open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nintendo Entertainment Planning & Development

**Nintendo Entertainment Planning & Development**, ofte forkorta **Nintendo EPD**, er den største avdelinga ved det japanske dataspelselskapet Nintendo. Avdelinga fokuserer på å utvikla og produsera dataspel, mobilappar og anna relatert underhaldningsprogramvare frå selskapet. EPD vart skipa etter ein samanslåing av dei tidlegare avdelingane Entertainment Analysis & Development (EAD) og Software Planning & Development (SPD) i september 2015.

## Dataspel utvikla av Nintendo EPD

## Merknader

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nintendo Entertainment Planning and Development|Nintendo Entertainment Planning and Development]]» frå ,  den 8. februar 2022.*
Enniskillen

**Enniskillen** er den største byen i County Fermanagh i Nord-Irland. Han ligg midt i fylket, på øya som skil øvre og nedre del av Lough Erne. Byen var administrasjonssenter for det tidlegare distriktet Fermanagh.
Enniskillen hadde  innbyggjarar ved folketeljinga i 2011. 

Namnet Enniskillen kjem frå , 'øya til Cethlenn'. Dette viser til Cethlenn, ein figur frå irsk mytologi som ifølgje soga blei såra i slag av ei pil og prøvde å symja over elva Erne, men ikkje kom seg over. Øya i midten av elva blei difor kalla opp etter henne. Det finst talrike engelske stavemåtar gjennom historia – *Iniskellen*, *Iniskellin*, *Iniskillin*, *Iniskillen*, *Inishkellen*, *Inishkellin*, *Inishkillin*, *Inishkillen* og så vidare.
## Bombinga av Enniskillen
Fram til 1987 hadde Enniskillen vore nokså lite råka av konflikten i Nord-Irland. På Remembrance Sunday, i november 1987, sprengde Det provisoriske IRA ei bombe i byen som drap 11 tilfeldige sivile. Eit av offera var sjukepleiaren Anne-Marie Wilson, og faren hennar Gordon Wilson blei etter tragedien ein leiar i arbeidet for fred i Nord-Irland. PIRA hevda seinare at målet deira hadde vore ei avdeling britiske soldatar som deltok i markeringa av Remembrance Sunday. Enniskillenbomba har i ettertid blitt sett på som eit vegskilje i den irske fredsprosessen, ettersom ho førte til ei isolering av den mest radikale delen av PIRA og ei styrking av meir moderate krefter som ønskte å forhandla. I 1997 kom Sinn Féin-leiaren Gerry Adams med ei offentleg orsaking for bomba.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Enniskillen|Enniskillen]]» frå  og «[[:en:Enniskillen|Enniskillen]]» frå ,  den 8. februar 2022.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Hepburn

**Hepburn** kan visa til:

## Namn

*Slektsnamnet Hepburn er eit slektsnamn med nokre kjende brukarar som skodespelarane Katharine Hepburn og Audrey Hepburn

## Språkvitskap

* Hepburn-systemet, eit romaniseringssystem for å skriva japansk med latinske bokstavar

## Stader
### Australia
* Shire of Hepburn, eit sjølvstyreområde i Victoria
* Hepburn Springs i Victoria, ein by i Victoria

### Canada
* Hepburn i Saskatchewan, ei bygd i Canada

### Storbritannia
* Hepburn i Northumberland, bygd i England

### USA
* Hepburn i Indiana i Posey County
* Hepburn i Iowa, ein by i Page County
* Hepburn i Ohio i Hardin County
* Hepburn Township i Pennsylvania i Lycoming County

## Musikk
* Musikkgruppa Hepburn, ei britisk poprock-gruppe
Hepburn-systemet

**Hepburn-systemet** er eit romaniseringssystem for å skriva japansk med latinske bokstavar. Det er det mest brukte transkripsjonssystemet for japansk. Systemet blei utvikla av den amerikanske misjonæren James Curtis Hepburn og kom fyrst i bruk gjennom ordboka hans frå 1887.

I Hepburn-systemet har vokalar same lydverdi som på spansk, medan konsonantane følgjer engelsk uttale.

## Romaniseringstabell fir hiragana med Hepburn-systemet

## Kjelder
Monolith Soft

**Monolith Software Inc.**, drive under namnet **Monolith Soft**, er eit japansk utviklarstudio av dataspel opphavleg eigd av Namco (seinare Bandai Namco) fram til det vart kjøpt opp av Nintendo i 2007. Selskapet vart grunnlagt i 1999 av Tetsuya Takahashi med stønad frå og i samarbeid med  Masaya Nakamura, grunnleggjaren av Namco. Det første prosjektet deira var *[[Xenosaga]]*-serien, ein spirituell oppfølgjar til det Square-utvikla *[[Xenogears]]*. Fleire tilsette frå Square ville slutta seg til Takahashi i Monolith Soft inkludert Hirohide Sugiura og Yasuyuki Honne.

I tillegg til *Xenosaga*-serien, har Monolith Soft arbeidd på andre prosjekt som *[[Baten Kaitos: Eternal Wings and the Lost Ocean|Baten Kaitos]]* og *[[Namco × Capcom]]*, forløparen til serien *[[Project X Zone]]*, i tillegg til å hjelpa til med andre prosjekt hjå andre utviklarar. Per 2019 driv Monolith Soft fire studio. Hovudstudioet ligg i Meguro i Tokyo og produserer spel knytte til merkevarene eigd av selskapet sjølv, sekundærstudioa Nakameguro GS og Osaki Studio ligg òg i Tokyo, og eit studio ligg i Kyoto som fungerer som ein assisterande utviklar for spel både frå Monolith Soft og Nintendo.

## Merknader

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Monolith Soft|Monolith Soft]]» frå ,  den 8. februar 2022.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Hyrule Warriors: Age of Calamity

***Hyrule Warriors: Age of Calamity*** er eit hack-and-slashspel utvikla av Omega Force. Det vart utgjeve av Koei Tecmo i Japan og av Nintendo internasjonalt til Nintendo Switch i 2020. Handlinga er sett til 100 år før hendingane i *[[The Legend of Zelda: Breath of the Wild]],* Link og prinsesse Zelda må samla allierte rundt om i Hyrule for å avverja styrkane førte av den vonde Calamity Ganon, som prøver å gjenoppliva seg sjølv og leggja kongeriket i ruinar.

I likskap med det originale *[[Hyrule Warriors]]* (2014), er *Age of Calamity* ein «crossover« som blandar verda og karakterane frå *[[The Legend of Zelda]]*-serien til Nintendo med spelemekanikkane frå *[[Dynasty Warriors]]*-serien til Koei Tecmo. *Hyrule Warriors: Age of Calamity* fekk positiv mottaking for spelemekanikkane, dei varierte spelestilane til dei ulike karakterane, mengda av innhald, grafikken, lydsporet og utvidinga av historia i *Breath of the Wild*. Det fekk kritikk for korleis det yta, særleg den ujamne biletfrekvensen, og handlinga fekk noko blanda respons, særleg bruken av tidsreiser. Over tre millionar kopiar av *Age of Calamity* vart distribuerte i løpet av dei fire første dagane etter lanseringa, som gjorde det til det mestseljande spelet i *Warriors*-serien til då.

