open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Libreville

**Libreville** er hovudstaden og den største byen i Gabon.  I 2023 hadde han 870 000 innbyggjarar, ein tredel av innbyggjarane i Gabon. Byen er ein hamneby ved Gabonestuaret, nær Guineabukta. Han er handelssentrum for eit tømmerområde.

## Historie
Området var folkesett av mpongwéfolk lenge før Frankrike la landet under seg. 
Den franske admiralen Louis Edouard Bouët-Willaumez forhandla fram ein handels- og verneavtale med den lokale mpongwéherskaren Antchoué Komé Rapontcombo i 1839.

Amerikanske misjonærar frå New England grunnla ein misjon i Baraka i Gabon, på staden som no er Libreville, i 1842. I 1846 blei det brasilianske slaveskipet «L'Elizia», med ei last slavar frå Kongo, teke over av den franske marinen nær Loango under Afrika-blokaden. Femtito av dei frigjorte slavane blei busette i Libreville (fransk for 'Fri by') in 1849. 

Byen var den viktigaste hamna i Fransk Ekvatorial-Afrika frå 1934 til 1946. Her stod slaget om Gabon i november 1940 mellom franske styrkar frå det kollaboristiske Vichy-regimet og frie franske styrkar under general Charles de Gaulle. Då Gabon vart sjølvstendig i 1960 hadde byen berre 31&nbsp;000 ibuarar, men har vokse raskt. Ved folketeljinga i 2013 hadde han 703&nbsp;904 innbyggjarar.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Garonne

**Garonne** (i antikken *Garumna*; katalansk og oksitansk *Garona*) er ei elv sørvest i Frankrike og nord i Spania med ei lengd på 575 km. 

## Etymologi
Namnet «Garonne», *Garumna* i antikken, er eit namn som framleis tyder «elv» på gasconsk. Det kjem av det aquitanske ordet **kʰarr-*, som tyder «stein», og liknar det moderne baskiske *harri*, «stein», og frå den urindoeuropeiske rota *-unn-, -onna*, som tyder «kjelde, elv», og som ein kan finne igjen i mange andre elvar i Vest-Europa (som Seinen eller Saône).

## Geografi
Elva har sitt utspring i Val d'Aran (dei spanske Pyreneane), og renn via Toulouse mot Bordeaux, der ho munnar ut i elvemunningen Gironde. Gironde renn vidare ut i Biscayabukta og Atlanterhavet.

Garonne har tre store sideelvar: Ariège, Tarn, Lot. Like etter Bordeaux møter Garonne elva Dordogne og dei to dannar elvemunningen Gironde, som etter om lag 100 km renn ut i Biscayabukta. Andre sideelvar er Save og Gers.

Garonne er ei av få elvar i verda som har ei stor tidvassbølgje. Surfarar kan t.d. ri på bølgja så langt opp elva som til landsbyen Cambes, som ligg 110 km opp i elva, og stundom enno lengre. 

### Byar langs elva
* Val d'Aran (Spania): Vielha
* Haute-Garonne (31): Saint-Gaudens, Muret, Toulouse
* Tarn-et-Garonne (82): Castelsarrasin
* Lot-et-Garonne (47): Agen, Marmande
* Gironde(33): Langon, Bordeaux, Blaye, Le Verdon-sur-Mer
* Charente-Maritime (17): Royan

## Største sideelvar
Frå utspring til munning:

## Transport
Garonne spelar ei viktig rolle som innlands vassveg. Elva er framkommeleg for havgåande fartøy opp til hamna i Bordeaux, og er ein del av Canal des Deux Mers, kanalen som knyter Middelhavet til Biscayabukta, ein langt kortare og tryggare transportveg frå jordbruksområda i Sør-Frankrike til Atlanterhavet. 

Frå havet kan skip passere gjennom elvemunningen Gironde fram til munningen av Gironde, som ligg til venstre for dei som seglar oppover elva. Garonne er framkommeleg for større fartøy opp til Pont de Pierre (Steinbru) i Bordeaux. Elvebåtar kan segle vidare oppover elva til Castets-en-Dorthe, der Canal Latéral à la Garonne møter elva. Denne sidevegskanalen kan ta skip gjennom 53 sluser til byen Toulouse, der kanalen møter Canal du Midi, og dei dannar i lag «Canal des Deux Mers».

Det vart gjort store utbetringar på Canal Latéral à la Garonne på 1900-talet, eit av dei største prosjekta av sitt slag i Europa, då kanalen vart standardisert med sluser på 38x5 meter. Den franske ministeren Freycinet avgjorde at alle viktige kanaler for langdistansetransport skulle omgjerast til desse dimensjonane. Canal du Midi slapp delvis unna denne operasjonen, fordi då ein byrja på dette arbeidet hadde den kommersielle trafikken i kanalen nesten heilt forsvunne. Arbeidet vart stoppa, og kanalen kom seinare på UNESCO si verdsarvliste. 

## Kjelder

* NoorderSoft database over vassvegar

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Garonne|Garonne]]» frå ,  den 24. april 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Metakognisjon

**Metakognisjon** er tenking om tenking, eller den kunnskapen ein person har om alle typar kognitiv aktivitet han utfører, og den kontrollen han har over denne. Metakognisjon har tre sider: Ei kunnskapsside, ei strategiside og ei personside.

# Kunnskap- eller oppgåvesida består både av kunnskap om og kontroll av den kunnskapen ein har i forhold til ei gitt oppgåve og kva krav sjølve oppgåva stiller.
# Strategisida omfattar dei strategiane og hjelpemidla som blir brukte i løysinga av ei bestemt oppgåve, og kva ein gjer når ein står fast, kva vurdering ein gjer av strategiane sine, og evna til å lære nye. 
# Personsida omfattar all kunnskap og overbevising ein har om seg sjølv og andre som kognitive vesen, all kapasitet, alle begrensningar og alle særeigenheitar. 

Metakognitive ferdigheiter ser ut til å spele ei viktig rolle i mange typar kognitive aktivitetar brukt i samband med problemløysing. Eksempel på slike kognitive aktivitetar er munnleg kommunikasjon, forståing av tale og skrift, skriving, læring av språk, persepsjon, styring av merksemd, hugs, logisk resonnement, sosial kognisjon og ulike former for sjølvinstruksjon og sjølvkontroll. 

Metakognisjonen er tilsikta, planlagt, forsetteleg, målretta og framtidsorientert mental åtferd. Når ein er merksam på, overvaker og kontrollerer dei mentale prosessane sine, blir ein svært fleksibel og tilpassingsdyktig. God metakognisjon gjer ein flink til å lære, og metakognisjon samvarierer med høg intelligens. 

Metakognisjon er i Noreg knytt til omgrepet læringsstrategiar.

## Kjelder
* Flavell, J.H., Miller, P.H. & Miller, S. A. 2002. *Cognitive development*. (4th ed.) Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.
* Sternberg, R.J. 1986. *Intelligence applied*. NY: Harcourt Brace Jovanovich Publishers.
Nonsfjellet

**Nonsfjellet** er eit namn på norske fjell. Namnet kan komme av at dei namngjevande gardane har sola over dette fjellet ved nonstider, jamfør fjellnamn som Daurmål og Middagshornet. 

