open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Canadair North Star

**Canadair North Star**, òg kjend som **Argonaut** var eit candisk passasjar- og fraktfly. Det var utvikla på 1940-talet frå  Douglas DC-4.

## DC-4 versus North Star
Den vesentlege endringa som vart gjort var at stjernemotorane vart bytte ut med Rolls-Royce Merlin rekkjemotorar for å kunna oppnå høgare fart. Flyet fekk då òg høgare marsjfart, på 523&nbsp;km/t. samanlikna med 365&nbsp;km/t hjå Douglas DC-4.  Prototypen flaug fyrste gong den  15. juli 1946. North Star vart vald av fleire selskap, såvel som det canadiske flyvåpenet RCAF.  Flyet var i teneste gjennom heile 50-talet til langt ut i 60-åra. Enkelte var enno i drift som reine fraktfly opp til 1980-åra.

### Flytypen i bruk
Flyet vart fyrst og fremst brukt i Canada og England, av dei to canadiske selskapa Trans-Canada Air Lines, Canadian Pacific Air Lines og dessutan det canadiske flyvåpenet. På eksportmarket vart flyet kjøpt av det britiske BOAC og East African Airways.

Flyet  vart bygd i fleire variantar i tilsaman 71 eksemplar, med og utan trykk-kabin. Det britiske selskapet overtok 20  som hadde trykk-kabin. Som BOAC-fly gjekk dei under namnet «Argonaut».

Det tidlegare danske charterselskapet Flying Enterprise overtok fem Argonauts frå BOAC]og brukte desse til chartertrafikk til middelhavsdestinasjoner i fem år til selskapet gjekk konkurs i 1965.

## Spesifikasjonar
(DC-4-M2 North Star)

### Dimensjonar

* Besetning: 7
* Kapasitet 44 passasjerar eller 5 216&nbsp;kg. last
* Lengd: 28,89 m
* Vengespenn 35,8 m)
* Høgd 8,38 m
* Vengeflate 135,82 m²
* Vekt, tom:  19 731&nbsp;kg
* Vekt lasta 33 112&nbsp;kg
* Motorar: 4× Rolls-Royce Merlin 622 rekkjemotorar, 1 760 hk kvar

### Ytingar

* Toppfart:  568&nbsp;km/h
* Marsjfat: 282 knot sitt (325&nbsp;mph, 523&nbsp;km/h)
* Rekkjevidd 6 212&nbsp;km
* Marsjhøgde: 10 970 m

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Canadair North Star|Canadair North Star]]» frå ,  den 24. september 2018.*  

## Bakgrunnsstoff

* Meir om flytypen
* [Foto sitt av flytypen på Airliners net.](http://www.airliners.net/search/photo.search?aircraft_genericsearch=Canadair%20C-4%2FC-5%2FDC-4M%2FC-54%20North%20Star%2FArgonaut%20(CL-2%2F4%2F5)&distinct_entry=true)
* 22 ulukker med flyet. Frå Aviation Safety net´s database
Slaget om Vimyhøgda

**Slaget om Vimyhøgda** (engelsk *Battle of Vimy Ridge*, fransk *Bataille de la crête de Vimy*) var eit slag som vart utkjempa frå 9. til 12. april 1917 i Vimy et Givenchy-en-Gohelle i nærleiken av Lens i Pas-de-Calais i Frankrike mellom tyske og hovudsakleg canadiske styrkar under den fyrste verdskrigen. Dei canadiske styrkane vann slaget. Då dette var eit av dei første slaga der canadiske styrkar opererte på eiga hand, fekk det særs mykje å seia for det canadiske nasjonale sjølvmedvitet.

## Forhistoria
Vimy var blant dei best forskansa områda på heile vestfronten og dei allierte vurderte det som ei uinntakeleg festning. Britane og franskmennene hadde i fleire år freista å setja til livs høgda med store tap, franskmennene åleine mista 150 000 soldatar under eit forsøk i 1915. Strategisk var høgdedraget svært viktig, då det var den einaste naturlege barrieren.

Dei allierte vedtok å gjennomføra eit nytt angrep i 1917. Valet fall på canadiarane, og for første gong vart dei fire divisjonane i det canadiske korpset (Canadian Corps) nytta samla. Den britiske 5. infanteridivisjonen deltok òg under angrepet. Canadiarane hadde lært av dei mislukka britiske og franske forsøka og vedteke å prøva ut nye taktikkar på troppenivå, blant anna utstrekt bruk av maskingevær som Lewis Gun, og dessutan å gje grundig orientering og detaljerte kart ikkje berre til befalet og offiserane men òg til meinige soldatar. Dei bygde opp ein kopi av Vimyhøgda bak eigne linjer og heldt på i mange månader med å drilla på angrepet.

## Slaget

2. april 1917 byrja dei canadiske styrkane verdas største artilleribeskytning til då. På ei veke skaut dei canadiske styrkane over ein million granatar mot dei tyske stillingane. Artilleriangrepet var så hardt at det kunne høyrast heilt til London. Under artilleridekning avanserte det 30 000 mann store canadiske korpset 9. april, og på under 2 timar hadde tre av dei fire canadiske divisjonane nådd måla sine. Dei siste måla vart nådd i løpet av kvelden. 12. april kontrollerte dei canadiske styrkane heile høgda.

## Etter slaget
Åtaket kosta dei canadiske styrkane 3598 drepne og 7104 såra. Dei tyske styrkane ved Vimyhøgda mista i same periode 6604 drepne og såra. Slaget fekk lite å seia på det strategiske nivået, men den psykiske effekten var stor. For dei alliertes var den sterkaste tyske befestninga på vestfronten overvunnen med forholdsvis små tap.

Slaget gav òg canadiarane eit rykte om å vera dei beste allierte soldatane.

Vimy er den staden i Frankrike og Belgia med høgast konsentrasjon av ueksploderte granatar.

Det britiske bombeflyet Vickers Vimy er oppkalla etter slaget.

## Vimymonumentet

På Vimyhøgda ligg no det canadiske Vimymonumentet, som er det største krigsmonumentet til Canada. Grunnen det står på er gjeven i gåve av den franske regjeringa til den canadiske.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Slaget om Vimyhøyden|Slaget om Vimyhøyden]]» frå ,  den 24. september 2018.*
Peru-Chile-gropa

**Peru-Chile-gropa** eller **Atacamagropa** er ei djuphavsgrop ved Sør-Amerika. Ho ligg i det søraustlege Stillehavet utanfor kysten av Chile og Peru. Renna er 5&nbsp;900 kilometer lang , 64 kilometer brei og maksimalt 8&nbsp;065 meter djup. Ho er danna i subduksjonssona der Nazcaplata møter Den søramerikanske kontinentalplata.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Atacamagropa|Atacamagropa]]» frå ,  den 1. oktober 2021.*
Optisk telegraf

**Optisk telegraf** var eit mekanisk system for sendingar av meldingar i tidlegare tider, funne opp i 1792 av franskmannen Claude Chappe. Systemet er basert på at høge master med rørlege armer vart sett opp på stader med godt utsyn, og at ein ved å setje desse armane i ulike stillingar kunne sende meldingar derfrå til ei anna høgd som låg innanfor synsvidda. Meldingane kunne verte sende over store avstandar ved at det vart bygd stasjonar i lange liner, og kvar stasjon i lina tok opp att og sende vidare meldinga som vart sendt frå utgangspunktet. Slike telegrafsamband vart skipa i mange land for både militære og sivile føremål.

