open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gerd-Liv Valla

**Gerd-Liv Valla** () var leiar for Landsorganisasjonen (LO) frå 2001 til 2007. I 1997 var ho statsråd og sjef for Justis- og politidepartementet (justisminister) i regjeringa til Thorbjørn Jagland.

## Bakgrunn, utdanning og yrke
Valla er frå Korgen i Nordland. Ho har hovudfag i statsvitskap, med mellomfag i sosialantropologi mellomfag og grunnfag i offentleg rett. Ho tok pedagogisk seminar i 1979, og vart cand. polit. ved Universitetet i Oslo i 1977. I sju år var ho gift med historikaren Harald Berntsen.

Valla var som student med i Kommunistisk Universitetslag (KUL), ei gruppe med basis i Filosofisk Institutt på Blindern. Grupperinga samarbeidde med Kommunistisk Arbeidarforbund (KA) og vart etterkvart KA sin studentorganisasjon. Ho var aktiv studentpolitikar og leiar i Norsk Studentunion 1974–75.
 
Ho har arbeid både i fagrørsla og som førstekonsulent og kontorsjef i Norges Allmenvitenskapelige Forskningsråd, samt som høgskolelektor ved Eik Lærerhøyskole i Tønsberg.

Valla hadde som LO-leiar ei rad styreverv, deriblant styreleiar i A-pressa og i Fafo. Ho er også medlem av sentralstyret i Arbeidarpartiet. Ho gjekk av som leiar etter ei sak om arbeidsmiljø i LO og påstander om at ho mobba nære medarbeidarar. 

## Tidlegare politisk karrière
Ho var politisk rådgjevar ved Statsministerens kontor frå 1990 til 1992, og deretter statssekretær same stad fram til 1994, under statsminister Gro Harlem Brundtland. Frå 1994 til 1997 var ho forbundsnestleiar i Norsk Tenestemannslag (NTL).

Ho etterfølgde Anne Holt som statsråd i Justis- og politidepartementet i 1997, men regjeringa gjekk av etter valet same år. Ho var nestleiar i LO frå 1997 fram til ho i 2001 vart vald som ny leiar etter Yngve Hågensen. Valla var den første kvinnelege leiaren i LO.

## Kjelde
* «Gerd-Liv Valla» på Wikipedia på bokmål og riksmål.

## Bakgrunnsstoff
*
Varg Vikernes

**Louis Cachet**, best kjend som **Varg Vikernes** (), tidlegare kjend under artistnamnet **[[Count Grishnack]]**, er ein musikar som gjorde seg kjend innan svartmetallen tidleg på 1990-talet, og for å ha blitt dømd for drap og tre kirkebrannar.

Vikernes er òg mannen bak einmannsprosjektet Burzum, i tillegg til at han var bassist i Mayhem og gitarist i Old Funeral (med medlemmar som seinare stifta Immortal). Seinare vart han òg kjend som uttalt nasjonalsosialist med trekk til norrøn mytologi og ideologi. Han er kjend i media under kallenamnet «Greven».

Vikernes vart fødd i Bergen.
Vikernes vart dømd til ein dom på 21 år for drap på Øystein Aarseth og brannstifting. Han slapp ut i 2009 etter nærare 16 års soning. Han har i dag teke namnet Louis Cachet og flytte i 2012 til Frankrike saman med kona Marie Cachet og dei tre borna deira. Han har òg ei vaksen dotter frå eit tidlegare forhold.

16. juli 2013 vart Vikernes og Cachet arrestert på garden sin i Corrèze i Frankrike, mistenkt for å ha planlagt terrorhandlingar. I 2014 vart Vikernes dømd til seks måneder betinga fengsel og ei bot på 8000 euro i straffedomstolen i Paris mellom anna for å ha oppfordra til rasehat via Internett.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
* Burzum
Peder Claussøn Friis

**Peder Claussøn Friis** () var ein norsk prest og forfattar. I ettertida er han mest kjend for å ha omsett Snorre Sturlason sine kongssoger til dansk, *Norske Kongers Chronica* (frå 1633). 

## Bibliografi
* 1632: *Norriges oc omliggende Øers sandfærdige Bescriffuelse : indholdendis huis vært er at vide, baade om Landsens oc Indbyggernis Leilighed oc Vilkor, saa vel i fordum Tid, som nu i vore Dage / korteligen tilsammen fattit aff Peder Claussøn.* Kiøbenhaffn : Hos Melchior Martzan : paa Jochim Moltken Bogførers Bekostning, 1632.
* 1633: *Snorre Sturlesøns Norske Kongers Chronica / udsat paa Danske aff Peder Claussøn ... ; nu nyligen menige Mand til Gaffn, igiennemseet, continuerit oc til Trycken forferdiget.* Kjøbenhafn : Martzan, 1633.
Antisyklonsk tornado

Ein **antisyklonsk tornado** er ein tornado som roterer med klokka på den nordlege halvkula og mot klokka på den sørlege halvkula. Dei fleste tornadoar (om lag 95 %) har syklonsk rotasjon, som dei fleste lågtrykkssystem har. Mange, men ikkje alle, antisyklonske tornadoar er mindre og svakare enn dei klassiske tornadoane. 

Dei fleste kraftige tornadoar vert danna i innstrøyminga og oppdriftsområdet til roterande oppdriftssystem kalla mesosyklonar, som oppstår i superceller. Desse rotasjonssystema går som regel frå overflata til midten og øvre delar av supercella, og har nesten alltid syklonsk rotasjon, som vert skapt av corioliskrafta. Enkelte torevêr er derimot for små til å bli påverka av corioliseffekten. Rotasjonen i supercellene vert ikkje skapt av jordrotasjonen, men av vertikale vindskjer, og desse kan av og til skape antisyklonsk rotasjon. 

Forskjellige prosessar kan skape antisyklonske tornadoar. Som oftast er dei såkalla satellittornadoar rundt ein større tornado, og denne er som regel syklonsk. Sjeldnare kan antisyklonske tornadoar oppstå i samband med mesoantisyklonar som har oppstått i ei supercelle, og dei kan til og med oppstå under vanlege mesosyklonar. Fleire antisyklonske tornadoar oppstår òg i samband med tropiske syklonar

## Sjå òg
* Tornado
* Trykkgradientkraft
Blokkerande høgtrykk

**Blokkerande høgtrykk** er eit storskala høgtrykkmønster i atmosfæren som omtrent er stasjonært. Desse «blokkerer» eller omdirigerer vandrande syklonar (lågtrykk). Desse blokkeringane kan ofte halde seg på same stad i fleire dagar eller til og med veker, og kan føre til at eit område kan ha same type vêr over lang tid (t.d. nedbør i enkelte område og klår himmel andre stader). På nordlege halvkule oppstår blokkerande høgtrykk ofte på våren over det austlege Stillehavet og i Atlanterhavet.

## Omegablokkering
Ein omegablokkering har fått namnet sitt fordi høgdefeltet over eit slikt høgtrykk liknar den greske bokstaven omega. Det typiske mønsteret for ei omegablokkering er at ein har eit lågtrykk vest for høgtrykket og eit anna lågtrykk aust for. 

