open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vik-Ortnevik-Måren-Nordeide-Høyanger

**Vik-Ortnevik-Måren-Nordeide-Høyanger** er eit ikkje-gjennomgåande bilførande båtsamband i Sognefjorden, og er eit produkt av at det tidlegare ferjesambandet Ortnevik-Måren-Nordeide vart slegen saman med rutebåten mellom Ortnevik og Vik. Seinare vart Høyanger lagt til sambandet. Kombibåten på sambandet har eit lite bildekk med plass til lette køyretøy. I mange tilfelle må både stopp og bilplass førehandstingast, sjå Skyss.

Kjernekorridoren med flest avgangar går som kommunal ferje mellom Ortnevik, Måren og Nordeide i Høyanger kommune. Einskilde avgangar frå Ortnevik-Måren-Nordeide går vidare til og frå Høyanger kai. I tillegg går einskilde avgangar Nordeide-Måren-Ortnevik vidare til og frå Vetlesand, Sylvarnes, Vollevik, Finden, Geithus, Otterskred og Vik, der ingen av stoppa mellom Ortnevik og Vik kan ta bilar.

## Kjelder
*
Indisk engelsk

**Indisk engelsk** (**IE**) er ein gruppe engelske dialektar som blir tala i Republikken India og i den indiske diasporaen. Engelsk blir brukt av den indiske regjeringa til kommunikasjon, saman med hindi som nedfelt i den indiske grunnloven.  Engelsk er òg eit offisielt språk i sju statar og sju unionsterritorium i India, og eit anna offisielt språk i sju andre statar og eit unionsområde. Engelsk er også det einaste offisielle språk i det indiske rettsvesenet, om ikkje statsguvernøren eller den lovgivande makta gir mandat til bruken av eit regionalt språk, eller om presidenten i India har godkjent bruken av regionale språk i domstolane. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Indisk engelsk|Indisk engelsk]]» frå ,  den 17. oktober 2024.*
18 Wheeler

**18 Wheeler** var ei skotsk rockegruppe som var aktiv på 1990-talet. Ho var sett saman av Sean Jackson (vokal, gitar), David Keenan (gitar, vokal), Alan Hake (bass) og Neil Halliday (trommer). Den opphavlege bassisten Chris «Pint Glass» Stewart forlét gruppa før ho gjorde nokre innspelingar, og blei erstatta av den opphavlege trommeslagaren Hake.

Keenan forlét gruppa i 1994 for å starta si eiga gruppe, Telstar Ponies, og blei erstatta av gitaristen Steven Haddow. Same år gav gruppa ut det fyrste albumet sitt, *Twin Action* på Creation Records, den 25. juli. 22. mai 1995 gav ho ut det andre albumet sitt, *Formanka*.

Det tredje albumet deira, *Year Zero*, hadde ei meir eksperimentell sample-basert tilnærming, og kom ut 10. mars 1997. Den remiksa singelen «Stay» blei spelt på radio og gav gruppa den einaste UK Top 75-singelen (han nådde 59. plassen i mars). Etterpå blei gruppa droppa av Creation under innspelinga av det som skulle blitt den fjerde studio-utgjevinga hennar. Sjølv om Alan Hake har sagt at Creation Records let bandet ha innspelingane til dette albumet, blei ikkje albumet gitt ut. Hake blei med på å stifta plateselskapet Must Destroy.

Gruppa hadde Oasis som oppvarmingsband då Oasis blei oppdaga av Creation Records-sjefen Alan McGee på King Tut's Wah Wah Hut i Glasgow den 31. mai 1993.

## Medlemmer

* Sean Jackson: Gitar, vokal, bass og piano
* Neil Halliday: Perkusjon, vokal, gitar og synth
* Alan Hake: Bass, vokal, gitar og moog
* Steven Haddow: Gitar, vokal
* David Keenan: Gitar, vokal
* Paul Fyfe: Gitar
* Chris Stewart: Bass

## Diskografi

### Studioalbum

* *Twin Action* (1994, CRECD164)
* *Formanka* (1995, CRECD181 & CRECD181L)
* *Year Zero* (1997, CRECD192)

### Singlar og EP-ar

* «Nature Girl»
* «Suncrush»
* «Kum Back»
* «The Revealer»
* «Boddha»
* «Steel Guitars»
* «The Hours and the Times»
* «Crabs»
* «Prozac Beats»
* «Stay»
* «Grease»

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:18 Wheeler (band)|18 Wheeler (band)]]» frå ,  den 17. oktober 2024.*
BMX Bandits

**BMX Bandits** er ei skotsk gitar-pop-gruppe som er påverka av musikk frå 1960-talet. Gruppa byrja spela i 1986.

## Diskografi

* *Totally Groovy Live Experience* (1989)
* *C86* (kompilasjon, 1990)
* *Star Wars* (1991)
* *C86 Pluss* (kompilasjon, 1991)
* *Life Goes On* (1993)
* *Gettin' Dirty* (1995)
* *Theme Park* (1996)
* *53rd and 3rd Years* (kompilasjon, 1999)
* *On the Radio, 1986 - 1996* (kompilasjon, 2003)
* *Down at the Masse* (2003)
* *Serious Drugs* (best of- album, 2005)
* *My Chain* (2006)
* *Bee Stings* (2007)

## Medlemmar gjennom tidene

* *Sushil Dade*
* *Sean Dickson*
* *Francis MacDonald*
* *Joseph McAlinden*
* *Dutteglas T.Stewart*
* *Norman Blake*
* *Eugene Kelly*
* *Jim McCull*
* *Finlay MacDonald*
* *John Hogart*
* *Gordon Keen*
* *Willie McArdle*

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:BMX Bandits (musikgrupp)|BMX Bandits (musikgrupp)]]» frå ,  den 17. oktober 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell BMX Bandits-side
* Uoffisiell BMX Bandits-side
Vattøya

**Vattøya** er ei øy i Ulstein kommune, mellom Hareidlandet og Leinøya. Ho er ca. 1200 meter gonger 700 meter stor. Øya er veglaus og utan fast busetnad. 

På Vattøya er det funne spor av busetjing frå steinalderen og ei gravrøys frå jarnalderen. I nyare tid var det to gardsbruk på øya allereie tidleg på 1600-talet. I 1915 vart det sett opp eit skulehus på øya. Ho vart fråflytta i 1973. Sidan 2010 er delar av øya del av Sandøya-Vattøya naturreservat.

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder

* Asbjørn Waage, *Bygdebok for Ulstein og Hareid, band IV*, Ulstein, 1982
* Kulturminnesøk
Călărași (fleirtyding)

**Călărași** kan vise til:
* Călărași, ein by i Romania og hovudsete i Călărași fylke.
* Călărași i Dolj, ein landkommune  (*comună*) i Dolj fylke i Romania
* Distriktet Călărași, eit distrikt i Moldova
* Călărași i Moldova, ein by i distriktet Călărași i Moldova
Håkonsholmen

**Håkonsholmen** er ei øy i Ulstein kommune, skilt frå Hatløya med det smale Holmesundet. Øya er veglaus og utan fast busetnad. 

Håkonsholmen var busett tidleg på 1600-talet. Det var ein handelsstad her frå 1600-talet av. I første halvdel av 1800-talet var holmen bustad for sorenskrivaren.
Håkonsholmen vart fråflytta tidleg på 1960-talet.

