open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maskinpistolen PPD

Maskinpistolen **PPD** vart utvikla i Sovjetunionen av Vasilij Degtyarjov. Han var i stor grad ei etterlikning av den tyske Bergmann MP28, men skulle bruke den nye sovjetiske pistolpatronen 7.62x25mm Tokarev.

PPD bruka eit stort trommemagasin kopiert frå den finske M31 Suomi, men kunne òg bruke eit vanleg boksmagasin. 

PPD vart teken i bruk av Den raude armeen i 1935 som PPD-34. I 1938 og 1940 vart han litt endra, slik at vi får type-nemningane PPD-34/38 og PPD-40. Men PPD var for komplisert og dyr å produsere i store tal, og vart under krigen erstatta av PPSh-41, som var både betre og billegare. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:PPD-41|PPD-41]]» frå ,  den 22. juni 2009.*  

## Bakgrunnsstoff
* Basic notes on PPD-34 and PPD-40 - in Russian language 
* ППД-1934\38\40 - PPD-34, PPD-38 and PPD-40 - in Russian language
* Finnish Army Submachine Guns
Operasjon Barbarossa

**Operasjon Barbarossa** (på tysk *Fall Barbarossa*, jamfør Fredrik Barbarossa, "Fredrik Raudskjegg") var kodenamnet for Nazi-Tyskland sin invasjon av Sovjetunionen under andre verdskrigen, og er den første delen av krigen i aust, i Russland kalla Den store fedrelandskrigen. Åtaket byrja 22. juni 1941.

Operasjon Barbarossa (som eigentleg berre var kodenamnet for sjølve *invasjonen*, ikkje heile krigen) var innleiinga til ein nesten fire år lang krig mellom Nazityskland og Sovjetunionen.

Denne krigen var i særklasse den største krigsskodeplassen under andre verdskrigen og blir allment sedd på som den blodigaste konflikten i historia mellom to statar, med minst 30 millionar dødsoffer, eller minst 75% av alle dødsoffer i den europeiske delen av andre verdskrigen. Om lag 4,3 millionar av totalt 5,3 millionar tyske soldatar som mista livet i andre verdskrigen døydde under eller etter krigen mot Sovjetunionen. På sovjetisk side døydde i tillegg til eit stort tal soldatar òg svært mange sivile, på grunn av den folkemordariske nazistiske okkupasjonspolitikken i aust.

## Kjelde
I hovudsak svensk wikipedia, art. Operation Barbarossa, 22. juni 2009.
Grigorij Mjasojedov

**Grigorij Grigorjevitsj Mjasojedov** () var ein russisk kunstmålar og gravør, og ein av dei leiande representantane i Peredvizjnikij-gruppa.

Mjasojedov var fødd i Pankovo, eit nybyggarområde i anten Orjol eller Tula-guvernementet. Faren, ein godseigar av landadelsætt, var forfattar av *Statistisk-økonomisk oversyn for den sørlege delen av Tula-guvernementet*, utgitt i 1849.

Mjasojedov studerte kunst ved St. Petersburgs kunstakademi i 1853-63. Han var på visittar til Frankrike, Tyskland, Spania og Italia, men var til vanleg busett i St. Petersburg. Sine siste dagar budde Mjasojedov på herregarden sin Pavlenki i Poltava.

Mellom dei fremste verka hans er *Landdagsbøndene et middagsmat*, *Grigorij Otrjepjevs flukt frå serveringstad (*kortsjma*) på grensa mot [[Litauen]]* og *Slåttefolk*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Grigoriy Myasoyedov|Grigoriy Myasoyedov]]» frå ,  den 22. juni 2009.*
Kognitiv grammatikk

**Kognitiv grammatikk** er den lingvistiske teorien som fyrst blei fullstendig presentert i tobandsverket *[[Foundations of Cognitive Grammar]]* (1987–1991) av den amerikanske lingvisten Ronald W. Langacker (1942–). Kognitiv grammatikk er ein variant av *[[kognitiv lingvistikk]]*.

## Ronald Langacker sin definisjon av kognitiv grammatikk
Ronald W. Langacker karakteriserer i *[[Foundations of Cognitive Grammar]]* (band I, s. 57) ein grammatikk med desse orda:
* A structured inventory of conventional linguistic units
* Eit strukturert inventar av konvensjonelle språklege einingar
Nedanfor følgjer nærmare definisjonar og forklaringar på dei ulike delane av denne karakteristikken, som står sentralt i det kognitive synet på kva ein grammatikk er.
### Einingar
Ei eining er ein kognitiv struktur som ein person meistrar så godt at ho/han kan aktivere ho meir eller mindre automatisk, utan at ho/han treng å rette merksemd mot delane. Ei eining er så godt innprenta (engelsk *entrenched*) at ho kan aktiverast som ein heilskap og prosesserast meir eller mindre automatisk. Ein kan òg kalle eininga for ein *kognitiv rutine*.
Det er ikkje noko som er særskilt språkleg eller lingvistisk ved ei eining. Når vi til dømes lærer å skrive, må vi øve inn fleire rørsler som i fyrstninga er ganske vanskelege å få til, og vi må konsentrere oss om kvar minste detalj. Etter kvart blir lengre og lengre handlingssekvensar til vanar – sekvensane blir automatiserte, og vi treng ikkje konsentrere oss om kvar vesle del. Merk til dømes kor godt innøvd signaturen vår er. I staden for å lære å skrive kunne vi ha valt til dømes å lære å køyre bil eller å lære å spele piano.

### Språklege einingar
### Konvensjonelle språklege einingar
### Eit inventar av konvensjonelle språklege einingar
### Eit strukturert inventar av konvensjonelle språklege einingar

## Fotnotar
Ronald W. Langacker

**Ronald Wayne Langacker** () er ein amerikansk lingvist fødd i Fond du Lac i Wisconsin. Langacker er best kjend som ein av grunnleggjarane av kognitiv lingvistikk og skaparen av kognitiv grammatikk. Han er professor emeritus ved University of California i San Diego. 

## Biografi
Langacker fekk BA-graden i fransk i 1963, MA-graden i lingvistikk i 1964 og Ph.D.-graden i lingvistikk i 1966, alle ved University of Illinois i Urbana-Champaign. Frå 1966 til 2003 var han professor i lingvistikk ved University of California i San Diego. Frå 1997 til 1999 var han president i International Cognitive Linguistics Association. Han har vore med i to doktorgradskomitear ved Universitetet i Oslo, for Tore Nesset (1997) og Bjørghild Kjelsvik (2008).

