open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vestfossen Kunstlaboratorium

**Vestfossen Kunstlaboratorium** er eit norsk senter for framvising av internasjonal samtidskunst, og har tilhald i den nedlagde Vestfos Cellulosefabrik på Vestfossen.  Kunstlaboratoriet er skipa av kunstnaren Morten Viskum, og opna dørene for publikum i 2003. Det vart seinare organisert som ei stifting med  Morten Viskum som dagleg leiar, og med løyvingar til drifta frå Øvre Eiker kommune, Buskerud fylkeskommune og Kulturdepartementet.

Utstillingane er avgrensa til sommartida, frå mai til oktober kvart år, men det vert teke sikte på å få til heilårsdrift i heile eller deler av bygningen. Hovudbygningen hyser hovudutstillinga for sesongen, som fyller fire etasjar. To unike separate utstillingar vert arrangert i dei to lokala med namna Galleri Star og Utstillingshallen.

Papir- og cellulosefabrikken som Vestfossen Kunstlaboratorium har tilhald i, vart sett i drift i 1886, og nedlagd i 1973 som fylgje av strukturrasjonaliseringa som på 1970-talet gjekk føre seg i denne typen industri. Fabrikkbygningen stod deretter tom fram til Morten Viskum kjøpte eigedomen i 2001. Lokala har ein unik, røff karakter som gjer Vestfossen Kunstlaboratorium til ein av dei mest eigna framsyningsstadene for samtidskunst i Noreg. Her har det vore utstillingar med verk av mellom anna Roy Lichtenstein, Louis Bourgeois, Robert Rauchenberg, Donald Judd, Anselm Kiefer, Claus Oldenburg, Cindy Sherman og Andress Serrano. 

## Bakgrunnsstoff
*Internettsidene til Vestfossen Kunstlaboratorium.
* Vestfossen Kunstlaboratorium på www.visitvestfossen.no
Rhesusape

**Rhesusape** (*Macaca mulatta*) er ein makak som lever aust i Asia, der han finst frå Afghanistan i vest til kysten av Stillehavet i Kina i aust. Rhesusapen hadde siste sams forfaderen med mennesket for kring 25 millionar år sidan, og arten har vore mykje nytta til medisinsk forsking. Til dømes vart rhesusfaktoren oppdaga i denne arten, og arten har òg vore nytta til utrøyning av AIDS-vaksinar. Rhesusapar er vortne skotne opp i verdsrommet. Rhesusapen vert delt inn i seks underartar.

Japanmakaken oppstod truleg frå austlege populasjonar av rhesusapen i pleistocen, for mellom 0,31 og 0,88 millionar år sidan, og dei to artane er framleis nært skylde.

## Genom
Eit utkast av genomet til rhesusapen vart publisert i 2007 og var på kring 2,87 gigabasar. Eit anna utkast vart publisert i 2011 og var på 2,84 gigabasar. I det fyrste utkastet var mellom 90,76 og  av basane i  sekvensane til rhesusapen dei same som i menneskegenomet, avhengig av utrekningsmåte. Sterkt sannsynlege ortologe gen hadde i snitt kring  av dei same basane og koda i snitt for like mange identiske aminosyrer.

Fleire hundre potensielle mikro-RNA er funne i rhesusapegenomet, og alle desse er meir enn  like med føregangssekvensar hjå menneske. Mange er heilt like.

Det er funne 33 gen i det store vevskompatibilitetskomplekset til rhesusapen, noko som er meir enn tre gonger so mange gen som mennnesket har i dette komplekset.

## Kjelder
Morten Viskum

**Morten Grabert Viskum** () er ein norsk kunstnar fødd i Helsingør i Danmark. Han byrja på Statens kunstakademi i Oslo i 1993, etter å ha avbrote seks år med veterinærstudium. Han var ferdig med utdanninga si i 1997.

Morten Viskum fekk mykje omtale i Noreg i 1995 etter at han i løpet av to dagar plasserte eit glas med olivenetikett på, men med ei rotteunge inni, i hyllene med olivenglas i kvar av tjue utvalde daglegvareforretningar i fem av dei største byane her i landet. Etter dette «rotte/olivenprosjektet» vart han sett på som ein særs kontroversiell samtidskunstnar. Han styrkte sitt ry som kontroversiell då han seinare nytta ei avkappa hand frå eit lik som målarpensel i verk med tittelen: «Hånden som aldri sluttet å male».

Viskum arbeider med installasjonar, performance, fotografi og måleri, og har vore representert på mange utstillingar i innland og utland.  I 2003 opna han Vestfossen Kunstlaboratorium i den nedlagde Vestfos Cellulosefabrik på Vestfossen i Øvre Eiker kommune, ein kunsthall for framsyning av internasjonal samtidskunst. Viskum er òg kunstsamlar, og har ei privat kunstsamling på meir enn 700 kunstverk av 226 kunstnarar.

## Bakgrunnsstoff
*snl.no: Morten Viskum
Samuel Matete

**Samuel Matete** () er ein zambisk tidlegare friidrettsutøvar frå Chingola. Han vart i 1991 verdsmeister på 400 meter hekk og syrgde såleis for å verte den fyrste friidrettsutøvaren frå Zambia som vann ein gullmedalje i OL eller VM. Matete sikra seg elles to sølvmedaljar i verdsmeisterskapar og ei i OL 1996 i same øvinga.

## Aktiv
Matete sprang rett inn i verdseliten på 400 meter hekk i 1991-sesongen. Den 7. august gjorde han sitt livs beste løp då han vann i Zürich-stemnet på 47,10 sekundar, einast verdsrekordhaldar Edwin Moses hadde betre tid i øvinga. Tre veker seinare stadfesta Matete den gode forma og vart verdsmeister i Tokyo med tida 47,64, etter å ha avslutta sterkare enn sølvvinnar Wintrop Graham frå Jamaica, briten Kriss Akabusi og den seinare verdsrekordhaldaren Kevin Young. Under dei olympiske sommarleikane 1992 vart Matete diskvalifisert i semifinalen for å ha vore utanfor løpebana si.

Året etter hadde lite Matete hadde å stille opp mot Young i VM-finalen 1993 i Stuttgart. Young vann gull på tida 47,18, medan Matete fekk notert 47,60 og berga sølvet, to og fire hundredels sekund framom høvesvis Winthrop Graham og franske Stéphane Diagana.

Etter å ha vorte samveldemeister på langhekken i 1994 tok Matete eit nytt VM-sølv i 1995, slått med fem hundredels sekund av Derrick Adkins frå USA. Eit år seinare vart dei same to utøvarane nummer ein og to i Sommar-OL 1996, også her vann Adkins. Men med si sølvmedalje dobla Matete talet på zambiske OL-medaljar, boksaren Keith Mwila tok den fyrste, ein bronsemedalje, i 1984.

