open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sverre Farstad

**Sverre Melvin Farstad** () frå Trondheim, var ein norsk skøyteløpar som representerte sportsklubben Falken. 

## Karriere
Han vann gull og sette olympisk rekord med 2.17,6 på 1500 meter under OL 1948 i St. Moritz. Han vart europameister under EM på skøyter i Davos, Sveits 1949 og tok sølv under VM på skøyter 1947 på Bislett stadion i Oslo. 

Han har dessutan NM-sølv i både vektløfting og roing. 

Han vart tildelt Egebergs ærespris i 1947.

Då han døydde, jobba Sverre Farstad som sportsjournalist i Arbeiderbladet i Oslo.

## Litteratur
* 

## Bakgrunnsstoff
* Farstad.filene.no Nettsted dedikert til Sverre Farstad.
* 
*  Sverre Farstad – Profil og resultatoversikt på SpeedSkatingNews.info
Andreas Cappelen

**Andreas Zeier Cappelen** () var ein norsk politikar og jurist. Cappelen var statsråd i til saman nesten ti år. 

Han vart statsråd for fyrste gong i 1958 då han vart kommunalminister i Regjeringa Gerhardsen III. 4. februar 1963 overtok han som finansminister og sat fram til regjeringa vart felt på Kings Bay-saka i 1963. Nokre veker seinare vart han på nytt finansminister i Einar Gerhardsen si fjerde regjering, ein post han hadde fram til 1965. Då Trygve Bratteli tok over som statsminister i 1971 etter Regjeringa Borten si oppløysing vart Cappelen utnemnd til utanriksminister. Han hadde denne posten fram til Folkeavrøystinga om EF i 1972. Cappelen kom attende og var justisminister i Odvar Nordli si regjering frå 1979 til 1980.

## Yrkeskarriere
Andreas Cappelen hadde også ei lang yrkeskarriere som jurist. Blant anna var han statsadvokat for landssviksaker i Rogaland i tida 1947 - 1949. I 1967 vart han byrettsdommar i Stavanger, der han også vart byrettsjustitiarius i 1969.

Andreas Cappelen døydde den 2. september 2008 i Stavanger.

## Medlemskap i regjering
* Statsråd Kommunal- og arbeidsdepartementet 1. september 1958-4. februar 1963 
* Statsråd Finansdepartementet 4. februar 1963-28. august 1963 
* Statsråd Finansdepartementet 25. september 1963-12. oktober 1965 
* Utanriksminister Utanriksdepartementet 17. mars 1971-18. oktober 1972 
* Statsråd Justis- og politidepartementet 8. oktober 1979-3. oktober 1980

## Kjelder
* Arbeiderpartikjempe er død – ABC nyheter
* 
* Lambrecht Haugen: *Cappelen-slekten 1627-2008*, Rosendal 2008
Planetarion

**Planetarion** (ofte kalla **PA**) er eit vevspel sett til nettlesaren, for fleire spelarar imot og med kvarandre. Det vart skapt av Fifth Season AS tidleg i år 2000, og eigd og verta av Jolt sidan 2003. Spelarane får kontroll over ein planet, med evna til å mine omkringliggande asteroidar for ressursar, å konstruere ein flåte av romskip for å angripe andre spelarar sine system og å stele ressursane deira.

Målet med spelet er å få høgare poengsum enn motspelarane, noko ein får ved å stele asteroidar og å øydelegge flåtar. Spelarane kan velje mellom fem rasar, kvar med sine skip og fordelar. Etter nokre månader vert spelet avslutta, vinnarane erklærte og ein ny runde startar opp att. Då vert spelet oppdatert av Fifth Season.

Spelet vert oppdatert kvar time, i sjargongen kalla eitt 'tick'. Kvar aktivitet inni spelet, frå å bygge ein fabrikk til å angripe ein annan planet, tar ein del timar å gjennomføre. Ein får då berre ei lita tid på å reagere på andre spelarar sine invasjonar. På grunn av dette har det utvikla seg tette alliansar som samarbeider om vakthold av planetar og invasjonar.

## Rasar
Planetarion har no fem rasar som spelarane kan velje imellom, kvar med sine bonusar og forskjellig spelestil.

* **Terran (Ter):** Terran er ei menneskeleg rase og brukar konvensjonelle våpen. Generelt favoriserer dei større og tyngre skip for krigføring.
* **Cathaar (Cat):** Cathaar er ei humanoid katterase, som har avansert EMP teknologi. Våpenet er veldig effektivt, men ikkje dødeleg.
* **Xandrathii (Xan):** Xandrathii er ei veldig avansert insektsrase som brukar små og raske skip som kan skjule seg. Den store skytekrafta deira, dei skjulte styrketala og den høge farten er balansert imot kor lett skipa deira går i sund.
* **Zikonia (Zik):** Zikoniane er ei heller mystisk rase som ikkje mykje er visst om. Det er hevda dei er ein urgamal race kommen for å hevde dominans over universet. Andre seier dei er eit opprørsk avkom ifrå cathaarane. Dei har ein uvanleg evne til å stele fiendeskip.
* **Eitraide (Etd):** Eitraidene er menneskje som har bestemt seg for å forlate heimplaneten og søke profitt heller enn krig. Dette har gjort dei til handelsmennene i universet, med større finansielle fordelar. Reisene deira har gjeve dei stor kontakt med andre rasar sin teknologi, noko som gjev arsenalet deira til ein miks av dei andre rasane.
http://pirate.planetarion.com/showthread.php?t=193566

## Bakgrunnsstoff
* Planetarion spelet
* Planetarion forum
* Planetarion wiki
* Planetarion statistikk
* Planetarion kampkalkulator
Bonitet

**Bonitet** er mål for skogens evne til å produsere trevyrkje. Boniteten vert inndelt i bonitetsklassar. Vanlegvis er produksjonsevna rekna etter middeltilveksten i eit skogbestand ved kulminasjonsalder. 

Sidan det er ein sterk samanheng mellom bonitet og høgdevekst, vert alder og trehøgde bruka som inngangar i bonitetstabellane.

## Norske bonitetssystem
På økonomisk kartverk deler ein skogsmarka inn i fire bonitetsklassar (S, H, M, L). I norsk skogbruk er det elles vanleg å bruke H40-systemet, for å vise boniteten. Bonitet 8 indikerer at overhøgda i bestandet vil vere 8 meter ved 40 års brysthøgdealder, det vil seie alderen målt 1,3 meter over bakken. Dei vanlegaste bonitetsklassane er 
* G6 og 8 - L (låg bonitet, tilvekst minst 0,08 m³/daa/år)
* G11 og 14 - M (middels bonitet, tilvekst minst 0,25 m³/daa/år)
* G17 og 20 - H (høg bonitet, tilvekst minst 0,40 m³/daa/år)
* G23 og 27 - S (super bonitet, tilvekst minst 0,70 m³/daa/år)

Forbokstav G (f.eks G17) vert bruka om gran, F om furu, B om Bjørk og S om Sitkagran.

