open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vitskapleg namn

**Vitskaplege namn** er nemningar som blir brukt internasjonalt og vitskapleg om artar, sjukdommar, delar av anatomien og fenomen som har med desse å gjera. Desse nemningane blir ofte òg kalla **latinske namn**, ettersom dei gjerne tek utgangspunkt i latinske ord og bøyingsformer. 

Vitskaplege namn gjer det mogleg å kommunisera presist for folk med ulik språkleg bakgrunn. Dei rydder òg opp i situasjonar der det same folkelege namnet blir brukt om liknande ting, til dømes artar som er i slekt. 

Språkbruken har bakgrunn i den sterke stillinga til latin og gresk i den vestlege vitskapstradisjonen. I dag pregar òg andre språk, særleg engelsk, nylaga vitskaplege namn.

Innan samfunnsvitskapleg og humanistisk forsking som språkvitskap og psykologi gje ein òg vitskaplege namn til ulike fenomen.

## Vitskaplege namn på artar
:*Hovudartikkel: [[Biologisk systematikk]]*

Vitskaplege namn på artar er todelte. Førstedelen er eit slektsnamn som kan høyra til fleire artar med nær slektskap. Andredelen identifiserer arten innan slekta. Denne viser gjerne til ein eigenskap hjå arten, eller er basert på namnet til den som skildra han. Elles kan lokale namn òg inspirera det vitskaplege namnet.

I tillegg til den vitskaplege nemninga tek ein gjerne med namnet på den som skildra og namngav han, til dømes Linné, forkorta til L., eller Lamarck, forkorta til *Lam.*.

Døme:
* *Quercus robur* L., som er den vanlegaste eika: Sommareik. Slektsnamnet er *Quercus* (eik), og artsnamnet er *robur* som viser til at ho er robust, hard. Namnet på den som skildra arten er Carl von Linné, forkorta til L.

Når artar og artsgrupper blir namngjevne, er det gjerne meininga at namnet aldri skal endrast. Likevel skjer dette om ein finn ut nytt om slektskapet; som at ein art høyrer til ei anna slekt. Av og til får artar òg fleire vitskaplege namn ved ein feil. Då blir namna rekna som «synonym» til kvarandre, men eitt av dei blir hovudnamn.

## Kjelder
* «What is in a Scientific Name?»  på Animal Diversity Web, University of Michigan

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Vetenskapligt namn|Vetenskapligt namn]]» frå ,  den 5. juni 2006.*
Jeffery Deaver

**Jeffery Deaver** () er ein amerikansk forfattar. Han har skrive bøker som *The Bone Collector*, *The Stone Ape* og *The Devil's Teardrop*. Deaver er også jurist og visesongar.

## Bøker
* *Manhattan Is My Beat* (1988)
* *Death Of A Blue Movie Star* (1990)
* *Hard News* (1991)
* *Mistress of Justice* (1992)
* *The Lesson Of Her Death* (1993)
* *Shallow Graves* (1992)
* *Bloody River Blues* (1993)
* *Praying For Sleep* (1994)
* *A Maiden's Grave* (1995) (*Jomfrugraven*)
* *The Bone Collector* (1997) (*Knokkelsamleren*)
* *The Coffin Dancer* (1998) (*Kistedanseren*)
* *The Empty Chair* (2000) (*Insektgutten*)
* *The Stone Monkey* (2002) (*Steinapen*)
* *The Devil's Teardrop* (1999) (*Djeveltåre*)
* *Speaking In Tongues* (2000)
* *The Blue Nowhere* (2001)
* *Hell's Kitchen* (2001)
* *The Vanished Man* (2003) (*Den forsvunne mann*)
* *Garden Of Beasts* (2004) (Villdyrenes hage)
* *The Twelfth Card* (2005)
* *The Cold Moon* (2006)

## Bakgrunnsstoff
* Nettstad
Michael Ballack

**Michael Ballack** () er ein tysk fotballspelar. Sesongen 2010/11 spelte han for Bayer Leverkusen i Bundesliga. Grunna allsidigheit, god teknikk og hovudstyrke vert han rekna som ein av dei beste midtbanespelarane i verda.

## Karriere
Michael Ballack spelte først fotball som sjuåring i BSG Motor Karl-Marx-Stadt. Han vart profesjonell i  1995 i Chemnitz FC. Frå 1997 til 1999 spelte han for 1.FC Kaiserslautern, frå 1999 til 2002 for Bayer 04 Leverkusen og frå 2002 til 2006 for FC Bayern München. Han har teikna treårskontrakt for Chelsea frå og med 2006/07-sesongen. Sidan kontrakten hans med Bayern München hadde gått ut, går han til Chelsea vederlagsfritt. Ballack vart tysk seriemeister i 1998, 2003, 2005 og 2006 og var med å vinna den tyske cupen i 2003, 2005 og 2006.

Han spelte sin første landskamp 28. april 1999 i Bremen i eit 0–1-nederlag mot Skottland. Sidan då har han spelt 98 landskampar og scora 42 mål for det tyske landslaget (pr. 3. mars 2010). I fotball-VM i 2002 var han med å vinna sølv, men i finalen var han utestengt etter å ha fått sitt andre gule kort for turneringa i semifinalen mot Sør-Korea. Få minutt etter å ha fått det gule kortet scora han golden goal-målet som sende Tyskland til finalen. Ballack var òg med i fotball-EM i 2000, 2004 og 2008 og fotball-VM i 2006. Han gjekk glipp av fotball-VM i 2010 grunna skade i okla.

Under landslagstrenar Jürgen Klinsmann vart Ballack 16. august 2004 kaptein for det tyske landslaget. Både på det tyske landslaget og for Bayern München har Ballack alltid spelt med nummer 13 på ryggen.

Michael Ballack er ugift og far til tre søner: Louis (fødd 16. august 2001), Emilio (19. september 2002) og Jordi (17. mars 2005). Mor til barna er livsledsagaren hans, Simone Lambe (fødd 1978).

## Karrieren i tal
* 1995-97 - Chemnitz - 49 kampar, 10 mål
* 1997/98 - Kaiserslautern - 16 kampar, 0 mål
* 1998/99 - Kaiserslautern - 30 kampar, 4 mål
* 1999/00 - Bayer Leverkusen - 23 kampar, 3 mål
* 2000/01 - Bayer Leverkusen - 27 kampar, 7 mål
* 2001/02 - Bayer Leverkusen - 29 kampar, 17 mål
* 2002/03 - Bayern München - 26 kampar, 10 mål
* 2003/04 - Bayern München - 28 kampar, 7 mål
* 2004/05 - Bayern München - 27 kampar, 13 mål
* 2005/06 - Bayern München - 26 kampar, 14 mål

## Merittar
* 2002, 2003 og 2005 vart Ballack kåra til **årets spelar** av tyske fotballjournalistar.
* 2002 vart han kåra til **beste midtbanespelar** av UEFA.
* **Bundesligameister**: 1997/98, 2002/03, 2004/05, 2005/06
* **Tysk cupmeister**: 2002/03, 2004/05, 2005/06
* **Fotball-VM**: Tapande finalist 2002
* **Champions League**: Tapande finalist 2001/02, 2007/08

## Bakgrunnsstoff
* Michael Ballack si heimeside  (tysk og engelsk)
* Leverkusen who's who
Paulo Wanchope

**Paulo César Wanchope Watson** () er ein costaricansk tidlegare fotballspelar og fotballtrenar. Han la opp i november 2007. I 2008-2009 trente han gamleklubben Herediano i Costa Rica. Per 5. juni 2006 var han den som hadde scora flest landslagsmål gjennom tidene for Costa Rica - 43 mål på 67 landskampar.

