open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bukse

**Bukse** er eit klesplagg som dekker underkroppen og omsluttar ein større eller mindre del av kvart bein. Ordet stammar frå lågtysk *buxe*, frå 'buckhose', som tyder 'brok av bukkeskinn'.

Ei bukse har eit rom for kvart bein. Ei bukse skil seg dermed frå ein kjortel eller ein kjole, som berre har eit rom. Variantar av buksa er langbukse, kortbukse og nikkers.

Ein har brukt bukseliknande plagg sidan oldtida. Nord i Europa blei skikken innført med ridande steppefolk frå aust i jernalderen. Bukser blei meir og meir vanlege i Europa gjennom mellomalderen, og fortrengde stort sett kjortlar og tunikaer blant menn.

Historisk var bukser særleg eit mannsplagg i Vesten. Dette heng igjen gjennom at kvinner framleis ofte bruker kjolar eller skjørt ved høgtidelege høve. Andre stader, som tradisjonelt i Asia og Nord-Amerika, har derimot både menn og kvinner brukt ulike slag bukser.

## Sjå og
* Brok
* Olabukse

## Kjelder
* 

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bukse|Bukse]]» frå , den 18. august 2010.* 
 

## Bakgrunnsstoff
Berggylte

**Berggylte** er ein fisk i leppefiskfamilien. Ho finst på grunt vatn langs kysten frå sørlege Portugal og nord til Trondheimsfjorden, og er den største arten i familien sin i norske farvatn. Kjøtet er godt, men vert ikkje utnytta økonomisk i nokon særleg grad. Berggylta har mykje bein.

## Kjenneteikn
Berggylta er kraftig bygd og relativt høg. Ho har butt snute og lita munn med tjukke lepper og kraftige tenner. Fargen varierer, vanlegvis frå grøn til brun, men aldri med tydelege flekkar. Ofte er kroppen marmorert. Ein kan skilja ho frå andre leppefisk ho kan forvekslast med ved å telje piggstrålar i gattfinnen; berggylta har berre 3 der dei nærskylde brungylte og grasgylte har fem-seks.

Berggylta kan bli 66 cm lang med ei vekt på 4,35 kg, men er vanlegvis mellom 30 og 50 cm. Dei største eksemplara er eldre hannar.

## Levesett
Berggylta lever på grunt vatn ned til 50 m, vanlegvis treffer ein på ho frå fjæra og ned til 20 m. Ho går djupare om vinteren enn om sommaren. Arten trivst best på steinbotn eller langsmed fjellveggar med mykje makroalger. Han et hovudsakleg muslingar, små krepsdyr som rur og sniglar han skrapar laus frå fjellet og knusar med dei kraftige tennene sine. Det hender òg berggylta tek børstemark.

Berggylta byggar reir i fjellveggen av algebitar ho «limer» fast med slimtrådar. Gytetida er frå mai til august, og hannen passar på dei 500-1300 egga i om lag ei veke, til dei klekker. Larvane lever pelagisk fram til hausten. To til tre år gamle vert dei kjønnsmogne hoer. Som så mange andre leppefisk skiftar ho kjønn i løpet av livet sitt, vanlegvis utviklar dei seg til hannar frå seksårsalderen. Berggylta kan bli nesten 25 år gamal.

## Kjelder
* Gjøsæter, Jakob: «Piggfinnefisker» i *Norges dyr*
* FishBase

## Bakgrunnsstoff
*
Gödöllő

**Gödöllő** er ein by nord i Ungarn og hovudsete i distriktet med same namn i Pest fylke i Ungarn. Byen har vel 30&nbsp;000 innbyggjarar og ligg om lag 30 km nordaust for Budapest. 

Palasset i Gödöllő er eit av dei største barokke palassa i Ungarn og vart opphavleg bygd for familien Grassalkovich. Seinare nytta Franz Josef, Keisar av Austerrike og konge av Ungarn, og kona hans Elisabeth («Sisi») palasset som sommarresidens.

## Folketal
Folketalet i busetnaden ved dei siste folketeljingane:

## Referansar





## Bakgrunnsstoff

*
Mosonmagyaróvár

**Mosonmagyaróvár** er ein by og hovudsete i distriktet med same namn i fylket Győr-Moson-Sopron i regionen Vest-Transdanubia nordvest i Ungarn. Han ligg nær grensa til Austerrike og har vel 30&nbsp;000 innbyggjarar.

Mosonmagyaróvár oppstod då byane **Magyaróvár** (tysk *Ungarisch-Altenburg*) og **Moson** (*Wieselburg*) vart slått saman i 1939.

## Folketal
Folketalet i busetnaden ved dei siste folketeljingane:

## Merknader

## Referansar





## Bakgrunnsstoff

*
Kazincbarcika

**Kazincbarcika** er ein by og hovudsete i distriktet med same namn i fylket Borsod-Abaúj-Zemplén i regionen Nord-Ungarn nordaust i Ungarn. Byen ligg i dalen til elva Sajó, 20 km frå fylkeshovudstaden Miskolc, og har om lag 25&nbsp;000 innbyggjarar.

Byen vart grunnlagd under sosialisttida då fleire landsbyar vart slått saman for å danne ein industriby. Landsbyen Sajókazinc vart først nemnd i 1240.

## Folketal
Folketalet i busetnaden ved dei siste folketeljingane:

## Referansar





## Bakgrunnsstoff

*
Kiskunfélegyháza

**Kiskunfélegyháza** er ein by og hovudsete i distriktet med same namn i fylket Bács-Kiskun i regionen Den sørlege store sletta i Ungarn.

Byen ligg sentralt i Ungarn 130 km søraust for Budapest og har om lag 30&nbsp;000 innbyggjarar. 

Fleire romerske urner og andre funn er gravne opp i nærleiken. På 1600-talet vart byen totalt øydelagd av osmanarane, og vart først gjenoppbygd i 1743.

*Félegyháza* tyder 'halv kyrkje' på ungarsk, medan prefikset *Kiskun* viser til regionen Kiskunság.

## Kjende folk frå Kiskunfélegyháza
* Ferenc Móra (1879-1934), forfattar
* Béla Magyari (1949-2018), forfattar
* Sándor Petőfi (1823-1849), ungarsk nasjonaldiktar
* László Réczi (1947), brytar
* Csaba Szűcs (1965), idrettsutøvar
* Gyula Zsivótzky (1937-2007), idrettsutøvar

## Folketal
Folketalet i busetnaden ved dei siste folketeljingane:

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kiskunfélegyháza|Kiskunfélegyháza]]» frå ,  den 10. mai 2019.*  

### Referansar





## Bakgrunnsstoff

*
Esztergom

**Esztergom** er ein by med fylkesrettar og hovudsete i distriktet med same namn i fylket Komárom-Esztergom i regionen Sentral-Transdanubia i Ungarn.

Esztergom ligg nord i Ungarn ved elva Donau og har om lag 30&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg 50 km nordvest for Budapest ved grensa til Slovakia. 

Esztergom var hovudstad i Ungarn frå 972 til 1249 og var residensby for kongen fram til kong Béla IV flytta hovudstaden til Visegrád og seinare til Buda.

