open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Santarém i Brasil

**Santarém** er ein by i delstaten Pará i Brasil. Byen ligg der elva Tapajós renn ut i Amazonaselva, og er eit populært mål for turistar. Ein reiser helst dit med båt. Santarém var opphavleg bustaden til den indianske urbefolkningsgruppa Tapajós.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Floridastraumen

**Floridastraumen** er ein varm havstraum som renn frå Mexicogolfen til Atlanterhavet mellom Florida i USA på den eine sida og Cuba og Bahamas på den andre. Han blei skildra av den spanske oppdagaren Ponce de Leon i 1513.

Floridastraumen skuldast at jordrotasjonen skyv vatn frå Atlanterhavet inn i Karibia og vidare mot kysten av Mellom-Amerika. Derfrå renn det gjennom Yucatán-kanalen inn i Mexicogolfen. Her blir det varma opp og pressa ut gjennom Floridasundet mellom Florida Keys og Cuba i stor fart, i snitt 3-4 knop,  før han renn vidare opp langs kysten av USA og renn i saman med Antillarstraumen og dannar Golfstraumen aust for Florida.
 
I snitt transporterer straumen ei vassmengd på 26 Sverdrup. I djupna strekkjer straumen seg ned til 600-800 meter, med minkande snøggleik nedover. 

## Kjelder
Øyre

**Øyre** finn ein på dei fleste dyr, hovudfunksjonen deira er å oppfatte (høyre) lyd. 

Det er vanleg å dele inn øyret på pattedyr i ein indre, ein midtre og ein ytre del. 

**[[Det ytre øyret]]** består stort sett av hud og brusk. Det har til oppgåve å leie lyden inn i øyregangen, og verne det indre øyret mot framandelement. I tillegg endrar foldane i det ytre øyret frekvensspekteret på lyden som kjem inn, alt etter kvar lyden kjem frå. 

**[[Mellomøyret]]** inneheld ei knokkelkjede samansett av hammaren (lat. *malleus*), ambolten (lat. *incus*) og stigbøyelen (lat. *stapes*). Stigbøyelen er kopla til ein membran som kler *det ovale vindauget* som grensar til sniglehuset (sjå under).

**[[Det indre øyret]]** inneheld blant anna sniglehuset som omdannar vibrasjonar til nervesignal, og labyrinten som hjelper individet å halde balansen.

## Virvellause dyr
Sanseorgan som kan oppfatte lydar hos virvellause dyr er små akustiske hår på hudskjelettet (*kutikula*) eller organ som kan likne på eit øyre. Desse blir kalla tympanalorgan og er plassert ulike stader på kroppen. Lauvgrashopper og sirissar har dei på frambeina, nokså høgt oppe på leggen. Ved å snu på seg kan dei også oppfatte kvar lyden kjem frå. Andre har slike høyrselsorgan på bakkroppen. 

Insekt kan oppfatte frekvensar heilt opp mot 200&nbsp;kHz, noko som er langt høgare enn det menneske kan oppfatte (15–20&nbsp;kHz).

## Bakgrunnsstoff
Cellulose

**Cellulose** (C6H10O5)n er eit polysakkarid. Menneske kan ikkje melte cellulose, men det er ein viktig del av avføringa. Ei rekke dyr kan likevel utnytte cellulose. Desse blir kalla planteetarar.

Både plantestenglar og belgfruktar (ertar, bønner m.m.) inneheld mykje cellulose.

Av cellulose blir det framstilt tekstilar i kunstfiber / viskosesilke. Andre namn er cellull, kunstsilke, rayon.

Det blir også framstilt celluloselakk, ein lakktype som på første halvdel av 1900-talet var nærast einerådande. Framleis blir han nytta til særskilde føremål som restaurering, musikkinstrument osb.

## Bakgrunnsstoff
Ulukke

**Uhell** eller **ulukke** er ei hending som skjer brått og uventa og fører til større eller mindre skadar. Ulukker hender utan at nokon meinte å utløysa dei, men sjansen for ulukke kan aukast gjennom risikoåtferd og reduserast ved hjelp av ulike tryggingstiltak. 

Ein kan dela inn ulukker ut frå kvar, korleis eller i kva samanheng dei hender, til dømes heime- eller yrkesulukker, brann- eller fallulukker, bil- eller båtulukker.

Ein kan verne mot ulukker på ulike måtar, til dømes gjennom åtvaringar, kampanjar og forbod mot risikabel åtferd, bruk av tryggingsutstyr som bilbelte eller sykkelhjelm, og tryggleikstesting av utstyr som bilar og fly. 

Ein kan teikna ulukkesforsikring som gjev ei viss erstatning ved skader eller dødsfall som følgje av ulukker. Ved ulukker som kunne vore unngått blir ofte den ansvarlege kravd for erstatning eller, ved grov uaktsemd, straffeforfølgde. Ei ulukkeshending forårsaka med vilje er rekna som sabotasje eller attentat.

## Sjå òg
* Kalamitet
* Katastrofe

## Kjelder

----
* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Olykka|Olykka]]» frå , den 17. juli 2007.* 

## Bakgrunnsstoff
Bocholt

**Bocholt** er ein by i Tyskland nordvest i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 75&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg i *[[kreis]]en* Borken,  4 km frå grensa til Nederland.

Bocholt er ein fabrikkby som hovudsakleg baserte seg på tekstilindustri på 1800- og 1900-talet. I dag er tekstilindustrien i tilbakegang

## Historie
Bocholt vart først nemnd i skriftlege kjelder i 779, då Karl den store vann eit slag mot saksarane i nærleiken. Busetnaden er sannsynlegvis mykje eldre enn dette. Biskop Dietrich III von Isenburg frå Münster gav Bocholt byrettar i 1222.

På 1400-talet blømde byen. Gravøren Israhel van Meckenem levde og arbeida i byen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bocholt, Germany|Bocholt, Germany]]» frå ,  den 18. juli 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Dikt og Sanning

**Dikt og Sanning** er eit såkalla *Einstaka dikt* Ivar Aasen skreiv i 1855. Det er eit av dei lengste og mest filosofiske dikta frå Aasen si hand. I tone og tanke minner det mykje om Følg Kaldet, skrive av Henrik Wergeland i 1844.

## Tema

Aasen set opp eit program for seg sjølv i dette diktet. Han syner og ei livstilnærming som er klårt religiøs. Han er først og fremst på leit etter Sanninga, og samanliknar ho med «braud i munnen», for sjela. Han oppmodar til å leite etter sanninga, og seier ho kan finnast jamvel i «fille-dungen» som nokon annan plass. 

Aasen skil her, som ofte elles, mellom sanning og løgn. Han meiner at ein skal koma bortom det ytre skinet og leite etter andre og meir varuge verdiar i livet. Han vonar at sanninga skal vinne fram til sist (Dette kan jamnførast med diktet *Til lags åt alle* eller Etterstev i Symra).

