open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Verneplan IV for vassdrag

**Verneplan IV for vassdrag** er den siste av fire verneplanar for vassdrag. 

I Verneplan IV vart mange av dei mest kontroversielle vassdraga frå tidlegare verneplanar vurderte for vern. Etter relativt omfattande tilleggsundersøkingar kom det nye kontaktutvalet, Mellquistutvalet, med ein rapport i 1991 med forslag om vern av mange store og kontroversielle vassdrag, vern av mange kystvassdrag, og forslag til moglege forvaltingsstrategiar for dei verna vassdraga. På denne bakgrunnen vedtok Stortinget i 1993 Verneplan IV, med vern av 130 nye vassdrag.

Sidan er det sett i gang arbeid med å supplere verneplan IV.

## Verna vassdrag
Desse vassdraga vart verna i Verneplan IV for vassdrag:

### [[Østfold]]
* Enningdalselva

### [[Hedmark]]
* Auståa
* Unsetåa
* Tegninga
* Vangrøfta
* Rotna

### [[Oppland]]
* Tromsa
* Finna
* Bøvri
* Skjøli
* Ostri
* Tundra
* Etna

### [[Buskerud]]
* Hivjuåni
* Grytå
* Sokna
* Sørkjeåi
* Rolv
* Gvetaåi

### [[Telemark]]
* Rusåi
* Klevastølåi
* Skjerva
* Kjøllbrønnselva
* Gautefallelva
* Kilåi
* Songedalsåi

### [[Aust-Agder]]
* Gjevingelv
* Molandsvassdraget
* Lilleelva
* Grimeelva
* Ånavassdraget
* Tovdalsvassdraget

### [[Vest-Agder]]
* Søgneelva
* Lona
* Nesheimvassdraget

### [[Rogaland]]
* Frafjordelva
* Espedalselva
* Norddalsåna
* Hålandselva
* Hamrabøåna
* Hustveitelva
* Haugevassdraget

### [[Hordaland]]
* Etnevassdraget
* Mosneselva
* Røydlandselva
* Hattebergvassdraget
* Æneselvi
* Furebergselvi
* Bjotveitelvi
* Erdalsvassdraget
* Døgro
* Femangerelva

### [[Sogn og Fjordane]]
* Dingja
* Dyrdalselvi
* Nisedalselvi
* Kolarselvi
* Sogndalselvi
* Tenndalselvi
* Engevikvassdraget
* Storelva (Storaker)
* Guddalsvassdraget
* Gaularvassdraget
* Solheimsvassdraget
* Vingelva
* Ryggelva
* Strynevassdraget
* Loenvassdraget
* Rimstadvassdraget
* Dalsbøvassdraget

### [[Møre og Romsdal]]
* Stigedalselva
* Bygdaelva
* Geirangelva
* Vesteråselva
* Norddalsvassdraget
* Solnørelva
* Hjelsteinelva
* Rauma
* Visa
* Osvassdraget
* Todalselva
* Fuglevågvassdraget
* Gjelavassdraget

### [[Sør-Trøndelag]]
* Hitterelva
* Håelva
* Glomma
* Åstelva

### [[Nord-Trøndelag]]
* Årgårdsvassdraget
* Sanddøla
* Luru
* Rekarvasselva
* Salsvassdraget
* Rennselelva

### [[Nordland]]
* Lomsdalsvassdraget
* Indre Visten
* Svenningdalselv
* Hestadelva
* Helgåga
* Flostrandvassdraget
* Stuvlandselva
* Gjervalelva
* Skauvollelva
* Saltdalsvassdraget
* Botnelva
* Groelva
* Sagelva
* Lappvasselva
* Lommerelva
* Hasselbakkelva
* Varpavassdraget
* Mannfjordelva
* Kjeldelva
* Rånaelva
* Heggedalselva
* Vestpollen vassdrag
* Fiskebølvassdraget
* Urdvassdraget
* Bøvassdraget
* Åvassdraget
* Sørvågvassdraget
* Alsvågvassdraget
* Nordsandvassdraget
* Åelva

### [[Troms]]
* Sørdalselva
* Jægerelva
* Botnelva
* Kvalvikelva
* Nord-Rekvikelva
* Skalsaelva

### [[Finnmark]]
* Fjorddalsvassdraget
* Mattiselva
* Melkeelva
* Risfjordelva
* Trollfjordelva

## Bakgrunnsstoff
* Liste over verna vassdrag frå NVE 
* St.prp. nr. 118 (1991-1992) verneplan IV for vassdrag
Høgsongen

**Høgsongen**, *Høgsongen av [[Salomo]]*, er ei bok i Det gamle testamentet.

Høgsongen er ei samling kjærleiksdikt, av ulikt opphav, truleg brukt ved bryllupsfestar og liknande høve. Dei er truleg folkedikting, men etter tradisjonen var dei skrivne av kong Salomo. Dette er neppe rett, men det kan ha bidratt til at samlinga kom inn i den bibelske kanonen. 

Boka er skriven som ein poetisk dialog mellom ei kvinne og elskaren hennar, somme gonger kalla brura og brurgommen. Brodgommen er i tradsjonen namngjeven som kong Salomo, brura som Sulammit eller jenta frå Sjulam.

Dikta er skrivne i eit høgstemd, erotisk språk.

Brura er i kristen tradisjon sett som eit bilete på heile den kristne kyrkjelyden, som budde seg på eit himmelsk møte med Kristus, den heilage kongen. Også i jødisk tradisjon er dikta i Høgsongen tolka allegorisk, som songar om tilhøvet mellom Gud og folket hans. 

## Kjelder
* *Verdens litteraturhistorie*, Cappelens forlag 1971
* J.R Porter: *Illustrert nøkkel til Bibelen* Grøndahl og Dreyer Forlag 1996 ISBN 82-504-2321-6

## Bakgrunnsstoff

*Høgsongen i Bibelen ved bibel.no
799 Gudula

**799 Gudula** er ein  hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 9. mars 1915 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.

## Kjelder

* *[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=799 799 Gudula - baneparametrar hjå JPL]*
* *Oppdagarar og oppdagingsplassar i [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_asteroids_%281-1000%29 Engelsk Wikipedia sine asteroidelister]. Listene baserer seg på [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.html Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»]*
Hollywoodskiltet

**Hollywoodskiltet** er eit kjent landemerke i Hollywood Hills-området i Los Angeles i California i Sambandsstatane. Det viser namnet på området med vel 15 meter høge kvite bokstavar. Skiltet vart sett opp i 1923 for å gjere reklame for eit bustadområde, og frå starten var skiltet fire bokstavar lenger; HOLLYWOODLAND.
Marta Onstad

**Marta Davidsdotter Onstad** () var ei norsk-amerikansk kvinne frå Aurland. Namnet hennar er knytt til Vosseforma av springaren Jarand Skinnarland.

Marta Onstad var ein god dansar i unge år, og namnet hennar vart fest til slåtten etter ei tevling på Lærdalsøyri i 1883. Ho dansa med Per Skaheim, og spelemannen Sjur Helgeland skulle spela. Marta ville helst danse til ein særskild springar, og tralla den slåtten som seinare fekk namn etter ho. Helgeland bygde slåtten meir ut seinare og kalla han opp etter henne. Ola Mosafinn lærde slåtten av Sjur, og slåtten vart skriven ned etter Ola i 1908.

