open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Murree

**Murree** (urdu **مری**, frå *marhi*, 'høg stad') er ein by i Murree-åsane i Panjab i Pakistan. Det kjølige klimaet der gjer byen til ein populær sommarferiestad for innbyggjarar i Islamabad og byar i Punjab i Pakistan, og tidlegare for koloniherrane i Britisk India. 

Murree er også administrasjonssenter i Murree Tehsil, eit område i Rawalpindi distrikt som omfattar Murree-åsane. Den viktigaste folkegruppa i Murree er *[[dhond abbasi]]*.

## Historie

Murree blei grunnlagd i 1851 av Sir Henry Lawrence, guvernøren av Punjab, som ein opphaldsstad for britiske troppar stasjonert ved den afghanske grensa og som eit sanatorium. I 1857 blei hovudvegen The Mall bygd og den anglikanske kyrkja midt i byen vigsla.

Murree var behageleg kjølig om sommaren, og styresmaktene i Panjab flytta hit på denne årstida fram til 1876, då ein i staden tok i bruk Simla i Himalaya til sommarhovudstad. Jarnbanelinja til Lahore gjorde Murree lett å koma til, og han var mykje brukt som sommarbustad av statstilsette i Panjab. Det offisielle folketalet på 1844 i 1901 kunne stiga til så mykje som 10&nbsp;000 om sommaren. 

Byen er framleis prega av engelsk arkitektur og av eksotisk europeisk-innført frukt som kirsebær, jordbær og bringebær.

## Folk frå Murree
Fleire kjende angloindarar blei fødde i Murree:

* Francis Younghusband, offiser og utforskar
* Reginald Dyer, offiseren som stod bak Amritsar-massakren
* Maud Diver, forfattar

## Kjelder

* *«[[:en:Murree|Murree]]» i , den 14. juni 2008.* 
* «Murree» i *Concise Dictionary of World Place-Names*. John Everett-Heath. Oxford University Press 2005. Oxford Reference Online, Oxford University Press. 14. juni 2008
 

### Fotnotar
Historisk sosiologi

**Historisk sosiologi** er ei grein av sosiologifaget som fokuserer på korleis samfunn utviklar seg opp gjennom historia. Ein studerer historiske emne med bruk av ei sosiologisk tilnærming. Dette inneber eit samarbeid på tvers av faga historie og sosiologi, der historikarar gjer bruk av sosiologiske omgrep, teoriar og modellar, mens sosiologar tar opp historiske emne med sine tradisjonelle metodar. Ein brukar altså den same forklaringslogikken og studerer dei same struktureringsprosessane. 

Tre av dei klassiske sosiologitenkjarane, Karl Marx, Max Weber og Emile Durkheim, brukte historisk-sosiolgiske tilnærmingar. Frå slutten av 1950-talet kom ei ny bølgje av slike studiar, som også ofte gjaldt faget statsvitskap/samanliknande politikk:

Shmuel N. Eisenstadt si bok *The Political systems of Empires* (1963), var ein strukturfunksjonalistisk inspirert studie av både nyare og eldre byråkratiske imperium. Barrington Moore si *Social Origins of Democracy and Dictatorship* (1966) forsøkte å forklare dei historiske vilkåra for demokratiske, fascistiske og kommunistiske styresett med utgangspunkt i agrarstruktur og klassekonstellasjonar i forhold til dette. Stein Rokkan studerte dei historiske røtene til dei vesteuropeiske partisystema, og vilkåra for stats- og nasjonsbygging i Vest-Europa. På 1970-talet kom ei rad nymarxistisk inspirerte studiar. Sentrale bidrag var Immanuel Wallersteins *The Modern World System* (i tre bind, 1974, 1980, 1988) om den moderne verdensøkonomiens framvekst, Perry Andersons *Lineages of Absolute State* (1974) om dei europeiske eineveldige statane og Theda Skocpols *States and Social Revolutions*, ei samanlikning av dei franske, russiske og kinesiske revolusjonane. Etter kvart har inspirasjonen frå den weberianske tradisjonen blitt stadig sterkare. Døme på dette er Michael Manns *The Sources of Social Power* (1986, 1993) og Charles Tillys *Coercion, Capital and European States* om europeisk statsdanning.
Michael Thwaite

**Michael Thwaite** () er ein australsk fotballspelar.

## Karrieren
Thwaite byrja karrieren sin i Sydney University. Han heldt fram å spele for rumenske FC National Bucuresti i 2004/2005 sesongen. Spelaren vart kjøpt av den polske toppklubben Wisła Kraków etter at han var Bosmanspelar for Bucuresti. Før han kom til Wisła Kraków hadde han fått kontraktstilbod frå fleire andre klubbar i Europa, m.a. Nottingham Forest og Barnsley FC. Det var òg interesse hos svenske, tyske og sveitsiske klubbar, men spelaren føretrekte til slutt å spele for Wisła Kraków. På grunn av lite speletid hos Wisła Kraków, ville australiaren vekk frå klubben, og i 2008 trengde SK Brannein erstattar for den amerikanske backen Ramiro Corrales. Overgangssummen skal ha vore på 1 million kr og spelaren signerte ein treårskontrakt.
Kenneth Udjus

**Kenneth Udjus** () i Kristiansand) er ein norsk fotballspelar. I 2011-sesongen er han målvakt i Sogndal.

Udjus har tidlegare spelt for klubbar som Vigør, FK Arendal, FK Tønsberg og Tromsø IL, i tillegg til å ha spelt ein treningskamp for Finnsnes IL.

Kenneth Udjus vart henta til klubben sommaren 2007 og signerte ny kontrakt med Sportsklubben Brann 14. mai 2008. Han debuterte på A-laget mot Stabæk 19. april 2008 og skreiv under kontrakt med klubben ut 2011. Før 2011-sesongen gjekk han til Sogndal, og debuterte for klubben i tredje serierunde borte mot Sarpsborg 08, 10. april 2011.

## Fotnotar
Trippelbyen

**Trippelbyen** (polsk *Trójmiasto*) er eit storbyområde som består av dei tre polske byane Gdańsk, Gdynia og Sopot. Byane ligg ved sidan av kvarandre på rad langs kysten av Gdańskbukta i Pommerske voivodskap nord i Polen. Området har over ein millionar innbyggjarar og er eit av dei største sentera for industri, kultur og vitskap i Polen.
Gdynia

**Gdynia** er ein by i Pommerske voivodskap i Polen og ei viktig hamn ved Gdańskbukta på sørkysten av Austersjøen.

Han ligg i regionen Kasjubia i Aust-Pommern og er ein del av eit storbyområde i lag med kurstaden Sopot, byen Gdańsk og fleire forstader, som i lag dannar storbyområdet Trippelbyen (*Trójmiasto*), som har over ein million innbyggjarar.

Gdynia fekk byrettar i 1926, og er ein av Polens yngste byer. Han har status som distriktsnivåby.

