open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Victoria på Seychellane

**Victoria** (òg kalla **Port Victoria** eller **Mahé**) er hovudstaden på Seychellane og ligg nordaust på øya Mahé. Byen vart først oppretta som sete for det britiske kolonistyret. Folketalet er 24 970 (2002), om lag ein tredel av det totale folketalet på Seychellane. Flyplassen heiter *Seychelles International Airport* (fullført i 1971).

Dei fremste eksportvarene til Victoria er vanilje, kokosnøtter, kokosolje, skjelpaddeskjel, såpe og guano.

Turistattraksjonar i byen er mellom anna eit klokketårn bygd som etterlikning av det på Vauxhall Bridge i London, tinghuset, Victoria botaniske hage, Victoria nasjonale historiske museum, Victoria naturhistoriske museum og Sir Selwyn Selwyn-Clarke-marknaden. I byen ligg og nasjonalstadionet og eit polyteknisk institutt. Rett aust for byen ligg den indre hamna, der tunfisk-fiske og hermetisering er ein stor lokal industri. Ei av dei største bruene i Victoria vart øydelagd av jordskjelvet i Indiahavet 2004.

Stor-Victoria omfattar åtte av dei 25 distrikta på Seychellane:
* La Riviere Anglaise (English River)
* Mont Buxton 
* Saint Louis 
* Bel Air 
* Mont Fleuri 
* Roche Caiman 
* Les Mamelles 
* Plaisance
Eastern Cape

**Eastern Cape** er ein provins i Sør-Afrika. Hovudstaden er Bhisho, men dei to største byane er Port Elizabeth og East London. Arealet til Eastern Cape er 169 580 km² og folketalet 7 230 204 i 2022. Provinsen vart danna i 1994 av dei gamle «sjølvstendige» bantustanane Transkei og Ciskei og den austlege delen av Kapp-provinsen. Namnet «Cape» viser til Kapp det gode håp.

Om lag 87,6 % av folket i Eastern Cape er svarte afrikanarar, 7,4 % er av blandingsrase («farga»), 4,7 % kvite og 0,3 % asiatar. 83 % av folket er xhosa-talande. Eastern Cape er fødestaden til fleire framtedande sørafrikanske politikarar, som Nelson Mandela, Oliver Tambo, Walter Sisulu, Govan Mbeki, Raymond Mhlaba, Robert Mangaliso Sobukwe, Chris Hani, Thabo Mbeki, Steve Biko og Charles Coghlan.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eastern Cape|Eastern Cape]]» frå , den 7. mars 2013.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Western Cape

**Western Cape** er ein provins i Sør-Afrika. Hovudstaden er Cape Town, arealet er 129 462 km² og folketalet 7 113 776 i 2021. Provinsen vart danna i 1994 av den vestlege delen av Kapp-provinsen. Om lag 26,7 % av folket er svarte afrikanarar, 53,9 % er «farga» («blandingsrase»), 18,4 % kvite og 1,0 % asiatar. 55,3 % av folket er afrikaans-talande, og 23,7 % er xhosa-talande.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Nied

**Nied** er ei elv i Lorraine i Frankrike og Saarland i [Tyskland], og ei av sideelvane til Saar frå venstre. Ho har sitt utspring der elvane Nied Allemande («Tyske Nied») og Nied Française («Fransk Nied») renn i hop ved Condé-Northen. 

Nied Française er den største av dei to, og er 50 km lang, med kjelde nær Morhange. Ein annan by langs Nied Française er Pange. Nied Allemande er 57 km lang med utspring i Seingbouse, aust for Saint-Avold. Ein annan by ved Nied Allemande er Faulquemont. 

Resten av Nied er 55 km lang, der 16 km renn i Tyskland. Ho renn gjennom Bouzonville og munnar ut i Saar ved Rehlingen-Siersburg.
Saar

**Saar** (fransk *Sarre*) er ei elv nordaust i Frankrike og vest i Tyskland, og ei av sideelvene til Mosel frå høgre. Ho har sitt utspring i Vogesane på grensa mellom regionane Alsace og Lorraine, der dei to elvene Sarre Rouge og Sarre Blanche renn i hop ved Lorquin. Begge desse elvane har sitt utspring nær Mont Donon, den høgaste toppen nord i Vogesane. Etter 246 km (126 km i Frankrike og 120 km i Tyskland) munnar Saar ut i Mosel ved Konz (Rhineland-Palatinate). Saar har eit nedslagsfelt på 7&nbsp;431 km², og vatnet her renn via Mosel ut i Rhinen og Nordsjøen. 

Saar renn gjennom følgjande departement i Frankrike, delstatar i Tyskland og byar: 
* Moselle (F): Abreschviller (Sarre Rouge), Lorquin, Sarrebourg, Fénétrange
* Bas-Rhin (F): Sarre-Union
* Moselle (F): Sarralbe, Sarreguemines
* Saarland (D): Saarbrücken, Saarlouis, Dillingen/Saar, Merzig
* Rheinland-Pfalz (D): Saarburg, Konz.

På breidda av Saar ligg verdsarvstaden Völklinger Hütte. Ved Mettlach passerer Saar gjennom dei kjende Saar-svingane. 

### Soge
Tidlagere var Saar svært viktig for industrien i Saarland, som dreidde seg om kol, jern og stål. Råmateriale og ferdige produkt vart skipa på elva og vidare via Mosel til Rhinen og til dømes til Ruhrgebiet eller Rotterdam.

## Viktigaste sideelvar
* Blies
* Nied
* Prims
Tine BA

**TINE BA**  er morselskapet i  samvirkekonsernet TINE Gruppa som òg er eigar av varemerket Tine. Kjerneverksemda er produksjon og sal av mjølk, ost og andre meieriprodukt  i Noreg og i utlandet. 

TINE Gruppa består av mange heil- og deleigde dotterselskap, med ialt 5 353 tisette og ei årleg omsetjing på 14,7 milliardar kroner. Som eit samvirkeføretak er TINE BA eigd av om lag 18&nbsp;000 mjølkeprodusentar over heile landet.

## Historie
Grunnlaget for meierisamvirket i  Noreg vart lagt i Nord-Østerdalen i 1881.  Då gjekk dei fleste meieria i området saman i éin organisasjon uner namnet «Meieriforeningen».   Dette første varige organisatoriske meierisamarbeidet på landsbasis er rekna som starten på TINE. Ein forløpar for dette meierisamvirket var Rausjødalen meieri i Tolga, som var i drift frå 1856 til 1858.

Selskapet var etablert i 1928 som «Norske Meieriers Eksportlag». Frå  1942 skifta  selskapet namn til «Norske Meieriers Salgssentral» og frå 1984 «Norske Meierier». TINE vart teke i bruk som varemerke for meierisamvirket i 1992. 

TINE er ei av 15 landsdekkande samvirkeorganisasjonar som er medlem av interesseorganisasjonen Norsk Landbrukssamvirke.  Landbrukssamvirket har i etterkrigstida spela ei nøkkelrolle ved gjennomføringa av den norske landbrukspolitikken.

## Regionale meieriselskap og dotterselskap
# TINE Meieriet Nord BA
# TINE Meieriet Øst BA
# TINE Meieriet Sør BA
# TINE Meieriet Vest BA
# TINE Midt-Norge BA

Konsernet eig desse dotterselskapa:
# Norseland Inc.
# Small People AS
# FellesJuice AS
# Diplom-Is AS
# Ostecompagniet AS
# Maritex AS

Tine har i tillegg mindre eigardelar i ei rad andre selskap.

