open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stealth-teknologi

**Stealth-teknologi** dekkjer eit breitt spekter av teknikker som vert nytta til å gjera fly, skip og missil mindre synlege på radar, infraraud teknologi eller andre teknologier som er meint å sjå dei.

Eit fartøy med stealth-teknologi vil typisk vere designa frå byrjinga til å ha ein så liten signatur som mogeleg på radar og infraraude overvakingssystem.

## Stealth-teknologi på kampfly
Mykje av teknikken er at flyet får runde og glatte kantar, slik at radarbølgene vert skubba vekk frå flyet til alle kantar, og ikkje vert reflekter attende til radaren.   
Dersom flyet skal nyttast i kamp, til dømes F-22 og F-35, er det òg montert avkjøling på etterbrennaren, slik at vermesøkjande missil ikkje lett kan låsast fast til flyet som mål. 

## Referansar
Frikjeldeetterretning

**Frikildeetterretning** (OSINT) er ein etterretningsdisiplin som baserer seg på informasjon innsamla frå «frie kjelder», dvs. informasjon fritt tilgjengeleg for allmenta.  Frie kjelder kan vera aviser, bøker, Internett, telefonkatalogar, fagtidsskrift, radio- og TV-sendingar med meir.

## Referansar
Christian Münster

**Christian Andreas Münster** () var ein norsk bergmann frå Brevik i Telemark. Han var ein pioner i elektrisk malmleiting i Noreg , direktør for Båsmo gruver 1897–1910 og Kongsberg Sølvverk 1910–17, der etter teknisk direktør ved Norske Svovelkisgruber A/S.

## Liv og gjerning
Etter examen artium 1888 begynte Münster på bergstudiar. I studietida dreiv han feltarbeid for Noregs geologiske undersøking i Kongsberg-traktene og 1889–92 var han amanuensis ved Universitetets metallurgiske laboratorium. Han vart uteksaminert cand.min. i 1892 og arbeidde så som bergproberar ved Kongsberg Sølvverk. Her leia han forsøk med kjemisk utvinning av sølv frå berg med svakt metallinnhald. Kjemisk ekstraksjon av sølv med cyanid vart ein viktig metallurgisk innovasjon på Kongsberg.

I 1897 reiste Münster til Rana som direktør for det belgisk-eigde selskapet Bossmo A/S Gruber. Åra framover arbeidde han med fleire av dei største førekomstane av svovelkis i Noreg, ei sentral grein i den industrielle bergverksdrifta, mellom anna som konsulterande ingeniør for fleire selskap. Han tok såleis del i danninga av A/S Stordø Kisgruber og flytta til Stord i 1907. År 1909 kjøpte han kisgruvene på Varaldsøya, der han starta ei mindre drift. I 1911-12 fann Münster godt med kis i Gjersvik i Grong og han var konsulterande ingeniør ved A/S Grong Gruber 1912–20, styremedlem 1913–19 og styreformann 1917–19.

Frå 1910 til 1917 var Münster tilbake på Kongsberg som direktør for sølvverket. Verket var i full gang med ei omfattande modernisering som Münster førte vidare gjennom bruk av bensinlokomotiv og karbidlykter. I 1917 deltok han i stiftinga av Norske Svovelkisgruber A/S, eit selskap som kjøpte gruvene i Båsmo, Varaldsøy og Mælen. Han fekk jobben som teknisk direktør i selskapet og flytta i 1918 til Kristiania. Münster var styremedlem i Foreningen for Export av kobberfattig Svovlkis frå stiftinga i 1916, formann frå 1919 til han døydde.

Münster var historisk interessert og bidrog til utviklinga av Kongsberg sølvverk sin samlingar. Mellom anna gav han i 1894 ut *Kongsberg Ertsdistrikt*.

## Kjelder
*Norsk biografisk leksikon
Retrovirus

**Retrovirus** (*Retroviridae*) er ein familie av enkelttråda RNA-virus som nyttar dobbelttråda DNA som mellomsteg i økslinga. Dei har membranar og positiv RNA-polaritet, og vert delte inn i dei to underfamiliane *[[Orthoretrovirinae]]* og *[[Spumavirinae]]*. DNA-utgåva av genomet til retrovirus har ein storleik på mellom 8 og 12 kilobasar, avhengig av virus. Dei har ryggradsdyr som vertar, inkludert pattedyr, fiskar, fuglar, krypdyr og amfibium.

HIV-viruset er eit døme på eit retrovirus.

## Øksling
Under økslinga nyttar retrovirus enzymet revers transkriptase (oppdaga i 1970) til å laga eit DNA-mellomsteg. Ein integrase vert deretter nytta til å lima inn mellomsteget i genomet til sella som vert infisert, og lagar slik eit provirus. Denne prosessen lagar brot i DNA-molekylet proviruset vart sett inn i og som truleg lyt vølast av protein frå vertssella. Etter innsetjinga i vertssellegenomet kan proviruset styra avskriving av DNA.

Retroviruspartiklar knoppar seg ut av sellemembranen til ei vertsselle i ei umogen form. Fleire steg katalyserte av virusproteasar gjer partikkelen mogen slik at han kan gå inn i nye vertsseller.

Alle retrovirus har dei tre gena *gag*, *pro*, *pol* og *env*. *gag* kodar for strukturelle protein. *pro* kodar for virusproteasen. *pol* kodar for revers transkriptase og integrase. *env* kodar for glykoprotein i virusmembranen som gjer det mogeleg for viruset å gå inn i ei vertsselle.

## Indre retrovirus
Om sella retroviruset infiserer er ei kjønnsselle, kan det innsette virusgenomet gå i arv over fleire generasjon. Slike sekvendar vert kalla indre (endogene) retrovirus. Det er vanleg at genoma til ryggradsdyr inneheld hundretusenvis av uverksame DNA-sekvensar frå retrovirusgenom. Det er rekna at 5 til  av menneskegenomet er slike restar etter genoma til retrovirus.

## Kjelder
Flosshatt

**Flosshatt** eller berre **floss** er ein hatt med høg, sylindrisk pull og smal brem. Han blei hovudsakleg brukt som mannshatt frå slutten av 1700-talet. Fram til ca. 1830 blei hatten laga av ullfilt med flossa overflate, deretter brukte ein silkefloss. Frå midten av 1800-talet blei det vanlegast å bruka svart flosshatt.

## Kjelder
Birkebeinerne

***Birkebeinerne*** er ein norsk historisk dramafilm frå 2016. Filmen var regissert av Nils Gaup og skriven av Ravn Lanesskog. Hovudrollene vert spelte av Jakob Oftebro, Kristofer Hivju, Pål Sverre Valheim Hagen, Benjamin Helstad, Thorbjørn Harr, Stig Henrik Hoff og Nikolaj Lie Kaas. Filmen er basert på den verkelege historia om birkebeinarane sin innsats for å redde kongsonen Håkon Håkonsson i borgarkrigen mellom dei to gruppene baglarane og birkebeinarane i 1206.

Filmen hadde kinopremiere i Noreg 12. februar 2016. Rettane til filmen blei selde til ca. 60 land.

