open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
André Franquin

**André Franquin** () var ein fransktalande belgisk teikneserieskapar. Han er særleg kjend for Gaston Lagaffe (Viggo). Han teikna Spirou (Sprint) i perioden 1947-1969. Mellom anna fekk figuren Le Marsupilami (Spiralis) eigne seriar. På norsk kom òg samlinga *Sorte side*, enkeltstriper kalla *Idées noires* då dei var prenta i blada *Le Trombone illustré* og *Fluide Glacial*. Dette var striper med svart humor, ofte med politisk brodd.
Skogsmaskin

**Skogsmaskin** er ei maskin som vert nytta for å driva fram tømmer eller for å legge til rette for og å planta skog. Nokre skogsmaskiner utfører berre ein arbeidsoperasjon, medan andre er kombimaskinar som utfører mange operasjonar. 

Mykje av utviklinga innan skogsmaskiner vart utført i Sverige, Finland, Canada og USA. I Sverige og Finland, dominerar kortvikesmetoden, der ein feller, kvistar og kappar tømmeret og deretter køyrer det fram til ein skogsbilveg med lassbærande maskiner (sv: *skotare*). I Nord-Amerika har heilstammemetoden vore den vanlegast, men kortvirkesmetoden er i framgång. Ein nytta då spesialbygde stammelunnarar for å dra ut høveleg store lass med heile stammar. 

I Noreg førte det ulendte terrenget og eigarstrukturen, med mange små skogseigarar og små teigar, til at mekaniseringa av skogbruket kom seinare i gang og utvikla seg noko annleis enn i Sverige og Finland. For dei små eigarane var det ikkje økonomisk å kjøpa spesialiserte skogsmaskiner, så det vart til at landbrukstraktorane vart utstyrte med skogsutstyr. Det ulendte terrenget førte til at det var naudsynt å nytta vinsj eller kabelbane for å få fram tømmeret. Medan svenskane bygde skogsbilvegar var skogsvegar for traktor det vanlegaste i Noreg. Tømmeret vert ofte felt og kvista med motorsag og ført fram til bilveg som ukappa virke med traktor, etter heilstammemetoden. Med unnatak av storleiken på maskinene, minte driftsforma difor meir om den nordamerikanske enn den svensk/finske driftsforma. Men skogsmaskinene har i dei seinaste tiåra vorte meir vanlege i Noreg, særleg i dei flate skogsområda på austlandet. 

## Sjå òg
* Jordbruksmaskin
Anleggsmaskin

**Anleggsmaskinar** er maskiner som vert nytta for anleggsarbeid som å flytta jord- og steinmassar og utføra anna tungt arbeid på byggeplassar og liknande. Anleggsmaskinar utvikla seg frå landbrukstraktorar frå 1920-talet og utover, men desse viste seg å vera for svakbygde for anleggsarbeid så det vart etter kvart utvikla spesialbygde maskiner. 

## Sjå òg
* Anleggsreiskap
* Anleggsarbeid
* Landbruksmaskin
* Kommunalmaskin
Yr

**Yr** er ei jamn og lett form for nedbør. Dropestorleiken til yrdropar er mindre enn regndropar, vanlegvis rundt 0,5&nbsp;mm i diameter eller mindre. Yr fell vanlegvis frå stratiforme (lagdelte) skyer, men kan i somme tilfelle falle frå låge cumulusskyer. Her til lands oppstår yr som regel i samband med varmfrontar, og då gjerne i varmsektoren mellom ein varmfront og ein kaldfront

Viss forholda ligg til rette for det kan ein om vinteren få underkjølt yr, der vassdropar med temperatur under frysepunktet fell ned til bakken og momentant frys til is.

## Sjå òg
* Yr.no, ei norsk nettside som varslar vêr
* Regn
* Underkjølt regn
Apollo 1

**«Apollo 1»** (opphavleg  **AS-204**) var det første bemanna romfartøyet i det amerikanske Apollo-programmet, som hadde som mål å senda folk til månen.
Romfartøyet vart øydelagd i ein brann under ei treningsøving den 27. januar 1967. Mannskapet på tre omkom.

Mannskapet ombord på «Apollo 1» var astronautane Gus Grissom, Ed White og Roger B. Chaffee. Enkjene deira ba i etterkant om at namnet «Apollo 1» skulle reserverast for oppskytinga mennene deira ikkje fekk høve til å gjera, og 24. april 1967 annonserte leiaren for programmet George E. Mueller eit nytt namngjevingssystem der «Apollo» med eit tal etter skulle brukast. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Apollo 1|Apollo 1]]» frå ,  den 15. juni 2016.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Biharispråk

**Bihari** er eit samlenamn for språka maithili, magahi og bhodjpuri, som blir tala i delstaten Bihar i India og over grensa i det sørlege Nepal. Om lag 60 millionar talar biharispråk, rundt halvparten av desse bhodjpuri. 

Språka har ofte blitt rekna som dialektar av hindi, men har mange trekk som skil dei frå dette. Dei er dei moderne indoariske språka som har utvikla seg lengst vekk frå eit syntetisk kasussystem og i staden fått mange agglutinerande trekk.
Biharispråka har utvikla seg frå eller under sterk påverknad frå prakritspråket *magadhi*. 

Biharigruppa inneheld desse språka:
* Angika (30&nbsp;000&nbsp;000 talarar). Skrive med anga, kaithi og devanagari.
* Bhodjpuri (26&nbsp;254&nbsp;000 talarar). Skrive med kaithi og devanagari.
* Kudmali (37&nbsp;000 talarar)
* Magahi (11&nbsp;362&nbsp;000 talarar). Skrive med kaithi og devanagari.
* Maithili (7&nbsp;500&nbsp;000 talarar). Skrive med maithili og devanagari.
* Panchpargania (274&nbsp;000 talarar)
* Sadri (1&nbsp;965&nbsp;000 talarar)
* Sarnami-hindustani (150&nbsp;000 talarar) Tala i Surinam.
* Suradjpuri (273&nbsp;000 talarar)
* Vadjika (500&nbsp;000 talarar)

## Bakgrunnsstoff

* Språkfakta ved SIL.org
* Translation of useful phrases in Angika, Bhojpuri and Maithili
Maithili

:*Maithili er òg eit anna namn på [[Sita]]*

**Maithili 𑒧𑒻𑒟𑒱𑒪𑒲**  er eit biharispråk tala nord i den indiske delstaten Bihar, frå vestbreidden av Ganga til aust for hovudstaden Patna.

Språket har ein litteratur frå 1400-talet og utover. Ein viktig forfattar var Vidyapati.
Magadhi

**Magadhi** er eit biharispråk som blir snakka i den indiske delstaten Bihar, i område sør for utbreiinga av maithili. Det har ingen nedskriven, men ein rik munnleg litteratur.

