open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bouillabaisse

**Bouillabaisse** er ei sørfransk fiskesuppe som opphavleg stammar frå området omkring Marseille i Provence. Ein kan laga henne med ulike typar fisk, skaldyr, kvitvin, lauk, tomat, fennikel, olivenolje, appelsinskal, safran og krydderurter.

Ordet «bouillabaisse» er sett saman av fransk *bouillir*, 'koka' og *abaisser*, 'senka'. Den provençalske forma av ordet er *bolhabaissa*. Namnet viser til at ein først kokar opp suppa og sidan let henne småkoka.

Ein tradisjonell bouillabaisse skal innehalda minst tre ulike fiskeslag. Den klassiske oppskrifta inneheld raud skorpionfisk, havål og knurr.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bouillabaisse|Bouillabaisse]]» frå ,  den 24. oktober 2018.*  
 

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Bouillabaisse|Bouillabaisse]]» frå , og «[[:en:|Bouillabaisse]]» frå  den 20. november 2018.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Bouillabaisse-oppskrift ved Trines matblogg
Janssons fristelse

**Janssons fristelse** (svensk *Janssons frestelse*) er ein klassisk svensk grateng som består av poteter, lauk og brisling. 

Namnet på retten kan anten stamma frå operasongaren Per Adolf «Pelle» Janzon (1844–1889),
eller stumfilmen ''Janssons frestelse'' frå 1928, som inspirerte Elvira Stigmark (1886–1953) til å laga retten. 

## Tillaging
For å laga retten skjer eller hakkar ein potet, lauk og brisling i små bitar eller tynne skiver. Dette blir så lagt i ei steikeform og fløyte helt over. På toppen har ein strøkavring. 
Retten kan typisk etast som nattmat, men passar også til julebord, påske- eller midsommarfeiring.

Det finst ulike variantar av retten. Utan brisling blir retten meir som ein potetgrateng, men med ein særskild kryddersmak. Typiske «Janssons-krydder» er sennep, laurbær, pepar, kryddernellik og ingefær.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Janssons frestelse|Janssons frestelse]]» frå ,  den 24. oktober 2018.*  

## Bakgrunnsstoff
*Oppskrift på Janssons frestelse i svenske Wikibooks
Biff à la Lindström

**Biff à la Lindström** er ein kjøttdeigbiff laga av kjøttdeig, lauk, eggeplomme, fløyte, kokt potet, raudbete og kapers. Retten blir rekna som ein klassikar innan svensk matlaging.

## Opphav
Ifølgje den vanlegaste soga om opphavet til retten og namnet skal han ha blitt til då svenske løytnant Henrik Lindström vitja Hotel Witt i Kalmar i 1862.
Lindström hadde vokse opp i Sankt Petersburg, og kjende til ein russisk rett han ville at vennene hans skulle smaka. Han fekk tak i dei rette ingrediensane og gav instruksar for korleis dei skulle lagast til. Sidan har hotellet fortsett å servera biff på Lindström-vis eller på kulinarisk fransk «biff à la Lindström».

Ei anna soge om opphavet til retten vister til kafeen Tysta Mari frå krysset mellom Drottninggatan og Jakobsgatan i Stockholm. Kafeen blei driven av Maria Christina Lindström, som skipa han i 1834.

Endå ein annan Lindström som er blitt kopla til retten er den norske polarkokken Adolf Henrik Lindstrøm, som var med både på Fridtjof Nansen og Roald Amundsen sine fartøy og ekspedisjonar til Sørpolen og gjennom Nordvestpassasjen. Han var også kokk for den norske forretningsmannen Jonas Lied som reiste i Sibir. Lied skreiv at kokken laga biff à la Lindstrøm av bjørnekjøtt. Han skal også ha laga ein rett meir lik den svenske biff à la Lindström, av hakka oksekjøtt med raudbeter, som han skal ha fått oppskrift på frå ei svensk husstellærarinne.

## Sjå òg

* Kjøttkake
* Hakkebøf

## Kjelder

----
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Biff à la Lindström|Biff à la Lindström]]» frå ,  den 24. oktober 2018.* 
*** oppgav desse kjeldene: *

*
*
*
*

## Bakgrunnsstoff
*Oppskrift ved klikk.no
*Oppskrift ved nrk.no
*Oppskrift ved rema.no
Kapers

**Kapers**  (*Capparis spinosa*) er ein toårig busk med avrunda, ganske tjukke blad og store bleikrosa blomar. Busken er viltveksende i landa omkring Middelhavet, der han trivst på murar og i kystnære urar. Planta er mest kjend for knoppar og frukter ein kan eta.

Kapers kan òg visa til dei sylta blomsterknoppane frå kapersbusken. Dei uopna knoppane vert lagde i ein lake av vineddik og vert brukt som smakstilsetting i mange matretter og til smørbrød. Det er dei minste knoppane som har den mest utprega delikate smaken.

I 2005 var Marokko, Spania og Frankrike dei tre største eksportlanda for kapers.

## Kjelder
**Denne artikkelen bygger på [[:nb:Kapers|Kapers]] frå ,  utgåva frå 28. juli 2017*

## Bakgrunnsstoff
*Meir om kapers ved coop.no
«Gjøa»

**«Gjøa»** var det første fartøyet som segla gjennom Nordvestpassasjen. Med eit mannskap på seks, under leiing av Roald Amundsen, nådde skuta Stillehavet i 1906 etter ei ferd på over tre år.

Den 70 fot store jakta vart bygd i 1872 i Jørafjero i Rosendal av Knut Johannesson Skaale (Jøra-Knuten). Ho vart dei første 28 åra brukt i fiskeri, før Amundsen kjøpte henne i 1901 for bruk i arktiske ekspedisjonar. Dei siste 18 åra før Amundsen kjøpte henne tilhøyrde «Gjøa»  ishavskipperen Hans Christian Johannesen.

Mannskapet på ekspedisjonen var i tillegg til Amundsen Helmer Hanssen, Anton Lund, Godfred Hansen, Peder Ristvedt, Gustav Juel Wiik og kokken Henrik Lindstrøm, som seinare følgde Amundsen på alle ekspedisjonane hans bortsett frå ein.

«Gjøa» segla ut frå Oslo 16. juni 1903, og etter å ha segla mellom Fastlands-Canada og sørspissen av Victoria Island (Kitlineq) nådde «Gjøa» Nome i Alaska den 31. august 1906. Ho segla så vidare til San Francisco, der ho fekk ein storslagen velkomst 19. oktober.

Under ekspedisjonen utførte mannskapet blant anna fleire målingar for å avgjere posisjonen til den magnetiske nordpolen.

Skipet vart seinare kjøpt av eit norsk-amerikansk samfunn og donert til San Francisco by i 1909. Der vart det stilt ut i Golden Gate Park. I 1972 vart «Gjøa» henta tilbake til Noreg og er i dag plassert i eit eige bygg på Frammuseet på Bygdøy.

