open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
VM i skiskyting 1978

**Verdsmeisterskapen i skiskyting 1978**, den 16. i rekka, fann stad i Hochfilzen i Austerrike frå 2. til 5. mars 1978. Det var fyrste gongen eit skiskytings-VM vart arrangert i den tirolske landsbyen, og tredje gongen i Austerrike.

Meisterskapen omfatta to individuelle øvingar og ein stafett, alle for menn.

### 10 km



Dato: 4. mars


### 20 km



Dato: 2. mars


### 4 x 7,5 km



Dato: 5. mars


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Biathlon-Weltmeisterschaften 1978|Biathlon-Weltmeisterschaften 1978]]» frå ,  den 7. februar 2016.*
Arnd Peiffer

**Arnd Peiffer** () er ein tysk skiskyttar fødd i Wolfenbüttel. Han vart verdsmeister i 10 km sprint under VM i skiskyting 2011 i Khanty-Mansijsk, og har i perioden 2009-15 vunne ni medaljar (2-2-5) i ulike stafettar med Tyskland.

Frå mars 2009 til februar 2015 sikra Peiffer seg sju sigrar i verdscup-tevlingar, seks av dei i sprintøvinga samt ein i jaktstart. Han enda på fjerdeplassen i verdscupen i skiskyting både i 2011 og 2012.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Arnd Peiffer|Arnd Peiffer]]» frå ,  den 7. februar 2016.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Viseklubben Dolphins

**Dolphins viseklubb** vart starta på initiativ av Ole Hauki 12. mars 1966. Han kom frå USA og tok med seg ideen derfrå. Den første samlingsstaden var i Frisksportrestauranten i Grensen 18 i Oslo. Her var det plass til omtrent 70 personar og visekveldane var på laurdagar. Klubben vart så populær at det snart vart arrangement òg på onsdagar. I 1968 flytta klubben til Frimurerlosjen sine lokale der det var plass til 300. Aktiviteten ebba ut i 1970.

Dolphins vart starten på den norske visebølgja. Han vart altså ikkje starta i lugubre kjellarlokale med rødvin og stearinlys, men på ein råkostrestaurant med gulrotsaft.

Dei første som opptredde i Dolphins var gruppa The Sing Singers  med Ole Hauki, Bjørn Tonhaugen, Karin Hvidsten og Ole Paus. Andre aktive var Lillebjørn Nilsen, Kari Svendsen, Bjørn Morisse, Øystein Sunde, Lars Klevstrand, Hege Tunaal, Finn Kalvik, Jon Arne Corell, Steinar Ofsdal og grupper som Kinsfolk, Gruppe 4, Christiania Fusel & Blaagress og The Young Norwegians.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Viseklubben Dolphins|Viseklubben Dolphins]]» frå ,  den 7. februar 2016.*  
 


## Litteratur
* Hakan Markussen: *[https://www.duo.uio.no/bitstream/handle/10852/23787/Hakan.Markussen.Masteroppgave.i.historie.pdf American Folk Music på Dolphins Club 1966 - 1970]* (masteroppgåve i historie ved IAHK, Universitetet i Oslo 2009).
Jon Arne Corell

**Jon Arne Corell** () er ein norsk visesongar, komponist og forfattar som blant anna var sentral i den politiske engasjerte visesongrørsla i Noreg på 1970-talet.

Corell var blant dei første i Noreg som song politiske viser då han opptredde i Viseklubben Dolphins. Her song han songar av Stig Dagerman og Fred Åkerström, og byrja å skriva musikk til dikt av Rudolf Nilsen. Jon Arne Corell samarbeidde tidleg med PS-gruppa, beståande av Erik Hauglund, Øyvind Jensen, Arvid Esperø, og Steinar Ofsdal, og saman med desse turnerte han ein del rundt i Noreg.

Corell er kanskje mest kjend for tolkinga si og tonesetjing av diktaren Rudolf Nilsen, først og fremst med plateprosjektet *[[På stengrunn.]]* Dette vart ført vidare seinare i utgjevinga *På gjensyn*, som òg inneheld originalopptak av Ella Hval. Plata *[[Endå ein vår – tilby ein song]]* vart nominert til Spellemannprisen 1975 i klassa viseplate.

Corell har sidan arbeidet som forlagsredaktør og produksjonssjef i Aschehoug forlag. Han er far til historikaren Synne Corell.

## Diskografi
* *Kampen fortsetter* (1972) med PS-gruppa
* *På stengrunn* (1973, med Kari Svendsen, Lillebjørn Nilsen, Lars Klevstrand m.fl.)
* *Enda en vår – tilby en sang* (1975)
* *Trollflir* (1978), sanger til dikt av Johanna Schwarz og Asbjørn Elden
* *Siden sist* (2001)
* *På gjensyn* – Nye sanger til dikt av Rudolf Nilsen (2007)

## Bøker
* *Data i sporet*, kriminalroman Oslo 1985.
* *Datasmuglerne*, kriminalroman Oslo 1989

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jon Arne Corell|Jon Arne Corell]]» frå ,  den 7. februar 2016.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* JACmusikk – personleg heimeside
* Ballade.no: Jon Arne Corell
* «Tilbake på stengrunn» , Dagsavisen 30. april 2013
VM i skiskyting 1979

**Verdsmeisterskapen i skiskyting 1979**, den 17. i rekka, fann stad i Ruhpolding i Vest-Tyskland frå 15. til 18. februar 1979. Det var fyrste gongen den bayerske småbyen arrangerte eit skiskytings-VM.

Meisterskapen omfatta to individuelle øvingar og ein stafett, alle for menn.

### 10 km



Dato: 17. februar

### 20 km



Dato: 15. februar

### 4 x 7,5 km



Dato: 18. februar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Biathlon-Weltmeisterschaften 1979|Biathlon-Weltmeisterschaften 1979]]» frå ,  den 7. februar 2016.*
På stengrunn

***På stengrunn***, med undertittel *16 Sanger av [[Rudolf Nilsen]]*, er eit musikkalbum av Lillebjørn Nilsen, Carl Morten Iversen, Kari Svendsen, Jon Arne Corell, Steinar Ofsdal og Lars Klevstrand frå 1973. Albumet vart utgjeve på nytt i 2001 med fire bonusspor.

## Sporliste
# «På stengrunn» 2:17
# «Løfte» 1:19
# «Arbeidsløs jul» 1:58
# «Tilbake til livet» 2:33
# «Storbynatt» 4:03
# «Kjærlighet» 1:12
# «Ættens sang» 3:42
# «Bekjennelse» 2:48
# «Gategutt» 1:52
# «Jeg hadde tenkt» 3:03
# «Mesteren» 3:13
# «Fred på jord» 2:37
# «Flaggene» 1:20
# «En vise om kinabarna» 2:11
# «En sørgelig vise» 1:48
# «Revolusjonens røst» 2:36
# «På stengrunn – Tema» 1:18
# «Påske» 1:47
# «De siste hester i by» 4:25
# «Den lange taushet» 3:01

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:På stengrunn|På stengrunn]]» frå ,  den 7. februar 2016.*
Nordnorsk Viseforum

**Nordnorsk Viseforum** er ein interesseorganisasjon for visemiljøet i Nord-Noreg. Nordnorsk Viseforum vart etablert i 1972 under Festspela i Nord-Noreg, og er Noregs eldste viseforum, seinare har andre landsdelar også fått tilsvarande organisasjonar.

