open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Art Tatum

**Art Tatum** () var ein amerikansk jazzpianist. Han fekk musikkundervisninng gjennom skulen i heimbyen Toledo, og var ein gjengangar på byen sine musikkscener før han fylte 20 år. 

Tatum hadde svært dårleg syn frå ung alder. Det betra seg noko etter kirurgiske inngrep, men vart seinare forverra då han fekk juling i tenåra.
 
## 30- og 40-talet
I 1932 reiste han til New York by der han spelte inn si første soloplate året etter. Resten av dette tiåret heldt han til i Cleveland i Chicago og i Hollywood. Han vitja England i 1938, grunnla ein trio saman med Tiny Grimes og Slam Stewart i 1943. Etter dette gjorde han stort sett klubbjobbar, i New York og Los Angeles.

## Innspelingane på 50-talet
I 1953 signerte han ein platekontrakt med Norman Granz, og dei gav ut ei rekkje soloplater i serien *The Genius of Art Tatum* i tillegg til plater saman med andre, musikarar som Lionel Hampton, Buddy DeFranco, Ben Webster, Benny Carter og Roy Eldridge.

No var Tatum etablert som ein jazzpianist i toppklassen. 

## Spelestil

Art Tatum sa sjølv at Fats Waller var førebiletet hans. Han var ingen aktiv komponist, men heldt seg til eit sett med jazzstandardar. Desse vart spelt inn på plate, og utvikla vidare på konsert, ofte berre med små nyansar endra. Han valde sjeldan raske tempo i framføringane sine, men la inn så mykje ornamentering at det gav eit inntrykk av at han alltid spelte raskt. Kvar konsert var ulik den førre, Tatum la inn små harmoniske endringar, akkorderstatningar og uvanlege intervall. 

Han fekk etterkvart ein stor tilhengarskare i det etablerte musikkmiljøet, med artistar som Coleman Hawkins, Charlie Parker og nærast alle jazzpianistane.

## Slutten

Innspelingane med Granz vart Art Tatum sine siste. Han heldt fram med å turnere, men helsa svikta — truleg på grunn av diabetes kombinert med eit stort dagleg inntak av alkohol. Han døydde av nyresvikt få veker før han skulle fylle 47 år.

Art Tatum døydde før han fekk dokumentert musikken sin skikkeleg for ettertida. Det finst ei rekkje innspelingar, men både lyden og pianoet er av dårleg kvalitet.

## Kjelder
* 

### Fotnotar
Billy Higgins

**Billy Higgins** () var ein amerikansk jazztrommeslagar. Han spelte i rythm & blues- og rockegrupper i Los Angeles i 1950-åra, før han innleia samarbeid med musikarar som Don Cherry og Ornette Coleman.

Han heldt seg travelt oppteken i California på 60- og 70-talet, og på 80-talet var han ein ettertrakta studio- og live-trommeslagar. Han opptredde ofte med artistar som Cedar Walton, Clifford Jordan og Sam Jones.

Higgins vart til slutt prega av dårleg helse, han gjekk gjennom to levertransplantasjonar. I dei siste åra spelte han ofte med Charles Lloyd, og dei siste konsertane deira er gjevne ut på både CD og DVD.

## Kjelder
*
Bill Evans

:*Sjå òg [[saksofonisten Bill Evans]].*

**Bill Evans** () var ein amerikansk jazzpianist. Han er av dei mest beundra og spelte jazzmusikarane i epoken etter bebopen.

## Oppstarten

Han studerte klassisk piano og fiolin frå ung alder, spelte i danseband i tenåra og heldt sin første konsert i New York by rundt 1950. Etter militærtenesta byrja han å jobbe med ei rekke musikarar som Don Elliot og Tony Scott. I 1956 vart det gjeve ut to sentrale innspelingar, *Jazz Workshop* med George Russel &mdash; der Evans briljerte på «Concerto for Billy The Kid» &mdash; og hans eigen debut som soloartist, *New Jazz Conceptions*.

## Evans og Miles Davis

Han samarbeidde kort med Charles Mingus (på plata *East Coasting*, 1958) før han innleia samarbeidet med Miles Davis. Deltakinga på innspelinga av *[[Kind of Blue]]* (1959) var med på å dra Miles Davis i retning av den modale jazzen.

Davis skal ha beundra Evans sin impresjonistiske stil. Dette var uvanleg i ei tid der dei fleste jazzpianistane spelte i ein meir funky stil. 

*Kind of Blue* vart likevel både starten og slutten på samarbeidet mellom dei to. Bill Evans hadde slutta i Miles-bandet allereie før innspelinga grunna sitt narkotikaproblem.

## Evans og Scott LaFaro

I 1959 danna Evans ein trio saman med bassisten Scott LaFaro og trommisen Paul Motian. LaFaro sitt virtuose bass-spel, Motian sitt rolege driv på trommene og Evans sine polyfoniske harmoniseringar på pianoet var eit høgdepunkt i karriéren til Bill Evans. Dei spelte inn ei rekke studio- og live-plater, blant anna musikken til den legendariske live-LPen *[[Sunday at the Village Vanguard]]*. LaFaro døydde i ei trafikkulukke i 1961, berre ti dagar etter innspelinga av dette albumet. Bill Evans trekte seg då tilbake og heldt ikkje konsertar før mange månader etter ulukka.

## Trioformatet og komposisjonane

I 1963 danna Bill Evans ei ny gruppe saman med Larry Bunker og Chuck Israels. Evans heldt seg stort sett til trioformatet livet ut, i triogrupper med Eddie Gomez og Marty Morell, Gomez og Eliot Zigmund, Bassisten Michael Moore og Philly Joe Jones og til slutt Marc Johnson og Joe LaBarbera. 

Han komponerte ei rekke verk. *Waltz for Debby* er hans mest kjende. Denne var med frå starten og han slutta aldri med å spele han. Andre sentrale komposisjonar var *Turn Out The Stars*, *Very Early* og *Re: Person I knew*.

Han hadde òg si eiga liste med favorittar frå standardrepertoaret, som han utvida litt over tid.

## Slutten

Bill Evans si kroppshaldning ved pianoet &mdash; hendene nærast flate ut på tangentane, ryggen bøygd og med andletet nærast ned i tangentane &mdash; skapte eit inntrykk av ein inneslutta person. Dette kan skuldast bruken av narkotika, både heroin og seinare kokain.

Trass i sviktande helse, spelte Evans til siste slutt. Det finst innspelingar gjort i dei siste dagane før han døydde.

## Kjelder
*
Bud Powell

**Bud Powell** () var ein amerikansk jazzpianist, rekna for å vere mellom dei sentrale pianistane i bebopen.

Han deltok ikkje på dei tidlege sentrale bebop-innspelingane, men han synte fram sin særeigne spelestil på sine første innspelingar som leiar i 1947: Med ei perkussiv og eksplosiv høgrehand (fleire har hevda at Powell var pianistane sitt svar på Charlie Parker) og ei venstrehand som forsiktig markerte akkordane med overraskande pausar og dissonansar.

