open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ringblom

**Ringblom** (*Calendula officinalis*) er ein eitt- eller toårig plante i korgplantefamilien kjenneteikna av gule eller oransje blomar med mange kronblad. Ringblom er ein utbreidd hageplante som finst i mange variantar.

Ringblome stammar truleg frå sørlege Europa, men har vore dyrka i lang tid og har forvilla seg ei rekkje stader.

Planten blir opptil 60 cm høg og har lansettforma, lyst grøne blad. Blomane kan vera enkle eller fylte, og fargane kan variera frå raudoransje til lysegul. Dei opnar seg mest når det er varmt og sola skin.

Planten kan etast og er blitt brukt som legeurt gjennom tidene. Ein har også brukt blomane som plantefarge for klede, mat og til kosmetikk.

## Kjelder

*RINGBLOMST, Calendula officinalis i *Urtekildens planteleksikon*, rolv.no
*Marigold, botanical.com
*''Calendula officinalis'' Fiesta Gitana Group, rhs.org.uk

## Bakgrunnsstoff
* 
* NIFAB – Nasjonalt informasjonssenter for alternativ behandling (UiT)
Jacques Ibert

**Jacques Ibert** (), fullt namn Jacques-François-Antoine Ibert, var ein fransk komponist som kan knytast til nyklassisismen.

## Liv
Jacques Ibert var fødd og døydde i Paris. Han studerte musikk ved konservatoriet i Paris og i Italia. 
Studiane hans blei avbrotne av første verdskrigen, då han tenestegjorde som marineoffiser.
I 1919 vann han Prix de Rome for kantaten «Le Poète et la fée», noko som gav han høve til å bu og arbeida i  Villa Medici, det franske akademiet i Roma. Her skreiv han den populære symfoniske suiten *Escales* (1922). I 1937 blei Ibert utnemnd til direktør for Det franske akademiet i Roma, ei stilling han hadde fram til 1960. Under andre verdskrigen blei musikken hans bannlyst av Vichy-regimet, og han måtte etterkvart reisa i eksil til Sveits.

I 1955 blei Ibert utnemnd til styrar for Réunion des Théâtres Lyriques Nationaux, som var ansvarleg både for Opeaen i Paris og Opéra-Comique. Helsa gjorde at han måtte trekka seg frå stillinga etter mindre enn eit år. Kort tid etter blei han vald inn til Académie des Beaux-Arts. Han døydde i Paris.

## Verk

Ibert komponerte musikk fram til rundt 1960. Han skreiv musikk innan dei fleste sjangrar: Orkesterverk, opera,  kammermusikk, klavermusikk, songar, kormusikk og filmmusikk. Populære verk var den symfoniske suiten *Escales* (1922), operaen *Angélique* (1926) og kammerorkesterverket *Divertissement* (1930).

Av andre komposisjonar kan nemnast *Le Roi d'Yvetot* (1928), *L'Aiglon Cardinal* (1937, med Arthur Honegger), *La Ballade de la geôle de Reading* (1921, eit symfonisk dikt etter Oscar Wilde, som ballett i 1947), *Escales* (1922, ballettutgåve i 1948), konsert for fløyte og orkester (1934), Concertino da camera for altsaksofon og 11 instrument (1934), Symphonie concertante for obo og strykere (1951) og ein strykekvartett frå 1942.

Jacques Ibert sin musikk er blitt skildra som vital og vittig, med sterkare lyriske drag i seinare verk. Han var ein dyktig instrumentator og er kjend for sine fargerike orkesterverk.

## Kjelder

*«Jacques Ibert», *Encyclopædia Britannica*, britannica.com. Vitja 21. november.
*Jacques Ibert (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Henta 21. november 2013.
Kragerø tingrett

**Kragerø [[heradsrett]]** blei skipa i 1897 ved at Drangedal, Sannidal og Skåtøy blei frådelt Bamble heradsretts domssokn og lagt saman med Kragerø kjøpstad, som fram til då hadde hatt eigen byfut. Domssoknet svarte såleis til dei noverande kommunane Kragerø og Drangedal. I 2002 vart nemninga endra til **Kragerø [[tingrett]]**. 

Kragerø tingrett blei nedlagd i 2007 og lagt til Skien og Porsgrunn tingrett, noverande Nedre Telemark tingrett.

## Kjelder
Bamble heradsrett

**Bamble [[heradsrett]]** hadde opphavleg eit domssokn som svarte til Bamble futedømme, det vil seie dei noverande kommunane Drangedal, Kragerø (unntatt den gamle bykjernen), Bamble, Siljan, Porsgrunn (unntatt området nord for Skienselva) og austre delen av Skien (tidlegare Gjerpen herad).

Etter kvart blei grensene endra fleire gonger. Porsgrunn blei frådelt då staden fekk kjøpstadrettar i 1807, og det same skjedde med Brevik i 1845. Eidanger og Gjerpen blei frådelt og lagt til det nyoppretta Gjerpen heradsrett i 1866. I 1897 blei også Kragerøbygdene (Sannidal og Skåtøy) og Drangedal frådelt ved skipinga av Kragerø heradsrett. Til gjengjeld fekk domssoknet tilbake Eidanger og Brevik.

Ved kommunesamanslåingane i 1964 blei ikkje grensene til domssoknet endra, og Bamble domssokn kom derfor til å omfatte kommunane Bamble og Porsgrunn, med unntak for Porsgrunns gamle byområde. I 1974 blei Bamble heradsrett nedlagd og lagt in under byfutembetet i Skien og Porsgrunn, noverande Nedre Telemark tingrett.

## Kjelder
Pseudosymmetri

**Pseudosymmetri** er ein tilsynelatande høgare symmetri hos ein krystall, til dømes ved at to akselengder er nesten like lange eller at ein vinkel berre er ubetydelig ulik frå 90° (sjå krystallografi og krystallsystem). Pseudosymmetri kan òg opptre ved tvillingdanning (sjå mimesi og tvillingkrystall).

## Kjelder
*Pseudosymmetri. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 20. november 2013 frå http://snl.no/pseudosymmetri.
Drevsjø kyrkje

**Drevsjø kyrkje** er ei langkyrkje i Engerdal kommune i Innlandet. Bygget vart innvigd som kapell i 1848 og utvida i 1887.

## Litteratur
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Engerdal kommune 
*
Régie autonome des transports parisiens

**Régie autonome des transports parisiens**, vanlegvis kalla **RATP**, er eit offentleg selskap av såkalla industriell og kommersiell type (EPIC) som står for ein stor part av den kollketive persontransporten i Paris og mellom byen og forstadene til byen. Selskapet driv dei seksten linene på Metroen i  Paris, ei stor mengd bussliner, fem av trikkelinene i byen og i regionen Île-de-France, (den sjette trikkelina vert drive av det statlege jarnbaneselskapet SNCF), og dessutan delar av linene A og B av det ekspresstognettet i Parisområdet som vert kalla RER (réseau express régional).

RAPT driv verksemda i medhald av årlege kontraktar med *Syndicat des transports d'Île-de-France (STIF)*, som er den styresmakta som organiserer kollektivtransporten i regionen Île-de-France.

