open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Klenodiebind

**Klenodiebind** er rikt utsmykka bokbind med trepermar frå tidleg mellomalder.

Ofte blei berre framsida av boka utsmykka, medan bakpermen blei dekt med lêr eller stoff. Det funne bind med udskore elfenbeinarbeid, der permane ofte utgjorde eit diptykon. Andre er dekorert med gullsmedarbeid og celleemalje (*émail cloisonné*), medan andre igjen er heilet dekte av plater og felt i gruveemalje (*émail champlevé*).

## Galleri

Fil:Codex_Aureus_Sankt_Emmeram.jpg|Edelsteinskledd bind - *Codex Aureus* frå Sankt Emmeram i Regensburg, ca. 870
Fil:Musée_Picardie_Médiéval_01.jpg|Elfenbensplakett, moglevis frå eit bokbind. Reims frå slutten av 800-talet.
Fil:Binding_Crucifixion_Louvre_OA7285.jpg|Typisk Limoges-emaljearbeid, ca. 1200


## Sjå òg
* Kamé

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Klenodiebind|Klenodiebind]]» frå ,  den 28. mai 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
Cliff Williams

**Clifford Williams** () er ein engelsk musikar, mest kjend som bassist og korvokalist i det australske hardrockbandet AC/DC. Han starta den profesjonelle musikkarrieren sin i 1967 og hadde tidlegare vore med i dei engelske gruppene Home og Bandit. Hans første studioalbum med AC/DC var *[[Powerage]]* i 1978. Williams vart innlemma i den amerikanske Rock and roll Hall of Fame som medlem av AC/DC i 2003. Williams kunngjorde at han trekte seg frå AC/DC i 2016, men kom tilbake på comebackalbumet *[[Power Up]]* i 2020 saman med bandkollegaene Brian Johnson og Phil Rudd. Sideprosjekta hans omfattar mellom anna velgjerdskonsertar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cliff Williams|Cliff Williams]]» frå ,  den 28. mai 2023.* 
*** oppgav desse kjeldene:* &nbsp;
Lymfesystem

**Lymfesystemet** er eit organsystem i kroppen til virveldyr som er del av immunsystemet og bidreg til krinsløpssystemet. Det er eit stort åresystem som består av lymfe, lymfeårar og lymfevev, som omfattar lymfeknutar. 

Lymfeårene byrjar blindt ute i vevet og tømmer seg i ei vene bak kragebeinet. Oppgåvene til lymfesystemet er å transportera feitt frå tarmen og overskotsvæske frå vevet til blodbanen, reinsa lymfe, hindra betennelsar og øydelegga mikroorganismar.

Lymfesystemet blei fyrst skildra på 1600-talet, uavhengig av Olaus Rudbeck og Thomas Bartholin.

## Oppgåvene til lymfesystemet
Lymfesystemet har fire viktige oppgåver:

# Samla opp overflødig væske.
# Fanga opp ulike element som har kome seg ut gjennom blodkara.
# Ta hand om forsvaret til kroppen mot virus, bakteriar og kreft.
# Transportera feitt frå tarmane og ut i kroppen.

Det er flest lymfekar i huda, slimhinnene og subserøse vev. Sentralnervesystemet, beinmargen og det indre øyret inneheld ikkje lymfekar.

## Anna
På mange måtar kan ein rekna lymfesystemet som eit transportmiddel for dei kvite blodlekamane til kroppen. Dette er ei særs viktig oppgåve sidan det er dei kvite blodlekamane som vernar kroppen mot infeksjonar og sjukdommar.

Lymfesystemet består av lymfeårer, lymfekjertlar, milten og anna lymfoid vev i ulike organ. Lymfekjertlane er samla i klynger ved blodkara.

Dei største lymfekjertlane finst i lysken, i armholene, i halsen og i buken. På desse stadene føregår det ei storopprydning av element som kan skada kroppen dersom dei ikkje blir skilde ut. Dette kan vera avfallsstoff som mikroorganismar, brukte blodceller og små sotpartiklar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Lymfesystem|Lymfesystem]]» frå , og «[[:en:Lymphatic system|Lymphatic system]]» frå  den 29. mai 2023.*
Armhole

**Armhole** (vitskapleg namn axill eller *axilla*, latin for ‘venge’) er kroppshola under overgangen frå skuldra til armen. Menneske har hår og sveittekjertlar i armhola. Lymfeknutar, blodårer, nervar og musklar finst også her. Armhola er ofte ein del av kroppen som er mottakeleg for kitling, kanskje på grunn av det store talet nervar som finst her.

Det finst mange typar sjukdommar som kan ramma armhola, slik som hyperhidrose eller former av dermatitis herpetiformis.

## Galleri

Fil:Female_Armpit.jpg|Kvinne med barbert armhole.
Fil:Armpit_by_David_Shankbone.jpg|Mann med ubarbert armhole.


## Sjå òg

* Deodorant

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Armhule|Armhule]]» frå ,  den 29. mai 2023.*
Olav Jenssen

Olav Jenssen () er ein tidlegare friidrettsutøvar frå Porsgrunn som fremst tevla i diskoskasting, ei tid òg i kulestøyt. Han vart noregsmeister i diskoskasting 1987, 1997 og 1998. Perioden 1986-2001 sanka han 14 NM-medaljar, av dei 13 i diskoskast. Han var medlem av Urædd, bortsett frå åra 1995-98 då han representerte SK Vidar.

## Aktiv
Jenssen sette i 1985 personleg rekord i kulestøyt med 18,60 meter. Same sesongen kasta han for fyrste gong over 60 meter i spesialøvinga diskoskast. I 1986 flytta han sitt personbeste til 62,02 m og fekk delta i EM i friidrett 1986. Året etter forbetra han den personlege rekorden til 63,32 m ved eit stemne i USA, før han sikra seg gullmedaljen i noregsmeisterskapen 1987. Gjennom 1988-sesongen auka han sitt personbeste i tre tevlingar, sist til 64,54 m i Spikkestad. Jenssen fekk opp sitt livs beste kast i Salinas i California den 24. mai 1989. Med 66,28 meter vart han tredjemann i tevlinga, kastet vart også årsbeste av ein nordmann.

Etter eit par svakare sesongar kvalifiserte Jenssen seg til Sommar-OL 1992 i Barcelona. Han kasta då 60,00 meter i kvalifiseringa, lengst av dei som ikkje fekk finaleplass. Siste halvdelen av 1990-åra heldt han eit jamt bra nivå og vann NM-gull i 1997 og 1998. Han fekk òg ta del i Friidretts-VM 1995 og 1997, samt Friidretts-EM 1998. I løpet av si lange aktive tid møtte Jenssen sterke nasjonale konkurrentar som Knut Hjeltnes, Svein Inge Valvik og Einar Kristian Tveitå. 

