open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Soleiefamilien

**Soleiefamilien** (Ranunculaceae) er ein plantefamilie i ordenen Ranunculales og omfattar ca. 1500 artar fordelt på 50 planteslekter. Soleiefamilien er utbreidd i Noreg. Kjende artar er for eksempel smørblome, blåveis, kvitveis, ballblom, vårkål, trollbær, tyrihjelm og bekkeblom. Mange arter vert dyrka som hageplanter. Nesten alle artane i familien er giftige.

## Kjente slekter

* *[[Helleborus]]* (julerose)
* *[[Eranthis]]* (vinterblom)
* *[[Trollius]]*
* *[[Caltha]]*
* *[[Actaea]]* (trollbærslekta)
* *[[Aconitum]]* (hjelmslekta)
* *[[Delphinium]]* (riddarsporeslekta)
* *[[Consolida]]* (småriddarsporeslekta)
* *[[Anemone]]* (symre)
* *[[Hepatica]]*
* *[[Pulsatilla]]*
* *[[Clematis]]* (klematis)
* *[[planteslekta Adonis|Adonis]]*
* *[[Ranunculus]]* (soleieslekta)
* *[[Myosurus]]*
* *[[Aquilegia]]* (akeleieslekta)
* *[[Thalictrum]]* (frøstjerne)

## Bakgrunnsstoff
Bekkeblomslekta

**Bekkeblomslekta** eller **soleihovslekta** (*Caltha*) er ei slekt av fleirårige urter i soleiefamilien. Dei 10 artane veks på fuktige stadar i kalde og tempererte strøk over heile verda. Einaste norske og europeiske art er bekkeblom.

## Bakgrunnsstoff

* Phylogeny and biogeography of Caltha (Ranuculaceae)
Bekkeblom

**Bekkeblom** (*Caltha palustris*), òg kalla **soleihov**, er ei fleirårig urt i soleiefamilien som veks på fuktige plassar over heile Noreg. Han er umiskjenneleg med tjukke, glatte stenglar, og mørkegrøne, glinsande blad. Blomane er gule, og minner om soleie (*Ranuculus*), men er større. Blomstringstida er frå april til juni. Til fjells, og langt mot nord finst former med krypande, rotslåande stengel, og mindre blomar. Desse vert ofte rekna som ein eigen underart, men det dreier seg truleg om ei tilpassing til klimaet. Planten har vid utbreiing i tempererte, fuktige strøk på den nordlege halvkule. Han vert òg dyrka i hagar. Det finst hageformer med fylte blomar, og med kvite blomar. Planten er giftig.

## Bakgrunnsstoff
Jacob Young

**Jacob Young** () på Lillehammer) er ein norsk jazzgitarist- og komponist.

Han byrja å spele gitar som 12-åring, først sjølvlærd, men etter å ha studert musikk på Universitetet i Oslo fekk han eit stipend til New School for Jazz and Contemporary Music i New York City. Gitarlæraren der var den kjende gitaristen Jim Hall.

Jacob Young vann Gammleng-prisen i klassen jazz i 2003.

## Diskografi
* This is You (NORCD, 1995)
* Pieces of Time (Curling Legs, 1997)
* Glow (Curling Legs, 2001)
* Where Flamingos Fly med Karin Krog (Grappa, 2002)

## Bakgrunnsstoff
* Jacob Young si vevside
NORCD

**NORCD** er eit norsk plateselskap med (2005) meir enn 50 titlar i katalogen.

Selskapet satsar på smal musikk, som folke-, jazz-, improvisasjons- og verdsmusikk.

Mellom artistane finst Nils Petter Molvær, Arve Henriksen og Berit Opheim.

NORCD vert leia av saksofonisten og komponisten Karl Seglem.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* NORCD på nett
Litauisk

**Litauisk** er liksom latvisk eit baltisk språk, og det blir tala av 4 millionar menneske, av dei 3 millionar i Litauen. Det blir sett på som eit av dei moderne indoeuropeiske språka som ligg nærast det opphavlege indoeuropeiske språket, særleg når det gjeld intonasjon og aksent. Dette, og det at litauisk i så liten grad har vorte påverka av andre språk, gjer at litauisk har stor verdi innan den samanliknande språkforskinga. 

Det litauiske språket kan sjåast som eit godt døme på at utryddingstrua språk faktisk kan styrkje seg att. For vel hundre år sidan var litauisk på veg å bli borte.

Det finst to større litauiske dialektar, kalla *augstaitiskan* og *zemaitiskan* (den sistnemnde i nordvest-Litauen). Den førstnemnde ligg til grunn for skriftspråket. Denne dialektkløyvinga skal ha skjedd alt på 1400-talet.

Litauisk brukar det latinske alfabetet, med nokre tillegg av diakritiske teikn. Litauisk har to grammatikalske kjønn, manglar artiklar, og har åtte kasus (fall). På grunn av alle kasusa, har ordstillinga ikkje noko å seie for meininga, og kan variere mykje. 

Litauisk vart eit skriftspråk først på 1500-talet, derfor er den tidlege historia lite kjend. Syntaksen skal vere påverka av latin og polsk. I dag kan nær alle litauarar lesa og skriva.

Eit fenomen i litauisk namneskikk er dét at familienamnet til kvinnene får ulik form slik: Ugifte kvinner har familienamn på *-aite*, *-yte*, *-iute*, som utgår frå etternamnet til faren, og gifte kvinner har familienamn på *-iene*, som utgår frå etternamnet til ektemannen.

## Kjelder
OpenOffice.org Math

**OpenOffice.org Math** er et verktøy i kontorsystemet OpenOffice.org.

Med Math kan du laga og redigere vitskaplege formlar og uttrykk.
Frank McCourt

**Frank McCourt** () var ein irsk-amerikansk lærar og forfattar.

McCourt vart fødd i Brooklyn i New York, foreldra var irske immigrantar. På grunn av depresjonstidene flytta familien attende til Irland då Frank var fire år gammal, og han voks opp i byen Limerick.

I nittenårsalderen vende han attende til USA der han livnærte seg med tilfeldig arbeid inntil han vart innrullert i dei militære styrkane i samband med utbrotet av Koreakrigen. Den militære tenesta si hadde han i Tyskland. Etter krigen oppnådde han, delvis gjennom *the G.I. Bill* (ei særordning for studieplassar for tidlegare militært personell), å verta godteken som student ved New York University, sjølv om han ikkje hadde den formelle grunnutdanninga. Han underviste dei siste 18 åra som lærar i engelsk (*creative writing*) ved Stuyvesant High School i New York .

McCourt fekk Pulitzerprisen (1997) og National Book Critics Circle Awards (1996) for memoarromanen *[[Angela's Ashes]]* som han gav ut i 1997.

Bror hans, Malachy McCourt, er også forfattar.

