open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kandy

**Kandy** (singalesisk මහ නුවර *mahā nuvara*, tamil கண்டி *kaṇṭi*) er hovudstaden for Central Province på Sri Lanka. Byen ligg om lag 500 moh. på Mahaweli-elva, på breidda av eit kunstig vatn bygd av Wickrama Rajasinha, den siste kongen for Kandy-riket. Byen har ein rik religiøs, kulturell og historisk arv, og har sidan 1988 vore på UNESCO si liste over verdsarv.

## Historie

Kandy vart grunnlagd i 1480 som «Senkadagalapura», eit namn med usikker tyding. Byen vart hovudstaden for det opplandske singalesiske kongedømet, ofte kalla «Kandy-riket». Kandy-riket vart verande sjølvstendig lenge etter dei andre delane av Sri Lanka kom under ulike europeiske kolonimakter, og vart dimed eit stort senter for singalesisk og buddhistisk kultur og lære. Byen kom under den britiske kolonimakta i 1815 etter at den singalesiske adelen reiste seg mot den siste kongen, som var ein tamil av sør-indisk opphav, og gav landet over til det britiske imperiet. 

## Byen i dag

På grunn av si fortid som ei stormakt har Kandy ein rik kulturarv. Det finst fleire gamle tempel og bygningar i Kandy, og byen held på mange gamle tradisjonar. Den best kjende bygningen er Dalada Maligava, «tanntempelet», som var bygd mellom 1687–1707 og 1747–82, og inneheld ei av Buddha sine tenner. Knytt til tanntempelet er Esala Perahera, ei stor feiring som varer i ti dagar, og truleg er den største buddhistiske feiringa i verda. Den viktigaste delen av feiringa er eit svært opptog, med elefantar, prestar, musikarar, dansarar og trommeslagar, som ber ilåtet tanna til Buddha ligg i rundt byen. 

Byen er eit senter for utdanning av di at Peradeniya University, som er rekna som det beste universitetet på Sri Lanka, ligg nær byen. Størsteparten av teen som vert dyrka på Sri Lanka kjem frå området rundt Kandy. Fjella rundt byen er ei viktig kjelde for kalkstein. Det kjem òg fleire pilegrimar og meir sekulære turistar til Kandy kvart år.

## Namna

Namnet «Kandy» kjem frå eit singalesisk ord som tyder «fjell», og har sitt opphav i ei portugisisk forkorting av *Kanda Uda Rata* «riket oppå fjella» eller *Kanda Uda Pas Rata* «dei fem landa på fjella», som var dei gamle singalesiske namna for heile området. På singalesisk er det vanlegast å kalla byen for *maha nuvara*, som tyder «storby» eller «hovudstad». 

## Kjelder

* **Kandy** i Encyclopædia Britannica (2007 utgåve).

## Bakgrunnsstoff
Braunschweig

**Braunschweig** er ein by i Tyskland i delstaten Niedersachsen med om lag 250&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg nord for fjella Harz så langt opp i elva Oker som ho er framkommeleg. Elva knyter byen til Nordsjøen via elvane Aller og Weser.

## Historie
Opphavet til byen er ukjend, men ein meiner at byen vart danna av to busetnadar som vart slått saman. Den eine vart grunnlagd av Bruno II, ein saksisk greve som døydde før 1017, på den eine side av Oker. Den andre busetnaden vart grunnlagd av grev Dankward, som slottet Dankwarderode er kalla opp etter. Det opphavlege namnet på byen var *Brunswik* ein kombinasjon av namnet Bruno og *wik*, ein stad der kjøpmenn tok seg ein kvil og lagra varene sine. Namnet indikerer derfor ein ideell kvileplass, sidan han låg ved ein vadestad over Oker. Dokument frå kyrkja St. Magni frå 1031 oppgav namnet på byen som *Brunesguik*. Ei anna forklaring på namnet er at det oppstod frå *Brand*, eller brenning, som indikerer ein stad der landskapet vart rydda etter ein brann. 

På 1100-talet gjorde hertug Henrik Løve Braunschweig til hovudstad i staten sin og bygde Braunschweig domkyrkje. Han vart så mektig at han torde å nekte og hjelpe Fredrik Barbarossa militært, noko som førte til at han vart fordømd og mista makta. 

Braunschweig vart ein hansaby frå 1200-talet til midten av 1600-talet. På 1700-talet var Braunschweig både eit politisk og kulturelt senter. *Emilia Galotti* frå Lessing og Goethe sin *[[Faust]]* vart framført for første gong i Braunschweig.

Det meste av tida var Braunschweig residens for eit hertugdøme med same namn *(Herzogtum Braunschweig)*, som var ein del av Det tyske riket sidan 1871. Etter den første verdskrigen fekk han status som *Freistaat Braunschweig* i Weimarrepublikken. Etter den andre verdskrigen vart staten Braunschweig løyst opp og ein del av den nye delstaten Niedersachsen.

Under den andre verdskrigen var byen ein del av militærdistriktet Wehkreis XI, og utsett for kraftige bombeåtak frå dei allierte. 15. oktober 1944 vart det meste av gamlebyen øydelagd, som var den største samlinga av bindingsverkshus i Tyskland, i tillegg til dei fleste kyrkjene. Berre domkyrkja, som av nazistane gjorde til nasjonalheilagdom, overlevde bombene. 

Ein liten del av gamlebyen overlevde òg bombetokta. Store delar av det som vart øydelagd vart restaurert og bygd opp att etter krigen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Braunschweig|Braunschweig]]» frå ,  den 3. februar 2008.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Krefeld

**Krefeld** er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 230&nbsp;000 innbyggjarar. Sentrum av byen ligg eit par kilometer vest for Rhinen, men ho renn gjennom bydelen Uerdingen. Fram til 1929 var byen kalla «Crefeld». 

Innbyggjarane i Krefeld snakkar høgtysk, den tyske dialekten som alle tyskarar lærer. Ein lokal dialekt er derimot ein variant av plattysk.

## Historie
Byen har opphav tilbake i romartida då legionar grunnla ein militærleir kalla *Gelduba* her (i dag bydelen Gellep). Krefeld sjølv vart først nemnd i 1105 med namnet *Krinvelde*. Uerdingen var opphavleg ein sjølvstendig by aust for Krefeld, og vart grunnlagd i 1255. I mellomalderen var han ein større og viktigare by enn Krefeld.

Byen byrja å vekse på 1600-talet då Krefeld var ein av få byar som ikkje vart hardt råka av trettiårskrigen. Byen vart raskt overbusett, og i 1683 flytta tretten familiar (mennonittar) frå Krefeld, reiste over Atlanteren og grunnla busetnaden Germantown i USA, som i dag er ein del av Philadelphia.

