open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nydalen videregående skole

**Nydalen videregående skole** er ein offentleg vidaregåande skule i Nydalen i bydelen Nordre Aker i Oslo, offisielt opna 22. august 2011 av ordførar i Oslo, Fabian Stang. Skulen har i dag omtrent 900 elevar som er fordelt på tre ulike studieretningar: helse- og oppvekstfag, studiespesialiserande og service og samferdsel. Der er 165 tilsette på skulen. Rektor er Linn Siri Jensen.

## Historie
Planlegginga av skulen byrja i 2007. Det norske selskapet Avantor, som er den store eigaren av grunn og bygningar i Nydalen, vart tildelt oppdraget å bygge skulen, og Link Arkitektur teikna bygget.  

## Skulebygget
Skulebygget er på 14&nbsp;175 kvadratmeter fordelt på seks etasjar, der to er under jordyta og fire over:

**U2:** Her finst det ein handballhall av internasjonal størrelse samt garderobar og eit toppmoderne styrkerom.

**U1:** Her finst det tribunar til hallen samt samlingsrom og eit auditorium som blir brukt ved til dømes elevråd.

**Hovudetasjen:** Her er det eit stort bibliotek som er kopla til bydelsbiblioteket (Deichmanske bibliotek)  samt IKT-avdeling, informasjonsdisk, klasserom for programfag og ei stor elevkantine og lærarkantine. Kantina er drifta av Avantor.

**1. etasje:** Her held helse- og sosialfag til. Det gjer også elevane med særleg tilrettelegging grunna hørsels- eller annan funksjonshemming. Leiingen av skulen held også til i denne etasjen.

**2. etasje:** Her held studiespesialiserande gruppe til. Kvart trinn har sin eigen base med leseplassar. Det finst ei moderne realfagsavdeling som er mykje brukt av elevane ved skulen.

**3. etasje:** Her held samferdsle- og servicegruppene til og lærarane har kontora sine her. I etasjen er det takterrassar som blir brukt dagleg sommarstid av både elevar og lærarar. 

## Skulemotto
Mottoet til skulen er «Moderne - fleksibel – ambisiøs»
Sportsklubben Rye

**Sportsklubben Rye** vart etablert 1. juni 1920 på Olav Ryes Plass på Grünerløkka i Oslo, og vart danna som ei norsk idrettsforeining. Klubben har vidare utvikla seg til å bli blant landets største sykkelklubber. Det blir sagt at klubben vart først danna under namnet Djerv, men seinare endra i 1923 til Rye sidan treninga tok stad ved Olav Ryes Plass.

Opphavleg var klubben berre beståande av to idrettar, fotball og ski. Sidan kom det fleire idrettar inn, som ulike ishockeyen, skøyter, orientering og kappgang. Sykkel, som klubben no er mest kjend med å drive med kom ikkje før i 1922. Andre sykkelidretter enn landevegssykling har koma fram i seinare tid, blant dei er ulike sykkelsporter i skog og mark, som terrengsykling og downhill. Sportsklubben Rye har gjennom årane spesialisert seg i nokre typar idrettar, og idrettar som skøyter og fotball har forsvunne ut av klubben. I staden for har klubben fått gruppe for både løyping, langrenn og triatlon.

Gjennom tidene er det mange talentfulle syklistar som har sett prega sine i Rye si sykkelsport. Blant dei fremste er Per Digerud, Geir Digerud og Harald Bundli. I 2013 deltok Rye syklisten Ole Forfang som einaste nordmann i Junior VM, tempo. Han køyrde inn til ein sterk 6. plass.
HTC Corporation

**HTC Corporation** () eller **High Tech Computer Corporation**, kjent som **HTC**, er eit taiwansk teknologiselskap som vart skipa 15. mai 1997. Det har hovudkvarter i Xindian distrikt i Ny-Taipei på Taiwan. HTC var opphvleg ein original design manufacturer og original equipment manufacturer som designa og produserte berbare datamaskinar for andre veremerke. 
I dag produserer det alt frå mobilar og nettbrett, men også tilbehøyr til produkta. 

Selskapet byrja etterkvart også å laga smarttelefonar, hovudsakleg for Windows Mobile. Det var med på å skipa Open Handset Alliance, ei gruppe mobiletelefonprodusentar og nettverkoperatørar vigd utviklinga av operativsystemet Android. HTC Dream (marknadsført av T-Mobile i mange land som T-Mobile G1) var den fyrste mobiltelefonen på marknaden til å bruka Android.

HTC byrja laga PDA og smarttelefonar i 2004 under varemerket Qtek. Det tok i bruk sitt eige namn for desse produkta i 2006, med lanseringa av HTC TyTN.

Selskapet har ein årleg omsetnad på 9,5 milliardar dollar og dei har 13500 tilsette. HTC var på toppen i 2011, men har sidan den gong tapt marknadsverdi på 90 prosent.

HTC vart skipa av Cher Wang () og H. T. Cho () i 1997. Cher Wang har halde fram som ein av leiarane for selskapet.

HTC er hovudsponsor av sykkellaget Team HTC Highroad, noko som dei har vore sidan 2009.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:HTC|HTC]]» frå ,  den 5. januar 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*

*HTC i Store norske Leksikon
*About, htc.com
Tom Lund

**Tom Arne Lund** () er ein norsk tidlegare fotballspelar og -trenar. I alle år som aktiv spela han for Lillestrøm SK. Han  var den beste spelaren då klubben i 1977 vann både serien og cupen. I sine år for LSK vann han sereigull to gongar og vart norsk meister tre gongar. Lund, som spela 47 landskampar for Noreg, la etter 1982-sesongen. I 1981 kåra norske sportsjournalistar han til «Årets idrettsnamn» i Noreg.

### Spelar
Lund fekk sitt gjennombrot i Lillestrøm i 1968. Han fekk sin fyrste landskamp for Noreg i 1971, trass i at Lillestrøm spela i 3. divisjon.

Hausten 1973 rykte Lillestrøm opp i 2. divisjon. Året etter vann klubben avdelinga si med god margin, og rykte opp til 1. divisjon. Lund blei kåra til Noregs beste fotballspelar denne sesongen. I 1976 vart Lillestrøm SK seriemeister, året etter vann LSK både serien og cupen. Klubben vann deretter cupen i 1978 og 1981. 

Gjennom 14 sesongar i Lillestrøm spelte Lund 336 offisielle kampar og laga 193 mål. Han bidrog til at klubben sikra seg to seriegull og tre cuppokalar. Lund spela 47 kampar på landslaget og skåra 12 mål. Høgdepunktet opplevde han då han hausten 1981 på Ullevål stadion skåra utlikningsmålet mot England, i ein kamp som enda med norsk siger 2-1.

### Trenar
Frå 1985 til -88, samt i 1990, var Lund trenar for Lillestrøm SK. Gjennom åra som trenar leia han klubben til NM-gull i 1985 og seriegull i 1986.