Seinare same året, 1883, reiste Marta Onstad til Amerika. Det er fortald at Sjur tok avskil på bryggja i Bergen, og ho tralla same slåtten medan ho gret. Marta levde ugift i Amerika til ho miste livet i ei ulukke i 1935. 

## Kjelder
* Bjarne Ljones: *Om [[Arne Bjørndal]]s noteoppskrifter etter [[Ola Mosafinn]].*
Coromandel Range

**Coromandel Range** er ei rekkje av ulendte åsar og fjell som strekkjer seg langsetter Coromandelhalvøya på Nordøya på New Zealand. Han ligg 60 km aust for Auckland City og går i nord-sør i nesten 85&nbsp;km. Det høgaste punktet i ryggen er Mount Moehau, 892 moh. heilt i nord på halvøya i Moehau Range. Coromandel Range har ei rekkje toppar som måler meir enn 600 meter i høgde.

Denne ryggen er ein av fleire som ligg i ei rekkje nord på Nordøya. Sør for Coromandel Range, skild av det kjende fjellpasset Karangahake Gorge, held ryggen fram i Kaimai Ranges.

Den store øya Great Barrier Island, som ligg ved inngangen til Haurakigolfen like nord for Coromandelhalvøya, kan sjåast på om ei nordre forlenging av denne ryggen.

På grunn av det stort sett ubygde og vanskeleg tilgjengelege terrenget, finst det her ei rekkje dyre- og plantearter som i stor grad har fått vera i fred for menneskeleg påverknad.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Coromandel Range|Coromandel Range]]» frå , den 8. mai 2008.*
Gdańskbukta

**Gdańskbukta** (polsk *Zatoka Gdańska*, kasjubisk *Gduńskô Hôwinga*; russisk Гданьская бухта *Gdanskaja bukhta*, tysk *Danziger Bucht*) er ei bukt søraust i Austersjøen. Han er kalla opp etter den nærliggande hamnebyen Gdańsk i Polen. Den austlege delen av bukta ligg i Kaliningrad oblast i Russland.

## Geografi

Den vestlege delen av Gdanskbukta er forma av den grunne Puckbukta. I den søraustlege delen ligg Wisłalagunen innanfor det smale Wisłaneset. Mellom Gdanskbukta og Wisłabukta går Balitysksundet.

Den polske delen av regionen ligg i regionen Pommerellen (Rozewie, Helahalvøya), medan den russiske delen ligg i Kaliningrad oblast (Sambiahalvøya). På kysten i bukta finn ein to svært lange landtunger, Helahalvøya og Wisłaneset. Den første dannar Puckbukta og den andre Wisłalagunen.

På det djupaste er bukta 120 meter og ho har ein salinitet på 0,7 %.

Dei store hamne- og kystbyane ved bukta er Kaliningrad, Gdańsk, Gdynia, Puck, Sopot, Hel, Primorsk og Baltiysk. Dei største elvane som munnar ut i Gdanskbukta er Pregolja og Wisła. Bukta mottar vatn frå Wisła via tre greiner, Leniwka, Śmiała Wisła og Martwa Wisła, og indirekte via Wisłalagunen med to greiner, Nogat og Szkarpawa.

## Historie

Bukta var åstad for eit sjøslag under invasjonen av Polen i 1939, som førte til den andre verdskrigen. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gdańsk Bay|Gdańsk Bay]]» frå , den 8. mai 2008.* 

## Bakgrunnsstoff
* AIS Båttrafikk i Gdanskbukta  
** Google Earth plugin
Teokrati

**Teokrati** er ei styreform der religion eller tru spelar ei viktig rolle. 
Ordet kjem frå gresk *theokratía* (θεοκρατία), sett saman av *theos* (θεος), *gud*, og *kratein* (κρατειν), *å styra*.
Styreforma vert også kalla prestestyre eller kyrkjestyre. Ein kan også skilja mellom *hierokrati*, der eit presteskap har makta, *skriftteokrati*, der ein heilag tekst er grunnlag for samfunnsordninga, og eit *sakralt kongedøme*, der herskaren blir rekna som guddommeleg eller med gudgjeven makt.

I den mest vanlege bruken av omgrepet teokrati kan nokre sivile herskarar vera identiske med leiarar innan den dominerande religionen eller trusretninga, politikken er anten identisk med eller sterkt påverka av prinsippa til denne trua (ofte fleirtalsreligionen), og styret hevder å herska på vegner av Gud eller ei høgare makt, som spesifisert av den lokale religionen. 
I motsetnad til andre styreformer, kan teokrati vera unik i og med at det administrative hierarkiet til regjeringa ofte er identisk med det religiøse administrative hierarkiet. Dette skil eit teokrati frå styreformer som har ein statsreligion eller frå tradisjonelle monarki der statsleiarar hevdar at autoriteten deira er gudgjeven.

Nokre døme på teokrati er Det bysantinske riket, der keisaren også var overhovud for kyrkja. I tidleg islam var profeten Muhammed og dei tidlege kalifane leiarar for teokrati.

I nyare tid kan ein nemna Vatikanstaten og Iran som døme på teokrati. I førstnemnde er Paven statsoverhovud, sjølv om det meste er territoriet til Vatikanstaten er regulert av italienske lovar. I Iran har ein religiøs leiar kalla ein ayatolla hatt vide fullmakter til å prega samfunnsutviklinga sidan den iranske revolusjonen i 1979.

## Kjelder

*
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Teokrati|Teokrati]]» frå ,  den 26. februar 2017.*
Puckbukta

**Puckbukta** (polsk *Zatoka Pucka*; kasjubisk *Pùckô Hôwiga*), historisk kalla *Putzigbukta* (tysk *Putziger Wiek*), er ei grunn bukt vest i Gdańskbukta sør i Austersjøen, utanfor kysten av Pommerellen i Polen. Mellom bukta og det opne havet ligg Helahalvøya.

Bukta har stort sett eit djup på 2 til 6 meter. Det er ein grunn sandbanke frå Rewaneset til Kuźnica midt på Helahalvøya. Sidan ho er så grunn kan berre små fiske båtar og andre fritidsbåtar køyre her, og desse må halde seg til dei djupare områda. Det er førekomstar av kaliumsalt under Puckbukta. 

Dei største byane her er Puck, Jastarnia og Hel.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bay of Puck|Bay of Puck]]» frå , den 8. mai 2008.* 


## Bakgrunnsstoff
Wisłalagunen

**Wisłalagunen** (polsk *Zalew Wiślany* eller *Zatoka Fryska* i 1910; russisk Калининградский залив eller *Kaliningradskij Zaliv*; tysk *Frisches Haff*; litauisk *Aistmarės*) er ein ferskvasslagune i Austersjøen som er skild frå Gdańskbukta av Wisłaneset. Ho vert òg kalla Wisłabukta. 

Lagunen utgjer munningen til fleire greiner av elva Wisła, mellom anna Nogat og Pregolja. Ho er knytt til Gdańskbukta via Baltiysksundet. 

Av stader langs lagunen finn ein Kaliningrad, Baltiysk og Primorsk i Kaliningrad oblast i Russland og Elbląg, Tolkmicko, Frombork, Krynica Morska i Polen. Den polske hamnebyen Elbląg var tidlegare ein stor handelsby i lagunen, men dette endra seg på grunn av den noverande grensesituasjonen. Kaliningrad og Baltiysk er i dag store byar i lagunen.

