open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Drivar

Ein **drivar** er ein programmodul som gjer det mogleg for operativsystemet å kommunisere med maskinvara i datamaskinar. I tillegg til dei ulike einingane på hovudkortet trengst drivarar for I/O-einingar, som platelagret, grafikkort, mus, nettverkskort, USB- og IEEE 1394-kontrollarar, skrivarar, skannerar og så vidare.

## Verkemåte
Drivar kommuniserer med maskinvara i I/O-einigar ved å skriva til eller lesa frå registre i I/O-einingane, som er plasserte i eit verna addresseområde som berre program som køyrer i kjernemodus har tilgang til. Drivarar køyrer difor i kjernemodus og vert kontrollerte av kjernen i operativsystemet, anten direkte eller via eit lågnivå programvarelag kalla maskinvareabstraksjonslaget. Drivarar er ofte sett saman av fleire modular. For at brukarprogram skal vera i stand til å kommunisera med drivarane køyrer nokre modular i brukarmodus. 

All kommunikasjon med brukarprogram skjer via eit avgrensa programmeringsgrensesnitt, så når eit brukarprogram ynskjer å kommunisera med drivaren kallar det opp ein av funksjonane som er tilgjengeleg i dette grensesnittet. Drivarar kan heller ikkje ta direkte kontakt med brukarprogram, men må kommunisera via eit maskinvareabstraksjonslag. Typiske grunnar til at ein drivar initialiserer kommunikasjon er at eit tastetrykk eller eit museklikk har generert eit interrupt, eller at ein buffer i eit nettverks- eller lydkort held på å verta full eller tom. Drivaren kallar da opp ein attendekallfunksjon som overfører eller hentar data til/frå maskinvareabstraksjonslaget.

## Tilgjenge av drivarar for ulike operativsystem
Drivarar vert skrivne spesifikt for maskinvara dei kontrollerer og for kvart einskild operativsystemet. Det er best utval av drivarar for kommersielle operativsystem, som Windows og OS X. Produsentar utviklar sjeldan drivarar for opne system som Linux/BSD, men ofte er det skrive open kjeldekodedrivarar for UNIX-variantar som Linux, FreeBSD, Solaris og så vidare. For dei fleste hovudkorta, grafikkorta, nettverkskorta, skivarar, osb. som har vore på marknaden ei stund finst det som oftast drivarar for Linux, men ikkje alle lydkort har Linux-drivarar. Eksterne lydkort med USB eller IEEE 1394-grensesnitt har generiske Linux-drivarar, men det er ikkje alltid at funksjonalitet som maskinvaremiksarar kan kontrollerast via desse drivarane.

## Kjelder
Jardar

**Jardar** er eit mannsnamn av norrønt opphav, sett saman av *Jard-* ('jord') og endinga *[[-ar]]*, som kan tyda 'stridsmann'.

Jardar har norsk namnedag 14. februar.

## Namneberarar

* Jardar Wold (1897-1973), norsk snikkar og politikar, ordførar i Levanger by 
* Jardar Lunde (1909-1990), norsk biletkunstnar
* Jardar Seim (f. 1943), norsk historikar og forfattar 
* Jardar Jensen (f. 1957), norsk politikar, ordførar i Evenes

## Kjelder
* Spørjekassa om namn  ved UiO

## Bakgrunnsstoff
Klima i Sør-Amerika

**[[Klima]]et i [[Sør-Amerika]]** er prega av store kontrastar, og ein finn både eit av dei våtaste og eit av dei tørraste områda på jorda her. I motsetnad til verdsdelar som Asia og Nord-Amerika, har ikkje Sør-Amerika dei store klimatiske variasjonane gjennom året. Sjølv om Sør-Amerika har «sør» i namnet, ligg ein god del av kontinentet på nordlege halvkule, og det kjegleforma landområdet er på sitt breiaste like sør for ekvator. Her finn ein den store Amazonasdalen, som går meir enn 2400 km frå kjeldene i vest til Atlanterhavet i aust. Dette er kanskje det mest frodige landskapet i verda, og her trivst regnskogen og det økologiske mangfaldet i eit klima med mykje regn og temperaturar som stort sett berre held seg mellom 20&nbsp;°C og 30&nbsp;°C både året og døgeret gjennom. Det er òg ganske så fuktig i dei nordlege områda av Sør-Amerika, om ein ser bort i frå den tørre kysten langs Det karibiske havet. 

Om Amazonasjungelen er hjarte av Sør-Amerika, så er ryggraden den lange fjellkjeda som går langs så godt som heile Stillehavskysten i vest. Andesfjella er eigentleg fleire parallelle fjellrekkjer der mange av fjelltoppane går over 4000 m frå vestlege område av Colombia til sentrale område av Chile. Andesfjella gjer at kjølig luft frå Stillehavet samlar seg opp langs dei vestlege fjellsidene, medan områda aust for fjellrekkja har tropiske forhold med mykje varme og fukt. Den vestlege kysten har store klimakontrastar, og medan Stillehavskysten av Colombia får mykje regn, kjem det nesten ikkje regn i det heile tatt lenger sør langs kysten av Peru. Dette mønsteret kan derimot snu seg under El Niño-episodar, då havvatnet utanfor Peru kan bli så mykje som 6&nbsp;°C varmare enn normalt. Peru kan då få store nedbørsmengder, medan dei vanlegvis våte områda lenger nord får tørke. Under ein La Niña vert det derimot enno tørrare enn normalt i Peru, medan områda i nord får meir nedbør enn vanleg. 

Dei sørlege områda av Sør-Amerika vert smalar jo lenger sør ein kjem, og dette gjer at kulden ikkje klarar å byggje seg opp på same måte som over dei store landmassane på nordlege halvkule, som Canada og Sibir. I staden for fører dei vestlege vindane over havet med seg fuktig og kjølig luft. Lågtrykk i dette området kan dumpe store mengder regn og snø på dei vestlege sidene av dei sørlege Andesfjella. På den andre sida finn ein det tørre og solrike pampasområdet i Argentina, og lenger sør det aude og kjølige Patagonia.
Luciadagen

**Luciadagen** 13. desember er ein minnedag for den sicilianske martyren heilage (sankta) Lucia i den liturgiske kalenderen både hjå den katolske kyrkja og den ortodokse kyrkja. Dagen vert også feira utanfor kyrkja, og i dei skandinaviske landa har denne dagen vorte ein viktig adventstradisjon som vert feira med levande lys, opptog og mat.   

### Heilage Lucia
Den heilage Lucia av Siracusa var fødd på 280-talet på Sicilia. Det er fleire ulike legender som fortel hennar historie, men dei fortel alle at ho leid martyrdøden rundt år 300 under keisar Diokletian. Ho vart forsøkt drepen fleire gonger før dei lukkast, og i prosessen fekk ho blant anna stukke ut augene. Sankta Lucia vart helgen og skytshelgen for Siracusa og for blinde etter sin død. 

