open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Askerbanen

**Askerbanen** er ei dobbeltspora jarnbaneline mellom stasjonane Lysaker i Bærum kommune på grensa til Oslo og Asker i Asker kommune.

Askerbanen er konstruert for høg fart og avlastar den gamle dobbeltspora Drammenbanen på denne sterkt trafikkerte strekninga ved å take fjerntrafikken og mykje av godstrafikken, medan Drammenbanen hovudsakleg vert reservert for den lokale trafikken i dette tettfolka området. Askerbanen har berre dei fire stasjonane Asker, Sandvika, Lysaker og Skøyen, som er sams for både Askerbanen og Drammenbanen, medan Drammenbanen har langt fleire haldeplassar på same strekninga.

Det meste av Askerbanen ligg i dobbeltspora tunnel; det er berre forbi Sandvika i Bærum kommune og ei stutt strekning ved Åstad i Asker kommune at bana ligg i dagen.

Det fyrste byggesteget av Askerbanen, parsellen mellom Sandvika stasjon i Bærum kommune og Asker stasjon i Asker kommune, vart opna i 2005. Det andre byggesteget, parsellen mellom Sandvika stasjon og Lysaker stasjon i Bærum kommune, vart opna i 2011. 

## Framtidig utbygging
Det er planlagt å forlenge banen til Skøyen stasjon i Oslo. Det er imidlertid ikkje prioritert og er ikkje med i Nasjonal transportplan 2014-2023. Denne utbygginga har òg samanheng med kva for løysing ein etterkvart vil velje for ein ny dobbeltspora tunnel gjennom Oslo.

## Linjekart
}

|}

## Referansar
Jérémie

**Jérémie** (haitisk: Jeremi) ein by i Haiti og hovudstad i departementet Grand’Anse i Haiti. Han hadde eit folketal på om lag 31&nbsp;000 i 2003. Byen er nesten isolert frå resten av landet.

I 1964 vart 27 personar massakrerte under *Jérémievesperen*, ein massakre som vart utøvd av den haitiske hæren og av militsen *[[Tonton Macoutes]]*, etter at tretten medlemmer av *Jeune Haiti* tidleg i august 1964 hadde forsøkt å styrte regjeringa til diktatoren François Duvalier («Papa Doc»).

Jérémie vert gjerne kalla *diktarbyen* ettersom mange forfattarar, diktarar og historikarar, som Etzer Vilaire og Emile Roumer, er fødde der.

Far til forfattaren Alexandre Dumas den eldre, general Thomas-Alexandre Dumas, vart fødd i Jérémie.

## Kjelder
*«Jérémie» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 29. juli 2010.
Human Development Index

**Human Development Index** (**HDI**, norsk: **Indeksen for menneskeleg utvikling**) er på same måten som bruttonasjonalprodukt (BNP) eit mål for velstand i landa i verda. Medan BNP måler rikdommen til eit land, er HDI meint å gje eit meir komplett bilete, ettersom det inkluderer fattigdom, lese- og skrivedugleik, utdanning, forventa levealder, fødselstal og andre faktorar. HDI vart utvikla av den pakistanske økonomen Mahbub ul Haq (1934–1998), og har sidan 1990 vorte brukt i FN sin årlege rapport *[[Human Development Report]]*. HDI vert oppgjeve på ein skala frå 0 til 1, der 1 er best. I rapporten frå 2007 ligg Island, Noreg og Australia øvst på lista, medan Guinea-Bissau, Burkina Faso og Sierra Leone ligg nedst.

## Sjå òg
*Verdas land etter HDI

## Kjelder

*«HDI» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 29. juli 2010.

## Bakgrunnsstoff
*Human Development Reports
Hervé Télémaque

**Hervé Télémaque** () er ein haitisk-fransk samtidskunstnar som er assosiert med narrativ og figurativ kunst. Uttrykksformene hans er måling og grafikk. Télémaque er ein viktig representant for avantgardekunsten som utvikla seg i Frankrike i 1960- og 1970-åra.

Hervé Télémaque forlét Haiti i 1957 og studerte ved Art Students League of New York i USA fram til 1960. Der oppdaga han den abstrakte ekspresjonismen og surrealismen som då var populært blant dei USA-amerikanske kunstnarane, og spesielt Arshile Gorky. Hans eigen kunst utvikla seg likevel meir i retning av popkunsten.

Tidleg i 1960-åra fekk kunsten hans internasjonal merksemd, og verka hans kom med på større internasjonale utstillingar. I 1964 var han til dømes med på den 32. Veneziabiennalen.

Han har budd og arbeidd i Paris sidan 1961. Télémaque var ein av dei fyrste kunstnarane innan popkunst i Frankrike. Ved sidan av måling, arbeider han også med kollasjar og montasjar, fyrst og fremst med bruk av farga papir.

## Kjelder
*«Hervé Télémaque» på Wikipedia på fransk, innhenta 30. juli 2010.
*«Hervé Télémaque» på Wikipedia på tysk, innhenta 30. juli 2010.
Gudleiv Bø

**Gudleiv Bø** () er professor emeritus i nordisk litteratur ved Universitetet i Oslo. Han har utgjeve bøker om Arne Garborg, Henrik Ibsen, om folkedikting og populærkultur og har òg publisert ei rekkje artiklar om litterære emne i tidsskrift og samleverk.

## Utgjevingar
**På folkelig grunn - festskrift til Gudleiv Bø på 70-årsdagen : et utvalg av hans egne artikler 1976-2008*. Redigert av Harald Bache-Wiig. 2009 ISBN 978-82-92596-19-7 
**Å dikte Norge* Landslaget for norskundervisning ISBN 9788245004229
* *Veslemøys verden - veiviser i Haugtussa*. Aschehoug, 2002 ISBN 82-03-18551-7
**[[Draumkvedet]] - diktverket og teksthistoria*. Saman med Magne Myhren Novus forlag 2002 ISBN 9788270993543 
**Populærkultur og kjønnsroller - to populærfiksjoner i retorisk og historisk perspektiv* 1989 Doktorgradsavhandling utgitt i 1993 med ISBN 82-00-21139-8
**Søkelys på Arne Garborgs bøker om Hove-ætta* 1978 ISBN 82-00-01639-0
**Garborg og Tolstoj - Sammenheng eller sammentreff? En komparativ analyse.* 1973 ISBN 82-00-03210-8

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gudleiv Bø|Gudleiv Bø]]» frå ,  den 30. juli 2010.*  

## Bakgrunnsstoff
Byar i Haiti

Dette er ei liste over **byar i [[Haiti]]**.

Det langt største urbane området i landet er Port-au-Prince, som med forstader har eit innbyggjartal på 1&nbsp;786&nbsp;783 (estimat frå 2010). Dermed bur om lag ein femtedel av folkesetnaden i Haiti i hovudstadsregionen.

