open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Madhya Pradesh

**Madhya Pradesh** (hindi मध्य प्रदेश, 'midtre landsdel') er ein delstat sentralt i India. Han er den nest største delstaten i landet, etter Rajasthan.

Madhya Pradesh grensar mot Uttar Pradesh, Chhattisgarh, Maharashtra, Gujarat og Rajasthan. Han var den største delstaten i India fram til 1. november 2000, då Chhattisgarh blei skild ut. Dei største byane er Indore, Bhopal, Jabalpur, Gwalior og Ujjain.

91 % av innbyggjarane i delstaten er hinduar. Etter offisiell klassifisering høyrer til 13,14 % undertrykte kastar og 20,63 % undertrykte stammar.

Hindi er det offisielle språket i Madhya Pradesh, der det blir tala fleire versjonar av hindustani, inkludert urdu, og nærskylde språk som avadhi, bagheli, bundeli, malvi og nimadi. Marathi og pasjto blir tala av større innvandra mindretalsgrupper, medan urfolk snakkar stammespråk som bhili, gondi, kalto, korku.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Madhya Pradesh|Madhya Pradesh]]» frå , den 15. mars 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Uttar Pradesh

**Uttar Pradesh** (hindi/urdu 'nordleg provins') er ein delstat nord i India. Den folkerikaste og femte største av dei indiske delstatane dekker ein stor del av Gangasletta. Han grensar til Nepal i nordaust i tillegg til dei andre sambandsstatane Uttarakhand, Himachal Pradesh, Haryana, Delhi, Rajasthan, Madhya Pradesh, Chhattisgarh, Jharkhand og Bihar. Lucknow er hovudstaden i staten, men høgsteretten ligg i Allahabad. Andre viktige byar er Noida, Agra, Mathura, Aligarh, Varanasi (Benares), Gorakhpur, Kanpur og Meerut. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Uttarakhand

**Uttarakhand** (fram til 2006 kalla *Uttaranchal* ) er ein delstat nord i India. Han grensar til Nepal i aust og Tibet i nord og dei indiske delstatane Himachal Pradesh i vest og Uttar Pradesh i sør. Området blei skilt ut frå Uttar Pradesh i 2000.

## Bakgrunn
Separatistrørsla i Uttarakhand hadde bakgrunn i motsetjingar mellom kastar – rajputar og til ei viss grad brahminar dominerer dette området, medan lågare kastar hadde makta i Uttar Pradesh – og språk, der innbyggjarane i Uttarakhand hovudsakleg bruker garhwali og kumaoni, medan fleirtalsspråket i UP er hindi. 

### Namn
Uttarakhand er det tradisjonelle namnet for den indiske delen av Himalaya, og blei også brukt som namn på separatistrørlsa. Då delstaten blei skild ut frå Uttar Pradesh i november 2000 fekk han namnet Uttaranchal (sanskrit for 'nordfylke') i staden for Uttarakhand ('nordland') som separatistrørsla i området hadde kravd. I januar 2007 bytta delstaten namn til Uttarakhand.

Området har tilnamnet «Dev bhoomi» ('gudelandet') på grunn av dei mange hinduiske pilegrimsmåla som ligg her. 

## Geografi

Delstaten ligg ved foten av Himalaya. Han har tre geografiske regionar: Høgfjellsområdet, høgplatået og slettelandet *[[terai]]*, det sistnemnde utgjer om lag 12 % av flatevidda. Dalane er tett busette, medan få bur i dei store fjellområda.

Høgfjellsområdet inneheld toppar som Nanda Devi, Kedarnath og Trishul, og isbrear som Gangotri og Pindari. Store elver i Uttarakhand er mellom anna Ganga og Jamuna.

Dei største byane er Dehradun (530&nbsp;263 innb.) Haridwar (220&nbsp;767), Haldwani (158&nbsp;896) og Roorkee (115&nbsp;278). Haridwar, Badurnath, Kedarnath og Rishikesh er viktige pilegrimsmål for hinduar, noko som også gjeld Gangotri og Yamunotri, kjeldene til Ganga og Jamuna. Valley of Flowers og Nanda Devi er nasjonalparkar og rekna som verdsarv av UNESCO.

## Innbyggjarar
Delstaten har to offisielle språk, hindi, som blir tala i byane, og sanskrit, som den einaste delstaten i India. På landsbygda blir det tala garhwali i Garhwal-området og kumaoni i Kumaon.

Dei fleste innbyggjarane er hinduar eller buddhistar. Etter sjølvstendet i 1947 flytta fleire sikhar hit frå Punjab, medan nokre muslimske grupper har flytta hit seinare.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Underkjølte vassdropar

**Underkjølte vassdropar** er dropar eller vassmolekyl som ikkje har frose til is, sjølv om temperaturen i dropane er under 0&nbsp;°C. Slike vassdropar kan eksistere i temperaturar så låg som -40&nbsp;°C, så lenge dei ikkje inneheld frysekjernar. Ei frysekjerne kan vere saltpartiklar, ispartiklar eller aerosolar. Underkjølte vassdropar vil momentant fryse til is om dei kjem i kontakt med faste lekamar, og kan derfor skape store problem for fly fyk igjennom skyer med slike dropar. 

I tillegg kan underkjølte vassdropar føre til *[[underkjølt regn]]*. I tilfelle der ein har temperaturinversjonar på bakken i eit område der ein varmfront nærmar seg, kan underkjølt regn skape svært glatte vegar. Dette er eit problem som her i Noreg innimellom oppstår om vinteren i innlandet.
Himachal Pradesh

**Himachal Pradesh** er ein delstat nord i India. Regionen er hovudsakleg fjellendt, og  har vore busett sidan forhistorisk tid, etter å ha vore vitne til fleire bylgjer av menneskeleg migrasjon frå andre område.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Bihar

**Bihar** er ein delstat nordaust i India. Hovudstaden er Patna. Delstaten grensar mot Nepal i nord, og dei indiske delstatane Vest-Bengal i aust og Uttar Pradesh i vest.

Bihar ligg rundt elva Ganges og består av fruktbart sletteland der ein driv risdyrking.

Buddha skal ha virka mykje i området som no er Bihar. 
I byen Bodh Gaya skal han ha fått oppvakninga si, og byen er derfor eit viktig valfartsmål for buddhistar.

Den 15. november 2000 blei den sørlege delen av Bihar skild ut som ein eigen delstat, Jharkhand. Ein av grunnane for delingen var eit sterkt krav blant adivasiane (kastelause stammefolk) som utgjorde ein majoritet i desse områda. Blant desse folka er santalar i stort fleirtal.