Esztergom er framleis sete for *[[primas|prímás]]* av Den romersk-katolske kyrkja i Ungarn. I byen ligg Keresztény Múzeum, den største kyrkjesamlinga i landet. Domkyrkja Esztergom basilika er den største kyrkja i Ungarn. 

Ein av dei nyaste attraksjonane i Esztergom er Mária Valéria-brua, som knyter Esztergom til byen Štúrovo i Slovakia. Opphavleg vart han bygd i 1895, men då tyskarane trekte seg ut av byen i 1944, øydela dei ho. Den nye brua stod ferdig i 2001 med støtte frå EU.

## Folketal
Folketalet i busetnaden ved dei siste folketeljingane:

## Merknader

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Esztergom|Esztergom]]» frå ,  den 29. september 2007.*  

### Referansar





## Bakgrunnsstoff

*
Nord-Ungarn

**Nord-Ungarn** (ungarsk *Észak-Magyarország*) er ein statistisk region i Ungarn. Regionssenteret og den største byen er Miskolc. Regionen ligg nordaust i landet og grensar mot Den nordlege store sletta i sør og Pest fylke i vest. I nord ligg nabolandet Slovakia.

Regionen Nord-Ungarn inngår i storregionen Den store sletta og nord og inneheld fylka (''vármegye''):
*Borsod-Abaúj-Zemplén
*Heves
*Nógrád

I uoffisiell samanheng blir ofte Szabolcs-Szatmár-Bereg rekna som ein del av Nord-Ungarn.

## Folketal
Dei største busetnadene ved dei siste folketeljingane:

**Halvfeit skrift** markerer byar.

*Kursiv skrift* markerer store landsbyar

## Merknader

## Referansar





## Bakgrunnsstoff
Sentral-Ungarn

**Sentral-Ungarn** (ungarsk *Közép-Magyarország*) er ein statistisk region i Ungarn, ein storregion på NUTS 1-nivå. Han omfattar hovudstaden Budapest og det omliggande fylket Pest, som tidlegare var éin region, men som no båe har status som eigne regionar.

## Referansar





## Bakgrunnsstoff
Sentral-Transdanubia

**Sentral-Transdanubia** (ungarsk *Közép-Dunántúl*) er ein statistisk region i Ungarn. Regionssenteret og den største byen er Székesfehérvár. Regionen ligg noko vest i landet og grensar mot Vest-Transdanubia i vest, Sør-Transdanubia i sør, Den sørlege store sletta i søraust og Pest fylke i aust. I nord ligg nabolandet Slovakia.

Regionen Sentral-Transdanubia inngår i storregionen Transdanubia og inneheld fylka (''vármegye''):
* Fejér
* Komárom-Esztergom
* Veszprém

## Folketal
Dei største busetnadene ved dei siste folketeljingane:

**Halvfeit skrift** markerer byar.

*Kursiv skrift* markerer store landsbyar

## Merknader

## Referansar





## Bakgrunnsstoff
Den nordlege store sletta

**Den nordlege store sletta** (ungarsk *Észak-Alföld*) er ein statistisk region i Ungarn. Regionssenteret og den største byen er Debrecen. Regionen ligg aust i landet og grensar mot Nord-Ungarn i nord og Den sørlege store sletta i sør. I aust ligg nabolanda Romania og Ukraina og ei stutt grense mot Slovakia.

Regionen Den nordlege store sletta utgjer ein del av Den store ungarske sletta og inngår i storregionen Den store sletta og nord. Han inneheld fylka (''vármegye''):
* Hajdú-Bihar
* Jász-Nagykun-Szolnok
* Szabolcs-Szatmár-Bereg

## Folketal
Dei største busetnadene ved dei siste folketeljingane:

**Halvfeit skrift** markerer byar

*Kursiv skrift* markerer store landsbyar

## Merknader

## Referansar





## Bakgrunnsstoff
Vest-Transdanubia

**Vest-Transdanubia** (ungarsk *Nyugat-Dunántúl*) er ein statistisk region i Ungarn. Regionssenteret og den største byen er Győr. Regionen ligg heilt vest i landet og grensar mot Sentral-Transdanubia i aust og Sør-Transdanubia i søraust. I nord og vest ligg nabolanda Slovakia, Austerrike, Slovenia og Kroatia.

Regionen Vest-Transdanubia inngår i storregionen Transdanubia og inneheld fylka (''vármegye''):
* Zala
* Vas
* Győr-Moson-Sopron

## Folketal
Dei største busetnadene ved dei siste folketeljingane:

**Halvfeit skrift** markerer byar.

*Kursiv skrift* markerer store landsbyar

## Merknader

## Referansar





## Bakgrunnsstoff
Blåstål og raudnebb

**Blåstål** og **raudnebb** er høvesvis hannen og hoa av leppefisk-arten *Labrus mixtus*. Begge kjønna er sterkt farga, og let seg vanskeleg forveksla med andre norske fisk. Lenge trudde ein dei to høyrde til forskjellige artar, sidan fargeskilnaden er så stor - hannen er blåfarga og sterkt marmorert medan hoa er raud med tre mørke flekkar bak på ryggen.

Andre namn bruka i norsk er blågume for hanfisken og raudsnik og sutar (m) for hofisken. Hofisken vert på Sørlandet òg kalla *[[sypike]]*, eit namn som i nomeklaturen er bruka om ein annan art. 

## Utbreiing og habitat
Arten finst aust i Atlanterhavet frå Senegal, Asorane og Madeira. Han finst både på vest- og austsida av Storbritannia og rundt Island, i Middelhavet og Svartehavet, i Noreg nord til og med Trøndelag.

Han trivst best på hard botn frå 15&nbsp;-&nbsp;200&nbsp;m djup. Om sommaren finn ein gjerne fisken heilt oppe i fjæra.

## Formeiring
Mange artar innan leppefiskfamilien lever hermafrodittisk – dei fleste individa startar livet som hoer og vert kjønnsmodne og gyter før nokre få skifter kjønn og vert hannar. Det er dei største eller høgst rangerte hoene som skifter kjønn, i konkurranse med andre hoer. Raunebben begynner livet som ei hoe. Nokre få vert fødde som hannar, men dei liknar hofiskane, truleg heile livet, og det er usikkert i kva grad desse primære hannane i heile tatt deltek i reproduksjonen.

Blåstålen forsvarar eit harem med mange hoer. Raudnebben gyter midtsommars etter langvarig kurtise frå blåstålen. Egga vert lagde i eit reir av algar, og hannane passar på egga til dei vert klekte.

## Systematikk
Carl von Linné gav arten to eller tre forskjellige namn i *[[Systema Naturae]]* (1758), kanskje fordi han ikkje forstod at det dreidde seg om éin art. Den internasjonale kommisjonen for zoologisk nomenklatur har i 2000 bestemt at Linnés *Labrus bimaculatus* skal vise til den søramerikanske cichliden *[[Cichlasoma|Cichlasoma bimaculatum]]*. Det gyldige namnet til blåstål og raudnebb blir da *Labrus mixtus*, ettersom dette namnet står før *Labrus varius* i *Systema Naturae*.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Jean-Paul Sartre

**Jean-Paul Sartre** () var ein fransk eksistentialist, forfattar og regissør. Han vert rekna som ein av dei viktigaste tenkjarane i Frankrike på 1900-talet. 

