open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Georg Schwarzenbeck

**Hans-Georg Schwarzenbeck** () er ein tysk tidlegare fotballspelar frå München. Midtstopparen, som bar kallenamnet Katsche, vann tre europacupar, ein cupvinnarcup, fire vesttyske seriemeisterskap og tre vesttyske cupfinalar med Bayern München, klubben han spelte 416 kampar for i Bundesliga i tida 1966-79, og skåra 21 mål.

Mellom 1971 og 1978 spelte Schwarzenbeck 44 landskampar for Vest-Tyskland. Han vart europameister 1972 og verdsmeister 1974 med laget, og deltok i EM-finalen 1976 mot Tsjekkoslovakia, ein kamp som enda med vesttyske sølvmedaljar då 120 minuttar og straffeskyting var over.
 
### Merittar
*Verdsmeister 1974 med Vest-Tyskland
*Europameister 1974 med Vest-Tyskland
*EM-sølv: 1976 med Vest-Tyskland
*Vinnar av Europacupen: 1974, 1975, 1976 med Bayern München
*Vinnar av Cupvinnarcupen: 1967 med Bayern München
*Vinnar av bundesligaen: 1969, 1972, 1973, 1974 med Bayern München
*Vesttysk cupvinnar: 1967, 1969 og 1971 med Bayern München

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Georg Schwarzenbeck|Georg Schwarzenbeck]]» frå ,  den 15. juni 2016.*  
*eu-football
Carl Ben Eielson

**Carl Ben Eielson** () var ein amerikansk flypioner, bushpilot og oppdagar.

## Liv og virke
Han vart fødd i Hatton i Nord-Dakota i ein norsk innvandrarfamilie. Under første verdskrigen vart Eielson utdanna til militærflygar, men kom ikkje til fronten i Europa før krigen var over. Etter slutten av krigen starta han saman med vener Hatton Aero Club og med eit utrangert krigsfly, ein Jenny, turnerte han Midtvesten med barnstorming-oppvisingar. Han byrja jusstudiar i Washington, D.C. i 1921, men dei vart snart avbrotne, og han byrja å jobba som lærar på ein ungdomsskule i Fairbanks i Alaska.

### Flygar i Arktis og Antarktis
I Alaska såg Eielson eit stort potensiale for luftfart, og vart ein pådrivar for og einaste flygaren i Farthest North Aviation Company, som vart skipa i 1922.  I februar 1924 flaug han den første luftpostruta i Alaska, frå Fairbanks til MacGrath. Dette korta ned ein tur som hadde teke 21 dagar med hundespann til fire timar. I 1926 flaug han luftpost i Florida, og vart seinare same år engasjert av den australske polarforskaren Hubert Wilkins som pilot. Saman skulle dei fly frå Point Barrow i Alaska, til Spitsbergen. Føremålet var å sjå om det fanst land mellom Alaska og Nordpolen.

Dei gjorde to mislukka forsøk i 1926 og 1927, og i 1928 klarte dei det. 21. april 1928 landa dei ved radiostasjonen i Barentsburg etter det ufrivillige opphaldet på fire døgn på Daudmannsodden. I den antarktiske sommaren 1928–1929 var han med på kartlegging av land på Den antarktiske halvøya. Kvalkokeriet «Hektoria» vart brukt som base. I juni 1929 leidde han det nystarta Alaskan Airways i Fairbanks.

## Heider og ettermæle
Eielson omkom 9. november 1929, då hans Hamilton H-47 havarerte  under ein redningsaksjon for eit skip som var fastfrose nord for Beringsundet. Staden der han og mekanikaren Earl Borland har fått namnet Kosa Dvukh Pilotov, 'Neset til to pilotar'.

I 1928 hadde Eielson fått Norsk Aero Klubbs hederstegn.  Han er òg heidra fleire stadar i USA, blant anna ber flybasen i Fairbanks namnet hans. I Endicott Mountains heiter ein fjelltopp «Mount Eielson». I 1958 fekk han namnet sitt i National Aviation Hall of Fame i Ohio, der alle amerikanske flypionerar er minna.

Eielson er gravlagt i heimbyen Hatton, der barndomsheimen hans er eit museum med minne frå livet hans.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Carl Ben Eielson|Carl Ben Eielson]]» frå ,  den 15. juni 2016.*  

## Bakgrunnsstoff
* Rutekart Point Barrw - Spitsbergen 
* https://web.archive.org/web/20150814030600/http://eielson.org/ben-eielson/National Aviation Hall of Fame
* Biografi ved Britannica.com
; Litteratur 
* Dorothy Page: *Polar Pilot.* *The Carl Ben Eielson Story*
Hotel Garni

**Hotel Garni** var då det opna 3. oktober 1832 det første moderne hotellet i Stockholm, og det andre i Sverige etter Hotel Continental du Sud i Ystad som opna tre år tidlegare. Det franske namnet kan omsetjast med «rom for reisande».

Hotellet var plassert i den såkalla Hildebrandska hust på Drottninggatan 3. Tidlegare hadde svenske veifarande fått overnatta i kjellarane til folk eller vertshus, medan dei meir velstående fekk overnatta i private heim. Betre overnatting var difor velkomen etterkvart som ferdverksemda auka. Det viste framfor alt at auken av rike svenske og utanlandske gjester. Hotellet vart drive av hovkonditor Abraham Christopher Behrens, som òg var innehavar av schweizeriet på Strömparterren. Der var det rom i tre etasjar, og dessutan ein stall og eit vognskjul for gjestene.

Året etter at Behrens døydde i 1855 vart hotellet lagt ned. Totalt 1 700 svenskar og 1 300 utanlandske gjester hadde budd på hotellet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hotel Garni|Hotel Garni]]» frå ,  den 15. juni 2016.*  
 
* Rosenbad: huset som spegel (swe).  , s.120 til 122

## Bakgrunnsstoff
* Kerstin Mandén-Eagle: *Eit hotellkvarter i det Fjerne*" Byturar. *Stockholms bymuseum, ISSN 0349-1870. *
* Stålhane, Arvid: Hôtel Garni's gästbok: Resandeliv på Karl Johans och Oskar I:s tid. Stockholm (1846)
Varm jupiter

**Varme jupiterar** (engelsk *hot Jupiters*) er eksoplanetar som er lik Jupiter i masse men som går i bane mykje nærare stjernene sine. Temperaturane deira kan nå opp til 1 100 °C.

Det har vorte funne vassdamp i atmosfærane til fleire varme jupiterar.

## Kjelder
* ''Cloudy Days on Exoplanets May Hide Atmospheric Water'' - NASA
Hermann Karl Vogel

**Hermann Carl Vogel** () var ein tysk astronom og ein av pionerane innan astrofysikken. 

Vogel konstruerte den første stjernerpektrograf og oppdaga dei spektroskopiske dobbeltstjernene under studia sine av dopplereffekten.

## Prisar

* Royal Astronomical Society sin gullmedalje (1893)
* Henry Draper-medaljen frå National Academy of Sciences (1893)
* Landskroener fortenestmedalje (1898)
* Richard C. White Purple Honors Medal (1899)
* Brucemedaljen (1906)

**Oppkallingar**

* Krateret Vogel på månen
* Krateret Vogel på Mars
* Asteroiden 11762 Vogel.