### Medaljar i noregsmeisterskap
*1986 i Sandnes: Bronsemedalje i diskoskast – 60,30 m
*1987 i Nesbyen: Gull i diskoskast – 60,18 m, framom Svein Inge Valvik (59,70 m)
*1988 på Byrkjelo: Sølv i diskoskast – 58,74 m, bakom Knut Hjeltnes (61,24 m)
*1989 i Stjørdal: Bronse i kulestøyt – 17,12 m, og i diskoskast – 59,72 m
*1990 i Moss: Bronsemedalje i diskoskast – 58,22 m
*1991 i Fana: Sølv i diskoskast – 58,20 m, bakom  Svein Inge Valvik (62,60 m)
*1992 i Mosjøen: Bronsemedalje i diskoskast – 57,56 m
*1995 på Lillehammer: Sølv i diskoskast – 60,06 m, bakom  Svein Inge Valvik (60,92 m) 
*1996 i Kristiansand: Bronsemedalje i diskoskast – 58,32 m
*1997 i Overhalla: Gull i diskoskast – 59,70 m, framom Knut Hjeltnes (59,08 m)
*1998 i Askøy: Gull i diskoskast – 62,00 m, framom Einar Kristian Tveitå (60,67 m) 
*1999 på Byrkjelo: Bronsemedalje i diskoskast – 59,74 m
*2001 i Drammen: Bronsemedalje i diskoskast – 55,21 m

### Personlege rekordar og årsbeste i diskoskast

## Kjelder
*friidrett.no
*Porsgrunns Dagblad
Verdsmeisterskapen i orientering 2018

**Verdsmeisterskapen i orientering 2018**, den 35. i sitt slag, vart avvikla ved Riga og Sigulda i Latvia dagane frå 4. til 11. august. På programmet stod seks individuelle tevlingar og tre stafettar: ein for menn, ein for kvinner og ein mix-stafett. Deltakarane kom frå 49 land. Det var fyrste gongen orienterings-VM fann stad i Latvia.

Med sine 3 gullmedaljar vann Noreg flest tevlingar i meisterskapen. Likevel var det særleg Sveits som prega meisterskapen mest, då deira menn og kvinner sanka heile 10 medaljar (2–3–5).

## Menn
### Klassisk-distanse





### Mellomdistanse





### Kort-distanse





### Stafett





## Kvinner
### Klassisk-distanse





### Mellomdistanse





### Kort-distanse





### Stafett





## Mix-stafett





## Kjelder
*https://eventor.orienteering.org/Events/ResultList?eventId=5456&groupBy=EventClass
*https://eventor.orienteering.org/Events/ResultList?eventId=5457&groupBy=EventClass
*https://eventor.orienteering.org/Events/ResultList?eventId=5458&groupBy=EventClass
*https://eventor.orienteering.org/Events/ResultList?eventId=5459&groupBy=EventClass
Superart

Ein **superart** i biologien er ein taksonomisk kategori som blir brukt for ei gruppe på minst to distinkte, men nært nærståande artar. Uttrykket vart brukt og popularisert først av Bernhard Rensch og seinare av Ernst Mayr. Dei to forfattarane spesifiserte at artane som utgjer ein superart må vere utbreidd slik at artane må ha ulike levestader (allopatrisk utbreiing). Superart svarer til tysk *Artenkreis* (frå tysk *Art* (art) og *Kreis* (sirkel, ring)) og er også brukt i ein del engelskspråkleg faglitteratur (*superspecies*).

Superartar er spesielt interessante fordi dei kan seiast å representere eit «augneblinksbilete» av artsdanninga – evolusjon teke på fersk gjerning. Det er ikkje noko skarpt skilje mellom svært godt differensierte underartar og medlemmer av ein superart, så nemninga er vanlegvis tentativ og nokre gonger kontroversiell.

## Superartar i nomenklaturen
Omgrepet superart blir oftast brukt i botanikken i tilfelle der det er usikkert om ein har med ein svært variabel art eller fleire svært nærståande artar å gjere. I zoologien blir gråsporv, middelhavssporv og romarsporv rekna som éin superart, der romarsporven blir anteken å ha oppstått ved hybridisering mellom dei to andre. I tilfelle der det ikkje har vore gjort tilstrekkelege studiar for å finne ut kor mykje kryssing som er mogleg eller faktisk går føre seg, kan den beste tilgjengelege taksonomisk løysinga vere å nytte superart som ei naudløysing. Som kategori i biologien har «superart» verken eit primært eller sekundært taksonomiske nivå i International Code of Botanical Nomenclature, men er tillate i samsvar med artikkel 4.3.

## Nærståande fenomen
I ein del slike artsgrupper går føre seg naturleg kryssingar mellom nokre av artane. Ein slik superart med uklare artsgrenser blir kalla eit artskompleks. Ein superart der alle artane kryssar seg med andre, men ikkje alle kan krysse seg med alle, er ein ringart, i engelskspråkleg litteratur også kalla *Rassenkreis* (frå tysk *Rassen* (rase, populasjon) og *Kreis* (sirkel, ring)). Ein ringart vil i mange tilfelle sannsynlegvis utvikle seg over tid for å bli ein superart.

## Kjelder




----
**Denne artikkelen er ei omsetting av «[[:nb:Superart|Superart]]» frå , den 29. mai 2023*
Kristian Kristensen

**Kristian Kristensen** () var ein norsk fagforeiningsmann og politikar frå Oslo, aktiv i Arbeidarpartiet og Norges Kommunistiske Parti.

Frå han var 14 år gammal arbeidde Kristensen ved ei rekke verkstader i hovudstaden, lengste tida som platearbeidar. Han engasjerte seg i fagrørsla og var ei tid medlem i hovudstyret for Norsk Jern- og Metallarbeiderforbund. Før den tid var han medlem av Norges Socialdemokratiske Ungdomsforbund og sat i sentralstyret i 1911–12. Han var 1919-25 medlem i Oslo bystyre, det tre fyrste åra også med sete i formannskapet. I 1920 deltok han på Kominterns 2. verdskongress i Moskva og i Kominterns eksekutivkomite sitt 4. og 5. plenum same stad.

Valbolken 1922-24 var Kristensen stortingsmann frå Oslo. Til hausten 1923 representerte han Det norske Arbeidarparti. Etter Arbeidarpartiet vart sprengt, representerte han Norges Kommunistiske Parti ut perioden. Frå skipinga av det nye partiet sat han i sentralstyret, 1924-26 politbyråmedlem. Både hausten 1924 og i 1927 var han stortingskandidat for NKP, utan å nå opp i stortingsvalet.

Kristensen melde seg i 1928 inn att i Arbeidarpartiet. Han var formann i Elektrisitetsverkets arbeiderforening til han døydde.

## Kjelder

*''Stortinget : 1922-24'', s. 47
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kristian Kristensen|Kristian Kristensen]]» frå ,  den 29. mai 2023.*
Fugleslekta Antigone

***Antigone*** er ei biologisk slekt av store fuglar i tranefamilien. Artane i denne slekta vart tidlegare plasserte i fugleslekta ''Grus''.

## Taksonomi
Ein molekylær fylogenetisk studie publisert i 2010 fann at slekta *Grus* var polyfyletisk. I den følgjande omorganiseringa vart fire artar plasserte i den gjenoppretta slekta *Antigone*. Taksonet vart opphavleg reist i 1853 av den tyske naturforskaren Ludwig Reichenbach. Typearten er sarustranen (*Antigone antigone*).

## Artslista
Artane i rekkjefølgje etter IOC World Bird List V13.1, 2023, med norske artsnamn etter *Norske navn på verdens fugler*. IUCN-kategori er etter *HBW and BirdLife Taxonomic Checklist*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Antigone (bird)|Antigone (bird)]]» frå , den 29. mai 2023*

;Referansar

## Bakgrunnsstoff
Torpor

**Torpor** er nattleg og mellombels hypotermi med redusert fysiologisk aktivitet hos dyr, vanlegvis prega av redusert kroppstemperatur og metabolsk fart. Torpor medverkar til å spare energi og gjer det mogleg for dyr å overleve periodar med redusert tilgjenge av føde.

