open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Turmarsj

**Turmarsj** er ein sport der ein går arrangerte turar. I Noreg blir mange av turmarsjane arrangert av Norges Turmarsjforbund sentralt, og ei rekke lokale turmarsjforeningar.

Sporten passar for alle menneske, små og store, og ein treng ikkje andre eigenskapar for å delta enn turglede. Ein treng ikkje eingong kunne gå, då det ikkje er uvanleg å sjå barnevogner og rullestolar ute i løypa. Det er ingen konkurranse, tidtaking eller vinnarar, berre høve til trim og sosialt samhald, samt moglegheiter for å vere med på bussturar og andre turar til steder i inn- og utland for å delta i turmarsjar andre stader. For å delta betaler ein ei deltakaravgift som varierer frå 10 til litt over 100 NOK, avhengig av om ein berre ønskjer IVV-stempel i deltakarbeviset eller medalje i tillegg til IVV-stempelet.

Distansane ein går varierer frå 5 til over 20 km, og terrenget varierer mellom asfalterte sentrumsgater, landevegar, skog og fjell. Det er ein god måte å bli kjent med eigen by eller bygd eller andre delar av landet.

Turmarsjane var populære like etter krigen og på 1980- og 1990-talet.

Etter år 2000 har interessa dalt og mange turmarsjar har blitt avlyste eller lagt ned permanent.

## Organisering
I Noreg er turmarsj organisert i Norges Turmarsjforbung som igjen er medlem av Internationaler Volkssportverband (IVV).
Norges Turmarsjforbund

**Norges Turmarsjforbund** (NTF, tidlegare *Norges Folkesportforbund*) er eit forbund som har som formål å fremme folkesport i Noreg.

Med folkesport meiner ein sportsarrangement som er opne for alle, av typen turmarsj, vandring, sykkeltur, skiløp og svømming. Arrangementa skal vere utan konkurransemoment, tidtaking og vinnarar. I løpet av året blir det arrangert nesten 3000 ulike arrangement av desse typane.

Forbundet vart skipa 25. januar 1975 under namnet Norges Turmarsjforbund for så å skifte namn til Norges Folkesportforbund. I 2009 tok ein attende det opphavlege namnet.

NTF er medlem av den overordna, internasjonale organisasjonen *[[Internationaler Volkssportverband]]* (IVV). IVV koordinerer samarbeidet mellom dei ulike nasjonale folkesportsforbunda. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Norges Turmarsjforbund
*Internationaler Volkssportverband
Internationaler Volkssportverband

**Internationaler Volkssportverband** (IVV) eller det *internasjonale folkesportforbundet* har sete i München i Tyskland.

IVV vart stifta i 1968 av representantar frå Tyskland, Austerrike, Sveits og Liechtenstein. 
Folkesport vart tidleg utbreidd i store delar av Vest-Europa. Frå 1990 nådde sporten òg Aust-Europa, Nord-Amerika og delar av Asia. 

## Medlem
Følgjande land (forbund) er (2011) tilslutta IVV: 

Europa:
Belgia, Danmark, Estland, Finland, Frankrike, Hellas, Island, Italia, Luxemburg, Nederland, Noreg, Polen, Slovakia, Sveits-Liechtenstein, Sverige, Sør-Tyrol, Tsjekkia, Tyskland, USA, Ungarn, Austerrike, Storbritannia og Tyrkia.

Asia:
Japan, Kina, Sør-Korea og Taiwan.

Amerika:
Brasil, Canada og USA.

Dessutan er arrangørar i Andorra, Argentina, Australia, Kroatia, Kypros, Irland, Latvia, Litauen, Malta, Mongolia, Namibia, New Caledonia, New Zealand, Paraguay, Romania, Russland, Saipan, Slovenia, Sør-Afrika, Spania og Thailand direkte medlem av IVV.	

Norges Turmarsjforbund er medlem i forbundet.

## Referansar


## Bakgrunnsstoff
* Heimeside til IVV (tysk og engelsk)
* Heimeside til DVV (Deutsche Sektion)
* Heimeside til Österreichischen Volkssportverbandes (ÖVV) im IVV (Österreichische Sektion)
Savuhavet

**Savuhavet** er eit randhav til Indiahavet. Det er omkransa av øyar som høyrer til dei mindre  Sundaøyane.

Savuhavet ligg mellom øyane Flores i nord, Timor i aust, Savu i sør og Sumba i vest. I vesten og sør går Savuhavet over i Indiahavet, i nord i Floreshavet og i aust i Bandahavet.

Savuhavet er ned til 3&nbsp;500 meter djupt. Frå vesten mot aust er det om lag 600 kilometer vidt, frå norden mot sør om lag 200 kilometer. Størst byen ved Savuhavet er Kupang, vest på øya Timor, med ca. 450&nbsp;000 innbyggarar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Sawusee|Sawusee]]» frå ,  den 5. januar 2011.*
Floreshavet

**Floreshavet** (indonesisk Laut Flores) er havområdet sør for den indonesiske øya Sulawesi og nord for Flores og Sumbawa. Mot vest går Floreshavet over i Javasjøen og Balihavet; mot aust i Bandahavet.

Floreshavet dekker eit areal på i kring 240&nbsp;000 km². Det vert rekna som eit randhav til Stillehavet, og har mellom Flores og Sumbawa samband med Indiahavet.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Floreshavet|Floreshavet]]» frå , den 5. januar 2011.*
Bandahavet

**Bandahavet** (indonesisk: Laut Banda) er eit havområde i Indonesia. Det vert avgrensa av Molukkane i nord og aust, Sulawesi i vest og av Timor i sør. Havet går over i Arafurahavet i aust, Timorhavet i sør, Floreshavet i vest og Molukkhavet og Seramhavet i nord. Bandahavet er eit randhav til Stillehavet.

Bandahavet strekker seg om lag 1&nbsp;000 km frå aust til vest og 500 km frå nord til sør. Det dekker eit totalt areal på ca 740&nbsp;000 km². På det djupaste er det ca 7&nbsp;200 meter.

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bandahavet|Bandahavet]]» frå , den 5. januar 2011.*
Arafurahavet

**Arafurahavet** (indonesisk *Laut Arafura*) er eit randhav til Stillehavet. Det ligg aust for Indonesia, sør for Ny-Guinea og nord for Australia. Mot vest grensar Arafurahavet til Timorhavet og Bandahavet, og mot aust dannar Torressundet passasje mot Korallhavet. Mot sør dannar Arafurahavet den breie Carpentariabukta mellom Arnhem Land og Kapp York-halvøya.

Arafurahavet er 1290 km langt og 560 km breitt. Havet er eit grunt sokkelhav med djupner på mellom 50 og 80 meter.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Arafurahavet|Arafurahavet]]» frå , den 5. januar 2011.*
Rundskolmslekta

**Rundskolmslekta** (*Anthyllis*) er ei planteslekt i ertefamilien. Ein art veks i Noreg.

### Norsk art
* Rundskolm (*Anthyllis vulneraria*)

## Kjelder

*Dansk Wikipedia.
*Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.