Frå 1997 til 2000 makta ikkje Matete lengre å fullføre langhekken under 48 sekundar. Han vart såleis femtemann i VM 1997, men hadde ingen vanskar med å verte afrikameister i 1998. Korkje i VM 1999 eller OL-2000 var han i stand til å kome lengre enn til semifinalane.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*OL 1988 i Seoul: Utslått i forsøka (51,06 =nr 26)
*VM 1991 i Tokyo: Gullmedalje – 47,64, framom Winthrop Graham (47,74) 
*OL 1992 i Barcelona: Diska i semifinalane (49,89 =nr 24)
*VM 1993 i Stuttgart: Sølvmedalje – 47,60, bakom Kevin Young (47,18)
*VM 1995 i Göteborg: Sølvmedalje – 48,03, bakom Derrick Adkins (47,98)
*OL 1996 i Atlanta: Sølvmedalje – 47,78, bakom Derrick Adkins (47,54)
*VM 1997 i Aten: Nr 5 – 48,11
*VM 1999 i Sevilla: Utslått i semifinalane (49,28 – nr 13)
*OL 2000 i Sydney: Utslått i semifinalane (48,98 =nr 10)

Einast verdsrekordhaldar Kevin Young og Bryan Bronson har sprunge fortare enn Matete etter 1991. Hans personlege rekord på 400 meter hekk på 47,10 gjev han i 2017 framleis fjerdeplassen på verdsstatistikken.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Samuel Matete|Samuel Matete]]» frå ,  den 2. august 2017.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Olga Sjisjigina

**Olga Vasiljevna Sjisjigina** () er ein kasakhstansk tidlegare friidrettsutøvar frå Almaty som vart olympisk mester på 100 meter hekk i 2000, og elles vann sølv og bronse i same øvinga i 1995 og 2001.

Sjisjigina hadde uvanleg stor framgang i 1994 og vann korthekken under Asia-leikane i Hiroshima på tida 12,80. Den 27. juni 1995 kom ho i mål til personleg rekord 12,44 sekunder ved eit stemne i Luzern, hennar livs snøggaste hekkeløp. Seinare same sommaren sikra ho seg VM-sølvet på 100 meter hekk, slått einast av Gail Devers frå USA. I 1996 vart Sjisjigina stengd ute frå idretten då ho vart avslørt for brot på dopingreglane. 

I 1998 kom Sjisjigina tilbake på friidrettsbana og sigra på 100 m hekk under Asia-leikane på ei så god tid som 12,63. År 1999 vann ho 60 meter hekk ved innandørs-VM i Maebashi i Japan. Trass i sterke 12,51 måtte ho nøye seg med fjerdeplassen på 100 m hekk då Friidretts-VM 1999 fann stad i Sevilla.

Under Sommar-OL 2000 i Sydney overraska Sjisjigina med å vinne 100 meter hekk. I ei tevling der favorittane ikkje presterte heilt opp mot sitt bestenivå, lukkast ho slå dei andre medaljevinnarane, nigerianske Glory Alozie med tre og USA-amerikanske Melissa Morrison med elleve hundredels sekund. Året etter kneip Sjisjigina bronsemedaljen i verdsmeisterskapen i Edmonton på nøyaktig same tid som bulgarske Svetla Dimitrova, 12,58 sekundar, fire hundredels sekund bak sølvvinnar Gail Devers.

### Doping
Etter det vart funne prov på anabole steroidar i ei dopingprøve i 1996, var Sjisjigina utestengd frå all idrett i to år. 

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*VM 1995 i Göteborg: Sølvmedalje – 12,80, bakom Gail  Devers (12,68)
*VM 1999 i Sevilla: Nr 4 – 12,51, nest bakom Ludmila Engquist (12,47)
*OL 2000 i Sydney: Gullmedalje – 12,65, framom Glory Alozie (12,68)
*VM 2001 i Edmonton: Bronsemedalje – 12,58, framom Svetla Dimitova (12,58)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Olga Schischigina|Olga Schischigina]]» frå ,  den 2. august 2017.*
Performance

**Performance** (engelsk for framsyning) er ein kunstfagleg term for tverrkunstneriske uttrykk som blandar saman nokre eller eit fleirtal element frå biletkunst, teater, dans og musikk til ei samansmelting som korkje er det eine eller det andre. Performanckunst er gjerne tilsynelatande upretensiøse framsyningar med berre ein aktør som gjer seg nytte av ulike verkemiddel, der ikkje minst bruken av eigen kropp er det sentrale. 

Performacekunst er meint å ha si verknad ved at det skjer her og no, og vert ofte utført som lekk i ei kunstutstilling på visningstader og museum for samtidskunst, men kan òg verte framført spontant i det offentlege rom elles, til dømes på gater eller torg. Film- eller videoopptak av performance eller performanceliknande framsyningar kan vere eit kunstverk i seg sjølv, og vert ofte synt fram på fjernsynsskjermar på kunstutstillingar.

Den omveltinga av den rådande kunstoppfatninga og leitinga etter nye vegar for biletkunsten som futurismen, dadaismen og surrealismen representerte, kan sjåast på som forgjengarar til den moderne performancekunsten. Men omgrepet performance vart ikkje teke i bruk før på byrjinga av siste halvparten av 1900-talet, frå omlag 1950 - 1960-åra. Biletkunstnarar byrja då å uttrykkje seg gjennom *performance* for å utvide biletkunsten frå å vere ei representasjon av eit motiv, til å verte noko levande som gjekk føre seg der og då. Mange av desse tidlege performancekunstnarane kunne vere dansarar og musikarar i tillegg biletkunstnarar. Men det dei ville ha fram, skulle ikkje uttrykkast som dans, men som ei form for abstrahert levande biletkunst som vart til ved handlingane og dei inntrykka og røynslene som handlingane gav.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*snl.no: Performance
Makakar

**Makakar** (*Macaca*) er ei slekt av primatar i dyreapefamilien med over 20 artar. Artane skilde evolusjonært lag med kvarandre for 5-6 millionar år sidan, og hadde siste sams forfaderen med mennesket for kring 25 millionar år sidan.

Makakane er middelstore og kraftige apar med relativt lang hale, som òg kan sakna heilt. Dei har naken hud i andlet og på bakpart.

Makakar lever i store familiegrupper, ofte med meir enn éin hann. Dei er mark- og trelevande. Dei finst i Sør-Asia, med unnatak av berbarape. I India vert dei somme stadene rekna som heilage dyr.

Rhesusape-makaken er særleg kjend som forsøksdyr i medisinsk forsking.

## Kjelder
Janus (fleirtyding)

**Janus** kan visa til:
* Janus, ein gud med to andlet i romersk mytologi 
* Saturnmånen Janus, den 10. månen til  Saturn
* Janus Island i Antarktis
* Namnet Janus, eit mannsnamn
* Tidsskriftet Janus, eit kulturkonservativt norsk tidsskrift 
* Varemerket Janus, eit varemerke for Janusfabrikken
* Janus Records, eit amerikansk plateselskap
* Janus Films, eit amerikansk filmdistribusjonsselskap
* Albumet Janus, eit album av det norske rockebandet Aunt Mary frå 1973
Tiina Lillak

**Ilse Kristiina Lillak**, kjend som **Tiina Lillak**, () er ein finsk tidlegare friidrettsutøvar frå Helsinki som på heimebane i 1983 vart den aller fyrste verdsmeisteren i spydkasting. Lillak sette verdsrekord både i 1982 og i 1983.