Omgrepet torpor kjem frå latin *torpēre* og tyder 'kjenslelaus', 'lamma', 'fråvære av energi', 'likesæle'.

Dyr som går gjennom dagleg torpor inkluderer fuglar, til og med små kolibriar, og nokre pattedyr, inkludert mange pungdyrartar, gnagarar som mus, og flaggermus. I løpet av den aktive delen av døgnet held slike dyr normal kroppstemperatur og aktivitetsnivå oppe, men den metabolske farten deira og kroppstemperatur fell i løpet av ein del av døgnet, vanlegvis natta, for å spare energi.

Nokon dyr går sesongmessig inn i lange periodar med inaktivitet, med redusert kroppstemperatur og metabolisme, som består av fleire torporanfall. Dette er kjent som dvalemodus viss det oppstår om vinteren eller aestivering viss det skjer om sommaren. Dagleg torpor, på den andre sida, er ikkje sesongavhengig og kan vere ein viktig del av energisparing når som helst på året.

Torpor er ein godt kontrollert termoreguleringsprosess og ikkje, som tidlegare trudd, eit resultat av å slå av termoreguleringa. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Torpor|Torpor]]» frå , den 29. mai 2023*

;Referansar
Albert Peter Low

**Albert Peter Low** () var ein kanadisk geolog, utforskar og idrettsutøvar. Utforskingane hans i 1893–1895 var viktige for å heva kanadisk suverenitet over Arktis, og seinare til å fastsetja grensa mellom Quebec og Labrador.

## Liv
Albert Peter Low var fødd i Montreal i Quebec. Han studerte ved McGill University, som han gjekk ut frå i 1882. Han flytta til Ottawa i Ontario å jobbe som landmålar og oppdagar med Geological Survey of Canada. Low blei påskjønna av høgtståande embetsmenn for framifrå  arbeid, og utførte fleire vitskaplege oppdrag i nord. Low er kanskje best hugsa som leiar for ein Dominion-ekspedisjon i 1903-04 for å hevda kanadisk suverenitet over Arktis. Reisa resulterte i ei bestseljande bok, *The Cruise of the Neptune*. I 1906 blei han utnemnd til direktør for Geological Survey of Canada. I 1907 blei han den fyrste viseministeren for Department of Mines. Han pensjonerte seg i 1913 etter ein alvorleg sjukdom.

Low var også ein idrettsutøvar, og spelte ishockey for to kjente lag, McGill University Hockey Club, som er rekna som den fyrste organiserte hockeyklubben i verda, og Ottawa Hockey Club. I 1883 stod han i måldå McGill Hockey Club vann Montreal Winter Carnival. Denne meisterskapen er rekna som den fyrst kanadiske meisterskapen. Etter å ha flytta til Ottawa i 1883 var han med på å skipa Ottawa Hockey Club, som blei til nokre vekre etter tevlinga i 1883. I 1884 vende han tilbake til Montreal Winter Carnival-tevlinga som målvakt for Ottawa, og slapp ikkje inn nokon mål mot McGill. Han var medlem av Ottawa Hockey Club til 1889.

Low døydde i Ottawa i 1942. Aplowitt, eit gjennomsynleg rosafarga koboltmineral, er kalla opp etter han. Han har også gjeve namn til A. P. Low Primary School i Labrador City.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Albert Peter Low|Albert Peter Low]]» frå ,  den 29. mai 2023.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
* 
* 
*
Verdsmeisterskapen i orientering 2019

**Verdsmeisterskapen i orientering 2019**, den 36. i sitt slag, vart avvikla i Spydeberg og Varteig i Østfold dagane frå 13. til 17. august. På programmet stod fem individuelle tevlingar og to stafettar, likt fordelt menn og kvinner. Deltakarane kom frå 48 land. Det var fjerde gongen orienterings-VM fann stad i Noreg, sist i 2010.

Tevlingane på kortdistansane var fjerna frå det tradisjonelle VM-programmet .

Sveriges tropp fekk med seg heim 4 gullmedaljar og 2 sølvmedaljar. Deltakarane frå arrangørlandet Noreg kom deretter  på medaljetabellen med sine 2 gull-, 1 sølv- og 1 bronsemedalje. Olav Lundanes vann dei individuelle tevlingane for menn, med seg på sigerspallane fekk han sølvvinnar Kasper Fosser og bronsemedaljør Magne Dæhli.

## Menn
### Klassisk-distanse




### Mellomdistanse




### Stafett




## Kvinner
### Klassisk-distanse




### Mellomdistanse




### Stafett




## Kjelder
*https://eventor.orienteering.org/Documents/Event/3180/1/Official-Results-Men
*https://eventor.orienteering.org/Documents/Event/3183/1/Official-Results-Women
*https://eventor.orienteering.org/Documents/Event/3192/1/Official-Results-Women
*https://eventor.orienteering.org/Documents/Event/3194/1/Official-Results-Men-Middle-Final
*https://eventor.orienteering.org/Events/ResultList?eventId=6316&groupBy=EventClass
Friidrettslandskampen Noreg–Sverige–Aust-Tyskland 1975/Menn

**Friidrettslandskampen Noreg–Sverige–Aust-Tyskland 1975 for menn** vart avvikla på Bislett stadion i Oslo tysdag 24. og onsdag 25. juni. Aust-Tyskland mannskap var fullstendig suverent og vann landskampen med 201 poeng, Sverige fekk 119 og Noreg 101. Kvart av landa fekk stille to utøvarar i dei individuelle øvingane.

Tysdagskvelden sigra Terje Thorslund i spydkast, medan Knut Børø sette norsk rekord på 10&nbsp;000 meter. Dei stod for dei to einaste norske triumfane i landskampen. Høgdepunktet i stemnet kom om onsdagen, då svenske Anders Gärderud forbetra verdsrekorden på 3000 meter hinder med 3,6 sekund til 8.10,4. Same dag flytta Wilhelm Sorteberg sin eigen norske rekord i stavhopp til 4,90 meter.  Også Knut Hjeltnes sette norsk rekord med sitt 60,40 meter lange diskoskast.

## Tysdag 24. juni
### 100 meter




### 400 m




### 1500 m




### 10&nbsp;000 m




### 110 meter hekk




### Høgdehopp




### Lengdehopp




### Kulestøyt




### Spjutkast




### 4 × 100 meter stafett




## Onsdag 25. juni
### 200 meter




### 800 m




### 5&nbsp;000 m




### 400 meter hekk




### 3&nbsp;000 m hinder




### Stavhopp




### Tresteghopp




### Diskoskast




### Sleggjekast




### 4 × 400 meter stafett




## Kjelder
**Sportsboken 75*. Dreyerbok Stavanger. 1975.
*Arbeiderbladet 25. juni 1975
*Arbeiderbladet 26. juni 1975
Tor O. Lundtveit

**Tor Ovaldsson Lundtveit** () var ein norsk arbeidsmann og politikar frå Drangedal. Han var stortingsmann for Arbeidarpartiet og ordførar i heimbygda.

