open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
County Monaghan

**County Monaghan** er eit grevskap i Republikken Irland nordaust på Irland i provinsen Ulster. Grevskapet er eit av tre grevskap i Ulster som ikkje ligg i Nord-Irland. Administrasjonsbyen er Monaghan.

County Monaghan grensar til Tyrone, Londonderry og Armagh i Nord-Irland, og Louth i aust, Meath i sør og Cavan i vest. 

Namnet kjem frå *muine cheain*, som tyder *landet med dei små åsane*. Dette viser til det spesielle landskapet som er dominert av låge åsryggar som er eit resultat av erosjon frå isbrear ved slutten av siste istid. 

Diktaren Patrick Kavanagh, som vert rekna som ein av dei viktigaste irske diktarane på 1900-talet, vart fødd i Monaghan. Diktet hans *Stony Grey Soil* refererer til grevskapet.

## Byar og landsbyar
* Ballinode, Ballybay
* Carrickmacross, Castleblayney, Clones
* Emyvale
* Inniskeen
* Glaslough
* Killanny
* Magheracloone, Monaghan
* Newbliss
* Rockcorry
* Scotstown, Smithborough (eller Smithboro)
* Tydavnet, Tyholland

## Merknader

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:County Monaghan|County Monaghan]]» frå ,  den 25. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
County Antrim

**County Antrim** (irsk *Contae Aontroma* eller berre *Aontroim*) er eit av seks grevskap i Nord-Irland nordaust på Irland i provinsen Ulster. Den tradisjonelle administrasjonsbyen er Antrim, men den siste perioden før grevskapet mista sin administrative funksjon i 1970 vart det styrt frå Ballymena.

County Antrim grensar til Londonderry i vest og Down i sør. I sørvest ligg Lough Neagh, medan Irskesjøen ligg mot aust og Atlanterhavet ligg i nord. 

Eit fylke, Antrim County, i delstaten Michigan i USA er kalla opp etter *County Antrim*. 

## Byar og landsbyar i County Antrim
* Antrim
* Belfast (delvis i Down)
* Ballycastle, Ballyclare, Ballymena, Ballymoney, Bushmills
* Carrickfergus
* Glengormley
* Larne
* Lisburn
* Newtownabbey
* Portrush

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:County Antrim|County Antrim]]» frå ,  den 25. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Trond Henriksen

**Trond Børge Henriksen** () er ein norsk fotballtrenar. Han er hovudtrenar for Rosenborg Ballklub (2020). Også medan Knut Tørum var hovudtrenar i klubben arbeidde Henriksen som assistenttrenar.

## Anna
Henriksen vart hovudtrenar for Rosenborg Ballklub den 25. oktober 2007 då Knut Tørum slutta i jobben. Han hadde denne stillinga fram til 1. juni 2008 då Erik Hamren tok over.
County Armagh

**County Armagh** (irsk *Contae Ard Mhacha* eller berre *Ard Mhacha*) er eit av seks grevskap i Nord-Irland nordaust på Irland i provinsen Ulster. Grevskapet vert kalla «Irland sin frukthage» på grunn av den fruktbare jorda. Tradisjonelt administrasjonssete i grevskapet er Armagh.

County Armagh grensar til Down i aust og Tyrone i nord. I vest ligg Monaghan og i sør Louth, begge i Republikken Irland. Armagh grensar òg til Lough Neagh i nord.

Den sørlege delen av Armagh har sidan 1970-åra vore eit av dei mest militariserte områda i Vest-Europa. Årsaka til dette er at det i folkesetnaden er ein stor majoritet av nasjonalistar, slik at det har vore lett for væpna grupper å operere der. Denne delen av grevskapet har i pressen ofte vorte omtalt som *Bandit country* (Bandittlandet).

Etter reforma av lokalstyret i Nord-Irland har ikkje lenger grevskapet noko administrativ funksjon, og er erstatta av distrikt.

## Byar og landsbyar
* Armagh
* Craigavon
* Crossmaglen
* Lurgan
* Portadown
* Tandragee

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:County Armagh|County Armagh]]» frå ,  den 25. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
County Down

**County Down** (irsk *Contae an Dúin* eller berre *An Dún*) er eit av seks grevskap i Nord-Irland nordaust på Irland i provinsen Ulster. Etter omlegginga av lokalstyret i Nord-Irland har det ikkje lenger noko administrativ funksjon, og er i den samanheng erstatta av distrikt. Den tradisjonelle administrasjonsbyen er Downpatrick.

County Down grensar til Armagh i vest og Antrim i nord. I sørvest ligg Louth i Republikken Irland, medan Irskesjøen ligg mot aust og i sør.

Mournefjella omfattar mellom anna Slieve Donard, som er det høgaste punktet i Nord-Irland med 848 moh.. Ved ein annan topp, Slieve Croob har elva Lagan utspring. Ei anna elv som renn gjennom grevskapet er Newry.

Ein del av Down er kjend som *Brontë Country*, etter Patrick Brontë, faren til Anne, Charlotte og Emily Brontë, som vart fødd i området.

## Byar og landsbyar
* Annalong, Ardglass
* Belfast (delar av byen, størstedelen ligg i Antrim)
* Ballynahinch, Banbridge, Bangor
* Carryduff, Comber
* Donaghadee, Downpatrick
* Hillsborough, Holywood
* Kilkeel, Killyleagh
* Newcastle, Newry, Newtownards
* Portaferry
* Rostrevor
* Saintfield
* Warrenpoint

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:County Down|County Down]]» frå ,  den 25. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
County Fermanagh

**County Fermanagh** er eit av seks grevskap i Nord-Irland nordaust på Irland i provinsen Ulster.

County Fermanagh grensar til Tyrone i nordaust. Av grevskap i Republikken Irland grensar Fermanagh til Donegal i nord, Leitrim i vest, Cavan i sør og Monaghan i aust.

Etter omlegginga av lokalstyret i Nord-Irland vart distriktet Fermanagh oppretta. Dette omfattar heile det gamle grevskapet, i tillegg til delar av det gamle Tyrone.

Grevskapet utgjer den vestlegaste delen av Det sameinte kongeriket Storbritannia og Nord-Irland.

Landskapet i Fermanagh er dominert av dei to innsjøane Øvre og Nedre Lough Erne. Det høgaste punktet i Fermanagh er Cuilcagh på grensa til Cavan, 665 moh.

Dei viktigaste næringsvegane er landbruk og turisme. Området er eit populært feriemål, spesielt for båtferie på Lough Erne og kanalen mellom innsjøane og elva Shannon.

Den viktigaste byen er Enniskillen, som tidlegare var administrasjonssby i grevskapet. Andre byar er Irvinestown og Lisnaskea.

