open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kripos

**Den nasjonale eininga retta mot organisert og annan alvorleg kriminalitet** (**Kripos**) er ein nasjonal politietat under Politidirektoratet.

## Oppgåver
Kripos har som oppgåve å vera: 
* eit nasjonalt kompetansesenter for norsk politi,
* ansvarleg for å behandla sentrale register i politiet,
* eit nasjonalt kriminalteknisk laboratorium,
* eit kontaktpunkt for internasjonalt politisamarbeid (gjennom Europol og Interpol),
* ein aktør for førebygging og samfunnstryggleik.

## Historie
Kriminalpolitisentralen vart oppretta i 1959 då kriminallaboratoriet, identifiseringssentralen, kriminalregisteret og Polititidende vart skilt ut frå Oslo politikammer. I 1960 tok Kripos òg over ansvaret for det norske Interpolkontoret.

### Utvikling
Tidlegare var Kripos eit reint bistandsorgan for norsk politi. E-avdelinga (etterforskingsavdelinga), òg kalla «Mordkommisjonen», vart oppretta i 1967. Den 1. januar 2005 vart Kriminalpolitisentralen erstatta av eit nytt organ – Den nasjonale eininga retta mot organisert og annan alvorleg kriminalitet – som vart tilført politiet sitt datakrimsenter (tidlegare underlagt Økokrim) og det særskilte etterforskingsprosjektet «Catch» (tidlegare underlagt Politidirektoratet). I tillegg til dette fekk eininga ein eigen påtalekompetanse som gjorde det mogeleg for etaten å opna etterforsking av saker sjølv. I 2015 vart det oppretta ein seksjon i Kripos for tidlegare uoppklara drapssaker, ein såkalla «cold case»-seksjon.

### Namn
Namnet «Kripos» var opphavleg eit akronym henta frå ordet **Kri**minal**po**liti**s**entralen. Ved nedlegginga av Kriminalpolitisentralen den 1. januar 2005, vart forkortinga for Kriminalpolitisentralen – Kripos – vidareført, men vart tilført Nye foran namnet, slik at eininga i daglegtale vart kalla «Nye Kripos». Den 20. januar 2006 vart forkortinga Nye Kripos endra tilbake til Kripos – slik at det noverande formelle namnet til etaten vart «Den nasjonale eininga retta mot organisert og annan alvorleg kriminalitet (Kripos)».

### Tilsette
Kripos har per i dag 700 tilsette. Om lag halvparten av desse har ei politiutdanning, medan dei resterande er kjemikarar (analytisk kjemi, uorganisk kjemi, organisk kjemi), laborantar, psykologar, fotografar, omsetjarar, IT-spesialistar eller skriftgranskarar.

## Leiarar for Kripos
* 1959–1976 : Arne Kleveland (politiinspektør)
* 1976–1993 : Bjørn Heggelund (politiinspektør)
* 1993–2005 : Arne Huuse (politimeister)
* 2005–2009 : Odd Olsen Ingerø
* 2009–2012 : Odd Reidar Humlegård
* 2013–2020 : Ketil Haukaas
* 2020– : Kristin Ottesen Kvigne

## Sjå òg
* Det nasjonale statsadvokatembetet

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kripos|Kripos]]» frå ,  den 2. januar 2023.*
Arica og Parinacota-regionen

**Arica og Parinacota-regionen** (spansk *Región de Arica y Parinacota*) er den nordlegaste av dei seksten regionane i den administrative inndelinga av Chile, og omfattar to provinsar, Arica og Parinacota. Han grensar til Tacna-regionen i Peru, i aust av departementa La Paz og Oruro som tilhøyrer Bolivia, i sør av Tarapacá-regionen og i vest av Stillehavet. 

Arica og Parinacota er den 5. minste, den 3. minst folkerike og den 6. minst folketette av regionane i Chile. Arica er hovudstaden til regionen og den største byen.

Regionen var ein tidlegare peruansk provins, som vart okkupert av Chile under Ancón-traktaten frå 1883 ved slutten av Stillehavskrigen, og deretter formelt annektert i 1929 av Lima-traktaten. Etter annekteringa gjekk Arica og Parinacota gjennom ein prosess med tvungen akkulturasjon med sikte på å skape ein dominans av chilenske tradisjonar og kultur.

## Kjelder

**Denne artikkelen inneheld omsett tekst frå «[[:en:Arica y Parinacota Region|Arica y Parinacota Region]]» frå , den 4. januar 2023.*

## Bakgrunnsstoff

*
Tarapacá-regionen

**Tarapacá-regionen** (spansk *Región de Tarapacá*) er den nest nordlegaste av dei seksten regionane i den administrative inndelinga av Chile, og omfattar to provinsar: Iquique-provinsen i sørvest gjer ut for ca. 6 % av arealet i regionen, resten av arealet er i Tamarugal-provinsen. Tarapacá grensar til Arica og Parinacota-regionen i nord og til Antofagasta-regionen i sør. I aust ligg Bolivia, både Oruro-departmentet og Potosí-departmentet i Bolivia grensar til Tarapacá.
Iquique er hovudstad og største byen i regionen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen inneheld omsett tekst frå «[[:en:Tarapacá Region|Tarapacá Region]]» frå , den 4. januar 2023.*

## Bakgrunnsstoff

*
Atacama-regionen

**Atacama-regionen** (spansk *Región de Atacama*) er ein av dei seksten regionane i den administrative inndelinga av Chile, og omfattar dei tre provinsane Chañaral, Copiapó og Huasco. Han grensar til Antofagasta-regionen i nord, til Coquimbo-regionen i sør og til Argentina i aust.
Copiapó er hovudstad og største byen i regionen, han ligg 801 km nord for Santiago. Andre vektige byar inkluderer Vallenar, Caldera og Chañaral.

## Kjelder

**Denne artikkelen inneheld omsett tekst frå «[[:en:Atacama Region|Atacama Region]]» frå , den 4. januar 2023.*

## Bakgrunnsstoff

*
Coquimbo-regionen

**Coquimbo-regionen** (spansk *Región de Coquimbo*) er ein av dei seksten regionane i den administrative inndelinga av Chile, og omfattar dei tre provinsane Elqui, Limarí og Choapa. Han grensar til Atacama-regionen i nord,  til Valparaíso-regionen i sør og til Argentina i aust.
La Serena er hovudstad og største byen i regionen. Andre vektige byar inkluderer Coquimbo og Ovalle.

## Kjelder

**Denne artikkelen inneheld omsett tekst frå «[[:en:Coquimbo Region|Coquimbo Region]]» frå , den 4. januar 2023.*

## Bakgrunnsstoff

*
Valparaíso-regionen

**Valparaíso-regionen** (spansk *Región de Valparaíso*) er ein av dei seksten regionane i den administrative inndelinga av Chile. Han grensar til Coquimbo-regionen i nord og til Santiago metropol-regionen i sør. I aust ligg Argentina.
Valparaíso er hovudstad og hamneby. Andre viktige byar inkluderer Viña del Mar, Quillota, San Felipe, Quilpué, Villa Alemana og San Antonio. Regionen omfattar også dei fjerntliggande stillehavsøyane Rapa Nui og Juan Fernandez-øyane.

