open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Synnlikletten

**Synnlikletten** er eit fjell i Gulen kommune i Vestland. Det ligg austom Risnefjorden, 2 km søraust for Asseim og 3 km nordaust for Instefjord. Største høgda er 683 meter over havet. Det er bratte fjellsider mot Risnefjorden i vest og Asseimdalen i nord, medan det i sør og aust er slakare hellingar. Austom fjellet ligg Skiddalsvatnet, som er utspring for Oppedalselva.
Grønlifjellet

**Grønlifjellet** er eit fjell i Gulen kommune i Vestland. Det ligg rundt 3 km austom Risnefjorden, og 2 km austom Synnlikletten. Største høgda er 695 meter over havet. Det er bratte fjellsider mot Fossedalen i aust og mot Grønnlivatnet i nord, medan det i sør og vest er slakare hellingar. I nordaust ligg fjellet Setane, som er skilt frå Grønlifjellet med eit kort skar. Mellom Grønlifjellet og Synnlikletten ligg Skiddalsvatnet, som er utspring for Oppedalselva.
Slaget ved Beauport

**Slaget ved Beauport**, òg kjend som **Slaget ved Montmorency**, vart utkjempa 31. juli 1759, var ei viktig trefning mellom britiske og franske styrkar under sjuårskrigen (òg kalla den franske og indianske krigen) i den franske provinsen Canada. Åtaket vart utført av britane mot den franske forsvarslinja ved Beauport, om lag fem kilometer aust for of Quebec. Dei britiske soldatane under general James Wolfe trekte seg attende med eit tap på 443 mann.

Franskmennene feira sigeren, men general Montcalm var meir lunken og skreiv til Bourlamaque at han meinte åtaket berre var ein forsmak på det som måtte kome, og at dei ikkje hadde noko anna val enn å vente. Åtaket kom til slutt, den 13. september då britane gjekk i land vest for Quebec og slo franskmennene på Abrahamslettene i slaget som kravde livet til både Montcalm og Wolfe.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Battle of Beauport|Battle of Beauport]]» frå ,  den 12. november 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
** McLynn, Frank (2004). *1759: The Year Britain became Master of the World*, Jonathan Cape, London, ISBN 0-224-06245-X
** Stacey, Charles Perry (1959). *Quebec, 1759: The Siege and The Battle*, Toronto: MacMillan
Vestkapp

**Vestkapp** er eit fjellplatå som også kallast Kjerringa. Det ligg på Stad i Stad kommune. Platået er 497 meter høgt og gir utsyn til alle kantar. Vestkapp er ikkje det vestlegaste punktet i Noreg, men vert omtala som "Det vestlegaste fjellplatået i Noreg".

## Bakgrunnsstoff
*Turistinformasjon om Vestkapp 
*Nrk fylkesleksikon om losane på Stadt
*selje.info om Vestkapp
Stadhavet

**Stadhavet** er eit havstykke utanfor Stad i Stad kommune i Vestland fylke. Stadhavet er eit av dei mest vêrharde havstykka i Noreg. Farvatnet har krevjande bylgjetilhøve for skipsfart 90 til 110 dagar i året. Kryssande sjø gjev vanskelege styringstilhøve, og vêret kan skifte raskt. Det har vore talrike ulukker og nestenulukker på Stadhavet opp gjennom tidene. Det har i lang tid vore vurdert å byggje ein skipstunnel gjennom Stad, for å skjerme leia. "Kanaltunnel gjennom Stat" var fyrstesidesak i avisa Nordre Bergenhus Amtstidende allereie den 11. september 1874

## Bakgrunnsstoff
* Teknisk ukeblad om skipstunnel
Slaget ved Plassey

**Slaget ved Plassey** fann stad 23. juni 1757 og var ein avgjerande siger for Det britiske austindiske kompaniet over nawaben av Bengal og hans franske allierte. Dette gjorde at selskapet kunne herska over Sør-Asia, som dekte det meste av India dei neste 190 åra. Slaget fann stad ved Palashi i Bengal, ved breidda av Bhagirathielva, om lag 150&nbsp;km nord for Calcutta, nær Murshidabad, då hovudstaden i det udelte Bengal. Motstandarane var Siraj-ud-daulah, den siste sjølvstendige nawaben av Bengal og Det britiske austindiske kompaniet.

Før slaget vart Calcutta angripe og plyndra av Siraj-ud-daulah og hendinga i Det svarte holet skjedde òg før slaget. Britane sendte forsterkingar under oberst Robert Clive og admiral Charles Watson frå Madras til Bengal og tok Calcutta attende. Clive nytta så høvet til å erobre det franske fortet i Chandernagar. Uro og mistanke mellom Siraj-ud-daulah og britane enda med slaget ved Plassey. Slaget var ein del av sjuårskrigen (1756–1763) og Det franske austindiske kompaniet sende ein liten kontingent for å kjempe mot britane. Siraj-ud-Daulah hadde ein langt større styrke og heldt stand ved Plassey. Britane var uroa over at dei hadde langt færre folk og danna eit komplott med den degraderte hærsjefen til Siraj-ud-Daulah, Mir Jafar, i lag med andre som Yar Lutuf Khan, *Jagat Seth* (Mahtab Chand og Swarup Chand), Omichund og Rai Durlabh. Mir Jafar, Rai Durlabh og Yar Lutuf Khan samla så troppane sine nær slagmerka, men gjorde aldri teikn til å delta i slaget. Armeen til Siraj-ud-Daulah vart slått av om lag 3000 soldatar under oberst Robert Clive, fordi Siraj-ud-daulah flykta frå slagmerka og konspiratørane heldt seg i ro.  

Dette viste seg å vere eit av dei viktigaste slaga for kolonimaktene å få kontroll over Sør-Asia. Britane fekk no enorm påverknad over nawaben og klarte å få mange konsesjonar som vog opp for tidlegare tap og inntekter frå handelen. Britane nytta desse inntektene til å forsterke militæret og presse dei andre europeiske kolonimaktene, som nederlendarane og franskmennene ut av Sør-Asia, og utvida slik Det britiske imperiet i Asia. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Battle of Plassey|Battle of Plassey]]» frå ,  den 13. november 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
**


## Bakgrunnsstoff
*Handfarga kart over slaget frå London Magazine, trykt om lag 1760
* Kart over slagmarka ved Plassey
* Slaget ved Plassey – frå Banglapedia
Slaget ved Cuddalore i 1758

**Slaget ved Cuddalore** var eit sjøslag som fann stad 29. april 1758 under sjuårskrigen nær Cuddalore utanfor den karnatiske kysten i India. Slaget enda uavgjort mellom ein britisk skvadron under viseadmiral George Pocock og ein fransk skvadron under Comte d'Aché. Britane tapte 29 mann og 89 vart skadde, medan franskmennene fekk nesten 600 drepne.

Dei to skvadronane møttest igjen den 3. august i slaget ved Negapatam og igjen den 10. september i slaget ved Pondicherry.

