open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Asamisimasa

**asamisimasa** er ei prisløna norsk musikkgruppe som spelar samtidsmusikk. Dei kombinerer framføringar i det klassiske repertoaret med etterkrigs-avantgarde, og nyttar også elektronikk, video eller andre media på konsertane sine. Gruppa består i dag av seks høgt utdanna musikarar og vann Spellemannprisen 2012 i kategorien for nettopp samtidsmusikk for debutplata si, *Pretty Sound*.

Det var gitaristen Anders Førisdal, perkusjonisten Håkon Mørch Stene og sopranen Janne Berglund som danna asamisimasa i 2001. Seinare vart gruppa utvida, og er no ein kvintett. Av di det er vanskeleg å leva av samtidsmusikk i Noreg, er fleire musikarane aktive i andre ensemble.

Gruppa framfører komposisjonar av ei lang rekkje klassiske komponistar og samtidskomponistar, m.a.: Ludwig van Beethoven, Alban Berg, Johannes Brahms, John Cage, Aldo Clementi, Marcel Duchamp, Brian Ferneyhough, Helmut Lachenmann, Erik Satie, Arnold Schönberg, Karlheinz Stockhausen, Igor Stravinskij og Edgard Varèse. Også verk av fleire norske komponistar står på repertoarlista til asamisimasa, m.a.: Mark Adderley, Eivind Buene, Lars Petter Hagen, Bendik Hagerup, Magne Hegdal, Sven Lyder Kahrs, Ole-Henrik Moe jr., Trond Reinholdtsen, Knut Olaf Sunde og Øyvind Torvund. Gruppa framfører også verk som er spesialskrivne for asamisimasa.

Debutplata *Pretty Sound* bestod utelukkande av verk av den danske komponisten Simon Steen-Andersen.  Då *Pretty Sound* vann Spellemannprisen 2013, var det tre nominerte plater i kategorien. Ei av konkurrentane til *Pretty Sound* var soloplata til gruppas dåverande klarinettist, Rolf Borch, men den nådde altså ikkje opp.

Dei tolv åra gruppa har eksistert til no, har vore svært aktive både i inn- og utland. Sommaren 2004 hadde dei konsert i Gobiørkenen i Mongolia Mellom anna har dei opptredd på Ultimafestivalen i Oslo, der dei i 2004 urframførte heile fem nyskrivne verk. Same hausten var dei einaste utanlandske ensemble som vart invitert til å spela på Cutting Edge, konsertserien til det britiske musikkinformasjonssenteret BMIC. Gruppa har elles opptredd i Los Angeles, San Fransisco, Darmstadt, Donaueschingen, Berlin, Borealisfestivalen i Bergen, samtidsmusikkfestivalen i Huddersfield og SPOR-festivalen i Århus.

## Fotnotar
Félix Savart

**Félix Savart** () var ein fransk fysikar. 

Han etterfølgde i 1836 André-Marie Ampère som professor ved Collège de France. Han er mest kjend for oppdaginga av Biot-Savart-lova i elektrisitetslæra og for undersøkingar av polarisasjonen til lyset. Han var òg den første som gjorde fysiske undersøkingar av fiolinen, mellom anna av svingingane i lok og botn ved hjelp av klangfigurar.

## Kjelder
*Félix Savart. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 9. november 2013.
Fen

**Fen** er ei gammal måleining nytta i Kina.

Fen vart mellom anna nytta som lengd der 1 fen er 0,1 cun eller tomme eller 3,58 mm. Etter innføringa av metersystemet i 1929 vart 1 fen sett lik 1/3 cm. 

Som masseeining vart eininga nytta for veging av edelmetall der 1 fen var 0,1 qian eller 0,378 g. Frå 1929 vart han sett lik 0,3125 g.

Fen vart òg nytta som skillemynt i Kina der 100 fen var 1 yuan. 

## Kjelder
*
Grunnfarge

**Grunnfarge** er ein farge frå ein bestemd bølgjelengd (monokromatisk lys). Ved å kombinere visse grunnfargar kan ein få mange andre fargar.

Det er to måtar å blande fargar på. Den eine er ved å leggje saman fargar (additiv), den andre er ved å ta bort fargar (subtraktiv).

To farger som ved additiv fargeblanding gir kvitt eller grått blir kalla komplementærfargar. Dette kan illustrerast viss ein fargar sektorar på ei pappskive med like mykje av to komplementærfarger og snurrar den raskt rundt. Då vil skiva oppfattast som grå eller kvit fordi det blir absorbert like mykje ved alle bølgjelengder av synleg lys. 

## Additiv fargeblanding

Additiv fargeblanding skjer i de fleste TVar, prosjektorar og PC-skjermar. Nokre få farger av lys blandast saman for å gje alle andre fargar.

## Subtraktiv fargeblanding

Døme på bruk av subtraktiv fargeblanding er blekk/tonar i skrivaren eller når ein set saman ein malingsfarge i malerbutikk. Ved subtraktiv fargeblanding blir stoff som absorberer lys sett saman for å få ønska farge. Kombinasjonen av dei tre grunnfargene gir fargen brun, ved substraktiv fargeblanding. Derfor nyttast i tillegg svart for å få gråtonar mellom kvit og sort.

## Historie
I kunsten rekna ein frå gammalt med grunnfargane raudt, blått og gult. (Kvitt og svart var «alle fargar og ingen fargar», det vil seie at kvitt inneheldt alle fargane på ein gong, medan svart var mangel på kvitt, dvs ikkje inneheldt fargar). Ut frå grunnfargene kunne ein blande seg fram til så godt som alle andre fargar. Målepigmenta gav aldri heilt monokromatisk verknad, og der var behov for to (Sinnober- og karmin- eller karmosin-)raudt. Sidan mange andre naturpigment allereie fanst, var det først pointillismen som konsekvent gjorde bruk av utelukkande grunnfargane.

Det er ikkje uvanleg å lage bilete med berre grunnfargar òg i dag, men dei fleste kunstnarane ser ut til å bruke komplementærfarger når dei vil lage ekstra luminans i bileta sine. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Grunnfarge|Grunnfarge]]» frå ,  den 8. november 2013.*
Grensevilkår

**Grensevilkår** er i teoretisk fysikk den verdien ein funksjon må ha ved grensa av eit område der funksjonen varierer, for at han i dette området skal svare til ein avgjort fysisk situasjon. Som døme på grensevilkår kan nemnast at eit elektrisk potensial skal nærme seg null i det uendeleg fjerne, at det skal ha ein avgjort, gjeven verdi på overflata av ein leiar, at den elektriske feltvektor alltid står vinkelrett på overflata av ein leiar osv. 

## Kjelder

*«Grensebetingelse» (14. februar 2009) i *Store norske leksikon*. Henta 8. november 2013.
Foglietta

**Foglietta** er ei italiensk måleining for volum. Det er eit vinmål som er lik 0,5 liter.

## Kjelder

*«Foglietta» (14. februar 2009). I *Store norske leksikon*. Henta 9. november 2013.
Lussand

**Lussand** er ein matrikkelgard (gardnummer 132) i Granvin herad. Lussand er ytste garden i Granvin og grensar til Kjepso i Kvam herad i vest, til Beggevik i aust, og i fjellet grensar garden til Voss.

