open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kjøleskap

Eit **kjøleskap** er eit kjøkenapparat som vert nytta til å halde matvarer kjølige så dei held seg ferske. Eit kjøleskap er sett saman av ein isolert behaldar og ei varmepumpe, som kan vere mekanisk, kjemisk eller magnetisk. Varmepumpa transporterar bort termisk energi frå behaldaren. Vanleg kjøleskapstemperatur ligg kring +4 °C.

## Historikk
På 1920-talet inneheldt kjøleskap ammoniakk, noko som kunne vere svært farleg ved lekkasje. I 1929 omkom meir enn hundre menneske av ein ammoniakklekkasje på eit sjukehus i Cleveland, Ohio. Ammoniakken vart etterkvart erstatta av klorfluorkarbonar, forkorta til KFK, som ein trudde var ufarleg, men som seinare viste seg å bryte ned ozonet i stratosfæren. I moderne tid er det forbode å bruke KFK-gassar i kjøleskap. Ein av dei vanlegaste kjøleskapsgassane i dag er isobutan, som ikkje gjer skade på ozonlaget.

## Sjå òg
* Fryseboks
* Kjølelager
* Fryselager
* Frysebil

## Bakgrunnsstoff
Jorge Amado

**Jorge Leal Amado de Faria** () var ein brasiliansk forfattar som blir rekna som ein av dei viktigaste latinamerikanske forfattarane på 1900-talet.

Det er ikkje heilt klårt kvar Amado blei fødd, men far hans åtte ein kakaoplantasje i forbundstaten Bahia og sonen voks opp i hamnebyen Ilhéus. 

Handlingen i nesten alle verka til Amado utspelar seg nordaust i Brasil, stort sett i Bahia-området, blant enkle folk som strir med liv og overlevnad. Trass dei materielle problema til protagonistane struttar dei fleste av bøkene hans av vitalitet og livslyst. Skodeplassar og temaval for handlingen er ofte bordellar, karnevalet og afro-brasiliansk kult.

Det mest kjende verket til Amado er romanen *Gabriela, Cravo e Canela* (1958). Han var fleire gonger nominert til Nobelprisen i litteratur.

## Bakgrunnsstoff

* 
* Litteratur av og om Jorge Amado i katalogen til *Ibero-Amerikanisches Institut Preußischer Kulturbesitz*, Berlin
Sukkertare

**Sukkertare** (*Saccharina latissima*, tidlegare kalla *Laminaria saccharina*) er ein brunalge som veks langs heile kysten i Noreg.

## Utsjånad

Stor brunalge som er festa til havbotnen med eit forgreina hefteorgan som sit nedst på ein 5-20 cm lang rund og glatt stilk. Øvst på stilken sit ei opp til 3 m lang bladplate som kan verte 30 cm brei og sterkt buklete, eller iblant breiare men glatt. Kvar vår veks eit nytt blad fram nedanfrå, men restar av det gamle bladet kan sitte att til langt utover sommaren. Når sukkertaren turkar vert det skilt ut eit kvitt søttsmakande belegg av stoffet mannitol på overflata.

## Utbreiing
Arten finst langs det nordaustlege Atlanterhavet og Barentshavet sør til Galicia i Spania. Han er ikkje funnen i Biscaya, men er vanleg rundt dei britiske øyane.

## Førekomst i Noreg
Planta likar seg best ved skjerma strand og i rolege bukter, og finst langs heile kysten frå fjøresonen og ned til om lag 30 m djupn. Sukkertaren sluttar å vekse når sjøtemperaturen kjem over 19 °C. 

## Kjelder

* Denne artikkelen bygger på «Saccharina latissima» frå ,  den 2. april 2012.''  
* Floraen i farger 2, Arne Pedersen og Jørgen Vasshaug, H. Aschehoug & Co. ( W. Nygaard ).
Robert Musil

**Robert Musil** () var ein austerrikisk forfattar og teaterkritikar. 

## Virke
Musil fekk stor suksess med det første verket sitt, *Die Verwirrungen des Zöglings Törless* (1906), men han etablerte seg ikkje som fri forfattar før i 1918. Han fekk i 1923 Kleist-Preis for skodespelet *Die Schwärmer* (1921), men det blei elles møtt med liten entusiasme. Det andre stykket hans, komedien *Vinzenz und die Freundin bedeutender Männer* (1924), fekk mykje større suksess.

Det mest kjende verket til Musil er det uferdige trebindsverket *Der Mann ohne Eigenschaften*, ein av dei viktigaste romanane innan modernismen. Det første bindet kom i 1930 og fekk god omtale, men selde dårleg og Musil sin økonomi var skral resten av livet. Temaet for verket er det moralske og intellektuelle forfallet i Austerrikske-Ungarn. Handlingane utspelar seg i Wien i tida rett før utbrotet av den første verdskrigen. Musil brukte det ironiske namnet «Kakanien» på det austerrikiske dobbeltmonarkiet, dei to k'ane tok han frå forkortinga *«k. k.»* som står for *kaiserlich-königlich*. Han starta opp arbeidet i 1921 og etter kvart blei det det einaste litterære prosjektet hans. Det var framleis uferdig då han brått døydde i 1942.

## Bibliografi
* 1906 *Die Verwirrungen des Zöglings Törless* (*Unge Tørless*, 1963. Omsetjing til norsk av Lotte Holmboe)
* 1911 *Vereinigungen*
* 1921 *Die Schwärmer*
* 1924 *Vinzenz und die Freundin bedeutender Männer*
* 1924 *Drei Frauen*
* 1936 *Nachlass zu Lebzeiten* (*Fra en levende forfatters efterlatte papirer*, 1998. Solum Forlag A/S, omsetjing til norsk av Ole Michael Selberg)
* 1937 *Über die Dummheit*
* 1930, 1933, 1943 *Der Mann ohne Eigenschaften* (*Mannen uten egenskaper* 1990-1993. Solum Forlag A/S, omsetjing til norsk av Ole Michael Selberg)

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff

* 
* 
* ''Internationale Robert-Musil-Gesellschaft'' (IRMG)
*  Kortbiografi og verkliste hos ''Rowohlt-Verlag''
* ''Robert Musil-Institut für Literaturforschung'', Klagenfurt 
* ''Robert-Musil-Literatur-Museum'', Klagenfurt 
* ub.fu-berlin.de  lenkesamling ved Universitätsbibliothek der Freien Universität Berlin
Kristian Bergquist

**Kristian Bergquist** () er ein norsk forfattar. Han debuterte i 2007 med diktsamlinga *Hva nå, kjære*.

Med ungdomsromanen *Tenkestjerne [opphøyd i annen]* var han i 2011 ein av vinnarane i ein romankonkurranse skipa av Gyldendal Norsk Forlag og Nasjonalt senter for realfagsrekruttering RENATE.

