open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Romsonden Stardust

**Stardust** er ein interplanetarisk NASA-sonde. Den hadde som hovudmål å samla inn små støvpartiklar frå komaen til kometen 81P/Wild (ber òg namnet Wild 2) under ei nærpassering av kometkjernen. Passeringa skjedde den 2. januar 2004 ved ein avstand på 240 km. 

Den 15. januar 2006 returnerte sonden prøvane til jorda i form av ein kapsel som landa i ørkenen i Utah. 

Sjølve Stardust-sonden styrte unna jorda og har fått utvida oppdraget sitt til å vitja kometen Tempel 1 som Deep Impact-sonden sendte eit koparprosjektil inn i. Den utvida delen av ferda har fått namnet NExT (New Exploration of Tempel 1) og vil bli den første gongen ein komet har blitt vitja meir enn èin gong. Passeringa skjer den 14. februar i 2011.

På sin veg mot Wild 2 passerte Stardust den 2. november 2002 hovudbelteasteroiden 5535 Annefrank. Sonden tok detaljerte bilete av asteroiden og kunne testa ut observasjonsprogram som skulle brukast under nærpasseringa av Wild 2. Nærpasseringa gav òg ny kunna om sjølve asteroiden.

## Bakgrunnsstoff

* Prosjektet si heimesida
* Bilete og illustrasjonar hjå NASA Photojournal

## Kjelder
Gorzów Wielkopolski

**Gorzów Wielkopolski** (tysk *Landsberg an der Warthe*) er ein by vest i Polen ved elva Warta med om lag 120&nbsp;000 innbyggjarar. Sidan 1999 har han vore ein av to hovudstadar i Lubusz-voivodskapet (den andre er Zielona Góra), og tidlegare var han hovudstad i Gorzów voivodskap (1975–1998).

Det største oljefeltet i Polen ligg nær Gorzów.

## Historie
Fram til midten av 1200-talet låg det ei festning bygd av Piast-dynastiet i landområder der elvane Kłodawka og Warta møtte kvarandre. I 1249 selde den polske hertugen Bolesław Rogatka Lubusz Land, inkludert staden der dagens Gorzów ligg, til Markgrevskapet Brandenburg og byen *Landisberch Nova* vart grunnlagd på staden i 1257. Byen var på denne tida innanfor grensene til regionen Neumark i Brandenburg. På 1500-talet kom byen inn under luthersk kontroll.

Landsberg vart ein del av Kongedømet Preussen i 1701. Etter napoleonskrigane i 1815 vart han ein del av provinsen Brandenburg i Preussen. Byen vart del av Det tyske keisardømet i 1871 under samlinga av Tyskland. Før 1945 hadde byen ein stor tysk folkesetnad, men tidleg på 1900-talet var det òg ein stor del jødar og tsjekkarar. 

Tidleg i 1945 under den andre verdskrigen vart Landsberg hardt råka av kampar mellom Wehrmacht og den raude arméen. Den raude arméen kom til byen 30. januar 1945, frå venstresida av Warta. Wehrmacht hadde alt evakuert det meste av byen og dei sovjetiske styrkane møtte liten motstand. I løpet av dei neste dagane vart det meste av sentrum av byen øydelagd, visstnok på grunn av ein brann, som vart tent for å lyse opp marsjruta til sovjetarane mot Küstrin, og som spreidde seg til store delar av sentrum.

Byen kom inn under Polen igjen etter Potsdamerkonferansen og den tyske folkesetnaden som var att vart kasta ut til Vest-Tyskland. Mellom februar og september 1945 forsvann dei fleste tyskarane frå byen, medan polske nybyggjarar kom til. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gorzów Wielkopolski|Gorzów Wielkopolski]]» frå , den 16. juni 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

*
TV 2 Sportskanalen

**TV 2 Sport 2**, tidlegare *TV 2 Sport* og *TV 2 Sportskanalen*, er ein norsk sportskanal under TV 2 Zebra, som igjen tilhøyrer TV 2 og Telenor Broadcast Holding. Innhaldet i TV&nbsp;2&nbsp;Sportskanalen vert produsert av TV 2 Sporten, med Bjørn Taalesen som redaktør. Kanalen gjekk på lufta den 24. mars 2007 klokka 17.

TV&nbsp;2&nbsp;Sportskanalen sender berre sport, med fokus på fotball, spesielt Tippeligaen og spansk fotball. Sendeflaten er på 10&ndash;12 timar kvar dag. Kanalen er ein betalkanal som kan sjåast av kundar hjå Canal Digital og RiksTV. Ein kan og sjå kanalen på PC og IPTV gjennom TV 2 Sumo.

Nokre av profilane på TV&nbsp;2&nbsp;Sport er Davy Wathne, Jahn Ivar Jakobsen, Øyvind Alsaker, Nils Johan Semb, Johan Kaggestad og Anita Rapp.

I 2018 blei namnet på kanalen endra til TV 2 Sport 2, med ein tilhøyrande kanal TV 2 Sport 1.

## Bakgrunnsstoff
* 
* «TV 2 Zebra lanserer sportskanal»
Włocławek

**Włocławek** (tysk ) er ein by nord i Polen ved elvane Wisła og Zgłowiączka og om lag 120&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg i Kujaviskpommerske voivodskap og var fram til 1999 hovudstad i Włocławek voivodskap.

## Historie
Bispedømet Włocławek (latin ) i Kuyavia, nær Płock, vart først nemnd i ein pavebulle frå pave Eugene III i 1148. Den første biskopen av Włocławek var Warner, som er nemnd i bullen, etterfølgd av Onoldius frå Italia. På eit tidspunkt vart bispedømet kalla *Vladislaviensis et Pomeraniae* (Włocławek og Pommern). Namnet «Vladislaviensis» og tidsepoken peikar mot Władysław II den landflyktige eller bestefaren Władysław I Herman, eller Vladislav II av Böhmen, som mogelege namngjevarar. Under naziokkupasjonen under den andre verdskrigen fekk Włocławek namnet «Leslau».

Wloclawek hadde ein ganske stor jødisk folkesetnad i mange hundre år. Etter nazistane okkuperte byen vart han den første byen i Europa der jødane måtte gå med den gule jødiske davidsstjerna. Mange jødar frå byen døydde i samanstøyt med nazistane, av svolt eller sjukdom etter at dei vart flytta til gettoen i Łódź. Andre mista livet i dødsleiren Chelmno. 

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Włocławek|Włocławek]]» frå , den 16. juni 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
TV 2 Filmkanalen

**TV 2 Filmkanalen** var ein norsk fjernsynskanal som viste filmar. 

TV 2 Filmkanalen starta sendingane sine den 17. september 2006. Den første filmen som vart vist var *Daisies in December*. Kanalen viste i hovudsak filmar frå 70, 80- og 1990-åra. Kanalen sende om lag 18 timar i døgeret og synte omtrent 420 filmer i året. Kanalen kunne takast imot av kundar hjå Canal Digital, RiksTV samt IPTV eller Kabelfjernsyn.

2. mars 2015 kl. 04.30 blei kanalen avslutta, og erstatta av den nye kanalen TV2 Humor frå kl.06.00 same dagen.

