open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Natallja Sazanovitsj

**Natallja Sazanovitsj** () er ein kviterussisk tidlegare mangekjempar som vann to sølv- og fire bronsemedaljar i internasjonale meisterskap-tevlingar i sjukamp i tida 1996-2003. Medaljane fordelte seg på sølv og bronse i sommar-OL, like eins i verdsmeisterskap og to EM-bronsar.  

### Aktiv
Sazanovitsj deltok i 1996 i dei olympiske sommarleikane i Atlanta og enda med 6&nbsp;563 poeng, hennar livs beste sjukampserie, opp som toar i sjukamptevlinga etter den suveren vinnaren, Ghada Shouaa frå Syria. Etter femteplass i VM 1997 tok Sazanovitsj bronsen ved EM 1998 i Budapest. Ein ny bronsemedalje sikra ho seg i Sommar-OL 2000 i Sydney.

I mars 2001 vart Sazanovitsj innandørs verdsmeister då ho i Lisboa vann femkampen med 4&nbsp;580 poeng og ny meisterskapsrekord. Seint på sommaren same året vart ho nummer to i sjukampen ved Friidretts-VM i Edmonton, klart slått av russiske Jelena Prokhorova. Året etter kom Sazanovitsj på tredjeplass ved europameisterskapen 2002 i München. År 2003 vart ho sølvmedaljør i femkamp ved innandørs-EM i Birmingham og bronsevinnar i sjukamp under verdsmeisterskapen i Paris, Carolina Klüft frå Sverige vann begge desse tevlingane.

I sitt siste meisterskap, sommarleikane 2004 i Aten, braut Sazanovitsj av tevlinga etter to greiner.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*OL 1996 i Atlanta: Sølvmedalje – 6&nbsp;563 poeng, bakom Ghada Shouaa (6&nbsp;780 p)
*VM 1997 i Aten: Nr 5 – 6&nbsp;428 poeng
*EM 1998 i Budapest: Bronsemedalje – 6&nbsp;410 poeng
*OL 2000 i Sydney: Bronsemedalje – 6&nbsp;527 poeng
*VM 2001 i Edmonton: Sølvmedalje – 6&nbsp;539 poeng, bakom Jelena Prokhorova (6&nbsp;694 p)
*EM 2002 i München: Bronsemedalje – 6&nbsp;341 poeng
*VM 2003 i Paris: Bronsemedalje – 6&nbsp;524 poeng
*OL 2004 i Aten: Braut

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Natallja Sazanovitj|Natallja Sazanovitj]]» frå ,  den 6. juli 2019.*  
 
*
Kirchdorf in Tirol

**Kirchdorf in Tirol** er ein kommune i Distriktet Kitzbühel i forbundslandet Tirol i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 113,7 km² og 4&nbsp;000 ibuarar. Landsbyen Kirchdorf ligg i den nedre delen av Leukental, 641 meter over havet.

Landbruk og turisme er sentrale næringar i kommunen.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Kirchdorf in Tirol|Kirchdorf in Tirol]]» frå ,  den 6. juli 2019.*
Westendorf i Tirol

**Westendorf** er ein kommune i Distriktet Kitzbühel i forbundslandet Tirol i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 95,4 km² og i kring 3&nbsp;700 ibuarar. Landsbyen Westendorf ligg i Brixtal, 783 meter over havet.

Turisme er hovudnæring i kommunen.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Westendorf (Tirol)|Westendorf (Tirol)]]» frå ,  den 6. juli 2019.*
Halal

**Halal** (av arabisk *halāl*, som tyder tillate, lovleg) skildrar det som er tillate ifølgje islam, især om mat og drikke.

Ordet er brukt i Koranen, og kan gjelde både om handlingar og ting. Det motsette av halal er *haram*, som tyder forbode.

## Kjelder
* 

## Bakgrunnsstoff
Blond

**Blond** eller lyshåra er ein hårfarge som er karakterisert av låge nivå av det mørke pigmentet melanin. Resultatet er ein synleg fargetone avhengig av fleire faktorar, men han har alltid ei form for gulaktig farge. Fargen kan vere svært bleik blond (grunna ei lita spreiing av pigment) til raudleg blond eller gyllenbrun farge.

Ei kvinne med blondt hår kan kallast for blondine. Nemninga blond er ålment brukt om lyshåra personar av begge kjønn. Eit eldre uttrykk for blond hårfarge var linhår eller lingult. Blondt hår er vanlegast i Nord- og Vest-Europa med minkande frekvens austover. Nokre melanesarar har også blondt hår, dette er skulda ein lokal mutasjon uavhengig av blondt hår i Europa.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Kjøkenkniv

**Kjøkenkniv** er ein større eller enklare kniv til bruk i kjøkenet for tillaging av mat og liknande.
Det finst mange ulike typar kjøkenkniv. Ein kokkekniv er ein kniv som kan brukast til mange vanlege føremål. Ein mindre kniv med sagtanna blad som ein kan bruka til mindre skjerejobbar er kjend som tomatkniv. Ein større kniv som kan skjera gjennom seige eller harde stykke som kjøt og bein blir kalla kjøtøks.

## Kjelder
Den globale migrasjonspakta

**Endrar Den globale migrasjonspakta** er ein internasjonal avtale som er forhandla fram i regi av Dei sameinte nasjonane, som dekkjer alle aspekt av internasjonal migrasjon på ein holistisk og dekkande måte. Konferansen til SN for å vedta avtalen vart avhalden i Marrakech i Marokko 10.–11. desember 2018. Austerrike forhandla på vegner av EU.

Austerrike, Australia, Bulgaria, Kroatia, Tsjekkia, Estland, Israel, Ungarn og Polen ville ikkje signere avtalen. Det har også vore motstand i det tyske parlamentet, ført av Alternativ for Tyskland. Kanslaren i Austerrike, Sebastian Kurz, uttalte at avtalen ville redusere suvereniteten til landet og blande saman skilnaden mellom ulovleg og lovleg innvandring, såvel som mellom økonomisk og humanitær innvandring. Noreg har signert avtalen, men regjeringsmedlemmer frå Frp tok ein symbolsk dissens. USA har ikkje delteke i forhandlingane om avtalen.

## Referansar
Marrakech

**Marrakech** er ein by i Marokko. Det er den fjerde største byen i landet og frå gamal tid den andre hovudstaden. Byen ligg ved foten av Atlasfjella 465 moh. og med 823 150 innbyggjarar i 2004. Han er eit handelssenter for eit fruktbart irrigasjonsområde og eit monaleg turistsenter. Næringsmiddelindustri og kunsthandverk står sterkt. Byen har internasjonal lufthamn og frå 1978 eit universitet.

Den labyrintiske gamlebyen, som er ført opp på UNESCO si verdsarvliste, er omkransa av ein mur. Her ligg Koutoubia-moskeen (1184–98) med et 68 meter høgt tårn, citadellet, mausolea og sultanpalasset (frå 1200–1800-talet). Midtpunktet i gamlebyen er den fargerike marknadsplassen Djema el-Fna. Lenger vest ligg den meir moderne bydelen Guéliz, bygd ut etter 1913. I sør og aust finst oliven- og palmelundar.

Marrakech er ein av dei fire kongebyane i Marokko. Han vart grunnlagt i 1062 og var til slutten av 1200-talet hovudstad for almoravidane og almohadane. Deretter hadde byen ein nedgangstid fram til om lag 1520, då han vart hovudstad for saadiane og opplevde ny oppgangstid. 1912–56 var byen under kontroll av franskmennene. I 2018 vart Global Compact for Migration signert av fleire land i byen, i regi av United Nations.

