open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eolisk prosess

**Eoliske prosessar** er prosessar skapt av vinden, eller meir presist evna vinden har til å forme ei overflate. Vind kan erodere, transportere og avsetje stoff og er ein viktig faktor i område med sparsam vegetasjon og store mengder lause sediment. Sjølv om vatn er langt viktigare når det gjeld å forme eit landskap, er eoliske prosessar viktige i tørre miljø som ørkenar. 

Vind eroderer jordoverflata ved deflasjon (lause og fine partiklar som vinden flyttar), ved turbulens og abrasjon. Område med intens og vedvarande erosjon vert kalla deflasjonssoner. Nesten halvparten av ørkenområda i verda er steinete deflasjonssoner. 

Partiklar vert transportert av vinden i lufta, ved saltasjon og kryping. Små partiklar, mindre enn 0,2 millimeter i diameter, kan løftast opp i lufta og fraktast av stad. Saltasjon skjer når små partiklar mindre enn 1 cm i diameter vert løfta opp frå bakken av vinden og gjer eit lite hopp framover. Partikkelen kan treffe andre partiklar når han landar, og desse kan halde fram saltasjonen. Partikkelen kan òg treffe andre partiklar som er for store til å løftast, men desse kan sakte krype framover når dei vert skubba på av saltasjonspartiklar. Slik kryping ved overflata utgjer så mykje som 25 % av partikkelrørsla i ein ørken. 

Stoff som er avsett av vinden kan gje signal om noverande og tidlegare vindretningar og vindstyrkar. Dette kan hjelpe til med å forstå det noverande klimaet og kreftene som formar det. Vindavsette sandformasjonar framtrer som sanddekker, rifler og sanddyner. Sanddekkene er flate og inneheld korn som stort sett er for store til saltasjon. Dei utgjer om lag 40 % av vindavsettingane. Sanddekke Selima sør i Egypt og nord i Sudan dekkjer 60&nbsp;000 km² og er eit av dei største sanddekka i verda. 

## Sjå òg
*Eolisk landform
*Asiatisk støv
*Bagnoldformelen
*Barchan
*Blowout
*Kryss-sjikting
*Dreikanter
*Sanddyne
*Médanos i geology
*Saltasjon
*Sandås
*Sediment
*Sedimenttransport
*Ventifakt
*Yardang

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aeolian processes|Aeolian processes]]» frå ,  den 21. september 2010.*  
 
*
Degradering i geologi

**Degradering** i geologi er ei avsliping og utjamning av jordoverflata ved forvitring og erosjon. Det er det motsette av aggradasjon. Degradering er karakteristisk for kanalnettverk der ein har anten grunnfjellserosjon eller system med lite sediment slik at det forsvinn meir material enn det som vert avsett. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Degradation (geology)|Degradation (geology)]]» frå ,  den 21. september 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Pyramidetak

**Pyramidetak** er slike tak på bygningar som er forma som ein regulær pyramide med kvadratisk grunnflate. Det er ei anna nemning på den typen tak som elles vert kalla telttak, som har ei form som liknar telt med ei einaste, sentralt plassert stong til å halde duken oppe. Nemninga *pyramidetak* vert helst nytta om dei telttaka som er forma som ein regulær pyramide med kvadratisk grunnflate, altså tak som er konstruerte på den måten at fire einsforma takflater med trekanta form dannar ein spiss. Difor er det bygningar eller bygningsdelar med ei kvadratisk grunnflate som har pyramidetak, til dømes tårn på kyrkjer eller tårn på andre bygningar.

Då nemninga *telttak* på sett og vis er internasjonal ved å verte nytta på same måte i fleire språk med vedkomande språk sine eigne ord, som til dømes *tälttak* på svensk, *Zeltdach* på tysk og *tented roof* på engelsk, kan det sjå ut til at denne nemninga er i ferd med å erstatte nemninga *pyramidetak*.

## Sjå òg
*Telttak

## Kjelder
Aasmund Nordstoga

**Aasmund Nordstoga** () er ein norsk songar frå Vinje i Telemark. Han debuterte i 2009 med albumet *Ein visefugg*.

## Familie
Aasmund Nordstoga kjem frå ein musikalsk familie. Mora Ellen er folkesongar og faren Olav Nordstoga er tekstlesar og kåsør. Saman gav dei ut plata *Livet er godt* med tekster av Aasmund Olavsson Vinje. Aasmund er storebroren til den kjente musikaren Odd Nordstoga. Han er også i slekt med Kåre Nordstoga, musikar frå Notodden.

Saman med broren Odd fekk han prisen Årets nynorskbrukar frå Nynorsk kultursentrum i 2014.

## Diskografi
* 2009 *Ein visefugg*
* 2010 *Friaren*

## Bakgrunnsstoff
* Heimesida til Aasmund Nordstoga
*
Terje Håkonsen

**Terje Håkonsen** () er ein norsk profesjonell snøbrettkøyrar.

Håkonsen dominerte fristilkøyring i 1990-åra, og vann verdsmeisterskapen i halfpipe tre gonger på rad, i 1993, 1995 og 1997. Han har også vunne fem europameisterskapar i halfpipe (1991, 1992, 1993, 1994, 1997) og den opne amerikanske meisterskapen i halfpipe tre gonger (1992, 1993 og 1995).

Då halfpipe vart introdusert som olympisk øving under Vinter-OL 1998 i Nagano, boikotta Håkonsen kvalifiseringi. Håkonsen og mange andre snøbrettkøyrarar var misnøgde med IOC, spesielt fordi ein valde det internasjonale skiforbundet (FIS) til å arrangere kvalifiseringi i staden for snøbrettkøyraranes eige forbund, ISF.

Han var også med i dokumentaren *First Decent* saman med fire andre leiande snøbrettkøyrarar, Shawn Farmer, Nick Perata, Hannah Teter og Shaun White.

## The Arctic Challenge
Saman med Daniel Franck starta Håkonsen snøbrettkonkurransen The Arctic Challenge.

I 2007 sette han verdsrekord med eit hopp på 9,8 meter i quaterpipe under The Arctic Challange som vart skipa i Midtstubakken i Oslo.

## Bakgrunnsstoff
* Artikkel i Time Magazine om Håkonsens OL-boikott (arkivert nettstad)
* Official site of ''First Descent'', med trailerar, intervju and nedlastingar
* Terje Haakonsen intervju i ''frequency Snowboard Journal''
* Postar tagga 'Terje Haakonsen' hjå SuperStoker
Impossible Princess

***Impossible Princess*** er det sjette albumet frå den australske songaren Kylie Minogue, utgjeve av Deconstruction Records 23. mars 1998 i Storbritannia til blanda kritikkar. Albumet vart ein suksess i Australia, men vart ein kommersiell flopp i Storbritannia og selde berre 44 000 eksemplar i 1998.