Bud Powell sleit med store mentale problem store delar av livet, problem som vart styrkte av eit misbruk av alkohol og heroin. Han skal etterkvart ha oppført seg så merkeleg at sjølv Charlie Parker, som heller ikkje var kjend for sin gode oppførsel, nekta å ha han med seg i bandet sitt. 

Han reiste til Paris i 1959, der han vart verande i fem år. Han returnerte til USA i 1964, der han var lova arbeid. Han var då sjuk av tuberkulose. Han skulle returnere til Paris, men det gjorde han aldri. Han heldt ein mislukka konsert i Carnegie Hall i 1965. Året etter døydde han av tuberkulose.

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff
Bolečica

**Bolečica** (serbisk Болечица) er ei kort elv nord i sentrale område av Serbia. og ei av sideelvane til Donau frå høgre. Elva er berre 12&nbsp;km lang og heile elva renn gjennom ein forstad til Beograd.

Bolečica spring ut nord i den låge regionen Šumadija mellom dei to fjella Avala og Kosmaj. Heile elva, bortsett frå dei siste tre kilometrane er kanalisert.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bolečica|Bolečica]]» frå , den 26. februar 2009.*
Dragovištica

**Dragovištica** eller **Dragovishtitsa** (serbisk Драговиштица; bulgarsk Драговищица) er ei elv søraust i Serbia og vest i Bulgaria med ei lengd på 63 km. Ho er ei sideelv til Struma. 

Dragovištica starta der elvane Božička reka og Ljubatska reka renn saman ved den vesle byen Bosilegrad søraust i Serbia, 787 meter over havet. Ho munnar ut i Struma nær landsbyane Razhdavitsa og Shipochano i Bulgaria. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dragovištica|Dragovištica]]» frå , den 26. februar 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** Jovan Đ. Marković (1990): *Enciklopedijski geografski leksikon Jugoslavije*; Svjetlost-Sarajevo; ISBN 86-01-02651-6
Drenica

**Drenica** (serbisk skrift Дреница;, albansk *Drenicë*) er ei elv i Kosovo med ei lengd på 50&nbsp;km. Ho er ei sideelv til Sitnica frå høgre. Heile elva renn gjennom Kosovo og har gjeve namn til regionen med same namn.

Drenica spring ut frå sentrale område av fjellet Crnoljeva. Det ligg fleire store landsbyar i dalen, og den vesle byen Gllogoc. Like før ho munnar ut i Sitnica nær byen Kosovo Polje, deler ho seg i to greiner. Elva høyrer til nedslagsfeltet til Svartehavet og har sjølv eit nedslagsfelt på 447&nbsp;km².

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Drenica River|Drenica River]]» frå , den 26. februar 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** *Mala Prosvetina Enciklopedija*, Third edition (1985); Prosveta; ISBN 86-07-00001-2
*** Jovan Đ. Marković (1990): *Enciklopedijski geografski leksikon Jugoslavije*; Svjetlost-Sarajevo; ISBN 86-01-02651-6
Ayyám-i-há

**Ayyám-i-há** er eit tidsrom i bahaikalenderen som både verker som skotdagar og er ei høgtid for bahaiar. Dei fire eller fem skotdagane fell mellom den 18. og 19. månaden i bahaiåret og frå 26. februar til 1. mars i den gregorianske kalenderen, slik at dei to kalendrane alltid er synkroniserte.

*Ayyám-i-há* er farsi for 'há-dagane', der *há* er ein arabisk bokstav som tilsvarer latinsk H. Bokstaven står for Gud som er større enn alle kjenneteikna sine &ndash; desse kjenneteikna har gjeve namn til dei 19 månadane. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ayyám-i-há|Ayyám-i-há]]» frå , den 26. februar 2009.*
Giucoşin

**Giucoşin** er ei sideelv til Galaţca. Ho spring ut i Romania og kryssa grensa til Serbia, der dei to elvane renn saman.
Mother’s Little Helper

«**Mother’s Little Helper**» er ein song av The Rolling Stones. Han kom først ut på den britiske utgåva av albumet *[[Aftermath]]* frå 1966.

Songen er skriven av Mick Jagger og Keith Richards og spelt inn i Los Angeles frå 3. til 8. desember 1965. Songen omhandlar dei mørkare sidene av misbruk av reseptbelagt medisin hos husmødre. 

Songen er basert på folkeleg akkordar og eit austleg-aktig gitarriff som høyrest ut som ein sitar.

Songen vart gjeve ut på singel i USA og nådde åttandeplassen på Billboard-lista i 1966.

## Medverkande
* Mick Jagger – solovokal, perkusjon
* Keith Richards – akustisk gitar, elektrisk 12-strengs slidegitar, korvokal
* Brian Jones – akustisk gitar
* Bill Wyman – bassgitar
* Charlie Watts – trommer
* Jack Nitzsche – Nitzsche-Phone

## Salslister

## Andre utgåver
Andre artistar som har spelt songen er mellom andre Polyphonic Size, Liz Phair og Tesla. 

*[[The Simpsons]]*-episoden «Brother’s Little Helper» er eit ordspel på songtittelen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mother&#39;s Little Helper|Mother&#39;s Little Helper]]» frå , den 26. februar 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Đetinja

**Đetinja** (serbisk Ђетиња) er ei elv vest i Serbia, ei 75&nbsp;km lang kjeldeelv til Zapadna Morava.

Jernbanelinja Beograd-Bar går gjennom Đetinja-dalen.

I følgje ei segn straffa osmanarane, som ein gong styrte her, dei lokale innbyggjarane ved å ta barna deira og kaste dei i elva. Elva vart då kalla *Đetinja rijeka*, som på den lokale dialekten tyder «barneelva».

Đetinja spring ut frå nordsida av Zlatibor i det vestlege Serbia. Frå kjelda til munningen renn ho austover, gjennom den vesle Kremna-senkinga mellom Tara og Zlatibor. Đetinja har grave ut ei 8&nbsp;km lang og 300 meter djup kløft. Ved landsbyen Vrutci vart elva demd opp i 1986 og den kunstige Vrutcisjøen vart skapt. Det finst òg eit lite vasskraftverk ved Đetinja i byen Užice, som er det eldste i Serbia teikna etter prinsippa til Nikola Tesla i 1899.

Den største sideelva hennar er Skrapež, og mindre enn ein kilometer lenger nede renn ho saman med Golijska Moravica og dannar Zapadna Morava.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Đetinja|Đetinja]]» frå , den 26. februar 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
** *Mala Prosvetina Enciklopedija*, Third edition (1985); Prosveta; ISBN 86-07-00001-2
** Jovan Đ. Marković (1990): *Enciklopedijski geografski leksikon Jugoslavije*; Svjetlost-Sarajevo; ISBN 86-01-02651-6
Dečanska Bistrica

**Dečanska Bistrica** (serbisk Дечанска Бистрица; albansk *Bistrica e Deçanit*) er ei elv i Kosovo. Elva er 53 km lang og ei sideelv til Kvite Drin frå høgre. 