Regionen har den nest høgaste folkesetnaden i landet, og har den andre største folketettleiken, etter storbyområdet Santiago i søraust. 

## Kjelder

**Denne artikkelen inneheld omsett tekst frå «[[:en:Valparaíso Region|Valparaíso Region]]» frå , den 4. januar 2023.*

## Bakgrunnsstoff

*
Ski-NM 2008

**Noregsmeisterskapen på ski 2008** i nordiske greiner vart avvikla vinteren 2008 i Trondheim og i Støren/Selbu. Meisterskapsprogrammet vart avvikla i tida 30. januar til 3. februar og dagane 28.–30. mars. Sør-Trøndelag Skikrets stod som arrangør av alle tevlingane.

## Langrenn menn
### 15 km fristil



Dato: 31. januar
Stad: Trondheim

### 30 km fellesstart



Dato: 3. februar
Stad: Trondheim

### 56 km fellesstart



Dato: 29. mars
Stader: Støren til Selbu

### 3 x 10 km stafett



Dato: 3. februar
Stad: Trondheim

### Sprint



Dato: 1. februar
Stad: Trondheim

## Langrenn kvinner
### 10 km fristil



Dato: 31. januar
Stad: Trondheim

### 15 km fellesstart



Dato: 3. februar
Stad: Trondheim

### 56 km fellesstart



Dato: 29. mars
Stader: Støren til Selbu

### 3 x 5 km stafett



Dato: 3. februar
Stad: Trondheim

### Sprint klassisk stil



Dato: 1. februar
Stad: Trondheim

## Kombinert



Dato: 2. februar
Stad: Trondheim

### Kombinert sprint



Dato: 3. februar
Stad: Trondheim

## Hopprenn
### Normalbakke



Dato: 30. mars
Stad: Trondheim

### Storbakke



Dato: 30. januar
Stad: Trondheim

## Kjelder
*Dagsavisen 1. februar 2008
*Dagsavisen 4. februar 2008
*Dagsavisen 31. mars 2008
Santiago metropol-regionen

**Santiago metropol-regionen** (spansk *Región Metropolitana de Santiago*) er ein av dei seksten regionane i den administrative inndelinga av Chile. Han grensar i nord og vest mot Valparaíso-regionen og i sør mot O'Higgins-regionen. I aust grensar han mot Argentina.

Det er einaste administrative region i landet utan kystlinje og inneheld hovudstaden i nasjonen, Santiago. Dei fleste kommersielle og administrative sentra er lokaliserte i regionen, inkludert Chiles viktigaste internasjonale flyplass, Arturo Merino Benítez internasjonale lufthamn.

Med eit areal på 15&nbsp;403,2 km2 og folkesetnad på over 7 millionar, er det Chiles mest folkesette og tettast folkesette region.

## Geografi
Santiago metropol er einaste landslåste regionen i Chile og ligg i den mellomliggjande Valle Central mellom den chilenske kystserien og Andesfjella. Cerro San Cristóbal dominerer det vidstrekte bybiletet i Santiago i ei høgd av 880 meter over havet med byforstader som jamt og trutt klatrar ved foten av Andesfjella i aust. Tupungato-stratovulkanen, med ein topp på 6 570 moh. på grensa mot Argentina, er ein av Sør-Amerikas høgaste fjelltoppar.

Det dominerande dreneringsbassenget strøymer inn i Maipo-elva med dei viktigaste sideelvane Mapocho, Yeso og Colorado.

## Kjelder

**Denne artikkelen inneheld omsett tekst frå «[[:en:Santiago Metropolitan Region|Santiago Metropolitan Region]]» frå , den 4. januar 2023.*

## Bakgrunnsstoff

*
O'Higgins-regionen

**O'Higgins-regionen** (spansk *Región del Libertador General Bernardo O'Higgins*) er ein av dei seksten regionane i den administrative inndelinga av Chile, og omfattar dei tre provinsane Cachapoal, Colchagua og Cardenal Caro. Han grensar til Santiago metropol-regionen i nord, til Maule-regionen i sør og til Argentina i aust. Rancagua er hovudstad og største byen i regionen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen inneheld omsett tekst frå «[[:en:O'Higgins Region|O'Higgins Region]]» frå , den 4. januar 2023.*

## Bakgrunnsstoff

*
Maule-regionen

**Maule-regionen** (spansk *Región del Maule*) er ein av dei seksten regionane i den administrative inndelinga av Chile, og omfattar dei fire provinsane Curicó, Talca, Linares og Cauquenes. Han grensar til O'Higgins-regionen i nord,  til Ñuble-regionen i sør og til Argentina i aust.
Talca er hovudstad og største byen i regionen. 

Regionen hentar namnet sitt frå elva Maule som renn vestover frå Andesfjella, og deler regionen i to og spenner over eit nedslagsfelt på omtrent 20&nbsp;600 km2. Maule-elva er av historisk interesse fordi ho mellom anna markerte den sørlege grensa for inkariket.

## Kjelder

**Denne artikkelen inneheld omsett tekst frå «[[:en:Maule Region|Maule Region]]» frå , den 4. januar 2023.*

## Bakgrunnsstoff

*
Ñuble-regionen

**Ñuble-regionen** (spansk *Región de Ñuble*) er ein av dei seksten regionane i den administrative inndelinga av Chile, og omfattar dei tre provinsane Diguillín, Itata og Punilla. Han grensar til Maule-regionen i nord og til Biobío-regionen i sør.
Chillán er hovudstad og største byen i regionen. Andre vektige byar inkluderer Angol og Villarrica.

Ñuble var tidlegare ein provins i Biobío-regionen. Han fekk status som region frå 5. september 2018.

## Kjelder

**Denne artikkelen inneheld omsett tekst frå «[[:en:Ñuble Region|Ñuble Region]]» frå , den 4. januar 2023.*

## Bakgrunnsstoff

*
Los Ríos-regionen

**Los Ríos-regionen** (spansk *Región de Los Ríos*) er ein av dei seksten regionane i den administrative inndelinga av Chile, og omfattar to provinsar: Valdivia-provinsen i nord og Ranco-provinsen i sør. Han grensar til Araucanía-regionen i nord og til Los Lagos-regionen i sør. Mot aust ligg Argentina. 
Valdivia er hovudstad og største byen i regionen. 

## Geografi og klima
Los Ríos-regionen er dominert av dalane i den mellomliggjande senkinga, berre avbrote av låge område av Cordillera de la Costa mot kysten, som tillèt omfattande utvikling av landbruk og husdyrdrift. Andesfjella held oppe den karakteristiske vulkanismen i høgder over 2000 moh. med vulkanane Villarrica, 2814 moh. på grensa til Araucanía-regionen - og vulkanen Mocho-Choshuenco, 2422 moh.

Dei to dominerande elvebassenga i regionen er Valdivia-elva og Bueno-elva. Begge har elvane opphav i Andes-sona, og på grunn av akkumulering av morenar av glasialt opphav som bremsar vasstraumen, har det vorte danna ulike innsjøar. Elva Valdivia har opphavet sitt i den argentinske innsjøen Lácar, eit elvelaup kryssar grensa og gjev bidrag til dei sju innsjøane, ei gruppe der Panguipulli-sjøen, Calafquén og Riñihue skil seg ut. frå sistnemnde renn vatnet nedover San Pedro-elva og Calle-Calle, til samlaupet med Cruces-elva for å danne Valdivia-elva, som munnar ut i Bahía de Corral på stillehavskysten. 
Bueno-elva har utspring i Ranco-sjøen.