## Sporliste

## Medverkande
* Kylie Minogue – vokal, bakgrunnsvokal, synthesizer
* Steve Anderson – keyboard, piano, gitar, programmering
* James Dean Bradfield – gitar, bassgitar
* Greg Bone – gitar 
* Steve Walters – bassgitar
* Neil Sidwell – trombone
* Simon Clarke – saksofon, fløyte
* Sean Moore – tromme
* Andy Duncan – perkusjon

## Kjelder
* *Denne artikkelen byggjer på «[[:nb:Impossible Princess|Impossible Princess]]» frå .*

## Bakgrunnsstoff
* ''Impossible Princess'' på Allmusic
Klengjemaure

**Klengjemaure** er ei plante i maurefamilien. Arten har ei sirkumpolar utbreiing.
Planten vert kring 50 cm høg. Stengel og blad har nedvende broddar slik at planten klengjer seg til andre plantar. Kvit krone. Krokpiggane på frukta 1-2 mm lange og med klump ved grunnen. Klengjemaure blomstrar kring juni månad på havstrender, i urer og åkrar, og på avfallsplassar. Arten finst i Noreg nord til Finnmark.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Snärjmåra|Snärjmåra]]» frå ,  den 21. september 2010.*  

* Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.

## Bakgrunnsstoff
Ungdommens Sjakkforbund

**Ungdommens Sjakkforbund** (USF) er ein norsk barne- og ungdomsorganisasjon som organiserer sjakkaktivitet for barn og ungdom til og med det året dei fyller 25 år. Organisasjonen er medlem i Landsrådet for Norges barne- og ungdomsorganisasjoner.

USF er delt inn i 18 krinsar og har om lag 100 lokallag over heile landet. I 2009 var medlemstalet 3.836. Ungdommens Sjakkforbund har kontor saman med Norges Sjakkforbund i Sandakerveien 24D i Oslo.

Ungdommens Sjakkforbund har gitt ut medlemsbladet Førsteraden sidan 1977.

## Sjakkturneringar for barn og ungdom
USF syter for at det kvart år blir arrangert eit stort tal sjakkturneringar for barn og ungdom. To av dei største årlege turneringane i norsk sjakk er NM i sjakk for ungdom i slutten av november, og NM i sjakk for skulelag i april/mai. I tillegg blir det mellom anna arrangert NM i sjakk for juniorlag, NM i sjakk for jenter mv. Det største omfanget har likevel dei årlege Barnas Grand Prix i sjakk, oppstarta i 1989, der det i 2009 blei arrangert 65 turneringar med 2.673 startar.

## Historie
Opptakta til organisasjonen starta som Norges Sjakkforbunds Ungdomsutvalg i 1970, med Trygve Waage som driftig formann. Etter naudsynte førebuingar vart det så på Norges Sjakkforbund sin kongress i Bergen i juli 1977 vedteke å opprette det som då vart heitande **Norges Sjakkforbunds Ungdom** som eigen organisasjon, med eige årsmøte, eigne lover, krinsstyre og lokallag. Trygve Waage vart vald til den første formannen. Årsmøtet i 1996 vedtok så å byte namn til det noverande Ungdommens Sjakkforbund med verknad frå 1. januar 1997.

## Kjelder
Øystein Brekke: *Norges sjakkforbund 75 år 1914-1989*, Norges Sjakkforbund 1989, ISBN 82-991916-0-2

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Ungdommens Sjakkforbund  ved sjakk.no
Avsæde

**Avsæde** var i det gamle norske jordbrukssamfunnet ei nemning for den skikken at ein annan enn bonden sjølv fekk så og hauste eit åkerstykke for eiga vinning.  

Tenestefolk kunne få avsædeløyve som ein del av arbeidsløna.  Avsædeskikken vart i mange høve opphav til husmannsplassar, og i løpet av 1800-talet vart ordninga avløyst av husmannsvesenet.

## Kjelder
*Sigvald Hasund i *[[Norsk Allkunnebok]]* (1949)
Mikhail Larionov

**Mikhail Fjodorovitsj Larionov** () var ein russisk kunstnar, grunleggar av rayonismen.

Larionov var fødd i Tiraspol i Moldova. Han vart utdanna i Moskva, der han vart kjend med si komande hustru, Natalija Gontsjarova. Han var svært produktiv og samla kring seg ei kjerne av målarar frå Moskva. Saman med dei organiserte han utstillingar som *Det gylne skinnet* og 'Rute Knekt's fyrste utstilling.

I 1913 gav han ut *Rayonistmanifestet*, som la grunnlaget for det abstrakte måleriet i Russland. Larionov spela ei viktig rolle i russisk kunsthistorie ved at han tok opp dei samtidige, 1905-08, franske idéane om målarkunsten og smelta saman desse idéane med den heimlandske folkekunsten, til dømes i *Soldatrom* (1908-11). Larionov hadde også kunsthistorisk innverknad med sitt rayonistiske måleri, der mykje er abstrakt, trass i at rayonismen ikkje var eit system bygt på nonfigurative komposisjonar.

Etter 1914 reiste Larionov frå Russland for å arbeide som scenograf ved Sergej Djagilevs russiske ballett i Paris, der han budde resten av livet. Han døydde i Fontenay-aux-Roses, nær Paris.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:|]]» frå ,  den 21. september 2010.*
Trygve Waage

**Trygve Waage** () var ein norsk sjakkorganisator. Han var i åra 1967-1970 president i Norges Sjakkforbund, og vart i juli 1977 den første formannen i det som då heitte Norges Sjakkforbunds Ungdom, no Ungdommens Sjakkforbund.

Trygve Waage gjorde ein stor innsats med å organisere skule-, barne- og ungdomssjakk gjennom mange år. Frå sesongen 1964/65 vart han formann i Norges Sjakkforbund sitt skulesjakkutval, frå juli 1966 visepresident og frå juli 1967 til juli 1970 president i Norges Sjakkforbund I alle desse posisisjone la han stor vekt på rekruttering, skule- og ungdomssjakk.

Då han gjekk av som president i 1970 tok han på seg vervet som formann for Norges Sjakkforbunds Ungdomsutvalg. Som formann gjekk han i gang med å bygge opp ein organisasjonsstruktur, mellom anna med kontaktpersonar for barne- og ungdomsarbeidet i alle fylke, «ungdomskonsulentar».

For å få støtte som ungdomsorganisasjon frå dåverande STUI, viste det seg nødvendig å opprette ein eigen organisasjon, med eige styre, eige årsmøte, eigne krinsar og lokallag. Dette vart etter gode førebuingar fremma som forslag til Norges Sjakkforbund sin kongress i Bergen i 1977, der forslaget vart vedteke, og som ovanfor nemnt: Arkitekten og organisasjonsbyggaren vart den første formannen.

Trygve Waage døydde uventa dagen før han skulle feira 60-årsdagen sin.