I tabellen nedanfor er det teke med byar med 10&nbsp;000 innbyggjar eller meir, innbyggjartalet slik det var i folketeljinga 30. august 1982, i byfolketeljinga i 2003 og i eit estimat frå 2010, i tillegg til at det er oppgjeve kva for departement byane høyrer til. Innbyggjartala gjeld sjølve byområda, og forstader er altså ikkje tekne med.

## Kjelder
* «Haiti: largest cities and towns and statistics of their population» hjå World Gazetteer, innhenta 30. juli 2010.
Spikkestadbanen

**Spikkestadbanen** eller **Spikkestadlinja**, vanlegvis helst kalla **Røykenbanen**, er ei 14 km lang einspora jarnbaneline frå Asker stasjon til Spikkestad stasjon i Asker kommune.

Bana har elektrisk drift, og var tidlegare ei strekning av Drammensbanen mellom Oslo og Drammen. Etter at den dobbeltspora Liertunnelen og ny bane over Lierstranda vart opna i 1973, gjekk Drammensbanen beinveges frå Asker stasjon til Drammen i staden for den lange vegen i ei stor sløyfe om Spikkestad i Røyken og ned til Lierbyen i Lier kommune. Den gamle strekninga mellom Asker og Spikkestad kunne difor gjerast om til lokalbana *Spikkestadbanen*. Haldeplassen Gullaug i Lier kommune vart til å byrje med oppretthalde som endehaldeplass for passasjertrafikken på banen. Men frå 1994 vart bana gjort kortare ved at Spikkestad stasjon i Røyken kommune vart endehaldeplassen. No er det haldeplassen Lier ved munningen av Liertunnelen på Drammensbanen som er den næraste jarnbanehaldeplassen for det stroket som haldeplassen Gullaug låg i tidlegare. På strekninga frå Spikkestad via Lierbyen til Drammen er skjenegangen fjerna og mykje av traseen omgjort til gang- og sykkelveg. 

Spikkestadbanen har stasjonane og haldeplassane Asker, Bondivatn, Gullhella og Heggedal i den opphavlege Asker kommune, og Hallenskog, Røyken, Åsåker og Spikkestad i den tidlegare Røyken kommune.

## Sjå òg
*Drammensbanen
Pompée Valentin Vastey

**Pompée Valentin Vastey** eller **Pompée Valentin, Baron de Vastey** () var ein haitisk forfattar, lærar og politikar. Vastey var av blanda opphav, med fransk far og haitisk mor.

I 1804, då Haiti erklærte seg sjølvstendig frå Frankrike, vart han kontorsjef for finansminister Andre Vernet, under leiing av Jean-Jacques Dessalines.

I 1811, då Henri Christophe erklærte seg sjølv som konge over Haiti, vart Vastey sekretæren hans. Seinare vart han også privatlærar for sonen hans, Victor Henri. Vastey hevda også at han hadde slåst i hæren til Toussaint og var tremenning til den franske romanforfattaren og dramatikaren Alexandre Dumas den eldre. Vastey er best kjend for essaya sine om historia og samtida i Haiti. I *Le Système Colonial Dévoilé* kritiserte han til dømes dei dåverande raseteoriane.

Han vart avretta i eit opprør mot kongen i 1820.

## Bibliografi i utval
* 1814 – *Le Système Colonial Dévoilé*
* 1815 – *Réflexions Adressées aux Haïtiens de l’Ouest et du Sud*
* 1815 – *Le Cri de la Patrie*
* 1815 – *Le Cri de la Conscience*
* 1816 – *Réflexions sur une lettre de Mazères. Ex-colon français, adressée à M. J.C.L. Sismonde de Sismondi, sur les noirs et les blancs, la civilisation de l'Afrique, le royaume d'Hayti, etc.*
* 1817 – *Réflexions Politiques sur quelques Ouvrages et Journaux Français Concernant Haïti*
* 1819 – *Essai sur les Causes de la Révolution et des Guerres Civiles en Haïti*

## Kjelder
### Nettstader
*«Pompée Valentin Vastey» på Wikipedia på engelsk, innhenta 30. juli 2010.
*«Pompée Valentin Vastey» på Wikipedia på fransk, innhenta 30. juli 2010.

### Litteratur
* Patricia Schutt-Ainé: *Haiti. A Basic Reference Book* (Miami i USA: Staff of Librairie Au Service de la Culture, 1994), s. 90.
* Earl Leslie Griggs og Thomas Prator: *Henry Christophe and Thomas Clarkson: A Correspondence* (Berkeley i USA: University of California Press, 1952). 
* Marlene Daut: «Un-Silencing the past: Boisrond-Tonnerre, Vastey, and the Re-Writing of the Haitian Revolution.» i *South Atlantic Review* 74.1, Winter 2009, s. 35–64.

### Referansar
Åsta Holth

**Åsta Holth Vestlien** () var ein norsk forfattar, kjent for fleire romanar om folket sitt, skogfinnar, som innvandra til Finnskogen.

Ho var oppvaksen på finnetorpet Sør-Revholt (derfor etternamnet), og vart gift med Per Vestlien, bror av forfattaren Martin Vestlien. Av utdanning tok ho hagebruksskule og kunst- og handverk. Ho var tidleg aktiv skribent for teater med *I Luråsen* (Noregs Ungdomslag, 1929), *Gurigjenta* (1931), *Byjåla* (Noregs Boklag, 1934) og *Vegen fram* (Arbeiderteatret, 1935).

Debuten hennar var forteljingane frå heimplassen, *Den Gamle bygdevegen: Finnskogfortellinger* (novellesamling, Rosén forlag, 1944), etterpå kom diktsamlinga *Porkkala-fela* (Aschehoug, 1946). Deretter kom trilogien om farsslekta (Gyldendal), Paal Hendrikson Tyyskiäinen og kona hans Kerttei; *Kornet og freden* (1953), *Steinen blømer* (1963) og *Kapellet* (1967), òg utgjeven igjen som *Finnskogtrilogien* (2002). Morsslekta hennar (Plate) er skildra i ein trilogi (Gyldendal): *Guldsmeden* (1958), om Berendt Plate, *Presten* (1971) om sokneprest Johan Plate i Enebakk og *Johannes* (1975) om Johannes Gjedtjernet. 

På 1980-talet utgav ho novellesamlinga *Nådens år* (1982), *Fattigmanns kokebok* (1985) og sivilisasjonskritikken *Volva* (1987). Hennar siste bok var *Den blå hesten* (Solør-forlaget, 2000) om kvinnefrigjering. Fleire av bøkene er omsette, blant anna til russisk.

Politisk var ho medlem i Noregs Kommunistiske Parti og motstandar av NATO og EU. Ho var ei tid president i Republikken Finnskogen.  Livet hennar er skildra i Sven R. Gjems, *Åsta i våre hjerter* (Finnetunet museum/Norsk Skogfinsk museum, 2003).

Randi Brenden har skrive ein artikkel om Holth i Norsk Biografisk Leksikon, basert på si eiga doktoravhandling (2004). I 1995 vart Holth heidra med ei byste av kunstnar Skule Vaksvik.

