open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Johan C.T. Castberg

**Johan Christian Tandberg Castberg** () var ein norsk stortingsrepresentant. Peter Castberg var far hans, Johan Castberg sonen hans.

Castberg var fødd i Fredrikstad. Han var ei kort tid til sjøs, før han gjekk middelskulen i Larvik og vart student med haud i 1846, juridisk kandidat med same karakter i juni 1850. Deretter var han i nokre år inspektør ved Sandefjords badeanstalt, undertollbetjent 1856 og 1866 overtollbetjent, først i Brevik, så i Skien frå 1871.
Frå 1884 til 1897 var han styrar ved Noregs Bank si avdeling i Skien.

Han var i mange år medlem av bystyret i Skien, ordførar i fleire år. I 1874 starta han avisa Varden, som han redigerte dei ti fyrste åra ho kom ut.

Castberg var stortingsrepresentant for Skien 1877-79 og 1880-82. Han var medlem av protokollkomiteen 1877-78, medlem 1879 og formann 1880-82 i tollkomiteen. 1886-88 hadde han på nytt sete i Stortinget som 1. representant for Venstre i Skien, igjen var han formann i tollkomiteen.

Frå 1897 var Castberg tollinspektør i Trondheim. Han døydde der to år seinare.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

## Bakgrunnsstoff
*
Øverøystolen

**Øverøystolen** eller **Ørastolen** er eit fjell i Fjord kommune i Møre og Romsdal. I blant vert namnet **Overøystolen** brukt. Fjellet ligg mellom hovuddalføret Stordalen i aust og sidedalen Jasvollbotnen i vest. Toppen på 1393 moh. er enkel å nå. Enklaste vegen går rett opp austsida, men ein skavl ved toppen sperrar vegen til langt på sommaren. Ei anna rute går frå aust opp på egga ein kilometer sør for toppen. Derifrå langs egga som til dels er smal til topps. Somme stader går ein litt ut i vestsida.
Baard Haugland

**Baard Madsson Haugland** () var ein norsk handelsmann, ordførar, stortingsrepresentant og statsråd frå Stord.

## Liv og virke
Far til Haugland var gardbrukar på Haugland i Stord. Sjølv arbeidde han i ei handelsforretning i Bergen frå 1851 til 1862. Deretter slo Haugland seg ned på Stord der han var landhandlar fram til 1884. Han var ordførar i Stord 1864-83, og forlikskommissær i fleire år.

Haugland var stortingsmann for Søndre Bergenhus amt 1871-85. Frå 1884 representerte han det nystifta partiet Venstre. Han var medlem av bankkomiteen 1871-74, sekretær dei to siste sesjonane. Vidare var han 1874-79 og 1882 sekretær i næringskomite nr 1, 1883-84 formann i same. Elles var han medlem av valkomiteen 1877-84 og fullmaktskomiteen 1880-82, sekretær i sistnemnde 1883-84. I 1883 var han medlem av traktatkomiteen.

1877 var Haugland medlem av hamnekommisjonen, 1879 av leiglendingskommisjonen, og i 1882 av den parlamentariske jurykommisjonen. Under riksrettsaka 1883-84 mot Selmer-ministeriet var han med i aksjonskomiteen.

Haugland var finansminister i Sverdrup-regjeringa frå 1884 til 1888. Han har vorte omtala som «den første bonde i Kongens råd». 1888-89 var han medlem av statsrådsavdelinga i Stockholm.

I 1892 vart Haugland på ny vald til Stortinget for Søndre Bergenhus. Grunna sjukdom møtte han ikkje 1892-93, i 1894 var han medlem av Lagtinget og av næringskomite nr 1. Han representerte då Venstre, medan han i perioden 1895-97 var medlem av Moderate Venstre, vald til same posisjonane som i den førre stortingsperioden.

Haugland var tollkasserar i Kristiansand frå 1893.

Hausten 1895 fekk Haugland plass i den fyrste Hagerup-regjeringa, der han fekk sitt virke i statsrådsavdelinga i Stockholm. Han døydde i Stockholm våren 1896, og vart gravlagd på Vår Frelsers Gravlund i Oslo.

### DS «Statsraad Haugland»
Søndre Bergenhus Dampskibsselskab fekk 1. juni 1898 overlevert det nybygde lokalruteskipet DS «Statsraad Haugland», oppkalla etter Baard Haugland. Skipet gjekk i ulike ruter i Mid- og Sunnhordland, men selskapet måtte etter kort tid gje seg etter hard konkurranse med Hardanger Søndhordlandske Dampskibsselskab. Skipet vart vinteren 1899 seld til Det Stavangerske Dampskibsselskab, som gav det namnet DS «Sand».

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Baard Haugland|Baard Haugland]]» frå ,  den 21. august 2010.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Thomas Cathinco Bang

**Thomas Cathinco Bang** () var ein norsk embetsmann, stortingsmann for Høgre og statsråd frå Drammen. Thomas Bang var far hans.

Bang var fødd på Strømsø i Drammen. Han var student frå Drammens skole i 1843 og  cand. jur. i 1849. 1849-52 var han sekretær for ein kongeleg kommisjon som undersøkte mogleg misleg framferd ved Kongsberg sølvverk. Deretter var han frå 1852 tilsett i Indredepartementet, frå 1858 byråsjef ved brannforsikringskontoret og 1867 ekspedisjonssjef i same. I 1872 vart han borgarmeister i Drammen. 1883-84 var han amtmann i Buskerud amt. Bang var så, 1884, indreminister i den kortvarige Schweigaard-regjeringa. Etter han gjekk ut av statrådet vart han atter borgarmeister i Drammen, før han i 1890 på ny vart amtmann i Buskerud.

Åra 1877-94 var Bang stortingsrepresentant for Drammen. Han var medlem av protokollkomiteen 1877-88, av fullmaktskomiteen 1883-84, 1886-94, sekretær 1889 og formann 1890-91 i sistnemnde. Formann 1889-91 og medlem 1892-94 av valkomiteen, formann 1889-91 av næringskomite nr 1, medlem 1892-94 av næringskomite nr 2. Elles var han president i Stortinget 1890-91 og medlem av Lagtinget 1889-94. På Stortinget høyrde Bang med mellom dei leiande på den konservative sida av politikken.

Bang døydde 1902 i Drammen.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*
Thomas Bang

**Thomas Bang** () var ein norsk kjøpmann og stortingsmann frå Strømsø i Drammen. Han var far til Thomas Cathinco Bang. 

Bang var son til kjøpmann Hans Rasmussen Bang frå Danmark. Han dreiv sjølv handel i fødebyen, før han vart skipsmeklar.

Mellom 1820 og 1838 vart Bang fire gonger kåra til ulike varamannsplassar under valtinga som valde stortingsmenn for Drammen. Han møtte på omframstortinget 1828, som 2. varamann frå heimbyen.

## Kjelder
* 
*
Ivar Sælen

**Ivar Bergesson Sælen** () var ein gardbrukar og politikar for Høgre. 

Sælen var fødd i Lindås, faren var gardbrukar og byggmeister. I 1863 flytta familien til garden Sælen i Birkeland sokn i Fana. Ivar Sælen var elev ved Sogndals folkehøgskule vinteren 1874-75. Frå 1877 var han gardbrukar på Sælen.