I ungdommen spelte Wanchope og basketball, men fotball vart til slutt viktigast. Han starta fotballkarrieren sin hjå Club Sport Herediano før han reiste til England for å spela for Derby County i 1997. Der scora han i debuten, mot Manchester United. Etter 79 kampar og 28 mål for Derby County vart Wanchope seld til West Ham United. Han vart aldri ein stor suksess i West Ham, trass i å ha scora 15 mål på 46 kampar, og vart til slutt seld vidare til Manchester City. Der vart han fast på laget og var med på å føra laget til opprykk til Premier League. Wanchope vart i England rekna som ein spanande spelar som likevel vart litt av ein skuffelse grunna for ujamne opptredenar.

Etter 2003/04-sesongen vart Wanchope seld til den spanske klubben Málaga CF for £500,000.

Wanchope har vore enormt viktig for Costa Rica sitt fotballandslag. Han spelte for laget i fotball-VM 2002 og fleire gonger i CONCACAF gold cup. 8. oktober 2005 vart Wanchope mest-scorande nokonsinne for *Los Ticos*, då han scora det første målet i ein heimesiger over USA i kvalifiseringa til fotball-VM 2006. Han er den mest kjende costaricanske fotballspelaren internasjonalt gjennom tidene.

## Bakgrunnsstoff
*
Guggedalsloftet

**Guggedalsloftet** er eit loft/stabbur frå mellomalderen som stod på garden Guggedal i Bråtveit ved Suldalsvatnet i Suldal kommune. 
Loftet vart på 1930-talet flytta til eit område ved Mosvatnet i Stavanger. Der skulle det inngå i eit ryfylketun som skulle etablerast. På 1950-talet kom loftet attende til Suldal og vart plassert i tunet på museumsgarden Kolbeinstveit. Loftet vart datert ved hjelp av dendrokronologi, og byggjeåret vart sett til 1281.
I dag er loftet eigd av Ryfylkemuseet.

## Bakgrunnsstoff
* Ryfylkemuseet
*
ISBN

**ISBN** er kortforma for *International Standard Book Number* (*Internasjonalt standard boknummer*). **ISBN-systemet** er eit vanleg system for identifisering av bøker, og er meint for kommersiell bruk. I ISBN-systemet har kvart bokeksemplar eit eige og unikt ISBN-nummer for kvar variasjon eller utgåve av boka. ISBN-systemet vart skapt i Storbritannia i 1966. Det vart teke i bruk i Noreg i 1971.

Eit ISBN-nummer inneheld ni siffer og eitt kontrollsiffer. Det er delt opp i fire siffergrupper:
# opphavsland eller språk (for eksempel 82 for Noreg),
# utgjevar eller forlag,
# tittel, variasjon eller utgåve av tittel,
# eit kontrollsiffer som avgjer om dei andre ni siffera er rett samansett.

Siffergruppene er oftast skilde med bindestrek eller mellomrom. Dette er likevel ikkje naudsynt, fordi siffergruppene er laga med innleiingsteikn på ein slik måte at ingen kodar tek til på same måte. Siffergruppene har ingen fast storleik, så eit lite forlag vil for eksempel ha eit langt nummer for å gjere plass for store forlag med mange bøker.

På grunn av eit avgrensa tal ISBN-nummer i nokre siffergrupper vart ISBN-systemet utvida til 13 siffer, som ei tilpassing til EAN-systemet. Dette skjedde frå 1. januar i 2007. I første omgang vart talet 978 sett framfor det gamle ISBN-nummeret, og kontrollsifferet vart tilpassa i samsvar med dette. Det er tidlegare teke i bruk andre middel for å auke talet på tilgjengelege nummer, som bruk av bokstavar.

## Sjå òg
* ISSN (International Standard Serial Number, sjå http://issn.org)
* ISEN (Internet Search Environment Number, sjå http://isen.org)
* ESBN (Electronic Standard Book Number, sjå http://esbn.org)

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* http://isbn.org
* ISBN-kontoret i Noreg
Boknefisk

**Boknefisk**, av verbet *bokne*, 'bli halvtørr' er fisk som er halvtørka etter å ha vore hengt opp nokre døgn i friluft.

Boknefisk vert framstilt på ulike måtar:

* Usalta fisk kan bli hengt på hjell som tørrfisken, men bli tatt ned for konsum etter omtrent tre veker. Slik boknefisk er som oftast flekt slik at han heng saman i sporden før han blir hengt. 

* Boknefisk kan òg lagast av rund og sperra fisk, men blir då oftast kalla hjellosing.

* Lettsalta fisk, anten tørr- eller våtsalta, fisk kan bli flekt og salta i to- tre dagar før han blir hengt på ein naustvegg el.likn. og tørka nokre dagar. Fordelen med slik lett salting, er at fisken då ikkje vert så utsett for flogemakk.

## Bakgrunnsstoff
* Oppskrift 

## Referansar
Kolbeinstveit

**Kolbeinstveit** er eit bygdetun i Suldal kommune, administrert som museum av Ryfylkemuseet. Husa på garden er frå kring 1850, medan det tilflytta Guggedalsloftet er datert til 1281.

Kolbeinstveit høyrde til i si tid ordføraren og stortingsrepresentanten Lars O. Kolbenstvedt. Sonen Njeld Kolbenstvedt, som overtok garden, var òg stortingsmann og ordførar. Han overlét garden igjen til Lars N. Kolbenstvedt. I dag er museet ope heile sommarsesongen.

Kolbeinstveit er ein museumsgard som ligg langs riksveg 13 om lag fem km aust for Suldalsosen. Garden blir drive som eit levande museum, med vertskap, utstillingar, aktivitetar, dyrehald og servering av tradisjonskost. 

«Garden og folka» er ei utstilling som fortel om dei som har levd på Kolbeinstveit, og korleis dei har brukt husa og utnytta ressursane på garden.

Det blir kvar sommar arrangert salsutstilling med kunst og handverk og det vert halde aktivitetsdagar og konsertkveldar. 

## Bakgrunnsstoff
* Om Kolbeinstveit på nettstaden til Ryfylkemuseet
*
* Guggedalsloftet på Youtube
Dansk biografisk leksikon

**Dansk biografisk leksikon** (DBL) er det mest omfangsrike biografisk verk på dansk. Det er populært kalla *Bricka* etter redaktøren for første utgåve, Carl Frederik Bricka.