## Aktiv
Nitten år gammal makta ikkje Lillak å kvalifisere seg til spydfinalen i sin meisterskapsdebut under Moskva-OL. I slutten av juli 1982 sette ho derimot verdsrekord med eit kast på 72,40 meter heime i Helsinki, medan ho ved europameisterskapen 1982 i Athen i byrjinga av september månad enda på fjerdeplassen med sine 66,26 meter, europameister vart greske Anna Verouli. Bronsevinnaren i meisterskapen, Sofia Sakorafa, også ho gresk, tok sist i september over som verdsrekordhaldar med 74,20 meter.

Den 13. juni 1983 tok Lillak i Tampere tilbake verdsrekorden då spydet landa på 74,76 meter. Nøyaktig to månader seinare, 13. august 1983, fann spydfinalen i den fyrste verdsmeisterskapen i friidrett stad i heimbyen til Lillak. Føre siste omgangen leia britiske Fatima Whitbread framom Lillak og Verouli, Etter at dei to andre nemnde utøvarane hadde fullført tevlinga, slengde Lillak spydet 70,82 meter og vann med det gullmedaljen.

Under dei olympiske leikane 1984 tok Lillak med sine 69,00 meter sølvmedaljen bak Tessa Sanderson og framom Whitbread. To år seinare vart Lillak med 66,66 meter nummer fire i europemeisterskapen, nesten ti meter bak vinnaren Fatima Whitbread. Whitbread vann også VM 1987, Lillak enda då som nummer seks med 66,82 meter.

Lillak lukkast ikkje ta seg til finalen, korkje i Sommar-OL 1988 eller i VM 1991. Under EM 1990 vart ho nummer ti, i ei tevling landskvinna Päivi Alafrantti vann.

Lillak la opp i 1992, etter å ha vorte finsk spydmeister i 1980, 1981, 1983, 1985, 1986, 1987 og 1990.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*OL 1980 i Moskva: Utslått i kvalifiseringa (56,26 m =nr 14)
*EM 1982 i Aten: Nr 4 – 66,26 m
*VM 1983 i Helsinki: Gullmedalje – 70,82 m, framom Fatima Whitbread (69,14 m)
*OL 1984 i Los Angeles: Sølvmedalje – 69,00 m, bakom Tessa Sanderson (69,56 m)
*EM 1986 i Stuttgart: Nr 4 – 66,66 m
*VM 1987 i Roma: Nr 6 – 66,82 m
*OL 1988 i Seoul: Utslått i kvalifiseringa (60,06 m =nr 15)
*EM 1990 i Split: Nr 10 – 58,80 m
*VM 1991 i Tokyo: Utslått i kvalifiseringa (58,42 m =nr 15)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Tiina Lillak|Tiina Lillak]]» frå ,  den 3. august 2017.*
Ferratum

**Ferratum** er ei verksemd som driv med mobilfinans. Det er eit av firmaa med aksjar som blir handla med på Frankfurt-børsen. 

## Kjelder
Namnet Janus

**Janus** er eit mannsnamn av latinsk opphav. Janus var ein romersk gud for inngangar og byrjingar som blei avbilda med to andlet. Namnet er også blitt brukt som ei latinisering av Jan eller Johannes.

Namnet har vore ein del brukt i Danmark. I januar 2015 hadde 1305 danskar namnet Janus, ifølgje Danmarks Statistik.

## Kjende namneberarar
*Janusz I av Warsawa (ca. 1347/52–1429), polsk fyrste 
*Janus av Kypros (1375-1432), kypriotisk konge
*Janus Pannonius (1434–1472), ungarsk humanist, diktar og biskop
*Janus Lascaris (ca. 1445-1535), gresk lærd under renessansen
*Johannes Secundus eller Janus Secundus (1511–1536), nederlandsk diktar 
*Janus Dousa (eigentleg Jan van der Does), 1545-1604), nederlandsk statsmann, krigar og forfattar
*Janusz Radziwiłł (1579–1620), polsk adelsmann
*Janusz Radziwiłł (1612–1655), polsk adelsmann
*Janus Lauritz Andreas Kolderup-Rosenvinge (1792–1850), dansk jurist
* Janus la Cour (1837–1909), dansk målar
*Janus Laurentius Ridter (1854–1921), dansk kunstnar
*Janus Lauritz Kolderup Rosenvinge (1858–1939)), dansk botanikar
*Janusz Radziwiłł (1880–1967), polsk adelsmann og politikar
*Janus Djurhuus (1881-1948), færøysk diktar 
* Janus Kamban (1913–2009), færøysk bilethoggar
* Bengt Janus eller Bengt Janus Nielsen (1921–1988), dansk forfattar  
*Janusz Korwin-Mikke (f. 1942), polsk politikar
* Janus Billeskov Jansen (f. 1951), dansk filmklippar
*Janusz Kamiński (f. 1959), polsk kinematograf og filmregissør 
* Janus Nabil Bakrawi (f. 1974), dansk skodeselar
* Janus Friis (f. 1976), dansk IT-entreprenør

;Etternamn
*Martin Janus (ca. 1620–ca. 1682), tysk kyrkjemusikar, salmediktar og prest
*Jadwiga Janus (f. 1931), polsk bilethoggar
*Samantha Womack (f. Samantha Janus, 1972), engelsk skodespelar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Janus (drengenavn)|Janus (drengenavn)]]» frå ,  den 4. august 2017.*
Samantha Womack

**Samantha Zoe Womack** () er ein britisk skodesplar, songar og regissør. Ho er særleg kjend frå såpeserien EastEnders, der ho spelte Ronnie Mitchell fram til 2017, men blei først kjend gjennom situasjonskomedien *Game On*. Womack har også tevla i Eurovision Song Contest 1991 for Storbritannia, som Samantha Janus.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Samantha Womack|Samantha Womack]]» frå ,  den 4. august 2017.*
Jadwiga Janus

**Jadwiga Janus** () er ein polsk bilethoggar og installasjonskunstnar.

Janus blei fødd i landsbyen Stadnicka Wola sentralt i Polen. Ho studerte kunst ved Jan Matejko-akademiet for biletkunst i Krakow under professor Xawery Dunikowski.

Ho har laga fleire minnesmerke, mellom anna til Nikolaus Kopernikus og til krigshendingar i Wieluń og Łódź.


Wielun Pogromcom hitleryzmu.JPG|*Monument Pogromcom hitleryzmu*, 1966, i Wieluń 
Łódź Pomnik Martyrologii Dzieci.jpg|*Monument Martyrologii Dzieci*, 1971, i Łódź
MG 4662q.jpg|*Pęknięte Serce*, 1971, i Łódź
Pomnik Mikołaja Kopernika w Łodzi.jpg|Monument til Nikolaus Kopernikus, (bronse), 2002, i Łódź


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jadwiga Janus|Jadwiga Janus]]» frå ,  den 4. august 2017.*
Alhidaya Islamic Center

**Alhidaya Islamic Center** er ein moské i Hammerfest i Finnmark fylke. Moskéen er den største i Nord-Noreg.

Moskébygningen i Storgata var tidlegare kjend som Folkets Hus. Han har vore eigd av arbeidarrørsla sidan han vart bygd på 1950-talet, og har mellom anna vorte leigd ut til selskap og fest. Våren 2014 kjøpte Hammerfest Muslimske Senter bygget for 600 000 kroner. Lokala vart pussa opp for oppimot 1,4 millionar kroner og moskéen opna september 2014.