## Merknader

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:County Fermanagh|County Fermanagh]]» frå ,  den 25. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
County Londonderry

**County Londonderry** er eit av seks grevskap i Nord-Irland nordaust på Irland i provinsen Ulster. 

County Londonderry grensar til Tyrone i sør og Antrim i aust. I vest grensar grevskapet til County Donegal i Republikken Irland og i nord ligg Atlanterhavet. I søraust ligg Lough Neagh.

Den viktigaste byen, som tidlegare var administrasjonsby, er Derry eller Londonderry. Sidan 1973 har ikkje grevskapet hatt nokon administrativ funksjon, og er i den samanheng erstatta av distrikt. 

Namnet på byen og grevskapet var opphavleg Derry, men på grunn av Londonfirma si deltaking i busetnaden av Ulster fekk han nytt namn. Nordirske nasjonalistar held på det gamle namnet både på byen og grevskapet, og i Republikken Irland nyttast òg forma Derry i offisielle samanhenger. 

Grevskapet er nyare enn dei andre på øya. Det vart oppretta seinare då Coleraine vart slått saman med delar av Antrim, Donegal og Tyrone. Årsaka til dette er at byen sine styresmakter ønskte å få kontroll over omlandet, og pressa gjennom opprettinga av ei ny administrativ eining. 

## Byar og landsbyar
* Arghadowey
* Ballykelly, Bellagy
* Castledawson, Coleraine
* Derry, Desertmartin, Draperstown, Dumananagh
* Dungiven
* Eglinton
* Feeny
* Garvagh
* Kilrea
* Limavady, Londonderry
* Maghera, Magherafelt, Moneymore
* Portstewart
* Springhill

## Merknader

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:County Londonderry|County Londonderry]]» frå ,  den 25. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
County Tyrone

**County Tyrone** er eit av seks grevskap i Nord-Irland nordaust på Irland i provinsen Ulster.

County Tyrone grensar til Fermanagh i sørvest, Londonderry i nordaust, Armagh i søraust. I aust ligg Lough Neagh. Av grevskap i Republikken Irland grensar Tyrone til Donegal i nordvest og Monaghan i sør.

Tidlegare var grevskapet større, og inkluderte den delen County Londonderry som ligg aust for elva Foyle.

Det er det største av dei seks grevskapa i Nord-Irland. Etter endringane i lokalstyreordninga har ikkje grevskapet lenger noko administrativ funksjon. Tyrone er delt i fire distrikt: Cookstown, Dungannon, Omagh og Strabane. I tillegg er ein mindre del av grevskapet inkludert i distriktet Fermanagh.

## Byar og landsbyar
Den tradisjonelle administrasjonsbyen i Tyrone er Omagh. Andre store byar er Strabane, Dungannon og Cookstown. Av mindre byar finn ein Fivemiletown, Castlederg, Coalisland, Donaghmore, Ardboe, Pomeroy og Carrickmore.

## Merknader

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:County Tyrone|County Tyrone]]» frå ,  den 25. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Byar i Republikken Irland

Dette er ei liste over **byar i [[Republikken Irland]]**. Her er berre dei hundre største tekne med. Folketala er etter folketeljinga i 2006. Byar som på Irland er klassifisert som *city*, er utheva med feit skrift.
Randolph Churchill

**Lord Randolph Henry Spencer Churchill** () var ein britisk konservativ politikar, han var tredje son til den sjuande hertugen av Marlborough og far til Winston Churchill.

Randolph Churchill blei fødd på familieslottet Blenheim Palace og fekk første del av undervisninga si heime. I 1863 byrja han på Eton College, men utan å utmerke seg verken intellektuelt eller fysisk. Deretter tok han vidare utdanning ved Oxford, der han byrja i 1867 og blei uteksaminert i 1870.

I 1874 blei han vald inn i Parlamentet for det konservative partiet for kretsen Woodstock. Same år gifta han seg også med Jeanette (Jennie) Jerome, dotter av den amerikanske millonæren Leonard Jerome. Paret Churchill hadde to søner, Winston Leonard Spencer Churchill (1874–1965) og John Strange Churchill (1880–1947). Kona sine sosiale kontaktar hjelpte til å fremje Lord Randolphs tidlege karriere, men dei same kontaktene var også ei viss kjelde til uro fordi ho hadde ein rekkje elskarar; blant dei Edward Albert, framtidig konge av Storbritannia.

I sin tidlege politiske karriere angreip Lord Randolph både dei liberale og sine eigne konservative; gruppa rundt han blei etterkvart kalla «the forth party». I byrjinga av 1880-åra formulerte han ein ny politisk plattform for det konservative partiet, kalla «Tory democracy», ideen var at dei konservative burde fremje reform i staden for å motsetje seg det. Ved ein slik politikk ville dei konservative kunne utmanøvrere sine motstandarar i det liberale partiet. Lord Randolphs nye politiske linje slo gjennom og i 1884 blei han vald til formann i partiet.

Ved valet i 1885 vann dei konservative og Lord Randolph fekk stillinga som minister for India, året etter blei han finansminister. I desember 1886 gjekk han av, avgangen var eit taktisk spel for å utmanøvrere politiske motstandarar innan partiet, men han blei sjølv utmanøvrert og fekk ikkje nokon ny stilling i regjeringa.

Churchill heldt fram som meinig parlamentsmedlem, men helsa hans var dårleg. Dei siste åra av sitt liv brukte han mykje tid på reiser, sport og sosialt liv. Hausten 1894 drog han saman med kona si på ein lengre reise for å kome til krefter att, men han var så sjuk at han raskt måtte returnere og døydde 24. januar året etter.

## Kjelder
Ekspresjonisme

**Ekspresjonisme** og **ekspresjonistisk** er ei uttrykksform og ei retning innanfor kunst. Ho har prega både biletkunst, litteratur, musikk, teater, film og arkitektur. Eit «ekspresjonistisk» kunstverk vert oppfatta å uttrykke dei indre kjenslene hos opphavspersonen, formidla i ei subjektiv og vridd avbilding av den ytre verda. Uttrykket i ekspresjonistisk biletkunst er ofte intense, kantete, utflytande og grensesprengande.

## Historikk
Døme på ekspresjonistiske stilelement finst langt tilbake i kunsthistoria, som i bilete til den spanske barokkmålaren El Greco, eller i Francisco Goya sine «svarte måleri». Kunstretningar som postimpresjonisme, fauvisme og symbolisme, med målarar som Edvard Munch, Paul Gauguin, Paul Cézanne og Vincent van Gogh vert oppfatta som forløparar for ekspresjonismen.

Kunstretninga ekspresjonisme vert først og fremst knytt til Tyskland i åra mellom 1900 og 1940. Kunstnargrupper som *[[Die Brücke]]* og *[[Der Blaue Reiter]]* vert sett som dei mest framståande representantane for den tyske ekspresjonismen, i tillegg til filmskaparen Fritz Lang.