## Kjelder

*
Hermann Bondi

Sir **Hermann Bondi** () var ein engelsk-austerriksk matematikar og kosmolog. 

Han var professor ved London University frå 1954 og er særleg kjend for å ha utvikla steady state-teorien saman med Fred Hoyle og Thomas Gold om opphavet til universet. Han gjorde òg viktige undersøkingar om den indre strukturen til stjerner, relativitetsteori og gravitasjonsbølgjer. Han gav mellom anna ut bøkene *Cosmology* (1952), *Relativity and Common Sense* (1962, norsk utgåve i 1966: *Relativitet og sunn fornuft*) og *Assumption and Myth in Physical Theory* (1967).

## Kjelder

*
Superjord

**Superjorder** er eksoplanetar som har ein masse større enn jorda, men som ikkje har ein masse på meir enn 10 jordmassar. Planetar som er meir massive enn dette er gjerne is- eller gasskjemper, som Uranus og Neptun. 

Superjorder er soleis småe nok til at dei kan ha yter som er terrestriske (steinete) eller verdsfemnande hav, til skilnad frå gassplanetar.

## Kjelder
* ''Earth On Steroids? Unraveling the Mystery of Super-Earths'' - NASA
Sturm und Drang

**Sturm und drang** (ty. «Storm og lengsle») var ein periode i tysk litteratur i perioden om lag 1770-1785 kjenneteikna av ein reaksjon mot fornuftsdyrkinga og tradisjonalismen i opplysingstida og den franske klassisismen. Som ein motvekt til dette såg ein naturen og det naturlege, og kreativiteten til det skapande mennesket. Det store litterære førebiletet fann medlemane av rørsla i William Shakespeare, og den franske filosofen Jean-Jacques Rousseau sine idear fekk varig innverknad på tankegodset deira. Rørsla varsla også ei fornya interesse for folkelege uttrykk, som vart rekna som meir ekte i samanlikning med den borgarlege danninga, som ein rekna for å vere falsk. 

Sturm und Drang-rørsla nytta særleg dramaet for å påverke den borgarlege offentlegheita, men dyrka også natur- og kjærleikslyrikk, som ein til dømes kan sjå i den tidlege diktinga til Johann Wolfgang von Goethe. Goethe skreiv dessutan *[[Den unge Werthers lidelser]]*, som for ettertida har blitt ståande som det mest kjente verket frå perioden. Romanen representerer dei nye straumdraga i denne fasen av tysk litteratur, prega av eit opprør mot borgarlege normer og ei omfamning av lidenskaplege kjensler. 

Namnet på rørsla kjem frå skodespelet *Sturm und Drang* av Friedrich Maximilian Klinger frå 1776. Mellom øvrige medlemar av gruppa kan ein nemne Friedrich Schiller, Jakob Michael Reinhold Lenz, Christian Friedrich Daniel Schubart, Maler Müller og Heinrich Leopold Wagner.

## Kjelder

*Sturm und Drang (1997). I Lothe, J., Refsum, C., & Solberg, U. *Litteraturvitenskapelig leksikon* (s. 242). Oslo: Kunnskapsforlaget. ISBN 825-73-06-37-1
Arnor jarlaskald

**Arnor Tordsson jarlaskald** (norrønt *Arnórr Þórðarson jarlaskáld*) var ein islandsk skald som var fødd omkring 1012 og truleg døydde han ein gong i 1070-åra. 

## Bakgrunn
Han kom fra Hitarnes på Vest-Island og var son av bonde og skald Tord Kolbeinsson (fødd 974) og Oddny «øy-ljos» (*eykyndill*) Torkjellsdotter. Mellom Tord og Bjørn Arngeirsson var det ein langvarig strid, som er omtala i islendingasoga om Bjørn Hitdølakjempe (*Bjǫrn Hítdœlakappi*). Arnor er nemnd både i denne soga og i «Soga om Grette Åsmundsson». Han skal ha vore gift med ein slektning av orknøyjarlen Ragnvald jarl, slik han sjølv nemner i ei strofe i arvekvadet «Ragnvaldsdråpa» (sjå ref.), der han seier:

Han skal òg ha hatt nokre born som vi ikkje kjenner namnet på.

I *[[Skaldatal]]* er han ført opp som skald hos kongane Magnus den gode, Harald Hardråde, Olav Kyrre, og Knut den store. Mange av dikta hans er sitert i Skaldskaparmål.

Arnor reiste som handelsmann og farmann mellom Island og fastlandet. Han var ofte på Orknøyane der han gjorde dikt til orknøyjarlane Torfinn Sigurdsson og Ragnvald Brusesson og difor fekk han tilnamnet «jarlaskald».

Omkring år 1046 kom han til Noreg og var hos kongane Magnus den gode og Harald Hardråde. Før denne tida, omkring 1030, var han truleg òg ei tid hos kong Knut den store i England.

## Skaldskap
Arnor Jarlaskald høyrer til mellom dei kristne skaldane og han er rekna mellom dei fremste av dei norrøne skaldane i det ellevte hundreåret. Mange av dikta hans er sitert i kongesogene, særleg i soga om Magnus den gode. Han skal ha skapt eit nytt versemål, Hrynhenda, som han nytta i ei dråpa til kong Magnus den gode.

I dei to dikta til kong Magnus finn vi for første gong i norrøne skaldekvad, namnet «joms» (*jomi*), som er knytt til *Jomsborg*. 

Desse dikta av Arnor Jarlaskald er kjende:
* Ragnvaldsdråpa - truleg ei arvedråpa, om orknøyjarlen Ragnvald Brusason. 
* Hrynhenda - dråpa til kong Magnus den gode. Diktet fekk namn etter det nye versemålet, «Hrynhenda», som Arnor skapte. 
* Magnusdråpa
* Torfinnsdråpa - eit dikt til orknøyjarlen Torfinn Sigurdsson
* Haraldsdråpa - ei arvedråpa om kong Harald Hardråde – dikta omkr. 1067
* Lausavise - eitt vers.
* Fragment - åtte vers/strofer.
* Dikt om Hermund - eit dikt om islendingen Hermund Illugason.

Ei eiga, lita forteljing om Arnor er kjend som «Tåtten om Arnor jarlaskald». Forteljinga er òg sitert i sogeverket Morkinskinna.

## Notar


## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Arnor Jarleskald Store norske leksikon
* Det norrøne fyrstediktet av Bjarne Fidjestøl (1982)
* Den Norsk-Islandske Skjaldedigtning Finnur Jonsson
* The poetry of Arnórr jarlaskáld av Diana Whaley
Hipparchus

**Hipparchus** er ein rest av eit krater på månen. Det ligg søraust for Sinus Medii, nær sentrum av den synlege sida. I sør ligg det markante krateret Albategnius, og i sørvest ligg Ptolemaeus, som har liknande dimensjonar som Hipparchus. Horrocks ligg heilt innafor nordaustkanten av krateret. Halley ligg kant i kant i sør, og Hind ligg i søraust. I nord-nordaust ligg det skålforma Pickering, og Saunder ligg utafor nordaustkanten.

