open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lüneburg

**Lüneburg** er ein by i Tyskland i delstaten Niedersachsen med om lag 80&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg om lag 50 km søraust for Hamburg og er administrasjonsstad i *[[landkreis]]en* med same namn. Byen dannar eit storbyområdet i lag med dei omliggande kommunane Adendorf, Bardowick og Reppenstedt med litt over 100&nbsp;000 innbyggjarar. 

Elva Ilmenau, ei av sideelvane til Elbe, renn gjennom Lüneburg.

Den nazistiske krigsforbrytaren Heinrich Himmler tok sitt eige liv i Lüneburg etter at han vart fanga av den britiske hæren. Han svelde ein pille med kaliumcyanid før avhøyret av han byrja. 

## Historie
Byen har sitt opphav i antikken og kan vere byen Leufana eller Leuphana (gresk *Λευφάνα*) som vart nemnd av Klaudios Ptolemaios (2.10) som ein by nord i Tyskland vest for Elbe. Alle er derimot ikkje einige om dette. 

I mellomalderen vart byen svært rik som følgje av handel med salt som vart utvinne ved å koke vekk vatnet som vart henta frå kjelder med særs salthaldig vatn i området. Det var fleire saltverk rundt byen, og saltet vart eksportert til dei omliggande lena. Langs den gamle saltruta vart det transport via Lauenburg til Lübeck og frå her vidare til alle kystområda i Austersjøen. Lüneburg var lenge ein av hovudstadane til hertugane av Braunschweig-Lüneburg, og byen og saltet her frå var ein av dei største medverkande faktorane til at Hansaen vart rik og mektig. 

Lüneburg vart først nemnd i 956. Etter ei lang oppgangstid vart han mindre viktig etter 1600. Saltgruvene vart stengde i 1980, og enda ein tusen år lang tradisjon med saltutvinning. I 1989 vart det oppretta eit universitet i byen. Det avskoga området som følgje av saltproduksjonen danna det unike landskapet kalla Lüneburger Heide (Lüneburgheiane eller vidda).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lüneburg|Lüneburg]]» frå ,  den 22. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Organisasjonen av ukrainske nasjonalistar

**Organisasjonen av ukrainske nasjonalistar**, OUN (Організація українських націоналістів), var ei ukrainsk politisk rørsle skipa i Polen i mellomkrigstida. OUN godtok vald som politisk reiskap mot utanlandske og innanlandske motstandarar. I 1942 vart det òg skipa ei militær grein av rørsla, kalla UPA.

OUN sitt erklærte mål var å skipe ein nasjonalstat på etnisk ukrainsk område. Dette skulle skje ved ein nasjonal revolusjon leidd av eit diktatur. Dei gjekk imot demokrati, mangel på disiplin og mjuk linje overfor fiendar, og bygde på tankane til Dmytro Dontsov, som gjekk inn for ein «nasjonalisme med handling», det vil seie vald. Idéane var mykje godt dei same som i andre fascistiske rørsler i Aust-Europa, som til dømes Ustasja i Kroatia. Jødane vart sedde som «dei mest trufaste støttespelarane til bolsjevikregimet og fortroppen for moskovittisk imperialisme i Ukraina». Dei gjekk òg til massedrap på den polske befolkninga i dei områda OUN såg som ukrainske. 

Etter krigen heldt OUN fram blant ukrainarar i utlandet. Sidan 1991, da kommunismen fall og Ukraina vart sjølvstendig, starta dei aktivitetane sine i Ukraina att, no som *Kongressen av ukrainske nasjonalistar* (KUN). KUN er med i *Vårt Ukraina*-blokka, leidd av president Viktor Jusjtsjenko. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Organization of Ukrainian Nationalists|Organization of Ukrainian Nationalists]]» frå ,  den 22. juni 2007.*
Celle i Tyskland

**Celle** er ein by i Tyskland i delstaten Niedersachsen med om lag 70&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg i den sørlege delen av Lünebuger Heide ved elva Aller, som er ei sideelv til Weser. 

## Historie

Celle vart først nemnd i eit dokument frå 986 som Kellu, og hadde rettar til å prege sine eigne myntar (*Münzrecht*) på 1000-talet. I 1292 gav hertug Otto den strenge (1266–1330) frå huset Welf, som regjerte Fyrstedømet Lüneburg frå 1277 til 1330, Celle byrettar. I 1378 vart Celle residens for hertugane av Sachsen-Wittenberg og i 1433 for hertugane av Braunschweig-Lüneburg. Hertugpalasset låg i eit hjørne mellom elva Aller og sideelva hennar Fuhse. I 1433 vart det bygd ei vollgrav mellom dei to elvane og gjorde bysentrumet om til ei øy. I 1705 døydde den siste hertugen av Braunschweig–Lüneburg-linja, og Celle, i lag med Fyrstedømet Lüneburg, gjekk til Hannover. I august 1714, vart Georg, fyrste av Hannover og hertug av Braunschweig-Lüneburg (kong Georg I) konge av Storbritannia. Mellom då og 1866, då byen vart ein del av Preussen under den austerriksk-prøyssiske krigen, var Celle britisk eigedom. 

Den dansk-norske dronninga Caroline Mathilde, syster til Georg III av Storbritannia, ligg gravlagd i slottskyrkja i Celle.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Celle|Celle]]» frå ,  den 22. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Garbsen

**Garbsen** er ein by i Tyskland i delstaten Niedersachsen med om lag 65&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg i *[[landkreis]]en* Hannover, om lag 11 km vest for byen Hannover. 

## Bydelar

Byen har tolv bydelar:
* Altgarbsen
* Auf der Horst
* Berenbostel
* Frielingen
* Garbsen-Mitte
* Havelse
* Heitlingen
* Horst
* Meyenfeld
* Osterwald
* Schloss Ricklingen
* Stelingen

## Venskapsbyar
*  Hérouville-Saint-Clair, Frankrike
*  Rødding, Danmark
*  Bassetlaw, England, Storbritannia
*  Farmers Branch, Texas, USA
*  Schönebeck, Sachsen-Anhalt, Tyskland
*  Wrzesnia, Polen

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Garbsen|Garbsen]]» frå ,  den 22. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Roman Sjukhevitsj

**Roman Sjukhevitsj**  (), også kjend under dekknamnet Taras Tsjuprynka, var ein ukrainsk politisk og militær leiar. Han leidde mellom anna opprørshæren UPA.

Sjukhevitsj var òg leiar i gruppa Nachtigall, ein bataljon av den tyske Wehrmacht som var bemanna av ukrainarar.

I oktober 1941 vart han nestkommanderande i den 201. bataljonen av Det ukrainske Hjelpepolitiet (kalla *Schutzmannshaft* av tyskarane), som frå mars 1942 deltok i operasjonar mot partisanane i Kviterussland. 

Frå desember 1943 var han øvstkommanderande i UPA. Han døydde i kamp mot sovjetiske politistyrkar (MGB) i 1950.