## Kjelder
### Referansar

## Bakgrunnsstoff
*tine.no. Offisiell nettstad.
Blies

**Blies** er ei elv sørvest i Tyskland (Saarland) og nordaust i Frankrike (Moselle), og er ei av sideelvane til Saar frå høgre. Blies har sitt utspring frå tre kjelder i fjella Hunsrück nær Selbach i Tyskland. Ho er om lag 100 km lang, og munnar ut i Saar ved den franske byen Sarreguemines. Ho renn gjennom St. Wendel, Neunkirchen og Blieskastel (ein av fleire hundre landsbyar kalla opp etter elva). Den nedre delen av elva dannar grensa mellom Frankrike og Tyskland.
Alzette

**Alzette** (luxembourgsk *Uelzecht*, tysk *Alzig*) er ei elv med ei lengd på 73 km i Frankrike og Luxembourg. Ho er ei av sideelvane til Sûre frå høgre.

Ho har sitt utspring i Thil nær landsbyen Villerupt i departementet Meurthe-et-Moselle i Frankrike. Ho kryssar grensa til Luxembourg etter eit par kilometer. Ved Lameschmillen (nær Bergem) renn ho i hop med elva Mess. Ho renn vidare gjennom dei luxembourgske byane Esch-sur-Alzette, Luxembourg by og Mersch, og munnar ut i Sûre nær Ettelbruck.

Sûre er igjen ei av sideelvane til Mosel.
Orne i Lorraine

:*For elva Orne i [[Normandie]], sjå [[Elva Orne]]*

**Orne** er ei elv i Lorraine, nordaust i Frankrike, og ei av sideelvane til Mosel frå venstre. Ho har sitt utspring i åsane nordaust i Verdun. Ho renn austover og munnar ut i Mosel nær Mondelange, mellom Metz og Thionville.

Orne renn gjennom følgjande departement og byar:
* Meuse: Étain 
* Meurthe-et-Moselle: Jarny, Homécourt
* Moselle: Rombas, Richemont
Seille

:*For den mindre sideelva til Soâne, sjå [[Seille i Saône-et-Loire]]*

**Seille** er ei elv i den franske regionen Lorraine, og ei av sideelvane til Mosel frå høgre. Ho vert òg kalla **Seille lorraine** eller **Grande Seille** («Store Seille») for å skilje ho frå elva Seille, ei lita sideelv til Saône.

Ho har sitt utspring nær Azoudange, i départementet Moselle. Elva renn ut frå innsjøen Lindre, og renn i utkanten av landsbyen Dieuze og gjennom Vic-sur-Seille og Nomeny, før ho munnar ut i Mosel ved Metz. Ho er 135 km lang og har eit nedslagsfelt på 1&nbsp;348 km². Det meste av elva renn igjennom departementet i Moselle, bortsett frå ein del mellom Aulnois-sur-Seille og Cheminot i Meurthe-et-Moselle. Seille er òg grensa mellom Moselle og Meurthe-et-Moselle frå Chambrey til Aulnois-sur-Seille.

## Elveleiet

Seille har sitt opphav i Pond-regionen, og kryssa så Saulnois, eit område sør i Moselle. Denne delen av elva er ein del av *Parc naturel régional de Lorraine*. Elva renn inn i ein stor dal, der jorda stort sett består av mergel og leire. Sidan mellomalderen har det vorte gjort arbeid på Seille, delvis for å rette ho opp og gjere ho framkommeleg, og delvis for å tømme nærliggande myrområde.

Det rettlinja elveleiet og mangelen på tre langs breidda gjer at elva er lite interessant i landskapet, og i dag er erosjon av elvebreidda eit problem. I det siste har ein derimot byrja å arbeide med å gjenplante skog langs breidda. 

Den øvre delen av Seille har fleire sideelvar, og dei viktigaste er: 
* *Spin* og *Verbach*, i Dieuze (høgre side)
* *Ruisseau de Videlange* nær Mulcey (høgre)
* *Nard* i Marsal (venstre) 
* *Petite Seille* i Salonnes (høgre)
* *Loutre Noire* i Moncel-sur-Seille (venstre)

Den nedre halvdelen av Seille er ikkje like rettlinja, og renn langs grensa til departementet Moselle. Denne delen av elva har relativt få sideelvar: 
* *Osson* ved Ajoncourt
* *Ruisseau Saint-Jean* i Létricourt
* *Ruisseau Saint-Pierre*

I Metz munnar Seille ut i Mosel. 

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av og historie om Seille
Meurthe

**Meurthe** er ei elv nordaust i Frankrike, og ei av sideelvane til Mosel frå høgre. Ho har sitt utspring i Vogesane, nær Col de la Schlucht i departementet Vosges. Elva har gjeve namn til det franske departementet Meurthe-et-Moselle og det tidlegare *départementet* Meurthe. Ho munnar ut i Mosel i Pompey nær Nancy. 

Av byar og landsbyar langs Meurthe finn vi: 
* i Vosges: Fraize, Saint-Dié-des-Vosges, Raon-l'Étape
* i Meurthe-et-Moselle: Baccarat, Lunéville og Nancy

Sideelvar til Meurthe:
* Fave
* Rabodeau
* Plaine
* Vezouze
* Mortagne
* Sânon
Koherens

**Koherens** tyder «samstemt». Omgrepet vert nytta i samband med bølgjer. Koherente bølgjer er to eller fleire bølgjer som inneheld frekvenskomponentar som er i fase (alle bølgjemaksima i same punkt). 

Bølgjene kan innehalda berre ein frekvens (vera monokromatiske), eller dei kan innehalda mange harmonisk relaterte frekvenskomponentar. Bølgjer som inneheld berre ein frekvens vert kalla monokromatiske, spesielt i samband med høgfrekvente elektromagnetiske bølgjer (lysbølger). Kontinuerleg laserlys er eit typisk døme på monokromatiske koherente bølgjer. Pulsa laserlys, derimot, er koherent, men ikkje monokromatisk, etter som av/på-svistjinga er sprangfunksjonar med svært stor bandbreidd. 
Bølger kan òg vera monokromatisk (ha same frekvens), men likevel vera inkoherente, ettersom bølgjene kan ha forskjellig fase. Kvitt lys er alltid inkoherent, dels fordi bølgjefasane er ulike, dels fordi kvitt lys består av stråling av mange ulike bølgjelengder. 

Det motsette av koherens er tilfeldig støy, som til dømes termisk støy. 

a) Bølgjene har same fase og frekvens (koherent monokromatisk)

b) Bølgjene har same frekvens, men ulike fasar (monokromatisk)

c) Bølgjene har ulik frekvens og ulike fasar (inkoherent)
## Sjå òg
* Korrelasjon
* Kovarians
Elva Sauer

:*For sideelva til Mosel sjå [[Sûre]]*.
**Sauer** er ei elv i Frankrike (Alsace) og Tyskland (Rhineland-Palatinate), og ei av sideelvane til Rhinen. Ho har ei total lengd på 70 km. Den øvre delen hennar i Tyskland, vert kalla Saarbach. Ho har sitt utspring i Pfälzer Wald, nær den franske grensa, sør for Pirmasens. Sauer renn inn i Frankrike nær Schönau, og held fram gjennom Wœrth og nord for Haguenau. Elva munnar ut i Rhinen i Seltz, 
på motsett side av der elva Murg munnar ut.
Ill i Frankrike

:*Sjå òg elva [[Ill i Austerrike]]* 

**Ill** (ILL) er ei elv i Alsace nordaust i Frankrike. Ho er ei av sideelvane til Rhinen frå venstre. 

Ho har sitt utspring nær landsbyen Winkel i Jurafjella, og renn så nordover i Alsace, parallelt til Rhinen. Ho mottar fleire sideelvar frå Vogesane, inkludert Doller og Thur. Ill renn gjennom Mulhouse, Colmar og Sélestat før ho munnar ut i Rhinen ved Strasbourg.

