open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Skalare

**Skalare** (*Pterophyllum*) er ei slekt ciklidar som høyrer til dei mest vanlege akvariefiskane. Det finst tre registrerte artar, alle med opphav i Amazonasbassenget i Sør-Amerika.

## Kjenneteikn
Skalaren er lett å kjenne att på den lateralt flattrykte kroppsforma og dei lange finnane. Dette er ei kroppsform som ikkje er særleg vanleg mellom ciklidane. I naturen har dei som regel stripar langsmed sidene, noko som gjer dei betre kamuflert i vegetasjonen dei heldt til i.

## Levesett
Skalarar er rovfisk som tek byttet sitt via bakhaldsangrep. Som regel et dei små fisk og større virvellause dyr, i akvarium er dei lette å venna til tørrfor. Unge skalarar lever i stim, men dannar par for livet når dei vert vaksne.

Hoa legg dei opptil 1000 egga sine på røter eller blad og vernar dei saman med hannen aggressivt mot andre fisk. Som andre ciklidar har skalaren avansert yngelpleie, men utan munnruging. 

## Artar
***P. scalare*** Lichtenstein, 1823

Denne varianten er den vanlegaste. Allereie i 1909 vart dei importert som akvariefisk til Europa, og i dag er dei å få i dei fleste akvariebutikkar. Eksemplara som er i handelen er som regel framavla i fangenskap, og finst i mange ulike fargevariantar.

***P. altum*** Pellegrin, 1903

*Pterophyllum altum* lever i Orinoco-bassenget og i øvre delar av Rio Negro-vassdraget. Fargen er vanlegvis sølv med mørke stripar på sidene, stundom med raude flekkar i vaksen alder. Denne arten er den største i slekta; det er registrert eksemplar som har målt 50 cm frå rygg- til gattfinnespiss. I motsetnad til andre artar i slekta er ikkje *P. altum* nokon lett art å ha i akvarium, særleg er formeiringa vanskeleg.

Han skil seg frå *P. scalare* m.a. ved å ha brattare rygg frå hovudet opp mot ryggfinnen og med ein salforma innbukting over nasen.

***P. leopoldi*** Gosse, 1963

*Pterophyllum leopoldi* har horisontalt lengre kropp enn dei andre artane, og kan skiljast frå P. scalare ved at det vertikale bandet som går over auga ikkje skrånar bakover. Arten kjem frå Amazonas og nokre sideelver, men er enno ikkje fullt godkjend som eigen art.
Tarald

**Tarald** (òg skrive **Tharald**) er eit mannsnamn som kjem frå norrønt *Þóraldr* , samansett av gudenamnet *Tor* og *valdr* som tyder *herskar*. Namnet Torvald har same opphav. 

I Noreg har Tarald namnedag den 11. august.

## Bruken av namnet i Noreg
I folketeljinga i 1801 vart 355 personar manntalsførte med namnet *T(h)arald*.

I teljinga frå 1900 var det 504 personar som het T(h)arald. 

I 2007 var det 330 som heitte T(h)arald til første fornamn – 90 % skreiv namnet utan h.

## Kjende namneberarar
* Tarald Rasmussen (f. 194), norsk  professor i kyrkjehistorie 
* Tarald Stein (f. 1977), norsk diktar

## Kjelder

* Folketeljingar i Digitalarkivet
* Olav Veka: *Namneboka* (Det Norske Samlaget, 1991)
Kjersti Evindsdotter Haugland

**Kjersti Evindsdotter Haugland** () var ein kjend sogeseiar og tradisjonsberar frå Flatdal i Seljord i Telemark. Ho var mor til Anne Sundbøhaugen.

Dei som skreiv opp etter Kjersti, var mellom andre Magnus Brostrup Landstad og Moltke Moe. Han fann ho i 1878, og då var ho sengeliggjande med broten lårhals. Moe var innom Kjersti fleire gonger i denne tida, og skreiv:

:*Det sted hvor jeg kortest tid gjorde den rikeste høst var [[Flatdal]]. Dette held skylder jeg, næst min venlige vært herr [[Sigurd Sundbø]]s veiledning, væsentlig den omstendighed, at der endnu levede et par av den gamle slegt, hvis kjærlighed til de nedarvede traditioner aarenes løb kunde have bidraget til at styrke. Især én af dem, en 82 aarig gammel kone, havde et uudtømmeligt forraad af æventyr. Men da hun paa det tredje aaret var skral og sengeliggende, svigtede kræfterne hende før hukommelsen. Imidlertid fik jeg dog i de 8-10 dage mit ophold varede, forøget mine samlinger med 36 æventyr, af hvilke 9 ikke før har været offentliggjorte for vort land. De øvrige æventyr &mdash; varianterne og pendanterne &mdash; er ogsaa, næsten uden undtagelse, eiendommelige og interessante.*

Haugland døydde på Sundbøhaugen den 5. april 1881. Dottera Anne Sundbøhaugen førte tradisjonen etter Kjersti vidare, men Rikard Berge gjer ein merknad på at nokre eventyr er skrive opp etter både mora og dottera. Dette er ei rettleiing for dei som vil ha greie på korleis forteljarstilen kan ha gått i arv. Seinare forsking har merkt seg at Anne om mogleg mista ut noko at det som Kjersti hadde betre minne for.

## Kjelder
* Rikard Berge: *Norsk sogukunst*, 1924.
Klara

**Klara** er eit kvinnenamn som kjem frå latin *clarus* som 
tyder *strålande, lysande* eller òg *vidgjeten*. Namnet har same opphav som ordet klar eller klår, som kom via lågtysk vart teke opp i norrønt som ordet *klárr*.

Namnet har vore bruka i Skandinavia sidan 1400-talet. Det fekk eit stort oppsving på slutten av 1800- talet, men bruken av namnet har gått mykje attende dei siste tiåra.

Klara har namnedag 12. august i Noreg og Sverige.

## Bruken av namnet i Noreg
I folketeljinga i 1801 vart 150 personar manntalsførte med namnet Clara (eller Klara).

I teljinga frå 1900 var det 6 700 personar som het Klara (Clara). 

I 2007 er det om lag 3 400 som har Klara (eller Clara) til første fornamn – meir enn 90 % skriv namnet med K.

### Personar med namnet Klara/Clara
* Den heilage Klara av Assisi
* Klara Semb, norsk kulturforskar

### Fiktive personar
Klara Klok, rådgjevar med fast vekebladspalte

## Sjå òg

* Folketeljingar i Digitalarkivet

## Andre kjelder
* Olav Veka: *Namneboka* (Det Norske Samlaget, 1991)
Raudsildre

**Raudsildre** (*Saxífraga oppositifólia*) er ein låg eviggrøn plante i sildrefamilien med karakteristiske motsette småblad og intenst raudfiolette blomstrar.

## Utsjånad
Det latinske namnet *Saxifraga* kjem av *saxum*, 'berg', og *franere*, 'sprenge'. Det viser til nyresildra, som har nyreforma blad, og etter signaturlæra då kunne hjelpe mot nyresjukdomar. Ho kunne «sprenge» nyrestein. *Oppositifolia* tyder: 'med motsette blad'.

