Determinativ

**Determinativ** er namnet på ei klasse ord som står til substantiv og som på ein eller annan måte fastset, peikar ut eller presiserer den tingen substantivet viser til: I «bilen min» peiker «min» ut ei viss eining i mengda av bilar, nemleg den bilen som høyrer til talaren. I «fem bøker» fastset «fem» kor mange bøker det er – dvs. at det er tale om fem av alle bøker. Determinativa skil seg frå pronomena ved at pronomen kan stå i staden for substantivfraser (*guten - han* jamført med *guten - guten min*).

Denne grammatikkframstillinga viser til tilhøva i norsk og byggjer mellom anna på framstillinga i Norsk referansegrammatikk og tilrådingane frå Norsk Språkråd. Somme determinativ har genus- og talbøying - andre ikkje.

## Determinativ i norsk
### Possessiv

Eit *possessiv* er eit determinativ som får fram eit tilhøyr. Possessiv med bøying i genus og tal er *min, din, sin* og *vår*. Ubøygde possessiv er *hans, hennar, deira og dykkar*. Possessiva skil seg frå dei andre determinativa ved at dei til vanleg står etter dei substantiva dei påverkar, og ikkje før dei.

### Demonstrativ

Eit *demonstrativ* er eit determinativ som peikar ut ei eining i ei mengd. Saman med eit substantiv dannar dei difor substantivfrasar som peikar ut noko unikt – dei har unik referanse. Dei fleste demonstrativ vert bøygde i samsvar med det substantivet dei står til.

Dei viktigaste demonstrativa er *den, denne, slik, sånn, same, annan, dilik, såvoren, hin*.

Nokre av demonstrativa, så som t.d. *den, det, denne* har identiske pronomen. I setninga *Eg såg det* er *det* eit pronomen, medan same ord er eit demonstrativ i *Eg såg det huset*. Dette har fått nokre grammatikarar til å hevde at det ikkje er noko skilje mellom demonstrativ og pronomen. 
For somme av demonstrativa er ikkje det samsvarande pronomenet identisk. I setninga *Eg såg den bilen* er *den* eit demonstrativ, medan det samsvarande ordet *han* i setninga *Eg såg han* er eit pronomen.

(Ei anna sak er at *det* i *Eg såg det huset* etter den grammatikkmodellen som denne sida skildrar *ikkje* er eit pronomen men eit mengdeord/ein kvantor.)

### Kvantorar – mengdeord

Mengdeord, eller kvantorar, er determinativ som fastset tal eller mengd.

Mengdeord som vert bøygde i samsvar med substantivet dei står til er *nokon, ingen, ein, éin, einkvan, all, kvar*. Kvantorar utan bøying er *alle, båe, begge, to, tre, fire* osv. Ord frå andre ordklassar, så som adjektiva *heil, halv, forskjellig, ulik, einskild, tallaus, visse, få, mange* kan òg fungere som mengdeord.

I den gamle inndelinga høyrer mengdeorda inn under pronomen (ubundne pronomen) eller i eigne ordklassar (talord og artiklar). Men sidan den ordklasseinndelinga som er omtala her mykje er tufta på syntaktiske vurderingar, fell t.d. talorda på to ordklassar: rekkjetala (fyrste, andre, tredje) vert adjektiva sidan dei ter seg som dei i setningar, medan grunntala fell inn under determinativ av mengdeordstypen.

### Forsterkarar

Forsterkarane er *eigen, sjølv*. Desse orda skil seg frå dei andre determinativa ved at dei kan førekoma i lag med andre determinativ, t.d. *Det var min eigen feil.* eller *Det gjeld sjølve grunnlaget for landbrukspolitikken.*

## Fotnotar

## Litteratur

* Norsk referansegrammatikk s. 202ff.