## Merknader

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hyrule Warriors: Age of Calamity|Hyrule Warriors: Age of Calamity]]» frå ,  den 8. februar 2022.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Ludvig XIX av Frankrike

**Ludvig XIX av Frankrike** (*Louis-Antoine d'Artois*, *duc d’Angoulême*, ) var ein fransk prins som var son av Karl X av Frankrike. Han var den siste prinsen som hadde tittelen *[[dauphin]]*.

Han gifta seg med kusina si Marie-Thérèse-Charlotte av Frankrike den 10. juni 1799. Ho var det einaste overlevande barnet til det avretta kongeparet Ludvig XVI og Marie Antoinette av Frankrike.

Ved abdikasjonen til faren den 2. august 1830 skulle han overta som konge, men også han signerte motvillig ein abdikasjon etter mindre enn ein halv time.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ludvig XIX av Frankrike|Ludvig XIX av Frankrike]]» frå ,  den 9. februar 2022.*
Verdscupen i alpine greiner 2020/Kvinner

**Verdscupen i alpine greiner for kvinner i 2020**-sesongen tok til 26. oktober 2019 i Sölden i Austerrike og enda i La Thuile i Italia den 29. februar 2020. Rennprogrammet gjekk til 22. mars, men tevlingane i mars månad vart avlyst grunna Covid-19-pandemien. Turneringa omfatta 30 individuelle renn. Tevlingane fordelte seg på 6 slalåmrenn, 6 storslalåmrenn, 6 super-g-renn, 8 utforrenn, 2 superkombinasjonstevlingar og 2 parallellrenn. Ingen tevlingar fann stad i Noreg.

Federica Brignone frå Italia gjekk til topps i turneringa, framom Mikaela Shiffrin frå USA og med Petra Vlhová frå Slovakia på tredjeplass.

## Samanlagt

### Slalåm

### Storslalåm

### Super-g

### Utfor

### Superkombinasjon

### Parallellrenn

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Alpiner Skiweltcup 2019/20|Alpiner Skiweltcup 2019/20]]» frå ,  den 10. februar 2022.*
Hepburn i Northumberland

**Hepburn** er ei lite bygd og eit tidlegare sokn (*civil parish*) i Northumberland i England. Soknet blei slått saman med Chillingham i 1935. Chillingham blei del av nylaga Tillside Parish i 2003.

Hepburn ligg  søraust for Wooler. I *A Topographical Dictionary of England* av Samuel Lewis frå 1848 blei staden oppgjeven å ha 108 innbyggjarar. I *Imperial Gazetteer of England and Wales* av John Marius Wilson frå 1870-72 blei Hepburn eller Hebburn sagt å ha 19 hus og 77 innbyggjarar. 
I 1951 hadde han 43 innbyggjarar.

Hepburn Wood er ein skog i nærleiken, med Hepburn Crags som husar ei gammal bygdeborg.

Hepburn Bastle er dei verna ruinane av eit befesta gardshus på staden. Bygningen er omtalt frå 1500-talet. Han blei fråflytta på 1700-talet.


Bastle at Hepburn - geograph.org.uk - 75781.jpg|Hepburn Bastle
Above the forest at Hepburn Crags - geograph.org.uk - 1142205.jpg|Utsyn frå Hepburn Crags
Hepburn Wood - geograph.org.uk - 474741.jpg|Hepburn Wood

## Kjelder
Eiji Aonuma

**Eiji Aonuma** () er ein japansk dataspeldesignar, kreativt ansvarleg og produsent. Han arbeider for Nintendo som prosjektleiar for *[[The Legend of Zelda]]*-serien. Aonuma er òg ein av leiarane i avdelinga Nintendo Entertainment Planning & Development sidan 2019.

Aonuma har ein mastergrad frå Kunstakademiet i Tokyo frå 1988 som han tok i komposisjonsdesign ved hjelp av marionettar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eiji Aonuma|Eiji Aonuma]]» frå ,  den 10. februar 2022.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Red Dead Redemption 2

***Red Dead Redemption 2*** er eit action-eventyrspel frå 2018 utvikla og utgjeve av Rockstar Games. Spelet er det tredje i *[[Red Dead]]*-serien og er ein prequel til *[[Red Dead Redemption]]* frå 2010. Handlinga er sett til 1899 og følgjer den fredlause Arthur Morgan, ein medlem av Van der Linde-banden, i ein fiktiv representasjon av det vestre, midtvestre og sørlege USA

Arthur må handsama forfallet til ville vesten medan han forsøker å overleva mot regjeringsstyrker, rivaliserende bandar og andre motstandarar. Epilogen i spelet følgjer bandemedlemmen John Marston, hovudpersonen i *Red Dead Redemption*.

## Merknader

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Red Dead Redemption 2|Red Dead Redemption 2]]» frå ,  den 10. februar 2022.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Metacritic

**Metacritic** er ein nettstad som samlar omtalar av filmar, fjernsynsprogram, musikkalbum og dataspel. For kvart produkt er gjennomsnittet av poengsummane frå kvar omtale rekna ut. Metacritic var laga av Jason Dietz, Marc Doyle og Julie Doyle Roberts i 1999. Nettstaden syner utdrag frå kvar omtale og hyperlenkjer til kjelda. Ein grøn, gul eller raud farge oppsummerer omtalane og kva kritikarane anbefaler. Metacritic er rekna som ein av dei fremste aggregatsidene innan dataspelindustrien.

Poenga i Metacritic er gjorde om til prosentar, anten matematisk frå poengsummen i omtalen eller frå det som nettstaden avgjer subjektivt frå ein kvalitativ omtale. Før gjennomsnittet er rekna ut, er poengsummane vekta etter kor kjend omtalaren er og kor mange omtalar som er publiserte.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Metacritic|Metacritic]]» frå ,  den 10. februar 2022.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Marionett

**Marionett** er ein spesiell type figurteaterdokke som har rørlege ledd og som blir styrt ovanfrå med snorer eller stavar, til forskjell frå til dømes handdokker eller skuggeteaterdokker. Marionettdokker er vanskelege å føra, men kan til gjengjeld røra seg meir realistisk og verka meir levande enn andre dokker.

I overført tyding kan ordet «marionett» òg brukast om ein person som ikkje har ein eigen vilje, men lèt seg styra og bruka av andre som er mektigare, altså med same tyding som det norske «nikkedokke». Ordet blir då ofte brukt i samansetningar som marionettregjering eller marionettregime.

