open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Holtålen kommune

**Holtålen** er ein kommune i Trøndelag fylke. Han grensar i nord til kommunane Selbu, i nordaust til Tydal, i sør til Røros og Os, og i vest til Midtre Gauldal kommune.

## Næringsliv
Kjøli gruve ligg i Holtålen kommune. Gruveområdet ligg øvst i Gauldalen cirka fire mil nordaust for Røros, om lag 1070 moh. Gruva er drive på koparkis og blei fyrste gong opna i 1766 og siste gang nedlagt i 1941. 

I kommunen ligg au Killingdal gruve. Ho blei fyrste gong opna i 1674 og siste gang nedlagt i 1986. Opninga ligg omtrent 900 meter over havet og nedste del av gruva 500 meter under havet. Gruva er Nord-Europas djupaste gruve.

## Namn og historie
Namnet er det gamle namnet på ei av dei to hovudbygdene i kommunen, Haltdalen. Den andre hovudbygda heiter Ålen. Sistnemnde har all tid hatt dobbelt så mange innbyggjarar som Haltdalen, men etter Røros Kobberverk i 1644 miste Ålen mykje areal til Røros. Før koparverket var jordbruk viktigaste næringsveg.
Så seint som på slutten av 1800-talet var Holtålen leiande innanfor norsk husdyrbruk.
Reaktiviseringa med engelsk kapital av dei gamle gruvene Kjøli og Killingdal gav industri og anleggsverksemd kraftig framskuv. 

### Kommunehistorie
Holtålen blei oppretta som Holtålen formannskapsdistrikt i 1837. I 1855 blei Ålen skilt ut som eigen kommune. Holtålen hadde etter delinga 809 innbyggarar. I 1937 skifta kommunen namn til Haltdalen kommune. 

Ved kommunesamanslåinga 1. januar 1972 mellom Haltdalen (778 innbyggarar) og Ålen kommunar (1&nbsp;944 innbyggarar), gjenoppstod det gamle namnet, Holtålen kommune. 21. april 1989 blei ein del av Røros overført til Holtålen (gnr 1 bnr 4).

## Geografi
Forollhogna nasjonalpark ligg delvis i kommunen. Kommunen omfattar store fjellareal.

Busetjinga ligg stort sett nede i øvre del av Gauldalen. To fjelldalar, Aunegrenda, nord for Haltdalen, og Hessdalen, sørvest for Ålen, er einaste bygdesamfunn utanfor Gauldalen. 

Innsjøen Gaulhåen er utgangspunktet i sør for Gaula. Gaulhåen har tilsiget sitt frå Kjølifjellet (1288 moh.), som er grensefjell mellom Tydal og Holtålen kommunar.

## Verdt å sjå
I kommunen ligg fjellbygda Hessdalen som er kjent for lysfenomena på himmelen frå desember 1981 som blei sett på som uidentifiserte flygande objekt (UFOar). 

I kommunen ligg også Rugelråen. Det er ein canyon som er cirka seks km lang som går i gjennom øvre del av Ålen. Elva Rugla renn gjennom Rugelråen.
 
## Kjente haltdalingar og ålbyggar
*Svend Aspås, byggmeister
*Arnljot Eggen, forfattar
*Bør Langeland, klokkemakar
*Jon Østeng Hov, naturfotograf
*Sigmund Moen, høgskolelektor og kåsør
*Anders Jørgensen Reitan, dikter og stortingsmann
*Anders Jonsen Reitan
*Jørgen Jonsen Reitan

## Bakgrunnsstoff
* Holtålen kommune sine heimesider
Klæbu kommune

**Klæbu kommune** er ein tidlegar norsk kommune i Trøndelag fylke. Området grensar i nord til Trondheim kommune, i aust til Selbu kommune og i sørvest til Melhus kommune. 1. januar 2020 blei han slått saman med Trondheim.

## Geografi
Klæbu ligg 19&nbsp;km sør for Trondheim. Klæbu har fine naturområde for utfart, Nordmarka og Brungmarka er to døme på det. Selbusjøen ligg au delvis i Klæbu. Nidelva er djupast i Trongfossen ved Hyttfossen i Klæbu med 56 meter og er med dette Norges djupaste elv. Trongfossen er motivet i kommunevåpenet til Klæbu. 

## Kultur
### Sjåverdigheiter
* Stabburet Gårdsbutikk på Moen gård. 
* Vassfjellet skisenter ligg berre nokre kilometer frå Klæbu sentrum som det einaste skisenteret i nærleiken av Trondheim.
* Brungmarka, eit stort skog- og fjellområde sør for Selbusjøen.
* Klæbu bygdemuseum på Teigen.
* Tanemsborgen på Tanem, bygdeborg frå førkristen tid som ligg på Tanemsåsen.
* Selbusjøen, innsjø.

## Kjende personar frå Klæbu
*Johan Nordahl Brun, biskop og diktar
*Linda Hofstad Helleland, politikar (Høgre).
*Jens Lemvig, prest
*Klaus Sonstad, journalist og radiomann, mest kjend under aliaset *Odin Jensenius*
*Vilhelm Andreas Wexelsen, teolog og politikar

## Galleri

Fil:Klæbu rådhus (01).JPG|Klæbu rådhus
Fil:TV-masta på Vassfjellet (002).JPG|TV-mast på Vassfjellet
Fil:Klæbu kirke.JPG|Klæbu kyrkje
Meldal kommune

**Meldal** er ein tidlegare norsk kommune i Trøndelag fylke. Kommunen blei skipa formannskapslovene av 1837, og blei ein del av nye Orkland kommune den 1. januar 2020.

Elva Orkla renn gjennom Meldal. I området ligg også Vålåskaret og Thamshavnbanen. Vålåskaret ligg vest i Resdalen og var den første freda setergrenda i Noreg.

## Kjende meldalingar
* Astrid Krog Halse, (1914&ndash;2007), forfattar
* Arne L. Haugen, ordførar 1979&ndash;2005 og stortingsrepresentant
* Marit Mjøen, journalist og forfattar
* Marit Myrmæl, langrennsløpar
* Ove Snuruås, forretningsmann
* Jan Egil Storholt, skøyteløpar
* Ingvald Svinsås-Lo, (1887&ndash;1980), stortingsrepresentant
* Ingvald Svinsaas, (1912&ndash;1990), forfattar
* Johan Syrstad, stortingsrepresentant

## Kjelder

----
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Meldal kommune|Meldal kommune]]» frå ,  den 14. januar 2020.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Meldal kommune
Tafjord-ulukka

**Tafjord-ulukka** var ein naturkatastrofe som fann stad natt til 7. april 1934. Ulukka skjedde då eit fjellparti fall i fjorden og skapte ei flodbølgje som tok 40 liv. Dette er ei av de største skredulykkene i Noreg.

Tafjord ligg i Norddal kommune på Sunnmøre. Området er særmerkt av høge fjell ved fjordarmar. 

Ein sprekk utvida seg stadig i fjellet på nordsida av fjorden, sprekken skal ha vore kjent av folk frå Fjørå og Selboskarbygda som setra i fjellet allereie i 1870. Litt over klokka tre om natta 7. april 1934 rasa Langhammaren ut frå 730 meters høgd og tok med seg Heggura. 3 millionar kubikkmeter masse rasa ned i Storfjorden og laga flodbølgjer opp til 64 m i høgd. Tre gonger slo bårene mot strendene, og 23 personar i Tafjord og 17 i Fjørå omkom. Mest alle hus, vegar, bruer, båtar og kaier i Fjørå og Tafjord vart vaska vekk. På Sylte i Valldal vart naust og sjøbuer rasert, og store båtar vart ført langt på land. Flodbølgjene slo meir enn 200 meter innover land somme stader og var merkbare 100 km unna.