## Bøker
* 2007 &ndash; *Hva nå, kjære* &ndash; Diktsamling
* 2009 &ndash; *dette er det vi gjør med hverandre* &ndash; Diktsamling
* 2011 &ndash; *Blomsterfraktaler* &ndash; Diktsamling
* 2011 &ndash; *Tenkestjerne [opphøyd i annen]* &ndash; Ungdomsroman
* 2013 &ndash; *Superlangsom* &ndash; Diktsamling

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Presentasjon av Kristian Bergquist  på nettstaden til Forlaget Oktober
* Utgjevingar av Kristian Bergquist i BIBSYS Ask
Rune Christiansen

**Rune Christiansen** () er ein norsk lyrikar og romanforfattar. Han er frå 2011 kunstnarleg ansvarleg for forfattarstudiet ved Høgskulen i Telemark i Bø. 

Christiansen debuterte som forfattar i 1986 med diktsamlinga *Hvor toget forlater havet*. Boka fekk svært gode kritikkar. Sidan er diktsamlingane *Sanger fra måneraketten* (1987), *Skilpaddedøgn* (1991), *En følsom tid* (1993), *Motormelkeveien* (1994), *AntiCamera* (1996), *Etter alltid* (1999), *Om trær som vokser seg skakke i trange skyggefulle hager, men som likevel (eller nettopp derfor) gjør inntrykk og som man husker livet ut* (2002) og *Jeg har tenkt meg til de elysiske sletter* (2011) komne. Han har også skrive sju romanar, ei barnebok, og ei essaysamling.

Han er oppvaksen i Bærum og i Alvdal.

## Bøker
* 1986 &ndash; *Hvor toget forlater havet* &ndash; diktsamling
* 1987 &ndash; *Sanger fra måneraketten* &ndash; diktsamling
* 1989 &ndash; *I dødvanne* &ndash; diktsamling
* 1990 &ndash; *Hvalene i Glasgow* &ndash; roman
* 1991 &ndash; *Skilpaddedøgn* &ndash; diktsamling
* 1992 &ndash; *Dypt mørke* &ndash; roman
* 1993 &ndash; *En følsom tid* &ndash; diktsamling
* 1993 &ndash; *Lotte og Robin i fare* &ndash; barnebok
* 1994 &ndash; *Motormelkeveien* &ndash; diktsamling
* 1996 &ndash; *AntiCamera* &ndash; diktsamling
* 1997 &ndash; *Steve McQueen er død* &ndash; roman
* 1998 &ndash; *Lett ferd: dikt i utvalg* &ndash; dikt i utval
* 1999 &ndash; *Etter alltid* &ndash; diktsamling
* 2000 &ndash; *På ditt aller vakreste* &ndash;  roman
* 2002 &ndash; *Om trær som vokser seg skakke i trange skyggefulle hager, men som likevel (eller nettopp derfor) gjør inntrykk og som man husker livet ut* &ndash; diktsamling
* 2002 &ndash; *Om morgenen den 25. februar 1848 : essays og notater* &ndash; essaysamling
* 2003 &ndash; *Intimiteten* &ndash; roman 
* 2004 &ndash; *Samlede dikt* &ndash; dikt i samling
* 2007 &ndash; *Fraværet av musikk* &ndash; roman
* 2007 &ndash; *Utelatelsen* &ndash; 
* 2009 &ndash; *Krysantemum* &ndash; roman
* 2011 &ndash; *Jeg har tenkt meg til de elysiske sletter* &ndash; diktsamling

## Gjendiktingar
* 1988 &ndash; Alain Bosquet: *I mangel av sjel*
* 1995 &ndash; Eugenio Montale: *Annerledes* &ndash; gjendikta saman med Heidi Bonde
* 1998 &ndash; Frank Kuppner: *Siste evige øyeblikk*
* 2004 &ndash; Edmond Jabés: *Lengsel etter en begynnelse. Frykten for en eneste slutt.*

## Prisar og utmerkingar
* 1994 &ndash; Oktoberprisen
* 1996 &ndash; Halldis Moren Vesaas-prisen
* 1998 &ndash; Språklig samlings litteraturpris
* 2003 &ndash; Doblougprisen
* 2007 &ndash; Osloprisen (Natt&Dag)
* 2009 &ndash; Riksmålsforbundets litteraturpris
* 2014 &ndash; Gyldendalprisen
* 2014 &ndash; Brageprisen for *Ensomheten i Lydia Ernemans liv*

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Digitaliserte bøker av Rune Christiansen hjå Nasjonalbiblioteket
* 
* Intervju med Rune Christiansen i ''Vinduet'' , 6. september 2011
* Utgjevingar av Rune Christiansen i BIBSYS Ask
Ny Musikk

**Ny Musikk** er ein norsk interesseorganisasjon for samtidsmusikk som vart skipa etter initiativ frå Pauline Hall 17. september 1938, saman med mellom andre Harald Sæverud. Ny Musikk er ei nasjonal avdeling av International Society for Contemporary Music, ISCM. Medlemmer kan vere både aktive utøvarar, komponister og andre interesserte.

Ny Musikk arrangerer konserter, deltek på festivalar, driv bistand overfor nye kunstnarar via si lokalavdeling Ny Musikks Komponistgruppe, og er ellers pådrivar i ulike miljø der samtidsmusikken har interesse.
I perioden 1976-1988 hadde foreininga ansvaret for å drifta av Ny Musikks Ensemble, som var det første reine samtidsmusikkensemble i Noreg. Dette vart erstatta i 1989 av ensemblet Cikada, som sidan har hatt ein meir sjølvstendig funksjon i forhold til foreininga. 

I perioden 1978-1995 gav Ny Musikk ut kvartaltidsskriftet *[[tidsskriftet Ballade|Ballade]]*, som var et viktig debattforum for den nye musikken i Noreg. Etter 2000 har tidsskriftet *[[Parergon]]* i nokon grad fylt den same rolla, men hatt ei friare stilling i høve til foreininga. 

Ny Musikk har sitt sekretariat i Platous gate 18 (Oslo), og har lokale avdelingar i Østfold, Kristiansand, Stavanger, Bergen, Trondheim, Nordland, Tromsø og Harstad.

## Leiarar
*Pauline Hall (1938–1961), 
*Finn Mortensen (1961–1964, 1966–1967), 
*Arne Nordheim (1964–1966), 
*Gunnar Rugstad (1967–1968), 
*Kjell Skyllstad (1968–1970), 
*Kåre Kolberg (1970–1973), 
*John Ellingsen/Egil Kapstad (1973–1974,
*Gunnar Germeten jr./John Persen (1974–1976),
*Åse Hedstrøm (1976–1978),
*Per Lyng (1978–1979),
*Oddvar S. Kvam (1979–1979),
*Nils E. Bjerkestrand (1979–1982),
*Yngve Slettholm (1982–1986),
*Solveig Løchen (1986–1988),
*Geir Johnson (1989–1994),
*Peter Tornquist, ein av Pling-Plong-generasjonens skikkelsar (1995–2001),
*Lene Grenager (2001–2003) og
*Lars Petter Hagen (2003–2009)
*Øyvind Torvund (2009–2011)
*Anne Hilde Neset (2011–)

## Bakgrunnsstoff
*Ny Musikk
*Cikada
*Parergon
*International Society of Contemporary Music
Håkon Øvreås

**Håkon Øvreås** () er ein norsk forfattar. Han debuterte i 2008 med diktsamlinga *Avstanden mellom hus*, og den andre samlinga hans, *Grevlingvariasjonene*, kom i 2011.