Bihar mista store mineralrikdommar ved utskillinga av Jharkhand.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bihar|Bihar]]» frå ,  den 15. august 2016.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Andhra Pradesh

**Andhra Pradesh**, ofte kjend under forkortinga **AP**, er ein delstat søraust i India, den fjerde største i landet i utstrekking (275&nbsp;068 km²) og den femte største i folketal (75,7 mill.). Delstaten grensar til Telangana, Chhattisgarh og Orissa i nord, Karnataka i vest, Tamil Nadu og Bengalbukta i aust. Staten har stor produksjon av ris, og blir kalla «Indias risbolle». Dei viktige elvane Godavari og Krishna renn gjennom. Hyderabad er hovudstad og den største byen.

## Merknader

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Arunachal Pradesh

**Arunachal Pradesh** er ein delstat lengst nordaust i India som grensar til Kina i nord, Burma i aust, Bhutan i vest og dei indiske delstatane Assam og Nagaland i sør. Saman med den tilstøytande kinesiske regionen Aksai Tsjin blir området gjort krav på av både India og Kina. 

Fleirtalet av innbyggjarane i delstaten høyrer til folkegrupper av tibetansk eller thai-burmesisk opphav. Rundt 35 % er innvandrarar frå Bangladesh eller andre indiske delstatar. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Vest-Bengal

**Vest-Bengal** (bengali পশ্চিম বঙ্গ ) er ein delstat nordaust i India, hovudsakleg folkesett av bengalitalande. Han grensar mot Bangladesh i aust, delstaten Assam i nordaust, Bhutan og delstaten Sikkim i nord, Nepal i nordvest, delstatane Jharkhand, Bihar og Orissa i vest og mot Bengalbukta i sør.

Hovudstaden er Kolkata, også kjent under det gamle engelske namnet Calcutta.

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vest-Bengal|Vest-Bengal]]» frå ,  den 22. mai 2008.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Nagaland

**Nagaland** er ein delstat nordaust i India. Han ligg inne i landet, med grensemot Arunachal Pradesh i nord, Assam i vest, Manipur i sør og Sagaing-regionen i Myanmar (Burma) i aust. Delstatshovudstaden er Kohima, medan det største byområdet er Chümoukedima–Dimapur. Delstaten har ei flatevidd på 16&nbsp;579 km² og ved folketeljinga i 2011 eit folketal på , slik at han er ein av dei minste statane i India.

Delstaten er heim til mange ulike nagafolk, folkegrupper som talar ulike nagaspråk. Andre større folkegrupper er kukifolk, bodo–kachari-folk og tilflyttarar som bengalarar, marwariar, nepaliar og pansjdabiarar. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nagaland|Nagaland]]» frå ,  den 9. juni 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Odisha

**Odisha**, tidlegare **Orissa** ( *oṛiśā*), er ein delstat aust i India. Han grensar til delstatane Andhra Pradesh, Chhattisgarh, Jharkhand og Vest-Bengal, og har kyst mot Bengalbukta. Oriya (offisielt stava odia) er offisielt språk og blir tala av rundt 75 % av innbyggjarane i delstaten. Odisha er den 9. største delstaten i India og har det 11. høgaste folketalet.

Dagens delstat blei skipa som provinsen Orissa av britane den 1. april 1936, med Cuttack. Kort tid etter at India fekk sjølvstende, 13. april 1948, blei Bhubaneswar utnemnd til hovudstad. Det offisielle namnet på delstaten blei endra til «Odisha» i 2011.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Mizoram

**Mizoram** er ein delstat i India, den sørlegaste av «dei sju søsterstatane» nordaust i landet. Staten grensar mot Assam og Manipur i nord, Burma i aust og sør, og Bangladesh og indiske Tripura i vest. Dei fleste innbygjarane i Mizoram er mizoar, ei austasiatisk folkegruppe. Mizoram er ei av tre indiske delstater med eit overtal av kristne.

## Historie
Området hadde fram til 1890 ikkje nokon sentral administrasjon. Innbyggjarane levde i staden i rundt 300 sjølvstyrte byar. Mellom 1850 og 1890 annekterte britane området og inlemma det i den indiske kolonien. Administrativt låg nordre delen av området under Assam og den sørlege delen under Bengal. I 1898 blei delane slått saman til det Assam-styrte distriktet *Lushai Hills*. Namnet bygde på ei feilstaving av namnet til lusei, eit anna namn på mizo-folket.

I 1959 blei området råka av hungersnaud som følgje av den sykliske visninga til bambusen i området, kalla *[[mautam]]*. Ei gruppe leia av Pu Laldenga leia krav om hjelp og merksemd. Gruppa, etterkvart kjend som Mizo National Famine Front, gav mathjelp til folk og fekk brei støtte for krav om lausriving. I løpet av 1960-åra var det eit valdeleg opprør i området, og Aizawl blei bomba av den indiske hæren. Til slutt blei leiarane på kvar side einige om å gjera Lushai Hills til eit unionsterritorium, noko som skjedde i 1972. Den 20. februar 1987 blei regionen den 23. delstaten i India og tok namnet Mizoram.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Haryana

**Haryana** er ein delstat i India. Han grensar mot Panjab og Himachal Pradesh i nord, mot Uttaranchal og Uttar Pradesh i aust, mot Rajasthan sør og vest, og omsluttar saman med Uttar Pradesh hovudsstadsterritoriet Delhi.

Haryana blei skild ut frå Panjab i 1966. Grunngjevinga var språkleg – innbyggjarane her er hovudsakleg hinditalande, medan fleirtalet snakkar panjabi i Panjab. Fleire panjabarar er også sikhar, medan fleirtalet i Haryana er hinduar. Samstundes er dei fleste innbyggjarane i begge statane jatar. Ved opprettinga blei Chandigarh delt hovudstad. Etter planen skulle denne overførast til Punjab i 1986, men dette skjedde ikkje.

Delstaten har ein stor industriproduksjon med fabrikkar særleg i Gurgaon, Panchkula, Panipat, Faridabad og Bahadurgarh. Delstaten produserer halvparten av alle personbilar og motorsyklar laga i India, 30% kjøleskap, 25 % av traktorar. Staten står også for 20 % av eksporten av vitskaplege instrument og 33 % av indisk programvareeksport. Fleire nasjonale og internasjonale selskap held til her. Bilfirmaet Maruti har hovudkontor i Gurgaon.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Haryana|Haryana]]» frå , og «[[:da:|Haryana]]» frå  den 24. mars 2010.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Meghalaya

**Meghalaya ** (frå sanskrit for ‘skyheimen’) er ein delstat i Nordaust-India. Han grensar mot Assam i nord og aust og mot Mymensingh og Sylhet i Bangladesh i vest. Delstatshovudstaden er Shillong.

Delstaten blei oppretta  21. januar 1972 av to distrikt frå staten Assam: (a) Khasi Hills og Jaintia Hills og (b) Garo Hills. Det estimerte folketalet i Meghalaya i 2014 var . Delstaten dekkjer eit område på rundt  km².

