open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tohjulstraktor

**Tohjulstraktor** er ein liten traktor med berre ein aksling. Tohulstraktorar hadde tidlegare stor utbreiing på små bruk, som ikkje gav nok utkomme til å kjøpa firehjulstraktor. 

## Oppbygging
Motoren og girkassen er plasserte slik at traktoren balanserer på akslingen. Føraren går bak maskina og styrer ho med eit styre. Traktorane har masse frå 200 til 400 kg, så i bratt lende er bruk av tohjulstraktor tungt arbeid som krev sin mann. 
Dei fleste tohjulstraktorane har kraftuttak og nokre vert nytta med tilhengarar med drift på tilhengarhjula. Ein får då ein rammestyrt firehjulstraktor, med lågt tyngdepunkt. Slike maskiner tok seg godt fram på brattlendte bruk. 

Tohjulstraktorane vert produserte i ulike storleikar og motorar med frå 6 til 9 hk er vanlege, men nokre har større motor. Dei minste tohjulstraktorane har som oftast totakts forgassarmotor, medan dei største ofte har firetakts forgassar- eller dieselmotor. 

## Bruksområde og utbreiing
I Noreg spela tohjulstraktorane ein viktig for mekaniseringa av dei mange små brattlendte bruka i fjordane på vestlandet. Mange småbruk gjekk frå hest til tohjulstraktor på 1950-talet. Etter kvart auka tilbodet av reiskap til dei, slik at dei kunne nyttast fot dei fleste arbeidsoppgåvene. Slåmaskin og jordfresar er vanlege reiskap, men tidlegare vart dei òg utstyrte med belte og vinsj og nytta i skogen . Agria Drott og Drabant hadde etter måten stor utbreiing i skogbruket på 1960-talet. 

Talet på tohjulstraktorar i Noreg auka snøgt etter 2. verdskrig og auken heldt fram heilt til slutten av 1970-talet . Toppen vart nått i 1979, då det var 21938 tohjulstraktorar i Noreg. I dag er det ikkje så mange norske småbruk i drift lenger og tohjulstraktorane er mest av historisk betyding. Men i mange land, som til dømes Hellas, Kina og mange andre land i Asia, spelar tohjulstraktorane framleis ei viktig rolle.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* ''Herberts Einachserseite'' (vitja 6/12-2008)

## Sjå òg
* Motorslåmaskin
* Motorhakke
* Transporter
* Traktor
Julekveldsvise

«**Julekveldsvise**» er ein julesong av Alf Prøysen. Han får ofte namnet «**Nå har vi vaska golvet**» etter starten på songen. Songen stod første gong prenta i julenummeret av *[[Magasinet for Alle]]* i 1951. Tittelen var då «Julkvelds-visa». Han vart skriven etter oppmoding frå Nils Johan Rud, som var redaktør av bladet. 

Melodien er laga av Arnljot Høyland. Han vart opphavleg laga til revyvisa *Lærlingens avskjedssang* som Prøysen skreiv i 1944. Melodien vart først prenta saman med teksten til Julekveldsvise i juleheftet *Julehelg* i 1952. I oktober det året song Alf Prøysen visa inn på plate.

## Kjelder
* Oddgeir Bruaset: *Det var midt i julenatt*. Genesis forlag 2000
NGC 5315

**NGC 5315** er ei planetarisk tåka som ligg rundt 7000 lysår unna jorda i stjernebiletet 
Passaren. Tåka har ein x-liknande struktur, noko som hintar til at sentralstjerna kasta av seg materiale i to forskjellige utbrot og i to forskjellige retningar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen baserer seg på pressemelding *'STScI-2007-33*' frå [[Space Telescope Science Institute]].*
New General Catalogue

**New General Catalogue**, forkorta **NGC** og fullt *New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars*, er ein astronomisk katalog som inneheld nærare 7840 ikkje-stellare objekt. Katalogen blei sett saman av J. L. E. Dreyer i 1880-åra og publisert i 1888. Meir enn 5000 objekt er i tillegg lista i dei to påfølgjande indekskatalogane.

## Kjelder

* *Denne artikkelen byggjer på artikkelen «New General Catalogue» s. 282 i Philip's Astronomy Encyclopedia, utgjeven i 2002.*

## Bakgrunnsstoff
Yersinia pestis

***Yersinia pestis*** er ein bakterie i familien enterobakteriar. Han held til i mage, blod- og lymfesystema til vertsdyr. *Y. pestis* smittar pattedyr og finst særleg hos smågnagarar. Han kan spreie seg til menneske gjennom lopper og gjev pest. Pest har gjeve opphav til store dødstal ved fleire kjente epidemiar i historisk tid (utan medisinsk tilsyn har pest høg letalitet), som til dømes Svartedauden, som tok livet av mellom ein tredel og halvparten av folkesetnaden i Europa. Mellom 1987 og 2001 blei det rapportert 36&nbsp;876 tilfelle av pest til WHO, av desse døyde 2&nbsp;847.

Slekta *Yersinia* er ein Gram-negativ kokkebakterie, og som andre enterobakteriar har den eit gjæringsstoffskifte. *Yersinia pestis* produserer eit antifagocytisk slim. 

## Historie
*Y. pestis* blei oppdaga i 1894 av den sveitsisk-franske legen og bakteriologen Alexandre Yersin i samband med ein epidemi i Hong Kong.

## Behandling
*Y. pestis* er særs sensitiv overfor antibiotika, t.d. streptomycin og kloramfenikol. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Yersinia pestis . Virtual Museum of Bacteria.
Slaget ved Soor

**Slaget ved Soor** fann stad 30. september 1745 i Böhmen. Preussen under Fredrik den store slo ein samla hær frå Austerrike og Sachsen leia av fyrst Karl Aleksander av Lorraine under den austerrikske arvefølgjekrigen. Etter eit par tidlege tilbakeslag klarte Fredrik og prøyssarane til slutt å vinne slaget.

## Bakgrunn
Tre månader etter slaget ved Hohenfriedberg utnytta fyrst Karl den henslengte leiren Staudenz som Fredrik hadde sett opp og gjekk til eit overraskingsåtak på den reduserte prøyssiske hæren. Fredrik hadde lagt igjen fleire avdelingar under marsjen sin gjennom Böhmen og manntalet var redusert til 22&nbsp;500 mann. Fyrst Karl oppdaga så at Karl ikkje hadde okkupert åsen Graner-Koppe, som låg nord for Burkersdorf, og som dominerte landskapet i aust og sør. Karl sende opp musketerar, grenaderar, kavaleri og 16 kanonar, og strekte resten av hæren sin i ei linje i sør.

## Slaget
Prøyssarane oppdaga at austerrikarane var nær og gjekk til åtak først, trass i at austerrikarane hadde overraskingsmomentet og terrenget på si side. Dei marsjere i kolonnar og Fredrik styrte hæren sin mot nord der slaget opna med ein austerriksk kanonade mot dei hjelpelause kavalerikolonnane då dei passerte nedanfor Graner-Koppe. Kavaleriet stod imot elden og grupperte seg nord for åsen.

General Buddenbrock sine kavaleristar opna åtaket med å drive dei austerrikske hestane ned frå høgda. Kavaleriåtaket sprang derimot inn i det austerrikske infanteriet og vart jaga tilbake av geværeld. Graner-Koppe vart så angripe av infanteristane. Dei prøyssiske elitegrenaderane marsjerte opp rett føre kanonane og vart sterkt redusert av kanon- og geværeld. Den andre linja sprang framover og kjempa seg gjennom dei austerrikske grenaderane, tok toppen og sette det farlege batteriet ut av spel.