### Eldre Luciafeiring i Skandinavia

Då kristendomen kom til Skandinavia vart Luciadagen ein merkedag på primstaven. Den katolske merkedagen vart blanda med eldre tradisjonar. Det at dagen fall på 13. desember som var vintersolkverv, altså den lengste natta i året, i den julianske kalenderen var med å påverke korleis dagen vart markert. Det at namnet Lucia kjem frå det latinske ordet lux, som betyr lys, passa også godt inn i denne tradisjonen. Folk i eldre tid meinte blant anna at mørket råda denne natta, og at ein måtte passe seg for dei underjordiske og troll i tida frå luciadagen og fram til jul.  

I Sverige på slutten av 1700-talet kjem dei første omtalane av kvinnene si deltaking i denne tidlegare mannsdominerte feiringa, og då med kvite kjolar og lys i håret. 

I 1700 gjekk Danmark-Noreg over frå den julianske til den gregorianske kalenderen, slik at vintersolkverv fann stad på ein seinare dato (21. desember).

### Moderne Luciafeiring

Feiringa slik vi kjenner den i Skandinavia i dag, med lys og kvite kjolar, har kome gradvis, men tradisjonen skaut fart i Sverige på 1920-talet etter at ei avis i Stockholm utlyste ein konkurranse om kven som skulle verte Stockholm si Lucia. Denne vart krona etter eit luciatog gjennom byen. 

Luciasongen er ein viktig del av luciafeiringa. Melodien og tittelen frå denne stammar frå ein italiensk folketone om bydelen Santa Lucia ved hamna i Napoli. Den svenske «Natten går tunga fjät» av  Arvid Rosén kom i 1928. Denne har også vorte oversatt til norsk: «Svart senker natten seg». Innhaldet i desse tekstane har ingenting med den opphavlege italienske teksten å gjere. 

Lussekattar er bakverk med safran som er spesielt knytt til luciadagen. 
## Bakgrunnsstoff

*Digitalt Fortalt: Lucia - Desembervandring
## Sjå òg
*Lossi

### Kjelder

* Den hellige Lucia av Siracusa (~286-~304?), Den katolske kirke.
* Santa Lucia, skytshelgen for blinde og svaksynte, Norges Blindeforbund
* Lucia på Skansen, Skansen 
* Varför firar vi Lucia?, Skansen 
* Luciadagen på Universitetsbiblioteket i Trondheim 
* Delvis omsett frå wikipedia på Bokmål/Riksmål
Den heilage Lucia

**Lucia** (tradisjonelle datoar 283–304) var ein kristen martyr frå Siracusa på Sicilia som blir feira som helgen i den katolske kyrkja med festdag 13. desember.

Den unge kristne jomfrua Lucia lei martyrdøden under keisar Diokletian. Ho blir i kristen kunst framstilt med eit sverd eller ein dolk og eit sår i halsen. Ho kan også halde to augo på eit fat. Grunnen er at legenda seier at ho før ho døydde reiv ut augo sine og sendte dei til han ho var trulova med. Jomfru Maria skal ha gjeve ho eit par nye og enno vakrare augo. Som attributt har ho dessutan ein palmekvist og ei oljelampe eller eit lys i handa.

Lucia er vernehelgen for synskada, sjuke barn, prostituerte som angrar seg, vevarar m.fl.

## Merknader

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Lucia (helgon)|Lucia (helgon)]]» frå ,  den 19. desember 2006.*  

## Bakgrunnsstoff
Gregor Schlierenzauer

**Gregor Schlierenzauer** () er ein skihoppar frå Fulpmes i Austerrike. Han har mellom anna vunne VM-gull i laghopp stor bakke under Ski-VM 2007, i tillegg har han vunne ei rekkje verdscuprenn.

## Merittar

**Ski-VM**
* Sølv i normalbakke under Ski-VM 2009
* Gull i laghopp, stor bakke under Ski-VM 2007

**VM i Skiflyging**
* Gull i laghopp under Skiflyging-VM 2008
* Gull i skiflyging under Skiflyging-VM 2008

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* Offisiell heimeside
Klima i Argentina

**[[Klima]]et i [[Argentina]]** er kanskje det einaste klimaet i Sør-Amerika som kan likne det ein har i Nord-Amerika og Europa med fire årstider i enkelte område. Det meste av landet er varmt om sommaren og kjølig om vinteren, men klare overgangsperiodar i mellom. Store delar av Argentina har mykje sol, utan at områda vert ørken, enkelte område har meir enn 100 skyfrie dagar i året. Når det regnar er det ofte i form av regn- eller torebyer som passerer raskt forbi. 

Det meste av folkesetnaden i Argentina bur langs Paranáelva eller på Rio de la Plata, som vrir seg austover mot Atlanterhavet like aust for Buenos Aires. Desse elvene kan ein bruke som meteorologiske grenser. Austover mot Uruguay og Paraguay aukar nedbørsmengdene og fukta. Buenos Aires er ganske lummer om sommaren, men det er ikkje så trykkande som i Rio de Janeiro lenger nord. I nord ligg låglandet Gran Chaco som strekkjer seg nordvestover og inn i Paraguay. Dette er det varmaste området i heile Sør-Amerika, og kvar sommar kan ein få dagar med temperaturar over 45&nbsp;°C. Vinteren er derimot forholdsvis kald.

Vest og sør for Paraná ligg det store pampasområdet med endelause vidder utan tre. Her er det rikeleg med sol, og stundom svært varmt på sommaren med milde netter. Mange ettermiddagar oppstår det torevêr nær Andesfjella som flyttar seg austover. Desse kan bli ganske intense, og store hagl er alltid ein trugsel, særleg i og rundt Sierras de Córdoba, men det kjem sjeldan ekstreme regnmengder. Særleg om våren kan ein få svært høge temperaturar i dette området i samband med vindfenomenet *zonda*. Dette er ein støvete fønvind som bles ned Andesfjella. Vinteren er stort sett kjølig, men temperaturane kan variere frå godt under 0&nbsp;°C til over 25&nbsp;°C. Høglandet Puna de Atacama har like store temperatursvingingar, men med ein god del lågare temperaturar. I høgder over 4000 m kjem temperaturen så godt som aldri over 20&nbsp;°C sjølv på sommaren. Ein har ofte torevêr i dette området om sommaren, men dei vert meir sjeldan når ein kjem lenger sørover langs dei austlege områda av Andes. 

Ettermiddagane om sommaren vert ganske varme i låglandet så langt sør som til Rio Negro-provinsen, men når ein kjem inn i Patagonia lengst sør, vert temperaturane lågare, skyene fleire og vinden kraftigare. Om vinteren er det stort sett skya i Patagonia. Om sommaren har ein periodar med sol lengst nord, medan sommaren i dei sørlegaste områda faktisk er den mest skya og vindfulle tida på året. Den argentinske delen av Patagonia er mykje tørrare enn den chilenske delen, og mange område kan klassifiserast som ørkenområde med mindre enn 200 mm nedbør i året. Sjølv om det kjem mest nedbør om sommaren, er nedbøren ganske jamt fordelt gjennom året. Temperaturane varierer i tillegg litt meir på den argentinske sida av området. Så langt sør som Sarimiento kan temperaturane kome over 25&nbsp;°C om sommaren, medan dei fleste vinternettene får frost. Det vert kaldare lenger sør eller i høgda, og enkelte lukka dalar i høgder over 4000 m kan få temperaturar under -20&nbsp;°C.
Molte

**Molte** (*Rubus chamaemorus*) er ein plante i rosefamilien. Det gule bæret smakar godt og vert nytta som mat. 
Molte er namnet både på planten og bæret. **Myrbær** er eit anna namn på molte. Det vert særleg brukt om den umogne frukta.