I Strasbourg dannar elva ein del av festningsverket frå 1600-talet, og passerer gjennom ei rekkje sluser og kanalar i den vakre gamlebyen, mellom anna distriktet Petite-France, der vatnet ein gong vart nytta som vasskraft for møller og garveri. 

## Bakgrunnsstoff
Thur i Frankrike

:*Sjå òg elva [[Thur i Sveits]]*

**Thur** er ei elv i departementet Haut-Rhin i Alsace i Frankrike, og ei av sideelvane til Ill frå venstre. Ho har sitt utspring i Vogesane, og renn gjennom landsbyane Thann og Cernay. Ho munnar ut i Ill, som igjen er ei av sideelvane til Rhinen, nær Ensisheim nord for Mulhouse.
Doller

**Doller** er ei elv i Alsace (Haut-Rhin) nordaust i Frankrike. Ho er ei av sideelvane til Ill, som igjen er ei sideelv til Rhinen. Elva har ei lengd på 47 km. 

Doller har utspring i Vogesane, aust for Ballon d'Alsace i ei høgd på 940 meter over havet. Ho renn hovudsakleg austover, gjennom landsbyane Sewen, Dolleren, Masevaux, Sentheim, Reiningue, før ho munnar ut i Ill i Mulhouse.
Birsig

**Birsig** er ei lita elv, som har sitt utspring aust i Frankrike, nær den sveitsiske grensa. Birsig er om lag 21 km lang, og har eit nedslagsfelt på om lag 81 km². Ho kryssar grensa mellom Frankrike og Sveits fleire gonger gjennom Birsigdalen, og renn gjennom byen Basel, der ho munnar ut i Rhinen frå venstre.

Birsing rann opphavleg ope gjennom Basel, men i dag er breidda bygd opp for å unngå vasskade på husa. Elva renn like ved husa i den lågare delen av byen, der mange bruer er overbygd. Ho tok tidlegare imot kloakk frå husa, noko som var ei kjelde til kolera og tyfus. 

I dag er Birsig stort sett overbygd i Basel, og det er berre eit par hundre meter rundt dyreparken i byen at ein kan sjå elva under open himmel. 

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av Birsig-kloakken
Bigset

**Bigset** er ein krins i Hareid kommune. I Bigset ligg mellom anna grendene Bigset, Bjåstad, Rise og Snipsøyrdalen med Snipsøyrvatnet og badestranda Holesanden. 

Det er også den krinsen i Hareid kommune som ligg nærast Ulstein kommune.
På Bigset er det barneskule, ein filial av Ulstein vidaregåande skule og ein barnehage. Her ligg også det over 100 år gamle Bygdatunet.
Gyula Cseszneky

**Gyula István greve [[Cseszneky]] de Milvány et Csesznek** () var ein ungarsk omsetjar og politikar.

## Bakgrunnsstoff

* Royal chronologies 
* Hungarian aristocracy
* The Cseszneky de Milvany et Cseszneg family
Northern Cape

**Northern Cape** er ein provins i Sør-Afrika. Hovudstaden er Kimberley, arealet er 372 889 km² og folketalet 1 355 946 i 2022. Provinsen vart danna i 1994 av den nordvestlege delen av den gamle Kapp-provinsen, og grensar til Namibia og Botswana i nord. Han er den største, men samstundes minst folkesette, av dei sørafrikanske provinsane. Om lag 35,7 % av folket er svarte afrikanarar, 51,6 % er «farga» («blandingsrase»), 12,4 % kvite og 0,3 % asiatar. 70 % av folket har afrikaans som morsmål, den høgste delen i nokon sørafrikansk provins. 20 % talar tswana og 6,5 % xhosa.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Deûle

**Deûle** er ei elv nord i Frankrike. Det meste av elva er kanalisert (frå Lens til Lille). Den øvre delen av elva renn derimot stort sett fritt, og vert kalla Souchez. Deûle er ei av sideelvane til Lys frå høgre, og munnar ut i ho ved Deûlémont.

Souchez, kalla opp etter landsbyen med same namn, har utspring der småelvane Carency og Saint-Nazaire renn i hop.

Den kanaliserte delen av elva består av to greiner: 
* kanalen kalla Høge Deûle, som knyter Lys til Scarpe (ei sideelv til Schelde) i Douai 
* kanalen i Lens
Like nedanfor Lens, er kanalen uvanleg høgtliggande samanlikna med breidda rundt. Dette kjem som følgje av nedsynking som følgje av gruvedrift.

Deûle renn gjennom departementa Pas-de-Calais og Nord, og byane Lens, Wingles, Loos, Lille, Wambrechies og Quesnoy-sur-Deûle, før ho munnar ut i Lys ved Deûlémont.

## Bakgrunnsstoff
Marque

**Marque** er ei 30 km lang elv nord i Frankrike, og ei av sideelvane til Deûle frå høgre. Ho har sitt utspring nær landsbyen Mons-en-Pévèle. Elva renn gjennom departementet Nord og gjennom dei austlege delane av storbyområdet til Lille. Ho renn nordover gjennom landsbyane Pont-à-Marcq, Tressin, Croix og Marcq-en-Barœul, og munnar til slutt ut i Deûle i Marquette-lez-Lille.
Scarpe

**Scarpe** er ei elv i regionen Nord-Pas-de-Calais i Frankrike, og ei av sideelvane til Schelde frå venstre. Elva er om lag 100 km lang, og om lag to tredjedelar av ho er kanalisert. 

Scarpe har sitt utspring ved Berles-Monchel nær Aubigny-en-Artois. Ho renn gjennom byane Arras, Douai og Saint-Amand-les-Eaux. Elva munnar ut i Schelde ved Mortagne-du-Nord.

Elva og dalen hennar var ei viktig slagmark under den første verdskrigen.
Haine

**Haine** (nederlansk *Hene*, tysk *Henne*) er ei elv sør i Belgia (Hainaut) og nord i Frankrike (Nord), og ei av sideelvane til Schelde frå høgre. Haine har gjeve namn til Grevskapet Hainaut, og den noverande provinsen Hainaut. Ho har sitt utspring i Anderlues i Belgia, og renn gjennom den sterkt industrialiserte regionen Borinage, og mellom anna gjennom byane La Louvière, Mons og Saint-Ghislain. Eit par kilometer etter ho kryssar grensa til Frankrike, munnar Haine ut i Schelde i Condé-sur-l'Escaut.
Aa i Frankrike

**Aa** er ei 80 km lang elv nord i Frankrike. Ho har sitt utspring nær landsbyen Bourthes. Elva renn gjennom følgjande departement og byar: 

* Pas-de-Calais: Saint-Omer.
* Nord: Gravelines.

Aa munnar ut i Nordsjøen nær Gravelines. 

## Geografi
Elva har to kjenneteikn. Frå kjelda til Saint-Omer er ho ei lita kalkelv, ei lita utgåve av Somme. Frå Saint-Omer og til sjøen er elva kanalisert der fleire kanalar fører til Calais og Dunkirk, medan Canal de Neuffossé fører innover i landet til det franske kanalsystemet. 