## Bakgrunnsstoff
*
5535 Annefrank

**5535 Annefrank** er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 23. mars 1942 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg. 

Asteroiden er namnsett etter Anne Frank, den tyske jødiske jenta verdskjend for dagboka ho skreiv medan ho og familien låg i dekning for nazistane under andre verdskrigen.

Den 2. november 2002 passerte romsonden Stardust Annefrank og tok detaljerte bilete av asteroiden. Dei returnerte bileta vista at asteroiden var 8 km i lengda; dobbelt så lang som anteke frå bakkeobservasjonar.

## Kjelder

* *[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=5535 5535 Annefrank - baneparametrar hjå] [http://ssd.jpl.nasa.gov/ JPL Solar System Dynamics]*
* *Oppdagarar og oppdagingsplassar i [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_asteroids_%285001-6000%29 Engelsk Wikipedia sine asteroidelister]. Listene baserer seg på [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.html Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»]*

## Bakgrunnsstoff

* SPACE.com-artikkel om Stardust-passeringa
Tarnów

**Tarnów** (tysk *Tarnau*; jiddisk טארנא – *Turna*) er ein by søraust i Polen med om lag 100&nbsp;000 innbyggjarar.

Byen ligg i Veslepolske voivodskap, men frå 1975 til 1998 var han hovudstad i Tarnów voivodskap.

## Historie
Byen vart først nemnd i skriftlege kjelder i 1224. Han fekk byrettar i 1330. På 1200-talet flytta mange tyskarar frå Kraków og Nowy Sącz til byen. På 1500-talet kom òg mange skotske nybyggjarar til området. Han vart annektert av Habsburgmonarkiet og Austerrike i 1772 under den første delinga av Polen. Bispedømet Tarnów vart oppretta i 1785.

Under den første verdskrigen var byen viktig i den austerriksk-ungarske/tyske Gorlice-Tarnów-offensiven i 1915, ein militæroperasjon som endra situasjonen på austfronten og førte til at store russiske styrkar trekte seg tilbake. Etter krigen vart byen ein del av Den andre polske republikken i 1918.

Før den andre verdskrigen var om lag halvparten, om lag 25&nbsp;000, av innbyggjarane jødar. Bortsett frå om lag 700 vart alle desse drepne av nazistane.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tarnów|Tarnów]]» frå , den 16. juni 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Strykebrett

Eit **strykebrett** vert brukt som underlag ved stryking og damping av klede.

## Historie
Under glatting  med varm jarnpanne i Kina kunne klede verte strekt mellom to personar,slik at det ikkje var i kontakt med underlaget. Ellers har det vore vanleg med fast underlag når  tekstilar skal glattast. Under banking av klede i Korea vart det brukt steintaburettar. Vikingane hadde glattebrett, gjerne av kvalbein når dei brukte glattestein. Og mangling med mangletre vart utført på ei glatt bordplate.

## Underlag ved stryking
Ved stryking med strykejarn egnar det seg godt å ha ei fast, noko stor plate under. Rundt i heimane har kjøkkenbordet ofte tent dette formålet. For å få høgare bord og betre arbeidsstilling, har ei plate vorte lag over to stolryggar.

I 1858 var det teke patent på eit strykebrett som gjorde det lettare å stryke ermar og buksebein. Det samanleggbare strykebrettet vart patentert i 1866. Det har og vore vanleg med strykeskap der strykebrettet var hengsla og kunne slåast saman inne i skapet.
NRK Super

**NRK Super** er eit tilbod frå NRK for born mellom to og tolv år. Tilbodet består av ein DAB-kanal, daglege fjernsynssendingar og ein nettportal for barn. TV-kanalen til NRK Super starta den 1. desember 2007. Kanalen deler kanalplass med NRK3 ved at NRK Super har fjernsynssendingar frå klokka 07.00 til klokka 19.00, då NRK3 tar over.

NRK Super viser alle typar fjernsynsprogram for barn frå 2-12 år, men nokre program passar også for dei litt eldre. Det vil og bli gjensyn med fleire gamle, kjende figurar som Bjørnen Theodor, Pernille og Mr. Nelson, Pelle Parafins Bøljeband, og Brødrene Dal. 

## Sendeplan for TV
* 07.00-13.30 Program tilpassa barn frå 2–7 år. 
* 13.30-17.45 Program for aldersgruppa 8–12 år. Består hovudsakleg av innkjøpte animasjonar, dramaseriar og eigenproduserte program. 
* 17.45-18.00 Programma Sami og Tid for tegn 
* 18.00-18.40 Program for aldersgruppa 2–7 år. 
* 18.40-19.00 Program for aldersgruppa 8–12 år. 

## Galleri

NRK Super logo (2022, stacked).svg|Logoen til NRK Super.
NRK super.jpg|Logoen til NRK Super på ein ballong.


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Allianz Arena

**Allianz Arena** er ein fotballstadion som ligg i den nordre delen av München i Tyskland.
Dei to profesjonelle fotballklubbane i München, FC Bayern München og TSV 1860 München har spelt heimekampane sine på Allianz Arena sidan starten av 2005/2006-sesongen. Tidlegare spelte begge klubbane på Olympiastadionen i München; FC Bayern München sidan 1972 og TSV 1860 München sidan 1990-åra.

Den store sponsoren Allianz har kjøpt rettane til stadionnamnet for 30 år. Under VM i fotball 2006 var stadionet kjent under namnet **FIFA World Cup Stadium Munich**. Dette fordi FIFA ikkje godtek namn som er sponsa av interesser som ikkje er dei same som sine eigne. Bayern München blei også tvungne til å dekke til namnet under UEFA Champions League- og UEFA-cupkampane grunna at UEFA har same reglement. Som eit resultat av dette blir stadionet kalla **Fussball Arena München** når det blir spelt UEFA-organiserte kampar. Dette namnet blir derimot berre brukt formelt i til dømes kamprapportar, då TV-kommentatorar og andre berre refererer til stadionet som Allianz Arena.

Stadionet ligg i den nordre delen av Schwabing, nabobyen til München, på Fröttmaning Heath. Det er det einaste stadionet i verda som fullstendig kan endra farge på utsida.

## Bakgrunnsstoff

*
Ørsta Skisenter

**Ørsta Skisenter** er eit skisenter som ligg på Bondalseidet om lag 15 km frå Ørsta sentrum. Anlegget har ein stolheis, tre skitrekk, langrennsløyper med lys, varmestover og eit barneanlegg. På Eitrefjell ligg ein kafé 700 moh.

Skisenteret vert drive på dugnad og vart opna 28. januar 1962 som Fjellheis på Bondalseidet. Fjellheisen var den første stolheisen mellom Voss og Trondheim.

