open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gullik Madssen Rød

**Gullik Madssen Rød** () var ein norsk soldat, gardbrukar og eidsvollsmann.

Rød var fødd i Botne, der faren var gardbrukar. Kring 1812 tok han over garden Bø i Sande i Vestfold etter svigerfaren sin. Han var elles kommandersersjant i sandeske kompani av telemarkske regiment.

I 1814 var Rød utsending frå telemarkske regiment til riksforsamlinga på Eidsvoll. Der slutta han seg til sjølvstendepartiet. Han «beundret Christian August og saa i Christian Fredrik samlingstegnet for vor nationale selvstændighet.» 17. mai 1814 var han med i deputasjonen som møtte den nyvalde kongen, Kristian Fredrik.

Rød vart vald til å representere Jarlsberg og Larviks amt på Stortinget i 1836. Han møtte også på det overordentlege Stortinget 1836-37. Mellom anna var han medlem av militærkomiteen.

Rød dreiv garden sin i Sande i lang tid. I alle år var han ein mykje nytta rådgjevar, var både prestens medhjelpar og forlikskommissær. Han døydde i Sande i 1857.

## Fotnotar

## Kjelder
*Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*
John Moses

**John Moses** () var ein norsk kjøpmann, skipsmeklar og eidsvollsmann frå Kristiansund.

Moses var son av ein klippfiskkjøpmann av engelsk ætt. Han vart sjølv kjøpmann i heimbyen Kristiansund og dreiv med eksport av trelast og klippfisk. Moses bygde opp ei stor flåte med skip til verksemda si og allereie i 1806 åtte han 23 skip.

I 1814 var Moses utsending frå Kristiansund til riksforsamlinga på Eidsvoll. Moses var da 33 år gamal og det er truleg at han vart vald på grunn av at han var ein dugeleg handelsmann, med gode kontaktar til utlandet, særleg England. I forsamliga var han relativt anonym, men han kom med eit framlegg  om at statsoverhovudet skulle ha tittel av regent, ikkje konge, i redsle for ei sterk kongemakt. Han høyrde til unionspartiet.

I 1815 kom buet hans under konkurshandsaming. Han flytta då til London og var sidan skipsmeklar der. Moses døydde i London.

I 1814 budde Moses i Clausengarden i Kristiansund. Huset vart øydelagt under bombinga av byen i 1940.

## Kjelder
Helge Ellingsen Waagaard

**Helge Ellingsen Waagaard** () var ein soldat og eidsvollsmann frå Norderhov i Buskerud.

Waagard var fødd i Lunde sokn i Norderhov, faren hans var ein rik bonde som eigde fleire gardar. Sjølv var han i 1814 musketer ved det ringerikske kompani av 2. nasjonale korps. Han deltok i den korte krigen mellom Sverige og Noreg sommaren 1814. Under felttoget symde Waagaard over Glomma og skal visstnok ha drepe fleire svenske soldatar. Waagaard vart såra og vart derpå frakta tilbake til Vågård, garden som han overtok etter far sin kort etter 1814.
 
Våren 1814 var Waagaard utsending for nordafjelske infanteriregiment til riksforsamlinga på Eidsvoll. Der slutta han seg til sjølvstendepartiet. På Eidsvoll skal han ha teke ordet fire gongar. Særleg var han oppteken av at verneplikta skulle verte grunnlovsfesta.

Waagaard vart seinare, saman med fleire andre, heidra for sin krigsinnsats og for «edel dåd». Dei var dei første soldatane som vart dekorert etter den nye grunnlova.

Waagaard døydde på Vågård våren 1817, etter seiande av sårskadane han fekk under felttoget i 1814. På Norderhov kyrkjegard er det to gravminne over Helge Ellingsen Waagaard. Det første vart reist av enka etter han, det andre mot slutten av 1800-talet av den etterlevande Waagaardslekta.

## Kjelder
*Haukås, Kåre: *Norsk Biografisk Leksikon*, bd. 18, Oslo 1977. 
*Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*Heftet *Ringerike*
**Ringerikes Blad*
*Eidsvoll museums nettsider
*Nils Elsrud
Krokskogen

**Krokskogen** eller **Krokskauen** er eit skogområde som er delt mellom kommunane Hole, Bærum, Ringerike og Oslo. Krokskogen omfattar området som i aust er avgrensa av Langlielva og vatnet Spålen, i nord av fylkesgrensa mellom Oppland og Buskerud, i vest Ringeriksbygdene og Tyrifjorden, E16 i sørvest og Bærumsbygdene i sør. Grensene mellom Bærumsmarka og Krokskogen følgjer bekken Fløyta slik at garden Kampen ligg på Krokskogen medan serveringsstaden Vensåssetra ligg i Bærumsmarka. 

Høgste punktet er Oppkuven på 703,6 meter over havet. Andre høge toppar er Ringkolltoppen på 701,4 meter over havet og Gyrihaugen på 682,1 meter over havet. 

Krokskogen vert rekna med til Oslomarka.

## Geologi
I tidlegpermtida sprakk jordskorpa opp og lava strøymde ut over området. Krokskogen er bygd opp av lava frå minst 13 vulkanutbrot. Krokskogen-Kolsås-Nittedal lavaprovins vart danna i riftstadie seks. Dette utgjorde slutten på riftstadiet som starta i sør og enda lengst mot nord. Den innleiande riftinga kulminerte med straumar av rombeporfyrlava som dekte to tredjedeler av Oslofeltet. Krokskogstupet er bygt opp av rombeporfyr.

## Historie
27. juni 2017 stogga Naturvernforbundet i Oslo og Akershus bygginga av ein snaut to kilometer lang skogsbilveg i Sørkedalen og Lommedalen; *"Daglig aksjoneres det nå mot byggingen"*, skreiv media 5. juli 2017.

## Kulturminne
Kongevegen frå Oslo til Bergen vart ferdiggjord over Krokskogen i 1807 av Peder Anker.

## Litteratur
Det er fleire skildringar frå Krokskogen. Mellom dei
* Asbjørnsen og Moe: Norske folkeeventyr, En sommernatt på Krokskogen
* Reidar Holtvedt, Historier fra Krokskauen, Gyldendal 1985. ISBN 978-82-05-16373-7

## Kjelder

* Skiforeningens presentasjon av Krokskogen i Markadatabasen 

## Bakgrunnsstoff
* Grimstad, Sverre. *KROKSKOGEN på kryss og tvers*. Imprintforlaget 2005. ISBN 82-7981-039-0
* Revil, Bjørn. *Markaguiden* Gyldendal 2008. ISBN 978-82-05-37903-9
* Krokskogen i Markadatabasen 
* Oslo byarkiv
Du Far og Herre

**Du Far og Herre, du som rår** er ein salme med utgangspunkt i ei bøn henta frå «The Brewing of Soma», skriven av den amerikanske diktaren John Greenleaf Whittier i 1872/1884. Salmen er trykt i *[[Norsk Salmebok]]* nr. 415 med ein melodi av C.H.H. Parry (1888).

Ifølgje Verbum Forlag er salmen omsett til norsk av Arve Brunvoll i året 1978. 