Byen Uerdingen var mindre heldig og vart nesten heilt jamna med jorda i trettiårskrigen av troppar frå Hessen. Krefeld voks seg større enn Uerdingen, og i 1928 vart dei to slått saman. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Krefeld|Krefeld]]» frå ,  den 17. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Halle an der Saale

**Halle an der Saale**, òg kalla **Halle**, er ein by i Tyskland i delstaten Sachsen-Anhalt. Med om lag 245&nbsp;000 innbyggjarar er han den største byen i denne delstaten. Byen ligg sør i delstaten ved elva Saale, som tar imot vatn frå dei omliggande slettene og frå ein stor del av nabodelstaten Thüringen, nord for Thüringer Wald.

## Historie
Den tidlege historia til Halle er knytt til saltinnhausting. Namnet *Halle* kan kome frå det urgermanske ordet for salt, og namnet på elva Saale har same opphav. Saltinnhausting har funne stad i Halle sidan bronsealderen.

Byen vart først nemnd i 806. Han vart ein del fyrstedømet Magdeburg på 900-talet og fram til 1680, då Brandenburg annekterte byen i lag med Magdeburg.

Etter den andre verdskrigen var Halle hovudstad i den kortvarige regionen Sachsen-Anhalt (fram til 1952), før den austtyske regjeringa fjerna ordninga med delstatar. Som ein del av Aust-Tyskland (fram til 1990) fungerte byen som hovudstad i det administrative distriktet (Bezirk) Halle. Då Sachsen-Anhalt vart oppretta som eit *Bundesland* etter 1990 vart Magdeburg hovudstad.

## Kjende personar frå Halle
* Georg Friedrich Händel (1685–1759), komponist, fødd i Halle
* Johann Friedrich Struensee (1737–1772), fødd i Halle, lege og politikar
* Georg Cantor (1845–1918), matematikar, professor i Halle 
* Reinhard Heydrich (1904–1942), SS-offiser, fødd i Halle 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Halle, Saxony-Anhalt|Halle, Saxony-Anhalt]]» frå ,  den 17. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Thomas Sankara

**Thomas Isidore Noël Sankara** () var ein burkinsk politikar og kaptein i den burkinske hæren. Han var statsleiar i Burkina Faso (tidl. Øvre Volta) frå 1983 til 1987. 

Sankara kjempa i krigen mot Mali i 1975. I løpet av den militære karrieren stifta han ein kommunistisk organisasjon saman med m.a. Blaise Compaoré. Han vart medlem av regjeringa på byrjinga av 1980-talet, men gjekk seinare ut av denne regjeringa i protest mot det han meinte var ein arbeidarfiendtleg politikk. Seinare vart han med i ei ny regjering etter eit kupp, men vart seinare avsett og fengsla. Den 4. august 1983 vart Sankara president etter eit statskupp leia av Compaoré. I løpet av regjeringstida si gjennomførte han store sosiale reformer og kjempa mot korrupsjon og offentleg sløsing, og vart ein populær og respektert politikar. Under Sankara si regjeringstid skifta landet namn frå *Øvre Volta* til Burkina Faso.

Sankara vart drepen i eit nytt blodig statskupp 15. oktober 1987. Også dette kuppet var organisert av Sankara sin tidlegare kollega Blaise Compaoré.

## Kjelder
* CAPLEX
* Artikkelen Thomas Sankara på engelsk Wikipedia
Sør-Kina-havet

**Sør-Kina-havet** er den delen av Stillehavet som er avgrensa av det asiatiske fastlandet og øyane Sumatra, Borneo, Luzon og Taiwan. I tillegg har Kina, Vietnam, Malaysia, Indonesia, Kambodsja,  Brunei og Filippinene kyst mot Sør-Kina-havet.

Sør-Kina-havet grensar til Austkinahavet i nord gjennom Taiwansundet, mot Filippinarhavet i aust gjennom Luzonsundet, mot Javasjøen i sør mellom Sumatra og Borneo og mot Andamanhavet og Indiahavet i vest gjennom Malakkasundet. Mot det asiatiske fastlandet dannar Sørkinahavet to store bukter, Tonkinbukta i Vietnam og Kina, og Thailandbukta mellom Indokina og Malayahalvøya.

Sør-Kina-havet omfattar 3&nbsp;500&nbsp;000 km². Det er over 200 små øyar i havet, mange av dei er omstridde mellom landa som ligg rundt.

Sør-Kina-havet er i dag den nest mest brukte sjøvegen i verda. Det er ein del petroleumsreservoar i området. Det dreiar seg om om lag 4,5 km³ olja og 7&nbsp;500 km³ naturgass.

## Kjelder

* Artikkelen er i hovudsak omsett frå Wikipedia på bokmål, 17. juni 2007.
Oberhausen

**Oberhausen** er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 215&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg i Ruhrområdet ved elva Emscher, 35 km sør for Düsseldorf.

Byen er eit resultat av økonomisk vekst på 1800-talet. Her var det landlege område fram til om lag 1860, då kolgruvene opna og produksjon av stål var sett i gang på stor skala. Dette gjorde byen om til det store industrikomplekset ein ser i dag. Fleire landsbyar vart slått i saman i 1862 til den nye byen. I 1929 vart dei nærliggande byane Sterkrade og Osterfeld òg innlemma.

Oberhausen er ein typisk by for Ruhrområdet som har vakse opp rundt industriar og fabrikkar. 

I dag prøver byen å fornye seg. I 1990-åra vart det opna eit stort kjøpesenter, CentrO, på området til ein gamal stålfabrikk. *Gasometer* er ein utstillingshall som er bygd om frå ein tidlegare fabrikkhall. Byen har òg ein årleg kortfilmfestival. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Oberhausen|Oberhausen]]» frå ,  den 17. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Arendalsbanen

**Arendalsbanen**, eller *Arendalslinja* eller *Nelaugbanen*, er ei sidelinje til Sørlandsbanen. Arendalsbanen som går mellom Nelaug og Arendal. Heile banen ligg i Agder fylke. 

Banen blir i dag hovudsakleg nytta av passasjerar mellom Arendal og Oslo, og dei må bytte tog på Nelaug. Frå Nelaug er det òg samband til Kristiansand og Stavanger.  Arendalsbanen har sidan 1970-talet støtt vore trua av nedlegging.  Arendalsbanen vart opphavleg ikkje bygd som sidelinje, men som ein sjølvstendig bane som skulle knytte Arendal til opplandet rundt byen.

## Oppgradering
Banen vart elektrifisert i 1995. I 2005 vart det opna ein ny haldeplass på Stoa som er det nye handleområdet der banen kryssar E18. I 2014 blei signalsystemet på banen oppgradert med fjernstyring og FATC. 
Arendalsbanen er planlagt utstyrt med signalsystemet ERTMS i 2028. 

