open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Elvar på Irland

Den største elva på Irland er Shannonelva med ei lengd på 386 km. Ho er òg den lengste elva på alle Dei britiske øyane, og skil  Irland i ein vestleg og ein austleg del. Elva renn gjennom dei tre store innsjøane Lough Allen, Lough Ree og Lough Derg. Ho munnar ut i Atlanterhavet ved byen Limerick. Andre store elvar er Liffey, Lee på Irland, Swilly, Blackwater, Nore, Suir, Barrow og Boyne

Dei irske vassvegane har vorte nytta som transport sidan tidleg i historia. Vikingane nytta elvane til plyndringstokt langt inne i landet. På 1800-talet vart det bygd kanalar frå Shannonelva til Dublin. Dei var viktige transportårer før jernbanen tok over. Av store kanalar på Irland finne in Grand og Royal kanal.

## Elvar
Dette er ei liste over elvar på heile Irland, dvs både i Nord-Irland og i Republikken Irland.  

### I Nord-Irland
*Foyle — dannar grensa mellom Republikken Irland og Nord-Irland. 
**Deele
**Finn
***Reelan
**Mourne
***Dergie
*Bann
**Main
**Blackwater i Nord-Irland
*Dun
*Bush
*Lagan
**Farset
*Quoile
*Clanrye

### I Republikken Irland, munnar ut i [[Irskesjøen]]
*Fane 
*Boyne
**Blackwater i Meath
*Tolka
*Liffey
**Dodder
**Camac
*Dargle
*Avoca
**Avonmore  
**Avonbeg                      
*Slaney
**Bann i Wicklow
*Vartry

### I Republikken Irland, munnar ut i [[Det keltiske havet]]
*Barrow
**Nore
***King's River
**Suir
***Drish
****Black River på Irland
***John's River
**Tar
*Munster Blackwater
**Awbeg
**Dalua
**Bride
*Lee
*Bandon

### I Republikken Irland, munnar ut i [[Atlanterhavet]]
*Roughty 
*Laune
*Carrowbeg
*Shannonelva
**Deel
**Maigue
**Brosna
**Inny
**Suck
*Fergus
*Clare
*Corrib
**Robe 
*Doonbeg
*Moy
*Garavogue
*Erne 
**Annalee
*Eske
*Feale
*Gweebarra
*Swilly

## Bakgrunnsstoff
Guide til irske elvar
Awbeg

**Awbeg** er ei lita elv sør i Republikken Irland. Ho er ei sideelv til elva Blackwater og dei renn i saman i County Cork. Namnet hennar kjem frå det irske *Abha Bheag* («Lita elv»).

Abweg har to greiner. Den første har utspring i County Limerick som elva Gralgne og renn inn i County Cork og så vestover under ei jernbanebru og sørover under Farranbrua. Den andre greina har utspring 3 km nord for Liscarroll og renn sørover, så nordover og til slutt vestover under Annaghbrua før dei to greinene renn i saman ved Scartbrua. Frå her renn elva sørover gjennom Buttevant og austover gjennom Doneraile, før ho snur sørover nær Shanballymore og gjennom Castletownroche. Ho munnar ut i Blackwater ved Poulcormac nær Bridgetown Abbey.

## Økologi
Nord for Buttevant renn elva gjennom eit flatt jordbruksområde, medan ho sør for Buttevant hovudsakleg renn gjennom ei smal og bratt dal med skogkledde sider. Elva gjev liv til fleire planteartar som knollmjødurt, tjønnaks, dunkjelve, brønnkarse og ranunkel. Rundt elva vekst det hovudsakleg myrvegetasjon, dominert av kanarigras. 

Av dyreliv i Awbeg finn ein oter og laks. I tillegg finn ein bestand av den utryddingstrua kvitklohummaren (*Austropotamobius pallipes*). 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Awbeg|River Awbeg]]» frå ,  den 21. november 2017.*
Munster Blackwater

:*Sjå òg [[Blackwater]] for andre elvar med same namn.* 

 
**Blackwater** eller **Munster Blackwater** (irsk *An Abhainn Mhór*, «Den store elva») er ei elv som renn gjennom grevskapa Kerry, Cork og Waterford i Republikken Irland. Ho har utspring i Mullaghareirkfjella i County Kerry og renn så austover gjennom County Cork, Mallow og Fermoy. Ho renn inn i County Waterford og gjennom Lismore, før ho brått snur sørover ved Cappoquin og til slutt munnar ut i sjøen ved Youghal hamn. Blackwater er 120 km lang og er kjend som ei av dei beste lakseelvane i landet, sjølv om laksebestanden har fall drastisk dei siste åra. Mange fiskarar i elva må like vel betale ei avgift til hertugen av Devonshire, som eig elva. Hertugen eig òg Lismore Castle.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Munster Blackwater|Munster Blackwater]]» frå ,  den 23. oktober 2007.*
Blackwater

**Blackwater** vert nytta som namn på ein rekke stader og elvar i engelskspråklege land. 
 
## Stadnamn
* Blackwater i Cornwall, landsby i Cornwall i England
* Blackwater i County Wexford, landsby i Irland
* Blackwater i Dorset, ein liten landsby i Dorset i England 
* Blackwater i Hampshire, ein liten by i Hampshire i England
* Blackwater på Isle of Wight, ein landsby på Isle of Wight i England
* Blackwater i New Mexico, i USA
* Black Water i Ontario, i Canada
* Blackwater i Queensland, ein gruveby i Australia.

## Elvar
* West Road River, òg kalla Blackwater River i British Columbia Canada
* Blackwater i Ontario i Canada
* Blackwater på New Zealand på Sørøya i New Zealand

I USA:
* Blackwater i Florida
* Blackwater i Maine
* Blackwater i Maryland
* Blackwater i Massachusetts
* Blackwater i Missouri
* Blackwater i New Hampshire
* Blackwater i Virginia
* Blackwater i Sørvest-Virginia 
* Blackwater i Vest-Virginia

På Dei britiske øyane: 
* Blackwater i Essex i England
* Blackwater ved Loddon i Hampshire i England (sideelv til Loddon nordaust i Hampshire)
* Blackwater ved Test i Hampshire i England (sideelv til Test sørvest i Hampshire)
* Blackwater i Nord-Skottland, nord for Inverness i Skottland
* Blackwater i Sentral-Skottland, nær Blairgowrie i Skottland 
* Meath Blackwater i Irland
* Munster Blackwater i Irland
* Blackwater i Nord-Irland
Feale

**Feale** (irsk *An Fhéil* eller *Abhainn na Féile*) er ei elv på Irland. Ho har utspring nær Rockchapel i Mullaghareirkfjella i County Cork sørvest i Republikken Irland og renn nordvestover i 75 km gjennom Abbeyfeale og Listowel i County Kerry før ho til slutt munnar ut i Shannon-estuaret ved Ballyduff. Elva og bielvane hennar dannar til saman over 160&nbsp;kmav vassvegar. I dei siste 10&nbsp;km er elva kjend Cashen. Ho inneheld store populasjonar av laks og sjøaure.