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Assam

**Assam** er ein delstat nordaust i India. Han grensar til Bhutan og Bangladesh og dei andre indiske delstatane Arunachal Pradesh, Nagaland, Manipur, Mizoram, Tripura og Meghalaya. Assam ligg ved foten av Himalayafjella, og har sjølv store fjellområde. Det som pregar landskapet mest er likevel elva Brahmaputra, som renn tvers gjennom delstaten, og elvedalen hennar.

### Største byer

## Merknader

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Giljotin

Ein **giljotin** er ei falløks som mellom andre kong Ludvig den 16. og dronning Marie-Antoinette av Frankrike vart halshogne med. Giljotinen vart foreslegen av ein fransk lege, med namnet Joseph Guillotin. Giljotinen vart bruka første gongen i 1792, under den franske revolusjonen. Før den tid, under *l'Ancien Regime* (det gamle regimet), vart det ofte bruka meir langtrekte avlivingsmetodar.

## Frankrike
Giljotinen var den offisielle avlivingsmetoden i Frankrike inntil dødsstraff vart avskaffa i 1981. Dei tre siste som vart avretta med giljotin i Frankrike var barnemordaren Christian Ranucci (28. juli 1976) i Marseille, Jérôme Carrein (23. juni 1977) i Douai og tortur-mordar Hamida Djandoubi (10. september 1977) i Marseille. Djandoubi var den siste personen som vart avretta med giljotin brukt av nokon styresmakter.

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Guillotine|Guillotine]]» frå ,  den 7. mars 2023.*  

## Litteratur
*

## Bakgrunnsstoff
Chhattisgarh

**Chhattisgarh** er ein delstat i sentrale India. Han har inga kystlinje, men grensar til Madhya Pradesh i nordvest, Uttar Pradesh i nord, Jharkhand i nordaust, Orissa i aust, Andhra Pradesh og Telangana i sør og Maharashtra i vest.

Delstaten blei danna i 2000 av 16 tsjhattisgarhitalande område frå Madhya Pradesh. Chhattisgarh er den tiande største delstaten i India og har det 16. største folketalet. Han er ein viktig produsent av elektrisk straum og stål. Delstatshovudstaden er Raipur. 

Rundt 80 % av innbyggjarane bur på landsbygda. Delstaten har også ein stor del innbyggjarar som høyrer til *[[Scheduled Tribes]]* (ca. 34 %), *Scheduled Castes* (12 %) og *Other Backward Castes* (50 %) – alle grupper som tradisjonelt har opplevd diskriminering.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Chhattisgarh|Chhattisgarh]]» frå , den 26. januar 2012.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Jharkhand

**Jharkhand** er ein delstat i det austlege India. Han grensar til Chhattisgarh og Uttar Pradesh i vest, Bihar i nord, Vest-Bengal i aust og Orissa i sør. Jharkhand blei danna i 2000 frå den sørlege delen av Bihar. Delstatshovudstaden er Ranchi. Andre større byar i delstaten er Bokaro, Dhanbad, Jamshedpur og Dumka. 

Det meste av delstaten ligg på Chota Nagpur-høgsletta, som er kjelde til elvane Koel, Damodar, Brahmani, Kharkai og Subarnarekha. Store delar av Jharkhand – over 29 % – er skogdekte, og det finst fleire ville elefantar og tigrar her. Delstaten har også førekomster av kol, jernmalm, uran, mica, bauxitt og fleire andre mineral.

Jharkhand er eit kjerneområde for *[[adivasi]]ar* (stammefolk eller urfolk) som snakkar ei rekkje ulike språk frå tre store språkfamiliar: Sadri, hindi, urdu og bengali, som er indoariske språk; korku, santali, mundari, bhumij, paharia og ho som utgjer mundaspråka, og dravidiske språk som korwa, oraon og sauria paharia. Santalar er ei stor befolkningsgruppe som mellom anna Den norske Santalmisjon har hatt mykje å gjera med. 

Innbyggjarar i Jharkhand har kjempa for ein eigen delstat sidan India fekk sjølvstende i 1947. Historiske heltar som mundaleiaren Birsa Munda (1875–1900) har vore lokale symbol og førebilete. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jharkhand|Jharkhand]]» frå , den 26. januar 2012.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Tripura

**Tripura** er ein delstat i Nordaust-India. Han er den tredje minste delstaten i India, med ein flatevidd på  km², og er den sjuande minst folkerike med eit folketal på 3,67 millionar. Tripura grensar til Assam og Mizoram i aust og til Bangladesh i nord, sør og vest.

Namnet på staten er knytt til Tripura Sundari, hovudgudinna ved Tripura Sundari-tempelet i Udaipur, og til den legendariske kongetyrannen Tripur, som skal ha herska over regionen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tripura|Tripura]]» frå ,  den 9. juni 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Panjab i India

**Panjab**  (persisk for 'fem elver'), også skrive **Punjab**, er ein delstat i India. Han utgjer minstedelen av det historiske området Panjab, og grensar til Panjab i Pakistan i vest, Jammu og Kashmir i nord, Himachal Pradesh i nordaust, Haryana i sør og Rajasthan i sørvest. Chandigarh, som er eit føderalt territorium, er hovudstad i Panjab og nabostaten Haryana. 

Sikhisme er i dag den største religionen i indisk Panjab. Her ligg byen Amritsar med Det gylne tempelet, sikhane sin heilagaste stad.

## Geografi
Størstedelen av Panjab er sletteland, med eit fjellmassiv i nord. Trass i lite nedbør er Panjab eit rikt jordbruksområde grunna kunstig vatning frå det store elvesystemet som dekker landet. Landbruket er rimeleg industrialisert og matvarehandel mogleggjort av gode vegar mellom landsbyar. Delstaten er kjend som «Indias kornkammer», og produserer 20 % av kveite, 14 % av bomull og 9 % av all ris dyrka i India. I tillegg blir det dyrka mykje frukt, grønsaker og sopp.

## Historie
Delstaten utgjer den austre delen av landskapet Panjab. Dette var sameint som Sikhriket frå 1799 til 1849. Området kom under britisk styre då Det britiske austindiakompaniet annekterte Panjab i 1849. 

Då Britisk India fekk sjølvstende i 1947 blei Panjab delt i ein hovudsakleg muslimsk og ein hovudsakleg sikhistisk og hinduisk del. Fleire fyrstestatar, med Patiala som den største, blei føyde til den nye delstaten. Dei blei skilde ut som Patiala and East Punjab States Union (PEPSU) i 1950, før dei fleste igjen blei del av Panjab i 1956. Nokre av dei, og distriktet Kangra, gjekk til Himachal Pradesh. Den indiske delstaten blei delt igjen i 1966, då den hinditalande delstaten Haryana blei skild ut.

