open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Søvngjengeri

**Søvngjengeri** eller **somnambulisme** er ei søvnforstyrring der personen går omkring, eventuelt snakkar eller held på med eit eller anna, medan ho eller han heile tida søv. Søvngjengeri går som oftast føre seg under dei stadia av søvn då ikkje drøymer, såkalla Non-REM-søvn, eller synkronisert søvn.

Søvngjengarar kan sjeldan gjere krevjande handlingar, som å opne låste dører eller vindauge. Fallulukker ved usikra vindauge og trapper kan hende. Søvngjengeri er vanlegare hjå barn enn hjå vaksne, kan henge saman med sengevæting, og går oftast over av seg sjølv i laupet av oppveksten. Hjå vaksne er søvngjengeri svært sjeldan, og kan ha samanheng med sjukdom. Somnambulisme opptrer som symptom dels ved former for epilepsi og dels ved reaktive sinnslidingar med medvitsforstyrringar, som kan komme etter eit alvorlig sjokk eller sjeleleg traume.

Søvngjengeri særmerker også det djupaste stadiet av hypnotisk transe, som mellom anna er kjenneteikna av ein høg grad av suggestibilitet.

## Kjelder
*
Falske nyhende

**Falske nyhende** eller **fake news** er framstillingar som ser ut som nyhendesaker, men der føremålet er å villeie. Framstillinga bruker vanlege journalistiske verkemiddel for å fange merksemda til lesaren og skape tillit, og kan derfor vere effektivt som verkemiddel i ulike typar påverknadsarbeid. Falske nyhende skil seg frå innhaldsmarknadsføring og satire som også gjer bruk av journalistiske verkemiddel utan å lage nyhende.

Falske nyhende har ei lang historie og kan ikkje knytast til nokon bestemt ideologi eller teknologi. Samtidig er det slik at auka kunnskap om meiningsdanning og mediebruk, i tillegg til auka tilgang til ulike typar informasjonsteknologi, som sosiale medium, har gjort det enklare å produsere og formidle slike framstillingar i dag enn tidlegare.

Omgrepet falske nyhende vart kåra til årets nyord for 2016 av australske Macquarie Dictionary.

## Kjelder
*
Robert Saulters

**Robert Saulters** var leiar (stormeister) for Grand Orange Lodge of Ireland frå 1996 til 2011, då han gjekk av. Før dette hadde han vore stormeister for ordenen i Belfast-distriktet.
Saulter sin leiarperiode var ei vanskeleg tid for Orangeordenen, både på grunn av organisatorisk svekking (sterkt fallande medlemstal), og på grunn av store politiske konfliktar på grunn av kontroversielle Orange-marsjar. Det gjorde heller ikkje saka betre at Saulters var ein kontroversiell leiarfigur, kanskje meir eksternt enn internt i Orangeordenen, og at han ikkje hadde godt lag med eller røynsle frå å handtera media.

I samband med feiringa av 12. juli 2006 i Belfast hadde Saulters kome med oppsiktsvekkjande skarpe karakteristikkar av Tony Blair, som den gongen både var leiar for det britiske Labour og statsminister for det Foreinte kongeriket Storbritannia og Nord-Irland. Ifylgje Saulters hadde Blair "sold his birthright by marrying a Romanist and serving communion in a Roman Catholic church" […] "He would sell his soul to the devil himself […]," og  "He is not loyal to his religion."David MacKittrick i The Independent, 16. desember 2006; https://www.independent.co.uk/news/why-the-chief-of-the-orange-order-had-to-eat-his-words-1314812.html Henta 22. juli 2019. 

Han var difor snautt nok vald som stormeister for Grand Orange Lodge of Ireland eit snautt halvår seinare, før media bragte fram utsegnene om Blair, og før han vart skulda for å vera sekterisk, fordomsfull og konfliktskapande. 

## Familieliv

Roberts Saulters var gift med Margaret Saulters, og dei hadde to vaksne søner då Margaret som då var midt i 70-åra gjekk bort etter kreftsjukdom i oktober 2010. Belfast Telegraph, 10. oktober 2010 -  https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/northern-ireland/tributes-to-top-orangemans-wife-28564300.html 
Då han kunngjorde at han kom til å gå av som stormeister i 2011, vart det peikt på at dødsfallet til kona hadde medverka til at han trekte seg. Den irske statskringkastinga RTE: https://www.rte.ie/news/2010/1102/137570-orangeorder/ 

## Kjelder
Bubq

**Bubq** er ein tidlegare landkommune i regionen Durrës i Albania. Etter ei admininistrasjonsreform i 2014 inngår han som ei kommunaleining i kommunen Krujë.

## Tidlegare administrativ inndeling
Fram til år 2000 var Bubq ein del av distriktet Krujë. Den dåverande landkommunen omfatta busetnadene:
*Bubq
*Bilaj
*Budull
*Mazhë-Madhe
*Mazhë-Vogël
*Mallkuç
*Murqinë

## Folketal

## Referansar
Blood Bank

***Blood Bank*** er ein EP av Bon Iver. EP-en vart utgjeven 20. januar 2009 og har fire lydspor, der tre av dei vart spelte inn for denne utgjevinga. Han er ein oppfølgjar til debutalbumet *[[For Emma, Forever Ago]]* frå 2007.

EP-en kom inn på ''Billboard'' 200 på 16. plass med  selde eksemplar. 79 prosent av salet var digitalt.

27. mars 2020 var det gjeve ut ei ny utgåve av EP-en med dei opphavlege songane og konsertversjonar av dei.

## Innhald

## Kjelder
Bon Iver, Bon Iver

***Bon Iver*** (også kjent som ***Bon Iver, Bon Iver***) er det andre studioalbumet frå den amerikanske indiefolk-gruppa Bon Iver, utgjeve 17. juni 2011. Det har 10 songar og markerte ei ny musikalsk retning for gruppa.

Albumet var ein kommersiell suksess, der det debuterte som nummer ein på dei norske og danske albumlistene, og som nummer to på den amerikanske topplista Billboard 200. Det selte 104 000 kopiar den første veka i USA, og har selt totalt 629 000 kopiar i landet sidan utgjevinga. Det fekk positive kritikkar og vart kåra til «Årets album» hjå fleire publikasjonar i 2011. Albumet vann ein Grammy Award i 2012 for beste alternative musikkalbum, medan songen «Holocene» vart nominert til «Årets song» og «Årets innspeling».

## Innhald

## Referansar
22, A Million

***22, A Million*** er det tredje studioalbumet av den amerikanske indiefolk-gruppa Bon Iver, utgjeve 30. september 2016. Det vart spelt inn i April Base-studioet til Justin Vernon og markerte eit skifte i musikkstilen til bandet, der det innlemmar element frå elektronisk musikk og hip-hop.

Albumet debuterte som nummer 2 på den amerikanske topplista Billboard 200 og fekk positive kritikkar. Fleire publikasjonar lista *22, A Million* som ein av dei beste albuma frå 2016. Det var også nominert til beste alternative musikkalbum under Grammy Awards i 2017.