Ekspresjonisme vart oppfatta som ei motsetning til impresjonismen. I eit ekspresjonistisk kunstverk vil gjengjevinga av inntrykk av den sette verda, måtte vike for komplekse tolkingar av den personlege psyken. Ekspresjonistisk kunst vert gjerne knytt til framstillingar av angst og sjeleleg mørker, og kan sidestillast med andre viktige kunstnariske og intellektuelle rørsler på 1900-talet som eksistensialisme og psykoanalytiske teoriar om det underbevisste.

Ekspresjonistisk kunst var fordømt av dei tyske nazistane som «entartete Kunst». Med det meinte dei kunst som hadde utarta og degenerert til eit lågareståande kulturutrykk.

### Ekspresjonistiske biletkunstnarar
* Max Beckmann
* Vincent van Gogh
* Vasilij Kandinskij
* Ernst Ludwig Kirchner
* Oskar Kokoschka
* Franz Marc
* Edvard Munch
* Rolf Nesch
* Emil Nolde
* Egon Schiele
* Chaim Soutine

### Ekspresjonistiske forfattarar
* Franz Kafka
* Stanisław Przybyszewski
* August Strindberg
* Georg Trakl

### Ekspresjonistiske komponistar
* Arnold Schönberg
* Anton Webern 
* Alban Berg

### Ekspresjonistiske filmskaparar
* Fritz Lang

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ekspresjonisme|nb:Ekspresjonisme]]» frå , den 1. september 2010.* 


## Bakgrunnsstoff
Cork

**Cork** (irsk *Corcaigh*) er den nest største byen i Republikken Irland og den tredje største på Irland etter Dublin og Belfast. Han er det administrative senteret i County Cork og den største byen i provinsen Munster.
Ved folketeljinga i 2022 hadde han 224&nbsp;004 innbyggjarar.

Namnet på byen kjem av det irske ordet *corcach* som tyder «myrlendt stad» og refererer til plasseringa ved elva Lee. Cork har hatt rykte på seg for å vere ein by av opprørarar heilt tilbake til då dei støtta tronpretendenten Perkin Warbeck i 1491 etter Rosekrigane. County Cork har derfor kallenamnet «the Rebel County» («Opprørsgrevskapet») og corkoniarane refererer stundom til Cork som den «verkelege hovudstaden i Irland».

Elva Lee renn gjennom byen og dei sentrale delane av byen er bygd på ei øy i elva like før ho renn ut i Lough Mahon og så ut i Cork Harbour, ei av dei største naturlege hamnene i verda. Byen er ein stor irsk hamneby med kaianlegg langs Lee og på austsida av byen. 

## Historie

Cork var opphavleg ein klosterbusetnad grunnlagd av St. Finbarr på 500-talet. Han fekk byrettar av Kong Johan i 1185. Tittelen Borgarmeister av Cork (Mayor) vart oppretta som eit kongeleg privilegium i 1318 og tittelen vart endra til *Lord Mayor* i 1900.

Igjennom hundreåra har mykje av byen vorte øydelagd og bygd opp att etter åtak frå vikingar eller nordbuarar. Ein meiner at Cork, som Dublin, var eit viktig handelssenter i det globale skandinaviske handelsnettverket. Ein gong var det bymurar rundt heile byen og fleire delar av bymuren står framleis i dag. 

Under den irske sjølvstendekrigen brann sentrum av Cork ned etter brannar påsett av Black and Tans, og byen var åstad for harde kampar mellom irske geriljastyrkar og britiske styrkar. Under den irske borgarkrigen var Cork ei stund halde av anti-avtale-styrkar før han vart gjenerobra av den irske hæren etter eit åtak frå sjøen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cork (city)|Cork (city)]]» frå ,  den 25. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Ausekar

**Ausekar** eller **auskjer** er ein ausereiskap for båtar. Det har tadisjonelt vore laga av tre. Eigna treslag har vore furu, gran, or eller osp. Måla på ausekaret er etter båten. Ein regel har vore at lengda på auskaret i tommar svarar til lenda på båten i alner. Breidda er gjerne 3/4 av lengda. Lenga på handtaket svarar til handbreidda.

Til store båtar har det vore brukt store ausekar for to hender, på Vestlandet kalla *bordauskjer*. I tillegg til handtaket er det då plassert ei stropp eller ei vidje tvers over karet. Desse kunne rome på til ei skjeppe,17,4 liter. Dei kunne brukast av to mann samtidig.

I nyare tid har ausekar vorte laga av plast.
## Galleri

Fil:Nydam.5.jpg|Ausekar frå Nydamskipet
Fil:Modern bailers made of plastic.JPG|Moderne plastausekar
Fil:Vega komm.svg|Vega kommune har eit ausekar i komunevåpenet


## Kjelder
* Jon Bojer Godal: *Tre til båtar*, Landbruksforlaget, Oslo 2001. ISBN 82-529-2403-4
## Fotnotar
Limerick

**Limerick** (irsk *Luimneach*) er den tredje største byen i Republikken Irland. Han er administrasjonssete i County Limerick i provinsen Munster midt på vestkysten av Irland. Byen ligg ved elva Shannon.

## Historie
**Luimneach** var opphavleg eit namn på området ved breidda av Shannon-estuaret, som vart kalla Loch Luimnigh. Dei tidlegaste busetjingane i området var på øya Inis Sibhtonn i tida før vikingar kom til staden. Denne øya vart òg kalla Inis an Ghaill Duibh.

Sjølve byen vart grunnlagd av vikingar i 812. Normannarane bygde om byen på 1100-talet med bygg som King John's Castle og St Mary's Cathedral. Under borgarkrigane på 1600-talet hadde byen ei viktig rolle og vart omleira av Oliver Cromwell i 1651 og to gonger av vilhelmittane i 1690-åra. Limerick voks seg rik gjennom handel på 1700-talet, men Act of Union i 1800 og den store hungersnøden førte til ein økonomisk nedgang som først vart avbrote ved den såkalla keltiske tigeren i 1990-åra. 

Limerick vart forbunde til jerbanelinja mellom Dublin og Cork i 1848 og til Waterford i 1853. Opninga av sidespor i 1850- og 1860-åra utvikla Limerick til eit kommunikasjonssenter i regionen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Limerick|Limerick]]» frå ,  den 25. oktober 2007.*  

* *The History of Limerick City,* av Sean Spellissy (1998)

## Bakgrunnsstoff

*
Komma

}}
**Komma** (**,**) er eit skriftteikn som hovudsakleg blir brukt til å markera små skilje og pausar inne i setningar. Det er også brukt som desimalskiljeteikn i Noreg og fleire andre ikkje-engelskspråklege land. Kommaet er ofte forma som ein apostrof eller eit enkelt sitatteikn, men blir plassert nede på linja. Det kan vera utforma som ein enkel skråstrek, ei lett krumma linje eller som eit lite fylt 9-tal. 