Det er også oppretta ein muslimsk gravplass i eit avgrensa hjørne av Fjordadalen gravlund ved Rypefjord i Hammerfest kommune.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til senteret
Alta Islamske Forening

**Alta Islamske Forening** er ein muslimsk organisasjon og moské i Alta i Finnmark fylke.

Alta Islamske Forening opna den første moskéen sin i 2009, i den gamle Buktakiosken. Deretter har moskéen hatt tilhaldsstad i Buktarestauranten attmed sidan 2010. I 2014 vart eit forretningsbygg i Bossekop, som var eigd av familien Skoglund, seld til Amanastiftelsen for 4,2 millionar kroner og gjort om til ny og større moské. Organisasjonen som kjøpte bygget har vore sett under søkjelys etter å ha vore finansiert frå utlandet.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Alta Islamske Forening
Eliud Kipchoge

**Eliud Kipchoge** () er ein kenyansk langdistanseløpar frå Kapsabet som vart verdsmeister på 5&nbsp;000 meter i 2003 og olympisk meister i maratonløping i 2016 og 2021. Hans personlege rekordar er 12.46,3 på 5&nbsp;000 m, oppnådd i 2004, medan 2.03.05 vert rekna som personleg rekord i maraton.   

## Aktiv
Knapt 19 år gammal vann Kipchoge 5&nbsp;000 meter under VM 2003 i Paris, etter å ha slått algeriske Hicham El Guerrouj med 0,04 sekund. Året etter revansjerte Guerrouj seg under OL 2004 Aten og sigra framom Kenenisa Bekele med Kipchoge på tredjeplass. Under VM 2005 i Helsinki måtte Kipchoge sjå seg slått i kampen om medaljane og vart nummer fire på 5&nbsp;000 m. I VM 2007 kom Kipchoge på sølvplass på halvmila etter Bernard Lagat og han tok også sølv under OL i 2008, då etter storfavoritten Kenenisa Bekele.

I april 2013 sprang Kipchoge inn til siger i Hamburg maraton på ny løyperekord 2.05.30. Ganske nøyaktig eitt år etter vann han Rotterdam maraton på tida 2.05.00. Eit halvt år seinare vann han Chicago maraton på 2.04.11 og slo favoritten Kenenisa Bekele. I slutten av april 2015 vann Kipchoge London maraton og seint i september 2015 forbetra han bestetida si til 2.04 då han triumferte i Berlin maraton.

Den 24. april 2016 gjekk Kipchoge til topps i London maraton på ny, vinnartida 2.03.05 var einast åtte sekundar bakom «verdsrekorden» i maraton. Fire månader seinare vann han den olympiske gullmedaljen i maraton under leikane i Rio de Janeiro. I mai 2017 kom Kipchoge i mål på tida 2.00.25 i eit maratonløp på bilbana ved Monza i Italia. Grunna dei spesielle omstenda, med bil og andre løparar som fartshaldarar, har ikkje Det internasjonale friidrettsforbundet godkjend tida som «verdsrekord».

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*VM 2003 i Paris: Gullmedalje på 5&nbsp;000 m – 12.52,79, framom Hicham El Guerrouj (12.52,83)
*OL 2004 i Aten: Bronsemedalje på 5&nbsp;000 m – 13.15,1 
*VM 2005 i Helsinki: Nr 4 på 5&nbsp;000 m – 13.33,0, bakom Craig Mottram (13.32,9)
*VM 2007 i Osaka: Sølvmedalje på 5&nbsp;000 m – 13.46,0, bakom Bernard Lagat (13.45,8)
*OL 2008 i Beijing: Sølvmedalje på 5&nbsp;000 m – 13.02,8, bakom Kenenisa Bekele (12.57,8)
*VM 2009 i Berlin: Nr 5 på 5&nbsp;000 m – 13.18,9
*VM 2011 i Daegu: Nr 7 på 5&nbsp;000 m – 13.27,2 
*OL 2016 i Rio de Janeiro: Gullmedalje i maraton – 2.08.44, framom Feyisa Lilesa (2.09,54)
*OL i 2021 i Tokyo: Gullmedalje i maraton – 2.08.38, framom Abdi Nageeye (2.09,58)
*OL 2024 i Paris: Braut maratonløpet

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eliud Kipchoge|Eliud Kipchoge]]» frå ,  den 5. august 2017.*
Michael Marsh

**Michael Lawrence Marsh** () er ein USA-amerikansk tidlegare friidrettsutøvar frå Los Angeles som vart olympisk meister på 200 meter i 1992 og samstundes vann OL-gull i 4 x 100 m stafett.

Marsh fekk sin internasjonale meisterskapsdebut då han sprang ein etappe på USA sitt stafettlag i forsøket på 4 x 100 m under friidretts-VM i Tokyo. I OL-sesongen 1992 sette han personleg rekord på 100 meter med 9,93 sekundar i Walnut, men enda på fjerdeplassen på distansen i det nasjonale OL-uttaket. På 200 m vart han andremann etter Michael Johnson. På plass i Barcelona imponerte Marsh kolossalt i sitt semifinaleheat og vann suverent på tida 19,73 sekundar, eitt hundredels sekund bakom verdsrekorden til Pietro Mennea. Og då Michael Johnson overraskande rauk ut i det andre semifinaleheatet, låg vegen open for Marsh. I OL-finalen var Marsh atter best, med tida tida 20,01 slo han sølvmedaljøren Frankie Fredericks med 0,12 sekund, dei andre finalistane kom langt bak.  Tre dagar etter triumfen på 200 m sprang Marsh den fyrste etappen då han saman med Leroy Burrell, Dennis Mitchell og Carl Lewis vann gull og sette verdsrekord i 4 x 100 meter stafett med 37,40 sekund.

Så vel som i 1993, 1995 og 1997 tok Marsh seg til ein VM-finale på ein av sprintdistansane, det vere seg 200 m i 1993 og 100 m i 1995 og 1997. Frå alle desse tre meisterskapane reiste han likevel medaljelaus. Under OL 1996 i Atlanta kvalifiserte han seg til finalen både på 100 m og 200 m, også etter begge desse øvingane stod han att utan medalje. Han fekk likevel ein medalje i Atlanta, ettersom han sprang den tredje etappen for USA sitt sølvmannskap i 4 x 100 m stafett.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*OL 1992 i Barcelona: Gull på 200 m – 20,01, og i 4 x 100 m stafett (37,40)
*VM 1993 i Stuttgart: Nr 4 på 200 m – 20,18
*VM 1995 i Göteborg: Nr 5 på 100 m – 10,10
*OL 1996 i Atlanta: Nr 5 på 100 m – 10,00, nr 8 på 200 m – 20,48. Sølv i 4 x 100 m stafett (38,05)
*VM 1997 i Aten: Nr 8 på 100 m – 10,29

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Michael Marsh|Michael Marsh]]» frå ,  den 5. august 2017.*
Drakekamp

**Drakekamp** er eit spel som går ut på å halda sin eigen drake i lufta medan ein tek ned motstandarar sine. 
Det er utbreidd i Afghanistan, Pakistan, India, Nepal, Korea og Brasil.
Ein kjemper ofte frå flate hustak eller samlar seg på særskilde stader for å flyga drakar og driva drakekamp.