## Æresmedlem i Norges Sjakkforbund og Norges Sjakkforbunds Ungdom
Trygve Waage blei på årsmøtet i Norges Sjakkforbunds Ungdom i juli 1978 utnemnd til organisasjonen sin første æresmedlem, post mortem. 
Han var allereie på kongressen i Norges Sjakkforbund 20. juli 1974 utnemnd til æresmedlem i Norges Sjakkforbund.

## Kjelder
*Øystein Brekke: *Norges sjakkforbund 75 år 1914-1989*, Norges Sjakkforbund 1989, ISBN 82-991916-0-2

**Fotnotar**
Eirik Gullaksen

**Eirik Tvedt Gullaksen** () i Bergen er ein norsk sjakkspelar, Internasjonal Meister i sjakk, sjakkadministrator og heimesideskapar. 

## Sjakkarriere
Eirik T. Gullaksen var aktiv turneringsspelar i sjakk frå tidleg i tenåra, og hadde som junior jamn framgang utan å nå opp til dei aller beste norske juniorene individuelt. Han klarte å halde fram med framgangen i vaksen alder, og fekk eit nasjonalt gjennombrotsår i 1992. Han kom då på ein uventa tredjeplass i eliteklassa i Noregsmeisterskapen i sjakk. 

I 1992 tok han også sitt første napp i tittelen Internasjonal meister i sjakk under Sjakkameratene si jubileumsturnering i Oslo. Etter dei sterke resultata i 1992 hadde Gullaksen akkurat klart kravet til IM-tittel om eigen FIDE-rating på 2400. Han mangla «berre» to napp til på IM-tittelen. Dette tok si tid, men i 1997-1998 tok han med få månaders mellomrom dei to siste nappa ved gode resultat i to internasjonale turneringar i London. Han blei deretter av Verdssjakkforbundet FIDE utnemnd til Internasjonal Meister i sjakk. 

Eirik T. Gullaksen var spelande lagkaptein på Bergens Schakklub sitt førstelag som vann Noregsmeisterskapen i sjakk for lag i 1994, 1997, 1998, 2000 og 2003. 

## Tillitsvald og heimesideskapar
Eirik T. Gullaksen har gjort ein betydeleg innsats i norsk sjakk som tillitsvald, sjakkadministrator og sjakkorganisator, og som skapar av den best besøkte nyhendesida om sjakk i Noreg. 

Han har vore formann i Bergens Sjakklubb gjennom meir enn 20 år samanhengande. Han er aktiv sjakkdommar både på lokalt og nasjonalt nivå, og har hatt nasjonale tillitsverv mellom anna som medlem av Ungdommens Sjakkforbund sin uttakingskomité og Norges Sjakkforbund sitt reglementsutval i mange år. 

Eirik T. Gullaksen har sidan oppstarten i 1997 vore ansvarleg for Bergens SK si heimeside på internett. Denne heimesida har gjennom dei siste ti åra vore den mest besøkte nyhendesida om sjakk i Noreg.

Eirik T. Gullaksen blei i 2007 tildelt Norges Sjakkforbund sitt gullmerke. På Norges Sjakkforbund sin kongress 8. juli 2018 blei Eirik T. Gullaksen utnemnd til æresmedlem i Norges Sjakkforbund.

Eirik T. Gullaksen er utdanna innan informatikk, og arbeider som senior systemkonsulent.

## Bakgrunnsstoff
* Bergens SK si heimeside
* Nokre av Eirik T. Gullaksen sine parti hos Chessgames.com
* Eirik T. Gullaksen sine parti hos Norbase
* Eirik T. Gullaksen sitt ratingkort hos FIDE

## Kjelder
Joachim Thomassen

**Joachim Thomassen** () er ein norsk sjakkspelar frå Mo i Rana som no spelar for Stavanger sjakklubb. Han har vore elev på sjakklina ved Norges Toppidrettsgymnas i Bærum der han har hatt Simen Agdestein som lærar. 

## Noregsmeisterskapen i sjakk 2010
I Noregsmeisterskapen i sjakk som blei arrangert i Fredrikstad i juli 2010, imponerte han og leia Eliteklassa med 6 av 8 moglege poeng då det stod att eit parti. Han tapte dette siste partiet, og kom dermed på delt førsteplass saman med Kjetil A. Lie, Espen Lie og Frode Olav Olsen Urkedal. I stikkamp mellom desse fire for å kåre vinnaren 14-17. oktober 2010 vart han nr. 2, eit halvt poeng etter vinnaren Kjetil A. Lie.

## Internasjonal Meister i sjakk
Joachim Thomassen gjorde sterke resultat i tre internasjonale turneringar, noko som gav han dei nødvendige tre innteikningane i tittelen Internasjonal Meister i sjakk: I Arctic Chess Challenge i Tromsø i august 2007, i Gibtelecom Chess Festival i Gibraltar i januar 2008, og i San Sebastian Open i Spania, i mars-april 2010. 

Men han har mangla nokre ratingpoeng på å nå kravet om eigen FIDE-rating på 2400. Han fekk si fjerde innteikning med resultatet i NM i Fredrikstad i juli 2010, og vann også ein del ratingpoeng, men mangla nokre framleis. Han klarte deretter også ei femte innteikning i IM-tittelen i august 2010, i Arctic Chess Challenge i Tromsø, og med denne prestasjonen passerte han også 2400 i eigen rating. Han blei dermed utnemnd til Internasjonal Meister i sjakk (IM) av Verdssjakkforbundet FIDE i månadsskiftet september/oktober 2010.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Joachim Thomassen sitt ratingkort hos FIDE
* Joachim Thomassen sine parti hos NorBase
* Joachim Thomassen sine sjakkparti hos Chessgames.com
Tromsø

**Tromsø** er ein by og administrasjonssenteret i Tromsø kommune i Troms. Byen har 67 817 innbyggjarar per 1. januar 2021. Kommunen Tromsø har eit folketal på  og er den mest folkerike kommunen i Nord-Noreg.

Tromsø ligg i hovudsak på Tromsøya, som har tre faste samband. Byen er knytt til fastlandet via Tromsøbrua over Tromsøysundet, som er eitt av dei mest kjende landmerka i byen, og Tromsøysundtunnelen som går 100 meter under same sund. Til Kvaløya vest for Tromsøya er det samband via Sandnessundbrua. Jorda under byen er gjennombora av eit effektivt tunnelsystem for biltrafikk mellom sentrum, dei sørlege delane av byen og flyplassen, Tromsø lufthamn.

## Byområdet

Byen Tromsø inneheld tre tettstadar: Tromsø på Tromsøya (40 979 innbyggjarar), Tromsdalen på fastlandet (17 912 innbyggjarar) og Kvaløysletta på Kvaløya (8 926 innbyggjarar). Bykjernen ligg på søraustsida av Tromsøya, ei grøn og låg øy på 21&nbsp;km². Høgaste punkt på Tromsøya er Varden, 159&nbsp;moh., nord på øya. Midt på øya ligg eit vatn, Prestvannet, som blei demma opp i 1867. Busetnad dekker store delar av øya, men det er skogområde langsmed høgdedraget som strekker seg i retning nord–sør. På vestsida av øya er det noe jordbruksland. 

