open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tsjastnyjeøyane

**Tsjastnyjeøyane** (russisk Острова Частные; *Ostrova Tsjastnyje*) er ei øygruppe sør i Okhotskhavet. Ho ligg i Sakhalinbukta, like nord for Tatarsundet, mellom fastlandet og vestksyten av Sakhalin. 

## Øyar
* **Pilamif** (Остров Пиламиф)  er den største av øyane. Ho er 5 km lang og om lag 2 km brei. Pilamif er omgjeve av fleire mindre øyar. 
* **Tiurmus**  og **Metmus** (eller **Khagemif**)  ligg om lag 5 km nord for Pilamif.
* **Giamif**  ligg om lag 7 km nordvest for Pilamif. 
* **Bolsjoj Veliamif** (eller **Maltsevy**) og **Malij Veliamif** ligg om lag 2 km sør for Pilamif.
* **Bolsjoj Tsjoma** eller **Bolsjoj Tsjome**, (Остров Большой Чома) og **Malij Tsjoma** er to øyar næare kysten, sørvest for Pilamif.
* **Tsjakmut**  ligg eit stykke frå resten av øyane lenger sør langs kysten. 
* **Uyuzyut**  ligg heilt aliene, om lag 40 km nord for resten av øygruppa, like utanfor kysten av fastlandet. 
 
Sjølv om det er busetnader nær kysten, er Tsjastnyjeøyane ikkje busett. 

Administrativt høyrer Tsjastnyjeøyane til Khabarovsk kraj.

Desse små øyane har eit rikt fugleliv. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Chastyye Islands|Chastyye Islands]]» frå , den 15. juli 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
** Geografisk data



## Bakgrunnsstoff
* Reiseguide
* 325k Satellittbilete
Tsjetsjen

**Tsjetsjen** (russisk Остров Чечень; *Ostrov Tsjetsjen*) er ei øy like ved vestkysten av Kaspihavet i Russland. Øya høyrer til republikken Dagestan.
Ho ligg 20&nbsp;km aust for Krainovka like nord for Agrakhan-halvøya. 

Øya har ei lengd på 19 km og er opp mot 9 km på det breiaste. Havet rundt Tsjetsjen frys vanlegvis til mellom januar og mars. Av nærliggande øyar finn ein Lopatin (òg kalla Lopatina), Bazar, Prygunki, Pitsjuzjonok og Jaitsjnij.

Det er mange fuglar på Tsjetsjen, særleg måsar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:|en:]]» frå , den 15. juli 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Tsjetyre Paltsa

**Tsjetyre Paltsa** (russisk Остров Четыре Пальца) er ei lita øy nord i Gizjginbukta i Okhotskhavet i Russland. Ho ligg 7 km vest for kysten og Varkhalamskijhalvøya. 

Tsjetyre Paltsa er 800 meter lang og opp mot 600 meter brei. 

Administrativt høyrer Tsjetyre Palts til Magadan oblast.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Chetyre Paltsa|Chetyre Paltsa]]» frå , den 15. juli 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** Geografisk data
Tsjirinkotan

**Tsjirinkotan** (russisk Чиринкотан) er ei lita vulkanøy i Kurilane i Russland. Ho er 6 km² stor og ligg 25 km frå Ekarma. Øya har ein diameter på 3 km og ei høgd på 724 meter over havet med ein markant kaldera på 1 km i diameter. Øya har bratte fjellsider. Tsjirinkotan er framleis aktiv og det siste kjende utbrotet kom i 1986.

Administrativt høyrer øya til Sakhalin oblast.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:|en:]]» frå , den 15. juli 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* Global Volcanism Program
Grense Jakobselv

**Grense Jakobselv** (skoltesamisk *Vue'rjemjokk*, nordsamisk *Vuorjánjohka*) er ei grend i Sør-Varanger kommune i Finnmark. Grenda ligg i eit lite dalføre der Jakobselva renn nordover ut i Varangerfjorden. Elva markerer grensa mot Russland. Tidlegare var det ei permanent busetjing i dalen, men denne vart fråflytta seint på 1970-talet og tidleg på 1980-talet. Forsvaret har sin nordlegaste grensestasjon i Grense Jakobselv, der Ishavsregimentet (IHR) er stasjonert.

For å markere Noreg sin suverenitet over områda aust til Jakobselva fekk kong Oscar II bygd eit kapell i Grense Jakobselv. Kapellet er oppkalla etter han. Oscar IIs kapell vart innvigd i 1869.

## Geologi
Ved Grense Jakobselv finnast gneisbergarter med granulittfacies. Tilsvarande bergartar er funne på Finnmarksvidda; til dømes Jergul-gneisen og Raisædno-komplekset. Desse sterkt metamorfoserte gneistypane dannar ein korridor mellom grunnfjellsområdet i Aust-Finnmark og grunnfjellsområdet på Finnmarksvidda.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Grense Jakobselv|Grense Jakobselv]]» frå ,  den 15. juli 2008.*
Sinderkjegle

Ei **sinderkjegle** eller **slaggkjegle** er ein bratt sirkelforma ås eller eit fjell av vulkanske fragment som samlar seg opp rundt ein vulkanventil eller der lavafonten måtte lande. Steinfragment, ofte kalla sinder eller slagg, er glasaktige og inneheld mange gassbobler som vert fanga inne i fragmenta når magma eksploderer i lufta og så vert raskt avkjølt. Storleiken til sinderkjegler varierer frå titals meter til fleire hundre meter i diameter.  Sinderkjegler består av pyroklastisk stoff.

Mange sinderkjegler har eit skålforma krater på toppen. Lavastraumar frå sinerkjegler kjem vanlegvis ut av ei sprekk i sida av krateret eller frå ein ventil på sida av kjegla. Om kratersida bryt fullstendig saman kan resten av veggane forme eit slags amfiteater eller ein hestesko rundt ventilen. Lava renn sjeldan ut frå toppen av kraterveggen (bortsett frå som ei fontene ut av ventilen) på grunn av dei lause massane som sinderkjeglene består av. Veggane klarar ikkje å stå imot presset når den smelta steinen startar å fylle opp krateret.

Sinderkjegler er vanlege på sidene av skjoldvulkanar, stratovulkanar og kalderaer. Til dømes har geologar funne nesten 100 sinderkjegler i fjellsida av Mauna Kea, ein skjoldvulkan på øya Hawaii.

Den mest kjende sinderkjergla er kanskje Paricutin som voks opp i ein kornåker i Mexico i 1943 frå ein ny ventil. Utbrota heldt fram i 9 år og bygde ei 424 meter høg kjegle, og produserte lavastraumar som dekte eit område på 25&nbsp;km².

Den historisk mest aktive sinderkjegla ein kjenner til er Cerro Negro i Nicaragua. Han er ein del av ei gruppe på fire unge sinderkjegler nordvest for Las Pilas-vulkanen. Etter han starta i 1850 har han hatt over 20 utbrot, sist gong i 1992 og 1995.