Dersom ein vil rekne om brysthøgdealder til totalalder, legg ein til
* 10 år for gran på G20, 8 år for furu på F20
* 11 år for gran på G17, 9 år for furu på F17
* 13 år for gran på G14, 10 år for furu på F14
* 15 år for gran på G11, 12 år for furu på F11
* 17 år for gran på G8, 15 år for furu på F8
## Kjelder
Storbotnshornet

**Storbotnshornet** (1370 moh.) ligg i kommunane Fjord og Ålesund i Møre og Romsdal. Frå Ørskog, der bygda Vaksvika ligg nærast, er toppen synleg fleire stader, men han ligg bakom nesten jamhøge fjell og verkar lite dominerande. I Stordal er fjellet bortgøymd inne i fjelldalen Jasvollbotnen.
Å nå toppen krev klyving i bratt lende.
Tiriltunga

**Tiriltunga** er namnet på ei norske folkemusikk kvedargruppe som vart skipa hausten 1983. Med i gruppa var Kari Lønnestad frå Telemark, Heidi Løvlund frå Telemark og Gunnlaug Lien Myhr frå Hallingdal. Samarbeidet mellom Gunnlaug og Heidi tok til då dei møttest på Voss Folkehøgskule hausten 1980. Tradisjonsstoffet deira vart for det meste henta frå eigne bygder, men dei nytta og stoff frå Røros, Trøndelag fylke, i samarbeid med spelemannen Sven Nyhus. I tillegg laga dei og melodiar sjølve. 

Alle jentene song, og arrangementa vart laga for dei tre stemmene i fellesskap. Heidi Løvlund tok seg av sjølve noteskrivinga. Elles nytta dei og tradisjonelle og mindre tradisjonelle instrument:

* Heidi Løvlund: hardingfele, ukulele, blokkfløyte
* Kari Lønnestad: gitar, tussefløyte, munnharpe
* Gunnlaug Lien: hardingfele

Den første plata deira, *[[Tiriltunga (1985)|Tiriltunga]]*, vart slept i 1985, og vart ein suksess i folkemusikkmiljøet. Gruppa sette truleg standard for arrangert folkemusikk dei følgjande åra. På denne tida samarbeidde dei og med Geirr Lystrup. 

Den andre plata, *[[Det er tungvint fri]]*, vart slept som CD i 1992, og bar preg av å vera endå meir gjennomarbeidd. Men no var jentene ved å gå kvar til sitt, og det vart ikkje fleire plater med Tiriltunga. Samarbeidet vart og innstilt da Heidi Løvlund vart sjuk og seinare døydde av kreft.

## Diskografi
Gjennom karrieren hadde bandet gitt ut følgende tre studioalbum:
* *[[Tirilltunga (album)|Tiriltunga]]* (1985)
* *[[Kåte ungdomsdagar]]* (2003)
* *[[Det Æ Tungvint Fri]]* (1992; 2019)

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Tiriltunga — «Gamle Mykker'n» på Norsk rikskringkasting (NRK) nettsted
* Tiriltunga på iTunes
* Tiriltunga - Topic på YouTube
Sjur Helgeland

**Sjur Larsson Helgeland** () var ein spelemann frå Voss i Hordaland. Han er rekna som ein viktig stilskapar i vossaspelet etter Ola Mosafinn.

Sjur kom frå Myrkdalen på Voss, og vart først lært opp av far sin, Lars Olsson Helgeland. Seinare var han mykje i lag med Ola Mosafinn, og desse bytte mange slåttar. Nokre av slåttane som er skrivne opp etter Ola, er opphavleg frå Sjur. I tillegg til det tradisjonelle spelet, fekk Sjur og ei god mengde runddans-slåttar, som han lærte av ein farande spelemann som berre var kalla *Storspelaren.*

Sjur Helgeland mogna inn i ei nyskapande tid. Han brigda og brøytte om på eldre spel, og dikta mange nye slåttar. Han var påverka av Lars Fykerud, og vart inspirert til å laga «tonestykke», nye lydarslåttar, som var reine konsertnummer. Han og Fykeruden sette saman fleire slike, men ikkje alle overlevde. Det mest kjende av desse tonestykka er *Budeiene på Vikafjell*, som mest er ein heil suite.

Sjur Helgeland var ein storbygd kar, som sjølv skrytte av at han åtte manken til Bjørnstjerne Bjørnson og fingrane til Ole Bull. Dei to som nok vart mest påverka av han, var Lars Skjervheim frå Myrkedalen, og Sigbjørn Bernhoft Osa frå Voss.

### Slåttar skrivne ned etter Sjur Helgeland
Hardingfeleverket har 11 nedskrifter etter Sjur. Dei fleste er gjort av Arne Bjørndal, men ein er gjort av Henrik Gjellesvik, og ein av Sven Nyhus.
Kuznetsk Alatau

**Kuznetsk Alatau** (russisk Кузнецкий Алатау) er ei fjellkjede sør i Sibir i Russland mellom Kuznetsksenkinga og Minusinsksenkinga. Ho er 300&nbsp;km lang og opp til 2178 meter over havet på det høgaste. Kjeda er ein del av fjellsystemet i Sentral-Asia.

Desse fjella har glatte konturar med slake fjellsider i aust og heller bratte i vest. Gran dominerer skogbelte i den øvre delen, men nær tregrensa (1300-1900 moh) tar pinje over. Høglandet består av store steinurer, flekkar med fjellenger og noko kratt, lav og mose på nokre av dei sørlege fjellmassiva. Nedslagsfeltet til elva Kondoma i Gornaja Sjorija er særeigen for lindetreskogen som ein meiner er restane av før-pleistocensk nemoral vegetasjon i Sibir.

Kjeda består hovudsakleg av metamorfe bergartar som er rik på jern, mangan, nefelin og gull.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kuznetsk Alatau|Kuznetsk Alatau]]» frå , den 4. september 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
Lovoziorskije Tundry

**Lovoziorskije Tundry** (russisk Ловозёрские тундры, kalla opp etter innsjøen Lovozero som ligg i området og tyder 'Lovozerotundraen') er ei fjellkjede midt på Kolahalvøya i Russland mellom Lovozero og Umbozero. Ho består av ein hesteskoforma rygg rundt Sejdozero. Fjellsidene er stort sett dekte av gran og furu. Det høgaste punktet er Angvundastsjorr (1120&nbsp;moh). Området rundt innsjøen er busette av samar, og mange stadnamn er ikkje av russisk opphav. 

## Geologi

Lovoziorskije Tundry ligg over eit kompleks av agpaitiske til hyperagpaitiske bergartar som inneheld mineral som eudialytt, loparitt og natrosilitt. Det er funne minst 340 forskjellige mineral i massivet og 73 av dei vart første gong oppdaga her. 

## Turisme
Området er relativt lett tilgjengeleg med jernbane. Om vinteren er det mogeleg å nå området frå Khibiny via isen på Umbozero. Om sommaren kan ein nytte fjellvegar og stiar i området.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lovozero Tundras|Lovozero Tundras]]» frå , den 4. september 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*' 
*** Pekov, Igor: Lovozero Massif Vneshtorgizdat Publishing Moscow 2000
Khomyakov, A. P. : Mineralogy of Hyperagpaitic Alkaline Rocks Clarendon Press 1995


## Bakgrunnsstoff
* Lovozero Tundras (russisk)
Putoranplatået

**Putoranplatået** eller **Putoranfjella** er ei fjellkjede nordvest på Det sentrale sibirplatået. Det høgaste fjellet i fjellkjeda er Kamen, som strekkjer seg 1700 meter over havet. 

