open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Magnus Halvorsen

**Johan Magnus Halvorsen** () var ein forretningsmann, stortingsrepresentant og statsråd frå Ålesund.

Halvorsen var son av ein kjøpmann i Ålesund, som døydde då Magnus var ni år gammal. Sjølv tok han eksamen ved ein  høgare allmennskule i heimbyen, før han i fjortenårs-alderen vart tilsett i hos ein landhandlar på Sunnmøre. I 1874 vart han styrar Selje forbruksforeining (samvirkelag) i Nordfjord. Allereie året etter byrja han som reisande på strekninga Møre-Finnmark for fleire fabrikkar og firma i Bergen. I 1881 etablerte han seg som kjøpmann i Trondheim, med vekt på handel med sild og annan fisk. Han leia firmaet fram til 1909. Sidan var han styrar av Noregs Bank i Trondheim, og elles aktiv næringsaktør i Trondheim.

1895-1904 var Halvorsen medlem av formannskapet i Trondheim.

Han sat på Stortinget i fire periodar:
* 1898–1900 for Venstre som 2. representant frå Trondheim og Levanger, medlem av Lagtinget og næringskomite nr 1.
* 1904–06 for Samlingspartiet som 4. representant frå Trondheim og Levanger.
* 1907–09 for Venstre som 1. representant frå Baklandet krins i Trondheim. Åra 1904-09 var han medlem av næringskomite nr 1 og valkomiteen. I 1907 medlem av den forsterka janrbanekomiteen.
* 1910–12 for Frisinna Venstre som 1. representant fra Baklandet. Formann i næringskomite nr 1 i 1910, og i valkomiteen i 1912.

Halvorsen var finansminister 23. oktober 1907–18. mars 1908.

Han var ei tid formann i Frisinna Venstre.

Under storlockouten i 1911 verka Halvorsen, saman med Alfred Eriksen, som meklar. For denne innsatsen vart dei begge tildelt Borgardådsmedaljen i gull. Han var tidlegare tildelt 7. juni-medaljen.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*
Jesús Navas

**Jesús Navas González** () er ein spansk fotballspelar som spelar for Sevilla (2020). Han har òg landskampar for Spania. Navas var med på å vinna UEFA-cupen med Sevilla i 2006 og 2007.

Navas lir av kronisk heimlengt og panikkanfall i så sterk grad at han har forlate treningsleirar som har vore for langt borte frå Sevilla og har vore open om dette. Han vart rekna som ein lovande landslagsspelar på U21-nivå, men måtte gi seg med landslagsspel på grunn av angstproblema. I august 2009 kunngjorde han at han ville freista å overvinna desse problema for å kunne spela landslagsfotball, og han debuterte for A-landslaget 14. november 2009 i ein heimekamp mot Argentina. Han vart teken ut til fotball-VM i 2010 i Sør-Afrika, og skåra det første landslagsmålet sitt i ein oppvarmingskamp mot Sør-Korea før VM, 3. juni 2010. Under sjølve turneringa starta han kampen mot Honduras i gruppespelet og kom inn som innbytar i gruppekampen mot Sveits og finalen mot Nederland, då Spania vart verdsmeistrar.

## Fotnotar
Sørøysund kommune

**Sørøysund kommune** er ein tidlegare kommune i Finnmark, som no er ein del av Hammerfest kommune. Hammerfest by og landdistrikt blei i 1852 delt opp i Hammerfest by og Hammerfest landdistrikt. 1. juli 1869 blei Hammerfest landdistrikt delt opp i Sørøysund og Kvalsund kommunar. 1. januar 1992 blei Sørøysund kommune slått saman med Hammerfest kommune. Sørøysund kommune omslutta Hammerfest fullstendig, og kommuneadministrasjonen låg i Hammerfest.

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for tidlegare Sørøysund kommune frå 1920 til 1991:**

:*a* *Dette talet omfattar eit område som vart overført frå Sørøysund til [[Hammerfest kommune]] i 1963. Dette området hadde då 33 innbyggjarar.*

## Kjelder
Nord-Varanger kommune

**Nord-Varanger kommune** er ein tidlegare sjølvstendig kommune i Finnmark, opphavleg del av Vadsø formannskapsdistrikt. I tidlegare tider skilde ein mellom Vadsø kjøpstad og Vadsø landsokn, men i kommunal forstand var dei éi eining til 1. januar 1894 då landsoknet tok namnet Nord-Varanger og blei eigen kommune med 1296 innbyggjarar.

1. januar 1964 blei Nord-Varanger kommune slått saman med Vadsø til den nye Vadsø kommune. Nord-Varanger kommune hadde ved samanslåinga 1587 innbyggjarar.

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for tidlegare Nord-Varanger kommune frå 1894 til 1964:**

## Fotnotar
Carl Theodor Rode

**Carl Theodor Rode** () var ein norsk prest og politikar for Høgre. Frederik Rode var far hans.

Rode var fødd i Christiania. Han vart student i 1853 og cand. theol. i 1860. 1861 vart han stiftskapellan i Troms, same året vart han sokneprest i Kistrand i Finnmark. Dessutan prost i Hammerfest 1865-69. 1869 vart han residerande kapellan og 1879 sokneprest i Stjørdal. Dette embetet hadde han til 1904, åra 1889-99 var han i tillegg prost i Søre Innherad.

Rode var ordførar  og forlikskommissær i Kistrand, og han var medlem av Stjørdal heradsstyre frå 1881 til 1883.

På Stortinget 1868-69 var Rode 2. representant frå Finnmarkens amt. Han var sekretær i kyrkjekomiteen.

Rode døydde i Kristiania i 1909.

## Kjelder

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* 

## Bakgrunnsstoff
* Carl Theodor Rode  i slektsdatabase
Frederik Rode

**Frederik Rode** () var ein prest og stortingsmann. Han var far til Carl Theodor Rode og Otto Rode.

Rode var fødd i København, far hans var generalkrigskommissær Hans Henrik Rode. Han vart student i Christiania i 1819 og cand. theol. i 1824. 1820-21 var han huslærar, og 1824-25 lærar ved katedralskulen i hovudstaden. Elles manuduktør i teologi.

Frå 1826 var Rode sokneprest til Alta-Talvik og prost i Vest-Finmarken, der han i «flere aar førte et fuldstændig nomadeliv for at betjene» dei vidstrakte embetsdistrikta. Sokneprest i Gjerpen 1834-54 og attåt prost i Bamble frå 1843. Stiftsprost i Christiania 1854 og hoffpredikant. 1859-75 var han sokneprest i Lier. Både i 1849 og 1859 fekk han flest stemmer før bispeutnemningar, Tromsø fyrst og Bergen sidan, men baud seg fri begge gongane.

Rode var 2. representant på Stortinget 1833 for Finnmark. Han var formann i komiteen om tiendrettane i Finnmark og sekretær i kyrkjekomiteen.

Henrik Ibsen gjekk til konfirmasjonsundervisning hos Rode i juni og juli 1843.

