open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Killarneysjøane

**Killarneysjøane** er tre innsjøar nær Killarney i County Kerry i Republikken Irland. Dei tre innsjøane er Lough Leane, Muckross Lake (òg kalla Middle Lake) og Upper Lake.

Lough Leane (irsk *Loch Léin*) tyder *Lærdomssjøen* og er den største av dei tre. Elva Laune renn frå Lough Leane og nordover mot Killorglin og ut i Dingle Bay.

Innsjøane ligg i ein dal omkrinsa av fjell. Desse fjelle er: 
* Carrauntoohil (1&nbsp;038&nbsp;m, det høgaste fjellet på Irland) 
* Purple Mountain 
* Mangerton Mountain 
* Torc Mountain

Ladies View er ein stoppestad på vegen N71 frå Killarney til Kenmare som gjev eit flott utsyn over innsjøane og dalane.

Det er mange historiske og religiøse stader med flott natur i området, som stort sett høyrer til Killarney nasjonalpark. Ved breidda til sjøane ligg Ross Castle, Muckross Abbey og Muckross House. I Lough Leane ligg øya Innisfallen.

*Ross Island*, er ei halvøy på austsida av Lough Leane og har 4000 år gamle kopargruver frå bronsealderen, dei tidlegaste kjende kopargruvene på Dei britiske øyane. Det vart òg drive omfattande gruvedrift i området tidleg på 1800-talet av Herbertfamilien av Muckross House.

*Muckrosshalvøya* som ligg mellom Lough Leane og Muckross Lake har eit av få barlindskogane i Europa.

Innsjøen er kjend for aurefiske.

## Bakgrunnsstoff
* Ross Island 
* Live webkamera frå sjøane
Cnoc na Péiste

**Cnoc na Péiste**, stundom anglisert som *Knocknapeasta* og meir sjeldan kalla *Slievenapeesta* or *Cummeennapeasta*, er eit fjell i County Kerry i Republikken Irland. Det er det fjerde høgaste fjellet på Irland etter Carrauntoohil, Beenkeragh og Caher. Det ligg i fjellkjeda Macgillycuddy's Reeks på ein rygg som går austover frå Carrauntoohil mot Purple Mountain. Mellom dei to sistnemnde ligg Gap of Dunloe.

## Fotnotar

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cnoc na Péiste|Cnoc na Péiste]]» frå ,  den 20. oktober 2007.*
Vilberg ungdomsskole

**Vilberg ungdomsskole** er ein ungdomsskule på Vilberg i Eidsvoll kommune i Akershus. Skulen har ca. 340 elevar i 14 klassar og ca. 45 tilsette.

Rektor ved skulen er Vera Opland.

## Bakgrunnsstoff
*
Croagh Patrick

**Croagh Patrick** er eit fjell i County Mayo i Republikken Irland. Fjellet er 764 meter høgt og er ein viktig pilegrimsstad. Det ligg 8 km frå Westport ovanfor landsbyane Murrisk og Lecanvey. Den siste søndagen i juli kvart år klatrar over 25&nbsp;000 pilegrimar til toppen av fjellet, mange av dei berrføtt. Fjellet dannar den sørlege delen av ein udal danna av ein isbre ut mot Clew Bay under den siste istida. Croagh Patrick er ein del av ein lengre aust-vest-orientert rygg. I vest ligg fjellet Ben Goram. Croagh Patrick har fått namnet sitt frå det irske *Cruach Phádraig* (St. Patrick-fjellet). I Ulster-annalane vert fjellet omtalt som *Cruachán Aigle* (Ørnefjellet) i 1113.

Ein fløts med gull vart oppdaga på fjellet i 1980-åra, om lag 14 gram per tonn i minst 12 kvartsårer. Dette kunne gjeve om lag 700&nbsp;000 tonn med gullmalm. Lokale styresmakter valde derimot å ikkje grave det ut og avgjorde at gullet «låg fint der det låg». 

## Pilegrimsstaden
Croagh Patrick har vore ein pilegrimsstad sidan før kristendomen kom til Irland, kanskje til og med før keltarane kom her. I dag er fjellet kalla opp etter St. Patrick, som visstnok fasta på toppen i førti dagar på 400-talet og bygde ei kyrkje der. Det vert sagt at etter fasta skal han ha kasta kyrkjeklokka ned fjellsida og forvist alle slangar og ormar frå Irland. 

I moderne tider vart det bygd eit lite kapell på toppen og innvia den 20. juli 1905. 

## Galleri

Fil:Reek-in-mist.jpg|Croagh Patrick sett frå Lecanvey tidleg ein julimorgon
Fil:Croaghpatrick.jpg|Sett frå Westport
Fil:Croagh Patrick in 2002.jpg|Sett frå Westport

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Croagh Patrick|Croagh Patrick]]» frå ,  den 19. oktober 2007.*  
 

## Litteratur
* 

## Bakgrunnsstoff
* Om Croagh Patrick
* ''Teach na Miasa'' Croagh Patrick vitjingssenter
* - Bilete frå pilegrimsvandringa
Croghan

**Croghan** (irsk *Cruachán*) er eit fjell på grensa mellom Wicklow og Wexford i Republikken Irland. Fjell ligg i Wicklowfjella. Elva Bann i Wexford har sitt utspring på sørsida av fjellet. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Croghan Mountain|Croghan Mountain]]» frå ,  den 19. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Wicklowfjella nasjonalpark
Galtymore

**Galtymore** (irsk *Gaibhlte Mór*, stundom stava *Galteemore*) er eit fjell på grensa mellom County Limerick og Tipperary i Republikken Irland. Det er den høgaste toppen av innlandsfjella på Irland.

Sjølve toppen av Galtymore ligg på grensa mellom grevskapa Limerick og Tipperary. Galtymore har bratte fjellsider, men toppen er brei, avrunda og steinete. På nordsida ser ein tydlege spor etter erosjon frå isbrear, og det har mange dalbotnar med botnsjøar, inkludert Lough Curra i vest, Lough Bohreen under toppen og Lough Muskry i aust.

Det er ikkje vanskeleg å nå toppen av Galtymore, men fjella her er brattare enn mange andre irske fjell og nordsida er ofte dekt av snø om vinteren.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Galtymore|Galtymore]]» frå ,  den 20. oktober 2007.*
Hungry Hill

**Hungry Hill** er eit fjell i County Cork i Republikken Irland og den høgaste toppen i Cahafjella og det 130. høgaste på Irland. Det dannar ein del av ryggraden i fjella som går frå midten av Bearahalvøya i County Cork sørvest i Irland. Hungry Hill ligg ved grensas mellom Cork og County Kerry. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hungry Hill|Hungry Hill]]» frå ,  den 20. oktober 2007.*  
 
;Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Guide til Beara
* Turisme på Beara
* Informasjon om Beara
Digitale lydgrensesnitt

**Digital lydgrensesnitt**, **digitale lydsamband**, eller **digitale lydlinkar**, er punkt-til-punkt samband for overføring av lydmateriale på digitale format. Alle slike samband nyttar bitserial overføring. 