Den næraste større busetnaden er den lukka byen Norilsk. Området inneheld nokre av dei største kjende nikkelførekomastane i verda. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Putoran Mountains|Putoran Mountains]]» frå , den 4. september 2008.*
Issledovatelskomfjella

**Issledovatelskomfjella** (russisk Исследовательском хребте, *Issedovatelskom khrbete*, tyder ‘Forskingsfjella’) er ei fjellkjede heilt nord i Uralfjella. Ho strekkjer seg nord for polarsirkelen og dannar grensa mellom republikken Komi og Khanty-Mansia autonome okrug. Issledovatelskomfjella er 175 km lang og det høgaste punktet er Gora Narodnaja (Гора Народная) eller «Folkets fjell» på 1894 meter over havet. 

Issledovatelskomfjella startar om lag ved Gora Narodnaja og går nordaustover forbi Vorkuta og nesten til Karahavet og Nordishavet. Den viktigaste bergarten er metamorf, hovudsakleg kvartsitt og skifer. Det er mange isbrear nær toppane og dei øvre fjellsidene, medan resten stort sett er arktisk ørken og tundra. Ved foten av fjella og bratte elvedalar er det noko taiga.

## Høge toppar
* Gora Narodnaja eller Folkets fjell 1894 moh.
* Gora Karpinskij, 1878 moh.
* Gora Reguly, 1711 moh. Kalla opp etter den ungarske oppdagaren Antal Reguly (1819-1858)
* Gora Paier, 1472 moh.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Research Range|Research Range]]» frå , den 4. september 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** "Исследовательский хребет" *[[Store sovjetiske leksikon]]*
Sajanfjella

**Sajanfjella** (russisk Саяны, *Sajany*; *Kokmenfjella* i perioden under køk-tyrkarane) er ei fjellkjede sør i Sibir i Russland og Mongolia.

Aust-Sajan strekkjer seg 1000 km frå elva Jenisej ved 92° E til sørvestenden av Bajkalsjøen ved 106° E. Vest-Sajan er ei austleg fortsetjing av Altajfjella, og strekkjer seg 500 km frå 89° E til midten av Aust-Sajan ved 96° E.

Sajanfjella har tårnande toppar og kalde innsjøar sørvest for Tyva, og her finn ein elvane som renn saman og dannar ei av dei store elvane i Sibir, Jenisej, som renn over 5000 km nordover til Nordishavet. Dette eit verna og isolert område som vart halde lukka av Sovjetunionen sidan 1944.

## Geografi

Høgda på toppane ligg generelt mellom 2000 og 2700 meter over havet, men enkelte toppar, som hovudsakleg består av granitt eller metamorf skifer, når høgder på over 3000 meter over havet. Den høgaste er Munku-Sardyk på 3492 moh. Dei viktigaste fjellovergangane ligg 1800 til 2300 meter over havet, som Muztaghpasset ved 2280 moh, Mongolpasset på 1980 moh, Tenghyzpasset på 2280 moh og Obo-sarym-passet ved 1860 moh.

Ved 92 °E er systemet delt (Vest-Sajan) av Ulug-Khem (russisk skrift Улуг-Хем) eller Øvre Jenisej og ved 106 °E heilt i aust endar fjellkjeda i ei senking ved Selenga-Orkhondalen. Frå Det mongolske platået er hellinga slak, men frå slettene i Sibir er fjellsidene mykje brattare, trass i at fjellkjeda er maskert av eit breitt belte av mindre fjellkjeder med alpin karakter, som Usinsk-, Oya-, Tunka-, Kitoi- og Belahafjella.

Mellom Jenisej og Khövsgölsjøen ved 100° 30' E vert systemet òg kalla Jerghik-taiga. Det er generelt få planter som veks i området, men dei høgare områda har skogar av lerk, furu, einer, bjørk og or. Lav og mose dekkjer dei mange kampesteinane som ligg spreidd rundt på dei øvre fjellsidene. 

## Sjå òg
* Manaelva
* Abakanelva
* Minusinsksenkinga
* Tuvasenkinga

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sayan Mountains|Sayan Mountains]]» frå , den 4. september 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* Tuva-Sajanfjella
* Tuva- og Sajanfjella 
* Bilete av Sajanfjella
Per Gudvangen

**Per Gudvangen** () var ein norsk spelemann frå Gudvangen i Sogn. Han lever att i gangaren Gudvangen, som er nytta mange stader (sjølv om det ikkje er visst at han var opphav til denne slåtten).

Om Per Gudvangen er det fortald at han kappspela med fanden. Det var nære på han tapte, men så rissa han eit krossmerke inn i fela til Gamle-Eirik, og då laut fanden gje tapt.

Seinare er det fortald korleis Per skulle gå over isen mellom Sogn og Hallingdal, og då hemna fanden seg ved å gjera isen morken, slik at Per gjekk gjennom isen og bleiv. Fela vart funnen seinare, og det var framleis læte i ho. 

På grunnlag av desse sogene kan ein gisse seg til at Per Gudvangen var ein dugande spelemann, og at han for mellom Sogn og Hallingdal. Slike ferder kan forklåre noko sams spel mellom desse områda. Han levde om lag samstundes med sønene til Blank-Ola i Hallingdal. Gudvangen kan på same vis ha påverka spelet i Valdres gjennom den første namngjevne spelemannen der, Knut P. Ringestad.

Det er fleire slåttar som ber namnet «Gudvangen» etter Per. 

Det var og ein Per Gudvangen som levde på Voss noko seinare. Han er og kjend som Lisbet-Per.
Øystein Langedrag

**Øystein Langedrag** () var ein norsk spelemann frå Seljord i Telemark. Han var den førande spelemannen i Telemark i si tid, attmed Knut Lurås frå Tinn. Han var og lærar for Myllarguten.

Langedragen fekk mykje av spelet sitt beinveges frå Jon Kjos, men kom til å føre nye tonar inn i Telemarksspelet. Han «låg ute», som det heiter, under Napoleonskrigane åra 1807 til 1814, og kom attende med nye impulsar. Han råka på spelemenn frå andre dalføre, og kom til å høyre marsjorkester, noko som påverka tonekjensla. Spelet til Øystein vart meir klassisk durprega av dette. Samstundes er det rekna at det var Øystein som førte bruremarsjen inn i hardingfeletradisjonen i Telemark. 

Øystein Langedrag lærte opp Myllarguten, men og sonen Leiv Sandsdalen. Frå Sandsdalen gjekk spelet etter Øystein vidare til mellom andre Torkjell Haugerud. Mykje av spel-tilfanget i Vinje er langedrag-spel. Gangarane Langedragen 1, 2 og 3 har namn etter han. Han var au opphavsperson til slåttane om Kivlemøyane.

