open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Adolf Bjerkreim

**Johan Adolf Bjerkreim** () var ein norsk lekmannsforkynnar og forfattar. Bjerkreim var fødd i Tengesdal i Bjerkreim kommune i Rogaland, og tok etternamnet Bjerkreim då han flytta frå bygda i ungdomstida.

## Forkynnar
I 1905 vart Bjerkreim kristen, og frå 1907 byrja han smått å reisa som forkynnar tilknytt Kinamissionsforbundet. Han gjekk dinest eit år på ungdomsskule (Folkehøgskole) ved Framnes i Hardanger før han frå 1908 og fram til 1916 reiste fast som forkynnar for Kinamisjonen. I denne tida hadde han også eit årslangt opphald i Amerika 1913-1914, der han fekk ei rad nye impulsar. Frå 1916 av gjekk han over til å reisa som fripredikant, der han fekk betaling frå den enkelte forsamlinga han vitja.

## Kontroversiell
Bjerkreim var ikkje redd for å stilla spørsmål ved etablerte sanningar og skreiv bok både om spørsmålet *Sabbat eller Søndag* og *Lærer Bibelen Gjenfødelse i Dåpen?*. 

I ettertida har Bjerkreim av enkelte grupperingar ufortent blitt sverta som tilhøyrande «dispensasjonalistane» og «Plymouth-brørne». Rett nok hadde Bjekreim samanfallande syn med desse, men han stod aldri som medlem i nokre av rørslene.

## Kjelder
* Kjell Dahlene, forkynnar, forfattar av biografien om Adolf Bjerkreim

## Referansar
Myrkdalen

**Myrkdalen** er ei bygd på Vossestrand i den nordlege delen av Voss herad i Vestland. I Myrkdalen ligg Vestlandets største skisenter, Myrkdalen Fjellandsby.

Myrkdalen er heimstaden til mellom anna OL-vinnar og skihoppar Lars Bystøl.
Den jødiske diasporaen

**Den jødiske diasporaen** er fortrenginga av det jødiske folket under Babylonia og Det romerske keisarriket. Dei spreidde seg seinare rundt i verda grunna forfølging eller konvertering. Det er vanleg å rekne at diasporaen har byrja med hærtakinga av dei gamle jødiske kongerika og utdriving av jødefolket i det åttande til det sjette hundreåret før vår tidsrekning. Ei rekkje jødiske samfunn vart etablerte i Midtausten som ei følgje av tolerant politikk, og vart verande viktige senter for Toraliv og jødedom i hundreåra frametter. Nederlaget i Det store jødiske opprøret i år 70 og opprøret til Bar Kokhba i 135 mot Den romerske keisarriket gjorde sitt til at fleire spreidde seg over større geografiske område, då mange jødar vart spreidde etter å ha mista landet sitt, Judea, eller vart selde som slavar over heile keisarriket. 
Uttrykket  diasporaen vert no brukt om jødefolket som ikkje er busette i Israel.

## Kjelder
Sokneprest

Ein **sokneprest** er ein prest med ansvar for å leie prestetenesta i eit sokn innan kyrkja.

I Den norske kyrkja vert sokneprestar tilsette av bispedømmerådet med prostiet som tenestedistrikt og eit eller fleire sokn som særskilt arbeidsområde. Presten står under tilsyn av ein biskop, og har prosten som næraste overordna. Soknepresten kan vere overordna ein kapellan. Soknepresten leier prestetenesta i soknet eller sokna han har som sitt særskilte arbeidsområde. Her har han eller ho òg ansvaret for samordning med verksemda i soknerådet. Soknepresten har ansvar for å føre kyrkjebok. Soknepresten har buplikt i prestebustad i soknet.

Ein ordinert prest i den norske kyrkja må, om han ikkje er tilsett i offentleg kyrkjeleg prestestilling i prostiet, ha samtykke frå soknepresten på staden &ndash; eventuelt frå prosten eller biskopen &ndash; om han vil halde gudsteneste eller forrette ei kyrkjeleg handling.

## Bakgrunnsstoff
* Forskrift av 19. oktober 1990 Tenesteordning for prestar i kyrkjelydene
Prespasjøen

**Prespasjøen** er namnet på to innsjøar i Søraust-Europa på grensa mellom Hellas, Albania og Nord-Makedonia. Prespasjøen er ein av berre 17 eldgamle innsjøar på jorda, og er estimert til å vere fem millionar år gamal. Av det totale overflatearealet ligg 190&nbsp;km² i Nord-Makedonia, 84,8&nbsp;km² i Hellas og 38,8&nbsp;km² i Albania. Dei er dei høgaste tektoniske innsjøane i Balkan med ei høgd på 853 moh.

**Den store Prespasjøen** (makedonsk Преспанското Езеро, *Prespanskoto Ezero*, gresk Μεγάλη Πρέσπα, *Megáli Préspa*, albansk *Liqeni i Prespës*) er delt mellom Albania, Hellas og Nord-Makedonia. **Den litle Prespasjøen** (gresk Μικρή Πρέσπα, *Mikrí Préspa*, albansk *Prespa e Vogël*) ligg berre i Hellas (138&nbsp;km² nedslagsfelt; 43,5&nbsp;km² overflateareal) og Albania (51&nbsp;km² nedslagsfelt; 3,9&nbsp;km² overflateareal).

På 1100-talet bygde den bulgarske tsaren Samuil ei festning og ei kyrkje for St. Achillios på ei øy kalla Agios Achillios i Den litle Prespasjøen, på den greske sida av grensa. Den største øya i Den store Prespasjøen ligg på den nordmakedonska sida og heiter Golem Grad («Stor by»). Den er mykje større enn den andre øya Mal Grad («Liten by») og her ligg ruinane etter ei kloster for St. Peter frå 1300-talet. I dag er det ingen som bur på øyane.

Den store Prespasjøen ligg 150 m høgare enn Ohridsjøen, som ligg om lag 10&nbsp;km mot nordvest. Vatnet i Prespasjøen siv gjennom botn av innsjøen og via underjordiske kanalar i karstbergarten og ut i Ohridsjøen. Dette er hovudkjelda av vatnet for Ohridsjøen.

I mange år var den greske delen av områda rundt Prespasjøane ikkje folkesett sidan det var eit militært område. Det var mange kampar her under den greske borgarkrigen, og mykje av den lokale folkesetnaden rømde for å unngå fattigdom og politisk strid. Området var lite utvikla fram til 1970-talet, då turistar byrja å trekke til område. Som i Ohridsjøen har området ein sjeldan fauna og flora, og i 2000 vart området ein transnasjonal nasjonalpark.

Den største byen i området rundt Prespasjøane er Resen i Nord-Makedonia.