Det er snakk om å byggje ein kanal frå lagunen til Austersjøen som ein del av eit stort prosjekt med EU-støtte. Kanalen, som vil ha ei lengd på 1 km, vil gjere hamna Elblag viktig igjen. Dette vil òg gjere at byen ikkje lenger er avhengig av Russland, som stundom trekkjer tilbake rettane for polske skip til å passere gjennom Baltiysksundet som ei form for press på polske styresmakter. Det er estimert at prosjektet vil koste 80 millionar PLN. Det er derimot store økologiske tilhøve som ein må ta omsyn til. Til dømes vil vandringa til pattedyra langs lagunen verte forstyrra. I tillegg kan tilførsel av brakkvatn frå Austersjøen fører til kraftig ubalanse i økosystemet i lagunen, som har ferskvatn. 

## Historie

Frå 1871 til 1919 var lagunen ein del av Det tyske keisardømet. Mellom 1919 og 1945 var han delt mellom Tyskland og Fristaden Danzig. Frå januar til mars 1945 under evakueringa av Aust-Preussen, kryssa flyktningar frå Aust-Preussen den islagde lagunen på veg vestover etter at Den raude arméen hadde nådd kysten av lagunen nær Elblag. Eit jagarfly gjekk til åtak og tusenvis av flyktningane mista livet eller fall gjennom isen. I dag er Wisłalagunen politisk delt mellom Polen og Kaliningrad oblast i Russland.

## Sjå òg
* Den kuriske bukta

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vistula Lagoon|Vistula Lagoon]]» frå , den 8. mai 2008.*
Øyar i Polen

Dette er ei liste over **[[øy]]ar i [[Polen]]**. 

## [[Austersjøen]]
* Uznam (Usedom)
* Wolin
* Wolińska Kępa (Ostrów)

## Øyar i [[Oderlagunen]]

* Karsibór
* Wielki Krzek
* Wiszowa Kępa
* Trzcinice
* Gęsia Kępa
* Warnie Kępy
* Koński Smug
* Wydrza Kępa
* Chełminek
* Chrzaszczewo

## Øyar i [[Gdańskbukta]]
  
* Wyspa Portowa. Areal 25,7 km², folketal 22&nbsp;167
* Wyspa Sobieszewska. Areal 34,3 km², folketal 3&nbsp;570
* Ostrów
* Żuławy

## Andre
*Wielka Żuława i Jezioraksjøen

## Kunstige øyar
* Formoza
Karsibór

**Karsibór** (tysk *Kaseburg*) er ei øy i Stettiner Haff i Polen, som vart kunstig oppretta då ho vart avskore frå øya Usedom. Øya er kalla opp etter den største tettstaden på øya. 

I 1880 vart kanalen *[[Kaiserfahrt]]* gjennom Usedom opna, ein vassveg med ei djupne på 10 meter går mellom lagunen og Austersjøen og dannar ein snarveg forbi den austlege delen av Swina, ei grein av elva Oder. Dette gjer at store skip kan gå inn i lagunen til hamna Stettin (Szczecin) raskare og tryggare enn via den opphavlege elveruta (*Alte Swine*) som skil elva frå øya Wolin i nord. 

Kanalen er om lag 12 km lang og 10 meter djup og vart grave ut av Det tyske keisardømet mellom 1874 og 1880 under regjeringstida til Kaiser Wilhelm (1797 - 1888) som kanalen er kalla opp etter. 

Etter 1945 vart områda aust for Oder-Neisse-linja line og dei tyske hamnebyane Stettin (Szczecin) og Swinemünde (Świnoujście) på vestsida av elva Oder gjeve til Polen som kalla kanalen opp etter Piast-familien. 

Landsbyen Kaseburg fekk òg nytt namn, Karsibór, og har i dag om lag tusen innbyggjarar. Han er ein del av kommunen Świnoujście (Swinemünde), som ligg på Usedom.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Karsibór|Karsibór]]» frå , den 8. mai 2008.* 


## Bakgrunnsstoff
* Bilete frå Karsibór
* Fotoskildring frå Karsibor
Viking 1

**Viking 1** var den første av to romsondar sende til Mars som ein del av NASA sitt Viking-progam. Sonden bestod av to delar; ein banesonde og ein landar. Viking 1-landaren held rekorden for den lengstlevande marslandaren med 2245 marsdøger (til samanlikning hadde det robotiske marskøyretøyet Spirit per januar 2009 vore operativ i meir enn 1805 marsdøger).

## Ferdprofil

Romsonden blei skote opp med eit Titan/Centaur-oppskytingsfartøy 20. august 1975. Etter ei ferd på ti månadar nådde sonden marsbane den 19. juni 1976. Den 20. juli blei landingssonden separert ifrå banesonden og landa tre timar seinare på Chryse Planitia på Mars.

Etter 1485 krinsløp rundt Mars blei banesonden teke ut av drift den 17. august 1980. Viking 1-landaren var operativ fram til 13. november 1982 då ein miste kontakt.

Fil:Mars_Viking_11h016.png|Bilete frå Viking 1-landaren.
Fil:Eastern Tharsis and Noctis Labyrinthus.png|Bilete frå Viking 1-banesonden.


## Bakgrunnsstoff

* Ferdprofil hos NSSDC

## Sjå òg

* Viking 2
* Viking-programmet
Ostrów

:*Merk at ordet *Ostrów* eller *Ostrov* er eit felles [[slaviske språk|slavisk]] namn for ei [[øy]]*

**Ostrów** er ei øy ved Austersjøen i deltaet til elva Wisła. Øya utgjer ein del av byen Gdańsk i Polen eller meir nøyaktig bydelen Mlyniska.

Nord for øya ligg Portkanalen, medan ei grein av Wisła kalla Leniwka renn sør for øya. 

Ostrow høyrer til Gdanska Stocznia Remontowa, eit velståande industriselskap og Stocznia Gdanska, ei gruppe som høyrer til Stocznia Gdynia.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ostrów|Ostrów]]» frå , den 8. mai 2008.* 


## Bakgrunnsstoff
* Kart over Ostrow 
* Heimesida til Gdanska Stocznia Remontowa
Ostrów Grabowski

**Ostrów Grabowski** er ei lita øy i elva Oder i Polen og byen Szczecin. Ho har eit areal på 175 ha. Ostrów Grabowski er omgjeven av Oder og Duńczyca.
Warnie Kępy

**Warnie Kępy** er ei øy i Stettiner Haff i Polen, nær Wolin. Warnie Kępy er ikkje busett og er verna på grunn av dei mange dyreartane som held til her, og særleg fuglane som hekkar her. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Warnie Kępy|Warnie Kępy]]» frå , den 8. mai 2008.*
Wielka Żuława

**Wielka Żuława** eller **Wielki Ostrów** er den største øya (82,4 ha) i innsjøen Jeziorak. Ho høyrer til Iława og har mange feriestader.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Wielka Żuława|Wielka Żuława]]» frå , den 8. mai 2008.*
Wielki Krzek

**Wielki Krzek** er ei øy i Polen i Stettiner Haff nær Wolin ved munningen til Świna og aust for Karsibór. Wielki Krzek er ikkje busett og er verna på grunn av det rike dyrelivet. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Wielki Krzek|Wielki Krzek]]» frå , den 8. mai 2008.*
822 Lalage

**822 Lalage** er ein  hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 31. mars 1916 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.

