open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Joshua Kennedy

**Joshua Kennedy** () er ein australsk fotballspelar som har spela som spiss for Nagoya Grampus i den japanske J-ligaen, og for det australske landslaget.

Kennedy spelte frå 2000 til 2009 for ymse klubbar i Tyskland. Sommaren 2009 drog han til Japan og Nagoya Grampus, der han har kontrakt ut 2011. Han debuterte for Australia sitt A-landslag i ein treningskamp mot Liechtenstein før fotball-VM i 2006.

## Bakgrunnsstoff
*
Harry Kewell

**Harry Kewell** () er ein australsk fotballspelar som har spelt for Galatasaray i den tyrkiske fotballigaen, og for det australske landslaget.

Han spelte i Premier League i England i 13 år, frå 1995 til 2008, fram til 2003 for Leeds United og deretter for Liverpool. Han vart kåra til årets unge spelar i England i 2000, medan han spelte for Leeds United, og til årets spelar i Oseania i 1999, 2001 og 2003. I 2005 var han med på vinna den europeiske Meisterligaen med Liverpool.

Kewell vart den yngste australske A-landslagsspelaren nokonsinne då han debuterte i ein kamp mot Chile i april 1996, 17 år og 7 månader gammal. Han skåra det første landslagsmålet sitt borte mot Iran i november 1997 i ein playoff-kamp for kvalifisering til fotball-VM i 1998.

### Merittar
*Vinnar av meisterligaen: 2005 med Liverpool FC
*Vinnar av FA-cupen: 2006 med Liverpool FC
*Finalist i meisterligaen: 2007 med Liverpool FC
*Finalist i den engelske ligacupen: 2005 med Liverpool FC

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Harry Kewell|Harry Kewell]]» frå ,  den 2. juli 2024.*
Brett Holman

**Brett Holman** () er ein australsk fotballspelar som har spelt for AZ i den nederlandske toppdivisjonen, Eredivisie, og for det australske landslaget.

Han har spelt for ymse klubbar i Nederland sidan 2002. I 2008 gjekk han til AZ frå NEC for 3 millionar euro. Han spelte i 16 seriekampar, frå start eller som innbytar, då AZ vart seriemeistrar i Nederland i 2009.

Holman debuterte for Australia sitt A-landslag 22. februar 2006 i ein kamp mot Bahrain.
Thor Breien

**Thor Breien** () var ein norsk offiser, gardbrukar, ordførar og stortingsmann frå Jevnaker i Oppland. Han var farbror til Michael Breien.

Breien var son av ein brukseigar i Norderhov i Buskerud. Sjølv var han 1807-12 elev av det kongelege norske landkadettkorps i Kristiania. Han vart sekondløytnant i nordafjelske infanteriregiment i 1812, tilsett ved landkadettkorpset i 1813, og i 1814-15 adjutant hos sjefen for korpset, Diderich Hegermann.

Frå 1818 gjorde Breien teneste i 2. akershusiske brigade, i 1823 vart han premierløytnant i ringerikske kompani. År 1837 vart han kaptein i det norske jegerkorps, sjef 1843 for landske kompani. I 1844 same posisjon i ålske kompani, var i 1848 med på utmarsjen til Skåne.

Breien tok aktiv del i utviklinga av lokalsamfunnet i Ringerike. Mellom anna var han med å stifte Norderhov sokneselskap og Ringerikes sparebank. Han arbeidde iherdig for oppretting av kjøpstad på Hønefoss og av vidaregåande skular, samt betre kår for husmennene. 1840-41 var han ordførar i Norderhov.

I 1842 og i 1845 representerte Breien Buskeruds amt på Stortinget. Fyrste gongen var han sekretær i militærkomiteen og medlem av skysslovkomiteen. Siste gongen var han medlem av protokollkomiteen.

Perioden frå 1819 til 1848 budde Breien på farsgarden i Norderhov. Han tok avskjed frå det militærte i 1854, og busette seg då i Kristiania. Der døydde han i 1868.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*
Frederik Beichmann

**Frederik Waldemar Nikolai Beichmann** () var ein norsk offiser og stortingsmann.

Beichmann var fødd i Stange, far hans var offiser. Sjølv vart han fenrik ved det norske jegerkorps i 1801, sekondløytnant i 1803. År 1806 vart han premierløytnant i 1. akershusiske brigade. Fem år seinare, 1811, vart han kaptein i bergenske skarpskytterbataljon. I 1829 utnemnd til sjef for bergenske gevorbne musketerkorpps. Etter fem år vart han sjef for eit anna musketerkorps, namnleg sunnhordlandske musketerkorps. Han budde då i Kvinnherad, men flytta til Kristiansand då han i 1841 tok leiinga i musketerkorpset der. Oberst og sjef for kristiansandske brigade i 1843, fekk tittel av generalmajor i 1850.

Beichmann var stortingsmann for Søndre Bergenhus amt i 1836 og på overordentleg storting 1836-37. Han var medlem av Lagtinget, militærkomiteen og av riksretten mot Severin Løvenskiold.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*
Nordbygdo ungdomsskule

**Nordbygdo ungdomsskule** er ein offentleg ungdomsskule på Hystad i Stord kommune. Rektor ved skulen er Anneli Stokke Mæhle.

Skulen vart teken i bruk i januar 2010, men vart offisielt opna 10. februar same året av stortingsrepresentant og tidlegare ordførar Magne Rommetveit. 

Mottoet til skulen er: «Den opne og aktive skulen».

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Heimeside
Tor Homleid

**Tor Homleid** () var ein spelemann og folkedansar frå Drangedal i Telemark. Han var son av spelemannen Hans Homleid.

Tor Homleid var fødd i bygda Tørdal i øvre Drangedal, på grensa til Kviteseid i Telemark. Han byrja å spele i ung alder og lærde fyrst frå far Hans Homleid og seinare Martinius Jansen, søsterson av faren. Seinare lærde han av framståande spelemenn i Bø, han la seg særleg etter spelet til Jens Amundsen og hadde mange slåttar etter han. Han var òg hos Johannes Dale i Tinn og lærte. Tor Homleid var aktiv på kappleikar frå 50-talet og spela seg opp i A-klassa på landskappleiken på Voss i 1960. Etter han vart pensjonist vann han både spel og dans i D-klassa på landskappleiken. Tor Homleid var aktiv dansespelemann, i seinare år mykje nytta i Fossegrimen folkemusikklag, der han var æresmedlem. Han var også på konsert-turné i USA i lag med Bjarne Herrefoss. I dag er han mest interessant som kjelde for særmerkte slåttar frå Drangedal, som i seinare år har blitt spela inn av mellom anna Ånon Egeland.

I 2018 vart det gjeve ut ei arkivplate med Tor Homleid på plateselskapet Ta:lik. Denne vart nominert til Folkelarmprisen i klassa dokumentasjon same år.
Christian Christensen Kollerud

**Christian Christensen Kollerud** () var ein gardbrukar og eidsvollsmann frå Høland i Akershus

Kollerud var son av ein gardbrukar i Setskog i Høland. Han gjekk realskule i Fredrikstad. Overtok farsgarden i unge år, og eigde også ein heil del skog og gardsbruk. Dreiv også sagbruk. I 1800 slo han seg ned på ein av gardane sine, Kollerud i Høland. Han var medlem av forlikskommisjonen i bygda i mange år.

