open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Det ville vesten

**Det ville vesten** (eng. *the Wild West*) var ein periode mellom 1848 og 1890 i erobringa av det vestlege Nord-Amerika. Uttrykket er blitt kjent gjennom mange romanar, teikneseriar og filmar som er bygd over episodar frå denne tida.

Det heile byrja i 1848 etter eit stort gullfunn i California. Indianarane som alt budde der, vart drivne tilbake i områda Arizona, Colorado, Wyoming og Montana, og nybyggjarsamfunn voks opp i raskt tempo. Etter få år tvinga lovløysa fram ein slags primitiv rettsorden som vart handheva av ein væpna sheriff. I løpet av 1890-åra var det eigenlege Ville vesten gått over i historia. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen byggjer på «[[:nb:Ville Vesten|Ville Vesten]]» frå ,  den 6. august 2011.*
Appenzell Innerrhoden

**Appenzell Innerrhoden** er ein kanton i Sveits som består av tre landområde som ligg fråskilt einannan, inn i mellom kantonane Appenzell Ausserrhoden og St. Gallen. Kantonen har eit totalt landareal på 173 km, og hadde 16&nbsp;000 innbyggarar i 2018. Appenzell Innerrhoden er den minste kantonen i Sveits kva gjeld folketal, og den nest minste i areal. Appenzell er hovudstad i kantonen.

## Geografi
 

Kantonen er rik på fjell, men noko over halvdelen av arealet, om lag 56%, vert nytta til landbruksføremål. Det høgste fjellet, Säntis, er 2&nbsp;502 meter over havet, og er trekantonspunkt for dei tre kantonane Appenzell Innerrhoden, Appenzell Ausserrhoden og St. Gallen.

### Demografi, språk, religion
9,8% av innbyggarane er utanlandske statsborgarar. Tysk er talemål for 92,9% av folket, 2,5% har serbokroatisk og 1,0% albansk til morsmål. 81% soknar ti den romersk-katolske kyrkja, medan 10% er protestantar.

### Kommunar
Appenzell Innerrhoden består av seks kommunar, offisielt nemnt som distrikt (Bezirke). Dei er Appenzell, Gonten, Oberegg (som er delt i to enklavar), Schlatt-Haslen, Rüte og Schwende.

Nokre av landsbyane i kantonen, derimellom hovudstaden Appenzell, er delt mellom fleire kommunar/distrikt.

## Historie
Appenzell høyrde opphavleg til fyrstedømet St. Gallen, men frigjorde seg og danna i 1411 «volksbund Appendzell». I 1452 gjekk det i allianse med i det sveitsiske eidsforbundet, frå 1513 har det vore ein fullverdig medlem av forbundet.

Fram til 1597 utgjorde Appenzell Innerrhoden saman med Appenzell Ausserrhoden kantonen Appenzell. Etter reformasjonen vart Appenzell i 1597 delt i to delar, den protestantiske Ausserrhoden og den katolske Innerrhoden. Heilt til 1999, hadde begge status som halvkantonar. Til dess hadde kantonen ei halv røyst under avrøystingar i det sveitsiske stenderrådet. Sidan har kantonen hatt ei røyst, medan dei fleste andre kantonane har to røyster.

Trass i at Sveits innførte allmenn kvinneleg røysterett i 1971, vart røysterett for kvinner  innført i Appenzell Innerrhoden først i 1990.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Kanton Appenzell Innerrhoden|Kanton Appenzell Innerrhoden]]» frå ,  den 6. august 2011.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Kåre Wildhagen

**Kåre Wildhagen** () var ein norsk målar, utdanna ved Statens handverks- og kunstindustriskule og Statens Kunstakademi. Han måla portrett, landskap og figurkomposisjonar i ein klar, fint avstemt koloritt. Han var teatermålar ved Centralteatret frå 1938 til 1941 og Studioteatret etter krigen. Han var overlærar ved Statens handverks- og kunstindustriskule 1953–1976. Nasjonalmuseet/Nasjonalgalleriet i Oslo eig eit byparti frå Venezia og «Bak huset» (1957).

## Kjelder
Thornton Wilder

**Thornton Niven Wilder** ()var ein amerikansk forfattar.

Wilder var diplomatson og budde store delar av barndomen sin i Kina. Den eldre broren hans, Amos, og deira tre yngre systrer, Charlotte, Isabel og Janet, var òg forfattarar med ein viss suksess. Wilder hadde òg ein tvillingbror, men han døydde under fødselen.

Wilder byrja å skrive skodespel medan han gjekk på The Thacher School i Ojai i California, der han ikkje fann seg til rette og vart mobba av medelevane sine som over-intellektuell. Ifølgje medelevane hans vart han etterlate til seg sjølv og gøymde seg i biblioteket, samstundes som han lærde å distansere seg frå audmjukingane og skilnadene.

Etter å ha tenestegjort i kystvakta under første verdskrigen, byrja han på Oberlin College før han byrja på Yale University. Seks år etter han var uteksaminert frå Yale, i 1925, utkom den første romanen hans, *[[The Cabala]]*. I 1927 kom boka som gav han kommersiell suksess, *The Bridge of San Luis Rey* og gav han hans første Pulitzer (i 1928). Denne kom på norsk under tittelen *[[Broen San Luis Rey]]* i 1929.

I åra 1930 til 1937 underviste han på University of Chicago. I 1938 og 1943 vann han igjen Pulitzer-prisen, denne gongen for drama for skodespela sine *Our Town* i 1938 og *The Skin of Our Teeth* i 1942.

Under andre verdskrigen tenestegjorde han i luftvåpenet og mottok fleire utmerkingar. Etter krigen underviste han i fleire år på University of Hawaii og i lyrikk ved Harvard. Trass i at han fortrinnsvis såg på seg sjølv om ein lærer og sekundært som forfattar, fortsette han å skrive heile livet sitt.

Wilder vart i 1956 utnemnd til den tyske ordenen Pour le Mérite für Wissenschaften und Künste. I 1957 mottok han Friedenspreis des Deutschen Buchhandels (dei tyske bokhandlarane sin fredspris) og Presidentens fridomsmedalje (Presidential Medal of Freedom) i 1963. I 1967 vann han National Book Award (den nasjonale bokprisen) for romanen *[[The Eighth Day]]*. Han døydde medan han sov, i Hamden i Connecticut, der han hadde budd saman med systera si Isabel i mange år.

Wilder har òg skrive komedien *The Merchant of Yonkers* frå 1938, som kom i ny utgåve under tittelen *The Matchmaker* i 1954, og som danna grunnlaget for den verdskjende operetten *[[Hello, Dolly!]]* 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Thornton Wilder|Thornton Wilder]]» frå ,  den 6. august 2011.*
Kantonen Glarus

**Glarus** er ein kanton i det austlege Sveits. Kantonen dekker eit areal på 685,4 km2 og hadde 38&nbsp;479 innbyggarar i 2009. Glarus grensar til kantonane St. Gallen, Graubünden, Uri og Schwyz. Kantonen har namn etter hovudstaden, Glarus.

