open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Joachim Grieg

**Joachim Grieg** () var ein norsk forretningsmann og politikar frå Bergen.

Joachim Grieg var nevø av komponisten Edvard Grieg. Han vart skipskaptein i 1874, og deltok som førar av skipet «Vøringen» i den norske nordhavsekspedisjonen 1876–78. 1. januar 1884 grunnla han si eiga skipsmeglar- og frakteforretning i Bergen. Då broren Halfdan trådde inn i 1920, fekk ho namnet Joachim Grieg & Co. I 1898 oppretta han ein filial i Kristiania.

Grieg var frå 1886 medlem av bystyret i Bergen, og var med i styret for Den Nationale Scene. Han hadde òg verv i Harmonien. I 1919 kjøpte han Troldhaugen av Nina Grieg, enka etter Edvard Grieg. I 1925 overdrog han eigedommen til Fana kommune.

1906–1909 representerte han Bergen på Stortinget, for Samlingspartiet. I 1904 var han medlem av konsulatkomiteen, og i 1907 var han delegert for Noreg ved fredskonferansen i Haag. I 1913 var han medlem av komiteen som skulle førebu den tredje Haag-konferansen, og etter fyrste verdskrigen vart han medlem av ein komite som skulle reie ut spørsmål vedkomande Folkeforbundet.

## Utmerkinger
Grieg var portugisisk visekonsul frå 1882. Han var riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden.

## Kjelder
* *[[Salmonsens konversationsleksikon]]. Anden Udgave*, bind X, s. 124 https://runeberg.org/salmonsen/2/10/0140.html
* Utdjupande artikkel om Grieg i NBL, skriven av Atle Thowsen.

## Bakgrunnsstoff
*
Sjadrinsk

**Sjadrinsk** (russisk Ша́дринск) er ein by i Kurgan oblast i Russland med om lag 65&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg på venstre bredda av elva Iset, ei sideelv til Tobol, rundt 130&nbsp;km nordvest for Kurgan.

Sjadrinsk vart grunnlagt i 1662 som ein jordbruks- og handelsbusetnad. Han fekk byrettar i 1781.

Normaltemperatur om sommaren er +20&nbsp;°C og varmerekorden her er +40&nbsp;°C. Om vinteren er normaltemperaturen &minus;20&nbsp;°C og kulderekorden er &minus;45&nbsp;°C.

## Geografi
### Klima



## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sjadrinsk|Sjadrinsk]]» frå , den 8. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Midtgulen kyrkje

**Midtgulen kyrkje** står på Kjelkenes i Bremanger kommune i Vestland, og er ei langkyrkje bygd i tre i 1904.

Bygget har sitjeplassar til 200 og er teikna av Lars Sølvberg.
Altartavla har langfredag som motiv og er måla av Frida Rusti.

Kyrkja er soknekyrkje i Midtgulen sokn i Nordfjord prosti. 
Før kyrkja vart bygd sokna folk i området til Bremanger kyrkje medan ho låg på Grotle på Bremangerlandet, og so til Frøya kyrkje på Frøya, begge på hi sida av Frøysjøen. 
Fram til 1966 høyrde soknet til Bremanger prestegjeld, og vart då overført til Davik prestegjeld

## Sjå òg
* Kyrkjebygga til Den norske kyrkja i Sogn og Fjordane

## Kjelder
* «Kyrkjene i Gulenfjordane» i NRK Sogn og Fjordane
* «Midtgulen kyrkje» på nettstaden Digitalt fortalt

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Om Midtgulen sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* Kart frå 1979 som viser soknegrenser og kyrkjestader, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* «Kirkebøker, Sogn og Fjordane» på nettstaden til Arkivverket
* Skanna kyrkjebøker frå Sogn og Fjordane på nettstaden til Arkivverket
* Oversyn over gravminne i Bremanger kommune på nettstaden disnorge.no
* 
*
Kropotkin i Krasnodar kraj

**Kropotkin** (russisk Кропо́ткин) er ein by i Krasnodar kraj i Russland med om lag 80&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Kuban, rundt 130&nbsp;km nordaust for Krasnodar. 

Busetnaden vart grunnlagd som *Romanovskij Khutor* på slutten av 1700-talet. Han fekk bystatus i 1921 og namnet vart samstundes endra til Kropotkin, etter Pjotr Kropotkin.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kropotkin (by)|Kropotkin (by)]]» frå , den 8. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Voskresensk

**Voskresensk** (russisk Воскресе́нск) er ein by i Moskva oblast i Russland med om lag 95&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg rundt 90&nbsp;km søraust for Moskva, ved bredda av elva Moskva.

Staden vart grunnlagd i 1862 og han fekk bystatus i 1938.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Kaspijsk

**Kaspijsk** (russisk Каспи́йск) er ein by i Republikken Dagestan i Russland med om lag 130&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved Kaspihavet, rundt 15&nbsp;km søraust for Makhatsjkala. 

Byen vart grunnlagt i 1932 som busetnaden *Dvigatelstroj* (russisk: Дви́гательстро́й). Han fekk bystatus i 1947 og namnet vart endra til Kapisjk. 

I Kaspijsk ligg eit stort marinelager som husar russiske luftputefartøy og ekranoplan.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kaspijsk|Kaspijsk]]» frå , den 8. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Reutov

**Reutov** (russisk Реутов) er ein by i Moskva oblast i Russland. Han ligg 12&nbsp;km aust for Moskva. 

Reutov vart nemnd første gong i 1573 og fekk bystatus i 1940. Byen er berre skilt frå Moskva av MKAD og Nosovikhinskoje-motorvegen. Reutov har no status som vitskapsby (*[[Naukograd]]* &ndash; russisk: Наукоград)

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Kjensler

:*Sjå òg [[kjenslesans]].*

**Kjensler** er ulike namnsette, sterke sinnstilstandar. Innan psykologi skil ein gjerne mellom kortvarige kjensler og meir langvarige stemningar. Ei kjensle er gjerne eit direkte svar på ei oppleving og kan føra til endringar i kroppen, til dømes gjennom hjartefrekvensen eller hormonproduksjon, og i handlingar, som å endra ansiktsuttrykk eller å flykta.

Dei «grunnleggjande kjenslene» glede, leiskap, forbausing, frykt, vemming og sinne blei klassifiserte av to amerikanske psykologar, Ekman og Friesen, i 1971. Ansiktsuttrykka for desse kjenslene fanst og blei forstått likt i mange ulike, relativt isolerte kulturar, og kunne sjåast på små barn som ikkje hadde lært dei av nokon. Det finst ei rekkje andre namngjevne kjensler som av nokre forskarar blir rekna som blandingar av desse grunnleggjande. Andre forskarar, som Russell eller Plutchik, har føreslått modellar der kjensler står i kontrast til kvarandre.

## Kjelder
* «emotion» og «primary emotions», A Dictionary of Psychology. Andrew M. Colman. Oxford University Press, 2006. Oxford Reference Online. 
* «emotion», A Dictionary of Nursing. Oxford University Press, 2008. Oxford Reference Online.

