open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jean de Reszke

**Jean de Reszke**, eigentleg **Jan Mieczysław Reske**, (), var ein polsk tenor og pianist som for det meste verka i Frankrike. 

## Biografi

Reszke utdanna seg til songar i Italia og debuterte i 1874 i Venezia som Alfonso i *[[Leonora]]*. Etter det opptredde han i fleire år i Paris og London. Under fortsette songstudium endra han barytonrøysta si til ein glansfull tenor. Reszke var 1885-89 tilsett ved operaen i Paris. Sidan opptredde han i mange år som gjest både der, i London, og i  St. Petersburg. I åra 1893-99 var han kvart år i New York og song på Metropolitan-operaen. Han vart hylla som si tids fremste operatenor, ein verkeleg songkunstnar.

I 1904 tok han avskil frå scena og verka sidan som songlærar i Paris. Mellom elevane hans var den norske tenoren Erling Krogh.

## Fremste rolletolkingar
Mellom hans roller kan nemnast Raoul i *[[Hugenottene]]*, Profeten, Vasco da Gama i *Afrikanerinnen*, Romeo, Faust, Cid, Radamés i *[[Aida]]*, Otello, Pajazzo i tillegg til wagnerrollene Tannhäuser, Lohengrin, Walther von Stolzing, Siegfried og Tristan

## Kjelder

*Artikkel om Jean de Reszke i Ugglan
*Artikkel om Jean De Reszke i Encyclopaedia Britannica (1911)
Songaren Helge Rønning

**Helge Rønning** () er ein norsk tenor frå Utskarpen i Rana. Han er utdanna ved Østlandets Musikkonservatorium og Operaakademiet i København.

Han har opptredd ved Den Norske Opera, Den Kongelige Danske Opera og Göteborgsoperaen.

Han mottok i 2001 Erling Kroghs sangerlegat.

## Kjelder
*
Kronobruk

**Kronobruk** er ei svensk nemning på jernverk som er eig av den svenske krona, det vil seia staten. 

Tidlege jernverk i Sverige var ofte kronobruk medan dei fleste på Gustav II Adolf si tid og seinare vart privateigde, ofte av utanlandske entreprenørar.

## Sjå òg
* Jernverk i Sverige
Ilmenitt

**Ilmenitt**  (titanjernstein) er eit mineral som ofte dannar metalliske, svarte korn i mange magmatiske bergartar. Det har same type struktur som hematitt, og desse har liknande utsjånad, men har svart strek. Mineralet er eit jern-titan-oksid. Dei analoge magnesium- og mangansambindingane er geikielitt  og pyrofanitt 

Mineralet er vanleg og finst aksessorisk i mange forskjellige bergart. Noreg har dei største ilmenittreservane i Europa og er den største produsenten i verda i lag med Australia. Titania A/S bryt seks millionar tonn ilmenitt årleg i Egersundfeltet på Hauge i Dalane. Malmen vert vidareforedla til titanoksid ved *Kronos Titan* i Fredrikstad. I Odda kommune vart det oppretta eit ilmenittsmelteverk i Tyssedal etter eit stortingsvedtak i 1983. Drifta starta i 1986 og i 1988 vart verket overteke av Tinfos Jernverk. 

## Ilmenitt på månen
Ilmenitt er funne i månesteinar, og i 2005 brukte NASA Hubble Space Telescope for å lokalisere potensielt ilmenitt-rike lokasjonar. Mineralet vil kunne vere viktig for ein eventuell månebase fordi ilmenitt ville vere ei kjelde for jarn og titan for bygging av konstruksjonar og essensiell oksygenekstraksjon. 

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ilmenitt|Ilmenitt]]» frå ,  den 22. desember 2010.*
Inversjon i geologi

Ein **inversjon** i geologi er eit fenomen som mellom anna oppstår i samband med folding av berggrunnen. Lagrekkefølgja kan då lokalt hamne opp ned, slik at dei eldste berglaga vert liggande øvst. 

Uttrykket kan òg nyttast om at eit lågtliggande område rett og slett er blitt løfta, ikkje nødvendigvis at lagrekkefølgja er snudd om. 

## Kjelder
Itacolumitt

**Itacolumitt** er ein glimmerhaldig sandstein. Sandsteinen har har den eigenarta eigenskapen at tynne heller av han er særs fleksibel, og kan mellom anna bøyast omtrent som sinkplater. Bergarten er opphavleg skildra frå Itacolumi i Minas Gerais i Brasil. Han er òg ei kjelde til diamantar i området. 

## Kjelder
*
Ludvika ström

**Ludvika ström** er eit vassdrag i Ludvika, som bind saman innsjøane Väsman og Övre Hillen. Ludvika ström er berre omkring 800 meter lang, men har ei fallhøgd på cirka 18 meter. Vasskrafta i denne fossen vart tatt i bruk omkring år 1550 i samband med at Ludvika bruk vart bygd opp der, som då var Sveriges første kronobruk. Frå 1901 har Ludvika kraftstation lege her.

## Galleri

Fil:Ludvika ström.jpg|Ludvika ström med fullt vasspåslag, omkring 1935. Ludvika Ulrica kyrka i bakgrunnen.
Fil:Ludvika ström torrlagd.JPG|Ludvika ström sommaren 2010, med Ludvika kraft&shy;station i bakgrunnen, nokre hundre meter nord for Ludvika Ulrica kyrkje.
Fil:Ludvika kraftverk.jpg|Kraftverket ved Ludvika ström, november 2009.


## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Ludvika ström|Ludvika ström]]» frå ,  den 22. desember 2010.*
Väsman

**Väsman** er ein innsjø sør i Dalarna i Sverige. Han ligg nord for Ludvika, i øvre delen av Kolbäcksåns vassystem. Innsjøen har ei overflate på 40 km², og er 56 meter på det djupaste. Han ligg om lag 155 meter over havet, og er omkring 14&nbsp;km lang i nordvestleg-søraustleg retning, med ei breidd på 1,5–6 kilometer. Kolbäcksån går gjennom innsjøen.

Tidlegare var det dampskipstrafik på sjøen. På den austre breidda av Väsman ligg Brunnsviks folkhögskola. Under sjøen ligg eit omfattande jernmalmfelt som er berekna til 640 millionar tonn. Nordic Iron Ore melde i 2011 at dei ville prøva utvinna det.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Väsman|Väsman]]» frå ,  den 22. desember 2010 og 27. juni 2019.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*Vessman i Nordisk familjebok (andra upplagan, 1921)
Cray-reservoaret

**Cray-reservoaret** er eit reservoar i Brecon Beacons nasjonalpark for vassforsyninga til byen Swansea i Sør-Wales og vart bygd mellom 1898 og 1906 av Swansea Corporation.

Reservoar gjev i dag vatn til byane i dalen til River Tawe og Nord-Swansea.

Reservoaret vart bygd her fordi det låg oppfor dei tungt industrialiserte områda av Tawe-dalen og i eit område med mykje nedbør med eit så stort tilsigsområde som mogeleg. Den 28 meter høge demninga ligg i den nedre enden av ein bredal og inneheld om lag 4,5 millionar tonn vatn.