## Prisar og utmerkingar
*Kongens fortenestmedalje i gull
*Sunnmørsprisen 1955, for *Kornet og Freden*
*Melsom-prisen 1956
*Gyldendals legat 1963
*Språklig samlings litteraturpris 1964, 
*Doblougprisen 1977
*Norsk-finsk kulturpris 1992.
*Hedmark  fylkeskommunes kulturpris, 1995
*Riddar av 1. klasse av *[[Finlands løves orden]]*, 1994

## Kjelder
* «Åsta Holth» på Wikipedia på bokmål, innhenta 30. juli 2010.

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Digitaliserte bøker av Åsta Holth hjå Nasjonalbiblioteket
Konkret musikk

**Konkret musikk** er ei form for elektroakustisk musikk som tar i bruk naturlege lydar, som gjerne blir omarbeidde elektronisk, for så å bli sett inn i ein kompositorisk samanheng. Naturlege lydar treng ikkje vera lydar ein på nokon som helst måte forbinder med noko musikalsk, og når dei blir omarbeidde, er det dessutan ofte uråd å høyre kva som var utgangspunktet. Det var den franske komponisten Pierre Schaeffer som introduserte omgrepet *musique concrète* i 1950-åra, og han utvikla òg det teoretiske bakteppet for omgrepet.

I konkret musikk, som var lyttestyrt, ønska ein å eksperimentera med lydane og sjå kva ein klarte å få til medan ein laga musikken. Dette innebar ei større grad av prøving og feiling, i motsetnad til elektronische musik (knytt til Karlheinz Stockhausen), der ein visste kva ein var ute etter på førehand og hadde større grad av kontroll over musikken. I konkret musikk låg fokuset på å manipulera lyd som allereie eksisterte (naturleg eller akustisk lyd). 

Både innan elektronische musik og konkret musikk er den metriske takten ein kjenner frå tradisjonell musikk heilt borte.

## Kjelder
John Cage

**John Milton Cage Sr.** () var ein amerikansk komponist, filosof, poet, musikkteoretikar, kunstnar, i tillegg til ein amatørmykologist og soppsamlar. Som pioner innanfor aleatorisk musikk, elektronisk musikk og ikkje-standardisert bruk av musikkinstrument, var Cage ein av dei fremste skikkelsane innan etterkrigs-avantgarden. Kritikarar har halde han fram som ein av dei viktigaste amerikanske komponistane i det 20. hundreåret.

I det offentlege var det komposisjonen «4'33"» (1952) som fekk mest merksemd, av den grunn at det i løpet av tre satsar ikkje blir spelt ei einaste note — det er lyden som elles blir skapt i konsertlokalet som er komposisjonen. Med det stilte Cage spørsmålet om kva musikk eigentleg er, og kan vera. Cage introduserte òg preparert piano, der han la eller festa gjenstandar på strengene på pianoet. For denne instrumentvarianten skreiv Cage blant anna *[[Sonatas and Interludes]]* (1946-48).

Cage hadde banebrytande lærarar som Henry Cowell (1933) og Arnold Schönberg (1933–35), men det var likevel frå ulike austlege kulturar at han henta inspirasjon. Gjennom studium av indisk filosofi og zen-buddhisme i 1940-åra, fekk han inspirasjon til å skrive aleatorisk – tilfeldig – musikk. *[[Yijing]]*, eit 2800 år gammalt kinesisk spådomsverk, blei etter dette det vanlegaste komposisjonsverktøyet til Cage. I førelesinga *Experimental Music* frå 1957 karakteriserer han musikk som «ein meiningslaus leik», og meiner at musikken verken skaper orden i kaos eller initierer forbetringar, men snarare bevisstgjer menneska på det livet dei faktisk lever.

Cage blei vald inn i American Academy of Arts and Sciences i 1978. I 1981 blei han tildelt New York Mayor's Award of Honor for Arts and Culture og i 1982 blei han utnemnd til Commandeur de l'Ordre des Arts et des Lettres av den franske staten. 

## Sjå òg
*Verk av John Cage

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Symfoni nr. 1 av Haydn

**Symfoni nr. 1 i D-dur** av Joseph Haydn (Hoboken I/1) vart skriven i 1759 i Lukavec. Sjølv om han av Haydn sjølv vart omtalt som den første symfonien hans, er ikkje musikkvitarane sikre på at det faktisk var den første symfonien Haydn skreiv, eller om det til og med var den første av dei symfoniane hans ein har i dag. Ein veit sikkert at Nr. 1 vart skriven i 1759, men H. C. Robbins Landon er ikkje sikker på at verken nr. 2 eller Nr. 4 (eler begge) kan ha vorte komponerte i 1757 eller 1758. 

Symfoni nr. 1 er skriven for to oboar (eller kanskje fløyte), fagott, to valthorn, strykarar og continuo. Som mange av dei tidlegaste symfoniane til Haydn og hans samtidige, er symfonien i tre satsar: 

#Presto, 4/4
#Andante i G-dur, 2/4
#Presto, 3/8

Den første satsen opnar med eit Mannheim-crescendo, som står i kontrast til resten av symfonien, som har ein meir austerriksk karakter.

Den første satsen har fleire passasjar der bratsjar vert nytta med kløkt og er skild frå basslinja.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Symphony No. 1 (Haydn)|Symphony No. 1 (Haydn)]]» frå ,  den 30. juli 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Haitisk politikk

**Haitisk politikk** føregår under den haitiske grunnlova av 28. april 1987, som seier at Haiti er ein republikk der makta er fordelt mellom ei folkevald nasjonalforsamling, ein folkevald president, ein statsminister og ei regjering, og domstolane. Likevel har tida både før og etter grunnlova vore meir prega av autoritære styre og undertrykkande diktatorar, som François Duvalier og sonen hans, Jean-Claude Duvalier. Frankrike og USA har også fleire gonger intervenert militært i haitisk politikk, nokre gonger på førespurnad frå eit av partia i landet.

## Lovgjevande og utøvande makt
Den lovgjevande makta ligg i både regjeringa og dei to kammera i Den haitiske nasjonalforsamlinga, deputertkammeret, som har 99 medlemmer (utvida frå 83 før valet i 2006), og senatet, som har 30 (tidlegare 27). Medlemmene i deputertkammeret vert valde for ein periode på fire år, medan senatsmedlemmene vert valde for ein periode på seks, der ein tredjedel av medlemmene vert valde annakvart år – begge stader gjennom allmenne val. Stemmerettsalderen i Haiti er 18 år.

Den utøvande makta ligg hjå statsoverhovudet i landet, presidenten, som vert vald for fem år i allmenne val og ikkje kan veljast to periodar på rad. Presidenten oppnemner statsministeren, som skal veljast frå det partiet som har fleirtal i nasjonalforsamlinga. Statsministeren set så saman regjeringa i samråd med presidenten.

Den noverande presidenten er René Préval, og statsminister er Jean-Max Bellerive.

## Dømmande makt
Rettsvesenet i Haiti var opphavleg basert på fransk rett, men store delar av dette forsvann under Duvalier-regimet. Domstolane kan ikkje seiast å ha vore uavhengige av dei politiske styresmaktene, slik dei skal vere etter maktfordelingsprinsippet.