## Innhald

## Kjelder
Mare

**Mare** er eit overnaturleg vesen i norrøn mytologi og germansk folketru. Mara blir oftast skildra som eit kvinneleg vette, ein kvelardemon, som plager sovande folk og dyr ved å trykke på brystet deira, sitje eller ri på dei.

Mara har gjeve opphav til ordet mareritt, om ubehagelege draumar.

## Kjelder
*
Mareritt

Eit **mareritt** eller **maredraum** er ein ubehageleg draum som kan føre til sterk emosjonell respons, som frykt, depresjon eller sorg. Draumeinnhaldet blir ofte hugsa i detalj og omfattar ofte trugslar mot liv, tryggleik eller sjølvkjensle.

Mareritt kan ha fysiske årsaker som søvn i ein ukomfortabel posisjon eller at ein har feber, eller psykiske årsaker som stress og angst. Ei atterkomme av same mareritt kan krevje medisinsk hjelp, ettersom det kan forstyrre søvnmønster og føre til søvnløyse. 

## Kjelder
*
Brian Hopper

**Brian Hopper** () er ein britisk gitarist og saksofonist. 

Han er den eldre broren til bassisten Hugh Hopper og i lag var dei medlemmar i Canterbury scene-bandet Wilde Flowers. Han spelte òg saksofon på Soft Machine-albumet *[[Volume Two av The Soft Machine|Volume Two]]* og var medlåtskrivar på fleire av songane på debutplata deira. Då to av bandkollegaene hans døydde tidleg i 1970-åra, gav Hopper opp musikkarrieren og byrja å arbeide innan jordbruksforsking i staden.

Først seint i 1990-åra byrja Hopper å spele musikk att. 

## Diskografi

## Filmar
* 2015: *[[Romantic Warriors III: Canterbury Tales]]* (DVD)

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Brian Hopper|Brian Hopper]]» frå ,  den 22. juli 2019.* 
*** oppgav desse kjeldene:*



## Bakgrunnsstoff
*Brian Hopper på Calyx
*
William Martin Smyth

**William Martin Smyth**, oftast omtala som **Martin Smyth** (), er ein nordirsk prest og har vore framståande politikar for Ulster Unionist Party og toppleiar for Orangeordenen i Irland (stormeister Grand Orange Lodge of Ireland) 1972-1996. Han har og vore ordinert prest i den presbyterianske kyrkja i Raffrey, grevskapet Down frå 1957 til 1963 og i Alexandra Church (Belfast) frå 1963 til 1982.

## Liv
### Barndom, oppvekst og utdanning

Smyth voks opp i Donegall Road-området sentralt i Belfast, og gjekk på Methodist College Belfast, før han studerte ved Trinity College, Dublin. Utdanninga til prest tok han ved Magee University College (Derry/Londonderry) og ved Presbyterian College, Belfast. Etter presteordinasjon i 1957, tenestegjorde han i fleire kyrkjelyder i Belfastregionen. Nettstaden Conflict Archive of the Internet – biografisk artikkel om Martin Smyth; https://cain.ulster.ac.uk/othelem/people/biography/speople.htm Lese 22. juli 2019.

### Starten på den politiske karriera

### Parlamentsmedlem

### Under David Trimble sin leiarperiode i Ulster Unionist Party

### Slutten på politikarkarriera og 2005-valet

### Publikasjonar

* W. Martin Smyth; *The message of the banners*. Belfast, Evangelical Protestant Society 2005 (Opptrykk av eldre utgjeving). Pamflett.

## Referansar
Fortnum & Mason

**Fortnum & Mason**, på folkemunne ofte berre kalla **Fortnum's**, er eit stormagasin som sel luksusvarer i Piccadilly i London. Det har også avdelingar på St Pancras jernbanestasjon og Heathrow lufthamn. Selskapet har hovudkvarter i 181 Piccadilly, der det blei grunnlagd i 1707 av William Fortnum og Hugh Mason. Eigarane i dag er Wittington Investments Ltd.

Føretaket blei grunnlagd som ein daglegvarehandel, og bygde eit rykte for å selja kvalitetsmat. Det voks raskt i løpet av viktoriatida. Sjølv om Fortnum's utvikla seg til eit stormagasin med mange ulike varer, har det fortsett å fokusera på å selja ei stor mengd eksotiske matvarer, spesialitetar og «vanlege» varer.

I tillegg til sal av mat, klede og andre varer, har magasinet også fleire kafear og restaurantar.

## Historie

William Fortnum var tenar - footman - i hushaldet til dronning Anne av Storbritannia. Kongefamilien insisterte på å bruka nye vokslys kvar kveld, og dette førte til store mengder halvbrukt voks som Fortnum selde vidare og tente gode pengar på. Fortnum dreiv også daglegvarehandel på sida. Han overtalte huseigaren sin, Hugh Mason, til å gå i kompaniskap, og saman grunnla dei den første Fortnum & Mason-butikken i den vesle butikken til Mason i St James's Market i 1707.

I 1761 gjekk William Fortnum sitt barnebarn Charles inn i teneste for dronning Charlotte, og tilknytinga til det hoffet førte til ein auke i omsetjinga for Fortnum & Mason. Føretaket hevdar å ha funne opp den berbare matretten scotch egg i 1738. Butikken byrja å selja spesialitetar, hovudsakleg klargjorte luksusmatrettar som fersk fugl eller vilt i aspikk.

Under Napoleonskrigane sende føretaket tørka frukt, krydder og sylta mat til britiske offisera, og i viktoriatida fekk det ofte i oppdrag å senda mat til ærefulle hendingar ved hoffet. Dronning Victoria sende til og med konsentrert *beef tea* (buljong) frå Fortnum & Mason's til Florence Nightingale sine sjukehus under Krimkrigen.

I 1886 kjøpte Fortnum & Mason heile behaldninga på fem kassar av eit nytt produkt frå H.J. Heinz, og blei dermed den første forretningen i Storbritannia til å selja den etterkvart svært så populære hermetikkvara baked beans.

I april 1951 kjøpte den canadiske forretningsmannen W. Garfield Weston forretningen og blei ny styreleiar gjennom eit styrekupp. I 1964 fekk han sett opp ei klokke på fire tonn til ære for grunnleggjarane av butikken ved hovudinngangen. Kvar time kjem modellar  på  av  William Fortnum og Hugh Mason ut frå klokka og bukkar for kvarandre, med klassisk musikk i bakgrunnen. Etter at Garfield Weston døydde i 1978 tok barnebarna hans Jana Khayat og Kate Weston Hobhouse over drifta. Administrerande direktør er Ewan Venters.

## Fortnum & Mason Food and Drink Awards
Fortnum & Mason deler ut årlege prisar knytte til næringsmiddelindustrien. Prisane viser merksemd til forfattarar, forlag, mediafolk og andre som arbeider med mat og drikke. Nokre av vinnarane er Nadiya Hussain, Nigel Slater og Jay Rayner.