Samstundes var den austerrikske høgreflanken i ein fråskild kamp mot prøyssarane som prøvde å ta landsbyen Burkersdorf. Etter å ha nesten køyrt seg fast mot eit anna batteri nær landsbyen klarte troppane til Ferdinand av Braunschweig til slutt å bryte gjennom midten av austerrikarane. Austerrikarane forlet slagmarka og Fredrik kom seg unna ei av dei største knipene han møtte i karrieren sin.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Battle of Soor|Battle of Soor]]» frå , den 6. desember 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
** Chandler, David: *The Art of Warfare in the Age of Marlborough.* Spellmount Limited, (1990). ISBN 0-946771-42-1
Nå tennes tusen julelys

**«Nå tennes tusen julelys»** er ein julesong, omsett av Lars Søraas d.y. etter den svenske teksten «Nu tändas tusen juleljus». Originalteksten er skriven av Emmy Köhler i 1898. Songen vert bruka som julesalme innan mange kristne samfunn i Sverige og Finland, og kom med *[[Salmer 1997]]* også inn i den norske kyrkja. Halldis Moren Vesaas har omsett teksten til nynorsk med tittelen *Sjå tusen julelys blir tent,* og denne omsetjinga er komen med i *[[Norsk salmebok 2013]]*. 

Songen vart fyrste gongen trykt i *[[Korsblomman]]* 1898. Han har i løpet av 1900-talet vorte ein av dei mest brukte julesongane i Sverige, i kyrkje og skole, men òg i heimen. I 1986 vart songen vald inn i *[[Den svenska psalmboken]]*. 

Teksten handlar om korleis jula vert opplyst, dels av dei levande lys vi tenner i heimane våre, dels av stjernene på himmelen, og held fram med ei bøn om at betlehemsstjerna òg må lyse for menneske i denne jula.

Melodien er òg skriven av Emmy Köhler i 1898. Den same tonen vert bruka til adventssongen «No tenner vi det første lys».

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Nu tändas tusen juleljus|Nu tändas tusen juleljus]]» frå , den 6. desember 2008.*
NSB type 73

**NSB type 73** er eit elektrisk krengetog, bygd av ADtranz i perioden 1997 til 1998. Toget er eit motovognsett bygd over same lest som Flytoget, men er utstyrt med krengemekanisme.

Toget består av fire vogner, ei fyrsteklassevogn (BM73), ei bistrovogn og andreklassevogn (BFR73), ei andreklassevogn (BMU73) og ei barne/familievogn (BFM73). Alle vognene unntatt BFR har drift på to av fire aksler. Toget finst i to utgåver, ein variant for langdistansetog og ein for mellomdistanse (73B) (opphavleg merkenamn: «Agenda»). På avgangar med mange passasjerar blir det ofte køyrt åttevognstog med to sett. Tog 73B har ikkje bistrovogn og ikkje barneavdeling.

Dei opphavlege type 73-toga, marknadsført under namnet «Signatur», blir brukt som ekspresstog på Bergensbanen, Sørlandsbanen og Dovrebanen. Til saman 16 av desse setta er i teneste. Toga blei bygd mellom 1999 og 2001 og blei først sett i teneste på Sørlandsbanen i 1999. Type 73B blir mellom anna brukt på Østfoldbanen og til Gøteborg.

Type 73 leid av barnesjukdomar, den mest alvorlege var konstruksjonssvikt på understellet som førte til akselbrot. Dette førte til at eit tog spora av ved Nelaug stasjon i juni 2000. Toget hadde då låg fart. Akselbrotet førte til at Jernbaneverket innførte fartsavgrensingar for køyring med type 73. Hendinga fekk òg konsekvensar for Flytoget. Maksimalsnøggleiken blei redusert frå 210 til 160 km/t og det blei vidare avgjort at alle akslingane måtte bytast ut. Flytoget fekk godkjent nytt løpeverk i 2003 og kunne igjen køyre i 210 km/t. Innan sommaren 2004 var alle 73 og 73B bygd om med nye akslingar, boggirammer og forsterka krengemekansime, men NSB har trass i dette ikkje auka snøggleiken attende til det toga er konstruert for.

## Spesifikasjonar
* Lengd: Endevognene er 27,9 meter lange, dei to midtre vognene er 26,32 meter lange.
* Masse: Endevognene har ein masse på 52 tonn, dei to midtre vognene 54 tonn.
* Passasjerar: 204 sitteplassar på den opphavlege type 73. 243 sitteplassar på B-serien.
* Maksimal snøggleik: 210 km/t

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:NSB type 73|NSB type 73]]» frå , den 6. desember 2008.* 
 

## Bakgrunnsstoff
* Databaseoppføringar på type 73
Henryków Lubański

**Henryków Lubański** (tysk *Katholisch Hennersdorf*) er ein landsby i Lubań fylke i Nederschlesiske voivodskap sørvest i Polen.

I landsbyen står det eldste treet i Polen, ei 1260 år gammal barlind. 

Regionen har tidlegare høyrt til Piast i Polen, Böhmen, Austerrike, Preussen og Tyskland. I 1745 var landsbyen åstad for slaget ved Hennersdorf under den austerrikske arvefølgjekrigen. Regionen vart ein del av Polen i 1945.

Henryków Lubański ligg om lag 7 km nordvest for Lubań og 124 km vest for regionshovudstaden Wrocław. Landsbyen har om lag 850 innbyggjarar. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Henryków Lubański|Henryków Lubański]]» frå , den 6. desember 2008.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** «Henryków Lubański» frå Polsk Wikipedia den 16. november 2007
Skiftelokomotiv

**Skiftelokomotiv**, **rangeringslokomotiv**, eller **skiftetraktor**, er eit lokomotiv som vert nytta for å flytta vogner mellom ulike spor for å setta saman tog på jarnbanestasjonar. 

## Sjå òg
* Lokomotiv
Kesselsdorf

**Kesselsdorf** er ein kommune i Sachsen i Tyskland og ein del av byen Wilsdruff. Han ligg nær hovudstaden Dresden.

Landsbyen er kjend for det avgjerande slaget ved Kesseldorf mellom Austerrike og Preussen den 15. desember 1745 under den austerrikske arvefølgjekrigen.

## Kjende personar
* Paul Daniel Longolius (1704–1779), forfattar
* Johann Christian Klengel (1751–1824), målar

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Ben Bernanke

**Ben Shalom Bernanke** () er ein amerikansk økonom som var sentralbanksjef i USA frå 2006 til 2014. 

Bernanke blei fødd i Augusta i Georgia i USA, og voks opp i Dillon i Sør-Carolina. Han studerte ved Harvard University og tok doktorgrad ved Massachusetts Institute of Technology. Etter dette underviste han ved mellom anna Stanford University og London School of Economics, og vart tilsett som professor ved Princeton University i 1985. Frå august 2002 til juni 2005 var han sentralstyremedlem i Federal Reserve, og vart deretter økonomisk rådgivar for Det kvite huset.

