open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nahal Poleg

**Nahal Poleg** er ei elv på Sharonsletta i Israel som munnar ut i Middelhavet mellom Netanya og Wingate institutt.

## Leia
Elva spring ut mellom Tira og Ramat HaKovesh, aust for Mishmeret. Ho renn vestover til sjøen, og svingar nord ved Batzra. Elva renn stort sett berre til tider av året, men mot slutten av vert ho heilårleg. Det er ein menneskeskapt opning i*[[Kurkar]]*-ryggen som går frå sør til nord langs kystsletta. 

## Historie
Det nærliggande arkeologiske funnet i Tel Poleg vart graven ut og avdekka ein festningsby frå bronsealderen. Staden er stort sett øydelagd av eit moderne steinbrot. Den originale opninga i Kurkarryggen vart laga i bronsealderen, og opna på ny i romersk tid. På 1200-talet tetta opninga seg til og eit myrområde danna seg på austsida. Opninga vart opna att i 1935 og rann igjen fritt gjennom ryggen.

## Naturreservat
Nahal Poleg naturreservat ligg mellom Wingate-instituttet og Ramat Poleg, mellom hovudveg 2 og Middelhavet. Reservatet vart oppretta i 1971.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Poleg Stream|Poleg Stream]]» frå ,  den 1. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* http://ancientneareast.tripod.com/Nahal_Poleg.html
* http://bikyamasr.com/wordpress/?tag=nahal-poleg
Nahal Sorek

**Nahal Sorek** (hebraisk נחל שורק), òg kalla Soreq, er ei av dei største elvane i Judeafjella. Ho er nemnt i Domarane 16:4 i Bibelen som grensa mellom filistrane og Dan-stamma av israelittane. Ho vert på arabisk kalla **Wadi Surar**.

## Etymologi
Midrash omtalar *sorek* som eit «fruktlaust tre» (ordet רק *req* tyder «tom» på hebraisk), og syner ei til ei moralsk soge og ein metafor som indikerer at forholdet til Samson med Dalila til slutt var fruktlaust.

## Historie

### Bibelsoge
Nahal Sorek var staden der Dalila budde, og Samson møtte henne her første gongen. Det var òg staden der ho lokka han til å fortelje ho løyndomen om styrken hans, og der han til slutt vart fanga av filistrane:

### Moderne historie
På 1800-talet tente Nahal Sorek som ein viktig vassveg mellom dei to store byane i området, Jaffa og Jerusalem. Fordi jernbanane på denne tida var avhengig av vatn, valde fleire landmålarar som planla den første jernbanen i Midtausten, Jaffa–Jerusalem-banen, å bruke Nahal Sorek som hovudruta for linja. Mange tunnelar vert i dag grave ut for å lage ein høgsnøggleiksbane til Jerusalem. Denne vil unngå Nahal Sorek og korte ned ruta. Den gamle jernbanen langs Nahal Sorek er òg oppgradert og vil vere i bruk sjølv etter høgsnøggleiksbanen har kome i bruk.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nahal Sorek|Nahal Sorek]]» frå ,  den 1. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Sjå òg
*Nahal Sorek regionale kommune
*Timnah
*Zorah
Nahal Taninim

**Nahal Taninim** (hebraisk נחל תנינים, tyder 'Krokodilleelva') er ei elv i Israel, som spring ut nær Ramot Menashe og munnar ut i Middelhavet sør for Ma'agan Michael. Det arabiske namnet på elva er *Wadi a-Zarka*.

Elva er kalla opp etter krokodillane som brukte å halde til i Kebarasumpane fram til tidleg på 1900-talet. Restane av Crocodilopolis, ein by som vart grunnlagd der på 300-talet fvt., er framleis synleg i dag.

Heile vassdraget dekkjer eit område på kring 200 kvadratkilometer, og inkluderer elvane Taninim, Ada, Barkan, Alona og Mishmarot. Nahal Taninim er den reinaste av kystelvane i Israel. Tre vassvegar møter kvarandre i Nahal Taninim: den naturlege elva, ein romersk akvedukt som strekkjer seg frå Zabrinkjeldene til Caesarea, og Mifale Menashe, vassverket som samlar avrenningsvatn og fører det ned under jorda.

Dei tette siva langs Nahal Taninim er heimstad til mange fuglar, mellom anna songarar.

I følgje ein zoolog ved Tel Aviv universitet levde det krokodillar og flodhestar i området fram til eit par hundre år sidan.Den siste gongen det vart rapportert om krokodillar her var i 1912.

## Sjå òg
*Israelsk geografi
*Dyr i Israel
*Turisme i Israel
*Nasjonalparkar og naturreservat i Israel

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nahal Taninim|Nahal Taninim]]» frå ,  den 1. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
Nahal Tavor

**Nahal Tavor** (hebraisk נחל תבור; arabisk وادي البيره, *Wadi al-Bireh*) er ei periodevis flytande elv i Nedre Galilea i Israel.

## Geografi

Elva spring ut i åsane ved Nasaret, aust for byen, og renn aust og sør for Tabor, der ho renn autover og munnar ut i Jordanelva mellom Gesher og Belvoirborga.

Tre kjelder gjev elva vatn innafor grensene til Nahal Tavor naturreservat; Ein Rechesh, Ein Ze'ev og Ein Shachal. Ein Rechesh ligg nær Tel Rechesh, ein arkeologisk tel ein trur var Anaharath, ein by nemnt i skildringa av eit av felttoga til Thutmose III og i Josva 19:19, som skildrar tildelinga til Jissakar-stammen.

Nær Gazit kibbutz renn elva gjennom ei basaltisk kløft. 

## Naturreservat
Taborelva har hatt status som naturreservat i 1974.

Naturreservatet omfattar elva frå området nær Kfar Kish til hovudveg 90.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nahal Tavor|Nahal Tavor]]» frå ,  den 1. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Nahal Tze'elim

**Nahal Tze'elim** (hebraisk נחל צאלים) er ein wadi og ei kløft i Judeaørkenen i Israel, nær Masada, som munnar ut i Daudehavet. Ein Namer, som tder «leopardkjelde», er ei kjelde som ligg midt i kløfta og gjev vatn året rundt til planter og dyr i området. 

Elva renn i nærleiken av byen Arad.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tze'elim Stream|Tze'elim Stream]]» frå ,  den 1. oktober 2014.*
Yarkon

**Yarkon** (hebraisk נחל הירקון, *Nahal HaYarkon*), òg **Yarqon**, er ei elv sentralt i Israel. Yarkon spring ut ved Tel Afek (Antipatris), nord for Petah Tikva. Ho flyt vestover gjennom Gush Dan og Yarkonparken i Tel Aviv til Middelhavet. **El-Auja** er det arabiske namnet. 

## Historie
Yarkon er den største kystelva i Israel og er 27,5&nbsp;km lang. Yarkon danna sørgrensa til Beirut vilayet under Det osmanske riket.

I mandattida gav dei britiske styresmaktene Jaffa Electric Company løyve til å generere, distribuere og selje elektrisitet i distriktet Jaffa. Meininga var å nytta vassenergi frå elva, men dette vart det aldri noko av. I staden bygde selskapet eit kraftverk som var driven av dieselmotorar.