Sjukhevitsj er ein omstridd person i Ukraina. Nokre ser på han som nasjonalhelt og fridomskjempar, medan andre reknar han som ein medhjelpar for fascistane i organisasjonar knytt til massakrar på polakkar og jødar. I 2007 blei han utnemnd til ein Helt av Ukraina av president Viktor Jusjtsjenko. Etter fleire runder i rettssystemet blei tildelinga erklært ulovleg av høgsteretten i Ukraina, ettersom Sjukhevitsj aldri hadde vore statsborgar i landet. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Roman Shukhevych|Roman Shukhevych]]» frå ,  den 2. juli 2017.*
Stepan Bandera

**Stepan Andrijovytsj Bandera** () var ein ukrainsk politikar som leidde Organisasjonen av Ukrainske Nasjonalistar OUN.
 
Han vart dømd til livsvarig fengsel for drapet på den polske innanriksministeren i 1934, men vart sett fri da sovjetiske styrkar tok Lviv frå Polen i 1939. Den 30. juni 1941 vart han med i den ukrainske regjeringa som vart proklamert etter at Nazi-Tyskland hadde invadert Sovjetunionen.

 
Etter dette vart han sett i konsentrasjonsleiren Sachsenhausen, der han sat til 1944, da han vart sett fri for å leie einingar av OUN/UPA.

Grupper frå OUN/UPA held fram med å drive væpna operasjonar mot sovjetiske og polske styresmakter til først på 1950-talet, særleg i Karpatane.

Den 15. oktober 1959 vart Bandera drepen i München i Vest-Tyskland, truleg etter ordre frå KGB.
 
I 2006 bestemte administrasjonen i Lviv at gravene til mellom andre Stepan Bandera skulle overførast til eit nytt område på gravplassen Lytsjiakivskij som er spesielt tileigna det som blir kalla den ukrainske nasjonale frigjeringskampen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Stepan Bandera|Stepan Bandera]]» frå ,  den 22. juni 2007.*
Hameln

**Hameln** (engelsk og spansk *Hamelin*) er ein by i Tyskland i delstaten Niedersachsen med om lag 60&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Weser. 

Hameln ligg òg ved foten av dei omliggande fjella Weserbergland, som er ein populær stad for fotturistar og syklistar. 

## Historie
Byen er kjend for folkeeventyret om Rottefangaren frå Hameln (tysk *Rattenfänger*), ei mellomaldersoge som fortel om tragedien som råka byen i 1284. Utgåva som vart skrive ned av Grimm-brørne er svært populær, og er òg emne i eit kjent dikt av Robert Browning. Sjølv om gamlebyen frå mellomalderen er vakker, er hovudattraksjonen soga om rottefangaren. Kvar søndag om sommaren vert stykke framført av skodespelarar på dei autentiske stadane. 

Det vart bygd ei kloster på staden så tidleg som i 851. Ein landsby voks opp rundt klosteret og vart ein by på 1100-talet. Hendinga som soga om rottefangaren omhandlar skal ha skjedd i 1284 og kan vere basert på ei verkeleg hending, men i ei noko anna form enn i eventyret. På 1400- og 1500-talet var Hameln eit lite medlem av Hansaen. 

Under trettiårskrigen i juni 1634 tapte general Lothar Dietrich Freiherr von Bönninghausen eit slag nær Hameln mot den svenske generalen von Kniphausen.

Den rikaste perioden for byen byrja i 1664 då Hameln vart ein festnings- og grenseby for hertugdømet Calenberg. I 1867 vart byen ein del av Preussen.

Etter den andre verdskrigen vart fengseleg i Hameln nytta av den britiske okkupasjonsstyrken for tyske krigsforbrytarar. Meir enn 200 av dei vart hengd der, mellom anna Irma Grese og Josef Kramer.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hameln|Hameln]]» frå ,  den 22. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Wolfenbüttel

**Wolfenbüttel** er ein by i Tyskland i delstaten Niedersachsen med om lag 55&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Oker om lag 13 km sør for Braunschweig. Han er administrasjonsstad for *[[landkreis]]en* Wolfenbüttel og bispsesete for den lutherske statskyrkja i Braunschweig. Han er òg den sørlegaste av 172 byar i Nord-Tyskland som har eit namn som endar med *büttel*, som tyder «bustad». 

## Historie
Det er ikkje kjend kortid Wolfenbüttel vart grunnlagd, men han vart først nemnd i 1118 som *Wulferisbutle*. Dei første busetnadane låg sannsynlegvis på ei lita øy i Oker. 

Wolfenbüttel vart residens for hertugen av Braunschweig i 1432. Dei neste tre hundreåra voks byen og vart eit senter for kunst, og personar som Michael Praetorius, Gottfried Leibniz og Gotthold Ephraim Lessing budde her. Hertughoffet flytta etter kvart tilbake til Braunschweig i 1753 og Wolfenbüttel vart mindre viktig. 

Slaget ved Wolfenbüttel under trettiårskrigen vart utkjempa her i juni 1641, då svenskane under Carl Gustaf Wrangel og Hans Christoff von Königsmarck slo austerrikarane under Erkehertug Leopold av Habsburg.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Wolfenbüttel|Wolfenbüttel]]» frå ,  den 22. juni 2007.*  

* Grunow, Heinz and Wessel, Wolfgang. *Wolfenbüttel: ein Bildband*. Grenzland-Verlag Rock & Co., Wolfenbüttel. 1977

## Bakgrunnsstoff

*
Nordhorn

**Nordhorn** er ein by i Tyskland i delstaten Niedersachsen med om lag 55&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Vechte ved grensa til Nederland og den tyske delstaten Nordrhein-Westfalen og er administrasjonsstad i *[[landkreis]]en* Bentheim. Nabobyane til Nordhorn er Enschede, om lag 25 km sørvest i Nederland, Münster, om lag 75 km søraust, og Osnabrück, om lag 85 km til aust. 

## Historie
Den første skriftlege kjelda om Nordhorn, då kjend som Northhornon, var i dokumenta til Werden kloster frå om lag år 900. 

Seint på 1100-talet hadde Nordhorn vorte eit handelssenter langs den flamske handelsruta, og handla med den lokale sandsteinen. Over tusen skip segla til Nordhorn kvart år på elva Vechte, og førte stein til Amsterdam og andre byar i Nederland. I 1379 vart busetnaden rik nok til at han fekk fulle byrettar av greven av Bentheim. 

I 1839 vart det første veveriet oppretta av Willem Stroink, og andre entreprenørar fylgde snart etter. Tekstilindustrien førte til rask vekst i byen på byrjinga av 1900-talet. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nordhorn|Nordhorn]]» frå ,  den 22. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Lingen

**Lingen** er ein by i Tyskland i delstaten Niedersachsen med om lag 60&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Ems i den sørlege delen av *[[landkreis]]en* Emsland, som grensar til Nordrhein-Westfalen i sør og Nederland i vest. 

