open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fylkesveg 46

:*Sjå òg [[Fylkesveg 46 (fleirtyding)]]*
**Fylkesveg 46** (**Fv46**) går mellom Knapphus i Vindafjord og Berge i Suldal.

Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreforma tredde i kraft har han status som fylkesveg.

## Kommunar og knutepunkt
### 

*  Knapphus
*  frå Kårhus til Raunes (6,0&nbsp;km)
*  frå Vatne til  Velle (8,3&nbsp;km)
*  Sandeid
* Arm til Sandeidsjøen (0,1&nbsp;km)
*  frå Østbø til Høyekvam (2,4&nbsp;km)
* Arm til Kvernavika (0,3&nbsp;km)
*  frå Vikedalsosen til Roaldkvam (15,0&nbsp;km)
*  frå Imsland rundt Ølmedalsvatnet (6,5&nbsp;km)
*  Imsland
*  Kvaløytunnelen (144 m)
*  Akslandtunnelen (84 m)

*  Iglatjørntunnelen (448 m)
*  Ropeid
* Arm frå Ropeid til Øvrabø (8,5&nbsp;km)
**  Drengstigtunnelen (1232 m)
**  Almenningstunnelen (642 m)
**  frå Øvrabø til Askvika (20,7&nbsp;km)

*  Ferje frå Ropeid (10 min, 1-2 turar/time)
* til Sand
*  frå Sand til Eide strandstad (1,6&nbsp;km)
*  frå Litlehaga til Grov (4,3&nbsp;km)
*  Berge

## Bakgrunnsstoff

* Ferjeinfo Ropeid-Sand
* Stavangerske ferjer
Wylie-translitterering

**Wylie-translitterering** er ein metode for å transkribere tibetansk skrift med bokstavane i det latinske skriftsystemet (a-z). Metoden har fått namn etter Turrell Wylie, som utvikla systemet i 1959. Etter det har Wylie-systemet vore standardtransliterering for tibetansk i USA. Systemet er tovegs, dvs. det er mogleg å på ein eintydig måte å gå frå tibetansk skrift til Wylietranslitterering og attende att.

## Konsonantar

Etter Wylie-translittereringa blir dei tibetanske konsonantane representert på denne måten: 

Den siste bokstaven i det tibetanske alfaberet, «nullkonsonanten», blir ikkje translitterert, i og med at han berre opptrer i vokalinitiale stavingar, og dermed kan rekonstruerast.

## Vokalar

Dei fire vokalteikna blir representert på denne måten:

Viss ei staving ikkje har vokalteikn, blir bokstaven *a* lagt til, for å vise den inherente vokalen *a*. (t.d. ཨ་ = a).

for å vise rotbokstaven. Etter denne rotbokstaven er det mogleg å slå opp ord i ordbøker

## Store bokstavar
I tidlegare translittereringssystem for tibetansk vart det brukt store bokstavar, for å vise kva som er rotbokstav. Med desse rotbokstavane var det mogleg å slå opp ord i ordbøker. Metoden vart likevel ikkje brukt konsekvent, og derfor innførte Wylie ein praksis med å skrive første bokstav i eit ord som stor bokstav. 

## Sjå også
* Tibetansk skrift

## Bakgrunnsstoff
* Staatsbibliothek Berlin – ''A standard system of Tibetan transcription''
* Wylie, Turrell (1959). A Standard System of Tibetan Transcription. ''Harvard Journal of Asiatic Studies'', p. 261-267
* Wylie-Tabelle, Nitartha International 
* THDL Extended Wylie Transliteration Scheme 
* Online-Transliterator (erzeugt Graphik aus Wylie oder ACIP -Transliteration)

### Kjelde
* Tysk wikipedia
Ropeid

**Ropeid** er ein ferjestad på vestsida av Sandsfjorden i Suldal kommune i Rogaland. Frå Ropeid går det ferje til Sand. Ferjesambandet er del av Fylkesveg 46. Riksveg 520 går frå Hordalia ved Røldal via Sauda til Ropeid.

Namnet Ropeid kjem av at folk tidlegare måtte rope over fjorden etter båtskyss.

## Bakgrunnsstoff
* Ferjeruta .
Hugo Preuss

Prof. dr. jur. **Hugo Preuss** () var ein tysk jurist og liberal politikar, og gjeld som far til Weimar-forfatninga.

Han vart i ein jødisk kjøpmannsfamilie, og studerte frå 1879 rettsvitskap ved universiteta i Berlin og Heidelberg. I 1883 tok han den juridiske doktorgraden i Göttingen, og i 1889 habiliterte han seg i statsrett i Berlin. Han arbeidde deretter som privatdosent i offentleg rett. I 1916 vart han professor ved handelshøgskulen i Berlin, og i 1918 vart han rektor ved høgskulen.

Etter novemberrevolusjonen vart Preuss 15. november 1918 utnemnd til statssekretær i innanriksministeriet og fekk oppdraget å førebu ein ny forfatning. I regjeringa til Philipp Scheidemann vart han utnemnd til tysk innanriksminister.

Han hadde vore innvald i Berlin sitt bystyre i 1895, og var mellom 1910 og 1918 æresbyråd i Berlin, og frå 1919 til sin død òg medlem av den prøyssiske landdagen (delstatsparlamentet).

Preuss var medlem av Deutsche Demokratische Partei og av Reichsbanner Schwarz-Rot-Gold.

Hugo Preuss vart fødd og døydde i Berlin.
Stavingsrim

**Stavingsrim** er den delen av stavinga som ikkje er stavingsframlyd. Stavingsrimet består av stavingskjerna og stavingsutlyden. Namnet sitt har stavingsrimet frå metrikken, det er denne delen av stavinga som rimer i enderim, opptakta er irrelevant (jf. *ut på tur, aldri sur*). Skilnaden mellom lette og tunge stavingar blir rekna ut etter kor mange segment det er i stavingsrimet (lange vokalar eller konsonantar tel dobbelt).
Andematfamilien

**Andematfamilien** (*Lemnaceae*) var tidlegare nemninga for ei gruppe vassplanter med mellom anna andemat (*Lemna minor*) og storandemat (*Spirodela polyrhiza*). Dei er no innlemma i myrkonglefamilien (Araceae).

## Slekter
* Storandematslekta (*Spirodela*)
* *Landoltia* (somme tider rekna som eiga slekt, men no helst innlemma i storandematslekta)
* Andematslekta (*Lemna*)
* *[[Wolffiella]]*
* *[[Wolffia]]*


Dam with lemna minor.jpg|Ein dam i sør-Noreg med andemat. 
Lemna minor.jpg|Andemat (*Lemna minor*).
Solomon Lozovskij

**Solomon Lozovskij** () var ein ukrainsk jødisk kommunist, ein kollega av Vladimir Lenin, og ein framståande person i den sovjetiske regjeringa og den sovjetiske fagorganisasjonen. Han var au leiar i avdelinga for internasjonale samband ved den høgre partiskolen. Han vart fødd i 1878 i Ukraina og vart medlem av bolsjevik-fraksjonen i Russlands Sosialdemokratiske Arbeidarparti, det seinare kommunistpartiet, i 1901.