I 1989 vart reist ein statue av Lund utanfor Åråsen stadion, heimebanen til Lillestrøm Sportsklubb.

## Kjelder
* “Tom Lund”. Store Norske Leksikon http://nbl.snl.no/Tom_Lund/utdypning (Lasta ned 02.12.2013)
* “Tom Lund”. Wikipedia http://no.wikipedia.org/wiki/Tom_Lund (Lasta ned 02.12.2013)
Eirik Brandsdal

**Eirik Brandsdal** () er ein norsk langrennsløpar som har spesialisert seg innanfor sprint. Han blei fødd på Kjelsås i Oslo, der han også bur i dag. Erik har vore på det norske sprintlandslaget sidan 2010. I tillegg til landslaget går han for langrennsklubben Kjelsås IL, som han har vore ein del av sidan han var liten. 

### Verdscup og noregsmeisterskap
Eirik Brandsdal gjekk sin fyrste verdscuprenn den 17. mars 2007. Den 5. desember 2009 fekk Brandsdal sin fyrste pallplass i sprintrennet i Düsseldorf. Hans fyrst verdscupsiger kom den 23. januar 2011 i eit sprintrenn i Otepää i Estland. Ei veke etter sigeren vart han norsk meister i sprint fristil. Rennet gjekk i Steinkjer den 28. januar 2011.

Han har totalt fire verdscupsigrar frå fire forskjellige stader; Otepää, Milano, Drammen og Stockholm. Dei tre sistnemnde sigrane kom alle i 2012. Han har også ein andreplass og to tredjeplassar i verdscuprenn. Samanlagt vart han nummer tre og beste nordmann i sprintcupen 2012. I 2013 tok han bronsemedaljen i NM på ski på 50 km. 

### Verdsmeisterskap
Brandsdal deltok i Ski-VM 2011, 2013 og 2015. I den siste meisterskapen tok han seg til finalen i sprintøvinga, men fall og kom i mål som sjette og sistemann.

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
*Ski-NM 2007: Nr 18 i sprint i Meråker
*Ski-NM 2008: Nr 9 i sprint i Trondheim 
*Ski-NM 2009: Nr 7 i sprint på Gjøvik 
*Ski-NM 2010: Nr 5 på 50 km på Tolga
*Ski-NM 2011: Gullmedalje i sprint i Steinkjer
*Ski-NM 2012: Gullmedalje i sprint, bronse på 50 km
*Ski-NM 2013: Bronsemedalje i sprint på Vang
*Ski-NM 2014: Nr 15 på 50 km i Sør-Fron
*Ski-NM 2015: Gullmedalje på 50 km og 10 km i Harstad
*Ski-NM 2016: Nr 4 i sprint i Tromsø
*Ski-NM 2017: Sølvmedalje i sprint på Gran
*Ski-NM 2018: Sølvmedalje i sprint 
*Ski-NM 2019: Nr 12 i sprint i Meråker
*Ski-NM 2020: Nr 5 i sprint i Drammen

## Kjelder

*Eirik Brandsdal , sprintgutta.no (henta 02.12.2013)
*Eirik Brandsdal, eirikbrandsdal.com (henta 02.12.2013)


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Eirik Brandsdal|Eirik Brandsdal]]» frå ,  den 9. desember 2013.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Juhani Suutarinen

**Taisto Juhani Suutarinen** () er ein finsk  tidlegare skiskyttar frå Uunkuniemi. Under VM i skiskyting 1974 vart han verdsmeister i begge dei individuelle øvingane, og vann så i 1975 eit VM-gull med Finlands stafettlag.

## Aktiv
Suutarinen tok si fyrste internasjonale medalje då Finland vann sølv på 4 x 7,5 km stafett under vinter-OL i Sapporo i 1972. To år seinare hadde han fullklaff under VM 1974 i Minsk, der han vart den aller fyrste verdsmeister på 10 km sprint, og attpåtil vart verdsmeister på 20 km. Med stafettkameratane frå Finland tok han VM-sølv, bakom Sovjetunionen. Under VM 1975 i Antholz var han med på det finske stafettlaget som tok gull. I sin siste sesong på toppnivå fekk han si tredje sølvmedalje i stafett i ein internasjonal meisterskap, vinterleikane i Innsbruck i 1976.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap
*VM i skiskyting 1966 i Garmisch-Partenkirchen: Nr 5 i stafett
*Vinter-OL 1968 i Grenoble: Nr 5 i stafett
*VM i skiskyting 1970 i Östersund:  Nr 10 på 20 km
*Vinter-OL 1972 i Sapporo: Sølvmedalje i stafett
*VM i skiskyting 1973 i Lake Placid: Nr 6 på 20 km
*VM i skiskyting 1974 i Minsk: Gullmedalje både på 10 km og 20 km, samt sølvmedalje i stafett
*VM i skiskyting 1975 i Antholz: Gullmedalje i stafett
*Vinter-OL 1976 i Innsbruck: Sølvmedalje i stafett, nr 13 på 20 km

## Kjelder
* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
Mikkjel Hemmestveit

**Mikkjel Torjusson Hemmestveit** ()
var ein norsk-amerikansk skihoppar og kombinertløpar frå i Morgedal i Kviteseid. Han var medlem av Morgedal IL i Telemark. I 1928 vart han og broren Torjus Hemmestveit tildelt Holmenkollmedaljen for sigrane sine i Husebyrennet.

## Liv
Hemmestveit var fødd på garden Brekke i Morgedal, og voks opp der til familien flytta til garden Hemmestveit i nærleiken av Brekke. Han og den tre år eldre broren Torjus reiste i 1881 frå heimebygda til den norske hovudstaden og starta Noregs første skiskular. Mikkjel vann kombinertrennet i Husebyrennet i 1885 og 1886. 

Få månader etter den andre sigeren i Husebyrennet emigrerte han til delstaten Minnesota i USA. I dei komande åra vann han fleire skirenn i Minnesota. Mellom anna sette han den første godkjende Nord-Amerikanske rekorden med eit skihopp på 37 fot i 1887, i Red Wing i Minnesota. Broren Torjus utvandra i 1888, og dei to brørne vart pionerar i nordamerikansk skiidrett,  særleg i skihopping. 

I 1891 presterte Mikkjel Hemmestveit verdas til då lengste skihopp, eit hopp som vart målt til 102 fot; 31,1 meter. Rekorden stod i to år, da Torjus Hemmestveit forlengde rekorden med ein fot.

## Kjelder
*Skiforeningen.no med PDF-fil på vinnere av Holmenkollmedaljen 
*Slektssøk etter Hemmestveit på norwayheritage.com
*Aurora Ski Club i Red Wing Minnesota
Torjus Hemmestveit

**Torjus Torjusson Hemmestveit** () var ein norsk-amerikansk skihoppar, kombinertløpar og langrennar frå Morgedal i Kviteseid. Han var medlem av Morgedal IL i Telemark. I 1928 vart han og broren Mikkjel Hemmestveit tildelt Holmenkollmedaljen for sigrane sine i Husebyrennet.