I *Norsk Salmebok* har salmen fem vers. Første verset opnar med orda:

*«Du Far og Herre, du som rår,*
*å gløym vår dårskaps vis;»*


Salmen endar med orda:


*«Lat tvilen vike for vår tru;*
*i jordskjelv, storm og eld, kom du,*
*kom, linne susings røyst»*
Aksdal kyrkje

**Aksdal kyrkje** er ei kyrkje frå 1995 i Tysvær kommune, Rogaland fylke. Kyrkja er teikna av arkitekt Stein Jarle Helgeland. Byggekostnadene var 21,3 millionar kroner. Kyrkja har 250 sitjeplassar.

## Kjelder
*Om Aksdal kyrkje på nettstaden til Tysvær kyrkjelege fellesråd og Bokn kyrkjelege fellesråd
*
Deg å få skode

**Be Thou My Vision**

Be Thou my Vision, O Lord of my heart;
Naught be all else to me, save that Thou art.
Thou my best Thought, by day or by night,
Waking or sleeping, Thy presence my light.

Be Thou my Wisdom, and Thou my true Word;
I ever with Thee and Thou with me, Lord;
Thou my great Father, I Thy true son;
Thou in me dwelling, and I with Thee one.

Be Thou my battle Shield, Sword for the fight;
Be Thou my Dignity, Thou my Delight;
Thou my soul’s Shelter, Thou my high Tower:
Raise Thou me heavenward, O Power of my power.

Riches I heed not, nor man’s empty praise,
Thou mine Inheritance, now and always:
Thou and Thou only, first in my heart,
High King of Heaven, my Treasure Thou art.

High King of Heaven, my victory won,
May I reach Heaven’s joys, O bright Heaven’s Sun!
Heart of my own heart, whatever befall,
Still be my Vision, O Ruler of all.

*Dal­lan For­gaill (translated from the Irish by<br />Ma­ry E. Byrne, Versified by El­ea­nor H. Hull)*

**«Deg å få skode»**, på gamalirsk *Rop tú mo baile* og engelsk *Be Thou My Vision*, er ein irsk salme frå 700-talet. Teksten blei omsett til engelsk av Eleanor H. Hull i 1912. Melodien er ei irsk folketone. 

Salmen blei omsett til norsk av Arve Brunvoll i 1978, og blei i 1985 teke med i Norsk Salmebok. Med denne salmen blei det ei større interesse for irsk trusliv og musikktradisjon i norsk kyrkjesamanheng. Salmen blei seinare omdikta til bokmål av Eyvind Skeie, og framført av Hanne Krogh på plata *Vestavind* (1998), med tittelen «Irsk hymne» og opningslina *Vær du visjonen, å Herre, i meg*. 

Same folkemelodi blir òg nytta i den svenske popballaden «Gå inte förbi», med tekst av Ulf Schagerman og lansert som juleplate i 2003 av Sissel Kyrkjebø og Peter Jöback.

## Kjelder


* Youtube, orgel
* nrk.no | Salmer til alle tider: ''Salmer fra vest''
* altamotettkor.no: ''lydopptak''
* mp-info.net: ''lydopptak''
Frederik Meltzer

**Frederik Meltzer** () var ein norsk kjøpmann, eidsvollsmann og stortingsmann frå Bergen.

## Bakgrunn
Far til Meltzer var kjøpmann i Bergen. Sjølv lærde han kjøpmannsyrket, mellom anna under eit toårig opphald i England og Frankrike. Han var frå 1802 kjøpmann på Tyskebryggja i heimbyen. Seinare vart han også overfiskevrakar og i 1837 børskommissær.

## Politisk utsending
I 1814 var Meltzer utsending frå Bergen til riksforsamlinga på Eidsvoll saman med Wilhelm Frimann Koren Christie, Jens Rolfsen og Jonas Rein. Der høyrde han til sjølvstendepartiet. Han var elles medlem av finanskomiteen.

Meltzer var representert på Stortinget 1821, 1822, 1824, 1827 og 1828. I 1821 søkte han om fritak, noko som vart avvist og han møtte frå 6. mars. På dette tinget kom han med forslag om at det norske flagget skulle ha same fargane som det franske, det USA-amerikanske og det nederlandske flagget, i tillegg til det britiske unionsmerket. Eit forslag som vart vedteke, og det norske flagget hadde fått si varige form. Han var medlem av 18 komitear, mellom dei om russehandelen i Finnmark, om bøkkerlauget i Bergen og om brennevinsbrenning på landsbygda. I 1822 var han med i komiteen om oppgjeret med Danmark. På 1824-stortinget var han med i bankkomiteen og i komiteen om kjøpstadskatten, og om fiskeria.
Også i 1827 var han med i bankkomiteen samt næringskomiteen. På det overordentlege storting 1828 var han med i komiteen om auke av setelmassen.

Meltzer var i 1840 medlem av fiskerilovkommisjonen og i 1843 om vrakarvesenet. Sistnemnde år medlem av ein kongeleg kommisjon om skattestellet i byane.
 
Meltzer døydde i Bergen i 1855. Han var far til Harald Meltzer.

## Bustad i 1814
I 1814 budde Meltzer i eit hus i Slottsgaten 7 i Bergen. Det vart øydelagt under eksplosjonen på Vågen 20. april 1944. Dramshusen, handelshuset hans på Bryggen i Bergen, blei rive ved saneringa av den sørlege delen av Bryggen.

## Utmerkingar
Meltzer vart riddar av den svenske Vasaordenen i 1821.

## Kjelder
*Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

## Bakgrunnsstoff
*

__NOTOC__
Richard Floer

**Richard Floer** () var ein norsk bergmann og eidsvollsmann.

Floer var fødd i Kvikne i Hedmark, far hans var stiger ved koparverket der. Sjølv vart han revisor ved Røros koparverk i 1785, hytteskrivar frå 1813. Han var elles kaptein i Røros frivillige jegerkorps.

I 1814 var Floer utsending frå jegerkorpset til riksforsamlinga på Eidsvoll.

Han døydde på Røros i 1822.

## Kjelde
*Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

## Bakgrunnsstoff
*
RS «Biskop Hvoslef»

**RS 38 «Biskop Hvoslef»** var den første redningsskøyta Bjarne Aas teikna for Redningsselskapet. Ho vart bygd av Brødrene Løvfald på Løfallstrand i Sunnhordland og levert i 1932. Skøyta var kravellbygd med eikehud på furuspant. «Biskop Hvoslef» hadde kryssarhekk og var noko større enn dei tidlegare skøytene til Redningsselskapet som Colin Archer stod bak. Men mykje av linjene til Archerskøytene vart ført vidare til Aas sine skøyter.

«Biskop Hvoslef» vart levert med bermudarigg. Det var mykje på grunn av dei raskaste seglbåtane tidleg på 1930-talet var bermudarigga.  Mastene måtte då vere ein god del høgre enn dei var på dei gaffelrigga skøytene. Bermudariggen viste seg ueigna. «Biskop Hvoslef» var rigga om etter berre eit år. Ho fekk då gaffelstorsegl, men hadde framleis bermudamesan. Mastene vart nedkorta. I tillegg til full seglføring fekk ho motor på 50/80 hk. Den som styrte skøyta hadde plass  i ein styrebrønn som hadde vindskjerm. Under motorskifte og ombygging i 1955 vart det bygd styrehus.

