open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jean-Marc Ayrault

**Jean-Marc Ayrault** () er ein fransk politikar som var statsminister i Frankrike frå 15. mai 2012 til 31. mars 2014. Han har vore borgarmeister av Nantes, medlem av den franske nasjonalforsamlinga 1986–2012 og parlamentarisk leiar for sosialistpartiet (PS) 1987–2012.

## Bakgrunn
Jean-Marc Ayrault blei fødd i 1950 i  småbyen Maulévrier i Maine-et-Loire. Far hans var fabrikkarbeidar. Ayrault studerte tysk ved universitetet i Nantes og arbeidde deretter ei tid som tysklærar. Denne utdanningsbakgrunnen skil Ayrault frå mange andre franske toppolitikarar som typisk har utdanning frå eliteskulane Grandes écoles.

## Politisk karriere
Som 27-åring blei han vald til borgarmeister i Nantes-forstaden Saint-Herblain i 1977. Han blei med dette den yngste borgarmeisteren for ein kommune på over 30&nbsp;000 innbyggjarar. Ayrault blei verande i denne stillinga fram til han i 1989 blei vald til borgarmeister i Nantes. Stadige gjenval gjorde han til den lengst sitjande borgarmeisteren av ein større by i Frankrike fram til han gjekk av 21. juni 2012.

Aurault blei vald inn i den franske nasjonalforsamlinga i 1986, og blei parlamentarisk leiar for det franske sosialistpartiet PS i 1997. Gjennom denne posisjonen fekk han eit nært samarbeid med François Hollande. Under presidentvalkampen til Hollande fungerte Aurault som spesialrådgjevar, med spesielt ansvar for kontakt med parti og politikarar i andre land, særleg Tyskland.

Jean-Marc Ayrault blei utnemnd til statsminister av president François Hollande den 15. mai 2012 og presenterte si regjering 16.mai. Regjeringa hadde 34 ministrar, 16 av dei var plassert under ein annan minister som *ministre déléguée*. I tillegg til medlemmer frå det franske sosialistpartiet omfatta regjeringa to medlemmer frå venstrepartiet Parti radical de gauche, to medlemmer frå 
De Grønne og ein medlem utan ordinær partitilknyting. For første gong i fransk historie var halvparten av medlemmene kvinner. Sentrale statsrådar var utanriksminister Laurent Fabius og finansminister Pierre Moscovici. Najat Vallaud-Belkacem blei talsperson for regjeringa. I det første statsrådet blei det vedteke at lønna til presidenten og regjeringa skulle senkast med 30&nbsp;%.

I det franske parlamentsvalet i juni 2012 blei Jean-Marc Ayrault gjenvald i første runde. I tråd med fast praksis i samband med parlamentsval gjekk Aurault av som statsminister 18. juni 2012. Ettersom sosialistpartiet ved valet hadde oppnådd reint fleirtal i nasjonalforsamlinga blei han straks gjenoppnemnd av president Hollande. Den nye regjeringa som då blei utnemnd hadde fire fleire medlemmer (tre frå sosialistpartiet og ein frå PRG) slik at ho til saman hadde 38 medlemmer, der halvparten var kvinner.

Ayrault gjekk av som statsminister 31. mars 2014 etter tilbakegangen for venstresida i kommunevala. Tidlegare innanriksminister Manuel Valls overtok som statsminister.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jean-Marc Ayrault|Jean-Marc Ayrault]]» frå ,  den 23. desember 2014.*  
 
## Bakgrunnsstoff
*France Info: Jean-Marc Ayrault(fransk)
*Angelique Chrisafis: Jean-Marc Ayrault named as France's new prime minister The Guardian 15.mai 2012.
Alpine greiner under Vinter-OL 1964

**Alpine greiner under Vinter-OL 1964** i Innsbruck vart avvikla i tida 30. januar - 8. februar 1964, der både menn og kvinner tevla i tre øvingar kvar. Mennene sitt utforrenn gjekk føre seg på fjellet Patscherkofel, alle dei andre øvingane fann stad ved skianlegget Axamer Lizum, ei 12-13 kilometer sørvest for Innsbruck. 

Dei seks olympiske øvingane gjaldt òg som den 18. verdsmeisterskapen i alpine greiner, det gjorde i tillegg to kombinasjons-øvingar, ei for menn og ei for kvinner, utrekna på poeng basert på tidsbruken i dei ulike olympiske greinene; slalåm, storslalåm og utfor.

## Oversyn
174 utøvarar frå 31 land var påmeld dei alpine øvingane. Dei 18 OL-medaljane vart fordelt til einast fire land, og alle dei seks gullmedaljane vart likt fordelt mellom Frankrike og arrangørlandet Austerrike. Dei franske systrene Christine og Marielle Goitschel vart forgrunnsfigurar med kvar si gull- og sølvmedalje, Marielle vann i tillegg eitt VM-gull.

Ross Milne frå Australia omkom den 25. januar då han under trening i utforløypa køyrde ut og trefte eit tre og fekk dødelege hovudskadar. 

## Menn
### Slalåm



7./8. februar 
Start: 1730 moh, mål: 1600 moh
Løypelengd: 350 m, høgdeskilnad: 130 m
Start: 1770 moh, mål: 1570 moh
Løypelengd: 470 m, høgdeskilnad: 200 m



### Storslalåm



Dato: 2. februar 
Start: 2100 moh, mål: 1570 moh
Løypelengd: 1250 m, høgdeskilnad: 530 m



### Utfor



Dato: 30. januar 
Start: 1952 moh, mål: 1085 moh
Løypelengd: 3120 m, høgdeskilnad: 867 m



## Kvinner
### Slalåm



Dato: 1. februar 
Start: 1730 moh, mål: 1600 moh
Løypelengd: 350 m, høgdeskilnad: 130 m



### Storslalåm



Dato: 3. februar
Start: 2050 moh, mål: 1550 moh
Løypelengd: 1250 m, høgdeskilnad: 500 m



### Utfor



Dato: 6. februar 
Start: 2310 moh, mål: 1605 moh
Løypelengd: 2510 m, høgdeskilnad: 705 m



= Verdsmeisterskap i kombinasjon =
### Menn






### Kvinner






## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Olympische Winterspiele 1964/Ski Alpin|Olympische Winterspiele 1964/Ski Alpin]]» frå ,  den 23. desember 2014.*
Celina Seghi

**Celina Seghi** () er ein italiensk tidlegare alpin skirennar frå Abetone i provinsen Pistoia. På 1940- og 1950-talet var ho den dominerande kvinnelege alpinisten i Italia. Mellom 1937 og 1954 vann ho 25 italienske meistertitlar, fordelt på alle dei fire alpine greinene. 

## Aktiv
Seghi var mellom favorittane under dei olympiske leikane 1948 i St. Moritz. Ho var nær å ta  medalje i både utfor og kombinasjon, men enda opp på fjerdeplass i begge øvingane. I yndlingsgreina slalåm vart ho berre nummer 14.

Ved VM i alpine greiner 1950 i Aspen i delstaten Colorado låg ho på andreplass etter fyrste slalåm-omgangen, men måtte eitt steg ned i andre omgang og fekk dermed bronsemedaljen. Ho vart nummer 12 i storslalåm.