24. oktober 2005 nominerte president George W. Bush Bernanke til å etterfølgje Alan Greenspan som sjef for Federal Reserve, sentralbanken i USA. Bernanke vart innsett i stillinga 1. februar 2006  etter at det amerikanske senatet stadfesta nominasjonen til Bush ved ei avstemming 31. januar 2006.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* BBC-artikkel om nominasjonen
Rune Bjerke

**Rune Bjerke** () er ein norsk næringslivsleiar og tidlegare arbeidarpartipolitikar.

Bjerke har eksamen i samfunnsøkonomi ved Universitetet i Oslo og ein mastergrad i *Public Administration* (MPA) frå Harvard University. Han har tidlegare vore finansbyråd i Oslo kommune, rådgjevar i Olje- og energidepartementet, direktør i Scancem og konsernsjef i Hafslund ASA. Han tiltredde som konsernsjef i DnB NOR i 2007.

Han er son av LO-økonom Juul Bjerke og bror til tidlegare miljøvernminister Siri Bjerke. Bjerke er gift med Libe Solberg Rieber-Mohn. 

## Kjelder
Meißen

**Meißen** eller **Meissen** er ein by med om lag 30&nbsp;000 innbyggjarar, 25 km nordvest for Dresden på begge sider av elva Elbe i Sachsen, aust i Tyskland. Meissen er heimstad for Meissenporselen, Albrechtsburg, den gotiske Meissen domkyrkje og Meissen Frauenkirche. *[[Große Kreisstadt]]* er hovudstad i Meißen landkreis.

## Historie
Meissen vert stundom kalla «vogga til Sachsen». Byen voks opp frå den tidleg slavisk busetnaden Misni, og vart grunnlagd som ein tysk by av kong Henrik fuglefangar i 929. I 968 vart bispedømet Meissen grunnlagd, og Meissen vart eit bispesete for ein biskop. Det katolske bispedømet vart undertrykt i 1581 etter at bispedømet aksepterte protestantismen under reformasjonen (1559), men vart gjenopppretta i 1921 med sete først i Bautzen og i dag i Katholische Hofkirche i Dresden. 

Markgrevskapet Meissen vart òg grunnlagd i 968 med byen som hovudstad for markgreven. Han vart ein kjøpstad i 1000 og vart ein del av kongedømet Polen i 1018 under Boleslaw I den modige. Alt i 1032 gjekk han tilbake til keisar Konrad II og i 1089 til Huset Wettin. Byen var i frontlinja for Ostsiedlung, den tyske koloniseringa av dei slaviske landområda aust for Elbe. I 1332 fekk han tyske byrettar. 

Bygginga av domkyrkja i Meissen tok til i 1260 på same åsen som Albrechtsburg ligg. Plassmangel førte til at domkyrkja vart ei av dei minste i Europa. Kyrkja er i dag kjend som eit av dei beste døma på gotisk arkitektur.

Under den andre verdkrigen låg ei avdeling av Flossenbürg konsentrasjonsleir ved Meissen. 

## Galleri

Meißen Burgberg asv2025-03 img2.jpg|Albrechtsburg og domkyrkja.
Misnia2.jpg|Porselensbjellene i Frauenkirche. 


## Merknader

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Meissen|Meissen]]» frå , den 7. desember 2008.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

*
Eskadron

**Eskadron** er ei militær underavdeling i kavaleriet. Ein eskadron tilsvaren kompani i infanteriet og batteri i artilleriet. I den norske hæren består ein fullt oppsett eskadron av om lag 150 soldatar fordelt på tre stormtroppar. Ein eskadronsjef har graden rittmeister.
Pyrrhossiger

**Pyrrhossiger** er eit uttrykk for ein særs dyrekjøpt siger, ein siger med store eigne tap. Uttrykket stammar frå Pyrrhos av Epirus, som etter ein siger i slaget mot romarane ved Asculum i år 279 f. Kr., der han tapte mesteparten av hæren og offiserane skal ytra: «Ein slik siger til, og eg er fortapt».

## Døme
* Slaget ved Hydaspes (326 f.Kr.) mellom Gresk Makedonia og Pauravakongedømet i India. Hærføraren Aleksander den store vann, men soldatane hans nekta å kjempa seg vidare i India.
* Slaget ved Asculum i 279 f.Kr. Pyrrhus av Epirus og italienske allierte mot romarane.
* Turko-Tang slaget (681)
* Slaget ved Kosovo (1389) mellom Serbia og Det osmanske riket
* Slaget ved Malplaquet (1709) under Den spanske arvefølgjekrigen
* Det tredje slaget ved Panipat (1761) mellom marathaer og afghanarar
* Slaget ved Bunker Hill (1775) under Den amerikanske frigjeringskrigen
* Slaget ved Guilford Court House (1781) under Den amerikanske frigjeringskrigen
* Slaget ved Isandlwana (1879) under Zulukrigen, mellom Det britiske imperiet og Zulu-kongedømet
* Slaget ved Passchendaele (1917) under Den første verdskrigen
* Slaget ved Kreta (1941) under Den andre verdskrigen
* Slaget ved Santa Cruz-øyane i Salomonøyane (1942) under Den andre verdskrigen.

## Sjå òg
* Bjørneteneste

## Bakgrunnsstoff
*Frida Skatvik m. fleire; Pyrrhos-seier. Store norske leksikon
Vademecum

**Vademecum**, frå latin *vade mecum* «gå med meg», har fleire tydingar

* Vademecum oppslagsbok
* Skriftet Vademecum, av Henrik Wergeland
* Vademecum munnvatn
* Diktet Vade mecum, av Billy Collins
NGC

**NGC** kan mellom anna visa til

* National Geographic Channel, ein internasjonal dokumentarkanal
* New General Catalogue, ein astronomisk katalog
* Nintendo GameCube, ein spelkonsoll
* Northrop Grumman Corporation, eit amerikansk industrikonsern
Du grøne, glitrande tre

**«Du grøne, glitrande tre»** (opphavleg *«Du grønne, dejlige Træ»*) er ein julesong tileigna juletreet. Songen har tekst av Johan Krohn (1841–1925) og melodi av Christopher Ernst Friedrich Weyse (1774–1842) eller Edvard Grieg (1843–1907). Songteksten vart omsett til nynorsk av Bernt Th. Anker i 1906.

Teksten vart første gong utgjeven anonymt i 1866 i boka *Peters Jul*. Han skildrar eit ferdigpynta juletre «med Julelys og med danske Flag» og følgjer opp med korleis stjerna i toppen skal minna om Jesusbarnet.

Den mest kjende melodien, med repetisjonar i refrenget, er skriven av Weyse. Denne melodien vert òg bruka i bryllupssalmen «Det er så yndig å følges ad»

## Kjelder
### Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Tekst etter 1866-utgåva i Kaliope
* Faksimile av 1870-utgåva 
* Nynorsk tekst, Aasentunet
* Salmebloggen til Leif Haugen
NSB type 69

**NSB type 69** er dei vanlegaste togsetta som blir brukt på lokalstrekningane Kongsberg-Eidsvoll Spikkestad-Moss, Drammen-Dal, (Drammen) Asker-Lillestrøm, (Skøyen) Oslo S-Gjøvik, Skøyen-Ski, Skøyen-Mysen, Skøyen-Årnes i dag. Det blir òg brukt i lokalstrekningane på Vestlandet. Det blei bygd av Strømmen verkstad. Eit renoveringsprogram blei starta opp på togsetta i 2005, og togsetta blir fortløpande omlakkert til nye NSB-fargar. Type 69 blir brukt som lokaltog i lag med NSB type 72.