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder

* Asbjørn Waage, *Bygdebok for Ulstein og Hareid, band IV*, Ulstein, 1982
Hatløya

**Hatløya** eller **Store Hatløya** er ei øy i Ulstein kommune, vest for Ulsteinvik. Øya er veglaus og utan fast busetnad. 

Det er fleire gravrøyser frå jarnalderen på Hatløya. I 1603 var det tre gardsbruk på øya, og fram til starten på 1900-talet auka dette talet. Øya fekk elektrisitet i 1951. Det var skule på Hatløya fram til 1968. I 1890 var elevtalet oppe i 20. Fram til Rundebrua vart opna i 1982, gjekk det bilferje frå Ulsteinvik til Runde via Hatløya. Rutebåten til Hatløya vart lagt ned i 2007. Etter det har øya blitt fråflytta.

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder

* Asbjørn Waage, *Bygdebok for Ulstein og Hareid, band IV*, Ulstein, 1982
* Kulturminnesøk
Borgarøya

**Borgarøya** er ei øy i Ulstein kommune, vest for Ulsteinvik. Øya er veglaus og utan fast busetnad. 

På Borgarøya var det handelsstad iallfall sidan 1600-talet og fram til utpå 1900-talet. På 1700-talet var øya òg tingstad for skipreida Nærøy og Ulstein. Ved folketeljinga i 1900 budde det 14 personar her.

## Kjelder

* Asbjørn Waage, *Bygdebok for Ulstein og Hareid, band IV*, Ulstein, 1982
Administrativ inndeling i Moldova

Den **administrative inndelinga** i Moldova er stadfesta i *Lov nr. 764-XV av 27. desember 2001 om administrativ-territoriell organisering i Republikken Moldova*.

## Distrikt, større bykommunar og autonome territorium
Landet har
* 32 distrikt (rumensk *raioane*)
**Anenii Noi
**Basarabeasca
**Briceni
**Cahul
**Călărași
**Cantemir
**Căușeni
**Cimișlia
**Criuleni
**Dondușeni
**Drochia
**Dubăsari
**Edineț
**Fălești
**Florești
**Glodeni
**Hîncești
**Ialoveni
**Leova
**Nisporeni
**Ocnița
**Orhei
**Rezina
**Rîșcani
**Sîngerei
**Șoldănești
**Soroca
**Ștefan Vodă
**Strășeni
**Taraclia
**Telenești
**Ungheni
* 3 bykommunar på distriktsnivå (*municipiu*)
**Chișinău
**Bălți
**Bender (Tighina)
* 2 autonome territoriale einingar (*Unitate teritorială autonomă, UTA*)
**Gagauzia (med den større bykommunen Comrat)
**Venstre breidd av Dnister (med den større bykommunen Tiraspol)

Bykommunen Bender og den territoriale eininga Venstre breidd av Dnister er ikkje kontrollerte av styresmaktene i Moldova, men er under kontroll av den internasjonalt ikkje godkjende republikken Transnistria.

## Byar, landkommunar og sektorar
Distrikt, større bykommunar og autonome territorium er administrerte gjennom byar (*oraș*) og landkommunar (*comuna*), som igjen kan omfatte fleire busetnader.

Bykommunen og hovudstaden Chișinău er delt inn i fem sektorar med sine byar og landkommunar.

## Utviklingsregionar
For statistiske føremål er landet delt inn i tre utviklingsregionar:
* Utviklingsregion Nord
* Utviklingsregion Senter
* Utviklingsregion Sør

Regionane har ingen adminstrativ funksjon. Områda som er kontrollerte av Transnistria, det autonome territoriet Gaugazia og hovudstadsområdet Chișinău er ikkje rekna med i utviklingsregionane.

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen byggjer på «[[:en:Administrative divisions of Moldova|Administrative divisions of Moldova]]» frå , 17. oktober 2024.* 

### Referansar
Distrikt i Moldova

**Distrikta** (rumensk *raion*) er ei administrativ eining i Moldova. Landet har 32 distrikt, som med eitt unntak har namn etter staden som er hovudsete i distriktet. Dei tre større bykommunane Chișinău, Bălți og Bender står utanfor distriktsinndelinga og står på same administrative nivå som distrikta. Utanfor distriktsstrukturen står òg dei autonome territoriale einingane Gagauzia og Venstre breidd av Dnister.

Bykommunen Bender og den territoriale eininga Venstre breidd av Dnister er ikkje kontrollerte av styresmaktene i Moldova, men er under kontroll av den internasjonalt ikkje godkjende republikken Transnistria.

## Liste

## Kjelder
### Referansar
Biruința

**Biruința** kan visa til:
* Biruința i Sîngerei, ein by i distriktet Sîngerei i Moldova
* Biruința i Topraisar, ein busetnad i landkommunen (*comună*) Topraisar i Constanța fylke i Romania
Storflodugle

**Storflodugle** *(Scotopelia peli)* er ei ugle som bur i Afrika sør for Sahara. Her bur ho i fuktige skogar og sumper, i nærleiken av elvar og innsjøar.

## Skildring
Storflodugle er ei av dei største uglene i verda, ho har vorte målt som den femte tyngste, og har det fjerde største vengjespennet som er målt på ei ugle, på 153 cm. Ho kan vere mellom 51 og 63 cm lang. Hannen veg rundt 1,7 kg, medan hoene veg rundt 2,09 kg.

På vaksne er fjørdrakta hovudsakleg raudbrun, med nokre mørke flekker. På magen er fjørene lysare, spesielt rundt nakken. Fjørene på hovudet er lengre, noko som gir ugla ein raggete utsjånad. Det er ikkje fjør på beina, men piggete skjel, som let henne fange fisk enklare.

## Habitat og utbreiing
Storflodugla bur i fuktige tropiske skogar og sumpar, nær elvar og innsjøar, hovudsakleg på den afrikanske vestkysten. Sjølv om det føretrekte habitatet hennar er elveskog finst ho også på øyar med store innsjøar og elvar, så lenge øyane ikkje er langt unna kysten. Storflodugla kan reisa ut av dei vanlege områda sine på jakt etter mat.

## Levevis
Storflodugla er aktiv på kveld og natt, der ho sit i tre og på greiner over vatn, der ho ser etter fisk. Ho kan fanga fisk på opp til 2 kg, men som oftast fangar ho fisk på 100-200 g. På dagtid kviler ho i tre lengre unna vatnet. Hoer og hannar kviler ofte i par.

Storflodugla hekkar under tørketid, når det er lågare og klarare vatn, som gjer at det er enklare å finna og fanga fisk. Storflodugler er territorielle, og gjer krav på område langs kyst og elv i starten av hekketida. Uglene lagar reir i hole tre, og legg som regel 1-2 egg.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Storflodugle|Storflodugle]]» frå ,  den 18. oktober 2024.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Santo Domingo de los Tsáchilas-provinsen

**Santo Domingo de los Tsáchilas** (spansk uttale []) er ein provins i Ecuador. Hovudstaden er Santo Domingo de los Colorados. Provinsen har omtrent 490 000 innbyggjarar per 2022. Namnet kjem frå hovudstaden og urfolket som blir kalla *tsáchila*, som på spansk også blir kalla *colorados*.