## Drift
Banen er ein av Trafikkpakke 1 Sør. Resultatet av konkurransen var at NSB tapte og det britiskeigde selskapet Go-Ahead Norge overtok drifta frå 15. desember 2019. Toga på banen som er eigd av Norske tog, blir trafikkert med elektrisk motorvognsett type 69H (3 vogner) bygd i 1983-84. 

## Linjekart
Kilometrering refererer til Oslo

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Heimeside (Arendalsbanen.no)
*Jernbaneverket – *Arendal – Åmlibanen 100 år* (17. desember 2010)
*Arendal på jernbane.net
*– Ukas postkort uke 44: Arendalsbanen
Milestolpe

Ein **milestein**, **milestolpe** eller **milepåle** er eit gammalt vegmerke. Dei har opphav i *miliaria*, steinsylindrar som var sette opp langs dei viktigaste romarvegane og oppgav avstanden til Roma eller næraste større by.
Ordet milestein vert ofte nytta i dag som eit delmål i eit større prosjekt, eller ei viktig hending, til dømes eit vendepunkt.
Ettersom metriske måleeiningar har tatt over for mila, kan ein òg nytte ordet **kilometerstein**. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Filippinarhavet

**Filippinarhavet** eller **Filippinhavet** er ein del av Stillehavet, og er avgrensa av Filippinene, Taiwan og Japan i vest, av Marianane og Palau i aust og Indonesia i sør. 

Filippinarhavet utgjer ei eiga litosfæreplate, Filippinarplata, som dukkar under Eurasiaplata. På båe sidene av Filippinarhavet er det djuphavsgroper, m.a. den 10&nbsp;540 meter djupe Filippinargropa mot Filippinene og verdas største djuphavsgrop, Marianergropa på 11&nbsp;034 meter ved Marianane.
Ungdom

**Ungdom** er brukt om eit tidsrom då ein er større enn eit barn og mindre enn ein vaksen. Det er store skilnader på definisjonen av ungdom, men ein reknar gjerne med at tida startar rundt puberteten og blir avslutta når ein når ei viss symbolsk grense (som å bli myndig), gjennomfører ei overgangsrite, eller, meir diffust, blir «mogen». Ungdomsomgrepet kan òg nyttast som motsats til alderdom.

Ungdomstida er historisk sett eit nytt omgrep. I Noreg var ein til dømes barn til ein hadde «stått for presten» (blitt konfirmert). Deretter vart ein vaksen og då skulle ein i arbeid, gjerne i lære. Den nye velstanden på nittenhundretalet førte til at stadig fleire unge tok vidare utdanning og fekk meir tid for seg sjølv. Gruppene av unge skilde seg etter kvart så mykje ut at det gav meining å snakka om ein ungdomskultur.

«Halvvokstring» er eit eldre uttrykk for ein ungdom eller halvvaksen person. Det kan til dømes visa til ein unggut som er for liten til å gjera vaksen manns arbeid. I eldre tid var halvvokstringar ofte sette til arbeid som gjeting, å springa ærend og anna arbeid som dei vaksne ikkje såg seg tid til. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Austen

**Austen** eller **Orienten** er ei nemning om land som ligg aust for Europa, det vil hovudsakleg seie i Asia. Ein deler Austen opp i Midtausten, eller Nære Austen, og Fjerne Austen, eller Aust-Asia. Nøyaktig kva for land eller område ein meiner med nemninga varierer. Vesten eller Oksidenten kan vera ein motsats til omgrepet.

Namnet «Orienten» har opphav i det latinske ordet *oriens*, som tyder 'står opp' og viser til soloppgangen i aust. Omgrepet har gjeve opphav til ord som «orientalsk» og «orientalisme».

Nemninga omfattar vanlegvis land som Tyrkia, Kypros, Syria, Libanon, Jordan, Israel, Iran, Irak, Egypt, Saudiarabia, Kuwait, Qatar, Dei sameinte arabiske emirata, Oman, Jemen, Aserbajdsjan, Turkmenistan, Afghanistan, Pakistan, India og delar av Russland.

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder
Ande

**Ande**, **andedrag** eller **pust** er luft som ein dreg inn og slepp ut frå lungene under anding.
Ordet «ande» kjem frå norrønt *andi* (m.), og er nærskyld med ordet *ǫnd*, som kunne tyde både 'ande, pust' og 'sjel; liv'. 

## Ande i religion og tradisjon

Anding heng tett saman med livet og livsvilkåra, og kan ofte vera synonymt med liv eller sjel. Det greske ordet psyke tyder til dømes både 'sjel' og 'pust'. Skapingsforteljinga i Bibelen fortel at Gud «bles livspust» inn i Adam då han skaper han. Opphøyr av anden heng oftast saman med dauden, og å døy kan omtalast som å «gje opp anden». Anden og det han står for er viktig i tradisjonar fleire stader i verda, til dømes som prana i indisk tradisjon og qi i kinesisk. Pranayama eller pustekontroll er ein utbreidd praksis i hinduismen. I tillegg til å pusta vanleg luft kan folk fylla munnen med røyk og pusta han ut i rituell samanheng eller som tidsfordriv (røyking). Såkalla flammeslukarar bles ut brennbare væsker og tenner dei på, oftast som underhaldning.

Mange vindgudar er blitt knytte til ande, og vind kan framstillast som luft dei bles. Den vediske guden Vaju er til dømes også kjend som 'prana', 'pust', medan mesopotamske Enlil er knytt til både luft og vind. Pusten til den egyptiske gudinna Sekhmet skal ha skapt ørkenvindane. I andre tradisjonar kan pust bringa fram flammar eller is.

## Dårleg ande

Vond eller dårleg ande viser til ande som har dårleg lukt. Dårleg ande kan vera eit teikn på sjukdom eller manglande munnhygiene, men kan også koma av mat, alkoholinntak eller røyking. For å motverka dårleg ande har ein gjennom tidene brukt ulike middel som røykjelse, myrra, honning, kanel, nellik, peparmynte og andre krydder og urter, munnvask, munnspray, pastillar og tyggegummi.

## Sjå òg
* Ånd
* Den heilage anden

## Kjelder

*
*«Breath Weapon», tvtropes.org


**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Halitosis|Halitosis]]» frå , og «[[:sv:Dålig andedräkt|Dålig andedräkt]]» frå  den 8. januar 2015.*
Ånd

**Ånd** eller **ande** er eit mangetydig omgrep som vert bruka i filosofi og religion. 

I norsk kultur kan ordet brukast synonymt med sjel. Samtidig kan ordet *ånd* brukast om ei sjel utan lekam, nærast som eit spøkjelse. Ordet *ånd* kan også brukast synonymt med medvit.  

I religiøs samanheng kan ein snakke om gode og onde åndar. 

## Ordsoge
Ordet ånd kjem truleg gjennom dansk frå norrønt  *ǫnd*, som kunne tyde både 'ande, pust' og 'sjel; liv', og det er nærskyld med ordet ande, av norrønt *andi* (m).