## Ordsoge
Ordet «marionett» kjem av det franske *Marionette*, det vil seia «Vesle Marion», eit namn på den unge jomfru Maria framstilt ved hjelp av dokker i fleire populære kyrkjespel i Frankrike i mellomalderen.

## Historikk
Marionetteteateret har lange tradisjonar innan dokketeaterkunst, men hadde glanstida si på 1800-talet, særleg i Mellom-Europa og Storbritannia. Ein kjend marionett er den italienske barnebokskikkelsen Pinocchio frå 1881.

I nyare tid har figurteateret tatt i bruk både marionettar, hand- og maskedokker saman med levande skodespelarar på scena i stykke både for barn og vaksne. 

Det har vore fleire kjente dokke- og marionettmakarar, også biletkunstnarar, særleg på 1900-talet og i Tsjekkia og Tyskland. Marionettar blir i dag òg selde som pyntegjenstander og leiketøy.

Marionetteater har ikkje vore vanleg i Noreg, men Birgit Strøm sin marionettfigur Titten Tei blei svært populær og kjend i heile landet då han opptredde i tv-program for barn og vaksne på NRK frå 1971 til 1990.

## Galleri

Navajo day school students practicing with puppets - NARA - 295157.tif|Skulegutar med marionettar
Seattle Center puppeteer.jpg|Marionettførar i Seattle.
DSB FQF13 Sat Palm Court Caberet Hot Stuff featuring Becky Allen 3.jpg|Songar og marionett i New Orleans.
BB Wong Fai director of Hong Kong Puppet and Shadow Art Center, Bielsko-Biała.JPG|Marionettførar frå Hong Kong Puppet and Shadow Art Center.
COLLECTIE TROPENMUSEUM Draadpop voorstellende een wit geklede man in een stuk over AIDS TMnr 5550-16.jpg|Marionett frå Compagnie Danaye i Togo. 
MuseoPambatajf0230 21.JPG|Marionettar ved barnemuseet Pambata i Manila.
PloenMarionetten_1.jpg|Marionettar frå Theater Plön i Tyskland.


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Marionett|Marionett]]» frå ,  den 10. februar 2022.*
Hidemaro Fujibayashi

**Hidemaro Fujibayashi** () er ein japansk dataspeldesignar og kreativt ansvarleg som arbeider for Nintendo. Han er mest kjend for å ha arbeidd på spel i *[[The Legend of Zelda]]*-serien, der han har bidratt som planleggjar, forfattar og kreativt ansvarleg.

Før han gjekk inn i dataspelindustrien, designa Fujibayashi layoutar for spøkjelseshus i japanske moroparkar. 

## Verk

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hidemaro Fujibayashi|Hidemaro Fujibayashi]]» frå , den 10. februar 2022.*
Tatsumi Kimishima

**Tatsumi Kimishima** () er ein japansk forretningsmann som tente som den femte presidenten av Nintendo frå september 2015 til juni 2018.

Han var tidlegare president av Nintendo of America frå januar 2002, då han etterfølgte Minoru Arakawa, fram til Reggie Fils-Aimé tok over i mai 2006. Han var forfremja til administrerande direktør i juni 2013 og var utnemnd til den femte presidenten av selskapet i september 2015, då han etterfølgte Satoru Iwata, som døydde i juli 2015. Kimishima tredde av som president i juni 2018 og var etterfølgt av Shuntaro Furukawa.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tatsumi Kimishima|Tatsumi Kimishima]]» frå ,  den 10. februar 2022.*
Pokémon Legends: Arceus

***Pokémon Legends: Arceus*** er eit action-rollespel utvikla av Game Freak og utgjeve av Nintendo og The Pokémon Company til Nintendo Switch. Det høyrer til den åttande generasjonen av *Pokémon*-spel og fungerer som ein prequel til ''Pokémon Diamond'' og ''Pearl'' (2006), *[[Pokémon Platinum]]* (2008) og remakane ''Pokémon Brilliant Diamond'' og ''Shining Pearl'' (2021). 

Spelet vart utgjeve den 28. januar 2022, etter å ha vorte annonsert som del av 25-årsjubileet til *Pokémon* saman med *Pokémon Brilliant Diamond* og *Shining Pearl*. Trass i at det har andre spelemekanikkar samanlikna med dei tradisjonelle *Pokémon*-spela, fekk *Pokémon Legends: Arceus* positiv mottaking og selte over 6,5&nbsp;millionar kopiar ei veke etter utgjevinga.

## Merknader

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pokemon Legends: Arceus|Pokemon Legends: Arceus]]» frå ,  den 10. februar 2022.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Zelda II: The Adventure of Link

***Zelda II: The Adventure of Link*** er eit action-rollespel med plattformelement. Det er det andre spelet i *[[The Legend of Zelda]]*-serien og var utvikla og utgjeve av Nintendo til Family Computer Disk System den 14. januar 1987. Dette er under eit år etter den japanske utgjevinga og sju månader før den nordamerikanske utgjevinga av det første ''The Legend of Zelda''. *Zelda II* var utgjeve i PAL-regionar og i Nord-Amerika til Nintendo Entertainment System på slutten av 1988, nesten to år etter at det vart utgjeve i Japan.

*The Adventure of Link* er ein direkte oppfølgjar til det opphavlege *The Legend of Zelda*, og handlar på ny om protagonisten Link under eit oppdrag for å redda prinsesse Zelda, som har falle i søvne under ein trolldom. Spelet legg vekt på side-scrolling og rollespel, noko som skil det monnaleg frå føregangaren. 

Spelet var ein kritisk og kommersiell suksess, og introduserte element som «magimålaren» til Link og figuren Dark Link, som ville koma tilbake i seinare *Zelda*-spel, sjølv om rollespelelementa ikkje var vorte vidareførte. *The Adventure of Link* var etterfølgt av *[[The Legend of Zelda: A Link to the Past]]* til Super Nintendo Entertainment System i 1991.

## Merknader

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zelda II: The Adventure of Link|Zelda II: The Adventure of Link]]» frå ,  den 10. februar 2022.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Famitsu

, tidlegare ***Famicom Tsūshin***, er ein serie av japanske dataspelmagasin utgjevne av Kadokawa Game Linkage (tidlegare kjent som Gzbrain), eit underselskap av Kadokawa. *Famitsu* er publisert både i vektentlege og månadlege format, i tillegg til utgåver som er vigde berre til ein konsoll, eit dataspelselskap eller eit anna tema.

Namnet *Famitsu* er eit samantrekt ord av  Av ordet «Famicom» som også  er eit samantrekt ord av «**Fami**ly  og **Com**puter», som er det japanske namnet på Nintendo Entertainment System, den dominerande spelkonsollen i Japan i 1980-åra.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Famitsu|Famitsu]]» frå ,  den 10. februar 2022.*
Tidsskriftet Edge

***Edge*** er eit dataspelmagasin som er utgjeve av Future Publishing i Storbritannia. Det er mellom anna kjent for sine industrikontaktar og årlege prisar.