Mot vest er Kvaløya forbunde med Tromsøya med den 1220 meter lange Sandnessundbrua. På Kvaløya ligg bydelane Kvaløysletta, som ligg direkte over brua, Storelva, Kaldfjord og Håkøybotn. Aust for Tromsøya ligg fastlandet, som er forbunde med Tromsøya med den 1016&nbsp;meter lange Tromsøbrua og den 3500 meter lange Tromsøysundtunnelen. Bydelane på fastlandet heiter Tromsdalen, Tomasjord og Kroken.

Universitetet i Tromsø er verdas nordlegaste universitet og Macks Ølbryggeri er eitt av verdas nordlegaste bryggeri.

## Årstider
Tromsø ligg nord for polarsirkelen, og har somrar prega av ljose netter. Den varmaste månaden er juli. I november, desember og delar av januar er Tromsø råka av mørketid. Nedbør fell som snø, og i fleire månader er staden dekka i kvit. Snørekorden i byen blei målt i 1997. Hamna og kysten let ikkje til å bli råka av is-tetting om vinteren, takka vera Golfstraumen, som bidreg med varmt havatn. Det kjem skip til hamna i Tromsø året rundt.
Eit populært skode i desse vintarmånadane er aurora borealis, også kjent som *nordlys*. Ei av dei lokale avisene, *[[avisa Nordlys|Nordlys]]*, har namn etter dette vêrfenomenet. 

## Busetnad

Tromsø hadde 7100 innbyggjarar i 1900, 15 492 innbyggjarar i 1950 og 28 882 innbyggjarar i 1970. I 1970-åra hadde byen sin kraftigaste vekstperiode, og voks til fastlandssida av Tromsøysundet. Etter at Sandnessundbrua til Kvaløya opna i 1974 har Tromsø også vakse vestover, mellom anna til Kvaløysletta. I 2007 budde over 80 % av innbyggjarane i Tromsø kommune i tettstaden Tromsø. Byen er eit viktig innpendlingsområde, delvis frå utkantane i kommunen, delvis frå andre kommunar.

Eit signalbygg i glas som huser kommunehuset ligg i bykjernen. Kino og bybiblioteket er i tilknyting til bygget. 

## Merknadar

## Kjelder

*
*
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Tromsø|Tromsø]]» frå ,  den 3. juli 2012.*
Tromsøysund

**Tromsøysund** er ein tidlegare norsk kommune i Troms. Området er i dag del av Tromsø kommune i Troms fylke. 

Tromsøysund kommune hadde opphavleg namnet *Tromsøe landdistrikt*, då han blei oppretta ved formannskapslovene i 1837.

I 1860 blei Balsfjord kommune skild ut som eigen kommune. Tromsøysund hadde 2632 innbyggjarar etter dette.

1. januar 1861 blei ein del av Tromsøysund med 110 innbyggjarar overført til Tromsø kommune.

1. januar 1873 blei ein del av Malangen kommune, med 287 innbyggjarar, overført til Tromsøysund. Samstundes blei ein ubygd del av Tromsøysund overført til Tromsø.

1. juli 1915 blei ein del av Tromsøysund, med 512 innbyggjarar, overført frå Tromsøysund til Tromsø. 1. juli 1955 skjedde det same med eit område 1&nbsp;583 innbyggjarar.

I 1948 kjøpte staten eigendommen Åsgård, gnr. 118, bnr. 1, i Tromsøysund. I 1961 var Åsgård sykehus ferdig bygd og klar for delvis drift og blei overført frå staten til Troms og Finnmark fylkeskommunar og bykommunane Harstad, Tromsø, Hammerfest, Vadsø og Vardø. 

1. januar 1964 blei Tromsøysund og Tromsø kommunar saman med delar av Hillesøy og Ullsfjord kommunar slått saman til den nye Tromsø kommune. Tromsøysund hadde ved samanslåinga 16&nbsp;727 innbyggjarar.

### Folketalsutvikling
Tromsøysund kommune var den nest største kommunen i Troms etter folketal frå 1926, då Trondenes kommune blei delt opp, og fram til slutten av 1940-talet. Då passerte Tromsøysund Tromsø i folketal, og var den største kommunen i Troms, fram til kommunen blei slått saman med Tromsø i 1964.

**Folketalsutvikling for tidlegare Tromsøysund kommune frå 1900 til 1964:**

*a* *Dette talet omfattar eit område som var del av Tromsøysund kommune fram til 1955, då det blei overført til [[Tromsø kommune]]. Dette området hadde då 1583 innbyggjarar.*

## Kjelder
Hedwiges Maduro

**Hedwiges Eduard Martinus Maduro** () er ein nederlandsk fotballspelar som har spela for Valencia i spansk Primera Division, og for det nederlandske landslaget. Mora hans er frå Curaçao og faren frå Aruba.

Maduro debuterte i den nederlandske seien for Ajax i 2004/05-sesongen. I 2008 gjekk han til Valencia i Spania.

Maduro var med på laget som vann U21-EM i 2007. Han debuterte for Nederland sitt A-landslag 26. mars 2005 i ein VM-kvalifiseringskamp mot Romania. Han vart teken ut i Nederland sin tropp til fotball-VM i 2006, der han fekk spela i éin kamp, som innbytar i gruppekampen mot Argentina. Etter VM i 2006 spelte han ikkje for A-landslaget igjen før august 2010, men han fekk spela frå start i Nederland sin første EM-kvalifiseringskamp til fotball-EM i 2012.
Aleksandrs Cauņa

**Aleksandrs Cauņa** () er ein latvisk fotballspelar som har spela for CSKA Moskva i den russiske fotballigaen og for det latviske fotballandslaget. I 2008/09-sesongen spelte han fem kampar for Watford i engelsk Football League Championship, der han var på lån.

Cauņa debuterte for Latvia sitt A-landslag 2. juni 2007 i ein EM-kvalifiseringskamp mot Spania. Han skåra det første landslagsmålet sitt 28. mars 2009 i ein VM-kvalifiseringskamp mot Luxembourg.
Eduardo da Silva

**Eduardo Alves da Silva**, ofte kjent berre som **Eduardo** () er ein brasiliansk-kroatisk fotballspelar, som spelar for Sjakhtar Donetsk i den ukrainske fotballigaen og for det kroatiske fotballandslaget. Eduardo voks opp i Rio de Janeiro, der han vart oppdaga av speidarar frå Dinamo Zagreb i 1999, og fekk kontrakt med klubben. Han fekk kroatisk statsborgarskap i 2002.