## Historie
Saint-Omer låg tidlegare oppfor elvemunningen, medan Calais låg på vestsida og Bergues, i dag innanfor Dunkirk, låg på austsida. Då vikingane slo seg ned her utvikla Dunkirk seg på sanddynene utanfor Bergues. Gravelines vart seinare ei hamn ved elva og sjøen. På 1500-talet danna elva grense mellom Spansk Nederland og Frankrike.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aa (river, France)|Aa (river, France)]]» frå ,  den 21. april 2007.*
Canche

**Canche** er ei av dei små kalkelvane i Frankrike som renn frå platået sør i Boulonnais og Picardie og ut i Den engelske kanalen. Elva Somme er den største av desse elvane. Nedslagsfeltet til Canche er 1&nbsp;274 kvadratkilometer og ligg i den sørlege delen av departementet Pas-de-Calais. Elva har ein gjennomsnittleg hellingsgrad på 1,5 %.

Elva har sitt utspring ved Gouy-en-Ternois og passerer Frévent, Hesdin, Montreuil-sur-Mer før ho renn ut av kalkområdet og ut mot kysten mellom Étaples og Le Touquet-Paris-Plage. Dei største sideelvane hennar er Ternoise, Planquette, Créquoise, Bras de Bronne, Course, Dordogne og Huitrepin, som alle ligg på høgre side. På grunn av terrenget er det ingen større sideelvar på venstresida (i sør) før Grande Tringue, som renn ut i elvemunningen til Canche. 

## Galleri

Fil:frevent01.jpg|Canche ved Frévent, sør for St. Pol. 
Fil:Etaples-port.JPG|Étaples: munningen til Canche
Eesti Reformierakond

**Eesti Reformierakond** (*Det estiske reformpartiet*) er eit liberalt politisk parti i Estland. Parti har vore medlem av Den liberale internasjonale sidan 1996 og er òg medlem av Det europeiske liberaldemokratiske og reformpartiet. Ved parlamentsvalet i 2007 vart partiet det største, med 27,8 % av røystene og 31 representantar i nasjonalforsamlinga (Riigikogu), av 101. Partileiaran, Andrus Ansip, har vore statsminister i Estland sidan 2005. Han regjerer i koalisjon med det konservative partiet Isamaa ja Res Publica Liit og det sosialdemokratiske Sotsiaaldemokraatlik Erakond.

Partiet vart stifta i 1994 og har teke del i dei fleste koalisjonsregjeringane i Estland sidan då. Det har soleis hatt stor innverknad på politikken i landet. Partiet har mellom anna fått innført flat inntektsskatt. Det er inspirert av den liberalistiske økonomiske tenkjinga til økonomar som Friedrich von Hayek og Milton Friedman. Partiet går inn for eit generelt lågt skattenivå. Det vil òg avskaffa verneplikta i Estland.

### Oppslutning ved parlamentsval 1995-2011

## Litteratur
* Elisabeth Bakke (red): *Sentral-Europa og Baltikum etter 1989* (2. utg.), Samlaget, 2006, 280 s. ISBN 82-521-6786-1.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Offisielle nettsider
Reformpartiet (fleirtyding)

**Reformpartiet** er namnet på fleire politiske parti:
* Reformpartiet, som stilte til val i Noreg i 2005
* Reformpartiet (1974-1975), eit utbrytarparti frå Anders Langes Parti
* Eesti Reformierakond, Det estiske reformpartiet
Elva Authie

**Authie** er ei elv nord i Frankrike. Ho har ei lengd på 103 km og renn gjennom departementa Pas-de-Calais og Somme. Ho har sitt utspring nær landsbyen Coigneux. Av landsbyar renn Authie gjennom Doullens, Auxi-le-Château og Nampont, før ho munnar ut i Den engelske kanalen nær Berck.

## Bakgrunnsstoff
Maseru

**Maseru** er hovudstaden i Lesotho. Byen ligg ved *Mohokare-elva*, ved grensa til Sør-Afrika, og er den einaste større byen i Lesotho, med eit folketal på om lag 345 000 (2016). Han er òg hovudstad i *Maseru-distriktet*.

Maseru var ein liten handelsby då hovding Moshoeshoe I gjorde han til basotho-folket sin hovudstad i 1869. Han var hovudstad i det britiske protektoratet Basutoland frå 1869 til 1871 og frå 1884 til 1966, då Basutoland vart sjølvstendig og endra namn til Lesotho.

*Lesothos nasjonaluniversitet* ligg nær Maseru, i byen *Roma*. Ein internasjonal flyplass, *Moshoeshoe internasjonale flyplass*, ligg òg nær byen.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Elva Somme

**Somme** er ei elv i Picardie, nord i Frankrike. Namnet *Somme* kjem frå eit keltisk ord som tyder *ro*.

## Historie
* Elva er kanskje mest kjend for Slaget ved Somme i 1916 under den første verdskrigen.
* Invasjonsflåten til William Erobraren samla seg i Sommebukta ved Saint-Valery-sur-Somme i 1066.
* Under Slaget ved Balnchetaque i 1346 trekte Edward III sin hær seg tilbake over elva under felttoget som enda med Slaget ved Crécy.
* Slaget ved Agincourt i 1415 innebar òg at elva vart kryssa. 
* Dei store slaga som til slutt stoppa tyskarane i Våroffensiven i 1918 vart kjempa i Sommedalen, som ved Villers Bretonneux, som markerte byrjinga på slutten av krigen. 

## Département og landsbyar langs elva
* Aisne: Saint-Quentin
* Somme : Ham, Péronne, Corbie, Amiens, Abbeville, Saint-Valery-sur-Somme, Le Crotoy

## Største sideelvar

## Hydrologi
Elva er kjenneteikna med svært låg hellingsgrad og jamn straum. Dalen har forholdsvis bratte sider, men i botn er han flat med myrer og basseng. Elva er ei kalkelv, og vasskjelda til elva er grunnvatn som piplar opp gjennom kalksteinen som elva renn over. 

Ein av myrene i dalen, Marais de l'Île, er eit naturreservat i byen St. Quentin. Tidlegare vart det grave torv ut frå myrene, men i dag vert dei nytta til fiske og jakt. 

I 1770 byrja konstruksjonen av *Canal de la Somme*, som stod ferdig i 1843. Han er 156 km lang, og byrjar ved St. Simon og Sommebukta. Frå St. Simon til Froissy (nær Bray sur Somme, sør for Albert) går kanalen ved sida av elva. Frå Abbeville, går kanalen gjennom den tidlegare elvemunningen, som no er tilmudra, til Saint-Valéry-sur-Somme, der kanalen går ut i Den engelske kanalen. 

St. Quentin Canal, vidkjend for slaget i 1918 knyter Somme til Nord-Frankrike og Belgia og sørover til elva Oise. Canal du Nord knyter òg Somme til Oise ved Noyon, og så Paris.

I 2001 vart Sommedalen råka av ein kraftig flaum, som stort sett kom av stigande vasspegel i omgivnadane. 

## Kjelder
* Delattre, Ch., Mériaux, E. and Waterlot, M. *Guides Géologiques Régionaux: Région du Nord, Flandre Artois Boulonnais Picardie* (1973)

## Bakgrunnsstoff

* Bilete av Somme
Avre

**Avre** er ei elv i Frankrike og ei av sideelvane til Eure. Kjelda til elva ligg i Percheskogen i Orne, 280 meter over havet, og ho munnar ut i Eure nær Dreux. Ho dannar mellom anna grensa mellom departementa Eure og Eure-et-Loir.