Det første *Edge*-eksemplaret vart publisert i oktober 1993. Magasinet kjem ut månadleg.

## Bakgrunnsstoff
*
Destructoid

***Destructoid*** er ein nettstad som fokuserer på dataspel, starta i mars 2006 av Yanier Gonzalez. 

Det er ein del av ModernMethod-nettverket. Nettstaden har vunne ein Webby Award.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Destructoid|Destructoid]]» frå ,  den 10. februar 2022.*  

## Bakgrunnsstoff
*
GamesRadar+

***GamesRadar+*** (tidlegare ***GamesRadar***) er ein underhaldningsnettstad for dataspelrelaterte nyhende, førsteinntrykk og omtalar. Nettstaden er eigd av Future plc. På slutten av 2014 vart dei Future Publishing-eigde nettstadene *[[Total Film]]*, *[[SFX (magazine)|SFX]]*, *[[Edge (magazine)|Edge]]* og *[[Computer and Video Games]]* slåtte samen med *GamesRadar*, der den nye, utvida nettstaden skifta namn til *GamesRadar+* november det året.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:GamesRadar+|GamesRadar+]]» frå ,  den 10. februar 2022.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Electronic Gaming Monthly

***Electronic Gaming Monthly*** (ofte forkorta til ***EGM***) er eit amerikansk dataspelmagasin som kjem ut månadleg. Det tilbyr dataspelrelaterte nyhende, dekning av industrihendingar, intervju med dataspelrelaterte personar, redaktørinnhald og produktomtalar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Electronic Gaming Monthly|Electronic Gaming Monthly]]» frå ,  den 10. februar 2022.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Nettstaden Polygon

***Polygon*** er ein amerikansk dataspelnettstad som gjev ut nyhende, omtalar og videoar knytte til dataspel. Nettstaden vart lansert som ein del av Vox Media den 24. oktober 2012. *Polygon* vart bygd opp i løpet av ti månader, og dei 16 personane som grunnla nettstaden femna redaktørar frå andre dataspelnettstader som *[[Joystiq]]*, *[[Kotaku]]* og *[[The Escapist]]*. Vox har produsert ein dokumentarserie om grunnleggjarane av nettstaden. 

*Polygon* prøvde å skilja seg frå konkurrentane ved å fokusera på historiene om menneska bak spela, framfor spela i seg sjølve. Dei har òg produsert lengre artiklar i magasinstil, investert i video-innhald, og valde å la sine reviewscores av spel verta oppdaterte etter kvart som spelet endra seg med oppdateringar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Polygon (website)|Polygon (website)]]» frå ,  den 10. februar 2022.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Game Informer

***Game Informer*** (ofte forkorta til ***GI***) er eit amerikansk dataspeltidsskrift som kjem ut månadleg og inneheld artiklar, nyhende, strategiar og omtalar av populære dataspel og spelkonsollar.

Det vart grunnlagt i august 1991 og har nesten tre millionar abbonement, ifølgje Andrew Reiner. Per det første kvartalen av 2007 er tidsskriftet lista som det 23. største og er i dag rangert som mellom dei topp fire tidsskrifta retta mot menn i aldersgruppa 18 til 34 år.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Game Informer|Game Informer]]» frå ,  den 10. februar 2022.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Filmen Encanto

***Encanto*** er ein amerikansk dataanimert fantasyfilm frå 2021. Han vart produsert av Disney Animation Studios og gjeven ut av Walt Disney Pictures i 2021 på Disney+. Han vart regissert av Jared Bush og Byron Howard, og er den sektiande langfilmen frå Walt Disney Animation Studios.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
*
Emil Karlsen

**Emil Ráste Nikolavu Karlsen** () er ein norsk samisk kunstnar, artist og skodespelar frå Storfjord i Nord-Troms. Karlsen er vokalist og gitarist i poprock-bandet Resirkulert og har ei solokarriere under kunstnarnamnet **Emil Kárlsen**. Han vart vald som Riddu Riđđus unge kunstnar i 2019. 

Karlsen er sjøsame og oppvaksen i Oteren i Storfjord kommune. I vaksen alder lærte han seg å joike og gav ut ein joik til bestefaren sin i 2018 som han òg framførte på Nordlysfestivalen.

I 2021 gav han ut albumet *Nágirvárrái* saman med artisten Lávre. Der deltek òg andre samiske musikarar som Katarina Barruk, Ulla Pirttijärvi og Hildá Länsman.

Karlsen debuterte òg som skodespelar i 2021, då han spela Jussi i Beaivváš Sámi Našunálateáhter si oppsetjing av *Koke bjørn*, basert på boka av Mikael Niemi. I 2023 spela han hovudrolla i stykket *Bjørnejegeren Ol-Tomså*, også dette hjå Beaivváš.

## Diskografi
**Med ''Resirkulert'':**

* *[[Du snakke for dæ sjøl]]* (2017)
* *[[For en dag, for et liv]]* (2019)

**Soloalbum:**

* *[[Nágirvárrái]]* (med Lávre, 2021)
* *[[Binnát]]* (EP, 2024)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Emil Karlsen|Emil Karlsen]]» frå ,  den 11. februar 2022.*
Verdscupen i alpine greiner 2021/Kvinner

**Verdscupen i alpine greiner for kvinner i 2021**-sesongen tok til 17. oktober 2020 i Sölden i Austerrike og vart avslutta 21. mars 2021 i Lenzerheide i Sveits. Turneringa omfatta 30 individuelle renn. Tevlingane fordelte seg på 6 slalåmrenn, 6 storslalåmrenn, 6 super-g-renn, 8 utforrenn, 2 superkombinasjonstevlingar og 2 parallellrenn. Ingen tevlingar fann stad i Noreg.

Petra Vlhová frå Slovakia vann verdscupen i alpine greiner, som den fyrste slovakiske utøvaren. På andreplass kom Lara Gut-Behrami og nummer tre vart Michelle Gisin, begge frå Sveits.

## Samanlagt

### Slalåm

### Storslalåm

### Super-g

### Utfor

### Parallellrenn

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Alpiner Skiweltcup 2020/21|Alpiner Skiweltcup 2020/21]]» frå ,  den 12. februar 2022.*
Haugesenteret

** Haugesenteret** ligg i Ulvik i Vestland. Det vert eigd og dreve av Nynorsk kultursentrum. På senteret vert det formidla litteratur, med særleg vekt på lyrikk. Heilt sentralt i formidlinga står livet og lyrikken til  Olav H. Hauge.

Haugesenteret er plassert i det gamle heradhuset i Ulvik sentrum.

