open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Santamartatapakulo

**Santamartatapakulo** (*Scytalopus sanctaemartae*) er ein fugl i tapakulofamilien, endemisk for Colombia med utbreiing avgrensa til eit lite område lengst nord i landet, Sierra Nevada de Santa Marta.

## Skildring
Dette er ein liten tapakulo, ca. 11 centimeter, fjørdrakta til hannfuglen er litt bleikgrå, men han har brunoransje bakkropp med svarte tverrstriper. Den litle oppeikande halen er mørkebrun. Han har ein liten kvit flekk midt på hovudet. Hoa er bleikare og har mindre kvitt på hovudet enn hannfuglar. Santamartatapakuloar lever nede i mørk, fuktig underskog, frå 900 til 1700 moh.

Populasjonen er ikkje estimert og er trudd å vere stabil.

## Om tapakuloar generelt
Tapakuloar lever i tett vegetasjon på eller nær bakkenivå og finst hovudsakleg i fjellområda i utbreiingsområdet sitt. Dei kan vere særs krevjande å observere ettersom dei spring i underskogen på ein musaktig måte. Artane er terrestriske, har korte venger og fuglane har derfor dårlege flygeevner. Dei har kraftige bein, godt egna til livet på grassletter og i underskog. Stjerten er oppreist. Dei vert enklast oppdaga og identifisert med hjelp av kjenneteikn i songen.

## Kjelder

* Krabbe, N.K. & Schulenberg, T.S. (2003). *[http://www.hbw.com/node/56951 Santa Marta Tapaculo (Scytalopus sanctaemartae)]* I: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 8. juli 2015 
*BirdLife International (2015) Species factsheet: Scytalopus sanctaemartae . Henta frå http://www.birdlife.org den 8. juli 2015

;Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Flickr.com Bilete på flickr.com, fotograf: Daniel Uribe
Santamartalauvgranskar

**Santamartalauvgranskar** (*Clibanornis rufipectus*) er ein fugl i omnfuglfamilien og er endemisk for Colombia med utbreiing avgrensa til eit lite område lengst nord i landet, Sierra Nevada de Santa Marta.

## Skildring
Santamartalauvgranskar er ein mellomstor, raudbrun omnfugl, ca. 17 til 20 centimeter lang og med kroppsvekt på rundt 30 gram. Strupen er kanelfarga oransje, stjerten er nøttebrun, medan resten av fjørdrakta er generelt raudbrun med få distinkte kjenneteikn. Nebbet er lyst grått. 
 
Han lever i dei nordlege og nordvestlege skråningane av Sierra Nevada de Santa Marta. Her har han habitat i generelt fuktig subtropisk opphavleg skog og i gjenvaksen skog med tett undervegetasjon. Han varierer i høgdnivå frå nesten tørr krattskog 700 moh. til den mest fuktige skogen på 2100 moh.

Populasjonen er ikkje estimert og er trudd å vere minkande.

## Kjelder

* Remsen, J.V., Jr (2003). *[http://www.hbw.com/node/565756 Ruddy Foliage-gleaner (Automolus rubiginosus)]* In: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 8. juli 2015 
*BirdLife International (2015) Species factsheet: *[http://www.birdlife.org/datazone/species/factsheet/32677 Clibanornis rufipectus]*. Henta frå http://www.birdlife.org den 8. juli 2015

;Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Flickr.com Bilete på flickr.com, fotograf: Daniel Uribe
Santamartamaurpitta

**Santamartamaurpitta** (*Grallaria bangsi*) er ein fugl i maurpittafamilien, han er endemisk for Colombia med utbreiing avgrensa til eit lite område lengst nord i landet, Sierra Nevada de Santa Marta.

## Skildring
Santamartamaurpitta har ei kamuflerande fjørdrakt med olivengrøn overside og kvit underside med mørke streker. Strupen er brunoransje med uklåre streker i. Dei lange beina har blå farge, det kraftige nebbet er mørkt. Kroppsforma er typisk for Kjønna er like. Kroppslengda er på ca. 18 centimeter og gjennomsnittleg kroppsvekt om lag 62 gram.

Denne arten lever på bakken eller lågt i tett, fuktig skog i høgder mellom 1200 og 2400 moh. Han er ikkje så skjerr som typisk for maurpittaer, men blir likevel sjeldan sett. Han er vokal og eit 'vouv-voit' kan høyrast når han er nær.

Storleiken på populasjonen er estimert til under 10&nbsp;000 individ og er minkande. Trugsmåla er øydelegging av opphavleg vegetasjon.

## Kjelder

* Krabbe, N.K. & Schulenberg, T.S. (2003). *[http://www.hbw.com/node/56896 Santa Marta Antpitta (Grallaria bangsi)]* In: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 8. juli 2015 
* Robert S. Ridgely and Guy Tudor, *'The Birds of South America*, University of Texas Press, 1994
*BirdLife International (2015) Species factsheet: *[http://www.birdlife.org/datazone/species/factsheet/22703271 Grallaria bangsi]*. Henta frå http://www.birdlife.org den 8. juli 2015

;Referansar

## Bakgrunnsstoff
Rammesag

**Rammesag** er ei sag med fleire parallelle sagblad som kan saga plankar og bord av tømmerstokkar. Rammesaga har også vore kalla **grindsag, gittersag**. Eit anna namn er *silkesag*. Rammesager er framleis i bruk, sjølv om dei er erstatta av sirkelsager i mange høve. 

Ei rammesag består av eit stativ med ei ramme som går i sleider. I ramma er det spent inn sagblad med justerbar avstand. Ramma blir halden i ei opp- og nedgåande rørsle av ein veivaksel. Tømmeret blir mata inn i sagramma frå ei skinnegåande ileggjarvogn, der stokken på forhånd kan vriast til den beste skurposisjonen. Saga kan ikkje omstillast for kvar stokk og krev derfor at tømmeret er gruppert etter dimensjon.

## Kjelder
Givat Brenner

**Givat Brenner** (hebraisk skrift גִּבְעַת בְּרֶנֶר, tyder 'Brenneråsen'), òg skrive Giv'at Brener, er ein kibbutz i Sentral-Israel i Israel. Han ligg kring to kilometer sør for Rehovot og høyrer til Brenner regionale kommune. Kibbutzen vart grunnlagd i 1928 og er kalla opp etter forfattaren Yosef Haim Brenner, som vart drepen i Jaffa-opprøra i 1921.

Givat Brenner har kring 1&nbsp;700 innbyggjarar og er ein av dei største kibbutzane i landet.

## Historie

Givat Brenner vart grunnlagd i 1928 av immigrantar frå Litauen, Polen og Tyskland. Under andre verdskrigen forsynte Givat Brenner den britiske hæren med varer som syltetøy, noko som la grunnlaget for ein eksportindustri. Det vart starta ein fabrikk som laga utstyr for kunstig vatning, og dette førte til at det vart bygd eit støyperi. Støyperiet utvikla seg til å spesialisere seg på aluminium-trykkstøyperiselskap, som mellom andre produserte etuiet til naudtelefonar i USA.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Givat Brenner|Givat Brenner]]» frå ,  den 8. juli 2015.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

*Offisiell nettstad  
*From Socialist Dream to Capitalist Reality  New York Times, April 1998
Kappsag

**Kappsag** er ei sag nytta for å kappa tømmer, materialar, eller ved. Kappsager er som oftast sirkelsager, og kan vera stasjonære, eller flyttbare. Stasjonære kappsager er som oftast drivne av ein elektrisk motor, medan flyttbare kappsager kan vera drivne av ein elektrisk motor eller ein forbrenningsmotor. Traktormonterte kappsager, drivne frå kraftuttaket på traktoren er òg vanlege. På sagbruk vert det av og til nytta kappsager med to blad, som kappar materialer i standard lengder. 

