open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Konglebit

**Konglebit** (*Pinicola enucleator*) er ein stand- og streiffugl, som i likskap med krossnebbane varierer mykje i farge etter alder og kjønn.

## Utbreiing
Konglebiten har ei sirkumpolar utbreiing i dei nordlege delane av den nordlege tempererte sonen og lever i furuskogar i Alaska, fjellområda i det vestre USA, i Canada, og i dei subarktiske delane av Fennoskandia og Sibir. Han dreg ikkje langt sørover om vinteren, men i visse sokalla invasjonsår dreg han lengre og førekjem då i det tempererte Eurasia.

### Førekomst i Noreg
Fuglen hekkar til dels vanleg i skogkledde delar av Finnmark, først og fremst i aust. Lengre sørover finst arten sporadisk eller sjeldan, men i Hedmark og Oppland er der ein hekkebestand knytt til glissen barskog med tett og frodig undervegetasjon av einer i høgder kring 800-950 moh.
Konglebiten er sjeldsynt i Finnmark om vinteren. Han kjem attende seint i mars. I delar av Sør-Noreg er fuglen å sjå i varierande tal kvar vinter i perioden oktober-mars. I invasjonsåra kan fuglen sjåast talrik over mykje av Sør-Noreg. Største invasjonsåret siste femti åra var i 1976-1977.

## Utsjånad
Hannen er mørkt rosaraud på oversida, med flekkar av grått og svart. Iblant er hannen gul eller gulraud. Hoa si fargeteikning er for det meste grågul. Begge kjønna har svartaktige vengar, der dei ytste delen av svingfjørene er svartkvite. Den gråsvarte stjerten er kløyvd i spissen. Totallengda på fuglen er 22&nbsp;cm.

## Økologi

Konglebiten si føde er sett saman av frø og alle slags bær (spesielt bær frå einer og rogn). Reiret, som vert bygd av fine kvistar og fora med strå, finst oftast i tette barskogar og inneheld 3-4 egg. Desse er lysegrøne med grå og svarte flekkar. Konglebiten er lite sky, til liks med andre fugle- og dyreslag som lever i tynt folkesette område.

## Kjelder

* Svensk Wikipedia.
* *Norsk Fugleatlas*, 1994.

## Bakgrunnsstoff
* Dansk ornitologisk forening
Pytagoreisk stemming

**Pytagoreisk stemming** er eit prinsipp for stemming av instrument, som favoriserer reine kvintar framfor andre intervall. Dette prinsippet vart halde i hevd gjennom heile mellomalderen, og vart utvikla på grunnlag av tankane Pytagoras hadde om musikk og reinleik. Mellomaldermusikken er difor skriven med tanke på kvinten som konsonerande intervall, og tersen som dissonerande.

### Praktiske problem

Det mest merkbare problemet med den pytagoreiske stemmemåten, er det pytagoreiske kommaet. Dette gjer seg og utslag i tersklangen, sidan reine kvintar på rad fører til at dei store tersane blir om lag 18 millioktavar for stor. Dette er eit tydeleg avvik frå den reine tersen i overtonerekkja. Dette stemmingsproblemet vart akutt då musikklivet trong lengre modulasjonar, og ikkje kom utanom ulvetersen. Renessansens musikkteori utvikla difor mellomtonetemperaturen, som favoriserte reine tersar framfor reine kvintar, eit system som vart halde i hevd fram til tolvtonetempereringa vann innpass etter 1750.
Isakskatedralen

**Isakskatedralen** er eit museum og ei tidlegare kyrkje i St. Petersburg i Russland. Kyrkja var den største i Russland, og er i St. Petersburg. Tårnet ragar 101,5 meter over bakken. Ho vart oppkalla etter den greske helgenen Isak av Dalmatia (også kalla Isak av Konstantinopel). Den heilage Isak levde i siste halvdel av 300-talet og vart fengsla for å ha skulda keisar Valens for arianisme. Tsar Peter den store, grunnleggjaren av St. Petersburg, var fødd på festdagen for Isak, og såg han som vernehelgenen sin.

Isakskatadralen er den fjerde kyrkja i St. Petersburg som har vore vigd til helgenen Isak. Den fyrste Isakskyrkja var ei trekyrkje bygd 1707, og var åstad for Peter den store sitt bryllaup med den seinare keisarinna Katarina I.

Grunnsteinen til den andre isakskyrkja vart lagt ned i 1717, like ved elva Neva, omtrent der ryttarmonumentet over Peter den store står i dag. Ho vart innvigd i 1727. Kyrkja låg for nær elva, så grunnvatnet tærte på fundamenta. Ho vart råka av lynnedslag i 1735, og skadd av den påfylgjande brannen. Kyrkja vart sett i stand att, men i 1759 var setningsskadane i grunnen så omfattande at kyrkja vart stengd.

I 1762 gav keisarinna Katarina II den italienske arkitekten Antonio Rinaldi i oppdrag å bygge ei ny isakskyrkje. Tomta til denne kyrkja vart lagd lenger bort frå elvebreidda, til staden der den noverande Isakskatedralen står. Bygginga tok lang tid, og i 1796 døydde Katarina II. Sonen, tsar Pavel, hadde ikkje interesse av å bruke masse pengar på å fullføre eit av mora sine prestisjeprosjekt. Han gav ordre om at planane skulle leggjast til side, og katedralen settast i brukbar stand så raskt som mogleg.

Estetisk sett var denne løysinga lite tilfredsstillande, og det vart vedteke å erstatte katedralen med ein ny. I 1818 godkjende Aleksander I planane laga av den franske arkitekten Auguste de Montferrand. Byggeprosessen var krevjande, mellom anna måtte det byggast ei eiga jarnbane for å frakte dei 80 tonn tunge granittsøylene, som vart hogne ut heile.

Sovjetstyret stengde katedralen i 1928 og gjorde han om til museum. Museum er bygningen framleis, men i dag vert halde gudstenester i det eine sidekapellet.

## Grunnplan

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Isakskatedralen|Isakskatedralen]]» frå ,  den 1. april 2010.*  

## Bakgrunnsstoff
Slamsugar

**Slamsugar**, eller **septikbil**, er ein lastebil med tank og sugeutstyr som kan suga meir eller mindre flytande produkt opp i ein tank. 
Han kan nyttast for å tømma septiktankar for kloakk, anna slam og avløpsvatn.
Søppelbil

**Søppelbil** er ein lastebil som er utstyrt for å transportera søppel frå privathushaldningar, forretningar, kantiner osb. Søppelbilar er utstyrte med ein vasstett metallbehaldar som søplet vert transportert i og bakmontert søppeldunktømmar, slik at ein slepp å tømma dunkane for hand. I Noreg er det som oftast kommunane som eig søppelbilane og tek seg av drifta. Mange kommunar har innført kjeldesortering av søppel, så det er ofte eigne søppelbilar for matavfall, papir og plast. 