## Bakgrunnsstoff
*
NM i alpine greiner 2000

**Noregsmeisterskapen i alpine greiner 2000** vart avvikla i Hafjell-løypene i Øyer i Oppland fylke i tida frå 25. mars til 2. april.

## Menn
### Slalåm



Dato: 2. april
Stad: Hafjell 


### Storslalåm



Dato: 24. mars
Stad: Hafjell 


### Vidlåm (Super-g)



Dato: 25. mars
Stad: Hafjell 


### Utfor



Dato: 30. mars
Stad: Hafjell 


### Kombinasjon





## Kvinner
### Slalåm



Dato: 2. april
Stad: Hafjell 


### Storslalåm



Dato: 1. april
Stad: Hafjell 


### Vidlåm (Super-g)



Dato: 25. mars
Stad: Hafjell 


### Utfor



Dato: 30. mars
Stad: Hafjell 


### Kombinasjon





## Kjelder
*Rogalands Avis 3. april 2000
Beltealbatross

**Beltealbatross** (*Diomedea amsterdamensis*) er ein albatrossart som høyrer til ein populasjon av berre 46 hekkande par og totalt ca. 170 individ. Dei hekkar på Amsterdamøya, midt i Indiahavet og meir enn 5000 kilometer aust for sørspissen av Afrika. 

Det har vore strid om rangeringa av dette taksonet og om verdien av datagrunnlaget som ligg til grunn for avgjersla om å rangere taksonet som ein art. Somme autoritetar, til dømes *Birds of the World*, reknar taksonet som ein underart *Diomedea exulans amsterdamensis* av vandrealbatross,  altso at dette berre er ein variant av arten vandrealbatross.

## Skildring
Vaksne beltealbatrossar i hekkedrakt har mørk, sjokoladebrun overside og kvit ansiktsmaske og strupeområde. Undersida er kvit med eit mørkt brystband. Denne drakta har òg unge vandrealbatrossar. Men beltealbatrossar har karakteristisk nebbdetaljar med mørk tupp og mørk nebbkant, noko som skil han frå vaksne vandrealbatrossar. Generelt kan det vere umogleg å skilje han sikkert frå tristanalbatross, *D. dabbenena*, og frå *[[Diomedea antipodensis]]*, (Antipodean albatross), som begge kan ha mørk overside.

Morfologi og storleik er elles som for andre i slekta *[[Diomedea]]*. Beltealbatrossen er mindre enn vandrealbatross med vengspenn på ca. 300 cm mot opptil 350 for vandrealbatross, kroppslengda er 107–122 cm. Hannar har litt større kroppsmasse enn hoer, i gjennomsnitt 7 kg versus 6,1 kg.

Beltealbatrossen hekkar utelukkande sentralt på Amsterdamøya. Øya er totalt 55 km², og hekkeområdet ligg på eit torvmyrplatå, ca 500-600 moh. Egglegging kan ta til i februar månad og ungen er flygedyktig og flyg ut på havet etter mindre enn eit år. Etter fire til sju år kjem ungfuglane attende til øya og får sin første unge tidlegast når dei er sju år gamle. Utanom hekking, spreier desse albatrossane over havområdet mellom Sør-Afrika og sør for vestlege Australia, i eit belte mellom 30 og 42&nbsp;°S.

IUCN klassifiserer denne arten som *sterkt truga* (EN) på grunn av avgrensa hekkelokalitet og liten populasjon. Populasjonen har auka gradvis etter ein tidlegare minkande trend på 1970-talet. Dei største trugsmåla mot denne arten er smittsame sjukdomar og linefiske. Tidlegare storfedrift på Amsterdamøya er nedlagt og det er iverksett plan for utrydding av kattar, rotter og mus på øya.

## Kjelder
Gunvor Mjelva

**Gunvor Mjelva** () var ein norsk songar (sopran), opphavleg pianist.

Ho debuterte i Universitetets aula i 1932 og opptredde på alle dei store scenane i Skandinavia. Ho hadde også oppdrag i England og USA som konsert- og oratoriesanger. Mjelva hadde fleire operaroller, blant anna spelte ho Euridice i *[[Orfeus]]* og Micaela i *[[Carmen]]*. Ho var mykje nytta som romansesongar og blei kjend for den sikre intonasjonen, varme stemmen og inderlege innfølingsevna si. Gunvor Mjelva verka òg som songpedagog, og ho organiserte og dreiv korverksemd i Drammen og i Oslo.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gunvor Mjelva|Gunvor Mjelva]]» frå ,  den 15. februar 2022.*  
 

## Litteratur
* Astrid Haavardsholm: «Gunvor Mjelva – sanger og sangpedagog», i *Jeg kunne det da jeg dro hjemmefra*, Oslo Musikklærerforening gjennom hundre år 1905 – 2005,Oslo: Norsk Musikforlag AS, 2005, s 194 – 201.
Gunvor Hall

**Gunvor Hall** () var ein norsk skodespelar fødd i Kristiania, noverande Oslo.

Gunvor Hall var dotter av grosseraren Vegard Hall (1876–1928) og Anna Homble (1882–1910).
Ho var engasjert ved Det Nye Teater 1929-1957. Hall verka òg som filmskodespelar og debuterte i 1939 i Olav Dalgard sin film *[[Gryr i Norden]]*. Ho medverka i samanlagt fem filmar i åra 1939–1958

Ho gifta seg med skodespelaren Tore Foss i 1934,  og blei gift for andre gong i 1942 med visesongaren, teatersjefen og lyrikaren Jens Gunderssen.

## Filmar
* 1939: *[[Gryr i Norden]]*
* 1942: *[[En herre med bart]]*
* 1942: *[[Jeg drepte!]]*
* 1944: *[[Kommer du, Elsa?]]*
* 1951: *[[Alice in Wonderland (1951)|Alice in Wonderland]]* (dubba på norsk som *Alice i Eventyrland*), forteljar
* 1958: *[[Ut av mørket (1958)|Ut av mørket]]*

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gunvor Hall|Gunvor Hall]]» frå ,  den 15. februar 2022.*
NM i alpine greiner 2001

**Noregsmeisterskapen i alpine greiner 2001** vart avvikla i Narvik i Nordland fylke i tida frå 26. til 31. mars.

## Menn
### Slalåm



Dato: 31. mars
Stad: Narvik 


### Storslalåm



Dato: 30. mars
Stad: Narvik 


### Vidlåm (Super-g)



Dato: 28. mars
Stad: Narvik 


### Utfor



Dato: 26. mars
Stad: Narvik 


### Kombinasjon





## Kvinner
### Slalåm



Dato: 31. mars
Stad: Narvik 


### Storslalåm



Dato: 30. mars
Stad: Narvik 


### Vidlåm (Super-g)



Dato: 28. mars
Stad: Narvik 


### Utfor



Dato: 26. mars
Stad: Narvik 


### Kombinasjon





## Kjelder
*Fremover 27. mars 2001
*Fremover 31. mars 2001
*Fremover 2. april 2001
Vinjesenteret

**Vinjesenteret** er eit norsk senter for journalistikk og dikting som vert eigd og drive av Nynorsk kultursentrum. Senteret opna hausten 2021. Det ligg i eit eige nytt bygg, i nærleiken av Vinjestoga i Vinje i Telemark. Mykje av aktivitet og formidling er knytt opp til diktarane Aslaug Vaa, Tarjei  og Halldis Moren Vesaas, og journalisten og diktaren Aasmund Olavsson Vinje.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Nettstad for Vinjesenteret
* Vinjesenteret i SNL
Serekunda

**Serekunda** er den største byen i Gambia. Han ligg 13 km vest for hovudstaden Banjul,  tett på atlanterhavskysten. I 2007 hadde byen eit innbyggartal på cirka .