Avre er 72 km lang, og har eit nedslagsfelt på 917 km². Ho renn gjennom departementa Orne, Eure-et-Loir og Eure, og tidlegare danna ho grensa til Normandie.
Noye

**Noye** er ei elv i Picardie nord i Frankrike, og ei av sideelvane til Avre, som igjen er ei sideelv til Somme. Ho har ei lengs på 33 km, og ligg på den nordlege delen av Picardieplatået. Ho har sitt utspring nær Vendeuil-Caply. Og renn gjennom Breteuil i Oise og Ailly-sur-Noye i Somme. Noye munnar ut i Avre i Boves, 9 km søraust for Amiens.
Berrøya

**Berrøya** (utt. ["bæ:rʌya] (N/A), [bæ:rʌ:’n] (D) er ei lita øy ved vestspissen av Grisvågøya i Aure kommune på Nordmøre. Langs søraustsida av Berrøya er det eit lite høgdedrag, og det høgaste punktet er 40 moh. Vestanfor Berrøya att ligg fire holmar: Litlberrøya og Krongelholmen ligg nærmast, og Ytre og Indre Fiskholmen ligg lengst i vest. Øya har eit areal på 385 dekar. Ho er utan fast busetjing.

Berrøya vart seinast busett i løpet av 1700-talet som ein husmannsplass.
Ved folketeljinga i 1900 budde det åtte personar på øya.

## Kjelder

* Anders Todal, *Gardtales i Aure, Band II,* Aure, Stemshaug og Valsøyfjord kommunar
Risle

**Risle** (mindre brukt er *Rille*) er ei 144 km lang elv i Normandie i Frankrike, og ei av sideelvane til Seinen frå venstre. 

Elva har sitt utspring i Orne vest for L'Aigle, og kryssar den vestlege delen av departementet Eure frå sør til nord, og munnar ut i elvemunningen til Seinen på venstresida nær Berville-sur-Mer. Dalen hennar er ein del av Pays d'Ouche og er grensa mellom regionane Lieuvin og Roumois.

Risle vert rekna som ei kystelv, og fiske er vanleg nedanfor Pont-Audemer.

Den største sideelva hennar er Charentonne. Risle renn gjennom følgjande departement og kommunar: 
* Orne: Sainte-Gauburge-Sainte-Colombe, L'Aigle
* Eure: Rugles, Beaumont-le-Roger, Brionne, Montfort-sur-Risle, Pont-Audemer
Elva Cailly

**Cailly** er ei elv i Frankrike, og ei av sideelvane til Seinen til høgre. Ho ligg i departementet Seine-Maritime i regionen Basse-Normandie. Ho har ei lengd på 29 km. Elva renn gjennom Fontaine-le-Bourg, Malaunay, Notre-Dame-de-Bondeville og Maromme, og munnar ut i Seinen ved Rouen. 

## Historie
På 1700- og 1800-talet vart dalen fylt med tekstilfabrikkar, og han fekk kallenamnet *la petite Manchester* (Litle Manchester) etter den engelske industribyen.
Elva Eure

**Eure** er ei elv nord i Frankrike, og ei av sideelvane til Seinen frå venstre. Ho har sitt utspring i Marchainville i departementet Orne og munnar ut i Seinen nær Pont-de-l'Arche. To departement er kalla opp etter Eure, nemmleg Eure og Eure-et-Loir.

Stader langs elva:
* Orne (61): Marchainville, La Lande-sur-Eure, Neuilly-sur-Eure.
* Eure-et-Loir (28): Courville-sur-Eure, Saint-Georges-sur-Eure, Fontenay-sur-Eure, Chartres, Saint-Prest, Maintenon, Nogent-le-Roi, Mézières-en-Drouais, Cherisy, Anet.
* Eure (27): Ivry-la-Bataille, Garennes-sur-Eure, Bueil, Merey, Pacy-sur-Eure, Ménilles, Chambray, Autheuil-Authouillet, Acquigny, Louviers, Le Vaudreuil, Pont-de-l'Arche, Martot.

Dei største sideelvane hennar er Avre og Iton.

## Bakgrunnsstoff
Iton

**Iton** er ei elv i Normandie i Frankrike og ei av sideelvane til Eure frå venstre. Ho har sitt utspring nær Moulins-la-Marche. I om lag 10 km mellom Orvaux og Glisolles forsvinn ho under jorda. 

Iton renn gjennom følgjande departement og landsbyar: 
* Orne: Crulai, Chandai
* Eure: Bourth, Damville, La Bonneville-sur-Iton, Évreux 

Elva har ei lengd på 118 km og munnar ut i Eure i Acquigny, sør i Louviers.

Ho har eit nedslagsfelt på 1&nbsp;300 km², som dekkjer 134 kommunar. 

## Bakgrunnsstoff
Epte

**Epte** er ei elv i Seine-Maritime og Eure i Normandie i Frankrike. Ho er ei av sideelvane til Seinen frå høgre. Elva har sitt utspring i Seine-Maritime i Pays de Bray, nær Forges-les-Eaux, og munnar ut i Seinen ikkje langt frå Giverny.

I 911 etablerte Saint Clair-sur-Epte-traktaten elva som den historiske grensa mellom Normandie og Île-de-France. 

Claude Monet budde i Giverny nær elva i meir enn 40 år. I hagen hans rann ei grein av Epte, og han oppretta ein vasshage med sine vidkjende vassliljer og brua i japansk stil. Elva er med i fleire av måleria hans, mellom anna *Peupliers au bord de l'Epte*.

## Bakgrunnsstoff
Elva Aisne

**Aisne** er ei elv nordaust i Frankrike og ei av sideelvane til Oise frå venstre. Ho har gjeve namn til departementet Aisne.

Ho har sitt utspring i Argonneskogen nær Sainte-Menehould, og renn nordover, og så vestover før ho munnar ut i Oise nær Compiègne. Aisne er om lag 280 km lang. Tre slag vart utkjempa i Aisnedalen under den første verdskrigen.

## Departement og landsbyar
* Meuse
* Marne: Sainte-Menehould
* Ardennes: Vouziers, Rethel
* Aisne: Soissons
* Oise: Compiègne

## Transport
Små båtar kan segle langs nesten heile elva. Kanalar knyter Aisne til elvane Seinen og Maas. Kanalnettverket til Aisne og Canal Latéral à l'Aisne gjev tilgang til jordbruksstadane i Soissons og Vailly-sur-Aisne, begge store eksportørar av frokostblandingar. Vassvegen er knyter òg Nordvest-Europa med den litle innlandshamna i Reims, der metallurgisk industri er avhengig av innlands vasstransport. Aisne er knytt til resten av nettverket via Oise, Canal de l'Aisne à l'Oise, Canal des Ardennes og Canal de l'Aisne à la Marne. 

## Kjelde
Vesle

**Vesle** er ei elv i Frankrike, og ei av sideelvane til elva Aisne. Ho er 140 km lang, og renn stort sett i departementet Marne, og mellom anna gjennom byen Reims.

Vesle har sitt utspring i ei høgd på 187 meter nær langsbyen Somme-Vesle, aust for Châlons-en-Champagne. Elva startar ut som ei kalkelv, som renn over kalkgrunn, og renn gjennom Reims. Etter Reims går elva inn i eit skogkledd område vest for byen. 

Elva følgjer europaveg 46 mellom Reims og Soissons. Midt mellom dei to, ved Fismes mottar Vesle-elva Ardre frå venstre. Vegen ved elva har sett mange kongar, keisarar og arméar gjennom hundreåra. Dei franske kongane vart krona ved Reims, og reiste vanlegvis tilbake til Paris langs denne vegen. 