## Bakgrunnsstoff
* Magahi på The Rosetta Project
Bhodjpuri

**Bhodjpuri** er eit biharispråk som blir tala vest i Bihar og heilt aust i Uttar Pradesh. Språket blir gjerne rekna som ein dialekt av hindi, som har vore brukt som skriftspråk for talarane, men har i nyare tid fått ein større eigenidentitet.
Standard mandarin

**Standard mandarin** eller **standardkinesisk** er ein dialekt av mandarinspråk som er offisielt språk i Kina, Taiwan og Singapore. Fonologien i talespråket byggjer på talemålet i Beijing. Ordforrådet og grammatikken følgjer som regel tradisjonen  i mandarinspråka, slik at «mandarin» brukt av lekfolk ofte viser til standard mandarin. Språkforskarar bruker derimot alltid «mandarin» for å visa til alle mandarinspråka.

## Fonologi
### Stavinga
I samsvar med analysen til San Duanmu (2009) kan stavinga i mandarin delast i *opptakt* og *rim*. San Duanmu opererer med 55 ulike opptaktar, som er presenterte i Tabell 1, og 18 rim, som er presenterte i Tabell 2. I tillegg kan ei staving ha eitt av fire tonem, som er presenterte i Tabell 3. Ei staving kan òg vere tonemlaus; det tyder at ho har ein fonetisk tonegang som er føreseieleg ut frå tonemet til den føregåande stavinga. Opptakt + rim kan kombinerast til 386 ulike stavingar – om vi ser bort frå tonema. Om vi tek med tonema, har mandarin 1001  ulike stavingar. Dei 386 stavingane er presenterte i artikkelen Stavingane i mandarin.













## Bibliografi
* San Duanmu 2009. *Syllable Structure. The Limits of Variation* Oxford: Oxford University Press.
Josef

**Josef**, er eit hebraisk mannsnamn med tydinga *han Gud vil gje fleire barn*.

Namnet *Josef* har aldri lege på lista frå Statistisk sentralbyrå over dei 50 mest populære namna i Noreg.  Namnet fall noko i popularitet ut over 1900-talet, og har så auka litt frå 1980-talet, om ikkje i same grad som mange andre bibelske namn.

### Namneformer
*Jo
*Joe (engelsk)
*José (spansk)
*Jøsep (Vestlandet)
*Joseph

### Personar i [[Bibelen]] med namnet Josef
*Josef, Jakobs son i Første Mosebok
*Josef frå Nasaret, Jomfru Marias mann og han som i Nasaret vart rekna for å vere far til Jesus 
*Josef frå Arimatea, etter Evangeliet etter Matteus han som gravla Jesus.
*Josef Kaifas, øvstepresten det året Jesus døydde
*Josef Barsabbas Justus, etter Apostelgjerningane første kapittel ein av Jesu fylgjesveinar.

### Andre personar med namnet Josef
* Flavius Iosephus, Yosef ben Matitjahu; jødisk historikar
* Pave Joseph av Alexandria
* Pave Joseph II av Alexandria
* Josef I, tysk-romersk keisar (1676-1711)
* Joseph Guillotin (1738-1814), doktor som introduserte giljotinen i Frankrike
* Josef II, tysk-romersk keisar (1741-1790)
* Franz Joseph Gall, (1758-1828) nevrolog, frenologiens grunnleggar
* Joseph Fesch (1763-1839), Napoleons morbror, kardinal
* Giuseppe Mazzini (1805-1872), italiensk politikar og revolusjonær
* Giuseppe Verdi (1813-1901), italiensk komponist
* Frans Josef, (1830-1916) keisar av Austerrike
* Chief Joseph, eg. In-Mut-Too-Yah-Lat-Lat, (1840-1904) indianarleiar for nez percé-stammen
* Jósef Pi&#322;sudski (1867-1935), polsk statssjef
* Josef Stalin (1878-1953), diktator i Sovjetunionen
* Joseph Goebbels (1897-1945), tysk nazistisk propagandaminister
* Josef Terboven (1898-1945), nazistisk rikskommisær for dei hærsette norske områda
* Joseph McCarthy (1908-1957), amerikansk høgrepolitikar
* Józef Rotblat (1908-2005), polsk nobels fredsprisvinnar
* Joseph de Maistre (1753-1821), savoyansk filosof og forfattar
* Josef Mengele (1911-1979) lækjar i Nazityskland, illgjeten for sine forferdelege eksperiment på menneske 
* Franz Josef Strauss (1915-1988), tysk politikar
* Jo Benkow (f. 1924), norsk politikar frå partet Høgre og stortingspresident
* Joseph Ratzinger, Benedictus XVI, (f. 1927) pave
* Phil Ochs, (eg. Joseph Souther), (1940-1976) amerikansk musikar
* Josef Motzfeldt (f. 1941), grønlandsk venstrepolitikar, partileiar for Inuit Ataqatigiit
* José María Aznar (f. 1953), spansk høgrepolitikar, tidlegare regeringssjef og partileiar for Partido Popular
* Josip «Tito» Broz (1892-1980), partisan, kommunist og leiar for Jugoslavia
* Josef Fares (f. 1977), svensk-libanesisk regissør

### Kjelder

*Olav Veka: *Namneboka* Det norske Samlaget 1991
*SSB namnestatistikk
*Svenk wikipedia
Stemshaug

**Stemshaug** var tidlegare ein sjølvstendig kommune i Møre og Romsdal fylke. Frå 1837 var Stemshaug, saman med Valsøyfjord, ein del av Aure formannskapsdistrikt. Valsøyfjord vart skild ut som eigen kommune den 1. januar 1894 og Stemshaug vart skild ut som eigen kommune den 1. juli 1914. Kommunen hadde 851 innbyggjarar ved opprettinga.

Den 1. januar 1965 vart dei to kommunane Stemshaug og Aure, saman med nokre område på Ertvågøya som tidlegare hadde høyrt til Valsøyfjord og Tustna kommunar, samanslegne til ein kommune som fekk namnet Aure kommune. Stemshaug hadde ved samanslåinga 877 innbyggjarar.

Næringa i Stemshaug har vore fiske og jordbruk. Tjeldbergodden, der Statoil har eit ilandføringsanlegg for naturgass frå Norskehavet, ligg i Stemshaug. 

## Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for gamle Stemshaug kommune frå 1858 til 1965:**

## Kjente stemshaugingar
* Johan Kristoffer Winther Skipnes‎ (politikar)

## Kjelder
Lokraft

**«Lokraft»** er ein slepebåt som vart bygd i Viipuri i Finland som byggenummer 53 i 1939 for A.F. Söderströms Skeppsstuveri AB, Stockholm, da med ca 500 hk dampmaskin, og fekk namnet «Storgrogg». I Sverige er båten også kjent som «Runskär» etter ein periode på 24 år i hamneteneste i Köping. I 1966 blei han ombygd på AB Ekensbergs varv i Stockholm med nytt overbygg og ein Deutz 454 på ca. 1000 hk. Seinare har båten tent andre reiarlag i Sverige, Danmark og Noreg under ulike namn.
I dag er eigaren Lokraft.LTD ved Kåre Berg, Halden.

## Bakgrunnsstoff
* Historikken for taubåten med bilete ved tugboatlars.se
Waitakere

**Waitakere City** er ein bydel som ligg i den vestlege delen av metropolen Auckland på New Zealand. Frå 1989 til 2010 var han rekna som eit eige byområde og den femte største byen i landet, med ein folketilvekst på 2 % i året. Fleirtalet av innbyggjarane bur nær den austlege grensa ved Waitemata Harbour og nabobyen Auckland City.