Elva vart stadig meir forureina etter 1950-åra, og mange la skulda på Reading energiverk som ligg nær munningen. 

Då kjeldevatnet til elva vart omleidd til Negev via National Water Carrier for kunstig vatning, vart tilhøva verre i Yarkon. Då kloakk erstatta ferskvatnet, vart plante- og dyrelivet i elva øydelagd. Dette vart enno verre av mykje industriutslepp i elva, noko som førte til kraftig algevekst.

fil:Nuphar carpet in yarkon.JPG|Nuphar lutea-teppe i øvre Yarkon
File:הגשר בירקון.JPG


## Yarkontilsyn
I 1988 vart Yarkontilsynet oppretta for å revitalisere elva og gjere delar av ho høvande for segling, fiske, symjing og andre fritidsaktivitetar. Vasskvaliteten kom seg etter at det vart bygd moderne kloakkhandsamingsanlegg i Hod Hasharon og Ramat Hasharon. Elva vart oppmudra for at ho skulle få den opphavlege djupna og naturlege flyten. Elvebreidda vart heva og forsterka, og det vart bygd gang- og sykkelvegar, og parkområde ved hjelp av støtte frå det australske jødiske samfunnet via Jewish National Fund.

## Maccabiahkatastrofen
14. juli 1997 vart fire medlemmar av den australske delegasjonen i Maccabiahleikane drepne og 60 skadde, då ei midlertidig gangbru over Yarkon fall saman. Dødsfalla kom hovudsakleg av soppinfeksjon ved at det sterkt forureina vatnet kom inn i lungene på dei som omkom.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Yarkon|Yarkon]]» frå ,  den 1. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff
* Yarkontilsynet
St. Paul kyrkje

**St. Paul kyrkje** er ei kyrkje i Bergen frå 1876 som høyrer til den katolske St. Paul kyrkjelyd.

## Historie
Den første katolske messa i Bergen etter reformasjonen blei halden i 1857, og i 1864 kjøpte den då unge kyrkjelyden tomta dagens kyrkje ligg på for å byggja kyrkje der. Grunnsteinen blei lagt ned året etter av pater Daniel Stub. Pengemangel gjorde at bygginga av kyrkja skulle ta heile elleve år. Prosessen blei heile tida leia av pater Stub, som då bygginga starta var sokneprest i Christiania. Først blei bygginga stansa i nesten sju år. I 1872 var ikkje lenger Stub sokneprest i Christiania og drog på reise for å samla inn pengar til kyrkjebygginga. Dette gav resultat og ein kunne etter kvart starta prosessen igjen, men då bygget hadde kome til takhøgd var ein enno ein gong tom for pengar. Stub heldt fram pengeinnsamlinga og gjorde fleire reiser på det europeiske fastlandet for å skaffa pengar til bygginga.

Stub samla inn pengar frå gjevarar i Tyskland, Italia, Sveits, Frankrike, Belgia og Nederland. Også paven gav ein betydeleg sum og den katolske dronning Josefine gav også ein stor sum til prestegarden som blei bygd i samanheng med kyrkja.

Bygget vart teikna av den italienske greven Mella frå Vercelli og bygginga vart leia av F. Fromholz som var frå ein tysk del av Polen, men busett i Bergen. Kyrkja vart i hovudsak oppført av materiale frå Noreg. Fundamenta var uthogne av naturstein frå fjella kring Bergen, og golvet var flislagt med norske fliser. Søylene vart laga i Danmark. Høgalteret og to sidealter vart laga av norsk marmor. 

Kyrkja vart innvigd den 29. juni 1876.
De to sidealtera hadde statuer av respektive Maria og Josef. I tillegg var det statuer av alle dei tolv apostlane i kyrkjeskipet. Statuene og krusifikset som var over høgalteret vart laga i Frankrike.

Orgelet var laga av den norske orgelmakaren A. Erichsen i Christiania og vart gitt i gåve av dronning Josefine.

Frå 1970-talet kom det stadig fleire katolikkar til Bergen og storleiken på kyrkjelyden auka. På 2000-talet kom det særleg mange polakkar til landet, noko som gjorde at kyrkja blei for lita for kyrkjelyden.

## Kjelde


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:St. Paul kyrkje|St. Paul kyrkje]]» frå ,  den 1. oktober 2014.*  
 

## Fotnotar
Godtfred Holmvang

**Godtfred Holmvang** () var ein norsk idrettsutøvar og forsikringsmann, fødd i Bærum. Han vart europameister i tikamp under EM i friidrett 1946 i Oslo. Mellom 1939 og 1948 vann han fem NM-titlar i friidrett; tre i tikamp og ein kvar på 110 m hekk og 400 m hekk. Holmvang, som utvandra til British Columbia i Canada og døydde der, var medlem av Tyrving IL.

## Karriere
Holmvang var aktiv i fleire idrettsgreiner. Allereie før andre verdskrigen viste han seg som eit stort friidrettstalent og tok sitt fyrste NM-gull i tikamp i 1939. Han dreiv elles med seglsport og etterkvart også med den ferske idretten ski i alpine greiner.

I 1946 vann han tre gullmedaljar i norske friidrettsmeisterskap. Han sigra i begge hekkeløpa på Bislett stadion og han vann tikampen. Under EM i friidrett 1946, som vart avvikla på nettopp på Bislett stadion i slutten av august månad, stod han for ei stor bragd. Før den avsluttande øvinga i tikampen, 1500-meteren, hadde han minst 14 sekundar å ta inn på leiaren, sovjet-russaren Sergej Kuznetsov. Særleg på den siste runda auka Holmvang forspranget og under stor jubel slo han Kuznetsov med 18 sekundar. «Norge hadde fått sin første europamester i friidrett – og sin første store internasjonale triumf etter krigen.» For dette tikamp-gullet vart han tildelt Morgenbladets Gullmedalje.

### Medaljar i norske friidrettsmeisterskap
*1939: Gull i tikamp, sølv på 110 m hekk
*1946: Gull på 110 m hekk – 16,0, framom Ole Ofstad (16,0)
**	Gull på 400 m hekk – 57,3, framom Einar Saxhaug (57,3)   
**	Gull i tikamp
*1947: Sølv på 400 m hekk – 55,7, bakom Ole B. Opsahl (55,6)
*1948: Gull i tikamp
**	Sølv på 400 m hekk – 57,0, bakom Ole B. Opsahl (56,4),
**	bronsemedaljar på 110 m hekk (16,0) og lengde (6,65 m)

Holmvang vart tildelt Egebergs ærespris i 1946 for sine prestasjonar i friidrett og på ski.
Han gjorde sitt beste NM-renn på Voss i 1947, då han i utfor enda på fjerdeplassen.