## Sjå også
* Tømmersvans
Santamartatyrann

**Santamartatyrann** (*Myiotheretes pernix*) er ein fugl i tyrannfamilien som er endemisk for Colombia med utbreiing avgrensa til eit lite område lengst nord i landet, Sierra Nevada de Santa Marta.

## Skildring
Santamartatyrannen er ein stor tyrann på ca. 21 centimeter. Han har ei fjørdrakt med kjedeleg brunleg overside og rustfarga underside. Brystområdet er olivenfarga med streker, strupen kvit med mørke streker. Han har ei kvit stripe frå den øvre nebbrota til oversiden av auget. Halen er svart.

Han lever i utkanten av eller inne i skog i små område på nordlege skråningar av Sierra Nevada de Santa Marta, 2100 til 2900 moh. Føda er insekt.

Storleiken på populasjonen er estimert til mellom 1000 og 2&nbsp;500 individ og er trudd å vere minkande. Trugsmåla er styresmakta si sprøying av ugrasmiddel frå fly, utviding av jordbruksområde, skogfelling og nedbrenning av vegetasjon etterfølgt av planting av framande artar.

## Kjelder

* Farnsworth, A. & Langham, G. (2004). *[http://www.hbw.com/node/57418 Santa Marta Bush-Tyrant (Myiotheretes pernix)]* In: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 8. juli 2015 
*BirdLife International (2015) Species factsheet: *[http://www.birdlife.org/datazone/species/factsheet/22699992 Myiotheretes pernix]*. Henta frå http://www.birdlife.org den 8. juli 2015

;Referansar

## Bakgrunnsstoff
Karavane

**Karavane** (frå persisk ) er eit stort reisefølgje med lastedyr som kamelar, muldyr, esel eller hestar. Omgrepet er særleg kjend frå Asia og Nord-Afrika, der ein har lang tradisjon for at reisande slo seg saman i store følgje som vern mot uvêr, andre naturlege hindringar og overfall.

I steppe- og ørkenområde har ein brukt mest kamelar til karavanar, medan ein i fjelland har brukt muldyr, esel og hestar. Ein karavane kan omfatta frå 40–50 opptil 600 eller fleire lastedyr. Kjende karavanevegar gjekk mellom Kina, gjennom Sentral-Asia, og Bukhara, ei rute kjend som Silkevegen, og mellom Beijing og Irkutsk i Sibir («te-vegen»). Det går også fleire kjende karavaneruter gjennom Sahara, sjå transsaharahandel.

## Sjå òg
*Karavanserai
*Konvoi

## Kjelder

*«Karavane» (14. februar 2009). *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 8. juli 2015.

## Bakgrunnsstoff
Norsk svarteliste 2012

**Norsk svarteliste 2012** var ei oversikt utarbeidd av Artsdatabanken og utgitt under namnet *Fremmede arter i Norge – med norsk svarteliste 2012*. Publikasjonen tok opp den økologiske risikoen i norsk natur ved framande artar som har potensial til å spreie seg i naturen. 

Artane var plasserte i fem risikokategoriar: 
* særs høg (SE) (106 artar)
* høg (HI) (11 artar)
* potensielt høg (PH) (198 artar)
* låg (LO) (399 artar)
* ingen kjend risiko (NK) (366 artar).

Frå 2018 blei svartelista avløyst av *[[Fremmedartslista]]*.
Norsk raudliste for artar 2010

**Norsk raudliste for artar 2010** er ei liste som gir ein prognose for kor stor risiko det er for at dei opplista artane vil døy ut i Noreg. Artsdatabankenhar utarbeidd lista som eit verktøy i naturforvaltinga. Lista avløyste Norsk raudliste 2006. Vurderingane er tufta på Den internasjonale naturvernorganisasjonen (IUCN) sine kriterium, sjå den globale raudlista. Arbeidet med Raudlista er utført av 26 ekspertkomitear som til saman har vurdert tilstanden for rundt 21 000artar. Dette er nær halvparten av dei om lag 40 000 artane vi veit finst i Noreg. 

Totalt for Noreg med havområde og Svalbard er 4599 artar raudlista, og 2398 av desse er vurdert å vere truga artar. 125 artar har døydd ut i Noreg etter 1900. 

Artsdatabanken har òg sett opp ei svarteliste med framande artar som kan spreie seg i norsk natur. 

## Kriteria for Norsk raudliste 2010
### Raudlisteartar
* **Utdøydd – EX (extinct)**
* **Utdøydd i vill tilstand** – EW (extinct in the wild)
* **Regionalt utdøydd** – RE (regionally extinct)  
* **Kritisk truga** - CR (critically endangered)
* **Sterkt truga** - EN (endangered)
* **Sårbar** – VU (Vulnerable)
* **Nær trua** – NT (Near threatened) 
* **Datamangel** – DD (Data deficient)

### Truga artar
* **Kritisk truga** - CR (critically endangered)
* **Sterkt truga** - EN (endangered)
* **Sårbar** – VU (Vulnerable) 

### Andre kategoriar
* **Livskraftig** - LC (least concern)
* **Ikkje egna** - NA (not applicable) 
* **ikkje vurdert** - NE (not evaluated)

## Sjå òg
* Norsk Raudliste 2006

## Bakgrunnsstoff
* Norsk rødliste for arter 2010 (pdf)
Aachenkatedralen

**Aachenkatedralen** er ei domkyrkje i Aachen i den tyske delstaten Nordrhein-Westfalen. Katedralen, som er vigd Maria møy, er domkyrkje for Aachen bispedømme.

Kyrkja vart bygd frå 786 etter påbod frå Karl den store. Han vart gravlagd i kyrkja i 814, der leivningane etter han framleis finst.

Dagens kyrkje består av fleire delar. Av desse er den karolingiske oktogonen det viktigste bidraget til den såkalla karolingiske renessansen. Denne er omgjeven av fleire seinare tilbygg. Mellom desse er den gotiske korhallen i aust, vestverket og enkelte sidekapell.

Aachenkatedralen var mellom dei utvalde som kom med på UNESCO si verdsarvliste, då denne vart vedteken i 1978.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Aachenkatedralen|Aachenkatedralen]]» frå ,  den 9. juli 2015.*
Kai Martin Brekke

**Kai Martin Brekke** () er ein norsk forfattar og journalist. Han er fødd i Flåm i Aurland kommune og busett i Leikanger.

Brekke debuterte som forfattar i 2006 med kriminalromanen *Nattergal*. Handlinga tek utgangspunkt i eit mord på Flåmsbana. I 2008 kom oppfølgjaren *Dødeleg arv* med handling hovudsakleg i Nærøyfjorden, og i 2011 kom *Kald finale*.

