open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rutle i Gulen

**Rutle** er ein stad som  ligg  i Gulen kommune i Vestland på austsida av ei landtunge mellom gardane Brosvik og garden Rutledal. I nord ligg Jutevikneset og Fjærøy, Kalvøy, Kirkøy og Langøy vernar mot Sognefjorden i nordaust og aust. I tillegg finst ei mengd små og store holmar og skjer. Rutle var derfor ei god hamn for alle som ferdast på Sognefjorden.

## Namnet
Namnet er vorte skrive på ulike måtar, i 1603 Røttle, i 1667 Rudtle, i 1723 Rutle. Kva det tyder er uvisst. Ei mogeleg tyding er humpete eller ujamnt lende. Det skal ha vore brukt til gardsnamn tre gonger i Noreg.

## Historie
I 1184 låg Kong Sverre og hans hær med 20 skip her før Slaget ved Fimreite. Andre har også lege vêrfaste i Rutle, mellom anna C. Braems i 1673 og Johannes Lillienskjold i 1668. 

### Tingstad
Frå 1667 vart Rutle ofte brukt som tingstad, både av futen og sorenskrivaren. Staden vart brukt som tingstad, truleg til 1775.

### Rettarstad
Rutle er også vorte brukt som rettarstad. To tjuvar vart avretta der 16. november 1801, og ei ung jente vart avretta i 1773 etter å ha vore fengsla i lensmannskjellaren i fire år. Ho skulle ha født eit barn og kasta det på elva slik at det drukna, men hevda sjølv at det var dødfødt. For dette var ho dømd til døden.

### Bruk
Opphavleg var det eitt gardsbruk i Rutle. 
Rutle vart matrikkelført for første gong i 1667. Det skal ha vore rydda et bruk som heitte *Rødeplassen* før, men det låg aude i 1664, og er ikkje nemnt i manntalet i 1645. Matrikkelen for 1723 fortel at brukaren heitte Lars Knagenhjelm.
I 1867 vart bruket i Rutle delt i tre, og dei tre bruka fekk eigne eigarar.

### Gjestgjevari
I 1732 fekk Per Larsson løyve til å drive gjestgjevari i Rutle. I 1755 vart det bestemt at gjestgjevarane i Rutle og Sygnefest ikkje fekk drive handel, men berre gjestgjevari. Det kan ikkje ha vore lønsamt, for i 1760 fekk Per tingsvitne for at han var fattig og ikkje kunne betale ekstraskatt.

### Skule
Rutle har hatt eige skulehus, *Grønlid skul*e,  i fleire generasjonar. I 1973 fekk huset eiget bruksnummer 5 og namnet *Grønlia*. Etter dette er det vorte grendehus.

På Rutle finst også ein gravplass som er brukt av folk i området. 

## Referansar
 

## Litteratur
* Kleiva, Ivar; *Gulen i Gammal og ny tid*, Gulen Kommune 1996,
Wright-brørne

**Wilbur** (fødd 16. april 1867, død 30. mai 1912) og **Orville Wright** (fødd 19. august 1871, død 30. januar 1948) var to amerikanarar som gjennomførte den første dokumenterte vellukka flyginga i eit motorfly.

I byrjinga dreiv dei ein sykkelverkstad og sykkelproduksjon, før dei byrja med modellglideforsøk i åra før 1900. Det første motordrivne flyet deira, kalla Flyer 1, utstyrde dei med ein 8,8 kW motor og to skyvepropellar. 17. desember 1903 gjorde dei fire flygingar med dette flyet, der den lengste varte i 59 sekund.

Tre dagar seinare flaug dei for første gongen i ein heil sirkel, med den sterkare *Flyer 2*. I 1904 flaug dei i 5 minutt, medan i 1905 over 30 minutt i *Flyer 3*.

Brørne designa sine eigne propellar og skar dei ut i tre. Desse hadde ein verknadsgrad på over 80 %. Til samanlikning har moderne propellar (2008) ein verknadsgrad rundt 85 %

Orville vart hardt skadd i ei flyulykke i 1908, men han overlevde.

Ein modell av flyet til Wright-brørne finst i samlinga til Norsk Teknisk Museum.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Brødrene Wright|Brødrene Wright]]» frå ,  den 11. november 2010.*  
 

### Fotnotar
Georg Henrik von Wright

**Georg Henrik von Wright** (uttalt *fån vrigt*) () var ein finlandssvensk filosof. Han var ein av dei fremste filosofane i tida med eit interessefelt som gjekk frå logikk og etikk til kultur- og vitskapsfilosofi. Han etterfølgde den austerrikske filosofen Ludwig Wittgenstein som professor ved universitetet i Cambridge.

G. H. von Wright har publisert ei rekkje verk på svensk, finsk, engelsk og tysk. Han har òg redigert og publisert dei seinare arbeida til Wittgenstein. Gjennom sine siste tjue år, skreiv han fleire bøker om dagens samfunn og i kva grad framsteget vårt faktisk kan reknast som framsteg.

Han var påverka av den tyske filosofen Oswald Spengler, og oppdaga seinare i livet at òg Wittgenstein hadde lese arbeida til Spengler og til hans overrasking likt det.

## Verk

* *The Logical Problem of Induction*, doktoravhandling, 1941
**Den logiska empirismen*, 1945
**Über Wahrscheinlichkeit*, 1945
**An Essay in Modal Logic*, 1951
**A Treatise on Induction and Probability*, 1951
**Tanke och förkunnelse*, 1955
**Logical Studies*, 1957
**Logik, filosofi och språk* 1957
**The Varieties of Goodness*, 1963
**Norm and Action*, 1963
**The Logic of Preference*, 1963
**Essay om naturen, människan och den vetenskaplig-tekniska revolutionen*, 1963
**An Essay in Deontic Logic*, 1968
**Time, Change and Contradiction*, 1969
**Tieteen filosofian kaksi perinnettä*, 1970
**Explanation and Understanding*, 1971
**Causality and Determinism*, 1974
**Handlung, Norm und Intention*, 1977
**Humanismen som livshållning*, 1978
**Freedom and Determination*, 1980
**Wittgenstein*, 1982
**Philosophical Papers I-III*, 1983-1984
**Filosofisia tutkielmia*, 1985
**Vetenskapet och förnuftet*, 1986
**Minervan Pöllö*, 1991
**Myten om framsteget*, 1993
**The Tree of Knowledge* 1993
**Att förstå sin samtid*, 1994
**Six Essays in Philosophical Logic* 1996
**Viimeisistä ajoista. Ajatusleikki*, 1997
**Mitt liv som jag minns det*, 2001

## Prisar og utmerkingar (utval)
*1968 – Svenska Akademiens Finlandspris

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:|]]» frå ,  den 11. november 2010.*
Sognesjøen havforskningsstasjon

**Sognesjøen havforskingsstasjon**, eller formelt *Fast hydrografisk stasjon Sognesjøen*, er ein av åtte faste målestasjonar under Havforskningsinstituttet for kystnære observasjonar. Stasjonen ligg nord på øya Hille i Gulen kommune i Sogn og Fjordane, i Sognesjøen 20 km utanfor munningen av Sognefjorden. Her starta målingar i 1935.