Geografien til regionen har gitt liv til ulike økosystem, som i dei tempererte valdiviske skogane, spesielt kystsona som er prega av nærværet av treslaget patagoniasypress (*Fitzroya cupressoides*). Valdiviajordskjelvet i 1960 forårsaka ei stor endring av det regionale miljøet, overfløymde fruktbare område og genererte store våtmarkshabitat til ulike artar i faunaen som svarthalsvane (*Cygnus melancoryphus*).

Regionen har eit maritimt fuktig klima med ein gjennomsnittstemperatur på 11 °C med låg termisk svinging på kysten som følgje av påverknad av havet; sjølv om det vinterstid førekjem temperaturar under null. Ute mot kysten er gjennomsnittleg nedbør i året over 2000 mm, og konsentrert om vintermånadene, noko som gjer det til eit av dei mest regnfulle områda i landet.

## Økonomi

Den regionale økonomien er hovudsakleg basert på skogbruk, inludert cellulose- og papirproduksjon. I innlandet finn ein landbruksproduksjon. Regionen eksporterer òg mineral som lasurstein og noko sølv og gull.

Turisme er viktig for utviklinga av regionen, i kystsona er det spa som Niebla, i det indre er det Siete Lagos -sektoren og breidda av Ranco-sjøen. I Andes-området er hovudattraksjonane termiske sentre og eksisterande naturreservat.
## Kjelder

**Denne artikkelen inneheld omsett tekst frå «[[:es:Región de Los Ríos|Región de Los Ríos]]» frå , den 12. februar 2023.*

## Bakgrunnsstoff

*
Haltibygget

**Halti**, også kjent som *Haltibygget* og *Haltisenteret*, er ein bygning på Storslett i Nordreisa kommune som opna i 2001 og blei utvida med eit nytt byggetrinn i 2015.

Det husar Halti nasjonalparksenter, Halti næringshage og Nordreisa kulturvirksomhet, med Halti kulturscene, Nordreisa kino og Nordreisa bibliotek, hovudadministrasjonen til Nord-Troms Museum og Halti kvenkultursenter.

Nord-Troms Museum har hovudutstillinga si her og andre utstillingslokale som viser ulike vandreutstillingar, i tillegg til kontor og spesialrom.

Halti er eit høgt, framståande fjell mellom Nord-Troms og Finland. Namnet kjem av samisk *háldi*, som viser til verneånda til menneske, dyr og stader.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Los Lagos-regionen

**Los Lagos-regionen** (spansk *Región de Los Lagos*) er ein av dei seksten regionane i den administrative inndelinga av Chile, og omfattar dei fire provinsane Osorno, Llanquihue, Chiloé og Palena. Han grensar til Los Ríos-regionen i nord,  til Aysén-regionen i sør og til Argentina i aust.
Puerto Montt er hovudstad og største byen i regionen. Ein annan by med over 100&nbsp;000 innbyggjarar er Osorno.

## Kjelder

**Denne artikkelen inneheld omsett tekst frå «[[:en:Los Lagos Region|Los Lagos Region]]» frå , den 4. januar 2023.*

## Bakgrunnsstoff

*
Aysén-regionen

**Aysén-regionen** (spansk *Región de Aysén* eller *Región de Aysén del General Carlos Ibáñez del Campo*) er ein av dei seksten regionane i den administrative inndelinga av Chile, og omfattar fire provinsar, Coyhaique, Aysén, General Carrera og Capitán Prat. Han grensar til Los Lagos-regionen i nord,  til Magallanes-regionen i sør og til Argentina i aust.
Coyhaique er hovudstad i regionen. 

Dette er den tredje største regionen i landet målt i flatevidd, men med minst folkesetnad, 102&nbsp;317 per 2017.

## Kjelder

**Denne artikkelen inneheld omsett tekst frå «[[:en:Aysén Region|Aysén Region]]» frå , den 4. januar 2023*

## Bakgrunnsstoff

*
Verdscupen i skiskyting 1994

**Verdscupen i skiskyting 1994** tok til 9. desember 1993 og vart avslutta 20. mars 1994. Turneringa omfatta 12 individuelle tevlingar. Renna fann stad i Bad Gastein i Austerrike, Pokljuka i Slovenia, Ruhpolding i Tyskland, Antholz i Italia og i Hinton og Canmore i Canada.

Dei mannlege utøvarane tevla i seks 20&nbsp;km og like mange 10-kilometerar, òg kalla normalprogram og sprint. I tillegg vart det arrangert seks stafettar over 4 x 7,5&nbsp;km og ei mannskapstevling. Patrice Bailly-Salins frå Frankrike gjekk til topps i tre enkeltrenn og kneip den store pokalen, like framom Sven Fischer frå Tyskland. Frank Luck, også Tyskland, vart tredjemann.

Dei kvinnelege utøvarane tevla i 15&nbsp;km og 7,5&nbsp;km, seks renn over kvar av distansane. Dessutan i seks stafettar over 4 x 7,5&nbsp;km og ei mannskapstevling med fire på kvart landslag. Svetlana Paramygina, som representerte Belarus, vann fire av dei individuelle tevlingane og sikra seg IBU-pokalen framom Nathalie  Santer frå Italia, medan Anne Briand frå Frankrike vart nummer tre som året i førevegen.
 
## Menn
### Individuelt

## Kvinner
### Individuelt

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Biathlon-Weltcup 1993/94|Biathlon-Weltcup 1993/94]]» frå ,  den 5. januar 2023.*
Wellingtonøya

**Wellingtonøya** er ei øy vest for Campo de Hielo Patagónico Sur i Chile. Ho har eit overflateareal på 5&nbsp;556&nbsp;km², og mesteparten av henne er del av Bernardo O'Higgins nasjonalpark. Øya er folkesett av kawesqar-folk, eit urfolk som bur i landsbyen Puerto Edén. Dette er den einaste folkesette staden på øya.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Wellington (øy)|Wellington (øy)]]» frå ,  den 5. januar 2023.*
Regionar i Chile

Chile er delt inn i 16 regionar som er den administrative inndelinga i landet på øvste nivå. Kvar region blir leidd av ein intendant (*intendente*), utnemnt av presidenten i Chile, og eit direkte valt regionalt styre (*consejo regional*).

Regionane er delt inn i provinsar, administrativ eining på andre nivå, kvar leidd av ein guvernør (*gobernador*) utnemnt av presidenten. Det er totalt 56 provinsar. Kvar provins er delt inn i kommunar, den tredje og lågaste administrative eininga, styrt av eit kommunestyre.