## Satellittkrater
Til vanleg er desse identifisert på månekart med ein bokstav ved sidan av kratermidtpunktet som er nærast Hipparchus.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hipparchus (lunar crater)|Hipparchus (lunar crater)]]» frå ,  den 15. juni 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene: *
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Hertzsprung–Russell-diagrammet

**Hertzsprung–Russell-diagrammet** eller **H–R-diagrammet** er eit diagram der ein har teikna inn den absolutte storleiksklassen eller luminositeten til stjernene mot spektralklassen eller den effektive temperaturen deira. 

Diagrammet vart skapt kring 1910 av Ejnar Hertzsprung og Henry Norris Russell og var eit stort steg mot å forstå stjerneutviklinga eller «livet til stjernene».

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hertzsprung-Russell diagram|Hertzsprung-Russell diagram]]» frå ,  den 15. juni 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*



## Bakgrunnsstoff
Hipparcos

**Hipparcos** (eit akronym for **Hi**gh **P**recision **Par**allax **Co**llecting **S**atellite) var ein satellitt skoten opp av Den europeiske romfartsorganisasjonen (ESA) i 1989. Han var i teneste mellom 1989 og 1993 og var det første romeksperimentet vigd til astrometri, den nøyaktige målinga av stjerneposisjonar, parallaksar og eigenrørsler. Hipparcos-katalogen er ein høgpresisjons-katalog over meir enn 100&nbsp;000 stjerner som vart publisert i 1997. Tycho-katalogen, med lågare presisjon, over meir enn èin million stjerner vart publisert på same tid, mens den betre Tycho-2-katalogen over 2,5&nbsp;millionar stjerner vart publisert i 2000.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Hipparcos|Hipparcos]]» frå ,  den 15. juni 2016.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Hipparcos Space Astrometri Mission på ESA
* Hipparcos- og Tycho-katalogen på CASU Astronomical Data Centre
Hipparkhos

**Hipparkhos frå Nikea** (fødd ca. 190 f.Kr., død ca. 120 f.Kr.) var ein gresk astronom. Det er fortenesta hans at den greske astronomien i antikken utvikla seg frå rein skildring til ein vitskap. Han førte kunnskapane til babylonarane i astronomi til den greske verda. Mellom anna introduserte han babylonarane si inndeling av sirkelen i 360° i Europa.

Hipparkhos gjorde ei presis utrekning av lengda på året – 365 dagar, 5 timar og 55 minutt. Han mælte lengda på månaden til 29 dagar, 12 timar, 44 minutt og 2,5 sekund – eit avvik på eitt sekund frå det korrekte. Han rekna ut avstanden til sola, og fann at han er kortast 4. januar og lengst på 4. juli. Til desse utrekningane måtte han gjera forbetringar innanfor trigonometrien.

Ved å studere babylonske registreringar av måneformørkingar fann han som den første ein måte å rekne ut framtidige formørkingar. Han fann òg at posisjonen til stjernene endra seg over tid, og var dermed på sporet av dei sykliske uregelmessigheitene i jordbanen og hellinga til jordaksen.

Den kanskje største fortenesta til Hipparkhos er katalogen hans over 850 stjerner som er synleg med det blotta auga. Han delte stjernene inn i seks klassar etter lysstyrke, med verdien 1 for dei sterkaste og 6 for dei svakaste. Klassifikasjonen vert brukt den dag i dag.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hipparkhos (astronom)|Hipparkhos (astronom)]]» frå ,  den 15. juni 2016.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Kometen Holmes

**Holmes** eller **17P/Holmes** er ein komet som var synleg for det nakne auga 24. oktober 2007, då han hadde utbrot, den mest lyssterke det tiåret. To dagar tidlegare var kometen 40&nbsp;000 gonger svakare enn dei svakaste stjernene som ein kan sjå med det nakne auga. 1. november, då han var på det største, var han sju gonger meir lyssterk enn Jupiter. Sjølve kometkjernen vart rekna å vere kring 3,4 km i diameter. Avstanden til jorda var ca. 200 millionar km, det vil sei, 1,5 gonger avstanden mellom jorda og sola. 

Kometen Holmes er ein såkalla periodisk komet. Han har ein bane som fører han inn i solsystemet med jamne mellomrom, med ein periode på knapt sju år. 

Holmes hadde ingen klassisk komethale. Den første veka etter utbrotet hadde han rettnok utvikla ein diffus hale ein kunne observerte i infraraudt lys, og var avbilda på fotoopptak med lang eksponeringstid. Men denne halen hadde ikkje rett retning, det vil sei bort frå sola. Den 8. november falt halen av. 

Kometen Holmes vart oppdaga 6. november 1892 av briten Edwin Holmes i London, og kometen er namnsett etter han.

## Kjelder

----
*

## Bakgrunnsstoff

* 17P på Cometary Science Central
Horace Welcome Babcock

**Horace Welcome Babcock** () var ein amerikansk astronom. Han var son av Harold D. Babcock.

Han arbeidde ved Mount Wilson og Palomar i 1946 og var direktør for observatoria her frå 1964 til 1978. Han er særleg kjend for arbeida sine med magnetfelta til sola og stjernene.

## Prisar
*Henry Draper-medaljen til National Academy of Sciences (1957)
*Eddington-medaljen (1958)
*Medlem av American Academy of Arts and Sciences (1959)
*Brucemedaljen (1969)
*Royal Astronomical Society sin gullmedalje (1970)
*George Ellery Hale-prisen i American Astronomical Society Solar Physics Division (1992)
**Oppkallingar**
*Asteroiden 3167 Babcock (i lag med faren)
*Babcock-krateret på månen er berre kalla opp etter faren. 

## Kjelder

*
Horisont

**Horisonten** er ei tilsynelatande linje som skil jorda frå himmelen, ei linje som skil alle synlege retningar i to kategoriar: dei som skjer jordoverflata og dei som ikkje gjer det. Mange stader er den «verkelege horisonten» skjult av tre, bygningar, fjell og så vidare, og skjeringa mellom himmel og jord vert kalla *synleg horisont*. Når ein ser på sjøen frå kysten, er delen av sjøen som er nærast horisonten kalla *rom*, medan horisonten på havet vert kalla *kimingen*.

## Avstanden til horisonten

Om ein ser bort frå lysbrytinga i atmosfæren, er avstanden frå ein observatør nær jordoverflata kring
:d \approx 3.57\sqrt{h} \,,

der *d* er i kilometer og *h* er høgda over bakken i meter. 

Døme:
* For ein observatør som står på bakken med *h* = 1,70 m (gjennomsnittleg augehøgd) er horisonten 4,7&nbsp;km unna.
* For ein observatør som står på bakken med *h* = 2 m, er horisonten 5&nbsp;km unna. 
* For ein observatør som står på ein ås eller eit tårn som er 100 meter høgt, er avstanden til horisonten 36&nbsp;km.
* For ein observatør som står på toppen av Burj Khalifa (828 m), er avstanden til horisonten 103&nbsp;km. 
* For ein observatør som står på toppen av Mount Everest (8848 m), er avstanden til horisonten 336&nbsp;km.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Horizon|Horizon]]» frå ,  den 15. juni 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Hubble-klassifikasjonen

**Hubble-klassifikasjonen** er eit enkelt klassifikasjonsskjema for galaksar, ofte kalla *Hubbles [[stemmegaffel]]diagram*. Klassifikasjonen vart innført av Edwin Hubble i 1925 og er enno i alminneleg bruk, sjølv om meir detaljerte skjema er utforma seinare. Galaksane vert inndelt i fire hovudtypar: elliptiske galaksar (E), normale spiralar (S), stavspiralar (SB) og irregulære galaksar (I). Kvar hovudtype er delt i undertypar, hovudsakleg etter forma, og ordna i ein serie.