## Kjelder

* *[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=822 822 Lalage - baneparametrar hjå JPL]*
* *Oppdagarar og oppdagingsplassar i [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_asteroids_%281-1000%29 Engelsk Wikipedia sine asteroidelister]. Listene baserer seg på [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.html Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»]*
Wyspa Portowa

**Wyspa Portowa** er ei øy mellom Gdańskbukta, Śmiała Wisła og Leniwka i Polen. Øya er ein del av byen Gdańsk og er delt inn i to delar: 
* Stogi z Przeróbką, folketal 19&nbsp;866, areal 16,9 km², folketettleik 1173 
* Krakowiec-Górki Zachodnie, folketal 2301, areal 8,8 km², tettleik 261 
Totalt folketal er 22&nbsp;167 og totalt areal 25,7 km²

## Industri

Øya er eit viktig industriområde. Gdańsk raffineri ligg her i tillegg til mange fasilitetar som høyrer til Gdańsk hamn.

## Attraksjonar
Wisłoujście er ei festning frå 1600-talet som brukte å halde vakt over munningen til hamna i Gdansk. Staden der den andre verdskrigen vert rekna for å starte, Westerplatte, ligg òg her. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Port Island (Gdańsk)|Port Island (Gdańsk)]]» frå , den 8. mai 2008.*
Wyspa Sobieszewska

**Wyspa Sobieszewska** er ei øy i Austersjøen mellom Gdańskbukta og deltaet til elva Wisła i Polen. Øya er ein del av byen Gdańsk.

Nord for øya ligg Gdańskbukta, medan ei grein av Wisła kalla Leniwka renn i sør. Den vestlege grensa vart danna i 1840 under ein flaum som skapte eit nytt elvefar for Wisła kalla Śmiała Wisła. Den austlege grensa vart grave ut i 1895 som eit nytt og kunstig elvefar for Wisła kalla Przekop Wisły.

I Górki Wschodnie ligg eit fuglereservat og eit senter for forsking på fuglar. 

Wyspa Sobieszewo er ein av 30 bydelar i Gdańsk.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sobieszewo Island|Sobieszewo Island]]» frå , den 8. mai 2008.* 


## Bakgrunnsstoff
* Kart over Sobieszewo 
* Stowarzyszenie Przyjaciół Wyspy Sobieszewskiej
829 Academia

**829 Academia** er ein  hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 25. august 1916 av Grigoriy N. Neujmin ifrå Crimean Astrophysical Observatory.

## Kjelder

* 829 Academia - baneparametrar hjå JPL
* Oppdagarar og oppdagingsplassar i Engelsk Wikipedia sine asteroidelister. Listene baserer seg på Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»
Bo Hamburger

**Bo Hamburger** () er ein tidlegare profesjonell syklist frå Frederiksberg i Danmark. 

Hamburger konkurrerte i sykkelløpet Tour de France frå 1993 og fram til 2000. Då vart han sparka frå Team CSC, det dåverande sykkellaget hans, etter at han på a-prøva testa positivt på dopingmiddelet EPO. Han vart seinare frikjend i 2002 av både Danmarks Idræts-Forbund og av den internasjonale sportsdomstolen.

Han avslutta karrieren si i 2006 etter å ha sykla profesjonelt i 16 år.

I boka *Den største pris - en cykelrytters bekendelser* som kom ut i Danmark i 2007 innrømte Hamburger å ha nytta EPO mellom 1995 til 1997. Han skal ha slutta av di han hadde ein naturleg høg hematokrittverdi, volumprosenten av raude blodlekamar i blodet. Når han tok EPO, vart difor nivået konstant over 50, som var grensa for å få karantene av helsemessige grunnar. Han skal også ha nytta veksthormon i 1996.

## Bakgrunnsstoff
*
Czarny Staw pod Rysami

**Czarny Staw pod Rysami** er eit fjellvatn på den polske sida av Rysy i Tatrafjella. Det ligg i ei høgd på 1583 meter over havet, oppfor den nærliggande innsjøen Morskie Oko. Den største djupna er 76 m. Det går ein sti rundt vatnet, anten opp til toppen av Rysy eller ned til Morskie Oko.
## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Czarny Staw pod Rysami|Czarny Staw pod Rysami]]» frå , den 8. mai 2008.*
Dąbiesjøen

**Dąbiesjøen** (polsk: *Jezioro Dąbie* eller *Jezioro Dąbskie*, tysk: *Dammscher See*) er ein innsjø i deltaet til elva Oder nordvest i Polen i Szczecin. Sør for innsjøen ligg Szczecin-distriktet kalla Dąbie.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dąbie Lake|Dąbie Lake]]» frå ,  den 8. mai 2008.*
Store Dąbrowa

**Store Dąbrowa** (polsk *Jezioro Dąbrowa Wielka*, tysk *Groß Damerau See*) er ein innsjø i Polen nær gmina Dąbrówno. Vesle Dąbrowa ligg like i nærleiken.
Vesle Dąbrowa

**Vesle Dąbrowa** (polsk *Jezioro Dąbrowa Mała*, tysk *Klein Damerau See*) er ein innsjø i Polen nær gmina Dąbrówno. Store Dąbrowa ligg i nærleiken
Matematisk bevis

Eit **matematisk bevis** er ein demonstrasjon som syner at ei matematisk utsegn er riktig. Eit bevis er ei logisk påvising, ikkje ei empirisk påvising. Altså må beviset syne at ein hypotese gjeld for alle tilfelle utan noko som helst unntak. Ein påstand som ikkje er bevist, men som ein meiner eller har sterke mistankar om er sann vert kalla ei gjetting. 

Bevis nyttar logikk, men nyttar som regel noko naturleg språk, som stundom kan gje fleirtydige svar. Faktisk kan dei fleste matematiske bevis reknast som ei form for uformell logikk. Reint formelle bevis vert handsama i bevisteori. Skilnaden mellom formelle og uformelle bevis har ført til forsking på noverande og historisk matematisk praksis, delvis empirisme i matematikk og såkalla folkematematikk. Matematisk filosofi omhandlar språket og logikken i bevis og matematikk som eit språk. 

Resultatet som er bevist vert kalla eit teorem. Med eit fullstendig formelt bevis er siste ord sagt, og det fullstendige beviset syner korleis det følgjer heilt frå aksioma ved å nytta slutningsreglane. Når ein har bevist eit teorem kan dette nyttast til å lage nye påstandar. Eit teorem vert stundom kalla lemma om det vert nytta som eit grunnlag for bevis av eit anna teorem. Aksiom er påstandar som ein ikkje kan eller treng å bevise. Desse vart ein gong studert av filosofar innan matematikk, men fokuset i dag er er meir på dei matematiske framgangsmåtane og teknikkane som ein kan bruke.
Viking 2

**Viking 2** var den andre av to romsondar sende til Mars som ein del av NASA sitt Viking-progam. Sonden bestod av to delar; ein banesonde og ein landar. 