I drakekamp kjemper to eller fleire motstandarar mot kvarandre om gongen. Den som held draken i lufta lengst vinn.

## Utstyr
Til drakekamp bruker ein gjerne enkle, flate drakar som er lette å manøvrera. Ein bruker draken til å prøva å fella andre draker ved å få dei ut av balanse, eller ved å kappa av snora dei fyk med.
Dette kan ein oppnå ved å gjera si eiga snor skarp, eller ved å festa noko skarpt til drakelina.

Drakar kan lagast med enkle middel, som silkepapir eller plast, bambuspinnar, ei line og ein spole. Dei kan også vera billige å kjøpa.

Drakelina kan vera av bomull eller i nyare tid nylon. Ho kan gjerast skarp gjennom å lima glaspulver eller liknande rundt henne. 
Lina er vinda rundt ein spole, i Sør-Asia tradisjonelt ein stor trespole.

Nokre stader flyg ein draken som eit par: Ein som held spolen og slepp ut line, og ein som styrer lina.

Drakar som er kutta laus kan finnast og brukast opp att. Å henta friskorne drakar er kjend som drakeløping. 

## Kultur
Drakekamp er ofte knytt til høgtider eller særskilde dagar, som den japanske barnedagen (kodomo no hi)
eller på fredagar i muslimske område.
Den indiske høgtida sankranti, kjend som uttarayan i Gujarat, er også ein drakekampfestival som i nyare år er blitt til ei internasjonal tevling.

Drakekamp er skildra i novella «The Kitemaker» av Ruskin Bond, der drakeflyging blir kalla «the sport of kings».

Drakekamp er sentral i Khaled Hosseini sin roman *The Kite Runner*, eller *Drageløperen*. Han byrja å skriva forteljinga etter å ha lese om Taliban sitt forbod mot drakekamp.

## Problem og forbod
Det er knytt fleire problem til drakekamp, særleg i moderne samfunn. Ei vanleg drakeline kan laga kutt i handa til den som styrer henne, eller til folk som spring eller køyrer på den nær usynlege lina. Sterkare liner av nylon kan gjera stor skade, og det finst døme på at dei har drepe folk.
Drakeløparar kan koma ut for ulukker om dei spring etter draken i trafikken eller klatrar høgt opp for å henta ein drake.

Den etterlatne lina som ikkje bryt ned i naturen kan også gjera skade på dyreliv, som fuglar og flaggermus.

Drakekamp eller visse måtar å laga draken på er blitt forbodne mange stader, men slike forbod er vanskelege å handheva.
Taliban-styret i Afghanistan la ned forbod fordi dei hevda at drakeflyging var uislamsk.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
;Filmar
*Patangbaazi: A Kite Fight Story ved redbull.com
*Kite Fighting In The Slums Of Brazil ved nytimes.com
Kete

**Kete** kan visa til:
* Ketekorg, tradisjonelle maorikorger
* Namnet Kete, eit etternamn
* språket kete eller kikete, eit bantuspråk frå Kongo
* akete eller kete,  asante- og nyabinghi-trommer
* , ein amerikansk u-båt
Ketekorg

**Kete** er tradisjonelt korgverk laga av maoriar på New Zealand. Ketekorger kan ha mange ulike storleikar, men er ofte på storleik med ei handveske, og har to handtak. Dei har hatt mange bruksområde, som å oppbevara mat i eller til seremonielle kappar og greenstone-statuettar. Korger med fint mønster av smale band er kjende som *kete whakairo*, og reflekterer talentet til vevaren.

Korgene blir som regel laga av delte blad frå *[[Phormium tenax]]*, på maori kjend som *harakeke* og på engelsk som *New Zealand flax*. Dette var de viktigaste tekstilmaterialet til maoriane før europearane kom, og blei også brukt til klede og tauverk. Det greske ordet *phormium* tyder 'korg'.
Andre materiale kan vera palmetreet *nīkau* (*[[Rhopalostylis sapida]]*) eller australdrakelilje (*[[Cordyline australis]]*).

I maorimytologi henta guden Tāne tre kunnskapskorger (*kete o te wānanga*) frå himmelen.
Dei ulike korgene inneheldt heilag kunnskap (*te kete tuauri*), forfedrekunnskap og kunnskap om krig (*te kete tuatea*) og kunnskap om handverk og fred (*te kete aronui*).

På maori i dag kan *kete* visa til eit repertoar, til dømes musikalsk repertoar (*kete puoro*)
eller språkleg repertoar (*kete kōrero*).

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kete (basket)|Kete (basket)]]» frå ,  den 5. august 2017.*
Språket kete

**Kete** eller **kikete** er eit bantuspråk tala i Den demokratiske republikken Kongo. Det blir tala av ketefolk (*bakete*), som er ei undergruppe av kubafolk.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kete language|Kete language]]» frå , og «[[:fr:Kete (langue bantoue)|Kete (langue bantoue)]]» frå  den 5. august 2017.*
Den islamske forening i Vadsø

**Den islamske forening i Vadsø** er ein muslimsk organisasjon som driv moské i Vadsø i Finnmark fylke.

Moskéen vart etablert i mai 2017 i Vadsø sentrum, i kjellaren i same bygg som husar ein atletklubb og Kooperativet. Lokala som vart gjort om til moské var tidlegare diskotek. Det har vore reaksjonar på at moskéen deler lokale med same atletklubb som har hatt islamistar som medlemmer.

## Referansar
Anselm Kiefer

**Anselm Kiefer** () er ein tysk kunstmålar og skulptør, fødd i Donaueschingen i Baden-Württemberg i Tyskland. Frå 1991 har han budd og arbeidd i Frankrike.

Kiefer har vore representert med verk på dei viktigaste internasjonale kunstutstillingane, som til dømes dOCUMENTA 6, 7 og 8 i Kassel i Tyskland og Veneziabiennalen (La Biennale di Venezia) i Venezia i Italia, og er kjøpt inn av galleri og museum i fleire land,  mellom anna Astrup Fearnley Museet i Oslo.

## Bakgrunnsstoff
* Astrup Fearnley Museets presentasjon av Anselm Kiefer
Os kyrkje i Hordaland

**Os kyrkje** er ei langkyrkje frå 1870 i Bjørnafjorden kommune i  Vestland fylke.

Byggverket er i tre og har 500 sitjeplassar.

## Litteratur

* 
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Omsetjing i biologi

**Omsetjing** eller **translasjon** er prosessen i ei selle der det vert danna eit peptid (gjerne eit protein) frå eit bodberar-RNA av eit ribosom. Bodberar-RNA-et vert danna ved avskriving av eit DNA-molekyl.

Hjå prokaryotar hender omsetjinga samstundes med avskrivinga, der den ferdig avskrivne enden av bodberar-RNA-et vert sett om medan resten av RNA-molekylet framleis vert laga av RNA-polymerasen. Hjå eukaryotar hender omsetjinga i eit seinare steg i cytoplasmaet etter at bodberar-RNA-et er vorte ført ut av sellekjernen.