## Sjå òg
*Ande
*Den heilage ande

## Kjelder

*
Materialisme

**Materialisme** er brukt om det å legga vekt på ting eller materie, både i det daglege og som del av tenking om korleis verda er bygd opp.

Å leva eit liv der ein legg vekt på materielle gode og eigedom blir kalla *materialistisk*. Dette står gjerne i motsetning til åndelegheit og religiøsitet.

Innan teoretisk filosofi er materialismen den filosofiske retninga som ser på det *fysiske* som det einaste som er til. Sjå det psykofysiske problemet.
Modellfly

**Modellfly** er flygande eller ikkje-flygande utgåver av fly, som anten er henta frå verkelegheita, eller henta frå fantasien. Modellfly kan både vere nedskalerte utgåver, eller bygde i full storleik. Flya kan nytte elektrisk motor eller glow motor. Glow motorane går på eit drivstoff som er ei blanding av nitrometan, olje og metanol.
Jaffna

**Jaffna** (tamil யாழ்ப்பாணம் *jāḻppaṇam* «landet av harpesong» eller «harpisten sitt land») er ein hamneby i det nordlege Sri Lanka. Namnet er også knytt til halvøya som byen ligg på, og alle område som var delar av det gamle Jaffna-kongedømet. Byen er eit senter for tamilsk kultur på Sri Lanka. Han var lenge den andre største byen på øya etter hovudstaden Colombo, men han har vorten mykje skada i den srilankiske borgarkrigen, og har mist mykje av den tidlegare stillinga si.
Lokomotiv

Eit **lokomotiv** er eit framkomstmiddel som trekkjer vogner på skjenelagde jarnbaneliner. Ein skil mellom ulike slags lokomotiv både etter motortypen og/eller etter kva det vert nytta til.

*Damplokomotiv er lokomotiv som nyttar dampmaskin som trekk-kraft.
*Diesellokomotiv er lokomotiv som nyttar ein dieselmotor som trekk-kraft.
*Elektriske lokomotiv nyttar elektrisitet frå anten skjener eller straumførande leidningar i lufta.

## Sjå òg
* Skiftelokomotiv
Erfurt

**Erfurt** er ein by sentralt i Tyskland og hovudstad i delstaten Thüringen med om lag 220&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg 100 km sørvest for Leipzig, 113 km søraust for Kassel og 180 km søraust for Hannover. Ein kan nå Erfurt lufthamn frå München, Köln, Düsseldorf og Hamburg.

## Geografi
Etter gjenforeininga av Tyskland har Erfurt vore den byen som ligg nærast det geografiske senteret i Tyskland. Han ligg i den vide dalen til elva Gera, ei sideelv til Unstrut. Sør for byen ligg det eit skogkledd og åslendt landskap kalla Steigerwald.

## Historie

Erfurt vart først nemnd i 742 med namnet Erphesfurt. Han var ein viktig handelsby i mellomalderen nær ein vadestad over elva Gera; endinga -*furt* i bynamnet tyder vadestad. I lag med dei fem andre byane i Thüringen; Gotha, Tennstedt, Arnstadt og Langensalza, var han eit senter for handel med vaid, ei plante som vart nytta i mellomalderen til å blåfarge ullgarn og ulltøy med. I 1392 vart Erfurt Universitet grunnlagd, som var kjend i si tid men som vart lagt ned i 1816. I 1803 vart Erfurt ein del av Preussen. Sjølv om området Thüringen låg rundt byen vart han verande prøyssisk fram til 1944. Etter den andre verdskrigen hamna byen i den sovjetiske okkupasjonssonen, som seinare vart Aust-Tyskland. Etter den tyske gjenforeininga vart Erfurt hovudstad i delstaten Thüringen som då vart gjennoppretta på nytt. 

I motsetnad til dei fleste andre store tyske byar vart ikkje Erfurt særleg hardt råka av bombetokta til dei allierte under krigen. 

Den 26. april 2002 tok studenten Robert Steinhäuser livet av tretten lærarar, to studentar, ein politibetjent og seg sjølv ved gymnaset Gutenberg.

## Attraksjonar
* **Augustinerklosteret**, der Martin Luther levde som munk i 1505–1511.
* **Krämerbrücke**, ei overbygd bru som kryssar elva Gera. Ho vart bygd i 1325 med ei kyrkje på kvar side. Den eine kyrkja står framleis i dag. 

## Ymse
Erfurt var fødestad for ein av Johann Sebastian Bach sine søskenborn, Johann Bernhard Bach (1676–1749), og sosiologen Max Weber (1864–1920). Erfurt er heimbyen til Gunda Niemann-Stirnemann, ein av dei største skeiseløparane gjennom tidene. Den nye skeishallen i byen fekk i 2001 namnaet Gunda Niemann-Stirnemann Halle. Erfurt er ein av Tyskland sine tre store skøytesenter. Dei to andre er Inzell og Berlin.

## Vennskapsbyar
Erfurt er vennskapsby med Györ i Ungarn, Haifa i Israel, Kalisz i Polen, Lille i Frankrike, Lovetsj i Bulgaria, Mainz i Tyskland, San Miguel de Tucumán i Argentina, Shawnee i staten Kansas i USA, Vilnius i Litauen og Yan'an i Folkerepublikken Kina.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Erfurt|Erfurt]]» frå ,  den 18. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Canal du Midi

**Canal du Midi** er ein 240 km lang kanal i Sør-Frankrike som bind saman elva Garonne og Middelhavet. Kanalen går frå Toulouse til middelhavshavna Sète, som vart grunnlagd i samband med bygginga av kanalen.

Det tok store delar av 1600-talet å grave ut heile kanalen, som stod ferdig i 1. oktober 1680. 

Canal du Midi vart sett på UNESCO si verdsarvliste i 1996, og vert i dag hovudsakleg nytta til kanalturisme.
Olav Veka

**Olav Veka** () er ein norsk namnegranskar og tidlegare lektor ved Ringsaker vidaregåande skole. 

Veka kjem opphavleg frå Sand i Ryfylke. Olav Veka har gjeve ut bøker om personnamn, både fornamn (*Namneboka* 1991) og etternamn (*Norsk etternamnleksikon* 2000). Han har vore medforfattar i ei rad norskfaglege lærebøker og ordlister sidan 1984, mellom anna norskverket *Bruer* for studieretning for allmenne fag, *Nynorskboka* for nynorsk som sidemål og *Nynorskordliste* for vidaregåande skole. Han har vore lektor i den vidaregåande skolen sidan 1973.

Veka var medlem av fagnemnda for nynorsk i Norsk språkråd 2001-2005. Sidan 2006 har han òg vore leiar i Norsk namnelag.