Sognesjøen er 400 meter djup rett utanfor stasjonen, og 1.200 meter djup halvvegs over mot Store Sula i Solund. Sjøen har der fjordvatn i øvre lag, kystvatn i midtre lag, og atlantisk havvatn i dei djupare vasslaga under 150 meters djupn. 

Ved stasjonen vert temperatur og salinitet målt i ulike djupnelag annankvar veke. Overflatetemperaturen er typisk ca 5&nbsp;°C om vinteren og 18&nbsp;°C om sommaren. Saltnivået er høgst om vinteren grunna lite nedbør og avrenning av ferskvatn, og vekslar i overflata mellom 28 og 32. I atlantiske lag under 150 meter er temperaturen konstant kring 7-8&nbsp;°C og saliniteten er 35.

Målte temperaturar og saltinnhald ved 1 meter djupn og 150 meter dei siste åra fordelar seg slik:

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Fast hydrografisk stasjon Sognesjøen - Havforskningsinstituttet.
Sogneoksen fyr

**Sogneoksen fyr** er eit kystfyr i Sognesjøen i Gulen kommune i Vestland. Fyret ligg vest på øya Sogneoksen og har lyskjelde 23 meter over havet. Det lyser med karakteristikk ISO WRG (kvit-raud-grøn) 10s og har ei lysvidd på 7-10 nautiske mil. Anlegget har racon.

## Bakgrunnsstoff
*
Julekort

**Julekort** er kort med  illustrasjon og julehelsinger som ein sender ut til slekt og vener. Dei kan vere enkle eller doble, og dei kan sendast med eller utan konvolutt. Både heimelaga kort og ferdig trykte kort med julemotiv er vanleg. Ofte sendast dei med posten, men dei seinare åra har også elektroniske julekort kome i bruk. Ifylgje tal frå posten sender kvar av dei norske husstandane i snitt 8-10 julekort i året. 

## Historikk
Skikken med julekort skal ha starta med julekortet teikna av den britiske kunstnaren John Calcott Horsley (1817–1903) og vart utgjeve i England i 1843. Det framstilte ein familie som sat samla kring julebordet og heva dei fylte glasa sine samstundes som dei ønskte mottakaren av kortet ein gledeleg jul.

Så vidt vi veit, kom dei fyrste norske julekorta i 1883. Det aller fyrste norske ein kjenner til er frå 1870. Rundt 1900 var skikken nokså utbreidd også i Noreg.

## Elektroniske julekort
Elektroniske julekort er julehelsinger sende ut ved hjelp av ein mobiltelefon eller over Internett. Etterkvart som internett har vorte vanleg i heimane, har skikken med elektroniske julekort gripe om seg.

## Kjelder

### Litteratur
*

## Bakgrunnsstoff
*Posten om julepost, 2009
*Ei samling julekort frå 1904-1908
*Arkivnett Oppland om julekort
Christopher Wren

**Christopher Wren** () var ein engelsk vitskapsmann og arkitekt, kjend for rolla si i gjenoppbygginga av kyrkjene i London etter storbrannen i London i 1666.

Wren er særleg kjent for planteikningane sine av St. Pauls katedral, ei av få domkyrkjer i England oppført etter mellomalderen, og den einaste renessansedomkyrkja i landet. Han henta inspirasjon frå Peterskyrkja i Roma, og sjølv om planen vart møtt med stor motstand, lukkast det han å gje London og England eit dei prektigaste byggverka i byen og landet.

Wren vart fødd i 1632 i Wiltshire som son av domprosten i Windsor. Som gut møtte han den unge prinsen Karl, som seinare vart konge og tilsette Wren som arkitekt. Han fekk utdanninga si på Westminster School og Wadham College ved Universitetet i Oxford, og vart vald til All Soul. I 1657 byrja han å undervise i astronomi ved Gresham College, og fire år seinare vart han professor i astronomi ved Oxford, inntil han gjekk av i 1673. Wren var òg medstiftar av Royal Society, som han var formann for frå 1680 til 1682.

Hans første større arkitektoniske arbeid var Sheldonian Theatre i Oxford, og han teikna fleire andre universitetsbygningar i både Oxford og Cambridge, blant anna universitetskyrkjene ved Pembroke College og Emmanuel College i Cambridge.

Etter den store bybrannen i London vart han vald som arkitekt for St Pauls katedral, og deretter vigde han seg heilt til arkitekturen. Planlegginga og oppføringa av den nye domkyrkja fann stad frå 1675 til 1710, og i mellomtida teikna Wren saman med kollegaene sine Robert Hooke og Nicholas Hawksmoor, mange andre bygningar, blant anna 51 kyrkjer i London som erstatning for dei 81 som var vorte øydelagt, og mange av desse er i dag verna. Han deltok òg i teikninga av Monument to the Great Fire of London, Royal Greenwich Observatory, Chelsea Hospital, Greenwich Hospital, Marlborough House, Ashmolean Museum i Oxford, Wren Library ved Trinity College i Cambridge, og mange andre framtredande bygningar.

Christopher Wren vart slått til riddar i 1673, og var medlem av parlamentet i periodane 1685–1688 og 1702–1705.

Forfattaren John Aubrey skreiv at Wren vart frimurar i 1691.

Wren døydde i 1723 og vart gravlagd i St Pauls katedral. Ei innskrift i domkyrkja, tileigna arkitekten, lyder «*Lector, si monumentum requiris, circumspice*» ('Lesar, viss du søkjer eit minnesmerke, så sjå deg omkring').

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Christopher Wren|Christopher Wren]]» frå ,  den 12. november 2010.*
*** oppgav desse kjeldene:*
** *On a Grander Scale: The Outstanding Career of Sir Christopher Wren* (ISBN 0-00-710775-7 innbunde, ISBN 0-00-710776-5 uinnbunde)
** *His Invention So Fertile: A Life of Christopher Wren* (ISBN 0-19-514989-0)
Solgløtt

**Solgløtt** (skipa 10.07.2003) er ein norsk laivorganisasjon med fokus på å fremje laiv på Sørlandet. Dette skjer mellom anna ved å hjelpe laivarrangørar, arrangere turar, låne ut utstyr og drive aktiv rekruttering til laivar på Sørlandet. Solgløtt er registrert i brønnøysundregistra med organisasjonsnummer 990 798 230. Organisasjonen er demokratisk og vel styre ein gong i året. Kaia Aardal er leiar (2016).

## Bakgrunnsstoff
*Nettside for laivorganisasjonen Solgløtt
*Vedtekter og andre dokument
**Midgard midt i skogen*, Lindesnes avis 07.07.2009
*''Eventyrlig!'' VG 30.07.2012
Laivfabrikken Oslo

**Laivfabrikken i Oslo** er eit nettverk av laivarrangørar som set opp laivar i Oslo. Laivane skal vere korte, og krevje minimalt med førebuingar. Det er ulike menneske som bidreg med laivar. Ei gruppe kalla "limet" tek ein del av arbeidet med å halde laivfabrikken saman. Laivfabrikken samarbeidar med Fantasiforbundet om å lage kortlaivfestivalen Grenselandet, som vart avhelden fyrste gong i november 2010. I tidsrommet juli 2009 til juli 2012 sette Laivfabrikken i Oslo opp ein laiv kvar månad. Etter dette er aktiviteten trappa ned noko.