* 1. utgåve: *Dansk biografisk Lexikon, tillige omfattende Norge for tidsrummet 1537-1814*, Utgjeve av C. F. Bricka, 19 bd, Gyldendal Dansk Forlag, 1887-1905
* 2. utgåve: *Dansk biografisk leksikon*, 2. utgåve, 27 bind, Grunnlagt av C. F. Bricka, redigert av Povl Engelstoft og Svend Dahl, København 1933-44.
* 3. utgåve: *Dansk biografisk leksikon*, 3. utgåve, 16 bind, Grunnlagt 1887 av C.F.Bricka, redaktør Svend Cedergreen Bech, København., 1979-84.

Tredje utgåve har ikkje overflødiggjort dei to første utgåvene, nokre av dei minst aktuelle artiklar frå tidlegare utgåver er tatt ut av tredje utgåve. I tredje utgåve er artiklar frå andre utgåve ajourført i lys av nyaste forsking, og dei mest vektige litteraturtilvisingar til kvar artikkel er oppdatert. 

## Bakgrunnsstoff
*Digital faksimile av den første utgåva ved Projekt Runeberg
Den palestinske frigjeringsorganisasjonen

**Den palestinske frigjeringsorganisasjonen** (**PLO**: *Palestinian Liberation Organization*, ) er ein organisasjon som vart oppretta den 29. mai 1964 i Aust-Jerusalem, som den gongen var ein del av Jordan, etter initiativ frå den arabiske ligaen. Frå grunnlegginga heiter det at «palestinske arabarar har legitim rett til heimlandet sitt». Samtidig som PLO vart grunnlagd, vart også den palestinske frigjeringshæren (PLA) oppretta.

PLO fungerer som ein paraplyorganisasjon for fleire frigjeringsgrupperingar i Palestina-området; mellom andre Fatah og folkefronten for frigjering av Palestina.» Organisasjonen har, fram til Hamas vann fleirtal i eit demokratisk val i dei palestinske sjølvstyresmaktene, kravd og fått aksept for retten til å vere den einaste representanten for det palestinske folket i internasjonale fora.

Yasir Arafat var leiaren av PLO frå 1968 fram til han døydde den 11. november 2004, og Mahmoud Abbas tok over som leiar. Abbas vart òg seinare vald til president i Palestina.

I 1996 gjorde PLO eit intensjonsvedtak om at PLO-charteret skulle endrast, slik at utslettinga av staten Israel ikkje lenger var eit uttala mål. Intensjonsvedtaket vart ikkje følgt opp, og PLO-charteret er framleis ikkje formelt endra (2007). 

Regjeringa før den siste krisa i dei palestinske områda utgjekk frå ein organisasjon som står på utsida av PLO-systemet, Hamas. Det er no (pr. 2009) konflikt mellom PLO, med Fatah i brodden, og Hamas. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Palestinas frigjøringsorganisasjon|Palestinas frigjøringsorganisasjon]]» frå ,  den 6. juni 2006.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Piratpartiet

**Piratpartiet** er eit svensk politisk parti, som vart grunnlagt den 1. januar 2006 av Rickard Falkvinge. Piratpartiet er eit særinteresse-parti som engasjerer seg i opphavsrettslege spørsmål. Dei rettar seg i hovudsak mot fildelarar med same retorikk som patentkritikarar og grupperingar som arbeider for fri informasjonsspreiing over verdsveven. Partiet har ikkje nokon offisiell politikk på andre område, og «särskilt inte fördelningspolitiska frågor».

Den 15. februar sende Piratpartiet ut ei pressemelding om at dei hadde samla dei 1 500 underskrifter som trengst for registrere eit parti i arkivet til valstyresmaktene i Sverige. I same pressemelding står det òg at partiet kjem til å stille til Riksdagsvalet i Sverige 2006, og at underskriftene var godkjende av styresmaktene.

### Pirate Bay-rassiaen
Då fildelingsnettstaden Pirate Bay i Stockholm fekk tenarane sine inndregne av svensk politi vart det demonstrasjonar i Stockholm og Göteborg; mellom arrangørane var Piratpartiet og fleire liberale ungdomsparti.

Partiet har hevda i fråsegner at Pirate Bay-rassiaen gav dei mange nye medlemer på berre nokre få dagar. Samstundes skal medlemslistene til partiet ha kome på avvegar etter rassiaen, då tenarparken til Piratpartiet og Piratbyrån vart konfiskert saman med Pirate Bay-tenarane.

## Kjelder

*
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Piratpartiet|Piratpartiet]]» frå ,  den 6. juni 2006.*  

## Bakgrunnsstoff
* 
* Piratpartiets medlemslister på avveie, ITavisen
* Politisk Pirate Bay-oppvask|kommentar=Kommentar, ITavisen
Lektor

**Lektor** (frå latin *lector*, 'førelesar') er ein tittel for pedagoger med godkjent pedagogisk utdanning i tillegg til minst hovudfag eller embetseksamen. Lektoren kan undervise i grunnskule, vidaregåande skule (gymnas) eller høgskule og universitet. I andre land, som til dømes Sverige, krev ein doktorgrad eller licentiatgrad.

Stillinga blei frå 1913 til 1919 kalla *overlærar*.

## Lektor i kulturen
To kjende lektorar i norsk kultur var lektor Brandt og lektor Tørdal i serien om Stompa.
Doktorgrad

**Doktorgrada** er den høgaste akademiske grada ein kan oppnå. Dei norske doktorgradene er:

* *Doctor theologiæ* (**dr.theol.**) - den teologiske doktorgrada
* *Doctor juris* (**dr.jur.**) - den juridiske doktorgrada
* *Doctor medicinæ* (**dr.med.**) - den medisinske doktorgrada
* *Doctor philosophiæ* (**dr.philos.**) - den filosofiske doktorgrada
* *Doctor rerum politicarum* (**dr.polit.**) - den samfunnsvitskaplege doktorgrada
* *Doctor odontologiæ* (**dr.odont.**) - den odontologiske doktorgrada
* *Doctor scientiarum* (**dr.scient.**) - doktorgrada i naturvitskaplege fag og matematikk
* *Doctor psychologiæ* (**dr.psychol.**) - den psykologiske doktorgrada
* *Doctor artium* (**dr.art.**) - doktorgrada i humaniora
* *Doctor ingeniør* (**dr.ing.**) – doktorgrada i tekniske fag

I 2003 blei det i Noreg innført ein ny versjon av den filosofiske doktorgrada, som blir skriven *philosophiæ doctor*, ph.d. Denne grada kan ein gi innan alle fagområde. Samtidig blei dei tradisjonelle gradene avvikla.

I Danmark er ph.d. innført som erstatning for lisensiatgrada, og går under namnet «den lavere doktorgrad» eller «den lille doktorgrad». Dei høgare, tradisjonelle doktorgradene (i hovudsak identisk med dei norske) har dei halde på.

## Sjå òg
* Akademiske grader
Languedoc-Roussillon

**Languedoc-Roussillon** (oksitansk *Lengadòc-Rosselhon*; katalansk *Llenguadoc-Rosselló*) er ein tidlegare administrativ region sør i Frankrike. Regionen bestod av departementa Aude, Gard, Hérault, Lozère og Pyrénées-Orientales. Han var den sørlegaste i Fastlands-Frankrike og grensa til Andorra, Spania og Middelhavet i sør, og dei andre franske regionane Provence-Alpes-Côte d'Azur, Rhône-Alpes, Auvergne og Midi-Pyrénées. I 2010 hadde han i overkant av 2,6 millioner innbyggjarar. Den største byen og hovudstaden i regionen var Montpellier. 