## Kjelder
* Omtale, Samlaget
* Forfattaroversyn, Aschehoug 
* Allkunne om Olav Veka.
Norsk Standard

**Norsk Standard** (**NS**) er ei nemning brukt om standardar som er fastsette og utgjevne av Standard Norge, som er det norske medlemet i CEN og ISO.

Ein kan utvikla ein Norsk Standard for dei fleste område i samfunnet, frå petroleum, bygg og anlegg til samfunnsansvar og kontoplan. 

## Bakgrunnsstoff
* Standard Norge - Om oss
Robot

**Robot** (frå tsjekkisk *robota*, 'arbeid') er ei mekanisk eining som kan programmerast til å utføre oppgåver. Vidare kan robotar ofte ta imot inntrykk frå omgjevnadene som gjer at dei startar eller stopper handlingar i høve til fastlagde reglar. Medan omgrepet «robot» oppstod innan science fiction, er bruk og utvikling av robotar vanleg i dag, til dømes innan industri og som leiketøy.

## Historie

Ordet «robot» blei brukt første gong i den moderne forma si av forfattaren Karel Čapek i 1920 i teaterstykket *R.U.R : Rossum's. Universal Robots*. Det blei føreslått av broren Josef Čapek, og har utspringet sitt i det tsjekkiske ordet *robota*, som betyr '[hardt] arbeid', og *robotnik*, 'træl'. Det har funnest robotar etter den moderne tydinga av ordet i fleire hundre år. Tidlege robotaktige maskinar blir gjerne kalla automatar.

## Bruk

I industrien i dag blir robotar brukte i utstrekt grad til å forenkle prosessar som er keisame og/eller farlege for menneske, dersom kostnader kan reduserast og/eller kvalitet kan aukast. Utviklinga innan kunstig intelligens gjer at robotar kan verke meir og meir menneskelege med omsyn til framferd, men det er her viktig å hugse at dette er fordi desse robotane etterliknar element av menneskeleg oppførsel og ikkje dei prosessane som ligg bak denne framferda. Dei seinaste robotprogramma er blitt svært straumlinjeforma. Vi har fått plenklipparar og støvsugarar som ryggjer for hindringar, snur og går i ei ny retning og går til energipåfylling ved behov - og faktisk kjem over heile arealet innan rimeleg tid. Leiketøysindustrien sin nye mjuke «kjæledyr» som krev kos, klapp og stell er ein annan tillemping. Til no har ein vore forsiktig med å lage heilt menneskeliknande robotar.

## Robotar i kulturen
I teorien kan robotar få eige medvit og vilje. Dette opnar for mange problemstillingar som er mykje behandla i science fiction.

Forfattaren Isaac Asimov definerte i 1942 robotikken sine tre reglar:
# Ein robot tillet seg ikkje å skade eit menneske eller passivt la eit menneske kome til skade.
# Ein robot må følgje ordre gjeve av menneske bortsett frå når slike ordre kjem i konflikt med første lov.
# Ein robot må verne om sin eigen eksistens så lenge slikt vern ikkje kjem i konflikt med første og andre lov.

Desse reglane blei seinare brukte i novellesamlinga *[[I, Robot]]* frå 1950, og dannar grunnlaget for mykje av dei moderne robot-historiene innanfor science fiction.

I science fiction har ein fleire undergrupper robotar. Androidar blir mest brukt om menneskeliknande robotar, mens cyborg er ein kombinasjon mellom eit menneske og ein mekanisk robot. I norsk litteratur og tv-film kjenner vi òg til Biomaten frå Jon Bing og Tor Åge Bringsværd's Blindpassasjer frå 1978. Biomaten er ein rein organisk men programmerbar robot.

## Kjelder

* 

----
* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Robot|Robot]]» frå , den 18.06.2007.* 

## Bakgrunnsstoff
San Antonio

**San Antonio** er ein by i delstaten Texas og hovudsete for Bexar County. Ifølgje folketalsestimata for 2004 har byen 1&nbsp;236&nbsp;249 innbyggarar, noko som gjer byen til den åttande største i USA, og den nest største i Texas. San Antonio har likevel ingen store forstader utanom byen, og reknar ein med slike er Dallas temmeleg mykje større.

## Historie
Området var først folkesett av indianarar som kalla området Yanaguana, «forfriskande vatn». Då spanjolane kom til området i 1691, var det festdagen til helgenen Antonius av Padua, derifrå kjem namnet San Antonio. «Mission San Antonio dei Valero» blei etablert i 1718. Slaget ved Alamo fann stad i nærleiken av byen i 1836, og byen har sidan vakse rundt slagstaden. Alamo er i dag ein av dei mest kjende turistattraksjonane i byen.

## Økonomi
I tillegg til turistindustrien, har ei rekke storbedrifter hovudkvarter i byen. AT&T er det største teleselskapet i USA, i tillegg har ein petroleumsbedriftene Valero og Tesoro, finansinstitusjonane USAA og Frost National Bank, medie- og reklamebedrifta Clear Channel, forskingsinstitusjonen Southwest Research Institute og daglegvarekjeda H-E-B. Det store sjukehuset South Texas Medical Center har òg hovudsjukehuset sitt i byen. Blant dei mange utdanningsinstitusjonane i San Antonio er den største San Antonio greina til University of Texas.
Jesu Kristi Kyrkje av Siste Dagars Heilage

**Jesu Kristi Kyrkje av Siste Dagars Heilage** er eit religiøst samfunn som vart danna av stordelen av dei som hadde vore tilslutta Joseph Smith, Jr. og dei fyrste av Siste dagars heilage i 1830. Dei er i dag det største av trudomssamfunna med bakgrunn i rørsla. Kyrkja har sitt hovudsete i byen Salt Lake City, hovudstaden i delstaten Utah i USA og ho er det fjerde største kristne kyrkjesamfunnet i det landet.

Det er i dag om lag 14 millionar medlemer av Dei siste dagars heilage, og over 60&nbsp;000 misjonærar fordelt på 162 land og territorium. Til Noreg kom dei første misjonærane i 1851 og den første medlemen vart døypt i Risør same året. Det er 4500-5000 medlemer (2007) i Noreg, og kyrkjelydar finst i alle delar av landet.
Hamm

**Hamm** er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 180&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg nordaust i Ruhr-området ved elva Lippe mellom autobahnane A1 og A2. Jernbanestasjonen er eit viktig knutepunkt og kjend for den spesielle stasjonsbygningen.

## Historie
Namnet «Hamm» tyder ‘hjørne’ i ein gamal plattysk dialekt som vart snakka her i tidlegare tider. Før vart byen òg kalla *thom Hamme*, som etter kvart endra seg til den moderne forma «Hamm». Han fekk dette namnet fordi han låg ved eit hjørne ved elva Lippe og den smale sideelva Ahse. 

Byen vart grunnlagd på oskeonsdag i mars 1226 av Grev Adolf I av Mark.

