Vikværsk

**Vikværsk** eller **viksk** er målføret eller dialekten som tradisjonelt blir snakka av folk frå dei ytre områda av Oslofjorden, det vil seie frå Østfold og Vestfold i tillegg til nedre delar av Buskerud, Akershus og Telemark (Grenland). «Vikamålet», det vil seie den tradisjonelle arbeidarklassedialekten i Oslo, blir ikkje rekna til denne gruppa, men til midtaustlandsk.

## Særdrag
### Vokalar i trykkveik staving
Mange særkjenne ved vikværsk kjem fram når ein ser korleis dei tre *trykkveike* norrøne vokalane **i a u** har utvikla seg. Hovudregelen er slik:
* Norrøn **i** og **u** har falle saman i **e**.
* Norrøn **a** har blitt til **e**, **æ** og **a**:
** **e** når norrøn **a** stod i slutten av eit ord.
** **æ** føre ståande **r**
** **a** – eller **æ** somme stader – når norrøn **a** hadde ein annan konsonant enn **r** etter seg.
Desse bøyingsmønstera illustrerer det som har skjedd:
* Norrønt **vísu – vísuna – vísur – vísurnar** > vikværsk **²viːse – ²viːsa – ²viːser – ²viːsene** 'vise'.
* Norrønt **gest – gestinn – gestir – gestirnir** > vikværsk **¹jest – ¹jesten – ²jester – ²jestene** 'gjest'.
* Norrønt **hest – hestinn – hestar – hestarnir** > vikværsk **¹hest – ¹hesten – ²hestær – ²hestane** 'hest'.
* Norrønt **kasta – kastar – kastaði – kastat** > vikværsk **²kaste – ²kastær – ²kasta – ²kasta** 'kaste'.

#### Jamvekt
Når ein trykkveik **a** fylgde etter ei trykksterk «lett» staving (med ein kort vokal og ein kort konsonant), blei han ikkje redusert til **e** i slutten av ord, men blei verande **a**. Dette fenomenet blir kalla *[[jamvekt]]* i norsk målføregransking. Jamfør ordpara nedanfor, der «I-ord» har reduksjon til **e**, fordi fyrste stavinga er «tung» (ho har lang vokal og/eller lang eller dobbel konsonant), og «II-ord» ikkje har reduksjon, fordi fyrste stavinga er «lett». Dette er opphavet til *[[kløyvd infinitiv]]:*
* **I** *Ord med «tung» fyrstestaving i norrønt*
** Norrønt **kasta** 'kaste' (verb; infinitiv) > vikværsk **<sup>2</sup>kaste**
** Norrønt **enda** 'ende' (substantiv; akkusativ eintal) > vikværsk **<sup>2</sup>ene**

* **II** *Ord med «lett» fyrstestaving i norrønt; «jamvektsord»*
** Norrønt **koma** 'kome' (verb; infinitiv) > vikværsk **<sup>2</sup>koma**
** Norrønt **posa** 'pose' (substantiv; akkusativ eintal) > vikværsk **<sup>2</sup>poːsa**
I utkanten av det vikværske området verkar ikkje jamvektsregelen, og ein finn **<sup>2</sup>kome** og **<sup>2</sup>poːse** i staden for **<sup>2</sup>koma** og **<sup>2</sup>poːsa**. Dette «utkantområdet» omfattar Grenland, Larvik og søndre Østfold.

Jamvekta påverka også trykkveik norrøn **u**, som i jamvekstord tradisjonelt har blitt uttala **u** og **ʉ** i vikværsk, men slike former har halde seg mindre:
* Norrønt **hosa** 'hose' (substantiv; akkusativ eintal) > vikværsk **<sup>2</sup>huːsu**
* Norrønt **svǫlu** 'svale' (substantiv; akkusativ eintal) > vikværsk **<sup>2</sup>sʉːɽʉ**

### Andre uttaledrag
* Tjukk '''l''' er utbreidd over store delar av Austlandet generelt, men er også verd å nemne. Han har utvikla seg frå historisk **l** og **rð**. Dialekten i Kragerø manglar tjukk l, som tidlegare heller ikkje var i bruk i dialektane i Langesund og Brevik.
* Uttale av **t** i utlyd (i bunden form eintal inkjekjønn) sør i Østfold som i mange svenske målføre: **<sup>1</sup>hʉːset** 'huset'.
* Historisk **hv** [hw] blei i eldre vestfold- og grenlandsmål uttala **gv**, og står igjen i faste uttrykk i dag: ** de <sup>1</sup>jek soː de <sup>1</sup>gvæin** 'det gjekk så det kvein'.

### Substantiv
I vikværsk blir alle dei tre grammatiske kjønna brukte, som i alle andre norske målføre enn bergensk:
 

### Andre særdrag
* Eit anna karakteristisk fenomen er ordet *ente* (ikkje) som spesielt kan høyrast i Østfold, men også i forma *inte* i eldre vestfoldske dialektar. Dette kan vera eit døme på ein austleg språkpåverknad, da ordet for *ikkje* på rikssvensk er *inte*.

## Sjå au
* Andebumål
* Grenlandsmålet