Byen er kjend for marknadene sine, silkebomullstre, Black Cow-djembetrommer og ein brytearena. Nærliggande byar er Kanifing, Latrikunda, Sukuta og London Corner.

Serekunda ligg i hovudstadsområdet Greater Banjul Area (Banjul Division) i distriktet Kanifing.

Byen blei grunnlagd på 1600-talet i den portugisiske kolonitida, og blei utbygd på 1700- og 1800-talet av britane.

## Galleri

Fil:Gambia 001 from KG.jpg|Gate i Serekunda
Fil:Gambia Serekunda world66-2.jpg|Marknad i Serekunda
Fil:Gambia-mosque.JPG|Moské nord i byen
Fil:Serekunda Market Mosque - 2010.jpg|Moské ved Bundung Highway


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Serekunda|Serekunda]]» frå ,  den 16. februar 2022.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Brikama

**Brikama** er den nest største byen i Gambia. Han er hovudby i regionen Westernen Division og ligg cirka 35 km sør for hovudstaden i landet Banjul. Til Banjul internasjonale lufthamn er det cirka 6 km.

I 2006 var Brikama rekna for å ha cirka 80 726 innbyggarar. Ved folketeljinga i 2003 hadde byen 57 556 innbyggarar.

Brikama er kjend for treskjering, og er òg eit sentrum for musikk i Gambia.

## Galleri

316665074_34a80dfc88_o.jpg|Marknad i Brikama.
Brikama-market-gambia-teleaire.jpg|Utskjeringa av djembetrommer


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Brikama|Brikama]]» frå ,  den 16. februar 2022.*  

## Bakgrunnsstoff
Olaf Scholz

**Olaf Scholz** () er ein tysk politikar frå Osnabrück. Han har sidan 8. desember 2021 vore forbundskanslar i Tyskland, medlem i SPD.

## Liv og virke
### Bakgrunn
Olaf Scholz vart fødd i Osnabrück, og hadde sin barndom i Hamburg. Faren hans arbeidde seg opp frå seljar til dagleg leiar i tekstilbransjen. Foreldra og besteforeldra som var jarnbanetilsette, kom frå Hamburg. Scholz er utdanna jurist, og fekk advokatløyvet i 1985. Hans spesialfelt er arbeidsrett.

Scholz er gift med Britta Ernst, utdanningsminister i Brandenburg.

### Karriere
Scholz vart medlem av SPD i 1975, og var aktiv i ungdomsorganisasjonen Jusos, blant anna som føderal nestleiar (1982–1988). Han var leiar for SPD i Hamburg frå 2000 til 2004, og vart valt inn i det føderale styre til SPD i 2001. Frå 2005 til 2007 var Scholz parlamentarisk forretningsførar for SPDs Forbundsdagsfraksjon. Frå mai til oktober 2001 var han senator for innanrikssaker i bystaten Hamburg.

Scholz var medlem av den tyske forbundsdagen frå 1998 til 2001, og på ny frå 2002. Han var generalsekretær i SPD frå oktober 2002 til mars 2004, forbundsminister for arbeids- og sosialsaker frå november 2007 til oktober 2009 og ordførar i Hamburg frå mars 2011 til mars 2018. Perioden februar-april 2018 var han mellombels partileiar i SPD. Den 14. mars 2018 vart han utnemnd til finansminister i Forbundsrepublikken Tyskland, samstundes også visekanslar for Angela Merkel. Scholz hadde desse posisjonane han til i desember 2021 aksla rolla som tysk forbundskanslar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Olaf Scholz|Olaf Scholz]]» frå ,  den 16. februar 2022.*
**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Olaf Scholz|Olaf Scholz]]» frå ,  den 12. august 2023.*

## Bakgrunnsstoff

* 
* 
*
Frank-Walter Steinmeier

**Frank-Walter Steinmeier** () er ein tysk politikar frå Detmold. Han har sidan 19. mars 2017 vore president i Tyskland, attvald 13. februar 2022. Han er medlem i SPD.

Steinmeier var frå 1999 til 2005 sjef for forbundskansleriet under Gerhard Schröder. Periodane 2005-09 og 2013-17 var han Tysklands utanriksminister i regjeringar leia av Angela Merkel. Dessutan var han i knappe to år også visekanslar i Forbundsrepublikken. Ved forbundsvalet 2009 var han SPD sin kanslarkandidat. Etter partiet ikkje lukkast vinne valet, var han perioden 2009-13 parlamentarisk leiar for SPD. I januar 2017 gjekk han av utanriksminister. Eit par veker seinare vart valde den tyske forbundsforsmalinga han til tysk president med 931 av 1260 røyster.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Frank-Walter Steinmeier|Frank-Walter Steinmeier]]» frå ,  den 16. februar 2022.*
Walter Scheel

**Walter Scheel** () var ein tysk politikar frå Solingen. Han var Tysklands utanriksminister 1969-74 og president 1974-79, medlem i FDP.

Scheel var frå 1961 til 1966 i tysk forbundsminister for økonomisk samarbeid i regjeringar leia av CDU-medlemene Konrad Adenauer og Ludwig Erhard. Scheel var formann i FDP frå 1968 til 1974. Etter forbundsvalet i 1969 danna FDP regjering i lag med SPD, med Willy Brandt som forbundskanslar og Scheel som utanriksminister og visekanslar. Scheel gjekk ut av regjeringa då Helmut Schmidt 16. mai 1974 tok over som tysk forbundskanslar. Dagen før hadde Scheel vorte vald til president med 530 røyster, motkandidaten fekk 498 røyster. Schell var Tysklands president frå 1. juli 1974 og i fem år framover.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Walter Scheel|Walter Scheel]]» frå ,  den 17. februar 2022.*
Kufi

**Kufi** er ei rund lue utan brem, eller kalott, som blir brukt av menn tilknytte Vest-Afrika. Ho kan brukast av både muslimar, kristne og jødar. Ein kufi kan symbolisera alder og visdom, og høyrer til den tradisjonelle klesdrakten i fleire afrikanske land. Lua kan lagast i ulike materiale og utformingar.

