open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Statistisk signifikans

**Statistisk signifikans** er eit vitskapleg omgrep som vert nytta for å vurdera om samanhengane, forskjellane eller endringane som ein har funne i ei statistisk undersøking er reelle. Eit resultat av ein statistisk analyse vert kalla statistisk signifikant dersom det er lite sannsynleg at resultatet har oppstått tilfeldig. Omgrepet *signifikans* i statistisk samanheng tyder ikkje naudsynt at noko er viktig, slik det ofte kan i andre samanhengar. Signifikans i denne samanheng viser berre til at noko sannsynlegvis ikkje er tilfeldig.

**Signifikansnivå** er eit uttrykk som ofte vert nytta for å seia kvar statistisk signifikant eit resultat må vera for å vera akseptabelt. Statistisk signifikans kan blant anna målast som p-verdi, eller uttrykkjast ved konfidensintervall. Statistisk signifikans er eit sentralt omgrep innan hypotesetesting, metodar som ofte vert nytta når ein skal utføra ein statistisk analyse til å taka avgjerder.

Ved måling av statistisk signifikans må ein taka stilling til nullhypotesen.

## Skildring
Ein statistisk analyse tek føre seg eit datamateriale, og søkjer å  finna ulike tendensar og fenomen ut ifrå korso data varierer mellom ymse måtar å gruppera dei på. Noko variasjon i datamateriale vil det alltid vera av reint høve. Ved utrekningar av statistisk signifikans kan ein finna ut *kvar sannsynleg* det er at observerte variasjonar er eit utslag av tilfeldig variasjon. I slike tilfelle er omgrepet statistisk signifikans knytt til matematisk definerte mål på signifikans, til dømes p-verdi eller konfidensintervall. Utrekningar av signifikans er viktig for å kvalitetssikra ein statistisk analyse, og kan delvis vera til hjelp ved planlegging av datainnsamling. Resultata av ein statistisk analyse vil alltid vera noko usikre, men ved utrekning av statistisk signifikans kan avdekkja kvar sikre eller usikre resultata er.

## Kvantifisering
Statistisk signifikans vert ofte målt som p-verdi. P-verdien for eit resultat av ein analyse er sannsynet for at eit tilfeldig resultat får ein minst like ekstrem verdi. Ein låg p-verdi vil seia at det er lite sannsyn for at resultatet har oppstått tilfeldig; og svarer dimed til ein høg signifikans. Derimot, ein høg p-verdi svarer til låg signifikans.

## Ulempler
Ei påvising av statistisk signifikans i ein vitskapleg studie tyder ikkje naudsynt at ein kan konludera med å ha påvist en kausalitet, altså ein årsakssamanheng.

Det er viktig å vera klar over at signifikansnivå indikerer om eit resultat er statistisk signifikant, men at dette nivået ikkje gjev ei objektiv grense om det er rett eller kan falsifiserast. Mangel på objektive kriterium gjer at mange forskarar meiner omgrepa er problematiske.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Statistisk signifikans|Statistisk signifikans]]» frå ,  den 7. oktober 2023.*
Wirtschaftswunder

**Wirtschaftswunder** (tysk for «økonomisk under») er ei nemning brukt om to økonomiske oppsving i Tyskland, og om tilsvarande prosessar i Austerrike og Japan etter andre verdskrigen.

«Det fyrste tyske Wirtschaftswunder» var mellom 1890 og 1914. «Det andre tyske Wirtschaftswunder» viser til den raske gjenoppbygginga og det vedvarande økonomiske oppsvinget i Vest-Tyskland etter valutareforma i juni 1948, der den inflasjonsramma riksmarken blei bytt ut med Deutsche Mark. Arkitektane bak det vesttyske Wirtschaftswunder var Konrad Adenauer og finansministeren hans Ludwig Erhard.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Wirtschaftswunder|Wirtschaftswunder]]» frå ,  den 8. oktober 2023.*  

## Balgrunnsstoff

* «German Economic Miracle», artikkel frå The Library of Economics and Liberty (engelsk)
* Nettstad for Wirtschaftswundermuseum (tysk)
Utsira Radio

**Utsira Radio** var ein kystradiostasjon som var i drift på øya Utsira i Rogaland i tidsromet 1919-1940.

Det kom telegraflinje i sjøkabel til Utsira i 1869. Bakgrunn for det var øya si betydning under sildefiskeria. Denne lina, som seinare og vart brukt til telefon, var utsett og i lange perioder ute av drift. Då Marinen, frå 1912 tok til å bygge kystradiostasjonar, vart Utsira ein aktuell stad.

Det vart bevilga midlar til stasjonen i 1914. Same året vart og plassering bestemt. Under 1. verdskrigen vart det vanskeleg å få tak i ytstyr. Arbeidet med stasjonen kom i gang att i november 1918, og etter nokre månader med prøvedrift, starta ordinær drift 7. juni 1919. Stasjonen dekte Nordsjøbassenget og den delen av kysten som  låg i skugge for sendaren på Rundemanen. A/S Norsk Marconicompani leverte sendaren, ein 35 kW gnistsendar.

Etter kvart som radiokringkasting vart vanleg, fekk mange lyttarar problem med støy frå dei store gnistsendarane. Dette, og at det etter kvar kom fleire kystradiostasjoar, gjorde at det vart på tale å legge ned Utsira Radio. Men stasjonen vart førd vidare og noko utbygd og modernisert, tidelg på 1930-talet.

Sendaren på Utsira Radio vart øydelagd av tyske representantar 10.april 1940. Stasjonen vart nytta av tyskerar utover i krigen. I november1944 og januar 1945 vart stasjonen bomba av engelske fly. Stasjonen brann. Han vart ikkje oppattbygd etter krigen.
Utsira radio leia fleire redningoperasjonar til sjøss. Dei kjendaste var då dampskipa «Trym» og «Karmt» kom i havsnaud i Nordsjøen i januar 1937.

## Kjelder
*
Salzkotten

**Salzkotten** er ein by og ein kommune i forbundslandet Nordrhein-Westfalen i Tyskland, 6-8km sørvest for Paderborn. Kommunen omfattar 109,8 km² og hyser 25&nbsp;000 ibuarar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Salzkotten|Salzkotten]]» frå ,  den 9. oktober 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Büren i Nordrhein-Westfalen

**Büren** er ein by og ein kommune i forbundslandet Nordrhein-Westfalen i Tyskland, 20 km sørvest for Paderborn. Kommunen omfattar 171 km² og hyser kringom 21&nbsp;500 ibuarar.

Den internasjonale flyplassen Flughafen Paderborn/Lippstadt ligg i kommunen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Büren (Westfalen)|Büren (Westfalen)]]» frå ,  den 9. oktober 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Lichtenau i Nordrhein-Westfalen

**Lichtenau** er ein by og ein kommune i forbundslandet Nordrhein-Westfalen i Tyskland, drygt 10 km søraust for Paderborn. Kommunen omfattar 192,6 km² og hyser kringom 11&nbsp;000 ibuarar.