I Noreg er dei mest markerte nonsfjella
* **[[Nonsfjellet på Ertvågsøya|Nonsfjellet]]** på Ertvågsøya i Aure på Nordmøre i Møre og Romsdal fylke
* **Nonsfjellet** i Vestnes i Romsdal i Møre og Romsdal fylke 
* **Nonsfjell** i Oppdal i Sør-Trøndelag fylke
* **Nonsfjellet** i Meldal i Sør-Trøndelag fylke
* **Nonsfjellet** på grensa mellom Høylandet i Nord-Trøndelag fylke og Bindal i Nordland fylke, 927 m.o.h.
* **Nonsfjellet** i Gildeskål i Salten i Nordland fylke
* **Nonsfjellet** i Beiarn i Salten i Nordland fylke
* **Nonsfjellet** i Gratangen i Troms fylke

### Kjelder
* *Det Store Norgesatlas*, Hjemmets Bokforlag 1992  
* Artiklar på Wikipedia (Aure og Vestnes (bokmål: «Vestnesfjellene»)
Green Cargo

**Green Cargo AB** er eit heileigd svensk statleg transportføretak som køyrer godstransport med tog i Sverige og til og frå utlandet. Green Cargo AB starta ved omlegginga av Statens Järnvägar den 1. januar 2001. Green Cargo gjekk tidlegare under namnet SJ Gods.

## Bakgrunnsstoff

*
SJ

**SJ AB** er eit svensk statseigd føretak som i hovudsak køyrer persontrafikk med tog i Sverige. SJ AB vart til ved oppdelinga av Statens Järnvägar den 1. januar 2001. 

## Bakgrunnsstoff

*
Vy Tåg

**Vy Tåg AB**, tidlegare **Svenska Tågkompaniet AB** (mest kjend som **Tågkompaniet** eller **TKAB**), er eit svensk føretak som køyrer tog i Stockholm og Nord-Sverige. Føretaket vart stifta i 1999 av tre tidlegare tilsette i Statens Järnvägar og eit investorfirma. I 2005 kjøpte Noregs Statsbaner 34 % av aksjane i Tågkompaniet, og ved slutten av 2006 eigde NSB 85 % av aksjane.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tågkompaniet|Tågkompaniet]]» frå ,  den 24. april 2007.*  


## Bakgrunnsstoff

*
Elva Dordogne

**Dordogne** (oksitansk *Dordonha*) er ei elv i sørvestlege og sentrale delar av Frankrike

## Geografi
Elva har sitt utspring i fjellsida av Puy de Sancy (1&nbsp;885 m) i fjella i Auvergne, der to små fjellelvar renn i hop: *Dore* og *Dogne*. Ho renn hovudsakleg vestover om lag 500&nbsp;km gjennom regionane Limousin og Périgord før ho munnar ut i Gironde, elvemunningen som ho delar med Garonne, nord for byen Bordeaux.

## Etymologi
Dordogne kjem av det antikke ordet *Durānius*, som igjen har sitt opphav i den urkeltiske rota*dur-, dor-* (som i Durance).

I mellomalderen fekk namnet på elva den doble endinga *-ononia*, påverka av endinga *[[-onna]]*, som ein finn i namnet til mange andre elvar i Frankrike. På 500-talet var namnet *Dorononia fluvius*, på  700-talet *Dornonia*, som utvikla seg til *Dordonia* (800-talet).

## Natur
Dordogne er ei av få elvar i verda der store tidvassbølgjer brer seg langt oppover elva. Dordognedalen vert rekna som ein vakker dal, og er med på å trekke turistar til regionen. Turistsesongen varer stort sett frå juni til september, der juli og august er høgsesong.

## Elveleiet
Dordogne renn gjennom følgjande departement og byar: 
* Puy-de-Dôme - Mont-Dore (nær kjelda), La Bourboule
* Corrèze - Argentat, Bort-les-Orgues
* Lot - Souillac
* Dordogne - Beynac-et-Cazenac, Sarlat, Saint-Cyprien og Bergerac
* Gironde - Sainte-Foy-la-Grande og Libourne

## Sideelvar
Dei største sideelvane til Dordogne frå kjelda til munningen (H=høgre, V=venstre)

* (H) Rhue
* (H) Diège
* (H) Luzège
* (V) Sumène
* (V) Auze
* (H) Doustre
* (V) Maronne
* (V) Cère
* (H) Sourdoire
* (V) Ouysse
* (H) Vézère
* (H) Isle
* (V) Laurence

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dordogne River|Dordogne River]]» frå ,  den 25. april 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Turisme i Dordognedalen
Elva Isle

**Isle** er ei 235 km lang elv sørvest i Frankrike, og ei av sideelvane til Dordogne frå høgre. Ho har sitt utspring nordvest i Massif Central, nær landsbyen Nexon (sør for Limoges). Ho renn sørvestover gjennom følgjande departement og byar: 

* Haute-Vienne: Le Chalard
* Dordogne: Périgueux , Mussidan
* Gironde: Libourne

Ho munnar ut i Dordogne i Libourne. Sideelvar til Isle er Auvézère og Dronne.
Dronne

**Dronne** (oksitansk *Drona*) er ei 1800 km lang elv sørvest i Frankrike, og ei av sideelvane til Isle. Ho har sitt utspring nordvest i Massif Central, aust for småbyen Châlus (sørvest for Limoges). Ho renn sørvestover gjennom følgjande departement og byar: 

* Haute-Vienne
* Dordogne: Saint-Pardoux-la-Rivière, Brantôme, Ribérac
* Charente: Aubeterre-sur-Dronne
* Gironde: Coutras

Dronne munnar ut i Isle i Coutras.
Vézère

**Vézère** (oksitansk *Vesera*) er ei 211 km lang elv sørvest i Frankrike, og ei av sideelvane til Dordogne frå høgre. Ho har sitt utspring nordvest i Massif Central, og renn sørvestover gjennom følgjande departement og byar: 

* Corrèze: Pérols-sur-Vézère, Bugeat, Uzerche, Vigeois, Brive-la-Gaillarde
* Dordogne: Montignac, Terrasson-Lavilledieu, Les Eyzies-de-Tayac-Sireuil, Le Bugue

Ho munnar ut i Dordogne nær Le Bugue. Ei av sideelvane til Vézère er Corrèze.

Vézèredalen er kjend for grottesystemet som ligg her. Desse inneheld mange holemåleri og restar etter menneske. UNESCO sette alle desse på verdsarvlista si i 1979. Av desse finn ein mellom anna Lascaux

## Bakgrunnsstoff
* Verdsarv profil
Sunndal skyttarlag

**Sunndal skyttarlag** vart stifta den 17. mai 1863 og det vart da avgjort at ein skulle melde laget inn i Centralforeningen for Udbredelse af Legemsøvelser og Vaabenbrug - ein av organisasjonane som leidde fram til det som i dag er Det frivillige skyttervesen. Først 21.- 22. juni 1924 fekk skyttarlaget sin eigen bane. Grunna omlegging av riksvegen, vart denne øydelagt ca 1962. Ny bane kom på plass ca. 1975 med 300m og 100m hald. Han vart lagt på Gravem øvst i Sunndal. Banen vart ombygd i 2004 og vart da utstyrt med elektroniske skiver, no på 200m og 100m. På baneområdet har skyttarlaget òg eit skyttarhus som er mykje nytta til ymse tilstellingar. Knytt til skyttarhuset har no skyttarlaget bygd ein innandørs skytebane for kaliber .22.