## Bakgrunnsstoff
Asbest i Russland

**Asbest** (russisk Асбе́ст) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 55&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg på austsida av Uralfjella, ved elva Bolsjoj Reft, ei sideelv til Pysjma frå høgre, 60&nbsp;km nordaust for Jekaterinburg. 

Byen vart grunnlagt i 1889 med namnet *Kudelka* (russisk: Куделька). Han fekk bystatus i 1933 og namnet vart samstundes endra til det noverande *Asbest*, etter asbestindustrien i byen.
    
Dagens Asbest er eit stort industrisenter, der det i tillegg til asbest mellom anna vert produsert teglstein, porselen, møblar og metallkonstruksjonar. Den største industriverksemda er *Uralasbest*. Av dei andre fabrikkane i byen er *UralATI*, *Zaretsjnyj* og *Asbostroj*. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Asbest (by)|Asbest (by)]]» frå , den 8. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Mineralnyje Vody

**Mineralnyje Vody** (russisk Минера́льные Во́ды) er ein by i Stavropol kraj i Russland med om lag 70&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Kuma, rundt 130&nbsp;km søraust for Stavropol. 

Mineralnyje Vody er kjend for mineralkjeldene sine (namnet er russisk for «mineralvatn») og bad- og kurstadane i byen er hovudnæringa her. 

Byen ligg ved hovudjernbanen mellom Rostov-na-Donu og Baku. Mineralnyje Vody lufthamn (kode: MRV) ligg 4&nbsp;km vest for byen og tener òg dei andre kurstadane som ligg i det same området av Kaukasus, som Pjatigorsk og Kislovodsk. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Mineralnyje Vody|Mineralnyje Vody]]» frå , den 9. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Vasskraftmaskin

**Vasskraftmaskinar** er maskinar som omset statisk eller dynamisk energi i vatn til roterande eller linear røsleenergi, eller frå mekanisk energi til ein vasstraum (pumper). 

Døme på vasskraftmaskinar som hentar energi frå ein vasstraum og omset han til mekanisk energi:
* Vasshjul
* Kvernakallar
* Vassturbinar

Døme på vasskraftmaskinar som omset mekanisk energi til statisl og/eller dynamisk energi i ein vasstraum:
* Pumper
Vindkraftmaskin

**Vindkraftmaskin** er ei maskin som omset den dynamisk energien i vind til mekanisk energi i form av ei roterande eller lineare rørsle, eller frå mekanisk energi til ein luftstraum. 

Døme på vindkraftmaskinar:
* Vindturbin 
* Propell
* Vifte.
Straumingsmaskin

**Straumingsmaskin** er ei maskin som omset statisk eller dynamisk energi i ei væske eller ein gass til roterande eller lineær rørsleenergi. Dei fleste straumingsmaskinane er roterande vasskraft- eller vindkraftmaskinar.
Marianne Westby

**Marianne Westby** () er ein norsk skodespelar. Ho er mest kjend frå rolla som Cathrine Hove i dramaserien Hotel Cæsar.

## Film

* ???? - *Mary Jane*
* 2002 - *Drengen der ville gjøre det umulige* - Norsk stemme til Mora
* 2006 - *Monster House* - Norsk stemme til Zee

## Fjernsyn

* 1988 - *[[Borgen Skole]]* - Anette
* 2008 - *[[Hotel Cæsar]]* - Cathrine Hove
Jannecke Øinæs

**Jannecke Øinæs** () er ein norsk skodespelar. Ho har medverka i fem filmar, men er truleg best kjend frå rolla som milliardærdottera Cecilie Dahr Hove i dramaserien Hotel Cæsar.

## Film
* 1990 - *Haakon Haakonsen* - Rakel
* 1992 - *Tom & Jerry setter byen på hodet* - Norsk stemme til Robyn
* 1998 - *Løvenes Konge 2 - Simbas Stolthet* - Norsk stemme til Kiara
* 2000 - *Buzz Lightyear of Star Command - The Adventure Begins* - Norsk stemme til Mira Nova
* 2005 - *Herbie - Full Tank* - Norsk stemme til Maggie

## Fjernsyn
* 2008 - *[[Hotel Cæsar]]* - Cecilie Dahr Hove
Sigrun

**Sigrun** (òg skrive Sigrund eller Sigrunn) er eit kvinnenamn, av norrønt *Sigrún*, samansett av 'siger' og 'løyndom'. 

Sigrun har i Noreg namnedag 10. januar.

### Bruken av namnet i Noreg
Namnet Sigrun var lite bruka før slutten av 1800-talet, men populariteten fekk eit oppsving med ein topp i tida frå 1930 til 1950. Sidan har bruken gått attende.

* I folketeljinga frå 1801 var det 2 som hadde namnet, i forma *Sigron, Sigrun* , budde i Oppdal i Sør-Trøndelag.
* I 1900 var 223 listeførte med namnet *Sigrun, Sigrund, Sigrunn* .
* I 2008 hadde 2955 *Sigrun* til første fornamn, medan 199 heiter *Sigrund* og 1005 *Sigrund* 

## Kjende namneberarar
* Sigrun Okkenhaug (1889-1939), norsk barnebokforfattar
* Sigrun Berg (1901-1982), norsk formgjevar
* Sigrun Krokvik (f. 1932), norsk forfattar. (Eigentleg Sigrun Karin Christiansen).
* Sigrun Slapgard (f. 1953), norsk journalist

## Kjelder
* Olav Veka: Namneboka, Det Norske Samlaget 1991

## Bakgrunnsstoff

* FolketeljIngar i Digitalarkivet
Leknessund

**Leknessund** er den nordlegaste bygda i Solund, med utsyn austover mot Åfjorden, nordover mot Atløy, Bulandet, Verlandet og Alden, og vestover mot Færøy og Buskøy.
Ludolf

**Ludolf** eller Lydolf er eit mannsnamn,  frå  tysk , samansett av ledda 'folk' og 'ulv'. I norrønt hadde namnet forma *Ljóðolfr*.

### Bruken av namnet i Noreg

* I  folketeljinga 1801 var det 11 som hadde namnet, i forma  *Ludolph* , dei fleste budde i Hordaland eller Møre og Romsdal.
* I 1900 var 114 listeførte med namnet  i formene *Ludoff, Ludolf, Ludolph, Ludolv* eller *Lydolf* , om lag halvparten budde i Vestlandsfylka, av resten budde dei fleste i Nordland. 
* I 2008 hadde 29 menn *Ludolf* til første fornamn

## Kjende namneberarar
*Ludolf Olsen båtmotor-mekanikar i Bodø
*Lydolf Lind Meløy (1908-1999), skulemann frå Vesterålen

## Kjelder
* Olav Veka: Namneboka, Det Norske Samlaget 1991

## Bakgrunnsstoff

*  FolketeljIngar i Digitalarkivet
Kontormaskin

**Kontormaskin** er maskinar som vert nytta for å letta kontorarbeid og som ikkje nyttar muskelkraft, som skrivemaskinar, kopimaskinar, datamaskinar, telefonar, faksmaskinar, makulatorar, frankeringsmaskinar, stiftemaskinar, skrivarar, skannerar, osb.
Sigmund

**Sigmund** er eit mannsnamn, av norrønt *Sigmundr*, samansett av 'siger' og *mundr*, som tyder 'vernar'. 

Sigmund har i Noreg namnedag 10. januar.