## Handlinga
Året er 1204 og Noreg vert herja av borgarkrig. På den eine sidan står dei fattige birkebeinarane, og på den andre sida står baglarane, som er støtta av danskane og den rike pavekyrkja. Når birkebeinarkongen Håkon Sverresson døyr på uforklarleg vis, trur heile kongeriket at blodslinja i kongsætta er blitt broten, at det ikkje finst nokon ny arving. Rett før han døyr avslører kongen at han har ein uekte son, som må bli den neste kongen.

Baglarane får høyre om kongssonen, og no er den viktigaste oppgåva til birkebeinarane å halde guten i live. Med baglarane jagande rett bak, må dei to birkebeinarane Skjervald og Torstein frakte guten til Nidaros i tryggleik. Dette er starten på ei livsfarleg og dramatisk flukt på ski over fjellet. Ein tur som vil endre noregshistoria for alltid.  

## Rolleliste
* Jakob Oftebro som Skjervald
* Kristofer Hivju som Torstein
* Pål Sverre Valheim Hagen som Gisle
* Thorbjørn Harr som Inge Bårdsson 
* Benjamin Helstad
* Stig Henrik Hoff
* Nikolaj Lie Kaas
* Ane Ulmoen Øverli som Inga fra Varteig
* Thea Sofie Loch Næss
* Anders Dahlberg som Aslak
* Elg Elgesem som Frikk
* Torkel Dommersnes Soldal
* Adam Nemet som Gisles vakt

## Produksjon
Filmen vart regissert og spelt inn i hovudsak på Ringsaker. Filmen hadde som mål å oppnå ein sterk filmturisme i området.

## Historisk korrekt?
Filmen viser sanninga om den brutale borgarkrigen i Noreg på 1200-talet, mellom dei to rivaliserande gruppene birkebeinarane og baglarane. Samstundes kan ein stille seg kritisk til kampstilen, og ifølgje journalisten Odd Hostad var mange detaljer utelatne. Han hevda også at bodskapen forsvann i dei dominerande actionscenene, noko som gjorde filmen mindre realistisk. Hostad klaga også på kampstilen, og meinte at settinga ikkje samspelte heilt med røynda.

## Utgjeving
*Birkebeinerne* hadde premiere på kino 12. februar 2016 i Noreg, og filmen vart gjeven ut på Blu-Ray og DVD 6. juni 2016. I USA blei filmen gjeven ut som *The Last King* den 17. juni 2016.

## Mottaking
NRK Filmpolitiet gav filmen terningkast 4, og skreiv at «Det blir kanskje ikke pustet nok liv inn i alle figurene, og selv heltene får litt for lite spillerom, men filmen lever godt når den utvikler seg til å bli noe vi nordmenn er i overkant opptatte av, nemlig et viktig og spennende skiløp!»

## Kjelder
Lockheed F-117 Nighthawk

**F-117 Nighthawk** er eit amerikansk angrepsfly. Flyet var det første luftfartøy i verda som var utvikla for å utnytta stealth-teknologi, som gjer flyet vanskeleg å observera på radar. Utvikling av flyet starta i 1978 og det vart første gong floge i 1981. Først i 1988 vart eksistensen til flyet offentleg kunngjort. Det siste flyet vart overlevert U.S. Air Force (USAF) i 1990. Utfasinga av F-117 vart fullført i 2008.

## Referansar


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lockheed F-117 Nighthawk|Lockheed F-117 Nighthawk]]» frå ,  den 19. desember 2017.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* F-117 på airforce-technology.com 
* F-117 på U.S. Air Force
RNA-virus

**RNA-virus** er virus som nyttar RNA som arvestoff. Dei nyttar organismar frå alle dei biologiske rika som vertar. RNA-virus kan vera både dobbelttråda og enkelttråda. Dei enkelttråda RNA-virusa kan ha både positiv og negativ RNA-polaritet. RNA-virus er den vanlegaste klassen av virus som valdar sjukdom hjå menneske. RNA-virus har småe og tette genom.

RNA-virus nyttar RNA-avhengig RNA-polymerase eller revers transkriptase til å kopiera genoma sine. Desse enzyma saknar korrekturlesing, og mutasjonar i genoma til RNA-virus vert slik lettare førte vidare. Dette fører til at RNA-virus utviklar seg mykje snøggare enn dobbelttråda DNA-virus, som nyttar DNA-polymerasar som kan byta ut range basar i det nye DNA-molekylet. Av ein ukjend grunn utviklar derimot enkelttråda DNA-virus seg like snøgt som RNA-virus, sjølv om dei nyttar DNA-polymerasar frå verten.

Enkelttråda RNA-virus har ulike måtar å øksla seg på avhengig av polaritet. Dei med positiv polaritet kan setja om RNA-molekylet sitt direkte til protein, medan dei med negativ polaritet fyrst lyt skriva det av til bodberar-RNA før dei kan setja det om til protein.

## Kjelder
Johannes Klæbo

**Johannes Høsflot Klæbo** () er ein norsk langrennar. I februar 2026 vart han tidenes mestvinnande vinterolympiar.

## Karriere
Vinteren 2016 vann Klæbo tre av tevlingane då juniorverdsmeisterskapen i nordiske greiner fann stad i Râșnov i Romania, to individuelle og ei i stafett. Førjulssesongen 2016 overraska han med pallplassar i verdscuprenn i både Ruka og på Lillehammer. Under noregsmeisterskapen 2017 i Gran kommune vann han sprinttevlinga og tok sølvmedaljen på 15 km, slått einast av Didrik Tønseth. Den 18. februar tok han for fyrste gong steget til topps i eit verdscuprenn då han vann sprintrennet i Otepää i Estland. Like etterpå deltok han i Ski-VM 2017 i Lahtis og vann VM-bronsen i sprint, medan det vart fjerdeplass i lagsprinten ettersom lagkamerat Emil Iversen fall litt før målgang. 18. mars 2017 spurta han inn siger i 15 km fellesstart i Quebec i Canada og dagen etter vann han nok ein spurt i sjølve verdscupavslutninga. Dermed stod han som vinnar av langrennsturneringa i Canada og vinnar av sprintverdscupen 2017. I Verdscupen 2017 enda han på fjerdeplassen.

Gjennom november-desember 2017 viste Klæbo seg som den klart beste langrennaren i verda. I løpet av fire veker sanka han ikkje mindre enn sju sigrar i verdscuprenn; tre tevlingar i Ruka-turneringa, begge renna på Lillehammer, sprintøvinga i Davos og ein 15 km jaktstart i Toblach.

I 2022 fekk han Holmenkollmedaljen. 

## Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
*Ski-NM 2017: Gullmedalje i sprint, sølv på 15 km 
*Ski-NM 2018: Gullmedalje i sprint
*Ski-NM 2019:
*Ski-NM 2020: 
*Ski-NM 2021: Gullmedalje i sprint Trondheim
*Ski-NM 2022: Bronsemedalje på 10 km i Gran
*Ski-NM 2023:

## Kjelder

* 
**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Johannes Høsflot Klæbo|Johannes Høsflot Klæbo]]» frå , den 19. desember 2017.*
Trygve Sverdrup

**Trygve Sverdrup** () var ein norsk marineoffiser og Høgre-politikar som var ordførar i Tønsberg og stortingsmann for kjøpstadene i Vestfold.