Ved kaia i Tafjord og ved Haugsteinen er det reist minnetavle. Også på kyrkjegarden ved Norddal kyrkje er dei reist eit minnesmerke over alle dei omkomne.

Kunstnaren Marianne Heske har laga fleire kunstverk knytt til ulukka, mellom anna installasjonen ras laga i 1993. Kunstverket er eit videomåleri på sandblåste aluminiumsplater og 1001 krystalldokkehovud.

Tafjord-ulukka var «Norges første medie-katastrofe» i følgje VG, fordi Aftenpostens journalist og fotograf vart sendt inn med sjøfly berre få timar etter ulukka, og kunne dermed lage ei fyldig ekstrautgåve på kort tid. Aftenposten sette også i gang ein innsamlingsaksjon.

## Sjå òg
* Skafjell-ulukka 
*Rasulukka i Loen i 1936
* Rasulukka i Loen i 1905
* Norske katastrofar og store ulukker

## Kjelder
* NGU: Farlige fjell , foto frå Fjørå før og etter raset
Osterøy kommune

:*For øya med same namn, sjå [[Osterøy]].*

**Osterøy** er ein kommune i Vestland fylke, som utgjer mesteparten av øya Osterøy i Nordhordland. 
Osterøy er den største innlandsøya i Noreg, og ligg nordaust for Bergen. Heile øya er ikkje ein del av kommunen Osterøy; den nordaustlege delen høyrer til Vaksdal kommune. Øya er på 324 km², medan kommunen er på 254 km². Kring Osterøy er fjordane Osterfjorden i nord og vest, Sørfjorden i sør og Veafjorden i aust. I Vaksdal kommune vart øya knytt til fastlandet i 1985 med Kallestadsundet bru mellom Kallestad på øya og Stamnes på fastlandet. Øya vart på nytt knytt til fastlandet i 1997, då Osterøybrua mellom Kvisti og Herland stod ferdig. Fotballtrenaren Mons Ivar Mjelde, fotballspelaren Erlend Hanstveit og dessutan målmannen Ola Raknes kjem frå Osterøy, og Ole Bull hadde ein landstad på øya.
 
Av stader på Osterøy kan nemnast kommunesenteret Lonevåg, Hausvik, Votlo, Bruvik, Valestrandsfossen, Hamre, Fotlandsvåg, Hauge, Tyssebotn og Gjerstad.

Osterøy har eit variert næringsliv med ulike typar industri, jordbruk, fiskeoppdrett og sørvisyrke. Av dei største bedriftene kan nemnast Lerøy Fossen AS, Tysse Mekaniske Verksted og Lonevåg Beslagfabrikk.

## Lokalavis
* Bygdanytt
* Ostringen (nedlagt for få år sida)

## Kyrkjer
*Hamre kyrkje
*Haus Kyrkje
*Bruvik kyrkje
*Gjerstad Kyrkje
*Hosanger Kyrkje

## Bilete

Fil:Bruviknipa.JPG| Brøknipa (Bruviknipa) 822 m.o.h.
Fil:Osteroybroen.JPG| Osterøybrua over Sørfjorden
Fil:Oster%C3%B8ybro.jpg| Utsyn over Veafjorden frå Osterøy sin fyrste bru over Kallestadsundet


## Bakgrunnsstoff
* Osterøy kommune
* Frå Hordaleks 

## Litteratur
* Kleiveland, Geir. 2007. Osterøy Bygdebok. Allmennsoge band I: Frå dei eldste tider til 1870. Osterøy: Osterøy bygdeboknemnd. 
* Kleiveland, Geir. 2003. Osterøy til fots. Kulturhistoriske vandringar. Osterøy: Osterøy sogelag. 
* Årsskriftet «Osterøy i soge og samtid». Osterøy: Osterøy museum, Osterøy sogelag og Hosanger sogelag.
Lebensraum

**Lebensraum** er eit tysk ord som tyder «livsrom». Politisk har ordet tilkytting til den nasjonalsosialistiske rørsla, som hadde makta i Tyskland frå 1933 til 1945. Adolf Hitler hadde ikkje berre tankar om å utvida tyskarane sitt landområde. Han såg på tyskarane som eit herrefolk. Difor burde tyskarane fortrengja andre og meir underlegne folkeslag. 
Fyrst og fremst skulle alle tysktalande eller tyskætta *Heim ins Reich* («heim till riket»), altså takast opp i det Stortyske riket. 

Folkeslag som Slavarane austover i Europa vart sett på som underlegne folkeslag. I fyrste omgang skulle Hitler sitt rike utvidast mot aust. 
Det skulle skapast nytt livsrom for tyskarane, ved at dei til dømes tok over gode landbruksområde. 
Folkeslaga som budde der frå før måtte anten flytta vekk eller arbeida for tyskarane. 

Tankane om Lebensraum var ein av grunnane til at krigføringa vart mykje brutal på austfronten under den andre verdskrigen.
Aasen

**Aasen** eller **Åsen** er eit norsk etternamn, gardsnamn og stadnamn.

Aasen er namn på fleire gardar i mange fylke. Namnet kjem av ein *[[ås]]*, som kan vera eit lite fjell eller heving i landskapet, eller av *[[os]]*, elveutløp.

Mellom anna er Åsen ein gard som ligg på grensa mellom kommunane Ørsta og Volda på Sunnmøre, der Ivar Aasen kom frå.

## Personar med etternamn Aasen eller Åsen

* Ivar Aasen (1813–1896), norsk språkforskar og diktar
* Arne Paasche Aasen (1901–78), norsk diktar
* Knut Aasen (1936–96), norsk arkitekt
* Nils Waltersen Aasen (1878-1925), norsk våpenkonstruktør
* Liv Aasen (1928-2005), politikar
* John Aasen (1887–1938), norskamerikansk skodespelar
* Marianne Aasen Agdestein (f. 1967), politikar
* Otto Aasen (1894–1983), norsk skiløpar og -hoppar
* Junn Paasche-Aasen (f. 1946), grafisk designar

## Gardar og stader
* Åsen i Levanger, ein tidlegare kommune og no eit kyrkjesokn, tettstad og jernbanestasjon i Levanger
** Åsen kyrkje i Åsen
* Åsen i Dalarna, ein tettstad i Sverige
* Aasen-tunet, garden Åsen i Ørsta kommune som var heimstad for Ivar Aasen og no er eit nynorsk kultursenter
* Åsen, tidlegare gard, no bustadområde på Torshov og Grefsen i Oslo
* «Åsen» blir òg nytta som tilnamn for Holmenkollåsen

## Annan bruk
* Ivar Aasen-instituttet
* Ivar Aasen-museet
* Ivar Aasen-tunet
* Ivar Aasen-sambandet
* Musikkgruppa Aasen
Sund kommune

**Sund** er ein tidlegare norsk kommune i Hordaland fylke. Mestedelen av kommunen låg på øya Sotra, med Sund i sør og kommunen Fjell i Hordaland i nord. I kommunen var det til saman 466 øyar, holmar og skjér, mellom anna Tyssøy. Kystlina var 110 kilometer. 

1. januar 2020 vart Sund slegen saman med Fjell og Øygarden kommunar til nye Øygarden kommune. 

Frå Sotra går det brusamband over til Bergen kommune. 

## Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for Sund kommune frå 1920:**

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Sund kommune
Vaksdal kommune

**Vaksdal** er ein kommune i Vestland fylke. Kommunen høyrer til distriktet Midhordland og deltar i Bergen og Omland regionråd. Kommunesenteret er tettstaden Dale. (Vaksdal er òg namnet på ein tettstad i kommunen). Vaksdal grensar til Voss og Bergen kommunar, og jarnvegen; Bergensbanen, og stamvegen; Europaveg 16, mellom Bergen og Voss går tvers gjennom kommunen. Dei tre største bygdene i Vaksdal; Vaksdal, Stanghelle og Dale ligg langs denne ferdsleåra. Mottoet til Vaksdal kommune er «Bynært bygdeliv».

Vaksdal grensar til Osterøy og Alver (berre sjøgrense) kommunar i vest, Modalen kommune i nordvest, Vik kommune i nord, Voss kommune i aust, Kvam herad i søraust, Samnanger kommune i sør og Bergen kommune i sørvest.

## Geografi
Ordet Vaksdal kjem av «våg» og «dal», som er ei god skildring av kommunen med fjordar (vågar) og dalar. I kommunen finn ein dalar som Bergsdalen, Eksingadalen, Sædalen, Herfindalen, Hesje-/Øyadalen m.fl. Det høgste punktet i kommunen er Skjerjavasshovden (1264 moh) i Stølsheimen øvst i Eksingadalen. Av fjordar finn ein Veafjorden, Sørfjorden, Osterfjorden og Vikafjorden/Bolstadfjorden. Dei to største elvene er Daleelva og Ekso, som begge er gode fiskeelver for laks og sjøaure. Vaksdal består hovudsakleg av fastland, men omfattar òg den nordaustlege delen av øya Osterøy. 

Hovudnæringar i kommunen er fabrikksenteret Dale med tekstilbedriftene Daletec og Dale of Norway. På Vaksdal har bakevareprodusenten Møllerens og dyrefôrprodusenten Felleskjøpet ein av fabrikkane sine. BKK har mange vasskraftverk i Vaksdal.

Stadar i Vaksdal kommune er Vaksdal, Dale, Stanghelle, Stamnes, Bergsdalen, Eksingadalen, Eidslandet med fleire.

## Bakgrunnsstoff
* Vaksdal kommune
Vigelandsanlegget

**Vigelandsanlegget** er ein del av Frognerparken i Oslo. I parken er det om lag 200 skulpturar i bronse, granitt og smijern av kunstnaren Gustav Vigeland. Skulpturane er hovudsakelig plassert langs ein bein sentral akse innover i parken frå hovudporten i Kirkeveien, med granittskulpturen *[[Monolitten]]* kneisande som det visuelle midtpunktet. Dei fleste gipsmodellane til skulpturane er tekne vare på og stilde ut i Vigeland-museet i nærleiken av Frognerparken.

Vigelandsanlegget, som ofte vert omtalt som «Vigelandsparken», er eigenleg ikkje ein sjølvstendig park, men namnet på den skulpturparken i Frognerparken som vart opparbeidd etter dei planane Gustav Vigeland stod attom, med blomerabattar og plenar, vegar, bru med dammar oppstraums og nedstraums, terassar, balustradar, smijarnsportar med ulike motiv og mykje anna.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Vigelandsmuseet, historikk om parken 
*
Gustav Vigeland

**Gustav Vigeland** () var ein norsk bilethoggar som er blitt verdskjend for skulpturane sine i Vigelandsanlegget i Frognerparken. Naturalistiske skulpturar med menneskelege livsstadium er hovudtema i verka hans.

Vigeland var fødd i Mandal. Faren, som var snikkarmeister, var prega av religiøs grubling, noko som skulle prega kunsten til sonen. Gustav sjølv viste tidleg særs evner for treskjæring, og då han var femten år gammal blei han send til Kristiania som lærling i faget. To år seinare døydde faren, og ungguten måtte ta over forsørginga av familien.

I 1888 drog Vigeland endeleg tilbake til hovudstaden, der han levde eit hardt liv før han fekk vist skulpturteikningane sine til nokon som kunne verdsetja dei. Skulptøren Brynjulf Bergslien blei den gode hjelparen som gav han undervising og pengar. Hausten 1889 kunne Gustav Vigeland visa fram skulpturen *[[Hagar]] og [[Ismael]]* på Statens haustutstilling.

Vigeland drog til København og læremeisteren Vilhelm Bissen i 1891, og deretter til Paris i 1893, der særleg Auguste Rodin sitt atelier gjorde inntrykk. Heretter tok den unge kunstnaren til å visa fram kjensler og livsfasar i verka sine. Figurane hans frå denne tida har få detaljar, men uttrykksfulle gestar. Fleire utanlandsreiser gav han òg inntrykk frå Antikken og Renessansen, og skulpturane hans blei etter kvart noko rundare og idealisert naturtru.

Kunstnaren hadde den første separatutstillinga si i 1894, og i 1897 fekk han i oppdrag å laga skulpturar for Nidarosdomen, der han særleg tok for seg kampen mellom mannen (mennesket) og draken (det vonde). I åra som følgde laga han byster av fleire framståande nordmenn, som Henrik Ibsen, Camilla Collett og Niels Henrik Abel. Han laga òg monumentet han er blitt mest kjend for, skulptursamlinga i Vigelandsanlegget, som inngår i Frognerparken, på denne tida.

I 1901 vart Vigeland utnemnd til riddar av St. Olavs Orden. På 60-årsdagen i 1929 vart han tildelt storkrossen. 

## Bakgrunnsstoff
* http://www.museumsnett.no/vigelandmuseet/
Leonid Brezjnev

**Leonid Iljitsj Brezjnev** (med eldre norsk transkripsjon **Bresjnev**) (), russ. **Леонид Ильич Брежнев**, var ein sovjetisk politikar og øvste leiar som generalsekretær i Det sovjetiske kommunistpartiet etter Nikita Khrusjtsjov frå 1964.

Bresjnev var fødd i Kamenskoje i Ukraina som son av ein stålarbeidar. Han var etnisk russisk, men hadde heile livet ein ukrainsk svip over russisk uttale og vanar.

Bresjnev si styringstid var mellom anna prega av politiske innstrammingar i forhold til dei friare tilhøva under Khrustsjov, samstundes som landet rusta opp militært sett. Bresjnev var ansvarleg for invasjonen av Tsjekkoslovakia i 1968, og okkupasjonen av Afghanistan i 1979.

Frå iallfall 1973 hadde Bresjnev alvorlege helseproblem. Dei siste åra av livet var han svært svekt etter fleire hjerneslag, og han skal ha vore klinisk død ved fleire høve.

Jurij Andropov etterfylgde i 1982 Bresjnev som øvste leiar av Sovjetunionen.

## Sjå òg
* Bresjnev-doktrinen
Carl Gustav Fleischer

**Carl Gustav Fleischer** var ein norsk offiser, (). Han var son av Johanne Sofie Fergstad og sokneprest Carl Edvard Fleischer, og vart fødd på Bjørnar prestegard i Nord-Trøndelag. Mora vart enke då Carl Gustav var to år gammal, og familien flytta til Trondheim der Carl Gustav voks opp. 