## Involverte skip

### Storbritannia (George Pocock)
 64 (flaggskip)








### Frankrike(d'Ache)
*Zodiaque* (flaggskip)
åtte andre linjeskip
*?* 36
fregattar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Battle of Cuddalore (1758)|Battle of Cuddalore (1758)]]» frå ,  den 13. november 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Slaget ved Negapatam i 1758

**Slaget ved Negapatam** var eit uavgjort sjøslag mellom ein britisk skvadron under viseadmiral George Pocock og ein fransk skvadron under Comte d'Aché utanfor Den karnatiske kysten i India nær Negapatam under sjuårskrigen. Slaget fann stad den 3. august 1758.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Battle of Negapatam (1758)|Battle of Negapatam (1758)]]» frå ,  den 13. november 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Slaget ved Wandiwash

**Slaget ved Wandiwash** var eit avgjerande slag i India under sjuårskrigen. Armeen til Count de Lally, som verken hadde støtte frå marinen eller midlar til forsyningar, prøvde å ta tilbake fortet ved Vandavasi nær Pondicherry. Han vart angripen av styrkane til sir Eyre Coote og gjekk på eit avgjerande tap. Den franske generalen Marquis de Bussy-Castelnau og franskmennene var avgrensa til Pondicherry, der dei overgav seg den 16. januar 1761. Wandiwash er den angliserte utgåva av Vandavasi.

Dette var den tredje karnatiske krigen utkjempa mellom franskmennene og britane. Etter å teke store område i Bengal og Hyderabad, fekk britane store inntekter og var fullt utstyrt til å møte franskmennene i Wandiwash. Dermed tok dei ein stor siger mot Frankrike.

I følgje boka *Annals of the wars of the eighteenth century* av Author Eduard Cust frå 1800-talet, bestod den franske armeen av 300 kavaleristar, 2250 europeiske infanteristar, 1300 sepoyar, 3000 mahrattaer med 16 kanonar, medan engelskmennene hadde 80 europeiske hestar, 250 innfødde hestar, 1900 europeiske infanteristar, 2100 sepoyar og 26 kanonar. Slaget ved Wandiwash omfatta at Chetpattu (Chengalpattu), Tirunomalai (Thiruvannaamalai), Tindivanam og Perumukkal vart erobra.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Battle of Wandiwash|Battle of Wandiwash]]» frå ,  den 13. november 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
* Thomas J. Mullen, Jr. Sjuårskrigen: Slaget ved Wandiwash February 1994 issue of Military History magazine
Invasjonen av Martinique i 1759

Den britiske **Invasjonen av Martinique** fann stad i januar 1759 då ein større amfibisk styrke under Peregrine Hopson gjekk i land på den franske øya Martinique og prøvde å erobre ho utan å lukkast under sjuårskrigen. Kanoneld frå den britiske flåten var ikkje særleg effektiv mot festninga i Fort-Royal sidan ho låg på nokre høge klipper og det ikkje va gode landgangsplassar i nærleiken. Det britane ikkje visste var at den franske guvernøren Francis de Beauharnais ikkje hatt fått forsyningar på fleire månader og sjølv ei kort omleiring ville ført til at fortet hadde kapitulert. Både Moore og Hopson valde istaden å sjå korleis dei kunne angripe hovudhamna på Martinique, Saint-Pierre.   Etter eit planlaust bombardement frå skipa den 19. januar, som igjen hadde liten effekt på forsvarsverka i hamna, trekte dei seg attende og gjekk i staden til angrep på Guadeloupe, der mange franske sjørøvarar heldt til.Dull, s. 138–139

Ekspedisjonen på Guadeloupe vart ein suksess, og øya overgav seg til dei i mai 1759.

I 1760 klarte ein britisk styrke å erobre Martinique.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Invasion of Martinique (1759)|Invasion of Martinique (1759)]]» frå ,  den 13. november 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
** Anderson, Fred. *Crucible of War*, Faber og Faber, 2000
** Dull, Jonathan ''The French Navy and the Seven Years War''
** McLynn, Frank. *1759: The Year Britain Became Master of the World.* Pimlico, 2005
** Simms, Brendan. *Three Victories and a Defeat: The Rise and Fall of the First British Empire.* Penguin Books, 2008
Det britiske toktet mot Dominica

**Det britiske toktet mot Dominica** var eit sjøslag i juni 1761 og ein del av sjuårskrigen.

## Opptakt
Mot slutten av1760 var erobringa av Canada fullført og mange britiske soldatar var ledige i Nord-Amerika.

Så tidleg som januar 1761 hadde William Pitt informert Jeffrey Amherst at han trong nokre av soldatane hans på hausten for å erobre Dominica, Saint Lucia og Martinique. Amherst sendte 2000 mann til Guadeloupe, som alt var på britiske hender etter det britiske toktet mot Guadeloupe i 1759. Amherst hadde i tillegg sendt 6000 mann seinare på året for å ta Martinique.

## Toktet

Dei første dagane av juni 1761 kom transportskipa frå Amerika enkeltvis til Guadeloupe då flåten hadde vorte spreidd under ein storm. 3. juni kom fire skip fram, i lag med Lord Rollo, som Amherst hadde gjeve kommandoen til.

Den 4. juni sette desse britiske skipa, i lag med eitt skip til, ut frå Guadeloupe, eskortert av skvadronen til sir James Douglas, admiralen på Leewardøyane. Styrken bestod av :

* ei avdeling frå garnisonen i Guadeloupe (300 mann)
* Høglendarar (400 mann)
* 22. fotregiment
* 94. fotregiment

Den 6. juni ved middagstider hadde britane kome fram til Roseau, der innbyggjarane vart samla for å overgje seg. Franskmennene svarte med å bemanne batteria sine og andre forsvarsverk, som omfatta fire linjer med skyttargraver ovanfor kvarandre. Rollo sette mennene sine i land og gjekk inn i byen. Han frykta at franskmennene kom til å verte forsterka i løpet av natta, og sjølv om det var seint, valde han å storme skyttargravene med ein gong. Han gjekk til åtak og dreiv ut franskmennene og tapte berre få menn sjølv. Den franske kommandanten og hans nestkommanderande vart begge tekne til fange. Etter dette stoppa motstanden.

Den 7. juni svor Dominica truskap til kong Georg.

## Etterverknad

I motsetnad til Guadeloupe og Martinique, vart ikkje øya gjeven tilbake til Frankrike etter Paris-traktaten i 1763.  Øya vart okkupert av Frankrike under den amerikanske sjølvstendekrigen mellom 1778 og 1783, og etter dette vart øya verande britisk fram til dei fekk sjølvstende i 1978.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:British expedition against Dominica|British expedition against Dominica]]» frå ,  den 13. november 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene: *
** Fortescue, J. W.; A History of the British Army Vol. II, MacMillan, London, 1899, s.&nbsp;537–538.
** British expedition against Dominica
** ''Wars of the Americas: A Chronology'', David Marley
Raidet mot Le Havre

**Raidet mot Le Havre** var eit to dagar langt bombardement av den franske hamnebyen Le Havre tidleg i juli 1759. Bombardementet vart utført av Royal Navy under George Rodney under sjuårskrigen. Dei oppnådde målet med å øydeleggje mange av invasjonsskipa som vart samla der for den planlagde franske invasjonen av Storbritannia.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Raid on Le Havre|Raid on Le Havre]]» frå ,  den 13. november 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene: *
*Russell Frank Weigley, ''The age of battles'', s. 226
* 
*
Slaget ved Carrickfergus i 1760

**Slaget ved Carrickfergus** fann stad i februar 1760 i Carrickfergus i Irland under sjuårskrigen. Ein styrke på 600 franske soldatar gjekk i land kommandert av kaperen François Thurot og tok den vesle garnisonen i byen og erobra borga. 