RATP vart skipa 1. januar 1949, og tok over for selskapa *Compagnie du chemin de fer métropolitain de Paris (CMP)* og *Société des transports en commun de la région parisienne (STCRP)*, som til dess hadde stått for T-banedrifta og den kollektive busstrafikken i Paris. Fram til 1944 var det private føretak som tok seg av desse oppgåvene.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell side
*Sporvognsrejser: Régie Autonome des Transports Parisiens (RATP)
Vest-Telemark tingrett

**Vest-Telemark [[tingrett]]** er ein førsteinstansdomstol under Agder lagdømme. Han ligg på Kviteseid i Telemark fylke og dekker kommunane
Seljord, Kviteseid, Nissedal, Fyresdal, Tokke og Vinje, det vil seie det område som i dei fleste samanhengar definerest som Vest-Telemark.

## Historikk
Domstolen heitte opphavleg **Øvre Telemarken vestfjelske heradsrett**. Domssoknet femna først om dei noverande kommunane Fyresdal, Tokke og Vinje, men blei i 1714 utvida med Seljord, Nissedal og Kviteseid (som då også omfatta Flåbygd) og og i 1756 med Hjartdal og Gransherad. I 1832 blei Seljord, Hjartdal og Gransherad frådelt på ny, og i 1845 også Flåbygd.

Nemninga blei endra til **Vest-Telemark heradsrett** i 1922, og det noverande **Vest-Telemark tingrett** i 2002. Domssoknet fekk si noverande utstrekning i 2007, då ho blei utvida med Seljord.

## Kjelder
Skalenoeder

**Skalenoeder** er ei krystallform som er avgrensa av tolv eller åtte ulikebeinte, trekanta flater, høvesvis heksagonalt og tetragonalt skalenoeder.

## Kjelder
*Skalenoeder. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 20. november 2013 frå http://snl.no/skalenoeder.
Symmetri i krystallografi

**Symmetri** i krystallografi syner til den ytre symmetrien til krystall og er eit uttrykk for ein ordna indre oppbygging. Ein nyttar tre element for å skilde symmetrieigenskapane: symmetrisentrum, symmetriaksar eller rotasjonsaksar og symmetriplan. Symmetrielementa gjev 32 mogelege kombinasjonar som igjen gjev ei inndeling i 32 krystallklasser. 

## Kjelder
*Raade, Gunnar. (2009, 15. februar). Symmetri: krystallografi. I Store norske leksikon. Henta 20. november 2013 frå http://snl.no/symmetri%2Fkrystallografi.
Termogravimetri

**Termogravimetri** eller **termogravimetrisk analyse** (forkorta **TGA**) er ei måling av forandring i masse som følgje av forandring i temperatur. Målingane blir utført med termovekt, som vanlegvis registrerer vekttapet som funksjon av temperaturauken. Metoden blir brukt for å undersøkja adsorpsjon, dehydrering (tørking), fordamping, sublimasjon og kjemiske reaksjonar. Metoden vert ofte kombinert med differensialtermisk analyse (DTA), og i tillegg med avgjersle av dei avgjevne gassane (EGA, engelsk for *evolved gas analysis*).

## Kjelder
*Termogravimetri. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Henta 20. november 2013 frå http://snl.no/termogravimetri.
Triboluminescens

**Triboluminescens** er ei form for luminescens. Det er ei utsending av lys som oppstår når krystall rivast i stykke ved gniding eller blir brote i stykke. Det kjem av at atoma i krystalla blir eksitert ved mekanisk påverknad. Triboluminescens er tydeleg å sjå ved kvarts og ved urannitrat, og kan sjåast når ein gnir to sukkerbitar mot kvarandre i eit mørkt rom.

## Kjelder
*Triboluminescens. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Henta 20. november 2013 frå http://snl.no/triboluminescens.
Trikroisme

**Trikroisme** er ein eigenskap einskilde optiske og toaksa krystallar har ved at dei viser ulik farge i tre retningar. 

## Sjå òg
* dikroisme
* pleokroisme

## Kjelder
*Trikroisme. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Henta 20. november 2013 frå http://snl.no/trikroisme.
Tinn heradsrett

**Tinn [[heradsrett]]** blei oppretta i 1920, då Øvre Telemark østfjelske heradsrett blei oppløyst, då den hurtig veksande Tinn kommune (då utan Hovin sokn) kom til å utgjere eit eige domssokn. Allereie i 1937 blei domstolen nedlagd og slegen saman med Heddal heradsrett, slik at Tinn og Heddal heradsrett - noverande Aust-Telemark tingrett - blei skipa.

## Kjelder
Aust-Telemark tingrett

**Aust-Telemark [[tingrett]]** er ein førsteinstansdomstol under Agder lagdømme. Han ligg på Notodden i Telemark fylke og dekker kommunane
Notodden, Hjartdal, Tinn, Bø og Sauherad.

## Historikk
**Heddal [[heradsrett]]** blei oppretta i 1920. Kommunane Notodden (kjøpstad) og Heddal blei då utskilde frå Nedre Telemark heradsrett, og skipa eit nytt domssokn saman med kommunane Hjartdal, Gransherad og Hovin frå den samstundes nedlagde Øvre Telemark østfjelske heradsrett.

I 1937 blei Tinn heradsrett oppløyst og lagd til Heddal tingrett, som då fekk namnet skifta til **Tinn og Heddal heradsrett**. I 2002 blei nemninga endra til **Tinn og Heddal tingrett**.

Ved nedlegginga av "gamle" Nedre Telemark tingrett i 2007 blei domssoknet utvida med kommunane Bø og Sauherad, samstundes som namnet blei endra til det noverande Aust-Telemark tingrett.

## Kjelder
Tvillingkrystall

**Tvillingkrystall** er krystallar av eit mineral som har vokse saman. Slike krystall er særs vanlege blant minerala. Det geometriske tilhøvet mellom delane i ein tvillingkrystall skildrast ved ei tvillinglov, anten uttrykt som eit tvillingplan eller ein tvillingakse.

## Døme
* Albitt-tvillingar mellom plagioklas og kalifeltspat gjev perthitt-tekstur.
* Karlsbadtvilling
* Gips-krystallar som har vokse saman. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tvilling (mineraler)|Tvilling (mineraler)]]» frå ,  den 21. november 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Hurlbut, Cornelius S.; Klein, Cornelis, 1985, Manual of Mineralogy, 20th ed., ISBN 0-471-80580-7


## Bakgrunnsstoff
*Tulane Edu. crystal twinning
*Mineral galleries – twins 
*Mathematical and Theoretical Crystallography 
*Online Dictionary of Crystallography
Den alpine fjellkjedefoldinga

**Den alpine fjellkjedefolding** er ei fjellkjedefolding som fann stad i tertiærtida for om lag 60-80 millionar år sidan, og som mellom anna skapte fjellkjeda Alpane, ved sida av ei rekkje andre fjellkjeder som ligg i ein boge nord for Afrika og India.

Desse fjella omfattar (frå vest til aust) Atlasfjella, Pyreneane, Alpane, Dei dinariske Alpane, Hellenidane, Balkanfjella, Taurusfjella, Kaukasus, Alborz, Zagros, Hindu Kush, Pamir, Karakoram og Himalaya. Einskilde gonger finst andre namn for å skildre danning av separate fjellkjeder: til dømes den karpatiske orogenesen for Karpatane, den helleniske orogenesen for Hellenidane eller den himalayiske orogenesen for Himalaya.