## Sjå òg
* Lydstrauming
* Bussystem
Kippure

**Kippure** er eit granittfjell på grensa mellom County Dublin og Wicklow i Republikken Irland. Sidan det ligg nær Dublin gjev det eit flott utsyn over byen og halvøya Howth og har eit forholdsvis lett terreng. Det er derfor populært med fjellturar på Kippure, særleg i helgene. 

På toppen av Kippure står det ei TV- og radiomast, den eldste av sitt slag på Irland. Han vart tatt i bruk på midten av 1950-talet. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kippure|Kippure]]» frå ,  den 20. oktober 2007.*
Knockboy

**Knockboy** (*An Cnoc Buí* på irsk, tyder 'Gulefjellet') er eit 706 meter høgt fjell på grensa mellom grevskapa Cork og Kerry i Republikken Irland. Det er det høgaste fjellet i Shehyfjella og det høgaste i County Cork. Knockboy består av sandstein.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Knockboy|Knockboy]]» frå ,  den 20. oktober 2007.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
* Irish Walk Guides 1: South West. Seán Ó Súilleabháin, 1978.
Devilsmother

**Devilsmother** er eit fjell på 645 meter over havet i Connemara på grensa mellom County Galway og County Mayo i Republikken Irland. 

Devilsmother høyrer til Partryfjella. Det ligg ved Killary Harbour, med utsyn over turstien Western Way. 

## Namn
Fjellet har to namn på irsk: *Magairlí an Deamhain*,  som tyder ‘demonen sine testiklar’, og *Binn Gharbh*, som tyder ‘ru topp’. Dei angliserte namna «Mogarlyandoon» og «Ben Garrif» finst på nokre historiske kart. Det noverande engelske namnet «Devilsmother» kan vera ei eufemistisk omskriving eller kan stamma frå eit anna namn.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Devilsmother|Devilsmother]]» frå ,  den 2. august 2017.*
Djouce

**Djouce** (irsk *Dioghais*, tyder ‘forskansa høgd’) er eit fjell nordaust i Wicklowfjella i County Wicklow i Republikken Irland. I vest ligg Sally Gap; i aust ligg Roundwood/Calary Bog-platået. 

Elva Dargle har sitt utspring på den nordlege sida, nær kjelda til elva Liffey i Featherbeds. Dei renn på kvar si side av vasskiljet, Liffey renn vestover og Dargle austover. Powerscourtfossen, den høgaste fossen på Irland, ligg på austsida av fjellet. 

Djouce ligg ovanfor botnsjøen Lough Tay i sørvest. 

Dei sørlege og austlege fjellsidene er skogkledde opp til og over 650 meter over havet, hovudsakleg med sitkagranplantasjar. Når desse trea vert snauhogd har ein planlagd å plante naturleg tre i området. 

## Galleri

Fil:Djouce west.jpg|Vestsida
Fil:IMG Djouce5329.jpg|Djouce frå søraust


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Djouce|Djouce]]» frå ,  den 20. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Wicklowfjella nasjonalpark
Knockmealdown

**Knockmealdown** (irsk *Cnoc Maol Donn*) er eit fjell på grensa mellom County Tipperary og County Waterford i Republikken Irland. Det er det høgaste fjellet i Knockmealdownfjella med ei høgd på 794 meter over havet. Sjølve toppen ligg i County Waterford.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Knockmealdown|Knockmealdown]]» frå ,  den 2o. oktober 2007.*
Knockmealdownfjella

**Knockmealdownfjella** er ei fjellkjede på grensa mellom County Tipperary og County Waterford i Republikken Irland. Den høgaste toppen i kjeda er Knockmealdown som ligg i County Waterford.

## Fjelltoppar
* Knockmealdown (794&nbsp;m)
* Knockmoylan (768&nbsp;m)
* Knocknafallia (668&nbsp;m)
* Sugarloaf Hill (663&nbsp;m)
* Knocknagnauv (655&nbsp;m)
* Knockshanahullion (652&nbsp;m)
* Knocknalougha (630 m)
* Knockmeal (560&nbsp;m)
* Crohan West (521&nbsp;m)
* Farbreaga (518&nbsp;m)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Knockmealdown Mountains|Knockmealdown Mountains]]» frå ,  den 20. oktober 2007.*
Lugnaquilla

**Lugnaquilla** (irsk *Log na Coille*, som tyder ‘Skogsøkket’) er eit fjell i County Wicklow i Republikken Irland. Det er det høgaste fjellet i Leinster og det 13. høgaste fjellet på Irland. Det er det høgaste fjellet i Wicklowfjella aust på Irland og er eit av fjorten fjell på Irland over 3&nbsp;000 fot med ei høgd på 925 moh. På klåre dagar kan ein sjå austover, over Irskesjøen til åsane på Llŷnhalvøya og fjella Snowdonia i Wales.

Sidan det ligg nær hovudstaden Dublin er toppen av Lugnaquilla ofte vitja. Ofte vert fjellet berre kalla Lug. Lugnaquilla er eit stort fjell med ein stor platåliknande topp. På begge sider er det bratte dalbotnar. 

## Fotnotar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lugnaquilla|Lugnaquilla]]» frå ,  den 20. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Datagenererte panoramabilete frå toppen: Nord Sør Indeks
Mangerton Mountain

**Mangerton Mountain** (irsk *An Mhangarta*) er eit fjell i County Kerry i Republikken Irland med ei høgd på 839 meter over havet. Mangerton ligg i ei fjellkjede utan namn aust for byen Killarney, ofte berre referert til som Aust-Kerryfjella. Ein stor del av fjellkjeda ligg innanfor Killarney nasjonalpark, inkludert heile vestsida av Mangerton Mountain. Mangerton grensar til eit forholdsvis lågt myrområde i vest og i nord til Devil's Punchbowl, ein stor botnsjø. Aust for toppen ligg det ein djup U-dal kalla Glenacappul eller Hesteskaret. På andre sida ligg det 705 meter høge fjellet Stoompa.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mangerton Mountain|Mangerton Mountain]]» frå ,  den 20. oktober 2007.*
Maulin

**Maulin** (irsk *Málainn*) er eit fjell i County Wicklow i Republikken Irland. Det ligg nordaust i Wicklowfjella, nær grensa til County Dublin. 

Like nedanfor toppen ligg ungdomsherberget Knockree. Store delar av nordsida, som er dekt med sitkagran, er kjend som Crone-skogen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Maulin|Maulin]]» frå ,  den 20. oktober 2007.*
TASCAM Digital Interface

**[[TASCAM]] Digital Interface** (**TDIF**) er eit lukka format samband for overføring av opp til 8 kanalar med 24-bits digital audio på bitserial form, med tasteratar opp til 96 kHz. TDIF er bidireksjonal og nyttar 25-pinns D-sub kontaktar. Kabellengda kan vera opp til 5 m.
Ruth Maier

**Ruth Maier** () var ei jødisk kvinne frå Austerrike som budde i Noreg under andre verdskrigen. Ho vart fødd i Wien i 1920, og kom til Noreg etter *[[Anschluss]]* i 1938, da den nazistiske terroren mot jødane byrja i Austerrike. Medan ho var i Noreg vart ho veninne med den norske forfattaren Gunvor Hofmo. 

