open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Slengball

**Slengball** er ein ball med ei om lag 15 cm lang reim påmontert. Ballen skal vere minst 52 cm i omkrins. Det er inga avgrensing på kor lang rennefart ein kan ta når ein tevlar i slengballkasting. 

Slengball vert brukt til lengdekasttevlingar for gutar og jenter. For aldersklassane 10&ndash;14 år skal ballen vege ein kilo, medan han for 7&ndash;9-åringane skal vege 0,7 kg. Slengball kan også nyttast som kastøving i mangekamp for klassar opp til og med 12 år.

I perioden 1951&ndash;1956 var øvinga eiga grein i Noregsmeisterskapen i friidrett i seniorklassa for kvinner. 

## Medaljevinnarar i NM for senior, kvinner
Lengstekast oppgjeve i meter

## Bakgrunnsstoff
* Rolf Bryhn og Knut Are Tvedt: *Kunnskapsforlagets idrettsleksikon* Oslo, 1990. ISBN 82-573-0408-5
* Norges Fri-idrettsforbund: Regelement for mangekamp
* Nettstaden til Norges Fri-idrettsforbund: NM-resultata i slengball
Kimigayo

**«Kimigayo»** (kanji 君が代) er namnet på den japanske nasjonalsongen, som er ein av dei kortaste nasjonalsongane i bruk i dag. Teksten byggjer på eit wakadikt skriven i heiantida medan melodien blei skriven i seinare, i meijitida.

Songen har lenge vore brukt som nasjonalsong i Japan, men bruken blei først nedfelt i lovverket i 1999.

## Tekst
Carl Ivar Køppen

**Carl Ivar von Køppen** () er ein norsk Senterparti-politikar. Han var ordførar i Mosvik kommune frå 2003 til kommunen vart slegen saman med Inderøy kommune i 2012.
Kirsti Jordet

**Kirsti Jordet** () er ein norsk tidlegare friidrettsutøvar frå Vingelen med til saman 14 noregsmeistertitlar og to Kongepokalar. Jordet sette noregsrekordar i diskoskast, høgdesprang og spydkast. Fram til og med 1952 tevla ho for Follagutane, i 1953 for Røros IL og frå 1954 for IL BUL (Idrottslaget i Bondeungdomslaget i Oslo).

## Noregsrekordane

### Høgdesprang med tillaup

#### 1,50 m i 1949
Dette var to centimer høgare enn Berit Byhre sin rekord frå 1947. Jordet mista rekorden alt seinare same året, då Unni Sæther hoppa 1,51.

### Spydkast

#### 39,95 i 1950
Rekorden vart sett under NM. 39,95 var ei kraftig forbetring frå den tidlegare rekorden på 34,19 av Edith Todnem frå same året. Rekorden stod til 1952 då Alfhild Nærland kasta 41,12.

### Diskoskast

#### 39,35 i 1952
Den tidlegare rekorden var på 37,59 frå 1950 og høyrde til Edith Todnem. Jordet forbetra sjølv rekorden i NM same året.

#### 40,20 i 1952
Denne rekorden vart ståande i seks år, heilt til Edel Leverås kasta 40,42 i 1958.

## Medaljar i NM i friidrett for senior
Kirsti Jordet tok til saman 34 medaljar i NM i perioden 1949–1957; 14 gull, 13 sylv og 7 bronse. Dei fleste av desse vann ho i tekniske øvingar, men ho fekk også tre medaljar i laupsøvingar og fire medaljar i trekamp. I 1949 og 1950 fekk ho òg Kongepokalen.

## Bakgrunnsstoff
* Nettsidene til Norges Fri-idrettsforbund
* Rolf Bryhn og Knut Are Tvedt: *Kunnskapsforlagets idrettsleksikon* Oslo, 1990. ISBN 82-573-0408-5
Termosfæren

**Termosfæren** er eit lag av atmosfæren til Jorda, og ligg mellom mesosfæren og eksosfæren. I dette laget fører ultrafiolett stråling til ionisering (sjå òg ionosfæren). Termosfæren kjem frå det greske ordet θερμός (*thermos*) som betyr varme. 

Temorsfæren startar 85 km over jordoverflata. Over dette nivået vil dei atmosfæriske gassane ikkje lenger vere uniformt utblanda, som dei er ved lågare høgder, men endre konsentrasjon med høgda ut i frå den molekylære massen (sjå turbosfæren). Temperaturen i termosfæren aukar med høgda fordi dei små mengdene med oksygen som finst i laget absorberer solstråling med høg energi. Kor høg temperaturen kan bli er avhengig av aktiviteten på sjølve Sola, og kan bli så høg som 2000&nbsp;°C. Strålinga fører til at luftpartiklane i dette laget blir elektrisk lada (sjå ionosfæren), og fører til at radiobølgjer blir reflektert. Dette gjer at radiobølgjer kan sendast forbi horisonten. Eksosfæren ligg over termosfæren, og i dette laget, som byrjar mellom 500 til 1000 km over jordoverflata, går atmosfæren gradvis over til det ytre rom. Dei få gasspartiklane som finst øvst i termosfæren kan nå ein temperatur på 2500&nbsp;°C om dagen. Sjølv om temperaturen blir så høg, vil ein ikkje kunne føle denne varmen. Eit termometer ville ha målt langt under 0&nbsp;°C fordi avstanden mellom molekyla er stor her. 

## Sjå òg
* Karmanlinje
Eksosfæren

**Eksosfæren** er det øvste laget av atmosfæren til Jorda. Namnet kjem av det greske ordet *exo* som tyder *utside*. Eksosfæren ligg over termosfæren og byrjar mellom 500 og 1000 km over jordoverflata. Det er berre frå eksosfæren at atmosfæriske gassar, atom og molekyl til ei viss grad kan forlate atmosfæren og hamne i det ytre rom. Dei vanlegaste gassane i eksosfæren er dei lette gassane som hydrogen og helium, og enkelte oksygen atom i det lågaste nivået av laget. 

Atmosfæren i dette laget er så pass tynn at satellittar kan krinse rundt Jorda, men dei vil likevel oppleve atmosfærisk friksjon. 

**Eksobasen** blir kalla det *kritiske nivået*, og er grensa mellom eksosfæren og termosfæren. Den blir definert på to måtar:

# Over denne høgda blir den atmosfæriske kollisjonen mellom partiklar neglisjerbar.
# Over denne høgda vil atmo berre ha reine ballistiske banar. 

Den eksakte høgda der eksosfæren endar og verdsrommet byrjar er ikkje godt definert, og eit forsøk på å sette ein spesifikk grenseverdi har inga nytte.
Stratopause

**Stratopausen** er grensa mellom stratosfæren og mesosfæren, som er to lag i atmosfæren til Jorda. I stratosfæren aukar temperaturen med høgda på grunn av absorpsjon av solstråling i ozonlaget, medan temperaturen i mesosfæren minkar med høgda. Stratopausen finn ein i det nivået der temperaturen går frå å stige til å søkke med høgda, altså den varmaste delen av stratosfæren. 