## Kjelder

* «Prespa, Lake». *Encyclopædia Britannica*, 2005.
* «Prespa, Lake». *The Columbia Encyclopedia*, 2004.
* worldlakes.org
Boka Orions belte

***Orions belte*** er ein roman av Jon Michelet. Handlinga er henta frå den kalde krigen og er til største delen lagt til Svalbard. Boka vart filmatisert under same namn som boka i 1985.
Dajti

**Dajti** (albansk: *Dajt* eller *Dajti*) er eit fjell i sentrale område av Albania, like ved hovudstaden Tirana. Den høgaste toppen er 1&nbsp;613 m. Om vinteren er fjellet ofte dekt av snø, og er ein populær stad for albanarane som sjeldan ser snøfall. Fjellet er ein del av fjellkjeda *Kruja*, som strekkjer seg frå Shkodër i nord og litt forbi Tirana i sør. 

Fjellsidene av fjellet er kledd med furu og bøk.
Michigansjøen

**Michigansjøen** (Lake Michigan) er ein innsjø i Nord-Amerika. Innsjøen er ein av dei fem store sjøane i Nord-Amerika. Sjøen grensar til delstatane Indiana, Illinois, Wisconsin og Michigan. Michigansjøen er den einaste av dei store sjøane som ikkje grensar til Canada. Ordet «Michigan» er eit ojibweord som tyder 'stort vatn'. 

Sjøen har eit areal på 57 750 km² og er den største innsjøen i USA og den femte største i heile verda. Den er på det lengste 494 kilometer lang og og har ei breidde på 190 kilometer. Gjennomsnittsdjupna er 85 meter og største djupn er 282 meter. Den har en strandlinje på 2 633 kilometer og inneheld 4 918 km³ vann og ligg 176 meter over havet. 

Dei store sjøane omfattar elles Øvresjøen, Huronsjøen, Eriesjøen og Ontariosjøen

## Større byer ved Michigansjøen

* Chicago 
* Hammond i Indiana
* East Chicago i Indiana
* Gary i Indiana 
* Portage i Indiana 
* Michigan City i Indiana 
* Muskegon i Michigan 
* Green Bay i Wisconsin 
* Manitowoc i Wisconsin 
* Sheboygan i Wisconsin
* Milwaukee i Wisconsin 
* Racine i Wisconsin 
* Waukegan i Illinois 
* North Chicago i Illinois 
* Highland Park i Illinois 
* Evanston i Illinois
Korab

**Korab** (makedonsk *Голем Кораб*, *Golem Korab*; albansk *Korabi*) er det høgaste fjellet i Nord-Makedonia og Albania, og fjelltoppen dannar grensa mellom desse to landa. Korab ligg ved sida av fjellet Šar.

Fjellet har fleire toppar som strekkjer seg over 2000 meter. Dei viktigaste er: 
* Golem Korab (makedonsk Голем Кораб (Golem Korab) eller Кобилино Поле (Kobilino Pole)); høgd over havet 2&nbsp;753 m (gamle data) eller 2&nbsp;764 m (nyare data).
* Kepi Bar (2&nbsp;595 m)
* Mala Korapska Vrata (2&nbsp;425 m; eldre data)
* Kabash (2&nbsp;395 m)
* Ciganski Premin (2&nbsp;295 m)
* Plocha (2&nbsp;235 m)
* Visoka Karpa (2&nbsp;090 m).

Innimellom toppane kan ein finne store fjellblokker som strekkjer seg ned mot dalen der elva Radika renn på den nordmakedonske sida. Desse blokkene kan stundom ha bratte skråningar på over 500 m. Særleg utprega er dette i det alpine Kabash-området, der ein finn fleire svært bratte og utilgjengelege toppar. I dei høgaste områda, over 2&nbsp;000 m, er klimaet alpint og har mellom anne spor av alpin flora.

Grensa mellom landa deler den høgaste toppen, Golem Korab.

Under den makedonske konflikten i 2001, heldt det ein front til i Korab, og det er framleis eit området med landminer rundt fjellet. Ein kan vitje fjellet frå den nordmakedonske sida etter kompliserte byråkratiske prosedyrar, i følgje med militæreskorte.

Den beste måten å klatre Golem Korab på er å knyte seg til ein internasjonal klatreekspedisjon som har ein årleg tur i byrjinga av september. Ekspedisjonen er organisert av klatreklubben PSD «Korab» - Skopje.

## Bakgrunnsstoff
* Korab på SummitPost
Taipei

**Taipei** (**Taipeh**; , taiwanesisk *Tâi-pak*) er den provisoriske hovudstaden i Republikken Kina og den største byen på Taiwan. I 2020 hadde byen eit folketal på . Byen har ein stor elektronikk-, tekstil-, metall-, skipsverfts- og motorsykkelindustri.

Taipei by er ein eigen kommune administrert direkte av sentralregjeringa i Republikken Kina. Den er ikkje ein del av, men er omgjeven av, Taipei-provinsen.

Den offisielle hovudstaden til Republikken Kina er Nanjing, men regjeringa har halde til i Taipei sidan republikken mista kontrollen over Fastlands-Kina i 1949.

Det eldste museet i landet er nasjonalmuseet, Guólì Táiwān Bówùguǎn.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Biografi

**Biografien** eller **livsskildring** er ein sakprosasjanger som har til føremål å skildre liva og verka åt kjende personar. Ein skil gjerne mellom biografiar som er forfatta av andre enn den det er skrive om, og sjølvbiografiar eller autobiografiar. Stutte døme på det fyrste finn ein ofte i leksikonartiklar.

## Bakgrunnsstoff
* Biografier ved Wikikilden
Prokletije

**Prokletije** (albansk *Bjeshkët e Nemuna*) er ei fjellrekkje i Dei dinariske alpane og ligg i grenseområdet mellom Nord-Albania, Vest-Kosovo og Aust-Montenegro, og er prega av karstlandskap og isbrear. Det høgaste fjellet i Bjeshkët e Nemuna er Maja e Jezercës *(Jezercafjellet)*, som reiser seg opp til 2&nbsp;694 m. Fjellet har bratte veggar og tindar som gjev det ein alpin utsjånad, som ein ikkje finn andre stader på Balkan. Den nest høgaste toppen i Bjeshkët e Nemuna *(Prokletije)* er Đeravica (2&nbsp;656 m), som òg er det høgaste fjellet i Kosovo. Sentrale delar av desse fjella vert òg kalla Malësia e Madhe på albansk.

## Kjelder
* Jovan Cvijić 1913: *Die Eiszeit im Prokletije und den umliegenden Gebirgen.*- Glas SKAN, XCI, Beograd. (serb.: Cvijić, J. 1921: Ledeno doba u Prokletijama i okolnim planinama.- Glasnik srpske Kraljevske Akad. XCL, 1913, XCIII.)

## Bakgrunnsstoff

* Summitpost.org
Homerisk gresk

**Homerisk** er ei klassisk gresk målform som er mest kjend frå dei homeriske eposa Iliaden og Odysseen. Homerisk er eit sokalla blandingsmål som hovudsakleg har element frå jonisk.
Guangzhou

**Guangzhou** er ein av dei viktigaste av storbyane i Kina. Guangzhou er hovudstad i provinsen Guangdong ved kysten mot Sørkinahavet. Provinsen omfattar eigentleg og dei særskilte administrative regionane Hongkong og Macao. 