## Skildring
Molteplanten er ein fleirårig urt som gjerne veks på myr. Høgda er 5-20 cm.

Molte har ein krypande jordstengel, og mange blomar kan kome frå same plante. Blomstrane er kvite. På ein enkelt plante er det berre hoblomster eller berre hannblomster, ikkje begge delar. Fruktene, som er samansette av små steinfrukter, vert gule når dei mognar.

Molta har ei karakteristisk utvikling frå blome til mogen frukt.

* Blomen er open
* Kronblada fell av, og begerblada, hamsen, let seg att.
* Frukta startar å vekse, kvit til grøn.
* Ein ser den harde raude frukta, karten, mellom begerblada.
* Bergerblada rettar seg ut, Frukta er mogen.

## Utbreiing

Molteplanten veks over heile Noreg. Han er å finne i torvmark, på næringsfattig myrjord, og i open skog. I Gudbrandsdalen veks han opp til 1400 m.o.h. På dei høgste veksestadane er plantene ofte sterile.

Elles veks han rund heile den nordlege halvkula. For det meste finn ein molta mellom 55°N og 78°N. I tillegg til Norden, veks han og i Baltikum, gjennom Nord-Russland aust til Stillehavet. Små førekomstar er funne lenger sør, mellom anna i Tyskland. Der kan han finnast i Weser- og Elbe-dalane. I Nord-Amerika veks molte gjennom det meste av Alaska og Canada.

## Kultur

Molta er fylkesblomster i Finnmark. Nesseby kommune har ein molteplante i kommunevåpenet
Den finske 2 euromynten viser molte og molteblome.

## Bruk

Bæra vert mellom anna brukt til syltetøy og moltekrem. Dei kan òg brukast til å laga likør av. Molte inneheld mykje C-vitamin. Molta har vore viktig for den nordlegaste delen av Noreg. Difor er det forbod mot å plukke molte på annan manns molteland. Dette gjeld i Finnmark, Troms og Nordland. Tidlegare var det forbod mot å plukke moltekart over heile landet. Den lova vart teken vekk då det ikkje ser ut som molteplanten tek skade av kartplukking, noko ein tidlegare trudde.

## Kjelder

*	C. A .M. Lindman: *Nordens Flora*. Oslo 1977
*	Knut Fægri: *Norges Planter* Oslo 1970
*	Ørjan Nilsson: *Nordisk Fjellflora*. Oslo 1995
* Høeg, Ove Arbo: *Planter og tradisjon*. Universietsforlaget, 1975. ISBN 82-00-08930-4
----
* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cloudberry|Cloudberry]]» frå , den 21. 02.2008* 

### Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Den virtuella floran om molte
* Botanisk museum om fylkesblomstrar
Butanol

**Butanol** (C4H10O eller C4H9OH)er ein einverdig alkohol. Det eine av dei 4 karbonatoma har ei hydroksylgruppe (OH) bunde til seg. Butanol har isomeri, det vil seia at ulike strukturar gir den same summeformelen. Ordet *butanol* åleine vert likevel ofte nytta om isomeren 1-butanol.

## Isomeri

Butanol har 4 isomerar:
* n-butanol, 1-butanol, CH3CH2CH2CH2OH
* *sec*-butanol, 2-butanol CH3CH2CH2OHCH3
* isobutanol, 2-metyl-1-propanol (CH3)2CHCH2OH
* *tert*-butanol, 2-metyl-2-propanol (CH3)2COHCH3

## Framstilling

Butanol kan framstillast av biomasse, eller fossillt brensel. 

## Bruk

Industrielt vert butanol nytta som løysemiddel. Stoffet kan òg brukast som brensel for bensinmotorar.

## Bakgrunnsstoff
Klima i Chile

**Klimaet i Chile** er på mange måtar like unikt som den geografiske forma på landet. Chile dekkjer over 38 breiddegrader, men berre 2 lengdegrader på det smalaste. Langs heile landet ligg Stillehavet i vest og Andesfjella i aust. Klimaet går frå subtropisk til subarktisk i sør, medan høgdeskilnadane òg spelar ei rolle på dei klimatiske tilhøva.

Dei tørre kystområda som startar i Ecuador og går langs Peru endar opp i Atacamaørkenen i det nordlege Chile. Kystlinja og åssidene i nærleiken av Antofagasta og Taropacá får ikkje ein gong yret dei har lenger nord og sør, og det kan år mellom kvar gong det kjem nedbør. Arica har ein årleg nedbørsnormal på 0,8 mm i året, og er kjend som den tørraste folkesette staden i verda. Om vinteren kan ofte sola bryte gjennom det låge skydekket, men ettermiddagane er likevel kjølige. Dei fleste sommardagane er krystallklåre og er akkurat varm nok til at dei kjennest fuktige. Like innanfor kysten kan det derimot bli mykje varmare. Dei høge Andesfjella nord i Chile har store døgnlege temperaturvariasjonar heile året, og om sommaren har ein ofte torevêr som ofte berre fører med seg lyn og tore, og lite nedbør. Det er så tørt i dette området at sjølv om fjelltoppane er opp til 6700 m høge har dei ikkje isbrear. 

Sentrale område av Chile er ei overgangssone. Om vinteren byrjar ein og få regn og tåke på kysten sør for La Serena (rundt 30 ºS). Ved Concepción (rundt 37 ºS) får ein ei regnbye om lag ein gong i veka om sommaren. Ved Valdivia (40 ºS) får ein regnbyer om lag kvar andre eller tredje dag på sommarstid, og om vinteren kan det regne nesten kvar dag med opp til 300 mm i månaden. Like innanfor, går den høge dalen rundt Santiago gradvis over i den sentrale jordbruksdalen i sør. Dette beltet er mykje meir kontinentalt enn kystområda, og temperatursvingingane er store (men mindre jo lenger sør ein kjem). Ettermiddagen om sommaren her er varm med lite regn eller torevêr, medan vintrane er kjølige med lett regn mange av dagane. Sjølv om det sjeldan kjem store nedbørsmengder kan ein innimellom få flaum. Om våren kan ein fønvind strøyme ned dei vestlege fjellsidene og gje høge temperaturar som raskt fjernar snøen i dei vestlege Andesfjella.

Den vedvarande vestavinden påverkar klimaet i dei sørlege fjellområda og øyane i Chile. Patagonia er eit område som er kjend for mykje vind. Magellanøyane får vind opp i stiv kuling nesten kvar ettermiddag, og i høgda er det ikkje uvanleg med vind av orkan styrke. Sommaren er faktisk den mest vindfulle tida på året i denne delen av landet, og temperaturane kan ofte går ned mot frysepunktet, så denne årstida har ofte sure vêrforhold. Dei vestlege fjellsidene i dette området er blant dei våtaste på jorda på så høge breiddegrader, og enkelte område kan få så mykje som 6000 mm på eit år. Sør for 52 ºS er nedbørsmengdene mindre. Områda lenger aust, som Punta Arenas, har steppeliknande klima med lite nedbør. Området er derimot stort sett skya, og ein kan ofte få lette mengder med regn og snø.