Lozovskij var generalsekretær i Profintern, den Raude Faglege Internasjonalen, frå 1921 til 1937. I 1939 var Lozovskij ein av tre viseutanriksministrar under utanriksminister Vjatsjeslav Molotov. Under krigen var han aktiv i den regjeringsstøtta Jødiske Anti-Fascistiske Komitéen. Han vart arrestert og truleg torturert under den antisemittiske kampanjen Josef Stalin sette i gang kring 1950.

Trass i eit veldig press, vedgjekk Lozovskij aldri skuld og impliserte aldri andre under rettssaka, som au har vorte kalla den siste Moskvaprosessen. Den stenografiske rapporten frå rettssaka vart offentleggjord i 1994.

Lozovskij vart avretta den 12. august 1952 saman med 13 andre tidlegare medlemmer av Den Jødiske Anti-Fascistiske Komitéen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Solomon Lozovsky|Solomon Lozovsky]]» frå ,  den 25. juni 2006.*
Andemat

**Andemat** (*Lemna minor*) er ei plante i andematslekta i myrkonglefamilien. Arten har ei kosmopolitisk utbreiing.

I Noreg er arten heimleg og veks i dammar og stille vatn, gjerne næringsrikt. Arten er nokså vanleg på den sørlege delen av Austlandet og i kyst- og fjordstrøk til Nordland. I&nbsp;Raudlista 2021 er arten rekna som livskraftig (LC).

## Kjelder





## Bakgrunnsstoff
Graut

**Graut** er ulike halvfaste eller tjuktflytande matrettar som er laga ved å koka anten kornprodukt som mjøl eller gryn, eller visse typar frukt, i væske.
Graut kan kokast i gryte, steikeomn eller i mikrobølgeomn.
Graut er ei god (og som oftast rimeleg) kjelde til karbohydrat, samstundes som han er skånsam mot magen og ikkje treng tyggast. Difor blir graut ofte brukt som sjukediett.

Ordet «graut» kjem frå norrønt *grautr*, og har samband med grjot (stein) og gryte.
Ulike typar graut kan ha namn etter det ein oppfattar som den viktigaste ingrediensen, som havregraut, risgraut, rømmegraut, sviskegraut eller vassgraut.

Graut er vanleg kost i mange norske heimar, både som frukost og som middagsmat.
Havregraut er gjerne ein enkel og fiberrik frukostrett.
Rømmegraut (rømme, mjøl og mjølk kokt i hop) har lang tradisjon som festmat, til dømes til 17. mai og jonsok.
Risgraut (risgryn kokt med mjølk og vatn) er den klassiske julaftanslunsjen mange stader i landet, og tradisjonell laurdagsmiddag mange stader i Noreg.

Graut og flatbrød var dei to rettane som var historisk kvardagsmat i Noreg. Til kvardags vart grauten i dei fleste heimar koka på vatn (vassgraut). 
Vassgraut vart rekna som skral kost i høve til graut koka på mjølk. Det var ikkje uvanleg at tenestefolk måtte eta vassgraut, medan *sjølfolket* åt graut koka på mjølk.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
Risgraut

**Risgraut** eller **risgrynsgraut** er ein grautrett laga av ris.

Typisk norsk risgraut blir laga av risgryn og mjølk.
Han blir ofte servert med sukker og kanel på, og med smørauge i midten.

Kald risgraut kan brukast til å laga riskrem.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Risengrynsgrøt|Risengrynsgrøt]]» frå ,  den 10. november 2016.*
Judaberg

**Judaberg** er ein tettstad i Stavanger kommune og var administrasjonssenteret i tidlegare Finnøy kommune i Rogaland. Tettstaden ligg på austsida av Finnøy og har ferjesamband til naboøyene og snøggbåtsamband til Stavanger. Rygjabø videregående skole ligg på Judaberg.
Moskvaprosessane

**Moskvaprosessane** er ein samnemnar for tre rettssaker som vart førte mot tidlegare framståande personar i Sovjetunionen i åra 1936 til 1938. Prosessane i Moskva vart sette i verk etter drapet på leiaren av kommunistpartiet si avdeling i Leningrad, Sergej Kirov. 

Det har i ettertid vore hevda at Stalin sjølv stod bak dette for å kunne starte prosessane, men heller ikkje etter at arkiva vart opna har det komme noko prov for denne påstanden. Om lag 50 personar vart dømde i Moskvaprosessane, dei fleste til døden. Blant dei dømde var Nikolaj Bukharin, Lev Kamenev, Grigorij Zinovjev, Jurij Pjatakov, Karl Radek og Aleksej Rykov.

Rettssakene vart haldne med internasjonal presse til stades. Blant anna rapporterte den norske forfattaren Nordahl Grieg frå rettssakene, som au utgjorde grunnlaget for romanen *Ung må verden ennu være*. 

I samtida vekte rettssakene stor oppsikt, ikkje minst på grunn av at mange tidlegare leiande bolsjevikar vedgjekk både landssvik og konspirasjon. Skuldingane og tilståingane var falske. Blant anna har filosofen Slavoj Zizek lagt vekt på dei psykologiske mekanismane som fekk dei tiltalte til å tilstå slike skuldingar.

## Bakgrunnsstoff
* '''The Red Book on the Moscow Trials''' av Leon Sedov
* Court proceedings: THE CASE OF THE TROTSKYITE-ZINOVIEVITE TERRORIST CENTRE
* And they all confessed...
* Dewey-kommisjonen sin rapport
Rikard Aslaksson Berge

**Rikard Aslaksson Berge** () var ein framståande bonde og kulturberar, og ei tid ordførar, i Rauland i Telemark. Han var son av bonden Aslak Berge, og nest yngst av seks sysken. Dei fire eldste døydde i naudsåra 1808-1814, og berre Rikard A. Berge og søstera Anne A. Berge voks til.

Faren Aslak Berge, hadde spela fele, men mora Ingebjørg Rikardsdotter Rotjønn, førte med seg den religiøse arven etter Hans Nielsen Hauge, og Aslak la bort fela. Rikard lærte mykje av gamlefar på garden, Ånund Berge (1853-1836) som levde til Rikard A. Berge var 21 år gamal.

Bergsingane var gåverike og musikalske, og det vart teke vare på mange gamle viser, folketonar og slåttar. Då Rikard A. Berge vart vaksen og tok over garden, sytte han for at spelemenn i bygda, særskild Myllarguten, fekk hjelp og stød, og Myllaren var støtt velkomen på Berge.

Det går mange soger om Rikard A. Berge. Han var forviten og oppteken av å skaffe seg solide kunnskapar. Difor fór han beinveges til Christiania i unge år, for å skaffe seg eit eksemplar av Grunnlova, og skal ha råka på Henrik Wergeland medan han var der. Seinare sette han seg inn i teologi og lærde seg tysk. Han var soleis den einaste på dei kantar som kunne prate med tyske turistar då dei kom oppetter dalen. Dei vart svært overraska over at nokon på dei kantar kunne tysk.

Rikard A. Berge tok òg mot Ivar Aasen då han var på samlarferd til Telemark i 1850-åra og utetter. Rikard A. Berge stod midt i enga og slo høy, vert det sagt, medan Aasen gjekk etter han og skreiv opp ord og uttrykk.