Byen ligg 300 meter over havet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Lichtenau (Westfalen)|Lichtenau (Westfalen)]]» frå ,  den 9. oktober 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Arda

**Arda** kan visa til:

* Arda, elv i Bulgaria
* Arda, elv i Italia
* Arda, elv i Portugal
* Arda, namnet på jorda i Tolkien-verda
Venio Losert

**Venio Losert** () er ein kroatisk tidlegare handballspelar frå Zavidovići. Han vart olympisk meister med Kroatia sitt landslag både under sommarleikane 1996 i Atlanta og 2004 i Athen. Han var målvakt.

## Karriere
### Landslagsspel
19 år gammal var Losert med då Kroatia i 1995 nådde finalen i verdsmeisterskapen på Island. Året etter sigra han og laget i handballturneringa ved dei olympiske leikane i Atlanta. Åtte år seinare vann han eit nytt OL-gull i Athen, Sidan var Losert med på å ta VM-sølv i 2005 og 2009, og OL-bronse i 2012. I tida frå 1995 til 2014 deltok han i 221 landskampar.

### Klubbspel
Losert spelte på RK Zagreb då laget vann den kroatiske seriemeisterskapen og cupmeisterskapen åra frå 1994 til 1999. Perioden 1995-99 tok laget seg fire gongar til finalen i meisterligaen, alle enda med tap. Frå 1999 til 2009 var han aktiv i den spanske handballserien, fordelt på seks ulike lag. Lengst tid hadde han i Granollers, 2001-04, og i FC Barcelona, 2006-09. Størst suksess fekk han med Portland San Antonio der han vart seriemeister i 2005, og i Barcelona der han vann kongepokalen i 2007 og 2009. Frå desember 2009 gjorde Losert etter tur teneste i franske Créteil, spanske Ademar León og danske Kolding IF. I november 2012 flytta han til polske KS Kielce. Med Kielce vann han den polske serien og cupen i såvel 2013 som i 2014.

### Merittar
*Handball-VM 1995 for menn: Sølvmedalje, tap mot Frankrike
*Handball-EM 1996 for menn: Nr 5
*Sommar-OL 1996: Gullmedalje, siger mot Sverige
*Handball-VM 2001 for menn: Nr 9
*Handball-EM 1998 for menn: Nr 8
*Handball-VM 1999 for menn: Nr 10
*Handball-EM 2000 for menn: Nr 6
*Handball-VM 2001 for menn: Nr 9
*Sommar-OL 2004: Gullmedalje, siger mot Tyskland
*Handball-VM 2005 for menn: Sølvmedalje, tap mot Spania 
*Handball-EM 2006 for menn: Nr 4
*Handball-VM 2007 for menn: Nr 5
*Sommar-OL 2008: Nr 4
*Handball-VM 2009 for menn: Sølvmedalje, tap mot Frankrike
*Handball-EM 2012 for menn: Bronsemedalje
*Sommar-OL 2012: Bronsemedalje
*Handball-EM 2014 for menn: Nr 4
*Kroatisk seriemeister: 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999 for RK Zagreb
*Kroatisk cupmeister: 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999 for RK Zagreb
*Spansk seriemeister: 2005 for Portland San Antonio
*Spansk cupmeister: 2007 for FC Barcelona
*Polsk seriemeister: 2013 og 2014 for KS Kielce
*Polsk cupmeister: 2013 og 2014 for KS Kielce
*Finalist i EHF-meisterligaen: 1995 (tap mot Bidasoa), 1997, 1998, 1999 (tap mot Barcelona)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Venio Losert|Venio Losert]]» frå ,  den 10. oktober 2023.*  
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Venio Losert|Venio Losert]]» frå ,  den 10. oktober 2023.*
Hans Severin Fürst

**Hans Severin Fürst** () var ein norsk jurist og politikar, fødd i Høland i Akershus. Han var ordførar 1902-07 i Drammen og stortingsmann 1910-12 for Høgre.

Fürst var sorenskrivar og fut i Nedre Romerike, deretter sorenskrivar i Romsdal. Sidan arbeidde han som statsadvokat i Buskerud lagsokn frå 1890, lagmann i Borgarting og Agder 1898—1901 og byfut i Drammen frå 1907 til 1913. Jamsides var han direktør (styreleiar) i Drammens sparebank 1907—12.

Fürst var ordførar i Drammen i to periodar:1902—07. Valbolken 1910 til 1912 representerte han valkrinsen Strømsø og Tangen på Stortinget; medlem i Tollkomiteen, nestformann i Næringskomite nr. 2 og i 1910 i Vassdragskomiteen. Utanom Stortinget var han i 1912 formannn i ein departemental komite om den militære rettspleia.

## Kjelder

*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914.
Beckum

**Beckum** er ein by og ein kommune nord i forbundslandet Nordrhein-Westfalen i Tyskland, ei 35 km søraust for Münster. Kommunen omfattar 111,5 km² og hyser over 37&nbsp;000 ibuarar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Beckum|Beckum]]» frå ,  den 10. oktober 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Else Lasker-Schüler

**Else Lasker-Schüler** () var ein tysk forfattar av jødisk opphav. Ho var knytt til ekspresjonismen.

## Liv og virke

### Bakgrunn
Else Schüler blei fødd i Elberfeld, som seinare er blitt ein bydel i Wuppertal, og voks opp i Briller Viertel i Elberfeld. Ho var den yngste av dei seks barna til Jeanette Schüler, fødd Kissing (1838–1890). Mora var ein viktig figur i diktinga hennar. Faren var Aaron Schüler (1825–1897), ein jødisk privatbankier. Han blei seinare forbilde for hovudfiguren i romanen *Die Wupper.* 

Else gjekk for å vera eit vedunderbarn, sidan ho kunne lesa og skriva allereie i fireårsalderen. Frå 1880 gjekk ho på Lyceum West an der Aue. Seinare fekk ho privatundervisning heime.

Då ho var 13 år gammal, døydde yndlingsbroren hennar Paul.

På grunn av den jødiske bakgrunnen sin måtte ho dra i utlegd til Sveits i 1933, og seinare til Jerusalem i 1937. Ho blei fråteken det tyske statsborgarskapet sitt i 1938.   Dei siste åra levde ho i fattigdom, og kunne ikkje utøva det litterære virket sitt fritt, sidan tysk blei uglesett i Israel.

### Forfattarskap
Else Lasker-Schüler var ein av forløparane til den litterære ekspresjonismen, og høyrde til krinsen kring Franz Marc, Georg Trakl, Theodor Däubler, Gottfried Benn, Franz Werfel, Karl Kraus og René Schickele.

Dikta hennar er sprungne ut av rein kjensle og fantasi, og sameinar eksotisk sanselegheit og visjonære draumar med ein djup jødisk-mystisk religiøsitet (*Hebräische Balladen*, 1913; *Gesammelte Gedichte*, 1917; *Mein blaues Klavier*, 1943).

