open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Magnetisk krins

**Magnetisk krins** er ei eller fleire lukka sløyfer der det sirkulerer ein magnetisk fluks.
Fig. 1 syner ein magnetisk krins med ei sløyfe, der fluksen vert generert av ein permanentmagnet, merka «Magnet». Men fluksen kan òg genererast av ei vikling, som i fig. 3. Dei to horisontale greinene og greina til høgre i fig. 1 er laga av eit ferromatgetisk eller ferromatgetisk materiale med liten reluktans og ei smal hysteresekurve. Det ferromagnetiske materialet har fleire tusen gongar større permeabilitet enn luft, så det fungerer som ein leiar for fluksen \Phi. Akkurat som straumen i ein elektrisk krins flyt òg fluksen i ein magnetisk krins i ei eller fleire lukka sløyfer. Å arbeida med ein magnetisk krins er mykje enklare enn å arbeida med eit magnetfelt i rommet.  

Den magnetiske krinsen i fig. 1 kan framstillast som den ekvivalente magnetisk krinsen i fig. 2, der permanetmagneten er representert med ein Thévenin-ekvivalent krins som består av ei magnetomotorisk spenning (mms) \mathcal{F}_{m}, med eining A i serie med ein reluktans \mathcal{R}_{m}, med eining H<math>^{-1}</math> (A/Wb). \mathcal{F}_{m} kan liknast med ei spenningskjelde, \mathcal{R}_{m} med ein elektrisk motstand, og fluksen \Phi med ein elektrisk straum, men einingane er ikkje dei same.  
Reluktansen er relatert til fluksen og mms med Hopkinsons lov:

{\Phi},
|}}

som i ein magnetisk krins spelar same rolle som Ohms lov i ein elektrisk krins. Reluktansen er relatert til permeabiliteten som 

der \ell er lengda av banen, A er arealet av tverrsnittet og \mu=\mu_0 \mu_r er permeabiliteten, \mu_0=4\pi\cdot 10^{-7} H/m er permeabiliteten i vakuum (eller luft) og \mu_r er den relative permeabiliteten til materialet. Ved hjelp av () kam reluktansen til permanentmagnetet in fig. 2 uttrykkast 

der \ell_m er lengda til magnetet, som vist i fig. 1, og A_m er tverrsnittet. Det er to greiner av lengde \ell_x og tverrsnitts A_x og ei av lengde \ell_y og tverrsnitts A_y. Om dei er laga av same materiale vil dei alle ha relativ permeabilitet \mu_r. I tillegg er det eit luftgap av lengde \ell_g, areal A_g og permeabilitet \mu=\mu_0. Den totale reluktansen i krinsen er 

På grunn av at permeabiliteten \mu_g=\mu_0 er fleire tusen gongar så stor som permeabiliteten i resten av krinsen er det luftgapet som dominerer den totale reluktansen \mathcal{R}_T. 

I fig. 3 er permanentmagneten bytta ut med ein elektromagnet, der 

der N er talet på viklingar og i er straumen. I praksis vil feltet i luftgapet bøya av litt, som illustrert i fig. 3. 

## Døme

Fil:Haut-parleur_electrodynamique.svg|Ein høgtalar har ein spole (34) som plassert i eit magnetfelt, generert av ein permanentmagnet (12). Magneten er plassert mellom ei bakplate (13) og ei topplate (11), som saman med polstykket i midten utgjer ein magnetisk krins. Luftgapet mellom polstykket og topplata utgjer storparten av reluktansen. 
Fil:Gidrodeneratorr.PNG|I ein synkrongeneratot er fungerer statorvikligane som ein elektromagnet, som gnererer ein magnetisk fluks som flyt i ein magnetisk krins som består av fire polsko og rotoren. Luftgapet  mellom polskorne og rotoren utgjer storparten av reluktansen. 


## Referansar
Torvhus

**Torvhus** er hus som er bygde med torv som veggmateriale. Slike hus er særleg kjende frå Island, men er også blitt bygde i Noreg. Ein gamme bygd med torv er kjend som ein torvgamme.

Torvhus, kjende som *sodhouse* eller *soddy*, var eit vanleg alternativ til tømmerkoie under nybygginga på Great Plains i Nord-Amerika på 1800-talet og byrjinga av 1900-talet. Dei blei fyrst nytta til ly og inngjerding for dyr, men blei òg brukt til å husa menneske, ettersom prærien ofte mangla standard byggemateriale som tre eller stein, medan torv frå præriegras var rikeleg og fritt tilgjengeleg og kunne nyttast til husbygging. Præriegras har ein mykje tjukkare, hardare rotstruktur enn moderne plengras. 

Bygginga av ein torvhus innebar å skjera triangel av torv og stabla dei til veggar. Det blei nytta ulike metodar for å laga tak. Torvhus hadde normale dører og vindauge. Den resulterande strukturen hadde billegare materiale og var raskare å byggja enn eit hus bygd av tømmer, men kravde jamleg vedlikehald og var sårbart for regnskader, særleg om taket òg hovudsakleg var av torv. Av og til nytta ein stukk for å verna ytterveggane. Lerret eller stukk dekte ofte dei innvendige veggane. Det fanst mange variantar av husa, som ein type bygd av mennonittar i Preussen, Russland og Canada som heiter semlin og ein annan i Alaska som er kjend som barabara.

## Kjende torvhus

; Island

* Skagafjörður folkemuseum (Byggðasafn Skagfirðinga), torvhus i burstabærstil i Glaumbær.
* Arbaer folkemuseum (Árbæjarsafn)

; Canada

* Addison Sod House er ein bygning i Saskatchewan med status som National Historic Landmark.
* L'Anse aux Meadows, den norrøne busetnaden frå 900-1000-talet nær nordspissen av Newfoundland, har rekonstruksjonar av åtte torvhus på den opphavlege plasseringa deira.
* Mennonite Heritage Village i Steinbach i Manitoba har ei torvhytte imennonittstil kjend som ein semlin

; USA

* Cottonwood Ranch i Sheridan County i Kansas. Ranchen, som er oppført i National Register of Historic Places (NRHP), hadde eit torvhus som stall.
* Dowse Sod House, nær Comstock i Nebraska; på NRHP og drive som museum.
* Heman Gibbs Farmstead i Falcon Heights i Minnesota; det NRHP-lista området inkluderer ein kopi av det opphavlege torvhuset frå 1849.
* Jackson-Einspahr Sod House  i Holstein i Nebraska, på NRHP.
* Leffingwell Camp Site på Flaxman Island i Alaska, på NRHP.
* Minor Sod House i McDonald i Kansas, på NRHP.
* Page Soddy i Harper County i Oklahoma, på NRHP.
* Pioneer Sod House i Wheat Ridge i Colorado, på NRHP.
* Gustav Rohrich Sod hus i Bellwood i Nebraska, på NRHP.
* Sod House i Cleo Springs i Oklahoma) , òg kjent som *Marshall McCully Sod House*, som er oppført på NRHP.
* Wallace W. Waterman Sod House i Big Springs i Nebraska, på NRHP.