Namnet på elva, *Bistrica*, tyder 'klårt vatn' på serbisk. 

Dečanska Bistrica spring ut frå sørsida av fjellet Bogićevica, ein del av fjellkjeda Prokletije. Elva renn nord for fjellet Đaravica, det høgaste i Kosovo (2656 moh). Elva snur søraust nord for fjella Koprivnik og Strečoka, der ho har grave ut ei djup kløft (*Dečanska klisura*). Etter kløfta renn elva forbi mellomalderklosteret Visoki Dečani, som står på verdsarvlista til UNESCO. Elva held fram austover, i eit særs tett folkesett område nær den vesle byen Dečani og landsbyane Istinić, Beleg, Brdlić, Vranovac og Jablanica, før ho munnar ut i Kvite Drin. 

Den øvre delen av elva vert nytta til vasskraftproduksjon (6,5 MW), medan den nedre delen til ein viss grad vert nytta til vatning. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dečanska Bistrica|Dečanska Bistrica]]» frå , den 26. februar 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* *Mala Prosvetina Enciklopedija*, Third edition (1985); Prosveta; ISBN 86-07-00001-2
* Jovan Đ. Marković (1990): *Enciklopedijski geografski leksikon Jugoslavije*; Svjetlost-Sarajevo; ISBN 86-01-02651-6
Lady Jane

«**Lady Jane**» er ein song av The Rolling Stones frå albumet deira *[[Aftermath]]* frå 1966. Songen har ein atmosfære frå Elisabeth-tida i teksten og Brian Jones på dulcimer. Songen er skriven av Mick Jagger og Keith Richards. På studioutgåva er det ingen trommer, men då songen vart spelt på konsertar, som på konsertalbumet *[[Got Live If You Want It!]]* frå 1966, spelte Charlie Watts trommer. 

Songen vart gjeve ut som B-sida til «Mother’s Little Helper» i Amerika. Det var ein av få singlar av the Rolling Stones i Amerika der begge songane nådde Topp 40 på Billboard Hot 100. «Mother’s Little Helper» nådde åttandeplass og «Lady Jane» 24. plass. Songen vart spelt på konsertar i 1966 og 1967, samt fjerde gongen dei spelte på the Ed Sullivan Show. Songen er ein av mange tidlege Stones-songar frå Brian Jones-tida som ikkje har vorte spelt på konsertar etter han døydde.

På albumet *[[Tonight’s the Night]]* av Neil Young frå 1975 har Young «lånt» melodien frå «Lady Jane» på songen «Borrowed Tune» («Lånt melodi»).

## Medverkande
* Mick Jagger – solovokal
* Keith Richards – akustisk gitar
* Brian Jones – dulcimer
* Jack Nitzsche – cembalo

## Salslister

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lady Jane|Lady Jane]]» frå , den 26. februar 2009.*
Out of Time av The Rolling Stones

«**Out of Time**» er ein song av The Rolling Stones, first gjeven ut på den britiske utgåva av albumet *[[Aftermath]]* i 1966. Ei kortare utgåve kom ut i USA i 1967 på albumet *[[Flowers]]*. Songen er skriven av Mick Jagger og Keith Richards. 

Han vart spelt inn av den engelske songaren Chris Farlowe og gjeve ut på singel. Singelen var produsert av Mick Jagger og nådde førsteplassen i Storbritannia 28. juli 1966.

Ei anna utgåve av songen dukka opp på samlealbumet *Metamorphosis* i 1975, der instrumentsporet var frå Chris Farlowe-utgåva, men med Mick Jagger på vokal. Denne utgåva vart òg gjeve ut på singel og nådde 45. plass i Storbritannia. 

## Andre utgåver
Både Manic Street Preachers og The Ramones er av andre artistar som har spelt inn «Out of Time».

## Medverkande (Rolling Stones-utgåva)
* Mick Jagger – solovokal
* Keith Richards – gitar, korvokal
* Brian Jones – marimba, gitar, orgel, korvokal
* Bill Wyman – bassgitar
* Charlie Watts – trommer

* Ian Stewart – orgel
* Jack Nitzsche – piano

## Medverkande (Chris Farlowe-utgåva)
*Chris Farlowe – vokal
*Joe Moretti – gitar
*Big Jim Sullivan – gitar
*Jimmy Page – akustisk gitar
*Albert Lee – akustisk gitar
*Ricky Chapman – bassgitar
*Pete Solley – piano
*Andy White – trommer, perkusjon
*Mick Jagger – korvokal
*Arthur Greenslade – strykearrangement

## Salslister
;The Rolling Stones-versjonen

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Out of Time (The Rolling Stones song)|Out of Time (The Rolling Stones song)]]» frå , den 26. februar 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Ingjerd

**Ingjerd** er eit norsk kvinnenamn avleidd frå det norrøne *Ingigerðr*, som er danna av orda *ingwia*, 'vigd til Ing', og *gerðr*, 'inngjerding, vern'. Nærskylde former er Ingegerd, Ingegjerd og Inger.

Ingjerd har namnedag den 26. februar.

Namnet har vore brukt i Noreg på heile 1900-talet med ein topp på andre halvdel av 1940-talet, då over 0,16%&nbsp; av nyfødde jenter kunne få namnet. I 2009 var det 1&nbsp;374 norske kvinner som heitte Ingjerd. Namnet er svært sjeldan utanfor Noreg.

## Namneberarar
* Ingjerd Helén (f. 1946), norsk songar, fødd som Ingjerd Dahl
* Ingjerd Schou (f. 1955), norsk politikar (H)
* Ingjerd Oda Mantor (1958-2008), norsk operasongar
* Ingjerd Hoëm (f. 1960), norsk professor i sosialantropologi
* Ingjerd Egeberg (f. 1967), norsk skodespelar
* Ingjerd Pytte Sagli (f. 1967), norsk styrkelyftar

## Kjelder


* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ingjerd|Ingjerd]]» frå , den 26. februar 2009.*
19th Nervous Breakdown

«**19th Nervous Breakdown**» er ein song av The Rolling Stones. Songen er skriven av Mick Jagger og Keith Richards, men det ryktast at han vart skriven av Jagger sin dåverande kjæraste, Chrissie Shrimpto.

Songen vart skriven under den amerikanske turneen deira i 1965, og vart spelt inn under innspelinga av albumet *[[Aftermath]]* mellom 3. og 8. desember 1965 ved RCA Recording Studios i Hollywood i California. Songen handlar om ei vanskeleg og bortskjemt jente som ikkje klarar å nyte livet. Mick Jagger har fortalt at han først kom opp med tittelen og så skreiv teksten ut i frå den. Songen vart gjeve ut på singel 4. februar 1966 og nådde andreplassen både i USA, Noreg og Storbritannia. På VG-lista låg han fire veker på andreplassen, heile tida bak The Beatles sin «Michelle». 

Det hypnotiske riffet til Brian Jones under versa er ei hyllest til Bo Diddley-songen «Diddley Daddy». Diddley hadde ein stor innverknad på stilen til Stones. Songen er òg kjend for den såkalla «stupbombande» bass-linja til Bill Wyman mot slutten av songen. 