## Geografi

Glarus er dominert av ein djup dal langs elva Linth, og den mindre dalen Sernftal i aust. Størstedelen av areal er rikt på fjell. Høgste toppane i Glarus-Alpane er Tödi på  3&nbsp;614 meter over havet. Hausstock, 3&nbsp;158 moh., og Glärnisch på 2&nbsp;915 moh., er andre høge fjelltoppar. Lågastliggande punktet er 414 moh. Ein del av ei stor forkasting, som i 2008 av UNESCO vart innlemma som ein del av den geologiske verdsarven under namnet 'Glarner Hauptüberschiebung', ligg i Glarus. Innsjøen Walensjøen ligg for nordenden av kantonen.

### Demografi og språk
I kring 20% av innbyggarane er utanlandske statsborgarar. 83,6% av innbyggarane talar tysk, av dialektvarianten høgalemannisk. 6,8% av innbyggarane har italiensk morsmål.

### Religion
* 44,0 % protestantisk
* 37,3 % romersk-katolsk
* 2,3 % ortodoks
* 6,5 % islam
* 3,5 % andre konfesjonar/ukjent
* 6,5 % konfesjonslause

### Kommunar
Glarus består sidan 2011 av tre kommunar; Glarus, Glarus Nord og Glarus Süd. Fram til 2010 var kantonen delt opp i 25 kommunar.

Glarus var eit av de «åtte gamle stadene», dvs. ein av de åtte kantonane som slutta seg til det opphavlege sveitsiske eidsforbundet innan 1353.

### Historie
Religion har spela ei avgjerande rolle Glarus si soge. På 500-talet vart innbyggarane i Linthdalen, dagens Glarus, kristna av den irske munken Sankt Fridolin. St. Fridolin grunnla klosteret i Säckingen, tett vest for Basel. Klosteret eigde området kring Glarus fram til 1288, då habsburgarane erobra området bit for bit. Dette førte til at Glarus i 1352 gjekk inn i det sveitsiske eidsforbundet.

Mellom 1506 og 1516 var reformatoren Huldrych Zwingli prest i Glarus. Læra hans døydde ut då alle tilhengarane hans i området vart drepne i 1564. Striden mellom protestantar og katolikkar i området heldt likevel fram. For å skape fred i området, vart det i 1623 avtala at begge sider i striden skulle ha kvar si folkeforsamling (*Landsgemeinde*). År 1683 vart det vedteke at kvar trusretning skulle ha sine eigne domstolar.

Etter Frankrike sigra ved Wollerau i år 1798, vart Glarus ein del av kantonen Linth. Allereie fem år seinare vann Glarus tilbake sjølvstendet. I 1836 vart grunnlova for kantonen endra. Ein vedtok då at kantonen skulle ha ei felles folkeforsamling.

## Merknader

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Glarus|Glarus]]» frå ,  den 6. august 2011.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Tomas N'evergreen

**Tomas N'evergreen** () er ein dansk songar. Saman med Christina Chanée  representerte han Danmark i Eurovision Song Contest 2010. Dei kom på 5. plass i 2. semifinale og på 4. plass i finalen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Tomas N'evergreen|Tomas N'evergreen]]» frå ,  den 6. august 2011.*
Daniel Bedingfield

**Daniel Bedingfield** () er ein newzealandsk songar. Han er bror til Natasha Bedingfield og Nikola Rachelle, som også er songarar.

## Utgjevingar
;Album
* 2002: *Gotta Get Thru This*
* 2005: *Second First Impression*

;Singlar
* 2002: *Gotta Get thru This*
* 2003: *If you're not the one*
* 2003: *Never gonna leave your side*
* 2003: *I can't read you*
* 2005: *Wrap my words around you*
* 2008: *The one*

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Daniel Bedingfield|Daniel Bedingfield]]» frå ,  den 6. august 2011.*
Gisken Wildenvey

**Gisken Wildenvey** () var ein norsk forfattar. Ho oppgav sjølv 1895 som fødselsåret sitt, men var truleg to år eldre, ifølgje biografi til Tom Lotherington om Herman Wildenvey.

Ho var dotter av gardbrukar Anton Lauritz Andreassen og Inger Martha Jentoft Petersen. Sju år gammal vart ho sett bort til pleieforeldre på Fiskenes i Andøy. Ho brukte òg mellomnamnet Kramer, som ho tok etter den nye mannen til mora. Namnet Gisken hadde ho fått av Herman.

Ho gifta seg 4. februar 1912 med Herman Wildenvey, og levde saman med han. Frå 1927 budde dei i Hergisheim i Stavern.

Gisken Wildenvey debuterte med boka *Bedaarere* i 1925. Ho er mest kjend for dei fire dels sjølvbiografiske bøkene om *Andrine*. Ho mottok Gyldendals legat i 1965. I erindringsboka *Kjærlighet varer lengst* (1975) skildrar ho samlivet med Herman.

Gisken Wildenvey er gravlagd på Æreslunden på Vår Frelsers Gravlund i Oslo. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gisken Wildenvey|Gisken Wildenvey]]» frå ,  den 6. august 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
*Wildenvey-selskapet
Jokerteikn

**Jokerteikn** vert nytta for å vise til eitt eller fleire vilkårlege teikn, mellom anna i filnamn og tekststrengar. Ved hjelp av jokerteikn kan ein få fleire søkeresultat samstundes for liknande namn eller tekstar, eller ein kan finne det ein er på jakt etter sjølv om ein berre huskar delar av eit namn eller ein streng.

Når ein gjev eit filnamn, representerer eit spørsmålsteikn (?) eitt vilkårleg teikn, medan ein asterisk (*) representerer ei kva for eit som helst mengd (òg null) vilkårlege teikn. Døme:

* **.ogg* – samsvarar med alle filer med namn som sluttar på *.ogg*
* *ab?.txt* – samsvarar med t.d. *abc.txt* og *abd.txt*, men ikkje t.d. *abcd.txt*
* *test.** – samsvarar med alle filer som byrjar med *test.*, uansett suffiks, t.d. *test.h* og *test.cpp*

I SQL tyder eit prosentteikn (%) ei kva for eit som helst mengd vilkårlege teikn, medan ei understreking (_) tyder eitt teikn.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jokertegn|Jokertegn]]» frå ,  den 6. august 2011.*
Sverre Wilberg

**Sverre Wilberg** () var ein norsk skodespelar som er mest kjend frå rolla si som kriminalinspektør Hermansen i *[[Olsenbanden]]*-filmane. Han var ein stor del av karrieren sin tilsett ved Det norske teatret.

## Teater
Wilberg vart utdanna ved det kongelege akademiet for drama Royal Academy of Dramatic Art i London mellom 1953 og 1955, og var tilsett ved Trøndelag Teater frå 1955 til 1958. Deretter hadde han oppgåver ved Folketeatret, Chat Noir, Oslo Nye Teater og Fjernsynsteatret. Frå 1971 var han ved Det norske teatret, der han spelte i fleire komediar som blant anna Pære i *[[Ein midtsommernattsdrøm]]* og som Amor i Geir Sveaas si oppsetning av Holberg sin *Ulysses von Itachia*. Han har òg spelt i realistiske stykke som blant anna direktøren i *Stiftelsen* av Antonio Buero Vallejo, fleire Brecht-karakterar, samt klassikaroppgåver som Kreon i Evripides sin *[[Medea]]*. På 1980-talet gjorde han seg merka som Gud i Goethe sin *Faust* og som Claudius i *[[Hamlet]]*.