## Historie

Namnet «Gdynia» vart for første gong nytta i 1253 om ein kasjubisk fiskeby. I 1789 var det 21 hus i landsbyen. Som del av Pommern var han ein polsk provins frå om lag 990 til 1308. I 1309–1310 vart han erobra av Den tyske riddarordenen (1309–1454/66), men vart så del av Det kongelege Preussen i Kongedømet Polen (1466–1772). Under den første delinga av Polen i 1772 vart han annektert av Kongedømet Preussen (1772–1870), og vart seinare som del av Preussen del av Det tyske keisardømet (1870–1920). I 1870 hadde landsbyen Gdingen 1200 innbyggjarar.

Etter Versailles-traktaten 1919 vart Gdynia saman med andre delar av det tidlegare Vest-Pommern ein del av den nye Republikken Polen. I 1921 starta konstruksjonen av ei sjøhamn i Gdynia, som vart utvikla til den viktigaste hamna i Den polske korridoren. Byen vart bygd seinare enn sjøhamna, og fekk byrettar i 1926. Gdynia byrja å vokse kraftig etter 1928 med ein folkesetnad på på 120&nbsp;000 i 1939.

Byen og sjøhamna vart erobra og annektert av Nazi-Tyskland i september 1939 og gjeve namnet *Gotenhafen*. Om lag 50&nbsp;000 polske innbyggjarar vart fordrive til Generalguvernementet og eigedommane deira konfiskert og gjeve til tyske nybyggjarar. Hamna vart i stor grad øydelagd då tyske tropper trekte seg tilbake i 1945 (90 % av bygningane vart øydelagd). I byen vart òg den tyske konsentrasjonsleiren Gotenhafen bygd, ein underleir av *Stutthof*. I 1945 vart byen erobra av sovjetarar og innlemma i det polske Gdańsk-voivodskapet.

Gdynia er vennskapsby med Kristiansand.

## Merknader

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gdynia|Gdynia]]» frå , og «[[:nb:|Gdynia]]» frå  den 14. juni 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Porsangmoen kapell

**Porsangmoen kapell** er eit kapell frå 1987 i Porsanger kommune i Finnmark fylke.

Kapellet har 50 sitjeplassar og er lokalisert i Porsangmoen velferdsbygg.

## Fotnotar




## Bakgrunnsstoff
* Kyrkjesøk
*
Rafsbotn kapell

**Rafsbotn kapell** er eit kapell frå 1989 i Alta sokn og kommune, i Alta prosti i Nord-Hålogaland bispedømme.

Rafsbotn kapell er kapellkyrkje for austre fjorddistrikt i Alta sokn. Kapellet vart vigsla av biskop Arvid Nergård 15. søndag etter pinse, 27. august 1989. Kyrkja er bygd i tre og har 100 sitjeplassar. 

## Kjelder
* 
* Rafsbotn kapell  frå Alta kyrkjelege fellesråd
Rognsund kyrkje

**Rognsund kyrkje** tidlegare **Rognsund kapell** er ei kyrkje frå 1988 sørvest på Seiland i Alta kommune i Finnmark.

Kyrkja er bygd i tre og har 120 plassar. Arkitekt for kyrkja var Nils Henrik Eggen.

## Kjelder
Akustisk bassgitar

Ein **akustisk bassgitar** er eit strengeinstrument som liknar ein vanleg el-bass, men har ei resonanskasse i staden for mikrofonar. Det gjer at kroppen på gitaren blir noko større. Dessutan er det ikkje naudsynt med forsterkar for å få lyd, lik ein akustisk gitar, men for å få lyden til å bli høg nok for konsertar må ein sette ein mikrofon inntil han.
Częstochowa

**Częstochowa** er ein by sør i Polen ved elva Warta. Han har om lag 215&nbsp;000 innbyggjarar. Han høyrer til Schlesiske voivodskap og var tidlegare hovudstad i Częstochowa voivodskap (1975–1998).

Byen er kjend for det paulinsk klosteret Jasna Góra der måleriet Den svarte Madonna, ein heilagdom av Jomfru Maria, finst. Kvart år reiser millionar av pilegrimar frå heile verda til Częstochowa får å sjå det. Det er òg eit arkeologisk utgravingsområde etter Lausitzkulturen ved byen og 15&nbsp;km utanfor byen, i Olsztyn, står ei borg frå mellomalderen.

## Namn
Namnet på byen tyder «staden til Częstoch» og kjem frå førenamnet *Częstoch* som i skriftlege kjelder frå mellomalderen òg vert skrive som *Częstobor* eller *Częstomir*. Alternative stavemåtar på polsk for dette bynamnet er Czanstochowa (1220) eller *Częstochow* (1382, 1558).

## Merknadar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Częstochowa|Częstochowa]]» frå , den 15. juni 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Simeons lovsong

**Simeons lovsong**, latin *Nunc dimittis* etter opningsorda, er ein bibelsk salme som står i Evangeliet etter Lukas, 2,29-32.

Denne salmen høyrer med i den siste tidebøna for kvelden, kompletoriet. Mange komponistar har tonesett *Nunc dimittis*, blant dei Henry Purcell og C.H. Stanford.

Lukas fortel om Simeon, ein rettvis og gudfryktig mann i Jerusalem. Den heilage ande hadde late få vite at han ikkje skulle sjå døden før han hadde sett han som Herren har salva. Då Josef og Maria tok den førti dagar gamle Jesus med seg til tempelet slik skikken var etter moselova, tok Simeon barnet i armane sine og sa fram denne lovsongen.

## Teksten
Den greske omsetjinga av teksten ser slik ut:
:Nῦν ἀπολύεις τὸν δοῦλόν σου, δέσποτα, κατὰ τὸ ῥῆμά σου ἐν εἰρήνῃ,
:ὅτι εἶδον οἱ ὀφθαλμοί μου τὸ σωτήριόν σου,
:ὃ ἡτοίμασας κατὰ πρόσωπον πάντων τῶν λαῶν,
:φῶς εἰς ἀποκάλυψιν ἐθνῶν καὶ δόξαν λαοῦ σου ᾿Ισραήλ.

Til latin er teksten omsett slik:
:Nunc dimittis servum tuum, Domine Secundum verbum tuum in pace:
:Quia viderunt oculi mei salutare tuum
:Quod parasti ante faciem omnium populorum:
:Lumen ad revelationem gentium, et gloriam plebis tuae Israel.

I Studentmållagsbibelen (1921), den fyrste komplette bibelomsetjinga til nynorsk, lyder lovsongen: 
:«Herre, no gjev du din tenar heimlov, som ordet ditt lydde, og let han fara i fred!
:For no fekk auga mitt skoda di frelsa,
:som du hev skipa til for åsyni åt alle folk,
:eit ljos som for heidningarn’ lyser, ein herlegdom og ei æra for Israel, folket ditt eige.»

## Kjelder

* Cappelens musikkleksikon (1980), red. Kari Michelsen, ISBN 82-02-03690-9
* Latinsk og gresk tekst etter Svensk Wikipedia.
Sosnowiec

**Sosnowiec** er ein by sør i Polen. Han ligg nær Katowice i Schlesiske voivodskap, og var ein av dei største byane i Øvre Schlesien industriområde. Historiske høyrde derimot Sosnowiec til Zagłębie Dąbrowskie og ikkje Schlesien. Byen har om lag 185 000 innbyggjarar.