Nordnorsk Viseforum spelte ei sentral rolle i den nordnorske visebølgja, og i arrangeringa av festivalar som Troilltampen, og av lansering av nye artistar på Festspela i Nord-Noreg. NNV arrangerer også kurs for medlemmene sine.

## Medlemsklubbar (2016)

* Finnmark
** Dattera til Larsen, Øksford
** Forum for scenekunst, Kjøllefjord
** Perleporten kulturhus, Honningsvåg
** Seniorsangerne/Alta Gladsang, Alta
* Troms
** Boknakaran, Tromsø
** Finsk tangofestival, Storfjord
** Foreninga Kulturslottet, Bøvær
** Harstad Viseverft, Harstad
** Herrelaus Hund, Tromsø
** U.L. Ulabrand, Hansnes
** Viseklubben Baluba, Sjøvegan
** Viseklubben Saga, Meistervik
** Viseklubben Spelt, Tromsø
* Nordland
** Likholmen Musikkfront, Træna
** Leirfjord visegruppe, Leirfjord
** Springflo, Narvik
** Viseklubben Borealis, Narvik
** Visegruppa Mannskapet, Sandnessjøen

## Bakgrunnsstoff
Hege Tunaal

**Hege Tunaal** () er ein norsk musikar (song og gitar), revyskodespelar og songpedagog. Ho starta karrieren først innan skuleoperettar og sidan som visesongar, begge deler i samarbeid med Lars Klevstrand. Saman gav dei ut albumet *Dobbeltportrett* i 1969, eit album som hovudsakleg bestod av musikk av Geirr Tveitt og tekstar av Herman Wildenvey. Seinare har ho gjeve ut totalt ti album der ho har tolka viser av ulike komponistar som Hartvig Kiran, Violeta Parra, Mikis Theodorakis, Bertolt Brecht og Ketil Bjørnstad. Ho har seinare samarbeidd med Klevstrand ved fleire høve, blant anna på dobbeltalbumet *Hartvig Kirans viser – Historia om Ola Skutvik & Mariann* der òg Ålesund Kammerensemble bidrog og Henning Sommerro produserte. For albumet fekk dei Spellemannprisen 1983 i klassa visesong. I 2003 gav Tunaal ut albumet *Ildluer* som var det første albumet hennar med berre eigne songar. Same år mottok ho Gammleng-prisen i viseklassa. 

Tunaal er utdanna songpedagog frå Noregs musikkhøgskule og har undervist i song ved Statens Teaterhøgskule i over 20 år. 

## Diskografi
* *Dobbeltportrett* (Nor-Disc, 1969) med Lars Klevstrand
* *Olje, brød og vin* (Polydor, 1972)
* *Vide med vind* (Polydor, 1974)
* *Roser og tistler* (Polydor, 1975)
* *Aramsasa* (Flower, 1978)
* *Yada* (Triola, 1980)
* *Hartvig Kirans viser – Historia om Ola Skutvik & Mariann – Del I og II* (Art-O, 1983) med Lars Klevstrand og Ålesund Kammerensemble – dobbelt LP – gitt ut som en CD i 1998
* *Epitafios* (På Norsk, 1983)
* *Under sol som brenn og brenn* (Heilo/Sidespor, 1988)
* *Ildfluer* (Pan, 2003)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hege Tunaal|Hege Tunaal]]» frå ,  den 7. februar 2016.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Biografi frå Norsk pop- og rockleksikon
Hans Rotmo

**Hans Per Rotmo**  () var ein norsk musikar og forfattar. Han debuterte i 1960-åra med musikkgruppa Valley Boys i heimbygda Verdal, og blei seinare frontfigur og låtskrivar for Vømmøl Spellmannslag.

Blant dei tidlegaste musikalske inspirasjonskjeldene har han sjølv nemnd The Beatles, Alf Prøysen, Vidar Sandbeck, Cornelis Vreeswijk, Alv Schiefloe og norsk slåttemusikk. Han er utdanna cand. mag. ved historisk-filosofisk fakultet, Universitetet i Oslo.

## Verkliste

### Musikkutgjevingar
**Vømmøl Spellmannslag**
* 1974: *Vømmøl'n*, gjeve ut på nytt 2009 med bonus liveopptak
* 1975: *Vømlingen*
* 1984: *Vømmølåret*
**Arbeidslaget hass K. Vømmølbakken**
* 1976: *Grovarbeid*
* 1976: *Varsko her!*
**Heimevernslaget**
* 1978: *Mob. Styrken*
* 1979: *Spællet om Trøndelag* 
* 1979: *Trekkspellkrigen*
**Ola Uteligger**
* 1985: *Brølloppet i Kanaan*
* 1987: *Herberget Sannheten*
* 1989: *Sorgens Bar*
* 1989: *Ola's godlåter – De beste med Ola Uteligger*
* 1997: *Fire fine lænestola*
**Hans Rotmo soloplater**
* 1980: *Vårres jul*, revidert utgåve 1990
* 1982: *Løkka i livet*
* 1992: *Fest i natt*
* 1993: *Selbunissens jul* med Arnsteins
* 2000: *Bønder i solnedgang*
* 2003: *Spæll åt mæ - Oppsummering av Hans Rotmos musikk: 1974-2003*
* 2010: *Vårres jul 2*
* 2011: *Vårres jul - Live fra Olavshallen*
**Trossetrua Band**
* 2012: *Six Pack vol 1: Norge*
* 2013: *Six Pack vol 2: Trossetrua*
* 2014: *Six Pack vol 3: Eurotrua*

### Teaterproduksjonar
* 1985: *Styggdalspelet*
* 1991: *Hungersmarsjen*
* 1995: *Løkkenbusen*
* 2000: *Bønder i solnedgang*
* 2002: *Trekkspellkrigen*
* 2010: *Livet på Felgen del 1: Gulltransporten*
* 2011: *Livet på Felgen del 2: Hamstringa*'

### Bøker
* 1975: *Vømmøl skuggsjå*
* 1976: *Vømmølmusikken hass Kristian Schravlevold*
* 1980: *Heimevernsmusikken*
* 1983: *Drømmen om Krasnovalaila og andre historiske eventyr*
* 1985: *Tjuveriet*
* 1993: *Tekstforfattaren: handbok for skriving av songtekstar*, illustrert av Eldar Vågan
* 1997: *Vårres jul : 24 juleviser*  
* 2001: *Sendebudet*, roman

## Prisar og utmerkingar
* 1976 Spellemannprisen (for *Grovarbeid* med Arbeidslaget hass K. Vømmølbakken)
* 1993 Verdal kommunes kulturpris
* 1996 Nord-Trøndelag fylkes kulturpris
* 2001 LOs kulturpris
* 2007 Stjørdal kommunes kulturpris

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hans Rotmo|Hans Rotmo]]» frå ,  den 28. desember 2018.*
Galaktose

**Galaktose** er eit monosakkarid og ein aldoheksose. Det finst ikkje i fri tilstand i naturen, men er med i mange viktige naturstoff som mjølkesukker, raffinose, ymse polysakkarid og mange glykosid.

Galaktose har vert noko nytta i medisin og organisk syntese. Det har eit smeltepunkt på 165–168 °C.

Arvelege lyte i to av enzyma i galaktosemetabolismen er relativt vangleg og fører til galaktosemi.

