open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kvitekulen

**Kvitekulen** er ein brearm av Jostedalsbreen i Breheimen i Luster og Stryn kommune i Vestland. Brearmen ligg på austsida av Jostedalsbreen og har ei høgd på 1915 meter over havet. Dette er den 275. høgaste fjelltoppen i Noreg av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Samarie

Ein **samarie** er ein svart prestekjole som saman med kvit prestekrage og messeskjorte vart innført som liturgisk drakt i Danmark-Noreg ved reformasjonen. 

Samarien var prestens personlege drakt, og slik ikkje berre ei liturgisk drakt. Til bruk i gudstenester skulle han alltid bere ei kvit, sid messeskjorte utanpå den svare samarien. Samarien utvikla seg frå borgardrakta slik ho var brukt i Europa på 1500-talet. Pipekrage kjenner vi frå borgar- og hoffportrett frå reformasjonshundreåret. 

Frå 1980 vart samarien og prestekragen avløyst av albaen som liturgisk drakt, men prestar som frå før brukte samarie, kunne halde fram å bruke denne.

## Kjelder
* KIRKETEKSTILENES BAKGRUNN OG BRUK Ved Turid Lundby (PDF)
* Maihaugen - kirkesalen
Dimling

**Dimlingar**  (*dømling*, *dymling*, *dybel*, *duvlung, dublung, lus, blinding* ) er skjulte trenaglar som vert brukte til å avstive stokkar i lafta hus. Dei skal hindre at stokkane forskyv seg sidevegs i veggen.  Nemningane vert også brukte om naglane som held saman botnstavane i eit lagga kar. 

Ved lafting vert bora hol med 30-35&nbsp;mm bor eller navar i to stokkar som skal ligge saman i veggen. Holet går 8 - 10 cm. ned i den underste stokken og opp i den øvste. Ein åttekanta trenagle vert driven ned i nedste holet. Når overstokken vert sett på plass, vert den driven ned over naglen. 

På lange veggar er det fleire dimlingar. Det er nødvendig med dimlingar på båe sider av ein skøyt. I gavltrekanten  på hus med sperre tak er det berre dimlingar som held stokkane på plass.

## Kjelder
*Edgar Karlsen: *Lærebok i lafting*. Universitetsforlaget 1993. ISBN 82-00-41006-4
*Artikkelen Laft på Wikipedia på bokmål.
*Duvlung i Historisk leksikon
Åvasstinden

**Åvasstinden** (1233 moh.) er eit fjell i Ørsta kommune på Sunnmøre. Fjellet har fått namn etter eit lite vatn, Åvatnet, som ligg under den bratte nordsida.

Åvasstinden er lettast å kome opp på frå Ørstaskaret i nordaust. Dei kan ein greitt kome frå Nordre Vartdal, Romedalen eller Langedalen. 

Ei tagget egg fører over til Fossholtinden.
Jørgen Tjønnstaul

**Jørgen Tjønnstaul** () var ein kjend spelemann frå Telemark. 

Jørgen vart fødd i Seljord, og var son av sogeseiaren Olav Tjønnstaul. Han lærde spel av faren først, og sidan av andre spelemenn i nærleiken. Då han var fire år, døydde mora og søstera Ingebjørg, og faren Olav døydde då han var seksten i 1910. Då reiste han frå Seljordshei og fann seg bustad i Rauland.

Jørgen var ein framifrå dansespelemann, og kjend som ein særs skapande kunstnar. Han spela aldri likt frå gong til gong. Gjennom opptak som er gjort, har det fest seg fire eller fem gode slåtteformer som har vore nytta i seinare år, mellom dei ei form av gangaren Førnesbrunen. Elles kunne Jørgen spela som det fall seg, og var ikkje støtt like nøye på om fela var i orden. Likevel var han ein omtykt dansespelemann. 

Elles sat Jørgen Tjønnstaul inne med mykje gamalt soge- og segnstoff etter faren. Han hadde og eit lag for gode replikkar, og det går mange hermer etter han, dei fleste vart samla i eit festskrift til nittiårsdagen hans. Det er sagt at han er meir sitert enn Henrik Ibsen mellom folk i øvre Telemark. Replikkane etter Tjønnstaulen var ofte av ein slik art at dei har vore sitert om lag slik andre subkulturar siterar Monty Python. 

### Replikkar etter Jørgen Tjønnstaul

Knut Buen var mykje i lag med Tjønnstaulen den siste tida han sat på Vinje Aldersheim. Då fall desse orda: *Jau, det er då bra her, men det er kje noka framtid, veit du*.

Ein annan gong sa han: *Det er kje nokon djævel til, Knut. Det er berre noko kvinnfolki hev funne på for å skræme konn*. 

Då Tokkevassdraget vart bygd ut, var Jørgen frampå: *Ja, her bli [[ørken]]. Me lyt selja hestane og kaupe konn [[kamel]]ar...*
Callao

**Callao** er den største og vektigaste hamnebyen i Peru. Han har eit geografisk omfang som er identisk med den administrative regionen Callao, ligg vest for hovudstaden Lima, men er ein del av metropolen Lima som konsentrerer nesten ein tredel av folkesetnaden i landet. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Municipality of Callao (in Spanish)
* Chim Pum Callao 
* Todo Callao (in Spanish) 
* National University of Callao (in Spanish)
* Islas Palomino (Palomino Islands) pictures and videos
* Regional government of Callao
* Callao.Net la Internet del Callao (in Spanish)
* Sport Boys Association (unofficial) (in Spanish)
Wairoa-elva i Auckland

**Wairoa-elva** i regionen Auckland på New Zealand renn sør-sørvestover frå utspringet sitt i Hunua Ranges, vert så demd opp av demninga Wairoa Dam og dannar fleire reservoar i vassforsyninga til Auckland. Ho dreier så nordover, fell ned stryka Hunua Falls før ho så snur skarpt nordaustetter ved Clevedon. Til slutt snor elva seg gjennom eit estuar fram til utløpet i Haurakigolfen ved Pouto Point.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Wairoa River, Auckland|Wairoa River, Auckland]]» frå , den 27. april 2008.*
Klassisisme

**Klassisisme** er kulturelle straumdrag som hentar inspirasjon frå den gresk-romerske høgkulturen i antikken. Innan kulturhistoria viser nemninga særleg til 1700-talet, då klassiske ideal prega arkitektur, biletkunst, klede og musikk.

Ulike fagfelt kan bruke nemninga «klassisisme» om ulike tidsbolker, nemninga er brukt i arkeologien om klassismen under Hadrian og om den karolingiske renessansen på 800-talet.  I kunsthistorien bruker ein nemninga om ei retning innan europeisk bygningskunst på 1500- og 1600-talet og om nyklassisismen i perioden 1770-1830 som gjaldt innan mange kunstartar. 