I 1814 var Kollerud utsending til riksforsamlinga på Eidsvoll frå Akershus amt. Kollerud var lite aktiv i forhandlingane, det er uklart om han høyrde til sjølvstendepartiet eller unionspartiet. Han skal ha støtta kravet om oppheving av sagbruksprivilegiane.

Han var far til Halvor Olaus Christensen, og bestefar til Thorvald  Christensen. Han døydde på Kollerud i 1833.

## Kjelde
*Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

## Bakgrunnsstoff
*
Nicolai Scheitlie

**Nikolai Scheitlie** () var ein norsk magasinforvaltar, eidsvollsmann og stortingsmann.

Scheitlie var fødd i Kristiania, der far hans ei tid var prokurator. Han var han fullmektig hos berghauptmann Hjort på Kongsberg, før han i 1780 vart kongeleg magasinforvaltar for opplagsmagasinet i Drammen. Denne stillinga hadde han fram til 1802, då han etter omlegging av forsyningane kom på vartpengar. Men han beheldt ein post som kommisjonær for Kongsberg sølvverk og for Blaafarveværket på Modum.

Scheitlie var utsending frå Drammen til riksforsamlinga på Eidsvoll i 1814. Han var der knytt til sjølvstendepartiet. 

I 1818 var han stortingsmann for Drammen, var då medlem av sju komitear. Mellom komiteane fann ein både om Kongsberg sølvverk, om Røros koparverk og om bergverkslova.

Heimen hans frå 1789 - Scheitliegarden i Drammen - finst framleis.

## Kjelder

*Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*
Arnoldus Koren

**Arnoldus von Westen Sylow Koren** () var ein norsk embetsmann, eidsvollsmann og stortingsmann.

Koren var fødd i Bergen, der far hans var kjøpmann. Sjølv vart han student frå katedralskulen i byen i 1784, og cand. jur. i 1789. Same året byrja han som volontør i det danske rentekammeret i København. År 1795 vart han sorenskrivar i vestre Råbyggelaget, fire år seinare fekk han tilsvarande embete i Hardanger og Voss. I tillegg til dette embetet var han birkedommar på godset Lyse kloster og frå 1818 på godset Rosendal.

I 1814 var Koren utsending frå Søndre Bergenhus på riksforsamlinga på Eidsvoll, han slutta seg til sjølvstendepartiet. 17. mai 1814 var han medlem av deputasjonen som møtte Kristian Fredrik. Han var representant for amtet på det overordentlege storting 1814 og Stortinget 1818. I 1814 var han medlem av Lagtinget og av undersøkingskomiteen. Fire år seinare var han medlem av Lagtinget og av 12 komitear. I fire av komiteane var han formann, som komiteen om skattelova av 1816, om fyr- og merkevesen, om skysslova og om nasjonalfargen og «overdaadighet».

Koren tok avskjed frå embeta sine i 1840, og døydde på prestegarden i Ullensvang i 1854.

## Kjelder

*Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*

## Bakgrunnsstoff
Erling Stordahls ærespris

**Erling Stordahls ærespris** er ein pris som vert gjeven til syns- eller rørslehemma personar som har utmerkt seg særleg innan idrett, kunst eller kultur. Utmerknadene kan vera på anten lokalt, nasjonalt eller internasjonalt nivå. Prisen vert utdelt under Ridderrennet.

Prisen vart oppretta i 1994, då regionen og næringslivet i Valdres oppretta eit fond med ein grunnkapital på 100.000 kroner, for å heidra Erling Stordahl for arbeidet han hadde lagt ned for Øystre Slidre kommune ved å stå i spissen for skipinga av Beitostølen Helsesportsenter og det årlege Ridderrennet. Rentene av dette fondet vert brukte til Erling Stordahls ærespris.

Juryen har bestått av ordførar i Øystre Slidre kommune, direktør på Beitostølen Helsesportssenter og formann i Ridderrennets Venner. Det er fem organ som kan nominera til prisen, m.a. Norges Blindeforbund.

## Liste over mottakarar

* 1995 Cato Zahl Pedersen
* 1996 Kjetil Moe
* 1997 Anne Margrethe Lund
* 1998 Terje Løvaas
* 1999 Ragnhild Myklebust
* 2000 Harald Guldahl
* 2001 Anne Mette Bredal
* 2003 Magne Lunde
* 2004 Tone Gravvold
* 2005 Olai Myklebust
* 2006 Arne Christensen (Danmark)
* 2008 Magna Jenssen
* 2009 Karin Endsjø
* 2010 Mariann Vestbøstad Marthinsen
* 2011 Gunleik Bergrud
* 2012 Brit Mjaasund Øyen
* 2013 Hans Anton Ålien

## Kjelder

* Valdres.no: Mariann Vestbøstad Martinsen tildelt Erling Stordahls ærespris - med liste over mottakarar. 
* Blindeforbundet.no: Erling Stordahls ærespris
* Liste over mottakarar på Ridderrennet.no
Martinius Jansen

**Martinius Jansen** () var ein spelemann og felemakar frå Drangedal i Telemark.

Far hans, Alfred Jansen, var svensk, medan mor hans var frå Homleid i øvre Drangedal. Jansen farta vide omkring for å lære spel, mellom anna heilt til Sjur Helgeland på Voss. Han var aktiv på kappleikar og på landskappleiken i Oslo i 1931 vart han nummer to, berre slått av Lorentz Hop.
Osmund Andersson Lømsland

**Osmund Andersson Lømsland** () var ein norsk gardbrukar og eidsvollsmann.

Lømsland vart fødd på garden Mosby, som far hans dreiv, i Oddernes. Frå midt i 1790-åra brukte han garden Vennesland i Oddernes, samt elvefut under fløytinga i Otra.
I 1806 kjøpte han garden Lømsland i Tveit, og busette seg der.

Lømsland vart vald som 1. representant til riksforsamlinga på Eidsvoll i 1814 frå Mandals amt, og røysta der med unionspartiet.

Lømsland døydde på garden sin i Tveit i 1841. På grava hans på kyrkjegarden i Tveit vart reist ein bautastein 17.mai 1914.

## Kjelder

*
Åtaket på naudhjelpkonvoien til Gaza

**Åtaket på naudhjelpkonvoien til Gaza** var eit åtak utført av den israelske marinen på ein konvoi med naudhjelp til Gaza den 31. mai 2010. Åtaket vart utført i internasjonalt farvatn av den isralske kommandoeininga Shayetet 13, og 9 av aktivistane om bord på konvoien vart drepne. Åtaket førte til sterke protestar i fleire land. Fleire tyrkiske statsborgarar vart drepne og reaksjonane frå Tyrkia var svært krasse og den tyrkiske statsministeren Recep Tayyip Erdogan kalla åtaket statsterrorisme. 