Tom Verlaine, sologitar og låtskrivar i Television, har fortalt at då han høyrte songen som ungdom inspirerte det han til lære seg gitar. 

## Medverkande
*Mick Jaggersolovokal
*Keith Richardselektrisk gitar, korvokal
*Brian Joneselektrisk gitar
*Bill Wymanbassgitar
*Charlie Wattstrommer

## Salslister

## Bakgrunnsstoff
* 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:19th Nervous Breakdown|19th Nervous Breakdown]]» frå , den 26. februar 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
Sprengstoff

**Sprengstoff** er eit eksplosiv eigna til sprenging fordi det kan utvida seg kraftig over kort tid. Dei er typisk kjemisk ustabile stoff som har lett for å reagera og kan avgje mykje energi raskt. Dette skjer vanlegvis i samband med varmeutvikling, store trykkendringar og typisk eit lysglimt og/eller ein høg lyd når stoffet eksploderer. 

Ein bruker sprengstoff mellom anna til å sprenga vekk fjellmasse i samband med utbygging, gruveverksemd og liknande, og i militær samanheng til sabotasje og inni sprengvåpen som bomber og granatar.

Ein sats er ein lett tenneleg eller eksplosiv blanding som mellom anna vert nytta i fyrverkeri, tennammunisjon og på fyrstikker. 

## Døme på sprengstoff
* Dynamitt
* Nitroglyserin
* Trotyl (TNT, TriNitroToluen)
* Plastisk sprengstoff
* Slurry
* Cordit
* Gelignit

## Sjå òg
* Ammunisjon
Have You Seen Your Mother, Baby, Standing in the Shadow?

**«Have You Seen Your Mother, Baby, Standing in the Shadow?»** (ofte forkorta til «Have You Seen Your Mother Baby?») er ein song av The Rolling Stones. Han kom først ut som singel i september 1966 og seinare på det britiske samlealbumet *[[Big Hits (High Tide and Green Grass)]]*.

Songen er skriven av Mick Jagger og Keith Richards og vart spelt inn på seinsommaren 1966. Dette var første gongen Stones nytta blåsarar på ein song, og han er ein av dei første songane nokon gong som nyttar seg av feedback frå gitarane. 

Singelen nådde femteplass i heimlandet og niandeplass i USA. I Noreg kom songen opp til sjetteplass, og låg berre tre veker inne på Topp 10. B-sida var den bluesaktige «Who’s Driving Your Plane?» med Brian Jones på munnspel. Omslaget på singelen viste bandet utkledd i kvinneklede. Peter Whitehead filma ein musikkvideo til songen, ein av dei første musikkvideoane nokon gong. 

## Medverkande
*Mick Jagger – vokal, klapping
*Keith Richards – gitar, korvokal, klapping
*Brian Jones –  gitar
*Bill Wyman – bassgitar, korvokal
*Charlie Watts – trommer
*Jack Nitzsche – piano, tamburin
*Studiomusikarar – trompet

## Salslister

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Have You Seen Your Mother, Baby, Standing in the Shadow?|Have You Seen Your Mother, Baby, Standing in the Shadow?]]» frå ,  den 26. februar 2009.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Songteksten
Lill

**Lill** er eit skandinavisk kvinnenamn med opphav i kjælenamn, anten danna av det norrøne ordet *lítill*, 'liten', eller som ei kortform av namn som byrjar på *Lill-*, som Lillian eller Lillebil. Nærskylde former er Lilla, Lillan, Lille og Lilly.

Lill kan òg vera eit slektsnamn.

Lill har namnedag den 27. februar.

## Bruk
Bruken av namnet i Noreg tok til å veksa rundt i siste halvdel av 1910-åra. Han voks til ein topp rundt 1970, då over 0,30 % av nyfødde jenter fekk namnet. Lill er vanleg i samansetjingar med andre namn, som «Lill-Kristin» eller «Eva-Lill». Medan det i 2009 var 3&nbsp;126 norske kvinner som hadde Lill som første førenamnet, var det berre 386 som hadde det som einaste førenamn.

## Bruk
* Lill Egede Nissen (1909-1962), norsk skodespelar
* Lill-Babs (f. 1938), artistnamn for den svenske songaren Barbro Svensson 
* Lill Lindfors (f. 1940), finlandssvensk songar og skodespelar
* Lill-Kristin Sæther (f. 1983), norsk golfspelar

## Kjelder

* nordicnames.de

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lill|Lill]]» frå , den 26. februar 2009.*
Anssi Koivuranta

**Anssi Koivuranta** () er ein finsk kombinertløpar og skihoppar. Han representerer klubben Kuusamon Erae Veikot, og nyttar ski frå Fischer.

## Meritt
**Ski-VM**
* Bronsemedalje på normaldistanse under Ski-VM 2007

**Verdscupen**
* 6 sigrar
* 7 andreplassar
* 8 tredjeplassar

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Christoph Bieler

**Christoph Bieler** () er ein kombinertløpar frå Austerrike. Bieler representerer skiklubben HSV Absam-Bergisel, og er ein del av det austerrikske laget *Nationalmannschaft*. Han nyttar forøvrig ski frå Atomic.

## Meritt

**Verdscupen**
* 5 sigrar
* 3 andreplassar
* 7 andreplassar

Bieler var med å ta gull for Austerrike i kombinert under Vinter-OL 2006 i Torino.

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
* Utøvarprofil hjå FIS
Bassrøyst

**Bassrøysta** er den mørkaste av mannsrøystene i korsamanheng. Ein bassongar har vanlegvis ei rekkjevidd frå store E til einstroken e, men er mest komfortabel innanfor dei ytste notelinjene i f-nøkkelen.

## Kjende bassongarar

Blant kjende bassrøyster innanfor opera finn ein:

* Norman Allin
* Ivar Andresen
* Feodor Chaliapin
* Boris Christoff
* Nazzareno De Angelis
* Edouard de Reszke
* Adam Didur
* Gottlob Frick
* Ferruccio Furlanetto
* Nicolai Ghiaurov
* Jerome Hines
* Marcel Journet 
* Alexander Kipnis
* Emanuel List
* John Macurdy
* Kurt Moll
* Giulio Neri
* René Pape
* Tancredi Pasero
* Ezio Pinza
* Pol Plancon
* Paul Plishka
* Samuel Ramey 
* Lorenzo Regazzo
* Mark Reizen
* Leon Rothier
* Matti Salminen
* Cesare Siepi
* Martti Talvela
* John Tomlinson
* Ludwig Weber
* Vito Priante

## Rekkjevidd

Illustrasjon av rekkjevidda til ein bassongar:
Fedora

:*Sjå òg [[operativsystemet Fedora]]*

**Fedora** er ein hattetype kjend for ein brei brem, pull med ei renne midt oppa og klemt inn på kvar side framme på pullen. Hatten har ofte hatteband. Bremmen blir gjerne bretta ned framme. Fedorahattar er laga i mjuk filt, ofte av kaninhår. Dei er i dag hovudsakleg rekna som mannshattar, men oppstod som kvinnemote. 