## Biletgalleri

File:Gjøa i 1903.jpg|«Gjøa» i april 1903 Foto: Anders Beer Wilse
File:Gjoea.jpg|«Gjøa» ved Frammuseet på Bygdøy i 2009.Foto: Islandmen


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:«Gjøa»|«Gjøa»]]» frå ,  den 24. oktober 2018.*  
*Leo Oterhals: *Havdrønn : om berømte båter og stolte båteiere*. Utgitt 2006 av AS Lagunen ISBN 82-90757-23-9

## Referansar
Golden Gate Park

**Golden Gate Park** er den største byparken i San Francisco i California i USA. Parken er 4,1 km² stor (parken er 5&nbsp;km lang og 800 meter brei), større enn Central Park i New York. Anlegget vart planlagt av Frederick Law Olmsted og assistenten hans John McLaren i 1860-åra på land som da vart rekna som ueigna for busetnad. Parken vart anlagt i 1870-åra under leiing av William Hammond Halls. Golden Gate Park har ikkje berre stort landareal med planter og tre, men òg mange bygningar. Jordskjelvet i San Francisco i 1906 gjorde liten skade.

Det inngjekk betydeleg landskapsarkitektur i parken, som kunstige åsar, ein foss og innsjøar, slik at det vart til eit variert og truverdig naturleg anlegg. I 1875 vart det planta 60 000 tre i parken (for det meste eukalyptus, montereyfuru og montereysypress) for å stabilisera terrenget. Seinare er det kome til omtrent like mange tre. To vindmøller av hollandsk inspirasjon kom på plass i 1903 heilt vest i parken, for å pumpa vatn opp i han.

Parken har fleire attraksjonar som kjenneteiknar San Francisco, blant anna De Young-museet, California Academy of Science og Conservatory of Flowers. Her er òg den eldste japanske tehagen i USA, *Japanese Tea Garden*, som blant anna rommar bonsaitre og eit tehus. I 1895 laga og forvalta den japanske anleggsgartnaren Makato Hagiwara tehagen fram til 1942. Han er også rekna som utviklaren av såkalla *[[Fortune cookie|fortune cookies]]*, små bakverk med spådommar i. Anlegget har ei bru kalla Drum Bridge og det er seinare lagt til ein pagode og ein zenhage.

Ei rekkje statuar av historiske personar er spreidde rundt om i parken, blant anna av Francis Scott Key, Robert Emmet, Robert Burns, dobbelmonumentet til Johann Goethe og Friedrich Schiller, general Pershing, Beethoven, Giuseppe Verdi, president Garfield og Thomas Starr King. Bronsestatuen av Don Quixote og følgjesvenen hans Sancho Panza, som knelar framfor skaparen sin, Cervantes, kombinerer fiktive skikkelsar med ein historisk forfattar.

Steinar frå det spanske klosteret Santa María de Óvila låg lenge lagra i parken, og nokre av dei er nytta til å dekorera planteområda.
## Galleri

File:Golden Gate Park 03.JPG|Golden Gate Park
Fil:San_Francisco_Golden_Gate_Park_Conservatory_of_Flowers.jpg|Conservatory of Flowers.
Fil:Crepuscular_rays_in_ggp_2.jpg|Solstrålar ved Stow Lake.
Fil:Golden_Gate_Park_air_2.jpg|Luftfoto
Fil:Gjoea.jpg|Polskuta «Gjøa» på Bygdøy låg tidlegare i parken, men han vart flytt til Noreg i 1972.


## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Golden Gate Park|Golden Gate Park]]» frå ,  den 25. oktober 2018.*  


## Litteratur
* Elizabeth May McClintock og Richard G. Turner: *The Trees of Golden Gate Park and San Francisco*, Heyday,‎ 2001, s.244. ISBN 9781890771287.
* Terence G. Young: Building *San Francisco's Parks*, 1850-1930:, Johns Hopkins University Press,‎ 2004, s.260. ISBN 9780801874321.

## Bakgrunnsstoff

* 
* San Francisco Recreation & Parks Department
* San Francisco Parks  Alliance
NM i alpine greiner 1990

**Noregsmeisterskapen i alpine greiner 1990** vart avvikla i tida frå 17. til 25. februar 1990. Meisterskapen var delt mellom Varingskollen skisenter i Hakadal i Akershus, og Hafjell alpinsenter i Øyer kommune i Oppland. 

## Menn
### Slalåm



Dato: 18. februar
Stad: Hakadal	


### Storslalåm



Dato: 17. februar
Stad: Hakadal	


### Super-g (Vidlåm)



Dato: 25. februar
Stad: Øyer 


### Utfor



Dato: 23. februar
Stad: Øyer 


## Kvinner
### Slalåm



Dato: 18. februar
Stad: Hakadal	


### Storslalåm



Dato: 17. februar
Stad: Hakadal	


### Super-g (Vidlåm)



Dato: 25. februar
Stad: Øyer 


### Utfor



Dato: 23. februar
Stad: Øyer 


## Kjelder
**Sportsboken 90-91*. Sportsboken As/VG. 1990.
Hakadal

**Hakadal** er eit dalføre og sokn i norddelen av  Nittedal kommune i Akershus fylke.

## Kjelder
*Hakadal i Store norske leksikon
9M113 Konkurs

**9M113 ''Konkurs*** (russisk 9М113 Конкурс, [[NATO-rapporteringsnamn]]: *'AT-5 *Spandrel***) er eit [[Sovjetunionen|sovjetisk]] [[panservernmissil]] som vart utvikla som eit tyngre komplement til [[9K111 Fagot|9M111 Fagot]]. Det kan avfyrast frå same lavett (9P135) som ''Fagot'', og vert mykje brukt på [[BMP-2]]

==Versjonar==
***9M113 *Konkurs*** (AT-5a) 
***9M113M *Konkurs-M*''' (AT-5b) med tandemladning. 
## Kjelder
*AT-5 SPANDREL Anti-Tank Guided Missile Federation of American Scientists
*AT-5 / 9M113 SACLOS Wire-Guided Anti-Tank Missile Military Factory
*9M113 Konkurs (AT-5 Spandrel) wire guided anti tank missile British Ordnance Collectors Network
Lorraine Hansberry

**Lorraine Vivian Hansberry** () var ein afro-amerikansk dramatikar, forfattar og aktivist.

Hansberry var den fyrste svarte kvinna som fekk eit skodespel satt opp på Broadway i 1959. Det best kjende verket hennar, A Raisin in the Sun, tek føre seg konfliktane som oppstår når ein afro-amerikansk familie flyttar inn eit nabolag der berre kvite familiar bur. Stykket gir innsyn i kvardagen til svarte amerikanarar under rasesegregering i Chicago. Hansberry sin familie levde sjølv under segrering og utfordra dei restriktive Jim Crow-lovene på same måte som den fiktive familien i stykket. Dette enda eventuelt med ei sak ved USA sin høgaste rett, som fekk namnet *Hansberry v. Lee*. Tittelen for skodespelet fekk Hansberry frå diktet "Harlem" av Langston Hughes:"What happens to a dream deferred? Does it dry up like a raisin in the sun?"