## Kjelder
Fangeleir

**Fangeleir** er ei nemning på eit avsperra område (leir) der ein sperrar inne fangar. Døme kan vera kriminelle, krigsfangar eller politiske fangar. 

Konsentrasjonsleirar er fangeleirar med særleg grufulle tilhøve, og dit folk oftast blir sende utan lov og dom, det vil seia med administrativ avgjerd. Nokre av desse konsentrasjonsleirane blir òg kalla *dødsleirar*, da heile poenget med dei var å drepa flest mogleg fortast mogleg. Dette er særleg tilfelle med somme av dei største nazistiske leirane, der fleirtalet av dei sivile fangane (jødane og romafolk) vart selekterte og sende rett i gasskammera for å døy utan ein gong å ha fått fangenummer og bli registrerte. Om fangane vert tvinga til å arbeida, kan ein fangeleir verta kalla *arbeidsleir*. 

## Døme på fangeleirar
*Fellmanin pelto
*Sachsenhausen
*Auschwitz
*Buchenwald
*Frøslevleiren
*Makrónisos
*Fangeleiren ved Guantánamobukta

## Sjå òg
* Gulag
* Fengsel
* Tukthus
* Flyktningleir
Marsipan

**Marsipan** er ein konfekt laga av malne mandlar, melis og eggekvitar, som vert blanda og ofte forma til ulike figurer. Marsipan er ein opphavleg persisk eller arabisk matrett som i dag blir mykje bruka i nordafrikansk, iberisk, sentraleuropeisk og skandinavisk kultur. Marsipan vert ofte smaksett med saft eller sherry, og farga med konditorfargar. I Skandinavia høyrer heimelaga marsipanfigurar til det tradisjonelle julegodtet.

## Ordsoge
Opphavet til ordet er omstridd. Ordet vart lånt til tysk i det sekstande hundreåret frå italiensk *marzapane*. Det finst talrike spekulasjonar rundt opphavet til det italienske ordet:
* *Marci panis*; «Markus-brød» d.e. brød baka for den heilage Markus 
* *[[Martaban]]*, ein burmesisk by, kan òg ha gitt opphav til namnet, sidan det vart eksportert søtsaker frå denne byen.
* *Matapanus* var på mellomalderlatin namnet på ein venetiansk mynt. Namnet skriv seg frå arabisk mauthaban 'sitjande konge', og mynten kan ha gjeve namn til konfekten.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
Marcus C. Volqvartz

*Marcus Carstensen Volqvartz*' () var ein norsk prest og diktar fødd i Trondheim. Han var prest på Ørlandet i åra 1714-20. Songane hans var særleg populære i Nord-Noreg.

## Verk
Dikta til Volqvartz er samla i bøkene

* *Sjelens Luth, opstemt med adkillig Strængeleeg*
* *Brude-Skammel tillavet for adskillige Brudefolk paa deres Æres-Dag*
* *Liigbaar, paa hvilken Helgenes Liig ere henbaarne til Graven*

som vart utgjevne i eitt band m.a. i 1802.

## Kjelder
* *Kristen sang og musikk*, Runa forlag 1965
* Volqvartz, Marcus C. 1802: *Sjelens Luth*, Kiøbenhavn.

## Bakgrunnsstoff
*
Hilde Katrine Eriksen

**Hilde Katrine Eriksen** () er ein norsk redaktør som vart redaktør i Nordnorsk Magasin og Nordkalottforlaget i 2005. Frå 2006 til 2010 var ho også prosjektleiar for Ordkalotten, Tromsø internasjonale litteraturfestival.
Dyrkorn

**Dyrkorn** er ei bygd i Fjord kommune i Møre og Romsdal. Ho har i underkant av 100 fastbuande. På Dyrkorn kan ein vitje den tradisjonrike setra Gjerdstølen, eller ta seg ein gåtur opp på ein av fjelltoppane som Dyrkorn ligg omkransa av. Småkraftverket Dyrkorn kraftverk ligg rett ved sjøkanten ved sidan av Dyrkornanleggene. Fylkesveg 650 går rett gjennom sentrum.
Hans Kristian Eriksen

**Hans Kristian Eriksen** () var ein norsk forfattar og lyrikar, busett på Stonglandseidet i Tranøy. 

Forfattarskapen hans har motiv frå nordnorsk kultur, natur og historie, og han har særleg skrive om kvenar og andre verdskrig.

Eriksen grunnla i 1978 Nordnorsk Magasin, der han var redaktør fram til 2005.

Eriksen var med i styret for Sør-Senja Museum.

Hans Kristian Eriksen var statsstipendiat frå 1992.

## Prisar
* 1979: Troms fylkeskommunes kulturpris
* 1980: Tromsø kommunes kulturpris
* 1982: Tranøy kommunes kulturpris
* 1983: Blixprisen
* 1984: Petter Dass-medaljen for &laquo;å ha vore arkitekt for den nord-norske kulturbølgja&raquo;.
* 1988: Æresmedlem i Nordnorsk Forfatterlag
* 1996: Kongens fortenestmedalje i gull.

## Bibliografi
* *Partisaner i Finnmark*, dokumentar frå andre verdskrig, 1969
* *Der laks leker – og fugl flyr*, 1970
* *Partisanenes død*, dokumentar fra andre verdenskrig, 1972 (Bokmål)
* *Gamle Tranøy*, 1972
* *Vandrere i Grenseland*, dokumentarisk om kvenar, 1973
* *Fiskeren og Vårherre*, noveller, 1975 
* *Den lange brødvegen*, noveller, 1978 (Nynorsk)
* *Partisaner i nord*, forkorta utgåve av *Partisaner i Finnmark* og *Partisanenens død*, 1979 
* *Kjølnesvisa*, gjendikting, med Idar Kristiansen, 1980
* *Barnet og krigen*, tekstar, 1983 (utvida utgåve 2003)
* *Flukten til havet*, ungdomsbok om Juhani og Hilja og livet blant kvenar, Tiden Norsk Forlag, 1985 (Dialekt)
* *Songen om Senja og jorda*, dikt, 1989
* *På mjuke skinnsko gjennom historia : Nordkalott-folk fra regnbuen øst for Enare til en gamme vest på Senja*, 1989
* *De kuer oss aldri! : Jørgund Sivertsen og partisanene : En kvinnesaga om krig og tortur, smerter, sorg og lidelse*, dokumentar, 1993
* *«Triumf og tragedie» : Løkvika/Kirkenes 1942-43 : partisanvirksomheten i nord*, dokumentar, 1995
Nordnorsk Magasin

**Nordnorsk Magasin** (etablert 1978 på Stonglandseidet i Tranøy på Senja) er eit norsk tidsskrift som har som formål å formidle kultur i Nord-Noreg og på Nordkalotten. Nordnorsk Magasin var eit framhald av tidsskriftet Frostroser, og det er også kjend som **Nordkalottmagasinet**. Initativtakar og den første redaktøren var Hans Kristian Eriksen. Redaktør frå 2005 er Hilde Katrine Eriksen.