Fram til 1964 høyrde Lussand til Kinsarvik herad. Då vart den delen av Kinsarvik herad og sokn som låg på vestsida av Hardangerfjorden (Lussand&ndash;Kvanndal) overført til Granvin. I Kinsarvik hadde Lussand gardnummer 117.

Fylkesveg 7 går over garden, og like austom innmarka og tuna ligg Lussandberget, der vegen er svingete og ekstra smal med steile berget på eine sida og lukt i fjorden på hi. Vegstrekka er rasutsett, og det skal byggjast tunell der. Dagens vegstrekke er del av Nasjonale turistveger, og det er i den samanheng bygd rasteplass/utsiktspunkt like vestom busetnaden på Lussand.

På oppsida av vegen mellom Kjepso og Lussand ligg eit skogområde på Uranes som er verna som naturreservat. Uranes naturreservat er oppretta for å verne eit større edellauvskogsområde med stor økologisk variasjon.

## Namnet
Fyrstelekken av namnet er ikkje sikkert tolka.

Gardsnamnet vert også brukt som etternamn. I 2013 var det 44 personar i Noreg som hadde Lussand til etternamn. Ein kjend namneberar er politikaren Magnar Lussand, som var fylkesordførar i Hordaland frå 1991 til 1999.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
*
*
*
*
*
*
Friedrich Kohlrausch

**Friedrich Wilhelm Georg Kohlrausch** () var ein tysk fysikar. Kohlrausch gjorde grunnleggande arbeid i eksperimentell fysikk, særleg forskjellige typar målemetodar. Læreboka hans *Praktische Physik* har gjort mykje for å fremje eksperimentalfysikken. Boka kom i 1986 ut i den 23. reviderte utgåva og blir framleis nytta.

## Kjelder

*Holtebekk, Trygve. (14. februar 2009). Friedrich Wilhelm Georg Kohlrausch. I Store norske leksikon. Henta 9. november 2013.
Fuder

**Fuder** er ei gammal tysk måleining for vin. Ordet tyder «lass» og er eit vinfat som er så stort at det utgjer eit lass. Måleininga varierer frå forskjellige område i Tyskland og er mellom 750 og 1500 liter. 

## Kjelder
* Fuder. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 9. november 2013 frå http://snl.no/fuder.
Grunneining

**Grunneiningar** er måleiningar som andre fysiske og tekniske einingar er avleidde frå. Dei er einingane for dei storleikane som er valde som grunnstorleikar i eit einingssystem. Grunneiningane skal ikkje kunne avleiast av kvarandre, og skal vere definerte slik at dei kan reproduserast særs nøyaktig, helst ved hjelp av naturkonstantar. Viss dette ikkje lèt seg gjere med tilstrekkeleg nøysemd, blir dei no avgjort ved hjelp av internasjonale normalar. For storleikar som kan avleiast av grunnstorleikane, vil tilsvarande einingar kunne avleiast av grunneiningane.

## Sjå òg
*SI-systemet

## Kjelder
*
Furlong

**Furlong** er ei eldre måleining for lengd som vart brukt i engelsktalende land. Ein furlong er lik ein åttandedels mile eller 220 yards. Eininga er no stort sett gått ut av bruk, utanom innanfor hesteløp, der han enno er i bruk i Storbritannia, Irland, Canada og USA.

Bruken av furlong går tilbake til 800-talet og kanskje tidlegare. Ein furlong var opphavleg lengda av ei plogfure (gammalengelsk: *furh*) på ein åker. Flatemålet «acre» vart definert som eit rektangel med lengd på 1 furlong og breidd på 1 chain (22 yards).

Fem furlong tilsvarar omtrent ein kilometer. Samanlikning med andre måleiningar:

1 furlong = 10 chain = 220 yard = 660 fot = 7 920 tomme = 201,168 meter.

1 engelsk mil = 8 furlong = 80 chain = 320 rod = 8 000 link. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Furlong|Furlong]]» frå ,  den 9. november 2013.*
Finsen-eining

**Finsen-eining** er ei måleining for ultrafiolett strålingstettleik. Éi Finsen-eining svarar til stråling med effekttettleik 10 W/cm² ved ein bølgjelengd på 296,7 nm. Solstråling som svarar til 1 Finsen vert rekna å gjere ein solbrent i løpet av 30 minutt. 

Eininga er kalla opp etter Niels Ryberg Finsen. 

## Kjelder
*Holtebekk, Trygve. (2009, 14. februar). Finsen Eining. I Store norske leksikon. Henta 9. november 2013 frå http://snl.no/Finsen-eining.
Firkin

**Firkin** (forkorta *fk.*) er ei måleining for volum som vert nytta i engelsktalande land for smør, mjøl, fisk, øl og andre matvarer og er lik 1/4 barrel eller 9 gallon. 

1 firkin er i Storbritannia lik 9 britisk gallon, som er 40,9 liter, og i USA lik 9 US gallon, som er 34,07 liter. I tidlegare tider var 1 firkin lik 8 gallon. 

Firkin er òg namnet på eit tønneforma trekar som er like stort som eininga. 

## Kjelder
*Holtebekk, Trygve. (2009, 14. februar). Firkin. I Store norske leksikon. Hentet 9. november 2013 fra http://snl.no/firkin.
Eininga gal

**Gal** er ei CGS-eining for akselerasjon, der 1 Gal = 1 cm/s2. Han vert hovudsakleg nytta innan geofysikk og geodesi i samband med bruk av tyngdeakselerasjonen. Variasjonar i tyngdeakselerasjonen vert skriven i milligal (mgal) = 10−3 gal. Eininga er kalla opp etter Galileo Galilei.

Gal er òg forkorting gallon, ei britisk og amerikansk volumeining. 

## Kjelder
* Gal. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Hentet 9. november 2013 fra http://snl.no/Gal.
Gauss

**Gauss** er ei måleining for magnetisk flukstettleik eller magnetisk induksjon i CGS-systemet. Eininga har symbolet Gs eller G. Før 1934 vart Gauss òg nytta som eining for magnetisk feltstyrke i dette systemet. Éin gauss er lik 10−4 tesla, som er SI-eininga for magnetisk flukstettleik.

## Kjelder
* Gauss. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 9. november 2013 frå http://snl.no/gauss.
George Gabriel Stokes

**Sir George Gabriel Stokes, 1. Baronet** () var ein britisk matematikar og fysikar. 

Han var professor i matematikk i Cambridge frå 1849. Stokes var dugande både i teoretisk og eksperimentell fysikk og fleire viktige fysiske lover er kalla opp etter han. Mest kjend er truleg lova om motstanden ein kuleforma lekam møter når det går med liten fart gjennom ein gass eller ei væske. Av den lova kan ein til dømes finne fallhastigheita for små regndropar. 