## Bibliografi
* 2006 &ndash; *Nattergal* &ndash; kriminalroman (Leikanger: Skald)
* 2008 &ndash; *Dødeleg arv* &ndash; kriminalroman (Leikanger: Skald)
* 2011 &ndash; *Kald finale* &ndash; kriminalroman (Leikanger: Skald)

## Kjelder
* Fylkesleksikon Sogn og Fjordane
Saltgruva i Wieliczka

**Saltgruva i Wieliczka** (polsk *Kopalnia soli Wieliczka*) ligg under byen Wieliczka i det sørlege Polen. Ho har vore i drift sidan 1200-talet og er ei av verdas eldste saltgruver i kontinuerleg drift.

## Soge
Gjennom meir enn sju hundre år har gruvearbeidarar hogd ut 2&nbsp;040 underjordiske kammer i saltgruva. Gruva er delt i ni nivå, som strekker seg heilt til 327 meter under bakkenivå. Kubaturen til dette underjordiske landskapet er på omtrent 7,5 millionar kubikkmeter. Den samla lengda av gangar er over 300 kilometer, to kilometer er opne for turistar. Gruva har ein lang tradisjon med turisme. Årleg besøker om lag 1,2 millionar menneske gruva.

I 1978 vart saltgruva i Wieliczka eitt av dei tolv fyrste objekta som vart valde til å stå på UNESCO si verdsarvliste.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Saltgruven Wieliczka|Saltgruven Wieliczka]]» frå ,  den 9. juli 2015.*  


## Bakgrunnsstoff

*
Sigurd Nesse

**Sigurd Nesse** (), opphavleg **Sjur Nesse**, var ein norsk forfattar, lærar og målreisingsmann.

Sigurd Nesse var frå Nessane i Balestrand i Sogn og Fjordane. Han var busett ei tid i Vik. Nesse gjekk Balestrand lærarseminar og seinare Stord Lærarskule. Han var lærar i Haukedalen i Førde 1873-1877, der han skipa misjonslag. 
Seinare arbeidde han som lærar i Norum i Sogndal, der han kom i kontakt med målrørsla. Frå 1882 vart han tilsett som lærar i Vik, der han vart lærar på friskulen for ungdom. Denne skulen stod sentralt i ein hard målstrid i Vik. Nesse vart hundsa og forfylgd av bokmålsfolket, som skulda han både for vranglære og anna når han brukte nynorsk i undervisninga. Striden enda med at Nesse søkte seg vekk frå kommunen i 1893, og vart lærar i Eidsvoll til 1923.

Sigurd Nesse skreiv fleire skodespel, mellom anna *Folk*, som fekk premiere i 1901, *I Apehagen* (1897), *Ein besættelse* (1910) og *Zions Mure* (1921). Nesse gav også ut bøkene *Sjusovarar* (1897), *Elsk og yrkje* (1903), *Vaaronn* (1904), og diktsamlingane *Hugsviv* (1925) og *Vårfrygd og hausthelsing* (1939).

## Bibliografi
### Bøker
* 1897 &ndash; *Sjusovarar : spelstykke i to vendingar* (Kristiania: Jensen) I fulltekst ved nb.no
* 1897 &ndash; *I apehagen : spelstykke i to vendingar* (Kristiania: Norli) I fulltekst ved nb.no
* 1901 &ndash; *Folk : spelstykke i 3 vendingar* (Kristiania: Olaf Norli) I fulltekst ved nb.no
* 1903 &ndash; *Elsk og yrkje : forteljingar* (Kristiania: Norli) I fulltekst ved nb.no
* 1904 &ndash; *Vaaronn : forteljingar* (Kristiania: Norli) I fulltekst ved nb.no
* 1910 &ndash; *Ein besættelse : spelstykke i 3 vendingar : aat spel-lag og ungdomslag* (Kristiania: Norli) I fulltekst ved nb.no
* 1921 &ndash; *Zions mure : spel i 3 vendingar* (Risør: Erik Gunleikson) I fulltekst ved nb.no 
* 1925 &ndash; *Hugsviv : dikt* (Oslo: Norli) I fulltekst ved nb.no
* 1939 &ndash; *Vårfrygd og hausthelsing* (Bergen: Lunde) I fulltekst ved nb.no
### I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Notar

## Kjelder
* Om Sigurd Nesse i Fylkesleksikon Sogn og Fjordane

## Bakgrunnsstoff
* Om Sigurd Nesse i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
Spypose

Ein **spypose** er ein pose til å spy i ved reisesjuke. Han er ofte laga av papir og plast. Som oftast finn ein spyposar i lomma på eit flysete, men ein kan òg ha dei på båtar, i bussar og bilar. 

Spyposen opptrer i ein sketsj med Mister Bean, ein komisk rollefigur som skodespelaren og komikaren Rowan Atkinson har gjeve liv til. Her klaskar Mister Bean til ein spypose slik at alt gørret fér ut.


Sea-sickness bag, Merseyside Maritime Museum.png|Spypose for sjøsjuke.
Airsickness bag of Ethiopian.jpg|Spypose frå Ethiopian Airlines.
Airsickness bag 20090626 004.JPG|Lukka spypose.
Barf-0-vision bag.jpg|Spypose for tilskodarar ved ein horrorfilm.


## Bakgrunnsstoff
Bnaya

**Bnaya** (hebraisk skrift בְּנַ‏יָה) er ein moshav sentralt i Israel. Han ligg i Shephelah nær Ashdod, Gedera og Yavne og høyrer til Brenner regionale kommune. I 2007 var folketalet 805.

Han vart grunnlagd i 1949 av immigrantar frå Tsjekkoslovakia i Ungarn, Polen og Romania, og vart først kalla **Yavne HaDromit** (hebraisk skrift יבנה הדרומית, tyder Sør-Yavne) etter plasseringa sør for denne byen. Seinare, etter ein metatese av ordet «Yavne», vart namnet endra til Bnaya, kalla opp etter «ein offiser under David» (Første Krønikebok 11:22), medlem av Simeon-stamma (Første Krønikebok 4:36) som heldt til i dette området.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bnaya|Bnaya]]» frå ,  den 9. juli 2015.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Gibton

**Gibton** (hebraisk skrift גִּבְּתוֹן, tyder Finke) er ein moshav sentralt i Israel. Han ligg nær Rehovot og høyrer til Brenner regionale kommune. I 2006 hadde han eit folketal på 299.

Han vart grunnlagd i 1933 som eit ledd i ein plan om å opprette små jordbrukssamfunn kring større byar, for å hjelpe til å forsvare dei mot arabaropprøra. Han vart kalla opp etter ein gammal by i området til Dan-stamma som er nemnt i Tanakh: Josva 19:44. Då Rehovot vart utvida etter den arabisk-israelske krigen i 1948 vart moshaven ein enklave innafor grensene til Rehovot.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gibton|Gibton]]» frå ,  den 9. juli 2015.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Kidron i Israel

**Kidron** (hebraisk skrift קִדְרוֹן) er ein moshav sentralt i Israel. Han ligg i Shephelah kring 2&nbsp;km aust for Gedera nær Tel Nof flybase og høyrer til Brenner regionale kommune. I 2007 hadde Kidron eit folketal på 1&nbsp;416.