## Bakgrunnsstoff
* Nordnorsk-magasin.no
Uttale av walisisk språk

**Uttalen av walisisk språk** er regelmessig, men ikkje rett fram.

Det walisiske **alfabetet** består av desse bokstavane:

a b c ch d dd e f ff g ng h i j l ll m n o p ph r rh s t th u w y

*ch*, *dd*, *ff*, *ng*, *ll*, *ph*, *rh* og *th* fungerer som einskildbokstavar, og blir også alfabetisert som det i ordbøker.

*k*, *q*, *v*, *x* og *z* blir ikkje brukt i walisiske ord; *j* opptrer berre i engelske lånord.

* a: *a* (kort eller lang).
* ae: *ai*.
* b: *b*.
* c: *k*.
* ch: som tysk *ch* i Bu*ch* (ikkje som i tysk i*ch*).
* d: *d*.
* dd: stemt *th* som i engelsk *th*is.
* e: *e*, *ä* (kort eller lang).
* f: *v*
* ff: *f* 
* g: *g*.
* ng: nesten alltid som *ng* i ti*ng*, berre unntaksvis som *ng* i bi*ng*o.
* ngh: *ng* med høyrbar *h*.
* h: *h*.
* i: som *i* (kort eller lang) 
* j: som engelsk *j*.
* l: *l*.
* ll: ustemt frikativ *l*. (oppstår, når ein *l* og ein *h* blir uttalt samtidig)
* m: *m*.
* mh: *mh* med etterfølgjande *h*.
* n: *n*.
* nh: *n* med etterfølgjande *h*.
* o: *o* (kort eller lang).
* oe: *oi*.
* p: *p*.
* ph: *f*.
* r: rulle-*r*
* rh: ustemt rulle-*r*
* s: ustemt *s*.
* si: *sj*.
* t: *t*.
* th: ustemt *th* som i engelsk *th*ing.
* u: I sørlege Wales som *i*; i nordlege wales meir eller mindre som *y*.
* w: som *o* (kort eller lang) *dum, god*.
* wy: enten som *oi* (IPA [ui]) eller som engelsk *wi* i *wit*.
* y: (1) I einstava ord og i siste stavinga av fleirstava ord, som walisisk *u* (jf. ovanfor). (2) Elles som trykklett norsk *e* i *kast<u>e</u>*. – *Cymry* = „Walisar“ (Plural) høyrest ut som *kömri*.

Vokalar kan vere kort eller lang:
* kort er
** alle ubetonte vokalar, som
** betonte vokalar i konsonantgrupper (*ch*, *dd*, *ff*, *th* er einskildkonsonantar!) og framfor *p*, *t*, *c*, *m*, *ng*; unntatt når dei er markert med grav aksent (*à*, *è* osb.).
* lang er betonte vokale framfor *b*, *ch*, *d*, *dd*, *f*, *ff*, *g*, *s*, *th*, enkel *n*, enkel *r*; unntatt når dei er markert med ein Sirkumfleks (*â*, *ê* osb.).

**Trykket** ligg på nest siste staving, med eit par unntak: *brénin* = „konge“, *brenhínes* = „dronning“, *breninésau* = „dronningar“. Eitt av desse unntaka er *Cymráeg* = „walisisk“.
Klima i Karibia

**[[Klima]]et i [[Karibia]]** er stort sett roleg og behageleg med temperaturar som stig frå behagelege nivå i januar til tropiske nivå i juli. Dei største skilnadane har ein på dei vestlegaste øyane Cuba og Hispaniola (inkludert Haiti og Den dominikanske republikken) i tillegg til Bahamas. Havanna og Nassau har ofte temperaturar under 15&nbsp;°C om vinteren, men sjeldan under 10&nbsp;°C. Dei meir fuktige dagane om vinteren er som oftaste dei kaldaste, men desse oppstår ikkje så ofte. Om vinteren kjem det òg litt regn nordaustkysten av Den dominikanske republikken og Puerto Rico, der den nordaustlege passatvinden fører med seg fuktig luft frå Atlanterhavet og oppover fjellsidene. Bahamas er derimot flat, og her er dei kaldare periodane som regel tørrare. 

Over det meste av Karibia er den tørre tida på året frå februar til april. I denne perioden kan ein frisk passatvind vere det einaste vêrfenomenet som oppstår på desse øyane. Frå mai til oktober har ein om lag torevêr ein til to gonger i veka om ettermiddagen. Det er vert derimot større sannsyn for torevêr lenger aust i Karibia, rundt Dei små antillane, her ein kan få regnvêr nesten kvar dag. Likevel er det i tillegg ein god del sol i heile området. Stort sett får dei sørlege og vestlege områda av øyane litt mindre regn enn dei nordlege og austlege, men på enkelte øyer kan lokale topografiske forhold føre til andre regnmønster. Dei sørlege områda av Karibia er ein god del tørrare enn resten av øyane. Øyar som Aruba og dei sørlegaste øyane av Dei nederlandske antillane får mindre enn 500 mm i året, som er uvanleg tørt for tropiske havområde. Februar til juli er den aller tørraste perioden her. 

Cuba og Hispaniola har ein markert *canicula* i løpet av juli og august, der det regner mykje mindre enn resten av den våte tida av året. Dette er dei tørraste øyane i det nordlege Karibia. Det meste av Cuba får mindre regn enn områda rundt, og særleg sørkysten og dei indre områda i søraust får lite nedbør og mykje sol, sjølv under regntida. Fuktig er det likevel året rundt. Sørkysten av Jamaica har òg om lag like tørre forhold. Kingston kan ofte ha lange periodar med opphaldsvêr, medan Blue Mountain like i nærleiken får store mengder regn. Haiti er langt tørrare enn Den dominikanske republikken. Enkelte indre område av Haiti får langt mindre enn 1000 mm nedbør i året, og Port-au-Prince badar i sol året rundt. 

Den atlantiske orkansesongen varer frå juni og ut november, og er den mest alvorlege trugselen i dette området vêrmessig sett. Orkanane som oppstår utanfor kysten av Afrika kan truge alle områda i Karibia, medan orkanar som oppstår i Det karibiske havet seinare i sesongen stort sett går mot Hispaniola og dei nordlege områda av Sentral-Amerika frå september og ut oktober.
Nazareth

**Nazareth** er eit skotsk hardrockband skipa i Dunfermline i 1968. Gruppa hadde ei stordomstid på midten av 1970-talet med arenarock-hitlåtar som balladecoveret sitt av  «Love Hurts» og songane «Hair of the Dog» og «This Flight Tonight». 

Gruppa blei skipa i desember 1968 av attverande medlemmar frå den halvprofesjonelle lokale gruppa The Shadettes, som var blitt danna i 1961. Vokalisten var Dan McCafferty, gitaristen Manny Charlton, bassisten Pete Agnew og trommeslagaren var Darrell Sweet. Gruppa var inspirert av The Beatles og The Rolling Stones. Dei tok namnet Nazareth frå Nazareth i Pennsylvania, som er omtalt i fyrstelinja til The Band-songen «The Weight» («I pulled into Nazareth, was feelin' about half past dead...»).