Lingen vart først nemnd i 975. I nyare tid er Lingen kjend for offshore- og atomkraftindustri, men òg for den vakre naturen langs Ems. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lingen|Lingen]]» frå ,  den 22. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Langenhagen

**Langenhagen** er ein by i Tyskland i delstaten Niedersachsen med om lag 55&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg i *[[landkreis]]en* Region Hannover.

## Historie
Frå 1866 til 1868 arbeidde Robert Koch i Langenhagen. 18. juni 1972 vart terroristen Ulrike Meinhof frå Rote Armee Fraktion arrestert i her. Den 17. august 1982 vart den første masseproduserte kompaktplata i verda produsert i Langenhagen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Langenhagen|Langenhagen]]» frå ,  den 22. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Syagrius

**Afranius Syagrius** (fødd 430 og daud 486 eller 487) var son av Aegidius, den siste romerske *magister militum per gallias*, eller romersk hærførar i Gallia. Etter at Vestromarriket fall, heldt han ved like ein romersk enklave i Soissons og eigna ikring. Han rådde her som Dux frå faren døydde i 464 til han vart slegen av frankarkongen Chlodovech i 486. 

Etter Slaget ved Soissons flydde Syagrius til visigotarkongen Alarik II i Toulouse. Her vart han teken og sett i fengsel, og snart etter overgjeven til Chlodovech. Etter det Gregor av Tours skriv, vart han drepen i løynd med kniv i 487. 

Dei germanske stammene mintest han som «romarkongen». Han var den siste frie romerske hovdingen i Gallia.

## Kjelder
* Engelsk Wikipedia 
* Gregor av Tours
Breikdans

**Breikdans**, etter engelsk *breakdance*, er ein dansestil innan hiphopkulturen som oppstod i New York på slutten av 1960-talet. Han er kjend for visse særmerke, som snurring på hovudet og at dansaren frys i ei viss, gjerne krevjande, stilling. Det er vanleg å dansa åleine, som ei slags oppvising eller i duellar («battle») mellom utøvarar. Ein kan breakdansa til ulike slag musikk, men hip-hop og remixar med «breaks» (pausar) som passar dansestilen er vanleg.

## Historie

Dansen blei utvikla av afroamerikansk og latinamerikansk ungdom i New York-bydelen South Bronx. Han kjem frå ei rekke andre dansestilar, som rocking, og har element frå kampsportar som capoeira. Ordet «break» viser til vanen DJ-ar hadde med å forlenga rytmedelen av låtar ved hjelp av to platespelarar. Til denne rytmen kunne utøvarar visa fram dansedugleiken sin, og utvikla meir akrobatiske trinn. 

På 1980-talet spreidde dansen seg frå USA til resten av verda gjennom MTV, der musikkvideoar av artistar som Michael Jackson viste fram element frå dansen, og filmar som *Flashdance*, *Wild Style*, *Beat Street* og *Breakin’*.

Ein breakdansar blir ofte kalla *b-boy* eller *b-girl*, alt etter kjønnet, og stilen kan også kallast *b-boying*. Som andre sider ved hiphopkulturen har stilen lenge vore mannsdominert

## Utstyr

Utøvarar av breakdans har utstyr og klede som gjer det lettare å utføra tricks og som har ein viss stil. Dei bruker gjerne idrettssko av typar som var populære på 1980-talet, som Pro-Keds, Adidas, Puma eller Fila, med tjukke, mønstra lisser. Klede av glatte kunststoff, som nylon, gjer det lettare for utøvaren å skli på golvet som han vil, medan hettegenserar og luer hjelper ein til å snurra rundt på hovudet. 

Til det stereotypiske biletet av ein breakdansar på gata høyrer også ein stor ghettoblastar og eit danseunderlag av papp.

## Breakdans i Noreg
Dansen kom til Noreg på 1980-talet, og herja stort i Østfold-området. Mange av dei største breakarane var frå Sarpsborg og Fredrikstad. Seinare sokk talet på utøvarar i dette området, medan dansen spreidde seg til resten av landet. Atomic B-Boys frå Oslo er ei dansegruppe som har utmerkt seg internasjonalt. På 2000-talet tok FRIKAR dance company i bruk breakdans i førestillingane sine saman med lausdans og capoeira.

## Kjelder
* «Breakdance» på Engelsk Wikipedia
* «Breakdance» på Wikipedia på bokmål og riksmål
Cuxhaven

**Cuxhaven** er ein by i Tyskland i delstaten Niedersachsen med om lag 50&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved kysten av Nordsjøen og munningen av Elbe. Cuxhaven strekkjer seg 14 km frå aust til vest og 7 km frå nord til sør. Han er administrasjonsstad i *[[landkreis]]en* Cuxhaven og er ein populær feriestad ved Nordsjøen. 

## Historie
Cuxhaven er ein relativt ung by og vart først ein by 15. mars 1907. I over 600 år fram til 1937 høyrte Cuxhaven til Hamburg.

Mellom 1945 og 1964 vart det utført forskjellige raketteksperiment nær Cuxhaven. I oktober 1945 vart V-2-raketten skote opp som ein demonstrasjon for dei allierte. Seinare vart det avfyrt mange rakettar her, alt frå naudrakettar til store forskingsrakettar. I 1963 vart den første raketten som nådde ei høgd 120 km skote opp frå Cuxhaven. Etter ei ulukke med dødleg utfall i 1964 vart testoppskytinga lagt ned. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cuxhaven|Cuxhaven]]» frå ,  den 6. februar 2019.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Emden

**Emden** er ein hamneby i Tyskland i delstaten Niedersachsen med om lag 50&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Ems. Byen er den største i området Ostfriesland.

## Historie
Ein veit ikkje eksakt kortid Emden vart grunnlagd, men han har i vert fall eksistert sidan 700-talet. Eldre namn på Emden er Amuthon, Embda, Emda, Embden. Emden fekk byrettar av keisar Maximilian I i 1495.

Emden vart ein svært rik by på 1600-talet på grunn av mange nederlandske emigrantar. Han vart eit senter for protestantisme på denne tida og produserte dei første biblane på nederlandsk. Under napoleontida vart Emden og Ostfriesland ein del av det kortvarige Kongedømet Holland.

Industrialiseringa starta rundt 1870 med ein papirfabrikk og eit noko større skipsverft. Mot slutten av 1800-talet vart ein stor kanal, Dortmund-Ems-kanalen, konstruert, som knytte Emden til Ruhr-området. Dette gjorde Emden til «hamna i Ruhr-området», ei rolle han hadde fram til 1970-åra. Kol frå sør vart transportert til hamna ved Nordsjøen og importert jernmalm vart ført via kanalen til Rhinen og Ruhr. Det siste skipet med jernmalm til Ruhr gjekk ut i 1986.

I 1903 vart det bygd eit stort skipsvert (*[[Nordseewerke]]*) som framleis er i drift.