Statopuasen finn ein vanlegvis 50 til 55 km over jordoverflata, og her det atmosfæriske lufttrykket om lag ein tusendel av lufttrykket ved havnivå.
Mesopause

**Mesopausen** er ei grense mellom mesosfæren og termosfæren, som er to lag i atmosfæren til Jorda. I mesosfæren søkk temperaturen med høgda, medan temperaturen i termosfæren aukar med høgda på grunn av at solstråling blir absorbert av oksygenatom. Mesopausen markerer grensa der temperaturen går frå å falle med høgda til der temperaturen byrjar å stige med høgda. 

Mesopausen ligg i om lag 80 km høgde, og er om lag i same nivå som turbopausen. Under dette nivået vil alle gassar i lufta vere meir eller mindre uniformt blanda, medan konsentrasjonen av kvar enkelt gass vil endre seg med høgda over dette nivået.
Turbopause

**Turbopausen** markerer grensa i jordatmosfæren der turbulens sluttar å dominere. Området under turbopausen er kjend som homosfæren, der kjemiske stoff og gassar er godt utblanda, og har meir eller mindre same fordeling i høgda. Altså er den kjemiske samansettinga til atmosfæren konstant under turbopausen. Området over turbopausen vert kalla heterosfæren, der molekylær diffusjon dominerer. Her vil den kjemiske samansettinga til atmosfæren endre seg med høgda. 

Turbopausen ligg like over mesopausen og i grenseområdet mellom mesosfæren og termosfæren, i ei høgd på om lag 100 km. 

## Referanse
* AMS Glossary: Turbopause
Frille

**Frille** (frå norr. *friðla*, *frilla*, ordet er i slekt med fred og frende) viser til ei kvinne som har samliv med ein mann utan å vera gift med han. Omgrepet blir særleg brukt om norrøne tilhøve.

Stillinga til ei frille kunne variera ut frå kva bakgrunn ho hadde &mdash; om ho kom frå trælekår eller var av høgare byrd &mdash; og kva tilhøve ho hadde til mannen. Ho blei ikkje nødvendigvis sett ned på. Frillebarn hadde arverett etter faren, noko som òg kunne gje mor deira status.Det finst til dømes fleire døme i norsk historie på at frillebarn er blitt kongar.

Innføringa av kristendommen i Norden førte til at frillehald blei svekka til fordel for det heilage ekteskapet. Å vera eller ha ei frille og få barn utanfor ekteskap blei sett på som synd og skam. Likevel finst det døme heilt opp til moderne tid på at europeiske stormenn heldt seg med offentleg kjende elskarinner i tillegg til dei offisielle konene sine.

## Kjende friller
* Dyveke Sigbritsdatter, frille til Kristian II av Danmark-Noreg
* Melkorka, frille til hovdingen Hoskuld Dalakollson, mor til Kjartan Ólafsson, skildra i *[[Soga om laksdølane]]*
* Tora Guttormsdotter, frille til Harald Gille, mor til Sigurd Munn
* Tora Jonsdatter, frille til Olav Kyrre, mor til Magnus Berrføtt
* Tora Mosterstong, frille til Harald Hårfagre, mor til Håkon den gode

## Sjå òg
* Elskarinne
* Konkubine

## Kjelder
* Dansk Wikipedia: Frille
* Svensk Wikipedia: Frillobarn
* Nynorskordboka: Frille
* Lise Falsen og Tove Bjørner Lindeberg: Hørselshemmede i norsk litteratur  (Statped skriftserie nr. 11)
Dokument

Eit **dokument** er eit skriftstykke, eit skriftleg utgreiing og inneheld informasjon. Eit dokument er meint for kommunikasjon eller lagring av data. Ordet kjem frå latin og tyder der *(lærerikt) døme*. Ordet har samanheng med verbet *å dosera*, som tyder *å undervisa* eller *å forkynna*

Nemninga *dokument* kan nyttast om mykje, men oftast refererer ho til noko fysisk, som ei eller fleire trykte sider, eller til eit «virtuelt» dokument i elektronisk (digitalt) format.

## Typar dokument
Dokument er stundom klassisfiserte som meir eller mindre løynlege. Ein kallar dei då graderte, og dei kan ha større eller mindre graderte. *Begrensa/avgrensa*, *konfidensielt* og *strengt hemmeleg* er slike graderingar. Eit dokument kan dessutan merkast med *privat*. Andre måtar å klassifisera dokument på kan vera *utkast* og *korrektur* for uferdige dokument. Når ein lagar ein *kopi* av eit dokument, kallar ein opphavet for *originalen*.
Karianne Solbrække

**Karianne Solbrække** () er ein norsk journalist. Frå 2000 har ho arbeidd i TV 2. Solbrække har jobba med spesialområdet krim- og rettsjournalistikk i snart ti år, før TV 2 jobba ho i Bergensavisen og Dagbladet. Den journalistiske karrieren si starta ho i Rakkestad Avis. Ho har tidlegare vore medlem av Offentlighetsutvalet til Norsk Presseforbund.
Demokratisk sentralisme

**Demokratisk sentralisme** er eit organisasjonsprinsipp som går ut på at ein organisasjon har ein felles front eksternt etter den interne debatten er sagt å vere over og eit vedtak er gjort. Då skal alle partimedlemer arbeide for å gjennomføre dette. Dette prinsippet vart utvikla av Lenin og har vore vanleg i kommunistiske parti. I tillegg til dette skarpe skiljet mellom eit før og eit etter vedtak og mellom indre og ytre prosessar, har demokratisk sentralisme òg betydd eit forbod mot fraksjonar innanfor partia, og bruk av eksklusjonar mot politisk opposisjon i partiet sine rekkjer. 

Demokratisk sentralisme føreset at partimedlemane skal få tid og høve til å debattera ei sak for å gjera gode vedtak som partiet kan einast om. I nokre parti og nokre samanhengar har demokratisk sentralisme medført, formelt eller i praksis, at partia har vorte særs sentralstyrte. Sentralleiinga i partiet har vedteke politikken, og så har resten av partiet vore bundne til å meina det same.

Dei partia som tradisjonelt har hatt vedtektsfesta demokratisk sentralisme, er kommunistparti. I Noreg gjaldt dette NKP, Akp og ungdomsorganisasjonane deira. Då Akp gjekk inn i Raudt, gjekk ikkje det nye partiet inn for demokratisk sentralisme.

Også Det norske Arbeidarpartiet har ein tradisjon for slik organisasjonspraksis i nokon mon. Fraksjonar er framleis forbodne i partivedtektene, og medlemer kan bli ekskluderte for slik verksemd eller for å gå imot partivedtak i viktige saker. I dei seinare åra har likevel dette vorte gjennomført i mindre grad i praksis.
Lesbisk

**Lesbe** eller **lesbisk** er nemningar brukte om ei homofil kvinne. Omgrepet er avleidd frå den greske øya Lesbos (Lésvos), der den antikke diktaren Sapfo heldt ein skule for kvinner på 500-talet f.Kr.

Nemninga først utbreidd på norsk på 1960- og 1970-talet. Sjølv om ein del motsette seg omgrepet, meinte andre at det var nødvendig å skilja kvinnelege og mannlege homofile for å synleggjera også kvinnene.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Resistivitet

**Resistivitet**, tidlegare kalla **spesifikk motstand**, er eit mål på eit material si evna til å hindra straumgjennomgang. Resistivitet har nemninga *ρ (rho)*. SI eininga er ohm⋅meter (Ω⋅m), men også andre einingar som ohm⋅centimeter (Ω⋅cm) vert nytta.