Den 1. januar 2016 blei regionane Languedoc-Roussillon og Midi-Pyrénées slått saman til ein ny region med mellombelsnamnet Languedoc-Roussillon-Midi-Pyrénées. Etterkvart fekk den nye regionen namnet Occitanie, etter det tidlegare området Oksitania.

## Byar
* Agde
* Alès
* Béziers
* Carcassonne
* Mende
* Montpellier
* Narbonne
* Nîmes
* Perpignan
* Sète

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Reichstag

**Reichstag** (*Riksdagen*) var namnet på parlamentet i det tysk-romerske riket, og etter den tyske riksgrunnleggjinga i 1871 på det tyske parlamentet fram til det med den nye konstitusjonen i 1949 vart omdøypt til Bundestag (Forbundsdagen).
Det vietnamesiske flagget

**Det vietnamesiske nasjonalflagg**, òg kalla «Det raude flagget med den gule stjerna», er som kallenamnet seier raudt med ei gul stjerne i midten. Flagget vart teke i bruk i Nord-Vietnam 30. november 1955. Det vart seinare nasjonalflagget til Vietnam. Dette hende 2. juli 1976.

Proporsjonane er 2:3, og stjerna i midten symboliserer leiarskapet i Det vietnamesiske kommunistpartiet. Raud representerer blod og revolusjon. Dei fem taggane i stjerna i mideten symboliserer òg arbeidarane, bøndene, soldatane, dei intellektuelle, og kjøpmennene.
Blodåre

**Blodårene** er den delen av sirkulasjonssystemet transporterer blod i ein organisme. Arteriar og vener er blodårer som transporterer blod frå hjartet til kroppen og frå kroppen til hjartet.

## Bakgrunnsstoff
Asháninkafolk

**Asháninkafolket** (òg nedsettande kalla *Campa* eller *Kampa*) er ei urfolkgruppe med territorium i austre Peru og vestre Brasil. Språket deira asháninka er eit arawakspråk.

Namnet har tradisjonelt vore bruka på folk som lever i eit vidt område sørvest i den peruanske delen av regnskogen i Amazonas ved elvane Apurímac, Ene, Perené, Tambo og mindre sideelver på austsida av Cordillera Occidental i Andes.

## Språk og folkesetnad
Storleiken på folkesetnaden er estimert til mellom 25&nbsp;000 and 55&nbsp;000 menneske, dei fleste innanfor Peru sine grenser. Asháninka er dermed den største gruppa av innfødde folkegrupper, av 50&ndash;65 etniske grupper totalt i peruansk Amazonas. Nasjonen er sett saman av sju undergrupper som lever i meir enn 200 småsamfunn. Namna på fem av undergruppene er cutivireni, perené asheninga, atsiri, nomatsiguenga og caquinteo.
Shinnecockfolk

**Shinnecockfolket** eller **Shinnecock Indian Nation** er ei stamme av amerikanske urfolk som sidan 1641 har vore busett ved Southampton lengst aust i the Hamptons, nærme austenden av Long Island i staten New York. Dei tala tidlegare shinnecock-språket, eit utdøytt aust-algonkinsk språk, som blir rekna som ein dialekt av mohegan-pequot-språket.

Mange slo lag med Brothertown-indianarane i New York og miste dermed den offisielle stammestatusen. Kring 150 medlemmer bur framleis i det om lag 3000 mål store Shinnecock-reservatet 5 kilometer vest for tettstaden Southampton. Det har vore svært mykje inngifte med afroamerikanarar, så genetisk sett er urfolkssærpreget deira mykje utvatna.

Stamma, som har offisiell status som urfolk i staten New York, gjekk i 2005 til rettssak for å få att om lag 14&nbsp;000 mål land og ein stor erstatningssum for det dei meiner var urettmessig ekspropriasjon av landområde. Det omstridde området inkluderer Shinnecock Hills Golf Club, som dei hevdar inneheld stammegravstader.

Høvding Nowedonah, bror av høvding Wyandanch frå montaukettstamma forhandla ein avtale med engelske kolonisatorar i 1641. Denne avtalen innebar overføring av åtte engelske kvadratmil land i bytte for “*sixteen coates and sixty bushels of corn”*. Kjernen i rettssaka er ein avtale frå 1703 mellom Southampton og stamma om ein tusenårig leigeavtale. Saksøkarane hevdar at ei gruppe av mektige investorar konspirerte for å bryte avtalen i 1859 gjennom å sende ein falsk petisjon frå ei gruppe av shinnecockfolk. Sjølv om andre shinnecockfolk omgåande protesterte og hevda at petisjonen var forfalska, godkjende Legislaturet salet av 14&nbsp;000 mål.

Shinnecock indianarreservat er eit sjølvstyrt statsreservat under New York med ei presbyteriansk kyrkje og eit samfunnshus. Reservatet held pow wow kvart år i Labor Day-helga.

I desember 1876 omkom 28 shinnecockmenn da dei prøvde å berge eit skip som hadde stranda utanfor East Hampton.

## Sjå òg
* Algonkinske folk
* Brothertown-indianarane
* Montaukett

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Shinnecock Indian Nation|Shinnecock Indian Nation]]» frå ,  den 6. juni 2006.*  

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad for Shinnecockfolket
* Shinnecockfolket si historie frå Accessgenealogy
Blåveis

**Blåveis** (*Hepatica nobilis*, Linné kalla planten *Anemóne hepática*) er ein fleirårig urt i soleiefamilien. Han har karakteristiske, leverforma, vintergrøne blad og blå blomar i april&ndash;mai. Planten vert om lag 10&nbsp;cm høg.

Blåveisen finst i Europa nord til Skandinavia og Finland, og sør til Apenninane og Pyreneane. Den manglar i Vest-Frankrike og på Dei britiske øyane. Blåveisen veks på turr og kalkrik grunn i lauvskog eller barskog. På desse vekseplassane viser ingen andre blomar seg før blåveisen. Allereie under snøsmeltinga byrjar han å opne dei mørkeblåe kronblada sine.

I Noreg er blåveisen vanlegast på Austlandet, Sørlandet og i Trøndelag, men planten finst òg i Ryfylke, Hardanger og ved Bodø.

Slektsnamnet *Hepatica* viser til det latinske ordet for lever (hepar), medan artsnamnet, *nobilis*, tyder ‘edel’. 

Etter blomstringa ligg stengelen bøygd mot jorda, og småfruktene (nøttene) vert liggande nær morplanten. Dei vert spreidde med hjelp av maur (ein myrmekofil plante). 

Blåveis vert dyrka i hagar &mdash; både den arten som veks vilt i Noreg og ungarsk blåveis (*Hepatica transsylvanica*).

Blåveis er fylkesblom i Akershus.
## Bakgrunnsstoff

* Den virtuella floran
* Bilder ur nordens flora 
* Botanisk museum
Ålfotbreen

**Ålfotbreen** er ein isbre i kommunane Kinn, Bremanger og Gloppen 
i Vestland. Breen har eit areal på 17&nbsp;km&sup2; og det høgste punktet er på 1385 moh.