Han var i mange år medlem av heradsstyret i Fana, nokre år også ordførar.

Sælen var stortingsmann frå Søndre Bergenhus amt 1900-06, og var 1. vararepresentant for krinsen Midhordland 1910-12. Frå 1900 var han medlem av budsjettkomiteen, deretter frå 1903 medlem av justiskomiteen. Atter medlem av justiskomiteen i perioden 11.2.1910-19.2.1912, då han møtte i staden for Wollert Konow (SB).

Sælen var kyrkje- og undervisningsminister frå 6. mars 1923 til han hausten same året døydde i Kristiania.

I 1979 vart det reist ei byste av Sælen i Fyllingsdalen, forma av Nils Aas.

## Bakgrunnsstoff
* 
*Fra Fyllingsdalen til Stortinget
Stijn Schaars

**Stefanus Johannes Schaars**, også kjent som **Stijn Schaars** () er ein nederlandsk fotballspelar som i 2011/12-sesongen spela for Sporting i den portugisiske toppdivisjonen og for det nederlandske landslaget. Schaars vart seriemeister i Nederland med AZ i 2009. I 2006 var han lagkaptein på det nederlandske U21-landslaget som vart europameistrar. Han debuterte for A-landslaget 16. august 2006 i ein privatlandskamp mot Irland. Han var med i troppen til fotball-VM i 2010, men utan å få spela nokon kampar.
Eidsvoll bygdetun

**Eidsvoll bygdetun** ligg på Hammerstad i Eidsvoll kommune. Bygdetunet viser eit bygdesamfunn frå 1700- og 1800-talet. Eidsvoll bygdetun vart skipa av Eidsvoll museumslag i 1950 og overdratt til Eidsvoll kommune i 1970.

Museet blir drifta av vennelaget Bygdetunets Venner.

I tilknyting til museet er Okkupasjonsmuseet. Saman med Feiring jernverk utgjer desse tre Eidsvoll museum.


Fil:Eidsvoll bygdetun1.jpg|Oppsalbygningen. 
Fil:Eidsvoll bygdetun2.jpg|Låve, fjøs og bu på Oppsaltunet. 


## Bakgrunnsstoff
*
Eidfjord

**Eidfjord** er kommunesenteret i Eidfjord kommune. Folketalet i tettstaden Eidfjord var på 918 innbyggjarar i tredje kvartal 2008.
Eidfjord ligg ved botnen av Eidfjorden, 70 km frå Odda og 50 km frå Voss. Elva Eio renn ut i fjorden ved Eidfjord. Riksveg 7 går gjennom staden. Om somrane går det også hurtigbåt mellom Eidfjord, Ulvik, Utne, Kinsarvik, Lofthus og Norheimsund.

I Eidfjord ligg både Eidfjord kyrkje og Eidfjord gamle kyrkje. Ikkje langt frå sentrum, på Hereid-platået, ligg over 300 gravrøyser frå Vikingtida.
Eidfjord satsar tungt på turisme, og får fleire cruiseskip på vitjing i turistsesongen. Det er difor laga til djupvasskai i tettstaden. I Eidfjord finn ein elles fleire hotell, pensjonat, campingplassar og souvenirbutikkar mynta på turistane som kjem hit. Her er også butikk, bensinstasjon, kiosk, bilreparatørar, trelastvarehandel, treskjerarforretning og ljosstøyperiet.

Tettstaden Eidfjord har berre éin skule, Lægreid skule, som ligg sentralt i kommunen. Dette er ein barne- og ungdomsskule som samlar elevar frå heile kommunen. Når elevane er ferdige med 10. klasse, er dei næraste vidaregåande skulane i Kvam, på Voss eller i Odda. Det ligg også ein aldersheim i Eidfjord.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad til Eidfjord kommune
Eidsvoll okkupasjonsmuseum

**Okkupasjonsmuseet** ved *Eidsvoll bygdetun* ligg på Hammerstad i Eidsvoll kommune. 
Det er òg kjend som **Eidsvoll okkupasjonsmuseum**.

Museet er etablert på dugnad av medlemmar i Eidsvoll Forsvarsforening, og mange av dei var aktive deltakarar i motstandskampen. Museet skal formidle korleis okkupasjonen og motstandskampen under 2. verdskrigen arta seg for sivilbefolkning og samfunn på Eidsvoll. Eidsvoll okkupasjonsmuseum vart gitt som gåve til Eidsvoll kommune i samband med 50-års-jubileet for frigjeringa som vart feira i 1995.

I tilknyting til museet ligg Eidsvoll bygdetun. Saman med Feiring jernverk utgjer desse tre Eidsvoll museum.

## Bakgrunnsstoff
* Eidsvoll bygdetun
* Eidsvoll okkupasjonsmuseum
Ibrahim Afellay

**Ibrahim Afellay** () er ein nederlandsk fotballspelar av marokkansk opphav som har spela for FC Barcelona i spansk Primera Division og for det nederlandske landslaget. Han var med på å bli seriemeister i Nederland med PSV fire år på rad, frå 2005 til 2008. Han blei kåra til årets talent i nederlandsk fotball i 2007. Ved årsskiftet til 2011 gjekk han til Barcelona, der han vart spansk seriemeister i 2011.

Afellay var ettertrakta av både det nederlandske og marokkanske landslaget, men valde til slutt å spela for Nederland. Han debuterte for A-landslaget i ein EM-kvalifiseringskamp mot Slovenia 28. mars 2007. Under fotball-EM i 2008 fekk han éin kamp frå start og spelte elles som innbytar. I fotball-VM i 2010 kom han inn som innbytar i tre kampar.
Raudknapp

**Raudknapp** (*Knautia arvensis*) er ei fleirårig plante i kardeborrefamilien. Ho er utbreidd i Europa og Asia.

Planta er kring 60 cm høg, med stivhåra stengel og mjuklodne grågrøne blad, som stundom er heile, men oftast buktfinna. Ho har raudfiolette blomstrar, med lang lepe på blomstrane ytst i korga. Korga er flat og om lag 3 cm brei.

Raudknapp blømer kring juni månad i turre bakkar. Ho veks i Noreg nord til Troms, i Finnmark på avfallsplassar. Arten er funnen opp til 1217 meter over havet på Hardangervidda.

## Kjelder
*Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Åkervädd|Åkervädd]]» frå ,  den 21. august 2010.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Mjøssamlingene

**Mjøssamlingene** er Mjøsas sjøfartsmuseum. Museet ligg ved Minnesundbrua i Eidsvoll kommune. Frå 2006 er museet ein del av Mjøsmuseet. Det var her «Skibladner» vart montert og sjøsett. Her ligg òg huset til Skibladners første skipper, Ole Amundsen. 