Som 29-åring vann ho New York Drama Critic's Circle-prisen. Ho vart den yngste, femte kvinnelege og fyrste afro-amerikanske dramatikaren som fekk denne utmerkinga.

Hansberry flytta til New York, der ho jobba for det pan-afrikanske tidsskriftet, *Freedom*. Ved *Freedom* jobba ho saman med viktige intellektuelle figurar som Paul Robeson og W.E.B. Dubois som vart mentorane hennar. Mykje av arbeidet hennar i denne perioden var oppteken av den afrikanske frigjeringskampen og verknaden den hadde på verda. Hansberry er blitt identifisert som lesbisk, og seksuell fridom er òg eit viktig tema i mange av hennar verk.

Hansberry døydde av kreft i ein alder av 34 år i 1965. Før det rakk berre skrive eit skodespel til, T*he Sign in Sidney Brustein's Window* som vart publisert i 1964.  Ho var inspirasjonen bak Nina Simone sin song, "To Be Young, Gifted and Black."

## Referansar
The Ellipse

**The Ellipse**, også kalla *President's Park South*, er ein 210 mål stor park like sør for Det kvite huset i Washington, D.C.

Parken er open for publikum, og er del av den større President's Park.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:The Ellipse|The Ellipse]]» frå ,  den 24. oktober 2018.*
Tandemladning

**Tandemladning** er ei bombe, ein granat eller liknande der detonasjonen skjer i to steg med eit svært kort mellomrom. Føremålet er at den første ladninga, som oftast har fokusert hólladning, skal forsterke effekten av den andre ladninga, som òg kan vere fokusert ladning eller eit sekundærprosjektil. Tandemladningar er spesielt effektive mot reaktivt panser fordi den første ladninga løyser ut det reaktive panseret og let panseret ligge open for den andre ladninga.

## Våpen med tandemladning
*RPG-29
*9M113 Konkurs

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Tandemladdning|Tandemladdning]]» frå ,  den 24. oktober 2018.*  
 
*United States Patent 5744746 Tandem warhead for combatting active targets
*United States Patent 5561261 Tandem warhead with a secondary projectile
Reaktivt panser

**Reaktivt panser** er stålkassettar fylte med sprengstoff som ein festar på utsida av vanleg panser. Det finst på dei fleste moderne stridsvogner.

Reaktive panser er ein måte til å verne seg mot våpen med hólladning, som ved kontakt med panser lagar ein tynn sveisestråle som brenn seg gjennom vanleg panser. Ved treff i reaktivt panser vert sveisestrålen kutta av sprengstoffet i kassetten med sprengstoff, slik at han ikkje kan trenge gjennom panserstålet med sveisestrålen. Ei slik hending kan sjølvsagt skade personell i nærleiken av panseret som det vert skote mot.

## Sjå òg

*Kontakt-5, eit døme på tredje generasjon reaktivt panser.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Reaktivt panser|Reaktivt panser]]» frå ,  den 24. oktober 2018.*
Detonasjon

**Detonasjon** er ein svært rask, varmegjevande (eksoterm) kjemisk reaksjon som går føre seg i eit sjikt som spreier seg utover som eit kuleskal frå eit initieringspunkt i eit stoff eller ei stoffblanding. Både gasser, væsker og faste stoff kan detonera.

## Referansar
Honest Lullaby

***Honest Lullaby*** er eit studioalbum frå 1979 av Joan Baez. Det var det siste albumet hennar for CBS Records-etiketten Portrait og det siste nye studioalbumet hennar i USA før 1987. Det sjølvbiografiske tittesporet vart skriven for sonen Gabriel Harris, og framført på *[[The Muppet Show]]* i 1980. I tillegg til sine eigne songar inneheld albumet songar av Janis Ian og Jackson Browne. «Let Your Love Flow» var opphavleg ein hit i 1976 for The Bellamy Brothers. I sjølvbiografien sin frå 1987, *And a Voice to Sing With*, spekulerte Baez i at ho truleg vart droppa frå CBS på grunn av ei politisk usemje med den dåverande direktøren i selskapet.

Baez dediserte albumet til journalisten John L. Wasserman. Wasserman døydde i februar det året og hadde skrive notata i omslaget til samleplata *[[Best of Joan C. Baez|The Best of Joan C. Baez]]* i 1977.

Biletet på plateomslaget vart teken av den kjende fotografen Yousuf Karsh.

## Innhald

## Medverkande
*Joan Baez - solovokal, akustisk gitar (5-8)
*Larry Byrom - akustisk gitar (1,3,7)
*Pete Carr - akustisk gitar (2,4,5,7), elektrisk gitar (3)
*Jimmy Johnson - elektrisk gitar (1-3, 4)
*Barry Beckett - klaverinstrument (1-3, 5-7,9,10)
*David Hood - bassgitar (1-7)
*Roger Hawkins - trommer (1-3, 5-6)
*Hill Abrahams - fiolin (4)
*Janes Crozier - cello (4)
*Charlie McCoy - munnspel (4)
*Ava Aldridge - korvokal
*George Jackson - korvokal
*Lenny LeBlanc - korvokal 
*Mac McAnally - korvokal
*Cindy Richardson - korvokal
*George Soulé - korvokal
*Eddie Struzick - korvokal
*Marie Tomlinson - korvokal

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Honest Lullaby|Honest Lullaby]]» frå ,  den 24. oktober 2018.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
*Baez, Joan. 1987. *And a Voice to Sing With: A Memoir*. Century Hutchinson, London.
Larry Byrom

**Larry Clifton Byrom** () er ein USA-amerikansk gitarist. Byrom spelte i bandet Precious Few i 1960-åra, før han vart med T.I.M.E., og i 1970 med Steppenwolf. Han slutta i Steppenwolf i 1972 og skipa Ratchell. Byrom byrja å arbeide som studiomusikar i 1980 etter å ha flytta til Nashville.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Larry Byrom|Larry Byrom]]» frå ,  den 24. oktober 2018.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Mac McAnally

**Lyman Corbitt «Mac» McAnally Jr.** () er ein USA-amerikansk countrysongar og låtskrivar, studiomusikar og plateprodusent. I karrieren sin har han spelt inn ti studioalbum og åtte singlar. To av singlane hans vart hittar på ''Billboard'' Hot 100 og seks til gjekk inn på Hot Country Songs-lista.

Den niande listeplasseringa hans kom seint i 2008 som gjestevokalist på Kenny Chesney sin versjon av «Down the Road». Han har òg produsert musikk for Sawyer Brown og Restless Heart, skrive fleire singlar for andre artistar og er medlem av bandet til Jimmy Buffett, The Coral Reefer Band.