:Væl vendest Mannen etter Tid og Tame,
:og Sanningi kann faa ein ymis Lit:
:men Mannen er daa innantil dan same,
:og so er sanningi i Mannsens Vit.

Tankegangen kan samanliknast med synet Aasen har på danning, mellom anna i artikkelen Om Dannelsen og Norskheden frå 1857. Han skil oftast mellom indre og ytre danning, og sanningsomgrepet hans er tydeleg knytt til denne tanken. 

Det er diktaren si oppgåve å få sanninga fram, seier Aasen her:

:So skal dat fylgja saman, Dikt og Sanning:
:dat eine styrkja skal dat andre stødt,
:at folket paa det rette maa faa Kanning,
:og dat maa verda fast i Hugen røtt:
:at saalar-Syni klaarna kann og vidna
:og sjaa, kor myket veent i Verdi er:
:at inste Hugen mjukna kann og blidna
:og faa dan heile Folkeslegti kjær:
:at falska truer kverva kann og slakna
:og ærlegt Vit og ærleg vilje vakna,
:at Ungdoms Hugen verda før og sterk
:til store tankar og til gode verk.

Diktet avdekkjer at Aasen kunne ha eit kosmopolitisk og særs romantisk syn og grunngjeving for verket og tankane sine. Noko av tankestoffet her kan ein kjenne att hjå den skotske diktaren Robert Burns.

## Kjelder
Detmold

**Detmold** er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 75&nbsp;000 innbyggjarar. Byen var hovudstad i det litle fyrstedømet Lippe frå 1468 til 1918 og så i fristaten Lippe fram til 1947. I dag er han administrativt sete for *[[kreis]]en* Lippe og regierungsbezirk Detmold.

## Historie
### Mellomalderen
Detmold vart først nemnd i 783 som Theotmalli, og i 1005 vart området (*Gau*) Tietmelli eller Theotmalli nemnd i skriftlege kjelder. I 1263 bygde Bernard III av Lippe festningsverk rundt busetnaden der handelsruta mellom Paderborn og Lemgo kryssa elva Werre. Han bygde steinmurar og gav staden kommunerettar. Folketalet i 1305 vart rapportert til 305. Handelsrettar vart gjevne i 1265, noko som førte til rask økonomisk vekst. Forsvarsverka vart kraftig utbygd då byen vart kraftig øydelagd under ein konflikt med Soest i 1447. Ein storbrann i 1547 øydela meir enn 70 hus. 

I 1550 vart Detmold fast residens for grev Simon III av Lippe. Grevane vart promotert til fyrstar i 1789, og Detmold vart verande hovudstad av det vetle fyrstedømet fram til slutten av den første verdskrigen i 1918, då alle fyrstedøma i Tyskland vart avskaffa. 

### Moderne tider

Under grev Friederich Adolf vart byen utvida sørover frå 1701 og framover. For å kunne vekse vidare vart festningsmurane og vollgravene fjerna i 1720, men portane og tårna stod fram til 1780-åra. I 1809 vart det introdusert oljefyrte gatelys introdusert. I 1835 hadde byen vorte den mest folkerike i Lippe med over 4&nbsp;000 innbyggjarar. Han voks til 12&nbsp;000 innbyggjarar i 1900 og over 30&nbsp;000 i 1950.

Frå 1919 til 1947 var Detmold hovudstad i Fristaten Lippe. Då Lippe vart ein del av den nye tyske staten vart området ein del av Nordrhein-Westfalen, og administrasjonssete i kreisen Lippe. Under den administrative reforma i 1970 vart 25 nærliggande landsbyar ein del av byen.

## Folk frå Detmold
* Friedrich Adolph Lampe (1683–1729), teolog
* Ferdinand Freiligrath (1810–1876), forfattar
* Giselher Klebe (1925–2009), komponist
* Frank-Walter Steinmeier (f. 1956), politikar, utanriksminister, visekanslar og president i Tyskland
* Vera Ludwig (f. 1978), diktar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Detmold|Detmold]]» frå ,  den 18. juli 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Ludvig XIII av Frankrike

**Ludvig XIII** eller **Ludvig 13. av Frankrike** () var konge av Frankrike frå 1610 til 1643. På same tid var Ludvig konge av Navarra som **Louis II av Navarra**. 

Ludvig er vorte skildra som ein pliktoppfyllande konge, men mykje makt låg hjå kardinal Richelieu. Som 14-åring måtte han mot si vilje gifta seg med den spanske prinsessa Anna av Austerrike. Tilhøvet dei i mellom vart ikkje betre av at Anna motarbeidde Richelieu. Ludvig og Anna fekk eitt barn, den seinare kong Ludvig XIV av Frankrike. Sonen vart konge då Ludvig 13. døydde i 1643, 41 år gamal.
Følg Kaldet

**«Følg Kaldet»** er eit dikt av Henrik Wergeland, skrive og utgjeve i samlinga *[[Jødinden]]* i 1844. Diktet er eit av dei mest kjende Wergeland har skrive.

## Tema

Wergeland byrjar med ei kjensle av motløyse. Han samanliknar stoda til den norske diktaren med ein skadeskoten Kongeørn. Diktaren har eit «sprog/som ei rekker fra sin krog/lenger enn dets læbers aande». Han ville gjerne ha skrive dikt slik at millionar av menneske kunne ha høyrt han. 

Han meiner det ville vore betre om han var diktar i ein indianarstamme, av di skaldane der ville vore akta som prestar, og alle dei unge ville ha lært kvada hans etter han var daud. Men så ser han seg ikring, og merkar at naturen veks og trivst, og ser at jamvel dei minste små vassdropane har ei meining. Han ser korleis mosen gir næring til dei store trea, og skjønar at jamvel det minste livet ikkje går tapt, men kjem til nytte:

:Intet, større eller mindre,
:intet frugtløst og forspilt
:er der hensigt i dets indre
:slynges ut det, end saa vildt.

Då ropar han «opp», til seg sjølv, for å la røysta si låte, jamvel i øydemarka, og han vil kvede, sjølv om det berre kjem nokre få til han. Diktet ender med ein tanke om at det er gagn i det han gjer, sjølv om det ikkje kjem meir enn nokre få for å lyde på dikta hans. Han har tida på si side. Og han slår seg til ro med «en liden venlig flok». 

.
Henrik IV av Frankrike

**Henrik IV av Frankrike** () var konge av Frankrike frå 1589 til 1610 og konge av Navarra (Henrik III av Navarra) frå 1572 til 1610. Han vart fødd i Pau, og var den første franske kongen frå fyrstehuset Bourbon. 

## Paris er vel ei messe verd

Trass i at han var protestant og leiar for hugenottane, gifta Henrik seg i 1572 med Margareta av Valois, prinsesse Margarete av Frankrike, dotter av Henrik II av Frankrike og Katarina av Medici. I løpet av bryllaupsfesten tok katolikkane livet av mange hugenottar, den såkalla Bartolomeusnatta. Henrik redda sitt eige liv gjennom å gå over til katolisismen.