Dei skogkledde åsane Waitakere Ranges dominerer den vestlege horisonten av byen. Dei strekker seg frå dei kuperte surfestrendene ved Tasmanhavet til ei høgd på meir enn 400 meter. 

Namnet på byen kjem frå ein maori-høvding og blei opphavleg gjeve ein landsby nær den nordlege grensa av den noverande byen og seinare til byen sjølv.
Haris Silajdžić

**Haris Silajdžić** () er ein bosnisk politikar som var den bosnjakiske representanten i det kollektive presidentskapet i Bosnia-Hercegovina frå 2006 til 2010. 

Silajdžić studerte historie i Priština i Kosovo. Seinare underviste han ved det same universitetet. I 1990 vart han med i toppleiinga i det hovudsakleg bosnjakiske *Partiet for demokratisk handling* (Stranka Demokratske Akcije - SDA), leia av Alija Izetbegović. Etter at SDA vann det første frie parlamentsvalet i Bosnia-Hercegovina i november og desember 1990 vart Silajdžić utanriksminister. Han fekk dermed jobben med å representera den bosniske regjeringa internasjonalt under den bosniske krigen som braut ut i 1992. Han var statsminister frå 1993 til 1995 og var med i den bosnjakiske delegasjonen som forhandla fram Dayton-avtalen som gjorde slutt på krigen, ein avtale han har vore ein sterk motstandar av sidan krigen.

Silajdžić braut med Izetbegović og melde seg ut av SDA i 1997, og grunnla sitt eige parti, *Partiet for Bosnia og Hercegovina* (Stranka za Bosnu i Hercegovinu). Han stilte til val som presidentkandidat ved valet i 2002, men vart slått av SDA sin kandidat, Sulejman Tihić. I 2006 stilte han til val igjen, med lovnad om å gjera slutt på delinga av landet i ein bosnisk-kroatisk føderasjon og ein serbisk republikk. Han vann valet, med 40,4 % av røystene mot 17,9 % for Tihić, og vart bosnjakisk representant i det kollektive presidentskapet i Bosnia-Hercegovina.

I valet til ny bosnjakisk representant i presidentskapet, 3. oktober 2010, kom han på tredjeplass med 25,1 % av røystene og mista dermed plassen sin til Bakir Izetbegović.

## Kjelder
Traian Băsescu

**Traian Băsescu** () er ein rumensk politikar som var president i Romania frå 20. desember 2004 til 21. desember 2014. Han leia det konservative partiet Partidul Democrat (*Det demokratiske partiet*), men gjekk av då han vart president sidan ein rumensk president ikkje kan vera partimedlem. Presidentkandidaturet hans vart òg støtta av det liberale partiet Partidul Naţional Liberal (*Det nasjonalliberale partiet*). Han kom på andre plass i første runde av presidentvalet 29. november 2004, med 33,9 % av røystene, men slo den sosialdemokratiske kandidaten Adrian Năstase med 51,2 % av røystene i andre valomgang, 13. desember.

## Bakgrunnsstoff
Călin Popescu-Tăriceanu

**Călin Constantin Anton Popescu-Tăriceanu** (), er ein rumensk politikar som var statsminister i Romania frå 24. desember 2004 til 22. desember 2008. Han leiar det liberale partiet Partidul Naţional Liberal (*Det nasjonalliberale partiet*), som stilte til val ved parlamentsvalet i 2004 i allianse med det konservative partiet Partidul Democrat (*Det demokratiske partiet*).

I april 2007 braut Popescu-Tăriceanu samarbeidet med Det demokratiske partiet, og danna ei minoritetsregjering saman med Den demokratiske unionen av ungararar i Romania (*Romániai Magyar Demokrata Szövetség/Uniunea Democrată Maghiară din România*). Den nye regjeringa fekk støtte i parlamentet av det sosialdemokratiske partiet, Partidul Social Democrat.
Mads Scheel

**Madtz Scheel**, død 1576 i Vardø, var lensherre på Bergenhus frå 1568 til 1571. Han vart seinare lensherre på Vardøhus, der han døydde.
Christoffer Valkendorf

**Christoffer Valkendorf** () var ein dansk adelsmann. Han var lensherre på Bergenhus frå 1556 til 1560. Valkendorf bygde eit byhus i Bergen, som han seinare gav i gåve til byen. Dette huset vart seinare byen sitt rådhus, og er no kjent som Gamle rådhus. Det inneheld i dag Bergen sin bystyresal, der det heng eit portrettmåleri av Valkendorf. Ei stund trudde ein òg, feilaktig, at det var Valkendorf som hadde bygd Rosenkrantztårnet, og det har difor òg vore kalla «Valkendorftårnet».
Eske Bille

**Eske Bille** (fødd ca. 1480 i Danmark, død 11. februar 1552 i København) var ein dansk adelsmann. Han var lensherre på Bergenhus frå 1528 til 1534. Bille var dermed lensherre i Bergen under konflikten mellom kong Christian II og kong Fredrik I. Han var lojal mot Fredrik I då Kristian II freista å gjenerobra kongerika sine. I samband med krigen, og frykta for at Kristian II skulle freista eit åtak på Bergen, reiv Eske Bille fleire kyrkjer i og ved den gamle kongsgarden på Holmen, inkludert den gamle domkyrkja i Bergen i 1531. For dette gav ettertida han tilnamnet *kyrkjebrytaren*.

Han gifta seg med Sofie Krummedike, ca. 1517.
North Shore

**North Shore City** (uformelt berre **North Shore** eller **The Shore**) i New Zealand er ein av fire tidlegare byar i Auckland. I 2005 hadde byen 212&nbsp;200 innbyggjarar, det vil seie at det var den fjerde største byen i New Zealand. Den administrative eininga vart oppretta i 1989. I 2010 vart North Shore slått saman med dei andre byområda i Auckland til Auckland Council.

## Geografi
North Shore grensar til Rodney District i nord, Waitemata Harbour i sør og Rangitoto Channel ved Hauraki Gulf i aust. Brua Auckland Harbour Bridge knyter det til Auckland City på sørsida av Waitemata Harbour, mens Upper Harbour Bridge knyter det til Waitakere i vest.

## Transport

North Shore er knytt til sentrum av stor-Auckland-området med berre to bruer, og dermed sterkt plaga av kø i rushtida. Det har vore mykje diskusjon rundt dette problemet, men lite handling, grunna kostnadene med å lage fleire samband over Waitemata Harbour.