Etter at han slutta som prest i Lier, budde Rode i Kristiania. Døydde der i 1883.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

*
Otto Rode

**Otto Frederik Waldemar Rode** () var ein norsk gardbrukar og stortingsmann. Han var son til Frederik Rode og bror til Carl Theodor Rode.

Rode var fødd på prestegarden i Gjerpen. Han vart gardbrukar på storgarden Frydenlund i Lier. I Lier hadde han ei rekke kommunale verv. 1900-03 var han 1. varamann til Stortinget frå Buskerud, møtte 11.-29. januar 1902 i staden for Bernhard Tandberg. Han representerte Høgre og møtte i vegkomiteen. Perioden 1903-06 var han 2. varamann.

Rode døydde 1911 på garden sin i Lier.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Anerood Jugnauth

**Anerood Jugnauth** () er ein mauritisk politikar frå byen Vacoas-Phoenix i distriktet Moka, og har sete som både statsminister og president på Mauritius.

Han vart statsminister i landet fyrste gong i 1982, som Seewoosagur Ramgoolam sin etterfylgjar. Jugnuath vart sitjande i fire samanhengjande periodar, frå 1982 til 1995, og er med det den som til no har vore statsminister lengst på Mauritius. I år 2000 vart han statsminister på nytt, men gjekk av i 2003 då han vart etterfølgd av Paul Bérenger.

I 2003 vart Jugnauth vald til president, og han sat som president samanhengjande fram til 2012. I 2014 vann partiet hans valet og han vart utnemnd til statsminister igjen. Han gjekk av att i januar 2017, på grunn av høg alder, og let sonen Pravind Jugnauth overta som statsminister.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Anerood Jugnauth|Anerood Jugnauth]]» frå ,  den 3. august 2010.*
Navinchandra Ramgoolam

**Navinchandra Ramgoolam** () er ein mauritisk politikar som var statsminister i landet frå 2005 til 2014. Ramgoolam er leiar for Labour Party på Mauritius, og var oppossjonsleiar frå 1991 til 1995.  Han er son til Mauritius sin fyrste statsminister, Seewoosagur Ramgoolam.

Navinchandra Ramgoolam vart fyrst vald til statsminister i 1995, og beheldt stillinga til år 2000, då Anerood Jugnauth tok over. Ramgoolam vart gjenvald i 2005.
## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Navinchandra Ramgoolam|Navinchandra Ramgoolam]]» frå ,  den 15. september 2020.*
Frederik Georg Lerche

**Fredrik Georg Lerche** () var ein norsk jurist, forfattar og politikar.

## Liv
Lerche var fødd på Vallø, faren var forvaltar ved Vallø saltverk. Sjølv vart han student i 1825. I studentida var han ein trufast tilhengar av barndomsvenen Henrik Wergeland. Han tok juridisk embetseksamen i 1830. År 1838 vart han underrettsprokurator i Søndre Trondhjems amt, med bustad i Trondheim. Frå 1843 var han overrettsprokurator. Ved sidan av sakførarpraksisen skreiv han fleire verk om jus og norsk rettshistorie.

Lerche vann anerkjenning mellom folk, og under påverknad av Marcus Thrane sin agitasjon vart han vald til stortingsmann for Trondheim. På Stortinget 1851 var han formann i justiskomite nr 2 og i lovkomiteen. Ved neste stortingsval mangla han ei stemme på å verte 1. representant, og vart til sist 4. varamann. Han kom atter på Stortinget 1857 og i 1858, og var i 1857 medlem av bankkomiteen.

Frå 1858 budde Lerche på garden sin, Kvamme, i Strinda. Han flytta i 1867 til Paris, andrekona hans var frå Frankrike. Under omleiringa av Paris i 1870 gjorde han, 67 år gammal, vakttjeneste på vollane. Han deltok derimot ikkje kommunardoppstanden i 1871, då «han ansaa anarkisterne liksom preusserne for motstandere av friheten og civilistationen». Han døydde i Paris i 1883.

## Verk
* *Kongeriget Norges offentlige Ret* (1830)
* *[http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2009020912003 Om Nødvendigheden af Reform i vor Retspleie]* (1845)
* *Yderligere Bidrage til Juristeriets Karakteristik* (1846)
* *Udsigt over Norges Statsforfatning og Retspleie under dets Selvstændigheds-Periode i Middelalderen* (1846)
* *[http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2008031210003 Systematisk Oversigt over constitutionel Forfatnings Væsen og dens Indflydelse paa Lovgivning og borgerlige Forholde]* (1853)
* *Paa hvilket Punkt af politisk Udvikling befinder Norge sig for Tiden?* (1862)
* *Om Capital, Penge, Credit og Bankvæsen* (1868)

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*
* *[[Salmonsens konversationsleksikon]]*, 2. utg., bind XV, s. 697. København: J. H. Schultz, 1923.

; Fotnotar 

## Bakgrunnsstoff
Carl Friedrich Bøbert

**Carl Friedrich Bøbert** () var ein tysk-norsk bergverksingeniør og politikar. Søren Georg Abel var svigerfaren hans, Jacob Otto Lange svigersonen.

Bøbert var fødd i Hettstedt i Tyskland, der far hans var bergmeister. Han gjekk latinskulen i Bernburg og gjekk så tre år i praksiskurs ved ulike bergeverk i Tyskland. Vidare studerte han etter tur ved bergskulen i Clausthal, universitetet i Halle og bergakademiet i Freiburg. For å gjere seg kjend med høgare administrasjon var han ei tid tilsett som auditør ved det kongelege gruvekontoret i Freiburg.

I 1827 innvandra Bøbert til Noreg då han av Benjamin Wegner vart rekruttert til bergmeister ved Blaafarveværket i Modum. Saman med Wegner og hytteinspektør Friedrich Roscher var han ein av dei sentrale personane i leiinga av Blaafarveværket under verket si stordomstid som Noregs største industribedrift og verdas leiande koboltprodusent i fyrste halvdelen av 1800-talet. I 1839 vart han fyrstedirektør ved Kongsberg sølvverk, ei stilling han hadde til han døydde.

Bøbert var ordførar i Kongsberg i 1852 og stortingsrepresentant for byen i 1865-66. På Stortinget var han medlem av næringskomite nr 1.

Han døydde på Kongsberg i 1869.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Høydalsmo

**Høydalsmo** er ei bygd i Tokke kommune i Telemark. Bygda ligg ved europaveg 134, og fylkesveg 45 startar her og går til Dalen og vidare til Setesdal. På Høydalsmo er Høydalsmo skule, ein kombinert barne- og ungdomsskule med skulefritidsordning og om lag 85 elevar. I samband med skulen er det samfunnshus og fotballbane.

Høydalsmo har eit aktivt idrettslag, Høydalsmo IL, som har vore vertskap for fleire store arrangement. Idrettslaget har lagt tilhøva godt til rette for langrenn på ski.