I 1576 stilte han seg på nytt i spissen for hugenottane sin kamp. Han vart utpeika til tronfylgjar av svogeren, Henrik III av Frankrike, medan han låg og skulle døy. Katolikkane ynskte ikkje å ha ein «kjettarkonge». Etter nokre år med strid, gjekk Henrik i 1593 over til katolisismen igjen, og vart i 1594 krona til konge. Ved overgangen til katolisismen, skal Henrik ha sagt «Paris vaut bien une messe»; 'Paris er vel ei messe verd.

Borgarkrigen tok slutt i 1594, og Henrik kunne gjera inntog i Paris. Katolisismen hadde sigra, men gjennom ediktet i Nantes av 1598 vart hugenottane sikra ei høvesvis trygg stilling i landet.

## Bakgrunnsstoff
Napo

**Napoelva** (*Río Napo*) er ei elv på  km som renn gjennom Ecuador og Peru. Ho har kjelder i fjellsidene på vulkanane Antisana, Llanganates og Cotopaxi og renn ut i Amazonaselva ved Francisco de Orellana i Peru.

I 1541 drog Francisco de Orellana frå byen som har namn etter han, Puerto Francisco de Orellana, først ned Napo til Amazonaselva i Gonzalo-Pizarro-ekspedisjonen på søk etter El Dorado, deretter tvers over det søramerikanske kontinentet til munningen av Amazonaselva.

## Kjelder
Sophus Bugge

**Elseus Sophus Bugge** () var ein norsk språkforskar og folklorist.

Sophus Bugge vart fødd i Larvik, vart student i Kristiania 1848, tok filologisk embetseksamen i 1857, og reiste deretter på statsstøtta studiereiser i utlandet. I 1860 vart han universitetsstipendiat i samanliknande språkvitskap, i 1864 lektor og i 1866 professor i samanliknande indoeuropeisk språkforsking og gammalnorsk ved universitetet i Kristiania.

Bugge la ned det viktigaste arbeidet sitt i studia av den nordiske kulturutviklinga, men han stod også for viktige bidrag innan samanliknande lingvistikk, latinsk filologi, dei gamalitaliske språka oskisk og umbrisk, etruskisk, armensk, romansk etymologi og sigøynarspråket. Som tekstkritikar er han særleg kjend for si utgåve av den eldre Edda frå 1867.

Allereie som student drog Sophus Bugge til Telemark for å samle norske folkevisor. Han vart ein viktig bidragsytar til *Danmarks gamle Folkeviser*, som Svend Grundtvig hadde teke til med å gje ut i 1853. Bokverket, som er det viktigaste referanseverket i Norden for mellomalderballadar, vart først avslutta med bind XII i 1976.

Kongen utnemnde Bugge den 21. januar 1896 til storkrossen av St. Olavs Orden for vitskapleg forteneste.

## Verk
* *Gamle norske Folkeviser*, 1858
* *Studier over de nordiske Gude- og Heltesagns Oprindelse*, 1881 ff.
* *Norges Indskrifter med de ældre Runer*, 1891 ff.
* *Bidrag til den ældste Skjaldedigtnings Historie*, 1894

## Bakgrunnsstoff
Krepsdyr

**Krepsdyr** er leddyr med tredelt kropp, todelte ekstremitetar og to par antenner. Dei pustar med gjeller og startar livet med eit naupliuslarvestadium. Gruppa omfattar 52 000 beskrivne artar som lever over heile kloten i eit breitt spekter av økosystem. Dei fleste lever i havet, men ein finn òg grupper som lever heile eller delar av livet sitt på land, t.d. landkrabbar, skrukketroll og kokoskrabbe.

Til krepsdyra høyrer krabbe, hummer, reker, kreps, skrukketroll, rur, vasslopper, tanglopper, eremittkreps og mange fleire. Fleire av artane er kommersielt nyttige, og vert tekne som mat: 10 millionar tonn krepsdyr vert fanga eller avla fram årleg. Dei er òg viktige økologisk - planktoniske artar dannar grunnlaget for dei fleste marine næringskjeder.

## Oppbygnad
Kroppen til krepsdyra er delt inn i tre delar (*[[tagma]]*): hovud, *[[thorax]]* og *[[abdomen]]* eller *[[pleon]]*. Ofte er hovud og thorax smelta saman til ein såkalla *[[cephalothorax]]*, så dyret i realiteten vert delt i to segment. Hovudet ber to par antenner, eit par fasettaugo og tre par munndelar kalla maxillar og mandiblar. Thorax og pleon ber ei rekkje laterale ekstremitetar, inkludert gjellene, og ender i eit telson. Dei er dei einaste nolevande leddyra med klart todelte (birame) ekstremitetar.

Som andre leddyr har krepsdyra eit hardt eksoskjelett som må skiftast ut for at dyret skal veksa (*[[ecdyse]]*). Ulike delar av skjelettet kan smelta saman, t.d. i *[[carapax]]*, ryggskjoldet som dekker heile oversidan av cephalothorax hjå mange artar.

Dei fleste krepsdyr er særkjønna, sjølv om det finst nokre få hermafrodittiske artar. Ein skil kjønna på pleopodane eller symjebeina, som sit på bakkroppen. Hjå hannar er det første, stundom òg det andre, paret av desse spesialisert til å avlevera sperma.

## Systematikk

Systematikken til krepsdyra er noko uklår, og har vorte sett opp på mange måtar opp gjennom tidene. I dag reknar me etter Martin & Davis  med seks klassar:

* Klasse *[[Branchiopoda]]* (primitive reke-liknande dyr som hovudsakleg lever i ferskvatn)
* Klasse *[[Remipedia]]* (blinde, grotte-levande dyr som sym på ryggen)
* Klasse *[[Cephalocarida]]* (botnlevande reke-liknande dyr)
* Klasse *[[Maxillopoda]]* (m.a. hoppekreps, rur, rankeføtingar, lakselus)
* Klasse *[[Ostracoda]]* (små dyr med heildekkjande, todelte skjel)
* Klasse *[[Malacostraca]]* (m.a. reker, kreps, eremittkreps, hummer, krabbe, skrukketroll, tanglus, tanglopper, kril, mysis)

DNA-analyser tyder på at krepsdyra er ei parafyletisk gruppe, sidan insekt ikkje vert rekna med i ho.

## Bakgrunnsstoff

*Martin & Davis' krepsdyrklassifikasjon
Sør-Hidle

**Hidle** eller **Sør-Hidle** er ei øy i Ryfylke. Sør-Hidle ligg i Strand kommune i Rogaland fylke. På øya er det bygd opp eit hage- område, som vert kalla *Flor & Fjære*. 

Øya vert kalla Sør-Hidle for å skilje ho frå Nord-Hidle som ligg i Sjernarøyane litt lenger nord. Sør for Sør-Hidle ligg Horgefjorden, medan Hidlefjorden ligg på nordsida.