Då ord om hendinga nådde  Dublin vart ein liten styrke dragonar sende av hertugen av Bedford som feilaktig frykta at det var ei skinnåtak for å trekkje britiske styrkar nordover, slik at den franske hovudstyrken kunne angripe Cork eller Dublin.

Thurot heldt byen i fem dagar, og trua den nærliggande Belfast og kravde forsyningar og løysepengar. Då den lokale militsen under general Strode og ein skvadron frå Royal Navy dukka opp utanfor kysten, sende Thurot styrken sin til sjøs att og forlet byen. 

## Etterverknad
Thurot mista livet i eit sjøslag, men det at han hadde gått i land på fiendtleg jord vart hylla i Frankrike og han vart ein nasjonalhelt, dels fordi det han gjorde stod i skarp kontrast til inkompetansen som dei franske marineoffierane nyleg hadde vist i slaget ved Quiberonbukta.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Battle of Carrickfergus (1760)|Battle of Carrickfergus (1760)]]» frå ,  den 13. november 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
** Longmate, Norman. *Island Fortress: The Defence of Great Britain, 1603-1945*. Harper Collins, 1993
** McLynn, Frank. *1759: The Year Britain Became Master of the World*. Pimlico, 2005.
** Rodger NAM. *Command of the Ocean: A Naval History of Britain, 1649-1815*. Penguin Books, 2006.
Eidsvollgarantien

**Eidsvollgarantien** var eit vedtak i Riksforsamlinga på Eidsvoll, gjort 13. mai 1814, for å gi eit økonomisk grunnlag for det nyvunne norske sjølvstendet. 

For å løyse dei økonomiske problema og sikre pengar til statsdrifta fram til 1. mars 1815, vedtok forsamlinga å trykke 14 millionar riksbankdalar i pengesetlar. Samtidig garanterte riksforsamlinga ein kurs på 100 spesidalar (Hamburger banco) for 375 riksbankdalar. Denne verdien på 100/375 var langt betre enn faktisk kurs våren 1814, men dårlegare enn den kursen som var vedteken i 1813, på 1/2 spesidalar for ein riksbankdalar. Garantien vart vedteken med 76 mot 29 røyster. Motstanden kom først og fremst for det såkalla unionistpartiet, dei som meinte Noreg måtte knytte seg til Sverige. Dei meinte garantien var urealistisk, og ville føre til «dyrtid, hungersnød og mange medborgeres undergang», som Christopher F. Omsen uttrykte seg. Etter ein demgaogisk tale av Jonas Rein som appellerte til fedrelandskjærleik og offervilje var det få andre som torde gå imot innstillinga frå finanskomitéen.

På bakgrunn av eidsvollgarantien kunne «Norges midlertidige Riksbank» trykke pengesetlar pålydande riksbankskilling og riksbankdalar. Mange opplevde likevel eidsvollgarantien som eit løftebrot, sidan vedtaket reduserte den offisielle parikursen frå 100/200 til 100/375 spesidalar. Løftebrotet og seddeltrykkinga førte til at inflasjonen heldt fram. Stortinget måtte derfor gå ifrå garantien i 1816, da dei vedtok å setje verdien på riksbankdalaren til 100/1000 spesidalar.

## Kjelder
*Francis Sejersted: *Norges Historie* 1814-1850 J.W. Cappelens Forlag1978 ISBN 82-02-03441-8
* Tore Pryser: *Norsk historie 1814-1860* Det Norske Samlaget (1999) ISBN 82-521-5547-2
Vassøyane

**Vassøyane** er ei øygruppe med 1,87 km² landareal sør i Sognesjøen, og ligg i den ytre sørvestre delen av Gulen kommune i Vestland. Gruppa består av kring 100 små og store øyer, fordelt over ein dryg kilometer i aust-vestleg retning. I sør grensar øygruppa mot Fensfjorden, i nord startar Sognesjøen og øygarden med hundrevis av småøyer innover Gulensida. Vegetasjonen er atlantisk lynghei kor røsslyng, klokkelyng, krekling og gråmose dominerer. 

Vassøyane er freda som Vassøyane naturreservat (desember 1991), og det er øygruppa sine rike våtmarker som er bakgrunn for vernet. Det er hekkeplassar her, men fyrst og fremst er området viktig som trekkfuglplass. Området har sidan 1970-talet vorte foreslått som landskapsvernområde i samanheng med tilstøytande øygrupper lengre sør og vest. 

Området blei berørt av den kaledonske fjellkjedefoldinga, då det «nordamerikanske» kontinentet Laurentia støytte saman med det «nordeuropeiske» Baltika for 425 millionar år sidan. Gulen ligg heilt i vestre kant av det synlege grunnfjellskjoldet, og er omgjeve av dei kaledonske skyvedekka av tidlegare havbotnskorpe som i samanstøyten vart skyve opp på land og pregar nabokommunane i sør og sørvest. Men Vassøyane og øya Røytinga heilt i sørvest høyrer til Solundbassenget frå seinsilur og tidleg devontid. Desse småøyene og hovudøyene i Solund er dekte med konglomerat og sandstein som ligg oppå putelava. Solundbassenget oppstod gjennom ein kombinasjon av vulkanistisk havbotnspreiing og kystnære avsetningar då det nett her, for 420-410 millionar år sidan, var litt attende av havet (Iapetus) mellom Laurentia og Baltika. Formasjonen er restane av eit gjenverande havbasseng som var i rørsle samstundes som avrenning frå det nye, kaledonske dekket i aust avsette sandstein oppå eldre bergartar i overgangen frå silur til devon. Bergartane på Vassøyane og Røytinga består såleis av drygt 400 millionar år gamle avsetningsbergartar.

Bland dei viktigaste av dei meir sjeldne fugleartane her finn vi mellom anna ringgås, kvitkinngås, teist, enkelbekkasin, småspove, raudstilk og siland

## Referansar
Fallebø

**Fallebø** ligg i ei open bukt av Sognesjøen omtrent to og ein halv kilometer nordaust for Dingeneset i Gulen kommune i Vestland.

## Namnet
Namnet vert uttalt fa'lebøn. Det vart skrive Fallebøe i 1603, Fallsbøe i 1611, Fallebøe i 1667, 1703 og 1723. På gammalnorsk heitte det Fallabær, siste ledd -bær betyr truleg at garden opphavleg var ein del av ein større gard. -bær betyr bø. Fallebø er truleg ikkje brukt som gardsnamn andre stader.

## Historie
Rett vest for Fallebø ligg ein holme, **Systeinen**. Her har det vore slege opptil 12 bører høy. Etter segna skal Systeinen ha vore brukt til rettarstad.