Moshaven vart grunnlagd i 1949 av ei gruppe jødiske immigrantar frå Jugoslavia. Han vart kalla opp etter Kidrondalen. Dei fekk seinare med seg immigrantar frå Romania.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kidron, Israel|Kidron, Israel]]» frå ,  den 9. juli 2015.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Arugot

:*Arugot er òg eit tidlegare namn på [[Beit Elazari]].*

**Arugot** (hebraisk skrift עֲרוּגוֹת, tyder 'Blomsterbed') er ein moshav sentralt i Israel. Han ligg nær Kiryat Malakhi og høyrer til Be'er Tuvia regionale kommune. I 2011 hadde han eit folketal på 1&nbsp;064.

Moshaven vart grunnlagd i 1949 av immigrantar frå Polen og Romania på landområdet som høyrte til den avfolka palestinske landsbyen Qastina og tok namn frå kapittel 17 vers 7 i Esekiel.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Arugot|Arugot]]» frå ,  den 8. september 2015.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*
Svalgang

**Svalgang** eller **sval** er ein gang som er bygd langsetter utsida av eit hus, og er vanlege mellom anna langsetter utsida av mastestavkyrkjer. Svalgangar har tak, men kan vere meir eller mindre opne på yttersida. Materialet er tre, og byggjemetoden kan vere laft, stavverk eller bindingsverk. Ofte er trappene mellom dei ulike høgdene i bygningen plassert i svalgangen, som såleis kan vere i to høgder. I moderne bustadblokker kan tilkomsten til dei einskilde husværa i same høgda vere ordna som moderne variantar av dei gamle svalgangane, slik at det ikkje er naudsynt med meir enn ein heis eller eit trappesystem for ei blokk.

## Svalgangar i stavkyrkjer

Fil:Grunnplan stavkirke, Håkon Christie.jpg|Grunnplanen i ei mastestavkyrkje som til dømes Borgund stavkyrkje, teikna av Håkon Christie. Svalgangen er merka med ordet sval.
Fil:JLM1Torpo.JPG|Torpo stavkyrkje i Hallingdal er eit døme på korleis ei mastestavkyrkje ser ut utan svalgang.
Fil:Urnes Stave Church 2.jpg|Urnes stavkyrkje i Sogn er eit døme på ei mastestavkyrkje med svalgang berre på vestsida (inngangs-sida). Svalgangen fungerer såleis som ein forhall.
Fil:Borgund stavkirke detalj.JPG|Borgund stavkyrkje i Sogn er døme på ei mastestavkyrkje med svalgang på både nord-, vest- og sørsida. Her ein detalj av svalgangen, som altså er delvis open.
Fil:Borgundstavkirke.jpg|Borgund stavkyrkje har svalgang langs nord-, vest- og sørveggen, dekt av det nedste taket. Ein går gjennom svalgangen, som har opne inngangar, for å kome inn i kyrkja gjennom portalar i sjølve kyrkjeveggen.


## Sjå òg
*Søylegang

## Bakgrunnsstoff
Kvutzat Shiller

**Kvutzat Shiller** (hebraisk skrift קבוצת שילר), òg kalla **Gan Shlomo** (גַּן שְׁלֹמֹה, tyder *Salomohagen*) er ein kibbutz sentralt i Israel. Han ligg i Shephelah nær Rehovot og høyrer til Brenner regionale kommune. I 2006 hadde han eit folketal på 417.

Kibbutzen vart grunnlagd som ein kvutza i oktober 1927 av ei gruppe på 12 akademikarar frå Lviv og Galicia og dei seks borna deira. Dette var etter gruppa hadde fått jordbruksopplæring i to år i Kiryat Anavim. Den nye busetjinga vart kalla opp etter Shlomo Schiller, ein sionistaktivist i Lviv. Tidleg i 1930-åra bad innbyggjarane om meir land for å utvide kibbutzen. Styresmaktene gjekk med på dette, men kravde at landsbyen skulle få eit hebraisk namn. Sjølv om namnet Gan Shlomo vart føreslått og vart akseptert av styresmaktene, og framleis er i bruk på offisielle kart og dokument, vert det originale namnet framleis nytta på folkemunne.

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
Drom HaSharon regionale kommune

**Drom HaSharon regionale kommune** (hebraisk skrift מוֹעָצָה אֲזוֹרִית דְּרוֹם הַשָׁרוֹן}}, *Mo'atza Azorit Drom HaSharon*, tyder Sør-Sharon regionale kommune) er ein regional kommune i Sharon-området i Sentral-Israel. Administrasjonssenteret ligg nær Neve Yarak.

## Busetnader, [[moshav]]im, [[kibbutz]]im og landsbyar
*Adanim
*Einat
*Elishema
*Eyal
*Gan Haim
*Ganei Am
*Gat Rimon
*Givat Hen
*Givat HaShlosha
*Hagor
*Horshim
*Kfar Ma'as
*Kfar Malal
*Kfar Sirkin
*Magshimim
*Matan
*Nachshonim
*Neve Yamin
*Neve Yerek
*Nir Eliyahu
*Nirit
*Ramat HaKovesh
*Ramot HaShavim
*Sdei Hemed
*Sde Warburg
*Tzofit
*Tzur Natan
*Yarhiv
*Yarkona

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Drom HaSharon Regional Council|Drom HaSharon Regional Council]]» frå ,  den 9. juli 2015.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
Beit Elazari

**Beit Elazari** (hebraisk skrift בֵּית אֶלְעָזָרִי, tyder *Elazari-huset*) er ein moshav sentralt i Israel. Han ligg 5&nbsp;km sør for byen Rehovot og høyrer til Brenner regionale kommune. I 2008 hadde han eit folketal på 1&nbsp;200.

Han vart grunnlagd i 1948 av immigrantar frå Aust-Europa på området til den avfolka palestinske landsbyen al-Maghar. Han vart først kalla **Arugot** (hebraisk skrift ערוגות), og fekk så namnet **Ekron HaHadasha** (hebraisk skrift עקרון החדשה, tyder *Ny [[Ekron]]*) og så det noverande namnet etter agronomen Yitzhak Elazari-Volcani, som grunnla det moderne jordbruket i Israel. Han var den første moshaven som vart grunnlagd av nye immigrantar, mellom andre Avraham Zilberberg, som seinare vart medlem av Knesset.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Beit Elazari|Beit Elazari]]» frå ,  den 9. juli 2015.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
Ole Pedersen Indre-Svor

**Ole Pedersen Indre-Svor** () var ein ugift bonde frå Hornindal kommune i Nordfjord. Han skreiv religiøse tekstar som vart gjevne ut i høvesvis 1809 og i 1811. 

Bokhistorikar og litteratursosiolog Jostein Fet hevdar at Ole Pedersen Indre-Svor var den første bondediktaren på Nord-Vestlandet. Bondeskrivarane var ikkje isolerte, men ein del av det litterære feltet i Danmark-Noreg. Dei fekk impulsar frå det litterære livet til overklassa og blanda desse med lokale skrivetradisjonar i fortid og samtid.

Når det gjeld ordtilfanget til Ole Pedersen Indre-Svor lærte han av religiøse tekstar og av preikene til presten. Desse skilde seg frå kvardagsspråket, og var mykje meir symbolske og abstrakte, peikar Jostein Fet på. Døme på ord Indre-Svor brukte i visene og som ikkje kom frå dialekta er «hyrde, lidelse, ubestandighet».