## Bakgrunnsstoff
* Vil ha hotell på Sør-Hidle på http://www.nrk.no
* Flor & Fjære
Henrik III av Frankrike

**Henrik III** () var konge av Polen (1573-1574) og deretter konge av Frankrike (1574-1589). Han var bror av kong Frans II og Karl IX, og den siste kongen frå huset Valois.

## Liv
Henrik vart fødd som **Edouard-Alexandre** ved det kongelege slottet Fontainebleau i Seine-et-Marne. Han var den fjerde sonen til Kong Henrik II og Katarina av Medici. Faren døydde då Henrik var sju år, og den femtenårige eldstebroren hans Frans blei konge. Henrik blei utnemnd til hertug av Angoulême og Orléans som niåring (1560) og hertug av Anjou då han var femten (1566). Han fekk namnet Henri (Henrik) då han var tretten.

Henrik var ikkje forventa å skulla herska over Frankrike, og han vart vald til konge av Polen-Litauen i 1573. Etter berre eit år i Polen døydde den eldre broren hans, den dåverande franske kongen Karl IX, og Henrik rømde tilbake til Frankrike for å verta konge der. Han vart krona i katedralen i Reims i 13. februar 1575. To dagar seinare gifta han seg med Louise av Lorraine-Vaudémont.

Regjeringstida til Henrik III vart prega av religionsstrid mellom protestantisme og katolisisme. Før han kom på trona, leia Henrik den kongelege hæren i den franske religionskrigen mot hugenottane og deltok i sigrane over dei i Jarnac og Moncontour. Han bidrog under Bartolomeusnatta, der tusenvis av hugenottar vart drepne. I tida like før han blei utnemnd til polsk konge omleira han den hugenott-styrte byen La Rochelle.

Som konge gav Henrik ut Beaulieu-ediktet, som gav attende mange rettar til hugenottane. Dette førte til kraftig opposisjon blant mange mektiga katolikkar, og  hertugen Henrik av Guise oppretta den ytterleggåande katolske ligaen. Kongen måtte trekkja dei fleste rettane tilbake att. Under press frå hertugen av Guise gav han seinare ut eit edikt som tok frå den protestantiske tronarvingen Henrik av Navarra retten til den franske trona. I 1578 innstifta han heilagandsordenen.

Etter at den spanske armadaen fall i 1588, følte Henrik III seg tryggare mot den katolske ligaen. 23. desember det året fekk han hertugen av Guise og bror hans, kardinalen Louis, drepne ved slottet sitt i Blois. Drapa vende mange folk mot han, og han allierte seg med Henrik av Navarra for å slå ned opprøret. I august året etter, dagen før han planla å ta tilbake Paris, blei kongen drepen av dominikanarmunken Jacques Clément. Han blei etterfølgd av Henrik av Navarra.

## Kjelder

*Henrik III av Valois-Angoulême, historiesajten.se
* Holmboe, Haakon «Henrik 3: konge fra 1574» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Henta 22. januar 2014.

## Bakgrunnsstoff
Personnamn

**Personnamn** er namn som viser til ein enkeltperson. Omgrepet kan visa til berre det personlege namnet, som me på norsk gjerne kallar **førenamn**, eller til det fullstendige namnet som kjenneteiknar ein person, og som ofte inneheld fleire namn i tillegg, som tilnamn, slektsnamn, klansnamn, patronymikon og metronymikon. 

Personnamn kan fortelja noko om kven ein er, til dømes om ein er mann eller kvinne, og kven ein høyrer til. Det kan òg brukast til å symbolisera ein person, som i ein signatur. Å nekta nokon eit slikt namn kan oppfattast som at ein nektar dei personverd eller individualitet, og er mellom anna ofte blitt gjort i konsentrasjons- og fangeleirar.

Eit personnamn blir som regel gjeve til ungar kort tid etter fødselen, gjerne ved ein namngjevingsseremoni som dåp. Det kan endrast ved viktige høve, som ved overgangen frå barn til vaksen, når ein gifter seg eller får barn.
Dinslaken

**Dinslaken** er ein industriby i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 70&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Emscher i *[[kreis]]en* Wesel heilt nordvest i Ruhrområdet, om lag 15 km nord for Duisburg.

Byen er kanskje mest kjend for travløpsbanen her (*Trabrennbahn Dinslaken* på tysk).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dinslaken|Dinslaken]]» frå ,  den 18. juli 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Kvinnenamn

**Kvinnenamn** er personnamn som hovudsakleg blir gjevne til kvinner. Slike namn kan òg knytast til andre vesen eller ting eller for å gjera dei «kvinnelege». 

Medan mange kulturar skil mellom kvinne- og mannsnamn, finst det òg ein del som ikkje gjer det (til dømes på Hawaii før amerikaniseringa.). Det er også vanleg å ha ein større eller mindre del namn som kan brukast av begge kjønn. 

Kvinnenamn har ein tendens til å følgja moten meir enn mannsnamn, både ved at bruken endrar seg raskt og ved at ein lettare lager nye, gjerne fantasifulle namn.

## Utforming
Ulike samfunn har ulike konvensjonar for korleis ein former kvinnenamn, og det finst ingen universelle reglar. Det finst likevel nokre trekk ved kvinnenamn som er vanlege mange stader i verda.

### Form
Kvinnenamn som følgjer latinske-inspirerte, europeiske tradisjonar ender ofte med -a eller -i. Mange av dei er avleidde frå mannsnamn ved å legga til ei ending, gjerne ei som tyder 'lita' (diminutiv) (som -erl, -ette, -ina, -ita).

I norrøn tid laga ein gjerne namn ved å setja saman to delar der andredelen vista kva kjønn beraren hadde. Kvinnelege namneendingar var til dømes -borg, -dis, -frid, -hild, -run og -veig.

### Tyding
* Namna viser ofte til venleik, som arabisk Ghada eller skandinavisk Frida.
* Namna kan enda med noko som tyder 'mor', som norsk Tullemor eller tamilsk Cellamma.
* Namna kan koma frå blomar, som europeisk Rosa/Rose eller indisk Padma

## Annan bruk
På engelsk har båtar svært ofte kvinnenamn. I India har elvar nesten alltid kvinnenamn.

## Sjå òg:
* Om etternamn jenter har brukafør dei skifta namn ved giftarmål, sjå oppvekstnamn.

## Bakgrunnsstoff
* Dei hundre mest brukte kvinnenamna i Noreg frå SSB
### Fotnotar
Unna

**Unna** er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 60&nbsp;000 innbyggjarar. Byen er administrasjonsstad i *[[kreis]]en* med same namn. 

Unna ligg ved ei gamal handelsrute for salt kalla Hellweg-vegen, i den austlege enden av Ruhrområdet, om lag 15 km aust for Dortmund.

## Historie
I den eldre delen av byen står det mange bindingsverkshus bygd mellom 1500- og 1800-talet. Unna var hovudsakleg ein jordbrukslandsby fram til 1800-talet då han vart industrialisert. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Unna|Unna]]» frå ,  den 18. juli 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Side2

**Side2** er ein nettstad for kjendis- og underhaldningsnyhende. Nettstaden er ein del av TV 2 interaktiv. 

* Side2
Lada Samara

**Lada Samara** er ein bilmodell frå den russiske bilprodusenten AvtoVAZ. Modellen var i produksjon frå 1984 til 2004, og blei selt i heimlandet som *Lada Sputnik*.