## Diskografi
### Album

### Singlar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mac McAnally|Mac McAnally]]» frå ,  den 24. oktober 2018.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Recently

***Recently*** er eit studioalbum frå 1987 av Joan Baez. Albumet var det første albumet hennar i USA på åtte år. Som ho hadde gjort på 60-talet, spelte Baez inn songar av samtidige låtskrivarar, i dette tilfellet Mark Knopfler, U2, Peter Gabriel og Johnny Clegg, kanskje i eit forsøk på å nå eit yngre publikum. Mange hadde blitt merksam på Baez på ny då ho spelte på Live Aid og Amnesty International sin A Conspiracy of Hope Tour. 

Songen «Asimbonanga» vart nominert til ein Grammypris for beste kontemporære folkemusikkinnspeling. 

## Innhald

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Recently (album)|Recently (album)]]» frå ,  den 24. oktober 2018.*
Sancho Panza

**Sancho Panza** er ein oppdikta figur i romanen *[[Don Quijote]]* av den spanske forfattaren Miguel de Cervantes Saavedra frå 1605. I forteljinga er bonden Sancho Panza ven og nabo med godseigaren Don Quixote. Panza får rolla som væpnar for Don Quixote då han som den komiske *riddaren av den bedrøvelige skikkelse* legg ut på eventyr. Panza vert dermed helten i historia, ein medhjelpar som viser seg både snarrådig og smart, og som vert tvinga til å lura herren han tener for at denne skal verna illusjonane sine. Panza kjem difor med kommentarar gjennom heile forteljinga, kjende som *sanchismos*, som er ei blanding av folkeleg humor, ironiske spanske ordtak og sunt bondevit. 

Panza tyder 'vom, buk' og kan òg stavast *pança*.

## Kjelder
*Denne artikkel bygger på [[:nb:Sancho Panza|Sancho Panza]] frå Wikipedia på bokmål, utgåva frå 28. desember 2015*
Loring Park

**Loring Park** er den største parken i det sentrale Minneapolis i Minnesota. Han ligg i det sørvestre hjørnet av Minneapolis sentrum, nær Mindekirken. Distriktet rundet parken heiter òg Loring.

## Parken
Parken vart bygd av den amerikanske landskapsarkitekten Horace Cleveland i 1887. Han omfattar ein liten innsjø, Loringsjøen eller Loring Lake, tidlegare Johnson's Lake. Parken heitte opphavleg Central Park, men fekk namnet Loring Park etter den lokale forretningsmannen og park-styraren Charles M. Loring. 

Norsk-ætta amerikanarar held si 17. mai-feiring i parken. Denne feiringa vert lagt til den sundagen som fell nærast den 17. mai.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Loring Park|Loring Park]]» frå , og «[[:en:|Loring Park]]» frå  den 25. oktober 2018.*
Minnehaha-elva

**Minnehaha-elva** (, dakota ) er ei sideelv til Mississippielva i byen Minneapolis i Minnesota. Elva er 35 km lang og forbind ei rekkje gryteholsjøar i det sørvestre Minneapolis med Mississippi-elva. Elva renn austover frå Gray's Bay Dam ved Minnetonkasjøen gjennom forstadane Minnetonka, Hopkins, Saint Louis Park og Edina og byen Minneapolis. 
Elva er kjend for den 16 meter høge fossen Minnehaha Falls, som ligg i Minnehaha Park nær utløpet til elva i Mississippielva. Fossen er omtalt i *[[The Song of Hiawatha]]* frå 1855 av Henry Wadsworth Longfellow.

Minnehaha er ei smal elv som skapar ein grøn lunge med større innsjøar og godt verna elveløp (Minnehaha Parkway) i det sørlege Minneapolis. Dei største sjøane er (frå vest) Lake Minnetonka, Libb's Lake, Lake of the Isles, Lake Calhoun, Lake Harriet, Lake Nokomis og Lake Hiawatha. Dei sistnemnde to innsjøane hengj nesten saman og ligg berre 2 km vest for utløpet i Mississippi.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Minnehaha (elv)|Minnehaha (elv)]]» frå ,  den 25. oktober 2018.*  

## Bakgrunnsstoff

*Minnehaha Falls i Britannica
Itasca-sjøen

**Itasca-sjøen** er ein liten bresjø nordvest i Minnesota i USA. Han vert rekna som kjelda til Mississippielva.

Sjøen ligg i Clearwater fylke. Han er 4,7 km² stor (dvs. noko større enn Maridalsvannet i Oslo (3,9 km²)). Sjøen ligg 450 meter over havet og har stort sett ei djupne på mellom 6 og 11 meter.

Det var geografen og etnologen Henry Rowe Schoolcraft (1793–1864) som fyrst fastslo at Itasca-sjøen var starten på det 3 770 km lange løpet til Mississippi mot Mexicogolfen. Dette skjedde i 1832. Schoolcraft hadde òg vore med på general Lewis og Clark-ekspedisjonen i 1820, då Cass-sjøen (lenger ned i elva) blei fastsett som kjelda til elva.

Namnet «Itasca» blei sett saman av dei latinske orda *veritas*, 'sanning' og *caput*, 'hovud'. Han plukka ut dei midterste bokstavane frå orda, sannsynlegvis for å få eit namn som høyrdest «indiansk» ut, og ifølgje si eiga forklaring også eit kvinneleg namn som høva til lokal mytologi.  På det lokale ojibwe-språket heiter sjøen *Omashkoozo-zaaga'igan* (*Elgsjøen*). 

Det finst elles ein annan sjø som i dag ber namnet Elgsjøen (*Elk Lake*). Denne har elvesamband med Itasca-sjøen, og somme har hevda at denne dermed er kjelda til Mississippi. Dette er likevel ikkje godkjent i fagkrinsar, fordi Elk Lake er så liten. Det same gjeld Nicolett Creek.

Det er verd å merka seg at Mississippi renn ut av Itasca-sjøen i nordleg retning, før ho svingar mot aust og etterkvart mot sør.

Utløpet vart elles flytt på 1930-talet. Ein kringliggande sump vart drenert, og området vart gjort meir turistvennleg. Det er faktisk mogleg enkelte stadar her å vassa over elva, noko som utgjer eit populært fotomotiv.

Frå 1891 har området rundt sjøen vore regulert til statleg naturpark.

## Referansar

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Itasca-sjøen|Itasca-sjøen]]» frå ,  den 25. oktober 2018.*
Eksplosjon

Ein **eksplosjon** er ein eksoterm kjemisk prosess som, når han føregår ved konstant volum, vil forårsaka ein særs snøgg og tydeleg trykkauke. 

Kjemisk drivne forbrenningar som går med høg fart vert gjerne omtalte som *eksplosjonar*, medan kjemisk drivne nedbrytinger i høg fart vert omtalte som *detonasjonar.* Den første typen er gjerne knytt til ulike former for krut, medan den siste typen er gjerne knytt til ulike former for sprengstoff. Det finst òg overgangsformer der ei forbrenning i høg fart utløyser ein detonasjon.

