open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eritrea

**Eritrea** er ein stat i nordaust Afrika. Landet har kyst mot Raudehavet i aust og grense mot Sudan i nord og vest og mot Etiopia og Djibouti i sør. Eritrea er rekna som eitt av dei minst utvikla landa i verda.

## Geografi

Eritrea ligg ved Afrikas horn og grensar imot Raudehavet i nord og nord-aust. Utanfor kysten ligg Dahlakøyene. Det høgaste fjellet er Soira i sentrale Eritrea, 3&nbsp;018 meter over havet.

Høglandet i nord er ein del av det nordetiopiske platået eller Det etiopiske høglandet. Platået går her nesten heilt ut til kysten av Raudehavet. Langs den nordlege delen av kysten er det ei smal stripe sletteland før fjella reiser seg nesten loddrett opp til platået.

Dei største byane er hovudstaden Asmara, hamnebyen Assab i sør-aust, og byane Keren og Massawa.

Utanfor kysten er det fleire øyar, mellom anna Dahlak-arkipelet og Hanishøyane og korallrev.

Låglandet i sør er ein del av Danakilørkenen, som til dels ligg under nivået til havet. Einskilde høgare parti finst i innlandet i sør.

### Klima

Klimaet i dei vestlege høgdedraga er forfriskande med kjølige vind og om lag 1150 mm nedbør kvart år, i tillegg til ein god del sol og små endringar i temperaturen gjennom året. 

Denakilørkenen dekker derimot det meste av kysten og den sørlege delen av landet, og er ein av dei varmaste stadane på jorda, og temperaturen kan tidvis stige opp til nesten 50&nbsp;°C. I tillegg er det i praksis ikkje noko regn her.

### Regionar
Eritrea er delt inn i 6 regionar:

* Sentral
* Anseba
* Sørlege Raudehavet
* Nordlege Raudehavet
* Sør
* Gash-Barka

## Geologi
Berggrunnen i Eritrea består av prekambriske bergartar som vart deformert under den panafrikanske orogenesen og intrudert av granitt i byrjinga av paleozoikum. Det var omfattande forkastingsaktivitet ved danninga av Raudehavet i oligocen- og miocen-tida.

Eritrea har rike førekomstar av gull, kopar og sink. Utanfor kysten finst førekomstar av olje og gass.

## Kjelder
* Eritreas landformer. (2013, 12. januar). I Store norske leksikon. Henta 21. januar 2014 frå http://snl.no/Eritreas_landformer.
* Askheim, Svein. (2013, 12. januar). Eritreas geologi. I Store norske leksikon. Henta 21. januar 2014 frå http://snl.no/Eritreas_geologi.

## Bakgrunnsstoff
Hassel

**Hassel** (*Corylus avellana*) er ein art i hasselslekta i bjørkefamilien. Han er mest kjend for nøttene som kan etast. Hassel veks i urer og kratt i innlandet opp til Sør-Fron og Vestre Slidre, og langs kysten opp til Steigen i Nordland. Det er nordlegaste førekomsten i verda.

## Bruk
Dei tynne seige kvistane frå hassel vert brukt til flettverk og tønnebånd. Veden har også vore brukt til trekol, som blir av svært god kvalitet.

Nøttene inneheld ca 60 % olje, 20 % protein og ein del C-vitaminar. Dei har vore brukt både som menneske- og dyremat, og som råstoff for både såpe- og parfymeproduksjon.

## Tradisjon

Hasselen har tradisjonelt vore nytta som «varseltre». Mange nøtter tydde ein våt haust og kald vinter, mens få nøtter spådde ein tørr høst og mild vinter.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Galindisk

**Galindisk** er eit utdøydd språk, vanlegvis rekna å ha høyrt til den baltiske språkfamilien. Galindisk var mykje likt gamalprøyssisk. Det finst ingen skrifter som er tekne vare på av språket.

Den vestbaltiske språkgruppa som galindisk høyrer til, døydde ut av di gamalprøyssarane og galindarane vart assimilerte etter den tyske krossriddarinvasjonen av Baltikum. På tilsvarande vis vart sudovarane assimilerte av litauarane. Det sudoviske kongedømet tilsvarte den litauiske delen av Suvalkia.
Bhutan

**Bhutan** er eit lite land i Himalaya i Sør-Asia. Landet grensar til India og Folkerepublikken Kina. Det eigentleg namnet på Bhutan, **Druk Yul** (uttala *dru ü*), tyder 
drakelandet.

Landet er kjend for å vera eitt av dei mest avsondra i verda gjennom ein medviten politikk ført av dei bhutanske kongane. Mellom anna er det påbode å bera tradisjonelle klede. Få utlendingar har fått reisa inn i landet, og moderne massemedia har vore haldne ute. I dag er likevel både turisme og media i vekst.

Fram til 1998 hadde kongen totalitær makt i landet, men etter det har han gradvis gjeve frå seg meir og meir makt. Kong Jigme Singye Wangchuck gjennomførte ein prosess som leidde fram til valet i Bhutan 2008, det første frie valet i landet. Singye abdiserte i 2006, og overlét trona til den unge sonen Jigme Khesar Namgyal Wangchuck. Bhutan vil framleis vera eit monarki, og begge partia som stilte ved valet la stor vekt på rolla til kongen.

## Klima
Bhutan har i røynda tre klimasoner. Den særlege er kring 50 km brei med høgder frå 150 til 2000 moh og her er det tropisk klima. Monsun som kjem her om sommarne fører med seg mykje nedbør, som vert pressa opp mot dei høge fjella og gjev store mengder regn. Nedbørnormalen er her kring 2500 mm. Lenger nord ligg den ca. 75 km breie sentrale sonen som for det meste ligg mellom 2000 og 4000 moh. Her er det temperert klima med monsunregn. Ved grensefjella i Store Himalaya er klimaet nær arktisk.

I nordlege område av landet har ein derimot ein god del torevêr om våren, lenge før monsunen kjem. Midt i monsuntida, frå juni til september, kjem mykje av nedbøren om natta, og ein kan ha litt sol om ettermiddagen før bygene kjem. Landet har ein normal årsnedbør på om lag 3000 mm, og det meste kjem frå mai til oktober. Under dei høgaste fjelltoppane er vintervêret vanlegvis klårt med frost om morgonen, og av og til litt tåke.
Tysk historie

Dei tyske folka blei ikkje samla i ei politisk eining før seint på 1800-talet, men dei hadde likevel sterk innverknad på vestleg historie frå dei blei kjende i Europa i det første tusenåret fvt.

Det tysk-romerske riket, som varte frå det åttande hundreåret til 1806, var det første tyske keisarriket. Riket dekte dagens Tyskland, Tsjekkia, Austerrike, Sveits, Nederlanda, det austlege Frankrike, og nordlege og sentrale delar av Italia. Statsoverhovudet var som regel den tyske keisaren, og kjerneområda var alltid det som no er tyske statar. 

Det tyske keisarriket som varte frå 1871 til 1918 blei ofte kalla *det andre riket* fordi det stamma frå mellomalderriket. Vidare kalla Adolf Hitler sitt Nazi-Tyskland for *[[det tredje riket]]*. Det demokratiske Tyskland mellom desse vart kalla Weimar-republikken.
Viracocha

**Can Tici Viracocha** (quechua *Kun Tiqsi Wiraqucha*), òg skrive *Con-Tiki Viracocha*, var ein «solgud», skaparen av sivilisasjonen og ein av dei viktigaste guddommane i religionen til inkaene. 