## Bakgrunnsstoff
*
Absjeronhalvøya

**Absjeronhalvøya** (aserbajdsjansk *Abşeron yarımadası*) er ein region i Aserbajdsjan. Baku, den største og mest folkerike byen i landet, og storbyområdet kring byen med forstadane Sumgayit og Khirdalan ligg på halvøya.

Det er tre distrikt på halvøya. To av desse er urbane (Baku og Sumgayit), og ein (Absjeron rajon), er eit forstadsdistrikt i Absjeronområdet. 

Halvøya strekkjer seg 60 km austover og ut i Kaspihavet og er 30 km på det breiaste. Sjølv om ho teknisk sett er den austlegaste forlenginga av Kaukasus, er landskapet berre noko åslendt, og består hovudsakleg av ei svakt kupert slette som endar i ei lang sandtunge kalla Shah Dili, og som i dag er ein del av Absjeron nasjonalpark. På denne delen av halvøya finst det mange kløfter og fleire saltsjøar. 

## Økonomi
Den første petroleumsverksemda i verda fann stad på Absjeronhalvøya frå 1870-åra av. Mykje av landskapet er prega av rustne boretårn. Trass i seriøse miljø- og forureiningsproblem, så er Absjeron kjend for blomar, hagebruk, morbær og fiken. På nordsida av halvøya finne in lange sandstrender som er populære lokale turistattraksjonar. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Absheron|Absheron]]» frå ,  den 6. januar 2011.*  

## Bakgrunnsstoff
* Geografi i Aserbajdsjan
* Historia til Absjeron
* Kort dokumentar om forureining frå kjemisk industri og oljeindustrien på halvøya
Don't Shoot Me I'm Only the Piano Player

***Don't Shoot Me I'm Only the Piano Player*** er det sjette studioalbumet til Elton John. Albumet vart utgjeve i 1973 og produsert av Gus Dudgeon. For andre gong på rad nådde eit Elton John-album fyrsteplassen på listene i USA. 

Albumet inneheldt to Topp 10-singlar, «Daniel» og «Crocodile Rock». Sistnemnde vart Elton Johns fyrste singel på fyrsteplass i USA. Albumet selde om lag 14 millionar eksemplar verda over. Dette er det eine av berre to album frå Johns band med Davey Johnstone, Dee Murray og Nigel Olsson der perkusjonisten Ray Cooper ikkje medverkar. Igjen reiste musikarane til Frankrike og spelte inn albumet i Château d'Hérouville, som på den tida vart kalla «Strawberry Studios». Blåsarane på albumet var arrangert av produsent Gus Dudgeon

## Sporliste

## Medverkande
### Musikarar
*Elton John – vokal, akustisk piano (spor 2-4, 6, 7, 9, 10), elektrisk piano (spor 1, 5), Leslie piano (spor 7), Farfisa orgel (spor 9), harmonium (8), mellotron (1, 2)
*Davey Johnstone – akustisk, elektrisk, og Leslie-gitar (alle spor); banjo (spor 1), sitar (4), mandolin (8), korvokal (2, 7, 10)
*Dee Murray – bassgitar (alle spor), korvokal (spor 2, 7, 10)
*Nigel Olsson – trommer (alle spor), maracas (spor 1), korvokal (spor 2, 7, 10)

;Andre medverkande
*Ken Scott – ARP synthesizer (spor 1)
*Gus Dudgeon – blåsearrangement (spor 3, 5, 7)
*Paul Buckmaster – orkesterarrangement (spor 4, 6)
*Jacques Bolognesi – trombone (spor 3, 5, 7)
*Ivan Jullien – trompet (spor 3, 5, 7)
*Jean-Louis Chautemps, Alain Hatot – saksofonar (spor 3, 5, 7)

### Produksjon
*Produsent – Gus Dudgeon
*Lydteknikar – Ken Scott
*Miksa i Trident Studios (London, UK).
*Koordinator – Steve Brown
*Kunstnarisk leiar og design – David Larkham og Michael Ross
*Fotografi på framsida – Ed Caraeff
*Andre fotografi – Ed Caraeff, Bryan Forbes, Maxine Taupin and Michael Ross.

## Salslister og salstrofé

### Vekeslister

### Årslister

### Salstrofé

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Don&#39;t Shoot Me I&#39;m Only the Piano Player|Don&#39;t Shoot Me I&#39;m Only the Piano Player]]» frå , og «[[:nb:|Don&#39;t Shoot Me I&#39;m Only the Piano Player]]» frå  den 20. november 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
*''Don't Shoot Me I'm Only the Piano Player'' på Allmusic
Den skotske sjølvstendekrigen

**Den skotske sjølvstendekrigen** var ei rekkje militære felttog som blei utkjempa mellom Skottland og England sist på 1200-talet og først på 1300-talet. Den første krigen starta med at England invaderte Skottland i 1296 og ende med underskrivinga av Edinburgh-Northampton-traktaten i 1328. Den andre krigen begynte med at Edvard Balliol og «dei arvelause» invaderte i 1332, og ende med Berwick-traktaten rundt 1357.

Krigane var ein del av den store nasjonale krisa for Skottland, og perioden blei ein av dei mest avgjerande i skotsk historie. Skotsk sjølvstende var drivkrafta gjennom hele konflikten. Ved slutten av begge krigane hadde Skottland framleis status som ein fri og sjølvstendig nasjon. Krigen var også viktig av andre årsaker, som utviklinga av langbogar som eit nøkkelvåpen i mellomaldersk krigføring, og knyttinga av tette band mellom Skottland og Frankrike.

## Forløp

Dei første krigshandlingane vart innleidde etter at kongen av Skottland, Alexander III, døydde i 1286 utan å lata etter seg nokon kronarving. Dette leidde til at dei skotske klanane hamna i disputt om kven som skulle styra landet. Den engelske kongen, Edward Longshanks, hevda at han hadde rett til krona og at Skottland berre var ein del av England. Skottland laga då ei pakt med det engelskfiendtlege Frankrike, og Longshanks bestemte seg for å slå hardt til. I 1296 vart Skottland invadert, og takka vere Longshanks sin store siger i Slaget ved Dunbar vart Skottland raskt okkupert av engelskmennene, noko skottane aldri kunne akseptere.

Under William Wallace samla tusentals skottar seg og starta eit opprør i mai 1297. Den 11. september same året vart engelskmennene sin nordlege armé slegen ved slaget ved Stirling Bridge; skottane triumferte og Wallace vart utropa til regent.

Longshanks kom tilbake i juni 1298 og slo Wallace i Slaget ved Falkirk. Wallace måtte då fly trona og fór til Frankrike. Han vende tilbake til Skottland i byrjinga av 1300-talet og vart teken til fange i Glasgow. Wallace vart ført til London, og pint i hel der.

Alt var likevel ikkje tapt. Longshanks døydde snart av alderdom, og son hans var ikkje like dugande som regent og hærførar. Robert Bruce heldt fram kampen mot England. I det store Slaget ved Bannockburn vart hæren til Edvard II av England slegen, og han flydde med ein båt heim til England. Skottland vart sjølvstendig, og Robert Bruce vart konge.