## Referansar
Anders Lysgaard

**Anders Lysgaard** () var ein norsk gardbrukar, lensmann, eidsvollsmann og stortingsmann frå Øyer.

Lysgaard var fødd på garden Jevne i Øyer, far hans var lensmann. Han gifta seg til storgarden Svennes i Biri, og var gardbrukar der frå 1785. Noko etter vart han lensmann i bygda, og, som det heiter i folketeljinga frå 1801, «fuldmægtig i tømmerhandelen hos cammerherre anker.»

I 1814 var Lysgaard utsending til riksforsamlinga på Eidsvoll for Kristians amt. Til handsaming i forsamlinga leverte han 5. april 1814, ei veke før forhandlingane tok til, eit forslag «angaaende adskillig konstitutionen og lovgivningen m. m. vedkommende». Her kom han med framlegg i sosiale og økonomiske spørsmål som var mykje for radikale for riksforsamlinga. 17. mai 1814 var han med i deputasjonen som møtte Kristian Fredrik, var òg medlem av den permante vernepliktslovkomiteen. Han høyrde til sjølvstendepartiet.

Lysgaard var representant på det overordentlege storting i 1814. Han var også vald til 1815-16-stortinget, men melde sjukdomsforfall.

Han døydde på garden sin i Biri, og både han og kona vart gravlagde i eit privat likkapell på garden. I 1895 fekk den dåverande eigaren av garden, gjennom kongeleg resolusjon, høve til å slette kapellet. Lika vart då ført til kyrkjegarden i Biri.

## Kjelder

*Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*
Perlehøns

**Perlehøns** er ein fuglefamilie i den biologiske ordenen Galliformes, hønsefuglar. Dei har naturleg utbreiingsområde i Afrika, men hjelmperlehøne har vore domestisert og både fjørfeforma og ville fuglar har blitt introduserte andre stader i verda.

Dette er ein familie av insektetarar og frøetarar, bakkehekkande fuglar som liknar mange artar i fasanfamilien, men perlehøns har generelt fjørlaust hovud, jamvel om begge medlemmer av slekta *Guttera* har ein karakteristisk svart kam, og gribbperlehøne har ein dunete brun flekk på nakken. 

Dei fleste artane av perlehøns har ei mørk grå eller gråsvart fjørdrakt med tette, kvite flekker, men begge medlemmene av slekta *Agelastes* manglar flekkene. Medan fleire artar er relativt godt utforska, er bustperlehøne og dei to medlemmene av slekta *Agelastes* enno relativt lite kjente.
 
Hos artar der ein kjenner leveviset finn ein jamt over monogami, pardanning for livet. Likevel har sporadisk bigami vore registrert for hjelmperlehøne. Alle perlehøneartar er sosiale, og lever vanlegvis i små grupper. Hjelmperlehøne og gribbperlehøne lever helst i opne eller halvopne habitat, dei andre artane finst hovudsakleg i skogshabitat.
 
Dei er store fuglar som måler 40-71 centimeter, og veg 700-1600 gram.

## Fylogeni
Nolevande Galliformes etter John Boyd.

## Artsliste
Perlehøns i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.8 frå august 2013 med norske namn etter *Norske navn på verdens fugler*.

**Slekt ''[[Agelastes]]***
* [[Kvitbrystperlehøne]], *Agelastes meleagrides*, White-breasted Guineafowl, <small>VU, Bonaparte, 1850</small>
* [[Svartperlehøne]], *Agelastes niger*, Black Guineafowl, <small>LC, Cassin, 1857</small>

*'Slekt *Numida***
* [[Hjelmperlehøne]], ''Numida meleagris'', Helmeted Guineafowl, <small>LC, Linné, 1758</small>

**Slekt *[[Guttera]]***
* [[Bustperlehøne]], ''Guttera plumifera'', Plumed Guineafowl, <small>LC, Cassin, 1857</small>
* [[Parykkperlehøne]], ''Guttera pucherani'', Crested Guineafowl, <small>LC, Hartlaub, 1860</small>

**Slekt *Acryllium**'
* [[Gribbperlehøne]], *Acryllium vulturinum*, Vulturine Guineafowl, <small>LC, Hardwicke, 1834</small>
 
== Kjelder ==

* *Denne artikkelen bygger på «Guineafowl» frå , den 3. juni 2010''

### Referansar

 
## Bakgrunnsstoff

* Perlehøns i videoopptak hos Internet Bird Collection
Johan II av Frankrike

**Johan II** (), med tilnamnet *den gode*, var konge av Frankrike frå 1350 til 1364. Han var son av Filip VI og Johanna av Burgund.

Han gifta seg i 1332 med Bonne av Luxemburg (1316-1349), ho døydde av pest. Ho var syster til keisar Karl IV av det tysk-romerske riket.

## Barn
# Karl V av Frankrike
# Marie av Frankrike, gift med ein hertug av Bar.
# Ludvig, hertug av Anjou, fødd 1339, greve av Provence 1381–1384 og titulærkonge av Jerusalem, gift med Marie av Bretagne.
# Johan av Berry
# Filip II av Burgund, (?-1404) gift med Margareta av Flandern.
# Jeanne, gift med Karl II av Navarra.
# Isabella av Frankrike, (?-1371), gift med Gian Galeazzo av Milano.

Johan vart gift i 1350 med Johanna I av Auvergne, (1326-1361). Ho døydde òg av pest. 

I løpet av Johan II si tid som regent vart Frankrike invadert av England, seinare er dette rekna som ein del av hundreårskrigen. I 1356 vart Johan teken til fange i Poitiers. I 1360 gav Frankrike frå seg landområde og betalte løysepengar for få kongen frigjeven. I løpet av innsamlinga av løysepengar vart Johan II sett fri mot eit gissel. Då gisselet rymde vende han friviljug attende til fangenskapet. Han døydde i London.

## Bakgrunnsstoff
Hjelmeland Mållag

**Hjelmeland Mållag** er lokallaget til Noregs Mållag i Hjelmeland kommune, og laget soknar til fylkesmållaget Rogaland Mållag. Laget, slik det er no, vart stifta i 1970. Det har tidlegare vore andre mållag i kommunen, mellom anna Årdal Mållag.

Hjelmeland Mållag kallar seg sjølv "ein ideell kultur- og språkorganisasjon med hovudsete i Hjelmeland kommune". Mellom årsmøta er det eit styre på fem personar som syter for den daglege drifta av laget. Leiaren fungerer elles som representant for mållaget.

Mållaget har til ei kvar tid kring 50 medlemmer.