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell heimeside
* Offisiell Facebook-side
* Ørsta Skisenter - VisitÅlesund-Geiranger
BBC One

**BBC One** (tidlegare: *BBC1*) er den eldste fjernsynsstasjonen i verda. Han er den fyrste, og i byrjinga den einaste, kanalen til BBC og byrja å kringkaste regulære sendingar som **BBC Television Service** 2. november 1936. BBC hadde på førehand kringkasta prøvesendingar i mange format sidan 1929. Stasjonen hadde monopol på fjernsynssendingar i Storbritannia fram til 1955 då ITV byrja sendingane sine. Han er ein av dei viktigaste kanalane i Storbritannia og tilbyr eit stort utval av nyhende, komediar, drama, konkurransar, barneprogram, kunst og nokre utdanningsprogram og religiøse program.
Prøvebilete

Eit **prøvebilete** er eit TV-signal som vert sendt utanfor vanlege fjernsynssendingar når sendaren er aktiv. Prøvebiletet nyttast for å kontrollere kvaliteten på TV-signala og eventuelt kalibrere sendaren/mottakaren. Som lydbakgrunn til et prøvebilde vert det sendt anten radioprogram, musikk eller ei kontinuerleg pipetone. 

I dag sender ikkje dei norske fjernsynstasjonane prøvebilete til dagleg.

## Døme

Fil:SW Testbild auf Philips TD1410U.jpg|Eit prøvebilete i svart/kvitt.
Fil:Philips PM5544.svg|Philips PM5544 (4:3). Dette er eit velkjent og særs mykje nytta prøvebilete.


## Bakgrunnsstoff
* http://www.pembers.freeserve.co.uk/Test-Cards/
Sky News

**Sky News** er ein internasjonal nyhendekanal basert i Storbritannia. Han tilhøyrer Sky plc som mellom anna har Rupert Murdoch sitt 21st Century Fox som eigar. Kanalen starta i 1989 som ein del av britiske Sky Television network. Kanalen er den eldste 24-timars nyhendekanal i Storbritannia. Etter at ITV News Channel slutta å sende, er BBC News 24 hovudkonkurrenten i Storbritannia. Internasjonalt konkurerer Sky News i hovudsak med BBC World, Euronews, Al-Jazeera English og CNN International.

Ei internasjonal utgåve, Sky News International, er tilgjengeleg via satellitt i Afrika og delar av Asia. 

## Bakgrunnsstoff
*
Hobby

**Hobby** er eit omgrep for ein fritidsaktivitet som ofte tar tid og ofte er ubetalt. Ordet er av usikkert opphav, men kan ha opphav anten i falkejakt i mellomalderen eller etter ein hestetype som blei vidareført til kjepphest (engelsk *hobby-horse*). Hobbyutøvaren blir rekna som ein *amatør* (av latin *amare*, å elske), men kan ha kunnskapar og dugleik på høgde med profesjonelle (dei som har det same feltet som yrke og levebrød). 

Nokre unge vel å lære så mykje om si hobbyinteresse, at dei kan gå inn i eit yrke med dette som grunnlag. Uttrykket nerd blir ofte brukt om personar som har hobbyar svært få andre synes er interessante og derfor blir sett på som sære.
Salvador Dalí

**Salvador Felipe Jacinto Dalí** (), best kjend som **Salvador Dali**, var ein kunstnar frå den spanske regionen Katalonia. Dalí er best kjend for dei surrealistiske måleria sine, men jobba også med andre medium, som skulptur og film. Han blei også vidkjend på grunn av den underlege veremåten sin.

Salvador Dalí var fødd og voks opp i Figueres i spansk Katalonia, ikkje langt frå den franske grensa. I 1922 flytta han til Madrid for å studera ved kunstkulen Academia de San Fernando. I Madrid han møtte kunstnarane Luis Buñuel og Federico García Lorca, som han blei nær ven med. Allereie på denne tida fekk Dalí rykte på seg for å vera eksentrisk. Også måleria, der han eksperimenterte med kubisme, fekk stor merksemd frå medstudentane hans.

Dalí eksperimenterte også med dadaisme, noko som påverka arbeida hans gjennom heile livet. Dalí blei utvist frå skulen i 1926, rett før sin siste eksamen, etter at han uttalte at ingen ved skilen hadde nok kompetanse til å eksaminera han. Dette året drog han til Paris der han møtte Pablo Picasso. Han blei sterkt påverka av både Picasso og Joan Miró.

I 1929 hadde Dalí fleire store utstillingar, og blei offisielt ein del av surrealistrørsla.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Salvador Dalí|Salvador Dalí]]» frå , og «[[:en:|Salvador Dalí]]» frå  den 17. juni 2008.* 

## Bakgrunnsstoff
EM i fotball 2008

**Europameisterskapen i fotball 2008** (**EM i fotball 2008**), òg kjend som **UEFA Euro 2008**, blei arrangert i Sveits og Austerrike, 7. juni til 29. juni 2008. Vinnarane Spania slo Tyskland 1-0 i finalen på Ernst Happel Stadion. Dei var det andre landslaget som vann alle kampane i sluttspelet, berre Frankrike hadde greidd det før i 1984. 

Begge vertsnasjonane var direktekvalifisert til sluttspelet, og for Austerrike blei det det første EM-sluttspelet dei fekk vere med i.

Andre nasjonar som søkte om å arrangere meisterskapen, var Russland, Ungarn, som begge ønskte å arrangere meisterskapen åleine, og samarbeidsløysingar mellom Hellas og Tyrkia, Kroatia og Bosnia, Skottland og Irland, og eit nordisk samarbeid kor både Noreg, Sverige, Danmark og Finland var involvert.

Hellas var regjerande meister etter at dei slo Portugal 1–0 i finalen i 2004.

## Kvalifiserte lag
Dette er landa som kvalifiserte seg til EM-sluttspelet etter rekkjefølgje:

#  (Vertsnasjon, direkte kvalifisert)
#  (Vertsnasjon, direkte kvalifisert)
#  (Gruppe D, kvalifisert 13. oktober 2007)
#  (Gruppe C, kvalifisert 17. oktober 2007)
#  (Gruppe D, kvalifisert 17. oktober 2007)
#  (Gruppe G, kvalifisert 17. oktober 2007)
#  (Gruppe E, kvalifisert 17. november 2007)
#  (Gruppe F, kvalifisert 17. november 2007)
#  (Gruppe G, kvalifisert 17. november 2007)
#  (Gruppe A, kvalifisert 17. november 2007)
#  (Gruppe B, kvalifisert 17. november 2007)
#  (Gruppe B, kvalifisert 17. november 2007)
#  (Gruppe F, kvalifisert 21. november 2007)
#  (Gruppe C, kvalifisert 21. november 2007)
#  (Gruppe E, kvalifisert 21. november 2007)
#  (Gruppe A, kvalifisert 21. november 2007)

### Gruppene

Gruppene i sluttspelet blei etter ei trekning sjåande slik ut:

Gruppe C blei sett på som den vanskelegaste gruppa å komme vidare frå.

## Arenaene

## Dommarar

Dersom hovuddommaren blir skadd, eller av ein annan grunn ikkje kan fullføre kampen, vil fjerdedommaren overta. Dersom ein av assistentdommarane blir skadd tar femtedommaren over. Femtedommaren er ein assistentdommar frå ei dommargruppe som ikkje skal dømme den dagen.