## Sjå òg
* Harrods
* Jenners

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Fortnum &#38; Mason|Fortnum &#38; Mason]]» frå ,  den 22. juli 2019.*  
 
## Bakgrunnsstoff

*
Mette Frederiksen

**Mette Frederiksen** () er ein dansk sosialistisk politikar. Ho er leiar for Socialdemokraterne, og har vore statsminister i Danmark sidan juni 2019.

## Bakgrunn
Frederiksen kjem frå Ålborg og er utdanna innan administrasjon samfunnsfag ved universitetet i heimbyen. I tillegg har ho ei masterutdanning i Afrika-studiar frå universitetet i København.

### Politisk karriere
Frederiksen var 24 år gammal da ho blei vald inn i Folketinget i 2001. I 2005 blei ho nestleiar i folketingsgruppa til 2011, og ho var leiar frå 2015 til 2019. Ho var vald frå København 2001–2019 og er frå 2019 vald frå Nordjyllands storkreds.

Ho var arbeidsminister i perioden 2011–2014 og justisminister i perioden 2014–2015 i regjeringa til Helle Thorning-Schmidt. Da Thorning-Schmidt trekte seg etter valnederlaget i 2015, blei Mette Frederiksen ny partileiar for Socialdemokratiet.

Føre valet til Folketinget 2019 utførte Frederiksen ei reorientering av Socialdemokratiet med vekt på forsvar av velferdsstaten kombinert med ein offensiv klimapolitikk og ei innstramming i innvandringspolitikken. Partiet gjorde eit godt val og heldt omtrent stillinga frå valet i 2015, men de andre partia på raud side gjorde alle gode val og sikra fleirtal for venstresida.

Mette Frederiksen tiltredde som dansk statsminister 27. juni 2019 og er den yngste statsministeren i dansk historie. Ho leier ei rein sosialdemokratisk regjering – den første i Danmark sidan 1982. Med berre 48 mandat (av 175) bak seg i Folketinget har regjeringa inngått ein parlamentarisk støtteavtale med Radikale Venstre, Socialistisk Folkeparti og Enhedslisten.

### Minksaka
November 2020, under koronapandemien, valde regjeringa hennar å avliva alle minkane i Danmark, av di ein frykta dei kunne spreia koronasmitte. Dei forsvara avgjersla på bakgrunn av å verna folkehelsa, og at faren for at minkane kunne danna ein ny koronavariant, og dermed redusera effekten til koronavaksinane. I kjølvatnet viste det seg at regjeringa ikkje hadde lovheimel til å avliva minkane. Frederiksen si regjering fekk sterk kritikk frå minkkommisjonen og dei andre partia i Folketinget, tilslutt valde ho å skriva ut eit nyvalg. Partiet hennar – med ho som leiar – fekk ei sterk oppslutning. Frederiksen fekk ansvaret for å leia regjeringsforhandlingane.

## Kjelder
Nordidactica - Journal of humanities and social science education

**Nordidactica - Journal of humanities and social science education** er eit nordisk vitskapleg tidsskrift for fagdidaktikk i fag som historie, samfunnsfag, religionsfag og geografi. Eigar og utgjevar av tidsskriftet er Karlstads Universitet, med fleire andre universitet og høgskular i Finland, Sverige, Danmark og Noreg som støttespelarar. Tidsskriftet publiserer fyrst og fremst på svensk, norsk eller dansk, men publiserer ogso faglege arbeid på engelsk for dei som ikkje kan skriva på desse språka.

Tidskriftet har fire redaktørar - to vitskaplege redaktørar, ein teknisk og ein administrativ redaktør. Dei to siste er frå Karlstads Universitet, dei to fyrste går "på omgang" mellom institusjonar i Norden. I 2019 og 2020 er dei ved Noregs Teknisk-Naturvitskaplege Universitet (NTNU) i Trondheim.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
I, I

*** I, I*** er det fjerde studioalbumet av den amerikanske indiefolk-gruppa Bon Iver, utgjeve 30. august 2019. 

Det vart spelt inn i April Base-studioet til Justin Vernon, i likskap med det førre albumet deira ''22, A Million.

## Innhald

## Kjelder
Barrel of Batteries

***Barrel of Batteries*** er den første EP-en av den amerikanske indierock-gruppa The War on Drugs, utgjeve 4. mars 2008 gjennom plateselskapet Secretly Canadian. 

I samband med utgjevinga gav gruppa ut gratis nedlastingar av songane i ein avgrensa periode.

## Innhald

## Kjelder
Wagonwheel Blues

***Wagonwheel Blues*** er debutalbumet til den amerikanske indierock-gruppa The War on Drugs, utgjeve 19. juni 2008 gjennom Secretly Canadian.

Det er det einaste albumet frå gruppa som har bidrag frå trommeslagaren Kyle Lloyd.

## Innhald

## Kjelder
John Bryans

**John Bryans** var ein stormeister for Orangeordenen i Irland.

Bryans hadde bondebakgrunn frå Portadown-området, hadde arbeidd som handelsreisande sidan 1909, og då han vart leiar for Orangeordenen i Irland (stormeister) i 1968, var han 82 år gamal. Denne oppgåva hadde han til 1971, då han vart sett under press for å trekkja seg. Eit heilt anna og langt meir kritisk bilete kjem fram i omtale i ei eldre fagbok. Ifylgje denne forfattaren skal Bryans ha levd eit liv med hemmelege paramilitære kontaktar i Ulster Volunteer Force (UVF), medlemskap i den obskure sekta Britiske Israelittar og løynde homofile og pedofile legningar.

## Kjelder
IPhone 7

**iPhone 7** og **iPhone 7 Plus** er smarttelefonar designa, utvikla og marknadsført av Apple Inc. Dei utgjer den tiande generasjonen iPhone-telefonar og vart annonserte 7. september 2016, i Bill Graham Civic Auditorium in San Francisco av administrerande direktør Tim Cook, og utgjevne i utvalde land den 16. september 2016, som etterfølgjarar til iPhone 6S og iPhone 6S Plus. Apple heldt fram med å lansere telefonen i andre land verda over ut september og oktober 2016. Telefonane vart etterfølgde av iPhone 8 og iPhone 8 Plus den 22. september 2017.

iPhone 7 har ein liknande design som iPhone 6S og iPhone 6. Ytre endringar som vart introduserte var nye fargevariantar, motstand mot vatn og støv, ein ny kapasitiv og statisk «heim»-knapp, reviderte antenneband og fjerning av 3,5 mm-jackpluggen. Den interne maskinvaren fekk oppgraderingar som ny prosessor, oppgradert kamera og ei ekstra linse eksklusivt for iPhone 7 Plus for betre optiske zoomefunksjonar.