## Viktige publikasjonar
Langacker har skrive desse bøkene (omsetjingar til andre språk og bøker som han berre er utgjevar for, er ikkje tekne med):
# *Language and its Structure.* New York: Harcourt, Brace, and World. 1968. Second edition: *Language and its Structure.* New York: Harcourt Brace Jovanovich. 1973.
# *Fundamentals of Linguistic Analysis.* New York: Harcourt Brace Jovanovich. 1972.
# *Non-Distinct Arguments in Uto-Aztecan.* Berkeley and Los Angeles: University of California Press. 1976. University of California Publications in Linguistics 82.
# *Studies in Uto-Aztecan Grammar*, vol. 1, *An Overview of Uto-Aztecan Grammar*. Dallas: Summer Institute of Linguistics and University of Texas at Arlington. 1977. Publications in Linguistics and Related Fields 56.
# *Foundations of Cognitive Grammar*, vol. 1, *Theoretical Prerequisites*. Stanford: Stanford University Press. 1987. Paperback edition: 1999.
# *Concept, Image, and Symbol: The Cognitive Basis of Grammar.* Berlin and New York: Mouton de Gruyter. 1990. Cognitive Linguistics Research 1. Paperback edition: 1991. Second edition: 2002.
# *Foundations of Cognitive Grammar*, vol. 2, *Descriptive Application*. Stanford: Stanford University Press. 1991. Paperback edition: 1999.
# *Grammar and Conceptualization.* Berlin and New York: Mouton de Gruyter. 1999. Cognitive Linguistics Research 14. Paperback edition: 2000.
# *Ten Lectures on Cognitive Grammar.* Beijing: Foreign Language Teaching and Research Press. 2007. Eminent Linguists Lecture Series.
# *Cognitive Grammar: A Basic Introduction.* New York: Oxford University Press. 2008.
# *Investigations in Cognitive Grammar.* Berlin and New York: Mouton de Gruyter. To appear. Cognitive Linguistics Research 42.

## Bakgrunnsstoff
* Heimesida til Ronald W. Langacker ved University of California i San Diego
* International Cognitive Linguistics Association
Jakop Storhaug

**Jakop Storhaug** () er ein norsk fotballspelar som spelar for Bryne FK. Han spelar midtbane og har draktnummer 18. Han kom til Bryne i 2008. Han har tidlegare spelt for Vidar.

## Bakgrunnsstoff
* Spelarprofilen på B-gjengen, www.b-gjengen.com
Norsk foreining for kognitiv lingvistikk - NORKOG

**Norsk foreining for kognitiv lingvistikk - NORKOG** er ein organisasjon for «alle som identifiserer seg med kognitiv lingvistikk». NORKOG blei stifta på nasjonale sommarseminaret i kognitiv lingvistikk våren 2008. NORKOG er med på å arrangere det årlege kognitive sommarseminaret og skal drive aktiv lingvistisk terminologibyggjing på norsk. Foreininga ynskjer å bli med i ICLA, International Cognitive Linguistics Association.

## Fotnotar


## Bakgrunnsstoff
* Nettsidene til NORKOG
Vasilij Maksimov

**Vasilij Maksimovitsj Maksimov** () var ein russisk kunstmålar, eit framståande medlem av Peredvizjnikij-gruppa.

## Bakgrunn

Maksimov vart fødd inn i ei bondefamilie i landsbyen Lopino nær Novaja Ladoga. Tidleg vart han foreldrelaus, arbeidde så i ein verkstad der dei framstilte og selde ikonmåleri. Der lærte han å måle. I 1863 tok han til ved Det keisarlege kunstakademiet i St. Petersburg. Året etter vart han medlem av eit kunstnarartell danna av P.N. Krestonovtsev, etter døme av Ivan Kramskoj. Artellet eksisterte berre eit år og vart så oppløyst. Maksimov måla *Sjukt barn* (1864) på den tid, eit bilete som akademiet belønna med ein gullmedalje.

Maksimov fullførte alle kursa ved akademiet på berre tre år. I 1865 avslo han (slik gruppa på 14 leia av Ivan Kramskoj tidlegare hadde gjort) å take del i tevlinga til akademiets store gullmedalje. Han argumenterte med at han ikkje trong studere utlands (det var ein del av prisen), han ville heller studere den russiske landsbyen. Etter han hadde avlagt alle prøvene ved kunstakademiet flytta han til landsbyen Sjubino i Tver-guvernementet. Han måla der bilete frå bondelivet, og tente elles til livets opphald som målerilærar i ein høgadelsfamilie.

## Bondemålar

Maksimovs måleri *Bestemors forteljingar* (1867) vart vist på ei Peredvizjnikij-utstilling, der det vann ein pris og vart kjøpt av Pavel Tretjakov. I 1872 fekk han innpass i Peredvizjnikij-gruppa, og vart snøgt eit av gruppas mest prominente og urikkelege medlemer. Ilja Repin omtala Maksimov som «den mest unknuselege steinen i fundamentet til *peredvizhnechestvo*». Maksimov måla mange bilete frå bondebefolkningas kvardag.

Måleri i den realistiske stilen var ikkje lengre mote i Maksimovs seinare leveår. Han heldt likevel fram med å måle bilete som i all hovudsak henta motiv frå bondelivet. Til desse fanst det knapt kjøparar, og kunstnaren levde eit liv i fattigdom og sjukdom.

Han døydde i St. Petersburg.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vassily Maximov|Vassily Maximov]]» frå , den 22. juni 2009.*
Miguel Najdorf

**Miguel Najdorf**, opphavleg polsk **Mendel (Mieczysław) Najdorf** (), var ein opphavleg polsk, seinare argentinsk stormeister i sjakk. 

Sjakkopninga Najdorf-varianten i siciliansk forsvar er kalla opp etter han. Dette er ei av dei aller mest populære sjakkopningane. 

Najdorf var fødd i Grodzisk Mazowiecki nær Warszawa. Han fekk opplæring av Savielly Tartakower, som han alltid kalla «læraren min». Ut over på 1930-talet etablerte han seg som ein av dei aller beste spelarane i Polen, og spelte på Polen sine lag under sjakkolympiadane (lag-VM i sjakk) i 1935, 1936, 1937 og 1939. 

Då den andre verdskrigen braut ut i september 1939, som følgje av at Tyskland invaderte Polen, spelte han på Polen sitt lag i sjakkolympiaden i Buenos Aires. Najdorf var jødisk, og valde då sjakk-OL var slutt, saman med mange andre av spelarane i turneringa, å bli verande i Argentina. 

Ut over på 1940-talet etablerte han seg som ein av dei fremste spelarane i verda. Først ved sterke resultat i turneringar i Argentina, og etter krigen i større turneringar elles i verda. 

I 1950 spelte han i kandidatturneringa for å kåre utfordraren til verdsmeisterskapen i sjakk, og vart nummer fem. Tre år seinare, i kandidatturneringa i Zürich i 1953, kom han på sjette plass. 

Najdorf vann mange store turneringar, også seinare i karrieren, for eksempel i Mar del Plata 1961 og i Havana 1962 og 1964. Han deltok med gode resultat i 11 sjakkolympiadar for Argentina, frå 1950 til 1976. Najdorf var også ein framifrå blindsjakkspelar.

Då Verdssjakkforbundet FIDE i 1950 innførte tittelen Internasjonal stormeister i sjakk var Najdorf ein av dei 27 første som vart tildelt denne tittelen.