Etter legenda fekk han ein son, Inti, og ei dotter, Mama Quilla. I legenda øydela Viracocha folket rundt Titicaca med ein flaum der to menneske overlevde for å bere sivilisasjonen til resten av verda. I ei anna legende var han far til dei første åtte siviliserte menneska. I somme soger hadde han òg kona Mama Cocha.

## Namn
*Tiqsi* i quechua tyder ‘grunnlag’ eller ‘base’, medan *wira* tyder ‘feitt’, som tydde energikjelde hos inkaane. Adjektiva *kun* og *qucha*/*kucha* tyder noko slikt som ‘stor, allvetande, kraftfull’ etc. 

*Vira Cocha* kan òg omsetjast til ‘skum på havet’ eller ‘havets skum’, som kan ymte om at namnet kjem av at andletet til Viracocha, som etter tradisjonen skal ha vore ekstremt lyst og skjeggete. 

## Sjå òg
* Manco Capac
* Inti
* Kon-Tiki

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Viracocha|Viracocha]]» frå ,  den 5. juli 2005.*  
* Daniel G. Brinton, M.D., ''American Hero-Myths. A Study In The Native Religions Of The Western Continent'' (1882) Project Gutenberg
Agurknytt

**Agurknytt** er ei nemning for nyhendeoppslag om uviktige emne som typisk finn stad når det er **agurktid**, ei tid der det er lite anna nyhendestoff å rapportera om.

## Innhald
Omgrepet er gjerne knytt til ferietida om sommaren der det tradisjonelt skjer lite i politisk eller økonomisk samanheng. I tillegg til politiske organisasjonar og verksemder kan også erfarne leiarar og nyhendeformidlarar ha ferie. Dette medfører at stadfortredande leiarar kan ha mindre spelerom til å ta avgjersler eller koma med utsegner på den eine sida, og at mindre erfarne journalistar og vikarar kan ha vanskar med å finna og dekka stoff på den andre.

Ein del redaktørar og redaksjonsleiarar reknar omgrepet som ei unnskylding for dårleg journalistikk eller latskap. Fenomenet kan også forklarast med at folk gjerne les litt lette nyhende om sommaren, som saker om grønsaker eller vêret.
 
## Ordsoge og andre språk

Omgrepet agurktid er kjend frå fleire europeiske språk. Det er kjend frå 1700-talet på tysk som *Sauregurkenzeit* og på engelsk som *cucumber time*. Den opphavlege bruken på engelsk, kjend frå ei forbryterspråkordliste, var knytt til skreddaryrket, kanskje til tida då skreddarane hadde lite å gjera. 	Den tyske bruken er blitt forklart med at det var på denne tiden agurkar var mogne og blei sylta og lagt på glas eller etne i store mengder, eller det skl vera ei forvansking av *zoréss- und jókresszeit*, eit løyndespråkord avleidd frå jiddisk *zoro und joker*, av hebraisk *zarót* og *jakrút*, ’liding- og dyrtid’.

Frå midten av 1800-talet fekk omgrepet ei nærare tilknyting til avisene og småsakene dei gjerne dekka i sommarsesongen.
Tida er kjend som agurktid på ei rekkje språk, som 
*agurketid* på dansk, 
*gúrkutíð* på islandsk
*komkommertijd* på nederlandsk,
*hapukurgihooaeg* på estisk
*sezon ogórkowy* på polsk, 
*okurková sezóna* på tsjekkisk,  
*uhorková sezóna* på slovakisk, 
*uborkaszezon* på ungarsk 
og *onat ha'melafefonim* (עונת המלפפונים ) på hebraisk.
Tysk *Sauregurkenzeit* og slovenske *čas kislih kumaric* tyder 'sylteagurktid'.

Andre namn på tida er svensk *nyhetstorka*, tysk *Sommerloch* ('sommarholet'), fransk  *la morte-saison* ('daudtida') eller *la saison des marronniers* ('kastanjetida') eller engelsk *silly season* ('tøysetida'). I engelsktalande land på den sørlege halvkula fell den «tøysete» sommarsesongen i juletida.

Agurknytt kan også kallast *rötmånadshistoria* på svensk eller *mätäkuun juttu* på finsk, som i omgrepet røtmånad (hundedagane).
I Spania kan ein kalla slike nyhende ein *serpiente de verano*, 'sommarslange', noko som viser til historier om Loch Ness-monsteret og liknande som skal få fleire nyhendeoverskrifter om sommaren.

## Kjelder


**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Silly season|Silly season]]» frå ,  den 18. september 2016.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Moderne agurknytt  i Stavanger Aftenblad
* www.agurknytt.no
Carl Fredrik Engelstad

**Carl Fredrik Johan Engelstad**, kjend som **Carl Fredrik Engelstad**, (), var ein norsk teatersjef, forfattar, dramatikar, journalist, litteraturforskar og omsetjar fødd i Hadsel. Engelstad var utdanna magister i europeisk litteraturhistorie. I 1960-61 var han teatersjef for Nationaltheateret. Han arbeidde det meste av livet som journalist og litteraturkritikar, fyrst for Morgenbladet og sidan for Aftenposten.

Engelstad debuterte skjønnlitterært i 1949 med skodespela *Pen eldre herre* og *Ung mann på vingene*, medan den fyrste romanen hans, *Gjester i mørket*, kom i 1957. Han skreiv romanar, skodespel, biografiar og sakprosa om mellom anna litteraturforsking. Han vann Kritikarprisen to gonger.

### Prisar
* 1976 &ndash; Bastianprisen for omsetjing av Paul Nizan: *Antoine Bloyé*
* 1977 &ndash; Kritikarprisen for *Størst blant dem* 
* 1986 &ndash; Riksmålsforbundets litteraturpris 
* 1986 &ndash; Kritikarprisen for *De levendes land*

## Bøker

* 1940 &ndash; *Mennesker og makter : Sigrid Undsets middelalderromaner* &ndash; sakprosa 
* 1940 &ndash; *Stadier i naturalismen : Flaubert - Zola - Strindberg*
* 1942 &ndash; *Frans fra Assisi : trubadur og helgen* &ndash; biografi 
* 1946 &ndash; *Fredrik Ramm : en minnebok* &ndash; biografi 
* 1946 &ndash; *Ronald Fangen : en mann og hans samtid* &ndash; biografi 
* 1957 &ndash; *Gjester i mørket* &ndash; roman 
* 1967 &ndash; *Tiden og troen* &ndash; sakprosa 
* 1968 &ndash; *Kulturkollisjon i Afrika* &ndash; sakprosa 
* 1970 &ndash; *Notater underveis* &ndash; artikkelsamling
* 1972 &ndash; *Fire norske diktere : Gunnar Heiberg, Nils Collett Vogt, Vilhelm Krag, Sigbjørn Obstfelder* 
* 1973 &ndash; *Jordbær på et strå* 
* 1974 &ndash; *Vårt århundre i speilet : 25 romaner om en kultur i krise* &ndash; sakprosa 
* 1975 &ndash; *Et ord er et under* &ndash; artikkelsamling 
* 1977 &ndash; *Størst blant dem : Peter Havigs notater* &ndash; roman 
* 1981 &ndash; *Tre Maridalsspill: Kirkebyggeren. Svartedauen. Kirkesølvet* &ndash; drama 
* 1982 &ndash; *Drømmen om mennesket : litterære essays*
* 1984 &ndash; *Ludvig Holberg : gjøgleren, granskeren, gåten* &ndash; sakprosa 
* 1986 &ndash; *De levendes land* &ndash; roman
* 1989 &ndash; *Anne-Lise Knoff* &ndash; skriven saman med Arve Stensrud &ndash; kunstbok
* 1990 &ndash; *Fortid og nærhet* &ndash; essaysamling 
* 1992 &ndash; *Norske Selskabs Blomst og Krone : Johan Herman Wessel 1742-1785* &ndash; sakprosa 

## Kjelder

* Carl Fredrik Engelstad henta frå Bokmålswikipedia 5. juli 2005.
* SAMBOK: søk på Engelstad, Carl Fredrik.
Jåttåvågen

**Jåttåvågen** er ein våg i Stavanger kommune, ved Jåttå i Hinna bydel. Frå 1970 til 1990-åra var området eit stort industriområde, med bygging av store Condeep - oljeplattformar i betong. Kring år 2000 og frametter har industriverksemda vorte trappa ned, og mykje bustadbygging skjer i området. Det er laga til ei båthamn og Viking Fotballklubb har bygd Viking Stadion. 