Vesle munnar ut i Aisne ved Condé-sur-Aisne .

Vesle renn gjennom følgjande departement og byar: 

* Marne: Courtisols, Reims, Fismes 
* Aisne: Braine
Ardre

**Ardre** er ei elv av femte orden i Frankrike, og ei av sideelvane til Vesle frå venstre. Vesle er igjen ei sideelv til Aisne, som munnar ut i Oise, som igjen er ei av sideelvane til Seinen.

Elva renn vest for Reims, og har sitt utspring i Parc Régional de la Montagne de Reims, og munnar ut i Vesle ved Fismes. Frå kjelda i ei høgd på 270 meter, renn elva 31 km mot Fismes i ei høgd på 80 meter. Motovegen mellom Reims og Paris, E50/A4, kryssar elva om lag halvvegs i elvelengda. 

Under den første verdskrigen vart det utført fleire slag i denne dalen.
Aire i Aisne

**Aire** er ei elv nord i Frankrike, og ei av sideelvane til Aisne frå høgre. Ho har si kjelde nær landsbyen Saint-Aubin-sur-Aire, og renn gjennom departementa Meuse og Ardennes, og landsbyane Pierrefitte-sur-Aire, Clermont-en-Argonne, Varennes-en-Argonne og Grandpré, før ho munnar ut i Aisne i Termes.
Elva Bièvre

**Bièvre** er ei elv i Île-de-France i Frankrike, som munnar ut i Seinen i Paris. Namnet tyder «bever» på norsk. 

Den noverande leia skal ha vorte endra frå den opphavlege leia for å gje vatn til eit kloster utanfor bymuren til Phillipe-Auguste. Denne omleiinga kan ein sjå på kart over Paris frå 1200-talet. Tidlegare var elva kraftig industrialisert med møller for mange garveri. Dette førte med seg alvorleg forureining, som framleis er eit problem i dag. I dag renn elva i tunnelar under Paris, men ein har tenkt på å om ein skal opne visse delar av elva.

Bièvre har sitt utspring i Guyancourt i departementet Yvelines. Frå her renn elva gjennom følgjande departement og landsbyar: 
* Yvelines: Jouy-en-Josas
* Essonne: Bièvres, Massy
* Hauts-de-Seine: Antony
* Val de Marne: L'Haÿ-les-Roses, Gentilly

Elva renn inn i Paris nær Stade Charléty, og munnar ut i Seinen i Latinarkvarteret nær Île de la Cité.
Elva Marne

**Marne** er ei elv aust og søraust for Paris i Frankrike, og ei av sideelvane til Seinen frå høgre. Ho er om lag 525&nbsp;km lang, og har gjeve namn til dei franske departementa Haute-Marne, Marne, Seine-et-Marne og Val-de-Marne.

Marne har sitt utspring på Langres-platået, og renn hovudsakleg nordover, før ho snur vestover mellom Saint-Dizier og Châlons-en-Champagne. Ho munnar ut i Seinen ved Charenton-le-Pont like oppfor Paris.

Champagne-regionen renn elva gjennom den kunstige innsjøen Lac du Der-Chantecoq, for å regulere vassføringa i elva. Dette gjer at ein hindrar store svingingar i vassnivået i elva.

Marne var åstad for Slaget ved Marne to slag under den første verdskrigen. Det første slaget i 1914 var vendepunktet i første verdskrig. Det andre slaget vart utkjempa fire år seinare, i 1918.

På 1800- og 1900-talet inspirerte Marne mange målarar, som: 
* Camille Corot
* Paul Cézanne
* Camille Pissarro
* Henri Rousseau
* Albert Marquet
* Raoul Dufy
* André Dunoyer de Ségonzac
* Louis Vuillermoz
* Maurice Boitel
* Daniel du Janerand

## Departement og byar
* Haute-Marne (52): Chaumont, Saint-Dizier
* Marne (51): Châlons-en-Champagne, Épernay
* Aisne (02): Château-Thierry
* Seine-et-Marne (77): Meaux
* Seine-Saint-Denis (93): Neuilly-sur-Marne, Noisy-le-Grand
* Val-de-Marne (94): Nogent-sur-Marne, Créteil, Charenton-le-Pont, Champigny-sur-Marne, Saint-Maur-des-Fossés, Joinville-le-Pont, Saint-Maurice

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder
Kilroy was here

**Kilroy was here** er ei setning som har vore mykje brukt i graffiti. Ho dukka opp og vart utbreidd under andre verdskrigen.

Til teksta dukka det etter kvart opp eit andlet med ei stor nase, to store runde auger med små pupillar som keik over ein vegg. Stundom såg ein og fingrane ved sida av hovudet.

## Opphav
Ved krigsslutt var denne helsinga så vanleg, at ein US-amerikansk radiostasjon prøvde å finne fram til opphavet til Kilroy. Resultatet vart at *James J. Kilroy* frå Massachusetts dukka opp. Det er til ei viss grad truleg at det er denne personen som er opphavet til *Kilroy was here* Han var inspektør ved eit skipsverft i Quincy i delstaten Massachusetts. Der hadde han til oppgåve å kontrollere kor mange naglar som vart klinka kvar dag. For å fortelje inspektøren på neste vakt kor langt han hadde kontrollert, merka han det med *Kilroy was here*

I krigstida vart skipa ofte ikkje måla. Difor var det mange i Europa som såg denne helsinga når skipa kom dit. Den kunne jamvel finnast i attsveisa rom når skipa skulle vølast. *Kilroy was here* vart oppteke som eit slagord av dei US-amerikanske styrkane, og vart spreidd i Europa. 

Det var fleire som melde seg som opphav til teksta, men James J. Kilroy var den einaste som hadde vitne. Han stilte med arbeidarar frå verftet.

Etter kvart dukka teikninga opp i tillegg til teksten. Ho har i England namnet *Chad*. Opphavet er uklart, men teiknaren George Edward Chatterton vert nemnd som ein mogleg opphavsmann. Liksom opphavet til *Kilroy was here* er uklart, er det ein del usikre historier og rykte knytte til denne helsinga.

## Kjelder
* Wikipedia på svensk
* Wikipedia på engelsk

## Bakgrunnsstoff
Bakkejekta

**Bakkejekta** er ein tru kopi av ei jekt frå Holmedal i Sunnfjord i Vestland fylke. Jekta er 9,0 meter lang, vel 3 meter brei og er av dei minste føringsbåtane som vart kalla jekt. Ein går ut frå at ho vart bygd av Sjur Vindheim som døydde i 1769. Den gamle jekta som i dag står på Kystmuseet i Sogn og Fjordane høyrde til dei tre Bakkegardane i Holmedal. Ho vart brukt til å føre vare til og frå gardane; Kjøt og fisk til Bergen, sauer og kyr på beite, og ved og materialar til bruk på gardane. Det vart og transportert varer mellom kysten og fjordbygdene. 

Den gamle jekta er av furu. Stamnen er av bjørk. Det er ikkje brukt saga bord. Bordgangane er er forma ved hjelp av 
øks. Nyejekta er bygd på same måten. Bygginga starta i 2004. Båtbyggarar frå heile landet deltok i bygginga. Seglet vart sauma under eit seglmakarkurs. Det er eit symetrisk råsegl som smalnar opp. 

Kopien blei sjøsett St. Hans 2006.