Namnet på byen vert stundom skrive på mange forskjellige måtar, som Sosnowietz, Sosnowitz, Sosnowjyc (schlesisk), Sosnovits (jiddisk), Sosnovyts, Sosnowyts, Sosnovytz, Sosnowytz, Sosnovets (russisk) og Sosnovetz. Det er fem mindre byar i Polen som òg heiter Sosnowiec. Dei ligg i regionane Bydgoszcz, Kielce, Łódź, Łomża og Opole.

## Historie

Sosnowiec er ein forholdsvis ny by og fekk byrettar først i 1902. Han oppstod då fleire landsbyar og busetnader, som er langt eldre, vart slått saman. Den eldste av desse er Milowice, Sielec og Pogoń, medan Modzejów,Niwka, Środula og Radocha om lag er like gamle. Etter den tredje delinga av Polen vart Sosnowiec gjeven til Kongedømet Preussen og vart så ein del av Hertugdømet Warszawa og Kongress-Polen under Russland.

Rundt byen var det mange gode naturressursar og då jernbanen mellom Warszawa og Wien kom til staden i 1859, voks byen raskt. Då byen fekk byrettar av tsar Nikolaj II hadde han 60&nbsp;000 innbyggjarar.

Sosonowiec leid under begge verdskrigane. Under den første verdskrigen vart det meste av industrien stengd eller øydelagd, og under den andre verdskrigen vart mange av innbyggjarane i byen terroriserte og mange avretta. I januar 1945 vart byen frigjord og utviklinga kunne starte på nytt att.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sosnowiec|Sosnowiec]]» frå , den 15. juni 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Radom

**Radom** er ein by sentralt i Polen som ligg ved elva Mleczna i Masoviske voivodskap (sidan 1999), og var tidlegare hovudstad i Radom voivodskap (1975–1998). Han ligg omtrent 100&nbsp;km sør for hovudstaden i Polen, Warszawa. Trass i at han ligg nær Warszawa var ikkje Radom historisk ein del av den polske regionen Masovia, men Veslepolen.

Dei største industriane i byen er lêr, glas og kjemikaliar. 
## Historie
Radom vart grunnlagd i 1340, og høydre til Sandomierz voivodskap (del av Veslepolen) i Kongedømet Polen, og seinare Det polsk-litauiske samveldet. Under delingane av Polen kom han først til Austerrike, så til Russland på 1800-talet, før han kom tilbake til Polen etter den første verdskrigen i 1918.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Radom|Radom]]» frå , den 15. juni 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Bibelsk salme

Ein **bibelsk salme** er poetisk utforma tekst i Bibelen. Ein skil gjerne mellom dei gamaltestamentlege *[[Salmane]]* som er samla i ei eiga bok i Det gamle testamentet og *canticum*, (pl. *cantica*), som vert bruka om tekstar som står salmane nær i form og liturgisk famføringsmåte. 

Dei bibelske salmane vert gjerne framført som psalmodi, dvs etter faste melidiformlar som resitasjon. Mange bibelske salmar har fått ein rikare melodi. I *[[Norsk salmebok]]* er det teke med 24 bibelske salmar frå Salmane, ein frå Klagesongane og sju andre bibelske salmar.

### Cantica maiora
Cantica maiora er salmar i Det nye testamentet:
* Marias lovsong (Luk. 1,49 ff)
* Sakarjas lovsong (Luk. 1,68 ff)
* Simeons lovsong (Luk. 2, 29 ff)
Desse nytestementlege salmane har truleg vore sungne i dei kristne kyrkjelydane alt før evangelia var nedskrivne i si endelege form.

### Cantica minora
Cantica minora er salmar i Det gamle testamentet som står i andre bøker enn *Salmane*. Desse salmane hadde dei fyrste kristne kyrkjelydane overteke frå den jødiske gudstenestefeiringa. Tekstane kan vi i dag finne i dei kanoniserte skriftene eller i dei apokryfe skriftene.

Blant cantica minora er
* Lovsongane til Moses
* Annas lovsong (1. Sam. 2)
* Daniels lovsong (Dan. 3)

### Canticum canticorum
Canticum canticorum er Høgsongen, i tradisjonen ofte tillagt kong Salomo. 

## Kjelder
* Cappelens musikkleksikon (1980), red. Kari Michelsen, ISBN 82-02-03690-9
* *Kristen sang og musikk* Runa forlag 1962
Toruń

**Toruń** er ein by nord i Polen ved elva Wisła. Han har om lag 200&nbsp;000 innbyggjarar og er den nest største byen i Kujaviskpommerske voivodskap, etter Bydgoszcz. Nicolaus Copernicus vart fødd i den gamle mellomalderbyen Toruń, som er skrive inn på verdsarvlista til UNESCO sidan 1997.

Tidlegare var byen hovudstad i Toruń voivodskap (1975–1998) og Pommerske voivodskap (1921–1945). Sidan 1999 har Toruń vore sete for det sjølvstyrte Kujaviskpommerske voivodskapet, ein tittel han deler med Bydgoszcz. Desse byane og dei omliggande kommunane dannar eit storbyområde.

## Historie

Toruń (Thorn) vart grunnlagd av Den tyske riddarordenen på 1230-talet. Enkelte meiner at byen vart kalla opp etter krossfararbyen Toron i Kongedømet Jerusalem, medan andre peikar tilbake på den vesle landsbyen Toruń eller Toroń som var her før dei tyske riddarane kom her. Frå 1466 vart byen ein del av Kongedømet Polen, men under delingane av Polen 1793 vart han underlagd Kongedømet Preussen. Byen var eit medlem av Hansaen. 
I Napoleonstida vart byen lagt under Hertugdømet Warszawa, men frå 1814 kom han igjen innunder Preussen. Han vart ein del av Preussen og seinare ein del av Det tyske keisardømet fram til slutten av den første verdskrigen, då han vart overført til den nyoppretta polske republikken. Under den andre verdskrigen vart Thorn igjen innlemma i Tyskland, men etter slutten av krigen vart han ein del av Folkerepublikken Polen.

## Kjende personar frå Toruń
* Nikolaus Kopernikus, astronom
* Joachim Oppenheim, forfattar og rabbinar
* Bodo Tümmler, tysk tidlegare friidrettsutøvar

## Merknader

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Toruń|Toruń]]» frå , og «[[:nb:|Toruń]]» frå  den 15. juni 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Kielce

**Kielce** () er ein by sentralt i Polen med like over 200&nbsp;000 innbyggjarar. Han er hovudstad i Święty Krzyż-voivodskapet (sidan 1999) og tidlegare i Kielce voivodskap (1919–1939, 1945–1998). Byen ligg midt i Świętokrzyskiefjella (Heilage Kross-fjella) ved breidda av elva Silnica. Han var ein gong eit viktig senter for kalkstein, og er i dag eit handelssenter.

Den 4. juli 1946 var staden åstad for ein pogrom der antisemittiske polakkar tok livet av 47 jødar i byen, medan 50 vart skadde.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kielce|Kielce]]» frå , og «[[:sv:|Kielce]]» frå  den 15. juni 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Kringsetjinga av Leningrad

**Kringsetjinga** eller **omlægringa av [[Leningrad]]**, også kjend som Leningrad-blokaden (på russisk språk блокада Ленинграда - blokada Leningrada) var ein militæroperasjon frå aksemaktene for å erobre Leningrad (no Sankt Petersburg) under andre verdskrigen. Omlægringa varte frå 9. september 1941 til 18. januar 1943, då det blei etablert ein smal landkorridor inn til byen. Heilt slutt var det ikkje på blokaden før 27. januar 1944. Omlægringa av Leningrad var ei av dei lengste, mest øydeleggjande og dødelege omlægringane av viktige byar i moderne historie. 