Ho vart allment kjend i Noreg hausten 2007, da forfattaren Jan Erik Vold omsette og gav ut dagboka hennar, ei bok som spenner frå barndomen i Wien til norsk politi arresterte henne 26. november 1942, og ho vart deportert frå kaia ved Akershus festning med fangeskipet Donau. Ho vart gassa i hel og brend nokre få dagar seinare, i Auschwitz, 1. desember 1942. Ruth Maier vart 22 år gammal. 

Dagboka til Ruth Maier viser at ho var reflektert, hadde lese mykje og var politisk engasjert, og at ho var ein gåverik person med litterært talent. Utgivinga av dagboka inspirerte til samanlikningar med Anne Frank. 

Ruth Maier stod modell for Gustav Vigelands skulptur «Overrasket» (1942) som har stått i utkanten av Vigelandsanlegget i Frognerparken sidan 2002. Andletet på skulpturen førestiller Inga Syvertsen som stod modell då Vigeland byrja arbeidet med skulpturen nesten 40 år tidlegare. 

## Kjelder
* Bokmagasinet i *[[Klassekampen]]*, 13.-14.oktober 2007.
Mount Brandon

**Mount Brandon** eller **Brandon Mountain** (irsk *Sliabh Bhreandáin*) er eit fjell på Dinglehalvøya i County Kerry i Republikken Irland. Fjellet er kalla opp etter den mytologiske St. Brendan som visstnok klatra opp fjellet rundt år 530 for å sjå Amerika før han segla ut. Den litle landsbyen Brandon ligg ved foten av fjellet på nordsida. 

Fjellet er ein del av ei fjellkjede på Dinglehalvøya som går 10 km langs halvøya med andre toppar som Barr an Ghéaráin (Brandon Peak) (840 moh), Piaras Mór (748 moh.) og Más an Tiompán (763 moh.).

Mount Brandon er forma av isbrear, som har grave ut fleire botnar på austsida av fjellet. Parallelt til fjelltoppen ligg Pater Noster-sjøane, ei rekkje vatn som ligg på kvar sitt nivå nedover fjellsida. Den største av desse er Loch Cruite. Sjølve toppen på Mount Brandon er avrunda og glatt fordi han aldri var dekt av is. Dette står i sterk kontrast til den kjegleforma toppen til Brandon Peak, som nesten har ein alpin utsjånad. 

Vestsida av Mount Brandon er heilt annleis frå austsida. Vestsida får mykje meir sol og isbreane har ikkje hatt same effekt her, noko som har ført til ei jamn grasdekka fjellside. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mount Brandon|Mount Brandon]]» frå ,  den 20. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Flystyrt på Mount Brandon
* Bilete av staden der flyet kræsja
TASCAM

**TASCAM** er ei avdeling av TEAC som produserer profesjonelt audioutstyr. TASCAM har hovudkontor i Tokyo. 

Tascam er kjendt for *Portastudio*, som var ein firespors kassettopptakar som kom ut i 1979. Portastudio var populær hjå musikarar som nytta han til å eksperimentere med multikanalopptak. Føretaket produserer ymse utstyr for lydopptak. Eit av dei mest kjende produkta deira er *GigaStudio*, men dei er òg kjende for det digitale audiosambandet TDIF.
Fastkjevefisk

**Fastkjevefisk** er ein orden beinfisk som omfattar omkring 360 artar i tropisk og temperert vatn. Dei fleste heldt til ved korallrev, men somme artar finst òg i elveos eller lever pelagisk. Gruppa er evolusjonært sett relativt gamal, om lag 40 millionar år, og har ingen nære slektningar i dag.

I Noreg er èin art registrert, månefisk.

## Kjenneteikn
Fastkjevefisk er ofte særs ulike frå den vanlege fiskekroppsbygnaden. Det er stor variasjon mellom dei ulike fiskane i gruppa, men dei har til felles at dei har fått mange av knoklane i kraniet sterkt redusert eller fjerna heilt.

Gruppa manglar skjel i tradisjonell forstand, sjølv om mange artar har fått dei omdanna til piggar, plater eller skjold. Bortsett frå månefiskfamilien har dei symjeblære.

## Kjelder
* Jonsson, Bror: «Månefisk» i *Norges dyr - fiskene 2*, Cappelen 1992
* FishBase

## Bakgrunnsstoff
*
Unni-Lise Jonsmoen

**Unni-Lise Jonsmoen** () var ein norsk målar, teiknar, barnebokforfatter og illustratør frå Alvdal. 

## Liv og virke
Jonsmoen fekk utdanning frå Statens håndverk- og kunstindustriskole 1953–1957. 
Ho hadde ei rekkje utstillingar og utsmykningsoppdrag, særleg i Østerdalen. Ho illustrerte fleire bøker, både til egen tekst, til tekster av mannen sin, Ola Jonsmoen, og til andre forfattarar. Ho tok imot ei rekkje stipend og gjorde studereiser til så ulike land som Mexico, Kina, Japan, Russland, fleire afrikanske statar, Island og Peru.

I 1966 mottok ho Kultur- og kyrkjedepartementets pris for barne- og ungdomslitteratur for illustrasjonane til Halvor Floden si barnebok *Tommeliten på ikornrygg*.

Både i hennar eigne verka og i dei til ektemannen Ola Jonsmoen finst det ei ektefølt glede og stoltheit over det gode livet i Bygde-Noreg, meir spesielt i Nord-Østerdalen. Ein kan finne biografiske og sjølvbiografiske element i fleire av biletbøkene hennar, som i *Lars og Ola på tytingtur*. I *Maren Ingeborg og Pus på Rørosmartnan* er ei nabojente modellen. 

## Prisar
* Kultur- og kyrkjedepartementets illustrasjonspris for barne- og ungdomslitteratur i 1966
* Hedmark fylkeskommunes kulturpris i 1989, saman med Ola Jonsmoen
* Einar Steimoeggens Minnediplom i 1992, saman med Ola Jonsmoen

## Verkliste
* *Svarttrosten som forsov seg*, 1979
* *Lars og Ola på tytingtur*, 1980
* *Kjenner du fru Frodig?*, 1982
* *Grynt, eit søppelkassedyr*, 1985
* *Slukhalsen Påkar*, 1986
* *Zheng Mei og dralen*, 1987
* *Maren Ingeborg og Pus på Rørosmartnan*, 1990
* *Krigsbarn på Ekeberg*, 1995
* *Snusen på ville veier*, 1998
* *To i lufta og ein på bakken*, 2004
* *Martins hemmelige hemmelighet*, 2006

## Bakgrunnsstoff
* Unni-Lise Jonsmoens CV 
* Norsk bokfortegnelse: Jonsmoens illustrerte bøker
Mount Leinster

**Mount Leinster** er det høgaste fjellet i County Wexford i Republikken Irland. Det er òg det høgaste fjellet i Blackstairsfjella med ei høgd på 796 meter over havet. Ei høg TV-antenne står nær toppen av fjellet med ei mast på 122 m.

Fjellet er eit populært turmål og vert ofte nytta som utgangspunkt for paraglidarar. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mount Leinster|Mount Leinster]]» frå ,  den 20. oktober 2007.*
Gunvor Hofmo

**Gunvor Hofmo** () var ein norsk lyrikar frå Oslo. Ho blir rekna som ein av dei viktigaste modernistiske lyrikarane her i landet. 