Folketalet innanfor bygrensene var i 2004 omtrent , men heile storbyområdet har 6,66 millionar innbyggarar, noko som gjer det til det tredje folkerikaste i Kina. 

Den økonomiske veksten i byen og i heile området på båe sider av munningen til Perleelva heilt ned til Hongkong og Macao har vore kraftig. Den økonomiske veksten i byen var til dømes 6,5&nbsp;% i 2018.
Dei største eksportmessene i Kina finn stad i Guangzhou, éi om våren og éi om hausten. 

## Historie
 

Busettinga i området går tilbake til 800-talet fvt. Under Qin-dynastiet var Guangzhou hovudstad for prefekturet Nanhai ('Sørhavet'). Under Han-dynastiet var Guangzhou ei stund hovudstad i kongedømmet Nanyue. Lenge vart Guangzhou kalla utgangspunktet for «havets silkeveg». Byen hadde handelssamband med heile det sørasiatiske området, så langt vestover som til India og Arabia.

Mellom 1757 og 1842 var Guangzhou den einaste handelshavna der utlendingar kunne få kontraktfesta tilgang til å etablere handelshus. Mellom andre Sverige og Danmark-Noreg etablerte slike hus. Det første svenske handelsskipet «Friedericus Rex Sueciae» kom første gonge til Guangzhou allereie i 1732.

## Kultur

Guangzhou var tidlegare kjend som «Kanton» i Vesten, og dette har gjeve opphav til fleire nemningar: Det kinesiske språket kantonesisk som blir tala i området og er morsmål for rundt halvparten av innbyggjarane i byen, og kantonesisk mat, ein hovudretning innan kinesisk matlaging som byen lenge var hovudsete for.

## Styresmakter
Leiaren for lokalavdelinga av Kinas kommunistparti er Zhang Shuofu, og borgarmeisteren er Wen Guohui (2020).

## Kjelder

* *Denne artikkelen inneheld stoff frå [http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Guangzhou&oldid=419226119 «Guangzhou]» frå , den 17. mars 2011.* 
* Opphavleg omsett frå wikipedia på bokmål/riksmål, den 01.02.2007

## Bakgrunnsstoff

*
Shenzhen

**Shenzhen** er ein storby i den  kinesiske provinsen Guangdong ved kysten mot Sørkinahavet. Byen ligg på austbreidda av estuaret til Perlefloda, tett opp mot Hongkong. Eit overslag over folketalet innanfor bygrensene var 8,9 millionar i 2009. 

I 2017 hadde Shenzhen eit estimert registrert folketal på 12 905 000. Politi og styresmakter i byen estimerer at det verkelege folketalet er rundt 20 millionar, på grunn av store mengder kortvarig busette og uregistrerte innbyggjarar og andre tilreiste.

 

## Historie
Det har vore busetnad i området i 6000 år. Historia til Shenzhen kan delast inn i fire periodar:

# *Baiyue-stammane* (forhistorisk tid til 1573): Under Xia- og Shang-dynastia var Shenzhen ein tilhaldsstad for baiyue-stammane, som var sjøfarande folk. Dei som budde her var kalla nanyue, ei sørleg gruppe av hiyue-folket. Dei livnærte seg for det meste av fiske. 
# *Eige «fylke»* (1573-1841): I 1573 vart det organisert eit fylke kalla *Xinan* i det området som i dag er Shenzhen og Hongkong. Dette var ein del av militærområdet Dongguan. Fylkeshovudstaden var i Nantou. Salt, te, krydder og ris vart berande for økonomien i fylket.
# *Territorielle konsesjonar til [[Storbritannia]]* (1842-1898): Nanjingtraktaten som vart påtvinga kinesarane av britane vart underteikna den 24. juli 1842. Traktaten legitimerte den britiske overtakinga av Hongkongøya sør i Xinan fylke. Den 11. januar 1890 vart også Kowloon-halvøya avstått til Storbritannia *(Pekingkonvensjonen)*, og den 21. april 1898 vart Qing-dynastiet tvinga til å «leige ut» det såkalla *New Territories* til Storbritannia for ein periode på 99 år. Dette området kosta Xinan ytterlegare 1&nbsp;055,61 km2 av totalt 3&nbsp;076 km2. I 1913 fekk Xinan fylke det nye namnet Bao'an fylke, for å hindre forveksling med fylket *Xin'an* i provinsen Henan. 
# *Grunnlegginga av Shenzhen* (1979). I mars 1979 vart Bao'an fylke omgjort til byen Shenzhen. I 1980 vart byen utpeika som ei «spesiell økonomisk sone», den første av desse i landet.

## Styresmakter
Leiaren for lokallaget til Kinas kommunistparti er Wang Weizhong, og borgarmeisteren er Chen Rugui (2020).

## Kjelder
Svarte Drin

**Svarte Drin** (albansk *Drini i Zi*, som tyder 'svart hjort'; makedonsk *Crn Drim*) er ei elv som renn gjennom Nord-Makedonia og Albania. Ho strøymer ut frå Ohridsjøen ved Struga i Nord-Makedonia. Etter om lag 50&nbsp;km kryssar ho grensa til Albania, vest for Debar. Ho flyt saman med Kvite Drin i Kukës og dannar elva Drin, som strøymer vidare til Adriahavet. Det meste av vatnet i dei austlege grenseområda av Albania renn ut i denne elva, inkludert dei tre austlege innsjøane som Albania deler med sine naboland (Ohridsjøen og Prespasjøen) og bekkar som strøymer ut i desse.
Tømmerkistedam

Ein **tømmerkistedam** (kistedam, tømmerkiste) er ei demning lafta av rundtømmer.

Tømmerkista har to lafta tømmerveggar. Veggen mot vatnet og nedveggen er bundne i hop med tverrstokkar. Til nedveggen er dei låste fast til tømringa med vanlege lafteknutar. Oppstraums, på vassida, går tverrstokkane berre halvvegs inn i tømringa, slik at dei ikkje punkterer dammen. Tverrstokkane fungerer også som golvåsar i steinkistene. Steinkistene er fylte med store steinar som pressar tømmerstokkane ned og saman.

Ofte er slike dammar bygd med ein tetning på vassida. Tetningen er laga av ståande plank med not og fjør – gjerne dobbel not og fjør. Når denne planken vert driven ned i undergrunnen, blir dammen tett. Endå viktigare er det at tetningen hindrar isen i å få tak i tømringa og arbeide han sund.

## Historisk bruk
Denne måten å byggje demningar på er kjent frå 1600-talet, og det var den vanlegaste damkonstruksjonen då fløytingsvassdraga vart utbygde på 1800-talet. Han høver særleg godt om grunnen er laus og det vil vere vanskeleg å lage fundament for ein steindam.

Dei enklaste dammane var brukte til demme opp utslåtte-enger, så engene kunne bli overfløymde ved vår- og regnflaum. Det hende at folk sette opp ein dam, så vatnet stod 30–40&nbsp;cm over enga. Før dei slo, sleppte dei så vatnet. Dei kalla slik slått damslått. Denne driftsmåten har vore vanlegare i Sverige enn i Noreg (svensk *silängar, dammängar*).