Eduardo vart seriemeister i Kroatia med Dinamo Zagreb i 2006 og 2007. I 2004 og 2006 vart han kåra til årets kroatiske spelar og i 2007 vart han toppskårar i den kroatiske toppdivisjonen. Same året vart han kjøpt av Premier League-klubben Arsenal i England for om lag 7,5 millionar pund. Etter tre sesongar i Arsenal vart han i juli 2010 kjøpt av den ukrainske toppklubben Sjakhtar Donetsk for om lag 6 millionar pund.

Eduardo debuterte for Kroatia sitt A-landslag 16. november 2004 som innbytar i ein privatlandskamp mot Irland. Han skåra det første landslagsmålet sitt mot Hongkong 1. februar 2006. Han vart ikkje teken ut i Kroatia sin tropp til fotball-VM i 2006. Under fotball-EM i 2008 var han skada etter eit stygt beinbrot, og kunne difor ikkje vera med i Kroatia sin tropp.
Dendritt

**Dendritt** (av gresk) *tre*) er eit fleirtydig omgrep. Dendrittisk eller dendrittaktig er noko som har treliknande forgreiningar. 

*Dendritt i geologi, forgreina avsettingar på sprekker i bergartar, avsett i vatn. 
*Dendritt i metallurgi, forgreina krystallaggregat av metall og legeringar. 
*Dendritt i anatomi, forgreina nervefiber som fører signal inn til cellelegemet i nervecella.
Dendritt i geologi

**Dendritt** i geologi er forgreina avsetjingar på sprekker i bergartar. Desse er avsette under vatn og består av mangan- og jernoksid. Dendrittformer kan ofte minna om planteavtrykk, og vert ofte forveksla med desse. 

## Kjelder
Detritus i geologi

**Detritus** (av latinsk for «lausriven», adjektiv *detrital*) er eit geologisk omgrep for lausmateriale som har oppstått ved forvitring av faste bergartar. Lausmateriale vert ofte forflytta via sedimentære prosessar til avsetjingssystem som elveleie, innsjøar og hav. Diagenesiske prosessar kan transformere desse sedimenta tilbake til stein gjennom sementering og litifisering og danne sedimentære bergartar som sandstein. Desse bergartane kan så igjen forvitrast og danne ein ny generasjon med sediment. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Detritus (geology)|Detritus (geology)]]» frå ,  den 22. september 2010.*
Behrang Safari

**Behrang Safari** () er ein iransk-svensk fotballspelar som har spela for Basel i den sveitsiske fotballigaen, og for det svenske landslaget. Han kom til Sverige som flyktning som toåring, saman med foreldra sine, og voks opp i Lund i Skåne.

Safari spelte dei tre første seriekampane sine for Malmö i 2004, då Malmö vart seriemeister. I juni 2008 drog han til Sveits og FC Basel. Safari debuterte for Sverige sitt A-landslag i januar 2008, i ein privatlandskamp mot Costa Rica.
Pál Lázár

**Pál Lázár** () er ein ungarsk fotballspelar som har spela for Videoton i den ungarske fotballigaen. Han har òg landskampar for Ungarn.

Lázár har spelt for Videoton sidan 2008 og var med på å ta sølvmedalje i den ungarske fotballigaen med klubben i 2010. Han debuterte for Ungarn sitt A-landslag 3. september 2010 i ein EM-kvalifiseringskamp mot Sverige.

## Kjelder
*Pál Lázár - magyarfutball.hu
Magnus Nordin

**Magnus Nordin** () er ein svensk ungdomsforfattar. Han er fødd og voks opp i Täby, men busette seg som vaksen i Årsta i Stockholm. Nordin er gift og har to ungar.

## Verkliste
*Barnbøker:*
* Gudarnas ring (1999)

*Ungdomskrim:*
* Det fjärde offret (2001)
* Skuggvarelser (2002)
* Prinsessan och mördaren (2003)
* Huset vid vägens slut (2004)
* Förföljaren (2005)
* Svart drama (2006)
* Årstamördaren (2007)
* Tystnadens hus (2008)
* Djävulens märke (2009)
* Blodetsröst (2010)

## Prisar og utmerkingar

* Spårhunden 2003 *Prinsessan och mördaren* - årets bästa ungdomsdeckare
* Augustpriset 2003 *Prinsessan och mördaren* - nominerad*  
* Hans Petersonstipendiet 2003

## Bakgrunnsstoff
* Bokslukaren - Magnus Nordin 
* Författarförmedlingen - Magnus Nordin
Det engelske flagget

**Det engelske flagget** utgjer ein raud kross på kvit botn.

St. Georg vart vernehelgen for England på 1200-talet, og den raude krossen vart brukt av engelske krossfararar (opphavleg høyrte den raude krossen på kvit duk til franskmennene, mens dei engelske brukte kvit kross på raud duk, men dette vart etter kvart bytta om). Det vert ofte hevda å vere eit av dei eldste symbola for kongeriket. Det var likevel først på 1500-talet at Georgskrossen vann fram som Englands nasjonalflagg. I samband med reformasjonen vart symbol og flagg for dei andre helgenane til England avskaffa. Den første dokumenterte bruk av det kvite flagget med raud kross som det einaste flagg brukt til sjøs er frå 1545.
Harald Bothner

**Harald Bothner** () var ein norsk embetsmann og politikar frå Halden. Han var medlem av statsrådsavdelinga i Stockholm i 1905, revisjonsminister i 1905, samt justisminister 1905-07.

Bothner var son til ein handelsmann og seinare hotelleigar i Fredrikshald. Han vart student i 1868 og cand. jur. i 1872. Åra 1873-75 var han fullmektig hos ein sakførar i Drammen, deretter eidsvoren fullmektig hos sorenskrivaren i Tune. 1878-80 var han overrettssakførar i Sarpsborg, sidan i Fredrikshald. I 1889 vart han statsadvokat for dagens Vest-Agder og Rogaland med sete i Stavanger. Frå 1896 var han sorenskrivar i Stjørdal og Verdal, busett i Levanger.

Botner var innvald som representant for Nordre Trondhjems amt til Stortinget 1903-06 der han høyrde til Det Radikale Venstre, som representant for dette partiet fekk han plass i Christian Michelsen si regjering frå 11. mars 1905. I si tid som stortingsmann var han 1903-05 medlem av protokollkomitee og frå 1.5.1904 av valkomitten. Han var også medlem av den utvida budsjettkomiteen 1904.

Då han gjekk ut av regjeringa i 1907, vart Bothner utnemnd til amtmann i Søndre Trondhjems amt, med bustad i Trondheim. Han hadde dette embetet til han tok avskjed i 1921.

Bothner vart tildelt 7. juni-medaljen.