Liste over arrangement:

2012:

*Klassefesten(Oktober 2012)
*Det som skjedde på lanzarote (Juli 2012)
*Hug street (Juni 2012)
*Playing with intent (Mai 2012)
*Sarkofag (April 2012)
*Den Store Afterlaiven (Mars 2012)
*Eventyrfigurenes Landsorgansiasjon (Februar 2012)
*Klassefesten (Januar 2012)

2011:

*13 til bords (Desember 2011)
*Didrik + Tina 4ever (November 2011)
*Grenselandet II (Oktober 2011)
*brennende-hjerter.com (September 2011)
*When our destinies meet (August 2011)
*Det som skjedde på Lanzarote (Juli 2011)
*Oasen (Juni 2011)
*Fade To Grey (Juni 2011) 
*Par i terter (Mai 2011)
*Tre Timer Taushet (Apr. 2011)
*Cafè Renè (Feb. 2011)
*Falne Stjerner (Jan. 2011)

2010:
*Grenselandet Kortlaivfestival (Nov. 2010) 
*Ivans Vannhull (Okt. 2010) 
*Screwing the Crew (Sep. 2010) 
*Tvil (Aug. 2010) 
*De Tidsreisendes Møtelokale (Juli 2010) 
*Et Morshjerte (Juni 2010) 
*Kink & Kaffe (Mai 2010) 
*Marcellos Kjeller (Apr. 2010) 
*Et Annet Liv, Fra Begynnelsen (Mar. 2010) 
*Sannheten Skal Gjøre Dere Fri (Feb. 2010) 
*Baader-Meinhof Eksperimentet (Feb. 2010) 
*Den Store Afterlaiven (Jan. 2010) 

2009:
*Sluttspill (Des. 2009)
*Oasen (Nov. 2009) 
*Lindas bursdagsfest (Okt. 2009)
*Kjærlighet i fornedringens tid (Sept. 2009) 
*Familien Andersson / Prayers on a Porcelain Altar (Aug. 2009) 
*Rast (Juli 2009) 
*The upgrade (Juni 2009)

## Bakgrunnsstoff
*Laivfabrikken
Tidsreiser

**Tidsreiser** er ei norsk kulturbedrift som mellom anna arrangerer eventyrspel for barn. Eventyrspela er ei form for laiv eller rollespel der barn har dei fleste rollene. Tidsreiser er truleg dei fyrste som driv med laiv for barn i stor skala i Noreg. Tidsreiser starta opp i Bergen i 2005 og har sidan spreidd seg til Oslo og Ringerike.

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Tidsreiser 
*«Nesten som Ringenes Herre på ordentleg», *[[Norsk Barneblad]]* nr. 8/9 2010
Hanne Grasmo

**Hanne Grasmo** () er ein norsk sosiolog og forfattar som har gjeve ut bøkene *Levende rollespill - Laiv* og *Kjærlighetsboka: En bok for unge om sex*. Ho er i dag redaktør i det erotiske bladet *Cupido*.

## Bakgrunnsstoff
* Hanne Grasmo, *Levende rollespill - LAIV*, Gyldendal Fakta, Gjøvik 1998, ISBN 82-05-25171-1
Adventsstjerne

Ei **adventsstjerne** er ein stjerneforma dekorasjon som det er vanleg å henge i vidauget i adventstida. Tradisjonelt skal ho hengjast opp fyrste dag i advent, 1. desember, som eit symbol på betlehemsstjerna. Dei aller fleste adventsstjerner har elektrisk lys.

## Kor mange stjernetakkar?
Talet på spissar ein teiknar på julestjerna viser til ulik religiøs symbolikk. 

* Fire takkar, med ein litt lengre spiss som peiker nedover mot stallen og samtidig dannar ein symbolsk kross, symboliserer Jesu død. Om spissen peikar mot himmelen, symboliserer han Jesu himmelske opphav. 

* Fem takkar, kan på ulike måtar bli knytt til Jesu livshistorie, særleg til dei fem såra han fekk på krossen. 

* Seks takkar, det er Davidsstjerna, som viser til Jesu rot i det jødiske folket.

* Sju takkar: Talet sju er eit heilag tal som sameiner talet på dei fire jordiske himmelretningane med det heilage tretalet, som mellom anna symboliserer treeininga. 

## Bakgrunnsstoff
Den venetianske skulen

**Den venetianske skulen** var ein krets renessansekomponistar aktive i Venezia i perioden ca. 1550 til 1610 som skapte ei rørsle som blei viktig i europeisk musikkhistorie. Saman med monodien og operaen i Firenze definerer dei musikalske nyvinningane til komponistar frå denne skulen slutten på renessansemusikken og byrjinga på barokkmusikken; .

Flamlendaren Adrian Willaert som arbeidde som *maestro di cappella* i Markuskirken vert rekna som grunnleggar av skulen. Andre viktige komponistar var Cipriano de Rore, Claudio Merulo, Andrea Gabrieli, Giovanni Gabrieli og Claudio Monteverdi.

Den venetianske skule vert stilistisk kjenneteina av kromatikk og ei målsetting om å oppnå sterke kontrastar i dynamikk og i klangfarge. Rørsla var viktig for utviklinga av polyfon korteknikk med mellom anna ekkoeffekt og ein mektig klang. Skulen utvikla òg 5-stemmige madrigaler a cappella med avansert kromatikk som leia utviklinga vekk frå modale musikkformer.

Den venetianske skule bidrog til å frigjere instrumentalmusikken, og Andrea Gabrieli og Claudio Merulo introduserte instrumentale musikkformer som *[[toccata]]*, *[[ricercar]]*, *[[Canzone|canzona]]* og *[[sonata]]*.

Rundt hundreårsskiftet 1500-1600 fekk dei såkalla *tyskvenetianarane*, Jacobus Gallus (òg Jacob Handl eller Jacob Handl-Gallus), Michael Praetorius og Hans Leo Hassler stor innverknad.

## Sjå òg
* Den romerske skulen
* Florentiner Camerata
* Den napolitanske skulen
* Den flamske skulen
* Musica reservata

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Den venetianske skole|Den venetianske skole]]» frå ,  den 12. november 2010.*
Hollandsk dverg

**Hollandsk dverg** er ein av dei aller minste hønserasane. Som namnet røper, kjen han frå Nederland, der rasen er skildra allereie i 1882.
Det kan tenkast sjømenn brakte rasen til Nederland frå Ostindia på 1700-talet.

Dei er bra verparar og hønene er dyktige til å ruge, men sidan dei er så små, får dei ikkje så mange egg om gongen. Dei er svært gode mødre og det er ikkje uvanleg at ei høne tar til seg kyllingar frå andre og blir fostermor.