## Historie

Vogner og andre enkle fargreier har vore nytta til å flytta avfall i fleire hundreår. Ein av dei fyrste sjølvdrivne søppelbilen var ein type bestilt av Chiswick distriktsråd frå Thornycroft Steam Wagon and Carriage Company i 1897, skildra som ein tipp-bil med dampmotor. Han var særskilt utforma for å utførta «the collection of dust and house refuse».

## Kjelder
Søppelkompaktor

**Søppelkompaktor** er ei maskin som vert nytta for å pressa saman søppel på fyllingar. Maskinane er svært like hjuldosarar og hjullastarar og kan vera ombygde utgåver av desse. Men i staden for gummihjul har søppelkompaktorar stålhjul med piggar, som knusar søpplet og gjer det lettare å komprimera. Maskinane har som oftast eit frontmontert skjer, som på ein hjuldosar.
RS «Feie»

**RS 4 «Feie»** er ei tidlegare redningsskøyte som vart bygd av Colin Archer etter losskøyteteikningar. Ho fekk i tillegg vasstett garnering, skott og banjer. Som dei andre av Archer sin losskøyter hadde ho berre ei mast. Ho var 11,54 meter lang, noko leger enn dei fleste losskøytene. RS «Feie» kosta 7558,88 kroner. Ho vart finansiert av midlar innsamla av Bergen Kreds av NSSR.

Første året var det losane i Korsfjorden som stod for drift og bemanning. I 1894 vart ho heilt overteken av Redningsselskapet. Skøyta fekk namnet «Feie» etter Fedje, staden ho skulle stasjonerast.

I dei åra ho var i drift fekk 211 fartøy assistanse av RS «Feie». 75 menneske vart redda frå "ein sikker daude".

Redningsselskapet selde skøyta i 1905 til Losvesenet. Dette hadde henne til 1927 då ho vart seld til Troms og ombygd til fiskefartøy. Etter det har ho hatt fleire eigarar. RS «Feie» er no restaurert.

## Kjelder
* Bjørn Foss: *Fra seil til vannjet. Historien om redningsskøytene* Norsk Maritimt Forlag 2002
Danilovklosteret

**Danilovklosteret** (russisk skrift Данилов монастырь, Свято-Данилов монастырь) er eit kloster på sørbreidda av elva Moskva i Moskva i Russland. Sidan 1983 har klosteret vore hovudkvarter for den russisk-ortodokse kyrkja.

## Historie

Danilovklosteret vart grunnlagd på slutten av 1200-talet av Aleksandr Nevskij sin son Daniil. Kort før han døydde i 1303, avla Daniil klosterløfte og vart seinare gravlagd i Danilovklosteret. Den russisk-ortodokse kyrkja ærer han som helgen. Den aller fyrste moskovittiske arkimandrit kom frå dette klosteret i 1300.

På 1300- og 1400-talet forfall Danilovklosteret. Ivan den skrekkelege gav klosteret nytt liv frå 1560. Under den store urotida i Russland var klosteret åstad for mange krigshandlingar. Under ei av desse, i 1610, vart Danilovsklosteret sterkt skadd.

I 1710 var det 30 munkar i Danilovklosteret. I 1764 var staben nede i 12. Kring 1900 hadde talet på munkar stige til 17. Mellom munkane som levde i Danilovklosteret var den kjende greske lærde Nikephoros Theotokis. Han trekte seg tilbake til dette klosteret, etter han i 1792 forlet posten som biskop i Sør-Russland.

År 1805 vart det på klosteret opna ein almisseheim for eldre kvinner. Seinare vart almissseheimen omgjorte til heim for eldre geistlege og enkjer etter slike.

Etter oktoberrevolusjonen hyste klosteret arkimandrittar som hadde mista verva sine. I 1929 vedtok sovjetstyremaktene eit dekret om å stengje klosteret. Klosteret var det siste i Moskva som vart nedlagt, og det fyrste som vart gjenopna. I 1983 vart Danilovklosteret overført til Moskvapatriarkatet og vart det åndelege og administrative senteret i den russisk-ortodokse kyrkja. Klosteret vart sett i stand i 1988. Bustad vart bygt for patriarken av Moskva, til liks med eit gravkapell og eit kapell til tusenårsminnet om dåpen av Rus.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Danilov Monastery|Danilov Monastery]]» frå ,  den 1. april 2010.*  

### Bakgrunnsstoff
*Photo(1024x768)
*Orthodox Moscow  - Churches, Cathedrals, Convents and Monasteries in Moscow
*Danilov Monastery Choir Music for listening, text in Russian
Strøsand

**Strøsand** er sand som kan spreiast på is og snø for å hindra at folk eller køyretøy skal gli på holka om vinteren. Det finst ulike typar, frå finsand til grov singel. Når strøsand vert nytta på vegar vert han som oftast spreidd med ein sandspreiar, medan ein på oppkjørslar og gardsplassar spreier sanden for hand eller med små sandspreiarar utan motor.  

Det norske lovverket fastset at hus- og grunneigarar i tettbygde strøk har plikt til å strø gang- og sykkelveg eller kanten av køyrebanen utanfor eigedomen sin når det er glatt. 

Sandkorna i sanden ein bruker skal i følgje Statens vegvesen ha ein maksimal storleik på 6 mm.

## Kjelder
*Utdeling av gratis strøsand, trondheim.kommune.no, 03.11.2015
*Bård Nonstad, Krav til strøsand (PDF), 23.10.2015
Strøbil

**Ein strøbil** er ein lastebil med eit bakmontert spreiaraggregat, som vert nytta for å spreia sand eller salt på vegane om vinteren. Sand aukar friksjonen på vegen (gjer at den snø- eller isdekte vegen ikkje vert så glatt), medan salt tinar is og snø på vegen. 

I Noreg er det salt som vert mest nytta. Grunnen til at snøen tinar er at saltet reduserer smeltepunktet til vatn. Salting av vegane reduserer ulykkene, men det fører samstundes til at bilane rustar. Karosseriet er ein av delane som er utsette for rust, men bremserøyr, hjulboltar, og så vidare, er og utsette for rustskadar. Andre skadeverknadar av salting er skade på vegetasjonen når saltet sig ned i grunnen. Salting er difor kontroversielt. 

## Kjelder

## Sjå òg
* Vegsalt
Adriano Banchieri

**Adriano Banchieri** ()  var ein italiensk komponist, musikkteoretikar, organist og diktar seint i renessansen og tidleg i barokken. Han grunnla Accademia dei Floridi i Bologna.