Raudsildra har krypande skott med stive blad i fire rader.  Ho blomstrar svært tidleg på våren med raudfiolette, toppstilte blomstrar.  Ho dannar tette tuver som kan dekke store flater, og frå tuvene sender ho utløparar som ofte heng utover bratte bergskrentar. Til liks med andre planter som veks på tørre heiar har og raudsildra ei lang pælerot.

Raudsildra blomstrar svært tidleg; er snøen djup kan ho blomstre under snøen.

## Utbreiing
Ho veks i svært ulike biotopar. Soleis er ho å finne både på tørre forblesne stadar, som moreneryggar, forvitringsgrus, opne reinroseheier og steinete strender. Raudsildra veks og i seine, våte snøleie, og på overrisla mark, helst med kalkrik grunn..

Ho er ein arktisk plante med cirkumpolar utbreiing. I tillegg til at ho finst i arktis, veks ho i alle fjellområde i Europa. Ho er funnen opp til 2350&nbsp;moh.på Galdhøpiggen. Ho er den blomeplanta som er funna lengst mot nord. På Nord-Grønnland veks ho på 83°15' N  ved Fr.E.Hyde-fjorden.

## Kultur
Grønlandske inuittar et dei søtlege blomstrane når dei kjem fram om våren. I Noreg er raudsildra eit varsel om vår, og slik gler ho dei som går på ski i fjellet på vårvinteren.

Raudsildre er provinsblomster for Nunavut i Canada, og fylkesblomster i Nordland.

## Kjelder
### Litteratur
*	Pål Hermansen: *Våre vakreste fjellplanter*. Universitetsforlaget 19??
*	Ørjan Nilsson: *Nordisk Fjellflora*. Oslo 1995
* Leif Ryvarden (red.) *Norges planter 2*. Oslo 1993
*Johannes Lid: Norsk og svensk flora Det Norske Samlaget 1974 ISBN 82-521-0297-2
*Knut Fægri: Norges planter J.W. Cappelens Forlag 1958

## Bakgrunnsstoff
Mimikry

**Mimikry** er, i biologi, ei tilpassing der ein art liknar ein annan. Det vert brukt både som åtak og forsvar, og førekjem i ei rekkje forskjellige dyregrupper. 

Når mimikry vert brukt av primære byttedyr, etterliknar utsjånaden deira artar som av ulike grunnar vert sett på som anten uetandes eller skremmande. Eit døme på dette er dei amerikanske mjølkeslangane, som trass i at dei er heilt ufarlege har fargeteikningar som dei særs giftige korallslangane. Predatorar unngår som regel individ med slike mønster, sidan det kan kosta dei livet å ta feil av artane.

Rovdyr som brukar mimikry i jakt omfattar m.a. falsk pussarfisk, som utnyttar det mutualistiske tilhøvet mellom pussarfisken og ei rekkje større fisk. Pussarfisken et parasittar og daudt vev frå store rovfisk og får såleis både beskyttelse mot å bli eten og eit godt måltid, medan dei store fiskane får betre helse av tilhøvet. Den falske pussarfisken lever derimot av små kjøtbitar han riv laus frå byttet sitt. Sidan han er farga som ein pussarfisk kjem han mykje tettare innpå dei store fiskane enn han elles ville ha gjort utan å setja seg sjølv i livsfare.
Kladistikk

**Kladistikk** (etter gresk κλάδος, *klados*, 'grein') er ein klassifikasjonsmetode som grupperer organismar etter evolusjonært slektskap heller enn etter morfologiske likskapar. Metoden vert òg omtalt som **[[fylogeni|fylogenetisk]] systematikk**.

Når ein har gjennomført ein kladistisk analyse, teiknar ein ofte opp såkalla **kladogram** for å visa kva slags evolusjonære slektskap ein reknar med. Kladistiske analyser kan omfatta lite eller mykje informasjon, men som regel vert fleire ulike faktorar lagt til grunn for dei. Metodar som kan avdekkja evolusjonære slektskapstilhøve inkluderer DNA-analyse og komparativ anatomi.

Eit kladogram er eit forsøk på å visa eit evolusjonært slektstre, kor gruppene ein undersøker ligg ytst eller øvst i skjemaet. Ideelt sett skal alle indre kløyvingar vera todelte. Dei to *[[takson]]a* som ligg på kvar si side av ei slik splitting vert kalla søstergrupper eller søstertaksa. Kvart under-tre i kladogrammet vert kalla ein **klade** (uttalt anten «kleid» eller rett fram), og består av organismar som delar ein felles stamfar.

Kladane vert som regel fastsett ut frå morfologiske eller genetiske karaktertrekk som opptrer i dei einskilde medlemmane. Desse identifiserande karaktertrekka i ein klade vert kalla *[[synapomorfe]]* trekk - delte, deriverte trekk. Typisk vel ein gamle trekk for store kladar og nyare trekk for mindre kladar.

## Historie
Den fylogenetiske systematikken vart grunnlagd med boka *Grundzüge einer Theorie der Phylogenetischen Systematik* som vart skriven og publisert i 1950 av den tyske insektforskaren Willi Hennig. Med omsetjinga av boka til engelsk (*Phylogenetic Systematics*) i 1966 vart metoden utbreidd i fagmiljøa, og i dag sver dei fleste systematikarar til han.
Grøn skattepolitikk

**Grøn skattepolitikk** var eit omgrep som *Grøn skattekommisjon* nytta i innstillinga dei leverte til Finans- og tolldepartementet 6. juni 1996.

Politikken kan ha ulike siktemål:
# Fremje berekraftige aktivitetar ved økonomiske insentiv.
# Internalisere **indirekte verknader** (eksternaliteter).

## Økonomiske insentiv
Ein skattepolitikk som søker å fremje økologisk berekraftige aktivitetar kan erstatte eller komplettere lovgjevnaden. Ofte søker ein slik politikk å halde det totale skattetrykket konstant ved å redusere andre skattar i tilsvarande omfang. 

**Miljøavgifter** er dei avgifter som samfunnet krev til fordel for miljøet. Avgiftene kan leggjast på f.eks. produkt eller på utslepp av forureiningar.

## Indirekte verknader
Indirekte verknader (eksternaliteter) er utilsikta verknader av ei handling. Verknaden er lite viktig for han som utfører handlinga, og han tar derfor ikkje omsyn til dei. Verknaden er likevel viktig for samfunnet som heilheit. F. eks.: Bruk av privatbil med indirekte verknader som støy, forureining og arealbeslag. Dei indirekte verknadene er ei type marknadssvikt og dermed eit brot på prinsippet om fri konkurranse.

## Referansar
Fattigdom

**Fattigdom** viser til mangel på materielle gode eller livskvalitet.

Fattigdom kan definerast som mangelen av mogelegheit til å leve et liv som svarar til bestemte minimale krav. Desse krava kan vere svært ulike avhengig av tid og stad. Omgrepet fattigdom vert nytta om statar, land, administrative einingar, enkeltpersonar eller grupper av menneske.