## Kjelder
*
Lunnar

**Lunn** (av norrønt *hlunnr*) er ein rund stokk ein kan bruka som underlag for å flytta på noko.

Lunnar i ei stø er stokkar eller staur som er lagt ned for å dra båtar på land, eller for å setje båtar på sjøen, med minst mogleg slit eller skade på båt og kjøl.

Lunnane skulle helst vera av lauvtre, gjerne rogn, for den turka ikkje så lett ut, og ga betre glid enn nåletre. Lunnane måtte liggja så tett, at båten hadde minst to lunnar under kjølen til ei kvar tid når den gleid over. Var det turt i veret og båten tung, så måtte ein smørje lunnane. Til det vart oftast nytta grakse, som var eit feitt avfallsprodukt etter trandamping. Denne graksen var sers seig, og vart ikkje så fort vaska vekk av sjøen, men først og fremst var den  bilig og lett tilgjengeleg.

Lunnane var feste i støa mellom steinar ute med sidene, og slik at båtkjølen ikkje kom ned i steinane. Støa var oftast nokså steinete og ruglete, så lunnane kunne ikkje rulle under kjølen, slik som ein annan type lunnar som vert nytta på veg.

## Kjelder
BS-136 «Orenburg»

**BS-136 «Orenburg»** (russisk БС-136  "Оренбург") er ein russisk undervassbåt. Fartøyet oppstod som del av ubåtklassen Delta. Det er seinare blitt modifisert, og somme tidar er det kategorisert som del av Delta III Stretch.

«Orenburg» har operert som moderskip for miniubåten i Paltus-klassen, som er brukt til havforsking, bergingsoppdrag og etterretningsinnsamling på djupt hav.

Lengda på fartøyet er 166 m.

## Historie
**K-129** var identiteten til fartøyet då det gjekk i teneste i 1981.

## Sjå òg
*Liste over atomubåtar i teneste
*Liste over ubåtklassar i teneste
*Russiske marinefartøy i aktiv teneste
*Liste over atomubåtar

## Referansar
Abimelek

**Abimelek** er eit namn som går att i Den hebraiske bibelen. Det viser til to filistarkongar og ein israelitt, i tillegg til ein bruk i Salmane der det kan visa til filistarkongen Akisj. 

## Kong Abimelek
# Abimelek er konge i Gerar på Abraham si tid. Abraham seier at Sara er syster hans, ikkje kona. Kongen vil då ta henne til kone, men finn ut i ein draum frå Gud at ho eigentleg er Abraham si kone. Abraham forklarer kvifor han laug: «Eg tenkte: På denne staden finst det inga gudsfrykt. Dei kjem til å drepa meg på grunn av kona mi.» Etter at han finn ut sanninga sluttar kongen ei pakt med Abraham. Staden der pakten blei slutta blei Beer-Sjeba.
# Abimelek er konge i Gerar på Isak si tid. Isak seier at Rebekka er syster hans, ikkje kona, «fordi han var redd dei skulle slå han i hel på grunn av Rebekka.» Abimelek får sjå at Isak kjærteikner Rebekka, og forstår at ho er kona hans. Han gjev ordrer om at verken mann eller kone skal rørast. Også denne Abimelek sluttar ei pakt med Isak ved Beer-Sjeba.

## Dommaren Abimelek

Dommaren Abimelek er son av Gideon, og prøver etter at faren er død urettmessig å gjera seg sjølv til konge. Han sørgar for å drepa 69 av brørne sine, bortsett frå Jotam, som kjem unna. I tre år kjempar han for styret sitt, men til slutt døyr han i kamp etter at ei kvinne kastar ein kvernstein i hovudet på han.

## Abimelek i Salmane
Salme 34 blir omtalt som «Av David, då han bar seg som galen hos Abimelek, så han vart jaga bort og gjekk sin veg». Omtalen passar med det som skjer hjå kong Akisj av Gat som er omtalt i 1. Samuelsbok. Denne boka omtalar også ein «Ahimelek».

## Abimelek i apokryf litteratur

Kong Abimelek av Gerar er nemnd i kristen apokryf litteratur som ''Kitab al-Magall'', *[[Skattehola]]* og den orientalske *[[Adamsboka]]* som ein av 12 småkongar på Abraham si tid. Han skal ha bygd Jerusalem for Melkisedek.

## Abimelek i kulturen
*Abimelech* er eit oratorium på engelsk skrive av Christopher Smart og tonesett av Samuel Arnold. Det blei først framført i London i 1768, og i revidert versjon i 1772. Oratoriet fortel soga om Abraham, Sara og kong Abimelek med vekt på sjalusi og truskap mellom ektefolk.

I Saint-Saëns sin opera *[[Samson et Dalila]]* frå 1877 er Abimélech ein satrap av Gaza.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Abimelek|Abimelek]]» frå , og «[[:sv:Avimelek|Avimelek]]» frå  den 7. juli 2019.*  
**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Abimelech|Abimelech]]» frå ,  den 7. juli 2019.*
Burglinde Pollak

**Burglinde Pollak** () er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar som representerte Aust-Tyskland. Ho tok bronsemedaljen i femkampen både under Sommar-OL 1972 og 1976, og sikra seg sølvmedaljen i i same øvinga i tre europameisterskap i rad; 1971, 1974 og 1978. Pollak sette verdsrekord i femkamp tre gongar i tida 1970-73. 

## Aktiv
Pollak enda på åttandeplass i femkampen ved EM 1969. 19 år gammal sette ho i 1970 ny verdsrekord med 5&nbsp;406 poeng. Året etter vart ho nummer to  i EM 1971 i Helsinki, sigeren gjekk til vesttyske Heide Rosendahl. I Sommar-OL 1972 i München enda Pollak på tredjeplass, slått av den britisk overraskinga Mary Peters og nemnde Rosendahl. År 1973 sette Pollak på ny verdsrekord, med ein ny poengtabell sanka ho 4&nbsp;831 poeng, ein rekord ho seinare i sesongen fortbetra til 4&nbsp;932 poeng.

Under europameisterskapen 1974 i Roma vann Pollak sitt andre EM-sølv, 100 poeng etter vinnaren Nadezjda Tkatsjenko. To år etter enda Pollak opp med bronsemedalje då Sommar-OL 1976 fann stad i Montreal. Etter ei sjeldan tett tevling mangla ho 5 poeng i høve til landskvinnene Sigrun Siegl og Christine Laser på fyrste- og andreplass. Ved EM 1978 i Praha kneip Pollak sølvmedaljen for tredje gong, her var ungarske Margit Papp hennar overmann. I den siste internasjonale meisterskaps-femkampen utandørs, i Moskva-OL 1980, enda Pollak på sjetteplass.