## Sjå òg
* Vulkankjegle

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cinder cone|Cinder cone]]» frå ,  den 15. juli 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
O-bon

**O-bon** (お盆) eller berre **bon** (盆) er ei japansk buddhistisk høgtid feira til ære for åndene til forfedrane. Tida blir ofte markert ved at folk dreg tilbake til der slekta deira kom frå og steller gravene til forfedrane sine. Ein reknar også med at åndene kjem på vitjing til husaltera. 

Høgtida varer i tre dagar, men blir feira til ulike tider ut frå kva kalender ein følgjer. To ulike datoar i den vestlege kalenderen er blitt fastsette for o-bonfeiring. *Shichigatsu bon* ('bon i juli') blir feira rundt 15. juli i område som Tokyo, Yokohama og Tohoku-regionen, medan *hachigatsu bon* ('bon i august') blir feira rundt 15. august i dei fleste andre områda som ikkje følgjer den tradisjonelle kalenderen. Dette er den femtande dagen i den sjuande månaden av den japanske månekalenderen, og folk feirar *kyu bon*, eller 'gamle bon', i område nord i Kantō-regionen, Chūgoku, Shikoku, Kyūshū og Ryukyuøyene. 

## Bakgrunnsstoff
Giske kyrkje

**Giske kyrkje** er ei marmorkyrkje frå 1100-talet. Ho står sør på øya Giske i Giske kommune i Møre og Romsdal.

Kyrkja er bygd i kvit marmor, utan at ein kan seie kvar denne kjem frå. Han kan like godt vere italiensk som norsk. Arkitekturstilen er romansk. Kyrkja var opphavleg eit familiekapell, truleg for Giskeætta, og bestod berre av skipet og koret. Våpenhuset er vart sett ved restaureringa i 1756. Kyrkjemurane er i dag kalka utvendig og gipsa innvendig, og ein kan berre sjå marmoren på nokre få stader på utsida.

Bygget forfall etter reformasjonen og den skal ha stått årevis utan tak fordi ingen ville ta på seg reparasjonen og fordi den som gardskyrkje ikkje hadde inntekter.  Interiøret er heller ikkje opphavleg, men kom til under eit storstilt renoveringsarbeid midt på 1700-talet, initiert av Hans Strøm og gjennomført av eigaren Hans Henrik Holtermann i 1756. Det er den lokale treskjeraren Jacob Sørensen Giskegaard (1734-1827) som har utforma og måla det aller meste av interiøret.

Ved restaureringa i 1756 vart lagt nytt tak og det vart laga ein gravkjellar under golvet, desse gravplassane vart nytta av kjende familiar i distriktet. Etter reparasjonen forfatta Hans Strøm latinsk tekst til eit epitafium: 
:«Kirken har fædrenes tro opført med kostelig omhu.
:Se, hvilke stene, og se, muren er jo av marmor.
:Sig hvor findes et hus, som eier mer straalende stene.
:Giskes hæder er du, prydet med alderesn smykke.
:Længe du sørgende laa, ti gudsordet lød ei inden den faldende mur.
:Med suk du kjæmpet mot skjæbnen.
:Sikkert var gudshuset faldt, glemt som det var alverden, hadde ei Holtermann faat, den gjæve eier og værge, reist dig til fordums magt.
:Og kongen har arbeidet bifaldt.
:Nu, o kirke, vil du, frelst kunne synge Guds pris.»

## Kjelder
* Om Giske kyrkje på nettstaden til Giske kyrkjelyd

## Bakgrunnsstoff
*
Paddington stasjon

**Paddington stasjon** er ein jarnbane- og undergrunnsstasjon i Paddington, London. Den ligg i kollektivsone 1. Stasjonen blir drive av Network Rail.
Giskeætta

**Giskeætta** var ei norsk stormannsætt i mellomalderen. Den har namn etter garden og øya Giske på Sunnmøre. Giske kyrkje vart truleg reist som familiekapell.

Stamfar til ætta var Torberg Arneson av ætta arnmødlingane, son av Arne Arnmodsson og bror til Arne, Finn og Kalv Arneson. Han var gift med dotter til Olav den heilage sin fiende Erling Skjalgsson på Sole, men var likevel lojal mot kongen og følgde han i utlegd. Dotter til Torberg, Tora, vart i 1047 gift med Harald Hardråde og dermed stammor til den komande kongeslekta.

Av Torberg sine søner fall Øystein Orre i 1066 i slaget ved Stamford Bridge, medan den andre sonen, Ogmund, vart far til den første norske krossfararen Skofte Ogmundsson som døydde på krossferd i 1103. Sonen Pål Skofteson spelte inga framtredande rolle, men son hans att, Nikolas Kuvung (død 1213 og mogleg byggherre til Giske kyrkje), var særs viktig under borgarkrigane. Han utmerkte seg gjennom lojalitet til Magnus Erlingsson, men etter at Erlingsson døydde i 1184 trekte Kuvung seg tilbake frå det politiske liv. I hans stad trod sonen Pål Flida fram, tilhengjar av Skule jarl. Pål sin son Peter, stod på Håkon Håkonsson si side, sjølv om han vart mistenkt for å sympatisere med hertug Skule.

Giskeætta døydde ut 1265 med Peter sin son Nikolas Petersson. Gjennom dotter Margareta, som var gift med Bjarne Erlingsson, gjekk Giskegarden (som mellom anna bestod av heile øya Giske på den tida) over til Bjarkøyætta.

## Giskegodset

Gjennom kjøp og ekteskap vart Giskeætta opphav til ei samling eigedommar kalla Giskegodset. Siste eigar av ætta var Gørvel Fadersdotter (død i 1605), dotterdotter til Knut Alvsson. Ho gav godset til den danske krona ved Fredrik 2. Då omfatta det 192 gardar, 122 på Sunnmøre, 57 i Romsdal og 13 i Nordland. Godset vart styrt av ulike personar som fekk det i len av kongen. I 1648 vart godset seld til Hannibal Sehested, men i 1651 inndrog kongen det att då Sehested fall i unåde. I løpet av det neste hundreåret vart godset delt og seld i mindre delar.

## Kjelder
* *Nordisk familjebok. Uggleupplagan* https://runeberg.org/nfbb/0038.html
Ronja Espejord

**Ronja Espejord** (d. ) var ein norsk ryttar frå Sandnes som døydde under trening, 18 år gammal.

Espejord vann gull i lag-NM for ponniar i 2004 og 2005. Ho var òg på landslaget som ryttar (ponniryttar).

Ho hadde vore tre veker på treningsleir i Skanderborg i Danmark då hesten ho reid på fekk bommane mellom frambeina, ramla framover, tok salto og landa på Ronja. Ho døydde på staden.