Lundtveit var son til ein gardbrukar og landpostbod. Sjølv gjekk han Vestmar folkehøgskule, ein skule som kom i gang i 1909. Tor var glad i litteratur, særleg høgt sette han Aasmund Olavsson Vinje og Per Sivle. Han arbeidde på ymse anlegg, mellom anna med sprenging av fjell. Framom alt var han ein flink gråsteinsmurar. I seks år dreiv han eit småbruk. Stifta Krokens kooperative handelslag.

Frå 1914 til 1945 var Lundtveit medlem av heradsstyret, med unnatak for okkupasjonsåra. Han var ordførar frå 1932 til han i 1941 vart avsett av nazistyret. Perioden 1922-24 var han stortingsmann for Telemark og Arbeidarpartiet, medlem i Tollkomiteen. Han møtte tidvis også på Tinget i 1935 og -36, samt i 1945.

Lundtveit var «en uredd og sjølstendig mann og hadde sine meningers mot enda om det ofte var på tvers av sitt parti. Han førte en ypperlig penn og deltok med iver» i politiske debattar.  I 1946 melde han seg ut av Arbeidarpartiet, etter ha kome med beiske kommentarar mot stortingskandidat Olav Versto.

## Kjelder
*Porsgrunns Dagblad 21. mai 1948
*Porsgrunns Dagblad 1. august 1959
*Stortinget 1922-24
Are You Sure?

**«Are You Sure?»** (*er du sikker?*) er ein britisk popsong fra 1961 som blei framført av duoen The Allisons. Songen var det britiske bidraget i Eurovision Song Contest 1961 og kom på andreplass. The Allisons, akkompagnert av Harry Robinson, spela inn songen. Han blei gjeven ut på singelen Fontana 267&nbsp;139&nbsp;TH A.294. Singlen selde i over ein million eksemplar, noko som kvalifiserte til ein gullplate. «Are You Sure?» er den fyrste Eurovision-songen som toppa norske VG-lista. Melodi og tekst er skriven av Bob og John Allison, medlemmar av duoen The Allisons. 

I Eurovision Song Contest 18. mars 1961 var «Are You Sure?» det femtande bidraget ut på scena. Då avrøystinga var over, hadde songen fått 24 poeng og hamna på ein andreplass, bak «Nous les amoureux» frå Luxembourg

## Listeplasseringar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Are You Sure?|Are You Sure?]]» frå ,  den 30. mai 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
*Eurovision Song Contest 1961
Cubansk bolero

**Bolero** er ein songsjanger med opphav i Aust-Cuba seint på 1800-talet som del av trova-tradisjonen. Han oppstod uavhengig av den eldre spanske daseforma med same namn. Cubansk bolero er kjenneteikna av sofistikerte tekstar som tek for seg kjærleik. Han er blitt kalla den «typiske latinamerikanske romantiske songen frå 1900-talet» ("quintessential Latin American romantic song of the twentieth century").

Til skilnad frå *[[canción]]*, ei enklare form med fleire tema, utvikla ikkje bolero seg direkte frå ein europeisk lyrisk tradisjon, som omfatta italiensk opera og canzone, og var utbreidd i byområde som Havana på same tid. I staden oppstod han som ein tyoe romantisk folkedikting som blei utøvd av ein ny type trubadur frå Santiago de Cuba, kjende som *trovadores*. Pepe Sánchez er rekna som far til denne rørsla og forfattaren til den fyrste boleroen, «Tristezas», skriven i 1883. Ophphavleg blei boleroar sungne av einskilde *trovadores* som speltegitar til. Over tid blei det vanleg for *trovadores* å spela i grupper som *dúos*, *tríos*, *cuartetos* osb. Takka vera Trío Matamoros og seinare Trío Los Panchos blei bolero utbreidd og populær i Latin-Amerika, USA og Spania. Samstundes var Havana òg blitt ein frodig møtestad for boleroskaparar som kom saman for å komponera og improvisera nye songar; denne rørsla blei kalla *filin*, frå det engelske ordet *feeling* eller ‘kjensle’. Mange av dei meste variege stykkene frå sjangeren blei skrivne då og spreidde gjennom radio og kabaretframføringar av songarar som Olga Guillot og Elena Burke, akkompagnert av orkester og storband.

Boleroar er vanlegvis i 4/4-takt. Musikalsk kan komposisjonar og arrangement ha ei rekkje former. Denne fleksibiliteten har gjort at boleroar har vore del av repertoaret til kubanske son- og rumba-ensemble, i tillegg til spanske copla- og flamenco-songarar, sidan tidleg 1900-tal. Av og til har boleroar smelta saman med andre former til nye undersjangrar, som bolero-son, som var populær på 1930- og 1940-talet, og bolero-cha, som var populær på 1950-talet. I USA blei selskapsdansen rhumba utvikla som ei tilpassing av bolero-son på 1930-talet. Boleroar er også del av afrikansk rumba-repertoar utøvd av mange artistar frå Kinshasa til Dakar, etter at ei rekkje bolero-innspelingar blei distribuerte til radioar der som del av G.V. Series. Sjangeren blei også populær i Vietnam, der han blei utgangspunkt for ein songstil som var på moten i Sør-Vietnam før Saigon fall i 1975, og har halde på populariteten blant vietnamesarar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bolero|Bolero]]» frå ,  den 30. mai 2023.*
Automatisme

**Automatisme** er eit omgrep innan modernistisk poesi og kunst. Det inneber at ein let fornufta haldast tilbake under skapingsprosessen for å frigjera eit undermedvite bildespråk. Modernistisk automatisme blei delvis teken i bruk allereie av dadaistane på 1910-talet (sjå Jean Arp), men blir særleg assosiert med surrealismen, som definert av André Breton i *Det surrealistiske manifestet* (1924), der han mellom anna skreiv om ein «reindyrka psykisk automatisme». Surrealistane bytta ut det eldre overnaturlege innslaget med den psykoanalytiske teorien om det umedvitne. Automatismen blei seinare utvikla vidare innanfor den informelle kunsten og den abstrakte ekspresjonismen.

Den engelske kunstnaren Austin Osman Spare skreiv eit kapittel kalla «Automatic Drawing as a Means to Art» i *[[The Book of Pleasure]]* frå 1913. Andre kunstnarar som også dreiv med automatisk teikning var Hilma af Klint, André Masson, Joan Miró, Salvador Dalí, Jean Arp, André Breton og Freddy Flores Knistoff.

*Transautomatisme* var derimot ei nemning Friedensreich Hundertwasser nytta om sitt måleri på fyrste halvdelen av 1950-talet for å skilja sine eigne strevingar frå den europeiske informelle kunsten i etterkrigstida generelt, og særleg tachismen.

## Sjå òg

* Automatisk skrift

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Automatism|Automatism]]» frå ,  den 30. mai 2023.*
Katie Boyle

**Caterina Irene Elena Maria Boyle, lady Saunders** (fødd 29. mai 1926 i Firenze, død 20. mars 2018), best kjend som **Katie Boyle**, var ein britisk skodespelar og TV-personlegdom. Ho deltok i ei rekkje tv-program i Storbritannia frå slutten av 1950-åra, og ho leia fire utgåver av Eurovision Song Contest – meir enn nokon andre.