## Kjelder
Einar Skålaglam

**Einar Helgesson Skålaglam** (norrønt *Einarr skálaglamm Helgason*) var ein islandsk skald som levde på slutten av 900-talet. Han høyrde til i ei av dei islandske stormannsættene.

## Slekt og familie
Etter den islandske Landnåmaboka (*Landnámabók*) var Einar sine foreldre var *Helge Ottarson* og *Nidbjørg Bjolansdotter*. Farfar hans var landnåmsmannen *Bjørn den Austrøne* som var son til *Kjetil Flatnes*. Foreldra til mora var den skotske «kongen» *Beolan* (Bjólan) og Katlin, dotter til Gange-Rolf
Einar var bror til Osviv Helgesson som var synsk og som det blir fortalt om i *[[Soga om Laksdølane]]*.

## Om livet hans
I *Egilssoga* er det fortalt om Einar at han var tidlig stor og sterk for alderen og at han tok til å dikte alt medan han var ung, og han var ivrig etter å lære. Ein sumar på tinget gjekk Einar til teltet til Egil Skallagrimsson og fekk tale med han om skaldekunst. Sidan vart dei gode vener.

Einar var lenge utanlands «hjå høgborne menn»; han var gjevmild og hadde oftast lite pengar. Han vart sagt til å vere ein dugande og gild kar, og han var ein av hirdskaldane hos Håkon Sigurdsson Jarl. Truleg var han òg ei tid hos Harald Blåtann i Danmark. Han var med i slaget ved Hjørungavåg i 986 mot den danske invasjonsflåten, der nordmennene fekk siger.

Etter det Jómsvíkingsoga fortel, var Einar først kjend som *Skjoldmøy-Einar*. Han fekk tilnamnet *Skålaglam* etter at Håkon jarl gav han eit par magiske vektskåler i sølv med vektlodd, som var slik laga at dei gav frå seg ein klang (glam) som ein kunne ta varsel av. Truleg fekk han desse skålene i skaldeløn etter at han dikta dråpa Vellekla til jarlen.

Under ei reise frå Noreg til Island drukna han i Breidafjord. I den islandske Landnåmaboka er det sagt at Einar Skålaglam drukna ved Einarskjeret i Selasundet.

## Diktverk
Diktverka til Einar Skålaglam finn vi i dei norrøne kongesogene, i Skaldskaparmål i Den yngre Edda, og i Soga om Jomsvikingane. Vi kjenner til desse: 
* **Håkonardråpa** berre eit vers er kjend.
* **[[Vellekla]]** namnet blir oftast tolka til å bety *gull-mangel*
* **Lausaviser** - tre vers er kjende.
* **Haraldsdråpa** (til Harald Blåtann) - berre to vers er kjende.
* **Lausaviser i Egilssoga**

## Merkandar


## Referansar


## Bakgrunnsstoff
* Einar Skålaglam NORSK BIOGRAFISK LEKSIKON
* Einarr skálaglamm Helgason  Skaldic Project
* Einarr skálaglamm  Alle dikta til Einar med korte notisar om skalden på islandsk
* Den norsk-islandske skjaldedigtning v/Finnur Jónsson (red.), København 1912–15
Karbonsyreanhydrase

**Karbonsyreanhydrase** eller **kolsyreanhydrase** er eit enzym som katalyserer opprettinga av ei jamvekt mellom karbondioksid og vatn til hydrogenkarbonat. Karbonsyreanhydrase er eit av dei mest aktive enzyma som er kjent.

Kvart enzymmolekyl reagerer med 100 000 karbondioksidmolekyl per sekund. Karbonsyreanhydrase syrgjer for at opptaket av CO2 i veva og utskiljinga av CO2 i lungene går snøgt nok. Det tek òg del i utskiljinga av syre i nyrene.

## Kjelder
Edvard Munch videregående skole

**Edvard Munch videregående skole** er ein kommunal vidaregåande skule i Oslo som opna 17. august 2015 i dei lokala i Ullevålsveien 5 som fram til 2010 vart nytta av Statens håndverks- og kunstindustriskole. Denne monumental teglsteinsbygningen vart teikna av arkitekt Bredo Greve for å hyse Statens håndverks- og kunstindustriskole, og stod ferdig i 1903. Bygningen vart ombygd til vidaregåande skule innvendig etter teikningar av FuthArk arkitekter AS, medan fasadane mot gatene er uendra.

Edvard Munch videregående skole har namn etter kunstmålaren Edvard Munch, jamvel om Edvard Munch ikkje kan setjast i samband med skulen på noko vis. Namngjeinga fylgjer ein trend i tida som gjeng ut på å heidre vidgjetne born av byen ved å kalla opp skular etter dei, slik det allereie er gjort til dømes i Bergen ved at det der er bygd heilt nye vidaregåande skular som har fått namn etter Nordahl Grieg og Amalie Skram. Edvard Munch videregående skole har som mål å gje elevane høve  til å kombinere interesser og talent med karrierevegar ved mellom anna å setje studiespesialiseringsfag saman med estetiske fag.

## Bakgrunnsstoff

* https://edvardmunch.vgs.no/om-skolen/om-oss/skolens-historie/
Ullevålsveien

**Ullevålsveien** er ei gate i bydel St. Hanshaugen i Oslo som går som ei lenging av Akersgata opp på vestsida av Vår Frelsers gravlund, kryssar Waldemar Thranes gate, og går deretter langs vestsida av parken St. Hanshaugen over stroket Adamstuen og fram til Kirkeveien ved søraustre hjørnet av kyrkjegarden til Vestre Aker kyrkje. Gata fekk namnet i 1879 etter garden Ullevål.

## Bakgrunnsstoff

*
Olav Jørgen Bjørkås

**Olav Jørgen Bjørkås** () er ein norsk agronom og lokalpolitikar for Senterpartiet. Han er ordførar i Flatanger kommune i Nord-Trøndelag frå 2011; han vart attvald ved valet i 2015. Før han vart ordførar sat han åtte år i kommunestyret.

## Kjelder
Trygve Jonny Sandvik

**Trygve Jonny Sandvik** () er ein norsk lokalpolitikar for Senterpartiet. Han er ordførar i Fosnes kommune i Trøndelag frå 2015.

## Kjelder
VM i skiskyting 1977

**Verdsmeisterskapen i skiskyting 1977**, den 15. i rekka, vart avvikla på Vingrom i Oppland i dagane frå 24. til 27. februar 1977.  Meisterskapen omfatta to individuelle øvingar og ein stafett, alle for menn.

Meisterskapen var den siste der ein skaut med grovkalibergevær på blinkar 150 meter borte. Året etter nytta ein finkalibergevær, og avstand til blinkane var redusert til 50 meter. 

### 10 km



**Dato**: 26. februar 1977


### 20 km



**Dato**: 24. februar 1977


### 4 x 7,5 km



**Dato**: 27. februar 1977


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Biathlon-Weltmeisterschaften 1977|Biathlon-Weltmeisterschaften 1977]]» frå ,  den 8. februar 2016.*
VM i skiskyting 1976

**Verdsmeisterskapen i skiskyting 1976** bestod av ei einaste øving, 10 km sprint, som vart avvikla 31. januar 1976 i Antholz i Italia. Dei to andre skiskytingsøvingane, 20 km normalprogram og 4 x 7,5 km stafett, stod på OL-programmet og vart arrangert i Innsbruck kort tid etterpå. 

