open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
YIT

**YIT** er ein av Nordens største leverandørar av tekniske bygginstallasjonar. I 2011 omsette konsernet for ca. 35 milliardar kroner og hadde  tilsette fordelt på 14 land. YIT satsar på entreprenørverksemd i Russland og Baltikum, byggtekniske fag i Norden og Baltikum samt industri- og nettverkstenester i heile marknadsområdet. Sommaren 2008 utvida YIT verksemda si i Sentral-Europa ved å kjøpa opp MCE gebäudetechnik i Tyskland, Austerrike, Tsjekkia, Polen, Ungarn og Romania.

## I Noreg
**YIT AS** er ein norsk leverandør av tekniske bygginstallasjonar. Hovudtyngda av leveransane ligg innanfor fagområda inneklima, elektro, automasjon, energisparing, røyr, IKT, audiovisuelle løysingar og elektroniske sikkerheitssystem. YIT er samstundes ein leverandør av service på tekniske bygginstallasjonar, og tenester for eigedomsdrift. Selskapet er sertifisert av Det Norske Veritas, og har følgjande sertifikat: NS-EN ISO 9001 (kvalitet), NS-EN ISO 14001 (det ytre miljø) og OHSAS 18001 (HMS).

I Noreg omsette YIT med sine  tilsette for 4,1 milliardar kroner (2011). YIT sine tilsette i Noreg er fordelt på 60 ulike stader. Hovudkontoret ligg i Ole Deviksvei 10 i Oslo.

YIT-konsernet si internasjonale verksemd, med meir enn 25.000 tilsette, er leia av Juhani Pitkäkoski (President and CEO) og delt inn i fire forretningssegment:

* Building and Industrial Services Northern Europe, leia av Matti Malmberg (Finland)
* Building and Industrial Services Central Europe, leia av Karl-Walter Schuster (Tyskland)
* International Construction Services, leia av Kari Kauniskangas (Finland)
* Construction Services Finland, leia av Tero Kiviniemi (Finland)

## Merknader

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Best

**Best Stasjon AS** var ei landsdekkande kjede med bensinstasjonar. Kjeda hadde over 70 stasjonar. Forhandlarane kan vere alt frå små lokale butikkar til store fullservice bensinstasjonar. Best blei etablert i 1999, og var i 2007 representert med forhandlarar frå alle oljeselskapa. Føretaket har hovudkontor i Oslo.
I 2024 slo Best og YX seg saman til YX Norge.

## Konseptet
Best var eit selskap av og for forhandlarar som eigde eller dreiv ein bensinstasjon. I Best-kjeda var det slik at kjeda forhandla innkjøp og andre typar tenester for forhandlarane.

## Kjelder
Håkon Myrvang

**Håkon Martin Myrvang** () er ein norsk politikar for Arbeidarpartiet, og ordførar i Naustdal kommune i Sogn og Fjordane. Etter kommunevalet i 2007 måtte tidlegare ordførar Jan Herstad (Sp) gje frå seg ordførarvervet til Håkon Myrvang. Myrvang er konsulent i Sunnfjord Energi.
Angedalen

**Angedalen** er ein botnedal som strekker seg ca 20 kilometer nord-aust frå Førde sentrum. Innbyggjartalet er på ca. 350 personar. Angedalen har ein barneskule med kring 40 elevar på klassetrinn 1 til 7. 

I Angedalen blei det tidleg på 1800-talet oppretta eit eige epidemisjukehus etter at ein epidemi kom til regionen med soldatar som hadde vore i krig i Sverige kom tilbake til Fjordane. 

Det har også vore drive gullgraving i området, i Flugedalen, som er ein del av Angedalen. 
På Furebø finst det ein bautastein – som etter undersøkingar i 2007 viste seg å vere frå 1500 til 2000 år gamal. Saman med ein steinsett sirkel rundt, på 8 m i diameter viser det at dette er 
ei høvdinggrav. Det har tidlegare vore konstatert fleire gravhaugar i området, men desse har gått tapt ved jorddyrking.

På Furebø budde også fredsbonden Andreas Sørensen Ramstad. Han var oppteken av at dei 3 nordiske landa, Danmark, Sverige og Noreg burde halde saman. Då det i 1905 gjekk mot oppløysing av unionen med Sverige reiste han først av alle tanken om å få sett opp eit fredsmonument på grensa mellom Noreg og Sverige. Dette monumentet kom etter intenst arbeid og kan sjåast på Magnor. Heime på tunet hadde Andreas tre flaggstenger – med norsk, svensk og dansk flagg.

Angedalen har mange turmoglegheiter – til dømes kan ein gå skogsvegen til Botnavatnet 414 moh, eller topptur til det høgste fjellet, Sandfjellet, på 1249 moh. Trodalen er eit anna turområde, som er knytt til historia om Trodalsmordet i 1839.

## Bakgrunnsstoff
* Epidemisjukehus i Angedalen hos NRK Fylkesleksikon
* Om Angedalen hos Reisemål Sunnfjord 
* Gullgraving i Flugedalen
Arbeidernes Opplysningsforbund

**Arbeidernes Opplysningsforbund** (AOF) er eit studieforbund etter vaksenopplæringslova. AOF bygger på kollektivt medlemskap frå faglege, politiske, sosiale og kulturelle organisasjonar innan norsk arbeidarrørsle og samfunnsliv. Innan AOF kan ein ta utdanning på høgt og lågt nivå, ofte som kveldskurs eller liknande, innan mange ulike område.

Sambandet hadde sitt skipingsmøte den 12. desember 1931, med oppstart av verksemda frå 1. januar 1932. Haakon Lie var den første sekretæren i AOF, frå 1932 til 1940. 

I Danmark finst ein tilsvarande organisasjon, Arbejdernes Oplysningsforbund (AOF), som blei grunnlagd i 1924.

## Bakgrunnsstoff
* AOF Norge

## Fotnotar
Erdal i Førde

**Erdal** er ei grend i Sunnfjord kommune. Grenda ligg nordvest for Førde sentrum, mot Naustdal. Riksveg 5 går langs Førdefjorden forbi Erdal. I Erdalen finn ein mellom anna ei stor badestrand og på Klopstad ligg Einestølen/Hesjedalen Avfallsplass som er eigd av Sunnfjord Miljøverk.

## Bakgrunnsstoff
* Sunnfjord Miljøverk sin nettstad
Haukedalen

**Haukedalen** er ei bygd i Sunnfjord kommune. Bygda ligg i starten på Gaulardalføret, og eitt av hovedløpa til Gaularvassdraget renn igjennom bygda. Haukedalsvatnet startar i bygda. Ut frå kor bygda ligg burde kanskje Haukedalen høyrt til Gaular kommune, sidan bygda er skild frå Førde med fjellovergangen over Rørvikfjellet. Veikryss ved Rørvikflåten på Rv 13 fører innover mot Haukedalen.

Bygda har eiga kyrkje, Haukedalen kyrkje, som ligg ved Gjerland i den austlege enden av Haukedalsvatnet.  Bygda er mykje prega av landbruk og bygda har 25 aktive gardsbruk. Ein del av innbyggjarane er pendlarar, der dei fleste pendlar til kommunesenteret Førde.