## Kjelder
Sredinnyjfjella

**Sredinnyjfjella** (russisk Срединный хребет; *Sredinnyj khrebet*) er ei fjellkjede i Kamtsjatka i Russland ved . Ho strekkjer seg frå nord til sør langs midten av halvøya og består av vulkanar, hovudsakleg skjoldvulkanar og stratovulkanar. Den høgaste toppen i fjellkjeda er Itsjinskij, ein stratovulkan på 3621 meter over havet. Sredinnyjfjella er skild frå kystfjella i aust av Den sentrale kamtsjatkasenkinga. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sredinny Range|Sredinny Range]]» frå , den 4. september 2008.*
Sikhote-Alin

**Sikhote-Alin** (russisk Сихотэ-Алинь) er ei fjellkjede i Primorskij og Khabarovsk kraj i Russland som strekkjer seg om lag 900 km nordaustover frå den russiske stillehavsbyen Vladivostok. Dei høgaste fjelltoppane er Tordoki Jani (2077&nbsp;moh), Ko (2003&nbsp;moh) i Khabarovsk kraj og Anik (1933&nbsp;moh) i Primorskij kraj.

Sikhote-Alin utgjer ein av dei mest særeigne tempererte sonene i verda. Artar som er vanlege for nordleg taiga (som reinsdyr og brunbjørn) lever side om side med tropiske artar som amurleopard, sibirsk tiger og himalayabjørn. Det er lite ulv i regionen på grunn av konkurranse frå tigrane. Det eldste treet i regionen er eit tusen år gammalt japansk barlind.

I 1910- og 1920-åra vart Sikhote-Alin utforska av Vladimir Arsenjev (1872–1930). Han skildra reisene sine i fleire bøker, mellom anna *[[Dersu Uzala]]* (1923), som i 1975 vart ein oscarvinnande film av Akira Kurosawa. Det store Sikhote-Alin og Lazoreservatet vart i 1935 oppretta for å bevare det unike dyrelivet i regionen. 

I 2001 vart Sikhote-Alin ein del av verdsarva til UNESCO. Verdsarvområdet dekkjer eit areal på . I dette areal ligg ei kjernesone som berre kan vitjast i lag med følgje. 

## Bakgrunnsstoff
* Sikhote-Alin som verdsarvstad
* Sikhote-Alin på Natural Heritage Protection Fund

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sikhote-Alin|Sikhote-Alin]]» frå , den 4. september 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Stanovojfjella

**Stanovojfjella** (russisk Становой хребет, *Stanovoj khrebet*, kinesisk 外兴安岭) eller **Ytre Kingjanfjella** er ei fjellkjede søraust i Russland. Ho er om lag 725 km lang og går hovudsakleg frå elva Oljokma i vest til elva Majar i aust, nær Okhotskhavet, og er ein del av vasskiljet mellom Lena og Amur. Det høgaste punktet er Gory Skalisty på 2482 meter over havet.

Fjellkjeda har mange isbrear, som er hovudkjelda til Lena. 

Sjølv om ho stort sett ikkje er busett er ho historisk viktig som ein del av grensedefinisjonen mellom Russland og Kina i Nertsjinsk-traktaten (1689).

Jablonvyfjella kan reknast som ei sørvestleg forlenging av Stavonoj.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Stanovoy Range|Stanovoy Range]]» frå , den 4. september 2008.* 


## Bakgrunnsstoff
* Stanovoj på Peakware
Tannu-Ola-fjella

**Tannu-Ola-fjella** (tuvinsk Таңды-Уула; *Tangdy-Uula*) er ei fjellkjede sør i Sibir i republikken Tyva i Russland. Ho strekkjer seg frå aust til vest langs grensa til Mongolia. Den høgaste fjelltoppen er 2930 meter over havet. 

## Geografi
Nordsida av fjellkjeda er ein del av nedslagsfeltet til Jenisej og vender mot dei vestlege Sajanfjella. I aust er fjella så vidt inn i nedslagsfeltet til Selenga i Mongolia.
Foten av fjellkjeda på sørsida går inn i Mongolia. Dei dannar den nordlege grensa for eit stor steppeområde, som strekkjer seg sørover til dei mongolske Altajfjella og inkluderer mellom anna saltsjøen Uvs Nuur. I vest ligg fjella nær dei nordlegaste Altajfjella i den russiske republikken Altaj.

## Sjå òg
*Tyvasenkinga
*Uvs Nuur-bekkenet

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tannu-Ola Mountains|Tannu-Ola Mountains]]» frå ,  den 4. september 2008.*
Zjiguljoskifjella

**Zjiguljoskifjella** (russisk Жигулëвские горы; *Zjiguljovskije gory* - Жигулëвская возвышенность; *Zjiguljovskaja vozvysjennost*) er ei skogkledd fjellkjede i Russland på høgre sida av Volga ved Samarasvingen. Fjella har store førekomstar av olje som har vorte vunne ut sidan den andre verdskrigen. Dei høgaste fjelltoppane strekkjer 380 meter over havet. 

## Geografi og geologi
Sørsida av fjellkjeda er relativt slak, medan nordsida stupar bratt ned til Volga. Fjellet består av eit platå med mange kløfter. I vest ligg Otvazjinskij-ravinen. 

Fleire stader i Zjiguli finn ein framskot av bergartar som er 250-350 millionar år gamle, frå perm og karbon. Sediment i desse systema består hovudsakleg av kalkstein og dolomitt. 

## Bakgrunnsstoff
* Encyclopedia.com

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zhiguli Mountains|Zhiguli Mountains]]» frå , den 4. september 2008.*
Verkhojanskfjella

**Verkhojanskfjella** (russisk Верхоянский хребет, *Verkhojanskij khrebet*) er ei fjellkjede aust i Sibir med ei lengd på om lag 1000&nbsp;km gjennom republikken Sakha i Russland. Ho dannar ein stor boge mellom Lena og Aldanelva i vest og Janaelva i aust. Den høgaste fjelltoppen ligg i sør og er 2480 meter over havet. Det er kol, bly, sølv og sink i fjella. Fjellkjeda ligg like vest for grensa mellom den eurasiatiske plata og den nordamerikanske plata.

Den lågaste temperaturen som er målt i eit busett område er registrert i denne regionen, som har eit djup snødekke det meste av året. Under siste glasiale maksimum hadde fjellkjeda store isbrear som har gjeve fjella ein alpin karakter.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Verkhoyansk Range|Verkhoyansk Range]]» frå ,  den 4. september 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
* Bilete frå NASA
Jablonovyjfjella

**Jablonovyjfjella** er ei fjellkjede i Sibir i Russland. Ho strekkjer seg om lag 1600 km nordaustover frå Mongolia og går like aust for Bajkalsjøen. I nordaust går ho over i Stanovojfjella. Fjellkjeda utgjer ein del av vasskiljet mellom Nordishavet og Stillehavet. Fjellkjeda er ikkje særleg høg, men lang og tynn. Den høgaste toppen er Sokhondo på 2500 meter over havet. 