Stokes vart æresdoktor ved Universitetet i Oslo i 1902.

## Sjå òg
* Navier-Stokes-likningane
* Stokes-lova

## Kjelder
*Ormestad, Helmut & Delphin, Inger Lise A.. (2009, 15. februar). George Gabriel, Sir Stokes. I Store norske leksikon. Henta 9. november 2013 frå http://snl.no/George_Gabriel%2C_Sir_Stokes.
Giorgi-systemet

**Giorgi-systemet** er eit koherent einingssystem særskild for bruk innan elektromagnetisme, foreslått av italieneren Giovanni Giorgi i 1901. Grunneiningane er sekund, meter, ampere og volt. Giorgi viste at systemet òg dekte mekanikk, med watt som felles eining både for mekanisk og elektrisk energi og kilogram som masseeining. Seinare foreslo han kilogram som grunneining i staden for volt. Systemet danna grunnlaget for MKSA-systemet som inngår i SI-systemet. 

## Kjelder
Giorgi-systemet. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 9. november 2013 frå http://snl.no/Giorgi-systemet.
Gilbert

**Gilbert** er ei måleining for magnetomotorisk spenning eller magnetisk potensialdifferens i det elektromagnetiske CGS-systemet. Måleininga har symbolet Gb. 

1 Gb er 10/4π ampere.

## Kjelder
Gilbert. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 9. november 2013 frå http://snl.no/gilbert.
Gill

**Gill** er ei gammal engelsk måleining for volum for flytande varer. Eininga har symbolet gi. 

1 gill er lik 1/4 pint. I dag er 1 gi (britisk) = 1,421 dl og 1 gi (USA) = 1,183 dl.

## Kjelder
* Gill. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 9. november 2013 frå http://snl.no/gill.
Herons kule

**Herons kule** er i den enklaste forma si ei hol metallkule med hol som i ei sil nedst og eit røyr øvst. Dyppar ein kula i vatn til over holet og lukkar røyret med ein finger, vil vatnet ikkje renne ut før røyret opnast igjen. 

Kula vart funnen opp av Heron frå Alexandria. 

## Sjå òg
* hevert

## Kjelder
* Herons Kule. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 8. november 2013 frå http://snl.no/Herons_kule.
Olav Holt

**Olav Holt** () er ein norsk fysikar. Han vart vald som første rektoren ved Universitetet i Tromsø (1973–1977).

Holt tok dr.philos. i 1963 og var frå 1969 professor i fysikk ved Universitetet i Tromsø og styrar av Nordlysobservatoriet. Han var direktør for Forskningsstiftelsen ved Universitetet i Tromsø (FORUT) frå 1984 til 1992. I 2018 vart han utnemnd til æresdoktor ved UiT Noregs arktiske universitet.

Han har særskild arbeidt med fysikken i den øvre atmosfæren og korleis radiobølgjer breier seg i ionosfæren.

Olav Holt er far til forfattaren Anne Holt.

## Kjelder
*«Olav Holt» (14. februar 2009). *Store norske leksikon*. Henta 8. november 2013.
Sennep

**Sennep** viser hovudsakleg til frø av ulike plantar i krossblomfamilien og matprodukt av desse frøa. Sennep kan brukast på ulike måtar, som heile frø, mole til pulver og blanda til sausar eller smakstilsetjing.

Kvit sennep blir laga av kvitsennep (*Sinapis alba*) medan svart sennep blir laga av svartsennep (*Brassica nigra*). Vidare kan ein laga sareptasennep av *Brassica juncea* og salatsennep av rucolasalat. Levantisk sennep får ein av Cleome-arta, som høyrer til kapersfamilien.

## Kjelder

*«Sennep» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Henta 9. november 2013.

## Bakgrunnsstoff
Herons formel

**Herons formel** er i geometri ein formel for samanhengen mellom arealet av ein trekant og lengda av dei tre trekantsidene.  Formelen er kalla opp etter den greske matematikaren og ingeniøren Heron av Alexandria, som levde i hundreåret etter Kristi fødsel. 

Lar ein lengda av dei tre trekansidene vere definert som *a*, *b* og *c*, så gjev Herons formel trekantarealet *A* som 

:A = \sqrt{s\left(s-a\right)\left(s-b\right)\left(s-c\right)}.

Her er *s* lik halve omkrinsen til trekanten:

:s= \frac{1}{2}(a+b+c).

Formelen kan òg uttrykkast på forma

:A=\frac{1}{4}\sqrt{(a+b+c)(a+b-c)(b+c-a)(c+a-b)}.

Herons formel handsamar alle sidelengdene likt.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Herons formel|Herons formel]]» frå ,  den 9. november 2013.*
Robert Hooke

**Robert Hooke** () var ein engelsk fysikar og matematikar.

Han var professor i geometri ved Gresham College frå 1665. Han fann opp lommeuret og gav i 1665 ut eit optisk arbeid, *Micrographia*, der han skildrar sine observasjonar med eit forbetra samansett mikroskop. Her finst dei første skildringar av plantene sine celler. Hooke gjorde òg ei rekkje forbetringar ved astronomiske instrument og konstruerte den første reknemaskinen. Han utførte ei mengd fysiske undersøkingar over fall-lova, pendelen, interferensfarger i tynne hinner, faste lekamar sine elastiske tilhøve og mykje meir.

## Sjå òg
* Hooke-lova

## Kjelder
* «Robert Hooke» (14. februar 2009). I *Store norske leksikon*. Henta 8. november 2013.
Huygens–Fresnel-prinsippet

**Huygens–Fresnel-prinsippet** (kalla opp etter den nederlandske fysikaren Christiaan Huygens og den franske fysikaren Augustin-Jean Fresnel) er ein metode for å analysere bølgjeforplanting når ein kjenner bølgjetilstanden i heile rommet i eit visst tidspunkt. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Huygens–Fresnel principle|Huygens–Fresnel principle]]» frå ,  den 9. november 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Hewittlampe

Ein **hewittlampe** er eit namn som stundom vert nytta på kvikksølvdamplampe etter oppfinaeren, amerikanaren Peter Cooper Hewitt (1861–1921).

Lampen er ein gassutladningslampe som nyttar ein elektrisk boge gjennom fordampa kvikksølv for å produsere lys. 

## Kjelder
*Hewittlampe. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 8. november 2013 frå http://snl.no/hewittlampe.-
Horologi

**Horologi** er læra om å måle tid. Klokker, ur, urverk, solur, vassur, stoppeur, kontrollur og skipskronometer er døme på instrument som vert nytta til tidsmåling. 

Folk som driv med horologi vert kallar *horologar*. Omgrepet vert nytta både av profesjonelle folk (urmakarar, klokkemakarar) og folk som berre har det som interesse. Det finst mange organisasjonar for horologi. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Horology|Horology]]» frå ,  den 9. november 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Hydrodynamisk fjernkraft

**Hydrodynamiske fjernkrefter** er krefter som virkar mellom to lekamar i ei ideell væske (inkompressibel og friksjonslaus væske) når dei pulserer, svingar fram og tilbake (oscillerer) eller roterer. Effekten vart oppdaga av Carl Anton Bjerknes og studert av han og sonen Vilhelm Bjerknes.

