open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Runer i Hagia Sofia

To runeinnskrifter er kjende frå den bysantinske kyrkja Hagia Sofia. Forskarar reknar med at dei er rista av væringar i Konstantinopel (dagens Istanbul) på 1000-talet. 

Den første runeinnskrifta blei oppdaga i 1964 på handlista til balustraden i det øvste galleriet på sørsida. Funnet blei beskrive av Elisabeth Svärdström i Fornvännen nr. 65, 1970. Av inskripsjonen er berre delar av førenamnet Halvdan leseleg som *-alftan*. Det vanlegaste formularet for runeinnkrifter i vikingtida var «NN rista desse runene», og det er mogleg at innskrifta i Hagia Sofia følgde denne malen. 

I den same balustraden oppdaga svensken Folke Högberg i 1975 ei runeinnskrift til. Innskrifta blei gjenoppdaga i 1988 av Mats G. Larsson, som publiserte den i tidsskriftet Fornvännen nr. 84, 1989. Han klarte ikkje å tolka kva som stod i denne innskrifta, men han las *ari:k*. I følgje Larsson var dette byrjinga på «Are rista desse runene». 

Högberg gjorde først ei anna lesing og fekk i 1997 støtte av Svein Indrelid, som i staden tolka inskripsjonen som *Árni*, det vil seia Arne, ein enkel signatur eller tag. Denne tolkninga blir i dag vurdert som meir sannsynleg enn Larsson si.

Dette syner oss at dei norrøne laga graffiti medan dei oppheldt seg i Miklagard.

## Bakgrunnsstoff
* James E. Knirk, ''Runer i Hagia Sofia i Istanbul'', Nytt om runer 14 (1999), 26-27 
* ''Nytt om runer'' (meldingsblad om runeforsking frå Runearkivet ved Kulturhistorisk museum, Universitetet i Oslo)  
* Relics Of The Varangians - Graffiti in Hagia Sophia (med fleire bilete)
* Artiklar i tidsskriftet ''Fornvännen''
Skjønnlitteratur

**Skjønnlitteratur** viser til litteratur som hovudsakleg er dikta opp, til forskjell frå sakprosa, som skal skildra faktiske tilhøve. Sidan antikken har ein delt skjønnlitteratur i hovudsjangrane epikk, lyrikk og dramatikk, som igjen kan delast inn i undersjangrar.

Nokre døme på skjønnlitteratur er roman, novelle, dikt, epos og skodespel.

Nokre former for litteratur kan bevega seg mellom skjønnlitteratur og sakprosa, til dømes biografi eller anna historieforteljing.

## Kjelder
*

bat-smg:Menėnis stėlios
Mixed martial arts

**Mixed martial arts** (**MMA**) er ein kampsport der ein nyttar spark, slag, kast og kamp på bakken henta frå ulike kampsportar, som boksing, bryting, judo, jujitsu, karate, og muay thai.

Kamp-arrangørar og dommarar har ofte minst eit regelsett å forhalda seg til, t.d.
*"Nevada Administrative Code, Chapter 467, Unarmed Combat": (Desse reglane blir handheva av Nevada State Athletic Commission når kampar går i Nevada.)
*«Unified Rules of Mixed Martial Arts», for kampar i New Jersey og California

MMA er òg eit samleomgrep for kampsportar der ein nyttar spark, slag, kast og kamp på bakken. MMA er ikkje ein stilart, men ei konkurranseform der ein nyttar ulike stilartar og metodar for å vinna kampar, ofte med færrast mogleg reglar. Vanlegvis varer kampen fram til den eine deltakaren er slått ut (knock out) eller vert låst med låsegrep i ein smertefull eller farleg posisjon (submission hold) og gjev opp. Deltakarar i MMA-konkurransar trenar ofte ulike kampsportstilar for å trena på dei ulike fasane i ein kamp, til dømes kickboksing for ståande slosting og bryting eller brasiliansk jujutsu for kast og bakkekamp.

Nokre stilartar /kampsportsystem der ein nyttar både slag, spark og bryting:
* *[[Valetudo]]* og *[[No Holds Barred|NHB]]* (*No Holds Barred*)
* *[[Shootfighting]]* - ein mildare form for MMA, der slag/*strikes* ikkje er tillatne mens ein ligg på bakken
* *[[Pankration]]* - det finst verdscup og europameisterskap. Sporten har ikkje vore med i moderne olympiske leikar.

Andre namn som blir nytta for å referere til ein eller fleire MMA-stilartar er mellom anna:
* **Ultimate Fighting** : Namnet kjem frå UFC-turneringane. «UFC» er ei forkorting for *Ultimate Fighting Championships*.
* **Cage-fighting** har ein arena som har 8 hjørnestolper, med netting mellom. Denne type inngjerding er ikkje vanleg i Noreg. «Cage-fighting» ('bur-slossing') er eit misvisande uttrykk, sidan det ikkje finst noko fysisk barriere som hindrar deltakarane i å hoppe over gjerdet.
* **Free-fighting** - omgrepet er framleis noko nytta i Noreg, sjølv om MMA er blitt mindre fri. Til dømes er det innført regler om at hansker skal nyttast i kamp, og at hanskene skal ha polstring.

## MMA i Noreg
Noreg har eit relativt strengt regelverk når det gjeld kampsportar som tillet knock-out. Det finst miljø som arrangerer konkurransar med MMA-liknande regelverk for amatørar.

## Kjelder
MMA

**MMA** kan bety:
* Kampsporten Mixed martial arts
* Metropolitan Museum of Art, museum i New York City.
**Økonomi**
* Maldives Monetary Authority, ein sentralbank
* Montreal, Maine and Atlantic Railway, ein Nord-Amerikansk regional fraktjernbane
**Kjemi**
* Metylmetakrylat, ein monomer det vert tilverka akrylplast av
**Teknologi**
* Lysbogesveising med dekt elektrode, eller *Manual Metal Arc welding* 
* Multimission Maritime Aircraft, prosjektnamnet for P-8 Poseidon, et US Navy program.
**Medisin**
* Maxillomandibular advancement, en form for kirurgi.
* Methylmalonic acidemia, en genetisk *störning*.
* Monomelic amyotrophy, ein sjukdom *av de lägre rörelse* neuroner.
**Utdanning**
* Maine Maritime Academy, eit college i USA
* Marine Military Academy, ein internatskule frå United States Marine Corps.
* Massachusetts Maritime Academy, eit college i USA
* MultiMediaArt-linja ved Salzburg University of Applied Sciences, Österrike
* Moskvas Medinske Akademi
Oppdagingsreise

Ei **oppdagingsreise** er ein ekspedisjon med formål å oppdage, kartlegge eller gjere krav på ukjende landområde. Leiaren for ei oppdagingsreise, og av og til alle deltakarane, kan bli kalla ein oppdagar eller *oppdagarar*, eller *oppdagingsreisande*.

Sjølv om oppdagingsreiser har funne stad til alle tider, så blir topptida rekna å vere under Oppdagingstida, då europeiske sjøfararar reiste verda rundt og oppdaga nye land og kulturar.