Frå 1707 vart Skottland og England likevel begge styrt frå London då landa kom i personalunion under Jakob II.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Den skotske uavhengighetskrig|Den skotske uavhengighetskrig]]» frå ,  den 6. januar 2011.*  
**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Skotska frihetskrigen|Skotska frihetskrigen]]» frå ,  den 3. april 2007.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Wars of Independence BBC: Den skotske sjølvstendekrigen (engelsk)
Burgh

**Burgh** (same ord som 'borg') var tidlegare ei nemning på ein britisk by eller sjølvstyrande område. Nemninga «burgh» blei brukt i Skottland og Nord-England, medan resten av England brukte «borough». Opphavleg viste omgrepet til ein by med festning, og blei opphavleg skapt som kongelege burghar av kong David på 1100-talet. Dei blei brukte som valkrinsar i moderne tid, fram til lokalstyret blei reformert i England og Wales i 1974 og i Skottland i 1975.

## Burgh i stadnamn
«Burgh» er brukt som stadnamn, både åleine og i samansetjingar. Ordet åleine er mest brukt om småstader i England, medan suffikset -burgh er utbreidd både i Storbritannia og i område som har hatt britisk innvandring. 

Døme:

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Burgh|Burgh]]» frå , og «[[:nb:|Burgh]]» frå  den 6. januar 2011.*
Lodd

**Lodd** er ei gammal måleeining for masse, spesielt brukt ved veging av sølv og gull, tilsvarande knapt 15 g, noko varierande med tid og stad. Det gjekk 16 lodd på ei mark, og i Noreg etter ca 1540 er det rekna 2 lodd på ein spesidalar. Ein lodd vart igjen inndelt i 4 kvintin eller 16 ort. 

Ved forordning 1. mai 1683 og 10. januar 1698 fvart massen i ein lodd fastsett tilsvarande 14,7 g. Ved lov av 28. juli 1824 vart massen fastsett å tilsvare ei mengd som i dag kan reknast til 14,62 g.

## Sjå òg
* Loddsnor
* Loddline
* Loddrett
* Vekt

## Kjelder
*Lodd i *Historisk leksikon *
Slettebakkstunnelen

**Slettebakkstunnelen** er ein tunnel på linje 1 på Bybanen mellom Slettebakken og Fantoft i Årstad i Bergen. Han vart teken i bruk 22. juni 2010, same dag som Bybanen opna. Tunnelen er 412 meter lang.
Aserbajdsjansk

**Aserbajdsjansk** (*Azəricə*) er eit tyrkisk språk som blir brukt i Aserbajdsjan. Aserbajdsjansk har utvikla seg frå den austtyrkiske oghuz-dialekten, og blir snakka av om lag 31&nbsp;millionar menneske i Aserjbadsjan og nordlege delar av Iran. Språket har tidlegare brukt det arabiske alfabetet og det latinske alfabetet, men under sovjettida vart det kyrilliske alfabetet innført. Etter oppløysinga av Sovjetunionen har ein gått over til det latinske alfabetet etter tyrkisk modell.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Aserbajdsjansk|Aserbajdsjansk]]» frå ,  den 6. januar 2011.*
Flyktningerennet

**Flyktningerennet** er eit 44 km langt skiløp som startar i Nordli i Lierne på norsk side og går over grensa til *Gäddede* i *Strømsund kommune* i Sverige. Eit kortare renn går samstundes siste 15 km av same løypa. Rennet går i klassisk stil. Det er til minne om dei som måtte rømme til Sverige i andre verdskrigen, og går i ein kjend flyktningetrase. Første gongen rennet vart arrangert var i 1950, og med eit unntak har det gått årleg sidan. I 2009 samla rennet 1800 deltakarar.
Soleieslekta

**Soleieslekta** (*Ranunculus*) er ei planteslekt i soleiefamilien. Soleier har tre eller oftast fem gule, grøne eller brunlodne begerblad og oftast fem gule eller kvite blomsterblad med honninggrop nær grunnen (gjerne kalla kronblad). Av og til fylte blomstrar hos nokre av artane (kvitsoleie, engsoleie og krypsoleie). Tjuefem artar veks i Noreg.

### Norske artar
* Issoleie (*Ranunculus glacialis*)
* Kvitsoleie (*Ranunculus platanifolius*)
* Kjempesoleie (*Ranunculus lingua*)
* Grøftesoleie (*Ranunculus flammula*)
* Evjesoleie (*Ranunculus reptans*)
* Lappsoleie (*Ranunculus lapponicus*)
* Setersoleie (*Ranunculus hyperboreus*)
* Dvergsoleie (*Ranunculus pygmaeus*)
* Snøsoleie (*Ranunculus nivalis*)
* Polarsoleie (*Ranunculus sulphureus*)
* Nyresoleie (*Ranunculus auricomus*)
* Engsoleie (*Ranunculus acris*)
* Krypsoleie (*Ranunculus repens*)
* Krattsoleie (*Ranunculus polyanthemos*)
* Knollsoleie (*Ranunculus bulbosus*)
* Ballastsoleie (*Ranunculus sardous*)
* Piggsoleie (*Ranunculus arvensis*)
* Saltsoleie (*Ranunculus cymbalaria*)
* Tiggarsoleie (*Ranunculus sceleratus*)
* Vårkål (*Ranunculus ficaria*)
* Leirsoleie (*Ranunculus hederaceus*)
* Storvassoleie (*Ranunculus peltatus*)
* Vassoleie (*Ranunculus aquatilis*)
* Småvassoleie (*Ranunculus trichophyllus*)
* Dvergvassoleie (*Ranunculus confervoides*)
## Kjelder

* Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Ranunkelsläktet|Ranunkelsläktet]]» frå , og «[[:da:Ranunkel|Ranunkel]]» frå  den 6. januar 2011.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Samebyar i Sverige

Dei samiske områda i Sverige er organiserte i samebyar.

Dette er ei liste over dei 51 **samebyane i Sverige**.

## [[Fjellsameby]]ar
# Könkämä sameby
# Lainiovuoma sameby
# Saarivuoma sameby
# Talma sameby
# Gabna sameby
# Leavas sameby
# Girjas sameby
# Báste sameby
# Unna Tjerusj
# Sirges sameby
# Jåkkåkaskatjiellde
# Tuorpon sameby
# Luokta Mavas sameby
# Semisjaur-Njarg sameby
# Svaipa sameby
# Gran sameby
# Ran sameby
# Ubmeje tjeälddie
# Vapsten sameby
# Vilhelmina norra sameby
# Vilhelmina södra sameby
# Frostvikens norra sameby
# Ohredahke sameby
# Raedtievaerie sameby
# Jiingevaerie sameby
# Jovnevaerie sameby
# Njaarke sameby
# Kall sameby
# Handölsdalens sameby
# Tåssåsens sameby
# Mittådalens sameby
# Ruvhten sijte
# Idre sameby

## [[Skogssameby]]ar
#Vittangi sameby
#Gällivare sameby
#Serri sameby
#Udtja sameby
#Ståkke sameby
#Maskaur sameby
#Västra Kikkejaur sameby
#Östra Kikkejaur sameby
#Mausjaur sameby
#Malå sameby

## [[Konsesjonsreindrift|Konsesjonssameby]]ar

# Muonio sameby
# Sattajärvi sameby
# Tärendö sameby
# Korju sameby 
# Pirttijärvi sameby 
# Ängeså sameby
# Kalix sameby
# Liehittäjä sameby

## Kjelder
* Lista er henta frå svensk wikipedia, 5.1.2011.

## Bakgrunnsstoff
* Karta över samebyarnas områden (www.samer.se)
Balihavet

**Balihavet** er havområdet nord for dei indonesiske øyane Bali og Lombok og sør for Kangeanøyane. Balihavet går over i Javasjøen i nord og Floreshavet i aust. Det er eit randhav til Stillehavet, og leier gjennom sundet mellom Bali og Lombok frå Stillehavet over i Indiahavet. Havet dekker eit arel på 45&nbsp;000 km2 og er ned til 1&nbsp;590 meter djupt.