På 1970-talet var Panjab prega av Den grøne revolusjonen, som gav betre økonomi, men også av aukande politisk uro. Mange sikhar meinte seg dårleg behandla av Kongresspartiet, og ein forlangte større sjølvstyre. Nokre grupper kravde også ein sjølvstendig stat for sikhar, «Khalistan». Konflikten toppa seg med at miltiante sikhar forskansa seg i Det gylne tempelet i 1984 og blei nedkjempa av den indiske hæren med store tap av menneskeliv. Eit tiår med vald i Panjab følgde. På 1990-talet hadde sjølvstendeforkjemparane mista mykje støtte i folket. Panjab har også hatt mykje uro mellom ulike samfunnsgrupper, som jatar og dalitar, og mellom innfødde panjabarar og innvandrarar frå dei fattigare delstatane Bihar og Uttar Pradesh.

## Merknader

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Punjab (Indien)|Punjab (Indien)]]» frå , den 10. juli 2008.* 
* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Punjab, India|Punjab, India]]» frå , den 24. mars 2010.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Luke Howard

**Luke Howard** () var ein britisk meteorolog med breie interesser innanfor vitskap. Det største bidraget hans til vitskapen er skyklassifiseringssystemet som han la fram for Askesian Society i 1802.

Howard har blitt kalla «meteorologien sin far» på grunn av hans omfattande vêrobservasjonar i Londonområdet frå 1801 til 1841 og artiklane hans som forandra meteorologien som vitskap. I slutten av tjueåra skreiv han *Essay on the Modification of Clouds* som blei publisert i 1803. Her namnga han dei tre hovudgruppene av skyer - cumulus, stratus og cirrus, i tillegg til undergrupper som cirrostratus og stratocumulus. Han oppdaga kor viktig skyer var i meteorologien.

Skyer er emne for visse særprega omformingar, danna av dei generelle forholda som påverkar alle variasjonar i atmosfæren; dei er ofte like gode synlege indikatorar på drivkreftene til desse variasjonane som ansiktet er det for sinnstilstanden til eit menneske.

Howard var ikkje den første til å klassifisere skyer. Jean-Baptiste Lamarck (1744-1829) hadde tidlegare sett fram ei liste som skildra skyer på fransk, men Howard sitt system vart meir populært sidan han brukte universell latin og hadde med skyene sin mogelegheit til å forandre seg. Ved å bruke ein liknande metode som Linné brukte i biologien på skyer, fann Howard ei elegant løysing på problemet med å namngje overgangsformer i naturen.

I tillegg til det grunnleggande arbeidet på skyer medverka Howard til mange artiklar på andre meteorologiske emner, men ikkje med like stor suksess. Han var ein pioner innan urban klima og gav ut *The Climate of London* i 1818-20, som inneheldt daglege observasjonar av vindretning, lufttrykk, maksimumstemperatur og nedbør. Her forkasta han òg James Hutton sin teori om regn utan å kome opp med ein alternativ forklaring.

Howard si skyklassifisering hadde ikkje berre stor innverknad i vitskapen, men òg innan kunsten. Howard skreiv til Goethe, som skreiv ei rekkje dikt til han. Howard inspirerte og Percy Bysshe Shelley sitt dikt «The Cloud» og hjelpte John Constable med hans måleri og studiar av himmelen. John Ruskin, brukte Howard si skyklassifisering i sin kritikk av landskapsmåleri i *Modern Painters*.

Howard var opphavleg farmasøyt av yrke, og blei vald inn i Royal Society i 1821. Han var ein kvaker og konverterte seinare til den religiøse rørsla Plymouth Brethren. Han var fødd og budde i London, men i åra 1824-1852 heldt han seg i Ackworth, Yorkshire der dottera hans, Rachel, grunnla ein skule.

## Referansar
* Hamblyn, Richard, *The Invention of Clouds*, London, Picador, 2001.
* Thornes, John.E., *John Constable's Skies*, The University of Birmingham Press, 1999, ISBN 1-902459-02-4.

## Bakgrunnsstoff
* Luke Howard biografi 
* Meir om Luke Howard 
* Claus Bernet: Luke Howard, in: BBKL, 28, 2007, 827-832: http://www.bautz.de/bbkl/h/howard_lu.shtml
Refleksjon

Ordet **refleksjon** kjem frå latin, og tyder direkte omsett 'tilbakekasting'. 
**Refleksjon** i fysikken handlar om at ein bølgefront i grenseflata mellom to ulike medium endrar retning på ein slik måte at han vert kasta tilbake til mediet han kom frå.

Både lys, lyd og bølgjer kan reflekterast slik.
Perlemorsky

**Perlemorskyer** eller **polarstratosfæriske skyer** er skyer som blir danna om vinteren i stratosfæren i høgder på 15000 til 30000 m, og ligg dermed dobbelt så høgt som cirrusskyer i troposfæren.

Dei første systematiske undersøkingane av perlemorskyer, mellom anna å avgjere høgda på dei, vart gjort i Noreg av Carl Størmer.

## Danning
Stratosfæren er svært tørr og skyer, som er svært vanleg i troposfæren, oppstår sjeldan. I den ekstremt kalde polarvinteren kan det dannast forskjellige stratosfæriske skyer, som blir klassifisert ut frå den fysiske tilstanden eller kjemiske samansettinga. 

Perlemorskyer blir danna i svært låge temperatuar, under -78&deg;C. Temperaturen kan bli så låg i den lågare stratosfæren om vinteren. I Antarktis kan temperaturar under -88&deg;C ofte danne perlemorskyer type II. Slike låge temperaturar er ikkje så vanleg i Arktis. På den nordlege halvkula kan kraftig vind over fjell skape fjellbølgjer som forplantar seg oppover i atmosfæren. Der lufta stig mot bølgjetoppane blir lufta ekstra avkjølt, og den svært tørre lufta kan kondensere til skyer. 

Sidan desse skyene blir danna svært høgt, kan sola skine på dei frå under horisonten. Solstrålane blir brote i iskrystallane på same måte som når lys går gjennom eit prisme, og eit flott fargespekter oppstår. Ein kan best sjå perlemorskyer når sola er like under horisonten. 

 
## Forskjellige perlemorskyer
Perlemorskyer er klassifisert i tre typar Ia, Ib og II etter den kjemiske samansettinga av skyene. 
* Type I inneheld salpetersyre og vatn.
* Type Ia består av krystallar som er danna av salpetersyre og vatn.
* Type Ib har skydropar som i tillegg inneheld svovelsyre. 
* Type II består berre av is (frose vatn). 

## Sjå òg
* Iriserande skyer
* Nattlysande skyer

## Bakgrunnsstoff
Espen Sandvik

**Espen Sandvik** er ein norsk skodespelar. Han er best kjend frå si rolle som «Jesper Jackman» i TV2-serien Hotel Cæsar.

I 2009 og 2010 spelte han ei rolle i teaterstykket Ishuset av Marit Tusvik, i Førde i Sogn og Fjordane.
Jean-Paul Marat

**Jean-Paul Marat**, (), var ein fransk journalist og politikar i tida kring den franske revolusjonen. Han var rekna som ein jakobinar.

Marat gav ut avisa *[[L'Ami du peuple]]*.

