open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Skeise-VM 2007 i sprint-firkamp

**Verdsmeisterskapen 2007 i sprint-firkamp på skeiser** vart avvikla laurdag 20. og sundag 21. januar i Vikingskipet på Hamar. Meisterskapen var den 38. i sprint-firkamp. 69 utøvarar, 38 karar og 31 kvinner, deltok i meisterskapen.

Lee Kyu-hyuk frå Sør-Korea og Anni Friesinger frå Tyskland vart verdsmeistrar. Friesinger triumferte også på begge 1000-meterane. Landskvinna Jenny Wolf gjekk fortast av alle på begge 500-meterane, men vart diskvalifisert på den fyrste 1000-meteren. Finnen Pekka Koskela gjekk fortast av alle på begge 500-meterane, det sam gjorde USA-amerikanaren Shani Davis på begge 1000-meterane.

Dei norske deltakarane enda som nummer 11 Even Wetten, 19 Dag Erik Kleven, 26 Hedvig Bjelkevik, 27 Maren Haugli. Christoffer Rukke vart diskvalifisert.

## Verdsmeisterskapen 2007 i skeise-sprint/Menn



Dato: 20./21. januar

### 500 meter




### 1000 meter




### 500 meter




### 1000 meter




## Verdsmeisterskapen 2007 i skeise-sprint/Kvinner



Dato: 20./21. januar

### 500 meter




### 1000 meter




### 500 meter




### 1000 meter




## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:2007 World Sprint Speed Skating Championships|2007 World Sprint Speed Skating Championships]]» frå ,  den 5. november 2025.*
Assemblies of God

**Assemblies of God** er eit stort, protestantisk trussamfunn innan pinserørsla. Kyrkjesamfunnet blei danna i USA i 1914. Med over 1337 kyrkjelydar og nærare 4 millionar tilhengarar, er dette det største trussamfunnet innan pinserørsla i USA. 

På verdsbasis har trussamfunnet kring 60 millionar tilhengjarar. I Brasil blir dei kalla **Assembleias de Deus**, og har omtrent 8,5 millionar tilhengjarar. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Assemblies of God|Assemblies of God]]» frå ,  den 3. november 2025.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Skeise-VM 2008 i sprint-firkamp

**Verdsmeisterskapen 2008 i sprint-firkamp på skeiser** vart  avvikla laurdag 19. og sundag 20. januar i Heerenveen i Nederland. Meisterskapen var den 39. i sprint-firkamp. 76 utøvarar, 42 karar og 34 kvinner, deltok i meisterskapen.

Lee Kyu-hyuk frå Sør-Korea forsvarte meistertittelen, alt medan Jenny Wolf frå Tyskland vart ny verdsmeister på kvinnesida. Lee sikra triumf gjennom å vinne begge løpa andre dagen, Wolf gjekk fortast av alle kvinnene på begge 500-meterane. Kanadiaren Jeremy Wotherspoon sigra på 500 m og nederlendaren Jan Bos på 1000 meter den fyrste dagen. Tyske Anni Friesinger stod for bestetida på kvinnene sin 1000 meter om laurdagen, nederlandske Ireen Wüst om søndagen.

Dei tre norske deltakarane enda som nummer 12 Håvard Bøkko, 22 Dag Erik Kleven og 23 Mikael Flygind Larsen.

## Verdsmeisterskapen 2008 i skeise-sprint/Menn



Dato: 19./20. januar

### 500 meter




### 1000 meter




### 500 meter




### 1000 meter




## Verdsmeisterskapen 2008 i skeise-sprint/Kvinner



Dato: 19./20. januar

### 500 meter




### 1000 meter




### 500 meter




### 1000 meter




## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:2008 World Sprint Speed Skating Championships|2008 World Sprint Speed Skating Championships]]» frå ,  den 5. november 2025.*
Skeise-VM 2009 i sprint-firkamp

**Verdsmeisterskapen 2009 i sprint-firkamp på skeiser** vart avvikla laurdag 17. og sundag 18. januar i Moskva i Russland. Meisterskapen var den 40. i sprint-firkamp. 59 utøvarar, 31 karar og 28 kvinner, deltok i meisterskapen.

Wang Beixing frå Kina og Shani Davis vart verdsmeistrar. Davis gjekk fortast av alle på begge 1000-meterane. Tittelforsvararen, sørkoreanaren Lee Kyu-hyuk vann 500 meter den fyrste dagen, og leia meisterskapen før han fall på den avslutta 1000-meteren og braut. Sundagen sigra japanaren Keiichiro Nagashima på 500 m. Tyske Jenny Wolf var best av kvinnene på begge 500-meterane. Medan nederlandske Margot Boer stod for bestetida på kvinnene sin 1000 meter om laurdagen, og tyske Anni Friesinger om sundagen.

Dei tre norske deltakarane enda som nummer 19 Håvard Bøkko, 20 Christoffer Rukke og 23 Hege Bøkko.

## Verdsmeisterskapen 2009 i skeise-sprint/Menn



Dato: 17./18. januar

### 500 meter




### 1000 meter




### 500 meter




### 1000 meter




## Verdsmeisterskapen 2009 i skeise-sprint/Kvinner



Dato: 17./18. januar

### 500 meter




### 1000 meter




### 500 meter




### 1000 meter




## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:2009 World Sprint Speed Skating Championships|2009 World Sprint Speed Skating Championships]]» frå ,  den 5. november 2025.*
Fylkesveg 2980

**Fylkesveg 2980** går mellom Nøklegård i Porsgrunn og Dolven i Larvik.

Strekninga blei fastsett 2019, og består av tidlegare fylkesveg 60 i Telemark og fylkesveg 60 i Vestfold.

## Kommunar og knutepunkt

## Kjelder




**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Fylkesvei 2980|Fylkesvei 2980]]» frå ,  den 6. november 2025.*
Karatepe

**Karatepe** (tyrkisk for 'Svart fjell') er ein ny-hitittisk festning og utandørsmuseum i Osmaniye-provinsen sør i Tyrkia som ligg kring 23 km unna distriktssentrumet Kadirli. Staden ligg i Taurusfjella, på høgre breidd av elva Ceyhan. Han ligg inne i Karatepe-Aslantaş nasjonalpark.

## Historie

Staden var ein gamal by i Kilikia, som styrde ein passasje frå det austlege Anatolien til det nordlege syriske flaten. Det vart eit viktig ny-hittittisk senter etter at det hittitiske riket braut saman på slutten av det 12. hundreåret f.Kr. Relikviane som er funne her inkluderer enorme historiske tavler, statuer og ruinar, til og med to monumentale portar med relieff på tverrliggarane som viser jakt, krigføring og ein båt med årar. Søyler av løver og sfinksar flankerer portane.

## Karatepe-innskrifta

I Karatepe finst det ei tospråkleg innskrift frå det åttande hundreåret f.Kr., på fønikisk og hieroglyfisk luvisk, som speglar aktivitetane til kongane i Adana frå «huset Mopsos», som blei oppgjeve på hieroglyfisk luvisk som *mu-ka-sa-* og på fønikisk som Mopsos som mpš. Teksten blei skriven på fønikisk og deretter omsett til hieroglyfisk luvisk. Innskrifta har vore til nytte for arkeologar som ein rosettastein for å dechiffrera desse glyffane.