## Bakgrunnsstoff
*www.geograph.co.uk : Bilete av Cray-reservoaret og omliggande område

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cray Reservoir|Cray Reservoir]]» frå ,  den 22. desember 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
***Vassforsyning and Forestry, a conflict of Interests - Cray Reservoar - a case study - C Stretton
Llyn Cwellyn

**Llyn Cwellyn** (*Llyn Quellyn* i eldre tekstar) er eit reservoar i Nord-Wales som gjev drikkevatn til delar av Gwynedd og Anglesey. Det ligg på Afon Gwyrfai i Nant y Betws mellom Snowdon Massif og Mynydd Mawr nord i Snowdonia nasjonalpark. Det har eit areal på 87 hektar og er over 37 meter på det djupaste. I sørenden ligg den vesle landsbyen Rhyd Ddu.

Sjølv om han no er demd opp i nordenden, nedanfor Castell Cidwm-ryggen, nær landsbyen Betws Garmon, har ikkje det auka storleiken på den naturlege innsjøen. Innsjøen er særs djup og er ein av få innsjøar i Wales som har ein naturleg bestand av arktisk røye. Det finst òg bekkeaure og oter i innsjøen. Innsjøen er eigd av Lawrence Jones, eigaren av Castell Cidwm estate i nordenden, og Welsh water. Innsjøen var opphavleg eigd av markisen av Anglesey som nytta Castell Cidwm som jakthus. 

Vegen A4085 går langs innsjøen. Austsida vert i dag rekna som eit naturreservat, og det er restriksjonar på fiske i innsjøen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Llyn Cwellyn|Llyn Cwellyn]]» frå ,  den 22. desember 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
**The lakes of Eryri* av Geraint Roberts. Gwasg Carreg Gwalch, Llanrwst, 1995.
**Snowdonia, National Park Guide* Number 2, edited Edmund Vale, HMSO 1958/1960 (s. 74)


## Bakgrunnsstoff
* Llyn Cwellyn, Bilete av Llyn Cwellyn
Imbrikasjon

**Imbrikasjon** er i geologi ei oppstabling av plateforma materiale, omtrent som for takstein. Det kan til dømes vere småstein i ei elv eller av eit bergartslag som er brekt opp av tektoniske rørsler. 

## Kjelder
Impregnasjon

**Impregnasjon** er i geologi avsetning av mineralstoff, som til dømes malmmineral, eller væske (som til dømes olje) i porer i ein bergart. Det vert òg nytta om utbytting av eksisterande bergartsmateriale. 

## Kjelder
Llyn Cwm Bychan

**Llyn Cwm Buchan** er ein innsjø nord i Wales, og er ei av kjeldene til River Artro som renn sørvestover gjennom Llanbedr og vidare til havet. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Llyn Cwm Bychan|Llyn Cwm Bychan]]» frå ,  den 22. desember 2010.*
Llyn Dulyn

**Llyn Dulyn** er ein innsjø i enden av Carneddau-fjella i Snowdonia i Nord-Wales.

Innsjøen dekkjer eit område på 13 hektar, men er likevel djup, 58 meter på det djupaste. Mindre enn ein kilometer mot sør ligg den mindre Llyn Melynllyn.  

Klipper stig bratt opp frå breidda av innsjøen til toppane av Garnedd Uchaf og Foel Grach, noko som gjer at innsjøen virkar mørk. Namnet tyder då ògså «Svartevatnet». Det 

Det vart bygd ein dam i innsjøen i 1881 for å auke vasskapasiteten, men dammen er endra fleire gonger sidan den gong. Som reservoar gjev Dulyn (i lag med Melynllyn) vatn til byen Llandudno. Røyrleidningar kryssar River Conwy ved Tal-y-Cafn-brua.

Elva som renn ut av innsjøen heiter Afon Dulyn og renn gjennom Llyn Eigiau. Afon Dulyn renn nordaustover og passerer Tal-y-bont før ho munnar ut i River Conwy.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Llyn Dulyn|Llyn Dulyn]]» frå ,  den 22. desember 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
**"The lakes of North Wales" by Jonah Jones, Whittet Books Ltd, 1987
**"The lakes of  Eryri" by Geraint Roberts, Gwasg Carreg Gwalch, 1985


## Bakgrunnsstoff
Eglwys Nunydd

**Eglwys Nunydd** er eit stort reservoar i Margam i Sør-Wales vart opphavleg bygd for å gje vatn til det store stålverket i Margam og særleg for å avkjøle valseverka i austenden av verket. Mykje av vatnet for den varme enden av verket er henta frå elvane Afan og Ffrwdwyllyt, som renn gjennom verket. 

Innsjøen inneheld aure. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eglwys Nunydd|Eglwys Nunydd]]» frå ,  den 22. desember 2010.*
Llyn Eiddwen

**Llyn Eiddwen** er ein innsjø og stad av særskild vitskapleg interesse nær Trefenter i Ceredigion i Wales. Han er kjelda til elva Aeron.

Denne naturlege innsjøen har eit miljø som har bevart sjeldne lokale vassplanter. Han er eigd og styrt av Wildlife Trust of South and West Wales. Innsjøen er omgjeve av beitemarker for sau. Ein kan nå innsjøen til fots frå nord eller rideveg frå sør.

Llyn Eiddwen nasjonale naturreservat ligg i dei slake bakkane i Mynydd Bach, nordvest for Tregaron i Ceredigion. Ved innsjøen finn ein dyr som vassrotter og oterar. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Llyn Eiddwen|Llyn Eiddwen]]» frå ,  den 22. desember 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* Artar
* Landinfo
* Wildlife Trust of South and West Wales
Llyn Eigiau

**Llyn Eigiau** er ein innsjø i enden av Carneddau-fjella i Snowdonia i Nord-Wales. Namnet *Eigiau* trur ein kjem frå fiskestimar som ein gong fanst her.

I 1911 vart ein kilometer lang demning og var 11 meter høg på austsida av innsjøen. Reservoaret skulle gje vatn til kraftstasjonen i Dolgarrog, som gav kraft til aluminiumsverket som låg like ved. Då demninga vart bygd trekte den opphavlege entreprenøren seg ut av prosjektet, og hevda at ein tok snarvegar i bygginga. Den 2. november 1925, etter at det hadde kome over 600 mm nedbør på berre fem dagar, braut demninga saman. Vatnet rann ned til Coedty-reservoaret, og fekk denne demninga til å breste òg. Ei stor flodbølgje strøymde nedover mot landsbyen Dolgarrog, og 17 menneske mista livet. Ein ny kraftstasjon vart bygd ved Dolgarrog i 1925.

I dag dekkjer innsjøen om lag 49 hektar, og har ei djupne på kring 10 meter. Med demninga intakt ville innsjøen ha vore dobbelt så stor. Vatnet vert i dag ført inn i ein tunnel frå elva nedanfor Llyn Dulyn til innsjøen og ein annan tunnel tar vatnet vidare frå Llyn Eigiau til Llyn Cowlyd.

Den største elva som renn ut i Llyn Eigiau er Afon Eigiau, ei lita elv som renn ned frå Cwm Eigiau.