Frå 1981 var sjukamp ny meisterskaps-tevling. Pollak prøvde seg på sjukamp, men fekk ikkje dreis på den nye øvinga spjutkasting. Dermed valde ho å legge opp.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*EM 1969 i Aten: Nr 8 – 4&nbsp;598 poeng
*EM 1971 i Helsinki: Sølvmedalje – 5&nbsp;275 poeng, bak Heide Rosendahl (5&nbsp;299 p)
*OL 1972 i München: Bronsemedalje – 4&nbsp;768 poeng
*EM 1974 i Roma: Sølvmedalje – 4&nbsp;676 poeng, bak Nadezjda Tkatsjenko (4&nbsp;776 p)
*OL 1976 i Montreal: Bronsemedalje – 4&nbsp;740 poeng
*EM 1978 i Praha: Sølvmedalje – 4&nbsp;600 poeng, bak Margit Papp (4&nbsp;655 p)
*OL 1980 i Moskva: Nr 6 – 4&nbsp;553 poeng

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Velledalen og Ringen

**Velledalen og Ringen Fotballag**, i munnleg tale alltid VRF, er eit idrettslag heimehøyrande i Sykkylven kommune. Idrettslaget vart danna i 1952 då fotballgruppene i IL Ringen i Straumgjerde og Velledalen Idrettslag slo seg saman. VRF er ein rein fotballklubb som sidan 1971 har hatt heimebane Dalemyra i Velledalen.

Velledalen og Ringen hadde sine beste lag sist frå 1965-talet og eit stykke ut i 1970-åra. Denne perioden hevda VRF seg godt 3. divisjon Møre, der der laget målte seg mot lag som Molde FK, Aalesunds FK, Herd, Skarbøvik IF, Clausenengen og Kristiansund FK. Sidan spelte VRF jamnast i 4. divisjon Sunnmøre.

I 2002 valde Velledalen og Ringen å slå seniorlaget sitt saman med fotballaget til Sykkylven Idrettslag, eit lag som spelte ein divisjon under VRF. Det nye laget, Fotballklubben Sykkylven, deltek i 2019 på nivå 6 i seriesystemet. I 2019 deltek Velledalen og Ringen berre i aldersbestemt fotball.

## Kjelder
*Oppslag i lokahistoriewiki
Tistedalens Turn- og Idrettsforening

**Tistedalens Turn- og Idrettsforening** er eit idrettslag heimehøyrande i bydelen Tistedalen i Halden kommune. Idrettslaget, som vart stifta 22. mai 1916, er aktivt med i fotball og handball. Tidlegare stod også turn på programmet til Tistedalen TIF.

Tistedalen spelar i raude-og-svartstripte trøyer med svarte bukser.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tistedalen TIF|Tistedalen TIF]]» frå ,  den 7. juli 2019.*
Lot i Bibelen

**Lot**  er ein bibelsk figur som opptrer i 1. Mosebok. Han er son av Haran og brorson av patriarken Abraham.

Han forlét Ur i Kaldea saman med farfaren Tarah, Abram (Abraham) og Sarai (Sara). Dei slo seg ned i Harran, der Tarah døydde. 
Deretter drog Lot saman med Abram til Egypt, Negev og Betel. Etterkvart fekk dei to så mykje buskap at landet ikkje kunne fø begge flokkane. Abram avgjorde at dei måtte skiljast, og bad Lot velja kvar han ville dra, så skulle Abram dra motsett veg. Lot såg uotver den vassrike Jordansletta, og valde å leggja ut mot aust. 

Lot busette seg i Sodoma. Under ein krig blei han teken til fange og ført bort. Då Abraham fekk høyra om dette følgde han etter til Hoba nord for Damaskus, og frigjorde Lot, folket og eigedelane hans. 

Før Sodoma og nabobyen Gomorra blei øydelagde, kom to englar og ba han flykta saman med kona og dei to døtrene sine. Under flukta såg kona hans seg tilbake, og blei gjort om til ei saltstøtte. Etter å ha flykta til Soar drog Lot og døtrene opp i fjellandet og  søkte tilflukt i ei hole. Døtrene sa at det ikkje fanst menn i landet som dei kunne ha omgang med på vanleg vis. Dei skjenka derfor vin til faren, og medan han sov hadde dei incestuøst seksuelt samvær med han. Døtrene fekk sønene Moab og Ben-Ammi som  blei stamfedrar til moabittane og ammonittane. 

Historien om Lot er frå 1. Mosebok, kapittel 13, 14 og 19. Han er også nemnd i 5. Mosebok 2,9 og 19; Salmane 83,8; Lukas 17,28–29,32 og Peters 2. brev 2,7.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lot (sønn av Haran)|Lot (sønn av Haran)]]» frå ,  den 7. juli 2019.*
Charlotta Fougberg

**Charlotta Emma Katarina Fougberg** () er ein svensk mellom- og langdistanseløpar frå Lerum i Västra Götaland. Ho vann sølvmedaljen i 3&nbsp;000 meter hinder under europameisterskapen 2014.

## Karriere
Fougberg forbetra den svenske rekorden i 3&nbsp;000 meter hinder med borti 10 sekundar til 9.23,9 då ho vart nummer fire i eit DL-stemne i Glasgow 12.juli 2014. Tida var europeisk årsbeste på distansen, dermed måtte ho reknast med mellom dei største favorittane ved EM i Zürich ein månad seinare. I EM-finalen sprang ho inn til sølv på tida 9.30,1, sju tidels sekund bakom Antje Möldner-Schmidt.

Fougberg deltok i Friidrett-VM 2013, 2015 og 2017 utan å kvalifisere seg til finale. Ei heller under Sommar-OL 2016 makta ho å nå finalen i hinderløpet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Charlotta Fougberg|Charlotta Fougberg]]» frå ,  den 7. juli 2019.*  


## Bakgrunnsstoff
Cloelia

**Cloelia** er ei legendarisk kvinne æra som ein helt frå den tidlege historia til Romarriket. 

Som del av ein fredsavtale som ende krigen med den etruskiske byen Clusium i år 508 f.Kr. tok etruskarleiaren Lars Porsena romerske gislar. Cloelia var ei ung kvinne blant gislane. Ho flykta frå Clusium-leiren og tok med seg ei gruppe romerske gislar.

Ifølgje Valerius Maximus flykta Cloelia på ein hest og symde over elva Tiber. Porsena kravde at ho skulle sendast tilbake, og romarane gjekk med på det. Porsena var då blitt så imponert av motet hennar at han lét henne velja halvparten av dei gjenverande gislane til å frigjevast. Ho valde då dei romerske unggutane, slik at dei kunne fortsetja krigen.

Romarane æra Cloelia på ein måte dei vanlegvis berre nytta for menn: Med ein ryttarstatue der ho sat ikledd toga ved toppen av Via Sacra.

Cloelia skal ha tilhøyrt slekta (*[[gens]]*) Cloelia eller Cluilia.

## Cloelia i kulturen
Cloelia er blitt avbilda i samband med gjenforteljingar av flukta hennar, og i måleri frå renessansen av. Namnet hennar er i ettertid blitt brukt i former som Clelia, Clélia og Clélie.

Soga om Lars Porsena og Cloelia dannar grunnlaget for librettoen *[[Il trionfo di Clelia]]* (1762) av Pietro Metastasio.

## Galleri


Woodcut illustration of Cloelia's escape from Lars Porsena - Penn Provenance Project.jpg|Illustrasjon av Cloelia si flukt frå ei tysk omsetjing av *De mulieribus claris*  av Giovanni Boccaccio, prenta rundt 1474.

Feselen, Melchior – Geschichte der Chloelia (detail horseman).JPG|Cloelia og Porsena. Utsnitt av eit måleri av Melchior Feselen frå 1500-talet.

Frans Wouters - Cloelia and Her Companions Escaping from the Etruscans - WGA25866.jpg|Cloelia og ungjentene rømmer frå etruskarane. Måleri av Frans Wouters frå første halvdelen av 1600-talet.