Innskrifta fortel at ho er forfatta av Azatiwada (eller Azatiwata), herskaren i byen. Han var òg bygrunnleggjaren; innskrifta er til minne om grunnlegginga av byen. Han omtalte seg som underordna av Awarikus, kongen av Adanawa (Adana), som var det gamle riket of Ḫiyawa. Azatiwataya verker å ha vore ein av grensebyene i Adanawa.

Ei annan innskrift av same type, Cinekoy-innskrifta, blei oppdaga seinare. Der blir òg kong Awariku nemnd, som kanskje var den same herskaren, eller ein del av den same dynastiet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Karatepe|Karatepe]]» frå ,  den 7. november 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

* Halet Cambel, Corpus of Hieroglyphic Luwian Inscriptions, Vol. 2: Karatepe-Aslantas (Undersuchungen Zur Indogermanischen Sprachund Kulturwissenschaft, Vol 6), Walter de Gruyter, 1998 3-11-014870-6
* Mirko Novák & Andreas Fuchs (2021). "Azatiwada, Awariku from the House of Mopsos, and Assyria. On the Dating of Karatepe in Cilicia". In Annick Payne; Šárka Velhartická; Jorrit Wintjes (eds.). Beyond all Boundaries. Anatolia in the 1st Millennium B.C. Orbis Biblicus et Orientalis. Vol. 295. Leuven: Peeters Publishers. pp. 397–466. doi:10.48350/170532.
* Cyrus H. Gordon, Phoenician Inscriptions from Karatepe, The Jewish Quarterly Review, New Series, vol. 39, no. 1, pp.&nbsp;41–50, 1948
* Julian. Obermann, New Discoveries at Karatepe. A Complete Text of the Phoenician Royal Inscription from Cilicia, Transactions of the Connecticut Academy of Arts and Sciences, Connecticut Academy of Arts and Sciences, vol. 38, 1948
* Benno Landsberger, Sam'al, Studien zur Entdeckung der Ruinenstaette Karatepe, Druckerei der Türkischen Historischen Gesellschaft, 1948
Taarna Valtonen

**Taarna Valtonen** er ein finsk språkforskar som har spesialisert seg på samiske språk, særleg på dei samiske språka som blir snakka i Finland, dvs. enaresamisk, skoltesamisk, nordsamisk og kemisamisk. 

Valtonen har framfor alt arbeid med stadnamn, men ho har også publisert om grammatiske og leksikografiske tema. I tillegg har ho skrive om samisk kultur og om forskingsetiske problemstillingar knytt til samisk forsking.

## Litteratur (utval))
* Valtonen, Taarna 2009: Place-name perspectives on the Saami past - The importance of multidisciplinary source criticism. In: Recent perspectives on Sámi archaeology in Fennoscandia and North West Russia. Proceedings of the First International Conference on Sámi archaeology. Iskos 17 (2009), pp. 133–143. 

* Valtonen, Taarna 2017: Place-Name Loaning Patterns as Cultural Survival Strategies in Sami Contexts. *Journal of Northern Studies* 1/2017, pp. 53-70.

* Valtonen, Taarna; Markus Juutinen og Merja Fofonoff 2018: Anarâš- já nuorttâlâškielâ partikkâl ''še''. *Dutkansearvvi dieđalaš áigečála*. 

* Taarna Valtonen, Ante Aikio, and Jussi Ylikoski 2023 Aanaar Inari Saami Laakso, Johanna (red.) The Oxford Guide to the Uralic Languages, kapittel 11.

* Valtonen, Taarna 2024: Miksi keminsaame kuoli?: Sosiolingvistinen rekonstruktio keminsaamen sammumiseen johtaneista tekijöistä. Suomalais-Ugrilaisen Seuran Aikakauskirja, 

* Valtonen, Taarna 2025: Municipalities and the Sami languages: Experiences of language policy and planning in the Sami homeland region (Finland) in the 2020s. Readjustment: reactions to societal change in Finno-Ugric minority language communities. 201–233. *Uralica Helsingiensia* 16. Helsinki 2025.
Fylkesveg 8670

**Fylkesveg 8670** går mellom Bjarkøy og Bergseng i Harstad.

Strekninga Fv8670 blei oppretta i 2019, og består av tidlegare fylkesveg 121 i Troms og tidlegare fylkesveg 867. Strekninga mellom Fenes ferjekai og krysset med Rv83 er primær fylkesveg.

4. september 2009 blei det opna ei nybygd vegstrekning mellom Samamoa og Ervik.

Før 1. januar 2010 var vegen riksveg. Etter at regionreforma tredde i kraft fekk han status som fylkesveg.

Ferjesambanda frå Austnes blei lagt ned då Kvernsundtunnelen blei teken i bruk 15. desember 2018.

## Kommunar og knutepunkt
###### 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Fylkesvei 8670|Fylkesvei 8670]]» frå ,  den 9. november 2025.*
Fylkesveg 7800

**Fylkesveg 7800** går mellom Nordsand og Altevik på Sandsøya i Harstad kommune.
Strekninga blei fastsett i 2019, og består av tidlegare fylkesveg 125 og tidlegare fylkesveg 124 i Troms.

15. desember 2018 blei Sandsøybruene teken i bruk.

## Kommunar og knutepunkt

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Fylkesvei 7800|Fylkesvei 7800]]» frå ,  den 9. november 2025.*
Leah Poulos

**Leah Jean Poulos **() er ein USA-amerikansk tidlegare skeiseløpar frå Berwyn i Illinois som vart verdsmeister i sprint-firkamp i 1974 og 1979.

## Aktiv
Poulos deltok internasjonalt i åra frå 1970 til 1980. Ho representerte USA i sju verdsmeisterskap i firkamp og ti verdsmeisterskap i sprint-firkamp og ved dei olympiske vinterleikane i 1972, 1976 og 1980. Det store gjennombrotet kom då ho i Innsbruck lukkast vinne Skeise-VM 1974 i sprint-firkamp. To år seinare kom ho på andreplass i sprint-VM i Vest-Berlin, slått av suverene Sheila Young. Før den tid, under Vinter-OL 1976 i Innsbruck, vann Poulos sølvmedaljen på 1000-metereren, 0,14 sekund bakom sovjetiske Tatjana Averina. Her vart Poulos elles nummer 4 på 500 m og nr 6 på 1500 m. I 1977 kom ho på sølvplassen ved sprint-VM i Alkmaar, men var over 2 tidspoeng bak kanadiske Sylvia Burka. Vinteren 1979 gjekk Poulos til topps i Sprint-VM 1979 i Inzell. I februar 1980 vart ho for tredje gong nummer 2 i eit sprint-VM, men var sjanselaus mot austtyske Karin Enke som vann med ein margin på over 3 tidspoeng. Berre dagar seinare sikra Poulos seg to sølvmedaljar under Vinter-OL 1980 i Lake Placid. Fyrst la ho beslag på andreplassen på 500 meter, bak Karin Enke, deretter på 1 000 meter, bak Natalja Petrusjova frå Sovjetunionen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Leah Poulos|Leah Poulos]]» frå ,  den 9. november 2025.*
Angola Avante

****** (‘Heia Angola’, bokstaveleg Angola framover’) er nasjonalsongen til Angola. Musikken blei skriven av Ruy Mingas, medan teksten blei skriven av Manuel Rui. Songen blei teken i bruk som nasjonalsong i november 1975, då Angola fekk sjølvstende frå Portugal.  Teksten viser til fleire viktige hendingar knytt til Movimento Popular de Libertação de Angola (MPLA), som hadde makta i landet frå det fekk sjølvstende og var det einaste partiet i Angola fram til 1992.