## Liv
Hemmestveit var fødd på garden Brekke i Morgedal, og voks opp der til familien flytta til garden Hemmestveit i nærleiken av Brekke. Han og den tre år yngre broren Mikkjel reiste i 1881 frå heimbygda til den norske hovudstaden og starta Noregs første skiskular. Torjus vann det kombinerte rennet i Husebyrennet i 1883 og 1888. I 1888 vann han også femmila. 

Få månader etter den doble sigeren i Husebyrennet emigrerte han til broren Mikkjel Hemmestveit i Red Wing i delstaten Minnesota i USA. Dei to brørne vart det neste tiåret pionerar i nordamerikansk skiidrett, særleg i skihopping. Torjus Hemmestveit sette i 1893 verdsrekord i skihopping med eit hopp på 103 fot, 31,4 meter. Han slo då broren sin to år game verdsrekord med ein fot. 

## Kjelder
*Skiforeningen.no med PDF-fil på vinnere av Holmenkollmedaljen 
*Slektssøk etter Hemmestveit på norwayheritage.com
*Aurora Ski Club i Red Wing Minnesota
Matthias Jacob

**Matthias Jacob** () frå Tambach-Dietharz i Thüringen er ein tysk tidlegare skiskyttar som tevla for Aust-Tyskland. Mellom 1981 og 1987 var han med å vinne tre VM-gull og like mange VM-sølv i stafett. Individuelt fekk han ein sølvmedalje i VM 1987 og ein bronsemedalje under vinter-OL 1984, begge på 10 km. Han er gift med den tidlegare langrennaren Carola Anding.

## Aktiv
Jacob debuterte for DDR sitt skiskyttarlandslag i 1980. Allereie i sitt fyrste VM i Lahti i 1981 fekk han plass på stafettlaget som vart verdsmeistrar, ein prestasjon han var med på å gjenta året etter. Begge desse VM-titlane vann han i lag med Mathias Jung og Frank Ullrich. Under OL 1984 i Sarajevo vart Jacob beste austtyskar på 10 km og tok bronsen.

Etter han hadde sanka tre strake sølvmedaljar i VM-stafettar, fekk Jacob sin tredje gullmedalje i stafettøvinga under VM 1987. Her gjekk han saman med Jürgen Wirth, Frank-Peter Roetsch og André Sehmisch DDR inn til ein suveren siger, over to minuttar føre Sovjetunionen på sølvplass. I same meisterskapen gjorde Jacob sitt beste individuelle resultat då han tok sølv på 10 km, bakom suverene Roetsch og med Sehmisch på bronseplass.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap
*VM i skiskyting 1981 i Lahti: Gullmedalje i stafett, nr 5 på 10 km
*VM i skiskyting 1982 i Minsk: Gullmedalje i stafett, nr 4 på 20 km 
*VM i skiskyting 1983 i Antholz: Sølvmedalje i stafett, nr 8 på 20 km
*Vinter-OL 1984 i Sarajevo: Bronsemedalje på 10 km
*VM i skiskyting 1985 i Ruhpolding: Sølvmedalje i stafett og nr 7 på 10 km
*VM i skiskyting 1986 i Oslo: Sølvmedalje i stafett og nr 4 på 20 km
*VM i skiskyting 1987 i Lake Placid: Gullmedalje i stafett og sølvmedalje på 10 km
*Vinter-OL 1988 i Calgary: Nr 9 på 20 km

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar
Borghild Niskin

**Borghild Solveig Niskin** () var ein norsk alpinist frå Hole i Buskerud. I tida 1946-56 vann ho 17 NM-titlar. Ho vart som fyrste kvinne tildelt Holmenkollmedaljen i 1956.

## Karriere
Borghild Niskin, fødd Hansen på Sollihøgda i Hole, tok sitt fyrste noregsmeisterskap då ho i 1946 vann den fyrste av fem norske meistertitlar i slalåm. Ho debuterte i olympiske leikar under Vinter-OL 1948 i St. Moritz, der ho saman med Laila Schou Nilsen utgjorde Noregs kvinnelag. Hennar beste plassering var ein 19. plass. Betre gjekk det ikkje i VM 1950 i Aspen, der ho kom på 23. plass i utfor. Under OL 1952 på heimebane i Oslo vart ho beste norske deltakar med sjetteplass i storslalåm.

Etter gode prestasjonar i alpin-VM 1954 i Åre, der ho vart nummer åtte i utfor og i kombinasjonen, fylgde ho opp med sine beste resultat under Vinter-OL 1956 i Cortina d'Ampezzo. Med åtte tidels sekund opp til bronsevinnaren Thea Hochleitner vart ho nummer sju i storslalåm. Tidene frå dei olympiske tevlingane i slalåm og utfor vart rekna saman som ei VM-øving i kombinasjon; her kom Niskin på femteplass. OL-sesongen 1956, hennar siste sesong, vart avslutta med at ho tok sitt sjuande NM-gull i utfor.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Borghild Niskin|Borghild Niskin]]» frå ,  den 9. desember 2013.*
Mor Monsen

**Mor Monsen** er ei tradisjonsrik langpannekake som ofte blir bakt til jul. 
Kaka har pynt som korintar, hakka mandlar og perlesukker på toppen.
Den steikte kaka blir delt opp i passande serveringsstykke.

Opphavet til namnet «Mor Monsen» er ukjend.

## Bakgrunnsstoff

*Mor Monsen. Oppskrift ved aperitif.no
*Mor Monsen. Oppskrift ved dinmat.no
*«Farmors Mor Monsen». Oppskrift ved nrk.no
*Mor Monsen (stor langpanne) . Oppskrift ved matprat.no

*Mor Monsen Cake. Norskamerikansk oppskrift ved norway-hei.com

## Kjelder

*Mor Monsen, aperitif.no
*«Farmors Mor Monsen», nrk.no


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Mor Monsen|Mor Monsen]]» frå ,  den 8. januar 2014.*
Bengalgribb

**Bengalgribb** (*Gyps bengalensis*) er ein gribb som tidlegare var utbreidd frå Iran og Afghanistan i vest, gjennom heile Sør-Asia til Sørvest-Kina og Søraust-Asia. Frå å vera svært talrik og til og med omtalt som «kanskje den mest talrike rovfuglen i verda» i 1985, har gribben gått gjennom ein sterk tilbakegang, og er i dag rekna som kritisk truga. Intensivering av landbruket og særleg veterinærmedisinen diklofenak er rekna som grunnen til at talet på bengalgribbar har gått ned frå eit mogleg tal på fleire millionar til rundt 3&nbsp;500-15&nbsp;000.