## Rexblokkering
Rexblokkering har eit høgtrykk nord for eit lågtrykk. Ofte har både høgtrykket og lågtrykket ein lukka situasjon, som betyr at isobarane rundt trykksystema dannar sirklar. Rexblokkeringa er kalla opp etter meteorologen som først identifiserte dei. 

## Sjå òg
* Geopotensiell høgd
* Tråg
* Antisyklon
Sibirhøgtrykket

**Sibirhøgtrykket** er ein massiv og ofte svært kald og tørr luftmasse som oppstår over Eurasia store delar av året. Høgtrykket er kraftigast om vinteren når lufttemperaturen nær senteret av høgtrykket er lågare enn −40&nbsp;°C. Trykket i havnivå er ofte høgare enn 1040 hPa. Sibirhøgtrykket er det kraftigaste høgtrykket på den nordlege halvkula og har blant anna ført til den lågaste temperaturen som er målt på den nordlege halvkula med −67,8&nbsp;°C den 15. januar 1885 i Verkhojansk. Det høgaste lufttrykket som er målt på Jorda vart også målt i dette høgtrykket. Det er på 1083,8 hPa målt i Agata 31. desember 1968. 

Sibirhøgtrykket påverkar vêrmønsteret på høgare breidder av den nordlege halvkula, og kan blokkere eller svekke lågtrykk eller syklonar, og føre til tørt vêr over store delar av Eurasia og Canada.
Newt Gingrich

**Newt Gingrich** () er ein tidlegare amerikansk politikar i Sambandsstatane. Han var leiar (engelsk *speaker*) av Representanthuset frå 1995 til 1999. Gingrich representerte republikanarane.

Gingrich vart vald inn i Kongressen i 1978 i eit distrikt sør i delstaten Georgia. Han vart gjenvald ti gonger, dei fleste gongene utan særleg motstand.

Då Dick Cheney vart utnemnd til forsvarsminister i 1989 overtok Gingrich embetet som nestleiar (minortiy whip) for den republikanske minoriteten.

Før valet i 1994 kom Gingrich med ein «Kontrakt med Amerika». I kontrakten lovde Gingrich mellom anna å reformere velferdssystemet, ei ny og hard linje mot kriminalitet og balanserte statsbudsjett. Kontrakten vart ein suksess, og republikanarane vann fleirtalet i Representantane sitt hus for fyrste gong sidan 1954.

Den 4. januar 1995 overtok Gingrich som leiar av huset. Mange av punkta i kontrakten vart vedtekne, trass sterk kritikk frå president Bill Clinton og demokratane. Resten av presidentperioden til Clinton vart svært vanskeleg for regjeringa, då den republikanske majoriteten i både huset og senatet blokkerte mange budsjettforslag.

Valet i 1998 var skuffande for republikanarane. Gingrich hadde før valet gått hardt ut mot Clinton på grunn av den såkalla Lewinsky-skandalen, og dei fleste trudde på eit republikansk valskred. Då republikanarane faktisk tapte fem sete, vart presset mot Gingrich stort. Han valde difor å trekkje seg både frå stillinga som leiar og frå setet i Representantane sitt hus.

## Bakgrunnsstoff
* Brattebo, Douglas M. (2012) "You're a Mean One, Mr. Gingrich: The Inbuilt, Ruinous Incivility of Newt", *American Behavioral Scientist* (2012) abstract
* Drew, Elizabeth. (1996) *Showdown: The Struggle Between the Gingrich Congress and the Clinton White House* (Simon and Schuster, 1996)
* 
* Gillon, Steven M. (2008) *The pact: Bill Clinton, Newt Gingrich, and the rivalry that defined a generation* (Oxford UP, 2008).
* Kabaservice, Geoffrey. (2012) *Rule and ruin: the downfall of moderation and the destruction of the Republican party, from Eisenhower to the tea party* (Oxford University Press, 2012)
* 
* McSweeney, Dean and John E. Owens, eds. (1998) *The Republican Takeover of Congress* (1998).
* Maraniss, David, and Michael Weisskopf. (1996) *Tell Newt to shut up!: prizewinning Washington Post journalists reveal how reality gagged the Gingrich revolution* (Simon & Schuster, 1996)
* Nagle, John Copeland, and William N. Eskridge. (1995) "Newt Gingrich, Dynamic Statutory Interpreter." *University of Pennsylvania Law Review* 143: 2209–2250 online
* Rae, Nicol C. (1998) *Conservative Reformers: The Republican Freshmen and the Lessons of the 104th Congress* (M.E. Sharpe, 1998)
* 
* Steely, Mel. (2000) *The Gentleman from Georgia: The Biography of Newt Gingrich* (Mercer University Press, 2000)
Asorehøgtrykket

**Asorehøgtrykket** er eit stort subtropisk høgtrykk som ofte oppstår nær Asorane i Atlanterhavet, og dannar ein enden av den nordatlantiske oscillasjonen (NAO) i lag med lågtrykka nær Island. Systemet påverkar vêret og klimaet i store område av Nord-Afrika og Europa. Den tørre lufta frå Sahara og Middelhavslanda fører til subsidens over Asorane. 

Om sommaren er lufttrykket i senteret om lag 1025 hPa og flyttar seg mot Den iberiske halvøya, og dannar ofte høgtrykksryggar mot Frankrike, Tyskland og Storbritannia. Dette fører med seg varmt og tørt vêr i desse områda. Visse år er Azorehøgtrykket kraftigare og strekkjer seg vestover mot Bermuda, og påverkar vêret i austlege delar av USA. Amerikanarane kallar dette høgtrykket for **Bermudahøgtrykket**. Om vinteren flyttar ofte høgtrykket seg sør for Asorane, og trykksvingingar fører til meir variabelt vêr. 

Høgtrykket er blokkerande, og har antisyklonsk rotasjon der lufta roterer rundt høgtrykket med klokka. Dette fører til at atmosfæriske bølgjer frå Aust-Afrika forplantar seg vestover mot Nord-Amerika og Karibia, og desse fører somme tider til danninga av tropiske orkanar, særleg i løpet av orkansesongen. 

## Sjå òg
* Hadleycelle
* Sibirhøgtrykket
* Antisyklon
Turøy bru

**Turøy bru** er ei bru mellom Turøy og Toftøy i Øygarden kommune. Brua er ei betongbru bygd etter «fritt fram-metoden». Bruspennet er 164 meter, og seglingshøgda er 16 meter. Turøybrua vart tatt i bruk i 1991, og gav Turøy vegsamband.
Erotikk

**Erotikk** er sanseleg kjærleik, spesielt kjensler av forventing om seksuell aktivitet. Ordet kjem av guden Eros i gresk mytologi. Han der er gud for kjærleik. Direkte omsett tyder Eros *lengt*. 

Litteratur som skildrar erotikk, vert kalla erotisk litteratur. 

## Sjå òg
* Erotisk kunst
* Pornografi
Kaitaia

**Kaitaia** er ein by i regionen Northland, heilt nord på Nordøya på New Zealand. Byen ligg heilt sør på Aupourihalvøya, om lag 160 km nordvest for Whangarei. Dette er den siste større busetnaden langs hovudvegen nordetter til nesa og havbuktene i den nordlegaste delen av Nordøya. Ahipara Bay, den sørlegaste delen av Ninety Mile Beach, ligg fem kilometer vest for byen. 