Han søkte seg til Krigsskulen der han gjekk ut som nest beste mann i 1905. 
Fleischer vart utnemnd til generalmajor og sjef for 6. divisjon i den norske hæren i 1939. 
Etter 9. april 1940 vart han øvstkommanderande for dei militære styrkane i Nord-Noreg. 
Fleischer er mest kjend for å ha leia gjenerobringa av Narvik den 28. april 1940 i slaget om Narvik. Han vart med dette den fyrste allierte general som vann over tyske styrkar i den andre verdskrigen. 
Då tyskarane gjekk til åtak på Nederland, Belgia og Frankrike 10. mai, vart den allierte hjelpa etter kvart trekt ut av Noreg. 
Narvik måtte oppgjevast. Dei attverande norske styrkane kapitulerte den 10. juni. Fleischer reiste til Storbritannia, der han vart sjef for Hærens overkommando.
Fleischer ønskte å opprette ein eksilhær som raskast råd kunne setjast inn i gjenerobringa av Noreg, og kom i konflikt med mellom anna fleire politikarar. 
I 1942 vart han forbigått ved utnemninga av ny forsvarssjef. Fleischer fekk ordre om å reisa til Ottawa i Canada som sjef for den norske militærmisjonen. Stillinga vart av fleire skildra som overflødig. 
Kort tid etter at han kom til Canada tok han livet av seg. Han vart gravlagd i Noreg etter krigen, med kongen og kronprinsen til stades.

Carl Gustav Fleicher var gift med Antonie («Toni») Charlotte Hygen (1888–1947).

## Utmerkingar
* Krigskorset med sverd, den høgste offentlege utmerking som blir gitt i Noreg. 
* Order of the Bath (britisk)
* Sølvkors av Ordenen Virtuti Militari (polsk)
* Croix de guerre (fransk)

## Kjelder

## Litteratur
* Hovland, Torkel: *General Carl Gustav Fleischer: storhet og fall*, Oslo 2000. ISBN 82-03-29097-3
Reykjavík

**Reykjavík** er hovudstaden og den største byen på Island. Byen ligg på halvøya Seltjarnarnes inst i Faxaflói, i golde omgjevnader med utsyn til fjella kringom. Byen er økonomisk og kulturelt senter i landet.

Midt i Reykjavík ligg den vesle sjøen Tjörnin som bruker å vera delvis isfri vinterstid grunna det varme vatnet. I det nordvestre hjørnet ligg rådhuset i byen som vart reist 1992. I nærområdet ligg Alþingi som vart bygd i 1881 og domkyrkja frå 1800-talet. Busetnaden er tidvis usamanhengande og utgjer for det meste småhus i tillegg til blokker, som oftast er bygde i betong. Dei fleste husa vert varma opp med varmt vatn frå varme kjelder. På ei høgd sørvest for sentrum ligg Hallgrímskirkja, den største kyrkja på Island. Like føre kyrkja er det eit monument av Leiv Eiriksson som er ei gåve frå USA. 

## Folkesetnad
Folketalet i Reykjavík i 2012 var 118&nbsp;814 (58&nbsp;839 menn og 59&nbsp;875 kvinner). 203&nbsp;594 menneske bur i hovudstaden med forstadene (Höfuðborgarsvæðið). 
I området kring byen ligg desse kommunane:
* Álftanes: 2&nbsp;419 
* Garðabær: 11&nbsp;283 
* Hafnarfjörður: 26&nbsp;486
* Kópavogur: 31&nbsp;205
* Mosfellsbær: 8&nbsp;854 
* Seltjarnarnes: 4&nbsp;313 
* Kjósarhreppur: 220

Historiske folketal:
* 1801: 600
* 1860: 1&nbsp;450
* 1901: 6&nbsp;321
* 1910: 11&nbsp;449
* 1920: 17&nbsp;450
* 1930: 28&nbsp;052
* 1940: 38&nbsp;308
* 1950: 55&nbsp;980
* 1960: 72&nbsp;407
* 1970: 81&nbsp;693
* 1980: 83&nbsp;766
* 1985: 89&nbsp;868
* 1990: 97&nbsp;569
* 1995: 104&nbsp;258
* 2003: 113&nbsp;387
* 2007: 117&nbsp;721

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff

*
Jondal kommune

**Jondal** er ein tidlegare norsk kommune i Hardanger i Hordaland fylke. Han låg på Folgefonnhalvøya på sørsida av Hardangerfjorden, og grensa mot Odda og Kvinnherad kommunar i sør, mot Ullensvang herad i  aust og nordaust og mot Kvam herad i vest og nordvest. 
1. januar 2020 vart kommunen slegen saman med Odda kommune og Ullensvang herad til nye Ullensvang kommune. 

Dei fleste innbyggjarane bur i Kysnesstrand, Torsnes, Solesnes, Svåsand, Jondal og Herand. Innover mot Folgefonna ligg bygdene Nedre og Øvre Krossdalen.

Delar av isbreen Folgefonna ligg i kommunen. Folgefonn sommarskisenter gjev vintersportstilbod mesteparten av året. 
Kommunevåpenet for Jondal viser tre skråstilte båtshakar, i gull på raud botn. 

## Folk med tilknyting til Jondal
* Herborg Kråkevik, artist
* Øyvor Bakke, programleiar i NRK
* Johannes Selsvik, båtbyggjar
* Gjert Gunnarson Bakke, båtbyggjar

## Bakgrunnsstoff

* Jondal kommune
Øya Storbritannia

**Øya Storbritannia** er den største av Dei britiske øyane, og ligg mellom fastlands-Europa og Irland. Øya utgjer størstedelen av landområdet til Det sameinte kongeriket Storbritannia og Nord-Irland, som på norsk som regel vert kalla Storbritannia. På engelsk er namnet «Great Britain». 

Øya Storbritannia er den største øya i Europa, og kjem på 8. plass i verda. Ho har ei flatevidd på 229.850 km&sup2;. Ho omfattar det meste av landa England, Skottland og Wales som no utgjer nasjonen Storbritannia. I tilllegg høyrer andre, mindre øyar òg til kvart av desse landa. 

## Kvifor ''Stor''britannia?
Namnet på øya viser til at det er landet der britane bur. Men det finst òg eit anna område der britar, eller *[[bretonarar]]*, held til. Det er Bretagne i Frankrike, eller *Brittany* på engelsk. Sidan den britiske øya er større enn den bretonske halvøya, blei ho kalla Storbritannia.
Fritz Lang

**Friedrich Anton Christian Lang** () var ein austerriksk-amerikansk filmregissør, manusforfattar og filmprodusent. Lang er ein av dei mest kjende av dei tyske ekspresjonistane som reiste til USA for å arbeida i Hollywood.

Dei mest kjende filmane hans er truleg *[[Filmen Metropolis|Metropolis]]* frå 1927 og *[[Filmen M|M]]* frå 1931. Desse filmane vart laga i Tyskland før han reiste til USA. Mykje av grunnen til at han reiste var maktovertakinga i 1933 til Adolf Hitler og nasjonalsosialistane. 

Lang døydde i 1976 og vart gravlagd på Forest Lawn-Hollywood Hills Cemetery i Los Angeles i USA.