Med tida vart det utvikla mange variantar av optiske telegrafsystem. Svensken Abraham Niclas Edelcrantz fann i 1794 fram til eit system med ti klaffar av jarnplater festa til faste tverrstag på masta. Kvar klaff kunne verte stilt anten horisontalt eller vertikalt, og dette gjorde det mogeleg å sende meldingar i koder i samsvar med ei kodebok. Eit tilsvarande system med seks klaffar vart teke i bruk i Noreg for militære føremål.

## Sjå òg
*Semafor

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Optisk telegraf|Optisk telegraf]]» frå ,  den 26. september 2018.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


* 

* Eckart Roloff: *Claude Chappe: Ein Abbé macht den Nachrichten Flügel und erfindet die optische Telegrafie - Revolution!* I: Eckart Roloff: Göttliche Geistesblitze. Pfarrer und Priester als Erfinder und Entdecker. Forlag Wiley-VCH, Weinheim 2010. s. 221-234, ISBN 978-3-527-32578-8. 2. utgave 2012 (Paperback), ISBN 978-3-527-32864-2 (tysk)

## Bakgrunnsstoff
* ''Kysttelegrafen i Sunnhordland 1808-14''
* Den optiska telegrafen frå Uppfinningarnas bok
* Artikkel om Optisk Telegraf i Nordisk familjebok.
* Dokumentasjon om optisk telegraf av Tekniska Museet i Stockholm  
* ''Om den optiske telegraf nordenfjelds''
Igor Sikorsky

**Igor Ivanovitj Sikorskij** (), seinare **Igor Sikorsky,** var ein russisk-amerikansk ingeniør.

Sikorsky var fødd i Kiev i dåverande Tsar-Russland i 1889 i ein russisk familie. Han utvandra til USA i 1919. Då han vart amerikansk statsborgar var det som Igor Sikorsky, som er den engelske translitterasjonen av namnet hans.

Han var oppteken av flyging frå guteåra, og var sterkt inspirert av bøkene til Jules Verne. Som ung eksperimenterte han med små helikoptermodellar, og bygde allereie i 1909 sitt første forsøk på eit helikopter, sjølv om det ikkje makta å løfta seg frå jorda. Han kasta seg i staden over fly, og fekk sitt første fly på vengene i 1911. Fleire modellar kom til, og i 1914 blei han den første som flaug eit fly med 4 motorar. Ein forbetra versjon flaug med passasjerar same året. Året etter var ein bombeversjon klar for flygetroppane til den russiske hæren, som tok flyet i bruk i 1915.

I USA grunnla han Sikorsky Aero Engineering Corporation i 1923, og utvikla fleire fly med faste venger. Draumen om helikopteret held fram, og i 1931 fekk han patent på den kjende moderne helikopterkonstruksjonen med hovudrotor og mindre lodrette halerotor. I 1940 gjorde han den første flyginga i eit brukbart helikopter dagen før fødselsdagen sin, og i 1941 hadde han konstruert eit helikopter som kunne halda seg i lufta i meir enn 15 minutt.

Det første helikopteret (S-47) blei levert til United States Air Force i 1942.

## Kjelder

----
**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Igor Sikorsky|Igor Sikorsky]]» frå ,  den 24. september 2018.*
Audun Tjomsland

**Audun Tjomsland** () er ein norsk journalist og informasjonsmedarbeidar. 

Tjomsland har vore utanriksmedarbeidar i Aftenposten og journalist og seinare redaktør, i Sandefjords Blad. Han var lenge tilsett i Dagsrevyen på NRK som nyhendeopplesar, og har vore NRK-korrespondent i New York og London. Tjomsland har også vore informasjonsdirektør i Braathens SAFE og informasjonsdirektør i NSB. Han driv i dag Tjomsland Media A/S saman med kona Liv Tjomsland.

I 2011 vart Tjomsland vald inn i bystyret i Sandefjord for Høgre og vart gjenvalgt ved kommunestyrevalet i 2015. Han har vore medlem av formannskapet og har òg vore leiar for helse- og sosialutvalet. Han er leiar for Bjerggata og omegn vellag i Sandefjord.

## Bibliografi

* *Mot alle odds, Braathens SAFE – 50 år på norske vinger.* (1995) ISBN 82-990400-1-9
* Med Johann Olav Koss: *Idrett og menneskeverd* (1994)
* Med Jan Greve og Asgeir Sektnan: *Norway at the Olympics* : The Norwegian Olympic Committee, Norwegian Olympic victories, The National Top Sports Programme (red.) (1994)
* *Høyt spill om Torp* (2005) ISBN 82-997212-0-2
* *-en hjelpende hånd – Sandefjord sanitetsforenng i 100 år*. (2009) ISBN 978-82-303-1348-0
* *En personlig reise i Amerika fra Kennedy til Obama* (2008) ISBN 978-82-458-08-766

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Audun Tjomsland|Audun Tjomsland]]» frå ,  den 24. september 2018.*  
 

## Bakgrunnsstoff

* Tjomsland Media
De Havilland DH 89 Dragon Rapide

**De Havilland DH 89 Dragon Rapide** var eit vellukka britisk passasjerfly frå 1930-talet. Det vart konstruert som ein etterfølgjar av De Havilland DH 84 Dragon, i likskap med den fire-motorflyet De Havilland DH 86 Express.

Flyet vart kjent, blant anna i 1936 då General Franco vart frakta i ein DH 89 frå eksil i Afrika til Spania ved utbrotet av den spanske borgarkrigen.

Ved utbrotet av andre verdskrigen vart mange Dragon Rapide-fly rekvirerte av britiske styrkar, og saman med nye bestillingar frå RAF vart dei brukte under nemninga «de Havilland Dominie». Dei vart brukte til passasjertransport og som øvingsfly for radionavigasjon.

Det vart bygt i alt 731 eksemplar. Dei har vist seg å vera utruleg seigliva, og fleire flyr framleis som veteranfly. Ved IWM Duxford flymuseum i Cambridgeshire vert eit par av dei brukt dagleg til korte turar over flyplassen. På New Zealand finst òg eit par flygedyktige Dragon Rapide-fly.