## Utgjevingar
* *[[Angela’s Ashes]]* (1997, norsk utgåve: *Engelen på det sjuende trinn : en irsk barndom*, 2000)
* *’Tis* (1999, norsk utgåve: *Ja så menn*, 2001)
* *Teacher Man* (2004, norsk utgåve: *Lærer’n*, 2006)
* *Ireland Ever* (2004) (medforfattar saman med Jill Freedman og Malachy McCourt)

## Bakgrunnsstoff
* Frank McCourt - biografi/intervju
OpenOffice.org Calc

**OpenOffice.org Calc** er reknearket i kontorsystemet OpenOffice.org.

I Calc kan brukaren gjera utrekningar, analysera informasjon og handtera lister i rekneark. Som rekneark er Calc særs likt Microsoft Excel. Dersom ein treng meir avanserte statistiske og andre funksjonar, manglar Calc mykje av det beste i Excel. Calc er rekna for å vera den minst fullgode delen av OpenOffice.
OpenOffice.org Impress

**OpenOffice.org Impress** er presentasjonsverktøyet i kontorsystemet OpenOffice.org.

Med Impress kan du lage enkle presentasjonar for framvisningar, møte og nettstader.
OpenOffice.org Draw

**OpenOffice.org Draw** er eit enkelt teikneprogram i kontorsystemet OpenOffice.org.

Med Draw kan ein lage og redigere teikningar,flytdiagram og logoar.
Dronte

**Dronten** (*Raphus cucullatus*) er ein utdøydd fugleart i den biologiske ordenen duefuglar, Columbiformes. Fuglane kunne vega innpå 20-25 kg. Arten levde berre på øya Mauritius. Den siste av denne arten vart drepen i 1681.

Drontane var store fuglar som ikkje kunne flyge. Drontene var ein del av Columbiformes, duefuglane, men hadde elles ikkje særlege likskapar med duer av i dag. Dei var helst klumpete å sjå til og vanta både venger og naturleg frykt for menneske. Såleis vart dei hjelpelause i møte med dei europeiske sjøfararane, som kunne fanga dei med berre nevane. Dyr europearane tok med seg, som t.d. rotter, katter og hundar, gjorde òg sitt for å få ned bestanden.

## Bakgrunnsstoff
Latvisk

**Latvisk** er eit baltisk språk, i lag med litauisk og det utdøydde gammalprøyssisk. Det blir tala hovudsakleg i Latvia, av om lag 1,5 millionar menneske. 

I strukturen er det meir moderne enn litauisk, og har òg fleire låneord, frå tysk, svensk, russisk og engelsk. Det blir skrive med latinsk skrift, med somme diakritiske teikn. Det har ikkje artiklar.

## Utbreiing

### Offisiell status
Latvisk er offisielt språk i Latvia og EU.

### Morfologi

*Hovudartikkel: [[Latvisk morfologi]]*

Latvisk har sju kasus, nominativ, genitiv, dativ, akkusativ, instrumentalis, lokativ og vokativ.

Adjektiva kongruerer med substantiva i kasus og numerus.

Verba blir bøygd i tempus, person, numerus og modus.

## Skriftsystem
Latvisk blir skrive med det latinske alfabetet, med visse tilleggsbokstavar, og inneheld til saman 33 bokstavar.

Latvisk skil mellom korte og lange vokalar.Bokstaven *h* førekjem i latviske ord berre i framlyd. Eit karakteristisk trekk ved latvisk, som det deler med litauisk og russisk, er at dei transkriberer framandord etter uttalen. «George Bush» blir t.d. referert til som *Džordžs Bušs* på latvisk.

## Historie

### Ytre språkhistorie

Det er mykje strid i det sjølvstendige Latvia om statusen til russisk språk og brukarane av dette. Ein relativt stor del av folkesetnaden er russisktalande, og ein god del av desse finn det vanskeleg å lære seg latvisk, noko som har vorte ein føresetnad for å få statsborgarskap og fulle rettar.
OpenOffice.org Base

**OpenOffice.org Base** er databaseprogrammet i kontorsystemet OpenOffice.org.

Med Base kan ein lage databaser, handtere spørjingar og rapportar for å spore opp tilgjengeleg databaseinformasjon.
Elias Akselsen

**Elias Akselsen** () er ein norsk norsk musikant (song, gitar) og låtskrivar, kjend for sine tatersongar.

Akselsen er fødd på Årnes i Nes. Han voks opp i Sør-Odal og er busett på Skarnes. Akselsen er oldebarn av Stor-Johan og far til artisten Veronica Akselsen. Han arbeider som lekpredikant i Pinsevennene. Han budde ei tid på 1960-talet i Stockholm der han arbeidde med Cornelis Vreeswijk. 

Akselsen har gjeve ut *Hjemlandsklokker - religiøse taterviser* med Stian Carstensen 
(1999, ViaMusic, 2002), *Barn av den bortglemte rase* med Hulda Johansen i opptak (Sylvartyn Folkemusikk, 2000), *Her kommer dine arme små* med Stian Carstensen, Finn Guttormsen, Dag Wolf m.fl. (Via Music, 2003) og *Høstdrømmer* med Gjertrud Øklands Sigøynerorkester (Via Music] 2004). Songar av Aage Samuelsen vart gjeve ut på *o'Jesus, du som fyller alt og alle*, med Guttormsen, Carstensen og Knut Hem (ViaMusic, 2005). Han har også spelt på Kongsberg Jazzfestival, der Akselsen også arbeidde med Ravi og DJ Løv.

Han fekk NRKs folkemusikkpris i 2001, Hedmark fylkes kulturpris i 2003 og Rff-prisen i 2008. Han vart utnemnd til statsstipendiat frå og med 2010.

Ei skildring av Akselsen vart skriven av Stein Østbø, *Deilig er Jorden* (2004).
Nord-Talgje

**Nord-Talgje** er ei øy i Stavanger kommune i Rogaland fylke. I 2004 vart store delar av øya erklært som eit naturreservat av Miljøverndepartementet, Nord-Talgje naturreservat. Nord-Talgje er ei av Sjernarøyane, og var fram til 1965 ein del av Sjernarøy kommune. Det vert arbeidd med planar for bygging av ny fylkesveg og bru mellom øyane Nord-Talgje, Tjul og Kyrkjøy. 

Ei anna øy i Finnøy kommune heiter Talgje. For å skilja øya frå Nord-Talgje vert øya nokre gonger kalla Sør-Talgje, sidan ho ligg sør for Nord-Talgje. 
    
## Bakgrunnsstoff
* Om Nord-Talgje naturreservat '
Knut Ivar Bøe

**Knut Ivar Bøe** () er ein norsk trekkspelar frå Vaksvik i Møre og Romsdal. Han er kjend frå plater, radio og fjernsyn, og er mykje nytta som studiomusikar, kurshaldar og dommar. Han gav ut sin første solo-CD, *Ferdamann*, i 1994.

Knut Ivar er tilknytt møremusikarane og rikskonsertane, og har fått fleire prisar og stipend. Saman med Ingunn Linge Valdal utgjer han tradisjonsmusikkduoen Ferdafolk.
Terje Venaas

**Terje Venaas** () er ein norsk bassist og jazzmusikar frå Molde. Venaas er svært allsidig og har spelt med ei rekke norske og utanlandske musikarar. Mellom desse kan ein nemne samarbeidet med den norske lyrikaren Jan Erik Vold.

## Utmerkingar

* Buddyprisen 1988
* Gammleng-prisen 1982
Arne Zwaig

**Arne Zwaig** () var ein norsk sjakkspelar. 

Arne Zwaig vart Noregsmeister i sjakk i 1964 og 1969. Han var som 17-åring den yngste som hadde vunne noregsmeisterskapen i sjakk, fram til Simen Agdestein slo rekorden ved å bli noregsmeister som 15-åring i 1982.