Byen vart nesten utsletta under den andre verdskrigen og nesten alle dei historiske bygningane forsvann. Det mest alvorlege bombeåtaket fann stad 6. september 1944, då om lag 70 % av alle husa i sentrum av øydelagd. Verdt å merke seg er at skipsverftet nesten var uskada og at britane hadde dei sivile områda som mål. Ein trur at dette var hemn for nazistane si bombing av ein engelsk by. Den rekonstruerte byen vart opna 6. september 1962, nøyaktig 18 år etter bombinga.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Emden|Emden]]» frå ,  den 22. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Slaget ved Vouillé

**Slaget ved Vouillé** (frå latin *Campus Vogladensis*) vart utkjempa i 507 mellom frankarane under kong Chlodovech, og vestgotarane under kong Alarik II. Frankarane fekk hjelp av bysantinarane.

Frankarane hadde gjort ei avtale med den bysantinske keisaren, Anastasius I, om at dei skulle gå mot vestgotarane frå to sider. Frankarane gjekk over elva Loire, og Chlodovech drap sjølv kong Alarik. Slaget enda med at gotarane drog seg attende til Septimania, som dei greidde å verja. 

Sigeren ved Vouillé gav frankarane kontroll med søre Gallia, og med Toulouse. Geserik, sonen til Alarik, samla gotarane til motstand ved Narbonne, men han mista livet då burgundarane gjekk til åtak på byen. Desse var òg i forbund med frankarane. No vart frankarane stogga av Theoderik den store, som ville hindre dei i å få meir makt enn dei skulle ha.

Chlodovech vart vidgjeten etter dette slaget, og vart kanna som konsul av austromarriket. Han var òg den einaste av germanarkongane som hadde gått over til den katolske trua, og vart æra av paven for det. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Battle of Vouillé|Battle of Vouillé]]» frå ,  den 23. juni 2007.*
Amhara

**Amhara** (አማራ) er eit område nord i Etiopia, i dag ein delstat (*kililoch*) med Bahir Dar som hovudstad. Området har gjeve namn til språket amharisk og folkegruppa amharaer, som har kjerneområdet sitt her. Han var tidlegare kjend som **Region 3**.

Den største innsjøen i Etiopia, Tanasjøen, og det høgaste punktet, Ras Dashan i nasjonalparken Semien, ligg i Amhara.

I den etiopiske mellomalderen var Amhara delt inn i ulike provinsar, som Gondar, Gojjam, Begemder og Lasta. 

## Demografi
Amhara har eit folketal på 19&nbsp;120&nbsp;005, derav 9&nbsp;555&nbsp;001 menn og 9&nbsp;565&nbsp;004 kvinner. 16&nbsp;925&nbsp;000 eller 88.5 % av innbyggjarane bur på landsbygda, 2&nbsp;195&nbsp;000 eller 11.5% bur i byane. Med eit flatemål på 159&nbsp;173,66 kvadratkilometer, har region ein folketettleik på 120,12 per kvadratkilometer, basert på tal frå Central Statistical Agency i Etiopia (CSA) publisert i 2005.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Amhara Region|Amhara Region]]» frå ,  den 23. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
Jon

**Jon** er ei nordisk og baskisk kortform av mannsnamnet Johannes, som kjem frå det greske namnet *Ioannes*, 'Gud er nådig'. Namnet har den islanske stavemåten **Jón** og rumensk **Ion**, og finst også som skotsk Ian, fransk Jean og russisk Ivan. I engelsk kultur er namnet stava John, medan namn med stavemåten Jon i engelsk er kortformer av Jonathan.

Jan, Jens og Jo er nærskylde mannsnamn, medan Jean[ne], Janne, Jenny er liknande kvinnenamn.

Jon har namnedag den 24. juni i Noreg og 21. august i Sverige.

## Utbreiing
Jon er eit nokså vanleg namn i Noreg. Det var blant dei mest brukte namna for nyfødde gutar i Noreg rundt 1980, men har sidan sokke i bruk. Jón er det mest brukte mannsnamnet på Island. 

## Kjente namneberarar

* Jón Ögmundsson (1052-1191), islandsk biskop
* Jón Arason (1484-1550), islandsk biskop
* Jón Gerreksson (1378-1433), dansk-islandsk biskop
* Jon Lauritz Qvisling (1844-1930), norsk prost og historikar
* Ion Ivanovici, (1845-1902), rumensk komponist
* Ion Andreescu (1850-1882), rumensk målar
* Jón Þorláksson (1877-1935), islandsk statsminister
* Ion Antonescu (1882-1946), rumensk militær og politikar
* Ion Iliescu (f. 1930), rumensk politikar, president av Romania
* John Alvheim (1930-2005), norsk politikar (FrP)
* Ion Fiscuteanu, (f. 1937), rumensk skodespelar 
* Jon Herwig Carlsen (f. 1937), norsk sportskommentator
* Jon Eikemo (f. 1939), norsk skodespelar
* Jon Hellesnes (f. 1939), norsk forfattar
* Jon Skolmen (f. 1940), norsk skodespelar
* Jon Elster (f. 1940), norsk filosof
* Ion Ciubuc (f. 1943), moldavisk statsminister
* Jon Bing (f. 1944), norsk forfattar og professor
* Jon Michelet (f. 1944), norsk bladstyrar
* Jon Lilletun (1945-2006), norsk politikar (KrF)
* Jon Fosse (f. 1959), norsk forfattar og dramatikar
* Jon Stewart (f. 1962), amerikansk komikar 
* Jon Bon Jovi (f. 1962), amerikansk artist og frontfiguren i bandet Bon Jovi
* Jon Almaas (f. 1967), norsk programleiar
* Lil Jon (f. 1971), amerikansk rappar
* Jón Þór Birgisson (f. 1975), islandsk musikar (Sigur Rós)
* Jon Lech Johansen (f. 1983), norsk programmerar kjent som «DVD-Jon»

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jon|Jon]]» frå ,  den 24. juni 2007.*  
 

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jon|Jon]]» frå , og «[[:sv:Jon (namn)|Jon (namn)]]» frå  den 24. juni 2007.*
Bomullstopptamarin

**Bomullstopptamarin** (*Saguinus oedipus*) er ein vestapeart som i dag berre finst vilt nord i Colombia. Det er i dag berre rundt 3&nbsp;000 individ igjen i verda, og tamarinen blir rekna som ein utryddingstruga art. Apane veg under eit halvt kilo og kan bli om lag 16 år.

## Bakgrunnsstoff
*Bomullstopptamarin  ved Dyreparken i Kristiansand
Gan

**Gan** er ei gruppe kinesiske dialektar tala i større delar av nordre og sørvestre Kina. Måla er særleg typiske for Jiangxi-provinsen, og blir også kalla Jiangxi-dialekt. Ein finn også talarar nordvest i Fujian og i nokre delar av Anhui og Hubei.