Vi kan sjå fattigdom i fleire samanhengar. Vi har økonomiske fattigdom, som tyder å lide materiell nød, altså med mangel på pengar, materielle gode og ressursar. Vi har også den sosiale fattigdom, som tyder å vere sosialt ekskludert, men samtidig avhengig av samfunnet for å føre eit liv slik samfunnet forventar. Samfunnet forventar for eksempel at vi skal delta i samfunnslivet og å etablere familie. Når ein lever i fattigdom er det ikkje mogeleg å bestemme over eigen livssituasjon.

For å måle fattigdom kan ein nytte ei fattigdomsgrense. Har nokon inntekt under fattigdomsgrensa er dei fattige. 

## Korleis måle fattigdom

Ein har to mål for fattigdom, *absolutt fattigdom* og *relativ fattigdom*.

### Absolutt fattigdom
Ved absolutt fattigdom, er fattigdomsgrensa det som trengst for å tilfredsstille basiskrav. Verdsbanken opererer med ei fattigdomsgrense på 1 dollar/dag (justert for kjøpekraftsparitet, altså i høve til prisar i samfunnet). Absolutt fattigdom inneber manglande tilfredsstilling av grunnleggjande basisbehov som mat, klede, husly og tilgang på grunnutdanning og primærhelseteneste. Dette er menneske som lever eit liv prega av naud og mangel på mogelege val.

### Relativ fattigdom
Ved relativ fattigdom, er fattigdomsgrensa det som trengst for å leve eit anstendig liv samanlikna med andre menneske i same samfunn, for eksempel relativt til dei andre innbyggjarane i eit land. Relativ fattigdom er fattigdom sett i forhold til ei gruppe. Det er altså ikkje berre snakk om å overleve og å tilfredsstille grunnleggjande behov, men at levestandarden blir sett i forhold til det samfunnet ein lever i.

Fattigdomsgrensa i Noreg er ca. 88 000 kroner i året (i 2005) etter OECD-norma. Dette er 50 % av medianinntekta. Det er denne norma som vert nytta i Noreg). Etter EU-norma er fattigdomsgrensa i Noreg 127.000 kroner i året (år 2005) (60 % av medianinntekta).

Statens Institutt for Forbruksforskning (SIFO) seier at ein vaksen person bør klare seg på drygt 6&nbsp;500 kroner i månaden (år 2006) for å leve på et rimeleg forbruksnivå. Med eit rimeleg forbruksnivå forstår ein eit forbruk som kan godtakast av folk flest. Buutgifter er ikkje rekna med.

Velferdsalliansen arbeider for økonomisk, sosialt og rettsleg vanskelegstilte i Noreg.

## Sjå òg
* Korrupsjon

## Bakgrunnsstoff

* barnefattigdom.no Barne-, ungdoms- og familiedirektoratets side med statistikk og definisjoner for barnefattigdom i Norge
* På siden av samfunnet - fattigfolk og omstreifere, fattigdom i historien, artikkel hos Norgeshistorie.no
Norsk kulturråd

**Norsk kulturråd** er ein norsk statsinstitusjon oppretta i 1965 etter stortingsvedtak i 1964. 
Norsk kulturråd forvaltar Norsk kulturfond og oppgåver delegert frå Kulturdepartementet.

Rådet skal forvalte Norsk kulturfond og etter søknad fordele økonomiske middel til kulturformål, ut frå det faglege og kunstnariske skjønnet til medlemmane og prioriteringar gjort av Stortinget. Vidare er Kulturrådet rådgjevande organ for det offentlege i kulturspørsmål. 

Rådet delar ut Norsk kulturråds ærespris. 

## Bakgrunnsstoff
* Norsk kulturråd
Leppefisk

**Leppefisk** (*Labridae*) er ein familie piggfinnefisk som lever i havet. Mange av artane er sterkt farga; og sidan fleire òg skiftar både farge og kjønn på ulike alderstrinn har det eksistert ein del forvirring i systematikken til gruppa. I norske farvatn opptrer 7 av dei ca 500 artane regelmessig.

Leppefiskane er ein stor og variert familie. Dei minste artane målar under 5 cm, medan dei største kan bli opptil 2,3 m lange.

Dei fleste artane er rovfisk på botnlevande virvellause dyr, men det finst òg plankton-etarar og artar som reinsker ektoparasittar frå større fisk.

## Artar i norske farvatn
* Berggylt (*Labrus bergylta*)
* Bergnebb (*Ctenolabrus rupestris*)
* Brungylt (*Acantholabrus palloni*)
* Blåstål og raudnebb (*Labrus mixtus*)
* Grasgylt (*Centrolabrus exoletus*)
* Grøngylt (*Symphodus melops*)
* Junkergylt (*Coris julis*)

## Bakgrunnsstoff
*FishBase
Olve

**Olve** er eit mannsnamn som kjem frå norrønt *Ǫlvir* (runa ǫ, «O med kvist»), eller *Ølvir* , truleg samansett av *vern - lukke* og *kjempe*. Namnet er sjeldant, men har vorte noko vanlegare etter 1970.

Olve har namnedag i Noreg 3. august.

## Bruken av namnet i Noreg
I folketeljinga i 1801 vart tolv personar manntalsførte med namnet *Olve*, (10 Olve og to Aalve), dei fleste budde i Aust-Agder. 

I teljinga frå 1900 var det 21 personar som het Olve (to av dei vart innskrivne som Aalve, ein som Ølve), 15 av desse busette i Aust-agder.

I 2007 var det 312 som hadde Olve til første fornamn.

## Kjende namneberarar
* Olve på Egge (Ǫlvir á Eggju), hovgode på Mære som blei drepen av Olav den heilage
* Olve Eikemo (f. 1973), kjend under artistnamnet Abbath Doom Occulta, svartmetallmusikar og komponist

### Litterære figurar
*Olve Grjotgardsson (Olve av Egge) i den historiske romantriologien «Sølvhammeren», «Jærtegn» og «Helgenkongen» av Vera Henriksen.

## Sjå òg

* Folketeljingar i Digitalarkivet

## Andre kjelder
* Olav Veka: *Namneboka* (Det Norske Samlaget, 1991)
Falsk pussarfisk

**Falsk pussarfisk** (*Aspidontus taeniatus*) er ein slimfiskart som lever i tropisk vatn i Indiahavet. Namnet sitt har han fått fordi han liknar på ein pussarfisk som han òg imiterar dansen til. På denne måten får han koma tett inntil store fisk som han bit kjøt- og finnebitar av før han pilar av garde for å gøyma seg. Dette er eit døme på mimikry. Fisk som har vorte lurt ein gong, vil derimot gå til åtak på falske pussarar ved seinare høve.

Dei falske pussarane lever i hol og tomme røyr etter børstemakk.

## Kjenneteikn
Falsk pussarfisk liknar svært på pussarfisken *Labroides dimidiatus*, med lys over- og underside og ei svart, langsgåande stripe på begge sider. Den lettaste måten å sjå skilnad på artane er å sjå på munnen; pussarfisken sin sit ytst på dyret medan den falske pussarfisken har han plassert under snuta. Maksimal kroppslengd er 11 cm.