Arne Zwaig vart i 1975 utnemnd til internasjonal meister i sjakk (IM) av Verdssjakkforbundet FIDE, som den fjerde frå Noreg med denne tittelen. Det første IM-nappet klarte han i sjakk-OL i Nice i 1974, der han tok 13 poeng på 19 parti på 3. bord. Han vann vann så Astoria Chess International på Hamar 6-10. januar 1975 med 7,5 poeng på 9 rundar, og hadde dermed oppfylt krava til tittelen. Deretter vann han for ordens skuld også den internasjonale turneringa i Sandefjord i påska i 1975, med 7 poeng på 9 rundar, og klarte eit IM-napp til.

Arne Zwaig deltok på det norske laget i sjakk-OL (lag-VM i sjakk) 6 gongar, første gong som 15-åring i 1962, deretter i åra 1964-1966-1968 og 1972-1974.

Arne Zwaig vart junior-Noregsmeister i 1961, berre 14 år gamal. Han klarte delt 4-8. plass i junior-VM i 1963, og ein 4. plass i junior-VM 1965. Han var Noreg sin deltakar i soneturneringane i Halle i 1967 og i Raach i 1969, begge gongane med over 50 % skåre. 

Arne Zwaig vann det opne NM i sjakk 1971, og det opne NM i hurtigsjakk i 1973 og 1974.

Arne Zwaig har vore medlem i Oslo Schakselskap, Torshov Sjakklubb, Sjakklubben Fischer og Asker Sjakklubb. Han var med på Torshov Sjakklubb sitt lag som vann NM for klubblag i 1971, og på Sjakklubben Fischer sitt lag som vann NM for klubblag i 1973, 1975 og 1976.

Arne Zwaig la meir eller mindre opp som turneringsspelar rundt 1977.

## Bakgrunnsstoff
* Arne Zwaig sine beste parti på www.chessgames.com
* Arne Zwaig sine parti i Noreg hos NorBase
* Arne Zwaig sin rating hos verdssjakkforbundet FIDE

## Kjelder
* Øystein Brekke: Norges sjakkforbund 75 år 1914-1989, Norges Sjakkforbund 1989, ISBN 82-991916-0-2
* Olimpbase, database over sjakk-olympiadar mv
* Minneord ved Øystein Brekke

## Fotnotar
Zero

**Zero** eller **Zero Emission Resource Organisation** er ein fri og uavhengig miljøorganisasjon med formål å motarbeide utslepp av CO<sub>2</sub> og andre gassar som fører til klimaendringar. Han vart stifta av Einar Håndlykken og Simen Graff Jenssen i 1997. Zero er registrert i Brønnøysundregistrene i 2002 som ein stiftelse med Håndlykken som direktør.

Zero arbeider med å spreie informasjon til politikarar og næringslivaktørar om løysingar som kan nyttast for å få null utslepp. Dei ønskjer å samarbeide med leverandørar og andre vil framstille utsleppsfrie løysingar og vil kople saman dei som treffer vedtak i politikken med næringslivet for å få utsleppsfrie løysingar sett ut i live.

Generelle standpunkt som dei frontar er CO2-deponering og overgang til reine energikjelder så som vindkraft.

## Bakgrunnsstoff

*
Bellona

**Bellona** er ei miljøstifting som blei danna i 1986 av Frederic Hauge og Rune Haaland. Formålet for stiftinga er å arbeide for auka økologisk kunne og vern av natur, miljø og helse. Stiftinga har kontor i Murmansk, St. Petersburg, Krakow, Washington DC, Brussel samt hovudkontoret i Oslo.

Bellona vart tildelt Peer Gynt-prisen i 2000.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Birdlife Norge

**BirdLife Norge**, fram til 2021 **Norsk Ornitologisk Forening** (**NOF**), er ein ideell samskipnad stifta i 1957 med viktigaste oppgåve å syte for vern av fuglar. Samskipnaden arbeider for vern av naturen, særleg fuglefaunaen, og for å fremme interessa for og betre kunnskapen om fuglar, samt å stimulere til ulike ornitologiske aktivitetar. Han er òg eit bindeledd mellom fugleinteresserte i Noreg. Samskipnaden arrangerer turar og foredrag.

NOF er organisert med fylkesvise avdelingar som igjen er delt inn i lokallag med ansvar for lokal drift. 

Frå 1992 har NOF hatt partnarskap med den internasjonale alliansen av søstersamskipnadar, Birdlife International.

NOF er ein av 5 organisasjonar som samarbeider med Artsdatabanken om å drive **Artsobservasjonar**.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
* Birdlife International
Lance Armstrong

**Lance Armstrong** () er ein amerikansk tidlegare proffsyklist og triatlondeltakar. Han vann Tour de France sju år på rad frå 1999 til 2005, men vart i august 2012 funnen skuldig i eit omfattande dopingkomplott og frådømd alle sigrar frå august 1998 og framover, i tillegg til retten til å delta i organisert idrett livet ut.

Lance Armstrong er òg kjend som opphavsmannen til Livestrong-kampanjen mot kreft. 

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Den offisielle nettstaden til Lance Armstrong
* Den offisielle nettstaden til sykkellaget Team Discovery
*
Brann

**Brann** er det at noko brenn opp, at ein eld herjar. Døme kan vera skogbrann, brann i ein skog, eller bybrann i ein by. Brannmann er ei nemning på ein person som arbeider i brannvesenet med å sløkkja brannar. Til hjelp med å sløkkja brannar, nyttar brannvesenet seg gjerne av ein brannbil. 

## Sjå òg
* Brannvarslar
* Røykvarslar
* Skogbrann
Tundragås

**Tundragås** (*Anser albifrons*) er ei mellomstor gås i andefamilien som normalt ikkje hekkar i Noreg. Ho er 64–78 cm lang og har eit vengespenn på 130–165 cm.

Vaksne individ av tundragåsa har eit kvit bles rundt nebbrota, men ikkje så høgt opp på framissen som slektningen dverggåsa. Elles er anda kompakt med kort hals. 

Den næraste populasjonen hekkar i tundraområde aust for Fennoskandia og trekker til Dei britiske øyane, Mellom- og Søraust-Europa. Ein underart hekkar på Grønland og overvintrar på Dei britiske øyane.

## Galleri

Badderende kolgans-4961846.webm|Video
Anser albifrons MHNT.ZOO.2010.11.13.9.jpg|Tundragåsegg


## Kjelder
* Svensson, Lars et al, *Gyldendals store fugleguide*, Gyldendal (1999) ISBN 82-05-25554-7

## Bakgrunnsstoff
Baltiske språk

**Baltiske språk** er ei gruppe indo-europeiske språk som blir tala aust for Austersjøen. Latvisk, litauisk og det utdøydde gammalprøyssisk høyrer til denne språkgruppa. 

Døme på slektskap:

* Norsk: *Gud gav tenner, Gud skal gi brød*.
* Latvisk: *Dievs deva zobus, Dievs dos maizes donu*.
* Litauisk: *Dievas dave dantis, Dievas duos duonos*.
* Latin: *Deus dedit dentes, Deus dabit panem*.
* Sanskrit: *Devas adahat datas, Deva dat dhanas*.