## Skildring

Bengalgribb har som andre gribbar fjørlaus hals og hovud. Hovudet har eit rosa skjær medan nebbet er sølvfarga. Nedst på halsen, på ryggen, bak og under vingene har han kvite fjører, elles er fjørdrakten mørk med svarte og sølvgrå fjører. Juvenilar er mørkare enn vaksne fuglar, og får først vaksen fjørdrakt når dei er fire-fem år gamle.

Fuglen er den minste av gribbane i slekta *Gyps*, men er ein mellomstor gribb. Han veg 3,5-7,7 kg, måler 75–93 cm i lengd  og har eit vingespenn på 1,92–2,6 m.

## Leveområde
Bengalgriben lever hovudsakleg på sletteland og til ein viss grad i meir fjellendte område. Han lever ofte nær menneske. Gribbane flokkar seg gjerne saman for å eta og kvila. Dei formeirer seg i koloniar i høge tre. 

Bengalgribb har forsvunne frå alle søraustasiatiske land bortsett frå Kambodsja og Burma. Populasjonen i Kambodsja verker vera stabil, eller til og med noko aukande. I Sør-Asia har populasjonen gått ned med over 99 % frå midten av 1990-åra til 2010-åra, og han er utdøydd i Bangladesh. Fuglen er forsvunnen frå Kina, og har ukjend status i Iran og Afghanistan. 

## Bilete

 Bengalgeier-01.jpg 
 Bengalgeier-05.jpg 
 Bengalgeier.JPG 
 Gyps bengalensis juvenile 1.jpg 


## Kjelder


**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:White-rumped Vulture|White-rumped Vulture]]» frå ,  den 10. desember 2013.*  
 

## Bakgurnnsstoff
Banyan

**Banyan** eller **banyantre** (*Urostigma*) er ein type fikentre med luftrøter som veks ned til jorda frå greinene og hardnar, slik at treet aukar i omkrins. Ei kjend form av treet er poppelfikentre (*Ficus benghalensis*), som ofte er det ein meiner når ein snakkar om banyantre. Banyan blir brukt som pryd- og skuggetre. Det er også populært som bonsaitre.

## Døme

Ficus aurea03.jpg|*Ficus aurea*
Starr 080610-8178 Ficus benghalensis.jpg|Poppelfikentre (*Ficus benghalensis*)
Starr 080602-9082 Ficus microcarpa.jpg|*Ficus microcarpa*
PikiWiki Israel 31331 Plants of Israel.JPG|*Ficus obliqua*
Ficus rubiginosa, stam, Pretoria.jpg|*Ficus rubiginosa*


## Kjelder

*«Banyantrær», *Botanisk- og plantefysiologisk leksikon*, mn.uio.no
*«Fiken» (23. januar 2013), *Store norske leksikon*. Henta 10. desember 2013.

## Bakgrunnsstoff
Metamorfose i geologi

**Metamorfose** er ei omvandling av mineral eller geologisk tekstur (korleis minerala er arrangert) i eksisterande bergartar (protolittar), utan at protolitten har blitt smelta til flytande magma. Omvandlinga skjer hovudsakleg på grunn av varme, trykk og tilføring av kjemisk aktive væsker. Kjemiske komponentar og krystallstrukturar hos mineral som utgjer bergarten kan endre seg sjølv om fjellet er fast. Endringa ved og like under jordoverflata på grunn av forvitring og/eller diagenese vert ikkje rekna som metamorfose. Metamorfose skjer vanlegvis mellom diagenese på 200 °C og smelting på 850 °C.

Det finst tre typar metamorfose: Kontakt-, dynamisk og regional metamorfose. Metamorfose skapt av aukande trykk og temperatur vert kalla *prograd metamorfose*. I det motsette tilfellet med fallande temperatur og trykk vert det kalla *retrograd metamorfose*.

## Regionalmetamorfose
Regionalmetamorfose er omdanning av bergarter i eit større geologisk område. Det skjer ved auka trykk og temperatur, idet bergartsmasser tvingast nedover i jordskorpen ved tektoniske prosessar som overskyvingar og fjellkjededanningar.

## Nedslagsmetamorfose
Ved eit stort meteorittnedfall vil trykket og varmesjokket som følgjer omdanne bergartane i nedslagskrateret. Denne forma for omdanning vert kalla nedslagsmetamorfose.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Metamorphism|Metamorphism]]» frå ,  den 10. desember 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
***Bucher, Kurt, 2002, *Petrogenesis of Metamorphic Rock*, Springer
***Eskola P., 1920, *The Mineral Facies of Rocks*, Norsk. Geol. Tidsskr., 6, 143-194
***Gillen, Cornerlius, 1982, *Metamorphic Geology : an Introduction to Tectonic and Metamorphic Processes*, London; Boston: G. Allen & Unwin ISBN 978-0045510580
***Marshak, Stephen, 2009, *Essentials of Geology,* W. W. Norton & Company, 3rd ed. ISBN 978-0393196566
***Vernon, R. H., 1976, *Metamorphic Processes*, Halsted Press
***Vernon, Ronald Holden, 2008, *Principles of Metamorphic Petrology*, Cambridge University Press ISBN 978-0521871785
*Bryhni, Inge. (14. februar 2009). Nedslagsmetamorfose. I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013.
*Regionalmetamorfose. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013.
Morbærfamilien

**Morbærfamilien** er ein plantefamilie i ordenen Rosales som omfattar 40 planteslekter og over 1400 artar, fleire av dei viktige nytteartar. 

Morbærfamilien er nært i slekt med neslefamilien. Tre og buskar er tofrøblada med spreidde blad, mjølkesaft og einkjønnea, frikrona blomar i rakler eller hovud. Hjå nokre av artane svulmar aksen av blomsterstanden opp og blir kjøtfull, som fiken. Hjå andre blir blomsterdekkblada saftige og kjøtfulle, som morbær. 

## Bruk
Frå artar i morbærfamilien får ein fruktene morbær, brødfrukt og fiken. Nokre fikenartar kan brukast som prydplantar, som poppelfiken (banyan, *Ficus benghalensis*), stoveplantar, som bjørkefiken (*Ficus benjamina*), og bonsai. Blada frå kvitmorbær (*Morus alba*) vert brukte i silkeproduksjonen som mat for silkeormar.

## Kjende slekter
Dei sentrale slektene av morbærfamilien er:

## Kjelder

*«Morbærfamilien» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Henta 10. desember 2013.

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Morbærfamilien|Morbærfamilien]]» frå ,  den 10. desember 2013.*  

## Bakgrunnsstoff
Ficus religiosa

***Ficus religiosa***, også kjend som *heilag fiken, gudefiken*, *pipal* og *bo-* eller *bodhitre*, er eit tre i fikenslekta som er utbreidd i Sør- og Søraust-Asia. Treet er viktig i buddhismen, djainismen og hinduismen. Buddhistiske overleveringar fortel at Gautama Buddha oppnådde oppvakning under eit slikt tre. Fikentreet er også ein tradisjonell medisinplante.