Dramaet *Die Wupper* (1909) har naturalistisk-realistiske og fantastisk-groteske trekk. Lasker-Schüler skreiv også essay og forteljingar (til dømes *Arthur Anonymus*, 1932). *Werke: Lyrik, Prosa, Dramatisches* blei gitt ut i 1991, *Sämtliche Gedichte* i 1977. 

I 1990 kom det ut ei samling dikt i norsk gjendikting ved Åse-Marie Nesse, *Mitt blå klaver* (Oslo 1990, Dreyer).

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Else Lasker-Schüler|Else Lasker-Schüler]]» frå ,  den 10. oktober 2023.*
Folkeavrøystinga om katalansk sjølvstende 2017

**Folkeavrøystinga om katalansk sjølvstende 2017** var ei avrøysting som blei delvis gjennomført 1. oktober 2017 i den spanske autonome provinsen Catalonia. Ifølgje den katalanske regjeringa deltok 2,26 millionar personar i avrøystinga, som enda med at 92 % (2,02 millionar) røysta for sjølvstende frå Spania. Røysteprosenten var 42,58 %. Spørsmålet på røystesetelen lydde: «Ønskjer du at Catalonia blir ein sjølvstendig stat i form av ein republikk?»

## Forløp
Avrøystinga blei skriven ut 9. juni av den katalanske presidenten Carles Puigdemont. Den spanske regjeringa hevda same dag at dei ville forhindre avrøystinga. Den 7. september fastslo spansk høgsterett at avrøystinga var grunnlovsstridig. Dagen før avrøystinga hadde Guardia Civil (sivilgarden) ifølgje eiga utsegn stengt annankvart røystelokale.

Den spanske regjeringa og den spanske høgsterett meinte avrøystinga var ulovleg, og ifølgje statsminister Mariano Rajoy hadde det ikkje vore ei folkeavrøysting, men eit angrep på rettsstaten. Den katalanske presidenten hevda derimot at Catalonia no hadde rett til sjølvstende. Ifølgje den spanske regjeringa var avrøystinga grunnlovsstridig. Den spanske regjeringa kan ifølgje artikkel 155 i grunnlova tvinge den katalanske regjeringa til å avlyse avrøystingar.

### Valdagen
På valdagen beslagla Guardia Civil røystesetlar og røysteboksar frå røystelokale i Barcelona. Opprørspoliti skaut med gummikuler og fjerna folk frå røystelokala ved bruk av makt, for å forhindre dei i å delta i avrøystinga. I heile Catalonia var det kommandert ut tusenvis av politifolk frå Guardia Civil og Mossos d'Esquadra, som skulle hindre at avrøystinga skulle finne stad. I desse uroene kom 33 politibetjentar og 844 sivile til skade. FC Barcelona måtte også spele utan tilskodarar.

## Rettsoppgjer og protestar i 2019

I oktober 2019 blei leiarane for sjølvstendeaksjonen dømde til lange fengselsstraffer av Spanias høgsterett. Oriol Junqueras blei dømd til 13 år i fengsel for oppvigling og misbruk av offentlege middel. Raül Romeva, Dolors Bassa, Jordi Turull, Carme Forcadell, Joaquim Forn and Josep Rull fekk 10 til 12 års fengsel. Den internasjonale arrestordren mot Carles Puigdemont blei samstundes fornya. Det braut ut omfattande protestar i Barcelona etter at dei lange straffene blei kjende. Demonstrasjonane førte blant anna til at flyplassen blei stengd og over 100 flyavgangar innstilte. Fleire hovudvegar og jarnbanelinjer blei også blokkerte. Demonstrasjonane pågjekk i fleire dagar. Demonstrasjonane heldt fram til den 18. oktober og mange tusen gåande fylte motorvegane inn mot Barcelona. Hamnearbeidarane og tilsette ved Seat-fabrikken la ned arbeidet, mange butikkar heldt stengde og vanleg arbeid i Barcelona stansa opp på grunn av demonstrasjonane. Det var venta at 1 til 2 millionar ville delta i demonstrasjonar i Barcelona 18. oktober. Politiet melde at over ein halv million deltok i demonstrasjonane 18. oktober.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Folkeavstemningen om Catalonias selvstendighet 2017|Folkeavstemningen om Catalonias selvstendighet 2017]]» frå ,  den 10. oktober 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
Pantomime

**Pantomime** (av gresk παντόμιμος, den som hermar, etterliknar; latin *pantomimus*;) er eit teateromgrep som kan visa til miming, det å uttrykka seg berre ved hjelp av kroppsrørsler, gestar og ansiktsuttrykk, eller til ulike teatersjangar. Fleire av desse sjangrane utvikla seg frå den italienske commedia dell'arte.

I britisk tradisjon er  eller berre  ein eigen teatersjanger som har utvikla seg frå tidleg 1700-tal til komiske musikkteaterstykke, som blir spelt i nokså faste rammar, der mange av dei same rollene går igjen. 

## Historie

Europeisk komisk pantomime oppstod i Frankrike kring 1700. Denne forma var avleidd frå italiensk commedia dell'arte. Mange av rollefigurane og mykje av innhaldet blei overført, men rollefigurane Harlekin og Columbine var forfremja frå tenarar til eit elskande par, og handlinga i stykka dreidde seg om korleis dei skulle få kvarandre.

Sjangeren oppstod på marknadsteater i Paris. Utøvarar ved desse teatera nytta også akrobatikk og linedans for å underhalda, og stykka dei spelte i fekk preg av fysisk spel. Fransk teaterlovgjeving bidrog også til vektlegginga på det fysiske, ettersom lovane av og til kravde stumme framsyningar. Pantomimeteatera nytta då musikk, ekspressivt kroppsspråk og tekstplakatar for å koma rundt forbodet mot tale.

I 1714 kom denne pantomimesjangeren til England, der han mellom anna under John Rich utvikla eit fokus på forvandlingar, forfølgingar og spesialeffektar. Den moderne britiske pantomimesjangeren er ein etterkommar av denne teaterforma. Dei engelske elementa fekk så innpass i dei parisiske pantomimane på første halvdelen av 1700-talet, og som resultat oppstod ein felleseuropeisk pantomimesjanger som blei spreidd i heile verdsdelen.

I Noreg blei denne typen pantomime mellom anna framført i Trondheim i 1751, under leiing av tyskaren Ferdinand Hallasch. I dag blri det framleis vist ein avart av denne typen pantomime, i forkorta versjon og med ballett, ved Pantomimeteatret i Tivoli i København kvar sommar.