## Ferdprofil

Romsonden blei skote opp 9. september 1975 med eit Titan/Centaur-oppskytingsfartøy. Etter ei ferd på 333 dagar byrja Viking 2-banesonden å returnera bilete av Mars. Nokre dagar seinare, den 7. august 1976, gjekk sonden inn i bane rundt planeten. Den 3. september 1976 blei landaren separert ifrå banesonden og landa nokre timar seinare på Utopia Planitia på Mars.

Etter å ha returnert nesten 16000 bilete og ha gjennomført 700-706 krinsløp rundt Mars blei banesonden skrudd av 25. juli 1978. Landaren var operativ i nesten to år til og blei skrudd av 11. april 1980 då batteria feila. Då hadde han vore operativ for 1281 marsdøger.

## Bakgrunnsstoff

* Ferdprofil hos NSSDC

## Sjå òg

* Viking 1
* Viking-programmet
Drawskosjøen

**Drawsko** er ein innsjø i Vestpommerske voivodskap i Polen. Han er 1956 ha stor, 12,6 km lang og 3,9 km brei. Den største djupna er 79,7 m, noko som gjer han til den nest djupaste i Polen etter Hańcza.
Drużno

**Drużno** (polsk *Jezioro Druzno*; tysk *Drausensee*) er ein tidlegare innsjø, stundom framleis rekna som ein innsjø, nord i Polen på austsida av Wisładeltaet, nær byen Elbląg. Sidan han ikkje er djup nok til å hydrologisk verte rekna som ein innsjø og tidvis får tilsig av sjøvat frå Wisłalagunen via elva Elbląg, vert det stundom kalla eit estuar. Det vart nyleg ein del av eit naturreservat. Ein forholdsvis ny by kalla Druzno ligg ved innsjøen.

Det tyske namnet *Draussensee*, tidlegare kalla *Drusensee*, er knytt til den gamle handelsnbyen Truso, som låg der Elbląg i dag ligg. Innsjøen er langt mindre i dag enn han tidlegare var på grunn av at han er fylt ut for å gje plass til nye bygg, i tillegg til at innsjøen er fylt att med sediment.

## Geografi
Innsjøen ligg aust for Nogat, den viktigaste høgre greina til Wisła, ved enden av det lågare deltaet (Żuławy Wiślane), som er ein region med sediment som flyttar på seg og kanalar som delvis er kontrollert av dike, demningar og grøfter og eit areal på om lag 181&nbsp;km². Enkelte stader i regionen ligg 1,8 meter under havnivå. Deltaet ender ved Wysoczyzna Elbląska, som stort sett er skogkledd. Sjølve deltaområdet er tynt folkesett, trass i fleire store byar i nærleiken (Gdansk, Elblag og andre).

Innsjøen har eit areal som varierer frå 13 til 29&nbsp;km² og har eit gjennomsnittleg djup på om lag 1,2 meter og eit djup på opp til 3 m. Innsjøen har utsig gjennom Elbląg. Det er berre ein høgdesklinad på 0,1 meter mellom innsjøen og Elbląskabukta, som er ein del av Wisłalagunen. Årsaka til høgdeskilnaden er at periodar med vedvarande nordleg vind i bukta så stuvar vatnet seg opp og renn inn i innsjøen.

Innsjøen er omgjeve av myrområde og orskogar.

## Bakgrunnsstoff
* Druzno på birdlife.org 
* Ramsarstadar i Polen

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Drużno|Drużno]]» frå , den 8. mai 2008.*
Drwęcasjøen

**Drwęcasjøen** (polsk *Jezioro Drwęckie*, tysk *Drewenzer See*) er ein del av Dei masuriske sjøane i Ermelandskmasuriske voivodskap i Polen. Elva Drwęca renn gjennom innsjøen.
Firlejsjøen

**Firlejsjøen** er ein innsjø aust i Polen i Lubartów fylke nær byen Firlej. Innsjøen er omgjeve av skog.
Gardno

**Gardno** (tysk *Garder See*) er ein innsjø i Pommerske voivodskap i Polen. Han er ein del av Słowiński nasjonalpark og har eit areal på 24,69&nbsp;km². Han er 6,8&nbsp;km lang og 4,7&nbsp;km på det breiaste. Den største djupna er 2,6 m.

## Bakgrunnsstoff
Bilete:  http://www.biol.uni.wroc.pl/obuwr/archiwum/9/image/298.jpg  og http://www.biol.uni.wroc.pl/obuwr/archiwum/9/image/299.jpg
Gopło

**Gopło** er ein innsjø i Polen nær byen Gniezno i Kujaviskpommerske voivodskap.

Goplanarane, ei polsk stamme, heldt til ved breidda av Gopło. I nordenden av innsjøen står Musetårnet i Kruszwica (Mysia Wieża). Segna seier at tårnet vart kalla opp etter fyrst Popiel, som oversåg folket sitt og på grunn av dette fortært av mus i tårnet. Enkelte historikarar og arkeologar meiner at dette kan ha vore hjarte i den første polanar-staten då dei dukka opp i skriftlege kjelder under Mieszko I (døydde i 992). 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gopło|Gopło]]» frå , den 9. mai 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* Lozny, Ludomir (2004), "The Transition to Statehood in Central Europe", i Grinin, Leonid E, et al. (eds.), *The Early State, Its Alternatives and Analogues*, Saratov: Uchitel Publishing House, ISBN 5-7057-0547-6, s. 278-87


### Fotnotar
PSPad

**PSPad** er ein gratis teksteditor for Windows-plattforma, utvikla av tsjekkaren Jan Fiala. Programmet er eit kraftig verktøy for redigering av kjeldekode og webutvikling. Det er rikt på funksjonalitet, og mellom dei mest avanserte i sitt slag.

## Generell funksjonalitet
Mange oppgåver kan løysast med PSPad, mellom anna prosjektadministrasjon, økter, malar, puljehandsaming osb. PSPad har multidokumentgrensesnitt og arkfaner, slik at brukaren kan ha mange filer opne samstundes.

Mellom verktøya finst funksjonar for søk, samanlikning og byte av tekststrengar, autofullføring, sortering, blokkhandsaming, bokmerking osb. Makroar kan nyttast til å automatisere oppgåver. PSPad har ein innebygd FTP-klient for filoverføring, men støttar ikkje den sikre SSH-protokollen.

## Programutvikling
Det er innebyggd kodeutforsking og syntaksmerking for x86 assembler og ei lang rekkje høgnivåprogrammeringsspråk, som: C, C++, COBOL, FORTRAN, Java, Pascal, Visual Basic og skripspråk, mellom dei JavaScript, Perl, PHP, Python, VBScript og *nix skalskript. Det er støtte for tett integring av eksterne kompilatorar og feilsøkingsverktøy. PSPad kan òg nyttast til å redigere binærfiler.

## Webutvikling
For nettstadutvikling er det støtte for HTML/XHTML, CSS og skriptspråka nemnt ovanfor. PSPad har ein innebygd nettlesar som førehandsviser nettstader under utvikling. Nettsider kan validerast med hjelp av eit HTML TiDy-basert tillegg. Det er òg støtte for XML og databasespråket SQL. 
 
## Sjå òg

* Teksteditor
* Integrert utviklingsmiljø
* Tryggleiksproblem med FTP-protokollen

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
423 Diotima

**423 Diotima** er ein  hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 7. desember 1896 av Auguste Charlois ifrå Observatoire de Nice.

