Laura Dern

**Laura Elizabeth Dern** () er ein amerikansk skodespelar, filmregissør og filmprodusent. Ho debuterte som skodespelar i bilfilmen *Spikern i bånn, McKlusky* (1973) og har sidan spelt i filmane *Masken* (1985), *Første gang* (1985), *Blue Velvet* (1986), *Wild at Heart* (1990), *[[Filmen Jurassic Park|Jurassic Park]]* (1993), *Citizen Ruth* (1996), *October Sky* (1999), *I Am Sam* (2001), *Inland Empire* (2006), *The Master* (2012), *The Fault in Our Stars* (2014) og *Star Wars: The Last Jedi* (2017). Dern vart nominert til oscarpris for beste kvinnelege hovudrolle for *Rambling Rose* (1991) og for beste kvinnelege birolle for *Wild* (2014).

Dern har òg markert seg på TV-skjermen. Ho har vorte nominert til Primetime Emmy Awards for rollene i TV-filmen *Afterburn* (1992), antologiserien *Fallen Angels* (1993), komedieserien *Ellen* (1997), TV-filmen *Recount* (2008) og komedieserien *Eit perfekt liv* (2011–2013), og ho vann i 2017 for rolla som Renata Klein i miniserien *Big Little Lies*. Skodespelaren har òg vunne tre Golden Globe-prisar og fått ei stjerne på Hollywood Walk of Fame.

## Oppvekst
Laura Elizabeth Dern vart fødd 10. februar 1967 i Los Angeles i California. Ho er dottera til skodespelarane Bruce Dern (f. 1936) og Diane Ladd (f. 1935), og dessutan oldebarnet til tidlegare krigsminister George Dern (1872–1936). Foreldre skilde lag då ho var to år gammal, og ho heldt til mesteparten av oppveksten med mora og mormora. Mormora hennar hadde norske anar frå Oslo.

## Liv og virke

### 1973–1989: fyrste filmroller
Dern spelte mot mora Diane Ladd i sine fyrste to filmrollar. Ho spelte Sharon Anne i bilfilmen *Spikern i bånn, McKlusky* (1973) og ei jente med iskrem i Martin Scorsese sin dramafilm *Alice bor her ikke lenger* (1974). Den neste filmrolla hennar kom først seks år seinare, i dramafilmen *Nesten voksen* (1980).

I 1982 vart Laura Dern den yngste vinnaren av nykommarprisen «Miss Golden Globe». Ho spelte i eit par TV-filmar i byrjinga av 1980-åra før ho fekk si fyrste hovudrolle i dramafilmen *Første gang* (1985). Ho spelte 15 år gamle Connie, ein opprørsk tenåring som ynskjer å verta voksen. Connie vert kjent med ein sjarmerande ungkar, men han byr på problem. Ho fekk god kritikk for rolla, og Sheila Benson frå Los Angeles Times kalla Dern si rolleskildring ei «hending». «Det er sjeldan å få eit så variert innblikk i ungdomstida av ein kvinneleg skodespelar som nærmar seg den alderen sjølv.» Dern vart nominert til ein Independent Spirit Award for rolletolkinga. I 1985 spelte ho òg mot Cher i dramafilmen *Masken*, om ein deformert gut og mora hans.

I 1986 spelte Dern i David Lynch sin thrillerfilm *Blue Velvet*. Filmar handlar om ein student (Kyle MacLachlan) som ein dag finn eit menneskeøyre på bakken i heimbyen. Saman med studenten Sandy Williams (Dern) prøver han å finna ut kven øyret tilhøyrar. Benson frå Los Angeles Times skreiv denne gongen at Dern makta å «balansera det melodramatiske innslaget til studenten med ein god, tørr sindigheit». Dern vart nominert til ein ny Independent Spirit Award for rolla. Før tiåret var omme spelte ho òg sjukepleiaren Kathleen Robinson i *Skygenes menn* (1989), ein krigsfilm om Manhattanprosjektet.

### 1990–1999: Oscar-nominasjon og arbeid på fjernsyn
Laura Dern spelte mot Nicolas Cage i sitt neste Lynch-prosjekt *Wild at Heart* (1990). Filmen handlar om to ungdomar som rømmer frå heimbyen og dei autoritære skikkelsane som står i vegen for dei. Dern har sagt at detta var fyrste gong ho fekk spela ein figur som «ikkje berre var veldig seksuell, men som på eige sett og vis også var veldig sjølvtilfreds». Peter Travers frå *[[Rolling Stone]]* kalla Dern eit «under» og skreiv at ho gav figuren ein «robust livlegheit».

I 1991 spelte ho mot mor si i dramafilmen *Rambling Rose*. Dern spelte den fattige ungpjenta Rose som vert tilsett som hushjelp av ein velståande familie i Georgia under den store depresjonen. Ho fekk god kritikk og vart nominert til Oscar for beste kvinnelege hovudrolle for arbeidet i filmen. Peter Travers omtalte Dern som «ei av dei beste kvinnelege skodespelarane frå sin generasjon», medan Desson Howe frå *[[The Washington Post|Washington Post]]* roste skodespelaren sitt «eksentriske nærvær». «Det gjer at påverknadskrafta som [rollefiguren] har på menn vert fullstendig truverdig.»