## Utgåver
Type 69 kom i seks seriar:
* **Type 69A** var den originale *Type 69*, bygd frå 1970 til 1971. Dei har to vogner. Det blei bygd 15 tog av denne typen, og tolv er ennå i bruk.
* **Type 69B** er den andre serien, bygd i 1974. Dei fleste av dei 17 Type 69B-setta består av to vogner, men to av dei har ei midtvogn i tillegg. Nokre av toga i b-serien blei ombygde slik at dei kunne ta meir last, noko som gjorde dei passande for lengre turar som Bergen–Myrdal, kor passasjerane ofte tar med ski og syklar. B-serien har berre ei dør på kvar sida, i staden for to, noko som gir meir seteplass, men òg tregare av- og påstiging.
* **Type 69C** blei bygd i 1975. Dei har tre vogner.
* **Type 69D** blei bygd mellom 1983 og 1990. Dei skil seg frå *Type 69C* ved å ha ein noko forskjellig utsjånad. 39 av denne typen blei bygd, og 35 var ennå i teneste i 2005.
* **Type 69E** er ombygde *Type 69D*-tog, som blir brukt på litt lengre turar. Dei blei tidlegare brukt på Gjøvikbanen og Jærbanen, men blir no brukt på banen mellom Bergen and Voss.
* **Type 69G** er ei anna utgåve av dei ombygde *Type 69D*-setta. Dei er utstyrt med restaurasjon og ei meir komfortabel fyrsteklassevogn. Det finst ni stykk av dei. Ombygginga skjedde i Danmark og toga køyrer nå på Gjøvikbanen.

## Spesifikasjonar
* Masse: 53,5 - 64 tonn
* Yting: 1632 hk
* Akselordning: Bo'Bo'
* Maksimal snøggleik: 130 km/t

## Bakgrunnsstoff
* Jernbane.org si side om type69 
* Jernbane.net si side om type69
* Databaseoppføringar på type 69

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:NSB type 69|NSB type 69]]» frå ,  den 7. desember 2008.*
Allis-Gleaner Company Corporation

**Allis-Gleaner Company Corporation** (**AGCO Corporation**) er eit føretak som produserer landbruksmaskinar. AGCO vart stifta i 1990, då Klöckner-Humboldt-Deutz la ned den nordamerikasnke dotterselskapet Deutz-Allis og nokre av dei tilsette tok over det og stifta AGCO. Føretaket har sidan kjøpt opp fleire kjente traktor, skurtreskar og andre landbruksmaskinprodusentar. 

## Merke eigd av AGCO
* AGCO Tractors: traktorar marknadsførte i Nordamerika
* AGCO-Allis Tractors: traktorar marknadsførte i Søramerika
* AGCO Gleaner: skurtreskarar
* AGCO Sunflower: horver og radreinskarutstyr
* Challenger: gummibeltetraktorar, skurtreskarar, slåttemaskinar
* Farmhand: lastemaskinar
* Fendt: traktorar 
* Glencoe: horver
* Hesston (AGCO Heston og Masset-Ferguson Heston): forhaustarar
* Massey Ferguson: traktorar, skurtreskjarar og andre jordbruksmaskinar 
* Maxion: graveaggregat og gaffeltruckar 
* SisuDiesel: dieselmotorar i storleik 50 - 400 hk
* Spra-Coupe: åkersprøyter
* Tye: horver og såmaskinar
* Valtra: traktorar
* White: såmaskinar
* Willmar: åkersprøyter og anna utstyr
## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* ''AGCO''
NSB type 72

**NSB type 72** er eit elektrisk motorvognstog beståande av fire vogner. Det blir brukt til lokaltrafikk på Jærbanen og saman med dei eldre NSB type 69 for lokaltrafikk rundt Oslo. Togtypen blei sett i drift i 2002. Alle dei 36 togsetta blei bygde av italienske Ansaldobreda. Samanlikna med type 69 er type 72 utstyrt med større vindauge og elektronisk informasjonssystem. Toga er òg betre tilpassa funksjonshemma og settet har litt betre plass enn sjølv dei største utgåvene av type 69.

Type 72 blir køyrt i togsett med fire vogner. I kvar ende er det vogner med månads-/periodekort. Desse har òg førarhus, noko som gjer at togsetta slepp å snu ved endestasjonar (for eksempel Stavanger Stasjon). Dei to vognene i midten er alltid betjent og har òg toalett (tilpassa funksjonshemma). Kvart togsett har omtrent like mange sitteplassar i kvar køyreretning.

Dei første togsetta blei bestilt i 1999 og blei levert til Drammen hamn i 2002 med lasteskip frå Italia. Dei fire første togsetta kom i drift på Jærbanen i november 2002. 27. mars 2006 blei det foreløpig siste settet levert til NSB.

## Spesifikasjonar
* Lengd: 85,7 m
* Eigenmasse: 161,2 tonn
* Sitteplassar: 310
* Maksimal snøggleik: 160 km/t

## Bakgrunnsstoff
* Jernbane.net si side om type 72 
* Databaseoppføringar på type 72


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:NSB type 72|NSB type 72]]» frå , den 7. desember 2008.*
Linnorm

**Linnorm** er eit fabelvesen nytta som allegorisk, grafisk og heraldisk figur. Den liknar på fabelvesenet drake, men har to bein og ikkje fire som draken. De oppheld seg gjerne i dei store skogane eller i vollgraver. Ordet *linnorm* kjem frå det norrøne *linnormr*, der forleddet *linnr* eller *linni* tydar 'slange'. I meininga 'bøygeleg eller mjuk' kan ordet også ha gjeve namn til treslaget lind.

## Linnorm i kulturen
Ein naturmytisk ballade «Lindormen» (TSB A29) har mange motiv til felles med eventyret om «Lindormen» (AT 433). Sjå også kjempevisa «Ormkampen» (TSB E156).

Linnorm opptrer også i fantasiriket Nangijala i Astrid Lindgren-boka *[[Brødrene Løvehjerte]]*.
Motorvogn på skjener

Ei **motorvogn** på  skjener er ei sporvogn (trikk) eller jernbanevogn med eigen motor. Motorvogna skil seg frå eit lokomotiv ved å ha særskild tillaga rom for persontransport og/eller godstransport, medan lokomotivet er utan. Lokomotivet kan såleis ikkje nyttast på anna vis enn til å trekke person- og godsvogner med, medan ei motorvogn gjer nytten utan tilkopla vogn eller vogner. Nyare persontog er vanlegvis bygde som faste motorvognsett med fleire vogner, slik at bruk av lokomotiv i persontog vert stendig meir sjeldsynt. 

## Motorvogner brukt i Noreg
**Elektriske**
* NSB type 62
* NSB type 64
* NSB type 65
* NSB type 66
* NSB type 67
* NSB type 68
* NSB type 69
* NSB type 70
* GMB type 71
* NSB type 72
* NSB type 73
**Forbrenningsmotorvogner**
* NSB type 83
* NSB typane 86 og 91
* NSB type 87
* NSB type 88
* NSB type 89
* NSB type 92
* NSB type 93
* NSB Y1

Av dei elektriske motorvognene blir type 69 og 72 brukt til lokaltog, type 71 for Flytoget, type 70 for mellomdistansetog og type 73 for ekspresstog.

