open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Paripolitikk

**Paripolitikk** er ein økonomisk politikk som går ut på å halde verdien av valutaen til eit eller fleire land stabil i høve til ein viss historisk pengeverdi, eller i høve til prisen på gull. Denne typen valutapolitikk, støtta av finanspolitiske verkemiddel, har vore vanlegast i når det har vore større valutasvingingar i samband med med krig eller krise.

Den norske paripolitikken i 1920-åra er eit kroneksempel på kor gale ein slik politikk kan føre av stad. 

I starten av den første verdskrigen vart Noregs Bank si plikt til å løyse inn setlar mot gull mellombels oppheva 5.8.1914, og kursen på krona flaut. Det vart også innført forbod mot å føre gull og sølv ut av landet. Setelmengda vart firedobla i løpet av krigsåra 1914-1918, likevel steig kroneverdien på grunn av den sterke veksten i fraktinntektene til handelsflåten. Gullinnløysing vart gjeninnført i mars 1916, men fordi setlane var meir verde enn den offisielle kursen mot gull, blei banken friteken for plikta til å kjøpe gull mot å levere ut setlar i april same året.

Så blei gullinnløysinga oppheva igjen, den 19. mars 1920. Inflasjon og stor vareimport etter krigen førte til at krona mista tillit og fall kraftig i verdi. 

For den norske sentralbanksjefen Nicolai Rygg var det svært viktig å få «krona tilbake til pari», det vil seie til verdien før verdskrigen. Omsynet til småspararane og viljen til sparing låg tungt bak denne politikken - inflasjonen hadde medført at verdien av oppsparte pengar var blitt lågare. Han førte såleis ein stram penge-, rente- og kredittpolitikk for å oppnå dette. Denne politikken forsterka den økonomiske krisa i 1920-åra. Pari kurs mot pund blei oppnådd i 1926. 

Den auka kroneverdien gav mellom anna følgjande problem i den norske økonomien, som naturlegvis varte ved også etter at pari kurs var oppnådd: Lån som vart tekne opp då krona hadde ein låg verdi rundt 1920 måtte etter kvart betalast tilbake med kroner som var mykje meir verdt. Til dømes ein bonde måtte såleis produsere meir varer for å betale det same kronebeløpet i rente og avdrag. Resultatet vart dermed mellom anna at mange bønder fekk store gjeldsproblem, med tilhøyrande tvangsauksjonar over gardar for dei som ikkje klarte å betale dei reelt dyrare låna. 

Eit anna problem var, at denne politikken gjekk ut over investeringane: Med ein aukande kroneverdi vart det dyrare og meir risikabelt å låne for å investere i nye tiltak. Manglande investeringar førte deretter til fallande etterspørsel og forbruk, og auka arbeidsløyse.

## Kjelder
* Historia til Noregs Bank, hos Noregs Bank, vitja 15. april 2010 
* Sejersted, Francis: *Ideal, teori og virkelighet: Nicolai Rygg og pengepolitikken i 1920-årene*, 1973. ISBN 82-02-02671-7
Negotiorum gestio

**Negotiorum gestio** eller **ubedd forretningsføring** er eit rettsleg omgrep som inneber at ein person varetar interessene til ein annan på vegner av denne, utan først å ha fått godkjenning eller ha blitt beden om å gjere det. Eit eksempel er at ein oppdagar ein vasslekkasje hos naboen som er på ferie, og straks bestiller røyrleggar. Naboen vil då ha plikt til å betale for røyrleggaren. Vilkåret er at det er snakk om eit tiltak som ein må gå ut frå at den andre ville ha ønskt å gjere viss han hadde vore i stand til å treffe ei avgjerd sjølv. Reglane om negotiorum gestio kan gje krav på erstatning og dei kan frita for straff, f.eks. vil ein kunne gå fri for straff for innbrot dersom ein knuser vindauget til naboen for å stoppe vasslekkasjen. Som straffridomsgrunn blir prinsippet ofte sett på som ein del av naudretten.

Negotiorum gestio skriv seg frå romerretten og finst som prinsipp i dei fleste vestlege land. I Noreg er reglane ulovfesta.

## Kjelder
Myklebustdalen

**Myklebustdalen** er namnet på fleire dalar:

* Myklebustdalen i Gloppen kommune
* Myklebustdalen mellom Ålfoten og Svelgen i Bremanger kommune
* Myklebustdalen ved Midtgulen i Bremanger kommune
Meling skule

**Meling skule** er ein rein barneskule, med elevar frå 1. - 7. trinn. Skulen ligg på Hessvollen ca. 2 km frå Svortland sentrum.

Skulen har 149 elevar (2010). 

Dei tilsette består av 16 lærarar, ein kontorfullmektig og rektor.

Skulen har elevar fordelte på 8 klassar, men berre 7 klasserom, så kjøkkenet blir brukt som undervisningslokale.

Skulen har eit godt utvikla skulebibliotek.

Meling skule er ein Zero - skule som legg vekt på å forebyggja mot mobbing. Alle spørjeundersøkingar tilseier at det er lite plaging på skulen, og få gir melding om at dei blir mobba.
Sine qua non

**Sine qua non** (latin, «utan kva ikkje») er eit uttrykk som blir brukt om noko som ein ikkje kan klare seg utan. «Bilen er blitt eit sine qua non».

Uttrykket kjem frå jussen, og heiter eigenleg *conditio sine qua non* – «vilkår utan kva ikkje» – ufråvikeleg vilkår, absolutt føresetnad. Dette betyr då at eit tilhøve eller ei handling har vore eit nødvendig vilkår for eit bestemt resultat: A set frå seg bilen med nøkkelen i medan barna leikar i nærleiken. A sin son startar bilen og køyrer på systera. A si aktlause handling er eit *conditio sine qua non* for skada som dottera blir påført.

## Kjelde

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sine qua non|Sine qua non]]» frå , den 16. april 2010.*
Berner sennenhund

**Berner sennenhund** er ein stor hunderase som stammar frå Bern-området i Sveits, der han tradisjonelt vart brukt som gardshund og voktarhund for kveg.

Berner sennenhund er ein stor hunderase med fyldig pels. Hundane er rolege og sosiale og vert i dag brukt som brukshund og familiehund.
Sergej Korovin

**Sergej Aleksejevitsj Korovin** () var ein russisk målar og illustratør. Han var både fødd og døydde i Moskva. Den meir kjende målaren Konstantin Korovin var bror hans.

Korovin studerte mellom 1876 og 1886 ved Moskvas skule for måleri, bilethogging og arkitektur. Mellom lærarane hans fann ein Vasilij Perov, Aleksej Savrasov og Illarion Prjanisjnikov. Frå 1888 til 1907, med eit avbrot 1894-98 var han sjølv lærar ved skulen. 
Han var i desse åra medlem av *Russisk kunstnarunion*.

Korovin sin kunst fylgde den tradisjonen som Peredvizjnikij-rørsla hadde utvikla. Eit av dei mest kjende verka hans, måleriet *I landsbyen*, viser ei hending i eit bondemiljø etter opphevinga av liveigenskapen i året 1861. I den siste halvdelen av 1890-åra endra kunsten hans seg. Bileta hans vart meir forfina og lyriske, først og fremst vende han seg mot landskapsmåleriet. Der dei tidlegare verk hans viser eit grundig arbeid med stor vekt komposisjonen og på detaljane, syner dei seinare verka ei vektlegging av stemninga og ein trong til å framheve inntrykket slik ein opplever det i den bestemte augneblinken.