### Bruken av namnet i Noreg
Namnet Sigmund var lite bruka før mot slutten av 1800-talet. I gamle kjelder kan det forvekslast med skrivemåtar av namnet Simon. Populariteten nådde toppen i 1930-åra, sidan har bruken gått attende. 

* I folketeljinga frå 1801 var det 29 som hadde namnet, i forma *Sigmund, Simund* , Dei som hadde namnet i forma Sigmund budde i Vest-Agder og Rogaland, dei fleste med namneforma Simund budde i Vestfold.
* I 1900 var 232 listeførte med namnet *Sigmun, Sigmund, Simun, Simund* eller * Gunn*.
* I 2008 hadde 3 546 *Sigmund* til første fornamn

## Kjende namneberarar
* Sigmund Ongul, orknøyisk skald på 1100-talet
* Sigmund Freud (1856–1939), austerriksk nevrolog 
* Sigmund Skard (1903–1995), norsk akademikar og forfattar
* Sigmund Ruud (1907-1994), norsk skirennar
* Sigmund Borgan (1920-2004), norsk økonom
* Sigmund Groven (f. 1946), norsk musikar og komponist
* Sigmund Eikås (f. 1947), norsk spelemann
* Sigmund Pedersen (f. 1947), norsk politikar
* Sigmund Løvåsen (f. 1977), norsk forfattar

## Kjelder
* Olav Veka: Namneboka, Det Norske Samlaget 1991

## Bakgrunnsstoff

* FolketeljIngar i Digitalarkivet
Børge

**Børge** og **Berge** er mannsnamn,  av  norrønt  *Byrgir*,  ei sideform til *Birgir* (sjå Birger), som tyder 'hjelpar'.    Børre og Bjørge er andre former av namnet. 

Børge har i Noreg namnedag  11. januar.

### Bruken av namnet i Noreg

* I  folketeljinga  frå 1801 var det 101 som hadde namnet *Børge*, dei fleste budde på Vestlandet.  Éin vart innskriven som *Børrie*. Namneforma *Børger* var òg bruka, men er ikkje telt med her.
* I 1900 var 77 listeførte med namnet *Børge*, flest i Møre og Romsdal og Rogaland. To vart innskrivne som *Børje*, begge i Telemark
* I 2008 hadde 1 880 menn *Børge* til første fornamn. 89 heitte *Børje*.

## Kjende namneberarar

*Berge Furre (f. 1937), norsk politikar
*Dan Børge Akerø (f. 1951), norsk programleiar på fjernsyn
*Børge Ousland (f. 1962), norsk polfarar
*Berge Østenstad (f. 1964), norsk sjakkspelar
*Børge Brende (f. 1965), norsk politikar

## Kjelder
* Olav Veka: Namneboka, Det Norske Samlaget 1991

## Bakgrunnsstoff

*  Folketeljingar i Digitalarkivet
Børre

**Børre** er eit mannsnamn, av norrønt *Byrgir*, ei sideform til *Birgir* (sjå Birger), som tyder 'hjelpar'. Andre former av namnet er Børge og Børje.

Børre har i Noreg namnedag 11. januar.

### Bruken av namnet i Noreg
Etter ein bølgedal rundt førre hundreårsskifte hadde namnet jamn framgang fram til rundt 1970. Sidan har bruken av namnet gått kraftig attende.

* I folketeljinga frå 1801 var det 249 som hadde namnet, i forma *Byrre, Børe, Børre*, dei fleste budde aust og sør i landet, ingen i Nord-Noreg. I tillegg hadde 62, vesentleg i Agder, namnet *Bør(r)u*, som rett nok òg kan lesast som ei form av namnet *Bjørgulf *.
* I 1900 var 390 listeførte med namnet *Børe, Børre* , flest i Hedmark og Rogaland. 
* I 2008 hadde 1080 menn *Børre* til første fornamn, 7 heiter *Børje*

## Kjende namneberarar
* Børre Knudsen (f. 1937), norsk prest og abortmotstandar
* Børre Rønningen (f. 1949), norsk politikar
* Børre Larsen (f. 1952), norsk kunstnar
* Børre Sæthre (f. 1967), norsk biletkunstnar
* Børre Dalhaug (f. 1974), norsk musikar og arrangør
* Børre Næss (f. 1982), norsk skiløpar
* Børre Steenslid (f. 1985), norsk fotballspelar
* Børre Gaup, norsk-samisk omsetjar

## Kjelder
* Olav Veka: Namneboka, Det Norske Samlaget 1991

## Bakgrunnsstoff

* Folketeljingar i Digitalarkivet
Gitle

**Gitle** eller **Gjetle** er mannsnamn, ei form av namnet Gisle og med opphav i norrønt *Gísli*. Namnet kan ha samanheng med eit ord som tyder 'gissel, fange'. Det kan òg komme frå norrønt *geisli*, som tyder 'stav' eller 'stråle'.

### Bruken av namnet i Noreg
Bruken av namnet steig janmt i etterrigstida mot ein topp i 1970. Sidan har bruken av namnet gått attende.

* I folketeljinga frå 1801 var det 64 som hadde namnet i formene *Getle, Gietle, Gitle, Gjetle*, dei fleste budde i Rogaland og Hordaland. 
* I 1900 var 64 listeførte med namnet *Getle, Gitle, Gjetle* , også då flest i Hedmark og Rogaland. 
* I 2014 hadde 36 menn *Gitle* til første fornamn.

## Kjelder
* Olav Veka: Namneboka, Det Norske Samlaget 1991

## Bakgrunnsstoff

* Folketeljingar i Digitalarkivet
Gislaug

**Gislaug** eller **Gitlaug** er eit kvinnenamn, av norrønt *Gísl-*, med ukjent tyding (kanskje av *geisli*, som tyder 'stav' eller 'stråle' – ei våpennemning?) og *-laug*, 'lova, vigd til'.

Gisle har i Noreg namnedag 13. januar.

### Bruken av namnet i Noreg
Bruken av namnet steig janmt i etterrigstida mot ein topp i 1970. Sidan har bruken av namnet gått attende.

* I folketeljinga frå 1801 var det 114 som hadde namnet, i formene *Gislau, Gislauv, Gislev, Gislou, Gisloug, Gislov, Gisløv, Gisløw, Gitlau, Gitlaug, Gitlev, Gitlou, Gitloug, Gitlow, Gitlu, Gitløv*, flest i Rogaland og Sogn og Fjordane.
* I 1900 var 44 listeførte med namnet i formene *Gislau, Gislaug, Gitlau, Gitlaug, Gitlauv,* flest i Rogaland. 
* I 2008 hadde 78 kvinner *Gislaug* til første fornamn, 6 heiter *Gitlaug* 

## Kjende namneberarar
### I litteraturen
* Gislaug er døypenamnet til hovudpersonen i *[[Haugtussa]]* av Arne Garborg

## Kjelder
* Olav Veka: *Namneboka*, Det Norske Samlaget 1991

## Bakgrunnsstoff

* Folketeljingar i Digitalarkivet
Elva Tambo

**Tambo** er eit kort elvstrekk i Peru, ein del av systemet Apurímac - Ene - Perené - Tambo - Ucayali. Tambo fører vatn mot aust i austskråninga av Andes i Junín-regionen sentralt i landet. 