## Bakgrunnsstoff

* Byrådet 
* Takapuna Beach
Per Ung

**Per Erik Ung** () var ein norsk bilethoggar og grafikar frå Oslo.

Ung vart utdanna ved Statens Handverks- og Kunstindustriskole under Torbjørn Alvsåker 1951 og Statens kunstakademi under Per Palle Storm 1952-55. Mellom dei offentlege arbeida hans er: 

*Johanne Dybwad utanfor Nationaltheateret, 1959-61
*Märtha Louise og Haakon Magnus, portrettstatuar, Skaugum, 1976–77
*Sonia Henie ved Frogner stadion, 1985
*Birger Ruud, Kongsberg, 1987
*Fridtjof Nansen, Oslo og Vardø, 1993
*Verdens Gang, gruppe, VG-huset, 1994
*Henrik Ibsen, portrettbyste, Skien og Oslo, 1997
*Selfangstmonumentet, Alta, 1999

I 1991 vart det gjeve ut ein biografi om Per Ung av Arvid Møller. Den 1. november 2007 vart Ung utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
*
*
*Jan Kokkin: «Per Ung» i ''Norsk biografisk leksikon''
*perung.com
Boris Tadić

**Boris Tadić** () er ein serbisk politikar fødd i Sarajevo. Han var president i Serbia frå 2004 til 2012. Han var også telekommunikasjonsminister frå 2000 til 2003, og forsvarsminister frå 2003 til 2004.

## Bakgrunn
Han studerte sosialpsykologi i Beograd, og underviste ved eit gymnasium i byen seinare. Etter dette grunnla han og blei den første direktøren for Senteret for demokrati og politiske ferdigheiter.

## Politik
Tadić leia det vest-orienterte sosialdemokratiske partiet Demokratska stranka (*Det demokratiske partiet*). I første omgang av presidentvalet 13. juni 2004 kom han på andre plass med 27,3 % av røystene, bak den nasjonalistiske kandidaten Tomislav Nikolić. I andre valomgang 27. juni vann han med 53,2 % av røystene.

Han blei etterfølgd som partileiar av Dragan Djilas i november 2012, og blei samtidig vald til ærespresident av partiet.

## Privatliv
Tadić var gift med journalisten Veselinka Zastavniković frå 1980 til 1996. Dei skilde lag utan å ha fått barn saman. Paret blei kjent med kvarande på 1970-talrt. 

Tadić var så gift med Tatjana Rodić, som han hadde to døtrer med. Paret blei separert i 2019.

## Kjelder
Alfred Moisiu

**Alfred Spiro Moisiu** () er ein albansk politikar som var president i Albania frå 2002 til 2007.

Alfred Moisiu vart fødd i Shkodër. Han vart president i Albania den 24. juli 2002 og hadde stillinga til 24. juli 2007. Moisiu vart vald som president av nasjonalforsamlinga, med 97 røyster for, 19 mot og 14 avhaldande. Han vart rekna som ein kompromisskandidat, og vart støtta av både høgre- og venstresida til det stort sett seremonielle vervet som president.
Lillelord

***Lillelord*** er den fyrste boka i ein romantrilogi skrive av Johan Borgen (1902-1979). Ho blei gitt ut fyrste gong i 1955. Boka *Lillelord* tar for seg ungdomstida til Wilfred Sagen, som frå barndommen ofte er blitt kalla Lillelord. I byrjinga av boka er Wilfred 14 år gammal, og handlinga er sett til tida før fyrste verdskrig. Han er ein del av ein rik, borgarleg familie, og bur saman med mora Susanna Sagen på Frogner i Oslo.

Dei to etterfølgjande bøkene i trilogien heiter *De mørke kilder* (1956) og *Vi har ham nå* (1957).

## Bakgrunnsstoff
* ''Lillelord'', utgåve frå 1955 - digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket
* ''Lillelord'', utgåve frå 1999 - digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket
Programmeringsspråket Pascal

**Pascal** er eit programmeringspråk utvikla av Niklaus Wirth i 1970. Programmeringspråket er oppkalla etter mattematikaren og filosofen Blaise Pascal. Pascal har vore eit populært nybyrjarspråk for studentar som vil lære strukturert programmering.

### Døme
Her er eit enkelt døme på korleis ein bruker Pascal:
 **program** Heiverd(output);
 **begin**
   writeln('Hei, verd!');
   readln {Vent på linjeskift frå brukar}
 **end**.

Som ein kan sjå ut i frå eksempelet ovanfor startar programmet med komandoen **program** som ikkje gjer stort anna enn å beskrive for brukaren kva programmet gjer, kommandoen er ikkje naudsynt. Kommandoen **begin** fortel at det er her programmet byrjar, medan **end** fortel at programmet no er slutt. I Pascal er begge naudsynt. Merk at Pascal hoppar over det som er skriven i klammeteikn, dette er programmerarens eigne kommentarar, slik at andre lettare kan studere kjeldekoda og forstå kva som skjer.

## Kompilatorar
### Turbo Pascal
På 80-talet og byrjinga av 90-talet var Turbo Pascal frå Borland den mest kjende varianten av Pascal, nær de facto standard, etter di det hadde gode verktøy og særs kjapp kompileringstid. Turbo Pascal kunne kompilere, køyre og avluse program rett i minnet utan diskaksess. Borland har seinare lagt ut TP 5.5 ut på heimesidene sine for gratis nedlasting.

### Free Pascal
Free Pascal er ein kompilator som er gjeven ut under GPL lisensen. FP støttar både Mac,Windows og Linux.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Vojislav Koštunica

**Vojislav Koštunica** (serbisk Војислав Коштуница), fødd 24. mars 1944 i Beograd, er ein serbisk politikar, og var statsminister i Serbia frå 3. mars 2004 til 2. juli 2008. Han var den siste presidenten i Jugoslavia frå oktober 2000 til februar 2003 då Jugoslavia vart erstatta av unionen Serbia og Montenegro. Han leiar det konservative partiet Demokratska stranka Srbije (*DSS*) (*Serbias demokratiske parti*).

Koštunica var presidentkandidat for ein samla opposisjon ved presidentvalet i Jugoslavia i september 2000, som han vann. Den sitjande presidenten, Slobodan Milošević godkjende ikkje valresultatet. Dette førte til gateprotestar, som til slutt førte til at Milošević gjekk av 5. oktober 2000, og Koštunica vart den siste jugoslaviske presidenten, fram til februar 2003.

Ved parlamentsvalet i Serbia i desember 2003 vart DSS det største demokratiske partiet og Koštunica skipa ei mindretals- koalisjonsregjering, med støtte frå, mellom anna, Milošević sitt parti Socijalistička partija Srbije (*Serbias sosialistiske parti*).
Sergej Stanisjev

**Sergej Dmitrievitsj Stanisjev** () er ein bulgarsk politikar, og statsminister i Bulgaria frå 2005 til 2009. Han leiar partiet Bălgarska Socialistitsjeska Partija (*Det bulgarske sosialistiske partiet*). Stanisjev regjerte i ein storkoalisjon med det liberale partiet til den førre statsministeren og avsette tsaren, Simeon Sakskoburggotski.
Auckland City

**Auckland City** er eit tidlegare administrative område innan Auckland. Territoriet dekkjer eidet som bind saman Nordøya på New Zealand med ei stor halvøy som stikk nord i Stillehavet. Somme øyar i Haurakibukta går òg inn i byen. Styret for regionen Auckland har sete i Auckland City. 

## Historie

Sentralregjeringa på New Zealand omstrukturerte det lokale styresettet i landet i 1989. Då vart Auckland City slegen saman med åtte andre og mindre einingar til ein ny og større Auckland City. Den nye byen fekk dobbel folkesetnad i høve til den gamle og fusjonen definerte dagens geografiske grenser for byen.  Auckland City inngår i det bymessige område Auckland saman med dei andre urbane nabobyane North Shore, Waitakere og Manukau. I 2010 blei det oppretta ei sameint styresmakt for alle desse områda, Auckland Council. 

