open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dynemarihand

**Dynemarihand** (*Dactylorhiza incarnata* ssp. *coccinea*) er ei plante i&nbsp;orkidéfamilien (marihandfamilien) Orchidaceae. I&nbsp;Norsk raudliste for artar er underarten vurdert som sårbar (VU).

## Systematikk
Dynemarihand høyrer til den vanskelege slekta *Dactylorhiza*, på norsk marihandslekta. Den er ein underart av engmarihand, ofte med noko lysare blomar enn den mykje vanlegare nominatunderarten grasmarihand (ssp. *incarnata*).

Tidlegare blei dynemarihand rekna til ein eigen underart ssp. *lobelii* i Noreg, Danmark og Nederland, men denne blir no rekna av Artsdatabanken for å vere identisk med underarten ssp. *coccinea*, som er utbreidd i Storbritannia, sjølv om nyare funn av ssp. *lobelii* i&nbsp;Storbritannia kunne tyde på at dei skulle reknast som ulike underartar.

I Nederland er *D.&nbsp;incarnata* ssp. *coccinea* (nederlandsk namn *steenrode orchis*) og *D.&nbsp;incarnata* ssp. *lobelii* (nederlandsk namn *vleeskleurige duinorchis*) rekna som separate underartar. I Belgia er *D.&nbsp;incarnata* var. *lobelii* rekna som ein varietet.

I *Field Guide to the Orchids of Europe and the Mediterranean* (2019) har ein gått heilt bort frå å definere underartar for engmarihand. Der er ssp. *coccinea* og ssp. *lobelii* slått saman og gitt status som varieteten *D.&nbsp;incarnata* var. *dunensis*. I *Plants of the World Online* held ein fast ved dynemarihand, voksmarihand, blodmarihand, ssp. ''pulchella'' og ssp. ''gemmana'' som underartar.

## Utbreiing
Dynemarihand er knytt til dynetrau i sanddynelandskap i landa rundt Nordsjøen. 

I Noreg er utbreiinga avgrensa til nokre små og sårbare funnstader på kysten frå Farsund til Stavanger. Frå 2021 er planta teke med på Norsk raudliste for artar i&nbsp;kategorien sårbar (VU), med sjanse for å kunne bli oppgradert til sterkt truga (EN).

Dynemarihand (dansk namn *klit-gøgeurt*) er i Danmark rekna som sårbar (VU). Her held ein framleis fast ved det vitskaplege namnet ssp. *lobelii*. I både den britiske og den irske raudlista har underarten ssp. *coccinea* status som livskraftig (LC). Lokalt er han rekna som nær truga (NT) i England og livskraftig (LC) i Wales, og han er ikkje nemnd for tiltak i Skottland.  I Storbritannia er ssp. *lobelii* så langt rekna som eigen underart etter nyare funn, men er førebels sett på venteliste (WL) for raudlistevurdering.

I Benelux er båe dei to underartane ssp. *coccinea* og ssp. *lobelii* å finne i dynelandskapet ved kysten i Nederland, og var. *lobelii* finst ved kysten i Flandern i Belgia, men ikkje i Vallonia. Ingen av underartane er raudlistevurderte.

## Hybridar
Hybridar mellom dynemarihand og purpurmarihand (*Dactylorhiza incarnata* ssp. *coccinea* × *majalis* ssp. *purpurella*) er registrert i Danmark.

## Referansar





## Bakgrunnsstoff
*
Voksmarihand

**Voksmarihand** (*Dactylorhiza incarnata* ssp. *ochroleuca*) er ei plante i orkidéfamilien (marihandfamilien) Orchidaceae. Ho veks ikkje i Noreg.

## Systematikk
Voksmarihand høyrer til den vanskelege slekta *Dactylorhiza*, på norsk marihandslekta. Han har tidlegare av og til blitt rekna som ein eigen art med namnet *D. ochroleuca*, men blir i dag teke med i engmarihand-komplekset som underarten *D. incarnata* ssp. *ochroleuca*. I Sverige og Danmark er voksmarihand ikkje rekna som underart, men som varietet (*D. incarnata* var. *ochroleuca*). Det svenske namnet er *vaxnycklar* og det danske *hvidgul gøgeurt*.

I Litauen er voksmarihand rekna som eigen art.