Telefonane fekk blanda mottaking. Fjerninga av utgangen for øyrepluggar og hovudtelefonar var kontroversiell, og nokre kritikarar meinte at endringa var gjort for å fremje lisensiering av den proprietære Lightning-utgangen og sal av Apple sine eigne trådlause høyretelefonar. Apple var òg håna av kritikarar for utsegna til Phil Schiller om at ei slik drastisk endring «kravde mot».

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Mot

**Mot** eller **djervskap** er evna til ein person eller ei gruppe til å vere modig, uredd og ha hugstyrke til å våge, tore noko. 

Mot blir ofte sett på som ei dygd, men dersom motet tener eit uverdig mål, er det ofte særmerkt som *overmot* eller *lettsinn*. Det motsette av å vere modig er å vere engsteleg eller feig.

## Kjelder
* 
*
Kodër-Thumanë

**Kodër-Thumanë** er ein tidlegare landkommune i regionen Durrës i Albania. Etter ei admininistrasjonsreform i 2014 inngår han som ei kommunaleining i kommunen Krujë.

## Tidlegare administrativ inndeling
Fram til år 2000 var Kodër-Thumanë ein del av distriktet Krujë. Den dåverande landkommunen omfatta busetnadene:
*Kodër-Thumanë
*Borizanë
*Derven
*Gramëz
*Thumanë
*Bushnesh
*Dukagjin i Ri
*Sukth-Vendas
*Miliska
*Derven Kodër

## Folketal

## Referansar
IPhone 8

**iPhone 8** og **iPhone 8 Plus** er smarttelefonar designa, utvikla og marknadsført av Apple Inc. Dei utgjer den ellevte generasjonen iPhone-telefonar og vart annonserte 12. september 2017, samtidig med den meir drustelege iPhone X, i Steve Jobs Theater i Apple Park-kampusen. Telefonane vart utgjevne 22. september 2017, som etterfølgjarar til iPhone 7 og iPhone 7 Plus.

iPhone 8-modellane introduserer ei bakside av glas, men elles er designane lik tidlegare modellar. Nytt er mellom anna moglegheit for induktiv lading, raskare prosessor og forbetra kamera og skjermar. iPhone 8 og iPhone 8 Plus har det meste av den indre maskinvaren felles med iPhone X.

Telefonane fekk blanda mottaking. Kritikarar roste at induktiv lading var lagt til og den nye Apple A11-prosessoren, men kritiserte den aldrande designen på telefonane.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
Crispus

**Flavius Julius Crispus**, også kjend som  **Flavius Claudius Crispus** og **Flavius Valerius Crispus**, (fødd ca. 305, død 326) var ein romersk cæsar og eldste son av Konstantin den store og Minervina.

Crispus fekk ei rekkje viktige oppdrag av faren, og hadde mellom anna ei framtredande rolle i Konstantin sin krig mot Licinius. I 317 blei han utnemnd til *cæsar*. 
Han gifta seg med ei kvinne som heitte Helena, og fekk eit barn i oktober 322.

I 326 fekk livet til Crispus ein brå ende. Han blei avretta på ordre frå far sin og minnet hans utsletta gjennom ein damnatio memoriae. Same året blei også den andre kona til Konstantin, Fausta, drepen og minnet om henne utsletta. Det er naturleg å setja desse hendingane i samanheng, og fleire historikarar har konkludert med at dei truleg hadde eit ulovleg forhold. På grunn av ordren om å utsletta minnet deira finst det ikkje sikre kjelder frå samtida.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Crispus|Crispus]]» frå ,  den 23. juli 2019.* 
*** oppgav desse kjeldene: &nbsp;*
 
* *[[Svensk uppslagsbok]]*. Malmö 1931.
Fotballklubben Saltdalkameratene

**Fotballklubben Saltdalkameratene** er eit idrettslag heimehøyrande på Rognan i Saltdal kommune i Nordland. Idrettslaget vart stifta 19. desember 1948 og er ein rein fotballklubb som spelar i raude-og-kvite vertikalstripa trøyer, kvite bukser og raude strømper.

Saltdalkameratene deltok 1972-sesongen i 2. divisjon Nord-Noreg. Seinare heldt klubben seg i 3. divisjon nokre få sesongar. Sidan har laget jamnast delteke på nivå 4 til 6 i seriesystemet.

## Kjelder
*heimeside

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Fotballklubben Saltdalkameratene|Fotballklubben Saltdalkameratene]]» frå ,  den 26. mai 2024.*
Plainfield i New Jersey

**Plainfield** er ein by i Union County i delstaten New Jersey i USA. Byen har om lag 50&nbsp;000 ibuarar og eit flatemål på 15,6 km².

Staden vart busett av kvekarar i 1684. Plainfield fekk byrettar i 1869.

Musikaren Bill Evans og idrettsmannen Milt Campbell var begge frå Plainfield.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Plainfield, New Jersey|Plainfield, New Jersey]]» frå ,  den 23. juli 2019.*  


## Bakgrunnsstoff

*
Royal Black Institution

**The Royal Black Institution** er det fullstendige formelle namnet til organisasjonen, men den kan av og til og verta kalla «the Black», «the Royal Black Preceptory» og i ein del dokument er ogso lengre namn som «The Royal Black Knights of the British Commonwealth» og «The Royal Black Knights of the Camp of Israel» nytta. W.P. Malcolmson; *Inside the Royal Black Institution*. Londonderry, Evangelical Truth 2009, s. 19. ISBN 978-0-9556218-9-5 

## Organisasjon

### Gradsstruktur

Organisasjonen har ein gradsstruktur som byggjer på liknande premiss som frimurarordenen, og har 11 gradar frå nedst til øvst: Kevin Haddick-Flynn; *Orangeism. The making of a tradition.* Dublin, The Wolfhound Press 1999 s. 419. ISBN 0-86327-659-8

1) Royal Black 2) Royal Scarlet 3) Royal Mark 4) Apron and Royal Blue 5) Royal White 6) Royal Green 7) Royal Gold 8) Star and Garter 9) Scarlet Arrow 10)Link and Chaim 11)Red Cross

For å kunne verta med i The Royal Black Institution, må ein fyrst vera med i Orangeordenen.

### Leiing og stormeistrar

Det leiande organet i den internasjonale Royal Black Insatitution vert kalla «Imperial Grand Council», og sidan oppstarten har desse vore stormeistrar, eller sovereign grand masters som det heiter på heimesidene.

I organisasjonen vert dei alle omtala med «Sir Knight» føre namna sine med eventuelle andre titlar.

* 1846-1849: Thomas Irwin
* 1849-1850: Thomas Morris W. Knox
* 1850-1857: Thomas H. Johnston
* 1857-1902: William Johnston
* 1902-1914: Hunt W. Chambre
* 1914-1924: Rt. Hon William H. Lyons
* 1924-1948: Oberstløytnant Sir William H. Allen, MP
* 1948-1971: Rt. Hon Sir C. Norman L. Stronge, var politikar for Ulster Unionist Party og vald til regionalparlamentet i Belfast frå valkrinsen Mid Armagh 1938-1969. Han vart drepen av Den irske republikanske armeen, IRA, i 1981.
* 1971-1998: Rt. Hon Lord Molyneaux of Killead (James Henry [Jim] Molyneaux), KBE
* 1998-2008: William Logan, MBE
* 2008-2018: Millar Farr, QPM
* 2018-: Reverend William Anderson, JP

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
William Anderson

**William Anderson** er *sovereign grand master* for Royal Black Institution frå 2018. Anderson er anglikansk prest (Church of Ireland) i Tullanisken og Clonoe sokn i grevskapet Tyrone, men er opphavleg frå grevskapet Armagh.