## Kjelder
Franka Dietzsch

**Franka Dietzsch** () er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå  Wolgast i Mecklenburg-Vorpommern som tevla i diskoskasting for Aust-Tyskland og seinare Tyskland. Ho vart verdsmeister i diskoskast i 1999, 2005 og 2007, og europameister i 1998. Hennar personlege rekord frå 1999 er på 69,51 m.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Franka Dietzsch|Franka Dietzsch]]» frå ,  den 1. oktober 2014.*
Ein Hoga

**Ein Hoga** (hebraisk עין חוגה) er ei vasskjelde som ligg 4&nbsp;km nord-aust for Bet She'an, og aust for Hamadia kibbutz. Han er ei av dei viktigaste vaskjeldene i Bet She'andalen.

Aust for vasskjelda ligg ruinane av ein landsby frå yngre steinalder.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ein Hoga|Ein Hoga]]» frå ,  den 1. oktober 2014.*
Ein Lavan

**Ein Lavan** (hebraisk עין לבן) er ei vasskjelde som ligg i utkanten av Jerusalem, nær Jerusalem bibelske dyrehage og i Judeafjella.

Ho er ei av dei største kjeldene i Judeafjella. Vatnet kjem frå to små grotter. Staden er ein religøst og historisk viktig stad med fleire ruinar frå romersk og bysantinsk tid.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ein Lavan|Ein Lavan]]» frå ,  den 1. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*



## Bakgrunnsstoff
Ein Netafim

**Ein Netafim** er ei vasskjelde i Eilatfjella som ligg nær den israelske grensa til Egypt. Kjelda ligg kring 7 km nord for byen Eilat, nær hovudveg 12. Dette er den einaste kjelda nær Eilat med vatn året rundt. 

Ein Netafim er den einaste naturlege vasskjelda i Eilatfjella som flyt året rundt og er ei drikkevasskjelde. 

## Historie
I 1950 prøvde Israel å grunnleggje ein jordbruksbusetnad nær kjelda, men denne vart fråflytta. Fram til seksdagarskrigen låg det ein israelsk militær utport nær Ein Netafim. 

Kjelda har påverka kvar grensa mellom Det britiske imperiet og Det osmanske riket, gjekk, som er grensa mellom Israel og Egypt i dag. Britane bygde eit basseng for å samle vatn frå kjelda, men bassenget vart øydelagd av eit steinras. I 1965 vart det bygd eit nytt basseng, men dette vart øydelagd av ein flaum. Det nyaste bassenget er frå 1968. 

Området kring Ein Netafim ved hovudveg 12 har vore åstad for to store terroråtak i 1990 og 2011. .

## Bakgrunnsstoff
* Ein Netafim - An Israel Desert Hike with Rami – published on israelinsideout.com
* Birding Sites i Israel : Ein-Netafim – published on science.co.il
Gan HaShlosha nasjonalpark

**Gan HaShlosha nasjonalpark** (hebraisk גן השלושה, tyder: «Parken til dei tre»), òg kalla **Sahne** (arabisk الساخنة, tyder «Den varme (kjelda)»), er ein nasjonalpark i Israel. Han ligg nær Beit She'an og har naturleg varmt vatn som ein kan symje i året rundt. 

Kjelda spring fram i vestlege delar av parken, og held ein temperatur på 28 ºC året rundt. Amalelva som kryssar parken, er blitt utvida til fleire basseng.

Ei gammal vassmølle er restaurert på staden . Ein modell av Tel Amal, ein gammal busetnader sett opp av jødiske pionerar natt til 10. desember 1936 etter britane la ned forbod mot jødiske busetnader, finst i parken. 

Museum for regional og Middelhavsarkeologi ligg i parken. 

## Sjå òg
*Turisme i Israel
*Nasjonalparkar i Israel
*Nir David

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gan HaShlosha National Park|Gan HaShlosha National Park]]» frå ,  den 1. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Hamat Gader

**Hamat Gader** (hebraisk חַמַּת גָּדֵר; arabisk الحمة السورية *El-Hamma El-Souriya*, som tyder «Den syriske Hamma») er ein stad i Yarmoukdalen nær Genesaretsjøen i Golanhøgdene. Namnet tyder «*[[varmekjelde]]ne i [[Umm Qais|Gadara]]*», og syner til fleire mineralkjelder med temperaturar opp mot 50 °C. Gadara, dagens Umm Qais i Jordan, ligg 4&nbsp;km unna.

Hamat Gader ligg nær grensa mellom den israelskokkupert delen av Golanhøgdene og Jordan.

Det gamle namnet på Hamat Gader er bevart i det lokale arabisk namnet på staden (*el-Ḥamma*, arabisk الحمّـة}}, hebraisk אל חמה), og på haugen nær staden, Tel Bani, ei forvansking av det greske ordet for «bad».

## Historie
Hamat Gader var kjend som feriestad i romartida.

Bygginga av eit badeanlegg byrja på 100-talet av 10. romerske legionen, som var i garnison i byen Gadara. I dag består av anlegg av det romersk-bysantinske anlegg og bygg som vart bygd i den muslimske perioden. 

I tillegg vart det bygd eit romersk teater på 200-talet med sete til 2&nbsp;000. Ei stor synagoge vart bygd på 400-talet. Somme av bygningane vart øydelagd av eit jordskjelv på 600-talet og restaurert av omajadane som styrte frå Damaskus. På 800-talet vart ikkje bada lenger nytta og eit tjukt lag med mudder dekkjer i dag ruinane. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hamat Gader|Hamat Gader]]» frå ,  den 1. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* Hamat Gader Information 
* Hamat Gader at the Det israelske utanriksdepartmentetsite.
* Hamat Gader at Google jorda
* Hamat Gader Hot Springs
Judeaørkenen

**Judeaørkenen** (hebraisk מִדְבַּר יְהוּדָה, *Midbar Yehuda*; arabisk صحراء يهودا, *Sahara Yahudan*) er ein ørken i Israel og Vestbreidda som ligg aust for Jerusalem og fell ned mot Daudehavet. Han strekkjer seg frå det nordaustlege Negev til aust for Beit El, og er markert av terrassar og skrentar. Han endar i ein bratt skrent ned til Daudehavet og Jordandalen. Judeaørkenen vert kryss av mange wadiar frå nordaust til søraust og har mange raviner, dei fleste av dei djupe, frå 400 m i vest til 200 meter i aust. Judeaørkenen er eit område med ein særskild morfologisk struktur langs austsida av Judeafjella. 

Han vert stundom kalla *Yeshimon* (hebraisk skrift יְשִׁימוֹן) som tyder 'ørken' eller 'villmark'.

## Plassering
Judeaørkenen ligg aust for Jerusalem og heller ned mot Daudehavet. Nedbørsmengdene i Judea-området varierer frå 400-500 mm i dei vestlege åsane til 600 mm kring vestlege Jerusalem (sentralt i Judea), så ned att til 400&nbsp;mm aust for Jerusalem og ned til kring 100 mm i austlege delar på grunn av regnskuggen. Klimaet varierer frå middelhavsklima i vest og ørkenklima i aust med ei stripe steppeklima i midten. Dei største byområda er Jerusalem, Betlehem, Gush Etzion, Jeriko og Hebron.