Meir kjend i Noreg er oppdemming av småtjern for å ha vatn til mølle eller sagbruk. Når vatnet vart sleppt, auka flaumen i bekken slik at dei fekk vatn på mølla. Der tilhøve låg til rette for det, har dei fleste gardane hatt eiga vassdriven sag eller mølle.

Etablering av tresliperia i 1870-åra førte til at tømmerfløytinga auka i omfang. Utbygging av fløytingsvassdraga vart organisert av tømmerkjøparane. Det vart investert mykje i å få effektiv fløyting av tømmeret, og tømmerkister vart brukt i fløytingsdammar og elveforbygningar.

## Tømmerkister i vår tid

Det er bygd kistedammar i vår tid òg. Då kan formålet ha vore å lage eit fiskevatn utav ei myr, eller det kan ha vore å ta vare på tømmerkistedammen som ein kulturhistorisk dokumentasjon.

I Midt-Noreg er det òg nybygde tømmerkistedammar som gjev vassreservoar for å få sikrare vassføring og mykje betre lønnsemd ved ei utbygging av minikraftverk. Ut frå ein økonomisk vurdering er kistedammane først og fremst konkurransedyktige i området 2–4 m damhøgde, men det finst eldre døme på dammar med meir enn 8 meters høgde.

## Litteratur
* Knut Skorpen: «Kistedammen på Langjordsætra» i *[[Far etter fedrane]] 2008* (Vefsn museum 2007) ISBN 978-82-90775-34-1

## Bakgrunnsstoff
* Leif Lia: Tømmerkistedammar – eit alternativ for små kraftverk
* NVE Faktark 12-2003
Kvite Drin

**Kvite Drin** (albansk **Drini i Bardhë**, serbisk **Beli Drim**, kyrillisk skrift **Бели Дрим**) er ei elv som renn frå Kosovo og gjennom nordlege delar av Albania, før ho etter 175&nbsp;km flyt i saman med Svarte Drin og dannar elva Drin som renn ut i Adriahavet. Like ved utgangspunktet fell elva ned ein 25 meter høg foss, nær landsbyen Radovac.

Kvite Drin renn først austover, nær kurbadet Pećka banja og landsbyane Banjica, Trbuhovac og Zlokućane der ho møter elva Istočka frå venstre og så snur sørover. Resten av elveløpet går gjennom det frodige og tett folkesette sentralområdet i Metohija (Podrima-regionen), men det er merkeleg nok ingen større busetnadar nær sjølve elva. Dei største byane er fleire kilometer unna (Peć, Đakovica, Prizren) medan nokre mindre byar (Klina) og større landsbyar (Velika Kruša, Đonaj) ligg litt nærare.

Kvite Drin har relativt lange sideelvar: Pećka Bistrica, Dečanska Bistrica, *Prue potok* og Erenik frå høgre; Istočka, Klina, Miruša, Rimnik, Topluga og Prizrenska Bistrica frå venstre.

Kosovar-delen av Kvite Drin sitt nedslagsfelt er 4&nbsp;360&nbsp;km². Fleire av sideelvene vert brukt til vassverk for dei større byane i nærleiken, som vatning og straumproduksjon (særleg sideelvene til høgre). Ved Vrbnica-Shalqin kryssar elva grensa til det austlege Albania og regionen Trektan.

## Trektan

Den albanske delen av elva er berre 19&nbsp;km lang med eit nedslagsfelt på 604&nbsp;km². Det er ingen busetnadar nær elva, og ho har Lumë som sideelv frå venstre (som òg har sitt utspring i Metohija frå fleire elvar i Gora-regionen). Til slutt når Kvite Drin byen Kukës der ho flyt saman med Svarte Drin og dannar elva Drin, som renn ut i Adriahavet. Det er ikkje mogeleg med transport på elva.

Heile den albanske delen (og noko av den kosoviske) er dekt av ein kunstig innsjø med namn Fierza.

## Sjå òg
* Svarte Drin
* Drin

## Kjelder

* *Mala Prosvetina Enciklopedija*, Tredje utgåve (1985); Prosveta; ISBN 86-07-00001-2
* Jovan Đ. Marković (1990): *Enciklopedijski geografski leksikon Jugoslavije*; Svjetlost-Sarajevo; ISBN 86-01-02651-6
Wellsford

**Wellsford** er ein by nord på Nordøya på New Zealand. Byen er den nordlegaste større busetnaden i regionen Auckland, og ligg 75 kilometer nordvest for Auckland City.

Wellsford ligg nær ei avsmaling av halvøya North Auckland Peninsula som er danna av ein fjordarm i den naturlege hamna Kaipara Harbour på vestkysten, og som strekkjer seg om lag 20 kilometer inn i landet, og såleis ligg berre 15 kilometer frå Stillehavskysten i aust.

Sjølv om folketalet i byen berre var 1671 ved folketeljinga i 2006, er byen eit viktig regionalt senter i det han ligg ved kryssingspunktet til hovudvegane State Highway 1 og State Highway 16. Byen ligg nesten nøyaktig halvvegs mellom Auckland City og den nordlegaste byen Whangarei.
County

**County** kan vera ein administrativ inndeling av eit land, sjå:
* County i Canada
* County i Irland
* County i Storbritannia
* County i USA
**County** kan au vera andre ting:
* Traktorfirmaet County Commercial Cars Limited
* Land Rover-modellen County
County Commercial Cars Ltd

**County Commercial Cars Ltd** var eit britisk firma som spesialiserte seg på å bygge om tohjulstrekktraktorar til firehjulstrekk. Firmaet starta 1929 med å bygge om toaksla lastebilar til treaksla med tandemdrift bak. Dei begynte seinare å bygge om traktorar til firhjulsdrift. Den fyrste populære modellen var ein ombygd Fordson Major. Traktorane var opphavleg tenkt som jordbrukstraktorar, men på grunn av god framkommelegheit vart dei òg populære i anleggsbransjen og i skogbruket. I Noreg var dei fleste Countyane utstyrte som traktorgravarar. I 1983 gjekk firmaet konkurs, men vart reetablert som **County Tractors Ltd**. Ombygginga av traktorar heldt fram til 1987 då firmaet vart kjøpt opp av Benson Group. Etter dette vart berre nokre få traktorar ombygde; den siste i 1990.

## Galleri

Fil:Fordson Major County, Stange 1964.jpg| Tømmerkøyring med ein County bygd på ein Fordson Major i Stange i 1964.
Fil:County_954_NTM.jpg|County 954 i Vestfold.
Fil:Farming_in_Salcombe_-_geograph.org.uk_-_276469.jpg|Couny-traktorar i England.
Fil:County_1164_JM_2023_08_12_5D410505.jpg|County 1164.
Fil:County_1164_JM_2023_08_12_5D410506.jpg|Framakslingen på ein County 1164.


## Referansar
Aichi

er eit prefektur i Chūburegionen på øya Honshu i Japan. Hovudstaden i Aichi er Nagoya, og det er elles 34 andre byar i prefekturet.