## Litteratur
* Per Christian Omvik og Tor Jørgen Stray Zahl Pettersen: *Jåttåvågen; steds- og landskapsanalyse*, Stavanger 1999. ISBN 82-91544-18-2

## Sjå òg
* Jåttånuten
Tabloid

:*Sjå òg artikkelen om [[fjernsynsprogrammet Tabloid]]*

**Tabloid** er eit omgrep som kan visa til både form og innhald i ei avis. Det er det minste avisformatet, og blir teke i bruk av stadig fleire aviser. Samstundes kan «tabloid» visa til ei lettvint og gjerne populistisk framstilling.

Ordet blei opphavleg sett saman av *[[tablett]]* og *[[-oid]]*, '-aktig', og registrert som eit varemerke for piller i 1884 av Burroughs-Wellcome. Men omgrepet fekk snart ei utvida tyding om noko som var lite og lettvint, og blir i dag hovudsakleg brukt innan medieverda. 

## Formatet
Formatet, som blei til i 1918, fekk namn etter den tabloide stilen. Ei avis i tabloidformat måler 597&nbsp;x&nbsp;375&nbsp;mm når ho er open. Ein fordel med tabloidformatet er at avisa blir lettare å handtere under lesing, noko som særleg blir sett pris på ved lesing på kollektive transportmiddel. Særleg i 2000-åra har stadig fleire aviser gått over til tabloidformat.

## Innhald
Tabloidaviser har ord på seg for å legga vekt på sensasjonelle oppslag og overflatisk stoff.

I Noreg vil mange innskrenka «tabloidavis» til berre å visa til aviser som blir selde i laussal, med *[[VG]]* og *[[Dagbladet]]* som dei to største døma. Andre store norske aviser som no blir utgjeve i tabloidformat, men som vanlegvis ikkje blir rekna som tabloidaviser, er *[[Aftenposten]]*, *[[Dagens Næringsliv]]*, *[[Klassekampen]]* og Adresseavisa.
Kjell Ola Dahl

**Kjell Ola Dahl** () på Gjøvik) er ein norsk forfattar. Han er cand. mag. med faga psykologi, juss og bedriftsøkonomi. Han har variert yrkeserfaring, mellom anna som småbrukar, drosjesjåfør, lærar, skulereådgjevar, vaktmester, blomedyrkar, reinhalder, barnehageassistent og sjauar.

Litteraturdebuten hans kom i 1993 med kriminalromanen *Dødens investeringer*. Boka *Siste skygge av tvil* er dramatisert for NRK radio.

## Prisar
* 2000 &ndash; Rivertonprisen for *En liten gyllen ring*
* 2015 &ndash; Brageprisen i open klasse for *Kureren*

## Bøker

* 1993 &ndash; *Dødens investeringer* &ndash; kriminalroman 
* 1994 &ndash; *Seksognitti* &ndash; kriminalroman 
* 1996 &ndash; *Miniatyren* &ndash; kriminalroman 
* 1998 &ndash; *Siste skygge av tvil* &ndash; kriminalroman 
* 2000 &ndash; *En liten gyllen ring* &ndash; kriminalroman 
* 2001 &ndash; *Mannen i vinduet* &ndash; kriminalroman 
* 2002 &ndash; *Gjensynsgleder - love stories* &ndash; novellesamling 
* 2003 &ndash; *Lille tambur* &ndash; kriminalroman 

## Kjelder
* Kjell Ola Dahl henta frå Bokmålswikipedia 5. juli 2005.
* SAMBOK: søk på Dahl, Kjell Ola.
* Aftenpostens forfattarside.
* Dagbladets forfattarside .
Mulevika på Nerlandsøya

**Mulevika** er ei vik eller lita bukt sørvest på Nerlandsøya i Herøy i Møre og Romsdal. 

Vegen gjennom Kvalsvik grunnkrins, endar i ein snuplass eit stykke oppom, slik at det vert ein rimeleg bratt nedoverbakke for å kome ned til sjøen. Det einaste ein ser frå Mulevika, er Skorpa, Svinøya og Atlanterhavet. Mulevika strekkjer seg frå Terneneset ved enden av Skorpesundet til neset Mulen.

Mulevika er ein populær badestad, ikkje minst grunna fin sand og store bølgjer. Mengda med sand kan variere stort frå år til år, då dønningane frå Atlanterhavet av og til vaskar den vekk, og av og til skyl sanden innatt.
Geir Wulff

**Geir Wulff** () er redaktør i den norskspråklege samiske avisa Ságat som kjem ut i Lakselv i Finnmark. Han har vore redaktør sidan 1978.
Finnmark Dagblad

***Finnmark Dagblad*** er ei avis utgjeven i Finnmark fylke. Med eit opplag på rundt 9&nbsp;500 er ho den største avisa i tidlegare Finnmark fylke. Hovudkontoret ligg i Hammerfest, med lokalkontor i Alta, Lakselv og Honningsvåg.

Avisa kjem ut alle vekedagane. Ansvarleg redaktør er Lars Petter Einarsson, medan Gudrun B. Rollefsen er administrerande direktør.

*Finnmark Dagblad* har tidlegare heitt *Vestfinnmark Arbeiderblad* og *Vestfinmarken Socialdemokrat*. 

Det er A-pressa som eig avisa, medan ho igjen har aksjemajoriteten i den samiske avisa *[[Min Áigi]]* og eig vekesavisa *[[Finnmarksposten]]*, som kjem ut i Honningsvåg.

## Opplagstal

## Bakgrunnsstoff
* http://www.finnmarkdagblad.no/

## Kjelder
Min Áigi

***Min Áigi*** («Vår tid») er ei tidlegare samiskspråkleg avis som dekte samisk kultur og samfunnsliv. Ho kom ut to gonger i veka, og hadde redaksjon i Karasjok. *Min Áigi* hadde lokalkontor i Tana, Kautokeino og Jokkmokk, og marknadsavdeling i Lakselv.

*Min Áigi* var eit framhald av den samiske avisa *[[Sámi Áigi]]*, som gjekk konkurs i mars 1993. Ho vart etablert i 1993, første nummer kom ut 22. mai 1993. Sjølv om redaksjonen og dei fleste abonnentane var i Noreg, ønskte *Min Áigi* som visjon å bli ei «allsamisk» avis for samar i alle dei nordiske landa.

*[[Finnmark Dagblad]]* i Hammerfest var hovudeigar gjennom eigarselskapet Min Áigi AS. Andre eigarar var mellom anna Karasjok kommune, Norske Samers Riksforbund (NSR), Samenes Landsforbund (SLF) og Davvi Girji.

