inn på fylkesveg 33 vidare nordvestover til Dokka og Fagernes. Fylkesveg 33 går austover til Gjøvik. Også langs vestsida av Randsfjorden går det veg (fylkesveg 245), og det aller meste av busetnaden her er samla langs denne vegen. Det går bru over Randsfjorden ved Fluberg. Bilferja Horn-Tangen er den einaste norske ferja på innsjø.

## Bilete

Fil:Fluberg-kirke-2-Norway-HH.jpg|Fluberg kyrkje
Fil:Dokkadeltaet nord i Randsfjorden.jpg|Frå Dokkadeltaet naturreservat
Fil:Odnes (Søndre Land, Norway) - Lindahl.jpg|Odnes hotell fotografert av Axel Lindahl omkring 1880&ndash;1890


## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
* Nettsidene til Søndre Land kommune