I 1952 deltok Seghi i Vinter-OL i Oslo og måtte som i 1948 nøye seg med ein fjerdeplass, denne gongen i slalåm. I storslalåm-tevlinga på Norefjell vart ho nummer sju. Ved den alpine verdsmeisterskapen 1954 i svenske Åre vart ho nummer ni slalåmrennet.

Ho la opp i 1956, 35 år gammal.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Celina Seghi|Celina Seghi]]» frå ,  den 23. desember 2014.*  
 
*
Denise Karbon

**Denise Karbon** () er ein italiensk tidlegare alpin skirennar frå Brixen i provinsen Bolzano som vann ein sølv- og ein bronsemedalje i storslalåm under dei alpine verdsmeisterskapane i 2003 og 2007. I 2008 vann ho FIS-pokalen som prova at ho den sesongen var beste kvinna i storslalåm i verdscupen i alpine greiner.

## Aktiv
Karbon debuterte i verdscupen i alpine greiner i 1998, året før ho var junior-verdsmeister i storslalåm. 

Nokre veker etter ho for fyrste gong hadde stått på pallen etter eit verdscuprenn, vann ho sølvmedaljen i storslalåmrennet under VM i alpine greiner 2003 i St. Moritz, einast Anja Pärson frå Sverige kunne ho ikkje hamle opp med. Fire år seinare tok Karbon ein ny VM-medalje i storslalåm, då vart det bronse i alpin-VM 2007 i Åre. I dei neste to verdsmeisterskapane, 2009 og 2011 hamna ho på fjerdeplassen i yndlingsgreina, i 2009 også i slalåm-tevlinga.

Karbon sigra i seks renn i verdscupen, alle i storslalåm. Etter den fyrste sigeren i desember 2003 i Alta Badia, gjekk det nærare fire år ho kunne klive til topps på sigerspallen. Vinteren 2007/08 vann ho heile fem av dei av sju storslalåmrenna, og med 592 poeng var ho overlegen i kampen om å verte den beste i storslalåm i Verdscupen i alpine greiner 2008.

Ho la opp etter OL-sesongen 2014.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar
Venera 9

**Venera 9** var ein sovjetisk romsonde til Venus og vart skoten opp 8. juni 1975. Ferda var sett saman av ein bandesonde og ein landar. Venera 9 og Venera 10 var identiske romsondar lagde for oppskytingshøvet i juni 1975. Bileta Venera 9 sende attende frå yta til Venus var dei fyrste nokosinne frå yta til ein annan planet.

Før landinga kjølte eit system med sirkulerande væske ned landaren til -10 °C. Systemet kunne dessutan fordela varmen i landaren, alt for at landaren skulle overleva lengst mogeleg på Venus-yta.

Landinga fann stad 05:13 UT. Bileta frå landaren viste at det tilsynelatande ikkje var noko støv i lufta, og nokre 30-40 cm store steinar som ikkje var nedbrotne. Det vart berre teke eit 180 graders panorama og ikkje eit 360 eit, av di eitt av to lok ikkje slapp taket.

Tidlege resultat frå Venera 9-landaren gav eit ytetrykk på kring 90 jordatmosfærar og ein ytetemperatur på 485 °C

## Bakgrunnsstoff
* Panoramaet frå Venera 9

## Kjelder
* Om Venera 9-banesonden hjå NSSDC
* Om Venera 9-landaren hjå NSSDC
Antependium

**Antependium** (av latin *ante*, ’framfor’ og *pendere*, ’hengje’) er eit forheng framfor  alteret i kristne kyrkjer. Vanlegvis bruker ein eit vove eller brodert tøystykke til dette, men alter kan også ha faste dekorasjonar av tre, stein eller andre harde materialar på framsida som er avleidde av antependium. Ein alterprydnad laga av tre- eller metallskiver, gjerne pynta med gull og edelsteinar, kan også kallast ein **[[antemensale]]**.

Antependium kan dekkja alle fire sidene av eit alter, tre av dei, eller berre framsida. I den katolske kyrkja skal antependiet dekkja heile framsida av alteret. I protestantisk kyrkjer kan ein også bruka mindre antependium. Ein kan bytta ut antependium i høve til kva liturgisk farge som er i bruk etter kyrkjeåret. Messehakelen har vanlegvis same farge som antependium.

## Historie
Ein byrja bruka rikt dekorerte antependium i vestkristne kyrkjer på 400-talet. Det eldste som er bevart er frå 800-talet og finst framfor høgalteret i Basilica di Sant'Ambrogio i Milano. Opphavleg dekte ein tre eller fire sider av alteret, men frå 1100-1200-talet blei det vanleg å berre dekka til framsida i den vestlege kyrkja.

I Statens historiska museum i Sverige finst broderi frå eit antependium frå 1100-talet. Broderia er sydd på tøy i gull på sølvbotn og er danna av 24&nbsp;runde tavler med framstillingar frå livet til Kristus. Antependiumet var tidlegare i Biskopskulla kyrka i Uppland. 

## Liknande klede
Dekorative eller litugrisk farga tekstilar kan også hengjast på framsida av bokbrettet til preikestolen og lesepulten. Desse kleda kallar ein preikestolklede og lesepultklede. 

## Sjå òg
* Alterduk
* Alterklede
* Altertavle
* Antemensale

## Kjelder

*«Kirkeårets farger», kirken.no
* Schulte, A.J. (1907). «Altar Frontal», *The Catholic Encyclopedia*. New York: Robert Appleton Company. Henta 24. desember 2014 frå New Advent.

## Bakgrunnsstoff
*Søk etter antependium og antependier ved Digitalt Museum.
*Antependium
*«Altar Frontal»
Országgyűlés

**Országgyűlés** (ungarsk for 'landsforsamlinga') er nasjonalforsamlinga og den lovgjevande makta i Ungarn. Parlamentet vel både presidenten og statsministeren i landet. Parlamentsbygningen Országház ligg i Budapest ved venstrebreidda av Donau, i bydelen Pest.

Parlamentet har eitt kammer med 199 representantar som sit i ein periode på fire år. 106 representantar blir valde frå einmannskrinsar og 93 frå nasjonale lister. 

Ungarn fekk ny valordning før valet i 2014. Før dette hadde parlamentet 386 representantar.  

Nasjonalforsamlinga har røter tilbake til den lovgjevande forsamlinga med same namn som verka frå 1290-talet.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Ungarns parlament|Ungarns parlament]]» frå ,  den 25. desember 2014.*  


## Bakgrunnsstoff
*
Jung Hong-won

**Jung Hong-won** () er ein sørkoreansk jurist og politikar som har vore statsminister i Sør-Korea sidan 26. februar 2013.

Jung studerte juss ved Sungkyunkwan-universitetet i Seoul. Deretter arbeidde han i nær 50 år som anklagar. Før valet i 2012 blei han medlem av Saenuri-partiet, og etter valet blei han nominert som statsministerkandidat for den konservative Park Geun-hye-regjeringa. Han blei teken i eid den 26. februar 2013.