Bygda er og kjend for å huse ordføraren i Førde, Nils Gjerland. Haukedalen har eigen barneskule, Frøysland skule, som rommar 1.-7. trinn. Haukedølingane må reise til Førde for å gå på ungdomsskule.

Komponisten Johannes Haarklou var frå Haukedalen.
Jern(II)sulfat

**Jern(II)sulfat**, **jarn(II)sulfat** eller **ferrosulfat**, tidlegare kalla *jernvitriol* eller *jarnvitriol*, er eit salt med kjemisk formel FeSO<sub>4</sub>. Det er lysegrønt på utsjånad, ikkje giftig og kan lett løyast i vatn. Rette kjemiske namnet på stoffet er jern(II)sulfat, der det romerske totalet markerer ladningen til jernet, for å skilja det frå jern(III)sulfat.

## Bruk
Jernvitriol blir seld hos dei fleste større fargehandlarar. Stoffet er mykje brukt som beisemiddel i farging av garn med planter. Det gjer at gule fargar blir grågrøne, raude blir brune, og brune blir gråbrune eller svartbrune.

Jernvitriol kan også brukast til overflatebehandling av treverk. Nokre månader etter påføring vil treverket få ein brunleg til sølvgrå fargetone. Nytt panel må stå og tørka i 5-6 veker før påføring. Behandlinga gjer at treveggen kan stå ubehandla i årevis, men hindrar ikkje fukta i å kome inn i treverket. Beising med jernvitriol er derfor mindre eigna i slagregnområde.

## Bakgrunnsstoff
Mo i Førde

**Mo** er eit bustadområde aust for Førde sentrum. Mo strekkjer seg frå Movika i sør til Moskog i nord . På Mo ligg jordbruksskulen i Sogn og Fjordane, (den eine avdelinga til Mo og Øyrane vidaregåande skule). Sunnfjord Museum ligg i Movika ved Movatnet.
Førde stadion

**Førde stadion** er eit idrettsanlegg i Førde i Sunnfjord. Anlegget består av ei idrettsbane med grasbane for fotball samt gode fasilitetar for friidrett. I tillegg har anlegget ei kunstgrasbane med flaumlys. Anlegget ligg i tilknyting til Førdehuset, og fasilitetar for garderobe/dusj ligg i Førdehuset.

Førde Fotball sitt 2. divisjonlag for herrar spelar heimekampane sine på grasbana, medan dei andre laga frå kommunen stortsett nyttar seg av kunstgrasbana eller ei av dei tre andre kunstgrasbanene i kommunen. Førde stadion har ein total publikumskapasitet på kring 3000.
Sunde i Førde

**Sunde** er ei grend like utanfor Førde sentrum i Sunnfjord kommune. Folketalet i grenda har auka betrakteleg etter at det for nokre få år sidan starta utbygging av eit stort nytt bustadfelt, kalla Farsundfeltet. Sunde Oppvekstsenter ligg i grenda og består av barnehage og barneskule.
Karl Dussik

**Karl Theodore Dussik** () var ein tysk nevrolog. I 1941 publiserte han artikkelen *Über die möglichkeit hochfrequente mechanische schwingungen als diagnostisches hilfsmittel zu verwerten* (Om mogelegheiten av å nytte høgfrekvente mekaniske svingningar som diagnostisk hjelpemiddel) om bruken av ultralyd i diagnostikk av hjerneskadar. Saman med fysikaren og broren Friedrich konstruerte han eit apparat i 1947 som sendte ultralyd gjennom hjernen og viste dei væskefylte ventriklane. dette var første gong ultralyd blei nytta til medisinsk diagnostikk.

## Litteratur
* Biografien til Dussik frå A short History of the development of Ultrasound in Obstetrics and Gynecology av dr. Joseph Woo
Lazzaro Spallanzani

**Lazzaro Spallanzani** () var ein italiensk naturvitskapsmann. Han blir rekna som den første som førte prov for at liv ikkje kan oppstå spontant, og han stod bak viktige framsteg i forståinga av fysiologien til dyr og menneske.

Spallanzani starta på jusstudiar ved universitetet i Bologna, men gjekk snart til naturvitskapen. Den berømte slektningen hans, Laura Bassi, var professor i fysikk, og under ho studerte han naturfilosofi og matematikk, samstundes som han også egna seg til språkstudiar.

I ein alder av 25 år blei han utnemnd til professor i logikk, metafysikk og gresk ved universitetet i Reggio. I 1760 blei han overflytta til Modena, der han heldt fram med å undervise, samstundes som han nytta all si fritid på naturvitskaplege studiar. Han avslo fleire tilbod om professorat i Italia og i utlandet, til han fekk eit tilbod frå universitetet i Pavia om et professorat i naturhistorie. Han blei samstundes direktør for museet i byen, og utvida samlingane der med ting frå reisene sine rundt Middelhavet og til Tyrkia.

I 1788 vitja han Vesuv og vulkanane på Lipariøyane og Sicilia, og la seinare fram resultata i den store avhandlinga *Viaggi alle due Sicilie ed 'in alcune parti dell' Apennine*.

Ei av Spallanzanis store fortenester er at han viste at spontant liv ikkje er mogeleg, og han kasta seg med stor energi inn i debatten, som på den tida var intens. Gjennom forsøk som viste at mikrobar blei øydelagde ved koking, føregreip han arbeidet til Louis Pasteur hundre år seinare.

Spallanzani blir òg tillagt æra for å ha skildra reproduksjonen hos pattedyr, og han var den første som utførte ein kunstig inseminasjon, på ein hund.

Det største verket hans er *Dissertationi de fisica animale e vegetale* (1780). Her viste han mellom anna at meltinga ikkje berre er ei mekanisk oppdeling av føda, men i hovudsak ein kjemisk prosess som skjer i magesekken ved hjelp av magesyre.
Kongsberg Maritime

**Kongsberg Maritime** er eit teknologiføretak i Kongsberg Gruppen. Føretaket leverer system for dynamisk posisjonering, overvaking, navigasjon og automasjonsutstyr til handelsflåten, utaskjers installasjonar, satellittnavigasjon og hydroakustikk. Dei viktigaste marknadane er i land med stor utaskjers verksemd og verksindustri.