*Ficus religiosa* kan bli opptil 20 meter høg. Borken er gråleg og sprekk etterkvart som han blir eldre. Blada er runde på fasong med ein lang flik i enden, tynne og med skinande overflate. Dei har 5-7 sidevener. Fruktene er små, på storleik med ein pupill. Dei er grøne som kart og svarte når dei er mogne.

Treet blir pollinert av ein særskild veps, *[[Blastophaga quadraticeps]]*. På stader der både fikentreet og vepsen er innført, som Israel, Florida og Hawaii, kan *Ficus religiosa* vera ein invasiv art.

Treet kjem opphavleg frå eit område frå Himalaya til Sør-Kina, Vietnam og Nord-Thailand. Det er utbreidd som avenytre og tempeltre, både ved hindu- og buddhisttempel.

Borken frå treet har lenge vore brukt som medisin mot sår, smittestoff, diaré, diabetes og gonorré. Blada er blitt brukt mot hudsjukdommar, giftstoff og for å regulera menstruasjonssyklusen. Frukta er blitt brukt som avføringsmiddel, og i pulverform til å behandla astma. Medisinske forsøk har mellom anna påvist verknader mot fleire smittestoff og parasittar og at planten har ein god effekt mot diabetes.

## Kjelder

*Ficus religiosa, hear.org
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ficus religiosa|Ficus religiosa]]» frå ,  den 10. desember 2013.*  

## Bakgrunnsstoff
*''Ficus religiosa'' L. , India Biodiversity Portal
*
Fikenslekta

**Fikenslekta** (*Ficus*)  er ei planteslekt i morbærfamilien. Ho omfattar mellom anna fikentreet, som er kjend for frukta fiken og fikenblad, banyantre med kraftige luftrøter, bodhitre eller *[[Ficus religiosa]]* og den utbreidde potteplanten bjørkefiken.

Det er rundt 850 ulike artar i fikenslekta, som kan veksa til buskar eller tre. Plantane inneheld mjølkesaft. Blomstrane er einkjønna og små. Dei veks i store mengder inni ei hol, rundvoren akse med opning i toppen. Heile blomsterstanden dannar ei enkeltfrukt.

Dei fleste lever i tropisk klima. Fikentre kan dyrkast i potter i Noreg, men toler frost dårleg.

## Kjelder

*«Fiken», Arboretet og Botanisk hage, Milde, uib.no
*«Fiken» (23. januar 2013), *Store norske leksikon*. Henta 10. desember 2013.

## Bakgrunnsstoff
Herodes den store

**Herodes** eller **Herodes den store**  (fødd 73 eller 74 f.Kr., død 4 f.Kr.) var konge av det romerske lydriket Judea i det første hundreåret f.Kr. Han er kjend for utviding av riket, ei storslått utviding av det andre tempelet i Jerusalem og bygging av festningane i Masada, Antonia og Herodium og hamna i Caesarea Maritima. Tilnamnet «den store» er likevel omstridd ettersom Herodes stod bak ei rekkje udådar og drap. I kristen tradisjon blir han sett i samanheng med barnemorda i Betlehem, men denne førestillinga er vanlegvis rekna som uhistorisk.

Livet til Herodes er detaljert omtalt i verka til den jødisk-romerske historikeran Flavius Josefus frå 100-talet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Herodes den store|Herodes den store]]» frå ,  den 10. desember 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene: *
 
**Litteratur**
* Brandon, S.G.F. (1962): "Herod the Great: Judaea’s Most Able but Most Hated King" i: *History Today* 12, ss. 234–242.
* Grant, Michael (1971): *Herod the Great*. New York: American Heritage Press. ISBN 0070240736.
* Günther, Linda-Marie (2009): *Herodes und Jerusalem*, Stuttgart: Franz Steiner Verlag.
* Günther, Linda-Marie (2007): *Herodes und Rom*, Stuttgart: Franz Steiner Verlag.
* Kokkinos, Nikos (1998): *The Herodian Dynasty: Origins, Role in Society and Eclipse*, Sheffield, Sheffield Academic.
* Marshak, Adam Kolman (2006): "The Dated Coins of Herod the Great: Towards a New Chronology" i: *Journal for the Study of Judaism* **37** (2), ss. 212–240.
* Netzer, Ehud (2006): *The Architecture of Herod, the Great Builder*, Tübingen: Mohr Siebeck.
* Perowne, Stewart (1956): *The Life and Times of Herod the Great*. New York: Abingdon Press.
* Richardson, P. (1999): *Herod the King of the Jews and Friend of the Romans*, Edinburgh.
* Roller, Duane W. (1998): *The Building Program of Herod the Great*, Berkeley: University of California Press. ISBN 9780520919358.
* Sandmel, Samuel (1967): *Herod: Profile of a Tyrant*. Philadelphia: Lippincott.
* Witztum, Eliezer (2006): *King Herod: A Persecuted Persecutor. A Case Study in Psychohistory and Psychobiography*, Berlin and New York, Walter de Gruyter.
* Zeitlin, Solomon (1963): "Herod: A Malevolent Maniac" i: *Jewish Quarterly Review* **54**, ss. 1–27.
* Zeitlin, Solomon (1962–1978): *The Rise and Fall of the Judean State*. Philadelphia: The Jewish Publication Society.

## Bakgrunnsstoff
*Herodes den store i *[[Store norske leksikon]]*
* Halachic Status of Herod , Yakov Shafranovich 2002
* Family trees , slektstrær for Herodes' familie
* Outline of Great Books Volume I – King Herod: utdrag fra tekstene til Josefus
* Timeline 49 to 1 BCE 
* Herod surnamed the Great i *[[Encyclopædia Britannica]]* fra 1911
* Herod, *Catholic Encyclopedia*
* King Herod the Great
*Herod I, *Jewish Encyclopedia*

;Grava til Herodes
* Tomb Found, graven funnet
* Herod's Tomb, images, bilder fra graven
* King Herod's Tomb Found *Biblical Archaeology Review*
I'm Happy

**«I'm Happy»** (engelsk for *Eg er glad*) er ein song av den latviske songaren Tamāra Rutkovska, som vil verte gjeven ut i 2014. Songen er skriven av Tamāra Rutkovska.

## Eurovision
### Dziesma 2014
«I'm Happy» er eit av bidraga i den fyrste semifinalen i Dziesma 2014, den latviske uttakinga til Eurovision Song Contest 2014 i København i Danmark.

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* 
*
Stay av N.N.

**«Stay»** er ein song skriven av Ingars Viļums. «Stay» var eit av bidraga i Dziesma 2014, den latviske uttakinga til Eurovision Song Contest 2014 i København i Danmark.