Rikard A. Berge gifte seg med syskenbarnet Sigrid Olavsdotter Gjore, og dei hadde seks born ihop: Torbjørg, Ingebjørg, Sigrid, Olav, Aslak og Aslaug. Døtrene tok alle vare på tonane etter far sin, og både Olav R. Berge og Aslak R. Berge vart spelemenn. Sigrid er mor til konservator og kvedaren Rikard Berge, medan Aslaug er mor til spelemannen Olav Groven og komponisten, forskaren og spelemannen Eivind Groven.

Då Rikard A. Berge døydde i 1902, var det yngstedottera Aslaug som sat attmed han og song dei visene ho hadde lærd av han, med yngstesonen Eivind på fanget.

I Telemark er han mest kjend som «Gamle-Rikard», for å halde han frå dei to dottersønene: konservator og kvedar Rikard Berge (1881-1969), og bonde og spelemannen Rikard Gøytil (1890-1969) som tok over Berge.
## Litteratur
* Norsk Visefugg 1904
* Myllarguten-Gibøen 1932
* Vinje og Rauland, bygdesoge i fire band, 1939, 1944, 1973, 1975
* Festskrift til Eivind Groven 1971
* «Den lange færda» artikkel om Ivar Aasen av Kjell Venås i tidsskriftet Apollon 1996
Moskvatesene

**Moskvatesene** var nemninga mykje bruka i Noreg om dei 21 vilkåra gjevne i 1920 av Vladimir Lenin for parti som ville vera med i den Tredje Internasjonalen (Komintern), som vart skipa i 1919 etter oktoberrevolusjonen i Russland i 1917.

Medlemspartia måtte:

* Drive aktiv propaganda for kommunistiske idéar.
* Fjerne reformistar og sentristar frå maktposisjonar i arbeidarrørsla.
* Kombinere legale og illegale kampmetodar i land med antikommunistiske lover.
* Styre aktivitetane til parlamentsmedlemmene sine.
* Avvise pasifisme og godta væpna kamp som verkemiddel.
* Støtte nasjonale frigjeringsrørsler i koloniane.
* Sikre at tilslutta fagorganisasjonar var med i den «raude» (kommunistiske) faglege internasjonalen i Moskva og ikkje den «gule» (sosialdemokratiske) i Amsterdam.
* Å innføre «demokratisk sentralisme» i partiorganisasjonen (det vil seie den bolsjevikiske partimodellen). 
* Støtte alle eksisterande sovjet-republikkar.
* Revidere partiprogramma sine etter politikken vedteken i Internasjonalen.
* Godta alle vedtak i Internasjonalen som bindande for eige parti.
* Ekskludere (utestengje) alle medlemmer som røysta imot nokon av dei 21 vilkåra, eller om fleirtalet i det eigne partiet røysta imot, bryte ut og skipe eit nytt parti.
* Ta namnet «Kommunistisk Parti». 
 
Desse vilkåra skapte stor strid i mange parti som hadde slutta seg til Komintern, mellom dei Det norske Arbeidarpartiet. Da Martin Tranmæl fekk fleirtalet med seg på å godta tesene, førte det til at dei konsekvent demokratiske sosialistane braut ut og skipa Norges Socialdemokratiske Arbeiderparti i 1921. Likevel var det framleis uro i DNA om tesene, blant anna ville ein konsekvens av den demokratiske sentralismen vera at den kollektive medlemskapen av fagforeiningar i DNA måtte gjevast opp, og det lika "tranmælittane" dårleg. I 1923 braut så DNA ut av Komintern, men rekna seg framleis fram til 1927 og samlinga med NSA som eit kommunistisk parti og ein sympatiserande organisasjon. Same året, i 1923, vart Norges Kommunistiske Parti skipa, som medlemsparti i Komintern.

## Sjå au

* Leninisme
* Bolsjevisme
* Kommunisme
Jonsok

**Jonsok** (ei samandraging av **jonsvoke**), òg kalla **sankthans** eller **jonsmesse**, er den 24. juni. Ved jonsok er det vanleg mange stader i Nord-Europa å feire midtsommar. Mange stadar vert det brent bål på jonsokaftan den 23. juni. På primstaven er jonsok gjerne merkt av med ei krone, ein kross, ein ljå eller eit tre.

Namnet jonsok kjem av det norrøne jónsvaka, av Jon, som er ei forkorting av Johannes. St. Hans er ei forkorting av Sankt Johannes' dag. I den katolske kyrkja er den 24. juni minnedag for Johannes døyparen.

Jonsokbålet blir også kalla «brise», «brising» eller «briseld» - i følge Ivar Aasen «især Lystild som optændes på et høit Sted for at sees i Frastand.»

## Opphav og utvikling
På same måte som jul, er midtsommarfesten ein gammal heidensk tradisjon. Han blei feira med leik, dans, drikk og ulike skikkar med heidensk opphav. Rundt reformasjonen på 1500-talet gjorde kyrkjer og styresmakter mykje for å stoppa det dei såg på som ei umoralsk feiring. Tradisjonen blei noko svekka i land som Danmark-Noreg og Storbritannia, men heldt seg betre i Sverige, Finland, Estland, Latvia og Aust-Europa.

I Noreg var jonsokdagen offentleg heilagdag etter Kristian den femtes norske lov, under namnet *St. Hans Babtistæ Dag*. I kyrkjene vart det preika over Evangeliet etter Lukas, 1. kapittel versa 57-79 *Johannes vert fødd* og *Sakarjas lovsong*. Dette vart oppheva frå 1771 ved Festdagsreduksjonen, men nokre stader i Noreg, mellom anna i Vestfold, har jonsokdagen vore fridag opp til våre dagar.

Olaus Magnus skildra feiringa slik i 1555:
:«Midtsommeraften samles folk, uansett kjønn og alder, på byens torv eller ute i det fri, for der å danse i skinnet av tallrike bål. Under dansen synger man viser om fortidens helters bedrifter, også om det kvinner har gjort for å bevare sin kyskhet. Man synger også viser om mennesker uten ære og samvittighet, onde og feige. Alt dette synges i viser og på melodier som er gått i arv fra forfedrene. Unge piker synger om de mange feil ektemennene gjør seg skyldige i, slik som terningspill, slagsmål i kroen o.a. Unge menn synger til gjengjeld om late, falske, sladresyke og troløse kvinner, og at de ikke må klage over mennene alene. Man tar også for seg late sjølfolk, uærlige bønder, troløse borgere og grusomme og begjærlige fogder. Dette skjer for å vise ungdommen hvor høyt dyden står og at de skal gå i trofasthetens fotspor, og sky det dårlige eksempel.»

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Jonsok (på primstaven) 
* Bibeltekst frå Det norske Bibelselskap
Hauge i Dalane

**Hauge i Dalane** er ein tettstad og administrasjonssenteret i Sokndal kommune i Rogaland. Sogndalsstrand vert rekna med til tettstaden Hauge i Dalane. Lakselva Sokno renn gjennom Hauge og Riksveg 44 går gjennom bygda.