## Geografi

Provinsen ligg i overgangsområdet mellom den vestlege skråninga av Andes og kystregionen i det sentrale nordvestlege Ecuador. Vegetasjonen er prega av tropiske regnskogar og tidlegare regnskogområde som i dag blir brukte til storfedrift eller som banan- eller oljepalmeplantasjar.

Provinsen grensar i nord og aust til Pichincha, i nordvest til Esmeraldas, i vest til Manabí, i sør til Los Ríos og i søraust til provinsen Cotopaxi.

## Historie

Santo Domingo de los Tsáchilas vart oppretta i 2007 med kantonen Santo Domingo de los Colorados som ein av to kantonar. Kantonen Santo Domingo de los Colorados, oppretta i 1967 som den vestlegaste kantonen i provinsen Pichincha, vart skilt ut frå Pichincha. Den andre kantonen i Santo Domingo de los Tsáchilas, La Concordia, var skilt ut frå Esmaralda.

## Kjelder

**Denne artikkelen er ei omsetjing av «[[:de:Provinz Santo Domingo de los Tsáchilas|Provinz Santo Domingo de los Tsáchilas]]» frå , den 18. oktober 2024.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Santa Elena-provinsen

**Santa Elena** (spansk uttale []) er ein provins i Ecuador, oppretta 7. november 2007. Han består av dei tre kantonane Santa Elena, Salinas og La Libertad, som tidlegare tilhøyrde provinsen Guayas. Hovudstaden er Santa Elena. Provinsen har eit oljeraffineri, ein flyplass, ei hamn og omfattande turistinfrastruktur, spesielt i badebyen Salinas.

## Geografi

Provinsen Santa Elena ligg lengst vest i Ecuador, sentralt plassert i nord-sør-retning på Santa Elena-halvøya, som strekkjer seg frå fastlandet av Ecuador ut i Stillehavet. Klimatisk er halvøya ei forlenging av kystørkenen nordvest i Peru. Klimaet er derfor hovudsakleg tørt og varmt.

Provinsen grensar i sør til Guayaquilbukta, i vest til det opne Stillehavet, i nord til Manabí og i aust til «moderprovinsen» Guayas.

## Kjelder

**Denne artikkelen er ei omsetjing av «[[:de:Provinz Santa Elena|Provinz Santa Elena]]» frå , den 18. oktober 2024.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Bykommunar i Moldova

**Bykommunar** (rumensk *municipiu*) er ei administrativ eining i Moldova. Tre av dei større bykommunane står utanfor distriktsinndelinga og står på same administrative nivå som dei 32 distrikta.

## Liste
### ''Municipiu'' på distriktsnivå
*Chișinău, delt inn i fem sektorar:
**Sektor Botanica
***1 by (*oraș*): Sîngera
***1 landkommune (*comuna*): Băcioi
**Sektor Buiucani
***2 byar (*oraș*): Durlești, Vatra
***3 landkommunar (*comuna*): Condrița, Ghidighici, Trușeni
**Sektor Centru
***1 by (*oraș*): Codru
**Sektor Ciocana
***1 by (*oraș*): Vadul lui Vodă
***5 landkommunar (*comuna*): Bubuieci, Budești, Colonița, Cruzești, Tohatin
**Sektor Rîșcani
***1 by (*oraș*): Cricova
***3 landkommunar (*comuna*): Ciorescu, Grătiești, Stăuceni
*Bălți
***2 landkommunar (*comuna*): Elizaveta, Sadovoe
*Bender (Tighina)
***1 landkommune (*comuna*): Proteagailovca

Bykommunen Bender er ikkje kontrollert av styresmaktene i Moldova, men er under kontroll av den internasjonalt ikkje godkjende republikken Transnistria.

### ''Municipiu'' i dei autonome territoriale einingane
* Comrat i Gagauzia
* Tiraspol i Venstre breidd av Dnister, utanfor kontroll av styresmaktene.

### ''Municipiu'' i distrikta
I 2016 fekk nokre fleire byar (*oraș*) status som *municipiu*, men utan å bli rekna på distriktsnivå:
* Cahul (*municipiu* òg frå 1998 til 2002)
* Ceadîr-Lunga i Gagauzia
* Edineț (*municipiu* òg frå 1998 til 2002)
* Hîncești (*municipiu* òg frå 1998 til 2002)
* Orhei (*municipiu* òg frå 1998 til 2002)
* Soroca (*municipiu* òg frå 1998 til 2002)
* Strășeni
* Ungheni (*municipiu* òg frå 1998 til 2002)

### Tidlegare ''municipiu''
Frå 1998 til 2002 hadde òg desse byane status som *municipiu*:
*Căușeni
*Dubăsari
*Rîbnița
*Taraclia

## Kjelder
### Referansar
Mindre bykommunar i Moldova

**Mindre bykommunar** (rumensk *oraș*) er ei administrativ eining i Moldova. Dei fleste distrikta omfattar ein eller fleire mindre bykommunar og ei rekkje landkommunar (*comuna*). Kvar av desse kan omfatte fleire busetnader.

Tre av dei større bykommunane (*municipiu*) står utanfor distriktsinndelinga og står på same administrative nivå som dei 32 distrikta. Dei kan òg romme *oraș* og *comuna*. I 2016 fekk nokre fleire *oraș* status som *municipiu*, men utan å bli rekna til distriktsnivå.

## Kjelder
### Referansar
Tokelauisk

**Tokelauaisk** er eit polynesisk språk i den malayopolynesiske greina av den austronesiske språkfamilien. Tokelauisk blir snakka av dei rundt 1&nbsp;700 innbyggjarane på Tokelau, og dessutan av kring 2&nbsp;900 personar på New Zealand. Eit av dei næraste slektsspråka er samoansk.

## Fonologi og ortografi

### Vokalar
Tokelauisk har eit typisk polynesisk vokalsystem, med fem vokalar som kan vere korte eller lange.

Kjelde: omniglot.com

I den tokelauiske ortografien er dei lange vokalane skrive med makron, slik: *ā, ē, ī, ō, ū´*. Det er ein viss tendens til å merke vokallengd berre når det eksisterer minimale par (som t.d. *afi* ‘eld’ vs. *afī* ‘ei pakke beståande av mat’ eller *taua* ‘krig’ vs. *tāua* ‘eg og du’), men normert tokelauisk, som t.d. grunnlova (til høgre) eller Det nye testamentet, markerer lange vokalar uavhengig av om dei er del av eit minimalt par eller ikkje.

### Konsonantar
Tokelauisk har, som alle polynesiske språk, eit svært lite konsonantsystem, for tokelauisk sin del beståande av 10 konsonantar. Der det i same rute i tabellen står to teikn står den ustemde til venstre.

Kjelde: omniglot.com
Fonema blir skrivne med same symbol som i tabellen, med tre unntak: Lyden /ŋ/ blir skrive med , slik:  [aŋa:ŋa] "sjel, ande". Lyden referert til som /f/ og skrive som  er ein labio-glottal bilabial ustemt frikativ [ɸ̰], dvs. som ein w- og ein h-lyd samstundes. /h/-lyden er ein glottal frikativ, som i norsk h, men framfor bakre vokalar /a, o, u/ er han palatalisert til [hʸ], dvs. til ein lyd som kan minne om ein norsk kj-lyd.