## Kjelder
* VG, 15. juli 2008 s. 4
Kwame Nkrumah

**Kwame Nkrumah** () var ein ghanesisk politikar som vert rekna som ein av dei tydelegaste nasjonalistpolitikarane og frontfigurane i den afrikanske kampen for sjølvstende frå kolonistyret. Då Ghana vart sjølvstendig vart Nkrumah statsminister, og deretter president, i landet frå 1957 fram til kuppet i 1966. Han vert rekna som ein av grunnleggarane av panafrikanismen. Nkrumah var sosialist og var inspirert av Karl Marx, han var også inspirert av den vitskaplege sosialismen etter mønster frå Friedrich Engels.

## Liv og virke
### Bakgrunn
Nkrumah vart fødd i Nkroful i Gullkysten (seinare Ghana), og heitte opphavleg Francis Nwia-Kofi Ngonloma. Etter å ha gått på Achimota School i Accra, og deretter på det romersk-katolske seminaret i Amisano, arbeidde han som lærar på ein katolsk skule i Axim. Seinare reiste han til USA, og studerte ved Lincoln University i Pennsylvania. I 1942 fullførte han ein mastergrad (MSc) i utdanning, og i 1943 ein mastergrad (MA) i filosofi ved dette universitetet.

### Politisk karriere
I 1945 flytta han til London for å studere ved London School of Economics and Political Science. Men etter å ha treft George Padmore vart han involvert i organiseringa av den sjette pan-afrikanske kongress i Manchester. Han engasjerte seg i arbeidet for dekolonisering av Afrika, og vart viseformann i den vestafrikanske studentunionen i England.

Nkrumah vende heim til Gullkysten i 1947, og gjekk inn i United Gold Coast Convention (UGCC), leia av Joseph B. Danqauh. Same år grunnla han eit nytt parti, *Convention Peoples Party* (CPP), med mottoet *Sjølvstyre no*. Han forlèt UGCC i 1949, og i desember det året sette han i gang masseaksjonar – boikott, streik og sivil ulydnad – mot dei britiske styresmaktene. Han vart arrestert av britane i januar 1950. Britane bestemte seg for å gje kolonien sjølvstende, og utlyste val til ein lovgjevande forsamling i januar 1951. Nkrumah, som framleis sat fengsla, vann eit sete. Han vart sett fri i februar 1951, og vart invitert til å leide ein overgangsregjering saman med den britiske guvernøren.

### Statsminister
Den 6. mars 1957 vart Ghana erklært uavhengig, og Nkrumah vart utnemnd til statsminister. Landet hadde først den engelske monarken som statsoverhovud, men vart i 1960 republikk. Ei økonomisk nedgangstid følgde, og det oppstod uro. Nkrumah overlevde eit attentat. I 1964 valde han å erklære Ghana som eittpartistat, med seg sjølv som president for livstid. Under eit besøk i Beijing og Hanoi i 1966 vart han avsett saman med regjeringa si etter eit militærkupp.

### Eksil
Nkrumah kunne ikkje vende tilbake til Ghana, og levde derfor i eksil i Guinea. Han fortsette derifrå sitt arbeid for panafrikansk eining. I april 1972 reiste han til Romania for å få medisinsk behandling, og døydde der.

Han skreiv fleire bøker, blant anna *Kvifor Afrika må einast* (1963), *Den afrikanske personlegdomen* (1963), *Handbok for revolusjonær krigføring* (1968) og *Klassekamp i Afrika* (1970).

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kwame Nkrumah|Kwame Nkrumah]]» frå , den 16. juli 2008.* 

## Bakgrunnsstoff
Maidenhead stasjon

**Maidenhead stasjon** er ein jarnbanestasjon som ligg i Maidenhead, Berkshire, England. Stasjonen blir nytta av lokaltog (ved First Great Western) frå Paddington stasjon til Reading stasjon. Maidenhead er òg knutepunktet for Marlow Branch-linja. Stasjonen har i alt fem plattformer.
Liverpool Street stasjon

**Liverpool Street stasjon**, òg kalla **London Liverpool Street**, er ein stor jarnbanestasjon og undergrunnsstasjon i den nordaustre delen av City of London.
Jarnbanestasjon

Ein **jarnbanestasjon** eller **jernbanestasjon** er ein stad på ei jarnbanelinje med særskild utstyr for å betene kundane som reiser på jarnbanen, og/eller toga.

## Bakgrunnsstoff
Mark Lanegan

**Mark William Lanegan** () var ein amerikansk musikar frå Ellensburg i Washington.

Han er mest kjend som vokalisten i bandet Screaming Trees frå 1990-talet, men som aldri oppnådde stor suksess. Han jobba også saman med Layne Staley frå Alice in Chains i bandet Mad Season og i Queens of the Stone Age, som han var med på somme konsertar med. Frå 2003 til 2009 var Lanegan vokalist i The Gutter Twins. I 1990 gav han ut sitt første soloalbum, *The Winding Sheet*. Etter dette gav han ut fleire soloalbum som hadde kritisk og moderat kommersiell suksess.

Lanegan hadde ei særmerkt barytonrøyst som er blitt samanlikna med songen til Leonard Cohen og Tom Waits.

## Diskografi
**The Winding Sheet* (1990)
**Whiskey for the Holy Ghost* (1994)
**Scraps at Midnight* (1998)
**I'll Take Care of You* (1999)
**Field Songs* (2001)
**Bubblegum* (2004)
**Blues Funeral* (2012)
**Imitations* (2013)
**Phantom Radio* (2014)
**Gargoyle* (2017)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Mark Lanegan|Mark Lanegan]]» frå ,  den 11. mai 2011.*
Finnsæter kapell

**Finnsæter kapell** er ei langkyrkje frå 1982 i Senja kommune i Troms. Kapellet ligg på Finnsæter like aust for Hamn i Senja. Byggearbeidet vart sett i gang sommaren 1981, og kapellet vart innvigd 29. august 1982 av biskop Arvid Nergård. Tidlegare biskop Kristen Kyrre Bremer deltok òg ved kyrkjevigslinga.

Byggverket er i tre og har 77 plassar.

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* Kirkene i Berg menighet (Senja kyrkjelege fellesråd)
Flakstadvåg kyrkje

**Flakstadvåg kyrkje** er ei langkyrkje frå 1925 i Flakstadvåg i Senja kommune i Troms.

Byggverket er i tømmer og har 150 plassar. Bygget stod opphavleg på Halvardsøya utanfor Flakstadvåg, men vart flytta til den noverande staden som var meir sentral. Kapellet vart vigsla 17. juni 1926.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Kirka på Flakstadvåg hos Torsken kommune
* 
*
Treblinka

**Treblinka** er ein landsby i det austlege Polen, der ein nazistisk tysk konsentrasjonsleir vart etablert under andre verdskrigen. 

Treblinka vart opna i juli 1942 for til å byrje med å ta imot dei jødane som vart deporterte frå ghettoen i Warszawa. Den første transporten kom til Treblinka 22. juli 1942. Leiren var i drift til november 1943. Då vart han riven, og SS prøvde å slette alle spor. 

Saman med to andre leirar, Bełżec og Sobibor, inngjekk Treblinka i «Operation Reinhardt», oppkalla etter Reinhard Heydrich. Ulikt til dømes Auschwitz, der nazistane bruka Zyklon B-gassen ved ihelgassing av menneske i gasskammera, bruka dei i desse tre leirane karbonmonoksid frå dieselmotorar.