Utsiget frå Llyn Eigiau heiter Afon Porth-llwyd og renn via Coedty-reservoaret under Pont Newydd i Dolgarrog, før ho munnar ut i River Conwy.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Llyn Eigiau|Llyn Eigiau]]» frå ,  den 22. desember 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
***The lakes of North Wales* by Jonah Jones, Whittet Books Ltd, 1987
***The Lakes of Eryri* by Geraint Roberts, Gwasg Carreg Gwalch, 1985
Sigtuna

**Sigtuna** er ein tettstad og administrasjonssenter i Sigtuna kommun i Stockholms län i Sverige. I 2010 budde det 8444 innbyggjarar i staden. Sigtuna ligg ved Mälaren og vart grunnlagd av Erik Segersäll kring år 980. Sigtuna var ein av de tre første byane i dåverande Sverige (dei andre to var Lödöse og Skara). Staden vart seinare sete for den første kristne kongen, Olof Skötkonung, som let slå dei første svenske myntane i Sigtuna. Sigtuna blomstra som eit kongeleg, kyrkjeleg og kommersielt sentrum fram til sluten av 1200-talet.

## Etymologi
I starten av 1900-talet meinte mange forskarar at tuna-stader opphavleg var gamle kultplassar. Professor Otto von Friesen foreslo i 1922 med tilvising til eit av Odin sine noanamn, *Sig*, at Sigtuna skulle vere ein gamal kultplass for Odin. I dag meiner ein at den mest sannsynlege tydinga av namna er at *sik (sig)* tyder 'våtmark' og at *tuna* viser til ein sentralplass (handelsplass, befesta plass). Ei alternativ forklaring er at det skulle komme frå det keltiske *Segodunon*, med tydinga 'sterk borg'. Namnet har truleg opphavleg sikta til det gamle Fornsigtuna i Håtuna, og flytta med når byen vart grunnlagd. Sigtuna vart skrive *Sihtunum* på ein runestein frå 1000-talet. Steinen er utstilt i Sigtuna museum. På myntar frå om lag same tid er Sigtunanamnet skrive i ulike varianter.

## Historie
### Oldtid
I Sigtuna har ein funne om lag 630 fornminne. Frå bronsealderen finst det spreidde graver. Dei fleste fornminna er frå jernalderen. Det er 25 gravfelt og 35 runesteinar, dei fleste i byområdet. To av runesteinane omtalar frisiske gilde i byen. Dessutan er det ei fornborg, Trollberget. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Sigtunas kommune
Bålsta

**Bålsta** er ein svensk tettstad som ligg i Uppsala län i landskapet Uppland. Det er administrasjonssenter i Håbo kommun. I 2005 hadde Bålsta 13&nbsp;430 innbyggjarar og eit areal på 10,61&nbsp;km².

Bålsta ligg ved E18, cirka 50&nbsp;km nordvest for Stockholm og 40&nbsp;km sør for Uppsala.

Av Håbo kommunes 19&nbsp;000 innbyggjarar bur drygt 14&nbsp;500 i Bålsta; dei fleste innflytta etter 1970. Ein stor del av arbeidstakarane i Bålsta er pendlarar, hovudsakleg til Stockholm og Uppsala, men òg til Arlanda. Sidan 2001 er Bålsta endestasjon for Stockholms pen deltågs linje 35 frå Stockholm.

I Bålsta finst eit mindre kjøpesenter. Det finst òg svømmehall, ishall, bowlinghall og friidrettsarena.

I 2002 bygde Lasse Åberg eit museum i Bålsta, Åbergs museum. Det ligg på ein gamal gard i nærleiken av Väppeby gard. 

Bålsta er òg kjend for biblioteket sitt. I 2006 blei biblioteket nominert til «Årets bibliotek» saman med Luleå bibliotek og Nordiska Afrikainstitutets bibliotek. Vinnar blei Nordiska Afrikainstitutets bibliotek. 

## Skulestrid
Bålsta er kjend for frå og med 1995 å ha drive gjennom *Skola 2000* i alle grunnskulane i kommunen, noko som blei lagt merke til i heile skulesverige, dessutan utanlands. I 2003 var det berre to kommuner der avgangselevane hadde dårlegare resultat (middelkarakter) enn i Håbo kommune. I 2004 fekk kommunen kraftig kritikk av Skolverket for mellom anna manglar i den «pedagogiske utforminga» i skulane. I 2005 og 2006 hadde avgangselevane sine middelkarakterar derimot auka. På grunn av misnøye med skulen har mange foreldre dei seinare åra engasjert seg i ein foreldreforeining. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bålsta|Bålsta]]» frå ,  den 30. juni 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
Llyn Cwm Llwch

**Llyn Cwm Llwch** er ein innsjø i Brecon Beacons nasjonalpark i Powys i Wales. Han er ein liten innsjø i eit dalsøkk nedanfor fjelltoppane Pen y Fan og Corn Du sentralt i Brecon Beacons. Elva Nant Cwm Llwch renn ut frå innsjøen og munnar ut i Afon Tarell som igjen er ei sideelv til River Usk ved Brecon.

## Bakgrunnsstoff
*Bilete av Llyn Cwm Llwch og omliggande område på Geograph

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Llyn Cwm Llwch|Llyn Cwm Llwch]]» frå ,  den 22. desember 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Llyn Dinas

**Llyn Dinas** er ein innsjø nær Beddgelert i Gwynedd nord i Wales. Elva River Glaslyn renn gjennom innsjøen. 

Llyn Dinas ligg i dalbotn eit par kilometer nord for Beddgelert, om lag 55 meter over havet. Han har eit areal på 27 hektar og er forholdsvis grunn, berre 10 meter på det djupaste. Innsjøen har gode tilhøve for laks og aure.

Innsjøen har fått namn etter den nærliggande Dinas Emrys, ein steinlendt og skogkledd ås like nedanfor innsjøen, der det er funne ruinar av festningsverk frå mellomalderen og eldre tider. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Llyn Dinas|Llyn Dinas]]» frå ,  den 22. desember 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*Geraint Roberts (1995) *The lakes of Eryri* Carreg Gwalch ISBN 0-86381-338-0
Ole Jakobsen Nordby

**Ole Jakobsen Nordby** () var ein norsk gardbrukar og stortingsmann frå Ås i Akershus.

Nordby var gardbrukar på farsgarden i Ås. Han var 2. representant frå Akershus amt på Stortinget i 1818. Han var medlem av fem komitear, mellom dei om husmannsvesenet og om skysslova. 

Han døydde på garden sin i Ås i 1824.

## Kjelder

* 
*
Anders Halvorsen Haneborg

**Anders Halvorsen Haneborg** () var ein norsk gardbrukar og stortingsmann frå Aurskog i Akershus. Han var far til Ole Anderssen Haneborg.

Far hans var lensmann og gardbrukar i Aurskog. Sjølv tok han over drifta av farsgarden i 1792 og eigde garden til han i 1838 skøytte han over på sonen. Før han tok over garden, var han korporal i dragonkorpset frå 1785 til -97. I 1788 var han med i felttoget inn i Sverige som vaktmeister. Under krigen i 1814 deltok han som skyssinspektør.