Gode leiarar har låg resistivitet. Kopar, som er den mest brukte leiaren i kablar i industri og bustader, har ein resistivitet på 16.78 nΩ·m (Ved 20&nbsp;°C)

Tilhøvet mellom resistansen i ein leiar og resistiviteten i leiarmaterialet er gjeve ved likningi R = ρ*l/A, der R er resistansen, ρ er resistiviteten, l er lengdi av leiaren og A er tverrsnittet av leiaren.

Denne tabellen viser resistivitet, konduktivitet og temperatur koeffisienten til nokre materiale ved 20 °C.

### Referansar
NGL

**NGL** (Natural Gas Liquids) er ein type flytande petroleum samansett av butan, etan, isobutan, propan og LPG.

NGL er ikkje det same som LNG (Liquefied Natural Gas).

NGL er namnet på ein av fire typar petroleum i forvaltninga av petroleumsverksemda i Noreg. Dei tre andre er:
* Råolje
* Naturgasskondensat
* Naturgass
Flytande naturgass

**Flytande naturgass**, også kalla **liquefied natural gas** (**LNG**) er naturgass som er kjølt ned så han vert flytande. Gassen er hovudsakleg metan som vert gjort flytande ved nedkjøling til minus 163&nbsp;°C. Føremålet med dette er å redusera volumet, for å letta transport og lagring. Eit tonn flytande naturgass tilsvarer om lag 1400 kubikkmeter gass. Den flytande gassen vert frakta med spesialskip.

Snøhvit LNG i Hammerfest er det største anlegget i Nord-Europas for produksjon av flytande naturgass.

## Kjelder
* caplex.no
Sverre Sørsdal

**Sverre Sørsdal** () var ein norsk boksar og lækjar fødd på Hamar. Han var olympisk sylv- og bronsemedaljevinnar i boksing i klassa lett tungvekt, og er ein av berre fire nordmenn som har vunne OL-medalje i boksing. For lækjarinnsatsen sin mottok han sidan Kongens fortenestmedalje i gull.

## Karriere
Sørsal representerte Noreg i boksing i tre olympiske leikar. I OL i 1920 fekk han sylvmedalje og i OL 1924 fekk han bronse, medan det vart fjerdeplass i klassa tungvekt i OL 1928. Han var òg to gonger noregsmeister i lett tungvekt, frå NM i 1920 og NM i 1924. Boksekarriera hans var attåtsyssel medan han studerte medisin ved Universitetet i Oslo og han boksa for Akademisk Boxe-Club. Seinare var han i fleire år overlækjar på Vardø Sjukehus. For innsatsen sin som lækjar vart han tildelt Kongens fortenestemedalje i gull. 

## Bakgrunnsstoff
* Rolf Bryhn og Knut Are Tvedt: *Kunnskapsforlagets idrettsleksikon* Oslo, 1990. ISBN 82-573-0408-5
* Røyving, Egil: *Klar ... boks! : erindringer om norsk boksing gjennom et århundre.* Oslo : Norges bokseforbund
Oslo Turnforening

**Oslo Turnforening** vart stifta i 1855 som **Chistiania Turnforening** og vart då den fyrste idrettsforeininga i Noreg. Etter 1909 har det vore drive idrettar som friidrett, boksing og symjing i tillegg til turn i foreininga. Mellom dei meir kjende medlemene i Oslo Turnforening har vore boksaren Pete Sanstøl og turnaren Unni Holmen.

Det var den austerrikske bokbindaren Joseph Stockinger som tok initiativ til oppstartinga av foreininga. Han kom til Oslo i 1854 og tok seg arbeid i eit bokbinderi og året etterpå var han drivkrafta då turnforeninga vart stifta. 

Oslo Turnforening eig og driv i dag Oslo Turnhall i St. Olavs gate i Oslo sentrum og Haslehallen på Hasle lenger aust i byen. Medlemstalet i 2006 er om lag 2500.

### Bakgrunnsstoff
* Rolf Bryhn og Knut Are Tvedt: *Kunnskapsforlagets idrettsleksikon*. Oslo, 1990. ISBN 82-573-0408-5
* Nettstaden til Oslo Turnforening.
* Nettstaden til Norges Gymnastikk- og Turnforbund
Unni Holmen

**Unni Holmen** () er ein norsk tidlegare turnar og hesteryttar frå Oslo. Ho vart nordisk meister i turn tre gongar og vann åtte kongepokalar. Holmen var medlem i Oslo Turnforening.

## Karriere
Holmen dominerte norsk kvinneturn på 1970-talet. I perioden frå 1969 til 1977 vart ho noregsmeister i turn 8 gongar. Ho vart nordisk meister i mangekamp både i 1971, 1975 og 1977, dessutan vann ho nordiske gullmedalje i lagkamp. Holmen deltok ved Sommar-OL 1968 i Mexico og Sommar-OL 1972 i München. Etter ho slutta å tevle arbeidde ho som turntrenar, norsk landslagstrenar 1984-95. Ho har også verka som turndommar på internasjonale stemne.

Kringom 1980 var Holmen aktiv i sprangriding, med på Noregs landslag.

Unni Holmen er mor til fotballspelaren Kim Holmen.

## Kjelder
* Rolf Bryhn og Knut Are Tvedt: *Kunnskapsforlagets idrettsleksikon* Oslo, 1990. ISBN 82-573-0408-5
* Aftenposten Aften 23. april 2007.
* Store Norske Leksikon om Unni Holmen. Artikkelforfattar: Rolf Bryhn
Knut Hjeltnes

**Knut Hjeltnes** () var ein norsk diskoskastar og kulestøytar. På slutten av 1970-åra og byrjinga av 1980-åra var han ein av dei beste norske mannlege friidrettsutøvarane. Han vann dei fleste noregsmeisterskapane i kule og diskos i den perioden. Sjølv om han høyrde til verdseliten i diskos i fleire år tok han aldri medalje i internasjonale meisterskap. Hjeltnes er ein av til saman berre sju nordmenn som har delteke i ein verdscupfinale i friidrett. I 1979 deltok han i diskoskast og vart nummer 4. I 1977 testa han positivt for doping og var utestengt frå idretten i eit år.

Han sette norsk rekord i diskos med 69,62 i 1985 og den rekorden står enno i 2014. Hjeltnes representerte IL Gular, tidlegare hadde han vore medlem i IL Øystese og BUL-Oslo.

## Dopingsak
Sommaren 1977 vart Knut Hjeltnes som første nordmann teken for dopingbruk, og han vart utestengd frå all idrett i eitt år. Hjeltnes vedgjekk at han hadde brukt anabole steroid. Ein norsk rekord i kule og to i diskos, som han hadde sett i perioden mellom prøven vart teken og kunngjeringa av prøveresultatet, vart strokne.