## Bakgrunn
Sartre er truleg den best kjende eksistensialisten. Han hadde suksess med romanar og skodespel. Dei eksistensielle tema blei ofte utforska i dei skjønnlitterære verka hans, som t.d. *Huis Clos*, og i verka til Simone de Beauvoir, som han var i lag med mest heile livet. 

Éin av Sartre sine hovudidéar var at mennesket er dømt til å vere fri. «Dømt fordi det ikkje har skapt seg sjølv - men er likevel fri. Fordi det no ein gong er kasta inn i verda, er det ansvarleg for alt det gjer.» «Mennesket er den einaste forfattaren til si eiga åtferd». «Mennesket har ikkje ein gitt menneskeleg natur, men må skape sin eigen. Mennesket er ikkje anna enn det det skapar seg sjølv til.»

Sartre blei i hans seinare verk meir oppteken av høvet mellom sin fridomsfilosofi og marxismen. I *Critique de la raison dialectique* freista Sartre å kombinere eksistensialisme med marxisme.

Før den andre verdskrigen underviste Sartre på ulike skular. Etter det bruka han livet sitt på å skrive og han redigerte i mange år bladet *Les Temps Modernes*. Han sat eit år i fengsel under krigen, og han blei eit symbol for dei franske intellektuelle sin motstand mot nazismen.

Sartre fekk nobelprisen i litteratur i 1964, men nekta å ta imot han.

Han blei gravlagd i Cimetière de Montparnasse i Paris.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:dk:Jean-Paul Sartre|Jean-Paul Sartre]]» frå ,  den 13. oktober 2022.*
Dagfinn Neteland

**Dagfinn Neteland** () er frå 2009 sjef for Region Vest i Nordea. Han var den første konsernsjefen i Tide fram til 2008. Han er bror til Atle Neteland og Johannes D. Neteland.

Han er utdanna ingeniør, med tilleggsutdanning i økonomi og leia HSD frå 2001 til 2006. I 2006 blei her gjennomført samanslåing mellom HSD og Gaia til TIDE, der Dagfinn Neteland vart konsernsjef. Han forlét stillinga som konsernsjef i Tide den 10. desember 2008. Han har òg vore administrerande direktør i Gjensidige NOR, region vest og sat då i konsernleiinga der.

Dagfinn Neteland voks opp i Norheimsund og bur no i Bergen.

## Kjelder
Tre brør Neteland
Tide-sjefen går av 
Ny regionsjef i Nordea
Atle Neteland

**Atle Neteland** () er administrerande direktør i Bergenshalvøens Kommunale Kraftselskap (BKK). Han er bror til Dagfinn Neteland og Johannes D. Neteland.

Han er utdanna sivilingeniør og har leia BKK sidan 1992. Før det var han administrerande direktør i Akershus Energiverk.

Atle Neteland voks opp i Norheimsund og bur no i Bergen.

## Kjelder
Tre brør Neteland
Johannes D. Neteland

**Johannes D. Neteland** () er ein norsk forretningsmann som er konsernsjef i TTS Marine ASA, ei verksemd som utviklar og leverer maritimt utstyr. Han bror til Atle Neteland og Dagfinn Neteland.

Han er utdanna siviløkonom. Han har tidlegare arbeidd i verksemdene Ekornes, Statoil og Block Wathne Boliger.

Johannes D. Neteland voks opp i Norheimsund og bur no i Bergen.

## Kjelder
Tre brør Neteland
Romteleskopet Hubble

**Romteleskopet Hubble** (engelsk *Hubble Space Telescope*) er eit teleskop ute i verdsrommet som går i bane rundt jorda. Romteleskopet er kalla opp etter den amerikanske astronomen Edwin Hubble og vart sendt opp med romferja Discovery den 24. april 1990. Eigentleg skulle romteleskopet sendast opp tidlegare, men det vart utsett etter Challenger-ulykka.

Romteleskopet vart halde ved like ved å sende astronautar opp for å gjere regelmessige vedlikehald. Fire gonger har romferjer dradd ut i verdsrommet til teleskopet. Romteleskopet skulle etter planen gjennomgå eit nytt vedlikehald i 2005, men det såg lenge ut til at det ikkje ville verte noko nytt vedlikhald då ein mista romferja Columbia og mannskapet i 2003. Dermed ville ikkje NASA bruke dei resterande romferjene på oppdrag som ikkje gjekk til den internasjonale romstasjonen. På grunn av dei forskjellige banene til Hubble og romstasjonen, ville ikkje astronautane om bord kunne søkje naudhamn om noko skulle skje. Ein siste servicetur fann likevel stad i 2009. 

Romteleskopet Hubble vart avløyst av James Webb-teleskopet. Hubble vil likevel vere operativt på ubestemd tid. Ved nedlegging vil NASA trygt få teleskopet ut av bana si.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Heimesida til prosjektet hjå ESA.
* Heimesida til prosjektet hjå STScI.
Donausvingen

**Donausvingen** er ein stor sving i elva Donau i Ungarn. Donau renn hovudsakleg frå vest mot aust gjennom Tyskland, Austerrike og langs grensa mellom Slovakia og Ungarn. Like nord for Budapest, ved Visegrád, vert ho derimot bøygd av sørover av Dei nordungarske mellomfjella og renn frå her rett sørover, gjennom Budapest og deler Ungarn i to. Ho renn så ut av Ungarn og langs grensa mellom Kroatia og Serbia, før ho snur austover igjen og gjennom Serbia.

Svingen har delvis arva forma si frå den hesteskoforma kalderaen til den 15 millionar år gamle Keserűs-vulkanen.

## Kjelder
Trujillo i Venezuela

**Estado Trujillo** er ein av dei 23 delstatane i Venezuela. Hovudstaden i delstaten er Trujillo.  Delstaten er ein av dei fire i Venezuela som ligg i fjellkjeda Cordillera de Trujillo som er ein utlaupar av Andes mot nordaust. Han har òg ei kort kystlinje mot Maracaibo-sjøen i vest.

## Politisk inndeling
Liste over dei 21 kommunane (spansk *municipios*) i Trujillo:

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Zulia

**Estado Zulia** er ein av dei 23 delstatane i Venezuela. Hovudstaden i delstaten er Maracaibo. Delstaten ligg i det nordvestlege hjørnet av landet og er den mest folkerike delstaten.

## Geografi
Maracaibo-sjøen, den største innsjøen i Sør-Amerika, ligg i Zulia. Maracaibo-bassenget inneheld ein av dei største antatte reservane av olje og gas på den vestlege halvkula, noko som bringar mykje velstand til landet. Ei lang grense i område med lite folkesetnad skil Venezuela frå Colombia. På grensa i nord ligg Perijá-fjellkjeda og lengst i nord Guajira-halvøya på colombiansk side av grensa. 
I sør grensar Zulia mot Táchira og Mérida. I vest finn ein desse delstatane mot Zulia, ordna frå nord mot sør: Falcón, Lara og Trujillo.
Då conquistadorane for meir enn 500 år sidan seglde inn i dette området fann dei at innbyggjarane budde i samfunn av hus som var bygd på pålar utover sjøen. Territoriet vart dermed kalla Litle Venezia, *Pequeña Venecia* som seinare har gjeve namn til landet *Venezuela*.