Vassvegen har namnet Tambo frå staden der Ene møter Perené. Her ligg landsbyen Puerto Prado ca. 300-400 moh.  Tambo renn 70 kilometer søraust gjennom Gran Pajonal, deretter nord til staden der Tambo møter Urubamba og dannar Ucayali. Her ligg byen Puerto Atalaya . Total lengd er 159 km. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tambo River|Tambo River]]» frå ,  den 10. januar 2009.*
Landsmoder

**Landsmoder** er eit omgrep som vert nytta om ei politisk sterk kvinne som har leia landet sitt gjennom ein lengre periode og som på godt og vondt har påverka utviklinga av landet sitt. Somme *landsmødrer* kan vera omdiskuterte og treng ikkje nødvendigvis å ha støtte frå heile folket. 

## Døme på landsmødre
* Vigdís Finnbogadóttir (Island)
* Indira Gandhi (India)
* Gro Harlem Brundtland i (Noreg) 
* Golda Meir i (Israel)

## Sjå òg
* Landsfader
Lorgnett

Ein **lorgnett** er briller med handtak som vert halde i handa i staden for at brillene vert festa ved øyrene. Dei vart funne opp av engelskmannen George Adams. Lorgnetten vart på 1800-talet ofte nytta som ei utsmykking og ikkje berre for å forsterke synet. Moteriktige kvinner nytta ofte lorgnettar i staden for briller. Lorgnetten vart etter kvart mykje nytta av publikum i operaen eller teateret og utvikla seg seinare til teaterkikkerten.  

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lorgnette|Lorgnette]]» frå ,  den 10. januar 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Sundbåt

**Sundbåt** ein passasjerbåt som går mellom dei fire bydelane («landa») Gomalandet, Kirkelandet, Nordlandet og Innlandet i Kristiansund.

Kristiansund kommunale sundbåtvesen trafikkerer i dag sunda i byen med sundbåtane «MS Rapp» og «MS Angvik». Trafikkgrunnlaget er ikkje så stort lenger, etter som mange har gått over til å nytta bil. Men somme tek sunnbåtane for å sleppa unna kø, eller av di dei likar det. I turistsesongen er det større aktivitet og båtane er mellom kommunen sine største turistattraksjonar.

## Soge
Sundbåttrafikken starta den 18. november 1876. Båtruta vart starta av lokale kjøpmenn i Kristiansund som hadde bruk for å frakta varer og kundar mellom øyane i byen. Dei stifta Kristiansund dampbåtlag i 1875 og trafikken tok til året etter. 

Under 1. verdskrig vart kostnadene for store for Kristiansund dampbåtlag og *Kristiansund kommunale sundbåtvesen* overtok drifta av sundbåtane.

Under bombinga av byen i april 1940 vart ein av sundbåtane senka. Passasjerrekorden på eit år vart sett i 1943-1944 med 2&nbsp;635&nbsp;900 passasjerar. I 1997 valde innbyggarane i Kristiansund sundbåtane til kommunen sitt kulturminne. 

Alle sundbåtane hadde tidlegare ein plikthoggar om bord, som hadde som oppgåve å hogga tak i kaia og halda sundbåten inntil når passasjerane gjekk om bord og i land. Namnet «plikthoggar» kjem frå forsvaret og tyder 'å ha plikten', som er den første delen av ordet, og han «høgg» fast til kaia.

Billettane til sundbåtane var frå gamalt av ovalmyntar som måtte kjøpast før ein gjekk om bord. Dei fleste familiane i Kristiansund har eit par eksemplar av desse liggande.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:no:Sundbåten|Sundbåten]]» frå , den 10. januar 2009.* 


## Bakgrunnsstoff
* ''Sunnbåten'' (vitja 10/1-2009)
* ''Sundbåten'' , Kristiansund kommune. (vitja 10/1-2009)
* ''Sundbåt og stormflo'', Mediabasen. (vitja 10/1-2009)
Kong Øysteins hamn

**Kong Øysteins hamn** på Agdenes ligg ytst i Trondheimsfjorden. Anlegget er ført opp tidleg på 1100-talet for militære formål. Annlegget er omtala i Håkon Håkonsons soge og i Snorre Sturlasons kongesoger. I soga etter Magnussonene står det at Kong Øystein (1088 - 1123) let bygge «ei hamn der det før var hamnlaust».

Området vart opna for publikum i 2001

## Bakgrunnsstoff
* Gerhard Schøning forsøkte å sammle informasjon i 1773 omtalt i *Reise gjennom en deel af [[Noreg|Norge]]*.
* Sverre Marstrander. «Kong Øysteins havn på Agdenes». *Trondhjemske samlinger* 1967
* Marek E. Jasinski. «Kong Øysteins havn på Agdenes: forskningsstatus og revurderte problemstillinger». *Viking* 1995
* Kåre Rokoengen og Marek E. Jasinski. «Sagakongens byggeaktivitet på Agdenes: spor etter Kong Øysteins havn i ord, jord og fjord». *Årbok for [[Fosen]]* 1996
* Kåre Rokoengen mfl: *Naturvitenskapelig undersøkelser av grøft og voll ved Kong Øysteins havn på Agdenes*. (NTNU, 1996)
* NTNU Vitenskapsmuseet
*
Verktøykasse

**Verktøykasse** er ein kasse eller eit skrin for å ha verktøy i. Tidlegare var det vanleg å laga verktøykassar av tre, men moderne verktøykassar er som oftast laga av stålplater eller plast.
Kamensk-Sjakhtinskij

**Kamensk-Sjakhtinskij** (russisk Ка́менск-Ша́хтинский) er ein by i Rostov oblast i Russland med om lag 85&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Donets, rundt 130&nbsp;km nord-nordaust for Rostov-na-Donu. 

Han vart grunnlagt av kosakkar i 1686 og fekk bystatus i 1927. 

Byen var tidlegare eit større kolgruvesenter i den austlege delen av Donetsbekkenet. I dag er dei viktigaste næringane i byen produksjon av kunstfiber, gruvemaskineri og glas.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kamensk-Sjakhtinskij|Kamensk-Sjakhtinskij]]» frå , den 11. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Tsjapajevsk

**Tsjapajevsk** (russisk Чапа́евск) er ein by i Samara oblast i Russland med om lag 70&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Tsjapajevka, ei sideelv til Volga, rundt 40&nbsp;km sørvest for Samara.

Busetnaden *Ivasjtsjenkovo* (russisk Иващенково) vart grunnlagt i 1909 etter eit dekret frå Nikolaj II om at ein militær sprengstoffabrikk skulle byggast på staden. I 1927 fekk busetnaden bystatus og namnet vart endra til Tsjapajevsk etter Vasilij Tsjapajev.