## Militærfly
Det vart brukt som militærfly av Australia, Spania, Storbritannia (Fleet Air Arm, Royal Air Force) og USA.

## Dragon Rapide i Noreg
Eitt einaste eksemplar av flyet har vore registrert i Noreg. LN-BFB «Lappi» vart skaffa av A/S Skogbruksfly i Sokna i 1955. Selskapet hadde det fram til 1959 då det vart selt til NOR Flyselskap på Eggemoen. Flyet har i dag callsign G-AKIF og flyr for Classic Wings UK på Duxford under det årlege «Flying Legends» i juli der publikum vert invitert til å kjøpa billett og verta med opp i lufta. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:De Havilland DH 89 Dragon Rapide|De Havilland DH 89 Dragon Rapide]]» frå ,  den 24. september 2018.*


## Bakgrunnsstoff
De Havilland DHA-3 Drover

**De Havilland DHA-3 Drover** var eit australsk bygd, lågvinga, tre-motors passasjerfly, konstruert og bygd av de Havilland Australia seint på 1940-talet. Flyet hadde likskapstrekk med den to-motors, britisk-bygde De Havilland DH 104 Dove.

Det vart berre bygd 20 eksemplar av denne flytypen som flaug for fyrste gong i 1948. Flyet vart nytta som passasjar- og fraktfly av dei australske selskapa Qantas og TAA. Modellen er likevel mest kjend som ambulanseflyet som Royal Flying Doctor Service of Australia brukte til eit godt stykke ut på 1960-talet.

Drover vart bygd for å erstatta de Havilland Dragon Rapide som då var i utstrekt bruk i Australia, mellom anna hos Royal Flying Doctor Service.

## Spesifikasjonar

### Dimensjonar

* Lengd: 11 m
* Vengespenn: 17,38 m
* Høgd: 3 m
* Tomvekt: 1 859 kg
* Lastekapasitet: 681 kg
* Max. take-off vekt: 2 950 kg
* Max drivstoff: 408 liter
* Besetning: 1 pilot
* Passasjerar: 6–8

### Ytingar

* Toppfart: 225 km/t
* Marsjfart: 201 km/t
* Rekkjevidd: 805 km
* Stigningsevne: 244 m/min
* Startlengd: 475 meter
* Landingslengd: 460 m.
* Motorar: 3× De Havilland Gipsy Major Mk-10 4-sylindret luftkjølt rekkjemotorar: 145 hk

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:De Havilland DHA-3 Drover|De Havilland DHA-3 Drover]]» frå ,  den 24. september 2018.*  
 

## Bakgrunnsstoff

* Foto av prototypen
De Havilland DH 104 Dove

**De Havilland DH.104 Dove** var eit britisk passasjerfly konstruert og bygt av De Havilland like etter andre verdskrigen, då fabrikken igjen kunne satsa på sivil flyproduksjon.

## Historie
Flyet var ein etterfølgjar til førkrigsmodellen Dragon Rapide, som var eit av dei mest vellukka passasjerflya til den britiske flyindustrien på 1930-talet. Medan dette hadde vore eit biplan, var Dove eit monoplan med eitt par venger. Det hadde to motorar. Dove flaug første gongen 25. september 1945.

## Produksjon
Produksjonen av Dove og dei mange variantane av flyet omfatta 388 sivile Dove-fly. Dessutan blei det bygd militære variantar,  **Devon C.2** og **Sea Devon**, i høvesvis 127 og 13 eksemplar. Med plass til åtte passasjerar viste flyet seg snart å vera for lite for flytrafikken på 1950-talet, og De Havilland bygget ein større, men elles nær identisk maskin med fire motorar, De Havilland DH 114 Heron som kunne romma 15 passasjerar. Produksjonen opphøyrde på midten av 1960-talet. Det var då vorte bygd i 542 eksemplar.

## Sivile kundar
Flyet vart selt til 17 større og mindre flyselskap. Dei fleste eksisterer ikkje i dag.

;Kjende selskap som har nytta Dove:

* BOAC
* British Midlands
* Sabena
* South African Airways

## Brukt av flyvåpen i
*Argentina 
*Brasil
*Egypt
*Etiopia 
*Irland
*Indonesia
*Jordan 
*Libanon
*Malaysia
*New Zealand
*Pakistan
*Storbritannia
*Sri Lanka
* Sør-Afrika

*Sverige

## Spesifikasjonar

### Dimensjonar

* Besetning: 2
* Passasjerar: 8
* Vengespenn: 17.37 m
* Lengd: 11.96 m
* Høgd: 4.75m
* Vengeflate: 31.1 m²
* Vekt, tom: 2 600 kg
* Maksvekt: 4 000 kg
* Motorar: 2x De Havilland Gipsy Queen 70 Mk 6-sylinder i rekkjemotorar, kvar på 380 bhp (283 kW).

### Ytingar

* Toppfart: 325 km/t ved 2 400 m høgd
* Stigingsevne: 4.7 m/s
* Marsjhøgd: 6 100 m
* Maks rekkjevidd: 1 720 km

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:De Havilland DH 104 Dove|De Havilland DH 104 Dove]]» frå ,  den 24. september 2018.*
De Havilland DH 114 Heron

**De Havilland DH.114 Heron** var eit mindre 4 motors propellerdrive passasjerfly som fyrst flaug i 1950.

## Historie og utvikling
Flyet var ei vidareutvikling av DH 104 Dove som fekk forlenga skrog og vart utstyrt med ytterlegare to motorar. Dei fyrste flya som vart produserte vart eksporterte til New Zealand Air.

Flyet vart ein heil-metall konstruksjon med ei tradisjonell låg-venga utforming med nasehjul. Det vart bygd over 150 eksemplar som vart eksporterte til over 30 land, mellom dei til Noreg.

Den første Heron, model 1A, hadde ein del veikskapar, mellom anna for små og for tunge motorar, og var utstyrt med fast understell og eit ikkje styrbart nasehjul. Detta forenkla vedlikehaldet, men drog også toppfarten ned.

Etter at det var bygd 51 fly av den første modellen gjekk de Havilland over til Model 2 med opptrekkbart understell, styrbart nasehjul og forbetra yting.
Produksjonen opphøyrde i 1963.

Det vart bygd 149 Heron og det finst enno (i 2010) 36 fly lagra kringom i verda. Fem av desse skal vera i flygbar stand.

## Heron i Noreg
I åra 1952–1960 hadde Braathens 8 Heron registrert i Norges luftfartøyregister. Flya vart sett inn på dei to fyrste innanlandsrutene til selskapet:

* Oslo&ndash;Stavanger, via Jarlsberg, Kristiansand (Kjevik) og Farsund (Lista)
* Oslo&ndash;Trondheim (Lade), seinare (Værnes) med Hamar som mellomstasjon fram til 1959, deretter Røros.

Flyflåten vart til dels utskifta med tre nye Heron 2B (LN-SUA, SUB, SUL) i 1956-58.  