Trilby er ein hatt som liknar fedora, men har ein litt kortare brem. Medan fedoraen er knytt til USA, er trilbyen meir ein europeisk hatt.

## Historie

Namnet *fedora* kjem frå skodspelet *Fédora* av Victorien Sardou frå 1882, der hovudpersonen, prinsesse Fédora spela av Sarah Bernhardt, brukte ein hatt av denne typen. Stykket blei først framført i USA i 1899, og hatten blei mote for kvinner først på 1900-talet. Etterkvart blei han teken over av menn. Hatten var stilig, verna mot vêr og vind, og var praktisk i og med at han kunne rullast saman når ein ikkje brukte han. I løpet av 1950- og 1960-talet gjekk hatt av moten, og fedoraen blei berre brukt av eldre eller svært tradisjonelle menn. Ortodokse jødar, særleg haredim, heldt fram med å bruka han.

Mot slutten av 1900-talet blei fedora teken i bruk igjen og sett på som eit stilig hovudplagg. Nokre kjendisar, som Johnny Depp og Terry Pratchett, er kjende for å bruka hatten.

## Fedora i populærkulturen

Hatten blei brukt i ei rekkje amerikanske filmar på 1940-talet, mellom anna av Humphrey Bogart i *[[filmen Casablanca|Casablanca]]*, film noir- og nokre westernfilmar, sjølv om han var ein anakronisme i dei sistnemnde, som hadde handling frå førre hundreåret. Hatten, som også kunne nyttast til å skjula ansiktet til stuntmenn i actionfilmar, blei seinare brukt av figurar som Indiana Jones, The Blues Brothers og Freddy Krueger frå *[[A Nightmare on Elm Street]]* brukte fedora. Hatten er òg ei del av forkledinga til Fantomet.

Fedoraen er blitt knytt til kriminelle og etterforskarar frå Forbodstida, og kan vera del av eit «gangster»-kostyme. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Fedora|Fedora]]» frå , og «[[:nb:Fedora (hatt)|Fedora (hatt)]]» frå  den 2. mars 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene: Jody Shields, John Dugdale - "Hats: A Stylish History and Collector's Guide" (Published by Clarkson Potter) 1991*
Ivan Sjisjkin

**Ivan Ivanovitsj Sjisjkin** () var ein russisk landskapsmålar med kontaktar til Peredvizjnikij-rørsla.

## Liv og gjerning

Sjisjkin vart fødd i byen Jelabuga i Vjatka-guvernementet (dagens Tatarstan). Etter eksamen frå gymnasiet i Kazan, studerte han i fire år ved Høgskulen i teikning, måling og arkitektur i Moskva. Frå 1856 til –60 hadde Sjisjkin plass ved St. Petersburgs Keisarlege Kunstakademi, derifrå gjekk han ut med dei beste avgangspapir. Han mottok keisarleg stipend til å studere vidare i Europa.

Ei tid budde og arbeidde Sjisjkin i Sveits og Tyskland (Dresden og Düsseldorf). Han stilte ut både i München og Zürich. Etter han i 1865 kom tilbake til St. Petersburg vart han med i gruppa av (flest) kunstmålarar som arbeidde for ein meir realistisk målarkunst (Peredvizjnikij-rørsla) og i Det russiske selskap for akvarellmålarar.

Ved tilbakekomsten til Russland vart Sjisjkin medlem av Det keisarlege kunstakademiet i St. Petersburg og virka som professor i kunstmåling frå 1873 til 1898. Samstundes leidde han klassa som dreiv med landskapsmåling ved den høgare kunstskulen i St. Petersburg. Han deltok i fleire utstillingar ved Kunstakademiet i St. Peterburg og den Stor-Russiske utstillinga i Moskva i 1882, i Nizjnij Novgorod (1896), og på verdsutstillingane i Paris i 1867 og 1878, og Wien i 1873.

Han døydde i St. Petersburg medan han arbeidde på eit nytt måleri.

### Målestil
Sjisjkins målemåte baserte seg på grundige studiar av naturen. Verka hans er prega av ei poetisk framvising av årstidene i skogane, dyra og fuglane, den urøyvde naturen. Impulsar frå den tyske romantiske målaren Caspar David Friedrich er tydeleg i mykje av kunsten hans. Sjisjkin eigde ein datsja i Vyra, sør for St. Petersburg. Der måla han nokre av sine finaste landskapsmåleri. Han vart berømt for sine skoglandskap, og var elles ein framifrå teiknar og litograf. 
## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ivan Shishkin|Ivan Shishkin]]» frå , den 27. februar 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff
Johannes Harviken

**Johannes Harviken** () er ein norsk tidlegare langrennar og snikkar. Han vann bronsemedaljen på 30 km under OL i Sapporo 1972 og gjekk i same meisterskapen sisteetappen på det norske stafettlaget (4x10 km) som kom på sølvplass. Harviken vart norgesmeister individuelt ein gong (30 km i 1970), og ein gong i stafett (1967). Han tevla i alle år for Hernes IL og bur i Hernes.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn
* 1967: Nr 8 på femmila i Lahti.
* 1968: Nr 5 på femmila i Holmenkollen.
* 1969: Nr 2 på femmila i Holmenkollen.
* 1971: Nr 11 på femmila i Holmenkollen (med den klassiske sluttida 3.33.33).
* 1972: Bronsemedalje på tremila under olympiameisterskapen i Sapporo.
* 1974: Nr 11 på femmila i Holmenkollen.
* 1975: Nr 11 på femmila i Holmenkollen.

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
*Ski-NM 1966: Nr 9 på femmila på Rena og nr 10 på 30 km på heimstaden Hernes.
*Ski-NM 1967: Bronsemedalje på tremila og nr 4 på 15 km, Skorovatn, nr 5 på 50 km, Mo.
*Ski-NM 1968: Sølvmedalje på 15 km, Bærum.
*Ski-NM 1969: Sølvmedalje på tremila, Gjøvik.
*Ski-NM 1970: Gullmedalje på tremila og sølvmedalje på 15 km, Trondheim.
*Ski-NM 1971: Bronsemedalje på tremila, Fåberg.
*Ski-NM 1972: Nr 7 på 15 km, Tydal.
*Ski-NM 1973: Nr 10 på 15 km, Lillehammer.
*Ski-NM 1974: Bronsemedalje på 15 km, Selbu.
*Ski-NM 1975: Nr 5 på 15 km, Heddal.
*Ski-NM 1976: Nr 8 på tremila, Surnadal.

I 1967 vart han norgesmeister i 3 x 10 kilometer stafett for Hernes IL.

### Ymse
Harviken vart rekna som stilløparen av dei samtidige langrennarane, særleg beundra for sin sikre diagonalgang. Han vert elles hugsa for sitt fall under innspurten på sisteetappen i OL i 1972, eit fall som la vegen open for Sovjets ankermann Vjatsjeslav Vedenin.