«Biskop Hvoslef» vert finansiert gjennom gåve frå kaptein Hvoslef og frue i New York. Skøyta fekk namn etter far til gjevaren: biskop Fredrik Waldemar Hvoslef.

Redningsselskapet selde «Biskop Hvoslef» i 1969.

I 1992 kjøpte Stiftelsen Biskop Hvoslef i Malangen redningsskøyta. I 2006 og 2007 vart ho restaurert ved Nord-Norsk Fartøyvernsenter i Gratangen.  Skøyt vert i dag utleigd til ymse turar.

## Kjelder
*Bjørn Foss: *Fra seil til vannjet. Historien om redningsskøytene*  Norsk Maritimt Forlag 2002
*R/S 38 Biskop Hvoslef

## Bakgrunnsstoff
*
Lars Larssen Forsæth

**Lars Larssen Forsæth** () var ein norsk gardbrukar, klokkar og eidsvollsmann frå Klæbu.

Forsæth var gardbrukar på farsgarden Forset heimbygda Klæbu. Frå 1812 var han i tillegg klokkar i Klæbu. Forsæth var også med i forlikskommisjonen. Han stod for bygginga av Klæbu kyrkje, og for bygginga av ei demning i Nidelva. Han er saman med Svend Aspås rekna som arkitekt for Støren kyrkje.

I 1814 var Forsæth utsending frå Søndre Trondhjems amt til riksforsamlinga på Eidsvoll. Der slutta han seg til sjølvstendepartiet. 17. mai 1814 var han med i deputasjonen som møtte den nyvalde kongen, Kristian Fredrik.

Forsæth vart tildelt både Dannebrog og seinare borgardådsmedaljen. Han døydde på Forset-garden i 1839. Paul Larssen Forsæth var bror hans.

## Kjelder

*Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

## Bakgrunnsstoff
*
Paul Larssen Forsæth

**Paul Larssen Forsæth** () var ein norsk gardbrukar, lensmann og stortingsmann frå Klæbu.

Forsæth var leiglendingsgardbrukar på Nordset i Klæbu. Han var også lensmann i Klæbu.

Forsæth vart innvald frå Søndre Trondhjems amt på det overordentlege storting 1814. Han var medlem av forhandlingskomiteen, og av deputasjonen som 10. oktober 1814 møtte Kristian Fredrik, samt møtte kronprins Karl Johan i Fredrikshald.

Forsæth døydde i Nordset i Klæbu i 1817. Til liks med broren Lars Larssen Forsæth hadde han vorte tildelt Dannebrogordenens hederstegn.

## Kjelder
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*
Ahmed Bouchiki

**Ahmed Bouchikhi** () var ein marokkansk statsborgar, opphavleg frå Algerie, som arbeidde som kelnar på Lillehammer i Noreg. Han blei drepen av israelske agentar som trudde Bouchikhi var ein palestinsk terrorleiar.

## Bakgrunn
Bouchiki blei fødd 13. april 1943 i Hennaya i Fransk Algerie. Han flytta fire år gammal til Marseille i Frankrike saman med foreldra. Då han var 17 år, deltok han i Sjølvstendekrigen i Algerie mot Frankrike. Han kom til Noreg første gong i 1965 med algerisk pass. Året etter kom han til Noreg med marokkansk pass og budde deretter i landet.

## Drapet på Lillehammer
Den 21. juli 1973 blei Bouchiki skoten og drepen av israelske etterretningsagentar frå Mossad på open gate på Lillehammer. Israelerane trudde han eigentleg var Ali Hassan Salameh, ein operasjonssjef og etterretningssjef i Fatah – og som visstnok hadde ei kopling til planlegginga av München-massakren i 1972. Drapet på Bouchikhi blei kjend som Lillehammer-saka. Seks israelarar blei arresterte og fem av dei dømde for drapet. Agenten  fortalde til NRK at dei visste at dei drap feil mann.

Bouchikhi var gift med ei norsk kvinne, og etterlet seg ein son og ei dotter. Han blei gravlagd i Marokko.

22 år seinare, i 1996, betalte Israel erstatning til dei etterlatne, men tok ikkje på seg ansvar for drapet.

Broren til Bouchikhi, Chico Bouchiki, er kjend som medgrunnleggjar av popgruppa Gipsy Kings. Etter drapet på broren engasjerte gab seg i fredsarbeid, mellom anna i Midtausten, og blei utnemnd til UNESCO «special envoy for peace». Under markeringa av Oslo-avtalen spelte Chico for og helsa på Yasir Arafat og Shimon Peres. Peres, Arafat og arrangørane visste ikkje at broren til Bouchikhi var eit offer i konflikten mellom Israel og palestinarane. Chico har argumentert mot ein kulturell boikott av Israel og meiner det ikkje er føremålstenleg.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ahmed Bouchikhi|Ahmed Bouchikhi]]» frå ,  den 24. november 2025.*
Likvidering

**Likvidering**, frå latin *liquidare* (gjere flytande), kan tyda:

* Oppløysing av eit føretak
* Rydda av vegen, spesielt om politiske drap
Slaget ved Jumonville Glen

**Slaget ved Jumonville Glen**, òg kjend som **Jumonville-saka**, var det første slaget i den franske og indianske krigen, utkjempa 28. mai 1754 nær dagens Uniontown i Pennsylvania. George Washington hadde vorte send til Ohio Country, eit område som både britiske og franske kolonistar kjempa om, som ein britisk utsending i desember 1753, for å fortelje franskmennene, som bygde fort i området, om å forlate området. Dei franske offiserane sa høfleg i frå til Washington at dei ikkje var nøydde til gjere som han sa og at dei meinte å verte verande, sidan brevet ikkje hadde vorte adressert til generalen eller guvernøren deira som var ansvarleg. 

Washington reiste attende til Virginia og informerte guvernør Robert Dinwiddie om at franskmennene nekta å forlate området. Guvernøren samla førti mann under kaptein William Trent i mars 1754 og sende dei til området der elvane Allegheny og Monongahela renn saman, for å byggje eit fort. Franskmennene sende tusen mann for å drive bort britane og byggje ferdig fortet dei hadde starta på. Fortet fekk namnet Fort Duquesne. Mot slutten av april 1754, reiste Washington med 120 militssoldatar attende til Ohiodalen. Claude-Pierre Pécaudy de Contrecoeur sende Joseph Coulon de Jumonville med 30 mann for å stadfeste at Washington hadde invadert fransk territorium. Jumonville og mennene hans forlet Fort Duquesne den 23. mai. Morgonen den 28. mai gjekk Washington til åtak mot dei sovande soldatane med bajonettar, for å ikkje vekke dei. Britane tok livet av 10 soldatar og fanga 21. Jumonville, som var skadd, vart drepen medan han las opp eit krav til Washington. Denne treffinga var starten på striden som etter kvart utvikla seg til sjuårskrigen i 1756.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Battle of Jumonville Glen|Battle of Jumonville Glen]]» frå ,  den 5. juni 2010.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
* 
* 
* 
* 
 
### Referansar
Petter Johnsen Ertzgaard

**Petter Johnsen Ertzgaard** () var ein norsk gardbrukar, kvartermeister og eidsvollsmann frå Stjørdal i Nord-Trøndelag. Han er i dag best kjent som den av eidsvollsmennene som kom lengst nordfrå.