DNT har merkt opp fleire turløyper opp til breen &mdash; frå Ålfoten, Grøndalen og Hyen &mdash; og har òg sett opp Blåbrebu på sørsida av breen.

Det er estimert at Ålfotbreen truleg har ein årleg nedbørsnormal på 5600 mm, noko som gjer han til den våtaste staden i Noreg.

## Bakgrunnsstoff
* Ålfotbreen 
* Blåbrebu 

## Fotnotar
Norges idrettsforbund og olympiske og paralympiske komité

**Norges idrettsforbund og olympiske og paralympiske komité**, med forkortinga NIF eller **Idrettsforbundet**, er ein organisasjon for norsk idrett som blei skipa i 1861 som *Centralforeningen for Udbredelse af Legemsøvelser og Vaabenbrug*. Han har hatt ei rekkje namneendringar: I 1893 til *Centralforeningen for Udbredelse af Idræt*, i 1910 til *Norges Riksforbund for Idræt*, i 1919: *Norges landsforbund for Idrett*. Deretter Sammenslutning med *Arbeidernes Idrettsforbund* i 1940, før organisasjonen tok namnet *Norges Idrettsforbund* i 1946. I 1996 blei Norges Idrettsforbund og Norges Olympiske Komité slått saman.

I dag er NIF Norges største frivillige organisasjon med 1&nbsp;883&nbsp;000 medlemskap og 12&nbsp;311 idrettslag der av 4&nbsp;780 er bedriftsidrettslag (*2003*) i 19 idrettskrinsar og 55 særforbund (*2003*). Idrettstinget er NIFs høgaste mynde og haldast kvart fjerde år. Børre Rognlien har presidentvervet 2011–.

## Særforbund
Følgjande særforbund er med i NIF:
* Norges Ake-, Bob- og Skeletonforbund 
* Norges Amerikansk Fotball og Cheerleading Forbund 
* Norges Badmintonforbund
* Norges Bandyforbund
* Norges Basketballforbund
* Norges Biljardforbund
* Norges Bokseforbund
* Norges Bordtennisforbund
* Norges Bowlingforbund
* Norges Bryteforbund
* Norges Bueskytterforbund
* Norges Castingforbund
* Norges Curlingforbund
* Norges Cykleforbund
* Norges Danseforbund 
* Norges Dykkeforbund
* Norges Fekteforbund
* Norges Fotballforbund
* Norges Fri-idrettsforbund 
* Norges Frisbeeforbund
* Norges Funksjonshemmedes Idrettsforbund
* Norges Gang- og Mosjonsforbund
* Norges Golfforbund
* Norges Gymnastikk- og Turnforbund
* Norges Hundekjørerforbund 
* Norges Håndballforbund
* Norges Ishockeyforbund
* Norges Judoforbund 
* Norges Kampsportforbund
* Norges Kickboxing Forbund
* Norges Klatreforbund
* Norges Luftsportsforbund
* Norges mosjons- og bedriftsidrettsforbund
* Norges Motorsportforbund
* Norges Orienteringsforbund
* Norges Padleforbund
* Norges Roforbund
* Norges Rugbyforbund
* Norges Rytterforbund
* Norges Seilforbund
* Norges Skiforbund
* Norges Skiskytterforbund
* Norges Skytterforbund
* Norges Skøyteforbund
* Norges Snowboardforbund
* Norges Soft- og Baseballforbund
* Norges Squashforbund
* Norges Studentidrettsforbund
* Norges Styrkeløftforbund
* Norges Svømmeforbund
* Norges Tennisforbund
* Norges Triathlonforbund
* Norges Vannskiforbund
* Norges Vektløfterforbund
* Norges Volleyballforbund

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Tidsskriftet LIBERAL

**LIBERAL** er eit liberalistisk tidsskrift som blir gjeve ut av Det Liberale Folkepartiet fire gongar i året.

## Bakgrunnsstoff
*
Warszawapakta

**Warszawapakta** (offisielt: «Traktaten for venskap, samarbeid og gjensidig assistanse») var ein militærallianse mellom Sovjetunionen og den tidlegare austblokka. I alliansen var det både reelt uavhengige statar og statar som trass i formelt sjølvstende de facto var styrt frå Sovjetunionen. Forsøk på å bryte ut av pakta vart slått ned.

Alliansen vart etablert som forsvarspakt retta mot NATO, som hadde vorte etablert i 1949. Ei viktig hending som førte til danninga av Warszawapakta var gjenopprustinga av Vest-Tyskland og NATO-medlemskap. Pakta vart underskriven i Warszawa den 14. mai 1955, vart sett i verk frå 5. juni 1955. Pakta heldt saman til den kalde krigen var over. Medlemslanda byrja å trekkje seg i 1991, og pakta vart offisielt oppløyst 1. juli 1991.

## Medlemsland
* 
*  (Khrusjtsjov kasta landet ut av Warszawa-pakta den 17. oktober 1961)
* 
* 
*  (etter Sovjetunionen braut saman: Tsjekkia og Slovakia)
*  Folkerepublikken Polen (etter Sovjetunionen braut saman: Polen)
* 
*  (ut i 1990 i samband med samlinga av Tyskland)

Det strengt stalinistiske Albania trekte seg ut av alliansen i 1961 som følgje av usemja mellom Folkerepublikken Kina og Sovjetunionen etter at Sovjetunionen hadde fordømt Stalin og gjennomgått ei avstalinisering.

## Bakgrunnsstoff
David Beckham

**David Robert Joseph Beckham** () er ein engelsk fotballspelar som er blitt verdskjend for spelet sitt og som kjendis elles. Beckham har spela for Manchester United, Preston og Real Madrid. Han har også vore kaptein for det engelske landslaget, og er kjend for sine presise frispark. I januar 2007 vart David Beckham klar for den amerikanske Major League Soccer-klubben Los Angeles Galaxy. Denne overgangen vart mykje omtala grunna den skyhøge lønninga til Beckham, rapportert som 1,6 milliardar kroner i løpet av 5 år.

Mot utløpstida av kontrakten ved slutten av 2011-sesongen vart det igjen spekulert i kva Beckham ville gjera, med franske Paris Saint-Germain mykje nemnd som eit alternativ. 36-åringen erklærte at han ikkje hadde tenkt å legga opp.

## Karriere

### AC Milan

I 2009-2010 vart Beckham lånt ut til den italienske klubben AC Milan, fordi den engelske landslag-trenaren meinte David ikkje fekk nok å bryne seg på i USA og at han måtte spele i Europa for å behalde landslagsplassen.

*Karriere som spelar fram til 2006*

### Merittar
*Vinnar av Meisterligaen: 1999 med Manchester United
*Engelsk ligameister: 1996, 1997, 1999, 2000, 2001, 2003 med Manchester United
*Vinnar av FA-cupen: 1996 og 1999 med Manchester United
*Spansk ligameister: 2007 med Real Madrid
*Nordamerikansk cupmeister: 2011 og 2012 med LA Galaxy

## I media
David Beckham er å sjå i alle tre *[[Goal!]]*-filmane. Han har vore med på mange talkshow som *[[The Ellen DeGeneres Show]]*, *[[Jimmy Kimmel Live]]* og *[[Late Show with David Letterman]]*. Beckham har også opptredd i ei rekkje reklamar for sponsorane sine, som Motorola, Pepsi-Cola og Adidas.