### 10 km



Dato: 31. januar


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Biathlon-Weltmeisterschaften 1976|Biathlon-Weltmeisterschaften 1976]]» frå ,  den 8. februar 2016.*
Vesjtsjovo

**Vesjtsjovo** (russisk skrift Вещёво, finsk *Heinjoki*) er ein tettstad i Vyborg rajon i Leningrad oblast i Russland. Tettstaden ligg på Det karelske neset. Staden fekk namnet «Vesjtsjovo» i 1948.

Før 1944 var Heinjoki ein finsk kommune i Viborgs län. Kommunen hadde 3&503&3712&3 712 innbyggjarar i 1939.

I Vesjtsjovo 23 km austom Vyborg ligg Vesjtsjovo flystasjon (òg kalla Vyborg aust).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Heinjoki|Heinjoki]]» frå ,  den 8. februar 2016.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Artikkel om Heinjoki i Nordisk familjebok, bind 11, spalta 270, 1909
* Kart over Heinjoki
Ribose

**Ribose** (kjemisk formel C5H10O5) er eit monosakkarid og ein pentose. Det spelar ei viktig rolle i biokjemien som ein byggestein i nukleosid og i nukleotid i nukleinsyra RNA.

Deoksyribose, som har eit hydrogenatom i staden for OH-gruppa ved karbonatom nummer 2, er òg viktig; mellom anna som komponent i DNA.

## Kjelder
Tind Hallkjellsson

**Tind Hallkjellsson** (norrønt *Tindr Hallkelsson*) var ein islandsk skald som levde i siste halvdel av 900-talet, kanskje fødd omkring 950 og død omkring 1015. Han vart òg kalla *inn frœkni* «den djerve».

## Slekt og familie
Tind høyrde til i den islandske familia som blir kalla «Gilsbekkingar» som blir sagt å stamme frå den vestnorske skalden Brage Boddason (norrønt: *Bragi hinn gamli*) som levde tidleg på 800-talet.

Far til Tind var Hallkjell Roskjellsson på Gilsbakke og han var bror til Illuge Svarte på Gilsbakke som var ein mektig hovding i Borgarfjord. Tind var dermed farbror til skalden Gunnlaug Illugesson, meir kjend som Gunnlaug Ormstunge.

Namnet på kona hans er ikkje kjent, men han hadde døtrene Joreid og Hallveig og sonen Torvald. Torvald Tindsson var bestefar til skalden Gisl Illugesson.

## Liv og skaldskap
Det første ein høyrer om Tind er frå Landnåmsboka der det er nemnt at han saman med broren Illuge drap ein mann som vart kalla Músa-Bölverkr, fordi han hadde drepe Torarin, bror deira.

I Skaldatal er han nemnt som ein av skaldane hos ladejarlen Håkon Sigurdsson Jarl. Han var med og kjempa saman med nordmennene i slaget i Hjørungavåg (Jomsvikingslaget, år 986). Han gjorde ei dråpa, «Håkonardråpa», til Håkon Sigurdsson Jarl, der motiva mellom andre var henta frå dette slaget.

Av skaldskapet til Tind Hallkjellson kjenner vi til desse to dikta:
*  **Håkonardråpa** hyllingsdikt til Håkon jarl.
*  to **lausaviser** - dei finst i *Heiðarvíga saga*.

Deler av dikta finst i Soga om Olav Tryggvasson, Soga om Jomsvikingane og Skaldskaparmål
  
Ikkje lenge etter slaget i Hjørungavåg, drog Tind attende til Island og reid straks heim til faren sin gard, Hallkjellstad ('Hallkelsstaðir). Han er seinare nemnd i «Hardar soga og Holmverja». Det siste vi veit om han var at var med i slaget på Hede i 1015. Slaget er omtala i «Soga om slaget på Hede» (*Heiðarvíga saga*) og der skal Tind ha kjempa drabeleg og kanskje vart han dødeleg såra i denne striden. Han er ikkje nemnt i kjeldene seinare.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* notendur.is  Dikt av TINDR HALLKELSSON
* Det norrøne fyrstediktet av Bjarne Fidjestøl, Bergen 1982
Glyseraldehyd

**Glyseraldehyd** (kjemisk formel HOCH2·CH(OH)·CHO) er eit monosakkarid, ein triose og eit av dei minste monosakkarida.

Fosforylert i det tredje karbonatomet er glyseraldehyd eit mellomprodukt i nedbrytinga og oppbygginga av glukose i sellene (glykolyse).

## Kjelder
Norsk Industriarbeidermuseum

**Norsk Industriarbeidermuseum** er eit industrimuseum på Rjukan i Telemark. Det opna 20. juni 1988 i den gamle Vemork kraftstasjon som tidlegare tilhøyrde Norsk Hydro.

Sjølve stiftinga Norsk industriarbeidermuseum vart skipa 3. november 1983 av Landsorganisasjonen, Arbeidernes Opplysningsforbund, Norsk Kjemisk Industriarbeiderforbund, EL & IT Forbundet, Noregs vassdrags- og energidirektorat og Tinn kommune. 

Museet fokuserer mellom anna på tungtvassaksjonen under andre verdskrig og historia til norsk arbeidarrørsle. 

## Konsolidering
Norsk Industriarbeidermuseum er ei konsolidert eining av; Norsk Industriarbeidermuseum, Tinn museum, Heddal bygdetun og Rjukanbanen.

## Kjelder
Gene Luen Yang

**Gene Luen Yang** () er ein amerikansk teikneserieskapar. Det mest kjende verket hans er den grafiske romanen *American Born Chinese* (2006), som han fekk Michael L. Printz-prisen for i 2007, Eisner Award for Best Graphic Album 2007, og som kom til finalen i National Book Awards i 2007 i kategorien Young People's Literature. Yang har også vore medforfattar i seriehefter om *Avatar: The Last Airbender* og *[[Supermann|Superman]]*.
Schwensens gate

**Schwensens gate** er ei stutt gate i stroket St. Hanshaugen i Oslo, som er stroket ikring parken St. Hanshaugen. Gata går mellom dei to gatene Dalsbergstien og Ullevålsveien, og fekk namnet i 1896 etter kjøpmannen Justus Heinrich Schwensen (1800–1870).

Langs gata er det bustadblokker, kyrkjelydshus og hovudtilkomsten til Markus kyrkje, som ligg på austsida av gata. Eit av husa, nr. 6, bygd i 1898 etter teikningar av arkitekt Ove Ekman, hysa fram til 1917 St. Hanshaugen skole, deretter kontorverksemder fram til det i 1997 vart ombygd til særeigne husvære. Vegdirektoratet (Statens vevesen) er mellom dei som ei tid har hatt kontor i denne gata, både i den gamle skulebygningen og i ein annan bygning som no er bustadshus.

## Bakgrunnsstoff
Filipe Nyusi

**Filipe Jacinto Nyusi** () er ein mosambikisk politikar for Frelimo. Han blei president for Mosambik den 15. januar 2015. Frå 2008 til 2014 var han forsvarsminister i landet.

## Liv og virke
### Bakgrunn
Filipe Nyusi blei fødd i Mueda-distriktet i den nordlegaste provinsen i Mosambik Cabo-Delgado i 1959. Foreldra var involvert i frigjeringskrigen til Frelimo mot Portugal, og han fekk difor skulegang på ein av skulane til Frelimo på basar i Tanzania.