### Fjerdedommarar

= Sluttspelet =

## Gruppespelet

### Gruppe A

### Gruppe B

### Gruppe C

### Gruppe D

## Finalane

### Oversikt

** Talet på skåringar etter straffesparkkonkurranse*

*** Etter ekstraomgangar*
Chorzów

**Chorzów** (tysk *Königshütte*) er ein by sør i Polen med om lag 105&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Rawa på Det schlesiske høglandet i hjartet av Øvre Schlesien Industriområde, 7 km nordvest for Katowice. Chorzów ligg òg i Øvre Schlesien storbyområde som har nesten 3,5 millionar innbyggjarar. 

Byen er i dag del av Schlesiske voivodskap, men var før 1999 ein del av Katowice voivodskap.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Chorzów|Chorzów]]» frå , den 17. juni 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Kalisz

**Kalisz** er ein by sentralt i Polen med om lag 100&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Prosna søraust i Storpolske voivodskap, og dannar eit storbyområde i lag med dei nærliggande byane Ostrów Wielkopolski og Skalmierzyce. 

Kalisz er ein viktig industrielt og kommersielt senter i regionen med fabrikkar som pianofabrikanten Calisia. Byen er òg eit senter for tradisjonell folkekunst. 

Kalisz er ein av dei eldste byane i Polen, og har ei historie så lang tilbake som til byrjinga av 100-talet. I 1281 fekk han status som by. Under den første verdskrigen vart byen kraftig bomba og sterkt skadd. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kalisz|Kalisz]]» frå , og «[[:nb:|Kalisz]]» frå  den 17. juni 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Tidebøn

**Tidebøn** er ei bøn som vert beden til faste tider i løpet av dagen.  I kristen liturgi er tidebøn ei av to hovudformer for gudsteneste.

## Tidebøner i katolsk tradisjon
Tidebøn, (*officium divinum*) er i Den katolske kyrkja den offisielle bøna utanom nattverden. Tidebønene har ein fast liturgi, sett saman av bibelske salmar frå Det gamle og Det nye testamentet, lesingar frå Bibelen og bøner.

Det er i tradisjonen sju tidebøner: laudes (morgon, ottesong), prim, ters, sext (den sjette time, dvs klokka tolv), non (den niande time, dvs kl 15), vesper (når mørkret bryt fram) og kompletorium (ved leggjetid]].  I tillegg kjem  matutin (eigentleg nattebøn).  Talet på tidebøner er sett i samanheng med Salme 119 vers 164: «Sju gonger om dagen prisar eg deg» og 62 «Midt på natta står eg opp og prisar deg».

Eit *breviarium*, eller ei tidebønebok, inneheldt tidebønene for søndagar, vekedagar og kyrkjehøgtider gjennom året.  I mellomalderen vart kyrkjene pålagde å ha slike  handbøker for å sikre at feiringa gjekk rett for seg.

I moderne tradisjon har prim falle bort, og matutin kan ein be når som helst i løpet av døgeret. Morgonbøna *[[laudes]]* og kveldsbøna *[[vesper]]* er rekna som dei to krumtappane blant tidebønene.

## Tidebøner i luthersk tradisjon
Det eldste innhaldet i tidebøna er skriftlesing og bøn, men tidleg fekk lesing frå Salmane i Det gamle testamentet ein viktig plass i gudstenesta. Som messene utvikla òg tidebønsgudstenestene ein fast struktur, sannsynlegvis med røter i jødiske bøner til bestemte tider på dagen. Tidebønene vart utvikla vidare i klostra.  Etter reformasjonen heldt ein først og fremst på morgonbøna og kveldsbøna, då som gudsteneste i byane, og som husandakt i heimen.

I Gudstenestebok for Den norske kyrkja er det tre tidebøner: Morgonsong (laudes), Aftansong (Vesper) og Kveldbøn (kompletorium).

Ein treng ikkje nokon fast liturgi for at bøner skal bli rekna som tidebøner, men dersom tidebønene vert bedne i fellesskap, er det vanleg å lage ein liturgi som bruker bøner henta frå Bibelen.

## Sjå òg
*Tidebok

## Referansar
Zielona Góra

**Zielona Góra** (tysk *Grünberg in Schlesien*) er ein by i Nederschlesien vest i Polen med om lag 120&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg i Lubusz-voivodskapet (sidan 1999) og var tidlegare hovudstad i Hertugdømet Zielona Góra og Zielona Góra voivodskap (1975–1998). Namnet, både på polsk og tysk, tyder «grønt fjell».

## Historie
Opphavleg var han ein slavisk landsby, som vart ein del av hertugdømet Głogów i 1250. Han fekk bystatus med Magdeburgrettar i 1323. I 1477 slo byen ein 5000 mann stor hær frå naboområdet Brandenburg, som prøvde å erobre byen. 

I 1294 bygde fyrst Konrad I Głogowski ei kyrkje for St. Jadwig, vernehelgenen til Schlesien. Denne bygningen, *konkatedra św. Jadwigi w Zielonej Górze*, er i dag den eldste bygningen i byen. 

Etter at hertugdømet Sagan (Żagań) fall, kom byen inn under Kongedømet Böhmen. Han gjekk i arv til Habsburgmonarkiet i Austerrike i 1526, og vart annektert av Kongedømet Preussen under dei schlesiske krigane i 1740–1763. I løpet av denne perioden vart den polske folkesetnaden pressa ut på landsbygda, men enkelte vart verande i byen og fram til 1809 var det framleis ei polsk kyrkje i drift.

Byen vart verande ein del av Tyskland fram til 1945 då Nederschlesien vart overført til Polen som følgje av Potsdamerkonferansen. Den gjenverande tyske folkesetnaden som ikkje flykta frå fronten vart kasta ut av byen, og byen vart busett på ny av polakkar frå Kresy, ein tidlegare polsk provins i aust som vart annektert av Sovjetunionen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zielona Góra|Zielona Góra]]» frå , den 17. juni 2008.*

## Bakgrunnsstoff

*
Słupsk

**Słupsk** (tysk *Stolp in Pommern*) er ein by i Pommerske voivodskap nord i Polen. Før 1999 var han hovudstad i Słupsk voivodskap. Han er òg ein del av den historiske regionen Pommern.

Byen ligg nordvest i landet ved Koszalin-kysten, 18 km frå Austersjøen ved Słupia. Byen har om lag 90&nbsp;000 innbyggjarar. Byen grensar til to kommunar (gmina), Gmina Kobylnica og Gmina Słupsk. Det pågår diskusjonar om byen skal utvidast og innlemme desse to kommunane.

Słupsk fekk byrettar, truleg frå Świętopełk II, hertugen av Gdańsk (*Danzig*), i 1265, og vart utvida i 1310 og stadfesta i 1313 av markgreven av Brandenburg. På den tida hadde byen vorte eit senter for lokal administrasjon, handel og eit medlem av Hansaen. Mellom 1368 og 1478 var han hovudstad i Hertugdømet Stolp, og kom så inn under Hertugdømet Pommern. I 1648 sin følgje av fredsavtalen i Osnabrück, vart Słupsk og det omliggande området gjeve til Brandenburg-Preussen og vart seinare ein del av provinsen Pommern. Byen vart del av Polen i 1945.