David Beckham har òg gjeve namn til ein film, *[[Bend It Like Beckham]]* frå 2002. Her opptrer han berre i opptak frå fotballkampar.

## Familie
David og Victoria Beckham, tidlegare medlem av Spice Girls, er kjende for eit glamorøst liv. Dei har tre søner og ei dotter: Brooklyn Joseph Beckham (fødd 4. mars 1999 i Westminster i London), Romeo James Beckham (fødd 1. september 2002 i Westminster), Cruz David Beckham (fødd 20.februar 2005 i Madrid i Spania) og Harper Seven Beckham (fødd 10. juli 2011 i Los Angeles i USA). 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:David Beckham|David Beckham]]» frå ,  den 9. juli 2024.*  

## Bakgrunnsstoff
*eu-football
* David Beckhams officiella webbplats
* David Beckham Academy 
* Spelarprofil på MLSsoccer.com 
* Profil på nettsaden til AC Milan
Moroni

**Moroni** () er den største byen på Komorane og sidan 1962 også hovudstad. I 2013 hadde han 62&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg på vestkysten av øya Grande Comore. 

## Kommunikasjon
Moroni har ein flyplass, Moroni Hahaya international airport (IATA-kode: HAH). Han har òg ei hamn med samband til dei andre Komorane og Madagaskar, men er for grunn til store skip som i staden går til Mutsamudu på naboøya Anjouan.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Bernd Schneider (1973- )

**Bernd Schneider** () er ein tysk tidlegare fotballspelar. Størsteparten av karrieren spelte han for Bayer Leverkusen. I 2000 og 2002 var han med å koma på 2.plass i tysk bundesliga med Bayer Leverkusen. I 2002 var han med å koma på andre plass med det tyske landslaget i fotball-VM i Japan og Sør-Korea.

«Schnix», som han vert kalla, er ein allsidig spelar, som i tillegg til sin vanlege plass på høgre kant av midtbanen òg kan spela sentralt og defensivt på midtbanen og i forsvar. Som sterk teknisk spelar hjelper han lagkameratane til å koma i scoringsposisjon, sjølv om han sjølv sjeldan avsluttar.

## Klubbkarriere
Schneider begynte å spela fotball seks år gamal for klubben Aufbau Jena. Tre år seinare skifta han klubb til den best kjente klubben i området, FC Carl Zeiss Jena. Der spelte han på aldersbestemte lag til han 13. august 1991 gjorde sin proffdebut, 17 år gamal, i 2. bundesliga. I 1994/95-sesongen vart han fast inventar på laget. Etter 1997/98-sesongen, så Carl Zeiss Jena kom på 2. plass i 2. bundesliga, gjekk Schneider til nyopprykte Eintracht Frankfurt i 1. bundesliga.

I Frankfurt vart Schneider straks fast på laget. Han scora fire mål og hjelpte laget med å sikra plassen i 1. bundesliga, men sjølv gjekk han etter ein sesong til storklubben Bayer Leverkusen.

Den første sesongen i Leverkusen (1999/2000) starta han som fast inventar på laget, men mista plassen mot slutten av sesongen. I 2001/2002-sesongen fekk han gjennombrotet sitt i Leverkusen med fast plass på laget og fem mål. Seinare har Schneider vore ein av Leverkusen sine aller viktigaste spelarar. Han har kontrakt med klubben ut sesongen 2008/2009.

## Landslaget
Schneider har spelt 64 landskampar og scora eit mål for det tyske landslaget (pr. 2. juni 2006). Landslagsdebuten kom 28. juli 1999 i ein 2-0-siger over New Zealand i Guadalajara i Mexico. Han kom ikkje med i troppen til fotball-EM i 2000. I VM 2002 var han derimot med på laget som kom til finalen i VM, der han spelte ein av sine beste kampar nokonsinne mot Brasil. To år seinare var han òg med på EM i Portugal. 21. juni 2005 var han for første gong kaptein på landslaget, i ein kamp mot Argentina i konføderasjonscupen. Til VM 2006 på heimebane er han igjen med i landslagstroppen.

## Statistikk (pr. 2. juni 2006)
### Landslaget
* 64 landskampar, 1 mål
* 2. plass i VM 2002
* 3. plass i konføderasjonscupen 2005
* Deltaking i EM 2004 og konføderasjonscupen 1999

### Klubblag
* 2x sølvmedalje i tysk bundesliga (2000, 2002) 
* 1x tysk cupfinalist (2002)
* 249 bundesligakampar og 33 mål for Bayer Leverkusen (216/29) og Eintracht Frankfurt (33/4)
* 124 kampar i 2. bundesliga og 14 mål for FC Carl Zeiss Jena
* 34 regionalligakampar og 7 mål for FC Carl Zeiss Jena

### Internasjonale klubbmeisterskap
* Champions-League-finalist 2002
* Champions-League-åttendedelsfinalist 2003 og 2005
* 56 europacupkampar og 5 mål for Bayer Leverkusen i Champions-League (50/5) og UEFA-cup (6/0)

## Kjelder
* Bernd Schneider si offisielle nettside (på tysk)
* Leverkusen who's who (på tysk)
Luis Marín

**Luis Antonio Marín Murillo** () er ein costaricansk fotballspelar fødd i San José|.

Marín spelte i 1992 for første gong i costaricansk førstedivisjon for *AD Carmelita*. Etter at han gjekk over til *LD Alajuelense* i 1993 har han der vore fast inventar i midtforsvaret. Han har så langt vunne sju meisterskap med Alajuelense og vann i 2004 *CONCACAF Champions Cup*.

Frå 23. juni 1993 spelte han òg for det costaricanske landslaget, og er den spelaren som har flest landskampar for Costa Rica, med 118 kampar. Han var den mest erfarne spelaren i troppen til Costa Rica under VM i 2002, og var igjen med i VM i 2006, som landslagskaptein. Han la opp på landslaget etter den mislykka VM-kvalifiseringa før fotball-VM i 2010.

## Statistikk
**Klubbar**
* AD Carmelita (til 1993)
* LD Alajuelense (1993 til 1998)
* Universidad de San Carlos (Guatemala, 1998)
* CA River Plate Montevideo (1998/99)
* LD Alajuelense (sidan 1999)

**Kampar** (per 26. mai 2006)

* 118 kampar for det costaricanske landslaget (5 mål)

**Merittar**
* CONCACAF-Champions-Cup-siger: 2004 (LD Alajuelense)
* Costaricansk meister: 1996, 1997, 2000, 2001, 2002, 2003, 2005 (LD Alajuelense)
Vestlandsk

**Vestlandske målføre** eller **vestlandsk** er ei samnemning for dei dialektane som blir tala i området frå Romsdal i nord til Agder i sør. Desse målføra delar ein vidare inn i nordvestlandske målføre, sørvestlandske målføre og sørlandske målføre.