Ordet «komma » kjem frå gresk (κόμμα) og tyder'innskjering'. Teiknet blir brukt på mange språk, typisk til å skilja leddsetningar og ord i opplistingar. Nøyaktig kva tid ein bruker og ikkje bruker komma skil seg likevel mellom ulike språk og tradisjonar.

## Kjelder

----
* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Comma|Comma]]» frå , den 8. mars 2012.* 

## Bakgrunnsstoff
* Kommaregler ved Språkrådet
Lake

:*Sjå òg [[fisken lake]]*

**Lake** (frå lågtysk 'ståande vatn, saltlake') er ei salt- eller sukkerløysing. Sidan gammalt har det vorte brukt til preservasjon og konservering av matvarer.
Saltlake blir mykje brukt til å ta vare på grønsaker, fisk og kjøt, medan sukkerlake ofte blir brukt til konservering av frukt og bær.

## Saltlake
Saltlake er vatn som er metta eller nesten metta med salt (NaCl). Han kan nyttast til å bevare grønsaker, fisk og kjøt. Saltlake vert òg mykje nytta til å modne halloumi- og fetaost. Saltlake kan også vera den laken som oppstår når ein saltar mat, særleg kjøt og fisk.

Sjølv om saltlake kan nyttast til bevaring på same måte som sukker eller eddik er han mykje betre å bruke under transport. Ved å tilsetje salt til vatn minkar dette frysepunktet til vassløysinga og ein kan med mykje større effektivitet transportere varer. Med ein saltkonsentrasjon på 23,3 vert frysepunkt til vatn minka til -21&nbsp;°C (252,15 K). 

Ved 15,5&nbsp;°C (288,65 K) inneheld metta saltlake 26,4 %, medan han ved 0&nbsp;°C kan innehalde 26,3% salt. 

### Saltlake i naturen
Når sjøvatn frys til havis, vert saltet i vatnet skild ut og vatnet like omkring isen vert til saltlake. Saltare vatn har høgare tettleik enn mindre salt vatn, så dette kalde, salte vatnet er tungt nok til å søkke heilt til botn av havet og er medverkande til å drive havstraumane i havet. 

## Kjelder
Stamsild

**Stamsild** (*Alosa fallax*) er ein anadrom sildefisk som lever ved kysten av Europa til Nord-Afrika. I Noreg vert arten stundom fanga langs kysten nord til Bergen, men han er ikkje vidare vanleg.

## Kjenneteikn
Stamsilda er ein stor sildefisk med sølvblanke sider og lange, tynne skjel som sit laust og dannar ein rad taggar under buken. På sidene har ho frå seks til åtte mørke flekkar. Ho kan lett forvekslast med maisild, men har færre gjellestavar; vanlegvis 40-60 på første gjelleboge mot maisilda sine 90-120. Ho er òg noko mindre; vanleg lengd er 50-60 cm. Maksimalvekta ligg på 1,5 kg.

## Levesett
Stamsild lever pelagisk i salt- og brakkvatn ned til 300 m djupn. Dei lever i stimar, og et som regel planktoniske krepsdyr og fiskeyngel. Om våren går dei opp i elver for å gyte, vanlegvis rundt midnatt over sand- eller grusbotn. Sidan dei vaksne individa er dårleg tilpassa ferskvatn, går dei sjeldan særleg langt opp i gyteelva - stundom skjer gytinga heilt nede i brakkvassområdet. Mange av dei vaksne døyr likevel kort etter at gytesesongen er slutt.

Yngelen klekkjer etter tre dagar til ei knapp veke. Etter få månadar vandrar dei ut i elveosen, og er då 6-8 cm lange. Vinteren året etter vandrar dei ut i havet.

## Kjelder

* Jonsson, Bror: «Sildefisker» i *Norges dyr - Fiskene 1*, Cappelen 1992
* FishBase
Niaugefamilien

**Niaugefamilien** (Petromyzontidae) er ei gruppe kjevelause fiskar i ordenen niauge. 

Niauge er ferskvassfisk eller lever anadromt.  Alle artane har eit larvestadium på om lag eit år der dei lever nedgrevne i sediment i ferskvatn og lever av plankton dei filtrerer or vatnet.
Waterford

**Waterford** (irsk *Port Láirge*, gamalnorsk *Veðrafjǫrðr*, «vindfull fjord») er femte største byen i Republikken Irland. Han er det administrative senteret i County Waterford og den viktigaste byen søraust i landet. Han vart grunnlagd i år 914 av vikingar og vart den første byen på Irland.

Waterford er den største byen Irland som har halde på sitt opphavlege vikingnamn, *Vedrarfjord*. Reginald's Tower er den eldste bybygningen på Irland og det eldste monumentet som har halde på vikingnamnet sitt.

Elva Suir renn gjennom Waterford og har danna grunnlaget for den lange maritime historia til Waterford. Hamna i Waterford har vore ei av dei største hamnene i Irland i over tusen år. På 1800-talet var skipsbygging ein stor industri i byen. Eigarane av Neptune Shipyard, Malcomson-familien, bygde og opererte den største flåten av jerndampskip i verda mellom midten av 1850-åra og seint i 1860-åra, inkludert fem transatlantiske passasjerskip. I dag er Waterford synonymnt med Waterfordkrystall, ein av dei mest langvarige og suksessrike industriane i byen. Glas og krystall har vore produsert i byen sidan 1783. 

## Historie
Vikingar på tokt oppretta ein busetnad ved Waterford i 853, men han vart fråflytta i 902 då dei vart driven bort av innfødde irar. Vikingane grunnla Waterford på ny i 914 og bygde det som kom til å bli den første byen i Irland. 

I 1137 prøvde Diarmuid MacMorrough, kongen av Leinster, å ta Waterford, men klarte det ikkje. Han kom tilbake i 1170 med normanniske leigesoldatar under Richard de Clare (Strongbow) og i lag omleira dei og tok Waterford. Dette var starten på anglo-normannarar sitt inntog på Irland. I 1171 gjekk Henrik II av England i land ved Waterford. Waterford, og seinare Dublin, vart erklært ein del av krona og Dublin vart utropt til hovudstad på Irland. 

Gjennom mellomalderen var Waterford den andre byen på Irland etter Dublin. På 1400-talet dreiv Waterford bort to pretendantar til den engelske trona: Lambert Simnel og Perkin Warbeck. Som følgje av dette gav kong Henrik VII byen sitt motto: *Urbs Intacta Manet Waterfordia* («Waterford forblir den uerobra byen»).

Etter Reformasjonen vart Waterford verande ein katolsk by og deltok i konføderasjonen Kilkenny - eit sjølvstendig katolske styre frå 1642-1649. Dette enda brått med Oliver Cromwell, som førte landet tilbake til engelsk styre. Nevøen hans, Henry Ireton, tok til slutt Waterford i 1650 etter ei stor omleiring.