Nyklassismen er blitt kalla «den eigentlege klassismen», og vert delt i to periodar: Louis 16-stilen frå 1770-90 og empire frå 1880-25.

## Kjelder

*Kunnskapsforlaget *Store norske leksikon* 1980, ISBN 82-573-0031-4

## Bakgrunnsstoff

*
Olav Moe

**Olav Moe**, fødd 23. juli 1872 og daud 11. august 1967, var ein kjend spelemann, bladstyrar og bygdepolitikar frå Vestre Slidre.

Olav var son av Mikjel Olson Moe og Marit Pedersdotter Neste. Faren Mikjel var og spelemann, og Olav fekk dei første slåttane i heimemiljøet. Mora Marit døydde då Olav var seks år gamal, og han kom til å vekse opp på øvre Neste i vestre Slidre.

Med tida vart Olav godt kjend med tradisjonen etter Jørn Hilme, og førte mykje hilmespel vidare. Han var i lære hjå Jørn Røn, son av spelemannen Knut Ringestad. Elles fekk Olav spel av Ola Hamre, Ivar Ringestad, Ulrik Jensestogun og Ola Haugset.

Då Olav Moe var 25, i 1897, var han på kappleik i Bergen og tevla der oppatt i åra etter. Her møtte han mellom anna Torkjell Haugerud frå Seljord, Kjetil Flatin, Ola Mosafinn, Magnus Dagestad og Sjur Helgeland. I møte med desse, fekk Olav hug til å byggje ut spelet sitt. I Bergen råka han og på Edvard Grieg, som sa til han:

"Du må fara kring og læra alt du kan av desse slåttane og halde dei ved like reint og ekte, for dei må vera grunnlaget for all framtids tonedikting i Noreg".

Så Olav Moe tok til med slåttesamling, som andre spelemenn i tida, og byrja med konsertturnear. Kring 1904 var Olav Moe og på repetisjonsøving, og råka på komponisten Johannes Hanssen. Då Olav Moe spela Hallingen Rotneims-Knut, vart dette kimen til Valdresmarsjen.

I 1906 reiste Olav på spelferd til USA, og kom saman med Hans Fykerud, Gunnleik Smedal, Olav Napper og Eivind Aakhus. Han spela på den amerikanske austkysten, og i det norskamerikanske midtvesten. Elles reiste Olav til Danmark og spela der.

Frå 1908 var Olav og huslyden hans bufast i Aurdal, og her budde han livet ut.

Elles var Olav Moe med på å få i gang lokalavisa Valdresen, og sat som bladstyrar fram til 1925. Han var ein framifrå folketalar, og såg seg sjølv i tradisjon etter Bjørnstjerne Bjørnson. Han leia Oppland Landbruksselskap i mange år, og var med på å få lagt Valdres Jordbruksskule til Leira.

Ei tid sat Olav Moe på Stortinget som varamann for Det radikale folkepartiet, og var og med i fedrelandslaget.

Olav heldt seg frisk og før langt opp i åra, og levde til han vart 95 år. Han var såleis til stades og helsa det andre Jørn Hilme-stemnet i 1961.
Kvitekoll

** Kvitekoll ** er eit fjell i Luster og stryn kommune i Vestland. Det har ei høgd på 1915 meter over havet og er det 275. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter. Fjellet er omkransa av Jostedalsbreen og er ein nunatak som stikk opp av breen. 

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
Skogadalsnosi

** Skogadalsnosi ** er eit fjell i Luster kommune i Vestland. Det har ei høgd på 1871 meter over havet og er det 331. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.

To andre toppar som ligg aust for den høgaste toppen har høgder på 1776 moh og 1784 moh. Desse har òg primærfaktorar på 130 m og 70 m og er dei 523. og 502. høgaste fjelltoppane i landet. 

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
Ramnane

**Ramnane** er eit fjell i Luster og Stryn kommune i Vestland som ligg på Jostedalsbreen. Det har ei høgd på 1844 meter over havet og er det 379. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.

Søre Ramnane er ein fjelltopp på 1790 meter over havet på same fjellet. Dette er den 491. høgaste fjelltoppen i landet. 

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
Seigdragingseigenskapar

**Seigdragigseigenskapar** er eit omgrep som fortel korleis dreiemomenter til ein motor endrar seg i høve til turtalet når lasta aukar. Når turtalet går ned på grunn av auka last, minkar effekta, men dreiemomentet aukar. Når dreiemomentkurva er bratt og toppen ligg ved eit lågt turtal seier ein at motoren har «gode seigdragingseigenskapar».

I samband med saktegåande køyretøy, som til dømes traktorar, er det eit føremon at dreiemomentet aukar når lasta aukar, ettersom ein då ikkje treng å skifta til eit lågare gir så snøggt som ein ellers måtte. Når ein koplar fri motoren for å skifta gir i låg fart stoggar køyretøyet og ein lyt «ta laust» att etter girskiftet, noko som slit på koplinga. «Elastisiteten» som ein «seig» motor innfører kan gjera at ein kan halda fram i same gir når ein til dømes under pløying kjem til ein liten motbakke eller til eit område med tung jord. Om girkassen er synkronisert kan ein gira ned snøggare, men ved låg fart stoggar likevel køyretøyet. 

Når eit køyretøy held høg fart rekk ein å skifta til eit lågare gir utan at køyretøyet stoggar, men farten vert likevel redusert noko medan motoren er fråkopla. Når girkassen er synkronisert går det snøggare å gira ned og ein taper mindre fart. Personbilar vart difor utstyrte med synkroniserte girkassar frå 1930-talet og utover. For lastebilar, der girkassen vert utsett for mykje større dreiemoment, tok det lengre før det vart vanleg med synkroniserte girkassar og for traktorar endå lengre. At ein traktormotor hadde gode seigdragingseigenskapar har ofte vorte nytta som eit salsargument. 

For dieselmotorar ligg toppen på dreiemomentkurva ved eit mykje lågare turtal enn for forgassarmotor, noko som kjem av at forbrenninga er strekt ut over eit lengre tidsrom i dieselmotorar. Det er likevel stor skilnad mellom ulike motorar. 
Nokre traktormotorar, som til dømes den tosylindra dieselmotoren Bolinder Munktell 1052, som vart nytta i Bm 230 Viktor og beltetraktoren BM 230 Bamse, var kjent for å ha uvanleg gode seigdragingseigenskapar. I nostalgiske krinsar vert han difor av og til omtala som «den legendariska sägdragaren». 