* LN-PSG &ndash; «Per» &ndash; 1952&ndash;1957 
* LN-SUD &ndash; «Ola» &ndash; 1952&ndash;1957
* LN-BDH&ndash;1954&ndash;1954 
* LN-NPI/LN-SUL &ndash; «Pål»/«Ola» &ndash; 1955&ndash;1960
* LN-SUR &ndash; «Lars» &ndash; 1956&ndash;1956 &ndash; Forulukka på Hummelfjell (Hummelfjell-ulukka)
* LN-SUB &ndash; 1957&ndash;1960 - «Per»
* LN-SUA &ndash; 1957&ndash;1958
* LN-BFX Fjellfly
* LN-BFY Fjellfly
* LN-NPH Nor Flyselskap
* LN-BDS Vestlandske Luftfartsselskap &ndash; 1956&ndash;1957

Braathens var ein av dei aller fyrste operatørane av Heron, Nr. 2, 3 og 5 frå produksjonslinja vart leverte til s >

## Kjelder


* Gerry Sweet; artikkel *DH114 Heron - The Dove`s Big Brother*, *Airliner World May 2010 Magazine* utgitt av Key Publishing Ltd.
* Bjørn Holthe Andersen; artikkel *Maks 5 om bord per motor!*, Motorveteran nr. 7 2020 utgitt av Egmont Publishing
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:De Havilland DH 114 Heron|De Havilland DH 114 Heron]]» frå ,  den 24. september 2018.* 

## Litteratur

* Audun Tjomsland: *Mot alle odds : Braathens SAFE – 50 år på norske vinger.* (1995) ISBN 82-990400-1-9
Web-kamera

**Web-kamera** (populært **webcam**) er eit digitalt kamera som vert brukt til å kommunisera med andre med over Internett eller til overvaking. Bileta frå slike kamera vert ofte sende i sanntid over Internett.

## Program ein kan bruka web-kamera saman med

* Skype
* iChat
* MSN
* AMSN
* Yahoo

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Web-kamera|Web-kamera]]» frå ,  den 24. september 2018.*  
 

## Bakgrunnsstoff

* Webcam directory
* Chatter.no Tilbyr chattetjeneste med webcam-høve
School of the Air

**School of the Air** er ei fjernundervisingsordning for skulebarn på alle stadium i avsides og fjerntliggande område i Australia.

Skulen vart grunnlagd i 1950. Fram til 2002 føregjekk undervisinga over kortbølgjeradio på same radiosamband og frekvensar som vart brukt av Royal Flying Doctor Service of Australia. I dag føregår undervisinga ved hjelp av trådlaust Internett og mobiltelefonar.

Med innføring av Internett og web-kamera hos den enkelte eleven er det no vorte to-veg sin visuell kontakt mellom lærer og elev. Sjølve «skulen» med lærarar held til i dei større sentera og elevane sit spreitt omkring på dei enkelte farmane. Vanlegvis held til elevane ein time per dag der dei får individuell undervising frå læraren  og resten av skuledagen  arbeider dei med den mottekne materialen saman med foreldre, eldre sysken, andre slektningar eller ein tilsett huslærer.
Tradisjonelt fekk elevane sit skulemateriell og rette oppgåver og returnerte nye oppgåve med Flying Doctor eller  posten . Med innføring av internett og E-post får elevane no sina rette oppgåver på ein mykje raskare måte.

Ein skule som den i Alice Springs har for tida 120 elevar spreidd over eit område på 1 300 000 kvadratkilometer.  Barn av dei opphavlege australiere, aboriginane utgjer omtrent 15 prosent av elevane. 

Side alle elevane lever i ein isolert situasjon er *School of the Air* ofte deres første møte med andre barn og det første møtet med andre ut over den næraste familien. Gjennom ein årleg sammenkomster der elevane reiser til skulen og held til ei veke saman med lærer og dei andre elevar får borna høve til å knyta nye kontaktar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:School of the Air|School of the Air]]» frå ,  den 24. september 2018.*  
 

## Bakgrunnsstoff

* School of the Air – Mount Iste
* School of the Air – Alice Springs
* Australian Government Link – History for the School of the Air
Ludo Coeck

**Ludovic Coeck** () var ein belgisk fotballspelar frå Anvers som med RSC Anderlecht vann cupvinnarcupen to gongar og UEFA-cupen i 1983. Han var venstreveng eller midtbanespelar på Belgias landslag i tida 1974-84.

### Klubbspel
Coeck var Anderlecht-spelar frå 1972 til 1983. Med topplaget frå Brussel var han seriemeister to gongar og ein gong nasjonal cupmeister. Både i 1976, 1977 og 1978 fekk han plass i fyrste-ellevaren då Anderlecht tok seg til den årlege finalen i cupvinnarcupen. Det belgiske laget sigra over høvesvis West Ham United i 1976 og Austria Wien i 1978, i 1977 vart det tap mot Hamburger SV. Han tok avskjed med Anderlecht etter han var med i UEFA-cupfinalane 1983, heimekampen mot Benfica enda 1-0 og  bortekampen 1-1. Etter triumfen mot Benfica gjekk Coeck sommaren 1983 vidare til italienske FC Internazionale og sidan Ascoli, der han fekk lite og inkje speletid.

### Landslagsspel
Knapt 19 år gammal, fekk Coeck sin landslagsdebut då han vart bytta inn i EM-kvalifiseringskampen mot Island i Reykjavik, hausten 1974. Han spelte alle fem kampane då Belgia tok seg til mellomspelet i VM i fotball 1982, ei turnering der han med eit langskot skåra dei einaste målet i gruppespelkampen mot El Salvador. 27. april 1983 vart Coeck matchvinnar då Belgia vann 2-1 mot Aust-Tyskland i ein kamp som hjelpte Belgia til plass i EM i fotball 1984. Under sjølve europameisterskapen i Frankrike var han innbytar i to oppgjer, dei siste i landslagsdrakta. Han deltok i 46 landskampar og skåra 4 mål.

Coeck døydde 30 år gammal etter å ha vorte alvorleg skadd då han køyrde inn i autovernet på motorvegen nær Rumst. 

### Merittar
*Vinnar av cupvinnarcupen: 1976 og 1978 med Anderlecht
*Vinnar av UEFA-cupen: 1983 med Anderlecht
*Belgisk seriemeister: 1974 og 1981 med Anderlecht
*Belgisk cupmeister: 1975 med Anderlecht

## Kjelder

*eu-football
Robert G. Elliott

**Robert G. Elliott** () var ein amerikansk bøddel, eller *State Electrican*, som var den offisielle tittelen. Han tenestegjorde i Staten New York og nabostatar frå 1926 til 1939, og skal ha utført 387 avrettingar med elektrisk stol. Av dei meir kjende han måtte avrette var Sacco og Vanzetti, Ruth Snyder og Bruno Hauptmann.

Elliott meinte at ein under avrettinga måtte veksle mellom ulike nivå i den elektriske spenninga. Vanlegvis nytta han 8 ampere straumstyrke, og gav den dødsdømte fyrst ein støyt i tre sekund med ei spenning på 2000 volt, deretter 500 volt i resten av minuttet, auka til 2000 volt att i tre sekund og senka til 500 volt i resten av dette minuttet, for til sist å gje ein støyt på 2000 volt i nokre få sekund før han slo av straumen. Føremålet med denne vekslinga var å gjere den dødsdømte medvitslaus ved hjelp av den høge spenninga, medan den lågare spenninga skulle varme opp dei vitale organa i kroppen så mykje at dei stogga å fungere, og livet ebba ut. Vekslinga mellom høg og låg spenning skulle òg påverke hjarterytmen og få hjartet til å stogge.

