Gambisk mat

**Gambisk mat** høyrer til vestafrikansk mattradisjon og omfattar kulinariske skikkar og matvarer frå Gambia. Vanlege råvarer her er fersk, tørka eller røykt fisk, ris, peanøtt, tomat, svartaugebønner, sitron, maniok, kål, salt, pepar, lauk, chili og ulike urter. Østers er også ei utbreidd matvare frå Gambiaelva.

## Rettar
### Smårettar
* *Afra* er ein utbreidd gaterett laga av grilla kjøtkuber som er smaksette med salt, svart pepar, cayennepepar og buljongterningar.
* *Akara* er frityrsteikte kaker laga av malne svartaugebønner smaksette med salt, pepar og lauk. Ein et dei gjerne til frukost i lag med *tapalapa*.
* *Tapalapa* er eit brød med form som ein bagett, men ein tettare tekstur. Ein bruker mjøl av kveite, hirse og eventuelt maismjøl og svartaugebønner, i tillegg til vatn, salt og gjær. Brødet blir bakt i ein særskild tapalapaomn.

### Middagsrettar
* *[[Jollof-ris|Benachin]]* (*been cin,* 'ei gryte') er ein risrett som blir laga i ei enkelt gryte, noko som har gjeve retten namnet sitt. Ein kan ha i ulike ingrediensar som fisk eller kjøt og smaka til med urter, sitronsaft, basilikum, persille, lauk, chili, og grønsker som aubergine, tomat, graskar, gulrot og kål. Ein bruker gjerne planteolje og vatn til retten, og kan også bruka tomatpuré til å gje han farge.
* *Caldo* er ein dampa heil fisk med sitronsmak, ein variant av yassa.
* *[[Domoda]]* eller *mafé* er ein mandinkarett laga med konsentrert peanøttpuré, kjøt eller fisk tilsett salt, lauk, tomat, potet, gulrot, kål, tomatpuré, sitronsaft og kraft med kvit ris eller couscous. *Domo* tyder 'eting' og *da* er eit ord for ei gryte.
* *Cherreh* eller *chere* er ein rett av dampa hirse som ein kan ulike sausar til, til dømes okra, spinat og kjøt.
* *Chew i kong* er ei fiskestuing med malle, laga med palmeolje og servert med ris til.
* *Chew i yappa* er ei stuing som typisk blir laga med storfe, men ein kan også bruka fisk. Også denne blir servert med ris.
* *Fufu* er bollar laga av mjøl frå kokebanan, jams, potet eller maniok. Det kan serverast i lage med ulike rettar, som okrasuppe.
* *Mbahal* eller *nyankatang* er ein rett laga med røykt og salta fisk og peanøtter, johannesbrødtre eller svartaugebønner, vårlauk, fersk chili, kvit ris og *[[Solanum aethiopicum]]* eller *jattoo*
* *Nyambeh nyebbeh*, ein maniok- og bønnerett laga med olje, lauk, chili, kraft, salt og pepar og steikt Lutjanidae-fisk
* *[[Peppersoup]]*, ei krydra fiskegryte
* *[[Yassa]]* er ein rett laga med ein heil kylling eller fisk og salt, pepar, lauk, nellik, kvitlauk, sennep, chilisaus, limesaft, ris og vatn (om ein bruker kylling)
* Fiskebollar laga av malen *bonga* (*[[Ethmalosa]]*), lauk, tomat, brødsmular, persille, svart pepar, olje, kraft, tomatpuré, chili og kvit ris.
* *Supakanja* eller *superkanja* er ei okrastuing eller -suppe laga med palmeolje som også kan innehalda røykt fisk og storfekjøt, og serverast med ris eller fufu.
* Østersstuing eller *sauci yohus*, ei stuing av østers (eller muslingar) med grønsaker som paprika, tomat og lauk og og smakssetjarar som chili, ingefær, kvitlauk, laurbærblad og andre urter.

### Dessertar
* *Lah* eller *lakh* er ein søt grøt laga av baobabfrukt, hirse og peanøttsmør
* *[[Thiakry]]*, ein søt rett laga av couscous (av kveite eller hirse), mjølk (eller søt kondensert mjølk eller jogurt) og krydder. Ein kan også ha frisk eller tørka frukt i.
Drikke

* Wonjo, leskedrikk laga av tørka hibiskusblomar
* Baobabjus

## Galleri

Gambian Rice Fields.jpg|Risplanting
Drying fish1.jpg|Tørking av fisk
GambiaSerrekundaBrikama015 (12029491704).jpg|Peanøtter og andre tørrvarer på ein marknad i Serekunda
Chilli by the dozen, Serrekunda market, The Gambia (6646713697).jpg|Chiliar på ein marknad i Serekunda
Chereh.JPG|Chereh


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gambian cuisine|Gambian cuisine]]» frå ,  den 18. februar 2023.*  

## Bakgrunnsstoff