## Bakgrunnsstoff
Louis Armstrong

**Louis Daniel Armstrong** () og kjend under kallenamnet **Satchmo** var ein jazzmusikar frå New Orleans i Louisiana. Han vart etter kvart verdskjend, både som jazztrompetist og for si spesielle songstemme. Armstrong har fått ei stjerne på Hollywood Walk of Fame,
Miles Davis

**Miles Dewey Davis III** () var ein amerikansk jazztrompetist, komponist og multi-instrumentalist. 

Davis vart fødd i Alton, Illinois, i nærleiken av St. Louis. Faren var tannlege, og familien var relativt velståande. Som tenåring spelte han trompet i skulekorps i St.Louis, og Clark Terry var eit tidleg førebilete. Davis vart medlem i fagforeininga for musikarane og starta å spele profesjonelt då han var 16 år gamal. 

I 1944 kom Davis til New York, der han etterkvart vart med i Charlie Parker sitt band. I 1948 leidde han innspelinga av «The Birth of Cool» saman med Gil Evans. Frå midten av 1950-åra hadde han stor suksess med sin eigen kvintett, med John Coltrane på tenorsaksofon, Red Garland på piano, Paul Chambers på bass og Philly Joe Jones på trommer. Han spelte også inn fleire storbandplater med Gil Evans.

I 1959 gav han ut «Kind of Blue», som skulle bli ein av dei mestselgande platene i jazzhistoria. Året før hadde han utvida kvintetten til å bli ein sekstett, med Cannonball Adderly på altsaksofon. På Kind of Blue erstatta han Jones og Garland med Jimmy Cobb og vekselvis Wynton Kelly og Bill Evans på piano. Rytmeseksjonen med Cobb, Chambers og Kelly heldt fram med Davis fram til 1963.

Mellom 1964 og 1968 leia Davis ein ny kvintett, beståande av Tony Williams på trommer, Herbie Hancock på piano, Wayne Shorter på tenorsaksofon og Ron Carter på bass. Dette bandet flytta seg lengre frå bebop-røtene enn dei tidlegare banda, og dei byrja å eksperimentere med å blande elektriske og akustiske instrument.

Frå 1968 til 1975 var Davis ein av dei sentrale artistane innan fusionsjangeren, med innspelingar som «In a Silent Way» og «Bitche's Brew». Han samla på nytt unge musikarar i bandet sitt, og var sterkt påverka av artistar som Sly and the Family Stone, James Brown og Jimi Hendrix.

Etter ein periode med sjukdom og misbruk av alkohol og narkotika i siste del av 1970-åra, kom han attende i 1980-åra. Musikken var no inspirert av samtidig pop-musikk, og han nådde eit stort publikum med utgjevingar som «Tutu» (1986).

## Litteratur
* Miles Davis og Quincy Troupe: *Miles: The autobiography*. London: Picador, 1990.
Skykoplingsprosessar

**Skykoplingsprosessar** er ei kopling mellom skyer og overflatetemperaturen der ei endring av temperaturen på overflata fører til ei endring i skyene, som igjen kan enten forsterke eller minske den opphavlege temperaturendringa. 

Ein auke i temperaturen nær overflata kan til dømes auke fordampinga. Dette kan igjen føre til eit meir vidstrekt skydekke. Auka skydekke kan så minke solstrålinga som når bakken, og dermed gje lågare overflatetemperatur igjen. Det er eit døme på negativ tilbakekopling og inkluderer ikkje langbølgja stråling eller adveksjon i havet eller atmosfæren, som ein òg må ta omsyn til i det totale klimasystemet.
Elektromagnetisk absorpsjon

**Absorpsjon** er ein fysisk prosess der energien til eit foton blir tatt opp av eit anna objekt, som eit atom der elektron gjer eit sprang mellom to elektroniske energinivå.  Fotona blir øydelagt i prosessen. Den absorberte energien kan strålast tilbake som strålingsenergi eller bli omforma til varmeenergi. Absorpsjon av lys under bølgjeforplanting blir ofte kalla demping.

Absorpsjonsevna til ein lekam avgjer kor mykje lys det kan absorbere. Dette kan vere avhengig av andre eigenskapar til lekamen gitt ved Beer-Lambert si lov.

For dei fleste stoff varierer absorpsjonsmengda med bølgjelengda til lyset, og dette fører til forskjellige fargar i pigment som berre absorberer visse bølgjelengder. Til dømes vil ein lekam som absorberer blått, grønt og gult lys har raud farge i kvitt lys. Eit absorpsjonsspektroskop kan brukast til å identifisere stoff ved å gjere målingar av forskjellige bølgjelengder.

## Sjå òg
*Absorpsjonsspektrum
*Absorpsjonsspektroskopi
*Brytingsindeks
*Kramers-Krönig-forhold
Hans Peder Pedersen

**Hans Peder Pedersen** () var ordførar i Torsken kommune på Senja i Troms frå 1990 til 2007. Han vart vald inn i kommunestyret på lista til Senterpartiet og frie velgere. Han var også varaordførar i kommunen 1988-1989 og 2012-2015.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hans Peder Pedersen|Hans Peder Pedersen]]» frå ,  den 27. april 2019.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*** «AP-suspensjon», *Nordlys* 21. oktober 1988.


## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Torsken kommune
Judogi

**Judogi** (japansk for 'judouniform') er drakta (gien) som ein judoutøvar brukar. Judogien er samansett av bukse, jakke og belte, og laga av bomull. Kvinner kan ha T-skjorte eller liknande under gien.

Ein judogi er tjukk for å tola at utøvarane dreg i draktene. Beltet viser kva grad judokaen (judo-utøvaren) har, i tillegg til å knyta jakka. Judogien er vanlegvis kvit eller blå. Ein kampdrakt er kvit på eine sida og blå på andre sida. Dette er for at dommarane lett skal kunna skilja utøvarane frå einannan. Dersom ikkje ein av utøvarane har blå drakt, brukar dei kvitt og raudt belte.

Venstre sida på gi-jakka skal leggjast over den høgre. Dersom jakka losnar i løpet av ein kamp eller drakta ikkje sit skikkeleg, vil dommaren signalisera at judokaen skal ordna drakta.
Noreg i EM i friidrett 2006

Til EM i friidrett 2006 i Göteborg var det teke ut 29 utøvarar til å representere Noreg. Tre av desse var kappgjengarar, og var tekne ut av Norges Gang- og Mosjonsforbund, dei andre 26 var tekne ut av Norges Fri-idrettsforbund. Før meisterskapen starta vart Aham Okeke, som var teken ut til å springe 100 meter, knepen i doping for tredje gong og utestengd frå all idrett, og det vart såleis 28 utøvarar som vart sende til Göteborg.