## Sjå også
*Forskingsreise
*Antarktisekspedisjonar
Antidrivhuseffekt

**Antidrivhuseffekt** er eit nytt ord nytta for å skildre to forskjellige effektar som skildrar avkjølinga ein atmosfære har på temperaturen på ein planet. I motsetnad til drivhuseffekt, som er meir vanleg, er antidrivhuseffekten berre kjend frå ein stad i solsystemet. 

Den vanlege drivhuseffekten oppstår fordi atmosfæren i stor grad let solstråling gå gjennom atmosfæren uhindra, medan infraraud stråling (varmestråling) vert fanga inne i atmosfæren. Med ein antidrivhuseffekt skjer det motsette (det vil sei at sollyset ikkje trengjer gjennom atmosfæren, medan varmestrålinga slepper ut). 

## Titan

Dis med organiske molekyl i den øvre atmosfæren på månen Titan absorberer 90 % av solstrålinga som når månen, men klarar likevel ikkje å fange varmestrålinga frå overflata. Sjølv om ein kraftig drivhuseffekt likevel gjer at tempraturen på Titan er mykje høgare enn termal likevekt, har Titan òg ein antidrivhuseffekt, som delvis opphever oppvarminga som drivhuseffekten fører til. Overflatetemperaturen er dermed om lag 9 °C kaldare enn han elles ville vore med berre drivhuseffekten aleine. I følgje McKay *et al.,* reduserer antidrivhuseffekten på Titan overflatetemperaturen med 9 ºC, medan drivhuseffekten aukar overflatetemperaturen med 21 ºC. Den samla effekten er at overflatetemperaturen (på 94 K eller -179 ºC) er 12 ºC høgare enn den effektive temperaturen (på 84 K, temperaturen ein ville hatt på planeten om her ikkje var noko atmosfære). 

I tillegg skapar denne effekten ein permanent omvendt termoklin på Titan, der atmosfæretemperaturen aukar med høgda over tropopausen.  Denne forma for antidrivhuseffekt er berre kjend på Titan, men ein får ein liknande avkjølingseffekt under ein atomvinter.

## Pluto
På Pluto finst ein annan mekanisme som ikkje eigentleg er ein antidrivhuseffekt. Sollys treffer nitrogenis på overflata av dvergplaneten og får han til å sublimere. Dette fører til at temperaturen på Pluto er kring 10 ºC lågare enn på månen sin Charon. Sublimasjonen fører til avkjøling og liknar prosessen på jorda når sollys direkte fordampar is. Dette er den motsette effekten av rimdanning. På jorda vert derimot ikkje dette kalla ein antidrivhuseffekt. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Anti-greenhouse effect|Anti-greenhouse effect]]» frå ,  den 3. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Randi Folkestad

**Randi Folkestad** () er ein norsk forfattar.

Folkestad er fødd i Svolvær, men sidan sekstitalet har ho vore busett i Sandnes og Stavanger. Ho har utdanning i fransk språk, historie og litteraturhistorie frå Sorbonne i Paris. Folkestad har også ein eksamen i psykologi og pedagogikk.

I 1985 gav Folkestad ut ein roman, *Tangsforretningen*. I boka har ho til dels  gjort bruk av eigen barndom under siste verdskrig. I 1994 bidrog ho med «Funnyland» i samlinga *Vidunderlige nye verden* til minne om Aldous Huxley. Som pensjonist deltar ho framleis aktivt i kulturlivet, mellom anna gjennom formidling av litteratur på biblioteka i Sandnes og Stavanger.

## Verk
**Tangsforretningen*. (Gyldendal, 1985)
*«Funnyland» i  *Vidunderlige nye verden* (Gyldendal Norsk Forlag, 1994)
*«Ovenpå og nedenunder» (Kolofon 2015)

## Kjelder

*Norsk Forfattersentrum
*Vidunderlige Nye Verden?
Hermanus Contractus

**Hermanus Contractus** (), også kjend som **Hermannus Augiensis** eller **Hermann frå [[Reichenau]]**, var ein musikkteoretikar, komponist, matematikar og astronom frå 1000-talet. 

Hermanus eller Hermannus var kalla «contractus» (den samankropne) på grunn av ein beinskade han fekk i barneåra (truleg poliomyelitt). Det meste av livet budde han i Reichenau, der han var i kloster. Han arbeidde innanfor alle dei fire Quadrivium-faga. 

Hermann var son av greven Wolfrat von Altshausen. Sjukdomen han hadde frå barneåra gjorde han uskikka til praktisk arbeid, og han vart send i klosterskole. Han var i kloster frå 1020. Her fekk han vitskapleg opplæring og grunnutdanning. 

Hermann har skrive musikkteori, astronomiske og matematiske utgreiingar, og ei avhandling om geometri. Han skreiv og eit historisk oversyn over tida frå Kristi byrd til hans eiga samtid. Verket hans vart vidareført av eleven Berthold av Reichenau. Verket De Musica var ei vidareføring av Guido d`Arezzo sine tankar, og han la siste hand på kyrkjetoneartsystemet. To antifonar er tilskrivne Hermann: Alma redemptoris mater, og Salve Regina. 

Hermann vart saligkåra av den katolske kyrkja i 1863. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hermann of Reichenau|Hermann of Reichenau]]» frå , og «[[:de:Hermann von Reichenau|Hermann von Reichenau]]» frå  den 3. februar 2010.*  
 
* engelsk og tysk Wikipedia.
Blinde

**Blinde** eller **blindskap** viser til det å vera blind, det vil seia heilt eller delvis mangla evna til å sjå. Hjå menneske og mange dyr er dette ei funksjonshemming danna gjennom sjukdom, skade, manglande utvikling eller medfødde feil, men det finst også dyr som er blinde naturleg, anten som nyfødde eller heile livet. Ein kan vera blind gjennom at sjølve augo ikkje ser, synsnerva ikkje sender signal eller hjernen ikkje handsamer synsinntrykk.

## Kategorisering
Medisinsk blir blinde og svaksyn delt inn i fem kategoriar:

* Blind kategori 1 (svaksynt), om synsstyrken er mellom 6/18 og 6/60 av normalt syn på det beste auget.
* Blind kategori 2 (sterkt svaksynt), om synsstyrken er mellom 6/60 og 3/60 av normalt syn på det beste auget. Ved 3/60 kan den svaksynte telja fingrar på 3 meters avstand.
* Blind kategori 3, om synsstyrken er mellom 3/60 og 1/60 av normalt syn på det beste auget. Ved 1/60 kan den svaksynte telja fingrar på 1 meters avstand. Ein kan også koma i denne kategorien om synsfeltet er mellom 10° og 20° og ved total hemianopsi, det vil seia at halve synsfeltet på begge auge manglar.
* Blind kategori 4, om synsstyrken på det beste auget er dårlegere enn 1/60, men ein framleis kan skimta lys.
* Blind kategori 5 (*amaurose*), om heilt manglande lyssans.

I tillegg til *total blinde* (kategori 5) kan ein også snakka om *praktisk blinde* (kategori 4), *juridisk blinde* (kategori 2 og 3 med korrigerande briller) eller *sosial blinde*, der ein blir hindra i å gjera noko av manglande syn.

## Kjelder
* 
*
Bryting

**Bryting** er ei idrettsgrein i form av ein tvikamp mellom to utøvarar. Kampsporten har gamle røter, og finst i fleire regionale variantar.