; Nederland

* Nederland friluftsmuseum nær Arnhem.
* De Spitkeet i Harkema er eit friluftsmuseum som rekonstruerer korleis folk pleidde å leva i området.
* Ellert en Brammert, eit museum i Drenthe, har fleire torvhus

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Torvhus|Torvhus]]» frå ,  den 31. mai 2025.*  

## Bakgrunnsstoff
Overrasking

**Forundring** eller **overrasking** er ei kortvarig kjensle som er eit resultat av ei uventa hending. Å heva augebryna er det mest kjenneteiknande og føreseielege teiknet på overrasking.

Overrasking kan ha ulike  verdiar, ho kan vera nøytral, god eller ubehageleg. Spontan, ufrivillig overrasking blir ofte uttrykt på veldig kort tid. Ho kan ofte bli tett etterfølgd av kjenslene frykt, glede eller forvirring. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Overrasking|Overrasking]]» frå ,  den 31. mai 2025.*
Harrytur

**Harrytur** er eit slangomgrep om ei kort reise over ei grense for å driva grensehandel. I britisk slang viser det tilsvarande omgrepet  til slik handel der den viktigaste vara er alkohol, og ein reiser frå Storbritannia til Frankrike eller Belgia for å dra nytte av lågare prisar og kjøp av personlege forsyningar av (særleg) alkohol eller tobakk i store mengder. Dette er ein lovleg prosess som ikkje må forvekslast med smugling.

## Norsk «harrytur»

Det norske omgrepet «harrytur» eller «harryhandel» oppstod etter at den dåverande norske landbruksministeren Lars Sponheim i eit intervju i *[[Dag og Tid]]* i februar 2002 uttalte at det var «harry» å dra på handletur til Svinesund. Førenamnet Harry kan i norsk slang nyttast som adjektiv eller substantiv for å karakterisera ein person eller handling som «vulgær», «smaklaus» eller «udanna».

Kjøtvarer, alkohol og sigarettar er dyrare i Noreg enn i nabolanda, og mange nordmenn har tradisjon å dra til grensebutikkar i Sverige (særleg Strömstad, men også til dømes Charlottenberg og Töcksfors), Finland og Russland. 

Noreg har EØS-avtalen med EU, som inneber at varer kan importerast frå EU til Noreg utan toll. Lokale skattar må betalast, men dei er omtrent dei same mot Sverige på mange varer. Mat, drikke, tobakk og andre landbruksvarer blir ikkje dekte av EØS-avtalen, og det er særleg slike varer som har stor prisforskjell.

I grensenære delar av Noreg har det utvikla seg ein folketradisjon med handleturar til Sverige i påska, særleg på skjærtorsdag, ein heilagdag som er arbeidsfri i Noreg, men ikkje i Sverige. Til Svinesund og Strömstad er det gjerne rånar-miljø som dreg for å festa denne dagen, og i påskeveka passerer det 10 000 til 15 000 bilar over Svinesund kvar dag.

## Britiske harryturar

Generelt er alkohol- og tobakksavgifter lågare i Frankrike enn i Storbritannia. Økonomisk sett er det rimeleg for folk å kjøpa store forsyningar vin, øl, alkohol og tobakk i Frankrike i staden for Storbritannia. Det er stor konkurranse mellom ferjeselskapa og LeShuttle i Kanaltunnelen. 

Verksemda er blitt viktig rundt dei store ferjehamnene i Calais, Boulogne og Dunkirk i Frankrike og Ostend i Belgia. Endå lengre ruter frå Cherbourg i Normandie og Bretagne genererer liknande verksemd med ferjer frå Irland, der alkoholavgiftene er enda høgare. Utkjørslevegen frå ferjehamna i Calais går forbi fleire store kjøpehus som tener marknaden, og nokre store britiske supermarknaddskjeder har butikkar her som berre sel alkohol, i flasker som er identiske med dei dei sel i Storbritannia, men med store rabattar. Det er også opna eiy enorm kjøpesenter ved opninga til kanaltunnelen, Cité Europa, som tiltrekkjer seg ei stor mengd britiske kjøparar.

Etter at tobakksavgifta i Frankrike auka, er det i dag svært vanleg at røykjarar dreg til den visle byen Adinkerke, like over grensa til Belgia, der avgifta er lågare. Nokre av dei som vil kjøpa både tobakk og alkohol dreg i triangelfart (Dover - Dunkerque - Calais - Dover eller omvendt).

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Booze cruise|Booze cruise]]» frå ,  den 31. mai 2025.*
Inge K. Hansen

**Inge Ketil Hansen** () er ein norsk tidlegare næringslivsleiar og handballspelar frå Oslo.

## Næringsdrivar
Hansen er utdanna siviløkonom og var med i styret for Norske siviløkonomers forening frå 1987. Han er særleg kjend som konsernsjef i Aker Kværner frå 2004 til ?. Siste tiåra har han vore styreleiar i ei rad av store norske forretningsselskap og organisasjonar. Her kan nemnast Gjensidige, Bertel O. Steen, Avinor og mange fleire. 

## Idrett
### Klubbspel
Hansen spelte handball på Fredensborg sitt lag frå 1963. Her var han med på å vinne kongepokalen i 1965 og 1966, begge desse meisterskaps-turneringane gjekk på utandørsbane. Åra frå 1967 til -70 studerte Hansen ved Norges Handelshøyskole i Bergen, samstundes som han spelte handball i Bergen Studentidrettslag (BSI). Sesongen 1968/69 bidrog han mykje til at Bergensstudentene vart seriemeister i 1. divisjon. Frå 1970 var Hansen atter Fredensborg-spelar. Han sanka ein ny NM-pokal i 1972, medan vart tap i NM-finalen 1977. Hansen la opp i 1981.

### Landslagsspel
Hansen fekk sin landslagsdebut 6. november 1965 i svenske Örebro, ein kamp Noreg vann 21-19 og der Hansen skåra tre av dei norske måla. Han var norsk lagkaptein og spelte alle fire kampane under Sommar-OL 1972 i München, ei turnering som enda med at Noregs mannskap kom på niandeplassen.  18. november 1973 i Sofia deltok Hansen i sin landskamp nr 100, eit møte med «beinharde bulgarere». Han vart då den fyrste norske handballspelaren nådde 100 A-landskamper. 6. mars 1976 skåra han sitt siste av i alt 234 landslagsmål. Til saman var han med i 116 landskampar.

## Kjelder
*handball.no
Magnetisk fluks

**Magnetisk fluks** \Phi gjennom eit areal S er flateintegralet av normalen til flukstettleiken \mathbf{B}. Fluksen er eit vektorfelt med SI-eininga Weber (Wb), som er det same som Volt\cdotsekund (Vs). 

## Fluksen gjennom ei flate
Vi kan finna fluksen gjennom ei flate ved å integrera over arealet S:

det \vec{n} er einheitsnormalvektoren.

## Gauss' lov om magnetisme
Gauss' lov om magnetisme stipulerer at fluksen gjennom ei lukka flate er null:

som er det same som at divergensen til flukstettleiken er null:

Likning () er ei av dei fire Maxwells-likningane, og syner at det ikkje finst magnetiske monopolar.

## Fluks i ein magnetisk krins
I ein magnetisk krins flyt fluksen gjennom eit ferromagnetisk eller ferrimagnetisk materiale med fleire tusen gongar større relativ permeabiliteten \mu_r enn den omkringliggande lufta. Så godt som heile fluksen flyt difor gjennom det magnetiske  materialet, så han er relatert til flukstettleiken som

der A er arealet av den magnetiske leiaren. 