## Kjelder
* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
Vjatsjeslav Vedenin

**Vjatsjeslav Petrovitsj Vedenin** () var ein sovjet-russisk tidlegare langrennar som tevla internasjonalt frå 1966 til 1972. Han vart verdsmeister på 30 km under VM i Štrbské pleso i 1970 og vart olympiameister på same distansen to år seinare. Under dei nemnde meisterskapane gjekk han sisteetappen på begge Sovjets gullvinnande stafettlag (4x10 km). Vedenin vann dessutan sølvmedaljane på OL-femmila i 1968 og VM-femmila i 1970 og bronsemedaljen på femmila under OL i 1972.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn
* 1966: Nr 6 på femmila og nr 8 på 15 km under VM i Oslo.
* 1968: Sølvmedalje på femmila i OL i Grenoble, nr 6 på femmila i Lahti.
* 1969: Vinnar av femmila og nr 2 på 15 km i Lahti.
* 1970: Gullmedalje på tremila og sølvmedalje på femmila i VM i Strbske Pleso.
* 1971: Nr 2 på femmila i Lahti og nr 4 på tremila i Falun.
* 1972: Gullmedalje på tremila og bronsemedalje på femmila under OL i Sapporo. Nr 3 på tremila i Lycksele i Svenska skidspelen.

Verdsmeister på 4x10 km stafett i 1970, og olympisk meister i same i 1972.

Vedenin vart tildelt Leninordenen i 1972.
Biel internasjonale sjakkfestival

**Biel internasjonale sjakkfestival** er ei årleg sjakkturnering som har blitt arrangert i Biel i Sveits sidan 1968. Sjakkfestivalen har sjakkturneringar for sjakkspelarar på alle nivå. Sidan 1977 har hovudturneringa vore ei stormeister-turnering, med oftast svært sterk deltaking. Tre gongar har hovudturneringa vore intersoneturnering, i 1976, 1985 og 1993.

Magnus Carlsen fekk sin første siger i ei stor internasjonal turnering i hovudturneringa i Biel i 2007. Han deltok første gong i 2005, 14 år gammal, og kom greit frå det med 4 poeng på 10 rundar. Han blei deretter nr 2 i 2006, nr 1 i 2007, og nr 3 i 2008. Han deltok ikkje i 2009 og 2010, men vann turneringa i juli 2011. 

## Vinnarar av hovudturneringa

## Bakgrunnsstoff
Heimesida til Biel internasjonale sjakkfestival 

## Kjelder
*Heimesida til Biel internasjonale sjakkfestival - tidlegare vinnarar 


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Biel internasjonale sjakkfestival|Biel internasjonale sjakkfestival]]» frå ,  den 27. februar 2009.*
Maren

**Maren** er eit dansk kvinnenamn som kan vera avleidd frå Maria eller Marina, ein variant av Maria. Mari kan igjen vera avleidd av Maren.

Maren har namnedag den 28. februar.

## Bruk

Namnet var mykje brukt i Noreg på slutten av 1800-talet. Det hadde fornya interesse på slutten av 1900-talet, med ein topp i siste halvdel av 1990-åra, der over 0,8 % av nyfødde jenter fekk namnet Maren. I 2009 var det 6&nbsp;103 norske kvinner som heitte Maren.

## Namneberarar
* Maren Juel (1749-1815), norsk godseigar
* Maren Johanne Olsdotter Jektvik (1811-1849), halshogd som giftmordar, inspirasjon for Marenspillet
* Maren Bolette Torp (1876-1989), eldste dokumenterte norske personen som levde i 112 år og 61 dagar
* Maren Haugli (f. 1985), norsk skøyteløpar
* Maren Mjelder (f. 1989), norsk fotballspelar

## Kjelder


* Spørjekassa om namn
* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Maren|Maren]]» frå , den 28. februar 2009.*
Håvard Bogetveit

**Håvard Gutubø Bogetveit** () er ein norsk skiskyttar- og langrennsløpar som under NM i skiskyting 2019 vart noregmeister i 4 x 7,5 km stafett med Sogn og Fjordane sitt mannskap. Bogetveit representerer Førde IL. 

Bogetveit var frå 2008 elev ved Norges Toppidrettsgymnas på Geilo.

## Merittar

**Sommar-NM i skiskyting**
* Gull i 18-årsklassen

**Junior-NM i skiskyting**
* Sølvmedalje på normaldistanse under *Junior-NM i skiskyting 2009*

**Junior-NM i langrenn**
* Bronsemedalje på 10 km friteknikk under *Junior-NM 2009*
Marina

:*Marina kan òg tyda [[småbåthamn]]*

**Marina** er eit kvinnenamn som kan stamma frå det latinske namnet *Marinus*, som har samanheng med havet (sjå marin) eller *[[Maria]]*. Namnet er vanleg i sør- og austeuropeiske land. 

Romanske kjæleformer av namnet er Marinella, Marinetta og Marinette. Maren og Marna er avleidde nordiske former.

Marina har norsk namnedag den 28. februar og svensk den 20. november.

## Bruk
Namnet Marina er utbreidd i Italia, Spania og til ei viss grad Belgia.
Namnet var mykje brukt i Noreg på slutten av 1800-talet. Det hadde fornya interesse på slutten av 1900-talet, med ein topp i siste halvdel av 1990-åra, der over 0,8 % av nyfødde jenter fekk namnet Maren. I 2009 var det 6&nbsp;103 norske kvinner som heitte Maren.

## Namneberarar

* Heilage Marina, fleire kristne helgenar:
** Heilage Margareta av Antiokia er kjend som Agia Marina i den ortodokse kyrkja
** Heilage Marina av Aguas Santas (119–139), spansk helgen
** Heilage Marina syraren (600-talet)
* Doña Marina eller La Malinche, mesoamerikansk kvinne som levde på 1500-talet
* Marina Mniszech (ca. 1588–1614), polsk adelskvinne og opprørar
* Marina Tsvetajeva (1892–1941), russisk forfattar
* Marina Lewycka (f. 1946), britisk forfattar
* Marina Warner (f. 1946), britisk forfattar
* Marina Sirtis (f 1955), britisk-amerikansk skodespelar av gresk opphav

## Sjå og
* Carta marina
Magne Rommetveit

:*Sjå òg [[Magne Rommetveit (1956)]], stortingsrepresentant for Arbeidarpartiet* 

**Magne Rommetveit** () var ein norsk professor i nordisk målvitskap ved Universitetet i Oslo og styrar ved Avdeling for nynorsk ved Leksikografisk institutt.
Rommetveit var sentral i utarbeidinga av fleire ordbøker, mellom anna Norsk Ordbok, Norsk landbruksordbok og Nynorskordboka. Han mottok NFFs ordbokpris 2000 for Med andre ord.

Han vart utnemnd som heidersmedlem i Noregs Mållag i 1998. Magne Rommetveit såg tidleg kor viktig fjernsynet og radioen ville vere for nynorsken, og var difor sentral oppstarten i Kringkastingsringen.