Sergej Korovin var også aktiv som illustratør. Teikningane til Nikolaj Gogol si forteljing *Frakken* (Шинель), som han laga i åra mellom 1900 og 1908, peikar seg ut mellom desse.

Ein større del av verka hans, hovudsakleg landskaps- og sjangermåleria, finst i dag i *Revolusjonsmuseet* og Tretjakovgalleriet i Moskva, og i Russlands Museum.

## Utvalde verk
*Frå avstraffinga (Перед наказанием), 1884
*I landsbyen (На миру), 1893
*Til pinsa (К Троице), 1902

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Sergej Korovin|Sergej Korovin]]» frå ,  den 16. april 2010.*
Buavåg

**Buavåg** er ei bygd i Sveio kommune. Staden har omtrent 300 innbyggjarar. Buavåg er mest kjend som ferjekai i sambandet Buavåg–Langevåg (Bømlo). Kystsogedagane blir arrangerte kvart år i byrjinga av september.
Therese Johaug

**Therese Johaug** () er ein norsk langrennslaupar frå Dalsbygda i Os i Hedmark. Ho representerer idrettslaget IL Nansen. Ho vart olympisk meister i 4 X 5 km stafett for kvinner i OL i Vancouver i 2010. På VM i Holmenkollen 2011 gjekk ho inn til bronsemedalje på 15 km dobbel jaktstart og etter ein kraftprestasjon greidde ho gull på 30 km. Therese Johaug tok dermed gull på «heimebane». 

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
*Ski-NM 2007: Gull på 30 km, sølv på 15 km
*Ski-NM 2008: Gullmedalje på 56 km, Støren/Selbu
*Ski-NM 2009: Gull på 30 km, sølv på 15 km
*Ski-NM 2010: Sølv på 15 km og 30 km, bronse på 10 km
*Ski-NM 2011: Sølv på 30 km, bronse på 15 km
*Ski-NM 2012: Gull på 15 km, sølv på 10 km og 30 km
*Ski-NM 2013: Sølv på 10 km og 15 km
*Ski-NM 2014: Gullmedalje på 10 km, sølv på 15 og 30 km
*Ski-NM 2015: Gullmedalje på 10 km på Røros
*Ski-NM 2016: Gullmedalje på 30 km på Beitostølen
*Ski-NM 2017:  –
*Ski-NM 2018:  –
*Ski-NM 2019: Gull på 5 km, 10 km, 15 km og 30 km
*Ski-NM 2020: Gullmedalje 10 km og 15 km i Drammen
*Ski-NM 2021: Gullmedalje 5 km og 15 km i Trondheim
*Ski-NM 2022: Gullmedalje 10 km og 30 km i Harstad

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Triana Iglesias

**Triana Iglesias Holten** () er ein norsk glamour- og nakenmodell, burleskartist, programleiar og skodespelar. Ho har opptredd på fjernsyn, mellom anna på TVNorge og TV3.

## Deltaking
* 1995: *Midt i smørøyet* (programleiar)
* 2004: *Aylar - Ett år i rampelyset* (seg sjølv)
* 2008: *Waschera* (gjest)
* 2008: *Senkveld med Thomas og Harald* (gjest)
* 2008: *9 av 10 nordmenn* (gjestedeltakar)
* 2008: *Praksisjobben* (programleiar)
* 2009: *Manshow* (gjest)
* 2009: *Sommertid* (gjest)
* 2009: *Paradise Hotel* (programleiar)
* 2009: *[[Skal vi danse]]* (4. plass)
* 2009: *Rødnesedagen 09* (seg sjølv)
* 2009: *Gullruten* (prisutdelar)
* 2010: *Showman* (gjest)
* 2010: *Fredag* (gjest)
* 2010: *Paradise Hotel* (programleiar)
Øya Hawaii

Øya **Hawaii** er den største øya i øygruppa Hawaii og er ei av dei åtte bebudde hovudøyane, som saman utgjer den 50. delstaten i USA.

For å unngå namnemisforståing mellom staten Hawaii og øya Hawaii blir sistnemnde som oftast kalla ***the Big Island*** av lokalbefolkinga.

Ein meiner at øya er kalla opp etter Hawai’iloa, som var ein kjend polynesisk navigatør, som oppdaga øygruppa. I 2003 hadde øya ei fastbuande befolkning på 158&nbsp;423 personar.

## Viktige byar

* Hilo med eit folketal på 40&nbsp;759 er den største byen på øya og den nest største byen i deltstaten etter Honolulu, som ligg på Oahu. Universitetet på Hawaii har ei avdeling i Hilo.
* Kailua-Kona er den nest største byen på øya og er sentrum for turismen på øya.

## Næringsvegar
Turisme er den viktigaste inntektskjelden for øya. Landbruksprodukt, fedrift, macadamianøtter, papaya, blomar, grønsaker og kona-kaffi er viktige varer.

## Verdt å vitja

* Hawaii Volcanoes National Park, dei aktive vulkanane Kilaunea og Mauna Loa ligg i parken
* Pu’uhonua o Honaunau, nasjonalhistorisk park. 
* Onizuka Space Center; museum til minne om astronauten Ellison Onizuka.
* Hulihee Palace, kongeleg palass frå tida som kongerike, ligg i Kailua-Kona. 
* Akakafossen, den høgaste fossen på øya.
* Mauna Kea-observatoriet, ligg på det høgaste punktet i staten Hawaii, Mauna Kea. Det er 4207 meter høgt.
* Naalehu, den sørlegaste byen på øya og i USA.
* Ka Lae eller *South Point*, det sørlegaste punktet på øya og i USA.

## Bakgrunnsstoff
Mantel

**Mantelen** er eit lag av jordas indre. Jorda består av tre lag utanpå kvarandre; skorpa, mantelen (eller *kappa*) og kjernen. Grensa mellom skorpa og mantelen er definert ved moho (mohorovičićdiskontinuiteten), der farten til dei seismiske P-bølgene aukar bratt (frå 6–7 til 8 km/s). Djupet av moho varierer mellom ti km under verdshava til 70 km under fjellkjeder.

Mantelen er ca. 2900 km tjukk og består primært av faste bergartar. Han er oppdelt i tre lag. Det yttarste laget blir saman med skorpa kalla litosfæren. Han er 100 km tjukk og er hard, stiv og relativ kald. Frå 100 til 350 km djup ligg astenosfæren som er varm, blaut og plastisk. I somme djup er han opp til 15% smelta. Dette er glidelaget, som dei tektoniske platene bevegar seg på. Den indre mantelen, mesosfæren, går frå 350 km til 2883 km i djupne. Mesosfæren har den same kjemiske samansetninga som resten av mantelen men da trykket er vesentleg høgare her, er materialet meir stivt tross den høgare temperaturen.

