Rørosmartnan

**Rørosmartna** er ein årleg marknad og kulturskipnad på Røros som finn stad frå den nest siste tysdagen i februar og varer fram til følgande laurdag.

I regel kjem det omlag 70&nbsp;000 og 80&nbsp;000 besøkande og marknaden er difor viktig for Røros og omlandet. På opningsdagen kjem om lag 80 hestesleder med tilreisande frå Sverige og fjellbygdene omkring.

## Bakgrunn
Røros Kobberverk hadde opphavleg monopol på all handel i Bergstaden. På 1700-talet slutta ein å handheve dette monopolet ettersom det var umogleg å stoppe den frie omsetninga av varer. I 1801 fekk nokon få kjøpmenn på Røros tillating til å drive med handel, mot avgift. Men den ulovlege handelen på Røros bare auka. I 1842 vart det slutt på handelsprivilegiuma til kjøpmennene, som på mange måtar var meiningslause når til og med verkseigarane handla på si. Etter mange års påtrykk frå Røros kommune til Indredepartementet, blei den første Rørosmartnan i historia halden i 1854. 

Marknaden har historie frå ein kongeleg resolusjon frå 1853::

: *Fra 1854 af skal der i Røros afholdes et Marked, der begynder næst siste tirsdag i Februar Maaned og varer til den påfølgende Fredag.* 

I 1855 blei marknaden vitja av eit par tusen menneske, stort sett frå dei næraste distrikta i tillegg til Gudbrandsdalen, Hedmark og Sverige. Døme på varer som blei omsette var skinn, korn og mjøl, fisk, lin og hestar. Fordi det kom så pass mange folk, fann styresmaktene det nødvendig å ha militæret tilstades som ordensvakt.

## Utvikling
Det eksisterte eit naturleg grunnlag for Rørosmartnan i regionen, då folk kom for å kjøpe og selje produkta sine som gav eit verdifullt bidrag i økonomien. Av denne grunnen utvikla Rørosmartnan seg av seg sjølv den fyrste tida, utan planlegging og reglement. Frå tidleg av eksisterte det marknadsavgift som bueigarane måtte betale. Det var oppgåva til politiet å krevje inn avgifta, noko som kan reknast som ein organiserande funksjon. Ekstra vakthald blei nødvendig for å oppretthalde ro og orden under martnan, og vaktene blei finansierte gjennom avgifta. 

Men handelen på Rørosmartnan var dalande rundt 1874, og etter søknad blei det ved Kongelig resolusjon bestemt 29. februar i 1877 at martnan skulle opphevast frå og med 1878. Mange meinte også at opninga av Rørosbanen ville gjere Rørosmartnan overflødig, men jernbanen starta derimot eit oppsving for martnan ved å føre med seg fleire folk og varer frå nye kantar, og ein ny resolusjon vedtok at den tidligare resolusjonen om nedlegging ikkje skulle tre i kraft. Etterkvart såg ein at organiseringsforholda endra seg då det lokale næringslivet fekk større interesse for Rørosmartnan. Fyrst etter andre verdskrigen oppstod det ei form for martnaskomité som planlegg arrangementet. Det var blant anna nokre medlemmar av Røros Kjøpmannsforening som gjekk saman 

Interessa for Rørosmartnan var igjen dalande utover 1960-talet, så tok Røros Turist- og Reiselivslag (no Opplev Røros AS) over heile arrangementet med fleire representantar frå handelsstanden og kommunen og fekk sakte men sikkert interessa for arrangementet tilbake. 

### Utvikling på 2000-talet
Rørosmartnan har vokse sidan den kongelige resolusjonen slik at laurdag også har vorte martnasdag. Siden den gongen vert det handla med alle slags varer, og det har blitt fleire og fleire salsbuer kvart år. Inne på kafear og lokale vert det spela gamal dansemusikk frå tidleg på dagen til seint på natta. 

I 2015 blei det gjort ei uoffisiell utrekning av talet på vitjande, og arrangørane gjekk ut frå at så mange som 80 000 menneske hadde besøkt Rørosmartnan fra 17. til 21. februar det året. 

## Opningsseremoni
Rørosmartnan har ofte hatt prominente gjestar til å halde opningstalen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Rørosmartnan|Rørosmartnan]]» frå ,  den 1. oktober 2024.*  

## Bakgrunnsstoff
*Nettstaden til Rørosmartnan