### Ortografi
Tokelauisk blir skrive med det latinske alfabetet. Lange vokalar blir markert med makron (t.d. ā for [aː]). 

Skriftsystemet for tokelauiske ord inneheld følgjande bokstavar: A, E, I, O, U, F, G, K, L, M, N, P, H, T, V.. Legg merke til at det tokelauiske alfabetet blir sortert på same måte, slik at t.d. *autu*, ‘grøft’, blir alfabetisert før *alofilia*, ‘handflate’. Dei lange vokalane *Ā, Ē, Ī, Ō, Ū* blir sortert på same nivå som dei tilsvarande korte, men likevel etter dei.

## Grammatikk

### Nominalfraser

Nominalfraser i tokelauisk har følgjande struktur, der fakultative element står i parantes, og obligatoriske i feite typar (Hooper s. 19):

* (preposisjon)
* **determinativ**
* (possessivpronomen)
* (premodifikator)
* **kjerne**
* (postmodifikator)
* (demonstrativ)

Nominalfrasar utan preposisjon er **subjekt** i setninga, dvs. berre ein nominalfrase i setninga er utan preposisjon.

## Tokelauisk i samfunnet

Den første Bibelen på tokelauisk vart publisert i 2021. Sjølve omsetjingprosessen tok 23 år og vart overvaka av Ioane Teao. I kyrkjene har ein tradisjonelt nytta samoisk, dette kjem å bli endra når heile Bibelomsetjing blir fullført. Den nye Bibelen er basert på engelske og samoanske bibelomsetjingar.

Ein årleg fest er det tokelauiske språkets veke (tokelauisk *Te vāiaho o te gagana Tokelau*, engelsk ) som blir feira for å utvida medvitet om språket og den tokelauanske kulturen. Under veka lærer den eldre generasjonen ut tradisjonar til yngre generasjonar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Tokelauanska|Tokelauanska]]» frå ,  den 18. oktober 2024.*
Sektorar i Chișinău

**Sektorane** (rumensk *sectorul*) i hovudstaden Chișinău i Moldova er ei administrativ eining i Moldova. På same måte som distrikta i Moldova, kan òg sektorane i Chișinău omfatte byar (*oraș*) og landkommunar (*comuna*), som igjen kan ha fleire busetnader.

*Botanica
**ein by (*oraș*)
***Sîngera med busetnadene Dobrogea, 
**ein landkommune (*comuna*)
***Băcioi med busetnadene Băcioi, , , 
*Buiucani
**to byar (*oraș*)
***Durlești
***Vatra
**tre landkommunar (*comuna*)
***Condrița
***Ghidighici
***Trușeni med busetnadene Trușeni, Dumbrava
*Centru
**ein by (*oraș*)
***Codru
*Ciocana
**ein by (*oraș*)
***Vadul lui Vodă med busetnaden Văduleni
**fem landkommunar (*comuna*)
***Bubuieci med busetnadene Bubuieci, , 
***Budești
***Colonița
***Cruzești med busetnadene Cruzești, 
***Tohatin med busetnadene Tohatin, , 
*Rîșcani
**to byar (*oraș*)
***Cricova
***Stăuceni med busetnadene Stăuceni, 
**to landkommunar (*comuna*)
***Ciorescu med busetnadene Ciorescu, , 
***Grătiești med busetnadene Grătiești, 

## Kjelder
### Referansar
Dobrogea (fleirtyding)

**Dobrogea** kan vise til:

* Dobrogea, ein busetnad i Sektor Botanica i hovudstaden Chișinău i Moldova
* Dobrogea Veche, ein landkommune i distriktet Sîngerei i Moldova

**Dobrogea** kan òg vere:
* det rumenske namnet på regionen Dobrudsja aust i Bulgaria og Romania
Brăila (fleirtyding)

**Brăila** kan visa til:
* Brăila, ein by i Muntenia, aust i Romania.
* Brăila i Chișinău, busetnad i landkommunen Băcioi innanfor hovudstaden Chișinău i Moldova
Utviklingsregionar i Moldova

Moldova er delt inn i tre **utviklingsregionar** (rumensk *regiunile de dezvoltare*). Utviklingsregionane har ingen administrativ funksjon, men er i hovudsak for statistiske føremål.
* Utviklingsregion Nord (blått på kartet) omfattar bykommunen Bălți og distrikta Briceni, Dondușeni, Drochia, Edineț, Fălești, Florești, Glodeni, Ocnița, Rîșcani, Sîngerei, Soroca
* Utviklingsregion Senter (gult på kartet) omfattar distrikta Anenii Noi, Călărași, Criuleni, Dubăsari, Hîncești, Ialoveni, Nisporeni, Orhei, Rezina, Șoldănești, Strășeni, Telenești, Ungheni
* Utviklingsregion Sør (lysraudt på kartet) omfattar distrikta Basarabeasca, Cahul, Cantemir, Căușeni, Cimișlia, Leova, Ștefan Vodă, Taraclia

Hovudstadsområdet Chișinău (mørkraudt og fiolett på kartet) og det autonome territoriet Gagauzia (grønt på kartet) er eigne statistiske regionar.

Områda som er kontrollerte av Transnistria (grått på kartet) er formelt rekna som ein eigen statistisk region, men inngår ikkje i moldovisk statistikk.

## Kjelder

### Referansar
Papuansk kina

**Kina** (valutakode: **PGK**) er valutaen i Papua Ny-Guinea. Valutaen er delt inn i 100 toea. Namnet *kina* kjem frå  og refererer til perleskjel som blei nytta som valuta.

Papuansk kina blei innført 19. april 1975 og erstatta australsk dollar i overgangsfasen før Papua Ny-Guinea fekk sjølvstende frå Australia 16. september 1975. Den australske dollaren slutta å være gangbar valuta i Papua Ny-Guinea 1. januar 1976. Tidlegare har både  (australsk kolonivaluta) og  (tysk kolonivaluta) vore brukt.

## Myntar
I 1975 blei myntar sette i sirkulasjon, i valørane 1, 2, 5, 10 og 20 toea i tillegg til 1 kina. Myntane for 1 og 2 toea blei prega i bronse, medan dei resterande myntane blei prega i koparnikkel. 1 kina-mynten er rund med hol i midten; mynten blei redusert i storleik i 2006 og den større mynten blei ugyldig som betalingsmiddel frå 31. desember 2008. I 2006 blei myntane for 1 og 2 toea tatte ut av sirkulasjon og blei ugyldige som betalingsmidlar frå 19. april 2007. Framsida av ein 1 toea-mynt viste ei fuglevinge, medan ein 2 toea-mynt viste ein . I 1980 blei 50-toeamynten introdusert, men berre gjeven ut i minneform utan standarddesign. I 2021 blei 50-toeamynten sett i sirkulasjon, med fuglefangar-motivet som blei brukt på den tidlegare 1 toea-mynten.

## Setlar
Den 19. april 1975 blei setlar sette i sirkulasjon, i valørane 2, 5 og 10 kina, som erstatta den australske dollaren. Kina-setlane var i sirkulasjon saman med den australske dollaren fram til 1. januar 1976, då dollaren slutta å vere gangbar betalingsmiddel. 20 kina-setelen blei introdusert i 1977, 50 kina-setelen i 1988 og 100 kina-setelen i 2005. Fargene på dei forskjellige valørane er dei same som dei gjeldande og tidlegare australske dollarsetlane. Frå og med 1991 har dei papuanske setlane blitt trykte på polymer. I 2009 gav Bank of Papua New Guinea ut Kina & Toea Day-minnesetlar, som blei trykte på papir.