Å koma seg til Fallebø var lenge vanskeleg over bratt fjell og i ulendt terreng. Mykje av trafikken gjekk derfor via bukta, og den var open, så i dårleg ver var det vanskeleg å koma på land der. Folk på Fallebø søkte derfor om å få ein molo i 1908. I 1917 søkte dei om å få ein veg til Lyngnes, der skulehuset for krinsen var reist. I 1935 var det ein debatt i Gulen kommunestyre om kva som var mest nødvendig, molo eller veg, men saka vart utsett. Etter den andre verdskrigen vart det bygt veg til Rise og til Riseneset, og dei verste stadene på vegen vart retta ut slik at det ikkje var så farleg å gå der. Fallebø fekk veg i 1974. Denne er seinare bygd vidare til Dingja.

## Gardar
Matrikkelen frå 1667 viser at det var to brukarar på Fallebø, Jørgen og Ivar, men matrikkelen frå 1723 nemner berre ein brukar, Johannes, og ingen husmenn.

### Bruk ein
På bruk ein var Torstein truleg brukar i 1603, og han dreiv garden til omkring 1630.
Det vart lagt inn vatn på garden i 1958, og han fekk elektrisk straum i 1957.

### Bruk to
Fallebø vart delt i to like bruk mellom 1648 og 1657, og ein husmann, Jørgen, var på det ene bruket. I 1664 vert han kalla bonde. 
Det vart bygt nytt bustadhus i 1912. Bruket fekk elektrisk kraft i 1957.

### Husmenn
I 1820 vart det oppretta ein husmannsplass, Flotevik. I 1841 var det busetjing på plassen Storevik eller Flotevikneset. Etter 1880 låg plassen aude og vart brukt til plantefelt. I dei seinare år er det bygt ei mengd hytter her i fleire hyttefelt. I Storevika er det bygt ein båthamn med molo og naust.

I 1942 tok tyskarane husa og jordeigedommane frå dei som budde på bruk fire, fem og seks på Rise, for å byggje Risenes fort. Dei fekk bu på Fallebø inntil freden kom.

## Referansar

## Litteratur
* Kleiva, Ivar; *Gulen i Gammal og ny tid*, Gulen Kommune 1996

## Bakgrunnsstoff
* Nrks Fylkesleksikon
Skjerjevatnet

**Skjerjevatnet** et eit vatn i Gulen kommune i Vestland. Det ligg nord for Kvanngrødvarden og like vest for kommunegrensa til Høyanger. Høgda over havet er 701 meter og vatnet har eit areal på 0,46 km².

Vatnets naturlege utløp er mot nord til Storelva, men vassføringa frå vatnet har sidan 1960-talet vore overført til Årnesvatna og vidare til Matresvassdraget for å bli nytta til kraftproduksjon i Matre kraftverk. Skjerjevatnet er ikkje regulert, ut over overføringa. Vatnet som blir overført tilsvarar ei middelvassføring på 0,26 m³/s, noko som utgjer 5% av Storelvas vassføring ved munningen i Indre Oppedal.

I likskap med andre vassdrag i området vart Indre Oppedalselva negativt påverka av sur nedbør, særleg i dei høgareliggande delane av nedbørfeltet, der det på 1980-talet vart registrert reduserte fiskebestandar. Undersøkingar i seinare år har likevel vist ei betring og tildels normalisering av tilhøva.

## Kjelder
Kvanngrødvarden

**Kvanngrødvarden** (òg skrive **Kvannegrødvarden** og **Kvanngrøvarden**) er eit fjell på grensa mellom Gulen og Høyanger kommune i Vestland. Høgda er 821 meter over havet. Fjellet ligg mellom innsjøane Skjerjevatnet i Gulen i nord, Kvanngrøvatnet i Masfjorden kommune i sør og Strandavatnet i Høyanger kommune i aust. Det har slake fjellsider på alle kantar.
Fjordsdalen

**Fjordsdalen** er eit dalføre i Gulen kommune i Vestland. Det ligg sør om Risnefjorden og strekkjer seg i retning nord-sør frå bygda Instefjord til Husevatnet, like nord for fylkesgrensa til Hordaland. Dalen er trong, med bratte dalsider, og i dalbotnen renn Fjordselva. Det høgaste fjellet langs dalen er Lindelifjellet på 745 moh, medan dei fleste andre fjella ligg mellom 600 og 700 moh. Det er ingen busetnad i dalen, unntatt ved Instefjord heilt nedst ved fjorden og ved Husevatnet heilt øvst. Europaveg 39 følgjer dalbotnen over heile strekninga frå Jernfjelltunnelen til Instefjord.
Vegtistelslekta

**Vegtistelslekta** (*Cirsium*) er ei planteslekt i korgplantefamilien. Slekta høyrer til i den gruppa som vert kalla tistlar. I Noreg veks sju artar. Vegtistelartane er toårige eller fleirårige. Dei har taklagde korgdekkblad. Fnokken har fjørstrålar. Der finst mange hybridar i denne slekta, ei slekt som finst utbreidd i Europa, Nord-Afrika, Asia og Nord-Amerika.

### Norske artar i vegtistelslekta
* Vegtistel (*Cirsium vulgare*)
* Myrtistel (*Cirsium palustre*)
* Kvitbladtistel (*Cirsium helenioides*)
* Engelsktistel (*Cirsium dissectum*)
* Dvergtistel (*Cirsium acaule*)
* Kåltistel (*Cirsium oleraceum*)
* Åkertistel (*Cirsium arvense*)

## Kjelder

*Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Bladhovedtidsel|Bladhovedtidsel]]» frå ,  den 13. november 2010.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Matrikkelgardar i Gulen kommune

Dette er ei liste over **matrikkelgardar i Gulen kommune** i Sogn og Fjordane fylke. 

I det store kommunebrigdet i 1964 vart gamle Brekke kommune slegen saman med Gulen kommune. Samstundes vart øya Losna på nordsida av Sognefjorden overført frå Gulen til Solund kommune. Dei fire matrikkelgardane på Losna hadde før det dei fyrste fire matrikkelnumra i Gulen, og desse numra har sidan stått ubrukte. Brekke-gardane fekk nye matrikkelnummer då dei vart overførte til Gulen. Dei har nummer 117-139.

## Kjelder
* Gardsleksikon på nettstaden til Sogn og Fjordane Fylkesarkiv
Myrtistel

**Myrtistel** (*Cirsium palustre*) er ein fleirårig art i korgplantefamilien. Planta er utbreidd over Europa, Asia og Nord-Afrika.

Myrtistel har rak stengel med korte greiner øvst, oftast litt raudbrun. Han har buktfinna mørkgrøne blad med sylspisse broddar og mørkfiolette korgdekkblad utan kvass odd. Planten blomstrar kring juli månad på grasmyr og våt eng. Han veks i Noreg nord til Troms, og er funnen til fjells opp til 1000 meter over havet.

## Kjelder

*Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Kärrtistel|Kärrtistel]]» frå ,  den 13. november 2010.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Ingeborg I. Brekke

**Ingeborg I. Brekke** () var ei hotellvertinne, postkvinne, kokke og kvinnesakskvinne frå Brekke i Gulen kommune.

Som ung arbeidde Ingeborg Brekke m.a. som kokke på ymse hotell før ho vendte heim til Brekke for å bli telefonstyrar og postopnar kring 1940. Som postkvinne vart Ingeborg Brekke kjend med alle i bygda, og ho fekk stadig vitjingar av folk som hadde kome for seint til siste ferja frå Brekke til Lavik. Slik fekk ho idéen om eit hotell, og heile bygda stilte seg bak forslaget. Det var Ingeborg Brekke som stod for planlegginga, og under bygginga av hotellet var Brekke ei dame i sekstiårsalderen.