Den alpine fjellkjedefoldinga føregjekk då kontinenta Afrika og India og den vesle kimmeriske plata kolliderte (frå sør) med Eurasia i nord. Motgåande rørsle mellom dei tektoniske platene byrja alt tidleg i krittida, men hovudfasane av fjellkjededanninga byrja i paleocen til eocen og han er endå ikkje heilt avslutta.

Den alpine fjellkjedefoldinga er rekna som ein av tre orogeneser som definerer geologien i Europa:
*Den kaledonske fjellkjedefolding som danna Old Red Sandstone-kontinentet då kontinenta Baltica og Laurentia kolliderte i tidleg paleozoikum. Denne rørsla skapte blant anna dei norske Langfjella, Dei kaledonske fjella i Skottland, Appalachane på austkysten av USA, og fjellkjedene aust på Grønland og vest på Svalbard.
*Hercynske (varisciske) fjellkjedefoldinga som danna Pangea då Gondwana og Old Red Sandstone-kontinentet kolliderte i midten til seinare paleozoikum. Denne rørsla skapte blant anna Ardennane i Belgia, Taunus og Hunsrück i Tyskland, og Karpatane i Aust-Europa.
*Alpine fjellkjedefoldinga.

## Sjå òg
*Alpene
Arcaleire

**Arcaleire** er ein leiretype som har namn etter muslingen *Bathyarca glacialis*, tidlegare kalla *Arca glacialis*. Han er yngre enn vår eldste istidsleire, portlandialeire. Den typiske arcaleira er mellom anna utbreidd i strøka omkring Oslofjorden.

## Kjelder
*Arcaleire. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 21. november 2013 frå http://snl.no/arcaleire.
Den baltiske issjøen

**Den baltiske issjøen** var ein stor ferskvassjø danna i sørlege delen av Austersjøen for 13&nbsp;000–10&nbsp;300 år sidan, med aukande utstrekking føre restane av innlandsisen idet han trekte seg tilbake mot nord. Utløpet mot havet i vest gjekk først gjennom Øresund, men etter kvart som isen smelta, rykte issjøen etter og fekk nytt avløp mot vest gjennom Billingen i Sverige. For ca. 10&nbsp;300 år sidan vart demninga mot vest brote, og issjøen tappa. I den etterfølgjande tida (10&nbsp;300–9&nbsp;000 år tilbake) hadde området ved Austersjøen samband med havet i vest (Yoldiahavet), men vatnet var lenge ferskt på grunn av smeltevatnet frå isbreen.

## Kjelder
*Baltiske issjøen. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 21. november 2013 frå http://snl.no/Baltiske_issj%C3%B8en.
Bonnevillesjøen

**Bonnevillesjøen** var ein sjø under istida i Nord-Amerika. Han dekte ca. 51&nbsp;000 km² av ørkenområdet mellom Rocky Mountains og Sierra Nevada. Great Salt Lake i Utah er ein rest av Bonnevillesjøen. Han er kalla opp etter den amerikanske reisande B. de Bonneville (1796–1878).

## Kjelder
*Bonnevillesjøen. (20. oktober 2011). I Store norske leksikon. Henta 21. november 2013.
Den baltiske isstraumen

**Den baltiske isstraumen** var den delen av innlandsisen som låg i Austersjøsenkninga i siste delen av siste istida. Isstraumen svinga mot vest og nord til Kattegat og Jylland i staden for mot Nord-Tyskland, dit han gjekk då isen var tjukkare.

## Kjelder
*Baltiske isstrøm. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 21. november 2013 frå http://snl.no/baltiske_isstr%C3%B8m
Camp Century

**Camp Century** er ein tidlegare geofysisk stasjon på innlandsisen på Grønland, kring 120 km austom Thule. Stasjonen vart oppretta i 1959, i utgangspunktet som ein amerikansk militærbase, og var den første basen for overvintring på innlandsisen på Grønland.

Han er mest kjend som geofysisk stasjon, der dei første djupe kjerneboringane gjennom innlandsisen vart gjort i perioden 1963–66. For første gongen lukkast det å bore heilt ned til botnen av innlandsisen, som her var 1390 meter tjukk. Dette var ein eineståande ingeniørmessig prestasjon; tidlegare hadde det berre lukkast å bore ein kjerne på 70 m i Antarktis. Borekjernen gav grunnlag for klimastudiar og rekonstruksjon av klima i tidlegare tider ved hjelp av iskjerneanalysar frå seinare boringar på Grønland og i Antarktis. Ved hjelp av oksygenisotopanalysar av borekjernen fekk ein forholdsvis sikre informasjonar om temperaturvariasjonar i lufta gjennom dei siste 100&nbsp;000 åra.

## Prosjekt Iceworm
Prosjekt Iceworm var kodenamnet på eit topphemmeleg prosjekt for US Army under den kalde krigen for å byggje eit nettverk av mobile atombomemissilar under innlandsisen på Grønland. Det ultimate målet var å plassere mellomdistansemissil under isen, nær nok Moskva til å kunne nå mål i Sovjetunionen. Prosjektet vart halde skjult for danske styresmakter. For å studere om det var mogeleg å arbeide under isen, vart eit offentleg «dekkprosjekt» kalla Camp Century. Usikre istilhøve under innlandsisen gjorde at prosjektet vart skrinlagt i 1966. 

## Kjelder
*Camp Century. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 21. november 2013 frå http://snl.no/Camp_Century.
Damestenen

**Damestenen**, som òg vert kalla **Dammestenen** eller **Hesselagerstenen**, er den største flyttblokka i Danmark. Han består av raudgrå gneis og er 12,5 meter høg. Omkrinsen er 45,8 meter og volumet 370 m³ med ei vekt på over 1000 tonn. Han ligg ved Hesselagergård på Fyn og er freda. 

Segna fortel at ei kjempe frå Langeland ville knuse Svindinge kirke, men slynga gjekk i stykke, og steinen hamna ved Hesselager. Ei anna segn fortel at det var ei trollkvinne som kasta steinen. Det blir òg fortalt at steinen var mykje mindre då han vart kasta, for han skal vekse kvar gong han luktar nybakt brød.

## Kjelder
*Damestenen. (17. september 2012). I Store norske leksikon. Henta 21. november 2013 frå http://snl.no/Damestenen.

## Bakgrunnsstoff
*Stort foto av Damestenen 
*ystrom.dk
*fynhistorie.dk
Sjøli kyrkje

**Sjøli kyrkje** er ei langkyrkje frå 1914 nord for Sjølisand i Rendalen kommune (Innlandet).

Det har vore kyrkjegard på staden sidan 1883.

## Litteratur
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Rendalen kommune  om kyrkjene i kommunen
*
Basseng i geologi

Eit **basseng** i geologi er eit avgrensa område av jordskorpa der det har hopa seg opp tjukke avleiringar (sedimentbasseng). Basseng kan variere i storleik frå nokre få kilometer til over 500 km i lengd og opptil over 20 km djupn. Ein kan finne basseng inne på kontinenta, men dei er vanlegast og størst langs randa av kontinenta, på grensa mot havområda (sjå platetektonikk).