Gerard Sanders - De vlucht van Cloelia over de Tiber - 11083-A-B - Museum Rotterdam.jpg|Flukta til Cloelia over Tiber, måla av Gerard Sanders i 1754

Workshop of Peter Paul Rubens - Cloelia Fleeing from the Camp of Porsena.jpg|Cloelia kryssar Tiber måla før 1640 ved verkstaden til Rubens


## Kjelder

* Titus Livius, *Ab urbe condita*, 2.13
* Valerius Maximus, *Factorum ac dictorum memorabilium*, 3.2.2


**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Cloelia|Cloelia]]» frå ,  den 7. juli 2019.*
Antihelt

**Antihelt** (etter engelsk *antihero*) er ein hovudperson i ein roman, film eller anna som manglar konvensjonelle helteeigenskapar, som mot, idealisme eller moral, 
og opptrer motsett av det ein ville venta seg av rolletypen.
Sjølv om antiheltar kan utføra handlingar som er moralsk rette, gjer dei det ikkje alltid av dei rette grunnane, men gjer ofte heller det som vil gagna dei sjølv eller opptrer på andre måtar som strir imot konvensjonelle etiske reglar.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Antihero|Antihero]]» frå ,  den 7. juli 2019.*
Mathis Nilsen Eira

**Mathis Nilsen Eira** () er ein norsk samisk politikar og reindriftsutøvar som sidan 2009 har sete på Sametinget for Norske Samers Riksforbund. Han er innvald frå Ávjovárri valkrins og vart sist attvald i 2021.

Eira er leiar i nærings- og kulturkomiteen og medlem av kontrollutvalet på Sametinget.

## Bakgrunnsstoff

* Mathis Nilsen Eira  på sametinget.no
* Sametingsgruppa 2017–2021  på nsr.no
Hans Ole Eira

**Hans Ole Eira** () er ein norsk samisk politikar frå Masi i Kautokeino kommune som frå 2021 sit i sametingsrådet for Senterpartiet. Medan han sit i rådet, møter Kirsten Inger Anti fast på Sametinget for han.

Frå 2020 til 2021 sat Eira i òg sametingsrådet og Jan Ole Klemet Hermansen var vara for han på Sametinget i denne perioden. Opphavleg var det Ellinor Marita Jåma frå Åarjel-Saemiej Gïelh som skulle ta over i rådet etter at Berit Marie Eira frå Flyttsamelista hadde sete der i to år. Då Jåma meldte at ho ikkje kunne ta rolla, vart avtalen forhandla om, og Hans Ole Eira fekk plassen i staden.

## Bakgrunnsstoff

* Hans Ole Eira  på sametinget.no

## Kjelder
Berit Marie P.E. Eira

**Berit Marie P. E. Eira** () er ein norsk samisk politikar og reineigar som har site på Sametinget for Flyttsamelista frå Ávjovárri valkrins sidan 2017. Ho var medlem av Sametingsrådet frå 2017 til 2019. Dei siste to åra av perioden skulle opphavleg Ellinor Marita Jåma frå Åarjel-Saemiej Gielh ta over plassen i rådet. Etter at Jåma meldte at ho likevel ikkje kunne ta rolla, vart det Hans Ole Eira frå Senterpartiet som tok over plassen frå 2019 til 2021.

Eira har studert handel, økonomi og tradisjonell kunnskap og har ein bachelor i reindrift.

I perioden 2021–2025 er ho parlamentarisk leder for Flyttsamelista og medlem i nærings- og kulturkomiteen på Sametinget.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Berit Marie P. E. Eira på sametinget.no
Arthur Tørfoss

**Arthur Johan Tørfoss** () er ein norsk samisk politikar og røyrleggjar som har sete på Sametinget sidan 2009 for Framstegspartiet. Han er vald frå Nordre valkrins og er leiar i kontrollutvalet og nestleiar i nærings- og kulturkomiteen.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Arthur Tørfoss på sametinget.no
Lars Filip Paulsen

**Lars Filip Paulsen** () er ein norsk samisk politikar frå Tysfjord som sat på Sametinget for Høgre frå 2013 til 2021. Han vart vald frå Vesthavet valkrins og sat i plan- og finanskomitéen, og i valkomitéen. Frå 2016 til 2017 var han visepresident på Sametinget.

Paulsen har studert lulesamisk og framandspråksmetodikk.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Lars Filip Paulsen  på sametinget.no
Tor H. Mikkola

**Tor H. Mikkola** () er ein norsk samisk fiskar og politikar, som sat på Sametinget frå 2017 til 2021. Han vart vald inn for Nordkalottfolket frå Nordre valkrins, men melde seg i 2019 ut av partiet. Grunnen var at han hadde meld overgang frå Venstre til Senterpartiet før kommunevalet 2019 og stiller som ordførarkandidat i Nordkapp kommune. Nordkapp senterparti meldte fyrst at han skulle bli uavhengig representant på Sametinget, men han slutta seg etter kvart til Sp-gruppa.

Frå 2017 til 2021 var Mikkola medlem i nærings- og kulturkomitéen i Sametinget.

## Kjelder
Nils Mikkelsen Utsi

**Nils Mikkelsen Utsi** (fødd 1965) er ein norsk samisk politikar, reindriftsutøvar og advokat frå Alta som frå 2017 til 2021 sat på Sametinget for Norske Samers Riksforbund. Han vart vald frå Nordre valkrins og sat i plan- og finanskomitéen.

## Bakgrunnssstoff

* Nils Mikkelsen Utsi  på sametinget.no. Lese den 8.7.2019.
* Sametingsgruppa 2017–2021  på nsr.no. Lese den 8.7.2019.
Ronny Wilhelmsen

**Ronny Wilhelmsen** (fødd 23. juni 1970) er ein norsk samisk politikar som sidan 2010 sit på Sametinget for Arbeidarpartiet. Han er vald frå Nordre valkrins og er parlamentarisk leiar for Arbeidarpartiet på Sametinget. Wilhelmsen er også medlem i plan- og finanskomitéen og i valgkomitéen på Sametinget i tillegg til å vera medlem i Samisk parlamentarisk råd.

Wilhelmsen var fyrste vara frå Ávjovárri valkrins etter valet i 2009. Frå 2010, då Sametinget vedtok at Sametingsrådet skulle gå ut or plenum, møtte Wilhelmsen fast for Egil Olli, som var sametingspresident.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Ronny Wilhelmsen på sametinget.no
Piera Heaika Muotka

**Piera Heaika Muotka** () er ein norsk samisk politikar frå Nesseby som har sete på Sametinget for Norske Samers Riksforbund (NSR) sidan 2013. Han er vald frå Sør-Noreg valkrins og sit som nestleiar i oppvekst-, omsorg- og utdanningskomitéen. Han har vore parlamentarisk nestleiar i NSR.

I perioden 2013–2016 møtte han fast for Henrik Olsen, som sat i sametingsrådet. Då Arbeidarpartiet tok over rådet i desember 2016, vart Olsen fast medlem av Sametinget att, og Muotka sat som vararepresentant resten av perioden. 

Muotka er grafisk designar utdanna på Westerdals Oslo ACT.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Piera Heaika Muotka  på sametinget.no
* Sametingsgruppa 2017–2021  på nsr.no
Bjørn Thomas Åhrén

**Bjørn Thomas Åhrén** (fødd 4. februar 1966) er ein samisk politikar som sat på Sametinget for Norske Samers Riksforbund frå 2013 til 2021. Han vart vald frå Sørsamisk valkrins og var medlem i både plenumsleiinga, og oppvekst-, omsorg- og utdanningskomitéen. Frå 2013 til 2016 var han medlem av Sametingsrådet, og trødde difor ut or plenum. I den perioden møtte Nora Marie Bransfjell på Sametinget for han.