Skiftet etter at han døydde syner at Ole Pedersen Indre-Svor eigde 10 bøker.

## Bibliografi
* 
* 
## Kjelder
* 
* 

* 

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
*
Sulci Gordii

**Sulci Gordii** er ei *aureole*-avsetjing, ei samling av åsar som er knytte til ei katastrofal kollaps av dei lægre sidene til Olympus Mons. Ho ligg kring 200 kilometer aust for Olympus Mons, og dei høgste klippene i Sulci Gordii når 2 kilometer opp frå slettene omkring.

## Kjelder
* ''Landslides and lava flows at Olympus Mons on Mars'' - ESA

## Bakgrunnsstoff
Humphrey B. Bear

**Humphrey B. Bear** er namnet på ein oppdikta bjørn og ein barne-tv-serie frå Australia. Den første episoden blei send 24. mai 1965 på tv-kanalen NWS-9 i Adelaide. Bjørnen heitte opphavleg «Bear Bear». Han blei spelt av skodespelaren, songaren og dansaren Edwin Duryea. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Humphrey B. Bear|Humphrey B. Bear]]» frå ,  den 11. juli 2015.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell nettstad
Tempe Fossae

**Tempe Fossae** er eit system av tektoniske grøfter på Ascuris Planum på Mars. Dei fleste grøftene er parallelle i ei retning nordaust-sørvest, men nokre grøfter går nesten vinkelrett på desse. Den vesle skjoldvulkanen Labeatis Mons ligg i nærområdet, og sprekker frå denne kan ha laga lavastraumane som òg er i området.

## Kjelder
* ''Cutting through martian history'' - ESA

## Bakgrunnsstoff
Thaumasia Planum

**Thaumasia Planum** er eit stort platå rett sør for Valles Marineris. Nedslagskrater med groper i midten og utkasta materiale frå somme av nedslagskratera tyder på at sletta ein gong hadde store mengder undergrunnsvatn eller -is.

Det er ei eldgamal lavaslette på Thaumasia Planum.

## Kjelder
* ''Explosive crater twins on Mars'' - ESA
* ''Ancient Lava Plain in Thaumasia Planum'' - Universitetet i Arizona

## Bakgrunnsstoff
Glomdalsmuseet

**Glomdalsmuseet** i Elverum er eit kulturhistorisk museum for Solør og Østerdalen, og eit av dei største friluftsmusea i Noreg. Museet er ein av sju avdelingar i Anno museum, som tidlegare heitte Hedmark fylkesmuseum. Formidlinga av soga til romanifolket (taterane) i Noreg har vorte ei viktig oppgåve for museet. Museet har òg formidlinga av soga til skogfinnane i området som eit sentral oppgåve. Dette var folk frå Savolax og Tavastland i Finland som slo seg ned i skogområda i Sverige og Noreg i tidsbolken 1575–1660, særleg i dei skogane som har fått namnet Finnskogen på båe sidene av den svensk-norske grensa.

Museet vart skipa i januar 1911, og namnet vart då skrive «Glaamdalsmuseet». Men allereie i mars same året vart namnet endra til «Glomdalsmuseet».

## Galleri

Fil:Elverumstunet Glomdalsmuseet.jpg|Elverumstunet
Fil:Åsetbygningen Glomdalsmuseet.jpg|Åsetbygningen.
Fil:Åmottunet Glomdalsmuseet.jpg|Åmottunet
Fil:Austmobygningen Glomdalsmuseet.jpg|Austmobygningen
Fil:Skjefstadkårstua Glomdalsmuseet.jpg|Skjefstadkårstua
Fil:Hovslykkjestua Glomdalsmuseet.jpg|Hovslykkjestua
Fil:Dammenbygningen Glomdalsmuseet.jpg|Dammenbygningen
Fil:Houmloftet Glomdalsmuseet.jpg|Houmloftet
Fil:Husmannsplassen Glomdalsmuseet.jpg|Husmannsplassen
Fil:Bergerlåven Glomdalsmuseet.jpg|Bergerøa
Fil:Østerhaugfjøset Glomdalsmuseet.jpg|Østerhaugfjøset
Fil:Nydelig gulmalt tømmerhus med svalgang på Glomdalsmuseet.JPG|Hus med svalgangar


## Bakgrunnsstoff

*
Bambusparula

**Bambusparula** (*Myiothlypis basilica*) er ein fugl i parulafamilien og er endemisk for Colombia med utbreiing avgrensa til eit lite område lengst nord i landet, Sierra Nevada de Santa Marta. Han er lett kjenneleg av det karakteristiske fargemønstret på hovudet og kan lett skiljast frå andre medlemmer av slekta *Myiothlypis*.

## Skildring

Bambusparula når ei kroppslengd på 14 centimeter. Venglengda er 6,3 til 6,6&nbsp;cm, lengst hos hofuglen. Vaksne bambusparulaer har ei tynn, kvit kronestripe på eit svart hovud og ei brei, kvit augestripe som strekkjer seg bak til nakken. Under auget har han ein halvsirkelforma kvit flekk, ein annan kvit flekk bak øyret; resten av hovudet er svart. Fuglane har ei olivenfarga overside med olivenbrun til mørkebrun vengedekkfjører, fjørdrakta har gul underside og ein kvit strupe.

Bambusparulaer er trudd å vere insektetarar. Dei lever i par eller i små grupper i utkanten av skog med tett underskog, krattskog eller sekundærskog, i høgder på 2100-3000 moh., mest vanleg over 2300 moh. Dei deltar òg i fleirartsflokkar under beiting.

På grunn av det litle og fragmenterte utbreiingsområdet, har IUCN klassifisert arten som truga (sårbar) sidan 2004. Den nøyaktige bestandstorleiken er ukjent, men estimert til 1000-2500 individ. Populasjonen er trudd å minke snøgt.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Santa-Marta-Waldsänger|Santa-Marta-Waldsänger]]» frå ,  den 11. juli 2015.*  
 

*  *[http://www.hbw.com/node/61558 Santa Marta Warbler (Myiothlypis basilica)]* In: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 11. juli 2015 
*BirdLife International (2015) Species factsheet: *[http://www.birdlife.org/datazone/species/factsheet/22721982 Basileuterus basilicus] *. Henta frå http://www.birdlife.org den 11. juli 2015

;Referansar

## Bakgrunnsstoff
Reull Vallis

**Reull Vallis** er ein elveliknande dal som går ned mot botnen av Hellasbassenget på Mars. Han er nær 1500 kilometer lang og har fleire sidedalar. Opphavet har han i høglandet Promethei Terra.

Sjølv dalen vart danna for mer enn 1,8 milliardar år sidan, medan strukturane på botnen truleg vart danna i ei nyare tid av isstraumar.

## Kjelder
* ''Reull Vallis: a river ran through it'' - ESA
William Cecil Slingsby

**William Cecil Slingsby** () var ein britisk fjellklatrar som spela ei viktig rolle for fjellklatringa i Noreg på 1800-talet, ofte kalla norsk tindesports far. Han er særleg kjend for å ha vore fyrstemann til topps på Store Skagastølstind.