## Kjelder
* Ove Losnegård: ...å hogge ei jekt.... Bakkejekt. *KYSTEN* nr. 3 - 2005

## Bakgrunnsstoff
* Bakkejekta.no
Spelavhengnad

**Spelavhengnad**, **spelegalskap** eller **spelegir** er ein tilstand der ein person har utvikla avhengnad til hasardspel, og held fram med å spela trass negative følgjer. Spelegalskap er kjenneteikna av hyppige, gjentekne speleepisodar som kan gå utover familie, sosialt liv, arbeid og økonomi.

## Kjelder
* ICD version 2007 ved who.int
* 

## Bakgrunnsstoff
* Spilleahvengighet. Hovudoppgåve av Trude Senneseth ved Universitetet i Bergen, 2001.
Gauteng

**Gauteng** er ein provins i Sør-Afrika. Hovudstaden er Johannesburg, arealet er 18 178&nbsp;km² og folketalet 15,1 millionar i 2022. Provinsen vart danna i 1994 av ein del av den gamle provinsen Transvaal. 73,8 % av folket er svarte afrikanarar, 19,9 % kvite, 3,8 % er av blanda europeisk-afrikansk opphav («farga») og 2,5 % asiatar.

Gauteng omfatter to store byer i Johannesburg og Pretoria.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Amerikansk

**Amerikanar/amerikansk** kan tyda:

* Angloamerikansk språk, varianten av engelsk ein talar i USA
* *Amerikanar/amerikansk* er ein person, idé eller ting som kjem frå det amerikanske kontinentet.
* *Nordamerikanar/nordamerikansk* er ein person, idé eller ting som kjem frå Nord-Amerika
* *Mellomamerikanar/mellomamerikansk* er ein person, idé eller ting som kjem frå Mellom-Amerika
* *Søramerikanar/søramerikansk* er ein person, idé eller ting som kjem frå Sør-Amerika
* *Angloamerikanar/angloamerikansk* er ein person, idé eller ting som kjem frå dei engelsktalande lutane av det amerikanske kontinentet
* *Latinamerikanar/latinamerikansk* er ein person, idé eller ting som kjem frå dei spansk- og portugisisktalande lutane av det amerikanske kontinentet
* *Mesoamerikanar/mesoamerikansk* er ein person, idé eller ting som kjem frå Meso-Amerika
* *Usa-amerikanar/usa-amerikansk* er ein person, idé eller ting som kjem frå Dei amerikanske sambandsstatane

## Sjå òg
* Norsk-amerikanarar
Telefon

**Telefon** (frå gresk *tele*, 'fjern' og *phono*, 'lyd') er ein telekommunikasjonsinnretning som overførar lyd med hjelp av elektriske signal.

## Historie

Dei opphavlege telefonane var det som i dag blir kalla analoge fastnettelefonar.
Mange reknar Alexander Graham Bell som oppfinnaren av telefonen, da han laga si utgåve i 1876. Andre reknar Philipp Reis som oppfinnar i 1860, men oppfinninga hans blir i dag vanlegvis sett på som ein føregangar til Bells eigentlege telefon. Den amerikanske kongressen anerkjente den 15. juni 2002 Antonio Meucci som den offisielle oppfinnaren av telefonen.

## Sjå òg
* telefonkiosk
* mobiltelefon

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Sandnessjøen kyrkje

**Sandnessjøen kyrkje** er ei krosskyrkje i gotisk stil bygd i 1882 i Sandnessjøen sokn i Nord-Helgeland prosti.  

Kyrkja skal vere bygd med 600 plassar, utan at det inneber at det med dagens krav til branntryggleik og komfort er plass til så mange menneske i kyrkja.  Kyrkja vart bygd under namnet *Stamnes kyrkje*.  I Sandnessjøen kallar dei gjerne kyrkja for *Helgelandsbrura*.

## Historie

Då Vefsn sokn vart utskilt frå Alstahaug ved kongeleg reskript 6.3.1767, vart det samstundes bestemt at Sandnes kapell, som var forfalle og uhøveleg for kyrkjelyden, skulle rivast, og i staden skulle dei byggje ei ny kyrkje på Stamnes og opprette eit Stamnes sokn med gardane Sund, Hellesvik, Fornes, Selvågan, Moen, Løkåsen, Simsøya, Tømmervik, Leland, Breiland, Nordnes, Tovåsen, Vatnet, Sommerset, Leira, Drogsåsen, Forsland, Forslandsdalen, Langforsen, Nyland, Valberg, Kvitingen, Tjærstad, Dagsvik, Ottingen, Laingen og Remnes.

11.12.1861 vart Stamnes gjort til hovudsokn i Alstahaug prestegjeld.  18.9.1914 vart Leirfjord skilt ut frå Stamnes sokn som eit eige Leirfjord sokn. Det er sidan gjort fleire endringar i soknegrensene.  Frå 1.7. 1948 vart soknenavnet Stamnes endra til Sandnessjøen. 

Ved kgl.res. 16.2.1881 vart det tillate å rive den gamle kyrkja på Stamnes og oppføre ei ny i staden.

### Diverse
I 1993 var Sandnessjøen kyrkje motiv på eit frimerke (NK nr 1191).

## Kjelder
* Liste over norske kyrkjer 
* Nettsida til Sandnessjøen sokn 
* Riksarkivet 

## Bakgrunnsstoff
*
Grand Morin

**Grand Morin** er ei 120 km lang elv i Frankrike, og ei av sideelvane til Marne frå venstre. Ho har sitt utspring nær landsbyen Lachy. Elva renn gjennom departement Marne og Seine-et-Marne. Ho renn vestover gjennom landsbyane Esternay, La Ferté-Gaucher, Coulommiers og Crécy-la-Chapelle, før ho munnar ut i Marne ved Esbly.
Saulx

**Saulx** er ei 127 km lang elv i Frankrike, og ei av sideelvane til Marne frå høgre. Ho har utspring nær landsbyen Germisay, og renn gjennom følgjande departement og landsbyar:

* Haute-Marne: Effincourt
* Meuse: Montiers-sur-Saulx, Stainville
* Marne: Sermaize-les-Bains, Vitry-le-François 

Saulx munnar ut i Marne i Vitry-le-François. Den største sideelva hennar er Ornain. Delen av Marne-Rhine-kanalen mellom Vitry-le-François og Sermaize-les-Bains går parallelt til Salux.
Ornain

**Ornain** er ei 120 km lang elv nordaust i Frankrike, og ei av sideelvane til Saulx frå høgre og tilsigsområdet til Seinen. Ho har sitt utspring nær landsbyen Gondrecourt-le-Château der dei to småelvane Ognon og Maldite renn i hop. Ho kryssar følgjande *[[departement i Frankrike|departement]]* og landsbyar:

* Meuse: Ligny-en-Barrois, Bar-le-Duc, Revigny-sur-Ornain
* Marne 

Ornain munnar ut i Saulx i Pargny-sur-Saulx. Delen av Marne-Rhine-kanalen mellom Demange-aux-Eaux og Sermaize-les-Bains går parallelt til Ornain.
Loing

**Loing** er ei 166 km lang elv sentralt i Frankrike, og ei av sideelvane til Seinen frå venstre. Ho har sitt utspring i Sainte-Colombe-sur-Loing, sør i departementet Yonne. Ho renn gjennom følgjande departement og landsbyar: 

* Yonne: Saint-Fargeau, Bléneau
* Loiret: Châtillon-Coligny, Montargis
* Seine-et-Marne: Nemours, Moret-sur-Loing 

Loing munnar ut i Seinen nær Moret-sur-Loing. Delen av Briare-kanalen mellom Rogny-les-Sept-Écluses og Montargis går parallelt med Loing.