Nyusi hevdar at han frå 14-årsalderen – før sjølvstende og enda under frigjeringskrigen – fekk militær trening av Frelimo, men det er ikkje kjent at han tok del i krigshandlingar. Etter sjølvstende tok han vidaregåande utdanning i Beira, og på 1980-talet studerte han ingeniørfag i Tsjekkoslovakia. Han yrkte dinest i det statlege jarnbaneselskapet CFM, og blei direktør for CFM Nord i 1995.

### Politisk karriere

I 2008 blei Nyusi utnemnt til forsvarsminister, og kom dinest til makta i Frelimo og Mosambik etter ein hard intern dragkamp i partiet. I 2012 blei han medlem i den viktige sentralkomitén til partiet. Det kom til to kampvoteringar og i andre valomgang vann Nyusi med 68 % av stemmene over tidlegare finansminister Luísa Diogo.

Presidentperioden til Nyusi har vore prega av særleg to saker. Då han tok over som president hadde krigshandlingane mellom styresmaktene og Renamo blussa opp att, men med dels lågare intensitet enn på 1980-talet. Til skilnad frå forgjengarane si «harde» linje mot Renamo, er det sagt at Nyusi har søkt dialog og forhandlingar med leiaren til Renamo, Afonso Dhlakama, for å få stans på krigshandlingane.

I tillegg har presidentperioden vore prega av avsløringane av fleire løynlege lån som blei teke opp i utanlandske bankar av mosambikiske statsåtte verksemder knytt til forsvaret og tryggingstenestene. Låna kom opp i totalt to milliardar amerikanske dollar og auka statsgjelda med minst 20 %, utan at nasjonalforsamlinga eller utanlandske gjevarland blei informert. Det er heller ikkje klart kva låna blei nøytt til. Sakene med «dei løynlege låna» førte til ein av dei djupaste politiske og økonomiske krisene i Mosambik i fredstid.

Nyusi er gift med Isaura Nyusi, har fire born, og er knytt til den etniske gruppa Makonde, typisk for Mueda-området der han blei fødd.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* 
* Filipe Nyusi i Portal da Presidência. (på portugisisk)
Oksidoreduktase

**Oksidoreduktasar** er ei av seks hovudgrupper av enzym. Enzyma i denne omfattande gruppa katalyserer redoksreaksjonar. Gruppa kan delast inn i ymse undergrupper, slik som dehydrogenasar og oksidasar.

Eit vanlegt døme er katalase. Katalase katalyserer mellom anna redoks-reaksjonen der hydrogenperoksid blir omdanna til vatn og oksygengass, i reaksjonen:

2H2O2 (aq) -> 2H2O(l) + O2 (g)

## Kjelder
Weronika Nowakowska

**Weronika Nowakowska** () er ein polsk skiskyttar frå småbyen Duszniki-Zdrój i det sørvestlege Polen, som vann to medaljar under VM i skiskyting 2015 i Kontiolahti.

Nowakowska overraska stort då ho kom på femteplasen i 15&nbsp;km normalprogram under Vinter-OL 2010 i Vancouver. Nesten like overraskande var det at ho skulle vinne sølvmedaljen i 7,5&nbsp;km sprint då VM i skiskyting 2015 fann stad i finske Kontiolahti. Med prikkfri skyting heldt ho alle andre enn {{Marie Dorin Habert]] bak seg på resultatlista. Trass i tre strafferundar på den etterfylgjande jaktstarten lukkast ho ta bronsemedaljen. Utanom desse tre tre tevlingane har Nowakowska aldri vorte betre enn nummer seks i verdscupen i skiskyting.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:pl:Weronika Nowakowska|Weronika Nowakowska]]» frå ,  den 9. februar 2016.*
Transferase

**Transferasar** er ei av seks hovudgrupper av enzym. Transferasar katalyserer overføringa av ei gruppe (til dømes ei metyl- eller acylgruppe) frå eit molekyl til eit anna.

## Kjelder
Korela festning

**Korela festning** (russisk Корела, finsk *Käkisalmen linna*, svensk *Kexholms fästning*) er ein festning som ligg ved byen Priozersk og vart grunnlagt av karelarar som kalla staden Käkisalmi.

Staden er første gong nemnt i ein novogrodisk kjelde frå 1143 og kalla «Korela». Arkeologiske undersøkingar har òg avdekt bygningslag frå denne tida. Svenske kjelder frå 1294 nemner òg staden med namnet «Keksholm».

I 1295 fall kommandanten til festninga Sigge Lake etter ei utmattande kringsetjing av festninga frå Novgorod.

Nöteborgstraktaten av 1323 slo fast at festninga tilhøyrde Novgorod. Fram til 1500-talet høyrde festninga til Republikken Novgorod, deretter Storfyrstedømmet Moskva. Novgoroderne bygde dagens steinbastionar og tårn i 1364 etter at ein brann hadde øydelagt den tidlegare trefestningen.

Etter den svenske erobringa under Livlandskrigen i 1580 bygde svenskane om festninga etter dåtidas vestlege ideal. Ved freden i Teusina gjekk svenskane med på å tilbakeføra festninga til russarane, og dette fann stad i 1597.

I Den store urotida lovde tsar Vasilij IV Korelia og det omkringliggande områdde som seinare vart Kexholms län som betaling til Jacob De la Gardie for den svenske støtta under Den polsk-russiske krigen (1605–1618). Den etterfølgjande ingermanlandske krigen forsterka det svenske nærværet, og festninga var på svenske hender i 100 år, fram til han vart gjenerobra av Peter den store under den store nordiske krigen.

På midten av 1700-talet vart festninga omdanna til eit fengsel for politiske fangar i det russiske keisarriket. Nokre av arrestantane frå dekabristopprøret i 1825 sat fengsla her.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Korela festning|Korela festning]]» frå ,  den 9. februar 2016.*
 
## Bakgrunnsstoff
* Fotografi
* Nettstad om festningen
Hydrolase

**Hydrolasar** er ei av seks hovudgrupper av enzym. Desse enzyma katalyserer hydrolysen av ymse organiske sambindingar. Til denne gruppa høyrer mellom anna lipasane, karbohydrasane og proteasane.

## Kjelder
VM i skiskyting 1975

**Verdsmeisterskapen i skiskyting 1975**, den 14. i rekka, vart avvikla i Antholz i Italia i tida 11. – 16. februar 1975. Det var fyrste gongen verdsmeisterskapen vart arrangert i den sørtirolske kommunen.

Meisterskapen omfatta to individuelle øvingar og ein stafett, alle for menn.

### 10 km



Dato: 11. februar


### 20 km



Dato: 14. februar


### 4 x 7,5 km stafett



Dato: 16. februar


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Biathlon-Weltmeisterschaften 1975|Biathlon-Weltmeisterschaften 1975]]» frå ,  den 9. februar 2016.*
VM i skiskyting 1973

**Verdsmeisterskapen i skiskyting 1973**, den 12. i rekka, vart avvikla i Lake Placid i USA dagane 2. og 4. mars 1973. Det var fyrste gongen ein verdsmeisterskap i skiskyting vart arrangert utanom Europa.

Meisterskapen bestod av ein individuell 20 km og 4 x 7,5 km stafett, begge for menn.  