## Den første busetnaden
Misjonsstasjonen *The Kaitaia Mission Station* vart grunnlagt i 1834 av misjonærane Joseph Matthews og William Puckey.

## Næringsvegar
Hovudnæringsvegane til byen er skogbruk og turisme. Etter folketeljinga frå 2006 er innbyggjartalet 5202.

Det var planar om å forlengja jarnvegen Okaihau Branch til Kaitaia, og arbeidet vart starta opp i1920-åra, men då linja var nesten bygd ferdig til Rangiahua, viste nye utrekningar i 1936 at sidelinja ikkje ville vera rekningssvarande, så utbygginga vart stansa. Linja enda derfor i Okaihau til ho vart nedlagt 1. november 1987.

## Klima
Kaitaia har subtropisk klima, og regionen region er kjend som «vinterlause norden».

## Referansar
* *In the Shadow of Maungataniwha* av Olwyn Ramsay ISBN 0-473-07554-7

## Bakgrunnsstoff
* Kaitaia Online.
Whangarei

**Whangarei** er det største bymessige (urbane) området i regionen Northland på Nordøya på New Zealand. Inntil 1989 vart staden omtala som ein by, men vert no styrt av Whangarei District Council http://www.wdc.govt.nz/. Distriktet omfattar både Whangarei og dei nærliggjande områda. Trass i dette, vert Whangarei stort sett sett på som ein by, og vert derfor omtala som den nordlegaste byen på New Zealand.

Whangarei har eit subtropisk klima. Om sommaren vert det sjeldan meir enn 30° C. Nedbørsmengda er stor heile året.

## Whangareidistriktet
Whangareidistriktet omfattar landsbyen Hikurangi og forstadane Kamo, Tikipunga, Whau Valley, Otangarei, Kensington, Regent, Maunu, Morningside, Raumanga, og Onerahi. I tillegg til desse kjem det store landlege område som strendene Ngunguru, sportsfiskesenteret Tutukaka, og mange andre langs kystlinja til Whangarei. 

Distriktet strekkjer seg så langt sør som til Bream Bay, og i nord omfattar det halvøya Cape Brett. I vest ligg skogsområdet Waipoua Forest. Øyene Hen and Chicken Islands og Poor Knights Islands vert òg rekna som ein del av Whangarei.

## Kjende personar frå Whangarei
* Skodespelaren Caleb Ross er frå Whangarei. Han er best kjend i rolla som Lex i TV-serien The Tribe.
* Countrymusikaren Keith Urban vart fødd her, men voks opp i Australia. Han bur no i USA og gifta seg med skodespelaren Nicole Kidman den 25. juni 2006 i Sydney.

## Bakgrunnsstoff
* Whangarei District Council
San Salvador på Bahamas

**San Salvador** i Bahamas er ei øy og eit distrikt søraust i staten Bahamas i Det karibiske havet. Øya har eit areal på 94,9 km², er 11,2 km brei aust-vest og 19,25 km lang i nord-sør retninga. Ho er omslutta av korallrev rundt kysten med unnatak frå området i vest der hovudstaden Cockburn Town ligg med god hamnetilhøve. 

Fram til 1925 trudde ein at San Salvador var identisk med Guanahani, øya som Kristoffer Columbus først kom til i «den nye verda». 

I dag bur det om lag 1000 menneske på øya, dei fleste i Cockburn Town. Turisme er vektigaste næringsveg.
Gary Neville

**Gary Alexander Neville** () er ein engelsk tidlegare fotballspelar. Han var aktiv i Manchester United i tida 1992-2011, kaptein i fem sesongar. I løpet av 12 år spelte han 85 landskampar for England. Gary, som heile tida spelte høgreback, er bror til Phil Neville.

## Karriere
### Klubbspel
Gary Neville fekk sin debut 16. oktober 1992 i ei UEFA-kamp heime mot Torpedo Moskva. Han fekk lite og inkje speletid før vårsesongen 1995. Sidan då var han jamnt og samt Alex Ferguson sitt fyrsteval på høgrebacken til 2007. Etter ein lang skadeperiode i 2007-08 fekk han mindre speletid og 2010 sat ham jamnast på reservebenken. Han spelte sin siste kamp 1. januar 2011 på bortebane mot West Bromwich. Gjennom åra var han med å vinne 8 ligameisterskap, 3 FA-cupfinalar og lika mange ligacupfinalar, samt høgdepunktet Meisterligaen 1999. Han deltok i 602 av Manchester Unitd sine kampar, skåra 7 mål.

### Landslagsspel
Neville debuterte på den engelske landslaget i juni 1995. Fram til februar 2007 tok han del i 85 landskampar, skåra aldri. Han spelte i EM i fotball 1996, VM i foitball 1998, EM i fotball 2000 og 2004, samt VM i fotball 2006. Til saman deltok han i 12 kampar i europameisterskap og 5 kampar i verdsmeisterskap.

### Merittar
*Vinnar av Meisterligaen: 1999 med Manchester United
*Engelsk ligameister: 1996, 1997, 1999, 2000, 2001, 2003, 2007, 2009 med Manchester United
*Vinnar av FA-cupen: 1996, 1999 og 2004 med Manchester United
*Vinnar av den engelske ligacupen: 2006, 2009 og 2010 med Manchester United

## Kjelder

*eu-football
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gary Neville|Gary Neville]]» frå ,  den 8. juli 2024.*
Kharkiv traktorfabrikk

**Kharkiv traktorfabrikk** (ukrainsk **Харківський тракторний завод**, russisk **Харьковский тракторный завод**) er ein traktorfabrikk i byen Kharkiv i Ukraina. Den fyrste traktoren vart produsert i 1931. I dag produserer Kharkiv traktorar med motoreffekt opp til 132 kW (180 hk). Ein av dei best kjente modellane er den rammestyrte firehjulsdrivne traktoren T-150K, som har vore i produksjon frå 1993. Før samanbrotet av Sovjetunionen vart traktorane selde under merkenamnet **Belarus** (tyder 'Kviterussland'). 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Karkov traktorfabrikk
Tornerosefeltet

**Tornerosefeltet** er eit naturgassfelt på det området av norsk kontinentalsokkel som ligg nord i Norskehavet. 

Tornerosefeltet ligg kring 60 km aust for Snøhvitfeltet og kring 100 km nordvest for Hammerfest. Statoil fann i 2006 naturgass på feltet. Førebels er det uvisst om funnet er stort nok til at prosessanlegget på Melkøya vert utvida. 

Feltet er oppkalla etter eventyrfiguren Tornerose. 

## Bakgrunnsstoff
* Liv i Tornerose på http://www.statoil.com
* Bellona klager SFTs Tornerose-vedtak inn til MD  på http://bellona.no
* Faktaside for utvinningslisens 110 B  på http://www.npd.no (Oljedirektoratet)
Valhallfeltet

**Valhallfeltet** er eit oljefelt på norsk sektor i Nordsjøen. Feltet vart oppdaga i 1975. Utvinning tok til i 1982, og vil etter planen halda fram til kring år 2050. Havdjupna i området er kring 70 meter. Operatør for feltet er oljeselskapet BP. 
Feltet er oppkalla etter Valhall i norrøn mytologi. 