Sunndal Skyttarlag har vore og er eit av dei mest aktive skyttarlaga på Nordmøre. Det er via Nordmør Skyttersamlag tilslutta Det frivillige skyttervesen. Av dei meir prominente medlemmene i laget kan nemnast Barbara Arbuthnott som i ei vanskeleg tid for laget gjorde mykje for halda aktiviteten oppe, og Ivar Ivarson Halden - kalla Ivaso. Førstnemnde vert heidra kvart år med skyttarstemnet som er kalla «Lady Arbuthnotts pris». Ivaso fekk òg namnet sitt knytt til eit årleg stemne - feltstemnet Ivasofelten.

## Bakgrunnsstoff
* Sunndal skyttarlag
* Nordmør skyttarsamlag
* Det frivillige skyttervesen
Cère

**Cère** er ei 90 km lang elv sørvest i Frankrike, og ei av sideelvane til Dordogne frå venstre. Ho har sitt utspring sørvest i Massif Central, nær fjellet Plomb du Cantal. Ho renn hovudsakleg vestover gjennom følgjande departement og byar: 

* Cantal: Vic-sur-Cère, Arpajon-sur-Cère (nær Aurillac)
* Corrèze 
* Lot: Bretenoux

Cère munnar ut i Dordogne nær Bretenoux.
Elva Lot

**Lot**, opphavleg **Olt**, er ei elv i Frankrike, og ei av sideelvane til Garonne frå høgre. Ho har sitt utspring i Cevennane, og renn vestover gjennom Quercy, der ho munnar ut i Garonne nær Aiguillon etter ei lengd på 481 km. Ho har gjeve namn til departement Lot. 

## Sideelvar
* Truyère
* Bramont
* Célé
* Lémance
* Lède

## Departement og byar
Lot renn gjennom følgjande departement og byar: 
* Lozère: Mende
* Aveyron: Entraygues-sur-Truyère, Capdenac-Gare
* Cantal
* Lot: Cahors
* Lot-et-Garonne: Villeneuve-sur-Lot, Aiguillon

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av elva og departementet
Truyère

**Truyère** er ei 170 km lang elv sørvest i Frankrike, og ei av sideelvane til Lot. Ho har sitt utspring sørvest i Massif Central, nord for Mende. Ho renn hovudsakleg vestover gjennom følgjande departement og byar: 
* Lozère: Le Malzieu-Ville
* Cantal
* Aveyron: Entraygues-sur-Truyère

Truyère munnar ut i Lot i Entraygues-sur-Truyère. 

## Bakgrunnsstoff
Baïse

**Baïse** er ei 188 km lang elv sørvest i Frankrike, og ei av sideelvane til Garonne. Ho har sitt utspring ved foten av Pyreneane, nær Lannemezan. Ho renn nordover gjennom følgjande departement og byar: 
* Hautes-Pyrénées: Lannemezan , Trie-sur-Baïse
* Gers: Mirande , Castéra-Verduzan , Valence-sur-Baïse , Condom
* Lot-et-Garonne: Nérac , Lavardac

Ho munnar ut i Garonne nær Aiguillon.
Elva Gers

**Gers** er ei 178 km lang elv sør i Frankrike, og ei av sideelvane til Garonne frå venstre. 

Ho har sitt utspring ved foten av Pyreneane nær Lannemezan. Ho renn nordover gjennom departementa Hautes-Pyrénées, Gers og Lot-et-Garonne, og munnar ut i Garonne nær Agen. Byen Auch ligg langs Gers, og elva har gjeve namn til departementet med same namn.
Elva Tarn

**Tarn** (*tarnis* på latinsk tyder «rask» eller «innmurt») er ei 375 km lang elv sør i Frankrike (regionane Languedoc-Roussillon og Midi-Pyrénées) og ei av sideelvane til Garonne frå høgre. 

Tarn renn hovudsakleg vestover, og har utspring i ei høgd på 1&nbsp;550 meter over havet ved Mont Lozère i Cevennane (del av Massif Central). Ho renn mellom anna gjennom ei djup og lang kløft kalla Gorges du Tarn til Moissac i Tarn-et-Garonne, der ho munnar ut i Garonne 4 km nedanfor sentrum av byen. 

Ho har eit tilsigsområde på om lag 12&nbsp;000 km², og ei middelvassføring på om lag 140&nbsp;m³ per sekund.

## Sideelvar

Dei største sideelvane til Tarn er Tarnon, Dourbie, Agout og Aveyron. 

## Department og byar
Tarn renn gjennom følgjande departement og byar: 
* Lozère: Le Pont-de-Montvert
* Aveyron: Millau
* Tarn: Albi, Gaillac, Rabastens
* Haute-Garonne: Villemur-sur-Tarn
* Tarn-et-Garonne: Montauban, Moissac. 

Viaduc de Millau, den høgaste brua i verda, langs motorvegen A75 kryssar Tarnkløfta nær Millau. Ho opna i desember 2004. 

Tarn er, i lag med Donau, kjend for å ha skapt nokre av dei største flaumane i Europa. Den mest vidkjende skjedde i mars 1930. Då steig Tarn med meir enn 17 meter over normalt vassnivå i Montauban på berre 24 timar, og fekk ei vassføring på 7&nbsp;000 m³/s (middelvassføringa i Rhinen er 2&nbsp;200 m³/s, i Nilen var middelvassføringa under den årlege flaumen 8&nbsp;500 m³/s før Aswandemningen vart bygd og i Mississippielva 16&nbsp;200 m³/s). Ein tredjedel av departementet Tarn-et-Garonne vart råka og om lag 300 menneske mista livet. Tusenvis av hus vart øydelagde, dei lågare distrikta i Montauban vart øydelagde, og nesten heile byen Moissac forsvann.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tarn River|Tarn River]]» frå ,  den 25. april 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff

* Turisme ved Tarn 
* Tarn på euroriviere.com
Motortrafikkveg

**Motortrafikkveg** (tidlegare **motorveg klasse B**) er ein type veg som er særskilt lagt til rette for køyring med bilar i høg fart, utan at han oppfyller alle krava som gjev motorvegstatus. I Noreg er motortrafikkveg ein vegklasse.

Motortrafikkvegar var tidlegare kjent som «motorveg klasse B», eit omgrep som kunne skapa misforståingar ettersom vegane altså ikkje hadde motorvegstandard. Omgrepet motortrafikkveg var i bruk i Danmark (motortrafikvej) og Sverige (motortrafikled). 

## Bruk
Køyretøy som ikkje kan køyra over ein viss fart, har ikkje løyve til å køyra på ein motortrafikkveg. Kryssande vegar går gjerne i tunnel under motortrafikkvegen, eller på ei bru over han. Fotgjengarar har ikkje høve til å gå ved ein motortrafikkveg, men det er gjerne lagt til rette med gang- og sykkelveg tilknytt han. 

## Utbygging
I Noreg har ein fleire gonger bygd ut motortrafikkvegar til fullgode motorvegar, mellom anna på enkelte strekk av Europaveg 6 gjennom Østfold. Ei slik oppgradering gjev ikkje store problem ettersom traséane allereie er passande for motorvegar og fleire av kryssa allereie er planskilde. 

## Kjelder


**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Motorvei|Motorvei]]» frå ,  den 28. januar 2008.*
Elva Corrèze

**Corrèze** er ei 85 km lang elv sørvest i Frankrike, og ei av sideelvane til Vézère frå venstre. Ho har sitt utspring nordvest i Massif Central, og renn sørvestover gjennom departementet Corrèze (kalla opp etter elva) og byane Tulle og Brive-la-Gaillarde. Eit par km etter Brive-la-Gaillarde munnar Corrèze ut i Vézère.
Elva Aveyron

**Aveyron** (oksitansk: *Avairon*) er ei 250 km lang elv sør i Frankrike, og ei av sideelvane til Tarn frå høgre. Ho har sitt utspring i den sørlege delen av Massif Central nær Sévérac-le-Château.