Øvreås er utdanna master i litteraturvitskap frå Universitet i Oslo og masteroppgåva hans frå 2008 heiter *Forfatteren og hans forunderlige verk : en teoretisk undersøkelse av forholdet mellom forfatter og verk med utgangspunkt i en lesning av Arild Nyquists roman Giacomettis forunderlige reise*.

Håkon Øvreås fekk Nordisk Råds Barne- og Ungdomslitteraturpris 2014 for boka *Brune*.

## Bøker
* 2008 &ndash; *Avstaden mellom hus*, diktsamling
* 2011 &ndash; *Grevlingvariasjonene*, diktsamling
* 2013 &ndash; *Brune*, barnebok
* 2014 – *Kjærlighet er den Ting*, diktsamling
* 2015 – *Svartle*, barnebok
* 2018 – *Blåse*, barnebok

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Bloggen til Håkon Øvreås
* Nettsida til Håkon Øvreås
* Presentasjon av Håkon Øvreås hjå Den norske Forfatterforening 
* Utgjevingar av Håkon Øvreås i BIBSYS Ask
Frits Thaulow

**Frits Thaulow**, fullt namn **Johan Fredrik Thaulow**, () var ein norsk målar knytt til realismen. Internasjonalt var han ein av dei mest kjende norske 1800-talskunstnarane.

## Liv og gjerning

Thaulow var fødd i Kristiania. Åra 1870-72 gjekk han på kunstakademiet i København, deretter var han frå 1873 til -75 elev av Hans Gude i Karlsruhe. Dei følgjande åra budde han for det meste i Paris, der han tok avgjerande inntrykk frå dei franske impresjonistane.

I 1880 vende Thaulow tilbake til Noreg som overbevist naturalist. Saman med Christian Krohg og Erik Werenskiold vart han ein av leiarane i striden som dei unge kunstnarane førte for eit romslegare norsk kunstmiljø. Thaulow var mellom anna med på å etablere den første Høstutstillingen i 1882.

I 1892 slo han seg ned i Frankrike, og han besøkte USA i 1898. Frå same året busette han seg i Paris, der han vart ein kjend figur. Han vann internasjonalt ry, mellom anna gjennom å få verk utstilt på den prestisjetunge Parissalongen.

Mange av Thaulows mest kjente norske motiv er fra Åsgårdstrand, der ein sentral plass er oppkalla etter han.

Thaulow vart tildelt ei rad norske og utanlandske ordenar for målarkunsten sin. Han vart i 1892 utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden, i 1905 forfremja til kommandør av 2. klasse «for fortjenstfuld Kunstnervirksomhed». Vidare var han offiser av den franske Æreslegionen, den italienske *Sankt Mauritius' og Sankt Lasarus' orden* og av den tunisiske *Iftikhar-ordenen*.

Han døydde under eit opphald i Volendam i Nederland.

## Galleri


Image:Portrait of Frederik Collett by Frits Thaulow.jpg|*Portrett av Frederik Collett* 1875
Image:Frits Thaulow - River (c. 1883).jpg|*En elv* 1883
Image:Frits Thaulow-Norsk vinterlandskap 1890.jpg|*Norsk vinterlandskap* 1890
Image:Frits Thaulow Ambiance Du Soir 1893.png|*Ambiance Du Soir*1893
Image:BRO I VERONA (PONTE PIETRA, VERONA).PNG|*Ponte Pietra, Verona* 1894
Image:Frits Thaulow - Area of Venice (1894).jpg|*Venezia* 1894
Image:Frits Thaulow Kveldstemning, Dieppe 1894-1898.png|*Kveldstemning, Dieppe* 1894-1898
Image:Frits Thaulow - A Château in Normandy.jpg|*Et Château i Normandie* 1895
Image:Frits Thaulow-Fra Dieppe med elven Arques.jpg|*Fra Dieppe med elven Arques* 1895
Image:Frits Thaulow Måneskinn Dieppe 1896.png|*Måneskinn Dieppe* 1896
Image:Frits Thaulow - Boulevard de la Madeleine à Paris (1890s).jpg|*Boulevard de la Madeleine à Paris* 1896-1897
Image:Frits Thaulow - Fra Akerselven.jpg|*Fra Akerselven* 1897-1901
Image:Frits Thaulow-Marmortrappen.jpg|*Marmortrappen* 1903
Image:Frits Thaulow - En gate i måneskinn - A street in moonlight.jpg|*En gate i måneskinn* 1895
Image:Place Marbot by Frits Thaulow.tif|*Place Marbot* 1904
Image:Thaulow, Dordrecht.jpg|*Dordrecht* 1905
Image:Frits Thaulow - rialto.jpg|*Under Rialto-broen i Venezia*
Image:Frits Thaulow View of Venice.png|*Utsikt over Venezia*
Image:Frits Thaulow Hiver à Paris.png|*Hiver à Paris*
Image:Thaulow Le Curé.jpg|*Le Curé*


## Kjelder

----
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Frits Thaulow|Frits Thaulow]]» frå ,  den 2. april 2012.*  

## Bakgrunnsstoff
* Kulturnett.no
François Bocion

**François-Louis David Bocion** () var ein sveitsisk målar som vert rekna til stilretninga impresjonismen. Han vart internasjonalt kjent som  «målaren av Genfersjøen».

## Liv  og gjerning

Bocion kom frå ein rik familie i Lausanne. Tidleg vart han undervist i teikning av målaren Christian Steinlen ved École de Moyenne i Vevey, deretter gjekk han i lære hos den franske landskapsmålaren François Bonnet i Lausanne. År 1845 reiste han til Paris, der han fram til 1847 arbeidde i atelieret til Louis-Aimé Grosclaude og Charles Gleyre.

I fyrstninga måla Bocion hovudsakleg historiemåleri. Snart bytta han til marinemåleri, etter å ha vorte påverka av Camille Corot sine landskapsbilete. Han begynte då å måle scener frå områda kring Genfersjøen, og som han vert særleg hugsa for i dag.

Rundt 1849 tok han arbeid som formingslærar ved École de Moyenne i Lausanne. Mellom elevane hans var Théophile Steinlen og Eugène Grasset, begge bysbarn av Lausanne. Bocion oppmuntra dei til å utvide kunnskapen sin gjennom å studere og arbeide i det spirande kunstmiljøet i Paris. I over 40 år arbeidde Bocion på industriskulen i heimbyen.

Bocion døydde i heimbyen Lausanne i 1890.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:François Bocion|François Bocion]]» frå ,  den 2. april 2012.*
Otto Frölicher

**Otto Viktor Frölicher** () var ein sveitsisk landskapsmålar frå Solothurn, rekna som den viktigaste tyskspråklege representanten for *paysage intime* («det nære landskap»). Bileta hans vert knytte til Düsseldorfskulen.

## Liv og gjerning

Frölicher voks opp i Solothurn og Olten. Familien hans høyrde til embetsborgarskapen, faren var med i *regjeringsråd*et i Solothurn i åra 1849-56. Tidleg viste Frölicher talent for teikning. I oktober 1859 drog han til kunstakademiet i München, der han gjekk i lære hos Johann Gottfried Steffan for å verte landskapsmålar. Åra 1863-65 budde han i Düsseldorf, der han nærma seg stemninga i måleria til Oswald Achenbach.