## Stilartar
* Fristil- og gresk-romersk bryting som blir utøvd av profesjonelle i den tyske proffligaen og av deltakarar ved nåtidas olympiske leikar.
* ''Submission''-bryting
* Valetudo (*[[Luta Livre Vale Tudo]]*)
* Luta Livre Esportiva legg vekt på bakkekamp og *submissions*
* Brasiliansk jiu-jitsu 
* Shoot wrestling, basert på catch-bryting.
* *[[Shuai jiao]]*: Kinesisk bryting.
* Shuaijiao, ståande bryting.
* Rvanje, frå Serbia
* Sambo 
* Wrestling (som ikkje er ein kampsport).

### Tradisjonell bryting
:*Utdjupande artikkel: [[Tradisjonell bryting]]*
* **[[Backhold-bryting|''Backhold''-bryting]]**
** Cumberland-bryting (også kalla *[[Cumbria]]n*-bryting eller Cumberland/Westmorland-bryting ) 
** Skotsk ''backhold''-bryting
 
* **[[Catch-bryting|''Catch'']]**-bryting 
** **[[Lancashire-bryting]]**
* **[[Glima]]** og **[[bondaglima|bonda-glima]]** ( "bonde-bryting" ) 
* **[[Inbuan]]** 
* **[[Iransk -bryting]]** eller *Koshti*
** **[[Pahlavani]]** eller **bastani** 
* **[[Kelterne|Keltisk]] bryting** inkluderer stilartene :
** **[[Cornish-bryting|''Cornish''-bryting]]**, frå Cornwall 
** **[[Gouren]]** 
** **[[Devonshire-bryting]]** 
* **[[Khmer-bryting]]** 

* **[[Khuresh]]** 
* Judo er rekna som ei form for amatørbryting av det internasjonale bryteforbundet(FILA).
* **[[Loose-bryting|''Loose''-bryting]]** :
* **[[Lotta Campidanese]]**
* **[[Lucha Canaria]]**, Kanariøyene 
* **[[Lucha Leonesa]]**
* **[[Luctatio]]**, ein oldtidsstilart av romersk bryting
* **[[Luta livre]]**, brasiliansk.
* **[[Lutte traditionnelle]]** i Vest-Afrika ( norsk: "bryting" + "tradisjonell" ) :
* Laamb-bryting inkluderer:
*** Éin type der slag er tillate : *lutte traditionnelle avec frappe*
*** Éin type der slag ikkje er tillate : *lutte traditionnelle sans frappe*
** Boreh frå Gambia
** Evala frå Togo
** Kokawa frå Nigeria og Hausa-område i Niger
* **[[Malla-yuddha]]** frå India, som er kjent. 
* **[[Mongolsk bryting]]** Tradisjonell bryting frå Mongolia (mongolsk бөх ). 
* **[[Naban]]**: Burmesisk bryting.
* **[["Pale"-bryting]]**, gresk oldtid
* **[[Pehlwani]]** eller **[[kushti]]** frå India. 
* **[[Penjang gulat]]** frå Indonesia. 
* **[[Schwingen]]** 

* **[[Ssireum]]**: Koreansk bryting.
* **[[Strumpa]]**: Frå Sardinia. Også kalla s'istrumpa eller berre istrumpa.
* Sumo
* **Trinta**: Frå Moldovia
* **[[Tyrkisk olje-bryting]]** : Brytarane vert smurde inn med olivenolje. På tyrkisk blir stilarten kalla *yağlı güreş*.

## Forvekslast med tradisjonell bryting

* Dumog

## Sjå òg
* Anders Rønningen
* Den tyske proffligaen i gresk-romersk og fristil-bryting

## Referansar
Tradisjonell bryting

**Tradisjonell bryting** viser til ulike former for bryting som vert utøvde av amatørar, profesjonelle og av halvprofesjonelle utøvarar. 

Gresk-romersk bryting vert i Noreg også kalla «klassisk bryting», trass i at denne forma for bryting starta på midten av 1800-talet. Ho stammar frå backhold- og keltisk bryting.

## Stilartar
* **[[Backhold-bryting|''Backhold''-bryting]]** finst i Nord-England og Skotland frå det 7. og 8. hundreåret. *Highland and Border Games*, frå mai til oktober, i samtida. *Backhold*-bryting, tidlegare også i USA og Australia ; for tida, i Frankrike og Italia.  *Backhold*-stilartar inkluderer:
**Cumberland-bryting  (også kalla *[[Cumbria]]n*-bryting eller Cumberland/Westmorland-bryting ) 
**Skotsk ''backhold''-bryting
 
***[[Catch-bryting|''Catch'']]**-bryting 
** **[[Lancashire-bryting]]**
* **[[Glima]]** og **[[bondaglima|bonda-glima]]** ('bonde-bryting') 
* **[[Inbuan]]** 
* **[[Iransk bryting]]** eller *koshti*
** **[[Pahlavani]]** eller **Bastani** 
***[[Keltarane|Keltisk]] bryting** inkluderer stilartane:
** **[[Cornish-bryting|''Cornish''-bryting]]**, frå Cornwall 
** **[[Gouren]]** er ei form for *jacket*-bryting som har vore utøvd i Bretagne sidan det fjerde hundreåret. Nærskyld med *Cornish*-bryting 
** **[[Devonshire-bryting]]** *Jacket*-bryting, jamfør *Cornish*-stil. Med tresko kunne ein sparke ein motstandar. ( I *Cornish vs. Devon*-kampar hende det at *Devonshire*-brytaren nytta berre éin sko. ) Stilen vert rekna som utdøydd.
** **[[Devonshire-bryting]]** 
* **[[Khmer-bryting]]** frå Kambodsja.   

* **[[Khuresh]]** 
*Judo
* **[[Loose-bryting|''Loose''-bryting]]** :
* **[[Lotta Campidanese]]**
* **[[Lucha Canaria]]** frå  Kanariøyene 
* **[[Lucha Leonesa]]**
* **[[Luctatio]]**, ein oldtidsstilart av romarsk bryting
* **[[Luta livre]]**, brasiliansk.
* **[[Lutte traditionnelle]]** ('tradisjonell bryting') i Vest-Afrika
*Laamb-bryting inkluderer:
***Éin type der slag er tillatne: *Lutte traditionnelle avec frappe*
***Éin type der slag ikkje er tillatne: 'Llutte traditionnelle sans frappe*
**[[Boreh]] frå [[Gambia]]
**[[Evala]] frå [[Togo]]
**[[Kokawa]] frå [[Nigeria]] og [[hausafolk|hausaområda]] i [[Niger]]
* *'Malla-yuddha** frå [[India]].
***Mongolsk bryting** Tradisjonell bryting frå Mongolia ( mongolsk : бөх ). 
* **Naban** frå Burma/Myanmar.
* **«Pale»-bryting** frå gresk oldtid
* **Pehlwani** eller **kusjti** frå India. 
* **Penjang Gulat** frå [[Indonesia]]. 
* **Schwingen** 

* **Ssireum**: Koreansk bryting.
* **Strumpa** frå [[Sardinia]]. Også kalla [[s'istrumpa]] eller berre  [[istrumpa]].
*[[Sumo]] (eller [[Sumobryting|sumo-bryting]])
* **Trinta** frå [[Moldovia]]
* **Tyrkisk olje-bryting*'. Brytarane vert smurde inn i olivenolje.  På tyrkisk vert stilarten kalla *Yağlı güreş''.