## Historie
Musikken til «Angola Avante» blei komponert av Ruy Mingas. Tekstene til songen blei skriven av Manuel Rui Alves Monteiro (f. 1941), ein forfattar som studerte i Huambo og er tilknytt både forfattarforeininga og kunstnar- og komponistforeininga i landet. Songen blei offisielt utnemnd som nasjonalsong i 1975, då landet fekk sjølvstende den 11. november det same året. Dette er stadfesta i artikkel 164 i den angolanske grunnlova.

Teksten viser til fleire viktige hendingar i historia til MPLA. Sidan eittpartistaten blei avskaffa i 1992 har dette blitt gjort noko forelda. Som følgje har det vore forsøk på å endra nasjonalsongen, i lag med andre nasjonalsymbol. Ingen av desse har nådd fram, og nasjonalsongen er ikkje blitt endra.

## Tekstinnhald
Tekstene til «Angola Avante» viser til korleis landet og folket vil gå framover i framtida. Ivan Hewett i *[[The Daily Telegraph]]* klassifiserte han som ein av fleire samtidige nasjonalsongar med ein meir kjempande tone inspirert av «Marseillaisen».

Den siste tredjedelen av begge versa blir vanlegvis sett på som refreng og repeterte; kor-refrenget blir òg repetert to gonger under kvar framføring.

## Teksten
### Portugisisk (offisiell språk)

### Kikongo (nasjonalt språk)

### Engelsk omsetjing

## Kjelder



**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Angola Avante|Angola Avante]]» frå ,  den 10. november 2025.*
Tau kyrkje

**Tau kyrkje** er ei arbeidskyrkje i Strand kommune kommune i Rogaland fylke. Kyrkja vart teikna av HBA Arkitekter og Ratio Arkitekter og vigsla 12. september 2021. Ho avløyste Strand kyrkje som soknekyrkje.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
* Strand kyrkjelege fellesråd: Tau kyrkje
* 4B Arkitekter: Nye Tau kirke
* Ny massivtre-kirke med glass som inviterer inn (Glassogfasade.no)
*
Lundariket

**Lundariket** var ein stat i det som no er Kongo-Kinshasa, Angola og Zambia i Afrika mellom rundt 1665 og 1887. Kjerneområdet til riket var Katanga i noverande sørlege Kongo-Kinshasa, og den herskande klassen var lundafolk.

I stordomstida si på 1800-talet dekte riket eit område på cirka 300 000 km². Då riket ekspanderte fekk det form av ein konføderasjon, der erobra land fekk halda på eit visst sjølvstyre, men måtte betala skatt til sentralmakta. Lundahoffet hadde nære kontaktar med kongedømet Luba, og desse banda blei styrka gjennom ekteskap mellom herskarfamiliane.

Riket fall saman under invasjonskrigen til tsjokvefolk på 1800-talet. Tsjokvane hadde handeldvåpen og var militært sterkare enn lundastyrkane. Sentralstyret braut saman og lokale lundaleiarar fekk makta si innskrenka. På slutten av 1800-talet blei det tidlegare Lundariket delt mellom den portugisiske kolonien Angola, den personlege kolonien til kong Leopold II av Belgia, Fristaten Kongo (noverande Kongo-Kinshasa) og britiske Nordvest-Rhodesia (seinare Nord-Rhodesia, noverande Zambia).

## Regentliste
Frå og med Mbala I Yaav hadde lundaherskarane tittelen *Mwaant Yaav*.

**Kongedømmet Lunda:**

* Nkonda Matit (seint 1500-tal) 
* Cibind Yirung (ca. 1600-ca. 1630) 
* Yaav I a Yirung (ca. 1630-ca. 1660) 
* Yaav II i Nawej (ca. 1660-ca. 1690) 

**Lundariket:**

* Mbala I Yaav (herska ca. 1690-ca. 1720) 
* Mukaz Munying Kabalond (ca. 1720) 
* Muteba I Kat Kateng (ca. 1720-ca. 1750) 
* Mukaz Waranankong (ca. 1750-ca. 1767) 
* Nawej Mufa Muchimbunj (ca. 1767-ca. 1775) 
* Cikombe Yaava (ca. 1775-ca. 1800) 
* Nawej II Ditend (ca. 1800-1852) 
* Mulaj i Namwan (1852-1857) 
* Cakasekene Naweej (1857) 
* Muteba II i Cikombe (1857-1873) 
* Mbala II i Kamong Isot (1873-1874) 
* Mbumb I Muteba Kat (1874-1883) 
* Cimbindu a Kasang (1883-1884) 
* Kangapu Nawej (1884-1885) 
* Mudib (1885-1886) 
* Mutand Mukaz (1886-1887) 
* Mbala III a Kalong (1887) 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lundariket|Lundariket]]» frå ,  den 10. november 2025.*  

## Litteratur
* Pogge: *Im Reich des Muata Jamwo*, Berlin 1880
* Buchner, Max: *Das Reich des Muata Jamwo*. In: "Deutsche Geographische Blätter", Bremen 1883
Steinar Johansen

**Steinar Johansen** () er ein norsk tidlegare skeiseløpar som 1992-98 representerte Noreg i fem europameisterskap, fire verdsmeisterskap og dei tre olympiske vinterleikane. Han var medlem i Holmestrand og Botne Skøyteklubb.

## Aktiv
Johansen deltok i europameisterskapen 1992, 1993, 1994, 1995 og 1998, med ein femteplass i Skeise-EM 1995 i Heerenveen som si beste plassering. Åra 1992-95 representerte han Noreg i alle fire verdsmeisterskapane. Femteplassen i Skeise-VM 1993 på Hamar vart hans fremste prestasjon. Johansen fekk gå fire distansar i dei olympiske vinterleikane 1992, 1994 og 1998, to av dei i Albertville i 1992. Best gjorde han det på milløpet i Albertville, der vart han nummer 8. Johansen vart andremann i noregsmeisterskapen 1993 og 1995, høvesvis Johann Olav Koss og Ådne Søndrål var hans overmenn. I 1997 fekk Johansen gå spesialdistansen 1500 meter i Enkeltdistanse-VM 1997 i Warszawa og enda på sjetteplassen. Han la opp etter 1999-sesongen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Steinar Johansen (skøyteløper)|Steinar Johansen (skøyteløper)]]» frå ,  den 11. november 2025.*
Skeise-VM 2010 i sprint-firkamp

**Verdsmeisterskapen 2010 i sprint-firkamp på skeiser** vart avvikla laurdag 16. og sundag 17. januar i Obihiro i Japan. Meisterskapen var den 41. i sprint-firkamp. 59 utøvarar, 31 karar og 28 kvinner, deltok i meisterskapen.