Dei sovjetiske tapa var 332.059 soldatar drepne, 24.324 soldatar døydde utanom kamphandlingar, 111.142 soldatar sakna, 16.470 sivile drepne i kamphandlingar og 1,2 millionar sivile døydde av svolt. Dei tyske og finske tapa rundt Leningrad er ukjende.

## Kjelde


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Siege of Leningrad|Siege of Leningrad]]» frå , den 15. juni 2008.*
Gliwice

**Gliwice** (tysk *Gleiwitz*) er ein industriby sør i Polen med om lag 180&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Kłodnica, om lag 20&nbsp;km vest for Katowice.

Gliwice er ein av dei største sentera i Øvre Schlesien storbyområde, det største offentlege storbyområdet i Polen med i underkant av 3,5 millionar innbyggjarar.

Gliwice er ein del av Schlesiske voivodskap (sidan 1999) og tidlegare Katowice voivodskap.

## Historie
Kvelden 31. august 1939 vart ei av hendingane som skulle føre til den andre verdskrigen iscenesett i Gliwice. Ein SS-tropp under Alfred Naujocks si leiing tok etter ordre frå Reinhard Heydrich på seg polske uniformer og tok kontrollen over ein antitysk radiostasjon. Dette var ei av fleire hendingar som vart iscenesette av SS for å rettferdiggjere eit tysk åtak mot Polen.

## Industri
Opel har sidan 1998 hatt ein fabrikk i byen som produserer ulike personbilmodellar.

## Attraksjonar
Gliwice har truleg ein av dei høgaste trebygningane i verda, ei radiomast på 118 meter som vart bygd i 1935. 

Ratusz gliwicki 01.JPG|Rådhus
Gliwice - Castle by night 01.JPG|Piast slott
Gliwice - panoramio (62).jpg|Monument til den polske poeten Adam Mickiewicz
Radiostacja Gliwice - przemasban101.JPG|Gliwice radiostasjon
Kościół św. Bartłomieja w Gliwicach2.jpg|St. Bartolomeus kyrkje
Gliwice, centrum - panoramio (1).jpg|Torg
Gliwice - panoramio (39).jpg|Monument til Józef Piłsudski
Okolice Placu Piłsudskiego - panoramio.jpg|Forvaltningsdomstol


## Personar frå Gliwice
* Lukas Podolski, fotballspelar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gliwice|Gliwice]]» frå , og «[[:sv:Gliwice|Gliwice]]» frå  den 15. juni 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Slaget ved Kursk

**Slaget ved Kursk** var det største panserslaget i historia. Det fann stad på den tyske austfronten 5. juli-13. juli 1943 under den andre verdskrigen.

Slaget dreidde seg om eit framspring på den tyske fronten vest om byen Kursk. Om den tyske hærleiinga hadde klart å sende nok troppar, våpen og forsyningar inn i dette området, ville dei truleg ha greidd å bryte gjennom dei sovjetiske linjene. Slik kunne tyskarane ha endra tilbaketrekking til ny offensiv og kanskje snudd krigslykka.
 
*Wehrmacht* stilte opp med 900&nbsp;000 mann, 1&nbsp;800 fly, 10&nbsp;000 kanonar og 2&nbsp;700 panserkøyretøy og håpa på å få tilbake initiativet på austfronten. Overfor dei stod den sovjetiske Raude Arméen med 1&nbsp;350&nbsp;000 mann og 4&nbsp;000 panserkøyretøy.

Russarane var klar over den trusselen bruhovudet ved Kursk var. Dei gjorde derfor mykje for å byggje opp forsvarslinjene sine, og strategiske reservar blei flytta til området. Dessutan hadde dei den fordelen at dei kjende til dei tyske planane.
 
Ved daggry den 5. juli starta den tyske operasjonen. Den nordlege fløya gjorde berre sakte framsteg, og nådde berre 5 kilometer fram gjennom dei russiske linjene. Den sørlege fløya nådde derimot raskt 25 kilometer inn i sovjetisk område, og Den Raude Arméen måtte sende forsterkningar til området nord for Belgorod. 

I dette området utspelte deretter det viktige kampvognsslaget ved Prokhorovka seg, der dei tyske Panther- og Tiger-kampvognene møtte dei russiske T-34. 

Dei mange uavgjorte panserslaga førte til at tyskarane trekte seg tilbake 22. juli.

På det taktiske nivået var slaget uavgjort, tyskarane braut ikkje den sovjetiske frammarsjen, og Den Raude Arméen kunne ikkje omringe eller nedkjempe dei tyske styrkane.

På det strategiske nivået var det likevel ein stor siger for Den Raude Armèen, då tyskarane mista så mange kampvogner og så mykje anna materiell at det truleg korta ned krigen på austfronten med fleire månader. Russarane kunne erstatte dei øydelagde kampvognene sine med stadig nye T-34, som blei produserte i store tal heile tida, medan tyskarane ikkje kunne erstatte sine.

Tapa i dette slaget var som følgjer: 

Tyske tap: Om lag 500&nbsp;000 døde, såra eller fanga, 500 tanks, 200 fly. Sovjetiske tap: 607&nbsp;737 døde, såra eller fanga, 1&nbsp;500 tanks, 1&nbsp;000 fly. 

## Kjelde


* *Denne artikkelen bygger på «[[:da:Panserslaget ved Kursk|Panserslaget ved Kursk]]» frå , den 15. juni 2008.*
Zabrze

**Zabrze** (tysk *Zabrze*, 1915–1945 *Hindenburg*) er ein by sør i Polen med om lag 155&nbsp;000 innbyggjarar. Zabrze er ein del av Øvre Schlesien storbyområde, det største offisielle storbyområdet i Polen med nesten 3,5 millionar innbyggjarar. Byen er ein del av Schlesiske voivodskap (sidan 1999) og tidlegare Katowice voivodskap (1975–1998).

## Historie

Zabrze vart først nemnd som ein landsby på 1200-talet. Frå seinmellomalderen inviterte dei lokale schlesiske Piast-hertugane tyske nybyggjarar til området, noko som førte til ei germanisering av området. Zabrze gjekk i arv til Habsburgmonarkiet i Austerrike i 1526 og vart annektert av Kongedømet Preussen under dei schlesiske krigane på 1700-talet. Zabrze vart ein viktig by for gruvedrift i Det tyske keisardømet då det vart oppretta i 1871. Staden fekk byrettar i 1922.