Ei tilsvarande lue brukt i Aust-Afrika blir kalla kofia og i Nord-Afrika chechia. Plagget kan brukast som taqiyyah, muslimsk bønnelue.


Chef cuisinier restaurateur, Lamin village, Gambia.jpg|Kokk med kufi i Gambia.
Fashion designer in St Louis in Senegal (croped).jpg|Motedesignar med kufi i Senegal.
Tricolor 2.jpg|Mann med senegalesisk kufi
Mamadou Cissokho.jpg|Mamadou Cissokho frå Senegal


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Kufi|Kufi]]» frå ,  den 16. februar 2022.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
***What Is an African Kufi Hat?
***African Hats 

## Bakgrunnsstoff
Kora

**Kora** er eit strengeinstrument som er utbreidd  i Vest-Afrika. Koraspel er knytt til griot-tradisjonen, der ein utøvar spelar og fortel. I Gambia er kora rekna som nasjonalinstrument, men det blir også mykje brukt i Senegal, Mali, Guinea og Guinea-Bissau. Det er særleg knytt til mandinkafolk.

Koraen er ei luttliknande harpe, der kroppen er laga av ein kalebass med ei kuskinn spent over. Instrumentet har vanlegvis 21 strenger. Ein spelar som regel kora i sitjande stilling, med instrumentet opprett og med strengane vende rett mot utøvaren. Ein spelar med begge hender på han, som på ei harpe, og knipsar strengane mellom tommel og peikefinger. Ein speler eit kontinuerleg ostinat (*kumbengo*) på dei djupare strengene og ein melodi (*donkilo*) eller improvisasjonar (*birimitingo*) på dei lysare strengene. Dei ulike stemmene er sjølvstendige og kontrasterande, og gjev ein kompleks, polyfon og ofte polyrytmisk musikk.

Nokre kjende koraspelarar er Toumani Diabaté, Ballaké Sissoko og Mory Kanté.

## Galleri

4 Koras showing 4 sides.jpg|Koraer sett frå ulike sider
Kora, instrument de musique en pays Mandingue( (appelé Griots) et utilisé aussi par les chasseurs traditionnel appelés Dozo (sur pieds).jpg|Dekorert kora
Kora (Bridge-Harp Or Plucked Harp-Lute) (cropped).png|Kora sett framanfrå
Lamin Kuyateh 2016.jpg|Koraspelaren Lamin Kuyateh
Solo cissokho DSC 0448.JPG|Koraspelaren Solo Cissokho
Dakar-KoraPlayer.jpg|Koraspelar i Dakar


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kora|Kora]]» frå ,  den 16. februar 2022.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Sabar

**Sabar** er ein tromme-, musikk- og dansetradisjon som er kjend frå kulturen til wolofar frå Vest-Afrika. Sabar er kjend frå Senegal og Gambia, og er blitt kjend og utbreidd som ei nasjonaltromme i heile Senegal.

Sabar blir også kalla sabaro, serouba, saoruba, tantan og tantango.

## Trommer

Sabartrommer blir typisk skorne ut av eit stykke tre frå *[[Cordyla pinnata]]* (lokalt kalla *dimb*) og trekte med eit geiteskinn. Skinnet er festa til sju knaggar med snøre som ein kan stemma tromma med. Tromma er ofte dekorert med utskjeringar eller måling.

Det finst fleire ulike typar sabartromme som har ulike roller i eit ensemble. Frå høgast til lågast er dei *nder*, som vanlegvis leier ensemblet, *mbëng-mbëng ball*, *mbëng-mbëng*, *tungune* og  *cól*. Alle bortsett frå den siste er opne i botn. Cól er ei basstromme som også kan leia ensemblet, særleg når ein speler til brytekampar.

Sabartromme blir vanlegvis spelt med ei hand og ei stikke.

## Dans

Under ei sabartilstelling byttar deltakarar på å utføra ein kort, energisk solodans. Denne består gjerne av høge hopp og spark med føtene, store rørsler med armane og eventuelt snurring. 

Dansen blir gjerne improvisert innan visse rammer, og trommesolisten følgjer dansaren. Det er ofte kvinner som dansar sabar. Ungar og unge menn kan også delta, men vaksne menn som dansar er gjerne profesjonelle dansarar.

## Avleiingar
Den amerikanske dansestilen cakewalk har element frå sabar.

Den vestafrikanske populærmusikkstilen mbalax har element frå sabarmusikk, og nyttar sabartrommer.

## Kjende sabarspelarar

* Doudou N'Diaye Rose (1930–2015)

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*This dance fills streets and nightclubs in Senegal. Reportasje ved CNN.com
Hans-Dietrich Genscher

**Hans-Dietrich Genscher** () var ein tysk politikar frå Halle an der Saale. Han var utanriksminister i Vest-Tyskland og i det samla Tyskland frå 1974 til 1992. Genscher var formann i FDP frå 1974 til -85.

Genscher var 1969-74 med i koalisjonsregjeringa til Willy Brandt som innanriksminister. Perioden 1974-82 var han utanriksminister og visekansler i Vest-Tyskland, Helmut Schmidt var forbundskanslar. Etter forbundsvalet hausten 1982 danna FDP regjering i lag med CDU. Helmut Kohl, leiaren av CDU, vart ny forbundskanslar og Genscher heldt fram som utanriksminister. Genscher var ein sentral figur i arbeidet med å overvinne delinga av Tyskland på slutten av den kalde krigen.   Etter 18 år som utanriksminister, trekte han seg frå politikken i 1992.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Hans-Dietrich Genscher|Hans-Dietrich Genscher]]» frå ,  den 17. februar 2022.*
Guido Westerwelle

**Guido Westerwelle** () var ein tysk jurist og politikar frå Bad Honnef. Han var utanriksminister i Tyskland 2009-13.

Westerwelle var medlem av den tyske forbundsdagen frå 1996 til 2013. Frå 2001 var han formann i FDP. I 2009 gjorde partiet eit historisk godt forbundsval og danna regjering i lag med CDU. Westerwelle tok posten som utanriksmister og var samstundes visekanslar for forbundskanslar Angela Merkel. Våren 2011 trekte han seg som formann i FDP og frå stillinga som visekanslar, etter å ha fått mykje kritikk for handsaminga av ei rekke saker. Westerwelle heldt fram som utanriksminister til forbundsvalet i 2013. 