Etter å ha mislukkast med å bygge eit tilvære som målar i Solothurn, flytta han hausten 1868 tilbake til München. Der oppdaga han den intime atmosfæren i landskapsbileta til Adolf Heinrich Liers. Etter nokre år der, rådde Liers Frölicher om å reise til Paris, noko han gjorde hausten 1876. Storbylivet der treivst han lite med, så han flytta tilbake til München i 1877, der han tok fast bustad.

I München underviste Frölicher målarar som landsmennene Hermann Hunziker, Otto Gampert og andre. Frölicher var òg medlem av kunstnargruppa Kassandra og kunstforeinga Allotria. Han arbeidde også som jurymedlem ved fleire kunstutstillingar og var formann i sveitsiske hjelpeforeininga i München. 39 år gammal vart Frölicher sjuk med difteri. Effektane av sjukdommen, saman med kreft, følgde han dei resterande elleve åra av livet.

Frölicher og Adolf Stäbli vert rekna som dei fremste representantane for den tysk-sveitsiske *paysage intime*. Til skilnad frå det rolege landskapet som målarane av denne retninga søkte, retta desse tyskspråklege sveitsarane merksemda mot dystrare landskapsmotiv. «Som for romantikarane var landskapet for dem eit ekko av det indre, sjelelege landskapet».

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Otto Frölicher|Otto Frölicher]]» frå ,  den 2. april 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Vilde Heggem

**Vilde Heggem** () er ein norsk lyrikar. 

Ho debuterte i 2007 med diktsamlinga *Akkurat her er det det verker*. Den andre boka hennar, *Hvis trærne*, kom i 2011. Ho har også med dikt i *Jeg fant, jeg fant!*, ein antologi med dikt for barn som vart utgjeven i 2011.

Heggem har bachelorgrad i barnevern.

## Bøker
* 2007 &ndash; *Akkurat her der det verker* &ndash; diktsamling
* 2011 &ndash; *Hvis trærne* &ndash; diktsamling

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Presentasjon av Vilde Heggem hjå Den norske Forfatterforening
Karin Haugane

**Karin Haugane** () er ein norsk lyrikar. 

Ho er utdanna cand.philol. med hovudfag i historie, og er busett i Oslo.

Haugane debuterte i 1989 med diktsamlinga *Rester av glemsel* og har sidan fått utgjeve åtte diktsamlingar til. Ho har også skrive ei prosabok og gjendikta poesi av Arthur Rimbaud, Ingeborg Bachmann og Anne-Marie Albiach til norsk.

I 2021 vann ho Aschehougprisen.

## Bøker
* 1989 &ndash; *Rester av glemsel* &ndash; Diktsamling
* 1990 &ndash; *Bryllup under jorda* &ndash; Diktsamling
* 1992 &ndash; *Varslet tid* &ndash; Prosa
* 1995 &ndash; *Ruiner av forbindelse. Et episk dikt (Ostinato)* &ndash; Diktsamling
* 1997 &ndash; *Posisjon vitne (nattsanger) &ndash; Diktsamling
* 1999 &ndash; *Forsvinningens trykk* &ndash; Diktsamling
* 2001 &ndash; *Oktavfeltet* &ndash; Diktsamling
* 2007 &ndash; *Amerikansk vinter* &ndash; Diktsamling
* 2011 &ndash; *Annas familieelegier* &ndash; Diktsamling
* 2013 &ndash; *Oder til Fenn* &ndash; Diktsamling
* 2015 - *Anna Wunderlichs sang -* Diktsamling 

== Gjendiktingar ==
* 1994 &ndash; [[Arthur Rimbaud]]: *Illuminasjoner*
* 1997 &ndash; [[Ingeborg Bachmann]]: *Böhmen ligger ved havet*    
* 1998 &ndash; [[Anne-Marie Albiach]]: *Tilstand''    

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Digitaliserte bøker av Karin Haugane hjå Nasjonalbiblioteket
* Intervju med Karin Haugane hjå NRK
* Utgjevingar av Karin Haugane i BIBSYS Ask
Lene E. Westerås

**Lene E. Westerås** () er ein norsk skjønnlitterær forfattar, omsetjar og sakprosaforfattar. 

Ho debuterte i 2010 med biletboka *Vilja på handletur*, og i 2011 kom diktsamlinga *Elefantens sorgdeport*.

Westerås har teke forfattarstudiet ved Universitetet i Tromsø. Ho er busett i Tromsø. I 2007 og 2008 var ho styreleiar for Nordnorsk Forfatterlag og ho var styreleiar for litteraturfestivalen Ordkalotten frå 2008 til 2010. Frå 2005 til 2010 var ho medredaktør i det litterære tidsskriftet *[[Kuiper]]*, som ho også var med og stifta. Ho var styreleiar for foreininga Litteraturhus Nord 2009-2014. Ho har medverka i ei rekkje antologiar og gjendikta poesi av den engelskspråklege indiske forfattaren Anjum Hasan til norsk. Ho var redaktør og medforfattar i Palestinakomiteen si 40-års jubiluemsbok, *Med håpet som våpen*, i 2009. Dei siste åra har ho jobba mykje i Libanon, i palestinske flyktningleirar med Workshops in Creative Writing.

## Bøker
* 2010 &ndash; *Vilja på handletur* &ndash; Biletbok, illustrert av Akin Düzakin
* 2011 &ndash; *Elefantens sorgdepot* &ndash; Diktsamling
* 2012 &ndash; *Jalvar Yang og den uforunderlige dagen* &ndash; Biletbok, illustrert av Jens Kristensen
* 2014 &ndash; *Jalvar Yang og elefanten med de røde ørene* &ndash; Biletbok, illustrert av Jens Kristensen

## Gjendiktingar
* 2011 &ndash; Anjum Hasan: *Gata på toppen av en ås* &ndash; Gjendikta frå engelsk

## Andre bøker
2009 &ndash; *Med håpet som våpen* &ndash; Medredaktør og forfattar

2014 &ndash; *Amiras palestinske kjøkken* &ndash; Fotograf, forfattar er Sylvi Inez Liljegren
## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Bloggen til Lene E. Westerås
* Lene E. Westerås i Biblioteksøk
* Utgjevingar av Lene E. Westerås i BIBSYS Ask
Giulio Romano

**Giulio Romano**, eigentleg **Giulio Pippi**, () var ein italiensk målar og arkitekt under manierismen. Han var fødd i Roma og døydde i Mantova.

Giulio Romano var elev av Rafael, og assisterte denne med dekoreringa av *Stanze di Raffaello* i Vatikanet. Fram til 1524 arbeidde Giulio i Roma, der han også vart påverka av Michelangelo og Donato Bramante.