I 1350 tok Svartedauden livet av nesten heile byen. Berre sju familiar overlevde. Hamm vart medlem av Hansaen i 1469 og ein av dei mektigaste byane i området, medan dagens storbyar i Ruhr framleis berre var små landsbyar. Under trettiårskrigen vart Hamm fleire gongar erobra av forskjellige styrkar. Nesten alle bygningane vart øydelagd, bortsett frå kyrkjene St. Georg (i dag Pauluskirche) og St. Agnes.

I 1847 stoppa det første toget på stasjonen i Hamm, og i 1914 stod Datteln-Hamm-kanalen ferdig og det første skipet kom til hamna i byen. 

55 bombetokt frå dei allierte under den andre verdskrigen øydela om lag 80 % av gamlebyen og berre eit par historiske bygningar stod att. 

## Galleri

Gruendungsprivileg Hamm.jpg|Gründungsprivileg, byrettane til Hamm.
Hamm station hall.jpeg|Jernbanestasjonen i Hamm (Hauptbahnhof Hamm/Bahnhofshalle )
Pauluskirche Hamm.jpg|Pauluskirche i Hamm.


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hamm|Hamm]]» frå ,  den 18. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Hagen i Tyskland

**Hagen** er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 195&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg aust i Ruhr-området, 16 km sør for Dortmund, der elvane Lenne, Volme og Ennepe munnar ut i elva Ruhr. 

Hagen vart først nemnd rundt 1200 som namnet på ein gard der elvane Volme og Ennepe renn saman. Byen byrja å vekse på 1800-talet i samband med kolbrytinga og stålproduksjon i Ruhr-området. I 1928 var Hagen ein by med meir enn 100&nbsp;000 innbyggjarar. I byen ligg FernUni Hagen, det einaste fjernutdanningsuniversitet i Tyskland, med om lag 56&nbsp;000 studentar (2004/05), som gjer det til det største universitetet i Nordrhein-Westfalen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hagen|Hagen]]» frå ,  den 18. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Aust-Kina-havet

**Aust-Kina-havet** er ein grunn del av Stillehavet, mellom Taiwan, Ryukyuøyene, den japanske øya Kyushu og det kinesiske fastlandet. Aust-Kina-havet grensar til Filippinarhavet i aust, Gulehavet i nordvest, Japanhavet i nordaust og Sør-Kina-havet i sørvest.

Havet dekkjer eit område på om lag 750&nbsp;000 km². Middeldjupna er på rundt 350 meter. Rundt 75 % av havet er mindre enn 200 meter djupt. Den største djupna er 2700 meter.

Chang Jiang (Yangtze) er den største elva som renn ut i havet.

## Kjelder

* CAPLEX
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Østkinahavet|Østkinahavet]]» frå ,  den 18. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
Lågspenning

**Lågspenning** er i Noreg definert som elektrisk spenning mellom 0 og 1000 volt likestraum og mellom 0 og 1500 volt vekselstraum. Høgare spenningar enn dette er klassifiserte som høgspenning.

## Sjå òg
* Transformator
Luzon

**Luzón** er den største og folkerikaste øya i Filippinane, med eit flatemål på 104&nbsp;688 km² og om lag 41 millionar innbyggjarar. Den største byen på øya er Manila, hovudstaden i Filippinane.

Luzon ligg i norddelen av Filippinane. Som landsdel omfattar ho også øyane og øygruppene Mindoro, Marinduque, Romblon, Masbate, Catanduanes og Batanes.

## Kjelder

* *[[CAPLEX]]* på nett
*
Saarbrücken

**Saarbrücken** er ein by i Tyskland og hovudstad i delstaten Saarland med om lag 180&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg i hjarte av eit storbyområde med 1,1 millionar menneske. 

Saarbrücken var tidlegare eit industri- og transportsenter for kol, og fabrikkar her produserte jern og stål, sukker, øl, keramikk, optiske instrument, maskinar og byggematerialar. Dei siste tiåra har derimot industrien i Saarland vore i nedgang. 

Historiske landemerker i byen er mellom anna ein steinbru over elva Saar (1546), den gotiske kyrkja St Arnual, Saarbrücker Schloss frå 1700-talet og delar av gamlebyen St. Johanner Markt. I 1815 kom Saarbrücken inn under Preussen og i to periodar på 1900-talet (1919–1935 og 1945–1957) var Saarland under fransk styre. Av den årsak og sidan han ligg nær den franske grensa, har område vorte påverka av Frankrike. 

I moderne tysk kan namnet Saarbrücken sjå ut til å tyde *Saar sine bruer* (*Brücken* er tysk for *bruer*), men namnet oppstod minst 500 år før den første brua vart laga her. Det historiske namnet på byen er eigentleg *Sarabrucca*, som kjem av det gamalhøgtyske ordet *Brucca*, som vart *Brocken* på høgtysk (*steinar* eller *rullesteinar*).

## Historie
Saarland-området vart ein del av Romarriket i det 1. hundreåret, og kom seinare inn under frankarane. I 925 vart det ein del av Det tysk-romerske riket, men vart framleis sterkt påverka av Frankrike. 

Frå 1381 til 1793 var grevane av Nassau-Saarbrücken dei lokale herskarane. Området byta hender fleire gongar i samband med krigar, og området kom under fransk dominans på 1500-talet og vart ein del av Frankrike i 1680-åra. Frankrike vart tvunge til å gjev frå seg Saarland i 1697, men frå 1793 til 1815 var området igjen fransk. 

Etter 1815 vart store delar av området ein del av provinsen Rheinland i Preussen, og på 1800-talet vart kol- og jernressursane i området utvikla. Den franske hæren okkuperte derimot områda mellom 2. og 4. august 1870 i den fransk-prøyssiske krigen.

Etter Versaillestraktaten i 1919 vart Saarland igjen fransk eigedom i ein periode på 15 år som kompensasjon for tyskarane si øydelegging av franske gruver under den første verdskrigen. Traktaten sa òg at det skule haldast ein folkeavstemming på slutten av 15-årsperioden for å avgjere om Saarland skulle verte fransk eller tysk og i 1935 stemte meir enn 90 % på ei gjenforeining med Tyskland. 

Området vart kraftig bomba under den andre verdskrigen og vart ein del av den franske okkupasjonssona i 1945, og i 1946 vart området ein separat sone. På slutten av 1940-åra og tidleg i 1950-åra prøvde franskmennene å gjere Saarland til ein eigen stat. I 1955 kravde området å verte ein del av Tyskland, og 1. januar 1957 vart det ein delstat i Vest-Tyskland.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Saarbrücken|Saarbrücken]]» frå ,  den 18. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Javasjøen

**Javasjøen** er eit havområde mellom Java og Borneo sør i Stillehavet. Javasjøen breier seg over om lag 400&nbsp;000 km².