Oseanografisk er Balihavet ein del av Floreshavet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bali Sea|Bali Sea]]» frå ,  den 6. januar 2011.*
Austrått i Sandnes

**Austrått** er ein bydel i Sandnes kommune med  7 937 innbyggjarar (1. januar 2015). 
Bydelen ligg sør-aust for sentrum og har eit landareal på 6,8 km².

Austrått består nesten berre av bustadområde og friområde, i tillegg til noko landbruk. Av anna næring finn ein blant anna  Mattilsynet sitt regionkontor for Rogaland og Agder, og Lyse Energi.
Bydelen har opplevd stor vekst de siste år, og var ei tid den folkerikaste i kommunen med over 10 000 innbyggjarar. Folketalet gjekk ned då Bogafjell blei skild ut som eigen bydel i 2011. 

Høyland kyrkje frå 1841 er den einaste kyrkja i bydelen. I nærleiken av kyrkja ligg det populære turområdet Melshei. Området eigner seg både til turgåing og ski, med 8 km lysløype og stiar som strekker seg inn i Rogaland arboret.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Austrått i Sandnes|Austrått i Sandnes]]» frå , den 6. januar 2011 og 16. mai 2025.*
Malakkasundet

**Malakkasundet** er eit smalt havområde i Indiahavet som ligg mellom øya Sumatra i sør og Malayahalvøya i Søraust-Asia. Sundet grensar til landa Indonesia i sør, og Malaysia og Singapore i nord. Det strekker seg aust-vest og er 800 km langt. Det meste av sundet er mellom 50 og 300 km breitt, på det smalaste er det berre 2,5 km breitt. Sundet munnar i aust ut i eit randhav til Stillehavet.

Malakkasundet er verdas mest trafikkerte farvatn med ca. 50&nbsp;000 skipspasseringar i året. Transporten gjennom sundet utgjer nær ein ¼-part av den totale utanrikshandelen i verda. Perioden 1995-2005 var sjørøveri til stor plage for skipstrafikken, med opptil over 200 årlege kapringar. Sidan har kyststatane i området forsterka patruljeringa av sundet, og sjørøveriet har minka mykje.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Malackasundet|Malackasundet]]» frå , den 6. januar 2011.*
Batur

**Gunung Batur** er ein aktiv stratovulkan som ligg ved kratersjøen Danau Batur på den indonesiske øya Bali. Vulkanen ligg midt mellom to konsentriske kalderaer, nordvesten for Gunung Agung. Batur er 1&nbsp;717 meter høg.

Det fyrste dokumenterte utbrotet i vulkanen er frå 1804. Sidan då har vulkanen vore regelmessig aktiv. Siste utbrotet fann stad i 2000.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mount Batur|Mount Batur]]» frå ,  den 6. januar 2011.*  

## Bakgrunnsstoff
Naoto Kan

**Naoto Kan** () er ein japansk politikar for Det demokratiske partiet. Han har vore statsminister i Japan sidan 4. juni 2010.
Dei paralympiske leikane

**Dei paralympiske leikane** er dei offisielle olympiske leikane for utøvarar med fysiske handikapp. Dette inkluderer rørslehandikapp, amputerte utøvarar, utøvarar med nedsett syn og med cerebral parese. 

## Historie

Dei fyrste paralympiske sommarleikane vart haldne i Roma i 1960. Dei fyrste vinterleikane vart haldne i Örnsköldsvik i 1976. 

Den 19. juni 2001 skreiv Den internasjonale olympiske komite (IOC) og Den internasjonale paralympiske komite (IPC) under ein avtale som sikrar at paralympiske leikar skal haldast like etter OL på same staden.

IOC har i tillegg til dei paralympiske leikane, to andre konkurransar for personar med handikapp. Dei heiter Special Olympics og Den internasjonale komitéen for døveidrett.

## Norske utøvarar

* Ragnhild Myklebust, sitjeski. (22 paralympiske gullmedaljar og 1 bronse) 
* Tommy Urhaug, bordtennis. (Bronse frå paralympiske sommarleikar 2008 i Beijing.)
* Mariann Vestbøstad, symjing. (Bronse frå paralympiske sommarleikar 2008 i Beijing.)

## Paralympiske sommarleikar

* Paralympiske sommarleikar 1960, Roma, Italia
* Paralympiske sommarleikar 1964, Tokyo, Japan
* Paralympiske sommarleikar 1968, Tel Aviv, Israel
* Paralympiske sommarleikar 1972, Heidelberg, Tyskland
* Paralympiske sommarleikar 1976, Toronto, Canada
* Paralympiske sommarleikar 1980, Arnhem, Nederland
* Paralympiske sommarleikar 1984, Stoke Mandeville, Storbritannia og New York, USA
* Paralympiske sommarleikar 1988, Seoul, Sør-Korea
* Paralympiske sommarleikar 1992, Barcelona, Spania
* Paralympiske sommarleikar 1996, Atlanta, USA
* Paralympiske sommarleikar 2000, Sydney, Australia
* Paralympiske sommarleikar 2004, Athen, Hellas
* Paralympiske sommarleikar 2008, Beijing, Kina
* Paralympiske sommarleikar 2012, London, Storbritannia
* Paralympiske sommarleikar 2016, Rio de Janeiro, Brasil 
* Paralympiske sommarleikar 2020, Tokyo, Japan
* Paralympiske sommarleikar 2024, Paris, Frankrike 
* Paralympiske sommarleikar 2028, Los Angeles, USA

## Paralympiske vinterleikar

* Paralympiske vinterleikar 1976, Örnsköldsvik, Sverige
* Paralympiske vinterleikar 1980, Geilo, Noreg
* Paralympiske vinterleikar 1984, Innsbruck, Austerrike
* Paralympiske vinterleikar 1988, Innsbruck, Austerrike
* Paralympiske vinterleikar 1992, Tignes-Albertville, Frankrike
* Paralympiske vinterleikar 1994, Lillehammer, Noreg
* Paralympiske vinterleikar 1998, Nagano, Japan
* Paralympiske vinterleikar 2002, Salt Lake City, USA
* Paralympiske vinterleikar 2006, Torino, Italia
* Paralympiske vinterleikar 2010, Vancouver, Canada
* Paralympiske vinterleikar 2014, Sotsji, Russland
* Paralympiske vinterleikar 2018, Pyeongchang, Sør-Korea
* Paralympiske vinterleikar 2022, Beijing, Kina
* Paralympiske vinterleikar 2026, Milano og Cortina d'Ampezzo, Italia

## Kjelder

* Artikkelen er dels omsett frå Bokmålswikipedia, henta inn 7. januar 2011.
Det kongelege mausoleet

**Det kongelege mausoleet** er eit kongeleg gravkapell på Akershus festning i Oslo. Mausoleet vart bygd for å hyse dronning Mauds sarkofag, og er oppført i kalkstein frå Asker etter teikningar frå 1939 av arkitekt Arnstein Arneberg. Men på grunn av den tyske okkupasjonen under den andre verdskrigen vart ikkje mausoleet reist før i 1948, og dronningas kiste stod i Gamle Aker kyrkje så lenge krigen varte, deretter i Slottskyrkja på festningen, der ho òg hadde stått før krigen.