## Kjelder

*Meulengracht-Madsen, Jens: *Akvariefisk i farger*, Cappelen 1976
*FishBase
Fontan-sirkulasjon

**Fontan-sirkulasjon** er ein type krinsløp etter hjartekirurgi der hjartet har berre eit hjartekammer. Blodet flyt passivt frå kroppen til lungene, drivne av respirasjonen.
Kanadarøye

**Kanadarøye** er ein laksefisk som lever i mange innsjøar i Nord-Amerika. Ho er òg utsett mange andre stadar som sportsfisk, m.a. i Trøndelag og på Austlandet. Norsk svarteliste 2007 vurderer ho som ein høgrisikoart fordi ho kan gjera så store innhogg i dei naturlege bestandane av aure og røye.

## Kjenneteikn
Som andre røyer har kanadarøya lyse prikkar på mørk grøn til grå botn, men fargen varierer med miljøet.Ryggen er alltid lyst marmorert, og halen er djupt kløfta. Arten har eit stort hovud og er svakt underbitt, og kan bli opptil 126 cm og 46 kg. Han høyrer difor mellom dei største reine ferskvasslaksefiskane.

## Levesett
Kanadarøya trivst både i grunt og djupt vatn, og er ein vandrande art. Sidan dei for det meste er reine ferskvassfisk (opptrer ein sjeldan gong i brakkvatn) vert vandringane avgrensa av storleiken på vassdraget og den einskilde fisken.

Kanadarøye er rovfisk som et eit vidt spekter av ulike dyr: fisk, krepsdyr, insekt, ferskvassvampar og små pattedyr, men nokre bestandar et plankton heile livet. Desse populasjonane veks sakte, vert tidlegare kjønnsmogne og døyr relativt unge sett i høve til dei som et fisk. 

Gytinga skjer om natta, når på året ho skjer varierer med utbreiingsområdet. Hannane kjem til gyteplassen først og brukar tid på å vaska stein. Når hoene kjem nokre dagar seinare tek hannane til å kurtisera dei ved å pressa seg mot dei og skjelva. Egga fell ned i holrom på botnen, og dei gytande skiljast. Prosessen vert oppatteken heilt til hoa er tom for egg. Stundom kan så mange som sju hannar og tre hoer delta i ein stor massegytingsseanse.

## Kanadarøye i Noreg
Kanadarøya kom til Noreg tidleg på 1970-talet, då yngel frå eit klekkeri i Sverige vart sett ut i Rømmervatna, Kvesjøen og Murusjøen i Lierne. Den dag i dag er det formeiringsdyktige bestandar her. Dette vassdraget renn vidare ut i den svenske Ångermanälven, så vidare norsk spreiing vil ikkje kunne skje derifrå. I dag har ein likevel funne arten både i ni innsjøer i Nord-Trøndelag, og i Tunnsjøen (Lierne) og Limingen (Røyrvik). Om fisken formeirar seg her er framleis uklart.

Ved Oslo blei kanadarøye sett ut i Lutvann og Nøklevann som eit eksperiment i 1985. I alle fall i Lutvann ser det ut til å førekomma gyting. Det føreligg òg nokre usikre observasjonar frå Maridalsvatnet.

## Bakgrunnsstoff
* Artsdatabanken
* Fishbase
*
Spelet om Kvarmann

**Spelet om Kvarmann** (på bokmål **Enhver**), er den vanlege nemninga på ein særskild type moralspel frå mellomalderen, som vart skrive i mange ulike variantar gjennom mellomalder og tidleg nytid. 

Spelet kan ha vakse fram i Tyskland under tittelen *Jedermann*, og var kjend der frå slutten av 1400-talet. Kåre Langvik-Johannessen hevda det hadde vandra dit under påverknad frå Nederlanda som på den tid hadde eit svært rikt kulturliv.

## Handling
Dramaet har ein fast utvikling som går att i dei fleste utformingane. Ofte byrjar det med ein dialog mellom Gud og Djevelen om Kvarmann, og kvar han skal fara etter han er daud. Kvarmann er, som namnet seier, kvar og ein av oss, og vi møter han midt i eit festleg lag, gjerne eit bryllaup. Nett som festen skrid fram, syner dauden seg i døra og byd at Kvarmann skal følgje han. Kvarmann bed då alle gjestene, ein etter hin, om å følgje med, men alle takkar nei, først kona, etter det foreldra, så venene, og sidan mange allegoriske skapnader: skattar, gods og gull, ungdom, glede, fem sansar. Berre dyd eller tru følgjer Kvarmann heile vegen fram til grava. 

## Inspirasjon

Dette allegoriske spelet har hatt stor tyding for ei lang rekkje diktarar. Både Henrik Wergeland og Henrik Ibsen tykkjest ha kjend stykket i ei eller anna form, og mykje av tankestoffet kan ein finne att i Peer Gynt. Det er òg råd å finne spor etter spelet i den amerikanske TV-serien Angel.
Dekadevulkan

**Dekadevulkanane** er seksten vulkanar identifisert av International Association of Volcanology and Chemistry of the Earth's Interior (IAVCEI) som vert nøye følgd med på grunn av tidlegare store, øydeleggande utbrot og plassering nær folkesette område. Desse vulkanane vert tett studert og eit av måla til IAVCEI er å gjere folk merksame på farane. Andre mål er å forstå vulkanane og farane dei utgjer betre, slik at ein kan redusere konsekvensane av slike naturkatastrofar. Vulkanane er kalla opp etter prosjektet som vart starta som ein del av eit prosjekt sponsa av Dei sameinte nasjonane kalla Internasjonalt tiår for reduksjon av naturkatastrofar.

## Dei seksten dekadevulkanane
:
Guppy

**Guppy** (*Poecilia reticulata*) er ein liten tannkarpeart som lever i Trinidad og delar av Sør-Amerika. Han er hovudsakleg kjend som akvariefisk, og er både rekna som populær og særs enkel å halda.

## Kjenneteikn
Guppyen er ei lita tannkarpe, som ikkje vert stort større enn 6 cm. Hoa har størst kropp, men hannen har større og meir prangande hale. Dette gjer at dei ser om lag like store ut. Dei finst i fleire fargevariantar, og det er som regel hannen som er sterkast farga.

## Levesett
Guppyen finst i mange habitat. Han trivst best i stilleståande vatn med ganske varme temperaturar (23-24&nbsp;°C) og mykje vegetasjon, og toler etter tilvenning eit saltinnhald på opp til 1,025. Dei lever av dyreplankton, små insekt og detritus. Akvarievariantar er særs lett å få til å ta tørrfor.

Guppyane er særs fruktbare, og før levande ungar. Etter ei drektigheitsperiode på 4-6 veker set hoa 20-40 små yngel til verda. Dei har ingen yngelpleie; faktisk hender det tilmed at dei vaksne et sitt eige avkom. Dei vert kjønnsmogne allereie etter to-tre månadar. 