Ein ny serie med setlar blei i ein periode frå 1999 til 2008 sette ut i sirkulasjon. Den fyrste setelen var 50 kina-setelen i 1999, etterfølgd av 1000 kina-setelen i 2005, 2 og 20 kina i 2007 og 5 og 10 i 2008. Dette førte til at samtlege valørane av kinasetlane blei gjevne ut i polymer. Bank of Papua New Guinea slutta å akseptere papirsetlar frå 31. desember 2014 og er ikkje lenger gangbar som betalingsmiddel.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Papuansk kina|Papuansk kina]]» frå , den 18. oktober 2024.*
Utviklingsregion Nord

**Utviklingsregion Nord** (rumensk *Regiunea de Dezvoltare Nord*) er ein utviklingsregion i Moldova. Han har ingen administrativ funksjon, men er i hovudsak for statistiske føremål.

Regionen omfattar bykommunen Bălți og distrikta
* Briceni
* Dondușeni
* Drochia
* Edineț
* Fălești
* Florești
* Glodeni
* Ocnița
* Rîșcani
* Sîngerei
* Soroca

## Kjelder

### Referansar
Utviklingsregion Senter

**Utviklingsregion Senter** (rumensk *Regiunea de Dezvoltare Centru*) er ein utviklingsregion i Moldova. Han har ingen administrativ funksjon, men er i hovudsak for statistiske føremål.

Regionen omfattar distrikta
* Anenii Noi
* Călărași
* Criuleni
* Dubăsari
* Hîncești
* Ialoveni
* Nisporeni
* Orhei
* Rezina
* Șoldănești
* Strășeni
* Telenești
* Ungheni

## Kjelder

### Referansar
Utviklingsregion Sør

**Utviklingsregion Sør** (rumensk *Regiunea de Dezvoltare Sud*) er ein utviklingsregion i Moldova. Han har ingen administrativ funksjon, men er i hovudsak for statistiske føremål.

Regionen omfattar distrikta
* Basarabeasca
* Cahul
* Cantemir
* Căușeni
* Cimișlia
* Leova
* Ștefan Vodă
* Taraclia

## Kjelder

### Referansar
Sektor Botanica

**Sektor Botanica** (rumensk *Sectorul Botanica*) er ein av fem sektorar som hovudstaden Chișinău i Moldova er delt inn i.

I tillegg til bydelen Botanica omfattar sektoren òg ein by (*oraș*)
*Sîngera med busetnadene
**Dobrogea
**

og ein landkommune:
*Băcioi med busetnadene
**Băcioi
**
**
**

## Folketal
Resultat frå dei to siste folketeljingane. For 2014 er det ikkje offentleggjort detaljerte resultat for busetnader.

## Merknader

## Kjelder
### Referansar
Guineansk syli

**Syli** var valutaen i Guinea mellom 1971 og 1985. Han blei delt inn i 100 cauri. Maninka-ordet *syli* tyder «elefant», medan *cauri* refererer til kauriskjela som tidlegare blei brukte som valuta. Sylien erstatta den guineanske francen med ein kurs på 1 syli = 10 franc.

Myntane 50 cauris, 1, 2 og 5 sylis blei laga av aluminium. Setlar frå 1971-serien blei gjevne ut i valørane 10, 25, 50 og 100 sylis. Ein annan serie med setlar blei gjevne ut i 1980, denne gongen i ulike fargar og med fire ekstra valørar – 1, 2, 5 og 500 syli-setlar.

I 1985 blei sylien erstatta av guineansk franc.

## Setlar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Guineansk syli|Guineansk syli]]» frå , den 19. oktober 2024.*
Guinea-Bissau under Sommar-OL 2020

**[[Guinea-Bissau]]** deltok under Sommar-OL 2020 i Tokyo i Japan i perioden 23. juli til 8. august 2021. Sommar-OL blei utsett i eit år frå 24. juli 2020 på grunn av koronaviruspandemien.

Den bissauguineanske troppen bestod av fire utøvarar: to brytarar, ein friidrettsutøvar og ein judoka. Judokaen  var flaggberar for Guinea-Bissau under opningsseremonien, medan brytaren Augusto Midana var flaggberar under avslutningsseremonien.

## Bryting

## Friidrett

## Judo

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Guinea-Bissau under Sommer-OL 2020|Guinea-Bissau under Sommer-OL 2020]]» frå ,  den 19. oktober 2024.*
Ethereum

**Ethereum** er ei open kjelde-plattform som bygger på blokkjedeteknologi og fungerer som ein desentralisert databank for digitale kontraktar. Plattformen vart lansert i 2015 av Vitalik Buterin og andre utviklarar. Ethereum nyttar kryptovalutaen Ether (ETH), som er den nest største kryptovalutaen etter Bitcoin når det gjeld marknadsverdi.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Monero

**Monero (XMR)** er ein kryptovaluta med fokus på personvern og anonymitet. Valutaen vart lansert i april 2014 som eit ope kjeldekode-prosjekt og har sidan blitt eit av dei mest kjende prosjekta innan personvern-orienterte kryptovalutaer.

Monero skil seg frå mange andre kryptovalutaer, som til dømes Bitcoin, ved at transaksjonane er designa for å vera private. Dette vert oppnådd gjennom bruken av teknologiar som ring-signaturar, stealth-adresser og RingCT (Ring Confidential Transactions). Desse teknologiane gjer det mogleg å skjula både identiteten til dei som sender og mottar, i tillegg til beløpet som vert overført.

Monero brukar Proof-of-Work som konsensusmekanisme, noko som inneber at nye blokkjer vert laga gjennom mining, der datamaskiner løyser komplekse matematiske oppgåver for å verifisera transaksjonar og sikre nettverket. Dette gjer Monero desentralisert, og det finst ingen sentral myndigheit som kontrollerer nettverket.

Gjennom å fokusera på privatliv og desentralisering, har Monero fått eit godt rykte blant brukarar som verdset anonymitet. Dette har òg ført til at valutaen har fått merksemd frå myndigheiter, då Monero kan brukast til ulovlege aktivitetar grunna anonymiteten han tilbyr. Monero har eit aktivt utviklarmiljø og blir stadig oppdatert for å forbetra sikkerheita og personvernet i nettverket.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Hoyerswerda

**Hoyerswerda** er ein by og ein kommune aust i forbundslandet, fristaten Sachsen i Tyskland, 55 kilometer nordaust for Dresden. Kommunen, som høyrer til Landkreis Bautzen, omfattar 95,5 km² og har 31&nbsp;000 ibuarar.

Byen fekk byrettar i 1423. I 1759 fann Slaget ved Hoyerswerda stad her.