Nazareth flytta frå Skottland til London i England i 1970, og gav ut det eponyme debutalbumet sitt i 1971. Etter å ha fått ein del merksemd for det andre albumet sitt *Exercises* frå 1972, varma Nazareth opp for Deep Purple på turné, og gav ut *[[Razamanaz]]*, produsert av Roger Glover, tidleg i 1973. Frå dette fekk dei to hittsinglar på ti på topp-lista, «Broken Down Angel» og «Bad Bad Boy». *[[Loud 'N' Proud]]* følgde seint i 1973, med ein coverversjon av Joni Mitchell sin song «This Flight Tonight» som også blei ein hitt. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Nazareth|Nazareth]]» frå ,  den 3. januar 2019.*  

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nazareth (band)|Nazareth (band)]]» frå ,  den 3. oktober 2022.*
Julekrybbe

**Julekrybbe** er ei nemning på ei kunstnarleg framstilling av hendingane då Jesus vart fødd i Betlehem. Ei julekrybbe vert gjerne utgjort av figurar utskorne i tre, til minne om hendingane skildra i Juleevangeliet. Julekrybber vert nytta i samband med feiringa av jul i fleire land der kristendomen er vanleg religion. 

Julekrybba syner vanlegvis Jesus liggjande i ei krybbe i ein stall (eller i ei hòle innretta for dyr). Josef og Maria er sentrale figurar. Over det heile kan Betlehemsstjerna lysa. Heilage tre kongar kan verta synt medan dei kjem med gåver. 

## Historie
Den heilage Frans av Assisi blir ofte omtalt som den første til å laga ei julekrybbe i Greccio i 1223.
Han skal ha laga til ei krybbe med høy, og ei levande okse og eit esel. Krybba med to dyr var utgangspunktet for seinare julekrybber med figurar i staden for levande dyr.

Julekrybber eller *presepio* blei utbreidde i Italia på 1500-talet, og utvikla seg til rike tablå av figurar og bygningar tilknytt den bibelske forteljinga og sitt eige nærmiljø.
Julekrybbene blei opphavleg sette opp i kyrkjer nær altaret, men blei seinare attraksjonar i husa til framståande adelsfolk.

## Regionale tradisjonar

Det finst i dag ei rekkje ulike variasjonar over krybbene, som *[[Weihnachtsberg]]* (julefjell) frå Tyskland og Tsjekkia, *papirový betlém* eller 'papirkrybber' frå Tsjekkia, *[[szopka]]* frå særleg Kraków i Polen, og *[[caganer]]*-tradisjonen frå Catalonia. 

I Jindřichův Hradec-området i dagens Jihočeský kraj (Sør-Bøhmen) i Tsjekkia er det tradisjon for å laga særs omfattande julekrybber.
Ei julekrybbe laga av Tomáš Krýza over seksti år, *Krýzovy jesličky*, er teken med i Guinness rekordbok som verdas største mekaniske konstruksjon.
Krybba omfattar 1389 figurar der 133 av dei rører på seg. Ho er stilt ut ved Muzeum Jindřichohradecka saman med andre store julekrybber frå området.

## Kjelder

;Bibliografi
*

*


**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Krýza's crèche|Krýza's crèche]]» frå ,  den 10. desember 2016.*  

## Bakgrunnsstoff
George Hadley

**George Hadley** () var ein engelsk advokat og amatørmeteorolog, og var den første som oppdaga den atmosfæriske dynamikken som driv passatvindane. På tida då Hadley levde var det å forstå passatvinden svært viktig for reiser mellom Europa og Nord-Amerika. Hadley undra seg over kvifor vindar som i utgangspunktet burde bles rett nordover, istaden bles vestover og det var dette mysteriet han prøvde å forklare.

Hadley vart fødd i London i England av Katherine FitzJames og George Hadley. Bror til den yngre George Hadley, John Hadley, fann opp spegelteleskopet og oktanten (ein forgjengar til sekstanten).

I 1686 sette Edmond Halley fram sin teori om passatvindane. Halley klarte å skildre sirkulasjonsmønsteret rundt ekvator, men klarte ikkje å forklare kvifor passatvinden har ein vestleg komponent. Hadde han klart det ville sannsynlegvis Hadley aldri blitt nemnd i historiebøkene. Hadley forstod derimot at jordrotasjonen spela ei viktig rolle i kva retning luftmassar flyttar seg i, og vart på den måten berømt.

Hadley vart vald inn i Royal Fellow i 1745 og døydde i 1768. I dag er Hadley Centre for Climate Prediction and Research, som er styrt av det britiske Met Office kalla opp etter George Hadley. I tillegg er sirkulasjonscella rundt ekvator og eit krater på planeten Mars òg kalla opp etter han.

## Sjå òg
* Hadleycelle
* Krateret Hadley

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:George Hadley|George Hadley]]» frå ,  den 20. desember 2006.*
Senit

**Senit** er eit omgrep for punktet som er loddrett over observatøren, altså ei retning som går langs ei linje perpendikulær eller ortogonal til punktet. Sidan uttrykket *over* i seg sjølv er noko uklart i denne samanhengen, har forskarar definert senit på ein litt annan måte. Særleg i astronomi og geofysikk (som meteorologi) vert senit definert som den lokale vertikale retninga som peikar i motsett veg i forhold til tyngdekrafta på staden. 

Den vertikale retninga som peikar same veg som tyngdekrafta vert kalla nadir. 

## Bruk
Senit vert brukt i fleire vitskaplege samanhengar: 
* Senit vert brukt som referanseretninga for å måle **senitvinkelen**, som er vinkelen mellom i linje til eit punkt på himmelen (t.d. ei stjerne) og til det lokale senitpunktet.
* Det definerer ein av aksane i eit horisontalt koordinatsystem innan astronomi. 

## Kjelder
* Huschke, Ralph E. (1959) *Glossary of Meteorology*, American Meteorological Society, Boston, Second printing-1970.
* McIntosh, D. H. (1972) *Meteorological Glossary*, Her Majesty's Stationery Office, Met. O. 842, A.P. 897, 319 p.
* Picoche, J. (1992) *Dictionnaire Etymologique du Français*, Le Robert, Paris, ISBN 2-85036-458-4.
Termal ekvator

**Termal ekvator** eller **varmeekvator** er ei linje som går rundt jorda mellom punkta med høgast årleg middeltemperatur på kvar lengdegradslinje. Sidan den lokale temperaturen vert påverka av dei geografiske forholda i eit område, og at fjellrekkjer og havstraumar hindrar glatte temperaturgradientar (som ein ville hatt om jorda var heilt glatt og av same overflatematerial overalt) er den termale ekvatoren ganske annleis den geografiske ekvatoren. 

Uttrykket blir av og til òg brukt om beltet av maksimumstemperaturar rundt jorda som flyttar seg mellom den nordlege og sørlege vendekretsen, altså området som vanlegvis vert kalla den intertropiske konvergenssona.