Miguel Najdorf spelte ikkje sjakk profesjonelt på heiltid. Han hadde i Argentina ei suksessrik karriere i forsikringsbransjen. Han var likevel i mange år ein av dei fremste spelarane i verda. 

Najdorf var ein munter person, og kjend for å vere kjapp i replikken. Eit eksempel: Då han omtalte motstandaren Mikhail Tal i ein kamp som blei arrangert mellom Sovjetunionen og resten av verda i 1970, sa han: «Viss Spasskij (dåverande verdsmeister) ofrar ei brikke, kan du like gjerne gi opp med ein gong. Men viss Tal ofrar ei brikke, bør du spele vidare, for han kan finne på å ofre ei til, så ei til, og til slutt ... kven veit?»

Miguel Najdorf døydde i Málaga, Spania.

## Bakgrunnsstoff
* Miguel Najdorf sine parti på chessgames.com
* 20 stillingar frå Najdorf sine parti

## Fotnotar
Skulefritidsordning

**Skulefritidsordning**, forkorta til **SFO**, er eit friviljug, kommunalt tilbod om barnepass for elevar på 1. til 4. årstrinn i barneskulen i Noreg. Born med spesielle behov har plass fram til 7. klasse. Kvar kommune har si eiga skulefritidsordning.

Føresette som treng barnepass lengre enn skuletida, til dømes grunna eigen jobb, kan la borna gå på SFO før og etter vanleg skuletid, ofte frå klokka 07.00 til skulestart og frå skuleslutt til 17.00 kvar skuledag. SFO har vanlegvis stengd i romjola, påskeveka og i fellesferien i juli. Sjølv om skulefritidstilbodet som oftast føregår i lokala åt skulen og rektor er formelt ansvarleg, er det ikkje eit pedagogisk tilbod med undervisning. I staden kan borna leika, spela, gjera formingsaktivitetar, lesa lekser etc. under oppsyn av vaksne. Borna får også mat på SFO.

Innhaldet samt organiseringa er eit kommunalt ansvar, men det eksisterer også private skulefritidsordningar.

Frå 1950- til 1980-talet var det såkalla fritidsheimar i Noreg. Desse var ikkje knytt til skulen. Mot slutten av 1980-åra vart dei erstatta av SFO. Skulefritidsordningane er lovfeste i opplæringslova av 1998 og vert finansierte med foreldrebetaling, øyremerkte statlege tilskot til kommunane og eventuelle lokale tilskot.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:no:Skolefritidsordning]]» frå , den 22. juni 2009.*
Metal Gear Solid

, ofte stytta *MGS*, er eit snikespel der ein styrer ein amerikansk supersoldat som forsøker å stoppa ei terroristgruppe kalla FOXHOUND. Spelet blei svært godt tatt imot, og selde 6 millionar eksemplar verda rundt.
Abram Arkhipov

**Abram Jefimovitsj Arkhipov** () var ein russisk kunstmålar av den realistiske skulen. Han var medlem av kunstnarfellesskapet Peredvizjnikij så vel som Russlands Kunstnarforeining.

## Liv
Arkhipov var fødd i landsbyen Jegorovo i Rjazan oblast, i ei religiøs, russisk-ortodoks familie. Han forlet heimstaden i 1877 for å ta til ved Moskvas skule for måling, arkitektur og bilethogging. I Moskva kom han under formyndarskap frå ulike russiske målarar, der i mellom Vasilij Perov, Vasilij Polenov og Vladimir Makovskij. I 1883 tok Arkhipov til å studere ved Det keisarlege kunstakademiet i St. Petersburg. Han oppheldt seg der i to år, før han returnerte til Moskva og fullførte kunststudiane der.

Arkhipov vart med i kunstnarfellesskapet Peredvizjnikij i 1889, og slutta seg til Russlands Kunstnarforeining i 1903.

## Virke
Russiske kvinners liv er eit tema som går att i hans kunstverk. Somme av måleria hans basert på ideretninga realismen, skildrar fælslege trekk frå dagleglivet til kvinner. Arkhipov måla også fleire bilete av bondekvinner i landsens Russland. Han syner dei fram i livfulle, tradisjonelle kjolar og nasjonaldrakter. Til liks med andre i Russlands Kunstnarforeining måla Arkhipov jamleg en plein air. Han reiste og til Nord-Russland og kysten av Kvitsjøen og måla scener der.

Arkhipov underviste ved Moskvas skule for måling, arkitektur og bilethogging, der han tidlegare hadde studert. Arkhipov melde seg inn i Kunstnarforbundet i det revolusjonære Russland i 1924, og i 1927 vart han tildelt tittelen Folkets kunstnar av Sovjetunionen.

Arkhipov døydde i Moskva i 1930.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Abram Arkhipov|Abram Arkhipov]]» frå , den 22. juni 2009.* 
 

## Bakgrunnsstoff
Bordgang

**Bordgang**, også kalla **bordomfar** eller berre **omfar**, er ei rad med bord i ein klinkbygd trebåt. Borda går frå stamn til stamn. Båe sider av båten vert rekna med i ein bordgang. Nedste bordgangen er festa til kjølen. På klinkbygde båtar vert kvar bordgang lagd litt nedover bordgangen under og klinka til han med båtsaum. På kravellbygde båtar ligg borda butt i butt og båtsia vert slett. Borda i ein bordgang vert oftast skøytte for å nå heile båtlengda. Då vert båe endane som skal skøytast saman skråskorne. Når dei vert festa i båten, vert dei samanklinka med båtsaum. Ein slik skøyt vert ofte kalla ei *skarving*. Det bakre bordet vert sett på først. Når det fremre kjem på, ligg det utanpå i det skråskorne skøyten. Då vert ikkje vatn innpressa under fart. 

I ein klinkbygd båt har kvart omfar sit eige namn. Desse namna varierer ein god del mellom ulike båtbyggjarområde. 
## Kjelde
* Norsk Allkunnebok band II 1951
Town of Fond du Lac

**Town of Fond du Lac** er ein by som ligg i Fond du Lac County i delstaten Wisconsin i USA. Dei fyrste europearane («kvite») slo seg ned på staden i 1836. Folketalet var 2&nbsp;027 ved folketeljinga i 2000. Det meste av storbyen Fond du Lac ligg i Town of Fond du Lac. Namnet *Fond du Lac* er fransk og tyder 'botnen av innsjøen', og kjem av at staden ligg ved sørenden av Lake Winnebago.
Fond du Lac

**Fond du Lac** er ein by i Fond du Lac County i delstaten Wisconsin i USA. Folketalet var 42,203 ved folketeljinga i 2000. Namnet er fransk for 'botnen av innsjøen', og kjem at staden ligg ved sørenden av Lake Winnebago. Byen grensar til Town of Fond du Lac.