## Merittar
* NM 1975 – Gull i diskos og kule
* NM 1976 – Gull i diskos og kule, bronse i spyd
* OL 1976 – 7. plass i diskos
* NM 1978 – Gull i kule
* EM 1978 – 5. plass i diskos
* Verdscupfinalen 1979 – 4. plass i diskos
* NM 1979 – Gull i diskos og kule, kongepokal
* NM 1980 – Gull i diskos og kule, kongepokal
* NM 1981 – Gull i diskos og kule, kongepokal
* NM 1982 – Gull i diskos og kule
* NM 1983 – Gull i diskos og kule
* NM 1984 – Gull i diskos og kule, kongepokal
* OL 1984 – 4. plass i diskos
* NM 1986 – Gull i diskos, kongepokal
* EM 1986 – 4. plass i diskos
* NM 1988 – Gull i diskos
* OL 1988 – 7. plass i diskos
* NM 1989 – Gull i diskos
* Gjeldande norsk rekord i diskos med 69,62 meter.

## Kjelder
* Denne artikkelen er henta frå Wikipedia på bokmål 26. september 2006.

; Referansar 

## Bakgrunnsstoff
*
* Nettsidene til Norges Fri-idrettsforbund
*
Lendmann

**Lendmann** (norrønt *lendr maðr*), er ein stormannstittel frå norrøn tid. Lendmann var den høgaste rangen i hirda, berre under jarl. Den nøyaktige funksjonen til lendmennene endra seg truleg over tid. Lendmenn skulle mellom anna krevja opp skattar på vegner av kongen, der ein viss del gjekk til dei sjølv. Tittelen er først nemnt i skaldekvad frå Olav den heilage si tid. Under Magnus Lagabøte fekk dei norske lendmennene tittelen baron.

Tittelen lendmann har ikkje noko samband med lensmann, som var ein tittel som oppstod i dansketida.
Kondensasjon

**Kondensasjon** er ein faseovergong frå gass (eller damp) til ei væske. Vanlegvis oppstår kondensasjon når gass blir avkjølt til væskeform, men kan òg oppstå visst gassen blir komprimert (t.d. at trykket aukar). Ei væske som har kondensert frå ein gass blir kalla kondensat. Utstyr eller lekam som fører til kondensert væske blir kalla *[[apparatet kondensator|kondensator]]*. 

Kondensasjon av gass til væske er det motsette av fordamping eller koking, og er ein eksotermisk prosess, som betyr at varme blir frigjort. Vatn som ein kan sjå på utsida av kalde glas på ein varm dag er kondensasjon. 

## Kondensasjon av vatn i naturen

Vassdamp frå lufta som kondenserer naturleg til vatn på kalde flater blir kalla dogg. Vassdamp vil berre kondensere på ei flate visst flata har lågare temperatur enn vassdampen eller når vassdampen er i likevekt i lufta, t.d. at lufta er metta med fukt. Når vassdamp kondenserer på ei flate, varmar den opp flata den kondenserer på. Vassmolekyla bringar varme til flata, og fører til at temperaturen i den omliggande atmosfæren fell lite grann. I atmosfæren er det kondensasjonsprossessar av vassdamp som produserer skyer. Doggpunktet til ein luftpakke er temperaturen som luftpakken må avkjølast til for at lufta skal kunne kondenserast. 

Luft kan berre innehalda ei viss mengd vassdamp. Denne grensa varierer med temperaturen, og jo høgare temperaturen er jo meir vassdamp kan lufta halde på. 

Det oppstår òg kondensasjon av vassdamp på overflata når temperaturen på overflata er like stor eller mindre enn doggpunkttemperaturen. Deposisjon er ei form for kondensasjon, som rim og snø er døme på. Deposisjon er når vassdamp går direkte over til is, utan å vere innom væskefasen.

## Kjelder
Christiansborg

**Christiansborg Slot** er staden der Folketinget i Danmark ligg, men har tidlegare vore slottet til kongen. Det ligg på Slotsholmen i sentralt i København. Det er bygt på ruinane av Absalons borg frå 1160-åra og det seinare Københavns slott, og ruinar frå dei kan ein sjå i kjellaren under den nordlege inngangen til det noverande slottet. 

Det noverande slottet er i nybarokk og vart bygd 1907–1928 etter teikningar av Thorvald Jørgensen.

Christiansborg er freda.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
* «Rigets midtpunkt i 800 år»  - PDF-fil
Nidaros erkebispedøme

:*For det lutherske bispedømet, sjå [[Nidaros bispedøme]].*

**Nidaros erkebispedøme** var eit katolsk erkebispedøme med sete i Nidaros. Det vart oppretta av kong Olav Kyrre mellom 1070 og 1080 som bispedøme. Bispedømet vart opphøgd til erkebispedøme i 1153. Erkebispedømet vart innstifta av pave Anastasius IV i 1154, og var i funksjon fram til reformasjonen i 1537. Erkebiskopen sitt hovudsete var Erkebispegarden, rett ved domkyrkja Nidarosdomen. Frå 1152 til 1154 var Nicholas Breakspear i Skandinavia som paveleg utsending, og organiserte opprettinga av erkesetet. 

## Utbreiing og jurisdiksjon

Erkebispedømet omfatta i tillegg til Noreg øyane i vest i Noregsveldet. 
Nidaros var eit metropolitanerkebispedøme med fylgjande underliggjande bispedøme suffraganar:
* Bjørgvin bispedøme
* Oslo bispedøme
* Hamar bispedøme
* Stavanger bispedøme
* Kirkjubø katolske bispedøme på Færøyane
* Kirkjuvåg katolske bispedøme på Orknøyane
* Peel katolske bispedøme på Man
* Skålholt katolske bispedøme på Sør-Island
* Holar katolske bispedøme på Nord-Island
* Gardar katolske bispedøme på Grønland

## Overhyrdar

### Lydbiskopar

Lydbiskopane var knytt til kongen, og ikkje til eit bispedøme, men vart rekna som forløparar for dei eigentlege biskopane av Nidaros.

## Biskopar

### Biskopar

### Erkebiskopar
Færøyske statsministrar

Lista over Færøyske statsministrar sidan 1948:

## Bakgrunnsstoff
*tinganes.fo - Hjemmeside (engelsk og færøysk)
Øyar på Færøyane

**Øyar på Færøyane** er eit oversyn over øyane som utgjer øygruppa Færøyane. Færøyane er samansett av i alt 18 øyar. Dei fleste øyane har ei avlang form, og strekkjer seg i nordvest–sørausteig retning. Lítla Dímun er den einaste øya det ikkje bur folk på.

I tillegg til 18 øyar omfattar øygruppa også 11 holmar og 750 skjer, og dannar ei triangelform. Færøyane har eit samla areal på 1&nbsp;395,74 km². 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Liste over øyer på Færøyene|Liste over øyer på Færøyene]]» frå ,  den 22. februar 2020.*
Håkon Unge

**Håkon Unge** eller **Håkon Håkonsson Unge**, fødd i Bergen 10. november 1232, død i Tønsberg 30. april (eller 5. mai) 1257, var formelt norsk samkonge i åra 1240-1257. Håkon Unge var son av kong Håkon IV Håkonsson (1204-1263) og dronning Margrete Skulesdotter (død 1270). Håkon Håkonsson den eldre vart òg kalla «Håkon Gamle», for å skilja han frå Håkon Unge.

Den norske tronarvingen Håkon Unge fekk kongstittel i 1240 då hertug Skule gjorde opprør for å krevja det norske kongedømet for seg selv. Opprøret mislukkast. Håkon Unge vart gift med Rikitsa Birgersdotter av Bjälboætta i Oslo i 1251. Rikitsa var dotter av den mektige svenske jarlen Birger Magnusson. Birger jarl var grunnleggjar av Stockholm, far til to søner som båe vart kongar av Sverige og styrte sjølv som Sverige sin reelle herskar som formyndarregent frå 1248 og til han døydde i 1266.