## Referansar




## Sjå òg
* Magnetisk flukstettleik
* Magnetisk feltstyrke
Induktiv trafikksløyfe

Ei **induktiv trafikksløyfe** består av ein elektrisk leiar i form av ei sløyfe for å detekterer køyretøy som passerer ho. Induktive sløyfer brukast til trafikkregistrering, som t.d. måling av farten til køyretøy og antal passeringar. Denne informasjonen kan nyttar som å styra trafikkljos, overvaka trafikken, etc. 

## Funksjon

Induktiv sløyfer fungerer ved at ein induktiv-kapasitiv svingekrins (LC-krins) er avstemt til ein resonansfrekvens

,
|}}

der C er kapasitansen til ein kondensator og L er induktansen til sløyfa. Resonansfrekvensen er avstemt slik at han ligg i området 10 kHz til 200 kHz
. 

Når eit køyretøy passerer sløyfa vil dei ferromagnetiske materiala i køyretøyet føra til ein auke i induktansen, på same vis som ein ferromagnetisk kjerne i ein spole aukar induktansen. Men samstundes vil magnetfeltet til sløyfa indusera virvelstraumar i metallflatene i køyretøyet. Metallet treng ikkje vera ferromagnetisk for at det skal verta indusert virvelstraumar. Virvelstraumane absorberer energi frå magnetfeltet, noko som fører til ein reduksjon i induktansen. Reduksjonen av induktansen på grunn av virvelstraumar er kraftigare enn auken på grunn av det ferromagnetiske materialet, så resultatet er at induktansen vert redusert. Ein reduksjon med \Delta L fører til at resonansfrekvensen aukar til 

,
|}}

Induktansen L til sløyfa er nokre hundre <math>\mu</math>H, og forandringa \Delta L i induktiviteten er typisk rundt 6 % for peronbilar, for lastebilar rundt 1 - 2 % og for motorsyklar rundt 0,1 %. Grunnen til at ein personbil fører til ei større endring av induktansen enn ein lastebil er at metallplatene i ein personbil har mindre avstand frå sløyfa enn metallet i ein lastebil. Ein motorsykkel har sært lite metall, så endringa i induktans er òg lita. Det er arealet og avstanden til metallet over sløyfa, ikkje massen, som er viktig. Ved å måla endringa i resonsnsfrekvens kan ein detektera kva skags køyretøy det er.

## Referansar
Handball-NM 1982/Menn

**Noregsmeisterskapen i handball 1982** for menn vart avslutta då Fredensborg/Ski forsvarte NM-tittelen gjennom Fjellhammer Idrettslag frå Lørenskog med siffera 28–18.

### Finalen
Finalen vart avvikla i Lørenskoghallen i Akershus sundag 19. desember 1982 framfor om lag 1300 tilskodarar. Fredensborg/Ski gjekk opp i 3–1, før heimelaget snudde til 6–4. Deretter kom ein god periode for  tittelforsvararane, som ved pause leia 11–8. 13 minutt ut i andre omgang var Fredensborg/Ski oppe i timålsleiing. Trass i «frimerke» mot Helland og Pettersen resten av kampen, makta ikkje Fjellhammer truge sigeren og det vart tap 18–28 for heimelaget.

Tor Edvin Helland vart toppskårar i finalen med sine 10 fulltreffarar for Fredensborg/Ski. Elles skåra Ronald Johnsen 6, Gunnar Pettersen 4, Jon Reinertsen 3, Terje Aas 2, Oddvar Jacobsen, Trond Skjøld, Truls Knutsen, 1 alle. Stein Tyrdal var målvakt.

Fjellhammer-måla kom frå Kåre Ohrvik 6, Sverre Bjerkeli 3, Kjetil Wold, Ulf Linås, Asbjørn Hagenes, 2 alle, Sten Osther, Espen Olsen, Roger Mathisen, eitt kvar,

Dommarane Svein Ekra og Tore Schjerven straffa Fjellhammer med 6 tominutts-utvisingar og Fredensborg/Ski med 4.

## Kjelder
*Østlandets Blad, 20. desember 1982
Wermelskirchen

**Wermelskirchen** er ein by og ein kommune sør i forbundslandet Nordrhein-Westfalen i Tyskland. Kommunen, som høyrer til Rheinisch Bergischen Kreis, har 34&nbsp;000 ibuarar og omfattar 74,8 km².

Byen ligg 345 meter over havet, ikring 35 kilometer nordaust for storbyen Köln.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Wermelskirchen|Wermelskirchen]]» frå ,  den 1. juni 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Steinkjer Friidrettsklubb

**Steinkjer Friidrettsklubb** er eit idrettslag heimehøyrande i Steinkjer kommune. Laget, som er ein rein friidrettsklubb, vart stifta 4. desember 1986. Friidrettsklubben kom til i samband med at dåverande Steinkjer Idretts- og Fotballklubb satsa på fotball. Friidrettsgruppa i SIFK braut då ut og danna den nye klubben i lag med friidrettsgruppa i Beitstad IL, seinare også Sør-Beitstad IL.

Steinkjer FIK har sidan starten vore det fremste laget i friidrett i Trøndelag. Toril Lauritsen, Ellen Bergin, Magnus Rostad, Lars Eric Sæther, Rachel Nordtømme, Eivind Jensen, Nina Katrine Brandt, Tara Marie Norum, Abdulajeel Hir, Bastian Aurstad og Live Solheimdal har alle vorte noregsmeistrar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Steinkjer Friidrettsklubb|Steinkjer Friidrettsklubb]]» frå ,  den 1. juni 2025.*  

## Bakgrunnsstoff
*
June Caprice

**June Caprice,** fødd **Helen Elizabeth Lawson**, () var ein amerikansk stumfilmskodespelar.

## Liv og virke
Caprice blei fødd som Helen Elizabeth Lawson i Arlington i Massachusetts og blei utdanna i Boston.

Ho byrja skodespelarkarrieren sin på teater. I 1916 skreiv ho kontrakt med Fox Film Corporation. Dette året leitte produsenten William Fox etter ein «ny Mary Pickford». Om sommaren meinte han at han hadde funne kvinna som ville vera den mest kjende kvinne på skjermen innan seks månader. I pressemeldinga om Caprice frå 1916 blei hevda at ho ein tenåring, «berre litt over 17 år gammal.» Då ho døydde i 1936 blei alderen hennar oppgjeven som 40 år, slik at ho var rundt 20 år gamal ved oppdaginga.

Under kunstnarnamnet June Caprice filmdebuterte ho som Caprice Talbert i *Caprice of the Mountains* frå 1916. Ein filmkritikar i New York Times sa om henne: «Ho er ung, vakker, grasiøs, lita, med talande gestar som spår ei lys framtid i filmane.» Caprice laga seksten filmar for Fox, halvparten av dei regisserte av Harry F. Millarde. Dei to fekk eit personleg forhold, og gifta seg så.

Caprice forlet filmindustrien for å byrja ei familie, og fødde dottera June Elizabeth Millarde i 1922. Ho skal ha gått tilbake til å arbeida på scenen og som modell, og dukka opp på kalendrar frå Coca-Cola på 1920-talet med eit glas brusande cola. I 1931 døydde mannen hennar, berre førtiseks år gammal. Caprice døydde fem år seinare av hjerteinfarkt i Los Angeles. Ho hadde hatt kreft. Ho blei gravlagd ved Forest Lawn Memorial Park Cemetery i Glendale i California.