Deretter vart han kalla til hoffet til hertugen Federico II Gonzaga i Mantova og gjekk nesten heilt over til å arbeide med arkitektur. Mellom 1526 og 1534 stod Giulio for bygginga av hertugen sitt palass, kalla *Palazzo del Tè*. Bygninga, som vert rekna for Giulio sitt meisterverk, viser fleire tydelege kjenneteikn på motiva i den manieristiske arkitekturen. Mellom anna er her tetthengande triglyfar og kolonnar som ein reiste heilt ubehandla, som om dei var komne rett frå steinbrotet. I ein av palasset sine paradesalar, *Sala dei Giganti*, laga Giulio illusjonistiske freskar som får heile rommet til å verke som om det er i ferd med å styrte i hop.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Giulio Romano|Giulio Romano]]» frå ,  den 3. april 2012.*
Jan van Eyck

**Jan van Eyck** (fødd ca. 1390 i småbyen Maaseik, død 1441 i Brugge) var en flamsk målar. Jan van Eyck var, saman med broren Hubert van Eyck (1375-1426) og Hugo van der Goes, dei fremste målarane i Flandern i første halvdelen av det 15. hundreåret. 

## Liv og gjerning

Jan van Eyck var fødd rundt 1390 i ein liten by nær Maastricht. 1422-24 var han i teneste hos Johan av Bayern, greve over regionen Holland. Deretter søkte han teneste ved hoffet til Filip den gode av Burgund i Lille. I løpet av kort tid vart han sendebod for hertugen, med oppdrag i Spania i 1426 og Portugal i 1428. Frå 1430 var han busett i Brugge.

Dei første verka som vert tilskrive Jan van Eyck er dei miniatyrane som i 1902 vart identifisert som «Heures de Turin» og «Heures de Milan». Brørne Eycks klåre og realistiske stil var sett pris på og tildels imitert, men viste seg for vanskeleg å følgje for dei fleste kunstmålarane.

Jan van Eyck laga fleire store bilete for mektige oppdragsgjevarar som gav verka til kyrkjer. Mellom desse er *Kanslar Rollins madonna* og *Kanikken van der Paeles madonna*. Liknande motiv er *Madonna med barn i ei kyrkje*, *Kunngjeringa* og triptykonet *Madonna med barn*. Mellom portretta finst *Timoteus*, *Målaren si kone, Margareta*, *Mann i raud turban* samt *Kardinal Niccolò Albergati*.

Jan van Eycks mest kjende måleri er det symbolmetta *Arnolfinis bryllaup*. Biletet er eit dobbeltportrett av stor psykologisk innsikt og med eit omfattande interiør. Verket er eit av dei første sjangermåleria. Stordomen i Jan van Eycks genialitet viser seg i måten hans å framstille eit slikt motiv med den aller største reinleik og realisme. Trass i det kvardagslege miljøet skaper han ein mystikk som er så metta at den har stått mot alle tolkningsforsøk.

## Utvalde verk
* *Kardinal Niccolò Albergati* (1432)
* *Gentaltaret* (1432)
* *Mann i raud turban* (1433)
* *Arnolfinis bryllaup* (1434)
* *Kanslar Rollins madonna* (1434-1436)
* *Kanikken van der Paeles madonna* (1436)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jan van Eyck|Jan van Eyck]]» frå ,  den 3. april 2012.*
Dolgansk

**Dolgansk** er eit språk i den nordtyrkiske gruppa av dei tyrkiske språka, og det næraste slektspråket er sakha. Det har rundt 1&nbsp;000 talarar på Tajmyrhalvøya i Russland. 

Dolganarane skil seg frå sakhafolk ved at dei driv med reindrift, og i alle fall før Oktoberrevolusjonen var dei nomadiske. Språkleg er skilnaden gruppene i mellom så liten at ein viktig grunn til at dei blir rekna som to språk den etnografiske skilnaden dei i mellom.

På same måte som finsk, ungarsk og tyrkisk har dolgansk vokalharmoni, det er  agglutinerande, og har ikkje kjønn. Ordstillinga er som regel subjekt&ndash;objekt&ndash;verb.

## Skriftsystem

Dolgansk fekk skriftspråk rundt 1920, basert på det latinske alfabetet. Etter omlegginga til kyrillisk i 1937 fekk dolgansk eit nytt alfabet, med desse tilleggsbokstavane og digrafane, * Дь дь, Һ һ, Ӈ ӈ, Нь нь, Ө ө, Ү ү*, i tillegg til det vanlege kyrilliske *а-я*.

## Publikasjonar

I Dudinka kjem det ut ei avis, *Tajmyr*, som regelmessig publiserer på dolgansk.

## Kjelder

## Bibliografi
* Stachowski, M.: *Dolganischer Wortschatz*, Kraków 1993 (+ *Dolganischer Wortschatz. Supplementband*, Kraków 1998).
* Stachowski, M.: *Dolganische Wortbildung*, Kraków 1997.
* Андросова С. И.: Долганский язык // Языки мира. Тюркские языки. М, 1997.
* Убрятова Е. И.: О языке долган // Языки и фольклор народов сибирского Севера. М.; Л., 1966;
* Убрятова Е. И.: Язык норильских долган. Новосиб., 1985;
Gagausisk

**Gagausisk** (*gagauz dili*) er eit tyrkisk språk som blir snakka av gagausarane i Moldova og Bulgaria, av rundt 150&nbsp;000&nbsp;menneske. Språket er offisielt i den sjølvstyrte regionen Gagaus i Moldova.

Gagausisk vart skrive med det greske alfabetet fram til 1957, då gjekk dei over til det kyrilliske alfabetet. I 2000 skifta gagausarane over til ein tyrkisk versjonen av det latinske alfabetet, med ein del tilleggsbokstavar for ikkje-tyrkiske ord.

## Referansar
Ástor Piazzolla

**Ástor Piazzolla** () var ein argentinsk komponist og bandoneonist. Gjennom livet sitt komponerte han i fyrste rekkje tangomelodiar, men også operaer, filmmusikk og teatermusikk.

## Biografi

Ástor Piazzolla vart fødd inn i ein italienskætta familie i Mar del Plata i Argentina. I ung alder flytte han med familien til byen New York, der han fekk mange musikalske impulsar og lærte å spela bandoneon (ein argentinsk variant av trekkspel). I 1937 vendte han attende til heimlandet, der han opptredde mykje med bandoneon saman med andre tangomusikarar på nattklubbar i Buenos Aires. Han møtte også pianisten Arthur Rubinstein, som oppfordra den unge Piazzolla til å studera under komponisten Alberto Ginastera. Dette rådet fylgde han. I 1950-åra tok Piazzolla for alvor til med komposisjon; i 1950 komponerte han filmmusikken til tangofilmen *Bólidos de acero*.

I 1953 oppfordra Ginastera Piazzolla til å delta i ei komposisjonstevling, og Piazzolla sendte inn symfonien *Buenos Aires* (1953). Han vann eit stipend for å reisa til Paris og studera komposisjon under Nadia Boulanger. Han reiste dit i 1954. Boulanger hjelpte han til å finna sin eigen særeigne stil, og ikkje freista å bli som komponistane han hadde studert. Han tok opp element frå både jazz og klassisk musikk og skapte det han kalla tango nuevo.

Året etter starta Piazzolla opp ein tango-oktett i Buenos Aires, som heldt det gåande i mange år. Frå 1976 - 1983, under militærdiktaturet i Argentina, budde Piazzolla i Italia, men kom på vitjing til heimlandet mange gonger. Han døydde i Buenos Aires i 1992.