Wilberg virka 42 år i norsk teaterliv, og dei siste 25 åra var han knytt til Det Norske Teatret der han spelte meir enn 100 ulike roller

## Film og TV
Wilberg filmdebuterte i 1959 i *[[5 loddrett]]*, og har ved sidan av rolla som Hermansen i 12 *[[Olsenbanden]]*-filmar, spelt i *[[Smuglere]]* (1968), *[[Skulle det dukke opp flere lik, er det bare å ringe]]* (1970) og *[[Kamilla og tyven]]* (1988). Han hadde den siste filmrolla si i *[[Markus og Diana]]* frå 1996. På TV har han blant anna vore å sjå i eit par gjesterolle i komiserien *[[Mot i brøstet]]*. Han var òg med i episoden *Vinterferie* av komiserien *[[Fleksnes fataliteter]]*. Episoden har likevel aldri vorte vist på TV, men er tilgjengeleg på DVD. Mot i brøstet-episoden *I Søtaste Laget* som Sverre Wilberg spelte doktor i, har seinare vorte tileigna  han.

## Filmografi (film og TV)

## Andre roller
Han har òg ei rolle i høyrespelet *God aften, mitt navn er Cox: Den lille heksen*.

## Bakgrunnsstoff
*
*Dagbladet: Sverre Wilberg er død
William Wilberforce

**William Wilberforce** () var ein britisk filantrop og politikar for tory-partiet. Han var medlem av Underhuset frå  1780 til 1825. I ungdomen sin var han nær venn av William Pitt den yngre og forfekta radikale handlingar til mellom andre parlamentsreformar og katolsk emansipasjon. Frå 1815 inntok han meir konservative standpunkt. Frå 1787 arbeidde han utretteleg for å få oppheva slavehandel og slavehald i dei britiske koloniane. 1807 vart det vedteke forbod mot slavehandel, medan forbodet mot slavehold kom først ein månad etter han var død.

## Kjelder
*
Marit Wiklund

**Marit Wiklund** () er ein norsk bilethoggar og teiknar. Ho har utført uttrykksfulle portretthovude av mellom andre Kjell Askildsen og Thomas Mürer (1975), ofte i betong, og har henta motiv frå mellom anna arbeidslivet (Tunnelarbeidere, 1980). Nasjonalmuseet/Museet for samtidskunst i Oslo eig to av skulpturane hennar. Av offentlege arbeid har ho mellom anna utført ei portrettstøtte i bronse av Edvard Grieg, oppført på Grev Wedels plass i Oslo (1993), Kong Olav 5. i Tromsø (1994), Dobbelttak, Granåsen skiarena i Trondheim (1997), bysta av Gunnar Jahn på Bankplassen i Oslo (1998), og relieff av tidlegare fylkesmann Anders Aune i Vadsø i 2008.

## Kjelder
Erling Wikborg

**Erling Wikborg** () var ein norsk politikar og jurist. Han var leiar for Kristeleg Folkeparti mellom 1951 og 1955, parlamentarisk leiar mellom 1954 og 1961 og var utanriksminister i Lyng-regjeringa i 1963.

Wikborg var cand. jur. frå 1918, og drev eigen advokatforretning i Oslo frå 1923. Spesialfelta hans var sjørett. Firmaet han grunnla eksisterer framleis (som Wikborg Rein i Oslo). Han var stortingsrepresentant for Akershus 1945-1949, og for Oslo 1954-1961. Han var varamedlem av Nobelkomiteen 1. januar 1949-31. desember 1972 fungerande medlem 12. oktober 1965-31. desember 1966 og 28. august 1967-31. desember 1969.

Wikborg var æresmedlem av Kristeleg Folkeparti. Han opplevde det kristne gjennombrotet sitt i samband med den såkalla «Oxfordrørsla» midt på 1930-talet, saman med m.a forfattaren Ronald Fangen og journalisten Fredrik Ramm. Det var i forlenginga av denne røynsla han vart politikar. Som urban akademikar var Wikborg i etterkrigstida noko av ein «framand fugl» i det lågkyrkjelege partiet med røter i den vestlandske venstre-kulturen, og han spelte ei viktig rolle i å utvikle partiet til eit breiare, landsdekkende parti.

Wikborg er far til kunsthistorikaren Tone Wikborg og var svigerfar til forfattar og forleggar Peder W. Cappelen 1955-66.

## Kjelder

* 
* 
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Erling Wikborg|Erling Wikborg]]» frå ,  den 6. august 2011.*
Appenzell Ausserrhoden

**Appenzell Ausserrhoden** er ein kanton i det nordaustlege Sveits. Kantonen har eit  landareal på 243 km², og hadde 55&nbsp;000 innbyggarar i 2018. Kantonen grensar til kantonane Appenzell Innerrhoden og St. Gallen. Herisau er hovudstad i kantonen, men domstolen har sete i Trogen.

## Geografi

Landskapet er prega av slake høgdedrag og låge, skogkledde fjell. Over halvparten av areal vert nytta til landbruk. Det høgste fjellet, Säntis, er 2&nbsp;502 meter over havet, og er trekantonspunkt for dei tre kantonane Appenzell Ausserrhoden, Appenzell Innerrhoden og St. Gallen.

## Folkesetnad
13,2 % av innbyggarane er utanlandske statsborgarar. Tysk er dominerande talemål. 51% av folket er protestantar, medan 31% soknar til den katolske kyrkja.

## Kommunar
Appenzell Ausserrhoden består av 20 kommunar: Bühler, Gais, Grub, Heiden, Herisau, Hundwil, Lutzenberg, Rehetobel, Reute, Schönengrund, Schwellbrunn, Speicher, Stein, Teufen, Trogen, Urnäsch, Wald, Waldstatt, Walzenhausen og Wolfhalden.

## Historie
Appenzell høyrde opphavleg til fyrstedømet St. Gallen, men frigjorde seg og danna i 1411 «volksbund Appendzell». I 1452 gjekk det i allianse med i det sveitsiske eidsforbundet, og frå 1513 har det vore ein fullverdig medlem av forbundet.

Fram til 1597 utgjorde Appenzell Ausserrhoden saman med Appenzell Innerrhoden kantonen Appenzell. Etter reformasjonen vart Appenzell i 1597 delt i to delar, den protestantiske Ausserrhoden og den katolske Innerrhoden. Heilt til 1999 hadde begge status som halvkantonar. Til dess hadde kantonen ei halv røyst under avrøystingar i det sveitsiske stenderrådet. Sidan har kantonen hatt ei røyst, medan dei fleste andre kantonane har to røyster.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Appenzell Ausserhoden|Appenzell Ausserhoden]]» frå ,  den 7. august 2011.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Unni Wikan

**Unni Wikan** () er professor i sosialantropologi ved Universitetet i Oslo.

Wikan har studert sosiologi ved Universitetet i Oslo (1965-66) og sosialantropologi ved Universitetet i Bergen (1967-68). Ho har òg studert arabisk ved American University in Cairo (1968–69). Ho vart dr. philos ved Universitet i Oslo i 1980, og utnemnd til professor i 1987. Ho vart tildelt Fritt Ord-prisen i 2004.