Leksikografien vart det vitskaplege arbeidsfeltet hans. Han byrja i Ibsen-ordboka i 1950, og heldt fram med Norsk landbruksordbok, der han utarbeidde eit fagkartotek på 80 000 ord. NLO låg føre i to store band i 1978 med oppslagsord på sju språk, og var den fyrste store terminologiordboka som var skriven inn elektronisk. Same år vart han dosent, seinare professor, i nordisk målvitskap, og var leiar for nynorskavdelinga ved Norsk leksikografisk institutt ved Universitetet i Oslo til han gjekk av med pensjon hausten 1988. I hans tid vart Nynorskordboka (1986) fullført, og band 2 av Norsk Ordbok kom ut.

Synonymikk og omgrepsdefinering var sentrale leksikografiske deldisiplinar for Magne Rommetveit. Nytten av dette fekk han synt fram læreboka På godt norsk (1981) som han skreiv i lag med andre, og som vart ei svært mykje brukt lærebok i nynorsk for offentleg tilsette. Enda viktigare er den store synonymordboka Med andre ord (1985), som har kome i fleire auka utgåver, siste gongen i 2007. For dette verket fekk han i 2000 Norsk faglitterær forfatterforenings ordbokspris.

Hovudoppgåva for nynorskavdelinga ved Norsk leksikografisk institutt i mesteparten av den tida han var der (1978-1987), var elles å få redigert Nynorskordboka, som kom for første gong i 1986. To sentrale verk i nynorsk leksikografi vart dermed det akademiske livsverket til Magne Rommetveit.

Rommetveit var fødd på Stord.

## Kjelder
*Hege Lothe: Magne Rommetveit er død . Henta 11. februar 2009. Bruka med løyve.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff

* Forfattarside hjå Samlaget
* Magne Rommetveit er død  frå Noregs Mållag
Partikkelakselerator

Ein **partikkelakselerator** er eit apparat som nyttar elektrisk kraft for å drive fram elektrisk ladde partiklar til stor snøggleik. Ein slik akselerator består av to hovuddelar, ionekjelda og akselerasjonsdelen. I ionelkjelda vert elektrisk ladde partiklar frigjorte. Slike partiklar kan vere elektron, proton, deuteron, alfapartiklar eller ion av tyngre atom. Desse partiklane vert påverka av elektriske krefter i akselerasjonsdelen slik at snøggleiken og dermed rørsleenergien stadig aukar. Den energien partiklane til slutt oppnår vert òg nytta som mål på storleiken til akseleratoren. Energien vert gjeven i elektronvolt (eV), oftast i samband med prefiksa M, mega (1 million), G eller giga (1 milliard) og T eller tera (1 billion). 
Eit vanleg biletrøyr er ein enkel form for ein slik akselerator, sjølv om akseleratorane er utvikla for forsking innan kjernefysikk og elementærpartikkelfysikk. Andre bruksområde er innan strålebehandling og pasientundersøkingar i medisin, i industrien og for teknisk, kjemisk og biologisk forsking. 

Det finst to grunnleggande typar: lineærakselerator, der banen er rettlinja og sirkulærakselerator, der banen er sirkulær eller spiralforma. Dei vert òg inndelte etter akselerasjonsmåten, og då i hovudtypane elektrostatiske og elektrodynamiske akseleratorar. I Cockcroft-Walton-generatoren nyttar ein høgspenning ved hjelp av transformator og likerettarar. Denne vart oppfunnen i 1930 og var den første som vart nytta til kjernefysiske undersøkingar. Han vert fralmeis nytta når det gjeld å skaffe ein sterk straum av partiklar med moderat energi, mindre enn 1 MeV. Ein type elektrostatisk akselerator er Van de Graaff-akselerator, som vanlegvis vert nytta når ein vil ha partiklar opp til 40 MeV. 

Av elektrodynamiske akseleratorar finn ein betatronen, som byggjer på induksjonsprinsippet, medan dei fleste andre akseleratorane byggjer på berebølgjeprinsippet (syklotronprinsippet) der partiklane vert akselerert i eit høgfrekvent elektromagnetisk felt. Akseleratorar av denne typen er syklotronen, synkrotronen og lineæreakselatoren. 

Dei største protonakseleratorane i verda er Tevatronen ved Fermi-laboratoriet i Illinois i USA, konstruert for å gje protonenergiar opp til 1 TeV ved hjelp av ein partikkelbane på 6 km. LHC-akseleratoren (Large Hadron Collider) ved CERN er i Sveits og Frankrike gjev protonenergiar på 8 TeV og er den største i verda. Denne maskinen gir protonenergiar på 8 TeV som ein får ved hjelp av ein partikkelbane på 27 km. 

## Kjelder
* akselerator. (2012-02-17) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/akselerator/fysikk
Tor Håkon Holte

**Tor Håkon Holte** () er ein norsk snikkar og tidlegare norsk langrennar frå Hokksund i Buskerud.

Holte var med på Noregs lag som vart verdsmeister på 4 x 10 km stafett under VM i Seefeld i 1985. Dei tre andre på laget var Arild Monsen, Pål Gunnar Mikkelsplass og Ove Aunli. Holte gjekk tredje etappen. Hans største prestasjonar individuelt kom på 50 km i Holmenkollen i 1984, og på same distansen i Lahti året etter. I begge desse renna gjekk han heilt til topps. Han vann fem individuelle norgesmeisterskap, tre gongar var han med å vinne stafettgull i NM.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn
*1980: Nr 3 på tremila i Falun.
*1982: Nr 2 på 15 km i Reit im Winkl, nr 4 på tremila i Falun.
*1982/3: Nr 2 på 15 km i Davos, nr 10 på femmila i Holmenkollen.
*1984: Vinnar av femmila i Holmenkollen. Nr 8 på 15 km i OL i Sarajevo.
*1984/5: Vinnar av femmila i Lahti. Nr 9 på femmila i VM i Seefeld. Nr 2 på 15 km både i Vitosja og Syktyvkar.
*1985/6: Nr 11 på 15 km i Labrador City, nr 14 på femmila i Holmenkollen.
*1986/7: Nr 5 på 15 km i Cogne.

### Medaljar og besteplasseringar i norgesmeisterskap
*Ski-NM 1979: Nr 5 på 15 km, Steinkjer.
*Ski-NM 1980: Nr 6 på tremila, Asker.
*Ski-NM 1981: Nr 4 på 15 km, Eidsvoll.
*Ski-NM 1982: Gullmedalje på 50 km, Trondheim.
*Ski-NM 1983: Gullmedalje på 50 km og sølvmedalje på 15 km på Lillehammer.
*Ski-NM 1984: Gullmedalje på 15 km (slo Pål Gunnar Mikkelsplass med 0,4 sekund) og bronse på 50 km, Hof.
*Ski-NM 1985: Gullmedalje på 50 km, bronsemedalje på 15 km, Tromsø.
*Ski-NM 1986: Sølvmedalje både på 15 km og 50 km, Vang.
*Ski-NM 1987: Bronsemedalje på 15 km, Steinkjer.
*Ski-NM 1988: Gullmedalje på 50 km og sølvmedalje 30 km, Vang.
*Ski-NM 1989: Nr 6 på tremila på Geilo.
*Ski-NM 1990: Sølvmedalje på 50 km, Gjøvik.