Sterk vekst i utvinninga av brunkol gjorde at folketalet i byen auka frå 7&nbsp;000 til 70&nbsp;000 i tiåra etter 2. verdskrigen. Samlinga av Tyskland i 1990 førte til at denne industrien kollapsa. Sju dagar i september 1991 fekk sosial oppreist stor merksemd, også utom Tysklands grenser. Rasistisk motivert vald gjekk ut over folk av utanlandsk opphav. Høgre-ekstrem ideologi har prega byen også i tiåra etter oppreisten.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Hoyerswerda|Hoyerswerda]]» frå ,  den 20. oktober 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Burgstädt

**Burgstädt** er ein by og ein kommune sørvest i forbundslandet, fristaten Sachsen i Tyskland, 15 kilometer nord for Chemnitz. Kommunen, som høyrer til Landkreis Mittelsachsen og hyser administrasjonen i krinsen, omfattar 25,9 km² og hyser 10&nbsp;402 ibuarar (2023). Byen ligg 311 meter over havet, ved elva Zwickauer Mulde.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Burgstädt|Burgstädt]]» frå ,  den 20. oktober 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Freiberg

**Freiberg** er ein by og ein kommune sentralt i forbundslandet, fristaten Sachsen i Tyskland, om lag midt mellom Chemnitz og Dresden. Kommunen, som høyrer til Landkreis Mittelsachsen og hyser administrasjonen i krinsen, omfattar 48,9 km² og har 41&nbsp;000 ibuarar. Byen ligg 400 meter over havet.

Bergakademie Freiberg, grunnlagt 1765, er det eldste bergverks-universitetet i verda. Til 1969 prega gruve-industri og smelteverk byen, som sidan den tid har utvikla næringar innom halvleiar og solcelle-teknologien. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Freiberg|Freiberg]]» frå ,  den 20. oktober 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Fransholmen

**Fransholmen** er ei øy i Sula kommune, rett utanfor tettstaden Langevåg. Øya er veglaus og utan fast busetnad. 

Det var ein handelsstad på Fransholmen frå rundt 1650. Ved folketeljinga i 1801 budde det 15 personar her. Holmen vart fråflytta tidleg på 1800-talet.

## Kjelder

* Ragnar Øvrelid, *Borgund og Giske, band III*, Borgund og Giske Bygdeboknemnd, 1964
Kipperholmen

**Kipperholmen**, tidlegare òg *Fyllingsholmen*, er ei øy i Sula kommune, rett utanfor tettstaden Langevåg. Han er veglaus og utan fast busetnad. 

Kipperholmen var busett tidleg på 1600-talet. Ved folketeljinga i 1801 budde det fire personar her. Holmen vart fråflytta rundt 1840.

## Kjelder

* Ragnar Øvrelid, *Borgund og Giske, band III*, Borgund og Giske Bygdeboknemnd, 1964
Havsteinen

**Havsteinen** er ei øy i Giske kommune, aust for Godøya og sør for øya Giske. Ho er veglaus og utan fast busetnad. 

På 1700-talet var det fiskevær her, med hus til overnatting for fiskarar under vårfisket. Det skal ha vore 150 fiskarar som overnatta her i sesongen. Ved folketeljinga i 1801 budde det åtte personar fast på øya.

Øya høyrde til Borgund kommune fram til 1908.

## Kjelder

* Ragnar Øvrelid, *Borgund og Giske, band III*, Borgund og Giske Bygdeboknemnd, 1964
Papua Ny-Guinea under Sommar-OL 2020

**[[Papua Ny-Guinea]]** deltok under Sommar-OL 2020 i Tokyo i Japan i perioden 23. juli til 8. august 2021. Sommar-OL blei utsett i eit år frå 24. juli 2020 på grunn av koronaviruspandemien.

Den papuanske troppen bestod av åtte utøvarar: to seglarar, to symjarar, to vektlyftarar, ein boksar og ein friidrettsutøvar. Vektlyftarane  og  var flaggberarar for Papua Ny-Guinea under opningsseremonien.

## Boksing

## Friidrett

## Segling

**M** = Medaljeløp; EL = Eliminert – gjekk ikkje vidare til medaljeløpet.

## Symjing

## Vektlyfting

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Papua Ny-Guinea under Sommer-OL 2020|Papua Ny-Guinea under Sommer-OL 2020]]» frå ,  den 20. oktober 2024.*
Lille Kalvøya

**Lille Kalvøya** er ei øy i Ålesund kommune, i Ellingsøyfjorden mellom Ellingsøya og Uksenøya. Ho er veglaus. 

Det finst gravrøyser frå jarnalderen på øya. I nyare tid er det kjend busetjing på øya iallfall frå slutten av 1500-talet. Ho fekk elektrisitet i 1924. I 1929 kom det fast skule på øya, før det hadde borna gått på omgangsskule.

I 2021 var øya gjenstand for ein episode i NRK-serien Der ingen skulle tru at nokon kunne bu. Det vart då sagt at det delar av året berre var éin fastbuande på øya.

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder

* Ragnar Øvrelid, *Borgund og Giske, band IV*, Borgund og Giske Bygdeboknemnd, 1973
* Kulturminnesøk
Stokkeholmen

**Stokkeholmen** er ei øy i Ålesund kommune, i Ellingsøyfjorden mellom Ellingsøya og Uksenøya. Ho er veglaus og utan fast busetjing. 

Holmen vart busett i 1833. Ved folketeljinga i 1900 budde det sju personar her. I 1919 var Stokkeholmen fråflytta.

## Kjelder

* Ragnar Øvrelid, *Borgund og Giske, band IV*, Borgund og Giske Bygdeboknemnd, 1973
Langøya i Ålesund

**Langøya** er ei øy i Ålesund kommune, i Ellingsøyfjorden mellom Ellingsøya og Uksenøya. Ho er veglaus og utan fast busetjing. 

Øya vart busett på midten av 1600-talet, som husmannsplass under garden på Lille Kalvøya. Ho fekk elektrisitet i 1924. 

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder

* Ragnar Øvrelid, *Borgund og Giske, band IV*, Borgund og Giske Bygdeboknemnd, 1973
Musikkby

**Musikkby** er eit omgrep innanfor UNESCO-programmet Unesco Creative Cities Network som blei lansert i 2004 for å fremja samarbeid mellom byar som nyttar kreativitet som ein viktig faktor for byutviklinga si. 

UNESCO utnemner musikkbyar. Ved årsskiftet 2018/2019 var det 30 musikkbyar i 23 land.

## Kriterium for musikkbyar

* å vera eit anerkjent sentrum for musikkskaparånd og -utøving
* å vera vert for musikkfestivalar og andre musikktilstellingar for innanlandsk og utanlandsk musikk
* å fremja musikkindustri av ulike slag
* å ha musikkskular på ulike nivå
* å ha uformell musikkaktivitet, som amatørkor og -orkester
* å ha offentlege plassar for utøving av og lytting til musikk, til dømes friluftsauditorium

## Utnemnde musikkbyar

## Kjelder

* Musikkbyar på Unescos nettstad

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Musikstad|Musikstad]]» frå ,  den 19. oktober 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

* Nettstad for musikkbyar
Flisnesholmen

**Flisnesholmen** eller **Flisholmen** er ei øy i Ålesund kommune mellom Sula og Uksenøya. Ho er veglaus og utan fast busetjing. 

Holmen vart busett på slutten av 1600-talet. Frå 1770- til 1840-talet var det handelsstad og gjestgjevarstad her. 
Ved folketeljinga i 1801 budde det seks personar på holmen. Frå 1840-talet var Flisnesholmen utan fast busetjing i eit halvt århundres tid. På slutten av 1800-talet var holmen igjen busett i eit par tiår, men vart igjen fråflytta heilt på starten av 1900-talet.