## Sideelvar
* Viaur
* Cérou
* Vère

## Stader langs elva
Aveyron renn gjennom følgjande departement og byar: 
* Aveyron (kalla opp etter elva): Rodez, Villefranche-de-Rouergue.
* Tarn
* Tarn-et-Garonne

Ho munnar ut i Tarn nær Lafrançaise, nordvest for Montauban.
Viaur

**Viaur** er ei 163 km lang elv i sørvestlege delar av Frankrike, og ei av sideelvane til Aveyron. Ho har sitt utspring i sørlege delar av Massif Central, nord for Millau. Ho renn hovudsakleg vestover gjennom følgjande departement og byar: 
* Aveyron: Pont-de-Salars
* Tarn: Pampelonne
* Tarn-et-Garonne: Laguépie

Viaur munnar ut i Aveyron i Laguépie.
Agout

**Agout** (oksitansk *Agot*) er ei 180 km lang elv sørvest i Frankrike, og ei av sideelvane til Tarn frå venstre. Ho har sitt utspring sør i Massif Central i Parc naturel régional du Haut-Languedoc. Ho renn hovudsakleg vestover gjennom følgjande departement og byar:

* Hérault: La Salvetat-sur-Agout
* Tarn: Brassac, Castres, Lavaur, Saint-Sulpice

Agout munnar ut i Tarn i Saint-Sulpice. 

## Galleri

Agout source.JPG| Cambon-et-Salvergues
Brassac sur Agout.JPG |Brassac
(Castres) Maisons sur l'Agoût vues du pont Neuf vers le pont Henri Sizaire.jpg|Castres
France - Giroussens - Agout.jpg |Giroussens
Saint-Sulpice-la-Pointe (Tarn) - La chaussée du moulin sur l'Agout.jpg|Saint-Sulpice-la-Pointe


## Bakgrunnsstoff
Eesti Keskerakond

**Eesti Keskerakond** (på norsk *Det estiske senterpartiet*) er eit sosialliberalt sentrumsparti i Estland. Etter at det slo seg saman med Det estiske pensjonistpartiet (*Eesti Pensionäride Erakond*) den 20. august 2005 har det nest flest medlemer av dei estiske politiske partia. Ved parlamentsvalet i 2007 fekk det 26,1 % av røystene og 29 mandat i nasjonalforsamlinga (av 101). Det er det største opposisjonspartiet. Leiaren er Edgar Savisaar, som var statsminister i Estland frå 1990 til 1992. Partiet er medlem av Det europeiske liberaldemokratiske og reformpartiet, saman med mellom anna norske Venstre. I namn og symbolbruk er det òg knytt til dei andre nordiske senterpartia - som Senterpartiet i Noreg, Centerpartiet i Sverige og Centern i Finland har det ein firkløver som partisymbol. Partiet vart grunnlagd 12. oktober 1991.

## Politikk
Partiet seier sjølv at det har som mål at det vert danna ein sterk middelklasse i Estland. Det kallar seg eit «liberalt parti for middelklassen». Det støttar småbedrifter. I 1999 gjekk partiet til val med innføring av progressiv inntektsskatt som si fremste kampsak - Estland er eit av dei få landa i verda som har flat inntektsskatt. I 2004 inngjekk det eit samarbeid med det russiske "maktpartiet" Sameint Russland, noko som kan ha gjort partiet ekstra populært blant den russiske minoriteten i Estland. Fleirtalet på partiet sitt landsmøte i 2003 gjekk mot estisk EU-medlemskap.

## Historie
Partiet har teke del i fleire koalisjonsregjeringar sidan det vart stifta. Det har òg vore utsett for splittingar og avskalingar, ettersom det estiske partisystemet har utvikla seg etter sjølvstendet i 1991. Det var det største partiet i Estland ved parlamentsvala i 1999 og 2003. Fram til parlamentsvalet i 2007 sat det i ei koalisjonsregjering med det liberalistiske Reformpartiet og det populistiske Estlands folkeunion. Det gjekk svakt fram ved valet i 2007, men gjekk ut av regjeringa, og er no det største opposisjonspartiet i landet.

### Oppslutning ved parlamentsval 1995-2011

## Litteratur
* Elisabeth Bakke (red): *Sentral-Europa og Baltikum etter 1989* (2. utg.), Samlaget, 2006, 280 s. ISBN 82-521-6786-1.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Offisielle nettsider på estisk.
Gironde-estuaret

**Gironde** er eit estuar, ofte kalla ei elv, sørvest i Frankrike, og vert danna av elvane Dordogne og Garonne like nedanfor byen Bordeaux.

Gironde er om lag 65 km lang, og mellom 3 og 11 km brei, og departementet Gironde er kalla opp etter ho. I Gironde er det svært kraftige tidvasstraumar, og sjølv om elva er framkommeleg for havgåande skip, er ho vansksleg å navigere i på grunn av dette. 

## Den andre verdskrigen
Gironde var åstad for Operasjon Frankton, ein operasjon av britiske spesialstyrkar under den andre verdskrigen der målet var å øydeleggje skip som låg til kai i Bordeaux.

## Øyar i Gironde
I elvemunningen mellom Pointe de la Grave på sjøsida og Le bec d’Ambes ligg det ei rekkje småøyar. 

Île de Patiras er 200&nbsp;ha stor med eit fyr, som hjelp til med navigering i elvemunningen. På øyane vert det dyrka vinranker og mais. 

Île de Sans-Pain og Île de Bouchaud er i dag praksis ei øy, på grunn av tilslamming av området mellom dei, og dei vert no kalla Île Nouvelle. Dei har eit totalt areal på 256 ha, og er eig av Conservatoire du Littoral og under styret til departementet Gironde. 

Île du Fort Paté er om lag 13&nbsp;ha og var i 2006 privateigd. Øya har ei historisk festning bygd mellom 1685 og 1693. Han var ein del av det nasjonale festningsprogrammet til Vauban. Bygningen har ein oval form, er om lag 12 meter høg og hadde ein gong om lag 30 kanoner. Fort Paté i lag med Fort Médoc og festninga Blaye forsvarte elvemunningen og Bordeaux. Under Den franske revolusjonen vart fortet nytta som fengsel for prestar. 

Île Verte, Île du Nord og Île Cazeau utgjer om lag 800 ha, og er ein stoppestad for trekkfuglar. 

Île Margaux er 25&nbsp;ha og i 2005 var 14 ha av ho dekte av vinranker, som er ein del av det verdskjende vinområdet Médoc.

## Kjelder
* Artikkel frå avisa 'Sud Ouest' 3. oktober 2006.

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gironde estuary|Gironde estuary]]» frå ,  den 25. april 2007.*
Gimone

**Gimone** er ei 136 km lang elv sørvest i Frankrike, og ei av sideelvane til Garonne frå venstre. Ho har sitt utspring ved foten av Pyreneane nær Lannemezan. Ho renn gjennom følgjande departement og byar: 

* Hautes-Pyrénées
* Gers: Saramon, Gimont
* Tarn-et-Garonne: Beaumont-de-Lomagne

Gimone munnar ut i Garonne nær Castelsarrasin.
Elva Ariège

**Ariège** er ei 170 km lang elv sør i Frankrike, og ei av sideelvane til Garonne frå høgre. Ho har sitt utspring i Pyreneane, nær grensa til Andorra. Ho renn nordover gjennom følgjande departement og byar: 
* Ariège (kalla opp etter elva): Ax-les-Thermes, Foix, Pamiers.
* Haute-Garonne. 