Sjølv var Elliott heilt mot dødsstraff, og skreiv «Vona mi er at den dagen ikkje er langt unna då lovleg dreping, anten det er med elektrisk støyt, henging, giftgass eller andre metodar, er forbode i heile USA.» i sjølvbiografien sin, *Agent of Death*.

Elliott var tilsett som ordinær elektrikar i fengselet, men fekk eit salær på 150 dollar for kvar avretting.

Etter avrettinga av Sacco og Vanzetti vart han utsett for eit attentat ved at ukjende sprengte huset hans.  Ei tid hadde han livvakt.

## Kjelder

* Bill Bryson: *En sommer, Amerika 1927* Gyldendal 2014.
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Robert G. Elliott|Robert G. Elliott]]» frå ,  den 24. september 2018.*
Aslak Brimi

**Aslak Brimi** () er ein norsk folkemusikar og komponist frå Garmo i Lom. Han vart kåra til årets folkemusikar i 2016, og har vunne A-klasse for vanleg fele på Landskappleiken fire gonger (2006, 2007, 2014, 2018).

## Diskografi
* Aslak Brimi Kvartett, Vev, plateselskapet ta:lik. 2018
* Aslak O. Brimi, solo, ette´ Lykkja, plateselskapet ta:lik. 2017
* Sulheim/Odde/Brimi, Atterljomen, plateselskapet ta:lik. 2016
* Aslak O. Brimi & Erlend Viken, Ho venta på rock, plateselskapet ta:lik. 2011
* Aslak O. Brimi & Erlend Viken, Duo, plateselskapet ta:lik. 2009
* Aslak O. Brimi & Hans W. Brimi, Blå september, plateselskapet ta:lik. 2006

Aslak Brimi har delteke på følgjande album:
* Tor Jonsson Orkester med Aasmund Nordstoga, Einseto, Just for the Records. Med som musikar, produsent og komponist. 2016
* Rolv Brimi og Aslak Brimi, Nå skal eg sulle, bok og CD. Med som prosjektleiar, noteskrivar, skribent og produsent. Utgjeve på selskapet ta:lik. 2016
* Gudbrandsdølenes spelemannslag, OSLO, talik records. Rolle som musikalsk leiar og produsent. 2015
* Rimrose, med Hildegunn Hovde, Ole Jonny Bekkemellem og Geir Thorud, eige forlag. Viseplate. Rolle som musikar og komponist. 2014
* Svermere, Tonekratt, plateselskapet ta:lik. Folkjazz. 2013
* Diverse artister, W. - musikk av Hans W. Brimi, Heilo / Grappa. Folkemusikkplate. Hadde rolle som produsent og prosjektleiar, samt musikar saman Erlend Viken, og som musikalsk leiar i Gudbrandsdølenes spelemannslag. 2012
* Reidar Svare med Svermere, Fjellblomen, Svermere Musikk. Viseplate. Rolle som co-produsent, komponist og musikar. 2011
* Svermere, Sylfest Mork, Svermere musikk. Folkjazz. 2010
* Diktarplager, På gjengrodde stier, Grammofon. Viseplate/Kaberet. Rolle som musikar og komponist. 2009
* Diktarplager, Evig er ordet, Grammofon. Viseplate/Kabaret. Rolle som musikar og komponist. 2008
* Snaustrinda spelemannslag, Raataluupii, eige utgjeving. Rolle som produsent, prosjektansvarleg og musikalsk leiar. 2006
NM i turn 1970 for menn

**Noregsmeisterskapen i turn 1970** for menn vart avvikla i Mossehallen i Moss helga 10.–11. oktober 1970. Deltakarane tevla i tolvkamp, dobbelt program i alle seks øvingane med både obligatoriske og sjølvvalde program i øvingane.

### Tolvkamp





Trygve Gjerstad var bestemann i begge øvingane med ringar og Torbjørn Ingvaldsen sameleis i bøylehest. Elles sanka Åge Storhaug flest poeng i dei åtte andre apparatøvingane.

## Kjelder
Arbeiderbladet 12. oktober 1970
Ruth Snyder

**Ruth Snyder** () var ei amerikansk kvinne som vart dømt for drapet på ektemannen sin. Ho var den første kvinna som vart avretta i elektrisk stol i Sing Sing-fegselet.

Drapsaka fekk stor medieomtale, ikkje minst på grunn av ein avisfotograf som i all løyndom hadde skjult eit miniatyrkamera i kleda sina og fotografert avrettinga.

Ruth Snyder hadde først fått mannen sin til å teikna ein stor llivsforsikring, og saman med elskarern sin, som i utgangspunktet var lite villig til å gå med på komplottet, arangerte  dei i fellesskap eit fingert overfall og innbrot der dei kloroformerte ektemannen og deretter kvelte han. Heile opplegget var så gjennomført amatørmessig at det vart raskt avslørt av politiet.

Òg elskaren fekk dødsstraff.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ruth Snyder|Ruth Snyder]]» frå ,  den 24. september 2018.*
Sing Sing

**Sing Sing Correctional Facility** er eit fengsel i Ossining i Westchester County i New York, rett ved Hudsonelva. Fengselet husar litt over 1&nbsp;700 fangar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sing Sing|Sing Sing]]» frå ,  den 24. september 2018.*  
 

## Referansar
Ingrid Pedersen

**Ingrid Pedersen** () var ein svensk-amerikansk flygar. Ho var den første kvinnelege piloten til å fly over Nordpolen.

Ingrid Elisabeth Liljegren vart fødd i Stockholm i Sverige. Ho var dotter av Sivert Roland Liljegren (1908-75) og Maud Berg (1915-82). I 1957 tok Ingrid flysertifikat i Sverige. Ho gifta seg med Einar Sverre Pedersen (1919-2008) i 1958. I 1962 flytta familien til Anchorage i Alaska, der Einar Pedersen var stasjonert som navigatør for Scandinavian Airlines på interkontinentale flygingar, Nordpolsruta.

I 1963 sette Ingrid Pedersen saman med mannen som navigatør ut med eit ein-motors Cessna 205-fly frå Fairbanks i Alaska over den geografiske nordpolen og vidare til Bodø i Noreg. 

Ingrid og Einar emigrerte til USA i 1979. Einar Pedersen døydde i 2008. Ingrid Pedersen døydde i 2012 i Anchorage i Alaska.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ingrid Pedersen|Ingrid Pedersen]]» frå , den 24. september 2018.*  
*** oppgav desse kjeldene:*
* 
* 
* 


## Bakgrunnsstoff

* Kvinner i norsk luftfartshistorie
Einar Sverre Pedersen

**Einar Sverre Pedersen** () var ein norsk flygar som var sjefnavigatør i SAS.

Pedersen vart utdanna som navigatør i Little Norway under krigen. Han var seinare navigatør på Stockholmsruta, som var sambandsleddet mellom regjeringa i London og Sverige før han vart overført til 330 skvadron på Shetland. Han var med i den besetninga som flaug det første flyet til Noreg den 8. mai 1945 med den britiske forhandlingsdelegasjonen.