## Styret
Styret for 2011 er:

* Morten Hetland (leiar)
* Gunnvor Eggebø Næss (styremedlem)
* Per Myklatun (styremedlem)
* Helge Bendiksen (styremedlem)
* Ola Dale (styremedlem)
* Arne Kleppa (1. varastyremedlem)
* Oddrun Tjeltveit (2. varastyremedlem)

## Målprisen
Hjelmeland Mållag deler med jamne mellomrom ut målprisen til personar, lag, grupper eller næringsdrivande som på ulike måtar har gjort ein stor innsats for nynorsken på felt som er særskilt viktige for språket i Hjelmeland.
Opp gjennom åra har Hjelmeland Mållag delt ut målprisen til følgjande personar og føretak:
* *Ryfylkebutikken* (2010)
* *Trygve Brandal* (2009)
* *Morten Hetland* (2007)
* *Øyvind Bergøy* (2006)
* *Reisemål Ryfylke ved Hanne Sundbø* (2004)
* *Eli Øie, Krambulemmen* (2003)
* *Hjelmeland Sparebank ved Ottar Rosså* (2000)
* *Bygdaposten* (1998)
* *Leif Magne Kleppa* (1997)
* *Magnhild Meltveit Kleppa* (1996)
* *Annelis og Johs. van Langen* (1995)
* *Njål Tjeltveit* (1994)
* *8. klasse ved Hjelmeland ungdomsskule og Helga Mokleiv* (1993)
* *Hjelmeland Teaterlag* (1992)
* *Inga utdeling* (1991)
* *GEA Trafikksenter ved Eldfinn Austigard* (1990)
* *Olav Hetland* (1989)
* *Dakon AS* (1988)
* *Randøy Handel* (1987)

## Bakgrunnsstoff
*Nettstaden til Hjelmeland Mållag
Morten Hetland

**Morten Hetland** () er ein norsk lærar, forfattar, politikar og journalist frå Hjelmeland kommune. 

Hetland debuterte i 2007 med boka «I slektas fotefar». Boka er ei slektshistorie om slekta til forfattaren, og om dagleglivet i Hjelmeland kommune. Hetland bruker målforma nynorsk. I 2008 fekk han tildelt Hjelmeland Mållag sin målpris for boka si.

Hetland har vore engasjert i frivillige lag og anna organisasjonsarbeid, noko han fekk Hjelmeland kommune sin kulturpris for i 2016.

Hetland driv sitt eige medieføretak, Hetland Media, som mellom anna gjev ut bøker med lokal interesse i Ryfylke.

Hetland har vore journalist i Bygdaposten for Hjelmeland og Strandbuen. Saman med Vegard Terøy dreiv han lokalmagasinet Mitt Hjelmeland, der han òg var journalist, grafisk formgjevar og marknadssjef.

Hetland har vore kommunestyrerepresentant i Hjelmeland sidan 2011.

## Bibliografi
* *I slektas fotefar* (lokalhistorie 2007, ny utg. 2008)
* *Gardsdrift i Hjelmeland* (lokalhistorie 2008)
* *Hjelmeland Idrettslag: Sport og idrettsglede i hundre år* (jubileumsbok om Hjelmeland Idrettslag 2012)
* *Småstubbar: Soger segner og sanne historier* (historiesamling, 2015), Morten Hetland og Vegard Terøy (red.)

## Kjelder
*Søk etter Morten Hetland i Bibsys
*Nettstad for Hjelmeland Mållag 
*Nettstad for Rogaland Mållag
*Nettstad for Hetland Media
*Nettstad for Mitt Hjelmeland
Lars Johannes Irgens

**Lars Johannes Irgens** () var ein norsk offiser, embetsmann og eidsvollsmann.

Irgens var fødd i Hoff i Solør, der far hans, Hartvig Irgens, var prest. Nokre år var han løytnant i opplandske dragonkorps. I 1801 gifta Irgens seg med Christiane Louise Smith. 

Irgens vart cand. jur. i 1803. Same året vart han sorenskrivar i Indre Sogn. Dette embetet styrte han til han døydde. Irgens budde ei kort tid i Ambla før han flytta til Loftesnes sentrum av Sogndal. I 1813 flytte han og kona i nytt hus, Christianelyst, i Solvorn.

Irgens døydde på Solvorn i Hafslo i 1830. Han var far til Nils Irgens.

## Riksforsamlinga på Eidsvoll
I 1814 var Irgens utsending frå Nordre Bergenhus amt på riksforsamlinga på Eidsvoll. Der slutta han seg til sjølvstendepartiet. Dei andre som representerte amtet på riksforsamlinga var Nicolai Nielsen, og Peder Hjermann vald av amtet, samt Ole Elias Holck og Nils Johannesson Loftesnes vald av Det Bergenhusiske Regiment.

## Minnesmerke
Alle dei fem utsendingane frå Nordre Bergenhus amt til Eidsvoll i 1814 er heidra med minnesmerke. På grava til Irgens på den gamle kyrkjegarden i solvorn står ein jernkross. Krossen er ca 180 cm høg, 15 cm brei og armane går ca 50 cm ut frå stammen. På austsida står namnet, på vestsida kva år han vart fødd og døydde.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Kleppa, Hermund: *[http://www.fylkesarkiv.no/kl/detalj/?id=5822 Gravminne over Eidsvollmann i Solvorn]*. Kulturhistorisk leksikon 2000, Sogn og Fjordane Fylkesarkiv.
* Kleppa, Hermund: 1814 Grunnlovsjubileum 2014 - Eidsvollsmennene frå Sogn og Fjordane. Kulturhistorisk leksikon 2011, Sogn og Fjordane Fylkesarkiv.

## Bakgrunnsstoff
*
Even Torkildsson Lande

**Even Torkildsson Lande** () var ein norsk gardbrukar og eidsvollsmann.

Lande var fødd på ein husmannsplass i Årdal sokn i Bygland. Han gifta seg til garden Lande i heimbygda. Attåt gardsbruket dreiv han som tømmermerkar og smed.

I 1814 var Lande utsending til riksforsamlinga på Eidsvoll for Råbyggelagets amt. Han stemte med unionspartiet. Både til Stortinget 1818 og 1821 hamna han på varamannsplass.

Han døydde på Lande i 1833.

Norsk Folkemuseum har ein stor ølbolle med brudefølgje signert «ETL» (sjå foto) og ei kiste som òg skal vere måla av Even Lande.

## Kjelder
*Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

## Bakgrunnsstoff
*
*Kiste, truleg måla av Eivind Torkildsen Lande DigitaltMuseum
Syvert Omundsson Eeg

**Syvert Omundsson Eeg** () var ein norsk gardbrukar, skipper og eidsvollsmann frå Søgne i Vest-Agder.

Eeg var son av ein gardbrukar og los. Han tok over farsgarden og dreiv elles i kystfart. I 1814 var han utsending frå Mandals amt saman med gardbrukarane Osmund Andersson Lømsland og Erik Haagensen Jaabæk til riksforsamlinga på Eidsvoll. 

Eeg stemte med unionspartiet. Han døydde i Søgne i 1838.

## Kjelder
*Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*
* Syvert Omundsson Eeg frå Eidsvoll 1814
Ole Olsen Evenstad (1766–1833)

**Ole Olsen Evenstad** () var ein norsk lensmann, gardbrukar, eidsvollsmann og stortingsmann frå Storelvdal.

Evenstad vart våren 1783 lensmann i heimbygda etter far sin, knapt 17 år gammal. Denne stillinga hadde han heilt til han døydde. I 1803 overtok han farsgarden, storgarden Evenstad. Kring om 1800 stifta han, og styrte, Enighets fabrik. Dette var eit patriotisk tiltak for Åmot, som noko tid dreiv eit ull- og bomullsspinneri. Han var elles med i forlikskommisjonen frå 1824.