Estland høyrer til dei baltiske landa, men estisk høyrer til ikkje dei baltiske språka. Det er derimot eit austersjøfinsk språk i slekt med finsk.
Rjukan

**Rjukan** er ein by og kommunesenter i Tinn kommune i Telemark fylke. Rjukan ligg i Vestfjorddalen ved foten av fjellet Gausta. 

Rjukan er kjent for si industrielle historie, og særleg for produksjonen av kalsiumnitrat (kalksalpeter) og tungtvatn. Staden er knytt til Tungtvassaksjonen som fann stad under andre verdskrigen for å stoppa Tyskland frå å få tilgang på tungvatn.
I 2015 blei industriområda frå tidleg 1900-tal innskrivne på UNESCO si verdsarvliste, saman med tilsvarande anlegg på Notodden.

## Folketalsutvikling

## Galleri

Rjukan Church.jpg|Rjukan kyrkje. 
la2-demis-mosvatn.png|Kart over Møsvatn, Rjukan og Tinnsjø.


## Sjå òg
*Rjukan-Notodden industriarv

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Rjukan turistkontor
Tjen folket

**Tjen folket** refererer i norsk politisk historie til tre ulike ting:

* AKP(m-l) si interne medlemsavis
* Avisa Klassekampen si moroside fram til førre redaktørskifte. Eigentleg heit denne morosida *Tidens Fylde*, men var ein parodi på den interne medlemsavisa i AKP.
* Partiet *Tjen folket* / Ten folket (stifta 1998)
Gaustatoppen

**Gaustatoppen** eller **Gausta** er eit fjell på 1883&nbsp;moh. som ligg i Tinn kommune i Telemark fylke.
Det ligg rett sørom Rjukan. Fjellet er det høgaste i Telemark fylke.

Gaustatoppen er det punktet i Noreg med størst utsikt, målt i kvadratkilometer. Under ideelle forhold har ein utsikt over eit område på 50&nbsp;000&nbsp;km², om lag ein sjettedel av arealet av fastlands-Noreg. Til samanlikning kan ein frå Galdhøpiggen (2469 moh.) sjå om lag 35&nbsp;000&nbsp;km².

Nær toppen ligg Gaustatoppen turisthytte, populært kalla Gaustahytta. Hytta har enkel servering kvar dag i sommarsesongen og nokre helger utover hausten. Toppen vert vitja av 25000 menneske i året.
Gaustatoppen er det høgaste fjellet sør for Jotunheimen, med unntak av Hallingskarvet (1933 moh.) som ligg på den andre sida av Hardangervidda, Høgeloft (1920 moh.) og Ranastonge (1900), begge i Hemsedal.

Ein kjem til toppen ved å køyre frå Rjukan mot Gaustablikk og Gaustablikk Høyfjellshotell. Inne i fjellet går det ein sesongopen bane som frakter folk frå Langefonn ved foten av fjellet og opp til toppen.

## Bilde av Gaustatoppen

Fil:Gaustatoppen, Telemark 2012.jpg|Gaustatoppen 2012
Fil:Gaustatoppen peak.jpg|Utsikt av Gaustatoppen
Fil:Gausta.jpg|Gaustatoppen sett like ved Krossobanen
Fil:GaustatoppenFromAirplane.JPG|Gaustatoppen sett frå fly mellom Bergen og Oslo
Fil:Gaustatoppen, Telemark, 360grader.jpg|Gaustatoppen, 360 grader


## Kjelder

* Skildring av Gaustatoppen hjå etojm.com.

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Gaustatoppen|Gaustatoppen]]» frå ,  den 11. august 2005.*
Reisen til Melonia

***Reisen til Melonia*** er ein svensk-norsk teiknefilm frå 1989, basert på William Shakespeare sitt stykke *[[The Tempest]]* (*Stormen*). Han vart regissert og teikna av Per Åhlin, i Noreg mest kjend for *[[Albert Åberg]]* og *[[Sagan om Karl-Bertil Jonssons julafton]]* (1975).

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
* IMDb &ndash; ''Resan till Melonia''
Langangen

**Langangen** er ein tettstad i Porsgrunn kommune i Telemark fylke. Tettstaden har  og ligg inst i Langangsfjorden om lag åtte kilometer søraust for bysenteret i Porsgrunn. Europaveg 18 går på bru over Langangen.

## Bakgrunnsstoff
* Langangen.com – informasjon om Langangen
* «Langangens historie» på nettsidene til Porsgrunn bibliotek
Odd Ulleberg

**Odd Ulleberg** (fødd 13. august 1935-) er ein hornist og pedagog. Han har vore solohornist i Oslo filharmoniske orkester og undervist ved Musikkhøgskulen i Oslo i mange år.
Sandøy (fleirtyding)

**Sandøy** eller **Sandøya** kan vise til:

* Sandøy kommune, ein tidlegare kommune i Møre og Romsdal
## Norske øyar
* Sandøyna i Askvoll
* Sandøya i Brønnøy, ei øy i Brønnøy kommune på Helgelandskysten
* Sandøyna i Gulen, ei øy i Gulen kommune i Vestland
* Sandøya i Porsgrunn, ei øy i Porsgrunn kommune i Telemark
* Sandøya i Tjøme, ei øy i Tjøme kommune i Vestfold
* Sandøya i Tromsø, ei øy utanfor Rebbenesøya i Troms
* Sandøya i Tvedestrand, ei øy utanfor Tvedestrand i Aust-Agder
* Sandøya i Ålesund, i Møre og Romsdal
Odd Njøs

**Odd Njøs** () var ein norsk kulturarbeidar frå Leikanger i Sogn. Han arbeidde mange år i skulen, og var elles kjend som ein allsidig kulturarbeidar. I 2000 vart han heidra med Kongens fortenestmedalje i sylv for dette. Han var organist og kordirigent gjennom ei årrekkje og vore aktiv i revymiljøet til Leikanger Mannskor. Frå 1984 var han mykje nytta som fredagskåsør i lokalradioen. Han var ogso mykje brukt som kåsør og underhaldar i andre samanhengar. Dei siste åra var han òg aktiv som forfattar. På Skald forlag gav han ut dei humoristiske bøkene *De'kje nøye om du lyge litt*, *...berre praten gaor* og *Sommarliv på Berget*. Han gav òg ut CD der han fortalde historier frå dei to fyrstnemnde bøkene.

## Utgjevingar
### Bøker

*

*

*

*

*

*

*

### Lydbøker
*

*

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Om Odd Njøs i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
### I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
Tettstaden Sandøya

**Sandøya** er ein tettstad i Porsgrunn kommune i Telemark fylke. Tettstaden Sandøya ligg sørvest på øya Sandøya, som ligg søraust for Brevik. Frå Sandøya er det båt- og ferjesamband til mellom anna Brevik.

## Kjelder
* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Telemark»

## Bakgrunnsstoff
* «Glimt fra Sandøya og dens historie» på nettsidene til Porsgrunn bibliotek.
Ane Brun

**Ane Brun**, eigentleg *Ane Brunvoll* () er ein norsk songar og låtskrivar, fødd og oppvaksen i Molde. Ho held til i Stockholm. Dei siste åra har ho mellom anna spela på Hultsfred-festivalen og Moldejazz 2001/2005, by:Larm 2002/2005, Mono i Oslo, Debaser i Stockholm samt ei rekkje andre festivalar og stader i Sverige, Noreg og i Europa.