Den isolerte fjellkjeda er tynt busett og dei fleste busetnadane ligg rundt gruver. Området er særleg rikt på tinn. Den transsibirske jarnvegen går parallelt til fjellkjeda før han går gjennom ein tunnel under fjella. 
 
## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Yablonoi Mountains|Yablonoi Mountains]]» frå , den 4. september 2008.*
Kitojfjella

**Kitojfjella** (russisk Китойские гольцы) er ei fjellkjede aust i Sajanfjella i Sibir i Russland.

Ho har ei lengd på 180&nbsp;km og den høgaste fjelltoppen er på 3215 meter over havet. Elvane Kitoj og andre sideelvar til Angara renn gjennom fjellet.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kitoi range|Kitoi range]]» frå , den 4. september 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
***
Adzjigardak

**Adzjigardak** er eit fjell sør i Uralfjella nær byen Asja ved grensa mellom Tsjeljabinsk oblast og Basjkiria i Russland. Det ligg eit skisenter på fjellet. 

## Bakgrunnsstoff
* Skisport i Uralfjella

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Adzhigardak|Adzhigardak]]» frå , den 4. september 2008.*
Gonoré

**Gonoré** er ein seksuelt overførbar sjukdom som skyldast infeksjon med den Gram-negative bakterien gonokokk, *[[Neisseria gonorrhea]]*. 
På folkemunne er sjukdommen kjend som **«dryppert»**, etter utfloda som er eit symptom, og **«pisse piggtråd»**, på grunn av den smertefulle vasslatinga han gjev. Gonoré er ein av dei mest utbreidde kurerbare kjønnssjukdommane i verda, og kan føra til sterilitet. 

## Epidemiologi
Kvart år blir rundt 200 tilfelle av gonoré behandla i Noreg. Hovudsakleg er desse blitt tekne med frå utlandet. Sidan 1985, då AIDS vart kjent som ein risiko ved ubeskytta sex, førte tryggare sexvanar til ei monaleg minking av talet på sjukdomstilfelle i Noreg.

## Smitte
Gonoré smittar ved alle typar ubeskytta seksuelt samkvem, og gjennom fødsel.

Hos menn ser ein bakterieinfeksjonen mest i urinrøyret, i prostata og i sædleiarane, spesielt nær testikkelen. Hos kvinner er bakteriane ofte i livmorhalsen, cervix, i endocervix, som er det inste cellelaget i livmorhola, og i eggleiarane. Infeksjonen fører til sterilitet hos 10-15 % av begge kjønn.

## Symptom

I 90 % av tilfella vil symptoma koma mellom to og sju dagar etter smitte. Den smitta merkar smerte ved vasslating og utflod. Ved prøvetaking hos menn fører ein ein vattpinne inn i ytste del av urinrøyret, noko som er smertefullt om ein er smitta.

Nyfødde som er smitta med gonoré kan få ein kraftig konjunktivitt, betennelse i augesekken. Dette kan føre til blindheit viss barnet ikkje får behandling. Tidlegare var medfødd gonoré den vanlegaste årsaka til blindheit i den vestlege verda. Det har vore rutinebehandling å dryppa auga til alle nyfødde med ein oppløysing av sølvnitrat for å vera sikker på at desse bakteriane ikkje er der.

## Diagnostikk
Diagnosen blir stilt ved mikroskopering av utstryk farga med Løfflers fargevæske, og dyrking av direkte prøve tatt i urinrøyret eller i livmorhalsen. 

## Behandling
Behandlinga er som oftast enkel med betalaktamase-stabilt antibiotika. Det finst mange forskjellige stammar med gonorébakteriane i verda. I nokre land finst stammar som er resistente mot mange typar antibiotika.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gonoré|gonoré]]» frå , den 4. september 2008.*
Johan Grøttumsbråten

**Johan Grøttumsbråten** () var ein norsk idrettsutøvar som konkurrerte i både langrenn og kombinert på 1920-talet.

Han vann to olympiske gullmedaljar under vinter-OL 1928 i St. Moritz, både 15 km langrenn og kombinert. Olympisk gull i kombinert vann han på ny under vinter-OL i Lake Placid, New York fire år seinare. Grøttumsbråten var norsk flaggberar under dette OL.

Grøttumsbråten vann kombinert i Holmenkollrenna fem gonger, i 1923, 1926, 1928, 1929 og 1931, han hadde dessutan fem sigrar i det kombinerte langrennet. Han har vunne 10 kongepokalar.

I 1924 blei han tildelt Holmenkollmedaljen saman med Harald Økern.

## Bakgrunnsstoff
*Statistikk Langrenn hjå www.fis-ski.com 
*Statistikk Kombinert hjå www.fis-ski.com 
*Vinnarar av holmenkollmedaljen - pdf 
*Vinnarar av av Holmenkollrennene sidan 1892 - pdf
Hogstklasse

**Hogstklasse** er ein klassifisering av skog etter alder og tettleik. Omgrepet er sentralt ved inndeling av skogbestand.

* Hogstklasse I er skog under fornying
* Hogstklasse II er forynga skog, 
* Hogstklasse III er yngre produksjonsskog
* Hogstklasse IV er eldre produksjonsskog
* Hogstklasse V er gammal skog

«Ia» er ei rydda flate, «Ib» er ei flate som må ryddast for at skogen skal kunne foryngast tilfredsstillande.
Ein «a» etter hogstklasse II - V markerer at skogen har tilfredsstillande tettleik; ein «b» markerer at skogen har utilfredsstillande tettleik. 

I yngre produksjonsskog aukar den årlege tilveksten for kvart år. I eit gammalt skogbestand vil den årlege tilveksten bli lægre år for år. Tradisjonelt går hogstklasse IV over til hkl. V når den årlege tilveksten i bestandet søkk til eit nivå under middeltilveksten rekna gjennom heile levetida til bestandet. 

Ved skogtaksasjon vert skiljet mellom hogstklassane definert etter trealder, varierande etter bonitet:

## Kjelder
* *Handbok for planlegging i skogbruket*, Landbruksforlaget 1987 ISBN 82-529-1139-0
AllMusic

**AllMusic** (tidlegare **All Music Guide**) er ein amerikansk musikkdatabase på Internett. Han vart grunnlagd i 1991  av musikksamlaren Michael Erlewine for å hjelpe forbrukarar i å finne informasjon om musikkinnspelingar. Den første *All Music Guide Reference Book* vart gjeven ut året etter. Allmusic etablerte sin eigen nettstad i 1994, og er eit oppslagsverk for musikkinnspelingar, artistar, kritikkar og meir. 
## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Kvartett

Ein **kvartett** er i musikk anten eit ensemble på fire personar eller ein komposisjon for fire instrument.

Kvartettar er mellom anna vanleg innan klassisk musikk, der særleg strykekvartettar er utbreidde, og i jazzen, der ein standard kvartett består av ein messing- eller treblåsar, ein gitar, ein kontrabass og eit trommesett.

Innan popmusikk og rock består kvartettar gjerne av to elektriske gitarar, ein bassgitar og eit trommesett.
Trio

Ein **trio** er eit musikalsk ensemble sett saman av tre musikarar, eller eit musikkstykke skrive med tre sjølvstendige stemmer for eit slikt ensemble.
Tersett er eit tilsvarande uttrykk for eit stykke for tre songstemmer.