## Sjå òg
* Petroleumsverksemd i Noreg

## Bakgrunnsstoff
* BP Norge om Valhallfeltet
* Valhall i Fakta 2012 Norsk Petroleumsvirksomhet
Nakji

Nakji (낙지) er ei koreansk delikatesse beståande av blekksprut-tentaklar som serverast ferskt avkappa og dermed er sprell levande. Dei serverast ofte saman med soju, ein type risbrennevin, og sesamolje. Blekkspruten som vert nytta er av typen octopus minor. 

Det vert kvart år rapportert dødsfall pga. at dei sprellande tentaklane set seg fast i halsen og kveler offeret.
Soju

**Soju** (koreansk skrift 소주) er ein type koreansk alkohol. Hovudingrediensen er ris, men ofte er det blanda i andre ingrediensar som kveite, bygg, søtpotet eller tapioka. Prosentsatsen av alkohol varierer frå 20&nbsp;% til 45&nbsp;%. Den japanske varianten av dette risbrennevinet heiter shochu.

Den mest populære typen soju er produsert av Jinro og heiter chamisul.

## Bakgrunnsstoff
Jinro

**Jinro** (hangul 진로) er eit kjent sørkoreansk destilleri etablert i 1924. Det er verdas leiiande produsent av soju og står for meir enn halvparten av salet innanlands i Sør-Korea. Det finst destilleri i Icheon, Cheongwon og Masan. 

Jinro er no eigd av bryggeriet hite.
Masan

**Masan** (hangul 마산) er ein by i Sør-Gyeongsang-provinsen i Sør-Korea. Byen ligg om lag 35 km vest for Busan og har eit innbyggjartal på rundt 425&nbsp;000 (i 2006).

Masan er mest kjend for hamna si, for sine fiskerettar og for fjellet Muhaksan.
Pusan

**Pusan**, au kalla **Busan**, er ein by i Sør-Korea, ved Koreastredet. 
Han er den største hamnebyen i Sør-Korea med eit folketal på om lag 3,2 millionar i 2015. Han ligg søraust i landet i Nakdonggangdalen. 
Byen ligg 300 km søraust for Seoul.

Pusan har ei stor konteinarhamn og står for størstedelen av utanrikshandelen og ferjetrafikken i landet. Han har allsidig industri med skipsverft, jernbaneverkstad, tekstil-, bil- og gummivarefabrikkar, kjemisk, tre- og papirindustri og høgteknologisk industri.

Byen har fleire universitet og ei rekkje andre utdanningsinstitusjonar. Han har eit historisk og kulturelt museum og mange krigsminnesmerke, mellom anna eit SN-minnesmerke over dei falne i Koreakrigen. Eit stort buddhisttempel i byen blei grunnlagd i 678 og rekonstruert i 1717.

Hamna blei opna for japansk handel i 1876 og for internasjonal handel  i 1883. Under Koreakrigen var Pusan den viktigaste forsyningshamna for amerikanarane.

I 2002 var byen vert for Asialeikane og ein av vertsbyane for FIFA-verdscupen i fotball same år.

## Kjelder
Kharkov

**Kharkov** (russisk Харьков; ukrainsk Ха́рків, *Kharkiv*) er ei elv i Ukraina og Russland og ei av sideelvane til Lopan frå venstre.

Elva er 71&nbsp;km lang med eit nedslagsfelt på 1160&nbsp;km². Elva har utspring i Krivenkovom Jaru mellom landsbyane Boldyrevka, Saltykovo og byen Oktiabrskij i Belgorod oblast i Russland. Langs elva ligg tettstadane Kharkiv Liptsy og Tsirkuny og elva munnar ut i Lopan ved byen Kharkiv i Ukraina. Ved munningen har elva ei middelvassføring på 2,62 m³/s. Kharkov munnar ut i Lopan 10&nbsp;km før ho igjen munnar ut i Udy. Kharkov har ei gjennomsnittleg helling på 0,80 meter per kilometer. Breidda på elva varierer frå 2 meter i starten til 20 meter ved munningen, medan djupna varierer frå 0,3 til 0,3 meter. Under vårflaumen stig vassnivået til 2-4 meter. Elva kan derimot tørke heilt inn om sommaren.

Elva frys til i slutten av november eller tidleg i desember og vert isfri att i starten av mars.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:ru:Харьков (река)|Харьков (река)]]» frå , den 19. oktober 2008.*
Kharkiv

**Kharkiv** (ukrainsk Харків, russisk Ха́рьков, Kharkov) er den nest største byen i Ukraina.

Byen vart grunnlagd i 1654 og var eit stort senter for ukrainsk kultur i Det russiske imperiet. Kharkiv vart den første byen i Ukraina som godtok sovjetisk makt i desember 1917 og vart seinare hovudstad i Den ukrainske sovjetiske sosialistrepublikken. Kharkiv var hovudstad i Ukrainske SSR fram til 1934, då hovudstaden vart flytta til Kiev. I dag er han det administrative senteret i Kharkiv oblast og det omliggande Kharkiv rajon, medan byen i seg sjølv har ein spesialstatus i regionen. Byen ligg nordaust i landet. I 2006 hadde byen kring 1,5 millionar innbyggjarar.

Kharkiv er eit stort senter for kultur, vitskap, utdanning, samferdsle og industri i Ukraina med 60 vitskaplege institutt, 30 høgare utdanningsinstitusjonar, seks museum, sju teater og 80 bibliotek. Kharkiv er den næraste storbyen til kolfelta i Donbas. Industrien er hovudsakleg basert på maskineri. Det er hundrevis av industriføretak i byen. Av desse finn ein verdskjende gigantar som Morozov designbyrå og Malysjov stridsvognfabrikk, som har vore leiande i produksjon av stridsvogner sidan 1930-åra; Khartron (elektronikk for romfart og kjernekraft) og produksjon av Turboatom-turbinar. 

Byen har eit tunnelbanesystem (metro) med kring 38,1 km med baner og 29 stasjonar. Eit kjent landemerke i Kharkiv er Fridomsplassen (*Maidan Svobody* tidlegare kjend som *Dzerzjinskyjplassen*), som i dag er det sjette største bytorget i Europa og det 12 største i verda. 

Kharkiv var vertskapsby for UEFA Euro 2012 og tre kampar vart spelte på Metaliste stadion.

## Historie

Kharkiv vart grunnlagt kring 1654-1655 som ein festningssterk kosakkoloni på eit territorium kontrollert av Moskva, etter at polakkane slo tilbake mot den ukrainske kosakkoppstanden i 1648. Dei ukrainske kosakkane oppretta i områda rundt Kharkiv ei autonom politisk eining under namnet Slobidska Ukraina. I 1765 vart Kharkiv hovudstad i Ukraina, og voks sterkt med industrialiseringa av Donetsbekkenet. Byen vart i løpet av 1800-talet hovudsete for utviklinga av handel og industri austom Dnepr. Folketalet var i 1856 30&nbsp;600, i 1879 102&nbsp;100, i 1920 285&nbsp;200. Byen var 1920–1934 hovudstad i Ukrainske SSR. 1941 inntok tyskarane Kharkiv, som vart sterkt øydelagt under kampane 1942–43. Byen er seinare gjenoppbygd med breie gater, monumentale offentlege bygningar og meir. 