Hollandsk dverg er nysgjerrige og er lette å temme. Rasen er svært kontaktsøkande og går gjerne bort til folk som kjem inn i hønsegarden. Rasen egnar seg først og fremst som kjæledyr.
De er smidige, spretne, aktive og energiske. Dei er små og lette fuglar som flyg godt. Røktaren må ha tak over hønsegarden om han vil halde dei der. Når dei går fritt er dei flinke til å finne mat sjølve.

## Liten rase - stor personlegheit

Hollandsk dverg kjem i fleire fargar, som kvit, svart, blå, blå randteikna, gjøkspetta, legbarfarga, gullhalsa, sølvhalsa, blå/gullhalsa, blå/sølvhalsa, sølvhalsa med oransje rygg og skulder, oransjehalsa, blå/oransjehalsa, laksefarga, kveitefarga og raudsadla.

Egga er kvite og veg om lag 30 gram. Høna er 425 gram, mens hanen er om lag 525 gram.
Kyrkøyna

**Kyrkøyna**, tidlegare skrive *Kirkøy*, *Kirkøen* og *Kyrkjeøy*, er ein gard i Gulen kommune i Vestland. Kyrkøyna har matrikkelnummer 6 i Gulen.

## Geografi
Garden ligg på ei lita øy nordom Rutledal. Via to bruer er det gangsti over to holmar ut til øya. 

## Historie
I mellomalderen stod det ei kyrkje på Kyrkøyna. I kjeldene er ho nemnt fleire gonger kring 1350, mellom anna i Bjørgvin kalvskinn, og der er ho omtala som «Ruzla kirkia», 'Rutle kyrkje'.

## Namn
Namnet kjem av at øya var kyrkjestad i mellomalderen. 

Statens kartverk godkjende skrivemåten «Kyrkøyna» i 1986.

Når gardsnamnet vert brukt som slektsnamn plar det skrivast «Kyrkjeøy».

## Kjelder

## Vidare lesnad
* Ivar Kleiva: «Gnr. 6 Kirkøy : Kyrkjeøy» i *Gulen i gammal og ny tid : gards- og ættesoga*, band l, side 78-84.

## Bakgrunnsstoff
* «Kyrkøyna» i Gardsleksikonet på nettstaden til Sogn og Fjordane Fylkesarkiv
* «Kirkøen» i matrikkelen for 1886
* «Kirkøen» i matrikkelutkastet av 1950
Slaget ved Fort William Henry

**Omleiringa av Fort William Henry** vart utført i august 1757 av franske general Louis-Joseph de Montcalm mot det britiske William Henry. Fortet, som låg ved sørenden av Lake George, på grensa mellom den britiske provinsen New York og den franske provinsen Canada, hadde ein garnison av britiske soldatar og militssoldatar frå provinsen under oberstløytnant George Monro.  Etter fleire dagar med bombardement overgav Monro seg til Montcalm. Montcalm hadde med seg mellom anna nesten 2000 indianarar frå fleire stammer. Britane måtte trekkje garnisonen til Fort Edward, mot at franskmennene skulle verne britane frå indianarane under tilbaketrekkinga.

Indianarane braut derimot vilkåra, i det som var ein av dei berykta hendingane under den franske og indianske krigen, og gjekk til åtak på dei uvæpna britiske soldatane. Dei drap og skalperte mange soldatar, tok kvinner, barn, tenarar og slavar til fange og drap sjuke og skadde fangar. Det vart først sag at meir enn 1500 menneske vart drepen i massakren, men truleg var det ikkje meir enn 200 som faktisk vart drepne.

Det har vore mykje diskutert opp gjennom historia kva rolle Montcalm og dei andre franske leiarane spelte i å oppfordre indianarane eller forsvare britane mot dei. Massakren påverka handlingane til britiske offiserar, særleg den britiske general Jeffery Amherst, resten av krigen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Siege of Fort William Henry|Siege of Fort William Henry]]» frå ,  den 12. november 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
**
**
**
Det andre slaget ved Bloody Creek

**Slaget ved Bloody Creek** vart utkjempa 8. desember 1757 under den franske og indianske krigen. Militssoldatar frå Acadia og Mi'kmaq slo ei avdeling av britiske soldatar ved Bloody Creek, som munnar ut i Annapolis River ved dagens Carleton Corner i Nova Scotia. Slaget skjedde same stad som slaget i 1711 under dronning Anne-krigen.

## Bakgrunn
Etter at franskmennene hadde tapt i Slaget ved Fort Beauséjour og deportasjonen av akadiarane hadde starta i 1755, danna mange akadiarar geriljagrupper i skogane, ofte i lag med dei gamle indianarane Mi'kmaq. Desse gruppene opererte på heile Nova Scotia fram til Ny-Frankrike fall. Den mest kjende av desse geriljakrigarane var Joseph Broussard, òg kjend som Beausoleil. Trass i at dei kontrollerte mange skansar som Halifax, Annapolis Royal og Fort Beausejour, klarte ikkje britane å få fred i regionen. 

Den 6. desember dreiv eit arbeidslag som heldt til i Annapolis Royal, å hogge ned ved nær staden der der det første slaget fann stad i 1711. Der vart dei utsett for eit bakhaldsåtak av akadiske og Mi'kmaq styrkar. Ein mann vart drepen og sju andre vart teken til fange. Som følgje av dette vart 130 mann under kaptein Peter Pigou sendt ut for å hente attende fangane. 

## Slaget

Dei marsjerte til fots langs sørbreidda av Annapolis River og britane vart utsett for våte og kalde forhold før dei gav opp leitinga etter fangane. Dei kryssa ei bru over René Forêt River morgonen den 8. desember då dei vart angripe av Mi'kmaq og akadiarar. Britane heldt stand ei kort stund og leid store tap, mellom anna kaptein Pigou, før dei trekte seg attende til Annapolis Royal.

## Etterverknad

Trass i sigeren klarte ikkje Mi'kmaq og akadiarane å følgje opp med eit åtak på Annapolis Royal. Det var derimot mange liknande grupper som heldt fram å angripe dei britiske styrkane i Nova Scotia og som støtta dei franske troppane gjennom krigen. René Forêt River fekk namnet Bloody Creek til ære for slaget. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Battle of Bloody Creek (1757)|Battle of Bloody Creek (1757)]]» frå ,  den 12. november 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
* s. 400


## Sjå òg
*Omleiringa av Louisbourg i 1758

## Bakgrunnsstoff
*Monument for Slaget ved Bloody Creek (1757)
Nils R. Dale

**Nils R. Dale** () var fødd i Fjell. Han var lærar og lokalpolitikar for Arbeidarpartiet i gamle Brekke kommune. 
Nils Dale var lærar i Takle skulekrins frå 1923-45. Han var ordførar i Brekke kommune frå 1938 til 1943. Han vart då arrestert av okkupasjonsstyresmaktene den 13. juli og sett i fangenskap, først på Ulven og seinare i Bergen. Han vart sett fri 13. juli 1944. Etter krigen var over tok han på nytt over som ordførar for ein kort periode, men flytta frå kommunen straks etter. Då han døydde var han busett i Vågå.