Mellom 1872 og 1921 besøkte Slingsby Noreg 21 gongar, og gjennomførte fleire klatrebragdar. I den fyrste par tiåra stod han for ikring 50 fyrstebestigingar i norsk fjell. Sommaren 1876 kleiv han gjennom fem døgn til topps på fem «jomfruelege» tindar og horn i Jotunheimen, fleire av dei i fylgje med Emanuel Mohn og Knut Lykken. Slingsby-namnet er særleg knytt til Jotunheimen, med namn som Slingsbybreen og Slingsbytinen. Hans klatra også mykje i Sunnmørsalpane og i den nordnorske fjellheimen, samt i Alpane.

Slingsby gav i 1904 ut boka *Norway, the northern playground*, som i 1998 kom ut i norsk omsetjing, *Norge, den nordlige arena*, utvida med artiklar Slingsby fekk trykt i norske publikasjonar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:William Cecil Slingsby|William Cecil Slingsby]]» frå ,  den 11. juli 2015.*
Tollbua i Moss

**Tollbua** i Moss ligg ved kanalen i byen med front mot Jeløya på andre sida. Bygninga er i raud tegl som er pussa og måla og sto ferdig i 1859. Arkitektar var Heinrich Ernst Schirmer og kompanjongen Wilhelm von Hanno, som var i Moss på denne tida i samband med arbeidet på Moss kyrkje.

Bygninga vart freda i 2013.
 
Entra eig tollbua og i bygninga held Peppes Pizza til.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Vastveitloftet

**Vastveitloftet** er ein norsk kulturhistorisk bygning på friluftmuseet Skansen i Stockholm. Dette stabburet, som er Skansen sin eldste bygning, er òg det einaste huset til museet som opphavleg ikkje kjem frå Sverige. Fram til år 1900 stod Vastveitloftet på tunet til garden Vasstveit i Flatdal i Telemark. Vastveitloftet, som er delt i to etasjar, er bygd av lafta tømmer. Dei eldste delane er frå 1300-talet. Da Skansen sin grunnleggjar, Artur Hazelius, hausten 1874 oppheldt seg i Noreg, vitja han mellom anna Vasstveit. Huset vart kjøpt inn til Skansen i 1901 etter diskusjon mellom Hazelius og konservator ved Norsk Folkemuseum, Hans Aall. Stabburet vart frakta fyrst med hest gjennom Telemark, så med båt til Kristiania og vidare til Stockholm med tog.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Urban kultur

**Urban kultur** eller **bykultur** viser til oppførsel, levemåtar og kultur knytt til livet i byar frå ulike delar av verda og historia.

Med ei snever tyding av ordet «kultur» kan omgrepet femna om ulike kulturuttrykk som på ulike vis har oppstått i, går føre seg i eller på anna vis er knytte til byen. Større hendingar, som marknader, festivalar, høgtider og større offisielle seremoniar, har vore knytt til byar sidan oldtid og mellomalder. Store slott og sakralbygg kan vera sentrale og ved nokre høve tena som utgangspunkt for ein by.
Særskilde byggje- og landskapsformer har også oppstått i byar, frå tettbygde som slumområde, bygardar og skyskraparar til opne byrom som avenyar, plassar og offentlege parkar. I moderne tid oppstod nye stader for handel og kultur i byar, som kaféar, kjøpesenter, teater, museum og salongar for kunst og konversasjon. Byar har vore ein særskild inspirasjon for visse sjangrar som flaneri, flanørromanar, hardkokt krim, film noir og hip-hop.

## Sosiologiske teoriar om urban kultur
Byforsking til eit stykke inn på 1900-talet såg gjerne for seg at det fanst ei autentisk form for urban kultur. I *The City* (1921) skilde Max Weber mellom «oksidentale» (vestleg) og «orientale» (austleg) urbanisme. Dei fem trekka som kjenneteikna eit bysamfunn, meinte han, var eit vern rundt byen, ein marknad, eit eige rettssystem, eit samband av organiserte byborgarar og nok sjølvstyre for borgarane til å velja leiarane sine. Tilsvarande la Henri Pirenne fram to hovudtrekk han meinte var grunnleggjande for byutvikling i mellomalderen i *Medieval Cities* (1925): Eit borgarskap som fekk rikdom og politisk makt gjennom handel, og ei organisering av bybuarar som frigjorde byen frå føydal eller religiøs kontroll. Begge definisjonane bygde på europeisk byutvikling og ekskluderte andre typar bysamfunn; i Weber sitt tilfelle passa berre byar i Nord-Europa og Italia i eit visst tidsrom inn i modellen.

Chicagoskulen i sosiologi var grunnleggjande for utviklinga av urban sosiologi, og bygde på forsking i amerikanske byar tidleg på 1900-talet.
Ein representant som Robert Redfield meinte urban kultur nødvendigvis var upersonleg, heterogen og sekulær. I «The Folk Society» skilde han denne typen kultur frå mindre samfunn han kalla «folk community». Han hevda at urbanisering der folk flytta frå slike små samfunn til storsamfunn ville føra til kulturell oppbrot med aukande sosiale patologiar som alkoholisme, kriminalitet, einsemd og skilsmisse.

Gideon Sjoberg innførte eit vidare geografisk og historisk perspektiv for forståinga av urban kultur. I *The Preindustrial City, Past and Present* (1960) delte han verdas byar inn i før-industrielle og industrialiserte ut frå kva teknologi dei hadde. Til forskjell frå det oppstykka samfunnet skildra over, meinte han at nabolag i før-industrielle byar hadde sterke personlege band som bygde på familie, etnisitet og religiøst tilhøyre. Sjølv om forståinga av urban kultur med dette blei utvida, utgjorde ho ei grov generalisering der til dømes europeiske bystatar frå tidleg moderne tid ikkje passa inn.

## Kjelder

*«urban culture», *Encyclopædia Britannica*.
Eurosentrisme

**Eurosentrisme** viser til eit verdssyn der ein set Europa og europeisk eller vestleg historie og kultur i sentrum og bruker det som målestokk, rettesnor eller utgangspunkt for forståinga av resten av verda. Omgrepet er knytt til europeisk kolonisering sidan tidleg moderne tid, og har særleg dukka opp i diskusjonar rundt avkolonisering. 