I 1970 stod *Brekkestranda Fjordpensjonat* ferdig - seinare kjent som Brekkestranda Fjordhotel. Det var teikna av arkitekt Bjørn Simonnæs, og vekte oppsikt på grunn av ein særprega, bondsk arkitektur med torvtak, naturstein og hunbord som kledning. Knapt nokon vinkel i bygget var rett!

Som hotellvertinne vart Ingeborg kjend for å ta seg godt av gjestene med songar og forteljingar. Elles var ho sterkt engasjert i samfunnet. Ho kjempa m.a. for likestilling i Den norske kyrkja både munnleg og skriftleg.

Sonen Bjørn Brekke kom med i drifta i 1976 og tok over som eigar i 1996. Ingeborg Brekke døydde i 1999, men hotellet ho starta er enno i drift i dag.

## Kjelder
* Sogn og Fjordane Fylkesleksikon om Ingeborg Brekke.
* Sogn og Fjordane Fylkesleksikon om Det skeive hotellet på Brekkestranda. 
* Avisa Nordhordland, 14.10.10: Brekkestranda førti år.
Myrdalselva

**Myrdalseva** er ei 8,1km lang elv i kommunane Gulen og Masfjorden i Vestland
.Den er ei sideelv til Yndesdalsvassdraget.Nedslagsfeltet på 10 km² er om lag likt fordelt på dei to kommunane. 

Myrdalselva har utspring frå Øksefjellstjørna 514 m.o.h vest for toppen av Øksefjellet. Bekken frå Øksefjellstjørna renn sørvestover ca 1,2 km der den møter bekkane frå Austrebotn og Litle Austrebotn.Den renn så i meir vestleg retning i om lag 1km.Her samlar fleire tilsigsbekkar i myrområdet inst i Myrdalen.Herifrå får vassdraget namnet Myrdalseva og renn i hovudsak i sør-sørvestleg retning gjennom dalen. Om lag 3,3 km frå Øksefjellstjørna passerer den grensa mellom Sogn og fjordane og Hordaland. Resten av strekninga renn elva i Masfjorden kommune der den munnar ut i Sleirsvatnet.

Øksefjellstjørna er inntaksmagasin for vassverket til innbyggarane i grenda Oppdalsøyra. Forutan om Øksefjellstjørna er det to andre småvatn som drenerer til Myrdalselva ; Fossetjørna (390 m.o.h) og Langevatnet (403 m.o.h)

## Kjelder
* Norgesglasset
Nils Bruland

**Nils Bruland**, () var ein norsk bilethoggar frå Eivindvik i Gulen kommune. Han var busett i Jølster store delar av livet sitt. 

## Biografi

Nils Bruland var son til Arne Bruland og Helga, fødd Brosvik. Han utdanna seg ved Kunstfackskolan i Stockholm, der han sjølv underviste i kunsthandverk i mange år. Han jobba ofte saman med professor Carl Malmsten. Då mora til Nils Bruland, Helga døydde i 1947, vart ho gravlagt i Koparvik. Nils Bruland ynskte å laga eit minne etter henne, og han fekk reist ei gravstøtte i Rutledal, heimbygda hennar.

Han var sterkt knytt til heimfylket, og i eit intervju med Bergens Tidende, uttalte han: *"Naturen her er noko av det vakraste vi kan finne på jordkula, men like mykje har folka ein livsrytme og livsrøynsle som er umåteleg verdfull. Eg kjenner heile dette området som ein heim."* 

Nils Bruland arbeidde mykje med treskulpturar, men har også laga fleire krigsminnesmerke til norske kommunar. Han vart gift med Inga, og dei vart buande i Gjesdal i Jølster frå 1974. Bruland vart føreslått til fylkeskulturprisen i 1980, men fekk ikkje prisen. 

Inga døydde i 1998, og Nils laga sjølv gravminnet etter henne. Ho vart gravlagt i Utvik i Stryn. Då han sjølv døydde to år etter, vart han gravlagt på same staden.

## Verk (utval)

* Treskulptur i vestibylen på Statens Handverks- og industriskole i Oslo (1948)
* Minnesmerke over falne ved Torvastad kyrkje (1950)
* Minnesmerke over falne ved Avaldsnes kyrkje (1950)
* Minnesmerke over falne ved Kopervik kyrkje (1950)
* Minnestein over vegbyggjaren Per Sægrov, Lunde i Jølster (1975)
* *Steintreet*, Mo i Førde (1978)
* Skulptur ved det tidlegare HV10-senteret i Jølster
* Skulptur ved Førdehuset med innskrifta *Med begge beina på jorda står du still.*
* Storm-monumentet på Mo Jordbruksskule, til minne om Martin Luther Storm.

## Kjelder

* Sogn og Fjordane Fylkesleksikon om Nils Bruland.
* Sogn og Fjordane Fylkesarkiv: Bilethoggaren Nils Bruland - to private arbeid
* Sogn og Fjordane Fylkesleksikon om Mo Jorbruksskule
* Bilete av skulptur i brosjyren På leit i Førde.
Nordiske krossflagg

**Nordisk krossflagg**, **nordisk kross** eller **skandinavisk kross** er eit flaggmønster knytt til flagga i dei skandinaviske landa, der dette mønsteret oppstod. Krossen symboliserer kristendommen, og det ligg sidelengs, med krossendane  heilt ut til endane av flagget. Nordiske krossflagg skil seg frå andre flagg med kross ved at den vertikale stripa i krossen er skoven ut mot flaggstonga.

Det første flagget med denne utforminga var det danske Dannebrog i raudt og kvitt, som elles er det eldste nasjonalflagget i verda. Deretter følgde Sverige med gult og blått flagg. Under Kalmarunionen fanst eit riksbanner som er blitt skildra som ein raud kross på eit gult felt. Seinare fekk Noreg, Finland, Island og enkelte undernasjonale einingar i nordiske land, eller område med norrøn påverknad, krossflagg. Det norske flagget var det første nordiske krossflagget med tre fargar. Sjølv om mange flagg bruker det same mønsteret, har dei ulik historie og ulik symbolikk.

## Nasjonalflagg i dei nordiske landa

Fil:Flag of Denmark.svg|Det danske flagget 
Fil:Flag of Finland.svg|Det finske flagget
Fil:Flag of Iceland.svg|Det islandske flagget
Fil:Flag of Norway.svg|Det norske flagget
Fil:Flag of Sweden.svg|Det svenske flagget


### Sjølvstyrte område med nordisk krossflagg

Fil:Flag of the Faroe Islands.svg|Det færøyske flagget
Fil:Flag_of_Åland.svg|Det ålandske flagget


## Nordisk krossflagg på dei britiske øyane
Mange område på dei britiske øyane vart koloniserte av nordmenn og danskar i vikingtida. Mange har vist tilknytinga til Skandinavia ved å velje seg flagg tufta på tradisjonen med nordiske krossflagg.