Det er rekna ut at om lag 900 000 jødar vart myrda i Treblinka. 

Det fanst ein lasarettbygning i Treblinka, med ein raud kross måla på veggen. Dette var slett ikkje noko lasarett, men derimot ein del av mordapparatet i leiren. Dei fangane som kom til denne bygningen, fekk ordre om å kle av seg og sette seg på ein jordvoll, der dei vart skotne i hel. 

Under den første deportasjonsaksjonen i Warszawaghettoen vart 13 000 per dag deporterte til utryddingsleiren.

## Oppstanden i Treblinka

Den 12. august 1943 gjorde fangane i Treblinka opprør mot fangevaktarane. Då fanst det ca 1 000 fangar att i leiren. Det lykkast 600 av dei å ta seg ut av leiren. Men eitt år seinare fanst det berre ca 40 overlevande att av desse. Resten hadde vorte drepne av antisemittiske polakkar og ukrainarar, eller av tyske einingar. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Treblinka|Treblinka]]» frå , den 17. juli 2008.* 
 
* Arad, Yitzhak, *Belzec, Sobibor, Treblinka: the Operation Reinhard Death Camps*. Bloomington: Indiana University Press 1999. ISBN 0-253-21305-3
Majdanek

**Konzentrationslager Majdanek ** eller **Maidanek** var ein tysk konsentrasjonsleir under andre verdskrigen i Lublin i Polen. 

Leiren var ein av dei seks største nazistiske utryddingsleirane, og var ein del av den nazistiske planen om total utrydding av jødane.

Andre utryddingssentra var mellom anna Auschwitz, Belzec, Sobibor og Treblinka.
  
Ifølgje forskarar tilknytte Majdanek Museum blei 78&nbsp;000 drepne i leiren, av dei 59&nbsp;000 jødar. Men det ligg føre tal som er mykje høgare òg. Mange omkom òg av svolt og sjukdom. 

I 1942 blei det bygd gasskammer i leiren, der fangar blei myrda med karbonmonoksid og Zyklon B.

Leiren blei oppretta i oktober 1941 og han blei frigjord, nesten intakt, av den sovjetiske raude arméen i juli 1944. Majdanek var den første store konsentrasjonsleiren som blei frigjord av allierte styrkar.

Eit museum blei oppretta på leirområdet straks etter frigjeringa.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:da:Majdanek|Majdanek]]» frå , den 17. juli 2008.* 
 

## Bakgrunnsstoff

* Den offisielle heimesida til Majdanek Museum
Rumpetrollgalaksen

**Rumpetrollgalaksen** (katalogisert som **UGC 10214**, **Arp 188** og **PGC 57129**) er ein spiralgalakse som ligg rundt 420 millionar lysår unna jorda i det nordlege stjernebiletet Draken. Rumpetrollgalaksen er kjend for den omtrent 280.000 lysår lange halen av stjerner som han dreg etter seg og som er eit resultat av gravitasjonspåverknad under ein nærpassasje av ein annan galakse.

Ein reknar med at halen etter kvart vil forsvinna og at delar av han vil brekka av og danna satellittgalaksar som vil krinsa rundt Rumpetrollgalaksen.

## Kjelder
Waihi Beach

**Waihi Beach** er ein kystbusetnad heilt vest i havbukta Bay of Plenty på Nordøya på New Zealand. Han ligg ti km aust for byen Waihi, ved foten av Coromandelhalvøya. Ved folketeljinga i 2006 var folketalet 1&nbsp;773.

Maoriar har vore busette i området frå før-europeisk tid, og ein kan enno sjå ei rekkje pa innanfor nokre få km frå Waihi Beach. Europeisk busetnad tok for alvor til då det vart funne gull i området i 1870, men det var vanskeleg å koma til årene, og den einaste drivverdige gruva i området i mange år var den store *Martha's Mine* ved Waihi.

Waihi Beach og den nærliggjande vesle busetnaden Bowentown ved vestenden til hamna i Tauranga er populære feriestadar. Her ligg ei av dei sikraste havstrendene i landet, ei åtte km lang sandstrand. Til saman ligg folketalet kring 1900.
Bowentown har sin eigen BMX-bane som er open for alle, like ved ein populær fritidspark.

## Referansar
Fjordgard kapell

**Fjordgard kapell** er ei langkyrkje frå 1976 i fiskeværet Fjordgard i Senja kommune i Troms.

Byggverket er i tre og har 110 sitjeplassar.

## Litteratur
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* Om Lenvik kyrkjelyd på nettstadn til Den norske kyrkja
Theresienstadt

**Theresienstadt** eller **Terezín** er namnet på ein garnisonsby og eit fort i Tjekkia, som under andre verdskrigen blei bruka som ein tysk konsentrasjonsleir.
 
Theresienstadt ligg 62 km nord for Praha ved elvane Elben og Eger.

Den 10. juni 1940 overtok Gestapo Theresienstadt og gjorde fortet til eit fengsel. I november 1941 blei garnisonsbyen omgjord til ein indhegna ghetto for jødar. Funksjonen skulle vere å få omverda til å tru at jødane levde eit idyllisk liv i ghettoen, men i realiteten var det ein konsentrasjonsleir. Der det før hadde budd 7 000 menneske, blei det no stua saman 50 000, og i løpet av 1942 døydde det 16 000 menneske der, mellom dei Sigmund Freud si syster.

I denne leiren blei det elles spelt inn ein film som skulle vise kor godt jødane hadde det under nazismen. Etter filmen var laga blei dei fleste av skodespelarane og instruktøren sende til Auschwitz. Instruktøren, Kurt Gerron, og kona hans blei myrda i gasskammer 28. oktober 1944. Filmen blei aldri vist som heilskap, men blei klipt inn diverse nazistiske propagandafilmar. 

Omkring 144 000 jødar blei sende til Theresienstadt krigen igjennom. Av dei døydde ca ein firedel (33 000) i leiren, for det meste av svolt og sjukdom. Ca 88 000 blei deporterte til Auschwitz eller andre utryddingsleirar. Då leiren blei frigjord, var det 19 000 overlevande.

I dag fungerer konsentrasjonsleiren i fortet som eit museum. Garnisonsbyen er atter ein sivil by med knapt 3 000 innbyggjarar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:da:Theresienstadt|Theresienstadt]]» frå , den 17. juli 2008.* 
 

## Bakgrunnsstoff
Ravensbrück

**Ravensbrück** var ein illgjeten konsentrasjonsleir for kvinner i Nazityskland 90 km nord for Berlin. Leiren blei påbegynt i november 1938 etter ordre frå SS-leiaren Heinrich Himmler, og han stod klar til opning i mai 1939. Våren 1941 blei det oppført ein mindre leir for menn attmed hovudleiren. 