Sidan guppyen er så lett å halda i akvarium, er han ein del brukt både som forsøksdyr (m.a. i genforsking) og oppdrettsfisk til levandefor.

## Bakgrunnsstoff
* FishBase
*
Scott Speed

**Scott Andrew Speed** () frå Manteca i California) er ein amerikansk Formel 1-førar som køyrer for laget Scuderia Toro Rosso.

Han debuterte i Formel 1 i 2005 som testførar for Red Bull Racing under Canada GP og USA GP.

Føre 2006-sesongen fekk Speed plass i Scuderia Torro Rosso, som Red Bull døypte om Minardi-laget til etter at dei kjøpte det opp hausten 2005. Han klarte ikkje å få noko poeng i løpet av sesongen og enda førarmeisterskapen på ein 20. plass. Han fullførte 13 av til saman 18 løp.

I Australia fullførte Speed på 8.-plass, som skulle gjeve han eit poeng, men han vart gjeven ei tidsstraff på 25 sekund for å ha passert David Coulthard under gulflagg, og dermed enda han på 9.-plass, utan poeng. Under forklaringa for løpsleiinga etter løpet fekk Speed ei bot på $5000 for å ha banna til Coulthard under forklaringa.
Étienne-Louis Arthur Fallot

**Étienne-Louis Arthur Fallot** () var ein fransk lækjar fødd i Sète.

Etienne Fallot tok til å studere medisin i Montpellier i 1867. I 1888 vart han oppnemnd til professor i hygiene og rettsmedisin i Marseille.

I 1888 gav Etienne Fallot ei presis skildring av dei fire anatomiske karakteristikkane til Fallots tetrade.

## Litteratur
* B.G. Firkin & J.A.Whitworth (1987). *Dictionary of Medical Eponyms*. Parthenon Publishing. ISBN 1-85070-333-7
Pyramiden

**Pyramiden** (russisk Пирамида) var ein sovjetisk, seinare russisk, busetting på Svalbard. Samfunnet var basert på kolgruvedrift. Ein gong budde over tusen menneske der, men staden vart forlaten på slutten av 1990-talet og er i dag ein spøkjelsesby.

## Bakgrunnsstoff

*Kjartan Fløgstad: *Pyramiden : portrett av ein forlaten utopi* (2007) ISBN 82-430-0398-3
700-talet fvt.

&lt; **700-talet f.Kr./fvt.** &gt; var eit hundreår med store endringar i fleire historisk viktige sivilisasjonar. I det gamle Egypt gjekk dei 23. og 24. dynastiar over til styre frå Nubia i det 25. dynastiet. Det nyassyriske riket nådde toppen av makta si, og erobra Kongedømet Israel og naboland.

700-talet f.Kr. er tradisjonelt rekna som byrjinga på den klassiske antikken.
Dette hundreåret koloniserte Hellas andre delar av Middelhavet og Svartehavet. Den første olympiaden vart ifølgje nokre kjelder halden i år 776 f.Kr., og Homer sine episke verk er vorte tidfesta til mellom 750 og 650 f.Kr. Den etruskiske sivilisasjonen spreidde seg i Italia, og etter segna var Roma grunnlagd i år 753 f.Kr.

India under jernalderen gjekk inn i sein vedisk tid. Vediske ritual blei nedskrivne i fleire presteskular i Brahmana-kommentarar, og dei tidlegare upanisjadane markerer byrjinga på vedantafilosofi.

## Hendingar
* Rundt 776 fvt: Dei første dokumenterte olympiske leikane vart haldne i Olympia i Hellas.
* 723 fvt: Nordriket av Israel vart hærteke av Assyria.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:8th century BC|8th century BC]]» frå ,  den 2. august 2019.*
Oksskolten

**Oksskolten** (1916&nbsp;moh., sørsamisk ) er eit fjell i Hemnes kommune i Nordland. Fjellet ligg i Okstindmassivet mellom Korgen i vest og Røssvatnet i aust. Fjellet er det høgste i Nord-Noreg. 
Dei første som klatra opp på fjellet, skal ha vore Peder Stordal og Charles Rabot i 1883. 

Den norske Turistforening har ei hytte ved Okstindan, Kjennsvasshytta. Frå denne hytta går det sti til Okstindbreen. Over Okstindbreen bør ein ikkje gå utan førar, om ein ikkje er vand med breklatring. 

Fjellet er det åttande høgaste i landet ut frå primærfaktor.

## Sjå òg
* Høgaste fjell i Noreg etter primærfaktor

## Bakgrunnsstoff
* Omtale av turar og toppen
Toyota Racing

**Toyota F1** var eit formel 1-lag som høyrde til den japanske bilprodusenten Toyota. Toyota annonserte planane om å delta i formel 1 i 1999, og etter omfattande testar debuterte laget i 2002. 
## Sjå og

* Toyota
* Toyota Motorsport

## Bakgrunnsstoff

*  Den offisielle nettstaden åt Toyota F1 
* Toyota-statistikk
Serifopoúla

**Serifopoúla** (gresk Σεριφοπούλα) er ei lita øy i Hellas som høyrer til Kykladane i Egearhavet. Øya høyrer til kommunen Sérifos, som er ein del av periferieininga Mílos i periferien Dei sørlege egeiske øyane. Øya har ingen busetnad.

Dei næraste øyane er Sérifos, som ligg 8&nbsp;km mot sørvest og Kýthnos som ligg 16&nbsp;km mot vest.

## Referansar
Apatosaurus

**Apatosaurus** eller **brontosaurus** var ein stor sauropod som levde i juratida for 140 millionar år sidan. Med ei gjennomsnittslengd på 23 meter og ein kroppsmasse på minst like mange tonn var han mellom dei største dyra som har levd på jorda.

## Levesett
Ein trudde lenge Apatosaurus vog for mykje til at han ville kunne bera kroppsvekta si på land, og at han difor levde amfibisk i sumpar og sjøar. Dette vert ikkje støtta av nyare funn. Som sin nære slektning Diplodocus var Apatosaurus eit beitande dyr med særs lang hals og ein tung hale som motvekt. Fossile fotspor tyder på at dei levde i flokk.

Som moderne fugl svelgde Apatosaurus små stein (*[[gastrolitt]]ar*) for å mala opp dei sterke plantefibrane han åt.

## Artar
* *A. ajax* (type)
* *A. excelsus* (Marsh, 1879c) Riggs, 1903
* *A. louisae* Holland, 1915
* *A. parvus* (Peterson & Gilmore, 1902)

## Bakgrunnsstoff
*
Sérifos

**Sérifos** (gresk Σέριφος), òg kalla *Seriphos*, er ei øy i Hellas som høyrer til Kykladane i Egearhavet. Ho ligg vest i øygruppa, sør for Kýthnos og nordvest for Sífnos.

Sérifos er eigen kommune, og frå 2011 høyrer øya administrativt til under periferieininga Mílos i periferien Dei&nbsp;sørlege&nbsp;egeiske&nbsp;øyane.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunen Sérifos 1&nbsp;241&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 333&nbsp;innbyggjarar.