Modellen har henta sitt internasjonale namn frå byen Samara, Russlands sjette største by og administrativt senter i Samara oblast. Til tross for Porsche si deltaking i motorkalibreringa blei aldri Samara like populær som Zhiguli-modellen i Vest-Europa, sjølv om modellen var motorteknisk robust og langt meir moderne enn den tradisjonelle Ladaen, som var basert på *[[Fiat]]*-modellen *[[Fiat 124|124]]* frå 1966. Samaraen hadde, i likskap med eldre modellar, ein del svake punkt i konstruksjonen, særleg var det elektriske systemet sårbart.

Lada Samara kom i tre variantar: 3-dørs kombikupé (2108/2131), 5-dørs kombi-kupé (2109/2114) og 4-dørs sedan (21099/2115).

## Tekniske data
Motortype: Bensindriven, 2-kammers forgassar eller fleirpunkts innsprøytingssystem
Girkasse: 4/5-trinns manuell
Motorstorleik: 1100, 1288, 1500, 1568 cm3
Motoreffekt (kW/hk): 39/53, 49/67, 52/71, 66/90
Rur

**Rur** er fastsitjande krepsdyr vanlege på harde flater frå fjæresona ned til djuphavet. Det er beskrive rundt 1220 artar, og dei førekjem i alle hav over heile verda.

## Livssyklus
Rur har to larvestadium. Det første er felles med alle krepsdyr, og vert kalla nauplius-stadiet; her lever dyret planktonisk og driv med straumen i om lag to veker. På dette tidspunktet skiftar larva over i neste stadium, som er *cypris-larva*. Denne er ikkje i stand til å ta til seg føde, men er desto flinkare til å symja. Cypris-larvene slår seg ned ein plass som ser ut til å tilby eit trygt og produktivt miljø.

Når dyret har funne seg ein passande stad, fester cyprislarva seg med hovudet først til ein hard overflate, for så å ta til metamorfosen til ein ung rur. Dei fleste artane utviklar seks harde plater til å omkransa og beskytta kroppane sine. Resten av livet til organismen vert tilbrunge fest til bakken.

Når metamorfosen er over og ruren er vaksen, vil ruren halda fram å veksa. I motsetnad til andre leddyr skiftar dei derimot ikkje skal; dei veks ved å leggja til nytt materiale til enda av dei tunge, kalkrike platene sine.

## Skildring
Rur følgjer stort sett grunnoppbygginga til krepsdyra. Det er likevel nokre skilnadar; Antennene er t.d. omdanna til eit forankringsorgan. Dyra har seks par bein på thorax, desse vert kalla *cirri* og brukast til å fanga opp plankton, og i paringstida gametar. Rur vert delt inn i to større grupper; eigentleg rur, som er fest direkte til steinen dei sit på, og rankeføtingar, som sit på lange stilkar.

Rundt kroppen til ruren er det seks harde kalkplater. Dyret har òg to ekstraplater til å opna og lukka skalet med.

Ruren er hermafrodittisk, og har ulikt kjønn på ulike stadium av livet. Penisen til hannen er den største i dyreverda, sett i høve til kroppen: Hjå gjennomsnittsruren er dette organet ca. 25 gongar så langt som sjølve dyret det sit på.

## Systematikk

* Overorden *[[Acrothoracica]]*
** Orden *[[Pygophora]]*
** Orden *[[Apygophora]]*
* Overorden *[[Rhizocephala]]*
** Orden *[[Kentrogonida]]*
** Orden *[[Akentrogonida]]*
* Overorden *[[Thoracica]]*
** Orden *[[Pedunculata]]*
** Orden *[[Sessilia]]*

## Bakgrunnsstoff
*
Herford

**Herford** er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 65&nbsp;000 innbyggjarar. Byen er administrasjonsstad i *[[kreis]]en* med same namn og ligg i låglandet mellom fjellkjedene Wiehengebirge og Teutoburger Wald.  

## Geografi
Herford ligg sør for Wiehengebirge (Ravensberger Hügelland). Det høgaste punktet er Dornmountain på 240 m i bydelen Schwarzenmoor. Det lågaste punktet, på 56 m, eligg i Werretal i bydelen Falkendiek. Elva Aa munnar ut i Werre i sentrum av byen. Stuckenberg ligg aust for byen. 

## Historie
Byen vart grunnlagd i 789 av Karl den store for å vakte ein vadestad over eit smalt punkt i elva Werre. Eit hundreår seinare voks Matilda, dotter til Theudebert, hertug av Sachsen, opp i klosteret i Herford. Ho var etterkomar etter etter den sachiske leiaren Widukind. I Hereford møtte ho Henrik Fuglefangar, som seinare vart konge av Tyskland. 

Seint i mellomalderen vart Herford medlem av Hansaen. Han vart ein fri keisarby, altså direkte underlagt keisaren, men mista denne statusen etter freden i Westfalen i 1648, då han vart annektert av Brandenburg.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Herford|Herford]]» frå ,  den 18. juli 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Herten

**Herten** er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 65&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg i *[[kreis]]en* Recklinghausen i det industrielle Ruhrområdet, om lag 5 km vest for Recklinghausen.

Han var sete for herskarane av Grevskapet Vest Recklinghausen, ein sjølvstyrt stat i Erkebispedømet Köln.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Herten|Herten]]» frå ,  den 18. juli 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Grevenbroich

**Grevenbroich** (òg kjend som «Energihovudstaden») er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 65&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg i *[[kreis]]en* Rhein-Kreis Neuss ved elva Erft, om lag 15 km sørvest for Neuss og 15 km søraust for Mönchengladbach. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Grevenbroich|Grevenbroich]]» frå ,  den 18. juli 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Dormagen

**Dormagen** er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 65&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg i *[[kreis]]en* Rhein-Kreis Neuss mellom Düsseldorf, Köln og Mönchengladbach på den vestlege breidda av Rhinen.

Dormagen vart grunnlagd i år 50 e.kr. med namnet *Durnomagus*. 

Hovudnæringa i byen er den kjemiske fabrikken til Bayer AG.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dormagen|Dormagen]]» frå ,  den 18. juli 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Modellbygging

**Modellbygging** er eit yrke eller ein hobby som går ut på å byggje miniatyrutgåver av verkelege gjenstandar etter eit fastsett høvetal, såkalla skalamodellar. Ein strevar etter å få modellen så truverdig lik førebiletet som mogleg. 

Modellar kan òg byggjast på grunnlag av fantasibilete, slik det gjerne er aktuelt ved rollespel som til dømes Warhammer.