## Karriere

Ane Brun har budd i Stockholm sidan 2000. Her starta ho plateselskapet DetErMine Records saman med vokalisten i The Tiny, Ellekari Larsson. DetErMine byrja etter kvart å samarbeide med V2 Music. Debutalbumet hennar *Spending Time With Morgan* fekk god omtale og vart lansert over heile Europa i 2003. Ho vart nominert til den svenske musikkprisen «Manifest» i 2003. Det andre albumet hennar *A Temporary dive* vart lansert i Europa i 2005. Etter tre veker selde ho til gull berre i Noreg. I november 2005 vart *Duets* lansert. *Duets* inneheld ti duettar med ti ulike artistar. Songen «Lift Me» med det nordnorske bandet Madrugada vart ein populær radiolåt. Andre som er med på *Duets* er Teitur, Tobias Fröberg, Liv Widell, Wendy McNeill, Ron Sexsmith, Syd Matters, Tingsek, Ellekari Larsson frå The Tiny og Lars Bygden. I dei siste åra har Ane Brun turnert over heile Europa. Ho vart invitert til fleire festivalar som The Lowlands Festival (Nederland), Hultsfredsfestivalen (Sverige), Øya, Quart, Moldejazz og Norwegian Wood. I september 2005 hjelpte ho Keren Ann på turné i Storbritannia på Olympia i Paris. I desember 2005 var ho medhjelpar for a-ha på Wembley Arena i London.

## Utmerkingar

* Ane Brun vart kåra til beste kvinnelege artist på Spellemannprisen 2005 for albumet *A Temporary Dive* og dessutan vann ho klassen «Årets hit» same år for duetten «Lift Me» med Madrugada. 
* For det same albumet vann ho klassen «Pop» under Alarmprisen 2006. 
* Gammleng-prisen i klassen viser i 2009.
* Kåra til beste kvinnelege artist på Spellemannprisen 2011 for albumet *It All Starts With One*.
* Nominert som beste norske aktør på *European MTV Music Awards* 2005
* Nominert som tidenes beste norske songar på NRK 
* Nominert som «Beste svenske kvinnelege popartist» for Grammy Awards.

## Diskografi
* *Are They Saying Goodbye* – single (2003)
* *Spending Time with Morgan* – album (2003)
* *Humming One of Your Songs* – single (2003)
* *I Shot My Heart* – single (2004)
* *My Lover Will Go* – EP (2004)
* *A Temporary Dive* – album (2005)
* *Duets* – album (2005)
* *Live in Scandinavia* (2007)
* *Changing of the Seasons* (2008)
* *Live at Stockholm Concert Hall* (2009)
* *Daytrotter Session* (2009)
* *It All Starts with One* (2011)

## Samlingar
* *Beginner's Guide to Scandinavia* - 3CD-album (2011)

## Kjelder
* Nettstaden til Ane Brun
* Norwegian Bandindex: Ane Brun
Hakking

**Hakking**, òg kjend som **tunisisk hekling** eller i nokre høve **afghansk hekling**, er ein handarbeidsteknikk der ein lagar tekstilar ved hjelp av ei hakkenål og garn. Hakkenåla liknar ei lang heklenål. Det finst òg variantar med krok i begge endane. Teknikken gjev eit ganske fast resultat med tydeleg rett- og vrangside. 

For å hakka må ein starta med å legga opp luftmasker. Så hentar ein tråden gjennom maskene. Det ser no ut som det er strikkemasker på hakkenåla. På neste rad fullfører ein maskene ved å trekka tråden gjennom. Dette kan ein så gjenta til arbeidet er så stort som ønskt. 

## Sjå òg

* gimping
* hekling
* strikking

## Bakgrunnsstoff
*
*
*
*
Berlinmuren

**Berlinmuren** (ty. *Berliner Mauer*, i DDR-propagandaen kalla *Antifaschistische Schutzwall*, «antifascistisk skyddsmur») var ei 155 km lang fysisk sperre av betong, piggtråd og elektriske gjerder sett opp av styremaktene i DDR frå 13. august 1961 som skilde Vest-Berlin frå resten av DDR. Føremålet med muren var offisielt å verne DDR sine innbyggjarar mot fascisme (austblokklanda meinte at dei kapitalistiske NATO-landa, særleg (vest-)Tyskland, var fascistiske). Den verkelege årsaka for bygginga av muren var å hindre befolkninga i å flykte til det demokratiske vesten.

Berlinmuren vart det fremste symbolet på delinga av Europa i éin demokratisk og éin kommunistisk del under den kalde krigen.

Etter at kommunistregimet i DDR fall, sette innbyggarane spontant i gang med å rive muren den 9. november 1989, og det er i dag få spor att etter muren. Ein kan sjå markeringar på bakken kvar muren låg, ein kan dermed sjå kvar den gamle grensa i Berlin gjekk. 

I løpet av den kalde krigen vart mange hundre menneske som freista å flykte til fridomen drepne ved muren. Mange DDR-leiarar og medlauparar vart dømde til lange fengselsstraffer for dette etter den tyske gjenforeininga.

## Bakgrunnsstoff

## Sjå òg
* Israel si sperring på Vestbreidda
Det sørafrikanske flagget

Det noverande **[[Sør-Afrika|sørafrikanske]] [[nasjonalflagg|flagget]]** vart teke i bruk 27. april 1994. Etter at apartheidstyret tok slutt hadde mange sørafrikanarar sterke ønske om å byte ut det dåverande flagget, som ein meinte ytra rasistisk imperialisme, med eit anna. For å kome fram til eit nytt flagg, vart det oppretta ein komite som skulle drøfte dei ulike framlegga som kom inn. Ingen av desse framlegga vart godkjende, så eit utkast til eit mellombels interimflagg måtte lagast framfør valet. Dette flagget vart teken så godt imot at styresmaktene like godt godkjende flagget som nasjonalflagg.

Etter at det nye flagget var laga, vart det offisielt sagt at valet av fargar og mønster ikkje hadde noko spesiell symbolsk tyding, verken valet av fargar eller mønster. I seinare tid har det vore hevda at Yen i flagget skulle stå for ein konvergens mellom den svarte og den kvite befolkninga som ein samla nasjon. Raudfargen skulle stå for blodet som vart utgytt i alle dei forskjellige krigane og urolegheitene. Blåfargen for himmelen og dei to hava som omkrinsar landet. Gulfargen &ndash; for naturressursane (særleg gullet) &ndash; og grønfargen som symbol for gardsbruka og det sørafrikanske naturmiljøet. Svart- og kvitfargen skulle stå for den blanda, men likeverdige befolkninga.

## Historisk flagg
Det første nasjonalflagget i Sør-Afrika var hadde tre vassrette striper i oransje, kvitt og blått, og vart teke i bruk i 1928. I midtstripa viste det tre mindre flagg: Britiske Union Jack nærast flaggstanga, flagget til Oranjefristaten i midten, og Transvaalflagget ytst.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Flag of South Africa|Flag of South Africa]]» frå ,  den 12. august 2005.*
Åbo

**Åbo** (finsk *Turku*) er ein by i landskapet Egentliga Finland. Åbo har omtrent 175 000 innbyggjarar og er dermed den femte største byen i Finland. På grunn av byhistoria og plasseringa er 5,2 % av innbyggjarane svenskspråklege. Åbo ligg i sørvestre Finland ved Aura å si munning.