Transport-RNA fører aminosyrer til ribosomet og den veksande peptidkjeda. Kvart transport-RNA har eit motkodon som svarar til ei viss aminosyre, og baseparing syrgjer for at den neste aminosyra i peptidkjeda svarar til det neste kodonet i bodberar-RNA-et.

Omsetjing har tre streg: byrjing, lenging og avslutting. Ulike protein hjelper til ved dei ulike stega.

## Kjelder
* Clancy, S. & Brown, W. (2008) «Translation: DNA to mRNA to Protein.» Nature Education 1(1):101
Mykola Avilov

**Mykola Avilov** eller **Nikolaj Viktorovitsj Avilov** () er ein ukrainsk tidlegare mangekjemper frå Odessa som representerte Sovjetunionen. Han vart olympisk meister i tikamp i 1972 og vann OL-bronsen i same i 1976.

## Aktiv
Avilov var i yngre år særleg dyktig i høgdehopp og gjekk over to meter allereie som sekstenåring. Då han samstundes viste seg som ein allsidig friidrettsutøvar, konsentrerte han seg etterkvart om tikamp. I 1968 presterte han heilt opp mot sitt beste under sommarleikane i Mexico-byen og vart nummer fire i tikampen med 7&nbsp;909 poeng. Året etter forbetra han sitt personbeste til 7&nbsp;945 poeng. Under europameisterskapen i Aten same hausten vart han på ny fjerdemann, fem poeng bak bronsemedaljøren.

Våren 1971 sanka Avilov 8&nbsp;096 poeng i ei tevling i Naltsjik, men vart klart slått av Boris Ivanov som sette sovjet-rekord med heile 8&nbsp;237 poeng. Under EM i Helsinki var Avilov plaga med skade og gav seg etter diskoskastinga.

I juni 1972 i Moskva vart Avilov sovjetmeister i tikamp med ny personleg rekord på 8&nbsp;115 poeng. Knappe tre månader seinare, under dei olympiske sommarleikane i München den 7. og 8. september, var han i ei heilt eiga klasse og 
og vann gullmedaljen med over 400 poengs margin til lagkamerat og sølvmedaljør Leonid Litvinenko. Med serien 11,00 på 100 m, 7,68 i lengdehopp, 14,36 i kulestøyt, 2,12 i høgdehopp, 48,5 på 400 m, 14,31 i 110 m hekk, 46,98 i diskoskasting, 4,55 i stavhopp, 61,66 i spjutkasting og ein 1500 m gjort unna på 4.22,8 sette han verdsrekord med 8&nbsp;454 poeng, 37 poeng over den tre år gamle rekorden til Bill Toomey.

Etter å ha stått over eit par sesongar kom Avilov tilbake i toppform i 1976. Han gjennomførte ein framifrå tikampserie under sommarleikane i Montreal og kom på tredjeplass, 42 poeng bak vesttyskaren Guido Kratschmer som tok sølvet. Gullet gjekk til USA-amerikanske Bruce Jenner som sette verdsrekord med 8&nbsp;618 poeng.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*OL 1968 i Mexico-byen: Nr 4 – 7&nbsp;909 poeng
*EM 1969 i Aten: Nr 4 – 7&nbsp;648 poeng, bakom Viktor Tsjelnokov (7&nbsp;653)
*EM 1971 i Helsinki: Braut tikampen etter sju øvingar 
*OL 1972 i München: Gullmedalje – 8&nbsp;454 poeng, framom Leonid Litvinenko (8&nbsp;035)
*OL 1976 i Montreal: Bronsemedalje – 8&nbsp;369 poeng

## Kjelder
**Friidrott*, aktuelle årgangar.
Faloda

**Faloda** (hindi फ़लूदा, tamil பலுடா, bengali ফালুদা; også romanisert **faloood** og **faluda**) er ein søt drikk eller dessert som er utbreidd i Sør-Asia. Han blir tradisjonelt laga ved å blanda rosevatn, tynne nudlar (vermicelli), søte basilikumfrø (*sabza/takmaria*) og gelébitar med mjølk, og blir ofte servert med iskrem oppå. 

Nudlane ein nytter er laga av kveite, arrowroot, maisenna eller sago.

## Historie
Faloda stammar frå Persia, der den liknande retten faloodeh er populær. Retten kom til India med dei muslimske herskarane som erobra landet og etablerte dynasti der.

Formene av faloda som er vanlege i dag blei utvikla i Mogulriket og spreidde seg i lag med dette. Det blei laga lokale variantar av retten i andre muslimske statar, som fyrstestaten Hyderabad og Det karnatiske fyrstedømet.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Faloda|Faloda]]» frå ,  den 6. august 2017.*  
 
## Bakgrunnsstoff

* How To Make Falooda (Indian Dessert Drink)
Quincy Watts

**Quincy D. Watts** () er ein USA-amerikansk tidlegare friidrettsutøvar frå Detroit som vart olympisk meister på 400 meter i 1992, og dessutan vann gullmedaljar med USA i 4 x 400 m stafett i OL 1992 og VM 1993.

Watts var til 1990 aktiv på 100 og 200 meter, på råd frå trenaren satsa han deretter på 400 m. I 1991 fekk han plass i VM-troppa til USA og sprang den andre etappen under verdsmeisterskapen i Tokyo, der han fekk sølvmedalje i 4 x 400 m stafett, fattige 0,04 sekund bakom Storbritannia.

Året etter sletta Watts i Barcelona den 24 år gamle olympiske rekorden på 400 m i semifinalane. Tida 43,71 sekundar vart ikkje ståande rekord til lengre enn i finalen, då han sjølv forbetra den til 43,50 og vann ein suveren siger framfor tittelforsvararen Steve Lewis. Watts tok OL-gull også i 4 x 400 m stafett, saman med lagkameratane Andrew Valmon, Michael Johnson og Steve Lewis. Samstundes sette dei verdsrekord i øvinga med tida 2.55,7 og forbetra USA sin gamle rekord frå 1968 med 0,4 sekund.

I 1993 vart Watts fjerdemann på 400 meter då friidretts-VM fann stad i Stuttgart. På den lange stafetten var han med på ein historisk prestasjon då USA sitt mannskap; Andrew Valmon, Watts, Butch Reynolds og Michael Johnson, den 22. august forbetra verdsrekorden til 2.54,29 og vann med over 5,5 sekundar til gode på nummer to i tevlinga. Rekorden står framleis ved lag i 2017.

Etter 1993 makta ikkje Watts å kome under 45,0 på 400 meter og han la opp i 1997. 

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*VM 1991 i Tokyo: Sølvmedalje i 4 x 400 m stafett (2.57,57)
*OL 1992 i Barcelona: Gull på 400 m – 43,50, og i 4 x 400 m stafett (2.55,7) 
*VM 1993 i Stuttgart: Gull i 4 x 400 m stafett (2.54,2), nr 4 på 400 m – 45,05

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Quincy Watts|Quincy Watts]]» frå ,  den 6. august 2017.*
Kahwah

**Kahwah** eller **kehwah** (, også transliterert *qehwa, kehwa, kahwa*, er ein tradisjonell tedrikk frå Sør- og Sentral-Asia.