I perioden 1939-45 passerte over 130 000 kvinnelege fangar gjennom leiren, og av desse overlevde berre 40 000. Fangane kom frå heile det tyskokkuperte Europa, men den største nasjonale gruppa var frå Polen. 

Også fleire skandinaviske kvinner var i leiren, som var eitt av måla for redningsaksjonen med Dei kvite bussane våren 1945. I alt blei omkring 7 000 kvinner redda på den måten, ikkje berre skandinaviske, då Folke Bernadotte hadde forhandla seg fram til at aksjonen måtte ta alle sjuke fangar med. 

Leiren blei frigjord 30. april av sovjetiske styrkar, og dei fann endå omkring 3 500 sjuke kvinner og barn pluss nokre hundre menn i leiren. Mange av desse var då så avkrefta at dei døydde i vekene etterpå.

Etter frigjeringa fungerte leiren som kaserne for sovjetiske soldatar heilt fram til 1994. Attmed kasernen blei det reist eit minnesmerke for leiren i 1959. Ved 50-årsfeiringa for slutten på andre verdskrigen i 1995 blei heile området opna for publikum, etter at dei sovjetiske soldatane hadde fare heim. 

## Bakgrunnsstoff
* Ravenbrück si offisielle heimeside

## Kjelde

* *Denne artikkelen bygger på «[[:da:Ravensbrück|Ravensbrück]]» frå , den 17. juli 2008.*
Dachau konsentrasjonsleir

**Dachau konsentrasjonsleir** ved byen Dachau nordvest om München var den første konsentrasjonsleiren i Tyskland. Leiren blei opna 21. mars 1933 og danna mønster for alle seinare nazistiske konsentrasjonsleirar. Trass i at Dachau ikkje var utryddingsleir blei minst 30&nbsp;000 fangar skotne, eller dei døydde som følgje av forholda i leiren. Saman med konsentrasjons- og utryddingsleiren Auschwitz har Dachau blitt dei fremste symbola på Nazi-Tysklands konsentrasjonsleirar.

## Leirsoga
Både den grunnleggjande organisasjonsforma, leirordenen og bygningsmassen blei utforma av kommandanten Theodor Eicke. 

Den første tida blei leiren brukt til å sperre inne politiske fangar, framfor alt kommunistar og sosialdemokratar, fagforeiningsmedlemer, men også enkelte liberale og konservative politikarar. Den nazistiske terrorpolitikken fekk etter kvart konsekvensar for stadig fleire grupper i befolkninga, så seinare i 1930-åra blei også sigøynarar, jødar, Jehovas vitne, homofile og kriminelle sende til Dachau. Dachau var elles ein sentralleir for fangar frå kyrkje og kristendom. Det fanst eigne brakker for prestar, der mellom andre Karl Leisner og Martin Niemöller var internert.

Etter Krystallnatta i 1938 blei 10&nbsp;000 jødar sende til leiren, dei fleste blei likevel sleppte ut att på vilkår av at dei skulle fare frå Tyskland. Då Heinrich Himmler 5. oktober 1942 gav ordre om å gjere alle konsentrasjonsleirar i Tyskland «jødefrie», blei jødane i Dachau deporterte til utryddingsleiren Auschwitz.

Utover i krigsåra begynte systematiske massemord i Dachau. Frå oktober 1941 blei sovjetiske krigsfangar deporterte til leiren og skotne. I januar 1942 førte SS til saman rundt 3 000 «invalide» fangar til slottet Hartheim ved Linz der dei blei gassa i hel. Frå same vinteren 1942 begynte grufulle medisinske eksperiment i leiren.

Den 26. april 1945 vart 7 000 fangar tvinga til å marsjere frå Dachau mot sør i Tyskland. 28. april forlet SS-vaktstyrkane konsentrasjonsleiren og dagen etter tok USA-amerikanske styrkar kontroll over leiren og sette fri rundt 30&nbsp;000 fangar.

Til saman sat over 200&nbsp;000 fangar frå meir enn 50 statar i Dachau. Vel 30&nbsp;000 drap er registrerte, fleire tusen andre dødsfall blir rekna for sikre drap, spesielt etter utbrotet av ein tyfusepidemi i 1945 og den påfølgjande evakueringsmarsjen.

## Bakgrunnsstoff

* Dachau konsentrasjonsleir minnestad 
* Om frigjeringa av leiren den 29. april, 1945 
* Bilete frå leiren 
* Minnestad for dei som døydde i underleirar til Dachau og for dei som frigjorde leiren i 1945
* Aftenposten: Der død og vald blei sette i system

## Kjelde

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Dachau konsentrasjonsleir|Dachau konsentrasjonsleir]]» frå , den 17. juli 2008.*
Karangahake Gorge

**Karangahake Gorge** (*Karangahake-passet* eller *Karangahake-slukta*) dannar ei naturleg grense mellom fjellrekkjene Coromandel Range og Kaimai Ranges ved den sørlege enden av Coromandelhalvøya på Nordøya på New Zealand. 
Den for ein del tronge og svært snodde slukta vart danna av elva Ohinemuri River som har grave seg ned gjennom berget. Dette er staden der det første gull-rusjet på Coromandel fann stad, i 1875.

*Karanga-hake* tyder på maorispråk 'varselrop frå den andre sida'. Bakgrunnen for dette skal vera at maorifolk som heldt til i slukta ofte var utsette for åtak frå maorigrupper austfrå, og dei varsla kvarandre om at fienden kom ved å slå på innhole trestammar.

## Samferdsel
Den 21 kilometer lange Karangahake Gorge gir eit direkte samband mellom byane Paeroa og Waihi, og riksvegen *State Highway 2* går gjennom passet. 
Fram til 1979 gjekk ei jarnvegslinje også gjennom slukta, den dåverande *East Coast Main Trunk Railway*, mellom Paeroa og Tauranga. Mellom Waikino og Waihi er banen teken vare på som ein museums- og veterantogbane, Goldfields Railway, seks km lang. 
Avsnittet mellom Paeroa og Waikino utgjer i dag fotturruta *Karangahake Gorge Historic Walkway*.

## Karangahake Gorge Historic Walkway
**Karangahake Gorge Historic Walkway** er ein turveg mellom busetnadane Karangahake og Waikino og går gjennom Karangahake Gorge.
Etter at jarnvegen vart lagt ned, vart skjenegangen fjerna og banelekamen gjort om til gangveg. Den kring 1 100 meter lange tidlegare jarnvegstunellen er no opplyst og kan nyttast av fotturistar.
Vegen fører forbi talrike interessante historiske stadar, særleg slike som peikar på utvinninga av gull i tida mellom 1870 og 1950.

Opplevingar langs langs Karangahake Gorge Historic Walkway:
* Vandring og klatring
* Mountainbikeaktivitetar
* Vitjing av interessante historiske stadar
* Fisking
* Symjing
* Kanopadling og «White water»-rafting
* Tilgjenge til talrike picknickstader
* Tur med museumsbanen
* Leiting etter edelsteinar 

Gangvegen vert vedlikehalden av Department of Conservation (Miljøverndepartementet, DOC).