## Britisk pantomime

Britisk pantomime, ofte kjent som *Christmas panto*, er ein eigen teatersjanger med bakgrunn i den italienske teaterforma commedia dell'arte. Harlekin-figuren (italiensk Arlecchino) frå commedia dell'arte var ein viktig skikkelse i dei tidlegare pantoforestillingene, som hovudperson i ein populær forfølgingskomedie (harlequinade), som del av framsyninga. Sidan viktoriatida har Christmas panto utvikla seg til familieframsyningar som oftast blir spelte ved juletider, dels med menn i kvinneroller og kvinner i mannsroller, og gjerne med ein kjendis i ei av rollene og med publikumsdeltaking i form av faste tilrop som «Han er rett bak deg», «Nei, det er han ei» og «Jo, det er han!» Skodespelarane har overdådige kostyme og repertoaret er gjerne basert på kjente eventyr og soger, med meir eller mindre improviserte endringar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Pantomime|Pantomime]]» frå ,  den 10. oktober 2023.*
Petar Metličić

**Petar Metličić** () er ein kroatisk tidlegare handballspelar frå Split. Han vart verdsmeister 2003 og olympisk meister 2004 med Kroatia sitt landslag. Åra 2006, 2008 og 2009 var han med å sikre Ciudad Real sigeren i EHF-meisterligaen, tidlegare vann han i 2000 EHF-cupen for RK Metković. Metličić vart cupmeister i fire land og seriemeister i to. Han var rykkromspelar.

## Karriere
### Landslagsspel
Metličić var ein sentral spelar i det kroatiske mannskapet som frå 2003 hevda seg i verdstoppen i internasjonal handball. Han var både ein framifrå skyttar og ein sterk forsvarsspelar. Både under VM 2003 og OL 2004 møtte laget Tyskland til finalekamp, og i begge kampane drog Kroatia av med den største pokalen. Sidan var han med å ta Kroatia til finalen i såvel VM 2005, som i EM 2008 og VM 2009. I desse oppgjera måtte Metličić nøye seg med sølv. Åra 2001–2009 deltok han i 175 landskampar og skåra 471 mål. Han var kaptein frå 2006 til 2009.

### Klubbspel
Metličić byrja spele på RK Metković i 1998, eit lag han vann EHF-cupen 2000 med. Frå 2002 gjorde han i tre sesongar teneste i spanske Ademar León, der han i 2005 var med på å gå til topps i cupvinnarcupen. Der etter spelte han på det sigerrike Ciudad Real-laget som lukkast triumfere i meisterligaen i 2006, 2008 og 2009. Sommaren 2010 flytta Metličić til RK Celje. Han la opp etter å ha spelt for Montpellier AHB i 2012/13-sesongen. I begge desse landa, Slovenia og Frankrike, lukkast han verte nasjonal cupmeister.

### Merittar
*Handball-VM 2001 for menn: Nr 9
*Handball-EM 2002 for menn: Nr 16
*Handball-VM 2003 for menn: Gullmedalje, siger over Tyskland
*Handball-EM 2004 for menn: Nr 4
*Sommar-OL 2004: Gullmedalje, siger mot Tyskland
*Handball-VM 2005 for menn: Sølvmedalje, tap mot Spania 
*Handball-EM 2006 for menn: Nr 4
*Handball-VM 2007 for menn: Nr 5
*Handball-EM 2008 for menn: Sølvmedalje, tap mot Danmark
*Sommar-OL 2008: Nr 4
*Handball-VM 2009 for menn: Sølvmedalje, tap mot Frankrike
*Vinnar av EHF-meisterligaen: 2006, 2008, 2009 for Ciudad Real
*Vinnar av EHF-cupen: 2000 for RK Metković
*Vinnar av EHF-cupvinnarcupen: 2005 for Ademar León
*Kroatisk seriemeister: 1999, 2000, 2001 for RK Metković
*Kroatisk cupmeister: 2001, 2002 for RK Metković
*Spansk seriemeister: 2007, 2008, 2009, 2010 for Ciudad Real
*Spansk cupmeister: 2008 for Ciudad Real
*Slovensk cupmeister: 2012 for RK Celje
*Fransk cupmeister: 2013 for Montpellier

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Petar Metličić|Petar Metličić]]» frå ,  den 11. oktober 2023.*  
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Petar Metličić|Petar Metličić]]» frå ,  den 11. oktober 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Wadersloh

**Wadersloh** er ein by og ein kommune nord i forbundslandet Nordrhein-Westfalen i Tyskland, km aust for Münster. Kommunen omfattar 117 km² og hyste i underkant av 12&nbsp;863 ibuarar i 2022.

Europas største produsent av handhalde brannsløkkjingsutstyr, Gloria, har hovudkontor i Wadersloh.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Wadersloh|Wadersloh]]» frå ,  den 11. oktober 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Stortingsmann Adolf Pedersen

**Adolf Theodor Pedersen** () var ein norsk jurist og direktør frå Skudeneshavn i Rogaland. Han var stortingsmann 1903-09 for Moderate Venstre og sidan Samlingspartiet.

Pedersen var son til ein handelsmann. Sjølv var han fisketelegrafist frå han var 15 til 22 år gammal. Etter han vart cand.jur. i 1891, var han sakførar i Stavanger frå 1893. Frå 1909 arbeidde han som statsadvokat i Vest-Agder og Stavanger lagsokn. Pedersen var medlem i bystyret i Stavanger frå 1898. Han hadde ei mengd verv, både av privat, sivil og offentleg karakter. Mellom anna var han styreformann i bladet Vestposten og 1915-17 i Stavanger Museum. I 1917 fekk han stillinga som direktør i Norges Brandkasse, og flytta då til hovudstaden.

Perioden 1903-06 representerte han Stavanger by på Stortinget, deretter 1906-09 einmannskrinsen Verket (i Stavanger). Fyrste perioden var han medlem i Justiskomiteen, i den andre i Kyrkjekomiteen.

## Kjelder

*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*Stavangeren 10. november 1927
Domino

**Domino** er ein type brikke med to tal markerte med prikkar på kvar side, og spel ein kan spela med slike brikker.

Det finst mange forskjellige dominosett med varierande tal brikker:

Dobbel 6: 28 brikker 
Dobbel 9: 55 brikker 
Dobbel 12: 91 brikker 
Dobbel 15: 136 brikker 
Dobbel 18: 190 brikker 

Kvar dominobrikke er ein rektangulær kloss med ei linje som deler overflata inn i to kvadrat. Kvar ende av overflata er markert med eit tal farga eller svarte prikkar, eller er eventuelt blank. Prikkane frå 1-6 er vanlegvis plassert slik dei vil vera på ein sekssiders terning.

Baksida av ei dominobrikke er vanlegvis utan markering.

Dominobrikker kan vera laga av alt frå bein, elfenbein, plast, metall og tre, og det finst òg dominosett laga av papp, som vanlege spelkort. Til liks med slike spelkort er dominobrikker eit generisk utgangspunkt for spel, slik at ein kan spela mange ulike spel med eit dominosett.

## Historie

Dominobrikkene har utspringet sitt i terningar. Dei to endene på kvar av dei opphavlege kinesiske dominobrikkene representerte ein av dei 21 kombinasjonane som kan oppstå ved kast av to terningar. Moderne vestlege dominobrikker kan også ha blanke sider, og talet på brikker i eit sett er dermed 28.

Domino var meir eller mindre ukjent i Europa fram til 1800-talet, og kan ha blitt funne opp i den moderne forma si i Den dominikanske republikken. Dei mørke prikkane på dei lyse overflatene skal visstnok ha minna folk om maskerademasker med augehol (kalla dominoar), noko som dermed gav spelbrikkene namn.