Han blir laga med grøne teblad og krydder som safran, kanelstang og kardemommekapslar. Ofte har ein også litt tørka frukt som eple, aprikos, dadlar, kirsebær eller rosin, eller nøtter som valnøtt, pistasj, mandlar eller kasju oppi.
Ein kan også ha roseblad i teen.

Nokre gonger blir drikken laga som ein rein urtete, utan teblada.
Drikken kan serverast med sukker eller honning.

Kahwah blir laga i Afghanistan, nordlege Pakistan (Khyber Pakhtunkhwa, Gilgit-Baltistan og nordlege Panjab), Kashmir og nokre delar av Sentral-Asia.

Blant kasjmirarar er drikken vanleg å servera til frukost, gjerne med bakverk som girda til.
Han kan vera drikke til eit festmåltid, og etter wazwan.

I Nord-Malabar i India blir kahwah gjerne servert etter eit måltid, typisk etter lunsj.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kahwah|Kahwah]]» frå ,  den 6. august 2017.*  
 
## Bakgrunnsstoff
;Oppskrifter
*tarladal.com
*food.com
LKAB

**LKAB** (**Luossavaara-Kiirunavaara Aktiebolag**) er eit svensk gruvedriftselskap som bryt jernmalm i Kiruna og Malmberget. Hovudkontoret ligg i Luleå.

Selskapet er heileigd av den svenske staten. Det blei skipa i 1890 som eit privat selskap.

## Historikk
Den første kjende malmførekomsten kan daterast tilbake til 1660-talet. Mange forstod at det låg store rikdommar i fjella, men det var store vanskar ved å nyttiggjera seg malmen, ikkje minst å transportera han til næraste hamn. I 1888 blei Malmbanan bygd mellom Luleå og Kiruna. LKAB blei stifta i 1890.
Mesteparten av jernmalmen blei, og blir framleis, transportert med tog til Narvik i Noreg, og skipa derfra ut til land over heile verda.

LKAB var opphavleg eit privat selskap, noko som førte til heftig debatt i Den svenske riksdagen om staten skulle overta eller ikkje. Mange meinte at staten burde overta til «rikets beste». Denne meininga stod også militæret for, ettersom ein der frykta kva som kunne skje om utanlandske eigarar la beslag på svenske naturressursar. LKAB blei til slutt, i 1907, eit selskap der staten eigde halvparten, med opsjon på å overta resten etter 50 år. Dette skjedde i 1957, då selskapet blei helstatleg.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:LKAB|LKAB]]» frå ,  den 7. august 2017.*  

## Bakgrunnsstoff
* 
* LKAB i Store Norske Leksikon
Koror

**Koror** er den største delstaten i øystaten Palau. Han omfattar fleire øyar, der den viktigaste er **Koror-øya** (også kalla **Oreor-øya**).
Den tidlegare hovudstaden og største byen, også kalla **Koror**, ligg her.

Delstaten Koror har eit folketal på 11&nbsp;444 (2015). Dette utgjer 90&nbsp;% av innbyggjarane i landet. 

Øya Koror er knytt til to mindre naboøyar med bru:
*Ngerekebesang-øya, der ein finn den nest største byen på Palau, Meyungs (folketal 1200).
*Malakal-øya, med hamna til Koror.

Koror-øya er også knytt til delstaten Airai på hovudøya Babeldaob, der flyplassen på Palau ligg. 
På Babeldaob ligg også Melekeok, delstaten og landsbyen som frå 7.oktober 2006 overtok dei fleste hovudstadsfunksjonane til byen Koror.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Koror|Koror]]» frå ,  den 7. august 2017.*  

## Bakgrunnsstoff
* Kart over Koror-øya
Kaposi-sarkom-assosiert herpesvirus

**Kaposi-sarkom-assosiert herpesvirus** (**KSHV**) eller **menneskeherpesvirus 8** (**HHV-8**) er eit gammaherpesvirus i slekta rhadinovirus som kan infisera menneske. Det kan valda sjukdomar som Kaposi-sarkom, særskilt hjå homoseksuelle AIDS-pasientar og organmottakarar, multisentrisk Castleman-sjukdom og primært effusjonslymfom.

KSHV har eit genom på mellom 160 og 175 kilobasar. Det kodar for minst 86 protein, 12 mikro-RNA og fleire ikkje-kodande og komplementære RNA-molekyl. Etter inngang i ei vertsselle, ved vedverande infeksjon, vil DNA-molekylet verta sirkelforma og opphalda seg  i sellekjernen som eit miniatyrkromosom, i fleire kopiar. Desse kopiane vil knyta til seg histon-molekyl og kan regulerast epigenetisk.

## Kjelder
Randy Barnes

**Eric Randolph Barnes**, kjend som **Randy Barnes**, () er ein USA-amerikansk tidlegare kulestøytar frå St. Albans i Vest Virginia som, etter å ha vunne OL-sølv i 1988 og seinare to VM-medaljar i øvinga, vart olympisk meister i 1996. Han vart i 1998 utestengd frå idrett på livstid, etter å ha vorte dømd for brot mot dopingreglane for andre gong. Barnes sin verdsrekord i kulestøyt på 23,12 meter frå 1990 gjeld også i 2017.

## Aktiv
I april 1986 støytte Barnes heile 21,88 m under eit stemne i Waco. Ein fingerskade hindra han trene ei tid og det beste han makta i 1987 var 20,94 m. OL-sesongen 1988 sette han 24. april i Walnut personleg rekord med 22,11 meter. Han vann så den nasjonale OL-kvalifiseringa i Indianapolis med eit støyt på 21,88 m. Under sommarleikane 1988 i Seoul låg han på fjerdeplass med 21,31 m før den sjette og siste omgangen. Han smelte då til med 22,39 m og tok leiinga framfor austtyske Ulf Timmermann. Austtyskaren svarte då med å auke frå 22,11 m til 22,47 m og viste dermed Barnes til sølvplassen. I august 1989 forbetra Barnes sitt personbeste til 22,42 m.

Den 20. mai 1990 forbetra Barnes verdsrekorden i kulestøyt med seks centimeter til 23, 12 meter i Westwood i California,  ein rekord som gjeld også i 2017. Seks dagar etter rekordstøytet landa kula på 23,10 meter i eit stemne i San Jose. 7. august same året vart han doping-avslørd under ei tevling i Malmö og stengd ute i over to år.

Barnes byrja tevle att i februar 1993 og vart USA-meister i juni månad. Under verdsmeisterskapen i Stuttgart vann han sølvmedaljen etter to støyt på 21,80 m, 17&nbsp;cm bak sveitsaren Werner Günthör. I den neste verdsmeisterskapen, 1995 i Göteborg, støytte Barnes 21,30 m i kvalifiseringa. Trass i at han stoppa på 20,41 m i finalen vann han bronsen i ei heller svak kuletevling.

OL-sesongen 1996 var Barnes den suverent beste kulestøytaren i verda. Han vann den nasjonale meisterskapen i Atlanta 15. juni med 21,37 m, og stod i Rüdlingen i Sveits for årsbeste i verda med eit støyt som målte 22,40 m, over meteren lengre enn det nokon annan kulestøytar nådde i 1996. Under Sommar-OL i Atlanta vann han gullet med sine 21,62 m, 83&nbsp;cm framom landsmannen John Godina på andreplassen.

