Grace Mugabe

**Grace Ntombizodwa Mugabe** (tidlegare **Goreraza**, fødd **Marufu**; ) er ein zimbabwisk entreprenør, politikar og enkje etter den avlidne presidenten Robert Mugabe. Ho var førstedame i Zimbabwe frå 1996 til mannen hennar gjekk av i november 2017, ei veke etter at han vart fjerna frå makta i statskuppet i Zimbabwe i 2017. Ho byrja som sekretær for Mugabe, men steig etter kvart i gradene i regjeringspartiet ZANU–PF og vart leiar for kvinneavdelinga og ein sentral figur i fraksjonen Generation 40. Samstundes fekk ho rykte på seg for privilegium og ekstravagant livsstil i ei tid då landet opplevde økonomisk uro. Ho fekk tilnamnet «Gucci Grace» på grunn av den luksuriøse livsstilen sin. Under statskuppet i 2017 vart ho ekskludert frå partiet saman med andre medlemmar av G40.

Mugabe vart i 2014 nemnd som ein av dei 100 mest innverknadsrike afrikanarane av magasinet *New African*.
## Biografi
Grace Ntombizodwa vart fødd i Benoni i Sør-Afrika av foreldre som var arbeidsinnvandrarar, som det fjerde av fem barn i familien. I 1970 flytta ho til Rhodesia for å bu med mora si, Idah Marufu, i Chivhu, medan faren vart verande i Sør-Afrika og arbeidde for å forsørgje familien. Ho gjekk på barneskule i Chivhu og deretter på Kriste Mambo vidaregåande skule i Manicaland.

Ho gifta seg med flyvåpenpiloten Stanley Goreraza, og dei fekk ein son, Russell Goreraza, fødd i 1984 då Grace var 19 år gammal.

Medan ho arbeidde som sekretær for president Robert Mugabe, vart ho elskarinna hans på ei tid då ho framleis var gift med Stanley Goreraza – og ho fekk to barn med Mugabe: Bona, fødd i 1988 og oppkalla etter mora til Mugabe, og Robert Peter Jr.

Etter at Mugabe si første kone, , døydde, gifta paret seg i ein ekstravagant katolsk messe som zimbabwisk presse kalla «Bryllaupet i hundreåret». Då dei gifta seg, var Grace Marufu 31 år gammal og Robert Mugabe 72 år.
Det andre barnet deira, Robert Mugabe Jr., vart fødd tidleg på 1990-talet. I 1997 fødde ho paret sitt tredje barn, Chatunga Berlamine Mugabe. 

Grace Mugabe byrja i 2007 som bachelorstudent ved School of Liberal Arts ved Renmin University i Kina, der ho studerte kinesisk språk. Ho tok eksamen i 2011. Ho innrømde likevel at ho ikkje meistra kinesisk godt etter at ho hadde fullført graden. Mora hennar, Idah Marufu, døydde 31. august 2018, 84 år gammal.

## ZANU-PF

Seint i 2014 var Grace Mugabe kritisk til visepresident , som etter påstandar skal ha konspirert mot ektemannen hennar, president Robert Mugabe. Til slutt førte skuldingane mot Mujuru til at ho vart fjerna som kandidat til å etterfølgje Mugabe, og ho vart i praksis ein utstøytt person i ZANU-PF då partiet heldt partikongress i desember 2014.

Samtidig auka den politiske innverknaden til Grace Mugabe. Ho vart nominert til leiar for kvinneavdelinga i ZANU–PF, og delegatane på partikongressen godkjende nominasjonen hennar med akklamasjon 6. desember 2014. Som leiar for kvinneavdelinga vart ho òg medlem av politbyrået i ZANU-PF. 

Frå 2016 førte førstedama si deltaking i den interne politikken i ZANU-PF til rykte om at ho stod i spissen for ei av dei hemmelege fraksjonane i partiet, kalla G40 (Generation 40). Den andre fraksjonen, Lacoste, vart truleg leia av visepresident . Fraksjonskampen i ZANU-PF på denne tida dreidde seg hovudsakleg om spørsmålet om kven som skulle etterfølgje Mugabe.

Konflikten mellom Grace Mugabe og Mnangagwa nådde eit vendepunkt i slutten av september 2017, då begge partar skulda kvarandre under offentlege samlingar i ZANU-PF. Då Mnangagwa tala til eit publikum under minnemarkeringa for Mahofa, hevda han at han hadde vorte forgifta under eit ZANU-PF Youth Interface-møte i Gwanda. Kort tid etter desse utsegnene gjennomførte president Robert Mugabe ei overraskande regjeringsrokering, noko mange meinte var eit forsøk på å flytte maktbalansen. Mnangagwa, saman med fleire mistenkte allierte, miste posten som justisminister. Oktober 2017 markerte høgdepunktet for den politiske innverknaden til Grace Mugabe i ZANU-PF.