Lee Kyu-hyuk frå Sør-Korea vart verdsmeister for tredje gong. Han gjekk fortast av alle på dei to 1000-meterane. Landskvinna Lee Sang-hwa vart verdsmeister for fyrste gong, ho sigra elles på den fyrste 500-meteren. Japanske Sayuri Yoshii var best av alle kvinnene på 1000 meter både laurdag og sundag. Mennene sine 500-metrar vart vunne av japanaren Keiichihiro Nagashima og sørkoreanaren Lee Kang-seok. Sundag gjekk tyske Jenny Wolf inn til beste tid på 500 meter for kvinner.

Dei tre norske deltakarane enda som nummer 18 Dag Erik Kleven, 20 Christoffer Rukke og 31 Espen Hvammen.

## Verdsmeisterskapen 2010 i skeise-sprint/Menn



Dato: 16./17. januar

### 500 meter




### 1000 meter




### 500 meter




### 1000 meter




## Verdsmeisterskapen 2010 i skeise-sprint/Kvinner



Dato: 16./17. januar

### 500 meter




### 1000 meter




### 500 meter




### 1000 meter




## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:2010 World Sprint Speed Skating Championships|2010 World Sprint Speed Skating Championships]]» frå ,  den 5. november 2025.*
Fylkesveg 3260

**Fylkesvei 3260** går mellom Skjelsvik og Langangen i Porsgrunn.

Korketrekkeren er foreslått verna i Nasjonal verneplan for veger, bruer og vegrelaterte kulturminner.

Strekninga blei fastsett i 2019, og består av ei delstrekning av tidlegare fylkesveg 30 i Telemark.

## Kommunar og knutepunkt

## Kjelder




**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Fylkesvei 3260|Fylkesvei 3260]]» frå ,  den 6. november 2025.*
Elda Grin

**Elda Asjoti Grigorjan**, òg kjend som **Elda Grin**, var ein armensk forfattar, psykolog, professor og rettsekspert.

## Biografi
Grin vart fødd i 1928 i Tiflis (Den georgiske sosialistiske sovjetrepublikken), og mellom 1943 og 1947 studerte ho ved Fakultetet for framandspråk ved Jerevan russiske pedagogiske institutt. På 1950-talet studerte ho psykologi ved Statsuniversitetet i Moskva, der ho i 1955 skreiv doktoravhandlinga si om psykosemantikk.

Etter endt utdanning vart Grin professor i psykologi ved Jerevan statsuniversitet, der ho heldt førelesingar heilt fram til minst 2010. Ho fekk graden førsteamanuensis i 1971, og vart utnemnd til professor i 2003.
## Litterært arbeid
Grin gav ut fleire verk i løpet av ein karriere som strekte seg over meir enn 50 år. Mellom bøkene hennar finn vi *My Garden* (1983), *We Wish to Live Beautiful* (1982), *The Day is Not Over Yet* (2000), *Requiem* (2002) og *The Universe of Dreams* (2004). 

I 2010 vart novella hennar *The Hands* gjeven ut i Jerevan i ei eiga utgåve på 35 språk.

## Rettspsykologi
Grin vert rekna som grunnleggaren av rettspsykiatrisk ekspertise i Armenia, og ho arbeidde som sakkunnig psykolog i rettssaker frå 1968. I 1999 hjelpte ho aktorane med å fastsetje motivet til gjerningsmennene bak skytinga i det armenske parlamentet.

I 2015 vitna ho i den mykje omtalte saka mot gjerningsmannen bak massakren i Gjumri, Valerij Permjakov, der ho slo fast at han var tilrekneleg då drapa fann stad.

I 2016 møtte ho foreldre til armenske soldatar som protesterte utanfor presidentkontoret; dei stilte spørsmål ved ekspertvurderinga hennar frå 2010 i saka om psykologisk vurdering av fenrik Artak Nazarjan, der ho støtta konklusjonen om sjølvmord.

## Merknadar

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Elda Grin|Elda Grin]]» frå ,  den 11. november 2025.*
Monique Garbrecht

**Monique Garbrecht** () er ein tysk tidlegare skeiseløpar fødd i Potsdam. Ho var verdsmeister i sprint åra 1991, 1999, 2000, 2001 og 2003, i tillegg vann ho fire gullmedaljar i VM enkeltdistansar, to på 500 meter og to på 1 000 meter.

## Aktiv
Garbrecht representerte frå 1989 Aust-Tyskland og sidan 1991 det samla Tyskland i ei rekke verdsmeisterskap i sprint-firkamp og i enkeltdistansar, samt i dei fire olympiske vinterleikane i tida 1992-2002. I februar 1991 vann ho Sprint-VM på tysk heimebane, eit halvt tidspoeng føre kinesiske Ye Qiaobo. Under Vinter-OL 1992 i Albertville gjekk Garbrecht inn til fjerdeplass på 500 meter, deretter femteplass på 1500 m før ho sikra seg bronsemedaljen på 500-meteren.

Så skulle det gå sju år før Garbecht atter sanka medalje i internasjonale meisterskap. Vinteren 1999 kneip ho fyrsteplassen i verdsmeisterskapen i sprint i Calgary med ein margin på 0,035 tidspoeng, kanadiske Catriona Le May vart nummer 2. Deretter gjekk Garbecht inn til sølv på 1000 meter i enkeltdistanse-VM i Heerenveen. Året etter forsvarte ho meistertittelen ved Sprint-VM i Seoul, på tampen av sesongen triumferte ho på både 500 m og 100 m i VM i enkeltdistansar i Nagano. I januar 2001 sigra Garbrecht i sprint-verdsmeisterskapen for tredje gong i rad. Ei sju veker seinare vann ho gull på 1000 m og sølv på 500 m ved enkeltdistanse-VM i Salt Lake City. Eit lite år seinare var ho tilbake i den same byen der ho vann sølvmedaljen på 500 m i Vinter-OL 2002. 19. januar 2003 i Calgary vart Garbecht verdsmeister i sprint-firkamp for femte gong, ho slo Cindy Klassen på andreplass med heile 1,7 tidspoeng.

Garbrecht la opp i 2005. Ho gifta seg i 2002 med den svenske skeiseløparen Magnus Enfeldt.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Monique Garbecht-Enfeldt|Monique Garbecht-Enfeldt]]» frå ,  den 12. november 2025.*
Paul McSwiney

**Paul McSwiney** eller **Paul Mac Swiney** () var ein irsk komponist og dramatikar som utvandra frå Irland til USA. Han var ein talentfull kunstnar med fleire nyvinnande framføringar i både Cork og New York. McSwiney prøvde utan hell å redda det irske språket blant irar i New York.