## Geografi
Kharkiv ligg nordaust i Ukraina og har historisk sett høyrt til Sloboda Ukraina, der han vart rekna som hovudbyen. Byen ligg ved samløpet mellom elvane Kharkiv, Lopan og Udy, der dei renn inn i vassdraget til Donets.

### Klima
Kharkiv har eit fuktig kontinentalklima (Köppen si klimaklassifisering *Dfb*), med kalde og snørike vintrar og varme somrar. Temperaturtilhøva er ikkje for kalde om vinteren og ikkje for varme om sommaren: -4,6&nbsp;°C i januar og 21.3&nbsp;°C i juli. Årsmiddelnedbøren er 513 mm per år, med mest nedbør i juni og juli.



## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kharkiv|Kharkiv]]» frå , den 9. september 2012.* 
** * oppgav desse kjeldene:*

*
Kim Dae-jung

**Kim Dae-jung** () var ein sør-koreansk politikar som sat som president i Sør-Korea frå 1998 til 2003. I 2000 mottok han Nobels fredspris for arbeidet sitt andsynes Nord-Korea. 

Han vart fengsla fleire gongar grunna arbeidet sitt i den demokratiske opposisjonen til det diktatoriske styret, mellom anna under styret til Park Chung-hee. 

Som president gjennomførte han fleire økonomiske reformer i tråd med ynskjer frå Verdsbanken då landet var midt i den økonomiske krisa som råka Aust-Asia hardt. Han innførte og ein del forandringar som gjorde at dei store konglomerata, chaebol, vart meir ansvarlege og kutta ned på statlege subsidiar til desse. 

Han fekk Nobelprisen for solskinspolitikken, eit forsøk på å betre det bitre forholdet mellom Nord- og Sør-Korea. Mange meiner no at denne politikken har slått feil. Konservative i Sør-Korea kritiserer Kim Dae-jung for solskinspolitikken so vel som for undergangen av fleire chaebol etter reformene hans.
Botne

**Botne** er ein tidlegare kommune i Vestfold fylke. Han blei oppretta som Botne formannskapsdistrikt i 1837 og slått saman med Holmestrand kommune 1. januar 1964.
## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
*
Flemsøya

**Flemsøya**, eller **Skuløya**, er ei av Nordøyane i Haram kommune på Sunnmøre. Flemsøya ligg mellom Haramsøya og Fjørtoft og har brusamband til Haramsøya, derfrå er det ferjesamband til fastlandet. Der er og snøggbåtsamband med dei andre nordøyane, og Ålesund 

Øya har eit areal på 14,3 km² og det høgaste punktet er Skulen på 493 meter over havet. Sør for øya ligg Longvafjorden og Haramsøya, medan Nogvafjorden og Fjørtoft ligg på nordsida.

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder
Siesta

Ein **siesta** er ei kort middagskvil tidleg på ettermiddagen, ofte etter middagsmåltidet. Ein slik periode med søvn er ein vanleg tradisjon i somme land med varmt vêr (som Spania og Mexico). Der er det vanleg at butikkar og kontor held stengt to–tre timar under siestaen. Siestaen er lagt til det varmaste av dagen - altså tidleg ettermiddag.   Ordet *siesta* er eit lånord frå spansk. Dit kom ordet frå latin *hora sexta* – «den sjette timen (av dagen)».

## Kjelder
Skrapelodd

**Skrapelodd** er eit lodd i form av ein pappbit der ein skrapar fram gøymde felt og kan vinne pengar eller andre premiar. I Noreg vert desse selde av mellom anna Norsk tipping.

## Bakgrunnsstoff
Mesoskala konvektiv samansetting

Ei **mesoskala konvektiv samansetting** er eit stort mesoskala konvektivt system, og er bygd opp av fleire torebyer. Samansettinga har ofte ei rund eller oval form, og er som regel på sitt sterkaste om natta. Definisjonen av ei mesoskala konvektiv samansetting inneheld spesielle vilkår for storleik, varigskap og eksentrisitet (t.d. kor «rundt» systemet er) basert på skymassen ein kan sjå på infraraude satellittbilete: 

* Storleik: Området av skytoppen som er -32&nbsp;°C eller mindre skal vere 100&nbsp;000 km² eller meir, og området av skytoppen som er -52&nbsp;°C eller mindre må vere 50&nbsp;000 km² eller meir
* Varigskap: Storleiksvilkåret må oppretthaldast i minst 6 timar. 
* Eksentrisitet: Forholdet mellom den litle aksen og hovudaksen må vere minst 0,7. 

Mesoskala konvektive samansettingar oppstår vanlegvis om ettermiddagen og kvelden i form av fleire isolerte torebyer, som utvidar seg kraftig i høgda. Tidleg i livssyklusen er faren størst for alvorleg uvêr. Når systemet vert eldre vil eit lagdelt skydekke med kraftig regn oppstå i bakkant av systemet, og dette har innimellom ført til flaum. 

På eit meteorologisk analysekart kan ein sjå systemet som eit område med store trykkfall i framkant og store trykkstigingar i bakkant. 

## Sjå òg
* Supercelle
* Mesoskala konvektivt system
Stormbane

Ein **stormbane** er ei relativ smal sone i Atlanterhavet og Stillehavet der dei aller fleste ekstratropiske syklonar går. Stormbanen byrjar i den vestlegaste delen av Atlanteren og Stillehavet, der ein har store temperaturkontrastar mellom hav og land. Desse temperaturskilnadane er med på å danne desse lågtrykka, særleg om vinteren då temperaturskilnaden er størst. Friksjon frå landoverflata gjer at lågtrykka som regel raskt døyr ut når dei går innover land i den austlege enden av havbassenga. Den austlege enden av stormbanen i Atlanterhavet er området rundt Storbritannia og Noreg. 

Eit anna døme på ein stormbane er den cirkumpolare stormbanen rundt Antarktis, men her spelar ikkje temperaturskilnaden mellom land og hav noko rolle. 

Innanfor eit gjeve geopotensielt høgdefelt kan ein finne stormbanen ved teikne konturar av det midla standardavviket etter at ein har bandpassfiltrert.
Talet 57

**Talet 57** (**femtisju**) er eit oddetal. I heiltalsrekkja kjem det etter talet 56 og før talet 58.

Ordenstalet som svarar til talet femtisju er **femtisjuande** (**57.**).
Shakuhachi

**Shakuhachi** (kanji 尺八, IPA [ˈʃakʊˌhatʃi]) er ei rett bambusfløyte frå Japan. Omsett betyr namnet '8 hachi', som er eit lengdemål. Fløyta var nytta av munkane i Fuke-sekta av zen-buddhismen når dei praktiserte suizen, ein måte å meditere på. Munkane av denne sekta var kjende som komusō ("prestar av intet") som nytta shakuhachien som eit spirituelt instrument. Songane deira vert kalla koten honkyoku og var like mykje musikk som meditasjon. 