På Høydalsmo vegkro stoppar over 100 lastebilar kvar dag på veg mellom Haugesund og Oslo. I 2007 vart det derfor etablert ein bibliotekfilial der sjåførar kan låne lyd- og vanlege bøker til køyreturen.

Ein person frå Høydalsmo vert i Vest-Telemark kalla for ein «høysekk».

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Vegbiblioteket på Høydalsmo
Port Louis

**Port Louis** er hovudstaden på Mauritius og landet sin største by. Byen er oppkalla etter kong Louis XV. Port Louis er også namnet på distriktet byen ligg i, eitt av dei ni distrikta Mauritius er inndelt i.

Port Louis var i bruk som hamn allereie i 1638. I 1735, under fransk regjering, vart Port Louis administrativt senter for Mauritius og ein viktig forsyningsstopp for franske skip som skulle rundt Kapp det gode håp.

I byen i dag kan ein sjå m.a. ei festning bygd av britane i 1835, basargater, handleområdet Caudan Waterfront, Universitetet i Mauritius, sentralbank, Chinatown, naturhistorisk museum, og romersk-katolsk og anglikansk katedral. I Port Louis ligg også minnesmerket Aapravasi Ghat, til minne om dei mange indiske arbeidarane som vart henta inn til Mauritius for å arbeida på sukkerplantasjane i landet. Aapravasi Ghat er på UNESCO si verdsarvliste.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Port Louis|Port Louis]]» frå ,  den 3. august 2010.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Årviksand

**Årviksand** er den nest største bygda på Arnøya i Skjervøy kommune, med 88 innbyggjarar i 2025 (kilde: SSB). Bygda ligg ved Årvikbukta i Lopphavet, med utsikt til Fugløya. Årviksand er i dag den nordlegaste busette staden på øya, ved enden av Fylkesveg 347. I Årviksand er det postkontor, butikk, barneskule og barnehage. 

Under andre verdskrigen skjulte norske og sovjetiske partisanar seg for nazistane i ei hola i Rotvåg, eit stykke nord for Årviksand. Her observerte dei båttrafikken i området, og rapporterte både til London og Moskva. Då dei hadde lege der i nokre månader, vart dei oppgjevne til nazistane av lokale informantar, og nokre av dei vart drepne. Det er sett opp eit minnesmerke for dei avlidne partisanane midt i bygda.

Av næringsverksemd er fiskebruket Årvikbruket det viktigaste. Bruket har 13 fast tilsette, og hadde i 2008 ein omsetnad på 26&nbsp;548&nbsp;000. Her vert det produsert saltfisk, tørrfisk og klippfisk. Årviksand Verksted er ein bilverkstad med fem tilsette.

## Kjelder
Gabriel Monsen

**Gabriel Monsen** () var ein norsk losoldermann i Tananger, ordførar og stortingsmann.

Gabriel Monsen var son av ein losoldermann. Ein yrkesposisjon han sjølv hadde frå 1824. Han var også gardbrukar, og tillegg postopnar, gjestgivar, landhandlar og skipsreiar.

Han var den første ordføraren i Håland herad (nærast dagens Sola). Monsen var ordførar i Håland 1837-41, 1846-49, 1854-55 og 1860-79, og var forlikskommissær i mange år.

Monsen var valmann ved alle valting til stortingsval frå 1832 til 1879, bortsett frå eit val. Han var stortingsmann for Stavanger amt 1842-1848, vald som 3. representant i 1842, sidan som 4. representant. På alle tingsamlingane var han medlem av tollkomiteen. 1851 og 1854 var han 1. varamann til Stortinget.

Lokalt er han kjend for å ha bygt det såkalla Monsenhuset i Tananger, der han døydde.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*
Even Saxlund

**Even Saxlund** () var ein jurist, politikar og embetsmann, fødd i Stange. Mikkel Anderssen Saxlund var faren hans, Michael Saxlund sonen hans.

Saxlund tok juridisk embetseksamen 1835, arbeidde i Justisdepartementet frå 1836 til 1838. Frå 1838 var han fut og sorenskrivar i Aust-Finnmark. Han var fyrst busett i Vadsø, sidan i Vardø. I 1852 vart han utnemnd til byfut i Fredrikshald.

Saxlund var stortingsmann for Finmarkens amt 1845-51 og for Fredrikshald krins på nye tre Storting 1854, 1857-1858 og 1862-64. Han var sekretær i bankkomiteen 1845, av Odelstinget og tollkomiteen 1848. Sekretær i Stortinget 1851, 1854, 1857 og i tollkomiteen 1857. Formann i tollkomiteen 1857, i komiteen om mursteinstollen 1858, og i gasje- og pensjonskomiteen. Medlem av Lagtinget 1863 og 1864, samt av deputasjonane til Eidsvoll 17. mai 1864 og Stockholm 4. november 1864.

Saxlund var høgsterettsassessor frå 1864 til 1894, og var såleis medlem av riksretten over Selmer-regjeringa i 1884.

Etter han tok avskjed frå høgsterett busette Saxlund seg i København, der han døydde i 1903.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

## Litteratur
* S. H. Finne-Grønn:*Slegten Michelet*. Chistiania 18??
Simon Holmesland

**Simon Pedersson Holmesland** () var ein underoffsier, gardbrukar, lensmannog stortingsmann frå Holum i Vest-Agder. Peter Holmesland var sonen hans, Søren Jaabæk og Johan Holmesland brørne hans.

Han var fødd på Holmesland i Holum, faren var gardbrukar. Sjølv tok han underoffiserseksamen i 1844, og var underoffiser fram til 1856. Gardbrukar i Holum, i fyrste omgang fire år på garden Brinsdal, åra 1857-71 på garden Møll. Han var lensmann i Holum frå 1857 til 1871, deretter i same stilling i Vanse fram til 1894.

Holmesland var stortingsmann frå Lister og Mandals amt frå 1874 til 1879. Han var medlem av militærkomiteen. I si tid var han medlem av heradsstyret i Holum, og sidan av bystyret i Farsund. Elles var han formann i Lister fogderi sin matrikkelkommisjon.

Han døydde i Farsund.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*
Dalen Hotel

**Dalen Hotel** er eit hotell som ligg på Dalen i Tokke i Telemark. Det er teikna av arkitekten Haldor Larsen Børve og stod ferdig i 1894. Bygningen er eit godt døme på drakestilen, med drakehovud, tårn, spir, altanar, utspring og gesimsar. På hotellet er det 38 rom som er innreidde slik dei har vore sidan hotellet vart opna, med fargar, sjablongar og interiør. Alle romma er doble, og 8 av desse har balkong ut mot hagen. Hotellet har òg ein suite og eitt familierom. 

## Soge

Då Telemarkskanalen vart opna i 1892 og turiststraumen slo til, vart Dalen i Tokke eit naturleg sentrum sidan dette var den kortaste vegen mellom Oslo og Bergen. Dalen skorta på eit luksushotell for dei rike og framståande gjestene, og oppførte i 1894 Dalen Hotel som vart bygd med inspirasjon frå norske stavkyrkjer og element frå ornamentikken i vikingtida. Hans Larsen og Lars Rød, begge frå Skien, og Anton Hansen frå Porsgrunn var dei som tok initiativet til skipinga av hotellet, og Haldor Larsen Børve var arkitekt.