## Liv og virke
McSwiney var fødd i Cork og blei døypt i St Finbarr kyrkje den 6. mars 1856. Far hans, Terence McSwiney, hadde ein matbutikk på 119 Patrick's Street, og var seinare ein byråd. Han opptredde som pianist i amatørkrinsar i tjueåra sine, inkludert på konserter som blei haldne av Catholic Young Men's Society, men det verker ikkje som han skreiv noko av tyding før den fyrste framføringa av operaen hans *Amergen* i Cork Opera House den 23. februar 1881. Dette var ei viktig hending for den lokale musikkscenen, og operaen til librettoen hans blei lovprisa for dramaet og det melodiske innhaldet, men mindre for det musikalske handverket. Han er òg eit viktig verk i utviklinga av keltisk påverknad på irsk opera og klassisk musikk generelt.

Kort tid etter denne veka med framføringar drog han til London og i 1883 til New York, der han blei musikalsk direktør for New York-greina av Society for the Preservation of the Irish Language. Det første verket han skreiv i denne eigenskapen var *An Bárd 'gus an Fó*, med undertittelen *A Gaelic Idyll*, ein dramatisk kantate for solistar, kor og orkester, som fyrst blei framført i Steinway Hall den 28. november 1884. Men det var ikkje før verket blei sett opp i ein engelsk versjon som *The Bard and the Knight* året etter at det fekk eit større publikum.

Andre verk han bidrog med både musikk og tekst til var *Alexander, a Musical Drama* og den uferdige kantaten *John McHale*. Nokre av songane hans blei populære i Amerika.

Han skreiv òg ei rekkje skodespel, som *Brian* (1888), *Cupid and Crime* (1889), *The Fairies Doll*, og ein roman, *Nirvana*. McSwiney sin manglande suksess med *An Bárd 'gus an Fó* er del av tilbakegangen til det irske språket blant irsk-amerikanarar på slutten av 1800-talet.

## Små verk

* *I Mean to Wait for Jack* (tekst av Frank Bainbridge), for røyst og piano (New York: C.H. Ditson, 1884), notar på nett ved Library of Congress
* *The Green Hills of Holy Old Ireland* (tekst av Paul McSwiney), for røyst og piano (Boston: Oliver Ditson, 1884), kopi i Princess Grace Irish Library i Monaco

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Paul McSwiney|Paul McSwiney]]» frå ,  den 12. november 2025.*
Guaiacum officinale

***Guaiacum officinale***, også kjend som guajaktre, lignum vitae (‘livsens tre’), lignum sanctum og pukkenholt eller pokkenholt, er ein type tre i plantefamilien Zygophyllaceae som stammar frå Karibia og nordkysten av Sør-Amerika.

## Skildring
Dette vesle treet veks svært seint, og kan bli kring 10 meter høgt med ein stammediameter på 60 cm. Treet er i røynda eviggrønt i det meste av det opphavlege vekseområdet sitt. Blada er samansette, 2,5-3 cm lange og 2 cm breie.  Blomane er blåe med fem kronblad. Dei danna ei gul-oransje frukt med raudt fruktkjøt og svarte frø.


Guaiacum_officinale.jpg|Blomane til *G. officinale*
Starr-110215-1400-Guaiacum officinale-fruit and leaves-KiHana Nursery Kihei-Maui (24448676013).jpg|Frukt


## Symbolikk
*Guaiacum officinale* er nasjonalblomen til Jamaica.

## Bruk
*Guaiacum officinale* er ein av to arter som er opphav til verkeleg lignum vitae eller pukkenholt, den andre er *[[Guaiacum sanctum]]*. Guajakharpiks er eit fargelaust materiale som har mange medisinske nytteområde.

## Bevaring
Arten blei oppført som truga av IUCN i 2019. Han er blitt overbeskatta for det verdifulle trevirket og den medisinske bruken. Arten er plassert i CITES Appendix II, og internasjonal handel med han er difor avgrensa.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Guaiacum officinale|Guaiacum officinale]]» frå ,  den 12. november 2025.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Massasje

**Massasje** er ei form for mekanisk påverknad av musklane i kroppen. Manuell massasje blir gjerne utført av ein utdanna massør som undersøkjer tilstanden til musklane og gjev tilpassa behandling. Ein kan òg få ein liknande effekt gjennom bruk av utstyr som til dømes massasjestol, utan den personlege tilpassinga.

## Klassisk massasje
Klassisk massasje blir utøvd gjennom rytmisk knaing og strekking av musklar. Dette lindrar smerte, reduserer muskelspenningar, stimulerer blod- og lymfesirkulasjonen, regulerer hormonbalansen og reduserer stress.

## Avslappingsmassasje
Avslappingsmassasje legg vekt på avspenning i form av mjuke og lette grep med god flyt. Målet er avkopling og stressreduksjon.

## Idrettsmassasje
Mjuker opp friske eller tidlegare skadde område som er prega av spente og ømme musklar. Idrettsmassasje blir ofte nytta av dei som ynskjer og toler ein djupare massasje, og gjerne før eller etter ei stor fysisk påkjenning, til dømes ei idrettstevling. Dette blir gjort for å kunna prestera maksimalt, redusera restitusjonstid og førebygga skader i muskulaturen. Idrettsmassasje byggjer på klassisk massasje, men det blir ofte brukt meir kraft og intensitet.

## Utdanning
Massasjeutdanning i Noreg er godt organisert. Det finst fleire skular med omfattande kurs av høg kvalitet. Ei typisk grunnutdanning som gjev tittelen Massør tek ca. eit halvt år. Denne kan byggast ut med tilleggsfag innan massjemetodar og/eller medisin. Ein kan då kvalifisera seg til tittelen Massasjeterapeut. Desse titlane er ikkje verna, men det er jamn konsensus i bransjen om kva dei inneber.

## Organisasjon
Utdanningskrava i Noreg er formulerte av Norsk bransjeråd for massasje. Det finst fleire medlemorganisasjonar som tek opp massørar som medlemmar, noko som blant anna er eit krav for at massørar skal få mva-fritak på linje med offentlege helsestenester. Massørane registrer seg då i Alternativregisteret i Brønnøysund som er organet til styresmaktene for å kvalitetssikra forretningsverksemda til terapeutar.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Massasje|Massasje]]» frå ,  den 13. november 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

* Norsk Massasjeforening for profesjonelle massører (MF)
* Norges Massasjeforbund (NMF)
* Nasjonalt informasjonssenter for alternativ behandling (NIFAB)
Knott End-on-Sea

**Knott End-on-Sea** er ein landsby i Lancashire i England, på sørsida av Morecambe Bay. På andre sida av Wyre-estuaret ligg byen Fleetwood. Han er kjend for ein ven kystpromenade med utsyn over stranda og saltmyrene, ved klarvêr og til pittoreske Lake District.

Knott End har ein pub, Bourne Arms, eit bibliotek og ein golfklubb. Det går regelmessig bussar frå Knott End, som òg har eit ferjesamband til Fleetwood som tek rundt fem minutt.