Etter at ferja «Sewol» gjekk ned og Jung hadde vitja sørgjande etterlatne, annonserte han at han ville ta på seg ansvaret for styresmaktene sine mistak og gå av. President Park Geun-hye tok imot resignasjonen, men sa at Jung skulle vera i stillinga til redningaksjonen var avslutta. Etter dette fortsette Jung som statsminister.

## Kjelder

*«PM Chung Hong-won resigns over ferry sinking response», cbc.ca (Apr 27, 2014)

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jung Hong-won|Jung Hong-won]]» frå , og «[[:sv:|Jung Hong-won]]» frå  den 25. desember 2014.*  

## Bakgrunnsstoff
Országház

*Országház* er den ungarske parlamentsbygningen og ligg ved venstrebreidda av Donau i bydelen Pest i Budapest. Bygningen er den største i Ungarn, og den høgaste i Budapest. Han er eit landemerke og ein turistattraksjon i byen. 

Parlamentsbygningen er oppført i nygotisk stil med Imre Steindl som arkitekt. Han blei innvigd i 1896 ved feiringa av tusenårsjubileet til Ungarn. Han blei parlamentsbygning i 1902. Bygget er symmetrisk med ein stor kuppel i nyrenessansestil i midten. Symmetrien finst både på inn- og utsida. Inne i bygget finst to store hallar som opphavleg blei brukt til dei to kammera i parlamentet. Etter andre verdskrigen har Ungarn hatt eit eittkammersystem, og berre ein hall blir brukt til politikk medan den andre kan vitjast av turistar.

## Kjelder

----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hungarian Parliament Building|Hungarian Parliament Building]]» frå ,  den 25. desember 2014.*  

## Bakgrunnsstoff
Viktor Orbán

**Viktor Orbán** () er ein ungarsk politikar for Fidesz. Han var statsmininister i Ungarn frå 1998 til 2002 og igjen frå 2010.

Orbán er gift med juristen Anikó Lévai. Dei har fem barn.

## Liv og virke
### Bakgrunn
Orbán blei fødd i Székesfehérvár, der familien hans busette seg i 1977. Han fullførte gymnaset i 1981 og avtente militærtenesta mellom 1981 og 1982. Deretter studerte han jus ved Eötvös Loránd-universitetet i Budapest. Han tok juridisk embetseksamen i 1987. Dei neste to åra budde Orbán i Szolnok, men pendla til Budapest der han arbeidde i landbruks- og fødevareministeriet.

### Politisk karriere
Orbán var ein av grunnleggjarane av Fidesz (unionen av unge demokratar), som blei skipa 30. mars 1988. Den 16. juni 1989 talte Orbán på Heltanes gate då Imre Nagy og andre nasjonale martyrar frå oppstanden mot dei sovjetiske okkupantene i 1956 blei minna. Han kravde frie val og at sovjetiske troppar blei trekte ut av landet. Talen blei møtt med stor nasjonal begeistring. Sommaren 1989 deltok Orbán i opposisjonen sine forhandlingar i samand med ei demokratisk maktovertaing.

I 1990 blei han medlem av det ungarske parlamentet og frå 1993 leiar av Fidesz. Partiet blei omforma frå ein radikal studentorganisasjon til eit sterkt høgreorientert politisk parti under hans leiing. I 1995 endra partiet namn til Fidesz-MPP (unionen av unge demokratar/Det ungarske borgarpartiet). Partiet vann parlamentsvala i 1998 og Orbán blei statsminister. Han blei med dette den yngste statsministeren i ungarsk historie.

I mars 1999 skreiv han under på avtalen som gjorde Ungarn til medlem av NATO.

Etter at Orbán blei vald til statsminister igjen i 2010 er han blitt kritisert for å gå i ei meir autoritær retning. Han har stilt seg meir kritisk til EU, homofile, immigrantar og fri journalistikk, og har gjord innskrenkingar på desse områda.

## Prisar og utmerkingar
Han har fått *Freedom Award* av American Enterprise Institute og New Atlantic Initiative (2001), storkrossen av den nasjonale fortenstorden i Ungarn (2001), *Förderpreis Soziale Marktwirtschaft* (2002) og *Mérite Européen*-prisen (2004).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Viktor Orbán|Viktor Orbán]]» frå ,  den 25. desember 2014.*  

## Bakgrunnsstoff

*
MS «Sewol»

**MS «Sewol»** var ei sørkoreansk ferje som kantra og gjekk ned 17. april 2014. Forliset førte til at over 300 av dei 476 som var ombord omkom, og er eit av dei største i sørkoreansk historie.

## Bakgrunn
Ferja blei bygd av det japanske verftet Hayashikane Shipbuilding & Engineering Co. Ltd. i 1994 og verka opphavleg som «Ferry Naminoue» (). Frå 1994 til 2012 bli ho brukt i Japan utan å ha nokon ulukker.. I 2012 blei ferja kjøpt av det koreanske selskapet Chonghaejin Marine ombygd og omdøypt til «Sewol». Ferja blei sett i rute mellom Incheon og Jeju-provinsen tre gonger i veka. 

## Forlis
16. april 2014 kantra «Sewol» og sokk 1,5 kilometer frå Donggeochado under ein overfart frå Incheon til Jeju. 295 av dei som var ombord blei funne omkomne, medan 9 er blitt verande sakna.

Etter forliset viste det seg at det var ei rekkje feil og manglar ved skipet. Registreringa i det sørkoreanske skipsregisteret bygde på forfalska dokument. Skipet hadde ei last på 1157 tonn  (i tillegg til 124 bilar og 56 lastebilar) Dette var dobbelt så mykje last som var lov.

Også rutinane ved skipet feila under forliset. Medan passasjerane blei gjevne redningvestar, fekk dei ordrar om å halda seg i lugarane sine medan skipet var i ferd med å synka. Størsteparten av mannskapet forlét skipet før det gjekk ned. Kapteinen for skipet blei seinare dømd til 36 år i fengsel for grov tenesteforsømming og førstemaskinisten til 30 i fengsel for drap. Også andre i mannskapet og skipseigarane blei fengsla.

Mange ferjepassasjerar var elevar ved ein vidaregåande skule utanfor Seoul.
Tidlege meldingar frå lokale utdanningsstyresmakter sa at alle elevane var blitt redda, noko som var langt frå sanninga. Etter forliset blei både styresmakter og ferjeselskapet skulda for den dårlege drifta av skipet som først gjorde ulukka mogleg og sidan gjorde henne så døydeleg gjennom dei dårlege rutinane. Den sørkoreanske statsministeren Jung Hong-won sa at han tok på seg ansvaret og ville gå av den 27. april. Leiaren for det koreanske skipsregisteret, Chon Young-Kee, trekte seg den 28. april,

Viserektoren ved skulen Kang Min Kyu, som hadde organisert turen og blei redda av ferja, tok på seg skulda og hengde seg to dagar etter ulukka. Ein ettersøkt eigar og leiar for ferjeselskapet, Yoo Byung-eun, blei ettersøkt av politiet for hendinga og flykta. Han blei seinare funnen død, truleg for eiga hand.