## Sjå òg
* Qumrangrottene
* Turisme i Israel
* Israelsk geografi
* Turisme i Dei palestinske territoria

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Judean Desert|Judean Desert]]» frå ,  den 1. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
Belgia i Junior Eurovision Song Contest

**Belgia** debuterte i Junior Eurovision Song Contest i 2003 i København, Danmark, med songen «De Vriendschapsband», framført på nederlandsk av gruppa  X!NK. Bidraga vart valde gjennom ei nasjonal finale, arrangert av den flamske kringkastaren Vlaamse Radio- en Televisieomroeporganisatie. I 2004 arrangerte den franske kringkastaren Radio Télévision Belge Francophone. Belgias beste plassering, kom i 2009, då Laura Omloop syngja songen «Zo Verliefd (Yodelo)». Dei enda til slutt på 4. plass med 113 poeng, sju poeng bak vinnaren.

I 2005, arrangerte Vlaamse Radio- en Televisieomroeporganisatie, saman med Radio Télévision Belge Francophone, tevlinga i Etihas Arena i Hasselt. Det året arrangerte dei saman den nasjonale uttakinga.

I 2013, valde Belgia å trekkje seg frå Junior Eurovision Song Contest.

## Bidraga i Junior Eurovision Song Contest

## Røystgjeving

## Galleri

File:L. Daenen, Junior Eurovision 2005.jpg|Lindsay Daenen i Hasselt 2005
File:Fabian (Fabian Feyaerts) (Belgium, JESC 2012).jpg|Fabian i Amsterdam 2012

## Vertskap

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Belgium in the Junior Eurovision Song Contest|Belgium in the Junior Eurovision Song Contest]]» frå ,  den 1. oktober 2014.*
St. Jakob kyrkje

**St. Jakob kyrkje** er ei langkyrkje frå 1921 som ikkje lenger er vanleg soknekyrkje. Kyrkja ligg på Nygårdstangen i Bergen sentrum.

Nygårdstangen kyrkjelyd vart skild ut frå Johannes kyrkjelyd i 1917, og etter dette vart det vedteke å byggja kyrkje her. Ein la ned grunnstein den 31. oktober 1917 og etter fire år med bygging stod kyrkja klar den 5. mai 1921.

Kyrkja fungerte som vanleg soknekyrkje fram til 2002. Då var det organisasjonen Normisjon som overtok kyrkja og brukte henne som lokale for kyrkjelyden Norkirken Bergen.

Frå og med 2013 vart kyrkja gjort til ungdomskyrkje i Bergen bispedømme. Dette prosjektet er eit samarbeid mellom Bergen Domkyrkje kyrkjelyd, Ynglingen Bergen KFUK-KFUM og Bjørgvin bispedømmeråd.

St. Jakobprosjektet har som formål å samla ungdom, først og fremst i Bergen sentrum og Bjørgvin bispedømme. Her skal ungdom enkelt kunna bruka alle fasilitetane i kyrkja, inkludert datarom, kjøken, lydstudio, hybel, Jakobsalen og kyrkjerommet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:St. Jakob kyrkje|St. Jakob kyrkje]]» frå ,  den 2. oktober 2014.*  
 

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Du är inte ensam

**«Du är inte ensam»** (svensk for *Du er ikkje aleine*) er ein song av Julia Kedhammar, gjeven ut i 2014. Songen er skriven av Julia Kedhammar og Thomas G:son.

«Du är inte ensam» deltok i Lilla Melodifestivalen 2014, og vart framført på svensk av Julia Kedhammar. Songen vart røysta fram som vinnar av ein jury.

Etter sigeren i Lilla Melodifestivalen 2014 fekk «Du är inte ensam» representere Sverige i Junior Eurovision Song Contest 2014 på Malta.

## Fotnotar
Johanneskyrkja

: *Sjå også [[Sankt Johannes kyrkje i Stavanger]] eller den rivne [[Johannes kyrkje|Johannes kyrkje i Oslo]].*

**Johanneskyrkja i Bergen** er ei krosskyrkje frå 1893 som står på Sydneshaugen i Bergen sentrum. Kyrkja er også Bergens høgaste bygning med eit tårn på 61 meter. 

Så tidleg som i 1684 fekk Jørgen Tormøhlen løyve til å byggja kyrkje på Sydnes, men ein veit ikkje om det blei noko av kyrkjebygginga den gongen. 200 år seinare, i 1885, vart Johanneskyrkjas prestegjeld skild ut frå Domkyrkja, og i 1888 vart det halde arkitekttevling til ny kyrkje på Sydnes. Vinnarbidraget vart teikna av Herman M. Backer. Frå 1891 vart byggingsarbeidet leidd av Hans Heinrich Jess. Grunnsteinen vart lagt ned den 27. november 1891, og kyrkja stod ferdig i 1894, då ho vart innvigd 15. mars. Ho har 1250 sitjeplassar, og har med det det største kyrkjerommet i byen. Johanneskyrkja er ei soknekyrkje og held normalt gudstenester på sundagane gjennom kyrkjeåret, i tillegg til gudstenester på onsdagar og torsdagar.

## Klokkespel

Kantor Asbjørn Myksvoll kjempa i mange år for å få klokkespel til Johanneskyrkja. I 2003 fekk han klarsignal frå soknerådet i kyrkja, men det skulle ta om lag ti år før det var samla inn nok pengar. Hausten 2013 vart det støypt til saman 48 klokker i byen Asten i Nederland, og dei ferdige klokkene, som til saman veg 14 tonn, kom til Sydneshaugen med lastebil den 31. mars 2014. I april vart dei heiste opp i tårnet med kran.  Klokkespelet vart offisielt innvigd av ordførar Trude Drevland den 17. mai 2014.

## Kjelder

**Denne artikkelen byggjer delvis på «[[:nb:Johanneskyrkja|Johanneskyrkja]]» frå ,  den 2. oktober 2014.*  
 

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Together

**«#together»** (engelsk for *#saman*) er temasongen til Junior Eurovision Song Contest 2014 på Malta. Songen er skriven av Elton Zarb, Gordon Bonello og Matt Muxu Mercieca.

Junior Eurovision Song Contest 2014 vart arrangert på Malta, og Public Broadcasting Services valde #together som motto. Songen byggjer på dette mottoet, og alle deltakarane var involverte i framføringa av songen under finalen.

## Fotnotar
*
Sin-ørkenen

**Sin-villmarka** eller **Sin-ørkenen** (hebraisk מדבר צין, *Midbar Tzin*) er eit geografisk område nemnt i Toraen der Kadesj-Barnea låg; og vert derfor òg kalla «Kadesj-villmarka». Dei fleste forskarar reknar i dag denne villmarka som ein del av Arabah.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Zin Desert|Zin Desert]]» frå ,  den 2. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Woolley, C. Leonard and Lawrence, T. E., *The Wilderness of Zin*. Rev. 3rd ed. (Winona Lake, Eisenbrauns, in association with Stacey International, London, 2003).
Skogar i Israel

Dette er **ei liste** over skogar i Israel etter regoin. Skogane i dagens Israel kjem av massiv planting finansiert av Jewish National Fund (JNF).