Veninna hennar, den jødiske flyktningen Ruth Maier, blei i 1942 deportert og drepen i Auschwitz. Dette var kanskje den enkeltepisoden som i særleg grad skulle føre til at Hofmo seinare fekk store psykiske problem. I perioden 1954&ndash;1975 var ho fleire gonger innlagd på Gaustad psykiatriske sjukehus. I dei seinare dikta hennar er lidinga i krigen, sorga over den tapte, skuldkjensla og sjukehustilværet tilbakevendande tema.

I 1947 møtte Hofmo lyrikaren Astrid Tollefsen. Dei to blei etter kvart sambuarar, og var som ope lesbiske kvinner som blei lagde merke til på den tida. 

Jan Erik Vold har karakterisert Gunvor Hofmo som ein av dei aller fremste lyrikarane i Noreg, og han gav i 2000 ut ein biografi om henne under namnet *Mørkets sangerske*. Vold var også redaktør for Hofmo sine *Etterlatte dikt* og *Jeg glemmer ingen*. Hofmos psykiske sjukdom har vore omtala i psykiateren Nils Retterstøl si bok *Store tanker, urolige sinn*. 

## Bibliografi

* *[[Jeg vil hjem til menneskene]]* &ndash; (1946)
* *[[Fra en annen virkelighet]]* &ndash; (1948)
* *[[Blinde nattergaler]]* &ndash; (1951)
* *[[I en våkenatt]]* &ndash; (1954)
* *[[Testamente til en evighet]]* &ndash; (1955)
* *[[Treklang – dikt i utvalg|Treklang]]* &ndash; dikt i utvalg (1963) (saman med Astrid Hjertenæs Andersen og Astrid Tollefsen)
* *[[Gjest på jorden]]* &ndash; (1971)
* *[[November av Gunvor Hofmo|November]]* &ndash; (1972)
* *Veisperringer* &ndash; (1973)
* *Mellomspill* &ndash; (1974)
* *Hva fanger natten* &ndash; (1976)
* *Det er sent* &ndash; (1978)
* *Nå har hendene rørt meg* &ndash; (1981)
* *Gi meg til berget* &ndash; (1984)
* *Stjernene og barndommen* &ndash; (1986)
* *Nabot* &ndash; (1987)
* *Ord til bilder* &ndash; (1989)
* *Fuglen* &ndash; (1990)
* *Epilog* &ndash; (1994)
* *Samlede dikt* &ndash; dikt i samling (1996)
* *Etterlatte dikt* &ndash; dikt (1997)
* *Jeg glemmer ingen* &ndash; dikt (1999) (illustrert med akvareller av Ruth Maier)
* *Etterlatte dikt* &ndash; utvida utgåve (2012)

## Prisar

* Gyldendals legat 1951
* Kritikerprisen 1971, for *Gjest på jorden*
* Gyldendals legat 1974
* Doblougprisen 1982
* Riksmålsforbundets litteraturpris 1989

## Bakgrunnsstoff
* Bøker av Gunvor Hofmo digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket 
* 
* Utgjevingar av Gunvor Hofmo i BIBSYS
* Gunvor Hofmo i NRK
* Gunvor Hofmo i Dagbladet

## Kjelde


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gunvor Hofmo|Gunvor Hofmo]]» frå , den 11. februar 2012.*
Errigal

**Errigal** (irsk *An Earagail/tEargail*) er eit fjell i Gweedore i County Donegal i Republikken Irland. Det er det høgaste fjellet i Derryveaghfjella nordvest på Irland med ei høgd på 749 moh. Errigal er òg det sørlegaste, brattaste og høgaste fjellet i fjellkjeda kalla Seven Sisters av lokale innbyggjarar (Muckish, Crocknalaragagh, Aghla Beg, Ardloughnabrackbaddy, Aghla More, Mackoght (òg kalla 'Litle Errigal') og Errigal.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mount Errigal|Mount Errigal]]» frå ,  den 20. oktober 2007.*
Muckish

**Muckish** (irsk *An Mhucais*, som tyder «Griseryggen») er eit fjell i County Donegal i Republikken Irland. Det er ei karakteristisk fjell i Derryveaghfjella med flat topp. Med ei høgd på 666 meter over havet er fjellet det tredje høgaste i fjellkjeda, der Errigal er det høgaste. Muckish er òg det nordlegaste og det nest høgaste av fjellkjeda kalla Seven Sisters av dei lokale innbyggjarane (Muckish, Crocknalaragagh, Aghla Beg, Ardloughnabrackbaddy, Aghla More, Mackoght (òg kalla 'Litle Errigal') og Errigal).

Før i tida vart det grave ut kvartssand av høg kvalitet i fjellsida. Sanden vart eksportert og hovudsakleg nytta til produksjon av optisk glas.

Falcarragh, Dunfanaghy og Creeslough er dei næraste byane til Muckish. På Falcarragh-sida ligg *Mam Mucaise*, Muckishdalen, der ein finn *Droichead na Caointe* («Sorgbrua»). Det var på denne brua av tusenvis av Cloughaneely-emigrantar sa farvell til familien sin.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Muckish|Muckish]]» frå ,  den 20. oktober 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Bilete frå sida av Muckish
Mweelrea

**Mweelrea** (irsk *Maol Réidh*) er det høgaste fjellet i County Mayo og i Connacht vest i Republikken Irland. Det har ei høgd på 814&nbsp;meter over havet og ligg i det sørvestlege hjørnet av grevskapet. Fjellet ligg oppfor Killary Harbour, ein fjord på Irland.

Det er relativt lett å nå toppen av Mweelrea og frå her har ein eit flott utsyn over det omliggande område, inkludert County Galway og Mayo, og Atlanterhavet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mweelrea|Mweelrea]]» frå ,  den 20. oktober 2007.*
Mullaghanish

**Mullaghanish** (‘Hjortetoppen’) er eit fjell like nordaust for Ballyvourney i County Cork i Republikken Irland. Det står ei radiomast på toppen. RTE1, RTE2, TV3 og TG4 sender alle frå tårnet og utover sørvestlege område av Irland. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mullaghanish|Mullaghanish]]» frå ,  den 20. oktober 2007.*
Mullaghcleevaun

**Mullaghcleevaun** (irsk * Mullach Cliabhain*, ‘Voggetoppen’) er det nest høgaste fjellet i County Wicklow i Republikken Irland etter Lugnaquilla. Det ligg sentralt i Wicklowfjella. Massivet har òg ein topp lenger aust kalla Mullaghcleevaun East Top med ei høgd på 795 moh.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mullaghcleevaun|Mullaghcleevaun]]» frå ,  den 20. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
*Wicklowfjella nasjonalpark
Nephin

**Nephin** er det nest høgaste fjellet i County Mayo og Connacht i Republikken Irland. 
Det er ein del av fjellkjeda Nephin Beg.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nephin|Nephin]]» frå ,  den 20. oktober 2007.*
Slievenamon