Av dieseltoga blir type 92 og 93  brukt for både lokaltrafikk og langdistansetrafikk på Rørosbanen, Meråkerbanen og Nordlandsbanen. Y1 blir brukt på Bratsbergbanen.

Dei øvrige motorvognene er ikkje lenger i teneste.

## Sjå òg
*Skjenebuss

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Motorvogn|Motorvogn]]» frå ,  den 7. desember 2008.*
ExoMars

**ExoMars** er eit samarbeidsprosjekt om utforsking av Mars mellom ESA og Roskosmos. Prosjektet har to hovuddelar: banesonden ExoMars Trace Gas Orbiter med den enkle landingsmodulen Schiaparelli, og ExoMars-roveren.

## Bakgrunnsstoff
* Heimesida til prosjektet hjå ESA

## Kjelder
Johan Krohn

**Johan Jacob Krohn** () var ein dansk skolemann og diktar. 

Krohn var son av bilethoggaren F.C. Krohn og Sophie Susanne Købke.
Han vart cand. theol. i 1867.

Johan Krohn skreiv ein del barneforteljingar som kom ut i slutten av 1800-talet og byrjinga av 1900-talet i fleire band med fellestittelen *Fortællinger for Børn*. Han er likevel best kjend for barneboka *[[Peters Jul]]*, som mellom anna inneheld julesongen «Du grønne, dejlige Træ» (nynorsk «Du grøne, glitrande tre»). Boka kom opphavleg ut anonymt i 1866, men er seinare trykt opp att ei rekkje gonger, nokre med illustrasjonar av broren Pietro Krohn og venen Otto Haslund, og andre illustrerte av ulike kunstnarar som Herluf Jensenius og Mads Stage (2002). Johan Krohn redigerede også barnebla, mellom anna det utbreidde *[[Børnenes Juleroser]].*

Frå 1880 til 1914 var han leiar av ein privat guteskule i København.

## Kjelder


**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:da:Johan Krohn|Johan Krohn]]» frå ,  den 21. desember 2018.*
Løypemaskin

**Løypemaskin**, **tråkkemaskin**, eller **løypeprepareringsmaskinar** er eit beltekøyretøy som vert nytta for å jamna til og pakka saman snøen i skiløyper. Dei vert òg nytta til transport av varer og menneske.

## Oppbygging
Maskinane har breie gummibelte og er utstyrte med frontskjer og ein bakmontert slede med fleire skjer. Maskinane jamnar snøen med frontskjeret og pakkar han saman med belta. Til slutt kjen den bakmonterte sleden som jamnar snøen og laga skispor. Sleden kan òg ha ein fres som grev opp snøen i overflateskiktet. At snøen vart pakka saman gjer at løypene vert meir haldbare.

Løypemaskinar har lågt tyngdepunkt, slik at dei kan nyttast i bratte skråningar. Dei breie belta gjer at maskinane kan ta seg fram i skråningar med opp til 45o stigning. Vekta varierer frå 5 til 12 tonn, så det krevst ein kraftig motor for å ta seg fram i djup snø og bratt lende. Dieselmotorar med effekt frå 120 til 460 hk er vanlege. Hydrostatisk transmisjon er vanleg og maskinane vert styrte ved å endra oljestraumen slik at han vert forskjellig på venstre og høgre side. Ved køyring i nedoverbakke vert motoren nytta som motorbrems. Farten kan regulerast trinnlaust frå null til rundt 20 km/t.

Maskinane kan utstyrast med ymse tilleggsutstyr, som vinsjar, kraner og ymse typar fresar.

## Miljøpåverking
At snøen vert pakka samman under løypene fører til at han tinar seinare om våren og telen vert djupare.

## Produsentar
* Camoplat Industrial (Bombardier)
* Kässbohrer (PistenBully)
* Leitner
* Prinoth
* Ohara Corporation

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* ''Koz's snowgrooming links'' 

## Sjå òg
* Løypepreparering
Friedrich August Rutowski

**Friedrich August Rutowski** () var ein saksisk generalfeltmarskalk og uekte son av August den sterke og den tyrkiske elskarinna hans Fatima (seinare Maria Anna von Spiegel). Han vart anerkjend av faren i 1724.

Friedrich August vart oppdregen i Paris og ved det sardinske hoffet. 26. mai 1727 gjekk han inn i den saksiske hæren som generalmajor, og kort etter gjekk han i prøyssisk teneste. Frå 1729 var han igjen i saksisk teneste. Han deltok dei neste åra i felttog i Polen og ved Rhinen under den polske arvefølgjekrigen. 1. januar 1736 vart han forfremma til generalløytnant og kommandant for *Garde du Corps*. I denne stillinga leia han den saksiske kontingenten i krigen mot tyrkarane i Ungarn.

21. april 1738 vart han general for kavaleriet og 9. august 1740 vart han guvernør i Dresden og kommandant for livgrenadergarden. 10. august same år vart han *Obristhaus- und Landzeugmeister* og 10. januar 1742 følgde utnemninga til sjef for eit dragonregiment.

Under den første schlesiske krigen kommanderte han dei saksiske troppane i Böhmen og deltok i storminga av Praha. I 1745 kommanderte han troppane som var tilbake i Sachsen. 15. desember 1745 kommanderte han dei saksiske troppane under slaget ved Kesselsdorf, der den saksiske armeen leit eit avgjerande nederlag mot Leopold I av Anhalt-Dessau i den den andre schlesiske krigen. 

6. januar 1746 vart han utnemnd til general *en Chef* og 11. januar 1749 til feltmarskalk. Under fredsåra som følgde, lukkast det han ikkje å få statsministeren, grev Brühl, frå planane om å redusere hæren kraftig. Under sjuårskrigen måtte han overgje den vesle saksiske hæren på berre 18&nbsp;100 mann til Fredrik den store. Under krigsåra heldt Rutowski seg i Sachsen, og gav etter freden i Hubertusburg den 8. mars 1763 avkall på dei militære titlane sine. 

Han døydde 16. mars 1764 i Pillnitz. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Friedrich August Rutowski|Friedrich August Rutowski]]» frå , den 6. desember 2008.* 
 
## Bakgrunnsstoff
Elektriske lokomotivtypar i Noreg

**Elektriske lokomotivtypar i Noreg**. Per dags dato blir El. 18 brukt av NSB for å trekke passasjertog, medan El. 17 blir brukt på Flåmsbana, samt av NSB som skiftelokomotiv i Lodalen. Godstogselskapet CargoNet disponerer både El. 14 og El. 16, medan selskapet Ofotbanen AS har ei handfull El. 13 i drift. El. 15 går òg i godstog i Noreg til tider, som Hector Rail type 161. 

Dei øvrige lokomotiva på lista er utrangerte, men enkelte lok er tatt vare på til museumsbruk. På Ofotbanen blir svenske lokomotiv av typen Dm3 og IORE brukt for transport av malm frå Kiruna til Narvik. Desse toga blir på norsk side operert av det norske selskapet MTAS. MTAS er dotterselskapet av svenske MTAB, som igjen er 100% eigd av gruveselskapet LKAB. Dette gjer at Dm3 og IORE kan bli sett på som «halvnorske» lokomotiv. Det blir i tillegg køyrt ein del svenske Rc–lokomotiv i person- og godstrafikk mellom Noreg og Sverige.