## Filmar

* *Halbblut* (Halvkasten) (1919)
* *Die Spinnen, 1. Teil: Der Goldene See* (Kongroar, Del 1: Den gyldne sjøen)(1919) 
* *Harakiri* (Madame Butterfly) (1919) 
* *Die Pest in Florenz* (Pesten i Firenze) (1919) 
* *Der Herr der Liebe* (Herskaren over kjærleiken) (1919) 
* *Die Spinnen, 2. Teil: Das Brillantenschiff* (Kongroar, del 2: Diamantskipet) (1920) 
* *Das Wandernde Bild* (Det vandrande biletet) (1920) 
* *Der Müde Tod* (Den trøytte død) (1921) 
* *Vier um die Frau* (Fire om ei kvinne) (1921) 
* *Dr. Mabuse, der Spieler* (Dr. Mabuse, spelaren) (1922) 
* *Die Nibelungen: Siegfried* (Die Nibelungen: Siegfried) (1924) 
* *Die Nibelungen: Kriemhilds Rache* (Die Nibelungen: Kriemheld si hemn) (1924) 
* *[[Metropolis (1927 film)|Metropolis]]* (1927) 
* *Spione* (Spionar) (1928) 
* *[[Frau im Mond]]* (Kvinna i månen) (1929)
* *[[M (1931 film)|M]]* (1931) 
* *Das Testament des Dr. Mabuse* (Dr. Mabuse sitt testament) (1933) 
* *Liliom* (1934) 
* *[[Fury (1936 film)|Fury]]* (1936) 
* *You Only Live Once* (1937) 
* *You and Me* (1938) 
* *The Return of Frank James* (1940) 
* *Western Union* (1941) 
* *Man Hunt* (1941) 
* *Confirm or Deny* (1941) (uncredited)
* *Moontide *(1942) (uncredited)
* *[[Hangmen Also Die]]* (1943) 
* *Ministry of Fear* (1944)
* *The Woman in the Window* (1944)
* *[[Scarlet Street]]* (1945) 
* *Cloak and Dagger* (1946) 
* *Secret Beyond the Door* (1948) 
* *House by the River* (1950) 
* *American Guerrilla in the Philippines* (1950) 
* *Rancho Notorious* (1952) 
* *Clash by Night* (1952) 
* *The Blue Gardenia* (1953) 
* *The Big Heat* (1953) 
* *Human Desire* (1954) 
* *[[Moonfleet]]* (1955) 
* *While the City Sleeps* (1956) 
* *Beyond a Reasonable Doubt* (1957) 
* *Der Tiger von Eschnapur* (Tigeren frå Eschnapur, eller: Tigeren av Bengal) (1959)
* *Das indische Grabmal* (Den indiske grava, eller: Ferda til den tapte byen) (1959) 
* *Die 1000 Augen des Dr. Mabuse* (Dei tusen augene til Dr. Mabuse) (1960)
Avisa Nordhordland

***Nordhordland*** er ei avis som kjem ut i Lindås i Nordhordland i Vestland fylke. Avisa dekker seks kommunar i Hordaland og Sogn og Fjordane: Lindås, Meland, Radøy, Austrheim, Masfjorden, Fedje og Gulen. Avisa er den største lokalavisa i distriktet, og konkurrerer med avisa *[[Strilen]]*, som òg dekkjer området Nordhordland.

Strilen, som er fleire år eldre, vart passert som den største avisa i regionen i 2004. 

Avisa Nordhordland vart etablert i 1974, og gav ut si fyrste avis 20. november 1974. Avisa kjem ut to gonger i veka.

Offisielle lesartal frå Forbruker og Media viser at avisa har 19&nbsp;000 lesarar av papirutgåva, og 7&nbsp;000 lesarar av nettutgåva.

## Opplagstal

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Avisa Nordhordland
Bergens Tidende

***Bergens Tidende*** (**BT**) er ei avis som vert gjeven ut i Bergen i Hordaland og er fylkets største avis og den største utanfor Oslo. Avisa vart grunnlagd av Johan Wilhelm Eide og gjeven ut fyrste gong 2.&nbsp;januar 1868. Ho er ei av dei eldste norske avisene som framleis kjem ut.

Bergens Tidende har språkleg fridom for journalistane, men har også ein uformell politikk om at «bergenssaker» vert skrivne på bokmål, medan saker om nynorskkommunar og fylka Hordaland og Sogn og Fjordane vert skrivne på nynorsk.

Redaksjonelt er avisa ei liberal og partipolitisk uavhengig avis. Avisa støtta lenge partiet Venstre men vart med over då Det Nye folkepartiet vart etablert etter Venstres deling på Røros i 1972. Avisa har seinare fjerna all partipreferanse.

Avisa kjem ut dagleg, med eit magasinbilag laurdagar. Avisa gjekk over til tabloidformat i oktober 2006. Bergens Tidende sende også lokalfjernsyn på frekvensen til TVNorge.
 
Trykkeriet til Bergens Tidende held til i Drotningsvik og trykkjer ein del andre norske aviser for vestlandsregionen. Aviser som vert trykte er: VG, Dagbladet, Dagens Næringsliv, Finansavisen og Vårt Land.

## Opplagstal

## Eigarinteresse
Bergens Tidende AS har direkte eigarinteresse i: 
* Askøyværingen AS (100.0 %) 
* Avisprodukter AS (45.0 %) 
* Bygdanytt AS (100.0 %) 
* Fanaposten AS (100.0 %) 
* BTV (100.0 %)

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Askøyværingen

***Askøyværingen*** er ei avis som vert utgjeven i Kleppestø på Askøy i Vestland. Avisa kom ut første gong 3. oktober 1978 og kjem i dag ut to gonger i veka. 

Avisa er eigd av Bergens Tidende. Ansvarleg redaktør er Stig Erik Eliot

## Opplagstal

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Kleppestø

**Kleppestø** er administrasjonssenter i Askøy kommune. Staden ligg sør på Askøy. Her finn ein buss-stasjon og hamn for hurtigbåt inn til Bergen. 
Kjem ein til Askøy med båt eller buss, kjem ein innom Kleppestø. Her finst mellom anna rådhus, kjøpesenteret Kleppestø Senter og fleire bensinstasjonar.

Til Askøybrua vart opna desember 1992 gjekk ferjene frå Kleppestø til Sukkerhusbryggen i Bergen sentrum. Overfartstida var 18 minutt, og operatør var Rutelaget Askøy-Bergen.

Namnet Kleppestø kjem av funksjonen som båtstø for gardane på Øvre Kleppe.
Laksevåg

**Laksevåg** er ein tidlegare norsk kommune i Hordaland fylke. Frå 1972 er Laksevåg ein bydel i Bergen kommune. Kommunenamnet vart òg skrive «Laxevaag».
Damsgård, Gravdal, Nygårdsviken, Alvøen, Godvik, Håkonshella, Oldernes, Skålevik og Loddefjord er døme på stadnamn i Laksevåg. Mange av desse namna er gardsnamn med røter attende til mellomalderen. 

## Laksevåg kommune (herad) 1918 - 1972
Laksevåg vart i 1918 skilt ut frå Askøy kommune. Den nye kommunen fekk ein dårleg økonomi, og i 1921 vart Gyldenpris ført over til Bergen. Truleg vart overføringa gjort i von om ei seinare full samanslåing. Etter at økonomiske nedgangstider på 1930-talet ramma nøkkelføretak som Bergen Mekaniske Verksted (BMV) og Valseverket, måtte kommunen i 1934 be om gjeldsforhandlinger. Under andre verdskrigen 1940-45 bygde tyskarane opp store anlegg i kommunen, mellom anna ubåtbunkeren Bruno. Etter krigen tok økonomien seg opp, og opninga av Puddefjordsbrua i 1956 tydde betre kommunikasjonar særleg inn mot Bergen. Ei storstilt bustadutbygging fylgde. Bergen kommune ynskte etter kvart ei samanslåing. Samanslåinga vart gjennomført i 1972. Den gamle kommunen hadde då 24 672 innbyggjarar.

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for tidlegare Laksevåg kommune frå 1920 til 1972:**

Laksevågposten er lokalavis for Laksevåg bydel. Elles har Bergens Tidende ymse nyhende frå Laksevåg.