Om lag ti km austom Hauge ligg Tellnes der Titania vinn ut ilmenitt.
Føresvik

**Føresvik** er ei bygd og administrasjonsenter i Bokn kommune i Rogaland. Staden ligg på austsida av Vestre Bokn, ved Boknasundet. Verksemda Bokn Plast har ei avdeling i Føresvik. 

E39 går ved Føresvik og det er snøggbåtsamband til Haugesund, Stavanger og Bergen.

Namnet på bygda kjem truleg av norrønt fyri, jf. órfyri, 'større sandstrekning som vert tørrlagt ved fjære sjø'.
__NOTOC__
## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Om Føresvik , Bokn kommune
* Vêrvarsel for Føresvik , yr.no
Ystabøhamn

**Ystabøhamn** er ein tettstad i Kvitsøy kommune i Rogaland. Kommunen har administrasjonsenteret sitt i Ystabøhavn. Staden ligg på sørsida av Kvitsøy og er ei viktig fiskehamn. Kvitsøy fyr og Hummermuseet ligg her. Det er ferjesamband til Mekjarvik i Randaberg kommune.
Biologisk klasse

**Biologisk klasse** er ein kategori nytta i den biologiske systematikken. Ein klasse kan omfatte ein eller fleire skylde ordenar, og ein eller fleire skylde klassar blir samanfatta som ei rekkje.

I likskap med andre kategoriar (med unnatak av art) er det eit reint skjønnsspørsmål kva gruppe ein vel å kalle ei klasse.
I dag er systematikken derfor meir opptatt av slektskapet mellom organismar eller stamtre enn av kategoriar.

I botanikken blir det vitskapelege namnet for ein klasse danna ved at rota til namnet på typusslekta får endinga -phyceae (for algar), -opsida (for landplanter) eller -mycetes (for soppar). Dei tilsvarande endingane for underklasser er -phycidae, -idae og -mycetidae.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Klasse (biologi)|Klasse (biologi)]]» frå ,  den 26. juni 2006.*
Midsommar

**Midsommar** kan visa til ei tid midt på sommaren, særleg om tida rundt sommarsolkverv (21. juni på den nordlege halvkula). Tida er blitt feira som ei høgtid over lang tid ein rekkje stader. Bålbrenning er ein utbreidd skikk for å feira dagen.

I Europa blei den heidenske høgtida kristna og vigd til Johannes døyparen som jonsok eller sankthans. Ettersom Johannes skulle ha vore fødd seks månader før Jesus, blei fødselsdagen hans lagt til den 24. juni. Feiringa kan leggast til kvelden før, eller til ei helg i nærleiken. I Finland har til dømes midsommar vore feira ein laurdag mellom 20. juni og 26. juni sidan 1955.

Eit anna namn på midsommar er *håball*, som er tida mellom våronna og høyonna.

## Sjå òg
* Litha

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Midsommar|Midsommar]]» frå , den 21. juni 2009.*
Fiskevernsona ved Svalbard

**Fiskevernsona** rundt Svalbard vart oppretta ved kongeleg resolusjon i 1977. Formålet med sone, i følgje forskrifta er: «Det opprettes en fiskevernsone i havområdene utenfor Svalbard for bevaring av de levende ressurser i havet og regulering av fiske og fangst.» Fiskevernsona strekker seg 200 nautiske mil ut frå grunnlinja rundt Svalbard, men avkorta slik at NØS strekker seg fulle 200 nautiske mil frå det norske fastlandet. Sona er på 770 565 kvadratkilometer. Norske styresmakter meiner at Noreg er i sin fulle rett til å opprette ei vanleg økonomisk sone rundt Svalbard. I følgje havrettstraktaten meiner Noreg at landet har ein slik rett som kystnasjon med suverenitet over Svalbard. Dette er ikkje gjort fordi Noreg ikkje har ønskt å provosere naboane eller sette den norske retten til å opprette ei slik sone på prøve. I fiskevernsona blir norske reglar om fiske handheva utan sideblikk til nasjonalitet.

Fiskevernsona vart første gong prøvd for norsk høgsterett i 2006. Eit spansk reiarlag anka ei sak om inndraging av 1,4 millionar etter at trålarane «Olaberri» og «Olazar» vart arrestert i fiskevernsona. Reiarlaget meinte at arrestasjonen var i strid med folkeretten. Dei fekk ikkje medhald i høgsterett. Høgsterett skriv på nettsidene sine: *"Høyesterett var enig med lagmannsretten i at lov om Norges økonomiske sone § 5 ga hjemmel for opprettelsen av fiskevernsonen ved Svalbard. Retten fant videre at opprettelsen av fiskevernsonen rundt Svalbard måtte anses hjemlet i folkerettslig sedvanerett og at den ikke var i strid med FNs havrettskonvensjon."* Dommen er nummer HR-2006-01997-A, (sak nr. 2006/871).

## Referansar
Hovudavtalen LO-NHO

**Hovudavtalen LO-NHO** er ein hovudavtale mellom LO og NHO som omhandlar grunnprinsippa for forholdet mellom partane i det norske arbeidslivet, som reglar om organisasjonsrett, fredsplikt, forhandlingar og konfliktar.

Den første hovudavtalen vart inngått i mars 1935. Avtalen kom som ei følgje av omfattande arbeidslivskonfliktar i 1920-åra. Den innførte mellom anna reglar om fredsplikt i tariffperiodar, og gav samstundes ei samordning av retningsliner frå ulike tariffavtalar. Avtalen har vorte reforhandla mange gonger, vanlegvis for fire år om gongen. 

Hovudavtalen regulerer ikkje forhold som løn, arbeidstid o.l., som vert fastsett gjennom tariffavtalar og lokale lønsforhandlingar.

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder
* hovedavtale (16.11.2012) i *Store norske leksikon*.
Santa Elena-halvøya

**Santa Elena-halvøya** er eit område sørvest i Ecuador, lengst vest i Guayasprovinsen, som omfattar kantonane Santa Elena og Salinas. Aust for halvøya ligg byane Playas og Progreso. Desse to byane ligg omtrent midtvegs mellom Guayaquil og Santa Elena-pynten. Santa Elena-pynten er punktet lengst vest i landet. 

Den største byen i denne regionen er La Libertad med over 70&nbsp;000 innbyggjarar (2004). La&nbsp;Libertad er eit trafikknutepunkt, ei fiskehamn og her ligg eit lite oljeraffineri. Byen Salinas like ved har ca 20&nbsp;000 fastbuande og er ein ferieby med høgsesong frå januar til april. 

Regionen har to viktige arkeologiske museum. *Museo Real Alto* viser funn etter valdiviakulturen og andre busetjingar, det ligg ved kysten ca 50 kilometer aust for La Libertad. *Los Amantes de Sumpa* er eit museum nærare byen Santa Elena som mellom anna viser dei eldste menneskeskjelett som er funne i landet. 

## Kjelde
* Rachowiecki, Rob, *Ecuador*, 5. opplag, Lonely Planet (2001)
Rangitoto

**Rangitoto** (engelsk *Rangitoto Island*) er ei vulkansk øy i Haurakigolfen ved Auckland på New Zealand. Øya er eit kjent landemerke i Auckland, der den karakteristiske symmetriske 260 m høge toppen er synleg frå store delar av byen. Dette er den yngste og største av dei om lag 48 vulkanane som utgjer vulkanfeltet ved Auckland (*The Auckland Volcanic Field*). Øya vart danna etter ein serie vulkanutbrot som tok slutt for omkring 500 år sidan. Ein ventar ikkje nye utbrot her, sjølv om nye utbrot kan koma andre stader i vulkanfeltet. Toppen har eit imponerande sentralt krater.