## Kjelder
*
Andamanhavet

**Andamanhavet** er ein del av Indiahavet, og ligg mellom Malayahalvøya, Andamanøyane og Nikobarane. Sjøen er 800&nbsp;000&nbsp;km² stor og 4&nbsp;198 m djup.

## Kjelder
* CAPLEX
* Wikipedia på bokmål
Herne

**Herne** er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 160&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg i Ruhrområdet ved elva Emscher midt mellom byane Bochum og Gelsenkirchen. 

Som dei fleste andre byar i området var Herne ein liten landsby fram til 1800-talet. Då kolbrytinga og produksjon av stål oppstod i området vart landsbyane i Ruhr-området byar. 

Herne i dag inneheld dei tidlegare separate busetnadane Herne, Wanne og Eickel. Gardane med desse namna vart grunnlagd på 1000- og 1100-talet. I 1860 opna den første kolgruva, og dei neste tjue åra vart folketalet tjuedobla og Herne vart ein by. Den same utviklinga hadde Wanne og Eickel, som i 1926 vart slått saman til den nye byen **Wanne-Eickel**. I 1975 vart Wanne-Eickel, som då var ein by med over 70&nbsp;000 innbyggjarar, slått saman med Herne. 

Det vert halde eit marknad kalla *Cranger Kirmes* i bydelen *Crange* kvart år i august. Det er det tredje største marknaden i Tyskland med om lag 3,5 millionar vitjande. Ein kan spore dette markedet tilbake til 1400-talet då bønder starta å handle hestar. 

Av kjende personar frå byen finn ein Jürgen von Manger, Kurt Edelhagen, Jürgen Marcus, Heinz Rühmann, Tana Schanzara og Jan Zweyer.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Herne, Germany|Herne, Germany]]» frå ,  den 18. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Mülheim an der Ruhr

**Mülheim an der Ruhr**, òg kalla «Byen ved elva», er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 170&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg i Ruhr-området mellom Duisburg og Essen ved elva Ruhr, 30 km nordaust for Düsseldorf og grensar i nord mot byen Oberhausen.

Fleire selskap held til i byen, særleg innan matindustri med selskap som ALDI Süd Company (Karl Albrecht) og Tengelmann-gruppa.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mülheim|Mülheim]]» frå ,  den 18. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Dei lange knivars natt

**Dei lange knivars natt** (tysk: Nacht der langen Messer), var utreinsking av dei potensielle politiske rivalane til Adolf Hitler i Sturmabteilung (SA)

SA fungerte som ein paramilitær organisasjon for NSDAP, det tyske nazipartiet, og var viktig i samband med at Adolf Hitler kom til makta i 1933. Natt til 30. juni vart SA-leiarar og medlemer som var meir assosiert med sosialisme enn med nasjonalisme, og difor sett på som ein trussel, avretta. Gestapo hadde òg konservative rivalar og element innanfor og utanfor regimet som mål. Offisielle dokument viser at 82 vart avretta. Det omfatta nesten alle SA-leiarane. Likevel meiner ein at om lag 200 påståtte motstandarar av naziregimet var drepne.
Radiohead

**Radiohead** er ei britisk musikkgruppe som vart danna rundt 1989. Gruppa har vore viktig i britisk rock sidan slutten av 1990-talet. Medlemane i gruppa heiter Thom Yorke, Ed O'Brien, Jonny Greenwood, Colin Greenwood og Phil Selway. Gruppa kalla seg opphavleg «On a Friday», men tok namnet «Radiohead» etter ein song av Talking Heads.

## Historie

Gruppa vart verdskjend med debutsingelen «Creep» frå *Pablo Honey* (1993). Ho opplevde stor popularitet i Storbritannia med andrealbumet *The Bends* (1995), og i heile verda med den lovprisa *OK Computer* (1997). *In Rainbows* (2007) vart gjeve ut digitalt av bandet sjølv. Lyttarar kunne lasta ned songane og betala valfri pris for dei. 

Musikken til Radiohead er prega av tydeleg gitarspel, Yorke sin særeigne songstemme med bruk av falsett, og eksperimentering med ulike stilar. Radiohead byrja som rockeband, men er blitt knytt til den rolege musikkstilen triphop. Frå *Kid A* har gruppa teke til seg påverknader frå elektronisk musikk, krautrock, post-punk og jazz. Tekstane deira tek mellom anna opp moderne framandgjering, særleg på *OK Computer*.

## Utgjevingar

### Album

### EP-ar

* *Itch* (1993)
* *My Iron Lung* (1994)
* *No Surprises/Running From Demons* (1997)
* *Airbag/How Am I Driving?* (1998)
* *I Might Be Wrong: Live Recordings* (2001)
* *COM LAG (2plus2isfive)* (2004)

### Singlar

* *Creep* (1993)
* *Anyone Can Play Guitar* (1993)
* *Stop Whispering* (1994)
* *Fake Plastic Trees* (1995)
* *Just* (1995)
* *Street Spirit (Fade Out)* (1995)
* *High And Dry* (1996)
* *Paranoid Android* (1997)
* *Karma Police* (1998)
* *No Surprises* (1998)
* *How to Disappear Completely* (2000) (berre promo)
* *Idioteque* (2000) (berre promo)
* *The National Anthem* (2000) (berre promo)
* *Optimistic* (2000) (berre promo)
* *Pyramid Song* (2001)
* *Knives Out* (2001)
* *I Might Be Wrong* (2001) (berre promo)
* *There There* (2003)
* *Go To Sleep* (2003)
* *2 + 2 = 5* (2003)
* *Jigsaw Falling Into Place* (2008)
* *Nude* (2008)

### Filmar
* *Live at the Astoria* (1994) VHS
* *Seven Television Commercials* (1997) VHS/DVD
* *Meeting People Is Easy* (1999) VHS/DVD
* *7 Television Commercials* (2003) DVD

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Radiohead|Radiohead]]» frå , og «[[:nb:|Radiohead]]» frå  den 18. juni 2009.* 


## Bakgrunnsstoff

*
Solingen

**Solingen** er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 165&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg i nord i området Bergisches Land, sør for Ruhr-området.

Solingen er kjend for lange tradisjonar med å lage fine sverd, knivar, sakser og andre knivreiskap med selskap som Wüsthof, Zwilling (J.A. Henckels), Boker og fleire andre. 

Seint på 1600-talet gjorde ei gruppe sverdsmedar frå Sollingen edsbrot då dei tok med seg sverdmakarløyndomen til Shotley Bridge i County Durham i England, som var ein ideell stad med store jernressursar ved elva Derwent. 90 % av tyske knivar vert produsert i Solingen.