Ho munnar ut i Garonne i Portet-sur-Garonne, sør for Toulouse.
Save i Frankrike

**Save** er ei 143 km lang elv sør i Frankrike, og ei av sideelvane til Garonne frå venstre. Ho har sitt utspring ved foten av Pyreneane sør for Lannemezan. Ho renn nordaustover gjennom følgjande departement og byar: 
* Hautes-Pyrénées. 
* Haute-Garonne: Grenade, L'Isle-en-Dodon. 
* Gers: L'Isle-Jourdain.

Ho munnar ut i Garonne i Grenade, nord for Toulouse.
Hers-Mort

**Hers-Mort** er ei 90 km lang elv sør i Frankrike, og ei av sideelvane til Garonne frå høgre. Ho har ei middelvassføring på 4 m³/s. Hers-Mort har sitt utspring i regionen Lauragais nær landsbyen Fonters-du-Razès, i departementet Aude. Ho renn gjennom følgjande departement og byar: 

* Aude: Payra-sur-l'Hers, Salles-sur-l'Hers
* Haute-Garonne: Villefranche-de-Lauragais, Baziège, Toulouse, Saint-Jory

Elva munnar ut i Garonne nær Grenade-sur-Garonne. Ei av sideelvane hennar er Girou, og desse to gjev vatn til hagane rundt Toulouse. Hers-Mort kryssar Canal du Midi nær Villefranche-de-Lauragais.
Hers-Vif

**Hers-Vif**, og kalla *Grand Hers* eller berre *Hers*, er ei 130 km lang elv sør i Frankrike, og ei av sideelvane til Ariège frå høgre.

Hers-Vif har utspring i ei høgd om lag 1&nbsp;500 meter over havet nær Chioula-passet i Pyreneane, om lag 6 km nord for Ax-les-Thermes. Ho munnar ut i Ariège 2 km oppfor Cintegabelle i Haute-Garonne.

Ho renn 30 kilometer gjennom Pyreneane og fell 1&nbsp;100 m til landsbyen Peyrat, der ho renn ut på ei piedmontslette. Dalen vert vidare etter kvart som ho renn over sletta, og ho når mellomalderbyen Mirepoix, som er starten på den nedre dalen hennar. 

## Sideelvar
* Frå Pyreneane: Lasset, Fontaine de Fontestorbes, Touyre
* Frå piedemontsletta og åsane: Blau og Douctouyre;
* Frå Lauragais-åsane og Razès: Ambronne og Vixiège.

## Departement og byar
Elva renn gjennom følgjande departement og byar: 
* Ariège: Prades, Bélesta, La Bastide-sur-l'Hers, Mirepoix, Mazères
* Aude: Comus, Chalabre
* Haute-Garonne: Calmont

## Flaumar
Hers-Vif er kjend for dei store flaumane ho stundom har skapt. 16. juni 1289 skal ho ha øydelagd heile Mirepoix. I nyare tid har dei største flaumane vore: 
* 23. juni 1875: estimert vassføring 1&nbsp;500 m³/s ved Mazères;
* 6. februar 1919: estimert vassføring 600-800 m³/s ved Mazères;
* 19. mai 1977: estimert vassføring 1&nbsp;070 m³/s ved Mazères;
* 16. januar 1981: estimert vassføring 1&nbsp;100 m³/s ved Mazères;
* 11. juni 2000: estimert vassføring 500 m³/s ved Mazères;
* 24. januar 2004: estimert vassføring 500 m³/s ved Mazères.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hers-Vif|Hers-Vif]]» frå ,  den 25. april 2007.*
Volp

**Volp** er ei 40 km lang elv sørvest i Frankrike, og ei av sideelvane til Garonne frå høgre. 
Ho renn gjennom følgjande departement og byar: 

* Ariège: Sainte-Croix-Volvestre
* Haute-Garonne: Le Plan

Ho munnar ut i Garonne oppfor Cazères i Haute-Garonne.
Thailandske regentar

Bortsett frå kong Taksin, som oppretta Siam (no Thailand) i 1768, har alle **kongane av Thailand** høyrt til Chakri-dynastiet. I tillegg til kongane har andre kongelege fungert som regentar når kongane har vore mindreårige, i kloster eller utanlands over lengre tid.

Namnet Chakri kjem frå tittelen Chao Pharaya Chakri som høyrde til generalen som fekk trona ettar at Taksin var styrta — Rama I eller Buddha Yodfa Chulalok den store. Namnet *chakri*, og emblemet for kongehuset, er ei samantrekking av *[sudarshana] chakra* ('diskos') og *trisula* ('trefork), våpen som høyrer til guden Narai (Visjnu), som kongane i dette dynastiet blir rekna som personleggjeringar av.

## Kongerekkja
* Taksin av Siam , 1768-1782

### Chakri-dynastiet

* Buddha Yodfa Chulalok den store (Rama I)  , 1782-1809
* Buddha Loetla Nabhalai (Rama II) , 1809-1824
* Nangklao (Rama III) , 1824-1851
* Mongkut (Rama IV) , 1851-1868
* Chulalongkorn den store (Rama V)  1868-1910
** Somdet Chao Phraya Si Suriyawongse (1868-1873) regjerte fram til kong Chulalongkorn blei 20 år
** Dronning Sripatcharinthara/Saovabha (1897) var regent medan kongen vitja Europa i 1897
* Vajiravudh (Rama VI) , 1910-1925
* Prajadhipok (Rama VII) , 1925-1935
** Prins Narisaranuwadtiwongse var regent 1934-1935
** Prins Oscar Anuvatana var regent i 1935
* Ananda Mahidol (Rama VIII) , 1935-1946
** Prins Athitaya Dibhabha var regent 1935-1944
** Pridi Banomyong var regent 1944-1946
** Prins Rangsit av Chainat var regent i 1946
* Bhumibol Adulyadej (Rama IX) , sidan 1946
** Prins Dhanivat Bidyalabh Bridhyakon (1946-1950) var regent til kong Bhumibol Adulyadej hadde avslutta studia sine i Sveits
** Dronning Sirikit Kitiyakara (1956), medan Bhumibol Adulyadej var buddhistmunk
** Kongemora Srinagarindra var regent i 1960, medan Bhumibol Adulyadej og dronning Sirikit reiste til Europa.

## Kjelder
* «Chakri Dynasty» på Engelsk Wikipedia 25. april 2007
Elva Salat

**Salat** er ei elv sør i Frankrike, og ei av sideelvane til Garonne. Ho har sitt utspring oppfor kommunen Couflens, i fjellsida til Mont Rouch sentralt i Pyreneane. Den tidlegare provinsen Couseran i Gascon ligg i dalen.

## Department og byar

* Ariège: Saint-Girons
* Haute-Garonne: Salies-du-Salat, Boussens.