**Slievenamon** (irsk *Sliabh na mBan*) er eit fjell i County Tipperary i Republikken Irland. Det har ei høgd på 721 meter over havet og ligg sør i grevskapet, nær byen Clonmel. Fjellet ligg vest i ei rekkje av låge åsar og Slievenamon skil seg dermed ut med høgda si og gjev eit flott utsyn over grevskapa Tipperary, Kilkenny og Waterford

Fjellet skal visstnok ha fått namnet sitt frå ei gamal alvedame eller *Feimhin*, som forheksa ein krigar med namn Fionn mac Cumhaill og ledsagarane hans. Ei anna segn fortel om korleis Fionn valde ut kven han skulle gifte seg med der kvinnene skulle springe om kapp til toppen av fjellet og møte han der. Den første som nådde toppen var Gráinne, ei som vart kjend i irske segner for å gjerningane ho gjorde med helten Diarmuid.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Slievenamon|Slievenamon]]» frå ,  den 20. oktober 2007.*
Sugarloaf Hill i Knockmealdowns

**Sugarloaf Hill** er eit fjell på grensa mellom Tipperary og Waterford i Republikken Irland. Fjellet ligg i Knockmealdownfjella og det høgaste punktet ligg på Waterford-sida. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sugarloaf Hill i Knockmealdowns|Sugarloaf Hill i Knockmealdowns]]» frå ,  den 20. oktober 2007.*
Tonelagee

**Tonelagee** (irsk *Tóin le Gaoith*, tyder 'Baksida til vinden') er eit fjell i County Wicklow i Republikken Irland. Det er det tredje høgaste fjellet i Dublin/Wicklow-området. Frå toppen kan ein sjå innsjøen Lough Ouler på austsida av fjellet. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tonelagee|Tonelagee]]» frå ,  den 20. oktober 2007.*  
 
## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Wicklowfjella nasjonalpark 
* Utsyn frå fjell i Irland
White Hill i Irland

**White Hill**  er eit fjell i County Wicklow i Republikken Irland på 630 moh. Det ligg nordaust i Wicklowfjella, like sør for Djouce på 725 moh. Sidan dei to toppane ligg nær kvarandre og er om lag like høge vert førstnemnde ofte referert til som «skuldra» til sistnemnde. Turstien Wicklow Way går langs White Hill, Djouce og War Hill i nord. Toppen av White Hill er dekt av gras, lyng og småstein.

## Bilete

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:White Hill (Ireland)|White Hill (Ireland)]]» frå ,  den 20. oktober 2007.*
Aghla Beg

**Aghla Beg** er eit fjell i County Donegal i Republikken Irland. Av dei to toppane på fjellet har den eine ei høgd på 564 meter over havet og den andre ei høgd på 603 m. Det er det tredje mest nordlege og femte høgaste fjellet i fjellkjeda kalla *[[Seven Sisters i Donegal|Seven Sisters]]* av dei lokale innbyggjarane (Muckish, Crocknalaragagh, Aghla Beg, Ardloughnabrackbaddy, Aghla More, Mackoght (òg kalla 'Litle Errigal') og Errigal). Seven Sisters er ein del av Derryveaghfjella.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aghla Beg|Aghla Beg]]» frå ,  den 20. oktober 2007.*
Annagh Hill

**Annagh Hill** er ein ås nord i County Wexford i Republikken Irland. Nord for åsen ligg Croghan Mountain. Bortsett frå søraustsida er åsen dekt av barskog. 

Åsen ligg ovanfor dei to landsbyane Monaseed og Hollyfort i sør, på andre sida av dalen for elva Blackwater. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Annagh Hill|Annagh Hill]]» frå ,  den 20. oktober 2007.*
Crocknalaragagh

**Crocknalaragagh** er eit fjell i County Donegal i Republikken Irland med ei høgd på 470 meter over havet. Det er det nest nordlegaste og det lågaste av fjellkjeda som lokalt er kjend som Seven Sisters, som òg inkluderer Muckish, Aghla Beg, Ardloughnabrackbaddy, Aghla More, Mackoght (òg kalla 'Little Errigal') og Errigal. 
Seven Sisters er igjen ein del av Derryveaghfjella.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Crocknalaragagh|Crocknalaragagh]]» frå ,  den 20. oktober 2007.*
Ben Bulben

**Ben Bulben** (òg stava *Benbulben* eller *Benbulbin*, irsk *Binn Ghulbain*) er eit fjell i County Sligo i Republikken Irland. Fjellet er ein *Ben* (irsk namn for ein stor steinformasjon forma av isbrear). 

## Etymologi
«Ben Bulben», «Benbulben» og «Benbulbin» er alle angliserte utgåver av det irske namnet «Binn Ghulbain». «Binn» er eit ord som ofte vert nytta for «topp» eller «fjell», medan «Ghulbain» anten tyder «Gulban sitt» eller «kjeveforma». 

## Geologi
### Danning
Ben Bulben vart forma under den siste istida. Det var opphavleg ein stor rygg, men isbreane skar seg ned i fjellet og danna den karakteristiske formasjon ein kan sjå i dag.

### Bergart
Dei brattare sidene av Ben Bulben består av kalkstein. Dei glattare sidene av fjellet består av skifer. Desse bergartane vart danna for om lag 320 millionar år sidan.

#### Klatring
Klatring av fjellet er populært, men nordsida kan vere farleg med kraftig vind frå Atlanterhavet. Sørsida er derimot lettare og er ikkje like bratt. Frå toppen av fjellet har ein flott utsyn over landskapet Yeats.

## Plante- og dyreliv
Ben Bulben har fleire unike planter og har mellom anna planter ein ikkje finn andre stader på Irland. Mange er arktisk-alpine planter, som opphavleg vart frakta her av isbrear som smelta. Av dyr finn ein hare og rev.

## I irsk historie

### Keltiske segner
Ben Bulben er medverkande i mange keltiske segner. Det skal mellom anna ha vore bustaden til Fianna, ein krigarbande som levde på 200-talet. Eit døme er soga der krigaren Diarmuid Ua Duibhne (Diarmund) vert lurt av kjempa Fionn mac Cumhaill (Finn McCool) til å slåst med eit forheksa villsvin, som seinare tar livet av krigaren ved å spidde hjartet hans med støttanna. Fjellet skal ha vore kvilestaden til Diarmuid and Grainne. På 500-talet skal St. Columba ha ført tre tusen soldatar opp Ben Bulben for å kjempe om rettane for helgenen til å kopiere frå ei utgåve av Davids salmar han hadde lånt frå St. Finnian.

### Den irske borgarkrigen
I september 1922, under den irske borgarkrigen, vart ein armert bil frå IRA trengt opp i eit hjørne og dei ni soldatane frå IRA flykta opp Ben Bulben. Til slutt vart alle drepne, etter seiande etter at dei hadde overgjeve seg. 


Fil:Benbulben2.jpg|Austsida av Ben Bulben
Fil:Benbulben3.jpg|Eit anna bilete av austsida
Fil:Benbulben4.jpg|Sett frå sør
Fil:Benbulben_sea.jpg|Bun Bulben med Sligo Bay i føregrunnen
Fil:Strandhill2.jpg|Eit anna bilete frå aust
Fil:BenBulben.jpg|Sida av Ben Bulben.
Fil:Slieve league3.jpg|Toppen av Ben Bulben.
Fil:Benbulben snow.jpg|Ein snødekt Ben Bulben sett frå Sligo Bay.