## Sjå òg
*Bryting

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
Regionalisering

**Regionalisering** i språkutviklinga viser til ei utvikling i norsk talemål dei siste tiåra der skilnadene mellom dei tradisjonelle bygdedialektane blir utjamna innan større område. Ofte er det byar eller større sentra innan regionane som påverkar språkutviklinga mest, og mykje tyder på at folkemålet i desse byane har større innverknad enn prestisjemålet. Trass i denne utviklinga held mange av dialektskilnadene mellom regionane seg. Talemålet syner seg meir sjølvstendig og robust andsynes påverknad frå skriftspråk og massemedia enn mange har trudd.

Regionaliseringa synest å følgja same mønster som ein kan rekonstruera for eldre språkutvikling der eit talemålstrekk spreier seg frå eitt eller fleire kjerneområde. Døme på slike «spreiingsområde» i dag er Austlandet med Oslo, Rogaland med Stavanger, Midt-Vestlandet med Bergen, Trøndelag med Trondheim og Nordland med Bodø.

## Bakgrunnsstoff
* Jahr (red.) 1990, Ernst Håkon Jahr (red.): *Den store dialektboka*. Oslo. ISBN 82-7099-167-8
* Sandøy 1993, Helge Sandøy: *Talemål.* Oslo. ISBN 82-7099-206-2
* Skjekkeland 1997, Martin Skjekkeland: *Dei norske dialektane - Tradisjonelle særdrag i jamføring med skriftmåla*. Kristiansand S. ISBN 82-7634-103-9

### Fotnotar
Zug (fleirtyding)

**Zug** kan vise til: 
*ein kanton i Sveits, kantonen Zug
*hovudstaden i kantonen Zug i Sveits, byen Zug
*eit tidlegare gruvesamfunn, no bydel i Freiberg i Sachsen, sjå Freiberg-Zug
Zomba

**Zomba** er ein by sør i Malawi i Shire Highlands. Han er den adminsitrative hovudstaden i Zomba distrikt.

Han var den første hovudstaden i Britisk Sentral-Afrika og så Nyasaland før Republikken Malawi vart oppretta i 1964. Han var òg den første hovudstaden i Malawi og vart verande hovudstad fram til 1974, då Lilongwe vart hovudstaden. Byen er mest kjend for den britiske koloniarkitekturen og plasseringa ved det foten av det dramatiske Zombaplatået. Zomba er òg heimstad for Universitetet i Malawi.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zomba, Malawi|Zomba, Malawi]]» frå , den 3. februar 2010.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* Zombaplatået
Gaia

**Gaia** (eller **Ge**) var ifølgje gammal gresk mytologi ei guddommeleg personifisering av jorda og ei gudinne i eitt og er opphavet til alt. Av borna hennar er Uranos (himmelen), Okeanos (havstraumen) og Pontos (havet). Ho er òg synsk og fungerte som orakel i Delfi før sonen til Zevs, Apollon tok over.

Med son sin Uranos fekk Gaia titanane, kyklopane og dei hundrearma. Då Uranos kasta kyklopane ned i Tartaros, gav Gaia den eldste sonen, Kronos, ein sigd. Med denne skar han av testiklane til Uranos og kasta dei i havet. I det blodige skummet oppstod Afrodite. 

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gaia|Gaia]]» frå ,  den 3. februar 2010.*  

## Bakgrunnsstoff
Pichilemu

**Pichilemu** (mapudungun 'liten skog') er ein turistby og kommune i den sentrale sonen i Chile. Det er hovudstaden i provinsen Cardenal Caro.

Stranda Pichilemu vert rekna som ei av dei beste i verda for surfing, særskild delen Punta dei Lobos, der det ofte vert halde konkurransar. 

## Bakgrunnsstoff
* Pichilemu
Kyklop

**Kyklopar** (gresk κύκλωψ [kyklops], «rundauge») er ein type kjemper i gresk mytologi og dikting som er kjenneteikna ved at dei berre har eitt auge. Frå mytane kan det skiljast ut to generasjonar av kyklopar.

## Dei første kyklopane
Desse var avkom av Uranos og Gaia. I følgje Hesiod var dei sterke, sta og motbydelege. Mytane namngjev tre kyklopar; Arges, Brontes og Steropes som tyder tore, lyn og lys. Uranos frykta styrken deira og stengte dei inne i Tartaros. Seinare sleppte ein annan son av Uranos og Gaia – Kronos – dei fri. Etter at dei hadde hjelpt Kronos med å styrte og kastrere faren, vart dei igjen innestengd i Tartaros. Frå her vart dei sett fri av Zevs for å smi lyn for han, til bruk i kampen mot Kronos og dei andre titanane. 

Kyklopane skapte òg treforken til Poseidon, pil og bogen til Artemis og hjelmen som Hades gav til Persevs. Dei var òg smedsveinar hos Hefaistos. Kyklopane vart drepne av Apollon etter at Zevs hadde drepe sin eigen son Asklepios med eit lyn smidd av dei. 

Seinare segner seier at det er kyklopane som har bygt dei gigantiske steinmurane som står att etter Tiryns (Tíryntha) og Mykene. Det heiter seg òg at lyden som kjem frå aktive vulkanar er kyklopane som arbeider.

## Dei andre kyklopane

I følgje denne myten er kyklopane einauga kjemper som bur på ei øy. Ein namngjeven kyklop, Polyfemos, var son av Poseidon. 

I *[[Odysseen]]* av Homer kjem Odyssevs til kyklopøya og finn ei hole, der dei forsyner seg av mat som står framme. Det viser seg å vere hola til Polyfemos, som kjem heim og stenger utgangen for mennene. Så starta han å ete dei – to kvar dag. Odyssevs byr Polyfemos å drikke ein sterk vin han har med seg, og når kyklopen i godt lune spør om namnet på framandkaren, svarar Odyssevs: «Ingen». Når Polyfemos har sovna, tar mennene eit herda spyd som dei køyrer ned i auga til kyklopen. Kjempa set i å skrike, slik at naboane hans spør om det er noko som plagar han. Polyfemos seier at «Ingen» plagar han, og dermed kjem heller ingen å hjelper han. 

Den blinda Polyfemos er bestemt på å ikkje la mennene sleppe ut, men dei kjem seg ut av hola ved å henge seg fast i ulla under buken på kjempesauane når dei skal ut på beite. Polyfemos stryk over ryggen på kvar sau for å sikre seg om at mennene ikkje rir dei.

## Opphav
Sidan kyklopane er kjent for smedkunsten sin, har nokre forskarar foreslått at opphavet til dei einøygde kyklopane kan kome av at smedar nytta ein skinnlapp over det eine auget for å verne seg mot gneistar. 

Den andre generasjonen av kyklopar har lite med dei første å gjere. Dei vert aldri nemnde i samband med smiing. Mange meiner at Polyfemos ikkje var kyklop før Homer gjorde han til det i *Odysseen*. Eitt forslag er at Polyfemos har høyrt til triamantane, som i kretiske segn var menneskeetande uhyre som hadde eit tredje auge i bakhovudet.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kyklop|Kyklop]]» frå , den 3. februar 2010.* 

## Bakgrunnsstoff
Tartaros

**Tartaros** (òg skrive *Tartarus*) er i gresk mytologi ein del av underverda (Hades, òg: helvete, skuggeriket). Tartaros er straffebyen i underverda. Tytios, Ixion, Oknos, danaidene, Sisyfos og Tantalos er dømd til evig fortaping i Tartaros. 