Dottera til Caprice var fjorten år gamal då ho blei foreldrelaus, og blei oppseda  av besteforeldra sine på Long Island i New York. Ho var arving til ein estimert formue  på 3 000 000 dollar. June Millarde blei seinare kjend som skodespelar og modell under namnet Toni Seven. 

## Filmar

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:June Caprice|June Caprice]]» frå ,  den 1. juni 2025.*  

## Bibliografi

* 

## Bakgrunnsstoff

* 
* 
* June Caprice New York Public Library Digital Gallery photo
* June Caprice at silentsaregolden
Gasskjempe

**Gasskjempe**, også kalla **kjempeplanet** eller **gassplanet**, er ein type stor planet som i hovudsak består av gassforma eller flytande materie og ikkje har noka fast overflate. Gasskjemper kan likevel ha ein fast kjerne, men det finst ingen veldefinert faseovergang som til dømes mellom jordatmosfæren og jordmantelen. I solsystemet blir planetane Jupiter og Saturn rekna som gasskjemper. Uranus og Neptun blei tidlegare klassifiserte som gasskjemper, men på 1990-talet blei det kjent at dei bestod av hovudsakleg tyngre og meir ustabile element (som blir refererte til som «isar»). Derfor blir Uranus og Neptun oftare separert inn i sin eigen kategori av iskjemper.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Gasskjempe|Gasskjempe]]» frå ,  den 2. juni 2025.*
Cornelius Karlstrøm

**Cornelius Karlstrøm** () var ein norsk gardbrukar, tømrar, funksjonær og politikar frå Talvik i Finnmark. Han var ordførar 1946–51 i Talvik og representerte Finnmark i stortinget 1950–53.

Far hans, som var frå Sverige, dreiv gard og fiske i Talvik. Sjølv dreiv han i unge år med tømmerhogst. Sidan arbeidde han som bygningsmann, også etter han i 1936 rydda og bygde eige gardsbruk. Perioden 1932–41 deltok han i oppsynet av fiskeria i Finnmark. Frå 1944 til 1963 hadde han bierverv som likningsfunksjonær i Talvik.

Karlstrøm var medlem i kommunestyret frå 1931 til 1955, frårekna krigsåra. Han var ordførar i seks av åra, 1946–51. Ei tid var han formann i skulestyret, styreformann 1948–49 i Alta Kraftlag og på ny 1958–69, formann i fylkeslandbruksstyret i Finnmark 1957-68. Åra 1952–61 var han styremedlem i Distriktenes utbyggingsfond.

Han var farfar til stortingsrepresentant Randi Karlstrøm.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Cornelius Karlstrøm|Cornelius Karlstrøm]]» frå ,  den 2. juni 2025.*
Narsaq

**Narsaq** er den einaste byen i Narsaq kommune sør på Grønland. Han er også det administrative sentrumet til kommunen. Byen ligg i sundet mellom Tunulliarfik (dansk Skovfjorden) og Sermilik (dansk Bredefjord). Byen har ca. 1 740 innbyggjarar (2006). Heile kommunen har i alt 2 050 innbyggjarar.

Ordet Narsaq betyr «sletta», og viser til den grøne sletta byen Narsaq ligg på. 

Byen blei grunnlagd som handelsstaden Nordprøven i 1834, i kolonien Julianehåp (dansk: Julianehåb, no Qaqortoq). Handelsstaden blei lagt her på grunn av gode hamneforhold, ved at vatnet var så djupt at båtar kunne leggja til heilt inne ved stranda. Her kjøpte dei spekk og skinn frå lokale fangstfolk, og selde varer frå kontinentet, som kaffi, sukker, brød og gryn.  

Fram til ca. 1900 var selfangst det viktigaste næringsgrunnlaget for Narsaq, men på byrjinga av 1900-talet svikta selfangsten, og folk gjekk meir over til fiske. På grunn av dette blei det også bygd eit fiskehus i byen i 1914. Dette huset blir i dag brukt av det lokale elverket. Befolkninga auka også i denne perioden; frå 25 i 1870 til 162 i 1919 og 300 i 1930. I 1953 stod reke- og fiskefabrikken klar, og dette gav ny vekst i Narsaq.

Byen har i dag eit saueslakteri, og husar også den grønlandske skulen for næringsmiddelhygiene (Inuili).

Dei andre tettstadene i kommunen er Igaliku, Qassiarsuk og Narsarsuaq, og dessutan mange mindre sauedriftstader. Qassiarsuk var heimstad for garden til Eirik Raude gard, og den fyrste kyrkja i Nord-Amerika. I norrøn tid var staden kjend som Brattalid.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Narsaq|Narsaq]]» frå ,  den 2. juni 2025.*
Annona

***Annona*** (av det karibiske språket taino, *annon*) er ei slekt med ca. 125 artar som primært er utbreidd i tropisk Sør-Amerika, men med enkelte artar i tropisk Afrika. Slekta omfattar tre og buskar med enkle, lêraktige blad og ofte med etande frukter. Blomane er akselstilte og regelmessige med tre, tjukke blomeblad. 

Arkeologiske funn har vist at ein har dyrka ulike annona-frukter i Mexico frå minst 1000 år f.Kr.

## Artar i utval

* Atemoya (*Annona cherimola x Annona squamosa*)
* Cherimoya (Annona cherimola)
* Nettannona (*Annona reticulata*)
* Piggannona (*Annona muricata*)
* Søtannona (*Annona squamosa*)

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Annona|Annona]]» frå ,  den 2. juni 2025.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Handball-NM 1984/Menn

**Noregsmeisterskapen i handball 1984** for menn vart avslutta med at Fredensborg/Ski vann med 20 mål mot Skiens Ballklubb sine 19 skåringar. Det var siste gongen laget frå Oslo/Ski i Akershus triumferte i ei handballturnering, det vere noregsmeisterskap eller 1. divisjon.

### Finalen
Finalen vart avvikla i Skienshallen torsdag 27. desember 1984 med 3&nbsp;469 tilskodarar på tribunane. Etter ein jamn fyrste omgang leia Fredensborg/Ski 11–10 ved pause. Heimelaget tok føringa med 13–12 og var seinare i andre omgang oppe i ei tremålsleiing. Fredensborg/Ski kom tilbake og leia 19–18 fem minutt før full tid. Skiens-laget utlikna, men lukkast ikkje utnytte overtal i spelarar til å gå opp i føring. Åtte sekund før slutt avgjorde islendingen Gunnar Einarsson, den einaste utlendingen på bana, finalen med Fredensborg/Ski sitt mål nummer 20.     

**Fredensborg/Ski** sine mål kom frå Oddvar Jacobsen 6, Tor Edvin Helland 5, Gunnar Einarsson 4, Lars Tore Ronglan 4, Espen Johansen 1. Stein Tyrdal var målvakt.

For **Skien BK** skåra Gunnar Pettersen 5 mål, Egil Opperud 4, Terje Andersen 3, Tor Haukedal 3, Helge Busk 3, Jan Rundhovde 1.
  