Byen fungerte etter kvart som ein base for hemmeleg militær produksjon og då Sovjetunionen kollapsa i 1991 låg det fire slike fabrikkar i byen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tsjapajevsk|Tsjapajevsk]]» frå , den 11. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Kopejsk

**Kopejsk** (russisk Копе́йск) er ein by i Tsjeljabinsk oblast i Russland med om lag 145&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg 15&nbsp;kilometer aust for Tsjeljabinsk. Folketalet i byen har auka kraftig i 2000-åra på grunn av nærliggande busetnader som er slått saman med byen. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Tsjernogorsk

**Tsjernogorsk** (russisk Черного́рск) er ein by i Republikken Khakasia i Russland med om lag 75&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg rundt 20&nbsp;km nordvest for Abakan. 

Tsjernogorsk vart grunnlagt i 1936 då fleire mindre busetnader vart slått saman. Under sovjettida låg det ein gulag-arbeidsleir her. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tsjernogorsk|Tsjernogorsk]]» frå , den 11. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Tsjekhov i Moskva oblast

**Tsjekhov** (russisk Че́хов) er ein by i Moskva oblast i Russland med om lag 85&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg rundt 80&nbsp;km sør for Moskva.

Byen oppstod som ein handelsbusetnad på 1700-talet. Mellom 1920 og 1954 skifta busetnaden namn fleire gonger. Før 1920 heitte han *Lopasnja* (russisk Лопасня) (etter elva Lopasnja), mellom 1920 og 1936 *Tsjornoje Ozero* (russisk Чёрное Озеро) og frå 1936–1954 igjen *Lopasnja*. I 1954 fekk busetnaden bystatus og det noverande namnet sitt, til ære for den russiske forfattaren Anton Tsjekhov. Femten kilometer frå Tsjekhov, i landsbyen Melikhovo, ligg eit Anton Tsjekhov-museum.

I utkanten av Tsjekhov ligg Davidov-klosteret, etter sigande det rikaste klosteret i Russland. Det inneheld mange kyrkjer frå 1600- og 1700-talet.
 
Nær Tsjekhov ligg krigshovudkvarteret til Russland sin generalstab, gravlagd djupt under bakken, og truleg direkte knytt til Kreml via ein undergrunnsbane– *[[Moskva Metro 2]]*, drive av den russiske føderale tryggingstenesta (FSB).

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tsjekhov i Moskva oblast|Tsjekhov i Moskva oblast]]» frå , den 11. januar 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

*
Tele

**Tele** er frose jordlag som oppstår når temperaturen ligg under frysepunktet lenge nok til at jordlaget frys. Djupna til telen avheng av kor lenge temperaturen ligg under frysepunktet, og kor mykje under han ligg. Om det ligg laussnø på bakken, isolerer han for varmetap frå bakken til lufta, og telen vert ikkje så djup som om bakken hadde vore berr.

## Fyljer for næringsverksemd
Tele kan påverka ymse typar næringsverksemd på ulike måtar.

### Jordbruk

Innan jordbruket fører telen i nordlege strøk til ei ikkje uvesentleg avkorting av vekstsesongen, som i sin tur går ut over lønsemda. Han kan og hindra arbeid som i mange land vert utført utanom vekstsesongen, som pløying, slik at dette arbeidet må utførast om hausten før telen set inn, eller på våren etter at telen er gått. Der telen vanlegvis kjem seint, og det er vanleg å lata forrotvekstar stå i jorda til dei skal nyttast, kan tidleg tele både hindra hausting og føra til at vekstane vert øydelagde.

### Skogbruk
For skogbruket kan telen ha ei positiv side ved ved at bereevna til marka aukar, slik at ein kan nytta traktor og tunge skogsmaskinar utan å gjera skade på skogbotnen. Ved å driva fram tømmer når det er tele kan ein i somme høve spara utgifter til skogsvegar. I tidlegare tider då ein nytta hest i skogen var òg telen ein viktig faktor der ein laut kryssa myrer, men òg for å hindra at tømmeret vart flidd til med jord og sand, som skjemmer sagene.

### Bygg og anlegg
Innan bygg og anlegg er telen mest til bry og fører ofte til ekstra utgifter, ved at gravearbeid vert vanskelegare og difor dyrare. Ved god planlegging kan ein unngå å utføra større gravearbeid når det er kraftig tele, men reparasjonar må likevel utførast om vinteren. Det er då ofte naudsynt å nytta hydraulisk hammar eller å varma opp marka og tina telen før ein tek til med gravinga.

### Samferdsel

Når marka frys utvidar ho seg med om lag 10%, så om vegbotnen er sett saman av både jod og sand oppstår det humpar i vegbanen, kalla telehiv. Frostsikkre vegar har redusert problemet med telehiv, men framleis er telehiv og andre skadar eit problem etter vintrar med lange kuldeperiodar, som til dømes vinteren 2010-2011, spesielt for tungtransporten.

Når telen går om våren fører det til at den tettpakka vegbanen ikkje drenerer bort overskotsvatnet. Bereevna vert då dårlegare og det oppstår lett skadar på vegen. Tidlegare var dette eit stort problem i Noreg og det var vanleg med nedsett aksellast i vårløysinga. Nokre vegar har framleis så dårleg underlag at det er naudsynt å redusera aksellasta om våren. På grunn av dei store skadane som for stor aksellast fører til er det store bøter for å overskrida tillate akseltrykk. Etter som redusert aksellast reduserer nyttelasten kan dette føra til inntektstap for dei som driv med transport.

I tidlegare tider, før det kom vegar, kunne telen letta samferdsla, ved at myrar fraus til slik at det vart mogleg å kryssa dei med hest og slede.

## Kjelder

## Sjå òg
* Permafrost
***
Tsjekhov

**Tsjekhov** (også stava Chekov,Tschechow, Tjechov og liknande) og **Tsjekhova** kan visa til:

**Personar**
*Aleksandr Tsjekhov  (1855–1913), russisk forfattar
*Anton Tsjekhov  (1860–1904), russisk forfattar, bror av Aleksandr Tsjekhov
* Nikolaj Tsjekhov (1858–1889), russisk målar, bror av Anton Tsjekhov
* Maria (Pavlovna) Tsjekhova (1863–1957), syster av Anton Tsjekhov
* Olga Knipper eller Knipper-Tsjekhova (1868–1959), russisk skodespelar gift med Anton Tsjekhov
* Mikhail Tsjekhov (1891–1955), russisk regissør
* Olga Tsjekhova (1897–1980), russisk skodespelar
* Vera Tschechowa (f. 1940), tysk skodespelar og regissør
* Valerij Tsjekhov (f. 1955), russisk sjakkmeister

**Stader**
* Tsjekhov i Moskva oblast
* Tsjekhovo i Sakhalin oblast, tidlegare kalla Tsjekhov 
* Tsjekhovo i Kaliningrad oblast
* Tsjekhovo i Basjkortostan

**Anna**
*HK Vitjaz Tsjekhov, eit ishockeylag frå Tsjekhov i Moskva oblast
*2369 Chekhov, ein hovudbelteasteroide
Minusinsk

**Minusinsk** (russisk Минуси́нск) er ein historisk by i Krasnojarsk kraj i Russland med om lag 70&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg rundt 275&nbsp;km sørvest for Krasnojarsk. 

Minusinsk ligg midt i Minusinsksenkinga, som truleg er det viktigaste arkeologiske området nord for Pazyryk. Det er assosiert med Afanasjevokulturen, Tasjtykkulturen og Tagarkulturen - alle kalla opp etter busetnader nær Minusinsk.