## Folk frå Słupsk
*Ulrich Beck (1944–2015), sosiolog

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Słupsk|Słupsk]]» frå , den 18. juni 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

*
Ole Nordhaug

**Ole Nordhaug** () var den første biskopen i Møre bispedømme. Han vart vigsla til biskop 18. september 1983, og gjorde teneste som biskop til 17. november 1991.

Nordhaug er cand. theol. frå Menighetsfakultetet (1951) og har innan den norske kyrkja tidlegare hatt stillingar som sekretær i Den Norske Kyrkjes Presteforeining og Oslo bispedømmeråd frå 1965 til 1969, som residerande kapellan i Onsøy frå 1969 til 1977 og som domprost i Fredrikstad frå 1977 til han vart biskop i 1983.

Ole Nordhaug er far til Halvor Nordhaug, som er noverande biskop i Bjørgvin bispedøme.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ole Nordhaug|Ole Nordhaug]]» frå , den 18. juni 2008.*
Grudziądz

**Grudziądz** er ein by nord i Polen ved elva Wisła med om lag 90&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg i Kujaviskpommerske voivodskap (sidan 1999) og var tidlegare ein del av Toruń voivodskap (1975–1998).

## Historie

Grudziądz (då kalla *Graudenc*) fekk byrettar i 1291 og tilslutta seg den prøyssiske konføderasjon i 1440. Mellom 1466 og 1772 høyrte byen til den polske krona som del av provinsen Det kongelege Preussen, som hadde stor grad av sjølvstyre. Ved den første delinga av Polen i 1772 vart byen annektert av kong Fredrik II av Preussen og vart slik same år del av kongedømet Preussen. I 1878 vart det bygd ei bru over Wisła (tysk *Weichsel*), noko som medverka til ei rask industrialisering av Graudenz. Ved riksdagsvala i 1912 fekk polske kandidater 21 prosent av stemmene, medan Det tyske nasjonalliberale partiet fekk 53 prosent.

Den 23. januar 1920 vart byen, som hadde ein overvegande tysk folkesetnad (84 %), del av den andre polske republikken som vart etablert etter den første verdskrigen.

Den 3. september 1939 erobra tyske militære styrkar byen. Det tyske styret varte i fem år. Ved Grudziądz låg den tyske konsentrasjonsleiren *Graudenz* som var satellittleir under konsentrasjonsleiren Stutthof lenger nord. Under kampane vinteren 1945 vart over 60 prosent av Grudziądz øydelagt.

## Merknader

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Grudziądz|Grudziądz]]» frå , og «[[:nb:|Grudziądz]]» frå  den 18. juni 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Jastrzębie Zdrój

**Jastrzębie Zdrój** er ein by sør i Polen med om lag 90&nbsp;000 innbyggjarar. Fram til 1900-talet var han ein kurstad i Øvre Schlesien. Han fekk byrettar i 1963. Jastrzębie Zdrój er i dag i Schlesiske voivodskap (sidan 1999), og høyrte tidlegare til Katowice voivodskap (1975–1998). 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jastrzębie Zdrój|Jastrzębie Zdrój]]» frå , den 18. juni 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Cabo de Santa Maria i Faro

**Cabo de Santa Maria** er det sørlegaste punktet på det portugisiske fastlandet, i kommunen Faro. Det er eit punkt på ei strand på øya Barreta, som òg vert kalla Cabo de Santa Maria. Koordinatane er om lag N 36º57'0", W 7º53'17".
Cabo Espichel

**Cabo Espichel** er eit nes nær Sesimbra i Portugal. Mange turistar vitjar neset på grunn av det flotte utsynet mot dei bratte klippene som møter Atlanterhavet.
Legnica

**Legnica** (tysk *Liegnitz*) er ein by i Nederschlesien ved elva Kaczawa sørvest i Polen. Byen har om lag 105&nbsp;000 innbyggjarar.

Byen vart tidlegare på polsk kalla *Lignica* og det offisielle namnet vart endra til Legnica i 1946, etter han vart avstått frå Tyskland etter den andre verdskrigen.

Sidan 1999 har Legnica vore ein del av Nederschlesiske voivodskap og frå 1975 til 1998 var han det administrative setet i Legnica voivodskap.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Legnica|Legnica]]» frå , den 18. juni 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

*
Koszalin

**Koszalin** er den største byen i Hinterpommern nordvest i Polen. Han ligg 15 km sør for kysten av Austersjøen. Koszalin ligg i Vestpommerske voivodskap sidan 1999, og var tidlegare hovudstad i Koszalin voivodskap (1950-1998).

Koszalin vart polsk etter den andre verdskrigen og størsteparten av den tyske folkesetnaden i byen vart drive bort.

## Merknader

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Koszalin|Koszalin]]» frå , den 17. juni 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Cabo da Roca

**Cabo da Roca** (Kapp Roca) er eit nes som utgjer det vestlegaste punktet på det europeiske og det portugisiske fastlandet. Det ligg i kommunen Sintra vest for Lisboa.

## Stad

Neset ligg i distriktet Lisboa, om lag 40 km vest for Lisboa og 18 km vest for byen Sintra i Sintra-Cascais naturpark. Koordinatane, , er skrive inn på ein steinplakett ved monumentet som står på staden. Klippene stig opp av Atlanterhavet til ei høgd på om lag 140 meter over havet. 

## Historie
Neset vart kalla *Promontorium Magnum* av romarane. Under seglskutetida var det kjend som Lisboaklippa. Den portugisiske diktaren Luís de Camões (1500-talet) skildra Cabo da Roca som staden «der landet sluttar og havet byrjar» (portugisisk *Onde a terra acaba e o mar começa*).

## Landemerke
Fyret på neset står på toppen av klippa i lag med ein suvenirbutikk. Neset er ein populær turistattraksjon. 

## Sjå òg
* Finistère
* Kinnarodden

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cabo da Roca|Cabo da Roca]]» frå , den 18. juni 2008.* 


## Bakgrunnsstoff
Cape Santo André

**Cape Santo André** er eit nes nord på kysten av Portugal, i Santo André i kommunen Póvoa de Varzim. 

Romarane kalla truleg neset for *Avarius/Auarius Promontorium* eller *Auaron Promontorium*, og vart referert til av Klaudios Ptolemaios i området Callaici Bracares. Romaniseringa er synleg på staden. Nær neset står Santo André-kapellet.
Kapp St. Vincent

**Kapp St. Vincent** (portugisisk **) er eit nes i Sagres i Algarve sør i Portugal. Neset er det sørvestlegaste punktet i Europa og ligg om lag 6 km frå landsbyen Sagres. Neset er eit landemerke for skip som seglar til eller frå Middelhavet. Klippene stig nesten vertikalt frå Atlanterhavet til ei høgd på 75 meter over havet. 

Ved neset finn eit rikt sjøliv og mange fuglar hekkar i klippene, som haukørn, vandrefalk, glentar, steintrast, klippedue, stork og hegre.