## Samanslåing til ''Ávvir''

På ein pressekonferanse 15. august 2007 la *[[Áššu]]* og *Min Áigi* fram planar om å slå seg saman til ei samisk dagsavis. Namnet på den nye avisa blei *[[Ávvir]]* (etter eit framlegg av Láilá Susanne Vars, namneframlegget vart publisert i *Min Áigi* og *Áššu* 18. januar 2008). Første utgåva av *Ávvir* kom på Samefolkets dag, 6. februar 2008.

## Opplag
* 2002: 1 197
* 2003: 1 072
* 2004: 1 211
* 2005: 1 179
* 2006: 1 177
* 2007: 1 104:

## Kjelder
Matias Faldbakken

**Matias Faldbakken** () er ein norsk forfattar og biletkunstnar. Han er son til forfatteren Knut Faldbakken og vart fødd i Hobro i Danmark og voks opp på Hamar. 

Matias Faldbakken er utdanna biletkunstnar frå Vestlandets Kunstakademi i Bergen (1994-98) og Staatliche Hochschule für Bildende Künste i Frankfurt i Tyskland (1996-97).

Han har nytta pseudonymet **Abo Rasul** som forfattarnamn for triologien Skandinavisk Misantropi.

### Prisar

* 2002 &ndash; Bjørnsonstipendet for *The Cocka Hola Company*.

## Bøker

* 2001 &ndash; *The Cocka Hola Company. Skandinavisk misantropi* &ndash; Gjeve ut under pseudonymet Abo Rasul.
* 2002 &ndash; *Macht und Rebel. Skandinavisk misantropi 2* &ndash; Gjeve ut under pseudonymet Abo Rasul.
* 2005 &ndash; *Snort Stories* &ndash; Artikkelsamling.
* 2006 &ndash; *Kaldt Produkt* &ndash; ein modedrne utgåve av Ibsen sitt "et dukkehjem"
* 2008 &ndash; *Unfun. Skandinavisk misantropi 3* &ndash; Gjeve ut under pseudonymet Abo Rasul.

## Bakgrunnsstoff
* Om Matias Faldbakken hjå the-artists.org

## Kjelder
* Matias Faldbakken henta frå Bokmålswikipedia 5. juli 2005.
* Dagbladets forfattarside.
* SAMBOK: søk Faldbakken, Matias
Hyll

**Hyll** er ein samleterm for fleire ulike staudar, buskar og småe tre av slekta *[[Sambucus]]* eller hylleslekta. Dei mest kjende i Skandinavia er:

* *[[Sambucus ebulus]]* &mdash; dansk «sommer-hyld, staude-hyld»
* Svarthyll (lat. *Sambucus nigra*) &mdash; dansk «(vanlig) hyld», svensk «fläder»
** *Sambucus nigra*, var. laciniata &mdash; dansk «fligetbladet hyld, persille-hyld»
* Raudhyll (lat. *Sambucus racemosa*) &mdash; dansk «drue-hyld»
* **[[Sambucus pubens]]** - American Red Elder
San Fernando del Valle de Catamarca

**San Fernando del Valle de Catamarca** er hovudstad i provinsen Catamarca nordvest i Argentina. Byen vert i daglegtale berre kalla for *Catamarca*. Byen dekkjer eit område på 684 km² og har ein busetnad på om lag 141 000 (2001). Med forstadane er der om lag 200 000 innbyggjarar, om lag 70 % av busetnaden i provinsen.

## Geografi
Byen ligg i dalen Valle de Catamarca, ved foten av det 3220 meter høge fjellet Ambato, 533 meter over havet. Regionen høyrer til Sierras Pampeanas og er mest tørt steppelandskap, men jordkvaliteten er god, noko som gjer at jordbruket er bra.

## Historie
Spanske busetjarar etablerte den første busetnaden i 1558, den gongen under namnet Londres. Byen låg då der dagens forstad San Isidro del Valle Viejo no ligg. 5. juli 1683 vart byen offisielt grunnlagt av Fernando de Mendoza y Mate de Luna, og skilde samstundes provinsen Catamarca frå provinsen Tucumán.

I 1754 vart den første skulen oppretta i denne provinsen, Colegio de San Francisco. Etter ein sjølvstendedeklarasjon 9. juli 1816, vart den noverande provinsen omfamna av borgarkrig fram til dei fekk sjølvstyre 25. august 1821. Dette varde fram til 1853, når Argentina fekk si eiga grunnlov.

I 1882 hadde byen fått 8000 innbyggjarar, i 1888 vart det første jarnbanenettet oppretta, og litt etter vart ein provinsbank oppretta slik at ein sikra ein viss stabilitet i økonomien.

I starten voks byen sakte, men ei statue av vår frue Maria, helgenen til dalen, gav status blant pilegrimar og byen vart til eit religiøst senter utover regionen. Likevel var regionen lenge fattig og teknisk tilbakeståande samanlikna med resten av landet, noko som den dominerande Saadi-klanen først og fremst har fått skulda for. Motorkøyrety vart ikkje teke nemneverdig i bruk før på 1990-talet.

Sjølv dei siste åra har regionen vore plaga av eit ustabilt politisk klima, og før guvernørvalet i 2003 brann Partido Justicialista-kandidaten Luis Barionuevo valurner for å tvinge fram eit skifte.

## Næringsveg
Jordbruk er den viktigaste aktiviteten for økonomien i San Fernando del Valle de Catamarca, men lite regn gjer at vatning er naudsynt. Bomull og fedrift er viktigast, medan frukt og druer vert dyrka rundt oasane nær byen. Anna lokal produksjon inkluderer først og fremst teppe og ponchoar, men denne får mindre og mindre å seie. I 1970-åra etablerte fleire industriar seg i byen, men klarte aldri å få same dynamikk i næringa som nabobyane La Rioja og San Juan.

Turisme har vorte viktig, både grunna ei idyllisk plassering, samt den koloniale stilen i og rundt byen.
Pakora

**Pak<u>o</u>ra** eller **pakoda** (hindi पकोड़ा, urdu پکوڑا [pakōṛā], *[[fleirtal|pl.]]*&nbsp; पकोड़े [pakōṛē]) er ein indisk matrett som blir laga ved dypping av grønsaker eller kjøt i ei røre av kikertermjøl og frityrkokt i vegetabilsk olje. Grønsakslag som ofte blir bruka til pakora er blomkål, løk, aubergin, tomat, potet og spinat, medan kylling er eit vanleg kjøtslag. 

Pakora blir gjerne servert som eit lite snacksmåltid, gjerne saman med indisk te, eller som forrett. Retten er ofte ein del av *iftar*, kveldsmåltidet der ein bryt ramadan-fasta, for sørasiatiske muslimar.

Dei er også utbreidde som snøggmat i Storbritannia, der dei finst både i indiske restaurantar og i andre matutsal, som kioskar og matbutikkar. I Skottland er det til og med utvikla ein haggis-pakora.

Japansk tempura kan minna litt om pakora, men er mindre krydra.

## Kjelder
* «Pakora» på Engelsk Wikipedia

## Bakgrunnsstoff
* Oppskrift på laukpakora (engelsk)
* Oppskrift på kyllingpakora  (engelsk)
Rektangel

**Rektangel** er det me gjerne kallar firkantar. Det er ein geometrisk figur med fire sider som kvar har rett vinkel mot kvarandre. Sidene er derfor alltid parvis like lange.