Det offisielle namnet til Zabrze vart *Hindenburg* i 1915 til ære for Generalfeldmarschall Paul von Hindenburg. Dette namnet vart nytta fram til 19. mai 1945. Etter den andre verdskrigen vart byen ein del av Polen igjen og dei gjenverande tyske innbyggjarane vart drive bort som følgje av Potsdamerkonferansen. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Hindenburg

**Hindenburg** kan visa til:

* Den prøyssiske offiseren og statsmannen Paul von Hindenburg (1847–1934)
* Den tyske offiseren Oskar von Hindenburg (1883–1960), son av Paul von Hindenburg
* Zeppelinaren LZ 129 «Hindenburg», kjend frå Hindenburg-katastrofen
* Slagkryssaren SMS «Hindenburg»
* Byen Zabrze i Schlesien hadde namnet Hindenburg mellom 1915 og 1945
Bielsko-Biała

**Bielsko-Biała** (tysk *Bielitz-Biala*; tsjekkisk *Bílsko-Bělá*) er ein by sør i Polen med om lag 175&nbsp;000 innbyggjarar. 

Bielsko-Biała består av to tidlegare byar på kvar side av elva Biała, **Bielsko** og **Biała**, som vart slått saman i 1951. Han ligg i Schlesiske voivodskap (sidan 1999) og var tidlegare hovudstad i Bielsko-Biała voivodskap (1975–1998).

## Historie
Det noverande sentrumet i byen vart truleg utvikla på første halvdel av 1200-talet. På denne tida vart det bygd ei borg på ein ås. Borga står framleis i dag. 

På andre halvdel av 1200-talet inviterte Piast-hertugar av Opole (Oppeln) tyske nybyggjarar til landområdet mellom Schlesien og Vesle-Polen for å kolonisere Dei schlesiske Beskidane. Nærliggande busetnader vest for Biała var Nikelsdorf, Kamitz, Alt-Bielitz (i dag Stare Bielsko), Batzdorf og Kurzwald. Nærliggande busetnader aust for elva var Kunzendorf, Alzen og Wilmesau. I fjella like ved låg Lobnitz og Bistrai.

Etter delinga av Hertugdømet Oppeln i 1281 gjekk Bielsko til hertugane av Cieszyn (Teschen). Byen vart først nemnd i skriftlege kjelder i 1312 då ein hertug av Cieszyn gav han byrettar. Frå 1457 var Biała grensa mellom Schlesien (i Det tysk-romerske riket) og Vesle-Polen. Byen Biała vart grunnlagd på motsett side av Biała i 1723.

Under den første delinga av Polen i 1772 vart Biała annektert av Habsburgmonarkiet til Austerrike, inkludert Galicia. I 1918 vart begge byane ein del av Den andre polske republikken, sjølv om størstedelen av innbyggjarane var tyskarar. Under den andre verdskrigen vart byen annektert av Nazi-Tyskland og den jødiske folkesetnaden vart send til Auschwitz konsentrasjonsleir. Etter den raude arméen frigjorde byen i 1945 vart den tyske folkesetnaden drive bort.

Byen Bielsko-Biała vart oppretta 1. januar 1951 då dei to byane Bielsko og Biała vart slått saman.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bielsko-Biała|Bielsko-Biała]]» frå , den 15. juni 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Olsztyn

**Olsztyn** er ein by nordaust i Polen ved elva Łyna og Dei masuriske sjøane.

Historisk var han hovudstad i regionen Ermeland og har vore hovudstad i Ermelandskmasuriske voivodskap sidan 1999. Han var tidlegare ein del av Olsztyn voivodskap (1945–1975 og 1975–1998).

## Merknader

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Olsztyn|Olsztyn]]» frå , den 15. juni 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Bytom

**Bytom** (tysk *Beuthen*) er ein by sør i Polen med om lag 150&nbsp;000 innbyggjarar. Sidan 1999 har han vore ein del av Schlesiske voivodskap og tidlegare i Katowice voivodskap (1975–1998). Bytom er ein av dei største byane i Øvre Schlesien storbyområde med nesten 3,5 millionar innbyggjarar.

## Historie
Bytom er ein av dei eldste byane i Øvre Schlesien og vart kjend som *Bitom* i 1136 og *Beuthen* i 1450. Han fekk byrettar i 1254 og låg strategisk til ved eit vegkryss. I 1259 vart han plyndra av mongolar.

Bytom høyrte opphavleg til Kongedømet Polen og så setet for det slaviske hertugdømet Bytom frå 1281-1355. Han var styrt av Kongedømet Böhmen i 1289. Etter at tyske nybyggjarar kom til området vart han gradvis germanisert. Han kom under Habsburgmonarkiet i Austerrike i 1526, og byen vart i enno større grad påverka av det tyske språket. Byen vart ein del av Kongedømet Preussen i 1742 under dei schlesiske krigane og så ein del av Det tyske keisardømet i 1871. I 1945 vart han overført til Polen etter Potsdamerkonferansen. Delar av den tyske folkesetnaden hadde flykta og mange av dei attverande vart drivne bort av polske og sovjetiske styrkar, og erstatta av polakkar.

Bytom er ein typisk postindustriell by. Dei fleste kolgruvene som fanst rundt byen er i dag stengde, medan stålindustrien sakte forsvinn. Byen kjempar for å klare ei forvandling frå industribaserte til tenesteytande næringar. Bytom samarbeider med to byar med meir eller mindre same problema, Recklinghausen i Tyskland og Butte-Silver Bow i USA. Byen har stor arbeidsløyse, særleg i den fattigaste bydelen Bobrek.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bytom|Bytom]]» frå , den 15. juni 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Skallelv kyrkje

**Skallelv kyrkje** er ei gulmåla langkyrkje frå 1961 i Skallelv i Vadsø kommune i Finnmark fylke. Bygget vart opphavleg sett opp i 1901 og tente som skulehus for bygda til 1953. Fyrst på 1960-talet vart det ombygd til kapell etter teikningar laga av Rolf Harlew Jenssen. Inventaret er frå byggjeåret eller seinare. Døypefonten er i tre og er laga av Rolf Harlew Jenssen. Altertavla er ein enkel kross laga ved Stocks Snekkerverksted. Der vart òg preikestolen laga.

Kyrkja er bygd i tre og har 78 plassar.

Ein kan komme til staden via Europaveg 75.

Skallelv kyrkje høyrer til Vadsø kyrkjesokn i Varanger prosti.

## Kjelder
* Thor Robertsen: «Skallelv kapell» på nettstaden skallelv.net
* 

## Bakgrunnsstoff
* Kyrkjesøk
* 
* Om Skallelv kapell på nettstaden til Den norske kyrkja
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
Skarsvåg kyrkje

**Skarsvåg kyrkje** er ei langkyrkje frå 1961 i Skarsvåg i Nordkapp kommune i Finnmark.

Kyrkja er bygd i tre og har 60 plassar. Bygget hadde fram til 1999 status som kapell.

## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* Nordkapp kyrkjelyd
Skoganvarre kapell

**Skoganvarre kapell** er ei langkyrkje frå 1963 i Skoganvarre i Porsanger kommune i Finnmark fylke.

Kapellet er bygd i tre med 90 plassar.

## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* Travel-north.no
Slåtten kyrkje

**Slåtten kyrkje**, ofte skrive *Slotten kyrkje*, er ei langkyrkje frå 1963 i Måsøy kommune i Finnmark.

Kyrkja er bygd i tre og har 100 plassar.

## Kjelder




* 

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Storekorsnes bedehuskapell

**Storekorsnes bedehuskapell** er frå 1953 og står i bygda Storekorsnes i Alta kommune i Finnmark.

Kapellet er bygd i tre med 100 plassar.

## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
*
Šuoššjávri kapell

**Šuoššjávri kapell** er ei langkyrkje frå 1968 i Karasjok kommune i Finnmark fylke.

Byggverket er i tømmer og er bygd med 75 plassar. Kapellet vart reist i samarbeid mellom Norges Samemisjon og Karasjok og Kautokeino kommunar.

Ein kan komme til staden via Riksveg 92.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Sirbmá kapell

**Sirbmá kapell** er ei langkyrkje frå 1954 i Sirma i Tana kommune i Finnmark fylke.

Kyrkja er bygd i tre, og har 80 plassar.

## Kjelder
*

## Bakgrunnsstoff
*
Sennalandet kapell

**Sennalandet kapell**, òg kalla *Viddas Sion*, står ved Áisaroaivi på Sennalandet i Hammerfest kommune i Finnmark fylke, og er eit fjellkapell vigsla i 1962. 

Kapellet er reist av Norges Samemisjon, og vart flytt til Sennalandet frå Kautokeino. Bygget var opphavleg ei tyskarbrakke og fungerte som interimskyrkje i Kautokeino til 1958. 

I 1971 vart det bygd til kor og taket vart lyft.

## Inventar
Altartavla har Kristus i bøn som motiv.
Døypefonten er i tre.
Det er også preikestolen som er frå 1971.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av kapellet på nettstaden til Altaposten
* Om Kvalsund kyrkjelyd på nettstaden til Den norske kyrkja
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* «Kirkebøker, Finnmark» på nettstaden til Arkivverket 
*
Svanvik kyrkje

**Svanvik kyrkje**, tidlegare kapell, står i Svanvik i Sør-Varanger kommune i Finnmark fylke, og er ei tømra kyrkje med sentralplan. Kapellet vart bygd i åra 1932&ndash;1934.
Arkitekt for bygget var Harald Sund. Kyrkja har eit norsk nasjonalromantisk preg med mørke tømmervegger og raudmåla listeverk og grøn dør utvendig. Også inni har kyrkja mørke tømmervegger som står i kontrast til dei fargesprakande søylene, benkane og inventaret. 

Kyrkja høyrer til Sør-Varanger kyrkjesokn i Varanger prosti.

Som med Kong Oscar IIs kapell i Grense Jakobselv og Neiden kapell låg det også i Svanvik ein politisk baktanke frå styresmaktene bak oppføringa av kyrkja. Ein ynskte å gje folk i området lett tilgang til ei norsk kyrkje. Målet var å knyte folket i området fastare til det norske samfunnet gjennom kyrkja, og slik styrke den norske suvereniteten over området.

## Kjelder
* Arkitekturguide for Nord-Norge og Svalbard: «Svanvik kapell» på nettstaden til Universitet i Tromsø]
* Sigrun Rasmussen: «Neiden kapell og Svanvik kapell - Nasjonal oppbygging i Sør-Varanger»

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
* 
* Om Sør-Varanger sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* «Kirker og kapeller» på nettstaden til Sør-Varanger kyrkjelyd 
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* «Kirkebøker, Finnmark» på nettstaden til Arkivverket 
*
Talvik kyrkje

**Talvik kyrkje** er ei langkyrkje frå 1883 i Alta kommune i Finnmark.

Kyrkja er bygd i tre og hadde då ho var ferdig 410 sitjeplassar.

Kyrkja var den einaste bygningen som stod att i Talvik etter andre verdskrigen. Då folk kom heim att etter evakueringa sommaren 1945, tok dei inn i kyrkja. 

## Tidlegare kyrkjer i Talvik
Den fyrste kyrkja i Altafjorden vart bygd mot slutten av 1600-talet. Kyrkja låg på Årøya, midt i skipsleia aust i Altafjorden. På Årøya låg det òg eit gammalt festningsverk, og materialar frå festninga vart bruka til å byggje kyrkje. Lenge gjorde presten på Sørvær teneste i fjorddistriktet. Den fyrste presten som budde i Talvik var Anders Larsson Filianus, 1705-23.

Kyrkja på Årøya vart etter få år riven og frakta over fjorden til Talvik, der ho stod ferdig i 1705. 

Alt etter 30 år måtte denne kyrkja rivast, og i 1737 stod ei ny kyrkje ferdig. Tømmeret til kyrkja var hogd inne i Alta. Denne kyrkja skulle ha 220 sitjeplassar og 80 ståplassar. Ho var i bruk til ho vart øydelagd av ein storm 16. januar 1882.

## Bakgrunnsstoff
* 
* Talvik kirke  frå Alta kyrkjelege fellesråd
*
Erfjord kyrkje

**Erfjord kyrkje** står i Hålandsosen i Suldal kommune i Rogaland, og er ei langkyrkje frå 1877. Byggverket er i tømmer og kyrkja har 180 sitteplassar. Arkitekt for kyrkja var T. Tengesdal.

Altartavla har motivet «Jesus i bønn» av Frøvik. Ho er ei kopi av altartavla i Johanneskyrkja i Bergen. Orgelet er eit pipeorgel med 10 stemmer frå Verschueren Orgelbouw.

Det er kyrkjegard ved kyrkja.

## Bakgrunnsstoff
* Alf Henry Rasmussen (red.): *Våre kirker - norsk kirkeleksikon*, side 419, Vanebo forlag 1993, ISBN 82-7527-022-7
* 
* Erfjord kirke Kyrkjesøk
Sand kyrkje i Ryfylke

**Sand kyrkje** er ei langkyrkje frå 1852 på Sand i Suldal kommune i Rogaland fylke.

Byggverket er i tre. Kyrkja har 450 sitjeplassar.

## Bakgrunnsstoff
* 
* Kirkesøk
* Om Sand sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
*
Tana kyrkje

**Tana kyrkje** er ei langkyrkje frå 1964 i Rustefjelbma i Tana kommune i Finnmark fylke. Den noverande kyrkja er bygd i tre med 300 plassar. Arkitekt var Esben Poulsson.
Ho har ein 26 meter høg frittståande klokkestopul. Taka er dekte med altaskifer. Altartavla er måla av Terje Grøstad.
## Historie

Kyrkja vart vigsla i 1964. Ho erstatta den gamle kyrkja, som blei brend av tyske soldatar i 1944 under tvangsevakueringa av Finnmark og Nord-Troms i 1944. Totalt kjenner ein til fire kyrkjer som har vore på staden: Ei frå ca. 1720, ei frå 1851, ei frå 1892 og den siste frå 1964.

Ein kan komme til staden via Riksveg 98 og Fv281.

## Krigsminnesmerket «Muitu»
Krigsminnesmerket «Muitu» ('Erindring') ved Tana kyrkje blei avduka 24. oktober 2014. Minnesmerket er laga av den samiske kunstnaren Annelise Josefsen, som fekk oppdraget av Tana historielag. Det er reist til minne om den tyske okkupasjonsmakta sine overgrep i Noreg under andre verdskrigen, då alle husa blei brende ned og fastbuande folk blei tvangsevakuerte eller drivne på flukt, og den påfølgjande frigjeringa av Aust-Finnmark hausten 1944.

