Naturleg satellitt

**Naturlege satellittar** er himmellekamar som går i bane kring andre større himmellekamar. Månar er ein type naturlege satellittar. Det er minst 140 månar i solsystemet, og truleg mange andre i bane rundt planetar i andre solsystem. Det typiske er at dei store gasskjempene har mange månar. Merkur og Venus har ingen månar, jorda har éin stor og Mars har to små.

## Utspring
Ein meiner at dei fleste månane blei danna i det kollapsande området i den protoplanetariske skiva som var grunnlaget til planeten månen høyrer til. Men det er mange kjente og moglege unntak og variasjonar i denne standardmodellen. Fleire månar er mest sannsynleg innfanga asteroidar, andre kan vera fragment av større månar sprengt ved kollisjonar. Månen til jorda har igjen eit anna opphav, ein del av planeten vår blei sprengt vekk ved ein kjempekollisjon med ein annan himmellekam. Så lenge dei fleste månane berre er kjent frå enkelte observasjonar frå romsondar eller teleskop er dei fleste opphavsteoriane enda usikre.

## Månane i solsystemet

Dei største månane i solsystemet (dei over 3&nbsp;000&nbsp;km i diameter) er (frå sola og utover) den eine til jorda: Månen, dei galileiske månane til Jupiter: Io, Europa, Ganymede, og Callisto, saturnmånen Titan, og neptunmånen Triton. For mindre månar, sjekk tabellen under kvar planet.

Her er ein samanliknande tabell som klassifiserer alle kjende månar etter diameter. Han inkluderer au nokre andre objekt å bite merke i, enkelte asteriodar, planetar og kuiperbelteobjekt.



Diameter (km)
Jorda
Mars
Jupiter
Saturn
Uranus
Neptun
Pluto
Andre objekt

5000-6000


Ganymede
Titan





4000-5000


Callisto




Merkur

3000-4000
Månen

Io
Europa






2000-3000





Triton

2003 UB<sub>313</sub>Pluto

1000-2000



Rhea
Iapetus
Dione
Tethys

Titania
Oberon
Umbriel
Ariel


90377&nbsp;Sedna
90482&nbsp;Orcus
50000&nbsp;Quaoar
20000&nbsp;Varuna
28978&nbsp;Ixion
100-1000


Himalia
Amalthea
Enceladus
Mimas
Hyperion
Phoebe
Janus
Epimetheus
Prometheus
Miranda
Sycorax
Puck
Portia
Proteus
Nereid
Larissa
Galatea
Despina
Charon
Ceres
2 Pallas
3 Juno
4 Vesta
(og mange andre)

50-100


Thebe
Elara
Pasiphaë
Pandora
Caliban
Juliet
Belinda
Cressida
Rosalind
Desdemona
Bianca
Thalassa
Naiad
S/2002&nbsp;N&nbsp;4

(For mange til å liste opp)

10-50

Phobos
Deimos
Carme
Metis
Sinope
Lysithea
Ananke
Leda
Adrastea
Siarnaq
Atlas
Helene
Albiorix
Telesto
Pan
Paaliaq
Calypso
Ymir
Kiviuq
Tarvos
Ijiraq
Ophelia
Cordelia
Setebos
Prospero
Stephano
S/1986&nbsp;U&nbsp;10
S/2001&nbsp;U&nbsp;2
S/2001&nbsp;U&nbsp;3
S/2003&nbsp;U&nbsp;3
Trinculo
S/2003&nbsp;U&nbsp;1
S/2003&nbsp;U&nbsp;2
S/2002&nbsp;N&nbsp;1
S/2002&nbsp;N&nbsp;2
S/2002&nbsp;N&nbsp;3
S/2003&nbsp;N&nbsp;1

(For mange til å liste opp)

mindre enn 10
Cruithne**¹**

Callirrhoe
Themisto
Praxidike
Megaclite
Kalyke
Iocaste
Taygete
Harpalyke
S/2000&nbsp;J&nbsp;11
Thyone
S/2003&nbsp;J&nbsp;6
Hermippe
Autonoe
S/2003&nbsp;J&nbsp;7
S/2003&nbsp;J&nbsp;5
S/2003&nbsp;J&nbsp;1
Chaldene
Isonoe
Erinome
S/2003&nbsp;J&nbsp;20
Euanthe
Eurydome
S/2002&nbsp;J&nbsp;1
Aitne
S/2003&nbsp;J&nbsp;8
S/2003&nbsp;J&nbsp;3
Euporie
S/2003&nbsp;J&nbsp;21
S/2003&nbsp;J&nbsp;18
S/2003&nbsp;J&nbsp;22
Orthosie
S/2003&nbsp;J&nbsp;16
S/2003&nbsp;J&nbsp;15
S/2003&nbsp;J&nbsp;17
S/2003&nbsp;J&nbsp;11
S/2003&nbsp;J&nbsp;19
Pasithee
Kale
S/2003&nbsp;J&nbsp;4
Sponde
S/2003&nbsp;J&nbsp;13
S/2003&nbsp;J&nbsp;23
S/2003&nbsp;J&nbsp;10
S/2003&nbsp;J&nbsp;14
S/2003&nbsp;J&nbsp;2
S/2003&nbsp;J&nbsp;12
S/2003&nbsp;J&nbsp;9
Erriapo
Narvi
Skathi
Mundilfari
Suttungr
Thrymr
Pallene (S/2004&nbsp;S&nbsp;2)
Methone (S/2004&nbsp;S&nbsp;1)



(For mange til å liste opp)


**¹** Det er omdiskutert om Cruithne kan teljast som ein verkeleg måne, men han er med i tabellen for samanlikninga sin del.

I tillegg til planetmånane er det også kjent at det finst over tretti asteroidemånar, asteroidar som går i bane rundt andre asteroidar.