Dei lange sidene i eit rektangel blir kalla *lengde* (l) og dei korte *breidde* (b). Arealet er produktet av desse: A = l × b

Rektangel er ein særskild type parallellogram medan kvadrat igjen er ein særskild type rektangel.
Europaveg 18

**Europaveg 18** (**E18**) er ein europaveg på nær 190 mil som startar i Craigavon i Nord-Irland og endar opp i St. Petersburg i Russland. Undervegs er han innom Skottland, England, Noreg, Sverige og Finland. Vegen er ei viktig transport- og sambandsåre mellom dei nordiske landa, Russland og Storbritannia.

## Rute
I Noreg går E18 som hovudveg frå Kristiansand austover gjennom Agder, Telemark, Vestfold, Buskerud og Akershus via Oslo til Ørje i Østfold før han kjem inn på svensk side ved Töcksfors. 

Heile traseen er slik (ferjesamband markert med symbol): 

Craigavon, Belfast, Larne  Stranraer, Gretna, Carlisle, Newcastle  Kristiansand, Arendal, Porsgrunn, Larvik, Drammen, Oslo, Askim, Ørje, Karlstad, Örebro, Västerås, Stockholm/Kapellskär  Mariehamn  Åbo, Helsingfors, Kotka, Vaalimaa, Viborg, St. Petersburg.

E18 deler trasé med E16 eit lite stykke nord for Belfast og mellom Oslo og Sandvika.

## Historie
Etter omstruktureringa av europavegane i 1992 fekk norske delar av vegen namnet Europaveg 39. Andre delar av vegen, det vil seie strekninga frå Kristiansand til Stockholm, blei heitande E18 fordi det tilfeldigvis passa slik i det nye systemet.

Strekninga mellom Stockholm og Sankt Petersburg heitte før omstruktureringa Europaveg 3.

## Anna
### Oppgradering av E18 i Vestfold
På grunn av mykje trafikk og ønske om betra sikkerheit er Statens vegvesen i ferd med å byggja om delar av E18 i Vestfold til firefelts motorveg, mot to felt tidlegare. Målet til vegvesenet er at heile strekninga skal ha fire felt innan 2015. På grunn av arbeidet føretok ein arkeologiske utgravingar i arbeidsområda i 2003 og 2004, der ein undersøkte kjende kulturminner frå steinalder, bronsealder, jernalder og mellomalder.

### Oppgradering av E18 i Østfold
Stortinget vedtok utbygging av E18 gjennom Østfold i 1999. Arbeidet skal skje frå 2001 til 2014.

## Knutepunkt

 
 

}

| colspan="2"|

| colspan="2"|

|-

|||Pernå-Forsby||
|-

|||Fredrikshamn||
|-

|}

## Alternative vegar
Det finst alternative vegar for å reise frå ein stad langs vegen til ein annan. 
* Porsgrunn – Drammen:  via Skien, 9 km kortare. 
* Drammen – Ski:  via Drøbak, 15 km kortare. 
* Örebro – Stockholm/Solna (kryss med E4):  via Södertälje, 1 km kortare, men det er ofte køproblem i Stockholm. Derimot kan E20 nyttast til Stockholm sentrum.
* Kotka – Viborg: // via Villmanstrand, 40 km lengre.

## Sjå òg
* Europaveg 18 i Noreg
* Europaveg 18 i Sverige
* Europaveg 18 i Finland

## Bakgrunnsstoff
 
* Statens vegvesen – vegrapport E18
* E18-prosjektet  - om arkeologiske utgravingar før utbygginga i Vestfold
Høgskulen i Volda

**Høgskulen i Volda** (**HVO**) ligg i Volda sentrum i Volda kommune i Møre og Romsdal.  

Høgskulen i Volda er ein statleg høgskule i Noreg. Han vart etablert 1. august 1994 etter at det vart vedteke å slå saman dei to statlege høgskulane i Volda som ein del av Høgskulereforma i 1994. Høgskulane som fusjonerte var Møre og Romsdal distriktshøgskule, Volda og Volda lærarhøgskule.

Høgskulen er kjend for å ha lærar- og medieutdanning. I tillegg kan ein ta fag- og profesjonstudiar innan humanistiske fag og samfunnsfag. Faga kan takast i varierande omfang, frå halvtårseiningar til bachelorgrad, mastergrad og nokre doktorgradstudium, og ei rekkje kurs-, etter- og vidareutdanningar.

Rektor er Odd Helge Mjellem Tonheim (sidan 2023).

## Avdelingar
Høgskulen har fire avdelingar:
* Kulturfag
* Mediefag (inkluderer bachelorgradene i journalistikk, PR og kommunikasjon, medieproduksjon og animasjon)
* Humanistiske fag og lærarutdanning
* Samfunnsfag og historie

Høgskulen tilbyr internasjonalisering av studiar, og studentane har høve for å ta delar av den ordinære utdanninga si i utlandet ved eit av partneruniversiteta til høgskulen.

## Studentlag

Organisasjoner som har studentlag ved høgskulen i Volda er blant andre:
* Amnesty International
* Changemaker
* Den Norske Dokumentarfilmfestivalen
* Fellesorganisasjonen (FO)
* Høgskulekoret
* International Students Union (ISU)
* KRIK
* Norsk kommunikasjonsforening
* Norsk Journalistlag
* Norsk Målungdom, studentmållag
* Pangaia
* Pedagogstudentene
* Peikestokken
* Press
* PR-studentane
* RE:ACT
* Studentradio
* Student-TV
* Symfoniorkesteret
* Volda studentidrettslag (VSI)
* Volda kristelige studentlag (VOKS)
* Studentsamfunnet i Volda

## Tidligare kjente studentar

* Margreth Olin
* Anders Tvegård
* Mah-Rukh Ali
* Guri Solberg
* Kari Lise Holmberg
* Asmund Kristoffersen
* Anne Berit Vestby
* Ingvild Bryn
* Thomas Numme
* Åsmund L. Strømnes
* Kaare Fostervoll
* Alv Jakob Fostervoll
* Inge Krokann
* Øyvind Alsaker
* Synnøve Halkjelsvik
* Silje Therese Reiten Nordnes
* Rasmus A. Sivertsen
* Ørjan Håskjold Nyland
* Jakob A. Lothe
* Sylvi Listhaug
* Erik Solbakken
* Unni Straume
* Cecilie Skog
* Helene Sandvig
* Espen Graff
* Pål Gordon Nilsen
* Jon Hustad

## Rektorar ved Høgskulen i Volda
* 1994–1997: Sverre Måseidvåg
* 1997–2007: Gunnar Stave
* 2007–2011: Jørgen Amdam
* 2011–2015: Per Halse
* 2015–2023: Johann Roppen
* 2023– : Odd Helge Mjellem Tonheim

## Sjå også
* Studentsamskipnaden i Volda 
* Professorar ved Høgskulen i Volda
* Bygningar ved Høgskulen i Volda

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* 
* Studentsamskipnaden i Volda
Sydney

**Sydney** er hovudstad i den australske staten New South Wales. Det er òg den største og eldste byen i Australia, grunnlagd i 1788, men trass i dette er det Canberra som er hovudstad i Australia. Med over 4,8 millionar innbyggjarar, er Sydney-metropolen den største og mest innflytnadsrike av dei to australske sentera for finans, transport, handel og kultur (den andre er Melbourne).

Det mest namngjetne landemerket i Sydney er Operahuset, som vart teikna av dansken Jørn Utzon.

Sydney er ein stor global og nasjonal turistdestinasjon og blir ofte omtala som ein av dei flottaste og mest pulserande byane i verda. Sydney var vertsstad for Sommar-OL 2000.