På maori tyder «Rangi» 'himmel', og «toto» 'blod', dette kan tyda på at øya fekk namnet sitt av maoriar som var vitne til utbrotet. Det fulle maorinamnet til Rangitoto er **Nga Rangi-i-totongia-a Tama-te-kapua** ('Dagane medan Tama-te-kapua blødde'). Tama-te-kapua var etter segna kaptein på arawakanoen som førte ein av maoristammane fram til New Zealand, og han vart stygt skada i kamp på øya. 

Det er ferjeturar kvar dag til øya frå Auckland, men der er ikkje høve til overnatting på Rangitoto. Ein dagstur gir likevel rikeleg høve til å gå fram og attende til toppen der det er fin utsikt over byen og Waitematahamna. Eit alternativ til fottur er å ta eit «traktortog» frå ferja og opp under toppen. Då vert det berre eit kort stykke å gå til topps.

## Busetnad
Fram til utpå 1970-talet var det tett med hytter langs stranda på øya. Dei fleste av desse er rivne, ettersom det var tvilsomt om det var lovleg å byggja ute på øya heilt frå bygginga starta på 1920- og 1930-talet. Dessutan er Rangitoto no eit naturreservat. Nokre få hytter står likevel att, for å gje eit inntrykk av korleis øya kunne vera den gongen ho hyste fleire hundre menneske. Der er òg att ein del leivningar frå den andre verdskrigen på øya. Desse var ein del av forsvarsverka til hamna.

## Plante- og dyreliv
Der er ingen elver eller bekkar på Rangitoto, så plante- og dyrelivet er avhengig av nedbør for å klara seg. Øya er likevel for ein stor del kledd av tre og meir uvanlege plantar som t.d. bregner (*Trichomanes reniforme*). Der er ein større skog av naturleg frødd pōhutukawa (*Metrosideros excelsa*) og ratatre (*Metrosideros robusta*). Innførte pungrevar (*revekusu* eller *Trichosurus vulpecula*, på New Zealand kalla *possum*) og wallabyar (ein liten kenguruart) vart fjerna seint på 1900-talet.

På somme delar av øya ligg område med lett, svart lavastein enno oppe i dagen, ettersom dei ikkje er blitt dekte av vegetasjon. 

Over ei landbru er Rangitoto knytt til den mykje eldre, ikkje-vulkanske øya Motutapu, der det er mogeleg å sjå arkeologiske restar etter maoribustader som vart øydelagde ved utbrotet til Rangitoto.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rangitoto Island|Rangitoto Island]]» frå ,  den 26. juni 2006.*  

## Bakgrunnsstoff

* Informasjon frå ferjeselskapet
* Informasjon om vulkanfeltet ved Auckland 
* Litt om danninga av Rangitoto Island 
* Rangitoto Island Historic Conservation Trust
Hemnværing

**Hemnværing** (lokal uttale ["hæm:ˌvær.eŋ] el. ["hæmnˌvær.eŋ]), òg kalla *hemnemål* og *hemnedialekt*, er den tradisjonelle dialekten i Hemne og delvis Snillfjord kommunar i Trøndelag fylke. Hemnværing blir klassifisert som ein underdialekt av nordmøring, som i sin tur er ei undergruppe av dei uttrøndske dialektane av trøndermål.

## Fonologi (lydlære)

Som i dei fleste andre nordmørsmåla er tendensen i hemnværing at konsonanten i jamvektsord blir lengd (*komma*, *vekko*). Diftongane *ei*, *øy* og *au* er stort sett bevarte, anna enn vestanfor Vinjeøra, der ein kan ha monoftongisering av *ei* til *ε* og *øy* til *ʌ* i stavingsinnlyd. Vokalen *ʌ* er mykje bruka i ord som *dʌr* (‘dør’), *stʌ’r* (‘større’) i eldre mål. Yngre mål har gjerne overgang til *æ* eller, vanlegast, *ø* i desse orda.

## Morfologi (ordlære)

### Substantiv
Hemnemålet skil mellom sterke og svake hokjønnsord. Sterke hokjønnsord har normalt endinga *-a* i bunden form eintal nominativ og akkusativ (*rota*), og svake hokjønnsord har normalt endinga *-o* (*bøtto*).

### Adjektiv
Adjektiv av typen *roleg* har endinga *-li* i hemnværing. Dette er i samsvar med smølværing. aurgjelding og kristiansunder innanfor andre nordmørsmål og stemmer elles med dialektane lenger nord og aust.

## Syntaks (setningslære)

### Kasus
Hemnværing har tradisjonelt dativ av personlege pronomen og i bunden form av substantiv.

## Bibliografi
* P.A. Sivertsen: *Maalet i Hemna*. Oslo (Student-maallaget), 1906. nettutgåve
Uniform

**Uniform** (lat., 'einsarta') er klesdrakter som i stor grad er eins for ei gruppe, og viser at dei som ber han er medlemmer av gruppa. Delar av uniforma kan òg visa kva rang eller funksjon beraren har i gruppa. Ein kan bruka uniform for å identifisera medlemmer av gruppa, både for andre medlemmer og for utanforståande, og for å skapa kjensler av likskap eller fellesskap.

Uniformer kan ta mange former, frå einsfarga kjeledressar til prangande paradeuniformer. Det dei ofte har felles er at dei skil seg frå kleda ein bruker i resten av samfunnet. Med moderne uniformer kan skiljet vera lite, til dømes gjennom valet av ein særskild farge på tøyet. Drakter med lengre tradisjon bak seg vil derimot vera svært ulike daglegtøy. Medan vanleg klesdrakt stadig endrar seg, vil nemleg uniformer halda seg til den opphavlege utforminga si om ikkje ein autoritetsperson sørgjer for at dei blir oppdaterte.

## Bruk
Uniform blir brukt av mange ulike grupper. Ein kan dela dei inn i:

* **Arbeidsuniformer** for ulike arbeidsgrupper, til dømes militære, politi, helsearbeidarar, mannskap på ulike fartøy, tenarar, tilsette i tenestenæringar og tilsette i mange større verksemder.

* Uniformer som viser at ein **høyrer til ein stad**, til dømes fangeuniformer i nokre fengsel og fangeleirar, skuleuniformer ved nokre skular og habittar i kloster.

* **Fritidsuniformer** som blir brukt innan organiserte fritidsaktivitetar, til dømes korps, idrettslag og speidarlag.

* **Uformelle uniformer** som medlemmer av ei mindre gruppe i eit samfunn (ofte kalla «subkultur») ber, mellom anna for å skilja seg ut frå andre og kjenna fellesskap med kvarandre. Døme på slike grupper er pønkarar og gothar.

* **Religiøse klede**, det vil seia klede ein ber fordi ein høyrer til ein viss religion, kan tidvis bli oppfatta som uniformer. Dette gjeld særleg grupper som meiner dei er særs religiøse, til dømes geistlege, asketar og ortodokse/fundamentalistar.