* *Nordvestlandske målføre* har e-infinitiv, og strekkjer seg frå midtre Sogn og Fjordane til Romsdal. Av desse kan nemnast:
** Romsdalsdialekt
** Sunnmørsdialekt
** Nordfjordmål
** Sunnfjordsmål
*** Jølstramål

* *Sørvestlandske målføre* har a-infinitiv, og strekkjer seg frå indre Sogn og Fjordane, gjennom Hordaland og Rogaland og til delar av Vest-Agder. Av desse kan nemnast:
** Sognamål (*sognamaol*)
** Strilamål
** Vossamål (*vossamaol*)
** Hardingdialekt (*harding*)
** Sunnhordlandsdialekt
** Haugalandsdialekt
** Jærsk
* Vestlandske bymål som har sterke *forenklingar*, noko som er typisk for alle bydialektar, men dei stammar opphavleg frå dialektane omkring og har mykje sams med dei.
** Bergensk
** Stavangersk
Trygve Bjerkrheim

**Trygve Bjerkrheim** () var redaktør og forfattar av dikt og songar. Han var fødd i Bjerkreim i Rogaland, men flytta med familien til Løken i Høland som liten og voks opp der. Bjerkrheim utdanna seg til cand. theol. og blei tilsett som redaktør for bladet *Kineseren* i 1936, eit blad som like etter fekk namnet *Utsyn*, og som er hovudorgan for Norsk Luthersk Misjonssamband. Som forfattar har han skrive fleire tusen dikt og songar som finst i nær alle kristne song- og salmebøker i Noreg. 

## Bakgrunnsstoff
* http://www.bjerkrheim.no
Internettleverandør

Ein **internettleverandør** (ofte kalla **ISP**, frå engelsk *Internet service provider*) er ei verksemd som gjev personar eller organisasjonar tilgang til (leige av) Internett. 

Tenestene blir leverte frå NIX og heilt fram til kunden. Ein ISP kan anten ha eiga NIX-tilknyting og eige IP-nett mellom tenarmaskinane sine og aksessnodane, eller han kan leige tilknyting og IP-transport av ein annan ISP. IP-netta til internettleverandørane utgjer i praksis ryggraden av Internett i Noreg.

Mange internettleverandørar tilbyr òg tenester som DNS og e-postkonto på eigne tenarmaskinar.
Året gjennom Børfjord

***Året gjennom Børfjord*** er ein norsk kortfilm frå 1991 regissert av Morten Skallerud. 
Filminga vart gjort på 70 mm film, over fleire år og årstider. Filmen syner eit helt år i Børfjord i løpet av 12 minutt. Børfjord er eit fråflytta fiskevær i Finnmark. Filmen syner at om vinteren er det mest folketomt, medan sommarstider kjem sommargjestane til bygda. Filmkameraet vart flytta litt dag for dag, og slik vert ein teke kring heile fjorden tilsynelatande saumlaust gjennom det året som passerer. Ved hjelp av ein spesielt utvikla teknikk «køyrer» ein den 2,5 km lange vegen gjennom bygda i eitt samanhengjande bilete medan året går unna i 50 000-dobbel normal fart. 

Filmmusikken er musikkstykket *[[Twelve Moons]]*, komponert til filmen av Jan Garbarek. Filmen er tradisjonelt opningsfilm på den årlege 70 mm-festivalen på Cinemateket i Oslo.

Filmen vann Amandaprisen for beste kortfilm i 1991, og Grand Prix på Tammerfors kortfilmfestival i 1992.

Kortfilmen er tilgjengelig på nett via straumetenesten Filmbib.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* "ÅRET GJENNOM BØRFJORD" på http://www.cameramagica.no
* "Året gjennom Børfjord" tidenes kortfilm på http://www.aftenposten.no
*
Calzone

**Calzone** (italiensk for 'strømpe' eller 'bukse')  er ein innbakt pizza.  Retten kjem opphavleg frå Napoli  i Italia, der han oppstod på 1700-talet.

Ein typisk calzone er laga av salta brøddeig og er oftast fylt med ost, kjøt, grønsaker eller eit egg. Ein kan til dømes bruka salami eller skinke som kjøt og  mozzarella, ricotta og parmesan eller pecorino som ost.  Pizzaen inneheld gjerne ein tomat- og basilikumssaus eller ein kjøtsaus. Det finst mange ulike variantar av calzone som kan ha innehalda fyll knytt til andre pizzatypar.

I Italia sel ein ofte calzone på storleik med smørbrød i kaféar eller buer. Desse kan ein halda i handa og eta medan ein står eller går. I Puglia blir det laga pannesteikte variantar med tomat og mozzarella kjend som *[[panzerotti]]*.

## Kjelder

----
*

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Calzone|Calzone]]» frå ,  den 11. juli 2019.*
Frelse

**Frelse** (av norrønt *frelsi, frjalsi*, frå *frels* som tyder 'fri-hals') er eit sentralt omgrep i fleire religionar. Det inneber ei førestilling om at menneske kan overvinna eller frigjerast frå det ufullkomne. Ulike tradisjonar hevdar ein kan oppnå frelse på ulike måte, anten ved guddommeleg hjelp, som i islam, kristendommen og delar av hinduismen eller ved si eiga kraft, som i fleire dharmiske (indiske) religionar, som buddhismen og andre delar av hinduismen.

Kva ein treng frelse frå kan definerast ulikt blant dei ulike tradisjonane. Innan kristendommens og til ein viss grad også jødedommen og islam søker ein frelse frå synd og følgjene av synd. Indiske religionar søker gjerne frelse frå samsara, den endelause livssyklusen. 

## Sjå òg
*evig liv
*frelsar
*nirvana
*paradis

## Kjelder

*«Frelse» (14. februar 2009). *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 26. juli 2015.
*
*
*«frelse» i *Den Danske Ordbog*

## Bakgrunnsstoff
*Frelse. Oversyn ved religion.dk
*Kan mennesket frelse sig selv, eller afhænger alt af Gud? Verdensreligionerne giver forskellige bud på svar. Få overblik her ved religion.dk
*Hvordan opnår man frelse i islam? ved religion.dk
Saudi Aramco

**Saudi Aramco** () er statsoljeselskapet i Saudi-Arabia. Det heitte tidlegare berre Aramco; eit akronym for *Arabian American Oil Company*. Det er utan samanlikning det største oljeselskapet i verda, både når det gjeld produksjon og påviste reservar. Det produserer no ca. 8 millionar fat dagleg ut av ein estimert maksproduksjon på 10 mill. fat dagleg. 

## Historie
Aramco vart starta i 1933 som følgje av ein konsesjonsavtale mellom regjeringen i Saudi Arabia og Standard Oil of California (Socal). Saudi-Arabia tok full kontroll over selskapet i 1980 og bytte så namn frå Aramco til Saudi Aramco i 1988.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Anders Nordström

**Anders Nordström** () er ein svensk lege som var konstituert generaldirektør i Verdshelseorganisasjonen frå 22. mai 2006, då Lee Jong-wook til døydde, til 8. november 2006.

Nordström er utdanna ved Karolinska institutet i Stockholm. Han har erfaring med både nasjonale og internasjonale helsespørsmål, så vel som planlegging og strategisk leiarskap.