Sverdrup var son til ein ingeniør busett i Kristiania. Sjølv utdanna han seg til sjøoffiser i 1908, premierløytnant frå 1911. I 1911-12 fekk han stipend for å kunne studere motorteknikk og elektroteknikk ved Charlottenburg techn. Hochschule i Tyskland. Frå 1913 til -20 var han i undervassbåtteneste i Marinen. Etter ein treårsperiode som havarisjef i Jac. O. Lyngaas & Co. var han tilbake i Marinen frå 1923 som kaptein. Perioden 1923-34 var han ubåtsjef. Forfremja til kommandørkaptein 1. desember 1937.

Sverdrup var medlem av bystyret i Tønsberg frå 1923, varaordførar 1934-36 og ordførar 1936-37. Han var i si tid 
formann i kommunikasjonskomiteen i byen, og styreformann 1928-37 i De kommunale kinematografers styre i Tønsberg. Hausten 1933 vart han vald til stortingsrepresentant frå valkrinsen med dei fire kjøpstadene i Vestfold, vald for partiet Høgre. Etter attval i 1936 var han tingmann 1937-45. Alle sesjonane på Stortinget var han medlem i Militærkomiteen.

Under andre verdskrigen vart Sverdrup arrestert av okkupasjonsmakta. Frå 12. januar 1942 sat han fengsla på Grini til 6. februar 1942. Sidan var han krigsfange i Tyskland, kom heim 28. mai 1945.

## Kjelder
*
Niels Johan Nielsen

**Niels Johan Nielsen** () var ein norsk skulemann frå Bergen, stortingsmann 1877-79.

Nielsen var son til ein bøkkarmeister. Sjølv vart han student i 1851 og studerte teologi, cand.theol. 1856. Han var dei neste åra lærar ved privatskular i Bergen, frå 1864 til 1890 adjunkt ved Bergens katedralskole. Attåt lærargjerninga var han aktiv i religions-arbeid, mellom anna som ordførar i hovudstyret for Foreningen til evangeliets forkyndelse for skandinaviske sjømænd i fremmede havne i 21 år (1868-89) og medhjelpar i Korskirken sokn 1878-88.

Nielsen var medlem av formannskapet i Bergen 1873-76, varaordførar 1876. Sidan var han bystyremedlem 1877-88. På valtinget 1876 vart han vald til 1. representant frå Bergen til Stortinget og møtte 1877-79 på Tinget, der han var medlem i Kyrkjekomiteen.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Thorvald Olsen

**Thorvald Olsen** () var ein norsk jurist og embetsmann frå Bergen, stortingsmann 1851 og 1877-79. Andreas Olsen var far hans og Rolf Olsen ein eldre bror.

Thorvald Olsen vart student frå Skien skule i 1838 og var ferdig utdanna cand.jur. i 1843. Der etter var han fullmektig hos byfuten i Larvik i fire år og sidan på Bratsberg amtskontor i Porsgrunn i seks år. Frå 1853 til 1873 var han underrettssakførar i Larvik. I 1873 fekk han stillinga som sorenskrivar og byfut i Flekkefjord. Frå 1880 var han sorenskrivar i Nes i Akershus, døydde på sorenskrivargarden i Ullensaker allereie to år etter han kom dit.

Olsen var Porsgrunn by sin representant på Stortinget i 1851 og kjøpstaden Flekkefjord sin representant perioden 1877-79. I 1851 var han sekretær i Lagtinget og medlem i Justiskomite nr 1 og i Lovkomiteen, medan han 1877-79 var medlem i Lagtinget og i Budsjettkomiteen.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Svend Olaus Stray

**Svend Olaus Stray** () var ein norsk handelsmann frå Kristiansand som representerte byen på stortinga 1851 og 1859-60.

Stray var son til ein kjøpmann. Sjølv var han handelsfullmektig i over 40 år. Han var medlem av bystyret i Kristiansand frå 1845, forlikskommissær, styremedlem i sparebanken frå 1855 og Noregs Bank si avdeling i Kristiansand frå 1863. Frå 1838 og livet ut var han kasserar for pensjonsselskapet «De gamle og efterladtes venner».

Gjennom heile 1850-talet var Stray ein av dei fremste kandidatane ved valtinga for Kristiansand. Til Stortinget 1851 vart han såleis vald til 1. representant og til 1859-60-tinget til 3. representant. Han var i 1851 medlem i Næringskomite nr. 1 og i Jarnbanekomiteen, i 1859-60 i Næringskomite nr. 2.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Nils Tambs

**Nils Fredrik Severin Tambs** () var ein norsk jurist og embetsmann frå Skjeberg, stortingsmann 1859-60.

Tambs var son til ein offiser i det militære. Sjølv vart han student frå Fredrikshalds skule i 1831. Mange år seinare tok han i 1845 cand.jur.-graden ved universitetet i hovudstaden. Han arbeidde så som kopist i fire år, til dess han byrja arbeide som sakførar i Stavanger i 1849. I 1861 fekk han stillinga som sorenskrivar i Søre Sunnmøre, busett i Volda. Han flytta i 1879 over til same stillinga i Hardanger og Voss, døydde på Vossevangen seks år seinare.

Tambs representerte Stavanger by på stortinget 1859-60, der han var medlem i Protokollkomiteen. Også då han budde på Sunnmøre var han mellom dei fremste kandidatane på to valting, men enda på 3. varamannsplass.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Stefan Kraft

**Stefan Kraft** () er ein skihoppar frå Schwarzach im Pongau i Austerrike. Han vann i 2017-sesongen både verdscupen og begge dei individuelle hopprenna under Ski-VM 2017 i Lahti. Tidlegare sikra han seg sigeren i den tysk-austerrikske hoppveka 2015, samt fleire VM-medaljar. Den 18. mars 2017 sette han verdsrekord i skiflyging med eit 253,5 meter langt svev i Planica.

I 2023 fekk han Holmenkollmedaljen. 

## Verdscupsigrar

## Kjelder

* 
**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Stefan Kraft|Stefan Kraft]]» frå ,  den 20. desember 2017.*
Ragnhild Haga

**Ragnhild Haga** () er ein norsk langrennar frå Holter i Nannestad kommune. Ho vart olympisk meister på 15&nbsp;km og i 4 x 10&nbsp;km stafett under Vinter-OL 2018. Haga har elles vunne ein verdscupsiger i finske Ruka  der ho 26.11.2017 hadde beste tid i 15&nbsp;km punktstart.

Haga var i 2009-sesongen med på IL Heming sitt stafettlag som vann NM-stafetten på Gjøvik, med saman med Tuva Toftdahl og Astrid Jacobsen. Fem år seinare gjentok dei same tre utøvarane prestasjonen under NM 2014 på Lillehammer. Vinteren 2011 vann Haga 5-kilometeren då junior-VM fann stad i estiske Otepää. Ho byrja nærja nærme seg verdstoppen i langrenn i 2015-sesongen, ein sesong der ho vart nummer fire i Tour de ski.