Når ein har som hobby å byggje modellar, nyttar ein som regel meir eller mindre heilt tilskorne materialar eller tillaga delar frå byggjesett som ein kjøper i hobby- og leiketøysforretningar og så limer saman, men mange modellbyggjarar hentar og materiala sjølve, gjerne frå naturen. Plast og trevirke er materiale som er lett å arbeide med og lime saman og er difor ofte nytta i byggesetta. Metall er tyngre og vanskelegare å lage til ettersom det gjerne må smeltast og støypast.

Gjenstandar som ofte vert modellerte er gjerne transportmiddel som båtar, bilar, tog eller fly, men òg byggverk og levande figurar.

## Sjå òg
*Modellfly 
*Modelltog
*Modellbåt
*Skalamodell

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Model building|Model building]]» frå ,  den 18. juli 2007.*
Wesel

**Wesel** er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 65&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg i *[[kreis]]en* Wesel der elva Lippe munnar ut i Rhinen. 

## Historie
Byen har sitt opphav i frankisk gods, som først vart nemnd på 700-talet. På 1100-talet kom Wesel inn under grevane av Cleves. Byen vart gjeve mange privilegium og vart eit medlem av Hansaen på 1400-talet. I hertugdømet Cleves var Wesel den nest viktigaste byen etter Köln og eit viktig handelssentrum som ei transitthamn i den nedre delen av Rhinen. 

### Den andre verdskrigen

Under den andre verdskrigen vart Wesel eit mål for dei allierte, særleg på grunn av den strategiske rolla hans som fordelingssentral. 16., 17. og 19. februar 1945 var byen under eit kraftig åtak som nesten jamna han med jorda. Bruene over Rhinen og Lippe vart sprengd av tyskarane, mellom anna ei 1&nbsp;950 meter lang jernbanebru, den siste brua tyskarane hadde over Rhinen. Under bombeåtaka vart 97 % av byen øydelagd og til slutt teke av allierte troopar. Folketalet i Wesel hadde falle frå nesten 25&nbsp;000 i 1939 til 1&nbsp;900 i mai 1945.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Wesel|Wesel]]» frå ,  den 18. juli 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Air Rarotonga

**Air Rarotonga** er flyselskapet på Cookøyane. Det flyr mellom hovudøya Rarotonga og åtte av dei andre øyane.  Selskapet er privateigd og vart etablert i 1978. Årleg trafikk er over 70&nbsp;000 passasjerar.

## Bakgrunnsstoff
*
Langenfeld

**Langenfeld** er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 60&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg i *[[kreis]]en* Mettmann mellom Düsseldorf og Köln. Langenfeld oppstod frå dei to stadane Richrath og Reusrath, og fekk byrettar i 1948.

## Galleri

Marktarkaden Langenfeld.JPG|Marktarkaden
Markthalle Langenfeld.JPG|Markthalle
Wasserskianlage Langenfeld.JPG|Waterskiing Langenfeld-Berghausen
St-Martin-Langenfeld.jpg|Kyrkja St. Martin


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Langenfeld|Langenfeld]]» frå ,  den 18. juli 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Ingebrigt S. Sørfonn

**Ingebrigt Salmund Sørfonn** () er ein norsk politikar for Kristelig Folkeparti. Han vart vald inn på Stortinget frå Hordaland i 1997, etter å ha vore vararepresentant frå 1983. Sørfonn var ordførar i Fitjar i periodane 1979-1981 og 1986-1987. Før dette var han varaordførar frå 1982 til 1985.

Ingebrigt S. Sørfonn var formann i hovudstyret i Det Vestlandske Indremisjonsforbund frå 1995 fram til 2003. I perioden 2005-2009 var Sørfonn leiar av Israels venner.

## Stortingskomitéar
* 1997-2001: medlem av Finanskomitéen.
* 2001-2005: andre nestleder av Finanskomitéen.
* 2001-2005: medlem av Den utvidede utenrikskomitéen.
* 2005-2009: medlem av Næringskomitéen.

## Bakgrunnsstoff
* Stortinget.no - Biografi
Indremisjonsforbundet

**Indremisjonsforbundet** (**ImF**) er ei samanslutning av 1500 kristne lag og foreiningar i Noreg, i hovudsak på Sunnmøre, Hordaland, Sogn og Fjordane, Aust-Agder, Vest-Agder og Rogaland, men organisasjonen driv au arbeid i Trøndelag, Nordland og Finnmark, blant anna som medeigar i Øytun folkehøgskole.

Indremisjonsforbundet sitt motto er: «*Med Guds ord til folket*».

## Historie
ImF vart grunnlagt 19. oktober 1898, då utsendingar frå kristne enkelståande og samarbeidande forsamlingar gjekk saman. Dei ville organisere seg, og i 1897 gjekk diskusjonen om dei skulle gå inn i Det norske lutherske Indremisjonsselskap, som i dag ber namnet Normisjon, eller starta noko eige. Resultatet vart **Det Vestlandske Indremisjonsforbund** (*DVI*), som i 2000 skifta namn til Indremisjonsforbundet.

## Organisasjon
ImF er bygd opp av 10 sjølvstendige krinsar, og på Generalforsamlinga anna kvart år vel utsendingar frå desse eit sentralstyre.

Indremisjonsforbundet har sitt hovudkontor på Bildøy utanfor Bergen, her ligg au Bibelskulen Bildøy eigd og dreve av Indremisjonsforbundet.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Stolberg

**Stolberg** er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 55&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg i *[[kreis]]en* Aachen og har ein lang tradisjon som industriby.

## Geografi
Stolberg ligg om lag 5&nbsp;km aust for Aachen i ein dal ved sida av Eifel, som går austover frå her i området Hürtgenwald. I sør grensar Stolberg til kommunen Monschau og i nord til Eschweiler.

Stolberg er delt inn i Unterstolberg og Oberstolberg, som inneheld det meste av gamlebyen. Andre delar av Stolberg er Atsch, Büsbach, Donnerberg og Münsterbusch. I tillegg har landsbyane Breinig, Dorff, Gressenich, Mausbach, Schevenhütte, Venwegen, Vicht, Werth og Zweifall vorte ein del av Stolberg.

## Historie
Stolberg vart først nemnd i dokument frå 1100-talet. Han vart eit viktig senter for messingproduksjon då protestantiske messingprodusentar frå Aachen slo seg ned her rundt 1600 for å kome unna religiøs forfølgjing og økonomiske restriksjonar. Derfor fekk Stolberg kallenamnet *Die Kupferstadt* (Koparbyen).

Stolberg vart mindre viktig som messingprodusent då rein sink vart tilgjengeleg på midten av 1800-talet. Mange messingprodusentar flytta til andre industriar, særleg glas- og tekstilindustri.

Stolberg var ein del av hertugdømet Jülich fram til 1794 då han vart okkupert av Frankrike og vart ein del av kantonen Eschweiler i departementet Roer. Etter Wienerkongressen i 1815 vart Stolberg ein del av Preussen.

Stolberg vart kjend på 1960-talet som heimstad for thalidomid-produsenten Grünenthal.