## Namngjeving
Kvar region fekk eit romartal, etterfølgd av eit namn. Til dømes *IV Región de Coquimbo*, lese som «den fjerde regionen av Coquimbo» på spansk). Då den regionale strukturen vart oppretta, vart romartal tildelt i stigande rekkjefølgje frå nord til sør, med den nordlegaste regionen peika ut som I (første) og den sørlegaste regionen som XII (tolvte). Santiago metropol-regionen, som ligg i sentrum av landet med hovudstaden Santiago, vart ekskludert frå denne namneordninga og fekk i staden initialane RM, som står for *Región Metropolitana*. Med skipinga av regionane XIV (Los Ríos-regionen) og XVI (Ñuble-regionen) i sør og XV (Arica og Parinacota-regionen) i nord (XIII vart ikkje brukt) i 2007, vart den nord-sør-romerske talrekkjefølgja broten.

I februar 2018 vart lova om styrking av regionalisering vedtatt. Ho fjerna mellom anna romartala frå nemningane.

## Historia om den regionale strukturen
Dei administrative avdelingane i Chile vart oppretta i 1974 og avgrensa til 13 regionar. Før den tid var Chile delt inn i 25 provinsar, som vidare vart delt inn i departement, og deretter i kommunar. Den nye territoriale organisasjonen vart implementert i fasar med nokre innleiande «pilotregionar» som byrja å drifte i 1974, og utvida prosessen 1. januar 1976 til resten av landet. Santiago metropol-regionen byrja å drifte i april 1980.

I desember 2006 vart to nye regionar oppretta: den nordlege Arica og Parinacota-regionen, ved å ta ut dei to nordlegaste provinsane frå Tarapacá-regionen; og Los Ríos-regionen i sør, som omfattar provinsane Valdivia, tidlegare ein del av Los Lagos-regionen, og Ranco, tidlegare ein del av Valdivia. Begge regionane vart operative i oktober 2007.

I august 2017 vart Ñuble-regionen oppretta frå det som då var Ñuble-provinsen i Biobío-regionen. Den gamle provinsen vart delt inn i tre nye provinsar: Diguillín, Punilla og Itata. Hovudstaden til den nye regionen er Chillán. Han vart operativ i september 2018.

## Liste av regionar
:*Sjå [[Chile#Administrativ_inndeling]]*

## Kjelder

**Denne artikkelen inneheld omsett tekst frå «[[:en:Regions of Chile|Regions of Chile]]» frå , den 7. januar 2023*

;Referansar 

## Bakgrunnsstoff
Dart-elva

**Dart** eller **River Dart** er ei elv i Devon i England. Ho har utspring høgt på Dartmoor og renn  til havet ved Dartmouth.

Elva byrjar som to ulike greiner, East Dart og West Dart, som renn saman ved Dartmeet. Det går fleire enkle hellebruer, *clapper bridges*, over elva, mellom anna ved Postbridge.

Etter Dartmoor renn elva sørover fordi Buckfast Abbey og gjennom byane Buckfastleigh, Dartington og Totnes. Etter Totnes blir elva påverka av tidvatnet, og det finst ingen bruer nedstrøms for byen.

Det går ei passasjerferje over elva frå landsbyen Dittisham til eit punkt på andre sida ved Greenway Estate. Denne staden var tidlegare heimen til krimforfattaren Agatha Christie, og har utsyn over elva. Han er no eigd av National Trust, og er open for publikum.

Mellom landsbyen Kingswear på austsida av elveestuaret og byen Dartmouth i vest går det to bilferjer og ei passasjerferje.

Der elva renn ut i sjøen er det stein og klipper på begge sider. På austsida ligg Kingswear Castle nær vatnet, og på vestsida er Dartmouth Castle bygt på eit nes. Borgene hadde tidlegare ei forsvarslenkje  over estuaret som dei heva ved solnedgang for å hindra fiendeskip i å koma inn i hamna i Dartmouth.

## Galleri

RiverDart.jpg|Flyfoto av Dart med utsyn mot Den engelske kanalen
Dartmouth Kingswear Castle.jpg|Dartmouth og Kingswear Castle ved munningen av elva.


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Dart|River Dart]]» frå ,  den 7. januar 2023.*
Verdscupen i skiskyting 1995

**Verdscupen i skiskyting 1995** tok til 8. desember 1994 og vart avslutta 19. mars 1995. Turneringa omfatta 14 individuelle tevlingar. Renna fann stad i Bad Gastein i Austerrike, Oberhof og Ruhpolding i Tyskland, Antholz i Italia, Lahti i Finland og Lillehammer i Noreg.

Dei mannlege utøvarane tevla i sju 20 km og like mange 10-kilometerar, òg kalla normalprogram og sprint. I tillegg vart det arrangert seks stafettar over 4 x 7,5 km og to mannskapstevlingar. Norske Jon Åge Tyldum vann turneringa, like framom Patrick Favre og med Wilfried Pallhuber på tredjeplass, begge desse karane representetre Italia.  

Dei kvinnelege utøvarane tevla i 15 km og 7,5 km, sju renn over kvar av distansane. Dessutan i seks stafettar over 4 x 7,5 km og to mannskapstevlingar. Anne Briand frå Frankrike sigra føre fjorårsvinnar  Svetlana Paramygina som representerte Belarus. Uschi Disl frå Tyskland vart nummer 3 i turneringa.
 
## Menn
### Individuelt

## Kvinner
### Individuelt

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Biathlon-Weltcup 1994/95|Biathlon-Weltcup 1994/95]]» frå ,  den 7. januar 2023.*
Naturlege regionar i Chile

Ein kan dele inn arealet av **[[Chile]] i fem ulike naturlege regionar** etter naturgjevne skilnader.
Fordi Chile er langstrekt frå nord mot sør, frå eit punkt omtrent 625 kilometer nord for steinbukken sin vendekrins til eit punkt som knapt er meir enn 1400 kilometer nord for Den antarktiske polarsirkelen, finn ein eit breitt utval av jordas klima innanfor territoriet til Chile.

I 1950 definerte *Corporación de Fomento de la Producción* i Chile, etter kriterium for geografisk og økonomisk homogenitet, seks regionar i det kontinentale Chile: *Norte Grande, Norte Chico, Núcleo Central, Concepción y La Frontera, Los Lagos* og *Los Canales*.

Sjølv om denne territoriale inndelinga aldri vart brukt til å definere administrative einingar, slik som dei noverande regionane i Chile, held dei naturlege regionane fram med å bli brukte til referanseføremål.

## Oversyn
Desse naturlege regionane er ordna frå nord til sør og her redusert til fem naturlege regionar: Kvar har sin eigen karakteristiske vegetasjon, fauna, klima og, trass i allestadsnærværet av både Andesfjella og Stillehavet, òg sin eigen distinkte topografi.

## Kjelder

**Denne artikkelen inneheld omsett tekst frå «[[:en:Natural regions of Chile|Natural regions of Chile]]» frå , den 7. januar 2023*

;Referansar
Metroen i Baku

**Metroen i Baku** (aserbajdsjansk *Bakı metropoliteni*) er ein dobbeltspora, elektrisk driven tunnelbane for persontrafikk i Baku. Den første linja vart opna i 1967. Tunnelbanen har ei sporlengde på 40,3 km, består av 3 linjer og 27 stasjonar, 25 av dei ligg under bakken. Det er til saman 228 togsett. Tunnelbanen vert driven elektrisk med 820 V likestraum, og med straumskjene. Sporvidda (avstanden mellom skjenene) er 1520 millimeter. Talet på einskildreiser var 229,7 millionar (629&nbsp;315 dagleg) i 2019.