## Klassifisering
Som mange andre språk i Kina har gan vore rekna som ein dialekt av kinesisk av forskarar og styresmakter der. Det har same skriftspråk som mandarin, men talarar av dei to måla vil ikkje forstå kvarandre. Språkforskarar klassifiserer gjerne gan som eit eige språk, eller eit språk i lag med hakka, «gan-hakka».

## Skildring
Gan er eit tonespråk som har fem tonar, i tillegg til to tonar som er like to andre men som endar med konsonantlyden /t/ eller /k/.

## Døme

## Bakgrunnsstoff

* Ethnologue sin rapport om Gan

## Kjelder
Det georgiske alfabetet

Det **georgiske alfabetet** blir brukt til å skriva georgisk og nokre få andre kaukasiske språk, som mingrelsk. Det blei også brukt til å skriva ossetisk og abkhasisk på 1940-talet.

Dagens alfabet har 33&nbsp;bokstavar. Ein handfull andre var i bruk tidlegare, men har gått ut av bruk. Bokstavane står nesten i eit ein-til-ein-tilhøve med lydane i georgisk.

Alfabetet er kjent sidan 400-talet, men har uklart opphav. Nokre teikn liknar greske skriftteikn, medan andre kan ha andre opphav. I følgje dei tradisjonelle sogene som vart skrive ned av Leonti Mroveli på 1000-talet, vart det georgiske alfabetet laga av Parnavaz I, den første kongen av Kaukasisk Iberia (også kalla Kartli), i det tredje hundreåret f.Kr. 

Det finst tre forskjellige variantar av det georgiske alfabetet, som er så forskjellige frå kvarandre at det ikkje er mogleg å forstå dei to andre ved å forstå eitt av dei. Desse variantane blir kalla *asomtavruli* (majusklar), *nuskhuri* (minusklar) og dagens *mkhedruli*, som ikkje har forskjell mellom store og små bokstavar.

Asomtavruli-alfabetet, også kjend som *mrgvlovani* ('avrunda'), finst i inskripsjonar frå 400-talet, som i den georgiske kyrkja i Betlehem frå om lag 430, medan visse arkeologiske funn an vera endå eldre. Nuskhuri, også kjend som kutkhovani ('firkanta') dukka opp på 800-talet. Dei to alfabeta blei brukte saman i religiøse tekstar, der dei avrunda asomtavruli-bokstavane blei brukte som majusklar. Saman var dei kjend som *khutsuri*, 'kyrkjeskrift'.

Det moderne alfabetet, *mkhedruli* ('sekulær' eller 'militær skrift'), dukka opp på 1000-talet og blei først brukt til ikkje-religiøse tekstar. Det erstatta kyrkjeskrifta heilt på 1700-talet.

## Alfabetet
Oversyn over alfabetet (blå bakgrunn tyder at bokstaven er ute or bruk).

Transkripsjon av det georgiske alfabetet:

:1Ikkje offisiell, men basert på IPA-lydskrift og vanleg transkripsjon av andre språk.
:2Den vanlegaste måten å gjera skil på desse konsonantpara (minus q, som berre finst i ejektiv form) ved transkripsjon er å setja eit '-teikn etter anten dei teikna som representerer ein ejektiv konsonant, eller dei som ikkje gjer det.
Norsk bremuseum

**Norsk Bremuseum** ligg i bygda Fjærland i Sogndal kommune. Det særmerkte museumsbygget er teikna av arkitekten Sverre Fehn.

Bremuseet har ei innhaldsrik forklaring på korleis breane fungerer og korleis dei oppstod. I tillegg finst det mange utstillingar og modellar av isbrear og eigenskapane deira. Museet inneheld også ein kinosal der ein kan sjå film om Jostedalsbreen.

Norsk Bremuseum - Bresenteret i Fjærland er ei privat stifting oppretta av Den Norske Turistforening, International Glaciological Society, Noregs vassdrags- og energidirektorat, Norsk Polarinstitutt, Høgskulen i Sogn og Fjordane, Universitetet i Bergen og Universitetet i Oslo.

## Arkitekturprisar
Norsk bremuseum ved arkitekt Sverre Fehn fekk arkitekturprisen Betongtavlen for 1992 og Houens fonds diplom for 1994.

## Sjå òg
* Jostedalsbreen nasjonalpark - bremuseet er nasjonalparksenter, med informasjon om nasjonalparken
## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Norsk bremuseum
* Kulturnett
Pforzheim

**Pforzheim** er ein by i Tyskland i delstaten Baden-Württemberg med om lag 130&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved starten av Schwarzwald og er kjend for smykke- og klokkeindustrien. På grunn av dette har han fått kalla namnet «Goldstadt» eller «Gullbyen». Byen ligg mellom byane Stuttgart og Karlsruhe der dei tre elvane Enz, Nagold og Würm renn saman, og markerer grensa mellom Baden og Württemberg, men ligg i området Baden.

Pforzheim er ein kreisfri by, men er samstundes administrativt sete for *[[landkreis]]en* Enz, som ligg rundt byen. 

## Soge
Under den andre verdskrigen vart byen bombardert fleire gonger. Det kraftigaste bombeåtaket, og eit av dei mest øydeleggjande under heile krigen vart utført av Royal Air Force (RAF) kvelden 23. februar 1945. Om lag ein fjerdedel av innbyggjarane, meir enn 17&nbsp;000 menneske, mista livet, og om lag 83 % av bygningane vart øydelagt. Dei allierte meinte at byen produserte presisjonsinstrument for tyskarane og var eit transportsenter for tyske troppar.

Etter krigen vart all stein og betong frå dei øydelagde bygningane samla i saman i ein stor haug utanfor byen, som òg vart gjort i Stuttgart og München. Ein bygning kalla Wallberg vart reist som eit betonglokk over denne haugen, som etter kvart har vorte dekt av jord og vegetasjon. I løpet av tjue år etter krigen vart Pforzheim gradvis gjenoppbygd og har fått ein meir moderne utsjånad. 

Historisk går byen tilbake til romartida og ein busetnad frå om lag år 90 e.kr. I 1080 fekk han byrettar (ty. *Marktrecht*).

I 1888 var Pforzheim målet for den første bilturen på ein landeveg då Bertha Benz (utan ektemann Carl Benz) tok meg seg dei to sønene sine på ein tur frå Mannheim – ei meir enn 60 km lang reise ein veg. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pforzheim|Pforzheim]]» frå ,  den 25. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Ymefeltet

**Ymefeltet** er eit oljefelt som ligg søraust i Nordsjøen, 110 km sørvest for Egersund og 160 km nordaust for Ekofisk. Feltet er oppkalla etter Yme i norrøn mytologi. Havdjupna er om lag 80-90 meter. Ymefeltet inneheldt opphavleg kring 20 mill. Sm3 olje, medan 10 Sm3 er rekna å vera att pr. 2021. Ein første produksjonsfase føregjekk frå 1996 til 2001. Andre produksjonsfase frå Yme starta opp i oktober 2021 og er planlagt å halde fram i 20 år.