## Galleri


Listowel Bridge, Co Kerry - geograph.org.uk - 12877.jpg|Bru over Feale ved Listowel
River Feale Finuge Crossing 1.JPEG|Feale ved Finuge Crossing
Landnotfiske Irland (41).jpg|Landnotfiske i elva i 1975


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Feale|River Feale]]» frå ,  den 23. oktober 2007.*
Lee på Irland

**Lee** (*An Laoi* på irsk) er ei elv i Republikken Irland. Ho har utspring i Shehyfjella ved den vestlege grensa til County Cork og renn austover gjennom byen Cork før ho munnar ut i Cork Harbour på sørkysten av Irland. Oppfor Cork er det bygd eit vasskraftverk ved elva, og i denne delen av elva ligg no reservoara Carrigadrohid og Inniscarra.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Lee (Ireland)|River Lee (Ireland)]]» frå ,  den 14. oktober 2007.*
Maigue

**Maigue** er ei elv i Republikken Irland. Ho har utspring i Ballyhourafjella nord i County Cork og renn gjennom Croom og Adare i County Limerick før ho munnar ut i Shannonestuaret like nord for Askeaton.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Maigue|River Maigue]]» frå ,  den 23. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Informasjon om Maigue
Owenabue

**Owenabue**, òg skrive «Owenboy», er ei elv i Republikken Irland. Ho har utspring like nord for Crossbarry og renn austover i om lag 32 km. Ho renn gjennom Crossbarry og den litle landsbyen Halfway. Ho når så Ballinhassig der ho breier seg ut ved Ballygarvan. Ho svingar seg så gjennom Ballea Woods til Carrigaline der ho munnar ut i sjøen. Området elva renn gjennom vert kalla Owenabuedalen. Av dyreliv i elva finn ein mellom anna oter og hegre, som har vorte eit symbol for området. 10 bruer kryssar elva. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Owenabue|River Owenabue]]» frå ,  den 23. oktober 2007.*
Swilly

**Swilly** (irsk *An Súileach*) er ei elv i Republikken Irland, som renn vestover gjennom Letterkenny i County Donegal. Letterkenny, den største byen i County Donegal, er grunnlagd ved elva. 

Swilly har utspring nær *Glendore*, eit fjell i County Donegal og har ei lengd på 42 km. Ho munnar ut i Atlanterhavet ved Lough Swilly.

Elva vert rekna som ei av dei beste fiskeelvane nordvest på Irland. Elva vart tidlegare nytta som transportåre, men sidan ho til tider er smal med mange svingar, var det vanskeleg for større skip å ferdast i ho. Den kommersielle hamna i Letterkenny vart lagd ned i 1960-åra og hamnelagera her vart rivne i 2001. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Swilly|River Swilly]]» frå ,  den 23. oktober 2007.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* irelandnorthwest.ie
Folke Bernadotte

**Folke Bernadotte af Wisborg** () var ein svensk greve, ein av leiarane av den svenske Raudekrossen og diplomat.

## [[Dei kvite bussane]]
 
I Noreg er han mest kjend for arbeidet med organiseringa av Dei kvite bussane, som førte til at mange norske og danske fangar i nazi-tyske konsentrasjonsleirar vart frigitt.

## [[Palestina]]

Han vart utnemnd til FN sin hovudmeklar i Palestina i 1948, blant anna klarte han å få til ein våpenkvile mellom Israel og dei arabiske landa. Under oppdrag i Jerusalem vart han 17. september 1948 myrda av ei jødisk terroristgruppe, *Lehi* («Stern-gjengen»). 

Det var tre leiande menn i denne gruppa som hadde godkjent mordet: Den seinare statsministeren i Israel Yitzhak Shamir, Natan Yellin-Mor, og Yisrael Eldad, og det vart planlagt av operativ leiar for Lehi i Jerusalem, Yehoshua Zetler. Zetler døydde i Israel i 2009, 92 år gamal. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Folke Bernadotte|Folke Bernadotte]]» frå , og «[[:en:|Folke Bernadotte]]» frå  den 21. mai 2009.*
Dodder

**Dodder** (*An Dothra* på irsk) er ei elv på Irland. Ho har utspring på nordsida av Kippure i Wicklowfjella. Frå her renn ho 20 km gjennom Tallaght og forstadane Rathfarnham, Templeogue, Milltown, Clonskeagh, Donnybrook og Ballsbridge i Dublin før ho munnar ut i elva Liffey ved Ringsend.

Elva Poddle er forbunden med Dodder i Tallaght – denne koplinga vart nytta som ein del av vassforsyninga til Dublin. 

Det ligg ein overløpskant like ovanfor brua ved Ballsbridge.

Dodder og Tolka er dei nest største elvane i Dublin etter Liffey.

## Sjå òg
* Elvar på Irland

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Dodder|River Dodder]]» frå ,  den 23. oktober 2007.*
Liffey

**Liffey** (*An Life* på irsk) er ei elv i Republikken Irland som renn gjennom sentrum av Dublin. Dei største sideelvane hennar er Dodder, Poddle og Camac.

Elva heitte tidlegare *An Ruirthech*, som tyder «rasktrennande». Ordet *Liphe* (eller *Life*) refererte opphavleg til namnet på sletta som elva rann over, men til slutt vart det namnet på sjølve elva. 

Liffey har utspring ved Kippure i Wicklowfjella i County Wicklow og har ei lengd på om lag 125 km. Ho renn gjennom grevskapa Wicklow, Kildare og Dublin før ho munnar ut i Dublin Bay og Irskesjøen.

Det ligg tre vasskraftverk langs elva ved Poulaphouca, Golden Falls og Leixlip, i tillegg til fleire mindre, private installasjonar. 

Av byar langs elva finn ein Ballymore Eustace, Newbridge, Clane, Celbridge, Leixlip og Lucan før elva renn inn i Dublin nær munningen. 

## Transport og bruk

Liffey har i mange hundreår vorte nytta som transportåre, heilt frå vikingtida då byen vart grunnlagd. Eit velkjent syn på Liffey fram til 1990-åra var frakteskipa «Lady Patricia» og «Miranda Guinness» som frakta ølet Guinness frå St. James's Gate Brewery. Dei seinare åra er det berre turistbåtar som er å sjå på elva av fast trafikk. 

## Sjå òg
* Elvar på Irland

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Liffey|River Liffey]]» frå ,  den 23. oktober 2007.*
Corrib

**Corrib** (irsk *Gaillimh* eller *Abhainn na Gaillimhe*) er ei elv vest på Irland som renn frå Lough Corrib gjennom Galway til Galway Bay. Elva renn berre seks kilometer frå innsjøen til sjøen, men kan stundom vere ganske kraftig, særleg etter nokre dagar med regn. Ho er ei populær elv for elvepadling. 