Tre mekanismar kan danne magma:
* **Trykkfall**: I midthavsryggen vil den overliggjande havbotnsskorpa bli flytta frå midten. Det underliggjande mantelmaterialet vil oppleve eit trykkfall og da smeltepunktet er lågare ved lågt trykk vil det smelte. Den lette delen av magmaen vil stige opp og 'lukke' holet.
* **Solidus** (smeltepunktet) faller: Ved subduksjonssoner vil den tyngre havbotnsplata bli trekt ned i mantelen. Havbotnsplata tar mange hundretusen år på å nå den omliggjande temperaturen, mens trykket blir utlikna med det same. Mineral som amfibol blir ustabile ved 22 kilobar  og blir dehydrert. Det produserte vatnet er lett og stiger oppover i mantelen. Termodynamiske tilhøve gjer at vatnet får smeltepunktet til å falle betrakteleg. Viss det nye smeltepunktet er lågare enn temperaturen til mantelmaterialet, vil det smelte. Dei lettare komponentane av magmaen vil stige oppover og ein får vulkanisme ved desse plategrensene (Japan, Chile osv.).
* **Kontakt**: Når magma stiger oppover, skyldast det utelukkande at tettleiken er lågare enn den til bergartane rundt. Viss han når eit djup med same tettleik, vil oppstiginga stoppe (*density trap*). Det overliggjande materialet vil så bli utsett for ein massiv oppvarming og sjølv danne magma. Massetettleiken for magma er lågare enn for mor-bergarten og derfor vil den nye magmaen stige oppover. Når trykket fell, tett ved jordoverflata, vil gassar bli utkondensert i magmaen og magmaen vil 'sprøyte' ut som lava eller oske (til dømes Hawaii, Island og tilsvarande). 

## Kjelder
* Brian J. Skinner & Stephen C. Porter, *Physical Geology*, 1987, John Wiley & Sons, ISBN 0-471-05668-5


* *Denne artikkelen bygger på «[[:da:Kappe (geologi)|Kappe (geologi)]]» frå ,  den 16. april 2010.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Raudtoppfuglekonge

**Raudtoppfuglekonge** *(Regulus ignicapilla)* er ein fugl i fuglekongefamilien. Han liknar fuglekongen, men er meir olivengrøn på ryggen, og har kvit strek gjennom augnebrynet. Issestripa til hannane er meir oransjeraud enn fuglekongen si, derav namnet raudtopp. Fuglen er den nest minste i Europa, etter fuglekongen - han blir 9 til 10 cm lang.

Raudtoppfuglekongen hekkar i Mellom- og Sør-Europa, Tyrkia og Nord-Afrika. I Noreg er han ein sjeldan gjest, og då oftast under trekket om våren eller hausten. I 2003 har fuglen vorte observert til saman 53 gonger her i landet, men har gjesta Danmark og Sverige noko oftare. Fuglen er rastlaus, stadig på jakt etter insekt.

Eit takson under slekta *Regulus* på Madeira blir av somme sett på som ein underart av raudtoppfuglekonge, men andre gjev taksonet status som eigen art; *Regulus madeirensis*. Arten har enno ikkje fått norsk namn.

## Kjelder
* Engelsk wikipedia om raudtoppfuglekonge.
* Store Norske Leksikon om fuglen. Forfattar: Per Ole Syvertsen.
Hideki Yukawa

**Hideki Yukawa** (湯川 秀樹) () var ein japansk fysikar. 

I 1949 vart han tildelt Nobelprisen i fysikk og vart med det den første japanaren med ein nobelpris. Yukawa vart i 1967 utnemnd til den tyske ordenen  Pour le Mérite für Wissenschaften und Künste.

Han var professor i Kyoto frå 1939 til 1970 og gjesteprofessor ved Columbia University i New York frå 1949 til 1953. Mellom  1953 og 1970 var han òg direktør for Forskningsinstituttet for fundamental fysikk i Kyoto. Yukawa sette i 1935 fram ein teori for å forklare kreftene som virkar mellom nukleona i ei atomkjerne. Teorien baserte seg på at det måtte eksistere partiklar med masse mellom elektronet og protonet. Desse partiklane vart først kalla *Yukawa-tron*, mesotron, og vert i dag kalla meson. Pi-mesona vart oppdaga i 1947 og hadde dei eigenskapane som teorien til Yukawa sa dei skulle. I 1949 fekk han Nobelprisen i fysikk for den teoretiske skildringa av mesona.

## Kjelder
*«Hideki Yukawa» frå , innhenta 17. april 2010.
*

## Bakgrunnsstoff
Dovendyr

**Dovendyr** (*Folivora*) er nattaktive pattedyr i ordenen gomlarar som høyrer heime i urskogane i Sør- og Mellom-Amerika. Dei er i nær slekt med maurslukarar og beltedyr, men liknar ikkje i utsjånad.

Underordenen dovendyr omfattar 16 nolevande artar som er fordelte på to familiar, tofingra dovendyr (*Megalonychidae*) og trefingra dovendyr (*Bradypodidae*). Dessutan fanst det fleire kjempedovendyr som i dag er utdøydde.

## Skildring
Dovendyra vert 58–70 cm lange og veg 4–9 kg. Dei har ein lang hals med eit lite, rundt hovud med små auge. Øyra ligg skjult i den tette pelsen. Dei er tredyr som kryp seint fram langs greinene, hengande etter klørne med ryggen ned, og dei lever av unge skot, blad og frukter På bakken rører dovendyr seg dårleg.

Framlemmene er lenger enn dei bakre, og dette er særleg tydeleg hjå dei trefingra dovendyra. Som namna på familiane viser til, skil dei seg frå kvarandre gjennom ulikt tal på fingrar. På baklemmene har alle dovendyr tre tær. Dei 8–10 cm lange klørne er krokforma, slik at dei kan hengje seg fast opp-ned i høge tre. Pelsen til dovendyra, som omfattar tørre, grove dekkhår over korte ullhår, veks frå magen mot ryggen, slik at regnvatn lettare renn av. Halen er berre ein liten stump eller ikkje synleg.

I motsetnad til andre pattedyr har trefingra dovendyr ni halsvirvlar i staden for sju. Dermed kan dei snu hovudet opp til 270°. Dovendyr har ikkje galleblære.

Amerikanske kjempedovendyr, mellom anna i slektene *[[Megatherium]]* og *[[Megalonyx]]*, som døydde ut for om lag 10&nbsp;000 år sidan vart nesten like store som elefantane er i dag. Dei levde på bakken og var planteetarar. Moglegvis vart dei jaga og utrydda av dei fyrste menneska som busette seg på det amerikanske kontinentet.

## Kjelder
### Litteratur
*The New Encyclopedia of Mammals* av D. McDonald (Oxford University Press, 2001).

### Nettstader
* «Sengångare» på Wikipedia på svensk, innhenta 15. april 2010.
* «Dovendyr» av Eivind Østbye hjå Store norske leksikon, innhenta 15. april 2010.

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
*
Jens Jensen Gram

**Jens Jensen Gram** () var ein dansk-norsk embetsmann og stortingsmann.

Gram var fødd i København. Han var ferdig utdanna cand. jur. i 1804. Frå 1806 til 1810 var han tilsett i kanselliet. 1810 tilsett hos sorenskrivaren i Ringerike og Hallingdal, år 1815 vart han sjølv sorenskrivar i same. Året etterpå kjøpte han godset Ask i Ringerike og busette seg der.