## Elektriske lokomotiv brukt i Noreg

S.T. = Salvesen & Thams, altså Thamshamnbanen

## Sjå òg

* Dieseldrivne lokomotivtypar i Noreg

## Bakgrunnsstoff
* Jernbane.net – Elektriske lokomotiv ved norske jernbanar 
* Jernbane.org – Elektriske lokomotiv 
* Norsk Jernbaneklubb: Materielldatabasen, elektriske lokomotiv
Å, jul med di gleda

**«Å, jul med di gleda»** (originaltittel *«O Jul med din Glæde*») er ein julesong skriven av Gustava Kielland. Tonen er ein henta frå ein svensk barneleik, «Viljen I veta och viljen I förstå».

Songen er skriven som ein songleik, og han vert ofte sungen i gangen rundt juletreet på juletrefestar. Teksten vart omset til nynorsk av Bernt Th. Anker til *[[Songbok for sundagsskulen og uppbyggjingsmøter]]* i 1906.

## Innspelingar
(i utval) 
*Erling Krogh og døtrene hans, Inger Marie og Grethe. med orkester. Innspilt i Oslo 18. august 1931. Gjeve ut på 78-platene His Master's Voice X&nbsp;3835 og His Master's Voice A.L.&nbsp;2162.
*Ragnvald Ilen med strykekvintett. Spelt inn i oktober 1932. Gjeve ut på 78-plata Parlophon B&nbsp;41155. Seinare gjeve ut på 78-plata Odeon D&nbsp;3101.
*John Weyer Larsen med kor og orkester (Fritz Austins orkester). Dir.: Dag Kristoffersen. Arr.: Dag Kristoffersen. Var med på *Juletoner – 1. del* saman med «Du grønne glitrende tre»  og «Jeg er så glad hver julekveld». Gjeve ut på 78-plata Philips P&nbsp;53002&nbsp;H i 1953.
*Arne Hendriksen, tenor, med Robert Levins orkester. Gjeve ut på 78-plata His Master's Voice A.L.&nbsp;3429 i 1954 og på EP-platen His Master's Voice 7EGN&nbsp;8.
*Jens Book-Jenssen med jentekor og orkester. Gjeve ut på 78-plata RCA NA&nbsp;1033 i 1957 og på EP-plata RCA REP&nbsp;313.
*Olav Werner med Rolf Holger, orgel. Spelt inn 27. september 1961. Gjeve ut på EP-plata Odeon GEON&nbsp;56 og på LP-plata *Glade jul* (Odeon MOCN&nbsp;1001).

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Nynorsktekst  ved Aasentunet
* Delar av bokmålstekst på Wikisource
Styrebremser

**Styrebremsar** er bremsar som har separat pådrag på kvar side av eit køyretøy, slik at dei kan nyttast for å styra med. 

## Styrebremsar på landbrukstraktorar
På landbrukstraktorar er det vanleg med separate bremsepedalar, slik at bremsane kan nyttast som styrebremsar. Ved køyring på veg vert pedalane kopla saman, slik at bremsane tek jamt på begge sider. Ved køyring med halvbelte på traktor er det naudsynt å nytta styrebremsane. Tidlegare var ikkje bremsane på landbrukstraktorar dimensjonerte for dette og det var eit problem at dei vart fort utslitne. I dag er bremsane meir slitesterke, men ettersom det no er vanleg med firehjulsdrift vert halvbelte knapt nok nytta lengre. Styrebremsane er likevel viktige ved køyring på sleipt underlag. 

## Styrebremsar på beltekøyretøy
På beltekøyretøy som beltetraktorar, bulldosarar, stridsvogner og liknande var det tidlegare vanleg å kopla frå drifta på den eine sida med styrekoplingar og berre nytta styrebremsane for krappe svingar. Ved køyring i nedoverbakke ville køyretøyet auka farten på den sida som vart frikopla, så maskina svinga til motsett side av det ho gjorde i motbakke og på flatmark. For erfarne maskinførarar ver ikkje dette noko problem, men for nybyrjarar kunne det koma som ei overrasking. Moderne maskiner har meir avansert kraftoverføring og maskina svingar til same side både i oppover- og i nedoverbakke.
Primærnæringar

**Primærnæringar** er næringar som framstiller råvarer, som landbruk og sjøbruk. Denne næringa gav tradisjonelt mat og inntekter til store delar av folket i Noreg, men dette endra seg på 1800-talet. Då byrja folk å flytte frå landsbygda og inn til byane, mange for å jobbe i sekundærnæringar. Den store endringa som kom i denne perioden vert kalla *[[det store hamskiftet]]*.
## Landbruk

Landbruk femnar om næringar som jordbruk, hagebruk, skogbruk, reindrift, jakt, fangst og sanking. I Noreg har endringa i sysselsetjinga heldt fram heilt til i dag, det vert til dømes stadig færre og færre gardsbruk att. Til samanlikning var 20 % av folket i Noreg sysselsette i jordbruket i 1950, medan det i dag berre er om lag 2 %. Produksjonen har likevel auka sidan den gongen.

## Sjøbruk

Sjøbruk femnar om næringar som fiske og fiskeoppdrett. Det er i dag mange færre fiskarar i Noreg enn tidlegare. Samstundes har fangstmengda auka, og fiskeoppdrett har vore ei næring som har vokse stort sidan produksjonen byrja, tidleg på 1970-talet.

## Sjå og
* Sekundærnæringar
* Tertiærnæringar

## Kjelder
* Westersjø Martin, Laurizen Åse og Berg Jorun: *Standpunkt – Samfunnsfag for videregående skole – fellesfag* (Oslo: Damm, 2006)
Verdsmeisterskapen i skiflyging

**VM i [[skiflyging]]** blei den første gongen arrangert i 1972, og har blitt arrangert 20 gonger. Nedanfor følgjer ei liste over arrangørstader og medaljevinnarar.

## Individuelt

## Lagkonkurranse

## Sjå òg
* VM i skiflyging 2006
* VM i skiflyging 2008
Skiflyging

**Skiflyging** er nemninga på skihopping i spesielt store hoppbakkar (bakkar med K-punkt over 185&nbsp;meter). Følgjande hoppbakkar blir definert som skiflygingsbakkar:

*Čerťák, Harrachov (Tsjekkia)
*Kulm, Bad Mitterndorf (Austerrike)
*Heini Klopfer-bakken, Oberstdorf (Tyskland)
*Letalnica, Planica (Slovenia)
*Vikersundbakken, Vikersund (Noreg)

I tillegg har hoppbakken Copper Peak i Ironwood, USA hatt status som skiflygingsbakke. Han har ikkje vore i bruk sidan 1994, og er ikkje lenger sertifisert av FIS.

Frå og med 1972 har verdsmeisterskapen i skiflyging blitt arrangert omtrent anna kvart år. Tre gonger har ein nordmann gått til topps:

*Ole Gunnar Fidjestøl i 1988
*Roar Ljøkelsøy i 2004 og 2006
Skihopping

**Skihopping** er ein vinteridrett som går føre seg i ein hoppbakke. Han høyrer til dei nordiske greinene. Utøvaren startar med å køyre ned eit overrenn, gjerne frå eit stillas, og ut på eit rampeliknande *hopp*. Her tar utøvaren sats og prøver å sveva så langt nedover *unnarennet* som mogleg før nedslaget (landinga). Landinga skal helst bli utført med eit telemarknedslag, kor utøvaren bøyer i knea med den eine skien ført framover. Denne teknikken blei tidlegare brukt for å kunne stoppa ein ubalanse framover eller bakover. Nå hindrar sko og bindingar i stor grad dette.