Mausoleet er eit tilbygg til Slottskyrkja i sørfløya, og ligg inn i den såkalla Jomfruhagen mellom kyrkja og Jomfrutårnet. Rommet der dronningas sarkofag fekk plass, har ein tønnekvelv av kalkstein og veggar kledde med gjellebekksmarmor. Golvet er av slipte fliser av kalkstein med eit krona krossmotiv felt inn. I ei nisje står det eit alter som er dekorert av kunstmålaren Henrik Sørensen, og midt framfor dette alteret står sarkofagen, som er ein dobbeltsarkofag i kvit nordlandsmarmor der òg kong Haakon 7. vart lagt til kvile i 1957. I ein sarkofag av grøn marmor attmed kviler Märtha og kong Olav V. Båe sarkofagane er teikna av Arnstein Arneberg. 

## Fotnotar

## Kjelder

*Trond Norén Isaksen: Nidarosdomen eller Akershus?. Oslo museum: ''Byminner'' nr.3/2012.
Dvergsoleie

**Dvergsoleie** (*Ranunculus pygmaeus*) er ei plante i soleiefamilien. Arten har ei sirkumpolar utbreiing. Planta vert kring 5 cm høg og og har langskafta lysgrøne blad og grann stengel med brune hår. Blomsteren er 6-7 mm brei. Begerblada er lodne og kronblada korte og lysgule. Nøtta har kort kroknebb. Dvergsoleie blømer kring juli månad på fuktige stader og snøleger til fjells. 

Planta veks i alle fjelltrakter i Noreg. Ho er funnen opp til 2230 m i Jotunheimen. 

## Kjelder

*Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.
**Denne artikkelen bygger på «[[:is:Dvergsóley|Dvergsóley]]» frå ,  den 7. januar 2011.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Krypsoleie

**Krypsoleie** er ei plante i soleiefamilien. Arten har ei sirkumpolar utbreiing og er mykje av ein kosmopolitt. Planta vert kring 20 cm høg og er mørkgrøn, snau eller håra. Krypande stengel med røter ved ledene og opprette greina stenglar. Bladet delt i tre tydeleg skafta flikar. Han har snau nøtt med kort rett nebb. Krypsoleie blømer kring juni månad på fuktige stader og i åkrar. 

Den opphavlege utbreiinga av krypsoleie er i Europa, Nord-Afrika og tempererte delar av Asia. Han finst også innført i Australia, New Zealand, Nord- og Sør-Amerika. Krypsoleie er vanleg gjennom heile Noreg, og er funnen opp til 1230 moh. på Hardangervidda.

## Kjelder

*Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Revsmörblomma|Revsmörblomma]]» frå ,  den 7. januar 2011.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Agung

**Gunung Agung** er er ein 3&nbsp;142 meter høg stratovulkan på øya Bali i Indonesia. Vulkanfjellet er det høgste på øya. Det dominerer det ikringliggjande landskapet og påverkar verlaget. Skyene kjem inn frå vest og vert av Agung tømt for vassdamp, slik at vestsida av fjellet er frodig og grøn og austsida turr og gold.

Agung hadde fleire store utbrot i 1963-64, til saman i kring 1900 menneske omkom. Vulkanen er framleis aktiv, med eit stort og svært djupt krater som av og til spyr ut røyk og oske. Frå distanse framstår fjellet som heitt konisk, trass i at det har eit stort krater.

Frå toppen av fjellet er det mogleg å sjå toppen av Gunung Rinjani på øya Lombok, men begge fjelltoppane er ofte innhylla i skyer.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mount Agung|Mount Agung]]» frå ,  den 7. januar 2011.*
Rinjani

**Gunung Rinjani** er ein 3&nbsp;726 meter høg stratovulkan på øya Lombok i Indonesia. Han er den nest høgste vulkanen etter Kerinci, og også det nest høgste fjellet i landet.
 
Rinjani er ein av vulkanane som høyrer til vulkanbogen Sunda-bogen. Vulkanbogen oppstod gjennom subduksjon av den oseaniske jordskorpa, som høyrer til den australske tektoniske plata. Vulkanane i Sunda-bogen er for størstedelen høgeksplosive. Rinjani ligg ikkje særleg langt frå Tambora, som hadde eit svært kraftig utbrot i 1815.

Gunung Rinjani nasjonalpark vart oppretta i 1997, fjellet er såleis verna. I den 6 x 8,5 km vide kalderaen ligg den 230 meter djupe kratersjøen Segara Anak. Meir enn 20 landsbyar ligg om kring det som innbyggarane ærar for å vere eit heilag fjell.

Dei siste større vulkanutbrota fann stad i mai 2009 og i mai 2010.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Rinjani|Rinjani]]» frå ,  den 7. januar 2011.*  

## Bakgrunnsstoff
Kerinci

**Gunung Kerinci** er ein 3&nbsp;805 meter høg stratovulkan på øya Sumatra i Indonesia. Det er den høgste vulkanen i Indonesia, og det høgste fjellet på Sumatra. Fjellet ligg i provinsen Jambi, i den sentrale delen av Sumatra, i Barisanfjella nær sørvestkysten på øya og om lag 130 kilometer sør om Padang.

Vulkanen er det mest framståande kjenneteiknet i nasjonalparken Kerinci-Seblat, og reiser seg med barskogskledde bergsider mellom 2&nbsp;400 og 3&nbsp;300 meter over det kringliggjande landskapet. Vulkanen er 8 kilometer brei og 25 kilometer lang ved fjellfoten, noko som gjer han avlang i retning nord-sør. Ved toppen finst eit djupt og 600 meter vidt krater som ofte er delvis fylt med eitt grøngult vatn. Kerinci er ein av dei mest aktive vulkanane på Sumatra, siste utbrot fann stad i 2009.

I 1877 tok to mann seg til topps på Kerinci, som dei aller fyrste.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Kerinchi|Kerinchi]]» frå ,  den 7. januar 2011.*
Issoleie

**Issoleie** eller **reinblom** er ei plante i soleiefamilien. Arten har ei amfiatlantisk utbreiing. Planta vert kring  5-20 centimeter høg og er snau, blank og saftfull. Issoleie har ein eller nokre få toppstilte blomstrar. Begerblad og kronblad sit lenge på. Kronblada er først kvite, men vert snart raudfiolette. Planta blømer kring juli månad på grus og snøleger til fjells. 

Issoleie veks i Noreg frå Telemark til Finnmark. Planta er funnen opp til 2370 m på Galdhøpiggen. 

## Underartar
Ein reknar i dag med to underartar:

*subsp. *glacialis* - er amfiatlantisk, dvs veks på begge sider av Atlanterhavet frå Eurasia til Grønland. 