## Historie

Opphavleg var Aichi delt opp i tre område, Owari, Mikawa og Ho, men gjennom fleire samanslåingar vart det til det som i dag er Aichi prefektur. Aichi fekk sin noverande storleik og form i 1872. Ogso inndelinga innanfor Aichi har vore gjennom fleire endringar, og har gått frå oppimot 3&nbsp;000 byar og tettstadar, til 61 kommunar frå 2003.

## Geografi
Aichi preferktur ligg om lag halvveges ned Honshu-øya. Kystlina inneheld Isebukta og Mikawabukta. Aichi dannar ein stor del av Nobisletta, vest til Kisoelva. Yahagielva renn gjennom det sentrale Aichi, og i aust er det meir skogkledd. Høgaste punkt er Chausuyama, 1415 moh. Aichi grensar til prefektura Nagano, Shizuoka, Gifu og Mie.

## Demografi

I 2021 hadde Aichi eit folketal på 7 521 192, og er soleis det fjerde største prefekturet etter folketal. Nagoya i vest er den fjerde største byen i Japan. Områda i aust er mindre tettbygde, men ogso her er det fleire store industriområde, og Aichi hadde den høgaste folketalsvoksteren i 2007, foran Tokyo.

## Industri
Aichi er det tyngst industrielle prefekturet i Japan, og er mellom anna hovudsete for Toyota Motor Corporation, verdas største bilprodusent, i byen Toyota. Andre store selskap som har fabrikkar i prefekturet er Daimler Chrysler, Fuji Heavy Industries, Mitsubishi Motors, Pfizer, Sony, Suzuki, og Volkswagen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aichi Prefecture|Aichi Prefecture]]» frå ,  den 12. august 2008.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Scarface (1983)

***Scarface*** er ein amerikansk film frå 1983, regissert av Brian de Palma. Al Pacino har hovudrolla som den cubanske gangsteren Tony Montana. Filmen er blitt særs populær, også blant ungdom grunna referansar til alkohol, narkotika og vald. Filmen har fått 18 års aldersgrense på grunn av dette.

Filmen er ein nyinnspeling av Howard Hawks sin klassikar frå 1932, som også heitte **Scarface**.

## Kjelder
Deere & Company

**Deere & Company**, betre kjent under merkenamnet **John Deere**, er er eit multinasjonalt føretak som produserer landbruksmaskinar og anleggsmaskinar. Føretaket er verdas største traktorprodusent. 

## Produkt
* Traktorar: frå minitraktorar til firehjulsdrivne rammestyrte traktorar på 445 kW (597 hk) 
* Såmaskinar
* Skurtreskarar 
* Fôrhaustarar (finsnittarhaustarar)
* Ballpresser
* Frontlastarar
* Skogsmaskinar
* Anleggsmaskinar
 
## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
IMAX

**IMAX** er eit filmformat laga av IMAX Corporation. Ein standard IMAX-skjerm er 22 meter brei og 16 meter høg, men han kan vera større.
Klimapolitikk

**Klimapolitikk** viser til aktivitetar og tiltak tatt i forhold til den globale oppvarminga.

Klimapolitikk er relevant som ei erkjenning av at menneskelege utslepp av drivhusgassar er årsak til ei generell oppvarming av atmosfæra. Ofte blir oppvarminga kalla drivhuseffekten.

I den internasjonal klimapolitikken er det lagt stor innsats i å forhandlingar om forpliktande avtalar mellom statar.
Eitt av verkemidla er handel med CO2-kvotar.
Det viktigaste vitskaplege grunnlaget for internasjonal klimapolitikk er rapportane frå FN sitt klimapanel.

På nasjonalt plan har klimapolitikken for det meste handla om korleis dei internasjonale måla om reduksjon av karbondioksid (CO2)- og KFK-utslepp kan oppnåast.

Eit sentralt tema her er erstatning av fossilt brensel i industri, transport og hushald med fornybare energikjelder og energiøkonomisering (ENØK). I mindre grad er fjerning av CO2 og ei betre forvaltning av karbonressursar i form av petroleum og skog sett i samanheng med klimapolitikk.

Det finst fleire haldningar i klimapolitikken. Den mest utbreidde haldninga i Europa er at utsleppa av drivhusgassar, framfor alt karbondioksid, bør reduserast for å unngå ei for sterk oppvarming av klimaet på jorda.

Enkelte land sine regjeringar &ndash; og enkelte politiske grupperingar i mange land &ndash; går derimot inn for ein passiv klimapolitikk, dvs. at dei ikkje vil sette i verk nokon klimapolitiske tiltak. Dette gjeld i første rekkje USA, med støtte spesielt frå Saudi-Arabia og Australia.

Ifølgje klimaforskarane sine berekningar inneber ein manglende klimapolitikk at øydeleggingar og tap av menneskeliv som følgje av meir ustabilitet i veret og stigande havnivå vil auke dramatisk i løpet av dei nærmaste tiåra.

**Kjelde:** Bokmålswikipediaen, art. med same namnet.
SN sitt klimapanel

**SN sitt klimapanel** (**IPCC**: *Intergovernmental Panel on Climate Change*, norsk 'Det mellomstatlege panelet for klimaendringar') er ei breitt samansett gruppe med klimaforskarar som jobbar under eit SN-mandat. Gruppa si arbeidsoppgåve er å kartleggje naturvitskapleg, teknisk og samfunnsøkonomisk informasjon som er relevant for å forstå årsakene til og potensielle effektar av klimaendringar, og korleis ein kan avgrense desse effektane. Panelet blir leidd av indaren Rajendra Pachauri.

SN sitt klimapanel vart etablert i 1988. Det la fram sin første rapport i 1990, med ei klar åtvaring om følgjene av menneskeskapt global oppvarming. IPCC sin andre rapport kom i 1995. I tredje rapport frå 2001 er konklusjonen at temperaturen kan stige med mellom 1,4 og 5,8&nbsp;°C innan 2100. IPCC sin fjerde rapport kom i februar 2007.

I 2007 vart IPCC saman med Al Gore tildelt Nobels fredspris.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:FNs klimapanel|FNs klimapanel]]» frå , den 2. februar 2007.* 


## Bakgrunnsstoff

*
Simeon

**Simeon** er eit mannsnamn som på hebraisk tyder *kjend, vidgjeten*. Namnet vert lett blanda saman med «Simon».

Namnet er sjeldant i Noreg. I 2007 var det 48 som hadde namnet Simeon, i 1900 var det 70.

## Simeon som bibelsk namn
Mens det er sju personar med namnet *Simon* i Bibelen, finn vi tre personar med namnet Simeon:
* Simeon, son til Patriarken Jakob og Lea, ein av stamfedrane til Israels tolv ætter, sjå 1. Mosebok 29.33 og 49.5 med fleire.
* Simeon, ein rettvis og gudeleg mann i Jerusalem; møtte Jesusbarnet då Maria bar han fram i tempelet (sjå Kyndelsmesse), omtalt i Evangeliet etter Lukas, 2.25 f.
* Simeon, som vart kalla Niger, ein kristen profet eller lærar i Antiokia, omtalt i Apostelgjerningane 13.1.