## Politisk inndeling
Liste over dei 21 kommunar (spansk *municipios*) i Zulia:

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Tide

**Tide** () er eit norsk transportverksemd som vart etablert 3. november 2006 som ei følgje av fusjonen mellom HSD og Gaia Trafikk. Verksemda har hovudkontor i Bergen. Tide hadde i 2006 1040 bussar, 30 ferjer og 10 båtar og verksemda var prisa til om lag 800 millionar kroner. Verksemda fraktar årleg rundt 39 millionar reisande. 25 millionar av desse i Bergen. Det er 3000 tilsette og ei omsetning på om lag 2,1 milliardar kroner.

Bjørn Ove Børnes er konsernsjef.

## Dotterselskap
Tide hadde i 2007 fire heileigde dotterselskap:
* Tide Buss AS (Tidlegare HSD Buss og Gaia Buss) som står for det meste av busskjøringa i Hordaland. Tide Buss AS eig 100 % av Tide Verksted AS som er eitt av dei største tungbil verkstadene i Noreg . Tide Buss eig også 100 % av Tide Buss Haugesund AS (Tidlegare Haugaland Buss som HSD og Gaia eide 50% kvar av) som står for busskjøringa i Nord-Rogaland på oppdrag frå Kolumbus
* Tide Sjø AS (Tidlegare HSD Sjø) som står for trafikk på sjøen med ferjer, hurtigbåtar og lokalbåtar i heile landet, samt Flaggruten mellom Bergen, Stord, Mosterhamn, Haugesund, Kopervik, Bokn og Stavanger. Tide Sjø AS eig 50 % av Nor-Ferjer AS som driv transport på sjøen med ferjer der Tide og Stavangerske i fellesskap har vunne ferjetrafikk på anbod bla. i Trondheimsfjorden og på Sunnmøre
* Stavangerske AS som driv ferje og hurtigbåttrafikk i Rogaland. Stavangerske AS eig 50 % av Nor-Ferjer AS. Stavangerske AS og Tide Sjø AS blei fusjonerte hausten 2007.
* Tide Reiser AS (tidlegare Gaia Reiser og tur- og ekspressbussverksemd i HSD Buss) som står for ekspressbuss, flybuss, turbuss og Charterbåtar i Hordaland og Nord-Rogaland.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* 
* Tide Reiser sin nettstad
Lara

**Estado Lara** er ein av dei 23 delstatane i Venezuela. Hovudstaden i delstaten er Barquisimeto.
## Næringsliv
Jordbruket er hovudnæringa i Lara med framstilling av produkt som sisalagave, paprika (pimentón) og løk i stor skala, og delstaten er leiande i landet på produksjon av sukkerrøyr. Annan jordbruksproduksjon gjev kaffi, potet, bønner, mais og bananplantar. Her er vinproduksjon og dessutan husdyrhald med produksjon av ost og mjølk. Lara har småindustri i mange sektorar, typisk færre enn 200 arbeidarar i kvar fabrikk.

## Politisk inndeling
Liste over dei 9 kommunane (spansk *municipios*) i Lara:

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:es:Lara (estado)|Lara (estado)]]» frå ,  den 30. september 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Knut Henning Thygesen

**Knut Henning Thygesen** () er ein forfattar, snikkar og Raudt-politikar frå Risør. Ved kommunevalet i 2007 vart han i direkte ordførarval vald som ordførar i Risør kommune, og vart RV/ Raudt sin første ordførar. Etter kommunevalet i 2011 vart han varaordførar i kommunen.

Som forfattar har Thygesen mellom anna gjeve ut romanen *Skanser*.

## Referansar
Vangen kyrkje

:*Denne artikkelen er om Vangen kyrkje i Aurland, for Vangskyrkja på Voss sjå [[Voss kyrkje]].*
----

**Vangen kyrkje** er ei einskipa steinkyrkje midt på Aurlandsvangen i Aurland kommune i Vestland. 

Kyrkja vert òg kalla *Sognedomen* og har vore omtala som *Sogn domkyrkje*. 
Ho er den største mellomalderkyrkja i Sogn. 
Ein reknar med at kyrkja er bygd tidleg på 1200-talet, men at det då var det som sidan vart kor som var heile kyrkja, og at det store kyrkjeskipet vart bygd til på slutten av 1200-talet. 
Under restaurering i 1860 vart det funne eit skinnbrev datert 1202 i altaret, det er seinare kome bort. 
Døypefonten frå 1200-talet er i Bergen Museum. 

Kyrkja er soknekyrkje i Vangen sokn i Sogn prosti. Fram til prestegjelda vart fasa ut frå 2004 låg ho i Aurland prestegjeld. 

## Kjelder
* Torkjell Djupedal og Sigurd Vengen,: «Vangen kyrkje» på nettstaden til Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
* Red: Alf Henry Rasmussen – *Våre kirker : norsk kirkeleksikon*. Vanebo Forlag, Kirkenær 1993. ISBN 82-7527-022-7 

## Bakgrunnsstoff
* Om Vangen sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* Om Vangen kyrkje i Fylkesleksikonet til NRK Sogn og Fjordane
* Eldre fotografi av Vangen kyrkje på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
* «Kirkebøker, Sogn og Fjordane» på nettstaden til Arkivverket
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
* 
*
Faxaflói

**Faxaflói** er ei bukt sørvest på Island mellom halvøyane Snæfellsnes og Reykjanes.

Hovudstaden på Island, Reykjavík, ligg på sørsida av bukta. Frå Reykjavik er det mogeleg å sjå halvøya Akranes i nordaust og til og med Snæfellsjökull som er 120 km borte. 

Faxaflói har alltid vore ei næringskjelde for folk som har budd langs kysten her. I tidlegare tider reiste fiskarar ut i småbåtar for å fiske nær kysten. I dag er skipa mykje større, men må lengre til havs for å fange fisk. 

Like nord for Reykjavík i Kollafjörður ligg den vesle øya Viðey. Ho har vore busett sidan 1943, men ein har vist at det òg har budd folk her tilbake til 900-talet. På 1100-talet vart det bygd eit kapell her og ei kloster vart grunnlagd i 1225 og eksisterte fram til reformasjonen på slutten av 1500-talet. Øya og restane av busetnaden kan vitjast ved å ta båt frå hamna i Reykjavik. 

## Kjelde
Hvalfjörður

**Hvalfjörður** ('Kvalfjorden') er ein fjord vest på Island mellom Mosfellsbær og Akranes. Fjorden er om lag 30&nbsp;km lang og 5&nbsp;km brei.

Namnet Hvalfjörður kjem av dei mange kvalane som finst her. Fram til 1980-åra låg ein av dei største kvalstasjonane på Island i fjorden. Tidlegare låg det òg mange sildefiskeri her.

Under den andre verdskrigen låg det ein marinebase for den britiske og den amerikanske marinen i fjorden. Eit av kaianlegga som vart bygd av den amerikanske marinen vart seinare nytta av kvalselskapet Hvalur fram til kommersiell kvalfangst vart nedlagd i åttiåra.

Fram til seint på 1990-talet måtte reisande med bil ta ein lang omveg 62&nbsp;km rundt fjorden for å kome seg frå Reykjavík til byen Borgarnes. I 1998 opna tunnelen Hvalfjarðargöngin, som gjorde reisa mykje kortare. Tunelen er om lag 5,7&nbsp;km lang og kuttar reisetida med bil rundt fjorden med om lag ein time. Tunnelen går til eit djup på 165 meter under havoverflata.