Pedersen vart tilsett i dåverande DNL i 1946 for å driva navigatørkurs for selskapet sine flynavigatører. Han utvikla ein metode for navigasjon i Arktis og over Nordpolen, noko som førte til at SAS vart det første flyselskapet med ruteflyging frå Europa til Asia over Nordpolen.

Saman med bror sin starta han i 1958 selskapet Norsk Polarnavigasjon AS, med det føremålet å utforska høva for oljeboring på Svalbard og i Alaska. Saman med ektefellen Ingrid starta han i 1963 flyselskapet Svalbardfly for intern transport på Svalbard.

Som pensjonist busette Pedersen seg i Anchorage i Alaska. For pionerinnsatsen sin i polarnavigasjon vart han utnemnd til æresdoktor ved University of Alaska.

Han gav i 1969 ut boka *Polarbasillen – tretti år rundt arktis* (Cappelen forlag). Boka har forord av Helge Ingstad.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Einar Sverre Pedersen|Einar Sverre Pedersen]]» frå ,  den 24. september 2018.*
Widerøe Polar

**Widerøe C. 5 Polar**, òg kjent som **Hønningstad C. 5 Polar**, var eit ein-motors høgvinga fly for fem passasjerar.

Widerøe Flyveselskap vedtok seint på 1940-talet å byggja eit fly for sit eige bruk og satsa på eit flerbruksfly som kunne utstyrast med flottørar, ski eller hjulunderstell. Flyet vart teikna og konstruert av Birger Hønningstad og bygga ved verkstaden til Widerøe på Fornebu.

Det hadde innelukka kabin med plass til pilot og fem passasjerar og kunne endrast til ambulanse- eller fraktfly. Flyet er i dag ved Norsk Luftfartsmuseum.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Widerøe Polar|Widerøe Polar]]» frå ,  den 24. september 2018.*
Birger Hønningstad

**Birger Hønningstad** () var ein norsk sivilingeniør og flykonstruktør.

Hønningstad konstruerte fleire fly først i sitt eige ingeniørfirma, Birger Hønningstad & Co, og etter andre verdskrigen i Norsk Flyindustri AS, der han òg var direktør.

## Stavanger lufthamn Sola
Hønningstad var saman med skipsreiaren Ole Bergesen initiativtakar for skiping av ei lufthamn i stavangerområdet. Dette resulterte i 1937 i opninga av Stavanger lufthamn, Sola, den første sivile lufthamna i Noreg, av kong Haakon VII.

## Flykonstruksjonar
* Widerøe Polar (1948)
* Norsk Flyindustri Finnmark 5A (1949)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Birger Hønningstad|Birger Hønningstad]]» frå ,  den 24. september 2018.*  

## Bakgrunnsstoff

* Birger Hønningstad hos SNL.no
Europeisk senter for parlamentarisk forsking og dokumentasjon

**Europeisk senter for parlamentarisk forsking og dokumentasjon** (engelsk *European Centre for Parliamentary Research and Documentation,* forkorta **ECPRD**) er eit parlamentarisk nettverk danna som ei plattform for samarbeid mellom alle parlament i Europa. ECPRD vart stifta i Wien i 1977 for å gjere utveksling av informasjon, idéar og erfaringar lettare for administrasjonen av parlamenta i Europa.

## Referansar
Finn Petter Berg

**Finn Petter Berg** () var ein norsk flygar, kjend frå Partnair-ulukka. Berg starta med glidefly 16 år gammal og tok flygarutdanning på eiga hand på Fornebu på 1950-talet, der han òg bygde sitt eige fly. Han arbeidde i ulike selskap, Fjellfly, Widerøe og deretter frå 1965 i East African Airways. Der var han i tolv år og var kaptein på DC-9 fram til 1977, då selskapet gjekk konkurs. Siste engasjement  var som kaptein i Partnair. Berg hadde etterkvart akkumulert 16 000 timar i loggboka.

Berg omkom då han var styrmann på Partnair-flyet som styrta i Skagerrak.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Finn Petter Berg|Finn Petter Berg]]» frå ,  den 26. september 2018.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Finn Petter Berg  i Skywards
Mikhail Botsjkarev-saka

**Mikhail Botsjkarjov-saka** byrja med at den russiske IT-rådgjevaren hjå det russiske parlamentet vart arrestert laurdag 22. september 2018 på Gardermoen av PST, skulda for spionasje mot Noreg. Dette skal ha hendt under digitaliseringsseminar i regi av Europeisk senter for parlamentarisk forsking og dokumentasjon (ECPRD) på Stortinget i dagane før arrestasjonen. NSM støtta PST i etterforskinga, og kverrsette noko elektronisk utstyr, mellom anna avlesingsutstyr til adgangskort. PST sa at mannen var sikta for brot på paragraf 121 i straffelova - etterretningsverksemnd mot statsløyndomar. Den latviske avisa Meduza ser på denne saka som eit tydeleg samband til Frode Berg-saka.

Mikhail Botsjkarjov vart varetektsfengsla fram til torsdag 18. oktober 2018, men då gjekk ikkje retten med på meir varetekt av di PST ikkje hadde lagt fram flerie prov på spionasje. Tingretten la vekt på at Botsjkarjov hadde gjeve PST tilgang til alle data han hadde inkludert løynlege passord, og at PST saman med NSM burde ha god nok teknisk kunnskap til å gjere seg nytte av dette. PST anka likevel avgjerda til Borgarting lagmannsrett, og fekk frist til fredag 19. oktober klokka 1200 med å finne prov som held til vidare fengsling. Dette kunne dei ikkje, og Mikhail Botsjkarjov vart sett fri same fredagen.

Etter dette, sa russiske parlamentsrepresentantar at dei ikkje ville delta på arrangement i Noreg utan garanti frå norske styresmakter mot slike grunnlause arrestasjonar og rettshandsaming.

## Referansar
Statsdumaen i Det russiske keisardømet

**Statsdumaen** var ei lovgjevande forsamling i Russland som var verksam mot slutten av Det russiske keisardømet. Statsdumaen vart samla fire gonger, første gongen i 1905 og siste gongen i perioden 1912-1917.

Presset frå den russiske 1905-revolusjonen førte til at ein av ministrane til tsaren, Sergej Witte, den 6. august 1905 skreiv ut ei fråsegn om innkalling av ein statsduma som eit rådgjevande organ. I Oktobermanifestet lova tsaren meir borgarlege rettar, ein representativ statsduma med lovgivande funksjon og makt til å følgja opp utøvinga av desse. Statsdumaen var underhuset i eit parlament der det keisarlege russiske statsrådet var overhuset. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Statsdumaen (Det russiske keiserdømmet)|Statsdumaen (Det russiske keiserdømmet)]]» frå ,  den 24. september 2018.*  
 

## Bakgrunnsstoff

* Foto frå samling av den første Statsdumaen
Norsk Flyindustri Finnmark 5A

**Norsk Flyindustri, Finnmark 5A** var eit norskbygd amfibiefly, bygd hos Norsk Flyindustri på Fornebu sist på 1940-talet.