## Kjende folk frå Fond du Lac
*Les Commo, countrysongar og gitarist
*Ken Criter, fotballspelar
*Travis Diener, korgballspelar
*King Camp Gillette, forretningsmann, barberbladprodusent
*Don Gorske, Big Mac-entusiast
*Ronald W. Langacker, lingvist
*Leslie Lemke, vidgjeten blind, autistisk «savant» og musikar
*Scott Lindroth, komponist og musikkprofessor
*Cory Gene Raymer, forballspelar
*Jason Witczak, forballspelar

## Bakgrunnsstoff
*Nettstaden til City of Fond du Lac
International Cognitive Linguistics Association

**International Cognitive Linguistics Association** (ICLA), som er den internasjonale sambandet for kognitiv lingvistikk, blei skipa i 1990. Planane om å skipe ICLA blei lagde fram på eit symposium i Duisburg våren 1989, organisert av René Dirven. På dette symposiet blei det òg teke initiativ til å starte tidsskriftet *[[Cognitive Linguistics]]* og monografserien Cognitive Linguistics Research (CLR). I ettertid har Duisburg-symposiet blitt kalla *First International Cognitive Linguistics Conference*, og seinare har ein International Cognitive Linguistivs Conference (ICLC) blitt halden annakvart år.

## Presidentar i ICLA
Dette er presidentane i ICLA frå og med skipinga i 1990:
* 1990–1993 George Lakoff
* 1993–1995 Eve Sweetser
* 1995–1997 René Dirven
* 1997–1999 Ronald W. Langacker
* 1999–2001 Dirk Geeraerts
* 2001–2003 Suzanne Kemmer
* 2003–2005 Suzanne Kemmer (attvald)
* 2005–2007 Klaus-Uwe Panther
* 2007–2009 Laura Janda

## Bakgrunnsstoff
* International Cognitive Linguistics Association
* International Cognitive Linguistivs Conference
* Tidsskriftet ''Cognitive Linguistics'' 
* Monografserien ''Cognitive Linguistics Research''
Fond du Lac County i Wisconsin

**Fond du Lac County** er eit fylke (engelsk *county*) i delstaten Wisconsin i USA. Det administrative senteret er Fond du Lac.

## Folkesetnad

Ved folketeljinga i 2000 var det 97&nbsp;296 innbyggjarar, 36&nbsp;931 hushald og 25&nbsp;482 familiar i fylket. Folketettleiken var 52 innbyggjarar per km². Tabellen under viser utviklinga av folketalet frå 1900 til 2000:

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Fond du Lac County
Arkhip Kuindzji

**Arkhip Ivanovitsj Kuindzji** () var ein landskapsmålar fødd i Ukraina i Det russiske imperiet. Han var ei tid tilknytt Peredvizjnikij-gruppa.

## Læreår

Kuindzji vart fødd i 1842 i Mariupol (dagens Ukraina), men budde sine barneår i byen Taganrog. Han voks opp i ein fattig familie, faren var ein greskætta skomakar. Arkhip var seks år då foreldra døydde, frå då måtte han sjølv skaffe seg eit levebrød. Han arbeidde på ein byggeplass der ei kyrkje vart reist, han gjette husdyr, og han arbeidde i butikken til ein maiskjøpmann.

Over ein periode på fem år, frå 1860 til 1865, arbeidde Kuindzji som retusjerar i Isakovitsj sitt fotoatelier i Taganrog. Kuindzji opna sitt eige fotoatelier, utan å lukkast med drifta. Etter det forlet Kuindzji Taganrog og for til St. Petersburg.

I stor grad lærte Kuindzji seg å teikne og måle ved sjølvstudium. For å perfeksjonere seg studerte han måling ved Det keisarlege kunstakademiet frå 1868. I sine tidlege år var han påverka av Ivan Ajvazovskij sine bilete. Han slutta på kunstakademiet i 1872 og arbeidde som frilansar. Måleriet *Na ostrove Valaam* (*På Valaam-øya*) var det første kunstverket som Pavel Tretjakov kjøpte til kunstgalleriet sitt. I 1873 stilte Kuindzji ut biletet *Snøen*, som han året etter fekk bronsemedalje for ved ei internasjonal kunstutstilling i London.

### Modne år
Kuindzji var aktiv medlem  av Peredvizjnikij-gruppa frå 1875 til –80. Peredvizjnikij arrangerte vandreutstillingar av bilete måla i realistisk stil. Midt i 1870-åra laga han, i Peredvizjnikij-rørslas ånd, fleire måleri der landskaps-motivet vart gitt ei form som skulle understøtte konkrete, sosiale assosiasjonar (*Gløymd landsby*, 1874; og *Tsjumatskij-stien*, 1875; begge i Tretjakovgalleriet). Etter 1880 stilte han seinare aldri ut sine verk.

I si modne periode higa Kuindzji etter å overføre dei mest ekspressive og lyssterke tilhøva i naturen til lerretet. Han nytta seg av samansette biletkomposisjonar (td. høg horisont), og konstruerte panorama-utsikter. Ved bruk av lyseffektar og intense fargar haldne i reine fargetonar, skapte han forestillingar av illuminasjon, opplysing. Mellom dei mest kjente måleria frå denne tida er *Den ukrainske natta* (1876), *Bjørkhol* (1879), *Etter eit torever* (1879), alle tre i Tretjakovgalleriet, og *Natt på Dnepr* (1880) i Det russiske museet i St. Petersburg. Hans seinare verk er minneverdige gjennom sine dekorative effektar bygt på distinkt fargelegging.

Kuindzji underviste ved St. Petersburg kunstakademi. Han var professor der frå 1892, leiande professor i landskaps-verkstaden etter 1894. Han vart oppsagt i 1897 for å ha gitt støtte til ein student-protest. Mellom elevane hans var kunstnarar som Arkadij Rylov, Nicholas Roerich og Konstantin Bogajevskij. Kuindzji tok initiativet til danninga av Kunstnarforbundet (1909; seinare fekk selskapet namn etter A.I. Kuindzji).

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Arkhip Kuindzhi|Arkhip Kuindzhi]]» frå ,  den 23. juni 2009.*  


## Bakgrunnsstoff
Konvektiv instabilitet

**Konvektiv instabilitet** eller **stabiliteten** til ein luftmasse viser til evna lufta har til å hindre vertikal rørsle. Ein *stabil* atmosfære gjer vertikale luftrørsler vanskeleg, og små vertikale forstyrringar vert dempa og forsvinn. I ein *ustabil* atmosfære vil vertikale luftrørsler (som i orografisk heving der luftmassar vert flytta oppover av vind som stig opp ei fjellside) ofte verte forsterka og ein får turbulente luftstraumar og konvektiv aktivitet. Ustabilitet kan føre til omfattande turbulens, omfattande vertikale skyer, og kraftige vêrfenomen som torevêr.

Adiabatisk avkjøling og oppvarming er fenomen knytt til stigande eller fallande luft. Stigande luft utvidar seg og vert avkjølt på grunn av trykkfallet med høgda. Det motsette skjer med fallande luft, når lufttrykket aukar og temperaturen i den fallande lufta stig fordi ho vert komprimert. Adiabatisk oppvarming og adiabatisk avkjøling er uttrykk som vert nytta for å skildre denne temperaturendringa.