*subsp. *alaskensis* - veks i Alaska

Den tidlegare underarten subsp. *camissonis* er skilt ut som eigen art *Ranunculus camissonis* veks på begge sider av Beringstredet. Somme plassar er det feilaktig skrive *Ranunculus chamissonis*.

## Kjelder

*Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.
*issoleie ''Ranunculus glacialis'' L., artsdatabanken.no

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Isranunkel|Isranunkel]]» frå ,  den 7. januar 2011.*
Puncak Jaya

**Puncak Jaya** (tidlegare **Carstenszpyramida**) er eit 4&nbsp;884 meter høgt fjell på den indonesiske delen av Ny-Guinea. Det er det høgste fjellet på den australske kontinentalplata, og det høgste fjellet i Oseania.

Puncak Jaya er det høgste fjellet mellom Himalaya og Andesfjella og det er det høgste fjellet som ligg på ei øy. Puncak Jaya ligg i fjellkjeda Sudirman Range eller Dugundugoo i dei vestlege delane av det sentrale høglandet i provinsen Papua i den indonesiske delen av Ny-Guinea.

Puncak Jaya vart fram til 1960-talet kalla for Carstenszpyramida etter den nederlandske oppdagaren Jan Carstensz. På ein klar dag i 1623 fekk han som den første europear auge på isbreane på toppen av fjellet. Carstensz vart i samtida gjort til lått i Europa då han fortalde at han hadde sett snø på eit fjell nær ekvator. Isbreane finst framleis på toppen av Puncak Jaya, men mildare klima har ført til at dei har vorte stendig mindre.

Fjellet vart klive første gongen i 1962 av eit turlag leia av den austerrikske fjellklatraren Heinrich Harrer, dei andre deltakararane var Albert Huizenga, Russell Kippax og Philip Temple.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Puncak Jaya|Puncak Jaya]]» frå ,  den 7. januar 2011.*
AMFI Nesttun

**AMFI Nesttun**, tidlegare **Nesttunsenteret**, er eit kjøpesenter i Fana bydel i Bergen, ca. 10 km sør for Bergen sentrum. Senteret opna i 1996 og har 23 butikkar. Det ligg i Nesttun sentrum, kommunesenteret i tidlegare Fana kommune, som er eit komprimert handels- og serviceområde med i alt 110 verksemder innan handel, post og bank i tillegg til ei rekkje private og offentlege servicefunksjoner. Staden er eit trafikknutepunkt, og Nesttun terminal var førebels endestasjon for byggjetrinn éin i utbygginga av Bybanen i Bergen. Bybanestasjonen Nesttun sentrum vart bygd rett utanfor senteret, og opna 21. juli 2013 då byggjetrinn to i utbygginga av bybanen stod ferdig.

5. november 2015 bytta senteret namn frå Nesttunsenteret til AMFI Nesttun då AMFI Drift AS tok over drifta.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Nettstad om Nesttunsenteret 
* Hordaland - Fremtidig situasjon
Lomboksundet

**Lomboksundet** er eitt sund mellom dei indonesiske øyane Bali og Lombok, og er ei sjølei mellom Indiahavet og Balihavet. Sundet er på det smalaste 18 kilometer breitt, og om kring 60 kilometer langt.

Lomboksundet er omkring 250 meter djupt, og vert derfor nytta som alternativ farlei av skip som er for djuptgåande for Malakkasundet på veg mellom Indiahavet og Stillehavet.

Sundet utgjer ei del av ei skarp biogeografiske grenselinje mellom faunaen i Søraust-Asia og den australske regionen, ei skiljelinje som vert kalla Wallacelinja. 
Biologar trur det var djupna på sundet som skilde dyra som fanst på kvar side frå kvarandre. Då havnivået gjekk ned under istida i pleistocen hadde øyane Bali, Java og Sumatra alle samband til det asiatiske fastlandet.
Dei fekk ein asiatisk fauna. Det djupe vatnet i Lomboksundet heldt Lombok og Dei små Sundaøyane skilde frå det asiatiske fastlandet. Desse øyane vart i staden koloniserte av australasiatisk fauna.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Lomboksundet|Lomboksundet]]» frå ,  den 6. januar 2011.*  


**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Lombok Strait|Lombok Strait]]» frå ,  den 4. juni 2023.*
Mårdalen haldeplass

**Mårdalen** er ein haldeplass på linje 1 på Bybanen. Haldeplassen opna 21. juni 2013 og ligg ved sida av Fanavegen i Fana i Bergen. Denne haldeplassen vart i tidlegare planar kalla *Tors veg*. Det vart bygd ei gangbru over Fanavegen i tilknyting til haldeplassen. 

17. oktober 2013 vart ei kvinne påkøyrd og drepen då ho skulle krysse bybanesporet på haldeplassen.

## Kjelder
* BT - Bybanen i mål ved Lagunen 
* 
* 

## Fotnotar
Jonsokkollslekta

**Jonsokkollslekta** (*Ajuga*) er ei planteslekt i lepeblomsterfamilien. Dette er fleirårige plantar med grov ugreina stengel og tettblada blomsterstand. Blå blomstrar. Krona sit på etter at ho er visna. Tre artar veks i Noreg.

Artar i Noreg:
* Jonsokkoll (*A. pyramidalis*), livskraftig (LC)
* Krypjonsokkoll (*A. reptans*), sterkt truga (EN) i Raudlista 2021
* Storjonsokkoll (*A. genevensis*), framandart, ingen kjend risiko (NK) i Framandartslista 2018

## Kjelder




----
*Dansk wikipedia.
Blåkollslekta

**Blåkollslekta** (*Prunella*) er ei planteslekt i leppeblomfamilien. Dette er små fleirårige plantar. Nedre delen av stengelen er krypande. Dei har store blomstrar i eit hovud i toppen som kan vera blå eller fiolett eller sjeldnare kvit på farge. 

To artar av slekta veks i Noreg:
* Blåkoll (*P. vulgaris*), livskraftig (LC) i Raudlista 2021
* Storblåkoll (*P. grandiflora*), framandart, ikkje risikovurdert i Framandartslista 2018, vurdert til låg risiko (LO) i den førebels utgåva av Framandartslista 2023

## Kjelder




----
**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Brunelle|Brunelle]]» frå ,  den 7. januar 2011.*  

## Bakgrunnstoff
*
Skjoldberarslekta

**Skjoldberarslekta** (*Scutellaria*) er ei planteslekt i leppeblomfamilien. Dette er plantar der blomstrane snur til same side. Begerlepane er udelte, tverre, den øvre med pukkel på ryggen (skjoldet). Lang røyrforma krone.

To artar frå slekta veks i Noreg:
* skjoldberar (*S. galericulata*), livskraftig (LC) i Raudlista 2021
* storskjoldberar (*S. altissima*), framandart, ingen kjend risiko (NK) i Framandartslista 2018

## Kjelder




----
*Tysk Wikipedia.

## Bakgrunnsstoff
*
Dåslekta

**Dåslekta** (*Galeopsis*) er ei planteslekt i leppeblomfamilien. Medlemene er eittårige ugrasplantar, dei har lange leder nede, korte oppe, og store blad under dei øvre blomsterkransane. Blomstrane har beger med stive broddspisse tenner. Dei har krone med lang røyr, heil overlepe og tredelt underlepe.