## Geografi
Hovuddelen av Auckland City ligg på eit eid (landbru). Waitemata Harbour, som opnar mot Haurakigolfen i nord, skil eidet frå North Shore byen. Manukau Harbour opnar mot Tasmanhavet i sør. Øyane i den indre golfen omfattar Rangitoto, Motutapu, Browns Island, Motuihe, Rakino, Ponui og Waiheke, medan den ytre golfen inkluderer Hauturu/Little Barrier Island, Great Barrier Island og Mokohinau Islands. Ein signifikant del av det sentrale forretningsområdet er bygd på tomtegrunn som vart utvikla igjennom dei siste hundreåra. 

## Bakgrunnsstoff
* Nettstatden til Auckland City
* History of Auckland City  av Graham Bush på engelsk

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Auckland City|Auckland City]]» frå ,  den 16. oktober 2006.*
Sniglar

**Sniglar** (Gastropoda) er ein klasse av blautdyr. Mange artar lever på land, men to tredelar av artane held til i vatn.

## Kjelder
Raymond Kvisvik

**Raymond Kvisvik** () er ein norsk fotballspelar som spelar for 
Fredrikstad FK. Kvisvik spelar på midtbana. Han har fram til no i si karriere spela 8 kampar og scora 2 mål for Det norske herrelandslaget i fotball. Han står bokført med 36 obligatoriske kampar og 7 mål for Fredrikstad.

## Karriere

 Berre seriekampar.
Kostas Karamanlis

**Konstantínos Alexándrou Karamanlís**, i daglegtale **Kóstas Karamanlís** () er ein gresk politikar, og var statsminister i Hellas frå 10. mars 2004 til 6. oktober 2009. Han leia det konservative partiet Nea Dimokratia (*Nytt demokrati*) frå 1997 til 2009. Partiet hans fekk 45,4 % av røystene i parlamentsvalet 7. mars 2004, og reint fleirtal i parlamentet med 165 av 300 plassar. Ved valet 16. september 2007 fekk Karamanlis sitt parti på nytt fleirtal, men mindre enn før, med 41,8 % av røystene og 152 plassar i parlamentet, og Karamanlis heldt fram som statsminister.
Sali Berisha

**Sali Ram Berisha** () er ein albansk politikar som var president i Albania frå 1992 til 1997 og statsminister frå 2005 til 2013.

Berisha var med i leiarskapet i høgrepartiet Partia Demokratike e Shqipërisë (*Albanias demokratiske parti*) sidan grunnlegginga i 1991. Partiet fekk 55 av dei 140 plassane i parlamentet ved parlamentsvalet i juli 2005, og regjerte som det største partiet i ei koalisjonsregjering.
Henri av Luxembourg

**Storhertug Henri av Luxembourg** () er tidlegare storhertug av Luxembourg i perioden frå 7. oktober 2000 til 3. oktober 2025.

Henri overtok som storhertug då faren abdiserte i 2000, og var sjølv storhertug fram til han abdiserte til fordel for sonen hans Guillaume av Luxembourg arva tronen i 2025.

Henri er eldste sonen til storhertug Jean av Luxembourg og storhertuginne Joséphine-Charlotte (fødd prinsesse Joséphine-Charlotte av Belgia). Besteforeldra til Henri på morssida var kong Leopold III av Belgia og dronning Astrid.

Storhertug Henri vart i 1996 tildelt storkrossen av St. Olavs orden.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Hill-Marta Solberg

**Hill-Marta Solberg** () i Sortland, Nordland er fylkesmann i Nordland frå 2009. Ho har bakgrunn som norsk politikar, og har representert Arbeidarpartiet på Stortinget frå 1993-2009 for Nordland fylke. Ho har vore sosialminister, nestleiar i Arbeidarpartiet og leiar for Arbeidarpartiet si stortingsgruppe. Ho vart utnemnd til fylkesmann i Nordland 20.9.07, for ein priode på seks år.

## Utdanning
* Examen artium 1970 
* Lærareksamen, Trondheim lærerskole 1973 
* Norsk grunnfag 1974 
* Historie grunnfag, Trondheim 1975

## Medlemskap i regjering
* 24. januar 1994 til 25. oktober 1996 statsråd og sjef for Sosialdepartementet (sosialminister) i Gro Harlem Brundtland si tredje regjering.
* 25. oktober 1996 til 17. oktober 1997 sosialminister i Thorbjørn Jagland si regjering.

## Medlemskap i komitear
* 2005&ndash;2009 medlem i Utanrikskomitéen.
* 2005&ndash;2009 medlem i Den utvida utanrikskomitéen.
* 2005&ndash;2009 medlem i Valkomitéen.
* 2001&ndash;2005 fyrste nestleiar i Finanskomitéen.
* 2001&ndash;2005 medlem i Valkomitéen.
* 2001&ndash;2005 medlem i Den utvida utanrikskomitéen.
* 1997&ndash;2001 medlem i Utanrikskomitéen frå 22. mars 2000.
* 1997&ndash;2001 medlem i Den utvida utanrikskomitéen.
* 1997&ndash;2001 nestleiar i Finanskomitéen til 22. mars 2000.
* 1997&ndash;2001 medlem i Valkomitéen frå 23. mars 2000.
* 1993&ndash;1997 medlem i Finanskomitéen.
* 1993&ndash;1997 medlem i Den utvida utanrikskomitéen.
Austervefsna

**Austervefsna** ligg i Nordland fylke i Grane kommune, elva som har gjeve namn til dalføret er den austre forgreining av av Vefsna, som har utspringet sitt i grensetraktene mot Sverige. Bygda har ca. 100 innbyggarar dei fleste knytt til jord og skogbruk. Bygda har òg eitt sagbruk, ei verksemd som laftar hytter og ei blekkslagarbedrift.
Anne Steinsvik Nordal

**Anne Steinsvik Nordal** () kjem frå Volda, og er frå 2005 tilsett som dagleg leiar for Nasjonalt senter for nynorsk i opplæringa. Steinsvik Nordal er utdanna cand.philol. med hovudfag i norskdidaktikk (fagdidaktikk) frå Universitetet i Oslo.
Bubastis

**Bubastis**, **Per-Bast(it)** eller berre **Bast** var byen der ein dyrka kattegudinna Bastet i det gamle Egypt. Ruinbyen som no blir kalla **Tell Basta** ligg ved Zagazig nordaust i Egypt.

Byen og tempelet der blei viktig frå rundt det tredje dynastiet i Egypt (frå 2613 f.Kr.). Bubastis var truleg hovudstad under det tjueandre dynastiet (945-712 f.Kr.), og blei særleg bygd ut av Sheshonk I. Under dette og det neste dynastiet hadde byen og kattedyrkinga i Egypt eit oppsving. Bubastis hadde òg ein kjend legeskule. På 400-talet f.Kr. vitja den greske historikaren Herodot staden og skildra han grundig.