Dei gamle romarane kalla dei plyndrande hunarane tartarar, fordi ein meinte at dei kom direkte ut frå underverda Tartaros.

## Bakgrunnsstoff
Det vonde auget

**Det vonde auget**, *det vonde eller drepande blikket*, er den makta eller evna som folk i ulike kulturar trur at levande eller døde menneske, dyr, guddommar eller ånder, har til å kunne skade menneske eller dyr ved berre å sjå på dei.

Redsla for slike krafter finn ein verda over i både gamal og ny tid, ikkje minst i folketrua, men òg i religionar, og er av urgamalt opphav. Det vonde auget er mellom anna eit fenomen kjend frå sumerske, babylonske, assyriske, jødiske og kristne skifter (Bibelen). I folketrua vert vanlegvis kvinner som står brud, svangre kvinner, små born, og dessutan husdyr, rekna for særs sårbare og utsette for det vonde auget.

Trua på det vonde auget gjev seg til kjenne i dei skikkane, rituala, symbola og gjenstandane som vert rekna som egna til å hindre eller avleie dei vonde kraftene. Slike vernande gjenstandar eller symbol kan vere av ulik art, anten til å bere på seg (amulettar, talismanar), eller til å plassere på utvalde stader inne eller ute. Til dømes kan ein slags godskapens auge, eller eit guddommeleg auge, syte for motkrafta eller vernet, måla på husfasadar eller i baugen av båtar, eller utforma som amulettar i keramikk eller anna materiale. Meir eller mindre groteske masker på husfasadane kan ha same oppgåva.

Symbola er ofte ulike frå kultur til kultur, og dei kan kombinere det vernande med det lukkebringande. I landa rundt Middelhavet er gesten *corona* (italiensk for horn), eller *mano cornuta* (hand med horn), rekna som ei verksam hjelp mot det vonde auget. Gesten har opphav i antikkens Hellas.

## Sjå òg
Magi

## Bakgrunnsstoff
* Ulmer, Rivka. 1994. *The evil eye in the Bible and in rabbinic literature*. KTAV Publishing House, Inc. ISBN 978-0-88125-463-1
Wrestling

**Profesjonell wrestling**, også kalla **fribryting** eller berre **wrestling**, er ei blanding av sport og underhaldning med element av bryting, kampsport, akrobatikk, rollespel og interaktivt teater.

## Ordsoge
Omgrepet «wrestling» (engelsk for *bryting*) stammar frå «professional wrestling»-ligaene i USA, der WWE no er rekna som den mest innverknadsrike. 

På norsk reknar ein i dag «wrestling» og «fribryting» som meir eller mindre synonyme uttrykk.
Ein har også nytta omgrepet «fribryting» om fristil-bryting, som mellom anna er ei OL-grein.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Wrestling|Wrestling]]» frå ,  den 27. januar 2025.*
Submission-bryting

**''Submission''-bryting** (engelsk ) inkluderer stilartane:
*Brasiliansk jiu-jitsu
*''Catch''-bryting
**Combat submission*-bryting
*Grappling
*Judo 
*Luta livre esportiva
*Luta Livre Vale Tudo
*Pankration
*Sambo
*Shoot-bryting: 
*Shooto 
*Shuai Jiao 

Omgrepet vert også nytta for å skildra delar av MMA-kampsport, særleg delar av bakkekamp.
Pål Moddi Lue

**Pål Moddi Lue** (tidlegare **Pål Moddi Knutsen**), kunstnarnamn **Moddi**, () er ein norsk musikar og songar frå Medby på Senja. Moddi syng, spelar gitar og trekkspel, og skriv musikken og tekstane sine sjølv. Han gav ut debut-EP-en *Rubato* på Playground Music i august 2008. EP-en vart gjeven ut på split-vinyl med artisten Einar Stray. Moddi fekk god kritikk i det verdskjende internettmagasinet Pitchfork for konserten sin på Øyafestivalen i 2008. 
Hausten 2009 spelte Moddi inn studioalbumet *[[Floriography]]* i Greenhouse Studio i Reykjavik. Plata vart produsert av Valgeir Sigurðsson, og vart gjeven ut i februar 2010 på Impeller Records. I tillegg til songar med sjølvskrivne tekstar på engelsk inneheld plata ein versjon av visa «Krokstav-emne» med tekst av diktaren Helge Stangnes.

## Diskografi
* 2008 — *[[Rubato EP]]*
* 2009 — *[[Live Parkteateret]]* (sjølvutgjeve konsertalbum)
* 2010 — *[[Floriography]]* (album)
* 2013 — *[[Set The House On Fire]]* (album)
* 2013 — *[[Kæm va du?]]* (album)
* 2016 – *Unsongs* (album)
* 2019 – *Like in 1968* (album)
* 2019 – *På gjensyn - 17 nye sanger av Rudolf Nilsen (album)* – med Jon Arne Corell, Lars Klevstrand, Kari Svendsen, Steinar Ofsdal og Carl Morten Iversen
* 2022 – *Bråtebrann* (album)

## Prisar og utmerkingar

* I 2013 vann Moddi Spellemannprisen i kategorien *Viser* for *Kæm va du?*. Han var også nominert til klassa for beste popsolist for *Set The House On Fire* og til klassa for komponist for begge platene.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Moddi
* Myspace-sida til Moddi
Helge Stangnes

**Helge Stangnes** () er ein norsk lyrikar som debuterte i 1992 med samlinga *Lys langs en fjord*.
Frå 1960 til 1991 arbeidde han som lærar ved skular i Tromsø, før han tok tok hovudfag med forsking på Senja-målet. Hovudoppgåva hans i norsk heitte *Stadnamn frå Stonglandet og Lemmingvær på Senja : med vekt på historie, kultur - og arbeidsliv*.  Han har vore tilsett ved Institutt for språk og litteratur ved Universitetet i Tromsø, og er medlem av Nordnorsk Forfatterlag.  Stangnes gir ut bøker på Nordkalottforlaget på Stonglandseidet. Han omtalar dikta sine som &laquo;brukspoesi&raquo; og dei er skrivne på tilnærma Senja-dialekt, for og frå nordnorsk kystkultur.