## Historie
Åbo er ein av dei seks mellomalderbyane i Finland. Åbo vart grunnlagd på 1200-talet, og byggjinga av Åbo domkyrka og Åbo slott vart innleidd på 1280-talet. Fram til år 1812 var Åbo hovudstad i Finland, som fram til år 1809 var ein del av Sverige. År 1812–1819 vart hovudstaden flytt nærare Russland, til Helsingfors. Tre firedelar av Åbo vart øydelagd ved Åbo brann i 1827.

## Våpen
Åbo by sitt byvåpen går attende til eit mellomaldersegl frå 1309. Bokstaven A i gotisk form viser til fyrste bokstaven i det latinske namnet på byen, Aboa. Lilja er symbolet for jomfru Maria, som Åbo domkyrkje er helga til. Hertugkrona kroner skjoldet ettersom Egentliga Finlands landskapsvapen har hatt hertugkrone sidan år 1557, etter at det som då var Finland vart gjeve til hertug Johan 1556.

## Lokale dagsaviser
* Åbo underrättelser (svenskspråkig)
* Turun Sanomat (finskspråkig)

## Utdanning
Åbo hadde eit universitet fram til 1827 då det etter brannen vart flytt til Helsingfors, for å bli attfødd som Helsingfors universitet. I Åbo finst i dag tre universitet, det svenskspråklege Åbo Akademi og dei finskspråklege Åbo universitet og Åbo handelshøgskola.

## Sport
* Fotball: TPS og FC Inter, som speler i Tipsligan (finsk førstedivisjon).
* Ishockey: TPS som speler i FM-ligan (finsk førstedivisjon)

## Viktige bygningar
* Kakolafengelset
* Åbo domkyrkje
* Åbo slott

## Galleri

Turku cathedral 26-Dec-2004.jpg|Åbo domkyrkje i jula 2004.
Turku castle.jpg|Åbo slott.


## Sjå òg
* Finske byar i storleiksordning
* Byar i Finland

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Åbo|Åbo]]» frå ,  den 12. august 2005.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Snurråsen

**Snurråsen** er ein tettstad i Siljan kommune i Telemark fylke. Tettstaden har  og er eit bustadfelt tre km nordom Siljan sentrum.

Siljan kyrkje ligg ved tettstaden.

## Kjelder
* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Telemark»
Døla-Is

**Døla-Is** var ein isfabrikk på Busmoen ved Lillehammer. Fabrikken produserte ymse slags is og var ekspertar på saftis.

Den tidlegare fabrikken skal no gjerast om til leilegheiter.

## Sortiment
* Kakse
* Frukse
* Big top
Nerlandsøybrua

**Nerlandsøybrua** er ei bru mellom Bergsøya og Nerlandsøya i Herøy kommune i Møre og Romsdal.

Nerlandsøybrua vart offisielt opna 25. september 1968, same dagen som Remøybrua, sjølv om Nerlandsøybrua var seinare ferdig. Grunnen til dette var at bruene var del av det same finansieringsprosjektet. Nerlandsøybrua vart påbyrja seinare, men vart først og fremst forsinka grunna sterke stormskader to gongar vinteren i førevegen.

Brua er ein del av fylkesveg 20, og kryssar Søre Vaulen, frå Igesund på Bergsøya til Kvalsund på Nerlandsøya. Brua er 430 meter lang.

## Bakgrunnsstoff
Hn/Amiga

I datavitskapen er **Amiga** nemningi på ei rad ulike datamaskinar som hev vore baserte på 68000-processorane frå Motorola. Det finst dessutan nyutgjevingar av **Amiga**-maskinen, kalla AmigaONE, som hev nytta seg av PowerPC-arkitekturen. 

## Soga
Utviklingi av det som fyrst skulde vera ei spelmaskin byrja i 1982.

Den fyrste Amiga-maskinvara vart teikna av Jay Miner. Ho var skilsetjande då ho kom i 1985 og hadde brikkesetet OCS (original chipset) med høgt utvikla bilæte- og ljod-eigenskapar. 
Amiga vart ei populær spelmaskin, serleg i Europa, då folk bytte ut 8-bit-maskinor som Commodore 64. Amiga fekk òg ei marknadsrolla i video-tilverking.

Då produsenten Commodore gjekk konkurs i 1993, gjekk **Amiga**-teknologien ei uviss framtid i møte. Rettane til **Amiga**-teknologien hev mange gonger vorte yvertekne av nye interessentar, men kvar gong hev det synt seg at dei nye eigarane ikkje hev vore interesserte eller ikkje i stand til å utvikla nye **Amiga**-modellar. 

## Tekniske eigenskapar

## Operativsystem
**Amiga** vart tidleg kjend for å ha godt utbygd samkøyring i det operativsystemet som i dag er kjent som AmigaOS. Operativsystemet var millom anna i stand til å køyra multitasking, noko som på midten av 1980-talet var uvanleg på andre maskinar enn dei som køyrde UNIX. Operativsystemet nytta ikkje memory-protection, og dette gjorde at systemet arbeidde sers snøgt. Minuset med denne filosofien var at programmeraren laut vita kva han heldt på med um han ikkje skulde øydeleggja for andre program. Dette er den same problematikken som me framleis hev i moderne sanntidsoperativsystem.

Andre operativsystem som enno finst og er istandhaldne for *classic* Amiga er Linux, NetBSD, og OpenBSD. Commodore Amiga Unix (bygd på AT&T System V Rel. 4) fanst berre til A2500 og A3000.

## Amiga i Noreg
Noreg var eitt av dei landi der *Amiga* vart mykje nytta. Serskilt innanfor demoscenen var det mange dugande Amiga-utviklarar. Det var dessutan eit svært aktivt BBS-miljø for *Amiga*-brukarar. Eit netverk av sokalla elitebasar heldt det gangande med spreiding av spel og nytteprogram for *Amiga* til langt ut på 1990-talet.
Amiga

I datavitskapen er **Amiga** nemninga på ei rad ulike datamaskiner som har vore baserte på 68000-processorane frå Motorola. Det finst dessutan nyutgjevingar av **Amiga**-maskina, kalla AmigaONE, som er baserte på PowerPC-arkitekturen. 

## Historie
Utviklinga av det som først skulle vera ei spelmaskin byrja i 1982.

Den første Amiga-maskinvara vart teikna av Jay Miner. Ho var skilsetjande da ho kom i 1985 og hadde brikkesettet OCS (original chipset) med høgt utvikla bilete- og lydeigenskapar. 
Amiga vart ei populær spelmaskin, særleg i Europa, da folk bytte ut 8-bit-maskiner som Commodore 64. Amiga fekk òg ei marknadsrolle i video-tilverking.

Da produsenten Commodore gjekk konkurs i 1993, gjekk Amiga-teknologien ei uviss framtid i møte. Rettane til Amiga-teknologien har mange gonger vorte overtekne av nye interessentar, men kvar gong har det vist seg at dei nye eigarane ikkje har vore interesserte eller ikkje i stand til å utvikle nye Amiga-modellar. 