Når køyretøyet er utstyrt med hydrodynamisk dreimomentforsterkar, som er vanleg på anleggsmakiner, er ikkje seigdragingseigenskapane til motoren like viktige. Grunnen til at dreimomentforsterkar ikkje er så utbreidde på lastebilar og landbrukstraktorar er at dei har større tap enn mekaniske girkassar. Moderne girkassar har i nokon grad redusert betydninga av seigdragingseigenskapane og ved utvikling av nye motorar vert det ofte lagt meir vekt på andre eigenskapar, som høg verkningsgrad og fullstendig forbrenning av drivstoffet, for å oppfylla miljøkrava som etter kvart tek til å verta lovfesta.
Candidatus theologiæ

**Candidatus theologiæ** (hankj.) eller **candidata theologiæ** (hokj.), begge avkorta **cand. theol.**, er ein akademisk grad i det norske utdanningssystemet. Graden er òg bruka i Danmark og Island, og han er bruka i nokre tyske, nederlandske, tsjekkiske og amerikanske universitetssamanhenger. 

I Noreg vert graden tildelt etter seks års profesjonsstudium med integrert praktisk-teologisk utdanning. Tre utdanningsinstitusjonar i Noreg kan tildele graden:

* Det teologiske fakultetet, Universitetet i Oslo 
* Det teologiske Menighetsfakultet, Oslo 
* Misjonshøgskolen, Stavanger.

I Danmark vert tittelen rekna som ekvivalent med *Master in Theology*, medan han i Noreg er rangert høgre.

## Bakgrunnsstoff
* Forskrift om grader og yrkesutdanninger, beskyttet tittel og normert studietid ved universiteter og høyskoler
Lydfart

**Lydfarten** skildrar kor langt ei lydbølgje har flytta seg på ei tidseining. I tørr luft med ein temperatur på 21 °C er han på 344 m/s. Lydfarten kan målast i alle medium som lydbølgjer kan forplanta seg i, og er større i faste materiale enn i gass og væsker.
Grånosi

**Grånosi** er namnet på fleire fjell i Sogn og Fjordane. To av desse er: 

* Grånosi i Luster (1775 moh)
* Grånosi i Lærdal (1721 moh)
Grensevarden

** Grensevarden** er eit fjell i Luster kommune i Vestland. Det ligg på ryggen av Jostedalsbreen like aust for kommunegrensa til Jølster. Toppen har ei høgd på 1766 meter over havet og er det 553. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
Austdalsnuten

**Austdalsnuten** er ein topp på Jostedalsbreen i Luster kommune i Vestland. Det har ei høgd på 1757 meter over havet og er det 575. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.

Toppen ligg i den nordaustlege delen av breen. 

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
Maradalsryggen

**Maradalsryggen** er ein fjellrygg i Luster og Årdal kommune i Vestland. Det høgaste punktet på ryggen har ei høgd på 1723 meter over havet og er det 665. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
Opptaksbreen

**Opptaksbreen** er ein brearm av Jostedalsbreen i Luster kommune i Vestland. Like vest for breen ligg ein fjelltopp med ei høgd på 1716 meter over havet. Dette er det 692. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
Sportsfiske

**Sportsfiske** er fiske som vert drive som fritids- og hobbyaktivitet. Slikt fiske går føre seg både i saltvatn og ferskvatn, frå strand eller svaberg, frå båt eller som isfiske. Fiskereiskapen er til dømes stong med snelle og kastesluk; stong med snelle og snøre for flugefiske; stong med snøre, søkke og krok med naturleg agn (lokkemat); handsnøre frå båt, som til dømes harpe (hekle); pilk; og i vatn med oterfjøl med agn som høver for det fiskeslaget ein vil fange osb.

Dei vanlegaste agna er kunstige, som til dømes kunstig floge, sluk, spinner og pilk, men det vert og nytta naturleg agn som til dømes mark, maggot, bitar av fisk, innmat i blåskjel osb. I Noreg er det forbode å fiske med levande agn som til dømes levande frosk og mindre fisk.

Ei spesiell fangstmetode i sportsfiske er «fang og slepp», der meininga er å sleppe fisken mest mogleg uskadd ut i vatnet att. Sørover i Europa, der talet på sportsfiskarar er høgt i mange vassdrag og vatn, har denne måten å drive sportsfiske på vorte påbode som ein hovudregel fleire stader, og det kan kjøpast reiskap for å få fisken lett av kroken utan å skade han for mykje. Det vert jamvel laga fiskekrokar utan mothake til slikt fiske, og dessutan flogefiskekrokar med auge i staden for den kvasse spissen, slik at fisken lett kan kome seg fri ved eigen hjelp etter å ha bite på. Spotsfiskaren kan soleis seie seg nøgd med opplevinga av at han har narra fisk til å take floga utan å redusere mengda av fisk i elva eller vatnet.

Dei viktigaste sportfiskane i ferskvatn i Noreg er åbor, aure, gjedde, røye, harr, sjøaure og laks. I sjøen vert det fiska mykje etter torsk, sei, makrell og sjøaure.

I Noreg er det med få unnatak ikkje fritt fiske i vatn, elver og bekkar, slik at ein må ha eller skaffe seg løyve før fisket tek til, vanlegvis ved å kjøpe såkalla *[[fiskekort]]* av dei som har rettane. For fiske etter laks kan det ofte vere kostesamt og vanskeleg å få seg løyve.

## Bakgrunnsstoff
Gluggevardnosi

** Gluggevardnosi ** er eit fjell i Luster kommune i Vestland fylke. Det har ei høgd på 1709 meter over havet og er det 714. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.

Søre Gluggevardnosi er ein annan fjelltopp på fjellet med ei høgd på 1657 meter over havet. Dette er den 969. høgaste fjelltoppen i landet. Fleire fjelltoppar er like høge. 

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
Vivakulen

** Vivakulen ** er ein brearm på nordaustsida av Jostedalsbreen i Luster kommune i Vestland. Det høgate punktet ligg på 1696 meter over havet og dette er den 779. høgaste fjelltoppen i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
Breakulen

**Breakulen** er ein isbre i Luster kommune i Vestland. Han ligg like vest for Liastølbreen og aust for Tunsbergdalsbreen. Det høgaste punktet på breen er 1678 meter over havet og primærfaktoren er 370 meter. Dette gjer fjelltoppen til den 861. høgaste toppen i Noreg av fjella med ein primærfaktor på minst 50 meter.
Eldalsbreen

**Eldalsbreen** er ein isbre i Luster kommune i Vestland som ligg like oppfor bygda Veitastrond. Han ligg like aust for Svardalsbreen og mellom Svardalen i nord og Eldedalen i sør. Det høgaste punktet på breen er 1687 meter over havet og denne fjelltoppen er då den 817. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
Tindefjellsbreen

**Tindefjellbreen** er ein isbre i Stryn kommune i Vestland. Han ligg vest for Jostedalsbreen og like aust for Skålabreen. Vestre Tindfjellbreen har ei høgd på 1890 meter over havet og dette er den 305. høgaste fjelltoppen i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
Gjerdaaksla

**Gjerdaaksla** er eit fjell i Stryn kommune i Vestland. Nordre Gjerdaaksla er den høgaste toppen med ei høgd på 1848 meter over havet og dette er det 371. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.