I hovudstaden Port-au-Prince og tre av dei andre departementshovudstadene finn ein appellrettar og sivile domstolar. I tillegg skal kvar kommune ha ein magistratrett.

## Forsvar
Då Haiti igjen fekk eit sivilt regime i 1994, etter å ha vore styrt militært, vart dei væpna styrkane og politistyrken avvikla. Sidan 1995 er det bygd opp ein nasjonal politistyrke på om lag 6&nbsp;000 personar. Frå 2004 har det dessutan vore stasjonert ein SN-styrt fleirnasjonal stabiliseringsstyrke (MINUSTAH) på om lag 7&nbsp;000 soldatar (pluss om lag 2&nbsp;100 polititroppar og om lag 1600 sivile observatørar) i landet.

## Forhold til andre land
Haiti er medlem av SN og underorganisasjonane til SN, forutan mellom anna Verdsbanken, Organisasjonen av amerikanske statar og Cotonou-avtalen. Landet har dessutan vore fullverdig medlem i CARICOM sidan 3. juli 2002.

Haiti er representert i Noreg ved ambassaden sin i Berlin, medan Noreg er representert i Haiti ved ambassaden sin i Caracas i Venezuela og eit generalkonsulat i Port-au-Prince.

## Kjelder
* «Haiti – stat og styresett» av Ole T. Berg hjå Store Norske Leksikon, innhenta i mars 2010.
* «Haiti – forsvar av Torolf Rein hjå Store Norske Leksikon, innhenta i mars 2010.
* «Haiti – internasjonale forbindelser» hjå Store Norske Leksikon, innhenta i mars 2010 (lisensiert under CC-BY-SA).
Heavily Indebted Poor Countries

**Heavily Indebted Poor Countries** (**HIPC**) er eit initiativ frå Verdsbanken og IMF for heil eller delvis gjeldssletting til dei fattigaste landa i verda. Initiativet vart starta i 1996 og var gjennom ei reform i 1999. For landa som er omfatta av initiativet vert all utanlandsgjeld sett under eitt, det vil seie både gjeld til private bankar, til internasjonale organisasjonar og bilateral gjeld. 

Ved slutten av hadde det vorte fordelt 58,5 milliardar USD på 35 land.

## Kjelder
*«Heavily Indebted Poor Countries» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 30. juli 2010.

## Bakgrunnsstoff
*Nettstaden til HIPC hjå Verdsbanken.
*«Et skritt i feil retning?» hjå Aksjon Slett u-landsgjelda.
Mosaikk

**Mosaikk** er ei form for biletkunst der ein fester fleire farga småbitar av stein, glas eller metall til eit underlag av mørtel eller liknande for å danna eit mønster eller eit figurativt bilete på ei flate.

Mosaikk kan til dømes brukast til å pynta golv, veggar og andre bygningselement, eller til sjølvstendige kunstverk.

Ordet «mosaikk» kjem frå mellomalderlatin *(opus) musaicum*, 'arbeid vigd musene'. Ofte vert nemninga tessera nytta som faguttrykk for kvar av dei vanlegvis terningforma småbitane som ein mosaikk er sett saman av.

Mosaikk er kjend frå Mesopotamia frå 2000-talet f.Kr. Det blei brukt i gresk antikk, men er særleg kjend frå seinare romersk kunst, med mosaikkane i Villa del Casale på Sicilia som dei som er best teke vare på. Vidare har ein brukt mosaikk til utsmykking både innan kristen og muslimsk tradisjon. Det finst også mesoamerikansk mosaikk.

## Kjelder
*
*

## Bakgrunnsstoff
*
* The history of mosaic art
Justinianus I av Austromarriket

**Justinian** eller **Justinianus I** () var keisar av Austromarriket frå 527 til han døydde 13. eller 14. november 565. Justinian var ein innverknadsrik herskar som stabiliserte og utvida riket att.  Han stod bak bygginga av Hagia Sofia i Konstantinopel og San Vitale i Ravenna. Justinian innførte også effektiviseringsreformar og stod bak innsamlinga og revisjonen av romerske lovar til Trebonian i Corpus juris civilis.

## Kjelder

* 
* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Justinian I|Justinian I]]» frå ,  den 31. juli 2010.*  

## Bakgrunnsstoff

* Ein Gud, ein keisar, eit imperium(PDF). Masteroppgåve i historie.
Magellansundet

**Magellansundet** er eit sund i Chile, nær sørspissen av Sør-Amerika. Det skil det søramerikanske fastlandet frå øygruppa Eldlandet. Sundet er oppkalla etter sjøfararen Ferdinand Magellan.

Sundet er ein viktig naturleg passasje mellom Stillehavet og Atlanterhavet. Sidan sundet fleire stader er ganske trongt og har mange grunner, samstundes som det ofte er dårleg sikt og mykje vind, er sundet rekna som heller vanskeleg å navigere gjennom.

Fram til Panamakanalen vart opna i 1914 var Magellansundet ofte sikraste leia for ein seglas mellom Atlanteren og Stillehavet. Passasjen var tryggare enn Drakesundet, havstykket mellom Kapp Horn og Antarktis. Drakesundet er mykje utsett for kraftige vindar, grov sjø og ein er ikkje trygg for isfjell. Dampskipa gjekk vanlegvis gjennom Magellansundet, dei mindre manøvreringsdyktige seglskutene valde derimot ofte Drakesundet.

Ferdinand Magellan sigla som den første gjennom sundet i 1520, under den aller første verdsomseglinga. Magellan sigla inn i sundet den 1. november, og kalla det «Estreito de Todos los Santos» (Allehelgenssundet), etter den katolske liturgiske festdagen det skjedde på.

Den 23. mai 1843 tok Chile sundet til eige.

På nordkysten av sundet ligg byen Punta Arenas, den sørlegste byen på det søramerikanske kontinentet.

## Galleri

File:NaoVictoria.JPG
File:Commerson's_dolphins_(Cephalorhynchus_commersonii)_in_the_Strait_of_Magellan.jpg
File:US_Navy_040621-N-6536T-066_The_Nimitz-class_aircraft_carrier_USS_Ronald_Reagan_(CVN_76)_cruises_through_the_Straits_of_Magellan.jpg


## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Magellansundet|Magellansundet]]» frå , den 31. juli 2010.*
Hordabø

**Hordabø** er ein tidlegare sjølvstendig kommune i Hordaland fylke, som vart oppretta som *Bø kommune* 1. juli 1924 då Manger kommune vart delt i tre: Bø, Manger og Sæbø. Ved opprettinga hadde Bø kommune 1&nbsp;938 innbyggjarar.

Ved Kongeleg resolusjon av 13. mars 1925 endra kommunen namn frå Bø til Hordabø.

1. januar 1964 vart Hordabø slått saman med Manger kommune saman med størsteparten av Sæbø og delar av Herdla, Lindås og Austrheim kommunar til den nye Radøy kommune. Hordabø hadde ved samanslåinga 1&nbsp;679 innbyggjarar.