Haneborg møtte på Stortinget 1818. Han var vald til 1. varamann frå Akershus amt og møtte i staden for Laurentius Borchsenius. Medlem av ni komitear, der i mellom av komiteen om handelsflagget, om matrikkellova, vernepliktslova og om utreiarlova. På Stortinget 1821 og omframstortinget var han 2. representant frå amtet, medlem av sju komitear. I 1821 var han på ny medlem av komiteane om matrikkellova og vernepliktslova, til saman var han med i sju komitear. I 1822 medlem av komiteen om uteståande skatt.

Han døydde på slektsgarden i Aurskog i 1847.

## Kjelde
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Skutskär

**Skutskär** er ein svensk tettstad i Uppsala län i landskapet Uppland. Skutskär er administrasjonssenter for Älvkarleby kommune og i 2005 hadde byen 6 136 innbyggjarar, der 329 bur i Gävle kommun i Gästrikland.

Skutskär ligg ved Dalälven heilt nord i Uppland cirka 15 kilometer søraust for Gävle.  

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Älvkarleby kommune
Jakob Hanssen Holstad

**Jakob Hanssen Holstad** () var ein norsk gardbrukar, stortingsmann og ordførar frå Vestby i Akershus.

Han var son til ein lensmann. Sjølv var han gardbrukar i Ås i Akershus. Der var han medlem av heradsstyret, ei tid ordførar.

Holstad representerte Akershus amt på Stortinget 1836-37 og 1848-64. Han var både i 1836 og på omframstortinget 1836-37 medlem av næringskomite nr 1. I 1848 var han medlem av næringskomite nr 2, 1851 av jarnbanekomiteen og desisjonskomiteen, 1854 og 1857 av Lagtinget og tollkomiteen, Også 1859-60 og 1862-63 var han medlem av Lagtinget og tollkomiteen, i 1863 også av jarnbanekomiteen. På omframstortinget 1858 var han medlem av Lagtinget og komiteen om mursteinstoll, medan han på omframstortinget 1864 var medlem av Lagtinget og komiteen om løn til hæren. Han var i 1860 medlem av Stortinget sin deputasjon til kongekroninga i Stockholm, og i 1864 av både deputasjonen til Eidsvoll 17. mai og til Stockholm 4. november.

Han døydde på garden Ris i Nordby sokn.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Knivsta

**Knivsta** er ein svensk tettstad og administrasjonssenter for Knivsta kommune, som ligg i Uppsala län i landskapet Uppland. I 2005 hadde staden 6 898 innbyggjarar.

Knivsta ligg ved jernbanen og E4 cirka 48 kilometer nord for Stockholm og 18 kilometer sør for Uppsala.  

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Knivsta kommune
Andreas Grimelund

**Andreas Grimelund** () var ein norsk gardbrukar, prest og biskop frå Aker i Akershus. Hans Hanssen Grimelund var far hans, Hans Grimelund bror hans.

Grimelund vart cand. theol. og var så i nokre år gardbrukar. Frå 1844 til 1852 var han prest. Perioden 1852-61 var han lærar i pastoralteologi, homiletikk og liturgikk ved det praktisk-teologiske seminar i Christiania.

Grimelund var biskop i Trondheim frå 1861 til 1883. Han var medlem av ein salmebokkomite og to salmebokkommisjonar. I 1852 gjaldt det ei revidering av Evangelisk-christelig Psalmebog. Den fyrste salmebokkommisjonen, 1865, skulle vurdere eit utkast til salmebok frå Magnus Brostrup Landstad. I 1868 fekk ein ny kommisjon, med same medlemene, i oppgåve å vurdere eit salmebokutkast vald ut av Andreas Hauge. Elles skreiv han om praktisk teologi.

Han døydde i Kristiania i 1896. Sonen Johannes Grimelund var i samtida ein kjend kunstmålar.

## Utmerkingar
Grimelund vart utnemnd til riddar av St. Olavs Orden i 1862 og fekk kommandørkrossen av 1. klasse i 1873.

## Kjelder
**Gyldendals store konversasjonsleksikon*. 1972
*Molland, Einar:*Norges kirkehistorie i det 19. århundre, I-II*. 1979

### Notar
Hans Olsson Hammerstad

**Hans Laurits Olsson Hammerstad** () var ein norsk gardbrukar, ordførar og stortingsmann fødd i Sørum i Akershus. Ole Larsson Hammerstad var far hans.

Han tok over farsgarden Hammerstad i Østre Toten i 1874 og dreiv denne til han døydde tre år seinare. I 1876 vart han vald til ordførar i heradet, etter å ha vore medlem av heradsstyret ei tid. Hammerstad vart vald til 5. representant frå Kristians amt på Stortinget 1877-79. Han var medlem av justiskomiteen, men vart permittert allereie 2. mai 1877, grunn sjukdom. Knappe to veker seinare døydde han i Kristiania.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*
Kristian Hanssen Vennemo

**Kristian Hanssen Vennemo** () var ein norsk gardbrukar, ordførar og stortingsmann frå Høland i Akershus.

Han var son til ein gardbrukar på Kongtorp i Høland. Sjølv var han frå 1839 gardbrukar på Vennemo i same heradet. Vennemo var medlem av heradsstyret 1845-81, derav ordførar i 28 år. Han var forlikskommissær 1846-71 og styreformann i sparebanken frå 1875.

Vennemo representerte Akershus amt på Stortinget 1868-76. I 1868-69 var han medlem av næringskomite nr 2, sameleis 1871-73, då han i tillegg var medlem av Lagtinget. Bolken 1874-76 var han medlem av Lagtinget og budsjettkomiteen.

Han døydde på slektsgarden i Høland.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Hans Baltzersen Kaxrud

**Hans Baltzersen Kaxrud** () var ein norsk gardbrukar og stortingsmann frå Ås i Akershus.

Kaxrud var son til ein gardbrukar på Kaksrud i Ås. Han tok over farsgarden i 1853 og dreiv han fram til 1889. Han vart medlem av heradsstyret i 1854 og frå 1864 av forlikskommisjonen. Kaxrud representerte Akershus amt på Stortinget frå 1871 til 1885. Den fyrste valbolken, 1871-73, var han medlem av gasje- og pensjonskomiteen, sidan av næringskomite nr 2. Han vart medlem av Stortingets Venstreforeing då denne vart skipa.

Då han slutta som gardbrukar i 1889, flytta Kaxrud til Voll i Ås og døydde der i 1894.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*
Gunder Paulsen Frilseth

**Gunder Paulsen Frilseth** () var ein norsk gardbrukar og stortingsmann frå Eidsvoll i Akershus. Han var medlem av Venstre.

Frilseth var son til ein gardbrukar på Frilset. Han tok over farsgarden i 1845 og dreiv denne til 1882, og på ny frå 1890, då son hans døydde. Frilseth var medlem av heradsstyret i Eidsvoll i 46 år, 1844-89, og i tjue år, 1867-86, var han ordførar. Forlikskommissær 1873-89.

Frå 1880 til 1888 var Frilseth stortingsmann frå Akershus amt. Han var heile tida medlem av Lagtinget og militærkomiteen. I 1883-84 var han ein av dei som var medlem av riksretten mot Selmer-ministeriet.