## Første produksjonsfase
Yme vart påvist i 1987 og feltet vart godkjent for utbygging den 6. januar 1995. Det var utvinning frå feltet i tida frå 27. februar 1996 til 17. april 2001. Operatør for feltet var då Statoil, som hadde 65 prosents eigarandel. Andre eigarar var Saga Petroleum med 25 prosent og RWE-DEA Norge AS med 10 prosent. Produksjonen på feltet vart avslutta på grunn av produksjonsproblem og låge oljeprisar. Det vart i perioden produsert kring 8 millionar Sm3 (50 millionar fat) olje, og det var framleis mykje olje att. 

## Mislukka utbygging
Yme vart det første tidlegare nedstengte feltet på norsk sokkel som vart gjenopna. Operatøren Talisman Energy Norge AS og dei andre eigarane i lisensen fekk godkjent plan for utbygging og drift i 2007. 

Feltet blei bygd ut med ein oppjekkbar produksjonseining, ein lagertank på havbotnen og med ein undervassinstallasjon på funnet Yme Beta, 12 km unna. Produksjonsplattforma blei levert ca. tre år etter planen og kostnadene for utbygginga blei meir enn dobla til rundt 12,6 milliardar kroner. Kort tid etter at plattforma vart utplassert på feltet synte det seg at ho måtte evakuerast på grunn av ustabilitet. For første gang på norsk sokkel måtte ei produksjonsplatform fjernast og destruerast før første olje kom på dekk.

## Andre produksjonsfase
I 2015 kjøpte det spanske oljeselskapet Repsol det kanadiske Talisman Energy, og fekk med seg verdiar og rettar til Ymefeltet. I mars 2018 fekk Repsol med partnarskap godkjent ein endra plan for utbygging og drift og feltet blei gjort klar for produksjon frå oktober 2021. Oljeproduksjonen gjennom dei første 12 månadene var totalt ca. 0,4 millionar Sm3. Produsert gass vert dels reinjisert og dels nytta til brensel.

## Kjelder

;Referansar 

## Bakgrunnsstoff
*Yme  - Norsk Oljemuseum
*Yme – feltet som gjenoppsto  -             Oljedirektoratet
Reutlingen

**Reutlingen** er ein by i Tyskland sør i delstaten Baden-Württemberg med om lag 120&nbsp;000 innbyggjarar. Byen er sete for ein *[[landkreis]]* med same namn. 

Reutlingen har eit universitet for praktisk forsking, som vart grunnlagd i 1855, opphavleg som ein veveskule. 

## Geografi
Reutlingen ligg ved sida av Schwabisk Alb, og vert derfor ofte kalla *Døra til Schwabisk Alb* (tysk *Das Tor zur Schwäbischen Alb*).

## Historie
Dei første busetnadane i området meiner ein oppstod på 300- eller 400-talet. Rundt år 1030 bygde grev Egino ei borg på toppen av Achalm, eit av dei største fjella rundt Reutlingen (om lag 706 meter over havet). Eit av tårna på denne borga står framleis og er open for turistar. Namnet *Reutlingen* vart første nemnd skriftleg i den såkalla *Bempflingentraktaten* (tysk *Bempflinger Vertrag*), som er frå om lag 1089–1090.

Rundt 1180 fekk Reutlingen markedsretta og mellom 1220 og 1240 fekk han bystatus og det vart bygd bymurar og festningsverk. Kort tid etter, frå 1247 til 1343, vart byen sitt landemerke, Marienkirche bygd.

Reutlingen vart ein by i Det tysk-romerske riket og frigjorde seg frå hertugane av Württemberg.

Byrådet i Reutlingen signerte Confessio Augustana i 1530 og Konkordieformelen i 1580 (nøkkeldokument for lutheranismen).

Den største katastrofen i historia til Reutlingen skjedde i 1726 då ein bybrann øydela 80 % av alle bustadar og nesten alla offentlege bygg. 1&nbsp;200 innbyggjarar vart heimaluse. Innverknaden av denne brannen, som varte i tre dagar, kan ein framleis sjå forskjellige stader i byen. 

General Ferdinand Heim, som seinare vart kalla «Syndebukken i Stalingrad» vart fødd i Reutlingen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Reutlingen|Reutlingen]]» frå ,  den 25. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Paul Okkenhaug

**Paul Okkenhaug** () var ein norsk komponist og organist. Han er mest kjend som komponist av musikken til *[[Spelet om Heilag Olav]]*, som vert framført ved Stiklestad nasjonale kultursenter kvar sommar.

Okkenhaug var fødd i Frol i Levanger. Han var odelsgut på garden Okkenhaug, og son til forfattaren Sigrun Okkenhaug. Han voks opp i eit kreativt miljø, og utdanna seg til organist ved Norges Musikkhøgskole (det dåverande Musikkonservatoriet) i Oslo og var tilsett ein periode i Nidarosdomen. Han fekk undervising i komposisjon hjå Bjarne Brustad og seinare hjå David Monrad Johansen og Geirr Tveitt. 

I 1946 fekk Okkenhaug komponiststipend og han nytta dette til eit opphald i København. I 1949 vart han tilsett som organist i Levanger kyrkje, der han virka resten av livet. 

Han var ein dyktig improvisatør og ein allsidig komponist.

## Markeringar
Paul Okkenhaug-dagane har vore skipa i Levanger i 2001, 2005 og i 2008, hundreårsjubileet for fødselen til Okkenhaug.

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell heimeside
Veslefrikkfeltet

**Veslefrikkfeltet** er eit olje- og gassfelt som ligg i blokkene 30/3 og 30/6 i Nordsjøen. Statoil er operatør for feltet. Feltet vart funne i 1981 og produksjonen starta i 1989. Ein fast boreinstallasjon, Veslefrikk A-platformen, vert nytta til å bora produksjons- og avgrensingsbrønnar. Ein halvt nedsenkbar borerigg, Veslefrikk B, vart nytta til utvinning av olje og gass. Totale investeringar i feltutbygginga er rekna å verta 20,3 milliardar NOK. Utvinnbare reservar var i 2006 rekna til å vera 56,2 millionar Sm3 råolje og 2,8 milliardar Sm3 naturgass.

Olja frå Veslefrikk vart ilandført gjennom Osebergrøyrleidninga til Stureterminalen. Gassen vert ilandført gjennom Statpiperøyrleidninga.