## Historie
Kapp St. Vincent var alt ein heilag stad i steinalderen og ein har funne bautasteinar her frå denne tida som tyder på det. Grekarane kalla staden Ophiussa, folkesette området med Oestriminis og bygde eit tempel for Herakles her. Romarane kalla det *Promontorium Sacrum* (eller 'Det heilage neset'). Dei rekna neset som ein magisk stad der solnedgangen var større enn nokon annan stad. Dei trudde at sola sokk fresande ned i havet ved enden av verda. 

I følgje ei segn er namnet på neset knytt til soga om ein martyrdrepen spansk prest frå 300-talet kalla St. Vicente etter at leivningane hans flaut i land her. Det vart bygd ein heilagdom over grava hans. I følgje den arabiske geografen Al-Idrisi var grava alltid vakta av ramner. Kong Afonso Henriques (1139-1185) fekk liket grave opp i 1173 og ført med skip til Lisboa, medan ramnane framleis følgde etter. 

Området rundt neset vart plyndra fleire gonger av sjørøvarar frå Frankrike og Holland, og i 1587 av sir Francis Drake. Alle bygningar, inkludert *Vila do Infante* av Henrik Sjøfararen, vart rasert under Lisboa-jordskjelvet i 1755. Fransiskanarmunkar heldt til her fram til 1834, då alle kloster i Portugal vart forlatne. 

## Fyr

Det noverande fyret vart bygd over ruinane av eit fransiskanarkloster frå 1500-talet i 1846. Statuar av St. Vicente og St. Francis Xavier hadde vorte flytta til den nærliggande kyrkja Nossa Senhora da Graça ved Sagresneset. Dette fyret, som ser ut over ei av dei travlaste skipsområda i verda, er det nest kraftigaste i Europa med to lampar på 1000 watt, som kan lyse 60 km avgarde. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cape St. Vincent|Cape St. Vincent]]» frå , den 18. juni 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* The Rough Guide to Portugal - 11. utgåve. Mars 2005; ISBN 1-84353-438-X
* Rentes de Carvalho J. - Portugal, um guia para amigos (in Dutch translation : Portugal); de Arbeiderspers, Amsterdam; 9th ed., August 1999; ISBN 90-295-3466-4

## Bakgrunnsstoff

* Sagres 
* Bilete av festninga Sagres
Verdalsøra

**Verdal**, også kalla *Verdalsøra*, er ein by i Verdal kommune i Trøndelag fylke. Staden ligg ved Trondheimsfjorden, kring utlaupet av Verdalselva, og er administrasjonssenter i kommunen. 

## Kjelder
* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Nord-Trøndelag»
Kolvereid

**Kolvereid** er ein tettstad i Nærøysund kommune i Trøndelag fylke. Staden er administrasjonssenter i kommunen og ligg på eit eid mellom fjordane Innerfolda og Sørsalten. 

Kolvereid er òg ein tidlegare sjølvstendig kommune. Med formannskapslovene av 1837 blei Kolvereid prestegjeld oppretta som eiga 
formannskapsdistrikt (kommune). I 1964 blei Kolvereid slått saman med Foldereid, Gravvik og Nærøy til den nye Nærøy kommune.

## Kjelder

* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Nord-Trøndelag»
Bangsund

**Bangsund** er ein tettstad i Namsos kommune i Trøndelag fylke. Staden ligg ved Løgnin, ein fjordarm av Namsfjorden og har . Elva Bongna renn ut i fjorden ved Bangsund, og namnet på staden har samanheng med elvenamnet.

## Kjelder
* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Nord-Trøndelag»
### Fotnotar
Armona

**Armona** er ei av øyane utanfor Algarve i Portugal. Armona er 9 km lang og frå 0,1 til 1 km brei. Ein kan nå øya med ein 20 minuttar lang båttur eller ein raskare båttaxi frå Olhão. På øya står det fleire strandhus og nokre kaffibarar. Den største stranda vender ut mot Atlanterhavet.

## Bakgrunnsstoff
Vanvikan

**Vanvikan** er ei bygd og ein tettstad i Indre Fosen kommune i Trøndelag fylke. Tettstaden ligg ved Trondheimsfjorden, sør på Fosenhalvøya, og har snøggbåtsamband til Trondheim.

I Vanvikan ligg Stranda kyrkje frå 1897, og grunnskulen Vanvikan skole. 

Stadsnamna Vanvikan og Stranda kjem av gammalnorsk «Vagnvíkastrǫnd». Det er mellom anna attestert i Ågrip, ei norsk kongesoge skriven ein ukjend forfattar i Trøndelag omkring år 1190. 

## Bakgrunnsstoff
* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Nord-Trøndelag»
Hegra

**Hegra** er ei bygd og ein tettstad i Stjørdal kommune i Trøndelag fylke. Tettstaden har , ligg i Stjørdalen, ved Stjørdalselva, og Meråkerbanen går gjennom bygda. 

I Hegra ligg Hegra festning, den siste staden i Sør-Noreg som vart oppgjeven av norske styrkar under den tyske invasjonen av Noreg våren 1940.

Austom Hegra kyrkje ligg eit av dei største samanhengande hellerissingsfelta i Nord-Europa, Leirfallfeltet.

## Kjente personar frå Hegra
* Andreas Fleischer (1878–1957), misjonær, forfattar og biskop 
* Jon Leirfall (1899–1998), gardbrukar, forfattar og stortingsrepresentant 

## Kjelder
* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Nord-Trøndelag»
Øyar i Portugal

Dette er ei liste over **øyar i [[Portugal]]** (inkludert småøyar). 

## [[Asorane]]
# Corvo
# Faial
# Flores 
# Graciosa
# Pico
# Santa Maria
# São Jorge
# São Miguel
# Terceira
# Formigasøyane

## [[Madeira]]
# Madeira
# Porto Santo

### [[Desertasøyane]] (Madeira)
# Deserta Grande
# Bugio
# Chão

### [[Selvagemøyane]] (Madeira)
# Selvagem Grande
# Selvagem Pequena
# Palheiro da Terra
# Palheiro do Mar
# Fora
# Alto
# Comprido
# Redondo
# Norte

## [[Berlengaøyane]]
# Berlenga Grande
# Estelasøyane
# Farilhões-Forcados-øyane

## [[Algarve]]
# Armona
# Barreta 
# Cabanas
# Cacela
# Coco
# Culatra
# Faro
# Farol
# Martinhal
# Tavira
# Cacela da Abóbora
# Barro
# Geada

## [[Alentejo]]
# Pessegueiro
# Perceveira
# Ariana
# Moínho
# Monte Branco
# Juromenha
# Bacelos
# Bacelos Pequena
# Palmeira
# Palmeira Pequena
# Azenha Brava
# Lezíria Internacional
# São Brás
# Lebre
# Safra
# Freixial
# Cascalheira

## [[Beira i Portugal|Beira Baixa]]
# Idanha
# A Nova
# Três Postes
# Marechal
# Carmona
# Estrada

## [[Ribatejo]]
# Almourol
# Lombo
# Agolada
# Verde

## [[Beira i Portugal|Beirakysten]]
# Monte Farinha
# Testáda
# Ovos
# Gaga
# Gaivota
# Pedra
# Parrachill
# Mo-do-Meio
# Samos
# Poço
# Tranqueira
# Amoroso
# Morraceira
# Turbina
# Gramatal
# Marinha Nova
# Matadouce

## [[Estremadura]]
# Baleal
# Bugio i Estremadura
# Rato
# Cambalhão
# Fora

## [[Minho]]
# Insua
# Amores
# Boega
# Ermal
Kompletorium

**Kompletorium** (frå latin, eigentleg 'avslutting') er ei tidebøn som vert beden som ei liturgisk kveldsbøn før leggjetid. 