Wikan har vore gjesteprofessor ved fleire utanlandske universitet:

* Harvard University, dept. of social medicine, Boston, 1987 og 1999-2000
* *Beersheba universitet*, dept. of anthropology i Israel, 1989
* *L´école des hautes études en science sociales* (EHESS), dept. of history, Paris, 1996
* London School of Economics (LSE), dept. of social anthropology, 1997

Unni Wikan deltek ofte i offentleg debatt om framande kulturar, spesielt arabiske. Ho er spesialist på islam og Midtausten. Hun uttrykte støtte til den egyptiske presidenten Hosni Mubarak i samband med folkeopprøret i 2011, og meinte at han ville bli sitjande til valet hausten 2011.

Sosialantropololgen Fredrik Barth var hennar mann.

## Bibliografi
* *Fattigfolk i Cairo*, Gyldendal 1976 og 1995; omsett til engelsk og japansk
* *Behind the Veil in Arabia: Women in Oman*, Johns Hopkins University Press, 1980, pocketutg. University of Chicago Press, 1995
* *I morgen, hvis Gud vil: Kvinneliv i Cairos bakgater*, Universitetsforlaget, 1983
* *Managing Turbulent Hearts: A Balinese Formula for Living*, University of Chicago Press, 1990 
* *Mot en ny norsk underklasse*, Gyldendal, 1995
* *Tomorrow, God Willing: Self-Made Destinies in Cairo*, University of Chicago Press, 1996
* *Generous Betrayal: Politics of Culture in the New Europe*, University of Chicago Press, 2002, omsett til russisk
* *For ærens skyld: Fadime til ettertanke*, Universitetsforlaget, 2003, omsett til svensk og dansk, under oversettelse til tyrkisk
* *Medmennesker: 35 år i Kairos bakgater*, Pax, 2004

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Unni Wikan|Unni Wikan]]» frå ,  den 7. august 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
Bjørn Wiinblad

**Bjørn Wiinblad** () var ein dansk målar, teiknar og keramikar. Han vart utdanna ved Kunstakademiet i København. 

Wiinblad hadde ein frodig dekorasjonsstil, som mellom anna er inspirert av persisk ornamentikk, som pregar kunsten hans. Frå 1956 samarbeidde han med Rosenthal. Ved sida av keramiske arbeid, fleire servise, platter o.l., laga han fleire plakatar, bokomslag og teaterdekorasjonar, og illustrerte barnebøker med eigne tekstar. 

## Kjelder

*
Øystein Wiik

**Øystein Wiik** () er ein norsk songar, skodespelar og kriminalforfattar. Han er utdanna ved Statens teaterhøgskole.

Han var tilsett ved Det Norske Teatret frå 1980. I 1988 gjorde han stor suksess som Jean Valjean i oppsetjinga av Victor Hugos *[[Les Misérables]]*, og dette førte til at han fekk spele same rolle på scener i Wien og London i 1989-1990.

To gonger har han delteke i norsk Melodi Grand Prix, ein gong saman med Jahn Teigen (under namnet «To tenorer»). I 1991 utgav han soloalbumet *Too Many Mornings. Songs By Sondheim*, og i 1993 kom albumet *Stage*.

Dei seinare åra har han skrive tekstar til musikalar, i samarbeid med komponisten Gisle Kverndokk og dramaturgen Inger Schjoldager. Dei har blant anna skrive ein musikal basert på *[[Sofies verden]]* av Jostein Gaarder, og dessutan *Frendelaus*, ei familieførestilling basert på den mest kjende romanen til Hector Malot.

Parhestane Wiik/Kverndokk har òg skrive operaen ''Jorden rundt på 80 dager''. Operaen skulle vore den første førestillinga i det nye operabygget i Bjørvika, men vart av tekniske grunnar utsett. Han vart uroppført 21. mai 2010. Same året debuterte Wiik som kriminalforfattar med romanen *Dødelig applaus* som han vart nominert til Rivertonprisen for. Han har sidan skrive tre kriminalromanar til.

## Diskografi
**[[albumet Godspell|Godspell]]* (1978)
**[[Piaf]]* (1981)
**[[albumet A Chorus Line|A Chorus Line]]* (1983)
**[[albumet Cats|Cats]]* (1985)
**[[Too Many Mornings, Songs By Sondheim]]* (1991)
**[[Tordenskjold av Øystein Wiik|Tordenskjold]]* (1993)
**[[Stage av Øystein Wiik|Stage]]* (1993)
**[[Pavane av Øystein Wiik|Pavane]]* (1996)
**[[Det er jul]]* (1996)
**[[West End Favoritter, 20 Musical år]]* (1998)
**[[Sophie's World, the Musical]]* (1998)
**[[albumet Sofies verden|Sofies verden]]* (1999)

## Bibliografi
**Dødelig applaus* &ndash; Kriminalroman (2010)
**Slakteren* &ndash; Kriminalroman (2011)
**Hvit panter* &ndash; Kriminalroman (2012)
**Casanovasyndromet* &ndash; Kriminalroman (2013)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Øystein Wiik|Øystein Wiik]]» frå ,  den 7. august 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Biografi frå Norsk pop- og rockleksikon
*Utgjevingar av Øystein Wiik i BIBSYS Ask
Håvard Wiik

**Håvard Wiik** () er ein norsk jazzmusikar, arrangør og komponist, kjent frå fleire innspelingar.

## Artistliv
*Wiik debuterte på Moldejazz 1992 i duoen «Wiikrak» med Steinar Raknes. 
*I 1994-96 studerte han ved Jazzlinja (NTNU), der han og medstudentar etablerte jazzgruppa Element.  
Etter flytting til Oslo har han medverka i fleire prosjekt:
*gruppa Motif (1999-)
*Petter Wettre's kvartett 
*Odd André Elveland band 
*Kirsti Huke kvartett
*duoplate med Jens Arne Molvær
*spelt med Ola Kvernberg og Stian Carstensen, 
*spelt med Wibutee, 
*duo med Håkon Kornstad 
*oppnådd internasjonalt omdøme gjennom turnear og fleire utgjevingar med jazzgruppa Atomic.  Nyleg tilkom utgjevingar med Mungolian Jet Sets.

Sjølv har han leia **Håvard Wiik Trio** med Mats Eilertsen (bass) og Per Oddvar Johansen (trommer), til albumet *Postures* (Jazzland, 2003).