Åhren er oppvaksen i Sverige, men bur og jobbar i dag i Namdalseid kommune, der han er teknisk rådgjevar. Han har ein PhD i ingeniørfag frå Luleå tekniske universitet.

## Bakgrunnsstoff

* Bjørn Thomas Åhrén  på sametinget.no
* Sametingsgruppa 2017–2021  på nsr.no (sjå *Thomas Åhrén*)
* Biografien til Thomas Åhrén på sametingets nettsider. Arkivert versjon frå 5. mars 2016.
SA (fleirtyding)

**SA** er ei forkorting brukt om:

* Sarpsborg Arbeiderblad
* Samvirkeforetak
* Sturmabteilung 
* South Australia
Baz

**Baz** er ein tidlegare landkommune i regionen Dibër i Albania. Etter ei admininistrasjonsreform i 2014 inngår han som ei kommunaleining i kommunen Mat.

## Tidlegare administrativ inndeling
Fram til år 2000 var Baz ein del av distriktet Mat. Den dåverande landkommunen omfatta busetnadene:
*Baz
*Fushë-Baz
*Rreth Baz
*Karicë
*Drita

## Folketal

## Referansar
Tapte russiske eller sovjetiske ubåtar

**Russiske eller sovjetiske ubåtar** har gått tapt sidan 1904.

I følgje den USA-amerikanske marinen vart om lag 16 av desse ubåtane dumpa av den tidlegare Sovjetunionen. Dumpinga vart gjort i løynd, i nordlege havområde.  

## Før den russiske revolusjonen
* Ubåten «Delfin» gjekk tapt i 1904.

## Før andre verdskrigen
* Щ-103, i 1935
* Д-1, i 1940  
*S-2, i 1940, under Vinterkrigen

## Andre verdskrigen
### 1941
;Austersjøflåten
*L-2
*S-1 
*S-3 
*S-5
*S-6
*S-8
*S-10
*S-11
* Калев
* Щ-301
* Ронис 
* Спидола 

;Svartehavsflåten
* *Д-6* 
*S-34
* *Щ-204*
* *Щ-206*

;Stillehavsflåten
*L-16
### 1942
;Austersjøflåten
* S-7
* Щ-302
* Щ-304
* Щ-305
* Щ-306
* Щ-308
* Щ-311

;Svartehavsflåten
* S-32
;Stillehavsflåten
* Щ-138

;Nordflåten
* Д-3
* L-24
* К-2
* К-23
* Щ-405
### 1943

* S-9
* S-12

* Щ-203
;Nordflåten
* К-1
* К-3
* К-22
* S-55
* Щ-406
* Щ-408

### 1944
*L-6
*L-25
*S-54

### 1945
*S-4
*L-19

## Etter andre verdskrigen
*S-117 gjekk tapt i 1952.
*М-200 «Mest» gjekk tapt i 1956.
*М-256, i 1957
*К-19 i 1961
*B-37 gjekk tapt i 1962.
*К-3, i 1962
*K-129 sokk i 1968. 98 døydde. To atomstridshovud vart fjerna frå vraket, i løynd; dette prosjektet tilhøyrde USA. Vrakstaden er 1979 km i frå Kamtsjatkahalvøya, og 2890 km nordvest for Hawaii.
*K-27 gjekk tapt i 1968 som følgje av for mykje radioaktivt utslepp frå atomreaktoren. Fartøyet vart senka av sovjetiske styrkar  eit drøyt tiår seinare. Vrakstaden er i Karahavet  på 30 meters djup.

*S-80, i 1969
*К-8 gjekk tapt i 1970.
*K-56, i 1973
*S-178, i 1981
*К-429, i 1983
*К-131 hadde ein brann i 1984, og 13 personar døydde. All det radioaktive kjølevatnet frå [minst] ein av dei to atomreaktorane, vart dumpa overbord. Skipet sokk ikkje. Ulykka skjedde i Norskehavet utanfor Kolahalvøya.

*Atomubåten K-431 hadde ein eksplosjon ombord mens han var fortøya (10. august 1985). Eksplosjonen førte til brann ombord i fartøyet, som aldri vart tenestedyktig igjen sidan.
*К-219 sokk i 1986 med atomvåpen. 4 døydde. Fartøyet ligg på havbotn i Nord-Atlanteren.
* K-278 «Komsomolets» sokk i 1989, med atomreaktoren og atomvåpen. 42 døydde. Vrakstaden er sørvest for Bjørnøya.

## Etter at Sovjetunionen fall
*K-141 «Kursk» sokk i 2000, og 118 ombord døydde. Sju av dei 24 torpedoane vart gjort reie for. I 2001 vart vraket, unnteke storparten av baugen, heva frå Barentshavet. Tømminga av reaktorane vart ferdig vinteren 2003.
*K-159 sokk i 2003, og 9 personar døydde.Fartøyet hadde allereie gått ut av teneste i 1989. Fartøyet ligg på 238 m djup i Barentshavet, 69°22.64'N 33°49.51'E.

## Sjå òg
*Liste over atomubåtar som sokk
*Liste over atomubåtar
*den russiske marinen

## Referansar
 

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:List of lost Russian or Soviet submarines|List of lost Russian or Soviet submarines]]» frå ,  den 8. juli 2019.*  

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Soviet submarine K-219|Soviet submarine K-219]]» frå ,  den 11. juli 2019.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

* , .
Bandkrossnebb

**Bandkrossnebb** (*Loxia leucoptera*) er ein liten sporvefugl i finkefamilien, Fringillidae. Han har utbreiing frå nordaustre Europa, gjennom nordlege Asia til Nord-Amerika.

## Skildring
Dette er ein mellomstor fink, 14,5–17 centimeter i kroppslengd og med ein masse på 25–40 gram.  Begge kjønn er kjennelege på to kvite, breie vengeband mot elles mørke vengdekkfjører. Vaksne hannar har ein tendens til å vere raude eller rosa i fjørdrakta, og hoer er grøne eller gule, men det er mykje variasjon. Juvenile fuglar er grålege. Kroppsforma og nebbforma er kraftig, som typiske for slekta *Loxia*, men hovudet er mindre og nebbet noko spinklare enn til dømes hos furukrossnebb. 

Hekkeutbreiinga i Europa er i nordlegaste Russland og sporadisk i nordlege Finland, Sverige og Noreg. I Asia hekkar han i eit barskogbelte gjennom Russland til stillehavskysten, og litt inn i nordaustlegaste Kina. I Nord-Amerika hekkar han i Alaska og Canada kor ein finn barskog, og dessutan litt sørover inn i USA langs Rocky Mountains. Arten er i ei viss grad standfugl, men har eit stort område for vinteropphald i dei nordlegaste statane i USA frå kyst til kyst. I Asia er trekk meir uvanlege. Det kan førekomme streiff av større flokkar til Europa inkludert Noreg.