I 1814 var Evenstad utsending frå Hedmark til riksforsamlinga på Eidsvoll. I avrøystingane fylgde han sjølvstendepartiet. Innvald også på Stortinget 1824, han var då medlem av komiteen om kjøpstad på Oplandene og komiteen om berg- og skogvesenet. Ein samnemnd bror, Ole Olsen Evenstad, vart vald til stortingsrepresentant for 1833, men møtte grunna sjukdom ikkje.

Han døydde på Evenstad i 1833.

## Kjelder
*Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

## Bakgrunnsstoff
*
Peter Heine Nielsen

**Peter Heine Nielsen** () i Holstebro er ein dansk sjakkspelar, stormeister i sjakk. Han har dei siste år vore den sterkaste sjakkspelaren i Danmark, framom Curt Hansen. 1. oktober 2005 hadde han ein Elo-rating på 2668, som då var det høgaste nokon nordisk spelar hadde hatt. 

Peter Heine Nielsen fekk eit gjennombrot som sjakkspelar i VM for spelarar under 18 år i 1990, der han klarte ein tredjeplass etter Sergej Tiviakov og Vladimir Kramnik. Året etter klarte han som 17-åring ein delt førsteplass (saman med Erling Mortensen som vann samla) ved danmarksmeisterskapen i sjakk i 1991, bl.a. med siger over Bent Larsen. 

Han blei stormeister i sjakk i 1994 og er 5-dobbelt danmarksmeister i sjakk, 1996, 1999, 2001, 2003 og 2008. Blant dei beste resultata hans kan nemnast sjakk-OL (lag-VM i sjakk) i 1994 i Moskva, der han med 7 poeng på 9 parti fekk nest beste resultat. Han blei nordisk meister i sjakk for 2009.

Peter Heine Nielsen har i fleire år vore trenar, sekundant og sparringspartnar for verdsmeisteren Viswanathan Anand og for Magnus Carlsen.

Peter Heine Nielsen bor i Århus.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Peter Heine Nielsen|Peter Heine Nielsen]]» frå ,  den 3. juni 2010.*
Anakharsis

**Anakharsis** var ein gresk filosof som levde på 500-talet f.Kr. 

Anakharsis var son til ein skytisk konge og ei hellensk kvinne. Han var ven av Solon, og liksom han rekna blant «dei sju vise». Han er mest kjend for ordtaka sine, som innprentar måtehald, men han skal også ha funne opp ankeret og pottemakarskiva.

## Kjelder
* Kristen Weierholt i *[[Norsk Allkunnebok]]* 1948
* Anakharsis i SNL (fri lisens)
Slaget ved Wilhelmstahl

**Slaget ved Wilhelmsthal** (stundom skrive **Slaget ved Wilhelmstadt**) vart utkjempa den 24. juni 1762 under sjuårskrigen mellom dei allierte styrkane til Storbritannia, Preussen, Braunschweig og Hessen, kommandert av hertugen av Braunschweig mot Frankrike. Frankrike truga Hannover, så dei allierte forflytta seg rundt franskmennene, omringa invasjonsstyrken og tvinga dei attande. Det var den siste store kamphandlinga med styrkane til Braunschweig før freden i Paris som avslutta krigen. 

## Bakgrunn
Frankrike hadde prøvd fleire gonger å invadere og overta Hannover sidan 1757, og håpte å okkupere kurfyrstedømet og nytte det som forhandlingsobjekt i byte mot franske koloniar som britane hadde erobra. Dei allierte under hertugen av Braunschweig hadde hindra dei å ta Hannover og i 1762 då franskmennene rekna med at krigen snart var over, prøvde dei eit siste forsøk på å slå Braunschweig og okkupere Hannover. 

## Slaget

Ferdinand hadde rykt fram og omgått franskmennene på begge flankane, og nesten omringa dei. Eit åtak på det franske senteret kommandert av Stainville var særleg effektivt, og ein kolonne gjekk til åtak mot fronten, medan ei anna gjekk til åtak bakfrå, og påførte franskmennene eit tap på 1500 mann, og tvinga fleire regiment til å overgje seg. 

## Etterverknad

Resultatet vert sett på som ein siger for dei alliere styrkane. Det enda det siste franske håpet om okkupere Hannover før våpenkvilen og Paris-traktaten enda krigen. Dei engelsk-tyske styrkane rykte fram og erobra Kassel i november, men då hadde dei første fredsavtalane alt vorte underteikna. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Battle of Wilhelmsthal|Battle of Wilhelmsthal]]» frå ,  den 3. juni 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
*Slaget ved Wilhelmsthal på www.britishbattles.com
Slaget ved Burkersdorf

**Slaget ved Burkersdorf** var eit slag utkjempa 21. juli 1762 under sjuårskrigen. Ein  prøyssisk arme på 40&nbsp;000 mann kjempa mot ein austerriksk arme på kring 30&nbsp;000 mann. 

Etter at Elizabeth av Russland døydde, tsarina i Russland, tok nevøen Peter III over trona. Peter var ein stor beundrar av Fredrik den store og alt som var prøyssisk, og Fredrik tok nytta av denne fordelen. Peter trekte armeen sin tilbake frå krigen, forlet det russisk-okkuperte Aust-Preussen og signerte ein fredsavtale med Fredrik. Peter sendte så ein styrke for å støtte den prøyssiske armeen i felttoget mot austerrikarane. 

Regjeringstida til Peter var kort, då kona Katarina den store tok over trona og han døydde kort tid etter. Katarina trekte seg ut av krigen og sendte ordre til grev Zakhar Tsjernysjov, som hjelpte prøyssarane, om å trekke seg attende. 

Fredrik såg at han måtte handle raskt. Han overbeviste den russiske generalen om å verte verande eit par dagar til, utan å ta del i slaget, men å vere ein styrke som påverka avgjerslene til den austerrikske generalen. Fredrik gjekk til åtak og vann, medan dei russiske styrkane reiste heim. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Battle of Burkersdorf|Battle of Burkersdorf]]» frå ,  den 3. juni 2010.*
Brynjel Andersson Gjerdåker

**Brynjel Andersson Gjerdåker** () var ein norsk gardbrukar og eidsvollsmann frå Voss i Hordaland.

Gjerdåker var i nokre få år forpaktar av gardane Øvrelid og seinare Hellem i heimbygda. Omkring 1794 tok han over farsgarden Gjerdåker og dreiv denne. Han var forlikskommissær frå 1824, og dessutan medhjelpar åt presten i Voss.

I 1814 var Gjerdåker utsending til riksforsamlinga på Eidsvoll frå Søndre Bergenhus. Han var lite aktiv under forhandlingane, stemte med sjølvstendepartiet. 17. mai 1814 var han med i deputasjonen som møtte Kristian Fredrik.

Gjerdåker døydde på garden sin på Voss i 1838.