## Priser
*2006, Vitalprisen ved Kongsberg Jazzfestival
*2005, Årets artist ved SoddJazz
*2004, Årets artist ved Moldejazz
*1999, «Have no fear»-prisen frå Oslo Jazzradio

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Håvard Wiik|Håvard Wiik]]» frå ,  den 7. august 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Wigwam

**Wigwam** er ein bustad for fleire algonkinsnakkande indianarstammer. Ordet vart teke av dei engelske kolonistane frå abenakispråket, og kom på trykk for første gong i 1634. Opphavleg viste wigwam til dei kuppelforma og ovale hyttene av forskjellig storleik som vart nytta i den nordlege delen av det austlege skogområdet, hovudsakleg i statane i New England og kring Dei store sjøane. Desse var som regel tekka med sederbark eller bjørkenever over eit rammeverk av samanbundne og avbøygde greiner. Den koniske varianten i det subarktiske området vart òg av og til kalla wigwam i staden for tipi.

Dei vestlege apachane brukte ei liknande kuppelforma hytte, dekt av greiner og strå, som vart kalla *wikiup*. Wichitaene på prærien budde òg i runde stråhus store delar av året og reisande byrja tidleg å nytte wigwam som fellesomgrep for dei fleste typar indianske bustader. 

## Kjelder
Wilkes Land

**Wilkes Land** er eit stort landområde i den austre delen av det antarktiske kontintentet og inngår i kravområdet Australia i Antarktis, Australsk Antarktis. Området er oppkalla etter løytnant, seinare kontreadmiral Charles Wilkes, som leia den amerikanske antarktisekspedisjonen 1838–1842 og observerte land fleire stader i denne sektoren.

Området strekkjer seg frå Queen Mary Coast i vest ved 100°28' A til Adelie Land i aust ved 136° A, og havet utanfor kysten av Wilkes Land grensar mot Indiahavet. Området strekkjer seg som ein sektor heilt inn til Sørpolen og har eit areal på om lag 2 000 000 km², der det meste ligg under is. Området er delt inn i følgjande sektorar:

*Knox Land: 100°28'&nbsp;A til 109°16'&nbsp;A
*Budd Land: 109°16'&nbsp;A til 115°33'&nbsp;A
*Sabrina Land: 115°33'&nbsp;A til 122°05'&nbsp;A
*Banzare Land: 122°05'&nbsp;A til 130°10'&nbsp;A
*Clarie Land: (Wilkes Coast) 130°10'&nbsp;A til 136°&nbsp;A

Kystlinja vart undersøkt og kartlagt av Operasjon Highjump 1946–1947, Operasjon Windmill 1947–1948, Australian National Antarctic Research Expeditions (ANARE) 1956–1960 og sovjetiske antarktisekspedisjonar 1956–1959. 

## Geologi
I 2006 gjorde eit forskarlag leia av Ralph von Frese og Laramie Potts gravitasjonsmålingar ved hjelp av NASA-satelittane GRACE og oppdaga det nesten 500 km breie Wilkes Land-krateret, som truleg vart skapt kring 250 millionar år sidan.

## Wilkes Land i populærkulturen
* Wilkes Land vert mykje nytta som åstad i filmen *[[filmen The X-Files|The X-Files]]* frå 1998. Fox Mulder reiser til Antarktis for å redde partnaren Dana Scully, som vert heldt til fange her. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Wilkes Land|Wilkes Land]]» frå ,  den 5. august 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene: 
* [http://data.aad.gov.au/aadc/gaz/scar/ Composite Gazetteer of Antarctia]. [[Den vitenskapelige komite for antarktisforskning]] (SCAR)
*
Hallgrim Hansegård

**Hallgrim Hansegård** () er ein norsk koreograf og dansar. Han stifta FRIKAR dance company i 2006, og han var dansaren som var modell for danserørslene i onlinespelet Age of Conan. Hansegård vart i 2009 tildelt prisen for beste koreografi mellom dei 43 europeiske landa sine  bidrag under Eurovision-konkurransen. Han var hovudartist under Festspilela i Bergen 2010. Og i 2011 vart han Noregsmeister i lausdans (hallingdans). 

Hansegård studerte to år ved Nordland kunst- og filmfagskole i Kabelvåg og tre år på Akademiet for Digital Kunst i Firenze. Han fekk sitt internasjonale gjennombrot som kunstnar for ein animasjon for tingingsverk på Veneziabiennalen 2003. Sidan produserte han fleire animasjonar og dokumentarfilmar som seinare er vist på norske kinoar og på Skandinavisk Panorama 2005. Desse fekk tredjepremie på SUPERDOK 2005. 

Hallgrim Hansegård er eit døme på nyskapande koreografar som i høg grad brukar lokale tradisjonar i eit globalt perspektiv. Her er han i godt selskap med mellom anna koreografane Akram Khan frå England, som bruker kathak-tradisjonane frå Bangladesh i samtidsdansen sin, og Sidi Larbi frå Belgia, som brukar lokale tradisjonar frå ulike verdsdelar. Hansegård hentar inspirasjon frå danserørsler og akrobatikk han har funne i eldre tekstar, intervju med gamle dansarar og gjennom studiar av filmopptak frå 1920 og 1930-talet. Med dette grunnlaget har han saman med dansekompaniet Frikar produsert ei rekke forestillingar:  LAUS (2006), KRUK! (2007), THE SNUFF GRINDERS (2007), Skredet (2007), BASTARD (2007), Bukkerittet (2008), Fairytale (2009), YR (2009), TidarÅ (2009) og JAMSIIS (2010). Det er førestillingar med ein til ti utøvarar som bruker sjangrane lausdans, capoeira, break, sirkus og samtidsdans. I tillegg til dansen bruker han videokunst i ei svært avansert form.

Han fekk Statens Kunstnarstipend og prisen "Artist of the year" på The Norwegian Folk Music Awards i 2007. 

## Bakgrunnsstoff
*FRIKAR dance companys hjemmeside
*Frikar dance company si heimeside om Hansegård 
*Video: Vinnardansen til Hallgrim Hansegård under NM i Folkemusikk / Landskappleiken 2011
*Video: Hansegård framfører JAMSIIS med Terje Isungset under Festspillene i Bergen 2010

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hallgrim Hansegård|Hallgrim Hansegård]]» frå ,  den 7. august 2011.*
Eugene Wigner

**Eugene Wigner** () var ein ungarsk-amerikansk fysikar og matematikar.

Frå 1930 til 1933 var han professor i teoretisk fysikk i Göttingen i Tyskland, og frå 1938 til 1971 ved Princeton University i USA. Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1963 «for bidraga hans til teorien om atomkjerne og elementærpartiklar, særleg gjennom oppdagainga si og bruken av grunnleggjande symmetri-prinsippa». Dette var eine halvdelen av prisen. Den andre halvdelen vart gjeve til Maria Goeppert-Mayer og J. Hans D. Jensen. Prinsippet han fekk prisen for vart utvikla av han i 1930-åra, og har vist seg å vere av fundamental tyding i kjerne- og elementærpartikkelfysikken. Under andre verdskrigen var Wigner knytt til University of Chicago og arbeidde med utvikling av ein kjernereaktor i samband med Manhattan-prosjektet. I 1946–47 var han forskingsdirektør for Oak Ridge National Laboratory. Han har utført viktige arbeid innan reaktorfysikk og bruk av kjerneenergi ved sidan av studia sine av gruppeteori og symmetri innan teoretisk fysikk.