Ekteskapet var ein dynastisk allianse mellom det norske og det svenske kongedømet. Giftarmålet kan sjåast som eit forlenging av fredsavtala frå 1249 som sa at «det skulle vera fred mellom Noreg og Sverige, uvener av den eine eller den andre skulle ikkje trivast eller tolast i den andre sitt rike.»

Deira einaste barn var Sverre Håkonsson (1252-1261). Han døydde berre 9 år gamal.

Håkon Håkonsson Unge gravlagd i St Hallvards kyrkje i Oslo,
Frøyland

**Frøyland** er ein matrikkelgard i Time kommune på Jæren i Rogaland fylke. Første gong Frøyland vert nemnd i skriftlege kjelder er i 1379 og opphavleg form var *Frøyjutland*. Stadnamnet Frøyland kjem av den norrøne guden Frøy, som er guden for grøde og vokster. I førkristen tid trur historikarar at det kan ha vore ein heidensk heilagdom, kanskje eit hov på Frøyland som kan ha samla folk også frå grannelaget

 Frøyland ligg nedtil det nesten 1 mil lange Frøylandsvatnet. Området består av store, fruktbare jordbruksområde og bustadområde. Frøyland utgjer den største delen av arealet på tettstaden Kvernaland. Opphavleg låg tettstaden godt innanfor grensene til Frøyland. Men litt etter litt voks tettstaden over til grannegardane og over kommunegrensa til Orstad

Ved Frøylandsåna på Frøyland starta Ole Gabriel Kverneland si første smie som blei opptakten til *O.G. Kvernelands Fabrik* (Kverneland Group). I dag er den opphavlege smia eit museum.

Frøyland IL er eit aktivt idrettslag for området, med Frøyland Stadion som heimebane. Frøyland er også namnet på skulekrinsen for tettstaden.

*Frøyland og Orstad kyrkjelyd* er den fyrste kyrkjelyden innan Den norske kyrkja som utgjer eit eige sokn på tvers av kommunegrenser. I desember 2008 blei Frøyland og Orstad kyrkje ferdigstilt. Kyrkja er plassert på Orstad, rett ved grensa til Frøyland.

Det har vore fleire periodar med diskusjon om namnet på tettstaden. Sjå meir om dette på Kvernaland.

## Kjelder
### Fotnotar

### Bibliografi
*
Sættargjerda i Tunsberg

**Sættargjerda i Tunsberg** er ei nemning på ei avtale eller forlik inngått i Tunsberg i 1277 mellom kongemakta i Noreg ved Magnus Lagabøte og kyrkja. Kongen og erkebiskopen av Nidaros Jon Raude vart samde om ei grensedraging mellom den verdslege og den kyrkjelege styresmakta. Erkebiskopen av Nidaros meinte at kristenretten skulle forvaltast av kyrkja. Magnus Lagabøtes landslov la den lovgjevande makta til kongen. 

Mellom anna avstår begge partane frå å blanda seg inn i val hjå kvarandre, dvs. kongeval og bispeutnemningar. Kyrkja fekk medhald i at erkebispen skulle ha myntrett, domsrett, under dette bøtlegging, og kyrkja fekk innvilga skattefritak.

Sættargjerda, med si kongelege godkjenning av rettar, vert sett på som eit høgdepunkt for kyrkjeleg makt og sjølvstende i Noreg. Soleis har ho ein sentral plass i norsk historie. Kongen inngår her ei avtale på likefot med ei anna makt innan eige territorium og slik understrekar likestillinga mellom kongen og kyrkja. Dette var nytt i Noreg, men ikkje internasjonalt.

Då kong Magnus Lagabøte døydde i 1280, prøvde adelen i formyndarregjeringa til den 12 år gamle Eirik II Magnusson å gå tilbake på avtalen, mellom anna ved å konfiskera kyrkjegods. I striden landsforviste dei i 1287 erkebiskop Jon Raude og biskopane Andres av Oslo og Torfinn av Hamar. 

Etter to år med strid løyste dette seg ved at kongen nådde myndealderen på 14 år og avgjorde at avtalen skulle respekterast. Dette kom som ei kongeleg forordning og ikkje i form av ein traktat mellom likeverdige partar, som *sættargjerden*. Oppfatningane mellom historikarar er ulike, men nokre meiner sættargjerda ikkje vart avlyst i 1290, men vart ståande ved lag so lenge den katolske kyrkja rådde landet. Halvdan Koht har vore fremste talsmann for dette synet.

## Bakgrunnsstoff
* Sættargjerden i Tunsberg, 1277
* *[http://www.sv.uio.no/mutr/publikasjoner/rapp2003/rapport67/ Fra knyttneve til scepter] *. Makt- og demokratiutredningens rapportserie, 
* Erkebiskop Jon Raude 1268 - 1282
Sedimentær bergart

**Sedimentære bergartar** er danna ved at slam og organisk materiale har blitt avsett i stilleståande vatn. 

Har vatnet vore fattig på oksygen har ikkje det organiske materialet rotna. Det blir då omdanna til mørk skifer når det blir utsett for trykk. Blir det organiske materialet nedbrote er det att skal frå skaldyr, og materialet blir omdanna til lys kalkstein.

## Hovudgrupper
Ein kan dela dei sedimentære bergartane i tre hovudgrupper ut frå korleis dei er danna:

### Klastiske
Produktet av forvitring, forflytting og deposisjon.
* Sandstein
* Konglomerat
* Tillitt
* Siltstein
* Breksje
* Leirskifer

### Kjemiske
Danna ved utfelling av komponentar frå vatn.
* Gips
* Chert
* Halitt
* Oolittisk kalkstein.

### Biogene (organiske)
Danna av organisk materiale, hovudsakleg dyr- eller planterestar.
* Kritstein
* Kalkstein
* Kol
* Alunskifer, danna av mudder rikt på organisk materiale.

## Bakgrunnsstoff
Arild Nybø

**Arild Finne Nybø** () er ein norsk redaktør, journalist og fotograf busett i Førde i Sogn og Fjordane. 

## Karriere
Frå 1988-2005 var Nybø journalist og fotograf i lokalaviser, lokal-TV, P4, NRK Sogn og Fjordane (1996-2005), og faglærar i media.

Han fekk Sogn og Fjordane journalistlag sin pressepris i 2002 saman med Ottar Starheim, for å ha bygd opp Fylkesleksikon for Sogn og Fjordane. Nybø var òg med på å bygge opp Nynorsk Mediesenter, og var faglærar der i 2004.

Arild Nybø var informasjonssjef i Helse Førde i 2005. Frå 2006 var han tilsett i Firda som kanalredaktør for firda.no. Frå 2007 til 2009 var han redaksjonssjef i Avishuset Firda og kanalsjef i Mediehuset Sogn og Fjordane (Firda og Firdaposten).

Nybø starta i 2009 selskapet Mediebruket AS der han er dagleg leiar.