Den russiske busetnaden *Minjusinskoje* (russisk: Минюсинское) vart grunnlagt i 1739, på staden der elva Minusa renn saman med Jenisej. Stavinga vart endra til *Minusinskoje* (russisk: Минусинское) i 1810.

Innan 1822 hadde busetnaden vorte eit regionalt senter for jordbruk og transitthandel og fekk byrettar og det nye namnet Minusinsk. På 1800-talet var han eit senter for kulturelle aktivitetar i eit særs stort område. Martjanov Naturhistoriske Museum vart opna i byen i 1877. 

Byen var òg ein stad for politisk eksil. Vladimir Lenin vitja Minusinsk ved fleire høve då han var i eksil i den nærliggande landsbyen Sjusjenskoje mellom 1897 og 1900. Under den russiske borgarkrigen var Minusinsk åstad for Minusinskopprøret i 1918. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Minusinsk|Minusinsk]]» frå , den 11. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Kjevemøll

**Kjevemøll** eller **kjevesommarfuglar** (*Micropterigidae*) er ein familie med primitive sommarfuglar. Gruppa er lita; på verdsbasis finst det berre 120 skildra artar og rundt 60 kjende artar som ikkje er skildra enno. I Norden finst det sju artar, alle i slekta *[[Micropterix]]*.

Ein reknar kjevemøllen til å vera den mest basale gruppa i sommarfuglane sitt evolusjonstre; tidlegare rekna ein dei tilmed som nærare i slekt med vårfluger. Dei manglar nemleg mange av trekka som er typiske for dei fleste andre sommarfuglar, til dømes manglar dei sugesnabel som vaksne og spinnkjertlar som larvar.

## Utsjånad
Kjevemøll har store mandiblar (bitande munndelar) som er ledda inn mot hovudkapselen. Dei manglar sugesnabel, men har til gjengjeld særs lange maxillarpalpar. Eit viktig kjenneteikn for gruppa er at heile oversida av hovudet er dekt med hårliknande skjel som står oppreist, i motsetnad til mange andre sommarfuglar som har dei liggande flatt. 

Framvengene har ein metallisk glans: som regel i bronse eller purpur, men stundom òg med flekkar eller band i gull- eller sølvfarge. Båe vengepara er forma som breie lansettar, med litt mindre bak- enn framvenger. For nordiske artar er vengespennet mellom 6 og 11 mm.

Fullt utvikla hannar manglar herding (sklerotisering) på undersida av det åttande bakkroppsleddet, kor dei i staden har ein mjuk membran. Genitalklaffane er velutvikla, og ein kan skilja ulike artar på kor dei små gruppene av tynne og/eller grove børstar sit. Hoa har ei felles opning for kjønnsorgan og utskiljingsorgan, og er generelt sett dårleg studerte.

Larvane er breie og relativt korte, om lag dobbelt så lange som dei er breie. Følehorna er uvanleg lange til sommarfuglar å vera, og hovudet kan trekkast heilt inn i mellomkroppen. Alle kroppssegmenta har kraftige børster, og dei tre brystsegmenta ber kvart sitt par med korte, treledda bein. Som andre sommarfuglar har dei òg føter på bakkroppen; desse er uledda, kjegleforma og spisse.

Egga er òg unike for familien, og kan ofte identifiserast til art. Dei er nesten heilt kulerunde, med små stokkeliknande utskot.

## Økologi
Kjevemøll er dagaktive og kan treffast om våren og tidleg på sommaren. Dei nyttar kjevane sine til å tygga i seg pollen frå fleire slags blomar; lenger sør i Europa finst det òg artar som et bregnesporer.

*Micropterix calthella* er ein kjevemøllart kor livssyklusen er godt kjend. Her legg hoa egga sine i levermose i grupper på 10 til 20. Larvane lever på mosen og er avhengige av fukt heile året. Andre artar kan eta mellom anna sopphyfer og daudt plantemateriale. Larvane overvintrar, før dei forpuppar seg tidleg på våren i ein oval kokong med innvove jord. Både antenner, venger, bein og bakkropp er rørleg i puppestadiet.

## Artar i Noreg
* *Micropterix tunbergella*
* *M. mansuetella*
* *M. aruncella*
* *M. aureatella*
* *M. calthella*

## Kjelder
* Bengtsson, Bengt Å. 2008. «Micropterigidae, käkmalar», s. 44-56 i *Nationalnyckeln till Sveriges flora och fauna. Fjärilar: Käkmalar-säckspinnare. Lepidoptera: Micropterigidae-Psychidae.* ArtDatabanken, SLU, Uppsala

## Bakgrunnsstoff
*
Pusjkino

**Pusjkino** (russisk Пу́шкино) er ein by i Moskva oblast i Russland med om lag 110&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg der elvane Utsja og Serebrjanka renn saman, rundt 30&nbsp;km nordaust for Moskva.

Landsbyen Pusjkino vart først dokumentert i 1499, då han høyrte til Grigorij Morkhinin «Pusjka», ein bojar som mellom anna Aleksandr Pusjkin ættar frå, ein dikter som det i dag står statue av på eit av hovudtorga i byen. Dei neste hundreåra utvikla nabolaget seg til ein føretrekt sommartilhaldsstad for russisk adel. I 1678 vart det bygt ei femkupla kyrkje til St. Sergius på Komjagino-godset. Eit anna notabelt gods er Muranovo, der dei russiske diktarane Jevgenij Baratynskij og Fjodor Tjutsjev brukte å vere om somrane. Ein datsja som høyrte til Vladimir Majakovskij, der han var somrane 1920–1928 er i dag eit museum. Pusjkino fekk bystatus i august 1925. I dag er byen kjend på grunn av Instituttet for Skogsvitenskap, eit av dei få i Russland. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Pusjkino|Pusjkino]]» frå , den 11. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Purpurmøll

**Purpurmøll** (Eriocraniidae) er ei særs lita familie sommarfuglar som finst i tempererte område på den nordlege halvkula. På verdsbasis er det skildra 24 artar, kor 8 førekjem i Norden. Larvane deira er parasittar på lauvtre, kor dei minerar særeigne gangar i blad.

## Utsjånad
Purpurmøll er små møll; hjå dei nordiske artane varierer vengespennet frå 8 til 16 mm. Forvengene er metalliske og er spragla eller marmorert i gull, purpur, bronseraude og/eller blå fargar. Hovudet og framkroppen er dekt med tjafsute, hårliknande skjel. Ein kan best skilja dei frå kjevemøll på at dei har ein kort sugesnabel og treledda *labialpalpar*.

Artane liknar mykje på kvarandre, og ein må så godt som alltid sjå på kjønnsorgana for å kunne identifisera dei. Hoene er det stundom umogleg å bestemma, trass i at mange artar har særskilde kjenneteikn på undersida av bakkroppen: Fjerde segment ber to gjennomsiktige flekkar ein kallar «vindauge», og på femte segment har hoene tuberklar dei skil ut feromon gjennom.