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Eugene Wigner|Eugene Wigner]]» frå ,  den 7. august 2011.*  
* Eugene Wigner. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Eugene_wigner
Giovanni Pico della Mirandola

**Giovanni Pico della Mirandola** () var ein italiensk humanist og filosof og elev av Ficino. Han var også ein del av krinsen kring Lorenzo de' Medici.

Pico er ein av dei viktigaste humanistane i renessansen. Han studerte i Bologna, Padova og Paris. Seinare drog han til Firenze og vidare til Roma, der han 1486 gav ut 900 tesar frå alle vitskapar med tilbod om offentleg å forsvare dei – hans vidgjetne tale *Om menneskets verdighet* er ein lekk av dette dette forsvaret. Pico meinte at mennesket er fritt til å byggje sin eigen personlegdom, og er i stand til å velje sitt eige eksistensnivå.

Fordi desse tesane inneheldt ymse som kyrkja ikkje kunne godta, kom Pico i søkjelyset åt inkvisisjonen. Tesene hans vart fordømd av Paven, og han måtte flykte til Frankrike, og sat også ei tid i fengsel. Seinare fekk han returnere til Italia etter at Lorenzo de' Medici greip inn. Han drog seg då attende til ein landstad ved Firenze og fordjupa seg i studiar av Platon, Aristoteles, Kabbala og hermetiske skrifter. 

Pico ynskte å skape ein syntese av platonistisk og arabisk filosofi, jødisk kabbalistisk mystikk og mellomalderens skolastikk. I 1496 kom verka hans ut i Bologna. Nevøen Giovanni Francesco Pico (d. 1533) skildra livet hans og var sjølv ein fruktbar forfattar, som mellom anna var oppteken av mystikk. 

## Merknadar

## Kjelder

*
**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:da:Giovanni Pico della Mirandola|Giovanni Pico della Mirandola]]» frå ,  den 7. august 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene: *
*Opslag af dr.theol. A. Th. Jørgensen i Salmonsens konversationsleksikon bd. 19, s. 134
Merete Wiger

**Merete Wiger** () er ein norsk forfattar, fødd *Samuelsen*. Ho er dotter av forfattar og programleiar i radio Ranka Knudsen Samuelsen.

Debuten hennar kom under pseudonymet Stella Dannar: *Jeg var sinnssyk*, Gyldendal (1955). På same forlag gav ho rapt ut (under eige namn) *Så låste hun seg inn* (1957), *Judith og treskjæreren* (1958). Etter nokre års pause kom romanane *--grensen* (1965), *Et lite stykke bortover gaten* (noveller, 1968), *Romanen om [[Maria Sholovski]]* (1970), *Slik spiller mødrene våre liv* (1974), *Reisen til det Hellige Landet* (1977), alle på Gyldendal. Novellene i *Hjemme bra, men borte best* (1980), dramaet *De uovervinnelige* (1982) og romanen *Min amerikanske kusine* (1984) kom derimot ut på Dreyer. To barnebøker vart så utgjevne på Eide forlag, nemleg *Tåreklumpen* (1989) og *Jenten som ikke kunne seie nei* (1991).
Sidan har ho utgjeve dramaet *Spillet om innvandrerne* på Trysil-forlaget (1998), *Miss M: Tankar om dette og hitt* (1995), og dessutan romanen *Skudd fra klar himmel* på Kulturforlaget Brak (1997).

Av utmerkingar kan nemnast 2. premie i 1956 for eit barnehøyrespel (Æ vil vêra dein æ e) der Liv Ullmann debuterte på radio. I 1970 fekk ho Gyldendals legat for norsk litteratur. Dramaet hennar *Tilfellet Harriet Grinde* vart oppført på Teaterhøgskulen scene (1986), med Juni Dahr i hovudrolla. Seinare har dette stykket vore oppført òg i utlandet. Ho har òg bidrege til lokale oppsettingar, spesielt for Grue Finnskog Ungdomslag sine teatergruppe, som årleg set opp stykket *Spillet om Innvandrerne* på Finnskogdagene.

## Høyrespel (NRK, Radioteatret)
**[[Ungdom]]* (1951)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Merete Wiger|Merete Wiger]]» frå ,  den 7. august 2011.*
Naima Wifstrand

**Naima Wifstrand** () var ein svensk skodespelar. Som leiande operettestjerne gjesta ho kring 1920 stadig på Centralteatret i Oslo, mellom anna som *Czardasfyrstinnen* og *Den glade enke*. Seinare utvikla ho seg til ein dyktig karakterskodespelar, mellom anna som Mor Aase i Peer Gynt. Ho filmdebuterte i den norske *Madame besøker Oslo* (1927), men vert best hugsa for dei kraftfulle rollene sine for Ingmar Bergman, mellom anna i *Sommarnattens leende* (1955), *Smultronstället* (1957) og *Vargtimmen* (1968).

## Kjelder
Mogens Wieth

**Mogens Wieth** () var ein dansk skodespelar. Frå debuten i 1939 var han den unge hovudkrafta ved Det kongelige Teater, frå 1955 særleg ved Det Ny Teater, og var den største lyrisk-dramatiske skodespelaren i sin generasjon i dansk teater. Blant rollene hans var Shakespeare sin Othello, Peer Gynt og hovudrollen i Kjeld Abell sin *[[Den blå pekingeser]]*. Wieth gjesta 1952 Nationaltheatret i Oslo som Gregers Werle i *[[Vildanden]]* og Schubert i *[[Jomfruburet]]*. I 1953 spelte han Helmer i *[[Et dukkehjem]]* på engelsk i *London*, 1961 Niels Lykke i *[[Fru Inger til Østråt]]* i norsk fjernsyn.

Wieth var verksam både i dansk og internasjonal film og medverka mellom anna i Alfred Hitchcock sin *[[The Man Who Knew Too Much]]* (1956). Han var òg ein glimrande kabaretkunstnar. Han avslutta karrieren sin som ein meisterleg Higgins i *[[My Fair Lady]]*.

## Kjelder
Ingrid Wigernæs

**Ingrid Wigernæs** (opphavleg **Ingrid Løken**, ) var ein norsk tidlegare langrennsløpar og -trenar. Ho representerte Romerikslagets Idrettslag.

## Karriere
Wigernæs vann 10&nbsp;km i NM på ski, nordiske greiner i 1960, 1961 og 1966, 5&nbsp;km i 1964 og 1965 og var med på Romerikslagets vinnande stafettlag i 1965 og 1966. Ho var med på laget som tok sølv på stafetten i Ski-VM 1966, og deltok under vinter-OL for Noreg i 1956 i Cortina d'Ampezzo med 27. plass på 10 km og i 1964 i Innsbruck med 12. plass på 10 km og 15. plass på 5 km.