Fløyta er utvikla ut i frå importerte fløyter frå Kina og Korea, men har fått sine særpreg som skil seg frå desse ettersom Japan lenge var eit isolert øyrike. 

Artistar og band som Tangerine Dream, Klaus Schulze, Sugarcubes, Coil og Sade har brukt shakuhachi i ein synthesizervariant.
Krakk

**Krakk** eller **knakk** er eit møbel til å sitja på. Han har sete for éin og er forma som ein liten stol utan ryggstø eller armlene. Krakkar tek liten plass og kan brukast på fleire ulike måtar, til dømes til arbeid. Dei gjev derimot ikkje like mykje støtte og kvile som ein stol.

Andre ord for krakk er **skammel**, som viser til ein låg krakk, **taburett**, som kan visa til ein trommeliknane krakk. 

## Praktisk bruk
Krakkar har oftast tre eller fire bein, men kan også ha andre typar sokkel. Krakkar med tre bein står stødig på ujamn grunn og har tradisjonelt ofte vore bruka til mjølking av kyr og anna utandørs arbeide, som legging av brustein. Dei kan også nyttast av musikarar som skal rekka over store eller fleire instrument, som slagverk eller tangentinstrument. 

Krakkar tek opp mindre plass og er lettare å bruka i eit fullt lokale enn stolar, og kan brukast på serveringsstader som pubar, kaféar og barar. Høge barkrakkar kan brukast ved barar, høge bord, spelebord og liknande.


fil:Melkschemel.jpg|Einbeint mjølkekrakk. 
fil:Silla bateria.jpg|Slagverk-krakk
fil:Grandma's piano.jpg|Piano med krakk.
Stühle und Tische Stehimbiss.JPG|Barkrakkar med bord.


## Sosial bruk
Krakkar kan også brukast til fleksible sitjeplassar for mange; dei kan lett flyttast og ein kan snu seg i dei. Høge barkrakkar er blitt vanleg i mange barar og andre serveringsstader, der dei tek liten plass og gjev ein særprega atmosfære. Høgda på barkrakkane fører til at dei som sit har andletet i om lag same høgt som dei som står, slik at det vert lettare å tala saman. 

I europeisk mellomalder sat ofte berre husbonden og husfrua på stolar, medan andre brukte krakkar og benkar. Ved det franske hoffet utvikla det seg ein skikk i renessansen der visse personar hadde rett til å sitja på firbeinte trommeforma krakkar, taburettar. Skikken med at statsrådar sat på taburettar blei overført til Storbritannia og Sverige, der han blei halden i hevd under opninga av riksdagen fram til 1970-talet.

Andre stader kunne ein forseggjort krakk derimot ha status som ei trone for ein herskar, eller ei religiøs tyding. Dette gjeld mellom anna dei vestafrikanske asjantiane, som lenge har brukt utskorne krakkar som sete for sjela til kongelege. I 1900 kjempa asjantiar og britar ein krig, på engelsk kalla War of the Golden Stool, om retten til å sitja på den gylne kongetrona.


fil:Ecuador ritual stool.JPG|Seremoniell steinkrakk frå Manteno-Huancavilca-kulturen (500-1500) i noverande Ecuador. 
fil:Duho.jpg|Seremoniell krakk, bord eller altar frå Hispaniola laga av tainoar (1000-1500). 
fil:DogonStool.jpg|Seremoniell trekrakk frå dogonar i Mali (kanskje 1800- eller 1900-talet).


## Sjå òg
* Sagkrakk
* Fjøskrakk

## Kjelder

* 
* 
* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:sv:Taburett|Taburett]]» frå , den 5. august 2009.* 
* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Asante royal thrones|Asante royal thrones]]» frå , den 5. august 2009.*
Mesoskala konvektivt system

Eit **mesoskala konvektivt system** er ei rekkje med torebyer, som er organisert på større skala enn individuelle torebyer, og vanlegvis varer dei fleire timar. Desse systema kan ha rund form eller danna seg i linjer, og inneheld system som tropiske syklonar, bygelinjer og mesoskala konvektive samansettingar. Systema vert ofte brukt om samlingar av torebyer som ikkje er innfor storleiken, forma eller varigskapen til mesoskala konvektive samansettingar. 

## Sjå òg
* Supercelle
Komusō

Ein **komusō** (japansk kanji 虚無僧; hiragana こむそう, 'munk av ingenting') var ein tiggarmunk tilhøyrande Fuke-sekta innan zen-buddhismen. Dei var kjenneteikna ved at dei bar ei korg av strå for å skjule hovudet og at dei spela shakuhachi (ei bambusfløyte).
Zenbuddhisme

**Zenbuddhisme** eller **zen** er ei form for mahayanabuddhisme der ein legg spesiell vekt på meditasjon som ein veg for å oppnå innsikt og oppvakning. Ideen om å freiste å slutte heilt å tenke under meditasjonen er sentral.

Zen er ein japansk variant av den kinesiske chanbuddhismen som oppstod kring år 500.
Irssi

**Irssi** er ein tekstbasert IRC-klient skriven av Timo Sirainen og er utgjeve under GPL-lisensen. Det er skrive i programmeringsspråket C. Irssi er hovudsakleg til bruk i Unix baserte system som t.d. Linux, men kan køyrast på windows gjennom cygwin.

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Talet 58

**Talet 58** (**femtiåtte**) er eit partal. I heiltalsrekkja kjem det etter talet 57 og før talet 59.

Ordenstalet som svarar til talet femtiåtte er **femtiåttande** (**58.**).
Spenningskollaps

**Spenningskollaps** er eit omgrep som vert nytta når abonnentane tek ut meir effekt enn kraftverket kan levere. Når straumen i overføringsnett aukar fører dette til større spenningsfall over leiarane i overføringsnett, slik at spenninga hjå abonnentane vert redusert. Energileverandøren syter vanlegvis for at spenninga på høgspenningsnettet er på minst 90 % av nominell spenning (66, 132, 300 eller 420 kV). 

Om spenninga fell under 90 % av nominell spenning vert lyset frå glødelamper mørkare, noko som på engelsk har gjeve opphav til omgrepet «brown-out». Om energiuttaket aukar for mykje kan sikringsbrytarar i overføringsnettet kople ut delar av overføringsnettet.

Marginen til spenningskollaps vert kalla «lastmargin». Om lastmarginen er liten, kan svært små endringar i lasta føre til at lastmarginane blir overskridne. Om marginen føre overlastsikringane koplar ut er liten, kan sjølv ein liten auke i effektuttaket kunna føre til spenningskollaps. Eit godt sikra nett vil vera dimensjonert for å kople ut delar av nettet, slik at feilen ikkje spreier seg til større område.
Oslo Senterparti

**Oslo Senterparti** er fylkeslaget til Senterpartiet i Oslo, og etterfølgjaren til Aker Bondeparti. 

Aker Bondeparti vart stifta 25. januar 1921, og var i verksemd til etter at Aker kommune vart innlemma i Oslo by 1. januar 1948. Det siste møtet i Aker Bondeparti vart halde sommaren 1949. Partiet hadde ikkje stilt liste ved kommunevalet hausten 1947, fordi lovene til Bondepartiet då gjekk utifrå at partiet berre verka i heradskommunar. 