Sydney er òg kjend for dei flotte strendene sine like ved byen. Dei mest kjende er nok Bondi Beach og Manly Beach.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Sigurd Winge

**Sigurd Winge** () var ein norsk biletkunstnar. Han er mest kjend som grafikar og for monumentalkunsten sin, og han vert sett som ein av dei viktigaste norske biletkunstnarane i sin generasjon.

Far til Winge var byarkitekt i Hamburg, men familien flytte til Kristiania i 1917. Han studerte ved Statens Kunstakademi under Axel Revold frå 1929 til 1932. I 1933 debuterte han på utstillinga *11 unge maleres utstilling* i Kunstnerforbundet i Oslo, og same året var han også representert på Haustutstillinga. Det var også i 1933 han møtte Rolf Nesch som fekk stor innverknad på kunsten hans.

Winge døydde i Trondheim i 1970.

## Kjelder
* Steinar Gjessing og Bodil Sørensen: *Sigurd Winge*, utstillingskatalog frå Nasjonalgalleriet &ndash; 1979.
* Wikipedia sin artikkel på bokmål om Winge.
Aix-en-Provence

**Aix-en-Provence** eller berre **Aix** [eks] (oksitansk *Ais de Provença* eller *Ais de Prouvènço*) er ein universitetsby og kommune som ligg sør i Frankrike, om lag 25 km nord for Marseille. Byen har i dag om lag 140&nbsp;000 innbyggjarar, av dette ca. 30&nbsp;000 studentar, og er *[[sous-préfecture]]* (administrasjonsstad) i departementet Bouches-du-Rhône i regionen Provence-Alpes-Côte d'Azur . 

## Historie

Byen vart grunnlagd i 122 f. Kr. ved ei varm vasskjelde av den romerske konsulen Sextius Calvinus, som kalla opp staden etter seg og vatnet, *Aquae Sextiae*. På 300-talet hadde byen vekse til metropolen *Narbonensis Secunda*. I mellomalderen vart Aix hovudstaden i den tidlegare provinsen Provence. Størst var han først frå 1100-talet av, då han vart eit lærdoms- og kultursenter under husa av Aragon og Anjou.

I lag med resten av Provence, gjekk byen Aix-en-Provence til den franske krona i 1487 og i 1501 oppretta Ludvig XII parlamentet i Provence, som eksisterte fram til den franske revolusjonen i 1789.

## Geografi og klima
Aix-en-Provence ligg på ei slette, der ein kan sjå utover elva Arc, om lag ein kilometer får den høgre breidda til elva. Byen stig sakte oppover frå nord til sør, og Montagne Sainte-Victoire er lett synleg i aust. Aix ligg i Sør-Frankrike og har eit varmt klima. Middeltemperaturen i januar er 5&nbsp;°C, og i juli 22&nbsp;°C. Han har i snitt 300 dagar med sol, og berre 91 med regn. Byen ligg stort sett i le for den kalde mistralvinden, men stundom fører denne vinden til sure forhold. 

## Kjende folk frå Aix
* Eleanor av Provence (d. 1291), dronning til Henrik III av England
* Paul Cézanne (1839-1906), målar, levde og måla her
* Émile Zola (1840-1902), forfattar, voks opp her, barndomsven av Cézanne
* Maurice Rouvier (1842-1911), politikar

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff

*
* Offisiell side om turisme i Aix
* Festivalen i Aix
* Flagget til Aix-en-Provence
Aix

**Aix** er namnet på fleire byar og kommunar, hovudsakleg i Frankrika. Blant dei største og mest kjende er:

* Aix-en-Provence i Frankrike
* Aix-les-Bains i Frankrike
* Aix-la-Chapelle, som er det franske namnet på Aachen i Tyskland

*[[Fugleslekta Aix|Aix]]* er òg det systematiske namnet på nokre ender.
Alexandria

**Alexandria** () er den største hamnebyen og den nest største byen i Egypt. Han ligg i Nildeltaet nord i landet, og er eit viktig transport- og industrisenter, men er også kjend som badeby og turistmål.

## Soge
Alexandria er oppkalla etter Aleksander den store, som grunnla han i 332 f.Kr. nær fiskarlandsbyen Rhakotis. Byen blei bygd rundt ei naturleg hamn som blei kunstig utvida. Byen fekk stor tilflytting av grekarar og jødar. I 305 f.Kr. gjorde Ptolemaios I Soter Alexandria til hovudstaden for riket. Byen voks seg større enn Karthago, og blei ein av dei største byane i den hellenistiske verda. 

Alexandria var kjend for to av verdas sju underverk, det store biblioteket og fyrtårnet sitt. Biblioteket var ein del av forskingssenteret Mouseion, som Alexandria var vidkjend for. Her verka mellom anna matematikarane Euklid, Heron og Hypatia. Den eldste greske omsetjinga av Gamletestamentet, Septuaginta, blei utført i byen på 200-talet f.Kr.

Byen var lenge eit stoppepunkt på handelsruta mellom Europa og Asia. Etterkvart som sjøfart tok over mista han denne stillinga, men opninga av Mahmudiyya-kanalen og Suez-kanalen på 1800-talet gav støytet til ny vekst.

## Galleri

Alexandria egypt.jpg|Satellittbilde
Alexandria 12-9-2005 3.JPG |Nattleg utsyn over Alexandria.
San Stefano Grand Plaza.JPG|San Stefano i Alexandria.


## Kjelder

* *Delar av artikkelen bygger på «[[:en:Alexandria|Alexandria]]» frå , den 23. mai 2009.* 
* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:sv:Alexandria|Alexandria]]» frå , den 25. mai 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Aire

**Aire** er ei elv i West Yorkshire i England. Delar av elva er utbetra slik at ho dannar ein kanal, og det er laga eit kanalsamband med elva Calder. Ho dannar såleis ein del av Aire- og Calder-kanalen. 

Elva har kjelde i sjøen Malham Tarn i North Yorkshire og renn under jorda til ho spring ut ved Aire Head nær Malham. Ho renn gjennom byane Gargrave og Skipton inn i West Yorkshire, der ho renn gjennom dei tidlegare industriområda Keighley, Bingley, Saltaire og Shipley, før ho går gjennom Leeds og landsbyane Swillington og Woodlesford. Ved Castleford renn elva saman med Calder. Nær Knottingley renn ho tilbake inn i North Yorkshire og dannar ei tid fylkesgrense mellom North og East Riding of Yorkshire. 

Aire munnar ut i Ouse ved Airmyn. *Myn* er eit gammalengelsk ord som tyder 'munning'.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Aire|River Aire]]» frå ,  den 17. juni 2015.*
Oskar Braaten

**Oskar Alexander Braaten** () var ein norsk skjønnlitterær forfattar som skildra arbeidarmiljøet i Oslo i si samtid, og er særleg vidgjeten for skildringane sine av livet til dei kvinnelege tekstilarbeidarane i veveria og spinneria langs Akerselva.

Oskar Braaten vart fødd på Sagene i Oslo, eller Kristiania, som byen heitte den gongen. Foreldre var Berte Marie Olsdatter og blekkslagar Hans Oskar Haakensen; dei var ugifte, og det vart til at mora oppfostra han og systera åleine. Etter å ha gjort unna folkeskulen, arbeida han som visargut før han vart tilsett hjå bokhandlar og antikvar Bertrand Jensen. Her vart han til 1910, då han tok til som fulltidsforfattar. I tillegg var han ei tid sjef for Det norske Teatret i Oslo. Han skreiv både romanar, noveller og mange skodespel, som mellom anna vart synt på Det Norske Teatret. Han skreiv mykje på nynorsk, og frå 1916 på eit dialektprega bokmål. Mange av nynorskbøkene kom seinare ut i bokmålsversjon.