Haga debuterte i verdsmeisterskap på ski den 4. mars 2017 og vart nummer fire på tremila, einast slått av landskvinnene Marit Bjørgen, Heidi Weng og Astrid Jacobsen. 26. november 2017 vann Haga den innlagde punktstarten då Ruka-turneringa i Finland vart avslutta med 15&nbsp;km jaktstart.

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
*Ski-NM 2010: Nr 9 på 10 km i Stokke
*Ski-NM 2011: –
*Ski-NM 2012: Nr 9 på 10 km på Voss
*Ski-NM 2013: Nr 13 på 30 km på Løten
*Ski-NM 2014: Nr 7 på 15 km på Lillehammer
*Ski-NM 2015: Nr 4 på 15 km på Røros
*Ski-NM 2016: Bronsemedalje på 15 km i Tromsø
*Ski-NM 2017: Nr 4 på 15 km på Gran
*Ski-NM 2018: Gullmedalje på 30 km, bronse på 5 km, 10 km og 15 km
*Ski-NM 2019: Nr 8 på 15 km i Meråker
*Ski-NM 2020: Nr 4 på 10 km i Drammen
*Ski-NM 2021: Sølvmedalje på 10 km i [Trondheim]]
*Ski-NM 2022: Sølvmedalje på 15 km på Gran
*Ski-NM 2023: 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ragnhild Haga|Ragnhild Haga]]» frå ,  den 20. desember 2017.*  

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Eliot Higgins

**Eliot Higgins** (fødd 1979), som tidlegare brukte tidlegare pseudonymet **Brown Moses** i bloggane sine, er ein britisk statsborgar, journalist og bloggar. Han er kjend for å bruka opne kjelder og sosiale medium til å undersøkja den Syriske borgarkrigen, og russisk militær støtte til russisktalande separatistar i Ukraina med neskyting av Malaysia Airlines Flight 17. Han fekk første gongen merksemda til media ved å identifisera våpen i opplasta videoar frå den Syriske konflikten.

## Referansar
Mandrill

**Mandrillen** (*Mandrillus sphinx*) er ein primat i dyreapefamilien.

Han har ein kraftig kropp med blåe til purpurraude seteputer hjå vaksne hannar, med ein noko mattare farga hjå hoer. Pelsen er spragla olivenbrun på oversida og er noko lysare på undersida. Hannane har kraftige fargar i andletet, ein raud og lang nase, blåe kinn med fòrer og  gult skjegg. Ungdyr og hoer har liknande men mattare fargar. Kroppslengda er , halen er  lang, vekta  hjå hannar og kring  hjå hoer.

Mandrillen lever i større flokkar i ope skoglende og et frukter, frø, sopp, røter, insekt og småe pattedyr. Arten finst i Vest-Afrika og i Kamerun, Gabon, Kongo og Ekvatorial-Guinea. Han er utrydningstruga.

Mandrillen er den mest kjønnsdimorfe primaten og ein av dei mest kjønnsdimorfe pattedyra. Vaksne hannar er 3,4 gonger so tunge som vaksne hoer.

## Kjelder
Christmas is Coming

**Christmas is Coming** er eit engelsk barnerim og julesong som kan ha ulike melodiar.

Rimet har følgjande tekst:

:*Christmas is coming, the geese are getting fat* (alternativt *the goose is getting fat*)
:*Please put a penny in the old man's hat*  (alternativt *please to put* eller *please do put*)
:*If you haven't got a penny, a [[Halfpenny|ha'penny]] will do*
:*If you haven't got a ha'penny, then God bless you!*

## Bakgrunn
Teksten har ukjend opphav. Han blei gjeven ut i *Bye-Gones* i 1882, eit tidsskrift knytt til Wales og nærområda. Han blei også publisert i boka *[[Shropshire]] Folklore* året etter, der han skal ha blitt samla inn i Oswestry. Omtalen av gås som julemåltid peiker på eit opphav frå georgiansk tid eller viktoriatida, då dette blei vanleg.
Songen blei nedteikna som del av eit rim knytt til Guy Fawkes- eller bonfire night den 5. november i Oldham ved Manchester i 1945.

Oppfordringa om å gje småpengar i ein hatt gjer at songen blir knytt til almissegjeving, som også er vanleg rundt juletider. Ifølgje songomtalen til The Kingston Trio blir songen ofte framført medan ein sender ein hatt rundt for å ta imot pengegåver.

## Melodi
Songen kan framførast til mange ulike melodiar. Han kan også syngast som kanon. Han kan syngast til ein tradisjonell melodi som er ein variant av den engelske dansemelodien kjend som «Country Gardens». Det finst også melodiar komponert av forfattaren Edith Nesbit, Henry Walford Davies og Nick Reynolds.

## Innspelingar
The Kingston Trio spelte inn songen som ein kanon med tittelen «A Round About Christmas» til julealbumet *[[The Last Month of the Year]]* frå 1960.
Harry Belafonte gav ut ein versjon på sitt julealbum * To Wish You a Merry Christmas* frå 1962.
For fjernsynsprogrammet Muppetshow og det tilhøyrande albumet *[[John Denver and the Muppets: A Christmas Together]]*  frå 1979 blei det laga ein calypsoaktig versjon.

## Inspirasjon
Teksten har vore utgangspunkt eller inspirasjon for nye versjonar og songar, som Christmas in the Old Man's Hat av Noel Mcloughlin og Christmas Is a-Comin', skriven av Frank Luther og framført av Bing Crosby.

## Kjelder


**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Christmas Is Coming|Christmas Is Coming]]» frå ,  den 20. desember 2017.*
Krystallglas

**Krystallglas** (òg kalla **blyglas**) er ein type glas som har ein annan kjemisk sammensetning enn vanleg glas. Det har vore vanleg å framstille krystallglas med blyoksid (PbO) i staden for natriumkarbonat, noko som gjer at tettleiken til glaset vert auka, og lysbrytningsegenskapene vert endra. I dag er det, av helsemessige årsaker, vanlegare å bruka bariumoksid, sinkoksid eller kaliumoksid.

Krystallglas er òg litt blautare enn vanleg glas, og er difor lettare å omarbeida. Krystallglas med ekstra høgt blyoksid-innhald vert kalla **flintglass**, og vert brukt i linse-optikk.
Akrylglas

**Polymetylmetakrylat** (forkorta **PMMA** og òg kjend som **akrylglas**) er ein gjennomsiktig termoplast ofte brukt som eit lettvekts- eller knuseresistent alternativ til glas.

Sjølv om det ikkje er ein type silisiumbasert glas, er substansen, slik som mange termoplastar, ofte teknisk sett ein type glas (ein ikkje-krystallinsk, gjennomsiktig fast stoff), og har historisk sett ofte vorte kalla  akrylglas. Kjemisk, så er det ein syntetisk polymer av metylmetakrylat. Materialen vart utvikla i 1928 i fleire ulike laboratorium av fleire kjemikarar som William Chalmers, Otto Röhm og Walter Bauer og vart først ført til marknaden i 1933 av Rohm and Haas Company under varemerket **Plexiglas.** Det har sidan vorte selt under mange ulike namn, mellom dei **Acrylite**, **Lucite** og **Perspex**.