Museet inneheld: *"Slippen",* *"Amundstua",* *"Pakkhuset",* *"Skibladnerbua",* *"Verkstedbygningen",* *"Fløyterbrakka",* og *"Fiskerstua".*

## Bakgrunnsstoff

*
SS «Lancing»

**SS «Lancing»** var ein firmasta fullriggar som opphavleg var bygd som dampskip. Fartøyet vart sjøsett 4. november 1865 hjå Napier & Sons i Glasgow. Det vart bygt for reiarlaget Compagnie Générale Transatlantique, som dreiv pasasjertafikk over Atlanterhavet, og fekk namnet «Péreire». «Péreire» var eit moderne dampskip med propell, og ein tosylindradampmaskin dampmaskin som utvikla 1250 akselhestekrefter. I tillegg til dampmaskina hadde skuta segløin. Ho var moderat barkrigga. Ved fullt damptrykk var farten 15,3 knop.

«Péreire» var utsett for fleire uhell. Skuta vart senka under brann i Tunis i 1881. Under storm i Atlanterhavet i 1886 vart ho treft av ein kjempesjø og fekk store skada. Maskinen vart sett ut av drift. «Péreire» vart segla til lands. Like etter at ho var reparert gjekk ho å grunn og havarerte. Vraket vart seld til eit reiarlag i London med norsk tilknyting. Dampmaskinen vart seld, og skipet opprigga som firmasta fullriggar. Fullriggaren fekk namnet «Lancing».

Det 113 meter lange og 13,6 meter breie skipet synte seg å ha svært gode segleigenskapar. Dei nesten 60 meter høge mastene hadde ei samla seglflate på 5080 m² fordelt på 34 segl. Det hadde eit mannskap på 26-30 mann. Under gode seglforhold gjorde det større fart enn det hadde gjort med dampmaskin. Det segla frå England til Australia på 64 døger, like snøgt som det mindre klipperskipa som var spesialbygde for hurtigsegling. Lengste utsegla distanse på eit døger var 366 nautiske mil, som gir ei gjennomsnittsfart på over 15 knop.

I 1901 vart skuta innkjøpt til Noreg av A.S. Lancing ved reiarlaget J.Johansen & Co på Lysaker.

## Kjelder
* Jon Winge: *Norske skip*. Oslo 2006
Eidsvoll museum

**Eidsvoll museum** er ei samling av tre av musea i Eidsvoll kommune. Museet er eigd av Eidsvoll kommune.

Museet omfattar:
* **[[Eidsvoll bygdetun]]** på Hammerstad
* **[[Okkupasjonsmuseet (Eidsvoll)|Okkupasjonsmuseet]]** ligg ved *Eidsvoll bygdetun* 
* **[[Feiring jernverk]]**

## Bakgrunnsstoff
*
Brunkeberg kyrkje

**Brunkeberg kyrkje** er ei krosskyrkje frå 1790 i Kviteseid kommune i Telemark fylke.

Kyrkja er bygd i tre og har 303 sitjeplassar.

Innvendig er ein særeigen dåpsengel og eit krusifiks over altaret. Naivistiske og dramatiske bibelske motiv er måla på midtpartiet i himlinga.

Byggmeister var Såmund Såmundsson Gjersund frå Morgedal. Målararbeidet vart utført av Aslak Nestestog frå Vinje. Døypefonten vart laga av Aasmund Såmundsson Nordgaard.

## Kjelder
*Bokmålswikipedia slik artikkelen var 22. august 2010 revijon

## Bakgrunnsstoff
*
* Brunkeberg kyrkje  frå Kyrkjesøk
*Brunkeberg kyrkje
Arne Arnesen

**Arne Arnesen** () var ein norsk kjøpmann og stortingsmann, opphavleg frå Uskedalen i Kvinnherad.

Arnesen var son av ein gardbrukar og landhandlar i Kvinnherad. I unge år var han tilsett på faren sin landhandel, tok i 1865 til i forretninga til Edvard Grieg i Bergen. Nokre år etter etablerte Arnesen seg som skipshandlar med eige handelshus i Bergen. I 1877 flytta han til Kristiansund der han dreiv skipshandel og handla med sild og fisk.

Arnesen var medlem av bystyret i Kristiansund i 22 år, nokre år ordførar og varaordførar. Han hadde også andre tillitsverv i Kristiansund, mellom anna var han direktør i Kreditbanken. Arnesen var særleg interessert i fiskeripolitikken, styremedlem i det lokale fiskeriselskapet i 25 år.

Året før Norsk Selskap til Skipbrudnes Redning (NSSR) vart danna i 1891, hadde Arnesen teke initiativet til eit lokalt basert redningsselskap for Kristiansund og mørekysten. Etter bybrannen i Ålesund i 1904 organiserte han den fyrste hjelpesendinga dit.

Han vart vald til varamann for Venstre ved stortingsvalet i 1900. Ettersom den valde representanten for Kristiansund døydde, møtte Arnesen fast på Stortinget frå januar 1901.  Perioden 1903-06 møtte han for Kristiansund som fast representant. I 1905 røysta han for republikk ved valet av styresett. Arnesen var varamann til Stortinget 1906-09. Han møtte i 1907 frå 1. mai og han vart innkalla på ny i mai 1908. Vel framkomen i Kristiania døydde han den 9. juni 1908.

Han vart tildelt 7. juni-medaljen.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*
Gunnar T. Rysstad

**Gunnar Torgeirsson Rysstad** () var ein norsk gardbrukar, diktar, ordførar og stortingsmann frå Valle kommune.

Rysstad var son til gardbrukar i Valle. Han gjekk amtsskulen i 1881/82 og folkehøgskulen Vonheim 1884/85. Handelsmann på Rysstad 1889-90. I 1896 tok han over slektsgarden Straume i heimbygda, og dreiv denne sidan. 

Han gav ut fleire diktsamlingar, det mest kjente diktet, «Eimhesten», skreiv han til opninga av Setesdalsbanen i 1895, der det vart framført som ei kantate. Rysstad gjendikta «Deilig er jorden» som «Fager er jordi», trykt i *[[Syn og Segn]]* i 1900, som sidan kom med i Nynorsk Salmebok.

Rysstad var i fleire år medlem av heradsstyret, ei tid som ordførar. Han var 3.  representant for Nedenes amt og Samlingspartiet på Stortinget 1904-06. Medlem av protokollkomiteen.

Han vart tildelt 7. juni-medaljen.

Rysstad døydde 1926 på garden sin, Straume i Valle.

## Bibliografi
**Sukk og song*, 1888
**Femti dikt*, 1890
**Hugsjaa*, 1896 - 
**Vaarnott*, 1904
**Orren spelar',' 1915
**Vigleik*, 1912 Historisk skodespel
**Hugsjaa* - Nyutgivelse ved Olav Bø i 1967

==Kjelder==
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*Bokmålswikipedia

==Bakgrunnsstoff==
**Valle kommune Gards og ættesoge Hylestad'' bind 1 side 208
* 
*Gunnar T. Rysstad hos Aasentunet
Kystgrisøyre

**Kystgrisøyre** (*Hypochaeris radicata*) er ein fleirårig art i korgplantefamilien. Planta er utbreidd over Europa, Asia og Nord-Afrika.

Kystgrisøyre vert kring 30 centimeter høg, og har buktfinna eller bukttagga ruhåra blad. Han har stivt snautt skaft med små bladskjel på den øvre delen. Blomen har ei 3 cm brei korg. Han har langskafta fnokk med fjørstrålar inst og hårstrålar ytst. Kystgrisøyre blømer kring juli i bakkar og småskog langs kysten frå Østfold til Nordmøre.