Norgesmeister i stafett (3x10 km) tre år på rad for Hokksund (1984 med broren Geir Holte og Oddvin Bakkene), (1985 med Geir Holte og Arild Monsen) og (1986 med Geir Holte og Oddvin Bakkene).

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tor Håkon Holte|Tor Håkon Holte]]» frå ,  den 28. februar 2009.*
Lepton

Eit **Lepton** høyrer til ei gruppe av elementærpartiklar som ikkje vert påverka av sterk vekselverknad eller kjernekrefter. Det vil sei at dei vekselverkar svakt, elektromagnetisk og ved gravitasjon. Det finst tre generasjonar av lepton. Til generasjon éin høyrer elektronet, generasjon to myonet og generasjon tre tau-partikkelen. Til kvar generasjon høyrer det eit nøytrino, og alle leptona, inkludert nøytrinoa, har ein eigen antipartikkel.

## Kjelder
* lepton. (14.10.2011) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/leptoner

## Bakgrunnsstoff

* Ei sida om lepton hos Georgia State University
Reling

Ei **rekk**(**j**)**e** eller **reling** er eit rekkverk langs kanten av dekket på eit fartøy. Rekka skal hindre at folk og last går over bord. Ho kan ha varierande utforming. På passasjerfartøy er rekke ofte laga av røyr eller septer med vaier. Skipskontrollen krev ei rekkehøgd på minst 75 cm for passasjerfartøy. Er fartøyet lenger enn 100 fot, skal ho vere 105 cm. Rekka er oftast laga av same materiale som skroget.

Rekka står oftast loddrett. På seglfartøy har ho same helling som skroget under. Det gjer at ho framme kan skråer ein god del ut. På motorfart er rekka i baugen ofte utlagd for å kaste unna sjø. 

## Trerekke
Tidlegare var ofte spanta så lange at dei rakk heile rekkehøgda. Seinare er rekkja oppbygd på rekkestøtter. Dei kan vere festa til skandekk med ein støypt metallsko. Det var ein måte å gjere det på som Colin Archer brukte mykje. Elles kan støttene gå gjennom skandekk og verte festa til huda eller spanta. På utsida av rekkestøttene er det spikra ein kledning av tre, skansekledningen. 

Mellom skansekledningen og skandekk er det til vanleg ei smal spalte for å lense ut skvalkesjø som kjem på dekk. Eit mål for denne spalta har vore at ho måtte vere så smal at ein tollekniv eller ei vårsild ikkje for ut. Det kan og vere hengsla skvalkeportar i skansekledningen for å sleppe ut større mengder vatn.

Oppå rekkestøttene ligg topprekka. Det er ein kraftig planke som gjer at rekka kan tole påkjenninga ho kan verte utsett for under lasting, lossing, fiske og anna arbeid.

## Kjelder
* Torstein Arisholm med fleire: *Kravellbygging i Norge*. Hardanger Fartøyvernsenter og Norsk Sjøfartsmuseum 2008
Golijska Moravica

**Golijska Moravica** eller berre **Moravica** (serbisk Голијска Моравица eller Моравица) er ei elv vest i Serbia. Med ei lengd på 98&nbsp;km, han er den lengste kjeldeelva til Zapadna Morava og dannar i lag med Đetinja elva Velika Morava. Namnet tyder *vesle Morava* på serbisk.

Golijska Moravica spring ut frå vestsida av fjellet Golija og renn nordover gjennom regionen Stari Vlah. Området elva renn gjennom er tynt folkesett, men det ligg fleire grender langs elva, ofte samla i grupper.

Golijska Morava renn så gjennom Ivanjica-senkinga mellom fjella Čemerno i aust og Mučanj i vest. Ved enden av senkinga renn elva forbi klosteret *Sveti Arhanđeli*. Vidare renn elva gjennom Arilje-senkinga, mellom fjella Golubac i aust og Blagaja i vest. Her mottar ho den største sideelva si, Rzav. Den siste delen av elva renn over Tašti-sletta, mellom fjella Blagaja, Krstac og Crnokosa. Nær landsbyen Pilatovići renn Golijska Morava saman med Đetinja og dei dannar Zapadna Morava, den lengre kjeldeelva til Velika Morava.

Golijska Moravica drenerer eit område på 1486&nbsp;km² og høyrer til nedslagsfeltet til Svartehavet. Kraftpotensialet i elva er ikkje utbygd.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Golijska Moravica|Golijska Moravica]]» frå , den 28. februar 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** *Mala Prosvetina Enciklopedija*, Third edition (1985); Prosveta; ISBN 86-07-00001-2
*** Jovan Đ. Marković (1990): *Enciklopedijski geografski leksikon Jugoslavije*; Svjetlost-Sarajevo; ISBN 86-01-02651-6
Gruža

**Gruža** (serbisk Гружа) er ei elv sentralt i Serbia med ei lengd på 77&nbsp;km. Ho er ei sideelv til Zapadna Morava frå venstre.

Gruža spring ut frå fjellet Rudnik, nordaust for byen Gornji Milanovac og munnar ut i 
Zapadna Morava nær landsbyen Čukojevac.

Gruža drenerer eit område på 622&nbsp;km² og nedslagsfeltet høyrer til Svartehavet.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gruža|Gruža]]» frå , den 28. februar 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
** *Mala Prosvetina Enciklopedija*, Third edition (1985); Prosveta; ISBN 86-07-00001-2
** Jovan Đ. Marković (1990): *Enciklopedijski geografski leksikon Jugoslavije*; Svjetlost-Sarajevo; ISBN 86-01-02651-6
Ilidija

**Ilidija** (rumensk *Ilidia*) er ei sideelv til Caraş. Ho spring ut i Romania, kryssar grensa til Serbia og munnar ut i Caraş her.
Jablanica

**Jablanica** (serbisk Јабланица) er ei 85&nbsp;km lang elv sør i Serbia. Ho er ei sideelv til Južna Morava frå ventre og har gjeve namn til ein region med same namn.

Jablanica spring ut frå fjellet Goljak, nær landsbyen Grbavce, ved grensa til Kosovo. Området er rikt på varmekjelder, så det ligg fleire kurstader langs elva. Etter landsbyane Dupljane og Pečenjevce munnar elva ut i Južna Morava.

Elva høyrer til nedslagsfeltet til Svartehavet og drenerer sjølv eit område på 895&nbsp;km².

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jablanica River|Jablanica River]]» frå , den 28. februar 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** *Mala Prosvetina Enciklopedija*, Third edition (1985); Prosveta; ISBN 86-07-00001-2
*** Jovan Đ. Marković (1990): *Enciklopedijski geografski leksikon Jugoslavije*; Svjetlost-Sarajevo; ISBN 86-01-02651-6