## Ulike typar eksplosjonar
Det finst fleire ulike typar eksplosjonar:

* **Kjemiske** **eksplosjonar**
** Uniforme reaksjonar
*** *Termisk eksplosjon*
** Propagerande reaksjonar
*** *Deflagrasjon -* Eksplosjon der forbrenningsbølgja spreier seg med underlydshastighet i tilhøve til ubrent gass forut for flammen.
*** *Detonasjon -* Eksplosjon der trykkbølgja spreier seg med overlydshastighet i den aktuelle materialen.
* **Mekaniske eksplosjonar** -  vert forårsaka av mekaniske krefter
* **Nukleære** **eksplosjonar** - inntrer når kjernereaksjonar produserer store energimengder over kort tid.
* **Elektriske** **eksplosjonar**

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Eksplosjon|Eksplosjon]]» frå ,  den 25. oktober 2018.*  
 

;Referansar


## Bakgrunnsstoff

* Eksplosjon i Store Norske Leksikon
Composition C-4

**C-4**, eller **Composition C-4**, er eit plastisk sprengstoff med stor detonasjonsfart og sprengkraft, noko som gjer det eigna til militær nytte. C-4 er vanlegvis pakka i firkanta einingar. Hovudingrediensen (91% av vekta) er heksogen. Stoffa som er tilsett for å gjera hexogenen plastisk er polyisobutylen og dietylhexyl. I den sivile varianten er det tilsett 1,6% SAE-10 motorolje, medan den militære inneheld ein annan oljetype. C-4 er 1,34 gonger så eksplosivt som trinitrotoluen (TNT). Det kan detonerast med ein vanleg fenghette.

C-4 er eit relativt sikkert sprengstoff, men er meir kjenslevart enn TNT. Det kan ikkje detonerast ved hjelp av vanleg eld, skot eller støyt.

Det har ein detonasjonsfart på ca. 8 100 meter/ sek.

## Bruksområde

C-4 består tildels av ein plastisk ingrediens, slik at det kan verta omtrent forma som leire og til dømes pressast inn i sprekkar i bygningar, bruer, utstyr eller maskineri. Det kan òg formast rundt eit objekt om ønskeleg. C-4 kan brukast til å laga panserbrytende hulladninger eller kutte-ladningar på grunn av sin høge detonasjonsfart.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Composition C-4|Composition C-4]]» frå ,  den 25. oktober 2018.*  
 

## Referansar
Gottröra-ulukka

**Gottröra-ulukka** var ei flyulukke som skjedde ved Gottröra i Uppland i Sverige om  morgonen 27. desember 1991, då Scandinavian Airlines Flight 751 (SK751) frå Stockholm (Arlanda) til Warszawa via København måtte naudlande. Flyet brekte i tre delar, og fleire passasjerar vart skada, men ingen omkom.

Flyet var ein McDonnell Douglas MD-81 med namnet «Dana Viking», og årsaka til ulukka var at båe motorane svikta kort tid etter avgang frå Arlanda på grunn av at is frå vengene lausna og kom inn i motorane. Flyet hadde to jetmotorar, ein på kvar side av flykroppen akterut.

## Ulukka
Hendinga er òg vorten kalla «mirakelet i Gottröra», ettersom ingen omkom. Rett etter avgang vart flygaren tvinga til å naudlande utanfor Gottröra etter at eit lag av is på oversida av vengene hadde lausna og kome inn i motorane. Etter eit par minutts kontrollert glideflyging landa flyet på ei lysning i eit skogholt. Flykroppen brekte i tre delar under landinga, og den eine vengen blei riven av, men det oppstod ingen brann. Alle dei 129 menneska ombord overlevde; eit mindre tal personar fekk meir eller mindre alvorlege skader. Den hardast ramma passasjeren blei rullestolbrukar for livet.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Scandinavian Airlines Flight 751|Scandinavian Airlines Flight 751]]» frå ,  den 25. oktober 2018.*  


## Bakgrunnsstoff

* Aviation Safety Network - Gottröraolyckan
* Airliners.net - Bilete frå haveriplassen.
Frank Vercauteren

**Frank Vercauteren** () er ein belgisk tidlegare fotballspelar og -trenar frå Sint-Jans-Molenbeek. Han var ein finteflink teknisk spelar som vekselvis spelte venstreveng og på midtbana. I tida 1975-87 hadde han stor suksess med RSC Anderlecht, mellom anna med triumfar i cupvinnarcupen og UEFA-cupen.

### Klubbspel
Vercauteren debuterte på RSC Anderlecht i 1975 og var innbytar då klubben vann cupvinnarcupfinalen 1976 med 4-2 over West Ham United frå London. To år seinare spelte han heile finalen då Anderlecht vann cupvinnarcupen for andre gang, etter 4-0 over Austria Wien. I åra etter 1980 var Vercauteren ein sentral spelar på det belgiske meisterlaget, eit lag som i tida 1981-87 sanka fire seriemeistertitlar i Belgia. Våren 1983 var han kaptein då Anderlecht vann UEFA-cupfinalen med 1-0 mot Benfica. Perioden 1987-90 var han aktiv i franske FC Nantes og avslutta 1990-93 med spel for RWD Molenbeek i Brussel.

### Landslagsspel
Vercauteren spelte 63 landskampar for Belgia i tida 1977-88, skåra 9 mål. Han deltok i alle Belgia sine kampar under VM 1982, EM 1984 og VM 1986, bortsett frå bronsefinalen i Mexico, ein kamp Belgia tapte med 2-4 mot Frankrike.

### Merittar
*Vinnar av cupvinnarcupen: 1976 og 1978 med Anderlecht
*UEFA-cupen: 1983 med Anderlecht
*Belgisk seriemeister: 1981, 1985, 1986, 1987 med Anderlecht
*Belgisk cupmeister: 1975, 1976 med Anderlecht

## Trenar
Vercauteren leidde Anderlecht til triumfar i den belgiske serien i 2006 og 2007 og Genk i 2011.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Frank Vercauteren|Frank Vercauteren]]» frå ,  den 25. oktober 2018.*  
 
*eu-football
National Geographic Channel

**National Geographic Channel** er ein TV-kanal som sender program laga av National Geographic Global Networks og andre produksjonsselskap med faktainnhald knytt til natur, vitskap, kultur og historie, i tillegg til nokre reality- og pseudovitskaplege underhaldningsprogram.

Kanalen har The Walt Disney Company og National Geographic Society som eigarar.

## Historie
*[[National Geographic]]* er eit kjent amerikansk tidsskrift. Kanalen vart lansert i Europa og Australia i september 1997. 
Den amerikanske TV-kanalen vart lansert i USA den 7. januar 2001, som ein joint venture mellom National Geographic Television & Film og Fox Cable Networks. 