## Liturgi
Under nemninga kveldbøn har denne tidebøna fått plass i *[[Gudstenestebok for den norske kyrkja]]*. Liturgien for denne kveldsbøna inneheld følgjande ledd:
# Innleiing
# Kveldssalme	
# Syndsvedkjenning
# Bibelske salmar – ein tillitssalme frå salmane i Det gamle testamentet 
# Tekstlesing
# Etter tekslesinga kan ein syngje ein svarsalme, vere stille eller ein kan halde ein stutt tekstmeditasjon
# Simeons lovsong (*Nunc dimittis*) – dette leddet er spesielt for kveldsbøna
# Bøn; gjerne ei kollektbøn
# Herrens bøn
# Overgiving i Guds hender
# Avslutning – lovprising, velsigning og evt postludium.

## Kjelder:
* Cappelens musikkleksikon (1980) ISBN 82-02-03690-9
* *Gudstenestebok for Den norske kyrkja del I Gudstenester* ISBN 82-543-0507-2
Matamata

**Matamata** er ein småby i regionen Waikato på Nordøya på New Zealand. Det totale folketalet i området ligg kring 12 000 menneske, der den eine halvdelen bur i byen, den andre ute på bygda. Byen ligg nær høgdedraget Kaimai Ranges, og i eit blømande landbruksområde som er kjent for oppdrett av fullblodshestar. Han er ein del av distriktet Matamata Piako, som omfattar dei omgjevande landdistrikta så vel som tettstadane Morrinsville og Te Aroha.

Riksvegen State Highway 27 og jarnvegssidelinja Kinleith Branch railway går gjennom byen.

## Hobbiton
Ein nærliggjande gard vart nytta som staden «Hobbiton» i Peter Jackson sin filmtriologi *[[The Lord of the Rings]]*, og eit «Velkomen til Hobbiton»-skilt er no sett opp ved hovudvegen. Ved eit merkeleg tilfelle er den einaste andre byen i verda med same namn &mdash; Matamata i Tunisia &mdash; nytta ved innspelinga av George Lucas sin filmserie *[[Star Wars]]*.

## Media
Matamata er òg sete for ulike mediakanalar, mellom desse fjernsynskanalane *tvCentral*, *TV Rotorua* og *iTV Live*, noko som er uvanleg for ein by av denne storleiken.

## Andre tettstader i Matamata-området
* Hinuera
* Peria
* Turanga-o-moana
* Te Poi
* Waharoa
* Walton
* Wardville

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Matamata|Matamata]]» frå , den 19. juni 2008.* 


## Bakgrunnsstoff
* Matamata i-SITE Information Centre, heimeside for Matamata
;Media
* tvCentral 
* Scene &mdash; lokalavis
* Matamata Chronicle &mdash; lokalavis
Barreta

**Barreta** er ei øy ved Algarvekysten i Portugal. Ho er 7 km lang og 50 til 600 meter brei. 

Barreta vert òg kalla Deserta og er ei av dei mest isolerte øyane i Algarve. Det går inga båtrute til øya, så besøkande må sjølve organisere båtskyss til øya.
Berlenga Grande

**Berlenga Grande** er den største av Berlengasøyane i Portugal. Av andre øyar i øygruppa finn ein Estela og Farinhoes.

Berlengasøyane ligg utanfor neset Peniche, vest for byen Peniche i distriktet Leiria. Berlenga Grande har ei lita hamn med båtrute til Peniche. Øya har ei strand og ei festning.
Hunn i Overhalla

**Hunn** er ein tettstad i Overhalla kommune i Trøndelag fylke. Bygda ligg på nordsida av elva Namsen, om lag elleve kilometer vestom kommunesenteret Ranemsletta og om lag 14 kilometer austom byen Namsos. Fylkesveg  17 passerer gjennom bygda i hovudretning aust-vest. Den nedlagde Namsosbanen gjekk her. Skage kyrkje frå 1903 ligg i nedre del av bygda.

Det var ein namnediskusjon her i 2013-2015 som enda med at namnet på tettstaden er «Hunn» (ikkje «Skage sentrum»), medan bygda heiter «Skage». 

## Kjelder
* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Nord-Trøndelag»
**Norsk Allkunnebok*. IX. Bandet. 1960

### Fotnotar
Sparbu

**Sparbu** er ein tettstad i Steinkjer kommune i Trøndelag fylke. Sparbu var tidlegare ein sjølvstendig kommune, men den ble slått saman til storkommunen Steinkjer. Sparbu hadde kommunehuset sitt i Heistadgrenda, ca. 4 km aust for Sparbu sentrum. 

## Kjende folk frå Sparbu
*Kjetil Jemte, grunnleggjar av Jämtland
*Mona Juul, diplomat
*Torgeir Brandtzæg, skihoppar
*Karl Morten Eek, fotballspelar
*Rune Ertsås, fotballspelar

## Kjelder
* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Nord-Trøndelag»

### Fotnotar
Ilha do Pessegueiro

**Pessegueiro** er ei øy i Alentejo i Portugal i kommunen Sines. Ho er ei lita øy nær Porto Covo, ein liten by med ei kjend strand.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pessegueiro Island|Pessegueiro Island]]» frå , den 19. juni 2008.*
Selvagensøyane

**Selvagensøyane** (portugisisk: *Ilhas Selvagens*; spansk *Islas Salvajes*) er ei lita øygruppe i Nord-Atlanteren om lag halvvegs mellom Madeira og Kanariøyane. Øygruppa består av to store øyar og fleire småøyar, og er den sørlegaste regionen i Portugal.

Selvagensøyane vert administrert av kommunen Funchal og vert rekna som eit naturreservat. Det er to reservatsoner, ei på Selvagem Grande og ei på Selvagem Pequena.

## Geografi
Selvagensøyane er ein del av Makaronesia i Nord-Atlanteren nær Europa og utanfor kysten av Marokko i Nord-Afrika. Øygruppa ligg om lag 230&nbsp;km frå Madeira og 165&nbsp;km frå Kanariøyane. Det totale landarealet er 2,73&nbsp;km². Øyane er omgjeve av farlege rev, og det er berre mogeleg å gå i land enkelste stader. Det er ingen ferskvasskjelder på øyane.

Øygruppa består av to øyar og fleire små øyar fordelt på to grupper som ligg om lag 15&nbsp;km frå kvarandre.

* Nordaustgruppa - Selvagem Grande og tre småøyar: Ilhéu Sinho, Palheiro do Mar og Palheiro da Terra.
* Søraustgruppa - Selvagem Pequena, Ilhéu de Fora og ei gruppe holmar som berre vert kalla Ilhéus do Norte.