## Sjå òg
* Olje- og gassfelt på norsk kontinentalsokkel

## Bakgrunnsstoff
*Faktaheftet om norsk petroleumsverksemd for 2007 Olje- og energidepartementet i samarbeid med Oljedirektoratet 
*Veslefrikk  på Norsk Oljemuseum sitt petroleumskart
*Miljøforhold på Veslefrikkfeltet (nedlastbart pdf-dokument)
Tyrihansfeltet

**Tyrihansfeltet** er eit norsk oljefelt i blokk 6407/1 på Haltenbanken i Norskehavet. Feltet ligg på 285 meters djupne og består av Tyrihans Sør og Tyrihans Nord. Feltet inneheld kondensat, NGL og gass. Tyrihans kan bli utbygd i tilknyting til Kristinfeltet. Gassen frå feltet skal gjennom ein 43 km lang røyrledning til Kristin-plattforma, før den blir sendt saman med gass fra Kristin til Kårstø. Kondensat og olje skal saman med produksjonen frå Kristinfeltet bli stabilisert og sendt gjennom ei røyrledning til Åsgard C for vidare transport med tankskip. Operatør er oljeselskapet Statoil, som har ein eigardel på 46,8 prosent. Produksjonen skal etter planen starte sommaren 2009.

## Bakgrunnsinfomasjon
* Statoils faktaside om utbyggingen av olje- og gassfeltet Tyrihans
* Om Petroleumstilsynet og Tyrihansfeltet i Nordsjøen
Esslingen am Neckar

**Esslingen am Neckar** er ein by i Tyskland i delstaten Baden-Württemberg med om lag 100&nbsp;000 innbyggjarar. Byen er òg sete for *[[landkreis]]en* Esslingen. Esslingen ligg ved elva Neckar, 10 km frå sentrum av Stuttgart.

## Historie
Byen vart først nemnd i 777 som *Ezelinga* i testamentet til abbed Fulrad frå Saint-Denis (nær Paris), prest for Pippin og Karl den store. Han førte òg leivningane av St. Vitalis til Esslingen, noko som gjorde staden til eit mål for pilegrimar og som førte til at byen voks. 

Rundt år 800 vart Esslingen ein kjøpstad og i 866 fekk han markedsrettar. Esslingen fekk byrettar i 1229 og vart i 1298 ein fri keisarby. Protestantismen vart innført i 1526. I 1803 mista Esslingen statusen sin som fri keisarby og vart ein del av hertugdømet Württemberg. 

Esslingen slapp unna dei kraftige bombeåtaka under den andre verdskrigen og i 1945 vart han okkupert av amerikanske soldatar. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Esslingen am Neckar|Esslingen am Neckar]]» frå ,  den 25. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Józef Piłsudski

**Józef Klemens Piłsudski** () var ein polsk militær og nasjonalistleiar. Han var først kommandant for Den polske legionen i den austerrikske hæren, og seinare vart han Polen sin første president etter staten vart skipa, i 1918–1922, og i åra 1926–1935.

Józef Piłsudski var fødd i Zułowo (no Zalavas) utanfor Vilnius (polsk Wilno), i russisk Litauen. Han var sidan ungdomen polsk nasjonalist, og vart i 1886 utvist frå universitetet i Kharkov der han las medisin. Han vart forvist til Sibir i fem år i 1887. Da han kom tilbake, gjekk han inn i Det polske sosialistpartiet PPS. Han vart arrestert i 1900, men klarte å rømme, og fór til Galizia, som høyrde til Austerrike da. Frå 1905 gjorde geriljatroppane hans raid inn i Polen.

For å bryte laus Polen frå Russland samarbeidde Pilsudski med Tyskland og Austerrike-Ungarn. Med geriljatroppane sine som kjerne skipa han *Den polske legionen*, som han leidde i strid på austerriksk side i første verdskrigen. I november 1918 vende han tilbake til Warszawa, der han vart utpeika til øvstkommanderande og president. Han ville no ikkje lenger vere politisk bunden til sin gamle kameratar i PSP.

I aust var grensene ikkje fastlagde etter Versaillesfreden. Det fanst nye statar som Litauen og Ukraina, og det kommunistiske Russland gjorde krav på mange av dei same områda som Polen ville ha. Dette førte til Den polsk-sovjetiske krigen. Fredsslutninga i mars 1921 førte til at Polen fekk heller store område med ikkje-polsk befolkning i aust.

Pilsudski gjekk av som statsjef i 1922, men hadde framleis stor innverknad i polsk politikk. I mai 1926 gjorde han statskupp, og dette førte til at Polen vart eit diktatur frå 1926 til 1939. Han døydde i Warszawa.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Józef Piłsudski|Józef Piłsudski]]» frå , den 25. juni 2007.*
Det polske sosialistpartiet PPS

**Det polske sosialistpartiet** (Polska Partia Socjalistyczna, PPS) var eit dei viktigaste venstrepartia i Polen frå skipinga i 1892 til den kommunistiske maktovertakinga i 1948. 

I 1948 vart PPS ramma av kløyving, da kommunistane bruka «salamitaktikk» mot all opposisjon. Ein fraksjon ønskte å gå i lag med Det polske bondepartiet og lage ein front mot kommunistane, men ein annan fraksjon meinte dei burde gå i lag med kommunistane for å skipe ei sosialistisk samfunnsordning, samtidig som dei motarbeidde eittpartistaten. 

Leiaren av Bondepartiet ville uansett ikkje ha nokon front saman med sosialistane, og kommunistane kunne utnytte situasjonen og kløyve PPS. I 1948 vart Det sameinte polske arbeidarpartiet (Polska Zjednoczona Partia Robotnicza; PZPR) skipa av kommunistane og eine fraksjonen av PPS. Dette vart det leiande partiet i Folkerepublikken Polen, medan den andre fraksjonen av PPS heldt fram blant emigrantar og i eksilregjeringa.

Eit nytt parti med same namnet, eit parti som ønskjer å halde fram tradisjonane til det opphavlege PPS, vart etablert av venstreorienterte opposisjonelle i 1987. Men det nye partiet spelar berre ei marginal rolle i polsk politikk i dag.

Josef Pilsudski, som grunnla den polske staten etter første verdskrigen, var medlem i og leiar for PPS ei tid. 

## Kjelder
Den polsk-ukrainske krigen

**Den polsk-ukrainske krigen** var ein krig mellom Polen og Ukraina frå 1. november 1918 til 17. juli 1919 og dreidde seg om kontrollen over den austlege delen av Galizia.

Det var komplekse nasjonalitetstilhøve i den austerriksk styrte provinsen Galizia. Særleg var det maktkamp mellom polakkar og ukrainarar, som begge hadde nasjonalistiske rørsler, med motsette mål.

Galizia var eit stort område, der polakkane var i fleirtal i vest, der mellom anna byen Krakow ligg, medan ukrainarane var i fleirtal i den austlege delen, der mellom anna byen Lviv ligg (i sjølve byen Lviv var ukrainarane elles ikkje i fleirtal – det var fleire polakkar og jødar der). Ukrainarane ønskte å dele Galizia i to, medan polakkane ikkje ville det.
 