## Bakgrunnsstoff
Arawa

I maorisk mytologi er **Arawa** ein av dei store, havgåande kanoane som vart brukt under folkeflyttingane som førte til busetnad på New Zealand. Kanoen var laga av eit stort tre i Rarotonga, ein stad «som ligg på den andre sida av Hawaiki» (Grey 1956:107). Kanoen høyrde til Tama-te-kapua, sonen til Houmai-tawhiti. Etter at far og bror hans hadde vortne drepne i ei rekkje kampar mellom familien hans og overhøvdingen Uenuku, samla Tama familien sin, alle eignelutene sine, kidnappa Ngatoro-i-rangi, navigatøren på Tainuikanoen (kanoen til ein annan maoristamme) og segla av stad i Arawakanoen. Arawa landa på New Zealand, nær Cape Runaway. Då Tama døydde, vart han gravlagd på toppen av Mount Moehau i den nordlege spisen av Coromandel Range. Dei moderne etterkomarane til Arawanybyggjarane bur i Bay of Plentyregionen på Nordøya. 

## Referansar
* R.D. Craig, *Dictionary of Polynesian Mythology* (Greenwood Press: New York, 1989), 24.
* G. Grey, *Polynesian Mythology*, illustrert utgåve, ny utgåve 1976. (Whitcombe and Tombs: Christchurch) 1956.

### Fotnotar
Bergen Hardanger Voss Billag

**Bergen-Hardanger-Voss Billag AS** vart starta 1. januar 1978. Det nystarta selskapet overtok konsesjonane til Bergen-Hardanger Billag AS, Bergen-Dale-Voss Billag AS og Voss-Stalheim-Gudvangen Automobillag AS.

Selskapet dreiv bilruter på strekningane Bergen–Kvandal–Voss over Kvamskogen (i samkøyring med HSD-Bilane), Bergen–Voss over Dale, og strekninga Bergen–Tysse–Eikelandsosen. BHV var eit velrenomert selskap med gjennomgåande høg standard på bussmateriellet. Derfor var dei blå bussane populære å leige for selskap og grupper som skulle på tur i inn- og utland. I ein periode samarbeida BHV og HSD om turkøyring under paraplyen Unitur, men BHV valde etterkvart å stå utanfor dette samarbeidet.

Hovudkontoret låg på Kronstad i Bergen, med lokalavdelingar i Arna og kommunane Samnanger, Kvam, Vaksdal og Voss. I tillegg til vanleg rute- skule- og turkøyring, var Bergen-Hardanger-Voss involvert i noko godstransport.

Sjølv om NSB var største aksjonæren i selskapet, klarte dei aldri å få full kontroll med det. I 1997 gav dei opp og selde aksjane sine til den nest største aksjonæren, HSD. Som heileigd dotterselskap skifta BHV namn til HSD Buss AS, og etterkvart vart all busstrafikken i HSD-konsernet overført til det «nye» selskapet. HSD Buss AS har sidan tatt opp i seg konkurrentane VestTrafikk AS, Bergen Nordhordland Rutelag ASA (bildivisjonen og innanriksferjene), Haugaland Billag AS, Tveita Bilruter og Jondal Bilruta.

## Bakgrunnsstoff
Biologisk orden

**Orden** (lat. *ordo*) er ein kategori nytta i den biologiske systematikken. Ein orden kan omfatte ein eller fleire skylde familiar, og ein eller fleire nærskylde ordenar kan samanfattast som ein klasse.

Som for andre kategoriar (med unnatak av arten) er det eit reint skjønsspørsmål kva gruppe ein vel å kalle orden.
Innanfor systematikken er ein derfor no meir opptatt av slektskapen mellom organismane eller stamtre enn av kategoriar.

Vitskapelege namn for planteordenar blir danna ved at rota av namnet på typeslekta får endinga *-ales*, underordenar har endinga *-ineae*. I zoologien finst det ikkje tilsvarande reglar, sjølv om mange insektordenar sluttar på *-ptera* og mange virveldyrordenar på *-formes*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Orden (biologi)|Orden (biologi)]]» frå ,  den 27. juni 2006.*
Biologisk rike

**Rike** er ein kategori nytta i den biologiske systematikken. Eit rike omfattar ein eller fleire skylde rekkjer. Blant dei obligatoriske kategoriane er riket den høgaste, men nokre systematikarar samanfattar eitt eller fleire skylde rike som domene. 

Likt andre kategoriar (med unnatak av arten) er det eit rent skjønsspørsmål kva gruppe ein vel å kalle eit rike. Av denne grunnen er svaret på spørsmålet om kor mange rike av organismar som finst vilkårleg.

Ulike systematikarar opererer med ulike system. Desse systema har stort sett mellom tre og tolv rike.
I dag er systematikken derfor meir opptatt av slektskapen mellom organismane eller stamtre enn av kategoriar.
Den følgjande tabellen over ulike system er derfor hovudsakleg av historisk interesse:

Fem-rike-systemet er framleis nokså vanleg i lærebøker.
Men alle fem systema er akkurat like rette eller gale, nettopp fordi utdelinga av kategorien «rike» er et skjøns- og ikkje noko vitskapeleg spørsmål.
I samtlege system er dessutan minst eitt av rika ei kunstig gruppering.
(Dette gjeld for nokre [tidlege] definisjonar av dyr, plantar og sopp, og for alle definisjonar av prokaryotar, protistar og protoktistar.)

## Sjå òg
*biologisk liv

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Rike (biologi)|Rike (biologi)]]» frå ,  den 27. juni 2006.*
Biologisk rekkje

**Rekkje** er ein kategori nytta i den biologiske systematikken. Ei rekkje kan omfatte ein eller fleire nærskylde klassar, og ei eller fleire nærskylde rekkjer kan samanfattast som rike. I botanikken blir rekkjer av og til omtala som **avdelingar** eller **divisjonar**. Av og til blir og **fylum** (etter den latinske omgrepet for rekkje, *phylum*) brukt.

I likskap med andre biologiske takson (med mogleg unnatak av arten) er det eit rent skjønsspørsmål kva gruppe ein vel å kalle rekkje. Innanfor dagens systematikk er ein derfor meir opptatt av slektskapen mellom organismane eller stamtre enn av kategoriar.

I botanikken blir det vitskapelege namnet for ei rekkje danna ved at rota av namnet på typusslekta får endinga -phyta (for alger og landplantar) eller -mycota (for soppar).
Dei tilsvarande endingane for underrekkjer er -phytina og -mycotina.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Rekke (biologi)|Rekke (biologi)]]» frå ,  den 27. juni 2006.*
Børkdalsvegen

**Børkdalsvegen** er ei ferdselsåre over fjellet mellom Fron i Gudbrandsdalen og Svatsum i Vestre Gausdal. Frå Fronssida går vegen forbi Valsseter med setermuseum og aktivt seterbruk. Vegen passerer sidan vasskiljet og følgjer Dritudalen ned mot Gjelseter og vidare langsmed Håkåsetervatnet. Frå avkjøringa til Børkdalssetrene, går vegen over Svanvollane og følgjer elva Lebba gjennom idylliske skogområde til Enden i Svatsum. Dette er ein privat bomveg med betalingsstasjonar både ved Borgen i Fron og Enden i Svatsum.