## Kjelder
* 
* 
*
Jan Egil Andresen

**Jan Egil Andresen** () er ein norsk tidlegare langrennsløpar frå Nesna i Nordland, busett i Elverum.

## Karriere
Andresen tok vidaregåande utdanning på Norges Toppidrettsgymnas på Lillehammer. Han var mellom dei beste norske langrennsløparane i eit par sesongar kring 2005, og deltok for Noreg under vinter-OL 2006 i Torino. Både på 30 km og 50 km hamna han langt nede på dei olympiske resultatlistene.

Andresen oppnådde sitt beste internasjonale resultat då han kom på fjerdeplass i 15 km friteknikk i eit verdscuprenn i Nové Město 15. januar 2005. Kort etter gjorde han også sin beste nasjonale prestasjon då han tok sølvmedaljen på 15 km fri teknikk i NM 2005, slått med knapt 22 sekundar av Tore Ruud Hofstad. Året etter fekk han bronsemedaljen på 30 km under NM på Kongsberg, slått i spurten av den store overraskingsmannen Petter Northug og av Frode Estil.

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
*Ski-NM 2002: Nr 11 på 50 km på Vang
*Ski-NM 2003: Nr 6 på 30 km i Molde
*Ski-NM 2004: Nr 11 på 50 km i Bardufoss
*Ski-NM 2005: Sølvmedalje på 15 km på Lillehammer
*Ski-NM 2006: Bronsemedalje på 30 km på Kongsberg
*Ski-NM 2007: Nr 10 på 30 km i Meråker

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

## Bakgrunnsstoff
*Jan Egil Andresen i fis-ski.com
*Jan Egil Andresen i olympedia.org
Poppelfiken

**Poppelfiken** eller **[[banyan]]** (*Ficus benghalensis*) er ein plante i fikenslekta med luftrøter som veks ned til bakken og hardnar, slik at treet aukar i omkrins. Det veks vilt i Sør-Asia frå Bengal til foten av Himalaya, og planta ei rekkje stader. Banyan er nasjonaltre for India. 

Banyanfrø blir gjerne spreidd av fuglar som et fruktene av det, som hyrdestare. Planten byrjar livet som epifytt i andre tre. Ved hjelp av røtene kveler han etterkvart vertstreet og blir sjølv eit stort tre med tjukk stamme. Stammediameteren til dei største kjende banyantrea er 4,5 meter.  Banyan har ei stor, flat krone som skyt luftrøter frå greinene, slik at treet kan breia seg horisontalt. Eitt einaste tre kan etter ei viss tid dekkja mange dekar og danna eit eige lite skogholt. Det to hundre år gamle treet «Thimmamma Marrimanu» i Andhra Pradesh dekkjer til dømes over 19&nbsp;000 m².

## Kulturell tyding
Poppelfiken blir brukt som pryd- og skuggetre, og er populært som bonsaitre. Treet gjev mykje skugge, og har tradisjonelt vore møte- og kvilestad for folk i Sør-Asia. Namnet «banyan» kjem frå handelskasten *bania*, som ofte brukte kvila eller driva handel under desse trea. 

I hinduismen er treet rekna som heilag, og kan tilbedast for seg eller ha eit lite tempel under seg. Den lange vekst- og levetida og gjer at treet ofte symboliserer evig liv.
To sanskritnamn på treet er *bahupada*, 'mange føter', og *kalpavriksha*, 'ønskjeoppfyllande tre'. I vestleg forståing har banyan av og til vore forveksla med bodhitreet eller gudefikentreet, *[[Ficus religiosa]]*. Hinduar reknar desse trea som eit par, med banyan som den mannleg og *Ficus religiosa* som den kvinnelege planten.

Banyantre blir også rekna som tilhaldsstad for ander, skrømt og himmelmusikarar (gandharva). På grunn av dette unngår folk å sova under trea om natta.

## Kjelder

*«Banyantrær», *Botanisk- og plantefysiologisk leksikon*, mn.uio.no
*«banyan» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Henta 10. desember 2013.
*«Banyan» , *Plant cultures*, kew.org
*«National Symbols» , Embassy of India, indianembassy.hr

## Bakgrunnsstoff
Korn i geologi

**Korn** er i geologi dei einskilde partiklane i ein bergart eller laus*avleiring*, som mineralkorn eller bergartsfragment. Korn vert mest nytta i uttrykte kornstorleik, som finkorna eller grovkorna. 

## Sjå òg
* jordanalyse

## Kjelder
*Korn.: geologi. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/korn.%2Fgeologi.
Kryokonitt

**Kryokonitt** eller **isstøv** er eit fint, svart, jernhaldig støv som finst på snø, isbrear og iskalottar, særleg på innlandsisen på Grønland. Ein finn ofte dette støvet på botnen av gropar med smeltevatn, såkalla kryokonitt-hol. Det vart først observert av Adolf Erik Nordenskiöld, som meinte støvet måtte vere av kosmisk opphav. No trur ein det er ført med vinden inn over isen frå isfrie kyststrøk.

## Kjelder
*Kryokonitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/kryokonitt.
Kryptokrystallin

**Kryptokrystallin** er eit omgrep nytta om ein krystallinsk, ikkje-glasaktig bergart eller eit mineralaggregat der krystallane er så små at dei ikkje kan sjåast sjølv med mikroskop, men må påvisast indirekte, optisk eller røntgenografisk.

## Kjelder
*Kryptokrystallin. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/kryptokrystallin.

## Sjå òg
* Amorf
* Mikrokrystallinsk
Kuppe

**Kuppe** er ei nemning for ein frittståande fjellformasjon med avrunda kjegle- eller pyramideform. Ein  kuppe består vanlegvis av seige djupbergartar, og har fått forma si ved at lausare, omgjevande bergartar har forvitra.

## Kjelder

*
Kulebergart

**Kulebergartar** er magmatiske, eventuelt metamorfe bergartar som inneheld konsentrisk eller radiært oppbygde kuler, ofte fleire centimeter i diameter. 

Særleg kjent er kulenoritten frå Romsås i Askim. Andre kulebergartar ein finn i Noreg er kulegranitt, kuledioritt og kulelamprofyr er skildra frå Noreg.

## Kjelder
*Kulebergarter. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013.
Kvartsitt

**Kvartsitt** er ein sandstein som ved avsetning av kvarts mellom sandkorna er vorte samankitta til ein fast, hard bergart via diagenese. Fargen er kvit, grå eller raudleg. Ved regionalmetamorfose av sandstein kan det dannast kvartsitt med stor reinleik, og nemninga blir oftast brukt om ein slik metamorf bergart. Glimmer kan opptre lagvis og gjev då bergarten ein skifrig struktur kalla kvartsskifer. Kvartsittar er for harde og sprø til i større utstrekking å bli brukt som bygningsstein, men einskilde kvartsskifrar kan nyttast som heller som Alta-skifer. Reine kvartsittar blir brukt industrielt som kvartsråstoff. Kvartsittar forvitrar langsamt og står gjerne fram som kupper eller åsryggar i landskapet.