## ''Under Ben Bulben''
Det kjende diktet *Under Ben Bulben*, skriven av William Butler Yeats, er hovudsakleg ei skildring av landskapet Yeats Country (som er kalla opp etter forfattaren). Det skildrar kva han såg i Yeats Country.
Følgjande er eit utdrag frå *Under Ben Bulben*:

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff

* Klatre Ben Bulben
* Ben Bulben statistikk
* Turistinformasjon
* Essay om diktet Under Ben Bulben
* Informasjon, bilete og panorama av Ben Bulben

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ben Bulben|Ben Bulben]]» frå ,  den 20. oktober 2007.*
Ben of Howth

**Ben of Howth** er ein ås på Howth Head i County Dublin i Republikken Irland. Han er 171 meter høg og ligg om lag 1,5 km sør for Howth. Den næraste vegen er Windgate Road som fører vestover forbi steinbrotet Green Hallows.

Han vert stundom forveksla med Shielmartin Hill, som ligg om lag 1 km lenger vest. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ben of Howth|Ben of Howth]]» frå ,  den 20. oktober 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Walking Ireland
Khiosmassakren

**Khiosmassakren** refererer til drapet på fleire titusenar grekarar av dei osmanske styrkane på øya Khíos i 1822.

## Bakgrunn
Dei osmanske styrkane okkuperte Khíos utan kampar under leiing av Piali-Pasha i 1556. Før det var Khíos styrt frå Genova. Både livet på Khíos og produksjonen på øya heldt fram som før overtakinga. Innbyggjarane hadde mange privilegium og der var få tyrkarar som budde på fortet på øya. Den lokale overklassa heldt på jorda, rikdomen og lokal makt. 

Khíos blomstra under tyrkisk styre, truleg grunna mastik-produksjonen på øya. Mastik var nytta mellom anna som parfyme, tannrens og tyggegummi hos haremet til sultanen. 

Det var nokre forsøk på å frigjera Khíos frå tyrkarane, som florentinarane i 1599 og venetianarane i 1694]]—1695. Ingen av desse lykkast. Økonomien på Khíos heldt fram å vekse og i 1822 budde det om lag 120&nbsp;000 menneske på øya.

Då den greske sjølvstendekrigen starta i 1821 var Khíos først ikkje involvert. Den første krigshandlinga på øya skjedde 11. mars 1822 då ein gjeng opprørarar frå Sámos under leiing av Lykourgos Logotheis saman med nokre få khiotar, kringsette det tyrkiske fortet, utan å oppnå noko. 

Khíos ligg berre få kilometer frå det tyrkiske fastlandet, og sultan Bechit meinte det var viktig å lære khiotane ei lekse.

## Khiosmassakren
Den 30. mars 1822 nådde den osmanske flåten øya. Admiral Kapudan Pasha Kara Ali hadde kommando og med seg hadde han ein styrke på fleire tusen irregulære krigsfolk. Opprørarane frå Sámos trekte seg då fort tilbake og sivilbefolkninga stod uvæpna igjen.

I to veker slakta, brente, plyndra og øydela tyrkarane Khíos. Leiarar vart hengd og estimat tilseier at minst 25&nbsp;000 menneske mista livet. Mange vart også seld på slavemarknaden. Enkelte kjelder seier at så mange som 44&nbsp;000 mista livet og 50&nbsp;000 vart seld som slavar og 23&nbsp;000 flykta. 

## Etterspel
Massakren var godt dokumentert og det kom ut truverdige rapportar og skildringar. Øydeleggingane på Khíos skapte enormt sinne i Europa, noko ein kan sjå i verk frå Eugène Delacroix, og i forfattarskapen til Lord Byron og Victor Hugo. 

Etter alle protestane og press frå organisasjonen Philhellenism bestemte *Sultan Bechit* at khiotane skulle få fritt leide til øya igjen. I ein periode sponsa han til og med dette.

I juni same året sette den greske Konstantinos Kanaris og hans flåte fyr på den osmanske flaggskipet i hamna på Khíos. Admiral Kapudan Pasha vart drepen i denne aksjonen. 

Økonomien på Khíos vart hardt råka av massakren. Leiarane var anten drepne eller dei hadde rømd, og kom ikkje attende. Dette gjorde også at øya vart ramma ekstra av frosten i 1850 og jordskjelvet i 1881. Khíos fekk tilbake litt av sin gamle rytme først på byrjinga av 1900-talet

Khíos vart ein del av Hellas etter den første balkankrigen (1912) og vart offisielt annektert frå Tyrkia etter Lausannetraktaten i 1923.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Chios Massacre|Chios Massacre]]» frå ,  den 20. oktober 2007.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
* *Chios - The Fragrant island* 1997 s. 28-30.
Svein Johannessen

**Svein Johannessen** () var ein norsk sjakkspelar.

Svein Johannessen blei utnemnd til internasjonal meister i sjakk (IM) i 1961, som den andre frå Noreg med denne tittelen.

Svein Johannessen blei Noregsmeister i sjakk fire gongar, i 1959, 1962, 1970 og 1973. I 1959 blei han nordisk meister i sjakk i Ørebro, framom ei rekke sterke spelarar, den mest kjend den svenske stormeister Gideon Ståhlberg.

Svein Johannessen var rekna som den sterkaste spelaren i Noreg frå han vart norsk og nordisk meister i 1959, og fram til Leif Øgaard tok over hegemoniet i 1974. Han spelte heile 10 sjakk-olympiader (lag-VM i sjakk) for Noreg, i 1956, 1960-1962-1964-1966-1968-1970-1972-1974 og 1978 og var førstebordspelar i 6 på rad, frå 1960 til 1970.

Svein Johannessen var aktiv sjakkspelar frå han som 14-åring dukka opp i si første landsturnering i Skien i 1952. Han vart junior-noregsmeister i 1954. Han spelte sitt siste parti berre nokre veker før han døydde. 

Mesteparten av tida var Svein Johannessen medlem i Oslo Schakselskap, der han også vart æresmedlem hausten 2007. Den internasjonale sjakkturneringa Sveins minneturnering har blitt arrangert i i Oslo i juni kvart år sidan 2008.

Øystein Brekke gav ut ein biografi over Svein Johannessen i 2009. 

## Bakgrunnsstoff
* Svein Johannessen sine beste parti på www.chessgames.com
* Svein Johannessen sine parti i Noreg hos NorBase
* Svein Johannessen sin rating hos verdssjakkforbundet FIDE

## Kjelder
*Øystein Brekke: *Sjakkmesteren Svein Johannessen*, Norsk sjakkforlag 2009, ISBN 978-82-90779-05-9
*Øystein Brekke: *Norges sjakkforbund 75 år 1914-1989*, Norges Sjakkforbund 1989, ISBN 82-991916-0-2
*Øystein Brekke: *Norske sjakktrekk. Norges Sjakkforbund 100 år 1914-2014*, Norges Sjakkforbund 2014, ISBN 978-82-991916-2-3
*Olimpbase, database over sjakk-olympiadar mv

## Fotnotar
Cuilcagh

**Cuilcagh** er det høgaste fjellet i Breifne-området og det 165. høgaste punktet på Irland. Toppen ligg på grensa mellom grevskapa Fermanagh (i Nord-Irland) og Cavan (i Republikken Irland), og er det høgaste punktet i begge grevskapa. Vatnet frå sørsida av fjellet forsvinn under jorda og dukkar opp nokre kilometer borte i Shannon Pot, som vert rekna som kjelda til elva Shannon.