Ertzgaard gjorde teneste som underoffiser i det strindenske kompani frå 1807 til 1817, deltok i 1809 som furer under felttoget i Jämtland. Ertzgaard overtok farsgarden Ersgard i 1816, og dreiv sidan denne.

Ertzgaard vart i 1814 vald til 2. representant frå trondhjemske dragonkorps til riksforsamlinga på Eidsvoll. Han røysta med unionspartiet, men deltok ikkje aktivt i debattane.

Både i 1830 og i 1833 representerte Ertzgaard Nordre Trondhjems amt på Stortinget. På begge tingsamlingane var han medlem av militærkomiteen, i 1833 var han elles medlem av Lagtinget. Som stortingsrepresentant røysta Ertzgaard mellom anna, som ein av få bønder, imot Halvor Olaus Christensen sitt forslag om fast avisporto. Han var valmann frå 1814 til og med 1845.

I 1837 vart Ertzgaard vald inn i det fyrste heradstyret i Stjørdal, var varaordførar 1838 og 1839. Han var i lang tid prestens medhjelpar i Værnes, og medlem av bygdekommisjonen. Forlikskommissær frå 1830.

Ertzgaard var ein nær venn av John Neergaard, og var opphavsmann til det som var skrive på selbudialekt i Neergaards bok *En Odelsmanns Tanker om Norges nærværende Forfatning* («Olaboka»).

Etzgaard døydde på Ersgard i 1848. Ein bauta over han vart reist på kyrkjegarden på Værnes i heimkommunen Stjørdal.

## Kjelder
*Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*Løkken, Hans Olav: *Stjørdalens krønike*, bind II.

## Bakgrunnsstoff
*
*Petter Johnsen Ertzgaard frå Eidsvoll 1814
Slaget ved Fort Beauséjour

**Slaget ved Fort Beauséjour** markerte opninga på ein britisk offensiv i den franske og indianske krigen (den nordamerikanske delen av sjuårskrigen). Frå 3. juni 1755 la ein britisk arme under oberstløytnant Robert Monckton ei omleiring på ein liten fransk garnison ved Fort Beauséjour med mål om å få kontroll over Chignecto-eidet. Å ha kontroll over dette eidet var kritisk for franskmennene, fordi det var den einaste vegen mellom Quebec og Louisbourg på vinterstid. Etter ei to veker lang omleiring, den 16. juni, kapitulerte Louis Du Pont Duchambon de Vergor, kommandanten i fortet. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Battle of Fort Beauséjour|Battle of Fort Beauséjour]]» frå ,  den 5. juni 2010.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
**
Medardus og Gilardus

**Medardus og Gilardus** er ein minnedag feira 8. juni til minne om to franske biskopar:

*Medardus, som var biskop i Noyon nordaust for Paris, og som døydde i 561.  Han vart vernehelgen for vinmarkene og ølbryggjarane.
*Gilardus, som var biskop i Rouen og døydde på 500-talet. Etter gamal folketru vart desse to fødde same dag, vigsla same dag og dei døydde same dag. 

På primstaven er merket ofte ein fiskekrok.

Vêret denne dagen har vore tolka som merket for vêret framover - nokre stader slik at vêret denne dagen var merke for vêret fire veker framover, andre stader slik at vêret denne dagen var merke for vêret i slåttonna.

## Kjelder
*Randi Ekrem (1992): *Primstaven : Tradisjonar og merkedagar*  ISBN 82-992691-0-5
Kolumbamesse

**Kolumbamesse** eller **Kolbjørn med laksen** (også *Kolbein med laksen, festum Columbe abbatis*) er ein messedag feira 9. juni til minne om den irske helgenen Columba, Skottlands apostel.

På primstaven er merket ofte ein fisk, og fisken vart i folketradisjonen tolka som ein laks, sidan laksen går opp i elvane på denne tida.

## Kjelder
* 
*Kolbjørn med laksen i Historisk leksikon
Botolvsmesse

**Botolvsmesse** eller **Botsok** (også *festum Botolphi abbatis*) er ein messedag feira 17. juni til minne om den den heilage Botolv, ein av dei viktigaste helgenane i den anglikanske kyrkja.

I Noreg har dette vore ein særs viktig merkedag, også etter reformasjonan, sidan botolvsmesse var lagtingsdag over heile landet. Dagen vart somme stader i Noreg rekna som helgedag heilt ut på 1800-talet.

På primstaven er merket ein kross, ei krone eller ein bispestav..

## Kjelder
*Randi Ekrem (1992): *Primstaven : Tradisjonar og merkedagar*  ISBN 82-992691-0-5
*Botolfsmesse i Historisk leksikon
Kvitsoleie

**Kvitsoleie** er ei 40-120 cm høg plante som veks i frodige og fuktige lier, spesielt i bjørkebeltet, men også over tregrensa og i låglandet. I Noreg er arten først og fremst utbreidd i Sør-Noreg, frå Vest-Agder i sør og nordover til sør i Nordland. På Sørøya i Finnmark finst ein isolert førekomst. I Jotunheimen er planta funnen opp til 1400 moh.
Elles finst kvitsoleia over store delar av Europa.

Planta har ein høg, snau stengel, store, handdelte blad og langskafta, kvite blomar. Begerblad og kronblad fell tidleg av. Blomstrar omkring juni.

## Kjelder
*Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Platanen-Hahnenfuß|Platanen-Hahnenfuß]]» frå ,  den 5. juni 2010ǔ.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Ugras

**Ugras** er planter som veks ein stad dei er uynskte. Ein kan ha ugras i hagar, i jordbrukssamanheng, i bygd landskap eller vilt i naturen i samanheng med invasive artar.

I åker og eng konkurrerer ugras med nytteplanter ved at dei brukar opp næringsstoff som nytteplantene var tiltenkt og skygger for dei. Ugras fører òg til mat- og fôrplanter vert forureina. I hagar og bed kan ugras i tillegg til å konkurrera bort planter øydeleggja den planlagde utsjånaden. Typiske døme på ugras i Noreg er løvetann, høymol, åkersennep, floghavre, kveke og så bortetter.

## Ugrashandtering

Den mest brukte metoden, særleg innanfor økologisk landbruk mot rot-ugras som kveke, er å harve jorda ofte om våren, slik at kvekerøtene brukar opp energien sin på å nett spire på ny, før han vert harva ned att. 

Ein vanleg metode for å drepa ugras i konvensjonelt landbruk er å nytta plantevernmiddel, med dette fører til spreiing av gift i naturen. 