Søre Gjerdaaksla er berre 3 meter lågare, men primærfaktoren er berre 60 meter. 

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
Bohrsbreen

**Bohrsbreen** er ein brearm av Jostedalsbreen i Stryn kommune i Vestland. Han ligg på vestsida av breen, like vest for Lodalskåpa.
Storskredfjellet i Stryn

**Storskredfjellet** er eit fjell i Stryn kommune i Vestland. Det har ei høgd på 1814 meter over havet og er det 442. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.

Vestre Storskredfjellet er ein annan fjelltopp med ei høgd på 1742 moh. Dette er den 607. høgast fjelltoppen i Noreg. 

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
Storenosa

** Storenosa ** er ein topp på Jostedalsbreen i Stryn kommune i Vestland. Han har ei høgd på 1803 meter over havet og er den 468. høgaste fjelltoppen i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.

Austre Storenosa er ein annan fjelltopp på fjellet med ei høgd på 1786 meter over havet. Dette er den 499. høgaste fjelltoppen i landet i lag med Strandanibba og Midtre Finnan som er like høge. 

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
Ramnefjellet

**Ramnefjellet** er eit fjell i Stryn kommune i Vestland. Det har ei høgd på 1779 meter over havet og er det 514. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.

Fjellet er mest kjend for rasulukkene i Loen i 1905 og 1936

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
* Rasulukka i Loen i 1905
* Rasulukka i Loen i 1936
Midtstolhyrna

**Midtstolhyrna** er eit fjell i Stryn kommune i Vestland. Den høgaste toppen er Midtstolhyrna som har ei høgd på 1771 meter over havet og som er det 536. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.

Andre toppar er Sørvestre Midtstolhyrna (1706 moh og 732. høgaste fjell i landet) og Nordre Midtstolhyrna (1663 moh og 928. høgaste fjell i landet). 

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
Vassdalstinden

**Vassdalstinden** ( 1277 moh.) er eit fjell i Ørsta kommune på Sunnmøre. Det har fått namn etter Vassdalen som ligg nordvest for fjellet.
Vassdalstinden ligg på Ørstahalvøya mellom Langedalen, Nupadalen og Vassdalen.

Toppen kan nåast frå Langedalen. 

## Bakgrunnsstoff
Rundskue frå Vassdalstinden hos Leif Roar Strand si nettside, vitja 31. januar 2010
Såta

**Såta** er namnet på fleire stader i Noreg, hovudsakleg fjell: 

## Fjell i Noreg
* Såta i Luster, fjell i Jotunheimen. 
* Såta i Hemsedal, fjell i Hemsedal kommune. 

* Såta i Førde
* Såta i Bremanger
* Såta i Lærdal
* Såta i Høyanger
* Såta i Vågå
* Såta i Nord-Fron
* Såta i Ål
* Såta i Sund
* Såta i Lindås
* Såta på Osterøy
* Såta i Meland
* Såta på Radøy
* Såta i Masfjorden
* Såta i Ulvik
* Såta i Voss
* Såta i Kvam
* Såta i Fusa
* Såta i Jondal
* Såta i Tysvær
* Såta i Suldal

## I Antarktis
* Såta i Dronning Maud Land, nunatak i Antarktis.
Albor Tholus

**Albor Tholus** er ein utdøydd vulkan i Elysium Planitia-regionen på Mars. Han ligg sør for nabovulkanane Elysium Mons og Hecates Tholus. Albor Tholus er 4,5 kilometer høg og har ein diameter på 160 kilometer på bakkenivå. Kalderaen har ein diameter på 30 km og er 3 kilometer djup. Samanlikna med terrestriske vulkanar er kalderaen særs djup. Undersøkingar av Europa sin Mars Express-sonde fann at vulkanane i Elysium-regionen tidlegare har vore aktive over lengre periodar.

## Bakgrunnsstoff

* Mars Express-bilete hos Planetary Sciences and Remote Sensing hos Freie Universität Berlin
* Albor Tholus hos Google Mars
Storskredfjell

**Storskredfjell** og **Storskredfjellet** er namn på fleire fjell i Noreg:
* Storskredfjell i Stranda
* Storskredfjellet i Stryn
Ceciliekruna

**Ceciliekruna** er eit fjell i Stryn kommune i Vestland. Den høgaste toppen er Nordre Siliekruna som har ei høgd på 1717 meter over havet og som er det 687. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.

Ein annan topp er Søre Sisilekruna (1716 moh) og like sørvest for fjellet ligg ein topp på 1702 moh. 

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
Høgalmebreen

**Høgalmebreen** er ein brearm av Myklebustbreen på grensa mellom kommunane Sunnfjord og Stryn i Vestland. Det høgaste punktet på breen er 1712 meter over havet, og denne fjelltoppen er den 701. høgaste i landet av fjella med ein primærfaktor på minst 50 meter.
Holedalsfjellet

**Holedalsfjellet** er eit fjell i kommunane Stryn i Vestland og Stranda i Møre og Romsdal. Det har ei høgd på 1705 meter over havet og er det 738. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
Elysium Mons

**Elysium Mons** er ein vulkan som ligg på Elysium Planitia på den austlege halvkula av Mars. Han strekkjer seg omtrent 13,9 kilometer over lavaslettene rundt, og omtrent 16 km over *[[datum]]* på Mars; standard nullhøgdnivå definert utifrå atmosfærisk trykk. Diameteren til vulkanen er på omtrent 240 km og kalderaen på 14 km.

Elysium Mons blei oppdaga i 1972 ifrå bilete tekne av Mariner 9 i bane rundt Mars.
Skjerdingdalsbreen

** Skjerdingdalsbreen ** er ein isbre på Strynefjellet i Stryn kommune i Vestland fylke. Det høgaste punktet på breen ligg på 1651 meter over havet og denne toppen er den 987. høgaste i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
Bleia

** Bleia ** er eit fjell i Lærdal kommune i Vestland på Filefjell i nærleiken av Borlaug. Det har ei høgd på 1821 meter over havet og er det 427. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.

Austre Bleia er ein annan topp på fjellet med ei høgd på 1776 moh. Dette er det 523. høgaste fjellet i Noreg. 

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
Raudbergnuten

**Raudbergnuten** er det høgaste fjellet på Raudbergskarvet og ligg på grensa mellom Lærdal i Vestland og Ål og Hemsedal i Buskerud. Det har ei høgd på 1818 meter over havet og er det 435. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
Hecates Tholus

**Hecates Tholus** er ein vulkan på Mars. Resultat frå Mars Express-sonden indikerer at vulkanen hadde eit større utbrot for 350 millionar år sidan. Utbrotet laga ein kaldera 10 km i diameter. Det har blitt føreslege at isbreavsetjingar seinare delvis fylte opp kalderaen og ei anna nedsenking nær ved. Kraterteljingar indikerer at dette hende so nyleg som 5 til 20 millionar år sidan. Klimamodeller viser at is i dag ikkje er stabil på Hecates Tholus, slik at klimaet må vore annleis på Mars før sidan isbreane var aktive. Det har blitt vist at alderen til isbreane passar med ein periode med auka aksehelling av Mars sin rotasjonsakse. 