Eit tidlegare omrep, «Europa-sentrisme», blei først innført tidleg på 1900-talet. Karl Haushofer brukte til dømes eit slikt omgrep på 1920-talet i *Geopolitik des pazifischen Ozeans* (1924). Ordet «eurosentrisme» blei utbreidd på 1980- og 1990-talet, særleg i kritikk mot haldninga, som i Samir Amin si bok *Eurosentrismen: kritikk av en ideologi* (1992).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eurocentrism|Eurocentrism]]» frå ,  den 12. juli 2015.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

;**Bibliografi**
*
*
*
*
*
*
*
* Samir Amin, *Accumulation on a World Scale*, Monthly Review Press, 1974.
* Samir Amin: *L’eurocentrisme, critique d’une idéologie.* Paris 1988, engl. *Eurocentrism*, Monthly Review Press 1989, ISBN 0-85345-786-7
* J.M. Blaut: *The Colonizer's Model of the World: Geographical Diffusionism and Eurocentric History.* Guilford Press 1993. ISBN 0-89862-348-0
* J.M. Blaut: *Eight Eurocentric Historians.* Guilford Press 2000. ISBN 1-57230-591-6
* Karl Haushofer, *Geopolitik des pazifischen Ozeans*, Berlin, Kurt Vowinckel Verlag, 1924.
* Vassilis Lambropoulos, *The rise of Eurocentrism: Anatomy of interpretation*, Princeton, NJ: Princeton Univ. Press, 1993
*Ella Shohat; Robert Stam, *Unthinking Eurocentrism: multiculturalism and the media*, Routledge 1994, ISBN 0-415-06325-6
*Jose Rabasa, *Inventing America: Spanish Historiography and the Formation of Eurocentrism* (Oklahoma Project for Discourse and Theory, Vol 2), University of Oklahoma Press 1994
*Ella Shohat and Robert Stam,  *Unthinking Eurocentrism: multiculturalism and the media*, Routledge 1994
Palmeolje

**Palmeolje** er ein type vegetabilsk olje vunne ut frå frukta til visse palmar, særleg afrikansk oljepalme  (*Elaeis guineensis*), men også *Elaeis oleifera* og *Attalea maripa*. Ho blir brukt som næringsmiddel, til reingjeringsprodukt og kosmetikk og kan også brukast til å laga biodiesel.

Palmeolje og kokosolje er av dei få vegetabilske oljene som inneheld ein relativt stor del metta feitt, særleg palmitinsyre. Eit anna viktig stoff i palmeolje er oljesyre. 

Olja er naturleg raudleg av farge fordi ho inneheld store mengder betakaroten, eit fargestoff som blir omdanna til A-vitamin i kroppen. Handsaming av olja, som raffinering og bleiking, kan fjerna lukt og farge frå produktet.

## Produksjon
Palmeolje er ei av dei mest produserte vegetabilske oljene i verda. Indonesia og Malaysia er dei største produsentlanda. Stadig fleire land har sats på produksjon av palmeolje både til ernæring og for biodrivstoff. Paradoksalt nok har auka fokusering på biodrivstoff som eit miljøvennleg alternativ til petroleumsprodukt ført til avskoging av regnskog og drenering av torvmyrer. 

## Galleri

Oil palm fruit.jpg|Frukta til oljepalme (*Elaeis guineensis*).
Liberia_oil_palm.jpg|Hausta oljepalmefrukt i Liberia
Liberia, Africa - panoramio (324) (cropped).jpg|Oljepressing i Liberia


## Sjå òg
*Moambe

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Palmeolje|Palmeolje]]» frå , og «[[:en:Palm oil|Palm oil]]» frå  den 12. juli 2015.*  

## Bakgrunnsstoff
* Forbrukerportalen: Palmeolje. Usunn for kropp og klode, publisert 29.05.2008 (arkivert nettside)
* Regnskogfondet Fakta om palmeolje: Regnskog i handlevogna , publisert 29.03.2011
* Palmeoljeguiden: Oversikt over palmeoljeinnhold i ulike matvarer , publisert 08.12.2011
Saltoro Kangri

**Saltoro Kangri** er med sine 7&nbsp;742 meter over havet den høgste fjelltoppen i Saltorofjella i Karakoram. Fjellet ligg i regionen Kashmir, på sørsida av Siachenbreen. Då Saltoro Kangri ligg langt frå folk og i eit konfliktområde mellom India og Pakistan, vert fjellet sjelden klatra. Saltoro Kangri II er ein 7&nbsp;705 meter høg tvillingtopp til Saltoro Kangri, 880 m nord for denne. Skardhøgda er 225 m.

Eit britisk klatrelag tok seg opp til vel 7&nbsp;450 meter i 1935. Toppen av Saltoro Kangri vart nådd fyrste gongen 24. juli 1962 av japanarane A. Saito, Y. Takamura og pakistanaren R.A. Bashir. Dei kleiv opp langs søraustegga. Sidan er toppen kliven ein einaste gong; i 1981.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Saltoro Kangri|Saltoro Kangri]]» frå ,  den 12. juli 2015.*
Chomolhari

**Chomolhari** er eit 7&nbsp;314 meter høgt fjell i det søraustlege Himalaya. Det ligg 112 km austnordaust om Kantjendjunga, på grensa mellom Bhutan og Kina. Fjellet er heilagt for tibetanske buddhistar, som årleg tek pilgrimsferder frå Phari Dzong til den heilage sjøen Chomo Lharang, cirka 5&nbsp;100 moh. på nordsida av Chomolhari. Nordsida av fjellet reiser seg over 2&nbsp;700 meter over det karrige slettelandet.

Briten Freddie Chapman og sherpaen Pasang Dawa Lama kleiv til topps på Chomolhari i mai 1937.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jomolhari|Jomolhari]]» frå ,  den 12. juli 2015.*
Noijinkangsang

**Noijinkangsang** (kinesisk: 宁金抗沙峰), også Norin Kang, er den høgste fjelltoppen i fjellkjeda Lhagoi Kangri i Den autonome regionen Tibet i Kina. Fjellet reiser seg mellom elva Yarlung Tsangpo i nord, fjellsjøen Yamdrok i aust og Himalaya-fjella i sør.

Noijinkangsang vart klatra fyrste gongen av eit kinesisk klatrelag. Dei tok seg opp sørveggen og over sørvestegga den 28. april 1986.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Noijin Kangsang|Noijin Kangsang]]» frå ,  den 12. juli 2015.*
Drake i geometrien

Ein **drake** er innan geometri ein type firkant med to par tilståande like lange kantar som er symmetriske. Dette gjer at han liknar leiketøyet drake. Draka skil seg frå eit parallellogram, der dei parallelle kantane er like lange.
Peanøtt

**Peanøtt** eller **jordnøtt** (*Arachis hypogaea*) er ein art i erteblomfamilien og frøa til arten, som også er kjende som jordnøtter.
Namnet «peanøtt» kjem frå engelsk *peanut* ('ertenøtt') og førsteleddet blir uttalt /pi/ eller /pia/ på norsk.

Peanøtta stammar frå Sør-Amerika, men blir i dag dyrka overalt i tropane. Planten er ca. 50 cm høg og har raudgule, sterile blomar i dei øvre bladhjørnene. I dei nedre bladhjørnene sit kleistogame blomar (blomar som set frø utan at dei har opna seg) på skaft. Etter blomstringa forlengar skafta seg seg, bøyer seg nedover og presser den unge frukta, ein tofrøa belg, ned i jorda, der han mognar. Storleiken på belgen varierer, det vanlegaste er ei lengd på 3–4 cm.

Peanøtter er eit viktig produkt som kan etast eller seljast rå, rista eller salta. Store mengder blir mole til jordnøttmjøl som kan brukast til dyrefôr, ofte blanda med anna fôrmjøl. Frøa kan også pressast til jordnøttolje (arachisolje), som blir brukt i hushaldningar og i industrien.