Larvane er lange, tynne og kvite til gråaktige med mørkt farga munndelar. Dei har små hovud dei kan dra halvveges inn i mellomkroppen, og ein bakkropp som vert smalare lenger bak. Stundom kan ein identifisera ein art ut frå larven sin utsjånad kombinert med opplysingar om vertsplante.

## Levesett
Purpurmøll er aktive om morgonen og om kvelden på våren og tidleg på sommaren. Hoene legg dei ovale, glatte egga sine på unge blad om lag på den tida lauva til vertsplanten sprett. Typiske vertsplantar kan vera bjørk, hassel eller eik, avhengig av art. Larven et i vevet på innsidan av bladet, og grev miner som er synlege frå begge sider av bladet. Det er lett å sjå at ei mine er frå purpurmøll på dei spiralforma eller snirklute ekskrementrestane som ein ser tydeleg gjennom det nesten glasklare lauvet.

Larven et i berre to til tre veker, før han firer seg ned til bakken. Her grev han seg ned og lagar ein hard kokong til å overvintra i før han forpuppar seg til våren. Puppen kan røyra seg, og nyttar dei lange mandiblane til å ta seg ut av kokongen. Når han er ute klatrar han opp til overflaten, der den vaksne sommarfuglen klekker.

Livssyklusen kan ta eitt til to år.

## Artar i Noreg
* Eriocrania subpurpurella
* E. unimaculella
* E. sparrmannella
* E. salopiella
* E. cicatricella
* E. sangii
* E. semipurpurella

## Kjelder
*Bengtsson, Bengt Å. 2008. «Eriocraniidae - purpurmalar», s. 57-72 i *Nationalnyckeln till Sveriges flora och fauna. Fjärilar: Käkmalar-säckspinnare. Lepidoptera: Micropterigidae-Psychidae.* ArtDatabanken, SLU, Uppsala

## Bakgrunnsstoff
*
Erling Myhre

**Erling Myhre**, () var ein norsk sjakkspelar. 

Erling Myhre vart norsk meister i sjakk 3 gongar, i 1946, 1950 og 1955.

Han deltok på det norske landslaget i sjakk-OL (lag-VM i sjakk) i 1950, 1952 og 1960, på høvesvis første og andre bord, og som andre reserve..

Erling Myhre var medlem av Oslo Schakselskap.

## Bakgrunnsstoff
* Nokre av Erling Myhre sine parti hos www.chessgames.com
* Erling Myhre sine parti hos NorBase

## Kjelder
* Øystein Brekke: Norges sjakkforbund 75 år 1914-1989, Norges Sjakkforbund 1989, ISBN 82-991916-0-2
* Olimpbase, database over sjakk-olympiadar mv

## Fotnotar
Anleggsarbeid

**Anleggsarbeid** er arbeid som planering of transport av jord, grus, stein, og liknande, vegarbeid, tomtegraving og så vidare. 

Anleggsarbeid vart tidlegare utført manuelt, men det vart ofte nytta hest til transport av masse. I dag vert arbeidet utført med anleggsmaskinar, noko som har gjort det mogleg å utføra store prosjekt innan rimeleg tid. 

## Sjå òg
* Anleggsmaskin
* Anleggsreiskap
* Bygg og anlegg
* Vegarbeid
* Gruvedrift
Lysva

**Lysva** (russisk Лысьва) er ein by i Perm kraj i Russland med om lag 55&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Lysva, rundt 100&nbsp;km aust for Perm. 

Byen vart grunnlagt i 1785 som ein busetnad for industriarbeidarar. Den viktigaste verksemda i byen er gruvedrift.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lysva|Lysva]]» frå , den 11. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Volsk

**Volsk** (russisk Вольск) er ein by i Saratov oblast i Russland med om lag 55&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg rundt 140&nbsp;km nordaust for Saratov, på høgre bredda av elva Volga, vis-a-vis munningen av sideelva Bolsjoj Irgiz.

Byen vart grunnlagt i 1690 som slobodaen *Malykovka*. Han fekk byrettar i 1780 og fekk samstundes namnet *Volgsk* (russisk Волгск). I løpet av 1800-talet endra namnet seg gradvis til «Volsk».

Etter oktoberrevolusjonen vart Volsk eit stort senter for produksjon av sement.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Volsk|Volsk]]» frå , den 11. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Beloretsk

**Beloretsk** (russisk Белоре́цк) er ein by i Republikken Basjkortostan i Russland med om lag 65&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Belaja, ei sideelv til Kama, 180&nbsp;km søraust for Ufa. 

## Historie
Beloretsk vart grunnlagt i 1762 som ein busetnad rundt det nybygde *Beloretsk jernverk* ved elva Belaja. Beloretsk fekk bystatus i 1923. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Beloretsk|Beloretsk]]» frå , den 11. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Davik kyrkje

**Davik kyrkje** står i bygda Davik i Bremanger kommune i Vestland, og er ei langkyrkje bygd i tre i 1886.

Kyrkja vart sett opp etter teikningar laga av arkitekt Georg Andreas Bull og har sitjeplassar til 500 personar. 
Før det vart sett inn orgel på galleriet i 1933 var det plass til kring 700 personar i kyrkja, og ho er ei av dei største i fylket.

Altartavla er frå 1885 og viser nattverden. 
Ho er laga av Anders Ohrem og Ole Marius Holmøe.
Preikestolen er rikt utskoren og er frå 1600-talet.

Davik kyrkje er soknekyrkje for Davik sokn i Nordfjord prosti. 
Området høyrde fram til 1740 til Eid prestegjeld. 
Då vart sokna Davik, Rugsund og Ålfoten skilde ut som eit eige prestegjeld som fekk namnet Davik.

Det har vore kyrkje på Davik sidan mellomalderen. 
Ein finn Davik-kyrkja nemnd fyrste gongen i kjeldene i 1306. 
Kyrkja som då stod var truleg ei stavkyrkje frå 1200-talet.
Det neste kyrkjebygget vart reist i 1655 og var ei tømra langkyrkje. 
Denne vart i sin tur erstatta av ei krosskyrkje i 1750 
Krosskyrkja stod til etter at den noverande kyrkja stod ferdig i 1886, då vart ho riven. 
Grunnen til at kyrkja frå 1750 vart erstatta var at ho var vorten for lita.

## Sjå òg
* Kyrkjebygga til Den norske kyrkja i Sogn og Fjordane

## Kjelder
* 
* «Davik-kyrkja låg lenge under Eid» i NRK Sogn og Fjordane Fylkesleksikon

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Om Davik sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* Kart frå 1979 som viser soknegrenser og kyrkjestader, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* «Kirkebøker, Sogn og Fjordane» på nettstaden til Arkivverket
* Skanna kyrkjebøker frå Sogn og Fjordane på nettstaden til Arkivverket
* Oversyn over gravminne i Bremanger kommune på nettstaden disnorge.no
* 
*
Bygg og anlegg

**Bygg og anlegg** er eit samleomgrep for byggeverksemd og anleggsarbeid. Desse næringane har mykje til felles, som at det ofte er entreprenørar som tek på seg og utfører eit bygge- eller anleggsprosjekt. Mykje av grunnarbeidet for byggeverksemd er anleggsarbeid, som tomtegraving, planering og opparbeiding av tilførselsvegar, graving av grøfter for kloakkavløp, vatn og kabel for teletenester som telefon og breiband. Arbeid som bygging av bruer og støyping av grunnmurar kan sjåast på både som byggearbeid og som anleggsarbeid. 