Dommarane Nils Hallan og Bjørn Erik Børresen straffa Fredensborg/Ski med 7 tominutts-utvisingar og Skien BK med 3.

## Kjelder
*Arbeiderbladet, 28. desember 1984
Tønsberg Friidrettsklubb

**Tønsberg Friidrettsklubb** er eit idrettslag heimehøyrande i Tønsberg. Laget vart stifta 25. november 1981 då friidrettsgruppene i IF Tønsberg-Kameratene og Tønsberg Turn braut ut av respektive idrettslag.

Tønsberg FIK sine norske meistrar er Richard Olsen, Arne Pedersen, Lisbeth Andersen og Henrik Flåtnes.

I 1993 arrangerte Tønsberg FIK noregsmeisterskapen i friidrett på Greveskogen idrettspark i Tønsberg.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tønsberg Friidrettsklubb|Tønsberg Friidrettsklubb]]» frå ,  den 2. juni 2025.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Bebra

**Bebra** er ein by og ein kommune nordaust i forbundslandet Hessen i Tyskland. Byen, som høyrer til Landkreis Hersfeld-Rotenburg, har 13&nbsp;000 ibuarar og omfattar 93,7 km² land.

Byen ligg ikring 45 kilometer sør-søraust for Kassel.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Bebra|Bebra]]» frå ,  den 2. juni 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Isabella Beeton

**Isabella Mary Beeton** (fødd **Mayson**; ) var ein engelsk journalist, redaktør og forfattar kjend som **Mrs Beeton**. Namnet hennar blir særleg knytt til den fyrste boka hennar, *Mrs Beeton's Book of Household Management* (1861). Ho var fødd i London. Etter å ha gått på skule i Islington i Nord-London og Heidelberg i Tyskland blei ho gift med Samuel Orchart Beeton, ein ambisiøs forleggar og redaktør.

I 1857, mindre enn eit år etter bryllaupet, byrja ho å skriva for ein av kundane til mannen, *[[The Englishwoman's Domestic Magazine]]*. Ho omsette fransk fiksjon og skreiv ei matlagingsspalte der oppskriftene var kopierte frå andre kokebøker eller sende inn av lesarar. I 1859 lanserte Beetons ein serie med eit månadsbilag til *The Englishwoman's Domestic Magazine* på 48 sider. Dei 24 utgåvene blei gjevne ut i eit samla verk som *Mrs Beeton's Book of Household Management* i oktober 1861, og det blei selt i 60.000 eksemplar det fyrste året. Beeton skreiv på ei forkorta utgåve av boka si som fekk tittelen *The Dictionary of Every-Day Cookery*, då ho døde av barselsfeber i februar 1865, 28 år gammal. Ho fødde fire barn, to av dei to døydde som spedbarn, og ho hadde fleire spontanabortar. To forfattarar som har skrive biografiar om henne, Nancy Spain og Kathryn Hughes, har framsett ein teori om at Samuel hadde fått syfilis før ekteskapet, og hadde smitta hustrua si med det.

*Book of Household Management* er blitt redigert, revidert og utvida fleire gongar sidan Beeton døydde, og er framleis i trykk. Matskribentar har uttalt at dei etterfølgjande utgåvene av boka var betre enn den opphavlege utgåva. Fleire matskribentar, som Elizabeth David og Clarissa Dickson Wright, har kritisert verket til Beeton, særleg bruken hennar av andre sine oppskrifter. Andre, som matskribenten Bee Wilson, ser på kritikken som overdriven, og at Beeton og arbeidet hennar er ekstraordinært og beundringsverdig. Namnet hennar er blitt assosiert med kunnskap og autoritet innanfor viktoriansk matlaging og styring av heimen. *[[Oxford English Dictionary]]* skreiv at i 1891 var *Mrs Beeton* blitt eit generisk namn for autoritet i heimen. Ho hadde stor innverknad på bygginga av middelklasseidentitet i viktoriatida.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Isabella Beeton|Isabella Beeton]]» frå ,  den 2. juni 2025.*  

; Litteratur

*  

## Bakgrunnsstoff
Handball-NM 1974/Menn

**Noregsmeisterskapen i handball 1974** for menn enda med triumf for Fredensborg Ski- og Ballklubb frå Oslo gjennom å vinne over byrival Refstad Idrettslag med 13–12. Finalen var den siste utandørsfinalen i noregsmeisterskapen i handball. Etter kampen meinte Refstad-spelaren Harald Tyrdal at «Ute-NM i håndball [har] ingen verdi» og ein tok finalen som trening.

### Finalen
Finalen vart avvikla på Voldsløkka i Oslo sundag 8. september 1974. Kampen vart spelt på ei glatt bane og kom til å verte prega av hardt spel. Fredensborg leia 8–6 ved pause. Gjennom den andre omgangen styrte mannskapet inn mot eittmåls-siger, 13–12.

Måla

**Fredensborg**: Finn Urdal 3, Rolf Lundberg 3, Arve Moen 3, Jon Reinertsen 2, Trond Egil Stern 1, Inge K. Hansen 1. Per Søderstrøm vakta målet.

**Refstad**: Ulf Magnussen 3, Per Otto Furuseth 2, Sven Tore Jacobsen 2, Rune Sterner 2, Harald Hegna 1, Runar Holen 1, Morten Algarheim 1.

## Kjelder
*Arbeiderbladet, 9. september 1974
Sørild Friidrettsklubb

**Sørild Friidrettsklubb** er eit norsk idrettslag heimehøyrande i Grimstad i Agder fylke. Laget vart stifta 13. november 1984 og er som namnet viser eit sær-idrettslag. Utøvarane tevlar i blå overdel og svart bukse.

Medlemer i Sørild har dei siste 40 åra sanka ei mengd medaljar i norske meisterskap på bane, særleg i tida før 2000. Lagets fremste utøvar har sprintaren Sølvi Olsen Meinseth og hopparen Morten Næss vore. Også brørne Jan og Kåre Sagedal og Hermund Storsæter har vorte norsk meister i sine respektive øvingar, kast og sprintløp. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sørild Friidrettsklubb|Sørild Friidrettsklubb]]» frå ,  den 3. juni 2025.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Rotenburg i Niedersachsen

**Rotenburg (Wümme)**, plattysk *Rodenborg (Wümm)*, også kjend som *Rotenburg an der Wümme*, er ein by og ein kommune nord i forbundslandet Niedersachsen i Tyskland. Kommunen har 23&nbsp;000 ibuarar og dekker 99,1 km² land. Byen ligg 40 kilometer aust for Bremen.

Rotenburg vart grunnlagt i 1195, då fyrsten og biskopen Rudolf I av Verden fekk bygt ei borg på staden. Borga fekk namn av fargen på mursteinane. Busetnaden ved borga vart verande landsby heilt til innpå 1800-talet.

Fyrstebispedømmet vart i 1648 omgjort til fyrstedømmet Verden. Dette var frå då i personalunion med kongeriket Sverige. Etter å ha vore okkupert av Danmark i tre år, tok Hannover-fyrsten i 1715 over styringa av fyrstedømmet.