## Kjelder
* Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Rotfibbla|Rotfibbla]]» frå ,  den 22. august 2010.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Ivar Tveiten

**Ivar Pettersson Tveiten** () var ein norsk gardbrukar og politikar frå Fyresdal i Telemark. Han representerte Venstre for Bratsberg amt, seinare Vest-Telemarken og Telemark. Den kjende felespelaren Petter Sveinungsson Veum var far hans.

Tveiten gjekk lærarskule i Kviteseid 1869, og var lærar i ein krins i heimbygda fram til 1883. Han overtok farsgarden Vestre Tveiten i 1879?, i 1889 overtok han garden Brokke i grannelaget, der han budde sidan.

Tveiten var formann og forretningsførar for Fyresdals forbruksforening 1871-99, og heldt fram i same posisjonar for den utskilde Veums forbruksforening 1899-1902. Heradskasserar eit par år, og kasserar 1884-99 for dampskipet Fyresdal. Skulestyreformann 1893-1902. Direktør 1895-1910 for den fyrste sparebanken i heradet. Medlem av heradsstyret i fleire år.

Tveiten var stortingsmann 1902-24. 1902-03 møtte han som varamann frå Bratsberg, medlem av jarnbanekomiteen. Han fekk fast plass på Stortinget etter valet i 1903, var medlem av budsjettkomiteen 1903-09, sekretær i same komite 1910-15. I 1905 var han mellom dei som gjekk inn for republikk som nytt styresett for Noreg. Åra 1906-18 representerte han einmannskrinsen Vest-Telemarken. Han var president i Stortinget i perioden 1917-20 og 1922-24. Frå 1917 til -23 var han medlem av utanriksnemnda, formann frå 1919. I 1919 og -20 var han parlamentarisk leiar i Venstre.

Frå 1924 til 1926 var Tveiten kyrkje- og undervisningsminister i Johan Ludwig Mowinckel si fyrste regjering. Han var ein iherdig talsmann for landsmålet, og i hans statsrådstid vart det krav om at det offentlege skulle svare på adressaten si målform. Nynorsk salmebok vart godkjend under Tveiten.

Tveiten vart tildelt 7. juni-medaljen.

Han døydde 1934 på Brokke i Fyresdal.

Ei byste av Tveiten, laga av Dyre Vaa, er utstilt på Nasjonalgalleriet.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

## Bakgrunnsstoff
*Om Ivar Tveiten på NBL
*
Torgunrud

**Torgunrud** er ein gard i bygda Feiring i Eidsvoll kommune, som ligg i Viken fylke. Garden ligg ved foten av Stefferudkollen, ved Torgundrudelva, som renn frå Bladtjern til Mjøsa, og som utgjer gardens grense mot sør. Til garden høyrer Kastfossen, som er ein særprega foss i Torgunrudelva. Gerden har i dag av ca 2000 mål skog og ca 100 mål dyrka mark. I tida før 1825 utgjorde Torgunrudelva grensa mellom Feiring og Toten, garden låg då i Toten herad.
Sumphaukeskjegg

**Sumphaukeskjegg** er ei fleirårig urt i korgplantefamilien. Arten er utbreidd i Europa og Asia. 
Planta er kring 50 cm høg med store tynne snaue blad som ved grunnen går kring stengelen. Blomane er tre cm breie korger i halvskjerm. Korgdekkblada har svarte kjertelhår.

Sumphaukeskjegg blømer kring juli månad på fuktige stader i skog og ved bekker, og på næringsrike myrar. Planta er vanleg over det meste av Noreg, sjeldan i nord. Ho er funnen opp til 1200 m på Hardangervidda.

## Kjelder
*Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Kärrfibbla|Kärrfibbla]]» frå , og «[[:de:Sumpf-Pippau|Sumpf-Pippau]]» frå  den 22. august 2010.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Sveinung Sundli

**Sveinung Sundli** () er ein norsk musikar frå Orkdal, kjend som felespelar og el-pianist i musikkgruppa Gåte. 

Sundli voks opp i ein musikalsk familie i Orkdal, og lærte å spela fele frå han var 6 år. Som 14-åring vart han lei felespelet og knuste fela si. Etter ein periode der han lytta til teknomusikk og var bassist i eit pønk-band, tok han til med folkemusikk att, og tok til å blanda han med rock. I 1999 starta han opp Gåte saman med systera Gunnhild Sundli (vokal), Martin Langlie, (slagverk) Gjermund Landrø (bass) og Magnus Børmark (el-gitar). Dei gav ut sin fyrste EP året etter, og vart svært populære etter nokre år, både innanlands og utanlands.

Sundli skreiv melodiar til «Storås», «Ola I», «Du som er ung», «Sjåaren» og «Fredlysning», som Gåte framførte. Han har også ein G, symbolet til Gåte, tatovert på armen sin.

I 2004 var Sundli ei viktig drivkraft til oppstarten av Storåsfestivalen, som vart arrangert fyrste gong i juli same året. Elles har han drive utestaden Storås i Trondheim i fleire år. Han vart far for fyrste gong då han fekk ein son med sambuaren sin i desember 2008.

## Kjelder

* Bokmålswikipedia om Sundli.
* Storåsfestivalen: Om festivalen. 
* Sveinung Sundli i Stjerneklart på Nrk.no, 27.08.07
* Adressa.no, 07.12.08: Sveinung Sundli er blitt far.
Peder J. Utheim

**Peder Jonsson Utheim** () var ein norsk gardbrukar og stortingsmann frå Kornstad på Nordmøre. John Utheim var bror hans.

Utheim var son av ein gardbrukar i Kornstad. I 1863 gjekk han amtslandbruksskulen. Han tok over farsgarden i 1868 og dreiv denne til han døydde. Vinteren 1870/71 var han elev på ein folkehøgskule i Sel i Oppland, driven av Christopher Bruun og Kristofer Janson.

Utheim var ordførar i Kornstad frå 1898 til han døydde 1902. Han var og direktør for sparebanken i heradet. Elles var han medlem av styret for landbruksskulen i Romsdals amt.

Frå 1892 til 1897 representerte Utheim Romsdals amt på Stortinget. Han var då medlem av jarnbanekomiteen. Perioden 1900-03 var han 1. varamann, møtte i landbrukskomiteen 11.10.1901-26.11.1901 i staden for Nils J. Hestnes.

Utheim døydde 1902 på sjukehuset i Trondheim.

## Kjeldee
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Tunbalderbrå

**Tunbalderbrå** er ei urt i korgplantefamilien. Arten har ei sirkumpolar utbreiing. Planta er kring 10 cm høg og er mørkgrøn, tettblada og med kortskafta korger. Blomane er utan kantkroner. Dei har gulgrøne midtkroner i høg innhol topp, og har sterk lukt. Tunbalderbrå blømer kring juni månad i tun og gater, og langs vegar og jernbanar. 