## Linjer

## Tidslinje

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Baku Metro|Baku Metro]]» frå ,  den 8. januar 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettstad (på aserbajdsjansk, engelsk og russisk)
Snarum stavkyrkje

**Snarum stavkyrkje** i Modum låg på prestegarden sin grunn (gnr. 159). Jens Nilssøn (1595) omtalar soknet som anneks til Modum, altså Heggen. Stavkyrkja vart utvida til krosskyrkje med lafta tverrskip i 1663, og det går fram av ein synfaringsrapport frå 1689 at kyrkja hadde svalgangar. Stavkyrkja vart avløyst av ei tømmerkyrkje i 1702.

## Gjenstandar frå stavkyrkja
Ein portal frå stavkyrkja stod ved inngangen til våpenhuset i kyrkja frå 1702 før han vart sendt inn til Oldsaksamlinga. På Drammens museum er det bevart ein døypefont i renessansestil (nr. 3008 i museet sitt system). Frå stavkyrkja er det òg bevart ei katekismetavle frå 1598.

## Sjå òg
* Rivne stolpekyrkjer, stavkyrkjer og tilhøyrande utgravingar i Nord-Europa

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Snarum stavkirke|Snarum stavkirke]]» frå ,  den 9. januar 2023.*  
* Snarum kirke i «Norges kirker»
* 
*

; Fotnotar
Skea kyrkje

**Skea kyrkje** skal i mellomalderen ha stått på garden Skea, like nordaust for Lørenfallet i Sørum. Dette er berre eit par kilometer frå hovudkyrkja i Sørum, men Skea er omtala som sokn i 1412. Mot dette hevdar Jan Brendalsmo at omtale av soknet ikkje utan vidare inneber at kyrkja var i bruk. Ho kan ha vore ute av bruk på 1400-talet. I biskop Eystein Aslaksson si jordebok vert det da òg sagt at det ikke vart ført rekneskap for året 1400, og for 1393 finst inga opprekning av landskyld, slik det er for nabokyrkjene. Kyrkjestaden let seg ikkje påvise fysisk, for i 1768 vart garden Skea ramma av eit leirskred der 16 menneskeliv gjekk tapt. Men då hadde kyrkja vore nedlagd i lang tid. Ein veit ingenting om korleis kyrkja såg ut.

## Kjelder

;Fotnotar




* Skea, forsvunnet kirke i Norges kirker

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Skea kirke|Skea kirke]]» frå ,  den 9. januar 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
* 
* 
*
Eri stavkyrkje

**Eri stavkyrkje** stod i mellomalderen på storgarden Eri eller Æri i Lærdal. Denne er berre eit par kilometer frå kvar av gardane Hauge og Tønjum, der det òg stod kyrkjer.

Presten («sira Barðe a Æiðrini») er omtala i eit diplom frå 1305, og kyrkja («Kirkian a ædrin») er omtala i Bergens kalvskinn (før 1340). Kyrkja vart omtala som Ædernn kappel i 1535, og i 1565 låg ho i Tønjum sokn. Kyrkja er ikkje omtala i jordeboka for bispedømmet frå rundt 1600, og ein trur difor at ho vart lagd ned i god tid før dette.

Tufta synest ikkje å vere påvist. Over gardsbygningane finst ein liten bakke kalla Turkebakken, noko som av B.E. Bendixen er tolka som ei forvansking av «Kirkebakken». Det skal ha blitt funne knokkelrestar nær riksveg 5.

## Kjelder

;Fotnotar




* Jan Brendalsmo: Kildegjennomgang: Middelalderske kirkesteder i Sogn og Fjordane fylke (Riksantikvaren, 2016), s.&nbsp;108–109
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Eri stavkirke|Eri stavkirke]]» frå ,  den 9. januar 2023.*

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Robinson Crusoe-øya

**Robinson Crusoe-øya** (spansk: *Isla Róbinson Crusoe*, blir uttalt [ˈizla ˈroβinson kɾuˈso]), tidlegare kjent som *Más a Tierra* ('Nærare land'), er den nest største av Juan Fernández-øyane, som ligg 670 km vest for Valparaiso, Chile, i det sørlege Stillehavet. Det er den mest folkerike av dei folkesette øyane i øygruppa med flest busette i byen San Juan Bautista ved Cumberland Bay på nordkysten av øya.

Frå 1704 til 1709 var øya heimstad for den stranda sjømannen Alexander Selkirk, som i det minste delvis inspirerte romanforfattaren Daniel Defoe sin fiktive Robinson Crusoe i romanen med same namn frå 1719, sjølv om romanen eksplisitt er sett til Karibia. Dette var berre ei av fleire overlevingshistorier frå perioden som Defoe ville ha vore klar over. For å spegle den litterære kunnskapen knytt til øya og tiltrekkje seg turistar, døypte den chilenske regjeringa om øya til *Isla Róbinson Crusoe* i 1966.

Robinson Crusoe-øya har eit fjellaktig og bølgjande terreng, danna av eldgamle lavastraumar som har bygd seg opp frå ei rekkje vulkanske hendingar. Arealet er 47.94 km2. Det høgaste punktet på øya er 915 meterover havet ved El Yunque. Intens erosjon har resultert i danninga av bratte dalar og ryggar. Ei smal halvøy er danna i den sørvestlege delen av øya kalla Cordón Escarpado. Øya Santa Clara ligg like utanfor sørvestkysten.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Robinson Crusoe Island|Robinson Crusoe Island]]» frå ,den 9. januar 2023*  

;Referansar

## Bakgrunnsstoff
Alejandro Selkirk-øya

**Alejandro Selkirk-øya** (spansk: *Isla Alejandro Selkirk*), tidlegare kjent som Más Afuera (lenger ut (til sjøen)) og døypt om etter den stranda sjømannen Alexander Selkirk, er den største og vestlegaste øya i Juan Fernández-øygruppa i Valparaíso-regionen, Chile. Ho ligg 180 km vest for Robinson Crusoe-øya i det søraustlege Stillehavet.

Frå 1704 til 1709 var øya heimstad for den stranda sjømannen Alexander Selkirk, som i det minste delvis inspirerte romanforfattaren Daniel Defoe sin fiktive Robinson Crusoe i romanen med same namn frå 1719, sjølv om romanen eksplisitt er sett til Karibia. Dette var berre ei av fleire overlevingshistorier frå perioden som Defoe ville ha vore klar over. For å spegle den litterære kunnskapen knytt til øya og tiltrekkje seg turistar, døypte den chilenske regjeringa om øya til *Isla Alejandro Selkirk* i 1966.