Rotenburg ligg ved elva Wümme og vert kalla Rotenburg (Wümme) for å skilje byen frå Rotenburg an der Fulda i Hessen og Rothenburg ob der Tauber i Bayern.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Rotenburg (Wümme)|Rotenburg (Wümme)]]» frå ,  den 3. juni 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Bremervörde

**Bremervörde** er ein by og ein kommune nord i forbundslandet Niedersachsen i Tyskland. Kommunen har 19&nbsp;000 ibuarar og dekker 150,4 km² land. Byen ligg ved elva Oste, 4 meter over havet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Bremervörde|Bremervörde]]» frå ,  den 3. juni 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Cearbhall Óg Ó Dálaigh

**Cearbhall Óg Ó Dálaigh** (verksam rundt 1630), til tider skrive **Carroll Oge O'Daly** på engelsk, var ein irskspråkleg diktar og harpespelar på 1700-talet som komponerte songen «Eileanóir a Rún».

Cearbhall (Carroll) var eit vanleg namn blant folk med etternamnet Ó Dálaigh (O'Daly, Daly), og meir enn éin diktar med dette etternamnet bar fornamnet. Cearbhall Óg som komponerte «Eileanóir a Rún» var frå Pallas, nær Gorey i County Wexford. Eileanóir i diktet var dottera til sir Morgan Kavanagh av Clonmullen i County Wexford. I folkeminnet blir Cearbhall presentert som ein kvinnedårar og luring som liknar Gobán Saor.

## Eileanóir a Rún
Irsk folkeminne fortel korleis Eileanóir Chaomhánach (Eleanor Kavanagh) flykta med Cearbhall (Carroll) same dag som ho skulle gifta seg med ein annan mann. Cearbhall kom til bryllaupet for å spela musikk ved bryllaupsfesten, og blei kjær i brura. Han skreiv songen  Eileanoir a Rún for å vinna brura.

## Andre dikt og songar
Ein annan song, «Seachrán Chearbhaill», er tilskriven Cearbhall Óg. Både eit dikt av den dominikanske presten Pádraigín Haicéad. og svardiktet til Cearbhall overlevde i eit manuskript frå det 1600-talet. Soga *Mac na Míchomhairle* (Son av dårleg råd) er blitt tilskriven han i folkeminne, men dagens forsking har kasta tvil om denne tilskrivinga.

## Merknadar

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cearbhall Óg Ó Dálaigh|Cearbhall Óg Ó Dálaigh]]» frå ,  den 3. juni 2025.*  

## Bibliografi

* 
* 
* 
* 
* 
*
Dag Rune Olsen

**Dag Rune Olsen** () er ein norsk kreftforskar og professor i biomedisinsk fysikk frå Universitetet i Bergen, rektor ved Universitetet i Bergen 2013–2021 og rektor ved Universitetet i Tromsø – Noregs arktiske universitet frå 2021.

## Akademisk karriere
Olsen har ein doktorgrad frå Universitetet i Oslo (1999). Ifølgje Google Scholar er dei faglege arbeida hans siterte litt over 5 000 gonger i vitskapleg litteratur. Olsen har vore avdelingssjef ved Kreftinstituttet ved Oslo universitetssjukehus og var dekan ved Det matematisk-naturvitenskapelige fakultet ved UiB frå 2010 til 2013.

I perioden 2013–2020 var Dag Rune Olsen rektor for Universitetet i Bergen, der han overtok posisjonen frå Sigmund Grønmo i august 2013. Olsen trekte seg før den valde perioden var over då han vart tilsett som rektor ved Universitetet i Tromsø. 1 august 2021 gjekk han inn i stillinga som (tilsett) rektor ved Universitetet i Tromsø – Noregs arktiske universitet.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Dag Rune Olsen|Dag Rune Olsen]]» frå ,  den 3. juni 2025.*  

## Bakgrunnsstoff
Kelly Dulfer

**Kelly Dulfer **() er ein nederlandsk handballspelar frå Schiedam. Ho vart verdsmeister 2019 med Nederland og vann meisterligaen 2025 med Győri ETO. Dulfer er venstre rykkromspelar, eventuelt linjespelar. Ho er ein framifrå forsvarsspelar.

## Karriere
### Klubbspel
Dulfer spelte frå 2012 til -15, etter tur, ein sesong i kvar av laga Quintus, DOS og Dalfsen. Med Dalfsen vann ho i 2015 både den nasjonale seriemeisterskapen og den nederlandske cupen. Deretter gjorde ho i to sesongar teneste hos tyske VfL Oldenburg. Etter å ha skåra 182 mål på 51 bundesliga-kampar, flytta ho i 2017 til den danske toppklubben København HB. Med København vart ho dansk seriemeister i 2018. Sommaren 2019 byrja ho spele på tyske Borussia Dortmund, eit lag ho vart tysk meister med i 2021. Dei neste tre åra, 2021-24, hadde ho kontrakt med ligarivalane BBM Bietigheim. Alle tre sesongane vart ho tysk seriemeister, i tillegg til at laget sigra i EHF-europaserien 2022 og sikra seg DHB-pokalen i 2022 og 2023. I 2024 skreiv ho kontrakt med ungarske Győri ETO. Med Győri ETO vart ho i 2025 ungarsk seriemeister og vinnar av EHF-meisterligaen 2025.

### Landslagsspel
Dulfer fekk sin landslagdebut i oktober 2013. Ho var med i dei nederlandske troppane som tok seg til VM-finalen 2015 og EM-finalen i 2016. I desse kampane gjorde ho seg lite gjeldande, som begge enda med tap mot Noregs sterke mannskap. Dulfer fekk meir speletid då Nederland vann bronsemedalje under både Handball-VM 2017 og Handball-EM 2018, i den siste turneringa vart ho kåra til beste forsvarsspelar. Høgdepunktet med landslaget kom då Nederland vann mot Russland i semifinalen under verdsmeisterskapen 2019 i Japan, for så å slå Spania i sjølve VM-finalen. Pr november 2024 har Dulfer delteke i 198 landskampar og skåra 321 mål for Nederland.

### Merittar
*Verdsmeister: 2019 for Nederland
*VM-sølv: 2015 for Nederland
*EM-sølv: 2016 for Nederland
*VM-bronse: 2017 for Nederland
*EM-bronse: 2018 for Nederland
*Vinnar av EHF-meisterligaen: 2025 med Győri ETO
*Vinnar av EHF-europaserien: 2022 med BBM Bietigheim
*Nederlandsk cupmeister: 2015 med Dalfsen
*Nederlandsk seriemeister: 2015 med Dalfsen
*Dansk seriemeister: 2018 med København HB
*Tysk ligameister: 2021 med Borussia Dortmund, 2022, 2023, 2024 med BBM Bietigheim 
*Vinnar av DHB-pokalen: 2022 og 2023 med BBM Bietigheim
*Ungarsk seriemeister: 2025 med Győri ETO

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Kelly Dulfer|Kelly Dulfer]]» frå ,  den 4. juni 2025.*
Frol Idrettslag

**Frol Idrettslag** er eit idrettslag heimehøyrande i bygda Frol i Levanger kommune i Nord-Trøndelag. Idrettslaget reknar stiftinga til året 1888. Laget har vore aktivt med i bordtennis, friidrett, langrenn, orientering og volleyball.

Friidrettsgruppa var den mest framgangsrike før Levanger FIK vart stifta. Edel Leverås og Robert Ekpete vart fleire gongar norske meistrar i høvesvis kast og 110 meter hekk. Frank Fiske vart i 1998 noregsmeister på 400 meter.