Planten kom opphavleg til Noreg som ballastplante. Han er spreidd over heile Noreg i ny tid. Han er vurdert som ein framand art med potensielt høg risiko for å vera invasiv av Artsdatabanken.
## Galleri

20130602Matricaria discoidea5.jpg
Matricaria discoidea.jpg
Lepidotheca suaveolens 01.JPG
20130602Matricaria discoidea1.jpg
Matricaria discoidea 2629.JPG
Strahlenlose Kamille.JPG
Pineapple Mayweed (Chamomilla suaveolens) - geograph.org.uk - 497544.jpg
Matricaria discoidea by Danny S. - 002.JPG


## Kjelder

* Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Gatkamomill|Gatkamomill]]» frå ,  den 22. august 2010.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Magnus Børmark

**Magnus Robot Børmark** () er ein norsk el-gitarist, kjend frå Musikkgruppa Gåte.

## Oppvekst og Gåte

Børmark er fødd og oppvaksen i Trondheim, der han lærte å spela gitar og piano av storebror sin. Han spela også trommer i korps i fem år. Etter kvart vart han kjend med Sveinung Sundli frå Orkdal, som starta opp Gåte saman med systera Gunnhild Sundli, Martin Langlie og Gjermund Landrø. I eit intervju i studentavisa *[[Under dusken]]* sa Børmark at då han spurde om å få vera med i Gåte, svara Sundli fyrst nei, men han overbeviste Sveinung med rare gitarlydar som han aldri hadde høyrt før. Han vart medlem av bandet i 2000, som el-gitarist.

Før Gåte gav ut sin fyrste CD, *Jygri* frå 2002, sendte Børmark ein søknad til folkeregistret der han skreiv at han berre ville kjenna seg som eit heilt menneske om han fekk ta i bruk mellomnamnet «Robot». Søknaden vart innvilga.

Børmark var utvilsamt den som var villast og skapte mest show i Gåte i dei åra bandet var aktivt. Gitarspelinga hans vart umisseleg for å ha rocken som element i musikken deira. I 2005 vart bandet oppløyst
## Tida etter Gåte

Etter dette vart Børmark med i det progressive rockebandet 22 saman med Martin Mullholand, Mats Paulsen og Andreas Kjøl Berg. Bandet debuterte på  i Oslo, der dei spelte 22.2 på eit utselt Cosmopolite for 800 tilskodarar. Bandet la stor vekt på sceneshow, og bar preg av å vera modernistisk. Den 22. august 2008 gav 22 ut EP-en *E. S. P. (Extended Sensory Play)*. I løpet av 2008 turnerte bandet heile Noreg fleire gonger; siste gongen var eit prosjekt der dei spela 22 konsertar på 22 dagar, og turnéruta var forma som eit to-tal på Noregskartet.

Under Gåte sin siste konsert på comebacket deira sommaren 2010, gav Børmark eit forrykande show og sprang både høgt og lågt på scena, ifylgje ein reportasje på nettsida Planb.no.

Børmark er vegetarianar og har vore medeigar i den vegetarianske lunsjbaren *Persilleriet* i Trondheim. Han har også vore aerobics-instruktør i byen. 

## Kjelder

* Wikipedia på bokmål om Magnus Børmark.
* Bilete av Magnus Børmark på gitar på foto.no
* Underdusken.no, 29.09.09: En eneste stor digresjon, framført av Magnus Børmark. 
* Ep-en E.S.P. på Platekompaniet.
* Vg.no, 07.09.05: Oppløst Gåte.
* Gemini om Gåte, og namneskiftet til Børmark. 
* PlanB.no, 22.08.10: Magisk stemning på Operaen.
John Utheim

**John Jonsson Utheim** () var ein norsk lærar, forfattar, Venstre-politikar og amtmann. Peder J. Utheim var bror hans.

Utheim var frå Kornstad på Nordmøre, der far hans var gardbrukar. Sjølv var han lærar i omgangsskule i Kvernes 1862 og Kornstad 1862-64. I 1868 vart han student og tok til på universitetet i hovudstaden. Han studerte fyrst filologi, sidan teologi, og vart uteksaminert cand. theol. i 1874. Mellom 1870 og -75 var han lærar både på Qvams skole og huslærar i Trøgstad. Frå 1875 var han lærar på Oslo katedralskole. I 1878 byrja han i lærarstilling på Sjøkrigsskulen i Horten, frå 1890 med yrkestittelen dosent. Både i 1879 og 1881 var Utheim skipsforvaltar på «Nornen» sitt tokt til England og Spania.

Utheim var medlem av bystyret i Horten frå 1883 til 1902, ordførar 1899-1901.

Perioden 1892-1894 var Utheim 2. representant til Stortinget frå Jarlsberg og Larvik amt. Han var då sekretær i militærkomiteen, 1893-94 medlem av valkomiteen og 1894 sekretær i konsulatkomiteen.

Utheim var 1898 medlem av kongeleg kommisjon om den sivile legetenesta i Noreg, og formann 1902 i ein parlamentarisk kommisjon om inndeling av einmannskrinsar ved stortingsval. Han var også forfattar av ymse verk om stortingsval og andre tema.

Utheim var amtmann i Nordre Bergenhus amt frå 1902, til han døydde i 1910.

Utheim var republikanar, og agiterte i 1905 mot innføring av monarki som styreform.

Han døydde hausten 1910 i Leikanger i Sogn.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

## Bakgrunnsstoff
*1905 - Amtmannen i Nordre Bergenhus amt - John Utheim Sogn og Fjordane fylkesarkiv
Reinfann

**Reinfann** er ein art i korgplantefamilien. Planta er utbreidd i Europa og Asia. 
Reinfann er kring 80 cm høg, med ein stiv trehard stengel, som ofte er noko raudfarga. Han har krypande jordstengel. Blomane er gullgule korger i halvskjerm. Dei har sterk aromatisk lukt. Planten blømer kring august månad i skogkantar, vegkantar og i ur. Han finst over heile Noreg, og er funnen opp til 1160 m i Oppdal.

## Kjelder
*Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Renfana|Renfana]]» frå ,  den 22. august 2010.*
Vegtistel

**Vegtistel** er ei urt i korgplantefamilien. Arten er utbreidd i Europa, Asia og Nord-Afrika. 

Planta er kring 70 cm høg og har grov grågrøn stengel med mange greiner. Ho har buktfinna blad med lange kvasse tornar som er kvitlodne på undersida. Oversida har små tornar. Korgdekkblada er grågrøne og sprikjande med kvass gul odd. 

Vegtistelen blømer kring juli månad i vegkantar, på turre stader og avfallsplassar. Han finst i det sørlege Noreg så langt nord som til Salten. Planta er blitt funnen opp til 680 m på Voss.

## Kjelder
* Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Vägtistel|Vägtistel]]» frå ,  den 22. august 2010.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Willem Janszoon

**Willem Janszoon** (ca. 1570–1630) var ein nederlandsk oppdagar og guvernør. Truleg var han og mannskapet hans dei fyrste europearane som såg Australia.

## Liv og gjerning
Willem Janszoon vart truleg fødd i Amsterdam. Han vert fyrste gongen nemnd i 1598 som ein sjømann ombord i fartøyet «Hollandia», i teneste for Det nederlandske austindiakompaniet. Fartøyet var del av den andre flåten som vart send til Nederlandsk Ostindia. Han reiste 1601 på ny til Ostindia, då som skipper på «Lam», eitt av tre skip i ein flåte leia av Joris van Spilbergen.