File:Flag of Shetland.svg|Det shetlandske flagget
File:2007 Flag of Orkney.svg|Det orknøyske flagget


## Andre flagg

Fil:Danish flag of mourning.svg|Dansk sørgjeflagg frå 1700-talet.
Fil:Greek Royal Flag 1863.svg|Det greske kongeflagget frå 1860-åra (Kong Georg av Hellas var òg prins av Danmark)
Fil:War ensign of Germany (1938-1945).svg|Flagget til den tyske *[[Kriegsmarine]]* frå 1935 til 1945. Nazi-Tyskland dyrka til tider det nordiske.


Det engelske flagget er ein raud kross på kvit botn, men den vertikale stripa står midt på flagget, ikkje til eine sida slik dei nordiske krossflagga gjer.

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nordisk korsflagg|Nordisk korsflagg]]» frå ,  den 13. november 2010.*
**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Nordic Cross flag|Nordic Cross flag]]» frå ,  den 13. november 2010.*
Det svenske imperiet

**Kongedømet Sverige** var mellom 1611 og 1718 ei av stormaktene i Europa. I moderne historie vert perioden kalla **Det svenske imperiet**, eller på svensk *stormaktstiden*.

Stormaktstida blir inndelt i yngre Vasatid (1611-1654) og Karolinartida (1654-1718). Stormaktstida blir rekna for å ha starta då Gustav II Adolf tok over trona i 1611, sjølv om nokre meiner perioden kan reknast frå 1561, då Erik XIV starta ekspansjonen til Sverige rundt Austersjøen ved å sende ein hær til Reval (dagens Tallinn). Stormaktstida vart avslutta då Sverige tapte i den store nordiske krigen (1700-1721), og heilt konkret då Karl XII fall ved Halden i Noreg.

Den svenske stormaktstida var relativ kort og alltid skjør. Det underliggande ressursgrunnlaget til Sverige i folkesetnad og næringsliv var avgrensa og gjennom erobringstokt mot fleire omliggande land fekk landet etter kvart mange fiendar. Når arvefiende Russland vart modernisert under Peter I enda tida til Sverige som stormakt. Etter at Karl XII mista livet ved Fredrikshald vart krigskassen til landet fordelt og den store arméen vart oppløyst. Deretter følgde ein kort og intensiv kamp om makta i Sverige mellom ulike fraksjonar og straks etter vart det underteikna fredsavtalar med dei ulike nasjonane Sverige hadde vore i krig med.

Under stormaktstida var Sverige ofte avhengig av finansiell og militær støtte frå meir utvikla europeiske land. Under trettiårskrigen mottok Sverige store subsidiar frå Frankrike som var interessert i å sjå den dominerande tyske fyrsteslekta Habsburg veikt. Handelsnasjonane England og Nederland var mot at eit enkelt land skulle dominere Austersjøen og støtta difor Sverige når landet var pressa av Danmark-Noreg.

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Stormaktstiden|Stormaktstiden]]» frå ,  den 13. november 2010.*
Supinum

**Supinum** er i latin ei nemning for to nominalformer av verbet. I norsk er det ei nemning for inkjekjønnsforma av perfektum partisipp, ei form som blir brukt etter hjelpeverbet *ha*. Døme: har *drøymt*, har *levt*, har *kome*.
Audun Kidøy

**Audun Kidøy** () er ein norsk forretningsmann frå Gulen kommune.

Audun Kidøy starta karrieren sin som entreprenør i byrjinga av 1960-åra. I perioden 1969 til 1981 var han leiar av Aksel Bruvik si avdeling i Førde. Kidøy vart likeverdig eigar i entreprenørfirmaet Gravdalgruppa, eller *Gravdal Byggjeforretning*, i 1981, og overtok då 20 prosent av aksjane i firmaet. Gravdalgruppa hadde vorte skipa av Magne Gravdal i 1961 som personleg selskap. I 1993 overtok Kidøy heile eigarskapet av Gravdalgruppa. Audun vart sitjande som dagleg leiar i Gravdalgruppa fram til 31.12.1998.

Kidøy er framleis eigar av Gravdalgruppa. Firmaet har vakse seg til å verta ei av dei største byggjeforretningane i Sogn og Fjordane i dag.
Gravdalgruppa har hovudkontor i Førde, der Audun Kidøy også er busett.

## Kjelder

* Sogn og Fjordane Fylkesleksikon om Audun Kidøy. 
* Powerpointpresentasjon av Gravdalgruppa.
Verkemiddel i lyrikk

**Verkemiddel i lyrikk** er dei uttrykksmidla som er vanlege i lyriske tekstar. I lyrikk legg ein gjerne stor vekt på dei einskilde orda og dei konnotasjonane dei skaper, vidare på dei musikalske sidene ved språket og på språklege bilete. Somme tider bryt teksten med vanlege reglar for grammatikk og rettskriving, og han kan også ha fått ei uvanleg grafisk form.

Vi skil gjerne mellom lyrikk i diktform, som er det typiske, og prosalyrikk, som er prosa med lyriske trekk. Eit anna skilje går mellom tradisjonell lyrikk (eller dikt), som er bygt opp etter eit fast rim- og rytmemønster, og moderne lyrikk, som er utforma på ein friare måte.

## Diktforma
* Overskrift
* Linjeinndeling
* Strofeinndeling
* Enjambement

## Musikalske verkemiddel
* Enderim
* Bokstavrim
* Rytme
* Takt
* Onomatopoetikon

## Ordval
* Denotasjon
* Konnotasjon
* Høgstil
* Lavstil

## Språklege bilete
* Samanlikning
* Metafor
* Metonymi
* Besjeling
* Personifisering
* Symbol
* Allegori
* Allusjon
* Heiti
* Kjenning

## Andre verkemiddel
* Komposisjon
* Kontrast
* Gjentaking
* Anafor
* Epifor
* Syndese
* Asyndese
* Grammatikk
* Grafisk form

## Kjelder
Hans Petter Løvold og Magne Eide Møster, 1988, *Analyseboka*.
Setane

**Setane** er eit fjell i Gulen kommune i Vestland. Det ligg mellom dalane til Oppedalselva og Storelva, om lag 6 km sør-søraust for Ytre Oppedal. Største høgda er 697 meter over havet. Det er bratte fjellsider i alle retningar unntatt i nordaust og mot Grønnlifjellet i sørvest.
Erling Virkesdal

**Erling Virkesdal** () er ein norsk historikar og forfattar frå Dalsøyra i Gulen kommune i Sogn og Fjordane.

I åra 1971-1996 arbeidde Virkesdal som undervisningsleiar ved Bergens Sjøfartsmuseum, og frå 1996 og utover var han styrar ved Herdla Museum.

Virkesdal har gjeve ut ei heil mengd historiebøker om ulike ruteselskap i Bergen og resten av Hordaland, og om kystkultur. Han har arbeidd svært mykje med restaureringa av det gamle bygningsmiljøet i Strusshamn på Askøy. Her finst det m.a. mølle og fabrikkbygningar.

Virkesdal er busett på Askøy.

## Bibliografi
### Bøker
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Kjelder

* Om Erling Virkesdal i Alkunne.no
* Fjordkysten.no - kjeldebruk av Erling Virkesdal si bok. 