## Sideelvar

* Alet
* Garbet
* Arac
* Lez
* Baup
* Arbas
Salat

**Salat** kan visa til:

**Ulike typar mat:** 

(ordet «salat» er i dette høve avleidd frå italiensk *(in)salata*, 'rett tilreidd med salt')

* Planteslekta salat (*Lactuca*) som inneheld arten hagesalat (bladsalat eller hovudsalat, *[[Lactuca sativa]]*)
* Salatrett, ei blanding av ulike, ofte rå, grønsaker, og andre ingrediensar, gjerne servert kald
* Fleire plantar med store grøne blad som ofte blir brukte i salatretter, til dømes
**bladsalat 
**endivie
**julesalat (sikori)
**ruccola/salatsennep
**vårsalat

**Stader**

* Elva Salat i Frankrike
* Salat i Kulpahar, ein landsby i den indiske delstaten Uttar Pradesh

**Religion**
* Salah, muslimsk bøn
Eyre

**Eyre** er ei kystelv som renn gjennom Gascognemyrane i Aquitaine sørvest i Frankrike. 

Elva vert danna der elvane *Grande Leyre* og *Petite Leyre* renn i hop. Grande Leyre er den største av dei to, og vert rekna som hovudleia, medan Petite Leyre vert rekna som ei sideelv. Merk at Leyre er ein variant av namnet Eyre. 

## Geografi

Tilsigsområdet til Eyre er ein del av Parc régional des Landes de Gascogne (*Gascognemyrane nasjonalpark*). Elva har sitt utspring i *Plantiet-sumpen* i *Grande Lande* nær Sabres i Landes.

Ho renn nordover og munnar ut i Bassin d'Arcachon, ei stor bukt langs kysten av Atlanterhavet i Pays de Buch i Gironde. Elvedeltaet dekkjer eit området på 30 km², og inneheld fugleparken Le Teich.

Eyre renn gjennom eit verna område, og breidda av ho er dekt av lauvskog. Enkelte stader møter greinene kvarandre og dannar ein «tunnel», i motsetnad til Landesskogen, som er planta med strandfuru. 

## Departement og byar
Eyre renn gjennom følgjande departement og byar: 
* Landes: Pissos 
* Gironde: Belin-Béliet, Salles, Mios, Le Teich

## Sideelvar

Den største sideelva til Eyre er *Petite-Leyre*. Ho har sitt utspring mellom Luxey og Retjons i Landes, og renn nordvestover til ho munnar ut i *Grande Leyre* nedanfor Pissos.
Carl Berner

**Carl Berner** kan vise til
* Carl Christian Berner (1841-1918), norsk politikar og stortingspresident.
* Carl Berner (1877-1943), norsk arkitekt.
* Carl Berners plass i Oslo, og stroket ikring plassen, som ofte vert omtala som *Carl Berner*
Amos

**Profeten Amos** var ein profet i Bibelen. Han har gjeve namn til Amos bok. Amos var fødd i Tekoa og levde der som gjetar før han fekk profetkall. Han vert rekna til dei 12 «små profetane» i Bibelen og ein trur at han levde i perioden frå omkring 800 f.Kr. til omkring 750 f.Kr. I Amos-boka i Bibelen heiter det at han sette fram sine syner då Ussia var konge i Juda (786–746 f.Kr.) og Jeroboam II var konge i Israel (783–743 f.Kr.).

Sjølv om han var fødd i Juda rike, kom han med profetiane sine i rikstemplet i Betel som ligg i dåverande Israel eller Nordriket, som det også vert kalla. Begge rikene var på høgda av si materielle makt, rikfolk hadde både sommarhus og vinterhus, mens fattigfolk leid naud. 

I denne situasjonen kom Amos som ein domsprofet. «Gjer deg rede til å møte din Gud» er bodskapen hans under den store haustfesten i Betel. Øvstepresten i Betel, Amasja, trua han til å slutte med sine profetiar, og Amos vart også skulda for å ville styrte kong Jeroboam. 

## Litteratur
* Bjørndalen, Anders Jørgen *Untersuchungen zur allegorischen Rede der Propheten Amos und Jesaja* - Berlin : de Gruyter, 1986 - XI, 398 sider ; 24 cm. - (Beiheft zur Zeitschrift für die alttestamentliche Wissenschaft ; 165). - (224). - Opphavleg presentert som avhandling (doktorgrad) - Universitetet i Oslo, 1982. - Bibliografi: s. [356]-387. - Har forfatterregister og sakregister ISBN 3-11-010105-X 

* Barstad, Hans Magnus *The religious polemics of Amos : studies in the preaching of Am 2,7B-8; 4,1-13; 5,1-27; 6,4-7; 8,14.* - Leiden : E.J. Brill, 1984. - XIV, 244 s. ; 25 cm. - Bibliografi: s. 202-226. - ISBN 90-04-07017-6 Har forfatterregister, skriftstadregister og emneordregister

* Rian, Dagfinn *Så sier Herren : forelesninger over utvalgte tekster fra profetene Amos, Jesaja og Deutero-Jesaja* - Trondheim : Tapir, 1977. - 134 s. - ISBN 82-519-0217-7 

* Kapelrud, Arvid Schou *Central ideas in Amos* - Oslo : Universitetsforlaget, 1971 - 86 sider 

* Sandved, Johannes *Fortolkning til profetene Amos, Obadias og Jonas* - Oslo : Lutherstiftelsen, Lunde, 1971 - 240 sider - (Bibelverket)

* Seierstad, Ivar P. *Die Offenbarungserlebnisse der Propheten Amos, Jesaja und Jeremia : Eine Untersuchung der Erlebnisvorgänge unter besonderer Berücksichtigung ihrer religiös-sittlichen Art und Auswirkung.* - 2. Aufl. - Oslo : Universitetsforlaget, 1965 - S. 3-271. - (Scandinavian university books). - (224). - Avhandling (doktorgrad)

## Bakgrunnsstoff
* Amos bok hos bibelen.no
Barrikade

Ein **barrikade** (av fransk *barricade*, av *barrique*, 'tynne') er ei hindring sett opp for å hindra trafikk, verna noko mot åtak utanfrå eller isolera eit område. Ordet vert i dag særleg assosiert med provisoriske festningar ved gateslagsmål mellom ordensmakt og sivile, og i uttrykk som at nokon «står på barrikadane», men òg om provisoriske barrierar til å styra trafikken med.


Tula defense lines.jpg|Barrikade i Tula i Russland i 1941.
Barykada.jpg|Barrikade frå Warszawaoppreisten  i 1943.
Riga barricade 1991.jpg|Barrikade i Riga i 1991, då Latvia lausreiv seg frå Sovjetunionen.
FEMA - 24842 - Photograph by Andrea Booher taken on 09-18-2005 in Louisiana.jpg|Barrikade av bilar i New Orleans etter orkanen Katrina.
2010 0514 rama4 07.JPG|Barrikade i Bangkok under uro i 2010.
Barricades at Union Square, SF.JPG|Barrikadegjerde ved Union Square i San Francisco.


## Kjelder
*
*Barrikade (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Henta 31. januar 2014.

## Bakgrunnsstoff
Adour

**Adour** (baskisk *Aturri*) er ei elv sørvest i Frankrike, med utspring i Bigorre i Pyreneane. Ho munnar ut i Biscayabukta nær Baoynne etter ei reise på 335 km. 

## Departement og byar
Elva renn gjennom følgjande departement og byar: 
* Hautes-Pyrénées: Bagnères-de-Bigorre, Tarbes, Maubourguet
* Gers: Riscle
* Landes: Aire-sur-l'Adour, Dax, Tarnos
* Pyrénées-Atlantiques: Bayonne

## Sideelvar
* Échez
* Arros
* Gave de Pau
* Nive

## Bakgrunnsstoff
Nive

**Nive** (*Errobi* på baskisk) er ei elv som renn gjennom den franske delen av Baskarland. Ho er ei av sideelvane til Adour frå venstre. Ho har sitt utspring i Pyreneane i Basse-Navarre. Elva vart gjort kjend gjennom bokserien Le petit Nicolas. 