## Desse 28 utøvarane representerte Noreg i EM i friidrett 2006:

### Kvinner
* Anne Gerd Eieland (Iveland IL) &ndash; Høgdesprang &ndash; Utslegen i kvalifiseringa.
* Mona Holm (IL Norna-Salhus) &ndash; Sleggekast &ndash; Utslegen i kvalifiseringa.
* Ragnhild Kvarberg (SK Vidar) &ndash; 1500 m. &ndash; Utslegen i kvalifiseringa.
* Kirsten Melkevik Otterbu (BFG Fana) &ndash; Maraton &ndash; 13. plass.
* Kjersti Tysse Plätzer (IL Norna-Salhus) &ndash; 20&nbsp;km. kappgåing &ndash; 4. plass.
* Elisabeth Slettum (IL Skjalg) &ndash; 200 m. &ndash; Utslegen i kvalifiseringa.
* Grete Etholm (IK Tjalve) &ndash; Diskoskast &ndash; Utslegen i kvalifiseringa.
* Susanne Wigene (IK Tjalve) &ndash; 10&nbsp;000m. og 5000 m. &ndash; Sylv på 10&nbsp;000, 7. plass på 5000.

### Menn
* Marius Bakken (IL Runar) &ndash; 5000 m. &ndash; Fullførte ikkje finalen.
* Quincy Douglas (IL Gular) &ndash; 400 m. stafett &ndash; Laget vart slege ut i kvalifiseringa.
* John Ertzgaard (Raufoss IL) &ndash; 100 m. individuelt og stafett &ndash; Utslegen i kvalifiseringane.
* Trond Idland (Gjesdal IL) &ndash; Maraton &ndash; 35. plass.
* Steffen Kjønnås (Mosjøen FIK) &ndash; 400 m. stafett &ndash; Laget vart slege ut i kvalifiseringa.
* Bjørnar Ustad Kristensen (Sandnes IL) &ndash; 3000 m. hinder &ndash; Utslegen i kvalifiseringa.
* Andreas Kristiansen (IL Gular) &ndash; 100 m. stafett &ndash; Laget vart slege ut i kvalifiseringa.
* Bård Kvalheim (IK Tjalve) &ndash; 1500 m. &ndash; Utslegen i kvalifiseringa.
* Christian Mogstad (Snøgg Friidrett) &ndash; 100 m. stafett &ndash; Laget vart slege ut i kvalifiseringa.
* Ronny Nilsen (IL Norna-Salhus) &ndash; Spydkast &ndash; Utslegen i kvalifiseringa.
* Trond Nymark (TIF Viking) &ndash; 50&nbsp;km. kappgåing &ndash; 4. plass.
* Karl Johan Rasmussen (Haugesund IL) &ndash; Maraton &ndash; 38. plass.
* Martin Rypdal (BUL-Tromsø) &ndash; 100 m. individuelt og stafett &ndash; Utslegen i kvalifiseringane.
* Morten Sand (Lillehammer IF) &ndash; 400 m. stafett &ndash; Laget vart slege ut i kvalifiseringa.
* Henrik Sandstad (Steinkjer FIK) &ndash; Maraton &ndash; 31. plass.
* Lars Eric Sæther (Steinkjer FIK) &ndash; 400 m. stafett &ndash; Laget vart slege ut i kvalifiseringa.
* Andreas Thorkildsen (Kristiansand IF) &ndash; Spydkast &ndash; **Europameister**.
* Erik Tysse (IL Norna-Salhus) &ndash; 20. km kappgåing &ndash; 7. plass.
* Hans Olav Uldal (IK Grane) &ndash; Tikamp &ndash; Fullførte ikkje tevlinga.
* Einar Inge Aasen (IF Hellas) &ndash; 400 m. stafett &ndash; Laget vart slege ut i kvalifiseringa.

## Resultat

## Bakgrunnsstoff
* VG 4. august 2006: «Norges EM-tropp»
* Resultoversikft på nettsidene til EAA
Gi

Ein **gi** (Japansk for uniform) er ei drakt som vert brukt i mange japanske kampsportar, mellom anna karate, judo og aikido. Gien er samansett av buksa, jakka og belte, og laga av bomull. Kvinner får ha T-skjorte eller liknande under gien.

Sjå òg:
* Judogi
Susanne Wigene

**Susanne Wigene** () er ein norsk langdistanseløpar. Wigene kjem frå Haugesund og vart tidlegare trena av Jon Udal. No vert ho trena av Knut Kvalheim. Wigene spring no for Tjalve, og har tidlegare vore medlem i Haugesund IL og Sportsklubben Vidar. Susanne Wigene tok sylv på 10&nbsp;000 meter under EM i Göteborg den 7. august 2006.

## Personlege rekordar
* 3000 meter &ndash; 8.41,34 (Bislett, 29. juli 2005)
* 5000 meter &ndash; 14.48,53 (Brussel, 26. august 2005)
* 10&nbsp;000 meter &ndash; 30.32,36 (Ullevi, 7. august 2006)
* 3000 meter hinder &ndash; 9.45,21

## Kjelder
* Denne artikkelen byggjer på artikkelen «Susanne Wigene» henta frå Wikipedia på bokmål 27. september 2006.

## Bakgrunnsstoff
* IAAF-biografi
* Nettstaden til Susanne Wigene
Beltegrader i judo

Jigoro Kano, som grunnla sporten judo, var den første som brukte beltefarge til å symbolisera gradene til utøvarane, då han delte ut svarte belte til to av studentane sine i 1883. For å få beltegrader må ein gjennom ei gradering, der ein må visa ei viss mengd teknikkar. I graderinga kan òg inngå krav om kamperfaring. Nybyrjarar brukar kvitt belte, og treng ikkje gradera seg for å få det.

## Judograder i Japan
I Japan brukar ein judoka kvitt belte fram til han når ein meistergrad (*dan*) og får utdelt det svarte beltet. Eventuelt kan eit brunt belte symbolisera ein vidarekomen elev.

## Farga kyu-grader
Farga belte for dei som enno ikkje hadde fått svarte belte kom ikkje før judoen spreidde seg utanfor Japan. Mikonosuke Kawaishi vert ofte rekna for å vera den som introduserte ulike farga belte i Europa i 1935 då han starta med judo i Paris. Han meinte at dei vestlege utøvarane ville visa større framsteg og verta meir motiverte dersom dei hadde synlege prov på framgangen. Dette systemet innebar kvite, gule, oransje, grøne, blå og lilla belte før dei tradisjonelle brune og svarte belta.

## Alle gradene
Elevgrader (*[[Kyu]]*)

Meistergrader (*[[Dan]]*)

## Utvikling til andre kampsportar
Judodrakten (judogien) og beltegradene spreidde seg etterkvart til mange andre moderne kampsportar, som aikido og karate. I gamle dagar brukte ikkje karateutøvarane (*karateka*) ei eiga form for uniform eller drakt i det heile, kyu/dan gradene og *[[karategi]]* (ein modifisert judogi) vart først introdusert av Funakoshi i eit forsøk på å få karate akseptert av japanarane. I 1924 vart dei første *shodan*-gradene delt ut til karateutøvarar. Ein eigen karategi og beltegrader var nokre av krava *[[Dai-Nippon Butokukai]]* stilte for at dei ville godkjenna karate som ein «ekte» kampsport.