I klassisk musikk viser pianotrio normalt til ein trio for klaver, fiolin og cello, medan ein stryketrio ofte er for fiolin, bratsj og cello, eller to fiolinar og ein cello.

I jazz består ein trio ofte av piano og ein rytmeseksjon med trommer og bass, medan ein i trio i rock ofte kan vere elektrisk gitar, bassgitar og trommer, då ofte kalla ein powertrio.

## Kjelder
Duo

**Duo** er ei gruppe som består av to personar. Omgrepet mest nytta om musikalske grupper, men kan òg nyttast i andre samanhengar der to personar opptrer saman. Eit musikkstykke som vert framført av ein duo vert kalla ein duett.

Ordet duo kjem frå det latinske ordet for talet to.

## Sjå òg
* Duett
* Trio

## Bakgrunnsstoff
Rakke i Larvik

**Rakke** er eit svabergområde i Brunlanes i Larvik kommune, tre kilometer sør for Stavern. Det er eit svært populært bade- og fiskeområde. Namnet Rakke kjem frå det norrøne ordet *rakki*, som er eit synonym for hund.

Luftvernregimentet la eit øvingsskytefelt på Østre Rakke i 1935. Tyskarane starta anlegginga av Rakke fort i 1941, med kommandosentral på Vestre Rakke. Rakke var øvingsstad for det tyske kystartilleriet frå 1943. Rakke var au øvingsstad for kystvernartilleriets skolesenter, seinare for Luftforsvarets skolar og andre, frå 1945 til det blei lagt ned som skytefelt i 2002. Det meste av befestingane frå andre verdskrig blei jamna med jorda sommaren 2007.

## Kjelder

* Artikkelen :no:Rakke, som igjen nemner http://www.stavernguiden.no/  som kjelde.
Lara Flynn Boyle

**Lara Flynn Boyle** () er ein amerikansk filmskodespelar. Ho er best kjend for rolla som Donna Hayward i fjernsynsserien *Twin Peaks* (1990–1991). Etter å ha spelt Stacy i komedien *[[Wayne's World]]* (1992) hadde Boyle ei hovudrolle i den kritikarroste neo-noir-filmen *Red Rock West* (1993). Frå 1997 til 2003 spelte Boyle *Assistant District Attorney* Helen Gamble i fjernsnsserien *The Practice*, som ho blei nominert til ein a Primetime Emmy Award for.

## Bakgrunn
Boyle blei fødd i Davenport i Iowa som dotter av Sally Flynn og Michael L. Boyle. Farfaren hennar var Charles A. Boyle, eit medlem av Representanthuset i USA. Boyle har irsk, tysk og italiensk avstamming. Ho er kalla opp etter ein person i  Boris Pasternak sin roman *Doktor Zjivago*. Ho voks opp i Chicago, Illinois og Wisconsin, og utdanna seg ved The Chicago Academy for the Arts.

## Filmografi

* *Amerika* (1987) (kortserie)
* *[[Poltergeist]] III* (1988)
* *The Preppie Murder* (1989) (TV)
* *[[Dead Poets Society]]* (1989)
* *How I Got Into College* (1989)
* *[[Twin Peaks]]* (1990) (fjernsynsserie, 1990 - 1991)
* *The Rookie* (1990)
* *Mobsters* (1991)
* *Red Rock West* (1992)
* *Where the Day Takes You* (1992)
* *[[Wayne's World]]* (1992)
* *The Temp* (1993)
* *Threesome* (1994)
* *Past Tense]]* (1994) (TV)
* *Baby's Day Out* (1994)
* *The Road to Wellville* (1994)
* *The Big Squeeze* (1996)
* *Afterglow* (1997)
* *The Practice* (fjernsynsserie, 1997&ndash;2003)
* *Happiness* (1998)
* *Susan's Plan* (1998)
* *Since You've Been Gone* (1998)
* *Speaking of Sex* (2001)
* *[[Men in Black]] II* (2002)
* *[[Las Vegas]]* (fjernsynsserie, 2003, 2005)
* *Huff* (fjernsynsserie, 2004-2006)
* *The House Next Door* (2006)
* *Have Dreams, Will Travel* (2007)
* *Life Is Hot in Cracktown* (2009) 
* *Baby on Board* (2009)
* *Cougar Hunting* (2010) 	
* * & Gretel Get Baked* (2013)
* *Lucky Dog* (2015) 	
* *Death in Texas* (2020)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lara Flynn Boyle|Lara Flynn Boyle]]» frå ,  den 20. oktober 2021.*
NGC 1999

**NGC 1999** er ei refleksjonståka som ligg rundt 1500 lysår unna jorda i stjernebiletet Orion. Ho har ein diameter på 0,9 lysår og ligg i nærleiken av den meir kjende Oriontåka. 

NGC 1999 er opplyst av den unge og lyssterke stjerna V380 Orionis. Stjerna er estimert til å vera rundt 3,5 gonger so massiv som sola og framstår som kvit av di ho har ein overflatetemperatur på rundt 10 000 °C, noko som nesten er to gonger overflatetemperaturen til sola.

NGC 1999 blei oppdaga av William Herschel og søstera Caroline på 1800-talet og katalogisert i det nittande hundreåret som New General Catalogue (NGC)-objekt 1999.

## Bakgrunnsstoff

* Hubble-bilete av NGC 1999

## Kjelder
OJ 287

**OJ 287** er ein kvasar som finst 3,5 milliardar lysår frå oss i retning stjerneteiknet Krepsen. I OJ 287 det er eit svart hòl som er det største som er kjent (2008). Det har ein masse tilsvarande 18 milliardar soler.
I OJ 287 finst det også eit svart hòl på om lag 100 millionar solmassar og desse to svarte hòla dannar eit binærsystem.

## Bakgrunnsstoff
* 18 milliardar soler støttar Einstein  
* space.newscientist.com: Biggest black hole in the cosmos discovered 
* news.bbc.co.uk: Huge black hole tips the scales (10. Januar 2008, abgerufen am 11. Februar 2008) (Englisch)

* *Denne artikkelen bygger på «[[:de:OJ 287|OJ 287]]» frå , den 5. september 2008.*
Bok-kule

**Bok-kuler**, òg kalla *globule*, er mørke og kalde skyer av støv og gass so tette at dei stengjer for alt lys som kjem bakanifrå. Bok-kuler er å finna i H II-regionar, som er område med aktiv stjernedanning, og det er anteke at det kan føregå stjernedanning inne i sjølve bok-kulene.

Namnet kjem frå den nederlandsk-amerikanske astronomen Bart Bok som var den første til å skildra desse objekta i ein publikasjon i 1947.

## Kjelder
Hedared stavkyrkje

**Hedared stavkyrkje** (svensk *Hedareds stavkyrka*) er den einaste bevarde mellomalderstavkyrkja i Sverige. Kyrkja ligg i Hedared i Borås kommune i Västra Götalands län.  Ho er den einaste bevarde mellomalderstavkyrkja utom Noreg som står på plassen der ho vart bygd. Kyrkja er i bruk og det vert helde gudsteneste i henne annankvar sundag.