## Kjelder
Foreininga av lojale Orangekvinner i Irland

**Foreininga av Lojale Orangekvinner** i Irland (*Association of Loyal Orangewomen*) vart skipa i Dublin midt på 1800-talet, gjekk i dvale på 1880-talet, og vart vekt til live att i 1911.  

Organisasjonen arbeidde særleg med innsamling av pengar til Orange-hallar. Kvinnelosjane deltok og deltek i Orange-paradar etter invitasjon frå mannslosjane.

## Kjelder
Eidsvold Idrætsforening

**Eidsvold Idrætsforening** er eit idrettslag heimehøyrande i Eidsvoll i Viken fylke, stifta 15. juli 1903. Idrettslaget er aktivt med i fotball, handball og skihopping og arrangere også vandringar som passar for alle. Eidsvoll IF sine lag spelar i raude drakter med kvite bukser.

## Kjelder

* Heimeside

## Bakgrunnsstoff
*
NM i symjing 1966

**Noregsmeisterskapen i symjing 1966** vart avvikla i Drammen dagane frå 5. til 7. august 1966. Meisterskapen omfatta 18 individuelle tevlingar, likt fordelt mellom kvinner og menn, og dessutan tre stafettar, to for menn og ein med kvinner.

Kongepokalane vart tildelt Ida Bjerke frå Bergens Svømme Club og Ulf Gustavsen frå Oslo Idrettslag, dei same to kongepokalvinnarane i 1965. Bjerke fekk pokalen for prestasjonen i 200 metr bryst, Gustavsen for noregsrekorden i 400 meter fri.

## Menn
### 100 meter fri




### 400 m fri




### 1500 m fri




### 200 meter rygg




### 200 meter bryst




### 200 meter butterfly




### 400 meter medley




### Sviktstup




### Kunststup




## Kvinner
### 100 meter fri




### 400 m fri




### 800 m fri




### 100 meter rygg




### 200 meter bryst




### 100 meter butterfly




### 400 meter medley




### Sviktstup




### Kunststup




## Kjelder
*Arbeiderbladet 8. august 1966
Apprentice Boys of Derry

**Apprentice Boys of Derry** er ein britisk-lojal organisasjon frå Nord-Irland, skipa i 1814 for å minnast innsatsen til dei 13 læresveinane som stengde bymurane i Derry for troppane til den katolske James II i 1689. Organisasjonen står nært Orangeordenen, men er ikkje formelt ein del av han. Dobbeltmedlemskap i Apprentice Boys og Orangeordenen har vore vanleg.

## Historie
### Omleiringa av Derry i 1689

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Apprentice Boys of Derry|Apprentice Boys of Derry]]» frå ,  den 28. juli 2019.*  

## Bakgrunnsstoff
*
* Apprentice Boys Museum and Exhibition
* Maiden City Festival
* The Siege Of Derry
Human Be-In

**Human Be-In** var ei hending i Golden Gate Park Polo Field i San Francisco den 14. januar 1967. Det var opptakten til Summer of Love i San Francisco, om gjorde Haight-Ashbury-distriktet til eit symbol på amerikansk motkultur og introduserte ordet «psykedelisk» for forstadane.

Hendinga vart annonsert på framsida av *[[San Francisco Oracle]]* som «A Gathering of the Tribes for a Human Be-In». Høvet var at ei ny lov i California gjorde det psykedeliske dopet LSD forbode.

Talarane på møtet var alle inviterte av Michael Bowen, som organiserte hendinga, og inkluderte Timothy Leary for første gongen i San Francisco. Han sette tonen denne ettermiddagen med den kjende setninga «Turn on, tune in, drop out». Andre talarar var Richard Alpert (som kom til å bli kjend som «Ram Dass»), og diktarar som Allen Ginsberg, Gary Snyder og Michael McClure. Andre folk frå motkulturen var komikaren Dick Gregory, Lenore Kandel, Lawrence Ferlinghetti, Jerry Rubin og Alan Watts. Lokale rockeband underheldt med musikk, som Jefferson Airplane, The Grateful Dead, Big Brother and the Holding Company, Quicksilver Messenger Service og Blue Cheer. «Undergrunnskjemikaren» Owsley Stanley fekk i stand massive mengder med LSD.

Nasjonale media vart sjokkerte over det dei såg, og rapportar frå hendinga førte til at store mengder ungdomar frå heile Amerika reiste til Haight-Ashbury-området. Etter kort tid fekk alle slags samlingar og anna eit «-In»-namn, som komishowet *[[Laugh-In]]* på NBC. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Human Be-In|Human Be-In]]» frå ,  den 23. juli 2019.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
*Human Be-In - 50-årsjubileum
Lambeg-tromme

**Lambeg-tromme** er ei stor sylindrisk tromme, til vanleg over 90 centimeter (3 fot) brei, og over 1,2 meter (4 fot) i diameter. Tromma er laga av geiteskinn strekt over ei eikeramme. Ein reknar med at trommene stammar frå krigstrommene til Dutch Blue Guard i kong Williams hær mot slutten av 1680-talet. Ein slår på tromma med ei omlag 30 centimeter lang stikke av malakka cane. Men ein kan og produsera drumpe drønn ved å dælja laus på tromma med klubber. Ein reknar med at Lambeg-tromma kan produsera ljodstyrke på omlag 120 decibel. Kevin Haddick-Flynn: *Orangeism. The making of a tradition.* Dublin, Wolfhound Press 1999, s. 421. ISBN 0-86327-659-8

Lambeg-trommer er vanlege i band som spelar i paradar for Orangeordenen, Apprentice Boys of Derry, Royal Black Institution eller liknande unionistiske og lojalistiske organisasjonar.

:*Occasionally, over the general din, can be heard the unmistakable and unforgettable fusillade made by the Lambeg drum, that enormous, ancient, intimidating bass drum, peculiar to this corner of the world. The Lambeg drums are beaten or "chapped" with cane saplings, to a curious broken rhythm which can whip the listener - as well as the drummer - into a frenzy of excitement or fear. "No-one [...] who has heard the Lambeg drum can never forget the experience or feel quite the same way again"[...].* Tony Gray; *The Orange Order.* London, The Bodley Head 1972, s. 7f. ISBN 0-370-01340-9

Ein reknar med at Lambeg-tromma har fått namnet sitt etter staden Lambeg (irsk *Lann Bheag*, lita kyrkje) som ein gong var ein liten landleg landsby mellom Belfast og Lisburn, som no er ein del av den sørvestlege utkanten av Stor-Belfast.