## Kjelde
*Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

## Bakgrunnsstoff
*
Bjørneteneste

**Bjørneteneste** er eit uttrykk for overdriven hjelp som er meir til skade enn gagn for mottakaren.  Munnhellet «å gjere nokon ei bjørneteneste» stammar frå Jean de La Fontaines fabel om tambjørnen som drap herren sin då han ville slå i hel ei fluge på nasen hans. Fabelen har opphav i ei eldre vandresegn.

## Kjelder
*Hallvard Magerøy i *[[Norsk Allkunnebok]]* 1950
Munnhell

**Munnhell** er ein gjengs talemåte brukt i eit miljø. Ordet kjem gjennom dansk frå angelsaksisk og tyder  'heldige ord, ry'.

I *[[Norske Ordsprog]]* brukar Ivar Aasen nemninga *ufullkomne ordtak* om munnhell som treng ein kontekst (samanheng) for å gje meining (til dømes «Han har mange jarn i elden»), til skilnad frå fullkomne ordtak som gjev ei sjølvstendig meining.

## Kjelder
*Munnhell i SNL (fri lisens)
Asgaut Olsson Regelstad

**Asgaut Olsen Regelstad** () var ein gardbrukar og eidsvollsmann frå Finnøy i Rogaland.

Regelstad var fødd i Finnøy. Han vart gardbrukar av Reilstad etter far sin. 1816-23 var han lensmann i Finnøy, og prestens medhjelpar. Han var òg i forlikskommisjonen, skulekommisjonen og fattigkommisjonen.

I 1814 var Regelstad utsending frå Stavanger amt til riksforsamlinga på Eidsvoll saman med Lars Andreas Oftedahl og Christen Mølbach. Han var lite aktiv i forhandlingane, med unnatak for odelsspørsmålet. Han var mellom dei som ville lovfeste odelsretten, dessutan støtta han eit forslag om å selje kyrkjegodset (det benefiserte gods). Truleg høyrde han til unionspartiet, men stemte ikkje saman med dei i alle saker.

Han døydde på garden sin i 1847. Garden finst framleis, men berre eit stabbur frå 1740-åra er att frå den tida Regelstad budde her.

## Kjelder
*Bjørkvik, Halvard: *Finnøy gard og ætt I*, 1993
*Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

*
Satire

**Satire** (frå latin *satura*, 'blandingsrett') er verk som latterleggjer eller spottar feil og lastar i samfunnet eller hos framståande personar. Satire femnar om dikt og andre kunstartar, som til dømes om karikaturteikningar.

Lucilius brukte nemninga *satire* om dei skjemtsamt kritiserande versa sine, gjennom forfattarskapen til Juvenalis fekk nemninga den tydinga ho har i dag. Humanismen fekk igjen satiren på moten.

## Kjelder
* Wuttudal, Tore: Ironi og sarkasme. ndla.no
Even Thorsen

**Even Thorsen** () var ein norsk matros, gardbrukar og eidsvollsmann frå Austre Moland i Aust-Agder.

Thorsen voks opp på småbruket Bjornes i Austre Moland, i fattige kår. Tidleg i livet reiste han til sjøs. Under napoleonskrigane sat han frå 1807 tre-og-eit-halvt år krigsfange i England. Etter heimkomsten i 1810 gjekk han i orlogsteneste. År 1814 var han med orlogsbriggen "Kiel".

I 1814 vart Even Thorsen vald til å representerte 'Søe-Deffensionen' (sjøforsvaret) under riksforsamlinga på Eidsvoll. Han var 4. deputert, dei øvrige var Jens Schou Fabricius, Thomas Konow og Peder Johnsen. 
Thorsen røysta med sjølvstendepartiet. Saman med Peder Johnsen la han fram erklæringa om verneplikta, elles deltok han lite i forhandlingane.
Even Thorsen skreiv under grunnlova ''med ført Pæn''. Han var den einaste av eidsvollmennene som ikkje kunne skrive. 17. mai 1814 var han med i deputasjonen som møtte Kristian Fredrik.

Etter 1814 vart han gardbrukar i Flosta. Thorsen vart seinare arbeidsufør, og Stortinget løyvde han i 1857 ein årleg pensjon. Tre år før han døydde vart han invitert til femtiårsfesten for grunnlova, men han var så skrøpeleg at han ikkje deltok. I 1867 døydde han i Flosta, 89 år gamal.

## Kjelder
*Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914 digital utgåve side 888
* Even Thorsen frå Eidsvoll 1814
*
Slaget ved Lutterberg i 1762

**Slaget ved Lutterberg i 1762** var det andre slaget ved Lutterberg, og fann stad 23. juli 1762 som del av Sjuårskrigen. I slaget vart den fransk-saksiske armeen under general Comte de Lusace slått av hertug prins Ferdinand.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Battle of Lutterberg (1762)|Battle of Lutterberg (1762)]]» frå ,  den 4. juni 2010.*
Omleiringa av Almeida i 1762

**Omleiringa av Almeida** fann stad i august 1762 då ein spansk styrke omleira og erobra byen Almeida frå portugisarane under sjuårskrigen. Byen vart teken den 25. august som ein del av den spanske invasjonen av Portugal under Conte De Aranda.

Styrken som erobra Almeida var ein del av ein spansk storoffensiv for å ta Portugal. Ein knipetangmanøver i nord invaderte Portugal frå Galicia og kryssa Douro og truga Porto, medan ein sørleg styrke kryssa grensa frå Ciudad Rodrigo og gjekk mot den portugisiske festninga i Almeida. Ho vart erobra etter ei ni dagar lang omleiring, men ein ny spansk framrykking vart stoppa av 8000 britiske soldatar då dei skar av dei spanske forsyningslinjene i slaget ved Valencia de Alcántara.

Aranda sette opp ein garnison i Almeida, men festninga var berre i spanske hender fram til slutten av krigen. Ho vart då gjeven attende til portugisarane etter Paris-trakteten i byte for Cuba og Filippinane til Spania frå britane.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Siege of Almeida (1762)|Siege of Almeida (1762)]]» frå ,  den 4. juni 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Brown, Peter Douglas. *William Pitt, Earl of Chatham: The Great Commoner*. George Allen & Unwin, 1978.
* Dull, Jonathan R. *The French Navy and the Seven Years War*. University of Nebraska, 2005.
* Jaques, Tony. *Dictionary of Battles and Sieges*. Greenwood Press, 2007.
* Petrie, Sir Charles. *King Charles III of Spain*. Constable, 1971.
Omleiringa av Kassel i 1762

**Omleiringa av Kassel** fann stad mellom oktober og november 1762, då ein alliert styrke frå Hannover, Hessen og Storbritannia, kommandert av hertug Ferdinand av Braunschweig omleira og erobra den franskokkuperte byen Kassel. Det var den siste kamphandlinga i Vest-Europa under sjuårskrigen, og krigen enda året etter med freden i Paris. 