Ved valet til riksforsamlinga i 1814 var Gram 1. varamann frå Buskerud. Både til Stortinget i 1818 og 1821 var han representant frå amtet. Også ved det overordentlege storting 1822 var han til stades. På alle desse tinga var han odelstingspresident. Han var medlem av 23 komitear både i 1818 og 1821. I 1818 var han formann i fire komitear, medan han i 1821 var formann i sju. På Stortinget høyrde Gram til opposisjonen, men bøygde av då han kom under press frå kongen.

Gram døydde i Kristiania.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*
Ingelbrecht Knudssøn

**Ingelbrecht Knudssøn** () var ein norsk embetsmann og stortingsmann.

## Liv
Ingelbrecht Knudssøn var fødd på garden Brensel på Byneset i Sør-Trøndelag, der far hans var gardbrukar. Seksten år gammal vart han tilsett på kontoret til tollkasserar Møller i Trondheim. Der arbeidde han i tre år, så eitt år hos sorenskrivaren i Strinda og Selbu, deretter sju år på by- og rådstuskrivarkontoret i Trondheim.

I desse åra studerte han på eiga hand, og i juni 1803 la han i veg til København. I mai året etter tok Ingelbrecht Knudssøn juridisk embetseksamen «med særdeles berømmelse». Frå 1804 og utover arbeidde han fyrst som amtsfullmektig i Sorø, sidan advokatfullmektig i København og til sist prokurator.

År 1810 overtok Knudssøn sorenskrivarembetet for Aust- og Vestfinnmarken. Fem år seinare vart han sorenskrivar i Romsdal og byfut i Molde. 1821 var han tilbake i Strinda og Selbu, då som sorenskrivar.

Ingelbrecht Knudssøn vart vald inn på stortinget i 1818 som representant for bykrinsen Kristiansund og Molde, sameleis i 1821 (og dermed det overordentlege storting 1822). På stortinget 1824 representerte han Trondheim. I 1818 var han medlem av tolv komitear, formann i i komiteen om overformynderiet. 1821 var han stortingspresident og odelstingspresident. Elles var han då med i 19 komitear, i seks av desse var han formann. Komiteane han leia, forhandla om; a) kjøpstadskatten, b) tiend, c) russefisket i Finnmarken, d) russehandelen i Finnmarken, e) konsulatavgift i Helsingør, og f) vinterpost til Finnmarken over Haparanda. I 1824 var han president i Odelstinget og visepresident i Stortinget. Han var då formann i reglementkomiteen og i protokollkomiteen.

Etter Knudssøn døydde, utfordra borgarar i Trondheim gjennom ein subskripsjon å kome familien hans til hjelp, samt for å heidre minnet hans. Midlar for over 18000 kroner kom inn. Eit restbeløp på i kring 2000 kroner vart 1845 skjenka universitetet, som oppretta eit legat for studentar som hadde trong for økonomisk stønad.

Han ligg gravlagt på sørsida av Vår Frue kyrkje i Trondheim der gravplata framleis er synleg.

## Kjelder

* 
*
Markusmesse

**Markusmesse**, *Markusdagen*  eller *den store gangdagen* er ein merkedag feira 25. april  til minne om evangelisten Markus.  På primstaven er han avmerkt med ein fjørpenn, sidan Markus brukte ein penn då han skreiv ned Markusevangeliet.  Andre stader er merket eit strek med prikkar rundt, tolka som ei målestong med snø omkring.

I katolsk tid vart den store gangdagen markert med prosesjonar på markene med krusifiks og røykjelse, og prestane kunne skvette vievatn på marka. Denne skikken skal vere innført av pave Gregor den store omkring år 600 for å stoppe ein stygg pest. Denne vandringa kan minne om heidenske våropptog.

I mange kyststrok var Markusmesse tida for å så havre. 

## Kjelder
*Randi Ekrem (1992): *Primstaven : Tradisjonar og merkedagar*  ISBN 82-992691-0-5
Edvard Hagerup

**Edvard Hagerup** () var ein norsk jurist, embetsmann og stortingsmann.

Hagerup var fødd i Kristiansand, der faren Eiler Hagerup var biskop. Han vart uteksaminert frå Bergens katedralskule i 1797, og vart cand. jur. i 1802. Frå 1802 arbeidde han ved stiftskontoret i Bergen, 1807 rådstuskrivar i byen. 1815 vart han assessor i stiftsoverretten i Bergen.

Han var amtmann i Nordre Bergenhus amt frå 1822, og i Søndre Bergenhus amt frå 1831. Til sist var han 1834-52 stiftamtmann i Bergen.

Hagerup representerte Bergen på det overordentlege storting 1814, og på Stortinget i både 1824 og 1827. Ved stortingsvala 1818, 1821 og 1833 nådde han ikkje heilt opp, kom ved dei høva på 1. eller 2. varamannsplass.

I 1814 var Hagerup sekretær i Lagtinget. Han var elles medlem av deputasjonen som reiste til Stockholm. På tingsamlinga 1824 var han visepresident i Lagtinget og formann i tre komitear. Både i 1827 og 1828 var han president i Lagtinget. Han var president i riksretten i 1827.

Stiftsgarden i Bergen har namn etter Hagerup. Han eigde huset frå 1809 til han døydde der i 1853. Mykje av interiøret stammar frå hans eigartid.

I 1849 vart han tildelt storkrossen av St. Olavs Orden.

Hagerup var bestefar til Edvard Grieg.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
**Den Kongelige norske Sankt Olavs orden 1847-1947*, utgitt av ordenskanselliet ved O. Delphin Amundsen, Grøndahl & Søns Forlag, Oslo, 1947
*Edvard Hagerup , Norsk samfunnsvitenskapelig datatjeneste

## Bakgrunnsstoff
* Norsk biografisk leksikon
*
Amerikamanat

**Amerikamanat** eller **lamantin** (*Trichechus manatus*) er ein sjøkuart i manatfamilien. Han vert om lag 3,7–4,6 m lang, har ei vekt på om lag 1&nbsp;600&nbsp;kg, og er ein fredeleg planteetar.

Amerikamanaten vert på engelsk kalla *Caribbean* eller *West Indian manatee*. I 1934 vart det gjort framlegg om at amerikamanaten hadde to underartar. At det faktisk er to underartar, vart slege fast av Domning og Hayek i 1986, på grunnlag av skilnader i skjeletta, særleg skallane. Floridamanaten (*T. m. latirostris*) lever i Florida i USA, i tillegg sporadisk frå Texas til Virginia. Antillmanaten (*T. m. manatus*) lever frå nord på atlanterhavskysten i Mexico til Bahia i Brasil, og på dei karibiske øyane. Floridastraumen mellom Florida og Cuba skil dei to underartane. Amerikamanatane er i fleire område truga av utrydding.

## Kjelder
*«Amerikamanat» hjå Store norske leksikon, innhenta 16. april 2010 (lisensiert under CC-BY-SA).

### Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
*
Didier Zokora

**Alain Didier Zokora-Déguy** () er ein ivoriansk fotballspelar som har spela for Trabzonspor i den tyrkiske fotballigaen, og for landslaget til Elfenbeinskysten.
Brunpelikan

**Brunpelikan** (*Pelecanus occidentalis*) er den minste av dei åtte pelikanartane, men han er likevel ein relativt stor fugl, med ei lengd på 106–137 cm, ei vekt mellom 2,75 og 5,5 kg og vingespenn på mellom 1,83 og 2,5 m. Brunpelikanen finn ein fyrst og fremst ved kysten, men også ved store sjøar sør i Nord-Amerika, og i Mellom-Amerika, Karibia og nord i Sør-Amerika.