## Kjelder
* Brekke sogelag: Brekke sogn - Tun og ætt s. 498
* NRK Sogn og Fjordane Fylkesleksikon: Folk frå Gulen i tysk fangenskap
Vatne i Gulen

**Vatne** er ein stad i Gulen kommune i Vestland. Vatne ligg på vegen frå Rutledal til Dingja søraust for Sygnefest. Vatne ligg ved ei lita tjørn som det renn fleire småbekker ut i. Frå tjørna renn det ei elv ned til Dingevatnet. Vatnet ligg omkring 115 meter over havet og er verna mot vind og vêr av *Riseheiane* og andre fjellrygger. Difor veks skogen frodig her sjølv om det er nær Sognesjøen og havet.

## Namnet
Vatne har fått namn etter den vesle tjørna, Vatne-tjønna. Namnet vert uttalt va'ttne. Det vart skrive Vatne i 1603, Wadtne i 1611 og Watne i 1723. Namnet er ei dativform.

## Historie
Det er usikkert når folk busette seg på Vatne, men ei segn fortel at Vatningene var med på å vakta veten på Gråfjellet, no kalla Brosviksåta, frå først av. Vetane vart reiste på Håkon den godesi tid. I fjellet opp mot Gråfjellvarden er det merke etter gamle stølar. Etter 1825 var det mykje stølsdrift her. Stølane ligg på ein grøn voll med eit lite vatn omkring 400 meter over havet. Sela som står der no er frå 1900. 

Vatningane har hatt kvernhus og male kornet sitt ved den vesle elva. No er det berre att ein kløyvd kvernstein. 

Vatningane skal ha vore plaga av ulv og bjørn som herja i buskapen. Namn som Bjørndalen, fortel om dette. Det har også vore vilt som til dømes hjort i skogane, og her finst namn som *Dyregrov*, *Dyreknolten* og *Hjartås* som betyr hjorteåsen.

Sjølv om Vatne er ein innlandsdal, så har folket vore knytt til havet. Dei har hatt båtnaust og båtar i Sygnefest. Vatne fekk veg til Sygnefest i 1935 og til Brosvik i 1968. Elektrisk straum fekk dei i 1957. Folk på Vatne var aktivt med i vegbygging, og dei kjøpte ein kompressor som vart brukt til bygging av vegen Vatne-Brosvik. 

## Gardar
Den første brukaren på Vatne kan ha vore Baltzer Wadtne i 1611. Han hadde garden fram til 1657, då vart han delt i to bruk, *Øvre* og *Nedre Vatne*. I 1882 vart det teke unna eit stykke under *Svefjellet* som fekk namnet *Nore-Svea* og som vart skilt ut som eige bruk. Det fjerde bruket, *Fjellheim* vart utskilt i 1890 og bestod av eit utmarksstykke kalla *Myra*. I 1920 vart *Bjørkheim* skilt ut som eige bruk.

## Referansar

## Litteratur
* Kleiva, Ivar; *Gulen i Gammal og ny tid*, Gulen Kommune 1996
Joachim Andreas Voss

**Joachim Andreas Voss** () var ein norsk lækjar, anatom og professor i medisin ved Universitetet i Oslo.

Voss voks opp i Gulen kommune som son til sorenskrivar Peter Boehrman Voss. Joachim tok fyrst maritim utdanning og i 1832 tok han styrmannseksamen. I 1836 avla han examen artium og tok til med medisinstudie, som vart fullført med medisinsk embetseksamen i 1842. I 1844 vart han lækjar ved Eidsvoll Bad, og i 1846 reservelækjar ved Rikshospitalet. Voss reiste elles på ymse studiereiser i Europa, Russland, Midt-Austen og Sambandsstatane. I 1849 fekk han statsstipend for å studera anatomi ved utanlandske universitet.

I 1843 vart Voss amanuensis og frå 1843 til 1846 var han assistent ved dei zootomiske samlingane ved universitetet. Voss vart lektor i medisin i 1850 og underviste i anatomi og rettsmedisin. I 1861 vart han utnemnd til professor i anatomi, eit embete han hadde heilt fram til 1875. Han trykte ei rekkje artiklar i medisinske tidsskrift. Voss vart i 1886 den fyrste presidenten i Den norske legeforening. Han vart sitjande som president til 1889.

Voss vart utnemnd til ridder av St. Olavs Orden i 1866 og i 1896 vart han forfremja til kommandør av 2. klasse «for videnskabelig Fortjeneste og almennyttig Virksomhed.» Han var æresdoktor ved Lunds Universitet i Sverige.

Han døydde i Kristiania i 1897.

## Kjelder

* Artikkelen er omsett frå bokmålswikipedia, 12. november 2010.
* Sogn og Fjordane Fylkesleksikon om Voss.
Åtaket på German Flatts i 1757

**Åtaket på German Flatts** skjedde den 12. november 1757 under den franske og indianske krigen då eit kompani av franske og indianske soldatar i den britiske provinsen New York gjekk til åtak på ein busetnad. Dei tok mange kvinner og born til fange. Sidan 1788 har landsbyen vorte kalla Herkimer i New York og ikkje German Flatts.

## Bakgrunn

Felttoget i 1757 hadde vore suksessrikt for styresmaktene i Ny-Frankrike. Britane hadde gjort eit mislukka raid mot Louisbourg og franskmennene hadde vunne ved Fort William Henry. Guvernøren i Ny-Frankrike, Marquis de Vaudreuil, hadde forsøkt å overbevise tyske nybyggjarar i Mohawk River-dalen om å støtte franskmennene. Då dei ikkje støtta franskmennene i åtaket på Fort William Henry i august, sendte Vaudreuil ein ekspedisjon til busetnaden German Flatts. 

Vaudreuil samla ein styrke på kring 300 mann ved Lachine kommandert av François-Marie Picoté de Belestre. 20. oktober sette kompaniet ut frå Lachine og reiste opp St. Lawrence-elva og langs breidda av Lake Ontario til munningen av Oswego River, der franskmennene vann eit anna slag i 1756. Frå der reiste dei opp elva, kryssa Oneida Carry til Mohawk River og så til German Flatts. Dei nådde busetnaden 11. november.

German Flatts bestod på denne tida av 30 hus og om lag 300 innbyggjarar, med fem forskansa blokkhus. Innbyggjarane hadde fått åtvaring av dei venlege Oneidaene om eit åtak, men dei hadde ikkje gjort førebuingar.

## Åtaket
Den 12. november 1757 rundt kl. 03 sette Belestre i gang eit åtak på German Flatts frå åsane nord for landsbyen. Dei fem blokkhusa vart raskt omringa. Førti menneske vart drepne og alle bygningane vart øydelagde. Meir enn 100 av innbyggjarane, hovudsakleg kvinner og born, vart tekne til fange og ført attende til Montreal. Somme av innbyggjarane flykta over Mohawk til Fort Herkimer der dei var trygge. Kommandanten i fortet sendte ut femti menn, men dei trekte seg attende etter ein kort trefning med styrken til Belestre. Dagen etter forlet Belestre staden med kanoar fylte med fangar og plyndra gods. Han kom attende til Montreal den 20. november. 