## Kjelde
Artikkelen «Beltegrad» på bokmåls-wikipedia
Skybase

**Skybase** er høgda frå bakken til botn av ei sky. Den er vanlegvis uttrykt i meter over jordoverflata, eller det tilsvarande trykknivået i hPa.

## Målingar

Høgda på skybasen kan estimerast ut frå målingar av lufttemperaturen og fukta på overflata. I dag har ein i tillegg moderne autmatiserte instrument som kan måle høgda til skybasen ved eit lasersystem kalla skyhøgdemålar. 

## Vêr og klima

Dei fleste skyer har meir eller mindre same skybase innanfor same luftmasse, fordi dei termodynamiske forholda som avgjer høgda til skybasen stort sett er homogene over store område. Dette er ikkje tilfelle for skytoppar, som kan variere stort frå sky til sky sidan høgda på skya er avhengig av den lokale konveksjonen. 

Skyer påverkar strålingsforholda i atmosfæren. I det termale spektralområdet er vatn eit godt absorpsjonsmiddel (og kan dermed òg stråle mykje i følgje Kircchoff si lov om varmestråling). Dermed utvekslar skyer varmestråling mellom basen og jordoverflata under skya ved å absorbere og tilbakestråle infraraud stråling. 

Skybasen er ein viktig meteorologisk faktor for luftfartstryggleik, sidan dei avgjer om pilotar må bruke visuelle flygereglar (Visual Flight Rules, VFR) eller må følgje instrument flygereglar (IFR) når dei skal ta av eller lande.

## Sjå òg
* Skyhøgd
* Skydekke

## Referansar

* Huschke, Ralph E. (1959) *Glossary of Meteorology*, American Meteorological Society, Boston, Second printing-1970.
* McIntosh, D. H. (1972) *Meteorological Glossary*, Her Majesty's Stationery Office, Met. O. 842, A.P. 897, 319 p.

## Bakgrunnsstoff
* Minimumkrav for VFR-flyging.
Koalesens

**Koalesens** er ein prosess der to eller fleire dropar eller partiklar slår seg saman ved kontakt til å danne ein enkel drope (eller boble). Dette kan skje i mange prosessar, frå meteorologi til astrofysikk. Til dømes er prosessen viktig både i danning av regndropar, og i danning av planetar og stjerner. Koalesens er og eit uttrykk som blir brukt i sveising, der to (eller fleire) metall blir sveisa i saman. 

Innan meteorologi, spelar prosessen ei svært viktig rolle i korleis regndropar oppstår. Smådropar blir fanga av luftstraumane i skya og kolliderer med kvarandra og dannar større dropar. Når smådropane blir store og tunge nok til at oppdrifta ikkje lenger kan halde på dei vil dei falle ut av skya som regn. Når skytoppane er kaldare enn -40&deg;C eller visst det er cirrusskyer i høgda over skya, kan iskrystallar som blir sådd inn i skya hjelpe på i danninga av regndropar. 

## Sjå og
* Bergeronprosessen

## Bakgrunnsstoff
* Bergeronprosessen
Skyalbedo

**Skyalbedo** er eit mål på reflektiviteten i ei sky. Høge verdiar betyr at skya kan reflektere meir solstråling.

Skyalbedo varier frå mindre enn 10 % til meir enn 90 %, avhengig av storleiken på dropane i skya, om skya inneheld vatn eller is, og sola sin vinkel i forhold til senit. Små dropar og stort vassinnhald fører til høg skyalbedo, viss alle dei andre faktorane er uendra. 

## Sjå òg
* Albedo
Idrettslaget Norna-Salhus

**I.L. Norna-Salhus** er eit idrettslag tilhøyrande i Salhus i Åsane i Bergen. Laget vart stifta 14. oktober 1935. Norna-Salhus er i dag eit reint friidrettslag, tidlegare vart det også drive med fotball i laget, men i 1987 gjekk fotballgruppa ut av Norna-Salhus og vart del av den nystifta Fotballklubben Bergen Nord.

Av kjende utøvarar i Norna-Salhus kan ein nemne tregsteghopparen Ketill Hanstveit, tikjemparen Benjamin Jensen og kappgjengarane Erik Tysse og Kjersti Tysse Plätzer.

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Norna-Salhus
Agglutinerande språk

**Agglutinerande språk** er språk som har ein morfologisk struktur prega av at grammatiske kategoriar blir uttrykt gjennom affiks &mdash; prefiks eller suffiks. I agglutinerande språk blir desse affiksa sett etter kvarandre slik at dei påverkar kvar andre i relativt liten grad, affiksa blir «limt på» kvarandre.

Agglutinerande språk har også andre felles trekk. Viss det er postposisjonar har språket kjernefinal leddstilling (SOV og postposisjonar).

Kjende døme på agglutinerande språk er grønlandsk (suffiks) og swahili (prefiks).

Syntetiske språk som ikkje er agglutinerande kallast flekterande eller *fusjonerande språk*. Det er ikkje eit skarpt skilje mellom agglutinerande og flekterande språk, men glidande overgangar. Til dømes har norsk preg av begge system, idet vi både har svake verb med ein tempusending tilføyd den uforandra rota, og sterke verb med indre bøying.
Talet 35

**Talet trettifem** (**35**) er eit oddetal. I heiltalsrekkja kjem det etter talet 34 og før talet 36.

Ordenstalet som svarar til talet trettifem er **trettifemte** (**35.**).
Dagsrevyen

**Dagsrevyen** er eit nyhendeprogram som vert sendt kvar dag klokka 19 på NRK1. Den fyrste sendinga gjekk på lufta i 1958, og programmet har hatt same namn sidan den gongen. Programmet vert gjerne kalla flaggskipet til NRK; med opp mot 1 million sjåarar dagleg er Dagsrevyen den mest sette nyhendesendinga i Noreg.

Frå 25, mars 2008 har Jon Gelius vore redaktør for nyhetssendingene på TV i NRK, og dermed sjef for Dagsrevyen. Han overtok etter Grethe Gynnild Johnsen, og har saman med dagsrevyredaksjonen òg ansvar for dei riksdekkjande nyhendesendingane på NRK &ndash; Dagsrevyen, Kveldsnytt, Siste Nytt, Standpunkt, RedaksjonEN og Urix.

Dagsrevyen satsar på færre, men lengre og grundigare saker enn konkurrentane. Dei har eit tett nettverk av journalistar og korrespondentar over heile landet og ute i verda. I studio er det to programleiarar som saman presenterer nyheitene. 

Dagsrevyens sendingar på laurdagar og søndagar har lenge blitt kalla *Laurdagsrevyen* og *Søndagsrevyen* og har hatt utvida sendetid og magasinprega reportasjar. *Laurdagsrevyen* blei kåra til beste aktualitetsprogram under Gullruten 2005.