Til Dalen Hotel kom prominente gjester frå heile Europa. Av notable personar som har gjesta hotellet kan nemnast det engelske aristokratiet, Kong Oscar II av Noreg og Sverige, keisar Vilhelm II av Tyskland og kong Leopold av Belgia. Kong Haakon og dronning Maud gjesta òg hotellet med dåverande kronprins Olav.

Under den andre verdskrigen tok den tyske okkupasjonsmakta over hotellet, noko som resulterte i at mykje av det originale interiøret vart fjerna og vedlikehaldet av hotellet stoppa opp. Etter ein lengre periode med nedgangstider for Dalen Hotel tok predikanten Åge Samuelsen affære. Han hadde framtidstru på Dalen og kjøpte hotellet. Diverre klarte han ikkje å få bygningane i stand, men greidde å gi hotellet mykje verdifull gaum og PR. Gjennom innsatsen hans kom det interesse for å investere i ivaretaking av hotellet.

På slutten av 1980-talet vart det avgjort å gjere ein siste freistnad på restaurering av hotellet. Hotellet opna på nytt i 1992, etter ei totalrenovering og positive visjonar. Hotellet fekk i 2000 den høgste prisen frå Europa Nostra, ein sølvmedalje, for ivaretaking av Dalen Hotel som eit eineståande kulturminne.

## Kjelder
* Om Dalen Hotel - Telemark hotell  Innhenta 3. august 2010
* Dalen Hotell - Hotell ved Telemarkskanalen  Innhenta 3. august 2010

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
* VisitDalen - Turistinformasjon om Dalen i Telemark
Ulrik Bugge

**Ulrik Bugge** () var ein norsk lærar, prest og stortingsmann.

Bugge var fødd i Drøbak, der far hans då var kjøpmann, seinare flytta han verksemda til Christiania. Sjølv vart sonen student frå katedralskulen i hovudstaden i 1826 og cand. theol. i 1830. Deretter var han styrar ved borgarskulen i Fredrikstad frå 1832, kateket i Risør frå 1836. År 1842 vart han utnemnd til sokneprest i Herad i Vest-Agder. Dette kallet styrte han fram til 1855, då han vart sokneprest i Eid prestegjeld i Sogn og Fjordane. Han sat med det embetet til han døydde.

Bugge var 4. representant til Stortinget for Lister og Mandals amt i 1851 og 1854. I 1851 var han medlem av justiskomite nr 2 og lovkomiteen, i 1854 var han medlem av militærkomiteen.

Han døydde i 1878 på Nordfjordeid.

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*NRKs fylkesleksikon
*
Arnulf Schøyen

**Arnulf Bernhard Schøyen** () var ein norsk kjemikar, apotekar, skulemann og stortingsmann for Høgre, frå Vinger i Hedmark.

Schøyen var son av ein gardbrukar. Frå 1852 gjekk han i lære på Løveapoteket i Christiania og tok medhjelpareksamen i 1855. I 1860 avla han den farmasøytiske eksamen og arbeidde deretter på apotek i hovudstaden og i Drammen til 1861. 1862-64 var han utanlands og studerte kjemi i Heidelberg og Wiesbaden. Dei neste to åra var han tilsett på universitetet i Oslo, på det kjemiske laboratoriet og var elles manuduktør i kjemi og farmakognosi. 1866-70 var han styrar ved ein fabrikk i Elverum som dreiv med tørrdestillasjon av tremasse.

Schøyen flytta i 1870 til lærarstilling ved Trondhjems Tekniske Læreanstalt, rektor på skulen frå 1871 til -86. I tida 1878-80 var han medlem av ein kongeleg kommisjon om ordninga av den tekniske undervisninga, tala der for etableringa av det som skulle bli NTH. Han var også med i departementskomitear som handsama undervisninga i farmasi og av apoteklova. 1895 var han medlem av mellomrikslovkommisjonen.

Schøyen var stortingsrepresentant i periodane 1883-1888 og 1892-94. Frå 1883 til –88 var han vald for Trondheim og Levanger, han var då medlem av budsjettkomiteen. 1892-94 representerte ha Christiania, Hønefoss og Kongsvinger; medlem av Lagtinget, valkomiteen og tollkomiteen.

Frå 1887 var Schøyen apotekar i Christiania. Han døydde i Vinger i 1902.

## Utmerkingar
Schøyen var riddar av St. Olavs Orden og Nordstjerneordenen. 

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* 

= Bakgrunnsstoff =
* Slektstreet til Arnulf Schøyen på Geni.com
Åmdals Verk

**Åmdals Verk**, også skrive **Åmdalsverk**, er ei bygd i Tokke kommune i Telemark. Bygda voks fram på grunn av malmfunn rundt 1690, og her har det vore drive kopargruver i lange tider. Kopargruvene vart i 1945 lagt ned for godt men er no opne for publikum med museum med gruvevandring.

Åmdals Verk har oppvekstsenter, ÅVOS, som har kring 40 born i skulen og 20 i barnehagen.

## Sjå òg
* Åmdals Verk gruver

## Kjelder
* Åmdals Verk oppvekstsenter - ÅVOS - Tokke kommune
Black River

**Black River** er eit distrikt på Mauritius heilt sørvest på øya (nr 1 på kartet). Det har eit areal på 259 kkm. Hovudstaden er Bambous, og folketalet var 60.587 i 2000. Black River er med det det skrinnast busette distriktet på øya. Det finst mykje skog i Black River, m.a. i naturreservatet Black River Gorges.

## Bakgrunnsstoff

*
Flacq

**Flacq** er eit distrikt aust på Mauritius. Det er det største distriktet på Mauritius med eit areal på 298 kkm. Det grensar til Rivière du Rempart i nord, Grand Port, Moka og Pamplemousses i vest. Hovudstaden heiter Centre du Flacq, og distriktet hadde 126. 839 innbyggjarar i år 2000.

Ein kjend turistattraksjon i Flacq er øya Ile Aux Cerfs.

## Bakgrunnsstoff

*
Grand Port

**Grand Port** er eit distrikt søraust på Mauritius. Det har eit areal på 259 kkm, og grensar til Moka og Flacq i nord, og Plaines Wilhelm og Savanne i vest. Distriket hadde 106.665 innbyggjarar i år 2000, og hovudstaden heiter Mahébourg.
Moka

**Moka** er eit distrikt som ligg sentralt på Mauritius (nr. 4 på kartet). Det har eit areal på 221 kkm, og er eitt av to distrikt på øya som ikkje har kyst.

Moka hadde 88. 479 innbyggjarar i år 2000, og hovudstaden heiter Quartier Militaire.
Pamplemousses

**Pamplemousses** er eit distrikt nord på Mauritius (nr. 5 på kartet). Det grensar til Rivière du Rempart i aust, Flacq og Moka i sør og Port Louis i sør-vest. Pamplemousses har eit areal på 179 km², og hovudstaden heiter Triolet. Folketalet var 139 966 i 2015.