Den europeiske populasjonen er estimert til 3-8,5 mill individ, og det er trudd å gjere ut for ca. 10 % av den globale bestanden. For Noreg er estimatet på under 100 hekkande individ. I 2021 blei arten oppgradert frå *livskraftig* til *sårbar* (VU) på den norske raudlista for artar.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:White-winged crossbill|White-winged crossbill]]» frå ,  den 8. juli 2019.*  
 
;Referansar 

## Bakgrunnsstoff
NM i symjing 1972

**Noregsmeisterskapen i symjing 1972** vart avvikla i Frognerbadet i Oslo i dagane frå 3. til 6. august 1972. Meisterskapen omfatta 28 individuelle tevlingar, dessutan fem stafettar, tre for menn og to for kvinner.

Kongepokalane vart tildelt dei same året i førevegen, Grethe Mathisen frå Kirkenes Svømmeklubb som sette nordisk rekord i 100 meter, og Sverre Kile frå Bergens Svømmeclub.
 
## Menn
### 100 meter fri





### 200 m fri





### 400 m fri





### 1500 m fri





### 100 meter rygg





### 200 m rygg





### 100 meter bryst





### 200 m bryst





### 100 meter butterfly





### 200 m butterfly





### 200 meter medley





### 400 m medley





### Sviktstup





### Kunststup





## Kvinner
### 100 meter fri





### 200 m fri





### 400 m fri





### 800 m fri





### 100 meter rygg





### 200 m rygg





### 100 meter bryst





### 200 m bryst





### 100 meter butterfly





### 200 m butterfly





### 200 meter medley





### 400 m medley





### Sviktstup





### Kunststup





## Kjelder
**Sportsboken 72*. Dreyer Stavanger. 1972
John Kappfjell

**John Kappfjell** () er ein norsk samisk politikar og reineigar som har sete på Sametinget for Arbeidarpartiet sidan 2013. Han er vald inn frå Sørsamisk valkrins og sit i nærings- og kulturkomitéen.

## Kjelder

* John Kappfjell  på sametinget.no. Lese 8.7.2019.
* Gamal biografi  på sametinget.no. Lese 8.7.2019.
Lundtrupial

**Lundtrupial** (*Icterus galbula*) er ein fargerik trupial som lever i «den nye verda». Arten er ein sterk trekkfugl.

## Skildring
Denne mellomstore sporvefuglen måler 18-22 centimeter i kroppslengd og har vengespenn på 23–32&nbsp;cm. Kroppsforma er typisk for slekta *Icterus*, med ein kraftig kropp, ein lang hale, ganske lange bein og eit solid, men kvasst nebb. Kroppsvekta er gjennomsnittleg 33,8 gram, med variasjonar i området frå 22,3 til 42 gram. Hannfuglar er litt større enn hoer, sjølv om dimorfismen i storleik er minimal i høve til dei andre artane i slekta. Vaksne har alltid kvite vengband. Vaksne hannar er oransje på undersida, på skulderparti og overgump, nokre individ opptrer med ei veldig djup flammande oransje farge, andre synest gulaktig oransje. Heile hovudet med strupe og nakke, hale og mykje av vengen er svart hos hannar. Hoene er gulbrune på oversida og er elles langt bleikare i fargene enn hannar. Den juvenile lundtrupialen liknar hofuglar.

Lundtrupialar har habitat i utkant av skogar, rydda område, frukthagar, parkar og hagar. I vintersesongen òg i plantasjar. Dei kan beite heilt opp til 3000 moh., og tar typisk for seg av insekt og frukter.

Hekkeområdet er i Nord-Amerika: Austlege USA og over til sørlege Canada, aust for Rocky Mountains, overvintring frå midtre Mexico og Florida sørover gjennom Mellom-Amerika og Karibia til og med nordlege Colombia og Venezuela.

Populasjonen er estimert til rundt 6 millionar individ og er trudd å vere stabil. Arten er klassifisert som globalt livskraftig.

;Spontant i Noreg
Eit individ av arten er registrert på Utsira  i 1986, og ein  lundtrupial blei observert i Værøy i 2015.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Baltimore oriole|Baltimore oriole]]» frå ,  den 8. juli 2019.*  
 
;Referansar 

## Bakgrunnsstoff
Bjørn Inge Mo

**Bjørn Inge Mo** () var ein norsk, samisk gardbrukar og politikar for Arbeidarpartiet frå Kåfjord. I 2019 vart han vald til fylkesrådsleiar i Troms og Finnmark fylke. Frå 2003 til 2015 var han ordførar i Kåfjord kommune. Mo har tidlegare vore leiar i Troms arbeidarparti i 9 år. I 2017 vart han vald til  Sametinget frå Gáisi valkrins og var leiar i nærings- og kulturkomitéen. Han tok permisjon frå Sametinget frå den 5. mars 2020 og Per Mathis Oskal møter fast for han.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Bjørn Inge Mo  på sametinget.no.
Arild Pettersen Inga

**Arild Pettersen Inga** () er ein norsk samisk politikar og reineigar som sit på Sametinget for Samisk Arbeiderfellesskap. Han er vald frå Vesthavet valkrins og sit i plan- og finanskomiteen.

Frå 2017 til 2025 var Inga representant for Arbeidarpartiet. Han vart vald på nytt for Ap i 2025, men valde saman med Per Mathis Oskal å tre ut av partiet kort tid etter valet.

Inga er utdanna sosionom.

## Kjelder
Igor Nikulin

**Igor Jurjevitsj Nikulin** () er ein sovjet-russisk tidlegare sleggjekastar frå Moskva som tilhøyrde verdseliten i øvinga i tida 1982-94. Han vann etter tur EM-sølv 1982, EM-bronse i 1986 og 1990, og til sist OL-bronse i 1992.

## Aktiv
Nikulin vart sovjetmeister i sleggjekasting både i 1982 og 1983. Han sikra seg sølvmedaljen under den internasjonale meisterskapsdebuten ved EM 1982 i Aten, med eit kast på 79,44 m vart han klart slått av landsmannen, verdsrekordhaldar Jurij Sedykh. I den fyrste verdsmeisterskapen i friidrett året etter missa Nikulin med 8 centimeter på bronsen og vart fjerdemann med sine 79,34 meter. Under EM 1986 i Stuttgart tok han bronsemedaljen, lengstekastet målte 82,00 meter og vart hans lengste i noko meisterskap. Likevel vart han statist mot dei legendariske sleggjekastarane Jurij Sedykh og Sergej Litvinov som kniva om gullmedaljen, ein medalje Sedykh vann med ny verdsrekord, 86,74 meter er gjeldande verdsrekord også i 2019.

Under VM 1987 i Roma nådde Nikulin 80,18 m, likevel vart han ikkje betre enn nummer fem. Den 12. juli 1990 slengde han sleggja 84,48 m ved eit stemne i Lausanne, hans livs lengste kast. Ved EM 1990 i Split stoppa han med 80,02 m, tok likevel ein ny EM-bronse, berre lagkameraten Igor Astapkovitsj og Tibor Gécsek frå Ungarn kasta lengre. Bronse vann Nikulin også under Sommar-OL 1992 i Barcelona, saman lagkameratane Andrej Abduvalijev og Astapkovitsj syrgde han for storslem for den oppløyste Sovjetunionen. I sitt siste meisterskap, EM 1994 i Helsinki, mangla Nikulin 10 cm på bronsemedaljen og enda på fjerdeplass, nett som hadde gjort på den same arenaen 11 år tidlegare.