## Bakgrunn
Boyle blei fødd i Firenze i Italia, som dotter av ein italiensk marki og den engelske kona hans. Boyle drog til Storbritannia i 1946 og starta ein modellkarriere der ho blant anna gjorde oppdrag for *[[Vogue]]*. I 1950-åra spela ho også i filmar som *Old Mother Riley, Headmistress* (1950), *I'll Never Forget You* (1951), *Not Wanted on Voyage* (1957), *Intent to Kill* (1958) og *The Diary of Major Thompson* (1955), filma i Frankrike av Preston Sturges. 

Mot slutten av 1950-åra byrja Boyle som kanalvert i BBC Television Service, og ho fekk raskt ein stor karriere innan britisk fjernsyn. Ho dukka opp som paneldeltakar i ulike underhaldingsprogram på BBC utover i 1960-åra. 

Boyle er også kjend for å ha vore programleiar for Eurovision Song Contest. Til saman leia ho fire internasjonale finalar: 1960 i London, 1963 i London, 1968 i London og 1974 i Brighton. I 1974 skal ho ha stilla på scena uten undertøy under satengkjolen. Det sterke studioljoset gjorde nemleg undertøyet synleg under kjolen, og ho droppa undertøyet kort tid før sending. Boyle fekk kultstatus innan Eurovision-miljøet, og ho var æresgjest då BBC arrangerte Eurovision Song Contest 1998 i Birmingham.

## Privatliv
I 1947 gifta Boyle seg med earl Richard Bentinck Boyle. Ekteskapet blei løyst opp i 1955, men ho heldt på etternamnet. Same år gifta ho seg med løpshest-eigaren Greville Baylis, og dei var gift fram til han døydde i 1976. I 1976 gifta ho seg med teatermannen Peter Saunders som døydde i 2003.

I boka *Queen Elizabeth II: A Woman Who Is Not Amused*, hevda forfattar Nicholas Davies at Boyle hadde ein langvarig romanse med prins Philip i 1950-åra. Boyle avviste sjølv påstandane: «Det er latterleg, berre oppspinn. Når noko står på trykk, trur folk på det. Du kan heller ikkje gå rettens veg, for det er å helle bensin på bålet, så du må berre godta at folk fortel løgnar om deg», sa ho i eit intervju i 2004. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Katie Boyle|Katie Boyle]]» frå , den 30. mai 2023.*  

## Bakgrunnsstoff

* Katie Boyle hos Internet Movie Database.
* Katie Boyle hos The Movie Database.
* Katie Boyle hos Rotten Tomatoes.
Friidrettslandskampen Noreg–Sverige–Aust-Tyskland 1975/Kvinner

**Friidrettslandskampen Noreg–Sverige–Aust-Tyskland 1975 for kvinner** vart avvikla på Bislett stadion i Oslo tysdag 24. og onsdag 25. juni. Dei austtyske kvinnene var suverent best og vann landskampen med 145 poeng, Sverige fekk 77 og Noreg 66 poeng. Kvart av landa fekk stille to utøvarar i dei individuelle øvingane.

Grete Andersen sette verdsrekord på 3&nbsp;000 meter med tida 8.46,6 om tysdagen. Dagen etter forbetra Sissel Andersen den norske rekorden på 100 meter hekk til 14,3 sekund. Også Inger Holter stod for norsk rekordforbetring då ho støytte kula 14,77 meter.

## Tysdag 24. juni
### 100 meter




### 400 m




### 800 m




### 3&nbsp;000 meter




### Lengdehopp




### Spjutkast




### 4 × 100 meter stafett




## Onsdag 25. juni
### 200 meter




### 1500 m




### 100 meter hekk




### Høgdehopp




### Kulestøyt




### Diskoskast




### 4 × 400 meter stafett




## Kjelder
**Sportsboken 75*. Dreyerbok Stavanger. 1975.
*Arbeiderbladet 25. juni 1975
*Arbeiderbladet 26. juni 1975
Verdsmeisterskapen i orientering 2021

**Verdsmeisterskapen i orientering 2021**, den 37. i sitt slag, vart avvikla i Doksy i Tsjekkia dagane frå 3. til 9. juli. På programmet stod seks individuelle tevlingar og tre stafettar: ein for menn, ein for kvinner og ein mix-stafett. Deltakarane kom frå 40 land. Det var fjerde gongen orienterings-VM fann stad i Tsjekkia, sist i 2008.

Sverige dominerte meisterskapen ved å vinne sju av ni gullmedaljar, pluss ein sølvmedalje. Noreg og Sveits tok sju medaljar kvar: Noreg (1–4–2) og Sveits (1–2–4).

## Menn
### Klassisk-distanse




### Mellomdistanse




### Kort-distanse




### Stafett




## Kvinner
### Klassisk-distanse




### Mellomdistanse




### Kort-distanse




### Stafett




## Mix-stafett




## Kjelder
*https://eventor.orienteering.org/Events/ResultList?eventId=7064&eventClassId=10840&eventRaceId=7142&overallResults=False
*https://eventor.orienteering.org/Events/ResultList?eventId=7064&eventClassId=10841&eventRaceId=7142&overallResults=False
*https://eventor.orienteering.org/Events/ResultList?eventId=7062&eventClassId=10905&eventRaceId=7140&overallResults=False
*https://eventor.orienteering.org/Events/ResultList?eventId=7059&groupBy=EventCl
*https://eventor.orienteering.org/Events/ResultList?eventId=7063&eventClassId=10838
*https://eventor.orienteering.org/Events/ResultList?eventId=7063&eventClassId=10839
*https://eventor.orienteering.org/Events/ResultList?eventId=7060&groupBy=EventClass
Ola Persson Folkedal

**Ola Persson Folkedal** () var ein norsk hardingfelespelar og gardbrukar i Granvin, opphavleg frå Ullensvang.

Ola var fødd og oppvaksen på garden Sekse. I 1847 kjøpte han eit av bruka i Nedre Folkedal i Granvin og flytte dit. Som felespelar er han best kjend for springaren «Folkedalen». Han møtte Ole Bull og spela til honom.

Sist i 1870-åra selde Ola garden og budde så både i Skjold i Ryfylke og i Ulvik. I Skjold likte dei ikkje felespelinga hans, så han flytta tilbake til Hardanger. I 1896 reiste han til ein son i Førdesfjorden sokn og døydde der.

## Kjelder
*Halldor O. Opedal: *Folk or gamal tid : folkeminne ifrå Hardanger. 4*
*''Ættarbok frå Granvin'' s. 151
Hyrkania

**Hyrkania** (gresk Ὑρκανία, Hyrkania, gammelpersisk 𐎺𐎼𐎣𐎠𐎴, *Varkâna*, middelpersisk 𐭢𐭥𐭫𐭢𐭠𐭭, *Gurgān*, akkadisk *Urqananu*) er ein historisk region av land søraust for Kaspihavet (som derfor ein gong blei kalla *Det hyrkanske hav*et) i dagens Iran, avgrensa i sør av Elburzfjella og i aust av fjellkjeda Kopet Dag. Dei iranske provinsane som dekker delar av dette området er Mazandaran, Gilan og Golestan.

## Historie
Landet blei skildra som skogdekt og rikt på ville dyr, og berre fruktbart ved kysten. I dei tidlegaste tidene var det folkesett av tapurane, amardane, gelarane og kadusiarane. Tapl, Zodrakarta og Hyrkania blei omtalt som byar. Kring 800 f.Kr. blei Hyrkania erobra av assyrarane.