## Historie
Historia til Kongsberg Maritime går attende til grunnleggaren av Autronica i 1957 og det fyrste alarmsystem som vart levert i 1959. Føretaket har utspring i samanslåinga av dei tidlegare føretaka Kongsberg Simrad (tidl. Simrad Albatross), Kongsberg Maritime Ship Systems og Simrad. Kongsberg Maritime har opp gjennom åra kjøpt opp mange velrenomerte maritime og utaskjersorienterte føretak og inkluderer i dag tidlegare føretak som:

* Autronica
* Fantoft
* Mesotech
* Norcontrol
* Seatex
* Sense Intellifield
* Simrad

## Produkt
Kongsberg Maritime leverer teknologi og utstyr til fartøysposisjonering, overvaking og automatisering til handelsflåtar og utaskjers installasjoner. Dei mest kjente produkta er dynamisk posisjoneringssystem for maritime fartøy, der føretaket er verdsleiande, men KM er òg kjent for andre produkt:

* Dynamisk posisjonering- og navigasjonsystem
* Hydroakustikk, undervassfarkostar og system 
* Skipsautomasjon 
* Rørslesensorar, GPS, AIS og posisjonsreferensesystem 
* Marinesystem
* Prosessautomasjonsutstyr 
* Prosessimulatorar
* Følerar for trykk og temperatur
* Skipssimulatorar 
* Tankmålarar
* Undervasskamerasystem

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Kongsberg Maritime
Kongsberg Defence & Aerospace

**Kongsberg Defence & Aerospace** (**KDA**) er eit teknologiføretak i Kongsberg Gruppen (sic) (KOG) som produserer utstyr for militær bruk og romfart. Dei mest kjende produkta er raketten Pingvin. Føretaket stammar fra Norsk Forsvarsteknologi (NFT) og før det igjen frå Kongsberg Våpenfabrikk (KV).

KDA har 1480 tilsette i inn- og utland og samarbeider mellom anna med det europeiske luftfarts- og forsvarskonsernet EADS og Raytheon og Lockheed Martin i USA.

## Produkt
* Integrated Director Group (IDG) &ndash; radarsystem for målbelysning
* Pingvin/Penguin &ndash; passivt varmesøkande antiskipsrakett
* Naval Strike Missile (NSM) &ndash; antiskipsrakett med passiv varmesøkar
* Trenarar og simulatorar for mange uliek system
* Mekanikk og optomekanikk for romfartøy
* EriTac &ndash; taktisk kommunikasjon
* Multi-Role Radio (MRR) &ndash; feltradioar
* ComBatt &ndash; eit system for slagmarkasadministrasjon
* Krypteringsutstyr
* NORTaC-C2IS &ndash; kommando- og kontrollsystem for taktiske operasjonar i Hæren
* Komposittmaterialar
* MSI-90 ubåtsystem &ndash; kommando og våpenstyring for ubåtar
* MSI 2005F &ndash; system for antiubåtkrigføring; til bruk på m.a. fregattar
* Senit 2000 &ndash; kommandosystem for Hauk-klasse MTBar
* MICOS &ndash; minejakt og minesveiping
* Kongsberg Mission Planning System (KAMP) &ndash; taktisk system for marineoperasjonar
* Minesniper &ndash; Fjernstyrt mineødeleggar
* Protector RWS &ndash; fjernstyrt bevegeleg tårn for kampkjøretøy
* SL-AMRAAM - bakkeavfyrt AIM-120 luftver, både som separat system i NASAMS og integrert med HAWK
* GBADOC &ndash; bakkebasert luftromskontrollsystem
* Programvare for E3A AWACS

## Bakgrunnsstoff

* Heimesida til Kongsberg Gruppen (sic)
Aabenraa

**Aabenraa** er ein by i det søraustlege Sønderjylland, Aabenraa kommune med  (2013) innbyggjarar. Han var tidlegare administrasjonssenter for Sønderjyllands amt og etter kommunereforma i 2007 for Aabenraa kommune. 

Byen har ei 7,5 meter djup hamn med mykje skipstrafikk. Industrien omfattar føretak som Marcussen orgelbyggeri og Callesens Maskinfabrik. 

Viktige bygg i byen er St. Nikolaj kyrkje og Brundlund slott grunnlagt av dronning Margrethe I rundt 1400. Det finst også fleire restaurerte kvartal frå 1800-talet, som Slotsgade, Store og Lille Pottergade, Nygade, Nybro, Skibbrogade og Gildegade.

## Historie
Åbenrå betyr opphavleg «open strand». Byen oppstod tidleg i mellomalderen rundt bispeborga Opnør Hus. I mellomalderen var byen kjent for fiskeri og framstilling av humle. Byen fekk status som kjøpstad i 1240. Åbenrå høyrte etter den danske arvedelinga i 1560 og fram til 1721 til Gottorp-hertugane. Byen hadde ei stordomstid frå 1750-talet og fram til 1864. I denne tida var skipsfarten i stor vekst her, ein dreiv handel på Middelhavet og med Kina, Sør-Amerika og Australia. Åbenrå hadde den største handelsflåten i det danske kongeriket, etter København og Flensborg. Dei fire til seks skipsverfta her var vidkjende for skipa sine. Mest berømt blei klipperen *Cimber*, som seglde frå Liverpool til San Francisco på 106 døgn i 1857. 

Frå 1864 til 1920 var byen ein del av Prøyssen. Ved folkeavstemminga i 1920 stemte 55 % for å høyra til Tyskland, men ettersom det var stemmane til heile Sønderjylland som galdt kom byen likevel tilbake til Danmark. Framleis finst det ei stor tysk minoritetsgruppe i byen, og den tyskspråklege dagsavisa *[[Der Nordschleswiger]]* blir gjeve ut her.

I 1970 blei Aabenraa administrativt senter for Sønderjyllands Amt. I 2007 blei amtet slått saman med fleire andre til Region Syddanmark. 

## Folk frå Åbenrå
* Jomfru Fanny, sydame kjend for religiøse syner på 1800-talet
* Ernst Reuter, tysk politikar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Aabenraa|Aabenraa]]» frå , og «[[:da:|Aabenraa]]» frå  den 13. oktober 2008.* 
 

## Bakgrunnsstoff

* Aabenraa Turistbureau 
* Aabenraa Museum 
* Institut for Grænseregionsforskning
Paritetsbit

Ein **paritetsbit** er eit binært tal som indikerer om talet på bitar med verdi 1 i ei gruppe  bitar er eit partal eller oddetal. Paritetsbitar er brukt som den enklaste forma for feilfinning.

Det er to typar paritetsbitar: **partalsparitetsbit** og **oddetalsparitetsbit**. Ein partalsparitetsbit er sett til 1 dersom talet på einarar i ei gruppe bitar er eit oddetal, slik vert det totalt sett eit partal av einarar medrekna paritetsbiten. Ein oddeparitetsbit er sett til 1 dersom talet på einarar i ei samling bitar er eit partal, slik vert det totalt sett eit oddetal av einarar medrekna paritetsbiten.
Östersund

**Östersund** er ein tettstad og by i Jämtland. Östersund er residensstad for Jämtlands län og centralort for Östersunds kommun (tidlegare for Östersunds stad). Byen ligg ved Storsjön og er den einaste byen i Storsjöbygden og Jämtland. Östersund er den 24. største tettstaden i Sverige med 43&nbsp;621&nbsp;innbyggjarar (2006).

## Historie
Östersund er den einaste byen innanfor dei noverande grensene til Sverige som vart grunnlagt på 1700-talet. Byen vart grunnlagd først og fremst for å kontrollere handelen i Jämtland, der innbyggjarane dreiv ein omfattande og særs lønsam handel som irriterte den svenske staten. Intensjonane til statsmakta var å kanalisere handelen til byen. Dette vart likevel ikkje tatt godt imot av folkesetnaden, noko som leidde til at Östersund lenge vart verande ein liten by, faktisk mindre enn Frösön. Ein må heilt fram til den seinare delen av 1800-talet før Östersund vert ein verkeleg by, eigentleg først etter at jarnvegen kom i år 1879.