Fire artar veks i Noreg:
* Guldå (*G.  speciosa*), livskraftig (LC)
* Kvassdå (*G. tetrahit*), livskraftig (LC)
* Vrangdå (*G. bifida*), livskraftig (LC)
* Dundå (*G. ladanum*), kritisk truga (CR) i Raudlista 2021

Nokre andre artar er registrert gjennom einskildfunn:
* Smaldå (*G. angustifolia*), framandart, ikkje risikovurdert
* Mjukdå (*G. pubescens*), framandart, ingen kjend risiko (NK) i Framandartslista 2018
* Bleikdå (*G. segetum*), framandart, ikkje risikovurdert

## Kjelder




----
**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Hanekro|Hanekro]]» frå ,  den 7. januar 2011.* 

## Bakgrunnsstoff
Slaget ved Crécy

**Slaget ved Crécy** (moderne fransk: *la Bataille de Crécy*; moderne engelsk: *Battle of Crécy*, på engelsk òg stava *Cressy*) var eit av dei viktigaste slaga i løpet av hundreårskrigen og vart utkjempa av ein hovudsakleg engelsk-walisisk hær kommandert av kong Edvard III av England og ein større fransk hær støtta av genovesiske armbrøstskyttarar kommandert av kong Filip VI av Frankrike 26. august 1346 nær Crécy-en-Ponthieu nord i Frankrike. Kombinasjonen av nye våpen, det vart nytta kanonar kanskje for første gong i eit europeisk slag, og taktikkar har fått mange historikarar til å rekna dette slaget som byrjinga på slutten av det klassiske riddarskapen. Den engelske hæren nytta hovudsakleg langbogeskyttarar mot dei franske tunge kavaleristane og armbrøstskyttarane, og deira bruk av taktikk og overlegne våpen sikra dei ein knusande siger i slaget. Dette var den første av dei tre store engelske sigrane under hundreårskrigen; dei to andre var slaga ved Poitiers i 1356 og Azincourt i 1415.

## Bakgrunnsstoff
Slaget ved Agincourt

**Slaget ved Agincourt** var eit større slag i løpet av Hundreårskrigen. Det vart utkjempa mellom engelske og franske styrkar nær Agincourt ved elva Somme i det nordlege Frankrike den 25. oktober 1415, på festdagen for dei heilage brørne Crispin og Crispinian. Den engelske hæren var under leiing av Henrik V, òg i nærkampane. Den franske kongen Karl VI var svekka av sjukdom og mentale problem, så dei franske styrkane vart av den grunn leidde av den såkalla Connétable av Frankrike, Charles d'Albret og ei rad framståande adelsmenn frå Armagnac-partiet. Slaget er vidgjete for bruken av den engelske langbogen, som saman med utnyttinga av terrenget og den våte marka meir enn vog opp for skilnaden i talet på soldatar.

Slaget er særleg kjent frå William Shakespeare sitt skodespel *[[Kong Henrik V]]*, der kong Henrik viser til Crispin og Crispinian i sin vidgjetne tale til soldatane før slaget (akt IV, scene 3).

## Bakgrunnsstoff

* Barker, Juliet: *Agincourt: The King, the Campaign, the Battle* (amerikansk utgave: *Agincourt : Henry V and the Battle That Made England*), London: Little, Brown. 2005, ISBN 9780316726481.
* Mortimer, Ian: *1415: Henry V's Year of Glory*, London, 2009 Bodley Head. ISBN 9780224079921.
Svinerotslekta

**Svinerotslekta** (*Stachys*) er ei planteslekt i leppeblomfamilien. Slekta omfattar rundt 300 artar. Dei veks naturleg i Europa, Afrika, Asia, Australia og Nord-Amerika. Kinaskokk (*S. affinis*) blir dyrka som rotfrukt.

Plantar i svinerotslekta er eit- eller fleirårige urter, halvbuskar eller buskar. Blada er enkle og heilranda eller tanna. 
Blomane er 1–2&nbsp;cm lange og sit anten i toppen av stilken eller i axilen, mellom oversida av bladstilk og stengel.
Dei har beger med fem eller ti nervar. Dei kan vera kvite, rosa, lilla, raude eller lysegule på farge. Krona kan ha om lag like lang overlepe som underlepe.

## Artar i Noreg

Ny artar av slekta er kjende frå Noreg. Fleire av dei veks berre på avfallsplassar eller er forvilla frå hagar og er berre kjende frå einskildfunn.

Etablerte artar:
* Skogsvinerot (*S. sylvatica*), livskraftig (LC)
* Åkersvinerot (*S. palustris*), livskraftig (LC)
* Lammeøyre (*S. byzantina*), framandart, låg risiko (LO) i Framandartslista 2018

Artar kjende frå einskildfunn eller svært få funn:
* Orientsvinerot (*S. annua*), framandart, ikkje risikovurdert
* Småsvinerot (*S. arvensis*), framandart, ingen kjend risiko (NK)
* Salviesvinerot (*S. cretica* ssp. *salviifolia*) framandart, ikkje risikovurdert
* Kranssvinerot (*S. germanica*), framandart, ingen kjend risiko (NK)
* Myntesvinerot (*S. menthifolia*) framandart, ikkje risikovurdert
* Lækjesvinerot (*S. recta*) framandart, ikkje risikovurdert

## Galleri

Stachys sieboldii 2.JPG|*Stachys affinis*
Stachys ajugoides var. rigida.jpg|*Stachys ajugoides* var. *rigida*
Stachys alopecuros RHu 02.JPG|*Stachys alopecuros*
Stachys annua sl5.jpg|*Stachys annua*
Stachys arvensis flower4 (16375561382).jpg|*Stachys arvensis*
Stachys balansae-MW0547112-live.jpg|*Stachys balansae*
NETTLE, HEDGE (stachys bullata) (9-5-07) coon creek -1 (1331736717).jpg|*Stachys bullata*
0 Stachys byzantina - Yvoire (2).JPG|*Stachys byzantina*
SCARLET HEDGE-NETTLE (Stachys Coccinea) (4-10-14) pena blanca lake, scc, AZ (13779561854).jpg|*Stachys coccinea*
PR Milská stráň 005 - čistec německý (Stachys germanica) 02.JPG|*Stachys germanica*
Stachys iberica kz02.jpg|*Stachys iberica*
Stachys nivea (21203174138).jpg|*Stachys nivea*
Stachys persica 01.jpg|*Stachys persica*
Stachys thunbergii - Flickr - peganum (1).jpg|*Stachys thunbergii*


## Kjelder




----
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Stachys|Stachys]]» frå , og «[[:sv:Syskesläktet|Syskesläktet]]» frå  den 13. september 2019.*
St Olaf's Church i Wasdale Head

**St Olaf's Church** i Wasdale Head i Cumbria i Nordvest-England er ei av dei minste kyrkjene i England, kan hende den aller minste. Kyrkja ligg vakkert til i ein lund med barlind i nærleiken av det høgste fjellet og den djupaste innsjøen i Lake District National Park, og er rekna som «fjellklatrarkyrkja» i England.