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for tidlegare Hordabø kommune frå 1924 til 1964:**

## Fotnotar
Symfoni nr. 3 av Haydn

**Symfoni nr. 3  i G-dur**, Hoboken I/3, av Joseph Haydn vart skriven mellom 1760 og 1762.

Han er skriven for to oboar, fagott, to valthorn, strykarar og continuo. Han var ein av dei første symfoniane som hadde fire satsar: 

#Allegro, 3/4
#Andante moderato i g-moll, 2/4
#Menuett og trio, 3/4
#Allegro, alla breve

Blåseinstrumenta er ikkje med i den langsame satsen

Menuetten er i seg sjølv ein kanon, mellom høgare og lågare stemmer i eit intervall over ein enkelt takt. Haydn skulle seinare skrive ein liknande kanon i menuetten i hans 23. symfoni og liknande kanonar vart seinare skrivne i G-dur-menuettar av Michael Haydn og Mozart. Enno seinare utvikla Haydn sjølv denne teknikken til «Kanonar i toneregister» i menuetten i Trauer-symfonien hans og «Heksemenuetten» i hans Strykekvartett i d-moll frå Op. 76.

Finalen er òg kontrapunktisk. Det er ein fuge med to tema som òg inneheld element frå sonateforma.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Symphony No. 3 (Haydn)|Symphony No. 3 (Haydn)]]» frå ,  den 30. juli 2010.*
Symfoni nr. 2 av Haydn

**Symfoni nr. 2 i C-dur**, Hoboken I/2, av Joseph Haydn meiner ein vart skriven ein gong mellom 1757 og 1761. 

Han er instrumentert for to oboar, fagott, to valthorn, strykarar og continuo. Som mange av dei tidlegaste symfoniane til Haydn og andre komponistar på denne tida, er han i tre satsar: 

#Allegro, 2/2
#Andante i G-dur, 2/4
#Presto, 3/8

I den andre satsen er blåseinstrumenta utelatne og fiolinane speler i sekstandedelsnotar frå start til slutt der mønsteret stadig vert broten ved hjelp av triolar. Partiet for bratsjane i denne langsame satsen er fantasilaus, sidan dei følgjer basspartiet heile vegen (t.d., «col basso», som var vanleg i denne perioden). Den siste satsen er «det første forsøkt til Haydn på ein symfonisk rondo»  Han er den einaste av symfoniane til Haydn som ikkje inneheld gjentakingsteikn. Det er òg ein av dei kortaste symfoniane hans, og framføringane varer vanlegvis mindre enn ti minuttar. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Symphony No. 2 (Haydn)|Symphony No. 2 (Haydn)]]» frå ,  den 30. juli 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Isidoros frå Milet

**Isidoros frå Milet** () var ein seinantikk arkitekt, fysikar og matematikar. Han var frå byen Milet.

Isidor var, saman med Anthemios frå Tralleis, byggmeister på Hagia Sofia. Hagia Sofia var hovudkyrkje i Konstantinopel i 900 år, og er eit av dei siste store byggverka i antikken. Byggverket vart reist på oppdrag frå den austromerske keisaren Justinianus I, på staden der den store basilikaen Hagia Sofia tidlegare hadde stått. Den kyrkja, som vart oppført under Theodosius, vart øydelagd under Nikaopprøret i 532.

Isidor underviste i fysikk i Alexandria og seinare ved universitetet i Konstantinopel. På gammalgresk skreiv han ein kommentar til det i dag tapte verket *Om kvelving* av Heron frå Alexandria. Brorsonen hans, nemnd som Isidoros frå Milet den yngre, var byggmeister for den kuppelen Hagia Sofia har i dag. Denne stod ferdig i ei litt endra form i 563, fem år etter at den opphavlege kuppelen hadde falle ned.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Isidor von Milet|Isidor von Milet]]» frå ,  den 1. august 2010.*  
 

## Litteratur
* John Martindale: *The Prosopography of the Later Roman Empire*. Bd. 3. Cambridge 1992, S. 724.
Samuel Birmann

**Samuel Birmann** () var ein sveitsisk landskapsmålar. Han var fødd og døydde i Basel, og er rekna til kunstretninga romantikken.

Dei tidlege landskapsmåleria hans var sterkt påverka av faren Peter Birmann, som han vart utdanna hos. Deretter fann han motiva sine i Jurafjella og i nærområda i Baden. Seinare sette han mest pris på motiv han fann i Berner Oberland, i kantonen Valais og i Savoie.

Mange seinare verk, dei viktigaste frå tida etter 1820, finst i dag i Kunstmuseum Basel.

## Verk
**Souvenirs de la vallee de Chamonix (etc.).*, Basel  1826
**Notizen über Landoekonomie*, Basel 1835-1836

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Samuel Birmann|Samuel Birmann]]» frå ,  den 1. august 2010.*  
 

## Bakgrunnsstoff

* ''Souvenirs de la vallée de Chamonix'' von Samuel Birmann sind im Portal VIATIMAGES zu finden .
Dorsal

Ein **dorsal** språklyd har ein artikulasjonsstad som er ei innsnevring mellom *dorsum* (tungeryggen) og munntaket, anten ganen eller drøvelen.  «Dorsal», av latin *dorsalis*, er eit adjektiv som er avleitt frå det latinske substantivet *dorsum* 'rygg'.

Bokstavar som k, g og j har som regel dorsal uttale på norsk. I tillegg er skarre-r, som finst i nokre dialektar, ein dorsal språklyd.

## Døme

## Kjelder
Seewoosagur Ramgoolam

Sir **Seewoosagur Ramgoolam** () var ein politikar av indisk ætt frå Mauritius. Ramgoolam var den fyrste statsministeren i landet etter at det vart sjølvstendig frå Storbritannia i 1968, og er kjend som «nasjonens far».

Ramgoolam vart fødd i landsbyen Kewal Nagar i delstaten Flacq på Mauritius. Han var statsminister i den britiske kolonien Mauritius frå 1961 til 1968. Mahatma Gandhi var eit stort førebilete for han, og han jobba iherdig for at Mauritius skulle bli uavhengig frå Storbritannia utan valdeleg opprør. Då landet vart sjølvstendig den 12. mars 1968, heldt Ramgoolam fram i stillinga som statsminister, heilt fram til 1982. Anerood Jugnauth tok over som statsminister etter Ramgoolam. Frå 1983 vart Ramgoolam utnemnd til generalguvernør, og beheldt stillinga til han døydde i 1985. 

I dag er Ramgoolam ein hylla personlegdom på Mauritius. Han er avbilda på alle myntane til den mauritiske rupien. Den botaniske hagen i Pamplemousses, Sir Seewoosagur Ramgoolam Botanical Garden, er oppkalla etter han. Det same gjeld Mauritius sin internasjonale flyplass, Sir Seewoosagur Ramgoolam International Airport.