Reisande mistar derimot ein del vakker natur på vegen. Inst i fjorden finn ein ei blanding av vulkanske fjell og grøn vegetasjon om sommaren. Ved *Botnsá* kan ein t.d. sjå lupinar, forskjellige andre blomar og mose, i tillegg til ein liten skog av bjørk og bartre. Denne skogen er planta, eit prosjekt som har pågått på Island i nokre år.

Turen til det høgaste fossefallet på Island, Glymur, startar frå botn av fjorden.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hvalfjörður|Hvalfjörður]]» frå ,  den 30. september 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
* Bilete 1
* Bilete 2
Borgarfjörður

**Borgarfjörður** er ein fjord vest på Island nær byen Borgarnes. Vatnet i Borgarfjörður ser roleg ut, men fjorden har eigentleg farlege undervasstraumar. 

Det ligg mange flate øyar i fjorden, men dei er stort sett ikkje busett. 

Nær Borgarnes går hringvegur over ei halv kilometer lang bru. 

Området rundt fjorden har vore busett sidan Island vart kolonisert og fleire hendingar i Islendingesogene, som soga om Egil Skallagrimson fann stad her. 

Namnet på fjorden ser ut til å ha kome frå garden *Borg*, som i følgje sogene vart grunnlagd av far til Egil, Skallagrímur, som tok landet rundt fjorden og dermed gav fjorden namnet Borgarfjörður.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Borgarfjörður|Borgarfjörður]]» frå ,  den 30. september 2007.*
Breiðafjörður

**Breiðafjörður** er ei stor grunn bukt eller fjord vest på Island, om lag 50 km brei og 125 km lang. Han skil området Vestfirðir frå resten av landet. Breiðafjörður er omkrinsa av fjell, inkludert isbreen Snæfellsjökull på halvøya Snæfellsnes på sørsida. 

## Natur

Breiðafjörður har eit flott landskap som består av grunn sjø, små fjordar og bukter og den indre tidvassone som er strødd med over 3&nbsp;000 øyar, holmar og skjer. Området utgjer om lag halvparten av tidvassområdet på Island og tidvatnet kan ha ein skilnad på opp til 6 meter. Grunnfjellet vart danna av riftvulkansime seint i tertiærtida. Området består hovudsakleg av haugar av basaltisk lava som er kraftig erodert av isbreane, som har danna eit variert landskap med fleire geotermiske varmekjelder, som ein kan sjå ved fjøre sjø.

## Plante- og dyreliv
Den store tidvassona har eit stort biologisk mangfald, omfattande tareskogar og andre viktige habitat for fisk og virvellause dyr. Området har 230 artar med karplanter og rundt 50 hekkande fugleartar, inkludert toppskarv, polarmåse, havørn, ærfugl, teist og polarsvømmesnipe. Området er ein viktig stoppestad for ringgås og polarsnipe. Steinkobbe og havert held til på øyane og skjera her. 

Fleire kvalartar finst òg i fjorden, som nise, kvitnos, spekkhoggar og vågekval.

## Øyar

Øyane i Breiðafjörður har vore busett så lenge det har vore folk på Island, men i dag er berre nokre få av øyane busett året rundt. Mange av øyane vert berre nytta om sommaren og naturresursar som edderdun er hovudnæringa til mange bønder her. Nokre av øyane er: 
* Flatey
* Skáleyjar
* Hvallátur
* Svefneyjar
* Sviðnur
* Hergilsey

## Økonomi og økologi
Fiskeri, turisme og innhausting av tang og tare er dei største inntektskjeldene i området. 

Breiðafjörður er gyteplass for mange av dei viktigaste fiskeartane ved Island.

## Transport

I fint vêr er det mogeleg å sjå kystlinja av Vestfirðir frå Snæfellsnes. Frå hamna ved Stykkishólmur går det ferje over til Vestfirðir, men ein kan òg køyre med bil og ta vegen aust for Snæfellsnes langs **Hvammsfjörður**, den smalaste delen av Breiðafjörður.

## Kultur og historie

Mange av øyane i fjorden har vore busett opp gjennom tidene. Den viktigaste av desse er Flatey. I mellomalderen, særleg på 1100-talet, låg det eit augustinarkloster her som representerte eit kultursenter på Island. Den mest omfattande mellomalderdokumentet, *[[Flateyjarbók]]*, vart skriven her. Seinare vart øya ein viktig handelsstasjon. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Breiðafjörður|Breiðafjörður]]» frå ,  den 30. september 2007.*  

## Bakgrunnsstoff
Húnaflói

**Húnaflói** er ei stor bukt mellom Strandir og Skagaströnd på Island. Ho er om lag 50 km brei og 100 km lang. Byane Blönduós og Skagaströnd ligg på austsida av bukta.
Skagafjörður

**Skagafjörður** er ein fjord nord på Island, mellom Tröllaskagi og Skagi. Området er eit av dei beste jordbruksområda på Island med mellom anna mjølkekyr og sau, i tillegg til avl av hest, som området er kjent for. Skagafjörður er det einaste kommunen på Island der det finst fleire hestar enn menneske. Det ligg to kommunar rundt fjorden: Skagafjörður kommune og Akrahreppur. Han er eit jordbrukssenter og ein finn i tillegg noko fiskeri i byane Sauðárkrókur og Hofsós. 

Det er tre øyar i fjorden: Málmey, Drangey og Lundey.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Borgarfjörður|Borgarfjörður]]» frå ,  den 30. september 2007.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
*** Skagafjörður.is - Um Skagafjörð - Landfræðilegar upplýsingar
Eyjafjörður

**Eyjafjörður** (òg kalla **Øy(a)fjorden**) er den lengste fjorden nord på Island. Han ligg i det nest folkerikaste området på Island. Området har store landbruksareal, og stor verksemd innanfor fiske i fjorden.

## Geografi
Fjorden er lang og smal og er omtrent 60 km lang. På det breiaste er han 15 km mellom *Siglunes* og *Gjögurtá* ved enden av fjorden, men stort sett er han 6-10 km brei. To mindre fjordarmar, Ólafsfjörður og Héðinsfjörður ligg på vestsida av fjorden.

Fjorden er omringa av åsar og fjell på begge sider, men fjella er langt høgare på vestsida i fjellkjeda på halvøya Tröllaskagi. I dei ytre delane av fjorden er det ingen låge kystområde, sidan dei bratte åsane går direkte ut i havet. Lenger sør er det nokre striper med lågland på begge sider av fjorden og desse er breiast på vestsida. 

Fleire dalar går vidare frå Eyjafjörður, dei fleste av dei i vest og dei to viktigaste er Hörgárdalur og Svarfaðardalur. Dalsmynni er den einaste dalen på austsida. Den største dalen vidare frå Eyjafjörður held fram sørover. Han er lang og breid og inneheld eit av dei største jordbruksområda på Island. 

Mange elvar renn ut i Eyjafjörður, dei største av desse er Eyjafjarðará, Fnjóská og Hörgá.

Øya Hrísey i midten av Eyjafjörður er den nest største øya langs kysten av Island og vert ofte kalla *Perla i Eyjafjörður*.