## Kjelder
*Hydrodynamiske fjernkrefter. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 8. november 2013 frå http://snl.no/hydrodynamiske_fjernkrefter.
Høgtrykksfysikk

**Høytrykksfysikk** er ei grein av fysikken som omhandlar eigenskapane til væsker og faste stoff når dei vert utsett for ekstremt høgt trykk. 

Høgt trykk vert i denne samanhengen rekna frå 1000 atmosfærar og oppover. Ein har oppnådd eit varig trykk på 106 atm på material med ein masse på kring 10-6 gram. Ved å nytte sjokkbølgjer har ein oppnådd kortvarige trykk på kring 107 atm.

## Kjelder
* Grøn, Øyvind. (2009, 14. februar). Høytrykksfysikk. I Store norske leksikon. Henta 8. november 2013 frå http://snl.no/h%C3%B8ytrykksfysikk.
Indeks

Ein **indeks** kan syne til følgjande: 
* Eit (vanlegvis alfabetiskordna) register eller ei emneliste, til dømes i ei bok. 
* Ein indeks som inneheld lenkjer til ei rekkje nettstad, ein såkalla lenkjekatalog.
* Eit tal eller anna symbol, skrive i senka skrift, som tener som «namn» eller identifikasjon av ein matematisk eller fysisk storleik. Til dømes *U*ind: Bokstaven U syner til elektrisk spenning, medan det vesle ordet «ind» er ein indeks, som syner at det er snakk om ei særskild spenning.
* Eit forholdstal, som gjev ein storleik (t.d. pristalsutviklinga) målt i forhold til ein viss referanseverdi (t.d. prisnivået eit visst år)
* Den romersk-katolske kyrkja si Index librorum prohibitorum, ei liste over forbodne bøker. 
* Eit indeksregister, eit register i ein cpu, som peikar på ei lageradresse.
Koherens (fleirtyding)

**Koherens** tyder noko som er samanhengande og er eit omgrep med fleire tydingar og bruksområde. Det motsette er **inkoherent**, som tyder usamanhengande. 

*Koherens i fysikken.
*Koherens i språkvitskapen.
Inkoherent bølgje

Ei **inkoherent bølgje** er ei bølgje som blir sendt ut frå inkoherente svingingskjelde. Inkoherente bølgjer gjev ikkje interferensbilete. 

## Kjelder
* Inkoherente bølger (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 8. november 2013 frå http://snl.no/inkoherente_b%C3%B8lger.
Holografi

**Holografi** (*gr.* *holo* = heil eller fullt, *graphos* =  skriven eller bodskap) er ei avansert form for fotografi der biletet, eit såkalla **hologram**, viser motivet tredimensjonalt. Holografiteknikken blir brukt for å lage verkelege og virtuelle bilete av lekamar. Metoden kan òg nyttast for å lagre informasjon optisk.

Hologram lagast ved at ein fotografisk plate blir belyst med refleksjonar frå lekamen som skal avfotograferast, og samstundes med laserlys direkte frå hovudlyskjelda (referanselyskjelda). Samspelet (interferensen) mellom lysbølgjene frå lekamen og frå lyskjelda dannar eit mønster som blir registrert på filmen. Når filmen blir framkalla og deretter blir belyst, kan ein sjå dette mønstret i form av eit tredimensjonalt bilete. Kvart einaste punkt på hologrammet inneheld informasjon om heile det avfotograferte objektet.

## Historie
Holografi vart skildra i 1947 av den ungarske fysikaren Dennis Gabor (1900 – 1979). For dette vart han tildelt Nobelprisen i fysikk år 1971. Oppdaginga var eit uventa resultat av forsking for å forbetre elektronmikroskopet, men han fekk ikkje gjennomslag før laseren, ei lyskjelde som sender ut ei avgrensa og jamn lysstråle, vart oppfunnen i 1960.

Hologram er vanleg som «framtidas 3D-bilete» i science fiction-bøker og -filmar, som til dømes i TV-serien Star Trek. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Holografi|Holografi]]» frå ,  den 9. november 2013.*
Inkoherent svinging

**Inkoherente svingingar** er to eller fleire svingingar, som anten svingar med ulike frekvensar eller på ein slik måte at svingingane ofte blir avbrotne og blir sett i gang igjen. Faseskilnaden mellom svingingane i dei ulike systema blir stadig forandra.

## Kjelder
Inkoherente svingninger. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 8. november 2013 frå http://snl.no/inkoherente_svingninger.
Intensitet

**Intensitet** kan syne til: 

## I daglegtale
*Styrke
*Amplitude
*Nivå
*Storleik

## Fysikk
*Intensitet i fysikk, effekt per areal (W/m2)
*Feltstyrke i elektriske, magnetiske og elektromagnetiske felt (V/m, T, etc.)
*Varmeintensitet, strålingsfluks per areal per romvinkel (W·m−2·sr−1)
*Elektrisk straum, der verdien vart kalla straumintensitet i eldre litteratur

### Optikk
*Strålingsintensitet, effekt per romvinkel (W/sr)
*Lysstyrke, lysfluks per romvinkel (lm/sr eller cd)
*Irradians, effekt per areal (W/m2)

### Astronomi
*Radians, effekt per romvinkel per projektert areal (W·sr−1·m−2)

### Seismologi
*Mercalli intensitetsskala, ei måling av jordskjelvintensitet

### Akustikk
*Lydintensitet, lydeffekt per areal 

## Anna
*Energiintensitet, eit økonomisk mål på energiforbruk per eining BNP (J/$, etc.)
*Karbonintensitet, eit mål på kor mykje karbon som vert sleppt ut i miljøet
*Treningsintensitet, eit mål på kor mykje arbeid som er gjort under trening (% av maksimal hjarterytme)
Intensitet i fysikk

**Intensitet** er eit mål for energistraum i stråling eller bølgjer. Det er det same som **flukstettleik**, det vil sei den energimengda som per tidseining blir transportert gjennom ei flateeining vinkelrett på forplantingsretninga til strålen eller bølgja. I samband med partikkelstråling kan intensiteten òg gjevast som mengda partiklar som passerer ei flateeining per tidseining. 