Bubastis heldt seg i hevd fram til slutten av romartida (395), då han blei fråflytta.

Den sveitsiske arkeologen Edouard Naville utførte utgravingar frå 1887 til -89, og fann ei rekkje tempel til Atum, Bastet og sonen hennar Mihos, og ulike faraoer. Han fann også embetsmannsgraver og gravlagde, gjerne mumifiserte kattar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Bubastis|Bubastis]]» frå , den 18. mai 2009.* 
 
*
Kjendis

**Kjendis** er ei nemning brukt om ein person kjend til av mange menneske som dei ikkje kjenner sjølv. Det er som regel gjennom massemedia at menneske blir kjendisar. 

Å vera kjendis inneber at mange kjenner utsjånaden og delar av privatlivet til den kjende personen. Sladder om kjendisar er ein viktig del av laussnakk folk imellom og står for mykje av innhaldet i fleire vekeblad og aviser. 

Ein kan bli kjend gjennom enkelthandlingar (som å gå på ski til Sørpolen), leveveg (som å spela i store filmar) eller avstamming (som å høyra til ein kongeleg familie). Å vera kjendis kan vera sjølvforsterkande, ved at ein kjend person stadig blir vist fram i media og dermed blir kjend av endå fleire. 

Mykje «reality»-fjernsyn speler på kjendisomgrepet, både ved å gjera vanlege, ukjende folk om til kjendisar, og ved å invitera kjendisar til å ta del i program som *[[Skal vi danse]]* og *[[I'm a Celebrity, Get Me out of Here!]]*.

## Ordsoge
«Kjendis» er eit nyord som blei skapt i det svenske fjernsynsprogrammet «Skäggen» i 1963 og deretter lånt inn til norsk. 

## Kjelder
Virga

**Virga** eller **fallstriper** er nedbør som fell frå ei sky, men fordampar før den når bakken. Dette kan ein sjå som fallstriper under skya. Lufttrykket aukar jo nærmare bakken ein kjem, og dette fører igjen til at luft er varmare nær bakken enn i høgda. I store høgder består nedbøren hovudsakleg av iskrystallar som smeltar og så fordampar. Virga er svært vanleg i ørkenområde.

Virga kan føre til fleire spesielle vêrfenomen. Når regn fordampar fjernar dette mykje varme frå lufta, og denne avkjølinga fører til at lufta søkk ned mot bakken. Desse fallvindane kan føre til mikroutbrot, som er svært farlege for flytrafikk. 

Virga kan òg vere med på å danne skyer, der kondensasjonskjerner frå ei sky bles inn i overmetta luft ved sida av skya. Dette fører til at den overmetta lufta lettare kan kondensere og skape nye skyer. 

## Sjå òg
* Fallvind
Fallvind

Ein **fallvind** er ei søyle med søkkande luft som kan føre til kraftig horisontal vind på overflata. Med vindstyrke opp mot 240 km/t (67 m/s) kan dei ofte føre til liknande øydeleggingar som ein tornado, og sidan dei ofte oppstår i samband med kraftige torevêr blir ei av og til tatt for å vere nettopp det. Skilnaden på dei er derimot at fallvindar fører til vind ut til alle kantar frå eit sentralt punkt på bakken (divergent vind), medan tornadoar har vind som går inn mot senteret av tornadoen (konvergent vind) i ei roterande rørsle. 

Fallvinden kan bli spesielt kraftig i samband med torevêr. Fallvind utan nedbør eller i samband med virga vert kalla «tørr fallvind», medan fallvind i lag med nedbør vert kalla «våt fallvind». Dei fleste fallvindane har ei utstrekking som er mindre enn 4 km i diameter på bakken og vert kalla mikroutbrot. Er dei større enn 4 km i diameter vert dei av og til kalla makroutbrot, og kan i ekstreme tilfelle dekke eit 320 km breitt og 1600 km langt område og vare opp mot 12 timar og meir. Prosessane i dei meir ekstreme tilfella er derimot litt annleis enn for dei fleste fallvindtilfella. 

Prosessen startar vanlegvis med at hagl eller store regndropar fell gjennom eit tørrare luftlag. Haglkorna smeltar og regndropane fordampar, ein prosess som krev energi slik at lufta blir avkjølt. Kald luft er tyngre enn varm luft, og dette fører då til at den søkkande lufta akselererer. Når den søkkande lufta treffer bakken spreier den seg til alle kantar. 

Eit sjeldnare tilfelle er ein type fallvind kalla «varm fallvind», som oppstår når nedbør fordampar i lufta, og lufta blir komprimert når den søkk frå store høgder. Denne komprimeringa fører til ei oppvarming av lufta. Varme fallvindar opppstår hovudsakleg om natta og kan skape vind opp mot 45 m/s, innehalde svært tørr luft og føre til ein temperaturauke på heile 50&nbsp;°C. Slike ekstreme temperaturaukar skjer vanlegvis når temperaturen i utgangspunktet er -20 til -30&nbsp;°C, og varar sjeldan meir enn eit par timar. 

Fallvind, og særleg mikroutbrot, er svært farleg for flytrafikk, og har ført til fleire alvorlege flyulykker. 

## Referansar
* Fujita, T.T. (1981). "Tornadoes and Downbursts in the Context of Generalized Planetary Scales". Journal of the Atmospheric Sciences, 38 (8).
* Fujita, T.T. (1985). "The Downburst, microburst and macroburst". SMRP Research Paper 210, 122 pp.
* Wilson, James W. and Roger M. Wakimoto (2001). "The Discovery of the Downburst - TT Fujita's Contribution". Bulletin of the American Meteorological Society, 82 (1).

## Bakgrunnsstoff

* Fallvindtilfelle i Texas 
* Fallvindtilfelle i Wisconsin 1977
* StormWiki
Pernille Rygg

**Pernille Rygg** () er ein norsk forfattar. Ho debuterte i 1995 med kriminalromanen *Sommerfugleeffekten*, som blei omsett til ei rekkje språk. Oppfølgjaren *Det gyldne snitt* frå 2000 blei nominert til Brageprisen i klassen Skjønnlitteratur for voksne.

## Familie

Pernille Rygg er dotter av Maja Lise Rønneberg og Arne Rygg, og dotterdotter av teatersjef og dramaturg Anton Rønneberg.

Ho er gift med Christine Koht.

## Utgjevingar
* *Sommerfugleffekten*, 1995
* *Hundehjerte*, 1998
* *Det gyldne snitt*, 2000

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Pernille Rygg|Pernille Rygg]]» frå ,  den 5. januar 2019.*  

## Bakgrunnsstoff
* Pernille Rygg i NRK Forfatter
* Pernille Rygg i Dagbladet Forfatter
* Pernille Rygg i Aftenposten Alex
Sande i Herøy på Sunnmøre

**Sande** er ei lita bygd på Bølandet som ligg i Herøy kommune. Bygda har om lag 70 innbyggarar og ca 30 husstandar.

I bygda er det eigen molo og hamneområde. Barneskuleelevane i bygda går på Einedalen skule. Bygda ligg ved foten av Leinehornet (370 moh) . Vidare utover bygda har ein utsikt mot ope hav, Grasøyane og delar av kysten nord før Hareidlandet. Sande har også ei badestrand som er godt besøkt om sommaren. 