## Type og datering
Hedared stavkyrkje er eit lita einskipa langkyrkje av Haltdalen-typen og er soleis mellom dei enklaste stavkyrkjene me kjenner til. Ho har eit skip og eit lite kor med rak avslutting, forbunde til austveggen. 

På grunnlag av typen daterte ein lenge denne kyrkja til 1200-talet, men ny forsking og bruk av årringdatering har slege fast at tømmeret som er brukt var feld først i 1501 (+2/-3 år). Grunna tørketida tømmeret trong tok det to til tre år før tømmerert kunne nyttast. Kyrkja kan slik tidlegast ha vore bygd to år seinare. Eit biskopbrev frå 1506 der bygginga av kyrkja er omtald, stør også opp om denne dateringa.

## Eksteriøret
Ytterveggane er av konvekse eikeplankar som vert haldne saman av tradisjonelle vertikale stolpar (hjørnestavar) og svill og stavlegje.

Under ei renovering i 1781 fekk kyrkja eit nytt våpenhus og små rektangulære vindauge. Ein trur at det ikkje var vindauge i kyrkja før dette, men det er usikkert. Våpenhuset vart rive att i ei ny renovering i 1901, då riksantikvaren ynskte å tilbakestille kyrkja til opphavleg utsjånad. Kyrkja vart endå ei gong renovert i åra 1995-97. 

## Interiøret
Det er ein del som peikar mot at det har vore ei eller fleire kyrkjer på staden før kyrkja som no står der. Under ei renovering i 1934-35 fann ein ei altartavle som var måla rett på ytterveggen. Bilete syner kroninga av Maria møy og det vert datert til slutten av 1300-talat. I kyrkja er det òg eit Madonnabilete som vert datert til 1200- eller 1300-talet. Eit målarstykke som viser Frans av Assisi vert datert til same perioden. Vidare er det eit fransk krusifiks frå 1100-talet og ein nattverdskalk frå 1200-talet. 

Kyrkjeinventaret er velbevard. Det har vore hevda at taksperra skulle vere frå 1100-talet, men riksantikvaren meiner tvert om at dei er utskifte. Korveggene er dekorerte med figurmåleri som ein meiner er frå tida då kyrkja vart bygd. Måleri i skipet skal vere frå renoveringa i 1735. Den faste innreidinga er i sein barokkstil.


fil:Hedareds stavkyrka altaret.jpg|Altaret
fil:StabkircheHedared-03.jpg|Preikestolen og døypefonten


## Kjelder
Denne artikkelen byggjer på «Hedareds stavkyrka» henta frå Wikipedia på svensk 6. september 2008.
*Om Hedared stavkyrkje på nettstaden til Svenska kyrkan

## Bakgrunnsstoff

* Om Hedareds stavkyrkje på nettsidene til  Borås stad
Tarkjell Våkråk

**Tarkjell Våkråk** () var ein norsk spelemann frå Nore i Numedal. Han er rekna som den første spelemannen ein veit namnet på austafjells.

Tarkjell kom frå garden Våkråk, ikkje langt frå Rødberg. Han var son av Torstein Våkråg, og soneson av lagrettemann Tarkjell Ro. At han var rekna som ein førande spelemann, kan ein rekne av at han vart bodsend så langt unna som Hovet i Hol. Faren Torstein skifte til seg Våkråk, der Tarkjell voks opp. Ætta hadde hadde fleire lagrettemenn attende til 1500-talet, så Tarkjell var av bra folk. Kva slag spel han nytta, er ikkje kjend, men det er mogleg han hadde fått seg fele gjennom kontakt med Kongsberg. 

Tarkjell var og ein villstyring, og vart stemna inn for drap i 1693. Han hadde slege ihel skosveinen på heimegarden, Gullik Olsson. Gullik var bror av ei Åse Olsdotter, som Tarkjell hadde eit auge til. Gullik lika ikkje dette, og gav Tarkjell juling. Følgja var at Tarkjell stal ei øks frå Gullik og hogg han ned. På grunn av denne hendinga vart Tarkjell stemna til Gulating, og laut møte der i 1695. 

Før han kom så langt var Tarkjell beden om å spela i eit bryllaup på garden Villand, Hovet, 3. april 1694. 

Her kom Tarkjell trette med ein Per Hermansson, son av Hermann Sudndalen. Per tok ein tallerk og kasta på Tarkjell. Etter dette bar det ihop med dei ute i tunet, og Tarkjell slog ned Per med eit vedstykke. Etter at Tarkjell så kom innatt, var det nokre av jentene som ville ha han til å spela, og Tarkjell tok fram fela, gjekk beint framfor Per og sette i med ein slått. Då drog Per kniven og sette han i aksla på Tarkjell. "No stakk han meg!" sa Tarkjell, la fela frå seg og drog kniven. Jentene heldt han att, og stelde han. Dagen etter døydde Tarkjell av blodtapet.

På Villand sat på denne tida Elling Nilsson Villand, men det er ikkje funne prov for kven som gifte seg ved dette høvet. 

Etter kjeldene syner Tarkjell Våkråk seg som ein villstyring, men og som ein god spelemann, sidan han vart beden om å spela i Hovet, mange mil unna Rødberg. 

## Bakgrunnsstoff
*Reinton: *Folk og fortid i Hol*, band II
Refleksjonståke

**Refleksjonståker** er gasståker som er synlege ved at dei reflekterer lys frå nærliggjande stjerner. Refleksjonståker er som regel blåe då kortare bølgjelengder blir reflekterte betre enn lengre. Refleksjonståker skil seg frå emisjonståker ved at gassen i refleksjonståkene ikkje sender ut lys sjølv då stjernelyset ikkje er kraftig nok til å ionisera atoma.

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder
Gullars

**Gullars** er ein kjend Barne-TV-serie laga av Ole-Bjørn Kringstad, opphavleg send på NRK frå 1983 til 1989.

## Handling
Handlinga var lagt til «Regnbuebyen» Bergen, der den gule fuglen Gullars, som med eit brak gjekk gjennom taket og hamna i huset til Marianne. Der blei han buande i Marianne si fiolinkasse.

Ein hyppig gjest hjå dei to var «Indigo» - den poetiske og fargerike mannen som budde i eit bosspann like ved. Eit fast segment i programserien var også borna i gata, som i sine regnklede song og dansa til ulike barnemelodiar. Kjende personar som Sissel Kyrkjebø, Jan Eggum og Trond-Viggo Torgersen var gjester i serien. Gullars kan seiast å vere kjend for sin særdeles masete veremåte, og tenkjer seg lite om før han gjer ting. 

Ein av dei mest kjende scenene frå *Gullars* var då Gullars ville stikke av, og for å vise Marianne at han hadde stukke av, la han fram eggeskal og ein rømmeboks &ndash; ein rebus for «eg skal rømme».

## Medverkande

* Marianne - Marianne Persson Franck
* Indigo - Tor Gundersen
* Gullars - Geir Amundsen
* Barn frå Mariannes musikkbarnehage

* Ide og regi - Ole-Bjørn Kringstad

## Bakgrunnsstoff
* Arkiv av Gullars' side
* Christines mimreside
Pilegrimsleia

**Pilegrimsleia** i Noreg er eit moderne oppmerka nett av turvegar knytte til tradisjonen frå mellomalderen om å gå til fots på pilegrimsferd til Trondheim (Nidaros) som lekk i dyrkinga av Heilag-Olav. Leia er på til saman på 1200&nbsp;km merka og tilrettelagde turvegar som går frå ulike utgangspunkt og fram til vestfronten av Nidaros domkyrkje, og er bunden saman av natur- og kulturminne som tidlegare har hatt religiøs meining:

* Leia Oslo – Trondheim: Pilegrimsleia over Dovrefjell
* Leia Oslo – Hamar (austleg rute)
* Leia Svenskegrensa – Stiklestad – Trondheim 
* Leia Skardøra – Trondheim «Romboleia»
* Leia gjennom Østerdalen 
* Leia Grong – Stiklestad

Arbeidet med kartfesting og merking av Pilegrimsleiene i Noreg, og naudsynleg rydding av vegfar som høyrer til leia, tok til i 1994, og vart førebels planlagt å vare fram til 2010. Leia frå Oslo til Trondheim og Stiklestad vart opna i 1997.

Statens kartverk har godkjend både *Pilegrimsleia* og *Pilegrimsleden* som skrivemåtar for stadnamnet i norsk.

## Kystpilegrimsleia
Norskekysten var sjølvsagt ein viktig farveg til Nidaros, ettersom det stort sett var lettare å take seg fram i til sjøss enn over land i tidlegare tider. Både norske og utanlandske pilegrimar valfarta her, anten for å reise heile vegen til Nidaros, eller for å vitje mange av dei lokale pilegrimsmåla. Eit eige prosjekt kalla Kystpilegrimsleia har teke for seg denne sida av ferdsla til Nidaros og andre heilage stader i mellomalderen, og lagt til rette for moderne pilegrims-seglas.

Valfartsstaden Nidaros er omtalt i historiske kjelder allereie i 1075 – i Adam av Bremen sitt bokverk «Bremens Gesta Hammaburgensis ecclesiae pontificum». Her er også dei ulike pilegrimsrutene til Nidaros nemnt, mellom anna kystpilegrimsleia: «Viss ein seglar frå Ålborg eller Vendsyssel i Danmark, kjem ein i løpet av ein dag over til Viken, som er ein by i Noreg (truleg Oslo). Derfrå held ein til venstre og seglar langs Noregs kyst, og på den femte dagen når ein fram til byen Trondheim. Ein kan også reise ein anna veg, som fører frå danskane sitt Skåne over land til Trondheim. Men denne vegen over fjella tek lengre tid, og ettersom han er farefull, blir han unngått av reisande.» Sjøvegen – Kystpilegrimsleia – utgjorde såleis, ifølgje Adam av Bremen, den viktigaste mest brukte ferdselsåra til Nidaros, sjølv om også sjøvegen kunne vere farefylt, med skiftande vêr og piratar.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Pilegrimsvegane til Nidaros
Emisjonståke

**Emisjonståker** er eit breitt omgrep som femner om gasståker som er synlege ved at dei sjølve sender ut lys. Planetariske tåker, H II-regionar og supernovarestar høyrer inn under omgrepet.  

I H II-regionar er det den sterke ultrafiolette strålinga som ioniserer atoma i tåka og får dei til å senda ut lys når elektrona bli fanga inn att. Noko liknande skjer i planetariske tåker; berre at det her er den sentrale kvite dvergen som sender ut strålinga.

I supernovarestar kjem energien først frå den radioaktive nedbrytinga av nikkel og kobolt til jern. Seinare kjem han frå den kinetiske energien til materien i supernovaresten som i starten fer utover med snøggleikar på opp til 20 000 km/s. I supernovarestar som Krabbetåka kan tåka òg få energi frå den sentrale pulsaren i form av elektron med høg energi og senda ut lys gjennom synkrotronstråling.

Mørke tåker og refleksjonståker høyrer ikkje inn under omgrepet sjølv om dei sender ut mikro- og radiobølgjestråling.

## Kjelder
Førde i Jølster

**Førde i Jølster** er ei lita grend i den sørlege enden av Breimsvatnet. Bilveg til grenda tek av frå E39 på Grungen, midt mellom Skei og Klakegg. Vegen er skilta til «Breimsvatnet». Førde høyrde tidlegare til Breim kommune, men vart ein del av Jølster kommune ved kommunereguleringa i 1964. Resten av Breim kommune vart lagt til Gloppen kommune. Førde er ei lita grend, med seks gardsbruk. Innbyggjartalet har vore rundt 40 i mange år. 

Namnet «Førde» kjem av gamalnorsk «fird», som tyder fjord, og er brukt fleire på fleire område i Noreg som ligg ved sjø eller vatn. Det er også brukt nokre stader i Tyskland og Irland. I daglegtale vert namnet «Førs» ofte nytta om denne grenda. Dette er genitivsforma av namnet Førde, og «til Førs» vert difor den same forma som til dømes «til fjells» eller «til sjøs». Når «Førde» vert brukt som namn på staden, er bokstaven «d» stum, slik at namnet vert uttala «Føre». Folket i og frå grenda vert lokalt kalla «førsarar», eller «førsara» på det lokale talemålet, då bokstaven «r» oftast ikkje vert uttala i slutten av ord.

Den Trondhjemske Postvei, som offisielt opna i 1795, hadde skysstasjon i grenda, og gardbrukarane hadde skyssplikt med båt frå Førde til Reed i Gloppen kommune. Skysstasjonen, Hotel Skjorta, hadde namnet frå det høgste fjellet vest for Breimsvatnet, Skjorta, som er 1473 m høgt, og som stig rett opp frå Breimsvatnet, som ligg på om lag 52 moh. Naturen rundt grenda vert av dei fleste oppfatta som vill og trong. Dalen er smal og fjella er bratte og høge. Aasmund Olavson Vinje reiste fleire gonger langs postvegen, og var dermed avhengig av skyss over Breimsvatnet. Han har seinare skrive dette om opplevinga si av grenda: «Naturen er vild og ugjestmild, og folket ligesaa».

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Digitalarkivet: Yngve Nedrebø: «Slektshistorie fra Førde, gnr. 75 i Jølster»
Aril Edvardsen

**Aril Snorre Edvardsen** () var ein norsk predikant, evangelist, pinseven og leiar av misjonsstiftinga Troens Bevis Verdens Evangelisering som han stifta i 1965. 

I ungdomsåra var han formann i det lokale AUF, og han spelte til dans som lokal countrysongar. Han gifta seg 17 år gamal med Kari, som han hadde gått i klasse med. Like etter ei radikale omvending i 1956, byrja Edvardsen sin søken etter apostolisk kristenliv, slik han fann dette presentert i Bibelen. 

Edvardsen døydde den 6. september 2008 under ei reise til Mombasa i Kenya. Han vart 69 år gamal.

## Kjelder