## Kjelder

*
Humboldt på månen

**Humboldt** er eit stort krater eller ringfjell på månen som ligg nær austkanten av månen. Sidan det ligg så langt mot kanten av den synlege sida av månen, ser det særs avlangt ut. Den faktiske forma er ein irregulær sirkel, med ein ein stort hakk på søraustkanten, der krateret Barnard trengjer seg inn. I  nord-nordvest ligg det store krateret Hecataeus. Phillips ligg like inntil vestkanten. Kanten av Humboldt er låg, nedsliten og ujamn. Den sentrale toppen dannar ei rekkj langs kraterbotnen. Overflata har eit nettverk av riller som dannar spiler og konsentriske bogar. Det finst òg nokre mørke flekkar nær veggane i nordaust, nordvest og søraust. Det er ei rekkje krater som fører frå nordvestkraterkanten til ein avstand nesten like lang som krateret er breitt. Denne formasjonen har fått namnet Catena Humboldt.

## Satellittkrater
Til vanleg er desse identifisert på månekart med ein bokstav ved sidan av kratermidtpunktet som er nærast Humboldt.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Humboldt (crater)|Humboldt (crater)]]» frå ,  den 15. juni 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Hunden

**Hunden** kan syne til: 

* Dyret hund
* Den vesle hunden, stjernebilete.
* Den store hunden ,stjernebilete.
Hyadane

**Hyadane** er ein open stjernehop i Tyren som er synleg for det nakne auga. Han er forma som ein V med Aldebaran (som ikkje høyrer med til hopen) øvst i venstre grein. Hyadane ligg ca. 130 lysår frå jorda og består av kring 150 stjerner. Namnet heng saman med det greske verbet for å regne (hyein) og fekk dette namnet fordi den heliakiske oppgang fann stad for kort tid før regntida.

I gresk mytologi var hyadar ei gruppe nymfer.

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
*
Jan «Jonas» Gulbrandsen

**Jan «Jonas» Gulbrandsen** () var ein norsk fotballspelar frå Oslo. Han vann seks norske meisterskap i fotball med IK Skeid i tida 1954 til 1965.

Gulbrandsen var Skeid-spelar frå 1952 til 1965. Gjennom desse sesongane spelte han i kring 350 kampar for Oslo-laget og vart norsk meister med klubben i 1954, 1955, 1956, 1958, 1963 og 1965, dei to siste gongane fekk han rett nok ikkje spele cupfinale. Både i 1954, 1954 og 1957 vann Skeid avdelinga si i Hovudserien, men alle tre gongane vart det tap i seriefinalen mot høvesvis Larvik Turn, Fredrikstad Fotballklubb og Viking Fotballklubb.

Gulbrandsen spelte ikkje ein einaste kamp på det norske A-landslaget, men fekk fem kampar på B-landslaget.

## Kjelder


*Skeid heimeside 
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jan «Jonas» Gulbrandsen|Jan «Jonas» Gulbrandsen]]» frå ,  den 15. juni 2016.*
Fingeravtrykk

**Fingeravtrykk** er avtrykk av det linemønsteret som finnst på innsida av ytste leddet på fingrar hjå menneske. Kvart einskild menneske får sitt heilt eige mønster på fosterstadiet, og dette held seg uendra heile livet. Det har aldri vorte oppdaga to personar med like fingeravtrykk, heller ikkje hjå einegga tvillingar. Difor er bruk av fingeravtrykk rekna som ein trygg metode for å identifisere eit menneske, og for å verifisere at eit menneske er rette vedkomande. Leiting etter, og dokumentasjon av fingeravtrykk på åstaden for illgjerningar har i lange tider vore nytta som ein viktig lekk i oppklaring av lovbrot, og samanfall mellom mønsteret i dei fingeravtrykka som vert funne og mønsteret på fingrane til ein mistenkt, er jamt over godteke som prov i rettssakar. I Noreg var det fengselsdirektør og lege Anders Daae (1838–1910) som fekk fingeravtrykk inn som ein reiskap i kriminalteknikken.

## Bakgrunnsstoff
*snl.no: Fingeravtrykk
Ájos Epíktitos

**Ájos Epíktitos** (gresk Άγιος Επίκτητος, tyrkisk *Çatalköy*) er ein by på Kypros og ein lokalstyrt busetnad i distriktet Kerýnia i Republikken Kypros.

Etter den tyrkiske invasjonen i 1974 har busetnaden vore utanfor kontroll frå styresmaktene. Frå 1983 er han administrert av Den tyrkiske republikken Nord-Kypros som kommunen Çatalköy i distriktet Girne.

Ved folketeljinga i 2011 hadde den nord-kypriotiske kommunen Çatalköy 5&nbsp;652 innbyggjarar, fordelt på busetnadene:
*Çatalköy (Ájos Epíktitos) (5&nbsp;110&nbsp;innbyggjarar)
* (542&nbsp;innbyggjarar)

## Referansar
Sølvsmed

**Sølvsmed** eller **sylvsmed** er ein handverkar som lagar eller reparerer gjenstandar av sølv. Mange gullsmedar arbeider òg med sølv, men det er ikkje så ofte at sølvsmedar arbeider med gull.

## Korpussølvsmed
Ein såkalla korpussølvsmed (frå det latinske ordet *corpus*, som tydar «kropp») lagar ting med «kropp», som til dømes fat, kanner, lysestakar, sølvbestikk, og dessutan smykke. Tidlegare laga korpussølvsmedane òg sølvbestikk, men i dag er storparten av alt sølvbestikk produsert maskinelt, berre etterhandsama manuelt.

## Filigranssølvsmed

Ein såkalla filigranssølvsmed (filigransarbeidar) lagar, reparerer og restaurerer filigransarbeid. Filigranssølvsmeden lagar  bunadsølv: søljer, beltespenner, knappar og halsringer, og dessutan smykkekjede, armband og øyrepynt. Sølvtråd og sølvkorn vert omgjort til spindelvev-liknande mønstre som ofte vert festa til ei tilpassa sølvplate.

## Bakgrunnsstoff
*Utdanning.no.
Neri Valen

**Neri Valen** () var ein norsk gardbrukar og stortingsrepresentant frå Bø i Telemark i periodane 1931-45 og 1950-54. Han var i alle år medlem i partiet Venstre.

### Liv og gjerning
Far hans var lensmann og gardbrukar. Sjølv tok han studenteksamen i 1912 og vart landbrukskandidat frå Noregs Landbrukshøgskule i 1915 og skogbrukskandidat 1917. Dei to neste åra var han rasjoneringsinspektør i Telemark, før han var på studiereise i USA. I 1919 tok han over gardsdrifta av farsgarden Valen i Bø, og dreiv denne til han døydde.