## Geografi
Nive har sitt utspring i Saint-Jean-Pied-de-Port, der tre mindre elva renn i hop: 
* Nive de Béhérobie (den største av dei)
* Laurhibar
* Nive d'Arnéguy.

Nive renn gjennom byane Estérençuby, Saint-Jean-Pied-de-Port, Bidarray, Cambo-les-Bains, Ustaritz, Villefranque og Bayonne, der ho munnar ut i Adour.

## Sideelvar
* Ezterrengibel eller Esterenguibel
* Nive des Aldudes, frå Saint-Étienne-de-Baïgorry
* Laka, frå Ossès
* Baztan, frå Bidarray
* Latsa, frå Espelette
Gave de Pau

**Gave de Pau** er ei elv sørvest i Frankrike, og ei av sideelvane til Adour. Ho har fått namnet sitt frå byen Pau, og har ei lengd på 180 km. Gave de Pau har utspring i Pyreneane i Cirque de Gavarnie. Elva mottar den største sideelva si, Gave d'Oloron, i Peyrehorade. Eit stykke på 10 km mellom munningen til Gave d'Oloron og fram til Gave de Pau munnar ut i Adour vert kalla *Gaves Réunis* (Sameint Gaves). 

Gave de Pau renn gjennom følgjande departement og byar: 
* Hautes-Pyrénées: Argelès-Gazost, Lourdes.
* Pyrénées-Atlantiques: Pau, Orthez.
* Landes: Peyrehorade.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gave de Pau|Gave de Pau]]» frå ,  den 26. april 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
Gave d'Oloron

**Gave d'Oloron** er ei elv sørvest i Frankrike nær grensa til Spania. Ho har sitt namn frå byen Oloron-Sainte-Marie, der ho vert danna ved at elvane Gave d'Aspe og Gave d'Ossau renn i hop.

Ho munnar ut i Gave de Pau frå venstre i Peyrehorade, berre 10 km før Gave de Pau munnar ut i Adour. Dette siste stykket vert kalla *Gaves Réunis* (Sameint Gaves).

Gave d'Oloron renn gjennom følgjande departement og byar: 

* Pyrénées-Atlantiques: Oloron-Sainte-Marie, Sauveterre-de-Béarn.
* Landes: Peyrehorade.
Konseptalbum

**Konseptalbum** er eit omgrep som vert nytta om eit musikkalbum der innhaldet formar eit enkelt tema eller ei samla historie. 

Heilskapen rundt eit album, som plateomslag, tidsmessige nyansar, namn og rekkefølgje på songane, instrumentbruk eller forteljingar og historier artisten vil framheve gjennom musikken sin, er med på å definere kva som er eit konseptalbum. Definisjonen er stundom veldig problematisk å presisere på grunn av dette. 

Det vert stadig diskutert når definisjonen *konseptalbum* starta. Nokre hevdar at dei første albuma av denne typen dukka opp seint på 1930-talet, medan andre hevdar desse først kom på slutten av 1940-talet under Frank Sinatra si stordomstid. Det er òg på hans album *Songs for Young Lovers* og *Swing Easy* definisjonen konseptalbum vart brukt. Det var ikkje før 1966 ordet fekk ei sterkare meining då Beach Boys gav ut albumet *[[Pet Sounds]]* og forma sjangeren rock, som inspirerte Frank Zappa, The Kinks, Ray Davies og The Beatles. Sistnemnde gav ut albumet *[[Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band]]* som vart sett på som eit konseptalbum, men her er det òg store diskusjonar.

Det var etter The Beatles det byrja å kome album av denne typen. Det første var The Rolling Stones sitt album *[[Their Satanic Majesties Request]]* frå 1967 og The Who sine album *[[Tommy]]* og *[[Quadrophenia]]*. Dei to sistnemnde går også inn i undersjangeren rockeopera saman med rockemusikal. Og det var etter desse albuma *konseptalbum* vart anerkjend som definisjon på utradisjonelle oppbygde album. Denne typen vart vanleg under sjangeren progressiv rock som kom på 1970-talet. Det vart kommersielt å gje ut konseptalbum, og dei selde svært godt. Nokre døme på dette er Pink Floyd sitt *[[The Dark Side of the Moon]]* og Camel sitt *[[The Snow Goose]]*. King Crimson laga ei rekkje konseptalbum om dei fire elementa og på den måten laga han ein konseptserie dette tiåret.

Desse albuma gjekk primært på tema som sex, krig, tid, pengar, død, fobiar og tolkingar av historier, men då det etter kvart vart mange konseptalbum gjekk dette av moten, mykje fordi låtskrivarane vart for opptatt av heilskapen og kva for tema som skulle tolkast, i staden for å sikre kvaliteten på kvar enkelt song. *Konseptalbum* vert likevel knytte til progressiv rock, progressiv metall og er òg i dag nytta av nyare progrockgrupper, som Dream Theater og delvis Radiohead.
Narvik kyrkje

**Narvik kyrkje** ligg i bydelen Frydenlund i Narvik, i Narvik sokn i Ofoten prosti. Kyrkja er ei treskipa langkyrkje i stein med 700 sitteplassar. Ho vart vigsla den 16. desember 1925. Arkitekt for kyrkja var Olaf Nordhagen. Altertavla i kyrkja er måla av Eilif Peterssen.

Narvik kyrkje vart bygd av stein frå Ofotbanens steinbrot i Djupvika. Kyrkja stod imot bombardementa av Narvik under 2. verdskrigen. Frå 1900 til 1925,før Narvik kyrkje vart bygd, fungerte jernbanens forsamlingslokale som interimkyrkje.

## Bakgrunnsstoff
* Narvik kommunes side om Narvik kyrkje 
* Destinasjon Narvik om Narvik kyrkje
* Arkitekturguide: Narvik kyrkje
*
Nesna kyrkje

**Nesna kyrkje** er ei krosskyrkje frå 1880 i Nesna kommune og sokn i Nord-Helgeland prosti. Kyrkja vart bygd i 1879, og vigsla 17. september 1880.

Kyrkja er bygd i tre, i nygotisk stil. Det vart tidlegare rekna 800 plassar, men etter at ei benkerad er fjerna og galleria er stengde for publikum grunna manglande rømmingsvegar, reknar ein no at ho rommar 550.

## Tidlegare kyrkjebygg på Nesna
Vi veit at denne kyrkja er det tredje kyrkjebygget på denne staden sidan 1500-talet. Det har sannsynlegvis vore to kyrkjebygg også før 1500-talet, men dette er usikkert.

Frå kyrkjebygget som var på 1500-talet finnast det i dag eit alterskap frå 1400-talet, det er på historisk museum i Bergen. Det inneheld tre utskorne trefigurar, som ein tolkar vere sankt Andreas, pave Gregorius og Olav den heilage. Når dette alterskapet vart fjerna frå kyrkja er ikkje kjend, og det har nok òg ei tid etter reformasjonen ikkje vore i bruk. Det er ikkje nemnt i ei grundig skildring av kyrkja frå 1666, men er på plass og vart skildra av biskop Nannestad i 1758.