PMMA er eit rimeleg alternativ til polykarbonat når ekstrem styrke ikkje er påkravd. I tillegg inneheld ikkje PMMA det potensielle skadelege stoffet bisfenol-A som finne sin i polykarbonat. PMMA er ofte bedre på grunn av dei moderate eigenskapane, i tillegg til at det er enkelt å handsama og prosessera. Ikkje-modifisert PMMA oppfører seg sprøtt og kan knusast under belastning, spesielt ved kollisjonskraft, og er meir sensitivt for ripar enn konvensjonelt uorganisk glas. Modifisert PMMA kan oppnå høg ripe- og kollisjonsmotstand.

## Referansar


## Bakgrunnsstoff
* () Kategori:Polymethylmethacrylate – bilete, video eller lydar på
Polykarbonat

**Polykarbonat** (PC) er ein transparent termoplast som er særs haldbart.

Polykarbonat vert oftast selt som «uknuselig plast» under namnet «Hammarglas», «Makrolon» eller «Lexan» og vert brukt til butikkvindauge og dørvinduer som skal vera støyt-, spark- og slagsikre. Den vert òg brukt blant anna til visir, maskindeksel, flyvindauga, CD-er, koffertar, drivhus og andre produkt som må vera holdbare og transparente.

Polykarbonat er lett å forveksla med akrylglas, men ein kan skilja dem gjennom å bøya materialen. Akrylglaset vil då brytast av medan polykarbonatet føyer seg.

## Sjå òg
* Termoplast
* Polymer
Japanmakak-rhadinovirus

**Japanmakak-rhadinovirus** (**JMRV**) er eit rhadinovirus som nyttar japanmakaken som vert. Det vart funne i arrvev hjå japanmakakar med den demyeliniserande sjukdomen japanmakakencefalomyelitt, ein sjukdom som kan minna om menneskesjukdomen multippel sklerose.

Japanmakak-rhadinovirus er nært i slekt med rhesusape-rhadinovirus. Mellom dei kjende menneskevirusa er det nærast i slekt med Kaposi-sarkom-assosiert herpesvirus.

Genomet til japanmakak-rhadinovirus kodar for fleire mikro-RNA, der fleire er homologe til mikro-RNA frå Kaposi-sarkom-assosiert herpesvirus og rhesusape-rhadinovirus.

## Kjelder
Frederik Messel Olsen

**Frederik Messel Olsen** () var ein norsk skulemann og politikar, fødd i Oslo, stortingsmann frå Drammen 1854 og 1862-63.

Far til Olsen var bordskrivar.  Sjølv vart han student 1830 frå Møllers institutt i heimbyen og der etter cand.filos. i 1836. Han underviste ved Møllers institutt 1830-37 og var lærar ved Drammens lærde skole 1837-39. Åra 1840-46 var han adjunkt ved Christiania katedralskole, til han vart styrar og overlærar ved Drammens skole, ei stilling han hadde til han døydde.

I Drammen var Olsen medlem av bystyret i mange år, ordførar 1851 og 1859, varaordførar 1849-50, 1852, 1857 og 1860. Han var i 1859 med i ein kongeleg kommisjon om «de lærde skoler».

Olsen representerte Drammen på Stortinget i 1854 og på ny 1862-63. I 1854 var han medlem Kyrkjekomiteen og Komiteen om stortingsbygningen, i 1862-63 med i Lagtinget og formann i Kyrkjekomite nr 2. Olsen, som var ugift, døydde 48 år gammal heime i Drammen, seks dagar etter han vart permittert frå Stortinget.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Ole Peter Larsen

**Ole Peter Larsen** () var ein norsk lege frå Drøbak som representerte Fredrikstad på Stortinget 1862-66.

Larsen var son til ein skipper. Sjølv gjekk han ut frå Christiania katedralskole i 1829 og vart cand.med. i 1836. Han var koleralege i Christiania i 1833 og i Fredrikstad og Farsund i 1834. Sidan var han kompanikirurg ved 1ste akershusiske brigade i 1838 og garnisonslege 1847 i Fredrikstad. Frå 1860 korpslege og 1870 brigadelege i førnemnde akershusiske brigade. Larsen budde i Fredrikstad frå 1836, der han også var sjukehuslege og frå 1845 fattiglege. 

Larsen var i mange år medlem i Fredrikstad bystyre, fleire av dei som ordførar. Han var òg styreformann i sparebanken.  Både i 1862-63, 1865-66 og på omframtstortinget 1864 var han tingmann for Fredrikstad, medlem 1862-63 i Protokollkomiteen og 1865-66 i Justiskomiteen og Lagtinget.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Adolph Christian Wetlesen

**Adolph Christian Wetlesen** () var ein norsk handelsmann, gardbrukar, politikar og fyrvaktar frå Bergen. Stortingsmann frå Nordland 1855-58. Han var son til Hans Jørgen Wetlesen og bror til Jacob Vetlesen.

Adolph Wetlesen var handelskontorist i Bergen frå 1831 til 1841. I 1845 opna han handel på Straumen  i Rana, der han også dreiv gard. Han var ordførar i fleire år, forlikskommissær i 14 år og sentral då Nordlands amt landbruksskule vart oppretta.

Wetlesen møtte på Stortinget 1854, 1857 og Omframtstortinget 1858 som ein av fire representantar frå Nordland fylke. Han var i 1854 medlem i Tollkomiteen og 1857 i Næringskomite nr 1. Ved sidan av stortingsvervet var han i 1855 med i ein kongeleg kommisjon om Lofotfisket.

Frå 1867 arbeidde Wetlesen som fyrvaktar, fyrst på Reine, sidan 1871 på Hekkingen og frå 1880 Kvitnes på Nordmøre. Han døydde i Kristiansund, 85 år gammal.
 
## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Sanna Sarromaa

**Sanna Päivikki Sarromaa** () er ein finsk-norsk historielektor, sosiolog og forfattar.

Ho tok doktorgrad i sosiologi i temaet kjønnsforsking frå 2011, og har vore postdoc på Høgskulen i Lillehammer. 

Ho har vore lokalpolitikar for Oppland Venstre.  Ho har særleg gjort seg merka for å ha skrive mange kronikkar i *[[Gudbrandsdølen Dagningen]]* og i *[[Verdens Gang|VG]]* der ho har kritisert det som ho oppfattar som latskap i arbeidslivet og norsk middelmåtigskultur, lågt lærepress i skulen og dessutan evne til rettskriving og norsk språkpolitikk.