## Kjelder
*Kvartsitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/kvartsitt.
Kvartsporfyr

**Kvartsporfyr** er ein magmatisk bergart med kjemisk samansetnad som granitt, og med krystall av kvarts og ofte alkalifeltspat i ein tett grunnmasse som kan vere kryptokrystallinsk eller mikrokrystallinsk (felsittisk). 

Kvartsporfyrar opptrer både som gangbergartar og som lavabergartar. 

I Noreg er kvartsporfyr særleg kjent frå Oslofeltet.

## Kjelder
*Kvartsporfyr. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/kvartsporfyr.
Kvikksand

**Kvikksand** er ein jamn- og ofte finkorna sand der korna er laust pakka, slik at det er god plass mellom dei. Viss han blir forstyrra, til dømes ved at nokre går på han, kan korna falle saman i ein tettare pakning, og overskytande vatn vil skiljast ut. Ved denne pakkingsprosessen blir dei største og tyngste partiklane konsentrert i botnen av sandlaget. Dette er grunnen til at kvikksand «syg» ned større lekamar.

## Kjelder
*Kvikksand. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/kvikksand.
Loenulukkene

**Loenulukkene** syner til dei to rasa som gjekk i Loen i Stryn kommune i 1905 og 1936. 

* Rasulukka i Loen 1905, med 300 000 kubikkmeter bergmasse og ei 40 meter høg flodbølgje.
* Rasulukka i Loen 1936, med 1 million kubikkmeter bergmasse og ei 73 meter høg flodbølgje. 
* Ras i 1950 på 1 million kubikkmeter bergmasse.
Gunnar Bovim

**Gunnar Bovim** () er ein norsk lege. Han var rektor ved Noregs teknisk-naturvitskaplge universitet (NTNU) frå 2013 til 2019. 

## Karriere
Bovim vart utdanna lege i 1985 ved Universitetet i Bergen. Han vidareutdanna seg til spesialist i nevrologi i 1993, og tok doktorgraden i nevrologi same år, ved Universitetet i Trondheim.

I 1998 vart han overlege og professor i nevrologi ved Det medisinske fakultet (NTNU).

Frå 1996 til 1998 var han prodekan, og frå 1999 til 2005 dekan, ved Det medisinske fakultetet (NTNU).

I perioden 2000–2005 var han leiar for tematisk satsingsområde medisinsk teknologi, NTNU. I 2005 vart han tilsett som viseadministrerande direktør og i 2006 som administrerande direktør ved St. Olavs hospital.

I 2009 byrja han som administrerande direktør i Helse Midt-Norge RHF, ei stilling han hadde til han byrja som rektor ved NTNU i 2013.

Bovim vart første gong tilsett som rektor 6. desember 2012, og byrja i stillinga 1. august 2013. NTNU sitt styre tilsette han i oktober 2016 for ein ny fireårsperiode. I august 2019 varsla han styreleiar ved NTNU at han ønskte å slutta som rektor, to år før åremålstida var omme. Årsaken var at han no er i eit forhold til ei av kollegene, som òg sit i NTNU si leiargruppe. Prorektor Anne Borg tok over som rektor frå 13. desember 2019 (konstituert 21. august–12. desember 2019).
Etter at han gjekk av som rektor, gjekk han over i ei rådgjevarstilling med arbeidsområdet forsknings- og utdanningspolitikk ved universitetet. 

Bovim har hatt – ei rekkje styreverv, nasjonalt og internasjonalt; blant anna som medlem av Hovedstyret og leiar for Divisjonsstyret for samfunn og helse i Noregs forskingsråd, og som leiar av Norsk nevrologisk forening frå 1998 til 1999. I perioden 2004–2007 var han delegat for Noreg i European Medical Research Council, og frå hausten 2013 var han medlem i styret for Universitets- og høgskolerådet (UHR) og sit i Research Policy Working Group under European University Association (EUA).

Bovim har publisert ei rekkje vitskaplege artiklar og vart i 1993 tildelt forskningsprisen til Norsk Migreneselskap. I 1995 mottok han Dr Ragnar Forbergs stipend.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Långban

**Långban** er ein småort og tidlegare gruvesamfunn i Värmland i Sverige, nær Filipstad. 

Det vart tidlegare drive utvinning av mangan, jarn og dolomitt her. Området er verdskjend blant mineralogar på grunn av rikdomen sin på sjeldne mineral, mellom anna ei rekkje som berre er kjent frå denne førekomsten. Det store mengda sjeldne mineral kjem av framferd av ulike kation som vanlegvis ikkje finst saman. Dessutan har krystallisasjonen føregått over eit stort temperaturintervall, frå minst 650 °C til nær romtemperatur.

## Kjelder
*Långban. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/L%C3%A5ngban.
Aguinaldo

**Aguinaldo** er ein type latinamerikansk folkemusikk som byggjer på gamle spanske julesongar. Han blir tradisjonelt framført ved juletider av *parrandas*, uformelle grupper av familie og vener som går frå hus til hus og syng. Omgrepet kan også visa til julegåver, til dømes pengar gjevne som belønning til julebukkar.

## Puerto Rico

På Puerto Rico byggjer aguinaldo på den gamle iberiske musikkforma *[[villancico]]*, som i dag typisk tyder 'julesong' på spansk. Musikken blir spelt i samband med julehøgtida og heilagetrekongarsdagen 6. januar.

Ein kan framføra aguinaldo i omvandrande grupper som går julebukkaktig frå hus til hus, overraskar verten med song og får servering for framføringa. Songane blir også sungne i kyrkjer. I tillegg blir det spelt mykje aguinaldo på radio ved julehøgtidene.

Tradisjonelle instrument er klimpreinstrumenta bordonúa, tiple og cuatro, blåseinstrumentet carracho eller güiro og rytmeinstrumentet maracas. I nyare tid har gitaren ofte erstatta bassgitaren bordonúa. I dag er det også vanleg å bruka trommer kalla pandereta plenera, messingblåseinstrument og anna til musikken, som no har mykje til felles med musikkforma *[[seis]]*. Kjende aguinaldoar kan framførast som rein instrumentalmusikk, til dømes pa cuatro.

Ein aguinaldosong er typisk bygd opp som ein *decimilla*, det vil seie av ti linjer som kvar har seks stavingar. Opphavleg hadde songane djupt religiøst innhald, men etterkvart laga ein også improviserte tekstar om meir kvardagslege tema, som julefeiringa, mat og drikke og tidvis til og med triste emne. 

Døme på songar er «De la Montaña Venimos» og «A Las Arandelas», som kan brukast som inngangssongar, bøner om mat og drikke som i «Si me dan pasteles» og «Si no me dan de beber», religiøse songar som «Rosa Blanca» og «Los Tres Reyes Santos». Elles har aguinaldoar ofte namn etter staden ekker tilhøva dei kom frå, som «Aguinaldo cagueño», «Aguinaldo jíbaro» og «Aguinaldo de costa».