## Kjelder


* Store Norske Leksikon om Ramgoolam.
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Seewoosagur Ramgoolam|Seewoosagur Ramgoolam]]» frå ,  den 1. august 2010.*
Jacques-Laurent Agasse

**Jacques-Laurent Agasse** () var ein sveitsisk dyre- og landskapsmålar. Han var fødd i Geneve, levde og arbeidde i Storbritannia i lang tid, og døydde i London.

## Liv og gjerning
Agasse var fødd og oppvaksen i Geneve, der faren var kjøpmann. Han fekk si fyrste kunstutdanning på ein teikneskule i heimbyen, École de dessin d'après nature. År 1786 reiste han til Paris for å utdanne seg vidare i atelieret til Jacques-Louis David. Han studerte dyreanatomi og dissekering på veterinærskulen og på naturhistorisk museum. Under den franske revolusjonen reiste han tilbake til Geneve. Mellom dei tidlege verka hans finn ein silhouettmåleri i stilen til Jean-Daniel Huber.

Agasse vart kjend med den rike briten George Pitt, og reiste med han til Storbritannia. Der oppdaga han den engelske målarkunsten. Heimkomen til Geneve, arbeidde Agasse saman med ungdomsvenene Firmin Massot og Wolfgang-Adam Töpffer. I fellesskap måla dei rikt broderte og livlege landskap, der kvar av dei måla dei delane dei var best på; dyr, menneske, landskap (td. *Der Pferdemarkt in Gaillard*). Saman med Massot og Töpffer høyrde Agasse, på overgangen mellom 1700- og 1800-talet, til mellom dei viktigaste føregangsmennene for den såkalla Genfer-skulen.

År 1800 etablerte Agasse seg i London som dyremålar. Han var snart kjend for sine framstillingar av hestar og hundar. Han måla ville og eksotiske dyr òg, som han studerte i London Zoo. Frå 1801 til 1845 stillte han regelmessig ut i Royal Academy of Arts. Eit av hans fremste verk er *Das Gestüt von Lord Rivers in Stratfield Saye* (omkring 1806). Han laga også sjangermåleri, mellom anna frå Themsen, og illustrete biologibøker. I sine seinare år måla han også portrettmåleri.

Agasse, som var ugift, levde av kunsten sin, men vart aldri rik av han. Han døydde i London i 1849.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Jacques-Laurent Agasse|Jacques-Laurent Agasse]]» frå ,  den 1. august 2010.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Werke von und über Jacques-Laurent Agasse im Katalog der Schweizerische Nationalbibliothek
Ibn Khaldun

**Ibn Khaldun** () var ein arabisk filosof, historikar og statsmann frå Nord-Afrika. Han er rekna som den viktigaste arabiske historikaren. 

Ibn Khaldun sitt verk er grunnlaget for mykje av det som er kjend om arabisk og berbisk historie frå rundt 800 til 1300, og stod bak nye tenkjemåtar om årsaker til statsoppløysing som minnar om moderne sosiologi og sosialøkonomi. Det best kjende verket hans er *Muqaddimah*, som også er kjend under det greske namnet 'Prolegomena'. Verket tek for seg soga til dei nordafrikanske folka og arabarstatane, men er også ein historiefilosofi.

Ibn Khaldun var fødd i Tunis i noverande Tunisia i år 732 etter muslimsk tidsrekning. Han kom frå ei utdanna slekt av stormenn som hadde postar i heile den arabiske verda. Ibn Khaldun hadde sjølv ei rekkje stillingar, mellom anna for sultanen av Marokko. I 1365 var han sendemann frå sultanen av Granada til kong Pedro I av Kastilla. I 1400 forhandla han med Timur Lenk som omleira Damaskus. Ibn Khaldun avslutta karrieren som dommar i Kairo.

## Kjelder
*

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ibn Khaldūn|Ibn Khaldūn]]» frå ,  den 2. august 2010.*
Maurya

**Maurya** var eit geografisk omfattande og mektig rike og dynasti i den indiske oldtida, frå rundt 320 til 185 f.Kr. På sitt største omfattar riket størsteparten av det indiske subkontinentet, frå Himalaya i nord til 
Nord-Kerala og Andhra Pradesh i sør og frå Assam i aust til Pakistan, Balochistan og delar av Afghanistan i vest. Asjoka den store høyrde til Mauryadynastiet, som blei grunnlagd av Tsjandragupta Maurya.

Riket blei oppretta med utganspunkt i kongeriket Magadha som dekte dagens Bihar, austre Uttar Pradesh og Bengal aust i India, som hadde Pataliputra, dagens Patna, som hovudstad. Det blei grunnlagd i 322 f.Kr. av Tsjandragupta, som styrta det styrande Nandadynastiet og raskt skaffa seg kontrollen over vestliggande område i sentrale og vestlege India der lokale herskarar var blitt svekka av hæren til Aleksander den store. I 320 f.Kr. hadde riket erobra hele nordvestlege India etter å ha sigra over dei gresk-persiske satrapane Aleksander hadde plassert der. Riket byrja gå tilbake 60 år etter at Asjoka døydde. Det blei til slutt oppløyst i 185 f.Kr. då Sungariket blei oppretta i Magadha. 

Under Mauryaherredømet opplevde India sosiale og religiøse endringar. Tsjandragupta vigde seg til djainismen medan Asjoka gjekk over til buddhismen, som med hans støtte kunne spreia seg over eit stort område. Asjokaedikta vitner om eit forsøk på å spreia buddhistisk lære over eit vidt område.

*Arthasjastra* skriven av Tsjandragupta sin minister Kautilya og Asjoka-innskriftene er dei viktigaste skriftlege primærkjeldene til Mauryatida. Tida er sett på som ei av dei viktigaste periodane i indisk historie. Det indiske statsvåpenet byggjer på ein løveskulptur oppå ein av asjokasøylene reiste under Asjoka, og i det indiske flagget finn ein asjokahjulet, eit stilisert hjul som blei brukt i mange av innskriftene hans.

## Kjelder
* 

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Maurya Empire|Maurya Empire]]» frå ,  den 2. august 2010.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Ontario Lacus

**Ontario Lacus** er ein innsjø på saturnmånen Titan. Væska i han er truleg sett saman av metan, etan og propan. Han er namnsett etter Ontariosjøen (engelsk *Lake Ontario*) i Nord-Amerika.

Eit elvedelta munnar ut i Ontario Lacus, det fyrste velutvikla dømet som er funne på Titan. I den nordre enden av innsjøen finn ein elvedalar som er fløymde over, og åsar som når ei høgd på éin kilometer.

## Kjelder
* *Denne artikkelen baserer seg i hovudsak på biletteksten til biletet [http://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA13172 PIA13172] hjå NASAS Photojournal.*
Kautilya

**Kautilya** eller **Tsjanakya** var ein statsmann i det indiske Mauryariket og levde om lag 300 f.Kr. Han var rådgjevar for Tsjandragupta Maurya (ca. 340-293 f.Kr.), som grunnla og utvida Mauryariket.