Distriktet har fått namnet sitt etter det franske ordet for grapefrukt, etter ein fruktplantasje som fanst på staden. I Pamplemousses finn ein i dag ein stor botanisk hage som har fått namn etter politikaren Seewoosagur Ramgoolam.

La Nicolière, ein av dei større innsjøane på øya, ligg i Pamplemousses.
## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Plaines Wilhems

**Plaines Wilhems** er eit distrikt som ligg sentralt på Mauritius (nr. 6 på kartet.) Det har eit areal på 205 kkm, og innbyggjartalet var 358.182 i år 2000. Hovudstaden er Beau-Bassin/ Rose-Hill. Det ligg fleire relativt store byar i Plaines Wilhelms.
Savanne på Mauritius

**Savanne** er eit distrikt heilt sør på Mauritius (nr. 9 på kartet). Det har eit areal på 259 kkm, og innbyggjartalet var 66.356 i år 2000. Hovudstaden heiter Souillac.
Vilhelm Andreas Wexelsen

**Vilhelm Andreas Wexelsen** () var ein norsk teolog og politikar for Venstre. Han var biskop i Trondheim, og kyrkjestatsråd i to regjeringar. Frederik Wexelsen var far hans, revyartisten Per Kvist sonen.

## Liv og gjerning
Wexelsen var fødd i Klæbu, der far hans var prest. Sjølv vart han student frå katedralskulen i Trondheim i 1867, og vart cand.theol. ved Universitetet i Oslo i 1872. Personalkapellan i Sparbu 1873, og stiftskapellan i Trondheim i 1876. Han var deretter sokneprest i Kolvereid frå 1877 til 1884, og i Overhalla frå 1884 til 1891. Wexelsen var ordførar i Kolvereid i åra 1878–84, og i Overhalla frå 1889 til 1891.

Wexelsen var stortingsrepresentant 1882–91 og 1895–1900. Han representerte Nordre Trondhjems amt alle periodane, unnateke den siste, 1898–1900, då han var innvald for Trondheim og Levanger. Fyrste gongen han møtte på Stortinget, 23. mai 1882, var han varamann for Ole Welde. Han hadde då plass ut sesjonen, og hadde sete i militærkomiteen. På seinare tingsamlingar hadde han fast plass, ofte vald til 2. representant. Han var sekretær i kyrkjekomiteen 1883–89, formann i same 1890–91. Medlem av valkomiteen 1890, 1895–98 og av kyrkjekomiteen 1895–97.

I kyrkje- og kulturspørsmål vart Wexelsen rekna som grundtvigianar. Saman med Lars Oftedal og fire andre stortingsmenn sette han i 1884 fram eit forslag som mellom anna opna for at lekfolk skulle få tale i kyrkja. Forslaget vart vedteke av Stortinget, men nekta sanksjon av departementet. Også gjennom sitt forfattarskap hadde Wexelsen ein framskoten plass i arbeidet med å reformere den norske kyrkja. Han stridde også for målsaka, var 1894–98 formann i Det norske Samlaget.

Frå 1891 til 1893 var Wexelsen statsråd og sjef for kyrkjedepartementet i Johannes Steen si fyrste regjering. Han var kyrkjeminister på ny frå 1898 til 1903. I 1898 sende han ut "Instruks angaaende brugen af lappisk og kvænsk som hjælpesprog ved undervisningen i folkeskolen, hvor dette af kirkedepartementet er tilladt i henhold til landsskolelovens § 73, 2 led." Ifølge denne instruksen skulle samiske og kvenske elevar berre undervisast på norsk, og samisk og kvensk skulle «ikke Bruges i videre udstrækning, end forholdene gjør uomgjængelig fornødent.» Denne fornorskingsinstruksen var gjeldande heilt til om lag 1960, og blei etter ministeren kalla «Wexelsen-plakaten».

Wexelsen var skuledirektør i Trondhjems stift frå 1896 til 1898. Han var elles formann for fattiglovkommisjonen av 1896. I 1905 vart Wexelsen biskop i Trondheim. Som biskop stod han føre kroninga av kong Haakon i 1906. Han døydde i Trondheim allereie i 1909.

## Verk
**Fra presten Fredrik Wexelsens liv og gjerning * 1904
**Folkekirke og kirkeforfatning * 1908

## Kjelder
*Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*Molland, Einar: *Norges kirkehistorie i det 19. århundre. Bind I*, Gyldendal Norsk Forlag, Oslo 1979. ISBN 82-05-10919-2
* 

### Referansar
Rivière du Rempart

**Rivière du Rempart** er eit distrikt som ligg heilt nord-aust på Mauritius (nr. 8 på kartet). Det har eit areal på 148 kkm, og hadde 98.854 innbyggjarar i år 2000. Hovudstaden heiter Mapou.
Torkell Løvland

**Torkell J. Løvland** () var ein norsk jurist, konsul og politikar. Løvland var son til statsministeren Jørgen Løvland. Han tok artium i 1910 og studerte så jus ved Universitetet i Oslo. I haustesemesteret 1914 var han leiar av Studentvenstrelaget. Frå 1916 til 1920 var han leiar av Noregs Unge Venstre. På same tid var faren hans kyrkje- og undervisningsminister. Mot slutten av denne perioden hadde landsorganisasjonen til Unge Venstre i praksis gått i oppløysning. Organisasjonen vart oppattliva i 1920 og eit nytt landsstyre vart valt, der Løvland var styremedlem, men etter nokre få år hadde organisasjonen igjen gått i oppløysing.

Torkell Løvland gav i 1929 ut *Menn og minner fra 1905, av J. Løvlands papirer* frå faren sine etterlatne papir.

Løvland gifta seg 15. august 1918 med Liv Hektoen. Dei fekk døtrene Liv Ingeborg Mathilde i 1921 og Tuva (Tove) i 1923.

## Fotnotar
Anton Laurin

**Anton Nielsson Laurin** () var ein norsk journalist, redaktør og politikar og leiar i Noregs Unge Venstre frå 1926 til 1930.

Laurin voks opp på Langøyna i Fjell kommune, som den yngste av ni sysken. Faren var ordførar i Fjell frå 1887 til 1894. Laurin drog til Volda der han gjekk latinlina på landsgymnaset. Frå 1918 til 1938 jobba han som journalist i ymse aviser.

I 1926 jobba han i målavisa *[[Den 17de Mai]]* i Oslo. I 1926 og vårsemesteret 1927 var han leiar av Studentvenstrelaget. Landsorganisasjonen til Noregs Unge Venstre låg på denne tida nede. Våren 1926 var Laurin hovudmannen bak eit initiativ om å starta opp att organisasjonen og organisera såkalla «liberale sommarkursus» annankvar sommar. På det første sommarkurset, i Oslo, vart Laurin den 18. juni 1926 vald til formann i den attreiste organisasjonen Noregs Unge Venstre, som har vore aktiv sidan, med unntak av krigsåra. Laurin vart attvald som leiar på landsmøtet under det liberale sommarkurset i Bergen i 1928. Han gjekk av som Unge Venstre-leiar på landsmøtet i Nidaros i 1930.