## Amiga-modellar
Dei ulike Amiga-modellane:
* Amiga 1000     (frå 1985)
* Amiga 500      (frå 1987)
* Amiga 2000     (frå 1987)
* Amiga 2500     (frå 1989)
* Amiga 1500     (frå 1990)
* Amiga 3000     (frå 1990)
* Amiga 500+     (fra 1991)
* Amiga 3000T    (frå 1991)
* CDTV           (frå 1991)
* Amiga 600      (frå 1992)
* Amiga 1200     (frå 1992)
* Amiga 4000/040 (frå 1992)
* Amiga 4000/030 (frå 1993)
* CD32           (frå 1993)
* Amiga 4000T    (frå 1994)
* Amiga 4000/060 (frå 1996)

## Tekniske eigenskapar

## Operativsystem
Amiga vart tidleg kjend for å ha godt utbygd samkøyring i det operativsystemet som i dag er kjent som AmigaOS. Operativsystemet var mellom anna i stand til å køyre multitasking, noko som midt i 1980-åra var uvanleg på andre maskiner enn dei som køyrde UNIX. Operativsystemet brukte ikkje memory-protection, og dette gjorde at systemet arbeidde særs snøgt. Minuset med denne filosofien var at programmeraren laut vita kva han heldt på med om han ikkje skulle øydeleggje for andre program. Dette er den same problematikken som vi framleis har i moderne sanntidsoperativsystem.

Andre operativsystem som enno finst og er istandhaldne for *classic* Amiga er Linux, NetBSD, og OpenBSD. Commodore Amiga Unix (bygd på AT&T System V Rel. 4) fanst berre til A2500 og A3000.

## Amiga i Noreg
Noreg var eitt av dei landa der Amiga har vore mykje bruka. Særleg innanfor demoscenen var det mange dugande Amiga-utviklarar. Det var dessutan eit svært aktivt BBS-miljø for *Amiga*-brukarar. Eit nettverk av såkalla elitebasar heldt det gåande med spreiing av spel og programvare for *Amiga* til langt uti 1990-åra.
Strupesong

**Strupesong** (mongolsk *chöömij*) er ein særeigen songteknikk, som òg blir kalla overtonesong. Denne songteknikken har hovudsakleg vore i bruk hos tuvinar, mongolar og tibetanske munkar, men finst òg i andre musikktradisjonar spreidde utover det meste av verda, som hos inuitar, ainu, samar, italienarar og xhosa. Strupesongen byggjer på ein langdregen og mørk tone frå langt nede i strupen. Oppå denne tonen kjem andre lysare tonar ved at strupesongaren set tunga i ulike stillingar i munnen. Såleis greier songaren å syngje to tonar samtidig; éin jamn og vedvarande undertone frå strupen, og éin overtone som skiftar med den skiftande resonansen frå munnhòla.

Strupesong har vore bruka i vestleg musikk, kanhende særleg som innslag i World Music, men også innan andre musikkstilar, så som samtidsmusikken hans Karlheinz Stockhausen.

## Bakgrunnsstoff
Hn/Programvare

**Programvare** er ei samling instruksjonar og køyrast på ein mikroprosessor. Det er ingen prinsipiell skilnad mellom programvare og maskinvare, der operasjonane er hardkoda ned på den integrerte krinsen og under utviklingi av sokalla innbaka systems lyt det ofte gjerast ei partisjonering millom operasjonar som vert lagde i programvara og operasjonar som vert tiletla dedikert maskinvare.

Innanfor programvara skil ein ofte millom operativsystem og brukarprogram.
Finske byar i storleiksordning

**Finske byar i storleiksordning** 

Dei 20 største finske byane 1 januar 2009 etter den finske Statistikcentralen er:
#Helsingfors, fin. Helsinki, 576 121 innbyggjarar
#Esbo, fin. Espoo, 241 589 
#Tammerfors, fin. Tampere, 209 535 
#Vanda, fin. Vantaa, 195 448 
#Åbo, fin. Turku, 175 645 
#Uleåborg, fin. Oulu, 137 053
#Jyväskylä, 128 053 
#Lahtis,  fin. Lahti, 100 095 
#Kuopio, 91 989 
#Kouvola, 88 461
#Björneborg, fin. Pori, 76 426
#Joensuu, 72 439
#Villmanstrand, fin. Lappeenranta, 70 341
#Tavastehus, fin. Hämeenlinna, 66 125
#Rovaniemi, 59 367
#Vasa, fin. Vaasa, 58 615
#Seinäjoki, 56 229
#Salo, 54 787
#Kotka, 54 705
#S:t Michel, fin. Mikkeli, 48 689
Hn/Strupesong

**Strupesong** (mongolsk *chöömij*) er ein sereigen songteknikk, som òg vert kalla yvertonesong. Denne songteknikken hev hovudsakleg vore i bruk hjå tuvinar, mongolar og tibetanske munkar, men finst òg i andre musikktradisjonar spreidde utyver det meste av verdi, som hjå inuitar, ainu og xhosa. Strupesongen byggjer på ein langdregen og myrk tone frå langt nede i strupen. Uppå denne tonen kjem andre ljosare tonar ved at strupesongaren set tunga i ulike stodor i munnen. Soleides greider songaren å syngja tvo tonar samstundes; éin jamn og vedvarande undertone frå strupen, og éin yvertone som skifter med den skiftande resonansen frå munnhola.

Strupesong hev vore bruka i vestleg musikk, kann henda serleg som innslag i World Music, men ogso innan andre musikkstilar, so som samtidsmusikken hans Karlheinz Stockhausen.
Arnljot Eggen

**Arnljot Eggen** () var  ein norsk lyrikar fødd i Tolga kommune og busett i Oslo.  Han var son til forfattaren Eystein Eggen (1886-1973).

Eggen debuterte i 1951 med diktsamlinga *Eld og is*, og han har seinare utgjeve ei rad diktsamlingar. Litt annan litteratur har han òg bidrege med, som ungdomsbøker, viser og attdiking av utanlandske dikt.

Arnljot Eggen skreiv både bokmål og nynorsk.