Skihopparen får poeng etter kor langt ned i bakken han hoppar, og etter kor god stil han får. Skihopping kan vere både ein individuell konkurranse og ein lagkonkurranse, såkalla laghopping. Dessutan inngår skihopping som ein av to konkurransar i kombinert.

## Sjå òg
* Verdscupen i skihopping
* Verdsmeisterskapen i skiflyging

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Skihopping|Skihopping]]» frå , den 7. desember 2008.* 
 

## Bakgrunnsstoff

* Norges Skiforbund: Hopp 
* FIS - The International Ski Competition Rules  (pdf-fil)
* Skisprungschanzen-Archiv - Informasjon om alle verdens hoppbakker (tysk)
* skihopp.no - Nyheter og aktuelt om skihopping
* eSkijumping.com
Planica

**Planica** (uttalt ) er ein alpedal nordvest i Slovenia. Dalen går sørover frå grensebyen Rateče, ikkje langt frå skistaden Kranjska Gora.

Planica er kjent for den største skiflygingsbakken i verda, Letalnica, som ligg i dalen. Bakken har verdsrekorden på 239 meter, sett av Bjørn Einar Romøren.
Fra fjord og fjære

**«Fra fjord og fjære»** er ein julesong skriven av Magnus Brostrup Landstad. I 1856 gav han ut heftet: *Jule-salmer saadanne som de agtes foreslaade til kirkeligt Brug*. Her finn ein «Frå fjord og fjære». Denne salmen har vorte kalla den første norske julesalmen. Dette fordi julebodskapen her for første gong vert plassert i eit norsk vinterlandskap. Liksom andre av Landstad sine salmar vekte «Fra fjord og fjære» motstand på grunn av språket. Mange såg det som urett å bruke norske ord i salmane. Salmen vert sungen til ein melodi av Hardenack Otto Conrad Zinck komponert i 1801.

## Innspelingar
(i utval)
* Olav Werner med Hermund Tronvik, orgel, «Dereux» kirkeeorgel. Innspilt 2. november 1965. Utgitt på EP-plata *Julens budskap i ord og toner* (Odeon GEON&nbsp;79).
* Oslo Domkor: *Deilig er Jorden*. Utgitt 1986 (Grappa/Musikkoperatørene).

## Fotnoteliste

## Kjelder

* Oddgeir Bruaset: *Det var midt i julenatt*. Genesis forlag 2000

## Bakgrunnsstoff
* Salmeteksten
Letalnica

**Letalnica** Det har blitt sett 28 skiflygingsrekordar i bakken; dagens rekord er på 239 meter, sett av Bjørn Einar Romøren i 2005.

Den første bakken blei konstruert før 1930. I 1934 bygde Stanko Bloudek ein større bakke, ofte kalla mammutbakken. Det første hoppet over 100 meter blei oppnådd i denne bakken av den austerrikske skihopparen Sepp Bradl.

I 1969 blei ein ny skiflygingsbakke bygd av Lado og Janez Gorišek. Sidan 1986, då Matti Nykänen flaug 191 meter, har alle verdsrekordar blitt sett i Planica. I 1994 blei Toni Nieminen frå Finland i denne bakken den første som hoppa over 200 meter.

Infrastrukturen i bakken er utdatert, skihopparane må gå mesteparten av turen opp til toppen. I 2001 kollapsa ein av sidebakkane, Bloudeks gamle K-120-bakke, og han blei ikkje bygd opp igjen på grunn av byråkratiske problem.

## Planica-vinnarar

Følgjande liste viser vinnarar av renn i Planica.

## Bakgrunnsstoff
planica.info
Hagebruk

**Hagebruk** femnar om dyrking av grønsaker, frukt, bær, sopp og prydplanter til privat eller kommersiell bruk. Omgrepet viser opphavleg til dyrkinga av plantar i ein hage, det vil seia eit inngjerda område. I dag kan hagebruk gå føre seg utandørs, eller innandørs i veksthus.

## Sjå òg
* Blome
* Busk
* Frukthage
* Gartnar
* Gartneri
* Hagefestival
* Hagebruksreiskap
* Hortikultur
* Park

## Kjelder
*Bratberg, Even. «Hagebruk» (6. mars 2012), *Store norske leksikon*.
Jordbruksmaskin

**Jordbruksmaskin** er maskinar som vert nytta i jordbruket, som traktorar, traktorreiskapar, sjølvgåande maskiner som skurtreskjarar, maskiner nytta i tilknyting til driftsbygningar, og så bortetter.

## Bakgrunnsstoff

## Sjå òg
* Jordbruksreiskap
* Skogsmaskin
Akersgata

**Akersgata** er ei gate i Oslo som går frå Akershus festning til Hammersborg, der ho deler seg og går over i Akersveien og Ullevålsveien. Akersgata er om lag 900 meter lang og følgjer Akerryggen, høgdedraget som byrjar på Akersneset og går vidare nordover langs Hammersborg og til Gamle Aker kyrkje. 

Stortingsbygningen ligg med baksida mot Akergata, med eit nytt tilbygg frå 1950-talet langs gata. I 2013 vart Akersgata stengd med bommar på strekninga forbi Stortingsbygningen. I Akersgata ligg òg mykje av Regjeringskvartalet, mellom anna Finansdepartementets bygg i nr 40. 

Fleire bygg langs Akersgata vart skada ved bombeåtaket på regjeringskvartalet 22. juli 2011.

Akersgata var tidlegare avisgata i Oslo og dei fleste store avisene helt til der. Etter at Aftenposten i 2003 flytta til Posthuset rett ved Oslo Sentralstasjon og Dagbladet i 2008 flytta til Hamnelageret, vart berre Verdens Gang att i Akersgata. Men i 2014 flytta Aftenposten attende til gata, men inn hjå Verdens Gang, ikkje inn i sitt gamle hus. 

Andre viktige bygg langs Akersgata:
* Astoria hotell
* Trefoldighetskyrkja i Oslo
* Centralteatret
* VG-huset
* St Olav domkyrkje

## Bakgrunnsstoff
*
Heini Klopfer-bakken

**Heini Klopfer-bakken** er ein skiflygingsbakke i Oberstdorf i Tyskland. Bakken ligg i dalen Birgsautal (òg kalla Stillachtal) sør for Oberstdorf, og er den tredje største hoppbakken i verda, etter Vikersundbakken og Letalnica i Planica. Bakken har eit K-punkt 185 meter og ein bakkestorleik på 213 meter. Bakkerekorden er 225,5 meter, sett av Harri Olli 14. februar 2009. Skiflygingsbakken er eigd av Skiclub 1906 Oberstdorf.

Initiativet til å få bygd skiflygingsbakken blei tatt av tre skihopparar frå Oberstdorf, Sepp Weiler, Heini Klopfer og Toni Brutscher. Også i Ruhpolding var det planar om å bygge skiflygingsbakke, men etter avstemming i Bayerns skiforbund i 1949 blei det vedtatt at skiflygingsbakken skulle bli bygd i Oberstdorf. Bygginga tok 5 månader, og bakken blei fyrst prøvd den 2. februar 1950. Det aller fyrste hoppet blei gjort av Heini Klopfer, som nådde 90 meter. Under den første skiflygingsveka sette austerrikaren Willi Gantschnigg verdsrekord med 124 meter den 28. februar 1950. Dei neste dagane blei rekorden forbetra to gonger. Sepp Weiler hoppa 127 meter 2. mars, og dagen etter hoppa svensken Dan Netzell 135 meter.