Han vart fødd og døydde i Bologna.  I 1587 vart han munk i benediktinarordenen, og gav løftet i 1590. Han endra då namnet sitt til Adriano (frå Tommaso). Ein av lærarane hans ved klosteret var Gioseffo Guami, som hadde stor innverknad på stilen hans. 

Som Orazio Vecchi var han interessert i å forvandle madrigalen til dramatiske føremål. Han var ein av dei som utvikla forma kalla «madrigalkomedie» — ikkje iscenesett, men ei dramatisk madrigalsamling som vart sunge i lag og fortalte ei historie. Tidlegare vart madrigalkomedien rekna som ein av dei viktige forgjengarane til opera, men dei fleste musikklærde ser i dag på stilen som ei eiga utvikling, og ein del av ei generell interesse i Italia på denne tida i å skape musikalske dramaformer. I tillegg var ein viktig komponist av canzonettaer, eit lettare og særs populært alternativ til madrigalen på slutten av 1500-talet.

Banchieri mislikte monodiar med all dei nyskapande harmoniske tendensane sine. Om dette uttrykte han seg kraftig i verket sitt *Moderna Practica Musicale* (1613), medan han systematiserte den legitime bruken besifra bass frå den monodiske kunsten.

I fleire utgåver frå 1605 (trykt opp att minst seks gonger før 1638), gav Banchieri tu ei rekkje orgelverk kalla *l'Organo suonarino*.

Den siste utgjevinga til Banchieri var *Trattenimenti da villa* frå 1630. I følgje Farahat skreiv han fem madrigalkomediar mellom 1598 og 1628 med «handling- og karakterutvikling», frå og med *La pazzia senile* i 1598, til *La saviezza giovenile*, som var den siste. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Adriano Banchieri|Adriano Banchieri]]» frå ,  den 1. april 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* Adriano Banchieri, biographie de CInzia Zotti.
* ''Contraponto bestiale alla mente''
* Original texts of ''Bertoldino'' og ''Caccasenno''
Det russiske museet

**Det russiske statsmuseet** (russisk *Государственный Русский музей*) i St. Petersburg var den første statlege kunstsamlinga i Russland, og hyser i dag den største samlinga av russisk kunst i landet. Museet er eit sentrum for forsking, restaurering og undervising, og koordinerer 260 andre museum i landet.

Museet vart grunnlagt 13. april 1895. Grunnlegginga fann stad då Nikolaj II vart krynt til tsar, og skulle vere til minne om far hans, Aleksander III. Ved grunnlegginga bestod samlinga av kunstverk henta frå Eremitasjen, Aleksanderpalasset, og frå St. Petersburgs kunstakademi. Etter revolusjonen i 1917 vart mange privatsamlingar nasjonalisert og flytt til Russisk Museum. Mellom desse var Kasimir Malevitsj sitt *Svart firkant*.

Hovudbygninga til museet er Mikhailovskijpalasset, ein overdådig nyklassistisk bustad som hadde høyrt til storhertug Mikhail Pavlovitsj. Palasset vart reist 1819–1825, etter ei teikning av Carlo Rossi, på Kunstplassen i St. Petersburg. Etter storhertugen døydde fekk eigedomen namn etter kona hans, storheruginna Elena Pavlovna. Bustaden vart velkjend for sine mange teaterframsyningar og adelsball.

Nokre av hallane i palasset har behalde interiøret frå den tida det var ein keisarleg residens. Andre bygningar knytt til Russisk Museum er Sommarpalasset til Peter I (1710–1714), Marmorpalasset til greven Grigorij Orlov (1768–1785), Mikhailpalasset tilhøyrande tsar Paul (1797–1801), og Stroganovpalasset på Nevskij Prospekt (1752–1754).

## Etnografisk avdeling
Etnografisk avdeling vart opphavleg lokalisert i ein bygning teikna for formålet av Vladimir Svinjin i 1902. Museet fekk snart i oppgåve å hyse gåver til tsarfamilien, motteke frå representantar frå folk som budde i ulike regionar i det russiske imperiet. I tillegg kom verk som vart erverva gjennom regulære ekspedisjonar til ymse delar av Russland. Desse oppkjøpsturane kom i gang frå 1901. Attåt vart gjenstandar kjøpt av Nikolaj II og andre medlemer av familien hans, då statskassa ikkje hadde midlar nok til å kjøpe nye gjenstandar. Ei samling av buddhistiske gjenstandar vart erverva til museet av fyrsten Esper Ukhtomskij. I 1934 fekk Etnografisk avdeling status som sjølvstendig museum under namnet Russisk museum for etnografi.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Russian Museum|Russian Museum]]» frå , den 1. april 2010.* 

## Bakgrunnsstoff

*

;Interiør
* Interiør i Mikhailpalasset I
*  Interiør i Mikhailpalasset II
* Interiør i Mikhailpalasset III
Varebil

**Varebil**, også kalla kassevogn/«kassavogn», er eit nyttekøyretøy med lasterom, utan sete bak førarsetet og med fastmontert skillevegg mellom forseta og lasterommet.

## Noreg
Etter norsk lovgjeving er ein varebil ein bil med maksimum totalmasse på 3500 kg som ikkje har sete bak førarsetet og som i tillegg har fastmontert skiljevegg mellom forsetene og lasterommet. Varerommet skal vera så stort at ei kasse minimum 140 cm lang, 90 cm brei og 105 cm høg passar inn. For å føra varebil krevst det førarkort klasse B, som for personbil. 

I 2015 var det registrert 450&nbsp;385 varebilar i Noreg.

## Sjå òg
* Stasjonsvogn
* Lastebil
* Minibuss

## Kjelder
Klimanormal

**Normalen** er innan meteorologi ein gjennomsnittsverdi over ein internasjonalt fastsett periode på 30 år. Det er Verdas meteorologiorganisasjon (WMO) som fastset perioden.

Den første normalperioden var frå 1901 til 1930, den neste frå 1931 til 1960 og deretter 1961 til 1990. Frå 1. januar 2021 tok ein i bruk perioden frå 1991 til 2020 som normalperiode. I ein del samanhengar nyttar ein andre periodar for samanlikning, f.eks frå 1971 til 2000. Dette kallar ein i blant normalar, men bør meir korrekt omtalast som langtidsmiddel.

Tretti år er fastsett som eit kompromiss. På den eine sida treng ein ein lang periode som jamnar ut dei naturlege svingingane i vêret. På den andre sida er det mange stader vanskeleg å oppretthalde målingar over ein svært lang periode på same stad og under nokolunde like tilhøve (homogenitet).