Vulkanen ligg på 32,1°N 150,2°E på Elysium Planitia og har ein diameter på 183,0 km. Han er den nordlegaste av dei tre Elysium-vulknana; sør for han ligg dei to andre, Elysium Mons og Albor Tholus. 

I planetologi er eit tholus eit lite kuppelforma fjell eller ein liten ås.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Google Mars - zoombart kart sentrert på Hecates Tholus
* Liste over tholi-formasjonar på Mars
* Bilete av Hecates Tholus  tekne av Mars Express
Skardalseggi

:*For fjellet i Lom kommune i Oppland, sjå [[Skarddalseggje]].*

**Skardalseggi** er eit fjell i Lærdal kommune i Vestland. Sjølve Skardalseggi har ei høgd på 1716 moh, men Søre Skardalseggi er høgare med ei høgd på 1773 meter over havet. Sistnemnde er det 532. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter, medan sjølve Skardalseggi er det 692. høgaste. 

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
Knipenborg

**Knipenborg** er eit fjell i Lærdal kommune i Vestland. Den høgaste toppen er Midtre Knipenborg som har ei høgd på 1740 meter over havet og som er det 616. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.

Andre toppar er Austre Knipenborg (1728 moh) og Vestre Knipenborg (1660 moh). 

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
Graveggi

**Graveggi** er eit fjell i Lærdal kommune i Vestland. Det har ei høgd på 1 699 meter over havet og er det 764. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.

Søraustre Graveggi er ein annan topp med ei høgd på 1660 moh, som er den 944. høgaste fjelltoppen i landet. 

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
Urdvassnutane

**Urdvassnutane** er eit fjell i Aurland kommune i Vestland og Hol kommune i Buskerud. Det har ei høgd på 1771 meter over havet og er det 536. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.

Ein annan topp er Søre Urdvassnutane (1756 moh.).

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
Gamlebyen kyrkje

**Gamlebyen kyrkje**, adresse Ekebergveien 1, ligg ved foten av den nordvendte Ekebergskrenten i bydel Gamle Oslo i Oslo. Fram til 1925 heitte ho *Oslo kirke*, òg skrive *Opslo kirke*. Ho er del av eigedommen Oslo hospital og har òg vore omtalt som *Oslo hospitals kirke*. Det noverande kyrkjebygget er oppført i 1796 delvis på fundamenta av ei klosterkyrkje fransiskanarane bygde omkring 1290.

## Historie
Klosterkyrkja som vart oppført mot slutten av 1200-talet var ein av dei første teglsteinsbygningane i Oslo. Teglsteinen kom frå Hertug Håkons teglverk ved breiddene av Alna. Omrisset av klosterkyrkja, det vil seie den delen som låg nordaust for det noverande bygget, er markert med brustein i Ekebergveien foran kyrkja.

Etter reformasjonen i 1536 vart kyrkja omgjort til hospital. Under åtaket frå svenskane i 1567, vart den første kyrkja øydelagd.

På ruinane av kormurane i klosterkyrkja vart det i 1581 oppført eit hospital. 

Bygningen vart inndelt i fleire etasjar og fungerte etter dette som hospitalsbygning med kyrkje i første etasje. I tillegg vart det huset vi i dag kjenner som «Gråsteinsbygningen» bygd ved sida. Denne er i dag rekna som Noregs eldste hospitalsbygg. Utover 1700-talet kom det til fleire bygningar, deriblant «Dollhuset» for psykiatriske pasientar. 

I 1734 vart ei heilt ny kyrkje bygd på fundamentet av kyrkjeskipet.

Etter den siste brannen 13. januar 1794 vart kyrkja attreist i louis-seize-stil to år seinare. Blant anna vart det gamle mellomalderkoret reve og erstatta med tårnet som står der i dag. 

På 1800-talet vart kyrkja ombygd fleire gonger. I perioden 1934–1939 vart ho restaurert av arkitekt Wilhelm K. Essendrop og ført attende til meir opphavleg utsjånad. Det flate murtaket vart erstatta med ei bogekvelving, og det vart bygd nye sakristi.

Kyrkja vart attopna julaftan 1939 under leiing av biskop Eivind Berggrav.

## Kyrkjelyden
Gamlebyen sokn vart skild ut frå Aker i 1880 og då kalla Oslo menighet. Vålerenga sokn vart skild ut kring 1900. I samband med at byen i 1925 bytta namn til Oslo, skifta soknet namn til Gamlebyen. Medlemstalet i 2005 var 2670.

Frå 1. januar 2013 vart kyrkjelyden slått saman med Grønland og kalla *Gamlebyen og Grønland*, med Grønland kyrkje som soknekyrkje. Frå same dato er Gamlebyen kyrkje teken ut av bruk som soknekyrkje. Ny leietakar frå 2014 er Kirkens Bymisjon, som nyttar kyrkja som overnattingsplass for heimlause.

## Litteratur
* Kirkebøe, M.C.; *Oslos kirker i gammel og ny tid* Ny utgåve ved K.A. Tvedt og Ø. Reisegg Oslo 2007 ISBN 82-573-1946-5

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Side frå Universitetet i Oslo med bilete og skildring av byggematerial
* Gamlebyen kyrkje i Oslo 
*
Akershus slottskyrkje

**Akershus slottskyrkje** i Akershus festning vart først innreidd på 1620-talet for Christian IV. Kyrkja er Forsvarets hovudkyrkje. Garnisonspresten har ansvaret for å planlegge og koordinere gudstenester og kyrkjelege handlingar. 

I vårhalvåret er det gudstenester i kyrkja frå Maria bodskapsdag (medio mars) og ut juni. I haustsesongen er det gudstenester frå starten av august til og med første søndag i advent. I desse periodane vert det feira høgmesse i Akershus slottskyrkje kvar søndag klokka 11.00 og ved andre kyrkjelege høgtidsdagar. 

Slottskyrkja vert òg bruka av kristne kyrkjesfunn utanom Den norske kyrkja. Det er jamleg gudsteneste med nynorsk liturgi i kyrkja.

## Litteratur
* Knut Are Tvedt (red): *[[Oslo byleksikon]]*, Kunnskapsforlaget 2010, side 45, ISBN 978-82-573-1760-7

## Bakgrunnsstoff
*
Stiganosi

** Stiganosi ** er eit fjell i Aurland kommune i Vestland. Det har ei høgd på 1761 meter over havet og er det 565. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter. Fjellet ligg mellom Nærøyfjorden i vest og Aurlandsfjorden i aust. 