Oslo Senterparti vart stifta 11. oktober 1960 på restaurant Grotten i Wergelandsveien 5, med 27 personar til stades. Interimstyret som hadde førebudd stiftinga var sett saman av generalsekretær Martin Vårvik og konsulent Ole Rømer Sandberg. I det første fylkesstyret var frøken Jorun Hanem einaste kvinne. Partiet stilte første gong liste i Oslo by ved bystyrevalet hausten 1961, og ved stortingsvalet i Oslo fylke hausten 1969. Lokallag (senterkrinsar) vart etablerte hausen 1971, med Sinsen/Grüner Sp og Ullern/Røa Sp som dei første. Med reorganiseringa av bydelane frå 2004 har Oslo Sp fem lokallag. Fylkespartiet var representert på Stortinget 1977-1981 (fellesliste med Venstre og Det Nye Folkepartiet. Gunnar Johann Stålsett møtte 17 dagar som vararepresentant for Eli Kristiansen) og 1993-1997 (Arne Haukvik var representant. Margaret Eide Hillestad møtte 105 dagar som vara for Haukvik). 

Fylkesleiarar og landsstyrerepresentantar: 
Lars Rottem Krangnes (2004 - 2009), 
Margaret Eide Hillestad (2009 - 2010), 
Jarand felland 2010 - 2011), 
Lars Gjemble (2011 - )

Fylkessekretærar:
Johannes Rindal (2006), 
Camilla Vågan (2008 - 2009), 
Lars Vangen (2009 - 2010), 
Kirsti Marie Lyngås (2010 - )
Wilfred Owen

**Wilfred Edward Salter Owen** () var ein engelsk diktar og soldat under den fyrste verdskrigen.

Dei sjokkerande og realistiske krigsdikta hans om grua frå skyttargravene og gassåtaka under den fyrste verdskrigen var sterkt påverka av venen Siegfried Sassoon, og stod i grell kontrast til både det ålmenne inntrykket av krig i samtida, og til dei patriotiske dikta til tidlegare krigspoetar som Rupert Brooke. Mesteparten av det han skreiv vart ikkje utgjeve før etter han døydde. Somme av dei mest kjende arbeida hans er «Dulce Et Decorum Est», «Anthem for Doomed Youth», «Futility» og «Strange Meeting». 
Owen er kanskje like kjend for å ha vorte drepen i kamp ved Sambre-Oise-kanalen berre ei veke før krigen enda, noko som førte til at dødsbodskapen hans og meldinga om freden nådde heimbyen hans samstundes.

## Livssoge

### Barndom og oppvekst

Owen var fødd nær Oswestry i Shropshire 18. mars 1893. Han var den fyrstfødde av dei fire borna til Tom og Susan Owen. Skulegonga sin fekk han på Birkenhead Institute og Shrewsbury Technical School, og han oppdaga diktarevnene sine i 1903 eller 1904 under ei ferievitjing i Cheshire. Den tidlegaste litterære påverknaden hans fekk han frå John Keats og Bibelen.

Etter at skulegonga var avslutta i 1911 las han for å kome seg inn ved universitet og arbeidde ved sida. Før krigen braut ut arbeidde han som privatlærar i engelsk på ein språkskule i Bordeaux i Frankrike.

### Krigsteneste

21. oktober 1915 vart Wilfred Owen innskriven i Artists' Rifles, eit kompani av folk frå kunstnaryrke som verva seg frivillig. Dei neste sju månadane var han i trening på Hare Hall Camp i Essex. I januar 1917 vart han utnemnd til second lieutenant i The Manchester Regiment. Etter nokre traumatiske opplevingar som inkluderte det å leie troppen sin inn i kamp og verte fanga i tre dagar i eit granathol, fekk Owen diagnosen granatsjokk, og vart send til Craiglockhart War Hospital i Edinburgh. Det var medan han var der han møtte Siegfried Sassoon.

Etter å ha vend attende til fronten var Owen døydde han i kamp 4. november 1918. Han vart posthumt tildelt krigsutmerkinga Military Cross for leiarskap og mot i kampane ved Joncourt.

## Dikting

Owen vert av somme sett som den viktigaste poeten frå fyrste verdskrigen og han er kjend for dikta sine om den grufulle skyttargravs- og gasskriginga. 
## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Wilfred Owen|Wilfred Owen]]» frå , den 29. november 2006.* 

## Bakgrunnsstoff

* Wilfred Owen Multimedia Digital Archive, på Oxford University 
** The Wilfred Owen resource page på warpoetry.co.uk
PALOP

**PALOP** (**''P**aíses **A**fricanos de **L**íngua **O**ficial **P**ortuguesa'') er ei gruppe afrikanske land som har portugisisk som offisielt språk.

Gruppa er sett saman av seks afrikanske som tidlegare var portugisiske koloniar. Landa er Angola, Kapp Verde, Mosambik, Guinea-Bissau og São Tomé og Príncipe, i tillegg til Ekvatorial-Guinea frå 2011. Landa skipa Samveldet av portugisiskspråklege statar, CPLP, med Portugal og Brasil i 1996.

Det er eit omfattande samarbeid mellom PALOP-landa og Portugal, både når det gjeld kultur, bistand og språkrøkt. 

PALOP-landa:
* Angola
* Ekvatorial-Guinea
* Guinea Bissau
* Kapp Verde
* Mosambik
* São Tomé og Príncipe

## Kjelder
Lusofoni

**Lusofoni** er eit omgrep som brukast om kulturen rundt det portugisiske språket. Ein *lusofon* person er ein person som talar portugisisk. Ordet stammar frå namnet på den gamle romerske provinsen Lusitania, som omfatta det området som i dag tilsvarar Portugal. 

Omgrepet lusofoni omfattar meir enn det å vere portugisisktalande. Det viser til folk med ein kulturbakgrunn som er nært knytt til det portugisiske språket, uavhengig av etniske og geografiske skilnader. Den lusofone kulturen er ei arv frå det portugisiske imperiet. Enno i dag finst det ei kulturell og politisk tilknyting mellom dei landa som før høyrde til dette imperiet, noko som mellom anna kjem til uttrykk gjennom Samveldet av portugisiskspråklege statar, som vart danna i 1996.

Dei lusofone landa er Portugal, Angola, Brasil, Kapp Verde, Guinea-Bissau, Macau, Mosambik, São Tomé og Príncipe, Aust-Timor i tillegg til andre portugisiskspråklege samfunn rundt om i verda.Til saman finst det om lag 200 millionar menneske i verda som snakkar portugisisk. 

## Sjå òg
* Frankofoni

## Bakgrunnsstoff
* Ein smak av lusofoni (portugisisk)
Sinister

**Sinister**, hokjønn **sinistra**, er latin for venstre. Det blir brukt på norsk i nokre samanhengar:

*Innan medisin, om noko som er til venstre i ein pasient, til dømes ein venstre kroppsdel eller ein del av eit organ som ligg til venstre.