Han døydde på garden sin i Eidsvoll i 1892.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*
Hans Furulund

**Hans Kristian Amundsen Furulund** () var ein gardbrukar, verkseigar og stortingsmann frå Ullensaker i Akershus. Han var medlem av Venstre.

Far hans var gardbrukar i Ullensaker. Sjølv var han gardbrukar i Nannestad frå 1869, og så frå 1874 i heimbygda Ullensaker. I 1891 vart han medeigar av Ullensaker sagbruk og høvleri, eigar av Breivold i Aker og Alna teglverk i 1897. Han var medlem av heradsstyret frå 1875, ordførar 1882-88.

Furulund representerte Akershus amt på Stortinget frå 1880 til 1888. Han var i alle åra medlem av konstitusjonskomiteen, perioden 1886-88 også av Lagtinget. I 1887 vart han medlem av den kongelege tollkommisjonen.

Busett i Østre Aker, der han døydde i 1924.

## Kjelder
* 
* 
*
Hans Grimelund

**Hans Hanssen Grimelund** () var ein norsk gardbrukar, ordførar og stortingsmann frå Vestre Aker i Akershus. Hans Hanssen Grimelund var far hans og Andreas Grimelund ein yngre bror.

Han gifta seg til garden Syverud i Ås i Akershus og dreiv denne i åra 1825-40. Då kjøpte han garden Nordberg i Aker av far sin, slo seg ned og var gardbrukar der. I 1837 kom han med i det fyrste heradsstyret i Ås, frå 1841 var han medlem av heradsstyret i Aker. Han var ordførar 1859-76 og 1879-81. Elles var han styremedlem i Akers sparebank 1843-66, forlikskommissær 1849-64 og direktør i Akershus brannforsikring 1844-83.

Grimelund var stortingsmann frå Akershus amt i 1854, 1859-60 og 1865-66. Heile tida var han medlem av næringskomite nr 2. Mellom 1851 og 1876 var han fem gongar på frå 1.-4. varamannsplass til Stortinget. Han var medlem av den kongelege kommisjon om utviding av Christiania av 1852.

Han døydde på Nordberg-garden i Aker i 1883.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Hans Hanssen Grimelund

**Hans Hanssen Grimelund** () var ein norsk gardbrukar og stortingsmann frå Kråkstad i Akershus. Han var far til Hans Grimelund og Andreas Grimelund.

Grimelund var son av ein gardbrukar i Kråkstad. Frå 1779 var han gardbrukar i Kråkstad, men kjøpte i 1781 garden Grimelund i Vestre Aker og busette seg der. Seinare kjøpte han garden Nordberg i same soknet og budde der.

Grimelund var valmann ved fleire valting, mellom anna i 1814 då det vart vald utsendingar til riksforsamlinga på Eidsvoll. Han var 2. representant frå Akershus amt på Stortinget 1815-16. Der var han medlem av tre komitear, mellom dei komiteen for land-, skog og bergvesen. Frå 1824 var han forlikskommissær, og frå 1837 medlem av heradsstyret.

Han døydde på Nordberg i Vestre Aker i 1844.

## Kjelder
* Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet*, 1814-1914. B. 1 D. 1 : Biografier A-K digital utgåve side 300
*
Ole Kristensen Valstad

**Ole Kristensen Valstad** () var ein norsk gardbrukar og stortingsmann frå Fenstad i Akershus.

Valstad var son til ein gardbrukar og tok i si tid over farsgarden i Fenstad. Han var medlem av heradsstyret frå 1837, då han vart vald til ordførar. Valstad var ordførar i 16 år og forlikskommissær i mange år. Han var medlem av kongelege kommisjonar om husmannslova 1850, om tilhøvet mellom jurylov og grunnlova 1859, skattestellet 1861 og om embetsmenns løn 1867.

Valstad representerte Akershus amt på Stortinget 1836-37 og 1842-69. Han var i 1836 medlem av budsjettkomiteen og på omframstortinget 1836-37 av gasjekomiteen. Vidare var han medlem av gasje- og pensjonskomiteen i 1842, 1845, 1857, 1859-69, av valkomiteen og av fullmaktskomiteen 1848-69. Han var òg innom protokollkomiteen 1848-54, reglementskomiteen 1848 og adressekomiteen 1848-51. Arbeidarkomiteen 1851, komitear om løyvingar til nøytraliteten 1854 og om fordeling av representasjonen 1857, om fengselslova same året, og komiteane om brennevinsavgifta, om statthaldarsaka 1859-60 og om den dansk-tyske krigen var alle særkomitear der Valstad tok del. Han var medlem av Lagtinget 1865-66. Vastad var medlem av Stortinget sine deputasjonar til kongekroninga i Trondheim 1860, til Eidsvoll 17. mai 1864 og til Stockholm 4. november same året.

Valstad var elles ein aktiv forfattar.

Han vart tildelt St. Olavs orden.

Valstad døydde på garden sin i Fenstad i 1877.

## Kjelder

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

## Bakgrunnsstoff
*
Sivfamilien

**Sivfamilien** er ei plantefamilie av einfrøbladingar. Plantene i denne slekta har trådsmale eller flate linjeforma blad og rundt fylt strå. Dei har små stjerneforma blomstrar med seks brune eller grøne blomsterblad, og seks (eller tre) mjølberarar, ein griffel og tre arr. Dei har kapselfrukt.

Artane manglar mykorrhiza. Familien er utbreidd over heile verda, men har få slekter, og berre to finst i Noreg.

### Norske slekter
* Sivslekta (*Juncus*)
* Frytleslekta (*Luzula*)

## Kjelder
*Dansk Wikipedia.
*Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.
Randy Edelman

**Randy Edelman** () er ein USA-amerikansk film- og fjernsynsmusikkomponist.

Edelman vart fødd i Paterson i New Jersey. Han gjekk på Cincinnati Conservatory of Music før han flytte til New York, der han mellom anna spelte piano i opera-orkester på Broadway. Seinare flytte han til Los Angeles der han tok til med å laga bakgrunnsmusikk til fjernsynsprogram og spelefilmar. Den fyrste filmmusikken han komponerte, kom ut i 1972. Til no har han gjeve ut filmmusikk til over 90 filmar og fjernsynsprogram.