Ein annan definisjon seier at den termale ekvatoren er breiddegraden der solinnstrålinga er identisk året gjennom. Dette er ikkje det same som den astronomiske ekvatoren fordi jorda er i perihelion (den minste avstanden til sola) tidleg i januar og i aphelion (størst avstand til sola) tidleg i juli. Derfor er solinnstrålinga litt høgare ved breiddegraden 0 º i januar enn i juli, sjølv høgda til sola midt på dagen, og lengda av dagen (frå soloppgang til solnedgang) om lag er lik. Eit par gradar nord for ekvator er perhelion- og aphelionfaktoren balansert av at solvinkelen vert litt meir direkte og at dagane vert litt lenger ved sommarsolkverv på nordlege halvkule. Dermed vert solinnstrålinga i praksis den same både om «sommaren» og om «vinteren».
Termal sirkulasjon

Ein **termal sirkulasjon** er ei luftrørsle som kjem av at varm luft stig i eine enden av sirkulasjonen, og kald luft søkk i andre enden, og på den måten skapar ei kontinuerleg sirkulasjonsrørsle. Termale sirkulasjonar oppstår òg i væsker. 

Termale sirkulasjonar er ikkje avhengig av storleik, og dei kan oppstå på skalaer så små som eit lite rom eller på global skala. Hadleyceller er eit døme på ein termal sirkulasjon på global skala.
Polar austavind

**Polar austavind** er ein vedvarande vind som bles frå polarhøgtrykka ved Nordpolen og Sørpolen mot lågtrykksområda på midlare breidder rundt polarfronten. Kald luft søkk ved polane og skapar høgtrykket i desse områda, og dette tvingar ein sørleg vind (på den nordlege halvkula) bort frå høgtrykket mot ekvator. Straumen vert så avbøygd austover av corioliskrafta. I motsetnad til vestavinden på midlare breidder, eller dei austlege passatvindane rundt ekvator, er den polare austavinden ofte svak og ujamn.
William Ferrel

**William Ferrel** () var ein amerikansk meteorolog som utvikla teoriar som forklarte den atmosfæriske sirkulasjonen på midlare breidder i detalj. På grunnlag av dette har sirkulasjonsystemet på midlare breidder kalla opp etter han (ferrelcelle). Han vart fødd i Pennsylvania, og flytte som barn til det noverande Vest-Virginia.

Ferrel viste at ein har stigande varm luft på desse breiddegradene. Denne lufta roterer på grunn av corioliskrafta, og dreg dermed luft frå varmare område mot polane. Det er denne rotasjonen som dannar dei komplekse kurvene i frontsystema, som skil den kalde polarlufta frå den varmare kontinentale og tropiske lufta.

## Sjå òg
* Ferrelcelle
* Ferrel si lov
* Luftmasse
.
Subsidens

**Subsidens** er ei nedoverretta rørsle av ei flate (vanlegvis jordoverflata innan geologi, ingeniørvitskap og landmåling) eller atmosfæriske luftmassar (brukt i meteorologi).

## Geologi
Subsidens eller **setning** i geologi er ei langsam samansenking i undergrunnen på grunn av mekanisk belastning, som vekta av bygningar, eller ved landheving. Ved setning kan det oppstå strukturelle skadar på bygningar og andre konstruksjonar, kalla *setningsskadar*.

## Atmosfæren
Den mest vanlege årsaka til subsidens i atmosfæren er låge temperaturar. Når lufta vert avkjølt får ho større tettleik, vert tyngre og søkk mot overflata, på same måte som oppvarma luft stig oppover. Subsidens fører vanlegvis til høgtrykk når luft søkk mot bakken over større område. I polare høgtrykk har ein nesten konstant subsidens, og det same har ein over subtropiske område. Desse områda med subsidens er noko av opphavet til mange av dei framherskande vindsystema i verda, som passatvindane. Subsidens på mindre skala kan gje vêrfenomen som tåke. Ein ekstrem form for subsidens er fallvind som kan gje liknande øydeleggingar som ein tornado, medan ei mildare form for subsidens vert kalla nedvind.
Vikinghamna på Fånestangen

**Vikinghavna på Fånestangen**, frå rundt år 1000 eller noko seinare, vart funnen i Frosta kommune i 2003 under bygging av hamn til fritidsbåtar. Det som var igjen av anlegget var 12 til 14 trestokkar som kan ha vore ein kassekonstruksjon fylt med stein. Denne kunne ha vore både kai og molo. Delar av hamneanlegget er no på Vitskapsmuseet i Trondheim.
Mogleg brukar kan ha vore Olav Vigdeild, som på fyrst på 1200-talet hadde sete på garden Viktil om lag 2 km sørvest for hamna. Seinare, mellom 1428 og 1450, brukte erkebiskop Aslak Bolt området ved hamna på reisene sine til Ytterøy. Om vikinghamna då var i bruk er det ingen som kan seia sikkert.

## Liknande funn i mellomalderbyar
* Oslo
* Skien
* Stavanger
* Bergen
* Trondheim
* Kaupang i Skiringssal ved Larvik

## Liknande funn utanfor mellomalderbyar
* Kong Øystein si hamn ytst i Trondheimsfjorden ved Agdenes

## Bakgrunnsstoff
* Fånestangen 
* Verd å vite
Talg

**Talg** er eit materiale laga av feitt frå storfe og sau (ister). Det inneheld hovudsakleg glyseryl-esterar av oljesyre, palmitinsyre og stearinsyre.

I motsetnad til ister kan talg oppbevarast lenge utan å vere nedkjølt. Det føreset at talga er oppbevart i ein lufttett behaldar for å hindre oksidering. Ved oksidering / harskning blir det mellom anna danna smørsyre med ei kraftig gulfarge og beisk smak.

Talg blir nytta til å framstille såpe, i matlaging, som fuglemat og vart tidlegare nytta til å lage talglys. Talg kan nyttast som eit av råmateriala i produksjon av biodiesel, men denne byrjar då å stivne alt ved +16 grader.

Historisk var talg ei mangelvare på Austlandet, men nødvendig til opplysing. Berre i løpet av to månader i 1744 tok Kongsberg sølvverk imot 16&nbsp;200 kilo talg til bruk i gruvegangane, frakta vestfrå over Hardangervidda på kløvhest.

## Kjelder
Voks

**Voks** (Latin: 'cera', «voks») kan vere mineralsk (parafinvoks), animalsk (kvalrav, bivoks) eller vegetabilsk (palmeoljevoks).

Denne voksen er esterar av lengre feittsyrer med ein langkjeda basisk alkohol (ikkje glyserol). Voks er vanlegvis hardare enn feitt. Ofte blir vassløyseleg voks nytta til framstilling av kosmetikk. Men det mest vanlege er vokslys.
Norsk automobilfabrikk

**Norsk automobilfabrikk** i Kambo i Moss kommune er ein tidlegare bilfabrikk som er sett på som eit kulturminne og føreslått verna av Riksantikvaren. 

Under 1. verdskrigen byrja godseigar Wankel på Kambo, saman med ingeniør Sigurd Hiort og høgsterettsadvokat Harald Hauge, å planlegga bilproduksjon. Hausten 1916 vart det inngått avtale med Scania Vabis om lisensproduksjon . Teglbygningen vart oppført i 1917 med ukjend arkitekt. Nokre av arbeidarbustadane var teikna av arkitektane Morgenstierne & Eide. Etter krigen fekk Norsk Automobilfabrikk økonomiske problem og det vart ikkje produsert så mange bilar, dei fleste lastebilar. Men føretaket produserte karosseri i nokre år, før det gjekk konkurs.