## Verk
* 1992 &ndash; *Lys langs en fjord*, NordKalott-forlaget 
* 1996 &ndash; *Landet og lyset*, diktsamling, NordKalott-forlaget 
* Tekstar til Johs. Røde, *Lofotens Røde* (CD), samt fleire utgjevingar med Boknankaran
* 2000 &ndash; *Tromsødialekten*, Tromsøboka 
* 2001 &ndash; *Landet og Tonen*, forestilling i samarbeid med Johs. Råde, framført av Nordlendingenes Forenings kor i Oslo
* 2002 &ndash; *Kjøss meg på måndag - så har du heile vekka fri : gamle ord, ordtak og regler frå Senja, Sør-Troms og Midt-Troms*, Nordkalott-forlaget 
* 2004 &ndash; *Nothundliv*.  Bestillingsverk for kabaret, til Lenvik kommune i 2000 (inneheld mellom anna «Krilvalsen», «Sildkvælartango», «Sirop og solar (Hartvig handelsmann si vise)», «En hælsikes prosedyre» (om å få start på ein 60 Union), «Nattsild blues», «Notlinarshanty», «Fest i Innerhopen», «Jent'n i værret», «Anna Maria», «Du hælgolands Hænrek»), også utgjeven på CD 
* 2004 &ndash; *Frø i Vind*, diktsamling, Nordkalott-Forlaget 
* 2005 &ndash; *Han som gjekk først : forfattaren, skolemannen og kulturforkjemparen Lars Berg*, redigert saman med Aud Tåga, artikkelsamling om forfattaren Lars Berg. 
* 2005 &ndash; *Fantartisk*, framført av poesigruppa Poetica (Helge Stangnes, Erling Stangnes og Arvid Ingebrigtsen) på Kulturhuset i Finnsnes  
* 2011 &ndash; *Vintersang : viser og dikt*

## Prisar og utmerkingar
* 1995 &ndash; Tranøy kommunes kulturpris 
* 1996 &ndash; Blix-prisen 

## Kjelder
*Denne artikkelen byggjer på «Helge Stangnes» henta frå Wikipedia på bokmål 4. februar 2010.

## Bakgrunnsstoff
* Digitaliserte bøker av Helge Stangnes hjå Nasjonalbiblioteket
* Om Helge Stangnes på nettstaden Litteraturnett Nord-Norge
* Helge Rykkja: «Kva med Helge Stangnes?»
* Utgjevingar av Helge Stangnes i BIBSYS Ask
Burhou

**Burhou** (norrønt *Burholmr*) er ei lita øy om lag 2 km nordvest for Alderney i Kanaløyane i Storbritannia. Ho har ikkje fast busetnad og er eit fuglereservat, så det er ikkje lov å gå i land på øya mellom 15. og 27. juli. Av dyreliv på øya finn ein ein koloni med lundefugl og mykje kanin.

Det er ingen kaianlegg på øya, men vitjande kan gå i land frå båt i ei lita vik. I dårleg vêr kan det vere umogeleg å kome seg i land. 

Endinga *-hou* kjem frå detnorrøne namnet *holmr* som tyder holme. I følgje Dr. S.K. Kellet-Smith viser «bur» til eit lager, og namnet kan tyde at fiskarane lagra utstyret sitt her. Det vart bygd ei hytte for fiskarar på øya i 1820. Denne vart øydelagd då nazistane okkuperte øya under den andre verdskrigen. Hytta vart bygd opp att i 1953. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Burhou|Burhou]]» frå ,  den 4. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
** *Channel Islets* - Victor Coysh
** *BBC Pronouncing Dictionary of British Names* (Oxford UP, 1971)

## Bakgrunnsstoff
*Burhou Island
Casquets

**Les Casquets** eller the **Casquets** er ei lita øygruppe 13 km nordvest for Alderney og er ein del av ein undervassrygg av sandstein. Andre delar av ryggen stikk opp av havet som øyane Burhou og Ortac. Det er lite vegetasjon på øyane.

Det har vore mange skipsforlis ved øyane og tidvasstraumen her når 6-7 knop på det verste. Det mest kjende forliset var SS «Stella» i 1899. Det største skipet som forliste her var vasstankaren «Constantia S» på 8000 tonn. 

## Fyr
Det første fyret på øya kom i drift 30. oktober 1724 og bestod av tre tårn fyrt med kol. Det vart bygd tre tårn for at det ikkje skulle forvekslast med andre franske fyr i nærleiken. Dei vart oppgraderte med oljelampar i 1790, og i 1818 med ei roterande lysstråle. Fyra vart hardt skadde under ein storm i 1823, og vart bygd 10 meter høgare i 1854 og utstyrt med nye lampar. I 1877 vart det eine fyret påbygd igjen, og lyset frå dei to andre vart sløkte.  Fyret vart elektrifisert i 1954. Dagens tårn er 23 meter høgt og 37 meter over havet med fem blink kvart 30. sekund. Eit av dei andre tårna er utstyrt med tåkelur. Fyret vart automatisert i 1990. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Casquets|Casquets]]» frå ,  den 4. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
**SS ''Stella'' Website (requires JavaScript)
**Trinity House website 
**The Lighthouses of Alderney 
**Alderney society og museum - Geology 
** *Channel Islets* - Victor Coysh

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av Casquets
Alderney

**Alderney** (fransk *Aurigny*; auregnais *Aoeur'gny*) er den nordlegaste av Kanaløyane og underlagt Storbritannia. Ho er ein del av Guernsey bailiwick. Øya er 4,8 km lang og 2,4 km brei med eit areal på 7,8 km². Ho er dermed den tredje største av Kanaløyane. Øya ligg kring 15 km vest for La Hague på Cotentinhalvøya i Normandie i Frankrike, 30 km nordaust for Guernsey og 100 km frå sørkysten av England. Ho er den av Kanaløyane som ligg nærast både Frankrike og England. Mellom Cap de la Hague og øya ligg det farlege Race of Alderney (Le Raz).

Øya har kring 2400 innbyggjarar som vert kalla *vaques* etter kyrne her, eller *lapins* etter dei mange kaninane på øya. Det einaste soknet på øya er St. Anne som dekkjer heile øya. 

Øya vert styrt av eit parlament kalla *States of Alderney*, som består av ein president og 10 medlemmar som vert valde kvart fjerde år. Presidenten leiar dei månadlege møta til parlamentet. Alderney har òg to seter med stemmerett i parlamentet til Guernsey.

Den daglege administrasjonen av øya vert utført av tre komit&eacute;ar – Plan- og finanskomit&eacute;en, Forvaltningskomit&eacute;en og Bygnings- og utviklingskomit&eacute;en – som vert støtta av eit lite embetsverk. Skattepolitikken er Guernsey sitt område, og parlamentet til Guernsey har derfor ansvar for å gjere tilstrekkelege ressursar tilgjengeleg for styresmaktene på Alderney.

Alderney sitt rettsapparat omfattar &eacute;in domstol – Court of Alderney. Neste instans er den kongelege domstolen i Guernsey, og så ankedomstolen til Kanaløyane. Siste instans er Juridisk komit&eacute; ved Det kongelege rådet.

## Bakgrunnsstoff

*Offisiell nettstad
*Språk på Alderney 
*Festninga Alderney 
*Alderney Wildlife Trust
*Turistinformasjon

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Alderney|Alderney]]» frå , og «[[:nb:|Alderney]]» frå  den 4. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Herm

**Herm** (guernésiais *Haerme*) er den minste av Kanaløyane som er open for publikum. Det er ikkje lov med bilar på øya, som på naboøya Sark, men i motsetnad til Sark er det heller ikkje lov med syklar. 

Herm er underlagt Guernsey. Øya er 2 km lang og mindre enn 1 km brei. Nord på øya finn ein sandstrender, medan sørsida er meir steinete. Shell Beach og Belvoir Bay er to store turistattraksjonar. Øya Jethou ligg like sør for Herm. Det vert sagt at ein storm i 709 vaska bort ei sandstripe som gjekk mellom dei to øyane. I vest ligg sundet Little Roussel (Petit Ruau) mellom øya og Guernsey og Big Roussel (Grand Ruau) ligg i aust mellom øya og Sark.