### Doping
Den 7. august 1990 testa Barnes positivt på det anabole steroidet methyltestosteron under ei tevling i Malmö og vart dømd til 27 månaders utestenging frå idretten. Tidleg i 1998 testa han positivt på stoffet androstenedione, og deretter utestengd på livstid.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*OL 1988 i Seoul: Sølvmedalje – 22,39 m, bakom Ulf Timmermann (22,47 m)
*VM 1993 i Stuttgart: Sølvmedalje – 21,80, bakom Werner Günthör (21,97 m)
*VM 1995 i Göteborg: Bronsemedalje – 20,41 m 
*OL 1996 i Atlanta: Gullmedalje – 21,62 m, framom John Godina (20,79 m)
*VM 1997 i Aten: Nr 14 – 19,51 m

## Kjelder
*Sporting heroes

## Bakgrunnsstoff
*
Amalie Iuel

**Amalie Hammild Iuel** () er ein dansk-norsk friidrettsutøvar som tevlar i hekkeløp, sprint og mangekamp. Frå 2015 er ho norsk statsborgar. Ho vart nummer seks i 400 m hekk i EM 2016. 

Iuel er oppvaksen i Bærum og fleire utland. I april 2015 sette ho personleg rekord i 400 meter hekk med 55,92 sekundar i eit stemne i Florida. Ho deltok i VM i friidrett 2015 i Beijing der ho rauk ut i forsøka på tida 56,59.

Den 7.-8. mai 2016 sette Iuel personleg rekord med 6011 poeng då ho vann sjukampen ved eit stemne i USA. Den 23. mai persa ho seg med 52,85 på 400 meter på Bislett stadion. Under friidretts-EM i Amsterdam sette ho i semifinalane ny norsk rekord i 400 meter hekk med tida 55,79 og gjekk vidare til finale. I finalen vart ho klokka inn til sjetteplass på 56,24. Få veker seinare vann ho sitt fyrste NM-gull då ho sette meisterskapsrekord med 57,06 sekundar i 400 m hekk. Under Sommar-OL 2016 i Rio de Janeiro sprang ho på 56,75 i forsøka på langhekken, 0,4 sekund for sakte til å ta seg til semifinalane.

Våren 2017 forbetra Iuel i USA dei norske rekordane både på 400 meter og 400 meter hekk. Fyrst sletta ho 19. mars i Los Angeles den 26 år gamle 400-meterrekorden til Sølvi Olsen på 52,45, ho kom då i mål på etter 51,81 sekundar. Tre veker seinare, den 8. april i Plaquemine i Louisiana, forbetra ho sin eigen noregsrekord i 400 meter hekk til 55,38. Iuel deltok både på 400 m og 400 m hekk då VM i friidrett 2017 fann stad i London, utan å ta seg vidare frå forsøka i korkje.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Amalie Iuel|Amalie Iuel]]» frå ,  den 8. august 2017.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Omar McLeod

**Omar McLeod** () er ein jamaicansk tidlegare friidrettsutøvar frå Kingston som vann gullmedaljen på 110 meter hekk både under Sommar-OL 2016 i Rio de Janeiro og i verdsmeisterskapen i friidrett 2017 i London. Hans personlege rekord på korthekken er 12,90 sekund. McLeod har sprunge 100 meter på 9,99 sekund, og er det einaste mennesket som har personbeste under 13 sekund på korthekken og under 10,0 på 100 meter.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*VM 2015 i Beijing: Nr 6 – 13,18
*OL 2016 i Rio de Janeiro: Gullmedalje – 13,05, framom Orlando Ortega (13,17)
*VM 2017 i London: Gullmedalje – 13,04, framom Sergej Sjubenkov (13,14)
*VM 2019 i Doha: Nr 9 – diskvalifisert i finalen

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Omar McLeod|Omar McLeod]]» frå ,  den 8. august 2017.*
Karsten Warholm

**Karsten Warholm** () er ein norsk friidrettsutøvar frå Garshol i Ulstein. Han er trefaldig verdsmeister, trefaldig europameister og i 2021 olympisk meister i 400 meter hekk. Han sette verdsrekord i øvinga med tida 45,94 sekund då han vann OL-finalen i Tokyo den 1. juli 2021. Warholm er medlem i Dimna Idrettslag.

## Store meisterskap
I Tokyo 2021 vann han OL-gullet og satte ny verdsrekord 45,94 sekunder på 400 m hekk. I London 2017 og i Doha 2019 vart han verdsmeister på 400 meter hekk.  
## Sesongen 2021
Warholm sette ny bestenotering i verda på 300 meter hekk under «Bislett Night of Highlights» 3. juni med tida 33,26.

Warholm satte ny verdensrekord på 400 meter hekk under Bislett Games med tiden 46,70. Tida var åtte hundredelar betre enn Kevin Youngs gamle rekord fra OL i Barcelona i 1992.

Den 03. august 2021 under OL-2020 i Tokyo slo han sin eigen verdsrekord frå Bislett Games, med tida 45,94, og satt dermed også ny olympisk rekord. Ein prestasjon som er vurdert som ein av dei største i historia til friidretten.

## Sesongen 2020
Warholm sette ny verdsrekord på 300m hekk under «Impossible Games» på Bislett Stadion i juni med 33,78. Ny banerekord i Berlin på 47,08 på 400 meter hekk.
## Sesongen 2019
Den 13. juni 2019 sletta Warholm den 24 år gamle rekorden til Stéphane Diagana då han vann langhekken i eit DL-stemne (Bislett Games) på Bislett stadion i Oslo. Med tida 47,33 sekundar flytta han rekorden med 0,04 sekund. Fem veker, den 20. juli, forbetra han rekorden ytterlegare til 47,12 med dei han tok ein suveren siger ved eit DL-stemne på London stadion.

## Sesongen 2018
9. august 2018 under EM i friidrett 2018 i Berlin fekk han snøggaste tid i semifinalane, med 48,67 sekund. I finalen sette han ny norsk rekord med 47,64 sekund, og vann med det sitt første individuelle EM-gull som senior.  Tida var òg europeisk U23-rekord på 400 meter hekk. Igjen kom Yasmani Copello på andreplass

## Sesongen 2017
9. august 2017 overraska Warholm og vann langhekkfinalen under verdsmeisterskapen i London på tida 48,35, framfor Yasmani Copello og olympiameister Kerron Clement.

Den 10. juni 2017 forbetra Warholm den norske rekorden på 400 meter til 44,87 sekundar i eit stemne i Florø. Fem dagar seinare vann han langhekken under Bislett Games i Oslo og sette ny norsk rekord med tida 48,25 sekundar. 

## Sesongen 2016
Warholm vart sjettemann i 400 meter hekk under europameisterskapen i Amsterdam.

## Andre merittar
Han har elles vunne norske meisterskap på 400 meter, 110 meter hekk, 400 meter hekk og i lengdehopp.
Warholm vann Kongepokalen i friidrett fem år på rad, frå 2015 til 2019.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Karsten Warholm|Karsten Warholm]]» frå ,  den 6. august 2017.*  
;Referansar