## Bakgrunnsstoff
* Presseprisen 2002 til Ottar Starheim og Arild Nybø  (Sogn og Fjordane journalistlag)
Hilde Kalleklev

**Hilde Kalleklev** () er ein samfunnsdebattant frå Bergen. Kalleklev var leiar i Naturvernforbundet i Hordaland frå 2005 til 2007. Ho var gruppeleiar for Raud Valallianse på fylkestinget i Hordaland frå 1995 til 1999. Ho meldte seg ut av RV i desember 2006.
## Kjelder
* Naturvernforbundet
Ottar Starheim

**Ottar Starheim** () var ein norsk journalist, redaktør og lokalhistorisk forfattar fødd på Stårheim i Eid kommune. Han var busett i Førde.

## Virke
Starheim starta som journalist i 1963, og arbeidde i Fjordenes Tidende, VG og NRK Møre og Romsdal. 

I 1975 vart han styrar av NRK sitt nye kontor for Sogn og Fjordane i Førde. Kontoret starta eigne fylkessendingar i 1977. I 1979 vart Starheim den første distriktssjefen i NRK Sogn og Fjordane, ei stilling han hadde fram til 1990. 

På 1990-talet arbeidde han i hovudsak med historiske program. Frå 2001 leia han arbeidet med NRK Sogn og Fjordane sitt nettbaserte Fylkesleksikon. Fylkesleksikonet vart i 2009 gjeve ut som bokverk på 3250 sider, fordelt på fire bind. Han fotograferte ein stor del av dei 12 000 bileta i bokverket. 

Starheim har fått Presseprisen for Sogn og Fjordane to gonger.

Ottar Starheim var mellom anna leiar i ungdomslag og idrettslag både på Stårheim, i Måløy og i Førde. Han var styreleiar i Sunnfjord Skisenter AS under utbygginga av alpinanlegget på 1980-talet, styreleiar i Førde Næringsutvikling AS og styreleiar i Stårheim Kraft AS.

## Bibliografi
### Bøker
*

*

*

*

*
 
*

*

*

*

### I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Kjelder
* Om Ottar Starheim i Allkunne 
* Selja forlag
* Bibsys

; Referansar
NRK Sogn og Fjordane

**NRK Sogn og Fjordane** er eitt av NRK sine 12 distriktskontor. Hovudkontoret deira ligg i Førde, men dei har òg kontor i Måløy og Sogndal. Distriktskontoret har vel 40 tilsette, og vert leia av distriktsredaktør Rolf Sanne-Gundersen.

## Bakgrunnsstoff
* NRK Sogn og Fjordane
Sildajazz

**Haugesund International Jazz Festival** eller **Sildajazz** er ein norsk jazzfestival som vert arrangert årleg i Haugesund i Rogaland. Festivalen er den nest største i Noreg.
Han vart starta i 1987 med fire band, og har sidan vokse til å omfatta rundt 70 band og bortimot 400 norske og utanlandske musikarar fordelt på meir enn 200 arrangement.

Festivalen vert arrangert av stiftinga Sildajazzen og får støtte frå Haugesund kommune, Rogaland fylkeskommune og Norsk kulturråd.

Under festivalen vert ein norsk jazzmusikar eller -gruppe gjeven Sildajazzprisen.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Sildajazz|Sildajazz]]» frå ,  den 23. desember 2025.*
Mette Bergmann

**Mette Bergmann** () er ein norsk tidlegare diskoskastar frå Kråkerøy i Fredrikstad. Frå 1984 til 2000 vann ho NM i diskoskast 17 gonger på rad. Den beste plasseringa hennar frå internasjonale meisterskap er bronseplassen i EM i 1994. Bergmann har hatt den norske rekorden i diskos for kvinner sidan 1984 og forbetra han mange gonger. Den gjeldande rekorden på 69,68 m. sette ho i Florø i 1995. Sleggjekast for kvinner vart NM-øving i 1996 og ho deltok i dei fem fyrste NM-tevlingane i øvinga og tok medalje kvar gong; ein gull, to sylv og to bronse. Bergmann er utdanna sjukepleiar.

## Meritt
* 2 kongepokalar
* NM 1983 &ndash; Bronse i diskos
* NM 1984 &ndash; Gull i diskos
* NM 1985 &ndash; Gull i diskos
* NM 1986 &ndash; Gull i diskos
* EM i styrkeløft 1986 &ndash; Sylv i styrkeløft
* NM 1987 &ndash; Gull i diskos
* NM 1988 &ndash; Gull i diskos
* NM 1989 &ndash; Gull i diskos
* NM 1990 &ndash; Gull i diskos
* NM 1991 &ndash; Gull i diskos
* NM 1992 &ndash; Gull i diskos
* NM 1993 &ndash; Gull i diskos
* NM 1994 &ndash; Gull i diskos
* EM 1994 &ndash; Bronse i diskos
* NM 1995 &ndash; Gull i diskos
* VM 1995 &ndash; 6. plass i diskos
* NM 1996 &ndash; Gull i diskos
* NM 1996 &ndash; Gull i slegge
* NM 1997 &ndash; Gull i diskos
* NM 1997 &ndash; Sylv i slegge
* NM 1998 &ndash; Gull i diskos
* NM 1998 &ndash; Bronse i slegge
* NM 1999 &ndash; Gull i diskos
* NM 1999 &ndash; Sylv i slegge
* NM 2000 &ndash; Gull i diskos
* NM 2000 &ndash; Bronse i slegge
* Gjeldande norsk rekord i diskos, 69,68 frå 1995.

## Bakgrunnsstoff
* Nettsidene til Norges Fri-idrettsforbund
* Rolf Bryhn og Knut Are Tvedt: *Kunnskapsforlagets idrettsleksikon*. Oslo, 1990. ISBN 82-573-0408-5
* Intervju med Mette Bergmann i Dag og Tid nr. 31 2000
Den japanske nasjonalforsamlinga

**Den japanske nasjonalforsamlinga** (japansk *kokkai*, 国会) er bygd opp av to hus, overhuset (衆議院, *sangiin*) og underhuset (衆議院, *shūgiin*). Overhuset har 247 medlemer og underhuset har 480 medlemer.

Parlamentsbygningen (国会議事堂 *Kokkai-gijidō*) ligg i Nagata-chō i Chiyoda i Tokyo. Parlamentet møttest for fyrste gongen den 29. november 1890 etter at Meiji-forfatninga trådde i kraft. Førebiletet til parlamentet var den tyske Riksdagen og det britiske parlamentet.

Den japanske statsministeren må vera medlem av parlamentet, og er vanlegvis leiar for det største partiet i underhuset.
Kystbussen

**Kystbussen**, med rutenr 400, er ei ekspressbussrute som går mellom Bergen og Stavanger. Kystbussen vart oppretta i 1993. Kystbussen starta som eit samarbeid mellom fire ulike busselskap på Vestlandet, og er no driven av trafikklaga Boreal Transport Sør og Tide Reiser. Ruta er ein del av NOR-WAY bussekspress sitt rutenett. Populariteten og passasjermengda har auka sidan oppstarten, og i dag (2008) er det avgangar frå Bergen og Stavanger ein gong i timen.

Kystbussen hadde i 2010 508.000 passasjerar.

## Ruta til Kystbussen
Kystbussen går hovudsakleg langs E39, men køyrer òg innom tettstader som ikkje ligg ved europavegen. Dei fleste bussane stoppar ved alle vanlege busstopp, men nokre ruter er direkteruter som berre stoppar på stoppestadene som står i rutetabellen.