Blant sørkoreanarar blei det vanleg å uttrykka sorg, håp og støtte gjennom ei gul sløyfe brukt på profilbilde på internett, klede eller på offentlege stader.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:MV Sewol|MV Sewol]]» frå , og «[[:en:Sinking of the MV Sewol|Sinking of the MV Sewol]]» frå  den 25. desember 2014.*  

## Bakgrunnsstoff
Danièle Debernard

**Danièle Debernard** () er ein fransk tidlegare alpin skirennar frå Aime i departementet Savoie som i tida 1972-76 vann to olympiske medaljar og ein VM-bronse, samt fem renn i verdscupen i alpine greiner.

## Aktiv
Debernard debuterte i verdscupen i januar 1971 og fekk med seg to tredjeplassar i slalåm allereie i debutsesongen, før fylte 17 år. Under dei olympiske leikane i Sapporo vinteren 1972 tok ho sølvmedaljen i slalåm, berre to hundredels sekund skilde henne og gullmedaljør Barbara Cochran frå USA. Vel ein månad seinare vann Debernard sine to fyrste verdscupsigrar i Pra Loup.

Etter ein verdscupsiger i slalåm i Japan vinteren 1973, måtte ho vente i tre sesongar før ho atter vann verdscuprenn. Midt i januar 1976 vann ho i same veka slalåm i Les Gets og storslalåmrennet i Berchtesgaden. I Vinter-OL 1976 i Innsbruck få veker seinare tok ho bronsemedaljen i storslalåm, og vart nummer fire i slalåm og fem i utfor. Dette gav henne sølvmedaljen i kombinasjonen, ei øving som ikkje stod på OL-programmet men var VM-tevling.

Debernard la opp i 1979, etter nokre sesongar utan pallbesøk i verdscupen.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Danièle Debernard|Danièle Debernard]]» frå ,  den 26. desember 2014.*
Hilde Gerg

**Hilde Gerg**, eigentleg **Mathilde Gerg**, () er ein tysk tidlegare alpin skirennar frå Lenggries i Bayern. Ho vart olympisk meister i slalåm i 1998 og vann VM-gull med Tyskland sitt mixlag i 2005. Gerg vart nummer to i Verdscupen i alpine greiner 1999.

## Karriere
Gerg vann i alt 20 renn i verdscupen i tida frå 6. februar 1994 til 21. desember 2004. Åtte gongar sigra ho i super-G, sju i utfor, resten i kombinasjon og slalåm. Ho sikra seg FIS-pokalane i super-G i 1997 og 2002, og i kombinasjon i 1998 og 1999.

Gerg sikra seg sine to fyrste VM-medaljar under verdsmeisterskapen i alpine greiner 1997 i Sestriere, begge i bronse. Fyrste medaljen kom i yndlingsgreina super-G, den andre i kombinasjonen, der ho var einast åtte hundredels sekund bak vinnaren, Renate Götschl. Året etter opplevde ho toppen som skialpinist då ho vann gullmedajen i slalåm under Vinter-OL 1998 i Nagano, seks hundredels sekund framom Deborah Compagnoni frå Italia. Elles i Nagano tok Gerg også ein OL-bronse i kombinasjonen.

I VM i alpine greiner 1999 måtte Gerg ein plass ned på resultatlista i dei same to øvingane. Same sesongen enda ho på andreplassen i Verdscupen i alpine greiner 1999, men med 1179 poeng var ho nesten 500 poeng bakom den suverene verdseinaren, Alexandra Meissnitzer frå Austerrike.

Under VM i alpine greiner 2001 i St. Anton kleiv Gerg oppatt på bronseplassen i super-G, medan ho i utforrennet vart nummer seks. Frå vinterleikane 2002 i Salt Lake City fekk ho med seg ein fjerdeplass i utfor og ein femteplass i super-G.

Gerg vart verdsmeister for fyrste gong då VM i alpine greiner 2005 fann stad i Santa Caterina i Italia. Saman med Martina Ertl, Andreas Ertl, Florian Eckert, Felix Neureuther og Monika Bergmann vann ho med Tyskland VM-gullet framom favoritten Austerrike. Same året la ho opp grunna ein alvorleg skade.

## Kjelder

**Sportsboken*, aktuelle årgangar
**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Hilde Gerg|Hilde Gerg]]» frå ,  den 26. desember 2014.*  


## Bakgrunnsstoff
* 
*
Juan Manuel Santos

**Juan Manuel Santos Calderón** () er ein colombiansk journalist, økonom og konservativ politikar som har vore president i Colombia sidan august 2010. Han representerer Partido Social de Unidad Nacional («det sosiale partiet for nasjonal eining», også kalla *Partido de la U* eller «U-partiet»), som Santos er ein av grunnleggjarane og leiarane av.

Santos blei vald til å vera president i landet frå 7. august 2010 til 7. august 2014 etter å ha sigra over motkandidaten Antanas Mockus i det nasjonale presidentvalget i 2010. Under presidentvalget i 2014 blei han gjenvald for fire nye år, etter å ha sigra over Óscar Iván Zúñiga (CD) i andre valgrunde.

Juan Manuel Santos har tidlegare vore forsvarsminister i Colombia. Han var då involvert i fleire politiske skandalar, som ein intervensjon i Ecuador mot FARC-geriljaen). Han har også vore minister for finans og offentleg kreditt.

Santos kjem frå ein velståande og svært tradisjonell colombiansk familie. Grandonkelen hans Eduardo Santos var den 20. presidenten i landet frå 1938 til 1942, medan fetteren Francisco Santos Calderón var visepresident under Álvaro Uribe.

Santos vart tildelt Nobels fredspris i 2016.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Juan Manuel Santos|Juan Manuel Santos]]» frå ,  den 26. desember 2014.*
Ose

**Ose** er ei lita bygd ved riksveg 9, nord i Bygland kommune i Setesdal. Ho ligg ved Otra før elva breier seg ut og vert til Åraksfjorden. Ved Ose ligg Reiårsfossen. 

På Ose ligg Ose Turistheim og Ose Ullvare, ein butikk som sel varer av ull. Staden er òg kjend for Ose Countryfestival som vart arrangert fyrste gong i 1983, og etter mange års opphald vart sett i gang igjen.

## Historie
Ose var tidlegare eit viktig trafikknutepunkt, og der var skysstasjon frå 1887. Ose var det nordlege endepunktet for rutetrafikken med dampbåtane «Bjoren» og «Dølen» frå 1897. Ose Turistheim vart bygd i 1909 og er den eldste turiststasjonen i Setesdal som framleis er i drift. 

## Kjelder
Oslo 2022

**Oslo 2022** var ein etat som arbeidde for å få Vinter-OL til Oslo i 2022. Etter at Høgre sa endeleg nei til å gi statsgaranti, trekte Oslo kommune søknaden om å få Vinter-OL i 2022 og etaten vart avvikla 31. desember 2014.

## Referansar
Irene Epple

**Irene Epple** () er ein tysk tidlegare skirennar frå Seeg i Bayern som representerte Vest-Tyskland. Ho tok VM-sølv i utfor i 1978 og OL-sølv i storslalåm i 1980. I 1982-sesongen vann ho både storslalåm og kombinasjon i Verdscupen i alpine greiner 1982. 