På 1800-talet og fram til fyrste verdskrigen fjerna Det osmanske riket heile Israel for furu og eik for å kunne byggje jernbanar over riket sitt.  Sidan det vart grunnlagd har JNF planta meir enn 185 millionar tre og skapt 280 skogar, og prosjektet pågår framleis.

## [[Jerusalem distrikt]]

* Aminadavskogen – Judeaåsane nær Aminadav
* Canadaskogen – Jerusalemkorridoren
* Eshtaolskogen - nær Beit Shemesh
* Giloskogen – (Gilo nabolag)
* Jerusalemskogen – (mellom Givat Shaul nabolag og Ein Karem)
* Martyrsskogen – (oppom Moshav Ksalon (Shimshon-Sha'ar HaGai-krysset)
* Peaceskogen – (nedanfor austlege Talpiot-promenaden)
* Ramotskogen – (mellom Ramot nabolag og Shu'afat)

## [[Det sentrale distriktet i Israel|Sentral-Israel]]

* Ben Shemenskogen&nbsp;– (aust for Ben Shemen ungdomslandsby)
* Huldaskogen&nbsp;– (Nahshon-krysset&nbsp;– Rehovotvegen) Planlagt i 1907 av Jewish National Fund, som førte inn den tyske agronomen Louis Barish for å styre prosjektet. Oppretta på ny i 1998.
* Meginimskogen - Gezer-regionen
* Tzoraskogen&nbsp;– (mellom Shimshon og Nahshon-krysset) nær Tzora

## [[Det nordlege distriktet i Israel|Nord distrikt]]
* Karmelkystskogen – (Fureidis-Haifa)
* Haderaskogen – (nær jernbanestasjonen)
* Irronskogen – (Hadera-Megiddo)
* Hurshan – (nær Amikam)
* Shehumit (Har Nahash) - (Kiryat Shmona)

### [[Galilea]]
* Ahihudskogen – (Akko-Safed vegen nær Mt. Gamal)
* Biriyaskogen – (Safed-Biriya-vegen)
* Lower Hanitaskogen – (Shlomi-Hanita-vegen)
* Parodskogen – (Akko-Safed-vegen, nær Parod kibbutz)

#### [[Øvre Galilea]]
* Baramskogen – (Shlomi-Sasa-vegen, nær Meron-krysset)
* Laviskogen – (Golani)
* Turanfjellet – (nær Golani-Mitzpe Netofa)
* Segevskogen

#### [[Nedre Galilea]]
*Beit Keshetskogen
*Swissskogen
*Tiberiasskogen

## [[Det sørlege distriktet i Israel|Sør distrikt]]
* Amatzia woodlands – (nær Amatzia)
* Melachimskogen, Shachariya – (mellom Kiryat Gat og Lakhish-krysset)

### [[Negev]]
* Be'eriskogen – (ved veg 232 nær Be'eri frå Hodiya-krysset (veg 232) utafor Zikim-Karmia-vegen)
* Lahavskogen  – (nordlege Negev)
* Yatirskogen  – (nordlege Negev)

## Sjå òg
* nasjonalparkar og naturreservat i Israel

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:List of forests in Israel|List of forests in Israel]]» frå ,  den 2. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
*KKL-JNFskogen Recreation Sites
Britannia Park

**Britannia Park** (hebraisk  Park Britannia, פארק בריטניה) er ein skog og fritidsområde i Israel, i Shephelah. Skogen vart planta av Jewish National Fund frå 1950-åra med økonomisk støte frå britiske jødar, som parken er kalla opp etter. 

## Sjå òg
*Skogar i Israel
*Jewish National Fund 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Britannia Park|Britannia Park]]» frå ,  den 2. oktober 2014.*
Eshtaolskogen

**Eshtaolskogen** (hebraisk ) er ein skog i Israel, som ligg nord for Beit Shemesh og nær Ta'oz og Neve Shalom. Martyrskogen ligg i aust. Skogen er eit populært fritidsområde og ein av dei største i Israel. Skogen er (som mange andre i Israel) planta av Jewish National Fund, som framleis utvidar området. Skogen dekkjer eit areal på 12 000 dunam (12 kvadratkilometer).

## Sjå òg
*Skogar i Israel 
*Jerusalemskogen
*Yatirskogen

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eshtaol Forest|Eshtaol Forest]]» frå ,  den 2. oktober 2014.*

## Bakgrunnsstoff

*Jewish National Fund
Martyrskogen

**Martyrskogen** (hebraisk יער הקדושים, **Ya'ar HaKdoshim**)  er ein skog i utkanten av Jerusalem i Israel. Han ligg i vestkanten av Eshtaolskogen nær Beit Meir. Han vart planta som eit minnesmerke til dei som døydde i Holocaust og vil etterkvart bestå av seks millionar tre, som symboliserer dei seks millionar jødane som vart utrydda av nazistane i andre verdskrigen.

I Skogen står ein skulptur av Nathan Rapoport, kalla Eldrullen.

## Sjå òg
*Skogar i Israel
*Holocaust 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Forest of the Martyrs|Forest of the Martyrs]]» frå ,  den 2. oktober 2014.* 

## Bakgrunnsstoff
*Kart  (på hebraisk)
*Forest of the Martyrs i Bezalel Narkiss Index ved Jewish Art at the Center for Jewish Art ved Hebrew University of Jerusalem
Fredsskogen

**Fredsskogen** er ein skog i det sørleg og søraustlege Jerusalem i Israel, mellom bydelen Abu Tor og Sheroverpromenaden. Det var staden der den bibelske Asalelva låg, som er nemnt i Sakarja (14:5) (i dag finst berre eit elvefar att av staden). 

Det finst fleire graver frå tida kring Det andre tempelet i Fredsskogen, somme med hebraiske inskripsjonar. I 1990 vart ei grav med den arameiske inskripsjonen «Josef, son av Kaifas» funnen i Fredsskogen, som truleg høyrte til høgstepresten Kaifas.

Det ligg òg ruinar av ein akvedukt i Fredsskogen som gav vatn til Jerusalem kring tida kring Det andre tempelet. 

## Sjå òg
*Skogar i Israel

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Peace Forest|Peace Forest]]» frå ,  den 2. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
* Harley Stark, «Jerusalem, Ya‘ar Ha-Shalom Final Report», Excavations and Surveys i Israel, Journal 118
Yatirskogen

**Yatirskogen** (hebraisk יער יתיר) er ein skog i Israel, i sørsida av Hebron-fjellet, i utkanten av Negevørkenen. Skogen dekkjer eit areal på 30 kvadratkilometer og er den største planta skogen i Israel.

## Historie

Dei første trea vart planta i 1964 av Jewish National Fund etter initiativ frå Yosef Weitz. Skogen er kalla opp etter ein gammal levittisk by som låg her, Yatir, som det er nemnt i Gamletestamentet: «Etterkomarane av Aron, prestane, fekk desse byane: Hebron, fribyen for drapsmenn, med beitemarker, og Libna med beitemarker, Jattir og Esjtemoa med beitemarker» (Josva 21:13-14.).