### 20 km



Dato: 2. mars


### 4 x 7,5 km stafett



Dato: 4. mars


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Biathlon-Weltmeisterschaften 1973|Biathlon-Weltmeisterschaften 1973]]» frå ,  den 9. februar 2016.*
Roman Dostál

**Roman Dostál** () er ein tsjekkisk tidlegare skiskyttar frå Ústí nad Orlicí.

Dostál vart nummer fem i fellesstarten under VM i skiskyting 2003 i Khanty-Mansijsk, hans aller beste løp så langt i livet. I verdsmeisterskapen 2005 i Hochfilzen stod han ein for kjempesmell då han vart verdsmeister på 20 km. Med eitt tillegsminutt vann han gullmedaljen etter sitt livs store løp, 9,4 sekundar framom tyske Michael Greis. Året etter kom Dostál på andreplass i fellesstarten under verdscuprenna i Oslo, ti sekundar bak vinnaren Ole Einar Bjørndalen.

Dostál deltok internasjonalt frå 1994 til 2010.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Roman Dostál|Roman Dostál]]» frå ,  den 9. februar 2016.*
Lyase

**Lyasar** er ei av seks hovudgrupper av enzym. Lyasar legg til atom eller verksame grupper til dobbeltbindingar, eller fjernar dei for å laga dobbeltbindingar.

## Kjelder
*
Isomerase

**Isomerasar** er ei av seks hovudgrupper av enzym. Desse enzyma katalyserer omgruppering av atom innanfor molekyl (isomeri). Eit døme er fosfoheksoseisomerase som gjer om glukose-6-fosfat til fruktose-6-fosfat.

## Kjelder
Vestindisk-guineisk Kompagni

**Vestindisk-guineisk Kompagni** var eit dansk handelskompani med bakgrunn frå 1625, men formelt oppretta ved kongeleg privilegiebrev i 1671. Det hadde som føremål å kolonisera, driva handel og administrera dei danske koloniane på vegner av kongen. Selskapet fekk nasjonalt monopol på handel mellom Vestindia og Guinea, økonomiske særfordelar, eigen jurisdiksjon og einerett på sukkerraffinering innanfor kongeriket og koloniane. Som motyting måtte selskapet oppretthalda regelmessige seglingar mellom koloniane, selja ei viss mengd danske varer i koloniane og frakta gods for kongen vederlagsfritt.

## Historie
Selskapet endra namn i 1674 - til **Vestindisk-guineisk Kompagni**.

## Kjelder
* 

* Lauring, Kåre: "Dansk slavehandel - en underskudsforretning?" (Handels- og Søfartsmuseet på Kronborg: ''Årbog 2010''; ISBN 978-87-7015-004-0; s. 101-137)

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vestindisk-guineisk Kompagni|Vestindisk-guineisk Kompagni]]» frå ,  den 10. februar 2016.*
Ligase

**Ligasar** er ei av seks hovudgrupper av enzym. Ligasar katalyserer reaksjonar der to molekyl vert bundne saman ved hjelp av ATP-hydrolyse.

## Kjelder
*
Nordahl Grieg videregående skole

**Nordahl Grieg videregående skole** er ein fylkeskommunal vidaregåande skule på Rå i Ytrebygda bydel i Bergen, opna i 2010. Skulen er namngjeve for å heidre diktaren og journalisten Nordahl Grieg (1902–1943), som var frå Bergen.

Skulen har ansvar for undervising i sosiale og medisinske institusjonar (SMI-skulen), og har ei eiga avdeling for elevar med spesielle behov og utfordringar knytet til nedsett høyrsle, ein knutepunktskule. Skulen tilbyr teiknspråk som 2. framandspråk som han einaste i fylket.

Skulen har inngått ei intensjonsavtale med Universitetet i Bergen om å vera praksisskule for forskning, og med NHO i forhold til å ha eit utstrakt samarbeid med næringslivet i Bergen. Skulen skal fokus på innovasjon, forskning og teknologi.

Skolebygningen er på 15000 rutemeter, med mellom anna idrettshall, kantine, bibliotek og eit stort såkalla læringstorg midt i bygningen, og dessutan fellesareal som elevane kan nytte til forsking og teknologi på tvers av utdanningsprogramma. 

## '''Undervisingstilbod'''
Skulen tilbyr følgjande utdanninger i skuleåret 2016-2017.
* Vg1 Helse- og oppvekstfaga
* Vg1 Media og kommunikasjon (ny ordning)
* Vg1 Studiespesialiserande
* Vg2 Barne- og ungdomsarbeidarfaga
* Vg2 Helsearbeidarfaga
* Vg2 Media og kommunikasjon (gammal ordning)
* Vg2 Studiespesialiserande
* Vg3 Media og kommunikasjon, studieførebuing (gammal ordning)
* Vg3 Studiespesialiserande
* Vg3 Påbygg til generell studiekompetanse

## Bakgrunnsstoff
*Internettsida til skulen
Mariell Øyre

**Mariell Øyre** () er ein norsk fotograf, bloggar, redaktør og forfattar frå Årdal, ei stund busett i London. Ho er aktiv på nynorskbloggen hjartesmil.com.

## Bibliografi
*
*
*
## Kjelder

*Presentasjon av Mariell Øyre på Samlaget.no
Jostein Avdem Fretland

**Jostein Avdem Fretland** () er utdanna komponist frå Lærdal. I tillegg er han musikar, skrivar og forfattar. Han var ei tid busett i London.

## Bibliografi
### Bøker
*
### I bøker - eit utval
*

## Kjelder
* Presentasjon av Jostein Avdem Fretland på Samlaget.no
* Presentasjon av Mariell Øyre og Jostein Avdem Fretland på Samlaget.no

## Bakgrunnsstoff
* Om Jostein Avdem Fretland i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
Kjellaug Ese

**Kjellaug Ese** () er ein norsk-amerikansk sjukepleiar og forfattar. 

Ho vart fødd i Balestrand og emigrerte til USA i 1956, der ho utdanna seg til anestesisjukepleiar og busette seg i Minnesota. Ese har arbeidd som anestesisjukepleiar ved Mayo-klinikken i Rochester i Minnesota. Seinare dreiv ho ein privat pleieheim. Sommaren 2018 flytta Ese tilbake til Norge og busette seg i Sogndal. 

## Bibliografi
### Bøker
*
*
*
### Lydbøker
*

## Kjelder
*Kjellaug Ese i Fylkesleksikon Sogn og Fjordane 
* Sogn Avis, 4. mai 2019
Arnfinn Berstad

**Arnfinn Berstad** () var ein norsk forfattar og heradsskogmeister. Han vaks opp i Kjølsdalen i Eid, og var busett i Verdal. Han gjekk på Møre folkehøgskule i 1935-1936 og Statens Skogskole i Steinkjer i 1937. Han var heradsskogmeister i Soknedal, Rennebu, Oppdal i 1944-1946, på Ålesundshalvøya 1947-1955 og Indre Romsdal 1955-1981. Berstad har vore aktiv i kommune- og fylkespolitikken. Han var formann i Norges Herredsskogmesterlag i 19 år.

## Bibliografi
### Bøker
*

*

*

*

*

## Kjelder
*
* Gravminner i Norge

## Bakgrunnsstoff
*Om Arnfinn Berstad i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
*I tidsskrift - eit utval
Ingrid Bjørkum

**Ingrid Bjørkum** () er ein norsk forfattar. Ho vaks opp i Naddvik i Årdal, og er busett i Leikanger. Ho har eksamen i ressursøkonomi ved Norges Landbrukshøgskole 1980. Bjørkum har vore tilsett i Akerhus fylkeskommune, i planavdelinga i Sogn og Fjordane fylkeskommune, kontorsjef ved Fylkesarbeidskontoret i Sogn og Fjordane, likestillingskonsulent same stad, underdirektør ved fylkestrygdekontoret i Sogn og Fjordane, miljøvernsjef hos Fylkesmannen i Sogn og Fjordane 1995-1997 og ass. fylkesmann same stad frå 1997. Ho vart tilsett som avdelingsdirektør i Direktoratet for forvaltning og IKT i 2008. Bjørkum er seniorrådgivar i Difi.