## Filmmusikk komponert av Randy Edelman
(utval) 

* Outside In (1972)
* Dennis the Menace (1987)
* Macgyver (fjernsynsserie) (1985-1987)
* Twins (1989)
* Ghostbusters II (1989)
* Kindergarten Cop (1990)
* Min kule fetter Vinny (1992)
* Beethoven (1992)
* Den siste mohikaner. Samarbeid med Trevor Jones. (1992) 
*  (1993)
* Gettysburg (1993)
* Beethoven's 2nd (1993)
* Masken (1994)
* Mens du sov (1995)
* The Quest (1996)
* DragonHeart  (1996)
* Gone fishin (1997)
* 6 dager 7 netter (1998)
* Edtv (1999)
* Full pakke (2000)
* Shanghai Noon (2000)
* xXx (2002)
* National Security (2003)
* Shanghai Knights (2003)
* Son of the Mask (2005)
* Underdog (2007)
* 27 Dresses (2008)
*  (2008)
* Leap Year (2010)
* The Greening of Whitney Brown (2011)

## Kjelder

* Artikkelen er dels omsett frå Engelsk Wikipedia om Randy Edelman.
* Filmografien er henta frå Imdb.com
Trevor Jones

**Trevor Alfred Charles Jones** () er ein sørafrikansk filmmusikkomponist.

Jones er fødd i Cape Town og hadde bestemt seg for å bli filmmusikkomponist allereie som femåring. I 1967 studerte han ved Royal Academy of Music i London med stipend, og etter det jobba han med radio- og fjernsynsmusikk for BBC i fem år. I 1974 starta han som student ved University of York der han tok ein mastergrad i film og mediamusikk. Etter det studerte han tre år til ved National Music and Television School.

I 1980 kom han i kontakt med filmskaparen John Boorman, og fekk skrive noko av filmmusikken til filmen Excalibur. Etter dette arbeidde Jones seg oppover, og har no komponert musikk til over 80 ulike prosjekt.

## Filmmusikk av Trevor Jones (utval)

* Excalibur (1981)
* The Dark Crystal (1982)
* Runaway Train (1985)
* Labyrinth (1986)
* Angel Heart (1987)
* Mississippi Burning (1988)
* Sea of Love (1989)
* By Dawn's Early Light (1990) 
* Arachnophobia (1990)
* Freejack (1992)
* Den siste mohikaner (1992). Samarbeid med Randy Edelman.
* Cliffhanger (1993)
* I fars navn (1993)
* Kiss of Death (1995)
* Richard III (1995)
* Gulliver's Travels (1996) 
* Loch Ness (1996)
* Brassed Off (1997)
* G.I. Jane (1997)
* Lawn Dogs (1997)
* Desperate Measures (1998)
* Dark City (1998)
* Merlin (1998)
* The Mighty (1998)
* Filmen Notting Hill\Notting Hill (1999)
* Cleopatra (1999), for TV.
* 13 dager (2000)
* From Hell (2001)
* Dinotopia (2002) (TV miniseries)
* The League of Extraordinary Gentlemen (2003)
* Jorden rundt på åtti dager (2004)
* Aegis (2005)
* Chaos (2005)
* Three and out (2008)
* Blood and oil (2010)

## Kjelder


**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Trevor Jones|Trevor Jones]]» frå ,  den 22. desember 2010.*  
 
* Filmografi frå imdb.com
Karin Värmefjord

**Karin Värmefjord** () var den første kvinnelege politimeisteren i Sverige.

Värmefjord var frå Hållnäs i Uppland. Ho fekk graden cand. jur. i Stockholm 1971. Ho arbeidde som politi i Ludvika og Karlskoga før ho blei utnemnd til politimeister for Ludvika politidistrikt i 1981.

Värmefjord er gravlagd på kyrkjegarden i Arvika.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Karin Värmefjord|Karin Värmefjord]]» frå ,  den 19. oktober 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Polismuseet; Polisen i Sverige växer fram . (svensk).
Englespel

**Englespel** er ein juledekorasjon som har vore populær i Europa og i Nord-Amerika. Englespelet kan vere i slekt med den tyske julepyramiden. Skilnaden mellom dei er at englespelet oftast er masseprodusert i metall med bjølleringande englar, medan julepyramiden er laga av tre og kan vere utan bjøller.

Englespel har plass til stearinlys. Når desse brenn vil den varme lufta stige opp og drive englespelet. Svenske englespel har sidan 1950-talet vore vanleg i Noreg òg.

For mange har lyden frå englespel blitt ganske påtrengande. I jula 2009 vart det derfor introdusert bjøllelause englespel.

## Kjelder
* Gefle Dagblad - Gefle från A till Ö : Änglaspel
Aljaksandr Jurevitsj

**Aljaksandr Jurevitsj** () er ein kviterussisk fotballspelar som har spela for BATE Borisov i den kviterussiske fotballigaen, og for det kviterussiske landslaget. Jurevitsj har blitt seriemeister i Kviterussland éin gong med Sjakhtjor Soligorsk (2005) og to gonger med BATE Borisov (2008 og 2009).
Peder Anzjøn

**Peder Paulsson Anzjøn** () var ein norsk lensmann, gardbrukar og stortingsmann frå Namsos.

Anzjøn var son til ein lensmann og gardbrukar i Namsos. Sjølv var han lensmann i Vikna frå 1830, frå 1839 også i Nærøy. Gardbrukar på garden Åkvik i Vikna. Han var medlem av heradsstyret i mange år, sparebankdirektør frå 1858 og elles forlikskommissær. Anzjøn slutta som lensmann fyrst i 1890, kort før han døydde.

Anzjøn var valmann 1838-76, og var 3. representant frå Nordre Trondhjems amt på Stortinget i 1842. Han var då medlem av gasje- og pensjonskomiteen. Ved stortingsvala for 1845 til -51 kom han på tredje og fjerde varamannsplassar.

Han døydde i Nærøy i 1890.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Kristen Hotvedt

**Kristen Hanssen Hotvedt** () var ein norsk gardbrukar, ordførar og stortingsmann frå Eidsberg i Østfold.

Far til Hotvedt var gardbrukar på garden med same namn. Sjølv tok han over garden i 1851 og eigde han fram til 1912. Han var medlem av heradsstyret i Eidsberg 1860-79 og 1882-85, ordførar 1868-75 og 1882-85. Vidare var han med i forlikskommisjonen 1869-90 og var formann i matrikkelkommisjonen, samt valmann 1867-97.

Hotvedt var 2. representant frå Smaalenenes amt på Stortinget 1871-73. Han var medlem av næringskomite nr 2.

Han døydde heime i Eidsberg sommaren 1914.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Ministerialbok for Eidsberg 1902-19
Bedrifta DEFA

**DEFA**, opphavleg D. Eidsvig fabrikker, vart grunnlagt i Sandvika utanfor Oslo i 1946 av Didrik Eidsvig, bestefar til noverande eigar av DEFA, som heiter det same.

Det heile starta med produksjon av leiketøy, som til dømes dokker og modellfly og -bilar til den norske marknaden. Etter få år gjekk produksjonen over i lysarmatur, elektriske brytarar, koplingsboksar og stikkontaktar i aluminium. I løpet av 1950-talet vart DEFA den første norske underleverandøren til den svenske bilindustrien.

I 1960 introduserte DEFA den første motorvarmaren sin. Det starta med ein universalvarmar som passa til dei fleste bilar. Seinare i denne perioden starta bedrifta produksjon av blokkvarmarar særskilt tilpassa kvar einskild motortype, og den første elektriske kupévarmaren vart introdusert i løpet av 1960-talet. På denne tida starta DEFA òg produksjonen av servantholdarar i aluminium.

På slutten av 1960-talet flytta DEFA delar av sin produksjon til Nesbyen i Hallingdal, før all produksjon vart flytta dit rundt 1970. Originaldelar for til dømes Volvo, Scania og SAAB vart ein betydeleg del av produksjonskapasiteten innan presstøyping av aluminium.