## Bakgrunnsstoff
* Bø & Sande Grendalag
* Ei informativ side om bygda og folket
Strandsnigel

**Strandsnigelen** (*Littorina littorea*) er ein fjørelevande snigel.  Dei finst hovudsakleg langs stein-, sand- eller gjørmestrender ved den atlantiske kysten, men også i brakkvatn og i små tidvasspyttar.  Strandsniglar kan vera opp til 3,5 cm i høgda og har eit spiralforma skal.

Strandsniglar pustar med gjeller, og kjem seg rundt på ein slimvæta muskuløs fot.  Dei er rasparar, med ei tunge som kan slipe som sandpapir.  Dei lever av små algar, som dei skrapar av steinar eller sandkorn med tunga si.

## Bakgrunnsstoff
*
Futurama

***Futurama*** er ein amerikansk animert komedie laga av Matt Groening, som også står bak *[[Simpsons|The Simpsons]]*.

Det er gjeve ut *fire* sesongar med Futurama på DVD, med til saman 72 episodar frå dei fem sesongane (1999-2003) det gjekk som TV-serie i Sambandsstatane (men i ei litt anna rekkjefølgje).
Paraply

**Paraply** (fr. *parapluie*, 'vern [mot] regn') er ein bærbar, samanslagbar skjerm av vasstett stoff brukt til å skjerma seg frå regn og anna nedbør.

Paraplyar, på same måte som parasollar, har vore i bruk i tidlegare tider hjå assyrarane, egyptarane, i Kina og India, men då hovudsakleg som eit symbol på ein høgtståande person. I Europa tok ein først i bruk paraplyar på 1500-talet.

## Bakgrunnsstoff

### Sjå òg
* Parasoll
* Regntøy

### Kjelder
* Svensk Wikipedia
* Nynorskordboka
Amin

**Amin** er ei gruppe organiske sambindingar som inneheld eit eller fleire nitrogenatom. Nitrogenatomet er sp3-hybridisert og trivalent.

Strukturen minnar om ammoniakk, men eitt eller fleire av hydrogenatoma er bytt ut med ei organisk gruppe. Dette kan vera alkyl- eller arylgrupper. Dersom ei karbonylgruppe (C=O) er bunde til nitrogenatomet, vert stoffet kalla eit amid. Amin kan vera alifatiske eller aromatiske. 

Amin kan vera primære. Da er ei alkylgruppe og to hydrogenatom bunde til nitrogenatomet. I sekundære amin er nitrogenatomet bunde til to alkylgrupper og eit hydrogenatom, og tertiære amin har tre alkylgrupper bunde til nitrogenatomet. 

## Namngjeving

Som andre organiske sambindingar, får amin systematiske namn etter den lengste karbonkjeda i molekylet. Til dømes met- for eit karbonatom og pent- for fem. Endinga -amin vert lagt til, og plasseringa av denne kan visast ved eit tal. 

Stoffet CH3-CHNH2-CH2-CH3 vert derfor heitande 2-butylamin. 

Stoff med fleire amingrupper vert kalla diamin, triamin, tetraamin osb. Di- viser at det er to amingrupper, tetra at det er fire. 

## Eigenskapar

Primære og sekundære amin kan danna hydrogenbinding. Dette kjem av at dei har hydrogenatom bunde til det elektronegative nitrogen. Hydrogenbinding mellom amin og vassmolekyl fører til at lette amin, med opp til seks karbonatom, er vassløyselege. Hydrokarbon med tilsvarande molekylvekt er uløyselege i vatn. Hydrogenbinding til andre aminmolekyl gjer at primære og sekundære amin har høgare kokepunkt enn hydrokarbon med tilsvarande molekylvekt.

Amin er basiske. Dette kjem av at nitrogenatomet har eit ledig elektronpar. Gruppene som er bunde til nitrogenatomet verkar inn på kor basisk det vert. Tertiære amin er vanlegvis meir basiske enn sekundære, som igjen er meir basiske enn primære amin.

Det ledige elektronparet på nitrogen fører òg til at amin er nukleofile. 

Metylamina og etylamin er gassar. Elles er dei fleste vanlege alkylamin væsker, men amin med høg molekylvekt er faste stoff. 

Aromatiske amin er giftige. 

## Syntese

Amin kan dannast gjennom fleire ulike reaksjonar. Eit eksempel er reaksjonen mellom ammoniakk og eit alkylhalid. Eit alkylhalid er eit hydrokarbon der eit av hydrogenatoma er bytt ut med eit halogenatom.

Det er òg mogleg å framstilla amin gjennom reaksjonar med andre nitrogenhaldige molekyl som til dømes azid, nitril og amid. 

## Reaksjonar

Amin kan inngå i substitueringsreaksjonar. Ein slik reaksjon mellom eit amin og eit alkylhalid er vist i figuren. R er ulike alkylgrupper, X- er eit halidion (t.d. Cl<sup>-</sup>).

Sidan amin er basiske, nøytraliserer dei karboksylsyrer. 

## Biologisk rolle

Mange ulike amin, både enkle og komplekse, finst i naturen. Mange har fysiologisk effekt. Særleg viktige er amina som del i aminosyrer - grunnsteinane mellom anna i protein.

## Bruk

Primære aromatiske amin vert brukt som utgangsstoff i produksjon av nokre fargestoff. 

## Sjå òg

* amid

  
## Kjelder
* A. William Johnson: *Invitation to Organic Chemistry*, 1999

## Bakgrunnsstoff
Moctezuma II

**Moctezuma II** () også kjend som **Motecuhzoma Xocoyotzin**, var herskar over Aztekarriket frå 1502 og fram til han døydde i 1520. 

Moctezuma blir ofte kalla *[[keisar]]*, men var eigentleg «berre» *huey [[tlatoani]]*, som betyr 'stortalar' av Tenochtitlan. Han er mest kjend for å ha vore den som styrte det aztetiske riket då spanjolane starta invasjonen av Mexico. 

Herskaren blei etterfølgd av broren Cuitláhuac.
Flyalarm

**Flyalarm** er eit varsel om at fiendtlege bombefly er på veg. Varselet vert oftast gjeve ved at ei lydkjelde sender ut kraftig lyd.
I Noreg vert alarmen gjeven som korte støyt i om lag eit minutt.
Ved flyalarm skal alle søkje dekning så snart råd er.

## Bakgrunnsstoff
* Sivilforsvaret
Sandstorm

Ein **sandstorm** eller **støvstorm** er eit meteorologisk fenomen som er vanleg i tørre og halvtørre område der vind kan blese store mengder sand og støv. Slike sandstormar oppstår som regel av konveksjon i samband med kraftig oppvarming av jordoverflata, ofte i samband med langvarig tørke. Ei sky av drivande støv blir vanlegvis rekna for å vere ein sandstorm visst sikten er mindre enn 1000 m, og som alvorleg om sikten blir mindre enn 500 m. 