Ingrid Bjørkum gav 1993 ut ungdomsromanen *Mias dagbok* (Samlaget), og har elles skrive fleire høyrespel for NRK. Ho er søster til Hilde Bjørkum.

## Bibliografi
### Bøker
*
*
*

### I bøker - eit utval
*
*
*

### I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Kjelder

*Presentasjon av Ingrid Bjørkum i Forfatterkatalogen på Forfattersentrums nettsider
*Ingrid Bjørkum i Allkunne
Ufisk

**Ufisk** er eit omgrep brukt om fiskeslag ein fiskar som ikkje blir rekna som etande. Oppfattingar om kva som er ufisk og kva som er matfisk kan vera ulike ut frå tid og stad. Dei kan dermed verdsetjast som matfisk av nokre folk, men ikkje av andre.
Ein kan framleis fiska etter fisk rekna som ufisk, anten for bruk til andre føremål (som fiskemjøl og eksport) eller ved sportsfiske.

Både breiflabb (marulk) og steinbit blei tidlegare rekna som ufisk i Noreg, men blir i dag etne og er gjerne rekna som delikatesser.
Håbrann, pigghå, makrell og makrellstørje er også artar som tidlegare kunne reknast som ufisk, men gjekk over til å bli utbreidd mat i løpet av 1900-talet.
Gjedde har tradisjonelt vore rekna som ufisk i Noreg og matfisk i Sverige.
Andre fiskeslag som til ein viss grad framleis blir rekna som ufisk i Noreg er 
augepål,
berggylte,
knurr,
kolmule,
lake,
lodde,
lysing,
skate,
skolest,
suter,
sypike, og
sørv.

Fisk rekna som ufisk kan sjå ufyseleg eller skremmande ut, 
ha mykje bein eller ha dårleg smak ved nokre høve, til dømes til visse tider eller ved feil tilreiing.
Nokre av dei kan vera rekna for å ha eit ekkelt levesett - nord i Noreg har ein unngått makrell fordi det blei sagt at han åt lik.
Annan ufisk kan skapa problem under fisket, som håbrann, som både kunne eta fanga fisk og øydeleggja fiskereiskapar.
Ein nyare ufisk i Noreg, sørv, kan forringa vasskvaliteten.

Ufisk er eit omgrep som er særleg knytt til norsk kultur. I mange andre kulturar finst ikkje skiljet mellom god matfisk og ufisk. Omgrepet finst til dømes ikkje i samisk kultur. Derimot kan ein finna mattabu mot visse typar fisk i visse religiøse tradisjonar, som jødisk kasjrut og muslimsk halal. Her er fiskar som ikkje har (synlege) skjel forbodne å eta. Forbodet kan til dømes gjelda ål, hai, steinbit, sverdfisk og størje.

## Sjå òg
*Udyr
*Ugras

## Kjelder

----
*
*
*

## Bakgrunnsstoff
* Ufisk er festfisk. Fjernsynskjøkkenet 1979 ved NRK.no
VM i skiskyting 1971

**Verdsmeisterskapen i skiskyting 1971**, den 11. i rekka, vart avvikla i Hämeenlinna i Finland 6. og 7. mars 1971. Det var andre gongen verdsmeisterskapen vart arrangert i Hämeenlinna.

Meisterskapen bestod av ein individuell 20&nbsp;km og 4 x 7,5&nbsp;km stafett, begge for menn.

### 20 km



Dato: 6. mars

### 4 x 7,5 km stafett



Dato: 7. mars

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Biathlon-Weltmeisterschaften 1971|Biathlon-Weltmeisterschaften 1971]]» frå ,  den 10. februar 2016.*
Jekaterina Jurlova

**Jekaterina Viktorovna Jurlova** () er ein russisk skiskyttar, fødd i Leningrad, som vann VM-gull på 15 km i 2015.

Jurlova vart nummer seks i 7,5 km sprint og kom sjuandeplass i 15 km normalprogram under VM i skiskyting 2011 i Khanty-Mansijsk. Under VM i skiskyting 2015 i Kontiolahti vart ho verdsmeister på 15 km etter prikkfri skyting, vel 23 sekundar føre Gabriela Soukalová frå Tsjekkia. Det var Jurlovas aller fyrste pallplass i verdscupen i skiskyting. I januar 2016 vart ho nummer tre på sprinten under verdscuprenna i italienske Antholz, dagen etter vann ho jaktstarten.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Jekaterina Wiktorowna Jurlowa|Jekaterina Wiktorowna Jurlowa]]» frå ,  den 10. februar 2016.*
VM i skiskyting 1970

**Verdsmeisterskapen i skiskyting 1970**, den 10. i rekka, vart avvikla i Östersund i Sverige 17. og 19. februar 1970. Det var andre gongen verdsmeisterskapen vart arrangert i Sverige.

Meisterskapen bestod av ein individuell 20 km og 4 x 7,5 km stafett, begge for menn.

### 20 km





### 4 x 7,5 km stafett





## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Biathlon-Weltmeisterschaften 1970|Biathlon-Weltmeisterschaften 1970]]» frå ,  den 10. februar 2016.*
Olga Vilukhina

**Olga Gennadjevna Vilukhina** () er ein russisk skiskyttar frå Mezjgorje i Basjkortostan som vann to sølvmedaljar under vinterleikane 2014 i Sotsji, og i 2012 tok ein bronsemedalje under VM i skiskyting 2012 i Ruhpolding.

## Merknadar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Olga Vilukhina|Olga Vilukhina]]» frå ,  den 10. februar 2016.*
Jens Brekke

**Jens Brekke** () er ein norsk lærar, kulturarbeidar og forfattar frå Vik. Brekke har mellom anna gjeve ut hefta *Illustrert tyleskap* med småhistorier, og *Vetlaboki*, eit songhefte for barnehagar. Han har vore fast kåsør i NRK Sogn og Fjordane i ei årrekkje.

Som medlem av musikkgruppa «Skjerpehaugen» har han vore med på to plater, og turnert i Folkeakademia med viseprogram saman med Ottar Wiik og Ragnar Hove.
Han er forfattar av bøkene *Fangebrev* (Selja 2008) om Olav Skjerven frå Vik, som sat nesten to år i tysk krigsfangenskap og *Dei seie so...om sogningen, sunnfjordingen og nordfjordingen* (Selja 2010) med illustrasjonar av Arnstein Mygland.

Brekke var med og skipa Sivle-laget, og var leiar av laget sidan starten i 2002 og fram til 2008. Han vart utnemd til æresmedlem i Sivle-laget i forbindelse med lagets 20 års jubileum i 2022. Han har stått bak nyutgjevingar av tekstar av Per Sivle, mellom anna *Berre ein hund* (Selja 2004).
I 1998 vart han tildelt Fylkesmålprisen, Vik kommune sin kulturpris 1999 og Målrosprisen 2000.

