Leksikostatistikk

**Leksikostatistikk** er ein metode i komparativ lingvistikk som går ut på ei kvantitativ jamføring av såkalla *kognat*. Metoden er skyld med den komparative metoden, men omfattar ikkje rekonstruksjonen av eit urspråk. Han må ikkje blandast i hop med den nærskylde glottokronologien.

## Historie
Leksikostatistikken – nett som glottokronologien, blei fyrst utvikla av den amerikanske lingvisten Morris Swadesh i ein serie artiklar frå 1950-talet (sjå bibliografien), på grunnlag av eldre idear; jamfør Hymes (1960) og Embleton (1986, som gjev eit historisk oversyn over leksikostatistikken.

## Method
### Skape ordlister
Ein tek utgangspunkt i førestillinga om eit grunnleggjande ordtilfang, oftast ei liste – "Swadesh-lista" – med 100 eller 200 ord som viser til grunnleggjande og presumptivt universelle sider ved menneskelivet. Orda har tydingar som 'hand', 'munn', 'eld', 'vatn', 'himmel', 'ete' osb. – tydingar som truleg dei fleste språka i verda har ord for.

### Avgjere kognat
Ord med tilnærma lik tyding i N språk – språk blir jamførte, helst av ein røynd lingvist. Dersom orda har same etymologiske opphav, blir dei kalla *kognat*. I kvar tilfelle må ein avgjere om orda som er jamførte dei er kognat eller ikkje, eller om det ikkje er mogeleg å avgjere.

### Kalkulere leksikostatistiske prosentar
For to og to språk finn ein fram til prosenten med kognat. Prosenten blir sett inn i ein tabell med N x N ruter, der N er talet på språk som er jamførte. Tabellen er full når helvta av alle ruter er utfylte, i ei trekantform. Di høgare ein prosent er, di nærmare meiner ein to språk skylde kvarandre.

### Skape familietre
På grunnlag av tabellen lagar ein eit familietre, der to språk med ein høg kognatprosent kjem i greiner nær kvarandre og to språk med ein låg kognatprosent kjem i greiner lenger frå kvarandre.

## Kritikk
Hoijer (1956) og andre har vist at det er vanskelegare å finne tydingsekvivalentar i ulike språk enn metoden føreset; andre har prøvt å revidere lista. Gudschinsky (1956) tvilar på at det i det heile er mogeleg å lage ei universell liste. Mange har peika på vanskane som mellom anna lånord skaper for metoden. Eit anna problem er sjølve nemninga *kognat*. Metoden blir sterkt svekt av at mange ikkje byggjer på påvist etymologisk skyldskap, men berre fonologisk likskap.

## Bibliografi
Lista inneheld meir litteratur enn den som er vist til i artikkelen.
* Dobson, Annette (1969).  Lexicostatistical Grouping.  Anthropological Lingustics 7, 216-221.
* Dobson, Annette and Black, Paul (1979).  Multidimenssional Scaling of some Lexicostatistical Data.  Mathematical Scientist 1979/4, 55-61.
* Dyen, Isidore (1962).  The Lexicostatistically Determined Relationship of a Language Group.  International Journal of American Linguistics 28/3.
* Dyen, Isidore (1963).  Lexicostistically Determined Borrowing and Taboo.  Language 39, 60-66.
* Dyen, Isidore (1965).  A Lexicostatistical Classification of the Austronesian Languages.  International Journal of American Linguistics, Memoir 19.
* Dyen, Isidore (1973), Editor.     Lexicostatistics in Genetic Linguistics.  The Hague, Mouton.
* Dyen Isidore (1975).  Linguistic Subgrouping and Lexicostatistics.  The Hague, Mouton.
* Dyen, Isidore Kruskal, Joseph and Black, Paul (1992).  An Indoeuropean Classification, a Lexicostatistical Experiment.  Transactions of the American Philosophical Society 82/5.
* Embleton, Sheila (1986).  Statistics in Historical Linguistics. Bochum.
* Gudschinsky, Sarah (1956). The ABCs of lexicostatistics (glottochronology).
* Hoijer, Harry (1956). Lexicostatistics : a critique. Language 32, 49-60.
* Hymes, Dell (1960).  Lexicostatistics so far.  Current Anthropology, 1/1, 3-44.
* McMahon, April and McMahon, Robert (2005).  Language Classification by Numbers.  Oxford University Press.
* Rea, John (1990). Lexicostatistics.  In "Trends in Linguistics" edited by Polome, Edgar.
*Sankoff, David (1970). "On the Rate of Replacement of Word-Meaning Relationships." *Language* 46.564-569.
* Swadesh, Morris (1950).  Salish Internal Relationships. International Joural of American Linguistics 16, 157-167.
* Swadesh, Morris (1952).  Lexicostatistical Dating of Prehistoric Ethnic Contacts.  Proceedings of American Philosophical Society 96, 452-463.
* Swadesh, Morris (1955).  Towards Greater Accuracy in Lexicostatistic Dating.  International Journal of American Linguistics 21, 121-137.
*Wittmann, Henri (1969). "A lexico-statistic inquiry into the diachrony of Hittite." *Indogermanische Forschungen* 74.1-10.https://web.archive.org/web/20080227022040/http://homepage.mac.com/noula/ling/1969a-lexstatHitt.pdf
*Wittmann, Henri (1973). "The lexicostatistical classification of the French-based Creole languages." *Lexicostatistics in genetic linguistics: Proceedings of the Yale conference, April 3-4, 1971*, dir. Isidore Dyen, 89-99. La Haye: Mouton.https://web.archive.org/web/20081003222118/http://homepage.mac.com/noula/ling/1973f-lexstatFC.pdf

## Bakgrunnsstoff
* IE database 
* A simplified explanation of the difference between glottochronology and lexicostatistics.