## Namn
Det eigntlege namnet på elva er *Galway River* på engelsk. På irsk vert elva stundom kalla *An Ghaillimh* («the Galway») og stundom *Abhainn na Coiribe*. Segna fortel at elva vart kalla opp etter *Gailleamh*, dottera til ein Fir Bolg-høvding som drukna i elva. Ordet *Gaillimh* meiner ein kan tyde «steinete» eller «steinete elv». Ei myte om at byen har fått namnet sitt frå det irske ordet *Gallaibh*, «utlendingar», (frå *Gall*, ein utlending) er ikkje rett sidan namnet Gaillimh først vart nytta om elva og seinare om byen. Dei første busetnadane ved Galway vart kalla *Dún Bhun na Gaillimhe*, eller «byen ved enden av elva Galway». 

Elva gav namn til byen, og frå om lag 1570 gav byen vidare namn til grevskapet. Elva hjelpte til med den industrielle utviklinga av byen, som fekk elektrisk straum før London på 1800-talet. 

## Øvre og nedre Corrib

Delen av elva som renn frå innsjøen til Salmon Weir vert kalla *Øvre Corrib*. Salmon weir er ein overløpskant som vart bygd for å regulere elva, og vert berre opna under flaumsituasjonar. Nedanfor overløpskanten til elva munnar ut i Galway Bay vert ho kalla *Nedre Corrib*. Tre bruer kryssar den nedre delen av elva, Salmon Weir Bridge, William O'Brien Bridge og Wolfe Tone Bridge.

Den einaste sideelva til Nedre Corrib er Sruthán na gCaisláin (Slottselva), ei lita elv som renn gjennom Newcastle og munnar ut i elva like nedanfor overløpskanten Kings weir.

## Bakgrunnsstoff
* Informasjon om den nedre leia til Corrib
* Surfing på O'Brien's Wave i nedre Corrib frå *[[YouTube]]*.

## Sjå òg
* Elvar på Irland

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Corrib|River Corrib]]» frå ,  den 23. oktober 2007.*
Suck

**Suck** (irsk *An tSuca*) er ei elv på Irland med ei lengd på om lag 80&nbsp;km.

Ho er den største sideelva til Shannon og dei renn saman eit par kilometer nord for landsbyen Shannonbridge. Suck deler grevskapa Galway og Roscommon i to.

Ballinasloe er den største byen ved Suck.

## Sjå òg
* Elvar på Irland

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Suck|River Suck]]» frå ,  den 23. oktober 2007.*
Wannseekonferansen

**Wannseekonferansen** var ein konferanse der leiarar i NSDAP diskuterte det dei kalla «den endelege løysinga på jødespørsmålet», på tysk «Endlösung der Judenfrage». Den fann stad 20. januar 1942 i Villa Wannsee ved sjøen Wannsee i sørvest-Berlin. Målet for konferansen var å samkjøre og koordinere den allereie påbyrja utryddinga av jødane i den tyske maktsfære, det som seinare er kjent som holocaust.

## Deltakarane
* SS-Obergruppenführer Reinhard Heydrich (sjef for RSHA)
* Gauleiter Dr. Alfred Meyer (frå ministeriert for okkuperte austområde)
* Reichsamtleiter Dr. Georg Leibbrandt (frå ministeriert for okkuperte austområde)
* Dr. Wilhelm Stuckart (frå innenriksministeriet)
* Dr. Erich Neumann (sjef for Kontoret for fireårsplanen)
* Dr. Roland Freisler (frå justisministeriet)
* Dr. Josef Bühler (frå sentralregjeringa)
* Dr. Martin Luther (frå utenriksministeriet)
* SS-Oberführer Gerhard Klopfer (frå partikanselliet)
* Ministerialdirektor Friedrich Wilhelm Kritzinger (frå rikskanselliet)
* SS-Gruppenführer Otto Hofmann (frå Rasse- und Siedlungshauptamt)
* SS-Gruppenführer Heinrich Muller (frå RSHA)
* SS-Obersturmbannführer Adolf Eichmann (frå RSHA)
* SS-Oberführer Dr. Karl Eberhard Schongarth (kommandat for Sicherheitsdienst)
* SS-Sturmbannführer Dr. Rudolf Lange (kommandant for Sicherheitsdienst i Latvia)
Relaskop

Eit **relaskop** er eit enkelt instrument som vert bruka ved taksering av skog. Relaskopet finn eit tal for grunnflatesummen i eit skogbestand, uttrykt i m² per hektar.

## Bruksteori
Eit tradisjonelt relaskop er sett saman av ei lita plate med ei sikteopning som er 1,0 cm brei. Sikteplata er festa til ein stong eller ei lenkje som er 50 cm lang. Når ein held relaskopet slik at den eine enden ligg inntil kinnbeinet under auga, og sikteopninga er 50 cm frå auga, vil sikteopninga vere 2 % av avstanden frå siktet til auga. Ser vi gjennom sikteopninga og til eit tre 10 m unna, viser sikteopninga eit felt som er 20 cm breitt (2 % av 10 m). Eit tre som er 20 cm breitt som står 10 m frå relaskopet, vil akkurat fylle sikteopninga. Diameteren til dette treet vil vere 1/10 000 av diameteren til ein sirkel med radius 10 m, og treet vil følgjeleg ha ei grunnflate som er 1/10 000 av grunnflata til ein sirkel med radius lik avstanden til treet. Alle like store tre som står nærmare, vil ha same grunnflata. 

På same måten kan observatøren sikte inn eit tre som står 30 m unna, og sjå at det dekker sikteopninga om det er 60 cm breitt. Også dette treet vil ha ein diameter som er 1/10 000 av diameteren til sirkelen med radius 30 m, og følgjeleg ei grunnflate som er 1/10 000 av grunnflata til den store sirkelen. Andre tre med same diameter som står nærare, vil ha same grunnflata. Tilsvarande resonnement kan ein gjere for alle tre med alle andre diametrar – alle tre som akkurat fyller relaskopet, har ei grunnflate som er 1/10 000 av grunnflata til sirkelen dei står i ytterkant av.

Grunnflatesummen i eit skogbestand er summen av grunnflatene på stammane, målt i brysthøgde. Grunnflatesummen vert gjerne uttrykt i m2 per hektar. Sidan eit hektar er 10 000 m², vil kvart tre som fyller relaskopet representere ei grunnflate på 1 m²/ha, som er 1/10 000 av 10 000. 

## Praktisk bruk
Vanlege relaskop er laga av ei metallplate festa til ein stong eller ei lenkje. 

Observatøren held relaskopet slik at den eine enden ligg inntil kinnbeinet under auga og sikteplata er 50 cm frå auga. Han dreier relaskopet i ein full sirkel, og tel kor mange tre som fell inn i relaskopet. Kvart tre som fyller relaskopet, vil representere ei grunnflate på 1 m²/ha.

Ved hjelp av tabellar kan observatøren rekne grunnflatesummen om til bestandsvolum. 

Det er òg utvikla prismerelaskop og speglrelaskop, som byggjer på same statistiske teori, men som verkar på ein annan måte.

## Feilkjelder
Det er fleire teoretiske og praktiske feilkjelder ved bruk av realskop. Dei viktigaste er:
# Relaskopet undervurderer grunnflatesummen i hellande terreng. Feilen betyr lite ved moderat terrenghelling. 
# Kvist og kratt kan hindre sikt i tette bestand.
# Observatøren må stille seg på ein tilfeldig stad i bestandet, gjer han ikkje det, kan det oppstå systematiske feil.
# Observatørar kan ha ein tendens til å overvurdere eller undervurdere talet på tre dei skal telje med.