Det er planta over fire millionar tre, hovudsakleg bartre som aleppofuru og sypress, men òg lauvtre som terebint, tamarisk, jujube, johannesbrød, oliven, fiken, eukalyptus og akasie, i tillegg til vindruer og forskjellig kratt. Yatirskogen har endra det tørre landskapet nord i Negev, trass i at mange ekspertar var pessimistiske. Det har vist seg å vere eit viktig økologisk verkemiddel for å hindre ørkenspreiing i høgdene nordaust for Beersheba.

Skogen ligg relativt høgt, mellom 400 og 850 meter over havet, i ein halvtørr region med ein årsnormalnedbør på 300-350 mm.

## Sjå òg
*Eshtaolskogen
*Jerusalemskogen
*Yatir vingard

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Yatir Forest|Yatir Forest]]» frå ,  den 2. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*



## Bakgrunnsstoff
*Jewish National Fund 
*Weizmann Institute's Yatir Forest
*Weizmann Institute study suggests that rising carbondioksid levels might cause forests to spread into dry environments
Jordskjelvet i Galilea i 749

**Det sjuande jordskjelvet** (hebraisk רעש שביעית), *Ra'ash Shvi'it*), òg kalla **jordskjelvet i 749**, var eit øydeleggjande jordskjelv som råka Palestina og det austlege Transjordan den 18. januar 749.
Byane Tiberias, Beit She'an, Hippos og Pella vart i stor grad øydelagde,m edan andre byar i Levanten fekk store skadar. I tillegg kan jordskjelvet ha teke ti tusenvis av liv. 

## Skadar
I følgje historiske kjelder vart Scythopolis (Beit She'an), Tiberias, Capernaum, Hippos (Sussita), Pella hardast råka. Ein koptisk prest frå Aleksandria rapporterte at berebjelkar hadde flytta seg i hus i Egypt og ein syrisk prest skreiv at ein landsby nær Tabor hadde «flytt seg 6 km.» Andre kjelder rapporterte om ein tsunami i Middelhavet, fleire dagar med etterskjelv i Damaskus, og byar som vart slukt av jorda.
Dødstala i Jerusalem var tusenvis. Mange bygningar, som Al-Aqsa-moskéen, vart hardt skadd. Byen Umm el Kanatir og den gamle synagoga der vart øydelagd.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:749 Galilee earthquake|749 Galilee earthquake]]» frå ,  den 2. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* Margaliot Mordechai, «Determining the Time of Seventh jordskjelv», Israel Exploration Society 8, 1940/1941. 
* Margaliot Mordechai, «A New Record of the Fasting jordskjelv», *Tarbitz* 29, 1959/1960, s.&nbsp;339–344. 
* Tsafrir Y. Ferster C, «On the Dating of the Seventh jordskjelv», *Tarbitz* 58, 1988/1989, s.&nbsp;357–362. 
*The Seventh jordskjelv – The Death of the City
Eilatfjella

**Eilatfjella** (hebraisk **הרי אילת**) ere i fjellkjede sør i Israel og sør i Negev.

Fjella er kalla opp etter den nærliggande byen Eilat. Timnadalen ligg i Eilatfjella. 

Av dei sentrale fjella i kjeda er Hezekiahfjellet det høgaste, etterfølgd av Salomonfjellet. 

Ramat Yotam er det lågaste fjellet i ryggen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eilat Mountains|Eilat Mountains]]» frå ,  den 2. oktober 2014.*
Eilatstein

**Eilatstein** kjem frå namnet på byen Eilat, der han ein gong vart broten. Han er ein grønblå uhomogen blanding av fleire sekundære koparminaral som malakitt, azuritt, turkis, pseudomalakitt og krysokoll. Eliatsteinen er nasjonalsteinen til Israel, og vert òg kalla Kong Salomon-stein. Den blå og grøne steinen vert seld til turistar i suvernirbutikkar og vert ofte henta frå utanlandske kopargruver, og er ikkje i røynda frå Israel.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eilat stone|Eilat stone]]» frå ,  den 2. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*



## Bakgrunnsstoff
Hatrurimformasjonen

**Hatrurimformasjonen** eller *den spetta sonen* er ein geologisk formasjon med frambrot kring Daudehavet i Negevørkenen i Israel, i Judeaørkenen på Vestbreidda, og i vestlege Jordan. Han består av urein kalkstein frå krittida til eosen i lag med kolførande kalk og mergel. Bergartane har vore utsett for pyrometamorfose ved at det har vore fyr i det underliggande kolet. Formasjonen er kalla opp etter frambrot i Hatrurimbekkenet som ligg like vest for Daudehavet.

Formasjonen er typelokalitet for fem uvanlege mineral og er kjend for mange andre mineral som er meir vanleg i portlandleire.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hatrurim Formation|Hatrurim Formation]]» frå ,  den 2. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Jerusalemstein

**Jerusalemstein** (arabisk حجر القدس ; hebraisk  אבן ירושלמית) er ein type bleik kalkstein, dolomitt og dolomittisk kalkstein, som er vanleg i Jerusalem-området. Han har vore brukt til byggjestein sidan antikken. Ein av desse kalksteinane, *[[meleke]]*, er brukt i mange av dei mest kjende byggverka i regionen, som Vestmuren.

Jerusalemstein vert framleis nytta som byggstein og i jødiske seremoniartiklar som menoraer og sedertallerkenar. I 2000 var det 650 steinbrotselskap drivne av palestinarar på Vestbreidda.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jerusalem stone|Jerusalem stone]]» frå ,  den 2. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Tatjana Lebedeva

**Tatjana Romanovna Lebedeva** () er ein russisk tidlegare friidrettsutøvar frå Sterlitamak i Basjkortostan som tevla i både lengdehopp og tresteghopp. Ho vann gullmedaljar i tresteghopp under VM 2001 og 2003 og EM 2006. I lengdehopp vart ho olympiske meister i 2004 og verdsmeister i 2005.

### Aktiv
Lebedeva tok sølvmedaljen i tresteg under Sommar-OL 2000 i Sydney med eit hopp på 15,00 m, Tereza Marinova frå Bulgaria vann med 15,20 m. Året etter vart Lebedeva suveren verdsmeister i tresteg med 15,25 m, sølvmedaljøren Françoise Mbango Etone stoppa på 14,60 m. Lebedeva og kamerunske Etone vart nummer ein og to også i den neste verdsmeisterskapen, då det i Edmonton i 2001 skilde det tretten cm mellom dei, Lebedeva vart målt til 15,18 m.

Under olympiaden i Aten i 2004 tok Lebedeva bronse i tresteg, og gjekk heilt til topps i lengdetevlinga. I lengdegropa vart ho målt til 7,07 m, hennar russiske landskvinner, Irina Simagina og Tatjana Kotova tok sølv og bronse, begge med 7,05 m i sine bestehopp. 

Før sjette og siste omgang i trestegtevlinga under EM i friidrett 2006 i Göteborg låg Lebedeva på tredjeplass med 14,92 m. I sitt siste forsøk smelte ho til med 15,15 m og tok gullmedaljen med 10 cm margin. Året etter fekk Lebedeva med seg heim ein gullmedalje og ein sølvmedalje frå VM i Osaka. Med 7,03 m vann ho ein rimeleg klar siger i lengdehopp, medan 15,07 m i tresteghopp var 21 cm for lite i høve til gullvinnar Yargelis Savigne frå Cuba. 