## Aktiv
Epple deltok i Vinter-OL 1976 i Innsbruck og vart som best nummer ti i utfor. To år seinare vann ho sølvmedaljen i utfor under VM i alpine greiner 1978 i Garmisch-Partenkirchen. I same meisterskapen vart ho nummer fire i storslalåm, ei tevling som vart vunne av den yngre systera Maria Epple.

Under dei olympiske leikane i Lake Placid i 1980 tok Irene Epple sølv i storslalåm, slått av Hanni Wenzel frå Liechtenstein. Gjennom verdscup-sesongen 1982 viste Epple seg som den beste kvinna i både storslalåm- og kombinasjonen. Men under VM i alpine greiner 1982 i Schladming lukkast ho ikkje og enda på åttandeplass i utfor og 14. plass i storslalåm.

I tida frå mars 1980 til desember 1983 vann Epple 11 renn i verdscupen. Flest sigrar, seks i talet, kom i storslalåm, i tillegg vann ho både kombinasjons-, utfor- og super-G-renn. Gjennom sine år som aktiv oppnådde ho 44 pallplasseringar i verdscuprenn. Ho la opp i 1985, etter vedvarande skadeplagar.
 
I november 1994 gifta Epple seg med den dåverande finansministeren i Tyskland, CSU-politikaren Theo Weigel. Sidan har ho sjølv vore aktiv CSU-politikar på krinsnivå («Landkreis»).

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar
Ossi Reichert

**Rosa Reichert**, kjend som **Ossi Reichert**, () var ein tysk alpin skirennar, fødd og død i Gunzesried i Bayern. Ho vart olympisk meister i storslalåm i 1956.

## Aktiv
Reichert deltok i Vinter-OL 1952 i Oslo, der ho etter ein åttandeplass i den nye øvinga storslalåm på Norefjell, i Rødkleiva tok sølvmedaljen i slalåm bakom Andrea Mead Lawrence frå USA, og framom landskvinna Annemarie Buchner som tok bronsemedaljen. Under VM i alpine greiner 1954 i svenske Åre vart Reichert atter best i slalåm, då med ein sjetteplass.

To år seinare vann Reichert gullmedaljen i storslalåm under vinterleikane 1956 i Cortina d'Ampezzo. Med tida 1.56,5 vann ho ein klar siger, 1,3 sekund føre sølvvinnar Josefa Frandl frå Austerrike.

## Kjelder
* 

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Ossi Reichert|Ossi Reichert]]» frå ,  den 26. desember 2014.*
Christa Kinshofer

**Christa Kinshofer** () er ein tysk tidlegare alpin skirennar frå München som i tida 1980-88 vann tre OL-medaljar.

### Aktiv
Kinshofer vann fem storslalåmrenn i Verdscupen i alpine greiner 1979, frå desember 1978 til mars 1979, og vann dermed pokalen som viste at ho var verdas beste kvinnelege storslalåmrennar i den sesongen. Sidan vann ho i verdscupen ei kombinasjonstevling i januar 1981 og eit slalåmrenn i desember 1987.

Under dei olympiske leikane 1980 i Lake Placid vart ho nummer fem i storslalåm, og tok så sølvmedaljen i slalåm, Hanni Wenzel var det ingen som kunne hamle opp med i korkje øvingane. To år seinare vart Kinshofer nummer ni i storslalåm under alpin-VM 1982 i Schladming.

Kinshofer sleit med skadar utover på 1980-talet. Ho kom på kant med det tyske skiforbundet og i fire sesongar, 1984-87, representerte ho Nederland.

Etter ho kom tilbake til det tyske forbundet i 1987, lukkast Kinshofer både i storslalåm og i slalåm under Vinter-OL 1988 i Calgary. I storslalåm vann ho sølvmedaljen, dagen etter var ho nær å ta ein ny sølvmedalje i slalåm, men enda opp med bronsen. Sveitsiske Vreni Schneider var det ingenting å gjere med i begge tevlingane.

Kinshofer la opp som alpinist ved sesongslutt i 1988.

## Kjelder
**Sportsboken*, aktuelle årgangar

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Christa Kinshofer|Christa Kinshofer]]» frå ,  den 26. desember 2014.*  
 
## Bakgrunnsstoff
*
EUROSONG - a MAD show

***EUROSONG - a MAD show*** er ein gresk musikktevling skipa i 2013, der vinnaren får representere Hellas i Eurovision Song Contest. Tevlinga vart kringkasta av Ellinikí Radiofonía Tileórasi i 2013, Dimósia Tileórasi i 2014 og vil frå 2015 verte kringkasta av Néa Ellinikí Radiofonía, Ínternet kai Tileórasi, medan sendingane er produsert av MAD TV.

## Historie
Ellinikí Radiofonía Tileórasi annonserte at dei hadde laga ein avtale med den private musikkanalen MAD TV om å organisere og produsere en nasjonal uttaking for å velje eit gresk bidrag til Eurovision Song Contest. MAD TV vil i tillegg handtere alle relaterte førebuingar i samband med Eurovision Song Contest. Ellinikí Radiofonía Tileórasi tok denne avgjera etter at dei ikkje hadde ingått ein avtale med nokon plateselskap slik som tidlegare år, og dette var dimed fyrste gong Ellinikí Radiofonía Tileórasi gav organiseringen av den nasjonale uttakinga til ein privat kanal.

## Vinnarar

## Arena og programleiarar

## Fotnotar
Alpine greiner under Vinter-OL 1960

**Alpine greiner under Vinter-OL 1960** i Squaw Valley i California vart avvikla i tida 20. - 26. februar 1960. Både menn og kvinner tevla i tre øvingar kvar.

Dei seks olympiske øvingane gjaldt òg som den 16. verdsmeisterskapen i alpine greiner, det gjorde i tillegg to kombinasjons-øvingar, ei for menn og ei for kvinner, utrekna på poeng basert på tidsbruken i dei ulike olympiske greinene; slalåm, storslalåm og utfor.

## Menn
### Slalåm



Dato: 24. februar 
Start: 2110 moh., mål: 1894 moh
Løypelengd: 590 m, høgdeskilnad: 216 m

### Storslalåm



Dato: 21. februar
Start: 2447 moh., mål: 1894 moh
Løypelengd: 1800 m, høgdeskilnad: 553 m

### Utfor



Dato: 22. februar 
Start: 2707 moh., mål: 1949 moh
Løypelengd: 3095 m, høgdeskilnad: 758 m

## Kvinner
### Slalåm



Dato: 26. februar
Start: 2080 moh., mål: 1894 moh
Løypelengd: 480 m, høgdeskilnad: 186 m

### Storslalåm



Dato: 23. februar
Start: 2276 moh., mål: 1894 moh
Løypelengd: 1300 m, høgdeskilnad: 382 m

### Utfor



Dato: 20. februar 
Start: 2447 moh., mål: 1894 moh
Løypelengd: 1828 m, høgdeskilnad: 553 m

= Kombinasjon =
### Menn




### Kvinner
Alpine greiner under Vinter-OL 1956

**Alpine greiner under Vinter-OL 1956** i Cortina d'Ampezzo vart avvikla i tida 27. januar - 3. februar 1956, der både menn og kvinner tevla i tre øvingar kvar. Mennene sitt storslalåmrenn gjekk føre seg på fjellet Monte Faloria, alle dei andre øvingane fann stad ved det nærtliggjande fjellmassivet Tofane, ei 3-4 kilometer vest for Cortina. 