Norske underartar av *D. incarnata* er nominatunderarten grasmarihand (ssp. *incarnata*) og dynemarihand (ssp. *coccinea*).

I *Field Guide to the Orchids of Europe and the Mediterranean* (2019) har ein gått heilt bort frå å definere underartar for denne arten. I *Plants of the World Online* held ein fast ved voksmarihand, dynemarihand, blodmarihand, ssp. ''pulchella'' og ssp. ''gemmana'' som underartar.

## Utbreiing
Nokre få omtalte funn i Noreg er ikkje stadfesta.

I Sverige er det registrert spreidde funn i den sørlige delen av landet, mest på Gotland og Öland, men han er ikkje vurdert separat for raudlista I Danmark er det funnstader nord på Sjælland og på Møn, og han blir rekna som sterkt truga (EN).

I Storbritannia er voksmarihand berre funne nokre få stader heilt aust i England. Underarten er verna gjennom den britiske *Handlingsplan for biodiversitet*. I den britiske raudlista har arten status som kritisk truga (CR), på same måte som lokalt i England. Eit mogleg funn vest i Irland er ikke stadfesta, og arten er ikkje vurdert for den irske raudlista.

I Estland veks underarten (estisk namn *kollakas sõrmkäpp*) mest på øyane og vest på fastlandet. Han er rekna som nær truga (NT). I Latvia er underarten (latvisk namn *iedzeltenā dzegužpirkstīte*) rekna som sjeldan, men er ikkje vurdert separat. I Litauen finst voksmarihand (litauisk namn *gelsvoji gegūnė*) spreidd over landet i små populasjoner og er rekna som sterkt truga (EN).

## Hybridar
I Litauen er det registrert hybridar mellom voksmarihand og grasmarihand (*Dactylorhiza incarnata* ssp. *incarnata* × *incarnata* ssp. *ochroleuca* eller *Dactylorhiza incarnata* nothossp. *versicolor*).

I Sverige er det registrert hybridar med nominatunderarten ''Dactylorhiza majalis'' ssp. ''majalis'' av kongsmarihand (*Dactylorhiza incarnata* ssp. *ochroleuca* × *majalis* ssp. *majalis* eller *Dactylorhiza* ×*aschersoniana* nothossp. *templinensis*).

## Referansar





## Bakgrunnsstoff
*
Dactylorhiza majalis ssp. calcifugiens

***Dactylorhiza majalis'' ssp. ''calcifugiens*** er ei plante i marihandslekta *Dactylorhiza* i&nbsp;orkidéfamilien (marihandfamilien) Orchidaceae. Ho er endemisk for Danmark og blir der skildra som *sjælden*.

## Systematikk
*Dactylorhiza majalis* ssp. *calcifugiens* høyrer til kongsmarihand-gruppa *D. majalis*. Heile gruppa er tetraploid og har truleg kome til ved hybridisering mellom dei to diploide plantene engmarihand (*D. incarnata*) og skogmarihand (*D. maculata* ssp. *fuchsii*), kopla med dobling av kromosomtalet. 

I *Gyldendals store nordiske flora* er *Dactylorhiza majalis* ssp. *calcifugiens* ført opp med det norske namnet marihand, medan det danske namnet er *thy-gøgeurt*.

## Hybridar
Det er registrert hybridar med flekkmarihand (*Dactylorhiza maculata* ssp. *maculata* × *majalis* ssp. *calcifugiens*) i Danmark.

## Referansar





## Bakgrunnsstoff
*
Dactylorhiza majalis ssp. elatior

***Dactylorhiza majalis'' ssp. ''elatior*** er ei plante i marihandslekta *Dactylorhiza* i orkidéfamilien (marihandfamilien) Orchidaceae. Ho veks ikkje i Noreg.

## Systematikk
*Dactylorhiza majalis* ssp. *elatior* høyrer til kongsmarihand-gruppa *D. majalis*. Heile gruppa er tetraploid og har truleg kome til ved hybridisering mellom dei to diploide plantene engmarihand (*D. incarnata*) og skogmarihand (*D. maculata* ssp. *fuchsii*), kopla med dobling av kromosomtalet. 

I *Gyldendals store nordiske flora* er *Dactylorhiza majalis* ssp. *elatior* ført opp med det norske namnet gotlandsmarihand. Artsdatabanken har ikkje nokon innførsel på dette namnet.