Valen var medlem av heradsstyret frå 1919 til 1931. Han var ordførar 1922-25 og varaordførar 1925-31. Elles var han formann i Telemark landbruksselskap frå 1919 og Kornrådet frå 1929. I 1941 vart han fjerna frå begge desse verva av NS-styret, men var frå krigsslutt i 1945 på ny leiar i landbruksselskapet til 1947 og for Kornrådet til han døydde. Han vart oppnemnd til formann i Jordlovnemnda av 1935 og i Granskingsnemnda om jordbrukstiltak av 1939. På avlssida var han formann i Landslaget for telemarkfe frå 1921 og i Landslaget for storfeavl frå 1948, også desse posisjonane hadde han til døden kom.

Valen representerte Venstre og Telemark fylke på Stortinget i tingbolkane 1931-33, 1934-36, 1937-45 og 1950-53. Hausten 1953 vart han attvald for ein ny periode, men døydde på nyåret i 1954, nett same veka Stortinget tok til på ein ny sesjon. Han var parlamentarisk leiar i Venstre frå 1935 til -45 og frå 11. januar 1951 til han døydde. Valen var 1950-52 medlem i Utanriks- og konstitusjonskomiteen og nestformann i same komiteen frå oktober 1952.

## Kjelder
*Stortingsbiografi
Hyakutake

**Hyakutake** (formelt **C/1996&nbsp;B2**) er ein komet som vart oppdaga den 31. januar 1996, og passerte særs nær jorda 25. mars same året, berre 15 millionar kilometer unna. Han hadde då ein nesten 90 grader lang hale og var lett synleg med det nakne auga, rett under Karlsvogna. Passasjen var ein av dei næraste kometpassasjane dei siste 200 åra. 

Britiske forskarar ved Imperial College i London klarte i 2000 å lokalisere og avgjere halen til Hyakutake ved å analysere data som var registrert av romfartøyet Ulysses då dette fløy gjennom komethalen. Halen vart målt til 570 millioner kilometer, det lengste som nokon gong er målt for ein komethale. Den gamle rekorden var på 300 millioner kilometer.

## Kjelder

----
*
Ibn Junis

**Abu al-Hasan 'Ali ibn 'Abd al-Rahman ibn Ahmad ibn Yunus al-Sadafi al-Misri**, eller berre **Ibn Junis** (arabisk **ابن يونس**) (ca. 950-1009) var ein viktig egyptisk muslimsk astronom og matematikar.

Ibn Junis utførte nøyaktige astronomiske målingar på observatoriet som kalif al-Hakim bygde på fjellet Mokattam aust for Kairo. Han utarbeidde dei hakimittiske tabellane over sola, månen og planetar, men berre brotstykke er bevart. Han rekna ut trigonometriske tabellar og gav nye formlar i den sfæriske trigonometrien. 

Krateret Ibn Yunus på månen er namnsett etter han.

## Kjelder

*
Harald Warholm

**Harald Warholm** () var ein norsk fiskar og politikar frå Brønnøy. Han representerte Nordland og partiet Høgre på Stortinget frå 1958 til han døydde vel ni år seinare.

Warholm var son til ein fiskeskipper. Etter middelskulen 1935-37 valde han sjølv same næringsvegen som far sin, og gjekk i unge år eit kurs i navigasjon og radiopeiling. Frå 1947 var han fiskeskipper til han hausten 1957 vart vald til stortingsrepresentant. Sidan vart han attvald i 1961 og 1965. På Stortinget fekk han plass i Sjøfarts- og fiskerikomiteen, der han hadde plass til han døydde i 1967. Vararepresentanten til Høgre i Nordland, Bodil Aakre, rykte då opp til fast representantplass.

Warholm var medlem av Brønnøysund kommunestyre i perioden 1960-63 og deretter i Brønnøy kommunestyre frå 1964 til han døydde. 

## Kjelder
*Stortingsbiografi
Austsongar

**Austsongar** (*Phylloscopus trochiloides*) er ein bladsongar som hekkar i det nordaustlege Europa og i temperert til subtropisk kontinentale Asia. Denne songfuglen er ein sterkt trekkfugl og overvintrar i India. Han er insektetar. Austsongaren er ikkje uvanleg som ein vår eller tidleg hauststreiffugl i Vest-Europa, og har blitt observert årleg i Noreg etter 2002. Ein handfull av par hekkar kvart år i Tyskland.

Som alle bladsongarar var han tidlegare plassert i songarfamilien Sylviidae, men no ein del av ein nyleg etablert familie Phylloscopidae.

## Skildring
Dette er ein mellomstor medlem i slekta si, og med heilt typisk songarutsjånad: mørk olivengrøn overside og gul til kvit underside. Han har ei lys gul augebrynstripe og eit bleikt vengspegl. Kroppslengda er rundt 10 til 11 centimeter. Dei fire underartane har mindre variasjonar i fjørdrakta. 

Songen er ein skarp, skingrande og gjennomtrengande sekvens av 'tji-vi' som kan minne om linerla, men det er variantar mellom underartar.

Austsongarar hekkar i låglandslauvskog eller blandingsskog; han kan hekke opp til 4500 moh.

Eit usikkert estimat på populasjonen er 900 millinonar individ. Populasjonen er rekna som veksande.

;Underartar
* *P. t. viridanus*, nordaustre Europa til Sentral-Asia og Afghanistan; overvintrar i sørlege India
* *P. t. trochiloides*, Himalaya til Tibet og vestlege Kina; overvintrar i Nord-India til Indokina
* *P. t. ludlowi*, vestre Himalaya (Gilgit og Kashmir til Kumaon); overvintrar i sørlege India
* *P. t. obscuratus*, nordvestre Kina til Tibet; overvintrar i  Myanmar, Thailand og Indokina

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Greenish Warbler|Greenish Warbler]]» frå ,  den 16. juni 2016.*  
 
:som mellom anna gav følgjande kjelder:
:*
:*
;Referansar 

## Bakgrunnsstoff
Junior Eurovision Song Contest 2016

**Junior Eurovision Song Contest 2016 (JESC 2016**) var den 14. gongen Junior Eurovision Song Contest vart arrangert. Tevlinga vart halden i Mediterranean Conference Centre i Valletta på Malta. Finalen fann stad 20. november 2016.

Sytten land tevla i  Junior Eurovision Song Contest 2016. Israel, Kypros og Polen venda tilbake til konkurransen, etter høvevis tre, eitt og tolv år vekke frå tevlinga.

Georgia vann tevlinga for tredje gong, med songen «Mzeo», sungen av Mariam Mamadashvili.

## Format
### Programleiarar
28. oktober 2016 vart Valerie Vella og Ben Camille presentert som programleiarar for Junior Eurovision Song Contest 2016. Vella er kjend på Malta som programleiar, og har tidlegare vore programleder under Malta sine nasjonale finalar til Eurovision Song Contest i 2002, 2009 og 2011. Ho har også vore kommentator i Eurovision Song Contest i 2009 og 2010, i tillegg til Junior Eurovision Song Contest frå 2004 til 2009. Ved Eurovision Song Contest 2000 og 2005 las ho opp poenga gjevne frå Malta. Camille er også kjend som programleiar og som skodespelar på Malta og er kjend for å ha spelt i den maltesiske TV-serien *Strada Stretta*. Han leia Malta Eurovision Song Contest 2016 og las opp Malta sine jurypoeng i Eurovision Song Contest same år.