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Herm|Herm]]» frå ,  den 4. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Bodil Cappelen

**Bodil Cappelen** () er ein norsk biletkunstnar.
Ho har gått Statens Håndverks- og Kunstindustriskole i Oslo. Ho har arbeidd med bildevev og illustrert fleire bøker. I tillegg var ho sambuar/gift med Olav H. Hauge på 70- til 90-talet.
Ho fekk Amboltprisen i 2012.
Jethou

**Jethou** er ei lita øy i Kanaløyane i Storbritannia. Ho er i privat leige og ikkje fritt tilgjengeleg for publikum. 

Øya ligg like sør for Herm og er om lag 0,2 km² stor. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jethou|Jethou]]» frå ,  den 4. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
** *BBC Pronouncing Dictionary of British Names* (Oxford UP, 1971)


## Bakgrunnsstoff
* Offisiell side
* Gutenberg Project - ein Crusoe-liknande roman om Jethou
* Frimerker frå Isle of Jethou
* Jethou på Britlink
Ortac

**Ortac** er ei lita øy 5 km vest for Alderney nær øya Burhou. Ho er om lag 50 meter brei og 70 meter lang. 

A.H. Ewen meiner at namnet tyder «stor klippe ved kanten».

Ortac og Alderney, består i lag med Casquets, av den same sandsteinsryggen. 

Øya er kjend for den store kolonien med havsule. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ortac|Ortac]]» frå ,  den 4. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
** *Channel Islets* - Victor Coysh
Derrywarragh Island

**Derrywarragh Island** er ei øy i Lough Neagh i Nord-Irland. Ho har brusamband til Maghery i County Armagh. Øya ligg om lag 13 km nordvest for Portadown. Det meste av øya er våte grassletter. Det er òg område med våte skogar og myrområde. Fleire fugleartar hekkar og overvintrar her.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Derrywarragh Island|Derrywarragh Island]]» frå ,  den 4. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Alf A. Sæter

**Alf A. Sæter** () er ein forfattar frå Molde. Han debuterte i 1974 med romanen *Mitt stakkars nye liv* og har gjeve ut 13 bøker, 3 av dei diktsamlingar. Han har i seinare tid skrive mykje erindringsstoff og lokalsoge.

Han har blitt tildelt både Melsom-prisen og Sunnmørsprisen og er også utkomen i Tyskland. 

Sæter har vore medlem i Den norske Forfatterforening sidan 1976 og skriv på nynorsk. 12 av bøkene hans er komne ut på Det Norske Samlaget.
 
## Bibliografi
* *Kystlandskap* : noveller, dikt og skodespel (2005)
* *Ingen engel er å sjå* : novellesyklus (1998)
* *Far er død* : roman (1997)
* *På begge sider av streken* dikt, viser og vers (1996)
* *Bergfrue* : roman (1995)
* *Påskebodskap *: roman (1992)
* *Å henga hjarta sitt på ein rosebusk* dikt (1990)
* *Å elska er å vera stille nesten heile tida * dikt (1987)
* *Avkledd mann *  (1981)
* *Kjære Eva* : roman (1979)
* *Frå barndomen av*: roman (1976)
* *To i storm*: roman (1975)
* *Mitt stakkars nye liv*: roman (1974)

## Dramatikk
* *Ut med det gamle og inn med det nye* &ndash; olsokspel, uroppført på Romsdalsmuseet i 1999

## Litterære prisar
* Sunnmørsprisen 1975 for *To i storm*
* Melsom-prisen 1976 for *To i storm*

## Kjelder
*Om Alf A. Sæter på nettstaden til Samlaget 

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
* 
* Digitaliserte bøker av Alf A. Sæter hjå Nasjonalbiblioteket
Jim Arvanitis

**Demitrios «Jim» Arvanitis** er ein gresk-amerikansk forfattar og idrettsutøvar (pankration, boksing og bryting).

## Bøker
**Game of the Gods: The Historical Odyssey of Greek Martial Arts*
**[[Pankration]]: The Traditional Greek Combat Sport and Modern Martial Art*
**The First [[MMA|Mixed Martial Art]]: Pankration from Myths to Modern Times*
**Mu Tau: The Modern Greek Karate*

## Bakgrunnsstoff
* Jim Arvantis' hjemmeside

## Referansar
Pankration

**Pankration** er ein kampsport som var part av antikkens olympiske leikar frå 648 f.Kr. Turneringar har nå fleire reglar enn antikkens pankration. Sporten har ikkje vore ein part av dei moderna olympiske leikar.
## Antikkens olympiske leikar
Kampane var ikkje begrensa i tid, og vektklassar var ikkje ein part av sporten.
## Nåtida
I dag finnast stilartar innad pankration der hodebeskyttere benyttes, samt polstra hansker som passar til bryte- og bokseteknikkar.
## Utøvarar
* Eric Hill
* Tito Ortiz, Tidlegare meister i UFC(*Ultimate Fighting Championships*)
* Matt Hume

## Sjå også
* Jim Arvanitis
* MMA-kampsport
## Bakgrunnsstoff
* http://www.pankration.gr/history.htm 
## Referansar
Lustybeg Island

**Lustybeg Island** (frå irsk *Loiste Beag*) er ei øy i ytre Lough Erne i County Fermanagh i Nord-Irland. Tidleg på 1900-talet eigde Lady Hunt frå Alberta i Canada Lustymore Island og Lustybeg Island. Då huset hennar på Lustymore brende ned ved eit uhell, flytta ho til Tyskland.

I 1950-åra kjøpte kaptein Kosh frå den britiske hæren Lustybeg og bygde den første utleigehytta her. I 1960-åra vart øya seld til Bill og Ann O'Hara som utvikla ho vidare som turiststad. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lustybeg Island|Lustybeg Island]]» frå ,  den 4. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
** Culture Northern Ireland
Lustymore Island

**Lustymore Island** (frå irsk *Loiste Mór*) er ei øy i ytre Lough Erne i County Fermanagh i Nord-Irland.

På den nærliggande Boa Island ligg Caldragh gravplass med ein utskoren Janus-liknande figur. Ein annan figur vart ført til Caldragh i 1939 frå Lustymore Island.

Tidleg på 1900-talet eigde Lady Hunt frå Alberta i Canada Lustymore Island og Lustybeg Island. Då huset hennar på Lustymore brende ned ved eit uhell, flytta ho til Tyskland.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lustymore Island|Lustymore Island]]» frå ,  den 4. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
**Culture Northern Ireland
Ram's Island i Nord-Irland

**Ram’s Island** (av enkelte lokale kalla *McAlister Island* og på irsk *Inis Dairgreann*) er ei lita øy ein kilometer utanfor Lennymore Bay og Sandy Bay på austkysten av Lough Neagh i Nord-Irland.