1700-talet var ein velståande periode for Waterford. Det meste av den vakraste arkitekturen i byen er frå denne tida. På 1800-talet blømde industriar som glasverk og skipsbygging i byen. 

I juli 1922 var Waterford åstad for kamphandlingar mellom Den irske fristaten og irske republikanarar under den irske borgarkrigen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Waterford|Waterford]]» frå ,  den 26. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Drogheda

**Drogheda** (irsk *Droichead Átha*) er ein industri- og hamneby i Republikken Irland. Han ligg i County Louth i provinsen Leinster på austkysten av Irland, 56 km nord for Dublin. Byen har om lag 40&nbsp;000 innbyggjarar.

Elva Boyne renn gjennom byen og fram til 1898 var byen delt mellom County Meath og County Louth, sidan grensa mellom dei gjekk langs elva. 

## Historie
Byen ligg nær staden Newgrange, ein gravhaug frå om lag 3200 f.Kr. Ein handelsplass og ein busetnad har eksistert på staden sidan romartida og vart då kalla Inver Colpa. Sjølve byen vart grunnlagd i 911 av danskar og fekk offisiell bystatus i 1194. Det irske parlamentet flytta til byen i 1494. Byen vart omleira to gonger under dei irske sambandskrigane. Under den andre omleiringa vart han erobra av Oliver Cromwell i september 1649 som ein del av Cromwell si erobring av Irland, der Cromwell massakrerte dei rojalistiske styrkane. Slaget ved Boyne i 1690 stod berre 6 km vest for byen ved breidda av elva Boyne ved Oldbridge. 

Drogheda sitt byvåpen viser ei stjerne og ein månesigd og har sitt opphav frå Rikard I av England (Løvehjarta), då Drogheda fekk byrettar Hugh de Lacy i 1194 under hans regjeringstid. 

Jarledømet Drogheda vart danna i adelskalenderen i Irland i 1661.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Drogheda|Drogheda]]» frå ,  den 26. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Dundalk

**Dundalk** (irsk *Dún Dealgan*) er den sjuande største byen i Republikken Irland. Han er det administrative senteret i County Louth og er så vidt mindre enn Drogheda, som òg ligg i Louth. Begge har like over 35&nbsp;000 innbyggjarar. 

Byen ligg nær grensa til Nord-Irland og har fått namn etter det irske *Dún Dealgan*, som tyder 'Dalga sin festning'. Byen fekk byrettar i 1189 og ligg ved den nedste brua over elva Castletown. På byvåpenet står det «Staden der den modige Cúcchulainn vart fødd», som er ein figur frå irsk mytologi. 
## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dundalk|Dundalk]]» frå ,  den 26. oktober 2007.*  
 
## Bakgrunnsstoff

*Dundalk handelskammer
*Offisiell turistside 
*Arkitektur i  Dundalk
Blenheim Palace

**Blenheim Palace** er ein storslått herregard i Woodstock i Oxfordshire sør i England. Det er den einaste herregarden i landet som har namneleddet *palace* utan å ha vore ein bispegard. Bygningen er ein verdssarvstad, og er ikkje minst kjend som fødestaden til Storbritannias statsminister under andre verdskrigen, Winston Churchill.

Blenheim blei reist mellom 1705 og ca. 1722, i den stuttliva stilen engelsk barokk. Bygget var opphavleg meint som ei gåve til John Churchill, 1. hertug av Marlborough etter militærtriumfen hans mot Frankrike. Blenheim blei råka av politisk strid, Marlborough fall i unåde og drog i eksil, og arkitekten John Vanbrugh fekk ryktet sitt øydelagt.
Sølve Grotmol

**Sølve Grotmol** () var ein norsk sportskommentator. Grotmol jobba i NRK, der han først og fremst kommenterte idrettsgreiner som kunstløp, turn og orientering, men var også kommentator i enkelte tippekampar i fotball på byrjinga av 1980-talet. Han var også jamleg programleiar i *[[Sportsrevyen]]*. Grotmols karakteristiske stemme og dialekt gjorde at han ofte blei parodiert, mellom andre av Trond Kirkvaag.

Sølve Grotmol kom frå Time kommune på Jæren i Rogaland. Etter at han gjekk av med pensjon i 2001 budde han lengre periodaer i byen Esporlas på den spanske øya Mallorca. Der døydde han den 30. januar 2010.

## Kjelder
Swords

**Swords** (irsk *Sord Cholm Cille*) er den åttande største byen i Republikken Irland, men er ein av forstadane til Dublin. Han ligg nord for Dublin, nær Dublin Airport.

I 1994 vart Swords adminstrasjonssete i det nyoppretta grevskapet County Fingal. 

Byen har spor som kan sporast tilbake til år 560 og vart grunnlagd av St. Colmcille (521-567). Ei segn fortel at helgenen velsigna ein lokal brønn og gav namnet *Sord* til byen, som tyder «klår» eller «rein». *An Sord* tyder «vasskjelda» og kan vise til ein stor landsbybrønn som eksisterte i gamle tider. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Swords, Dublin|Swords, Dublin]]» frå ,  den 26. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Bray

**Bray** (irsk *Bré*, tidlegare *Brí Chulainn*) er den niande største byen i Republikken Irland. Byen ligg nord i County Wicklow og er ein travel kystby med like over 30&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg om lag 20&nbsp;km sør for Dublin på austkysten av Irland.

Byen har noko industri, men mange pendlar til Dublin kvar dag. Byen trekkjer til seg mange turistar, særleg frå Dublin i helgene. Ein del av forstadane til Bray ligg i County Dublin. Bray er heimstad til det einaste filmstudioet i Irland, Ardmore Studios.

## Historie
I mellomalderen låg Bray ved grensa til kystdistriktet kalla the Pale, som vart styrt direkte av den engelske krona frå Dublin Castle. Landsbygda innanfor byen var under kontrollen til gæliske høvdingar, som O'Toole- og O'Byrne-klanane. I august eller september 1649 skal Oliver Cromwell ha oppheldt seg i Bray på veg til Wexford frå Dublin. På 1600- og 1700-talet var Bray framleis berre ein liten fiskelandsby, men på siste halvdel av 1700-talet byrja middelklassen i Dublin å flytte til Bray for å sleppe unna bylivet, men samstundes halde seg relativt nær byen. Eit døme på arkitektur frå denne tida ser ein ved Powerscourt House nær Enniskerry.

Dublin & Kingstown Railway, den første jernbanen i Irland, opna i 1834 og vart utvida til Bray i 1855. Då jernbanen kom voks Bray til å verte den største feriebyen ved irskekysten. Den andre verdskrigen sette ein stoppar for turistindustrien, men i 1950-åra kom mange turistar til Bray frå England, Skottland og Nord-Irland for å sleppe unna den strenge rasjoneringa. Turistindustrien kom i nedgang i 1960-åra, då folk fekk langt fleire reisemål å velje mellom. Det kjem likevel framleis mange vitjande frå Dublin til byen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bray|Bray]]» frå ,  den 26. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Skjebnesymfonien

**Skjebnesymfonien** eller **Beethovens femte symfoni** er ein symfoni komponert av Ludwig van Beethoven. Symfonien går i c-moll og har opusnummer 67. Han vart skriven i perioden 1804–08 og hadde premiere i 1808.