## Kjelder


**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tana kyrkje|Tana kyrkje]]» frå ,  den 21. november 2018.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Tana kirke frå Kyrkjesøk
*
Tårnet skolekapell

**Tårnet skolekapell** er eit kombinert skulehus og kapell frå 1964 i bygda Tårnet i Sør-Varanger kommune i Finnmark fylke. 
Dei siste åra har det vore ei gudsteneste i året i kapellet.

Klokka i kapellet er frå den tidlegare skulen som stod i bygda og vart redda då det brann i 1944. Klokka var ei gåve frå Sydvaranger AS i 1938.
 

## Kjelder
* Redaktør: Alf Henry Rasmussen &ndash; *Våre kirker : norsk kirkeleksikon*. Vanebo Forlag, Kirkenær 1993. ISBN 82-7527-022-7 - «Tårnet skolekapell, Tårnet», s. 88

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Om Sør-Varanger sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* Trond Gran: Noen kommentarer ut fra statistikken fra dagsregisteret - Sør-Varanger menighet 2005
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* «Kirkebøker, Finnmark» på nettstaden til Arkivverket
Vadsø kyrkje

**Vadsø kyrkje** er ei langkyrkje frå 1958 som står på ei høgd i Vadsø by i Vadsø kommune i Finnmark. Kyrkja var bygd i betong i åra 1954-1958 og artikekten for bygget var Magnus Poulsson, som òg var ein av hovudarkitektane for Oslo rådhus. 
 

Kyrkja er soknekyrkje i Vadsø kyrkjesokn i Varanger prosti.

Kyrkja står i same området som den førre Vadsø-kyrkja, men er orientert nord-sør.
Vend mot byen har kyrkja har ein høg og mektig front med to tårn med ein gavl over. 
Under gavlen er eit høgt gyldt spir. Spiret står over hovudinngangen til kyrkja, og mellom døra og spiret står ein skulptur av apostelen Peter. 
Skulpturen er laga av Tone Thiis Schjetne. Utvendig er kyrkja elles dekorert med relieff i fasadebetongen. På sidene av tårna er det store ur.

## Interiør
Innvendig vert merksemda drege mot alterveggen som er dekorert med måleri laga av Gretha Thiis. Midtpunktet i måleriet er ein tronande Kristus i ei mandelforma ramme. Kristus-framstillinga kan minne om den ein kjenner frå bysantiske mosaikkar. Kring korbogen som omkransar Kristus-biletet strålar ein nordljosboge i modernistisk formspråk. Måleriet fortset i glimt frå korbogen utover den boga takhimlinga som er bygd i tre. Ned frå taket over midtgangen heng ein modell av ein nordlandsbåt. 
I koret er det glasmåleri laga av Ragna Thiis Helland.

## Inventar
Døypefonten er i kleberstein. Dåpsmugga er ein av dei få tinga som vart berga ut or gamlekyrkja då ho brann ned i 1944. Ho er i sylv og frå 1929.
Preikestolen er sekskanta. Midfeltet er dekorert med ei ørn. Over preikestolen er det ein baldakin der det står «Soli Deo gloria» og to utskorne englar som held eit Haakon VII-monogram.

Fil:Kor Vadsø kirke.jpg|Korpartiet
Fil:Glassmaleri Vadsø I.jpg|Glasmåleri i koret
Fil:Glassmaleri Vadsø II.jpg|Glasmåleri i koret
Fil:Prekstol Vadsø.jpg|Preikestol
Fil:Døpefont Vadsø.jpg|Døypefont

## Eldre kyrkjer i Vadsø

Fyrste kyrkja i Vadsø vart reist i 1575. Ho stod på Vadsøya der busetjinga då låg. Då den neste kyrkja skulle byggjast i 1710 vart det på fastlandet. Den tredje kyrkja vart reist i 1861. Dette var ei krosskyrkje bygd i tre med stutte sidearmar. Ho var teikna av Christian Heinrich Grosch, og stod til natta mellom 28. og 29. oktober 1944 då ho vart lagd i grus som fylgje av krigshandlingane. 

## Kjelder
* Arkitekturguide for Nord-Norge og Svalbard: «Vadsø kirke»
* «Vadsø kirke» på nettstaden til NRK

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Kyrkjesøk
* 
* Om Vadsø kyrkje på nettstaden til Den norske kyrkja
*
Veidnes kapell

**Veidnes kapell** er eit kapell frå 1981 i Lebesby kommune i Finnmark.

## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
* Kyrkjesøk
*
Øvretana kapell

**Øvretana kapell** er ei åttekanta kyrkje frå 1956 i Seida i Tana kommune Finnmark fylke

Kyrkja er bygd i tre med 150 plassar. Arkitekter for kyrkja var Trond Dancke og Inge Fred Dervo.

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Vestre Jakobselv kyrkje

**Vestre Jakobselv kyrkje**, tidlegare *Vestre Jakobselv kapell*, står i Vestre Jakobselv i Vadsø kommune i Finnmark fylke, og er ei langkyrkje frå 1940. 
Ho er teikna ved kontoret til Statens bygningsinspektør og er bygd i tre. 
Teikningar laga til Kronprins Olavs og Kronprinsesse Märthas kapell i skogsbygda Tørberget i Trysil kommune vart gjenbrukte.
 
Inventaret i kyrkja er frå byggeåret eller seinare.

Vestre Jakobselv kyrkje høyrer til Vadsø kyrkjesokn i Varanger prosti.

Kyrkja kom uskadd frå krigen, men vart ei tid brukt som sjukehus til erstatning for Vadsø sjukehus.

## Kjelder
* Arkitekturguide for Nord-Norge og Svalbard

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* 
* Om Vadsø sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* «Kirker i Vadsø sogn» på nettstaden til Varanger prosti
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* «Kirkebøker, Finnmark» på nettstaden til Arkivverket 
*
Øksfjord kyrkje

**Øksfjord kyrkje** er ei langkyrkje frå 1954 i Øksfjord i Loppa kommune i Finnmark fylke.

Byggverket er i murstein og er bygd med 490 plassar.

Ein kan komme til staden via Riksveg 882.

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
*
Ruda Śląska

**Ruda Śląska** er ein by sør i Polen med om lag 130&nbsp;000 innbyggjarar. 

Han ligg i Schlesiske voivodskap (sidan 1999) og høyrte tidlegare til Katowice voivodskap (1975–1998). Byen er ein del av Øvre Schlesien storbyområdet som inneheld nesten 3,5 millionar innbyggjarar. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Tychy

**Tychy** (tysk *Tichau*) er ein by sør i Polen med om lag 130&nbsp;000 innbyggjarar. Han er ein del av Schlesiske voivodskap (sidan 1999) og tidlegare ein del av Katowice voivodskap (1975–1998). Tychy var eit viktig senter for ølproduksjon (Tyskieøl) og bilindustri (Fiat).

Han ligg om lag 20&nbsp;km sør for Katowice i Øvre Schlesien industriområde nær elva Wisła. Byen grensar til Katowice i nord, Mikołów i vest, Bieruń i aust og Kobiór i sør.