Flyet var konstruert av Birger Hønningstad og var det første tomotorflyet laga i Noreg. Det var tiltenkt rolla som ambulansefly for Finnmark. Det hadde si første flyging 17. september 1949.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Norsk Flyindustri Finnmark 5A|Norsk Flyindustri Finnmark 5A]]» frå ,  den 24. september 2018.*  

## Bakgrunnsstoff
* Flyet 5-A "Finnmark" med registrering LN-10 står på en tralle. digitaltmuseum.no
Gutzon Borglum

**Gutzon Borglum** () var ein amerikansk målar og bilethoggar som mellom anna er kjend for dei gigantiske presidenthovuda han skapte i Mount Rushmore i Sør-Dakota.

Borglum var fødd i St. Charles i Idaho Territory. Stamfaren var kannik i Børglum kloster ved Hjørring i Danmark. Far hans, Jens Borglum, var snikkar og hadde utvandra til USA. Han blei mormonar og flytta til Idaho-området, der han blei polygamt gift med to danske systrer: Den første kone hans Ida Mikkelsen og Christina Mikkelsen. 
Då Jens Borglum bestemte seg for å flytta til ein annan delstat der polygami var forbode, valde han å skilja seg frå Christina, som han hadde sønene Gutzon og Solon med. 
Solon Borglum (1868–1922) var òg ein kjend bilethoggar.

## Liv og gjerning
Gutzon Borglum var fødd i 1867 i den avsidesliggjande staden St. Charles i Idaho, der mormonarar hadde oppretta ein koloni i 1864. I 1877, då han var ti, skilde far hans seg frå mora Christina og forlét mormonismen. Jens Børglum flytta deretter med si første kone Ida og alle borna frå begge konene til Saint Louis i Missouri. I Saint Louis tok han lækjarutdanning ved Missouri Medical College. I 1874 flytta familien til Nebraska, der Jens Borglum blei *county doctor*, eller distriktslækjar, og oppretta praksis i Fremont. Gutzon budde i Fremont fram til 1882, då faren sende han til St. Mary's College i Kansas. Etter eit kort opphald i Kansas vende Gutzon tilbake til Nebraska, der han gjekk i lære i ein maskinverkstad og var elev ved Creighton Preparatory School.

I 1885 var Borglum elev av kunstnaren William Keith. Her møtte han medeleven Elizabeth Janes Putnam, som seinare blei  læraren hans. Dei to gifta seg i Los Angeles i 1889. Paret reiste vidt rundt og hadde utstillingar i Europa. 

Borglum studerte ved Académie Julian i Paris, der han blei kjend med Auguste Rodin og blei påverka av den impresjonistiske stilen hans med lys-fangande overflater. 
I 1891 og 1892 vart verka hans stilte ut ved Parissalongen. Ekteparet blei separert i 1903 og skilde seg i 1908.

I 1909 gifta Borglum seg med Mary Montgomery Williams, som han fekk tre barn med. Sonen Lincoln blei også kunstnar.

## Verk

Etter at han vende tilbake til USA laga Borglum skulpturar av helgenar og apostlar til den nye Cathedral of Saint John the Divine i New York. I 1901 fekk han ein skulptur kjøpt opp av Metropolitan Museum of Art, den første skulpturen av ein levande amerikanar museet nokonsinne hadde kjøpt. Han utmerka seg også med portrett og vann *Logan Medal of the arts*.

Hovudverket til Borglum er presidenthovuda ved Mount Rushmore som han arbeidde med frå 1927 til han døydde i 1941. Av andre verk kan nemnast: Ryttarstatue av sørstatsgeneralen Philip Sheridan (1908), Abraham Lincoln i Kongressbygningen i Washington D.C. og Stone Mountain i Georgia (1912–1923). Arbeida med å fullføra Mount Rushmore vart leidd av sonen hans, og på det meste var 400 mann i virke med arbeidet.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Gutzon Borglum|Gutzon Borglum]]» frå , og «[[:en:|Gutzon Borglum]]» frå  den 3. oktober 2018.*
Statsdumaen

**Statsdumaen**, vanleg forkorting *Gosduma* (Госдума) er den lovgjevande forsamlinga i Russland, og «underhus» eller «andrekammer» i det russiske parlamentet. Den russiske grunnlova frå 1993 slo fast at statsdumaen skulle bestå av 450 representantar som vart valde for ein periode på fire år. I 2008 vart dette endra til fem år. Halvparten skulle veljast gjennom tilhøvetalval, dei andre ved enkelt fleirtal i enkeltmannskretsar. Frå 2007-valet er enkeltmannskretsane sløyfa, og alle representantane vert valt gjennom  tilhøvetalval frå parti med minst 7 prosent oppslutning.

Russiske statsborgarar over 21 år er valgbare til statsdumaen. Det vart gjennomført dumaval i 1993, 1995, 1999, 2003, 2007, 2011 og 2016. 

Statsdumabygningen ligg i sentrum av Moskva, like ved Manezjnaja-plassen. Den noverande forma av dumaen vart skapt i 1993 etter innføringa av ei ny grunnlov under Boris Jeltsin som vart stadfesta ved ei folkerøysting. 

## Sjå òg
*Duma 
*Statsdumaen i Det russiske keisardømet

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Statsdumaen|Statsdumaen]]» frå ,  den 24. september 2018.*
Asbjørn Andersen

**Asbjørn Andersen **() var ein norsk kontorarbeidar, byråkrat og politikar frå Holt i Aust-Agder som representerte Arbeidarpartiet og Aust-Agder på Stortinget 1985-89.

Andersen var son til ein sliperiarbeidar. Sjølv gjekk han handelsskule og tok examen artium. Der etter arbeidde han 1960-62 i industrien og var sjømann. Frå 1963 til 1970 var han tilsett ved Arendal kemnerkontor. Sidan 1971 arbeidde han som kommunekasserar i dåverande Tromøy kommune, siste åra også som økonomisjef i kommunen.

Valperioden 1964-67 var Andersen medlem i Arendal bystyre. Sidan, 1976-79, kom han med i det fyrste direktevalde fylkestinget i [Aust-Agder], der han også fekk plass i fylkesutvalet.

Andersen var kandidat for Arbeidarpartiet i Aust-Agder ved alle fem stortingsvala i tida 1973 til 1989. Berre ved eitt av desse vala lukkast han få ein stortingsplass. Etter stortingsvalet 1985 tok han plass på Aust-Agderbenken og var medlem i Forbrukar- og administrasjonskomiteen til 15. mai 1986. Då Gro Harlem Brundtland rykte inn på statsministerkontoret tidlegare i mai, flytta Arbeidarpartiet om på representantane i Tinget og Andersen hadde resten av perioden sete i Kommunal- og miljøvernkomiteen. Elles var Andersen vararepresentant til Stortinget i tre periodar. Han var i fleire år landsstyremedlem i Arbeidarpartiet.