Symfonien er tileigna fyrst Lobkowitz og grev Rasoumovskij. Han var skriven i ei tid då Beetoven sleit med dårleg høyrsel og sjeleleg liding. Beetovens skal sjølv ha sagt om hovudtemaet i førstesatsen at «slik banker skjebnen på døra». Det er sagt at symfonien gjenspeglar Beetovens kamp mot skjebnen. 

1. sats, *allegro con brio*, har «bankemotivet» som hovudtema. 2. sats, *andante con moto*, er ein variasjonssats. 3. sats, *allegro*, er ein scherzo. 4. sats, *allegro*, er ein triumfmarsj. 

Under andre verdskrigen brukte BBC innleiinga av skjebnesymfonien med paukeslag som pausesignal. De tilsvarer morseteiknet «V» (tre korte, ein lang) for «Victory» (*siger*).

## Kjelder

* Sverre Hagerup Bull og Kjell Bloch Sandved 1951: *Musikkens verden*
Kjempeviseslåtten

**Kjempeviseslåtten** (*[[engelsk språk|en.]]: Ballad of Revolt, [[tysk språk|ty.]]: Ballade des Aufruhrs*) vart komponert av Harald Sæverud i 1943. Komposisjonen høyrer til samlinga *Slåtter og stev frå Siljustøl* som komponisten skreiv under andre verdskrigen. Dei tjuetals nummera i samlinga er skrivne for klaver, men nokre av dei, som Kjempeviseslåtten, er òg arrangerte for symfoniorkester.

Orkesterutgåva er utvida med eit forspel der eit motiv frå Skjebnesymfonien, som BBC bruka som pausesignal under krigen, er sentralt. Dette temaet finn vi òg att i sjølve slåtten. Tittelen refererer både til motstandskampen og til «kjempevisene» i folkevisetradisjonen. Komponisten har sjølv fortalt at han knytte handa i lomma og bestemte seg for å skrive eit verk som skulle vere hans bidrag til motstandskampen. Orkesterversjonen vart urframført i Oslo i 1945. 

Verket er dedikert «Til Heimefrontens store og små kjempere!»
Hovudtemaet trer først fram i det stille, men vert gjenteke på nye måtar gjennom heile komposisjonen og med stigande intensitet.

## Bakgrunnsstoff
* Kort omtale i ''Norsk krigsleksikon'' frå 1995
* Siljustøl museum om Sæveruds musikk (med lydeksempel frå Kjempeviselåtten)
* NRK om Sæverud og Kjempeviselåtten

## Kjelder
* Harald Sæverud «Kjempevise-slåtten» noteblad for klaver
* Sverre Hagerup Bull og Kjell Bloch Sandved 1951: *Musikkens verden*
* Cappelens musikkleksikon 1980 (red.: Kari Michelsen) ISBN 82-02-03690-9
* Tilsvarende artikkel på bokmålswikipedia
County Fingal

**County Fingal** er eit grevskap i Republikken Irland. Det vart danna ut frå det tidlegare County Dublin. Vikingane kalla området *Dyflinarskiri*, landsbygda ved Dublin. Det opphavlege namnet kjem derimot frå det gamalirske *Fionn Gall* som tyder «vakre framande», og viser til nordmenn, medan områda sør for Dublin vart kalla *Dubh Gall*, og viste til danskane. 

Fingal er det femte folkerikaste grevskapet i Irland og den største byen er Swords, som òg er administrasjonssete. Andre viktige byar er Blanchardstown. Balbriggan, Castleknock, Howth, Malahide og Mulhuddart.

## Merknader

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:County Fingal|County Fingal]]» frå ,  den 27. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Wicklow

**Wicklow** (irsk *Cill Mhantáin*, tyder «kyrkja til den tannlause») er ein by i i Republikken Irland. Han er det administrative senteret i County Wicklow og ligg sør for hovudstaden Dublin på austkysten av Irland.

Byen ligg langs hovudvegen N11 mellom Dublin og Wexford, og er òg forbunde til jernbanenettverket til Dublin. I tillegg har byen samband med Arklow, Wexford og Rosslare og har ei stor ferjehamn. Byen har òg ei kommersiell hamn, som hovudsakleg importerer tømmer. 

Like sør for byen ligg Wicklow Head, det austlegaste punktet på fastlandet i Republikken Irland. 

## Historie
Byen vart grunnlagd av vikingar rundt 870, og namnet på byen kjem av «Vikinglow» (Vikingenga) eller «Wykynlo», som tyder «Viking Loch» eller «Viking innsjø». 

Det er spor etter tidlegare bustnadar nær byen og det finst òg soger som går tilbake til tidlegare tider. Rundt byen finn ein fornminner frå bronsealderen.

Det irske namnet er *Cill Mhantáin*. Dette er knytt til St. Patrick, som skal ha prøvd å gå i land på stranda Travailhawk, sør for hamna. Fiendtlege innbyggjarar gjekk til åtak på dei og slo ut framtennene på ein i Patrick sitt følgje, som vart kjend som Manntach, «Den tannlause». Manntach vendte tilbake der seinare og grunnla etter ei tid ei kyrkje, derfor Cill Mhantáin, «Kyrkja til den tannlause». Det finst ingen skriftlege kjelder som støttar segna, og namnet kan òg ha eit geografisk opphav. 

Normannarane slo seg ned i området etter å ha invadert Irland. Maurice FitzGerald fekk byen, og byrja å byggje ei festning kjend som Black Castle. Ruinane av denne ligg ved kysten rett sør for hamna.

Den eldste bevarte bygningen er fransiskanerklosteret. Andre kjende bygningar er rådhuset og fengselet som vart reist i 1702. Det er no renovert og innreidd som eit vitjingssenter. Ein finn òg East Breakwater, ein bygning som vart reist av Wicklow Harbour Commissioners i 1880-åra.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Wicklow|Wicklow]]» frå ,  den 27. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Wexford

**Wexford** (irsk *Loch Garman*) er ein by i Republikken Irland. Han er det administrative senteret i County Wexford og ligg nær søraustspissen av Irland. 

Byen ligg på sørsida av Wexford Harbour, ved ein fjord danna av elva Slaney. Han vart grunnlagd av vikingar omkring år 800, og fekk då namnet *Waesfjord*, 'fjorden ved veisene/mudderslettene'. Dette namnet har vorte forvrengd til det engelske namnet i dag. På grunn av dei vanskelege forholda med stadige endringar i sandbankane har hamna ikkje hatt stor kommersiell suksess. Derfor vart det på byrjinga av 1900-talet laga til ei ny hamn om lag 20 km lenger sør. Opphavleg heitte denne Rosslare Harbour, men i dag har ho namnet Rosslare Europort. Ho er ei djupvasshamn, som ikkje vert påverka av tidvatn og straumar. Alle store skip nyttar denne hamna, medan Wexford hamn berre vert nytta av fiskebåtar og andre mindre fartøy.