### Nytt røystesystem
Under pressekonferansen for Junior Eurovision Song Contest 2016, som vart halden i Stockholm, annonserte styregruppa at det ville vere ei rekkje forandringar i samband med avrøystinga i Junior Eurovision Song Contest. Tidligare hadde poenga vore gjeven basert på ein kombinasjon av 50 % nasjonale juryrøystar og 50 % sjåarrøyster frå kvart land, i tillegg til eit ekstra sett med poeng gjevne av ein «barnejury». Den nye avrøystingsprossessen ville vere ei tilpassing av det nye systemet, som vart innført i Eurovision Song Contest same år, men i staden for sjåarstemmar, som vart fjerna, ville barnejury verte nytta i kvart land. I 2016, ville 1-8, 10 og 12 poeng verte tildelt basert på ein 50/50-kombinasjon frå vaksen- og barnejuryar frå kvart land, der poenga frå vaksenjuryen ville bli lesne opp av ein talsperson frå kvart land, medan poeng frå dei nasjonale barnejuryane ville verte samla og lesne opp av programleiarane. Dette førte til at sjåarane ikkje fekk røyste for fyrste gang i Junior Eurovision Song Contest si historie. I tillegg ville eit ekspertpanel frå den profesjonelle musikkindustrien gje tilbakemeldingar til alle artistane sine framføringer. Ekspertpanelet bestod av Christer Björkman,  og Jedward, som deltok i Eurovision Song Contest 2011 og 2012. Også for fyrste gang siden 2005, vart 12 poeng som kvart land fekk i starten av avrøystinga fjerna. Dette vart innført i 2005 for å hindre at nokon fekk null poeng.

## Deltakande land

## Røystegjeving

* **Ekspertjury 1 (X1)** – Christer Björkman
* **Ekspertjury 2 (X2)** – Mads Grimstad
* **Ekspertjury 3 (X3)** – Jedward

### 12 poeng frå dei nasjonale vaksenjuryane

### 12 poeng frå dei nasjonale barnejuryane

## Sjå òg
* Eurovision Song Contest 2016

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Junior Eurovision Song Contest
Ikeya-Zhang

**Kometen Ikeya–Zhang** (offisielt **153P/Ikeya–Zhang**) er ein komet som vart oppdaga av tre astronomar kvar for seg den 1. februar 2002. Japanaren Kaoru Ikeya oppdaga han kl. 09.50 UTC, kinesaren Daqing Zhang halvannan time seinare, medan brasilianaren Paulo Raymondo fann han same dag, men då hadde alt meldinga om kometen gått ut frå IAU. 

Ikeya-Zhang framstod som ein diffus ball på himmelen med storleiksklasse 3 og med ein hale. Han fann seg i nærleiken av Andromedagalaksen, og var nærast sola 18. mars, 75 millioner km unna, og nærast jorda 30. april, 60 millioner km unna.

Studiar av banen til Ikeya-Zhang viser at kometen har vitja oss tidlegare, i 1661. Han vart da kalt Hevelius' komet, etter oppdagaren Johannes Hevelius frå Polen. 

## Kjelder
*Delphin, Inger Lise A. (14. februar 2009). Ikeya Zhang. I Store norske leksikon. Henta 13. august 2014 frå http://snl.no/Ikeya-Zhang.
Immersjon

**Immersjon** er eit fenomen der ein himmellekam forsvinn ved at han vart dekt av ein annan himmellekam, eller trer inn i skuggen til ein annan himmellekam. 

## Kjelder

*
Indikasjonssyklusen

**Indikasjonssyklusen** er ein syklus på 15 år som tidlegare vart mykje nytta i kronologien. Han har ingen astronomisk bakgrunn, men hadde tilknyting til skatteinnkrevingssystemet til Romarriket. 

## Kjelder

*
Díkomo

**Díkomo** (gresk Δίκωμο, tyrkisk *Dikmen*) er ein distriktsby på Kypros og ein lokalstyrt busetnad i distriktet Kerýnia i Republikken Kypros.

Díkomo omfattar to ulike lokalstyrte busetnader:
*Káto (=Nedre) Díkomo (gresk Κάτω Δίκωμο, *Káto Díkomo* tyrkisk *Aşağı Dikmen*)
*Páno (=Øvre) Díkomo (gresk Πάνω Δίκωμο, *Páno Díkomo* tyrkisk *Yukarı Dikmen*)

Etter den tyrkiske invasjonen i 1974 har busetnadene vore utanfor kontroll frå styresmaktene. Frå 1983 er dei administrerte av Den tyrkiske republikken Nord-Kypros som kommunen Dikmen i distriktet Girne.

Ved folketeljinga i 2011 hadde den nord-kypriotiske kommunen Dikmen 9&nbsp;120 innbyggjarar, fordelt på busetnadene:
*Aşağı Dikmen (Káto Díkomo) (3&nbsp;553&nbsp;innbyggjarar)
*Yukarı Dikmen (Páno Díkomo) (416&nbsp;innbyggjarar)
* (745&nbsp;innbyggjarar)
* (79&nbsp;innbyggjarar)
* (1&nbsp;943&nbsp;innbyggjarar)
* (525&nbsp;innbyggjarar)
* (228&nbsp;innbyggjarar)
* (124&nbsp;innbyggjarar)
* (67&nbsp;innbyggjarar)
* (483&nbsp;innbyggjarar)
* (368&nbsp;innbyggjarar)
* (290&nbsp;innbyggjarar)
* (299&nbsp;innbyggjarar)

## Referansar
Inflasjonskosmologi

**Inflasjonskosmologi** er ein teori for utviklinga av det tidlege universet, der rommet ekspanderte eksponentielt. Inflasjonsæraen varte frå 10−36 sekund etter Big Bang til ein gong mellom 10−33 og 10−32 sekund. Etter inflasjonsæraen fortsette universet å utvide seg, men ikkje like akselerert. Teorien er ein konsekvens av generell relativitetsteori saman med dei samla teoriane for dei fundamentale kreftene i naturen. 

Inflasjonsteorien vart utvikla i 1980-åra av fysikarane Alan Guth og Andrei Linde.

## Kjelder
*Grøn, Øyvind. (14. februar 2009). Inflasjonskosmologi. I Store norske leksikon. Henta 13. august 2014 frå http://snl.no/inflasjonskosmologi.
Kazáfani

**Kazáfani** (gresk Καζάφανι, tyrkisk *Ozanköy*) er ein distriktsby på Kypros og ein lokalstyrt busetnad i distriktet Kerýnia i Republikken Kypros.

Etter den tyrkiske invasjonen i 1974 har busetnaden vore utanfor kontroll frå styresmaktene. Frå 1983 er han administrert av Den tyrkiske republikken Nord-Kypros som ein del av kommunen Girne (Kerýnia) i distriktet Girne.

Ved folketeljinga i 2011 hadde busetnaden 3&nbsp;070 innbyggjarar.