Seinare i antikken var landet underlagt oldtidsriket Media med ein satrap (guvernør), sidan var det ein underprovins av det persiske Akamenideriket, og deretter var det ein provins i etterfølgjarane til riket: Selevkideriket, Partia og Sasanideriket. Hyrkania grensa mot Partia i aust (seinare kjent som Abarshahr), Dihistan i nord, Media i sør og Mardia i vest. Etter at Sasanideriket fall i år 651 var Hyrkania kjent som Tabaristan.

## Sjå òg==#
*Hyrkansk skog

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Hyrkania|Hyrkania]]» frå ,  den 31. mai 2023.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
* Lendering, Jona (1996): «Hyrcania», *Livius*
* Sherwin-White, Susan M.; Kuhrt, Amélie (1993): From Samarkhand to Sardis: A New Approach to the Seleucid Empire, University of California Press
* Woodhouse, S. C. (1910): English-Greek Dictionary: A Vocabulary of the Attic Language  24. februar 2021 hos ., University of Chicago Library
Verdsmeisterskapen i orientering 2022

**Verdsmeisterskapen i orientering 2022**, den 38. i sitt slag, vart avvikla ved Kolding, Fredericia og Vejle i Danmark dagane frå 26. til 30. juni. På programmet stod ein kort-distanse og ein utslagssprint (ny av året) for begge kjønn. Samt ein mix-stafett som opna meisterskapen.

Meisterskapen var historisk ettersom den tradisjonelle normaldistansen for fyrste gong ikkje stod på meisterskapsprogrammet.

Sverige vann 2 gull-, 2 sølv- og 1 bronsemedalje, medan Storbritannia tok gull-, 2 sølv- og 1 bronsemedalje. Noreg fekk ein gullmedalje ved Kasper Fosser og ein bronsemedalje i mix-stafetten.

## Menn
### Kort-distanse




### Utslags-sprint




## Kvinner
### Kort-distanse




### Utslags-sprint




## Mix-stafett




## Kjelder
*Program- og resultatside
Jan Sagedal

**Jan Sagedal** () er ein norsk tidlegare friidrettsutøvar, styrkeløftar og vektløftar frå Froland i Aust-Agder. Han vart noregsmeister i kulestøyt i 1998. I tida frå 1982 til 2003 sanka han i tillegg fire sølvmedaljar og sju bronsemedaljar i øvinga under noregsmeisterskap i friidrett. Sagedal var etter tur medlem i Froland IL, Sørild FIK og IK Tjalve. Kåre Sagedal var tvillingbror hans. 

## Friidrett
Sagedal forbetra den personlege rekorden i kulestøyt frå 18,29 meter i 1984, via 19,66 m i 1985 til 20,76 meter i 1986, den siste var ny norsk rekord og kom under eit stemne i Bodø den 4. juni. Same året sette han elles personleg rekord i diskoskast med 58,56 meter. Hausten 1987 vart Sagedal dopingdømd og utestengt frå friidretten i 2 år. Han kom tilbake i 1989 og støytte kula opp mot 20 meter i så vel 1989 som 1990. I 1992 vart han dopingdømd for andre gong og då stengt ut i 4 år. Han byrja tevle att i 1996. Fram til 2003 plukka han årleg ein NM-medalje i kulestøyt, og vart i 1998 noregsmeister i øvinga. 

Sagedal var påmeld til Friidretts-EM 1986, VM 1987, EM 1990 og VM 1991. Han kvalifiserte seg til finalen i 1986-EM, men rauk ut etter tre døde støyt i finalen.  

### Doping
I april 1987 testa Sagedal og fire andre i det norske kastmiljøet positivt på det vassdrivande middelet probenecide før eit stemne i USA, middelet vart nytta for å skjule bruk av dopingmidlar. Sagedal fekk ein dom på 24 månader. I 1992 leverte han ei ny positiv prøve. Denne viste bruk av methandrostenolon, eit anabolt steroid. Han vart etter dom stengt ute frå idrett i fire år.   

### Medaljar i norske meisterskap
* Kulestøyt:
* Gull: 1998
* Sølv: 1982, 1999, 2000, 2002
* Bronse: 1983, 1985, 1991, 1996, 1997, 2001, 2003

### Personlege rekordar og årsbeste i kulestøyt

## Kjelder
*friidrett.no
Erling Alvsson

**Erling Alvsson** () var ein norsk lendmann og frå 1277 baron. Han var av den mektige Tanberg-slekta frå Ringerike.

Han var son til lendmannen Alv Erlingsson (den eldre) og Ingeborg Bårdsdotter, systera til Skule Bårdsson. Far hans var ein av Skule sine næraste i oppreisten mot Håkon Håkonsson. 

Erling vart lendmann i 1261. Han deltok i Magnus Lagabøte sitt bryllaup med Ingeborg Plovpenningsdatter, og den etterfylgjande kroningsseremonien i Bergen 1261. To år seinare var han ein av dei fremste lendmennene som var med Håkon Håkonsson på ferda til Skottland. Han kjempa i slaget ved Largs og var ved kong Håkon si side då kongen døydde på Orknøyane same vinteren. Saman med lendmannen Andres Plytt førte Erling skipet med kongsliket tilbake til Bergen våren 1264. Men det er under Magnus Lagabøte han framstår som særleg mektig. Han opptrer ved kongen si side i fleire dokument og garanterte sættargjerda i Tunsberg i 1277.

År 1275  fekk Erling den lukrative posisjonen som syslemann i Borgarsyssel og heldt seg mykje i Sarpsborg resten av levetida. Då svenskekongen Valdemar Birgersson flykta frå riket sitt i 1276, tok han seg over til Sarpsborg og fekk vern av Erling. Seinare deltok Erling og sonen Alv Erlingsson (yngre) i forhandlingane mellom Valdemar og broren Magnus Ladulås.

Etter kong Magnus Lagabøte døydde i 1280 var Erling ein av baronane som utøvde den antikyrkjelege politikken som gjorde at Eirik Magnusson fekk tilnamnet Prestehatar.

Erling må ha hatt ei sterk og sjølvstendig stilling som syslemann. Då han døydde i 1283 arva sonen Alv stillinga hans, eit brot mot lovverket i riket.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Erling Alvsson|Erling Alvsson]]» frå ,  den 1. juni 2023.*
Jacob Jenssøn Nordmand

**Jacob Jenssøn Nordmand** () var ein norsk kunstdreiar og rustmeister som i eit par tiår arbeidde ved hoffet i København. Han er mest kjend for sine framifrå skipsmodellar i elfenbein og for ein interessant sjølvbiografi.

Norskfødde Jacob Jenssøn, truleg fødd i Båhuslen, deltok i kong Kristian IV sitt sjøslag på Elben i 1630. Deretter gjekk han tre år i smedlære i Holland og var eitt år lanseberande fotsoldat i Flandern. Så verva han seg til geværsoldat for Det Vestindiske Kompani og var fem år i Brasil. Frå 1639 budde han i Christiania.