Ved same høve gjev biskopen ei lite smigrande skildring av sjølve kyrkjebygget. Han skriv:
::*Her findes den slettest og mest fordærvede kirkebygning i Trondhjems stift.*

I 1767 vart det oppført ei ny kyrkje på Nesna. ei krosskyrkje som var noko mindre enn dagens kyrkje. Ho vart vigla av biskop Gunnerus. Til den nye kyrkja vart det laga ein ny altertavle. Midtfeltet, måla av den såkalla «Kjæfjordmålaren», er ei framstilling av krossfestinga. Over den er ei framstilling av oppstandinga og under eit bilete av Jesu siste måltid med læresveinane. På sidevangene har *Paul Kolset* måla Moses og Aron.
Kyrkja omtalast under ein visitas i 1845 som «både lys og rummelig». At ho vart skifta ut etter berre litt over hundre år handla nok om at bygdefolket ønska ei større kyrkje, i samband med folkeauke og økonomiske oppgangstider knytt til storsildfisket.

## Eksteriørbilete

fil:Church of Nesna.JPG|Nesna kyrkje før oppussing i 2011
Fil:Church of Nesna 03.jpg|Byste av Petter Dass ved kyrkja
Fil:Church of Nesna 04.JPG|Bårehuset ved kyrkja
Fil:Church of Nesna 06.JPG|Sett frå sør


## Interiørbilete

Fil:Nesna kirke GM 005 alter.jpg|Alterparti 
Fil:Nesna kirke GM 010 fra orgelgalleri.jpg|Interiør sett frå orgelgalleri 
Fil:Nesna kirke GM 006 altertavle.jpg|Altertavle 
Fil:Nesna kirke GM 007 sidealter gammelorgel.jpg|Sideskipet mot nord med gamal altertavle og det gamle orgelet 


## Kjelder
* Peder A. Hansteen (1980): *Nesna kirkes historie*, hefte lokalt utgjeve ved 100-årsjubileet

## Bakgrunnsstoff
* Eldre fotografi av kyrkja på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
* Nesna kyrkje  frå Kyrkjesøk
*
Nevernes kyrkje

**Nevernes kyrkje** er ei langkyrkje frå 1893 i Nevernes sokn i Indre Helgeland prosti 
Byggverket er i tømmer og skal ha 300 plassar.

## Bakgrunnsstoff
* Eldre fotografi av kyrkja på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
*
Nordfold kyrkje

**Nordfold kyrkje** er ei langkyrkje frå 1976 i Nordfold sokn i Salten prosti.

Byggverket er i tre og har 260 plassar.

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* 
* Fotografi av den førre Nordfold kyrkje på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
Nordstranda kapell

**Sandhornøy kapell** (tidlegare **Nordstranda kapell**) er ei langkyrkje frå 1963 i Gildeskål i kommune og sokn i Bodø domprosti. Kapellet står på vestsida av Sandhornøya.

Byggverket er i tre og har 163 sitteplassar.

## Litteratur
* 

## Bakgrunnsstoff
*
Nøstvik kyrkje

**Nøstvik kyrkje**, òg kalla *Velfjord kyrkje*, er ei krosskyrkje frå 1674 i Hommelstø i Velfjord. Ho høyrer til Brønnøy kyrkjeleg fellesråd i Sør-Helgeland prosti.

Byggverket er i tømmer og skal ha 270 plassar.

## Bakgrunnsstoff
* Velfjord kirke (Nøstvik kirke)  frå Velfjord.no
*
Échez

**Échez** er ei elv sørvest i Frankrike i departementet Hautes-Pyrénées, og ei av sideelvane til Adour frå venstre. 

Ho har sitt utspring i *Sère-Lanso* aust i Lourdes, og renn nordover langs Adour, før ho munnar ut i denne elva ved Maubourguet.

Échez renn gjennom følgjande landsbyar: Les Angles, Arcizac-ez-Angles, Escoubès-Pouts, Orincles, Barry, Bénac, Louey, Tarbes, Juillan, Bordères-sur-l'Échez, Oursbelille, Vic-en-Bigorre, Maubourguet.

## Sideelvar
* (V) Aube
* (H) Jeune
* (V) Gespe
* (H) Souy
* (H) Géline
* (H) Lis

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Échez|Échez]]» frå ,  den 26. april 2007.*
Bidasoa

**Bidasoa** (fransk *Bidassoa*) er ei elv i regionen Baskarland i Spania og sørvest i Frankrike.

Ho har sitt utspring i Spania nær Errazu i provinsen Navarra. Elva er 66 km lang, og det meste av ho renn gjennom denne provinsen. 10 km før ho munnar ut i Biscayabukta kryssar ho grensa til Frankrike, og renn ut i havet mellom Hendayei Frankrike og Hondarribia i Spania. Ein annan by langs Bidasoa er Doneztebe i Navarra. 

## Sjå òg
* Île des Faisans
Tech

**Tech** er ei elv sør i Frankrike, svært nær grensa til Spania. Ho renn gjennom ein dal i Pyrénées-Orientales og er om lag 80 km lang. Ho har sitt utspring i Parcigouledalen, 2&nbsp;500 meter over havet, og munnar ut i Middelhavet. 

Tech renn gjennom følgjande byar: Prats-de-Mollo-la-Preste, Arles-sur-Tech, Amélie-les-Bains-Palalda, Céret og Le Boulou. Ho munnar ut i Middelhavet mellom Saint-Cyprien og Argelès-sur-Mer, søraust for Perpignan. 

## Kjelder
* Cotrim da Cunha, Leticia, Léon Serve, François Gadel and Jean-Louis Blazi (1998-09). *Lignin-derived phenolic compounds as indicators of the nature of particulate organic matter in a Mediterranean river, the Tech*. 2nd International Electronic Conference on Synthetic Organic Chemistry.
Têt

**Têt** er den største elva i Roussillon sørvest i Frankrike med ei lengd på 120 km. Têt har utspring ved foten av Pic Carlit i Pyreneane. Ho renn gjennom departementet Pyrénées-Orientales frå vest til aust, og munnar ut i Middelhavet nær Perpignan.

## Sideelvar

* Riberole
* Carança
* Mantet
* Rotja
* Cady
* Castellane
* Lentilla
* Boulès
 
## Byar langs elva

* Mont-Louis
* Olette
* Villefranche-de-Conflent
* Prades
* Perpignan

## Bakgrunnsstoff
Elva Aude

**Aude** (latinsk *Atax*) er ei elv sørvest i Frankrike. Ho har sitt utspring i Pyreneane, og renn til Carcassonne og snur så sørover og munnar ut i Middelhavet nær Narbonne. Elva er framkommeleg med flåte eller kano nesten heile lengda. 

Elva har gjeve namn til departementet Aude.

## Sideelvar
* Galbe
* Bruyante
* Rébenty
* Aiguette
* Sou
* Salz

## Departement og byar
* Pyrénées-Orientales: Matemale, Formiguères
* Aude: Axat, Couiza, Limoux, Carcassonne

## Bakgrunnsstoff
* www.languedoc-france.info/071202_aude.htm – Elva Aude 
* Symjing og vassport i Aude
Orb

**Orb** er ei 145 km lang elv i departementet Hérault sør i Frankrike. Ho munnar ut i Middelhavet i Valras-Plage. Elva renn gjennom byane Bédarieux og Béziers, der ho vert kryssa av Canal du Midi.

## Bakgrunnsstoff
Elva Hérault

**Hérault** er ei elv sør i Frankrike med ei lengd på 160 km. Ho har sitt utspring i Cevennane, og munnar ut i Middelhavet nær Agde. Hérault renn gjennom følgjande departement og byar: 

* Gard: Valleraugue.
* Hérault (kalla opp etter elva): Ganges, Pézenas (i nærleiken), Agde.

## Bakgrunnsstoff
* www.languedoc-france.info/071204_herault.htm &ndash; Elva Hérault og Languedoc
* Bilete av Hérault