## Kjelder

* *[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=423 423 Diotima - baneparametrar hjå JPL]*
* *Oppdagarar og oppdagingsplassar i [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_asteroids_%281-1000%29 Engelsk Wikipedia sine asteroidelister]. Listene baserer seg på [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.html Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»]*
Gwiazdasjøen

**Gwiazdasjøen** er ein innsjø i Pommerske voivodskap i Bytów fylke i Polen. Elva Chocina har utspring sitt frå denne innsjøen. Han dekkjer eit areal på 0,21 km² og er 5,7 km lang. Breidda er 0,2-0,7 km. Middeldjupet er 3 meter og den største djupna er 10 m. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gwiazda Lake|Gwiazda Lake]]» frå , den 9. mai 2008.*
Hańcza

**Hańcza** er ein innsjø i Sudovia i Podlasie-voivodskapet i Polen. Han er 0,311 km² stor, 4,5 km lang og 1,2 km brei. Han er den djupaste innsjøen i Polen med ei største djupne på 108,5 meter.
Jeziorak

**Jeziorak** (tysk *Geserichsee*) er ein innsjø i Iławasjøane i Warmia-Masuria i Polen. Han har eit areal på 32,19&nbsp;km² (inkludert 20 øyar på 240 ha). Han er 27,45&nbsp;km lang og 2,4&nbsp;km brei. Den største djupna er 13 meter. Han er den lengste innsjøen i Polen og den sjette største ut frå areal.

## Galleri

Fil:Mały jeziorak.JPG|**1** 'Vesle' Jeziorak sett frå Johannes Paul II-plassen
Fil:Duży jeziorak.JPG|**2** 'Store' Jeziorak
Fil:Duży_Jeziorak.jpg|**3** 'Store' Jeziorak


## Bakgrunnsstoff
Łebsko

**Łebsko** (tysk *Lebasee*) er ein innsjø i Pommerske voivodskap i Polen. Han er ein del av Słowiński nasjonalpark og har eit areal på 71,42&nbsp;km². Han er 16,4&nbsp;km lang og 7,6&nbsp;km brei. På det djupaste er innsjøen 6,3 meter djup.
Lednica

**Lednica** er ein innsjø og ein park i Polen i Storpolske voivodskap. Han ligg mellom Poznań og Gniezno. Innsjøen og parken er kjend for dei årlege ungdomsmøta som finn stad her i mai eller juni. Denne religiøse hendinga varer i to dagar. Høgdepunktet for festivalen er ei vandring om natta under ein stor stålkonstruksjon forma som ein fisk, eit symbol for kristendom. 

Staden vert rekna som ein mogeleg stad der Polen vart kristna og staden der den første historiske herskaren av Polen, Mieszko I tok imot kristendomen i 966. Ei øy i innsjøen heiter Ostrów Lednicki og inneheld ruinar av busetnader og restar av religiøse bygg frå 900- og 1000-talet. 

## Bakgrunnsstoff
* Heimeside
* Museum om Piast-dynastiet i Legnica

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lednica (lake)|Lednica (lake)]]» frå , den 9. mai 2008.*
Matematisk logikk

**Matematisk logikk** er eit felt innan logikk og matematikk. Det består av både av det matematiske studiet av logikk og bruken av denne studien i andre område av matematikken. Matematisk logikk er nært knytt til informatikk og filosofisk logikk. Av tema som går igjen i matematisk logikk er den uttrykksfulle krafta til formal logikk og den deduktive krafta til formale bevissystem. 

Sidan byrjinga har matematisk logikk medverka til og vorte motivert av studiet av grunnlaget i matematikken. Dette studiet byrja seint på 1800-talet med utviklinga av eit aksiomatisk rammeverk for geometri, rekning og analyse. Tidleg på 1900-talet vart han forma av David Hilbert plan om å bevise konsistensen til fundamentale teoriar. Resultata til Kurt Gödel, Gerhard Gentzen og andre var medverkande til planen og oppklarte fleire emne som var involvert i beviset. Arbeid med mengdelære viste at nesten all vanleg matematikk kan formaliserast i form av mengder, sjølv om det finst enkelte teorem som ikkje kan bevisast med vanlege aksiomsystem i mengdelære. I dag arbeider matematikarar innan dette feltet med særskilde formelle system, i staden for å prøve å finne teoriar som all matematikk kan utviklast frå. 

Matematisk logikk vert ofte delt inn i underfelta mengdelære, modellteori, rekursjonsteori, bevisteori og konstruktiv matematikk. Dette er område som deler grunnleggande resultat basert på logikk, særleg førsteordens logikk og definerbare sett.
Aritmetikk

**Aritmetikk** (frå gresk *αριθμός* = tal/siffer) eller **rekning** er den eldste og mest grunnleggande greina av matematikk, nytta av nesten alle menneske i alt frå daglegdags teljing til utrekningar i avansert vitskap og føretaksverksemd. Til vanleg vert uttrykket nytta om ei grein av (eller grunnleggaren til) matematikk som omhandlar grunnleggande *operasjonar* på tal. Matematikarar nyttar stundom uttrykket *(høgare) aritmetikk* når dei omtalar talteori, men dette må ikkje forvekslast med elementær aritmetikk.

Dei vanlege aritmetiske operasjonane er addisjon, subtraksjon, multiplikasjon og divisjon. Desse fire vert kalla *Dei fire spesies*. Det finst òg meir avanserte operasjonar (som til dømes prosent, kvadratrot, potens og logaritme) òg nokre gonger vert definert som artimetikk. Aritmetikken til naturlege tal, heiltal, rasjonelle tal (i form av brøkar) og reelle tal vert vanlegvis studert av skuleborn, som lærer manuelle algoritmar for aritmetikk. I dei seinare åra har bruken av kalkulatorar tatt over mykje av denne funksjonen.

## Fotnotar
Themsen

**Themsen** (engelsk: *River Thames*, uttale: ) er ei elv i den sørlege delen av England. Elva er best kjent fordi den nedre delen renn gjennom sentrum av London, men elva renn òg gjennom mange andre byar, som Oxford, Reading, Henley-on-Thames, Windsor, Kingston upon Thames og Richmond upon Thames. Themsen er 346 kilometer lang, med eit nedbørfelt på 12&nbsp;935 km².

Themsen er den nest lengste elva i Storbritannia og den lengste elva som i heilskapen sin ligg i England. Han har utspringet sitt ved Thames Head i Gloucestershire, og munnar ut i Nordsjøen gjennom Themsenestuaret mellom Kent og Essex. Elva er påverka av tidvatnet opp til Teddington Lock i dei vestlege forstadane til London. I London har tidvatnet ei høgd på opptil 7 meter. Nedbørfeltet omfattar ein stor del av det søraustlege og vestlege England og elva har over 20 sideelvar. Det ligg over 80 øyar langs elva, og han er heimstad for eit rikt dyre- og planteliv.

Elva har understøtta menneskeleg aktivitet frå kjelde til munning gjennom mange tusen år, og har gjeve folk bustader, vasskraft, mat og drikke. Han har òg fungert som ei hovudferdselsåre for internasjonal handel gjennom London hamn, både direkte til stader langs sine eigne breidder og gjennom tilknytingane til elva til det engelske kanalsystemet.