## Kjelder
### Referansar

## Bakgrunnsstoff

*Skildring ved fifeanddrum.co.uk
Sash

**Sash** er band dei britisk-lojale ordenane nyttar for å syna kva organisasjon (t.d. Orangeordenen, Apprentice Boys of Derry eller Royal Black Institution dei er med i og kva lokalorganisasjon dei soknar til - i Orangeordenen kalla losje - blant «the Blackmen» kalla «preceptory». Sashen syner og kor langt den aktuelle medlemen har klatra i gradssystemet. I Orangeordenen er viktige delar av sashen oransje, medan dei sentrale delane av sashen til Royal Black Institution er svart.

Sashen spelar ei avgjerande rolle i unionistisk historiemedvit og ikonografi - dette er til dømes tydeleg uttrykt i den mest kjende Orangesongen av alle, «The Sash My Father Wore»:


So sure l'm an Ulster Orangeman, from Erin's isle I came,
To see my British brethren all of honour and of fame,
And to tell them of my forefathers who fought in days of yore,
That I might have the right to wear the sash my father wore!

Omkvæde:
It is old but it is beautiful, and its colours they are fine
It was worn at Derry, Aughrim, Enniskillen and the Boyne.
My father wore it as a youth in bygone days of yore,
And on the Twelfth, I love to wear the sash my father wore.

For those brave men who crossed the Boyne have not fought or died in vain
Our Unity, Religion, Laws, and Freedom to maintain,
If the call should come we'll follow the drum, and cross that river once more
That tomorrow's Ulsterman may wear the sash my father wore!

Omkvæde:
And when some day, across the sea to Antrim's shore you come,
We'll welcome you in royal style, to the sound of flute and drum
And Ulster's hills shall echo still, from Rathlin to Dromore
As we sing again the loyal strain of the sash my father wore!


## Bakgrunnsstoff

*The Sash My Father Wore, med The Pride of the Bann Flute Band, frå Youtube.
Giuseppe Tosi

**Giuseppe Tosi** () var ein italiensk diskoskastar frå Borgo Ticino i Novara-provinsen som vann OL-sølv i øvinga i 1948 og tre strake EM-sølv; 1946, 1950 og 1954.

### Aktiv
Tosi vart andremann i diskoskastinga då europameisterskapen 1946 fann stad på Bislett stadion i Oslo. Han vart slått einast av landsmannen Adolfo Consolini, ei skjebne han skulle oppleve tre gongar til i dei store internasjonale meisterskapsmøta fram til 1954. Så òg under dei olympiske sommarleikane i London i 1948. Der var avstanden opp til Consolini nøyaktig 1 meter, det næraste han kom landsmannen i EM- og OL-tevlingar. Fire veker etter OL-finalen i London smelte Tosi til med 54,60 meter under friidrettslandskampen Italia – Argentina, hans livs lengste kast og 16 cm under verdsrekorden til Bob Fitch frå USA.

Både ved EM 1950 og EM 1954 syrgde Consolini og Tosi for italiensk dobbeltsiger i diskos, begge gongane med ein dryg meter fordel Consolini. I italienske meisterskap makta derimot Tosi å verte nasjonal diskosmeister i 1943, 1946, 1957, 1948 og 1951.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*EM 1946 i Oslo: Sølvmedalje – 50,39 m, bakom Adolfo Consolini (53,23 m)
*OL 1948 i London: Sølvmedalje – 51,78 m, bakom Adolfo Consolini (52,78 m)
*EM 1950 i Brussel: Sølvmedalje – 52,31 m, bakom Adolfo Consolini (53,75 m)
*OL 1952 i Helsinki: Nr 8 – 49,03 m
*EM 1954 i Bern: Sølvmedalje – 52,34 m, bakom Adolfo Consolini (53,44 m)

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Giuseppe Tosi|Giuseppe Tosi]]» frå ,  den 24. juli 2019.*
Regionen Durrës

**Regionen Durrës** (albansk *Qarku i Durrësit* ) er ein region i Albania. Ved ei administrasjonsreform i år 2000 vart distrikta oppløyste som administrativ eining og erstatta av større regionar. Regionen Durrës omfattar dei to tidlegare distrikta:
*Durrës
*Krujë

Hovudstaden i regionen er Durrës.

## Kommunar og kommunaleiningar
Etter kommunereforma i 2014 er dei tidlegare landkommunane og bykommunane i dag kommunaleiningar i dei nye kommunane:

## Referansar





## Bakgrunnsstoff

*
Distriktet Durrës

**Distriktet Durrës** (albansk: *Rrethi i Durrësit*) var eit distrikt i Albania. Ved ei administrasjonsreform i år 2000 vart distrikta oppløyste som administrativ eining og erstatta av større regionar. I dag inngår området i regionen Durrës. Hovudstaden i distriktet var Durrës.

Etter kommunereforma i 2014 er dei tidlegare landkommunane og bykommunane i dag fordelte slik på dei nye kommunane:

## Referansar
Farsund Idrettslag

**Farsund Idrettslag** er eit idrettslag heimehøyrande i Farsund i Agder. Idrettslaget vart stifta 20. august 1916 er aktivt i bogeskyting, fotball, handball og volleyball. Farsund IL sine lag spelar i kvite trøyer og svarte bukser og strømper.

## Kjelder
* facebook-side
Via Nomentana

**Via Nomentana** er ein antikk romarveg. Han gjekk nordaustover frå Roma til Nomentum (i dag Mentana). Strekninga er 23 kilometer lang; det tilsvarer 14 romerske mil. Det låg fleire bruer på dette veggstrekket, den største av dei var Ponte Nomentano.

Vegen byrja opphavleg ved Porta Collina i den servianske bymuren. Det var keisar Aurelianus som på 200-talet e.Kr. fekk bygd Porta Nomentana i sin nye bymur, som seinare blei kalla den aurelianske muren. Pave Pius IV vedtok å flytta den første delen av vegstrekninga, og i samband med dette fekk han bygd Porta Pia.

Denne vegen blei aldri ei viktig ferdselsåre, og nokre kilometer forbi Nomentum gjekk Via Nomentum og Via Salaria saman til éin veg. I dag følgjer den moderne motorvegen same vegløp frå Roma til Nomentum (dagens Mentana), men på visse stadar kan ein framleis sjå restar av brusteinsoverlaget frå den antikke vegen.

## Historie
Via Nomentana heitte opphavleg *Via Ficulnensis*, etter landsbyen Ficulea som ligg 13 km utanfor Roma. Seinare blei han forlenga til Nomentum. 