## Kjelder
*Intensitet: fysikk. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 8. november 2013 frå http://snl.no/intensitet/fysikk.
Interferens

**Interferens** kan vise til: refer to

## Naturvitskap og medisin
*Interferens i kommunikasjon, alt som endrar eller forstyrrar ei melding som flyttar seg langs ein kanal 
**Elektromagnetisk interferens (EMI), forstyrringar som påverkar ein elektrisk krets
**intersymbolforstyrring (ISI), forstyrring av eit signal der eit symbol interfererer med dei påfølgjande symbola. 
*Interferens i genetikk, eit fenomen der kromosomoverkryssing i eit intervall aukar sannsynet for fleire overkryssingar i nærleiken. 
*Interferens i bølgjemekanikk, i fysikk og optikk superponering av to eller fleire bølgjer som skapar eit nytt bølgjemønster
**Tynnfilminterferens, eit fenomen som skjer når innfallande lysbølgjer vert reflektert av den øvre og nedre grensa av ein tynnfilm, interfererer med kvarandre og dannar ei ny bølgje. 
*Interferenskopling, to lekamar som prøver å okkupere same rommet. 
*Statistisk interferens

## Samfunnsvitskap
*Interferensteori i psykologi, interaksjon mellom nyleg lærte materiale og tidlegare lærte oppførslar, minne og tankar. 
*Språkleg interferens, språkoverføring av morsmålsgrammatikk og uttale inn i eit lært språk. 

## Sport
*Interferens i sjakk, når ei brikke vert ofra mellom ein angripar og ein forsvarar. 
*Interferens i ishockey, straff der ein spelar hindrar rørsla til ein annan spelar som ikkje har pucken. 
*Interferens i baseball, eit brot der ein person på ulovleg vis endrar spelemåten frå det som er venta.
Interferens i bølgjemekanikk

**Interferens** er ei prosess der to eller fleire bølgjer med same frekvens og bølgjelengd overlagrar kvarandre og dannar ei ny bølgje med ein amplitude som på kvar stad til ei kvar tid er lik summen av amplituden til dei einskilde bølgjene på same stad og tid. 

Bølgjene det er snakk om kan vere vassbølgjer, lydbølgjer eller elektromagnetiske bølgjer som lyd eller radiobølgjer. Når ein bølgjetopp og ein bølgjedal møtes på same stad vil bølgjene jamne kvarandre ut. Det kan medføre at to lyssignal kan gje mørke og at to lydsignal ikkje kan høyrast om dei treff øyret samstunds. 

## Kjelder
*Holtebekk, Trygve. (2009, 14. februar). Interferens: fysikk. I Store norske leksikon. Henta 8. november 2013 frå http://snl.no/interferens/fysikk.
Torstein Jøssang

**Torstein Jøssang** () er ein prisløna norsk fysikar, kjent for sine arbeid i materiallære.

Etter examen artium frå Bryne vidaregåande skule 1953 vart det cand.mag. 1959 og cand.real. 1962 frå Universitetet i Oslo der han fekk dr.philos. 1968 på avhandlinga *Dislocations and Dissociated Dislocation Configurations in Face Centered Cubic Metals*.  Etter to år ved Ohio State University var han amanuensis i Oslo 1965-69, førsteamanuensis 1969-87 og frå 1987 professor i faststoff-fysikk.

Han har studert korleis fraktale strukturar blir til i material med uorden, og med Jens Feder starta han i 1973 prosjektet *Kooperative fenomener* som studerte korleis små fenomen skapar store fenomen.

## Verv og utmerkingar
*NAVF-prisen for fremragende forskning i 1990, 2,5 millionar kroner delt med Jens Feder
*Fridtjof Nansens belønning for fremragende forskning 1990 på kroner 30 000 delt med Jens Feder for «deira flotte studiar av fysikken i porøse medium og for innsatsen deira innanfor faststoff- og materialfysikk»
*Universitetet i Oslo sin læringsmiljøpris i 1991 på kroner 50 000. Delt med Jens Feder.
*IBMs fysikkpris på 30 000 kroner 1992. Delt med Jens Feder.
*styreformann og vitskapleg leiar for «Senter for Grunnforskning» ved Det Norske Videnskaps-Akademi i oppbyggingsåra frå 1993 til 2000 
*fagredaktør i «Physica Scripta» under The Royal Academy of Science, Stockholm. Bortreist på dagen.
*innvald i Det Norske Videnskaps-Akademi
*titulær medlem av Académie Européenne des Sciences, des Arts et des Lettres, Paris.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Torstein Jøssang|Torstein Jøssang]]» frå ,  den 9. november 2013.*
Harald Sæverud Museum Siljustøl

**Harald Sæverud Museum Siljustøl**, ei avdeling av KODE Kunstmuseene i Bergen, femner om ei stor part av det som var huset og eigedomen til komponisten  Harald Sæverud og kona hans, Marie, og ligg i tidlegare Fana kommune, no i bydelen Ytrebygda i Bergen, om lag ein halv times bilkøyring sørover frå sentrum av byen. Harald Sæveruds arbeidsrom, flygel og personlege gjenstandar står slik dei var då han døydde i 1992. Huset og naturområdet ikring vart freda av Riksantikvaren i 2005.

Siljustøl vart offisielt opna som museum i samband med Harald Sæveruds 100-årsdag i 1997. Museet har som oppgåve mellom anna å fremme kunnskapen om Sæveruds liv og musikk. På museet vert det halde konsertar i samband med Harald Sævereuds fødselsdag og ved andre høve. Mellom anna har dei årlege Festspillene i Bergen arrangert konsertar her sidan 1994. Museums- og konsertverksemda høyrer inn under Edvard Grieg Museum Troldhaugen, som òg er ei avdeling av KODE Kunstmuseene i Bergen.

Eigedomen og ein part av huset, museumsdelen, vart i 1984 testamentert til ei stifting som vart kalla  *Marie Hvoslef og Harald Sæveruds stiftelse til fremme for av norsk musikk og billedkunst*,  og som skulle syte for at «Siljustøl skal beholde sin sjarme som støl». I 1993 vart museumsdelen av huset og eigedomen elles, overdrege til Bergen kommune. Eigedomen har eit stort og særs vent ute- turområde på i alt 176 mål, med mengd turstigar som publikum fritt kan gjere seg nytte av. Dette store naturområdet var ein viktig inspirasjon for Sæverud, som opphavleg hadde sett for seg eit tun med mange småhus på eigedomen, lik ein støyl. For Sæverud var ein støyl som eit sentrum i verda, halvt natur, halvt kultur.

## Bakgrunnsstoff
* Internettsida til Harald Sæverud Museum Siljustøl
*
Gon

**Gon** (av gresk γωνία (*gōnía*), *vinkel*) er ei måleining av ein vinkel i planet, og svarer til  av ein full sirkel og dermed  av ein rett vinkel. Ein gon er lik  av ein grad eller  av ein radian. Gon vart tidlegare kalla **nygrad** og skriven med g, ein heva minuskel *g*. Vanlege inndelingar av ein gon er centigon og milligon.

Eininga har opphavet sitt i Frankrike som ein del av det metriske systemet. På grunn av samanblanding med den eksisterande eininga *grad* – spesielt i Nord-Europa – vart namnet *gon* innført.

Sjølv om det vart gjort forsøk på ei generell innføring av eininga, var det berre nokre land som byrja å bruke han og då innanfor spesialiserte område som landmåling (og orientering). Ein av fordelane ved å bruke gon, er at ein skilnad i breidde på éin centigon ( gon) svarer til omtrent éin kilometer (1000,1966 m (WGS&nbsp;84) i gjennomsnitt; 995,1687 m (WGS&nbsp;84) ved ekvator, 1005,2456 m (WGS&nbsp;84) ved polane). (Dette ville gjort at nautisk mil vart overflødig.)