Kunstnaren L.S. Lowry, kjend for sine «strekfigurar», vitja Knott End fleire gonger på 1940- og 1950-talet, og måla motiv frå byen. Han er minna med ein statue her som blei reist i 2015.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Knott End-on-Sea|Knott End-on-Sea]]» frå ,  den 13. november 2025.*
Gísli Guðjónsson

**Gísli Hannes Guðjónsson** () er ein islandsk-britisk akademikar, pedagog, rettspsykolog og tidlegare detektiv. Han er professor emeritus ved Institute of Psychiatry ved  og professor ved Psykologisk institutt ved Universitetet i Reykjavík. Guðjónsson er spesialisert innan påverkelegheit, falske tilståingar og falskt minnesyndrom.

## Biografi
Gísli Hannes Guðjónsson vart fødd 26. oktober 1947 som son av Guðjón Aðalsteinn Guðmundsson og Þóra Hannesdóttir. Tvillingbroren hans byrja i Reykjavík kriminalpoliti, medan Gísli valde å studere økonomi ved  (BSc, 1975). Han bytte til psykologi i det andre studieåret. Han fullførte studiane sine ved  (MSc, 1977; PhD, 1981).

I 1982, saman med James MacKeith, lanserte han omgrepet *memory distrust syndrome*, for å skildre personar som ikkje stolar på eigne minne og som difor er motiverte til å stole på ytre (ikkje-eigne) kjelder for å stadfeste kor korrekte minna deira er.

På 1990-talet arbeidde Guðjónsson som leiar for rettspsykologiske tenester og klinisk psykolog ved Bethlem Royal Hospital og Maudsley Hospital.

Guðjónsson vart utnemnd til Commander of the Order of the British Empire (CBE) i 2011 i samband med Birthday Honours, for innsatsen sin innan klinisk psykologi.

## Arbeid
Guðjónsson si sakkunnige vitnemål låg til grunn for at domane mot Birmingham Six og Guildford Four vart omgjorde. I Noreg var han sakkunnig i Birgitte Tengs-saka, og advarte mot forhøyra i både den og Baneheia-saka, noko som blei ignorert. Han utvikla *Gudjonsson suggestibility scale* for å måle kor påverkeleg ein person er under avhøyr.

Som forfattar av fleire bøker var Guðjónsson også medforfattar på *American Psychology-Law Society (AP-LS) White Paper* av Saul Kassin m.fl. (2010), med tittelen *Police-induced confessions: Risk factors and recommendations*.

## Utvalde arbeid
**Psychology brings justice: the science of forensic psychology* (Crim Behav Ment Health. 2003;13(3):159-67)
**[http://www.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-0470844612.html The Psychology of Interrogations and Confessions. A Handbook. Chichester: John Wiley & Sons. (2003)]*
**Forensic Psychology. A Guide to Practice* (with Lionel Haward)
**The relationship between [[confabulation]] and intellectual ability, memory, interrogative suggestibility and acquiescence.* (Personality and Individual Differences, 1995)
**The Gudjonsson Suggestibility Scales Manual*. Hove, UK: Psychology Press. (1997)
*''The Relationship Of Alcohol Withdrawal Symptoms To Suggestibility And Compliance.'' (Psychology, Crime & Law, June 2004, Vol. 10(2), pp.&nbsp;169/177)
**[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781119315636 The Psychology of False Confessions: Forty Years of Science and Practice]* (2018)

## Referansar


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gísli Guðjónsson|Gísli Guðjónsson]]» frå ,  den 11. november 2025.*
Mary Duff

**Mary Duff** er ein irsk country-, pop- og folkemusikksongar.

Duff blei utnemnd til Meath Person of the Year i 1990. I 1997 blei ho røysta fram som beste irske kvinnelege vokalist. I 1998, 1999 og 2000 blei ho vald til beste britiske kvinneleg vokalist i countrymusikk.

## Bakgrunn
Mary Duff blei fødd i ein gardbrukarfamilie i County Meath i 1964.

Familien hennar var ihuga folkemusikkelskarar. Duff fekk høyra musikk frå ung alder, og likte å synga og opptre.

## Karriere
Mary Duff blei kjend på 1990-talet, etter at den irske songaren Daniel O'Donnell oppdaga henne. O'Donnell inviterte henne til å opptre med han på fjernsynsshowet  hans. Duff blei ein regelmessig artist på programmet, og byrja snart å turnera i lag med O'Donnell. Ho fekk raskt rykte som ein av dei mest talentfulle songarane i Irland, og populariteten hennar byrja å veksa utover landsgrensa.

Duff og O'Donnell skilde lag som duo i 2019. Duff har sagt: «Eg ville eksperimentere meir med songar og ha ein breiare variasjon av songar, ikkje nødvendigvis dei som ville ha passa hans publikum.»

Duff har samarbeids med andre musikarar som Vince Gill, Dolly Parton og George Hamilton IV.

## Diskografi

### Studioalbum

### Samlealbum

## Singlar

## Kjelder



**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mary Duff|Mary Duff]]» frå ,  den 14. november 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

* 
* Uoffisiell fanklubb-nettstad (arkivert nettstad)
Ye Qiaobo

**Ye Qiaobo **() er ein kinesisk tidlegare skeiseløpar frå Changchun som vart verdsmeister i sprint-firkamp i 1992 og 1993.

## Aktiv
Ye deltok i Skeise-VM 1991 og gjekk fortast av alle på 500-meteren, noko ho gjentok i dei to neste verdsmeisterskapane i full firkamp. Tre veker seinare vart ho nummer 2 ved sprint-verdsmeisterskapen, eit drygt halvt tidspoeng bak tyske Monique Garbrecht. Ved dei olympiske vinterleikane i Albertville sikra Ye seg sølvmedaljen på så vel 500 m og 1000 m, på den lengste distansen kom ho i mål 0,02 sekund bak vinnaren Bonnie Blair frå USA. Drygt to veker etter vinterleikane vart Ye sprint-verdsmeister i Oslo, 0,53 tidspoeng framom Blair. 

Vinteren 1993 forsvarte Ye meistertittelen i skeise-sprint då verdsmeisterskapen vart avvikla i Ikaho i Japan. På ny viste ho Blair til andreplassen, då med ein margin på 0,55 tidspoeng. Under Vinter-OL 1994 på Hamar gjekk Ye i mål til bronsemedalje på 1000 meter, bak Bonnie Blair og tyske Anke Baier. Ye la opp etter OL-sesongen.

### Doping
Ye deltok i 1988 i sprint-VM i West Allis i USA. Her mottok ho frå den kinesiske landslagslegen eit medikament laga av blomster og sopp, noko som førte til brot på dopingreglementet. Ye og landslagskollega Wang Xiuli vart dømde til 18 månaders suspensjon.