I radkulturar, som potet og kålrabi, vert ugraset ofte fjerna mekanisk ved hypping og harving med høveleg reiskap. I moderne jordbruk vert dette arbeidet utført med traktor, noko som fører til at jorda vert pakka saman i botnen på rennerne. Dette fører til at regnvatn renn av i staden for å siga ned i jorda. I bratt terreng kan det òg føra til erosjon ved at vatnet fører med seg matjord.

## Kjelder

* Ugras hagegal 
* 

## Bakgrunnsstoff
Anders Hanssen Grønneberg

**Anders Hanssen Grønneberg** () var ein norsk skipper, offiser, gardbrukar og eidsvollsmann.

Grønneberg var fødd i Berg sokn i Brunlanes, der faren var lensmann. Sjølv vart han sjømann, etter kvart skipper. Under napoleonskrigane vart han utnemnd til såkalla månadsløytnant, deltok i erobringa av to engelske kutterar ved Stavern. Slo seg sidan ned på farsgarden som gardbrukar.

I 1814 var Grønneberg utsending frå Larvik grevskap til riksforsamlinga på Eidsvoll. Han deltok ikkje aktivt i forhandlingane, men røysta truleg med sjølvstendepartiet.

Han døydde på garden sin, Ødelund, i Berg sokn i 1819. Det finst ingen bygningar att frå hans tid på garden.

## Kjelder

*Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914, digital utgåve side 307
*
Skogstjerneblom

**Skogstjerneblom** (*Stellaria nemorum*) er ei plante i nellikfamilien. Arten er europeisk i si utbreiing. I Noreg finn ein planta på fuktige stader i skog over heile landet. Til fjells er ho funnen i vierkjerr opp til 1400 meter over havet.

Planta har kvite krypande tæger frå stengelgrunnen. Ho har tynne gulgrøne småhåra blad, der dei nedre blada er langskafta og hjarteforma. For kvar greining vert støtteblada gradvis mindre, det andre paret om lag halvparten av det første. Frøa har låge halvkuleforma vorter. 

Skogstjerneblom blømer omkring juni.

## Kjelder
*Johannes Lid: Norsk-svensk-finsk flora, Det Norske Samlaget, 1985.

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Lundarv|Lundarv]]» frå , og «[[:sv:|Skogstjerneblom]]» frå  den 6. juni 2010.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Tepperot

**Tepperot** er ei plante i rosefamilien som er utbreidd i Europa og Asia.
Ho er vanleg på næringsfattig grunn over det meste av Noreg, men sjeldnare lengst i nord. På Hardangervidda er tepperota funnen opp til 1320 moh.

Planta har ein tjukk klumpete jordstengel med granne stenglar og 3-kopla blad. Stengelblada er om lag utan hår. Blomen har fire kronblad som er litt lengre enn begerblada med mørkgul flekk nedst. Blomstringstida er omkring juni.

## Kjelder

* Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tepperot|Tepperot]]» frå ,  den 6. juni 2010.*  


## Bakgrunnsstoff
*
Paul Steenstrup

**Paul Steenstrup** (**Poul Steenstrup**) () var ein dansk-norsk bergmann, eidsvollsmann og stortingsmann.

Steenstrup var fødd på ein storgard ved Vejle i Danmark, faren var ein proprietær. Han vart student frå Kolding skole i 1790 og studerte etter andreeksamen både mekanikk, mineralogi og medisin. I 1796 kom han til Kongsberg og gjekk på bergseminaret der 1798-1800. Han tok eksamen i 1800 og fekk eit treårig stipend til ei vitskapleg reise til tyske og austerrikske jarnverk og fabrikkar. Ein større del av tida nytta han i Freiberg og Wien.

Etter heimkomsten til Noreg i 1804 fekk Steenstrup 700 riksdalar i vartpengar, inntil han fekk embete. Då Kongsberg Sølvverk vart nedlagt i 1805, fekk han i oppdrag å utarbeide planar for bygging av eit jarnverk i byen. Han stod så for bygginga av ein masomn som vart teken i bruk i 1809. Før dette, kjøpte han den nedlagde myntverkstaden på Kongsberg, og byrja i staden å fabrikere brasianstål. Myntverkstaden vart gjenoppretta i 1807, staten overtok denne mot å dekke Steenstrups kostnader, dessutan vart han inntil vidare myntmeister.

Steenstrup vart bergmeister for Kongsberg i 1811. Staten oppretta i 1814 eit militært ull- og linmanufaktur, etter Steenstrups planar. Omtrents samstundes vart han leiar for Kongsberg Våpenfabrikk, ein fabrikk som kom i stand etter forslag frå han. I 1824 vart dei statlege verksemdene på Kongsberg skild frå kvarandre. Både jarnverket og ull- og linmanufakturet skulle i tillegg drivast i mindre målestokk enn tidlegare. Steenstrup gjekk då ut av leiinga.

1825-27 oppheldt Steenstrup seg for ein stor del i England, der han tok patent på eit dampskipshjul. Reiste så tilbake til Noreg. I 1831 vart Steenstrup bergmeister i Vestre søndenfjeldske distrikt i Noreg. Åra 1833-39 var han øvste leiar av Kongsberg Sølvverk.

Våren 1814 var Steenstrup utsending frå Kongsberg til riksforsamlinga på Eidsvoll i 1814. Der høyrde han til sjølvstendepartiet. Han møtte også på det overordentlege storting 1814, og på Stortinget 1824. På det siste valet vart det klaga, og det vart innleia forhøyr. Fyrst 16. mars 1824 vart valet godkjent, med 45 røyster mot 24. Steenstrup møtte då frå 20. mars, og vart vald inn i komiteen om berg- og skogvesenet, og komiteen om kjøpstadskatten.

Steenstrup døydde på Kongsberg i 1864.

## Kjelder
*Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Popperud, Erling:*Streiftog gjennom Kongsberg Våpenfabrikks historie*
* Bokmålswikipedia

## Bakgrunnsstoff
* Biografi i ''Dansk biografisk Lexikon'' fra 1887-1905 (på dansk)
Carl Stoltenberg

**Carl Peter Stoltenberg** () var ein norsk kjøpmann og eidsvollsmann.

Stoltenberg var fødd i Undrumsdal i Våle i Vestfold, far hans var prest. Sjølv slo han seg ned i Tønsberg som kjøpmann. I mange år sat han i forlikskommisjonen i byen.

I 1814 var Stoltenberg utsending frå Tønsberg til riksforsamlinga på Eidsvoll. Der høyrde han til sjølvstendepartiet. Han var elles med i finanskomiteen. Også på det overordentlege storting 1814 var han representert. 10. oktober 1814 var han medlem av deputasjonen som møtte Kristian Fredrik. Stortingsrepresentant for Tønsberg også i 1815-16, medlem av ti komitear. Mellom dei var komiteen om finans-, skatte-, bank- og pengevesen og komiteen om bergverkslova og Kongsberg Sølvverk. I 1824 representerte han Tønsberg og Holmestrand på Stortinget. Han var då medlem av tollkomiteen, protokollkomiteen og komiteen om kjøpstadskatten.

Stoltenberg døydde i Tønsberg i 1830. Han var far til Matthias Stoltenberg.