## Vegen i dag
Ved Via Nomentana i dag ligg kyrkjene Santa Costanza frå 300-talet, Sant'Agnese fuori le mura frå 700-talet, og fleire ruinar.
Eit gjestehus for den tyske ordenen har også adresse her.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Via Nomentana|Via Nomentana]]» frå ,  den 24. juli 2019.*  
 
## Litteratur

* Peter Connolly, Hazel Dodge: *Die antike Stadt. Ein Leben in Athen & Rom.* Könemann, Köln 1998, .
* *Via Nomentana.* I: Samuel Ball Platner, Thomas Ashby: *A Topographical Dictionary of Ancient Rome.* Oxford University Press, London 1929, s. 565 (online).
Somerville

**Somerville** er ein by i Middlesex County i delstaten Massachusetts i USA. Byen ligg straks nordvest om Boston og aust om Cambridge. Somerville har om lag 76&nbsp;000 ibuarar og eit faltemål på 10,9 kvkm

Idrettsutøvaren Hal Connolly var fødd i Somerville.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Somerville, Massachusetts|Somerville, Massachusetts]]» frå ,  den 24. juli 2019.*
William III

William III, ogso kalla William av Orange eller king Billy (1650-1702). William III var konge av England og Skottland (1689-1702) og konge av Irland (1691-1702). Juliet Gardiner & Neil Weinborn (red.): *The History Today Companion tol British History.* London, Collins & Brown 1995, s. 811. ISBN 1-85585-1784
William III son William II og Mary (1631-1660), eldste dotter av Charles I av Storbritannia. Melanie Parry (red.): *Chambers biographical dictionary.* Edinburgh, Chambers Harrap Publishers 2001, s. 1954 ISBN 0-550-16060-4. William III vart fødd etter at faren døydde, og etter suksessar på slagmarka vart han den fremste av alle heltefigurar for Orangeordenen og for irske og skotske unionistar.

### Oppvekst og tidleg liv

### Tidlege politiske roller og tida som statthaldar

William III vart statthaldar av Nederlanda i 1672, og vart utnemnd til hærsjef, sjølv om han var urøynd som militær. Ved å opna dikane greidde han å halda den invaderande franske hæren attende og fekk forhandla fram ei gunstig fredsavtale i Nijmegen i 1678. Det gav han handlingsrom til å møta fransk ekspansjon andre stader.

### Fram mot Glorious revolution

Storbritannia, som hadde vore franskalliert, drog seg ut av konfliktane etter ein vellukka propagandaoffensiv som kopla saman den britisk-franske alliansen og den britiske redsla for katolisisme og vilkårleg styring. Då James vart britisk konge av Skotland og England i 1685 med motreformatoriske ambisjonar, gav det William III påskotet for å invadera svigerfaren sine kongedøme.

### Regentperioden med Mary II

### Seinare år

### Død

### Ettermæle og rolle i ettertida

### Referansar
Låghastigheitsplate

**Låghastigheitsplate** er grammofonplater som roterer med låg hastigheit, for å auka speletida. Platene var mynta på bruk der kvaliteten ikkje spela så stor rolle, som til dømes lydbøker.

## Plater med rotasjonshastigheit 16 2/3 o/min
Best kjend er plater som roterer med 16 2/3 o/min. Dei har dobbelt så lang speletid som mikrorilleplater og stereoplater, som roterer med 33 1/3 o/min, men lydkvaliteten er dårlegare. Desse platene var for det meste nytta for å ta opp lyd der kvaliteten ikkje vart sett på som viktig, slik som til dømes lydbøker, men òg i nokon grad til musikk som vart nytta som bakgrunnsmusikk i butikkar, restaurantar, osb. Sjølv om slike plater ikkje var vanlege hadde mange platespelarar på 1950- og 1960-talet fire hastigheiter: 16 2/3, 33 1/3, 45 og 78 o/min. Slike plater vart produserte med diameter 18, 23, 25 og 30 cm. Men dette formatet fekk ingen stor utbreiing.

## Plater med svært låg rotasjonshastigheit
I 1958 vart det set i gang forskning på plater som roterte med 8 1/3 o/min. Desse platene hadde ei speletid på 5 timar, med ein diameter på 30 cm. Føremålet var å produsera billige lydbøker for blinde. I 1966 var hastigheita kome ned i 4 1/6 o/min, med speletid på ca. 10 timar for ein diameter på 30 cm. Mot slutten av 1960-talet var speletida oppe i 20 timar, men kvaliteten var ikkje god og platene ser ikkje ut til å ha fått noko praktisk betydning.
 
## Referansar
Vasilij Kaptjukh

**Vasilij Borisovitsj Kaptjukh** () er ein kviterussisk tidlegare diskoskastar. Han vann den olympisk bronsemedaljen i øvinga i 1996 og to bronsemedaljar frå verdsmeisterskap i friidrett, 1995 og 2003.

## Aktiv
Kaptjukh var ein av verdas beste diskoskastarar i ein 15-årsperiode frå 1990. Han representerte Sovjetunionen då han vart fjerdemann i diskostevlinga ved europameisterskapen 1990 i Split, sidan tevla han for Kviterussland. Både i Friidretts-VM i Göteborg i 1995 og under Sommar-OL i Atlanta året etter vart Kaptjukh bronsemedaljør, i begge meisterskapane bakom verdsmeister og olympiameister Lars Riedel, og sin eigen landsmann Vladimir Dubrovsjtsjik. Under sommarleikane 2000 i Sydney presterte Kaptjukh sitt livs lengste diskoskast, med 67,59 meter enda han på fjerdeplassen. I 2003 vann han si andre VM-bronse, medan han i Aten-OL 2004 enno ein gong vart nummer fire.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*EM 1990 i Split: Nr 4 – 63,72 m
*VM 1991 i Tokyo: Nr 12
*VM 1993 i Stuttgart: Nr 7 – 61,64 m
*VM 1995 i Göteborg: Bronsemedalje – 65,88 m
*OL 1996 i Atlanta: Bronsemedalje – 65,80 m
*VM 1997 i Aten: Nr 11 – 60,12 m
*OL 2000 i Sydney: Nr 4 – 67,59 m 
*VM 2001 i Edmonton: Nr 6 – 66,25 m
*VM 2003 i Paris: Bronsemedalje – 66,51 m
*OL 2004 i Aten: Nr 4 – 65,10 m
*VM 2005 i Helsinki: Utslått i kvalifiseringa (61,04 m=nr 20)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Wassil Kapzjuch|Wassil Kapzjuch]]» frå ,  den 25. juli 2019.*
Tønsberg-Kameratene

**Idrettsforeningen Tønsberg-Kameratene** er eit idrettslag heimehøyrande i byen Tønsberg i Vestfold. Idrettslaget vart stifta 10. oktober 1917 og er aktivt med i boksing, vektløfting og bryting. Fram til 1980-åra hadde laget også grupper som dreiv med fotball, friidrett og turn, desse gruppene skipa då sine eigne, frittståande idrettslag.