## Ulike dominospel

### Mormors domino
Ein enkel og familievennleg variant av domino:

* Ein bruker dobbel-6: 28 brikker.
* 3-5 spelarar
* Først blir det trekt ei brikke – spelaren med flest auge byrjar fyrste runde.
* Neste runde byrjar spelaren til venstre, osb.
* Alle brikker blir blanda, og kvar spelar trekker 5-7 brikker.
* Det bør ligga igjen minst 4 brikker til trekking.
* Den første doble som blir lagt ut, blir *spinn* – denne kan danna forgreiningar i spelet.
* Når ein spelar legg ut slik at summen av alle endar er deleleg med 5, får vedkommande poeng.
* Alle doble brikker blir lagde på tvers av spelet, og begge endar tel med ved summeringa.
* *Spinnaren* kan berre brukast til forgreining når begge dei *normale* endene er tetta.
* Den som fyrst har lagt alle brikkene sine, får 10 poeng pluss summen av augo til motspelarane, runda til næraste femmar.
* Om ein spelar ikkje kan legga nokon av brikkene sine ved tur, må han trekka 1 til inntil 3 brikker, etter kva ein er samde om.
* Om spelet blir stengt utan at nokon er ferdige, dvs. at ingen av dei gjenverande brikkene kan leggast, blir runden avslutta utan at nokon får sluttpoeng.
* Poeng blir skrivne med heile og halve kryss: Halvt kryss er 5, heilt kryss er 10
* Ein blir samde på førehand om kor lenge ein skal spela, t.d. til ein har fått 500 poeng, eller eit fast tal rundar.

## Sjå òg
*Dominoeffekt

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Domino|Domino]]» frå ,  den 11. oktober 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

* Boardgamegeek
* The Game Cabinet
* Fédération Internationale de Domino (FIDO)
* Federación Internacional de Domino (FID)
Siaosi Sovaleni

**Siaosi ‘Ofakivahafolau Sovaleni** () er ein tongansk politikar som har vore statsminister på Tonga sidan 27. desember 2021. Han har tidlegare vore statsråd og han var visestatsminister i regjeringa til ʻAkilisi Pōhiva frå 2014 til 2017.

## Biografi
Sovaleni er fødd i hovudstaden Nukuʻalofa og er son av den tidlegare visestatsministeren i landet, Langi Kavaliku. Han har bachelorgrad i informatikk frå University of Auckland på New Zealand, og han er siviløkonom (Master of business administration) frå University of the South Pacific i Suva på Fiji. Frå 1996 til 2010 arbeidde han i det tonganske finansdepartementet, og etter det i Pacific Community og Den asiatiske utviklingsbanken før han i 2013 kom tilbake til Tonga og blei leiar for næringsdepartementet.

### Politisk karriere
Sovaleni blei vald inn i nasjonalforsamlinga på Tonga for fyrste gong i 2014 som partipolitisk uavhengig kandidat, og han blei visestatsminister og utviklings- og kommunikasjonsminister i regjeringa til ʻAkilisi Pōhiva. Som kommunikasjonsminister fekk han vedteke to lovforslag om internettsensur i 2015. I september 2017 blei han avsett etter å ha støtta kong Tupou VI si avgjerd om å avsetje statsministeren, løyse opp parlamentet og skrive ut nyval. Han stilte til val på ny i 2017, framleis som uavhengig kandidat, og blei vald inn til parlamentet, men partiet Democratic Party of the Friendly Islands, leia av statsminister Pōhiva, gjekk fram og fekk fleirtal åleine. Ved valet av statsminister fekk Pōhiva sitt parti 14 røyster, mens Sovaleni fekk dei resterande 12 røystene.

Då statsminister ʻAkilisi Pōhiva døydde (av lungebetennelse) i september 2019, støtta Sovaleni kandidaturet til Pōhiva Tuʻiʻonetoa, som, etter at Pōhiva døydde, hadde gått ut av Democratic Party of the Friendly Islands og danna partiet Tonga People's Party saman med to andre parlamentsmedlemmar. Dette partiet slutta seg til opposisjonen og danna regjering der Sovaleni blei utdanningsminister.

I januar 2021 blei Sovaleni tildelt ærestittelen hu’akavameiliku, som faren hans også hadde hatt.

Ved parlamentsvalet i 2021 blei Sovaleni attvald og var den representanten som fekk flest røyster.

### Statsminister
Etter valet var Sovaleni ein av to statsministerkandidatar. Den andre var den uavhengige representanten ʻAisake Eke etter at Pōhiva Tuʻiʻonetoa trekte sitt kandidatur og støtta Sovaleni. Ved avrøystinga 15. desember fekk Sovaleni 16 røyster (av totalt 26) og blei vald til statsminister. Motkandidaten Eke har kunngjord at han vil be om rettsleg prøving av valresultatet. Han blei formelt innsett som statsminister 27. desember 2021. Regjeringa hans blei godkjend 29. desember. Sovaleni fortsette som leiar for utdanningsdepartementet og tok også sjølv over ansvaret for politiet og forsvaret.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Siaosi Sovaleni|Siaosi Sovaleni]]» frå ,  den 12. oktober 2023.*
Hans Pedersen Rustand

**Hans Pedersen Rustand** () var ein norsk gardbrukar og tømmerhandlar frå Øvre Eiker i Buskerud. Han var stortingsmann for Samlingspartiet i perioden 1906-09. 

Rustand tok over farsgarden i 1871 og dreiv garden til 1907. Han var 1866-74 assistent og 1879-86 formann i ei trelastforretning. Åra 1887-92 var han tømmerhandlar på eigen kostnad. I tida 1878-1907 var han i 25 år medlem i heradsstyret, 17 av desse åra som medlem i formannskapet og 9 som ordførar. Han var frå 1883 styreformann og 1896 banksjef i den lokale sparebanken. Frå hausten 1906 representerte Rustand einmannskrinsen Numedal på Stortinget. Fram til 1909 var han medlem i Landbrukskomiteen.

## Kjelder

*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Maren Grøthe

**Maren Grøthe** () er ein norsk politikar frå Hølonda som 2021-23 representerte Sør-Trøndelag og Senterpartiet på Stortinget.

Grøthe var medlem i kommunestyret i Melhus frå 2019, der ho vart vald til leiar av utvalet for helse og oppvekst. Gjennom stortingsvalet 2021 vart ho vald til fyrste vararepresentant for Senterpartiet i Sør-Trøndelag. Då representanten Ola Borten Moe frå 14. oktober 2021 var statsråd i Støre-regjeringa, rykte Grøthe inn på fast plass på Stortinget, som den aller yngste nokon gong. På Tinget var ho medlem i Utdannings- og forskningskomiteen. 4. august 2023 måtte Moe ga ut av regjeringa, han tok då plassen sin i Stortinget.