I Noreg er kanalen tilgjengeleg hos dei fleste norske tv-distributørar.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:National Geographic Channel|National Geographic Channel]]» frå ,  den 25. oktober 2018.*  


**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:National Geographic (American TV channel)|National Geographic (American TV channel)]]» frå ,  den 25. april 2023.*
National Mall

**National Mall** er eit stort grøntområde i Washington, D.C. som strekkjer seg frå Capitol i nord ned via Washingtonmonumentet til Jefferson Memorial ved Potomac-elva. I aust/vestleg retning strekkjer National Mall seg frå John F. Kennedy Center for the Performing Arts via Washingtonmonumentet til Capitol Hill. 

I området sør og austom Washingtonmonument er dei fleste av monumenta over amerikanske presidentar, til dømes Lincolnmonumentet, Franklin Delano Roosevelt Memorial, National World War II Memorial, Korean War Memorial, Vietnam War Veteran Memorial og Albert Einstein Memorial.

Mellom Washington Monument og Capitol er Smithsonian Institution med fleire ulike museum.

## Historie
Tanken bak den nasjonale alleen vart opphavleg frå Pierre Charles L'Enfant, ein franskfødd amerikansk arkitekt og sivilingeniør. Planane hans for byen Washington, DC vart skapt i 1791. Likevel vart ideane hans fyrst realiserte på byrjinga av 1900-talet med McMillans kommisjonplan som òg var inspirert av City Beautiful movement, ein progreessiv arkitektonisk byforskjønningsrørsle. Blant anna innebar planen til McMillan å flytta hovudjarnbana frå ein stad på National Mall til den noverande plasseringa hans ved Union Station.

Den amerikanske kongressen godkjende lova *Reserve Act* i 2003 for å innskrenka ytterlegare konstruksjonar på National Mall.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:National Mall|National Mall]]» frå ,  den 25. oktober 2018.*  


## Bakgrunnsstoff
*
Skjærselden

**Skjærselden** eller **skirselden** er i katolisismen ein stad menneske kan koma til etter at dei døyr. Han er ein «mellomstad» mellom himmelen og helvete der dei døde må gjera opp for syndene sine medan dei ventar på dommedag.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
* Oslo Katolske Bispedømme om skjærselden
Dejan Stanković

**Dejan Stanković** () er ein serbisk tidlegare fotballspelar frå Beograd. Midtbanespelaren hadde frå 1995 til 2011 stor suksess med klubbar som Raude Stjerne i heimbyen, og med italienske SS Lazio og FC Inter. Mellom anna vann han meisterligaen med Inter, cupvinnarcupen med Lazio og til saman 16 nasjonale cup- og seriemeisterskap i Italia og Jugoslavia.

### Klubbspel
Vel 16 år år gammal fekk Stanković sin debut på Raude Stjerne i februar 1995. Dei neste tre åra var han med om å vinne ein jugoslavisk seriemeisterskap og tre pokalfinalar. Sommaren 1998 vart han overført Lazio i Italia, der han mellom anna var med om Cupvinnarcupen 1999 og året etter den italienske Serie A. Då Lazio var nær ved å gå konkurs, var Stanković ein av dei spelarane som klubben let gå i januar 2004, mot ei godtgjerd på 4 millionar euro frå Inter. Åra 2005-11 hadde han eventyrleg suksess med laget frå Milano. Etter å ha vorte italiensk cupmeister i 2005 hadde  Stanković ein større del av æra for at det Inter vann fem strake seriemeisterskap i Italia, ytterlegare tre nasjonale cupfinalar. Suksessen toppa seg våren 2010 med trippeltriumf; siger i Coppa Italia, Serie A og i meisterligaen, den siste etter 2-0 over Bayern München i Madrid. I 2012 vart det mykje benkesliting og  Stanković la opp mot slutten av året.

### Landslagsspel
Stanković deltok i 103 landskampar for Jugoslavia og Serbia i tida 1998-2013. Han deltok både ved VM 1998, EM 2000, VM 2006 og VM 2010. Gjennom 14 sesongar skåra han 15 landslagsmål. Stanković var lagkaptein i 46 kampar i tida 2005-11. Den siste landskampen kom etter han hadde lagt opp og var eit reint posøroppdrag.

### Merittar
*Meisterligaen: 2010 med FC Inter
*Vinnar av cupvinnarcupen: 1999 med SS Lazio
*Jugoslavisk seriemeister: 1995 med Raude Stjerne
*Jugoslavisk cupmeister: 1995, 1996 og 1997 med Raude Stjerne
*Italiensk seriemeister: 2000 med Lazio; 2006, 2007, 2008, 2009 og 2010 med Inter
*Italiensk cupmeister: 2000 og 2004 med Lazio; 2005, 2006, 2010 og 2011 med Inter

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dejan Stanković|Dejan Stanković]]» frå ,  den 25. oktober 2018.*  
 
*eu-football
Kontakt-5

**Kontakt-5** er ein russisk type tredje generasjons reaktivt panser. Det vart innført i 1985 på T-80U som det første reaktive panseret som kunne hindra pilammunisjon å trenge gjennom det vanlege panseret på stridsvogna.

Kontakt-5 er samansett av bokser som ser ut som tegnsteinar med sprengstoff som er trykt i hop mellom to metallplater. Desse platene vil røre seg snøgt sidevegs når sprengstoffet i dei detonerar, noko som tving panserbrytande kinetiske prosjektil eller sveisetråle frå pansergranaten vekk frå å trenge gjennom det vanlege panseret på stridsvogna. 

## Referansar
Malakhit

**Malakhit** (russisk: Малахит) er ein russisk type fjerde generasjons reaktivt panser. Det er laga til montering på Armata, både T-14 OG T-15.

## Referansar
Pilammunisjon

**Pilammunisjon** består av ein penetrator med mindre kaliber enn løpet, og eit prosjektilhylster kalla *sabot* rundt denne.  Penetratoren består av eit svært hardt og tungt stoff, vanlegvis utarma uran eller wolframkarbid, og er spiss og stabilisert i flukt av finnar. Pilammunisjon vert omtalt som regel som *kinetisk ammunisjon* eller *[[APFSDS]]*, eit akronym for Armour-Piercing, Fin-stabilised, Discarding Sabot.

## Referansar
Sibirtatarar

**Sibirtatarar** er ei gruppe urfolk frå Sibir, ei gruppe tatarar som historisk har budd i skogar og på stepper sør i Sibir frå noko aust for Uralfjella til Jenisejelva i Russland. Språket deira er sibirtatarsk. Sibirtatarane kallar seg sjølv *Yerle Qalyq* ('eldre innbyggjarar'), til skilnad frå volgatatarar, som har kome til området meir nyleg.

Ifølgje folketeljinga frå 2002 budde det rundt 500&nbsp;000 tatarar i Sibir, men berre 9&nbsp;611 av desse var sibirtatarar. Minst 400&nbsp;000 var etniske volgatatarar, ei gruppe som stammar frå Volga-Ural og som slo seg ned i Sibir i koloniseringsperiodar.