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
Storskavlen

**Storskavlen** er ein isbre i Aurland kommune i Vestland. Det høgaste punktet på breen har ei høgd på 1729 meter over havet og er den 644. høgaste fjelltoppen i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
Alvsnosi

** Alvsnosi ** er eit fjell i Aurland kommune i Vestland, nordvest for Geiterygghytta i Skarvheimen. Det har ei høgd på 1708 meter over havet og er det 719. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter. To mindre brear på henholdsvis nordaust- og søraustsida.

## Bilete

Fil:Svartavassbreen and Alvsnosi VII.jpg


## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
Pavonis Mons

**Pavonis Mons** er den midterste av tre vulkanar kjende som Tharsis Montes på Tharsis-patået nær ekvatoren til Mars. Mot nord ligg Ascraeus Mons og i sør Arsia Mons. Den høgaste vulkanen i solsystemet, Olympus Mons, ligg i nordvest.

Pavonis reiser seg 14 kilometer over standard nullhøgdenivå på Mars og opplever eit atmosfærisk trykk på omtrent 130 Pa (1,3 mbar). Til samanlikning reiser det høgaste fjellet på jorda seg, Mount Everest, 8,85 kilometer over havnivå.

På den låge austlege sida på vulkan er dei ei kjeda av elliptiske og ovalforma hòl som går nedover ei grunn kløft. Desse blei forma i samband med kollaps under rørsler langs ei forkasting.

## Fotnotar
Litlskrymten

**Litlskrymten** eller **Veslskrymten** er eit fjell i Sunndal kommune i Møre og Romsdal og Oppdal kommune i Trøndelag. Det har ei høgd på 1961 meter over havet og er det 222. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter. Litlskrymten ligg like aust for Storskrymten.

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
Grønliskarstinden

**Grønliskarstinden ** er eit fjell i Sunndal kommune i Møre og Romsdal og Lesja kommune i Innlandet. Det har ei høgd på 1926 meter over havet og er det 265. høgaste fjellet i landet og det 10. høgaste fjellet i Møre og Romsdal av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
Slotthøa

**Slotthøa** er eit fjell i Sunndal og Molde kommune i Møre og Romsdal. Den høgaste toppen er Nordre Slotthøa som har ei høgd på 1837 meter over havet og som er det 395. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.

Andre toppar er Søre Slotthøa (1833 moh.) og Austre Slotthøa (1747 moh.). Austre Slotthøa ligg berre i Sunndal kommune. 

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg

## Fotnotar
Arnold

**Arnold** er eit  mannsnamn som kjem frå tysk, samansett av *Arn-* ’ørn’ og eit etterledd som tyder ’herskar’.  Namnet var innlånt alt i norrønt, då som  *Arnaldr*.  Ei latinisert form er **Arnoldus**, ei  moderne kortform er  **Arno**.  

Arnold har norsk namnedag den 1. desember og svensk namnedag den 4. august.

## Bruken av namnet i Noreg
*I folketeljinga i 1801 vart 36 personar manntalsførte med namnet *Arnold*, 21 med namnet *Arnoldus*.  Somme andre variantar var òg brukte.
*I teljinga frå 1900 var det nær 570 personar som heitte Arnold, og om lag 120 som heitte *Arnoldus*.  3 heitte *Arno*.
*I 2008 var det nær 1&nbsp;200 som hadde *Arnold* til første fornamn, 6 som heitte *Arnoldus* og vel 40 som heitte *Arno*.

## Kjende namneberarar
;Førenamn
* Henrik Arnold Thaulow Wergeland (1808–1845), norsk diktar
* Arnold von Siemens (1853–1918), tysk industrileiar
* Enoch Arnold Bennett (1867-1931), britisk forfattar
* Arnold Schönberg (1874–1951), austerriksk komponist
* Arnold Matteus (1897–1986), estisk arkitekt
* Arnold Martin Haukeland (1920–83), norsk bilethoggar
* Arnold Weiberg-Aurdal (f. 1925), norsk lokalpolitikar
* Arnold Eidslott (f. 1926), norsk lyrikar 
* Arnold Rüütel (f. 1928) estisk politikar og president
* Arnold Schwarzenegger (f. 1947) amerikansk skodespelar og politikar

;Etternamn
* Benedict Arnold, amerikansk general
* Elisabeth Arnold, dansk folketingspolitikar
* Malcolm Arnold, engelsk komponist
* Thomas Arnold, engelsk pedagog

## Kjelder

*  Folketeljingar i Digitalarkivet

## Bakgrunnsstoff
* Olav Veka:  *Namneboka* (Det Norske Samlaget,  1991) ISBN 82-521-3604-4
Kaldfonna

** Kaldfonna ** er eit fjell i Sunndal kommune i Møre og Romsdal. Det har ei høgd på 1849 meter over havet og er det 369. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.

Ein annan topp på Kaldfonna er 1651 meter over havet. 

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
Reinstinden

**Reinstinden** er namnet på fleire fjell i Noreg: 

* Reinstinden i Lom (1756 moh)
* Reinstinden på Nordmøre (1706 moh)
* Reinstinden på Senja (519 moh)
Kleneggen

**Kleneggen** (eller **Høgbøra**) er eit fjell i Molde kommune i Møre og Romsdal. Det har ei høgd på 1964 meter over havet og er det 224. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter. Fjellet er det høgaste i Molde kommune. 

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
* Høgaste fjell i Noreg etter primærfaktor

## Fotnotar
Hornet

**Hornet** er namnet på fleire stader i Noreg: 

* Hornet på Sotra, det høgaste punktet i Sund kommune. 
* Hornet i Sunndal
* Hornet på Magerøya &ndash; fjellformasjon i Nordkapp kommune
Løyfthøene

**Løyfthøene** er fleire fjell i Lesja kommune i Innlandet. Vestre Løyftshøe har ei høgd på 1946 meter over havet og er det 241. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.

Austre Løyfsthøe har ei høgd på 1921 meter over havet og er den 269. høgaste fjelltoppen i landet. 

Toppen som når 2014 moh er av somme kalla Gråhø, av andre rekna som ei av Løyftshøene. Namneleddet 'løyft' er dialektform av substantivet 'løypt (f)' som er avleidd av substantivet 'løype (f)' og verbet 'løypa'.

## Referansar


## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
* Gråhø i Lesja
Eggekollan

** Eggekollan ** er eit fjell i Lesja kommune i Innlandet. Nordre Eggekollan er den høgaste toppen med ei høgd på 1838 meter over havet og han er det 390. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.

Søre Eggekollan har ei høgd på 1765 meter over havet og er den 556. høgaste fjelltoppen i landet. 

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
Kjølen i Lesja

** Kjølen ** er eit fjell i Lesja kommune i Innlandet. Det har ei høgd på 1784 meter over havet og er det 502. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.

Den høgaste toppen heiter Vestre Kjølen, medan Austre Kjølen har ei høgd på 1755 meter over havet. 