Sérifos har eit areal på om lag 70&nbsp;km² og ligg om lag 170&nbsp;km frå Pireus. Utanfor austkysten ligg den vesle øya Vous, og i nordaust ligg Serifopoúla.

Då Akrisios vart åtvara av eit orakel om at barnebarnet hans ville drepe han, kasta han dottera (Danae) og spedbarnet hennar Persevs på sjøen i ei trekiste. Dei dreiv i land på Sérifos.

Tidleg på 1900-talet var Sérifos ein stor gruvestad. Store delar av den mannlege folkesetnaden jobba i gruvene, som vart utnytta av den tyske familien Groman. Arbeidsforholda i gruvene skal ha vore av av dei dårlegaste i Europa og det er ukjend kor mange som omkom, men historikarar meiner det må ha vore tusenvis. På grunn av dei dårlege forholda organiserte gruvearbeidarane i 1916 ein streik, der dei kravde betre forhold og åttetimars arbeidsdag. Leiaren for streiken var Constantinos Speras. Som følgje av streiken bad Groman dei greske styresmaktene om hjelp, og dei sende nasjonalgarden til øya. Speras var arrestert, medan garden retta våpen mot resten av arbeidarane for å tvinge dei i arbeid igjen. Då dei nekta skaut og drap garden fire arbeidarar og skadde mange fleire. Arbeidarkonene som stod ved sida av og såg på tok så opp steinar som dei kasta på garden og tok livet av samtlege. Lika var kasta på sjøen. Øybuarane tok sjølv over styringa, men kort tid etter fekk Groman tilbake kontrollen over gruvene, men garanterte derimot for betre arbeidsforhold og åttetimars arbeidsdag. Speras kom tilbake til Athen, men vart nokre år seinare myrda av maksimalist frå Kommunistpariet (KKE).

## Anna
Sérifos har eit par skular, eit par latinskular, ei kyrkje, eit postkontor og ein plass (*[[plateia|plateies]]*).

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

Andre busetnader på øya:
* Galaní (45)
* Megálo Livádi (45)
* Platý Jalós (26)
* Sykamiá (22)
* Koutalás (17)
* Avyssalós (15)
* Ájos Ioánnis (10)
* Megálo Khorió (10)

Småøyar i kommunen:
* Vous (0)
* Glaronísio (0)
* Serifopoúla (0)

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* http://www.serifos-island.com/ Turistguide for Sérifos

## Kjelde
Scuderia Toro Rosso

**Scuderia Toro Rosso** (italiensk for 'Raud Okse') er eit italiensk formel 1-lag som er eigd av det austerikske føretaket Red Bull. Laget debuterte i 2006 som søsterstall til Red Bull Racing. 
Sidan starten i 2006 bestod stallen opphavleg av amerikanaren Scott Speed pg italienske Vitantonio Liuzzi, men etter Europa grand Prix 2007 vart Speed skifta ut med tyskaren Sebastian Vettel.

## Bakgrunnsstoff

* Red Bull F1 Portal
* Offisiell nettstad 
* Offisiell bilete-nettstad
Strålefinnefiskar

**Strålefinnefiskar** (*Actinopterygii*) er ei klasse beinfisk.

Gruppa vert kjenneteikna av at finnane deira består av hud strekt mellom bein- eller hornpiggar (*finnestrålar*), i motsetnad til dei kjøtfulle finnane til kvastfinnefiskane *Sarcopterygii*. Til skilnad frå bruskfisk kan strålefinnefisk røra på finnane sine med musklar dei har med finnerøtene.

Strålefinnefisken vert tradisjonelt oppdelt i to underklassar: *[[Chondrostei]]*, som består av stør og spadestør, og *[[Neopterygii]]*, som omfattar dei fleste beinfisk me kjenner i dag. 

## Klassifisering
* **Underklasse [[Chondrostei]]**
** Orden Polypteriformes (bikirar. Vert stundom plassert i ei eiga underklasse.)
** Orden Acipenseriformes (stør og spadestør)
* **Underklasse [[Neopterygii]]**
** **Infraklasse [[Holostei]]**
*** Orden Lepisosteiformes
*** Orden Amiiformes
** **Infraklasse [[Teleostei]]** (ekte beinfisk)
*** **Overorden [[Osteoglossomorpha]]**
**** Orden Osteoglossiformes
**** Orden Hiodontiformes
*** **Overorden [[Elopomorpha]]**
**** Orden Elopiformes
**** Orden Albuliformes
**** Orden Notacanthiformes (piggålar)
**** Orden Anguilliformes (ålefisk)
**** Orden Saccopharyngiformes
*** **Overorden [[Clupeomorpha]]**
**** Orden Clupeiformes (sildefisk)
*** **Overorden [[Ostariophysi]]**
**** Orden Gonorynchiformes
**** Orden Cypriniformes (karpefisk)
**** Orden Characiformes (m.a. tetra og piraja)
**** Orden Gymnotiformes (knivfisk, elektrisk ål)
**** Orden Siluriformes (mallefisk)
*** **Overorden [[Protacanthopterygii]]**
**** Orden Salmoniformes (laksefisk)
**** Orden Esociformes (gjeddefisk)
**** Orden Osmeriformes
*** **Overorden [[Stenopterygii]]**
**** Orden Ateleopodiformes
**** Orden Stomiiformes (lysfisk)
*** **Overorden [[Cyclosquamata]]**
**** Orden Aulopiformes (øglefisk)
*** **Overorden [[Scopelomorpha]]**
**** Orden Myctophiformes (lysprikkfisk)
*** **Overorden [[Lampridiomorpha]]**
**** Orden Lampriformes (bandfisk)
*** **Overorden [[Polymyxiomorpha]]**
**** Orden Polymixiiformes
*** **Overorden [[Paracanthopterygii]]**
**** Orden Percopsiformes
**** Orden Batrachoidiformes
**** Orden Lophiiformes (marulkar)
**** Orden Gadiformes (torskefisk)
**** Orden Ophidiiformes
*** **Overorden [[Acanthopterygii]]**
**** Orden Mugiliformes (mulle)
**** Orden Atheriniformes
**** Orden Beloniformes (horngjelfisk; m.a. flygefisk)
**** Orden Cetomimiformes
**** Orden Cyprinodontiformes (tannkarpar)
**** Orden Stephanoberyciformes'
**** Orden Beryciformes (beryxfisk)
**** Orden Zeiformes (Sanktpetersfiskar)
**** Orden Gobiesociformes (dobbeltsugarar, stundom rekna som ein underorden innanfor piggfinnefisk)
**** Orden Gasterosteiformes (m.a. stingsild)
**** Orden Syngnathiformes (nålefisk, sjøhestar; ofte plassert som ein underorden innanfor ’’Gasterosteiformes’’)
**** Orden Synbranchiformes
**** Orden Tetraodontiformes (fastkjevefisk)
**** Orden Pleuronectiformes (flyndrefisk)
**** Orden Scorpaeniformes (ulkefisk)
**** Orden Perciformes (piggfinnefisk, omfattar 40 % av alle fiskeartar, m.a. åbor, leppefisk, ciklidar, makrell, kutlingar, steinbit og fjesing)
Pondus

***Pondus*** er ein norsk teikneserie av Frode Øverli. Han vart starta i 1995 og fekk sitt eige blad i 2000. Han går òg i ei rekkje aviser, mellom anna *[[Dagbladet]]*.