Ruta frå Bergen går slik:
* Bergen Busstasjon
* Nesttun
* Osøyro
* Halhjem
* Halhjem-Sandvikvåg
* Sandvikvåg
* Jektevik
* Riksveg 544 til Leirvik
* Føyno
* Ulveraker ved Valevåg
* Haukås
* Fylkesveg 6 til Sveio (ikkje direktebussar)
* Fylkesveg 47 til Haugesund rutebilstasjon, E134 til Aksdal (ikkje direktebussar)
* Aksdal
* Slåttevik
* Arsvågen
*  Arsvågen-Mortavika
* Mortavika
* Byterminalen i Stavanger

## Bakgrunnsstoff
* Kystbussen sine nettsider
Gaia Trafikk

**Gaia Trafikk** var fram til 2006 det største kollektivtransportselskapet i Bergen og Os. Det vart då slått saman med HSD til selskapet Tide.

## Historie
Gaia Trafikk vart oppretta i 1998 etter ein fusjon mellom selskapa Pan Trafikk AS og Bergen Sporvei AS. Pan Trafikk dreiv ordinære bussruter i Åsane, Fana og Os, og mellom desse og Bergen sentrum. Bergen Sporvei hadde rutekonsesjon innanfor (med nokre få unnatak) dei gamle bygrensene frå før 1972. Etter fusjonen vart rutene åt begge selskapa samkøyrde, eit arbeid som var byrja alt før samanslåinga.

Rutenettverket til Gaia Trafikk dekte det meste av Bergen. Unnataka var storparten av Laksevåg i vest og Arna i aust. Desse vart dekt av Hardanger Sunnhordlandske Dampskipsselskap (HSD).

Gaia Trafikk hadde ved fusjonen om lag 300 bussar, og av desse var det seks trolleybussar og to duobussar. Bergen er den einaste byen i Norden med slike bussar. Gaia Trafikk hadde og 36 gassdrivne bussar.

På særskilde generalforsamlingar hjå Gaia Trafikk og HSD vart det semje om å slå desse to selskapa saman. Det nye selskapet fekk namnet Tide.

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettstad
EM i friidrett 2006

**EM i friidrett 2006** vart hald 7.&ndash;13. august 2006 i Göteborg i Sverige.  Det var 19. gong ein arrangerte europameisterskap i friidrett. Tevlingane vart avvikla på Ullevi stadion, der også VM 1995 hadde vorte arrangert tidlegare.

Maratonlaupet vart avvikla i ei ti kilometer lang sløyfe i Göteborg sentrum. Denne sløyfa vart sprungen fire gonger og i tillegg kom start- og avsluttningsrundar inne på Ullevi. Kappgangøvingane vart, som i 1995, arrangert i ein to kilometer lang trasé på Skånegatan utenfor Ullevi. Start og målgang for alle tevlingar var på Ullevi stadion.

## Deltakarnasjonar

## Menn
### 100 meter



Dato: 8. august 
Vind: +1,3&nbsp;m/s

### 200 m



Dato: 10. august 
Vind: +1,6&nbsp;m/s

### 400 m



Dato: 9. august 

### 800 m



Dato: 13. august 

### 1500 m



Dato: 9. august 

### 5000 m



Dato: 13. august 

### 10&nbsp;000 m



Dato: 8. august 

### Maraton



Dato: 13. august 

### 110 meter hekk



Dato: 12. august 
Vind: -1,0&nbsp;m/s

### 400 m hekk



Dato: 9. august 

### 3000 m hinder



Dato: 11. august 

### 4 × 100 meter stafett



Dato: 13. august 

### 4 × 400 m stafett



Dato: 13. august 

### 20 km kappgang



Dato: 8. august 

### 50 km kappgang



Dato: 10. august 

### Høgdehopp



Dato: 9. august 

### Stavhopp



Dato: 13. august 

### Lengdehopp



Dato: 8. august 

### Tresteghopp



Dato: 12. august 

### Kulestøyt



Dato: 7. august 
Jurij Bilonoh frå Ukraina var opphavleg sjettemann, men vart i ettertid diskvalifisert.

### Diskoskast



Dato: 12. august

### Sleggjekast



Dato: 12. august 

### Spydkast



Dato: 9. august 

### Tikamp



Dato: 10./11. august
Poengverdi frå 1985

## Kvinner
### 100 meter



Dato: 9. august 
Vind: +0,8&nbsp;m/s

### 200 m



Dato: 11. august 
Vind: -0,8&nbsp;m/s

### 400 m



Dato: 10. august 

### 800 m



Dato: 10. august 

### 1500 m



Dato: 13. august 

### 5&nbsp;000 m



Dato: 12. august 

### 10&nbsp;000 m



Dato: 7. august 

### Maraton



Dato: 12. august 

### 100 meter hekk



Dato: 11. august 
Vind: +0,5&nbsp;m/s

### 400 m hekk



Dato: 9. august 

### 3000 m hinder



Dato: 12. august 

### 4 × 100 m stafett



Dato: 13. august 

### 4 × 400 m stafett



Dato: 13. august 

### 20 km kappgang



Dato: 9. august 

### Høgdehopp



Dato: 11. august 

### Stavhopp



Dato: 12. august 

### Lengdehopp



Dato: 13. august 

### Tresteghopp



Dato: 9. august 

### Kulestøyt



Finale: 12. august.

Plasseringa og medaljen til Ostaptsjuk vart annullert i 2014.

### Diskoskast



Dato: 10. august 

### Sleggjekast



Dato: 8. august 

### Spydkast



Dato: 13. august 

### Sjukamp



Dato: 7./8. august
Poengverdi frå 1980

## Medaljetabell

## Kjelder

* *Denne artikkelen byggjer på artikkelen [http://no.wikipedia.org/wiki/EM_i_friidrett_2006 «EM i friidrett 2006»] henta frå [http://no.wikipedia.org/wiki/Hovedside Wikipedia på bokmål] 27. september 2006.*

## Bakgrunnsstoff
* Den offisielle nettstaden til EM i friidrett 2006.
Erik S. Reinert

**Erik Steenfeldt Reinert** () er ein norsk entreprenør og heterodoks (annleistenkande) økonom. 

Reinert blei fødd i Oslo, og gjekk på universiteten St. Gallen i Sveits (der han studerte økonomi), Harvard universitet (MBA) og Cornell universitet (Ph.D). Under studia sine tilbrakte han mykje tid i Latin-Amerika der han jobba med landsbyutvikling i Andesfjella i Peru og i privat industri. I 1972 grunnla han eit lite industrifirma (målingsprøvar til måling og bilindustri) i Bergamo, Italia. Etter kvart la han fabrikkar til Noreg og Finland, og fram til Reinert selde frimaet i 1991 var det eit av dei største foretaka i Europa i sitt slag.

Reinert byrja så å jobba med STEP-gruppa i Oslo (1991-1995) og blei seinare direktør for "forskning for norsk inverstorforum", ein idébank oppretta av større norske selskap (1995-2000). Seinare hadde han ei deltidstilling for senteret for utvikling og miljø (SUM), ein forskningsinstitusjon etablert av UiO. I 2000 blei han leiar for The Other Canon Foundation, eit lite nettverkt for annleistenkjande økonomisk forskning. Sidan 2004 har han vore professor for teknologi og styresett og utviklingstategiar ved Universitetet i Tallinn, Estland. Sidan 2005 har han også fungert som seniorforskar for NORISS , eit nytt Oslobasert norsk institutt for strategiske studie. 