To gonger har bakken gått gjennom store ombyggingar, i 1972/73 og 1997-1999. Opphavleg hadde bakken ovarenn av tre, men det blei rive og erstatta av ein betongkonstruksjon føre VM i 1973. Det har til saman vore sett 19 verdsrekordar i skiflygingsbakken. Den siste verdsrekorden blei sett av finske Matti Nykänen med 185 meter den 17. mars 1984. Bakken har vore arena for verdsmeisterskapen i skiflyging fem gonger, i 1973, 1981, 1988, 1998 og 2008.

Bakken er oppkalla etter Heini Klopfer, som døydde alt i 1968, 50 år gamal. Klopfer var bakkearkitekt i FIS, og teikna omtrent 250 hoppbakkar.

Heini Klopfer-bakken blir rekna som ein relativt sikker skiflygingsbakke. Kulen og unnarennet er omgitt av skog, og det gjer bakken meir verna for sidevind, som elles kan vere eit stort problem i store hoppbakkar. Betongtårnet frå 1973 er eit landemerke i området. Skiflygingsbakken blei den andre skiflygingsbakken i verda (etter Vikersundbakken) til å få flaumlysanlegg.

## Bakgrunnsstoff
* Skisprungschanzen-Archiv: Heini-Klopfer-Schanze (tysk)
* Sepp-Weiler.com (tysk, med blant anna historia til bakken)
* FIS WM Skifliegen - Oberstdorf im Allgäu (tysk)
* Skiclub 1906 Oberstdorf: Heini-Klopfer-Skiflugschanze  (tysk)


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Heini Klopfer-bakken|Heini Klopfer-bakken]]» frå , den 7. desember 2008.*
New Adventures in Hi-Fi

***New Adventures in Hi-Fi*** er eit musikkalbum av den amerikanske musikkgruppa R.E.M. som vart utgjeve i 1996. Albumet var det siste der Bill Berry, som hadde vore medlem sidan byrjinga, Jefferson Holt, som var den opphavlege manageren, og Scott Litt som hadde vore produsent på mange plater, var med i produksjonen. Det vart spela inn under og etter turnéen i høve den føregåande plata deira, *[[Monster av R.E.M.|Monster]]*. Bandet hadde med seg åttesporsopptakarar for å ta opp konsertane, og brukte opptaka som grunnelement på albumet. *New Adventures in Hi-Fi* vart teke godt imot, og nådde andre plass på *[[Billboard]]*-listene i USA og fyrste plass på dei britiske albumlistene.

## Innhald
Alle tekstane og melodiane er ved Bill Berry, Peter Buck, Mike Mills og Michael Stipe.

# «How the West Was Won and Where It Got Us» – 4:31
# «The Wake-Up Bomb» – 5:08
# «New Test Leper» – 5:26
# «Undertow» – 5:09
# «E-Bow the Letter» – 5:23
# «Leave» – 7:18
# «Departure» – 3:28
# «Bittersweet Me» – 4:06
# «Be Mine» – 5:32
# «Binky the Doormat» – 5:01
# «Zither» – 2:33
# «So Fast, So Numb» – 4:12
# «Low Desert» – 3:30
# «Electrolite» – 4:05

## Kjelder
* Artikkelen er opphavleg basert på «New Adventures in Hi-Fi» på Engelsk Wikipedia
* Buckley, David: *R.E.M.: Fiction: An Alternative Biography* (Virgin, 2002)
Up av R.E.M.

***Up*** er eit musikkalbum av den amerikanske musikkgruppa R.E.M. som vart utgjeve i 1998. Albumet var det fyrste utan Bill Berry, som hadde vore medlem sidan byrjinga, Jefferson Holt, som var den opphavlege manageren, og Scott Litt som hadde vore produsent på mange tidlegare plater. Innspelinga var prega av spenning, og gruppa har fortalt at dei var nær oppløysing. Den nye manageren, Bertis Downs, kalla inn til krisemøte der medlemmene i bandet fekk teke opp problema sine og avgjort at dei ville halde fram som gruppe.

*Up* debuterte på topp 10 i både USA og Storbritannia. Likevel vart albumet relativt sett ein fiasko, med berre 900&nbsp;000 selde eksemplar i USA ved midten av 1999, og til slutt rett over to millionar verda over. Medan salstala i USA svikta, flytta den kommersielle basisen til R.E.M. seg til Storbritannia, der det vart selt fleire R.E.M.-plater per innbyggar enn i noko anna land, og singlane til bandet regelmessig var på topp 20.

## Innhald
Alle tekstane og melodiane er ved Peter Buck, Mike Mills og Michael Stipe der ikkje anna er nemnt.

# «Airportman» – 4:12
# «Lotus» – 4:30
# «Suspicion» – 5:36
# «Hope» (Leonard Cohen, Buck, Mills, Stipe)1 – 5:02
# «At My Most Beautiful» – 3:35
# «The Apologist» – 4:30
# «Sad Professor» – 4:01
# «You’re in the Air» – 5:22
# «Walk Unafraid» – 4:31
# «Why Not Smile» – 4:03
# «Daysleeper» – 3:40
# «Diminished» – 6:01
# «Parakeet» – 4:09
# «Falls to Climb» – 5:06

1 Cohen var ikkje direkte involvert i skrivinga av «Hope», men vart kreditert fordi songen hadde likskapar med hans «Suzanne» i melodi og tekstmønster.

## Kjelder
* Artikkelen var opphavleg basert på «Up (R.E.M. album)» på Engelsk Wikipedia
* Buckley, David: *R.E.M.: Fiction: An Alternative Biography* (Virgin, 2002)
Reveal

***Reveal*** er eit musikkalbum av den amerikanske musikkgruppa R.E.M. som vart utgjeve i 2001. Albumet vart i likskap med det føregåande, *[[Up av R.E.M.|Up]]*, produsert av Pat McCarthy.

*Reveal* si høgste plassering på *[[Billboard]]*-lista i USA var sjette plass, medan ho nådde nr. 1 på dei britiske albumlistene. Salet av plata til saman over heile verda var over fire millionar, men i USA sal *Reveal* omtrent det same som *Up*.

## Innhald
Alle tekstane og melodiane er ved Peter Buck, Mike Mills og Michael Stipe.

# «The Lifting» – 4:39
# «I’ve Been High» – 3:25
# «All the Way to Reno (You’re Gonna Be a Star)» – 4:43
# «She Just Wants to Be» – 5:22
# «Disappear» – 4:11
# «Saturn Return» – 4:55
# «Beat a Drum» – 4:21
# «Imitation of Life» – 3:57
# «Summer Turns to High» – 3:31
# «Chorus and the Ring» – 4:31
# «I’ll Take the Rain» – 5:51
# «Beachball» – 4:14

## Kjelder
* Artikkelen var opphavleg basert på «Reveal (album)» på Engelsk Wikipedia
* Buckley, David: *R.E.M.: Fiction: An Alternative Biography* (Virgin, 2002)