## Venezuela
I Venezuela er *aguinaldo* ein type julesong som vanlegvis har seks vers.

## Trinidad
På Trinidad er *aguinaldo* eller *serenal* ein type julesong innan parang- eller parrandasjangeren, som kom til Trinidad og Tobago frå Venezuela. 

## Sjå òg
*Julebukk
*Wassailing

## Kjelder

*«A Puerto Rican Christmas », elboricua.com
*Tijana Ilich, «Puerto Rican Music - Jibaro Music - Seis, Aguinaldo, Bomba, Plena» , about.com
*Aguinaldos , musicadepuertorico.com
*The Decimilla, cuatro-pr.org
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aguinaldo|Aguinaldo]]» frå ,  den 11. desember 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
****Atlas de Tradiciones de Venezuela*, Fundación Bigott, 1998.


## Bakgrunnsstoff
*La Parranda Puertorriquena: The Music, Symbolism, and Cultural Nationalism of Puerto Rico's Christmas Serenading Tradition  (PDF), sensemaya.net
*Espinosa, Juan (1984). ''Breve Prontuario en Torno a Nuestra Tradición Navideña'', marranomusic.com

**Musikkdøme**
*Aguinaldos  ved musicadepuertorico.com. Oversyn over ulike aguinaldoar, bruksområde og MIDI-filder.
*Tekst, noter og omtale  (på spansk) ved coqui.net.
*«Aguinaldo Jibaro», kort døme ved *Smithsonian Folkways*
Anortositt

**Anortositt** er ein grovkorna (fanerittisk), lys blåleg, grå til brunleg magmatisk bergart. Bergarten er klart dominert av plagioklas (75-95% plagioklas er vanleg), i 1-10 cm store krystall, med samansetnad vanlegvis mellom An70 og An40. Han kan nokre gonger ha *labradorisering*, som er ei lysbryting i bergarten. Denne lysbrytinga oppstår på grunn av avblanding av lamellar av to typer plagioklas. Desse er små og først synleg i optisk mikroskop. Både antipertittar og böggildlamellar (An48 – An56) er vanlege. Dei siste skapar fargespel i plagioklas, noko som er med på å gjere anortositt attraktivt som fasade- og prydstein. Andre karakteristiske mineral er ortopyroksen, og olivin. Bergartane kan klassifiserast som anortosittar, leukonorittar, leukogabbroar, og leukotroktolittar ut frå varierande innhald av pyroksen og olivin.

Massif-type anortosittar er vanlegvis særs grovkorna, homogene og massive bergartar, der plagioklas kan ha ein tendens til å danne ein planar laminasjon. Lagning er ikkje utprega, men svak isomodal lagning kan opptre, og ein kan finne modalgradering. Desse lagningane er derimot lite uthaldande. Orthokumulatar, det vil sei kumulat av eitt eller fleire kumulatmineral i tillegg til krystallisasjonsproduktet av interstitiell smelte, er vanlege. 

Opphavet og danningsmekanismane for massiv-type anortosittar er eit kontroversielt tema. Teoriane om foreldremagma kan delast inn i to grupper, anten har anortosittene krystallisert frå monzonorittisk/jotunittisk smelte dannet i nedre skorpe, eller frå mantelderivert basaltsmelte som har fraksjonert ut olivin og pyroksen på djupt nivå i skorpa, moglegvis kontaminert med skorpemateriale. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Anortositt|Anortositt]]» frå ,  den 11. desember 2013.*
Here I Am Again av Vladimirs Koževņikovs

**«Here I Am Again»** (engelsk for *Her er eg att*) er ein song frå 2013. Han er skriven av Vladimirs Koževņikovs.

## Eurovision
### Dziesma 2014
«Here I Am Again» var eit av bidraga i Dziesma 2014, den latviske uttakinga til Eurovision Song Contest 2014 i København i Danmark.

## Kjelder
* 
* 
*
Juan Sánchez Cotán

**Juan Sánchez Cotán** () var ein spansk målar frå Orgaz i Toledo, best kjend som målar av stilleben.

### Liv og gjerning
Cotán var ein av dei viktigaste stilleben-målarane i Spania på 1600-talet. Biletet *Stilleben med vilt, grønsaker og frukt* er det eldste kjende spanske stilleben. Måleria hans er gjenkjennelege med sine karakteristiske steinfat dekte med grønsaker og vilt, eller dei syner opphengde frukter og vilt.  Han måla fata i forkant, for så å fylle desse med gjenstandane. Desse bileta kom til å danne standard for det tidlege spanske stilleben, former som andre seinare vidareførte.

Cotán var truleg elev av Blas de Prado. Han budde lenge i Toledo, der han laga historiemåleri og portrett. Kring hundreårsskiftet byrja han å nærme seg stilleben-sjangeren, sannsynlegvis baserte han bileta sine også på klassiske førebilete som han fann i romersk mosaikk.

I august 1603 la Cotán ned verkstaden sin og gjekk i Kartäuserkloster Santa Maria de El Paular i Rascafría. Der måla han religiøse motiv. År 1612 reiste han til klosteret Cartuja de Granada i Granada for å verte munk. Året etter tok han plass som klosterbror i same klosteret. I klosteret heldt han fram med å måle.

Trass i det innskrenka klosterlivet påverka Cotán fleire spanske målarar tidleg på 1600-talet. Særleg inspirerte han mange av dei stillleben-målarane som kom etter han. Til dømes kopierte Juan van der Hamen y León i bileta sine dei enkelte gjenstandane som Cotán nytta i sine måleri.

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:de:Juan Sánchez Cotán|Juan Sánchez Cotán]]» frå ,  den 11. desember 2013.*
Vincenzo Catena

**Vincenzo Catena** () var ein italiensk målar, truleg fødd i Venezia, der han døydde.

## Liv og gjerning

Catena tidlegaste bilete syner slektskap med verk av Antonello da Messina, Cima da Conegliano og Benedetto Diana. Han utvikla etter kvart sin eigen stil gjennom samverknad med verk av Giovanni Bellini og framfor alt av Giorgione.

Catena må tidleg ha fått eit framifrå ry, ettersom han allereie i sine yngre år fekk bestillingar frå dogen Leonardo Loredan. Innom kort tid vart han ein rik mann med mange oppdrag. Ei oversikt frå 1520 fortel at talrike verk frå Catenas hand fanst i ei rad privatsamlingar i Venezia.

Ved sidan av madonna- og altarbilete var Catena framom alt ein ettertrakta portrettmålar. Desse verka gav han gode kontaktar både hos dei lærde og ikkje minst hos den venetianske adelen. Han døydde ein gong mellom 10.og 29. september 1531.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Vincenzo Catena|Vincenzo Catena]]» frå ,  den 11. desember 2013.*  
 

## Bakgrunnsstoff