Han har ein lang hals, stort nebb, ein sekk i undernebbet og korte føter med symjehud mellom tærne. I hekketida er han gul på hovudet og halsen kvit. Når han ikkje hekkar er hovudet gulspraglete. Reiret byggjer han på bakken eller i tre av pinnar og vegetatsjon, ofte på øyar. Egga er kvite, det er vanlegvis to til tre av dei, og brunpelikanen rugar på dei i om lag ein månad.

Brunpelikanen jaktar fyrst og fremst på fisk i havet ved kysten. Han dykkar med hovudet fyrst for å fange fisk. Vatnet vert deretter tømt ut av nebbsekken, som kan romme 13 liter, før fisken vert svelgt. Det hender att måsar prøver å stele fisken ut av nebbet til pelikanen medan han tømmer ut vatnet.

## Fleire bilete

Fil:Pelecanus occidentalis.jpg|Ein vaksen brunpelikan i lufta
Fil:Brown pelican splash.JPG|Ein brunpelikan som akkurat har dykka etter mat
Fil:Brown pelican that has swalloed a large object.JPG|Ein brunpelikan som er i ferd med å svelgje noko


## Kjelder
* «Brun pelikan» Wikipedia på svensk, innhenta 17. april 2010.
* «Brown Pelican» Wikipedia på engelsk, innhenta 17. april 2010.

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
Gustav Peter Blom

**Gustav Peter Blom** () var ein norsk embetsmann og stortingsmann.

## Liv og virke
Blom var frå Hurum i Buskerud. Han var 3½ år på pastor Forchhammer sitt institutt ved Haderslev i Slesvig for å lære seg språk. Far hans hadde tenkt sonen skulle verte handelsmann, noko denne viste seg lite lysten på. Blom tok i 1807 juridisk eksamen og vart året etter sorenskrivar i Nordre Jarlsberg. År 1826 vart han byfut og byskrivar i Drammen. Deretter var han frå 1831 til 1857 amtmann i Buskerud.

Blom var med i riksforsamlinga på Eidsvoll 17. mai, der han representerte Jarlsberg grevskap. Han høyrde til unionspartiet. Til Stortinget vart han vald fyrste gongen i 1830, vidare var han stortingsmann 1833, 1836, på det overordentlege storting 1836-37, 1839, 1842 og 1848. Både i 1830, 1833 og 1836-37 var han formann i næringskomiteen. I 1839, 1842 og 1848 var han formann i næringskomite nr 1. Elles var han i 1830 formann i ein komite om brannvesenet, i 1833 var han formann i matrikkelkomiteen, i 1839 i komiteen om navigasjonslova.

Blom var 1823-38 medlem av hovudmatrikkelkommisjonen, og reiste då landet rundt. Også andre kongelege kommisjonar var han medlem av. 
Han sat i sølvverkskommisjonen for Kongsberg både i 1833, 1846 og 1853. Andre kommisjonar der han var representert var ein om bergsverkslova i 1837, om handelslova i 1838 og om fattigvesenet i 1843. Han var då på studiereise til Danmark, Tyskland, Nederland, Belgia, Frankrike og England for å sjå på fattigstellet der. Blom var så formann i kommisjonen om skogevesenet 1849-50, og i kommisjonen om sagbruksvesenet 1852.

1852 og 1852-53 var Blom medlem av interimsregjeringa.

Blom var ein aktiv forfattar. Viktigaste arbeidet hans er *Bemerkninger paa en reise i Nordlandene 1827* frå 1830. To verk som nådde vidare ut var *Das Königreich Norwegen, statisch beschrieben* (1843) og *Geschichte der Staatsveränderung Norwegens* (1858). Det siste arbeidet kom elles på norsk i 1860, i ei større utgåve.

17. mai 1864 var han ein av fire eidsvollsmenn som tok del i feiringa av grunnlova. Han døydde i Drammen og vart gravlagd på Bragernes kyrkjegard.

Blom var far til forfattaren Hans Blom og juristen Peter Julius Blom.

## Kjelder

* Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914, digital utgåve side 104-105
*
Kystslette

Ei **kystslette** er eit område med flatt lågland nær ein kyst som er skilt frå innlandet av andre landformer, som fjell. 
Slike sletter kan dannast på to ulike måtar. I den eine blir dei bygde opp av materiale som blir frakta av elver over tid. I den andre er dei ein del av kontinentalsokkelen som går over til å bli landjord når havnivået søkk. 

Ei av dei lengste kystslettene i verda finn ein vest i Sør-Amerika, mellom Andesfjella og Stillehavet. Den sørvestlege kystsletta i Nord-Amerika er særmerkt av artsmangfaldet sitt. Golfkystsletta i Nord-Amerika strekkjer seg nordover frå Mexicogolfen langs Mississippielva til Ohioelva, ein avstand på om lag 800 km. I krittida var området midt i det som i dag er USA dekt av ein grunn innsjø som forsvann etter kvart som landet heva seg. Store fossil av sjøfuglane *Hesperornis* og *Ichthyornis* som vart funne vest i Kansas, viser at innsjøen var rik på fisk. Kystsletta langs Mississippielva kan knytast til ein om lag 6&nbsp;000 år gammal grunn innsjø.

I India ligg kystsletter på kvar side av Deccan-platået ved aust- og vestkysten. Dei målar kring 6&nbsp;100 km frå Rann of Kutch i vest og Vest-Bengal i aust, til eit møtepunkt i Kanyakumari på sørspissen av det indiske fastlandet.

## Galleri

New Jersey Physiography.png|Kart over New Jersey som viser den ytre og den indre kystsletta i staten.
Albania coastal plain.jpg|Kystslette i Albania
Coastal plain Arctic national wildlife refuge.jpg|Ustyn over ei kystslette i Alaska
Coastal Plain and Cliffs of Oren Creek, Mt. Carmel - panoramio.jpg|Den israelske kystsletta, Mishor HaḤof
SBMarineLayer.jpg|Skydekke over Santa Barbara kystslette i California


## Kjelder

*«Coastal plain» på Wikipedia på engelsk, innhenta 17. april 2010.
Yuan Shikai

**Yuan Shikai** () var ein offiser og politikar under det seine Qing-dynastiet og tidleg under republikken i Kina. Han spelte ei viktig rolle i begge historiske epokar. Han vart president i Republikken Kina i 1912, etter det kortvarige styret til Sun Yat-sen, og akkumulerte snart diktatorisk makt. I 1916 utropte han seg til keisar og ønskte slik å starte eit nytt kinesisk keisardynasti. Han oppgav prosjektet etter nokre månader, og døydde kort tid deretter.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Yuan Shikai|Yuan Shikai]]» frå ,  den 17. april 2010.*
Poul Christian Holst

**Poul Christian Holst** () var ein norsk embetsmann og politikar.

Holst var presteson frå Røyken i Buskerud. Han vart student 1792 og  studerte fyrst teologi. Etter ei tid gjekk han over til jus og vart 1798 cand.jur. i København. Frå 1800 arbeidde han i ulike stillingar i rentekammeret i København. År 1806 vart han slottsfut på Akershus slott og fut i Aker og Follo. I 1813 vart han konstituert amtmann i Akershus, ei stilling han hadde i to år.