## Kjelder
*Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* 

## Bakgrunnsstoff
Daniel Larsson Skjevik

**Daniel Larsson Skjevik** () var ein norsk gardbrukar og eidsvollsmann frå Beitstad i Nord-Trøndelag.

Skjevik var fødd i Solberg sokn i Beitstad, der far hans var gardbrukar. Sjølv tok han underoffisereksamen og vart sersjant, før han tok over farsgarden.

I 1814 var Skjevik utsending frå Første Trondhjemske Infanteri-Regiment saman med Georg Wasmuth til riksforsamlinga på Eidsvoll. Der høyrde han til sjølvstendepartiet.

Skjevik fekk Dannebrogordenens hederstegn i 1808. 

Han døydde på garden sin i Solberg i 1833. I 1914 vart det reist eit minnesmerke over Skjevik og eidsvollsmannen Sivert Bratberg på Solberg gamle kyrkjegard.

## Kjelder
*Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*Biografi på Eidsvoll 1814
*
* Steinkjerleksikonet
* Daniel Larsen Schevig frå Norsk biografisk leksikon
Tiriltunge

**Tiriltunge**  er ei plante i ertefamilien. Ho er utbreidd i Europa, Asia og det nordlege Afrika. I Noreg veks ho i turre bakkar, vegkantar og på kulturmark over heile landet, meir sjeldan lengst nord. På Hardangervidda er ho funnen opp til 1405 m.o.h. 

Planta har blågrøne småblad utan tydelege sidenervar. Oftast tre-fire blomstrar saman. Gule kronblad, litt raudfarga utvendes. Tiriltunga blømer omkring juni.

Tiriltunga lever i symbiose med ein bakterieart, *Rhizobium leguminosarum*, som veks i ertestore knollar på rotsystemet. Denne bakterien har evna til å binde opp nitrogen frå lufta, og nitrogenet er til nytte for tiriltunga. I staden får bakterien vatn og mineralnæring.

## Kjelder

*Wikipedia på norsk bokmål.
*Svensk Wikipedia.
*Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.

## Bakgrunnsstoff

*Den virtuella floran (svenskspråklig)
*Høgskulen i Volda
Peder Pedersson Hjermann

**Peder (Per) Pedersson Hjermann** () var ein norsk gardbrukar og eidsvollsmann frå Lærdal i Sogn og Fjordane.

## Familie
Hjermann var son av bonde og lensmann Peder Pederson Hjermann og Ingeleiv Lassedotter Øvre Eri. Han vart gift med Berte Malene Tomasdotter Dalsøren i Luster i 1775 og tok over over farsgarden. Paret fekk ingen born og Hjermann vart enkjemann i 1806. Han gifta seg på nytt i 1809 med Elsa Sofie Sørensdotter Lem frå Årdal. Dei fekk fem born.

## Yrkesliv
Hjermann var bonde, men i åra 1797-1813 var han også med i forlikskommisjonen. Han var og postopnar ei tid.

## Eidsvoll 1814
I 1814 vart Hjermann fyrst vald til valmann frå Lærdal prestegjeld. Valmennene møtte så i mars månad i Vik til valmøte der det skulle veljast tre av fem representantar for Nordre Bergenhus Amt. Hjermann vart vald saman med sokneprest Nicolai Nielsen frå Holmedal og sorenskrivar Lars Johannes Irgens frå Sogndal.  Dei tre utsendingane reiste saman med representantane frå det infanteriet, Ole Elias Holck frå Alvera og Nils Johannesson Loftesnes, til riksforsamlinga på Eidsvoll. Hjermann slutta seg til sjølvstendepartiet.

Hjermann døydde på garden sin, Stødno, i Lærdal i 1834. Der er reist ein minnestein over han. Hjermann vart gravlagd på Hauge gamle kyrkjegard. Kyrkjegarden vart nedlagt for lenge sidan og der er ingen gravminne der.

## Kjelder
*Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914 Digital utgåve på bokhylla.no, s381
*Kleppa, Hermund: ''Minnestein over Eidsvoll-mannen Peder Hjermann''. Kulturhistorisk leksikon, Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane, 2003
*NRK fylkesleksikon: ''Peder Pederson Hjermann''

## Bakgrunnsstoff
*
*NRK fylkesleksikon: ''Hjermann-slekta på Stødno''
Talleiv Olavsson Huvestad

**Talleiv Olavsson Huvestad** () var ein norsk gardbrukar, eidsvollsmann og stortingsmann frå Skafså i Telemark.

Huvestad var fødd på garden Storåsli i Skafså. I ungdomen var han omgangsskulelærar. Frå 1794 var han gardbrukar på Huvestad i Eidsberg sokn i Lårdal. Han var 1809-30 medhjelpar åt sokenpresten.

I 1814 var Huvestad utsending frå Bratsbergs amt til riksforsamlinga på Eidsvoll. Stortingsrepresentant i 1818, medlem av sju komitear. Mellom dei var komiteen om utvidinga av Holmestrand, og om utlevering av tjuvar mellom Noreg og Sverige. Han skal ha arbeidd målbevisst for å fremje bondeinteressene.

I 1826 tok han kår, døydde på Huvestad i 1847.

## Kjelder
*Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

## Bakgrunnsstoff
*
Gabriel Lund

**Gabriel Lund** () var ein norsk kjøpmann, eidsvollsmann og stortingsmann frå Farsund i Vest-Agder.

Lund vart cand. theol. i 1795, men var aldri prest. Far hans var kjøpmann Jochum Lund i Farsund, og han gjekk inn i handelshuset til faren. Seinare overtok han handelshuset og dreiv det fram til 1830.

I 1814 var Lund utsending frå Lister len til riksforsamlinga på Eidsvoll. Han var då medlem av finanskomiteen. Mange år seinare, 1827, 1828 og 1830 var han stortingsrepresentant frå Lister og Mandals amt. På desse tingsamlingane var han medlem av Lagtinget. I 1827 var han elles medlem av komiteen om fiskeria, og om brennvinsbrenning. Han var og medlem av riksretten. På det overordentlege storting 1828 var han med i reglementskomiteen, i 1830 medlem av komiteen om justis- og politivesen, om brannvesenet i byane og om kjøpstadskatten.

Lund vart i 1830 postmeister i Trondheim. Han døydde der to år seinare.

## Kjelder
*Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

## Bakgrunnsstoff
*
Soay

**Soay** er namnet på fleire vestskotske øyar. Namnet kjem frå norrønt *so-ey* og tyder 'saueøy'. Den skotsk-gæliske skrivemåten av namnet er Sòdhaigh.

* Soay i St Kilda. Den primitive sauerasen soay kjem herfrå.
* Soay i Indre Hebridane, sørvest for Skye
* Soay Mòr og Soay Beag er to naboøydar i dei ytre Hebridane.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Soay|Soay]]» frå ,  den 6. juni 2010.*
Lokalavis

Ei **lokalavis** er ei avis med eit avgrensa geografisk nedslagsfelt.

Det finst små og store lokalaviser, men sams for dei fleste er at dei dekkjer ein eller nokre få kommunar, ein by eller ein region. Dei fleste norske aviser er lokalaviser.