På slutten av 1970-talet introduserte DEFA sitt Plugin System for bilvarme. Eit minikontaktsystem forenkla samankopling av motor- og kupévarmarar vesentleg. Først på 1980-talet introduserte DEFA eit komplett bilvarmesystem av motorvarmar, kupévarmar, den første elektroniske batteriladaren for montering i motorrommet og eit 12 V startur for montering innvendig i bilkupeen. Starturet var temperaturstyrt, slik at utetemperaturen styrte den naudsynte innkoplingstida for bilvarmesystemet.

På 1980-talet starta DEFA òg å produsere sitt første alarmsystem for bilar, og etablerte ei utviklingsavdeling for elektronikkprodukt på Kongsberg. DEFA Protect vandalsikker lyssetting vart òg introdusert same periode.

I løpet av 1990-talet vart bilalarmsystemet vidareutvikla med mellom anna Canbus-alarmar og den første MC-alarmen. Basert på utviklinga av produkt vart DEFA delt opp i tre separate divisjonar, Automotive Division, Electronic Division og Lighting Division.

Ved tusenårsskiftet introduserte Lighting Division elektriske uttak for parkeringsplassar, marinaer og campingplassar, og Electronics Division introduserte DEFA BoatSecurity.

I 2005 etablerte DEFA ei produksjonseining i Kina under namnet DEFA Technology Wuxi.

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Tim Matavž

**Tim Matavž** () er ein slovensk fotballspelar som hsr spela i angrep for PSV i nederlandsk Eredivisie og for det slovenske landslaget.

Matavž debuterte for Slovenia sitt A-landslag 4. juni 2010 i ein privatlandskamp mot New Zealand. Han var med i Slovenia sin tropp til fotball-VM i 2010, der han spelte som innbytar i éin kamp, den siste gruppekampen mot England.
Julepyramide

**Julepyramide** (tysk *Weihnachtspyramide*) er ein type julepynt med røter i fjellområdet Erzgebirge i Tyskland. Pyramiden er forma som eit smalnande tårn med opne rom inni der ein kan sjå ulike senar. Han har gjerne fleire etasjar, men kan også berre ha éin. Øvst sit ein propell som kan driva figurane i pyramiden rundt som i ein karusell. I somme tyske byar blir det sett opp store julepyramidar i desember, gjerne i samband med ein julemarknad.

## SKildring

Vanlegvis er ein julepyramide laga i tre. Stearinlys vermer opp luft som stig opp og driv propellen på toppen av pyramiden som igjen sørgjer for at dei ulike etasjane beveger seg. Pyramidane kan vise både kristne senar, Dei kan visa Jesusbarnet i krybba, gjetarar og vise menn som vitjer han, og englar som syng i himmelen.  
Dei kan også omfatta tradisjonelle kvardagsenar.

## Historie
Julepyramiden fekk utforminga si på 1800-talet. Han var opphavleg ikkje berre knytt til jul, men blei i Erzgebirge også sett opp til jonsok som «jonsoktre» dekt med blomar og girlanderar.

Opphavleg var pyramidane handlaga og hadde unik utforming. Men frå først på 1900-talet blei dei også produsert industrielt, først ved fabrikken til Carl Ludwig Flemming i Globenstein (frå 1902) og seinare ved leiketøyfabrikken til Bruno Henning i Seiffen. 

Opphavleg blei pyramidane nytta til å pynta opp heimar, men på 1900-talet byrja ein også å setja opp større pyramidar offentleg.

## Bilete

Christmas pyramid from about 1830.jpg|Julepyramide frå Erzgebirge frå rundt 1830.
AWeihnachtspyramide01.JPG|Julepyramide frå Erzgebirge i Tyskland.
Moderne Weihnachtspyramide mit Krippe.jpg|Liten, moderne julepyramide med ein sene frå juleevangeliet.
2014-12 Weihnachtspyramide Blech.jpg|Julepyramide i blekk frå DDR.
Dresden Frauenkirche Weihnachtspyramide C.Muench.jpg|Julepyramide framfor Frauenkirche i Dresden.
Weihnachtspyramide in Darmstadt.jpg|Julepyramide i Darmstadt.
Mainz-Weihnachtspyramide.JPG|Julepyramide i Mainz.


## Liknande pynt
I Sverige har det etter krigen blitt masseprodusert *[[englespel]]* som har trekk lik med julepyramiden, men i tillegg er dei utstyrt med bjøller.

## Kjelder
Svenkerud

**Svenkerud** er ein liten stad i Nes i Hallingdal på vestsida av Hallingdalselve, like ved kommunegrensa mellom Nes og Gol. Han var tidlegare stasjon på Bergensbanen.
Johs. C. Lien

**Johannes Einar Kristensen Lien** () var ein gardbrukar og stortingsmann frå Rakkestad i Østfold. Han var medlem av Venstre.

Lien var son til ein gardbrukar. Han gjekk landbruksskule før han overtok farsgarden i 1860. Tidsrommet 1870-99 var han ordførar i Rakkestad heradsstyre og elles medlem av forlikskommisjonen. Perioden 1883-1900 var han med i tilsynsnemnda for Smaalensbanen.

Lien representerte Smaalenenes amt på Stortinget frå 1880 til 1888 samt valbolken 1892-94. Han var medlem av vegkomiteen 1880-88 og frå 2. april 1883 til 1888 og på ny 1892-94. 1892-94 var han i tillegg medlem av valkomiteen og budsjettkomiteen. Lien var medlem av riksretten 1883-84 mot Selmer-ministeriet.

Han døydde på garden sin i Rakkestad i 1917.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Ministerialbok for Rakkestad 1902-22
*
Peder E. Voje

**Peder Ellingsson Voje** () var ein norsk gardbrukar, ordførar og stortingsmann frå Drangedal i Telemark.

Voje tok over farsgarden i 1865 og dreiv denne. I 1887 vart han eigar av garden Lundereid i Sannidal sokn og busette seg der i 1903. Litt før 1910 busette han seg på garden Dal i Sannidal, ein gard han hadde eigd sidan 1861.

Voje var ordførar i Drangedal 1863-81, på nokre få år nær. Han var medlem av Bandakkomiteen og av den fyrste jarnbanekomiteen i amtet. Elles styreformann i Drangedals trelastbolag.

Voje representerte Bratsbergs amt på Stortinget frå 1868 til 1876. På alle tingsamlingane var han medlem av gasje- og pensjonskomiteen, 1873-76 også av Lagtinget.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*
Mikkel R. Vindal

**Mikkel Rasmusson Vindal** () var ein norsk gardbrukar og stortingsmann frå Oppdal i Sør-Trøndelag.

Vindal var son til ein gardbrukar. Han gjekk amtslandbruksskulen, der han tok eksamen i 1853. Åra 1856 og 1858 var han assistent hos statens reiseagronom med stipend frå amtet. Frå 1859 til 1904 var han gardbrukar på farsgarden. Han var medlem av heradsstyret i Oppdal frå 1868 og hadde elles mange kommunale verv.