Piazzolla var gift to gonger. Fyrste gongen var med artisten Déde Wolff, som han fekk to born med. På 1970-talet gifte han seg med Laura Escalada, og dei heldt saman fram til Piazzolla døydde. Også norske musikarar har spelt musikken til Piazzolla, m.a. Per Arne Glorvigen, Atle Sponberg, Sverre Indris Joner og Kåre Jostein Simonsen.

## Verk i utval

* 1943: *Suite para cuerdas y arpas*
* 1946: *El desbande*
* 1952: *Rapsodía porteña*
* 1953: *Buenos Aires*
* 1954: *Sinfonietta*
* 1959: *Adiós Nonino*
* 1963: *Tres tangos sinfonicos*
* 1965: *La Serie del Ángel*
* 1969: *Balada Para Un Loco*
* 1969: *María de Buenos Aires*
* 1970: *El pueblo joven*
* 1972: *Oblivion*
* 1973: *Libertango*
* 1975: *Suite Troileana*
* 1976: *500 motivaciones*
* 1979: *Concierto para bandoneón*
* 1982: *Le grand tango*
* 1986: *El exilio de Gardel*

## Kjelder

 
**Denne artikkelen byggjer på stoff frå «[[:en:Ástor Piazzolla|Ástor Piazzolla]]» frå  og «[[:no:Ástor Piazzolla|Ástor Piazzolla]]» frå , den 3. april 2012.*  


## Fotnote
Tongansk

**Tongansk** er eit austronesisk språk som blir snakka på Tonga, der det er eit offisielt språk saman med engelsk. Det blir snakka av rundt 100&nbsp;000&nbsp;menneske.

Tongansk høyrer til den polynesiske gruppa av språk i den austronesiske språkfamilien, i same gruppe som blant anna hawaiisk, maorisk, samoansk og tahitisk. Tongansk dannar saman med niuisk den tonganske språkgruppa.

## Rettskriving

Tongansk blir skrive med det latinske alfabetet, men til tonganske ord blir det berre brukt 16 bokstavar (inkludert digrafen *ng*). Dagens rettskriving er frå 1943.

## Grammatikk

Tongansk har ein typisk polynesisk grammatikk, og er eit isolerande språk. Pronomensystemet er rikt, og inneheld ein opposisjon mellom inklusiv (viinkl = eg, du og kanskje andre) og eksklusiv (viekskl = eg, andre, men ikkje du) førsteperson.

### Syntaks

Tongansk er eit VSO-språk.

## Referansar
Jacopo da Pontormo

**Jacopo Carrucci** (), betre kjend som **Jacopo da Pontormo** eller berre **il Pontormo**, var ein italiensk kunstmålar, ein av dei tidlege og mest framståande av dei florentinske manieristane.

## Liv og gjerning
Carrucci var fødd i Pontormo, ein by nær Empoli. Tilnamnet fekk han etter fødebyen, slik brukvisa ofte var i samtida. Han vart opplært målar i den florentinske stilen, rimeleg sikkert av Andrea del Sarto og truleg av Leonardo da Vinci og Piero di Cosimo. Pontormo slo gjennom med utsmykkinga av Mediciane sin villa i Poggio a Caiano, i nærleiken av Firenze. I 1523 måla han ei rad freskar med motiv frå lidingssoga til Jesus Kristus.

Pontormos litt kantete teikningar med påverknad frå Michelangelo og Dürers grafikk, og hans uvanlege bruk av fargar, kjem særleg fram i hovudverket *Gravlegginga* (1525-28). Biletet *Kvinne med hund* frå 1532 viser den manieristiske portrettstilen hans. Pontrmo er også kjend for si gåverike teikning.

Rosso Fiorentino var ein rivalane hans, medan Agnolo Bronzino var hans elev og etterfølgjar.

## Biletdøme

Pontormo.jpg|'Gravlegginga' (1525-1528). Gravkapellet Cappella Capponi i Santa Felicità i Firenze.
Pontormo - Cena in Emmaus - Google Art Project.jpg|'Måltidet i Emmaus' (1525)
Jacopo Pontormo - Halberdier - WGA18101.jpg|Hellebard-soldat. (1530-åra)
Pontormo - Studio per Deposizione Cappella Capponi 001.jpg|Studie til Capella Capponi
Pontormo - Studio affresco Cappella Capponi 001.jpg|Studie til Capella Capponi
Pontormo - Disegno di volto 002.jpg|Studie til Pala Pucci i San Michelino Visdomini.
Jacopo Pontormo - Visitation - WGA18127.jpg|Studie til 'Maria bodskapsdag'.


## Kjelder

----
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jacopo da Pontormo|Jacopo da Pontormo]]» frå ,  den 3. april 2012.*  

## Bakgrunnsstoff
Marte Huke

**Marte Huke** () er ein norsk lyrikar. 

Ho debuterte i 2002 med diktsamlinga *Delta*,  og har sidan utgjeve fleire diktsamlingar og ein roman.

Huke har studert litteraturvitskap og språk ved Universitetet i Bergen, gått ved Skrivekunstakademiet i Hordaland og teke det toårige forfattarstudiet litterär gestaltning ved Universitetet i Göteborg. Ho er busett i Trondheim og var fylkeskunstnar for Sør-Trøndelag fylke i 2002. 

Ho voks opp på Ler i Melhus kommune.

## Bøker
* 2002 &ndash; *Delta* &ndash; Diktsamling
* 2004 &ndash; *Se sol* &ndash; Diktsamling
* 2008 &ndash; *Ta i mot* &ndash; Diktsamling
* 2011 &ndash; *De fire årstidene* &ndash; Diktsamling
* 2015 &ndash; *Naturhistorie* &ndash; Roman
* 2019 &ndash; *Du er et levende sted* &ndash; Diktsamling
* 2023 &ndash; *Los* &ndash;&ndash; Diktsamling

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Intervju med Marte Huke på Melhusportalen
* Utgjevingar av Marte Huke i BIBSYS Ask
Paolo Veronese

**Paolo Caliari** () , betre kjend som **Paolo Veronese**, var ein framståande venetiansk renessanseålar. Han var ein av dei største meistrane innan venetiansk målarkunst på 1500-talet. Tilnamnet Veronese fekk han av di han var frå Verona. 

## Liv og gjerning

Paolo Veronese studerte i unge år den lokale kunsten i Verona. I 1548 reiste han til Mantova, der han skapte freskar i katedralen i byen. Deretter slo han seg ned i Venezia, der han studerte under Giovanni Francesco Caroto, som også var frå Verona.

Dei fleste av arbeida hans er livfulle, forteljande syklusar, laga i ein dramatisk og fargerik manieristisk venetiansk stil, full av majestetiske, arkitektoniske bygningar og glitrande venetiansk prakt.

Saman med Tizian og Tintoretto er han dei tre store målarane under seinrenessansen i Venezia. Han er kjend som ein stor kolorist og for sine illusjonistiske dekorasjonar i både freskar og oljemåleri. Store bilete av bibelske etegilde måla for bedehus og kloster i Venezia og Verona finst det rett mange av. Han produserte også mange altartavler, historiske og mytologiske måleri, portrett og kompositoriske skisser med penn, vassmåling i blekk, figurstudiar i krit og chiaroscuro-figurar.