## Etterverknad
Nyhenda nådde Schenectady dagen etter åtaket. General George Howe reiste umiddelbart opp elva med eit regiment, men fann ingenting anna enn ruinar. 

Dei fleste av fangane vart bytte. Dei tyske nybyggjarane vende gradvis attende og bygde opp att landsbyen. Han vart angripen igjen i 1778 under den amerikanske sjølvstendekrigen. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:|en:]]» frå ,  den 12. november 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
** 
** Francis Parkman, ''Montcalm og Wolfe''
** Nathaniel Soley Benton, ''A History of Herkimer County''
Slaget ved Carillon

**Slaget ved Carillon** vart utkjempa den 8. juli 1758 under den franske og indianske krigen (som var ein del av den globale sjuårskrigen). Det vart utkjempa nær Fort Carillon ved breidda av Lake Champlain i grenseområdet mellom den britiske kolonien New York og den franske kolonien Canada (tilsvarar om lag dagens kanadiske provinsar Quebec og Ontario).

I slaget, som hovudsakleg fann stad på ei høgd om lag 1&nbsp;km frå sjølve fortet, tok den franske armeen på 4000 mann under general Louis-Joseph de Montcalm og Chevalier de Levis ein avgjerande siger om den langt større styrken til britane under general James Abercrombie, som gjekk til frontalåtak på skyttergravene til franskmennene utan å nytte feltartilleri. Slaget vart det blodigaste i krigen med over 3000 skadde og drepne, over 2000 britar.

Den amerikanske historikaren Lawrence Henry Gipson skreiv om Abercrombie at «aldri har det vore gjort så mange feil under ein militærkampanje på amerikansk jord av dei ansvarlege.» Mange militærhistorikarar har skrive at slaget ved Carillon er eit klassisk døme på taktisk militær inkompetanse. Abercrombie, som var sikker på ein rask siger, ignorerte fleire militære taktikkar han kunne nytta, som flankemanøver der dei kunne ta det franske byrstvernet langs flanken. Han kunne ha venta på artilleriet sitt eller lagt ei omleiring kring franskmennene. I staden for baserte han seg på feilaktige opplysingar frå ein ung militæringeniør og ignorerte samstundes ein del av anbefalingane til ingeniøren. Han valde eit direkte frontalåtak på skyttergravene til franskmennene utan å nytte artilleri. Montcalm var uroa over den svake militære stillinga til fortet sitt, men klarte å forsvare stillinga med høg moral. På grunn av dårleg tid hadde han likevel gjort strategiske feil i førebuinga av forsvaret sitt som ein kompetent angripar kunne ha utnytta og han gjorde sjølv taktiske feil som gjorde jobben til angriparen enklare.

Fortet vart teken av britane året etter og har sidan vorte kalla Fort Ticonderoga (etter plasseringa). Dette slaget gav raskt fortet eit rykte om å vere uinntakeleg og hadde ein effekt på framtidige militære operasjonar i området. Trass i fleire storskala militære rørsler gjennom området, både i den franske og indianske krigen og den amerikanske sjølvstendekrigen, vart dette det einaste store slaget som vart utkjempa nær fortet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Battle of Carillon|Battle of Carillon]]» frå ,  den 12. november 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
**
**
**

## Bakgrunnsstoff
* Slaget om Ticonderoga
Ingeborg Marianne Svabø

**Ingeborg Marianne Svabø** () var ei norsk gjestgjevarkone og jordmor frå Sygnefest i Gulen kommune.

Faren hennar, Johannes Gloppe, flytte til Gulen frå Solund for å ta over gjestgjevarstaden på Sygnefest. Her voks Ingeborg Marianne opp. Ho gifte seg med Peder Davidson Svabø, som hadde flytt til Sygnefest frå Indre Kroken i Luster. På heimstaden hadde han drive landhandel. Johannes Gloppe vart drepen i 1822, og Svabø tok over gjestgjevarstaden etter dette.

Soknepresten i Eivindvik var på den tida prost Niels Griis Alstrup Dahl. I 1825 søkte han Nordre Bergenhuus Amt om at Ingeborg måtte få tilskot til å ta jordmorutdanning i Oslo for seinare å jobba som jordmor i Eivindvik prestegjeld. På den tida omfatta det noverande Gulen kommune, og store delar av Solund og Hyllestad på nordsida av Sognefjorden. Trass i motstand frå amtmannen, fekk Ingeborg opplæring og vart tilsett som jordmor i 1828. Med det vart ho den fyrste jordmora i ytre Sogn. På den tida var jordmortenesta nymotens i Noreg, og vart ofte møtt med skepsis fordi det braut med dei gamle fødselsskikkane.

Peder Svabø skal ha vore brutal og drikkfeldig, og i 1834 måtte han selje gjestgjevarstaden Sygnefest til bergensaren Lars Antoniussen. I 1839 vart Svabø dømd til tukthus i 10 år for å ha mishandla kona. Ingeborg gjorde teneste som jordmor fram til 1844.

Etter at straffa til Peder Svabø var sona, vart dei buande i eit lite hus på Sygnefest av pengar frå fattigstyret.

Ho døydde i Gulen i 1861.

## Kjelder

* Sogn og Fjordane Fylkesleksikon om Ingeborg Marianne Svabø. 
* Sogn og Fjordane Fylkesleksikon om Handels- og gjestgjevarstaden Sygnefest.
Slaget ved Fort Frontenac

**Slaget ved Fort Frontenac** fann stad 26. og 27. august 1758 under sjuårskrigen (kalla den franske og indianske krigen i Nord-Amerika) mellom Frankrike og Storbritannia. Slaget fann stad ved Fort Frontenac, eit fransk fort og handelsplass ved dagens Kingston i Ontario, ved austenden av Lake Ontario der St. Lawrence River munnar ut.

Oberstløytnant John Bradstreet leia ein arme på over 3000 mann, der 150 var regulære og resten var militssoldatar frå provinsane. Armeen omleira dei 110 franske soldatane som var i garnisonen inne i fortet og vann etter to dagar. Dette kutta kommunikasjon- og forsyningslinja mellom dei to store austlege sentera Montreal og Quebec City og dei vestlege områda til franskmennene (den nordlege ruta, langs Ottawa River, var open gjennom heile krigen). Britane tok 800&nbsp;000 pund med varer frå handelsstasjonen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Battle of Fort Frontenac|Battle of Fort Frontenac]]» frå ,  den 12. november 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
**
**
Slaget ved Fort Duquesne

**Slaget ved Fort Duquesne** var eit britiske åtak på eit fransk fort (der Pittsburgh seinare kom til å ligge) som vart driven tilbake med store tap den 14. september 1758, under den franske og indianske krigen.

Åtaket på Fort Duquesne var ein del av dein stor britisk ekspedisjon med 6000 soldatar leia av general John Forbes. Dei skulle drive franskmennene ut av Ohio Country (øvre Ohio River-dalen) og klargjere vegen for ein invasjon av Canada. Forbes gav ordre til major James Grant om å rekognosere i området med 850 mann. Då Grant på eiga hand gjekk til åtak på den franske stillinga, vart styrken hans utmanøvrert og måtte overgje seg etter å ha stort sett vorte øydelagd av franskmennene og deira alliere, leia av François-Marie Le marsand de Lignery. Major Grant vart tekne til fange og dei britiske overlevande trekte seg attende til Fort Ligonier.