Wigernæs var ein av forgrunnsfigurane under den første suksessrike perioden innan langrenn for damer i Noreg. I 1965 og 1966 var ho både løpar og trenar på landslaget i langrenn for damer og fortsette som trenar fram til 1969, etter at ho la opp som aktiv i 1966. Ho var trenar for damene som tok gull på stafetten i 1968 i Grenoble.

## Jentut'n
Wigernæs reknast som opphavet til uttrykket *jentut'n*, som er Hemsedalsdialekt for *jentene*. Ordet vart brukt av Wigernæs då ho omtalte lagveninnene på stafettlaget i VM i 1966, og seinare brukte ho det når ho omtalte landslagsjentene ho trena. *Jentut'n* var først klengenamnet på stafettlaget frå 1966, men seinare har orda vorte flittig brukt som «kjælenamn» på dei norske stafettlaga for damer under internasjonale renn og meisterskap.

Som fleire andre skiprofilar midt på 1960-talet, song òg ho inn ei plate. Denne fekk tittelen «Jentut'n våre».

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
*Ski-NM 1955: Nr 5 i Trysil
*Ski-NM 1956: Bronsemedalje på Raufoss
*Ski-NM 1957: Bronsemedalje
*Ski-NM 1958: Bronsemedalje i Oslo
*Ski-NM 1959: Nr 4 i i Porsgrunn
*Ski-NM 1960: Gullmedalje på Fåberg
*Ski-NM 1961: Gullmedalje på Rena
*Ski-NM 1962: Bronsemedalje i Molde
*Ski-NM 1963: Sølvmedalje både på 5 og 10 km i Birkenes
*Ski-NM 1964: Gull på 5 km og sølv på 10 km på Furnes
*Ski-NM 1965: Gull på 5 km og bronse på 10 km på Fåberg
*Ski-NM 1966: Sølvmedalje både på 5 og 10 km på Hernes

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ingrid Wigernæs|Ingrid Wigernæs]]» frå ,  den 7. august 2011.*
Dianne Wiest

**Dianne Wiest** () er ein amerikansk skodespelar.

Dianne Wiest har vunne to Oscarprisar for beste kvinnelege birolle; i 1986 for rolla som *Holly* i filmen *[[Hannah og hennes søstre]]* og i 1994 for rolla som *Helen Sinclair* i filmen *[[Kuler over Broadway]]* *(Bullets Over Broadway)*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Dianne Wiest|Dianne Wiest]]» frå ,  den 7. august 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Jan Wiese

**Jan Wiese** () var ein norsk forlagsmann og forfattar frå Bærum. Han var elev ved Oslo katedralskole og utdanna siviløkonom. Frå 1973 til 1988 var han administrerande direktør i J.W. Cappelens Forlag. Wiese var òg formann i Den norske Forleggerforening i perioden 1975–1978.

Han debuterte med ei samling forteljingar i 1979: *[[Jeg skal til Katnosa i kveld]]*. I 1990 utkom romanen *[[Kvinnen som kledte seg naken for sin elskede]]*, som fekk gode kritikkar og vann eit stort publikum. Romanen er omsett til 15 språk. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jan Wiese|Jan Wiese]]» frå ,  den 7. august 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Om Wiese på Gyldendal
*Aftenposten
* [Digitaliserte bøker av Wiese](http://ask.bibsys.no/ask/action/result?cmd=&kilde=biblio&cql=((forfatter+%3D+%22wiese%2C+jan%3F%22)+AND+(form+%3D+%22n%22))+AND+(((((year+%3E%3D+%221690%22)+AND+(year+%3C%3D+%221699%22))+OR+((year+%3E%3D+%221790%22)+AND+(year+%3C%3D+%221799%22)))+OR+((year+%3E%3D+%221890%22)+AND+(year+%3C%3D+%221899%22)))+OR+((year+%3E%3D+%221990%22)+AND+(year+%3C%3D+%221999%22)))) i Nasjonalbiblioteket.
Wien-konvensjonane

**Wien-konvensjonane** er ei rekkje avtaler underteikna i Wien i Austerrike.

* Wien-konvensjonen om traktatretten
* Wien-konvensjonen om diplomatiske relasjonar
* Wien-konvensjonen om konsulære relasjonar
* Wien-konvensjonen om vern av ozonlaget
Wien-konvensjonen om vern av ozonlaget

**Wien-konvensjonen**, offisielt *Vienna Convention for the Protection of the Ozone Layer*, er ein internasjonal miljøkonvensjon til vern av ozonlaget, inngått i 1985 og tredde i kraft i 1988. Han er ratifisert av 197 land og av EU. Konvensjonen var ein forløpar for den meir forpliktande Montreal-protokollen i 1987.

Wien-konvensjonen er ein av dei mest vellukka internasjonale avtalane om ein tel talet på land som har ratifisert han. I 2009 fekk han historisk status då han blei den første konvensjonen av noko slag som blei ratifisert av alle medlemslanda i SN.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*The Vienna Convention for the Protection of the Ozone Layer. Handbok til konvensjonen ved UNEP.
*UNEP: The Ozone Secretariat (UNEP). Arkivert nettstad.
*Ratifiseringar  ved treaties.un.org
*Den engelske teksten til konvensjonen (PDF)
*Vienna Convention for the Protection of the Ozone Layer  ved ECOLEX-the gateway to environmental law
Wiener Zeitung

***Wiener Zeitung*** er ei austerriksk avis og den eldste avisa i verda som framleis kjem ut. Ho vart utgjeven første gongen 8. august 1703 under tittelen *Wiennerisches Diarium*. Sidan 1780 har ho kome ut under tittelen *Wiener Zeitung*. I 1812 vart avisa eit offisielt regjeringsorgan og sidan 1857 har ho vorte utgjeven av den austerrikske staten. Ho vart trykt av Österreichische Staatsdruckerei fram til 1997.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Wiener Zeitung|Wiener Zeitung]]» frå ,  den 7. august 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Wiener Zeitung
Herisau

**Herisau** er ein kommune i kantonen Appenzell Ausserrhoden i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 771 meter over havet. Kantonsparlamentet og kantonsregjeringa har sitt sete i kommunen, som såleis er hovudstad i kantonen.

### Geografi
Herisau grensar i sør til kommunane Schwellbrunn, Waldstatt, Hundwil og i aust til kommunen Stein. I nord grensar Herisau til grannekantonen St. Gallen. 56,8% av arealet vert nytta til landbruk, 27,1 er skogdekt.

### Demografi og språk
Folketalet har dei seinare åra vore i tilbakegang; 5,2% sidan 2000. 17,9% av innbyggarane er utanlandske statsborgarar. 87% av folket talar tysk, medan 3,8% har serbokroatisk og 3,4% italiensk til morsmål. 

### Historie
Herisau er første gongen nemnd i 837. Området låg under klosteret St. Gallen. Etter Appenzellkrigen braut staden med St. Gallen i 1433. Under reformasjonen gjekk Herisau med i den reformerte kyrkja og vart såleis med kantonen Appenzell Ausserrhoden. Trogen var første hovudstaden i kantonen. I 1877 vart Herisau hovudstad, men Trogen fekk behalde domstolen for kantonen.