;Artiklar tidsskrift - eit utval
* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
Høgre (fleirtyding)

**Høgre**, av norrønt *høgri*, komparativ av *høg*, har fleire tydingar:

* Høgre, eit norsk politisk parti
* Høgresida, politisk retning som stør oppunder konservativisme øg økonomisk liberalisme
* Retninga høgre

## Kjelder
Venstre (fleirtyding)

**Venstre**, av norrønt *vinstri*, samanheng med *vin, vinr* (venn), har fleire tydingar:

*Retninga venstre
*Venstre, eit norsk politisk parti
*Venstre i Danmark, eit dansk politisk parti
*Venstresida, politisk retning som stør oppunder sosialisme eller sosial liberalisme

## Kjelder
Prestekrageslekta

**Prestekrageslekta** (*Leucanthemum*) er ei planteslekt i korgplantefamilien. Tidlegare vart artane i denne slekta lagt til slekta Chrysanthemum.

## Norsk art i prestekrageslekta
I Noreg veks ein art:
* Prestekrage (*Leucanthemum vulgare*)

## Galleri

2010-05-25 (34) plants.JPG


## Kjelder
* Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Margerit|Margerit]]» frå ,  den 14. november 2010.*
Dylle

**Dylle** er ei planteslekt i korgplantefamilien. Dyllene er store plantar med kvit mjølkesaft. Dei har innhol stengel som inneheld ei mjølkeaktig plantesaf, blanke kålgrøne blad som går kring stengelen, og gule korger i halvskjerm. Fruktene har kvit fnokk. 

Plantane i slekta kan etast. Unge blad kan etast råe har ein smak som kan minna om salat, medan andre blad kan brukast som spinatvekst. Dylle er mellom anna ein tradisjonell matplante på New Zealand, der han er kjend som *puha*, *rareke* eller *raraki*. Mange stader er likevel dylle rekna som ugras.

I Noreg veks fem artar av dylle.

### Norske artar i dylleslekta
* Åkerdylle (*Sonchus arvensis*)
* Snaudylle (*Sonchus uliginosus*)
* Sumpdylle (*Sonchus palustris*)
* Haredylle (*Sonchus oleraceus*)
* Stivdylle (*Sonchus  asper*)

## Kjelder

*Dansk Wikipedia.
*Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.
*«Sow-Thistles», *A Modern Herbal*, Botanical.com
----
**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Sonchus|Sonchus]]» frå ,  den 1. september 2014.*
Nyhammaren

**Nyhammaren** (òg skrive **Nyhammar** og **Nyhamar**) er ei bygd i Gulen kommune i Vestland. Den ligg nordaust på Hisarøy, på vestsida av Nyhammarsundet, og rundt 5 kilometer i rett line nordvest for kommunesenteret Eivindvik. Hiserøyna har ikkje fastlandssamband, men snøggbåtruta Dingja-Sollibotn har Nyhammar som stoppestad.
Laivorganisasjonen Ravn

**Ravn** er ein norsk organisasjon som driv med laiv eller levande rollespel. Ravn vart skipa kring 1990, og er med dette truleg den eldste laivorganisasjonen i Noreg. Ravn har hovudsete i Oslo, men har medlemmer over heile landet. Dei fyrste åra brukte Ravn å halde to store laivar eller spel i året; ein sommarlaiv der spelet gjekk føre seg i Ravn si eiga verd Ravnaverden og ein meir historisk basert vinterlaiv. Dei seinare åra har Ravn endra fokus til å bli meir ei gruppe som legg til rette for laivhobbyen.

Ravn har organisasjonsnummer 979 434 774 i Brønnøysundregistra. Høvding er Kristine Grønningsæter (2020).

## Ravnaverden
Ravnaverden er ei fiktiv verd der handlinga i mange av laivane til Ravn har gått føre seg. Mykje av bakgrunnsstoffet ligg på nettet i wikien Encyclopedia Corvia.

## Bakgrunnsstoff
*
Retninga høgre

:: *Sjå òg [[Høgre (fleirtyding)]]

*'Høgre*'  er den retninga vi vender mot når vi snur oss med klokka eller med sola. Den motsette retninga er [[retninga venstre|venstre]]. 

Til sjøs brukar ein nemninga  *styrbord* om høgre side av båten, orientert ut frå normal fartsretning-

Ordet høgre kjem frå av [[norrønt]] *høgri*, og er  [[komparativ]] av *høg*., og kan ha samanheng med ordet *hag'', i tydinga 'flink, hendig'. 
Til ordet høgre er det i mange språk i europeisk kulturkrins knytt positive eigenskapar. Det kan ha samanheng med at dei fleste menneske er sterkare og meir førlege i høgrehanda enn i venstrehanda. 

## Kjelder
Retninga venstre

:: *Sjå òg [[Venstre (fleirtyding)]]

*'Venstre*' er, sett frå menneskeleg synsstad, det som ligg på same side som [[hjarta]]. Den motsette retninga er [[retninga høgre|høgre]].

Til sjøs bruker ein omgrepet *babord* om venstre side av båten.

Ordet kjem frå  [[norrønt]] *vinstri*,  og har truleg samanheng med *vin, 'vinr* (venn),.  

Samtidig som ordet *venstre'' er knytt til hjartesida, den gode, kjærlege sida av kroppen, er det òg knytt til uheldige eigenskapar. Det har samanheng med at venstrehanda hos dei fleste menneske er mindre førleg enn høgrehanda. 

## Sjå au
*Venstrehendt
*Links

## Kjelder
August den sterke

**Friedrich August I** eller **August den sterke** (polsk *August II Mocny*) () var kurfyrste av Sachsen 1694-1733, og som **August II** dessutan konge av Polen 1697-1704 og 1709-1733.

Han var son av Johan Georg III av Sachsen og Anna Sofia av Danmark, samt fetter av svenskekongen Karl XII. Han budde på jaktslottet Moritzburg i Sachsen, kjent som kongeslottet i filmen *[[Tre nøtter til Askepott]]*.

Han skaffa seg tilgjenge til den polske krona takka vere støtte frå framande stormakter og mutingar. Han lét seg styre berre av dynastiske interesser og førte Polen inn i krig med Sverige som ein del av den store nordiske krigen, noko som førte til svensk invasjon og resulterte i omfattande øydeleggingar i Polen.

Den polske arvefølgjekrigen braut ut etter han døydde.

Friedrich August II var gift med Christiane Eberhardine av Brandenburg-Bayreuth.

**Born:**
# Friedrich August II av Sachsen.

**Born (med [[Aurora von Königsmarck]]):**
# Moritz av Sachsen, marskalk av Sachsen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:August II av Polen|August II av Polen]]» frå ,  den 14. november 2010.*
Liv Midttun

**Liv Midttun** () var ein norsk formingslærar og instruktør i folkevisedans. Midttun kom frå Eivindvik i Gulen kommune i Sogn og Fjordane.

Liv Midttun arbeidde som formingslærar på skular i Åsane, i Bergen, på Nordmøre, i Hallingdal og i Buskerud.
Frå 1956 til 1964 sat Midttun som leikleiar i Noregs Ungdomslag. Ho la ned svært mykje arbeid i å utforma bøkene om *«Norske Folkedansar»*.