Hans *Dagbøker fra 1905* vart trykt og utgjeven av Trondhjems historiske forening i 1987.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

## Litteratur
*Harald Bothner: *Dagbøker fra 1905*. Trondhjems historiske forening, 1987.
**Illustreret norsk konversationsleksikon*, bd. I. Aschehoug, 1907.
Prunella

**Prunella** kan vera:

*Fugleslekta Prunella, også kjend som jernsporvar
*Planteslekta Prunella, også kjend som blåkollslekta
*Namnet Prunella, eit kvinnenamn
*Eventyret Prunella, eit italiensk eventyr
Ullsfjord

**Ullsfjord** er ein kyrkjestad og tidlegare kommune i Troms, som no er del av Tromsø kommune. Staden ligg på vestsida av Sørfjorden. I Ullsfjord ligg Ullsfjord kyrkje.

## Ullsfjord kommune 1902-1964
Ullsfjord var del av Lyngen formannskapsdistrikt frå 1837. 1. januar 1902 blei Ullsfjord skilt ut som eigen kommune med 1139 innbyggjarar, under namnet «Sørfjord».

1. januar 1964 blei det meste av Ullsfjord, med 2019 innbyggjarar, slått saman med Tromsø og Tromsøysund kommunar saman med delar av Hillesøy, til den nye Tromsø kommune. Svensbyområdet, på austsida av Ullsfjorden, med 171 innbyggjarar, blei, saman med fastlandsområdet i Karlsøy, innlemma i Lyngen kommune. 

Ullsfjordområdet har hatt kraftig nedgang i folketalet dei siste åra. Bygdene som blei overførte til Tromsø kommune i 1964, hadde til saman 860 innbyggjarar den 1. januar 2006.

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for tidlegare Ullsfjord kommune frå 1910 til 1964:**

## Kjelder
Sand kommune

Sand kommune kan vera
*Sand kommune, ein tidlegare kommune i Ryfylke
*fram til 1886 namnet på tidlegare Bjarkøy kommune
Thomas-François Dalibard

**Thomas-François Dalibard** () var ein fransk fysikar. 

Han møtte Benjamin Franklin i 1767 under ei av reisene til Franklin i Frankrike, og det vert sagt at dei vart vener. 

I 1750 publiserte Franklin eit forslag til eit eksperiment for å avgjere om det fanst elektrisitet i lyn. Han foreslo å strekkje ein leiar inn i ei sky som såg ut til å kunne gje torevêr. Om det fanst elektrisitet i skya, ville leiaren kunne dra dette ut frå ho. 

## Elektrisitetseksperiment
Dalibard omsette forslaget til Franklin til fransk og i mai 1752 utførte han eksperimentet med hjelp av ei 13 meter høg metallstang ved Marly-la-Ville. Det vert sagt at Dalibard nytta vinflasker for å jorde stange, og han klarte å trekkje ut elektrisitet frå ei låg sky. Det er ikkje kjend om Franklin sjølv utførte dette eksperimentet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Thomas-François Dalibard|Thomas-François Dalibard]]» frå ,  den 23. september 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Glava i Värmland

**Glava** er ein tettstad i Arvika kommune i Värmlands län i landskapet Värmland og sentrum i Glava församling som er omtalt så tidleg som i 1540. Glava kyrka vart bygd i 1736. Glava ligg ved sjøen Glafsfjorden.
I 2005 hadde Glava 201 innbyggjarar.

Det norske selskapet REC hadde ein fabrikk for produksjon av solpanel i Glava. På det meste hadde fabrikken 300 tilsette. Fabrikken vart vedtatt lagt ned i 2010.

## Personar frå Glava
Racingføraren Kenny Bräck kjem frå Glava, nærare bestemt frå Glava Glasbruk.

## Sjå òg
*Glava Glasbruk

## Kjelder
Elektrostatisk induksjon

**Elektrostatisk induksjon**, **elektrisk influens** eller **elektrisk fordeling** er ei omfordeling av elektrisk lading i ein lekam, som kjem av påverknad frå nærliggande ladingar. Induksjon vart oppdaga av den britiske forskaren John Canton i 1753 og den svenske professoren Johan Carl Wilcke i 1762.  Elektrostatiske generatorar, som Wimshurst-maskinen, Van de Graaff-generator og elektrofor, nyttar seg av dette prinsippet. Elektrostatisk induksjon må ikkje forvekslast med elektromagnetisk induksjon og ofte vert berre «induksjon» nytta om dei begge. 

Sjølvinduksjon er når det oppstår ei elektromotorisk spenning i ein straumførande krins når straumen varierer.

## Verknad
Om ein lekam med positiv elektrisk ladning vert plassert i nærleiken av ein ulada elektrisk leiar, så vil dei bevegelege elektrona i leiaren trekkast til den sida av leiaren som vender mot den positive ladinga. På den motsette sida av leiaren vert det underskot av elektron, og dermed positiv lading. Verknaden forsvinn så snart lekamen vert fjerna. Om leiaren vert forbunde med jrod medan den ladde lekamen finst i nærleiken, forsvinn ladinga på den sida av leiaren som vender bort frå den opphavlege ladinga, medan ladingane på den næraste sida er bundne på grunn av det elektriske feltet i området mellom leiaren og den ladde lekamen. Om ein så bryt jordsambandet til leiaren, og så fjernar den opphavlege ladinga, så vil leiaren ha fått ein resulterande negativ lading, altså motsett av den ladinga som framkalte den elektrostatiske induksjonen. 

## Bruk
Effekten vert mellom anna nytta i influensmaskinar. I dielektriske lekamar oppstår det òg elektrostatisk induksjon, men då berre ved ei forskyving av ladingane innan kvart enkelt molekyl. På den måten vert lekamen polarisert.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Electrostatic induction|Electrostatic induction]]» frå ,  den 23. september 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Peter S. Brandal

**Peter Andreas Severinsen Brandal** () var ein norsk selfangstpioner og reiar frå Brandal i Hareid på Sunnmøre. Han tok til som fiskar 15 år gamal. 24 år gamal fekk han bygd seglskøyta «Minna» i Hardanger. Den eigde han ilag med brørne sine. Med denne skuta var Petter S. Brandal den første som dreiv Ishavsfangst frå Sunnmøre.

I 1911 skaffa han seg to skuter som båe hadde dampmaskiner. «Jopeter» var den første spesialbygde selfangarskuta. Peter Brandal gjekk i land og vart reiar på heiltid. I 1912 vart selskapet Peter S. Brandal & Co A/S skipa for å foredle selprodukt. 

For å skaffe kol til dampmaskinane på skutene sine, tok han til å bryte kol på Svalbard. Saman med andre sunnmøringar skipa han Kings Bay Kull Company. Drifta vart ikkje lønsam, og i 1929 gav aksjonerane aksjane til staten ved Svalbardkommisjonen.

I 1925 skipa Peter S. Brandal A/S Søndmøre Sælfangere saman med Martin Karlsen. I 1933, same året som Peter S. Brandal døydde, stod dei bak Brandal Sildeoljefabrikk A/S.

Peter S. Brandal var riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden

## Kjelder
* Marit Kvammen: Selfangstpioneren i i *100 år 100 navn. Personer som har preget Nordvestlandet*. Sunnmørsposten Forlag 2000
* NBL-artikkel om Brandal skriven av Pål Christensen.
Flekkmure

**Flekkmure** (*Potentilla crantzii*) er ein fleirårig urt i rosefamilien. Arten har ei amfi-atlantisk utbreiing. 
Planta vert kring 15 cm høg. Flekkmure set ikkje renningar og opptrer som einskilde plantar. På småbladet stikk midttanna litt ut. Blomstrarne sit øvst på stengelen. Ytterbegeret om lag så langt som begeret. Kronblad 8 mm, oftast med raudgul flekk. Blomstar kring juni månad i grasbakkar, oftast på kalkrik grunn. Veks i låglandet og til fjells gjennom heile Noreg. Funnen opp til 2210 m i Jotunheimen.

## Kjelder

*Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.
**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Vårfingerört|Vårfingerört]]» frå ,  den 23. september 2010.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Barbizon-skulen

**Barbizon-skulen** er ei nemning på ei gruppe franske målarar, som har namn etter landsbyen Barbizon nær Fontainebleauskogen i Frankrike. Desse målarane var del av ei rørsle som orienterte seg mot meir realisme i kunsten, i motsetning til den formaliserte romantikken som prega størstedelen av samtidskunsten i Frankrike. Dei leiande målarane av Barbizon-skulen var Camille Corot, Théodore Rousseau, Jean-François Millet og Charles-François Daubigny. Både Rousseau og Millet, høvesvis 1867 og 1875, døydde i Barbizon. 

I 1824 viste Parissalongen arbeid av englendaren John Constable. Bileta hans av den engelske landsbygda inspirerte fleire yngre målarar til å velje tilsvarande motiv og stille seg friare til den formelle komposisjonen av landskap, og i staden ta utgangspunkt i det landskapet ein såg på staden. Landskapet vart dermed også tema, og ikkje einast kulisse for meir eller mindre dramatiske scener.

Medan folk i dei europeiske hovudstadene gjennomlevde sine revolusjonar i 1848, samla kunstmålarane seg i Barbizon for å prøve ut Constable sine idear. Ein leiande figur innan rørsla, Théodore Rousseau, var ein sterk forkjempar fo friluftsmåleri, og måla utandørs heile året. Camille Corot ferdigstilte derimot måleria sine i atelieret. Jean-François Millet utvida ideen om å avbilda landskapet til også å omfatte figurar, bønder som arbeidde på åkrane, markane og i skogen. I *Aksplukkarane*, det kanskje best kjende av bileta etter denne skulen, ser ein tre kvinner som plukkar dei siste restar av kornhausten. Her er inga historie, ikkje noko drama, einast tre kvinner opptekne med sitt.

Impulsar frå Barbizon kan sporast hos mange kunstmålarar frå fleire land, både i Europa og Nord-Amerika. Russarane Aleksej Bogoljubov og Fjodor Vasiljev og sveitsaren Rudolf Koller er mellom desse.

## Galleri

File:Forest_of_Fontainebleau-1830-Jean-Baptiste-Camille_Corot.jpg |Jean-Baptiste-Camille Corot, 'Utsyn over Fontainebleauskogen' (1830)
File:The Old Oak by Jules Dupré, c1870.jpg|Jules Dupré, 'Den gamle eika', ca. 1870, National Gallery of Art, Washington, DC.
File:Constant Troyon - The Bathers (Clearing in the Forest) - Google Art Project.jpg|Constant Troyon, 'Dei badande (glenne i skogen)', 1842 
File:Shepherdess and Her Flock by Charles-Émile Jacque, 1878.jpg|Charles-Émile Jacque, 'Gjetarjente og flokken hennar', 1878


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Barbizon-skolen|Barbizon-skolen]]» frå ,  den 23. september 2010.*  

## Bakgrunnsstoff
* Hecht Museum
Avantgarde

**Avantgarde** eller **avant-garde** er ei nemning som vert brukt om kunstnarisk og intellektuell verksemd som er radikal og nyskapande. Avantgardisme dekker fleire modernistiske kunstretningar som har utfordra den etablerte kunsten og opna nye rom for utviklinga av ei kunstform. Det å vere *avantgarde*, *avantgardistisk* eller *avantgardist* vil jamnast sikte til personar og miljø som er pionerar for nye straumdrag i kulturen, politikken og kunsten.

Ordet avantgarde er fransk og betyr «fortropp». Omgrepet har vorte ført over frå militær terminologi, der det viser til spesialavdelingar som opererer i felten framom større framrykkande hæravdelingar, gjerne bak fienden sine forsvarslinjer.

## Avantgardistisk kunst
Den fyrste kunstnariske avantgarde skal ha vore utstillinga *[[Salon des Refusés]]* ('dei refuserte sin salong') i Paris i 1863. *Dei refuserte sin salong* vart organisert av ei gruppe målarar som ikkje hadde fått stille ut verka sine i Parissalongen/Salongutstillinga. Utstillinga valde verk ut frå strenge og konservative akademiske reglar for kva som var god kunst. Kjende målarar som Gustave Courbet, Paul Cézanne og Édouard Manet viste arbeid i *Dei refuserte sitt rom*, måleri som seinare har vorte vurdert som store meisterverk.

Avantgardistisk kunst har vore viktig for modernismen, som særleg verdsette originalitet og nyskaping i kunsten. Viktige kunstretningar som har fått karakteristikken avantgarde er futurisme, dadaisme, russisk konstruktivisme, abstrakt ekspresjonisme, situasjonisme og popkunst.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Avantgarde|Avantgarde]]» frå , den 23. september 2010.* 
 

## Bakgrunnsstoff
Palmetrast

__NOTOC__

**Palmetrast**, *Dulus dominicus*, er ein liten fugl med lang stjert, den einaste arten i slekta *Dulus* og familien Dulidae. Han er antatt å vere relatert til sidensvansar, familien Bombycillidae, og nokre gonger klassifisert med denne gruppa. Namnet gjenspeglar den sterke tilknytinga til palmar for næringssøk, kvile og hekking. Palmetrast er nasjonalfugl i Den dominikanske republikken.

## Skildring
Palmetrastar er ca. 20&nbsp;cm i lengd. Dei er olivenbrune over, og kremfarga med brune striper på undersida. Overgumpen og kantane på primærfjørene er mørk gulgrøne. Dei har nebb i sterk gul og raudbrune auge. Dei manglar den mjuke silkeaktige fjørdrakta av sidensvansar eller silkefuglar. Vaksne er like i utsjånad, umodne fuglar har mørk strupe.

Arten er endemisk for øya Hispaniola, politisk delt mellom Den dominikanske republikken og Haiti, inkludert dei tilstøytande øyane Saona og Gonâve, der han er vanleg og utbreitt. Han lever i området frå havnivå opp til 1500 moh. der det finst savannar med palmar eller andre opne område med spreidde tre. Han er godt tilpassa liv i byparkar og hagar der det finst palmar med føde.

Palmetrastar er mykje sosiale fuglar, ofte sett i små flokkar med fleire par som vil raste tett saman med kroppskontakt.

Hekkesesongen er hovudsakleg frå mars til juni. Fleire byggjer saman store, rotete reir av kvister i palmekroner, hovudsakleg *Roystonea*-palmeartar. Nokre gonger, i mangel av palmar, kan andre tre eller telefonstolpar brukast. Heile strukturen kan bli opptil 2 meter i tverrsnitt, og inneheld opp til 30 tilstøytande reir med eigne separate kammer og inngangar. Hoene legg kull på 2-4 tett flekkete, grålilla egg.

Palmetrastar lever av frukt og bær, inkludert dei på palmar og på treet *[[Bursera simaruba]]*, så vel som på blomar, særleg dei av epifyttiske orkidear.

Dei er munnrappe og støyande fuglar, med eit stort repertoar av gurgle og kvitrelydar som dei nyttar heile tida i den sosiale åtferda si.

Palmetrast er ein vanleg art innanfor leveområdet på ca. 75&nbsp;000 km2. Sidan han ikkje nærmar seg grensa for bestandsnedgang etter kriteriet på IUCN raudliste, dvs større reduksjon enn 30 % pr. ti år eller over tre generasjonar, så er han vurdert som livskraftig.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Palmchat|Palmchat]]» frå , den 23. september 2010*.
### Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Opptak av lyd og bilete av palmetrast hos Internet Bird Collection
Der Blaue Reiter

**Der Blaue Reiter** (tysk:den blå ryttaren) var ei tysk ekspresjonistisk kunstnargruppe. Ho vart danna i München i 1911 og var aktiv til 1914. Vasilij Kandinskij og Franz Marc var dei to målarane i gruppa med størst innverknad på samtidskunsten.

Der Blaue Reiter vart danna etter at kunstnargruppa 'Neue Künstlervereinigung' hadde refusert Kandinskij sitt måleri *Das Jüngste Gericht* frå ei utstilling. Kandinskij, Marc og andre utbrytarar frå Neue Künstlervereinigung samla seg i eit eige kunstnarforum. Mellom desse fann ein August Macke og russarane Aleksej von Jawlensky og Marianne von Werefkin. 

I åra 1911-14 heldt gruppa fleire store utstillingar i Tyskland. Ho gav også ut bokverket *Almanach Der Blaue Reiter* som inneheldt artiklar av Kandinskij og Marc, samt samtidskunst og primitiv kunst. Primitivismen var ei viktig inspirasjonskjelde for medlemene av Der Blaue Reiter. Dei henta også inspirasjon fra mellomalderkunst og barnekunst, og var opptekne av abstrakt former. I det heile var Der Blaue Reiter ei vending bort frå ei eurosentrisk og konvensjonell oppfatning av biletkunsten.

Målarane i gruppa var ikkje forplikta til eit felles manifest, men kunstnarane søkte alle mot å uttrykke åndelege erfaringar gjennom kunsten sin. Dei hadde stor tru på den moderne målarkunsten, på samanhengen mellom biletkunst og musikk, og på dei åndelege og symbolske assosiasjonane i den enkelte fargen. Under sjølv målinga, skapinga av verket, la dei vekt på å tilnærme seg og utføre biletuttrykket spontant og intuitivt.

Der Blaue Reiter var den eine av to tyske kunstnargrupper som var viktige for utviklinga av ekspresjonismen, den andre var Die Brücke som vart danna i Dresden i 1905. "Der Blaue Reiter" gjekk i oppløysing då 1. verdskrigen braut ut i 1914.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Der Blaue Reiter|Der Blaue Reiter]]» frå ,  den 23. september 2010.*  
 

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Der Blaue Reiter|Der Blaue Reiter]]» frå ,  den 23. september 2010.*
Notodden Blues Festival

**Notodden Blues Festival**, **NBF**, er ein bluesfestival som årleg vert arrangert på Notodden i Telemark. 

Festivalen vart arrangert første gong i 1988 og er ein av dei største bluesfestivalane i Nord-Europa. I 2002 var det 23&nbsp;000 personar som kjøpte billett til arrangementet.

Nokre av artistane frå 2006 inkluderer Gary Moore, Beth Hart, Johnny Winter og Canned Heat.
Festivalen i 2006 vart opna av kommunalminister Åslaug Haga og festivalen i 2007 vart opna av statsråd Trond Giske.

## NBFs Bluespris
Festivalen har sidan 1991 delt ut ein eigen bluespris til artistar, personar eller organisasjonar som har gjort ein spesiell innsats for bluesen i Skandinavia. Prisen går under namn NBFs Bluespris og vinnaren får 20&nbsp;000 kroner og ein statuett.
### Vinnarar
* 1991: Scandinavian Blues Assocation
* 1993: Geir Hovig
* 1994: Reidar Larsen
* 1995: Knut Reiersrud
* 1996: Kåre Virud
* 1997: Vidar Busk
* 1998: Tidsskriftet Blues News, Norsk Blues Union
* 1999: Jostein Forsberg
* 2000: Kristin Berglund
* 2001: Bjørn Berge
* 2002: Sven Zetterberg
* 2003: Hungry John
* 2004: John Mayall
* 2005: Trond Ytterbø
* 2006: Eric Malling
* 2007: Morten Omlid
* 2008: Pinetop Perkins
* 2009: Øyvind Pharo
* 2010: Rita Engedalen

## Bakgrunnsstoff
*Notodden Blues Festival
Notodden lufthamn, Tuven

**Notodden lufthamn, Tuven** (IATA: **NTB**, ICAO: **ENNO**) er ein flyplass som ligg like vest for Notodden sentrum i Notodden kommune i Telemark.

Notodden lufthavn AS eig og driver flyplassen.

Frå Notodden går det dagleg fly til Bergen. Plassen er også mykje brukt til seglflyging.

## Destinasjonar
* Bergen Air Transport (Bergen)

## Bakgrunnsstoff
*Offisiell heimeside 
*[Notodden lufthamn, Tuven på norskeflyplasser.no](http://generator.firmanett.no/(jzd4sr45pwbcw4vpew1can55)/generator.aspx?PID=176909&M=0&M=0/)
Lise Wiik

**Lise Solveig Wiik** () er ein norsk politikar som var ordførar i Notodden kommune frå 2007 til 2011. Ho representerer Arbeidarpartiet. Wiik sit også som 1. nestleiar av Telemark Arbeidarparti og er vararepresentant til Stortinget for Telemark fylke.

Frå 2013 var ho fylkesvaraordfører i Telemark fylke.

## Kjelder