## Bakgrunnsstoff
*Oppland Arbeiderblad 21. februar 1994

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Ye Qiaobo|Ye Qiaobo]]» frå ,  den 14. november 2025.*
Botholf Stolt-Nielsen

**Botolf Andreas Stolt-Nielsen** () var ein skipsreiar og politikar frå Haugesund.

Han starta agenturforretning i 1886 og dreiv omfattande handel med sild. I 1891 kjøpte han dampskipet «Avance I». Med åra bygde han opp ein stor flåte og var i 1914 den største skipsreiaren på Vestlandet. Under den fyrste verdskrigen kontraherte han fleire 9&nbsp;000-tonnarar ved skipsverft i USA. Etter krigen var over disponerte han ein flåte på ikring 100&nbsp;000 tonn dødvekt, skipa varierte frå 1700 til 11&nbsp;000 tonn dødvekt.

Lokalt i Haugesund hadde Stolt-Nielsen gjennom åra mange styre- og formannsverv i privat og offentleg verksemd. Han sat fleire periodar i bystyre og formannskap.

Stortingsbolken 1919-21 representerte han Haugesund i stortinget, vald på ei liste for Frisinna Venstre og Høgre. 

## Kjelder
*Haugesunds Dagblad, 28. desember 1936
Johan av England

**Johan av England** () var konge av England frå 1199 til 1216. Han var den yngste av dei fem sønene til Henrik II av England og Eleanor av Aquitaine, og arva trona etter den eldre broren sin, kong Rikard Løvehjerte. Johan er kjend under aukenamnet «Johan utan land» (*John Lackland*). I England går han også under nemningane *bad King John* og *John Soft-sword*.

Frå 1185 hadde han, som den første, tittelen Lord av Irland. 

## Historie
Regjeringstida til kong Johan blir tradisjonelt rekna som ei av dei mest katastrofale i engelsk historie. Han tapte dei engelske områda i Frankrike til den franske kongen Filip August, og raserte engelsk økonomi i ein slik grad at baronane gjorde opprør. I 1215 tvinga dei han til å skriva under på *[[Magna Carta]]*, som svekka engelsk kongemakt for alltid.

Kongen hadde tre viktige feil. 

### Kvitta seg med konkurrent
Då Rikard løvehjarte døydde i 1199, var det to kandidatar til trona: Johan og brorsonen hans Arthur av Bretagne, som var i Normandie. Johan tok Arthur til fange, og han blei ikkje sett igjen. Det er aldri bevist at han blei myrda, men det var den generelle oppfatninga at Johan hadde fått sin eigen brorson drepen, noko folk tok sterk avstand frå.

### Tapt land i Frankrike
Den andre feilen var at Johan mislukkast i krigføring i Frankrike. Filip August av Frankrike tok det meste av dei engelske besittelsane i landet, og dei engelske baronene krevde at Johan måtte ta dei tilbake. Etter åtte år forsøkte han å gjera det, men leid eit avgjørende nederlag i slaget ved Bouvines i 1214.

### Disputt med kyrkja
Den tredje store feilen var å bli innblanda i ein disputt med kyrkja om utnemninga av ny erkebiskop av Canterbury. Då Johan prøvde å tvinga munkane til å godta sin kandidat, appellerte dei til pave Innocens III, som overstyrte begge kandidatane og peika ut den lærde teologen Stephen Langton til posten. Johan nekta å anerkjenna Langton, og i 1209 sette paven heile landet under interdikt. Fyrst i 1213 gav kongen etter.

Johan døydde av feber på Newark-slottet og blei gravlagd i domkyrkja i Worcester. Det verkar som han var glad i byen Worcester, og feira jul der i 1214. Han skreiv i testamentet sitt at han ønskte å bli gravlagd i domkyrkja i byen, mellom altera vigde til heilage Wulfstan og Oswald. Det opphavlege testamentet hans, som er det eldste bevarte kongelege testamentet i England, er oppbevart i biblioteket til domkyrkja. Gravet hans er framfor høgalteret. Sonen hans, Henrik III, blei ein viktig velgjerar for domkyrkja.

## I kulturen
Johan er også kjend gjennom frå sogene om Robin Hood.

Kong Johan er hovudperson i eit av William Shakespeare historiske sine drama, *The Life and Death of King John*. I Disney-teiknefilmen om Robin Hood har han ei sentral rolle, då i skikkelsen av ei løve.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Johan av England|Johan av England]]» frå ,  den 15. november 2025.* 
*** oppgav desse kjeldene:* &nbsp;

*
Aune Heggebø

**Aune Selland «Hulken» Heggebø** () er ein norsk fotballspelar som speler for den engelske klubben West Bromwich Albion og det norske landslaget.

## Klubbkarriere

### Brann
Heggebø vart fødd i Bergen og spelte ungdomsfotball med IL Bjarg og Brann, før han byrja sin profesjonelle karriere ved same klubb. I 2019 hadde han ein kort låneperiode med Nest-Sotra.

I 2021-sesongen blei han det foretrukne valet på spissplass etter at Daouda Bamba gjekk til den tyrkiske klubben Altay S.K.. I byrjinga av november 2021 vart kontrakten med Brann forlenga til 2025.

### West Bromwich Albion
Den 7. juli 2025 vart Heggebø klar for EFL Championship-klubben West Bromwich Albion på ein femårskontrakt. Han debuterte for klubben den 9. august 2025, i ein 1-0 siger mot Blackburn Rovers. Han scorte sitt første mål for klubben 12. august 2025, i ein kamp som endte 1-1 mot Derby County i den engelske ligacupen.

## Internasjonal karriere
Heggebø fekk sitt første landslagsuttak 2. september 2025. Han debuterte den 9. september 2025 i ein 11-1 siger mot Moldova.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aune Heggebø|Aune Heggebø]]» frå , den 15. november 2025.*
La Tène-kulturen

**La Tène-kulturen** er ein kultur som blir spora til jernalderen i Nord-Europa. Kulturen har fått namn etter funnplassen i La Tène rett nord for Neuchâtelsjøen i Sveits. Plassen blei graven ut etter funn gjort av Hansli Kopp i 1857. Her blei det observert restar av store trekonstruksjonar under ein tørkeperiode der vasstanden i innsjøen sokk. Tidlege utgravingar gav rike funn, og blei snart følgde av fleire utgravingar i området.

## Datering av La Tène
Kulturen blei raskt delt inn i ulike periodar på bakgrunn av funna som blei gjort. Den eldste perioden omfattar tida omkring år 600 f.Kr., mellomperioden utgjer tida 450-100 f.Kr. og den yngste perioden hundreåret f.Kr. Kulturen forsvann og spora stansa nesten heilt med bløminga til Romarriket.

Kvar La Tène-kulturen kjem frå er omdiskutert. Han omfatta området frå Marne i austre Frankrike og den nordre sida av Alpane til det øvre løpet av Donau. Metallhandverket frå La Tène er karakterisert av innvikla spiralar og vevmønster på vakkert utførte bronsekar, hjelmar og skjold, seletøy og luksussmykke, spesielt halsringar som blir kalla torcar og fibula-spenner. Han er vidare kjenneteikna av elegante stiliserte dyre- og plantemotiv, med element som minner om skytisk handverk frå mellom anna Ukraina, nærståande med geometriske mønster frå Hallstattkulturen. Også i andre område har det dukka opp La Tène-materiale, mellom anna i Irland og Storbritannia, Spania, Bourgogne og Austerrike.