Liv Midttun døydde i 1998.

***Sjå også: ***
* Norsk folkedans
* Norsk songdans
* Noregs Ungdomslag

## Kjelder

* Sogn og Fjordane Fylkesleksikon om Liv Midttun.
Knutepunkt

**Knutepunkt** er ei årleg samling for folk som driv med laiv og rollespel. Arrangementet går på omgang mellom Noreg, Sverige, Finland og Danmark, og deltakarane er frå mange ulike land. Dei siste åra har det mellom anna vore deltakarar frå Slovakia, Bulgaria, Tsjekkia, Israel, Italia, Tyskland, Sveits, Kviterussland, Frankrike, USA og Storbritannia. Namnet skifter frå land til land, så Knutepunkt kallast Knudepunkt i Danmark, Solmukohta i Finland og Knutpunkt i Sverige.
## Avheldne Knutepunkt
*Knutepunkt 1997 Oslo, Noreg.
*Knutpunkt 1998 Stockholm, Sverige.
*Knudepunkt 1999 København, Danmark.
*Solmukohta 2000 Helsingfors, Finland.
*Knutepunkt 2001 Oslo, Noreg.
*Knutpunkt 2002 Stockholm, Sverige.
*Knudepunkt 2003 København, Danmark.
*Solmukohta 2004 Esbo, Finland.
*Knutepunkt 2005 Oslo, Noreg.
*Knutpunkt 2006 Barnens ö, Sverige.
*Knudepunkt 2007 Helsinge, Danmark.
*Solmukohta 2008 Finland.
*Knutepunkt 2009 Oslo, Noreg.
*Knutpunkt 2010 Fiskeboda, Sverige.
*Knudepunkt 2011 Helsinge, Danmark
*Solmukohta 2012 Finland
*Knutepunkt 2013, Haraldvangen, Noreg
*Knutpunkt 2014, Halmstad, Sverige
*Knudepunkt 2015, Ringe, Danmark

## Litteratur
I samband med Knutepunkt har ei rekkje bøker vorte utgjevne sidan 2001:
*Anette Alfsvåg, Ingrid Storrø, Erlend Eidsem Hansen (red.): *The Book*. Knutepunkt 2001.
*Morten Gade, Line Thorup & Mikkel Sander (red.): *As Larp Grows Up*. Knudepunkt 2003. ISBN 87-989377-0-7. http://www.laivforum.dk/kp03_book/
*Markus Montola & Jaakko Stenros (red.): *Beyond Role and Play*. Solmukohta 2004. ISBN 952-91-6842-X. http://www.ropecon.fi/brap/ 
*Petter Bøckman & Ragnhild Hutchison (red.): *Dissecting Larp*. Knutepunkt 2005. ISBN 82-997102-0-0 (print) ISBN 82-997102-1-9 (online) http://knutepunkt.laiv.org/kp05/ 
*Thorbiörn Fritzon & Tobias Wrigstad (red.) : *Role, Play, Art*. Knutpunkt 2006. ISBN 91-631-8853-8  . http://jeepen.org/kpbook/
*Jesper Donnis, Morten Gade & Line Thorup (red.): *Lifelike*. Knudepunkt 2007. ISBN 978-87-989377-1-5. http://www.liveforum.dk/kp07book/ 
*Jaakko Stenros & Markus Montola (red.): *Playground Worlds*. Solmukohta 2008. ISBN 978-952-92-3579-7 (print) ISBN 978-952-92-3580-3 (pdf)
*Matthijs Holter, Eirik Fatland & Even Tømte (red.): *Larp, the Universe and Everything*. Knutepunkt 2009. ISBN 978-82-997102-2-0 http://knutepunkt.laiv.org/2009/book/ 
*Elge Larsson (red.) *Playing Reality*. Knutpunkt 2010.
*Thomas Duus Henriksen, Christian Bierlich, Kasper Friis Hansen, Valdemar Kølle (red.): *Think Larp*. Knudepunkt 2011. ISBN 978-87-92507-04-4
*Claus Raasted (red.): *Talk Larp*. Knudepunkt 2011 ISBN 978-87-92507-05-1
*Lars Andersen, Charles Bo Nielsen, Luisa Carbonelli, Jesper Heebøll-Christensen, Marie Oscilowski (red.): *Do Larp.* Knudepunkt 2011. ISBN 978-87-92507-06-8
*Juhana Pettersson (red.): *States of Play: Nordic Larp Around the World*. Solmukohta 2012. ISBN 978-952-67599-4-4 / ISBN 978-952-67599-5-1 (PDF) http://www.nordicrpg.fi/julkaisut/states-of-play/

## Videodokumentasjon
Knudepunkt 2011 vart dokumentert i videoar som ligg på Knudepunkt 2011 Vimeo Channel.

## Bakgrunnsstoff
Knutepunkt 2009 om kva Knutepunkt er
Stanisław Leszczyński

**Stanisław I Leszczyński** () var konge av Polen i periodane 1704-1709 og 1733-1736. Den første gongen som konge vart han sett på trona av ei framand makt (Sverige) og avsett av landsmennene sine, den andre gongen utropt av landsmennene sine, men avsett av ei framand makt (Russland).

Stanisław Leszczyński var vojvod av Poznan og høyrde til Huset Leszczyński. Ved eit besøk i det svenske hovudkvarteret i Polen under den store nordiske krigen vann han tilliten til Karl XII. Han såg i han ein mogleg kandidat til den polske trona i staden for den sitjande kongen August den sterke som deltok i krigen på Russland si side. Stanisław Leszczyński vart likevel ikkje akseptert som konge av den polske adelen, som såg på han som ein svensk vasall.

Etter svensk press og våpentrugslar vart han likevel vald til polsk konge i juli 1704, noko som førte til ein intern arvefølgjekrig parallelt med krigen med svenskar og russarar. Etter nederlaget til Karl XII i slaget ved Poltava i 1709 tok August den sterke tilbake trona med hjelp av Peter den store og med støtte frå majoriteten av den polske adelen. Stanisław Leszczyński måtte då forlate Polen. Familien hans budde i perioden 1709-1720 i Svensk Pommern og i Sverige, mellom anna tre år i Kristianstad.

I åra 1714–1720 forvalta Stanisław Leszczyński hertugdømet til den pfalziske slekta Pfalz-Zweibrücken. Etter at August den sterke døydde, vart Stanisław Leszczyński igjen vald til polsk konge i 1733 med støtte frå svigersonen Ludvig XV av Frankrike som var gift med dottera til Leszczyń Marie Leszczyńska.

Under den polske arvefølgjekrigen vart han fordrive av russarane og abdiserte i 1736, men fekk halde kongetittelen då dette gjekk inn i vilkåra i fredsavtalen i Wien frå 1738, som vart stadfesta i 1738. Han fekk òg Lorraine som hertugdøme på livstid då svigersonen hans Ludvig XV hadde erobra dette frå Austerrike under den polske arvefølgjekrigen. Då han døydde vart dette annektert av Frankrike.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Stanisław I Leszczyński|Stanisław I Leszczyński]]» frå , den 14. november 2010.* 

## Bakgrunnsstoff