## Bibliografi
**Eld og is* &ndash; dikt (1951)
**Jegeren* &ndash; dikt (1955)
**Sendebod* &ndash; dikt (1959)
**Sagasus i stasjonsbyen* &ndash; prosa (1962)
**Eit hovud i havet* &ndash; dikt (1965)
**Sovjetlyrikk frå Majakovskij til Jevtusjenko* (medforfatter) &ndash; gjendiktning (1966)
**Roller og røynd* &ndash; dikt (1967)
**Polsk etterkrigslyrikk: Den sjuande engelen* (medforfatter) &ndash; gjenditning (1967)
**Obotunde Ijimere og Wole Soyinka: Når trommene tal* &ndash; gjendiktning (1968)
**Sprekker i muren* &ndash; dikt (1969)
**Baksideviser* &ndash; viser (1970)
**Wolf Biermann: Songar til piggtråd-harpe* &ndash; gjendiktning (1971)
**Lagnad sa vi* &ndash; dikt (1972)
**Obotunde Ijimere: Fødd med eld på hovudet* &ndash; gjendiktning (1972)
**Knaben-balladen og andre tekster* &ndash; dikt (1974)
**Skrifta på veggen* &ndash; viser (1976)
**Skulder ved skulder* &ndash; dikt (1977)
**Dikt gjennom 30 år* &ndash; dikt (1979)
**Dei nødvendige* &ndash; dikt (1980)
**Den lange streiken* &ndash; ungdomsbok (1981)
**Hei sveis* &ndash; barnedikt (1984)
**Hanane på Kreta* &ndash; barnedikt (1985)
**Jaroslav Seifert: Songen om epletreet* &ndash; gjendiktning (1986)
**Wolf Biermann: Dra-dra* &ndash; gjendiktning (1986)
**Vi er dei mange. Teater om arbeidsfolk* &ndash; drama (1987)
**Kongsdatteren og røverne* &ndash; barnebok (1988)
**Det flyktige varige* &ndash; dikt (1988)
**Dikt mot det stumme* &ndash; dikt (1993)
**Dikt i utval* &ndash; dikt (1996)
**Eystein Eggen og skriftkulturen i fjellregionen* &ndash; sakprosa (1996)
**Når fuglane frir* (medforfattar) &ndash; barnebok (1996)
**Lengdesnitt* &ndash; dikt, aforismer og viser (2003)
** I 1973 var han med på *Pendlerne* &ndash; eit gruppearbeid utført ved Nationaltheatret - gruppa har bestått av Arnljot Eggen (forfattar), Finn Ludt (komponist), Janken Varden og Stein Winge (instruktørar), Truls Kwetzinsky (scenograf), Lennart Lagerwall (dramaturg), Jan Hårstad, Helge Jordal, Kjell Kjær, Randi Koch, Nils Ole Oftebro, og Liv Thorsen (skodespelarar), Sigurd Haugen og Asmund Feidje (musikarar)

## Prisar og utmerkingar
*Noregs Mållags barnebokpris 1963 (delt med Johannes Heggland og Knut Hauge)
*Dagbladprisen 1968
*Melsom-prisen 1971, for *Bakside-viser*
*Kritikarprisen for beste barne- og ungdomsbok 1981, for *Den lange streiken*
*Doblougprisen 1985 (delt med Bergljot Hobæk Haff)
*Melsom-prisen 1989, for *Det flyktige varige*

## Bakgrunnsstoff
* Tom Lotherington: «Arnljot Eggen» i Norsk Biografisk Leksikon
* Digitaliserte bøker av Arnljot Eggen i bokhylla.no (Nasjonalbiblioteket)
Diskett

**Diskett** eller **datalefse** er eit uttakbart magnetisk lagringsmedium. Informasjonen vert lagra på ei fleksibel skive med magnetiserbar overflate.
Disketten vart plassert i ein diskettstasjon for å lesast og skrivast. I dag vert det nytta minnepinnar i staden for diskettar og datamaskinar vert ikkje lenger leverte med diskettstasjon.

I dei eldste diskettane, med diameter på 20,3 og 13,3&nbsp;cm, var den magnetiserbare skiva plassert i eit papphylster, medan dei nyare diskettane med diameter på 8,9&nbsp;cm var plasserte i ein firkanta plastboks. Men innpakninga hadde ein opning for lese-/skrivehovudet, der støv og skit kunne koma inn og øydeleggje den magnetiserbare overflata. Diskettane var difor ikkje særleg pålitelege og det var ikkje uvanleg at informasjon gjekk tapt.

## Kjelder
Internet Explorer

**Internet Explorer** (**IE**) var ein nettlesar utvikla av Microsoft Corporation. Han vart seld som ein del av operativsystemet Windows. IE vart levert som ein integrert del av Windows, noko som førte til rettslege tvistar om konkurransevriding. IE er i dag utdatert, men på grunn av at han er installert på eldre versjonar av Windows har han framleis rundt 2,15 % av marknaden (2023). 

Internet Explorer er bygd på Spyglass, Inc. sin Mosaic-nettlesar som Microsoft lisensierte i 1995 for å konkurrere med Netscape i det som blei kalla «the browser wars». Avtalen var at Spyglass skulle få ein fast sum fire gonger i året i tillegg til ein avtalt prosent av Microsofts inntekter på nettlesaren. Sidan Microsoft gav ut nettlesaren gratis slapp dei med å betale minimumsbeløpet. Ein tvist i rettssalen mellom Spyglass og Microsoft i 1997 enda med eit forlik på 8 millionar US-dolllar til Spyglass.

Internet Explorer har nynorsk grensesnitt frå og med versjon 7. Språkpakka kan lastast ned gratis frå Microsoft for dei som har ekte windowslisensar.

## Kompabilitet med standardar
Internet Explorer fyljer ikkje heilt W3C-standardane, noko som har ført til problem både for brukarar og nettstadutviklarar. Dette på trass av at Microsoft er med på å vedta W3C-standardane.

## Sikkerheit
Internet Explorer har lenge vore plaga med dårleg sikkerheit. Ei av dei største svakheitene er bruken av ActiveX, som tillet ein vondsinna nettstad å køyra eit program på maskina til den som vitjar nettsataden. I september 2013 vart det oppdata ei kritisk sårbarheit i Internet Explorer som gjer at andre kan ta over datamaskina. Dette er svært problematisk, etter som dei då kan spionera på brukaren, lasta ned alle dokumenta som ligg på maskina, nytta ho til å senda ut søppelpost og så vidare. Dei mange tryggleiksproblema har ført til at mage har gått over til andre nettlesarar.

### Versjonar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Internet Explorer|Internet Explorer]]» frå ,  den 14. august 2005.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Sarlat-la-Canéda

**Sarlat-la-Canéda**, tidlegare berre kalla *Sarlat*, er ein liten by og kommune sørvest i Frankrike. Han er *[[sous-préfecture]]* (underprefektur) i departementet Dordogne i regionen Nouvelle-Aquitaine, og har om lag 10&nbsp;000 innbyggjarar. 

Sarlat er kjend for mange mellomalderbygningar som trekk hordar av turistar om sommaren. I den same perioden er det også ein teaterfestival i byen.

## Historie
Gamlebyen i Sarlat voks fram kring eit benediktinarkloster som gjekk attende til Karl den store si tid. Byen hadde høgdepunktet sitt som senter for eit stort klostergods på 1200-talet. Klosteret var eitt av seks store kloster i provinsen Périgord og var det einaste som blei spart for vikingane sine herjingar. I 1153 kom klosteret under direkte vern av Paven og i 1318 blei det sete for eit nytt bispedøme. Klosterkyrkja blei etter den tid domkyrkje og Sarlat held fram med å spele ei viktig rolle som kyrkjesentrum fram til den franske revolusjonen.

Som sentrum for store kyrkjegods var byen eit attraktivt politisk mål under Hundreårskrigen mellom Frankrike og England og byen kom vekselsvis på engelske og franske hender. Under Fronden blei byen i 1652 okkupert av troppane til Prinsen av Condé. Etter den franske revolusjonen blei bispedømet lagt ned og byen miste den framtredande rolla han hadde. På 1960-talet ville ein rive dei gamle bygningane, men dei blei redda i siste liten av vernelova som André Malraux fekk gjennom i 1962.

## Kjende folk frå Sarlat
* Étienne de la Boétie
* Gabriel Tarde

## Kjelder

 
## Bakgrunnsstoff
* http://www.sarlat.com/ 
* Turistkontoret