Når ei lokalavis blir svært stor må ho ofte måtta reklassifiserast til regionavis. Nokre aviser kan karakteriserast som både lokalavis og regionavis. Dei største avisene er riksaviser.

Mange av dei minste lokalavisene i Noreg er medlem av interesseorganisasjonen Landslaget for Lokalaviser. Dei fleste av dei øvrige avisene er medlem av tarifforganisasjonen Mediebedriftenes Landsforening (MBL).
Nils Johannesson Loftesnes

**Nils Johannesson Loftesnes** () var ein soldat, gardbrukar og eidsvollsmann frå Sogndal.

I 1814 var Loftesnes musketer i sogndalske kompani. Kompaniet var ei avdeling av 2. bergenhusiske infanteriregiment, og Loftesnes vart om våren vald til å representere regimentet ved riksforsamlinga på Eidsvoll saman med kompanisjef Ole Elias Holck. Han høyrde der til sjølvstendepartiet.

Loftesnes tok over farsgarden i Sogndal og dreiv denne ei tid. Seinare kjøpte han ein annan gard i heimbygda og busette seg der. Der døydde han i 1848.

## Kjelde
*Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

## Bakgrunnsstoff
*
Regionavis

Ei **regionavis** er ei avis med eit avgrensa geografisk nedslagsfelt, men større enn for ei lokalavis. I Noreg vil ei regionavis typisk dekkja eit eller fleire fylke. Kjende regionaviser er mellom anna Nordlys, Adresseavisen, Bergens Tidende, Fædrelandsvennen og Stavanger Aftenblad. 

Andre avistypar er 
* riksaviser som anten kan vera ei avis med stort opplag og brei dekking, eller ei mindre riksspreidd kommentaravis
* lokalaviser som dekkjer distrikt eller enkeltkommunar
Riksavis

Ei **riksavis** er ei avis med eit nasjonalt geografisk nedslagsfelt, både redaksjonelt og i høve til spreiing av opplaget. Både store og små aviser kan difor vera riksaviser. Regionaviser dekkjer mindre område, medan lokalaviser dekkjer distrikt eller enkeltkommunar.

Nokre av dei mest kjende norske riksavisene er:

* Verdens Gang
* Dagbladet
* Aftenposten
* Vårt Land
* Klassekampen
* Nationen
Milan Jovanović

**Milan Jovanović** () er ein serbisk fotballspelar. Frå 2011/12-sesongen spela han for Anderlecht i den belgiske fotballigaen, og det serbiske landslaget. Han vart kåra til årets spelar i Belgia for 2009 då han spelte for Standard Liège. Sommaren 2010 går han til Liverpool på ein gratis overgang. Jovanović debuterte for Serbia sitt A-landslag 2. juni 2007 i ein kamp mot Finland, og skåra eitt av måla i kampen.
Sandetorjå

**Sandetorjå** er eit kjøpesenter i Hjelmeland kommune. Kjøpesenteret vart opna i november 1999, like ved ferjestøa på Sande i Hjelmeland sentrum. Tidlegare har kaféen Hjelmen Drøseri og seinare pizzarestauranten Kobbarverket vore her, men beggje desse har avvikla drifta her.
Sandetorjå er lokale for følgjande butikkar og kontor:
* *COOP Prix Hjelmeland* - daglegvarebutikk
* *Blomsterhjørna Hjelmeland* - blomar og gåver
* *Enkel Bygg og Butikk* - sport, jernvare, interiør, måling og byggjevarer
* *Hårsveisen* - frisør
* *Gjil Aktivitetssenter* - treningsstudio
* *Hjelmeland EDB Regnskap* - rekneskapsføring
Radosav Petrović

**Radosav Petrović** () er ein serbisk fotballspelar. Han har spela for Blackburn i engelsk Premier League, og det serbiske landslaget. Han vart seriemeister i Serbia med Partizan i 2009 og 2010. Han fekk A-landslagsdebuten sin mot Sør-Afrika 12. august 2009.
Åkerminneblom

**Åkerminneblom** (*Myosotis arvensis*) er ei plante i rubladfamilien. Ho er utbreidd i Europa, Asia og det nordlege Afrika. I Noreg veks ho i åkrar og bakkar over mykje av landet. 

Åkerminneblom er 20-30 cm høg, eittårig, med fruktskaft som er dobbelt så langt som begeret. Han har oftast 3 mm breie blomar, og blømer kring juni.

## Kjelder
* Svensk Wikipedia.
* Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.
Nikola Žigić

**Nikola Žigić** () er ein serbisk fotballspelar. Frå 2010/11-sesongen spela han for Birmingham City i engelsk Premier League, og det serbiske landslaget. Han vart toppskårar i toppdivisjonen i Serbia og Montenegro i 2004, då han spelte for Raude Stjerne, og vart seriemeister med Raude Stjerne i 2004 og 2006. Han vart kåra til årets spelar i Serbia i 2003, 2005 og 2006.
Samuel Inkoom

**Samuel Inkoom** () er ein ghanesisk fotballspelar som har spela i forsvar for Basel i den sveitsiske fotballigaen, og for det ghanesiske landslaget. Han vart seriemeister med Basel i 2010. Han debuterte for Ghana sitt A-landslag 20. november 2008 mot Tunisia.
Asamoah Gyan

**Asamoah Gyan**, () er ein ghanesisk fotballspelar som har spela i angrep for Sunderland i engelsk Premier League, og for det ghanesiske landslaget. Gyan skåra det raskaste målet som nokon gong er skåra i eit fotball-VM, då han skåra mot Tsjekkia etter 68 sekund under fotball-VM i 2006. Dette var også Ghana sitt første mål i noko fotball-VM. Gyan debuterte for Ghana sitt A-landslag 19. november 2003 mot Somalia, og skåra også i den kampen.
Olav Knutsson Tveiten

**Olav Knutsson Tveiten** () var ein norsk lærar, lensmann, gardbrukar og eidsvollsmann frå Valle i Aust-Agder.

Han var fødd og oppvaksen på garden Nordigard Tveiten i Valle. Frå 1776 var han omgangsskulelærar i Valle, eit yrke han hadde fram til 1785. Deretter vart han i 1786 lensmann, eit ombod han hadde til 1837, like før han døydde. Som lensmann vart han halden for rettvis, uavhengig, og med forståing for folks vanskelege kår. Lensmannsfolket var gjestfrie, også mot dei årvisse fantefylgja. År 1788 tok han over farsgarden og dreiv denne. Han dreiv også som driftekar og handelsmann. Om sommaren låg han då i heiane med kyr og sauer. Hausten barst det til byen for sal. I byen selde han elles både kjøt og smør.

Tveiten var ein sterk kar, vel likt, kjent som ein som treivst i godt drikkelag. Under eit barselgilde på Brokke i 1797 kom han i slagsmål med Torjus Rysstad. Torjus vart drepen, og Tveiten vart i fyrste omgang dømd. Seinare vart han frikjend i Høgsterett, då retten kom til at han hadde handla i nødverje. Tveiten kunne halde fram som lensmann, men vart i ettertid aldri den same.