Meldingane om at byen var erobra kom etter at dei første innleiingane til fredsavtalen hadde vorte underteikna i Paris, så det fekk ikkje den dramatiske innverknaden som hertugen hadde håpa på. Det vart erkjent at sidan den franske garnisonen heldt ut overraskande lenge, så gjorde det at franskmennene kunne forhandle fram ein meir fordelaktig avtale for deira del.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Siege of Cassel (1762)|Siege of Cassel (1762)]]» frå ,  den 4. juni 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Dull, Jonathan R. *The French Navy and the Seven Year's War*. University of Nebraska, 2005.
Henrik Kalteisen

**Henrik Kalteisen** () var ein tysk teolog som var erkebisp i Nidaros frå 1452 til 1458. Han møtte mostand frå kong Kristian I og kongskandidaten Marcellus, og fekk inga lang effektiv styringstid.

## Bakgrunn
Opphavet hans er ukjent, men han var truleg frå Koblenz. Han studerte teologi ved universiteta i Wien og Köln, der han oppnådde både magister- og doktorgrad (seinast i 1430). Han gjekk inn i dominikanarordenen og var lenge inkvisitor. Seinare vart han teologisk og juridisk rådgjevar for paven, og budde då i Roma.

Kalteisen var ein lærd mann, med vide kunnskapar innan først og fremst teologi og kyrkjerett, men òg romarrett, filosofi og historie. Han førte kopibøker med avskrifter av brev han fekk og utkast eller kopiar av brev han sjølv sende, difor er han rimeleg godt kjend for ettertida.

## Erkebisp
Etter at Aslak Bolt døydde i 1450, ynskte domkapittelet kanniken Olav Trondsson som erkebisp, medan kong Kristian I ville utnemna Skålholtbispen Marcellus. Denne var ikkje ynskt av kurien, og pave Nikolas V providerte 28. februar 1452 Kalteisen til erkebisp i Nidaros.

Sommaren 1452 møtte han kongen i Kjøpenhamn, og vart godteken av han. Vinteren 1452-53 var han i Bergen, og utøvde der alle funksjonar som erkebisp. Han greidde mellom anna ut ei rekkje kyrkjerettslege spørsmål og ordna dei kyrkjelege tilhøva på Island. 20. mai 1453 kom han til Trondheim og vart formelt innsett som erkebisp. Dei sparsame kjeldene tyder på at han vart vél motteken av domkapittelet, men eit par av klostra i Trøndelag ynskte ikkje å stå under han.

Allereie same hausten vart Kalteisen stemnd til eit møte i Bergen med kongen og Marcellus, som no var inne i varmen att. Det vart ein lang diskusjon med skuldingar båe vegar mellom Marcellus og Kalteisen. Diskusjonen føydde seg inn i klassiske kyrkjepolitiske spørsmål om makttilhøvet mellom pavedømmet sentralt og den einskilde kyrkjeprovinsen. Enden vart at Kalteisen fekk både riksrådet og delar av domkapittelet mot seg, og gjekk med på å reisa til paven for å be seg friteken frå embetet. Årsakene som vart nemnde var at han ikkje kunne språket, hadde dårleg helse og at livsvilkåra i Noreg var uvande. Dette vart teke opp att på eit møte med det danske riksrådet i Kjøpenhamn sommaren 1454, og Kalteisen reiste deretter til Roma for å søkja avskil.

Paven ville fyrst ikkje gje han dette, og i namnet var Kalteisen erkebisp heilt til 1458; i mellomtida var han paveleg utsending i Tyskland og oppfordra til krosstog mot tyrkarane. 7. juni 1458 vart resignasjonen endeleg godkjend, og Olav Trondsson providert som ny erkebisp. Olav hadde i mellomtida styrt erkebispedømmet. I 1463 trekte Kalteisen seg attende til dominikanarklosteret i Koblenz; der døydde han 2. oktober 1464, og vart gravlagd same stad.

## Kjelder

* 
* Alexander Bugge: *Henrik Kaltisens kopibog*, Christiania 1899. Nettutgåve
* Lars Hamre: «Unionstiden 1450-1523». I Arne Fjellbu m.fl. (utg.): *Nidaros erkebispestol og bispesete: 1153-1953*, band I s. 453-531. Oslo 1955.
Zacharias Melleby

**Zacharias Rasmussen Melleby** () var ein norsk soldat, gardbrukar og eidsvollsmann frå Skjeberg i Østfold.

Melleby var fødd på garden Utengen i Skjeberg, som far hans dreiv. Sjølv var han soldat i krigen 1807-14. Under kampane på Prestbakke den 10. januar 1808 kjempa han i fremste rekke i den norske styrken. Han stod då i nordre Rakkestad kompani. For sitt utviste mot under kampane vart han etterpå tildelt dannebrog. I 1814 var han kommandersersjant ved akershusiske skarpskyttarregiment.

Våren 1814 var han ein av dei som representerte skarpskyttarregimentet under riksforsamlinga på Eidsvoll.

Seinare var Melleby gardbrukar på farsgarden Utengen, der han døydde i 1854.

## Kjelde
*Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

## Bakgrunnsstoff
*
Jens Rolfsen

**Jens Rolfsen** () var ein norsk skipper, kjøpmann og eidsvollsmann.

Rolfsen var fødd i Kristiansand, som son av ein skipsbyggjar og verftseigar. Sjølv byrja han på faren sitt skipsbyggeriet, var sidan skipper ei tid. Han slo seg ned i Bergen, der han dreiv kjøpmannskap. Elles hadde han verv sjukehusforstandar og forlikskommissær.

I 1814 var Rolfsen ein av utsendingane frå Bergen til riksforsamlinga på Eidsvoll, dei andre var Wilhelm Frimann Koren Christie, Frederik Meltzer og Jonas Rein. Rolfsen var medlem av finanskomiteen. 17. mai 1814 var han med i deputasjonen som møtte den nyvalde kongen, Kristian Fredrik. Han høyrde til sjølvstendepartiet.

Rolfsen var gift med Mette Brun, dotter av Johan Nordahl Brun, og var farfar av Nordahl Rolfsen. 

I 1814 budde Rolfsen  i Domkirkegaten 9 i Bergen. Etter å ha gifta seg i 1793 kjøpte han huset seks år seinare. Det står framleis.

Rolfsen døydde i Bergen i 1819 kort tid etter at han gjekk konkurs.

## Kjelder

*Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

*
* Jens Rolfsen frå Eidsvoll 1814
Christen Mølbach

**Christen Mølbach** () var ein norsk kjøpmann, eidsvollsmann og stortingsmann.

Mølbach var fødd i Kristiansand, der faren var kjøpmann. Sjølv var han ei tid sorenskrivarfullmektig, men tok så til som kjøpmann i Eigersund.

I 1814 var han utsending frå Stavanger amt til riksforsamlinga på Eidsvoll. Han slutta seg der til unionspartiet. Ti år seinare var han stortingsrepresentant frå same amtet. Han var då medlem av Lagtinget, og mellom anna av justiskomiteen.

I 1814 budde Mølbach i lystgarden Nesgård i Egersund. Etter jarnbaneutbygginga vart hovudbygninga først nytta som stasjon og seinare rive.

Mølbach døydde i Eigersund i 1834.

## Kjelder

*Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*
Ole Mørch

**Ole Clausen Mørch** () var ein norsk kjøpmann og eidsvollsmann frå Kristiansand.

Mørch var fødd i Kristiansand, som son av ein kjøpmann. Han vart sjølv kjøpmann og dreiv trelasthandel. 1825-28 var han «direktør» i Kristiansands sparebank. 