## Opphav
Vanlegvis oppstår sandstormar i samband med konveksjon frå ei varm overflate. Desse straumane kan skape vind opp mot 120 km/t (33 m/s) og stormane er ofte så store at dei kan flytte heile sanddyner. Sandstormar kan føre med seg store mengder sand og støv, og framkanten kan av og til bli ein vegg som er 3000 m høg av sand som kan transporterast fleire tusen kilometer. Sandstormar oppstår ofte i Sahara i samband med den globale passatvinden. Desse blir òg kalla *[[samum]]*. *[[Haboob]]* (həbūb) er ein sandstorm som oppstår i Sudan. Tørke er ofte ein av dei medverkande årsakene til standstormar, i tillegg til dårleg jordbruk.

## Konsekvensar

Sandstormar kan vere farleg for trafikken, spesielt på vegar som går gjennom tørre og flate område. 
I 1991 vart ein motorveg i San Joaquin-dalen i California råka av ein sandstorm med vind opp mot orkan styrke (33 m/s). Sikten blei redusert til ei halv billengde og førte til ein massiv kjedekollisjon som involverte 164 bilar, tok livet av 17 menneske og skada 151. 

Sandstormar kan fjerne verdfull matjord, og sleppe den frå seg stader der den ikkje er ønska. 

Simoom (sîmūm, sîmūn) kan føre til store mengder atmosfærisk støv over Europa. Sand frå Sahara som er ført opp i atmosfæren har av og til gitt raudfarga regn i Noreg. I tillegg skal sand frå Sahara påverke vekstvilkåra for plankton vest i Atlanterhavet, og i følgje enkelte forskarar vere ei viktig kjelde til sjeldne mineral for planter i Amazonas.

## På andre planetar

Sandstormar kan òg oppstå i stor skala på planeten Mars. Desse sandstormane varer lenger og dekkjer mykje større område enn på Jorda, og av og til kan dei dekke heile planeten og vare fleire hundre dagar. 

## Bakgrunnsstoff

* Ein biletserie av ein støvstorm i Texas 2003  
* Artikkel om støvstorm
* Video frå ein sandstorm i Al Asad, Irak i april 2005
Svart hòl

**Svarte hòl** er nemninga på kosmiske objekt (massive klumpar, rester av stjerner) med ovstor tettleik. 

Dei vert danna når massive stjerner døyr i ein super- eller hypernovaeksplosjon og restmassen er meir enn 2-2,5 solmassar. Då er tyngdekreftene kraftigare enn både elektron- og nøytrondegeneringstrykket og objektet bryt saman til eit svart hòl. Dei er som regel nokre få kilometer i diameter, men har så stor gravitasjon at ingen ting, ikkje ein gong lys slepp unna. Derfor kan ein ikkje sjå dei, noko som har gitt dei namnet «svarte hòl». Sjølve den massive klumpen er mindre enn eit atom, resten av hòlet består av gravitasjonsfeltet som er så sterkt at lyset ikkje slepp unna. 

Svarte hòl kan observerast når eit objekt, som til dømes ei stjerne, kjem for nære tyngdefeltet til hòlet. Hòlet vil byrje å trekkje til seg gass og støv frå objekta. Før denne materien blir sogen inn, vert han komprimert og såleis varma opp til ekstreme temperaturar. Når materie har så høg temperatur sender han ut røntgenstråling, og denne kan registrerast med røntgenteleskop. Svarte hòl kan òg observerast ved at dei bøyer lys som passerer.

Stephen Hawking utarbeidde i 1974 ut ein teori om at svarte hòl faktisk kan fordampe. Etter Einsteins likning e=mc^2, er energi og masse to sider av same saka. Etter kvantemekanikken oppstår det par med partiklar og antipartiklar frå ingenting, og desse utslettar kvarandre etter eit kort bel. Rundt hendingsranda til eit svart hòl kan ein av partikklane komme innanfor randa medan den andre kjem seg bort. Såleis misser hòlet litt masse, det «fordampar». Når tilstrekkeleg mange partiklar slepp unna over mange år, vil det svarte hòlet ha dunsta bort.

## Sjå òg
*kvitt hol
Republikken Gulating

**Republikken Gulating**, med referanse til det historiske Gulatinget, vart som eit stunt proklamert som ein sjølvstendig stat 4. juni 2005, på Kystfestivalen 61° Nord i Eivindvik, Gulen, Sogn og Fjordane. Samstundes vart også Øyvind Heitmann utnemnd til «stasminister» («pride minister») av lokalhistorikaren Magnor Midttun. Heitmann er drivkrafta bak Republikken Gulating.

Den fiktive republikken skulle vere eit område vest og sør i Kongeriket Noreg. Området omfatta fylka Hordaland, Sogn og Fjordane, Rogaland, Vest-Agder, Aust-Agder, og regionane Sunnmøre, Valdres og Hallingdal.

Republikken deltok på protestmarsj mot monstermaster i Hardanger 14. august 2010. Dette var første gong vestlandsflagget var i offentleg bruk utanfor Gulen.

## Kjelder
*  Denne artikkelen byggjer på ei omsetjing av artikkelen Kystfestivalen 61° Nord henta frå Wikipedia på bokmål 23. oktober 2006.

## Bakgrunnsstoff
* Republikken Gulating
Landforma eid

**Eid** er ei landbru eller eit smalt landområde som bind saman to større landområde og skil to havområde. Dette i kontrast til eit sund, som er eit smalt område med sjø eller vatn mellom som skil to landområde og bind saman to havområde.

Somme stader er eid relativt flate område som eignar seg til å byggje skipskanalar gjennom. Eit eksempel på dette er området i Panama der Panamakanalen går gjennom. Tidlegare har ein drege båtar over smale, låge eid der det aldri vart bygd kanalar. Det sparte mannskapet for seglas eller roing rundt nes eller halvøyar.

## Kjelder
* «Eid (landform)» på bokmål
Bat mitzva

**Bat mitzva** (hebraisk בת מצוה, 'dotter åt budet'), er namnet på hendinga der jødiske jenter oppnår sin religiøse myndigheitsalder innanfor visse jødiske retningar. Det skjer ved 12-års alderen.

Bat mitzva vart innført på 1900-talet som ein motsetning til gutane sin bar mitzva. Meir tradisjonelle retningar innanfor jødedommen, mellom anna mange ortodokse, utfører ikkje bat mitzva grunna manglande religiøst grunnlag.

Bat mitzva skjer automatisk, men det er vanleg å feire hendinga gjennom ei gudsteneste.
Ingrid Baltzersen

**Ingrid Baltzersen** () er ein norsk politikar frå Raudt. Ho sat i Oslo bystyre i perioden 2007-2011, der ho blant anna representerte Raudt i Samferdsle- og miljøkomiteen.

Baltzersen har arbeidd som trikkeførar i Oslotrikken. Ho har også ein mastergrad i midtaustenstudiar, masteroppgåva handla om den egyptiske demokratibevegelsen Kifaya.

2006-2007 var ho leiar for Arbeidernes Kommunistparti (AKP). Ho har i fleire år vore sentral i Palestinakomiteen sitt arbeid i Oslo. Baltzersen voks opp i Stavanger, men flytta til Oslo i 1999.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Ny leiar i Akp 2006
* Nyvalgt kommunistleder svarte på lesernes spørsmål  på http://www.aftenbladet.no