I 1814 var Tveiten utsending frå Råbyggelaget til riksforsamlinga på Eidsvoll. Der var han mellom dei fyrste som gjekk i forsvar for odelsretten. Han høyrde til sjølvstendepartiet, og gav som mange av bøndene si støtte til Christian Magnus Falsen og Kristian Fredrik. Under handsaminga av rang og ordenar somna han, og vart vekt til avrøystinga. Bramfritt spurde han då kva Falsen hadde røysta, og røysta så sjølv for same forslaget. 17. mai 1814 var han medlem av deputasjonen som møtte Kristian Fredrik og melde frå om kongevalet. Med ein liketil veremåte og tale, skal han sjarmert den nyvalde kongen så vidt at Tveiten fekk ein gullring og eit gullur, samt lova kår for borna hans om dei nokon gong skulle trenge det. I fylgje Johannes Skar vart det innfridd av Stortinget, fordi kongen så hadde lova.

Tveiten døydde på garden sin i Valle i 1837. På kyrkjegarden ved Valle kyrkje står ein grovhogd bautastein av granitt med namnet hans og minneordet “Bonden skal ha sin odel”.

## Kjelder
*Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
*Olav Knutsson Tveiten sine etterkommarar på eidsvollsmenn.no
*Store norske leksikon http://www.snl.no/.nbl_biografi/Olav_Knutsson_Tveiten/utdypning
Peder Johnsen

**Peder Johnsen** () var ein norsk skipper og eidsvollsmann fødd i Dypvåg i Aust-Agder.

Johnsen var underoffiser i sjøforsvaret. Ei tid rekneskapsførar ved Kristiansands verft, før han vart skipper. I 1814 var Johnsen utsending frå sjødefensjonen (sjøforsvaret) til riksforsamlinga på Eidsvoll. Han høyrde til sjølvstendepartiet.

Han døydde i Kristiansand i 1836.

## Kjelde
*Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

## Bakgrunnsstoff
*
Anthony Annan

**Anthony Annan** () er ein ghanesisk fotballspelar som hausten 2011 spela for Vitesse i nederlandsk Eredivisie på lån frå Schalke 04 i tysk Bundesliga, og for det ghanesiske landslaget. Annan vart seriemeister i Noreg med Stabæk i 2008, der han var på lån frå Start. Han spelte ikkje heile sesongen for Stabæk, då han vart kjøpt av Rosenborg for 10 millionar kroner 31. august 2008. I januar 2011 vart han kjøpt av tyske Schalke for om lag 2,5 millionar euro. Han vart seriemeister med Rosenborg i 2009. Han debuterte for Ghana sitt A-landslag 27. mars 2007 i ein kamp mot Brasil.
Pål Torsson Harildstad

**Pål Torsson Harildstad** () var ein norsk lærar, sersjant, gardbrukar og eidsvollsmann.

Harildstad var fødd i Heidal i Oppland. I ungdomen var han omgangsskulelærar i fire år. Sidan vart han underoffiser og deltok i 1788 i felttoget mot Sverige. Frå 1794 var han gardbrukar på garden Åmot i Kvam i Oppland. Her vart han ein føregangsmann i hagebruk.

1807-15 var Harildstad kommandersersjant i kvamske regiment, deltok i slaget ved Toverud i 1808. Utnemnd til dannebrogsmann for innsatsen. I 1814 var Harildstad utsending frå oplandske regiment til riksforsamlinga på Eidsvoll. Han slutta seg der til sjølvstendepartiet.

Harildstad døydde på garden sin i Kvam i 1843.

## Kjelder
*Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

## Bakgrunnsstoff
*
Michel Vorm

**Michel Vorm** () er ein nederlandsk fotballspelar. Han har spela som keeper for Swansea og har òg landskampar for Nederland. Han debuterte for A-landslaget 19. november 2008 i ein 3-1-siger over Sverige.
Sivert Pålsson Bratberg

**Sivert Pålsson Bratberg** () var ein norsk lærar, gardbrukar og eidsvollsmann frå Solberg sokn i Beitstad i Nord-Trøndelag.

Bratberg var i yngre år omgangsskulelærar i Solberg. Sidan var han gardbrukar på garden Velde i heimbygda. I 1814 var han utsending frå Nordre Trondhjems amt til riksforsamlinga på Eidsvoll.

Det er noko uklårt kva for eit parti han stemde med, Eidsvoll 1814 oppgjer at det er ukjend og Store norske leksikon skriv at han moglegvis tilhøyrde Sjølvstendepartiet.

Han døydde på garden sin sommaren 1816, etter å ha vorte sparka av ein hest.

I 1914 blei det reist eit minnesmerke over Bratberg og eidsvollmannen Daniel Larsson Skjevik på Solberg gamle kyrkjegard på Beitstad i Steinkjer.

## Referansar
Ole Rasmussen Apeness

**Ole Rasmussen Apeness** () var ein norsk soldat, lensmann, gardbrukar og eidsvollsmann.

Apeness var frå Borre i Vestfold. Han vart soldat i 1783, og deltok i felttoget mot Sverige i 1788. Sidan var han underoffiser i fem år. År 1794 vart han lensmann i Borre, eit ombod han hadde i 30 år. Han kjøpte då, 1824, ein gard i Sem, og budde der resten av livet. 1808-45 var han med i forlikskommisjonen. Apeness var haugianar og ein leiarskikkelse i heimbygda si.

I 1814 var Apeness utsending frå Jarlsberg grevskap til riksforsamlinga på Eidsvoll. Han røysta med unionspartiet.

## Kjelder
*Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

## Bakgrunnsstoff
*
* Kjell Jakobsen: «Apeness-slekten, gården og dens omgivelser» , *Borreminne*, årsskrift for Borre Historielag, 1993
Gregory van der Wiel

**Gregory van der Wiel** () er ein nederlandsk fotballspelar. Han har spela i forsvar for Ajax og har òg landskampar for Nederland. Han vart kåra til årets unge spelar i Nederland i 2010. Han debuterte for Nederland sitt A-landslag 11. februar 2009 som innbytar i ein kamp mot Tunisia.
Omund Bjørnsson Birkeland

**Omund Bjørnsson Birkeland** () var ein norsk gardbrukar og eidsvollsmann frå Nord-Audnedal i Vest-Agder.

Birkeland var fødd i Konsmo sokn i Nord-Audnedal. Han var underjeger ved vesterlenske infanteriregiment i tida før 1814. 1814 vart han vald til utsending frå regimentet til riksforsamlinga på Eidsvoll. Der var han lite aktiv i forhandlingane, men det er kjent at han røysta med unionspartiet.

Nokre år etter 1814 tok Birkeland over farsgarden i Konsmo, og budde der sidan. Han vart ofte nytta i kommunale ombod.

## Kjelder
*Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914, digital utgåve side 98
*
Demy de Zeeuw

**Demy de Zeeuw** () er ein nederlandsk fotballspelar. Han ha spela for Spartak Moskva i den russiske fotballigaen og det nederlandske landslaget. Han vart seriemeister i Nederland med AZ i 2009. Han var med i troppen då Nederland vann U21-EM i 2006. De Zeeuw debuterte for Nederland sitt A-landslag 28. mars 2007 i ein EM-kvalifiseringskamp mot Slovenia.