## Bibliografi
* *Norske tabuer - Om likhetens tyranni, språk som religion og hellige mødre*. Spartacus 2016 ISBN 9788243009998
* *Skilsmisseboken. En overlevelsesguide* Res Publica 2019 ISBN 9788282260930

## Referansar


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sanna Sarromaa|Sanna Sarromaa]]» frå ,  den 18. juli 2020.*
Witch house

**Witch house** (også kjend som hjemsøkthouse, drag, screw gaze eller crunk shoegaze) er ein musikksjanger som blandar påverknader frå mørk elektronisk musikk og hip-hop, spesielt screw-musikkstil praktisert av til dømes DJ Screw i løpet av 1990-talet. Bruken av trommemaskinar, støylydar, synthpop-påverka melodiar og sterkt endra eller forvrengd vokal er vanleg. Vanlege typografiske element av artistnamnet og/eller namnet på songen inneheld trekantar, krossar og andre geometriske figurar.
Artistar knytt til sjangeren er mellom anna Salem, Ritualz, CRIM3S, Modern Witch, White Ring og Ooooo.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Witch house|Witch house]]» frå ,  den 21. desember 2017.*
DNA-virus

**DNA-virus** er virus som nyttar DNA som arvestoff, og dei kan ha både dobbelt- og enkelttråda DNA. Nokre DNA-virus nyttar eit RNA-mellomsteg i økslinga (pararetrovirus). Bakteriofagar er truleg den største biomassen på jorda, og dei aller fleste kjende bakteriofagane er dobbelttråda DNA-virus. Herpesvirus, koppar-virus og pandoravirus er andre døme på DNA-virus.

Dobbelttråda DNA-virus utviklar seg mykje tregare enn RNA-virus. DNA-virus nyttar DNA-polymerasar som kan retta opp att lyte som oppstår ved laging av nye DNA-molekyl. Av ein ukjend grunn utviklar derimot enkelttråda DNA-virus seg omtrent like snøgt som RNA-virus, sjølv om dei nyttar DNA-polymerasar frå verten.

Fleire større dobbelttråda DNA-virus har ein indre membran som femnar om DNA-et, og eit DNA-virus med to kapsid er kjent (faustovirus).

## Kjelder
Morten Andreas Rosendahl

**Morten Andreas Rosendahl** () var ein kjøpmann, industrieigar og skipsreiar frå Bergen. Han representerte heimbyen på Stortinget i tida 1859-64.

Rosendahl var son til ein kjøpmann. Han tok sjølv kjøpmannseksamen og dreiv som kjøpmann frå 1831. I 1845 grunnla han ei industriverksemd i Fana som omfatta spinneri, reperbane og nålfabrikk. Seinare byrja han også å reie ut skip. Han var styreformann i Bergen brannforsikringsselskap frå 1868 og i sjøforsikringsselskapet Æolus. Perioden 1870-90 var han forlikskommissær.

Rosendahl var medlem i Bergen bystyre frå 1847 til 1888, dei fyrste åtte åra med sete i formannskapet. Over ein periode på femten år, 1850-64, var han ein av dei fremste kandidatane på valtinga i høve stortingsval. Han var stortingsmann 1859-60 , 1862-63 og på omframtstortinget 1864. Både i 1859-60 og 1862-63 var han medlem i Næringskomite nr 1, medan han i 1864 var med i Komiteen om senkinga av Øyeren.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Jacob Andreas Michelsen

**Jacob Andreas Michelsen** () var ein norsk handelsmann og politikar frå Bergen. Han var far til Christian Michelsen.

Michelsen var son til ein kjøpmann og dreiv sjølv handel i heimbyen, mellom anna med korn og vin. Han var vedvarande medlem i bystyret 1855-82, ordførar i 1865-66 og på ny 1876-78. I Bergen by elles hadde han ei rad styreverv så som i Bergenske Dampskibsselskap, Selskabet for de norske Fiskeriers Fremme, Det Norske Theater og Det dramatiske selskab, samt avdelingsformann i Selskabet til Videnskabelighedens Fremme.

Både i 1868-69 og treårsbolken 1871-73 var Michelsen ein av Bergens fire stortingsrepresentantar, alle sesjonane som medlem av Protokollkomiteen. I tillegg til stortingsvervet var han medlem i den kongelege skattekommisjonen av 1869, dessutan i den svensk-norske konsulatkomiteen 1875.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*
Rakettkastar

**Rakettkastar** (engelsk ) er ein type rakettartilleri som har nokre ekstra kapasitetar i høve anna artilleri som kanonar og haubits. Dei kan skyte store salver på kort tid, har ofte lengre skotvidde, større og meir varierte stridshovud.


MLRS monument in Tula (76-06).jpg|Monument av BM-21 Grad 122mm rakettkastar i Tula.
9P140 Uragan.jpg|9P140 - ein  220-mm rakettkastar (9K57 Uragan) i militær-historisk museum for artilleri, ingeniør og samband i St. Petersburg
9a52 smerch.jpg|BM-30 Smerch 300mm  rakettkastar i militær-historisk museum for artilleri, ingeniør og samband i St. Petersburg.


## Kjelder
Freistadt

**Freistadt** er ein bykommune i Distriktet Freistadt i forbundslandet Oberösterreich i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 12,9&nbsp;km² med i kring 7&nbsp;800 ibuarar. Byen Freistadt ligg 560 meter over havet, om lag 38&nbsp;km nordvest om Linz og 17&nbsp;km sør for grensa mot Tsjekkia.

Freistadt vart bygd frå 1220 og hadde si blomstringstid i det 14.-16. hundreåret. Trettiårskrigen råka byen hardt og det fyrst ut på 1880-talet han kom på fot att. Både under 1. og 2. verdskrigen gjekk byen klar alvorlege kringshandlingar. I dag er byen eit skule-, helse- og handelssenter i distriktet som har namn etter byen.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Freistadt|Freistadt]]» frå ,  den 21. desember 2017.*
Siste glasiale maksimum

**Siste glasiale maksimum** (engelsk *Last Glacial Maximum*, forkorta *LGM*) viser til tida under den siste istida då isdekket var på sitt største. Dette fann stad for rundt 21&nbsp;500-21&nbsp;000 år sidan. Då var den globale gjennomsnittstemperaturen rundt 5°C lågare enn i dag. Klima over heile verda var tørrare, medan havnivået var rundt 125 meter lågare, ettersom mykje av vatnet i verda låg låst i isen.

På denne tida dekte innlandsis mykje av den nordlege halvkula. I Europa var Skandinavia, Dei britiske øyane Nordaust-Europa og delar av Sibir dekte av det skandinaviske isdekket. Store delar av Nord-Amerika låg under Laurentid-isdekket og andre isbrear. Det fanst også ei mengd brear i fjella i andre område, også sør i verda som i Sør-Amerika og Afrika.

## Kjelder




----
**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Siste istids maksimum|Siste istids maksimum]]» frå ,  den 21. desember 2017.* 
*** oppgav desse kjeldene: &nbsp;*
----
*
Herpesvirus

**Herpesvirus** (*Herpesviridae*) er ein familie dobbelttråda DNA-virus med membranar i ordenen *[[Herpesvirales]]*. Dei har pattedyr, fuglar og krypdyr som vertar.

Herpesvirus har lineære genom på 125-290 kilobasepar. Innanfor membranen har dei ein proteinstruktur kalla *[[tegument]]*, og innanfor tegumentet ligg eit ikosaederforma kapsid med trianguleringstal lik 16 og som inneheld DNA-et.

Åtte herpesvirus kan ha menneske som vert, og er fordelte på dei tre underfamiliane av herpesvirus. Alle herpesvirus kan danna livslange løynde infeksjonar, der viruset ligg i spesifikke seller i verten og uttrykkjer gena sine minimalt.

## Kjelder
GAU-12 Equalizer

**GAU-12/U Equalizer** er ein gatlingkanon frå amerikanske General Electric. Han har fem løp og er i kaliber 25&nbsp;mm. Han er i bruk i USA, Storbritannia og fleire andre NATO-land på fly og køyretøy.