Mange av dei geologisk yngre bassenga inneheld djuptliggande sedimentære lag der det opphavleg var eit høgt innhald av organisk material, sjå kjeldebergart. Her kan det ha utvikla seg olje og gass som har vandra ut og samla seg til drivverdige førekomstar i nærliggande porøse reservoarbergartar. Dei kring 600 sedimentbassengane rundt om i verda har vist seg å vere interessante som leiteområde for petroleum.

I Nordsjøen er det eit breitt basseng med opptil 3500 meter tjukke avleiringar frå tertiærtida. Under dette bassenget finst eit langstrekt basseng som er avgrensa av forkastingar og inneheld fleire kilometer tjukke avleiringar frå perm til krit, som Vikinggraben og Sentralgraben.

## Kjelder

*
Batyal avleiring

**Batyale avleiringar** er avleiringar på djupt vatn, vanlegvis mellom 200 og 3500 meter djupne. 

## Kjelder
*
Grue Finnskog kyrkje

**Grue Finnskog kyrkje** er ei langkyrkje i nygotisk stil frå 1886 i Svullrya i Grue kommune i Innlandet fylke. Kyrkja heitte tidlegare *Revholt kapell* fram til 1952 då namnet vart *Grue Finnskog kapell*. Det er ei trekyrkje med 340 plassar og ligg på Svullrya på Grue Finnskog.

Det kom kyrkjegard på staden i 1854. I 1862 vart det bygd eit lite kapell (utan tårn) som vart innvigd 4. mars 1863. Kapellet vart oppført av Brede Bredesen Kolstad. Kapellet var altfor lite og det vart derfor rive i 1883 for å gi plass til ei ny og større kyrkje.

Ny kyrkje (kapell) vart teikna av Niels Stockfleth Darre Eckhoff og oppført av Günter Schüssler. Ho vart innvigd i 1886. 28. januar 1948 raste mykje av kyrkja saman på grunn av store snømengder. Berre tårnet og den vestlege delen av skipet sto att. Kyrkja vart deretter gjenreist etter teikningar av Ola B. Aasnes og innvigd på ny den 26. november 1950.

Altertavla har eit bilde som er måla av Cecilie Dahl i kopi etter Carl Bloch. Dei to kyrkjeklokkene i tårnet er støypte i stål hos Bochumer Verein i Bochum i Westfalen i 1886. Kyrkja fekk orgel i 1889 bygd av orgelbyggaren J. P. Nyström i Karlstad. I 1957 vart dette skifta ut med eit frå Norsk Orgel- og Harmoniumfabrikk.

Det har tidlegare òg vore gravplassar ute på nokre holmar i innsjøen Røgden. Dei blir kalla Kjerringholmane eller Akkasauri.

## Referansar

 
## Litteratur
* 
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Grue kommune om kyrkjene i kommunen
* Olaf Lindtorp: Fra Finnskogene i Solør og Vermland : beretninger og folkeminne fra grensebygdene
* 
*  Kulturminneplan for Grue 2015 – 2024
Hof Finnskog kyrkje

**Hof Finnskog kyrkje** er ei arbeidskyrkje frå 1953 i Åsnes kommune i Innlandet. Kyrkja avløyste Dulpetorpet kapell frå 1877.

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* 
*
Djuphavsslette

Ei **djuphavsslette** er ei undervasslette på djuphavsbotnen, vanlegvis i djupner på mellom 3000 og 6000&nbsp;m. Ho ligg generelt mellom foten av kontinentalfoten og ein midthavsrygg. Djuphavsslettene dekkjer meir enn 50 % av jordoverflata. Dei er av dei flataste, glattaste og minst utforska områda på jorda. Djuphavsslettene er eit av hovudelementa i havbassenga, og i tillegg til slettene finn ein som regel midthavsryggar, djuphavsåsar, djuphavsgroper og subduksjonssoner.

Djuphavsslettene vart ikkje rekna som eigne fysiografiske trekk ved havbotnen før seint i 1940-åra, og fram til nyare tid har dei ikkje vorte systematisk utforska. Dei er dårleg bevarte i det sedimenetære arkivet, fordi dei som regel blir slukt av subduksjonsprosessar. Djuphavsslettene oppstår ved at havbotnen spreiar seg (platetektonikk) og smelting av den lågare havskorpa. Magma stig opp frå astenosfæren (eit lag i den øvre mantelen) og når dette basaltiske materialet når overflata i midthavsryggane, vert det danna ny havskorpe. Desse vert dradd til sides av havbotnen som spreiar seg. Djuphavssletter hadde opphavleg ei ujamn flate, men har vorte dekte av finkorna sediment, hovudsakleg leire og og silt. Mykje av desse sedimenta er avsett av turbidittstraumar som har vorte kanalisert frå kontinentalmarginar langs submarine canyonar ned til djupare vatn. Resten av sedimenta består hovudsakleg av djuphavssediment. Metallisk knollar er vanlege i somme område av slettene, med forskjellige konsentrasjonar av metall, som mangan, jarn, nikkel, kobolt og kopar. Desse knollane kan vere viktige ressursar for framtidig gruvedrift.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Abyssal plain|Abyssal plain]]» frå ,  den 21. november 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Åmot kyrkje på Rena

**Åmot kyrkje** er ei krosskyrkje i Rena sentrum i Åmot kommune i Innlandet.

Det har vore kyrkje på Rena sidan mellomalderen, før 1768 lengre nord, ved den gamle prestegarden. Den førre kyrkja vart riven i 1899 og den noverande oppført året etter, men innvigd vart ho fyrst i 1902. Kyrkja er teikna av Henrik Bull og bygd av lafta tømmer i dragestil. Ho vert iblant kalla Tømmerkatedralen.

Interiøret var frå starten prega av jugendstil, men er seinare gradvis tilpassa interiøret frå 1700-talet.

Den tidlegare prestegarden ligg om lag ein kilometer nord for kyrkja.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* 
* 
* Åmot kommune
*
Hof kyrkje i Åsnes

**Hof kyrkje** er ei krosskyrkje frå 1860 i Åsnes kommune i Innlandet.

Hof har hatt kyrkje sidan mellomalderen. Då var ho på austsida av Glomma, men elveløpet har flytta seg sidan den tid, og både den gamle kyrkjestaden og den noverande er på vestsida. Altartavle, preikestol og døypefont er overført frå den førre kyrkja, som vart riven i 1861. I tillegg er eit par portalvangar å finne i Oldsaksamlinga.

Gravkapellet på kyrkjegarden vert no nytta som kyrkjestove.

## Prestar ved Hof kyrkje frå 1557

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* 
* 
* 

## Fotnotar
Narbuvoll kyrkje

**Narbuvoll kyrkje** er ei langkyrkje frå 1862 i Os kommune i Innlandet. Dette er den einaste steinkyrkja i nordre Østerdalen.

## Litteratur
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
*  
* Kyrkjene i Os kommune
*
Jakob kyrkje i Oslo

**Jakob kyrkje** (no: **Kulturkyrkja Jakob**) var ei soknekyrkje på Ankertorget i Oslo. Kyrkja vart innvigd i 1880, men i 1985 vart soknet nedlagt. Kyrkja skulle eigentleg rivast, men vart freda i 1992. I dag er ho hovudkvarter for Kirkelig kulturverksted.

Det er ikkje gravplass ved kyrkja.