Da Austerrike-Ungarn kollapsa i 1918, vart det skipa eit ukrainsk nasjonalråd, *Rada*, som vedtok at dei ville opprette ein stat i heile Vest-Ukraina. I månadsskiftet oktober-november tok ukrainsk milits kontroll over Lviv. Den vest-ukrainske folkerepublikken vart proklamert med Lviv som hovudstad. Denne staten kravde kontroll over Aust-Galizia, inkludert delar av Karpatane, Volhynia, karpatisk Ruthenia og Bukovina. I Lviv var ukrainarane entusiastiske, jødane nøytrale og polakkane sjokkerte.

Polsk milits vart skipa og starta væpna motstand. Ei eining polske soldatar kom til byen etter to veker med kamp, og jaga ukrainske styrkar ut. Men dei heldt fram kampen utanfor byen til mai 1919. Etter å ha teke Lviv, oppretta polske styresmakter elles interneringsleirar for ukrainske aktivistar.

I desember 1918 braut kampane ut i Volhynia, men polakkane vann viktige sigrar i 1919 da nye velutstyrte hæravdelingar kom til frå Polen. Dei hadde òg franske militærrådgivarar og utstyr, som eigentleg skulle brukast mot bolsjevikane, men som polakkane også bruka mot dei ukrainske nasjonalistane. Ukrainarane heldt fram kampen, og pressa polakkane tilbake. Men snart måtte dei avblåse offensiven på grunn av mangel på ammunisjon. Josef Pilsudski leidde no dei polske styrkane og dreiv ukrainarane tilbake, svekte som dei var av mangel på skot og anna utstyr.
 
Den 17. juli vart ei våpenkvile underteikna. Den 21. november 1919 gav leiinga for Fredskonferansen til sigersmaktene i Paris Aust-Galizia til Polen. Den 21. april 1920 skipa Pilsudski og den ukrainske leiaren Semen Petlura ein allianse, der Polen lova Petlura støtte i Kiev-offensiven mot Den raude hæren til gjengjeld for at han god-tok å miste Aust-Galizia. Dette føre til at vest-ukrainske leiarar gjekk i eksil i Wien. Dei påverka britiske og franske leiarar, med det at dei viste til det tvillause ukrainske fleirtalet i området, og Folkeforbundet vakla og syntest i 1921 vere huga på å trekkje tilbake god-takinga av Polen sin kontroll der. Men etter at Polen hadde lova autonomi for Aust-Galizia, gav Folkeforbundet Polen rett til å styre der. Polen braut lovnaden.

## Kjelder
* Den engelskspråklege wikipediaen.
Ludwigsburg

**Ludwigsburg** er ein by i Tyskland i delstaten Baden-Württemberg med om lag 100&nbsp;000 innbyggjarar. Byen er sete for ein *[[landkreis]]* med same namn og ligg om lag 12 km nord for sentrum av Stuttgart.

## Historie
Sentrale delar av Neckarland, der Ludwigsburg ligg, var busett i steinalderen og bronsealderen, og ein har funne mange arkeologiske funn rundt i byen frå tida då keltarar budde her. 

Mot slutten av det 1. hundreåret okkuperte romarane området. Dei pressa grensa lenger aust rundt år 150, og kontrollerte området fram til 260, då alemannarane erobra Neckarland. 

Ludwigsburg har sitt opphav frå byrjinga av 1700-talet (1718–1723) då det største barokke slottet i Tyskland vart bygd, Residenzschloss Ludwigsburg, under hertug Eberhard Ludwig. Opphavleg planla hertugen berre eit ferieslott, som han byrja på i 1704. Men etter å ha sett andre fyrstar gjere det same, ville han opprette ein by som han kunne styre på sin autokratiske måte. 

I åra mellom 1730 og 1800 skifta slottet eigarar fleire gonger mellom Stuttgart og Ludwigsburg. I 1800 vart Württemberg okkupert av Frankrike under Napoleon Bonaparte og vart tvinga med i ein allianse. I 1806 vart kurfyrsten Friedrich konge av Württemberg. I 1812 vart hæren i Württemberg danna for å delta i Napoelon sitt feltog i Russland. Dei fleste av soldatane overlevde ikkje. 

I 1921 vart Ludwigsburg den største garnisonen sørvest i Tyskland. 

Under den andre verdskrigen vart byen berre moderat råka, samanlikna med mange andre tyske byar. 1&nbsp;500 innbyggjarar mista livet. Ein krigsfangeleir kalla Stalag V-A låg i byen frå oktober 1939 til april 1945. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ludwigsburg|Ludwigsburg]]» frå ,  den 25. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Tübingen

**Tübingen** er ein tradisjonell universitetsby i Tyskland i delstaten Baden-Württemberg med om lag 95&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg 30 km sørvest for Stuttgart mellom elvane Neckar og Ammer. Universitetet i Tübingen er i dag ein av dei leiande universiteta i Tyskland, derav å vera ein av seks tyske eliteuniversitet.

## Historie
Tübingen har sitt opphav ein gong på 500- eller 600-talet, og dukka for første gong opp i skriftlege kjelder i 1191. Endinga *ingen* i namnet tyder på at han ein gong var busett av alemannarar. I 1231 fekk byen byrettar og eit rettssystem. I 1342 vart Tübingen kjøpt opp av grev Ulrich III og innlemma i grevskapet Württemberg.

Sjølv om ein stort sett ikkje kan merke noko til det i dag, var Tübingen fram til 1950-åra ein svært sosioøkonomisk delt by med fattige lokale bønder og kjøpsmenn langs Stadtgraben (bykanalen) og studentar og akademikarar rundt Alte Aula og Burse, dei gamle universitetsbygningane. 

På den andre halvdelen av 1900-talet vart det administrative området til Tübingen utvida med fleire landsbyar og småbyar. Mest kjend av desse er Bebenhausen, som er ein landsby bygd opp rundt eit slott og eit cistercianarkloster om lag 3 km nord for Tübingen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tübingen|Tübingen]]» frå ,  den 25. juni 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Hoggormfamilien

**Hoggormfamilien** (vitskapleg namn *Viperidae*) er ein familie av giftslangar med over 200 artar. 

Hoggormane lever i mange ulike klima, og toler kulde betre enn dei fleste andre slangar. Nokre av artane finst i ørkenområde med kalde vintrar, andre lever høgt til fjells, og nokre kan til og med leva nord for polarsirkelen. 

Alle hoggormane er giftige, men kva gifta består av varierer mellom artane. Vanlegvis inneheld ho protein som bryt ned blodcellene og fører til indre blødningar i offeret. Gifta verker ganske seint samanlikna med gifta til andre slangar.

Den einaste arten i hoggormfamilien som lever vilt i Noreg er vanleg hoggorm (*Vipera berus*). Blant slangane i familien finn me også klapperslangane, dei afrikanske gaboon-viperane og puffadderane, og Russels hoggorm. 

## Slekter
* *[[Azemiopinae]]*
* *[[Causinae]]*
* *[[Crotalinae]]*
* *[[Viperinae]]*

## Bakgrunnsstoff

* *Verdens dyreliv*, N.W.Damm & søn AS 2002, ISBN 82-496-0037-1