### Oppdaginga av Australia

Den tredje gongen Janszoon sigla mot Ostindia, 18. desember 1603, var det som kaptein på skipet «Duyfken», eitt av dei tolv skipa i flåten til Steven van der Hagen. Vel framkomne i Ostindia vart «Duyfken» send ut på leiting etter andre moglege handelsutpostar, særskilt «i det store landet Ny-Guinea og andre aust- og sørland».

«Duyfken» sigla frå Bantam den 18. november 1605 mot vestkysten av Ny-Guinea. Janszoon kryssa Arafurahavet, utan å oppdage Torressundet, og sigla inn i Carpentariabukta. Den 26. februar 1606 ankra skipet opp ved fastlandet nær elva Pennefather River på vestsida av Kapp Yorkhalvøya, nær dagens Weipa. Dette er den fyrste nedskrivne observasjon av Australia av ein europear. 

Janszoon heldt fram å kartlegge i kring 300 kilometer av kysten, som han mistenkte for å vere ein sørleg del av Ny-Guinea. Mannskapet opplevde befolkninga som fiendsleg og landet for å vere for sumpaktig, så skipet sigla tilbake til Bantam i juni 1606. Janszoon kalla det nyoppdaga landet for «Nieu Zelandt» etter den nederlandske regionen Zeeland, eit namn som snøgt vart gløymt. Det vert spekulert om at kinesiske, franske og portugisiske sjøfararar kan ha observert ein kvan del av Australias kystar tidlegare enn 1606, men oppdaginga til Janzsoon er den fyrste sikre.

### Andre reisa til Australia
Janszoon rapporterte at den 31. juli 1618 nådde ein land på ei øy på 22° sørleg breiddegrad, cirka 385 km sørsøraust for Sundasundet. Dette vert tolka som ei skildring av halvøya mellom Point Cloates og North West Cape på kysten av Vest-Australia.

### Guvernør og admiral
Janszoon tenstegjorde i Det nederlandske austindiakompaniet i fleire periodar, fyrst 1603–11, så 1612–16. Ei tid var han guvernør over Fort Henricus på Solor, og 1618-28 var han admiral i den nederlandske flåten, og guvernør over Banda (1623-27). I 1619 var han lønna med ei gulllenke verd 1&nbsp;000 gylden for innsatsen i å fange fire skip frå det Britiske austindiakompaniet, som hadde delteke på javanesarane si side i deira forsvar av Jakarta mot nederlendarane.

Janszzon vende tilbake til Batavia i juni 1627 og fór snart etter, som admiral over ein flåte med åtte skip, på ei diplomatisk reise til India. 4. desember 1628 sigla han heim mot Nederland der han landa sommaren 1629. Ikkje noko er kjent om hans siste dagar, men ein trur at han døydde i 1630.

## Kjelder
*
*
*
*

### Notar

----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Willem Janszoon|en:Willem Janszoon]]» frå ,  den 22. august 2010.*
Følblom

**Følblom**  (*Leontodon autumnalis*) er ein art i korgplantefamilien. Arten er utbreidd i Europa, Asia og Nord-Afrika.

Planten vert kring 15 cm høg og har smale bukttagga eller oftast buktfinna snaue rosettblad. Han har snautt skaft, som øvst under korgene er tjukkare og ofte med nokre smale bladskjel. Korgdekkblada kan vere med eller utan hår. Følblomen har gule kroner, dei ytre kronene har raud stripe på undersida. Han har berre fjørstrålar i fnokken.

Følblom er ein omskifteleg art. Han blomstrar kring juli månad i beitemark og på vegkantar. Han er vanleg gjennom heile Noreg og er funnen opp til 1600 meter over havet i Jotunheimen.

## Kjelder

*Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Höstfibbla|Höstfibbla]]» frå ,  den 23. august 2010.*  
 
## Bakgrunnsstoff
Nyseryllik

**Nyseryllik** er ei urt i korgplantefamilien. Arten er utbreidd i Europa og Asia.
Planta vert kring 30 cm høg, og har ein greina jordstengel. Blada er smale som eit lauvsagblad. Korga om lag 1 cm brei, oftast med 8-10 kvite kantkroner. Dyrka plantar har større korger og fleire kantkroner. 

Nyseryllik blømer kring juli månad i grasbakkar, på fuktig dyrka mark og på vegkantar. I nyare tid finst han spreidd gjennom heile Noreg. Planten er funnen opp til 1230 m på Hardangervidda.

## Kjelder
* Svensk Wikipedia.
* Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.
Skogsalat

**Skogsalat** er ein fleirårig art i korgplantefamilien. Arten har vore rekna til salatslekta, men er no gjerne overført til *[[Mycelis]]*. Han er utbreidd i Europa og Asia.

Planta er kring 60 cm høg med fylt stengel, tynne, ofte litt raudfarga blad med øyre og stor trekanta endelapp. Ho har brei blomsterstand. Frukta har ei rekkje lange og ei rekkje korte fnokkhår. Skogsalat blømer kring juli månad i ur, ber og steinete stader i skogen. Han finst i det sørlege Noreg nord til Rana, og er vanlegast på Vestlandet og i Agder. 

## Kjelder

*Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:|sv:]]» frå ,  den 23. august 2010 Skogssallat.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Håv

**Håv** (frå norrønt *háfr*, som har med å heve eller lyfte å gjere) er ein reiskap forma som ein notpose som er halde utspent og open og festa til eit handtak eller ei lang stong.

Håv vert nytta til å få på land fisk og små dyr frå vatn, eller til å fange insekt, dyr eller fugl med på land og i lufta. Storleiken på håven, på maskene i nota, og lengda på handtaket eller stonga varierer med kva håven skal nyttast til.
Hovslagar

**Hovslagar** er nemninga på ein person som skor hestar, det vil seie å tilpasse hestehoven og hesteskoen til kvarandre ved å skjere til hoven, og deretter feste skoen til hoven med ein særskild type spikrar, sokalla hesteskosaum.

Hesteskoa er vanlegvis laga av jarn. I tidlegare tider vart dei framstilt i dei lokale smiene, og difor var det smeden på staden som skodde hestane og soleis lett kunne tilpasse skoa til hestehovane. I vår tid er det vanlegvis standardiserte, maskinsmidde hestesko i ulike storleiker som vert nytta, og hovslagar har vorte eit eige yrke. I Noreg er hovslagarutdanninga to år med skule og to år i lære.

Hovslagaryrket vart mest utsletta ei tid etter at arbeids- og transporthestane vart utkonkurrert av traktorar og bilar. Men hestehaldet har auka i den seinare tida etter at hesten har vorte eit populært sports- og fritidsdyr, og faget har fått nytt liv.

## Sjå òg
Hestesko 

## Bakgrunnsstoff
* Utdanning.no sin yrkesutdanning av hovslagar
Granvin stavkyrkje

**Granvin stavkyrkje** var ei stavkyrkje i Granvin i Hardanger, som vart riven rundt 1722. Det er ikkje bevart nokon kjende bygningsrestar frå kyrkja. Kyrkja stod på same tomta som dagens Granvin kyrkje, ved Granvinsvatnet.