## Folkesetnad
Området rundt Eyjafjörður er det nest folkerikaste området på Island etter Reykjavík. I 2003 budde det totalt 21&nbsp;536 menneske her (utanom byen Siglufjörður og Grímsey som stundom vert rekna som ein del av Eyjafjörður-området.)

Den største byen er Akureyri som ligg inst i fjorden, andre tettstader er Dalvík, Ólafsfjörður, Hrísey, Árskógssandur, Hauganes, Hjalteyri, Hrafnagil, Svalbarðseyri og Grenivík. Dei fleste av desse busetnadane baserer seg på fiskeri og jordbruk, men Akureyri er senteret i området med mellom anna eit universitet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Borgarfjörður|Borgarfjörður]]» frå ,  den 30. september 2007.*
Skjálfandi

**Skjálfandi** er ei bukt nord på Island. Namnet tyder «skjelvande» på norsk og kan referere til jordskjelv som oppstår ganske ofte i området. Dei fleste jordskjelva er derimot for svake til at dei kan merkast. 

Bukta vart opphavleg danna av isbrear og to elvar munnar ut i ho: Skjálfandafljót, som er ei breelv og Laxá som er ei ferskvasselv. Laxá er kjend for laksen som finst her (lax tyder laks på norsk) og delar av elva er verna av Ramsar-konvensjonen.

Den største staden i Skjálfandi er Húsavík, som ligg på andre sida for Kinnarfjöll, fjellkjeda på andre sida av bukta og som er dekt av snø året rundt. Den høgaste toppen her er på rundt 1&nbsp;100 meter. Som dei fleste fjell på Island har dei vulkansk opphav. 

Bukta er kjend for dei mange kvalartane som stundom held til her. Det er lettast å observere desse på kvalsafari frå Húsavík.

Den svenske vikingen Gardar Svavarsson var den første europearen som busette seg på Island, rundt 860. Han bygde eit hus Skjálfandi, men var her berre eitt år før han forlet Island igjen. 

## Bakgrunnsstoff
* Bilete av hamna i Húsavík

## Kjelde
Bukt

Ei **bukt** er ei brei innskjering av sjø i land. Ei mindre (ofte trong) innskjering vert kalla **vik**, medan ei vid, langstrakt havbukt stundom vert kalla **golf** (engelsk *gulf*).

Ei lang, smal bukt eller vik vert kalla **kil**.

Bukter har gjerne forholdsvis roleg vatn. Dette er gunstig for livet i vantet, og derfor er dei som regel gode fiskevatn. I eldre tid var små havbukter ettertrakta som ankerplassar, medan dei store (t.d. Biscayabukta) var frykta fordi ein lett mista landkjenninga.

Det kan diskuterast om Middelhavet og Austersjøen er hav eller berre store bukter i Atlanterhavet. Under alle høve har det vore til lukke for Europa at havet skjer seg så langt inn i kontinentet. Delvis har det gjort klimaet mildare, og delvis har det letta transporten i løpet av dei tusenåra der vegane stort sett var noko ein sjølv måtte lage. 

## Sjå òg
* Halvøy
* Kapp
* Nes
* Lagune
Mountain Dew

**Mountain Dew** er ein kolsyrehaldig leskedrikk frå Pepsi. Den blei lansert i Noreg 1. februar 2005. 
Den fanst allereie i USA i 1940-åra, men da som blandevatn for whisky.

Pepsi kjøpte i 1964 opp Mountain Dew og har med stor suksess seld den som ein vanleg leskedrikk. Den er ein av dei mest selde leskedrikkane i USA. Den har sidan 1994 komen i ein lett utgåve i USA, kalla «Diet Mountain Dew». Ein får kjøpt Mountain Dew i Finland, Island, Nederland, Polen, Russland, Italia og USA

Den smaker sitron, veldig likt 7-Up og Sprite. Mountain Dew inneheld koffein og konsentrat av appelsinsaft, og har ein lys grøn-gul farge.

Mountain Dew blir også seld som ein eigen slush/Slurpee/Braincooler-smak.

Mountain Dew blir ikkje lenger seld i Noreg. Den blei tatt av marknaden tidleg vinter 2007. Kvifor er det ingen som veit, da verken Ringnes eller Pepsi har oppgjeve nokon grunn.

## Bakgrunnsstoff
* Pepsi
* Offisiell heimeside
Remipedia

**Remipedia** (etter latin *Remipedes*, «åre-føter») er ei klasse blinde krepsdyr som lever i australske og karibiske grottesystem med tilknytnad til havet. Vitskapen kjenner til 24 nolevande artar, i tillegg til to fossilar.

Dyra i denne gruppa har todelte kroppar som består av eit hovud og ein lang og einsarta segmentert bakkropp på opp til 32 segment. Kvart segment har eit par todelte bein med store, åreliknande utvekstar. Beina står ut til sidene, eit trekk som gjer at dei tilsynelatande liknar meir på børstemark enn på krepsdyr. Remipedia-kreps sym på ryggen med dei åre-liknande føtene sine, som òg har gjeve gruppa namn.

Gruppa er framleis dårleg kjend.

## Kjelder

* Brusca & Brusca: *Invertebrates*, Sinauer Associates 2003
* Yager, Jill: «Remipedia, a new class of Crustacea from a marine cave in Bahamas», i ''Journal of Crustacean Biology'', 1981
* Introduction to the Remipedia

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Remipedia|Remipedia]]» frå ,  den 30. september 2007.*
Festus Mogae

**Festus Mogae** () er ein botswansk politikar som var president i Botswana frå 1. april 1998 til 1. april 2008. Han blei president etter Quett Masire. Mogae studerte økonomi ved Oxford University og har jobba for Det internasjonale pengefondet og Bank of Botswana.
Virvellause dyr

**Virvellause dyr**, **ryggradslause dyr** eller **evertebratar** er dyr utan ryggrad, det vil seie alle dyr som ikkje høyrer til virveldyra. Dette omfattar 97 % av alle beskrivne dyreartar, m.a. insekt, krepsdyr, sniglar og manetar. Omgrepet er parafyletisk og strengt usystematisk etter moderne biologisk systematikk, men det er framleis i bruk av praktiske årsaker.

Omgrepet vart først lansert av Jean-Baptiste Lamarck, som var ein av dei første viktige systematikarane innanfor dei virvellause dyra. Før han hadde Carl von Linné plassert alle evertebratar i kategoriane *[[Insecta]]* og *Vermes*, eit system som i ettertid har vorte forandra til det ugjenkjennelege basert på evolusjonistisk systematikk. I dag kjenner me rundt 36 biologiske rekker virvellause dyr.

## Sjå òg
* Dyr
* Søvn hjå dyr

## Bakgrunnsstoff
*
Öxarfjörður

**Öxarfjörður** er ein brei fjord nordaust på Island mellom nesa Tjörnes og Melrakkaslétta.

Öxarfjörður er omkrinsa av fjellkjede i vest og i aust og lavasletta Gjástykki i sør. Den einaste tettstaden i området er Kópasker med om lag 170 innbyggjarar. Den midtatlantiske ryggen går gjennom dei vestlege delane av fjorden før han går under vatn igjen. 