## Geografi
Östersund ligg sentralt i Sverige, midt i Jämtlands län og midt i Östersunds kommun. Geografisk sett er Östersund den mest sentrale byen i Sverige, og tek gjerne æra som det geografiske midtpunktet i Sverige. Stadnamnet kjem frå det smale sundet som skil Frösön frå fastlandet, *Östersundet*, opphavleg *Östra sundet*, som i dag er så smalt som 150 meter enkelte stader. 

## Kultur og næringsliv
Byen blir marknadsført av kommunen og næringslivet som *Vinterstaden*. Vintersport har lange tradisjonar i byen og Östersund har gjennom åra arrangert fleire verdsmeisterskap i vintersport som skiskyting, skiorientering og skeiser samt svenske meisterskap i langrenn og scootercross. I Östersund finst til-og-med *[[Nationellt vintersportcentrum]]* og byen har søkt om å få arrangere dei olympiske vinterleikane fleire gongar, men har aldri fått tilslaget. Forgjengaren til Vinter-OL, dei nordiske leikane, vart derimot stundom haldne i Östersund på grunn av snømangel i Stockholm på starten av 1900-talet.

I 2011 vart Östersund utpeikt til årets *matlandshuvudstad* av landsbygdminister Eskil Erlandsson.

## Galleri

Fil:Draak Östersund 22jul2006.jpg|Storsjøudyret
Fil:Stadsvapensflagga framför Östersunds rådhus (detalj).jpg|Östersunds kommuneflagg
Fil:Vinterpromenad, Östersund.jpg|Kyrkjeparken ved gamlekyrkja
Fil:Östersunds järnvägsstation.jpg|Östersund jernbanestasjon
Fil:Jamtli klockstapel2.jpg|Jamtli klokketårn
Fil:Schwedisches Holzhaus01.JPG|Fäbod i Östersund
Fil:Ostersund karta ugglan.png|Bykart frå 1922
Fil:Stadsbuss östersund 2007.jpg|Bybussar
Fil:Påstigning på flygfältet i Östersund.jpg|Åre-Östersund flyplass
Fil:Åre östersund flygplats.jpg|Åre-Östersund flyplass
Fil:Mittnabotåget regina.JPG|Regina-tog på linja Sundsvall-Östersund
Fil:Ostersund.JPG|Prästgatan, i sentrum


## Kjelder
Hardanger Fartøyvernsenter

**Hardanger Fartøyvernsenter** er ei stifting skipa i 1984 som utførar tenester innan fartøyvern, nybygging og restaurering av klinkbygde småbåtar, attføring av vanskelegstilt ungdom, lærlingetilbod, museumsverksemd, leirskule og reiseliv. Senteret, som ligg i Norheimsund, er eitt av tre nasjonale fartøyvernsenter utpeikt av Riksantikvaren, og godkjent av staten som offentleg barnevernsinstitusjon. Stiftinga eig og driv hardangerjakta *Mathilde*, motoryachten *Faun* og kutter *Vikingen*. 

Hardanger Fartøyvernsenter har 42 årsverk fordelt på nesten 60 personar. Omsetjinga i 2007 var på om lag 27 millionar kroner. 14 000 personar besøkte HFS og Hardangerjakta Mathilde i 2007.

Senteret er tildelt Olavsrosa. Det er del av Hardanger og Voss museum.

## Bakgrunnsstoff
*Hardanger Fartøyvernssenter
Bismo

**Bismo** er ein tettstad i Skjåk kommune i Innlandet og har sidan rundt 1970 vore administrasjonssenter i kommunen. Staden har .

Her ligg blant anna Skjåkmøbler, Skjåk Kjøpesenter, Skjåk ungdomskule, Skjåkhallen, kontora til Skjåk Almenning og Skjåk Turistheim.
Torskefisk

**Torskefisk** (*Gadiformes*) er ein orden beinfisk som er utbreidd i alle hav. Arten lake lever dessutan i ferskvatn. Gruppa omfattar særs mange viktige matfisk; i tillegg til torsk høyrer m.a. sei, lyr, hyse og alaskatheragra til ordenen.

Dei fleste torskefiskane lever i kaldt vatn på den nordlege halvkula.

## Kjenneteikn
Dei fleste artane torskefisk har bukfinnar, og dei er alltid plassert framfor eller lateralt like under brystfinnane. Ryggfinnen er lang, og ofte delt i to eller fleire delar. Alle manglar ekte finnestrålar. Flesteparten av dei har ein eller fleire skjeggtråder under kjaken, men nokre av dei (til dømes sei) manglar dette.

Det er stor variasjon i storleik hjå dei ulike torskefiskane. Den største arten, torsk, kan verta opptil halvannan meter lang med ei vekt på meir enn 50 kg, medan andre artar sjeldan veks stort lengre enn 15 cm.

Alle unnateke to slekter har symjeblære, og denne er utan samband med svelget.

## Bakgrunnsstoff
* Torskefisk på FishBase
*
GNOME Web

**GNOME Web** er ein nettlesar, også kjent som **Epiphany**. Han er standard nettlesar for skrivebordsmiljøet GNOME, men er og tilgjengeleg for MacOS. Epiphany er etterfølgjaren til Galeon.

GNOME Web nyttar Webkit-motoren for å syne nettsider. Epiphany støttar fanebasert surfing, cookie-handtering, popup-blokkering og eit utvidingsystem. Vanlege utvidingar er tilgjengelege med programvarepakka *epiphany-extensions*.

Medan dei fleste nettlesarar har eit hierarkisk katalogbasert system for favorittar, nyttar GNOME Web kategoriserte favorittar, der ein enkelt favoritt kan eksistere i fleire kategoriar. Spesielle kategoriar inkluderer favorittar som vert ofte nytta og bokmerke som enno ikkje har blitt kategoriserte. Eit liknande favoritt-system er planlagt for Firefox 3.0.

GNOME Web vart utvikla frå Galeon av Marco Pesenti Gritti som og starta Galeon-prosjektet. Målet med GNOME Web er å lage et fullstendig GNOME tilpassa nettlesar med ein enkel brukaroppleving. Som eit resultat har ikkje GNOME Web eigne tema-innstillingar. Som Firefox nyttar det GNOME sine innstillingar som er spesifiserte i GNOME Control Center.

## Sjå og
* GNOME
* Linux

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* 
* Galeon historiske heimeside (engelsk)  som dekker avgjerda om å splitte utviklinga.
* GNOME retningslinjer for samhandling med menneske (engelsk)
Jorge Luis Borges

**Jorge Luis Borges** () er ein sentral forfattar i argentinsk litteratur og var direktør for Det argentinske nasjonalbiblioteket frå 1955 til 1973.

## Biografi
Borges var fødd i Buenos Aires i Argentina og fekk namnet Jorge Francisco Isidore Luis Borges Acevedo. Både farmor og mor var engelske, faren underviste i filosofi og psykologi på engelsk og engelsk vart mykje brukt i heimen. Jorge Luis vart derfor tospråkleg. Frå 1914 av heldt han seg i Sveits og Spania i mange år, der han blant anna lærte seg tysk språk, latin og fransk. Han var kjend med nordisk sagalitteratur, kinesisk litteratur, antikken, den tyske mellomalderen, det gamle Fjerne austen og Kabbalaen.