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:de:Karangahake Gorge|Karangahake Gorge]]» frå , den 17. juli 2008.* 

## Bakgrunnsstoff
* Side frå DOC om Karangahake Gorge Historic Walkway Vitja 17.07.2008.
* Turisttips om Karangahake Gorge  Vitja 17.07.2008.
* Paeroa Vitja 17.07.2008.
* Om vasskvaliteten i Ohinemuri River gjennom Karanghahake Gorge ved National Institute of Water & Atmospheric Research, New Zealand  Vitja 17.07.2008.
Édouard Manet

**Édouard Manet** () var ein fransk målar. Han var den mest markerte kunstnaren i overgangen mellom realisme og impresjonisme og blir rekna som ein av dei tidlegaste profilane i den kunstneriske modernismen.

Manet blei tidleg påverka av den realistiske framstillinga av verda, slik han såg det i arbeida til tidlegare kunstnarar som Diego Velázquez, Frans Hals og Francisco Goya. Han blei ein av dei første kunstnarane som brøyt mot den dominerande akademiske tradisjonen i Frankrike på 1800-talet, og fleire av arbeida hans, som «Le déjeuner sur l'herbe» ('Frukost i det grøne', 1861-1863) og «Olympia» (1863-1865), blei mottekne med stor debatt i det franske samfunnet.

Édouard Manet var fødd og døydde i Paris.

## Bakgrunnsstoff
* Art Gallery - Edouard Manet
Enver Hoxha

**Enver Hoxha** () var ein albansk kommunist og statsleiar i Albania frå 1944 til 1985.

## Liv og virke
### Bakgrunn
Hoxha var fødd i det dåverande osmanske riket. Han studerte i Frankrike og Belgia frå 1930 til 1936. Han var sekretær ved det albanske konsulatet i Brussel i tida mellom 1934 og 1936, og studerte samstundes juss ved universitetet der. Då han fór tilbake til Albania yrkte han som lærar, men då Italia invaderte Albania i 1941, missa Hoxha yrke sitt som lærar ettersom han nekta å melda seg inn i det nyoppretta albanske fascistpartiet. Han opna i staden for ein tobakksbutikk i den albanske hovudstaden, Tiranë.

### Politisk karriere
I 1941 var han var med på å stifta det kommunistiske partiet i Albania, og vart leiar av den kommunistiske modstandsrørsla. I 1944 vart Hoxha leiar av den albanske frigjerings-regjeringa og vart statsminister fram til 1954. Under leiinga hans frigjorde Albania seg frå italiensk og tysk okkupasjon utan hjelp frå Den raude arméen. Då Den Albanske Folkerepublikk vart til i 1946, vart Hoxha utanriksminister fram til 1953; i 1954 vart han generalsekretær for det albanske kommunistpartiet.

#### Isolering
I åra rett etter den andre verdskrigen hadde Albania tette band til Jugoslavia under styret til Tito, men i 1948 braut Hoxha dette sambandet og danna ein allianse med Sovjetsamveldet. Då Josef Stalin døydde, vart høvet mellom Hoxha og Nikita Khrusjtsjov berre dålegare overtid, fram til Hoxha braut sambandet heilt i 1961. Dinest knytte han sterke band med Kina, men braut også dette høvet i 1978 etter at Mao Zedong døydde og dei nye planane for Kina om å samarbeida meir med Vesten. Hermed syrgde Hoxha for å isolera Albania heilt frå omverda.

#### Brutalitet og paranoia
Styret til Hoxha var ofte brutalt og bar preg av paranoia. Under den kalde krigen bygde Hoxha opp mot 170&nbsp;000 bunkerar rundt om i Albania, av di han var redd for ein eventuell invasjon sett i gang av Hellas, Jugoslavia eller Sovjetsamveldet. Han forbaud alle religionar og slo kategorisk ned på alle meiningar imot hans eigne. Det er estimert at om lag 200&nbsp;000 vart sette i arbeidsleirar, derav 6&nbsp;000 forsvann. Avretting av kritikarar var heller ikkje uvanleg. Landet leidd stor fattigdom og var eit av dei mest isolerte landa i verda. Han bygde også opp ein personkult kring seg sjølv og rikte Albania åleine.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Kim Il-sung

**Kim Il-sung** () var statsleiar i Nord-Korea frå 1948 og fram til han døydde. Han var statsminister frå 1948 til 1972 og president i Nord-Korea til 1994.

Sonen, Kim Jong-il tok over som leiar i Nord-Korea etter at faren døydde i 1994. Kim Il-sung blei erklært evig president etter at han døydde. Dermed blir ingen leiarar etter han kalla president.
Statsnasjon

Ein **statsnasjon** er ein nasjon avgrensa gjennom territorium, statsgrenser og statsinstitusjonar. Ein statsnasjon omfattar alle innbyggjarane i ein stat, uavhengig av språk og etnisk opphav, og føreset at staten proklamerer at nasjonen omfattar alle borgarane i staten.

Statsnasjonen vart utbreidd etter den franske revolusjonen. Spesielt utvikla han seg i Vest- og Nord-Europa, til skilnad frå *[[etnonasjon]]ane* i Sentral- og Aust-Europa og *religionsnasjonane* på Balkan. Eit ideal for statnasjonen er allmenn velferd, slik at alle borgarane har del i statens tryggleik og rikdom: «er du nordmann har du rett og hevd på norsk velferd».

## Bakgrunnsstoff
* Hjalte Tin: «Fremtidens krig» 
* Halvdan Eikeland: «Norske lærebøker i historie som redskaper i en interkulturell lærings- og dannelsesprosess»
Tefra

**Tefra** er stoff frå eit vulkanutbrot som fell frå lufta uansett kva det består av eller kor store fragmenta er. Tefra består typisk av rhyolitt, sidan dei fleste eksplosive vulkanar består av meir viskøs felsisk eller høgsilisisk magma.

Vulkanologar kallar òg fragment som er kasta opp i lufta frå vulkanar *pyroklastar* eller stundom berre *klastar*. Når klastar har falle til bakken vert dei verande tefra med mindre dei smeltar saman til pyroklastisk stein eller tuff. Etter eit utbrot hamner dei største tefrabitane nær vulkanen sidan dei fell til bakken først, medan mindre fragmentar kan fare tusenvis av kilometer avgarde og til og med rundt heile jorda sidan dei kan halde seg i stratosfæren i vekevis. Når store mengder tefra samlar seg i atmosfæren etter eit massivt vulkanutbrot (eller frå fleire mindre utbrot samstundes) kan dei reflektere lys og varme frå sola tilbake til verdsrommet og stundom føre til global nedkjøling. Tefra blanda med nedbør kan òg vere sur og skape sur nedbør.