## Bakgrunnsstoff
* Børkdalsvegen
Biologisk slekt

**Slekt** (latin *genus*) er ein kategori brukt i den biologiske systematikken. Ei slekt kan omfatta éin eller fleire artar, medan éi eller fleire slekter høyrer til i ein familie.

Slektsnamnet er det fyrste ordet i eit binomisk vitskapleg namn på ein art. Det vitskaplege slektsnamnet har alltid stor førebokstav, og er alltid skrive i kursiv. Om slektsnamnet har vore brukt tidlegare i ein tekst, kan ein forkorta det til førstebokstaven.

## Kjelder
Butikk

**Butikk** er eit lokale der ymse ting blir frambydde for sal. Han finst som regel på eitt eller fleire større rom der ein kan gå rundt og sjå på varene. Butikkar er den vanlegaste måten å driva handel med forbruksvarer på i Noreg og store delar av verda elles.

## Sjå òg
* Bu
* Marknad

## Bakgrunnsstoff
Tana bru

**Tana bru**, nordsamisk **Deanu šaldi**, er ein tettstad og administrasjonsenteret i Tana kommune i Finnmark fylke. Staden ligg på vestsida av Tanaelva og har namn etter sjølve brua over elva som er bygd der.

Den fyrst brua ved Tana bru stod ferdig i 1948, og var ei mjuk hengebru. Ei ny skråkabelbru vart landfast i 2019, og opna 15. september 2020. Brua er del av E6/E75. Riksvegane 98, 890 og 895 gjer saman med E6/E75 staden til eit viktig vegknutepunkt.

## Historie

På kvelden 5. november eller tidleg den 6. november 1944 vart Tana-brua sprengd då den tyske militærmakta trekte seg attende frå Finnmark.

Indre Finnmark tingrett med tilhald i Tana bru vart skipa i 2004.

## Kjelder

* Kart frå SSB over tettstadgrenser i Finnmark.
Torsdagsfisken

***Torsdagsfisken*** er ein song som vert framført av musikkgruppa De musikalske dvergene.

## Utdrag
: Vi har fisk te middag hver torsdag
: Så koffor komme tidlig he'm?
: Då eg endelig kom sist torsdag
: Sto hele oppvasken igjen.
: Min far lå og snorket i stuen
: Og min mor sa ikkje et ord.
: Då tenkte eg: «Javel; det blir festlig her i kveld.
: Ka gale har eg egentlig gjort no?»

## Bakgrunnsstoff
* Heile teksten på http://www.dvergene.no
Nagantrevolver

**Nagantrevolveren** var konstruert og produsert av belgiaren Léon Nagant, og teken inn som politi- og militærvåpen i Sverige, Noreg, Polen, Frankrike og Russland, i ulike kaliber. I Russland vart revolveren kalla «modell 1895». Léon Nagant og bror hans, Emile, var allereie kjende i mektige kretsar i Russland for den rolla dei hadde spela i konstruksjonen av den russiske militærrifla Mosin-Nagant modell 1891. 

I Sovjetunionen begynte Nagant-revolveren å bli skifta ut med den meir moderne halvautomatiske Tokarev-pistolen frå 1933, men han vart framleis produsert og bruka i stort omfang under andre verdskrigen, og heilt til 1950. Nagantrevolveren er såleis den pistolen i den moderne militærhistoria som har vore lengst i teneste.

I Noreg au var nagantrevolverar i bruk så seint som under andre verdskrigen, sjølv om mange offiserar da hadde fått amerikanske Coltpistolar modell 1911 i staden. 

## Bakgrunnsstoff

* Modern Firearms: Nagant model of 1895 (Belgium - Russia)

## Kjelde
* Engelskspråkleg wikipedia, der det finst ein større og meir detaljert artikkel http://en.wikipedia.org/wiki/Nagant_M1895
Týr

**Týr** er eit viking metal-band frå Færøyane. Det har namn etter den norrøne gudeskikkelsen Ty og syng på færøysk, engelsk og dansk. Songen *Brennivín* frå albumet Land, har òg refreng på islandsk. 

## Utgjevingar
* 2002 *How Far to Asgaard*
* 2002 *Ólavur Riddararós*
* 2003 *Eric the Red*
* 2006 *Ragnarok*
* 2008 *Land*
* 2009 *By the Light of the Northern Star*
* 2011 *The Lay of Thrym*

## Bakgrunnsstoff
* Týr si offisielle vevside
Hesseng

**Hesseng** er ein tettstad i Sør-Varanger kommune i Finnmark fylke. Staden ligg om lag midt mellom Kirkenes og Bjørnevatn, og Europaveg 6, Europaveg 105 og Riksveg 885 går ved staden. 

## Geografi og plassering
Like sørom Hesseng ligg Sandnesvatn og i nordaust ligg Tredjevatn/Andrevatn/Prestvatn.
Bjørnevatn

**Bjørnevatn** er ein tettstad i Sør-Varanger kommune i Finnmark fylke. Staden ligg om lag 12 km sørom Kirkenes og 6 km sørom Hesseng. Riksveg 885 går ved staden. Det går jarnbane frå Bjørnevatn til Kirkenes.

Gruveselskapet Sydvaranger AS dreiv etter jarnmalm i Bjørnevatn gjennom det meste av 1900-talet. Gruvedrifta starta i 1906 og vart innstilt i 1996, det same vart jarnbanedrifta. Dagbrotet som ligg att etter verksemda er det største i Nord-Europa. Det er planar om å starte opp att drifta i 2009.

Arbeids- og velferdsetatens innkrevingssentral ligg i Bjørnevatn.

## Kjelder

* Kart frå SSB over tettstadgrenser i Finnmark.
Vestre Jakobselv

**Vestre Jakobselv** (nordsamisk **Ánnejohka**, finsk **Annijoki**) er ein tettstad i Vadsø kommune i Finnmark. Det er vanleg å kalle staden berre Jakobselv i daglegtale. Staden ligg ved Varangerfjorden, ca 17 km vestom Vadsø by. E75 går gjennom staden. Lakselva Jakobselv renn ut i fjorden her. Staden har barne- og ungdomsskule, samfunnshus, symjehall, golfbane, fotballbane og ljosløype. Idrettslaget Polarstjernen held til i Vestre Jakobselv.

## Folk frå Vestre Jakobselv
*Arne Pedersen (f. 1949), leiar i Norges Kystfiskarlag, sidan 2012

## Kjelder
* Kart frå SSB over tettstadgrenser i Finnmark.
Walther PP

**Walther PP** er ein pistol med bakslagsmekanisme  laga i Tyskland, Frankrike og USA til ulike tider. Han har utvendig hane/hammar, avtrekkjar som kan brukast som sjølvspennar - det vil seie til å spenne hanen med, eit magasin med éi kulerekkje, og ei tilbakeføringsfjør som sit rundt det faste løpet.

PP står for Polizei-Pistole på tysk, det vil seie at pistolen er konstruert for politi-bruk. Han finst au i ein PPK-versjon som er enda mindre enn PP. PPK tyder Polizei-Pistole Kriminal eller - Kurz (kort). Denne er da enda lettare å skjule på kroppen for sivilkledd politi, til dømes.