Han døydde av blodkreft.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Guido Westerwelle|Guido Westerwelle]]» frå ,  den 17. februar 2022.*
Djembe

**Djembe** er ei vestafrikansk tromme, eit musikkinstrument innanfor perkusjonsinstrumentsfamilien. 

Trommene har typisk ein diameter på 30–38&nbsp;cm (og ei høgd på 58–63&nbsp;cm. Dei kan vega frå 5&nbsp;kg til 13&nbsp;kg. Kroppen er laga av tre og skinnet er gjerne av geit med håra skrapa av. Kroppen består av to hovudformer, der den øvste delen er større enn den nedste. 

Ein kan spela på instrumentet sitjande på ein stol eller liknande, eller ved å sitja overskrevs med tromma liggande på bakken og skinnet peikande framover. Ein speler berre med hendene og nyttar i hovudsak tre forskjellige slag:

* Med flat hand på midten av skinnet (kalla *«gung»*).
* Med dei to ytste ledda på fingrane med fingrane samla mot den ytste delen av skinnet (handflata treff kanten på tromma der tromma er nærast den som speler, kalla «gå»/«då»).
* Med ringe- og langfinger som blir slått/«kasta» sideveges mot kanten av tromma på høgre eller venstre side (opne fingrar bortsett frå ring- og langfinger som blir haldne saman, slaget treff tromma med den sida av ringfingeren som vender mot lillefingeren, kalla «pa»/«ta»).

Djembe har ein uvanleg sterk lyd i høve til storleiken. Lydstyrken aukar når ein strammar trommeskinnet. Dyktige spelarar kan oppnå lydstyrke på over 105&nbsp;dB, omtrent same volum som eit trykkluftsbor.

Tradisjonelt blir tromma spelt av menn, og det same gjeld dunun-trommer som gjerne blir brukt til å akkompagnera djembe. Kvinner speler derimot gjerne på ryteminstrument som *[[shekere]]* (kalebass med perlenett), *karignan* (røyrbjølle) og *[[Caxixi|kese kese]]* (voven korgrangle) som del av ensemble.

## Galleri

Fil:Djembe.jpg|Moderne djembe
Fil:Wiki Lenke-Djembe-Conakry-Guinea.JPG|Djembe frå Conakry i Guinea
Fil:Manamana 001.jpg|Djembe av lauvtre og geiteskinn
Dakar-Djembé sur la plage.jpg|Djembespelar på stranda i Dakar
DrumStruck 2.jpg|Tiny Modise og Patrick Popee speler djembe i *Drumstruck*


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Djembe|Djembe]]» frå ,  den 16. februar 2022.*  
 
## Bakgrunnsstoff

*
Galloway

**Galloway** (skotsk-gælisk *Gall-ghaidhealaibh* eller *Gallobha*; låglandsskotsk Gallowa; latin *Gallovidia*) er ein region i Sørvest-Skottland som omfattar grevskapa Wigtown og Kirkcubright. Namnet kjem frå skotsk-gælisk og tyder «framande gælarar», og viser til historiske gælarar av blanda opphav, både norrønt og gælisk opphav, som ei tid var dominerande i området.

Galloway er avgrensa av havet i vest og sør, fjella Galloway Hills i nord, og elva Nith; grensa mellom Kirkcudbright og Wigtown er markert av elva Cree. Det har tidlegare òg vore under ein administrasjon kalla Stewart, under nemninga *Stewartry* *of Kirkcudbright* (som strekkjer seg frå Nith til Cree, og er likeeins avgrensa av Galloway Hills i nord). Storleiken og omfanget av Galloway endra seg gjennom historia.

Galloway er òg namnet til ein hardfør rase av svart, hornlaust kveg som stammar frå regionen (og òg til den meir karakteristiske *Belted Galloway* eller *Beltie*). Området har alltid vore noko isolert på grunn av at det har 240 km med ulendt kystlinje og ein stor, aude fjellkjede i nord.

## Landbruk
Historisk har Galloway vore kjend for både hestar og kyr, og mjølk og kjøt er haldne fram som viktige næringar. Det er òg betydeleg tømmerproduksjon og ein del fiskeri. Kombinasjonen av fjell og nedbør har gjort Galloway veleigna for produksjon av vasskraft, noko som byrja i 1929. På byrjinga av 2000-talet er det oppretta vindturbinar for vindkraftverk ei rekkje stader ved vasskilet, og fleire vindkraftverk i havet utanfor kysten er planlagt for å auka produksjon av grøn energi i Galloway.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Galloway|Galloway]]» frå ,  den 16. februar 2022.*  
 

## Litteratur

* Brooke, D (1994): *Wild Men and Holy Places*, Edinburgh: Canongate Press, ISBN 0-86241-479-2. Mange av monologane hennar er tilgjengelege på nett .
* Oram, Richard (2001): *The Lordship of Galloway: c.900 to c.1300*, John Donald Publishers Ltd.
* Klaudios Ptolemaios: ''Geographia'', red. Bill Thayer, LacusCurtius ved  the University of Chicago (utgitt 2008)

* Galloway-dialekten ved *Scots Language Centre* (arkivert nettside)

## Bakgrunnsstoff
Vortesvin

**Vortesvin** (*Phacochoerus africanus*) er ein art i svinefamilien som høyrer heime i Afrika og finst frå Mauritania til Etiopia, sør til Namibia og det austre Sør-Afrika. Dette vortesvinet er òg kjent som *nordleg vortesvin*, sidan det òg har ein meir sørleg slektning; ørkenvortesvinet (*P. aethiopicus*).

Vortesvin har ein nær sylindrisk kropp med eit særs stort hovud med ansiktsvorter som er mest iaugefallande hjå hannane. Dei har støyttenner og også nokre velutvikla hjørnetenner i underkjeven. Kroppslengda er på 110-135 cm, skulderhøgda ca. 70 cm, halen 40 cm, vekta 40-110 kg. Dei held gjerne halen rett opp når dei går. 

Vortesvinet trivst på både open og plantedekt savanne, grasdekte steppar og i halvørken. Rundt Kilimanjaro finn ein arten i høgder på opp mot 3 000 moh.

## Underartar

* *P. africanus* (vortesvin)
** *P. a aeliani* (eritreisk vortesvin)
** *P. a africanus* (nordleg vortesvin])
** *P. a massaicus* (sentralafrikansk vortesvin)
** *P. a sundevallii* (sørleg vortesvin)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vanlig vortesvin|Vanlig vortesvin]]» frå ,  den 17. februar 2022.*
Senegambia

**Senegambia**  eller **Den senegambiske konføderasjonen** var ein laust organisert konføderasjon mellom dei vestafrikanske landa Senegal og Gambia som eksisterte mot slutten av 1900-talet. Konføderasjonen blei etablert den 1. februar 1982, etter ein avtale mellom dei to landa som blei underskriven den 12. desember 1981. Avtalen skulle fremja samarbeidet mellom landa, men han blei avslutta av Senegal den 30. september 1989, fordi Gambia ikkje ønskte ei utvikling mot ein union.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Senegambia|Senegambia]]» frå ,  den 17. februar 2022.*