I 1992 hadde Dern hovudrolla i TV-filmen *Afterburn*. Filmen er basert på ei sann historie, og Dern spelte den unge flygarenka Janet Harduvel som tek opp kampen mot United States Air Force og industrikonsernet General Dynamics for å reinvaska det gode namnet og ryktet til mannen sin. John J. O'Connor frå *[[The New York Times]]* var nøgd og kalla Dern si rolleskildring eit «valdsamt lidenskapeleg portrett». Ho vart nominert til ein Primetime Emmy Award og vann ein Golden Globe for rolla.

Dern spelte dinosaureksperten Dr. Ellie Sattler i Steven Spielberg sin eventyrfilm *[[Jurassic Park]]* i 1993. Filmen handlar om ein vitskapsmann som har attskapt utdøydde dinosaurar til utstilling i ein fornøyelsespark. Dern fekk god kritikk og vart nominert til ein Saturn Award for arbeidet i filmen. I 1993 vart ho òg nominert til ein Primetime Emmy Award for gjesterolla i antologiserien *Fallen Angels*, og ho spelte kriminologen Sally Gerber i Clint Eastwood sin dramafilm *A Perfect World*. Regidebuten til Laura Dern, kortfilmen *The Gift*, hadde premiere i oktober 1994 som ein del av Showtime-serien *Directed By*. Han handlar om ei kvinne som må få livet sitt på stell etter eit brot med kjærasten.

Deretter spelte ho i ei rekkje TV-filmar, blant annan dramafilmen *Oppgjøret ved Ruby Ridge* (1996), om skyteepisoden ved Ruby Ridge i august 1992. Ho fekk god kritikk og vart nominert til ein Satellite Award for rollen i filmen. I 1996 hadde ho hovudrolla i Alexander Paynes regidebut *Citizen Ruth*. Filmen handlar om den uansvarlege og arbeidslause Ruth Stoops, ein mislukka dagdrivar som ufrivillig hamnar midt i abortdebatten. Janet Maslin frå *The New York Times* var nøgd og skreiv at Dern er ein «fantastisk fysisk komikar». Dern spelte deretter ein lesbisk TV-produsent i komedieserien *Ellen* (1997), ei fortvila firebarnsmor i TV-filmen *The Baby Dance* (1998) og ein engasjert naturfaglærar i dramafilmen *October Sky* (1999). Ho vart nominert til ein Emmy-pris for *Ellen* og ein Golden Globe for *The Baby Dance*.

### 2000–2009: Nytt Lynch-samarbeid og fleire småroller
I 2000-åra hadde Laura Dern fleire småroller på film og fjernsyn. Ho spelte ei plagsam svigerinne i komedien *Dr. T og kvinnene* (2000), Dr. Ellie Degler i Jurassic Park-oppfølgjaren *Jurassic Park* III (2001), fostermora Randy i dramafilmen *I Am Sam* (2001), kjærasten til hovudpersonen i thrilleren *Lonely Hearts Killers* (2006) og ei sjølvopptatt venninne i *Year of the Dog* (2007). Ho fekk gjennomgåande god kritikk for arbeidet.

Dern fekk òg god omtale for rolla i dramafilmen *We Don't Live Here Anymore* (2004). Han handlar om to tilsynelatande lukkelege ektepar som vert drivne til eit vendepunkt når dei oppdagar utruskap seg i mellom. Peter Travers frå *[[Rolling Stone]]* kalla det Derns «beste rolleskildring sidan *Citizen Ruth»*, medan Claudia Puig frå *[[USA Today]]* skreiv at Derns «meisterlege rolleskildring er prega av ein så handgripeleg angst at frykta til dei andre figurane nesten verkar skøytelaus i samanlikning.»

Dern gjenopptok samarbeidde med David Lynch i thrillerfilmen *Inland Empire* i 2007. Filmen handlar om Hollywood-stjerna Nikki (Dern), som er midt i innspelinga av ein dramafilm om sjalusi. Etter kvart byrjar tilveret hennar å likna meir og meir på den marerittaktige og surrealistiske filmen ho skal spela inn. Dern fekk god kritikk for rolla, og Martin Nordvik frå *[[Adresseavisen]]* meinte at ho spelar «mer intenst og overbevisende enn noensinne i et rystende karakterstudie». Ann Hornaday frå *[[The Washington Post|Washington Post]]* var òg nøgd og skreiv at *Inland Empire* er «nok eit døme på Lynchs ekstraordinære samarbeid med Dern. [...] Dern er ei uvanleg fleksibel muse; ho kan vera snerpete og ærverdig i éi scene, frodig moden i ei anna scene og like uhyggeleg som eit Dorothea Lange-portrett i ei heilt anna scene.»