Holst deltok på notabelmøtet den 16. februar 1814. Han vart innvald til det overordentleg storting i 1814. 23. august 1814 vart han beordra til å ta styringa over fyrstedepartmentet og referere departementssakene i samla statsråd. 28. november 1814 utnemnd til statssekretær. Perioden 1817-21 var Holst kongeleg kommissær i København, i  gjeldsoppgjeret med Danmark om statsfinansane frå tida før 1814.

Kongen utnemnde Holst til statsråd den 9. juli 1822. Han var så leiar av Justisdepartementet fram til 1837, då han vart overflytta til same posisjon i Kyrkjedepartementet. Avskjed frå statsrådet tok han 19. april 1848.

Holts memoarar, *Efterladte Optegnelser om sit Liv og sin Samtid*, vart utgjeven i 1876, og vert rekna som eit verdfullt bidrag til norsk historie. Holst var ein av dei tre fyrste mottakarane av St. Olavs Orden, då denne vart innstifta i 1847. Han var òg innehavar av Nordstjerneordenen og medaljen for borgardåd i gull.

Han døydde i Kristiania.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* regjeringen.no: ''biografi''
Jonathan Pitroipa

**Jonathan Pitroipa**, () er ein burkinsk fotballspelar som spelar for Stade Rennais i fransk Ligue 1, og for landslaget til Burkina Faso.

Pitroipa sin første klubb i Europa var Freiburg i tysk Bundesliga og 2. Bundesliga frå 2004 til 2008. Han klarde å bli fast på førstelaget til Freiburg i 2005/06-sesongen, etter at klubben hadde rykt ned frå 1. Bundesliga året før. Før 2008/09-sesongen gjekk han til toppklubben Hamburger SV.

Pitroipa debuterte for landslaget til Burkina Faso 7. oktober 2006 i ein kamp mot Senegal. Han var med i stallen til til Burkina Faso til Afrikameisterskapen i 2010.
Våren

**Våren** kan vise til fleire ting:
* årstida vår
* musikkstykket «La Primavera» eller Våren av Vivaldi, ein del av musikkstykket *Dei fire årstidene*, *[[Le quattro stagioni]]*, av Antonio Vivaldi. 
* diktet «Våren» av Aasmund Olavsson Vinje (1869).
* romanen *[[Våren av Sigrid Undset|Våren]]* av Sigrid Undset (1914).

## Sjå òg
*Vår (fleirtyding)
Knut Sjømæling

**Knut Sjømæling** () er ein norsk politikar som representerer Senterpartiet og vart ordførar i Gjemnes kommune i 2011. Han var ordførar i Gjemnes i Møre og Romsdal fylke frå 2007 til 2011, då han vart vald gjennom direkte ordførarval. Etter kommunestyrevalet i 2015 vart Sjømæling vald som ordførar for perioden 2015-2019.

## Kjelder

* Knut Sjømæling ny ordførar i Gjemnes - Gjemnes kommune
Tikken Manus

**Ida Nikoline Lie Lindebrække Manus** () var ei norsk motstandskvinne, òg berre kjend som «Tikken». Under krigen arbeidde ho ved den engelske legasjonen i Stockholm. For sin innsats under krigen vart ho påskjønna med Haakon VII Fridomsmedalje.

Tikken vart fødd i Bergen og var dotter av Gjert Lindebrække og Ida Bessesen Lie. Ho gifta seg fyrst med den engelske diplomaten George Bernandes og dei fekk sonen George saman. Seinare gifte ho seg på ny med den kjende motstandsmannen Max Manus den 22. mars 1947. Saman fekk dei to born, Max og Mette. Dei busette seg på Landøya i Asker kommune, der dei vart busett ut livet.

Boka *Tikken Manus - sabotørenes hemmelige medspiller* kom ut i 2009.
Tikken døydde tysdag formiddag 12. oktober 2010 - 96 år gamal. Ifølgje familien hennar døydde ho fredeleg, etter eit kort sjukeleie.

## Bakgrunnsstoff
* Tikken - oslogjengen.no
* Store Norske Leksikon - Max Manus (utdypning)
* TV2 Nyhetene - Tikken Manus er død.
* Dagbladet- «Tikken» Manus er død
Andreas Kiønig

**Andreas Aagaard Kiønig** () var ein norsk embetsmann og stortingsmann.

Kiønig var fødd i Grue. Han vart uteksaminert cand.jur. i 1790. Åra 1793 til -98 var han tilsett i kanselliet i København. Frå 1798 var han sorenskrivar i Østerdalen.

Kiønig var med i riksforsamlinga i 1814 som 2. utsending frå Hedmark. På Eidsvoll slutta han seg til sjølvstendepartiet.

Same året, 1814, vart han tilsett som assessor i Noregs Høgsterett. 
I 1836 var Kiønig ein av kandidatane til stillinga som høgsterettsjustitiarius, men det vart Georg Jacob Bull som vart utnemnd. Kiønig trekte seg då, 1837, frå Høgsterett.

I eigenskap av høgsterettsdommar var Kiønig medlem av riksrettane 1815-16, 1821-22 og 1836, ved det siste høvet som fungerande justitiarius. Ved riksretten 1827 melde han forfall grunna sjukdom.

I perioden 1816-21 var Kiønig statsrevisor.

Kiønig, som levde ugift, døydde på garden sin, Oppsal, i Elverum. Eit minnesmerke vart reist på grava hans på Elverum kyrkjegard.

## Kjelder
*Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

## Bakgrunnsstoff
*
Frithjof Wilborn

**Frithjof Wilborn** () er ein tidlegare programleiar i TV 2 og tidlegare fotballspelar  i Sportsklubben Brann og Strømsgodset IF. 

Dei ti fyrste åra av livet sitt budde Frithjof Wilborn i Fredrikstad, før faren fekk jobb i Asker og familien flytte dit. Han viste tidleg talent for fotball, og spela for fyrstelaget til Asker allereie som elleveåring. Etter gymnaset tok han eitt år på musikk- og teaterlinja ved Romerike folkehøgskole. Han har elles studert ex.phil., gått eitt år på jusstudiar, og er utdanna lærar med hovudvekt på samfunnsfag og drama.

I 1982 begynte han å spela for Strømsgodset, og spelte 72 kampar for klubben. Han gjekk over til Brann i 1986, og spela om lag 60 kampar for dei fram til han la opp som fotballspelar i 1988.

Etter dette jobba Wilborn sju år som lærar på Lillehammer og fire år som frilansjournalist i *[[Bergensavisen]]* og *[[Gudbrandsdølen]]*. I 1995 fekk han jobb i TV 2-sporten. Sidan har han vore programleiar for seriar som *[[Mestermøtet]]*, *[[Vil du bli millionær?]]*, *[[Farmen]]*, *[[Mine damer og herrer]]*, *[[Skaperen]]* og *[[Jeg gjør hva som helst]]*. I løpet av karrieren sin kåra VG-lesarane Wilborn til den kjekkaste mannen i Noreg.  Han var òg programleiar for 10-årsjubileet til TV 2 saman med Nadia Hasnaoui i 2002, og i 2005 leidde han showet i Oslo Spektrum som markerte at det var 100 år sidan Haakon VII kom til landet.