I 1814 var Mørch utsending frå Kristiansand til riksforsamlinga på Eidsvoll. Der røysta han med unionspartiet. Han var medlem av finanskomiteen. 17. mai 1814 var han med i deputasjonen som møtte den nyvalde kongen, Kristian Fredrik.

Mørch døydde i heimbyen i 1829.

## Kjelder
*Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Olav Trondsson

**Olav Trondsson** (daud 25. november 1474) var erkebisp i Nidaros frå 1459 til 1474, men styrte i røynda erkesetet frå 1454. Lite er kjent frå styringstida hans, men alt tyder på at han var ein dyktig administrator.

## Ætt og framvokster
Mor hans Olav var Joran Aslaksdotter, som tilhøyrda Aspa-ætta frå Frei på Nordmøre; faren var Trond Toraldsson Smørhatt. Morsætta er kjend frå ei ættetavle frå 1500-talet, medan farsætta mest truleg er Smørhatt-ætta, utan at det er heilt visst. Broren Ivar Trondsson er omtala i ei rekkje kjelder frå siste del av 1400-talet.

Olav vart student i Rostock i 1430, og oppnådde magistergraden i 1438. Han er først omtala som kannik i Nidaros i 1446. Då Aslak Bolt døydde i 1450, valde domkapittelet Olav til etterfølgjar. Fleire nære medarbeidarar av Aslak Bolt var politisk merkte av samarbeidet med svenskekongen Karl Knutsson Bonde, og det kan vera grunnen til at den rimeleg unge Olav vart vald framfor eldre medlemer av domkapittelet. Men kong Kristian I godkjende ikkje valet, og ynskte i staden Skålholtbispen Marcellus. Domkapittelet gjekk til sist med på å velja han, men paven ville ikkje ha Marcellus, og utnemnde i staden Henrik Kalteisen. Sistnemnde fekk ei stutt styringstid, og var i Trondheim berre sommaren 1453.

## Electus og erkebisp
Jamvel om Kalteisen formelt hadde tittelen erkebisp, var det Olav Trondsson som i røynde styrte erkesetet dei neste åra. I januar 1458 var Olav som ein del av det norske riksrådet, til stades ved eit stort møte i Skara, der riksrådet lova å ta Kristian Is son Hans til konge etter faren. I den samanhengen vart Olav omtala som «electus i Trondhem», dvs. vald erkebisp. For å oppnå dette, stadfeste Kristian sættergjerda frå 1277, som sikra kyrkja både makt og sjølvstende andsynes kongen.

7. juni 1458 gav paven Henrik Kalteisen avskil, og utnemnde samstundes Olav Trondsson til etterfølgjar. Han reiste då til Roma, og vart innvia i Perugia i februar 1459. Frå åra etter fortel ikkje kjeldene mykje, men han synest å ha arbeidd for å styrkja domkapittelet; truleg var det han som opprette stillinga som erkedekn. Han hjelpte òg til med å atterreisa Helgeseter kloster, som var kome i forfall. Brevveksling med eit sokn i Herjedalen fortel om kontakt med meir perifere delar av stiftet. I 1473 gav Olav og broren Ivar domkyrkja inntektene av ei rekkje eigedomar på Nordmøre for 30 år; sidan skulle jorda gå attende til ætta.

Sommaren 1474 reiste Olav til Roma, og der døydde han 25. november same år. Han vart gravlagd i klosterkyrkja San Agostino, og gravplata har inskripsjonen: CUI DEDERAT SACRAM MERITO NORVEGIA SEDEM HIC TEGIT OLAVI FRIGIDVS OSSA LAPIS. Det tyder: Olav, som Noreg med rett hadde gjeve den geilage stolen, her er beina hans lagt under den kalde stein

## Kjelder
* 
* Lars Hamre: «Unionstiden 1450-1523». I Arne Fjellbu m.fl. (utg.): *Nidaros erkebispestol og bispesete: 1153-1953*, band I s. 453-531. Oslo 1955. 
* Oddvar Grønli: «Ei ættetavla frå reformasjonstida.» *Norsk slektshistorisk tidsskrift* XIII, s. 209-244. Oslo 1952.
Drapet på Ahmed Bouchiki

**Drapet på Ahmed Bouchiki** syner til drapet på den marokkanskske kelneren Ahmed Bouchiki på Lillehammer 21. juli 1973, utført av agentar frå Mossad. Drapet har tidlegare vorte kalla den alvorlegaste terrorhandlinga i Noreg Mossad hadde tenkt å drepa Ali Hassan Salameh, som var innblanda i München-massakren året før, men tok feil og drap Bouchiki i staden. Bouchiki vart skoten og drepen då han var på veg heim frå kino saman med den norske kona si, som var gravid.

## Referansar
München-massakren

**München-massakren** var eit terroråtak utført av den palestinske gruppa Svart september under sommar-OL 1972 i München, der fem israelske idrettsutøvarar, fire israelske idrettstrenarar, to israelske idrettsdommarar, fem palestinske terroristar og ein vesttysk politimann vart drepne.  

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Munich massacre|Munich massacre]]» frå ,  den 7. september 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* NRK: 40 år siden München-massakren
Peder Rosenkilde

**Peder Valentin Rosenkilde** () var ein kjøpmann, reiar, stadshauptmann, eidsvollsmann og stortingsmann frå Stavanger.

Rosenkilde var son av ein kjøpmann i Stavanger. I yngre år gjekk han i handelslære i Hamburg. Seinare overtok han handelshuset Rosenkilde etter faren. Han var elles stadskaptein og sjef for borgarvæpninga i Stavanger.

Rosenkilde satsa i første omgang på handel med korn og salt, etter kvart kom skipsfart til å verte sentralt i verksemda hans. Han skaffa seg ei rekke fartøy, og eigde eit skipsverft i Østre Havn.

I 1812 reiv Rosenkilde den gamle kjøpmannsgården i Nedre Strandgate for å bygge nytt. Då dagens Rosenkildehus stod ferdig eit drygt år etter, vart det taksert høgre enn domkyrkja i Stavanger.

Rosenkilde møtte på riksforsamlinga på Eidsvoll i 1814 som utsending frå Stavanger by. Han høyrde der til sjølvstendepartiet, og fekk plass i finanskomitéen som skulle vurdere statsfinansane. Saman med Niels Aall og Wilhelm F. K. Christie var han medlem av deputasjonen som riksforsamlinga sende til England for å tale Noregs sak.

Han representerte Stavanger også på Stortinget i 1821 og det overordentlege storting i 1822. I 1821 var han medlem av 14 komitéar, mellom anna om fisket i Borgundfjorden, om fisket ved Skudesnes, om sildehandel i Bergen, om hummarfisket, om frihamn i Kristiansand og om vernepliktslova.

Rosenkilde vart slått til riddar av Dannebrog for innsatsen sin for fedrelandet.

## Kjelder
*Aurenes, Ola:*Rogalendingar og ætter*
*Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*www.eidsvoll1814.no
*