## Historie
Solingen vart først nemnd i 1067 som Solonchon. Han var ein liten landsby i fleire hundreår, men vart ein festningsby på 1400-talet. Under den andre verdskrigen vart gamlebyen totalt øydelagd under bombetok i 1944 og 1&nbsp;040 menneske omkom. I dag er det derfor få attraksjonar igjen i sentrum, sidan lite av gamlebyen vart bygd opp att. 

I 1929 vart Ohligs, som låg i den prøyssiske provinsen Rhein, 27 km nord for Köln, ein del av Solingen. Den største industrien i byen var kniv- og våpenproduksjon, og her var jernstøyperi og møller. Andre industriar var brygging, farging, veving og produksjon av mursteinar. Før 1891 var byen kjend som Merscheid.

I nyare tid byen vart kjend på grunn av ein brann i 1993 der to vaksne kvinner og tre jenter i eit tyrkisk hus døydde i ein påsett brann. Sju andre personar vart skada. Ein meiner det var nynazistar som starta brannen.Hendinga vart enno meir kontroversiell då den tyske kanslaren Helmut Kohl nekta å delta i gravferda.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Solingen|Solingen]]» frå ,  den 18. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Rasismeparagrafen

§135a i den norske straffelova vert kalla **rasismeparagrafen**. Paragrafen vart innført i 1970 og forbyr diskriminerande og hatefulle offentlege ytringar og symbol på grunn av hudfarge, etnisitet eller nasjonalitet, religion eller seksuell legning. Paragrafen dreidde seg først om ytringar mot folk med annan etnisk bakgrunn, men har seinare vorte endra og utvida fleire gonger. Brot på paragrafen kan straffast med fengsel i opp til tre år.

§135a er i dag ein av dei mest omdiskuterte lovparagrafane i Noreg, men få er dømde for å bryta han. Sidan slutten av 90-talet har talet på politimeldingar auka. Ofte er det antirasistar og politiske motstandarar som melder desse sakene.

## Kjelder
*Kapittel 13 i straffelova
### Fotnotar
Megafauna

**Megafauna** er eit omgrep i økologien som vert nytta om dei største og tyngste dyra i eit økosystem. Omgrepet vert definert som artar kor vaksne individ i gjennomsnitt har ei vekt over eit gitt tal. Kor stort dette talet må vera varierer frå forskar til forskar, men ligg som regel mellom 50 og 500 kg. Ordet vert i stor grad nytta når det er snakk om artar som har døydd ut under istida eller seinare.

Dyr som høyrer med i denne gruppa vert som regel kjenneteikna ved lang levetid, låg populasjonsvekstrate og få eller ingen naturlege predatorar i vaksen alder. Dette har ført til at desse dyra er særleg sårbare overfor menneskeleg påverknad.

## Utrydjingar i moderne tid
Eit stort tal på megafauna-artar har døydd ut i geologisk sett moderne tid, det vil seie i Pleistocen og Holocen-epokane - frå og med istidene til i dag. Årsaka til dette stridast biologane om, men mange meiner at det er dei sofistikerte jaktteknikkane til dei moderne menneska som har skulda. Andre teoriar inkluderer klimaendringar i samband med nedsmeltinga av dei store isbreane, og den kontroversielle hypersjukdomshypotesa.

Mellom den utdøydde megafaunaen kan me nemna mammuten og dei ullhåra nashorna.

## Karismatisk megafauna
Omgrepet «karismatisk megafauna» vert brukt om store dyr med brei folkeleg appell, m.a. kjempepandaen, den afrikanske elefanten og blåkvalen. Dette er dyr som mange miljøvernorganisasjonar brukar medvite for å få inn meir pengar; WWF har t.d. ein kjempepanda i logoen sin. Å fokusera på den karismatiske megafaunaen som lever i eit økosystem er som regel den mest effektive metoden å syta for merksemd rundt eit truga økosystem på. 

## Referansar
Engelsk wikipedia
Ludwigshafen am Rhein

**Ludwigshafen am Rhein** er ein by i Tyskland i delstaten Rheinland-Pfalz med om lag 175&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved Rhinen med byen Mannheim på andre sida. I lag med Mannheim, Heidelberg og det omliggande området dannar dei området Rhinen-Neckar

Ludwigshafen er kjend for kjemiindustrien (BASF) her. Innan kultur finn ein Staatsphilharmonie Rheinland-Pfalz og det kjende Wilhelm-Hack-Museum med sine flotte keramikkveggar, som vart laga av den katalanske kunstnaren Joan Miró. Ludwigshafen er fødestad for den tidlegare tyske kanslaren Helmut Kohl, filosofen Ernst Bloch og den tyske fjellklatraren Wolfgang Güllich.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ludwigshafen am Rhein|Ludwigshafen am Rhein]]» frå ,  den 18. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Byen Oldenburg

**Oldenburg** (plattysk *Ollnborg*) er ein by i Tyskland i delstaten Niedersachsen med om lag 180&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg i vest i delstaten mellom byane Bremen og Groningen i Nederland ved elva Hunte. Byen er den fjerde største i delstaten etter Hannover, Braunschweig og Osnabrück. På tysk er byen offisielt kalla **Oldenburg (Oldenburg)** eller **Oldenburg (Oldb)** for å skilje han frå Oldenburg i Schleswig-Holstein.

## Historie

Byen vart først nemnd i 1108, då som *Aldenburg*. Han vart viktig fordi han låg ved ein vadestad over elva Hunte. Oldenburg vart hovudstad i Grevskapet Oldenburg (seinare hertugdøme, storthertugdøme og republikk), ein liten stat i skuggen av den mykje meir mektige hansabyen Bremen.

På 1600-talet var Oldenburg ein rik by i ei tid med krig og uro, og folketalt auka ein god del. I 1667 vart byen råka av ein katastrofal pest og kort tid etter øydela ein storbrann byen. Dei danske kongane, som vart hertugar av Oldenburg på denne tida, var ikkje særleg interessert i forholda i her og han vart mindre og mindre viktig. I 1773 enda det danske styret, og det var først då dei øydelagde bygningane vart bygd opp att i ein neoklassistisk stil. 

I 1893 opna ein kanal mellom Hunte og elva Ems og hamna i Oldenburg vart forbunde til Nordsjøen, noko som kraftig betra dei økonomiske forholda i byen. 

I 1945 etter den andre verdskrigen voks Oldenburg til meir enn 100&nbsp;000 innbyggjarar då flytningar emigrerte til byen, som berre svakt råka av dei allierte sine bombetokt. I 1946 vart Oldenburg ein del av den nye tyske delstaten Niedersachsen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Byen Oldenburg|Byen Oldenburg]]» frå ,  den 18. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Hopland

**Hopland** er ei grend i Randabygda i Stryn kommune i Vestland. Bygda har 174 innbyggjarar (juni 2007), og ligg på nordsida av fjorden Nordfjord. Randabygda fekk vegsamband til Hennebygda, og Eid kommune, hausten 2005.

## Bakgrunnsstoff