Siste tiåra har orienteringsgruppa vore den største i idrettslaget. Noregsmeistrar som Lars Skjeset, mellomdistanse 2011, Jo Indgaard, langdistanse 2013 og Gøril Sund, normaldistanse og mellomdistanse i 2014, samt Paul Sirum, mellomdistanse 2018, representerte alle Frol IL. I 2015 vann Frol-karane Ulf Indgaard, Yngve Skogstad og Jo Indgaard stafetten under norgesmeisterskapen på heimegrunn på Frolfjellet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Frol Idrettslag|Frol Idrettslag]]» frå ,  den 4. juni 2025.*
Rottenburg am Neckar

**Rottenburg am Neckar** er ein by og ein kommune i forbundslandet Baden-Württemberg i Tyskland. Kommunen har 45&nbsp;000 ibuarar og dekker 142,3 km² land. Byen, som høyrer til Landkreis Tübingen, ligg 349 meter over havet. Storbyen Stuttgart ligg 50 kilometer nordaust for Rottenburg.

Elva Neckar renn gjennom kommunen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Rottenburg am Neckar|Rottenburg am Neckar]]» frå ,  den 4. juni 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Anambé-språket

**Anambé**, eller meir spesifikt  **cairarianambe**, er eit  tupi-språk som vert snakka i Pará, ved elva Cairari i Brasil. Statusen til språket er usikkert, det er utryddingstruga og kanskje utdøydd. Det blir fortrengd av portugisisk.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Anambé-språket|Anambé-språket]]» frå ,  den 9. juni 2025.*
Apurinã

**Apurinã** eller **ipurina** er eit sørleg maipureansk språk snakka av apurinãane i Amazonasbekkenet. Det har ein aktiv–stativ syntaktisk struktur. Apurinã, namnet på språket, er eit portugisisk ord som har vorte brukt til å skildra popikariwakorifolket og språket deira. Apurinãane finst primært langs Puruselva i nordvestlege delar av Amazonasregionen i Brasil, i delstaten Amazonas, der dei er spreidde ut over 27 ulike landområde reservert for urfolk. Det er omtrent 9500 apurinãar, der færre enn 30 % kan snakke apuriná flytande. I og med at dei bur så spreidd er det vanskeleg å vurdere talet på talarar.

## Fonologi

### Vokalar
Vokalane i apurinã blir nasale av rundtleggande nasale vokalar, sjølv over ordgrenser.

* /e/ kan bli senka til [ɛ] når han står føre ei oral staving.
* /o/ kan realiserast fritt som [ʊ, u] innanfor ulike stavingsstillingar.

### Konsonantar

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Apurinã language|Apurinã language]]» frå ,  den 9. juni 2025.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
*  
*  Aberdour, Cathie – ''Referential Devices in Apurinã Discourse''
*  ELAR – archive of Apurinã language documentation materials
*Eldp. "ELDP // Preserving Endangered Languages." *ELDP / Projects We Funded*. ELDP, Web.
*Escola Indigena Apurinã em Boca Do Acre." *Guia Amazonas*. Web
*
*Schiel, Juliana. " Apurinã." *Povos Indigenas No Brasil*. Oct. 2005. Web
NM i friidrett 1929

**Noregsmeisterskapen i friidrett 1929**, hovudmeisterskapen, vart avvikla på Bislett stadion i Oslo helga 17. og 18. august. Fyrste dagen regnde det, andre dagen var det sol men tung bane. Milløpet vart avvikla sundag 7. juli på Kongsberg.

Vinnaren av tresteghopp, Gunnar Hagen frå Idrottslaget i BUL, vart tildelt kongepokalen.

## Menn
### 100 meter





### 200 m





### 400 m





### 800 m





### 1500 m





### 5&nbsp;000 m





### 10&nbsp;000 m





### 110 meter hekk





### 400 m hekk





### 4 x 100 meter stafett





### Høgdehopp





### Stavhopp





### Lengdehopp





### Tresteghopp





### Kulestøyt





### Diskoskast





### Sleggjekast





### Spjutkast





## Kjelder
*Idrettsliv 19. august 1929
*''Norsk friidretts historie fra 1896 til 1950''. 1952
Lillehammer Idrettsforening

**Lillehammer Idrettsforening** er eit idrettslag heimehøyrande i Lillehammer. Laget vart stifta 28. mai 1919 og er som namnet seier eit særisrettslag for friidrett. Laget si heimebane er Stampesletta i Lillehammer, der ein har arrangert noregsmeisterskap i friidrett ved fleire høve.

Astrid Tveit, Morten Sand og Tormod Hjortnæs Larsen er alle utøvarar som har vorte noregsmeister som medlem i Lillehammer IF. Før andre verdskrigen vann også mellomdistanseløparen Reidar Jørgensen gullmedalje i noregsmeisterskap.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lillehammer Idrettsforening|Lillehammer Idrettsforening]]» frå ,  den 5. juni 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Tor Edvin Helland

**Tor Edvin Helland** () er ein norsk tidlegare handballspelar frå Arna i Hordaland. Han vann tre kongepokalar og ein seriemeisterpokal med Fredensborg/Ski åra 1981-84. Helland var rykkromspelar og storskytar.

## Karriere
### Klubbspel
Helland var aktiv fleire sesongar på Bjørnar sitt lag frå 1975 til -80. Sommaren 1980 melde han seg inn i topplaget Fredensborg/Ski og bidrog med sine mange skåringar til at oslolaget vann cupfinalen 1981, 1. divisjon 1982, cupfinalen 1982 og cupfinalen 1984. Ut på hausten 1986 la han opp, etter å ha vore hemma av vedvarande ryggplager. Sidan var han trenar for ulike lag i mange sesongar.

### Landslagsspel
Frå 25 juli 1979 til 8. august 1986 deltok Helland i 110 av Noregs landskampar og noterte seg for 395 skåringar.

### Merittar
*Noregsmeister: 1981, 1982 og 1984 for Fredensborg/Ski 
*Seriemeister: 1982 for Fredensborg/Ski 

## Kjelder
Tagabawa

**Tagabawa** er eit manobospråk i Davao City og Mount Apo i Mindanao på Filippinane. Tagabawa vert snakka i provinsane Cotabato og Davao del Sur, og på fjellsidene ved Mount Apo vest for Davao City. Språket blir snakka av Bagobo Tagabawa-folket.

## Fonologi

### Konsonantar

* Lydane /p, t, k, ʔ/ høyrast ut som lydane [p̚, t̚, k̚, ʔ̚]  utan opming av luftstraumen når dei er i ord-finalposisjon.

### Vokalar

* /e/ høyrast som [ɛ] i lukka stavingar.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tagabawa language|Tagabawa language]]» frå ,  den 5. juni 2025.*  

## Bakgrunnsstoff

* Tekster på Tagabawa-språket i Project Gutenberg
* Diccionario Bagobo-Español (1892) av Mateo Gisbert - frå University of Michigan Digital Collections
Skeivt arkiv

**Skeivt arkiv** er det nasjonale dokumentasjonssenteret for skeiv historie i Noreg og ein del av Avdeling for spesialsamlingar ved Universitetet i Bergen. Arkivet vart offisielt opna 15. april 2015 og held til ved Universitetsbiblioteket i Bergen.