Fleire av dei allierte indianarane til franskmennene hadde desertert og styrken til Forbes var på veg med ein styrke som var langt større enn den franskmennene hadde. Dei valde derfor å sprenge magasina sine og brenne Fort Duquesne. I november hadde franskmennene trekt seg ut av Ohio-dalen og dei britiske kolonistane reiste Fort Pitt på staden.
  
## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Battle of Fort Duquesne|Battle of Fort Duquesne]]» frå ,  den 12. november 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene: *
**
**Stewart, David, *Sketches of the Character, Manners and Present State of the Highlanders of Scotland*, 2 volumes, John Donald Publishers Ltd., Edinburgh, 1977 (opphavleg publisert i 1822)
Gråurt

**Gråurt** (*Gnaphalium*) er ei planteslekt i korgplantefamilien. Artane er ullhåra plantar med smalt avlange utagga blad. Øvre delen av korgdekkblada er ei stiv blank hinne. I korga er det hoblomstrar ytst og tokjønna blomstrar innanfor. 

### Norske artar i gråurtslekta
* Skoggråurt (*Gnaphalium sylvaticum*)
* Setergråurt (*Gnaphalium norvegicum*)
* Dverggråurt (*Gnaphalium supinum*)
* Åkergråurt (*Gnaphalium uliginosum*)
* Kulegråurt (*Gnaphalium luteoalbum*)

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Evighedsblomst|Evighedsblomst]]» frå ,  den 12. november 2010.*  
 
*Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.
Slaget ved Fort Ligonier

**Slaget ved Fort Ligonier** (òg kjend som **Slaget ved Loyalhanna** eller **Slaget ved Loyal Hannon**) var eit slag i den franske og indianske krigen. Den 12. oktober 1758, vart franske og indianske styrkar frå det nærrligande Fort Duquesne drivne attende i eit åtak på den britiske utposten Fort Ligonier, som då framleis var under oppbygging.

Kommandant for britane var oberst James Burd. Han hadde plassert ut fleire menn for å halde vakt over forsyningane og dyr som beita i nærleiken. Desse vart hardast råka av åtaket. Lyden av geværskot nådde fortet og Burd sendte ut ein bataljon som raskt vart driven tilbake til fortet av franskmennene. Garnisonen var på kring 2000 mann. Franskmennene og indianarane vart drivne attende av det britiske artilleriet og venta til mørket senka seg før dei gjorde eit nytt åtak. Franskmennene prøvde å ta ein av reduttane, men då lyset kom vart dei igjen drivne bort av artilleriet. Dei tok livet av eller tok med seg om lag 200 hestar før dei vendte attende til Fort Duquesne.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Battle of Fort Ligonier|Battle of Fort Ligonier]]» frå ,  den 12. november 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
**
**
**
**
Ola Braanaas

**Ola Braanaas** () er ein norsk fiskeoppdrettar, busett på den vesle holmen Svinøya i Gulen kommune.

## Biografi

Braanaas vart fødd på Hamar, voks opp i Bergen og busette seg så i Florø. Braanaas arbeidde på oppdrettsanlegget til Svanøy Stiftelse før han starta Firda Settefisk i Norddalsfjorden i 1986. Då dette oppdrettsanlegget gjekk i pluss, finansierte det oppstarten av selskapet Go-Fish som han starta saman med Gudmun Strømsnes på 90-talet. Etter kort tid vart det eit av dei største oppdretts- og setjefiskselskapa i landet. På Færøyane fekk Go-Fish kontroll over halvparten av oppdrettsnæringa. Go-Fish dreiv også lakseslakteri m.a. i Florø og Davik.

I 1997 samla Strømsnes og Braanaas mange av selskapa sine i det nyoppstarta Norway Seafarms, men Braanaas heldt sitt Firda Settefisk utanfor prosjektet. Dette året vart Braanaas nr. 195 på lista over dei rikaste i Noreg. Norway Seafarms gjekk inn i Pan Fish i 1999.

Braanaas driv framleis Firda Settefisk, og er også eigar av Botnane Fiskeoppdrett i Bremanger samt ei mengd oppdrettsanlegg og eit lakseslakteri i Gulen. Han kontrollerer konsernet sitt gjennom morselskapet Firda Management.

## Verksemd i Gulen

Braanaas har kjøpt og restaurert den gamle handelsstaden Skjerjehamn i Gulen. Det var også han som stod bak oppreisinga av den store statuen av Kong Olav V der, som vart laga av kunstnaren Knut Steen på oppdrag frå Oslo kommune. Då Oslo ikkje ville ha statuen på grunn av utforminga, kjøpte Braanaas han og flytte han til Skjerjehamn. Der vart ho avduka under den fyrste Utkantfestivalen i 2007.

Eitt av selskapa til Braanaas, Firda Sjøfarmer, med avdelingar i Eivindvik og Sørbøvåg, vart kåra til *Årets Bedrift* av Sparebanken Vest og avisa Strilen i 2010. I takketalen sin nemnte Ola Braanaas mellom anna kor viktig det er å ikkje halda opp med å ta sjansar etter å ha oppnådd suksess.

## Ymse

Fordi Braanaas bur så avsides til, vart det laga eit fjernsynsprogram om han i NRK-serien Der ingen skulle tru at nokon kunne bu i 2010.

Dette året står han òg som 3. vararepresentant til Stortinget for Sogn og Fjordane Høgre.

## Kjelder
* Sogn og Fjordane Fylkesleksikon om Ola Braanaas. 
* Profil hjå Sogn og Fjordane Høgre. 
* Firdaposten, 21.04.10: Pris til Ola Braanaas og Firda Sjøfarmer.
* Firda, 20.09.07: Ola Braanaas har lite sans for riking-lista.
* NRK Sogn og Fjordane: Over 821.000 såg Ola Braanaas. Om "Der ingen skulle tru"
Slaget ved Ticonderoga i 1759

**Slaget ved Ticonderoga** var ein mindre konfrontasjon ved Fort Carillon (i dag Fort Ticonderoga) den 26. og 27. juli 1759, under den franske og indianske krigen. Ein britisk styrke på meir enn 11&nbsp;000 mann kommandert av general sir Jeffrey Amherst flytta artilleriet sitt til ei høgd over fortet, som var forsvart av 400 franskmenn kommandert av brigadegeneral François-Charles de Bourlamaque.

I staden for å forsvare fortet, trekte de Bourlamaque, som handla under instruksar frå general Louis-Joseph de Montcalm og guvernøren i Ny-Frankrike, Marquis de Vaudreuil, styrkane sine bort og prøvde å sprenge fortet i lufta. Magasinet med krut vart øydelagd, men murane vart ikkje så alvorleg skadd. Britane okkuperte så fortet, som fekk namnet Fort Ticonderoga. Dei gjorde fleire utbetringar i området og byrja å byggje ein flåte for å gjere militære operasjonar på Lake Champlain.