Øya er nesten 1,5 km lang og 400 meter brei og er den største øya i Lough Neagh. På øya står eit rundtårn og ruinane av sommarhuset til O'Neill-familien frå 1800-talet. Den siste familien flytta frå øya i 1920-åra.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ram's Island, Northern Ireland|Ram's Island, Northern Ireland]]» frå ,  den 4. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Sark

**Sark** er ei lita øy sørvest i den engelske kanalen. Ho er ei av Kanaløyane og høyrer til Bailiwick of Guernsey og er slik ein britisk kroneigedom. Øya har kring 600 innbyggjarar. Hovudnæringa er turisme, handverk og finans. Sark har eit areal på  og var det siste europeiske området som avskaffa føydalismen, i 2008.

Sark består av to hovuddelar, Greater Sark, og Little Sark i sør. Dei er knytte til kvarandre med eit smalt eid, La Coupée, som er 90 meter langt og har eit bratt fall på 100 meter på kvar side.. Det vart sett opp rekkverk i 1900. Før dette måtte born krype over for å ikkje blese utfor kanten. Det går ein smal betongveg over eidet, bygd av tyske kringsfangar i 1945.

Det høgaste punktet på Sark er 114 meter over havet. Det står ei vindmølle frå 1571 på dette punktet, men segla vart fjerna under den første verdskrigen. Dette er òg det høgaste punktet i heile Bailiwick of Guernsey. 

## Merknader

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sark|Sark]]» frå ,  den 4. februar 2010.*
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

*
Zlín

**Zlín** (frå 1949 til 1989 *Gottwaldov*) er ein by i Zlín, søraust i Mähren i Tsjekkia, ved elva Dřevnice. 

Utviklinga av den moderne byen er nært knytt til selskapet Bata Shoes, ein kjend skoprodusent. Under leiinga til Tomáš Baťas oppstod den moderne Zlín på første halvdel av 1900-talet, og byen utvikla seg frå ein søvnig småby til ein moderne by med (etter standard på den tida) hypermoderne arkitektur. Mellom anna ligg den høgaste bygningen i Tsjekkia i byen. 

Zlín er òg kjent for ishockeylaget HC Zlín. Byen husar universitetet *[[Univerzita Tomáše Bati ve Zlíně]]*, skipa i 2000.

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
* Bata Memories - prosjekt om historia til Bata Shoes
* Historia til Zlin, gamle bilete og postkort
* Zlín internasjonale filmfestival for barn og ungdom

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zlín|Zlín]]» frå , og «[[:nb:|Zlín]]» frå  den 4. februar 2010.*
White Island i County Fermanagh

**White Island** er ei øy i Lough Erne i County Fermanagh i Nord-Irland. Ho ligg i Castle Archdale Bay utanfor austsida av Lough Erne. Det ligg ruinar av ei gammal kyrkje ved kysten, bygt av munkane i eit tidlegare kloster her. Kyrkja har framleis ein intakt romansk boge i inngangspartiet. Kyrkja og utskjeringa frå staden har status som State Care Historic Monuments. Øya har tilkomst med båt frå Castle Archdale Country Park, nær Irvinestown.

Vikingane gjekk til åtak og øydela klostera i Lough Erne i 837. I 400 år kan derfor desse utskjeringa ha lagt i ruinane før den romanske steinkyrkja vart bygd. 

## Bakgrunnsstoff
*Culture Northern Ireland 
*Utskjeringane på White Island 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:White Island, County Fermanagh|White Island, County Fermanagh]]» frå ,  den 5. februar 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Fjordhest-NM

**Fjordhest-NM** eller **Noregsmeisterskapen for fjordhest** har blitt arrangert kvart år sidan 1986. Fjordhest-NM er den årlege stormønstringa for fjordhest-ekvipasjar, der det blir konkurrert i dressurriding, sprangriding, dressurkøyring, presisjonskøyring og maratonkøyring. Det har også blitt arrangert terrengritt og andre konkurransar. 

Det blir kåra meistrar i dei ulike greinene, og det blir kåra noregsmeistrar for senior og junior, til den beste og mest allsidige ekvipasjen i tre konkurransar samanlagt: Dressurriding, sprangriding og høvesvis presisjonskøyring i juniorklassa og maratonkøyring i seniorklassa.

Til nokre av klassane er det kvalifiseringskrav, medan andre klasser har opa deltaking.

NM for fjordhest blir arrangert av lokale ride- og køyreklubbar, i samarbeid med lokale fjordhestlag og Norges Fjordhestlag. Den første meisterskapen i 1986 gjekk i Førde. 

Meisterskapen har hatt aukande deltaking. Meisterskapen i 2009 hadde meir enn 100 deltakande ekvipasjar. Fjordhest-NM 2010 vart arrangert i Ørsta.

Det blir også arrangert Nordisk meisterskap for fjordhest, i det siste annakvart år.

## Kjelder
*NorgesMesterskap for fjordhest, hos Norges Fjordhestlag, vitja 5. februar 2010 
*Statuttar for NM for fjordhest for 2009, vitja 5. februar 2010 
*Nordisk Mesterskap for fjordhest hos Norges Fjordhestlag, vitja 5. februar 2010
Differensiasjon

**Differensiasjon** er ei utvikling i talemålet der skilnaden mellom to nabolydar (meir presist fonem) blir gjort større. I sørvestlandske talemål er det svært vanleg at konsonantsambandet *rn* har blitt til *dn* og *rl* til *dl*. Døme på dette er *bjødn* (av norrønt *bjǫrn*), og *kadl* (av norrønt *karl*). Andre døme er *badn* (norrønt *barn*), *bådn* (norrønt *bǫrn*), *kådn* (norrønt *korn*). Ein annan type differensiasjon er *jabn* av norrønt *jafn*.

Differensiasjon er det motsette av assimilasjon, der to lydar (fonem) blir meir like.

Differensiasjonar og segmentasjonar er eit trekk sørvestlandsk og delvis midlandsk har til felles med færøyisk og islandsk.

## Kjelder
Skjekkeland 1997, Martin Skjekkeland, *Dei norske dialektane - Tradisjonelle særdrag i jamføring med skriftmåla.* Kristiansand S. ISBN 82-7634-103-9

### Fotnotar
Segmentasjon

**Segmentasjon** eller **segmentering** er ei utvikling i talemålet der eit langt fonem blir delt i to ulike fonem. Segmentasjon kan gjelda både konsonantar og vokalar. Ein lang konsonant blir vanlegvis skriven som ein dobbelkonsonant. Døme på segmentasjon ved konsonantar er *kadla* (av norrønt *kalla*), *fjedl* (av norrønt *fjall*), *kåbma* (av norrønt *koma*) og *steidn* (av norrønt *steinn*).

Segmentasjon og det skylde fenomenet differensiasjon ved konsonantane er eit trekk sørvestlandsk og delvis midlandsk har sams med færøyisk og islandsk.

På begge sider av Mjøsa og i delar av Gudbrandsdalen har det utvikla seg diftongar i staden for eller i tillegg til palatalklangen ved konsonantane. Døme på dette er *å breinnje* (å brenna), *steillj* (stell) og *reiddj* (redd). I Gudbrandsdalen finn ein former som *hesteinnj* (hestane), *visåynnj* (visene). Dette fenomenet blir kalla palatal segmentering.

## Kjelder
Skjekkeland 1997, Martin Skjekkeland, *Dei norske dialektane - Tradisjonelle særdrag i jamføring med skriftmåla.* Kristiansand S. ISBN 82-7634-103-9

### Fotnotar