## Bibliografi
### Bøker
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* 
*
*
*
*
*
* 
* 
* 
### I tidsskrift - eit utval
*Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

### Cd-ar
* 1995 - *Her langs fjorden*. Heilo. Med Ottar Wiik; Jens Brekke, trekkspel
* 1999 - *Vetlaboki : songar frå Vik barnehage*. Vik barnehage. VIKCD 1999

## Kjelder
*Om Jens Brekke i Allkunne 

## Bakgrunnsstoff
*Om Jens Brekke i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
Olav Vikøren

**Olav Vikøren** () var ein norsk lærar, misjonsmann og forfattar frå Vik. Han var busett mellom anna på Gjøvik.

Vikøren tok eksamen ved Stord lærarskule i 1904. Han arbeidde som lærar på Hafslo i Luster kommune 1905-1906, i Herand i Hardanger 1906-1912, i folkeskulen i Bergen 1912-1920, ved Bergen Bibelskole 1920-1921, som styrar ved Nordhordlands Folkehøgskule på Frekhaug 1921-1928 og som styrar ved Oppland Kristelige Ungdomsskole, Gjøvik 1928-1945. Han var leiar i Norsk Kristelig Forfatterlag og gav ut fleire bøker.

Ein av sønene, David Vikøren fødd 1926, var i fleire år leiar i Norges Rederforbund.

## Bibliografi
### Bøker
*

*

*

*

*

*

*

*

*

### I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Kjelder

*Olav Vikøren i Alkunne.no 
*Tidsskrift. Nummer 26. Utgjeve av Historielaget for Sogn. Dikting og diktarar frå Sogn. Ved Andreas Bjørkum og Jarle Bondevik Kaupanger : Historielaget, 1978 
* Gravminner i Norge

## Bakgrunnsstoff
*Om Olav Vikøren i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
Eyjolv Dådaskald

**Eyjolv Dådaskald** var ein skald som var aktiv tidleg på 1000-talet. Tilnamnet «Dådaskald» kan vere avleitt av at han dikta høgstemt om Eirik Håkonsson Ladejarl sine dådar (*dáð* tyder 'dåd' eller 'dugeleg gjerning').

Utanom det ein kan lese seg til i diktinga hans, veit ein ingen ting om Eyolv Dådaskald, heller ikkje om han var norsk eller islandsk. 
Han er rekna som ein av hirdskaldane til Eirik jarl, i den tida då Eirik jarl hadde styringa med Noreg (i åra 1000-1015).

Det einaste diktverket av Eyjolv Dådaskald som ein kjenner til, er 8 vers av «Bandadråpa», som handlar om dei tidlege «dådane» til Eirik jarl; drapet på Skofte Skagesson på Møre, om å bli jarl i ung alder, hans vikingtokt i Austersjøen og åtaket på den russiske byen Staraja Ladoga (Aldeigju). Ein trur at namnet på dråpa er avleitt av bruk av ordet *banda* i teksten, t.d. i refrenget: *Dregr land at mun banda* ('Legg under seg land etter gudane si vilje').

Deler av Bandadråpa er sitert i Fagerskinna og i Heimskringla, i Soga om Olav Tryggvasson.

Eyjolv Dådaskald er ført opp i Skaldatal som ein av skaldane hos Eirik jarl.

## Referansar


## Bakgrunnsstoff
* Det norrøne fyrstediktet av Bjarne Fidjestøl (1982)
Helge Gustavsen

**Helge Gustavsen** () er ein norsk lyrikar, oppvaksen i Øvre Årdal i Årdal kommune. Han har gitt ut 1 diktsamling.

## Bibliografi
* 

## Kjelder
*Tidsskrift. Nummer 26. Utgjeve av Historielaget for Sogn. Dikting og diktarar frå Sogn. Ved Andreas Bjørkum og Jarle Bondevik Kaupanger : Historielaget, 1978
Sjur Årebru

**Sjur Årebru** () var ein norsk bonde og forfattar busett i Årdal. Han var skriftstyrar for Jol i Sogn. Årebru reiste i fleire år som forsikringsinspektør i Buskerud, Sør-Trøndelag og Sogn og Fjordane, og det første skodespelet hans, Valsjau, var inspirert av det han såg. Han gav ut fleire skodespel, dei var skrivne for frilynde ungdomslag og vart mykje brukte på festar og større tilstellingar.

## Bibliografi
### Bøker
*

*

*

*

### I tidsskrift - eit utval
*Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Kjelder
*Tidsskrift. Nummer 26. Utgjeve av Historielaget for Sogn. Dikting og diktarar frå Sogn. Ved Andreas Bjørkum og Jarle Bondevik Kaupanger : Historielaget, 1978
*Gravminner i Norge

## Bakgrunnsstoff
*Om Sjur Årebru i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
Ørstabunaden

**Ørstabunaden** er ein bunad for Ørsta på Søre Sunnmøre. Omtalen her gjeld for *kvinnebunaden*, men det finst òg ein herrebunad og ein jentebunad.

## Bunadsnemnda
Etter at det i lang tid hadde det vore samla inn tekstilar og gamle broderi i bygda, vart kvinnebunaden ferdig utarbeidd i 1946-47 av Nemnda for Ørstabunaden. Sentralt i arbeidet var ørstakvinnene Mina Velle, Johanne Bøe, Signe Garmo, Elisabeth Krøvel og Nicco Ørstavik. Resultatet av arbeidet deira vart summert opp i eit brev frå 1947. Kunstmålar Karl Straume var med på arbeidet med å teikne ut rosene etter dei gamle mønstrene.
 
## Utforming
Særmerkt for Ørstabunaden er at han ikkje har forkle, der dei ni store rosene er brodert nede på sjølve skjørtet.  Ein meinte at frå gamalt var det ikkje brukt forkle med prydsaum i Ørsta, derimot sa dei gamle at *stakken var blå og krota derpå*. Difor har ikkje bunaden forkle.

Bunaden skal vere i svart eller mørkt blått ullstoff, og det høyrer til ei kollehuve og ein kep som er utarbeidd etter det ein før kalla kyrkjekåpe. Bunadskjolen er utforma i tradisjonell «sunnmørs-stil».

Prydsaumen på bunaden er utarbeidd etter eit rikt utval av gamle mønster og blir nytta slik: brodert bord rundt stakken nede, broderte roser på ryggstykket, livstykket, lomme og belte. Til prydsaumen er det nytta ulltråd i 10 fargar, og desse er kopiert så godt som råd er etter gamle broderi.

For brodéring av Ørstabunaden vert det nytta fem typer broderi-teknikkar: kvitsaum, kjedesting, silkesting, plattsaum, kontursting og knutesting (det er rekna som valfritt om ein vil brodére med knutar, eller nytte kvite perler).

## Tilbehøyr
Av bunadsølv er særskilt utarbeidd for ørstabunaden ein halsknapp og mansjett-knappar, etter mønster frå ein knapp som i si tid vart laga av ein smed frå Brekke i Ørsta. Ei ny sølje er laga spesielt for Ørstabunaden, med motiv frå broderiet på bunaden. Lommelåsen er i messing, og er forma etter ein gamal (1809) lås frå Moe i Ørsta.

## Ørstaskjorta
Skjorta til Ørstabunaden skal ha holsaumfald på erme-linningane, rundt om halsen og i opninga framme. På skulderlaskane har skjorta kvitt broderi. Skjortesoffet skal vere i 18-tråds heil-lin.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Norsk institutt for bunad og folkedrakt
* *Broderte bunader* av Anne Kristin Moe og Laila Durán (Tanum 2014)