Den adiatbatiske temperaturendringa er temperaturendringa ein fallande eller stigande luftmasse endrar seg med, og instabilitet oppstår når lufttemperaturen til den stigande eller fallande luftmassen er forskjellig frå den omliggande lufta i atmosfæren som ligg i ro.

Om ein luftmasse som vert flytta oppover endrar temperatur med høgda seinare enn den omliggande lufta gjer, vil denne luftmassen vere *varmare* samanlikna med den omliggande lufta. Sidan varm luft er lettare enn kald luft, vil ein slik luftmasse halde fram å stige oppover.

På same måte vil ein luftmasse som flyttar seg oppover med ei temperaturendring med høgda som er lågare enn temperaturendringa i den omliggande lufta, gjere luftmassen *kaldare* samanlikna med den omliggande lufta. Sidan kald luft er tyngre, så vil løftinga av denne luftmassen verte motarbeidd.

Fuktig luft vert avkjølt seinare enn tørr luft (når ein utfører same vertikale rørsle). Derfor er fuktig luft generelt mindre stabil enn tørr luft. Temperaturendringa for tørr (umetta) luft er om lag 9,8&nbsp;°C per 1000 meter, og for fuktig luft frå 3,1 til 9,2&nbsp;°C per 1000 meter.

Kombinasjonen av fukt og temperatur avgjer stabiliteten til lufta og korleis vêret vert. Kjølig, tørr luft er særs stabil og motsetter seg vertikale rørsler. Dette fører til fint og generelt klårt vêr. Den største instabiliteten oppstår når lufta er varm og fuktig, som ein har i tropiske område om sommaren. Som regel oppstår det torevêr dagleg i område med så ustabil luft.

I gjennomsnitt er temperaturendringa til atmosfæren (i troposfæren) med høgda om lag 6,6&nbsp;°C per 1000 meter.

## Sjå òg
*Lifted index

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Convective instability|Convective instability]]» frå ,  den 23. juni 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Jørund

**Jørund** er eit mannsnamn av norrønt opphav. Det norrøne *Jǫrúndr* er truleg sett saman av *jara*, 'kamp, strid', og eninga *-und*, som kan ha tydinga 'sigerherre'.

Jørund har namnedag i Noreg den 25. juni.

## Namneberarar
* Biskop Jørund (d. 1309), norsk erkebiskop
* Jørund Telnes (1845-1892), norsk forfattar
* Jørund Mannsåker (1920-1990), norsk omsetjar
* Jørund Rytman (f. 1977), norsk stortingspolitikar 
* Jørund Leknes (f. 1982), norsk stortingspolitikar 

## Kjelder
*
Rasofiel Rise

**Elan Rasofiel Rise** () var ein norsk komponist, lærar, gardbrukar og songleiar. Han var fødd på matrikkelgarden Nedre-Rise i Hareid, og busett på matrikkelgarden Bigset i same bygda.

Etter kveldsskule i heimbygda, tok Rise i 1861 til på den nystarta «høiere almenskole» i Volda. Frå nyår vart han flytta over i Voldens lærerskole, og tok eksamen same året om sommaren. Same hausten vart han tilsett lærar i heimbygda Hareid, og vart der til han slutta lærargjerninga i 1910.

Rise såg seg ikkje råd å gå Stord seminar. Noko tilleggsutdanning fekk han i 1868, då han gjekk eit fem vekers gymnastikkurs i Bergen. Medan han var i byen fekk Rise litt opplæring i notelære og songinstruksjon. Dette vart all hans musikkopplæring. I 1878 gjekk han til fots for å delta på eit skandinavisk lærarkurs på Christopher Bruun sin folkehøgskule Vonheim i Gausdal i Oppland. Der høyrde han taler av Bruun og Bjørnstjerne Bjørnson, og vart grundtvigianar. I mai 1877 gjekk han heile vegen frå Veblungsnes til Kristiania for å gå i lære hos kunstmålaren Knud Bergslien. Etter to månader tok pengane slutt, og han la på heimveg over Ringerike, opp Valdres og over til Sogn.

Rise leia songkor i heimbygda i over femti år. Frå den tid han tok til som lærar samla han på dei preikefrie sundagane folk frå gardane og grendene i kring, til innøving av song. Før Hareids-kyrkja fekk orgel i 1920, leia Rise i tiår etter tiår salmesongen i kyrkja. Han har vorte rekna som grunnleggar av den utbreidde tradisjonen for fleirstemt korsong på Sunnmøre generelt, og i Hareid spesielt. Rise er særleg kjend for melodiane til fleire Aasen-songar, m. a. «Tidt eg minnest ein gamal gard».

I 1921 vart han påskjøna med Kongens fortenestemedalje i sylv for arbeidet sitt i skulen, for songen og for tonediktinga si. 17. mai 2022 vart ei statue av Rasofiel Rise avduka på bygdetunet Vonheim.

Han var far til mangeårig ordførar i Hareid, Randulf Rise, kunstmålaren Hermod Rise og kunstfotografen John Riise.

## Kjelder
Jorunn

**Jorunn** er eit kvinnenamn av norrønt opphav. Det norrøne *Jórunnr* er danna av *jǫforr*/*jǫfurr*, 'høvding' avleidd av 'villsvin', og *[[unn]]a*, 'elske'. Jorunn har namnedag den 25. juni.

Namnet kan også stavar Jorun og Jorund. Andre former av namnet er Joran, Joron og Jøran. 

## Namneberarar
* Jorunn Skaldmøy (900-talet), norsk skald
* Jorunn Ringstad (f. 1943), norsk stortingspolitikar
* Jorunn Buer (f. 1944), norsk lokalpolitikar og ordførar
* Jorunn Kjellsby (f. 1944), norsk skodespelar
* Jorunn Strand Vestbø (f. 1945), norsk lokalpolitikar og ordførar
* Jorunn Hageler (f. 1946), norsk stortingspolitikar
* Jorun Gulbrandsen (f. 1948), norsk politikar
* Jorunn Skåden (f. 1953), norsk lokalpolitikar og ordførar
* Jorun Thørring (f. 1955), norsk forfattar
* Jorunn Folkvord (f. 1973), norsk politikar
* Jorun Marie Kvernberg (f. 1979), norsk felespelar
* Jorun Stiansen (f. 1984), norsk songar

## Kjelder
*
Maria Solheim

**Maria Solheim** () er ein norsk musikar frå Alsvåg i Øksnes i Vesterålen. 

Maria Solheim byrja spela gitar helga då ho fylte 15. Eit halvt år seinare (sommaren 1997) vart ho oppdaga av Bengt Egil Hanssen, fast pianist med Kari Bremnes. Hanssen høyrte Solheim i ei lita kyrkje på eit fiskevær i Øksnes kommune i Nordland. Den 15 år gamle jenta var allereie kjend i nærmiljøet som skribent for lokalavisa Nordlændingen og som bidragsytar i fleire diktsamlingar. Hanssen kontakta Erik Hillestad, leiar for Kirkelig Kulturverksted, som gav henne eit tilbod i form av ei utfordring: To dagar i studio med tre musikarar. Då resultatet låg klårt, var ikkje Hillestad i tvil om at Solheim var eit talent av dei sjeldne.