Den meir kjente eininga *grad*,  av ein sirkel, eller den matematisk meir laglege eininga *radian*,  av ein sirkel (som nyttast i SI-systemet), vert vanlegvis heller brukt enn *gon*.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gon|Gon]]» frå ,  den 9. november 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* *Ordbok for kart og oppmåling*, RTT57, Statens kartverk, Norges karttekniske forbund, Rådet for tekniske terminologi, 1989. ISBN 82-90408-97-8
Moritz Hermann von Jacobi

**Moritz Hermann von Jacobi** () var ein tysk fysikar og bror av Carl Gustav Jacob Jacobi. 

Han var professor i byggkunst ved universitetet i Dorpat i 1835, men i 1837 vart han kalla til akademiet i St. Petersburg. Han fann opp galvanoplastikken og eit galvanisk element. I 1839 bygde han ein båt med ein motor som var drive av straum frå eit galvanisk batteri.

## Kjelder
* Moritz Hermann Von Jacobi. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 8. november 2013 frå http://snl.no/Moritz_hermann_von_jacobi.
Ola David Raa Hunderi

**Ola David Raa Hunderi** () er ein norsk fysikar. Hunderi har særleg arbeidd med optisk spektrografi, der han undersøkt overflateprosessar og eigenskapane til tynne filmar, hurtig størkning av material og simulering av krystallisasjon.

Han tok dr.philos. i 1970 og var professor ved NTNU frå 1981. Han var forskingsdirektør ved SINTEF frå 1987 til 1993 i Avdeling for anvend fysikk. 

## Kjelder
* Grøn, Øyvind. (2009, 14. februar). Ola David Raa Hunderi. I Store norske leksikon. Henta 8. november 2013 frå http://snl.no/Ola_david_raa_hunderi.
Gramma

**Gramma** er ein bokstav eller liten figur, og namn på ei gammal gresk måleining for masse for edelmetall og edelsteinar. 1 gramma var 1/24 uncia, kring 1,45 gram. Gramme er nygresk nemning for millimeter.

## Kjelder
* Gramma. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 10. november 2013 frå http://snl.no/gramma.
Eininga grave

**Grave** er ei måleining for masse som var lik 1 kubikkdesimeter vatn. Symbolet for grave er **gv**. Han vart innført under den provisoriske innføringa av metersystemet i Frankrike i 1793. I 1795 vart gram eller gramme fastsett som legal grunneining for masse, og omgrepet grave vart endra til kilogram. 

## Kjelder
* Holtebekk, Trygve. (2009, 14. februar). Grave: masseenhet. I Store norske leksikon. Henta 10. november 2013. 
* conversion.org > Mass > grave.
Gs

**GS **eller** Gs** kan stå for: 

* .gs,  toppnivådomenet for Sør-Georgia og Sør-Sandwichøyane
* Gs, forkorting for g-kraft
* Bakkefart (engelsk *ground speed*) farten til eit fly i forhold til bakken. 
* GS i Sverige, ein handelsunion i Sverige. 
* GS Group, eit koreansk føretak underlagt LG Group
* Goldman Sachs, ein av dei største globale investeringsbankane i verda. 
* Gauss, symbol for for CGS-eininga for magnetisk flukstettleik.
Gotfred Kvifte

**Gotfred Ingolf Kvifte** () var ein norsk fysikar som var professor og seinare rektor ved Noregs Landbrukshøgskule . 

Han tok dr.philos. i 1953 og var dosent ved Universitetet i Bergen i 1953–54, så professor i fysikk og meteorologi ved Noregs Landbrukshøgskule frå 1954 til 1984. Han var rektor same stad frå 1961 til 1968. Kvifte har offentleggjort ei rekkje avhandlingar om spektroskopi, nordlysforsking, geofysikk og landbruksmeteorologi, og hadde dessutan ei rekkje offentlege verv i forskingsråd og -utval.

## Kjelder

*
Nürenberggran

**Nürenberggran** er ein gammal norsk måleining for vekt, brukt i apoteka. 

Ein nürenberggran var 1/20 scrupel, det vil seie 62 milligram. 

Den tilsvarande britiske og amerikanske masseeininga er **grain**, som har symbolet gr. 1 gr = 1/7000 lb avdp = 1/5760 lb tr = 1/5760 lb ap = 64,7989 mg. Grain er den einaste masseeininga som er felles for dei tre britiske masseeiningssystema. Han har vore legal eining i England sidan han kring 1200 vart lovfesta som 1/32 pennyweight, som igjen var definert som massen av 32 modne kveitekorn teken midt på akset.

Tilsvarende masseeiningar med liknande namn har vore bruk i fleire land. Frå oldtida kjenner ein arabiske *quamha* (kveitekor) og romersk *grano*, begge ca. 50 mg. Som masseeining for perler og edelsteinar nyttast metrisk graine = 50 mg = 1/4 karat.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nürenberggran|Nürenberggran]]» frå ,  den 9. november 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Språkrådet: «Åtte potter rømme, fire merker smør &ndash; Om gammalt mål og gammal vekt», I: *Språknytt*. Nr 4, 2006. 
*
Gy

**GY**, **Gy** eller **gy** kan syne til: 

* Idrett og helse
* IATA för Guyana Airways 2000 og Tri-MG Intra Asia Airlines
* ISO 3166-1 alpha-2-koden for Guyana
* .gy - toppdomene for Guyana
* symbol for gray, SI-eininga for absorbert stråledose.
* Gy, kommune i Haute-Saône i Frankrike
* Gy - elv i Frankrike
* Gy - kommune i Sveits
* Gy-en-Sologne, kommune i Loir-et-Cher, Frankrike
* Gy-l'Évêque, kommune i Yonne, Frankrike
* Gy-les-Nonains, kommune i Loiret, Frankrike
HAZOP

**HAZOP** er ei forkorting for **Hazard and Operability Analysis** og er ein anerkjend metode for å identifisere tryggleiksmessige farar og utfordringar med omsyn på utføring, vedlikehald og drift av eit prosessanlegg. Ei gruppe personar, kvar med sine roller, vurderer systemet, gjerne i form av eit flytdiagram. Definerte søkeord nyttast, slike som ingen, ikkje, mindre, høg, del av, motsett, osv. Dessutan brukar ein parametrar, slike som flow, trykk, temperatur, nivå, tid, osv, i kombinasjon med leieorda. Alle elementa i prosessanlegget blir gjennomgått under prosjekteringa, kvar med den normale tilstanden sin spesifisert. Ein kan finne moglege tryggleiksmessige problem som kan oppstå, når til dømes kombinasjonen ikkje-trykk eller høg-temperatur finst i eit prosesselement der normal tilstand er trykk eller normal temperatur.