## Litteratur
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* Jakob kyrkje i kirkesok.no
* Kirkelig kulturverksted
*
Spjelkavik kyrkje

**Spjelkavik kyrkje** er ei sekskanta kyrkje i betong og tegl, frå 1987. Ho står på Moa i Ålesund kommune i Møre og Romsdal fylke, nordvest for Moa-senteret.  

Kyrkja vart teikna av Alf Apelseth. Den ytre utforminga av kyrkja, som kan minne om eit stort telt, viser til israelsfolket si vandring frå Egypt til det lova landet. I tillegg til kyrkjerommet inneheld kyrkja kyrkjelydssal med kjøkken, undervisingsrom, ungdomssal, speidarrom, aktivitetsrom for klatring, kontor og ekspedisjon. Kyrkja har frittståande klokketårn. 

Rundt på dei 6 veggane har biletkunstnaren Håkon Bleken laga i alt 96 glasmåleri som representerer scener frå heile Bibelen.

## Referansar


 

## Bakgrunnsstoff
* Spjelkavik kyrkjelyd
Mellom-Gudbrandsdal heradsrett

**Mellom-Gudbrandsdal [[heradsrett]]** var ein domstol i Kristians amt (noverande Oppland fylke) som blei oppretta i 1841 ved frådeling av Sør-Gudbrandsdal heradsrett. Domssoknet femna om dei noverande kommunane Øyer, Ringebu, Sør-Fron og Nord-Fron. Dessutan ingjekk Sollia sokn i noverande Stor-Elvdal kommune, som likevel blei overflytta til Nord-Østerdal domssokn i 1890.

I 1909 blei Mellom-Gudbrandsdal heradsrett lagt ned og Sør-Fron, Ringebu og Øyer blei lagt til Sør-Gudbrandsdal domssokn, mens Nord-Fron blei lagt til Nord-Gudbrandsdal.

## Kjelder
Aust-Agder tingrett

**Aust-Agder [[tingrett]]** er ein førsteinstansdomstol under Agder lagdømme. Han ligg i Arendal i Aust-Agder og har eit domssokn som dekker kommunane Grimstad, Arendal, Froland, Åmli, Tvedestrand, Vegårshei, Risør og Gjerstad. Domstolen består av sorenskrivar Anne Gro Aanensen Kleven, fire dommarar og tre dommarfullmektigar.

## Historikk
**Nedenes [[heradsrett]]** blei oppretta i 1852, og femna då om tinglagene Øyestad, Austre Moland og Åmli som hadde blitt utskilde frå høvesvis *[[Sand tingrett|Vestre Nedenes heradsrett]]*, *[[Holt tingrett|Austre Nedenes heradsrett]]* og *[[Austre Råbyggjelag heradsrett]]*. Domssoknet svarte etter noverande inndeling til: Arendal kommune, unnateke Trefoldighet sokn (den gamle bykjernen) og Flosta sokn; Froland kommune; Herefoss sokn i Birkenes kommune.

I 1935 blei Nedenes domssokn utvida med kjøpstaden Arendal, som fram til då hadde hatt sin eigen byfut. Flosta tilkom i 1962, mens Herefoss gjekk ifrå i 1967, i samband med kommunesamanslåingane. Frå då av omfatta domssoknet dei noverande kommunane Arendal, Froland og Åmli.

I 2002 blei nemninga endra til **Nedenes tingrett**. I 2004 blei namnet **Aust-Agder tingrett** samstundes som domssoknet blei utvida til noverande område, då Sand tingrett og Holt tingrett blei nedlagde.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Aust-Agder tingrett
Ola Stemshaug

**Ola Stemshaug** () var ein norsk språkforskar og førsteamanuensis ved NTNU i Trondheim. Namnegransking - og spesielt stadnamngransking - var hovudarbeidsområdet til Stamshaug, som heilt fram til sin død var knytt til Stadnamntensta for Midt-Noreg.

## Bibliografi
* Norsk personnamnleksikon (red). (1982)
*Namn i Noreg (3. utg. 1985)
*
*

## Kjelder
Gjendesheim

**Gjendesheim** er ei turisthytte som ligg aust i Jotunheimen, i Vågå kommune i Oppland. Ho har 180 sengeplassar, fordelt på 2- og 4-sengsrom, sovesalar og nokre enkeltrom. Hytta ligg ved austenden av fjellvatnet Gjende, om lag 990 meter over havet. Gjendesheim vert ofte brukt som utgangspunkt for turar over Besseggen. 

## Bakgrunnsstoff
* Gjendesheim
Nedre Telemark tingrett

**Nedre Telemark [[tingrett]]** er ein førsteinstansdomstol under Agder lagdømme. Han ligg i Skien i og dekker dei søre delane av Telemark fylke, eller kommunane Bamble, Drangedal, Kragerø, Nome, Porsgrunn, Siljan og Skien. Domstolen består av sorenskrivar Jahn Mydland, sju dommarar og fire dommarfullmektigar.

## Historikk
Skien var kjøpstad frå mellomalderen og hade byfut. Då Porsgrunn fekk kjøpstadrettar i 1807 blei denne byen lagd under byfuten i Skien, før han fekk eigen byfut i 1843.

I 1938 blei byfuteembetet i Skien nedlagt og erstatta av **Skien heradsrett**, som hade Skien by og Solum heradskommune som domssokn. I 1973 blei Skien heradsrett og Gjerpen heradsrett samanslegne til **Porsgrunn og Skien byfutembete**, som i 1974 også blei utvida med den nedlagde Bamble heradsrett. Domssoknet omfatta frå då av Skien, Porsgrunn, Siljan og Bamble. Nemninga blei endra i 1990 til **Porsgrunn og Skien byrett** og i 2002 til **Porsgrunn og Skien tingrett**.

I 2006 blei domssoknet utvida med Drangedal og Kragerø kommuner ved nedlegginga av Kragerø tingrett, og i 2007 tilkom også Nome kommune ved nedlegginga av "gamle" Nedre Telemark tingrett. Porsgrunn og Skien tingrett fekk då overta namnet **Nedre Telemark tingrett**.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Nedre Telemark  tingrett
Sandefjord tingrett

**Sandefjord [[tingrett]]** er ein førsteinstansdomstol under Agder lagdømme. Han ligg i Sandefjord i Vestfold og domssoknet omfattar Sandefjord kommune. Domstolen består av éin sorenskrivar, éin dommar og to dommarfullmektigar.

## Historikk
Sandefjord fekk kjøpstadrettar i 1845 og samstundes blei eit felles byfutembete for byene Larvik og Sandefjord oppretta. I 1858 fekk dei to byane kvar sin byfut, men i 1936 blei Sandefjord byfut avskipa. I staden blei **Sandefjord heradsrett** oppretta, med eit domssokn som femna om Sandefjord by og heradskommunane Sandar og Andebu som til då hade lege under høvesvis Larvik heradsrett og Mellom-Jarlsberg heradsrett. I 1952 blei Andebu frådelt og lagt til Jarlsberg heradsrett.

Sandar heradskommune blei lagd Sandefjord bykommune i 1968 og same år blei nemninga byfut teke tilbake, for å på ny endrast til heradsrett 1988. **Sandefjord tingrett** blei endeleg namnet frå 2002.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Sandefjord tingrett
Zabaione

**Zabaione** eller **zabaglione** er ein dessertkrem laga av vispa eggeplomme, sukker og søt vin. Retten stammar frå Italia og er kjend frå mange land under litt ulike namn, som sabayon i Frankrike og sabajón i Colombia.