Namnet St Olaf's Church er frå 1977; tidlegare hadde kyrkja vore utan namn. Det var presten i kyrkja på denne tida, som hadde vener i Noreg, som gjorde framlegg om at kyrkja vart vigsla til den norske helgenkongen Heilag-Olav eller Sankt Olav. Dei eldste kjeldene som nemner kyrkja er frå 1550, men ein reknar med at ho er eldre. Ifylgje tradisjonen skal taksperrene i kyrkja opphavleg ha vore spanta i eit vikingskip.

## Bakgrunnsstoff
* Wasdale - St Olaf's Church at Visit Cumbria
Sjunkhatten nasjonalpark

**Sjunkhatten nasjonalpark** (*Dávga suoddjimpárkka*) er ein norsk nasjonalpark som ligg i eit kupert fjell- og dalområde i Nordland; nord for Bodø og sør/vest for Sørfolda-fjorden. Parken vart oppretta i 2010, for å «ta vare på et stort, sammenhengede og villmarkspreget naturområde som inneholder særegne, representative økosystemer og landskap, og som er uten tyngre inngrep». Den dekker eit område på 417,5&nbsp;km².

Nasjonalparken ligg i kommunane Bodø, Fauske og Sørfold. Parken har blitt lansert som «Barnas nasjonalpark», og regjeringa ønskjer å legge vekt på spesiell tilrettelegging og utvikling av tilbod retta mot barn og unge.

## Geografi, landskap, geologi
Landskapet er prega av erosjon frå isbrear, med spisse toppar og avrunda fjell, dalbotnar og morenar. Området har mange elver og vatn, og viltre fjellelver pregar landskapet.

Det finst fleire sjeldne plante- og dyreartar. Av desse er 18 såkalla raudlisteartar.

Verneområdet har òg ein sjeldan høg grottetettleik og framstår som et av de viktigaste grotteområda i Noreg.

## Forvaltning og bruk av området
Næringsinteressene i verneområdet er knytt til tradisjonelle næringar. Duokta reinbeitedistrikt ligg innanfor nasjonalparken og har beiteinteresser i store delar av området. Jordbruket har òg beiteinteresser, det beiter fleire tusen sauer innanfor nasjonalparken.

## Referansar
;Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
*Informasjonsside om Sjunkhatten nasjonalpark  hos Direktoratet for naturforvaltning.
* regjeringen.no: Pressemelding ved opprettinga 5.2.2010
Staal Jørpeland Idrettslag

**Staal Jørpeland Idrettslag** (stifta 1919) er eit idrettslag frå Jørpeland like utanfor Stavanger. Idrettslaget består av friidrett-, handball- og fotball-lag.

## Fotball
Staal Jørpelands fotballklubb vart stifta i 1919. Herrelaget spelar i 3. divisjon avdeling 3. Heimedraktane er grøne med svarte loddrette striper, medan bortedrakten er kvit. Staal Jørpeland IL spelar heimekampane på Jørpeland stadion. Trenar for A-laget er den tidlegare Bryne-spelaren Hallgeir Hinna.

## Bakgrunnsstoff
Offisiell nettstad: http://www.staal-il.no
Jørpeland stadion

**Jørpeland stadion** er eit idrettsanlegg på Jørpeland i Strand kommune. Banedekket på fotballbanen er naturgras. Staal Jørpeland Idrettslag spelar heimekampane sine her. Anlegget på Jørpeland er klassifisert som eit sentralanlegg, og dermed er Strand kommune ansvarlege for drifta.
Fister Idrettslag

**Fister Idrettslag** vart stifta av nokre ungdommar på Fister i 1963, men vart først godkjent av Idrettsforbundet i 1964. 

Ungdommane som stifta laget reiste etter kvart vekk frå heimbygda for å ta vidareutdanning, og dermed vart laget delvis lagt på is dei første åra. I 1968 kom nye fisterbuar inn i styret, og aktivitetsnivået auka.

Først var det stort sett snøidrett som skiløp, men etter kvart fekk ein også augo opp for sommaridrett som friidrett. Tor Magne Wikene fekk blåsa liv i volleyballinteressa, og det gjekk så langt at volleyballaget nærma seg andre divisjon. På vinteridrettssida voks skeiseinteressa fram. Tore Sandvik vart både trenar og organisator for unge skeisetalent, og det største talentet vart Jostein Staurland. I både vestlandsmeisterskap og kretsmeisterskap hevda Fister-løpane seg, og fekk gode resultat og plasseringar. Draktfargen til Fister Idrettslag var grøn.

I 2006 vart Fister Idrettslag slått saman med Idrettslaget Hjelm, og det nye idrettslaget fekk namnet Hjelmeland Idrettslag.
Idrettslaget Hjelm

Idrettslaget Hjelm var eit idrettslag i Hjelmeland i Ryfylke.

Laget hadde bakgrunn i Hjelmeland Turn- og Idrettsforening, som vart stifta i 1910, og dermed var det første idrettslaget i Ryfylke.

I 2006 slo IL Hjelm seg saman med Fister Idrettslag og danna Hjelmeland Idrettslag.
Hjelmelandshallen

**Hjelmelandshallen** er ein idrettshall i Hjelmeland i Ryfylke. Hallen vart ferdigstilt opna i år 2000.

Her samlast barn og unge til aktivitetar som byggjer opp og styrkjer kroppen. Handball og fotball er dei aktivitetane det er mest av. Det finst også styrkerom til utleige. Nokre helger i året er det samlingar, der fotball, handball eller volleyball blir sett i fokus. Annankvar fredagskveld blir det arrangert ungdomsrom, der ungdommane møtest i foajéen for å spela, sjå på TV, høyra musikk, driva aktivitetar inne i hallen og ha det gøy saman.

Hjelmeland Idrettslag er den største brukaren av hallen.
Hjelmeland bygdemuseum

**Hjelmeland bygdemuseum** er eit lokalmuseum i Hjelmeland kommune i Ryfylke. Det er ei avdeling under Ryfylkemuseet. Sidan hausten 2007 har det halde til i Vågahuset i Hjelmelandsvågen, med inngang gjennom Hjelmeland bibliotek.

## Historikk
Hjelmeland bygdemuseum vart oppretta i 1975. Det lokale museumslaget Makkamjølsklubben stod for mykje innsamling, konservering og katalogføring av materiale. Etter ein avtale i 2006 blei gjenstandssamlinga i Hjelmeland bygdemuseum overført til Ryfylkemuseet.

## Utstillingar

Bygdemuseet har tre temautstillingar: Skomakarverkstaden, Eldhuset og Husmannsstova. Eldhuset viser ei rekkje gjenstandar som vart nytta i samband med matlaging. I skomakarverkstaden har ein prøvd å gjenskapa eit skomakarmiljø frå Hjelmeland. I ein periode hadde Hjelmeland heile 9 skomakarar. Husmannstova er også ei rekonstruksjon av svunnen tid. Hjelmeland var ei husmannsbygd og skal også ha fostra Noregs siste husmann, Aanen Holmen, som var husmann på Haugen under Fundingsland heilt til han døyde i 1980.

## Kjelder
* Hjelmeland bygdemuseum av Ryfylkemuseet