Også under sommarleikane 2008 i Beijing vann Lebedeva to medaljar, begge i sølv. Trass i sterke 15,32 m måtte ho sjå seg overgått av Etone i tresteghopp¨med sju cm. I lengdehopp landa ho på 7,03 i siste omgang, ein centimter bakk vinnarhoppet til Maurren Maggi frå Brasil. I sin siste seson vart Lebedeva nummer seks i tresteg under verdsmeisterskapen i Berlin, før ho avslutta som sølvmedaljør i lengde med 6,97 m, 13 cm bakom verdsmeisteren Brittney Reese frå USA.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Tatjana Romanowna Lebedewa|Tatjana Romanowna Lebedewa]]» frå ,  den 2. oktober 2014.*  
 
*
Thick as a Brick - Live in Iceland

***Thick as a Brick - Live in Iceland*** er eit konsertalbum og ein DVD/Bluray av frontmannen i Jethro Tull, Ian Anderson, frå 2014. DVD-en vart spelt inn i Reykjavík, Island den 22. juni 2012.

## Innhald
### Disk ein ''[[Thick as a Brick]]''
#*Thick as a Brick* - 51:48
### Disk to ''[[Thick as a Brick 2]]''
#*From a Pebble Thrown* - 2:56
#*Pebbles Instrumental* - 3:46
#*Might Have Beens* - 0:54
#*Upper Sixth Loan Shark* - 1:21
#*Banker Bets, Banker Wins* - 4:33
#*Swing It Far* - 3:33
#*Adrift and Dumfounded* - 4:25
#*Old School Song* - 3:24
#*Wootton Bassett Town* - 3:43
#*Power and Spirit* - 2:00
#*Give Till It Hurts* - 1:13
#*Cosy Corner* - 1:24
#*Shunt and Shuffle* - 2:13
#*A Change Of Horses* - 8:02
#*Confessional* - 3:10
#*Kismet in Suburbia* - 4:17
#*What-ifs, Maybes and Might-have-beens* - 5:30
### Blu-ray/DVD
#### Thick as a Brick
#Thick as a Brick
#### Thick as a Brick 2
#From a Pebble Thrown
#Pebbles Instrumental
#Might Have Beens
#Upper Sixth Loan Shark
#Banker Bets, Banker Wins
#Swing It Far
#Adrift and Dumfounded
#Old School Song
#Wootton Bassett Town
#Power and Spirit
#Give Till It Hurts
#Cosy Corner
#Shunt and Shuffle
#A Change Of Horses
#Confessional
#Kismet in Suburbia
#What-ifs, Maybes and Might-have-beens
### Berre DVD/Bluray
#Interview with Ian Anderson
#Workshop performance of *Someday The Sun Won’t Shine For You* with Montreux Jazz Festival founder Claude Nobs
#*Upper Sixth Loan Shark*/*Banker Bets, Banker Wins* filmed live at Montreux 2012

## Medverkande
* Ian Anderson - fløyte, bambusfløyte, akustisk gitar, vokal
* Scott Hammond - Trommer, perkusjon
* David Goodier - bassgitar, klokkespel
* John O'Hara - tangentinstrument, trekkspel
* Florian Opahle - akustisk og elektrisk gitar
* Ryan O'Donnell - vokal

## Bakgrunnsstoff
* ''Thick as a Brick - Live in Iceland'' på jethrotull.com
* http://www.allmusic.com/album/thick-as-a-brick-live-in-iceland-mw0002688773 på Allmusic
Jekaterina Volkova

**Jekaterina Gennadjevna Volkova** () er ein russisk tidlegare friidrettsutøver frå Zjeleznogorsk i Kursk oblast som tevla i hinderløp. Ho vart verdsmeister på 3000 m hinder i Osaka i 2007.

## Aktiv
Volkova deltok i sitt fyrste internasjonale meisterskap i Helsingfors i 2005. Under verdsmeisterskapen i den finske hovudstaden tok ho sølvmedaljen på 3000 meter hinder, med ny personleg rekord på 9.20,49, litt over to sekundar bak vinnaren, Dorcus Inzkiuru frå Uganda.

I 2007 forbetra sin personbeste til 9.13,3 då ho vart russisk meister på 3000 m hinder. Etter eit framifrå hinderløp under friidretts-VM 2007 i Osaka, spurta ho inn til siger på 9.06,57. Året etter kjempa ho ein drabeleg, men forgjeves strid om sølvmedaljen i hinderløpet under Sommar-OL 2008 i Beijing. Kenyas Eunice Jepkorir fekk 9.07,41, Volkova 9.07,64. Gulnara Galkina vart olympisk meister på verdsrekordtida 8.58,81.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Jekaterina Gennadjewna Wolkowa|Jekaterina Gennadjewna Wolkowa]]» frå ,  den 2. oktober 2014.*
Kurkar

**Kurkar** (hebraisk כורכר) er ein type kalkhaldig sandstein som er vanleg i Israel. Kurkarryggane i landet er unike i verda og er fossilerte sjøsanddyner.  

Kontinentalsokkel og kystsletta i Israel består av kurkar. Kurkar er ei forsteining av vinddriven sand som skapte sanddyner under pleistocen. Det finst tre undervassryggar av sandstein utafor kysten, og to på land. 

## Sjå òg
*Jerusalemstein
*Eolianitt

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kurkar|Kurkar]]» frå ,  den 2. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*



## Bakgrunnsstoff
*Chronology of pleistocen Sedimentary Cycles i Carmel Coastal Plain of Israel
Matmorformasjonen

**Matmorformasjonen** frå juratida er namnet på ei 100 meter tjukk geologisk eining som er eksponert i Hamakhtesh Hagadol i Israel. Matmorformasjoen inneheld fossil frå eit grunn havmiljø frå juratida. muslingar, gastropodar, svampar, korallar og pigghudingar finst alle i forskjellige grader i Matmorformasjonen (Wilson et al., 2010). Stratigrafien i Matmorformasjonen består av vekslande lag av kalkstein og mergel (Hirsch og Roded, 1996).

Iraq Petroleum Company skildra opphavleg sekvensen frå juratida i Hamakhtesh Hagadol i 1930-åra (Hudson, 1958).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Matmor Formation|Matmor Formation]]» frå ,  den 2. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene: *
*Hirsch, F., Bassoullet, J. P., Cariou, E., Conway, B., Feldman, H., Grossowicz, L., Honigstein, A., Owen, E. and Rosenfeld, A. (1998). «The juratida of the southern Levanten. Biostratigraphy, palaeogeography and cyclic events.» In: S. Crasquin-Soleau and E. Barrier (eds.), Peri- Tethys Memoir 4: Epicratonic basins of the Peri- Tethyan platforms. Mem. Mus. natn. Hist. nat. 179: 213-235.
*
*
*
Meleke

**Meleke** (arabisk ملكي, «kongeleg»; òg skrive *melekeh* eller *malaki*) er ein type kvit jerusalemstein, ein kalkstein som finst i Judeafjella i Israel og på Vestbreidda. Han har blitt nytta i tradisjonell arkitektur i Jerusalem sidan antikken, særleg i herodisk arkitektur. Sjølv om han ofte vert kalla jerusalemstein, omfattar dette òg andre typar stein ein finn i og kring Jerusalem.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Meleke|Meleke]]» frå ,  den 2. oktober 2014.*
Menuhaformasjonen

**Menuhaformasjonen** er ein geologisk kalkformasjon frå øvre krittida i Makhtesh Ramon-området sør i Israel og delvis nord i Israel (Avni, 1991).