Ein lagar som regel zabaion ved å vispa eggeplomme og sukker. Deretter varmer ein retten over vassbad medan ein tilset vinen under fortett visping eller røring. Ofte bruker ein marsalavin eller Moscato d'Asti, 
men andre søte vinar, portvin eller søt sherry kan også brukast. Retten skal vera tjukk, men ikkje heilt stiv. Han blir servert straks etter tillaging.

Zabaione kan etast som rett for seg eller saman med frukt, bær, småkaker og liknande. Ein kan tilsetja smaksstoff som sitronskal eller honning. Retten kan ogå brukast som dessertsaus, eller til å laga andre dessertrettar som tiramisu.

Ein variant er nedfrosen zabaione, eller zabaione som iskremsmak.

## Sjå òg
*Eggedossis
*Eggetoddy
*Rompope
*Advocaat
*Kogel mogel
*Coquito
*Eierpunsch
*Amazake
----
*Sabayon Linux, ein linuxdistribusjon kalla opp etter retten

## Bakgrunnsstoff
*Seriously Italian: Zabaione, My Way, seriouseats.com

## Kjelder

*Zabaione (15. februar 2009), *Store norske leksikon*. Henta 21. november 2013.
*zabaglione; zabaione
Frå *The Food Lover's Companion*, Fourth edition by Sharon Tyler Herbst and Ron Herbst. Copyright © 2007, 2001, 1995, 1990 by Barron's Educational Series, Inc. ved foodterms.com
**Oppskrifter**
*Zabaione, vg.no
*classic zabaione , lacucinaitalianamagazine.com
*Zabaglione, simplyrecipes.com
Artemis Fowl

**Artemis Fowl** er ein bokserie av den irske forfattaren Eoin Colfer. Bøkene omhandlar det kriminelle tenåringsgeniet Artemis Fowl og hans møte med alvar og ei underjordisk verd. Serien har åtte bøker som blei gitt ut mellom 2001 og 2012. Bøkene har blitt omsette til norsk av Morten Hansen.

## Bøker i serien
**Artemis Fowl* (*Artemis Fowl*), den første boka i serien, blei gitt ut på engelsk i 2001.
**Artemis Fowl - Operasjon Arktis* (*Artemis Fowl: The Arctic Incident*), den andre boka i serien, blei gitt ut på engelsk i 2002.
**Artemis Fowl - Evighetskoden* (*Artemis Fowl: The Eternity Code*), den tredje boka i serien, blei gitt ut på engelsk i 2003.
**Artemis Fowl - Opalbedraget* (*Artemis Fowl: The Opal Deception*), den fjerde boka i serien, blei gitt ut på engelsk i 2005.
**Artemis Fowl og den tapte kolonien* (*Artemis Fowl: The Lost Colony*), den femte boka i serien, blei gitt ut på engelsk i 2006.
**Artemis Fowl og tidsparadokset* (*Artemis Fowl: The Time Paradox*), den sjette boka i serien, blei gitt ut på engelsk i 2008.
**Artemis Fowl og Atlantiskomplekset* (*Artemis Fowl: The Atlantis Complex*), den sjuande boka i serien, blei gitt ut på engelsk i 2010.
**Artemis Fowl og den siste vokter* (*Artemis Fowl: The Last Guardian*), den åttande og siste boka i serien, blei gitt ut på engelsk i 2012. 

## Referansar
* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Artemis Fowl|Artemis Fowl]]» frå ,  den 22. oktober 2014.*
Lister tingrett

**Lister [[tingrett]]** er ein førsteinstansdomstol under Agder lagdømme. Han ligg i Farsund i Vest-Agder og dekker kommunene Farsund, Hægebostad, Flekkefjord, Kvinesdal og Lyngdal. Domstolen består av tre dommarar og éin dommarfullmektig.

## Historikk
Domssoknet til den opphavlege **Lister heradsrett** fall saman med Lister fogderi. Etter noverande kommuneinndeling femna det om Sirdal (aust for Sira), Flekkefjord (aust for elva Sira), Kvinesdal, Farsund, Lyngdal, Hægebostad, Lindesnes, Audnedal og nordre del av Marnardal (Bjelland sokn).

I 1809 blei domssoknet delt mellom to nye domstolar: *[[Flekkefjord heradsrett]]* og *[[Lyngdal heradsrett]]* (frå 2002 nemnde *tingrett*). Desse domstolane stod ved lag i nesten to århundre, sjølv om grensene til domssokna blei endra nokre gonger. I 2005 blei den "nygamle" **Lister tingrett** skipa, ved at Flekkefjord og Lyngdal tingrettar blei slegne saman att. Unntaket var Sirdal kommune frå den oppløyste Flekkefjord domssokn, som i staden blei lagd til Dalane domssokn i Rogaland fylke..

## Bakgrunnsstoff
*Lister tingrett

## Kjelder
Elvebrott

**Elvebrott** er særleg kraftige utslag av den gravande eller eroderande effekten til ei elv. Dette vil som regel finna stad ved flaum og berre i strok der elvebreiddene består av lause jordartar. Elva undergrev breidda slik at det rasar ut, og ho kan bryte igjennom og ta nytt løp. Gravinga skjer særleg på yttersida av elvesvingar, der vatnet har den største farten.

Elvebrott kan gjere stor skade på dyrka jord og på busetnad, vegar og jarnbaner, slik som på Tretten i Gudbrandsdalen våren 1995. Som vern mot elvebrott blir det lagt forstøytingsmurar langs elvebreidda, og ved regulering kan svingane elveløp rettast ut.

## Kjelder
*Elvebrott. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 21. november 2013 frå http://snl.no/elvebrott.
Nordre Osen gamle kyrkje

**Nordre Osen gamle kyrkje** er ei krosskyrkje frå 1777 i Åmot kommune i Innlandet. Ho vart i 1923 avløyst av Nordre Osen nye kyrkje, men vart ikkje riven. I dag er kyrkja freda og står der nærmest som eit museum, eit vitnesbyrd om si tid, med gamalt inventar. Det vert feira olsokgudsteneste, bryllaup og skoleavslutningar i kyrkja.

Kyrkjerommet er umåla og har framleis gamle kyrkjebenkar med gårdsnamn påmale etter fordeling i 1803. Det finst korkje orgel eller elektrisitet i kyrkja.

Kyrkjegarden har vorte utvida sørover frå gamlekyrkja og strekker seg no forbi den nye kyrkja, med eit markant skille mellom gamal og ny del.

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* Osen bygdebok
* 
* Åmot kommune
*
Nordre Osen kyrkje

**Nordre Osen kyrkje** er ei langkyrkje frå 1923 i Åmot kommune i Innlandet. Ho avløyste Nordre Osen gamle kyrkje, som likevel vart ståande, og som i dag er freda.

Den nye kyrkja står sør for gamlekyrkja, og kyrkjegarden brer seg rundt dei to kyrkjene, med eit markert skille mellom dei. Den nye delen vart teken i bruk i 1930.

## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
* Osen bygdebok
* 
* Åmot kommune
*
Engerdal kyrkje

**Engerdal kyrkje** er ei langkyrkje i Engerdal kommune i Innlandet. Kyrkja er i Engerdal sentrum, på austsida av fylkesveg 26.