## Publikasjonar

* Redigert saman med KS Jomo: *The Origins of Economic Development. How Schools of Economic Thought have Addressed Development*. London/New Delhi, 2005.
* *Global Økonomi. Hvordan de rike ble rike og hvorfor fattige blir fattigere *. Oslo, 2004. Beograd, 2006.
* *Globalization, Economic Development and Inequality: An Alternative Perspective*. Cheltenham, 2004.
MBA

**Master of Business Administration**, forkorta **MBA** er ei grad i bedriftsleiing, typisk økonomi og leiing innanfor høgare utdanning. Graden blir ofte teke som påbygging til ikkje-økonomiske grunnutdanningar.

Ei amerikansk MBA-grad tar vanlegvis to år. Det finst eit breitt utval av kombinasjonar av fag som ein kan velje innanfor ei MBA-grad. 

Nokre norske høgare lærestader som tilbyr MBA er Handelshøgskolen i Bodø, Oslo Markedshøyskole, Handelshøyskolen BI og Norges Handelshøyskole.

## Bakgrunnsstoff
* MBA Today
* MBA Sciences-Po
Defenestrasjon

**Defenestrasjon** er ei nemning på det å hiva nokon eller noko ut av eit vindauga. Ordet kjem av latin *de-*, «frå, ut av» og *fenestra*, «vindauge». Historisk har defenestrasjonar vore nytta som ein måte å audmjuka folk, og syna forakt for politikk og makthandlingar. Særleg gjaldet dette ved defenestrasjonane i Praha.

Innan IKT har ordet vore brukt ein del i samband med ulike aksjonar knytte til vindauge i vindaugesystem, blant anna å køyra applikasjonar i full-skjerm-modus og å dra noko ut av eit vindauga. Også det å sletta uviktig rusk frå harddiskar har vore omfatta av dette ordet. I seinare tid er det også teke i bruk om å fjerna Microsoft Windows frå ein PC.

## Litteratur
* Elisabeth Bakke: Defenestrasjon – ein tsjekkisk politisk tradisjon? Nordisk Østforum, nr. 2 2004 nettversjon (pdf-dokument)
Billion

Ein **billion** er tusen milliardar, eller ein million millionar, det vil seie det naturlege talet **1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000** som òg kan skrivast **10<sup>12</sup>**.

I dei fleste engelsktalande land tyder billion 1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000, altså talet som heiter ein milliard på norsk, medan talet 1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000 heiter trillion.
L'Ami du peuple

**L'Ami du peuple** (*Folkevennen*) var ei avis utgjeven av Jean-Paul Marat under den franske revolusjonen. Ho tala for rettane til dei lågare klassane i samfunnet, og retta skarp kritikk mot dei Marat rekna som fiendane til folket.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Bergeronprosessen

**Bergeronprosessen** eller **Bergeron-Findeisen-prosessen** er prosessen bak danning av nedbør i kalde skyer ved at iskrystallar veks. Dette skjer mest på midlare og høgare breiddegrader. Teorien bak prosessen blei framsett av den svenske meteorologen Tor Bergeron i lag med den tyske meteorologen Walter Findeisen.

Vassdampen sitt mettingstrykk er større over vatn enn over is. Derfor vil vatnet vere ute av likevekt med vassdamptrykket i kalde skyer og vil fordampe for å nå likevekt. Isen kondenserer vassdampen og veks til større iskrystallar. Etter kvart vil iskrystallane bli store nok til å falle. Då kan dei kollidere med andre iskrystallar og vekse seg enno større. Denne kollisjonsprosessen kallar ein koalesens. Ein meiner i dag at dette er ein av dei mest vanlege metodane ein får danna nedbør på, sidan dei fleste skyene i atmosfæren er kalde. Det er som regel berre på lågare breidder, som tropiske strøk, at ein har varme skyer der temperaturen ikkje er under 0&nbsp;°C nokon stad i skya.
Goa

**Goa** er den minste delstaten i India, og ligg sørvest i landet, ved kysten av Indiahavet. Dagens hovudstad er Panaji.

Goa var ein portugisisk koloni i rundt 450 år, fram til det blei hærteke av India i 1961.
Den goanske kulturen er prega av ein samansmelta indisk og portugisisk kultur, mellom anna prega av eit stort tal katolikkar og indisk-europeisk arkitektur.

Goa er eit kjent turistmål som først blei oppsøkt av europeiske hippiar og seinare av pakketuristar.

## Namn
I eldre litteratur har Goa fleire namn, mellom anna *Gomanchala*, *[[Gopakapattana]]*, *Gopakapattam*, *Gopakapuri*, *Govapuri*, *Govem*, og *Gomantak*. Andre  historiske namn på Goa er *Sindapur*, *Sandabur*, og *Mahassapatam*.

## Merknader

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Tor Bergeron

**Tor Harold Percival Bergeron** () var ein svensk meteorolog som sette fram teoriar om danning av nedbør i skyer. Han kom til Bergen i 1922 der han i lag med Vilhelm Bjerknes, Jacob Bjerknes og Halvor Solberg var ein del av meteorologane i Bergensskulen som danna grunnlaget for moderne vêrvarsling.

Bergeron vart dr.philos. i Oslo i 1928 og arbeidde som vêrvarslar i Oslo fram til 1935, då han flytta tilbake til Sverige. I 1946 vart han han professor i meteorologi i Uppsala.

På 1930-talet utvikla Bergeron og Walter Findeisen eit konsept om at skyer kunne innehalde både underkjølte vassdropar og iskrystallar. I følgje Bergeron blir mesteparten av nedbøren danna ved at vatn fordampar frå små underkjølte vassdropar og sublimerer på iskrystallane, som så fell som snø eller smeltar og fell som regn. Denne prosessen er kjend som Bergeronprosessen, og ein meiner i dag at dette er ein av dei mest vanlege metodane ein får danna nedbør på.

Bergeron studerte òg detaljane i nedbørsfordelinga og viste med eit særs tett nett av nedbørmålarar at fordelinga er sterkt avhengig av sjølv små variasjonar i terrenget. Bergeron mottok fleire heidersteikn og var mellom anna medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi.

## Kjelder

*
Gujarat

**Gujarat** er den vestlegaste delstaten i India. Han har kyst mot Arabiahavet i vest og sørvest, og grensar til Sindh i Pakistan i nord. I aust og sør grensar han til dei indiske delstatane Rajasthan, Madhya Pradesh og Maharashtra og til unionsterritoriet Dadra og Nagar Haveli.

## Geografi

Dei største byane i Gujarat er Ahmedabad, Vadodara (Baroda), Surat, Rajkot og Jamnagar. Ahmedabad er den sjette største byen i India. Han er den økonomisk viktigaste byen i Gujarat. Dei viktigaste byane i sentrale Gujarat er Nadiad, Anand og Ankleshwar; i sør Bharuch, Navsari, Vapi og Valsad, og i Saurastra i vest Bhuj og Dwarka.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*