## Industri i Laksevåg
* Sabb Motor AS
* Bergen Group

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
* Laksevåg A-Å, eit lokalt nettleksikon 
* Laksevågposten, lokalavis for Laksevåg bydel  
* Bydelsmagasinet
* Laxeposten, webarkiv for ei nedlagd lokalavis for Laksevåg bydel

## Litteratur
* Andersen, Alfred: Alvøen med Loddefjord sogn. (2. utgåve) Loddefjord, 1999. (ISBN 82-993306-2-9) 
* Fossen, Kjell: Laksevåg : strandstedet, jordbruks- og fiskerlandet ved søndre led. Laksevågs historie i 3 bind, Bergen 1984-1991. (ISBN 82-7128-078-3)
* Frichsen, Sigurd: Sånn va' det. Folket, kirken og fergen. Laksevåg, 2000. (ISBN 82-995593-0-8)
* Frichsen, Sigurd: Laksevåg forteller. Sånn va' det II. Laksevåg, 2001.(ISBN 82-995593-1-6)
* Frichsen, Sigurd (red.): Vi reiste oss igjen. Et 60-årsminne. 4. oktober 1944-2004. Laksevåg, 2004. (ISBN 82-995593-2-4)
* Hellesund, Kristian: Årbok for Laksevåg 2002. Olsvik, 2002. (ISBN 82-996530-0-2)
* Hellesund, Kristian: 26 måneder. Olsvik, 2005. (ISBN 82-996530-2-9)
* Laksevåg kommune. Et halvt sekel. Utg. i høve av Laksevåg kommunes 50 års jubileum 1918-1968. Red. I. Engstrup. [Laksevåg] 1968. 
* Lyngvi, Arne: Bomber over Laksevåg : 4. oktober 1944 og tiden som fulgte, Bergen 2000. (ISBN 82-7916-008-6)
* Paulsen, Knut: Laksevåg : 1837-1937 : kommunalforvaltningen i 100 år, Laksevåg kommune 1938.
* Paulsen, Øistein: Lyderhorn borettslag 25 år. Loddefjord, 1997. (ISBN 82-994526-0-0)
Den Nationale Scene

**Den Nationale Scene** er ein teaterinstitusjon i Bergen med røter attende til midten av 1800-talet, då Ole Bull sette opp teaterframsyningar i Det norske Theater. Frå 1852 til 1857 var Henrik Ibsen tilsett ved dette teateret.  

I 1876 vart Den Nationale Scene stifta. Teateret sette opp framsyningane i det same teaterhuset som Det norske Theater spela i, Komediehuset på Engen.

Den noverande teaterbygget, teikna av Einar Oscar Schou, opna den 19. februar 1909 med framsyninga *[[Erasmus Montanus]]* av Ludvig Holberg.

Utanfor teateret er det mellom anna reist statue av forfattarane Nordahl Grieg og Bjørnstjerne Bjørnson. 

## Teatersjefar
* 1890–1895: Johan Irgens-Hansen
* 1895–1898: Olaf Hanson
* 1899–1900: Hans Aanrud
* 1900–1905: Gustav Thomassen
* 1905–1907: Anton Heiberg
* 1908–1909: Olaf Mørch Hansson
* 1910–1924: Ludvigh Bergh
* 1924–1925: Christian Sandal
* 1925–1931: Thomas Thomassen
* 1931–1934: Karl Bergmann
* 1934–1939: Hans Jacob Nilsen
* 1939–1946: Egil Hjorth-Jenssen
* 1946–1948: Stein Bugge
* 1948–1952: Georg Løkkeberg
* 1952–1961: Per Schwab
* 1961–1963: Bjarne Andersen
* 1963–1967: Gisle Straume
* 1967–1976: Knut Thomassen
* 1976–1982: Sven Henning
* 1982–1986: Kjetil Bang-Hansen
* 1986–1996: Tom Remlov
* 1996–1997: Ketil Egge
* 1997: Aksel-Otto Bull
* 1998: Lars Arrhed
* 1998–2001: Bentein Baardson
* 2001–2007: Morten Borgersen
* 2008–2012: Bjarte Hjelmeland
* 2012–2019: Agnete Haaland
* 2020–2023: Stefan Larsson
* 2023– : Solrun Toft Iversen

## Bakgrunnsstoff

* 
* Bergen byleksikon på nett, om Den Nationale Scene
* Bergen byleksikon på nett, om Teatersjefar ved Den Nationale Scene (oversyn)
*
Avisa Hordaland

***Hordaland*** er ei avis som vert utgjeven på Voss i Vestland fylke. Avisa vart skipa i 1883. Fram til 1972 var Hordaland ei Venstre-avis, sidan den tid har ho vore partipolitisk ubunden. Dekningsområdet er Voss og tilgrensande kommunar. Hordaland kjem ut tysdag og fredag i tabloidformat (omlagt frå fullformat i oktober 2003). Avisa var fram til 2024 eigd av eit familieaksjeselskap, med Astrid Kløve-Graue som hovudeigar. I 2024 vart avisa kjøpt opp av Amedia. Ansvarleg redaktør og dagleg leiar er Ingvil Aaen Torpe som har hatt stillinga sidan 2022. Styreleiar er Svein Atle Huus. 16 personar er tilsett i avisa, der 15 av desse er redaksjonelle årsverk. Avisa vert redigert på nynorsk.

## Opplagstal

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* ''Avisa Hordaland''
Hanukkijá

Ein **hanukkijá** (hebraisk חֲנוּכִּיָּיה *ḥănukkijjā*), òg kalla **hanukká** eller **hanukka-menora**, er den niarma lysestaken som blir bruka under den jødiske lysfesten hanukká som blir feira i åtte dagar kring nymåne i desember.

Det finst to hovudtypar hanukkijá — den eldste typen er ei fleirarma oljelampe, og den vanlegaste typen i dag er ein lysestake for stearinlys eller vokslys.

## Sjå òg
* hanukká
* menora
Trofors

**Trofors** er ein tettstad og administrasjonssentrum i Grane kommune i Nordland fylke. Staden har .

Elvene Austervefsna og Svenningdalselva renn saman i Trofors og dannar Vefsna.

## Kommunikasjon
Trofors er stoppestad på Nordlandsbanen. E6 går gjennom staden og riksveg 73, som går via Hattfjelldal til Sverige, startar her.
Garborg

**Garborg** er eit etternamn og eit gardsnamn. 

Garborg er ein gard i Time kommune, på vegen mellom Bryne og Varhaug på Jæren. På garden er Garborgheimen, som var forfattaren Arne Garborg sin barndomsheim. 

## Nokre personar med etternamn Garborg
* Aadne (Arne) Eivindsson Garborg (1851-1924), norsk forfattar

* Hulda Garborg (jentenamn: Bergersen) (1862–1934), norsk forfattar
Alvøy

**Alvøy** er namn på fleire øyar og stadar i Noreg:

* Alvøy i Øygarden
* Alvøy i Fjell kommune
* Alvøen eller Alvøy er namn på eit område og ein gard ved Vatlestraumen i Laksevåg i Bergen kommune.
Alvøen

**Alvøen** eller **Alvøy** er eit gardsnamn og stadnamn i Laksevåg i Bergen. Etter at Alvøens Papirfabrik AS hadde laga papir i Alvøen sidan 1797, stogga papirmaskinane for godt i 1981. Fabrikken var då den eldste papirfabrikken i landet. Eigedomen med det staselege direktørhuset, Alvøen Hovedbygning, vart opna som museum i 1983 i regi av Vestlandske Kunstindustrimuseum.