Themsen var under mellomalderen og seinare ei særs forureina elv. Dette var fordi alt av søppel og kloakk vart tømt i ho. Først på midten av 1800-talet anla Metropolitan Board of Works eit kloakkanlegg i London slik at utsleppa i elva vart sterkt avgrensa. Elva har i seinare år vorte eit viktig fritidsområde som understøtter turisme, båt- og friluftsliv, og andre aktivitetar som roing, segling og padling. Elva har hatt ein spesiell tiltrekking på forfattarar, kunstnarar, musikarar og filmmakarar, og han er godt representert innan kunst.

Blant dei mange bruene som kryssar Themsen er Tower Bridge den mest kjende. Populære landemerke som Big Ben, Houses of Parliament, London Eye og Tower of London ligg òg ved Themsen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Themsen|Themsen]]» frå , den 3. juli 2011.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* Nettstad for Port of London Authority 
* Nettstad for PortCities London
* Port of London i 1819
* Port of Tilbury
Polakkar

**Polakkar** er ei vestslavisk folkegruppe i Sentral-Europa knytte til Polen og språket polsk. Det polske ordet for polakkar er *Polacy*, eintalsformene er *Polak* for hannkjønn og *[[Polka]]* for hokjønn.

Den polske grunnlova definerer alle polske statsborgarar som medlemmer av den polske nasjonen. Elles omfattar dei sju historiske regionane Stor-Polen, Vesle-Polen, Masovia, Pommern, Ermland og Schlesien tradisjonelle polske område. Den første polske statsdanninga fann stad under Piast-dynastiet, som oppretta det første kongeriket Polen i 1025.

Flesteparten av polakkane er katolikkar. I følgje CIA World Factbook tilhøyrer 89,8 % av polske statsborgarar den katolske kyrkja og rundt 75 % av dei er aktivt kristne. 1,3 % er ortodokse og 0,3 % er protestantar. Før andre verdskrigen hadde Polen den største konsentrasjonen av jødar i Europa, og dei utgjorde rundt 10 % av folketalet. Holocaust og seinare pogromar førte til at jødane nesten forsvann frå landet.

Den polske diasporaen er stor, ettersom polakkar har busett seg i land som USA, Brasil og Israel (polske jødar). Mange er arbeidsinnvandrarar i andre EU- og EØS-land i kortare eller lengre periodar. Polakkar har til dømes vore den største ikkje-nordiske innvandrargruppa i Noreg i tida 1990-2010.

## Bakgrunnsstoff
## Kjelder

* «Polakker» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 18. april 2010.
* «Poles» på Wikipedia på engelsk, innhenta 18. april 2010.
Franskmenn

**Franskmenn** (fransk *peuple français*) er innbyggjarane i Frankrike og diasporaen deira, eller folk som har fransk som morsmål. Vallonar i Belgia og sveitsarar med fransk som morsmål pleier likevel ikkje å verte rekna som franskmenn.

Franskmennene bur hovudsakleg i Frankrike, men det finst også mange franskætta i til dømes USA, Canada og Nord-Afrika.

## Kjelder

*Denne artikkelen bygger p[ «Fransmän» på Wikipedia på svensk, innhenta 18. april 2010.
Indarar

**Indarar** er folk frå India, verdas nest mest folkerike nasjon med 17,5 % av innbyggjarane i verda. Ordet «indisk» viser til ein nasjonalitet, men ikkje ein etnisitet eller eit språk. Indarar høyrer til mange folkegrupper som snakkar ulike språk, til dømes indoariske eller dravidiske språk.

## Galleri

Darshan Singh, Village Akbarpur Afghana.jpg|Darshan Singh, ein indar frå Akbarpur Afghana i Panjab.
Women in tribal village, Umaria district, India.jpg|Kvinner frå gondifolket i Umaria-distriktet i Madhya Pradesh.
Indian wedding.jpg|Indisk ektepar med broren til brura i midten under eit bryllaup i Ahmedabad i Gujarat.
Inde bondo8658a.jpg|Indisk jente frå bondafolket i Chhattisgarh.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Indere|Indere]]» frå ,  den 19. juli 2021.*
Vietnamesarar

**Vietnamesarar** (vietnamesisk *người Việt* eller *người Kinh*) kan visa til folk med opphav i Vietnam eller den største folkegruppa i landet. Desse etniske vietnamesarane er kjende som *kinh* for å skilja dei frå andre folkegrupper i Vietnam, og utgjorde 86 % av innbyggjarane i folketeljinga frå 1999. Dei har opphav nord i noverande Vietnam og sørlege Kina. Vietnamesarar er geografisk og språkleg sett hovudsakleg søraustasiatar, men langvarig kinesisk kontakt har gjeve kulturen deira eit meir austasiatisk preg.
Aksiom

Eit **aksiom** eller eit **postulat** er ei utsegn som ikkje er bevist eller demonstrert, men rekna for å vere sjølvinnlysande. Derfor vert utsegna teken for gitt og fungerer som eit utgangspunkt for å utleie og dedusere andre (teoriavhengige) sanningar. 

I matematikk vert uttrykket *aksiom* nytta på to måtar som er knytt til kvarandre: Logiske aksiom og ikkje-logiske aksiom. Begge desse aksioma er matematiske uttrykk som fungerer som eit utgangspunkt for å logisk utleie andre utsegner. I motsetnad til teorem, kan ein ikkje finne aksioma ved hjelp av deduksjonsprinsippa, og dei kan heller ikkje bevisast matematisk, rett og slett fordi dei er dei grunnleggande utsegnene som all matematikk baserer seg på. Dei følgjer ikkje logisk frå noko anna. Om dei hadde gjort det hadde dei vorte klassifisert som eit teorem. 

Logiske aksiom er vanlegvis utsegner som vert rekna som universelt sanne (t.d. (A ∧ B) → A), medan ikkje-logiske aksiom (t.d. = *a* + *b* = *b* + *a*) er faktiske grunnleggande eigenskapar for eit område innan spesifikk matematisk teori (som aritmetikk). Når ein nyttar det på denne måten, vert «aksiom», «postulat» og «teoriar» nytta om ein annan. Generelt er ikkje ikkje-logiske aksiom sjølvinnlysande sanningar, men heller formelle logiske uttrykk brukt i grunnlaget for å byggje ein matematisk teori. Å aksiomisere eit kunnskapssystem er å vise at det som vert hevda kan leiast ut frå små veletablerte sett av setningar (aksioma). Det er vanlegvis mange måtar å aksiomisere eit visst matematisk område på. 

Utanom logikk og matematikk vert uttrykket «aksiom» stundom nytta for alle slags grunnleggande prinsipp innan eit felt.
Dørvær

**Dørvær** eller *Dørværet* er ei øygruppe i Træna kommune på Helgelandskysten. Øygruppa har eit titals øyar og holmar, dei største er Buøya, Ørkja, Nordskarven, Dørværøya, Torvøya, Bukkøya og Geitøya. Dørværtinden på Buøya når 128 moh. Rundt øygruppa ligg det mange skjer.

Dørvær ligg på polarsirkelen, og er den øygruppa i Træna som ligg nærast land. Øygruppa var tidlegare folkesett, men den siste innbyggjaren forlet øya på 1990-talet.

Øynamnet har truleg opphav i eit ord for fiskestim (dyrgja), eller kanskje i ordet dorg.