Frå 1955 var Borges direktør for Det argentinske nasjonalbiblioteket, og sjølv om han vart blind allereie i 50-årsalderen, hindra det ikkje  han i å vere aktiv som forfattar i fleire tiår med hjelp frå vennar.

Borges døydde i Génève i Sveits.

## Arbeidet
Jorge Luis Borges er mest kjend for sine fantastiske forteljingar. Fiksjonen i forteljinga er lærd og presis i språket. Historiene handlar gjerne om det karakteristiske for tida, det uendelege, speglingar, encyklopediar og andre labyrintar, røynda og identiteten åt personar – ofte med personane plassert i fantastiske samanhengar. Forteljingane dreier seg om livet i Sør-Amerika, soger om folkeheltar, soldatar, gauchoar, detektivar eller historiske personar i ei blanding av realitet og fantasi.

Tlön, Uqbar, Orbis Tertius gjev eksemplar på koss forskjellige realitetsplan vert blanda og vil påverke verda. Borges går her inn som en del av same tradisjon som J.R.R. Tolkien og C.S. Lewis, nemleg eit seriøs arbeid med *den fantastiske realismen*.

I Umberto Eco sin roman *[[Rosas namn]]* opptrer figuren Jorge av Burgos, ein klosterbibliotekar, som er inspirert av Borges.

Han har i løpet av karrieren omsett fleire bøker og verk. I tillegg til eigne verk, har han utgjevingar under pseudonym som *B. Suarez Lynch* og *H. Bustos Domecq* i samarbeid med *Adolfo Bioy Casares.*

## Kjende forteljingar
* *La Biblioteca de Babel* (1941)
* *Tlön, Uqbar, Orbis Tertius* (1944)
* *El Jardin de senderos que se bifurcan* (1944)
* *El Aleph* (1949)

## Vektige verk
* *Inquisiciones* (1925)
* *Discusión* (1932)
* *Poemas* (1943)
* *Ficciones* (1956) - norsk utgave: *Labyrinter* (1964, ny utgåve 1993)
* *El Hacedor* (1960)
* *El informe de Brodie* (1970)
* *El oro de los tigres* (1972)
* *El libro de arena* (1975)
* *Libro de sueños* (1976)

## Skrivne saman med andre
* *Antología de la litteratura fantástica* (1941 med Bioy Casares)
* *Introducción a la litteratura norteamericana* (1967)
* *¿Qué es el Budismo?* (1977 med Alicia Jurado)

## Omsettingar
Borges omsette i løpet av karrieren hovudverk at mange forfattarar til spansk. Blant dei kan ein nemne:
* G. K. Chesterton
* William Faulkner
* André Gide
* Hermann Hesse
* Franz Kafka
* Rudyard Kipling
* Herman Melville
* Edgar Allan Poe
* Walt Whitman
* Virginia Woolf

## Bakgrunnsstoff
* Internetaleph - portal på spansk og engelsk
## Kjelder
* Ei omsetjing frå artikkelen på dansk Wikipedia slik han var 5. Juli 2007,  via bokmål.
* Biografi på nettstaden themodernword.com
Budo

**Budo** er ei samlenemning for japanske kampaktivitetar som judo og karate.

## Budo-disiplinar
I Japan er følgjande budo-disiplinar rekna som «dei 9 store»;
*Aikido
*Iaido
*Jodo
*Judo (judo er organisert innan Norges Judoforbund i NIF)  
*Karate (karate er organisert innan Norges Kampsportforbund i NIF)
*Shorinji kempo 
*Kendo (inkl. Iaido) (kendo er organisert i NIFs fleridrettsutvalg)  
*Jukendo 
*Sumo (sumo er organisert innan Norges Bryteforbund i NIF)  
*Naginatado

I tillegg kjem jujutsu, ninjutsu, kenjutsu og kyudo m.fl. Det finst også mange stilartar eller avartar av dei ulike budo-greinene.
Harmeet Singh

**Harmeet Singh** () er ein norsk fotballspelar frå Oslo. Frå 2003 har han spela på midtbanen til Vålerenga. Singh har spela på dei aldersavgrensa landslaga frå G15 og oppover, og fekk kontrakt med A-laget til Vålerenga hausten 2007.

## Kjelder
*

### Fotnotar
Kamp

**Kamp** kan vera:

* Valdeleg samanstøyt mellom militære grupper i krig som i eit **[[militært slag]]** eller sivile personar eller grupper som i eit **[[slagsmål]]** eller **[[gateslag]]**.
* Kampaktivitet som kampsport og/eller kampkunst er eit møte mellom to eller fleire personar der målet er å sigere over den andre ved hjelp av forsvarsteknikkar og/eller åtaksteknikkar.
* Møte mellom to eller fleire personar for å utøva ein sport eller leik der ein ofte nyttar ball. To lag kan møtast for lagspel.
* Brytning mellom stridande interesser som i kjønnskamp, klassekamp, maktkamp og valkamp.
* Ein **[[stein|gråstein]]** eller ein rundvoren **[[fjell]]topp**, finst i stadnamn som Kampen
Koreanske kampaktivitetar

**Koreanske kampaktivitetar** (hangul 무술, hanja 武術, *musul* eller hangul 무예, hanja 武藝, *muye*) er ulike former for kampsport ein har drive med i Korea gjennom historia, både for militære føremål og for rekreasjon og personleg utvikling. I dag blir fleire av desse teknikkane praktisert over heile verda, med taekwondo som eit viktig døme. Andre kjende koreanske øvingar er tradisjonell koreansk bogeskyting og kumdo, den koreanske forma av japansk kendo. Tradisjonelle øvingar som ssireum -  koreansk bryting - og taekkyon - fotkamp - er også blitt kjende utanfor landet. I november 2011 blei taekkyon anerkjend av UNESCO som immateriell verdsarv (Intangible Cultural Heritage of Humanity List). 

## Galleri

Master Heon Kim.jpg|Gungdo
Hapkido1.jpg|Hapkido
Kumdo-actionshot1.jpg|Kumdo
KOCIS Korea Jeongwol Daeboreum 19 (8509907178).jpg|Taekkyon 
Ssireum 2.jpg|Ssireum
Taekwondo Fighting.jpg|Taekwondo


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Korean martial arts|Korean martial arts]]» frå ,  den 1. februar 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

* 
* 
* 
* Kim, S. H. (2001): *Muye Dobo Tongji*. Turtle Press.
Kung fu

**Kung fu** eller gongfu eller gung fu (功夫) er ein kinesisk kampsport. Kung fu nyttar slag og spark. Våpen som sverd og spyd inngår også ofte. Kung fu etterliknar åtak frå dyr som f.eks. ørn. Opphavleg var også anna dugleik enn kamp knytt til namnet. Det finst bortimot hundre ulike stilar av kung fu.
Huddig

**Huddig** er ein svensk traktorgravarprodusent som held til i Hudiksvall. Føretaket vart stifta i 1959. I 1983 starta Huddig produksjon av rammestyrte traktorgravarar.