Dern fekk òg god kritikk for arbeidet med TV-filmen *Recount* i 2008. Filmen skildrar presidentvalet i USA i 2000 og den påfølgjande rettssaka mellom presidentkandidatane George W. Bush og Al Gore. Dern spelte statssekretæren i Florida, Katherine Harris, som var ein avgjerande skikkelse i valsaka. Alessandra Stanley frå *[[The New York Times]]* kalla Dern si rolletolking «fortryllande» og skreiv at «Derns skildring nærmar seg parodi, [...] men ho evnar å formidla glimt av menneskelegheit bak den tjukke sminka og den tjukkare skallen». Ho vann ein Golden Globe og vart nominert til ein Primetime Emmy-pris og ein Screen Actors Guild-pris for rolla.

### 2010–i dag: TV-prosjekt og Star Wars-rolle
Laura Dern spelte ein rektor i komedien *Verre enn verst* (2010), ein hengiven kulttilhengar i dramafilmen *The Master* (2012), mora til ein kreftsjuk tenåring i ungdomsfilmen *The Fault in Our Stars* (2014) og ein frisør i dramafilmen *99 Homes* (2014). Frå 2011 til 2013 var ho òg serieskapar med Mike White for komedieserien *Eit perfekt liv*. TV-serien handlar om 40 år gamle Amy Jellicoe (Dern), som får eit mentalt samanbrot på jobb og hamnar på ein behandlingsheim. Etter opphaldet til ein månad dreg ho attende til California for å starta eit nytt og betre liv, men ho møter motstand frå kollegaene. Programmet gjekk i to sesongar, og Dern fekk god kritikk for rolleskildringa. Matthew Gilbert frå *Boston Globe* meinte at Dern alltid «virker fullt oppslukt i rollefigurane sine», og roste den «rå elektrisiteten» til skodespelaren. «Dern evnar å gjera Amy både latterleg og rørande på same tid.» Ho vann sin tredje Golden Globe og vart nominert til ein ny Primetime Emmy-pris for rolla.

Ho vart òg nominert til Oscar for beste kvinnelege birolle for rolleskildringa i naturfilmen *Wild* (2014). Filmen er basert på ei sann historie om Cheryl Strayed, som etter mange år med uvøren åtferd bestemte seg for å leggja ut på ei reise langs Pacific Crest Trail i USA. Dern spelte mor til Cheryl, Bobbi, som døydde av lungekreft medan dottera gjekk på høgskule. Jon Selås frå *[[Verdens Gang|VG]]* skreiv at «Derns livsbejaende holdning og glede i en tilværelse som tross alt har lite å by på, levendegjør sterkt den sorgen som tynger ned Cheryl», medan Erlend Loe frå *[[Aftenposten]]* skreiv at «få som henne kan spille en hardt prøvet alenemor som klarer å holde hodet hevet».

Sidan 2015 har Dern hatt ei av hovudrollene i animasjonsserien *F is for Family*. TV-serien føregår i 1970-åra og handlar om kvardagen til familien Murphy. Dern har stemmen til mora i familien, Sue. I 2016 hadde ho biroller i dramafilmane *Certain Women* og *The Founder*. 

I 2017 hadde Dern fleire roller på film og TV. Ho spelte mot Woody Harrelson i dramakomedien *Wilson* i 2017. Filmen handlar om ein einsam, nevrotisk og fanatisk ærleg middelaldrande einstøing (Harrelson) som etter mange år møter ekskona si (Dern) att. Simon Thompson frå *[[IGN]]* var nøgd og skreiv at Dern si «rolleskildring er ei blanding av slapstickhumor og vennleg irritasjon. Ho er ei glede som gjer filmen betre. Dern gjer det bra for tida, og ho har ei rekkje interessante og viktige roller i prosjekt på både film og fjernsyn som viser oss kva ho har å by på når det kjem til rekkjevidd og dugleik. *Wilson* er eit prakteksempel på dette.»

Dern spelte òg i tredje sesong av David Lynch sin thrillerserie *[[Twin Peaks]]*, som gjekk på TV i 2017. Ho vann sin fyrste Primetime Emmy-pris for arbeidet i miniserien *Big Little Lies*. Dern spelte rivaliserande powermamma Renata Klein i serien, som vert rasande når dottera vert skadd på fyrste skuledag. Det set i gang ein kjedereaksjon som til slutt endar med mord. Ho vart òg nominert til andre bransjeprisar for denne rolla, blant anna ein Golden Globe og ein Screen Actors Guild-pris. I 2017 hadde ho òg ei gjesterolle i dramakomedien *Downsizing*, og ho spelte motstandsoffiseren Amilyn Holdo i *[[Star Wars]]*-filmen *The Last Jedi*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Laura Dern|Laura Dern]]» frå ,  den 30. november 2021.*  

## Bakgrunnsstoff

*