I november 2017 spelte Grace ei viktig rolle i avsetjinga av den dåverande visepresidenten Emmerson Mnangagwa, etter at ho hadde kritisert han for å skape splid i ZANU-PF. Kort tid etter uttrykte Grace ønskje om sjølv å overta posten som visepresident. Landet var då prega av aukande spenning, og medan Emmerson Mnangagwa hadde søkt tilflukt utanfor Zimbabwe, tok militæret makta i eit blodlaust statskupp under general . Grace Mugabe var i denne perioden påfallande fråverande, og det gjekk fleire ulike rykte om kvar ho oppheldt seg. Den 19. november vart Grace Mugabe og 20 av hennar næraste støttespelarar ekskluderte frå ZANU-PF. Då Robert Mugabe døydde 6. september 2019, oppheldt begge Mugabe-ektefellane seg i Singapore.

## Sanksjonar
Etter at observatørar frå EU vart nekta å overvake valet i Zimbabwe i 2002, innførte EU sanksjonar mot 20 medlemmar av den zimbabwiske leiinga. I juli same året vart sanksjonane utvida til også å gjelde Grace Mugabe og 51 andre personar. Desse fekk reiseforbod til deltakarlanda og fekk eventuelle eigedelar der frosne. I 2003 innførte USA liknande restriksjonar.

## Kontroversar

### Eigedom
Under perioden hennar som førstedame hadde Grace Mugabe ansvar for bygginga av to palass. Det første, ofte kalla «Gracelands», vart kritisert for å vere svært ekstravagant. Grace Mugabe forklarte seinare at ho hadde betalt for bygget med eigne sparepengar. Eigedomen vart seinare seld til Libyas leiar Muammar al-Gaddafi. Det andre palasset vart ferdigstilt i 2007 og kosta om lag 50 millionar dollar. Bygginga vart finansiert av ZANU-PF-partiet som takk til Robert Mugabe for den politiske tenesta hans.

I 2002 reiste Grace Mugabe rundt på fleire gardsbruk i Zimbabwe på jakt etter ein ny stad for seg sjølv og familien. Ho valde til slutt eigedomen Iron Mask Estate, som tidlegare hadde vore eigd av bøndene John og Eva Matthews.

Familien eig også eigedom i Malaysia, og tidleg i 2008 vart det meldt at Grace Mugabe ønskte å flytte dit saman med barna sine. Målet med flyttinga var å kome bort frå stresset ved politisk leiarskap og å møte frykta for at presidentfamilien kunne bli utsett for attentat. Ho skaffa seg også eigedomar i Hongkong, mellom anna ei verksemd for diamantsliping og ein eigedom i Tai Po i New Territories.
Nyheitsnettstaden IOL spekulerte i at kjøpet av eigedom i Hongkong både var meint som ein stad der dottera Bona – som studerte ved University of Hong Kong under falskt namn – kunne opphalde seg i helgene, og som ein mogleg tilfluktsstad dersom ho og mannen hennar skulle bli fjerna frå makta i Zimbabwe. Politikarar i den prodemokratiske rørsla oppmoda styresmaktene i Hongkong til å vurdere om dei burde følgje internasjonal praksis med å nekte visse utanlandske politikarar tilgang til eigedom og investeringar. Politikaren Lee Wing-tat meinte avgjerda burde takast i Beijing, sidan saka gjaldt utanrikspolitikk. Talsperson Jiang Yu frå det kinesiske utanriksdepartementet sa at ho ikkje kjende til dei påståtte eigedomskjøpa til Mugabe-familien i Hongkong og ville ikkje kommentere saka vidare. Ein professor ved University of Hong Kong meinte at styresmaktene i Beijing prøvde å halde seg utanfor kontroversen. Den kinesiske sentralregjeringa avviste bekymringane og påpeikte at også medlemmer av Falun Gong hadde høve til å kjøpe eigedom i Hongkong.

I 2015 vart det meldt at Zimbabwe var involvert i ein rettsstrid om eigarskapen til eigedomen i Tai Po der Bona Mugabe hadde budd medan ho studerte i Hongkong. Eigedomen vart kjøpt i juni 2008 gjennom eit selskap kontrollert av den taiwanskfødde sørafrikanske forretningsmannen Hsieh Ping-sung for 40 millionar hongkongdollar (om lag 5,14 millionar amerikanske dollar) og vart overført til hans eige namn i 2010. Mugabe-familien hevda at villaen tilhøyrde staten Zimbabwe, medan Hsieh – som ein gong var ein nær støttespelar for Mugabe – hevda at det ikkje var tvil om at huset var hans eigedom.
### Skuldingar om diamanthandel og søksmål
I desember 2010 tok amerikanske diplomatiske kabelmeldingar som vart offentleggjorde av WikiLeaks opp att tidlegare skuldingar om at høgtståande zimbabwiske styresmakter og godt tilknytte elitar, mellom dei Grace Mugabe, tente millionar av dollar personleg ved å bruke grupper av arbeidarar til å hente ut diamantar manuelt frå Chiadzwa-gruva i austlege Zimbabwe. I 2010 vart det rapportert at Grace Mugabe saksøkte ei zimbabwisk avis etter at ho hadde skrive om WikiLeaks-opplysningar som hevda at ho hadde tent «enorme summar» på diamantgruvene i landet. Presidentkona kravde 15 millionar dollar (9,6 millionar pund) i erstatning frå avisa *The Standard*.
### Shopping
Grace Mugabe er kjend for ein luksuriøs livsstil, og vestlege medium gav henne tilnamnet «Gucci Grace». *[[The Daily Telegraph]]* skildra henne som «beryktet heime for sin sløsing» i omtalen av ei reise til Paris i 2003. Under denne turen vart ho rapportert å ha brukt 75 000 pund (om lag 120 000 amerikanske dollar) på ein kort shoppingtur. I åra fram til 2004 hadde ho dessutan teke ut meir enn 5 millionar pund frå sentralbanken i Zimbabwe. Då Grace Mugabe vart omfatta av sanksjonane i 2002, uttalte ein representant i EU-parlamentet at reiseforbodet ville «stoppe Grace Mugabe frå å reise på shoppingturar medan folket i Zimbabwe lever i katastrofal fattigdom». Ho er også underlagd liknande sanksjonar i USA.