I tidlegare tider gjekk fjorden lenger inn i landet men sandavleiringar frå breelva Jökulsá har danna eit platå på 300 km² kalla Sandur. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Öxarfjörður|Öxarfjörður]]» frå ,  den 30. september 2007.*
Vopnafjörður

**Vopnafjörður** er ein tettstad nordaust på Island ved fjorden med same namn. Hovudnæringa her er fiske. Tettstaden har om lag 700-800 innbyggjarar og han har ein skule, Vopnafjarðarskóli, med om lag 100 elevar.

Ein av island sine landvættir budde i Vopnafjörður i følgje Heimskringla.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vopnafjörður|Vopnafjörður]]» frå ,  den 30. september 2007.*
Reyðarfjörður

**Reyðarfjörður** er ein tettstad om lag 30 km søraust for Egilsstaðir på Island. Tettstaden ligg innerst i den største fjorden på austkysten av Island (med same namn). Frå tidleg på 1900-talet har Reyðarfjörður vore ein handelsstasjon. Under den andre verdskrigen låg ein av basane til dei allierte. Det ligg eit krigsmuseum på staden, der den gamle leiren låg ovanfor sentrum. 

Reyðarfjörður er omgjeve av vakre fjell kalla Hádegisfjall og Grænafell
Tettstaden har om lag 2&nbsp;300 innbyggjarar. .

Det kontroversielle smelteverket Alcoa ligg 3 km aust for byen. 

## Kjelde
Fjarðabyggð

**Fjarðabyggð** er ein kommune (islandsk *sveitarfélag*) på Island, med 5 111 innbyggjarar (1. desember 2007).

Kommunen, som ligg i Austurland aust i landet, vart til den 7. juni 1998 då Neskaupstaður, Eskifjarðarkaupstaður og Reyðarfjarðarhreppur vart slått saman.

8. oktober 2005 vart det vedtatt å slå saman kommunane Fjarðabyggð, Mjóafjarðarhreppur, Austurbyggð og Fáskrúðsfjarðarhreppur i ein kommune med namn Fjarðabyggð. Dette tredde i kraft 9. juni 2006. 

Stavanger er venskapsby med Fjarðabyggð.

Fjordane Norðfjörður, Eskifjörður og Fáskrúðsfjörður ligg i kommunen. 

## Bakgrunnsstoff
* Fjarðabyggð
Hrútafjörður

**Hrútafjörður** er ein fjord nordvest på Island i Vestfirðir. Han er ein ei grein sørover frå bukta Húnaflói. Fjorden er 36 km lang og er om lag 6-7 km brei, og er dermed ein av dei lengste fjordane på Island. I snitt er han 40 meter djup. Det ligg nokre øyar og skjer i fjorden. I sørenden av fjorden renn elva Hrútafjarðará ut. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Hrútafjörður|Hrútafjörður]]» frå ,  den 30. september 2007.*
Kollafjörður

**Kollafjörður** kan visa til:

* Kollafjørður eller Kollefjord på Færøyane

På Island:
*Kollafjörður i Barðaströnd ligg mellom Reykjavík i sør og fjellet Esja i nord. Fjorden er forholdsvis vid og inneheld nokre øyar, som Viðey. 
*Kollafjörður ved Faxaflóa ligg sør for Vestfirðir og er 15 km lang. Nord for denne fjorden ligg Ísafjörður. 
*Kollafjörður i Ströndum ligg aust for Vestfirðir og er berre 10 km lang.
Steingrímsfjörður

**Steingrímsfjörður** er ein fjord aust på Vestfirðir. Han er ein vestleg fjordarm til Húnaflói og strekkjer seg 28 km innover. På det breiaste er han om lag 7 km. 

På sørsida av fjorden ligg fiskebygda Hólmavík. På nordaustsida ligg Drangsnes, som er eit mindre fiskevær. Lenger nord vert området meir kupert, men vakkert. Her skal Þórvaldur Ásvaldsson, far til Eirik Raude, ha slått seg ned. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Steingrímsfjörður|Steingrímsfjörður]]» frå ,  den 30. september 2007.*
Alfred Noyes

**Alfred Noyes** () var ein engelsk diktar, best kjend for balladane *[[The Highwayman]]* (1906) og *The Barrel Organ*.

Noyes vart fødd i Wolverhampton som son av Alfred og Amelia Adams Noyes. Noyes gjekk på Exeter College, men slutta før han fullførte studia. 21 år gammal gav han ut si første diktsamling, *The Loom years*.

I 1907 gifta han seg med Garnett Daniels. Han fekk etterkvart moglegheit til å undervise engelsk litteratur på Princeton University, noko han gjorde frå 1914 til 1923. Kona hans døydde i 1926, noko som gjorde at han konverterte til katolisismen. Han skreiv om konverteringa i *The Unknown God* som blei utgjeve i 1934.

Noyes gifta seg seinare med Mary Angela Mayne Weld-Blunde, frå ein recusant-katolsk familie. Dei slo seg ned i Lisle Combe, nær Ventnor på Isle of Wight og fekk tre born: Henry, Veronica og Margaret. Margaret gifta seg seinare med Micheal Nolan (seinare Lord Nolan) i 1953.

Då han gradvis vart blind byrja han å diktere arbeidet sitt. I 1953 kom sjølvbiografien hans, *Two Worlds for Memory* ut.

Noyes døydde 78 år gammal og vart gravlagd på Isle of Wight.
Mjóifjörður

**Mjóifjörður** er ei bygd på 35 folk aust på Island ved fjorden med same namn. Tidleg på 1900-talet var bygda ein norsk kvalstasjon. Her låg òg fyret Dalatangi, det første fyret på Island. Han vert ofte omtalt som den minste tettstaden i landet. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mjóifjörður|Mjóifjörður]]» frå ,  den 30. september 2007.*
Hornafjörður

**Sveitarfélagið Hornafjörður** er ein kommune (*sveitarfélag*) i regionen Suðurland på Island, med 2&nbsp;589 innbyggjarar (2025).

Langs heile den nordlege grensa til kommunen ligg Vatnajökull. Søraustdelen av Vatnajökull og det høgaste fjellet på Island, Hvannadalshnjúkur, ligg i kommunen.

Kommunesenteret Höfn ligg på ei øya i Hornafjörður, fjorden som har gjeve namn til kommunen. Höfn har ein flyplass for innanriksflygingar.

Kommunen blei oppretta i 6. juni 1998 då alle kommunane i Austur-Skaftafellssýsla blei slått saman: Hornafjarðarbær, Bæjarhreppur, Borgarhafnarhreppur og Hofshreppur. Fram til 1999 høyrde kommunen til regionen Austurland.


05-10 Almannaskard.jpg|Hornafjörður-fjorden
Höfn von oben.jpg|Höfn i Hornafjörður


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hornafjörður|Hornafjörður]]» frå ,  den 30. september 2007.*
Siglufjörður

**Siglufjörður** eller **Siglufjord** er ein liten by i nord på Island som på byrjinga av 1900-talet voks til å verte ein sentral by for fiskeindustrien. I dag har byen 1&nbsp;386 innbyggjarar (2004) og har fleire verksemder innan fiskeindustrien, som fryseri og sildoljefabrikkar. 

Byen ligg i Fjallabyggð kommune og fekk bystatus i 1918.