Øya måler 11 km i nord–sør retning og 6 km aust–vest, og har eit areal på 49,5 km2. Ho er tett skogkledt, fjellrik og er prega av rygger og mange djupe ravinar som fører til ein bratt, utilgjengeleg kyst på austsida av øya, med enorme djupner utanfor. Kystklippene er opptil 1000 m høge. Dei sørlege, vestlege og nordlege sidene av øya har sandstriper med strand som strekkjer seg 161 m til havs på somme stader. Den høgaste fjelltoppen, Cerro de Los Inocentes, stig til 1268 moh. i den sørvestlege delen av Alejandro Selkirk Island, der det også er ein framståande stein med eit hol gjennom.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Alejandro Selkirk Island|Alejandro Selkirk Island]]» frå ,den 9. januar 2023*  

;Referansar

## Bakgrunnsstoff
Ski-NM 2009

**Noregsmeisterskapen på ski 2009** i nordiske greiner vart arrangert vinteren 2009 på Gjøvik, Raufoss, Lillehammer og Røros. Meisterskapsprogrammet vart avvikla i tida 15.–18.  januar, onsdag 4. februar og helga 28.–29. mars.

## Langrenn menn
### 15 km klassisk stil



Dato: 15. januar
Stad: Gjøvik

### 30 km fellesstart



Dato: 17. januar
Stad: Gjøvik

### 50 km fellesstart



Dato: 28. mars
Stad: Røros

### 3 x 10 km stafett



Dato: 18. januar
Stad: Gjøvik

### Sprint



Dato: 16. januar
Stad: Gjøvik

## Langrenn kvinner
### 10 km fristil



Dato: 15. januar
Stad: Gjøvik

### 15 km fellesstart



Dato: 17. januar
Stad: Gjøvik

### 30 km fellesstart



Dato: 28. mars
Stad: Røros

### 3 x 5 km stafett



Dato: 18. januar
Stad: Gjøvik

### Sprint fristil



Dato: 16. januar
Stad: Gjøvik

## Kombinert



Dato: 28. mars
Stader: Raufoss og Gjøvik

### Kombinert fellesstart



Dato: 28. mars
Stader: Gjøvik og Raufoss

## Hopprenn
### Normalbakke



Dato: 28. mars
Stad: Lillehammer

### Storbakke



Dato: 4. februar
Stad: Raufoss

## Kjelder
*Dagsavisen 16. januar 2009
*Dagsavisen 19. januar 2009
*Dagsavisen 5. februar 2009
Verdscupen i skiskyting 1996

**Verdscupen i skiskyting 1996** tok til 7. desember 1995 og vart avslutta 17. mars 1996. Turneringa omfatta 14 individuelle tevlingar for begge kjønn. Renna fann stad i Östersund i Sverige, Oslo i Noreg,  Antholz i Italia, Osrblie i Slovakia, Ruhpolding i Tyskland, Pokljuka i Slovenia og Hochfilzen i Austerrike

Dei mannlege utøvarane tevla i sju 20 km og like mange 10-kilometerar, òg kalla normalprogram og sprint. I tillegg vart det arrangert seks stafettar over 4 x 7,5 km og to mannskapstevlingar. Vladimir Dratsjov, som repersenterte Russland, vaann fem av renna og sigra med stor margin til andremann, Viktor Majgurov. Tyske Sven Fischer la beslag på tredjeplassen.

Dei kvinnelege utøvarane tevla i 15 km og 7,5 km, sju renn over kvar av distansane. Dessutan i seks stafettar over 4 x 7,5 km og to mannskapstevlingar. Franske Emmanuelle Claret gjekk til topps i turneringa, på dei neste plassane kom Uschi Disl og Petra Behle som begge representerte Tyskland.
 
## Menn
### Individuelt

## Kvinner
### Individuelt

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Biathlon-Weltcup 1995/96|Biathlon-Weltcup 1995/96]]» frå ,  den 9. januar 2023.*
Santa Clara-øya

**Santa Clara-øya** (spansk: *Isla Santa Clara*) er ei lita, øyde øy i Stillehavet, utanfor kysten av Robinson Crusoe-øya i ei gruppe av øyar kjend som Juan Fernández-øyane. Øya er av vulkansk opphav og er omtrent 1 km lang og 0,6 km brei. Øygruppa er politisk ein del av det søramerikanske landet Chile, og er administrert under Valparaíso-regionen.

Santa Clara er den tredje største av Juan Fernandez-øyane og relativt lita med eit areal på omtrent 2,2 km². På sørsida ligg ein mindre holme. Ho ligg 1,5 km sørvest for Robinson Crusoe-øya og har ei hovudsakleg flat overflate, med ei maksimal høgd på 376 moh. ved Johow Hill. Basert på dei geomorfologiske eigenskapane og samansetninga av lavaene hennar, er ho postulert å vere det tidlegaste vulkanske senteret som førte til framveksten av Robinson Crusoe-øya, og er derfor eldre - 5,8 millionar år, samanlikna med 3,8-4,2 millionar år for Robinson Crusoe-øya.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Santa Clara Island|Santa Clara Island]]» frå ,den 9. januar 2023*  

## Bakgrunnsstoff
INXS

**INXS** (akronym for 'in excess') var eit australsk rockeband skipa i 1977 av Michael Hutchence, Andrew Farriss, Garry Beers og Kirk Pengilly.

## Historie
INXS utvikla sin heilt eigen ljod, og hermed kjenneteiknet deira,  ved å sameina element frå 60-talsrock, dance og heavy metal. Bandet vart populære med albumet *Kick,* særskild med hitlåten «Need You Tonight». Andre kjende låtar inkluderer «Never Tear Us Apart», «New Sensation», «Suicide Blonde», «Elegently Wasted», «Beautiful Girl» og «By My Side».

Michael Hutchence fekk store problem både i privatlivet og profesjonelt mellom anna på grunn av alkohol- og rusmisbruk. I ein alder av 37 år gamal vart Michael Hutchence funnen daud på Ritz Carlton Hotel i Sydney. Dødsårsaka til Hutchence var sett til å vera sjølvmord. I etterkant av dette heldt dei resterande bandmedlemene i INXS ein lågare profil. INXS la offisielt opp i 2012.

## Medlemer
* Michael Hutchence – vokal
* Andrew Farriss – keyboard
* Jon Farriss – trommer
* Tim Farriss – gitar
* Garry Gary Beers – bass
* Kirk Pengilly – gitar og saksofon

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:INXS|INXS]]» frå ,  den 9. januar 2023.*
GN-z11

**GN-z11** er ein galakse med høg raudforskuving som finst i stjernebiletet Ursa Major (Den store bjørnen). GN-z11 var fram til 2022 rekna som den fjernaste kjende galaksen frå jordkloten som nokon gang er oppdaga.

## Namn
Namnet er avleia frå plasseringa galaksen har i GOODS-North-feltet av galaksar og hans høge kosmologiske raudforskuvingstal (GN + z11). 

## Oppdaginga
Oppdaginga hende av romteleskopet Hubble i 2015. Forskarteamet nytta Hubble sitt Wide Field Camera 3 for å måla avstanden til GN-z11 spektroskopisk, og målte raudforskuvinga forårsaka av ekspansjonen til universet jamfør Big Bang. Nyhendet vart publisert i ein artikkel i 2016 leia av Pascal Oesch og Gabriel Brammer. Fram til oppdaginga av HD1 i 2022, var GN-z11 den eldste og fjernaste kjende galaksen var identifisert i det observerbare universet. Galaksen hadde ei spektroskopisk raudforskuving på *z* = 11,1. Galaksen var observert, og teke bilete av, slik han eksisterte for 13,4 milliardar år sidan, berre 400 millionar år etter Big Bang. 