I dag er det tre nynazistar i bystyret.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Stolberg (Rhineland)|Stolberg (Rhineland)]]» frå ,  den 18. juli 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Lippstadt

**Lippstadt** er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 70&nbsp;000 innbyggjarar. Han er den største byen i *[[kreis]]en* Soest og ligg ved elva Lippe, om lag 70 km aust for Dortmund og om lag 30 km vest for Paderborn. Det historiske sentrumet er plassert mellom ein kunstig kanal til Lippe og sjølve elva. 

## Historie
Tidleg på 1200-talet hadde Lippstadt 2&nbsp;700 innbyggjarar og kyrkjer. Eit augustinarkloster har eksistert sidan 1281.

Heinrich von Ahaus grunnla eit av sine kvinnelege felleskap kalla Brødrene av Felleslivet her. 

I 1523 danna Lippstadt ein forsvarsallianse med nabobyane Osnabrück, Dortmund, Soest og Münster.

Augustinarar som studerte ved Universitetet i Wittenberg førte Martin Luther sin doktrine med seg heim. I 1524 vart Lippstadt dermed ein av dei første byane til å offisielt omfamne reformasjonen. 

I 1851 vart heile Lippstadt, som til då hadde vore delt mellom Preussen og fyrstedømet Lippe, ein del av den prøyssiske provinsen Westfalen.

I 1944 vart ein kvinneleg underavdeling av konsentrasjonsleiren Buchenwald oppretta i Lippstadt.

## Geografi
### Klima

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lippstadt|Lippstadt]]» frå ,  den 18. juli 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Nesledyr

**Nesledyr** (*Cnidaria*) omfattar mellom anna maneter, korallar og sjøanemoner, og er biradiale dyr som har fått namn etter dei lammande neslecellene, eller *cnidocyttane*, sine. Gruppa er utbreidd i saltvatn og ferskvatn, og utmerker seg evolusjonshistorisk som dei første organismane med ekte vev, mellom anna nervar og musklar.

## Kroppsplan
Nesledyra er såkalla diploblastiske dyr, det vil seie at vevet kjem frå to embryonale cellelag me kallar endo- og ektodermen. Orda er avleidd frå latin, og fortel kvar på embryo dei sit – dei endoderme cellene sit rundt urtarmen på innsida av dyret og utviklar seg etter kvart til gastrodermis, som kler innsida av magen til nesledyra. Ektodermen på si side sit på utsida og blir epidermis. Mellom desse to cellelaga ligg eit tredje lag; den gele-aktige mesoglea. Denne tener til å stabilisera dyret, men vert ikkje rekna som ekte vev: Det består ikkje av celler; dei gongane celler finst her kjem dei alltid opphavleg frå epidermis eller gastrodermis.

## Fødeinntak
Nesledyra lever som filtrerarar eller rovdyr, avhengig av leveviset og storleiken deira. Dei fleste lever hovudsakleg av små krepsdyr og anna plankton som dei fangar med neslecellene sine. Når ein næringspartikkel kjem i kontakt med den såkalla *cnidocoilen* på neslecella, utløysar det *nematocysten*, ein slags tentakkel. Denne lammar og heldt fast byttet, som så vert trekt inn i munnen på dyret av kontraktile musklar.
Frå munnen går byttet inn i den gastrovaskulære hola, som svarar til ”kroppshola” til dyret. Her skjer all den ekstracellulære fordøyinga i organismen, i tillegg til utskiljing av egg og sæd og noko gassutveksling. Hola har i motsetnad til analoge strukturar hjå mange andre organismar berre ei opning; noko som vil seie at ekskresjon og næringsopptak går føre seg gjennom dei same kanalane.

## Systematikk
* Underrekke (eller klasse, dei lærde stridest) Anthozoa - korallar og sjøanemoner
* Underrekke Medusozoa
** Klasse Scyphozoa - manetar
** Klasse Hydrozoa - hydroidar, «småmanetar»
** Klasse Cubozoa - kubemanetar
Diploblastiske dyr

Hjå **diploblastiske dyr** deler blastula seg i to vevlag embryonalt: Endodermen, som sit på innsida av organismen, og ektodermen, som sit på utsida. Endodermen utviklar seg seinare hovudsakleg til epitelvev på innsida av kroppen, medan ektodermen generelt vert nervesystem og epitelvev.

Nesledyr og ribbemaneter er dei einaste nolevande diploblastiske dyra.

## Sjå òg
* Triploblastiske dyr
Pigghudingar

**Pigghudingar** (**Echinodermata**) er ei biologisk gruppe av 7000 artar sjøstjerne, slangestjerne, kråkebolle, sjøpiggsvin og sjølilje. Ho er den største eksklusivt marine rekka i dyreriket; ingen artar her er å finna i ferskvatn eller på landjorda.

## Oppbygnad
Ved første augnekast kan pigghudingane verke som særs primitive livsformer: Dei har særs avgrensa rørsle, dei har ingen bilateralsymmetri og dei manglar ein hjerne i ordets rette forstand. Dette er berre ved første augnekast – dei pentaradialt symmetriske (symmetriske om fem ulike radia) echinodermane me ser i dag stammar faktisk sannsynlegvis frå bilateralsymmetriske stamfedrar. Dette ser me m.a. av korleis den embryonale utviklinga går for seg: pigghudinglarvar er bilaterale og liknar til forveksling på vertebratzygotar.

Kroppsstrukturen til dei vaksne er ei tilpassing til eit stillesitjande eller saktegåande liv. Der er radialsymmetri ein fordel, sidan ei slik organisering av organismen gjer det lettare å syta for nokolunde lik distribuering av kroppsstrukturar. Bilaterasymmetrien på larvestadiet gjer det lettare for det meir aktive livet larvane fører – desse sym med flimmerhår og er langt meir aktive enn sine kjønnsmogne artsfrendar.

Til bruk i rørsle, næringsopptak- og distribusjon, ekskresjon og gassveksling har pigghudingane eit hydraulisk system me kallar vassvaskulærsystemet. Dette er eit slags hydrostatisk skjelett – eit sett væskefylde kanalar med muskulatur rundt, til hjelp ved rørsle. Hjå echinodermane er dette vorte ytterlegare avansert med evolusjonen av tubeføter – hundrevis av små utvidingar av kanalsystemet, som brukast til å gå over havbotnen, festa seg til overflater og å frakta mat til munnen. I tillegg har dei ei gassvekslingsfunksjon. Sjøstjerner pustar ikkje berre med tubeføtene. Dei har òg papulae, tynne hudfaldar i kroppsveggen som står mellom skjelettplatene.

Skjelettplatene til pigghudingane vert òg kalla ossiclar, og er kalkplater som veks på utsida av kroppen. Dette er mesodermalt vev; det vil seie vev som er danna av det mesoderme vevlaget i embryo.

## Bakgrunnsstoff
*
Eschweiler

**Eschweiler** er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 55&nbsp;000 innbyggjarar og ligg i *[[kreis]]en* Aachen ved elva Inde. Han har ein lang tradisjon som industriby. 