Byen ligg inst i den vesle fjorden med same namn.
Stöðvarfjörður

**Stöðvarfjörður** er ei lita bygd aust på Island. Ho ligg ved fjorden med same namn og har om lag 170 innbyggjarar. Hovudnæringa til bygda var hovudsakleg fiske men er i dag tekstilbasert.
Fjordar på Island

Dei viktigaste **fjordane og buktene på Island**: 

* Faxaflói (bukt)
* Hvalfjörður
* Borgarfjörður
* Breiðafjörður
* Hvammsfjörður
* Ísafjarðardjúp
* Húnaflói (bukt)
* Skagafjörður
* Eyjafjörður
* Skjálfandi (bukt)
* Öxarfjörður
* Vopnafjörður
* Héraðsflói (bukt)
* Seyðisfjörður
* Reyðarfjörður
* Norðfjörður
* Hrútafjörður
* Kollafjörður
* Steingrímsfjörður
* Eskifjörður
* Mjóifjörður
* Fáskrúðsfjörður
* Siglufjörður
* Hornafjörður
Norsk kulturminnefond

**Norsk kulturminnefond** eller berre *Kulturminnefondet* har sidan 2002 vore eit verkemiddel innan kulturminnearbeidet.

Kulturminnefondet er eit statleg organ under Miljøverndepartementet, og skal medverke til samspel mellom offentlege og private midlar for å sikre at eit mangfald av kulturminne og kulturmiljø blir tekne vare på og aktivisert som grunnlag for oppleving, kunnskap, utvikling og verdiskaping.

Fondet skal vidare stimulere til auka medverknad frå eigarar og næringsliv, utløyse privat kapital og støtte lokale og regionale samarbeidstiltak og spleiselag. Fondet kan gje støtte til restaurering og istandsetting av verneverdige og freda bygningar/anlegg. Slike tiltak fell utanfor ansvarsområdet til Norsk kulturfond, som er forvalta av kulturrådet, men vil kunne få stønad gjennom Kulturminnefondet.

Norsk kulturminnefond er lokalisert på Røros. 1. januar 2007 var det sett av til saman 1 milliard kroner som grunnkapital i fondet. Rentene av desse pengane står til disposisjon for fondetsstyret.

## Bakgrunnsstoff
* Kulturminnefondet si nettside
Brennmanet

**Brennmanet**  (*Cyanea capillata*) er ei stor manet som lever nord i Atlanterhavet, Stillehavet og Nordishavet. Ho kan bli opptil 2 meter i diameter, og er det største kjende nesledyret. Dei største eksemplara lever i arktiske strok. Bortsett frå glasmaneta er brennmaneta den vanlegaste maneta i norske farvatn.

Langs norskekysten finst det to arter av brennmanet. I tillegg til den vanlege eller raude brennmaneta finn ein også blå brennmanet (*Cyanea lamarckii*), helst langs kysten av Sør-Noreg.

Brennmaneta er oftast gul til raud eller brungul i farge, og er utstyrt med lange tentaklar som kan bli over 20 meter lange. På desse har ho nesleceller som inneheld nervegifter som lammar byttedyr. 

Brennmaneter lever om lag i eit år.  Dei første eksemplara dukkar opp om våren og veks raskt utover sommaren. I juli-august formeirar dei seg, og larvane klekkjer kort tid etter. Desse fester seg til botnen og lever fastsitjande som polyppar. Manetene døyr om hausten og vinteren, men polyppane overlever og slepp ut nye maneter neste vår.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
STS-1

**STS-1** er namnet på den første reisa med dei amerikanske romferjene. Reisa vart gjort med romferja Columbia. STS-1 var den første bemanna amerikanske rumturen på omtrent 6 år etter Apollo-Soyuz projektet i 1975. Romferja som hadde eit mannskap på to, vart skoten opp den 12. april 1981 klokka 06:00:03 om morgonen sentralamerikansk tid.

## Bakgrunnsstoff
* STS-1 hjå spaceflight.nasa.gov 
* Mannskapet kommenterer ferdsvideo
Islamabad

**Islamabad** (urdu **اسلام آباد**, 'islam-byen' eller 'fredsbyen') er hovudstaden i Pakistan, oppretta i 1961. Han ligg i hovudstatsterritoriet Islamabad ved foten av Margalafjella, nær Rawalpindi. Sør for byen ligg ei slette som elva Kaurang skjer gjennom.

## Historie
Opphavleg låg den pakistanske hovudstaden i hamnebyen Karachi i Sindh, men i 1958 bestemte presidenten i Pakistan, Ayub Khan, at han skulle flyttast. Ein komité valde ein stad 14 km nordaust for Rawalpindi i Punjab. Bygginga av byen tok til i 1961 og dei første folka flytta dit to år seinare.

Gatenettet i Islamabad blei laga av den greske byplanleggaren Konstantínos Doxiádes, medan den modernistiske arkitekten Edward Durell Stone frå USA og den italienske formgjevaren Gio Ponti også sette preg på byen. 

## Geografi

Islamabad ber preg av å vera ein planlagd by, slik som til dømes Dodoma i Tanzania og Brasilia i Brasil, som også er nybygde hovudstader lagt tilnærma midt i landet. Hovudstaden er delt inn i åtte soner, kvart tileigna eit eige felt: Administrasjon, bustader, diplomatiet, handel, industri, utdanning, i tillegg til eit grønt belte og ein nasjonalpark. Byen er prega av grøntområde, låge hus og ei rekke prangande bustader for dei rike og mektige. Mange pakistanarar frå mellom- og underklassen har ikkje råd til å bu i byen, men bur eit godt stykke unna, i nabobyen Rawalpindi, eller i telt i nokre av grøntområda.

Fleire monumentalbygg prøver å sameina muslimsk tradisjon med det moderne, som i den digre og modernistisk utforma Faisalmoskeen, eller i skyskraparen Saudi-Pak Tower, som er dekorert med blå fliser i muslimsk tradisjon. Andre viktige bygg er Quaid-i-Azam-universitetet, høgsterettsbygningen og presidentbustaden Aiwan-e-Sadr.

## Klima
Byen ligg ved kanten av Pothohar-platået, sør for Margalla-fjella. Han har varme somrar med temperaturar på opptil 45&nbsp;°C i juni, og kalde vintrar med minimumstemperaturar ned i -4&nbsp;°C i januar. Han får monsunregn i juli og august, og kan få noko sludd og snø om vinteren.

## Sjå òg
* Den raude moskeen

## Kjelder
* *[[Encyclopædia Britannica]]*

## Bakgrunnsstoff

*
Eiríksjökull

**Eiríksjökull** er ein isbre nordvest på Langjökull på Island, med eit areal på 22 km². Han dannar toppen på ein hyaloklastitt (móberg) tuya danna av vulkansk aktivitet under breen,  og når ei høgd på 1&nbsp;675 moh.

Tafelberg, som isbreen ligg på, har eit areal på 40 km² og ligg vest for Langjökull og aust for lavagrotta Surtshellir. I sagatida hadde han namnet Baldjökull.

## Sjå òg
* Isbrear på Island
* Fjordar på Island

## Kjelder

----

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eiríksjökull|Eiríksjökull]]» frå ,  den 1. oktober 2007.*