Dei seks olympiske øvingane gjaldt òg som den 14. verdsmeisterskapen i alpine greiner, det gjorde i tillegg to kombinasjons-øvingar, ei for menn og ei for kvinner, utrekna på poeng basert på tidsbruken i dei ulike olympiske greinene; slalåm, storslalåm og utfor.

 
Toni Sailer frå Austerrike vart den store utøvaren under leikane då han vann alle øvingane for menn.

## Menn
### Slalåm



Dato: 31. januar 
Start: 1748 moh, mål: 1497 moh
Løypelengd: 617 m, høgdeskilnad: 251 m



### Storslalåm



Dato: 29. januar 
Start: 2336 moh, mål: 1713 moh
Løypelengd: 2660 m, høgdeskilnad: 623 m



### Utfor



Dato: 3. februar
Start: 2282 moh, mål: 1380 moh
Løypelengd: 3461 m, høgdeskilnad: 902 m



## Kvinner
### Slalåm



Dato: 30. januar 
Start: 1673 moh, mål: 1498 moh
Løypelengd: 456 m, høgdeskilnad: 175 m



### Storslalåm




Dato: 27. januar 
Start: 2012 moh, mål: 1612 moh
Løypelengd: 1366 m, høgdeskilnad: 408 m



### Utfor



Dato: 1. februar 
Start: 2114 moh, mål: 1612 moh
Løypelengd: 1552 m, høgdeskilnad: 502 m



= Verdsmeisterskap i kombinasjon =
### Menn






### Kvinner
Trude Klecker

**Trude Klecker** () er ein austerriksk tidlegare alpin skirennar frå Semmering i Niederösterreich som vart verdsmeister i slalåm i 1954.

## Aktiv
Klecker vart nummer fire i storslalåm under vinterleikane 1952 i Oslo. Året etter var ho den beste kvinnelege alpinisten i Austerrike, vann alle tre tevlingane i Hahnenkamm-renna og alle dei fire øvingane i den austerrikske meisterskapen.

Vinteren 1954 vann Klecker slalåmrennet og kombinasjonen på Oppdal. To veker seinare tok ho sølvmedaljen i utforrennet under VM i alpine greiner 1954 i Åre, ein tidels sekund bakom Ida Schöpfer frå Sveits. Seinare i verdsmeisterskapen var Klecker overlegen best i slalåm-tevlinga og vann med over eitt sekund, med Ida Schöpfer på sølvplass og svenske Sara Thomasson fekk bronse.

I sitt siste store meisterskap, Vinter-OL 1956 i Cortina d'Ampezzo, enda Klecker på 12. plass i utfor. Ho la bort konkurranseskia i 1957.

## Kjelder
* 

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Trude Klecker|Trude Klecker]]» frå ,  den 27. desember 2014.*
Petra Kronberger

**Petra Kronberger** () er ein austerriksk tidlegare alpin skirennar frå Pfarrwerfen i forbundslandet Salzburg som vann verdscupen i alpine greiner tre sesongar på rad, 1990-92. Ho vann to OL-gull i 1992 og eitt VM-gull i 1991. Kronberger er ein av få alpinistar som har vunne verdscuprenn i samtlege fem greiner.

## Aktiv
Kronberger debuterte i verdscupen i 1987, og tok sesongen etter steget opp i verdseliten med eit par pallplasseringar i verdscuprenn. Ho deltok i Vinter-OL 1988 i Calgary og vart som best nummer seks i utfor, året etter var sjuandeplassen i kombinasjonen hennar fremste plassering i VM i alpine greiner 1989 i Vail i delstaten Colorado.

Midt i desember 1989 vann Kronberger sine fyrste renn i verdscupen, to utforrenn i Canada. Gjennom 1989/90-sesongen vann ho seks renn, ho triumferte både i storslalåm, kombinasjon og slalåm. Dermed kunne ho ved sesongslutt klive til topps på sigerspallen og take mot trofeet som prova at ho var verdas beste kvinnelege skialpinist.

I 1991-sesongen forsvarte ho posisjonen som verdseinar på ein overbevisande måte. Ho sigra i åtte renn i verdscupen, fordelt på alle dei fem alpine øvingane. Dermed er Kronberger ein av eit fåtal alpinistar som har vunne renn i alle greinene i verdscup-samanheng. Ved VM i alpine greiner 1991 i Saalbach-Hinterglemm vart ho verdsmeister i utfor.  
 
Kronberger vann gullmedaljane i både slalåm og kombinasjonen under dei olympiske vinterleikane 1992 i Albertville. Trass i at ho i OL-sesongen vann einast to renn i Verdscupen i alpine greiner, begge i utfor, lukkast ho å sikre seg verdscup-trofeet for tredje gong i rad.

Ho la opp som alpinist i slutten av desember 1992, då ho var gått lei.

## Kjelder

**Sportsboken*, aktuelle årgangar
**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Petra Kronberger|Petra Kronberger]]» frå ,  den 27. desember 2014.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Spontanfraktur

**Spontanfraktur** eller **patologisk fraktur** er eit knokkelbrot som følgje av sjukdom som svekkar knokkelstrukturen. Denne prosessen kjem oftast av osteoporose, men kan òg kome av andre patologiar som til dømes kreft, infeksjon, arvelege knokkkelsjukdommar og knokkelsvulstar. Berre nokre få tilstandar er vanlegvis ansvarlege for spontanfrakturar, inkludert oseoporose, osteomalasi, Pagets sjukdom, osteitt, osteogenesis imperfecta, godarta knokkelsvulstar og cyster, sekundære vondarta knokkelsvulstar og primære vondarta knokkelsvulstar.

**Skøyrheitsfraktur** er ein spontanfraktur som skjer ved vanleg aktivitet, som til dømes ved eit fall frå ståhøgd eller mindre. Tre frakturområder er typiske for skøyrheitsbrot, nemleg vertebrale frakturar, brot i lårhalsen og brot i distal ende av radius (Colles fraktur). Denne definisjonen har oppstått fordi eit menneske normalt skal kunne tåle eit fall frå ståhøgde utan å bryte knoklar, og eit brot tydar difor på veikskap i skjelettet.

Spontanfrakturar visar seg oftast som tverrbrot som ligg 90 grader på den lange aksen av knokkelen. Ved patologisk kompresjonsfraktur av ein ryggvirvel er det vanleg at heile virvellekamen kollapsar.

I tilfelle der andre patologiar er utelukka, til dømes kreft, så er spontanfrakturar diagnostiske for osteoporose, uavhengig av beintettleiken.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pathologic fracture|Pathologic fracture]]» frå ,  den 27. desember 2014.*
Jos

**Jos**, populært kalla *J-town*, er ein by i Nigeria med om lag 900&nbsp;000 innbyggjarar (2006). Han er administrativ hovudstad i delstaten Plateau og ligg på Josplatået, 1238 meter over havet.