Tefra vert plassert i tre grupper etter kva storleik dei har:

* Oske - partiklar mindre enn 2&nbsp;mm i diameter
* Lapilli eller vulkansk sinder - mellom 2 og 64&nbsp;mm i diameter
* Vulkanske bomber eller vulkanske blokker - større enn 64&nbsp;mm i diameter

Orda *tefra* og *pyroklast* kjem begge frå gresk. Tefra tyder «oske», pyro tyder «brann» og *klastos* tyder «broten», så *pyroklast* tyder då «broten av brann».

Bruken av tefralag, som har sin eigen unike kjemiske samansetting og karakter, i arkeologi og geologi vert kalla tefrokronologi.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
*Korleis vulkanar virkar 
*Vulkanske stoff 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tephra|Tephra]]» frå ,  den 17. juli 2008.*
Jan

**Jan** er eit fornamn som er utbreidd hovudsakleg i germanske og vestslaviske språkområde. Det er ei kortform av Johannes, som kjem frå det hebraiske namnet *Yochanan*, via greske *Ioannes* (Ιωαννης), som tyder "Gud er nådig". Namnet har vore brukt på norsk sidan 1600-talet. Det er i notida det mest brukte mannsnamnet i Noreg og Polen, og det nest mest brukte i Tsjekkia. Variantar av stavemåten er *Jahn*, *Jaan* (Estland) og *Ján* (Slovakia).

Jan er òg noko brukt som kvinnenamn på engelsk, då som ei kortform av namn som begynner på Jan, som Janet og Janice.

## Kjende namneberarar

* Jaan Kross (1920 - 2007), estisk forfattar
* Jan P. Syse (1930 - 1997), norsk politikar
* Jahn Otto Johansen (f. 1934), norsk forfattar
* Jan Erik Vold (f. 1939), norsk lyrikar
* Jaan Kaplinski (f. 1941), estisk politikar
* Jan Guillou (f. 1944), svensk forfattar
* Jan Garbarek (f. 1947), norsk saksofonist
* Jahn Teigen (f. 1949), norsk musikar
* Jan Eggum (f. 1951), norsk musikar
* Jan Kjærstad (f. 1953), norsk forfattar
* Jaan Tätte (f. 1964), estisk songar
* Jahn Ivar Jakobsen (f. 1965), norsk fotballspelar
* Jan Gunnar Solli (f. 1981), norsk fotballspelar

## Utbreiing
Dette er utbreiinga av namnet i ein del land med tilgjengeleg statistikk:

## Referansar
Kosmologisk dikt

**Kosmologiske dikt** (av gresk *kosmologia*, 'lære om verdsbygnaden') er dikt som fortel om korleis verda vart skapt og utviklar seg. Eit kosmologisk dikt kan òg kallast ein kosmogoni.

## Døme
Det norrøne eddadiktet *[[Voluspá]]* kan tene som døme på eit kosmologisk dikt. Det fortel om korleis gudane, verda, tussane og menneska vart til, korleis verda utvikla seg og gjekk under i Ragnarok, og om korleis ho oppstod att for andre gong med ein ny himmel og ei ny jord. Og om den vona som knytte seg til to overlevande menneske, ein mann og ei kvinne, som fekk høve til å byrja heilt på nytt. Det finst fleire omsetjingar.

Henrik Wergeland sitt dikt *[[Skabelsen, Mennesket og Messias]]* (1830) (og den omarbeidde versjonen *Mennesket* frå 1845), gjerne omtala som *verdsdikt*, er òg kosmologiske. Wergeland si skapingssoge har henta inspirasjon frå mange kantar, mellom anna frå Bibelen, som i seg sjølv må reknast som eit kosmologisk verk. Han tek til med skapinga av verda og sluttar med Openberringsboka.

Diktet til Wergeland er eit storfelt episk-dramatisk-lyrisk verk. Den verdshistoriske framstillinga sprengjer rammene for bibelen, som held seg til soga åt jødefolket. Wergeland vil fortelja om heile menneskja, om «Makt og Bedrag» og om voksteren mot sanning, fridom og kjærleik. Verket i første utforming avsluttar nærast apokalyptisk. Den omarbeidde versjonen endar i ein utopi, «Jesu aandige Opstandelse», som er utforma som eit visjonsdikt.

## Kjelder
Tsjornie Bratja

**Tsjornie Bratja** er to vulkanske øyar, Tsjirpoj og Brat Tsjirpojev (russisk for 'broren åt Tsjirpoj') i Kurilane. Dei ligg mellom Simusjir og Urup. Dei to naboøyane vert kalla Tsjirpoj etter den største av dei to. 

Dei to øyane er omgjeve av mange mindre holmar og i lag vert heile øygruppa kalla Tsjernyje Bratia (russisk for «Svarte brør»). Tsjirpoj, den nordlegaste av dei to øyane, har eit areal på 21 km², medan Brat Tsjirpojev har eit areal på 16 km². Mellom øyane ligg Snousundet. 

Vulkanen Tsjernoga er den høgaste vulkanstrukturen på øya Tsjirpoj og det høgaste punktet på øya med ei høgd på 691 meter over havet. Den høgaste strukturen på begge øyane er på Brat Tsjirpojev der den 749 meter høge Brat dominerer øya. Brat har ikkje hatt utbrot i historisk tid, medan vulkanen Tsjernoga vert rekna som aktiv. 

Øyane og dei små holmane rundt er dei einaste eksisterande delane av ein delvis undersjøisk kaldera, som er 8-9 km brei. 

Brat Tsjirpojev er den sørlegaste av fem store stellersjøløvekoloniar på Kurilane. 

Administrativt høyrer øyane til Sakhalin oblast. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Chirpoy|Chirpoy]]» frå , den 18. juli 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* Global Volcanism Program
* Geografisk data


## Bakgrunnsstoff
* Sakhalin Oblast
Tsjistoj Banki

**Tsjistoj Banki** eller **Tsjistaja Banka** er ei øy i Kaspihavet i Astrakhan oblast i Russland. Ho ligg utanfor munningen av Volga, 27 km sør for sørenden av øya Ziudev.

Tsjitoj Banki har ei lengd på 6 km og er opp mot 4 km brei. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Chistoy Banki|Chistoy Banki]]» frå , den 18. juli 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** Geografiske data


## Bakgrunnsstoff
* Bilete
Tsjkalovøya

**Tsjaklovøya** (russisk Остров Чкалов, *Ostrov Tsjkalov*), tidlegare **Uddøya** (*Ostrov Udd*), er ei øy sør i Okhotskhavet like ved kysten av Russland. Ho ligg utanfor Stsjastiabukta mellom ein lagune og havet. Bajdukov er ei øy som ligg 2 km lenger søraust. 

Tsjkalovøya er lang og smal med ei lengd på 20,5 km og ei breidde på 1 km i snitt. 

Øya har mykje fugl som sibirsnipe, raudstrupesnipe, strandvipe, småspove, lappspove og strandsnipe. Kvitkval er vanleg nord for øya. 

Administrativt høyrer Tsjkalovøya til Khabarovsk kraj.