Dersom ein har homogene målingar ein stad i heile normalperioden, kan ein enkelt regne ut normalverdien for dei fleste vêrelementa. Om ein har mangelfulle målingar, kan normalen interpolerast utifrå målingar på nærliggande stader og kunnskapar ein har om klimaet. I den seinare tida har datateknologien gjort slike interpoleringar mykje enklare, ettersom ein utifrå dei måleverdiane ein faktisk har kan laga finmaska nett (*grid*), som dekker mellomliggande område.

Meteorologisk institutt har på nettstaden sin liggande normal månadsmiddeltemperatur og normal månadsnedbør for minst ein stad i kvar kommune. WMO driftar nettstaden World Weather med opplysningar frå sentrale stader i svært mange av medlemslanda til organisasjonen.

Normalomgrepet er gjort udøyeleg i Noreg gjennom revykomikaren Leif Juster sin monolog «Mot normalt» frå 1954, skriven av Fridtjof Granli.

## Fotnotar
Spikarjarn

**Spikarjarn** eller **brekkjarn** er ein snikkarreiskap som vert nytta for å trekkja ut gamal fastrusta spikar med og for å løysa bord, riva forskaling osb. 
Spikarjarn med klauv i ein ende, som på ei ku, kan ein også kalla **kubein**.

## Utforming
Spikarjarn er ofte laga av ei heksagonalt står, for at det skal vera betre å få eit godt tak. Den eine enden er forma som ei klo, med ei kløyv som vert nytta for å ta tak i spikar som skal dragast ut. Begge endane er flate for at det skal vera lettare å få dei inn under bord og plankar som skal løysast. 

## Bruk
Forskalingssnikkarar nyttar ofte spikarjarn når dei skal fjerna forskaling, bygningsarbeidarar nyttar det for å riva gamal kledning og liknande under restaurering, men òg under nybygg. Båtbyggarar gjer seg òg nytte av spikarjarn for ymse oppgåver. Mange huseigarar, som sjølve gjer mindre reparasjonsarbeid, har ofte eit spikarjarn i kjellaren, eller i ei snikkarbu.

## Kjelder
Snikkarreiskap

**Snikkarreiskapar** er reiskapar som vert nytta for snikring, bygningsarbeid og liknande. 

## Døme

*Bor
*Dor
*Hammar
*Høvel
*Kniv
*Meisel
*Navar
*Sag
*Sandpapir
*Skrujarn
Saint-Prex

**Saint-Prex** er ein kommune i distriktet Morges i den sveitsiske kanton Vaud. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 377 meter over havet. 

Byen Saint-Prex vart grunnlagd då det vart bygt eit slott på staden i  1234. Borga (gamlebyen) dannar ei halvøy som går frå nordbreidda ut i Genfersjøen. I dei seinare år har handelen flytt seg frå gamlebyen til omkringliggjande område. Saint-Prex er anløpsstad for CGN sine dampbåtruter som går om sommaren.

I 1973 vart Saint-Prex tildelt Wakker-prisen for vernet og tilretteleggjinga av arkitekturarven.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Saint-Prex|Saint-Prex]]» frå ,  den 2. april 2010.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell heimeside
*CGN Compagnie Générale de Navigation sur le lac Léman
Jalta

**Jalta** (ukrainsk og russisk: Ялта; krimtatarisk: *Yalta*) er ein ferieby i det sørlege Ukraina, på Krimhalvøya ved Svartehavet. Byen har kring 80 000 innbyggjarar (2011). Byen og omlandet utgjer administrativt Jalta kommune.

Byen ligg på same stad som ein antikk gresk koloni og vert sagt å vere grunnlagd av greske sjømenn som såg etter ei trygg hamn (γιαλός – *yalos* på gresk). Han ligg i ei djup bukt som vender ut mot Svartehavet i sør, omgjeve av skogkledde fjell. Han har eit varmt fuktig subtropisk klima med mange vingardar og frukthagar i nærleiken..

Den lengste trolleybusslinja i verda, over 80 kilometer lang, går frå Jalta til hovudstaden i Krim, Simferopol.

## Historie
Jalta vart sjølve badebyen i Det russiske imperiet på 1800-talet, då tsar Aleksandr II let sommarresidensen Livadia verte bygt i byen. Aristokratar som Leo Tolstoj og Anton Tsjekhov oppheldt seg mykje i Jalta. I sovjettida vart staden utvikla til ein kurstad.

Vinteren 1945 vart den viktige Jaltakonferansen heldt i palasset Livadia. Statsleiarane Winston Churchill, Josef Stalin og Franklin D. Roosevelt underteikna då avtalar gjeldande frå når andre verdskrigen tok slutt. Konferansen vart, etter krigen var over, fylgd opp av ein ny konferanse i Potsdam.

August 1991 vart president i Sovjetunionen, Mikhail Gorbatsjov, under ferieopphald heldt fanga nokre dagar i sin eigen datsja utanfor Jalta, medan det vart gjort forsøk på statskupp. Kuppet mislukkast og det heile enda med at Boris Jeltsin utropte seg til president over Russland, og Sovjetunionen vart oppløyst fire månader seinare.

Ukraina vart då ein sjølvstendig stat. Talet på turistbesøk til Jalta minka – mange russarar reiste i staden til den russiske kurstaden Sotsji. Seinare har Jalta vunne attende mykje av populariteten som turistmål.

## Klima
Jalta ligg sør for Krimfjella innimellom fjella og klimaet er særs mildt. Jalta har eit fuktig subtropisk klima (Köppen si klimaklassifisering: *Cfa*) på grensa til middelhavsklima . I februar er middeltemperaturen 4 °С. Snø er sjeldan og smeltar raskt når han først kjem. I juli er middeltemperaturen 24 °С. Årsmiddelnedbøren er 612 mm, og mest nerbør kjem det om vinteren. Byen har kring 2250 soltimar i året. Sidan byen ligg ved kysten av Svartehavet er vêret sjeødanm verken særs varmt på grunn av den kjølige havbrisen. Åsmiddeltemperaturen er +13 ºC.



## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Jalta|Jalta]]» frå ,  den 2. april 2010.*
Petsjenga

**Petsjenga** (finsk *Petsamo*, russisk Печенга, nordsamisk *Beahcán*, skoltesamisk *Peäccam*) i den sørlege delen av Pasvikdalen er eit russisk område på 10&nbsp;470&nbsp;km² i distriktet med same namnet. Distriktet (med omkring 11&nbsp;000&nbsp;innbyggjarar) ligg i Murmansk oblast og grensar mot Noreg.

## Historie
Området var opphavleg ein del av eit felles norsk og russisk skatteland, men 14. mai 1826 vart grensekonvensjonen mellom Noreg-Sverige og Russland underteikna i St. Petersburg. Grensestrekninga over land mellom Noreg og Russland var dermed avklart utan samanstøytar.