## Kjelder
* Hans Kristian Seip (red.), *Skogbruksboka*, b. 3 Skogøkonomi, Skogforlaget, Oslo 1966.

## Bakgrunnsstoff
* Speglrelaskop
Den italiensk-tyrkiske krigen

**Den italiensk-tyrkiske krigen** blei utkjempa mellom Italia og Det osmanske riket frå 29. september 1911 til 18. oktober 1912. Krigen enda med at Italia fekk kontroll over dei osmanske provinsane «Tripolitania» og «Cyrenaica», det som i dag er Libya, Ródos, og dei andre gresktalande øyane i Egearhavet ved Anatolia. Sjølv om det var ein mindre konflikt så var han viktig i forspelet til den fyrste verdskrigen. I det dei såg kor lett Italia hadde slått Det osmanske riket nytta Balkanligaen høvet og gjekk til åtak på imperiet.

Den italiensk-tyrkiske krigen såg fleire teknologiske framsteg i krigføring, mellom anna bruk av fly. Den 23. oktober 1911 fauk ein italiensk pilot rekognosering over tyrkiske linjer, og den 1. november blei det første luftbombeåtaket frå fly gjennomført mot tyrkiske troppar i Libya. Resultatet vart 3380 drepne italienarar mot 14&nbsp;000 drepne osmanarar, og heile konflikten enda med italiensk siger.

## Bakgrunnsstoff
Boyne

**Boyne ** (irsk *Abhainn na Bóinne*) er ei elv i Leinster på Irland med ei lengd på 112 km. Ho har sitt utspring ved Trinity Well i Newbury Hall, nær Carbury i County Kildare og renn nordaustuover gjennom County Meath til Irskesjøen utanfor Drogheda. 
Boyne renn gjennom Boynedalen og i elva kan ein mellom anna fiske laks og aure. 

Boyne er forbunde til irsk historie, arkeologi og mytologi. Ho renn nær den gamle byen Trim, Trim Castle, Taraåsen (det gamle hovudsetet til overkongane av Irland), Navan, åsen Slane, Brú na Bóinne (ein arkeologisk stad), Mellifont Abbey og mellomalderbyen Drogheda. I Boynedalen kan ein òg finne andre historiske og arkeologiske monument som Loughcrew, Kells, keltiske kross, borger og meir. Slaget ved Boyne, eit stort slag i irsk historie, fann stad langs Boyne nær Drogheda i 1690 under Williamkrigen i Irland. 

Elva har vore kjend sidan antikken. Den greske geografen Klaudios Ptolemaios teikna eit kart over Irland på 100-talet, som inkluderte Boyne, men då kalla «Bubinda». Noko seinare kalla Giraldus Cambrensis ho «Boandus». I irsk mytologi vert det sagt at elva vart danna av gudinna Boann og at Boyne er ei anglisert form av dette namnet. I andre segner var det i denne elva at Fionn mac Cumhail fanga Fiontán, Kunnskapslaksen. 

Ei rekkje kanalar (Boyne Navigation) går om lag parallelt til elva frå nær Oldbridge til Navan. Fleire jernbanebruer og viaduktar kryssar Boyne. 

## Vikingskip
I 2006 fann ein restane etter eit vikingskip funne nær elveleie i Drogheda under oppmudring av elva. Skipet skal gravast opp sidan det utgjer ein fare for elvefarten.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Boyne|River Boyne]]» frå ,  den 23. oktober 2007.*  
 
## Fotnotar
Nore på Irland

**Nore** (irsk *An Fheoir* eller *Abhainn na Feoire*) er ei av dei tre søsterelvane som renn ut i sjøen ved Waterford Harbour i Republikken Irland. Ho er 140 km og er kjend for det gode fiske etter laks og aure. Nore har sitt utspring på austsida av Devil's Bit Mountain i County Tipperary og renn søraustover gjennom County Laois og County Kilkenny før ho renn saman med Barrow like nord for New Ross. Eøva renn så nær Durrow i County Laois så gjennom Ballyragget, Kilkenny og landsbyane Bennettsbridge og Thomastown. Lenger sør dannar ho ein vakker V-dal, særleg nær landsbyen Inistiogue, der tidvassgrensa går. Dei største sideelvane til Nore er Dinin, Breagagh ved Kilkenny, King's River, Little Arrigle og Black Water. 

Før den store hungersnøden gav elva vatn til mange fabrikkar i Noredalen, særleg mellom Kilkenny City og Thomastown. Dette var industriar som brygegri, ullvarefabrikkar, sagbruk, marmorfabrikkar, distilleri og kornmøller. Lin vart òg produsert like nord for Kilkenny. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Nore|River Nore]]» frå ,  den 1. juli 2020.*
Dmitrij Mendelejev

**Dmitrij Ivanovitsj Mendelejev** () var ein russisk kjemikar som er mest kjend for å ha vore ein av to som laga det første utkastet til periodesystemet (1869). I motsetnad til andre medverkande personar til periodesystemet klarte Mendelejev å føresjå eigenskapane til grunnstoff som enno ikkje hadde vorte oppdaga. I fleire tilfelle sette han òg spørsmålsteikn ved om dei aksepterte atomvektene var riktige på bakgrunn av at dei ikkje samsvarte med dei lovene ein kjende til.

## Periodesystemet blir til

Han gjorde mange kjemiske forsøk og fann ut korleis dei ulike grunnstoffa oppførte seg. Mange hadde like eigenskapar, fann han ut.
I februar 1869 sat Mendelejev og arbeidde med ei lærebok. Han mådde gjere det lett å få oversyn over dei 65 grunnstoffa.
Han sorterte dei etter kor tunge atom dei hadde. Han oppdaga da at han kunne plassere dei i eit slags rutemønster der dei med like eigenskapar kom under kvarandre. Han kalla denne tabellen for Det periodiske systemet.

## Bakgrunnsstoff
Suir

**Suir** (irsk *An tSiúr* eller *Abhainn na Siúire*) er ei elv på Irland som munnar ut i Atlanterhavet nær Waterford. Ho har ei lengd på 183 km. Suir er ei populær fiskeelv og her finn ein mykje aure og laks.

Elva har utspring i Devil's Bit Mountain, like nord for Templemore i County Tipperary, og renn sørover gjennom Loughmore, Thurles, Holycross, Golden og Knockgraffon. Ho renn saman med Aherlow ved Kilmoyler og seinare med elva Tar. Ho snur austover ved Comeraghfjella, og dannar grensa mellom County Waterford og County Kilkenny. Ho renn så gjennom Cahir,  Clonmel og Carrick-on-Suir før ho når Waterford. Her møter ho elva Barrow og Nore og dannar eit breitt estuar der havgåande skip kan segle. 

I lag med elvene Nore og Barrow er elva ein del av Dei tre søstrene.

Suir vert på irsk kalla *Siúr* og ein meiner at det engelske namnet kanskje er ei feilskriving der ein har byta om u og i. 