## Historie
Tsjkalovøya er kalla opp etter den sovjetiske piloten Valery Pavlovitsj Tsjkalov (1904-1938), som var kommandør på eit Antonov ANT-25/fly som 20. juli 1936 fauk frå Moskva, over Frans Josefs land, Severnaja Zemlja, Petropavlovsk og Khabarovsk. Flyet landa etter 56 timar og 20 minutt om kvelden i tjukk tåke på ei kyststripe på Uddøya etter å ha tilbakelagt 9374 km. Denne lange flyturen vart kalla «Stalinruta» etter Josef Stalin. For å kunne ta av igjen måtte dei byggje ei 500 meter lang rullebane av tre. Uddøya vart kalla Tsjkalovøya av Stalin til minne om den rekordlange ferda. Tsjkalov sjølv fekk ein høg politisk status og vart vald til nestleiar i Det øvste Sovjet i Sovjetunionen.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Chkalov Island|Chkalov Island]]» frå , den 18. juli 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
** Plassering
** Fuglar på Tsjkalovøya


## Bakgrunnsstoff
* Bilete av Tsjkalovøya
Barnelitteratur

**Barnelitteratur** er litteratur laga av eller for barn. Han kan vera utgjeven i ei barnebok, men også framført som song, dikt eller drama. Barnelitteraturen kan ha i oppgåve å underhalda ungar, men kan også vera eit viktig del i opplæringa deira ved å utvikla ordforråd og språkkjensle, læra dei om verda og å leva i henne og utvikla fantasien og kjenslelivet.

## Folkeleg barnelitteratur

Tradisjonelt finst det eit stort, munnleg korpus av litteratur for barn. Denne omfatter mellom anna voggesongar og andre songar, rim og regler og visse forteljingar, mellom anna eventyr, sjølv om desse gjerne var retta mot alle aldersgrupper.

## Utgjevingar
Ein tok til å laga bøker særskild for barn på 1600-talet. *[[Orbis Pictus]]*, ei tospråkleg biletbok om verda frå 1658, blir ofte rekna som den første illustrerte boka laga med tanke på barn. Fakta- og lærebøker har sidan utgjort ein stor del av barnelitteraturen. Ei anna grunnleggjande utgjeving er Charles Perrault si vesle eventyrsamling frå 1697, *Histoires ou Contes du Temps passé*, som markerer byrjinga på den sentrale plassen eventyr, fablar og legender har fått i litteratur for barn.

Opplysingstida med sine teoriar om kor viktig det var å forma gode menneske frå barndommen av, i til dømes *Emile* av Rousseau eller *Some Thoughts Concerning Education* av John Locke, førte til ei blomstring i litteratur som skulle oppdra barn til gode samfunnsborgarar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Barnlitteratur|Barnlitteratur]]» frå , den 18. juli 2008.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* http://www.barnelitteratur.no
Diksonøya

**Diksonøya** (russisk Ди́ксон), opphavleg **Dickson**, er ei øy i Krasnojarsk kraj i Russland. Ho ligg i Karahavet nær munningen av Jenisej. Ved kysten ligg ein liten busetnad kalla Dikson med ei lita hamn og ein vêrstasjon. Her ligg òg Dikson lufthamn.

Diksonskij distrikt dekkjer eit område på 200,419&nbsp;km² og hadde i 2004 rundt 1100 innbyggjarar. 

Dikson er ei anløpshamn langs Nordaustpassasjen frå Murmansk til Beringhavet. Han ligg berre to timar med fly frå Nordpolen. 

## Klima

Dikson har eit hardt arktisk klima. Vêret (sjølv i august) kan vere ubehageleg. Vintrane i Dikson varer i ti månader, og i to av desse månadene er det mørketid. 

## Historie

Dikson og dei omliggande områda er kalla opp etter den svenske polarpioneren baron Oscar Dickson. 
På 1600-talet vart øya kalla Dolgyøya («Langøya») eller Kuzkin etter oppdagarane frå Pomor. I 1875 kalla den finlandssvenske utforskaren Adolf Erik Nordenskiöld øya opp etter den rike svenske kjøpmannen og filantropen Oskar Dickson, som hadde skotsk opphav. Namnet vart raskt russifisert ved at bokstaven «c» vart fjerna. Dikson har vore det offisielle namnet på øya sidan 1884. Oscar Dickson, i lag med Aleksandr Mikhajlovitsj Sibirjakov, hadde støtta fleire polarekspedisjonar på 1800-talet, inkludert Adolf Erik Nordenskiöld sin russiske polarekspedisjon. 

I 1915 vart den første russiske radiostasjonen i Arktis oppretta på øya. Hamna på fastlandet vart bygd i 1935, og i 1956 hadde dei to busetjingane der vokse saman til ein. 

Under den andre verdskrigen vart busetjinga bombardert av den tyske kryssaren «Admiral Scheer» i august 1942 under Operasjon Wunderland.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dikson Island|Dikson Island]]» frå , den 18. juli 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* Plassering
* Miljø
* William Barr, *The Last Journey of Peter Tessem and Paul Knutsen*, 1919.
* Russisk-sovjetiske polarstasjonar og rolla deira i utforskinga av Nordishavet


## Bakgrunnsstoff
* Bilete ved russia.com
Dolgijøya

**Dolgijøya** (russisk Долгий Остров eller *Dolgij ostrov*) er ei øy i Petsjorahavet aust i Khajpudyrbukta i Russland. Ho er lang og smal med ei lengd på 38 km og ei breidde på 2,8 km i snitt. Ho strekkjer seg hovudsakleg frå nordvest til søraust og det er fleire mindre øyar i kvar ende. Matvejevøya ligg i nord og Bolsjoj Zelenets og Malij Zelenets ligg i sør. 

Sørenden av Dolgijøya ligg berre 12 km frå fastlandet. Øya høyrer til Nenetsia autonome okrug, som høyrer til Arkhangelsk oblast.

Øya må ikkje forvekslast med øyane Dolgij, ei av dei ligg i bukta søraust for Khodovarikha i sjølve Barentshavet, og ei anna i Karelen. Diksonøya vart òg tidlegare kalla Dolgij.

## Historie
Stepan Malygin starta ei reise frå Dolgijøya i 1736-1737. Det var to skip på denne tidlege ekspedisjonen, «Pervij» under Malygin og «Vtoroj» under kaptein A. Skuratov. Etter å ha kome inn i det lite utforska Karahavet segla dei til munningen av elva Ob.

Malygin observerte nøye denne nesten ukjende kystlinja og klarte å teikne eit forholdsvis nøyaktig kart over kysten mot Nordishavet mellom elvane Petsjora og Ob.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dolgiy Island|Dolgiy Island]]» frå , den 18. juli 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** Albert Hastings Markham, *Arctic Exploration* 1895
*** Plassering
*** Leonid Sverdlov, *Russian Naval Officers and Geographic Exploration in Northern Russia*. 
*** C. Raymond Beazley, *The Russian Expansion Towards Asia and the Arctic in the Middle Ages (to 1500)*. The American Historical Review


## Sjå òg
* Nordaustpassasjen
* Stepan Malygin