Byen følgjer hamna langs fjorden og elva, med ei hovudgate som går meir eller mindre parallelt med vasskanten. Hovudgata er om lag halvannan kilometer lang, og har fleire namn i løpet av denne strekninga. Nesten alle butikkar i sentrum av byen ligg langs denne gata. 

Wexford er forbunde til Dublin via jernbane og hovudvegen N11 (E1). Det er ei stor bru, ei av dei lengste i Irland, som går frå Wexford by til den andre sida av fjorden. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Wexford|Wexford]]» frå ,  den 27. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Carlow

**Carlow** (irsk *Ceatharlach*, tyder «firedelt innsjø») er ein by i Republikken Irland. Han er det administrative senteret i County Carlow og ligg 84 km frå Dublin. Elva Barrow renn gjennom byen, som har om lag 20&nbsp;000 innbyggjarar. Elva danna tidlegare grensa mellom grevskapa County Laois og Carlow.

## Historie
Carlow-området har vore busett i fleire tusen år. Ein meiner at St. Mullins kloster vart grunnlagd på 600-talet. Carlow Castle vart bygd av William Marshal, jarlen av Striguil og lorden av Lesinter 1207–1213 for å vakte over den vikige vadestaden over elva. Ballyloughan Castle, Ballymoon Castle, Leighlinbridge Castle og Tårnhuset vart alle bygd på 1300-talet. Saint Patrick's College vart starta i 1793 og Carlow tinghus vart bygd på 1800-talet.

I 1650, under Cromwell si erobring av Irland, vart Carlow omleira og erobra av engelske styrkar. Under opprøret i 1798 var Carlow åstad for massakeren av 600 opprørarar og sivile etter at United Irishmen ikkje klarte å ta byen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Carlow|Carlow]]» frå ,  den 27. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Naas

**Naas** (irsk *Nás na Ríogh*, tyder 'kongane sin møtestad') er ein by i Republikken Irland. Han er det administrative senteret i County Kildare. Byen ligg 32 km frå Dublin og mange av innbyggjarane pendlar kvar dag til Dublin frå Naas. Motorvegen M7, som går forbi Naas, er ein av dei travlaste vegane i landet. Byen har like over 20&nbsp;000 innbyggjarar. 

## Historie
Det irske namnet for Naas, *Nás na Ríogh*, tyder «kongane sin møtestad». Byen var i før-normannisk tid ein møtestad for dei irske kongane og etter den normanniske invasjonen vart engelske parlamentmøte halde i byen. 

Eit av dei første slaga under opprøret i 1798 fann stad i Naas den 24. mai 1798 då ein styrke på om lag tusen opprørarar var slått i eit forsøk på å erobra byen. Leiaren til United Irishmen, Theobald Wolfe Tone, er gravlagd like utanfor Naas ved Bodenstown.

Under den andre verdskrigen låg det ein krigsfangeleir her. Sidan Irland offisielt var nøytarale under krigen vart militærpersonell frå alle land som kom til Irland internert. Som følgje av dette hadde krigsfangeleiren i Naas amerikanske, britiske og tyske soldatar samla i saman i same leir. 

## Folk frå Naas
*Fionnuala Sherry, fiolinist

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Naas|Naas]]» frå ,  den 27. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Økologisk nisje

Den **økologiske nisjen** til ein art er, i økologien, kva slags levesett og miljøkrav organismane har i høve til andre artar.

Dei ulike dimensjonane i ein nisje står for biotiske og abiotiske variablar; faktorar som varierer med økosystema. Ofte vel ein å berre sjå på eit utval av desse faktorane, sidan dei fleste einskildnisjar er kompliserte og inneheldt mange ulike tilhøve ein må ta omsyn til. Ulike faktorar vert brukt i ulike utrekningar; innanfor eit og same økosystem ser ein helst på biotiske faktorar medan ein gjerne ser på dei abiotiske først når ein samanliknar økosystem.

## Konkurranse
Ein skil gjerne mellom *fundamental* og *realisert* nisje. Den fundamentale nisjen til ein art er dei ressursane han er i stand til å utnytta, medan den realiserte er kva han faktisk nyttar seg av i naturen. Når det er mange artar med liknande nisjar til stades i eit økosystem, oppstår det interspesifikk konkurranse, og dei realiserte nisjane forandrar seg. Til dømes lever røye i aurevatn hovudsakleg av dyreplankton, medan næringsvalet i reine røyevatn ofte er dominert av botnlevande insektlarver. Me ser spesialisering; nisjane til ein eller fleire av artane vert smalare på grunnlag av kva for ressursar dei er flinkast til å nytta.

På same måte vert dei realiserte nisjane breiare når ein art finst i store bestandar; det vil då bli ein fordel for einskildindivid å søka litt dårlegare føde enn fleirtalet i større mengder. Med tida kan dette føra til artsdanning, at to delbestandar utviklar så ulike spesialiseringar at dei etter kvart ikkje lenger er i stand til å få avkom saman.

## Kjelder
Trond Kirkvaag

**Trond Georg Kirkvaag** () var ein norsk komikar, skodespelar og imitator fødd i Oslo, som har laga ei rekke humorprogram på NRK gjennom over 30 år. Kirkvaag er son av den tidlegare NRK-programleiaren Rolf Kirkvaag. Han er best kjent for sitt mangeårige samarbeid med Knut Lystad og Lars Mjøen i komikartrioen KLM, og for serien *[[Trotto Libre]]* som han laga saman med Otto Jespersen.

Trond Kirkvaag blei tilsett i NRK i 1968. Ein av dei tidlege suksessane hans var *[[Buffalo Bløffs internasjonale vegg-til-vegg-show]]* frå 1973 som han laga saman med Jon Skolmen. Programmet vann Chaplin-prisen på Montreux-festivalen. Tre år seinare vann Kirkvaag og Skolmen både Gullrosa, Chaplin-prisen og Presseprisen i Montreux for *[[The Nor-way to broadcasting]]*, eit humoristisk program om kringkastinga si historie i Noreg.

Samarbeidet med Lystad og Mjøen starta i 1976 med *[[Nynytt]]*, eit satirisk nyheitsprogram som i stor grad var inspirert av britiske humorseriar som *[[Monty Python's Flying Circus]]*. I 1978 lagde trioen den fyrste av i alt fire seriar om *[[Brødrene Dal]]*. Andre KLM-seriar inkluderer *[[MRK Fjærsynet]]*, *[[Skai-TV]]* og *[[Nachspiel]]*. I tillegg har trioen laga Montreux-bidraga *[[Diplomatix]]* og *[[The Rise and Fall of an Olympic Village]]*, så vel som spelefilmen *[[Noe helt annet]]*. KLM vann Leonardstatuetten i 2001.