## Kjende namneberarar
* Simeon II av Bulgaria, den siste tsaren i Bulgaria (1943-1946), som *[[Simeon av Sachsen-Coburg-Gotha]]* statsminister frå 2001 til 2005.

## Kjelder
* Olav Veka: *Namneboka*, Det Norske Samlaget 1991
* Folketeljinga 1900
Elva Mat

**Mat** er ei elv i nordlege område av Albania. Ho har sitt utspring i Mat-distriktet, som har gjeve namn til elva. Om lag 10&nbsp;km etter ho har passert byen Burrel renn ho ut i eit stort reservoar (*Liqeni i Ulzës* - «Ulzësjøen»), og seinare gjennom eit mindre reservoar (*Liqeni i Shkopetit* - «Shkopetsjøen»). Den største av desse vart bygd i 1957 av sovjetiske spesialistar, og var det første større vassverket i Albania. Etter elva har passert desse reservoara dannar ho eit smalt gjel gjennom fjellrekkja som ligg mellom Mat-distriktet og kystslettene, og på andre sida møte ho si viktigaste sideelv, Fan. Etter ei total lengd på 115&nbsp;km renn Mat ut i Adriahavet mellom byane Lezhë og Laç.

Elva fører 103 m³/s, noko som gjer elva til den tredje største elva i Albania når det kjem til vassføring, og ho veks seg særleg stor etter periodar med nedbør. Dette har mange gonger ført til flaum på dei låge slettene. Etter at reservoara vart bygd har ein derimot i større grad kunne avgrense desse flaumane.

I 1927 vart den 480 meter lange Zogubrua bygd over elva. Ho vart bygd av tyske og sveitsiske ingeniørar, og var eit av dei største byggverka i Albania. Derfor vart ho kalla opp etter kongen Ahmet Zogu, som regjerte landet på den tida. Det tok 50 år før neste bru vart bygd, og derfor vart Zogubrua stort sett berre kalla Matbrua. Nyleg har ein rusta opp motorvegen som kryssar Albania på langs, og ei tredje bru på 650 m er bygd over elva.


Fil:Liqeni i Ulzës.jpg|Ulzësjøen
Fil:mat-bridge.jpg|*Zogubrua* ved byrjinga av kystslettene
Anette Sagen

**Anette Sagen** () er ein norsk skihoppar frå Hellfjellbygda i Vefsn. Som ein av dei beste kvinnelege skihopparane i verda, har ho vore ein forkjempar for kvinneleg skihopping som idrettsgrein. Ho representerer skiklubben Remma IL. Under Ski-VM 2009 vann ho bronsemedalje i normalbakke.

Anette Sagen begynte som skihoppar gjennom samarbeidsorganisasjonen Vefsnhopp.

I 2004 vart ho nekta å hoppe i Vikersund, ei sak som fekk mykje merksemd i media. Striden stod om kvinner i det heile teke er skikka til å hoppe i så store bakkar, sjølv om mange av kvinnene slo fleire menn. Torbjørn Yggeseth, formann i hoppkomiteen i det internasjonale skiforbundet, fronta vedtaket om å nekte jentene å hoppe i bakken. Til slutt enda det likevel med at jentene fekk hoppe i Vikersund, og 5. mars 2004 hoppa Sagen 174,5 meter &ndash; det lengste ei norsk kvinne har hoppa på ski. Berre austerrikske Daniela Iraschko har hoppa lengre enn Sagen.

3. mars 2010 fekk ho æra av å gjere det første offisielle hoppet i den nye Holmenkollen.

## Merittar

**Ski-VM**
* Bronsemedalje, normalbakke K90 under Verdsmeisterskapen i Liberec, 2009
* Vinnar av FIS Ladies Grand Prix (tilsvarande Hoppveka for menn) 2003, 2004, 2006 og 2008
* Vinnar av Continental Cup Ladies (tilsvarande verdscupen for menn) 2004/2005, 2005/2006, 2006/2007, 2007/2008, 2008/2009
* 42 enkeltsigrar i Continental Cup Ladies (pr. desember 2009)
* Noregsmeister åtte gonger

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Tett på nett: Anette Sagen  (VG, 2004)
* Tett på nett: Torbjørn Yggeseth  (VG, 2004)
* - La Anette hoppe i Kollen (Dagbladet, 2004)
* Gir seg ikke (Dagbladet, 2004)
* Får likevel hoppe i Vikersund (Dagbladet, 2004)
* Står fjellstøtt på sitt nei (Dagbladet, 2004)
Vjosë

**Vjosë** eller **Aóos** (gresk *Αώος*, latin *Aous*) er ei elv som renn gjennom nordvestlege område av Hellas og sørvestlege område av Albania. Den totale lengda er 272&nbsp;km, der 80&nbsp;km høyrer til Hellas. Ho spring ut frå Píndosfjella i nordlege delar av periferieininga Ioánnina i Ípiros i Hellas, og strøymer gjennom nasjonalparken Víkos-Aóos, der ho dannar imponerande gjel. Vidare strøymer elva mot Adriahavet, nord for Vlorë. Byar lengs elva er mellom anna Kónitsa i Hellas, og Përmet og Tepelenë i Albania.

I antikken strøymde elva lenger nordover enn i dag, til byane Pojan og Fier. Eit jordskjelv på 300-talet før derimot til at elveleiet endra seg til slik som elva renn i dag. Dette jordskjelvet og endringa av elva var hovudårsaka til at den antikke byen Apollonia forfall.
Karim Masimov

**Karim Qazjymqanuly Masimov** eller **Kärim Qazjymqanuly Mäsimov** () er ein kasakhstansk politikar som var statsminister i Kasakhstan frå 10. januar 2007 til 24. september 2012.

Masimov er etnisk uigur. Han vart fødd i Tselinograd (seinare Astana, no Nur-Sultan).

Han vart utdanna mellom anna på *Patrice Lumumba-universitetet for folka sitt venskap* i Moskva og i Beijing og Wuhan i Kina. I 1991 jobba han i arbeidsministeriet i Kasakhstan. Frå 1992 til 1995 jobba han i Kina og Hong Kong for kasakhstanske kommersielle strukturar. Frå 1995 til 2000 hadde han leiarstillingar i fleire bankar i Kasakhstan. Han gjekk inn i regjeringa i 2000 som samferdselsesminister. I 2001 vart han visestatsminister, 2003 rådgjevar for presidenten. I 2006 vart han igjen visestatsminister. President Nursultan Nazarbajev utnemnde han som statsminister i januar 2007 etter at forgjengaren, Danial Akhmetov, gjekk av.

Masimov beherskar russisk, engelsk, kinesisk, arabisk og uigurisk. Han er gift og har tre born.

## Bakgrunnsstoff
Gurbanguly Berdimuhamedow

**Gurbanguly Mälikgulyýewiç Berdimuhamedow** () er ein turkmensk politikar og president i Turkmenistan frå 14. februar 2007 til 19. mars 2022. Før det var han fungerande president sidan 21. desember 2006.