## Litteratur
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Engerdal kommune
* 

## Fotnotar
Saipan

**Saipan** er ei øy i Mikronesia vest i Stillehavet som tilhøyrer dei USA-styrte Nord-Marianane. Administrasjonen av øyane ligg på Capital Hill på Saipan, og øya blir derfor som oftast rekna som hovudstaden i øygruppa.

Saipan er 115 km² stor, og er den nest største øya i Marianane etter Guam. Øya har rundt 48 0000 innbyggjarar (2010).

## Historie
Øya blei opphavleg folkesett av malayopolynesarar som tala chamorro. Dei reiste ei rekkje lattesteinar. 

I 1521 kom dei første europearane som kom til øya var mannskapet på «Trinidad», skipet tidlegare styrt av Fernão de Magalhães. Spania la formelt øya under seg i 1668 og kalla henne San José. I 1720 blei dei opphavlege innnbyggjarane, som allereie var sterkt reduserte av innførte sjukdommar og konfliktar, tvangsflytta til Guam.
Tidleg på 1800-talet kom mange karolinarar frå Satawal til øya med påfølgjande tap av eigedom for det opphavlege chamorrofolket.

Saipan blei okkupert av USA i 1898, etter den spansk-amerikanske krigen. Spania selde øya til Tyskland i 1899, og ho blei del av Tysk Ny-Guinea. 

Under første verdskrigen blei Saipan okkupert av japanske styrkar, og ho blei offiselt del av Det japanske stillehavsmandatet i 1918. Tusentals japanarar slo seg ned på øya, og det blei laga sukkerplantasjar og raffineri, hamneområde og vegar her.

Øya blei rekna som ei av dei siste hovudskansane for Japan under andre verdskrigen, og rundt 26&nbsp;000 soldatar var utstasjonerte her. Etter harde kampar blei dei nedkjempa av USA i 1944. Fleire tusen japanarar tok livet av seg heller enn å bli tekne til fange.
Etter verdskrigen blei øya administrert av USA, frå 1978 som del av Nord-Marianane. Dei fleste japanske overlevande blei sende tilbake til Japan.

Den amerikanske hæren laga basar på øya, og blei ein viktig del av økonomien. Turisme har også fått ei aukande rolle.
Under USA blei det bygd mange klesfabrikkar her, ofte med utanlandske kontraktarbeidarar. Statusen til øya gjorde det mogleg å produsera klede merkt «Made in USA» utan å følgja ameikanske arbeidsregulasjonar. I 2000-åra braut mkyje av klesindustrien saman, og folketalet på øya blei sterkt redusert då både mange kontraktarbeidarar og innfødde forlét Saipan.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Saipan|Saipan]]» frå ,  den 23. november 2013.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
***U.S. Census Bureau Releases 2010 Census Population Counts for the Northern Mariana Islands 

## Bakgrunnsstoff

*Saipan Tribune , engelskspråkleg avis for øya
Elgå kyrkje

**Elgå kyrkje** er ei lafta langkyrkje frå 1946 i Engerdal kommune i Innlandet.

Det kom hjelpekyrkjegard på Elgå i 1855, og i 1879 vart ein kyrkjesal vigsla i 2. etasje i eit bygg med skulestove i fyrste. Skulen vart flytta i 1925, og på 1940-talet bygde ein altså ny kyrkje.

## Litteratur
* 

## Bakgrunnsstoff
* Elgå kirke 50 år (jubileumshefte på Bokhylla.no)
* 
* Engerdal kommune
*
Eluvium

**Eluviale danningar** er forvitringsbergartar som ligg på opphavsstaden. Dei er sjeldne i Noreg, men i tropane kan eluviale danningar oppnå ein stor tjukkleik. Døme på eluviale danningar er lateritt og bauxitt.

## Kjelder

*
Sømådal kyrkje

**Sømådal kyrkje** er ei lafta langkyrkje frå 1937 i Engerdal kommune i Innlandet. Det kom hjelpekyrkjegard på staden i 1923, og kyrkja vart titulert som kapell i byrjinga, men kallast no kyrkje.

## Litteratur
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Engerdal kommune
*
Grue kyrkje

**Grue kyrkje** er ei langkyrkje frå 1828 på Kirkenær i Grue kommune i Innlandet fylke.

## Den gamle kyrkja
Det har vore kyrkje på Kirkenær sidan mellomalderen. Ei stavkyrkje vart oppført på 1200-talet og utvida med lafta sidefløyar omkring 1600. Denne kyrkja brann ned den 26. mai 1822 i det som står som den verste kyrkjebrannen i norsk historie. Etter brannen vart det kravd at utgangsdørene i norske kyrkjer skulle slå utover, og mange dører vart hengsla om som fylgje av dette. Kyrkjestaden på Kirkenær vart dessutan flytta, sidan den gamle var utsett for flaum og erosjon. Prestegarden er framleis ved den gamle kyrkjestaden.

## Den noverande kyrkja
Kyrkja vart teikna av H.D.F. Linstow og oppført i pussa teglstein, med viglsing i 1828. Kyrkja har gotiske (spissboga) vindauge og dører, men framtoninga elles er eit stykke unna den nygotikken som breidde om seg frå 1850-talet. Tårnet har ei form som minnar om bysantinsk arkitektur.

På kyrkjegarden er eit minnesmerke over kyrkjebrannen i 1822 der det står at det var 113 dødsoffer. Det kan sjå ut til at 3-4 utanbygdsfolk ikkje er rekna med i dette talet.

## Sjå òg
* Brannen i Grue kyrkje

## Litteratur
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Artemisia.no
* Grue kommune
*
Strand kyrkje i Stor-Elvdal

**Strand kyrkje** er ei langkyrkje frå 1863 i Stor-Elvdal kommune i Innlandet. Dette er den sørlegaste av kyrkjene i Stor-Elvdal.

## Litteratur
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* Stor-Elvdal historielag — Strand kirke
* 
*
Sollia kyrkje

:*For kyrkja med liknande namn i Viken, sjå [[Solli kyrkje]]
----

*'Sollia kyrkje''' er ei langkyrkje frå 1738 i Stor-Elvdal kommune i Innlandet. Kyrkja fekk ekstra galleri på nordveggen i 1770. I 1840 vart ho utvida mot vest, og seinare kom det sakristi i aust.

Det som især pregar kyrkjerommet, er dekorasjonane som Erich Wallin måla på veggar og tak i 1745. Dekoren vart i 1908–09 restaurert av Albert Tønnessen, som òg dekorerte våpenhuset og delar av sakristiet.

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* 
* Stor-Elvdal historielag — Sollia kirke
* Anne Wichstrøm: Sollia kirke (Bokhylla.no)
* 
*
Koppang kyrkje

**Koppang kyrkje** (iblant kalla **Koppang småkyrkje** eller **Koppang kyrkjestove**) er i sjølve tettstaden Koppang i Stor-Elvdal kommune i Innlandet. Kyrkja er i same bygg som kyrkjeadministrasjonen for kommunen (tidlegare Stor-Elvdal prestegjeld).

Kyrkja tok over den gamle altartavla frå Stor-Elvdal kyrkje, skoren av Lars Pinnerud og måla av Erich Wallin.