Skeivt arkiv tek vare på, dokumenterer og arbeider med formidling av LHBT-historie. Samlingane består av arkiv frå personar og organisasjonar, personleg materiale og sjølvbiografiar, i tillegg til bøker og tidsskrift. Arkivet er i gang med å byggje opp ei samling videointervju for å dokumentere liva til enkeltpersonar. Arkivet arbeider òg med å byggje eit nettleksikon kalla Skeivopedia, med fokus på skeiv historie. Skeivt arkiv samlar òg inn Skeive historier – dette er skriftlege forteljingar som folk kan skrive anonymt og sende inn via nettsida deira.

## Samling
Samlinga består mellom anna av materiale frå fleire i den første generasjonen homoaktivistar frå 1950-åra, som no er døde. Dette er historier som til no ikkje har vore dokumenterte eller formidla. Mellom anna er dokument frå arkivet til Karen-Christine Friele tilgjengelege, med fullstendig katalog over arkivet på Arkivportalen.

## Videointervju

Skeivt arkiv byggjer opp ei samling videointervju med personar som har hatt tilknyting til LHBT-organisering, eller som på annan måte har forteljingar om det å leve utanfor heteronormen. Intervjua er ein del av arbeidet med å dokumentere og formidle norsk skeiv historie. Skeivt arkiv har i dag eit intervjuteam på to personar med base i Bergen, som utfører livsminneintervju over heile landet.

## Skeivopedia
Skeivopedia er Skeivt arkiv sitt eige oppslagsverk. Tekstane i oppslagsverket er i hovudsak skrivne av Skeivt arkiv, og det vert jamleg lagt til nye oppslagsord. Tekstane handlar om viktige personar, hendingar og organisasjonar knytte til skeiv historie.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Skeivt arkiv|Skeivt arkiv]]» frå ,  den 6. juni 2025.*  

## Bakgrunnsstoff
* 
* Skeivopedia
Idrettslaget Fri

**Idrettslaget Fri** er eit idrettslag heimehøyrande i Espeland og Arna i Hordaland. Laget, som vart stifta 5. april 1929, har grupper med friidrett, fotball og innebandy. I tillegg har ein trimgruppe og tilbod for born.

IL Fri har sidan 1984 arrangert Arnaløpet. Løpet har ei løype på 3,4 km, og ei anna på 8,8 km.

Sprintaren Tone Rolland, mellomdistanseløparen Lars Ove Strømø, kulestøytaren Kjell Ove Hauge, langdistanseløparen Bente Landøy, sleggjekastaren Bjørnar Halvorsen, sprintaren Irene Helgesen, stavhopparen Eirik Dolve, mangekjemparen Martin Roe og kulestøytararen Matilde Roe har alle vorte noregsmeistrar i friidrett. Fotballspelarane Erik og Maren Mjelde var i unge år medlemer i Fri.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Idrettslaget Fri|Idrettslaget Fri]]» frå ,  den 7. juni 2025.*  

## Bakgrunnsstoff
* 
* FRI Innebandy
Cupfinalen i fotball 1991/Menn

**Cupfinalen i fotball 1991** var den 86. finalen i rekka av norske meisterskap i fotball for menn. Finalekampen vart spelt 20. oktober på Ullevaal Stadion i Oslo. 27&nbsp;240 tilskodarar såg Strømsgodset Idrettsforening frå Drammen sikre seg den stor kongepokalen gjennom siger over Trondheims-laget Rosenborg Ballklub med 3 mål mot 2. Roy Helge Olsen dømde oppgjeret.

### Kampen
Rosenborg sjokkopna då Roar Strand i det 3. minutt finta seg fri på venstresida, og slo tilbake frå dødlinja til Karl Petter Løken som enkelt plasserte ballen i målburet. Odd Johnsen utlikna til 1–1 i det 14. minutt. Frå drygt 20 meter sende han avgarde ein markkrypar som rulla inn i motsett hjørnet av målet. I det 28. minutt stanga same karen ballen i nettet etter hjørnespark frå høgre. Rosenborg-målvakta burde ha hindra begge desse skåringane. 25 minutt ut i den andre omgangen fauk eit langskot frå SIF-spelaren Trond Nordeide over RBK-målvakta og i motsett vinkel. Straks etter reduserte Gøran Sørloth for RBK då han tverrvende og frå 8-9 meter pirka ballen forbi målvakta.

### Laga
**Strømsgodset** sitt vinnarlag bestod av Frode Olsen, Vegard Hansen, Frode Johannessen, Arne Erlandsen, Jan Wendelborg, Glenn Knutsen, Trond Nordeide, Geir Andersen, Halvor Storskogen (kaptein), Odd Johnsen og Kenneth Nysæther. Juro Kuvicek kom i spel det siste kvarteret, Arne Gustavsen i sluttsekunda.

**Rosenborg** stilte med Ola By Rise, Øivind Husby, Bjørn Otto Bragstad, Rune Tangen, Trond Henriksen, Kåre Ingebrigtsen, Stig Enlid, Bent Skammelsrud, Karl Petter Løken, Gøran Sørloth og Roar Strand. Siste 13 minutta spelte Hugo Hansen i staden for Enlid.

## Kjelder
*Arbeiderbladet, 21. oktober 1991
Hakadal Idrettslag

**Hakadal Idrettslag er** eit idrettslag heimehøyrande i Hakadal i Akershus. Laget vart stifta 14. januar 1900 som Hakadal Skiløberforening. Idrettslaget er aktivt med i friidrett, fotball, innebandy, langrenn og alpin skiidrett.

I 1960 arrangerte Hakadal IL Noregsmeisterskapen på skøyter for kvinner. Meisterskapen vart avvikla på Elvetangen idrettsplass den 6. og 7. februar 1960 i høve 60-årsjubileet til laget.

Friidrettsutøvaren Berit Tøien representerte i tenåra Hakadal IL og sanka laget fleire gullmedaljar i noregsmeisterskap. Ho og skirennaren Thea Louise Stjernesund er dei mest framgangsrike medlemene laget har hatt.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hakadal Idrettslag|Hakadal Idrettslag]]» frå ,  den 6. juni 2025.*  

## Bakgrunnsstoff
*
NM i friidrett 1927

**Noregsmeisterskapen i friidrett 1927**, hovudmeisterskapen, vart avvikla på Bislett stadion i Oslo helga 20. og 21. august. Milløpet vart avvikla sundag 26. juni på Lillehammer.

Kongepokalen vart tildelt vinnaren av 100 meter og 200 meter, Per Oscar Andersen frå IF Ørnulf i Oslo.

### 100 meter





### 200 m





### 400 m





### 800 m





### 1500 m





### 5&nbsp;000 m





### 10&nbsp;000 m





### 110 meter hekk





### 400 m hekk





### 4 x 100 meter stafett





### Høgdehopp





### Stavhopp





### Lengdehopp





### Tresteghopp





### Kulestøyt





### Diskoskast





### Sleggjekast





### Spjutkast





## Kjelder
*''Norsk fri-idretts historie fra 1896 til 1950''. Oslo 1952
*Stavangeren, 27. juni 1927 
*Idrettsliv, 22. august 1927