Den femløps gatlingkanonen vart utvikla seint på 1970-talet, basert på mekanismen til GAU-8 Avenger, men har kammer for ein ny standard Nato 25&nbsp;mm.  GAU-12/U vert driven av ein 11 kW elektrisk motor, men kan ved utvendig montering drivast pneumatisk. Vanleg skottakt er 3 600 skot i minuttet, med ein maksimal skottakt på 4 200 skot i minuttet.

GAU-12/U brukar vanlegvis PGU-20/U panserbrytende/brannstiftande (API) eller PGU-22/PGU-25 spreng/brannstiftande (HEI) ammunisjon.  Kaliberet er kraftigare enn den eldre M61 Vulcan, og meir effektiv enn den gamle 30&nbsp;mm ADEN-kanonen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:GAU-12 Equalizer|GAU-12 Equalizer]]» frå ,  den 21. desember 2017.*  

## Bakgrunnsstoff

* FAS.org: GAU-12 Equalizer
* Globalsecurity.com: GAU-12
Georg Pettersen

**Georg Pettersen** () var ein dansk-norsk embetsmann, fødd i Flensburg. Han møtte på Stortinget frå Sarpsborg 1854-58.

Pettersen tok norsk juridisk embetseksamen i 1834. Han var fullmektig hos futen i Telemarken i fire år, prokurator i Kviteseid til 1842 og i Skien til 1849. Sidan var han byfut og politimeister i Sarpsborg til 1871, dei siste åra også postmeister i Østfold-byen. Pettersen var Sarpsborg sin representant på stortinga 1854 og 1857 og på omframtstortinget 1858. Han var med i Desisjonskomiteen, i 1854 sekretær.

Han døydde i Kristiania.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Johan Grøn Lund

**Johan Grøn Lund** () var ein norsk lensmann frå Orkdal, stortingsmann 1848-51.

Prestesonen Lund tok juridisk eksamen i morsmålet i 1824. Han var fyrst lensmann i Hitra og frå 1851 i Eidsvoll. I 1856 fekk han stillinga som fut i Fosen, døydde allereie i 1858.

Lund møtte på stortinga 1848 og 1851, som representant frå Søndre Trondhjems amt. Han var i 1848 medlem i Næringskomite nr 1, i 1851 sekretær i same komiteen.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Knud Maartmann

**Knud Geelmuyden Fleischer Maartmann** () var ein norsk handelsmann og vrakar frå Bergen, stortingsmann 1865-69 frå Flekkefjord.

Maartmann var son til ein kjøpmann i Bergen. Han byrja i 1837 å arbeide som handelsbetjent i Flekkefjord, der han sidan 1847 dreiv handel. Seinare var han agent, overmålar og vrakar i Sørlands-byen. Han var i fleire år medlem i bystyret og styreleiar i sparebanken. Både i 1865-66 og 1868-69 var han Flekkefjord sin representant på Stortinget. Han var i 1865-66 medlem i Tollkomiteen og 1868-69 i Militærkomiteen.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*
Kloridkanal

**Kloridkanalar** er ionekanalar som fører kloridion over biologiske membranar. Dei finst både i sellemembranen og i membranane til organellar. Dei har ulike roller, som homeostase for ion, regulering av sellevolum og regulering av elektrisk eksitabilitet.

Cystisk fibrose kjem av mutasjonar i den cAMP-aktiverte kloridkanalen CFTR.

## Kjelder
Solheim skule og barnehage

**Solheim skule og barnehage** er ein fådelt barne- og ungdomsskule ved Solheimsvatnet i bygda Norddalsfjord i Kinn kommune i Vestland.
Herpesvirales

***Herpesvirales*** er ein orden av dobbelttråda DNA-virus med membranar som har ymse ryggradsdyr og muslingar som vertar.

Virus frå *Herpesvirales* har lineære genom på 125-290 kilobasepar. Innanfor membranen har dei ein proteinstruktur kalla *[[tegument]]*, og innanfor tegumentet ligg eit ikosaederforma kapsid med trianguleringstal lik 16 og som inneheld DNA-et.

*Herpesvirales* vert delt inn i tre familiar:

* *[[Alloherpesviridae]]* - som har fiskar og froskar som vertar
* *[[Herpesviridae]]* - som har pattedyr, fuglar og krypdyr som vertar
* *[[Malacoherpesviridae]]* - som har muslingar som vertar

## Kjelder
BMD-1

**BMD-1** (russisk **Б**оевая **М**ашина **Д**есантная — **1** Боевая Машина Десантная — 1) er ei sovjetisk amfibisk stormpanservogn med 73&nbsp;mm kanon, berekna på luftlandsettinger for VDV. I vatn er framdrifta frå to vassjetdyser. Tårnet er det same som på BMP-1.

## Bestykking
Våpna er 73&nbsp;mm 2A28 Grom kanon og 7.62&nbsp;mm PKT koaksial maskingevær. Panservern er 9K11 Malyutka|9M14 Malyutka (NATO: AT-3A Sagger A) og 9M14M Malyutka-M (NATO: AT-3B Sagger B) ATGMs. Det finst òg 7.62&nbsp;mm PKT maskingevær på kvart hjørne i front.

## Referansar
Harvard University

**Harvard University**, eigenleg **President and Fellows of Harvard College**, er eit privat universitet i Cambridge i Massachusetts. Det er medlem av samanslutninga Ivy League. Universitetet blei grunnlagt 8. september 1636 og er den eldste institusjonen for høgare utdanning i USA.

Harvard University er oppkalla etter presten John Harvard, som testamenterte nokre hundre bøker til å etablera biblioteket på skulen, i tillegg til fleire hundre pund.

Universitetet har det største pengefondet av alle utdanningsinstitusjonar i verda. I 2005 hadde fondet ein verdi på 22,6 milliardar dollar. Harvard sitt alumnnettverk har ca. 335 000 medlemer.

## Fakultet
Harvard har desse fakulteta:

* Harvard College
* Harvard School of Engineering and Applied Sciences
* Harvard Division of Continuing Education
* Harvard Graduate School of Arts and Sciences
* Harvard Divinity School
* Harvard Graduate School of Education
* Harvard Kennedy School of Government
* Harvard Law School
* Harvard Business School
* Harvard School of Public Health
* Harvard Medical School
* Harvard School of Dental Medicine
Biblioteka ved Harvard University har meir enn 16 millionar titlar, som gjer det til USAs nest største bibliotek (2006).

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
*
Hemudukulturen

**Hemudukulturen** (kinesisk 河姆渡文化) var ein steinalderkultur frå rundt 5000 til 3300 f.Kr. som fanst eit lite stykke sør for Hangzhoubukta i noverande Jiangnan i Yuyao i provinsen Zhejiang i Kina. Funnstaden, Hemudu, blei oppdaga i 1973.  Andre funnstader av hemudutype er funne på øyer i byprefekturet Zhoushan.

Ei anna namneform for kulturen er **Ho-mu-tu-kulturen**. 