**Cuilcagh fjellpark** har nyleg vorte slått saman med dei populære turistattraksjonane Marble Arch-grottene og Cladagh Glen naturreservat til *Marble Arch Caves and Cuilcagh Mountain European Geopark*. 

## Internasjonal status
Cuilcagh og området rundt har trekt til seg internasjonal interesse. Både Marble Arch-grottene og Cuilcagh fjellpark har fått status som UNESCO Global Geopark sidan 2004 og fått finansiering frå EU.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cuilcagh|Cuilcagh]]» frå ,  den 21. oktober 2007.*
Fiken

**Fiken** eller **fike** er frukta frå dei ulike artene av trær og busker i fikenslekta, særleg vanleg fiken frå fikentreet (*Ficus carica*). Fikenar er dropeforma med små frø, og kan etast heile. Vanleg fiken blir særleg dyrka i middelhavsland og andre område med middelhavsklima. 

## Bakgrunnsstoff
Vidjayadasjami

**Dassjera** eller **vidjayadasjami** er ei hinduhøgtid feira over heile India, og i Nepal, der han er ei av dei største høgtidene. Vidjayadasjami blir feira på den tiande dagen i den lyse halvdelen av månadeen *[[asjvin]]*, som stort sett finn stad i oktober, og er siste dagen i navaratrihøgtida. Feiringa har ulike forklaringar avhengig av region og kultur, men har ofte med det gode sin siger over det vonde.

Feiringa av vidjayadasjami kan innebera tilbeding av morgudinner som Durga, leiketøysutstillingar eller å tenna eit bål der ein brenn ei dokke av den vonde demonen Ravana. Høgtida blir også rekna som ein lukkebringande dag for å byrja med noko nytt.
Great Sugar Loaf

**Great Sugar Loaf** ('Store Sukkertopp'), ofte berre kalla **Sugar Loaf**, er eit fjell aust i County Wicklow i Republikken Irland, like sør for Bray. Stundom vert det òg kalla *Big Sugar Loaf* for å skilje det frå Little Sugar Loaf i aust, på andre sida av vegen N11 frå Dublin til Wicklow.

Sjølv om fjellet berre er 501 meter høgt er det isolert frå andre åsar i nærleiken og har bratte sider med ein vulkansk utsjånad som får det til å sjå høgare ut enn det er. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Great Sugar Loaf|Great Sugar Loaf]]» frå ,  den 21. oktober 2007.*
Norges Socialdemokratiske Ungdomsforbund

**Norges Socialdemokratiske Ungdomsforbund** (NSU) blei stifta som ein landsdekkjande organisasjon 20. juni 1903 på initiativ av Jacob Laurentius Vidnes. Allereie 28. januar 1900 blei Kristiania Socialdemokratiske Ungdomslag (Kristianialaget) stifta. 

I dei første åra var NSU, og spesielt Kristianialaget, prega av den såkalla *ungsosialismen*, ei anarkosyndikalistisk retning. 

I 1909 braut dei anarkosyndikalistisk orienterte ungsosialistane ut og danna *Norges Ungsocialistiske Forbund* etter at dei partitru ungdomane først hadde brote ut og grunnlagt Arbeiderpartiets Ungdomsforbund. Sistnemnde gjekk kort tid etter NUF braut ut inn i NSU igjen. 

I partistridane rundt og etter første verdskrigen stod NSU på venstreposisjonar, og frå våren 1921 heitte forbundet Norges Kommunistiske Ungdomsforbund (NKU). Samtidig grunnla Norges Socialdemokratiske Arbeiderparti, som året før hadde brote med Arbeiderpartiet, eit ungdomsforbund som tok namnet Norges Socialdemokratiske Ungdomsforbund, før dei i 1926 skifta namn til *Norges Sosialistiske Ungdomsforbund*. 

Da Norges Kommunistiske Parti i sin tur braut med DNA i 1923 følgde NKU med utbrytarane. Organisatorisk er det såleis NKP sin ungdomsorganisasjon som er etterfølgjaren til det opphavlege NSU. 

I 1924 danna DNA *Venstrekommunistisk Ungdomsfylking*, som i 1927, etter at forbundet blei slått saman med det nye NSU, fekk namnet Arbeidernes Ungdomsfylking (AUF).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Norges Socialdemokratiske Ungdomsforbund|Norges Socialdemokratiske Ungdomsforbund]]» frå ,  den 21. oktober 2007.*
Førstehandsverdi

**Førstehandsverdi** er eit omgrep som tar for seg den verdien ei vare har når ho blir levert frå primærprodusenten. I fiskeria er førsthandsverdien den prisen fiskaren får når fisken blir levert ved kaia. I Noreg er det Råfisklaget eller andre salslag som Sildesalslaget som fastsett førstehandsverdien på fisk.

Fiskesalslaga si roller er fastsett i Råfiskloven.

## Referansar
Knocknarea

**Knocknarea** (irsk *Cnoc na Rí*) er ein ås i County Sligo i Republikken Irland. Han dominerer landskapet vest for byen Sligo. Namnet Knocknarea vert ofte omsett til 'The Hill of the Kings' (‘Cnoc’ tyder ås og 'Rí ' tyder ‘konge’). Det er mange teoriar om kva namnet tyder, inkludert «Bøddelåsen» og «Månefjellet».

Det 327 meter høge fjellet av kalkstein stikk seg opp frå resten av landskapet på halvøya Cúil Irra mellom buktene Sligo Bay og Ballysadare. I tillegg ligg det ei stor steinrøys ‘*Miosgán Medbha*’ (Maeve sin smørklump) på fjelltoppen. Sjølv om røysa ikkje er graven ut, har ho form og struktur som ei ganggrav frå yngre steinalder. 

## Dronning Maeve si grav

Dronning Maeve si steinrøys har ein diameter på 55 meter og er 10 meter høg, og ho er med det den største grava av denne typen på Irland utanfor Boynedalen. Det er estimert at det har gått med 40&nbsp;000 tonn i stein i røysa. Arkeologen Stefan Bergh skriv i ei bok at det store søkket på vestsida av røysa kanskje kan ha vore steinbrotet som steinen i gravhaugen vart henta frå. 