Tidleg på 30-talet vart lokala i nokre år leigd ut til Hesselberg-Meyer, som nytta dei for å montera Dodge som vart importerte umonterte. 

I 1930 tok Den norske automobilfabrikk, R. Hesselberg-Mayer AS over lokala. Ein laga bilar og karosseri her i 75 år berre med eitt avbrot under den andre verdskrigen, då den tyske okkupasjonsmakta brukte staden til å reparera flymotorar.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
* Riksantikvaren: Liste over bevaringsverdige bensinstasjoner
* «Også bensinstasjoner er gull verdt»  ved ostfold-f.kommune.no
Skip

**Skip** (av norrønt *skip*) er eit større fartøy som vanlegvis blir brukt på vatn. Det finst ingen fast grense mellom båt og skip, men Godal reknar farkostar større enn ei jekt som skip. Ordet har også blitt brukt om fargreier som har oppstått i nyare tid, som luftskip og romskip. 

Skip er ofte havgåande farkostar med plass til mykje last eller passasjerar. Dei har mogleggjort globaliseringa av verda gjennom å tillata lange reiser og handel over hav.

## Soge
Den første hovudmåten å segla på var ved hjelp av segl, tidvis med støtte frå årer. Egyptiske seglskip blei brukte på Nilen og Raudehavet frå 2000-talet f.Kr. Det første skipsnamnet me kjenner til er «Lovprising for dei to landa», om eit skip som høyrde til farao Sneferu, på ei innskrift frå 2613 f.Kr. Seinare utvikla ulike folkeslag samband og herredøme over delar av Middelhavet, Arabiahavet og Indiahavet.

Ein brukte astronomisk navigasjon fram til eit magnetisk kompass blei utvikla, først i Kina rundt 1100, seinare i ein tørr europeisk versjon før 1300. Dette, og utviklinga av stabile og manøvrerbare skipstypar som kinesisk skatteskip og europeisk karavell, gjorde det mogleg å ta sjøvegen mellom alle verdsdelar under oppdagingstida. Dette opna for både jordomseglingar, utvandring og kolonisering.

Fram mot 1800-talet blei det bygd stadig større og raskare seglskip, som klipperar og linjeskip. Desse blei i stor grad erstatta av dampskip, skip bygde av metall og drivne med nyvinninga dampmaskina. Seinare er det utvikla store skip, til dømes tankskip, kontainerskip og ulike militærskip, med ulike slag olje som drivstoff.

## Annan bruk av ordet
Kyrkjeskip, ein del av ei kyrkje, er også avleidd av ordet «skip».

## Kjelder

*  og 
* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ship|Ship]]» frå ,  den 13. desember 2009.*  

## Bakgrunnsstoff
Den norske automobilfabrikk

**Den norske automobilfabrikk, R. Hesselberg-Meyer AS** vart stifta i 1936, i lokala til den tidlegare Norsk automobilfabrikk på Kambo utanfor Moss . Føretaket produserte opphavleg ikkje eigne bilar, men importerte Plymouth frå USA, som dei monterte på Kambo. Monteringa tok til i 1937. I 1938 tok dei til med lisensproduksjon av Adler. 

Under 2. verdskrig tok den tyske okkupasjonsmakta over lokala og nytta dei til å reparere Junker-fly. Etter krigen var det ikkje lenger ynskjeleg å produsere tyske bilar og produksjonen vart avgrensa til lastebilproduksjon i liten skala. I etterkrigstida vart det òg monterte ymse bilmerke i lokala, men føretaket gjekk etter kvart over til å importere ferdige bilar. 

## Referansar
Gallipolifelttoget

**Gallipolifelttoget** (Slaget ved Gallipoli) var eit felttog på den tyrkiske halvøya Gallipoli under den første verdskrigen. Felttoget fann stad frå april 1915 til januar 1916, og involverte styrkar for Det osmanske riket på eine sida og allierte frå Frankrike, Storbritannia og det britiske imperiet på den andre. Målet til dei allierte var å ta kontroll over sundet Dardanellane, som gav Russland havtilgang, og å ta den osmanske hovudstaden Konstantinopel (Istanbul). Etter langvarige kampar blei invasjonen slått tilbake.

Før sjølve Gallipolifelttoget prøvde dei allierte å vinna kontroll over innløpet til Konstantinopel. 19.–20. februar bombarderte dei festningane ved inngangen til sundet, og 18. mars føretok angrepsflåten eit gjennombrotsforsøk. Tre slagskip gjekk ned etter å ha støtt på miner, og to blei sterkt skadde. Dei gav derfor opp dette forsøket på å ta hovudstaden, men gjekk i staden i land på halvøya.

25. april byrja landsetkinga på sørspissen av halvøya med  ca. 120 000 mann frå Storbritannia og Frankrike. Tyrkarane rådde over 60&nbsp;000 mann.  Tyrkarane var førebudd på åtaket, og landgangstroppane klarte berre å setja seg fast på ein smal landstrimmel. I juli fekk de allierte styrkane betydelege forsterkingar, og det blei gjort eit nytt framstøyt med landsetjing i Suvlabukta. I tida 6.–21. august føregjekk valdsame kampar utan at dei allierte fekk nokon framgang. Hausten 1915 blei spørsmålet om å gje opp felttoget reist av dei allierte, og rundt årsskiftet lukkast dei med å trekka troppane vekk frå Gallipoli nesten utan tap. 

I kampen om Gallipoli hadde begge partar sett inn ca. ¾ million mann, og båe hadde store tap. Mellom 200&nbsp;000 og 250&nbsp;000 soldatar blei skadde eller drepne på kvar side.

Landgangen ved Gallipoli er eit døme på amfibisk krigføring. Soldatar rodde i land i opne kvalbåtar eller vart frakta inn med slepebåtar. Dei uerfarne allierte soldatane vart praktisk talt slakta ned av dei osmanske forsvararane. Mange kom seg ikkje eingong ut av båtane. Ved den andre landgangen ved Suvla i august var dei utstyrte med føregjengaren til moderne landgangsfartøy, den pansra «Beetle» (engelsk for 'Billa'). 

På britisk side var marineminister Winston Churchill ein av forkjemparane for åtaket, og hadde utarbeidd mange av planane for det. Etter nederlaget gjekk han av som minister. Churchill argumenterte i ettertid for at grunntanken bak operasjonen var riktig, men at felttoget mislukkast fordi ein ikkje klarte å utnytte mange av dei høva som oppstod til sin eigen fordel på ein slik måte at felttoget vart ein suksess. Det er samstundes vanskeleg å finne støtte for dette synet blant majoriteten av militærhistorikarar.

Med i den osmanske hæren var mellom anna offiseren Mustafa Kemal, seinare den første presidenten av Tyrkia og kjend som Atatürk.

## Kjelder
*«Gallipolifelttoget» (2. januar 2014), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 30. juli 2014.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff