Jon Fosse

**Jon Olav Fosse** () er ein norsk forfattar, dramatikar og statsstipendiat frå 2001. Han har hatt ein stor produksjon av romanar, noveller, dikt, barnebøker, essay og skodespel. Dessutan har han omsett eller skrive versjonar av ei rekkje teaterstykke. Den 5. oktober 2023 vart han tildelt Nobelprisen i litteratur.

## Liv og virke
### Bakgrunn
Fosse vart fødd i Haugesund, men voks opp i Strandebarm i Kvam herad i Hardanger. Seinare flytte han til Bergen. Han vart cand.&nbsp;philol. i 1987 med grunnfag i sosiologi og filosofi, og hovudfag i allmenn litteraturvitskap.

Jon Fosse konverterte til katolisismen i 2013.

### Forfattarskap
Jon Fosse debuterte i 1983 med romanen *Raudt, svart*. Det første skodespelet, *Og aldri skal vi skiljast,* kom i 1994. Fosse skriv på nynorsk.

Utgivingane hans er omsette til fleire språk, nokre av dei til over førti. Fosse sine skodespel blir meir og meir kjende utanfor Noreg, det er til no snakk om kring åtte hundre premierar, og  det har mellom anna vore framsyningar i Tyskland, Frankrike, Japan og Spania. Han er den mest spelte norske skodespelforfattaren etter Ibsen.

Jon Fosse har fått Nynorsk litteraturpris tre gonger: i 1992, i 2002 og i 2019.

I 2011 fekk Jon Fosse tildelt statens æresbustad Grotten. 

I 2015 fekk han Nordisk råds litteraturpris for *[[Andvake]]*-trilogien.

I 2023 vart han tildelt Nobelprisen i litteratur.

## Verkliste
### Prosa

* 1983 - *Raudt, svart*
* 1985 - *Stengd gitar*
* 1987 - *Blod. Steinen er*
* 1989 - *Naustet*
* 1991 - *Flaskesamlaren*
* 1992 - *Bly og vatn*
* 1993 - *To forteljingar*
* 1994 - *Prosa frå ein oppvekst*
* 1995 - *Melancholia I*
* 1996 - *Melancholia II*
* 1998 - *Eldre kortare prosa*
* 2000 - *Morgon og kveld*
* 2004 - *Det er Ales*. Forteljing
* 2007 - *[[romanen Andvake|Andvake]]*. Forteljing
* 2012 - *Olavs draumar*. Forteljing (framhald av Andvake)
* 2014 - *Kveldsvævd* (framhald av *Olavs draumar*)
* 2015 - *Levande stein* Kortare prosa og ei hymne  
* 2019 - *Det andre namnet* Septologien I–II. Roman
* 2020 - *Eg er ein annan* Septologien III–V. Roman
* 2021 - *Eit nytt namn. Septologien VI-VII*. Roman
* 2023 - *Kvitleik*. Forteljing
* 2025 - *Vaim*. Roman
### Lyrikk

* 1986 - *Engel med vatn i augene*
* 1990 - *Hundens bevegelsar*
* 1992 - *Hund og engel*
* 1995 - *Dikt 1986–1992*
* 1997 - *Nye dikt 1991–1994*
* 2001 - *Dikt 1986–2000*
* 2003 - *Auge i vind*
* 2013 - *Stein til stein*
* 2015 - *Lysande mørker*
* 2016 - *Poesiar. Etter Henrik Wergeland*

### Essay

* 1989 - *Frå telling via showing til writing*
* 1999 - *Gnostiske essay*
* 2011 - *Essay*
* 2014 - *Når ein engel går gjennom scenen og andre essay*

### Barnebøker

* 1989 - *Uendeleg seint*, saman med Alf-Kåre Berg 
* 1990 - *Kant*, saman med Roj Friberg 
* 1993 - *Dyrehagen Hardanger*
* 1994 - *Vått og svart*, saman med Akin Düzakin 
* 1995 - *Nei å nei* (Hundemanuskripta; 1) 
* 1996 - *Du å du* (Hundemanuskripta; 2) 
* 1997 - *Fy å fy* (Hundemanuskripta; 3) 
* 2000 - *Søster*
* 2009 - *Spelejenta*

### Gjendiktingar og omsetjingar
* 2013 &ndash; *Soga om Fridtjov den Frøkne* (fornaldersoge)
* 2014 &ndash; *Fridtjov & Ingebjørg* (fornaldersoge)
* 2015 &ndash; *Soga om Torstein Vikingsson* (fornaldersoge)
* 2016 &ndash; *Forvandlinga og andre forteljngar* (Franz Kafka)
* 2016 &ndash; *Dei døde* (James Joyce)
* 2018 &ndash; *Fyrste kjærleik og annan kortare prosa* (Samuel Beckett)
* 2018 &ndash; *Lenz* (Georg Büchner)
* 2020 &ndash; *Den vesle prinsen* (Antoine de Saint-Exupéry)
* 2022 &ndash; *Prosessen* (Franz Kafka)

### Skodespel

**Urpremierar**

* 1994 - *Og aldri skal vi skiljast.* Den Nationale Scene, Bergen, 1994 
* 1995 - *Namnet*, Den Nationale Scene, Bergen, 1995 
* 1996 - *[[Nokon kjem til å komme]]*, Det Norske Teatret, Oslo, 1996 
* 1996 - *Barnet*, Nationaltheatret, Oslo, 1996 
* 1997 - *Mor og barn*, Nationaltheatret, Oslo, 1997 
* 1997 - *Sonen*, Nationaltheatret, Oslo, 1997 
* 1997 - *Natta syng sine songar*, Rogaland Teater, Stavanger, 1997 
* 1999 - *Gitarmannen*, monolog, Cinnober Teater, Göteborg, 1999 
* 1999 - *Ein sommars dag*, Det Norske Teatret, Oslo, 1999 
* 1999 - *Medan lyset går ned og alt blir svart*, Teater Ibsen, Skien, 1999 
* 1999 - *Draum om hausten*, Nationaltheateret, Oslo, 1999 
* 2000 - *Besøk*, Den Nationale Scene, Bergen, 2000 
* 2000 - *Sov du vesle barnet mitt*, *Theatre de Folle Pensée*, Frankrike, 2000 
* 2000 - *Vinter*, Rogaland Teater, Stavanger, 2000 
* 2000 - *Ettermiddag*, Teaterhögskolan i Stockholm, 2000 
* 2001 - *Vakkert*, Det Norske Teateret, Oslo, 2001 
* 2001 - *Dødsvariasjonar*, Nationaltheateret, Oslo, 2001 
* 2002 - *Jenta i sofaen*, Teaterfestivalen i Edinburgh, 2002
* 2002 - *Lilla*, The Royal National Theatre i London, 2003
* 2004 - *Suzannah*, NRK Fjernsynet, 2004
* 2004 - *Dei døde hundane*, Rogaland Teater, Stavanger, 2004
* 2004 - *Sa ka la*, Aarhus Teater, Aarhus, 2004
* 2005 - *Varmt*, Deutsches Theater, Berlin, 2005
* 2005 - *Svevn*, Nationalteatret, Oslo, 2005
* 2006 - *Rambuku*, Det Norske Teatret, Oslo, 2006
* 2007 - *Eg er vinden*, Den Nationale Scene, Bergen, 2007
* 2008 - *Desse auga*, Rogaland Teater, Stavanger, 2008
* 2009 - *Jente i gul regnjakke*, Dramaten, Stockholm, 2009
* 2014 - *Hav*, Bergen, 2014
* 2015 - *Tre librettoar* (*Melancholia*, Garnier-operaen, Paris, 2008; *For seint*, Beijing, 2013; *Morgon og kveld*, Royal Opera, London, 2015)
* 2017 - *Edda*, scenisk versjon, Det Norske Teatret, Oslo, 2017 
* 2020 - *Slik var det*, monolog, Den Nationale Scene, Bergen, 2020

## Prisar og utmerkingar

*1989 - Nynorsk barnelitteraturpris for *Uendeleg seint*
*1992 - Sokneprest Alfred Andersson-Ryssts fond 
*1992 - Nynorsk litteraturpris for *Bly og vatn*
*1994 - Samlagsprisen
*1996 - Sunnmørsprisen for *Melancholia I*
*1996 - Ibsenprisen for *Namnet*
*1996 - Melsom-prisen for *Melancholia I*
*1997 - Aschehougprisen
*1998 - Heidersmedlem i Norsk Skuespillerforbund
*1999 - Doblougprisen
*1999 - Gyldendalprisen
*1999 - Kåra til Årets kulturnamn av Bergens Tidende
*2000 - Nestroyprisen
*2000 - Heidersmedlem i litteraturselskapet Det Norske Samlaget
*2000 - Nordisk dramatikarpris for *Ein sommars dag*
*2001 - Melsom-prisen
*2001 - Kulturdepartementets barnebokpris
*2001 - Nominert til Nordisk Råds litteraturpris for *Morgon og kveld*
*2002 - Nynorsk litteraturpris for *Auge i vind*
*2002 - Skandinavisk Nationalteaterpris for *Dødsvariasjonar*
*2002 - Beste utanlandske forfattar, Theater Heute, Tyskland
*2003 - Norsk kulturråds ærespris
*2003 - Heddaprisen: Heidersprisen
*2003 - Riddar av Den franske nasjonale fortjenstorden
* 2005] - Kommandør av St. Olavs orden
* 2005 - Brageprisen sin heiderspris
*2006 - Anders Jahres kulturpris
* 2010 - Den internasjonale Ibsenprisen
* 2011 - Tildelt Statens æresbustad for kunstnarar, Grotten
* 2012 - Målprisen
* 2015 - Nordisk Råds litteraturpris
* 2019 - Nynorsk litteraturpris for *Det andre namnet*
* 2021 - Kritikarprisen for *Eit nytt namn. Septologien VI-VII*
* 2021 - Ibsenprisen for *Slik var det*.
* 2023 - Nobelprisen i litteratur

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* 
*Jon Fosse på Allkunne
*Digitaliserte bøker av Jon Fosse hjå Nasjonalbiblioteket
*Forfattarside hjå Bergen Offentlige Bibliotek 
*Informasjon frå Det Norske Samlaget