Han har arbeidd for SIDA i tolv år, av dei tre år i Zambia. Nordström har også arbeidd for Raudekrossen i Kambodsja og Iran.

Anders Nordström er gift og har to born.

## Kjelder
* Biografi hjå WHO
Innovasjon Norge

**Innovasjon Norge** er eit statleg norsk særlovselskap stifta i  2003 med føremål om å auka innovasjon i næringslivet over heile landet, bidra til å utvikla distrikta og profilera norsk næringsliv og Noreg som reisemål. Innovasjon Norge blei danna ved ei samanslåing av dei tidlegare organisasjonane Statens nærings- og distriktsutviklingsfond (SND), Norges Eksportråd, Norges Turistråd og Statens veiledningskontor for oppfinnere (SVO). 
Selskapet starta verksemda si 1. januar 2004.

Frå januar 2010 blei fylkeskommunane deleigarar av Innovasjon Norge. Administrerande direktør for selskapet er Håkon Haugli. Styreleiar er Gunnar Bovim.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Innovasjon Norge|Innovasjon Norge]]» frå ,  den 14. mai 2020.*  

## Bakgrunnsstoff
*
VM i fotball 2002

**[[Verdsmeisterskap]]en i [[fotball]] i [[2002]]** blei arrangert av Sør-Korea og Japan mellom 31. mai og 30. juni. Det var den 17. verdsmeistarskapen sidan byrjinga i 1930. 

For fyrste gong i historia vart VM organisert av to land, og for fyrste gong vart det ikkje arrangert i Europa eller Amerika. Turneringa var tileigna alle borna i verda. Brasil vart verdsmeistrar for femte gong.

Turneringsformatet var uendra frå 1998: 32 lag vart delte inn i åtte grupper à fire lag. Åtte gruppevinnarar og dei åtte gruppetoarane kvalifiserte seg til cupsluttspelet.

Mange av førehandsfavorittane til meisterskapen vart slegne ut tidleg i turneringa. Verken Frankrike, Portugal eller Argentina overlevde den fyrste runden, og Italia og Spania vart slegne av Sør-Korea. Tre lag kom til kvartfinalen for fyrste gong: Tyrkia, Senegal og Sør-Korea. Tyrkia og Sør-Korea gjekk heilt til semifinalen.

Til slutt var det likevel to store fotballnasjonar som møttest i finalen. Den mestvinnande nasjonen, Brasil, møtte nasjonen med nest best VM-resultat, Tyskland. Brasil vann 2-0, og sikra seg sin femte tittel, ny rekord. Finalen i 2002 var utruleg nok fyrste gong Brasil hadde møtt Tyskland i ein VM-kamp. Ronaldo vart toppscorar med sine åtte mål.

## Stadion
Kvart land stilte 10 stadionar til disposisjon, fleire av dei var nye og spesielt bygde for turneringa.

## Gruppespelet
### Gruppe A



---------

------------

-----------

------------

--------

----

### Gruppe B



---------

-----------

---------

--------

-------

----

### Gruppe C



----

-----------

----------

---------

------

----

### Gruppe D



----------

---------

--------

-------

--------

----

### Gruppe E



---------

---------

------

--------

----------

----

### Gruppe F



 
----

----

----

----

----

----

### Gruppe G



 
----

----

----

----

----

----

### Gruppe H



----

----

----

----

----

----

## Sluttspelet
### Åttandedelsfinalane

------

---------

--------

-------

---------

------

---------

----

### Kvartfinalane

----

----

----

--------

### Semifinalane

--------

----

### Bronsefinalen

----

### Finalen
*Utdjupande artikkel: [[VM-finalen i fotball 2002]]*

----

## Toppscorarar
**8 mål**
*  Ronaldo 
**5 mål**
*  Miroslav Klose 
*  Rivaldo 
**4 mål**
*  Jon Dahl Tomasson 
*  Christian Vieri 
**3 mål**
*  Marc Wilmots
*  Pauleta
*  Papa Bouba Diop 
*  İlhan Mansız 
*  Robbie Keane 
*  Michael Ballack 
*  Fernando Morientes
*  Raúl 
*  Henrik Larsson

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell heimeside
* RSSSF Arkiv over sluttspela
* RSSSF Arkiv over kvailifiseringsrundane
Jaroslav Seifert

**Jaroslav Seifert**  () var ein tsjekkisk forfattar og mottakar av Nobelprisen i litteratur for 1984. 

Seifert voks opp i Praha (då *Prag i Austerrike*). Han byrja å skrive på 1920-talet. Under andre verdskrig, då Bøhmen-Mähren var tysk protektorat, skreiv han om patriotiske tema. Etter kommunistane sitt kupp i 1948 kritiserte han det kommunistiske regimet. Han underteikna Charta 77 og vart deretter ikkje trykt i Tsjekkoslovakia mellom 1977 og 1979. I 1984 fekk han Nobelprisen i litteratur.

## Bakgrunnsstoff
* Biografi på nobelprize.org
Jiří Wolker

**Jiří Wolker** () var ein tsjekkisk diktar. 

Wolker kom ikkje sjølv frå arbeidarbakgrunn, men er likevel ein stor arbeidar- og avantgardeforfattaren i tsjekkisk litteraturhistorie. Han vert sagt å ha henta mykje inspirasjon frå den tsjekkiske forfattaren Karel Čapek sine omsetjingar. Sjølv er han i særleg grad kjend for dikta han skreiv. Det er òg verd å få med at han trass i ung alder var med på å skipa det tsjekkiske kommunistpartiet i 1921.

## Bakgrunnsstoff
* Wolker's work and life
Ørnulf Opdahl

**Ørnulf Opdahl** ( i Ålesund) er ein norsk biletkunstnar. 
Han er ein allsidig kunstnar som spesielt er kjend for sine naturlyriske mystiske bilete, gjerne med havet som tema. 
Han fekk gjennombrotet sitt på 1960-talet etter utdanning ved Statens Håndverks- og Kunstindustriskole og Statens Kunstakademi, og han har hatt ei rekkje kollektiv- og separatutstillingar i både inn- og utland. 
Frå 1985 til 1992 var han professor ved Statens Kunstakademi. 
Etter mange år i Oslo bur og arbeider han no i Giske.

## Utdanning

* 1958 - Yrkesskule målarfag, dekorasjonsfagskule.
* 1960 - Statens Håndverks- og Kunstindustriskole
* 1961&ndash;1965 - Statens Kunstakademi
** 1961 under Aage Storstein 
** 1962&ndash;1965 under Reidar Aulie

## Bakgrunnsstoff

* *Ørnulf Opdahl* av Holger Koefoed, Labyrinth Press, 1994. ISBN 82-7393-146-3
* *Ørnulf Opdahl : Ved havet* av Cecilie Malm Brundtland, Labyrinth Press i samarbeid med Astrup Fearnley museet for moderne kunst, 1997. ISBN 82-7393-064-5
Knut Støbakk

**Knut Støbakk** () er ordførar i Giske kommune på Sunnmøre i Møre og Romsdal. Han sit for KrF i sin tredje periode som ordførar og tar ikkje attval i 2015.

## Bakgrunnsstoff
* Røystesankaren gir seg etter 12 år som KrF-ordførar i Giske