Etter det russiske nederlaget i første verdskrigen vart Petsjenga overført til Finland, i samsvar med fredsavtalen i Dorpat 14. oktober 1920. Året etter vart det funne store nikkelførekomstar i området, og desse vart frå 1935 utvunne av canadiske og franske gruveselskap. For å lette tilkomsten vart det bygt veg frå Sodankylä i Lappland til Petsjenga.

Under vinterkrigen stod slaget om Petsjenga i perioden 30. november 1939-12. mars 1940. Krigen enda med sovjetisk siger, og sovjetstyrkar inntok heile området. Under fredsforhandlingane i Moskva i 1940 måtte Finland avstå vestre del av Fiskarhalvøya.

Området vart okkupert av tyske styrkar, med utgangspunkt i Kirkenes, under Operasjon Barbarossa og var under tysk okkupasjon under kampane på murmanskfronten. Etter den tyske tilbaketrekkinga i 1944 vart Petsjenga okkupert av Den raude arméen og formelt avstått til Sovjetunionen innanfor Paristraktatane i 1947.

I byen Petsjenga låg det ortodokse Petsjengaklosteret. Under framhaldskrigen vart klosteret evakuert til Savolaks, saman med klosteret som hadde lege på øya Valamo i Ladoga. I Savolaks vart dei samla under namnet Nye Valamo kloster.

## Geologi
Berggrunnen høyrer til Petsamo-supergruppa i Aust-Finnmarks grunnfjellsområde. Petsamo-supergruppa består av grønsteinar med eit basalkonglomerat under.

Petsjenga er aktuelt ilandføringsområde for gass frå det russiske Sjtokmanfeltet.

## Sjå òg
* Samiske stadnamn i Russland

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Petsjenga|Petsjenga]]» frå ,  den 2. april 2010.*  

## Bakgrunnsstoff

* Kart
Stikksag

**Stikksag** er ei tynn sag som vert nytta for å skjera ut ulike former for åpningar. Ein startar ofte med å bora eit hol som ein stikk saga ned i og skjer ut til dømes eit rektangulært hol. Det finst både manuale og elektrisk drevne stikksager.
Gjærkasse

**Gjærkasse** er ei smal kasse som vert nytta for å kappa i ulike vinklar når ein skal gjære, det vil seie å setje saman to eller fleire lister av tre eller metall i ein vinkel i høve til kvarandre, til dømes for å lage ei biletramme, for å lage fine hjørne for tak- eller golvlister i hus og så bortetter. Enkle gjærkasser kan ofte berre nyttast for å kappa 45o og 90o, altså den vinkelen som skal til for å setje to lister saman i nitti gradars vinkel. Men det finst òg gjærkassar av metall som kan stillast inn i ein vilkårleg vinkel.

## Sjå òg
* Gjærsag
Skruvtvinge

Ei **skruv(e)tvinge** eller **skruvklemme** er ein snikkarreiskap som vert nytta for å halda fast treverk medan ein formar eller festar det. Når ein til dømes limer saman treverk nyttar ein ofte skrutvinger til å halda materialane saman medan limet tørkar.
Skrustikke

**Skrustikke** ei eit klemmeverktøy som vert nytta for å halda fast gjenstandar eller emne som ein arbeider med. Emne eller gjenstandar av metall vert ofte festa i ei skrustikke når det skal filast, borast, sveisast eller liknande. I mekaniske verkstader, bilverkstadar, smiar og andre tilsvarande profesjonelle arbeidsplassar har ein som regel til rådvelde fleire skrustikker i ulike storleikar. 

Benkeskrustikka, som er fast montert på ein arbeidsbenk ved hjelp av boltar, eller festa til benken med ei skruklemme, er den mest vanlege typen skrustikker, kjend frå både profesjonelle verkstader og hobbyrom i tallause variantar og storleikar. Bakkane, som er dei to delene av skruvstikka som held gjenstanden eller emnet fast, kan vere av stål, som er det vanlege, men i somme høve òg av plast eller hard gummi for å hindre skadar på emnet. I bakkane kan det vere spor som gjer det mogleg å setje fast runde emne i stikka.

Ein annan type er maskinskrustikka. Ho er laga for å setjast fast i ei maskin, slik at emnet som vert festa i stikka kan verte forma eller bore hol i maskinelt. Slike skrustikker kan ha ein mekanisk eller hydraulisk innretning som gjev høgare spennkraft enn ein kan få med handemakt.
Ripmål

**Ripmål** er eit snikkarverkøy som vert nytta for å laga ei ripe i treverk, for å saga eller høvla etter. 

## Sjå òg
* Tømmmermannsblyant
* Vinkel
* Vater
Komponisten John Bull

**John Bull** (fødd kring 1562 eller 1563, død 15. mars 1628) var ein engelsk komponist, musikar og orgelbyggjar. Han var ein kjend musikar frå virginal-skulen, eit cembalo-liknande instrument. 

John Bull reiste mykje og vart kjend med musikkstilar frå mange europeiske land, særskild Nederland. I ung alder vart bull korsongar og kring 20 år gammal vart han organist ved Herefordkatedralen. I 1574 vart han kormeister ved katedralen og same året fekk han ei liknande stilling ved det kongelege kapellet til Kong Karl I i London. 

Bull tok utdanning som doktor i musikk ved både Cambridge og Oxford University (1589 og 1592). Frå 1597 vart han offentleg opplesar ved Gresham College i  London, men kom på skeiv fot med leiinga og då han gifta seg i 1607 måtte han gå av. Han heldt derimot fram som organist ved det kongelege kapellet. 

I 1613 vart Bull skulda for utruskap og flykta til Nederland. Mange av manuskripta til Bull gjekk tapt under flukta frå England, men 120 kanonar, om lag eit dusin hymner og mange av klavermusikkstykka hans har overlevd. 

I 1614 førte diplomatisk press frå England til at han vart sagt opp av erkehertug Albert som organist i Brussel, og i 1617 flytta han til Antwerpen der han vart organist i katedralen der. Her var han fram til han døydde. 

Bull av ein av komponistane i gullalderen til engelsk kor- og klavermusikk i lag med William Byrd og Thomas Tallis. Bull nytta ofte ein struktur med frie stemmer som markerer overgangsperioden frå renessansen til tidleg barokk, men kyrkjemusikken hans syner ein liknande kontrapunktisk kompleksitet som J. S. Bach seinare synte. Dei intrikate kyrkjesongane hans og heksakord-komposisjonane for orgel syner òg han var påverka av den kontinentale musikkstilen. Virignal-musikken hans har meir engelsk karakter, og er meir figural og drøymande. Med Bull vart den enkle melodiske stilen frå populære songar og folkesongar utgangspunkt for omstendelege klaverstykke. 