Han er rekna som forfattaren av *Arthasjastra*, ei omfattande lærebok i statskunst som fortel korleis ein skal styra eit kongerike og tek for seg lov og rett, utanrikspolitikk, krigføring og spionering. Det er omstridd om *Arthasjastra* slik verket er overlevert verkeleg blei skriven av Kautilya på denne tida.

## Bakgrunn
Kautilya var ein brahmin som underviste ved lærestaden Taksasjila (noverande Taxila i Pakistan). Namnet «Kautilya» tyder 'av Kotil' og viser til avstamminga (gotraen) hans, medan «Tsjanakya» tyder '[son] av Tsjanak'.

## Markeringar
Diplomatkvarteret i den indiske hovudstaden New Delhi er kalla *Tsjanakyapuri* (eng. Chanakyapuri) etter Tsjanakya. 

I 1991–92 sende statleg indiske fjernsyn ein serie på 47 delar basert på livet til Tsjanakya.

## Kjelder
* 

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Chanakya|Chanakya]]» frå ,  den 1. august 2010.*  
 
*
Mauritisk rupi

**Mauritisk rupi** er mynteininga som vert brukt på den afrikanske øystaten Mauritius, i Indiahavet. Valutaen vart innført i 1877 og erstatta den mauritiske dollaren. Rupien vert utgjeven av Mauritius sin sentralbank, Bank of Mauritius, som har hovudkontor i Port Louis. Ein rupi vert inndelt i 100 cent, men centen er ikkje lenger i bruk.

## Myntar

* 1 rupi
* 5 rupi
* 10 rupi
* 20 rupi

Alle myntane har bilete av Mauritius sin "landsfader", Seewoosagur Ramgoolam.

## Sedlar, og bileta deira

*25 rupi - bilete av Sir Moilin Jean Ah-Chuen, Rodrigues
*50 rupi - bilete av Joseph Maurice Paturau, Le Caudan
*100 rupi - bilete av Renganaden Seeneevassen, rettssal
*200 rupi - bilete av Abdool Razack Mohamed, mauritisk marknad
*500 rupi - bilete av Sookdeo Bissoondoyal, Universitetet på Mauritius
*1000 rupi - bilete av Charles Gaëtan Duval, statshuset
*2000 rupi - bilete av Seewoosagur Ramgoolam, okse og ei vogn med sukkerrøyr

Rupi vert i tillegg brukt m.a. på Seychellane, i Pakistan, India og Nepal.

## Kjelder

* Artikkelen er omsett frå stoff om Mauritisk rupi frå artiklane på wikipedia på bokmål og wikipedia på engelsk.
Hans Severin Arentz

**Hans Severin Arentz** () var ein adjunkt ved den lærde skulen i Skien, Skiens borgarmeister i fleire periodar og stortingsmann.

Arentz var fødd i Farsund. Han vart student i 1825, og var frå 1829 adjunkt ved den lærde skulen i Skien. Skuleåret 1851-52 var han rektor ved skulen. Arentz var ordførar i Skien det meste av tida mellom 1838 og 1867.

På Stortinget 1842 representerte Arentz valkrinsen Skien og Porsgrunn. Han var då sekretær i bankkomiteen. Arentz representerte Skien då han møtte på Stortinget i 1858 som suppleant for avdøde stortingsrepresentant Hother Bøttger. Han vart vald til 2. representant for Skien til Stortinget 1859-60. I 1858 var han medlem av bankkomiteen, 1859-60 var han formann i desisjonskomiteen.

Grunna sjukdom tok Arentz tidleg i 1866 avskjed med stillinga som adjunkt ved den lærde skulen, og som ordførar i 1867. Då helsa betra seg tok han på ny sete i kommunestyret og fungerte som ordførar like til han døydde i 1875.

## Verk
**Om Funktionen Γm, især med Hensyn til dens numeriske Evaluation*. 36 pp.&nbsp;Christiania 1850. [Særtrykk av Skoleprogram for 1850.]

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*
Hother Bøttger

**Hother Erich Werner Bøttger** () var ein norsk bankbokhaldar, stadskonduktør og stortingsmann frå Skien.

Bøttger var son av ein organist. Sjølv utdanna han seg til snikkarmeister, og seinare til arkitekt ved kunstakademiet i København. Han vart i 1834 tilsett som stadskonduktør i Skien og Porsgrunn. Bøttger er kjend for ei rekke ombyggingar, til dømes Skien kyrkje og hovudgarden på Holden, samt teikningane til Noregs banks bygning i Skien. Elles forma han ei rekke teikningar av omnar for Ulefos Jernværk.

Bøttger var stortingsrepresentant for Skien i 1845 og 1857. På fyrste tingsamlinga var han medlem av næringskomite nr 1, medan han i 1857 var sekretær både i desisjonskomiteen og
og i komitéen om stortingsbygninga.

Han var medlem av bystyret i Skien frå 1839 og forlikskommisjonen frå 1852. Bøttger var ordførar i Skien frå 1842 til 1843.
Han døydde i Skien i 1857.

### Verk
* Ombygginga av eksteriøret på *Skien gamle kyrkje* (1840–1842). Gjekk tapt 1886 i bybrannen.
* Noregs Banks bygning i Skien saman med Hans Linstow. (1849)
* Ombygginga av *Skien latinskole* (1854). Gjekk tapt 1886 i bybrannen.
* Ombygginga av Holden hovedgård (1850-åra)
* Tollboden i Skien (1860)

## Referansar

## Kjelder
*Gunnarsjaa, Arne: *Arkitekturleksikon*. Oslo 2007
* 
*
Edson Braafheid

**Edson René Braafheid** () er ein surinamsk-nederlandsk fotballspelar som har spela for S.S. Lazio i tysk Bundesliga. Han har òg landskampar for Nederland. Han vart spurd om å spela for Surinam sitt landslag, men valde Nederland, og debuterte for A-landslaget 11. februar 2009 borte mot Tunisia. Han var med i Nederland sin tropp til fotball-VM i 2010. Der fekk han spela som innbytar i éin kamp, VM-finalen mot Spania, der han kom inn i ekstraomgangane.
Khalid Boulahrouz

**Khalid Boulahrouz** () er ein nederlandsk fotballspelar med marokkanske foreldre som har spela for Stuttgart i tysk Bundesliga og det nederlandske landslaget. Han debuterte for A-landslaget 3. september 2004 i ein kamp mot Liechtenstein. Han var med i Nederland sin tropp til fotball-VM i 2006 der han vart utvist i åttedelsfinalen mot Portugal etter to gule kort. Til fotball-EM i 2008 var han opphavleg ikkje teken ut i troppen, men kom med etter at Ryan Babel vart skadd. Han spelte frå start i gruppekampane i EM. I fotball-VM i 2010 var han igjen med i troppen, men ikkje i førsteellevaren. Han spelte frå start i den siste gruppekampen, mot Kamerun, og i semifinalen mot Uruguay.
Worcester

**Worcester** er er ein by i England. Han er administrasjonsby i det grevskapet Worcestershire. Byen har eit folketal på om lag 100&nbsp;000. Elva Severn renn gjennom bysentrum, der byens store katedral ligg.