## Kjelder
* Pedersen, Tom. (2009, 22. april). Hazop. I Store norske leksikon. Henta 10. november 2013 frå http://snl.no/HAZOP.
Hefnerlys

**Hefnerlys** er ei tidlegare nytta måleining for lysstyrke, definert ut frå hefnerlampen. 

Eininga vart etter kvart avløyst av eininga candela og 1 hefnerlys er det same som 0,92 candela. Dette skjedde i Noreg og ein del andre land i 1948 og internasjonalt i 1954. 

Trass i ein tilsynelatande primitiv definisjon viste eininga seg å vere reproduserbar innanfor ei grense på 1 %, noko som har vore vanskeleg å oppnå med elektriske lyskjelder. 

## Kjelder
* Hefnerlys. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Hentet 10. november 2013 fra http://snl.no/hefnerlys.
Heinrich Geißler

**Johann Heinrich Wilhelm Geißler** () var ein tysk glasblåsar og instrumentmakar som i 1857 etter forslag frå Pflüger konstruerte den første kvikksølvluftpumpa, og fabrikkerte såkalte geisslerrøyr.

## Kjelder
* «Heinrich Geissler» (14. februar 2009). I *Store norske leksikon*. Henta 10. november 2013.
Helmut Ormestad

**Helmut Ormestad** () var ein norsk fysikar. 

Han tok dr. philos. ved Universitetet i Oslo i 1955 og vart dosent same stad i 1964. Frå 1985 var han professor ved universitetet. Forskinga hans var knytt til akustikk. Ormestad vart særleg kjent for evna si til å popularisere og formidle fysikk. Saman med Otto Øgrim utgav han boka *Pølser, fysikk og potetesalat* i 1951, frå 1960-åra hadde dei saman program i radio og fjernsyn der fysikken vart formidla på ein enkel og morosam måte. Særleg populær var programserien *[[Fysikk på roterommet]]*. Ormestad var medforfatter i ei rekkje lærebøker. *Rom Stoff Tid*, som han skreiv saman med Otto Øgrim og Kåre Lunde, fekk Cappelenprisen i 1983. Ormestad gjorde òg ein stor innsats for Human-Etisk Forbund.

## Kjelder
*
Dosent

Ein **dosent** er ei lærarstilling som fanst ved universiteta og dei vitskaplege høgskulane i Noreg fram til 1985. Skilnadane mellom ein dosent og ein professor var vanlegvis i at ein professor måtte dokumentere større breidd og meir omfattande vitskapleg produksjon enn dosenten. Frå 1985 fekk alle dosentar i Noreg tittelen professor. 

I dag blir dosenttittelen i Noreg berre brukt ved somme universitet med lærarutdanning og dei statlege høgskulane, særleg dei tidlegare distriktshøgskulane (høgskuledosent). Danmark hadde same ordning som Noreg hadde før 1985. I Sverige vert vert tilsvarande stilling dels kalla dosent, og dels *biträdande professor*, medan stillinga i USA vert kalla *associate professor*.

## Kjelder
* Dosent: akademisk tittel. (2013, 28. oktober). I Store norske leksikon. Henta 10. november 2013.
Guz

**Guz** eller **gaz** (hindi for stokk eller målestav) er ei gammal indisk måleining for lengd av vekslande storleik. På 1500-talet, under stormogul Akbar, vart lengda fastsett til 84 cm, men då mogulriket gjekk i oppløysing, kom på ny andre verdiar i bruk. Under engelsk styre vart ein guz sett lik ein yard (91,4 cm) i Bengal og Nepal. I Madras vart 84 cm framleis brukt, medan ein i Bombay brukte 1 guz = 68 cm. Meter vart innført som standard lengdeeining over heile India i 1966.

Guz vart brukt som namn på lengdeiningar over heile Sørvest-Asia, men storleiken varierte frå stat til stat, mellom 36 cm og 112 cm. I Iran var ein guz (òg kalla *zer*) 104 cm, men vart i 1925 sett lik ein meter. I Arabia var ein guz vanlegvis 63 cm. 

## Kjelder

*«Guz» (14. februar 2009). I *Store norske leksikon*. Henta 10. november 2013.
Gustav Kirchhoff

**Gustav Robert Kirchhoff** () var ein tysk fysikar.

Han var professor ved universitetet i Breslau frå 1850, i Heidelberg frå 1854, i Berlin frå 1875. Kirchhoff var matematisk fysikar og ein av grunnleggjarane av den matematiske eller teoretiske fysikken. Han fann lovane for fordeling av elektrisk straum i forgreina leiarar, Kirchhoff-lovane, og handsama problemet om den elektriske straumen i leiarar som ikkje er sylindriske. Vidare handsama han Fresnels bøyningsteori og gjorde han om til ein eksakt matematisk teori, eit arbeid som vart ført vidare av A. Sommerfeld. Han handsama den mekaniske varmeteorien og varmeleiinga. Saman med R. Bunsen oppdaga han spektralanalysen. Oppdaginga førte han til den kjende lova at utstrålingsevnen og absorpsjonsevnen til stoff for stråling av same slag er proporsjonale, den såkalla Kirchhoffs strålingslov.

## Kjelder
* Gustav Robert Kirchhoff. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 10. november 2013.
Hide

**Hide** eller **hide of land** er ei gammal engelsk måleining for areal. Eininga syner til så mykje land som ein trengte for å fø ein familie med tenarskap, vanlegvis mellom 70 og 120 acres. I nyere tid er han sett lik 100 acres eller 405 dekar.

## Kjelder
* Hide. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 10. november 2013 frå http://snl.no/hide.
Hp

**HP** kan syne til:

* Harry Poskriven av J.K. Rowlingtter – ein bokserie 
* *[[Health points]]* – omgrep nytta i dataspel
* Hewlett-Packard – eit IT-selskap
* *[[Hit points]]* – omgrep nytta i dataspel 
* *Horse power* – engelsk for hestekrefter
* HP Sauce – ein saus
Arne Monn-Iversen

**Arne Monn-Iversen** () er ein norsk fiolinist og dirigent, yngre bror av Egil Monn-Iversen. Arne er gift med songarinna Kiss Monn-Iversen og har to søner.

## Utdanning og verksemd

Monn-Iversen fekk grundig klaverundervisning og studerte fiolin med Ernst Glaser. I 1952 blei han tilsett som fiolinist i Oslo filharmoniske orkester der han spela til 1995 då han gjekk av med pensjon etter 43 års verksemd. Dei første ti åra spela han i 2. fiolingruppa, og skifta etter det til 1. fiolingruppa. I orkesteret tilrettela han tenesteturnus for begge fiolingruppene og førte oversikt over den tenesteytinga til den einskilde musikaren. I ei årrekkje spela han høvesvis klaver og celesta i Oslo-Filharmonien som først på 1980-talet fekk eigen orkesterpianist i fast stilling. Han hadde ry for å vera ein framifrå orkestermusikar som aldri gjekk på akkord med kvalitetskrava.