Dagsrevyen er ein del av nyhendedivisjonen (NYDI) til NRK.

## Bakgrunnsstoff
* Nyheter fra NRK
Grethe Gynnild Johnsen

**Grethe Gynnild Johnsen** () er ein norsk journalist.

Johnsen kjem opphavleg frå Bø i Vesterålen, men er no busett i Bærum. Ho har vore nyhenderedaktør for Dagsrevyen sidan september 2004. Dagsrevyen ligg under NYDI i NRK sin organisasjonsmodell, og har om lag 200 medarbeidarar. Johnsen har tidlegare vore redaktør for NRK-sporten, og ho har mellom anna vore korrespondent i København.Sidan 2009 har ho vore leiar for Distriktsdivisjonen i NRK, med ansvar for alle distriktskontora og all produksjon utanfor Marienlyst.

Dagsrevy-sjefen har ansvaret for alle dei riksdekkjande nyhendesendingane til NRK: Dagsrevyen, Kveldsnytt, Siste nytt, Standpunkt, RedaksjonEN og Urix.

## Bakgrunnsstoff
* Nyhende på NRK
NYDI

**NYDI** er ei forkortng for Distrikts- og nyhendedivisjonen i NRK. Denne er den største nyhendeorganisasjonen i landet med i overkant av 1&nbsp;000 tilsette. Desse er fordelt på 50 distriktskontor over heile landet og 12 korrespondentar i utlandet. NYDI produserer nyhende for radio, fjernsyn og interaktive medium.

I 2005 vart Gro Holm tilsett som distrikts- og nyhendedirektør i NRK. 
Desse avdelingane er direkte underlagt nyhenderedaktøren: 

* Fjernsyn, med Grethe Gynnild Johnsen som sjef for mellom anna Dagsrevyen.
* Radio og nyhendedesk med Per Anders Johansen som sjef. Den viktigaste sendinga her er Dagsnytt
* Sport, med Øyvind Lund som sjef.
* Utvikling/distriktskontora leia av Erik Berg-Hansen.
* Produksjon, med Jan-Eirik Lien som har ansvar for SNG, redigering, foto og studiostab ved nyhendeproduksjonen på Marienlyst.

## Bakgrunnsstoff
* Nyhende frå NRK
Kveldsnytt

**Kveldsnytt** er eit nyhendeprogram som blir sendt kvar dag klokka 23 på NRK1. Kveldsnytt produseres av dagsrevy-redaksjonen. Dagsrevyen er ein del av nyhendedivisjonen (NYDI) hjå NRK.

## Bakgrunnsstoff
* Nyheter fra NRK
Eureka

***Eureka*** (gammalgresk ηὕρηκα , 'eg har funne det') er eit kjent uttrykk for å ha kome på ei genial løysing. Uttrykket er tillagt den greske matematikaren Arkimedes etter at han kom fram til at ein kan måla volumet til ein uregelmessig gjenstand ved å senka han ned i vatn.

Eureka-historia stammar frå *De Architectura* av den romerske arkitekten Vitruvius. Verket blei skrive på 20-talet f.Kr., medan Arkimedes levde på 200-talet f.Kr. I følgje historia skal Arkimedes ha fått i oppdrag av kong Hieron av Syrakus (Siracusa) å finna gullinnhaldet i ei krone han hadde fått laga. Arkimedes fann løysinga medan han bada, og sprang naken gjennom gatene i byen medan han ropte «Heureka!» (første person eintal av «heuriskein», 'å finna').

Det Arkimedes la merke til var at ein gjenstand vil fortrenga eit like stort volum væske som det han sjølv har om han blir senka ned i henne. Dersom krona hadde rett gullinnhald ville ho fortrenga like mykje vatn som eit gullodd med same vekt. Dersom gullet i krona derimot var blanda ut med sølv, ville ho vera større enn gulloddet, fordi sølv har lågare massetettleik enn gull.

Denne enkle oppdaginga og forteljinga rundt henne er betre kjend enn viktigare oppdagingar Arkimedes gjorde, som Arkimedes' lov om oppdrift.

## Seinare bruk av ordet

Eureka er seinare blitt brukt som eit generelt uttrykk for at ein har funne noko fint. Det er ordspråket til den amerikanske delstaten California til minne om gullfunnet der i 1848. Ein gruvearbeidaroppstand i Australia i 1854 blei kalla Eureka Stockade, og flagget opprørarane brukte er seinare blitt kalla Eureka-flagget.

Ordet er òg blitt brukt som namn for fleire stader, særleg i USA, der Eureka i California er den største. Eurekabreen i Antarktis er òg kalla opp etter ordet. Det er namnet til asteroiden 5261 Eureka, den fyrste funne trojanske asteroiden til planeten Mars.

Ein annan naturleg bruk av ordet er som namn på vitskapsføretak. EUREKA er namnet på eit felleseuropeisk vitskapssamarbeid, medan Heureka i Vanda er eit finsk vitsskapssenter.

Fleire filmar og fjernsynsseriar har heitt Eureka, og det er tittelen på eit prosadikt av Edgar Allan Poe.

Ordet er vist til humoristisk mellom anna i den britiske fjernsynsserien Doctor Who, der doktoren forklarer at 'eureka' tyder «Badevatnet er for varmt» og i Discworld-serien av Terry Pratchett, der Cohen the Barbarian seier at det tyder «Gje meg eit handklede».

## Kjelder


Engelsk Wikipedia: Eureka og Eureka (word)
* Vitruvius: *De Architectura* (eng./lat.)
Marianegropa

**Marianegropa** er verdas djupaste djuphavsgrop. Marianegropa ligg vest i Stillehavet, aust og søraust for Marianane, på 11°21′&nbsp;N 142°12′&nbsp;Ø, nær Guam. Gropa markerer også grensa der to tektoniske plater møtest; Stillehavsplata vert her pressa under den filippinske plata. 

Den største djupna i Marianegropa er Challengerdjupna,  meter under havflata. Denne djupna er langt større enn høgda til Mount Everest over havet. Djupa vart danna då Stillehavsplata vert pressa under den filipinske plata. 

Det lengste menneske har kome ned i gropa er  meter. Rekorden vart satt av den amerikanske oppdagaren Victor Vescovo i ein mini-ubåt i mai 2019. 

Ekspedisjonen til Don Walsh og Jacques Piccard var dei første som dykka ned i gropa, i ein batyskaf (spesial-ubåt) kalla «USS Trieste». Dei nådde  meter ned den 23. januar 1960.

## Kjelder

----
* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Marianergropen|Marianergropen]]» frå , den 26. januar 2011.* 

## Bakgrunnsstoff
Talet 36

**Talet trettiseks** (**36**) er eit partal. I heiltalsrekkja kjem det etter talet 35 og før talet 37.

Ordenstalet som svarar til talet trettiseks er **trettisjette** (**36.**).