## Bakgrunnsstoff

*
Åkermans Verkstad

**Åkermans Verkstad AB** er ein tidlegare gravemaskinprodusent i Eslöv i Sverige. Åkermans utvikla seg til den fremste gravemaskinprodusenten i Sverige i etterkrigstida. 

## Tidleg historie
I 1872 starta Nils Håkansson ei smie i Eslöv, som han i 1878 selde til J. Ljungberg, som endra namnet til *Ljungbergska Gjuteriet*. I 1889 kjøpte Lars Petter Åkerman, ein av eigarane av Hvilans Mekaniska Verkstad i Kristianstad, føretaket og endra namnet til *Åkermans Gjuteri och Mekaniska Verkstad*. På denne tida var hovudprodukta  glaskarmar av støypejarn, brannpumper, torvmaskiner og oppføring av brenneri. Åkerman døydde i 1897, og året etter vart føretaket gjordt om til aksjeselskap og fekk namnet *Aktiebolaget Åkermans Gjuteri och Mekaniska Verkstad*. I 1906 vart føretaket omorganisert endå ein gong og fekk namnet *Nya A.-B. Åkermans Gjuteri och Mekaniska Verkstad*, men i 1923 vart namnet endra attende til det tidlegare *Aktiebolaget Åkermans Gjuteri och Mekaniska Verkstad*.

I 1907 byrja føretaket produksjon av delar til dampkjelar, og i 1910 tok dei opp produksjon av støypte dampkjelar. Men fram til 1918 var det torv- og brennerimaskiner som var hovudprodukta. Produksjonen av dampkjelar vart lagd ned i 1923. På 1920-talet vart det produsert veghøvlar og vegvalsar.

## Gravemaskinproduksjonen
I 1938 flytte Åkermans frå Eslöv sentrum, der Medborgarhuset ligg i dag, ut til lokale på Bruksgatan aust i Eslöv. I 1939 tok Åkermans til med gravemaskinproduksjon, og det var dette produktet som gjorde Åkermans internasjonalt kjend. Den fyrste gravemaskina, ei Åkerman 300, vart levert til Sjöbo Cementgjuteri. I desember 1965 vart føretaket børsnotert, men fram til 1988 var familien Linander den største eigaren. I 1971 kjøpte Åkermans gravemaskinavdelinga til Kockum-Landsverk og i 1981 kjøpte dei ein monaleg aksjepost i Brødrene Søyland A/S. I 1991 vart Åkermans sjølv kjøpt opp av VME Group og namnet vart endra til **VME Excavators AB**. Men **Åkerman** vart framleis nytta som varemerke fram til Volvo seks år seinare byrja å selja gravemaskiner under sitt eige namn. I 1995 kjøpte Volvo VME Group og endra namnet til **[[Volvo Construction Equipment]]**.

I 1999 var gravemaskinproduksjonen i Eslöv nedlagd.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Åkermans Verkstad AB|Åkermans Verkstad AB]]» frå ,  den 15. september 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Nordbeck, Bo, ''Museet ställer ut Åkermans historia''', Sydsvenskan, 23/2-2005 (Lenka 15/9-2007)
*Heimesida til Volvo Construction Equipment
*Historia til Volvo Construction Equipment
*Munktellmuseet i Eskilstuna 
*Facebook - Vi som jobbade på Åkermans Verkstad AB
Bokken

**Bokken** (japansk 木剣, *bok(u)* 'tre' og *ken* 'sverd') er eit japansk tresverd som er tenkt brukt i trening av kampaktivitetar som til dømes parvis kata. Dette er relativt trygt i høve til å nytte kvasse metallsverd. **Bokutō** (木刀) er eit anna namn på bokken, som er mykje nytta i Japan.

## Historisk
Bokken er like gammalt som japanske sverd og vart brukt til å trene krigarar. Kenjutsumeisteren Miyamoto Musashi (d. 1645) var kjent for å slåst imot fullt utrusta motstandarar med berre ein eller to bokken. I ei berømt legende slo han Sasaki Kojiro med ein bokken forma av ei åre. På veg til ein avtalt duell på ei øy skal Musashi ha forma åra om bord i båten han reiste med.
Japanske stavvåpen

**Japanske stavvåpen** er eit oversyn over stavvåpen brukt i kampaktivitetar i japansk tradisjon.

## Bo

*Bō* eller bostav (棒: ぼう, bō) er ein lang stav som vanlegvis er av bambus eller kviteik. Staven er gjerne rundt 180 centimeter lang,

Bostav blir brukt både i kampaktivitetar frå dei japanske hovudøyane og i former frå Okinawa. Den kortare jo-staven liknar på boen.

## Hanbo
Hanbo betyr 'halvstav' og er halvparten så lang som ein bo, rundt 90 centimeter. Elles er stavane nokså like.

## Jo

**Jō** (杖:じょう, jō) er ein om lag 128 cm lang trestav, i nokre kampartar tilpassa kroppshøgda til brukaren.

Joen gjev ei lengre rekkevidd enn andre handhaldne våpen. Ein kan nytta begge endane som stikk- eller slagvåpen, eller bruka joen til å slå unna våpenet til motstandaren.

Kampforma der ein spesialiserer seg i å nytta jo mot sverd blir kalla jodo. Innan mange former av aikido trenar ein med jo; ofte er dette ei opplæring kalla *aiki-jo* som skal utvikla aikidoutøvaren vidare, heller enn at han skal læra seg å slost med jo.

Soga fortel at joen blei funne opp av Muso Gonnosuke då han utkjempa tvikamp mot samuraien Miyamoto Musashi. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Japanska stavvapen|Japanska stavvapen]]» frå , den 28. august 2009.*
Bo

:*Sjå òg [[Bo i Sierra Leone]]. For bō eller bostav, sjå [[japanske stavvåpen]].*

**Bo** kan vera er eit nordisk eller eit kinesisk personnamn. 

I Norden er Bo ei mannsnamn av norrønt opphav. Det norrøne *Búi* har tydinga 'den som bur', og var opphavleg eit tilnamn. Ei anna form av namnet er *Bue*. Bo har namnedag den 5. juni i Sverige og den 5. oktober i Noreg. 