Schwellbrunn vart skilt ut frå Herisau i 1648 og Waldstatt i 1719.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Herisau|Herisau]]» frå ,  den 7. august 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*http://www.herisau.ch (tysk) Offisiell nettstad
*
Wiener Werkstätte

**Wiener Werkstätte** er ein austerriksk organisasjon av arkitektar og kunsthandverkarar, grunnlagd i 1903 med Josef Hoffmann og Koloman Moser som sentrale bidragsytarar. Formålet var å styrke kunsthandverket og legge grunnlaget for heilskapleg design av alle sider ved livet og virket til mennesket. Wiener Werkstätte hadde sitt utspring i Wiener sezession og var inspirert av den engelske rørsla Arts and Crafts.

Wiener Werkstätte utvikla eit eige varemerke og hadde 100 tilsette alt i 1905. Karakteristisk for enkeltgjenstandar og heile interiør er ein rettvinkla eller geometrisk klar hovudform og dekor som peikar fram mot funksjonalismen. Organisasjonen vart oppløyst i 1932.

Wiener Werkstätte var i utgangspunktet tufta på ein progressiv idé om å betre kvardagen gjennom formgjeving. Han klarte i mindre grad enn arts and crafts-rørsla å nå ut til folket. Produksjonen var prega av kunsthandverk og høg kvalitet. Resultatet vart ein eksklusiv produksjon for dei mest velståande. Palais Stoclet i Brussel i Belgia, teikna av Josef Hoffmann, vert rekna som hovudverket til verksemda. Palasset er eit av dei mest eksklusive og kostbare bustadane frå 1900-talet 

Det er samstundes vanskeleg å kome utanom Wiener Werkstätte når gjennombrotet for modernismen skal forklarast. I form og uttrykk var verksemda særs progressiv og peikte framover mot ei formgjeving for industrien prega av forenkling og masseproduksjon.

## Kjelder

*

## Bakgrunnsstoff

*
Thurgau

**Thurgau** er ein kanton nordaust i Sveits. Kantonen grensar til Tyskland og Bodensjøen i nord, og til kantonane Schaffhausen, Zürich og St. Gallen. Thurgau har eit areal på 991 km² og hadde om lag 276&nbsp;000 innbyggarar i 2018. Frauenfeld er hovudstad i kantonen.

 
## Geografi
Kantonen grensar i nord mot den tyske delstaten Baden-Württemberg og kantonen Schaffhausen. Høgste punktet i kantonen er 991 meter over havet og ligg i kommunen Fischingen, lengst sør i Thurgau. Kantonen har namn etter elva Thur som kryssar området frå søraust til nordvest, og som renn vidare ut i Rhinen i kantonen Zürich. 61,0 % av flatevidda er landbruksareal.

### Språk og religion
Tysk er dominerande talemål i Thurgau, den lokale dialekten høyrer til høgalemannisk. 45,1% av innbyggarane er knytt til protestantiske kyrkjesamfunn, medan 35,6 soknar til den romersk-katolske kyrkja.

### Distrikt og kommunar
Thurgau er frå 2011 delt opp i fem distrikt (bezirke), som er delt opp i til saman 80 kommunar.
Dei fem distrikta er Arbon, Frauenfeld, Kreuzlingen, Münchwilen og Weinfelden. Til 2010 var Thurgau delt i åtte distrikt.

## Historie
Frå 1460 var Thurgau eit landområde (*Gemeine Herrschaft*) underlagt dei sveitsiske kantonane Glarus, Luzern, Schwyz, Unterwalden, Uri, Zug og Zürich.

Thurgau vart eigen kanton i 1798. Han gjekk då med i den kortliva republikken Helvetia. Sidan 1803 har Thurgau vore med i Det sveitsiske eidssambandet, på lik linje med dei fleste andre kantonane.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Kanton Thurgau|Kanton Thurgau]]» frå ,  den 8. august 2011.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Paris Hilton's My New BFF

**Paris Hilton's My New BFF** er ein amerikansk realityserie. I serien prøver Paris Hilton å finne ein ny bestevenn gjennom ei tevling. Serien vart produsert av Ish Entertainment i samband med MTV, som viste han frå 30. september 2008 til 4. august 2009. Det vart laga to sesongar av han, i tillegg til to internasjonale versjonar — *[[Paris Hilton's British Best Friend]]* og *[[Paris Hilton's Dubai BFF]]*.

## Sesong 1

I den fyrste sesongen av Paris Hilton's My New BFF prøvde 16 kvinner og 2 menn å vere den nye bestevennen til Paris Hilton. Vinnaren vart Brittany Flickinger.

## Sesong 2
I den andre sesongen av Paris Hilton's My New BFF prøvde 13 kvinner og 3 menn å vere den nye bestevennen til Paris Hilton. Vinnaren vart Stephen Hampton.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Paris Hilton's My New BFF|Paris Hilton's My New BFF]]» frå ,  den 8. august 2011.*
Paris Hilton's British Best Friend

**Paris Hilton's British Best Friend** er ein britisk fjernsynsserie. I serien prøver Paris Hilton å finne ein ny bestevenn i London. Serien var den fyrste avleiinga av *[[Paris Hilton's My New BFF|My New BFF]]* (2008–2009). Han blei laga for ITV2 og filma kring jula 2008, med premiere 29. januar 2009. Serien hadde åtte episodar. Ved den siste episoden 19. mars vart vinnaren annonsert som Samuel Hextall, den einaste mannlege deltakaren.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Paris Hilton's British Best Friend|Paris Hilton's British Best Friend]]» frå ,  den 8. august 2011.*
Wiener Sezession

**Wiener Sezession** (òg kjend som *Vereinigung Bildender Künstler Österreichs* eller «foreininga for austerrikske biletkunstnarar») vart skipa i 1897 av ei gruppe austerrikske kunstnarar som hadde trekt seg frå Foreininga for austerrikske kunstnarar, som heldt til i Wien Künstlerhaus. Denne rørsla omfatta målarar, bilethoggarar og arkitektar. Den første leiaren for sezessionen var Gustav Klimt og Rudolf von Alt vart ærespresident. Talerøyr for gruppa var tidsskriftet Ver Sacrum. 

Målet deira var å frigjere måleriet frå den akademiske tradisjonen på 1800-talet og skape ein ny, sjølvstendig stil innan kunsthandverket, der han vart ein lineær og todimensjonal austerriksk variant av art nouveau og jugendstilen. 

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Vienna Secession|Vienna Secession]]» frå ,  den 8. august 2011.*
Paris Hilton's Dubai BFF

**Paris Hilton's Dubai BFF** er ein emiratarabisk-amerikansk fjernsynsserie som presenterer at Paris Hilton prøver å finne ein ny «bestevenn» i Dubai. Han var den andre og siste spin-off-serien av *[[Paris Hilton's My New BFF]]* (2008–2009). Etter fleire forseinkingar blei serien sendt på fleire MTV-stasjonar i 2011.
Vinnaren vart Reem Al Alnezi. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Paris Hilton's Dubai BFF|Paris Hilton's Dubai BFF]]» frå ,  den 8. august 2011.*