Tychy vart først nemnd i skriftlege kjelder i 1467.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tychy|Tychy]]» frå , den 15. juni 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Dąbrowa Górnicza

**Dąbrowa Górnicza** er ein by sør i Polen med om lag 120&nbsp;000 innbyggjarar i regionen Zagłębie Dąbrowskie.

Han har sidan 1999 høyrt til Schlesiske voivodskap; før det høyrte han til Katowice voivodskap frå 1975 til 1998.

## Historie
Byen starta å vokse på 1800-talet, etter det vart oppdaga kol i nærleiken. Stålverket Huta Bankowa, som framleis er i drift, vart bygd i Dabrowa Gornicza i 1834. I 1970-åra vart stålverket Huta Katowice bygd, som i dag er det største stålverket i Polen. I 1990-åra vart alle kolgruvene i området lagt ned. 

## Galleri

Kmbadg.jpg|Kyrkje i Dąbrowa Górnicza.
Dąbrowa_Górnicza_-_Biblioteka_(2006).jpg|Biblioteket i byen.


## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dąbrowa Górnicza|Dąbrowa Górnicza]]» frå , den 15. juni 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Royan

**Royan** er ein hamneby og kommune vest i Frankrike. Han er stat i departementet i regionen Nouvelle-Aquitaine og har om lag 17 000 innbyggjarar.

## Bakgrunnsstoff
Bagration

**Bagration** kan visa til: 
* Prins Pjotr Ivanovitsj Bagration (Georgisk: Petre Bagrationi) (1765&ndash;1812), ein Russisk general i Napoleonskrigane. 
* Bagrationi, ein adelsfamilie i Georgia, som prins Bagration stamma ned frå 
* Operation Bagration - Kodenamn for sovjetisk storoffensiv sommaren 1944. Oppkalla etter prins Bagration. 
* Bagrationbrua i Moskva
* Bagrationovsk, ein by i Kaliningrad oblast, oppkalla etter prins Bagration.
Wałbrzych

**Wałbrzych** (tysk *Waldenburg*) er ein by i Nederschlesiske voivodskap sørvest i Polen. Frå 1975&ndash;1998 var han hovudstad i Wałbrzych voivodskap. Han ligg om lag 70&nbsp;km sørvest for regionshovudstaden Wrocław og om lag 10&nbsp;km frå grensa til Tsjekkia.

## Historie
Dei eldste skriftlege kjeldene om byen går tilbake til 1100-talet. Mellom 1100- og 1300-talet, under Piast-dynastiet vart Książborga (Fürstensteinborga), (polsk Zamek Książ) og festninga Nowy Dwór bygd. Waldenburg fekk byrettar på 1400-talet. Etter at Piast-familien døydde ut kom Waldenburg inn under dei schlesiske riddarfamiliane, først Schaffgotsche, seinare Czettritze og frå 1738, Hochberg-familien, eigarar av Fürstensteinborga fram til 1941. Kolgruvedrift i området vart nemnd for første gong i 1536. Waldenburg vart omforma til eit industrisenter i det austlege tyskland på byrjinga av 1800-talet, då kol- og veveindustrien blømde. I 1843 fekk byen første jernbanesamband, som knytte han til Breslau (Wrocław). Tidleg på 1900-talet vart det bygd eit glasverk og ein stor porselensfabrikk, som framleis er i drift i dag. I 1939 hadde byen om lag 65&nbsp;000 innbyggjarar.

Byen kom relativt uskadd frå den andre verdskrigen og voks raskt etter krigen. På byrjinga av 1990-åra vart kolgruvene rundt byen stengd.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Wałbrzych|Wałbrzych]]» frå , den 16. juni 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Rybnik

**Rybnik** er ein by sør i Polen i Schlesiske voivodskap, nær grensa til Tsjekkia. Han ligg om lag 290&nbsp;km sør for Warszawa og 100&nbsp;km vest for Kraków i utkanten av Øvre Schlesien storbyområde (polsk *Górnośląskie Zagłębie Węglowe*, *GZW*).

Rybnik er senter i eit eige storbyområde, Kolregionen Rybnik (*Rybnicki Okręg Węglowy*, *ROW*).

## Historie
Opphavet til byen kan sporast tilbake til 800- eller 900-talet, då tre slaviske busetnader låg i dette området og etter kvart voks saman til ein by. Byen var del av Kongedømet Polen, men tyskarar flytta gradvis inn i området, som gradvis vart germanisert. I 1327 kom byen inn under Kongedømet Böhmen. På 1400-talet raserte husittane byen, og vart seinare slått i eit avgjerande slag på ein ås i nærleiken. Frå 1526 vart Böhmen, og lenet Schlesien, som Rybnik låg i, underlagt Habsburg.

I byrjinga av den austerrikske arvefølgjekrigen vart Rybnik annektert av Preussen i 1740. Kolindustrien vart viktig utover på 1700-talet. I 1871 vart Kongedømet Preussen ein del av Det tyske keisardømet. Etter den første verdskrigen vart Rybnik igjen ein del av Polen, for første gong sidan 1526. Under den andre verdskrigen vart Rybnik underlagt Nazi-Tyskland, men kom tilbake til Polen etter krigen. Tyskarane i byen vart då drive bort.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rybnik|Rybnik]]» frå , den 15. juni 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Płock

**Płock** er ein by sentralt i Polen ved elva Wisła med om lag 115&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg i Masoviske voivodskap og var tidlegare hovudstad i Płock voivodskap (1975–1998).

## Historie
I domkyrkja frå 1100-talet ligg grava til Vladislav I Herman (døydde 1102) og Bolesław III av Polen (døydde 1138) - hertugar av Polen. Enkelte historikarar hevdar at Płock var hovudstaden i Polen under deira regjeringstid (1080–1138). Han var seinare sete for fleire hertugar av Masovia og ein av hovudstadane i denne staten.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Płock|Płock]]» frå , den 16. juni 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Elbląg

**Elbląg** (tysk *Elbing*, latinsk *Elbinga*) er ein by nord i Polen med om lag 125&nbsp;000 innbyggjarar. Han høyrer til Ermelandskmasuriske voivodskap (sidan 1999) og var tidlegare hovudstad i Elbląg voivodskap (1975–1998) og kommunesenter Gdańsk voivodskap (1945–1975). Byen har ei hamn ved Elblągelva som renn ut i Wisłalagunen om lag 10 km lenger nord. Byen har derfor tilgjenge til Austersjøen via det russiskkontrollerte Baltiysksundet.

I mellomalderen låg den gammalprøyssiske busetnaden Truso ved Drużnosjøen nær den noverande Elbląg i det historiske Pogesania. Busetnaden vart brend ned på 900-talet. Den tyske riddarordenen erobra regionen og innbyggjarane vart spreidd. Den tyske riddarordenen bygde ei borg og grunnla Elbing med innbyggjarar som stort sett kom frå Lübeck. I dag er innsjøen mykje mindre og rekk ikkje bort til byen lenger. Etter Dei tyske riddarane sitt nederlag vart borga øydelagd av innbyggjarane og byen kom så inn under den polske krona (1466), Kongedømet Preussen (1772) og Det tyske keisardømet (1871). Elbing vart kraftig råka under den andre verdskrigen og dei tyske innbyggjarane vart drivne bort då krigen var over. Byen var ein del av Polen i 1945 og vart folkesett på ny med polske borgarar. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Elbląg|Elbląg]]» frå , den 16. juni 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*