På kinesisk kan Bo vera både eit slektsnamn (薄, bó) og eit personnamn. Bo (波), som betyr 'bølgje', kan brukast både som manns- og kvinnenamn.
## Namneberarar
### Menn
* Li Bo (Li Bai), kinesisk diktar på 700-talet
* Bue Digre, dansk sogekrigar på 900-talet
* Bo Jonsson Grip (d. 1386), svensk stormann
* Bo Beskow (1906–1989), svensk målar og forfattar
* Bo Bramsen (1912–2002), dansk forlagsdirektør og forfattar
* Bo Bosse Gustafson (1924–1984), svensk forfattar og kunstnar
* Bo Carpelan (1926-2011), finlandssvensk forfattar
* Bo Diddley (1928–2008), amerikansk rockemusikar, eigentleg Ellas Bates/McDaniel
* Bo Widerberg (1930–1997), svensk filmskapar
* Bo Gustafsson (1931–2000), svensk økonom og politikar
* Bo Nilsson (f. 1937), svensk komponist
* Bo Lundgren (f. 1947), svensk politikar og minister
* Bo Kasper Sundström (f. 1961), svensk musikar, frontfigur i Bo Kaspers Orkester 
* Bo Green Jensen (f. 1955), dansk forfattar og kulturjournalist
* Bo Hamburger (f. 1970), dansk syklist
* Bo Bice (f. 1975), amerikansk songar og musikar
* Bo André Bergan, (f. 1989), norsk styrkeløftar

### Kvinner
* Bo Derek (f. 1956), amerikansk skodespelar og fotomodell

### Slektsnamn
* Enkjekeisarinne Bo av Han (d. 155 f.Kr.)
* Keisarinne Bo av Han (d. 147 f.Kr.)
* Bo Yibo (薄一波) (1908–2007), kinesisk politikar

## Annan bruk
* Bo Balderson er løyndenamnet til ein ukjend svensk krimforfattar.
* Bo Kaspers Orkester

## Sjå òg
* Beau
* Boo

## Kjelder
* 
* behindthename.com
Tanto

, ‘kort sverd’, er ein tradisjonell japansk kniv som blei nytta av samuraiar i Japan under føydalismen.

Lengda på bladet er mellom 15 og 30 cm. Vanlegvis er det egg berre på den eine sida av bladet, men det finst også slike knivar som er tveegga. Knivane vert mellom anna nytta i kampaktivitetar. Det finst til dette føremålet også utgåver i tre til relativt ufarleg trening.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
Bruskfiskar

**Bruskfiskar** (Chondrichthyes) er ein klasse vasslevande virveldyr med bruskskjelett. Dei skilde seg ut or utviklingslinja for 350 millionar år sidan, og er såleis den eldste gruppa fisk med kjevar som me kjenner til. Gruppa omfattar i dag om lag 800 artar hai, skate og havmus i alle verdshav; nokre få tropiske artar går òg opp i ferskvatn.

## Kjenneteikn
Bruskfiskane har fått namnet sitt på grunn av skjelettet, som nesten aldri inneheld bein. Stundom kan det vera forkalka, men som regel er det berre brusk i det. Kroppen deira manglar eigentlege skjel, og har i staden såkalla *[[plakoidskjel]]*; aerodynamiske piggstrukturar av tannbeinet *[[dentin]]* som gjer at huda deira er ru å ta på. 

Finnane til bruskfiskane står alltid stivt utspilt, og er ikkje bevegelege. Dei sym difor med kroppen. Tennene står i parallelle rekkjer og er ikkje fest til kjevane. Gjellespaltene er ikkje dekt med gjellelokk, og dei fleste bruskfiskane har i tillegg ei ekstra gjelleopning bak auga.

Bruskfiskar manglar symjeblære, men har ein særs stor lever med høgt oljeinnhald som fyller litt av den same funksjonen. Tarmane deira er spiralforma.

For å skapa god vass/salt-balanse i kroppen i høve til dei ytre omgjevnadane har bruskfiskar mykje urea (urinstoff) i vevet. Dette gjer at dei har liten urinproduksjon og lite behov for å drikka. Ein annan konsekvens er at det gjer bruskfiskane vanskelegare å nytta som matressurs - for at det ikkje skal dannast ammoniakk, må kjøtet preparerast riktig og grundig.

Bruskfiskar har indre befruktning. Paringsorgana til hannen er omdanna frå bukfinnene, og sæden kan oppbevarast i hoa sitt forplantningsorgan i månadsvis. Sjølve paringa kan vara i mange minutt. Egga til bruskfiskane er store og vert gytt einskildvis. Dei er som regel omslutta av eit solid hylster, ofte med festetrådar. Hjå ein del artar foregår utviklinga frå egg til ungfisk inne i mora (ovovivipari).

## Evolusjon og systematikk

Bruskfiskane er ei gamal gruppe, som oppstod allereie i devontida for 350 millionar år sidan. Fossilrekkja er dårleg, sidan brusk sjeldan vert godt bevart, og mykje av kunnskapen vår om forhistoriske bruskfiskar er basert på funn av tenner og kjevar.

Ein deler bruskfiskane inn i to underklasser; Heilhovudfiskar (Holocephali), som omfattar havmysene, og Elasmobranchii, som omfattar haiar og skatar. Havmusa vert rekna som mest primitiv, og har overkjeven vaksen saman med hovudskallen. Havmysene har òg færre gjellespalter enn elasmobranchidane.

Elasmobranchii vert tradisjonelt delt inn i haiar og skater. I dag er vitskapsfolk stort sett samde om at denne inndelinga er misvisande. Somme haiartar er nærare i slekt med skatene enn dei er med andre haiar; gruppa er polyfyletisk.
Makrellfamilien

**Makrellfamilien** er ein familie piggfinnefisk som mellom anna omfattar makrell og tunfisk. Gruppa førekjem i varme og tempererte hav, og medlemmane lever som oftast i stim. Dei er alle bygd for rask symjing over lang tid, med straumlinjeforma kropp og djupt kløfta halefinne. Ein kan kjenna dei att på alle småfinnene dei har med halerota.

## Slekt
Makrillfiskar kan delast inn i to underfamiliar, der den andre er vidare delt inn i fire tribus:

**[[Gasterochismatinae]]** Lahille, 1903

* *Gasterochisma* Richardson, 1845. 1 art

**[[Scombrinae]]** Bonaparte, 1831

Tribus *[[Sardini]]* Jordan & Evermann, 1896

* *[[Cybiosarda]]* Whitley, 1935. 1 art
* *[[Gymnosarda]]* Gill, 1862. 1 art
* *[[Orcynopsis]]* Gill, 1862. 1 art
* *[[Sarda]]* Cuvier, 1829. 4 artar

Tribus *[[Scomberomorini]]* Starks, 1910

* *[[Acanthocybium]]* Gill, 1862. 1 art
* *[[Grammatorcynus]]* Gill, 1862. 2 artar
* *[[Scomberomorus]]* Lacépède, 1801. 18 artar

Tribus *[[Scombrini]]* Bonaparte, 1831

* *[[Rastrelliger]]* Jordan & Starks i Jordan & Dickerson, 1908. 3 artar
* makrillslekta (*Scomber*) Linné, 1758. 4 arter

Tribus *[[Thunnini]]* Starks, 1910

* *[[Allothunnus]]* Serventy, 1948. 1 art
* *[[Auxis]]* Cuvier, 1829. 2 artar
* *[[Euthynnus]]* Lütken i Jordan & Gilbert, 1883. 3 artar
* *Katsuwonus* Kishinouye, 1915. 1 art
* tunfiskslekta (*Thunnus*) South, 1845. 8 artar

## Nokre artar i makrellfamilien
* Bukstripa bonitt, *Katsuwonus pelamis*
* Gulfinnetun, *Thunnus albacares*
* Jurel, *Trachurus murphyi*
* Makrell, *Scomber scombrus*
* Makrellstørje/tunfisk, *Thunnus thynnus*
* Spansk makrell, *Scomber japonicus*
* Indisk makrell (*Rastrelliger kanagurta*)

## Bakgrunnsstoff
Pirates of the Caribbean

**Pirates of the Caribbean** er eit Disney-konsept som omfattar ei disneyparkoppleving, ein filmserie, fleire bøker og videospel og andre utgjevingar. Best kjend på verdsbasis er filmane, med Johnny Depp, som sjørøvar-antihelten Jack Sparrow, Keira Knightley og Orlando Bloom i hovudrollane.