I 1996 laga Kirkvaag sketsjprogrammet *Trotto Libre* saman med Otto Jespersen, der Kirkvaag skapa rollefigurane *Skræmmer'n* og *Jacob Winche-Lanche*. Etter at Kirkvaag og Jespersen avslutta samarbeidet, har Kirkvaag vore på skjermen med sitt eige talkshow, *[[Showtalk]]*. 
Våren 2007 blei det kjent at Kirkvaag hadde kreft.

Trond Kirkvaag lanserte 1. august 2007 sjølvbiografien *Kom ikke nærmere. Jeg og far* der han blant anna skildrar korleis det var å vekse opp i 1950-åra med ein NRK-kjendis som far. Han har tidlegare skrive kriminalromanen *Kongen* som blei utgjeven i 1999.

## Bakgrunnsstoff
* Historia om Trond KirkvaagNorsk Rikskringkasting
* Store Norske Leksikon om Trond Kirkvaag.
Jeanette Churchill

**Jeanette «Jennie» Jerome** (), også kjend som **Lady Randolph Churchill**, var ei amerikansk, britisk gift sosietetskvinne. Ho var kjend for venleiken sin og seinare som mor til den britiske statsministeren Winston Churchill.

Jennie var dotter av den amerikanske forretningsmannen Leonard Jerome. Ho trefte Lord Randolph Churchill sommaren 1873 ved eit ball om bord på kryssaren «Ariadne» i Cowes på Isle of Wight. Han var 24 år gammal, medan ho enda berre var 19. Dei forlova seg etter berre å ha kjend kvarandre i tre dagar, og i 1874 gifta dei seg på den britiske ambassaden i Paris. Dei fekk to søner, Winston Churchill (1874-1965) og John Strange Churchill (1880-1947).

Jennie var ei mørkhåra, vakker og intelligent kvinne som hadde mange elskarar gjennom livet sitt, blant anna Edvard VII av Storbritannia.

Etter ektemannens død i 1895 var Jennie gift på nytt to gonger, frå 1900 til 1914 med George Cornwallis-West (1874-1951), og frå 1917 med Montagu Porch (1877-1965). Ho døydde i 1921 etter ein amputasjon av det eine beinet, som det var gått koldbrann i.

I 1974 blei det laga ein populær TV-serie om livet hennar, *Jennie*, med Lee Remick i hovudrolla.
Sturla

**Sturla** eller **Sturle** er eit mannsnamn som kjem frå norrønt *Sturla* og tyder *skipla, uroa* eller *fortulla*. Namnet har vore sjeldan fram til våre dagar, men vart mindre sjeldant opp gjennom 1900-talet.

Sturla har i Noreg namnedag 27. oktober.

## Bruken av namnet i Noreg
I folketeljinga i 1801 var ingen manntalsførte med dette namnet.

I teljinga frå 1900 var det 4 som het Sturla, 3 av dei budde i Beitstaden i Nord-Trøndelag.

I 2007 er det om lag 660 som har Sturla til første fornamn, 200 heiter Sturle.

## Kjende namneberarar
* Sturla Þórðarson (1214-1284), islandsk hovding
* Svein Sturla Hungnes (f. 1946), norsk skodespelar og teatersjef
* Sturla Stålsett (f. 1964), norsk teolog og prest
* Sturla Brørs (f. 1965), norsk langrennar
* Sturla Berg-Johansen (f. 1967), norsk programleiar
* Sturla Dyregrov (f. 1973), norsk TV 2-journalist

## Sjå òg

* Folketeljingar i Digitalarkivet

## Andre kjelder
* Olav Veka: *Namneboka* (Det Norske Samlaget, 1991) ISBN82-521-3604-4
Sture

**Sture** er eit mannsnamn som opphavleg var eit svensk tilnamn *Sture* som tyder *vere trist*. Namnet har vore sjeldan fram til våre dagar, men vart mindre sjeldant opp gjennom 1900-talet.

Sture har i Noreg namnedag 27. oktober.

## Bruken av namnet i Noreg
I folketeljinga i 1801 var ingen manntalsførte med dette namnet.

I teljinga frå 1900 var det 5 som het Sture.

I 2007 er det om lag 430 som har Sture til første fornamn.

## Kjende namneberarar

* Sture Arntzen (f. 1948), norsk fagforeiningsmann
* Sture Pedersen (f. 1956), ordførar i Bø i Vesterålen
* Sture Sivertsen (f. 1966), norsk langrennar
* Sture Fladmark (f. 1967), norsk fotballtrenar
* Sture Dingsøyr, vokalist i Vreid

## Sjå òg

* Folketeljingar i Digitalarkivet

## Andre kjelder
* Olav Veka: *Namneboka* (Det Norske Samlaget, 1991) ISBN82-521-3604-4
Navan

**Navan** (irsk *An Uaimh*, tyder «grotta») er ein by i Republikken Irland. Han er det administrative senteret i County Meath.

Navan ligg om lag midt i grevskapet der elva Boyne renn i saman med Blackwater. Dublin ligg om lag 25 km i søraust, medan Drogheda ligg 25 km aust. 

Det katolske bispedømet Meath hadde tidlegare sete i Navan, men dette vart flytta til Mullingar i Westmeath. Den største bly- og sinkgruva i Europa, Tara Mines, ligg utanfor Navan. Nær byen finn ein Brú na Bóinne med monument frå den yngre steinalderen, Tara, Skryne, Slane, Kells og Trim. 

Tradisjonelt har teppeproduduksjon vore ein viktig industri i Navan, og møbelindustrien har òg stått sterkt. Begge er i nedgangstider, og mange selskap har flytta produksjonen til lavkostland. Likevel har den keltiske tigeren ført til kraftig vekst, ikkje minst på grunn av at det berre er rundt fem mil til Dublin slik at mange pendlarar har slått seg ned der. 

## Kommunikasjon

Det var tidlegare passasjertog mellom Clonsilla og Navan, men dette vart lagt ned i 1963. Dei mange pendlarane må derfor bruke bil eller buss, og sjølv om hovudvegen N3 gjev raskt samband til hovudstaden er det ønske om å få oppretta ei ny passasjerlinje

Linja som går gjennom byen vert framleis nytta av Iarnród Éireann til godstrafikk. 

## Kjende innbyggjarar

Av kjende personar frå Navan finn ein Francis Beaufort, kjend for vindskalaen, skodespelaren Pierce Brosnan som budde der i barndomen, og komikarane Dylan Moran og Tommy Tiernan.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Navan|Navan]]» frå ,  den 27. oktober 2007.*  

## Bakgrunnsstoff

*