## Sjå òg
* Anleggsmaskin
Georgijevsk

**Georgijevsk** (russisk Гео́ргиевск) er ein by i Stavropol kraj i Russland med om lag 60&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Podkumok, ei sideelv til Kuma, rundt 150&nbsp;km søraust for Stavropol.

## Historie
Busetnaden vart grunnlagt i september 1777 som St. Georg festning langs forsvarslinja Azov-Mozdok. I 1783 vart Georgijevsk-traktaten mellom Det russiske imperiet og Georgia underteikna her. Han fekk bystatus i 1786 og voks så kraftig. Etter 1802 vart han senter i eit kaukasisk gubernija. Tidleg på 1800-talet var byen òg eit handelssenter, men frå 1822 vart byen mindre viktig.

Etter 1868 var Georgijevsk ein liten by i Tersk gubernija. I 1875,vart det bygd ein jernbanestasjon seks kilometer unna i Nezlobnaja. Dette førte til at byen igjen starta å vekse. I 1894 vart det første jernverket i byen grunnlagd. Dette var starten på ArZiL, den største verksemda i byen. I 1900 vart det oppretta eit slaktehus og ei oljemølle. I 1920-åra vart Georgijevsk det største industri- og handelssenteret i Predkavkazie, den sentrale delen av Nord-Kaukasus.

Under den andre verdskrigen var byen okkupert av tyskarane frå 9. august 1942 til 10. januar 1943. Etter krigen vart Georgijevsk det største senteret for maskinbygging i Stavropol kraj.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Georgiyevsk|Georgiyevsk]]» frå , den 11. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Naro-Fominsk

**Naro-Fominsk** (russisk На́ро-Фоми́нск) er ein by i Moskva oblast i Russland med om lag 75&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg 70&nbsp;km sørvest for Moskva, ved elva Nara. Moskva &ndash; Kiev-banen går gjennom byen.

Busetnaden vart først nemnt i krøniker i 1339, medan han var under styret til Ivan Kalita. Den noverande byen Naro-Fominsk vart grunnlagt som ein urbanliknande busetnad då landsbyane Fominskoje og Malaja Nara vart slått saman i 1925. Bystatus fekk han i 1926. Byen vart sterkt øydelagd under den andre verdskrigen, etter at tyske styrkar øydela 687&nbsp;bygningar og ein tekstilfabrikk.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Isjimbaj

**Isjimbaj** (russisk Ишимба́й) er ein by i republikken Basjkortostan i Russland med om lag 65&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg mellom elva Belaja, ei sideelv til Kama og den vesle sideelva Tajruk, rundt 160&nbsp;km sør for Ufa. Plasseringa er òg synt på byvåpenet. 

Byen vart grunnlagd i 1932 og fekk bystatus i 1940. 

Av kjende innbyggjarar frå Isjimbaj finn ein mellom anna russisk skiskytter Galina Kukleva, under OL 1998 i Nagano gull på 7,5 km.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Zelenogorsk i Krasnojarsk kraj

**Zelenogorsk** (russisk Зеленого́рск) er ein lukka by i Krasnojarsk kraj i Russland med om lag 55&nbsp;000 innbyggjarar. Han var tidlegare kjent som *Krasnojarsk-45* og var involvert i det sovjetiske atomprogrammet gjennom oppriking av uran. 

Byen ligg på venstre bredda av elva Kan, 180 km før ho munnar ut i Jenisej i Sibir. 

Som ein lukka by gjekk han under kodenamnet Krasnojarsk-45 heilt til den russiske presidenten Boris Jeltsin i 1992 erklærte at slike byar kunne bruke sine historiske namn. Byen fanst ikkje på offisielle kart før då. Som tradisjonen var med sovjetiske byar som inneheldt hemmelege anlegg (som til dømes Oziorsk, kjend som Tsjeljabinsk-40, Tomsk-7 og Sarov, kjent som Arzamas-16), så er Krasnojarsk-45 i røynda eit postboksnummer og impliserer at staden ligg ein viss avstand frå byen Krasnojarsk.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Zelenogorsk (Krasnojarsk kraj)|Zelenogorsk (Krasnojarsk kraj)]]» frå , den 11. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Kungur

**Kungur** (russisk Кунгу́р) er ein by i Perm kraj i Russland med om lag 60&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg 80&nbsp;km søraust for Perm. 

Kungur vart grunnlagt i 1663. Han ligg i Uralfjella, der elva elva Iren renn saman med Sylva, ei sideelv til Kama. Kungur er ein gammal russisk by med historisk arkitektur. Han er i dag eit handels-, industri- og transportsenter. 

## Historie

Kungur vart opphavleg grunnlagt 17 km oppfor munningen til Iren, ved elva Kungurka, i 1648. I 1662 vart byen brend ned av basjkirar. I 1663 vart han gjenoppbygd som ei festning på staden der landsbyen Mysovskoje låg. I 1674 motstod festninga ei omleiring av kosakkhæren til Jemeljan Pugatsjov. På byrjinga av 1700-talet starta ein lêr- og fottøyindustri her og i 1724 vart det bygt eit garveri i byen. Ved midten av hundreåret var Kungur eit av dei tettast folkesette områda i Ural. I 1759 vart administrasjonen for gruveindustrien i Perm-regionen flytta til Kungur. Han fekk bystatus i 1781. På slutten av 1700-talet var Kungur eit viktig senter for transitthandel ved Sibirvegen, så vel som senter for lêrproduksjon i Perm-provinsen. Tau og linolje frå Kungur var vidt kjent. I løpet av 1800-talet utvikla byen seg til eit viktig kultur- og industrisenter.

## Økonomi
Større industriverksemder i Kungur er SIA *Turbobur* og JSK «Kungur-fottøy» (som mellom anna lagar militært fottøy). I byen vert det produsert kunstgjenstandar, suvenirar av stein og musikkinstrument (gitarar) og det finst òg mekanisk industri, tekstil- og strikkefabrikker og næringsmiddelindustri.

## Transport
Kungur ligg ved den transsibirske jernbanen og var den første byen i europeisk Russland som vart knytt til banen. 

## Attraksjonar

Like ved Kungur, på høgre bredda av elva Sylva, ligg *Kungur isgrotte*. Holegangar strekkjer seg under bakken over 6&nbsp;000&nbsp;meter og berre ein mindre del er utforska. Gamle utglidingar og ras gjer det derimot umogeleg å finne ut kor langt gangane eigentleg strekkjer seg. I den utforska delen er det mange separate grotter, av dei største er Druzjba- (venskaps-)grotta, som fekk namnet til ære for deltakarar ved Den internasjonale geologiske kongressen som vitja han i 1937. Innanfor denne grotta er det ein innsjø på&nbsp;750&nbsp;m². Grottene er «dekorert» med søyler av stalagmitter og stalaktitter på opp til to meter. Grotta vert fylt opp med vatn frå Sylva-elva kvar vår og haust og er då ikkje tilgjengeleg for turistar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kungur|Kungur]]» frå , den 11. januar 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*