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
Mehøi

** Mehøi ** er eit fjell i Lesja kommune i Innlandet. Sjølve Mehøi har ei høgd på 1742 meter over havet, medan Austre Mehøi har ei høgd på 1780 meter over havet. Dette er det 508. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
Kolsruden

**Kolsrudspringaren** eller **Kolsruden** har namnet sitt etter spelemannen Ole Kolsrud frå Heddal (1827-1902). Slåtten er og kalla *Tømmerkøyraren* eller *Nitjan hundre og fem*. Slåtten finst i variantar i Telemark, Numedal og Hallingdal, og er nytta som danseslått i desse dalføra. I Hallingdal har slåtten vore spela av Tor Grimsgard frå Nes, og Sevat Sataøen etter han. Namnet Kolsruden følgjer tradisjonslina i austre Telemark. 

### Oppbygging
I den mest einfelte utforminga har springaren berre to vek, med noko fri utforming av taka i det første veket. Telemarksformene bryt desse opp i klåre totaktsperiodar, særskild formene etter Olav Groven og Svein Løndal. Etter alt å døme har Ole Kolsrud opphavleg bygd ut slåtten frå ei eldre form som fanst i Hovin og Numedal på hans tid. Det er dei største formene av slåtten som ber namn etter han. Kjerneområdet for slåtten har truleg vore Flesberg, og herifrå har springaren spreidd seg frå tidleg på 1800-talet.

### Variantgruppa

Hardingfeleverket har slåtten lista opp som nr 518. 

*	a: *Grimsgarden*, etter Tor Grimsgard, Nes i Hallingdal http://129.240.79.146/4DACTION/visnote/1602. Nedskrift Arne Bjørndal 1919 (B 350).

*	b: *Nitjan hundre og fem*, etter Sevat Sataøen, Ål http://129.240.79.146/4DACTION/visnote/1603. Nedskrift Eivind Groven (G 1438). Sataøen hadde slåtten etter Tor Grimsgard som og sette namn på han (til minne om 1905).

*	d: *Tømmerkjøraren*, etter Olav K. Bratås, Flesberg http://129.240.79.146/4DACTION/visnote/1604. Nedskrift Sven Nyhus 1977. Slåtten er etter Ole Hakkelberg. 

*	d: *Kolsruden*, etter Torkjell Haugerud, Bø i Telemark http://129.240.79.146/4DACTION/visnote/1605. Nedskrift Eivind Groven 1961 etter opptak i NRK (G 1373). Haugerud spela slåtten i fleire variantar.

*	e: Springar, etter Hans Smeland, Seljord http://129.240.79.146/4DACTION/visnote/1606. Nedskrift Arne Bjørndal (B. G. Sl. Nr 4). Smeland hadde lært slåtten av Leiv Sandsdalen i 1890. 

*	f: *Springar frå [[Hovin]]*, etter Johannes Dale, Tinn http://129.240.79.146/4DACTION/visnote/1607. Nedskrift Eivind Groven 1961 (G 1317).

*	g:*Kolsruden*, etter Eivind Groven http://129.240.79.146/4DACTION/visnote/1608. Forma ut etter fleire kjelder, mest etter broren Olav. Skriven ned 1923 (G 738). Gregar Nordbø har ei liknande form i sine nedskrifter.

*	h: *Kolsruden*, etter Kjetil Løndal, Tuddal http://129.240.79.146/4DACTION/visnote/1609. Nedskrift Eivind Groven 1959 (G 1131). 

*	i: *Kolsrudspringaren*, etter Kjetil Løndal, Tuddal http://129.240.79.146/4DACTION/visnote/1610. Nedskrift Sven Nyhus 1977. Løndal lærte slåtten av Anund Haugan, Heddal. Slåtten er i bein tradisjon etter Ole Kolsrud. Til slåtten høyrer stevet *Lite kåt gut, lite lystig gut, lite jentegalen skjemmer ingen ut*.
Ole Hakkelberg

**Ole Hakkelberg** () var ein norsk spelemann frå Svene i Flesberg kommune.

Hakkelberg budde det meste av livet på Kongsberg der han var i arbeid ved Kongsberg Våpenfabrikk. I sine beste år var han ein av dei sterkaste arbeidarane der.

Ole Hakkelberg var lærenem, og samla slåttar der han kom. I Numedalstradisjon hadde han først og fremst lært av Hellik Rud, Narve Hytta og Gullik Sandbek. I tillegg til dette, hadde han lært mange slåttar av Lars Fykerud frå Sauherad og Tor Grimsgard frå Nes. Olav Sataslåtten fekk og mykje spel frå Hakkelbergen den tid han gjekk skreddarlærling på Kongsberg.

Ingolf Sunde skreiv ned slåttar etter Ole Hakkelberg, og mellom dei som fekk slåttar av han, kan ein nemne Hellik Juveli og Olav K. Bratås. 

Ole Hakkelberg var og trommeslagar.
Ole Kolsrud

**Ole Olsson Kolsrud** var ein spelemann frå Heddal i Telemark, som levde frå 1827 til 1902. Han er rekna som ei sentral kjelde til slåttar i austre Telemark.

Springaren Kolsruden er eit døme på ein slått Kolsrud skal ha bygd ut. Spelemenn som Jon Kolbjørnsrud og sonen hans, Tarkjell Kolbjørnsrud bar kolsrudspelet vidare i nyare tid, og mellom anna Eivind Groven skreiv ned slåttar etter Tarkjell då han var i Heddal under den andre verdskrigen. Seinare spela Groven inn slåttar etter Ole Kolsrud.

Kjetil Løndal forska på denne speltradisjonen, om merkte seg at Ole Kolsrud hadde eit særeige spel med noko uvanleg bogeføring. Mykje tyder på at Kolsrud kan ha vore påverka av spelemenn frå andre dalføre, til dømes Numedal.
Tvibeitslått

**Tvibeitslått** eller **veksarslått** er nemningar på slåttar med særskild slåtteoppbygging, og tydeleg avgrensa vek. Desse slåttane er mykje nytta som lærestykke for unge spelemenn, og er ofte nytta som danseslåttar.

Namnet «tvibeit» skriv seg frå hestehald. «Der to hestar dreg, der er det eit beite». Namnet er knytt til at slåtteveka ofte vert spela omatt på «Grovt og grannt» (oktavspel), noko som gjev slåtten ein fast form som er lett å hugse. Dei fleste slåttane av dette slaget har og eit mellomspel, som knyter det grove og det granne veket i hop. Andre slåttar har berre eitt vek, spela oppatt på grovstrengene og grannstrengene. Ein del av dei store vandreslåttane har opphav i denne slåttetypen, særleg springarane. Dette tyder at slåttetypen nok er svært gamal, og rådde grunnen i den tidlege delen av slåttesoga (1700-talet). Mest alle tvibeitlåttar er spela på oppstilt bass (A-D-A-E).