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:John Bull (composer)|John Bull (composer)]]» frå ,  den 2. april 2010.*  
 
*
Antonio de Cabezón

**Antonio dei Cabezón** () var ein spansk komponist og organist. Han vert rekna som ein av dei viktigaste spanske komponistane for for klaviaturinstrumenter.

Cabezón var blind frå barndommen av. Han vart utdanna i Palencia av organisten García dei Baeza. Som hofforganist hos Karl V av Det tysk-romerske riket og seinare Filip II av Spania gjorde han to reiser gjennom heile Europa (1548–1551 og 1554–1556) og lærte viktige musikarar ved andre hoff å kjenne. Påverknadane gjekk openbert begge vegar; Cabezón gav eit vesentleg bidrag til utviklinga av klaviaturmusikken. Han gifta seg i 1538 og flytta til Ávila, der kona kom frå. Dei fem barna deira fekk seinare høge posisjoner ved det spanske hoffet til Filip II. Då Madrid vart sete for kongehoffet og spansk hovudstad, flytta Cabezón etter og budde der til han døydde.

Av Cabezóns verk finn ein mange intabuleringar, dvs. omarbeidingar av polyfon vokalmusikk for klaviaturinstrument (særleg verk av Josquin Desprez), nokre tientoar i Josquins stil og variasjonar (*diferencias*) over populære dansestykke. Cabezóns musikk er kjenneteikna av ein velutvikla polyfoni og ein måte å skrive for klaviaturinstrument som gjer at musikken òg kan spelast på harpe eller vihuela.  

Sonen Hernando gav i 1578 ut dei samla verkene til faren, slik at Cabezóns musikk kunne fungere som førebilete for dei etterfølgjande organistgenerasjonar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Antonio de Cabezón|Antonio de Cabezón]]» frå , den 2. april 2010.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
*
William Byrd

**William Byrd** (fødd 1540 eller seint i 1539, død 4. juli 1623) var ein av dei mest sentrale engelske komponistane i renessansen. Han voks opp som katolikk under dei store skiftingane i den engelske kyrkja og dette sette sitt preg på komponisten. Ein kjenner lite til dei yngre leveåra hans, men ein meiner at han var korgut i anten Westminster Abbey eller ved Det kongelege kapellet i London. I 1563 fekk han stilling som organist ved Lincoln Cathedral, ei stilling han hadde fram til 1572.

Alt før han hadde avslutta stillinga si i Lincoln, i 1569 eller 1570, fekk han tilbod om jobb som gentleman (songar) ved koret i Det Kongelege Kapellet i London, fordi ein av dei faste medlemmene i dette koret, Robert Parsons, drukna i ei tragisk ulukke i River Trent. Her fekk han jobbe under dronning Elisabeth og  i tillegg til å verke som songar, delte han òg organistarbeidet med den viktige komponisten Thomas Tallis, ein nær ven som vert rekna som læraren til Byrd. Med løyve frå dronninga mottok desse to komponistane einerett på utgjeving av musikk i 1575, det første av sitt slag i England og dette monopolet gjorde sjølvsagt at samarbeidet deira berre vart endå tettare. Som eit direkte resultat av denne posisjonen, gav Tallis og Byrd ut ei motettsamling saman same året, «Cantiones Sacrae», der begge komponistane hadde medverka med 17 motettar kvar, truleg for å hylle dronning Elisabeth, som til då hadde regjert i nettopp 17 år. Bortsett frå motettsamlinga var ikkje samarbeidet deira spesielt fruktbart og etter at Tallis døydde i 1585, fekk Byrd ha denne utgjevarretten heilt åleine fram til 1596, då Thomas Morley overtok.

Byrd flytta til Harlington i London i 1577 og budde der fram til tidleg på 1590-talet, før han flytte vidare til Stondon Massey i Essex, der han levde fram til han døydde 4. juli 1623. Rettnok viser register at Byrd heldt fram virket sitt i Det Kongelege Kapellet, og ein kan lure på kva som var årsaka til at han flytte frå London. Kanskje Byrd vart lei av hofflivet eller kanskje han rett og slett vantreivst som katolikk i eit protestantisk miljø. Ved å flytte til Essex oppnådde han i alle fall det å kunne leve ut den personlege trua si i langt tryggare omgjevnader. Som kjent så var det å sverje til ei anna kyrkje enn den gjeldande statskyrkja på denne tida ganske farleg, sidan mange vart avretta nettopp på grunn av slike haldningar. Særleg under dronning Maria Tudor, med tilnamnet «den Blodige», var dette direkte livsfarleg, men heller ikkje Elisabeth viste nokon nåde, trass i at ho var noko meir open omkring religionsspørsmålet.

Av dei mange verka til Byrds er det verdt å trekkje fram messene hans, «Cantiones Sacrae», «Gradualia», «Psalmes, Songs and Sonnets» og «The Great Service».

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:William Byrd|William Byrd]]» frå ,  den 2. april 2010.*
Giulio Caccini

**Giulio Caccini** () var ein italiensk komponist som levde i overgangen mellom seinrenessansen og tidlegbarokken. Han var ein av grunnleggjarane av operaen, og ein av dei viktigaste skaparane av den nye barokkstilen.

## Biografi
Ein kjenner lite til det tidlege livet til Caccini, men han var fødd i anten Roma eller Tivoli som son av ein tømmermann. Han var ein eldre bror til den viktige florentinske bilethoggaren Giovanni Battista Caccini. Dotter til Giulio, Francesca Caccini, var ein av dei viktigaste kvinnelege komponistane i europeisk musikkhistorie mellom Hildegard von Bingen og dei kvinnelege komponistane på 1800-talet.

Giulio Caccini var elev av Scipione delle Palle som gav han undervisning i luttspel og song, og han studerte òg harpe og fiolin. Cosimo de' Medici var så imponert over talentet til Caccini at han i 1564 fekk engasjement som songar og instrumentalist ved hoffet til Mediciane i Firenze, eit av dei viktigaste kultursentera i Europa på den tida.

## Monodi og generalbass
Caccini levde i tida til *[[monodi]]en* og *[[generalbass]]musikken* tid. Denne nye måten å akkompagnere ved hjelp av eit taste- eller luttinstrument gav songen eit fast støttepunkt og gjorde at orda og meininga deira vart forståelege. Den nye musikken vart særleg pleia og vidareutvikla i heimen til adelsmannen Giovanni de Bardi, og i denne såkalla *bardiske kretsen* høyrte Giulio Caccini til. Han komponerte fleire verk med akkompagnement av eitt instrument, stort sett ein *[[teorbe]]*. I hovudverket hans *Le nuove Musiche* (1601) er fleire av ariane og madrigalane hans for ei songstemme og generalbass bevart for ettertida.