Byen ligg nesten midt i Nigeria, rundt 179 km frå hovudstaden Abuja. Med ei høgd på 1217 moh. har Jos eit meir temperert klima enn mange andre stader i Nigeria. Den månadlege middeltemperaturen ligg typisk mellom 21 og 25&nbsp;°C. Om vinteren, frå midten av november til januar, kan minimumtemperaturen om natta gå ned til 11&nbsp;°C.

Jos har veg- og luftsamband med resten av landet, med Yakubu Gowon lufthamn som lokal flyplass. Byen har også ein jernbanestasjon, men ikkje jernbanesamband fordi det nigerianske jernbanenettverket i dag berre går mellom Lagos og Kano.

Universitetet i Jos blei grunnlagd i 1975. Nigerian College of Accountancy, som hadde over 3&nbsp;000 studentar i 2011, ligg i Dogon-Dutse-delen av byen.
Jos University Teaching Hospital (JUTH) og ECWA Evangel Hospital er to av fleire sjukehus i Jos. 

Under det britiske kolonistyret var byen eit viktig senter for utvinning av tinn. I 2001, 2008, 2010 og 2011 blei byen ramma av valdelege opptøyar mellom  muslimske og kristne befolkningsgrupper i byen. I 2014 blei Jos råka av eit bombeåtak som drap minst 118 menneske på ein marknadsplass og ein busstasjon. Ingen tok på seg skulda, men mange rekna med at Boko Haram stod bak åtaket.
 

Jos nigeria05.jpg|Marknad i Jos
Nasco Corporate Headquarters.jpg|Hovudkvarteret til Nasco i Jos.


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jos|Jos]]» frå ,  den 30. oktober 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene: *
 
## Bakgrunnsstoff
*Jos på nettstaden til delstaten Plateau
Gamboru Ngala

**Gamboru** (eller **Gamburu**) og **Ngala**, saman kjend som **Gamboru Ngala**, er ein marknadsby i delstaten Borno nordaust i Nigeria. Han ligg nær grensa til Kamerun.

Byen har vore gjenstand for åtaka frå Boko Haram sidan 2013.
5. og 6. mai 2014 førte åtak frå Boko Haram til at minst 300 menneske døydde. Som følgje av åtaket melde nokre innbyggjarar at dei kom til å flytta til Kamerun.
9. mai 2014 blei det meld at brua som bind Gamboru saman med resten av Nigeria, og som fører til grensa mellom Nigeria og Kamerun, var blitt øydelagd.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gamboru|Gamboru]]» frå ,  den 27. desember 2014.*
Jagar

Ein **jagar** er eit hurtiggåande krigsskip av middels storleik (1&nbsp;000&ndash;6&nbsp;000 tonn, 35&ndash;40 knops fart), væpna med torpedoar, antiubåtvåpen og eventuelt rakettar.

Jagarar kom til i 1880-åra, då krigsskip var dampdrivne og med stålskrog. Dei skulle skjerme slagskipa frå torpedobåtar. Kort etter vart dei sjølve utrusta med torpedoar og jakta slagskip langt frå kysten, utanfor rekkevidda til dei små torpedobåtene. Då undervassbåtane vart dei primære torpedoberarane i den fyrste verdskrigen endra jagarane arbeidsoppgåver og vart undervassbåtjegarar.

Jagarar er større enn fregattar og mindre enn kryssarar, men definisjonen på en jagar kjem typisk an på eit skjønn eller ein politisk definisjon. Typisk vil jagarar vere 120 til 170 meter lange, ha tonnasjar på 3&nbsp;000 til 10&nbsp;000 tonn og besetning på 250 til 400 mann. Grunna auka automatisering vil eldre fregattar kunne ha større besetning enn moderne jagarar.

## Kjelder

* Rodholm, K: *Scandinavian Navies/Nordiske flåder*, 1995, Rodholm Publishing, ISBN 87-997171-1-5
* *The New Encyclopædia Britannica*, 2003, Encyclopædia Britannica Inc., ISBN 0-85229-961-3
* *Brockhaus Die Enzyklopädie*, 1999, Brockhaus Leipzig-Mannheim, ISBN 3-7653-3100-7
Knokkelsvulst

Ein **knokkelsvulst** eller **beinsvulst** er ei neoplastisk vekst av cellevev i ein knokkel. Unormal vekst inni knoklane kan anten vere godarta (ikkje-cancerøs) eller vondarta (cancerøs).

Ein **lytisk lesjon** er eit område der delar av knokkelen ser ut til å ha vorte løyst opp eller «oppeten».

Gjennomsnittleg fem-års overleving i USA etter fastsett diagnose av knokkel- eller leddkreft er 67%.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bone tumor|Bone tumor]]» frå ,  den 27. desember 2014.*
Osteogenesis imperfecta

**Osteogenesis imperfecta** (forkorta **OI**), òg kjent som **medfødd beinskøyrheit**, er ein arveleg (genetisk) knokkelsjukdom som er kjenneteikna av sprø og skøyre knoklar, låg beinmasse og hyppige knokkelbrot. Personar med OI er fødd med defekt bindevev, eller manglande evn til å lage bindevev, oftast grunna defisiens i kollagen type 1. Det finst 4 untertypar av OI, og dei fleste skuldast mutasjonar i *[[COL1A1]]-* og *[[COL1A2]]*-gena.

Diagnosen av OI er basert på kliniske trekk og vert stadfesta med kollagen- eller DNA-testing. Det finst ingen kur for OI. Handsaminga går ut på å auke knokkelstyrken for å hindre knokkelbrot og oppretthalde mobilitet. Ein reknar med at insidensraten av OI er éin per 20.000 levande fødslar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Osteogenesis imperfecta|Osteogenesis imperfecta]]» frå ,  den 27. desember 2014.*
Rosetta

**Rosetta** kan visa til:

* Rosetta i Egypt
* Rosettasteinen
* Romsonden Rosetta
* Rosetta av Vangelis, eit studioalbum frå 2016 dedisert til romsonden Rosetta.
Hammartå

**Hammartå** (av lat. *digitus malleus*) er ei misdanning i det proksimale interfalangealleddet i den andre, tredje eller fjerde tåa som fører til permanent bøyging på ein slik måte at det liknar ein hammar. **Klubbetå** eller **kølletå** er ein liknande tilstand som råkar det distale interfalangealleddet.

**Klotå** er ein liknande tilstand med dorsifleksjon av den proksimale falang på metatarsofalangealleddet, kombinert med fleksjon av det proksimale og distale interfalangealleddet. Klotå kan ramme den andre, tredje, fjerde eller femte tåa.

## Årsaker
Hammartå skuldast ofte tronge sko som tvingar tåa til å bøyge seg, og kan oppstå etter bruk av overdrivne høghela sko eller sko som er for korte eller tronge for foten. Langvarig bøyging av tærna kan føra til at musklane blir kortare, slik at misdanninga oppstår. Det oppstår ofte i kombinasjon med ilk eller andre fotlidingar, og særleg ilkar kan tvinge stortåa innover (*hallux valgus*) slik at den presser mot dei andre tærna. Det kan også skuldast skade i musklar, nervar eller ledd som fylgje av andre tilstandar, slik som artrose, leddgikt, hjerneslag, Charcot-Marie-Tooths sjukdom, komplekst regionalt smertesyndrom eller diabetes. Det kan også sjåast ved Friedreichs ataksi.