Braaten gifta seg i 1910 med fiolinisten Ragna Aurora (Nanna) Martinsen.

Oskar Braaten døydde i ei trafikkulukke i Trysil den 17. juli 1939 på veg til den hytta han hadde skaffa seg der.

## Verkliste
* *Du heimen min* (drama) 1906
* *Arv* (spelstykke i ei vending) 1910
* *[[Ungen]]* (drama) 1911
* *Stor-Anders* (drama) 1912
* *Sorgenfri* (drama) 1914
* *Borgen* (komedie) 1915
* *Mens hjulene staar og andre fortællinger* (noveller) 1916
* *Arven* (ei akt) 1917
* *Kammerset* (av billedhugger Leo Dürings papirer) 1917
* *Bak høkerens disk* (drama) 1918
* *Fabrikken* (noveller) 1918
* *Gamlehjemmet Sorgenfri* (noveller) 1918
* *Ulvehiet* (drama) 1919
* *Matilde* (drama) 1920
* *Bams* (drama) 1921
* *Tapte slag* (noveller) 1922
* *Opover* (drama) 1924
* *Den store barnedåpen* (drama) 1925
* *Dei kvinnfolka!* (drama) 1925
* *Tribunen* (drama ) 1925
* *Godvakker-Maren* (komedie) 1927
* *Bra mennesker* (komedie) 1930
* *I godt selskap* (noveller) 1930
* *Prinsesse Terese* (drama) 1931
* *Masken* (drama) 1933
* *Oslo-fortellinger* (noveller) 1935
* *Fugleburet* (drama) 1937
* *Norske folkeeventyr for born* (eventyr) 1939
* *Sønnafor syd og nordanfor nord* (eventyr) 1941
* *Akerselva* (dokumentar) 1951
* *Bru over elva* (utvalde tekstar v/Robert Grøndahl) 1971
* *Dømd* (drama, finst berre i sml. verk?) 1978
* *Hvetebollene* (forteljing, fyrste gong publ. i heftet «Jul i Norge» 1920) 1981
* *Fortellinger* (kortprosa) 1993

## Bakgrunnsstoff
* Digitaliserte bøker av Oskar Braaten hjå Nasjonalbiblioteket
Hospitality Club

**Hospitality Club** er verdas største online gjestmild-teneste.

## Historie
Ifølgje organisasjonen sin eigen statistikk hadde Hospitality Club 553&nbsp;092 medlemmer i november 2009, kor mange av desse som er aktive vertar eller besøkande er ikkje opplyst.

## Organisasjon
Medlemskap er gratis og skjer ved at ein registrerer seg på vevstaden åt organisasjonen. Hovudaktiviteten er å utveksle huslyd mellom reisande. Medlemmer kan ta imot reisande eller sjølv ta kontakt med andre medlemmer for å besøke dei.

Klubben er drifta med hjelp frå mange friviljuge hjelparar frå rundt om i verda. Grunnleggjarane oppgjev motivasjonen for organisasjonen som «the idea that bringing people together and fostering international friendships will increase intercultural understanding and strengthen peace». http://www.hospitalityclub.org/hospitalityclub/about.htm 

## Sjå òg
* CouchSurfing
* BeWelcome
* Pasporta Servo
* Servas Open Doors

## Bakgrunnsstoff
* http://www.hospitalityclub.org/
Byar i Sveits

Alle kommunar med meir enn 10&nbsp;000 innbyggjarar blir rekna for å vera byar (på tysk *Städte*, på fransk *villes*) i Sveits.

## A
* Aarau
* Adliswil
* Affoltern am Albis
* Allschwil
* Amriswil
* Arbon

## B

* Baar
* Baden
* Basel
* Bellinzona
* Bern
* Biel/Bienne
* Binningen
* Birsfelden
* Buchs
* Bulle
* Bülach
* Burgdorf i Bern

## C
* Carouge
* Cham
* Chur

## D
* Davos
* Delémont
* Dietikon
* Dübendorf

## E
* Ebikon
* Einsiedeln
* Emmen

## F
* Frauenfeld
* Fribourg

## G
* Genève
* Gland
* Gossau i St. Gallen
* Grenchen
* Gstaad

## H
* Herisau
* Horgen
* Horw

## I
* Illnau-Effretikon

## K
* Kloten
* Köniz
* Kreuzlingen
* Kriens
* Küsnacht
* Küssnacht

## L

* La Chaux-de-Fonds
* Lancy
* Langenthal
* La Tour-de-Peilz
* Lausanne
* Le Locle
* Liestal
* Locarno
* Lugano
* Luzern
* Lyss

## M

* Martigny
* Meilen
* Meiringen
* Meyrin
* Monthey
* Montreux
* Morcote
* Morges
* Münchenstein
* Münsingen
* Muri
* Muttenz

## N
* Neuchâtel
* Neuhausen
* Nyon

## O
* Oftringen
* Olten
* Onex
* Opfikon
* Ostermundigen

## P
* Ponte Tresa
* Pratteln
* Prilly
* Pully

## R

* Rapperswil-Jona
* Regensdorf
* Reinach
* Renens
* Rheinfelden
* Richterswil
* Riehen
* Rüti i Zürich

## S

* St. Gallen
* Schaffhausen
* Schlieren
* Schwyz
* Sierre
* Sion
* Solothurn
* Spiez
* Spreitenbach
* Stäfa
* Steffisburg

## T
* Thalwil
* Thônex
* Thun

## U
* Uster
* Uzwil

## V
* Vernier
* Versoix
* Vevey
* Volketswil

## W

* Wädenswil
* Wallisellen
* Wettingen
* Wetzikon
* Wil
* Winterthur
* Wohlen
* Worb

## Y
* Yverdon-les-Bains

## Z
* Zermatt
* Zofingen
* Zollikon
* Zug
* Zürich
Industriarkeologi

**Industriarkeologi** er ei retning innan arkeologi og historieforsking. Industriarkeologar dokumenterer og granskar restar etter industriverksemd. Det var Michael Rix som skapte omgrepet på 1950-talet ut frå ønsket om å studera og verna det som vitna om den industrielle revolusjonen.

Innan denne disiplinen kan ein mellom anna studera:

* fabrikkar, gruver og møller
* kanalar og verksemda på desse gjennom kanalbåtar og sluser 
* motorar av ulike slag
* landbruksmekanisering
* skogbruksmekanisering
* transportmiddel som tog, trikkar og bilar
* datamaskiner
* demningar og akveduktar
* luddisme
Len i Sverige

Sverige er i dag inndelt i 21 ulike **«län»** (len, fylke). I kvart len finst det eit landsting som i hovudsak har ansvar for helsevesenet. Regjeringa er representert ved länsstyrelsen. Kvart len har ein residensby.

Finland har òg halde på lensinndelinga og har i dag seks len &mdash; sjå *[[len i Finland]]*.

## Historie
Birger jarl og Magnus Ladulås etablerte slottslen på den tida at den svenske leidangen vart endra til fast skatt. Det fanst òg underhaldslen for medlemmer av kongefamilien og pantelen ved lån frå privatpersonar til den svenske krona, i tillegg til tenestelen som vart bytte mot militære tenester. 

Lena vart omorganiserte gjennom regjeringsreforma av 1634. Den opphavlege lensinndelinga finn vi att i dei svenske landskapa.