Tidleg på 2000-talet vart det funne restande av ein stor vikingbusetnad ved ein sving i elva, like oppom Waterford.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Suir|River Suir]]» frå ,  den 23. oktober 2007.*
Deel

**Deel** er ei elv i County Limerick i Republikken Irland. Ho renn frå ovanfor Newcastlewest gjennom Rathkeale og vidare til Askeaton før ho munnar ut i Shannon.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Deel|River Deel]]» frå ,  den 23. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Informasjon om Deel
Inny

**Inny** er ei elv i Republikken Irland. Ho renn frå Lough Sheelin i County Cavan og sørover til Lough Derravaragh. Frå her renn ho vestover til Lough Ree der ho møter Shannonelva. 

Ballymahon er den største byen langs Inny.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Inny|River Inny]]» frå ,  den 23. oktober 2007.*
Brosna

**Brosna** (irsk *An Bhrosnach*) er ei elv i Republikken Irland som renn gjennom County Westmeath og County Offaly.

Elva har utspring ved Lough Owel nord for Mullingar. Ho er ei av sideelvane til Shannon, som ho munnar ut i ved Shannon Harbour.

Brosna byjar som ei lita elv og renn frå Lough Owel og sørvestover gjennom Mullingar og ut i Lough Ennell. Frå Lough Ennell renn ho gjennom Kilbeggan, der ho framleis gjev kraft til ei mølle ved Brusna distilleri. Brosna held fram sørvestover gjennom Clara. Aust for Ferbane møter ho elva Silver. Frå Ferbane går ho mot Shannon Harbour, nord for Banagher, der ho munnar ut i Shannon. 

## Fiske
Brosna er ei populær flogefiskeelv og har ein bestand med aure og noko laks og tart. Dei siste åra har derimot forureining ført til lågare fiskebestandar i elva.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Brosna|River Brosna]]» frå ,  den 24. oktober 2007.*
Garavogue

**Garavogue** () er ei kort og lita elv i County Sligo i Republikken Irland. Frå Lough Gill svingar ho seg gjennom byen Sligo og munnar ut i Sligo Bay.

Namnet *Garavogue* kjem frå det irske «Garbh Og». Tydinga til namnet er usikkert, men det kan koma frå *garbh*, som tyder 'ru' eller 'steinete'. På engelsk er ho òg tidvis blitt kalla *Githy*. 

Det tidlegare namnet på elva var Sligeach, som tyder 'rik på skjel'. Dette namnet blei så gjeve til byen som vaks opp rundt henne, som i dag er kjend som Sligo, og til fylket han låg i, County Sligo.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Garavogue|River Garavogue]]» frå ,  den 21. september 2021.*
Mahon

**Mahon** (irsk *an Mhachan*) er ei elv som renn frå Comeraghfjella i County Waterford i Republikken Irland.

Ho fell ned det 18 meter høge fossefallet Mahon Falls og forbi Fairy Bush og gjennom landsbyen Mahon Bridge. Ho munnar ut i Det keltiske havet ved Bunmahon (som tyder «botn av Mahon») på sørkysten av Irland. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Mahon|River Mahon]]» frå ,  den 23. oktober 2007.*
Bann i Wexford

**Bann** (irsk *An Bhanna*) er ei elv i County Wexford søraust i Republikken Irland. Ho har utspring på sørsida av Croghan i Nord-Wexford på grensa til County Wicklow. Ho renn sørover og møter *Blackwater Stream* nær landsbyen Hollyfort. Ho snur sørvestover til landsbyen Camolin. Ho vert kryssa av jernbanen mellom Dublin og Wexford fire gonger og renn forbi Ferns før ho munnar ut i Slaney nord for Enniscorthy.

## Kjelde

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Bann (Wexford)|River Bann (Wexford)]]» frå ,  den 23. oktober 2007.*
Avoca

**Avoca** (irsk *Abhainn Abhóca*), eller tidlegare **Ovoca**, er ei elv i County Wicklow i Republikken Irland. Acova har sitt utspring der to andre elvar møtes, Avonmore (irsk *abhann mór*, «stor elv») og Avonbeg (irsk *abhann beag*, 'lita elv'). Desse to renn saman ved ein stad kalla *The Meeting of the Waters* («der vatna møtest»), som vart hylla i ein song av Thomas Moore med same namn. 

Landsbyen Avoca ligg ved elva. 

Avoca munnar ut i Irskesjøen ved Arklow der ho endar i ein brei elvemunning, som har gjeve Arklow det irske namnet *an t-Inbhear Mór* (det store innløpet).
 
Avocadalen har ei stor kopargruve og lenger nede i elva ein gjødselfabrikk (som har vore stengd sidan 2002). Desse skal ha medverka kraftig til forureining i dei nedre delane av elva. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Avoca|River Avoca]]» frå ,  den 23. oktober 2007.*
Øystein Dolmen

**Øystein Dolmen** () er ein norsk artist og komikar som er best kjent som Knutsen i duoen Knutsen & Ludvigsen (1970&ndash;1986). I 1989 gav han ut det første albumet sitt utan Gustav Lorentzen. Han samarbeidde da med Ellen Klemp under pseudonymet Nellie Neuf og saman gav dei ut *På frifot* under namnet «Knutsen og Nellie Neuf». For dette vart dei løna med Spellemannprisen 1989 i klassen barneplate.

## Bakgrunnsstoff
* Kort biografi på mic.no
Avonbeg

**Avonbeg** (irsk *Abhainn Beag*, «lita elv») er ei elv i Republikken Irland. Ho har utspring på nordsida av Carmenbologue i Wicklowfjella og renn søraustover gjennom dalen Glenmalure. Ho held fram søraustover gjennom landsbyane Greenan og Ballinaclash før ho renn saman med Avonmore ved *The Meeting of the Waters* («der vatna møtes») og dannar Avoca, som renn vidare til Irskesjøen ved Arklow. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Avonbeg|River Avonbeg]]» frå ,  den 23. oktober 2007.*
Avonmore

**Avonmore** (irsk *Abhainn Mór* «stor elv») er ei elv i Republikken Irland. Ho renn frå Lough Dan i Wicklowfjella vest for Roundwood. Avonmore renn gjennom Annamoe, Laragh og så gjennom ein skogkledd dal til Rathdrum. Ho renn hovudsakleg sørover i om lag 30 km før ho renn saman med Avonbeg ved *The Meeting of the Waters* («der vatna møtest») og dannar Avoca, som renn vidare til Irskesjøen ved Arklow. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Avonmore|River Avonmore]]» frå ,  den 23. oktober 2007.*
Dargle

**Dargle** (irsk *An Deargail*, 'liten raud flekk') er ei elv på Irland. Ho har utspring i Wicklowfjella på nordsida av Djouce. Ho inneheld den største fossen i Irland, med eit fall på 121 meter ved Powerscourt. Ho renn så gjennom dalen Glencree der ho mottar elva Glencree før ho renn austover og ut i Irskesjøen ved Bray Harbour.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Dargle|River Dargle]]» frå ,  den 24. oktober 2007.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Informasjon om Dargle
Elva Derry

**Derry** (irsk *An Dioríoch*) er ei elv i Republikken Irland. Ho har utspring like sør for Hacketstown i County Wicklow og renn søraustover til Tinahely. Sør for Tinahely snur ho brått sørvestover gjennom Shillelagh, og dannar eit kort stykke grensa mellom County Wicklow og County Wexford, før ho vert grensa mellom Wexford og County Carlow.