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* Stor-Elvdal historielag — Koppang kirkestue
*
Søre Elvdal kyrkje

**Søre Elvdal kyrkje** er ei lafta langkyrkje frå 1885 i Engerdal kommune i  Innlandet. 

Kyrkja er den minste kyrkja i Engerdal kommune, og ho har skifta farge eit par gonger: Ho var brun i byrjinga og vart så måla kvit, men er no brun att.

## Litteratur
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Engerdal kommune
*
Société nationale des chemins de fer français

**Société nationale des chemins de fer français**, avstytta til **SNCF**, er det offentleg eigde selskapet i Frankrike for jarnbanetransport.

## Bakgrunnsstoff

*
Nikolaj Puzanov

**Nikolaj Vasiljevitsj Puzanov** () var ein sovjet-russisk skiskyttar frå Kysjtym i Tsjeljabinsk oblast. Han tok sølvmedaljen i den individuelle øvinga under verdsmeisterskapen 1965 på Elverum og vart olympisk meister med Sovjetunionen i 4x7,5 stafett i 1968.

## Aktiv
Perioden 1962-69 deltok Puzanov i alle dei internasjonale meisterskapane i skiskyting. I 1965 vann han sølvmedaljen på 20 km under VM i Elverum, seks tidels sekund føre Antti Tyrväinen frå Finland, og vel 22 sekundar bak verdsmeisteren Olav Jordet. I same meisterskapen gjekk han på Sovjetunionen sitt stafettlag som fekk bronse. To år seinare vart det VM-sølvmedalje på Puzanov og dei andre på Sovjetunionen sitt stafettlag. Under vinterleikane i Grenoble i 1968 vart han så olympisk meister i skiskyting i nettopp stafett, då han og lagkameratane Aleksandr Tikhonov, Vladimir Gundartsev og Viktor Mamatov vann 4 x 7,5 km stafett, framom Noreg og Sverige.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap
*VM i skiskyting 1962 i Tavastehus: Nr 4 på 20 km 
*VM i skiskyting 1963 i Seefeld: Nr 8 på 20 km
*Skiskyting under Vinter-OL 1964 i Innsbruck: Nr 10 på 20 km
*VM i skiskyting 1965 på Elverum: Sølvmedalje på 20 km, bronsemedalje i stafett
*VM i skiskyting 1966 i Garmisch-Partenkirchen: Nr 13 på 20 km 
*VM i skiskyting 1967 i Altenberg: Sølvmedalje i stafett
*Skiskyting under Vinter-OL 1968 i Grenoble: Gullmedalje i stafett, nr 6 i 20 km
*VM i skiskyting 1969 i Zakopane: Nr 4 på 20 km

## Merknadar

## Kjelder

**Sportsboken*, aktuelle årgangar
**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Nikolai Wassiljewitsch Pusanow|Nikolai Wassiljewitsch Pusanow]]» frå ,  den 23. november 2013.*
Atneosen kyrkje

**Atneosen kyrkje** er ei langkyrkje frå 1882 i Stor-Elvdal kommune i Innlandet. Arkitekt for kyrkja var Henrik Nissen. Våpenhuset i vest er frå 1964.

## Litteratur
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* Stor-Elvdal historielag — Atneosen kirke
* 
*
Evenstad kyrkje

**Evenstad kyrkje** er ei lafta langkyrkje frå 1904 i Stor-Elvdal kommune i Innlandet. Kyrkja vart oppført på initiativ frå Anne Evenstad og teikna av Victor Nordan.

Under Vesleofsen i 1995 var området rundt kyrkja oversvømt, og orgelet og anna inventar måtte reddast unna. Kyrkja vart spøkefullt kalla «Sjømmannskirken». Inventaret vart redda, men golvet måtte leggjast på nytt.

## Litteratur
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* Stor-Elvdal historielag — Evenstad kirke
* 
*
Os kyrkje i Østerdalen

**Os kyrkje** er ei krosskyrkje frå 1862 i Os kommune i Innlandet fylke. Det er den tredje kyrkja i Os og den andre på den noverande kyrkjestaden.

## Litteratur
* 
* 
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Os kommune
*
Dalsbygda kyrkje

**Dalsbygda kyrkje** er ei langkyrkje frå 1960 i Os kommune i Innlandet.

I Dalsbygda vart ein hjelpekyrkjegard med kapell innvigd i 1910. Fyrst nokre tiår seinare vart et aktuelt å byggje kyrkje. Ho vart teikna av Jens Jens Ormhaug og innvigd i 1960 som kyrkjestove eller ei slags småkyrkje. Dette bygget fekk takryttar og 1970 og sakristi i 1976 og vert sidan 1982 titulert som kyrkje. Også kapellet er framleis i bruk.

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* 
* 
* 
* Os kommune
*
Valerij Medvedtsev

**Valerij Aleksejevitsj Medvedtsev** (russisk: Валерий Алексеевич Медведцев) () er ein sovjet-russisk, tidlegare skiskyttar og -trenar frå Izjevsk. Han vart trippel verdsmeister i skiskyting i 1986, og vart i 1988 olympisk meister i stafett, samt verdsmeister på 20 km i 1990. I alt vann han elleve VM- og OL-medaljar. Medvedtsev tevla for både Sovjetunionen og Russland.

## Aktiv
Medvedtsev debuterte internasjonalt under VM i skiskyting 1986 i Oslo, og vart verdsmeister i alle tre øvingane; 10 km, 20 km og stafett. Også året etter gjorde han gode løp i samtlege VM-øvingar, men måtte nøye seg med eit stafett-sølv. Han vann så stafettgull med Sovjetunionen under vinter-OL 1988 i Calgary, og tok i tillegg sølv både på sprinten og på 20 km, i begge tevlingane var Frank-Peter Roetsch hans overmann.

I 1990-sesongen kom Medvedtsev på tredjeplassen i verdscupen i skiskyting. Gjennom sine år som aktiv vann han tre individuelle renn i verdscupen, og stod på pallen sju gongar. Under VM 1990 i Minsk vann Medvedtsev sitt tredje individuelle VM-gull då han gjekk til topps på 20 km. Sigeren vart hans siste i dei store meisterskapane, sidan fekk han ein bronsemedalje i lag for Sovjetunionen under VM 1991 og to sølvmedaljar i stafett med Sovjetunionen i vinter-OL 1992 og med Russland under VM 1993. Han la opp i 1994.

Medvedtsev er sidan 2000-talet gift med skiskyttaren Olga Pyljova, og var ei tid trenaren hennar.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap
*VM i skiskyting 1986 i Oslo: Gullmedalje i alle tre øvingane; 20 km, 10 km og stafett
*VM i skiskyting 1987 i Lake Placid: Sølvmedalje i stafett og nr 4 på 20 km
*Vinter-OL 1988 i Calgary: Gullmedalje i stafett, sølvmedalje både på 10 km og 20 km
*VM i skiskyting 1989 i Feistritz: Nr 11 på 10 km
*VM i skiskyting 1990 i Minsk: Gullmedalje på 20 km
*VM i skiskyting 1991 i Lahti: Nr 7 på 10 km, bronsemedalje i lagøvinga
*Vinter-OL 1992 i Albertville: Sølvmedalje i stafett
*VM i skiskyting 1993 i Borovets: Sølvmedalje i stafett

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Waleri Alexejewitsch Medwedzew|Waleri Alexejewitsch Medwedzew]]» frå ,  den 24. november 2013.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*