## Kjelder

*stortinget.no
Goran Šprem

**Goran Šprem** () er ein kroatisk tidlegare handballspelar frå Dubrovnik. Han vart verdsmeister 2003 og olympisk meister 2004 med Kroatia sitt landslag. Šprem spelte venstrekant.

## Karriere
### Landslagsspel
Šprem var del av det suksessrike Kroatia-laget som vann gullmedalje ved verdsmeisterskapen 2003 og dei olympiske leikane 2004, og sidan fekk sølvmedalje i såvel handball-VM 2005 som i handball-VM 2009. Frå debuten i 1999 og fram 2009 deltok Šprem i 109 landskampar og skåra 277 mål.

### Klubbspel
Šprem var aktiv for RK Zagreb periodane 1996-2001, 2002-04 og 2009-11. Jamleg vart han og laget nasjonal seriemeister, samt cupmeister. Åra 1998 og 1999 tok Zagreb-mannskapet seg til finalen i meisterligaen, begge gongane fekk det stryk av FC Barcelona. I oktober 2004 skreiv Šprem kontrakt med tyske Flensburg-Handewitt. Der fekk han lite speletid, grunna Lars Christiansen sitt gode spel. Etter kort tid i Melsungen hausten 2006, flytta han over til Nordhorn og vart der verande til 2009. I 2008 var han med å vinne med 60 mot 57 over danske FCK Håndbold i finalane i EHF-cupen. Etter sine siste to år som Zagreb-spelar, gjorde han teneste i tyske Gummersbach frå oktober 2011 til han la opp i januar 2013.

### Merittar
*Handball-EM 2000 for menn: Nr 6
*Handball-EM 2002 for menn: Nr 16
*Handball-VM 2003 for menn: Gullmedalje, siger over Tyskland
*Sommar-OL 2004: Gullmedalje, siger mot Tyskland
*Handball-VM 2005 for menn: Sølvmedalje, tap mot Spania 
*Handball-EM 2006 for menn: Nr 4
*Sommar-OL 2008: Nr 4
*Handball-VM 2009 for menn: Sølvmedalje, tap mot Frankrike
*Vinnar av EHF-cupen: 2008 med Nordhorn, siger over FCK Håndbold
*Kroatisk seriemeister: 1997-2001, 2003-04 og 2010-11 for RK Zagbreb 
*Kroatisk cupmeister: 1997-2000, 2003-04 og 2010-11 for RK Zagreb
*Finaletap i EHF-meisterligaen: 1998 og 1999 med RK Zagreb, begge gongane mot FC Barcelona

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Goran Šprem|Goran Šprem]]» frå ,  den 12. oktober 2023.*  
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Goran Šprem|Goran Šprem]]» frå ,  den 12. oktober 2023.*
Weilerswist

**Weilerswist** er ein by og ein kommune i Landkreis Euskirchen sørvest i delstaten Nordrhein-Westfalen i Tyskland. Kommunen har 17&nbsp;763 ibuarar (2022) og omfattar 57,2 km². Byen ligg ei 15 kilometer vest om Bonn.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Weilerswist|Weilerswist]]» frå ,  den 12. oktober 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Timočka Krajina

**Timočka Krajina** (kyrillisk skrift Тимочка Крајина) eller **Timokdalen** er ein geografisk region i austre Serbia rundt elva Timok. Han omfattar distrikta Zaječar og Bor og har 200 785 innbyggarar (2022).

## Kommunar

* Zaječar
* Bor
* Negotin
* Knjaževac
* Sokobanja
* Kladovo
* Boljevac
* Majdanpek

## Folkesetnad

* Serbarar - 243 148 (86 %)
* Valakarar - 22 636 (8 %)
* Romfolk - 2 723 (1 %)
* Rumenarar - 968

## Språk
I området talar ein tradisjonelt torlakdialekten av serbisk, men bruken av dialekten har stadig meir måtta vika for standardisert serbisk. Valakarane sitt språk og rumensk, som blir tala av minoritetane, er austromanske språk.

## Økonomi
Området er rikt på Kopar- og gullgruver, særleg i Bor- og Majdanpektraktene. Det er òg ein av sju hovudregionar for vindyrking i Serbia.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Timočka Krajina|Timočka Krajina]]» frå ,  den 12. oktober 2023.*
Bulgararar

**Bulgarar** er ei sørslavisk folkegruppe med tilknyting til Bulgaria og nærområde og med språket bulgarsk, bulgarsk historie og bulgarsk kultur til felles.

Protobulgararane var eit av tre folk som blei til dei noverande bulgarane frå Bulgaria. Desse protobulgarane invaderte Balkanhalvøya i 679, og blanda seg med den slaviske og thrakiske folkesetnaden.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Bulgarer|Bulgarer]]» frå ,  den 12. oktober 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

* Bulgar ved britannica.com
Tunabåten

**Tunabåten** vart funnen i ei båtgrav i eit større gravfelt i Tuna i Badelunda sokn i Västmanland i Sverige. Han vart oppdaga i byrjinga av 1950-talet inne på ei privat villatomt. Dette var ei av åtte båtgraver i same område, og i desse låg berre kvinner, medan mennene låg i enklare graver. 

I Tunabåten var gravlagd ei kvinne. Gravfunnet syner at ho har vore  både rik og mektig. Grava er frå slutten  av 700-talet. Båten var seks til sju meter lang og konstruert som ein stokkebåt med oppbygde bordgangar.

Båtgrava vart arkeologisk undersøkt i  1952-53. Tunabåten har vorte konservert og er å finne i Västmanlands län museum. Eit smykke som vart funne er teke  vare på i Gullrommet ved Statens historiska museum i Stockholm. Ein rekonstruksjon, kalla *Smia,* vart laga i år 2000.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Tunabåten|Tunabåten]]» frå ,  den 12. oktober 2023.*
Gustav Natvig

**Gustav Johannes Natvig** () var ein skipsreiar og stortingsmann frå Kristiansand.

Natvig var son til ein skipsreiar. Sjølv var han sjømann frå han var 15 år gammal, skipper 1894–1898 på dampskip. Sidan var han skipsreiar i heimbyen, frå 1912 disponent for eit dampskipsselskap. Han var medlem i bystyret, hamnestyret og formann i reiarlagsforeininga i Kristiansand. På statleg nivå var han medlem av ein departemental komite om Amerikalinja, og ein appell-kommisjon vedkomande ulukkesforsikringa for sjømenn. Stortingsperioden 1910–1912 representerte han einmannskrinsen Fæstningen og Samlingspartiet, på Stortinget var han medlem i Næringskomite nr 2.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914.
Tore J. Vaksvik

**Tore Ludvik Jensson Vaksvik** () var ein gardbrukar og politikar frå Vaksvik i Ørskog kommune. Han møtte på Stortinget i 1917 og var ordførar 1923–1934 i Ørskog.