Wilborn hadde ein lang konflikt gåande med TV 2. Etter 11 og eit halvt år i kanalen slutta han den 31. januar 2008. I april 2009 tiltredde han som dagleg leiar i Os Fotball, og hausten 2009 vart han programleiar på ny, denne gongen for TV Norge med serien *[[Hvem kan slå Ylvis?]]*. Kvart år leier han òg NM i morellsteinspytting på Morellfestivalen på Lofthus i Hardanger.

## TV-program Frithjof Wilborn har leidd
* 2009 Hvem kan slå Ylvis? (TV Norge)
* 2006 Skaperen (TV2)
* 2005 Jeg gjør hva som helst (TV2)
* 2004 Nettopp nå (TV2)
* 2003 Farmen (TV2)
* 2003 TV2-aksjonen (TV2)
* 2002 Mine damer og herrer (TV2)
* 2002 TV2s 10årsjubileum (TV2)
* 2001 Vil du bli millionær? (TV2)
* 2000 Mestermøtet (TV2)
* 1999 Tribunefeber (TV2)
* 1995 TV2-sporten (TV2)

## Kjelder
*Artikkelen er basert på bokmålswikipedia om Frithjof Wilborn.
*Wilborn på filmfront.no
*Dagbladet 19.02.07 - portrett med Frithjof Wilborn.
*TV2 Underholdning - Frithjof Wilborn skilles.
Stephen Appiah

**Stephen Appiah**, () er ein ghanesisk fotballspelar som spelar på midtbanen for Bologna i italiensk Serie A, og for det ghanesiske landslaget.

Appiah har spelt for fleire klubbar i Italia sidan han drog til Udinese i 1997. I 2005 var han med på å vinna italiensk Serie A med Juventus. Frå 2005 til 2008 spelte han for Fenerbahçe i Tyrkia, der han var med på å vinna den tyrkiske ligaen i 2007.

I 2007 og 2008 var Appiah plaga av ein langvarig kneskade. Han drog frå Fenerbahçe  i juni 2008, og var utan klubb fram til november 2009, då han skreiv under for Bologna. Sjølv om han var utan klubb var han også i denne perioden fast på det ghanesiske landslaget, og spelte i kvalifiseringskampane då Ghana kvalifiserte seg til fotball-VM i 2010.
Det egyptiske flagget

**Det egyptiske flagget** er ein horisontal trikolor med det egyptiske riksvåpenet sentrert på midtseksjonen. Flagget vart teke i bruk 4. oktober 1984.

Flagget har tre like breie, horisontale striper i raudt, kvitt og svart (rekna ovanfrå); det kvite feltet er pryda med riksvåpenet. Flagget vart opphavleg brukt av den arabiske frigjeringsrørsla i Egypt under kongedømet, vart offisielt teke i bruk i 1972 og fekk si noverande utforming i 1984.  

I perioden 1958–72 (Den sameinte arabiske republikken) hadde flagget to grøne stjerner i staden for det egyptiske statsvåpenet i det kvite feltet; dette har sidan 1980 vore flagget til Syria. Det arabiske frigjeringsflagget har i tillegg danna basisen for flagga til Irak, Jemen og Sudan flagg, og det tidlegare flagget til Libya.

## Tidlegare flagg


Fil:Flag_of_Egypt_(1793-1844).svg|Underlagt Det osmanske riket
Fil:Egypt flag 1882.svg|Britisk protektorat (1914-1922)
Fil:Flag of Egypt 1922.svg|Kongedømet Egypts (1922-1952)
Fil:Flag of the United Arab Republic.svg|Den sameinte arabiske republikken (1958-1972)
Fil:Flag of Egypt 1972.svg|(1972-1984)


## Kjelder

* *Denne artikkelen er omsett frå «[[:no:Egypts flagg|Egypts flagg]]» frå , den 18. april 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff
Séïdath Tchomogo

**Séïdath Konabe Tchomogo** () er ein beninsk fotballspelar som har spela på midtbanen for East Riffa Club i den bahrainske fotballigaen, og for det beninske landslaget.

Tchomogo var med i Benin sin stall til afrikameisterskapen i fotball i 2008 og 2010.
Seyi Olofinjana

**Oluwaseyi George Olofinjana** () er ein nigeriansk tidlegare fotballspelar som i 2010/11-sesongen spela på midtbanen for Cardiff i nest høgste divisjon i den engelske serien, på lån frå Hull City, og for det nigerianske landslaget.

I 2003 og 2004 spelte Olofinjana for Brann i den norske Tippeligaen, der han vart ein svært populær spelar. Han vart selt frå Brann til Wolverhampton Wanderers for 22 millionar kroner, ein av dei største overgangssummane nokonsinne for ein Brann-spelar. I 2014 pelte han for Start.

Olofinjana er utdanna i Nigeria som kjemisk ingeniør.
Issam Jemâa

**Issam Jemâa** () er ein tunisisk fotballspelar som spelar for St-Estève, og for det tunisiske landslaget.

Jemâa var i troppen til Tunisia til fotball-VM i 2006, men måtte trekkja seg grunna skade. Han var med i Tunisia sin tropp til afrikameisterskapen i 2008 og 2010.

## Statistikk

## Bakgrunnsstoff
* Issam Jemâa - Player profile. Transfermarkt
Andreas Arntzen

**Andreas Arntzen** () var ein norsk jurist, trelasthandlar, stortingsrepresentant og statsråd.

## Liv
Arntzen var frå Grue i Hedmark, fødd på storgarden Grinder. Fram til 1795 vart han undervist heime på garden, men reiste så til København for å studere jus. Juridisk embetseksamen tok han i 1802. Han arbeidde så ein periode som prokurator i Christiania. 1811 døydde faren og Arntzen arva store skogeigedommar. For ei tid slutta han som sakførar, dreiv i staden trelasthandel. 

Under unionskonfliktane i 1814 vart han 5. august innsett som politimeister i den nye hovudstaden. Ingen ville ha embetet, men Arntzen lukkast balansere slik at han hadde tillit både hos byborgarane og hos kong Karl III Johan. Denne evna til å samarbeide med begge sider i ein vanskeleg situasjon førte til at Arntzen fleire gonger seinare vart sett til vanskelege oppgåver.

Arntzen vart vald til 1. representant for Kristiania til det overordentleg storting i 1814. Han sat også på Stortinget i 1818, 1821 og på det overordentlege storting 1822. I 1818 var han lagtingspresident og visepresident i Stortinget. Attåt var han med i 16 komitear, i ni av desse var han formann. På tingsamlinga i 1821 var han både stortingspresident og lagtingspresident. Medlem var han i 22 komitear, og leia ti av dei. 1822 var han visepresident i Lagtinget og formann i komiteen om utsette saker. Han var medlem av riksretten 1821-22 mot statsrådane Herman Wedel Jarlsberg og Thomas Fasting. I eigenskap av høgsterettsassessor var Arntzen med i riksretten 1827 og i riksretten 1836. Til den siste melde han sjukdomsforfall etter fyrste møtet.