## Liv og virke
Berdimuhamedow vart fødd i landsbyen Babarap i Asjkhabad-provinsen i den dåverande turkmenske sovjetrepublikken i Sovjetunionen. Han gjekk ut frå odontologisk fakultet ved Det turkmenske statlege medisinske instituttet i 1979, og begynte i 1980 å jobba som tannlege. Frå 1990 til 1995 var han dekanus ved det same odontologiske fakultetet. I 1995 begynte han jobba for helsedepartementet. I 1997 vart han helseminister og i 2001 vart han visestatsminister. Rolla som statsminister vart fylt av presidenten sjølv, Saparmyrat Nyýazow. Då presidenten brått døydde i desember 2006 stod Berdimuhamedow fram som fungerande president. Etter grunnlova skulle leiaren for nasjonalforsamlinga, Öwezgeldi Ataýew, ha tatt over, men han vart i staden arrestert og tiltalt for maktmisbruk og brot på menneskerettane.

Turkmenistan har vore eit svært lukka samfunn under president Nyýazow, som hadde samla all makt på sine eigne hender. Ekspertar var usikre på kven som ville ta over då han brått døydde, og det er klart at det har vore ein skjult maktkamp mellom Nyýazow sine nære medarbeidarar etter at han døydde. Grunnen til at Berdimuhamedow ser ut til å ha gått sigrande ut av denne maktkampen er enno uklar. Det vart heldt presidentval 11. februar 2007, der Berdimuhamedow var ein av seks kandidatar. Valkampen bar preg av at at makteliten ville sørgja for at han vann valet. Til dømes gjekk leiaren for valkommisjonen ut med open stønad til Berdimuhamedow. Etter grunnlova kunne han ikkje stilla som kandidat ved valet fordi han var fungerande president, men nasjonalforsamlinga endra denne lova den 26. desember 2006, samstundes som dei senka aldersgrensa for å vera president frå 50 til 40 år, slik at Berdimuhamedow likevel kunne stilla. Dei offisielle resultata gav Berdimuhamedow 89,2 % av røystene, og han vart svoren inn som president 14. februar 2007.

Den første utanlandsreisa Berdimuhamedow gjorde som president var ei vitjing til Saudi Arabia, der han utførte den muslimske pilegrimsreisa umrah, og møtte kong Abdullah.

Berdimuhamedow vart etterfylgd av son sin, Serdar, mars 2022.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Simon

**Simon** er eit mannsnamn som på gresk tyder 'som har oppstopparnase'. I Noreg er namnet, særleg på Austlandet, vanlegast i forma **Simen**.  Namnet kan òg forklarast som ei forvansking av Simeon, som på hebraisk tyder *kjend, vitgjeten*.

I 2007 var det 7611 nordmenne som hadde namnet Simen, og 3921 som hadde namnet Simon.
I 1900 var det 1264 som hadde namnet Simen, og 2167 som het Simon. Andre dialektformer av namnet er *Sima* og *Simå*.

Namnedag: 28. oktober

## Simon som bibelsk namn:
*Simon Jonason eller Simon Peter, den seinare Sankt Peter  ( Evangeliet etter Matteus 4.18 og 16.17)
*Simon, bror til Jesus  ( Mat. 13.55)
*Simon, den spedalske i Betania  (Mat. 26.6)
*Simon frå Kyréne, som vart tvungen til å bere Jesu kross til Golgata  (Mat. 27.32)
*Simon Seloten, ein av Jesu tolv disiplar (Evangeliet etter Markus, 3.18)
*Simon, ein i kyrkjelyden i Samaria, og som før hadde fare med trolldom (Apostelgjerningane 8.9-24)
*Simon, ein garvar i Jaffa (Ap.gj. 9.43)

## Kjende personar med namnet Simon
*Simon Usjakov (1626-1686), russisk målar
*Simón Bolívar (1783-1830, søramerikansk general og frigjeringshelt
*Simon Kildal (1796-1837), norsk stortingsmann
*Simon Olaus Wolff (1796-1859), norsk prest og diktar
*Simon Pedersson Lie (1803-1885), norsk stortingsmann
*Simon Holmesland (1823-1895), norsk stortingsmann
*Symon Petlura (1879-1926), ukrainsk politikar
*Simon Wiesenthal (1908-2005), polsk-fødd nazijeger
*Simon Slåttvik (1917-2001), norsk idrettsmann
*Simon van der Meer (1925-2011), nederlandsk fysikar og nobelprisvinnar
*Paul Simon (f. 1941), amerikansk songar, gitarist og komponist kjend frå duoen Simon & Garfunkel
*Simon House (f. 1948), engelsk fiolinist
*Simon Nicol (f. 1950), engelsk musikar
*Simon Beckett (f. 1960), engelsk journalist
*Simon Kjær (f. 1989), dansk fotballspelar

## Kjende personar med namnet Simen
**Simen* var debutromanen til Kjell Aukrust
*Simen Ivarsson Fliflet (1799-1861), norsk stortingsmann
*Jørn Simen Øverli (f. 1950), norsk visesongar
*Simen Agdestein (f. 1967), norsk sjakkspelar
*Simen Vangen (f. 1976), norsk trommeslagar
*Simen Staalnacke (f. 1976), norsk designar
*Simon Ammann (f. 1981), sveitsisk skihoppar
*Simen Willgohs (f. 1986), norsk ungdomspolitikar (SV)

## Kjelder

*Olav Veka:  Namneboka, Det Norske Samlaget 1991
*Folketeljinga 1900
Zurab Noghaideli

**Zurab Noghaideli** () er ein georgisk politikar, og var statsminister i Georgia frå 11. februar 2005 til 16. november 2007.

Noghaideli oppnådde ein grad i fysikk ved Statsuniversitetet i Moskva i 1988. Frå 1989 til 1990 var han ved det estiske vitskapsakademiet. Tidleg i 1990-åra vart han aktivt medlem i Det grønne partiet i Georgia. Han vart vald inn i parlamentet i 1992. Frå 2000 til 2002 var han finansminister under president Eduard Sjevardnadze, men han rauk etterkvart uklar med han, og fekk sparken i 2002. Etter at Sjevardnadze vart styrta i den fredelege «roserevolusjonen» i november 2003 vende Noghaideli attende til regjeringa. I februar 2004 vart han igjen finansminister. Då statsminister Zurab Zjvania brått døydde i ei ulukke i februar 2005 nominerte president Mikheil Saakasjvili Noghaideli som ny statsminister. Han vart godkjend av nasjonalforsamlinga med 175 mot 24 røyster den 17. februar.

16. november 2007 gjekk han av som statsminister av helsemessige grunnar. Han hadde gått gjennom ein hjarteoperasjon i april same året. Han trekte seg deretter frå politikken.

Noghaideli er no ikkje medlem av noko politisk parti. Han er gift og har eitt born.

## Bakgrunnsstoff
* Personprofil på nettsidene til Det georgiske tryggjingsrådet , på engelsk.
Kurmanbek Bakijev

**Kurmanbek Salijevitsj Bakijev** () er ein kirgisisk politikar som var president i Kirgisistan frå 24. mars 2005 til april 2010.