PP kom i 1929, og PPK i 1931. Begge vart populære hjå europeisk politi og sivile. Dei var pålitelege og lette å gøyme. Under andre verdskrigen vart dei gjevne til tysk militærpoliti og flygarar i Luftwaffe. 

PP og PPK var dei første vellykka sjølvladepistolane med sjølvspennar, og har vore mykje kopierte. Dei blir framleis produserte av Walther-fabrikkane, og blant kopiane kan reknast mellom andre den sovjetiske/russiske Makarov-pistolen og tsjekkiske CZ 50/70.

Ein PPK vart visstnok bruka av Adolf Hitler da han begikk sjølvmord i 1945. Den fiktive britiske agent 007, James Bond, brukar au ein PPK i bøker og filmar.

Det vanlegaste kalibret for PP og PPK er kaliber .32 ACP (7.65 mm x 17 Browning).

## Bakgrunnsstoff

* Nazarian's Gun's Recognition Guide

## Kjelde

Den engelskspråklege wikipediaen, som har ein lengre artikkel om denne pistolen http://en.wikipedia.org/wiki/Walther_PPK 

* PPK Den engelske Wikipedia
* Modern Firearms
Kiberg

**Kiberg** er ein tettstad i Vardø kommune i Finnmark. Staden ligg på nordsida av munningen til Varangerfjorden, nær det austlegaste punktet på fastlandet i Noreg, Kibergsneset, og om lag 10 km frå Vardø by. E75 går gjennom Kiberg. 

Kiberg har vore eit viktig fiskevær i fleire hundre år og er det framleis i dag. I 2020 hadde tettstaden 202 innbyggjarar.
## Historie
Under den tyske okkupasjonen under andre verdskrigen flykta meir enn 50 menn og kvinner frå Kiberg over grensa til Sovjetunionen. 45 av mennene gjekk inn i Den raude arméen, og fleire av dei var på spionoppdrag attende i det nazi-okkuperte Nord-Troms og Finnmark. Ei av oppgåvene var å overvake den tyske skipstrafikken og rapportere attende til Sovjet om det som skjedde. Dette arbeidet førte til at sovjetarane klarte å finne og senke ca. 80 tyske lasteskip. Nær halvparten av dei 45 partisanane frå Kiberg vart fanga og drepne av tyskarane. Etter krigen reiste nesten alle dei overlevande attende til Kiberg. I etterkrigstida vart mange av dei misstenkte for å vere spionar for Sovjet og utsett for overvaking, og Kiberg vart kalla «Lille Moskva». Det tok lang tid før Kiberg-partisanane vart heidra for innsatsen sin for Noreg. I 2000 vart Partisanmuseet opna i det tidlegare skuleinternatet i Kiberg.

## Folk frå Kiberg
*Trygve Eriksen (1901–1987), partisan 
*Gunnar Halvari (1927–2008), partisan
*Hans Kristian Eriksen (1933–2014), forfattar som skipa Nordnorsk Magasin
*Rakel Solstad (f. 1945), forfattar 
*Klaus Onni Jakobsen (f. 1974), politikar

## Kjelder

* Kart frå SSB over tettstadgrenser i Finnmark.
* Norsk krigsleksikon.
* Jentoft, M., *Mennesker ved en grense*, Gyldendal Norsk Forlag AS, 2005.
Sulitjelma

**Sulitjelma** (pitesamisk  eller , lulesamisk , svensk , populært kalla **«Sulis»**) er ein tettstad i Fauske kommune i Nordland. Sulitjelma har vegsamband til Fauske.

Namnet Sulitjelma er av pitesamisk opphav, med uklar tyding. Ei mogleg tolking er «terskelen til øyane», ei anna er «Sola sitt auga».

## Historie
Arkeologiske funn syner at Sulitjelma i meir enn tusen år har vore eit samisk område. Sommarbeite for tamrein er dokumentert attende til slutten av 1500-talet.

Først i 1848 slo dei norske rydningsfamiliane seg ned i Sulitjelma.

I 1858 vart det funne kopar- og svovelkis i området og det vart sett i gang ei avgrensa prøvedrift. Først då den svenske industrimannen Nils Persson i 1887 sikra seg rettane til førekomsten, vart det sett i gang gruvedrift av større omfang. Då undersøkingsarbeidet slo fast at førekomsten var drivverdig, vart Sulitelma aktiebolag etablert i 1891. Etter dette opplevde bedrifta og staden ei nærast eksplosjonsarta utvikling. Allereie tidleg på 1900-talet var gruveselskapet det største bergverket, og den nest største industribedrifta i Noreg .

Gruveselskapet produserte både svovelkis og kopar. På det meste hadde selskapet 1750 tilsette, dette var i 1913.

I 1983 heimfall bergverkskonsesjonen til staten som med det overtok gruvedrifta. Den siste resten av bergverksdrift i Sulitjelma var lagt ned i 1991.

## Bakgrunnsstoff
* Lokalavis for Sulitjelma
* Sulitjelma historielag
* Informasjon om Sulitjelma
* Sulitjelma besøksgruve, Salten Museum
Lakselv

**Lakselv** (nordsamisk *Leavdnja*, kvensk *Lemmijoki*) er ein tettstad og administrasjonssenteret i Porsanger kommune midt i Finnmark. Staden ligg inst i Porsangerfjorden, der Lakselva renn ut i havet. E6 går gjennom staden og Banak flyplass/North Cape Airport ligg like ved. Frå Lakselv går Riksveg 98 til Tana bru.

## Kjelder
* Kart frå SSB over tettstadgrenser i Finnmark.
Slăntsjev brjag

**Slăntsjev brjag** (bulgarsk Слънчев бряг, engelsk *Sunny Beach*) er ein busetnad på svartehavskysten i Bulgaria ca. 35&nbsp;km nord for Burgas i kommunen Nesebăr i provinsen Burgas. Slăntsjev brjag har ei heller lita lokalbefolkning, men i sommarmånadene vert byen vitja av mange tusen turistar. Staden har meir enn 120 hotell som har over  sengeplassar. Sunny Beach ("solfylt strand") er den direkte engelske omsetjinga av namnet, og er det namnet byen vert marknadsført under på den internasjonale reiselivsmarknaden.

## Bakgrunnsstoff
Nordvågen

**Nordvågen** er ein tettstad i Nordkapp kommune i Finnmark fylke. Staden vart tidlegare kalla **Nordre Honningsvåg** og er det neststørste fiskeværet i kommunen. Nordvågen ligg søraust på Magerøya, 6&nbsp;km austom Honningsvåg.

## Næringsliv
Staden har to fiskebruk, barneskule, barnehage, alpinanlegg, fotballbane

## Kjelder

* Kart frå SSB over tettstadgrenser i Finnmark.
Rypefjord

**Rypefjord** er ein tettstad i Hammerfest kommune, nordvest i Finnmark fylke. Staden ligg på vestsida av Kvaløya, om lag 5 km sørom Hammerfest by og kan reknast som ein forstad til byen. Riksveg 94 går gjennom Rypefjord.

## Kjelder

* Kart frå SSB over tettstadgrenser i Finnmark.