## Referansar
Jezioro Maltańskie

**Jezioro Maltańskie** (eller *Maltasjøen*) er ein kunstig innsjø i Poznań i Polen. Han vart danna i 1952 då det vart bygd ei demning i elva Cybina. Han er om lag 2,2 km lang og i snitt 3,1 meter djup. På det djupaste er han om lag 5 meter. Det er fleire høve for fritidsaktivitetar i og rundt innsjøen, inkludert ei skiløype, ein skeisebane, ein dyrehage, 
den smalspora jernbanelinja Kolejka Parkowa Maltanka og Fridomshaugen. 

Innsjøen er òg ein av dei eldste menneskeskapte robanane i Europa. Det har vorte halde mange løp her i verdscupen i roing sidan 1952. 

Namnet på innsjøen kjem av Maltesarordenen. Innsjøen vart danna på land som var eigd av St. Johannes av Jerusalem utanfor murane-kyrkja og som vart gjeve til ordenen i 1187 av hertug Mieszko III den gamle.

Fil:Kopiec Wolności i Malta-Ski Poznań RB1.JPG|Fridomshaugen og skiløypa
Image:Dno Malty.jpg|Botn av innsjøen vinteren 2004/2005. 


## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lake Malta|Lake Malta]]» frå , den 9. mai 2008.*
Mamry

**Mamry** (tysk *Mauersee*) er ein innsjø i Dei masuriske sjøane i Ermelandskmasuriske voivodskap i Polen. Han er den nest største innsjøen i Polen med eit areal på 104&nbsp;km². Den største djupna er 44 m og gjennomsnittsdjupna er 11 m. Innsjøen består av seks mindre delar, Mamry, Kirsajty, Kisajno, Dargin, Święcajty og Dobskie. Det er 33 øyar i Mamry med eit samla areal på 2,13&nbsp;km². Enkelte av dei er delar av fuglereservat. Mamry er ein populær turiststad i området.
Dei masuriske sjøane

**Dei masuriske sjøane** (polsk *Pojezierze Mazurskie*, tysk *Masurische Seenplatte*) er eit innsjødistrikt nordaust i Polen som inneheld meir enn 2&nbsp;000 innsjøar og vatn. Dei ligg i den historiske regionen Masuria som var folkesett av masurarar som talte masurisk.

Det strekkjer seg om lag 290 km austover frå den nedre delen av Wisla til grensa mellom Polen og Litauen, og dekkjer eit areal på om lag 52&nbsp;000 km². Administrativt er innsjøane ein del av Ermelandskmasuriske voivodskap. Frå 1200-talet til 1945 vart dei ein del av Aust-Preussen. Små delar av distriktet ligg i Masoviske voivodskap og Podlasie-voivodskapet.

Innsjøane oppstod under pleistocen-istida. Mange av åsane rundt innsjøane er morener og mange av innsjøane er fjordsjøar.

## Kjelder
Miedwie

**Miedwie** er ein av Pomrskisjøane i Vestpommerske voivodskap i Polen. Han er 35 km² stor, 16,2 km lang og 3,2 km brei. Den største djupna er 43,8 m.
Morskie Oko

**Morskie Oko** (slovakisk *Morské oko*; tyder «auge i sjøen») er den største og fjerde djupaste innsjøen i Tatrafjella. Han ligg i Veslepolske voivodskap i Polen, i Rybi Potok-dalen, ved foten av Mięguszowieckifjella og djupt i Tatra nasjonalpark.

## Innsjøen

Toppane rundt innsjøen stig om lag 1000 meter opp frå overflata. Eit av dei er Rysy (2499 moh), den høgaste toppen i dei polske Tatrafjella. I tillegg til Mięguszowieckie Szczyty (inkludert Mięguszowiecki Wielki, 2438 moh), som ligg lenger borte og litt til venstre, finn ein Mnich («Munken» 2068 moh). Mykje sveitsisk furu veks rundt innsjøen.

Tidlegare vart Morskie Oko kalla «Rybie Jezioro» (Fiskevatnet) på grunn av fiskebestanden som var her, noko som er uvanleg i Tatrasjøane. I det klåre vatnet er det lett å få auge på aure. Namnet Morskie Oko tyder «Auge i sjøen», som kjem av ei gammal segn som hevdar at innsjøen var forbunde til sjøen via ein undergrunnspassaje.

Hytta til den polske turistforeininga (PTTK) står ved morenen som lukkar innsjøen i nord. Hytta ligg 1405 meter over havet og er den eldste i fjella. Hytta er kalla opp etter Stanislaw Staszic, som utforska innsjøen i 1805.

Morskie Oko er ein av dei mest populære destinasjonane i Tatrafjella og får ofte over 50&nbsp;000 vitjande i løpet av ein sesong. Ein kan nå vatnet til fots på rundt to timar frå den næraste vegen. Mange turistar vel å ta turen med hest og vogn, som vert tent av dei lokale innbyggjarane. Om vinteren er eit kort stykke av ruta utsett for snøras.

## Historie

Morskie Oko vart først nemnd i skriftlege kjelder i 1575. I 1637 gav den polske kongen Władysław IV Wladyslaw Nowobilski rettane til å nytte engene rundt innsjøen. I 1824 vart Morskie Oko privateigd då eigedomen Zakopane, inkludert Dolina Rybiego Potoku, vart kjøpt frå austerikske styresmakter av Emanuel Homolacs.

Mot slutten av 1800-talet oppstod det ein grensestrid mellom Galicia og Ungarn om rettane til innsjøen og det omliggande området (den såkalla Morskie Oko-striden). Forliksrådet i Graz dømde i Polen sin favør. 

Morskie Oko vart «oppdaga» som turiststad av Dr. Tytus Chałubiński på 1800-talet. Den første hytta vart bygd i 1836, men brende ned i 1865. Ei anna hytte vart bygd i 1875, men også denne brende ned. Det skjedde i 1898. I 1902 vart det bygd ein veg frå Zakopane, kalla Oswald Balzer-vegen. Sidan 1933 har innsjøen vore eigd av den polske staten.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Morskie Oko|Morskie Oko]]» frå , den 9. mai 2008.* 
 

## Bakgrunnsstoff

* Panorama av Morskie Oko
Jezioro Lidzbarskie

**Jezioro Lidzbarskie** (tysk *Lautenburger See*) er ein innsjø i Dei masuriske sjøane i Ermelandskmasuriske voivodskap i Polen. Lidzbark Welski er ein by som ligg der elva Wel renn ut av innsjøen.
Morské oko

:*For innsjøen i Tatrafjella, sjå [[Morskie Oko]]*

**Morské oko** (tidlegare *Veľké Vihorlatské jazero*) er ein innsjø i Vihorlatfjella aust i Slovakia. Han ligg 618&nbsp;meter over havet og har eit areal på 0,13&nbsp;km². På det djupaste er han 25,1&nbsp;m. Innsjøen har vore omfatta av eit nasjonal naturreservat sidan 1984 og er ein del av Vihorlat verna landskapsområde. Aure er ein av fleire fiskeslag i vatnet.

## Bakgrunnsstoff
* Naturreservatet Morské oko 
* Morské oko - Sirava.net  (slovakisk)
* Morské oko på Sirava.sk (mange bilete)  (slovakisk)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Morské oko (Slovakia)|Morské oko (Slovakia)]]» frå , den 5. april 2009.*