## Caccini og opera
Namnet til Caccini er framfor alt knytt til den fyrste utviklinga av operaforma. Han var med i Camerata Florentina frå byrjinga av, der han framfor alt vart verdsett som utøvande musikar. Han samarbeida med Jacopo Peri på operaen hans *Euridice* ved å komponere ein del av songane. I år 1600 skreiv han sin eigen *Euridice*, men manuskriptet er tapt. Med tanke på utviklinga av operaen på Caccini si tid og på hans idear om sangkunsten, vert han rekna som ein av dei  første som praktiserte ariosostilen, og som reidde grunnen for Bel cantostilen.

## Verk
* *[[Dafne av Jacopop Peri|Dafne]]*, opera (1598), (tapt)
* *[[Euridice]]*, opera (1600), 
* *Le nuove Musiche*, madrigalar og ariar for ei songstemme og generalbass (1601)
* *Il Rapimento di Cefalo*, Intermezzo for songstemme og generalbass (1601)

## Ave Maria
Eit av dei mest populære verka som ofte feilaktig vert tilskriven Caccini, er «Ave Maria» som i røynda vart komponert i 1970-åra av den russiske luttspelaren Vladimir Vavilov. Vavilov hadde for vane å tilskrive komposisjonane sine til kjende komponistar, og spelte inn stykket i 1972. Etter at Vasilov døydde har Caccini feilaktig vorte omtalt som komponisten av stykket.

## Bakgrunnsstoff
* Sceneverk

* 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Giulio Caccini|Giulio Caccini]]» frå , og «[[:en:|Giulio Caccini]]» frå  den 2. april 2010.*
RS «Liv»

**RS 5 «Liv»** er ei tidlegare redningsskøyte som Redningsselskapet fekk bygt i 1893. Etter at generalmøtet i 1892 hadde gått inn for å satse på redningsskøyter, vart det utlyst ein konkurranse om beste redningsskøytekonstruksjonen. Vinnarutkastet, «Stjernen», vart levert av skipsreiar Lauritz Christian Stephansen frå Arendal. Komiteen som skulle dømme skøytekonstruksjonane fann ikkje at det kunne byggast etter Stephansen sin konstruksjon utan endringar. Colin Archer, som var med i komiteen, fekk i oppdrag å gjere dei naudsynte endringane. Colin Archer og Stephansen var usamde når det galdt rigginga. Archer heldt på ei mast, slik som på losskøytene. Stephansen kunne vise til svært gode erfaringar med segling av tomasta fartøy. Det enda med at denne skøyta, og dei seinare seglande redningsskøytene, fekk to master. 

Den største endringa Archer gjorde på skøyta var at vekta av jarnkjølen vart auka frå 2,75 tonn til 7 tonn. Ho vart og gjort noko fyldigare og litt lenger. 

Ho vart bygd av Thor Jensen ved Porsgrunds Baatbyggeri. Ved sjøsettinga i 1894 fekk ho namnet «Liv». Etter at ho hadde vorte brukt som losskøyte nokre månadar vart ho sett i kryss i Finnmark. Ho segla ikkje tilfredsstillande. Colin Archer måtte teikne ny rigg. Etter nyrigginga i 1895 var «Liv» kjend som ei skøyte som segla godt. Men ho var noko tungmanøvrert i tronge farvatn. Det vart ikkje bygd fleire redningsskøyter av denne typen.

I dei 38 åra ho vart brukt av Redningsselskapet redda «Liv» 132 menneske frå "ein sikker daude". Ho berga eller assisterte 1379 fartøy.
I 1932 var skøyta seld til distriktslækjar Bjerknes i Hamnevik.

Mannskapet på RS «Liv» vart heidra med Emile Robins belønning for krysningssesongen 1907-1908, og for 1922 og 1929.

## Kjelder
* Bjørn Foss: *Fra seil til vannjet. Historien om redningsskøytene* Norsk Maritimt Forlag 2002

## Bakgrunnsstoff
*
Monodi

**Monodi** (frå gresk *monodos* «ein som syng aleine») er eit musikkhistorisk omgrep som i dag vanlegvis tyder ei enkel songstemme enkelt akkompagnert av ein generalbass.

Opphavleg var monodi eit dikt der ein klaga over eit dødsfall, eller ein einstemmig song utan harmonisk tonefølgje. Døme på slik song er musikk i antikken, gregoriansk song og folkeviser.

Rundt år 1600 fekk omgrepet monodi den tydinga som er den vanlegaste i dag, men sjølve omgrepet er nytt og ingen av 1600-talskomponistane kalla stykka sine monodiske. Monodi var ein reaksjon på kontrapunktisk stil, der ein kombinerte fleire ulike melodiliner samtidig.

Komposisjonar i monodisk form kunne verte kalla madrigalar, motettar eller concerto (i den tidlege tydinga, dvs. «med instrument»).

Monodien utvikla seg frå eit forsøk kunstnar- og filosofikretsen Florentiner Camerata gjorde i 1580-åra på å restaurere gamle greske idear om melodi og deklamasjon. Forsøket vart ei spire til ei ny utvikling av dramatisk musikk. Ved sidan av dei formelle aspekta bestod den største fornyinga i at songen overvegande skulle uttrykke kjensler, såkalla affekter. I tillegg vert monodien kjenneteikna av ein større samanheng mellom tekst og musikk der songstemma følgde rytmen til språket, melodiflyten setningsdelane, medan innhaldsmessig viktige ord ofte samanfalt med tyngdepunkt i takten. Dette konseptet fekk på kort tid sterk innverknad på det felleseuropeiske musikkspråket.

I byrjinga vart monodiske musikkstykk akkompagnerte av  generalbass og var fullstendig ubundne formalt. Ulike utviklingslinjer munna ut i spesialiserte musikkformer som resitativ og arie som vart bestanddelar i operaer, oratorium og kantatar. 

I Frankrike skjedde det ei parallell utvikling som vart kalla air de cour, men omgrepet monodi vert vanlegvis ikkje nytta om desse meir konservative songane som heldt mange av kjenneteikna til renessansemusikken.

Ei viktig tidleg avhandling om monodi finst i songsamlinga til Giulio Caccini, *Le nuove musiche* (Firenze, 1601).

## Viktige komponistar
* Vincenzo Galilei (1520―1591)
* Giulio Caccini (ca. 1545―1618)
* Emilio de' Cavalieri (ca. 1550―1602)
* Bartolomeo Barbarino (?―ca. 1617)
* Jacopo Peri (1561–1633)
* Claudio Monteverdi (1567–1643)
* Alessandro Grandi (ca. 1575―1630)
* Giovatni Pietro Berti (d. 1638)
* Sigismondo d'India (ca. 1582―1629)
* Claudio Saracini (1586―ca. 1649)

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Monodi|Monodi]]» frå ,  den 3. april 2010.*
Arie

Ein **arie** er eit *nummer* som vert utført av éin songar i ein opera eller eit oratorium. Før ein stor arie er der ofte eit resitativ. Mindre pompøs og relativt kortare solosang i opera vert nokre gonger kalla ein arietta.