Frå 1930 til 1934 jobba Laurin i *[[Gula Tidend]]*. I 1934 drog han til Kristiansand og vart redaktør i *[[Fædrelandsvennen]]* frå 1934 til 1938. Han hadde òg ymse verv i Venstre, mellom anna var han pressesekretær for Venstre si stortingsgruppe i 1939.

Etter den tyske invasjonen av Noreg i 1940, melde Laurin seg inn i Nasjonal samling 18. oktober 1940. Han fekk etter kvart tittelen «pressesjef i Stor-Oslo». I 1943 verva han seg som krigskorrespondent med tittelen «Kriegsberichter SS» og vart send til Austfronten, men vart sjuk og vende snart heim att. 16. desember 1946 vart han dømd til seks års fengsel for landssvik i Oslo byrett. Han vart lauslaten 4. juni 1949. Den tidlegare kollegaen og partifellen  i Venstre Anton Beinset vitna under rettssaka at Laurin i 1940 fortalde han at han trudde Tyskland kom til å vinna krigen, og at det beste var å gå inn i Nasjonal samling for å gjera mest mogleg godt der.

## Kjelder
Hoftun

**Hoftun** er eit gardsnamn som òg er nytta som slektsnamn. Gardar med namnet Hoftun finn ein i krinsen Herad i Gol kommune i Hallingdal, og i Suldal kommune i Ryfylke i Rogaland.

Hoftun, som òg vert skrive *Hovtun*, *Hofftun* og i andre, liknande variantar, eller i fordanska eller mistydd form som *Haftorn*, er samansett av *[[hòv]]*, som er den førkristne nemninga på ein heilagdom eller eit hus som vart nytta til kult og andre ritual, og av *[[tun]]*, som har same tydinga som 'tun' i ordet «gardstun».

## Kjelder
* «Hoftun» i O. Rygh: *[[Norske Gaardnavne]]*.
Moss

**Moss** er ein by og administrasjonssenter i Moss kommune i Østfold fylke. Byen strekker seg ut over kommunegrensene og inkluderer også busetnad i kommunane Rygge og Vestby. Delen av byen som ligg i Moss har 30&nbsp;201 innbyggjarar (2012). Totalt har heile Moss tettstad ei folkemengd på .

Moss ligg på austsida av Oslofjorden og er eit knutepunkt for samferdsel. Byen har ferjesamband over fjorden til Horten i Vestfold fylke, og direkte flysamband til byar i Noreg og Europa gjennom Moss lufthamn, Rygge. I tillegg har byen jernbane, og ligg nært til E 6.

Byen er eit viktig handels- og administrasjonssenter, med eit mangfaldig industri- og handelsmiljø. Moss er sete for fylkesmannen i Østfold og fylkesarbeidskontoret, medan fylkeskommunens administrasjon ligg i Sarpsborg. I byen ligg Sykehuset Østfold Moss og to vidaregåande skolar, Kirkparken VGS og Malakoff VGS, som er drivne av Østfold fylkeskommune.

Moss fekk bystatus i 1720.
__NOTOC__
## Historikk og kultur
Moss voks opp ved munningen av Mosseelva der det var kverner og saltkokeri alt i mellomalderen, og frå 1500-talet sagbruksdrift og trelasthandel. Moss er omtalt i 1560 som ladestad og blei kjøpstad i 1720 etter at Moss Jernverk var sett i drift i 1704. Jernverket blei lagt ned i 1876, men hovudbygningen, Konventionsgaarden frå 1778, er verna. Det var her Mossekonvensjonen blei underteikna i 1814. Den moderne industrialiseringa starta i Moss i siste tredjedel av 1800-talet med etablering av mellom anna hermetikkfabrikk, fabrikk for oljeklede (Helly Hansen), treforedlingsverksemd (M. Peterson & Søn AS) og glasproduksjon (Moss Glasværk).

På sørsida av Jeløy ligg Alby gård med kunstgalleriet Galleri F 15. Her er det også oppretta eit naturvernsenter. Rød Gård har allsidige kulturaktivitetar. På vestsida ligg Refsnes Gods, som nå er hotell.

## Sjå òg
* Moss kommune
* Tettstader i Østfold

## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
*Nettstaden til Moss kommune
Halden

**Halden** er ein by og administrasjonssenteret i Halden kommune i Østfold med . Tettstaden ligg langs Tista frå Iddefjorden til Femsjøen, med bysenteret omkring munningen av Tista. 

Bykjernen ligg på begge sider av Tista, som deler byen i nordsida og sørsida. Det er samband mellom bydelane ved bruer. Busetnaden breier seg utover ved munningen av Tista, særleg på nordsida, men snevrar seg vesentleg inn i det tronge dalføret av elva opp til Tistedalen, fire kilometer frå bysenteret. 

På sørsida ligg den opphavlege byen, Empirebyen, med til dels gammal og godt bevart busetnad. Her er også hamna, jernbane- og busstasjon, og torget i byen. Nordsida har fleire villastrøk. Gjennom begge bydelane går hovudgata, Storgata, med dei viktigaste bygningane, forretningsstrøk og parken i byen.

Halden har fylkets største skole- og forskningsmiljø med stiftinga Østfoldforskning, Høgskolen i Østfold med mellom anna lærarutdanning, informasjonsteknologi- og språkutdanning, og vidaregåande skolar. Det er ogå eit sjukehus i Halden.

I byen kjem dagsavisa *[[Halden Arbeiderblad]]*.

## Byskildring

Ladestaden Halden voks fram på femtenhundretalet som utskipingshamn for trelast til Holland og England. I 1665, etter at byen hadde slått tilbake åtak av svenskane i 1658, 1659 og 1660, fekk staden kjøpstadsprivilegium og namnet Fredrikshald etter kongen, Fredrik III. Namnet blei i 1929 endra attende til det opphavelege Halden. 

På sørsida av byen finst fleire freda bygningar, mellom anna Sjøbodane frå tida kring 1830 som blei freda i 1983. På nordsida ligg den gamle Bockrammgården frå 1767, som blei freda 1923, Søylegarden frå kring 1830 blei freda i 1923. 

I byen finst ei rekke historiske minnesmerke, framfor alt Fredriksten festning på ei høgde søraust for bysenteret. Her er det kultur- og krigshistorisk museum. 

Vest for bysenteret ligg Rød herregård, som vart resaturert i 1902-04. Den eldste delen av herregarden er antakeleg frå 1600-talet. Her ligg administrasjonen til Halden historiske samlinger. Sentralt i bysenteret på nordsida ligg Fredrikshalds teater frå 1838. Teateret opna på nytt etter omfattande restaureringsarbeid i 1982 og er i dagleg bruk. Det er kyrkjer frå mellomalderen i Berg, Rokke og Idd. Hovudkyrkja i Halden, Immanuels kyrkje, er ei krosskyrkje i tegl, bygd 1833 i sein-empire.