Medb eller Maeve var krigsdronninga av Connacht i keltisk mytologi. Soga om delar av regjeringstida hennar er skrive ned i ‘*[[Táin Bó Cúailnge]]*’ - ofte berre forkorta til ‘The Táin’ - på 1100-talet. Sjølve Táin-segna er derimot rekna for å vere mykje eldre, kanskje heilt tilbake til eit par hundreår f.Kr. På grunn av våpena og dyra i soga meiner enkelte at Dronning Maeve er frå jernalderen, men ingen veit sikkert om ho i røynda eksisterte eller ikkje. Maeve skal visstnok vere gravlagd ståande i Knocknarea-røysa, påkledd i krigsuniform og vendt mot nord og fiendane hennar i Ulster. Sjølv om ganggraver er datert til yngre steinalder har det vore tilfelle der slike graver er brukt om att i bronse- og jernalderen. 

## Monumentlandskapet
Maeve si steinrøys er den største, men ikkje det einaste monumentet på toppen av Knocknarea. Det ligg òg fleire mindre graver i linje frå sør til nord. Mange av dei var ganggraver og vart kraftig øydelagd av utgravingar på 1800-talet. 

Knocknarea ser ut til å ha vore ein viktig rituell stad og møteplass gjennom yngre steinalder. Ein har funne spor av hus på toppen og store mengder restar etter produksjon av steinreiskap er òg funne. 

Ein har funne mange funn frå førhistorisk tid rundt heile Sligo Bay. Frå Knocknarea kan ein sjå andre slike stader som Croaghaun Mountain, den megalittiske gravplassen i Carrowkeel og Cairns Hill. Ganggrava Carrowmore ligg aust for foten av Knocknarea.

## Bevaring
Det har i aukande grad vorte snakka om vern av Knocknarea og steinrøysa på toppen, sidan fleire og fleire turistar i området har ført til øydelegging av røysa. Det er i dag ikkje lov å klatre på røysa eller ta bort steinar frå ho. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Knocknarea|Knocknarea]]» frå ,  den 20. oktober 2007.*
Ardloughnabrackbaddy

**Ardloughnabrackbaddy** er eit fjell i County Donegal i Republikken Irland med ei høgd på 603 meter over havet. Det er det midterste og det tredje høgaste av fjella i kjeda kalla *[[Seven Sisters i Donegal|Seven Sisters]]* av lokale innbyggjarar. Andre fjell i fjellkjeda er Muckish, Crocknalaragagh, Aghla Beg, Mackoght, Aghla More og Errigal. Dei sju søstrene er ein del av Derryveaghfjella.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ardloughnabrackbaddy|Ardloughnabrackbaddy]]» frå ,  den 21. oktober 2007.*
Parlamentarisme i kommunar

**Parlamentarisme i kommunar** er ein måte å styre norske kommunar eller fylkeskommunar som er eit unntak frå kommunelova sin hovudmodell om formannskap. Parlamentarismen i norske kommunar er ganske lik parlamentarismen i Noreg. Det tyder at eit Byråd/Kommuneråd eller Fylkesråd styrer, men er avhengig av å ha tillit frå eit fleirtal i kommunestyret eller fylkestinget. Ein kommune eller eit fylke med parlamentarisme har ikkje formannskap eller fylkesutval. Ordføraren si rolle er og avgrensa til å vere ordstyrar og representere kommunen eller fylket. Rådet vil vanlegvis få seg delegerte dei fullmaktene som formannskapet og andre utval i kommunestyre ellers har. Det er kommunestyret eller fylkestinget som avgjer kor omfattande delegeringa til rådet skal vere. I ein kommune eller ein fylkeskommune med parlamentarisme fell stillinga som rådmann bort. Rådet overtar leiinga av administrasjonen.

### Kommunar med parlamentarisme
* Oslo
* Bergen
* Trondheim
* Tromsø (2011-15)

### Fylkeskommunar med parlamentarisme
* Troms og Finnmark
* Nordland
* Viken

## Sjå òg
* Parlamentarisme

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Kommuneloven sine reglar om parlamentarisme
Tara Hill i County Wexford

:*Sjå òg [[Tara i County Meath]]*

**Tara Hill** (irsk *Torrchoill*) er ein isolert ås nær kysten av Irskesjøen nord i County Wexford i Republikken Irland. Han er berre 253 meter høg, men dominerer landskapet nordaust i Wexford. 

Ein meir kjend ås kalla Tara er Taraåsen i County Meath, som berre er 159 meter høg. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tara Hill, County Wexford|Tara Hill, County Wexford]]» frå ,  den 21. oktober 2007.*
Fysiologi

**Fysiologi** (etter gresk *φυσις, physis*, «natur, opphav» og *λόγος, logos*, kunnskap) er læra om og studiet av fysiske, mekaniske og biokjemiske prosessar i levande organismar.

Me skil gjerne mellom plantefysiologi, dyrefysiologi og humanfysiologi, men det er dei same grunnleggjande prinsippa som gjeld for alle tre greinene. Emna fysiologien tek for seg er like mangfaldige som livet sjølv.
Havniauga

**Havniauga** (*Petromyzon marinus*) er ein niaugeart som lever anadromt ved båe Atlanterhavskystane og i Middelhavet. Arten er den største europeiske niaugearten, og kan verta heile 120 cm lang med ei vekt på 2,5 kg. Han lever parasittisk på beinfisk og har vore nær ved å utrydda mange økonomisk viktige fiskeslag i Canada og USA.

## Kjenneteikn
Som andre niauger manglar havniauga para finnar. Det har derimot to ryggfinnar, den andre er vaksen saman med halefinnen. Huda er marmorert i brunoliven til svart over ein bakgrunn av gult til mørkt brun, og vert mørkare med åra. Dei unge er ofte einsfarga blågrøne på oversida.

Forkroppen til havniauga er sylindrisk, medan bakkroppen er meir flattrykt.

## Levesett
Havniauga lever i havet, som regel ganske kystnært. Eldre individ dreg lenger til havs enn dei yngre. Her lever dei på mellom anna torsk, hyse, laksefisk og kval, som dei syg blod og kroppsvæske frå med ein rund sugemunn full av horntenner.

Dei gyt i ferskvatn i april-juni på grus- og steinbotn frå djupner frå 40 cm og ned. Hannen er territorial og forsvarar ei gytegrop han har grave sjølv. Arten er monogam og døyr etter paring. Larvane vert klekte etter om lag to veker, og lever nedgravne i elvebotnen i 6-8 år før dei vert forvandla til vaksne og vandrar ut i havet.

## Kjelder
* Jonsson, Nina: «Niøyer» i *Norges dyr - Fiskene 1* Cappelen 1992
* FishBase

## Bakgrunnsstoff
Torc Mountain

**Torc Mountain** er eit fjell i County Kerry i Republikken Irland med ei høgd på 535 meter over havet. Torc Mountain har fått namnet sitt etter eit forheksa villsvin som der tok livet av ein mytologisk helt kalla Fionn mac Cumhaill.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Torc Mountain|Torc Mountain]]» frå ,  den 21. oktober 2007.*
Cahafjella

**Cahafjella** (*An Ceachach* på irsk) er ei låg fjellkjede av sandstein på Bearahalvøya sørvest i County Cork i Republikken Irland. Den høgaste toppen er Hungry Hill med ei høgd på 685 meter over havet. 

Frå dei italienske hagane ved Ilnacullin i Glengarriff har ein flott utsyn mot fjellet Sugarloaf. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Caha Mountains|Caha Mountains]]» frå ,  den 21. oktober 2007.*