Faren Jurij Nikulin vart nummer fire i sleggjeøvinga under Sommar-OL 1964.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*EM 1982 i Aten: Sølvmedalje – 79,44 m, bakom Jurij Sedykh (81,66 m)
*VM 1983 i Helsinki: Nr 4 – 79,34 m
*EM 1986 i Stuttgart: Bronsemedalje – 82,00 m
*VM 1987 i Roma: Nr 5 – 80,18 m
*EM 1990 i Split: Bronsemedalje – 80,02 m
*OL 1992 i Barcelona: Bronsemedalje – 81,38 m
*EM 1994 i Helsinki: Nr 4 – 78,38 m

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Igor Jurjewitsch Nikulin|Igor Jurjewitsch Nikulin]]» frå ,  den 8. juli 2019.*
Gunn Anita Jacobsen

**Gunn Anita Jacobsen** () er ein norsk samisk politikar frå Kvænangen, som sat på Sametinget for Norske Samers Riksforbund i perioden 2017–2021. Ho møtte fast for Silje Karine Muotka som sat i sametingsrådet. Jacobsen vart vald frå Nordre valkrins og er medlem i oppvekst-, omsorg- og utdanningskomitéen, og i kontrollutvalet.

Ho arbeider til dagleg (per 2017) som spesialsjukepleiar.

## Kjelder

* Gunn Anita Jacobsen  på sametinget.no. Lese den 8.7.2019.
* Ssametingsgruppa 2017–2021  på nsr.no. Lese den 8.7.2019.
Anders Somby jr.

**Anders Somby jr.** () er ein norsk samisk politikar frå Karasjok som har sete på Sametinget for Flyttsamelista. Han møtte som fast representant for Berit Marie P.E. Eira medan ho sat i sametingsrådet frå 2017 til 2019. Somby var vald inn frå Ávjovárri valkrins og sat i nærings- og kulturkomitéen, og i valkomitéen.

I perioden 2009 til 2013 var han fast sametingsrepresentant frå Ávjovárri valkrins.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
* Aslaksen, Eilif Andreas. (17. juni 2009). Anders Somby jr. *NRK*.
Karen Anette Anti

**Karen Anette Anti** () er ein norsk samisk politikar og reidriftsutøvar frå Målselv som sat på Sametinget for Norske Samers Riksforbund frå 2017 til 2021. Ho møter fast for Henrik Olsen som sat i sametingsrådet. Anti er vald inn frå Gáisi valkrins og sit i oppvekst-, omsorg- og utdanningskomitéen.

## Kjelder

* Karen Anette Anti  på sametinget.no. Lese den 8.7.2019.
* Sametingsgruppa 2017–2021  på nsr.no. Lese den 8.7.2019.
Anne Henriette Reinås Nilut

**Anne Henriette Reinås Nilut** () er ein norsk samisk politikar frå Skånland som sat på Sametinget for Norske Samers Riksforbund frå 2017–2021. Ho møtte som fast representant for Mikkel Eskil Mikkelsen som sat i sametingsrådet. Nilut vart vald frå Vesthavet valkrins og sat i plan- og finanskomitéen.

Til dagleg (per 2017) arbeider ho som festivalprodusent.

## Kjelder

* Nils Mikkelsen Utsi  på sametinget.no. Lese den 8.7.2019.
* Sametingsgruppa 2017–2021  på nsr.no. Lese den 8.7.2019.
Ubåten K-129 frå 1960

**K-129** var ein sovjetisk ubåt sett i teneste i 1960. Fartøyet sokk i 1968 i Stillehavet, i internasjonalt farvatn nordvest for den hawaiiske øya Oahu. Heile mannskapet på 98 personar døydde.

Skipet gjekk ned med atomvåpen ombord.

## Sjå òg
*K-129 frå 1981, noverande BS-136 «Orenburg»
*Tapte russiske eller sovjetiske ubåtar

## Referansar
 

## Bakgrunnsstoff
* During the Cold War, the C.I.A. Secretly Plucked a Soviet Submarine From the Ocean Floor Using a Giant Claw. 2019-05-10. Smithsonian.com
* How the Navy Snatched A Dead Russian Submarine From the Depths Of the Pacific Ocean. 2018-12-01. The National Interest
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
K-278 «Komsomolets»

**K-278 «Komsomolets»** var ein sovjetisk ubåt som sokk i 1989,  180 km sørvest for Bjørnøya. 42 av mannskapet på 69 personar døydde. Atomreaktoren og atomvåpen sokk også.

## Sjå òg
*Atomubåtar som har gått ned
*Tapte russiske eller sovjetiske ubåtar
*Liste over atomubåtar

## Referansar
Langspelplate

Ei **langspelplate** var opphavleg ei mono mikrorilleplate, med diameter på 25 eller 30 cm og rotasjonshastigheit på 33 1/3 o/min. Stereoplater med diameter på 25 eller 30 cm og rotasjonshastigheit på 33 1/3 har omlag same speletid som mono mikrorilleplater og vert rekna som langspelplater. Mikrorilleplater med diameter 18 cm og rotasjonshastigheit 45 o/min, derimot, har for stutt speletid til at dei vert kalla langspelplater.
Urszula Włodarczyk

**Urszula Włodarczyk** () er ein polsk tidlegare friidrettsutøvar frå Wałbrzych. Ho var i tida 1991-2000 ein av verdas beste kvinnelege mangekjemparar, deltok ei tid også i tresteghopp.

### Aktiv
Włodarczyk utmerkte seg særleg i femkamp i innandørsmeisterskapane, der ho som best vart europameister i 1998. Elles i hall-femkampar vart ho nummer to  i VM 1993  og EM 1996, og nummer tre i EM 1992, EM 1994, VM 1999 og EM 2000.

I sjukamp sikra Włodarczyk seg bronsemedaljen i europameisterskapen 1994, same året sigra ho i sjukampen ved universiaden 1994 i Buffalo. Fire år seinare tok ho steget opp på sølvplass i den neste europameisterskapen, knapt 99 poeng etter Denise Lewis frå Storbritannia og 50 poeng føre Natallja Sazanovitsj frå Kviterussland. I sitt livs beste sjukamp sanka Włodarczyk 6&nbsp;542 poeng då verdsmeisterskapen 1997 fann stad i Aten, men måtte nøye seg med fjerdeplass, same plasseringa enda ho på både under Sommar-OL 1996 og Sommar-OL 2000.

Under verdsmeisterskapen 1993 i Stuttgart tevla Włodarczyk også i tresteghopp, der ho med 13,80 meter hamna på ein heiderleg åttandeplass.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*VM 1991 i Tokyo: Nr 6 – 6&nbsp;391 poeng
*OL 1992 i Barcelona: Nr 8 – 6&nbsp;333 poeng
*VM 1993 i Stuttgart: Nr 5 – 6&nbsp;394 poeng, og nr 8 i tresteghopp – 13,80 m
*EM 1994 i Helsinki: Bronsemedalje – 6&nbsp;322 poeng
*VM 1995 i Göteborg: Nr 9 – 6&nbsp;248 poeng
*OL 1996 i Atlanta: Nr 4 – 6&nbsp;484 poeng
*VM 1997 i Aten: Nr 4 – 6&nbsp;542 poeng
*EM 1998 i Budapest: Sølvmedalje – 6&nbsp;460 poeng, bakom Denise Lewis (6&nbsp;569 p)
*VM 1999 i Sevilla: Nr 7 – 6&nbsp;287 poeng
*OL 2000 i Sydney: Nr 4 – 6&nbsp;470  poeng

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Urszula Włodarczyk|Urszula Włodarczyk]]» frå ,  den 9. juli 2019.*
Per-Arne Berglund

**Per-Arne Berglund** () var ein svensk spjutkastar frå Örebro som vann sølvmedaljen ved EM i friidrett 1950.

Berglund deltok i Sommar-OL 1948 i London der han vart tiandemann med eit kast på 62,62 m. Seint i september 1949 slengde han spjutet 73,55 meter, det lengste spjutkastet i verda det året. I 1950 vart han svensk meister for fyrste gong, sidan vann han den svenske meisterskapen i spjut 1951, 1952 og perioden 1955-57.