## Historie
Det finst ikkje noko grunnlag for ei detaljert datering av kyrkja. Eit "Granvin sokn" er nemnt i kjeldene i 1306, og det må altså ha funnest ei kyrkje i Granvin seinast då. Kyrkja vart utvida i tømmer to gonger: I 1690-92 med 20 gonger 20 fot (om lag 6 gonger 6 meter), og 1702-04 vart koret utvida med 16 fot (5 gonger 5 meter). Kyrkja er nemnt for siste gong i rapportar frå 1722, då som ein bygning halvt av stav og halvt av tømmer. Kort etterpå må ho ha vorte riven, så ein rapport frå 1885 seier at den noverande kyrkja då var nærare 200 år gammal.

## Utsjånad
Det går fram av rekneskapa til kyrkja for 1699 - 1701 at ho var omgitt av ein svalgang. Denne må ha gått rundt heile kyrkja, då det i 1665 vert nemnt ein "svale i østre Bryst" (gavl). Eit tårn på taket vert omtala i 1660. Det vart fornya i 1690. Kyrkja hadde våpenhus i vestre ende og ved korinngangen på sørsida. Innvendig var kyrkja måla. Storleiken på skipet skal ha vore 46 fot gonger 22 fot (om lag 14 m x 7 m) og koret 36 fot gonger 18 fot (11 m x 6 m).

## Fotnotar


## Kjelder
* Lorentz Dietrichson, *De norske stavkirker* (Kristiania og Kjøbenhavn, 1892)

## Bakgrunnsstoff
*
Vikøy stavkyrkje

**Vikøy stavkyrkje** var ei stavkyrkje i Vikøy i noverande Kvam herad i Hardanger, nær Norheimsund, som vart riven i 1839. Det er ikkje bevart nokon kjende bygningsrestar frå kyrkja. 

## Historie
Det finst ikkje noko grunnlag for ei detaljert datering av kyrkja. Eit Vikøy kyrkjesokn er første gong nemnt i kjeldene i 1317, og det må altså ha stått ei kyrkje på Vikøy då. Då kyrkja vart riven vart det funne seks myntar og brakteatar. Den eldste var frå Håkon V si regjeringstid (1299-1319). 

I 1665 trong kyrkja nye sperrer til taket og stavar. Ho vart riven i 1839, like etter at ein bygde langkyrkja Vikøy kyrkje.

## Utsjånad
I 1665 vert det omtala ei «dør paa Svalens nordre Side». Kyrkja hadde altså svalgang. Ho hadde eit tårn seinast i 1712. På 1700-talet var ho måla («smukt malet») inni. Breidda på skipet tyder på at ho var treskipa med heva midtrom. Det seiest at ho likna på Stedje stavkyrkje. Storleiken på skipet var 48 fot gonger 28 fot (om lag 15 m x 9 m) og koret 20 fot gonger 22 fot (6 m x 7 m).

## Kjelder

* Lorentz Dietrichson, *De norske stavkirker* (Kristiania og Kjøbenhavn, 1892)

## Bakgrunnsstoff
*
Øystese stavkyrkje

**Øystese stavkyrkje** var ei stavkyrkje i Øystese i Kvam i Hardanger, som vart riven i 1868. Ho var den siste stavkyrkja som stod att i Hardanger. Det er ikkje bevart nokon kjende bygningsrestar frå kyrkja.

## Historie
Det finst ikkje noko grunnlag for ei detaljert datering av kyrkja. Første gongen ei kyrkje i Øystese er nemnt i kjeldene, er i eit brev frå rundt 1300, då ein "sira Fjallar" var prest der. I 1722 var kyrkja, ifølgje ein rapport, framleis ein fullstendig stavbygning, med svaler omkring og ein stopul framfor. Då kyrkja vart vølt i 1845, hadde ho berre ein lukka svalgang på sørsida av skipet, og det fanst restar av sponkledning. Stopulen stod som eit lågt tårn ved vestsida av skipet. Svalgangen og bordkledningen vart då fjerna, og det vart lagt inn eit nytt loft. I 1868 vart kyrkja riven. Under golvet ved døypefonten låg ein bjørnefell. Det vart òg funne ein mynt frå kong Magnus Eriksson si regjeringstid (1319-1355) og fem brakteatar.

## Utsjånad
Ifølgje ein rapport frå 1665 hadde kyrkja då svalgang og spontak. I 1722 var kyrkja måla innvendig og bordkledd. Breidda på skipet tyder på at kyrkja var treskipa med heva midtrom. Den vestre døra hadde framleis rikt jernbeslag i 1864, og i 1848 hadde kyrkja ein gammal benk med utskjeringar. Storleiken på skipet i 1722 var 42 fot gonger 32 fot (om lag 13 m x 10 m) og koret 20 gonger 18 fot (6 m x 5,5 m).

## Fotnotar


## Kjelder
* Lorentz Dietrichson, *De norske stavkirker* (Kristiania og Kjøbenhavn, 1892)

## Bakgrunnsstoff
*
Jondal stavkyrkje

**Jondal stavkyrkje** var ei stavkyrkje i Jondal i Hardanger, som vart riven i 1725. Då den neste kyrkja som vart bygd, vart riven i 1888, vart det funne tre rammetre av svilleramma til den gamle stavkyrkja, ei søyle og enkelte andre fragment. Desse var utan utskjeringar.

## Historie
Det finst ikkje noko grunnlag for ei detaljert datering av kyrkja. Ei kyrkje i Jondal dukkar for første gong opp i kjeldene i 1306, då ein "Jon prest i Jondal" er nemnt. Det vart sagt i ei synfaring i 1665 at det "Behøves et nyt Spaantag paa Kirken paa nordre Side, hvortil ungefær kan medgaa 6000 Egespaan, eftersom ingen huggen Bord der kan faaes uden stor Bekostning". Svalgangane vart tekne ned og sett opp på nytt i 1699-1701. I ein rapport frå 1709 heiter det at kyrkja var "en gammel Stavkirke, meget brøstfældig paa Tag, Stave og Stavlægjer." I 1722 skal kyrkja ha vore "en ældgammel og i Grund forraadnet Stavkirke, hvorudi Tjenesten med allerstørste Livsfare forrettes, og især naar det blæser noget haardt". I 1714 var det planlagt ei stor omvøle, men dette måtte ein slå frå seg fordi så mykje av treverket var rote. Kyrkja skal ha blitt riven i 1725. Den nye kyrkja stod ferdig i 1727.

## Utsjånad
I synfaringa i 1665 vert det nemnt at kyrkja hadde svalgang på nord- og sørsida.Kyrkja hadde ein innlagd himling, som vart utbetra 1702-1704. Svalgangane hadde to dører.

## Fotnotar


## Kjelder
* Lorentz Dietrichson, *De norske stavkirker* (Kristiania og Kjøbenhavn, 1892)

## Bakgrunnsstoff
*
Målrøystingar 1960-1964

Oversyn over folkerøystingar om opplæringsmål i norske skulekrinsar og kommunar i åra 1960–1964.
Hekking

**Hekking** er dei aktivitane fuglar gjer når dei parar seg, byggjer reir, legg egg og ruger desse fram til klekking og alar opp ungane.
Gunnar M.K. Graarud

**Gunnar Magnus Kjølstad Graarud** () var ein norsk lege og politikar som var ordførar i Holmestrand og stortingsmann.

Graarud var fødd i Hammerfest i Finnmark der far hans var lege. Som nyutdanna lege kom Graarud til Holmestrand i Vestfold i 1882 der han opna privat praksis. Der arbeidde han fram til han døydde i 1932. Graarud var også overlege ved Modum bad frå 1896.