*Innan heraldikk, venstre halvdel av eit våpenskjold sett frå beraren sitt synspunkt, høgre halvdel for den som ser på. Sinister blir òg kalla «heraldisk venstre».
Hokjønn

**Hokjønn**, **ho** eller **hoe** hos dyrearter med seksuell formeiring er den kjønnstypen som fysiologisk dannar eggceller og føder avkom eller legg egg, i motsetnad til hannar som dannar spermiar. Det finst også ein del plantar med ho- og hannkjønn, der plantar av hokjønn er dei som dannar frukter.

For nokre dyr finst det særskilde ord for hoa, til dømes «kvinne» (menneske), ku og kvige (mellom anna storfe, kvalar og elg), «purke» (gris), «søye» (sau)  og «høne» (hønsefuglar).

## Biologisk hokjønn
Hoer hjå pattedyr og krypdyr har vanlegvis to kjønnskromosom av same type, **XX**, medan hannar har to ulike kjønnskromosom, **XY**. 

Hos fuglar og amfibium er tilhøvet omvendt, der har hannane to like kromosom, **XX** og hoene **XY**. For å hindra omgrepsforvirring brukar ein vanlegvis å omtala kromosom hjå desse dyra som **ZZ** hjå hannar og **ZW** hjå hoer. 

Hjå visse typar insekt, som grashopper og kakkerlakkar, finst det berre ein type kjønnskromosom. Der blir kjønnet bestemt ut frå om individet har eit eller to eksemplar av desse kromosoma. **XX** gjev ei ho og berre X, òg kalla **X0**, gjev ein hann.

Dei fleste artar av bier og maur har ingen kjønnskromosom. Det som avgjer kjønnet er i staden om egget er befrukta eller ikkje. Eit befrukta egg gjev opphav til eit diploid individ med 32 kromosom, som blir ei ho. Eit ubefrukta egg dannar i staden eit haploid individ med 16 kromosom, som blir ein hann. 

Hjå frøplantar kan nokre planteslag vera særbu, det vil seia at dei har ulike ho- og hannplantar. Hoplantane er dei som har fruktemne og dermed kan danna frukt. Nokre planteslag, som plantar i roseslekta, er i staden sambuar med skilde han- og hoblomar på same plante.

Mange dyr har kjønnsdimorfisme, det vil seia at hoer og hannar ser ulike ut. Blant dei fleste dyr, særleg fuglar og fiskar, har hoer ei meir diskret fargeteikning enn hannen og har færre såkalla *sekundære kjønnskarakteristikkar*. Dette kan knyttast til at hoer gjerne har hovudansvaret for egg og/eller ungar, og kamuflasje har vore nyttig evolusjonært. Ein annan viktig årsak er at hannen med dei sekundære kjønnskarakteristikkane sine kan visa at han er frisk og sterk og dermed har godt arvestoff,  noko som gjer han til eit godt faremne. Det finst likevel også fleire arter innanfor ulike dyregrupper der det er hoa som skal imponera hannen med sekundære kjønnskarakteristikkar, og hannen dermed har den meir diskrete utsjånaden.

Hjå dei fleste pattedyr er hoa noko mindre enn hannen. Hjå fiskar og insekt er hoa derimot vanlegvis større. Hjå visse fiskeartar kan hoa vera over 100 gangar større enn hannen.

## Grafisk teikn
Teiknet for hokjønn er ein ring med ein nedovervend kross under. Dette er same teikn som planeten Venus hadde i eldre astronomi og kopar hadde i eldre kjemi. Teiknet blei opphavleg danna av ei nedoverpeikande pil. Teiknet for hannkjønn bestod av ei oppovervend pil.

## Sjå òg
*Hannkjønn
## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Hona|Hona]]» frå ,  den 30. mars 2021.*
Bompibjørnene

***Bompibjørnene*** (engelsk: *Disney’s Adventures of the Gummi Bears*) var ein USA-amerikansk teiknefilmserie laga av The Walt Disney Company som vart send frå midten av 1980- til byrjinga av 1990-åra. Serien handla om ein gjeng fargerike bjørnar som kunne spretta ved hjelp av den magiske bompibærsafta og om eventyra deira i eit mellomalderaktig rike. Bjørnane var inspirerte av godteriet «gummy bears», gelébjørnar.

Bompibjørnane var den første fjernsynsserien Disney laga, og bana vegen for seinare seriar som *[[Duck Tales]]*. Det vart i alt laga 65 program med 95 episodar. 

## Bakgrunnsstoff
* The Great Site of Gummi  - Large resource of Gummi Bears information.
* New Gumbrea - fan site
* BCDB List of episodes
* Volume 1 DVD Review with Episode Guide and Pictures at UltimateDisney.com
* The Retrokids' Great site of Gummi
* Gumisie On-Line
* Gummi Bears Fanlisting 
* Gummibärenbande - GERMAN-FANSITE
Holmlia

**Holmlia** er eit område  i bydelen Søndre Nordstrand i Oslo, med om lag 12&nbsp;000 innbyggjarar. Terrenget på Holmlia er kupert, og bustadene er organisert i klynger av lågblokker og rekkehus, med mange vegetasjonsbelte og bilfrie område. Området har vore planlagt slik for å gjere butilhøva best moglege, som eit resultat av lærdomen frå enkelte negative erfaringar frå andre drabantbyar i Oslo. Busetjinga er organisert i burettslag, og OBOS og USBL er sentrale utbyggjarar på Holmlia.

Ein stor del av innbyggjarane er barn og unge. Kvar 4. innbyggjar har vandra inn frå land utanfor Vesten. Bydelen Søndre Nordstrand er eit av dei største og nyaste bustadområda i byen, og har om lag 30&nbsp;000 menneske frå 60 ulike nasjonar, med om lag 125 ulike språk.

## Namn
Namnet «Holmlia» var først brukt om togstasjonen på Østfoldbanen, som fekk namn etter garden Holm og husmannsplassen Lia.

## Historie
Strøket vart bygt ut frå slutten av 1970-åra. Den første innflyttinga byrja i 1981.

Ved årsskiftet 2017/2018 vart den faste politiposten på Holmlia nedlagd. Mobile politipostar vart tilgjengelege for utstasjonering i eining Aust i Oslo-politiet.

## Kjelder

* Stiftelsen Holmlia nærmiljø 

## Bakgrunnsstoff
* Asperud borettslag
* Bertramjordet borettslag 
* Fjeldlund boligsameie
* Hallagerbakken borettslag
* Lerdalstoppen borettslag  
* Liakollen borettslag 
* Midtre Ravnåsen borettslag 
* Nordskrenten borettslag
*Nedre Ravnåsen borettslag 
*Rosenholm borettslag
* Skovbakken borettslag
* Sloreåsen borettslag 
*Storfjellet borettslag 
* Søndre Åsgården borettslag 
* Tirilltunga borettslag
* Tirillsletta borettslag 
* Vestskrenten borettslag 
*Øvre Ravnåsen borettslag 
* Åstun borettslag
Folkeeventyr

Eit **folkeeventyr** er ein type eventyr som har vorte spreidd gjennom munnleg tradisjon og ikkje har nokon kjend forfattar. Dette skil folkeeventyret frå kunsteventyret.

Folkeeventyr byrjar ofte med fast frasar som «Det var ein gong...». 

## Sjå òg
*Norske Folkeeventyr samla av  Asbjørnsen og Moe
*Svenske folkeeventyr