## Materialkultur

Hemudukulturen fanst på same tid som Majiabangkulturen. Dei var to separate og distinkte kulturar, men hadde kontakt og påverka kvarandre. To større oversvømmingar førte til at elven Yaojiang endra løpet sitt og fylte jordsmonnet med salt. Dette førte til at folka frå Hemudukulturen måtte oppgje busetjingane sine. 

Hemudufolka budde i lange styltehus.

Dei høyrde til ein av dei aller første kulturane som dyrka ris. Dei fleste gjenstandar funne av arkeologane er av dyrebein. Til dømes brukte ei plogar laga av skulderblad. 

Kulturen produserte også lakkarbeid. Arkeologane har også funne planterestar som vasskastanje, lotus, eikenøtter, bønner, *[[Gorgon euryale]]*  og kalebass i Hemudu. Ein reknar med at hemudufolka heldt grisar, vassbøffel og hund som tamdyr. Dessutan var dei fiskarar og jegerar, noko som går fram av restar av beinharpunar, bogar og pilspissar. Det er også funne musikkinstrument som beinfløyter og tretrommer i Hemudu.

Kulturen produserte ein tjukk og porøs keramikk. Steintøyet var for det meste svartfarga ved hjelp av pulverisert kol. Det blei dekorert med geometriske mønster og plante- og dyremotiv. Kulturen laga også pynteornament av jade,  elfenbein og små leirfigurar.

## Omgjevnader
Fossil etter amoeboider og pollen gjer det nærliggjande å tru at Hemudukulturen oppstod og utvikla seg i midten av atlantikum.  Ein studie av strandlinja på Ningshaosletta frå 7000 til 5000 f.Kr. viser at det kan ha vore stabilisert eit lågare havnivå då, etterfølgd av ein periode frå 5000 til 3900 med hyppige oversvømmingar.

## Kjelder
### Fotnotar


### Litteraturliste
* Allan, Sarah (red.): *The Formation of Chinese Civilization: An Archaeological Perspective*, ISBN 0-300-09382-9
* Chang Kwang-chih: *The Archaeology of Ancient China*, ISBN 0-300-03784-8

* 

* Zhu C, Zheng CG, Ma CM, Yang XX, Gao XZ, Wang HM, Shao JH.: «On the Holocene sea-level highstand along the Yangtze Delta and Ningshao Plain, East China», i *Chinese Science Bulletin* 48 (24): 2672-2683 DEC 2003 


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hemudukulturen|Hemudukulturen]]» frå ,  den 22. desember 2017.*
NM135

**NM-135** er ein norsk stormpanservogn som vart brukt fram til innføringa av CV9030N frå Hägglunds rundt 1999. NM-135 er ein ombygd M113 der sjølve endringa i hovudsak var eit tårn montert på høgre side. Tårnet er skyttaren sin plass, som bemannar ein 20 x 139 mm Rheinmetall mk20 maskinkanon.

## Teknisk
Tårnet var kontrollert med handemakt. Det var ein roterande spake for høgderetting, og ein spake for retting til sides. For ekstra snøgg sideretting kunne skytteren kopla inn eit utvekslingsgir ved hjelp av ein fotpedal. Våpenet vart avfyrt elektromekanisk. Avfyringskontrollen sat på spaken for høgderetting, to fjøyrbelasta knappar, der skytteren kunne velja mellom kanon eller mitraljøse. Skulle ein oppleva feil på straumforsyninga i vogna, hadde skyttaren enno høve til å skyta med kanonen ved hjelp av eit mekanisk avtrekk plassert på golvet, såkalla fotavtrekk. Siktet gav ei forstørring på 15x, men hadde ingen nattkapasitet eller termisk kapasitet. Kontrollpanel for røykkastarar var montert på veggen framføre skyttaren, medan brytar for LYRAN var montert ved vognkommandøren (VK) sin plass.

Maskinkanonen var opphavleg brukt som luftvernskanon, med skottakt på 900 skot per minutt.  I tillegg var vognen bestykka med ei koaksial mitraljøse (basert på MG-3), ein 71 mm LYRAN bombekastar som vart brukt til lysgranater, og dessutan seks utskytingsrør for røykgranatar.

## I bruk
Bak i vogna finn ein stridsrommet, som på ein vanleg M 113, der det var tiltenkt plass til eit fotlag på åtte infanteristar. Tiltenkt, fordi det strengt teke ikkje var plass til åtte mann klar til strid, med alt utstyr og våpen. Her sat PV-gjengen, tre mann, MG-gjengen, tre mann, nestlagføreren og reserve vognkommandør – som tok over som vognkommandør på vogna, når fotlaget sat av. Då gjekk altså vognkommandøren over i ein lagførerrolle på bakken, og vogna kunne såleis operera uavhengig av fotlaget. Oppsettingsplan for fotlaget kan vera ulik frå vogn til vogn, alt etter ynsket til troppsjef, eller gjeldande Krigsoppsettingsplan (KOP).  

Merk  skilnaden til måten  CV 90 opererar på, der vognkommandøren er fast, og ein har eigen fotlagfører som sit av saman med fotlaget.
BMD-2

**BMD-2** er ei sovjetisk stormpanservogn frå 1985. Der er ein variant av BMD-1, men med eit nytt tårn og nokre forbetringar i skroget. BMD står for *Boyevaya Mashina Desanta* (Боевая Машина Десанта, som tyder "luftbåren stormpanservogn"). Det er ei vidareutvikling av BMD-1, men det vart ikkje produserte nok vogner til full utkifting. NATO kalla vogna for **BMD M1981/1**.

## Referansar
BMD-3

**BMD-3** (*Boyevaya Mashina Desanta*, (Russisk: "Боевая Машина Десанта", som tyder luftlande-kampvogn), er ei russisk  stormpanservogn som vart utvikla i Sovjetunionen 
Denne stormpanservogna er lett i høve storleiken og er tiltenkt rolla som eldstøtte for luftlandestyrkane.

## Bestykking

Hovudvåpenet er ei 30&nbsp;mm 2A42 maskinkanon med kapasitet til avfyring av ulike typer ammunisjon inkludert høgeksplosiv og panserbrytande granatar. Som panservern har vogna panservernmissilar av typen 9M113 Konkurs og AGS-17 for kamp mot infanteri og andre stormpanservogner.

 

## References
BMD-4

**BMD-4** (Russisk: "Боевая Машина Десанта-4") som tyder kampvogn for luftlandestyrkane - er ei russisk stormpanservogn som bygg på erfaringane frå BMD-serien BMD-1, BMD-2 og BMD-3 
I byrjinga fekk vogna namnet **BMD-3M**, ei modernisering av BMD-3, fordi basisvogna var den same. BMD-4 er òg lett i høve storleiken, men har større eldkraft enn nokon av dei tidlegare vognene.

## Bestykking
Båe hovudvåpen er monterte i tårnet på vogna, og kallst **Bakhtsja-U** (Russisk: **Бахча-У** som tyder "Melonfelt").  Det eine hovudvåpenet er ei 100&nbsp;mm **2A70** kanon med rifla løp, det andre er ei koaksial 30&nbsp;mm **2A72** maskinkanon med eit mindre 7.62&nbsp;mm PKT maskingevær.

## Rferansar