## Sjå òg
* Halden kommune
* Tettstader i Østfold

## Kjelder

* 

## Bakgrunnsstoff
*Nettsidene til Halden kommune
Sarpsborg

**Sarpsborg** ein by og administrasjonssenter i Sarpsborg kommune i Østfold fylke. Byen utgjer den nordaustre delen av tettstaden Fredrikstad/Sarpsborg, som har  og er den femte største tettstaden i Noreg. Sarpsborgdelen av tettstaden har 54 678 innbyggjarar (2016).

Bysenteret i Sarpsborg er prega av eit rektangulært gatenett med hovudgata, St. Marie gate, langs toppen av raet. Denne går over Øvre Torg, som er byens handelstorg, og inntil dette ligg Nedre Torg med rutebilstasjon. Sør for torga ligg Sarpsborg kyrkje frå 1863 og den nesten 100 mål store naturparken Kulås med fleire gravminne frå tida rundt Kristi fødsel. Ved Hornes finst helleristningsfelt frå bronsealderen, som er om lag 3000 år gamle. I sentrum er mange eldre trehus skifta ut med moderne forretningsgardar. Industrien er dominert av anlegga til Borregaard langs elva nedanfor fossen. Heilt i sørvest er det hamneområde på Melløs og i Sannesund.

Byen har kontor for fylkeskommunens administrasjon. Utdanningstilbod omfattar vidaregåande skole med fleire studieretningar og Høgskolen i Østfold med avdelingar for ingeniør- og realfag. Ved «Olavsvollen» ligg Borgarsyssel Museum, som er fylkesmuseum for Østfold. Sykehuset Østfold har avdeling i Sarpsborg.
__NOTOC__
## Historikk
Byen blei grunnlagt 1016 av Olav II Haraldsson. Av landets nåverande byar er berre Tønsberg og Trondheim eldre. Byen var den første tida sete for Borgarting, og distrikta aust for Oslofjorden (Borgarsyssel) blei styrt herfrå. Kongane budde ofte i Borg om vinteren. På 1200-talet blei det stadig meir vanleg å kalle byen Sarpsborg. Etter at svenskane svidde av byen i 1567 under den nordiske sjuårskrigen, blei han flytta til munningen av Glomma og fekk namnet Fredrikstad etter kongen, Frederik II. Sarpsborg fekk i 1839 igjen sine kjøpstadsrettar.

## Vennskapsbyar

## Sjå òg
* Sarpsborg kommune
* Fredrikstad/Sarpsborg
* Tettstader i Østfold

## Kjelder
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
*VisitSarpsborg
*Nettsidene til Sarpsborg kommune
Pellucid marginal degenerasjon

**Pellucid marginal degenerasjon** (PMD, keratotorus) er ei degenering av hornhinna. PMD er ein variant av keratokonus. Oftast opptrer PMD i begge augene, men det finst rapportar på tilfelle der sjukdomen berre råkar eine auget. Sjukdommen vart oppdaga i 1957. PMD er ein sjeldan sjukdom, men det er ukjent kor mange tilfelle som dukkar opp kvart år.

## Symptom

Synet vert gradvis forverra, ettersom hornhinna vert tynnare og endrar form. Hornhinna skal normalt ha jamn krumming, slik at lyset blir brote symmetrisk mot linsa i auget og vidare mot netthinna. Ved PMD vert hornhinna svakare, slik at forma vert meir kjegleforma. Synet blir dårlegare som følgje av at hornhinna får ei meir ujamn form, og dette fører til astigmatisme og skuggebilete. Synsforverringa kan bli svært alvorleg over tid. 

## Årsaker
Årsakene til at sjukdommen oppstår er ikkje kjende. Det er mogleg at det finst ein samanheng mellom PMD og sklerodermi. Faktorar som rase, kjønn eller alder korrelerer ikkje med sjukdommen, sjølv om symptoma oftast oppstår i 20-40 års-alderend. 80 % av dei som får sjukdommen har ein IQ på over 130.

## Behandling
På grunn av at hornhinna vert tynnare, er behandlingar som LASIK og PRK ikkje mogleg.  Synet kan ofte korrigerast ved hjelp av korrigerande linser, ofte med harde kontaktlinser med overrefraksjon. Pasientar som nyttar slike linser har stundom fått problem med blending og med kontrastkjensle, men det er uklart om dette kjem av hornhinnesjukdomen eller sjølve kontaktlinsa.

### Intacs
Bruken av intacs implantat har vorte prøvd som behandling for PMD, med betring av synet etter elleve månader som resultat.

### Corneal cross-linking
Corneal cross-linking (CXL) er ei behandlingsform som ikkje bidrar til noko større synsforbetring, men låser hornhinna i den tilstanden ho er i ved behandlinga. Ved CXL vert riboflavin nytta saman med med UV-lys. Denna kombinasjonen forsterkar bindevevstrådane i hornhinna.

## Kjelder
Kristiansand

**Kristiansand** er ein by og administrasjonssenter i Kristiansand kommune i Agder med . Byen er sete for fylkesadministrasjonen i Agder fylkeskommune.

Kristiansand er kjent som ein sommar- og ferieby. I tillegg til varmt sørlandsklima og eit triveleg bysentrum har byen fleire populære trekkplaster. Kristiansand Dyrepark, med leikeland og Kardemomme by, trekker til seg mange vitjande barnefamiliar. Den årlege Quart-festivalen gjer at også mykje ungdom kjem til byen.

I Kristiansand ligg Universitetet i Agder og på Kjevik ligg Luftforsvarets befalsskole. Byen har også ei rekke vidaregåande skolar og ein maritim skole.

I Kristiansand kjem avisa *[[Fædrelandsvennen]]* ut dagleg.

## Historie
Byen vart grunnlagd av og kalla opp etter den dansk-norske kongen Christian IV i 1641. Sidan byen vart bygd på ein sandbanke, fekk han namnet Christianssand. I 1682 flytta kongen bispesetet hit frå Stavanger og kalla bispedømet for Kristiansand stift.

Den eldste delen av byen er kalla Kvadraturen og har hatt same dei gatelinjene fram til i dag, sjølv etter brann. Den siste store bybrannen skjedde i 1892 og mange trehus brann ned. Den øydelagde delen av byen vart reist opp att i mur.

Busetnaden som har vakse ut over bykjernen består i hovudsak av bustadområde. Vest for sentrum er Tinnheia og Hellemyr, og i aust er områda Gimlekollen, Lund, Kongsgård, Randesund og Tveit. I sørvest er bydelane Flekkerøy, Vågsbygd og Slettheia.