## Merknadar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Siberian Tatars|Siberian Tatars]]» frå ,  den 26. oktober 2018.*
Utarma uran

**Utarma uran** er avfall frå anriking av naturleg uran til kjernefysisk brennstoff eller våpen.
Natururan består til 99,28 % av 238**U** og 0,72 % <sup>235</sup>'''U''' og ei mindre mengd 234**U**, som er kløyvbart.

Ved anriking til kjernefysisk brennstoff skal halvparten av 235**U** aukast til 3-5%, til våpen opp til 90 %. 
Avfallet består nesten berre av 238**U**. Alle isotoper er radioaktive og emitterar til størstedelen a-stråling med kort rekkevidde og låg penetrasjonsevne fordi alfastråling ikkje trenger gjennom vanleg skrivepapir eller menneskehud.
Den viktigaste eigenskapen til utarma uran ved bruk i ammunisjon er altså eigenvekta på heile 19.160 kg/m3. Bly har 11.340 kg/m3. Eit prosjektil av uran har dermed større 
kinetisk energi, rørsleenergi, enn tilsvarande prosjektil av bly. Dette gir økt gjennomtrengings– og øydeleggingskraft. 
Med slike eigenskapar vil prosjektil av utarma uran kunne trenge igjennom veldig tjukke panserplater. Den kinetiske energien gjer at prosjektilet etter treffet forstøvast inne i ei eventuell stridsvogn, og på grunn av den ekstreme varmeutviklinga vil støvet brenne opp med det same.
Uran er eit av dei tyngste kjente grunnstoffa, og fordi utarma uran i utganspunktet er eit restprodukt av opprikingsprossesen av uran, er det ingen store utgiftar ved å produsere det. Det er desse eigenskapane som har gjort at utarma uran har vore brukt til slik ammunisjon.

## Giftig
Uran er eit tungmetall som kan deponeras i kroppens ulike organ, framfor alt i skjelettet og nyrene. 
Prosjektil som inneheld utarma uran vart første gang brukt på Balkan, men under Kuwaitkrigen vart det brukt i eit omfang som gjer at ein kan måle skaden på personell. 
Seinare er det òg brukt i Irak og Afghanistan. Etter beskjutningar i slaget om Falluja i 2004 er det vurdert at mengden underutvikla born som vart fødde i Falluja vart mangedobbla. Bruk av utarma uran er ei tenkbar årsak.   
Biologisk halveringstid for uranintak gjennom lungene er 3,8 år.

## Kjelder

* ''Utarmat uran en hälsorisk som försvann'' , Läkartidningen 4/2003
*''Kraftig ökning av barnleukemi i Basra'', Läkartidningen 14/2010.
*
Fornybare ressursar

**Fornybare ressurser** er naturressursar som blir danna på nytt i naturen og som ein bruka utan at dei blir brukt opp, så lenge produksjonsgrunnlaget blir halde ved like. Det motsette er lagerressursar eller ikkje-fornybare ressursar.

## Kjelder
Lovleg

***Lovleg*** er ein dramaserie på NRK TV. Serien følgjer tenåringen Gunnhild som har flytta heimanfrå for å byrje på vidaregåande skule på Sandane. Episodane fokuserer på ulike ting som skjer i kvardagen til Gunnhild. Innspelinga av serien er gjort i Gloppen kommune i Nordfjord.

NRK har omtala *Lovleg* som ein etterfølgjar til dramaserien *[[fjernsynsserien Skam|Skam]]*. Serien er eit samarbeid mellom Rubicon og NRK. Første sesong var på ti episodar og gjekk frå 23. august til 25. oktober 2018. Den andre sesongen, også på ti episodar hadde premiere 7. februar 2019 og var ferdig innspelt fredag 8. februar 2019.

## Rolleliste
### Hovudroller
* Kristine Ryssdalsnes Horvli som Gunnhild Kvam
* Silje Holm Carlsen som Sara Årdal
* Olav Barmen Trollebø som Alex Mundal Rey
* Runar Naustdal som Peter Andreas Helgheim

### Biroller
* Ingrid Tykhelle Kayser som Luna Oksnes
* Magnus Henden som Ivar Nordseth
* Alexander Baraki Roth som David Ketema
* Daniel Alexander Skadal som Torstein Guddal
* Sondre Brandsøy som Lasse Feios
* Eiril Solveig Ugulen som Tina Indrebø

### Gjesteroller
* Idun Losnegård som Mamma
* Fredrik Steen som Pappa
* Sarah Benfaddoul som Lærar
* Torunn Lødemel som Legen
* Jørgen Dølvik Husbyn som Rågivar
* Peter Skåden som Kniven

## Prisar
Noregs Mållag gav i 2019 Målprisen til skaparane av *Lovleg*, som tok imot prisen på Firda vidaregåande skule på Sandane den 23. april 2019. Mållagsleiaren Magne Aasbrenn grunngav tildelinga med at *Lovleg*-universet viser nynorsk som eit levande, skriftleg bruksspråk.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* ''Lovleg'' på NRK TV
*
Isdam

**Isdam** er en liten kunstig innsjø laga for å kunna skaffe is til isskap og liknande nedkjøling. Isdammar kunne vera viktige før kjøleskap blei utbreidde. Mange garder hadde isdammar som kunne brukast nedkjøling av mjølk. 

I Groruddalen var det fire verksemder som dreiv med isskjering på 1920- og -30-talet. Oslo Ismagasin på Årvoll var den siste naturisverksemda i Oslo. Heilt fram til 1967/68 skar firmaet ut store isblokker som blei leverte til firma og privathushaldningar.

Det finst framleis ein del isdammar, men ein henter ikkje lenger ut is frå dei. Mange isdammar har grodd igjen, men i dag rekner ein dei for å ha kulturhistorisk verdi og vera ein viktig del av kulturlandskapet. Fleire steder arbeider ein difor for å verna isdammar og hindra gjengroing.

## Sjå  også
* Isdrift
* Ishus
* Isskap

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Isdam|Isdam]]» frå ,  den 26. oktober 2018.*
Hamburgar

**Hamburgar** er eit rundt stykke karbonade servert mellom to stykke brød, typisk to delar av eit rundstykke. I tillegg kan han ha ulike typare sausar og tilbehøyr.

Ein kan bruka reint, finhakka steikt eller grilla kjøt til ein hamburgar. Kjøtet består opphavleg av reint, grovkverna storfekjøt, men kan òg bestå av kylling, kalkun, svin, ei blanding av desse, fisk eller ei vegetarisk kjøterstatting. Dette vert forma til flate kaker som vert steikt på grill eller i panne. 

Hamburgarbrødet vert skore i to og snittflata vert rista. Den ferdigsteikte hamburgaren vert lagt på hamburgerbrødet og vert toppa med garnityr. Den øvre delen av hamburgarbrødet kan ein servera ved sida av. Ein serverar ofte ein hamburgar med salat, bacon, tomat, sylteagurk og ulike dressingar. Dei vanlegaste dressingane er sennep, ketchup, variantar av Thousand Island og majones. Hamburgarar vert elles ofte servert med pommes frites. Hamburgar laga med osteskiver vert kalla cheeseburgar.