Graarud representerte partiet Høgre i Holmestrand bystyre frå 1892 og var ordførar i Holmestrand periodane 1898-1900 og 1907-09. I 1900 vart han vald inn til Stortinget, der han sat i to periodar, 1900-1903 og 1903-1906, og var medlem av kyrkjekomiteen. Han vart tildelt 7. juni-medaljen.

I august 1992 avduka Vestfolds dåverande fylkesmann Mona Røkke ei byste av Graarud, utført av bilethoggaren Arne Durban, utanfor Holmestrand Museum. Lokalhistorikaren og bypatrioten Graarud spela ei viktig rolla då museet vart etablert. Han var elles ein aktiv amatørfotograf.

## Kjelder

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*
Evald Rygh

**Evald Rygh** () var ein norsk embetsmann og politikar som var knytt til partiet Høgre. Peder Rygh var far hans, Per Rygh sonen hans. Oluf Rygh og Karl Rygh var brørne hans.

## Liv og gjerning
Rygh var fødd i Verdal. Han vart student frå katedralskulen i Trondheim i 1858 og cand. jur. 1864. Frå 1865 til 1880 var han tilsett i Finansdepartementet, byråsjef 1869, ekspedisjonssjef i finansavdelinga 1872. I 1866 hadde han stipend til å studere statsøkonomi i Frankrike og England. Mellom 1880 og 1889 var Rygh borgarmeister i Kristiania.

Rygh var 1875-79 medlem av formannskapet i hovudstaden, ordførar 1892-93. I Emil Stangs fyrste regjering var Rygh statsråd og sjef for Finans- og tolldepartementet frå 13. juli 1889 til 6. mars 1891.

Stortingsperioden 1892-94 var Rygh 1. representant for Kristiania, Hønefoss og Kongsvinger. Han høyrde til Høgre og var medlem av tollkomiteen.

Rygh var medlem av ei rekke kommisjonar, statlege komitear samt offentlege og private styre. Mellom anna var han 1883 formann i tilsynskommisjonen for Kongsvingerbanen, og 1895 det same for Flisabanen. Han var formann 1892 i ein kongeleg kommisjon om jarnbanestasjonsordninga i Kristiania og i 1895 av ein departmentskomite om avståinga av grunn i samband med Vest- og Østbanestasjonane i hovudstaden. I 1895-96 var han formann i komiteen som forhandla med Sverige om ny mellomrikslov. År 1885 var han sentral i stiftinga av Kristiania telefonselskap, då han fekk maka til at to konkurrerande selskap slo seg saman.

Frå 1893 var Rygh administrerande direktør i Christiania Sparebank.

Ei byste av Rygh er reist ved Holmenkollen i Oslo. Saman med vegdirektør Hans Hagerup Krag tok han i 1888 initiativ til å få sikra eit areal ved Holmenkollen, ope for innbyggarane av Oslo. Han arbeidde også for at kommunen skulle kjøpe Frognerseterskogen. Rygh var den fyrste styreformannen for Nationaltheatret.

Rygh vart i 1891 av kongen utnemnd til kommandør av 1. klasse av St. Olavs Orden «for fortjenstlig embedsvirksomhed».

Han døydde 1913 i Kristiania.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
**[[Store norske leksikon]]*
Hans Hagerup Krag

**Hans Hagerup Krag** () var ein offiser, vegingeniør, vegdirektør i Noreg 1874-1904. Hans Peter Krag var far hans.

Krag var fødd i Grong. Han gjekk krigsskulen og var artillerioffiser i 1850. Frå 1853 var han  vegingeniør i state, og stakk i 1857 ut ruta for Geirangervegen. Krag var kontorsjef i vegdirektoratet frå 1866, sjølv vegdirektør 1874-1904. Han var ein framsynt mann som gjorde særs mykje for samferdsla i Noreg. Mellom anna var han sentral ved etableringa av Haukelivegen mellom Telemark og Odda, ved Strynefjellsvegen i 1894, og lanserte i 1896 planane for Sognefjellsvegen. Han var sentral også då dedet vart bygt veg til Holmenkollen og Voksenkollen, samstundes som ein sikra friareal for folket i Oslo by.

Krag var fleire gonger på studieferder i utlandet. Han var mykje i Sveits og forstod tidleg at Noreg hadde ei framtid som mål for turistar. I 1868 var Krag med å skipa Den Norske Turistforening, æresmedlem 1897, og var elles oppteken av å fremje friluftslivet.

Krag døydde 1907 i Kristiania.

## Kjelder
**Norsk Allkunnebok VII*. 1956
Nobels Fredssenter

**Nobels Fredssenter** er ei norsk stifting som vart skipa av Stortinget i 2000. Den Norske Nobelkomite vel styret i stiftinga.

Ved utstillingar, førelesningar, konferansar og andre aktivitetar for born og vaksne skal fredssenteret informere om Alfred Nobel og fredsprisen han innstifta, om dei som har fått fredsprisen, og om aktuelle konfliktar og den internasjonal innsatsen som vert gjort for å trygge freden.

Senteret har tilhald i den verneverdige stasjonsbygningen på den nedlagde Vestbanestasjonen i Oslo, den tidlegare endestasjonen for Drammensbanen i nærleiken av Rådhuset. Det vart opna av Kong Harald V 11. juni 2005, og då opningsseremonien inngjekk i det offisielle programmet for å  markere at det var hundre år sidan unionsoppløysinga mellom Sverige og Noreg vart gjennomført, var både dei svenske og norske kongepara til stades.

## Bakgrunnsstoff

*
Loch Leven

**Loch Leven** (skotsk-gælisk *Loch Lìobhann*) er ein innsjø i Perth and Kinross sentralt i Skottland.

Innsjøen er om lag trekanta og er om lag 6&nbsp;km lang. Landsbyen Kinross ligg ved vestenden. Loch Leven Castle ligg på ei øya i innsjøen. Maria av Skottland vart halde til fange her i 1567. Det går båt til øya frå Kinross om sommaren.

Før River Leven vart kanalisert og innsjøen delvis vart drenert på 1800-talet, var Loch Leven langt større. Då vassnivået fall kom fleire øyar til synet og dei som alt fanst, vart òg større.

Det vart gjort fleire funn under dreneringa, mellom anna eit septer, «visstnok av sukkerrøyr, festa med elfenbein og sølv, der orda 'Mary, dronning av skottane', stod å lese.» Det vart funne nær *Mary Knowe*, der ho visstnok gjekk i land etter å ha rømd frå borga.

St Serf's Inch er den største av sju øyar i Loch Leven og her budde det ein gong ein culdee og så eit klostersamfunn av augustinarar.

Loch Leven er eit nasjonalt naturreservat, samt stad av særskild vitskapleg interesse og særskild verneområde.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Loch Leven|Loch Leven]]» frå ,  den 24. august 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

* Loch Leven fiske