Ho renn under Clonegal Bridge på ein stad der ho skil Clonegal i County Carlow i vest frå Watch House Village i County Wexford i aust. Eit par kilometer lenger nede munnar ho ut i elva Slaney.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Derry|River Derry]]» frå ,  den 23. oktober 2007.*
Vartry

**Vartry** (irsk *Abhainn Fheartraí*) er ei elv i Republikken Irland. Ho har utspring i Calary Bog nedanfor fjellet Great Sugar Loaf nord i County Wicklow. Nær Roundwood vart ho demma opp i 1840-åra to stader for å danne Vartryreservoaret.

Frå reservoaret renn ho austover gjennom Ashford og inn i The Murragh, eit myrområde som oppstod på innsida av ein kystjernbane bygd i 1860-åra. 

The Murragh munnar ut i Irskesjøen nær byen Wicklow.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Vartry|River Vartry]]» frå ,  den 23. oktober 2007.*
Elva Barrow

**Barrow** (irsk *Abhainn na Bearú* eller *An Bhearú*) er ei elv i Republikken Irland. Ho er ei av Dei tre søstrene i lag med Suir og Nore. Barrow er den lengste og viktigaste av dei tre og med ei lengd på 190 km er ho den nest lengste elva på Irland etter Shannonelva.

Barrow har utspring ved Glenbarrow i fjella Slieve Bloom i County Laois. Av byar elva passerer på veg mot sjøen finn ein Portarlington, Monasterevan, Carlow og New Ross. Barrow er forbunde til Grand Canal ved Athy.

## Sjå òg
* Elvar på Irland

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Barrow|River Barrow]]» frå ,  den 24. oktober 2007.*
Irskesjøen

**Irskesjøen** (engelsk *The Irish Sea*, irsk *Muir Éireann* eller *Muir Meann*; skotsk-gælisk *Muir Eireann*; walisisk: *Môr Iwerddon*, manx: *Mooir Vannin*) er eit havområde mellom øya Irland og Storbritannia. Det er forbunde til Atlanterhavet via St George's Channel mellom Republikken Irland og Wales og Cornwall i sør og via North Channel mellom Nord-Irland og Skottland i nordaust. Isle of Man ligg midt i Irskesjøen. Området er svært økonomisk viktig for handel, skipsfart og transport, fiske og kraftproduksjon i form av vindkraft og atomkraft i området. Det har lenge vore snakk om å byggje ein 80 km lang jernbanetunnel frå Storbritannia til Irland. Den årlege trafikken mellom dei to øyane utgjer 12 millionar passasjerar og 17 millionar tonn med varer. 

## Skipsfart

Irland har ingen tunnel- eller brusamband til kontinentet. Dermed består store delar av tungtransporten via sjøen. Dei nordirske hamnene handsamar 10 millionar tonn med gods til og frå Storbritannia kvart år, medan hamnene i Republikken Irland handsamar 7,6 millinonar tonn. 

Liverpool handsamar 32 millionar tonn gods og 734&nbsp;000 passasjerar kvart år.  Hamna Holyhead handsamar det meste av passasjertrafikken frå Dublin og Dún Laoghaire og 3,3 millionar tonn med gods. 

Hamnene i Republikken Irland handsaman 3,6 millionar reisande over Irskesjøen kvart år, om lag 92 % av alle passasjerane over Irskesjøen. Dette talet har derimot fall dei siste år (20% sidan 1999), truleg på grunn av billigare flyreiser. 

Ferjesamband frå Storbritannia til Irland via Irskesjøen inkluderer ruter frå Swansea til Cork; Fishguard og Pembroke til Rosslare; Holyhead til Dún Laoghaire; Holyhead til Dublin; Stranraer til Belfast og Larne; og Cairnryan til Larne. Det er òg samband mellom Liverpool og Belfast via Isle of Man eller direkte frå Birkenhead (Liverpool). Ei av dei største bilferja i verda *[[«Ulysses»]]* (1300 bilar og 260 lastebilar) frå Irish Ferries trafikkerer ruta Dublin–Holyhead. 

## Byar
Dei største byane ved Irskesjøen er: 

## Fotnotar

## Kjelde
St George's Channel

**St George's Channel** (walisisk *Sianel San Siôr*, irsk *Muir Bhreatan*) er sundet mellom Irskesjøen i nord og Keltarsjøen i sørvest. Historisk vart namnet nytta om farvatnet mellom Irland i vest og Wales og West Country i aust. Bristolkanalen gjekk dermed ut i St George's Channel. Namnet vert i dag vanlegvis nytta om farvatnet rundt det smalaste området av sundet, mellom Carnsore Point i County Wexford og Saint David's Head i Pembrokeshire. Farvatnet lenger nord vert no rett og slett rekna som den sørlege Irskesjøen, medan farvatnet sør for sundet vert rekna som ein del av Keltarsjøen. I Irland snakkar ein derimot ofte om ein «tur over kanalen» når ein snakkar om til og frå Storbritannia. 

Cape Cornwall ved sørvestenden av Cornwall er der St George's Channel møter Den engelske kanalen. Kysten av St George's Channel er kysten av Nord-Cornwall og Nord-Devon i West Country Pembrokeshire og Cardigan Bay i Wales og grevskapa Wexford, Waterford og Cork sør på Irland.

Av dyreliv i St George's Channel finn ein brugde, delfin, nise, gråsel, havlêrskjelpadde, hummar og andre dyr. Vatnet er reint og klårt og har mange matkjelder for desse dyra. 

Namnet på sundet skal ha kome frå segna om at heilage Jørgen (St. George) reiste til Romersk Britannia frå Det osmanske riket på 1300-talet og at han då kom gjennom dette sundet. 

## Sjå òg
* North Channel

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:St George's Channel|St George's Channel]]» frå ,  den 24. oktober 2007.*
North Channel

**North Channel** (skotsk gælisk og irsk *Sruth na Maoile*, på skotsk gælisk også ) er eit sund mellom Nord-Irland og Skottland. Sundet går mellom Irskesjøen i sør og Atlanterhavet i nord.

Sundet byrjar nord for Isle of Man og går inn i Atlanterhavet mot nordvest. Firth of Clyde går over til sundet mellom sørtippen av halvøya Kintyre og Corsewall Point ved Rhins of Galloway.
Den djupaste delen av sundet vert kalla Beaufort's Dyke, med ei maksimaldjupne på . Mange ferjesamband kryssar sundet. I 1953 var sundet åstad for eit alvorleg skipsforlis då ferja «Princess Victoria» sokk.