Ein slider er ein liten hamburgar, vanlegvis ikkje meir enn 7,6 cm i diameter, beståande av to stykke brød med eit stykke steikt eller grilla kjøt mellom. Nokre gonger vert det brukt kylling eller fisk.

## Ordsoge
Ordet «hamburgar» kjem frå den tyske byen Hamburg, og kan visa til ein person derfrå. I utvida tyding vart ordet etterkvart brukt om andre ting, mellom dei storfekjøtet som stamma frå eller var populært i Hamburg. Opphavleg var kaker av storfekjøt kjende som hamburgarbiff (fyrste gong omtalt i ei amerikansk kokebok i 1891). Når denne farsekaka vart lagd mellom brødskiver vart namnet hamburgarsandwich. På midten av 1900-talet vart begge nemningane forkorta til «hamburgar» eller beintfram «burgar». Ordet har etter kvart vorte eit samleomgrep og vert òg brukt om sandwichar med andre kjøtslag. Det er sannsynleg at ein snackrett lagaav *brötchen* (brødrull) fylt med kverna kjøt vart teken med til statane av tyske innvandrarar som vart kalla «hamburgarar» etter Hamburger America Line dei segla på.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hamburger|Hamburger]]» frå ,  den 26. oktober 2018.*
V-teikn

**V-teiknet** er eit handteikn der peike- og langfingeren dannar bokstaven V ved at dei to fingrane er utstrakt og spreidd, medan dei øvrige vert bøygt inn mot handflata. I Noreg og store delar av verda symboliserer teiknet både fred og seiar. Det kan visast med handflata vendt vekk frå ein sjølv eller motsett veg. Teiknet kan likevel verta litt tolka ulik ulike stadar. Nemninga «V-teikn» kan òg brukast om bokstaven V brukt som eit grafisk symbol.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:V-teikn|V-teikn]]» frå ,  den 26. oktober 2018.*
Pierre Charles L'Enfant

** Pierre Charles L'Enfant**, kalla seg sjølv på engelsk  *Peter L'Enfant* () var ein fransk-amerikansk militæringeniør. Han var offiser i George Washington sine ingeniørtroppar, og er kjend som opphavsmannen til planen for gatenettet i Washington, D.C. Han verka også som arkitekt, og omarbeidde Federal Hall i New York til den første kongressen i USA. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Pierre Charles L&#39;Enfant|Pierre Charles L&#39;Enfant]]» frå ,  den 26. oktober 2018.*  
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pierre Charles L&#39;Enfant|Pierre Charles L&#39;Enfant]]» frå ,  den 23. mai 2019.*
Musikkens verden

**Musikkens verden** var eit norsk musikkleksikon i praktbokformat gjeve ut i to utgåver, fyrste utgåve i 1951 og andre utgåve i 1963. Hovudredaktøren var Sverre Hagerup Bull. Verket dekte hovudsakleg vestleg klassisk musikk, men med eit visst artikkeltilfang om annan 1900-talmusikk. Andre utgåve var på 3&nbsp;264 sider. Verket var rikt illustrert med notelinjer for melodiar og illustrasjonar. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Musikkens verden|Musikkens verden]]» frå ,  den 26. oktober 2018.*  
{{refslutt}

## Bakgrunnsstoff

* Musikkens verden : familiens musikkbok 1. utgave i bokhylla.no
* Musikkens verden 2. utgave i bokhylla.no
Speakeasy

**Speakeasy** er ei nemning som særleg vert nytta om dei ulovlege og løynde skjenkestovene for brennevin i USA under forbodstida i åra frå 1920 til 1933, då det var forbode å selje, framstille og transportere alkoholhaldig drykk.
Speakeasies forsvant i stor grad etter at forbodet vart oppheva i [[1933{{, og omgrepet er nå nytta til å beskrive noen barer i retro-stil.

## Kjelder
*Merriam-Webster
Ski-NM 1981

**Noregsmeisterskapen på ski 1981** i nordiske greiner fann stad i Rælingen, Fluberg og på Eidsvoll i tida frå 31. januar til 22. februar 1981.

Meisterskapen omfatta elleve øvingar, sju for menn og fire for kvinner. Kombinertrennet og eit hopprenn vart avvikla i Rælingen i Akershus, helga etter gjekk storbakkehoppinga føre seg i Fluberg i Buskerud. Alle langrennsøvingane var arrangert på Eidsvoll i Akershus i dagane frå 15. til 22. februar.

## Langrenn menn
### 15 km



Stad: Eidsvoll

### 30 km



Stad: Eidsvoll

### 50 km



Stad: Eidsvoll

### 3 x 10 km stafett

.17,0

Stad: Eidsvoll

## Langrenn kvinner
### 5 km



Stad: Eidsvoll

### 10 km



Stad: Eidsvoll

### 20 km



Stad: Eidsvoll

### 3 x 5 km stafett



Stad: Eidsvoll

## Kombinert



Dato: 31. januar–1. februar 1981
Stad: Rælingen

## Hopprenn
### Normalbakke



Dato: 1. februar 1981
Stad: Marikollen i Rælingen

### Storbakke



Dato: 8. februar 1981
Stad: Odnesbakken i Fluberg

## Kjelder
* *Sportsboken 81-82*. Dreyer Bok Stavanger. 1981.
Tenestemerke

**Tenestemerke** er eit frimerke som er  berekna for tjenestlige postsendingar frå offentlege etatar (stat, fylke, kommune).

## Tenestemarker i Noreg

Det fyrste norske tenestemerket vart utgjeven 1. januar 1926. Tidlegare hadde slike offentlege sendingar vore portofrie. Tenestemerkene vart ikkje seld, men utlevert mot rekvisisjon. Ordninga opphøyrde 1. april 1983, men merke etatane hadde på lager, kunne brukast fram til 31. mars~ 1985.
I motsetnad til vanlege frimerke, som har talrike motiv, finst dei norske tenestemerka berre i fem hovudvariantar med riksvåpenet som motiv. I tillegg kjem ein variant frå 1942 med Solkross med nasjonal samling-emblem. Mrekene har påskrift «Tenestefrimerke», «Offentleg sak», «O.S.» eller «Off.sak».

Då merka alltid berre var gyldige til innanlandske sendingar (brev til utlandet måtte frankerast med vanlege frimerke), har dei med unntak av solkors-serien ikkje namnet i landet påtrykt.

I 1930-33 hadde statsinstitusjonar ikkje lov til å bruka tenestemarker. For å hindra privat bruk av dei vanlege frimerka til etaten, var det ikkje uvanleg å gjennomhulle merkene med ein eller fleire bokstavar, f.eks «S.C.» for Statistisk Centralbyrå.

I Norgeskatalogen er tenestemarkene katalogisert med bokstaven T føre frimerkenummeret. Serien går frå T1 til 137.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tjenestemerke|Tjenestemerke]]» frå ,  den 26. oktober 2018.*