Hausten 1999 fekk Maria Solheim platekontrakt. Halvtanna år seinare, i 2001, kom debutplata *Barefoot* ut. Då hadde Solheim i samarbeid med Hillestad og produsent Hanssen klart å koma fram til eit uttrykk som viste en artist med ein umiddelbar melodisk teft, kopla med eit dynamisk spenn. Allereie i så ung alder laga Maria Solheim songar med mogne tekstar, og melodiane hadde særtrekk. Musikken var akustiskbasert poprock, tydeleg inspirert av den angloamerikanske singer/songwriter-tradisjonen, men med eit moderne lydbilete.

Oppfylgjaren *Behind Closed Doors* vart spelt inn med hennar eige band, noko som gjorde at musikken og lydbiletet var endå meir moderne enn på debuten. I løpet av 2002 turnerte Solheim i store delar av Europa, og platene hennar vart også lanserte i Tyskland og Japan. Hausten 2003 innleia ho eit samarbeid med Emil Nikolaisen frå hardrockbandet Silver. Ho valde den anerkjente rockaren til å vera produsent for det tredje albumet hennar, *Frail*. Dette samarbeidet heldt fram, og Nikolaisen var også produsent for det fjerde albumet til Solheim, *Will There Be Spring* som kom ut i 2006.

Maria Solheim er både vokalist og gitarist og skriv alle tekstane sine sjølv. I 2006 debuterte ho også som forfattar med *Den lille kaosboka* som kom ut på Lunde Forlag. Boka er illustrert med teikningar av Solheim sjølv. 

## Utgjevingar

* 2001: *Barefoot* (Kirkelig Kulturverksted)
* 2002: *Behind Closed Doors* (Kirkelig Kulturverksted)
* 2004: *Frail* (Kirkelig Kulturverksted)
* 2006: *Will There Be Spring* (Kirkelig Kulturverksted)
* 2012: *In The Deep* (Universal)
* 2016: *Kaptein Snabelbæsj og hjertetyven*, med Silje Sirnes Winje
* 2018: *Stories of New Mornings*

## Bakgrunnsstoff

* Biografi av Maria Solheim, henta frå Norsk pop- og rockleksikon, på www.mic.no
* Maria Solheim i Tett på nett på VG sine nettsider 
* Musikkvideoar og songar av Maria Solheim på MySpace-profilen hennar
* Skildring av Den lille kaosboka på Lunde Forlag sine nettsider 
* Intervju med Maria Solheim 
* Offisiell Facebookside
Stine Kufaas

**Stine Kufaas** () er ein tidlegare norsk friidrettsutøvar frå Buvika i Skaun kommune. Ho vart norsk meister i høgdehopp i 2006 og 2008-10. I 2008 var ho i tillegg med på Trondheim sitt vinnarlag på 1000 m stafett. Dei personlege rekordane i høgdehopp og i høgdehopp utan tilløp er høvesvis 1,93 meter og 1,53 m. Kufaas var medlem av Trondheim friidrett fram til 2008, sidan 2009 var ho med i IL BUL i Oslo.

## Aktiv
Kufaas erobra sin fyrste NM-medalje då ho med eit hopp på 1,76 meter vann bronsen under NM i friidrett 2003 i Fredrikstad, jamt med sølvvinnaren, men heile 14 centimeter bak noregsmeisteren Anne Gerd Eieland. Same sesongen sette ho personleg rekord med 1,78 m. 

To år seinare forbetra Kufaas sin personlege rekord til 1,81 m under noregsmeisterskapen og ho fekk sitt fyrste NM-sølv, bak gullvinnar Eieland. Året deretter, 2006, vart ho noregsmeister med eit hopp på 1,83 m og slo sølvmedaljevinnar Eieland med to centimeter. Tidlegare i sesongen hadde ho persa til 1,85 m. I juni 2007 forbetra ho den personlege rekorden til 1,86 m under eit stemne i Stjørdalshalsen. Seinare i sesongen bytta Kufaas og Eieland atter ein gong plass på pallen under noregsmeisterskapen i friidrett; Eieland vann NM-gullet med 1,84 m, medan Kufaas stoppa på 1,81 m.

Åra 2008-10 vann Kufaas alle dei tre påfølgjande noregsmeisterskapane. Ho sette personleg rekord med 1,87 m då ho vann NM-gullet i 2008. Under same meisterskapen var ho på Trondheim friidrett sitt vinnarlag på 1000 meter stafett. I 2009 forbetra Kufaas den personlege rekorden til 1,91 m og ho vann høgdetevlinga under B-ligaen for europeiske friiidrettslandslag på Fana stadion. Under NM i friidrett 2009 vann ho gullet med same sluttresultatet som året før; 1,87 m. Ho deltok i VM i friidrett 2009 i Berlin, men likte ikkje underlaget på olympiastadion og stoppa på 1,85 m i kvalifiseringa. I 2010 gjekk ho over 1,93 på Lillehammer og kvalifiserte seg til EM i friidrett 2010 i Barcelona. Ho klarte 1,90 m i kvalfiseringa under europameisterskapen, to centimeter for lågt til å få plass i finalegruppa. Seinare i sesongen vann ho NM 2010 med 1,89 m, same høgda som også sølvvinnaren Øyunn Grindem klarte.

I 2011 var Kufaas plaga med nakkeskade og lukkast ikkje å kome over 1,90 m i noko stemne. Under noregsmeisterskapen i Breim tok ho sølvmedaljen med 1,86 m, same høgda som noregsmeisteren Tonje Angelsen. Ho opna 2012-sesongen med 1,85 m under eit stemne i Los Angeles i USA. Skadeplagene melde seg deretter for fullt og ho valde seint i 2012 å slutte med friidrett.

### Medaljar i norske meisterskap
* *Høgdehopp*
** Gull: 2006, 2008-10
** Sølv: 2005, 2007 og 2011
** Bronse: 2003
* *1000 m stafett*
** Gull: 2008

### Personlege rekordar og årsbeste i høgdehopp

## Bakgrunnsstoff
* Kufaas klarte VM-kravet , Adresseavisen, 6. februar 2010
* Trønderjente klar for VM , Adresseavisen, 21. juni 2009
* Rekordhøyt av Stine, Norges Fri-idrettsforbund, 28. februar 2009
* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
Anton Sauflokkli

**Anton Sauflokkli** er eit pseudonym og ein revyfigur skapt av læraren **Oddvar Steinrud** (). Han vart lansert under revyen «Noill» på scena i Mosjøen kino mars 1980, og styrkte posisjonen sin etter revyen «Petre» året etter. Figuren er inspirert av oppvoksteren hans Oddvar Steinrud i Vikdalen i Vefsn. Figuren parodierer heimstaddiktaren, og sidan Steinrud under pseudonymet Anton Sauflokkli var produktiv ved skrivebordet, har dikta hans kasta glans over mange tilstelningar, spesielt i Vefsn og på Helgeland.