Filmane blei regisserte av Gore Verbinski og produserte av Jerry Bruckheimer, med manus skrivne av Ted Elliott og Terry Rossio. Filmane tek utgangspunkt i rundturen i fornøyingsparkane, med sjørøvaråtak, spøkelse og skattekart som viktige element, og skurkar som går igjen begge stader. Heltane og historiene deira er derimot nye.

Første filmen i serien kom ut i 2003 og blei ein uventa storsuksess. Dei to følgjande filmane kom ut i 2006 og 2007. Til saman har dei tent inn om lag 2&nbsp;668&nbsp;000&nbsp;000 dollar (august 2007).

## Attraksjonar
:*Eigen artikkel: [[Attraksjonen Pirates of the Caribbean]]*
# Pirates of the Caribbean, Disneyland (1967)
# Pirates of the Caribbean, Magic Kingdom (1973)
# Pirates of the Caribbean, Tokyo Disneyland (1983)
# Pirates of the Caribbean, Disneyland Paris (1992)
# Pirates of the Caribbean: Battle for Buccaneer Gold, DisneyQuest (2000)
# Pirate's Lair on Tom Sawyer Island, Disneyland (2007)
# Mickey's Pirate and Princess Party, Magic Kingdom (2007)
# The Legend of Captain Jack Sparrow (attraction), Disney's Hollywood Studios (2012)

## Filmserien
### Opphavleg trilogi
*Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl (2003)
*Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest (2006)
*Pirates of the Caribbean: At World's End (2007)

### Oppfylgjarar
*Pirates of the Caribbean: On Stranger Tides (2011)
* Pirates of the Caribbean 5 (2015)

## Videospel
:Eigen artikkel: Videospelet Pirates of the Caribbean
**[[Adventures in the Magic Kingdom]]*
**[[Walt Disney World Quest: Magical Racing Tour]]* .
**[[Spelet Pirates of the Caribbean|Pirates of the Caribbean]]* (opphavleg kalla *Sea Dogs II*) 
**[[Pirates of the Caribbean Multiplayer Mobile]]*
**[[Pirates of the Caribbean Online]]* 
**[[Kingdom Hearts II]]* 
**[[Spelet Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl|Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl]]* 
**[[Spelet Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest|Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest]]* 
**[[Spelet Pirates of the Caribbean: At World's End|Pirates of the Caribbean: At World's End]]* 
**[[Pirates of the Caribbean: Armada of the Damned]]*
**[[Lego Pirates of the Caribbean: The Video Game]]*

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pirates of the Caribbean|Pirates of the Caribbean]]» frå , og «[[:nb:|Pirates of the Caribbean]]» frå  den 16. september 2007.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Sildefisk

**Sildefisk** (*Clupeiformes*) er ein orden beinfisk utbreidd i alle hav. Mange av artane er økonomisk viktige, om ikkje i like stor grad no som før. Somme artar lever òg i ferskvatn. Alle artane er sølvfarga og blanke plankton-etarar som lever i stim. Ein reknar gruppa som ei av dei meir primitive beinfiskgruppene ut frå finneplassering og indre anatomi.

I norske farvatn er det registrert seks artar sildefisk; sild, brisling, ansjos, sardin, maisild og stamsild. På verdsbasis reknar me med rundt 300 artar fordelt på fem familiar.

## Skildring
Sildefisk er sølvglinsande og har djupt kløfta halefinne. Finnestrålane er mjuke og har ledd. Mellom dei mest markante primitive trekka dei framviser kan me nemna at bukfinnane sit langt bak og brystfinnane langt nede mot undersida av dyret. Dei har symjeblære, som står i samband med svelget på dyret.

Alle sildefiskar er stimfisk som vandrar rundt i havet og beitar på plankton. Ein trur vandringsrutene deira er tillærte (ikkje genetisk betinga).

## Kjelder

* Hamre, Johannes & Gjøsæter, Harald: «Sildefisker» i *Norges dyr*, Cappelen 1992.

## Bakgrunnsstoff
*
Colin McRae

**Colin McRae** () var ein skotsk WRC-førar. Han vann førarmeisteskapen i World Rally Championship i 1995. 3 gongar kom han på andreplass, i 1996, 1997 og 2001, han har og ein tredjeplass frå 1998. Mcrae køyrde blant anna for Subaru, Ford och Citroën. Han har og deltatt i Rally Dakar.

Den 15. september 2007 styrta eit helikopter han var ombord i i nærleiken av bustaden hans i den skotske landsbygda Jerviswood i Lanarkshire. Det var Colin Mcrae sjølv som var pilot for helikopteret. Ombord var den fem år gamle sonen og to andre, truleg kjenningar.

## Referansar
Kalamariá

**Kalamariá** (gresk Καλαμαριά) er ein kommune i forstadane til Thessaloníki i Sentral-Makedonía i Hellas. Han ligg 5&nbsp;km søraust for sentrum av storbyen. Kommunen har vel 90&nbsp;000 innbyggjarar og er ein av dei største i Gresk Makedonia. Kommunen vart ikkje endra ved administrasjonsreforma i 2010. Heile kommunen inngår i byområdet til Thessaloníki.

## Historie
Området vart først busett i førhistorisk tid og ein har funne restar av desse busetnadane ved neset Karabournaki.

Namnet Kalamariá vart først nytta om staden i 1083. I perioden under Austromarriket og Det osmanske riket var området stort sett ikkje busett.

Sjølve byen vart oppretta tidleg i 1920-åra for å huse flyktningar frå den greske diasporaen i Georgia og Vesleasia som flykta her til i samband med den gresk-tyrkiske krigen 1919-1922. Så mange som 100&nbsp;000 flyktningar vart flytta til Thessaloníki, hovudsakleg til forstadane.

Kalamariá har hatt vesentleg vekst dei siste åra som følgje av at området vart omvandla frå landlege til urbane område. Mellom folketeljingane i 1981 og 2001 voks folketalet med 36&nbsp;000 innbyggjarar (eller 69 %). Fram til 1943 var Kalamariá ein del av kommunen Thessaloníki.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad (gresk)

## Kjelde
Évosmos

**Évosmos** (gresk Εύοσμος) er ein tidlegare kommune i forstadane til Thessaloníki i Sentral-Makedonía i Hellas. Frå 2011 inngår Évosmos som ei kommunaleining i kommunen Kordelió-Évosmos, der han er hovudsete.

Det første namnet på Évosmos var Kharmánkii (gresk Χαρμάνκιοι). I 1953 vart Kharmánkii ein sjølvstendig kommune med namnet Néos Koukloutzás (gresk: Νέος Κουκλουτζάς) og frå 1955 Évosmos.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Evosmos|Evosmos]]» frå ,  den 16. september 2007.*