Under Hannibalfeiden 1644–45 steig Jacob i gradene til rustmeister på Akershus festning.
Etter at kong Fredrik III vart hylla i Christiania i 1648 tok kongen han med til Danmark. Her hadde han ulike stillingar ved Rosenborg slott og Frederiksborg slott. I 1657 vart han rustmeister ved Tøjhuset i København. Året etter gav kongen Niels Juel ordre om å la Jacob og ein annen få overta skipet «Højenhald». Seinare fekk han hus på Slottsholmen i København, og i 1662 ein gard i Smørum.

Jacob utmerkte seg særleg som kunstdreiar, og fekk i 1651 tildelt tre elefantstøyttenner. Etter to ås arbeid stod ein 85 cm høg og elegant modell av «Fregatten Norske Løve» i 1654 ferdig, med fulle segl og stor akter-kahytt. Han dreia også beger, kanner og andre små gjenstandar i tre, sølv, rav, perlemor og narkvalstenner til kongefamilien. Men han fekk ikkje det ærefulle oppdraget å lage tronstolen i narkvals-tann og elfenbein til den i 1662 eineveldige monarken.

Nordmand skreiv ein sjølvbiografi tileigna Frederik III som han gav kongen i nyttårsgåve i 1670. Kongen ville få biografien omsett til tysk så også dronninga kunne lesa han. Boka gjev elles eit godt bilete av tida og nokre av opplevingane til Nordmand.

Under Kristian V mangla Jakob kongens gunst. Han vart kalla Jacob Schæffer og enda opp i tronge kår.

Nordmand var gift to gonger, fyrste gong med ei kvinne ein ikkje kjenner namnet på som døydde i 1676 og andre gong i 1678 med Maren Pedersdatter Vallund (ca. 1653-1697). Både han og konene hans er gravlagde i Smørum.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Jacob Jensen Nordmand ved kongernessamling.dk
Kantlavordenen

**Kantlavordenen** (Lecanorales) er ein biologisk orden av sopp som vanlegvis dannar lav. Han høyrer til klassen Lecanoromycetes i divisjonen Ascomycota. Denne ordene omfattar 26 familiar, 269 slekter og 5695 artar.

## Familiar
Underordenen Lecanorineae 
 

* Biatorellaceae M. Choisy ex Hafellner & Casares-Porcel, 1992
* Brigantiaeaceae Hafellner & Bellem., 1982
* Bruceomycetaceae  Rikkinen & A.R.Schmidt in Rikkinen et al.,
* Byssolomataceae Zahlbr. 1926
* Carbonicolaceae Bendiksby & Timdal (2013)
* Catillariaceae Hafellner, 1984
* Cetradoniaceae J.C. Wei & Ahti 2002
* Cladoniaceae Zenker, J.C. 1827–1829

* Dactylosporaceae Bellem. & Hafellner, 1982
* Gypsoplacaceae Timdal, E. 1990
* Haematommataceae Hafellner, 1984
* Lecanoraceae Fée, A.L.A. 1824
* Malmideaceae Kalb, K., Rivas Plata, E., Lücking, R. & Lumbsch, H.T. 2011

* Pachyascaceae Poelt ex P.M.Kirk, P.F.Cannon & J.C.David, 2001
* Parmeliaceae Berchtold, F.v. & Presl, J.S. 1820
* Pilocarpaceae Zahlbr., 1905
* Porpidiaceae Hertel & Hafellner (1984)
* Psilolechiaceae S. Stenroos, Miądl. & Lutzoni, 2014
* Psoraceae Zahlbr., 1898
* Ramalinaceae C. Agardh, 1821
* Ramboldiaceae S. Stenroos, Miądl. & Lutzoni, 2014
* Scoliciosporaceae Hafellner, 1984
* Sphaerophoraceae Fée, A.L.A. 1824

* Tephromelataceae Hafellner, 1984
* Vezdaeaceae Poelt & Vezda ex J.C. David & D. Hawksw., 1991

### Usikker plassering (incertae sedis)
Uplasserte familiar;

* Psilolechiaceae S. Stenroos, Miądl. & Lutzoni, 2014

Det finst fleire slekter i Lecanorales som ikkje er blitt plasserte heilt sikkert i ein familie. Desse er:

* *Coronoplectrum*  – 1 sp.
* *Ivanpisutia*  – 1 sp.
* *[[Joergensenia]]*  – 1 sp.
* *[[Myochroidea]]*  – 4 spp.
* *Neopsoromopsis*  – 1 sp.
* *[[Notolecidea]]*  – 1 sp.
* *Psoromella*  – 1 sp.
* *[[Puttea]]*  – 3 spp.
* *[[Ramalea]]*  – 4 spp.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lecanorales|Lecanorales]]» frå ,  den 2. juni 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Marit Nyberg Birknes

**Marit Nyberg Birknes** () er ein norsk tidlegare friidrettsutøvar frå Oslo.
Perioden 1996-2002 vart ho fire gongar noregsmeister på 100 meter, åra 1996 og 1997 vann ho også NM-gull på 200 meter.

Nyberg var medlem i Stovnerkameratene før ho som 15-åring byrja tevle for IL i BUL. Som BUL-løpar var ho i åra frå 1992 til 2000 med på å vinne 1000 meter stafett sju gongar i den norske hovudmeisterskapen. Til sist var ho medlem i SK Vidar. Individuelt i tida 1994-2002 tok ho fire gull-, to sølv- og to bronsemedaljar på 100 meter i noregsmeisterskap, samt to gull- og ein sølvmedalje på 200 m.

Med tida 11,59 sekund sprang Birkenes sitt livs beste 100 meter på Lillehammer den 24. august 1996. Den 14. juni 1997 i Tønsberg gjorde ho på 23,92 sekund unna sin raskaste 200 meter.

### Medaljar i noregsmeisterskap
*1994 på Jessheim: Bronsemedalje på 100 m
*1996 i Kristiansand: Gullmedalje på 100 m og 200 m
*1997 i Overhalla: Gullmedalje på 100 m og 200 m
*1998 i Askøy: Gullmedalje på 100 m, sølv på 200 m
*1999 på Byrkjelo: Bronsemedalje på 100 m
*2000 på Steinkjer: Sølvmedalje på 100 m
*2001 i Drammen: Sølvmedalje på 100 m
*2002 i Sandnes: Gullmedalje på 100 m

## Kjelder
*friidrett.no
Ann Helen Rinden

**Ann Helen Rinden** () er ein norsk tidlegare friidrettsutøvar frå Åmdals Verk i Tokke kommune. Perioden 1998-2003 vart ho åtte gongar noregsmeister på sprintdistansar: to gongar på 100 meter, tre gongar på så vel 200 m som 400 m. Rinden var medlem i Åmdal Idrettslag.

## Aktiv
Rinden sanka 8 gullmedaljar, 4 sølvmedaljar og 2 bronsemedaljar i noregsmeisterskap i åra frå 1997 til 2003. Ho sette personleg rekord på 400 meter med 53,75 sekund då ho sigra ved NM 1999 på Byrkjelo. Året etter presterte ho livsbeste på 100 meter med 11,72 sekund i nederlandske Woerden den 24. juni. I løpet av tre NM-dagar midt i august 2000 sprang ho inn til gullmedalje på 200 m, 100 m og 400 m. 8. juli 2001 i Drammen fekk ho notert si bestetid på 200 meter med 23,83 sekund.