GN-z11 er omtrent  av storleiken til mjølkevegen, og er vidare berre 1% av massen. GN-z11 lagar nye stjerner tjue gangar snøggare enn mjølkevegen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:GN-z11|GN-z11]]» frå ,  den 10. januar 2023.*
Verdscupen i skiskyting 1997

**Verdscupen i skiskyting 1997** tok til 30. november 1996 og vart avslutta 16. mars 1997. Turneringa omfatta 20 individuelle tevlingar for begge kjønn. Renna fann stad på Lillehammer og i Oslo i Noreg, Östersund i Sverige, Oberhof og Ruhpolding i Tyskland, Antholz i Italia, Osrblie i Slovakia, Nagano i Japan og Novosibirsk i Russland.

Dei mannlege utøvarane tevla i seks 20 km, ni stk 10-kilometer sprint, fire jaktstartar à 12,5 km og ein 10 km lang fellesstart. I tillegg vart det arrangert fem stafettar over 4 x 7,5 km og to mannskapstevlingar. Tyske Sven Fischer 
sikra seg topplassen i turneringa, sterkt utfordr av nummer 2 og 3, norske Ole Einar Bjørndalen og Viktor Majgurov, som representerte Belarus.

Dei kvinnelege utøvarane tevla i seks 15 km og ni stk 7,5 km sprint, fire jaktstartar à 10 km og ein 7,5, km lang fellesstart. I tillegg vart det arrangert fem stafettar over 4 x 7,5 km og to mannskapstevlingar. Magdalena Forsberg frå Sverige sigra i turneringa, like framom tyske Uschi Disl. Simone Greiner-Petter, også Tyskland, la beslag på tredjeplassen.
 
## Menn
### Individuelt

## Kvinner
### Individuelt

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:1996–97 Biathlon World Cup|1996–97 Biathlon World Cup]]» frå ,  den 12. januar 2023.*
Talisman

**Talisman** er ein gjenstand som blir tillagt visse magiske eller sakramentale eigenskapar slik at han kan gje hell, lukke og god helse til den som ber han, eller vern mot vondskap eller ulukke. Ofte blir talismanar bore av personar, men dei kan også setjast inn permanent i byggverk. Talismanomgrepet er tett knytt til amuletten, der dei to typane gjenstand kan ha dei same rollene, men ha litt ulik tyding. Der amuletten mest er meint som vern, kan ein talisman ha som føremål å gje brukaren gode eigenskapar, magiske evner og eller særskilde dugleikar.

Talismanar kan ofte omfatta gjenstandar som er innskrivne med magiske tekstar.

## Ordsoge
Ordet *talisman* kjem frå fransk *talisman*, via arabisk  (, fleirtal  ), som kjem frå gammalgresk *telesma* (), med tyding 'fullending, religiøs rite, betaling'. 

## Galleri

Khalili Collection Islamic Art tls 0053.jpg|Muslimsk talisman med eit sitat frå Koranen frå 600- eller 700-talet
Khalili Collection Hajj and Arts of Pilgrimage Talismanic shirt.jpg|Talismanskjorte frå Tyrkia frå 1600-talet.
OHM - Breverl.jpg|Kristen talisman (Breverl) frå 1700-talet
Talisman Market Bangkok (2) (28249315791).jpg|Talismanar til sals i Bangkok.


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Talisman|Talisman]]» frå  og «[[:en:Talisman|Talisman]]» frå , den 12. januar 2023.*
Amulett

**Amulett** (av gresk *amuletum*) er ein gjenstand som einkvan ber med seg i tru på at han kan gje vern. Omgrepet er nært i slekt med talisman, men amuletten er mest meint som eit vern, medan ein talisman også kan ha som føremål å gje brukaren gode eigenskapar, magiske evner og eller særskilde dugleikar.

Amulettar kan til dømes berast i handa, leggast i lomma, brukast som halssmykke eller leggjast inn i ein ring. Dei skal kunna verna den som ber dei mot ulukker og farar langs vegen, forsøk på å kaste trolldom mot han, eller mot skader, sår og alle slags sjukdommar.

## Galleri

Winged Scarab Amulet MET 30.8.1082a-c EGDP012497.jpg|Skarabé-amulett med venger frå det 21. dynastiet i Egypt, ca. 1070–945 f.Kr.
Khomsa.jpg|Khamsa, ein amulett av ei hand som også er kjend som Fatima-hand og Miriam-hand.
Nazar on the door.jpg|Nazaramulett til vern mot det vonde auget ved døra til ein nyfødd unge i Tyrkia.


## Sjå òg
*Himmelbrev
*Maskot
*Talisman

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Amulett|Amulett]]» frå ,  den 12. januar 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Skeiselandskampen Noreg–Sverige 1963

**Skeiselandskampen Noreg–Sverige 1963** vart avvikla på Bislett stadion i Oslo laurdag 9. og sundag 10. februar 1963. Noreg vann landskampen med 1004,345 tidspoeng mot Sveriges 1020,055 poeng. Landa stilte med åtte utøvarar kvar som alle gjekk dei to kortaste distansane, på 5&nbsp;000 m og 10&nbsp;000 m deltok landa med seks mann kvar. Noregs mannskap bestod av Ivar Eriksen, Alv Gjestvang, Knut Johannesen, Fred Anton Maier, Per Ivar Moe, Torstein Seiersten, Magne Thomassen og Nils Aaness.

Magne Thomassen imponerte ved å vinne så vel 500 meter som 1500 meter. Fred Anton Maier sigra på 5000 meter, svenske Jonny Nilsson på 10000 meter.
 
### 500 m



**Dato:** 9. februar

### 5&nbsp;000 m



**Dato:** 9. februar

### 1500 m



**Dato:** 10. februar

### 10&nbsp;000 m



**Dato:** 10. februar

## Kjelder
*Arbeiderbladet 11. februar 1963
Maskot

**Maskot** er ein person, dyr, gjenstand eller annan figur som skal gje lukke eller representera ei gruppe, som eit lag, ei militæreining, eit føretak eller anna.

Sportsarrangement som verdsmeisterskapar, europameisterskapar og Dei olympiske leikane har ofte eigne offisielle maskotar.

Det finst også fleire døme på at militære einingar brukar levande dyr som maskotar, som pingvinen Nils Olav for Hans Majestet Kongens Garde.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Odd Vollan

**Odd Gabriel Vollan** () var ein norsk skulemann og historikar.

## Bakgrunn
Vollan vart cand.philol. i 1941 med hovudfag i historie. Hovudoppgåva hans hadde tittelen *Omlegginga av fisket i Ålesund og på Sunnmøre*. Vollan arbeidde som lektor, først ved gymnasa i Førde og Molde, deretter i Ålesund frå 1945 til 1980. 

Odd Vollan gav ut om lag 30 publikasjonar. Han arbeidde særleg med emne knytt til fiske, fangst og anna næringsliv. Han har mellom anna skrive bedrifts- og foreiningshistorie, gjerne med lokalhistorisk tilsnitt. Vollan bidrog òg med artiklar om fiske og fangst til det store nordiske verket *Kulturhistorisk leksikon for nordisk middelalder*. 