Det har lenge vore snakk om å byggje ein tunnel under sundet for å knyte Nord-Irland til resten av Storbritannia. I august 2007 la Centre for Cross Border Studies fram forslag om ein 34 km lang jernbanetunnel under eller bru over sundet med ei kostnadsrame på 3,5 milliardar pund (om lag 33 milliardar kroner).

## Sjå òg
* St. George's Channel

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:North Channel (British Isles)|North Channel (British Isles)]]» frå ,  den 24. oktober 2007.*
Benthos

**Benthos** eller **bentiske organismar** er eit samleomgrep for ulike organismar som lever i, på eller i umiddelbar nærleik av botnen av vatn. Desse organismane omfattar m.a. pigghudingar, svampar, korallar, muslingar, mange fisk og krepsdyr og ei rekkje andre livsformer.

Ein kan dela desse organismane inn etter kva slags næringsopptak dei har i **plantebenthos** og **dyrebenthos**, eller me kan dela dei inn etter storleik. Vanlegvis reknar ein **Makrobenthos** som bentiske organismar større enn 1 mm, meiobenthos som dei mellom 1 mm og 32 µm, og ein reknar organismar mindre enn dette som mikrobenthos. Ein tredje måte ein kan dela bentiske vesen inn etter kvar i botnsubstratet ein finn dei. **Endobenthos** lever *i* sedimenta, **epibenthos** lever *på* dei, og **hyperbenthos** lever rett over dei.
Powerscourt

**Powerscourt** er den høgaste fossen på Irland med eit fall på 121 meter. Fossen høyrer til elva Dargle og ligg i Enniskerry i County Wicklow i Republikken Irland. Dalen som fossen ligg ved er omringa av fjella Djouce og Great Sugar Loaf.

Fossen og den omliggande dalen er eigd av Powerscourt Estate.

## Kjelde
Keltarsjøen

**Keltarsjøen** (irsk *An Mhuir Cheilteach*; walisisk *Y Môr Celtaidd*; kornisk *An Mor Keltek*; bretonsk *Ar Mor Keltiek*) er eit havområde i Atlanterhavet sør for Irland. Det grensar i aust til St George's Channel, Bristolkanalen og Den engelske kanalen, i tillegg til kystområda av Wales, Cornwall, Devon og Bretagne. Den keltiske arva til dei tilstøytande landområda har gjeve havområdet det namnet det har, først foreslått av E. W. L. Holt i 1921. Den nordlege delen av havområdet vart tidlegare rekna som ein del av St George's Channel og den sørlege delen hadde ikkje noko eige namn. Behovet for eit eige namn på havområdet oppstod på grunn av at området har felles geologi og hydrologi. Namnet vert i dag hovudsakleg nytta av oljebransjen og fiskeindustrien. 

Den sørlege og vestlege grensa av havområdet er ikkje klart definert. Holt foreslo at grensa skulle gå der djupet var 200&nbsp;famner (366&nbsp;meter), medan Ushant - den internasjonale hydrografiske orgnisasjon - definerer grensa ut frå loksodromar, som dreg havområdet noko lenger sørover. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Celtic Sea|Celtic Sea]]» frå ,  den 24. oktober 2007.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
*** IHO sine grenser for havområde  (side 39, seksjon 21A).
 

## Bakgrunnsstoff
* cs-locale.png Kart over Keltarsjøen 
* Coccolittar i Keltarsjøen
Loksodrom

Ein **loksodrom** (av gresk *loxos*, «skeiv», og *dromos*, «løp») er i matematikken ei linje som vert trekt på ein sfæroid flate slik at han skjer alle meridianar med same vinkel. Han har form som ein spiral som gjennom eit uendeleg tal på vridingar nærmar seg polane utan nokon gong å treffe dei.

Portugisaren Pedro Nunes var den første som undersøkte loksodromane sine eigenskapar, men det var først etter at differensialrekninga vart utvikla at loksodromen vart underkasta ei meir utførleg handsaming av Jacques Bernoulli og Maclaurin. 

Innanfor navigasjon spelar loksodromen ei viktig rolle. Om eit skip seglar etter ein fast kurs, vil skipet skildre ein loksodrom på jordoverflata. Med såkalla loksodromiske tabellar kan då skipet sin posisjon til ei kvar tid avgjerast når ein kjenner den tilbakelagte distansen. På kart som er konstruert med merkatorprojeksjon er alle loksodromar rette linjer. Loksodromen vil vel å merke ikkje vere den kortaste avstanden mellom to punkt på jordoverflata. Særleg over lange avstandar vil loksodromen avvike mykje frå storsirkelen, som er den kortaste vegen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Loksodrom|Loksodrom]]» frå , og «[[:en:Rhumb line|Rhumb line]]» frå  den 24. oktober 2007.*
Estuar

Eit **estuar** er eit delvis lukka vassområde ved kysten med fri opning til sjøen der ei eller fleire elvar munnar ut. Estuar har ofte høg biologisk produktivitet. 

Eit estuar er ofte tidvassmunningen til ei elv (*aestus* er latin for tidvatn) og er ofte utsett for avleiringar frå både elva og frå utaskjers. Dei består som regel av brakkvatn. Når havnivået stig i forhold til landområda kan ein stundom få danna rias eller fjordar der vatnet flaumer inn i dalar. Desse kan verte estuar om ei elv renn ut i dei. Store estuar, som Chesapeake Bay og Gironde-estuaret, har ofte fleire elvar som munnar ut i seg og dannar stundom kompliserte former. Estuar vert ofte gjeve namn som bukt, sund, fjord osv., men langt frå alle desse er estuar. I området der enorme vassmengder munnar ut i sjøen (som til dømes der Amazonaselva renn ut i Atlanterhavet) vert estuaret rekna for å strekke seg langt utfor kysten. 

## Estuarin sirkulasjon
*Estuarin sirkulasjon* er vanleg i estuar. Dette oppstår når ferskt eller brakkvatn strøymer ut nær overflata, medan tyngre og saltare vatn renn inn ved botn. *Anti-estuarin* straum er når det motsette skjer, der tyngre vatn stryømer ut nær botn og lettare vatn strøymer innover ved overflata. Dette uttrykket vert i oseanografi derimot òg nytta om andre stader enn i estuar, som i nesten lukka havområde. 

## Typar estuar
; Salt kile : Vatnet frå elva dominerer over sjøvatn i estuaret og det er lite blanding. Dermed oppstår det eit skarpt skilje mellom ferskt overflatevatn og salt vatn på botn.
; Kraftig lagdelt: Det kjem om lag like mykje vatn frå elva inn i estuaret som det kjem saltvatn frå sjøen. Turbulens fører til meir blanding av saltvatn oppover enn motsett. 
;Noko lagdelt: Det kjem mindre vatn frå elva enn frå sjøen. Her fører turbulens til blanding av heile vassøyla, slik at saliniteten varierer meir horisontalt enn vertikalt. 
; Vertikalt blanda: Vatn frå elva utgjer ein mykje mindre del enn vatnet som kjem inn frå sjøen, slik at ein kan sjå bort frå ferskvassbidraget. Ein har berre horisontal variasjon av saliniteten. 
; Omvendt estuar: Ein finn dette i området med kraftig fordamping. Ein får ikkje tilført ferskvatn og saliniteten aukar faktisk jo nærmare land ein kjem. Middelstraumen går *innover* ved overflata, vert pressa ned heilt innerst og strøymer ut igjen langs botn. 
; Varierande estuar: Typen estuar varierer stort etter kor mykje ferskvatn som vert tilført og kan variere mellom dei andre typane som er nemnt over.