I åra kring 2000 kappast Rinden med to år eldre Marit Nyberg Birknes om å vere den beste kvinne-sprintaren i Noreg. Sjølv var Rinden hakket sterkare på 200 m enn 100 m, for konkurrenten var det omvendt.

Ann Helen Rinden er gift med Gaute M. Gundersen.

### Medaljar i noregsmeisterskap
*1997 i Overhalla: Sølvmedalje på 100 m, bronse på 100 m
*1998 i Askøy: Gullmedalje på 200 m og 400 m, sølv på 100 m 
*1999 på Byrkjelo: Gullmedalje på 400 m, sølv på 100 m og 200 m
*2000 på Steinkjer: Gullmedalje på 100 m, 200 m og 400 m
*2001 i Drammen: Gullmedalje på 200 m, bronse på 100 m
*2003 i Fredrikstad: Gullmedalje på 100 m

## Kjelder

*friidrett.no
Per Øivin Sola

**Per Øivin Sola** () er ein norsk gardbrukar og tidlegare friidrettsutøvar frå Sande i Vestfold. Perioden 1992-2000 vann han 3 NM-gull på 400 meter hekk og i alt 11 NM-medaljar på langhekken/korthekken. Fram til 1997 var han medlem i IF Sturla, frå 1998 representerte han SK Vidar.

Sola sin personlege rekord på 110 meter hekk er frå eit stemne på Lillehammer 3. juni 1997, då vart han klokka i mål på tida 14,28 sekund. Same året vart han norsk meister på 400 meter for fyrste gong, ein prestasjon han gjentok dei to neste åra. Den 12. august 1998 på Bislett stadion i Oslo presterte han sitt liv beste løp på langhekken, tida 51,11 var 0,35 sekund unna noregsrekorden til Petter Hesselberg.

### Medaljar i noregsmeisterskap
*1992 i Mosjøen: Bronse på 110 m hekk
*1993 i Tønsberg: Bronse på 110 m hekk
*1994 på Jessheim: Bronse på 400 m hekk
*1995 på Lillehammer: Sølv på 400 m hekk, bronse på 110 m hekk
*1996 i Kristiansand: Bronse på 110 m hekk
*1997 i Overhalla: Gull på 400 m hekk
*1998 i Askøy: Gull på 400 m hekk, bronse på 110 m hekk
*1999 på Byrkjelo: Gull på 400 m hekk
*2000 på Steinkjer: Sølv på 400 m hekk

## Kjelder
*friidrett.no
Atle McAdam

**Atle McAdam** () er ein norsk tidlegare friidrettsutøvar frå Oslo. Åra frå 1995 til 2011 tok han ti NM-medaljar på 400 meter hekk, tre i gull. Han var norsk rekordhaldar i øvinga frå 2003 til 2013 og medlem i IK Tjalve.

## Aktiv
McAdam vart norsk meister på 400 m hekk fyrste gongen i 2000. Sidan vann han NM-gull i 2002 og 2004. 31. mai 2003 sletta han Petter Hesselberg sin 19 år gamle noregsrekord i øvinga då han i Florø kom i mål på tida 50,67 sekund. Den nye noregsrekorden gjaldt i 10 år og 3 veker, til dess Øyvind Kjerpeset vart fyrste nordmann under 50 sekund på langhekken. 

### Medaljar i noregsmeisterskap
*1995 på Lillehammer: Bronsemedalje 
*1997 i Overhalla: Sølvmedalje 
*1998 i Askøy: Sølvmedalje  
*2000 på Steinkjer: Gullmedalje 
*2002 i Sandnes: Gullmedalje
*2003 i Fredrikstad: Sølvmedalje 
*2004 i Florø: Gullmedalje 
*2007 i Askim: Sølvmedalje 
*2009 på Lillehammer: Sølvmedalje 
*2011 på Byrkjelo: Bronsemedalje

## Kjelder
*friidrett.no
*Dagsavisen 1. juni 2003
Otto K. Rømcke

**Otto Knoph Rømcke** () var ein norsk trelasthandlar, skogeigar og politikar frå Drammen, fødd i Nes i Hallingdal. Han var stortingsmann 1919-24 for partiet Høgre.

Rømcke utdanna seg ved handelsgymnas i hovudstaden, arbeidde deretter fleire år i England, Tyskland og Frankrike. I mange år dreiv han Landfall Brug og til 1916 Ramfos Træsliberi. I «tidsrummet fra før den første verdenskrig og til tidsrummet 1925 var Otto K. Rømcke ubestridt den fremste leder innenfor Drammens og distriktets næringsliv og var den krumtappen det meste dreiet seg om».

Frå 1914 til 1919 var Rømcke ordførar i Drammen. Hausten 1918 vart han vald inn på [Stortinget]9 frå einmannskrinsen Bragernes, tre år seinare lukkast han verte attvald frå valkrinsen [Hønefoss, Drammen, Kongsberg. Begge tingbolkane representerte han partiet Høgre. Heile stortingstida sat han i Skog- og vassdragskomiteen, nestformann frå 1922.

## Kjelder
*Fremtiden 8.4.1954
*Stortinget : 1922-24, s. 33
Komponisten William Marshall

**William Marshall** () var ein skotsk felespelar og komponist som er rekna som ein av dei største komponistane for skotsk felemusikk.

Marshall var fødd i Fochabers nordaust i Skottland. Han gjekk i teneste for hertugen av Gordon, og fekk etterkvart stillinga som *factor* (agent eller forretningsmann) ved Gordon Estate. I *The Fiddle Music of Scotland* av James Hunter er Marshall tillagd 257 tonar. Mange av desse verka har namn som ærer gjestane til hertugen. Robert Burns kalla han «den fremste strathspey-komponisten av si tid.» Han var også ein urmakar som laga ei vassklokke og ei astronomisk klokke som framleis eksisterer. Marshall døydde i Dandaleith i 1833 og blei gravlagd i Bellie Parish kyrkjegard i nærleiken av Fochabers.

Nokre av dei best kjende verka til Marshall er strathspey-dansane *The Marchioness of Huntly*, *The Marquis of Huntly's Farewell*, *Craigellachie Brig* (med namn etter Craigellachie Bridge) og *Lady Madelina Sinclair*; airen *The Nameless Lassie* og reelen *Easter Elchies*. Marshall gav ut to samlingar av verka sine, *A Collection of Strathspey Reels with a Bass for the Violoncello or Harpsichord* i 1781 og *Marshall's Scottish Airs, Melodies, Strathspeys, Reels, &c. for the Piano Forte, Harp, Violin & Violoncello* in 1822. Ei tredje samling, *Volume 2nd of a Collection of Scottish Melodies Reels Strathspeys Jigs Slow Airs &c. for the Piano Forte, Violin and Violoncello*, blei gjeven ut posthumt i 1845. I nyare tid er verka hans blitt gjevne ut i *William Marshall's Scottish Melodies* av Fiddlecase Books.

## Merknadar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:William Marshall (Scottish composer)|William Marshall (Scottish composer)]]» frå ,  den 3. juni 2023.*
*** oppgav desse kjeldene:*
* Alburger, Mary Anne (1983), *Scottish Fiddlers And Their Music*, Victor Gollancz Ltd., .
* Emmerson, George S. (1971), *Rantin' Pipe And Tremblin' String*, McGill-Queen's University Press, .

## Bakgrunnsstoff

* University of Edinburgh William Marshall page
* Fiddles and Fiddlers