Som med alle øyane i Makaranesia er Selvagensøyane av vulkansk opphav. På dei større øyane finn ein utdøydde vulkankjegler, som fjellet Atalaia på Selvagem Grande. Andre toppar er Tornozelos og Veado.

## Historie
Ein har funne spor som tyder på at øyane har vore kjend i lang tid. Dei vart først teikna inn på eit venetiansk kart av Pizzigani-brørne frå 1367.

Kanariøyane vart vitja av europeiske eventyrarar sidan 1300-talet og etter kvart erobra av Spania. Dei vitja derimot ikkje Selvagensøyane som vart rekna som ubuelege. Det var først då portugisarane byrja å utforske verda at folk gjekk i land på Madeiraøyane.

Staden er i dag på UNESCO si verdsarvliste og er busett av to personar som passar på naturreservata.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Savage Islands|Savage Islands]]» frå , den 19. juni 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Culatra

**Culatra** er ei øy i Algarve i Portugal. Han er 6 km lang og 100 til 900 meter brei med om lag 1000 innbyggjarar. 

I høgsesongen er det ein bar open på øya, men ingen restaurantar. Øya ligg ein halv time med båt frå Faro eller Olhão, og frå juni til september går det båtrute til øya. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Culatra|Culatra]]» frå , den 19. juni 2008.* 
 

## Bakgrunnsstoff
Ermal

**Ermal** (portugisisk *Ilha do Ermal*) er ei øy i Portugal. Ho ligg i Peneda-Gerês nasjonalpark (*Parque Nacional da Peneda Gerês*), om lag 25&nbsp;km nord for Braga, i Vieira do Minho. Stranda på øya er rekna som eit av dei viktigaste turistmåla i Vieira do Minho.

Det vart halde ein musikkfestival på øya kvart år frå 2000 til 2009 med fokus på heavy metal.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ermal Island|Ermal Island]]» frå , den 19. juni 2008.*
Ernst Happel Stadion

**Ernst-Happel-Stadion** () er landslagsarenaen til Austerrike sitt landslag i fotball, tidlegare kalla Praterstadion. Stadionet blei opna i 1931, og totalrenovert i 1986. 

I dag har stadionet ein tilskodarkapasitet på 50 000. Stadionet er oppkalla etter trenarlegenda Ernst Happel. I EM i fotball 2008 (Euro 2008) blei stadionet brukt i stor grad. Mellom anna blei det brukt til to kvartfinalar, ein semifinale og finalen.
Tivoli Neu

**Tivoli Neu** () er eit multifunksjonelt stadion i Innsbruck i Austerrike. Stadionet kan brukast til konsertar og store arrangement, men det er mest brukt til fotballkampar, og er heimebanen til fotballklubben FC Wacker Innsbruck. Det har ein sentral plassering, og ein kan lett reise til stadionet ved bruk av offentleg transport.

Tilskodarkapasiteten var før 17&nbsp;400, men etter utbygginga i samband med EM i fotball 2008 blei kapasiteten utvida til 30&nbsp;000. Stadionet blei opna 6. september 2000.
London Borough of Wandsworth

**Wandsworth** er ein bydel i det sørvestlege London. Den blei oppretta i 1965 ved at kretsane Battersea og delar av Wandsworth blei slått saman. Clapham og det meste av Streatham høyrde til den gamle kretsen Wandsworth, men blei då lagt til Lambeth.

## Stader i Wandsworth

* Balham
* Battersea
* Earlsfield
* Furzedown
* Nine Elms
* Putney
* Putney Heath
* Putney Vale
* Roehampton
* Southfields
* Streatham Park
* Tooting
* Wandsworth

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
London Borough of Lambeth

**Lambeth** er ein bydel i den sørvestlege delen av det indre London. Han blei oppretta i 1965 då kretsen Lambeth blei slått saman med Streatham og Clapham i kretsen Wandsworth.

Den offisielle londonresidensen til erkebiskopen av Canterbury, Lambeth Palace, ligg i bydelen. 

## Stader i Lambeth

* Brixton
* Clapham, Clapham Park
* Gipsy Hill
* Herne Hill (vestleg del)
* Kennington
* Lambeth
* South Bank, South Lambeth, Stockwell, Streatham, Streatham Hill, Streatham Vale
* Tulse Hill
* Vauxhall
* West Norwood

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
London Borough of Southwark

**Southwark** er ein bydel i London. Han ligg på sørsida av Themsen, og grensar mot City of London og Tower Hamlets mot nord, og Lambeth og Lewisham i sør. 

Namnet oppstod som namn på eit område rett sør for London Bridge. Det har vore busett sidan romersk tid, og fekk namnet på 800-talet. 

Distriktet blei oppretta i 1965 ved at kretsane Southwark, Camberwell og Bermondsey blei slått saman.

Det ligg to katedralar i Southwark: Den anglikanske Southwark-katedralen og den katolske St. Georgs katedral.

## Stader i Southwark

* Bankside
* Bermondsey
* Camberwell
* Dulwich
* East Dulwich
* Elephant and Castle
* Herne Hill
* Newington
* Nunhead
* Peckham
* Rotherhithe
* Southwark (gjerne kalla *The Borough*)
* Surrey Quays
* Walworth
* West Dulwich

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Selvagem Grande

**Selvagem Grande** er ein del av Selvagensøyane, som igjen høyrer til øygruppa Madeira i Portugal. Øya ligg i Nord-Atlanteren utanfor kysten av Marokko. 

Øya ligg i den nordaustlege gruppa av Selvagensøyane. Gruppa består òg av dei tre småøyane Ilhéu Sinho, Palheiro do Mar og Palheiro de Terra. 

Selvagem Grande har ein fastbuande, ein som vaktar over naturreservatet. Øya har eit automatisert fyr.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Selvagem Grande Island|Selvagem Grande Island]]» frå , den 20. juni 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Selvagem Pequena

**Selvagem Pequena** er ei øy i den søraustlege gruppa i Selvagensøyane i Madeira i Portugal. Dyre- og plantelivet på øya er godt bevart sidan øya i lang tid har vore verna og få menneske har vore her. 

Øya har eit automatisert fyr.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Selvagem Pequena Island|Selvagem Pequena Island]]» frå , den 20. juni 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Ilha de Tavira

**Tavira** (portugisisk *Ilha de Tavira*) er ei øy sør for byen Tavira, berre nokre få hundre meter frå kysten. Ho er 11 km lang og mellom 150 meter og 1 km brei. Øya har ei 11 km lang sandstrand. Ho er ein del av naturreservatet Ria Formosa. Ho er ei populær øy for turisme, symjing og fuglekikking. Ein kan nå øya med båt og ei lita flytebru i Santa Luzia/Pedras d'El Rei-området.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tavira Island|Tavira Island]]» frå , den 20. juni 2008.* 
 

## Bakgrunnsstoff

* Camping på Ilha de Tavira 
* Google Maps
London Borough of Hammersmith and Fulham

**Hammersmith and Fulham** er ein bydel i London. Han blei oppretta i 1965 ved at Hammersmith og Fulham blei slått saman. 

## Stader i distriktet

* Fulham
* Hammersmith
* Old Oak Common
* Parsons Green
* Sands End
* Shepherd's Bush
* Waltham Green

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*