## Kjelder

* Ragnar Øvrelid, *Borgund og Giske, band II*, Borgund og Giske Bygdeboknemnd
Hundsvær

**Hundsvær** er ei øy i Ålesund kommune, sør for Nørvøya. 

Frå midten av 1600-talet til midten av 1700-talet var det handelsstad på øya. Etter det budde det ein del husmenn og handverkarar her. Ved folketeljinga i 1801 budde det 11 personar på øya. Hundsvær vart fråflytta på 1800-talet.

## Kjelder

* Ragnar Øvrelid, *Borgund og Giske, band IV*, Borgund og Giske Bygdeboknemnd, 1973
Vemøya

**Vemøya** er ei øy i Ålesund kommune, inst i Ellingsøyfjorden mellom Uksenøya og fastlandet. Ho er veglaus og utan fast busetjing. 

Det finst fleire gravrøyser frå bronsealder/jarnalder på øya. I nyare tid har øya iallfall vore busett sidan slutten på 1500-talet. Ho vart fråflytta tidleg på 1960-talet.

Vemøya var del av Skodje kommune den tida den kommunen eksisterte, frå 1849 til 2020.

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder

* Louis Giske, *Bygdebok for Skodje, band II*, Skodje Sogelag, 1986
* Kulturminnesøk
Dyrøya

**Dyrøya** kan visa til:

* Dyrøya i Dyrøy kommune i Troms
* Dyrøya i Øksnes kommune i Nordland
* Dyrøya i Ålesund kommune i Møre og Romsdal
Langøya i Skodje

**Langøya** er ei øy i Ålesund kommune, på nordsida av Ellingsøyfjorden, skilt frå fastlandet med eit smalt sund. Ho er veglaus og utan fast busetjing. 

Langøya vart først busett rundt 1870. Ved folketeljinga i 1900 budde seks personar her. Øya vart fråflytta i første halvdel av 1900-talet.

Langøya var del av Skodje kommune den tida den kommunen eksisterte, frå 1849 til 2020.

## Kjelder

* Louis Giske, *Bygdebok for Skodje, band II*, Skodje Sogelag, 1986
* Kulturminnesøk
Furholmen

**Furholmen** er ei øy i Ålesund kommune, skilt frå Uksenøya med eit smalt sund med bru over. 

Holmen vart busett på 1740-talet. 

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder

* Ragnar Øvrelid, *Borgund og Giske, band II*, Borgund og Giske Bygdeboknemnd
Tyskholmen

**Tyskholmen** er ei øy i Ålesund kommune, sør for Nørvøya. 

Holmen vart busett som handelsstad midt på 1600-talet. Han fekk namn etter ein tysk kjøpmann som heldt til her på 1600- og 1700-talet. Ved folketeljinga i 1801 budde sju personar på holmen. Handelsstaden vart lagt ned på 1850-talet, og sidan 1910-talet har det ikkje vore fast busetnad på holmen.

## Kjelder

* Ragnar Øvrelid, *Borgund og Giske, band IV*, Borgund og Giske Bygdeboknemnd, 1973
Serpent

**Serpent** (fransk for ‘slange’) er eit slangeforma bassblåseinstrument i zinkfamilien. Instrumentet var i bruk frå 1500-talet til 1800-talet, og er stamfar til bass-horn, russisk fagott og ophicleide. 

Serpentar er vanlegvis laga av to stykke valnøttre som er uthola og skore til ønskt fasong. Trestykka blir deretter limde saman for å danna eit konisk røyr som kan variera frå ca. 15 millimeter ved bøyelen til ca. 10 cm ved botnen. Røyret blir styrkt ved at ein dekkjer det med lêr. Toppen blir avslutta med ein messingbøyel og koppforma munnstykke. Røyret er gjennombora med seks fingerhol, tre for høgre hand og dei andre for venstre. Når alle hola er lukka produserer instrumentet ein grunntone og opptil 7 tonar i den harmoniske rekkja over ho, avhengig av ferdigheitene til utøvaren i overblåsing.

Kvart av hola som blir opna i sin tur gir same type harmoniske rekkje over ein ny grunntone, og ein kan dermed oppnå eit kromatisk omfang av tre oktavar ved hjelp av berre seks hol. Hola er plasserte langs røyret slik at det er enklare å dekkja dei til med fingrane og er av svært liten diameter, noko som gjev ein negativ påverknad på intonasjon og klang. For å retta opp på dette blei nokre seinare instrument utstyrte med klaffar på same måten som ophicleide, noko som gjorde det mogleg å plassera hola i omtrent rett akustisk posisjon.  

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Serpent|Serpent]]» frå ,  den 20. oktober 2024.*  

## Litteratur

* 1911 Encyclopædia Britannica/Serpent
* Reginald Morley-Pegge mfl. Serpent i *The New Grove Dictionary of Music and Musicians* (New York: Grove, 2001)
Bryden Thomson

**Bryden Thomson** () var ein skotsk dirigent som særleg blir hugsa for støtta si for britiske og skandinaviske komponistar. Innspelingane hans inkluderte innverknadsrike tolkingar av orkestermusikken til Hamilton Harty og Arnold Bax. Han var hovuddirigent i fleire britiske orkester, inkludert Ulster Orchestra, som bløma under han.

## Liv og virke

### Bakgrunn
Bryden («Jack») Thomson var fødd i Ayr, og spelte fiolin og cello frå barndommen. Kort etter at han hadde byrja på Royal Scottish Academy of Music i Glasgow på eit stipend, 15 år gammal, blei han kalla opp til å gjera militærteneste under andre verdskrigen i Highland Light Infantry. Her spelte han piano i det regimentale bandet og lærte seg klarinett. Etter krigen gjekk han tilbake til studiane sine ved Royal Scottish Academy of Music. I 1954 flytta han til Tyskland for å studere dirigering, fyrst hjå Hans Schmidt-Isserstedt ved den nyoppretta Hochschule für Musik i Hamburg, og deretter hjå Igor Markevitch ved Mozarteum-universitetet i Salzburg.

### Karriere
Etter ei stilling som assistentdirigent i BBC Scottish Orchestra (1958-1962), hadde Bryden Thomson stillingar som hovuddirigent for fleire britiske orkester, inkludert BBC Northern Symphony Orchestra (1968-1973), BBC Welsh Symphony Orchestra (1978-1982) og Ulster Orchestra (1977-1985). Mellom 1984 og 1987 var han hovuddirigent for det irske RTÉ sitt symfoniorkester. Han var òg hovuddirigent for Scottish National Orchestra (1988-1990), og var berre den andre skotten i denne stillinga.

Som operadirigent arbeidde Thomson òg med den norske nasjonalopera og ballett, den kongelege svenske operaen og Scottish Opera.

Thomson var ein engasjert fortolkar av engelsk kunstmusikk. Han hjelpte til med å gjenoppretta kjennskapen til Arnold Bax ved å lage ei lang serie CD-innspelingar for Chandos Records (med Ulster orchestra og London Philharmonic Orchestra), inkludert mange tonedikt og ein lovprisa syklus av symfonianehans. Han gjorde ein liknande teneste for musikken til den irske komponisten Hamilton Harty ved å spela inn deu samla orkesterverka hans med Ulster Orchestra, igjen for Chandos. Han spelte òg inn Chandos sin godt mottekne serie med opptak av orkestermusikk av Vaughan Williams og William Walton. Andre britiske komponistar han gjekk i bresjen for inkluderte Alun Hoddinott, Daniel Jones, Kenneth Leighton, Thomas Wilson og Grace Williams.