Diktsamlinga *Husfauel'n min* kom ut i eit opplag på 1000 eksemplar hausten 1981, og vart snart utseld. Samlinga har sidan kome i nytt opplag.

## Bibliografi:
* Anton Sauflokkli: *Husfauel'n min : Utvalde dikt* Joh. Petersens Bokhandels Forlag ISBN 82-90349-02-5

## Bakgrunnsstoff:
* Dikt publiserte digitalt: på Drevja.com
Pikkolofløyte

**Pikkolofløyte** (frå det italienske *flauto piccolo*, 'lita fløyte') er ei lita tverrfløyta i treblåsfamilien. Ho er halvparten så stor som ei tverrfløyte, og har sitt normale toneregister ein oktav over denne. Pikkolofløyta har det høgaste toneomfanget i symfoniorkesteret, frå tostroken d og heilt opp til femstroken c. I det høge registeret er fløyta vanskeleg å overdøyva. I tillegg til i symfoniorkesteret blir ho ofte brukt i janitsjarkorps og i militærmusikk.

Pikkolofløyta blei konstruert på slutten av 1700-talet, og tok over som diskantfløyta etter flageoletten. Klaffane er sidan 1800-talet ordna på same måte som den moderne tverrfløyta, og grepet er likt på begge fløytetypane. Ein person som kan spela tverrfløyta kan derfor forholdsvis enkelt læra seg å spela pikkolofløyta. Blåseteknikken er like på dei begge, men luftstraumen må konsentrerast meir på pikkolofløyta. Små endringar i blåsinga gir svært stor variasjon i lyden, noko som gjer pikkolofløyta til eit fleksibelt instrument.

## Verk med viktige pikkolofløytepassasjar

* Bartók: Konsert for orkester; sats III, *Elegia*
* Beethoven: Symfoni nr. 9 i D-moll
* Carlisle Floyd: *The Sojourner and Mollie Sinclair*
* Puccini: *Suor Angelica* (opningsscenen)
* Rossini: Overturane til *Semiramide*, *La gazza ladra*, *La scala di seta*
* Sousa: «Stars and Stripes Forever» (Grandioso) 
* Shostakovich: Symfoniane 5, 6, 7, 8, 9 ,10
* Tchaikovsky: Symfoni nr. 4 i F-moll

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Pikkolofløyte|Pikkolofløyte]]» frå , den 23. juni 2009.* 
* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pikkolofløyte|Pikkolofløyte]]» frå , den 23. juni 2009.*
Potensiell kvervling

**Potensiell kvervling** (PV) er ein storleik som er proporsjonal til prikkproduktet av kvervling og lagdeling som for ein pakke med luft eller vatn, berre kan endrast av diabatiske prosessar eller friksjon. Det er ein nyttig storleik for å forstå skapinga av kvervling i syklogenese (skapinga og utviklinga av ein syklon), særleg langs polarfronten, og for å analysere havstraumar. 

Han er òg nyttig for å spore inntrenging av luft frå stratosfæren inn i troposfæren nær område der jetstraumen er sterkast. Han fungerer òg som ein metode for å følgje havstraumar og kan nyttast til å forklare kvifor fjellkjeder som Andesfjella kan føre til at dei øvre vestavindane dreier mot ekvator og tilbake att. 

Baroklin instabilitet krev ein potensiell kvervlingsgradient der bølgjer forsterkar seg under syklogenese. 

## Bevaring av potensiell kvervling
Matematisk kan ei form av potensiell kvervling skildrast som: 

:{\rm PV} = \frac{1}{\rho}\,\zeta\,.\nabla\theta

der \rho er væsketettleiken, \zeta er absolutt kvervling og \nabla \theta er potensiell temperaturgradient. Det kan visast gjennom ein kombinasjon av den første termodynamikklova og bevaring av rørslemengd at potensiell kvervling berre kan endrast ved diabatisk oppvarming (som frigjering av latent varme frå kondensasjon) eller friksjonsprosessar. Denne bevaringa er den atmosfæriske utgåva av tregleik. Ein roterande kunstløpar med armande strekt ut til sides kan akselerere rotasjonen ved å trekke armane til seg. På liknande måte vil ei brei luftsøyle rotere sakte, men når lufta konvergerer vil vindstyrken auke for å bevare den potensielle kvervlinga. Divergens for kvervelen til å verte breiare, og rotasjonsfarten minkar. 

## Sjå òg
* Kvervling

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Potential vorticity|Potential vorticity]]» frå , den 23. juni 2009.*
Rossby deformasjonsradius

**Rossby deformasjonsradius** er ein lengdeskala i meteorologi og fysisk oseanografi der rotasjonseffektar vert like viktige som oppdrift og tyngdebølgjer under utviklinga til ein straum rundt ei forstyrring. 

For eit barotropt hav: 
: L_{R} \equiv \frac{(gD)^{1/2}}{f_{0}}, der \,g er tyngdekrafta, \,D er vassdjupna og \,f_{o} er coriolisparameteren ved ei viss breiddegrad. 

For barokline straumar: 
: L_{R} \equiv \frac{NH}{f_{0}}, der \,N er Brunt-Väisälä-frekvensen og \,H er skalahøgda.

Den tilknytte dimensjonslause parameteren er rossbytalet. Begge er kalla opp etter Carl-Gustav Rossby.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rossby radius of deformation|Rossby radius of deformation]]» frå , den 23. juni 2009.*
Ronny Espedal

**Ronny Espedal** ()  er ein norsk fotballspelar frå Randaberg som spelar for Sandnes Ulf. Han spelar midtbane og har draktnummer 3.
Ronny kom til Bryne frå Haugesund før 2004 sesongen. Han har også spelt for Vidar og Randaberg.

## Tidlegare klubber
*Randaberg
*Vidar FK
*FK Haugesund

## Bakgrunnsstoff
*Spelarprofil på www.b-gjengen.com 
*Profil på altomfotball.no
Fagott

**Fagott** er eit treblåseinstrument som gir ein djup tone. Ein speler på fagotten med eit dobbelt røyrblad. Ulike tonar blir til ved at ei opnar eller tettar fingerhol og klaffar. Fagotten er eit ganske stort instrument, ca 1,3 meter høgt. Det har stort toneomfang, 3,5 oktavar, og det finst òg ein kontrafagott som kling ein oktav djupare enn ein fagott, men har nesten same omfang. I undervisninga av barn kan ein nytta ein fagottino, ein liten fagott, som enten er stemt ein kvart, ein kvint eller ein oktav høgare enn ein vanleg fagott.

Fagotten har utvikla seg frå eit instrument som blei kalla «curtal» eller «dulcian». Ein har veldig lite konkret kunnskap om opphavet til instrumentet. Ein trudde lenge at den fyrste fagotten blei konstruert på 1400-talet under namnet bombard, men ein har seinare funne ut at dette var ei slags sekkepipe. Det er i alle fall klart at forgjengarane til dagens instrument kom til Europa med tyrkarane, som organiserte militærkorps der musikarane blei kalla janitsjarar.