Menuhaformasjonen syner dei tidlegaste spora av tektonisk aktivitet i Ramon-antiklinalen, og dannar eit dalføre kalla Makhtesh Ramon. Det er gjort fleire fossilfunn i formasjonen, som hai og fisk, østers og sporfossil. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Menuha Formation|Menuha Formation]]» frå ,  den 2. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*

*
Avshalomgrotta

**Avshalomgrotta** (hebraisk מערת אבשלום), òg kalla **Soreqgrotta** eller Stalaktittgrotta (hebraisk מערת הנטיפים), er ei 5&nbsp;000 m2 stor grotte på vestsida av Ye'ela, i Judeafjella i Israel, med mange stalaktittar.

Grotta vart oppdaga tilfeldig i mai 1968 medan ein nytta eksplosivar til å bryte stein, 3&nbsp;km aust for Bet Shemesh i Israel. Grotta er 83 m lang, 60 m brei og 15 m høg.

Grotta er kalla opp etter Avshalom Shoham, ein israelsk soldat som mista livet i utmattingskrigen. Etter ho vart oppdaga vart plasseringa halden løynd i fleire år i frykt frå at ho skulle verte øydelagd. 
 
Temperaturen og fukta i grotta er konstant året rundt og er i dag open for publikum i Avshalom naturreservat, som vart erklært i 1975. I 2012 vart det installert lys i grotta for å hindre danning og vekst av algar.

Somme av stalktittane i grotta er fire meter lange, og somme er så mykje som 300&nbsp;000 år gamle. Somme møter stalagmittar og dannar steinsøyler.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Avshalom Cave|Avshalom Cave]]» frå ,  den 2. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Gallery

Fil:Avshalom (Soreq) Cave sign.JPG|Skilt ved inngangen til grotta
Fil:Avshalom's Cave IMG 0992.JPG|Grotteinngangen
Fil:Soreq Cave 07.jpg|Stalaktittar i Soreqgrotta
Fil:Stalactites cave (17).JPG| Søyer i grotta


## Bakgrunnsstoff
Ayalongrotta

**Ayalongrotta** er ei stor kalksteinsgrotte nær Ramla i Israel der det vart oppdaga nye artar av krepsdyr i april 2006.

## Historie
Grotta er 100 meter djup og strekkjer seg nesten 2,5 km, noko som gjer ho til den nest lengste, kjende grotta i Israel. Grotta vart først oppdaga då ein smal opning synte seg i eit steinbrot nær Ramla. I følgje professor Amos Frumkin frå Hebraisk universitet, er grotta unik fordi eit tjukt lag med kalk har gjort ho ugjennomtrengeleg for vatn. 

Forskarar har så langt oppdaga åtte nye artar, alle utan auge, inkludert fire krepsdyr.

Sidan grotta var fullstendig isolert frå verda utafor, oppstod det eit sjølvstendig og unikt økosystem, som ikkje var avhengig av sollys og fotosyntese eller organiske sambindingar som energikjelde: i staden vart energien henta frå kjemoautotrofe bakteriar, som lever på ein film på toppen av vatnet i grotta. Desse bakteriane produserer energi ved å oksidere sulfidsambindingar i vatnet, og utleier organiske sambindingar ved å bruke karbondioksid frå lufta. Desse sambindingar dannar grunnlaget for økosystemet i grotta.

## Sjå òg
*Israelsk geografi
*Dyr i Israel

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ayalon Cave|Ayalon Cave]]» frå ,  den 2. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*



## Bakgrunnsstoff
*National Geographic
Eliagrotta

**Eliagrotta** er ei grotte som er nemnt i Bibelen der profeten Elia søkte ly på ei reise ut i villmarka.

I soga reiste Elia 40 dagar og netter og søkte ly i ei grotte på Horeb for natta. Då han vakna talte Gud til han. 

Den eksakte plasseringa til grotta er ikkje kjend. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cave of Elijah|Cave of Elijah]]» frå ,  den 2. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Brevgrotta

**Brevgrotta** er ei grotte i ørkenen i Israel, nær grensa til Judea. Ho fekk dette namnet då det i 1960-1961 vart funne brev og papyrusfragment datert attende til Bar Kokhba-opprøret i år 132–135. Somme av breva var personlege brev mellom Bar-Kokhba og undersåttane hans, og ein særskild bunt med papyrus, kalla Babata eller Babatha, skildra livet og slitet til ei kvinne, Babata, som levde på denne tida.

## Geografi
Grotta ligg i ei kløft kalla Nahal Hever, kring 20&nbsp;km sør for staden der Daudehavsrullane vart funne. Ho ligg nokre kilometer sør for En-gedi, og kring 10 kilometer nord for Masada, på vestsida av Daudehavet.

## Oppdaging
Gruppa vart først oppdaga av beduinar frå Ta`amireh-stamma og så utforska i 1953 og 1955 av ein inspektør i Israelsk antikvitetsdepartement, Y. Aharoni. Etter at somme brev skriven av Bar-Kokhba, funnen i grottene i ei kløft kalla Wadi Murraba‘at, 18&nbsp;km sør for Qumrangrottene og 3&nbsp;km frå Daudehavet, vart seld, vart det sett saman ein ekspedisjon i 1953 for å utforske denne grotta. Ekspedisjonen drog i staden til Nahal Hever der det var rapportar om beduinaktivitet. Då dei kom fram oppdaga dei at det like over Brevgrotta var ein romersk leir. Ein annan leir låg på sørsida av kløfta. I Brevgrotta vart det funne kalkolittiske gjenstandar frå 3000-talet, og ting frå romartida. Dei utforska ikkje grotta vidare fordi nokre store steinar blokkerte tilkomsten til resten av grotta, i tillegg til at beduinane alt hadde vore der. Det var først i 1960, då fleire dokument frå Bar Kokhba-opprøret vart selde til vitskapsmenn i Jordan, at dei israelske styresmaktene godkjende ein ny ekspedisjon. Med støtte frå det israelske forsvaret, byrja fire forskargrupper å utforske ørkenen sommaren 1960. Dei fann då nokre av breva i grotta, og resten av breva vart funnen året etter.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cave of Letters|Cave of Letters]]» frå ,  den 2. oktober 2014.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* Yigael Yadin, Bar-Kokhba: The Rediscovering of the Legendary Hero of the Second Jewish Revolt against Rome, Random House New York, 1971

## Bakgrunnsstoff
*Ekspedisjon til Brevgrotta i 2000