## Bakgrunnsstoff
Elva Yonne

**Yonne** er ei elv i Frankrike, og ei av sideelvane til Seinen frå venstre. Ho er om lag 293 km lang, og har gjeve namn til departementet Yonne. Ho har sitt utspring nær departementet Nièvre i Morvan-åsane nær Château-Chinon. Ho munnar ut i Seinen i Montereau-Fault-Yonne. 

Yonne renn gjennom følgjande departement og byar: 
* Nièvre: Château-Chinon, Clamecy
* Yonne: Auxerre, Migennes, Joigny, Villeneuve-sur-Yonne, Sens 
* Seine-et-Marne: Montereau-Fault-Yonne

## Bakgrunnsstoff
Makk

**Makk** eller **mark** viser til virvellause, tynne og lange dyr. Det blei tidlegare brukt som fellesnemnar for rekkene flatmakk, leddmakk og rundmakk, men er i dag rekna som eit usystematisk namn. «Makk» kan brukast som kort ord for ein rekke typar makkar, særleg meitemakk.

Eldre biologisk systematikk, til dømes den til Linné, rekna makkar som ei biologisk gruppe med det latinske namnet for makk, *Vermes*. Denne grupperinga er eit kunstig samleomgrep som ikkje seier noko om slektskap.

## Rekker av makk
* flatmakk (*Platyhelminthes*)
* slimormar (*Nemertea*)
* taglmakk (*Nematomorpha*)
* rundmakk (*Nematoda*)
* leddmakk (*Annelida*)

(lista er ikkje komplett)

## Sjå òg
* Orm

## Kjelder
* Nynorskordboka
* «Makk» på bokmålswikipedia
Jenkem

**Jenkem** er eit hallusinogent emne som vert tilverka ved gjæring av kloakk. Det er gassen som vert danna som vert pusta inn, og det er gateborn i Zambia som sidan 1997 har halde på med slik rusbruk.

Verknaden kjem etter få sekundar og kan vare om lag ein time og inneheld både høyrsels- og synshallusinasjonar. Gateborna i Zambia nyttar avføringsemne som dei finn i dei opne kloakkane i dei største byane, til dømes Lusaka. Dette vert gjæra i plastflasker og avgassane vert så innanda.

## Referansar
Armançon

**Armançon** er ei elv nordvest i Bourgogne i Frankrike. Ho har utspring i departementet Côte-d'Or i ei høgd på 380 meter, og etter 174 km munnar ho ut i Yonne frå høgre ved Migennes i ei høgd på 79 meter. 
 
## Elveleiet
Elva har sitt utspring to kilometer nordvest for Meilly-sur-Rouvres i distriktet kalla Auxois. Ho renn ned den vestlege vollskråningen Côte d'Or og langs grensa til Morvan. Den øvre elvedalen er nytta av Canal de Bourgogne og motorvegen A6, men dei to går kvar sin veg, og elva ligg i mellom dei og renn her mellom anna gjennom den vesle landsbyen Semur-en-Auxois. Like nedanfor Semur mottar elva Cernant.

Nær Buffon, nordvest for Montbard, møte ho igjen kanalen som kjem frå Brennedalen og her ligg òg jarnbanen som går frå Dijon til Paris (*[[Gare de l'Est]]*). Like nedanfor møter ho sideelva Bornant, og Armançon renn inn i departementet Yonne. Like nedanfor St. Florentin kryssar jarnbanen TGV mellom Paris og Lyon og Avignon elva. Ved Migennes munnar elva ut i Yonne. 

## Sideelvar
Dei største sideelvane er:
* Rû de Bierre (høgre)
* Ruisseau de Bornant (venstre)
* Cernant (venstre)
* Brenne (høgre)
* Bornant (venstre)
* Brionne (høgre)
* Ruisseau de Cléon (venstre)
* Armance (høgre)
* Créanton (høgre)
* Ruisseau de Larry (venstre)
* Prée (høgre)
* Ruisseau de Thorey (venstre)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Armançon|Armançon]]» frå ,  den 23. april 2007.*  

* *Michelin France Tourist and Motoring Atlas 1:200 000e* (2002)
* Dercourt, J. *et al*. *Carte Géologique de la France à l'Échelle du Millionième* (2003)
Cure

:*Sjå òg den engelske rockegruppa [[The Cure]].*

**Cure** er ei 112 km lang elv sentralt i Frankrike, og ei av sideelvane til Yonne frå høgre. Ho har sitt utspring i Gien-sur-Cure, i Morvan-åsane. Ho renn gjennom følgjande departement og landsbyar: 

* Nièvre: Montsauche-les-Settons
* Yonne: Vézelay, Vermenton 

Cure munnar ut i Yonne i Cravant nær Vermenton.
Elva Aube

**Aube** er ei elv i Frankrike, og ei av sideelvane til Seinen frå høgre. Ho er 248 km lang, og har gjeve namn til departement Aube.

Ho har sitt utspring i departementet Haute-Marne på Langres-platået, nær landsbyen Auberive. Elva renn gjennom departementeta Haute-Marne, Côte-d'Or, Aube og Marne. Aube munnar ut i Seinen nær Marcilly-sur-Seine. Av andre landsbyar langs elva finn ein Bar-sur-Aube og Arcis-sur-Aube.

## Bakgrunnsstoff
Touques

**Touques** er ei 104 km lang kystelv i Pays d'Auge i Normandie i Frankrike. Touques er framkomeleg opp til Pont des Belges, 800 m frå elvemunningen. Ho har sitt utspring i Percheåsane sør for Gacé. Ho renn nordover og munnar ut i Den engelske kanalen mellom kommunane Deauville og Trouville-sur-Mer nordvest i departementet Calvados. To hamner, ved Trouville-sur-Mer og Deauvill, ligg på motsett side av elvemunningen. 

Touques vart omleia og retta opp på slutten av 1800-talet, og dei omliggande myrområda vart tørka opp og bygd på. Trouville-Deauville-stasjonen vart bygd over det tidlegare elveleiet. 

Hamna i Trouville vart gjenoppbygd på slutten av 1990-åra på grunn av erosjon. 
 
Touques renn gjennom følgjande departement og byar:
* Orne: Gacé
* Calvados: Lisieux, Pont-l'Évêque, Touques, Trouville-sur-Mer, Deauville
Dives

**Dives** er ei 105 km lang elv i Pays d'Auge i Normandie i Frankrike. Ho munnar ut i Den engelske kanalen i Cabourg.

Ho har sitt utspring nær Exmes i departementet Orne. Dives renn hovudsakleg nordover gjennom følgjande departement og landsbyar: 

* Orne: Trun 
* Calvados: Morteaux-Coulibœuf, Saint-Pierre-sur-Dives, Troarn, Dives-sur-Mer, Cabourg 

Dives er framkomeleg opp til brua ved Putot-en-Auge, som er for låg til at dei fleste båtar kan kome vidare. Ei anna låg bru hindrar yachtar og fiskebåtar å kome lenger enn til Pont de la Dives mellom Dives-sur-Mer og Cabourg 1 km frå elvemunningen. 

Dei siste kilometrane av Dives er ein stor meander som krinsar rundt ei hamn og feriebyen Dives-sur-Mer. Ein kilometer lang sanddyne kalla *Le cap Cabourg* hindrar elva i å renne direkte ut i Den engelske kanalen.

Elvemunningen til Dives var åstad for ein av William Erobraren sine største sigrar i 1057, over hærane til Frankrike og Anjou. Seinare, i 1066, samla han hæren og flåten sin her før invasjonen av England.