Vaksvik dreiv farsgarden Jensgarden i Vaksvik frå 1900 til 1941. Vinterstida i fiskja arbeidde han på tranbrenneri. Han var medlem av heradsstyret i Ørskog frå 1902 til 1934, siste tolv åra var han ordførar i kommunen. Tingbolken 1916–1918 var han varamann for stortingsmann Knut O. Otterlei, vald frå einmannskrinsen Nøre Sunnmøre. Hausten 1917 møtte Vaksvik på Stortinget i staden for Otterlei. Dei representerte partiet Venstre.

## Kjelder

*Ørskog gjennom tidene 2. 1969
Kall i Nordrhein-Westfalen

**Kall** er ein småby og ein kommune i Landkreis Euskirchen sørvest i delstaten Nordrhein-Westfalen i Tyskland. Kommunen har 11&nbsp;000 ibuarar og omfattar 66,1 km². Byen Kall, som ligg 389 meter over havet, hyser drygt 5&nbsp;100 menneske. Frå Kall er det i kring 45 kilometer nordaustover til den tidlegare rikshovudstaden Bonn.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Kall|Kall]]» frå ,  den 12. oktober 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Ragnhild Male Hartviksen

**Ragnhild Male Hartviksen** () er ein politikar frå Skien i Telemark, stortingsrepresentant for Arbeidarpartiet frå 2021 til 2023.

Hartviksen er utdanna pedagogisk-psykologisk rådgjevar. Ho er busett i Asker og var aktiv i lokalpolitikken fram til ho i oktober 2021 rykte inn på Stortinget som fyrste vararepresentant for Arbeidarpartiet i Akershus, ettersom representanten Anniken Huitfeldt fekk utanriksminister-posten i Støre-regjeringa. Hartviksen var medlem i Familie- og kulturkomiteen 2021-2023. Fra 2024 er Hartviksen fast stortingsrepresentant i Justiskomiteen.

## Kjelder

*
Schmallenberg

**Schmallenberg** er ein by og ein kommune aust i forbundslandet Nordrhein-Westfalen i Tyskland. Nær 25&nbsp;000 menneske bur i den 303,1 km² vide kommunen.

Byen ligg 400 meter over havet, vest på den låge fjellryggen Rothaargebirge. Storbyen Dortmund ligg 70 kilometer nordvest for Schmallenberg.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Schmallenberg|Schmallenberg]]» frå ,  den 13. oktober 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Winterberg

**Winterber**g er ein by og ein kommune aust i forbundslandet Nordrhein-Westfalen i Tyskland. Kommunen har eit flatemål på 148 km² og folketalet er 12&nbsp;671 i 2022. Byen ligg 668 meter over havet på den låge fjellryggen Rothaargebirge. Storbyen Dortmund ligg 75 kilometer nordvest for Winternberg.

Winterberg er eit senter for idrettane aking og bobsleigh, med bobbane eit par kilometer nord for byen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Winterberg|Winterberg]]» frå ,  den 13. oktober 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Olsberg i Nordrhein-Westfalen

**Olsberg** er ein by og ein kommune aust i forbundslandet Nordrhein-Westfalen i Tyskland, ved grens mot forbundslandet Hessen. Kommunen har i kring 14&nbsp;500 ibuarar i 2022, flatevidda er 118 km². Byen ligg 360 meter over havet, ei 60 km aust/søraust for Dortmund.

Langenberg, eit 843 meter over havet høgt fjell, er det høgste punktet i Nordrhein-Westfalen. 

## Bilete

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Olsberg|Olsberg]]» frå ,  den 13. oktober 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Nikša Kaleb

**Nikša Kaleb** () er ein kroatisk tidlegare handballspelar frå Metkovic. Han vart verdsmeister 2003 og olympisk meister 2004 med Kroatia sitt landslag. Våren 2000 tok han del i RK Metković sin triumf i EHF-cupen. Kaleb spelte i hovudsak venstrekant.

### Landslagsspel
Kaleb var del av det suksessrike Kroatia-laget som sigra i verdsmeisterskapen 2003 og dei olympiske leikane 2004, og sidan fekk sølvmedalje i såvel handball-VM 2005 som i handball-EM 2008. Frå 2001 til 2008 aksla Kaleb den kroatiske landslagstrøya 79 gongar og skåra 152 mål.

### Klubbspel
Kaleb var RK Metković-spelar frå han var 16 år gammal. Mellom anna vart han seriemeister med laget i 1994 og to gongar nasjonal cupmeister. I 2000 var han med på å vinne EHF-cupen. Året etter vart det tap i finalen i den same cupturneringa. I 2004 skifta Kaleb over til den sterkaste rivalen i kroatisk handball. Med RK Zagreb vann han både den kroatiske seriemeisterskapen og cupmeisterskapen i 2005, 2006, 2007 og 2008. Han la deretter opp.

### Merittar
*Handball-VM 2001 for menn: Nr 9
*Handball-VM 2003 for menn: Gullmedalje, siger over Tyskland
*Handball-EM 2004 for menn: Nr 4
*Sommar-OL 2004: Gullmedalje, siger mot Tyskland
*Handball-VM 2005 for menn: Sølvmedalje, tap mot Spania 
*Handball-VM 2007 for menn: Nr 5
*Handball-EM 2008 for menn: Sølvmedalje, tap mot Danmark
*Vinnar av EHF-cupen: 2000 for RK Metković
*Kroatisk seriemeister: 1994 for RK Metković
*Kroatisk cupmeister: 2000 og 2001 for RK Metković
*Kroatisk seriemeister: 2005, 2006, 2007, 2008 for RK Zagbreb
*Kroatisk cupmeister: 2005, 2006, 2007, 2008  for RK Zagbreb

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Nikša Kaleb|Nikša Kaleb]]» frå ,  den 13. oktober 2023.*  

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nikša Kaleb|Nikša Kaleb]]» frå ,  den 13. oktober 2023.*
Amber Heard

**Amber Laura Heard** () er ein amerikansk skodespelar. Etter fleire små roller i film og TV hadde Heard si fyrste hovudrolle i skrekkfilmen *All the Boys Love Mandy Lane* (2006). Ho vart fyrst kjend for birollene sine i actionfilmen *Never Back Down*  (2008) og komedien  *Pineapple Express* (2008). I 2017 vart Heard med i DC Extended Universe som den atlantiske dronninga Mera i superheltfilmane Justice League (2017), *Aquaman* (2018) og *Justice League* (2021). I tillegg til skodespel, har Heard vore ein global talsperson for kosmetikkgiganten L'Oréal sidan 2018. Ho driv òg med aktivisme.

## Oppvekst
Heard vart fødd i Austin i Texas. Foreldra hennar, Patricia Paige (jentenamn Parsons) ein internetforskar (1956–2020) og David Clinton Heard (fødd 1950), eigde eit lite byggefirma. Ho har ei yngre syster, Whitney. Familien budde utanfor Austin. Heard sin far jobba med hestar på fritida, og ho vaks opp interessert i å ri hestar, jakta og fiska med han. Ho var òg med i konkurransar der dei kappast om kven som hadde flottast utsjånad, men har i vaksen alder sagd at ho ikkje støttar slike konkurransar av di ho meiner dei objektiviserer kvinner. I ein alder av 17 år kjende Heard seg ikkje lenger vel i "konservative, gudsfryktande Texas" og droppa ut av den katolske skulen ho gjekk på for å prøva seg på ei skodespelarkarriere i Los Angeles.