### Utdanning
Det oppstod stor kontrovers då Grace Mugabe i september 2014 fekk tildelt ein doktorgrad i sosiologi frå University of Zimbabwe berre to månader etter at ho byrja på studiet. Doktorgraden vart delt ut av ektemannen hennar, Robert Mugabe, som då òg var kanslar ved universitetet. Doktoravhandlinga hennar vart ikkje publisert i universitetsarkivet saman med avhandlingane til andre kandidatar, og det har vorte reist krav om at ho bør levere tilbake doktorgraden. Tildelinga av graden førte til sterke reaksjonar i det akademiske miljøet i Zimbabwe, der fleire meinte saka kunne skade omdømet til universitetet. Den 22. januar 2018 publiserte universitetet doktoravhandlinga til Grace Mugabe på nettsida si, men utan ei signaturside frå doktorgradskomiteen. Levi Nyagura, rektor ved University of Zimbabwe, vart arrestert i 2018 av Zimbabwe Anti-Corruption Commission og sikta for misbruk av stillinga etter ei gransking av doktorgradssaka.
### Valdsepisodar
Grace Mugabe fekk eit rykte for vald og hissig temperament, noko som gav henne tilnamnet «Dis-Grace» i heimlandet. Det har også vore fleire hendingar i utlandet. *[[The Times]]* rapporterte 18. januar 2009 at Mugabe, under ein shoppingtur i Hongkong der dottera Bona Mugabe studerte ved universitetet, beordra livvakta si til å angripe fotografen Richard Jones frå *Sunday Times* utanfor luksushotellet hennar. Ho deltok deretter sjølv i angrepet og slo Jones fleire gonger i ansiktet medan ho bar ringar med diamantar, noko som førte til kutt og skrubbsår. Ho fekk seinare immunitet mot straffeforfølging etter kinesiske diplomatiske reglar på grunn av statusen sin som presidentkona.

I august 2017, medan ho var i Sør-Afrika for å få behandling for ein ankelskade, skal Grace Mugabe ha angripe den 20 år gamle modellen Gabriella Engels og to venninner. Dei oppheldt seg saman med dei to yngste sønene hennar, Robert Jr. og Chatunga, på eit hotell i Sandton i Johannesburg. Det vart hevda at Grace slo kvinnene – og sønene sine – med ein forlengingsleidning, noko som førte til fleire skadar, mellom anna eit djupt kutt i panna til Engels. Hendinga skjedde etter at Grace hadde skulda kvinnene for å bu saman med sønene hennar.
Etter at Engels leverte klage for «vald med intensjon om å påføre alvorleg kroppsskade», skulle Grace møte i ein domstol i Johannesburg 15. august 2017, men ho møtte ikkje. Ho fekk deretter diplomatisk immunitet. Etter at Robert Mugabe vart avsett av Emmerson Mnangagwa, publiserte Gabriella Engels ein melding på Twitter der ho lova hemn mot Grace Mugabe. Den juli 2018 oppheva den sørafrikanske høgsteretten den diplomatiske immuniteten hennar og opna for at saka om overfallet på Engels kunne halde fram.
### Smugling av elfenbein
Den 26. mars 2018 opplyste ein polititalskvinne at styresmaktene undersøkte ei sak om påstått smugling av elfenbein knytt til Grace Mugabe. Ein talsperson for Zimbabwes nasjonalpark- og naturforvaltningsmyndigheit sa at Mugabe og høgtståande medarbeidarar i staben hennar hadde pressa parktilsette til å signere eksportløyve for elfenbeinsprodukt under presidentperioden til ektemannen hennar.
### Mazowe-demninga
I 2017 tok Grace Mugabe sitt Mazowe Citrus Estate kontroll over 60 prosent av Mazowe-demninga. 24. august 2018 gav Zimbabwes president Emmerson Mnangagwa ei føresegn som påla Mugabe-familien å forlate demninga og returnere eigedelen sin til departementet for miljø, vatn og klima.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Grace Mugabe|Grace Mugabe]]» frå , den 8. mars 2026.*