## Samferdsel
Kristiansand er eit regionalt knutepunkt for transport og kommunikasjon, med samband både innan- og utanlands. Byen er norsk ende- og startpunkt for E 18, E 39 og riksveg 9 gjennom Setesdal. Byen har jernbanesamband til Stavanger og Oslo via Sørlandsbanen. Kristiansand Havn er ei av Noregs største hamner og har hurtigbåt- og ferjesamband til Hirtshals. Kristiansand lufthamn, Kjevik ligg 16 kilometer nordaust for byen og har direkte samband med Oslo, Stavanger, Bergen, København, London, Aberdeen og Amsterdam.

## Vennskapsbyar

## Sjå òg
* Kristiansand kommune
* Tettstader i Agder

## Kjelder

* 
*

## Bakgrunnsstoff
* Visit Kristiansand
* www.kristiansand.no - Kristiansandsportalen
* www.kristiansand.kommune.no - Nettsidene til Kristiansand kommune
Regina i Saskatchewan

**Regina** er hovudstaden i provinsen Saskatchewan i Canada. Byen vart grunnlagt i 1882 og hadde  innbyggjarar i 2006. Han er den nest folkerikaste byen i Saskatchewan etter Saskatoon, og er eit kulturelt og økonomisk senter for den sørlege delen av provinsen. Fram til 1980-åra var Regina den folkerikaste byen i provinsen.

Det ridande politiet i Canada har hovudkvarter i Regina. Politiet er ein nasjonal institusjon og ein turistattraksjon, og held jamleg oppvisingar under turistsesongen.

## Bakgrunnsstoff

*
Gino Scarpa

**Gino Scarpa** () er ein norsk-italiensk biletkunstnar, skulptør og grafikar frå Venezia. 
Scarpa har vore busett i Oslo sidan 1970, og fekk norsk statsborgarskap i 1978.
Hildegun Riise

**Hildegun Riise** () er ein norsk songar og skodespelar frå Strandebarm i Hardanger. 

## Karriere
Riise utdanna seg ved Statens teaterhøgskule i åra 1983-86, og debuterte som skodespelar ved Det norske teatret same året som ho var ferdigutdanna. Ho har vore tilsett ved teateret sidan då, og har mellom anna utmerka seg i stykke av Jon Fosse.

Med filmen *[[Landstrykere]]* frå 1989, basert på boka av Knut Hamsun, fekk Riise den fyrste filmrolla si. På fjernsyn gjorde ho stor suksess i dramaserien *[[TV-serien Vestavind|Vestavind]]*. Ho har også gjeve stemme til fleire teiknefilmseriar, m.a. *[[Flukta frå Dyreskogen]]*.

I 1993 gav ho ut cd-en *Vår fattige Gud* der ho syng tekstar av Edvard Hoem til melodiar av Henning Sommerro. Ho har også opptrått i ein litterær konsert som bestod av dikt av Olav H. Hauge.

## Roller
### Teater
* *[[Jesus Christ Superstar]]* (2009) ved Det norske teatret som Pontus Pilatus.
* *[[Agota Kristofs Tvillingar]]* (2007) ved Det norske teatret som Bestemor. dramatisering og regi ved Torkil Sandsund.

### Film og fjernsyn
* *Landstrykere* - (1990) Film. *Jomfru Ellingsen*
* *Hvitsymre i utslåtten* (1991) Kortfilm.
* *For dagene er onde* (1991) Film. *Kjersti*
* *Flaggermusvinger* (1992) Film. *Gertrud*
* *Giftige løgner* (1992) Film. *Åsa*
* *Vestavind* (1994) TV-serie. *Agnes Nedrebø*
* *Søndagsengler* (1996) Film. *Fru Tunheim*
* *Detektor* (2000) Film. *Camilla*
* *Husa i ein by* (2000) Kortfilm.
* *Turbulent sone* (2000) TV. *Mor*
* *Det største i verden* (2001) Film. *Petras mor*
* *Himmelfall* (2002) Film. *Vigdis*
* *Mens du står utenfor* (2002) Kortfilm.
* *Suzannah* (2003) TV. *Suzannah, midt i livet*
* *Min misunnelige frisør* (2004) Film. *Susie*
* *Ekko av Ibsen - Kjøter* (2006) Novellefilm.
* *Krapp sving* (2006) Kortfilm.
* *Sejer - Svarte sekunder* (2006) TV-serie. *Ruth*
* *De gales hus* (2008) Film. *Engelen* 

### Stemme i teiknefilmseriar

* *Eventyrstund med Janosch* (1986) *Forteljar* 
* *Flukta frå Dyreskogen* (1993) 
* *Kisten* (1997)
* *Balanse* (2001) (Ikkje teiknefilm) *Forteljar.*
* *Katteprinsen* (2002) *Harus distre mamma*

## Utmerkingar
* I 2001 vann ho Amanda-prisen for beste kvinnelege skodespelar for rolla si som Camilla i filmen *Detektor*.
* I 2003 vann ho *Aksel Waldemars minnepris* under utdelinga av Heddaprisen.
* I 2007 vann ho Heddaprisen i klassen *Beste kvinnelege birolle* for rolla som *Bestemor* i *Agato Kristofs Tvillingar*.
* I 2015 vart ho tildelt "Aase Byes Legat"

## Kjelder

* Artikkelen byggjer på Allkunne om Hildegun Riise.
* Filmografien er henta frå Wikipedia Bokmål om Hildegun Riise.
* Hildegunn Riise på Filmweb.no
* Hildegun Riise på Filmfront.no
Shakira

**Shakira Isabel Mebarak Ripoll**, kjend som **Shakira** () er ein colombiansk komponist, plateprodusent og songar. 

Shakira debuterte allereie i 1991 hjå plateselskapet Sony BMG med cd-en *Magia*. Salstala var beskjedne, men etter fleire cd-utgjevingar opparbeidde ho seg eit stort publikum i den spansktalande verda.

I 2002 gav ho ut sin fyrste cd på engelsk, *Laundry Service.* Denne vart ein av dei mestseljande platene det året, og *Whenever, Wherever* vart ein stor hit. Ho har vunne fleire Grammy-prisar i løpet av karrieren sin. I 2010 spelte ho inn den offisielle supportar-songen til VM i fotball 2010. Songen fekk namnet *[[Waka Waka (This Time for Africa)]]*, og vart ein stor suksess.

## Diskografi
* 1991 – *Magia*
* 1993 – *Peligro*
* 1996 – *Pies Descalzos*
* 1997 – *The Remixes*
* 1998 – *¿Dónde Están Los Ladrones?*
* 2000 – *MTV Unplugged*
* 2001 – *Laundry Service*
* 2002 – *Grandes Éxitos*
* 2004 – *Live & Off the Record*
* 2005 – *Fijación Oral Volumen 1*
* 2006 – *Oral Fixation Volume 2*
* 2007 - *Oral Fixation & Fijación Oral dubble pack m dvd*
* 2009 - *She Wolf*
* 2010 - *Sale El Sol*

## Kjelder

* *Denne artikkelen byggjer på [[:en:Shakira|«Shakira»]] frå , og [[:no:Shakira|«Shakira»]] frå , den 5. august 2010.*

## Bakgrunnsstoff

*