Vindal representerte Søndre Trondhjems amt på Stortinget frå 1877 til 1882. Han var då medlem av gasje- og pensjonskomiteen. Perioden 1889-91 var han 3. varamann frå same valkrinsen, men møtte 1890-sesjonen og større delar av 1891-sesjonen. 1890-91 var han medlem av justiskomiteen, i 1891 var han medlem av Lagtinget og valkomiteen.

Han døydde i 1914 på slektsgarden i Oppdal.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak (1914).*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania.
*
Svenkerud bru

**Svenkerud bru** er i dag ei betongbru der Bergensbanen kryssar Hallingdalselve ved Svenkerud, men var opphavleg ei tørrmurt steinbogebru som stod klar til opninga av Bergensbanen i 1909. Den opphavlege  steinbogebrua vart sprengd av norske styrkar i samband med den tyske okkupasjonen av Noreg i april 1940, for å forseinke framrykkinga til okkupasjonsstyrkane.
Bergheim i Nesbyen

**Bergheim** er ein liten stad i Nesbyen kommune i Hallingdal på austsida av Hallingdalselve, like ved kommunegrensa mellom Nes og Flå kommune. Han var tidlegare stasjon på Bergensbanen.
Llyn Elsi

**Llyn Elsi** er ein innsjø oppfor landsbyen Betws-y-coed i Snowdonia nasjonalpark i Nord-Wales.  Det er eit reservoar som gjev vatn til landsbyen. 

Det går ein sti rundt vatnet, og i ei høgd på over 200 meter gjev han godt utsyn nordvestover mot fjella Carneddau og Glyderau. Sjølve Snowdon er ikkje synleg bak Moel Siabod.

Ein 6 meter høge demninga vart bygd i 1914, men vatnet er likevel ikkje djupare enn 9,5 meter. Før dette var innsjøen faktisk to mindre vatn, kalla Llyn Rhisgog og Llyn Enoc. Det ligg ei lita øy i vatnet. Det vert sett ut aure i vatnet. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Llyn Elsi|Llyn Elsi]]» frå ,  den 23. desember 2010.*
Llyn Fawr

**Llyn Fawr** er ein innsjø i Cynondalen (walisisk *Cwm Cynon*) i Sør-Wales, mest kjend dei mange våpna og verktøya frå sein bronsealder og tidleg jernalder som er funne her. 

Llyn Fawr har eit areal på 9,8 hektar og ligg sør for Rhigos i byen Aberdare i Rhondda Cynon Taff. Han ligg nær kjelda til elva Rhondda Fawr, 368 meter over havet, ved sidan av Craig y Llyn. Han var opphavleg eit mindre vatn, men vart omgjort til eit reservoar tidleg på 1900-talet. 

Llyn Fawr-funna vart gjort mellom 1909 og 1913 under bygginga av reservoaret. Dei omfattar mange funn frå seint i bronsealderen, men òg fleire lekamar av jern, mellom anna eit sverd av Hallstatt-typen. I tillegg vart det funne ei spyd og ein krumkniv i jern. Av bronsefunna var det mellom anna to gryter og økser. Lekamane såg ut til å ha vorte plasserte ved vatnet som votivgåver. Ein trur sverdet er frå om lag 650 f.Kr., som gjer det til det tidlegaste jernfunnet i Wales. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Llyn Fawr|Llyn Fawr]]» frå ,  den 23. desember 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
** Leslie Alcock (1972) ''The Irish Sea Zone in the Pre-Roman Iron Age'' CBE Research Report 9
** Frances Lynch, Stephen Aldhouse-Green & Jeffrey L. Davies (2000) *Prehistoric Wales* (Sutton Publishing) ISBN 0-7509-2165-X


## Bakgrunnsstoff
*Bronsegryte frå Llyn Fawr
*www.geograph.co.uk : bielte frå Llyn Fawr og omliggande område
Elan Valley-reservoara

**Elan Valley-reservoara** er ei rekkje kunstige innsjøar og reservoar i Elan Valley i Powys i Mid Wales, som nyttar elvane Elan og Claerwen. Reservoara er Claerwen, Craig Goch, Pen-y-Garreg, Garreg Ddu og Caban Coch.

Reservoara vart bygd for over hundre år sidan. Ei av dei store utfordringane var å leve dei enorme vassmengdene med berre hjelp av tyngdekrafta gjennom det åslendte landskapet og over elvedalane. Vatnet vart ført til Frankley-reservoaret utanfor Birmingham i West Midlands i England. Dette omfatta bygginga av den 117&nbsp;km lange Elan-akevedukten, der vatnet renn med ein snøggleik på mindre enn 3&nbsp;km/t, og det tar ein og ein halv dag for det å nå Birmingham.

Elan-akvedukten har berre eit fall på 52 meter, ein gradient på 1:2300. Ein kan sjå spor etter akvedukten fleire stader i form av mursteinsakvedukter, røyrleidningar og ventilhus i åssidene.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Elan Valley Reservoirs|Elan Valley Reservoirs]]» frå ,  den 23. desember 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
** (N/A), (1955). *City of Birmingham Waterworks: A Short History of the Development of the Undertaking, with a Description of the Existing Works and Sources of Supply*. Birmingham: City of Birmingham, Water Committee. (Note: Published July 1954, on the 50 year Jubilee of the Elan Supply Scheme).
** Judge, Colin W. [1987] (1997). *The Elan Valley Railway: The Railway of the Birmingham Corporation Waterworks*. (OL 71) Headington: The Oakwood Press. (1997: ISBN 0-85361-517-9).

## Bakgrunnsstoff
* Om reservoara
* Dambusters i Nant-y-Gro dam 
* Luftfoto av Claerwen
* Elan Historic Landscape
* Abandoned Communities ... The Elan Valley reservoars
Ffynnon Lloer

**Ffynnon Lloer** (walisisk for *kjelda til månen*) er ein innsjø i Carneddau-fjella i Snowdonia i Nord-Wales.  Han ligg nedanfor fjelltoppane Pen yr Ole Wen og Carnedd Dafydd 678 meter over havet. Han dekkjer eit område på litt over 2 hektar. 

Restane av to krigsfly, som styrta i 1942 og 1943, ligg i lia rundt innsjøen. 

Elva Afon Lloer renn ut frå innsjøen og munnar ut i Llyn Ogwen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ffynnon Lloer|Ffynnon Lloer]]» frå ,  den 23. desember 2010.*
Ffynnon Llugwy

**Ffynnon Llugwy** er ein innsjø i Carneddau-fjella i Snowdonia i Nord-Wales.

Han ligg om lag 544 meter over havet og dekkjer eit område på litt over 16 hektar. På det djupaste er han 45 m. 

Innsjøen fungerer som vasskjelde for Anglesey og Bangor, og noko av vatnet vert òg teke frå elva Afon Llugwy til Llyn Cowlyd via ei rekkje mølle-renner. 

Afon Llugwy som renn via Capel Curig og Betws-y-coed endar til slutt ut i River Conwy.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ffynnon Llugwy|Ffynnon Llugwy]]» frå ,  den 23. desember 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*"The Lakes of Eryri" by Geraint Roberts, Gwasg Carreg Gwalch, 1985