## Behandling
Det er ofte tilstrekkeleg med ein kombinasjon av fysioterapi og bruk av mjuke og romslege sko. I meir alvorlege eller langvarige høve kan det vere naudsynleg med kiropodi (hammartåoperasjon) for å rette på misdanninga. Lege kan gje treningsråd som kan bidra til å strekke og forlenge musklane. Slike treningar går typisk ut på å strekke tærna, og bruke dei til å plukke opp gjenstandar frå golvet. I ledige stunder kan ein legge eit handkle under foten og bruke tærna til å krølle handkleet. Det finst også regulering som presser ned tærna slik at musklane blir tvinga ut.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hammer toe|Hammer toe]]» frå ,  den 27. desember 2014.*
Eksklusjonsdiagnose

Ein **eksklusjonsdiagnose** eller «diagnose *per exclusionem*» er ein diagnose som vert nådd gjennom ein eliminasjonsprosess, og kan mellom anna brukast i tilfeller der sikker stadfesting ikkje kan gjerast med eksaminasjon eller testing. Slike eliminasjonar av ulike fornuftige moglegheitar er ein viktig komponent i differensialdiagnosar.

Den største kategorien av ekslusjonsdiagnosar finn ein blant psykiatriske lidingar, der fysisk eller organisk sjukdom må utelukkast før ein kan setje ein funksjonell diagnose. Eksklusjonsdiagnosar plar å førekome på områder der vitskapleg kunnskap er manglande, og særleg der objektive metodar for å stadfeste ein diagnose er fråverande. Når ein spesifikk diagnose ikkje kan stadfestast kan det vere nyttig å utelukke dei gruppene av kjente årsaker som kan føre til ein tilsvarande klinisk presentasjon.

## Dømer
Eit døme på slike diagnosar er «febrar av ukjende årsaker»: for å forklare den auka temperaturen må dei vanlegaste årsakene utelukkast, nemleg infeksjon, neoplasi og kollagen vaskulær sjukdom (bindevevssjukdom).

Andre dømer inkluderer:
* Polycytemi
* Behçets sjukdom
* Perifer facialisparese (Bells parese)
* Schizofreni
* Tolosa-Hunt syndrom
* Irritabel tarm-syndrom
* Ny dagleg vedvarande hovudverk (NDPH)
* Krybbedød
* Brennande munn-syndrom

## Sjå òg
* idiopati

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Diagnosis of exclusion|Diagnosis of exclusion]]» frå ,  den 27. desember 2014.*
Eliminasjonsprosess

Ein **eliminasjonsprosess** er ein metode for å identifisere ei eining av interesse blant fleire andre ved å utelukke alle dei andre einingane.

## I eksamenar
I eksamenar og fleirvalsoppgåver er *eliminasjonsprosess* ein metode for å fjerne alternativ der sannsynet for at eit val er korrekt er tilnærma lik eller lik null. Ein treng ei viss mengd av flaks, men det er fullstendig vilkårleg når det står mellom to val.

### Metode
Eliminasjonsprosessen er iterativ. Ein ser gjennom svara, identifiserer «upassande» svar, eliminerer desse og startar om att, heilt til ein ikkje kan eliminere fleire svar. Denne iterasjonen virkar best når det finst ein logisk struktur mellom svara — altså at når ein fjernar éitt svar så kan ein følgeleg fjerne fleire andre. Ein står att med dei svara som ikkje kan eliminerast ved å eliminere dei andre svara, og testar desse — dei andre vert eliminerte som ein logisk konsekvens. Dette er prinsippet i optimerte datasøk, der inndata vert sortert, som til dømes ved binærsøk.

### Bruksmåte
Her er to spørsmål av liknande sort, for å demonstrere korleis taktikken kan brukast. I den fyrste vil eliminasjonen finne fram til svaret nesten beinveges — viss ein veit korleis ein skal gå fram; i den andre er det ingen rundvegar — ein må prøve alle svara.

På kven av dei følgjande kan ein dela talet 2135 på: 2, 3, 4, 15 eller 7? Sidan (sjå delingsregel for ei oppfrisking) 2135 ikkje kan delast på 2, så kan det heller ikkje delast på 4; sidan 2 + 1 + 3 + 5 = 11 og ikkje kan delast på 3, så kan det heller ikkje delast på 15. Då står ein att med 7, og 305 x 7 vert 2135.

Merk at viss ein hadde hatt eit nummer som var deleleg på 2, men ikkje på 4 eller 7, så ville testinga av 2 ha gjeve svaret med det same. Det er alltid verdt å teste dei tala som ved utelukking eliminerer andre moglegheitar, for så lenge det berre er éitt svar, så treng ein ikkje å teste desse i det heile; i kraft så innlemmar ein all den informasjonen som finst *mellom svara* og minskar dimed mengda av reknestykket.

På kven av dei følgjande er talet over deleleg: 2, 3, 7, 11 eller 13? Alle desse er primtal; å eliminere éitt av tala gjev ingen informasjon om dei andre. Ein må teste kvar av dei for å kome fram til svaret.

## I medisin
Eliminasjonsprosessar kan brukast for å kome fram til ein eksklusjonsdiagnose.

Det er òg ein underliggande metode når ein skal utføre ein differensialdiagnose.

## Sjå òg
* feilsøking

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Process of elimination|Process of elimination]]» frå ,  den 28. desember 2014.*
Differensialdiagnose

Ein **differensialdiagnose** (stundom forkorta **DDx**, **ddx**, **DD**, **D/Dx** eller **ΔΔ**) er ein systematisk diagnostisk metode som vert nytta for å identifisere nærværet av ei spesifikk eining der fleire alternativ er moglege. Prosessen kan omtalast som **differensialdiagnostikk**.

Metoden er ein eliminasjonsprosess, eller i det minste ein informasjonssamlande prosess som snevrar inn aktuelle moglegheitar ved å bruke ulike prov, som til dømes symptom, anamnese og medisinsk kunnskap for å justere epistemiske fortrulegskapar i tankane til legen.

Differensialdiagnosar vert nytta av legar og anna helsepersonell for å diagnostisere spesifikke sjukdommar i ein pasient, eller for å eliminere beinveges livstrugande tilstandar. Ofte vert kvart av alternativa i ein sjukdom kalla for ein differensialdiagnose: bronkitt kan vere ein differensialdiagnose ved evaluasjonen av hoste, som endar opp med den endelege diagnosen, nemleg forkjøling.

Differensialdiagnosar kan reknast for å inkludere den hypotetisk-deduktive metoden, sidan legen kan rekne potensielle sjukdommar eller tilstandar for å vere sanne eller usanne hypotesar.

## Sjå òg
* komorbiditet
* eksklusjonsdiagnose
* dobbeltdiagnose
* liste over medisinske symptom

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Differential diagnosis|Differential diagnosis]]» frå ,  den 28. desember 2014.*