Ein syklus av Martinů-symfoniar som han spelte inn med Scottish National Orchestra mellom 1989 og 1990 fekk lovord frå kritikarar. Thomson hadde òg ei sterk interesse for nordiske komponistar som Holmboe, Nielsen, Sallinen og Sibelius. Nielsen-tolkingane hans er blitt mykje beundra, inkludert ein opptak av Symfoni nr. 4 og Symfoni nr. 6 med Scottish National Orchestra, som kom til å bli dei siste innspelingane hans.

### Privatliv og ettermæle
Thomson døydde av kreft i Dublin i november 1991. I 2003 overførte enka hans, Mary Ellison Thomson, notesamlinga hans til National Library of Ireland, og i 2008 skipa ho Bryden Thomson Trust til støtte for unge dirigentar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bryden Thomson|Bryden Thomson]]» frå ,  den 20. oktober 2024.*
Angoon i Alaska

**Angoon** (tidlegare **Angun**, ) er ein busetnad på Admiralty Island i Hoonah-Angoon Census Area i Alaska i USA. Ved folketeljinga i 2000 hadde han 572 innbyggjarar. Talet hadde gått ned til 459 ved folketeljinga i 2010. Tlingitnamnet på staden, , tyder omtrent ‘eid-by’.

## Historie
Admiralty Island har lenge vore heimen til tlingit-gruppa Kootznoowoo, eller *Xootsnoowú Ḵwáan* på tlingit. Kootznoowoo tyder ‘festning av brunbjørnar’, bokstaveleg xoots-noow-ú ‘brun.bjørn-festing-possesiv’. Angoon har eit mindre regnfullt klima enn mesteparten av Søraust-Alaska, og blei verdsett av tlingitfolka av den grunnen.

Under den russiske perioden i Alaska, frå 1700-talet til midten av 1800-talet, var maritim pelshandel ei viktig næring i området.

I 1878, etter Alaska-kjøpet i 1867, etablerte North West Trading Company ein handelspost og kvalfangststasjon på Killisnoo-øya i nærleiken, og nytta landsbybuarar frå Angoon til å jakta på kval. Kvalfangsten, ein skole og ei russisk-ortodoks kyrkje trekte mange tlingitfolk til nabostaden Killisnoo.

I oktober 1882 blei landsbyen øydelagd i Angoon-bombinga til amerikanske marineforstyrkar under kommandør Edgar C. Merriman og «USRC Thomas Corwin» under kommandoen til Michael A. Healy. Tlingit-folk i landsbyen hadde tatt europeiske gislar og eigedelar, og kravde to hundre teppe som kompensasjon frå North West Trading Company etter at ein tlingit-sjaman døydde i ei kvalfangstbombeulukke medan han arbeidde på ein kvalfangstbåt. Gislane blei sleppt fri etter at marineekspedisjonen kom til Angoon, men Merriman kravde fire hundre teppe som hyllest. Etter at tlingitane berre leverte åttiein teppe, øydela styrkane til Merriman landsbyen.

Kort tid seinare gjekk North West Trading Company til å handtera sild. I løpet av denne tida flytta mange tlingitfolk til Killisnoo for å få jobb på fiskefabrikken. I 1928 blei Killisnoo øydelagd av brann, og mange tlingitfolk vendte tilbake til Angoon.

I 1973 vann Angoon ei godtgjering på 90.000 dollar frå dei amerikanske styresmaktene for bombarderinga i 1882.

## Geografi
Angoon ligg på vestsida av Admiralty Island på . Staden er den største permanente busetnaden på øya, og ligg på eit eid ved munningen tilKootznahoo Inlet på vestsida av øya. Han ligg 97 km sørvest for Juneau. Den einaste andre busetnaden på øya er Cube Cove, i nord.

Ifølge USA Census Bureau har busetnaden eit totalt område på 38,8 kvadratkilometer. Av dei er 14,4 kvadratkilometer land og  eller 37,04 prosent av han er vatn.

### Klima
Klimaet er anten maritimt (Köppen **Cfb**) eller fuktig kontinentalklima med varme somrar (**Dfb**). Klimaet blir noko temperert av Alaskastraumen, og er berre litt meir ekstremt enn nordlege Skottland.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Angoon, Alaska|Angoon, Alaska]]» frå ,  den 20. oktober 2024.*
Guineansk franc

**Guineansk franc** (fransk: *franc guinéen*, ISO 4217: GNF) er valutaen som vert brukt i Guinea. 

## Historie
### Den fyrste francen
Den fyrste guineanske francen vart innført i 1959, for å erstatte CFA-franc. Det var 1, 5, 10 og 25 franc-myntar (laga av aluminiumbronse) med setlar (datert 1958) i valørane 50, 100, 500,   og  franc. Ein annan serie med setlar blei gjeven ut i 1960, utan  franc. Den andre serien hadde same portrett, men med ulike fargar og design for å reversere den første. Ei ny utgåve av myntar, gjeven ut i 1962, blei laga av koparnikkel.

### Den andre francen
Den guineanske francen vart attinnført som valuta i Guinea i 1985, på line med syli. Myntane kom i valørane 1, 5 og 10 franc, med 25 franc (1987) og 50 franc (1994) innførte seinare. Setlane kom i valørane 25, 50, 100, 500,  og  franc.

Ein annan serie, gjeven ut i 1998, utelet setlane i valørane 25 og 50 franc, sidan dei hadde vorte erstatta av myntar. I 2006 vart ei tredje utgåve innført, i valørane 500,  og  franc som liknar på tidlegare utgåvar. 11. juni 2007 vart  franc-setelen igjen gjeven ut.

I 2010 gav sentralbanken i Guinea ut ein minneserie med 1000, 5000 og 10 000 franc-setlar for å feire femtiårsjubileet for både den guineanske francen og Banque Centrale de la République de Guinée (BCRG) med ein diamantforma logo for storhendingane på framsida av kvar valør på innsida av vassmerkevindauget på høgre side.

Den 9. juli 2012 gav sentralbanken i Guinea ut ein ny 10 000 franc-setel som likna den opphavlege utgåva, men i revidert utgåve. Hovudfargen på setelen blei endra frå grøn til raud, og i staden for eit diamantforma merke plassert på bokstavane «RG» (for Republique de Guinée), er han no erstatta av ein holografisk lapp og den holografiske tryggleiksstripa som no vert vist på baksida. Den 11. mai 2015 utstedte sentralbanken i Republikken Guinea en 20 000 francseddel. Den 21. januar 2018 gav sentralbanken i Guinea ut ein revidert setel for 20 000 franc, med redusert storleik og avanserte tryggleiksfunksjoner. Den 1. mars 2019, på 59-årsdagen for introduksjonen av Guinea sin nasjonale valuta, gav sentralbanken i Guinea ut ein revidert 10 000 franc-setel og ein ny 2 000 franc-setelen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Guineansk franc|Guineansk franc]]» frå , den 20. oktober 2024.*