Handlinga i seria krinsar rundt tittelpersonen og venekrinsen hans. Pondus er ein middelaldrande mann med ei brennande interesse for fotball og klassisk tungrock, ei overdriven homofobi og sterk skepsis til mellom anna golf, volleyball, V-genserar, akvarium og tupéar. Serien tek òg for seg sjekking og familieliv.

Til skilnad frå tradisjonelle stripeserier som *[[Teikneserien Billy|Billy]]* og *[[Hårek]]*, utviklar figurane i Pondus seg heile tida. Pondus' beste ven Jokke var til dømes ein trygdesnyltar med enorme dameproblem i dei første stripene, medan han seinare både har arbeid og familie. Begge borna til Pondus har på si side vakse, om enn ikkje like mykje som ein skulle tru på 10 år.

## Bakgrunnsstoff
* Pondus.no
Vous

**Vous** (gresk Βους) er ei lita øy i Hellas som ligg i Kykladane i Egearhavet. Øya høyrer til kommunen Sérifos, som er ein del av periferieininga Mílos i periferien Dei sørlege egeiske øyane. Øya har ingen busetnad.

Vous ligg 2 km utanfor kysten til øya Sérifos. Namnet tyder «okse» på gresk, og ho har fått namnet sitt er forma ho har. Øya har ei kystlinje på om lag 2 km, og er 570 meter på det lengstre. Øya er populær hos fisketuristar i Hellas.

## Referansar
Sífnos

**Sífnos** (gresk Σίφνος) er ei øy i Hellas som høyrer til Kykladane i Egearhavet. Sífnos er eigen kommune, og frå 2011 høyrer øya administrativt til under periferieininga Mílos i periferien Dei&nbsp;sørlege&nbsp;egeiske&nbsp;øyane.

Hovudbyen på øya heiter Apollonía og ligg om lag midt på øya. Den nest største landsbyen er Kástro, som er bygd på toppen av ei høg klippe på nordvestkysten. Hamna, som ligg på vestkysten, heiter Kamáres.

## Geografi
Sífnos ligg i den vestlege delen av Kykladane som har noko mindre turisme enn den austlege delen av øygruppa. Ho ligg mellom Sérifos og Mílos, vest for Dílos og Páros og om lag 130&nbsp;km frå Pireus. Ho har eit areal på 74&nbsp;km² og er 15&nbsp;km lang og 7,5&nbsp;km brei med ei kystlinje på 70&nbsp;km. Folketalet er på om lag 2&nbsp;500. Øya har ferjesamband med ruta som går mellom fleire av øyane i Kykladane og til Pireus.

## Historie
Sífnos var ei velståande øy i antikken på grunn av gull- og sølvgruvene som var her. Dette veit ein på grunn av skattkammeret innbyggjarane bygde ved Delfi på 500-talet fvt. Ein veit derimot ikkje om gruvene gjekk tom eller om dei vart fylt med sjøvatn. Uansett stoppa produksjonen opp.

Øya har vore rik på leire, har mykje sol og fine temperaturar, og dette har gjort Sífnos til eit senter for keramikk i Egearhavet gjennom tidenene.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

Andre busetnader på øya:
* {{ikkjeraud|Kástro på Sífnos|Kástro} (124)
*  (121)
*  (84)
*  (75)
*  (72)
*  (22)
*  (4)

Småøyar i kommunen:
*  (0)

## Referansar

## Kjelde
Polýegos

**Polýegos** (gresk Πολύαιγος), eller *Polyaigos*, er ei øy i Hellas som høyrer til Kykladane i Egearhavet. Øya ligg nær&nbsp;Mílos og Kímolos, og namnet tyder «mange geiter» etter dei mange geitene som lever her.

Polýegos har 3 innbyggjarar (2021) og høyrer til kommunen Kímolos, som er ein del av periferieininga Mílos i periferien Dei sørlege egeiske øyane.

Øya er opp mot 6&nbsp;km lang og 4,3&nbsp;km brei. Ho har eit areal på 18&nbsp;km² og ei kystlengd på 22–27&nbsp;km. Ho ligg berre 2&nbsp;km søraust for Kímolos og 6&nbsp;km frå Mílos. Det er to fjell på øya. Strongyló er&nbsp;330&nbsp;moh. og Psiló Vounó 370&nbsp;moh.

Det meste av øya høyrer til den gresk-ortodokse kyrkja, og mindre delar høyrer til lokale gjetarar frå dei nærliggande øyane.

Polýegos er stort sett ei berr øy, men har mange flotte strender, særleg i sør. I tillegg har ho fleire grotter.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Polyaigos|Polyaigos]]» frå ,  den 12. august 2007.*
Kímolos

**Kímolos** (gresk Κίμωλος) er ei øy i Hellas som høyrer til Kykladane i Egearhavet. Øya ligg nær den større øya Mílos.

Kímolos er eigen kommune, og frå 2011 høyrer øya administrativt til under periferieininga Mílos i periferien Dei&nbsp;sørlege&nbsp;egeiske&nbsp;øyane.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunen Kímolos 810&nbsp;innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 718&nbsp;innbyggjarar.

Øya har ikkje så mykje turisme og vert rekna som ei mellomklasse, landleg øy. Kímolos er det administrative senteret for seg sjølv og fleire ikkje-busette øyar som Polýegos, Ájos Evstáthios og Ájos Jeórjos.

## Historie
Kímolos er ei øy med rik historie. Namnet kjem frå Kímolos, dei første innbyggjarne på øya. *Ekhinoúsa* er eit anna namn på øya som vart nytta under antikken, og stundom òg i dag. I antikken var ho ei slagmark mellom Aten og Sparta, som styrte over Mílos. I mellomalderen vart ho kalla Argentiera, på grunn av den sølvfarga bergarten på sørkysten. Sidan desse tider vart stein frå øya transportert til andre stader, og øya vart på grunn av dette eit handelssentrum. I lag med resten av Hellas vart ho styrt av Det osmanske riket, og i 1829 vart ho annektert av Hellas i lag med resten av Kykladane.

## Innbyggjarar
I meir enn 150 år var innbyggjarane eit fattig jordbruksfolk, men tidleg på 1990-talet byrja turismen å utvikle seg også her. Levestandarden til innbyggjarane auka, men likevel har mange flytta frå øya, og i dag bur det ikkje meir enn 800 personar, stort sett pensjonistar, her om vinteren.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

Andre busetnader på øya:
* Goúpa-Kará (5)
* Ájos Nikólaos (2)

Småøyar i kommunen:
* Polýegos (3)
* Ájos Jeórjos (0)
* Ájos Evstáthios (0)
* Prasonísi (0)

## Referansar

## Kjelde
WilliamsF1

**WilliamsF1** er eit privat britisk formel 1-lag oppretta av sir Frank Williams og Patrick Head i 1977. Mellom 1980 til 1997 har laget vunne ni konstruktørtitlar og 7 førarmeisterskap.