For sitt omfattande arbeid mottok Vollan Hans Strøm-medaljen, og i 1989 vart han heidra med Ålesund kommunes heiderspris.

## Verk
* *I kamp for et rusfritt folkeliv på Sunnmøre: Fra Ålesunds kulturhistorie* (2003)
* *Byens våkne øye: Aalesunds handelsforening 150 år. De siste femti år* (1996)
* *De gav livet for landet. Minneskrift over 27 tidligere elever ved Ålesund offentlige høgre allmennskole som måtte ofre livet under krigen* (1995)
* *En skipper og hans samtid: Fra åttring til fabrikktråler* (1993)
* *Ålesunds Skipperforening gjennom hundre år* (1992)
* *Den tause motstand: Dagligliv i Ålesund under krig og okkupasjon 1940-1945* (1989)
* *Selfangst i Norden I-II* (1985–1986)
* *Femti års husstellopplæring i Ålesund* (1985)
* *Ålesund og Sula elverk: En historikk* (1982)
* *Sunnmøre sparebanklag 1926-1976* (1976)
* *Soga om fangst og fiske i eldre tider. Kjelder og problem* (1972)
* *Sildefisket gjennom tusen år* (1971)
* *Tafjord kraftselskap 1917-1967* (1967)
* *Aalesunds sparebank 1911-1961* (1961)
* *A.M. Liaaen. Skipsverft og mek. verksted, Ålesund – 1861-1961* (1961)
* *Den norske klippfiskhandels historie* (1956)
* *Borgund sparebank 1880-1955* (1955)
* *Volda og Ørsta sparebank 1854-1954* (1953)
* *Ishavsfart. Selfangsten fra Sunnmøre gjennem femti år* (1951)
* *Aalesunds Handelsforening 1847-1947* (1949)
* *Ålesunds Skipperforenings historie 1892-1942* (1943)
* *Ålesunds-telefonens historie* (1946)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Odd Vollan|Odd Vollan]]» frå ,  den 13. januar 2023.*
Valdivia

**Valdivia** (spansk uttale: [balˈdiβja]; mapuche: Ainil) er ein by i det sørlege Chile, administrert av Valdivia kommune. Byen er oppkalla etter grunnleggjaren Pedro de Valdivia og ligg ved samanløpet av elvane Calle-Calle, Valdivia og Cau-Cau, omtrent 15 km aust for kystbyane Corral og Niebla. Valdivia vart grunnlagt i 1552 og blei ein spansk enklave i eit område dominert av mapuche urfolksgrupper. I ein periode var byen Valdivia og Chiloé-øyane dei to sørlegaste utstikkarane av det spanske imperiet. 

Frå 1645 til 1740 var byen direkte avhengig av visekongedømmet Peru, som finansierte bygginga av det valdiviske fortsystemet som gjorde Valdivia til ein av dei mest styrkte byane i den nye verda. På midten av 1800-talet var Valdivia inngangsporten for tyske immigrantar som slo seg ned i byen og områda rundt.

Det store chilenske jordskjelvet i 1960 gjorde alvorlege skadar i Valdivia. Dette er det kraftigaste jordskjelvet som nokon gong er registrert med ein styrke på 9,5. Jordskjelvet forårsaka ca. 2 meter med nedsøkking rundt Valdivia og lèt etter seg store område med tidlegare beitemarker og dyrka mark permanent overfløymde. I dag er det ulike verna våtmarker innanfor det urbaniserte området Valdivia så vel som i utkanten.

Sidan oktober 2007 har Valdivia vore hovudstaden i Los Ríos-regionen og er også hovudstaden i Valdivia-provinsen. Den nasjonale folketeljinga for 2017 registrerte at kommunen Valdivia hadde 166&nbsp;080 innbyggjarar (Valdivianos), og 150&nbsp;048 budde i byen. Dei viktigaste økonomiske aktivitetane til Valdivia inkluderer turisme, tremasseproduksjon, skogbruk, metallurgi og ølproduksjon. Byen er også heimen til Universidad Austral de Chile, grunnlagd i 1954 og Centro de Estudios Científicos, ein privat forskingsinstitusjon.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Valdivia|Valdivia]]» frå ,  den 14. januar 2023*  

;Referanar

## Bakgrunnsstoff
Skiskyttaren Johannes Dale

**Johannes Dale** () er ein norsk skiskyttar frå Blaker i Akershus. Han vann sølvmedaljen i fellesstarten og bronsemedaljen på 20 km under VM i skiskyting 2021, året før fekk han sølv i 4 x 7,5 km stafett med Noreg ved VM i skiskyting 2020. Dale, som er medlem i Fet Skiklubb, hadde per 1.1.2022 sigra i to enkeltrenn i Verdscupen i skiskyting.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Johannes Dale|Johannes Dale]]» frå ,  den 14. januar 2023.*
CROWS

**CROWS** (avstytt frå engelsk *Common Remotely Operated Weapon Station*) er ein type fjernstyrt våpenplattform nytta av det amerikanske forsvaret. Plattforma vert fest til køyrtetøy og gjer det mogeleg for operatøren å avfyra våpenet fest til plattforma utan å vera utanfor køyretøyet.

Leverandøren av CROWS er per januar 2023 Kongsberg Defence & Aerospace.

## Kjelder




## Bakgrunnsstoff
Magnus Freberg

**Magnus Freberg** (død ) var ein norsk musikar som mellom anna var medlem av gruppa Stiftelsen som fekk Spellemannsprisen i 1974.

## Kjelder
Hans M. Borchgrevink

**Hans M. Borchrevink** () er ein norsk lege og musikar. Som medlem av visegruppa Stiftelsen fekk han Spellemannsprisen i 1974.

## Kjelder
Huasco-provinsen

Provinsen **Huasco** er ein av dei tre provinsane som Atacama-regionen i Chile er delt inn i, og blant desse tre ligg han lengst mot sør. Dei to andre provinsane i regionen er Chañaral i nord og Copiapó i midten. Alle tre provinsar har grense mot Argentina i aust og kystlinje mot Stillehavet i vest. I sør grensar Huasco mot Elqui-provinsen i Coquimbo-regionen. Huasco har eit areal på 19 066 km² og har ein folkesetnad på 73 133 innbyggjarar (2017). 

Huasco er delt inn i fire kommunar: 
* Vallenar, provinshovudstad med meir enn halvdelen av folkesetnaden i provinsen
* Freirina
* Huasco
* Alto del Carmen

Provinsen Huasco har ei historie som er spesielt knytt til gruvedrift. Gull og kopar gav bidrag til den økonomiske utviklinga av landet. Gruvehistoria byrja hos urfolket, i før-kolonitid.

I mars 2015 vart provinsen ramma av eit uvêr som påverka området frå Antofagasta til Coquimbo, med etterfølgjande flaum og overløp av Copiapó-elva, jordskred, menneske isolert på grunn av vegsperringar, hus og infrastruktur øydelagt.

## Kjelder

**Denne artikkelen inneheld omsett tekst frå «[[:es:Provincia de Huasco|Provincia de Huasco]]» frå , den 15. januar 2023*