Frå 1959–1960 spela Monn-Iversen 2. fiolin i Hindarkvartetten, og grunnla seinare *Monn-kvartetten* med fiolinisten Sonja Wold, bratsjisten Geoffrey Gotch og cellisten Geir Tore Larsen. I si verketid var Monn-kvartetten aktiv både i konsertsalane og i platestudioa, og i 1987 fekk han Gammleng-prisen som studiomusikar.

Nett som kollegaen Kai Angel Næsteby var Monn-Iversen ein svært aktiv studiomusikar som fungerte som konsertmeister og regissør for studiobesetningar ved hundrevis av plateopptak. Han var også konsertmeister for ei rekkje ad hoc-orkester som til dømes Collegium Musicum. Dette kammerorkesteret var domkantor Rolf Karlsens faste orkester ved oratorieframføringar i Oslo domkyrkje. Monn-Iversen har også dirigert ei rekkje amatørorkester som *Oppegård kammerorkester*, *Borg symfoniorkester* og *Bryn orkesterforening*.

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Arne Monn-Iversen|Arne Monn-Iversen]]» frå ,  den 10. november 2013.*  
 

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff

* Utgjevingar med Monn-Iversen hjå Allmusic.com
* Utgjevingar med Monn-Iversen hjå Rockipedia
O-o-O Sole intorno a me

**«O-o-O Sole intorno a me»** var det sanmarinske bidraget i Junior Eurovision Song Contest 2013 i Kiev i Ukraina, framført på italiensk av Michele Perniola. Songen er skriven av Antonio Carozza, Massimiliano Messieri, Michele Perniola og Piero Romitelli. 

## Eurovision
### Junior Eurovision Song Contest 2013
 
Deltakinga til San Marino i Junior Eurovision Song Contest i 2013 var den fyrste. Radiotelevisione della Repubblica di San Marino valde songen «O-o-O Sole intorno a me» av den italienske songaren Michele Perniola som sitt bidrag.

Landet enda på tiandeplass med 42 poeng; fire frå Armenia og Russland, tre frå Kviterussland og Georgia, to frå Aserbajdsjan, Malta, Moldova, Sverige og Nederland og eitt frå Ukraina. San Marino fekk i tillegg fem poeng frå barnejuryen og kvart land fekk tolv bonuspoeng for å unngå at nokon ville ende opp utan poeng. Det var fyrste gongen San Marino deltok i ein Eurovision-finale. Landet har aldri delteke i finalen i Eurovision Song Contest sidan debuten i 2008.

## Kjelder
*
San Marino i Junior Eurovision Song Contest

**San Marino** debuterte i Junior Eurovision Song Contest 2013 i Kiev i Ukraina med songen «O-o-O Sole intorno a me», framført på italiensk av Michele Perniola. Bidraget vart valt av den sanmarinske kringkastaren Radiotelevisione della Repubblica di San Marino. San Marino prøvde å debutere allereie i 2011, men trekte seg av di dei ikkje fann ein representant i tide.

## Bidrag

## Røystegjeving

## Galleri

File:JESC 2013 (San Marino) Michele Perniola at rehearsal 2.jpg|Michele Perniola i Kiev 2013
File:Kamilla Ismailova at stage of JESC 2015 (2).jpg|Kamilla Ismailova i Sofia 2015

## Sjå òg
* San Marino i Eurovision Song Contest

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:San Marino in the Junior Eurovision Song Contest|San Marino in the Junior Eurovision Song Contest]]» frå ,  den 10. november 2013.*
Walter Kohn

**Walter Samuel Gerst Kohn** () er ein austerriksk-amerikansk fysikar. 

I 1939 flykta han frå Austerrike til England, og studerte sidan i Canada og USA. Han var professor ved Carnegie Institute of Technology frå 1950 til 1960, og frå 1960 var han professor ved University of California, San Diego. Kohn undersøkte korleis elektron flyttar seg i faste stoff og utvikla den såkalla effektiv masseteorien for å skildre elektronrørsla. Dette har ført til auka forståing for konduktansen i metall og halvleiarar. 

I 1988 fekk han nobelprisen i kjemi saman briten John A. Pople for banebrytande innsats i utviklinga av metodar som kan nyttast for teoretiske studium av eigenskapane til molekyl og kjemiske reaksjonar.

## Kjelder
*Holtebekk, Trygve. (2009, 14. februar). Walter Kohn. I Store norske leksikon. Henta 9. november 2013 frå http://snl.no/Walter_kohn.
Marius Kolsrud

**Marius Kolsrud** () var ein norsk fysikar fødd i Oslo. Han arbeidde med matematisk fysikk, generell kvanteteori og elektron- og strålingsteori. 

Han var lektor i fysikk ved Universitetet i Oslo frå 1948, dosent frå 1963, og professor i teoretisk fysikk frå 1967 til 1986. 

## Kjelder

*
Kapillarbølgje

**Kapillarbølgjer** er bølgjer på ei væskeoverflate med bølgjelengd mindre enn 2 cm. I slike bølgjer blir overflatespenninga sterkare enn tyngdekrafta, og bølgjefarten må då reknast ut frå overflatespenninga, medan det i vanlege bølgjer (tyngdebølgjer) er tyngdekrafta som dominerer. Fenomenet er kjent som krusingar på vassflater.

## Kjelder
*Kapillarbølger. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 9. november 2013 frå http://snl.no/kapillarb%C3%B8lger.
Klassisk fysikk

**Klassisk fysikk** er fysikken før kvanteteorien og relativitetsteorien oppstod, eller dei delane av fysikken som kan handsamast utan at det vert teke omsyn til kvanteeffektar. 

Den klassiske fysikken vart utvikla av blant andre Newton, Lagrange og Hamilton. Han baserer seg utelukkande på deterministiske prinsipp i motsetnad til kvantefysikken. Det er vanleg å inkludere *[[den spesielle relativitetsteorien]]* i klassisk fysikk.

Det er ingen spesielle avgrensingar i tilhøve til der dei klassiske prinsippa kan nyttast, men i praksis startar ein skalamessig ved atomet og molekylet når det omhandlar partiklar og går oppover til makroskopisk og astronomisk storleiksorden. 

For skildring av detaljar i atom og interaksjonen mellom atom i molekyl er klassisk fysikk ikkje høvande. Òg for skildring av elektromagnetisk stråling har klassisk fysikk vist seg å ha einskilde avgrensingar.

Klassisk fysikk er skildra gjennom følgjande delområde:
*Klassisk mekanikk
*Newtons rørslelover
*Klassisk Lagrange- og Hamilton-formalisme
*Klassisk elektrodynamikk (Maxwell-likningar)
*Klassisk termodynamikk
*Einsteins spesielle relativitetsteori
*Klassisk kaosteori og ikkje-lineæar dynamikk

Eit hovudparadigme i dagens fysikk er at dei fundamentale naturlovene er gjevne av kvantefysikken, og at klassisk teori kan utleiast frå kvantemekanisk teori nytta på ein makroskopisk skala. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Klassisk fysikk|Klassisk fysikk]]» frå ,  den 10. november 2013.*  
 
*Klassisk fysikk. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 9. november 2013 frå http://snl.no/klassisk_fysikk.