Under europameisterskapen 1950 i Brussel tok han sølvmedaljen med eit bestekast på 70,06 m, finnen Toivo Hyytiäinen vann tevlinga med sine 71,26 m. Den 26. august 1951 forbetra Berglund den svenske spjutrekorden med ein liten halvmeter til 75,25 meter i Lindesberg, ein rekord som heldt seg i tre år. Med 71,28 m i kvalifiseringa under Sommar-OL 1952 i Helsinki var han ein av favorittane føre finalen. I finalen lukkast han ikkje og enda på tiandeplassen etter å ha stoppa på 67,47 m.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Per-Arne Berglund|Per-Arne Berglund]]» frå ,  den 9. juli 2019.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Jim Corr

**James Steven Ignatius «Jim» Corr** () er ein irsk musikar og låtskrivar. Saman med dei tre yngre systrene sine Andrea, Sharon og Caroline utgjer han folk-rockgruppa *[[The Corrs]]*. Han er også DJ.

## Karriere
Jim Corr fekk gitarundervising i heimbyen Dundalk, ein stor industriby i County Louth. Corr speler akustisk og elektrisk gitar såvel som piano, keyboard og trekkspel. Han driv også med koring. Corr har hatt ei aktiv rolle i produksjonen av alle The Corrs-albuma, og har samarbeidd med David Foster og Olle Romo om to separate album.

Alle Corr-syskena blei utnemnde til æresmedlemmer av Order of the British Empire (MBE) i 2005 for bidraga sine til musikk og veldedig arbeid som omfattar innsamling av pengar til inntekt for Freeman Hospital i Newcastle upon Tyne i England, der mor deira fekk behandling, for offer av bombeåtaket i Omagh i Nord-Irland,  The Prince's Trust og andre føretak.

## Kjelder
Runar Myrnes Balto

**Runar Sammol Myrnes Balto** () er ein norsk samisk politikar frå Evenes som sit i sametingsrådet for Norske Samers Riksforbund (NSR). Frå 2018 til 2021 var han leiar i NSR og frå 2017 til 2021 parlamentarisk leiar for NSR på Sametinget. Medan han sit i sametingsrådet, møter Sara Katrine Aleksandersen fast for han på Sametinget.

Myrnes Balto er opent homofil, og vann prisen «Årets LHBT-person» saman med Mikkel Eskil Mikkelsen i 2018.

Han har studert samfunnsfaglege utviklingsstudium ved Universitetet i Oslo. Frå 2010 til 2013 var han leiar for festivalen Márkomeannu.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Runar Myrnes Balto  på sametinget.no
* Sametingsgruppa 2017–2021  på nsr.no.
Henrik Olsen

**Henrik Olsen** (fødd 19. oktober 1970) er ein norsk samisk politikar og kulturarbeidar frå Olderdalen i Kåfjord som sit i sametinget for Norske Samers Riksforbund.

Han vart fyrste gong vald inn på Sametinget frå Gáisi valkrins i 2013, og sat i sametingsrådet frå 2013 til 2016, og på nytt frå 2017 til 2021. Sidan 2009 har han vore dagleg leiar ved Senter for nordlege folk, men har hatt permisjon medan han har sete i sametingsrådet. 

I 1991 var han med på å stifte Riddu Riđđu og har jobba som produsent der i mange år. Frå 1999 til 2007 var han kommunestyrerepresentant for Sosialistisk Venstreparti i Kåfjord.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Henrik Olsen  på sametinget.no. Lese 9.7.2019.
Mikkel Eskil Mikkelsen

**Mikkel Eskil André Mikkelsen** () var ein norsk samisk politikar. Han vart vald inn på Det norske Sametinget i 2017. Frå 2017 til 2024 var han medlem av Sametingsrådet. Inntil 7. november 2024 var han heimehøyrande i Norske Samers Riksforbund. 

Han var utdanna kyrkjemusikar frå NTNU og hadde ein master i musikkvitskap frå Universitetet i Oslo. I tillegg hadde han studert lulesamisk språk ved Nord universitet. I 2017 arbeidde han som kantor i Tysfjord.

Mikkelsen var opent homofil, og vann prisen «Årets LHBT-person» saman med Runar Myrnes Balto i 2018.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Mikkel Eskil Mikkelsen  på sametinget.no.
Emile Berliner

**Emile Berliner** () var ein tysk oppfinnar som er kjend for å ha utvikla grammafonplata. Han heite eigentleg «Emil», men etter at han emigrerte til USA hengde han på ein «e» og kalla seg «Emile». Det er det namnet han nytta på patenta sine. 

## Tidleg liv
Frå 1861 til 1865 var han elev ved Samson-skulen i Wolfenbüttel. Seinare studerte han til kjøpmann og arbeidde så i eit trykkeri og sin slipsbutikk, for å hjelpa familien økonomisk. For å koma seg unna preussisk militærteneste utvandra han i 1870 til USA, og i 1881 vart han statsborgar der. Han arbeidde fyrst i ein kortevarebutikk i Washington. Deretter reiste han til New York, der han livnærte seg med ymse småjobbar. I 1875 tok han til å studera på kveldstid, samstundes som han på datid arbeidde han som flaskevaskar i eit laboratorium. Han bygde seg eit provisorisk laboratorium i husværet sitt, der han eksperimenterte med ymse elektriske innretningar. 

Han laga fyrst ein mikrofon for eit av telefonapparata til Bell, som han i 1877 selde til Bell Telephone Company for $ 50.000. Pengane gjorde han økonomisk uavhengig, slik at han kunne konsentrera seg om å arbeida med utvikling av teknologiske innretningar.

## Utviklinga av grammofonplata
I 1887 søkte han patent på ei plate for lagring av lyd (ei grammofonplate), der rørslene til membranen modulerte rillene lateralt (sidevegs). Lateral modulering viste seg å vera mykje betre enn vertikal modulering, som på denne tida vart nytta for fonografar. Å ta opp lyd på ei skive hadde enda ein stor førmon over rullane som vart nytta i samband med fonografane, på det viset at dei kunne kopierast og mangfaldiggjerast. Det var platene til Berliner som la grunnlaget for 78-platene, og dei seinare mikrorilleplatene og stereoplatene. 78-platene dominerte opptak av lyd heit til bandopptakarar vart tilgjengelege etter 2. verdskrig. Saman med kringkasting via radio var grammofonplater det dominerande mediet for distribusjon av musikk til allmugen heilt fram til ca. midten av 1980-talet, då CD-platene tok over.

## Føretakstiftingar

I tidsbolken 1881 til 1883 var Berliner i Hannover, der han saman med bror sin, Joseph Berliner, stifta føretaket J. Berliner Telephongesellschaft, som produserte deler til telefonapparat. Berliner stifta fleire føretak for innspeling og produksjon av grammofonplater: Deutsche Grammophon Gesellschaft (1889), United States Gramophone Company (1892), The Gramophone Company (London) (1897) og Berliner Gram-o-phone Company of Canada (1999).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Emil Berliner|Emil Berliner]]» frå ,  den 10. juli 2019.*