## Geografi
Eschweiler ligg om lag 15 km aust for Aachen og 50 km vest for Köln. 

Bydelar i Eschweiler er Altstadt, Aue, Bergrath, Bohl, Dürwiß, Fronhoven, Hastenrath, Hehlrath, Hücheln, Kinzweiler, Neu-Lohn, Nothberg, Ost, Pumpe-Stich, Röhe, Röthgen, Scherpenseel, Siedlung Waldschule, St. Jöris, Vöckelsberg, Volkenrath, Weisweiler og Wilhelmshöhe.

## Historie
Keltarane dreiv drift etter jernmalm og romarane bygde vegar og «villae rusticae» i området i antikken. Eschweiler vart derimot først nemnd i 828 av Einhard, biografen til Karl den store. I 1394 vart gruvedrift etter kol nemnd for første gong. I nokre hundreår var byen ein del av hertugdømet Jülich. Heile byen, bortsett frå eit hus og den verdifulle Pietà. I 1794 vart byen ein del av Frankrike, og i 1800 fekk byen franske kommunerettar og vart administrasjonssete i kantonen Eschweiler i departementet Roer. 

Etter Napoelon sitt fall gjekk byen til Preussen i 1816. Dei franske kantonane Burtscheid og Eschweiler vart slått saman til den prøyssiske kreisen Aachen, og i 1858 fekk Eschweiler prøyssiske kommunerettar. Bydelane Hehlrath, Kinzweiler og St. Jöris vart avstått for å danne den nye kommunen Kinzweiler. I 1932 vart Hastenrath og Nothberg ein del Eschweiler. I 1944, under den andre verdskrigen, vart byen hardt råka, og den siste kolgruva vart fylt med vatn og aldri opna igjen. Etter krigen vart han ein del av den nye delstaten Nordrhein-Westfalen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eschweiler|Eschweiler]]» frå ,  den 7. desember 2017.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Postindustrielt samfunn

**Postindustrielt samfunn** (**Det postindustrielle samfunnet**) er ei nemning på eit samfunn som har gått over frå å vera eit industrisamfunn til neste fase; eit servicesamfunn basert på kunnskap.

I fleire vesteuropeiske land er innsats av kunnskap og teknologi vorte den viktigaste innsatsfaktoren både i vareproduksjon og i tenesteyting.

Det postindustrielle samfunnet vert gjerne kalla det postmoderne samfunnet, og forklarar overgangen frå ein industrialisert kvardag og til ein kvardag der industri ikkje lenger spelar hovudrolla.

Omgrepet vart først lansert av sosiologen Daniel Bell i 1973 i boka *The Coming of the Post-Industrial Society*. Den norske forfattaren Kjartan Fløgstad har karakterisert utviklinga som ei utvikling *frå industrikultur til [[kulturindustri]]*.

## Litteratur
* Korsnes, Olav, Andersen, Heine, Brante, Thomas; *Sosiologisk Leksikon*, Oslo 1997, ISBN 82-00-22948-3

## Bakgrunnsstoff
* Politisk sosiologi 
* Bell, Daniel (1973) Coming of Post-Industrial Society
Caquetá-elva

**Caquetá-elva** kjem frå Andesfjella nær byen Mocoa i det sørlege Colombia. Ho er 2 280 km lang, på grensa til Brasil skiftar ho namn til Japurá før ho renn ut i Amazonaselva.
Tigreelva

**Tigre** er ei elv i Peru. Ho blir danna ved at elvene Cunambo og Pintoyacu renn saman på grensa mellom Ecuador og Peru. Tigre renn ut i Marañón ca. 70 kilometer vest for staden der Marañón og Ucayali møtar kvarandre og Amazonaselva oppstår.
Triploblastiske dyr

Hjå **triploblastiske dyr** delar blastula seg i tre vevlag embryonalt: Endoderm og ektoderm, som høvesvis sit på inn- og utsida av kroppen, og mesoderm, som sit mellom desse to laga. Endodermen utviklar seg seinare hovudsakleg til epitelvev på innsida av kroppen, medan ektodermen generelt vert nervesystem og epitelvev. Mesodermen utviklar seg til det vevet som ligg mellom dei ulike epitellaga: skjelettvev, musklar, ekskresjonsorgan, raude blodceller, delar av nyrer osb.

## Sjå òg
* Diploblastiske dyr
Slimormar

**Slimormar** (Nemertea) er ei rekke triploblastiske dyr med bilateralsymmetrisk kroppsplan. Alle artane er botnlevande marine predatorar som fangar byttet sitt med ein lang og karakteristisk *[[proboscis]]* («snabel»). Gruppa omfattar for det meste veldig små dyr, men det er òg her me finn den lengste levande organismen som finst: kjempeslimormen *Lineus longissimus* kan bli heile 60 m lang i utstrekt tilstand.

## Oppbygnad
Slimormar har lukka blodkarsystem og gjennomgåande tarm. Dei er usegmenterte, og har ein lang *proboscis* («snabel») dei kan trekka inn i svelget og skyta ut. Nokre artar har òg ein giftig pigg på snabelen sin.

Slimormar er hermafrodittiske, men formeirar seg kjønna.

## Bakgrunnsstoff
*
Marañón

**Marañón** er ei 1&nbsp;905 km lang elv i Peru, og ei av sideelvane til Amazonaselva. Ho er ei av dei viktigaste elvane i Peru og den fyrste hovudkjelda til Amazonaselva.

Elva har utspring i 5&nbsp;800 meters høgd nær Cordillera Huayhuash ca. 160 km nordaust for Lima, renn gjennom ein stor del av Andesfjella i det nordlege Peru og tar imot fleire sideelvar, m.a. Utcubamba. Når ho møter Ucayali skiftar dei namn til Amazonaselva. På vegen ned gjennom høgfjellet til flat regnskog går elva gjennom fleire djupe gjel.

Elva er ein viktig del av romanen *La Serpiente de Oro*, av den peruanske forfattaren Ciro Alegría.

I 2024 fann ein domstol i Nauta i Peru at elva har visse grunnleggjande rettar, som retten til å vera del av økosystem og retten til å vera fri for ureining.

## Kjelder
Ucayali

**Ucayali** er ei elv i Peru, og ei av dei viktigaste kjeldene til Amazonaselva, som oppstår der Ucayali møter Marañón. Kor mykje av vassdraget som kallast Ucayali varierer, med strekninga frå samanløpet av Tambo og Urubamba og ned som det kortaste, og heile strekket frå starten av Apurímac som det lengste med 2 669,9 km. Apurímac har utspring om lag 100 km nord for byen Arequipa, i skråninga av Nevado Mismi. Starten av Apurímac reknast som starten på Amazonaselva.

Det lengste lengste elvestrekket som kallast Ucayali blir då:
* Río Apurímac: 730,7 km
* Río Ene: 180,6 km
* Río Tambo: 158,5 km
* Río Ucayali: 1 600,1 km