## La Tène-kulturen
Det store kontaktnettet til kulturen er tydeleg gjennom gravrituale og rike gravgåver. Ei grav i Vix i Frankrike frå 500-talet f.Kr. inneheldt den største bronsegryta som nokon gong er funnen. Ho hadde eit volum på ca. 1100 liter, og var truleg laga i Hellas. Gravene inneheldte ofte ein grift med offergåver. Dette kunne til og med inkludera menneskeofringar. Ved fleire tilfelle har det dukka opp avhogde hovud i avbildingar.

## Kjende La Tène-objekt

* Strettweg-vogna (600-talet f.Kr.); i søraustre Austerrike (no på Landesmuseum Johanneum i Graz). Vogna har fire hjul med gudinnemotiv, ryttarar med økser og skjold, tenarar og hjortar.
* Gundestrupkjelen (100-200-talet f.Kr.); rituelt øydelagd offergåve funnen i ei myr i Danmark (no i Himmerland Museum i Gundestrup). Truleg laga i eller nær novarande Romania.
* Battersea-skjoldet (100 f.Kr.-0); funne i Themsen. Eit bronseskjeld med raud emalje (no på British Museum i London).
* Witnam-skjoldet (400-500-talet f.Kr.), no på British Museum i London 

## Sjå òg

* Hallstattkulturen

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:La Tène-kulturen|La Tène-kulturen]]» frå ,  den 15. november 2025.*
Catriona Le May

**Catriona Ann Le May** () er ein kanadisk tidlegare skeiseløpar frå Saskatoon i Saskatchewan. Ho vart verdsmeister i sprint-firkamp 1998 og 2002 og olympisk meister på 500 meter dei same to åra.

## Aktiv
Le May tevla internasjonalt frå 1994 til 2003. Ho slo gjennom i 1996 då ho vann ein 500 meter ved sprint-verdsmeisterskapen. Vinteren 1998 sigra ho på suverent vis ved Skeise-VM 1998 i sprint-firkamp. Under dei olympiske leikane i Nagano tre-fire veker seinare vann ho gullmedaljen på 500 meter og bronsemedaljen på 1000 m. Året etter var ho nær ved å forsvare meistertittelen ved sprint-VM, men kom 0,07 sekund for seint i mål på den avsluttande 1000-meteren. Ved verdsmeisterskapen 2001 i sprint enda ho tredjeplassen, etter å ha vunne dei to 500-meterane. OL-sesongen 2002 vart ho verdsmeister i sprint for andre gongen ved meisterskapen på Hamar. Den 17. februar vann på ny gullmedaljen på 500 meter då Vinter-OL 2002 vart avvikla i Salt Lake City. 

22. november 1997 sette Le May i Calgary ny verdsrekord på 500 meter med tida 37,90 sekund. Fem veker etter flytta ho rekorden ned til 37,71, og dagen etter til 37,55. 6. januar 2001 forbetra ho verdsrekorden til 37,40 og den 28. desember same året til 37,22. Alle rekordane vart oppnådd i Calgary. Le May vann gullmedaljen på 500 meter i VM enkeltdistansar åra 1998, 1999 and 2001.

Ho var i eit par tiår gift med Brian Doan.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Catriona Le May Doan|Catriona Le May Doan]]» frå ,  den 16. november 2025.*
Angela Hauck

**Angela Hauck**, fødd **Stahnke**, () er ein tysk tidlegare skeiseløpar frå Berlin. Ho vart verdsmeister i sprint-firkamp 1990 i Tromsø.

## Aktiv
Hauck tevla internasjonalt frå 1982 til -94, representerte Aust-Tyskland til 1990. Åra 1982, 1983 og 1984 vart ho junior-verdsmeister i firekamp. Ved verdsmeisterskapen i sprint 1985 i Heerenveen kom ho på andreplass. Dei komande åra høyrde ho til mellom dei fremste på sprintdistansane i kvinneleg skeiseport, men låg jamnt i skuggen av landskvinnene Karin Enke og Christa Rothenburger. Under dei olympiske vinterleikane 1988 i Calgary vart Stahnke nummer 4 på 500 meter og 6 på 1000 m. Året etter var ho med i sigerskampen ved sprint-verdsmeisterskapen i Heerenveen, men datt frå ein sikker pallplass på den avsluttande 1000-meteren.

26. februar 1990 gjekk ho heilt til topps då sprint-VM vart avvikla i Tromsø, 0,305 tidspoeng framom Bonnie Blair frå USA. Vinteren 1994 presterte Hauck livsbeste på både 500 og 1000 meter under sprint-VM i Calgary, og kneip andreplassen i meisterskapen bak suverene Bonnie Blair. Ved sesongslutt la Hauck la opp.

I 1988 gifta Stahnke seg med Stephan Hauck, landslagsspelar i handball for Aust-Tyskland/Tyskland.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Angela Hauck-Stahnke|Angela Hauck-Stahnke]]» frå ,  den 17. november 2025.*
Spinnehjul

**Spinnehjul**  er svinghjulet på ein handtein, ein enkelt handreiskap for spinning av tråd. Handteinen med spinnehjul har vore brukt i Noreg sidan jernalderen, og reiskapen var i bruk til 1800-talet. Han har stor geografisk utbreiing.

Reiskapen fungerer best om svinghjulet er laga av tungt materiale, som stein, metall, bein, horn eller eit tungt slag trevirke.

Spinnehjul av stein held seg godt over tid, og utgjer ei stor gruppe arkeologiske funn, m.a. i kvinnegraver. Sjølve teinen var laga av tre, og er derfor sjeldan bevart.

Eit spinnehjul av kleberstein er del av funna på L'Anse aux Meadows på Newfoundland frå den norrøne busetjinga der.

Det norrøne namnet på spinnehjul er *snúðr*. Det ordet blir framleis nytta på islandsk, medan norske dialektord for reiskapen er *rennel*, *snåld* eller *snellehjul*.

## Sjå òg

* Handtein
* Handrokk
* Spinnerokk

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Spinnehjul|Spinnehjul]]» frå , den 17. november 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Hothouse Flowers

**Hothouse Flowers** er ei irsk rockegruppe danna i 1985.

Gruppa har hatt suksess med singlane «I can see clearly now» frå 1990 (eit cover av Johnny Nash sin song frå 1972) og «Don't go» frå 1988. Desse nådde høvesvis 11. og 23. plassen på den britiske singellista. «Don't go» nådde sjetteplassen på Sverigetopplistan. I Noreg nådde albumet *People* tiandeplassen på albumlista.

## Diskografi

### Album

* People, 1988
* Home, 1990
* Songs From the Rain, 1993
* Born, 1998
* The Vaults vol 1, 2003
* Into Your Heart, 2004
* Let's Do This Thing, 2016

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Hothouse Flowers|Hothouse Flowers]]» frå ,  den 17. november 2025.*  

## Bakgrunnsstoff