## Kjelder
*Stortingsbiografi
Claude Chappe

**Claude Chappe** () var ein fransk prest, utdanna ved Collège de Joyeuse i Rouen og jesuittuniversitetet Collège Royal de la Flèche i Sarthe i Frankrike. Men han interesserte seg òg for mekanikk og fysikk, og vart kjend for å ha funne opp den optiske telegrafen. Han var fødd i Brûlon i Sarthe, døydde i Paris, og vart gravlagt på cimetière du Père-Lachaise i Paris.
Qantas

**Qantas** er eit australsk flyselskap. Det er det eldste og største flyselskapet i Australia, og det nest eldste flyselskapet i verda, etter KLM. Selskapskoden er QF (QFA).

## Historie
Selskapet vart skipa 16. november 1920 under namnet *Queensland and Nortern Territoriet Aerial Services Limited *. Det vart raskt betre kjend under namnet *Qantas.* Selskapet var i statleg eige i perioden frå 1947 og fram til ut på 1990-talet, då det igjen vart privatisert. I 2004 etablerte Qantas dotterselskapet Jetstar, som er eit lågprisselskap.

## Flåte
Per 2. mars 2013 omfatta flåten til Qantas følgjande fly: 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Qantas|Qantas]]» frå ,  den 25. september 2018.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Jesús Glaría

**Jesús Glaría Jordán** () var ein spansk fotballspelar som vann tre pokalar med Atlético Madrid i tida 1962-66, perioden 1968-75 spelte han for RCD Espanyol.

### Klubbspel
Midtbanespelaren Glaría fekk kontrakt med Atlético Madrid  i 1960. To år seinare var han med å vinne finalen i cupvinnarcupen 1962, då italienske Fiorentina måtte tole 0-3 tap i finaleomkampen på Neckarstadion i Stuttgart. Også året etter tok Madrid-laget seg til finalen i same turneringa, då vart det tap 1-5 mot Tottenham Hotspur frå London. I 1965 var han på plass då Atlético Madrid slo Real Zaragoza 1-0 i den spanske cupfinalen. Saman med spelarar som angriparen Luis Aragones og forsvarsspelarane Ignacio Calleja og Feliciano Rivilla danna han ryggrada i det mannskapet som i 1966 syrgde for at Atlético Madrid vann den spanske toppserien for fyrste gong på 15 år. I 1968 vart han overført til Espanyol, eit lag han tente til han la opp i 1975.

### Landslagsspel
Glaría spelte 20 landskampar åra 1962-63, 1965-67 og 1969. Under VM i fotball 1966 var han med i den siste av kampane i gruppespelet, og Spania var ute or meisterskapen Han var lagkaptein i ein kamp hausten 1966 og dei tre siste han spelte i 1969. Ingen mål.

### Merittar
*Vinnar av cupvinnarcupen: 1962 med Atlético Madrid 
*Spansk seriemeister: 1966 med Atlético Madrid 
*Spansk cupmeister: 1965 med Atlético Madrid 

Glaría omkom i ei bilulukke.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:es:Jesús Glaría|Jesús Glaría]]» frå ,  den 25. september 2018.*  
 
*eu-football
Midtjyllands lufthamn

**Midtjyllands lufthamn**, tidlegare *Karup Lufthavn*, er ei lufthamn utanfor Karup i Danmark. Ho opna den 1. november] 1965 og har fire landingsbaner. Lufthamna bytte namn frå Karup Lufthavn til Midtjyllands Lufthavn den 5. februar 2017.

## Flyselskap og destinasjonar
Norwegian Air Shuttle har fire avgangar til Københavns Lufthavn, Kastrup på kvardagar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Midtjyllands Lufthavn|Midtjyllands Lufthavn]]» frå ,  den 25. september 2018.*
De Havilland DH 91 Albatross

**de Havilland DH.91 Albatross** var eit fire-motors britisk transportfly for transatlantiske  postruter frå 1930-talet. Det vart bygd sju av desse i 1938-1939.

## Konstruksjon og utvikling
DH.91 vart teikna  i 1936 av sjefkonstruktøren ved de Havilland, A.E. Hagg, etter spesifikasjonen til det britiske luftfartsministerium for eit transatlantisk postfly.

Flyet var bemerkelsesverdig for sin konstruksjon av balsafinér, same konstruksjonsmetode som vart allment kjend då det seinare vart brukt i bygginga av de Havilland Mosquito, bombeflyet frå andre verdskrig. Den første  Albatross flaug den 20.mai 1937. Den andre prototypen brakk i to under belastningstester, men vart bygd opp igjen. Den første prototypen vart brukt av Imperial Airways.

Sjølv om den var meint som eit postfly, kunne den frakta 22 passasjerar. Einaste forandring var ekstra vindauge og ein annan type flaps. Fem av desse vart bygd etter bestilling og levert i 1938/1939.

## Flyet i bruk
Fyrste flyet som vart levert til Imperial Airways var eit 22-passasjerars DH.91 (*Frobisher*) i ]oktober 1938. Dei fem passasjerflya vart brukt på ruter frå Croydon til Paris, Brussel og Zürich. Etter testflyvning med dei to prototypar vart desse levert til Imperial Airways og brukt til langdistanse post-rutar.

Ved utbrotet av andre verdskrig så Royal Air Force at flya med sin lange rekkjevidd og fart var velegna for ein kurér-rute mellom Storbritannia og Island, og dei to postflyene vart overført til ein squadron i RAF i 1940. Begge havarerte under landing i Reykjavík, den eine (*Faraday*) i 1941, den andre (*Franklin*) i 1942.

Dei fem passasjerflya vart brukt av Imperial Airways (seinare BOAC) på ruter Bristol-Lisboa og Bristol-Shannon.

Eit fly (*Frobisher*) vart øydelagt under eit tysk flyangrep mot Bristol i 1940, og to havarerte under landing, den eine (*Fingal*) i 1940  ved Pucklechurch nær Bristol og den andre  (*Fortuna*) i 1943 på Shannon. Med berre to attende vart begge hugga opp (*Falcon*) og (*Fiona*) i september 1943.

## Operatørar


* British Overseas Airways Corporation
* Imperial Airways
* Royal Air Force

## Spesifikasjonar (DH.91)

* Besetning = 4 (pilot, copilot, radiooperatør og stuert)
* Kapasitet = 22 passasjerar
* Lengd = 21,8 m
* Vengespenn = 32,0 m
* Høgd = 6,8 m
* Vingeareal =100,15 m²
* Vekt utan last = 9 630 kg
* Vekt, lasta = 13 380&nbsp;kg
* Max take-off vekt =
* Motor = 4 x de Havilland Gipsy Twelve 12 sylindret *inverted* V stempelmotor
* Yting = 525 hkkvar
* Max fare = 362 km/t
* Marsjfart = 338&nbsp;km/t
* Rekkjevidd =  1 675&nbsp;km
* Marsjhøgde = 5 455 m
* Stigningsevene = 3,5 m/s

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:De Havilland DH 91 Albatross|De Havilland DH 91 Albatross]]» frå ,  den 25. september 2018.*  
 

## Bakgrunnsstoff

* Meir om flyet med foto