Ettersom konjunkturane for trelasthandel vart dårlege, og handelen gjekk med tap, tok Arntzen opp att sakførarpraksisen.  År 1821 vart han høgsterettsadvokat, og to år seinare assessor i Høgsterett. Livet hans bar etter kvart preg av dårleg helse attåt gjeldsvanskar, og han deltok lite i offentleg liv.

I 1836 kom det til ny spenning mellom kongen og stortinget. Kongen oppløyste Stortinget på kort varsel, og statsrådane Jonas Collett og Christian Adolph Diriks vart avsett. Den nyutnemnde stattholdaren, Herman Wedel Jarlsberg, måtte finne nye statsrådar som både kongen og stortingsopposisjonen kunne godta. Han vende seg til Arntzen, som etter nøling sa ja. 10. november 1836 vart han utnemnd til statsråd, og vart sjef for Kyrkjedepartementet, deretter av Justisdepartementet. Etter eit drygt år som regjeringsmedlem døydde han i Kristiania.

Andreas Arntzen var far til juristen Carl Arntzen, stiftamtmann Karelius Arntzen og Oluf Arntzen. Arne Arntzen var bror hans.

## Kjelder
*Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet*, B. 1 D. 1 : Biografier A-K, digital utgåve side 42-43
*
Kvenvik

**Kvenvik** (nordsamisk Covošluovta) er ei bygd inst i Altafjorden i Finnmark fylke, ei mil frå Alta. Grunnkrinsen Kvenvik og Simanes hadde 202 innbyggjarar i 2009.

Kvenvikmoen har crossanlegg for snøskuterar og lysløype for både turgåarar og langrennsløparar. Kvenvikmoen har òg fleire vatn der ein kan drive isfiske på vinteren, kor ein berre kan fiske småfisk - som røye. Ungane går på skule i Kåfjord som ligg ei mil unna. Kvenvik er godt skjerma for vêr og vind. Sidan Kvenvik ligg rett ved havet, er det òg mogleg å fiske både torsk, sei og anna småfisk.

I fjellet Sáhkkobátni (Sakkobadne) (358&nbsp;moh.) ved Kvenvik ligg eit flyvrak frå krigen. Tyskarane hadde skyttargraver her under krigen. 

Det er plassert ut merdar  i Kvenvika, desse er eigde av Volden Group.

Gjennomsnittleg sommartemperatur ligg på rundt 17 grader, mens det på vinteren ligg på −9 gradar celsius. 

## Referansar
Arne Skauge

**Arne Skauge** () er ein norsk tidlegare politikar for Høgre. Han var utdanna siviløkonom frå NHH i 1971.

## Regjering
Arne Skauge hadde to periodar som statsråd i Kåre Willoch si regjering:
*14. oktober 1981-8. juni 1983: Sjef for Handelsdepartementet (handelsminister). 
*25. april 1986-9. mai 1986: Sjef for Finansdepartementet (finansminister).

I perioden 31. august 1984-25. april 1986 var han statssekretær på Statsministerens kontor.

Han var så finansminister på nytt i perioden 16. oktober 1989-3. november 1990 i Jan P. Syse si regjering.

## Stortinget
Arne Skauge var vararepresentant til Stortinget for Hordaland i perioden 1973-1977, og var fast representant i dei fire påfølgjande periodane, åra frå 1977 til 1993.

## Yrkeskarriere
I åra 1971-1976 var han konsulent ved Viak A/S samfunnsplanlegging. Han var så personalsjef i Bergen kommune 1976-1978.

I perioden 1993-1998 var han konserndirektør og divisjonsdirektør i ulike avdelingar av Den norske Bank. 1998-2000 var han administrerande direktør i Den norske bankforening. Sidan 2000 har han vore administrerande direktør i Finansnæringens Hovedorganisasjon (FNH).

## Kjelder
* Arne Skauge hos Stortinget.no, vitja 18. april 2010
Sovande paragraf

**Sovende paragraf** blir brukt om ein lovregel eller forskriftregel som ikkje blir  brukt i praksis, vanlegvis fordi dei blei vedtekne i ei tid då synet på det spørsmålet som lovregelen skal regulere var annsleis. Dette gjeld mellom anna moralspørsmål.

I Noreg har lov av 31. mai 1900 nr. 5 om «Løsgjængeri, Betleri og Drukkenskab», Lausgjengarlova, vore eit vanleg eksempel på ei lov som i stor grad har innehalde sovande lovreglar. Med unnatak av §&nbsp;11 om tigging blei lova oppheva med verknad frå 1. januar 2006.

I samband med Muhammed-karikaturane i 2006 oppstod ein debatt om ein annan sovande lovregel, forbodet mot blasfemi i straffelova § 142. Det er vanleg oppfatning at det ikkje er noko innhald igjen i denne lovregelen, fordi reglane om ytringsfridom, mellom anna i Grunnlova § 100 må gå framom. Somme motstandarar av publiseringa av karikaturane ønskte at lovregelen i straffelova § 142 skulle brukast i eit slikt tilfelle.
Dalruner

**Dalruner** er ein type runer som vart nytta i delar av Dalarna i Sverige, der dei var i bruk fram til starten av 1900-talet. Dei fleste kjente og bevarte innskrifter med dalruner er skore ut i tre og dei eldste av desse er frå 1500-talet. Dalarna saknar nesten heilt kjente runesteiner. Størstedelen av innskriftene er funne i bygdene ved Älvdalen i den nordlege delen av landskapet. Med tida fekk fleire av runene stadig større likskap med tilsvarande teikn i det latinske alfabetet. Til og med Å, Ä og Ö vart lånte inn.

## Bakgrunnsstoff
* Fornvännen 1906 (på svensk) På side 90 finst ei samanstilling av dalruner frå fremst 1600- og 1700-tala, i tabellform.
Kortkvistruner

**Kortkvistruner**,  **stuttruner**, **svensk-norske runer** eller **Rök-runer** er ein av to hovudvariantar av runer i den yngre futharken. Den andre kallar ein langkvistruner (eller danske runer, dansk-svenske runer, vanlege runer og normalruner). I tillegg finst ei rekke variantar av runer.

## Sjå òg
* Langkvistruner
* Runer
* Futhark
Erik Haagensen Jaabæk

**Erik Haagensen Jaabæk** () var ein lærar, gardbrukar, handelsmann, og eidsvollsmann frå Øyslebø i Vest-Agder. 

Jaabæk var frå garden Usland i Øyslebø. Han var i om lag 20 år skulehaldar i Holme og Øyslebø. Deretter tok han over farsgarden, men  garden vart så teken frå han med odel.  I 1802 kjøpte han garden Jåbekk i Holme og busette seg der. Han var ein driftig kar, og dreiv handel med både trelast og ullvarer. Varene kjøpte han på marknader, og selde dei vidare i heimbygda. Elles var han aktiv som smed og bøkker.

Jaabæk var i årevis prestens medhjelpar. I 1814 vart han vald til 2. utsending frå Mandals amt til riksforsamlinga på Eidsvoll. Han høyrde til unionspartiet.

## Bakgrunnsstoff
*
*Eidsvoll 1814
*Slektshistorie fra eskeland.net 

## Kjelde
*Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914