## Privatliv
### Giftarmål med Johnny Depp
Frå 2015 til 2017 var Heard gift med skodespelaren Johnny Depp. Skilsmissa deira vekte stor mediemerksemd då ho hevda at han hadde vore valdeleg gjennom det meste av samlivet deira. Depp saksøkte henne for ærekrenking i 2019, etter at Heard skreiv ein kronikk om det å vera eit kjent offer for vald i nære relasjonar. Han gjekk òg til sak i England mot utgjevarane av *[[The Sun]]*, for å ha kome med usanne skuldingar mot han då dei publiserte kronikken til Heard. I 2020 kom domen i High Court of Justice of England and Wales i saka mellom Depp og *The Sun*. Depp tapte saka. Retten fann at det var ført tilstrekkeleg prov for å syne at fleirtalet av skuldingane til Heard mot Depp var sanne.

## Filmografi i utval
* *The Joneses* (2009)
* *The Ward* (2010)
* *The Rum Diary* (2011)
* *Drive Angry* (2011)
* *Machete Kills* (2013)
* *Magic Mike XXL* (2015)
* *Aquaman* (2018)
* *Gully* (2019)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Amber Heard|Amber Heard]]» frå ,  den 13. oktober 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*
*
Latebladgilet

**Latebladgjelet**, eller **Latebladgilet**, ligg i Bergsstronda naturreservat i Høyanger kommune.

Gjelet har ein gamal svært bratt og umerka sti med parti der klatring er nødvendig. Denne kan berre gåast av svært røynde fjellfolk. Denne stien blei brukt for å kommer frå Høyanger til stølane på Karthaugane. Før vegen mellom Høyanger og Bergsvika var ferdig i 1935 var dette einaste ferdande stien mellom Nordeide eller Berge til Høyanger i dårleg ver når ein ikkje kunne bruke robåt eller rutebåt.

Gjelet starter ved fjorden og ender mellom Nipene om lag 580 moh. Nordsida av gjelet har ein vertikal bergvegg som i lange parti er mellom 100 og 150 meter høg. Gygrehovedet er ein fjellformasjon øverst i gjelet som ser ut som ei trollkjerring.
Bamilekefolk

**Bamileke** er ei av dei største folkegruppene i Kamerun. Det opphavlege heimlandet deira var på savannen og i fjellsidene i vestre Kamerun, der dei dyrka mais, kolanøtt og kaffi. Høg folketettleik har likevel ført til at mange er blitt tvinga til å forlata landsbygda. I byar som Douala og Yaoundé driv dei mellom anna med transport, handel, bar- og hotellaktivitet. Dei er òg kjende som dyktige handverkarar (treskjering, veving, tekstilfarging og perlearbeid). Den økonomiske verksemda deira har av og til forårsaka konfliktar med andre folkegrupper i byane.

Opphavleg var bamilekefolk organiserte i rundt 90 høvdingdøme som kvart var leia av ein *fo* (høvding). Namnet «bamileke» blir no nytta om alle dei som inngjekk i desse høvdingdøma, inklusive bamendafolket, og alle snakkar nærskylde bantuspråk. Ifølge tal frå 2023 omfattar dei kring 3,5 millionar menneske.

Størstedelen av befolkninga følgjer ein tradisjonell religion som inkluderer forfedredyrking, sjølv om ein del har konvertert til islam eller kristendom.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Bamileke|Bamileke]]» frå ,  den 14. oktober 2023.*
Karl Sanderød

**Karl Anton Sanderød** () var ein norsk lensmann og politikar frå Sem i Vestfold.

Sanderød var son til ein gardbrukar i Slagen. Frå 1869 til 1879 var han kontorist hos lensmannen i Våle i Vestfold, siste tre år også kommunekasserar. 24 år gammal tok han over som lensmann i Ramnes, budde på eigen gard. Frå 1888 til 1900 var han medlem i heradsstyret. I 1900 vart han vald inn på Stortinget frå Jarlsberg og Larviks Amt, der han hadde sete i Kyrkjekomiteen. Frå 1903 til 1920 var han lensmann i Sem herad i Vestfold, flytta då til Barkåker. Valbolken 1908-10 var han heradsstyremedlem i Sem.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914.
Sundern

**Sundern** er ein by og ein kommune aust i forbundslandet Nordrhein-Westfalen i Tyskland. 27&nbsp;741 menneske (2022) bur i den 193,3 km² vide kommunen. Nær halvdelen av ibuarane i kommunen bur i byen Sundern.

Politikaren Heinrich Lübke var frå landsbyen Enkhausen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Sundern (Sauerland)|Sundern (Sauerland)]]» frå ,  den 14. oktober 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Joint Warfare Centre

**Joint Warfare Centre** (**JWC**) ('Felles krigføringssenter') er eit militært fjellanlegg på Jåttå i Stavanger som vert brukt til trening og utdanning av personell som yrkjer ved dei operative hovudkvartera til NATO.

JWC er direkte lagt under NATO-hovudkommandoen Allied Command Transformation i Norfolk, USA.

## Soge
Allereie frå folkevandringstida har ein hatt ein bygdeborg ved Jåttånuten.

I 1943, under den andre verdskrigen, byrja tyskarane å byggja eit hovudkvarter inne i fjellet under Jåttånuten. Dette vart fullført av Forsvaret i slutten av 1950-åra og Luftforsvaret og Kystvakta flytta inn hit i 1957.

I 1994 kom forlauparen til JWC inn: *Headquarters Allied Forces North Europe*. I 2000 vart det endra til *Joint Command North* (JCN), dinest opprettinga av Joint Warfare Centre i 2003.

I 2003 vart JWC oppretta i samband med omlegginga av kommandostrukturen til NATO, som vart vedteke i Praha november 2002. Føremålet med senteret er å utvikla NATO til ein førebudd og fleksibel organisasjon, og dessutan utdanna personell ved dei operative hovudkvartera.

Tidlegare heldt også Fellesoperativt hovudkvarter til på Jåttå, men vart i 2009 flytta til Reitan i Nordland og døypt om til Forsvarets operative hovudkvarter.

## Oppgåver
### Oppdrag
* Planleggja, førebu og gjennomføra kollektive treningar på operasjonelt og strategisk nivå, inkludert testing, validering og integrering av nye konsept og doktrineutvikling.
* Utvikla og styrkja relasjonar og integrering av nasjonale trenings- og kommandoorganisasjonar, statlege og ikkje-statlege organisasjonar.

### Misjon
* Bidraga med samtrening og effektivisering på operasjonelt og strategisk nivå.
* Gjennomføra trening av felles stabar (NATO Command Structure/NATO Force Structure).
* Støtta, oppretthalda og vidareutvikla NATO sitt konsept og doktrineutvikling.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Joint Warfare Centre|Joint Warfare Centre]]» frå ,  den 13. oktober 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
*