Bakijev vart fødd i landsbyen Masadan i Zjalal-Abad oblast. I 1972 vart han ferdig utdanna elektroingeniør frå universitetet i Kujbysjev (no Samara). Han arbeidde som ingeniør, overingeniør, og til slutt fabrikkdirektør i Kirgisistan. I 1992 fekk han leiarverv i lokalpolitikken, og var frå 1997 til 2000 provinsguvernør i Tsjuj oblast. Frå desember 2000 til mai 2002 var han statsminister i Kirgisistan, utnevnt av president Askar Akajev. Han gjekk av som statsminister etter at fem menneske hadde blitt skotne og drepne av opprørspolitiet under demonstrasjonar mot president Akajev i byen Aksy. Etter dette var Bakijev i opposisjon til Akajev. Frå 2003 til 2005 sat han som parlamentsmedlem. Ved valet i 2005 kom han ikkje inn i parlamentet. Han var likevel ein av dei fremste opposisjonsleiarane. I mars 2005 vart Akajev nøydd å gå av og reisa i eksil, etter store demonstrasjonar mot regimet, i den såkalla "tulipanrevolusjonen". Bakijev vart fungerande president. Ved presidentvalet 10. juli 2005 allierte han seg med den andre fremste opposisjonsleiaren, Feliks Kulov. Han vart vald med 88 % av røystene. Kulov vart statsminister. I 2006 måtte Bakijev tola sjølv å få massive demonstrasjonar retta mot seg.

Under presidentvalget i Kirgisistan 23. juli 2009 blei han attvald for fem nye år, i eit val der den fremste opposisjonskandidaten trekte seg grunna påstått valfusk.

I april 2010 vart han styrta etter omfattande gatedemonstrasjonar og anklagar om eit autoritært styresett og omfattande korrupsjon.
Rotasjon

**Rotasjon** eller **dreierørsle** syner særskilt til rørsla til ein stiv lekam rundt eit punkt eller ein akse. I matematikken blir rotasjon definert som ei rørsle der alle faste punkt i ein fast lekamar blir verande i ein fast avstand frå eit visst punkt. Dersom aksen eller punktet eit objekt roterer rundt er inne i objektet, seier ein at det roterer om seg sjølv eller at det spinn. 

Døme på gjenstandar som er utforma til å rotere er hjul, propell, svinghjul og rotor. Eit objekt kan rotera i høve til andre objekt ved hjelp av ein eller fleire hengsler, til dømes dører og sakser.

Rotasjonen vert målt som ein vinkelfrekvens, med eining radianar per sekund [rad/s], men andre einingar er òg i bruk:

* Omdreiingar per sekund [o/s]. 
* Omdreiingar per minutt [o/min]. Denne eininga er vanleg for motorar og andre maskinar.
Azim Isabekov

**Azim Bejsjenbajevitsj Isabekov** () er ein kirgisisk politikar. Han var statsminister i Kirgisistan frå 29. januar 2007 til 29. mars 2007.

Isabekov er utdanna økonom frå Det kirgisiske statlege nasjonaluniversitetet i 1986. I 1997 begynte han å jobba som stabssjef for Kurmanbek Bakijev då han var guvernør i Tsjuj oblast. Han heldt fram å jobba for Bakijev då han var statsminister frå 2000 til 2002. Då Bakijev vart president i 2005 vart Isabekov med i regjeringa. I januar 2007 vart han statsminister, etter at nasjonalforsamlinga to gonger hadde forkasta nominasjonen av Feliks Kulov. Isabekov vart godkjend med 57 mot 4 røyster i nasjonalforsamlinga.
Michal Šlesingr

**Michal Šlesingr**, () i Ústí nad Orlicí i Pardubice-provinsen, er ein tsjekkisk skiskyttar. 

Šlesingr begynte med skiskyting i 1995. Han deltok for første gong i eit verdscuprenn i Lahti i 2001/02-sesongen. Han har vore på det tsjekkiske landslaget i skiskyting sidan 2003. Plasseringa hans i verdscupen samanlagt har betra seg javnt frå år til år. Han har deltatt i VM kvart år sidan 2003, og i OL i Torino i 2006, utan topplasseringar. I 2006/07-sesongen har han fått eit gjennombrot. Den beste plasseringa hans så langt i eit verdscuprenn kom i Östersund i 2006/07-sesongen, der han kom på 4.plass på 20 km. I VM i Antholz/Anterselva i 2007 tok han sølv på sprinten.

## Kortfatta merittliste
(pr. 3. februar 2007)
* Verdscup samanlagt:
** Beste: 29. plass (2005/06)
* Verdsmeisterskap:
** Beste: sølv (20 km, Antholz/Anterselva 2007)
* Olympiske leikar:
** 6. plass, stafett Torino 2006 (beste individuelle: 34. plass, jaktstart Torino 2006)
* Verdscuprenn (inkludert VM og OL):
** 1 sølv

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell heimeside på tsjekkisk og engelsk
Atlanta

**Atlanta** er hovudstad og største by i den amerikanske delstaten Georgia. Byen har ca. 425 000 innbyggarar og med forstadane blir det totalt 5 000 000 innbyggarar. Atlanta vart etablert tidleg på 1800-talet som eit jernbaneknutepunkt. Under den amerikanske borgarkrigen vart størstedelen av byen øydelagt, men han vart gjennoppbygd og utnemnd til hovudstad for Georgia kort tid etter. I 1996 var byen vertskap for Sommar-OL 1996. 

Fleire større selskap har hovudkvarter her, mellom andre Coca-Cola og CNN. Ved Atlanta ligg Hartsfield internasjonale flyplass som er verdas mest trafikkerte flyplass med 83,6 millionar reisande i 2004.

## Folk frå Atlanta
*Martin Luther King jr. (1929–1968), forkynnar, borgarrettsforkjempar og nobelprisvinnar
*Spike Lee (f. 1957), filmskapar
Houston

**Houston** er ein by i den amerikanske delstaten Texas og er med sine  innbyggarar (2020) den fjerde største byen i sørlege USA og den fjerde største i landet. Houston ligg i Søraust-Texas i nærleiken av Galveston Bay og Mexicogolfen.
Over fem millionar menneske bur i det urbane området rundt Houston. Byen dannar søraustpunktet av ein urban megaregion kjend som Texas Triangle.

Med berre 45.000 innbyggarar ved førre hundreårsskifte, har Houston vore ein av USAs raskast veksande byar. Det er særleg arbeidsplassar i oljeindustrien som har trekt innflyttarar til byen, som har eit utprega varmt og fuktig klima. Ofte blir framveksten av av billige luftkjølingsanlegg (*[[air condition]]*) som det avgjerande utviklingstrekket i Houstons historie. Fråvær av sentral regulering har gjort at Houston manglar eit typisk sentrumsområde, og framstår snarare som eit stort, samanvakse område av ulike forretningsdistrikt og forstadar.

Byen har ei av dei største hamnene i USA, og er kjend for eit større romfartskontrollsenter Lyndon B. Johnson Space Center i regi av NASA. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*