Paolo Veronese kom i alvorleg konflikt med inkvisisjonen for sin måte å framstille religiøse motiv, som om det einast var snakk om festivalscener. *Bryllaupet i Kana* frå 1563 og *Gjestebodet i Levis hus* frå 1573 er begge døme på dette. Han vart visstnok sensurert, men ryet hans som målar fekk ingen større skade.

Han stod i spissen for eit familieatelier som heldt fram aktiviten etter han døydde i Venezia i 1588. Giovanni Antonio Fasolo var mellom dei som gjekk i lære hos Paolo Veronse.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Paolo Veronese|Paolo Veronese]]» frå , den 3. april 2012.* 


## Bakgrunnsstoff
Monica Isakstuen

**Monica Isakstuen** (tidlegare **Monica Isakstuen Stavlund**) () er ein norsk forfattar. 

Ho debuterte i 2008 med diktsamlinga *Sånn, borte*. I 2009 kom romanen *Avstand*, og i 2011 kom diktsamlinga *Alltid nyheter*.

Isakstuen er oppvaksen i Asker og busett i Fredrikstad.

## Bøker
* 2008 &ndash; *Sånn, borte* &ndash; Diktsamling
* 2009 &ndash; *Avstand* &ndash; Roman
* 2011 &ndash; *Alltid nyheter* &ndash; Diktsamling
* 2016 &ndash; *Vær snill med dyrene* &ndash; Roman

## Prisar og utmerkingar
* 2016 &ndash; Brageprisen: for *Vær snill med dyrene*
* 2023 &ndash; Ibsenprisen for *Dette er ikke oss*

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Intervju med Monica Isakstuen hjå nrk.no
* Intervju med Monica Isakstuen  hjå abcnyheter.no
Ammerön

**Ammerön** er den 19. største øya i Sverige. Ho ligg i Revsundssjön i Bräcke kommune i Jämtland og er den sjette største innsjø-øya i landet. 

## Kjelder
Torild Wardenær

**Torild Wardenær** () er ein norsk lyrikar og dramatikar. 

Ho debuterte i 1994 med diktsamlinga *I pionertiden* og har sidan skrive sju diktsamlingar til. I tillegg har ho gjendikta poesi av James Tate til norsk og skrive dramatikk.

Wardenær er utdanna allmennlærar og cand.philol. med hovudfag i allmenn litteraturvitskap, og ho gjekk årskurset ved Skrivekunstakademiet i Hordaland i 1993/94. Ho arbeidde som adjunkt i grunnskulen i Stavanger frå 1982 til 1997. Frå 1997 har ho vore forfattar på heiltid og i tillegg vore gjestelærar ved forfattarutdanningane ved Høgskulen i Telemark (Bø i Telemark) og Universitetet i Tromsø og ved Skrivekunstakademiet i Hordaland.

## Bøker
* 1994 &ndash; *I pionertiden* &ndash; diktsamling
* 1995 &ndash; *Null komma to lux* &ndash; diktsamling
* 1997 &ndash; *Houdini til minne* &ndash; diktsamling
* 1998 &ndash; *Døgndrift* &ndash; diktsamling
* 2001 &ndash; *Titanporten*
* 2004 &ndash; *Paradiseffekten* &ndash; diktsamling
* 2007 &ndash; *Psi* &ndash; diktsamling
* 2011 &ndash; *Mens Higgsbosonet gnager* &ndash; diktsamling
* 2013 &ndash; *Passord: kairos* &ndash; diktsamling

## Gjendikting
* 2000 &ndash; James Tate: *Gnomens liksvøp og andre dikt*

## Dramatikk
* 1998 &ndash; *Ikke et hvilket som helst intermesso*, uroppført ved Rogaland Teater
* 1998 &ndash; *Sebramannen*, uroppført ved Norsk Dramatikkfestival
* 1999 &ndash; *Drømme-Kasper*, uroppført ved Teater Ibsen
* 1999 &ndash; *IKEA*, uroppført ved Rogaland Teater

## Prisar og heider
* 1994 &ndash; Aschehougs debutantpris
* 1997 &ndash; Herman Wildenveys Poesipris
* 1997 &ndash; Mads Wiel Nygaards legat
* 1998 &ndash; Halldis Moren Vesaas-prisen
* 2014 &ndash; Doblougprisen

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Torild Wardenær
* Digitaliserte bøker av Torild Wardenær hjå Nasjonalbiblioteket
* 
* Utgjevingar av Torild Wardenær i BIBSYS Ask
Arholma

**Arholma** er ei øy nordaust i Stockholms skjergard i Norrtälje kommun.

Arholma har kring 60 fastbuande, men som med mange av dei andre øyane utanfor Stockholm, aukar innbyggjartalet om sommaren til kring 500. 

Det står eit 10,5 cm kystbatteri frå den kalde krigen på øya. Dette er i dag gjort om til museum. Det ligg to ungdomsherberge på øya og ho har fast passasjerfart, samt ei småbåthamn. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Arholma|Arholma]]» frå ,  den 4. april 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Asperö

**Asperö** er ein tettstad og ei øy i Göteborg kommun i Västra Götalands län i landskapet Västergötland i Sverige. I 2005 hadde tettstaden 424 innbyggjarar.
Aspö i Karlskrona

**Aspö** er ei øy i Blekinge-øyane søraust i Sverige. Ho utgjer eit sokn i Medelstad härad i Karlskrona kommun i Blekinge län. Her ligg busetnaden Drottningskär og ei festning med same namn frå 1600-talet. Øya har kring 460 fastbuande, med mange fleire vitjande om sommaren. Ei bilferje går kvar time, gratis, mellom Aspö og Karlskrona.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aspö, Karlskrona|Aspö, Karlskrona]]» frå ,  den 4. april 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
* Turistkart over Aspö  (PDF)
Balgö

**Balgö** er ei øy og eit naturreservat i Kattegat, utanfor Tångaberg i Varberg kommun i Sverige. Balgö er den største øya i Halland. Naturreservatet vart oppretta i 1950. Nokre av dei mindre øyane kring Balgö er òg ein del av naturreservatet. also included in the nature reserve.

Balgö er eit viktig hekkeområde og kvilestad for forskjellig fugl, som dvergterne, avosett og ærfugl. Om vinteren er det havørn i området. 

Det er funne 135 artar lav på Balgö. Balgö har den største bestanden av standpadde i Halland.

## Kjelder
*
Funck

**Funck** eller **Funk** er eit tysk etternamn som mellom anna tilhøyrer ei svensk friherreslekt.
Andre stavemåtar av namnet er Funke og Funcke.