Den eldste forma av namnet vart skrive omkring 1400 e.Kr. som «Alfuen» med uttala *Alven*. Det fyrste leddet «Alv-» kan koma frå gamalnorsk *alfr*, dvs. ‘grus’. Men det siste leddet «-øen» skal fyrst ha kome til på 1560-talet, frå det veksande danske embetsverket, av di skrivaren trudde staden var ein «*ø*», eller ei øy.

Alvøen ligg ved Vatlestraumen heilt vest i Bergen kommune, der lasteskipet «Rocknes» gjekk på grunn og kantra i januar 2004. Havaristen vart slept til Alvøen, stabilisert og delvis undersøkt, før han blei teken til CCB-basen ved Ågotnes på Sotra for vidare undersøkingar og snuoperasjon.

## Sjå òg
* Alvøy er namn på øyar i Øygarden kommune og Fjell kommune i Hordaland fylke.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
* Alvøen Hovedbygning
* Alvøen AS
* Kulturminne på Alvøen
Sovjetunionens kommunistiske parti

**Sovjetunionens [[kommunisme|kommunistiske]] parti** (SUKP), russisk **Коммунистическая партия Советского Союза** (*Kommunistitsjeskaja partija Sovetskogo Sojuza - KPSS*) var sjølve «moderpartiet» i den internasjonale kommunistrørsla fram til «polysentrismen» slo gjennom på 1960-talet, da maoismen og eurokommunismen på kvar sin kant stod fram som sjølvstendige retningar. (Frå før var trotskismen (etter Lev Trotskij) ei eiga retning i klar opposisjon til det stalinistiske sovjetiske kommunistpartiet, men utan eit internasjonalt sentrum. Likeins var titoismen oppstått ved brotet mellom den jugoslaviske kommunistleiaren Josip Broz Tito og sovjetleiaren Stalin, men den var knapt noka internasjonal retning.)

SUKP oppstod som ei fløy av det russiske sosialdemokratiske arbeidarpartiet (RSDAP) i 1903, den såkalla bolsjevikfløya under leiing av Vladimir Lenin. Etter 1912 gjorde bolsjevikane seg stadig meir uavhengige av resten av partiet, og opererte i røynda i stor grad som eige parti, under namnet RSDAP(b).

Den 7. november 1917 tok bolsjevikane makta i hovudstaden Petrograd ved eit væpna kupp (oktoberrevolusjonen). Året etter skifta partiet namn til Det russiske kommunistpartiet (bolsjevikane), RKP (b). Den moderne kommunismen var fødd som eiga politisk retning. Alle parti som ville vere med i Den kommunistiske Internasjonalen som blei danna i 1919, måtte etter 1920 skifte namn og kalle seg «kommunistisk». Det var noko av det som var tungt å svelgje for fleirtalet i Det norske Arbeidarpartiet, som var medlem i Komintern til 1923, men ikkje skifta namn.

Etter borgar- og intervensjonskrigen, gjekk dei kommunistiske sovjetrepublikkane (den russiske, den kviterussiske, den ukrainske, osv.) saman i Sambandet av Sosialistiske Sovjet-Republikkar (SSSR/Sovjetunionen) i 1922. Frå da av kalla partiet seg Sovjetunionens Kommunistiske Parti (SUKP), på norsk òg kalla Det sovjetiske kommunistpartiet.

Dette partiet gjekk i oppløysing med staten det skapte, i 1991. Arvtakaren er Den Russiske Føderasjonens Kommunistiske Parti, KPRF. Dette partiet har tidvis hatt stor oppslutning i det etterkommunistiske Russland, då mange er blitt skuffa over utviklinga sidan Sovjetunionens fall.

## Kjelder
Sokndal kommune

**Sokndal** er ein kommune heilt sør i Rogaland fylke, i Dalane. Kommunen grensar mot Vest-Agder fylke. Kommunen grensar i vest mot Eigersund, i nord mot Lund, og i søraust mot Flekkefjord. Den einaste offisielle tettstaden i kommunen er Hauge i Dalane med . Sokndal kommune er elles kjend for strandstaden Sogndalsstrand og Jøssingfjord.  Jøssingfjord er opphav til omgrepet jøssing, som dukka opp i Noreg under andre verdskrigen.

Sokndal kommune er Noreg sin fyrste medlemskommune av rørsla Cittaslow. Rørsla legg vekt på at ein skal ta vare på lokale særdrag. Eit hovudmål er å betra livskvalitet og skapa identitet til kommunen og staden. 

Hjørnesteinsføretaket er Titania A/S som hentar ut titanmalm frå eit dagbrot. Titania er ein av dei største produsentane i verda av ilmenitt (jerntitanoksid).

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for noverande Sokndal kommune frå 1900:**

:a *Talet omfattar eit område som var del av Sokndal kommune fram til 1947, då det vart overført til [[Eigersund kommune]]. Dette området hadde då 7 innbyggjarar.*
:a *Talet omfattar ikkje garden [[Tjørn]], som var del av [[Eigersund kommune]] fram til 1967, då han vart overført til Sokndal kommune, med eit innbyggjartal på 10 personar.*

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Sokndal kommune
* Cittaslow.no - det gode liv i Sokndal
Grevinnen og hovmesteren

***Grevinnen og hovmesteren*** (engelsk tittel ***The 90th Birthday, or Dinner for One***, stundom berre ***Dinner for One*** eller ***The Butler and the Countess***) er ein svart-kvit kortfilm produsert av Norddeutscher Rundfunk (nordtysk kringkasting) i 1963 som NRK fjernsyn sender kvart år på vesle jolaftan, og som har blitt ein joletradisjon for svært mange nordmenn. I Tyskland, Danmark, Færøyane og Sverige er han òg en tradisjon, men vert vist på nyttårsaftan. Andre land der han vert synt er Sveits, Austerrike, Latvia, Sør-Afrika og  Australia.

Filmen er ein komedie som handlar om grevinna Miss Sophie (spelt av May Warden) som får servert middag på 90-årsdagen sin av hovmeistaren James (spelt av Freddie Frinton).  Rundt bordet sit dei imaginære gjestane *Sir Toby*, *Admiral von Schneider*, *Mister Pomeroy* og *Mister Winterbottom*. Ettersom vennene ikkje lever lenger, speler James rolla som, og skåler med Sophie, for kvar av dei. Han blir etterkvart ganske full.

Før kvar serveringsrunde går den same replikkvekslinga føre seg:

:James: The same procedure as last year, Miss Sophie?
:Miss Sophie: The same procedure as every year, James!

Manuskriptet til filmen er eit Broadway-skodespel opphavleg frå London, skrive av Lauri Wylie og urframført i 1948. I Storbritannia er likevel kortfilmen ukjend.

Ei undersøking firmaet UPC gjorde i 2004, viste at nesten sju av ti nordmenn (68,3 %) «må» setja seg og sjå dette programmet kvelden før julaftan. I 2003 vart programmet sett av 1,4&nbsp;millionar sjåarar.

## Kjelder
*«10 famous Britons you've probably never heard of» ved bbc.co.uk
*The Mystery of ''Dinner for One'' i Slate.com
Mensjevik

**Mensjevik** er ei nemning for dei medlemene i Russlands Sosialdemokratiske Arbeidarparti RSDRP/RSDAP som var usamde med Vladimir Lenin om korleis partiet skulle fungere. Dei skilde seg ut som ei eiga gruppe etter usemje om krav til medlemmar ved partikongressen 1903.