## Referansar
Borgny Dam-Nielsen

**Borgny Dam-Nielsen** () er ein norsk forfattar, biblioteksjef, kulturarbeidar og bioingeniør. Ho er busett i Selje. Dam-Nielsen var biblioteksjef i Selje fram til 2003. Ho har også m.a. jobba med 1000 års-jubileet i Selje 1996-1997. Dam-Nielsen er utdanna bioingeniør og jobba i fleire år på laboratoriet ved Nordfjord sjukehus.

Borgny Dam-Nielsen hadde ei tid sitt eige forlag i Selje, Scriptoriet, som i 1997, i samarbeid med Pilegrimsforlaget, gav ut boka «Selja – Sunnivakulten og pilegrimsmålet» av Eivind Luthen, og forlaget hennar fekk dessutan gitt ut eit manus av Sigrid Undset: «Den hellige Sunniva» i 2000.

## Bibliografi
### Bøker
*

*

*
*

### I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Bakgrunnsstoff
* Om Borgny Dam-Nielsen i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
* Intervju i Sunnmørsposten 13. mars 2008
Sigurd Wahl Sande

**Sigurd Wahl Sande** () er ein norsk prest. Han vaks opp fleire stader, og er busett i Straumsnes i Fjaler. Han har teologisk eksamen frå universitetet i Oslo og tok seinare pastoral-klinisk utdanning og etterutdanning i familieterapi. Sande har jobba som sjømannsprest fleire stader, som sokneprest i Årdal og Fjaler, som sjukehusprest i Førde og som konsulent ved familievernkontoret i Fjaler.

## Bibliografi
### Bøker
*

## Kjelder
*Presentasjon av Sigurd Wahl Sande på baksida av boka hans
Mpumalanga

**Mpumalanga** er ein provins i Sør-Afrika. Hovudstaden er Nelspruit, arealet er 76 495 km² og folketalet 5 143 324 i 2022. Provinsen vart danna i 1994 av ein del av den gamle provinsen Transvaal. Om lag 90,7 % av folket er svarte afrikanarar, 7,5 % kvite, 0,9 % er av blanda europeisk-afrikansk opphav («farga») og 0,7 % asiatar. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Infraraud astronomi

**Infraraud astronomi** er ei grein innan astronomi og astrofysikk som studerer himmellekamar som er synlege i infraraud stråling (IR). Bølgjelengda til infraraudt lys varierer frå 0,75 til 3,0 mikrometer. Infraraudt lys ligg mellom synleg lys og submillimeter-bølgjer. 

Den infraraude astronomien byrja i 1830-åra, få tiår etter William Herschel oppdaga infraraudt lys i 1800. I starten gjekk utviklinga seint, og det var først tidleg på 1900-talet at ein definitivt fann andre himmellekamar enn sola og månen i infraraudt lys. Etter fleire oppdagingar i 1950- og 1960-åra innan radioastronomi, forstod, astronomane mengda informasjon som fanst utafor synlege bølgjelengder, og moderne infraraud astronomi vart grunnlagd. 

Infraraud og  optisk astronomi vert ofte praktisert med dei same teleskopa, dei same speglane eller linsene.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Infrared astronomy|Infrared astronomy]]» frå ,  den 16. juni 2016.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* Caltech IR 
* Infrared Science Archive
Free State

**Free State** er ein provins i Sør-Afrika. Hovudstaden er Bloemfontein, arealet er 129 480 km² og folketalet omtrent 3 millionar i 2022. Om lag 87,6 % av folket er svarte afrikanarar, 8,7 % kvite, 3,1 % er av blanda europeisk-afrikansk opphav («farga») og 0,4 % asiatar. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Interstellart stoff

**Interstellart stoff** eller **interstellar materie** (òg kalla **interstellart medium**) er stoffa som er samla mellom stjernene i ein galakse. Dette stoffet består som oftast av atom i ionisert og molekylær form, støv og kosmisk stråling. Emisjontåker består av varm hydrogengass som er ionisert av varme stjerner og sender ut lys på bestemde bølgjelengdr i form av eit emisjonspektrum. Mørke tåker har større tettleik og avteiknar seg mot ein lysare bakgrunn av stjerner eller lysande tåker. Andre er refleksjonståker som reflekterer lys frå stjerner i nærleiken. Her finn vi òg kalde og tette molekyltåker, som inneheld mykje gassmolekyl, og dessutan tåker med kald nøytral hydrogengass. Dei vert først og fremst observert i radiobølgjeområdet. Det finst òg ein særs tynn og varm gass som sender ut røntgenstråling.

Mellom fem og ti prosent av materien i Mjølkevegen er interstellart stoff. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Interstellar materie|Interstellar materie]]» frå ,  den 17. juni 2016.*
Olav Åm

**Olav Åm** () var ein norsk skulestyrar og skuledirektør. Han var frå Vindafjord, og busett mellom anna i Leikanger.

Åm hadde eksamen frå Volda Lærarskule 1941, og i 1941-1942 arbeidde han som lærar i Audnedal og Hegebostad i Vest-Agder. Han var styrar ved framhaldsskulen i Årdal 1942-1943 og rektor ved Årdal Realskule 1943-1945. Frå 1945-1956 var han rektor ved Oppdal kommunale realskole. Frå 1956 vart Åm ein av pionérane ved innføring av 9-årig skule i Norge ved at han vart styrar for ein slik forsøksskule i Ørsta. Liknande forsøksskular kom samstundes i gang i Sykkylven og Malm i Trøndelag.

Åm var skuledirektør i Sogn og Fjordane 1963-1985. Han var 1965-1970 medlem av Steen-komitéen som greidde ut reformer i den vidaregåande skulen i Norge, der tidlegare gymnas og yrkesskular vart integrerte.

I 1969 la han som skuledirektør i Sogn og Fjordane fram den første planen i landet basert på det nye skulemønsteret.

Olav Åm har vore ein skatta foredragshaldar og kåsør. Saman med Gunnar Mjaaland skreiv han Matematikk for ungdomsskulen (første utgåva 1965–69), var redaktør for nynorskdelen i Hermes Leksikon (Hermes Forlag 1979) som var det første leksikon med både nynorsk- og bokmålstekst. I 1999 gav han ut diktsamlinga «Fykande frø» – gjeven ut som lydbok i 2005 der Åm sjølv les dikta. (Skald Forlag).

I 2002 vart han tildelt Målrosprisen av Sogn og Fjordane mållag og i februar 2003 vart han heidra med Kongens fortenestemedalje i gull.

Olav Åm var far til komponisten Magnar Åm.

## Bibliografi
### Bøker
*
*
*
*
*
*
*
*

### Lydbøker
*

### I tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

## Kjelder
*Om Olav Åm i Allkunne
Interplanetarisk stoff

**Interplanetarisk stoff** er gass og støv i rommet mellom planetane. Den interplanetariske gassen består av nøytralt og ionisert hydrogen med tilsetning av andre atomære partiklar, som er utstøytt frå sola. Mesteparten av det interplanetariske støvet stammar truleg frå heilt eller delvis oppløyste kometar. I den vidaste tydinga omfattar den interplanetariske materien òg meteoroidar og kometar.