Dei fleste fagottistar produserer sine eigne røyrblad. Emnet blir trekt i vatn, fasongskore og høvla før det blir vika saman og bunde opp i fuktig tilstand (fukta gjer at ein unngår sprekkdanningar). Til slutt må ein skrapa eller pussa røyrblada og justere wirane slik at røyrblada får passe motstand og passar fagottistens personlege klangideal og spelestil. Det tar minst 2-3 dagar å spela inn eit nytt røyrblad, og ein kan bruka det intensivt i 1-3 veker.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Fagott|Fagott]]» frå , den 23. juni 2009.* 

## Bakgrunnsstoff
Balletten Petrusjka

**Petrusjka** (russisk Петрушка) er ein ballett komponert av Igor Stravinskij for Sergej Djagilev sitt kompani Ballets Russes. Balletten hadde urpremiere i Paris den 13. juni 1911. 

Balletten handlar om Petrusjka, ei tradisjonell russisk dokka laga av strå, som etter kvart kjem til live og utviklar kjensler. Historia minnar om Pinocchio-forteljinga, men har kanskje meir til felles med den om Frankenstein.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Balletten Petrusjka|Balletten Petrusjka]]» frå , den 23. juni 2009.* 


## Bakgrunnsstoff
Kløvheim Skulekorps

**Kløvheim skulekorps** er eit skulekorps som blei stifta 13. februar 1968. Det har medlemsgrunnlaget sitt i Kløvheim skule i Alver kommune.

Det går ca 35 elever fordelt på sju klassetrinn på Kløvheim skule i dag (2015).

Sidan 2002 har Kløvheim Skulekorps vist ein klar framgang. Ved NM i 2003 deltok dei i 3. divisjon, og fekk ein 2. plass etter samarbeid med Lindås Skulekorps. I 2009 fekk korpset ein 6. plass i 1. divisjon.

## Kjelder
Devonøya

**Devonøya** er den nest største av Elisabetøyane i Nunavut-territoriet i Canada, og den største folketomme øya på jorda.
Devonøya har eit flateinnhald på 55,247 km², og består av prekambrisk gneis og paleozoisk siltstein og leirskifer. Høgste punktet er Devon-iskulen på 1920 m, som ligg i den arktiske cordilleraen (fjellrekka). Devonøya har fleire mindre fjellrekker, så som Treuter-fjella, Haddington-fjellrekka og Cunningham-fjella.

## Natur
Ettersom øya ligg langt mot nord og mykje av øya ligg heller høgt over havet, finst det næring til berre ein mager bestand av moskusokse, små fuglar og pattedyr. Øya hyser samfunn av hypolittiske organismar, som held til under grus og stein. Dyrelivet er konsentrert om Truelove Lowland-området, som har eit relativt gjestmildt mikroklima med ganske frodig arktisk vegetasjon. Temperaturane i den korte (40 til 55 døgn) vekstsesongen går sjeldan over 10&nbsp;°C, og om vinteren kan temperaturen falle til så lågt som −50&nbsp;°C. Med ein polar ørken-økologi får Devonøya svært lite av nedbør.

Cape Liddon er eit fuglereservat kjent for sine bestandar av teist og havhest. Også eit anna fuglereservat, Cape Vera, er kjent for sin havhest-bestand.

Midt på Devonøya ligg Haughton-krateret. Krateret vart danna for om lag 39 millionar år sidan då ein meteoritt på ca 2 km i diameter kolliderte i det som den gong var ein skog. Han etterlet seg eit krater, om kring 23 km vidt, som var ein innsjø i fleire millionar år.

## Historie
Ein utpost vart bygd i Dundas Harbour (74°31′N 82°23′V / 74.517°N 82.383°V) i august 1924, som del av styresmaktene sitt forsøk på å ta kontroll over utanlandsk kvalfangst og annan aktivitet. Utposten vart utleigd til Hudson's Bay Company i 1933.

Eit kraftig fall i prisane på pelsverk, og trongen for å kutte naudhjelps-kostnadene førte til forflyttinga av 53 inuittfamiliar frå Baffinland til Devonøya i 1934. Flyttinga vart sett på som ei ulykke grunna vindtilhøva og det mykje kaldare klimaet, og inuittane valde å forlate staden i 1936. Utposten vart atterbefolka seint på 1940-talet for å drive vaktteneste, men vart på nytt stengd i 1951 grunna isvanskar.

Berre ruinane av nokre få bygningar finst i dag i Dundas Harbour.

## Vitskaplege granskingar
I 2007 vart det funne fossil av sel-stamfaren Enaliarctos (*Puijila darwin*) på Devonøya.

Haughton-krateret er i dag rekna for å vere ein av dei best eigna stadene til Mars-forsking. Om somrane føregår eit samansett forskingsprogram, NASAs Haughton Mars Project. HMP har årleg sidan 1997 utført geologiske, hydrologiske, botaniske og mikrobiologiske studiar i dette strenge miljøet.

Forskarar og journalistar har i åra frå 2004 budd i det nakne, sterile miljøet i periodar opptil fire månader. Dette har vore gjort for å simulere korleis det er å leve og arbeide i eit Mars-likt miljø, med tanke på framtidige opphald på den raude planeten.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Devon Island|Devon Island]]» frå , den 24. juni 2009.*
Tilgangsknute i kognitiv grammatikk

**Tilgangsknute** (en. *access node*) i kognitiv grammatikk er ein entitet som blir utpeika av ei symbolsk eining i kognitiv grammatikk. Ein tilgangsknute er eit tilgangspunk til eit nettverk i kognitiv grammatikk.
Atemporal relasjon i kognitiv grammatikk

Ein **atemporal relasjon** (eng. * atemporal relation*) er i kognitiv grammatikk ein relasjon som manglar ein positiv temporal profil. Jamfør òg profil.
Polytonalitet

**Polytonalitet** er bruken av fleire toneartar samstundes innan musikk. Når det er snakk om akkurat to toneartar samstundes, nyttar ein ofte nemninga **bitonalitet**. Eit velkjent eksempel på dette finn ein i balletten Petrusjka av Igor Stravinskij. I den andre delen blir det spelt ein fanfare der fyrsteklarinetten speler ein melodi på tonane i ein C-durakkord, medan andreklarinetten speler den same melodien på tonane i ein F#-durakkord. Her let det dissonerande, men polytonalitet kan i andre tilfelle òg konsonera.

## Kjelde

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Polytonalitet|Polytonalitet]]» frå , den 24. juni 2009.*
Pierre Monteux

**Pierre Monteux** () var ein fransk dirigent. Han dirigerte ved Ballets Russes i Paris. Han jobba òg med Metropolitan Opera og Boston symfoniorkester, og med Koninklijk Concertgebouworkesteret i Amsterdam. Han grunnla i 1930 Orchestre Symphonique de Paris, og blei i 1961 leiar på livstid for London Symphony Orchestra.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Pierre Monteux|Pierre Monteux]]» frå , den 24. juni 2009.*