Før 2006-sesongen braut Williams et langvarig samarbeide med BMW og i 2006-sesongen køyrde dei motorer frå Cosworth, med liten suksess. 
## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettside
* AT&T Williams Official Club
Pansermallar

**Pansermallar** (*Corydoras*) er ei stor slekt mallefiskar i pansermallefamilien. Dei er utbreidd i temperert og tropisk ferskvatn i store delar av Sør-Amerika, frå Trinidad til Argentina, og er den største fiskegruppa her. Amazonasbassenget er det viktigaste området, med dei fleste artane. Vitskapen kjenner til 142 artar; i tillegg kjem det eit vell av ikkje klassifiserte variantar og uregistrerte artar. Mange, både beskrivne og ubeskrivne artar, er populære som akvariefisk.

Ubeskrivne artar som vert haldne i akvarium vert ofte omtalt som *C-artar*. Desse er kjende, men er enno ikkje registrert vitskapleg.

## Kjenneteikn
Corydoras er små fisk, frå 25 til 70 mm. Dei har vanlegvis ein grå eller metallfarga (sølv med skjær av grønt eller blått) grunnfarge med varierande mønster i svart. Nokre artar har også markeringar i gult, oransje eller gull-farge. Kroppen har to radar overlappande beinplater på kvar side. Munnen er liten og sit på undersida, og har eit sett med skjeggtrådar framfor seg.

## Levesett
Corydoras  lever vilt i småbekkar, langs breddene av større elvar, i myrer og i tjern. Dei skal helst ha ein del vegetasjon. Slekta er tilpassingsdyktig, men føretrekk tilnærma pH-nøytralt vatn og ei hardheitsgrad på 5-10 dH. Vasstemperaturen bør over lengre tid vera mellom 22° og 28° C. Dei fleste artane lever i stim på botnen, og er dagaktive. Dei finn maten sin i sand, grus eller detritus. Stimane er på frå tre til seks fisk, og opp til 30-40.

Hovudføden til Corydoras er botnlevande insekt og nokre makk. Dei kan òg ta litt plantemateriale. Stundom tek dei òg åtsel av andre fisk, sjølv om ingen artar har dette som nokon viktig bestanddel i kosten.

Hjå minst ein Corydoras-art (*Corydoras aeneus*) vert hoa befrukta via munnen. Observasjon av den såkalla T-forma hjå andre artar tyder på at dette er vanleg innanfor slekta.

## Pansermallar i akvarium

Dei fleste artar pansermalle er enkle akvariefisk å halda. Dei går godt i lag med dei fleste andre artar, sidan dei korkje er aggressive eller særleg attraktive som bytte for større fisk. Det er tilrådd at ein bør ha dei i små stimar på 6-8 fisk for at dei skal trivast. Ein bør òg nytta fôr som søkk fort for at ikkje fisk i øvre lag av vatnet skal eta det før det rekk ned til mallane. Såkalla *pellets* er lette å få kjøpt i akvariebutikkar.

Pansermallar er hardføre, og klarar seg bra i nesten all slags vatn. Ein bør likevel prøva å halda nivået av nitrat nede, då dette kan skada skjeggtrådene deira. Skjeggtrådene kan òg bli skada av skarpkanta grus på botnen. Dei er dessutan følsomme for salt.

Det er ti til femten artar som lett leikar i fangenskap, og der ein får kjøpt oppdrettsfisk.

## Litteratur
* Rüdiger Riehl og Hans A. Baensch: *Akvariets lexikon*. 3. utg., Mergus Verlag, 1997.
* Werner Seuß: *Corydoras*. Dähne Verlag, 1993.

## Bakgrunnsstoff
*Callichthyidae på FishBase
*Corydoras på akvaforum.no 
*
McLaren

**Mclaren** er eit motorsport-lag grunnlagd av New Zealandaren Bruce Mclaren i 1963. McLaren er best kjend som formel 1 konstruktør, men har og delteke i Indianapolis 500, 24 timarsløpet i Le Mans og anna. I dag er det Ron Dennis som administrerer McLaren.

Mclaren er det nest mest suksessfulle laget i Formel 1. Berre Ferrari har vunne fleire Grand Prix-løp enn Mclaren.

## Bakgrunnsstoff

* Den offisielle nettstaden til McLaren
Nick Heidfeld

**Nicklaus «Nick» Heidfeld** () er ein tysk formel 1-førar som køyrer for laget BMW Sauber. Heidfeld har tidlegare køyrd Formel Ford, Formel 3 og Formel 3000 før han debuterte i formel 1 for Prost ved 2000-sesongen.

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettstad
Amanoreke

**Amanoreke** (*Caridina multidentata*, tidlegare kjend som *Caridinia japonica*) er ein rekeart som finst i området rundt den japanske elva Yamato. I Noreg er dei mest kjend som gode algeetarar til bruk i ferskvassakvarium.

Populærnamnet sitt har arten fått av den japanske akvaristen Takashi Amano, som populariserte bruken av dei som akvariedyr.

## Kjenneteikn
Amanoreker har raudbrune prikkar på ein nesten gjennomsiktig bakgrunn, med ei kvit stripe langs ryggen. Augo er svarte. Hoa er større enn hannen, og har prikkane til ein viss grad organisert i linjer nedst på kroppen. Maksimal storleik er på rundt 5 cm.

## Amanoreker i akvarium
Amanoreker er i utgangspunktet altetarar, men i akvarium klarar dei seg ofte med alger og rester etter fiskefor. Stundom et dei òg ekskrement frå fisk, og bidreg såleis til å halda akvariet reint. Skal ein halda amanoreker bør ein helst ha dei i grupper, både for å få meir effektiv algereinsking og for å unngå stress hjå dyra. Dei er ikkje aggressive mot fisk eller andre reker, men kan verta jakta på av større rovfisk.

Formeiring er vanskeleg, sidan larvane lever planktonisk og såleis står i fare for å bli etne av fisk eller vaksne reker.

## Bakgrunnsstoff
* Akvaforum.no om amanoreker
* God artikkel om å halda amanoreke i akvarium 
*
Norvall Nøringset

**Norvall Nøringset** () er ein norsk politikar som representerer SV i bystyret i Førde kommune i Sogn og Fjordane og i fylkestinget i Sogn og Fjordane. Nøringset var varaordførar i kommunen i perioden 2003-2007, men mista denne posisjonen etter SV sitt dårlege kommuneval 10. september 2007. 

Ved valet i 2007 stod Nøringset på 1. plass på SV sine lister både til bystyret i Førde og til fylkestinget i Sogn og Fjordane, og kom inn begge stader. Politikarjobben er ein deltidsjobb, og han arbeider i tillegg som lærar ved Førde ungdomsskule.