## Sjå òg
* Brakkvatn
* Elvemunning
* Elvedelta

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Estuary|Estuary]]» frå ,  den 24. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
P.I. Langlo

**Peter Iverson Langlo** () var ein norsk møbelprodusent kjend under namnet **P.I. Langlo**, rekna som grunnleggjar av norsk møbelindustri.

Langlo voks opp på Stranda på Sunnmøre, der han i ein alder av 15 år starta produksjon av møblar, etter eit kurs i korgmøbelfletting som blei halde i bygda. Dette gav grunnlaget for at han i 1929 kunne kjøpe inn maskinar og industralisere møbelproduksjonen etter modell frå Henry Ford i USA.

## Bakgrunnsstoff
* «Grunnleggjaren av møbelindustrien» av Asbjørn Gjærde s. 157-160, i "100 år 100 navn - Personer som har preget hundreåret på Nordvestlandet", Sunnmørsposten Forlag, 2000. ISBN 82-91450-08-0
* Opphavet til møbelindustrien på Sunnmøre* s. 62-67 i Bygdeminne, Årsskrift for 2003, Hefte nr. 20, Stranda Sogelag, 2003. ISBN 82-91579-10-5, ISSN 806-7694
* Norsk Møbelfaglig Senter, Sykkylven
Shannonestuaret

**Shannon-estuaret** er eit stort estuar der elva Shannon munnar ut i Atlanterhavet. Estuaret byrjar ved byen Limerick og går utover til ei grense mellom Loop Head i nord og Kerry Head i sør. Estuaret dannar grensa mellom County Kerry/County Limerick i sør og County Clare i nord. 

## Luftfart
Tidlegare vart estuaret nytta av dei transtlantiske sjøflya som første landsingsplass etter dei hadde passert Atlanterhavet i 1930- og 1940-åra. I 1945 opna Shannon Airport nord for estuaret og bruken av estuaret som landingsplass forsvann gradvis. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Shannon Estuary|Shannon Estuary]]» frå ,  den 24. oktober 2007.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Shannon-estuaret som destinasjon for cruisskip 
* Shannon Foynes Port Company
* Shannon Airport
Grevskap i Irland

Det er tradisjonelt 32 **grevskap i [[Irland]]**. 26 av desse ligg i Republikken Irland, medan dei resterande seks ligg i Nord-Irland. Grevskapa vart oppretta på 1800-talet for å utbetre ordninga for lokalstyre innanfor dei fire eldgamle provinsane. Dei er basert på distrikt som tildels vart definert alt i normannisk tid.

Sjølv om enkelte av grevskapa i nyare tid har vorte endra, og dei seks i Nord-Irland ikkje lenger er administrative einingar, vert dei framleis nytta ved fleire høve, som til dømes organiseringa av idrett. 

Seks av dei 26 grevskapa i Republikken har meir enn eitt administrativt distrikt, slik at det er total 34 einingar på grevskapsnivå. Tipperary vart delt i nord og sør alt i 1898, då grevskapa formelt vart administrative einingar. Dublin vart delt i fire (Dun laoghaire-Rathdown, Fingal, South Dublin og City of Dublin) i 1992. I tillegg utgjer byane Cork, Galway, Limerick og Waterford eigne distrikt.

I Nord-Irland vart det i 1973 gjennomført ei omfattande reform. Dei åtte einingane, seks grevskap og dei to bydistrikta Belfast og Derry, vart erstatta av 26 distrikt. Fleire av desse kryssar dei tradisjonelle grevskapsgrensene. Dei åtte eldre eininga er bevart som statthalderskap.

## Alfabetisk liste

## Kjelder
County Dublin

**County Dublin** eller i dag meir nøyaktig **Dublinregionen**, er eit grevskap i Republikken Irland, som inneheld byen Dublin, hovudstaden og den største byen i Republikken og dei moderne grevskapa Dun Laoghaire-Rathdown, Fingal og South Dublin. Dublin var eit av dei eldste av grevskapa på Irland som formelt vart danna. Grevskapet grensar mot County Meath, County Kildare og County Wicklow.

## Lokalt styre

Dublin byråd har eksistert i fleire hundreår som ein bykommune, men i 1994 vart det avskaffa og erstata av tre nye byråd. Den lokale administrative inndelinga av Dublinregionen er: 

## Byar og forstadar
* Adamstown, Artane, Ashington, Ashtown
* Balbriggan, Baldoyle, Balgriffin, Ballinteer, Ballsbridge, Ballybrack, Ballycullen, Ballyfermot, Ballymun, Balrothery, Bayside, Beaumont, Belfield, Blackrock, Blanchardstown, Bluebell , Booterstown, Brittas
* Cabinteely, Cabra, Carpenterstown, Carrickmines, Castleknock, Chapelizod, Cherrywood, Churchtown, Citywest, Clonard, Clondalkin, Clonshaugh, Clonsilla, Clonskeagh, Clontarf, Collinswood, Coolmine, Coolock, Crumlin
* Dalkey, Darndale, Dartry, Deansgrange, Dollymount, Dolphin's Barn, Donabate, Donaghmede, Donnybrook, Donnycarney, Drimnagh, Drumcondra, Dún Laoghaire, Dundrum
* East Wall, Edmondstown
* Fairview, Finglas, Firhouse, Foxrock
* Galloping Green, Glasnevin, Glasthule, Glencullen, Glenageary, Goatstown, Grangegorman
* Harold's Cross, Hartstown, Howth, Huntstown
* Inchicore, Islandbridge, Jobstown 
* Kill O' The Grange, Kilbarrack, Killester, Killiney, Kilmacud, Kilmainham, Kilmore, Kilnamanagh, Kilsallaghan, Kilternan, Kimmage, Kinsealy, Knocklyon
* Leopardstown, Loughlinstown, Lucan, Lusk
* Malahide, Marino, Merrion, Milltown, Monkstown, Mount Merrion, Mulhuddart
* Newcastle, Naul
* Oldbawn, Ongar
* Palmerstown, Perrystown, Phibsborough, Portmarnock, Portobello
* Raheny, Ranelagh, Rathcoole, Rathfarnham, Rathgar, Rathmichael, Rathmines, Rialto, Ringsend, Rush
* Saggart, Sallynoggin, Sandycove, Sandyford, Sandymount, Santry, Shankill, Skerries, Smithfield, Stepaside, Stillorgan, Stoneybatter, Strawberry Beds, Sutton, Swords
* Tallaght, Templeogue, Terenure, The Coombe, Tyrrelstown
* Walkinstown, Whitechurch, Whitehall, Windy Arbour

## Merknader

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:County Dublin|County Dublin]]» frå ,  den 24. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*