## Kjende namneberarar
* Frederik Christian Funck (17831866), dansk cellist og komponist
* Frantz Funck-Brentano
* Herbert Funck
* Théodore Funck-Brentano
* Thomas Funck (19192010), svensk barnebokforfattar og kunstnar
Älvsnabben

**Älvsnabben** er ei lita øy nær Muskö i øyane sør for Stockholm i Sverige. Namnet syner òg til ei naturleg hamn, som eigentleg heiter **Älvsnabbsbassängen**, mellom dei fire øyane Älvsnabben, Bjurshagslandet, Kapellön og Gubbholmen. Älvsnabben (då *Alæsnap*) vart nemnd som ein ankerplass så tidleg som på 1200-talet, då ein del av ei seglrute i mellomalderen, i Kong Valdemars jordebok av kong Valdemar II. Hamna vart òg nytta av Hansaen, som kalla staden *Elsnaben*. Frå regjeringstida til kong Erik XIV av Sverige, vart han nytta som base for den svenske marinen.

Älvsnabben var basen for marineoperasjoane og utskipinga av svenske soldatar til Tyskland under trettiårskrigen og gjennom 1600-talet. Under Gyldenløvefeiden i 1675-1679 leid Sverige ei rekkje nederlag mot dei danske og nederlandske flåtane, delvis sidan Stockholm og Älvsnabben var innelåst av is på vinteren og tidleg på våren. Etterk rigen vart marinebasen til den svenske marinen flytta til nygrunnlagde Karlskrona i Blekinge i Sør-Sverige, som passa betre for å stå imot trugselen frå den danske marinen, som var hovudfienden til Sverige i Austersjøen. 

På 1900-talet vart Älvsnabben igjen militærområde då Muskö marinebase vart utbygd. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Älvsnabben|Älvsnabben]]» frå ,  den 4. april 2012.*
Beckholmen

Øya **Beckholmen** er ein del av eit unikt maritimt landskap på den vestre delen av Södra Djurgården, som inngår i Ekoparken, ein liten holme sør for den eigenlege Djurgården i Stockholm. På Beckholmen finst det i dag bygningar og dokker som minner om Beckholmens stordomstid som skipsverft.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Beckholmen|Beckholmen]]» frå ,  den 4. april 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Sjöskolan - flyfoto
Björnö i Haninge

**Björnö** er ei øy og fritidshusområde mellom halvøya Gålö og fastlandet i Haninge kommun i Stockholms län aust i det sentrale Sverige. Øya var opphavleg ein del av den historiske eigedomen Lännersta.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Björnö, Haninge|Björnö, Haninge]]» frå ,  den 4. april 2012.*
Amund Maarud

**Amund Maarud** () er ein prisløna norsk blues- og rockemusikar, kjend frå banda The Grand og Morudes og som soloartist. Maarud er både vokalist og gitarist.

## Biografi

### MaarudKara

Amund Maarud vaks opp i Skogbygda i Nes kommune i Akershus. Allereie som seksåring starta han sitt fyrste band, *MaarudKara* med veslebroren Henrik Maarud på trommer. I 1992 kom også naboguten Simen Aanerud med på piano. I 1993 spelte *MaarudKara* inn ein kassett som fekk tittelen *Burnin' Blues* og inneheldt coverlåtar. Året etter spelte dei inn *Lost in the Blues*, der Aanerud også hadde komponert ein eigen låt. Same året deltok dei på Eidsvoll Blues Festival. I 1994 og 1995 deltok dei også i Ungdommens Kulturmønstring og kom til fylkesfinalen i Akershus. Gruppa mottok Nes kommune sin heiderspris i 1994 og kulturstipendet frå kommunen i 1996.

I 1997 deltok *MaarudKara* i NRK-programmet Talentiaden, men kom på andreplass. Dei heldt likevel fram, og spelte på Notodden Blues Festival same sommaren. Dei fekk platekontrakt med Tylden & Co og gav ut plata *First Blues* i 1999. Etter dette gav gruppa seg, og Amund Maarud starta no som soloartist, med Amund Maarud Band. Han har spelt mykje med dei to andre bandmedlemmene frå *MaarudKara* seinare.

### Solokarriere

I 2003 gav han ut bluesplata *Ripped, Stripped and Southern Fried* under sitt eige namn. Plata fekk gode kritikkar, selde over 6000 eksemplar og vart nominert til Spellemannprisen 2003 i kategorien *Blues/Country*. Året etter gav Maarud ut *Commotion*. Ein av låtane på plata, «I Always Want (What I Can't Have)» hadde jazzmusikaren Tord Gustavsen med på piano. Plata fekk likevel ikkje så gode kritikkar som fyrsteplata til Maarud.

### The Grand og Morudes

I 2006 starta Maarud rockegruppa The Grand. Gruppa hadde same medlemmene som dei han hadde spelt med tidlegare, nemleg Henrik Maarud (trommer), Per Tobro (bass) og Eirik Tovsrod Knutsen (hammondorgel, slagverk). Platedebuten deira, som fekk tittelen *The Grand* kom ut i 2007, og gruppa spelte på ymse festivalar både i Noreg og i utlandet. Gruppa er ikkje aktiv i dag. I 2010 gjekk brørne Maarud saman og danna duoen Morudes, men har enno ikkje gjeve ut noko under dette namnet. Amund Maarud debuterte òg som skodespelar dette året, med ei mindre rolle i filmen Kommandør Treholt og Ninjatroppen.

### Meir solo

I 2011 tok Amund Maarud til som solobluesartist igjen, og laga plata *Electric* der han blanda inn element og effektar frå rock og latinomusikk. Plata, som vart lovprist av fleire anmeldarar og vann Spellemannprisen 2011 i kategorien for blues.

## Albumliste

* 1999: MaarudKara - *First Blues*
* 2003: *Ripped, Stripped and Southern Fried*
* 2004: *Commotion*
* 2007: The Grand - *The Grand EP*
* 2007: The Grand - *The Grand*
* 2011: *Electric*

## Kjelder

, henta inn 4. april 2012.
* Avsnittet om MaarudKara er henta frå biografi om Amund Maarud av Rune Johansen på NRK.no

## Fotnotar
Simon Vouet

**Simon Vouet** () var ein fransk målar og teiknar under barokken. Han var både fødd og døydde i Paris.

### Liv og gjerning
Vouet var fødd i Paris, der far hans var målar. Sjølv busette han seg i Italia 1613 og budde i hovudsak i Roma, med kortare opphald i Genova, Venezia og Napoli. Stilen hans vitnar om eit særprega talent og djuptgåande studium av dei italienske meistrane, særleg av kunsten til Paolo Veronese. Vouet fekk snart mektige oppdragsgjevarar, der i mellom pave Urban VIII.

År 1627 vende Vouet tilbake til Frankrike, der han vart utnemnd til leiande hoffmålar. I denne posisjonen sat han trygt, med unnatak for åra 1640-42 då han vart dregen inn i rivalitet med Nicolas Poussin. Vouet underviste eller samarbeidde med nesten alle i den tett påfylgjande generasjonen av franske målarar, dei mest kjende er Charles Le Brun, Eustache Le Sueur og Pierre Mignard.

Vouet sine portrett frå Ludvig XIII sitt hoff og dei fleste av hans store utsmykkingar i parisiske hus og landslott har vorte øydelagde. Mellom dei bevarte måleria høyrer *Fader Tid overvunnen av Kjærleik, Håp og Venleik* frå 1627, *Rikdomen* (1630-35) og *Ceres* (1634-35).

## Bakgrunnsstoff


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Simon Vouet|Simon Vouet]]» frå ,  den 4. april 2012.*