## Galleri

Peanut 9417.jpg|Peanøtter på planten.
Peanuts (Arachis hypogaea) - in shell, shell cracked open, shelled, peeled.jpg|Hausta peanøtter i skalet og skrella.
Concada.jpg|Peanøttkuler (konkada) frå Vest-Afrika.
Peanut Chikki.JPG|Peanut-chikki frå India.
Ouzbékistan-Arachides sucrées (1).jpg|Sukra peanøtter frå Usbekistan.
PeanutButter.jpg|Peanøttsmør
Kuli-kuli 1.png|Vestafrikansk kuli-kuli laga av peanøtter.
Sambal goreng teri kacang.JPG|Indonesisk *sambal goreng teri kacang* med peanøtter.


## Sjå òg
* Peanøttsuppe

## Kjelder

*
*«Peanøtt» (25. mars 2014). *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 12. juli 2015.

## Bakgrunnsstoff

*
Jordnøttolje

**Jordnøttolje, arachisolje** eller **peanøttolje** er ei vegetabilsk olje laga av peanøtter (jordnøtter). Olja er lysegul og nesten luktfri. Ho kan ha ein mild smak, men olje laga av rista peanøtter har ein tydeleg peanøttsmak. Ho blir brukt som matolje på om lag same måte som olivenolje i hushaldningar og i næringsmiddelindustrien. Jordnøttolje er særs stabil og ikkje-tørrande. Over 50 % av feittsyreinnhaldet er oljesyre, 20–30 % er linolsyre. Olja inneheld også små mengder linolensyre og mindre mengder palmitin-, stearin- og arachidinsyre.

## Kjelder

*«Jordnøttolje» (14. februar 2009). *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 12. juli 2015.
Einsemd

**Einsemd** hjå eit menneske er ei djupgripande vond kjensle av å sakne varig kontakt med andre menneske. Einsemd er såleis ikkje det same som å vere åleine, ettersom ein kan trivst med å vere åleine, og difor ikkje kjenner seg einsam. Det er berre når ein ynskjer kontakt utan å vere i stand til å etablere slik kontakt, eller ikkje kan få etablert kontakt av ein tilfredsstillande sosial kvalitet, at det er snakk om einsemd. Så sjølv med eit stort kontaktnett vil ein kunne kjenne seg einsam, dersom det ikkje finst menneske som ein kan skipe nære sosiale relasjonar til. Ein har kan hende berre mange kjente, men ingen vener.

Det er ofte som ein konsekvens av livet i byar at kjensla av einsemd kan verte eit problem for mange. Men kjensla av einsemd kan òg vere knytt til aldersgrupper. Gamle menneske vil lett kunne kjenne seg lammande einsame og nedtrykte etter kvart som ektefelle, vener og kjentfolk fell frå. Og unge menneske har gjerne ein trong til medmenneskeleg kontakt som gjerne kan gjeve sterk einsemdkjensle dersom dette ikkje vert tilfredsstilt.
Sitrusslekta

**Sitrusslekta** (*Citrus*) er ei planteslekt i rutefamilien som særleg er kjend for sine mange sitrusfrukter. Medan ho stammar frå tropisk Asia, blir plantar frå slekta no dyrka i ei rekkje varme land. 

Slekta omfattar buskar og mindre tre. Blada er oftast heile, lêraktige, skinande grøne og sit på ein ofte vinga bladstilk. Blomane er kvite eller raudlege, velluktande og har mange pollenberarar som sit i grupper. Frukta er eit saftig bær med tjukt skal, mange rom («båter») og ofte mange frø. Plantane har mange oljekjertlar i blad, bark og fruktskal. 

Dyrkinga av sitrusartar er mange tusen år gammal, og det har derfor vore svært vanskeleg å utreia avstamninga for dei dyrka formene.

## Artar

Sitrusslekta har ei rekkje medlemmer, mange av dei hybridar mellom ulike typar. Nokre av det ein reknar som ublanda artar er:

* *[[Citrus crenatifolia]]*, frå Sri Lanka
* *[[Citrus mangshanensis]]*, frå Hunan i Kina
* *Citrus maxima* – pomelo, frå Malayarkipelet
* *[[Citrus medica]]* – sukatsitron, frå Sør-Asia
* *[[Citrus reticulata]]* – mandarin, frå Kina
* *[[Citrus trifoliata]]*, frå Korea og tilstøytande område i Kina (ofte skild ut som *Poncirus*)
* «Australian limes» frå Australia og Ny-Guinea
** *[[Citrus australasica]]* 
** *[[Citrus australis]]* 
** *[[Citrus glauca]]* 
** *[[Citrus garrawayae]] * 
** *[[Citrus gracilis]]* 
** *[[Citrus inodora]]* 
** *[[Citrus warburgiana]] *
** *[[Citrus wintersii]] * 
** *[[Clymenia sp.]]*
* *[[Citrus japonica]]*, kumquat, frå Aust-Asia (av og til skild ut til 4–5 *Fortunella*-artar)
* Papedas
** *[[Citrus halimii]]*  frå Thailand og Malayahalvøya
** *[[Citrus indica]]* frå Sør-Asia
** *[[Citrus macroptera]]* frå Indokina og Melanesia
** *[[Citrus latipes]]* frå Assam, Meghalaya, Burma

## Kjelder

*«Citrus» (14. februar 2009). *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 13. juli 2015.


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sitrusslekta|Sitrusslekta]]» frå ,  den 23. juli 2015.*
Eusébio

**Eusébio da Silva Ferreira** () var ein portugisisk fotballspelar, fødd i dåverande Lourenço Marques i den portugisiske kolonien Mosambik. Han vann Europacupen i fotball med Benfica i 1962, og fekk bronsemedalje med Portugal under VM i fotball 1966. I 1965 vart Eusébio, som var ein særleg dyktig senterløpar, kåra til årets fotballspelar i Europa.

## Karriere
### Klubbspel
Eusébio spelte for Lisboa-klubben Benfica frå 1960 til 1975. Gjennom femten sesongar sikra hans seg og klubben 11 triumfar i den portugiske serien og fem nasjonale cupgull. Han skåra to av måla då Benfica vann 5-3 over Real Madrid i finalen i Europacupen 1962 i Amsterdam. Både i 1963, 1965 og 1968 nådde Benfica finalen i Europacupen, men måtte sjå seg slått av høvesvis AC Milan, Inter og Manchester United.

### Landslagspel
Eusébio debuterte på det portugisiske landslaget i oktober 1961. Hausten 1965 kvalifiserte Portugal seg til sitt fyrste fotball-VM. Under VM i fotball 1966 i England spelte laget seg fram til semifinale mot vertsnasjonen, etter ein historisk kvartfinale mot Nord-Korea. Nordkoreanarane gjekk opp i leiing 3-0, før Eusébio skåra fire mål og gav Portugal sigeren 5-3. I semifinalen vart det tap 1-2 for England, men i bronsefinalen mot Sovjetunionen vart siger med 2-1. Eusébio vart toppskårar i meisterskapen med ni mål. Han spelte sin 64. og siste landskamp i 1973, bokført med 41 landslagsmål.  

### Merittar
*VM-bronse i 1966 med Portugal
*Vinnar av Europacupen med Benfica i 1962
*Portugisisk serimeister med Benfica: 1961, 1963, 1964, 1965, 1967, 1968, 1969, 1971, 1972, 1973, 1975
*Portugisisk cupmeister med Benfica: 1962, 1964, 1969, 1970, 1972

Eusébio døydde i Lisboa.