Ordet er italiensk og har same opphav som det engelske *air* (Londonderry Air), altså ein melodi. Uttrykket oppstod på 1300-talet og skildra då ein måte å synge på. Sidan etablerte det seg ei fast form (ABA) der første del var den som presenterte motivet, andre del utvikla det og siste del gav songaren høve til å improvisere over første del. Den siste delen vart ikkje skriven av komponisten, han nytta uttrykket Da Capo (frå byrjinga) og overlet resten til solisten. Av den grunn vert slike ariar kalla Da Capo-ariar.

Ariar var særs vanleg i barokkmusikk. Bach har ei rekkje slike ariar i musikken sin. Kantaten *Jauchzet Gott in allen Landen* (BWV 51) (1730) startar med ein arie for sopran og trompetsolist. Frå Händels *[[Händels Messias|Messias]]* er nok bassarien *The Trumpet Shall Sound* den mest kjente.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Arie|Arie]]» frå , den 3. april 2010.* 

## Bakgrunnsstoff
* The Aria Database
Thomas Campion

**Thomas Campion**, ofte **Campian** () var ein engelsk komponist, poet og lege. 

Campion studerte ved Peterhouse College i Cambridge, men enda studiet utan å ta noko grad. Han studerte seinare rettsvitskap i London, men ser ikkje ut til å ha praktisert som jurist. 10. februar 1605 fekk han i staden ein medisinsk grad ved Universitet i Caen.

Han debuterte som poet i 1591 då fem av arbeida hans vart publisert i ei utgåve av Sir Philip Sidneys *Astrophel and Stella*. 

Campion skreiv over hundre songar med luttakkompagnement, den første samlinga gav han ut saman med Philip Rosseter i 1601 og fire fleire følgde. I 1615 publiserte han ei bok om kontrapunkt, *A New Way of Making Fowre Parts in Counterpoint By a Most Familiar and Infallible Rule*, gjeven ut på ny i 1660. Campion døydd i 1620 i London, truleg i pesten.

## Bakgrunnsstoff
* Thomas Campion: MIDI-filer Tony Catalano's Classical Guitar MIDI Page 

### Notar

* 

### Media

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Thomas Campion|Thomas Campion]]» frå , den 3. april 2010.*
Jacobus Clemens Non Papa

**Jacobus Clemens Non Papa**, òg *Clemens non Papa*, *Jacques Clément* eller *Jacob Clemens non Papa* (fødd 1510 truleg i Middelburg i Flandern, død mellom 1556 og 1558 i Dixmuiden) var ein flamsk renessansekomponist.

## Biografi
Det eigentlege namnet hans var Jacques Clement, og det er usikkert kvifor han kalla seg sjølv «non Papa». Kanskje ville han ikkje blandast saman med diktaren Jacobus Papa som òg levde i Ieper (Ypres), eller kanskje han ikkje ville forvekslast med pave (*papa*) Klemens VII.

Ein kjenner lite til dei yngre åra hans, først seint på 1530-talet publiserte Pierre Attaingnant ei samling av chansonane hans i Paris. I 1544 vert Clemens non Papa nemnt som *songmeister* ved St. Donatian i Brugge, i 1550 som songar og komponist ved katedralen i ’s-Hertogenbosch.

## Musikk
Til forskjell frå mange av hans samtidige ser det ikkje ut til at Clemens var i Italia, det finst i alle fall ingen italiensk påverknad i musikken hans. Han var ein av dei viktigaste komponistane i epoken frå Josquin Des Prez til Giovanni Pierluigi da Palestrina og vart heldt for å vere motetten sin meister. 

Med tanke på at karrieren hans berre varte i knapt to tiår var Clemens ein særs produktiv komponist.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Clemens non Papa|Clemens non Papa]]» frå ,  den 3. april 2010.*  
 

## Bakgrunnsstoff
William Cornysh

**William Cornysh den yngre** (òg skrive **William Cornish**) (ca. 1465 – oktober 1523) var ein engelsk komponist, dramatikar, skodespelar og poet.

## Liv
I dei einaste overlevande dikta hans, som vart skriven i Fleet Prison, hevdar han at han vart dømd på falskt grunnlag og derfor uskuldig dømd. Det er ikkje kjend kva han vart dømd for. Det er ikkje sikkert han er komponisten av musikken ein finn i *Eton Choirbook*, som i så fall er skriven av faren, som òg heitte William Cornysh, og som døydde kring 1502. Den yngre Cornysh hadde eit prestisjeyrke hos kongen, som *Master of the Children* ved Chapel Royal og ansvarleg for den musikalske og dramatiske underhaldninga ved hoffet og under viktige diplomatiske hendingar som Field of the Cloth of Gold og besøk frå andre hoff frå Frankrike og Det tysk-romerske riket. Denne stillinga hadde han til han døydde. 

## Musikkverk
Eton Choirbook (samla kring 1490 - 1502) inneheld fleire verk av Cornysh: *Salve Regina* (som finst i fleire andre kjelder òg), *Stabat mater*, *Ave Maria mater Dei*, *Gaude virgo mater Christi* og ein tapt *Gaude flore virginali*. Caius Choirbook (c 1518-20) inneheld ein *Magnificat*. Andre kjelder refererer til tapte verk, tre messer, ein annan *Stabat mater*, ein annan *Magnificat*, *Altissimi potentia* og  *Ad te purissima virgo*. Han skreiv òg verdsleg vokalmusikk og den kjende engelske religiøse hymnen *Woefully arrayed*. Det finst òg eit utvida og noko lærd tredelt instrumentalt verk basert på steg i heksakkord, *Fa la sol* og  eit anna stykke utan tittel. Desse verdslege verka finn ein i den såkalla *Fayrfax Book* (kopiert i 1501).

Om all den tidlege religiøse musikken er av den same Cornysh (den yngre) som den verdslege musikken, så var han ein komponist med stor breidd, men ikkje utan sidestykke. Enkelte av verka dukkar opp nesten to tiår etter at den eldre Cornysh døydde, så desse er mest truleg av den yngre Cornysh. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:William Cornysh|William Cornysh]]» frå ,  den 3. april 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Litteratur
* Scholes, Percy (1970) *The Oxford Companion to Music*; 10. utg. Oxford University Press; s.&nbsp;259

## Bakgrunnsstoff
* 
*