Mensjevikane meinte det tilbakeliggjande jordbrukslandet Russland, styrt av ein eineveldig tsar og utan demokratiske tradisjonar, på ingen måte var modent for sosialisme. Dermed var dei russiske sosialdemokratane si oppgåve å hjelpe den liberale opposisjonen med å opprette eit borgarleg demokrati, og straks dette var oppretta å fungere som ein sosialdemokratisk opposisjon innanfor dette og byggje opp ei sterk fagrørsle etter kvart som industriarbeidarklassen voks. Altså gå i fotspora til den sentral- og vesteuropeiske arbeidarrørsla, som mensjevikane kjende seg sterkt knytte til.

Mensjevisme blir såleis synonymt med demokratisk sosialisme i ein russisk kontekst. 

Den fremste personlegdomen blant mensjevikane var Julius Martov. Martov støtta opprettinga av ei regjering som baserte seg på sovjeta (arbeidarråda) i november 1917, men kritiserte at bolsjevikane i praksis innførte eit eittpartistyre. Han kritiserte oppløysinga av den fritt valde grunnlovgivande forsamlinga vinteren 1918, der bolsjevikane var i mindretal, og kravde ei samlingsregjering av alle venstrepartia. Han kritiserte bruken av dødsstraff, som bolsjevikane hadde lova å avskaffe. Han støtta likevel sovjetregjeringa under borgar- og intervensjonskrigen, fordi alternativet var tsaren sine generalar. Men etter krigen var slutt i 1920, blei mensjevisme i alle former likevel forboden, og Martov drog i eksil, til liks med mange andre mensjevikar.

## Kjelder
Mensjevisme

**'Mensjevisme** er ei nemning som blei nytta for den eine hovudretninga i det russiske sosialdemokratiske partiet RSDRP før og ei tid etter den russiske revolusjonen i 1917. Den andre hovudretninga var bolsjevismen, under leiing av Vladimir Lenin. Den fremste mensjeviken var Julius Martov. 

Mensjevismen var enkelt sagt den russiske varianten av den demokratiske sosialismen som voks fram i sentral- og vesteuropeisk arbeidarrørsle. Ordet kjem av det russiske ordet «mensjinstvo», som betyr mindretal. Dette fordi Martov og dei som støtta han ved eit tilfelle kom i mindretal ved vala under landsmøtet til RSDRP i London i 1903, etter at representantane for den jødiske arbeidarrørsla Bund hadde forlate møtet i protest mot at dei ikkje fekk den statusen dei ville ha i partiet. Lenin nytta straks høvet til å bruke nemningane bolsjevikar (fleirtalsmenn) om sine eigne tilhengarar og mensjevikar (mindretalsmenn) om motstandarane i partiet. Seinare blei dei to fløyane i røynda to parti, og bolsjevismen la grunnen for den moderne kommunismen, medan mensjevismen høyrer til i sosialdemokratisk historie.
Brisk

**Brisk** er eit ord som kan ha fleire tydingar:

* For den veggfaste benken som soveplass i koier og celler, sjå **[[brisk (benk)]]**.
* For bartreslaget brisk, sjå **[[eine]]**.
Avis

Ei **avis** er ein publikasjon som hovudsakleg fortel om ulike nyhende og vert gjeven ut ofte, gjerne dagleg, tradisjonelt på papir av dårleg kvalitet. Aviser kan skriva artiklar og reportasjar om lokale eller internasjonale hendingar, eller eit særskilt felt som idrett eller økonomi, men inneheld ofte stoff av mange typar om ulike emne. I tillegg til nyhende har aviser som regel òg annonsar og småstoff. Det meste av stoffet i aviser blir skrive av journalistar. Redaktørar har utgjevaransvar og kan skriva leiarar.

## Historie
Større statsorganisasjonar har stått for jamlege utgjevingar av kunngjeringar i lang tid, mellom anna i Romarriket, der ordrene frå Julius Cæsar blei sende ut i *Acta Diurna*. Ordet *avis* kjem frå det latinske omgrepet *ad visum*, 'om det som er sett'.

Den første eigentlege avisa, eit handskrive ark kalla *Blanda nytt i Kaiyan*, kom ut i Beijing i 713. Kaiyuan var nemninga på perioden då avisa blei laga.

Den første trykte avisa blei gjeven ut av Johann Carolus i 1605. *Relation aller fürnemmen und gedenckwürdigen Historien*, samling av alle fine og minnverdige nyhende, kom ut i den sjølvstendige byen Strasbourg. I løpet av dei neste tiåra kom aviser ut på engelsk, fransk og nederlands, og i 1645 blei den eldste avisa som framleis blir gjeven ut, svenske *Post-och Inrikes Tidningar*, til. Den eldste norske avisa som framleis kjem ut er Adresseavisen, som blei stifta i 1767.

Verdas første dagsavis var *Einkommende Zeitungen*, innkomande nyhende, som blei grunnlagd i 1650 i Leipzig.

Medan avisene tidlegare som oftast er blitt utgjevne på avsipapir har ein i nyare tider gjeve ut delar av dei elektronisk, som nettaviser.

## Litteratur
* 

## Sjå òg
* Norske aviser
* Tidlegare norske aviser
* Norske gratisaviser
* Norske nettaviser
* Norske studentaviser
* Norske tidsskrift

## Bakgrunnsstoff
Pinnekjøt

**Pinnekjøt** eller **pinnekjøtt** er ein matrett av salta og tørka lamme- eller fåreribbe som så blir utvatna natta over (eller lengre, avhengig av kor tørt/salt kjøtet er) og dampkoka på kvistar av bjørk eller eine, eller på ei metallrist. 

Det er ikkje uvanleg å småkoke kjøtet i vatn eller grønsakskraft.

I somme delar av landet røykjer ein også lamme- eller sauesida før ho vert tørka. Ein serverer gjerne pinnekjøt saman med kålrabistappe, poteter og flatbrød. På Vestlandet er pinnekjøt ein av dei mest tradisjonelle julemiddagsrettene på julaftan. Somme stader på Vestlandet er det vanleg at pinnekjøtet vert glasert.

## Variantar
* Nokre lagar pinnekjøt av rein eller hjort i staden for får.
* Ein kan òg dampkoka kjøtet i øl eller cola, men dette er så sjeldant at det må reknast som eksperimentelt.
* I mange familiar serverer ein matretter frå meir enn éin tradisjon til julemiddag. Da serverer ein gjerne pinnekjøtet saman med t.d. svineribbe (med tilbehøyr som surkål og raudkål) eller raspeballar.

## Kjelder

* VG nett: «Cola-pinnekjøtt til de unge» 22. 12. 2000

## Bakgrunnsstoff
Sosialist

Ein **sosialist** er ein tilhengar av sosialisme, det vil seie målet om eit klasselaust samfunn, og tiltak som fører til sosial utjamning og mindre klasseforskjellar. 

Blant sosialistane kan ein skilje mellom to historiske hovudretningar, kommunisme og sosialdemokrati eller demokratisk sosialisme. Men innanfor begge desse historiske hovudretningane er det fleire til dels svært ulike variantar. Til dømes vil *reformerte* kommunistparti insistere på at dei står for demokratisk sosialisme og dei tar avstand frå stalinismen. 

Sosialistar er vanlegvis medlemmer av eit sosialistisk parti. Nokre parti som før vart oppfatta som sosialistiske eller kommunistiske har kanskje fjerna seg frå dei klassiske sosialistiske ideala, og dette kan vere eit problem for sosialistar som er medlemmer i desse partia. 

Sosialistisk ideologi har i stor grad vore arbeidarrørsla sitt samfunnsyn, iallfall i Europa og Latin-Amerika.