Den franske taktikken var nok til å hindre armeen til Amherst i å slå seg saman med James Wolfe i slaget ved Abrahamslettene. Men dei batt òg opp 3000 av sine eigne soldatar som ikkje kunne assistere i forsvaret av Quebec. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Battle of Ticonderoga (1759)|Battle of Ticonderoga (1759)]]» frå ,  den 12. november 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
**
**
Slaget ved La Belle-Famille

**Slaget ved La Belle-Famille** fann stad 24. juli 1759 under den franske og indianske krigen langs Niagara River. Den franske hjelpestyrken til François-Marie Le Marchand de Lignery som var på veg til den omleira franske garnisonen i Fort Niagara gjekk rett inn i eit bakhaldsåtak mot britane og irokesarane, som var kommandert av Eyre Massey. Dette var ein del av det større Slaget ved Fort Niagara.

Britane visste at franskmennene var på veg og bygde eit brystvern over vegen 3&nbsp;km sør for Fort Niagara.  Franskmennene vart angripe i eit bakhaldsåtak og styrken deira vart utsletta og påført store tap. Kaptein Le marsand de Lignery vart dødeleg skadd i slaget.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Battle of La Belle-Famille|Battle of La Belle-Famille]]» frå ,  den 12. november 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
** Brumwell, Stephen. *Redcoats: The British Soldier and War in the Americas, 1755-1763*. NY: Cambridge University Press, 2002. ISBN 0-521-80783-2
** Dunnigan, Brian Leigh, *Siege - 1759, The Campaign against Niagara*, 1996, ISBN 0-941967-15-8
Slaget ved Sainte-Foy

**Slaget ved Sainte-Foy**, stundom kalla **Slaget ved Quebec**, vart utkjempa 28. april 1760 nær den britisk-haldne byen Quebec i den franske provinsen Canada under sjuårskrigen (kalla den franske og indianske krigen i Nord-Amerika). Det vart ein siger for franskmennene under Chevalier de Lévis over den britiske armeen under General Murray. Slaget var langt blodigare enn Slaget ved Abrahamslettene september året før med tap på 833 mann for franskmennene og 1124 for britane. Det var den siste franske sigeren i den franske og indianske krigen.

Britane hadde noko suksess i starten, men framrykkinga kamuflerte artilleriet deira, medan infanteriet deira sette seg fast i gjørma og snøfonner som smelta no seint på våren. Slaget vart til ein to timar lang nærkamp der franskmennene til slutt klarte å få overtaket etter kvart som fleire franskmenn kom til og tok den britiske flanken. Murray forstod at han hadde gjort feil og trekte britane tilbake til Quebec utan kanonane, som Lévis så vendte mot byen. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:|en:]]» frå ,  den 12. november 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
** Brumwell, Stephen. *Redcoats: The British Soldier and War in the Americas, 1755-1763*. NY: Cambridge University Press, 2002. ISBN 0-521-80783-2
**
Slaget ved Restigouche

**Slaget ved Restigouche** var eit sjøslag som vart utkjempa under den franske og indianske krigen på Restigouche River mellom britiske Royal Navy og ein liten flotilje av franske marinefartøy. Dei franske fartøya vart sende for å støtte Ny-Frankrike etter at Quebec fall. Forsyningar var særs viktige fordi Frankrike styrte koloniane sine slik at dei var heilt avhengige av produkt og varer heimlandet. Tapet i slaget ved Restigouche gjorde at forsyningane ikkje kom fram til soldatane og markerte slutten på det franske forsøket på å halde på koloniane sine i Nord-Amerika.

## Sjå òg
*Slaget ved Sainte-Foy

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Battle of Restigouche|Battle of Restigouche]]» frå ,  den 12. november 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*Parks Canada, Battle of the Restigouche National Historic Site brochure, 2003.
Slaget ved the Thousand Islands

**Slaget ved the Thousand Islands** vart utkjempa 16. til 24. august 1760 i øvre St. Lawrence-elva, ved sidan av Thousand Islands, i det som i dag er grensa mellom Canada og USA. Dette vart eit av dei siste slaga mellom britiske og franske styrkar i sjuårskrigen, eller den franske og indianske krigen som han vert kalla i USA.

Slaget fann stad ved Fort Lévis (om lag 1,5&nbsp;km nedanfor dagens Ogdensburg–Prescott International Bridge), Point au Baril (dagens Maitland i Ontario) og farvatnet og øyane omkring. Den vesle franske garnisonen i Fort Lévis heldt den langt større britiske armeen i sjakk i over ei veke, og klarte å søkke to britiske krigsskip og øydeleggje eit tredje. Motstanden deira forseinka framrykkinga til britane mot Montréal frå vest.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Battle of the Thousand Islands|Battle of the Thousand Islands]]» frå ,  den 12. november 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
**Beacock Fryer, Mary (1986). *Battlefields of Canada*, Toronto: Dundern Press Limited. ISBN 1550020072  
**Malcomson, Robert (2001). *Warships of the Great Lakes 1754-1834*, Great BritaI: Chatham Publishing. ISBN 1-84067-535-7
**Marston, Danial (2002). *The French-Indian War 1754-1760*, Great BritaI: Osprey Publishing. ISBN 1-84176-456-6
Dyregrov

**Dyregrov**, også skrive **Dyregrova**, er ein gard i Gulen kommune i Vestland. Dyregrov har matrikkelnummer 38 i Gulen.

## Geografi
Garden ligg ca. halvannan kilometer vestom Oppdalsøyra, på sørsida av Austgulfjorden. Fv3 går rett nedom gardstunet.

## Historie

Etter matrikkelen i 1667 var skylda til garden eit pund smør og dei hadde seks naut. Utsåd var 1½ mæle korn og avling var ei tønne og ei mæle.
I matrikkelen frå 1723 står det at matrikkelskylda var eit pund og at dei hadde fem kyr, to ungnaut og seks sauer. Utsåd var ei tønne havre og avlinga var tre tønner. Det var då ein brukar på garden. 

Bruk nr. 2 vart busett kring 1819. Bruket heiter Sanddalsnes og er ei øyr ved munningen til Sanddalselva. 

## Namn
Namnet kjem av gammalnorsk «Dyragrof», som tyder fangstgrav.

I 1620 vart namnet skrive «Diuregroff», i 1667 «Dyregraf» og i 1723 «Dyregrov». 

Statens kartverk godkjende skrivemåten «Dyregrov» i 1974 og «Dyregrova» i 1985.

Namnet er no ikkje brukt som gardsnamn andre stader i Noreg, men Oluf Rygh nemner at det tidlegare har vore gardar med namnet i Sandsvær og i Nesset i Romsdal.

## Kjelder

## Vidare lesnad
* Ivar Kleiva: «Gnr. 38. Dyregrov» i *Gulen i gammal og ny tid : gards- og ættesoga*, band l, side 629-635.

## Bakgrunnsstoff
* «Dyregrov» i Gardsleksikonet på nettstaden til Sogn og Fjordane Fylkesarkiv
* «Dyregrov» i matrikkelen for 1886
* «Dyregrov» i matrikkelutkastet av 1950