## Len i Sverige

Län Lensbokstav Areal (km&sup2;)Folketal  (2002)Residensby Oppretta Kart 
 Blekinge län  K  2 941  150 017 Karlskrona   1683 
 Dalarnas län  W  28 194  277 010 Falun  1634 (namnbyte 1997) 
 Gotlands län  I  3 140  57 412  Visby   1678 (?) 
 Gävleborgs län  X  18 191  278 171 Gävle   1762 
 Hallands län  N  5 454  276 653 Halmstad   1719 
 Jämtlands län  Z  49 443  128 586 Östersund   1810 
 Jönköpings län  F  10 475  327 824 Jönköping   1687 
 Kalmar län  H  11 171  234 697 Kalmar   1634 
 Kronobergs län  G  8 458  176 582 Växjö   1674 
 Norrbottens län  BD  98 911  254 733 Luleå   1810 
 Skåne län  M  11 027 1 136 571  Malmö   1997 
 Stockholms län  AB  6 490  1 838 882 Stockholm   1714 (?) 
 Södermanlands län  D  6 060  257 220 Nyköping   1634 
 Uppsala län  C  6 989  296 627  Uppsala   1634 
 Värmlands län  S  17 583  273 933Karlstad   1779 
 Västerbottens län  AC  55 432  254 818  Umeå   1638 
 Västernorrlands län  Y  21 678  245 078Härnösand   1762 
 Västmanlands län  U  6 302  257 957 Västerås   1634 
 Västra Götalands län  O  23 942  1 500 857 Göteborg   1998 
 Örebro län  T  8 517  273 137 Örebro   1634 
 Östergötlands län  E  10 562  412 363 Linköping   1634 (?) 


## Tidlegare len i Sverige
* Göteborgs och Bohus län (sjå Västra Götalands län) 
* Kopparbergs län (sjå Dalarnas län)
* Kristianstads län (sjå Skåne län) 
* Malmöhus län (sjå Skåne län)
* Nyköpings län (sjå Södermanlands län)
* Skaraborgs län (sjå Västra Götalands län)
* Stockholms överståthållarskap (sjå Stockholms län) 
* Älvsborgs län (sjå Västra Götalands län) 
* Ölands län (sjå Kalmar län)

## Sjå òg
* Len i Finland
* Amt
* Fylke

## Kjelder
* «Län i Sverige» på Svensk Wikipedia

## Bakgrunnsstoff
* Länsstyrelser i Sverige
Blekinge län

**Blekinge län** er eit len i det søraustlege Sverige. Blekinge län, som omfattar heile landskapet Blekinge, er Sveriges minste len målt i areal og grensar i nord til Kronobergs og Kalmar län og i vest til Skåne län. Blekinge län vart oppretta i 1683. Residensstaden er Karlskrona. 

### Byar
* Karlshamn
* Karlskrona
* Ronneby
* Sölvesborg

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Kommunar i Sverige

**Kommunane i Sverige** er dei 290 einingane Sverige er delt inn i, som er styrte av ei folkevald forsamling (*kommunfullmäktige*), og som har oppgåver som utdanning, primærhelsetenesta og tekniske tenester. Forsamlinga delegerer styresmakt i den daglege drifta av kommunen til eit slags formannskap (*kommunstyrelsen*), som leier kommuneverksemda. Organisatorisk og oppgåvemessig er kommunane relativt like dei norske kommunane.

Alle kommunene er også delte inn i lågare nivå, bydels- eller sokneforsamlingar, som det i alt er 2&nbsp;512 av. Desse organiserer og gjennomfører valavvikling på røystekrinsnivå, og har nokre funksjonar ved folketeljingar. Større kommunar har det ein i Noreg kallar bydelsforvaltingar med bydelsutval (*kommundelsnämnder*), ofte kalla *områdesnämnd* eller *stadsdelsnämnd*.

Kvar kommune ligg geografisk i eit av dei 21 lena i landet. Kommunane i Sverige er relativt store i internasjonal samanheng, det er ei einskapleg organisering av dei, og dei er sidestilte med kvarandre utan noko innbyrdes hierarki. Det skjer ei gradvis auke i talet på kommunar, ein trend som starta med ein del kommunedelingar mellom 1980 og 1993. Slik går Sverige i motsett retning av Noreg, der kommunesamanslåing er trenden.

## Reformer og regulering
I 1843 vart det gjennomført ei soknereform i Sverige, der sokna fekk ansvar for den verdslege offentlege verksemda, medan kyrkjeråda heldt fram med å ha ansvaret for den kyrkjelege. Kommunalreforma i 1862 la grunnen for ei vidareutvikling på veg mot kommuneinndelinga slik ho er i dag. Desse utgjorde sokn, med unntak av nokre tidlege by- og kjøpstadskommunar.

talet på kommunar vart redusert frå om lag 2&nbsp;500 til om lag 1&nbsp;000 i 1952, og dei neste tjue åra vart talet kutta til 278 i 1974. Då vart også skiljet mellom herads- og bykommunar avskaffa, og kommunane vart innbyrdes likestilte.

Kommunane er regulerte gjennom kommunelova (svensk *kommunallagen*) av 1992. Finansieringa skjer gjennom avgifter (*gebyrer*) og statlege tilskot, men også kommunale skattar (kommunalt skattøyre) i større grad enn i Noreg. Avgjerder og sakshandsaming kan overklagast anten rettsleg eller forvaltingsmessig via høgare appellstyresmakter.

## Kommunane

## Sjå også
* Len i Sverige
* Tettstader i Sverige

## Kjelder
* «Sveriges kommuner» på :no:Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 23. januar 2010.

### Referansar
Jamtland

**Jamtland** eller **Jamteland** (svensk *Jämtland*, norrønt *Jamtaland,* bokmål og dansk *Jemtland*) er eit landskap i Norrland i midt-Sverige.  Jamtland grensar i vest til Noreg og Trøndelag fylke, i nordaust til Lappland, i aust til Ångermanland og i sør til Härjedalen og Medelpad. Landskapet har om lag 20 000 kjende fornminne.

## Etymologi

Jamtland har fått namnet sitt frå Kjetil Jemte, som flydde frå Trøndelag på 700 eller 800-talet.

## Historie
Jamtland var ein sjølvstyrt bonderepublikk i mellomalderen med blant anna eiga lov og eigen valuta. Jamtland hadde ingen statsforvaltning og kunne nærast reknast som eit anarki i denne perioden. Fleire av nybyggjarane som flytta til Jamtland var norske og i 1178 vart Jamtland norsk, og lagt under den norske kongen og statsmakta. Området var norsk i over 450 år, fram til 1645 då svenskane okkuperte området og så annekterte det  i freden i Brömsebro i 1645. Det har dermed vore svensk i over 350 år.

### Større tettstader (administrasjonsstad for kommunane)
*Bräcke
*Hammarstrand
*Järpen
*Krokom
*Strömsund
*Svenstavik
*Östersund

### Innsjøar
*Kallsjön
*Storsjön
*Ströms Vattudal

### Vassdrag
*Indalsälven
*Ljungan

## Symbol
*Landskapsblome: Brunkulla (*Gymnadenia nigra*)
*Landskapsdyr: Elg
*Landskapsinsekt: Stormhattshumla
*Landskapssopp: Blodriska
*Landskapsstein: Täljsten
*Landskapsmossa: Piprensarmossa
*Landskapsfisk: Aure
*Landskapsfugl: Haukugle

## Sjå òg
*Republikken Jämtland
*Jämtlands län
*Jämtlandssången
*Jamska - jamtlandsspråket
*Landskap i Sverige

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*Ulike talemål i Jämtland