Dei mest kjende utøvarane i Tønsberg-Kameratene har vore friidrettsutøvaren Rune Nilsen, boksaren Steffen Tangstad og vektløftaren Ruth Kasirye.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tønsberg-Kameratene|Tønsberg-Kameratene]]» frå ,  den 25. juli 2019.*
Tuscaloosa

**Tuscaloosa** er ein by i Tuscaloosa County i delstaten Alabama i USA. Byen har om lag 99&nbsp;543 ibuarar og er eit industri- og  handelssenter i vestre, sentrale Alabama.

Tuscaloosa fekk byrettar i 1819. Namnet har byen etter ein indianarhovding av ei muskogee-stamme.

Robert Jemison Van de Graaff, Otis Davis og Eddie Hinton var alle frå Tuscaloosa.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tuscaloosa|Tuscaloosa]]» frå ,  den 25. juli 2019.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Romersk keisar

**Romersk keisar** var den høgaste stillinga i Romarriket frå enden av Den romerske republikken i 27 f.Kr. 
Herskarane av riket brukte ei rekkje ulike titlar gjennom historia til riket. Ofte snakkar ein om at ein romar blei keisar når han tok i bruk tittelen *[[Augustus og augusta|augustus]]* eller *[[cæsar]]*. Ein annan tittel som var mykje brukt var *[[imperator]]*, opphavleg ein militær ærestittel. Tidlegare keisarar brukt også tittelen *[[princeps]] civitatis* ('førsteborgar'). Keisarar samle ofte opp ulike titlar frå republikken, som *[[princeps senatus]]*, *[[romersk konsul|consul]]* og *[[pontifex maximus]]*.

Legitimeten til ein keisar bygde på kontrollen hans over den romerske hæren og anerkjenning frå det romerske senatet. Ein keisar kunne utropast av troppane sine, eller bli gjeven keisarlege titlar av senatet, eller begge delar. Dei første keisarane herska åleine, medan seinare keisarar kunne vera samregentar og dela på styret av riket.

Romarane rekna stillinga som keisar som ulik den til ein konge. Den første keisaren, Augustus, nekta einkvar omtale som monark. Sjølv om Augustus kunne hevda at makta hans var republikansk kunne ikkje etterfølgjaren hans, Tiberius, lett hevda det same. Likevel blei det gjort forsøk i dei første hundre åra det fanst romerske keisarar, frå Augustus til Diokletian, på å framstilla keisarane som leiarar av ein republikk.

Diokletian innførte Tetrarkiet og ulike styringsreformer som delte keisarstillinga inn i ein for Vestromarriket og ein for Austromarriket. Frå denne tida og til enden på riket herska keisarar ope som monarkar, men kontrasten med «kongar» blei oppretthalden. Sjølv om keisarstillinga stort sett gjekk i arv, kunne ho berre arvast om det fanst ein passade kandidat som både hæren og byråkratiet kunne godta. Dermed følgde ein ikkje prinsippet om automatisk arverett for trona. Nokre element frå det republikanske styresettet, som senat, konsular og magistratar, blei oppretthaldne til og med etter at Vestromarriket fall.

Vestromarriket braut saman mot slutten av 400-talet, etter talrike invasjonar frå germanske stammar. Romulus Augustulus er ofte rekna som den siste keisaren i vest etter at han blei tvinga til å abdisera i 476, sjølv om Julius Nepos heldt på eit krav på trona som blei anerkjend av Austromarriket fram til han døydde i 480. Eter at Nepos døydde avvikla den austromerske keisaren Zeno stillinga og proklamerte seg sjølv som eineherskar av eit sameint Romarrike. Den austlege keisarlinja fortsette å styra frå Konstantinopel («Ny-Roma») og kallaseg sjølv romerskekeisarar fram til byen fall for osmanarane i 1453. Den siste aromerske keisaren var Konstantin XI Palaiologos, som fall under erobringa av Konstantinopel..

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Roman emperor|Roman emperor]]» frå ,  den 25. juli 2019.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

;Bibliografi
*
*
*
*
*
*
*
* 
*
George Clark, tredje baronett av Dunlambert

**George Anthony Clark** () var 3. baronett av Dunlambert (frå 1951), og kunne difor bruka «sir» framom namnet sitt. Han var ein framståande medlem av Orangeordenen og leiande politikar for Ulster Unionist Party frå Nord-Irland.

## Bakgrunn

Baroniet Dunlambert ligg i Belfast, og vart skipa i 1917 til bestefaren, forretningsmannen og unionistpolitikaren George Clark, som hadde skotsk presbyteriansk bakgrunn.
George Anthony Clark gjekk på Canford School, ein eksklusiv høgstatusskule i Dorset i det sørvestlege England, før han vart bonde og direktør.
Faren hans var Sir George Clark, 2. baronett av Dunlambert, og han vart etterfylgd som 4. baronett av Dunlambert av broren (Sir) Colin Clark.
George Anthony Clark gifta seg med Nancy Catherine Clark (1927-2016), som og hadde familienamnet Clark. Dei fekk ei dotter.

## Politisk karriere

Clark vart vald som representant for Ulster Unionist Party til regionsparlamentet i Belfast frå Belfast-valkrinsen Dock i 1938, men vart ikkje attvald i 1945. Han vart seinare (1951) vald til senatet i Nord-Irland, der han sat til 1969 og var *deputy speaker* 1957-1959. Frå 1967 til 1972 var han formann for "Standing Committee" det store partirepresentantskapet på opptil 360 medlemer som representerte alle delar av unionistpartifamilien (irekna Orangeordenen) og som valde partileiar og "sentralstyre" (executive committee) for partiet. Frå 1980 til 1990 var han President for Ulster Unionist Council det største overordna representantskapet for partiet. Ulster Unionist Council var kjerna i partiet, og presidentvervet der, kan reknast som ein av dei viktigaste posisjonane i partiet. Frå 1957 og i ein periode på ti år, var han stormeister i Grand Orange Lodge of Ireland, og han var "Imperial Grand President" for Imperial Grand Orange Council of the World 1958-1961.

Sir George Clark må difor reknast som ein sentralfigur i Nordirsk unionisme og Orangeisme frå slutten av 1930-åra til 1980-åra. Clark representerte tradisjonelle sekteriske unionist- og Orangeverdiar. I 1959, medan Clark var sentral i Senatet og Orangestormeister for Irland, intervenerte han kraftig mot eit framlegg om at katolikkar kunne få medlemskap og verta valkandidatar for Ulster Unionist Party. I diskusjonen om dette vart det peikt på at eit av føremåla til partiet var "to protect civil and religious liberties." Sir George Clark "skaut ned" framlegget ved å presisera fylgjande: "I would draw your attention to the words "civil and religious liberty". This liberty, as we know it, is the liberty of the Protestant religion ... in view of this it is difficult to see how a Roman Catholic, with the vast difference in our religious outlook, could either be acceptable within the Unionist Party as a member or, for that matter, bring himself unconditionally to support its ideals. Furthermore, and Orangeman is pledged to resist by all lawful means the ascendancy of the Church of Rome ..."

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sir George Clark, 3rd Baronet|Sir George Clark, 3rd Baronet]]» frå ,  den 25. juli 2019.*