## Kjelder

*
Iosif Sjklovskij

**Iosif Samuilovitsj Sjklovskij** () var ein sovjetisk astrofysikar. 

Han var professor ved universitetet i Moskva frå 1938. Han var ein av dei leiande astrofysikarane på 1900-talet med eit særs breitt arbeidsfelt, som ionosfæren til jorda, koronaen til sola, supernovaer og kvasarar. Fleire av bøkene hans er omsett til engelsk som *Cosmic Radio Waves* (1960), *Supernovae* (1968), *Stars, Their Birth, Life and Death* (1978) og saman med Carl Sagan *Intelligent Life in the Universe* (siste utgåve 1978).

## Kjelder

*
Isaac Newton Telescope

**Isaac Newton Telescope** (INT) var opphavleg eit 98 tommar (2,5 m) stort spegelteleskop som vart teke i bruk ved Greenwich-observatoriet i Sussex i 1967. Det vart demontert i 1979, fullstendig ombygd og flytta til Roque de los Muchachos Observatory på La Palma på Kanariøyane, der observasjonane vart teken opp att i 1984. Teleskopet har fått eit nytt 100 tommars objektiv laga av keramisk materiale (Zerodur) som endrar esg særs lite i storleik og form ved temperaturvariasjonar, og det er blitt utstyrt med mellom anna Charge-Coupled Device for elektronisk biletkonstruksjon. Instrumentet er automatisert og styrt av datamaskin. Av observasjonstida vert 20 % disponert av Nederland, 5 % av Spania, 20 % av eit internasjonalt team og resten av Storbritannia.

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
* Heimeside
Ájos Amvrósios

**Ájos Amvrósios** (gresk Άγιος Αμβρόσιος, tyrkisk *Esentepe*) er ein by på Kypros og ein lokalstyrt busetnad i distriktet Kerýnia i Republikken Kypros.

Etter den tyrkiske invasjonen i 1974 har busetnaden vore utanfor kontroll frå styresmaktene. Frå 1983 er han administrert av Den tyrkiske republikken Nord-Kypros som kommunen Esentepe i distriktet Girne.

Ved folketeljinga i 2011 hadde den nord-kypriotiske kommunen Esentepe 2&nbsp;414 innbyggjarar, fordelt på busetnadene:
*Esentepe (Ájos Amvrósios) (1&nbsp;754&nbsp;innbyggjarar)
* (388&nbsp;innbyggjarar)
* (30&nbsp;innbyggjarar)
* (242&nbsp;innbyggjarar)

## Referansar
Jacobus Kapteyn

**Jacobus Cornelius Kapteyn** () var ein nederlandsk astronom. Han er kjend for sine omfattande studiar av Mjølkevegen, og var den første som fann bevis for at galaksar roterer. 

Kapteyn var professor i Groningen frå 1878 til 1921. Han var den første som nytta statistiske metodar i astronomien. Han oppdaga ei stjerne som flytta seg særleg raskt, Kapteyn-stjerna.

## Prisar
**Prisar**
*Royal Astronomical Society sin gullmedalje (1902)
*James Craig Watson-medaljen (1913)
*Brucemedaljen (1913)

**Oppkallingar**
*Kapteyn på månen
*Asteroiden 818 Kapteynia
*Kapteyn-stjerna
*Kapteyn astronomiske institutt ved Universitetet i Groningen
*Jacobus Kapteyn Telescope (JKT) på Las Palmas på Kanariøyane
*Kapteyn-pakken, astronomisk pakke for Python

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff

*Historie på Kapteyn Institute
Jacques Cassini

**Jacques Cassini** () var ein fransk astronom og landmålar som var son av den kjende italienske astronomen Giovanni Domenico Cassini.

Han etterfølgde i 1712 faren sin som leiar for det astronomiske observatoriet i Paris. I 1718 fullførte han arbeidde med å måla ein meridianboge gjennom Frankrike mellom Dunkerque og Perpignan, som var påbyrja av Jean Picard i 1669 . Arbeidet vart presentert i verket *De la grandeur et de la figure de la terre* (1720). Picard fann at meridianbogen var kortare i nord enn i sør, og trekte den konklusjonen at jorda var flattrykt ved ekvator. Dette var i strid med utrekningane fysikarar hadde gjort av forma til jorda, og utløyste ein langvarig strid mellom forskingsmiljø i Frankrike og England. Striden vart først lagt død fleire tiår seinare (i Cassinis disfavør) etter gjentekne måleseriar, mellom anna i Ecuador og svensk Lappland.

Blant Cassini sine astronomiske studiar kan nemnast *Éléments d’astronomie* (1740) og *Tables astronomiques du soleil, de la lune, des planètes, des étoiles fixes et des moons de Jupiter et de Saturne* (1740).

Asteroiden 24102 Jacquescassini er namnsett etter Jacques Cassini.

## Kjelder

*
Ariadnes Colles

**Ariadnes Colles** (latin for Ariadneåsane) er eit kaosterreng i dei sørlege høglanda på Mars. Blokkene i kaosterrenget når ei høgd på opp til 300 meter.

Til skilnad frå andre kaosterreng, slike som Iani Chaos, er ikkje området ei vasskjelde. Det vert difor drøft om opphavet til Ariadnes Colles ligg i vass- eller vinderosjon.

Aradiadnes Colles ligg på Terra Cimmeria, eit stykke sør for Ma'adim Vallis.

## Kjelder
* ''Chaotic terrain in Ariadnes Colles'' - ESA
Ira Sprague Bowen

**Ira Sprague Bowen** () var ein USA-amerikansk fysikar og astronom. I 1927 oppdaga han at nebulium ikkje var eit grunnstoff, men i staden eit dobbelt ionisert hydrogen.

Han var direktør for Mount Wilson-observatoriet 1946–1947, for både Mount Wilson- og Palomar-observatoriet 1948–1964. Bowien arbeidde hovudsakleg med ekseperimentell spektroskopi, tåkespekter, kosmisk stråling og bruksoptikk. 

## Honors
**Prisar**
*Henry Draper-medaljen frå National Academy of Sciences (1942)
*Howard N. Potts-medaljen (1946)
*Rumford-prisen til American Academy of Arts and Sciences (1949) 
*Frederic Ives Medal (1952)
*Brucemedaljen (1957)
*Henry Norris Russell Lectureship (1964)
*Royal Astronomical Society sin gullmedalje (1966)
**Oppkallingar**
*Krateret Bowen på månen
*Asteroiden 3363 Bowen
*Bowenforholdet for turbulente fluksar frå ei flate. 

## Kjelder

*
James Bradley

**James Bradley** () var ein engelsk astronom og tente som Astronomer Royal frå 1742, etter Edmund Halley. Han er mest kjend for to grunnleggande oppdagingar i astronomien, lysaberrasjon (1725–1728) og nutasjonen til jordaksen axis (1728–1748).  Desse oppdagingane vart kalla «dei mest glimrande og brukbare dette hundreåret» av Jean Baptiste Joseph Delambre, ein astronomihistorikar, matematisk astronom og direktør ved Paris-observatoriet.

Bradley studerte først teologi og vart professor i astronomi i Oxford i 1721. Astronomer Royal var han frå 1742 til 1761. 

## Kjelder

*