## Historie
Staden har vore busett sidan yngre steinalder. Ein landsby med festningsverk vart bygd på austbreidda av Severn omkring år 400 f.Kr.

Slaget ved Worcester fann stad 3. september 1651. Karl II gjekk då i strid for å gjenvinne kongsmakta. Styrken hans vart nedkjempa vest og sør for byen, nær landsbyen Powick. Etter å ha blitt slegen, returnerte Karl til hovedkvarteret før han flykta til Shropshire og sidan Frankrike.

## Næringsliv
Byen har eit variert næringsliv. Seint på 1800-talet og tidleg på 1900-talet var Worcester eit viktig senter for framstilling av hanskar, dette har vore i sterk tilakegong. Porselensfabrikken 'Royal Worcester' ligg i byen, og utanfor bysentrum ligg verksemda som lagar byens mest kjende produkt, *Worcestershiresaus*.

I Worcester kjem ut det ein hevdar er verdas eldste dagsavis, *Berrow's Worcester Journal*. Publikasjonen reknar eit nyheitsbrev frå 1690 som tid for grunnlegginga. Byen har også stor detaljhandel, med fleire store kjøpesenter.

## Utdanning
I Worcester ligg 'University of Worcester', som fekk universitetsstatus i 2005. Tidlegare var lærestaden kjend som UCW (University College Worcester) og 'Worcester Institute of Higher Education'.

## Kultur
Tredjekvart år går musikkstemnet *Three Choirs Festival* av stabelen i Worcester. Tradisjonen skriv seg frå 1700-talet, og det vert hevda at musikkfestivalen er den eldste i Europa. Arrangementet går på rundgang mellom katedralbyane Gloucester, Hereford og Worcester. Worcester arrangerte festivalen sist i august 2008. Komponisten Edward Elgar er den best kjende personen frå Worcester. Far hans dreiv ei musikkforretning i High Street, der det i dag står ei statue av Elgar. Elgar vart fødd like utanfor Worcester, i landsbyen Broadheath.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Worcester|Worcester]]» frå ,  den 2. august 2010.*   

## Bakgrunnsstoff

*
Laozi

**Laozi** (Lao Tze) var ein kinesisk tenkjar som levde på 500-talet f.Kr. Han er rekna som grunnleggjar av taoismen. I taoistisk tradisjon er han også sett på som forfattaren av verket *[[Dàodéjīng]]*, også kjent som *[[Tao Te Ching]]*. Blant taoistar blir Laozi dyrka som ein guddom.

Namnet «Laozi» (kinesisk 老子, lǎozǐ) betyr 'gamle meister', og er eit tilnamn. «Laozi» kan også brukast som namn på *Daodejing*-verket. Livet og det eigentlege namnet til tenkjaren har me ikkje sikre kjelder til. Han skal ha hatt slektsnamnet Li, barnenamnet Er og vaksennamnet Boyang. Etter døden fekk han også æresnamnet Dan, og er dermed ofte omtalt som Li Boyang eller Li Dan.

Dei eldste kjeldene til livet hans Laozi stammar frå historikaren Sima Qian sine verk frå 100-talet f.Kr., som skreiv ned tre soger. Her blir Laozi framstilt som ein samtidig av Konfutse, anten ein tilsett ved arkiva til Zhou-keisaren eller ein historikar og astrolog.

Han skal ha blitt lei det moralske og politiske forfallet rundt seg og reist vestover. På reisa skal han ha blitt oppfordra av ein vaktmann til å skriva ned tankane sine, noko som blei til det korte verket *Daodejing*. 

## Kjelder
* 

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Laozi|Laozi]]» frå ,  den 2. august 2010.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Sergio Ramos

**Sergio Ramos García** () er ein spansk fotballspelar som har spela for Real Madrid i spansk Primera Division og for det spanske landslaget. Han vart seriemeister i Spania med Real Madrid i 2007, 2008 og 2012 og vann den europeiske Meisterligaen med dei i 2014. I 2005, då han spelte for Sevilla, vart han kåra til årets nye spelar i La Liga.

26. mars 2005 debuterte han for A-landslaget i ein vennskapskamp mot Kina som 18-åring, og vart dermed den yngste spanske landslagsspelaren på 55 år. Året etter var han med i troppen til fotball-VM i 2006. I fotball-EM i 2008 var han fast på laget då Spania vart europameistrar. I fotball-VM i 2010 spelte han også frå start i alle sju kampane då Spania vart verdsmeistrar. I EM i 2012 spelte han igjen alle Spania sine seks kampar frå start til slutt, då dei igjen vart europameistrar.
Fredrik Wilhelm Wedel-Jarlsberg

**Fredrik Wilhelm Wedel-Jarlsberg** () var ein dansk-norsk baron, amtmann og tollinspektør.

Wedel-Jarlsberg vart fødd på eit klostergods ved Næstved i Danmark, faren var offiser. Han vart sjølv offiser i 1803, deltok og vart såra under kampen mot engelskmennene i 1807 og var udyktig til vidare militærteneste.

Han vart student i 1804, og cand. jur. 1808. Arbeidde deretter eit par år i rentekammeret, før han i 1811 vart amtmann i Finmarken. I 1813 utnemnd til amtmann i Bratsberg, fekk i 1819 i tillegg amtmannsembetet for Larvik grevskap. Som amtmann i Bratsberg føretok han fleire tankelause handlingar, som viste han var heller lite skikka til embetet.

I 1818 vart han vald til Stortinget frå Larvik grevskap. Valet vart underkjent med 64 røyster mot 6, grunngjeve med at han ikkje hadde budd lenge nok i landet.

Wedel-Jarlsberg vart i 1838 tollinspektør i Larvik. Han døydde i 1863.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*Quisling, J. L.: ''Gjerpen. En bygdebok'', Kristiania, 1917
*Norsk samfunnsvitenskapelig datatjeneste
Pedro Rodríguez

**Pedro Eliezer Rodríguez Ledesma**, kjend som berre **Pedro** () er ein spansk fotballspelar som spelar for AS Roma (2020).

Han har spela for Barcelona. Han har òg landskampar for Spania. Pedro vart seriemeister med Barcelona i 2009, 2010, 2011 og 2013, var med på å vinna Den europeiske meisterligaen med dei i 2009 og 2011 og VM for klubblag i 2009 og 2011.

Pedro debuterte for Spania sitt A-landslag 29. mai 2010 i ein vennskapskamp mot Saudi-Arabia etter at han vart teken ut i Spania sin tropp til fotball-VM i 2010. 8. juni same året skåra han det første landslagsmålet sitt i ein treningskamp mot Polen. Han spelte i fem av kampane under VM i Sør-Afrika, to av dei frå start, mellom anna finalen mot Nederland, då Spania vart verdsmeistrar. I fotball-EM i 2012 spelte han som innbyttar i tre av Spania sine kampar då dei vart europameistrar.