Torleiv Bolstad sa dette om tvibeitslåttane: «Ein slått med nokolunde fastbygde reprisedelar som samstundes ligg til rette for samspel i oktavar.»

## Tvibeitslåttar

Av tvibeitslåttar som er nytta i dag, finst dei fleste i Hallingdal, Valdres og Numedal.

* *[[Tukthusen]]*
* *Bekar-Anne* (den mest einfelte forma av Jondølen).
* Den blårandute
* Veksaren
* Flesbergen
* Kvannbergen
* Myllargutens draum/*Fru Stenersen*.
* *Fyken* (den mest einfelte forma av Heit du fa`i min).
* Grimeliden
* Kåte-Reiar etter Jørgen Husemoen.
Margaret Thatcher

**Margaret Hilda Thatcher, baronesse Thatcher** () var ein britisk politikar og mangeårig statsminister. Thatcher var den fyrste kvinnelege leiaren for det britiske konservative partiet (toryane) og Storbritannia sin fyrste kvinnelege statsminister (1979-1990).

«Maggie» Thatcher var fødd i Grantham i Lincolnshire i England og studerte kjemi og juss ved Somerville College, Universitetet i Oxford. Ho blei vald inn i det britiske parlamentet i 1959 for Finchley. I 1979 blei ho utnemnd til utdannings- og vitskapsminister i regjeringa til Edward Heath. Fire år seinare støtta ho Keith Joseph som ny konservativ partileiar, men då han trekte seg gjekk Thatcher sjølv inn som kandidat og blei i 1975 vald til den første kvinnelege leiaren for eit større britisk politisk parti. I 1979 vann dei konservative parlamenstvalet, og Thatcher blei den første kvinnelege statministeren i Storbritannia.

Målet til Thatcher var å snu den økonomiske nedgangen til landet ved hjelp av fri marknadsøkonomi, mindre statleg innblanding og oppmuntring til gründerverksemd. Falklandskrigen i 1982 gav henne stor popularitet og sikra gjenval året etter. Thatcher følgde ein hard kamp mot fagforeiningar, overlevde eit attentatforsøk og stod steilt imot Sovjetunionen, noko som gav henne tilnamnet *«Iron Lady»*, 'jernkvinna'.

I 1987 blei Thatcher gjenvald til ein tredje periode, som den første britiske statsministeren. Dei påfølgjande åra blei vanskelege politisk, både i samfunnet, der ein nyinnført skatt kjend som «*poll tax*» var særs upopulær, og innan partiet, som var splitta i synet på det europeiske økonomiske samarbeidet. Ho gjekk av som statsminister i 1990. Thatcher var den lengst sitjande statsministeren sidan Robert Cecil, Lord Salisbury, som regjerte frå 1886 til 1892. Ho blei *[[life peer]]* med tittelen baronesse av Kesteven, og hadde med dette ein rett til å sitja i det britiske overhuset.

I løpet av 2002 hadde Thatcher fleire små slag, og blei råda frå å ha fleire offentlege opptredenar. Hausten 2008 blei det gjort offentleg kjend at Thatcher hadde demens.

## Referansar

## Litteratur
* Margaret Thatcher: *The Downing Street Years*, HarperCollins, 1993, ISBN 0-00-255354-6
* Margaret Thatcher: *The Path to Power*, HarperCollins, 1995, ISBN 0-00-255050-4
* Patrick Cosgrave: *Margaret Thatcher - A Tory and her Party*, Hutchinson, London, 1978, 1979, ISBN 0-09-131380-5. Norsk omsetjing: *Margaret Thatcher*, NÅ forlag 1979, ISBN 82-505-0210-8
* Christopher A. Pissarides: *Unemployment in Britain: A European Success Story*, Centre for Economic Performance, London School of Economics, IZA and CEPR, 17. oktober 2003

## Bakgrunnsstoff
* Kronikk i Bergens Tidene På sporet av Margaret Thatcher
Gråhø

**Gråhø**, **Gråhøe**, **Gråhøi** eller **Gråhøa** er eit namn som vert nytta om fleire fjell i Noreg. Ofte vert fleire av desse variantane nytta om det same fjellet. 

* Gråhøe i Jotunheimen (2154 moh), i Jotunheimen i Lom kommune i Oppland
* Gråhø i Lesja (2014 moh), i Reinheimen i Lesja kommune i Oppland. 
* Gråhøi i Øystre Slidre (1779 moh)
* Gråhøe i Rondane (1751 moh), i Rondane på grensa mellom Sel kommune og Dovre i Oppland. 
* Gråhøa i Sunndal (1706 moh)
* Gråhøe i Dovre (1666 moh)
* Gråhøa i Romsdal (1592 moh)
* Gråhøa i Oppdal (1493 moh)
* Gråhøi i Vågå (1290 moh)
* Gråhø i Nord-Fron (1157 moh)
* Gråhøa i Rennebu (838 moh)
Rondvasshøgde

**Rondvasshøgde** er eit fjell i Sel i Innlandet. Den høgaste toppen er Store Rondvasshøgde som har ei høgd på 1923 meter over havet og som er det 267. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.

Andre toppar er Vestre Rondvasshøgde (1862 moh) og Austre Rondvasshøgde (1838 moh). 

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
Gråhøe i Rondane

**Gråhøe** er eit fjell i Sel og Dovre kommune i Innlandet. Det har ei høgd på 1751 meter over havet og er det 590. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg
Slikjekjake

Ein **slikjekjake** vert brukt til å glatte klede. Han har vorte brukt til å glatte ut linklede, skjorter og anna kvitsaum. Slikjekjaken er 20 - 25 cm. lang. Han er laga av kjevebeinet til storfe eller hest. Beinet er kokt i lut og soltørka. Bruken er best kjend frå Hallingdal, men han har truleg vore brukt over heile Noreg. Like eins har han vore i bruk i Sverige og Tyskland.

Slikjekjaken har vorte rekna så effektiv at han var i bruk jamsides strykejarnet langt inn på 1900-talet. 

Etter Ivar Aasen tyder *slike* glatte, polere, stryke.

## Kjelder
* Harald Kolstad:*Gamle redskaper Små antikviteter*. N.W.Damm & SØN AS. 2002. ISBN 82-496-0445-8
 
* Fylkesarkivet for Sogn og Fjordane
Smedhamran

:*For høyreknokkelen i øyret, sjå [[hammaren i øyret]]*
**Smedhamran** er ei fjellrekkje i Rondane i Dovre kommune i Innlandet. Fjellet består av fleire store toppar og den høgaste er Søre Hammaren, som har ei høgd på 1922 meter over havet og som er det 268. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.

Andre toppar i massivet er: 
* Nordre Hammaren (1898 moh - primærfaktor 130 m)
* Austre Hammaren (1849 moh - primærfaktor 80 m)

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg