open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sandvikens kommun

**Sandvikens kommun** er ein kommune i Gävleborgs län i Sverige. Kommunen grensar i Gävleborgs län til Ockelbo kommun i nord, Gävle kommun i aust og Hofors kommun i vest. Han grensar også til Heby kommun i Uppsala län og Sala kommun i Västmanlands län, begge i sør, og Avesta kommun og Falu kommun i Dalarnas län, høvesvis i sørvest og nordvest. Administrasjonssenteret i kommunen er Sandviken.

Sandviken er ein kupert skogskommune der dei sørlege delane er dominerte av Dalälven. Næringslivet er tradisjonelt sterkt knytt til jern- og stålindustrien, og Sandvik AB er det heilt dominerande føretaket i kommunen. Dei seinare åra har det vorte ei noko større breidde i næringslivet, hovudsakleg med tilveksten av IT-føretak.

## Administrativ historikk
I 1916 vart *[[municipalsamhälle]]t* Storvik innlemma i Ovansjö kommun. Dette braut ut i 1924, slik at Storviks *[[köping]]* vart oppretta. Tre år seinare braut eit område ut av Högbo kommun for å opprette Sandvikens köping. I 1943 vart Sandviken by, då begge delane av Högbo vart sameinte att sidan Högbo landskommun vart innlemma. Ved kommunereforma i 1952 vart det ikkje gjort nokon smanslåingar i området. I 1971 vart Sandvikens kommun oppretta då byen, Storviks köping og *landskommunane* Järbo, Ovansjö, Årsunda og Österfärnebo vart slegne saman. Byen Sandviken fekk då ei ny rolle som administrasjonsstad i den nye kommunen.

## Kommunevåpenet
Blasonering: *På blå bakgrunn, ein [[damphammar]] og jernmerke på kvar side av han, alt i sølv*.

Damphammaren i våpenet til Sandvikens kommun har ein verkeleg kopi, som i dag står utanfor hovudkontoret til Sandvik AB. Våpenet vart fastsett for Sandvikens stad i 1943. Ved kommuneopprettinga i 1971 hadde alle dei tidlegare einingane eigne våpen, utanom köpingen Storvik. Kommunen valde å registrere det tidlegare byvåpenet uforandra i Patent- och registreringsverket i 1975.

## Tettstader
Det er elleve tettstader i Sandvikens kommun.

Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal per 31. desember 2005. Administrasjonssenteret er utheva.

## Kjelder
* Artikkelen var opphavleg basert på ei omsetjing av «Sandvikens kommun» på Wikipedia på svensk.
* «Sandviken – kommune i Sverige» på Store Norske Leksikon.

## Fotnote
Söderhamns kommun

**Söderhamns kommun** er ein kommune i Gävleborgs län i Sverige som ligg ved Bottenhavet. Kommunen grensar til Hudiksvalls kommun i nord, Gävle kommun og Ockelbo kommun i sør og Bollnäs kommun i vest, alle i Gävleborgs län. Administrasjonssenteret i kommunen er Söderhamn.

Aust i kommunen finn ein for det meste småkupert kystslette, medan terrenget i vest er høgare. Elva Ljusnan renn gjennom kommunen fra vest til aust, og dannar innsjøane Bergviken og Marmen. Kystlinja er innskoren, og utanfor kysten ligg det mange øyar. Næringslivet i Söderhamns kommun er dominert av tre- og treforedlingsindustri, i tillegg til kjemisk og elektroteknisk industri.

## Administrativ historikk
Ved kommunereforma i 1952 vart *[[storkommune|storkommunane]]* *Norrala* (av Norrala og Trönö) og *Söderala* (av Mo og Söderala) oppretta. Det vart ikkje gjort endringar i Söderhamns *stad* og Skogs *landskommun*. I 1971 vart Söderhamns kommun oppretta gjennom samanslåing av byen, Norrala og Söderala, samt *forsamlinga* Skog frå Skogs kommun.

## Kommunevåpenet
Blasonering: *På eit skjold med bakgrunn av sølv, eit raudt [[pinasskip]] med to krosslagde gevær i same farge ovanfor*.

Våpenet til Söderhamns kommun vart fastsett av kongen for den dåverande Söderhamns stad i 1927 og går tilbake til eit segl frå privilegiebrevet frå byen (1620). Ved kommuneopprettinga hadde også Norrala og Söderala våpen. Men det var byvåpenet som vart registrert for den nye kommunen i Patent- och registreringsverket i 1974.

## Tettstader
Det er elleve tettstader i Söderhamns kommun.

Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal per 31. desember 2005. Administrasjonssenteret er utheva.

## Folk frå Söderhamn
*Jan Johansson (1931—1968), musikar, jazzpianist (Onsäng)

## Kjelder
* Artikkelen var opphavleg basert på ei omsetjing av «Söderhamns kommun» på Wikipedia på svensk.
* «Söderhamn – kommune» på Store Norske Leksikon.

## Fotnote
Guttorm

**Guttorm** eller **Gudtorm** er eit mannsnamn av norrønt opphav. Det har namnedag den 17. juli.

Det norrøne *Guðþormr* er sett saman av *guð*, *goð*, 'gudar', og *þormr* som kjem frå verbet *þyrma*, 'skåna, verna'. 
Gorm er ei dansk kortform av namnet.

## Namneberar
* Guttorm Sigurdsson (1199-1204), gamalnorsk *Guthormr Sigurðarson*
* Guttorm Olsson Grimelid (1757-1820), norsk spelemann
* Guttorm Fløistad (1878-1953), norsk stortingsmann
* Guttorm Rogdaberg (f. 1949), norsk gardbrukar og kulturvernarbeidar
* Guttorm Guttormsen (f. 1950), norsk jazzmusiker og komponist

## Kjelder
Gorm

**Gorm** er eit mannsnamn danna som ei dansk kortform av det norrøne *Guðþormr* (Guttorm). Begge namna har norsk namnedag den 17. juli.

*Guðþormr* er sett saman av *guð, goð,* 'gudar', og *þormr* som kjem frå verbet *þyrma*, 'skåna, verna'. 

Gorm er også eit keltisk ord som tyder 'blå'. Ein finn det i fjellnamn som Cairn Gorm og Meall Gorm i Skottland og Ben Gorm på Irland. Havområdet The Minch heiter *Sruth nam Fear Gorm*, 'straumen til blåmennene', på gælisk.

## Namneberarar
* Gorm den gamle, dansk konge på 800-talet
* Gorm W. Decem Jensen (1886–1968), dansk gymnast og OL-deltakar
* Gorm Lybeck Kjernli (f. 1981), norsk stortingspolitikar
## Kjelder
* 
* Søk i *Oxford Reference Online*
Ole Gabriel Kverneland

**Ole Gabriel Kverneland** () var ein norsk industrireisar frå Time kommune, kjend for å ha stifta *O.G. Kvernelands Fabrik* i 1879, på Kvernaland på Jæren, som seinare vart til Kverneland Group. 

## Oppvekst
Ole Gabriel Kverneland var det 11. barnet av 12 born, og kom frå eit av bruka på matrikkelgarden Kvernaland. Faren hans, Gabriel, var smed og laga plogar med veltefjøler av jarn, som ikkje var så vanleg på den tida. Farfaren hans, Ole Knutsson reiste alt i 1802 ei gardssmie. Han var kjend som ein meister i å hamra til ein skarp egg på tynne ljåar. Nevøen hans Trygve som var sønnen til den yngre broren hans, Tønes, skulle bli opphavsmann til TKS (Trygve Kverneland & sønner) som også heldt til på Kvernaland.

## Førebuing
16 år gammal, i 1870, byrja Ole Gabriel på Jan Adolf Budde sin landbruksskule på Austrått ved Sandnes. Der fekk han både ansvar for skulesmia og opplæring og ansvar for bokføringa for skulen. Her teikna han plogar og andre landbruksreiskap. Han kopierte også ein skotsk stålplog som han brukte i konkurransepløying. I 1872 fekk han ein sølvmedalje for ein plog han hadde laga. 

I 1877 fekk han eit stipend som J.A. Budde skaffa han som han brukte på ei reise til nordiske ljå- og plogfabrikkar. Etter denne reisa konstruerte og kopierte han ein vassdriven smedhammar etter ein modell av ein amerikansk fjørhammar han hadde sett på ein geværfabrikk i Eskilstuna, og tok til å laga ljåar og sigdar heime i faren si smie.

## Etablering
I 1879 kjøpte han ein part i vassfallet i Frøylandsåna og etablerte si eiga smie. Dette var den første smia på Jæren der det blei lagt opp til fabrikkmessig drift. Ljåproduksjonen låg rundt 6000 til 7000 i året. Etter ei studiereise til England utvida han produsjonen til knivar, sakser og gaflar. 

## Utviding
I 1894 stifta han aksjeselskapet *O.G. Kvernelands Fabrik* og utvida produksjonen.
På denne tida produserte Kverneland hovudsakleg hestedregne reiskapar som plogar og harver. Då dei første traktorane kom på 1920-talet tok selskapet til å utvikla reiskap tilpassa traktorar. I 1928 kom den første traktorplogen frå Kverneland. Dei fortsette likevel med å produsere produkt som hesteriver, høygafler, steingafler og horver.

## Kjelder
Johan H. Andresen jr.

**Johan Henrik Andresen **() er ein norsk forretningsmann som var registrert som den rikaste i Noreg på dei offisielle skattelistene for 2007. Han er god for nærare 2,8 milliardar norske kroner, og hadde ei inntekt på over 439 millionar norske kroner i følgje likninga for 2007. Sedan 2011 har han ikke nytta jr. etter sitt namn.

Rikdomen kan i stor grad knytast til arven av eit stort tobakkskonsern. Som den eldste av fire sysken i Andresen-familien, som har drive tobakksproduksjon sidan 1849, vart det han som arva verksemda. Han overtok gradvis som innehavar utover på 1990-talet og vart partnar i 1994 og konsernsjef i 1998. Men i 2005 selde han alle aksjane sine i Skandinavisk Tiedemanns Tobaksfabrik for 3,3 milliardar kroner. I dag er han eigar og konsernsjef i morselskapet Ferd. Dette har også fleire dotterselskap i andre bransjar, som til dømes Elopak som produserer emballasje og Swix som produserer skismurning. Han viste også interesse for å kjøpe sveitsiske SIG i 2006–2007, men valde til slutt å trekkje seg frå budkampen.

Andresen har engasjert seg i arbeidet med å få fram unge forretningstalent, mellom anna gjennom ulike opplegg for unge gründerar og som styremedlem i Ungt Entreprenørskap Norge. Han har også teke initiativ til eit samarbeid mellom private aktørar og det offentlege for å få oppretta eit stort mikrofinansfond for Noreg (2006).

Johan Henrik Andresen har ein Bachelor of Arts på Dartmouth College i USA frå 1988 og ein Master of Business Administration frå Rotterdam School of Management i Nederland frå 1993. I tillegg har han studert historie ved Universitetet i Oslo og arbeidd som produktsjef i International Paper Co. i USA. Andresen er busett i Oslo og har to døtrer.

## Kjelder
* Knut Olav Åmås [red.]: «Andresen jr., Johan H.» i *Hvem er hvem?* (Aschehoug, 2008).
* «Johan Henrik Andresen jr.» på Store Norske Leksikon, innhenta 30.06.2009.

### Fotnotar
Ellen Arnstad

**Ellen Arnstad** () er ein norsk journalist, redaktør og medieleiar. Ho er sjefredaktør i bladet *[[HENNE]]* og har vore det sidan ho starta opp bladet i 1994. I tillegg har ho vore forlagsdirektør for Allers Familie-Journal sidan 2000.

Arnstad var også tilknytt bladet *[[Allers]]* frå 1989 til 1993, fyrst som reportasjesjef, og deretter som redaktør. Elles har ho arbeidd som journalist i *[[Akers Avis/Groruddalen]]*, *Allers*, *[[Norsk Ukeblad]]* og *[[Billedbladet NÅ]]* og som frilansjournalist i TV Norge. Ho har også vore styremedlem i Norsk Redaktørforening i to periodar og er varamedlem i Pressens Faglige Utvalg.

I 2005 vart ho kåra til «Årets kvinnelige medieleder» av Medienettvarket – forum for kvinner i ledelse.

Ellen Arnstad er noregsmeister i rytmisk sportsgymnastikk for lag frå 1984.

Ho deltok hausten 2009 i programmet *[[Skal vi danse]]* på TV 2.

## Kjelder
* Knut Olav Åmås [red.]: «Arnstad, Ellen» i *Hvem er hvem?* (Aschehoug, 2008).
* «Ellen Arnstad» på Store Norske Leksikon, innhenta 01.07.2009.
Sture Arntzen

**Sture Arntzen ** () er ein norsk fagforeiningsmann og leiar av fagforbundet Handel og Kontor i Noreg (HK), noko han har vore sidan 1994.

Han organiserte seg fyrste gong i Norsk Sjømannsforbund i 1965 og fekk dermed det fyrste tillitsvervet sitt om bord 17 år gammal. 1. september 1969 vart LO-medlemskapen til den noverande HK-leiaren overført til HK då han tok seg jobb i eit varehandelsfirma i Trondheim. Etter 3 år i denne verksemda gjekk han over til det som i HK-samanheng gjerne vert kalla «industrien». Det vil seie at han jobba med sal i det som seinare vart Nora-konsernet. Arntzen var også medlem av Trondheim bystyre og formannskap for Arbeidarpartiet i perioden 1971–1975.

I mai 1975 hadde Sture Arntzen den fyrste arbeidsdagen sin i Handel og Kontor i Noreg, då som organisasjonssekretær. Opp gjennom åra har han hatt ei rekkje ulike arbeidsoppgåver i fagforbundet, mellom anna arbeidde han med forhandlingar frå 1980 til 1987 og var leiar i organisasjonsavdelinga i perioden 1987–1988. Landsmøtevald vart Sture Arntzen då han vart nestleiar i HK i 1988. I 1992 vart han vald til fyrste nestleiar, men også forbundsleiar, med verknad frå 1. juli 1994. Arntzen overtok dermed som forbundsleiar etter Sidsel Bauck. Arntzen har vorte attvald på HK-landsmøta i 1996, 2000, 2004 og 2008. Handel og Kontor i Noreg hadde sist gong landsmøte 6.–11. september 2008, og der vart Arntzen attvald til fire nye år, fram til 2012.

Arntzen har også fleire verv i tilknyting til LO. Han har vore medlem av LO-sekretariatet sidan 1994 og er også medlem av det inntektspolitiske utvalet i LO og i samarbeidskomiteen mellom LO og Arbeidarpartiet.

Sture Arntzen støtta Gerd Liv Valla i konflikten mellom henne og Ingunn Yssen i 2007. Forbundet har i stadig sterkare grad markert seg på venstresida i den norske fagrørsla under Arntzen si leiing. Sture Arntzen vert i dag rekna som ein av LO-toppane i Noreg med stor innflytnad på arbeidslivet og fagrørsla. Han vart mellom anna vald inn som representant for fagrørsla i Arbeiderpartiet sin valkomite under konflikten mellom Yssen/Valla, eit verv som vanlegvis fell på leiaren av LO. Arntzen leidde også valkomiteen under LO-kongressen i 2009.

## Kjelder
*Knut Olav Åmås [red.]: «Arntzen, Sture» i *Hvem er hvem?* (Aschehoug, 2008)
*«Sture Arntzen» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 28.06.2009.
Unni Askeland

**Unni Askeland** () er ein norsk biletkunstnar. Ho har hatt ei rekkje separatutstillingar og delteke på Høstutstillingen, Østlandsutstillingen og Norske Bilder. Askeland har også vist bilete i Göteborg, København, Amsterdam og New York. Kunsten hennar er innkjøpt av mellom andre Nasjonalmuseet, Norsk kulturråd, Rogaland Kunstmuseum og Nordnorsk Kunstmuseum.

## Liv og virke
Unni Askeland har utdanning frå Oslo Tegne- og Maleskole (1982–1983), Kunstskolen i Kabelvåg (1983–1984), Statens handverks- og kunstindustriskule i Oslo (1984–1985), Vestlandets kunstakademi i Bergen (1985–1986) og Statens Kunstakademi i Oslo (1987–1992). Unni Askeland har fleire gonger fått merksemd i norske massemedium. Mellom anna vart mange provoserte då ho i 2004 viste ein serie litografi og måleri som ho kalla *Munchadopsjoner* og som inneheldt omarbeidde versjonar av dei kjende motiva til Edvard Munch. Eit av bileta var «Vampyr» måla med hoggtenner. Utstillinga vart vist i mellom anna Blomqvist Kunsthandel i Oslo og i Nordnorsk Kunstmuseum i Tromsø..

I samband med utstillinga «Desire-Destruction» i 2006, som viste måleri med kjende personar frå moderne populærkultur, forklarte Askeland at kunsten også må underhalde.. Ho fekk også mykje omtale i februar 2008, då direktør på Nasjonalmuseet Allis Helleland kjøpte inn fire store måleri, 60 filmstillbilete og ein video av henne for 600&nbsp;000 kroner mot tilrådinga frå innkjøpskomiteen på museet. Dei tre største måleria viste filmstjernene Humphrey Bogart og Ingrid Bergman og var laga i ein biletstil som mange opplevde som ein pastisj på dei populære plakatportretta til Andy Warhol i silketrykkteknikk.

Unni Askeland var i fleire år sambuar med musikaren Eric Andersen, som ho har fire ungar med, og vart på 1980- og 90-talet ein del av kunstnarmiljøet omkring Bob Dylan og andre musikarkjendisar i New York. Ho var mellom anna med på performanceprosjekt med Lou Reed. Askeland bur og arbeider på Kløfta nordaust for Oslo. Ho var tidligere gift med målaren og Odd Nerdrum-eleven Sverre Bjertnæs.

## Kjelder
*Knut Olav Åmås [red.]: «Askeland, Unni» i *Hvem er hvem?* (Aschehoug, 2008)
*«Unni Askeland» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 28.06.2009.

### Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Unni Askeland sin CV fram til 2000 
* Døme på Unni Askeland sin kunst frå Galleri 7011
* Munchadopsjoner hjå Galleri Munch
Marit Moum Aune

**Marit Moum Aune** () er ein norsk sceneinstruktør frå Trondheim. Aune starta den profesjonelle teaterkarrieren sin som dagleg leiar for Teaterhuset Avant Garden i Trondheim i 1985, 20 år gamal. På same tid sette ho opp fleire stykke som i Studentersamfundets Interne Teater, før ho i 1989 debuterte profesjonelt med *Soldatens historie* av Igor Stravinskij.

Aune har arbeidd innanfor fleire sjangrar, frå opera til standup. Men det er innanfor det dramatiske teaterfaget ho har fått mest merksemd. Ho har også arbeidd som produsent i NRK P3, regissør i NRK Radioteatret, tekstforfattar og som dramaturg ved Det Åpne Teater. Gjennom det mangeårige arbeidet sitt med dansaren Ingrid Lorentzen har ho også laga fleire danseframsyningar.

Ho har arbeidd ved fleire norske scener. Ved Det Norske Teatret har ho mellom anna sett opp *Det e hardt å være mainn* av Iren Reppen (1994), *Bør Børson jr.* (2001), og *Få meg på, for faen!* av Olaug Nilssen. Det mest kjende ho har gjort for Nationaltheatret er *Genanse og verdighet* av Dag Solstad (2000) og *Pippi Langstrømpe* (2005), og ved Rogaland Teater har ho mellom anna sett opp *Skyfri Himmel* med musikk av Bjørn Eidsvåg og tekst av Olaug Nilssen (2006). Aune har også iscenesett *Stolt, hvit og vanskelig* og *Redd mann roper* av og med Otto Jespersen. I tillegg har ho mellom anna sett opp stykke ved Riksteatret og Trøndelag Teater.

Aune har fått fleire prisar, mellom andre Den skandinaviske nasjonalteaterprisen i 2000 og Heddaprisen i 2001, begge i open klasse og for ideen og konseptet til framsyninga *Genanse og verdighet*. Ho er medlem av Norsk Kulturråd, der ho også er leiar av *Formidlingsutvalget*.

## Kjelder
* Knut Olav Åmås [red.]: «Aune, Marit Moum» i *Hvem er hvem?* (Aschehoug, 2008)
* «Marit Moum Aune» på Store Norske Leksikon, innhenta 28.06.2009.
* «Marit Moum Aune» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 28.06.2009.

## Bakgrunnsstoff
* «Harde slag» av Hege Duckert på Dagbladet.no (23.04.2002)
* «Jespersen som folke-medisin» av Astrid Sletbakk på VG.no (10.10.2003)
Håkon Austbø

**Jon Håkon Austbø** () er ein norsk klassisk pianist. Han er soneson av Johan Austbø og svoger til Pål Steigan.

## Biografi

Håkon Austbø var elev hjå Hildegunn Reuter, og han hadde opptredenar med Harmoniens Orkester i 1963. Debutkonserten hans i Universitetets Aula i 1964 vekte stor oppsikt. Austbø studerte i Paris i åra 1966–71, frå 1969 til 1971 med komponisten og organisten Olivier Messiaen. I 1971 vann han den opne franske Messiaen-pianokonkurransen. Sidan studerte han ved Julliard School of Music i New York og Staatliche Hochschule für Musik i München.

Austbø har vunne fleire internasjonale prisar, og var frå 1974 busett i Nederland, der han var dosent ved musikkonservatoriet i Utrecht. Han underviste sidan ved Sweelinck-konservatoriet i Amsterdam. No er han busett i Noreg att, og sidan januar 2007 har han vore professor ved Universitetet i Stavanger, på institutt for musikk og dans. For det mangeårige arbeidet sitt med musikken til komponisten Aleksandr Skrjabin har han fått vervet som visepresident i det internasjonale Skrjabin-selskapet i Moskva.

Austbø er særleg kjend for tolkingane sine av Olivier Messiaen og Aleksandr Skrjabin. I 1998 vann han Edison-prisen for innspelinga si av *Catalogue d'oiseaux* og *Petites Esquisses d'oiseaux* av Messiaen. Han vart også tidleg kjend som kammermusikar gjennom Trio du Nord saman med Ole Bøhn og Hege Waldeland.

## Utmerkingar

* Kritikarprisen i 1989
* Spellemannprisen 1989 i klassen klassisk musikk / samtidsmusikk for *Skrjabin – pianosonater*
* Spellemannprisen 1991 i klassen klassisk musikk / samtidsmusikk for *Verker av [[César Franck|Franck]], [[Ernest Chausson|Chausson]], [[Claude Debussy|Debussy]], [[Francis Poulenc|Poulenc]]* saman med Truls Mørk
* Spellemannprisen 1994 i klassen klassisk musikk / samtidsmusikk for *Messiaen – Vingt Regards*
* Gammleng-prisen 2009 i klassen klassisk.

## Kjelder
* Knut Olav Åmås [red.]: «Austbø, Håkon» i *Hvem er hvem?* (Aschehoug, 2008)
* «Håkon Austbø» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 28.06.2009.
** «Håkon Austbø – piano » – biografi på Proarte.no.
** «Håkon Austbø » – biografi på Levendeklassisk.no

## Bakgrunnsstoff
* Nettsida til Håkon Austbø
* Hyller mesteren med hovedverk av Erik Bjørnskau på Aftenposten.no (05.03.2008)
Geir Axelsen

**Geir Axelsen** () er ein norsk Ap-politikar. Han var  statssekretær i Finansdepartementet i Regjeringa Stoltenberg II. Han er utdanna cand.oecon. i samfunnsøkonomi frå Universitetet i Oslo (1994) og Master of Public Administration frå Harvard University (2003). 

Han vart fyrste gong tilsett som embetsmann i Finansdepartementet i 1997, og seinare vart han mellom anna underdirektør i finansavdelinga (1999–2005). Før han vart statssekretær arbeidde han som ambassaderåd med ansvar for økonomiske og finansielle saker i den norske EU-delegasjonen i Brussel frå august til oktober 2005.

I den partipolitiske karrieren sin har han vore partisekretær i Oslo Arbeidarparti (1994–1997), nestleiar i sentralstyret i AUF (1989–1992), leiar av AUF i Oslo (1987–1988) og fylkessekretær for AUF i Oslo (1985–1987).

## Kjelder
* Knut Olav Åmås [red.]: «Axelsen, Geir» i *Hvem er hvem?* (Aschehoug, 2008)
* «Geir Axelsen» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 28.06.2009.
** «Statssekretær Geir Axelsen» – biografi hjå Finansdepartementet.
Aust-algonkinske språk

**Aust-algonkinske språk** er ei genetisk undergruppe av dei algonkinske språka. Dei blei tidlegare – før den europeiske koloniseringa – tala langs austkysten av Nord-Amerika, frå Newfoundland i nord til Virginia i sør. Her er ei liste over språka, med undergrupper i store bokstavar, føreslegne av Ives Goddard; dialektar er òg tekne med, i mindre skrift:

: 1. **[[Mi'kmaq]]** (også kjent som *micmac, mi’kmag* eller *míkmaw*)
: I. ABENAKISK
:: 2. **[[Aust-abenaki]]** †
:::* Penobscot (også kjent som *old town* eller *old town penobscot*)
:::* Caniba
:::* Aroosagunticook
:::* Pigwacket
:: 3. **[[Vest-abenaki]]**
:: 4. **[[Maliseet-passamaquoddy]]**
:::* Maliseet (også kjent som *malecite*)
:::* Passamaquoddy
: 5. **[[Etchemin]]** † (uvisst)
: II. SØRE NY-ENGLAND
:: 6. **[[Massachusett-språket|Massachusett]]** (også kjent som *natick*) †
:::* North shore
:::* Natick
:::* Wampanoag
:::* Nauset
:::* Cowesit
:: 7. **[[Narragansett-språket|Narragansett]]** †
:: 8. **[[«Loup A»-språket|«Loup A»]]** (også kjent som *nipmuck* ?) †
:: 9. **[[«Loup B»-språket|«Loup B»]]** †
:: 10. **[[Mohegan-pequot-språket|Mohegan-pequot]]** †
:::* Mohegan
:::* Pequot
:::* Niantic
:::* Montauk
:::* Shinnecock (uvisst)
:: 11. **[[Quiripi-naugatuck-unquachog-shinnecock]]** †
:::* Quiripi (også kjent som *quinnipiak* eller *connecticut*)
:::* Naugatuck
:::* Unquachog
: III. DELAWARISK
:: 12. **[[Mahican]]** (også kjent som *mohican* eller *mohikansk*) †
:::* Stockbridge
:::* Moravian
:: 13. **[[Delaware-språkgruppa]]** (også kjend som *lenape*)
::: 13a. **[[Munsee]]**
::: 13b. **[[Unami]]**
::::* Nord-unami
::::* Sør-unami
::::* Unalachtigo
:: 14. **[[Nanticoke-conoy]]** †
:::* Nanticoke
:::* Piscataway (also known as Conoy)
:::* Choptank
:: 15. **[[Powhatan]]** (også kjent som *Virginia-algonkinsk*) †
:: 16. **[[Pamlico]]** (også kjent som *Carolina-algonkinsk, pamtico* eller *pampticough*) †
:: 17. **[[Christanna-algonkinsk]]** †

Det er uklårt nøyaktig kor mange utdøydde aust-algonkinske språk ein skal rekne med. Campbell som byggjer på Goddard (1972, 1979 og 1994), tek ikkje med Loup A, mahican, mohegan-pequot, pamlico og quiripi-naugatuck-unquachog-shinnecock, i motsetnad til Mithun som derimot ikkje tek med Christanna-algonkinsk.

## Kjelder

;Kjeldeliste
*
*
Apollo-Sojuz

**Apollo-Sojuz** var den siste romferda i apollo-programmet og det første romprosjektet som Sovjetunionen og USA samarbeida om. Apollo-Sojuz gjekk ut på å kople eit amerikansk Apollo-romfartøy saman med det sovjetiske Sojuz 19 og vart gjennomført i juli 1975.

## Mannskap Apollo

*Tala i parantes står for talet på romferder, inkludert denne.*
* Commander: Thomas P. Stafford (4)
* Command Module Pilot: Vance D. Brand (1)
* Docking Module Pilot: Donald K. Slayton (1)

## Mannskap Sojuz

* Commander: Alexei Leonov (2)
* Flight Engineer: Valeri Kubasov (2)
Jurij Bohutskyj

**Jurij Petrovytsj Bogutskyj** () er ein ukrainsk politikar, tidlegare kulturminister og rådgjevar for presidenten. Han har tidlegare vore leiar for det ukrainske presidentkontoret. Denne posisjonen svarar til visepresident-funksjonane i dei fleste andre republikkar. Bogutskyj har bak seg ein omfattande politisk karriere og har tenestegjort i ulike samanhenger for skiftande presidentar og statsministrar.

Han vart fødd i landsbyen Mykolajivka i Kherson oblast i Ukraina.

## Periodar som kulturminister

* 1. november 2006-18. desember 2007: Minister for kultur og turisme
* 30. januar 2001-3. februar 2005: Minister for kultur og kunst
* 4. august 1999-7. desember 1999: Minister for kultur og kunst
* 24. august 1991-17. november 1992: Vise-kulturminister i Ukraina
Guru purnima

**Guru purnima** er ei hinduhøgtid der hinduar kan tilbe den religiøse leiaren, guruen, sin. Purnima tyder 'fullmåne', og høgtida finn stad ved fullmåne i månaden asjadh. Denne dagen vil hinduar som har ein guru meditera over han og tilbe han personleg eller gjennom eit bilde. 

Feiringa er til minne om Vyasa, ein skikkelse som er tillagd diktinga av delar av det hinduiske storverket *[[Mahabharata]]* og fleire puranaer, og den firdelte sorteringa av Vedaene. 

Guru purnima er også ei høgtid som gjerne fell ved byrjinga av regntida. For bønder vil dette seia at markene får sårt trengt vatn og gjev nytt liv. Overført til det andelege er høgtida rekna som ei god tid å byrja religiøse studie på. Dei fire månadene det regner har tradisjonelt også vore ei tid der vandrande asketar pleide slå seg ned éin stad for å studera og tala om sutraer.

## Kjelder
*

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Guru purnima|Guru purnima]]» frå ,  den 17. juli 2009.*
NASA TV

**NASA TV** er eit nettverk som er samansett av ei rekkje fjernsynskanalar som viser romfartsrelaterte undervisningsprogram, pressekonferansar og direktesendingar frå bemanna romferder som romferjer og den internasjonale romstasjonen. NASA TV vert sendt over satellitt-/kabelfjernsyn i USA. Det vert òg overført direkte på Internett på nettsidene til NASA.

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til NASA TV
Algonkinske folk

Med **algonkinske folk** meiner ein nordamerikanske urfolk som talar eller tidlegare har tala eit algonkinsk språk. Ordet *algonkinsk* (engelsk *Algonquian* eller *Algonkian*) er laga på grunnlag av ordet *[[algonquin]]/[[algonkin]]*, namnet på eit algonkinsk språk som blir rekna som ein dialekt av ojibwe. Ordet kjem opphavleg av maliseet-passamaquoddy-ordet *elakómkwik* [ɛlæˈɡomɡwik] 'dei er skyldfolka/forbundsfellane våre'.

## Oversyn over dei algonkinske folka

Nedanfor fylgjer eit alfabetisk oversyn over algonkinske folk i Canada, USA og Mexico som er nemnde Waldman (2000). Opplysningane om kvart folk er ordna slik:
* **Folkenamnet** (pluss eventuelle alternative namn eller skrivemåtar i parentes).
: I. Tradisjonell bustad.
: II. Noverande bustad, så sant folket framleis finst. Finst ikkje folket lenger, står det berre ein strek (–).
: III. Kulturområde; sjå kartet over nordamerikanske kulturområde.
: IV. Språk (noverande eller tidlegare, om det har gått av bruk).

## Kjelder

## Bibliografi
* Legay, G., *Atlas des indiens d'Amérique du nord*, Editions Casterman, 1993.
* Waldman, Carl 2000. *Atlas of the North American Indian.* Revised edition. illustrations by Molly Braun. New York: Checkmark Books.
Lyndon B. Johnson Space Center

**Lyndon B. Johnson Space Center** (JSC) er NASA sitt senter for bemanna romferder. Senteret er lokalisert i Clear Lake-området i det søraustlege Houston, Texas. Tomta vart donert av Rice University som ligg like ved. Johnson Space Center vart bygd i 1962 som **Manned Spacecraft Center**, men vart i 1973 kalla opp etter president Lyndon B. Johnson som døydde det året.
Apollo

**Apollo** kan visa til:

* Den latinske forma av namnet til den greske guden Apollon
* Apollo-programmet, eit amerikansk månelandingsprogram i 1960-åra.
* Sjølve romfartøya som alle bar namnet Apollo.
* Apolloasteroidane, ei gruppe asteroidar med jordnære banar.
* Apollo 1 Hills, namn på tre åsar på planeten Mars.
* Reiseselskapet Apollo, eit fleirnasjonalt reiseselskap.
* Bilmodellen Holden Apollo.
* Rapparen Apollo, eigentleg namn Jonas Forsang Moksnes
* Apollosommarfugl (Parnassius apollo).
* HMS Apollo, eit namn gjeve til ei rekkje britiske marinefartøy.
* USS Apollo (AS-25), ein USA-amerikansk u-båt frå etterkrigstida.
* Apollo 440, ei britisk musikkgruppe
Just Bing

**Just Johan Bing** () var ein norsk litteraturhistorikar og stifts-/statsarkivar. I tillegg til si store interesse for litteratur interesserte han seg sterkt for lokalhistorie, arkeologi og helleristingar. Han tok initiativet til Vestlandske Historielags Fællesforening i 1918, og var mellom skiparane av Landslaget for bygde- og byhistorie i 1920.

Just Bing var fødd i Eidsberg. Han vart student i 1883, og tok filologisk-historisk embetseksamen med lærareksamen 1889–1890. Han vitja fleire tyske universitet, og fekk doktorgraden i 1894 med si tyske avhandling «Novalis (Friedrich v. Hardenberg): eine biographische Charakteristik». Under sine utanlandsreiser (Tyskland, Austerrike, Danmark, Frankrike og Italia) gjorde han litterære og kunsthistoriske studiar. 1895–1901 var han universitetsstipendiat. Han vart utnemnd til stiftsarkivar i Bergen 21. september 1903, ei stilling han hadde i over 30 år.

Han vart gift i 1900 med Marie Grieg (1872-[941). Bing døydde i Follebu i Gausdal.

## Verk
* *Novalis (Friedrich v. Hardenberg) : eine biographische Charakteristik*, 1893.
* *Tider og idealer. Studier i fransk poesi og malerkunst*, 1896.
* *Norske digte og digtere*, 1898.
* *Norsk literaturhistorie*, 1904.
* *Europas literaturhistorie i det 19. aarhundrede*, 1906.
* *Henrik Ibsen*, 1909.
* *Norsk litteraturhistorie : til skolebruk*, 1915.
* *Aarstads historie*, 1922.
* *Rock carvings of the Norse bronze age*, 1925.
* *Verdens-litteraturhistorie : grunnlinjer og hovedverker*, 3 band 1928-1934
* *Band 1: Fra Homer til Swift*, 1928.
* *Band 2: Fra Voltaire til Balzac*, 1929.
* *Band 3: Fra Heine til verdenskrigen*, 1934.
* *Fra trolldom til gudetro. Studier over nordiske helleristninger fra bronsealderen*, 1937.

## Bakgrunnsstoff
* Stiftsarkivar Bing i Bergensposten, utgitt av Statsarkivet i Bergen.
Bergensposten

***Bergensposten*** eit tidsskrift som Statsarkivet i Bergen har gjeve ut sidan 1998, no med tre nummer i året. Bladet kjem ut både på papir og på nett. 

*Bergensposten* var òg namnet på ei avis som kom ut i Bergen frå 1. mars 1854 til 1893, då ho gjekk saman med Bergens Tidende.

## Bakgrunnsstoff
* Bergensposten.
Arnulf

**Arnulf** er eit mannsnamn av norrønt eller gammalhøgtysk opphav. **Ørnulf** er eit nærskyld opphavleg norrønt mannsnamn. Begge namna har namnedag den 18. juli i Noreg.

Dei norrøne namna *Arnulfr* eller *Ǫrnolfr* er sett saman av *ǫrn*, 'ørn', og *ulfr*, 'ulv'. Arne og Ulf er avleidde former.

På islandsk er namna kjende som Arnúlfur og Örnólfur. Arnulf har spreidd seg i Europa, som Arnolfo på italiensk, 
Arnulphe på fransk. Tysk Arnold og fransk Arnauld og Arnaud kan vera påverka av namnet.

I 2009 var det 739 norske menn som heitte Arnulf. På 1900-talet var namnet mest gjeve frå 1920- til 1940-talet, med ein topp rundt 1930. Det var 431 norske menn som heitte Ørnulf i 2009.

## Namneberarar

### Oppdikta
Ørnulf Ørn (eng. Emil Eagle) er ein av skurkane i Disney-samfunnet Andeby.

## Kjelder
*
*
*
Hjelperakett

Ein **hjelperakett** er ein rakett som vert nytta i byrjinga av ein rakettoppskytning. Hjelperaketttar er gjerne kopla til bereraketten. Føremålet med hjelperaketten er få ekstra fart i første delen av oppskytinga. Når hjelperakettane går tom for drivstoff, koplast dei frå bereraketten, så den slepp å dra med på unødvendig ekstravekt. Det amerikanske romferjesystemet nyttar to hjelperakettar, medan den sovjetiske Buran-Energija-programmet hadde heile fire hjelperakettar.
Månelandar

**Månelandaren** eller **Månemodulen** (eng: **Lunar Excursion Module** eller berre **Lunar Module**) var den delen av Apollo-fartøyet som gjennomførte landingane på månen. 

## Produserte månelandingsfartøy
Sodd

**Sodd** er ein norsk matrett frå Trøndelag. Retten minner om ei suppe og hovudingrediensane er kjøt (gjerne frå sau) og ofte kjøtbollar (frå farse) koka i kraft, tilsett gulrotbitar eller -skiver. Til sodden blir det servert potet, som er koka for seg og blir blanda i til slutt. 

Sodd er ein hovudrett og blir rekna som festmat, til dømes til brudlaup, dåp eller konfirmasjon.

Sodd finst i fleire lokale variantar i Trøndelag. Mellom desse er:
* Innheradssodd: Kjøtterningar og kjøtbollar, gulrot og potet. Gulrota blir koka saman med kjøtbollane. Ved sidan av blir det servert skjenning, eit søtt flatbrød. 
* Inderøysodd: Som innheradssodd, men gulrota er koka for seg. Krafta blir dermed mindre søt. Også servert med skjenning.
* Orkdalssodd: Kjøt og kjøtbollar (perra), mjølbollar (auka), gulrot, kål og potet. Perrane og aukane blir etne frå djup tallerken, medan kjøtet blir ete saman med grønsakene.
* Oppdalssodd: Kjøt, morr, mjølbollar, gulrot, kål, erter, byggryn, kålrot og potet. Soddkraft og kjøt blir servert kvar for seg.

Vanleg drikke til sodd er ingefærøl eller heimebrygga øl. Til dessert er det tradisjonelt mest vanleg med sviskegraut.
Interkontinentalt ballistisk missil

**Interkontinentalt ballistisk missil** eller **ICBM** er ein type missil med redusert styresystem. Når eit ballistisk missil har forbrent drivstoffet sitt, følgjer det ei viss kurve, til forskjell frå eit kryssarmissil som kan styrast til målet det er låst mot.

Eit ICBM er kort sagt ein rakett som kan ladast med eksplosiv eller atomstridshovud og sendast mot strategiske mål over store avstandar (20&nbsp;000 km eller meir). Det første militært effektive ballistiske rakettmissilet var tyske V-2, som vart utvikla under andre verdskrigen. Seinare ICBM som Atlas og Titan har blitt nytta i bemanna og ubemanna romferder. Atlas vart til dømes nytta i mange av oppskytingane i Mercury-programmet.

## Sjå òg
* SLBM
Gerhard

**Gerhard** er eit mannsnamn av gammalhøgtysk opphav, er sett saman av *ger*, 'sverd', og *harti*, 'hard, sterk'. Namnet finst også med skrivemåtane **Gerard, Gerhart** og **Gerhardt**, som òg kan vera eit slektsnamn. Gerhard har namnedag den 19. juli i Noreg og den 24. september i Sverige.

Gjert, Gerrit og likande namn er kortformer av Gerhard. Geir er i slekt med førsteleddet. *Geirarðr* er den norrøne forma av Gerhard.

## Namneberarar
*Gerhard Henrik Armauer Hansen (1841–1912), norsk lege og patolog
*Gerhard Faye (1760-1845), norsk forfattar
*Gerhard Garmann (1793-1873), norsk stortingsmann
*Gerhard Krogh (1839-1916), norsk stortingsmann
*Gerhard Munthe (1849-1929), norsk målar
*Gerhard Folgerø (1886-1948), norsk skipsførar
*Gerhard Domagk, (1895-1964), tysk lege og nobelprisvinnar
*Gerhard Friedrich Ernst Flesch (1909-1948), tysk jurist og Gestapo-leiar
*Gerhard Fritsch, (1924-1969), austerriksk forfattar
*Gerhard Aspheim (f. 1930), norsk jazztrombonist og organisator
*Gerhard Bjelland (f. 1936), norsk skodespelar
*Gerhard Ertl (f. 1936), tysk kjemikar
*Gerhard Heiberg (f. 1939), norsk industrileiar
*Gerhard Fritz Kurt Schröder (f. 1944), tysk politikar og kanslar

## Kjelder
*
USS Houston (SSN-713)

**USS Houston** (SSN-713) er ein av USA sine undervassbåtar av Los Angeles-klassa og det fjerde skipet i marinen til USA som vart kalla opp etter byen Houston. Kontrakten for å byggje båten vart gjeve den 1. august 1975 og kjølen vart lagt ned den 29. januar 1979. USS Houston vart sjøsett den 21. mars 1981 og sett inn i teneste i september 1982.

## Teneste
Skipet har vore med i to filmar, blant anna *[[Jakten på Rød Oktober]]* (en: *The Hunt for Red October*), der Houston spelar systerskipet Dallas.

Den 1. august 2008 meldte CNN at det hadde leke ut radioaktivt materiale frå fartøyet i fleire månader medan skipet var i teneste Japan, Guam og Hawaii. Ein person hadde blitt utsett for stråling, men vart ikkje skada. USA-marinen vedgjekk etterkvart at lekkasjen kunne ha gått føre seg i opptil to år, men hevda at lekkasjen ikkje var verre enn frå røykvarslar.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad for USS ''Houston'' 
* Naval Vessel Register entry for USS ''Houston''
* Ship casualty reports for USS ''Houston''
Jalisco

**Jalisco** er ein av Mexicos 31 delstater som ligg i den vestlege delen av Mexico. Guadalajara er hovudstaden og største byen. Han har eit areal på 78 588 km².

Jalisco grensar til Nayarit i nord-vest, Zacatecas og Aguascalientes i nord, Guanajuato i aust, Colima og Michoacán i sør, og Stillehavet i vest.

Ordet Jalisco kjem frå Natuatl og tyder *sandstedet*. Mexicos største ferskvassjø, Chapalasjøen ligg på grensa mellom Jalisco og Michoacán.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Wolfram Alpha

**Wolfram Alpha** er ein nettbasert database, som kalkulerer og viser enkel og avansert matematisk informasjon. Databasen er utvikla av Wolfram Research og ligg gratis tilgjengeleg. Den vart lansert i mai 2009. 

Tenesta den gjer kan minne om ei søkjeteneste eller eit nettleksikon, men inneheld andre funksjonar. I botn ligg programmet Mathematica, som er eit kraftig kalkulatorprogram som mellom anna kan handtere integralrekning. Wolfram Alpha har lister over stoff og deira kjemiske formlar, statistikkdatabase over vær og BNP, med meir. Databasen er endå under utvikling og utviding. 

Ein kan til dømes spørje om internettbrukarar i Afrika eller den kjemiske sambindinga H<small><sub>2</sub></small>O.

## Bakgrunnsstoff
*
Gjert

**Gjert** er eit mannsnamn som kjem frå ei nedertysk kortform av Gerhard. Namnet finst også med skrivemåtane **Gerd, Gert, Geert** og **Giert**. Gjert og Gerhard har namnedag den 19. juli.

Namnet Gerhard har gammalhøgtysk opphav og er sett saman av *ger*, 'sverd', og *harti*, 'hard, sterk'.
Den nederlandske forma Geert har kvinneforma Geertje.

## Namneberarar
* Gert Hansen (1695–?), dansk predikant i Noreg
* Gjert Gunnarson Bakke (1786-ca. 1855), norsk båtbyggar
* Giert Tørrissen Giertsen (1825-1897), norsk lege, offiser og koloniembetsmann
* Gjert J. Grinde (1846-1918), norsk stortingsmann
* Gjert Holsen (1855–1921), norsk stortingspolitikar
* Gert Jynge (1904-1994), norsk målar
* Gert Petersen (1927-2009), dansk folketingspolitikar
* Gjert Wilhelmsen (f. 1927), norsk skipsreiar
* Gert Hofmann (1931-1993), tysk forfattar
* Gert Jonke (f. 1946), austerriksk forfattar
* Gert Nygårdshaug (f. 1946), norsk forfattar
* Gert Bo Wingårdh (f. 1951), svensk arkitekt
* Gert Steegmans (f. 1980), belgisk syklist
Banning

**Banning** er språkføring der ein bruker uttrykk som er rekna som sterke eller støytande for å uttrykka sterke kjensler, som sinne eller smerte, for å vekka reaksjonar eller som del av ein stil. Ulike grupper og situasjonar har ulike syn på kva grad av banning som kan godtakast. Banning vert som oftast bygd på negativitet, og i religion vert banning og bruk av kraftuttrykk sett på som eit tabu eller ei synd.

**Banneord** kallar me ord som blir nytta i banning, og styrken av slike ord varierer. Det er vanleg å kombinere to eller fleire banneord for å gi kraftig uttrykk for ei meining.

Å leggje eit **bann** på noko, var i si tid ei sterk religiøs handling (sjå bannlysing). Berre høge religiøse autoritetar hadde makt til å gjera dette. Eit moderne døme på slikt, er ein islamsk fatwa.

Mykje av banninga tek utgangspunkt i tanken om å fordrive vondskap til Helvete - og banninga er soleis ein magisk-religiøs formular, som knyter saman eit substantiv (gjerne djevelen), og eit tilhøyrande konjunktiv. Den mest vanlege typen vil då vera "Fanden ta" - gjerne retta mot nokon eller noko. Skyldt dette er og det meir uttrykte ønsket om å be nokon "dra til Helvete". Verbet "ta" i norsk språkbruk har ofte vore skifta ut med eit knippe andre verb:

* steike
* danse
* koke

Nokre av desse verba peikar mot kva slag straffedom ein finn på den omtalte staden. Stundom kan verbet "steike" bli ståande att aleine som eit høveleg banneord. Dette finst det dekning for i norske dialekter, særskilt på Sunnmøre. Elles kan koblinga "for fanden" eller "for helvete" sjå ut til å dominere. Denne varianten er meir påkalling enn fordriving.

Eit nærskyldt døme er ordet fy, opphavleg knytt til spytting (tvi). Dette vart nytta for å fordrive vonde makter. Frå dette finn ein ordbruken "fy til"... som altså skal drive djevelen eller vondskapen attende til Helvete, eller til djevelen. "Fy te", som er ein dialektal variant, har utvikla seg til vendingar som "fyttigrisen" og liknande.

Når den faste konjunktiven er sliten bort, står ein att med sjølve substantivet, og bannskapen får då meir preg av påkalling.

Moderne banning er altså ein samankopling av fordrivingsformlar og påkallingsformlar, ofte knytt til ulike gradar av forbanning. Med tida er desse så blitt svekka av dagleg bruk, slik at mange av dei opphavlege formene knapt er til å kjenne att. Slik finn ein og at mange banneord knytt til djevelen er prega av omskrivingar for Fanden (farken, farsken, fillern, søren, og slik bortetter). I freistnaden på å unngå dei styggaste uttrykka har og forma "fader" vore i bruk, noko som i røynda peikar "den andre vegen". I denne innebygde ordmagien har det vore synt stor språkleg fantasi, slik at jamvel varianten "faderuttan" kan sjåast som ein avart av banninga.
Aage Vestøl

**Aage Vestøl** () var ein norsk sjakkspelar, Noregsmeister i sjakk i 1949.

## Sjakkarriere
Aage Vestøl var fødd i Arendal og voks opp i Kolbotn, der han i 1932 vart medlem i Kolbotn Sjakklubb. Det var heilt uvanleg med så unge spelarar på den tida. Den sterke sjakkspelaren Georg Christiansen - bestefar til stormeister Berge Østenstad - var kollega til far til Aage Vestøl, og vart læremeister for den unge Aage Vestøl. Aage Vestøl var i så måte det næraste ein kom eit norsk sjakk-vedunderbarn på den tida, med opprykk til øvste klasse i Noregsmeisterskapen i sjakk som 15-åring i 1938.

Vestøl vann nest øvste klasse i Noregsmeisterskapen i sjakk i 1938, og nest øvste klasse i nordisk meisterskap i sjakk i Oslo i 1939. Den vidare utviklinga hans vart nok hemma av at det ikkje var organisert sjakkspeling under den andre verdskrigen frå 1940 til 1945. Frå slutten av den andre verdskrigen fram til Svein Johannessen sitt gjennombrot i 1959 var Vestøl rekna som Noreg sin nest sterkaste spelar etter Olaf Barda. I denne perioden hadde han seks andreplassar i NM. Første gong allereie i 1946, då Erling Myhre vann stikkampen om NM, og deretter i 1947, 1950, 1951, 1955 og siste gong i 1957. Vestøl blei noregsmeister i sjakk i 1949.

Aage Vestøl deltok fleire gongar i øvste klasse i Nordisk meisterskap i sjakk. Dei beste resultata var tredjeplassar i Ørebro i 1948 og i Reykjavik i 1950.

Aage Vestøl spelte for Noreg i dei fem sjakkolympiadane (lag-VM i sjakk) frå 1950 til 1958 på første- eller andre bord, med til dels svært gode resultat. I 1954 slo han både stormeister i sjakk Svetozar Gligoric og den seinare danske verdsstjerna Bent Larsen, og i 1958 var han nær ved å klare kravet til å bli Internasjonal Meister i sjakk, etter mellom anna å ha spelt remis mot stormeister Samuel Reshevsky, USA.

Aage Vestøl spelte siste gongen i NM si øvste klasse i 1964, og spelte deretter lite turneringssjakk.

Aage Vestøl var medlem av Oslo Schakselskap frå 1934 og til han døydde.

## Minneverdige parti
* Svetozar Gligoric, Jugoslavia - Aage Vestøl - vinsten mot stormeister Gligoric frå sjakkolympiaden i Amsterdam i 1954
* Aage Vestøl - Romani Elio, Italia, sjakk-OL i München 1958 - eit pent angrepsparti

## Kjelder
* *[[Norsk Sjakkblad]]* nr. 6, 2002, side 23-25, Intervju ved Øystein Brekke
* Bergens Schakklub si heimeside (sjå 03.04.2008 med nekrolog av Øystein Brekke)
* Øystein Brekke: Norges Sjakkforbund 75 år, Norges Sjakkforbund, 1989 ISBN 82-991916-0-2
* Øystein Brekke: Nordisk sjakk i 100 år, Norsk sjakkforlag, 1999 ISBN 82-90779-03-8

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Aage Vestøl sine parti hos chessgames.com
* Olimpbase har resultat frå alle sjakk-OL
Lailat al miraj

**Lailat al miraj**, 'natta for himmelferda', er ei muslimsk høgtid til minne om profeten Mohammed sine reiser frå Mekka til Jerusalem og deretter Himmeriket i løpet av ei natt. Dagen blir feira den 27. rajab i den muslimske kalenderen.

Hendinga er skildra i sura «Al-Isra» i Koranen, og blir fortald i moskear denne dagen. Reisa til profeten kan tolkast både som ei fysisk og ei andeleg oppleving. Han møtte erkeenglar, profetar og Gud sjølv, og blei gjeven påbodet om dei fem daglege bønetidene.

På lailat al miraj kan muslimar be ekstra bøner og mange stader pynta med elektriske og levande lys. Feiringa har ofte fokus på barn og unge.

## Namn på ulike språk
På arabisk heiter hendinga Lailätu 'l-Mi‘rāğ (ar. لیلة المعراج), på persisk, urdu og bengali Šab-e Mi'râj (pers. شب معراج) og på tyrkisk Miraç Kandili.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Isra and Mi'raj|Isra and Mi'raj]]» frå , den 18. juli 2009.* 
 
* 
*
Smøla vindpark

**Smøla Vindpark**, på Smøla er ein av dei største vindparkane i Noreg. Anlegget vart bygd i to etappar. Den fyrste etappen vart opna i september 2002 og den andre i september 2005 . Det er til saman 68 propellar og det vert kvart år teke ut 459 GWh.

## Kjelder
Edvard Liljedahl

**Edvard Apolloniussen Liljedahl** () var ein norsk kyrkjesongar, lærar, postmeister og politikar for partia Venstre, Moderate Venstre og Frisinnede Venstre.

Han var medlem av Statsrådsavdelinga i Stockholm frå 6. mars til 12. juli 1889 i Johan Sverdrups regjering. Han var sjef for Kyrkje- og undervisningsdepartementet i Jens Bratlies regjering som sat frå 20. februar 1912 til 30. januar 1913.

Liljedahl vart innvald til Stortinget ni gongar, første gong i 1880. For perioden 1889&ndash;1891 representerte han Moderate Venstre, i dei andre periodane Venstre. Han var odelstingspresident 1899–1900 og stortingspresident 1903–1904 og 1908–1909.

Han tok eksamen ved Stord seminar i 1866 og verka som lærar og kyrkjesongar i Kyrkjebø frå 1867 til 1889. Frå 1891 til 1901 var han postmeister i Ålesund, frå 1901 til 1904 i Bergen. 1887&ndash;1891 var han ordførar i Kyrkjebø , der han sat i heradsstyret i 14 år. Han var seinare medlem av Ålesund bystyre.

Liljedahl vart i 1896 utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden, og i 1901 forfremja til kommandør av 1. klasse. Han var også innehavar av den franske Æreslegionen og den svenske Nordstjerneordenen.

Han var son av lærar og kyrkjesongar, tidlegare gullsmedsvend Apollonius Liljedahl og hustru Britha Olsdatter Hopperstad. Han vart i 1869 gift med Barbra Ramsli (1850–1928).

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Edvard Liljedahl|Edvard Liljedahl]]» frå , den 19. juli 2009.*
; Litteratur 
* *Den Kongelige norske Sankt Olavs orden 1847-1947*, utgitt av ordenskanselliet ved O. Delphin Amundsen, Grøndahl & Søns Forlag, Oslo, 1947

## Bakgrunnsstoff
* 
* Edvard Liljedahl. NRK Sogn og Fjordane fylkesleksikon
Flamsk

**Flamsk** er ein nederlandsk dialekt som vert tala i Belgia. Flamsk vert ofte delt inn i aust- og vestflamsk. Flamsk er eit talespråk; skriftspråket er nederlandsk.

## Døme på flamsk
Flamsk skil seg ikkje så mykje frå «vanleg» nederlandsk, men det finst fleire låneord frå fransk og engelsk. Nokre døme på **flamsk**, *nederlandsk* og norsk:

* **patat** - *aardappel* - potet
* **friet(en)** - *patat* - pommes frites
* **jeans(broek)** - *spijkerbroek* - dongeribukse (nordmøring: dongribrok)
* **schoonbroer** - *zwager* - svoger
* **hesp** - *ham* - skinke
* **regering** - *kabinet* - regjering
* **fruitsap** - *vruchtensap* - jus (fruktjus)
* **microgolfoven** - *magnetron* - mikrobølgjeomn
Birds of the World: Recommended English Names

***Birds of the World: Recommended English Names*** er ei bok som freistar å gje standardiserte engelske namn på fugleartane i verda, ho er eit resultat av eit prosjekt som vart sett i gang av International Ornithologists' Union i 1990. Forfattarane er Frank Gill og Minturn Wright på vegne av International Ornithological Congress. Det finst òg ei nettside, ***IOC World Bird List***, med oppdateringar til materialet som er publisert i boka.

Ein introduksjon på elleve sider i boka handlar om ei rekkje problem kring det å fastsetje namn på fuglar. Frå side 12 til side 211 finst den systematiske lista. Familierekkjefølgja i tredje utgåva følgjer *[[Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World]]*.

Framsida av boka viser bilete av ein stornebbvanga, endemisk for Madagaskar.

## Bakgrunnsstoff
* IOC Word Bird List
Binaiafjellet

**Binaiafjellet** (indonesisk *Gunung Binaia*) er ein 3027 meter høg fjelltopp på øya Seram i Indonesia. Fjellet er det høgste på øya, og ein av dei hundre fjelltoppane i verda med størst topografisk prominens. Området kring fjellet utgjer den 1890&nbsp;km² store nasjonalparken Manusela.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mount Binaiya|Mount Binaiya]]» frå , den 19. juli 2009.*