I Estland er arten registrert med namnet *Dactylorhiza osiliensis*.

## Utbreiing
I Sverige (svensk namn *gotlandsnycklar*) finst arten berre på Gotland og er rekna som sterkt truga (EN). I Estland (estisk namn *Saaremaa sõrmkäpp*) er han registrert med nokre få funn på Saaremaa og har status som kritisk truga (CR).

## Hybridar
Hybridar med skogmarihand (*Dactylorhiza maculata* ssp. *fuchsii* × *majalis* ssp. *elatior* eller *Dactylorhiza* ×*grandis* nothossp. *robustior*) er registrert på Gotland i Sverige.

## Referansar





## Bakgrunnsstoff
*
Islandsgrønkurle

**Islandsgrønkurle** (*Dactylorhiza viridis* ssp. *islandica*) er ei plante i&nbsp;orkidéfamilien (marihandfamilien) Orchidaceae.

## Systematikk
Islandsgrønkurle er ein underart av grønkurle, stuttare og med meir kompakt aks enn nominatunderarten smågrønkurle (ssp. *viridis*). Underarten var tidlegare plassert i slekta *Coeloglossum* med namnet *Coeloglossum viride* ssp. *islandicum*, men på grunn av det nære slektskapet til slekta *Dactylorhiza*, på norsk marihandslekta, er grønkurlene overførte dit i den norske klassifiseringa. Andre stader har ein valt å halde på *Coeloglossum*-namnet.

## Utbreiing
Islandsgrønkurle veks på fuktig sanddyne og rikmyr på og nær sanddyner. I Noreg er utbreiinga avgrensa til to små og sårbare funnstader på kysten av Jæren. I&nbsp;Norsk raudliste for artar (2021) er underarten oppgradert frå sterkt truga (EN) til kritisk truga (CR).

Islandsgrønkurle veks òg på Island (status LC, islandsk namn *barnarót*). Det skal òg vere denne underarten som er rekna som *sjáldsom* på Færøyane (færøysk namn *grønligt hjúnagras*).

## Hybridar
Om det er underarten islandsgrønkurle som finst på Færøyane, så er det registrert eit funn frå 1990 av hybriden med flekkmarihand, men registrert utan at underarten er gitt (*Dactylorhiza maculata* ssp. *maculata* × *viridis*  eller *Dactylorhiza* ×*conigera*).

## Referansar





## Bakgrunnsstoff
*
Termisk ekspansjon

**Termisk ekspansjon** eller **varmeutviding** er auken i storleik (lengd, areal, volum) i ein lekam som er forårsaka av ein auke i temperaturen hans. Den motsette effekten når temperaturen blir redusert blir kalla termisk kontraksjon eller varmekrymping. Storleiken på ekspansjonen kan forenkla skildrast med ein lengdutvidingskoeffisient.

## Bruk
Prinsippet med termisk ekspansjon i væsker blit nytta i termometer. Tidlegare brukte ein kvikksølvtermometer, som har ein avgrensing ved at dei ikkje kan visa temperaturar kaldare enn smeltepunktet for kvikksølv (ca -39 °C). Etanol kan brukast, men har på liknande vis ei avgrensing ved at termometeret ikkje kan visa temperaturar over kokepunktet til etanol (ca. 78 °C).

Det at ulike metall har ulike lengdeutvidingskoeffisientar blir nytta i bimetallfjører som ein bruker i visse termometer, termostatar og (tidlegare) i blinkrelé.

## Problem
Termisk ekspansjon må vurderast i samband med mekaniske konstruksjonar, særleg om de er utsette for store temperaturendringar. Dei fleste bruer må konstruerast med ekspansjonsfuger som kan ta opp lengdeendringar i konstruksjonen. Termisk ekspansjon er òg eit problem ved jernbanebygging, der skjeneskilja tradisjonelt har hatt eit mindre mellomrom for å gje rom for ekspansjon. Det er no vanleg å bygga jernbane med heilsveisa skjener, men dette krev særskilt utføring og stabilitet i underkonstruksjonen for å kunna ta opp ekspansjonskreftene.

## Sjå òg
* Densitetsanomali (i vatn)
* Varmekapasitet

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Termisk expansion|Termisk expansion]]» frå ,  den 25. februar 2022.*
Justine Braisaz-Bouchet

**Justine Braisaz-Bouchet** () er ein fransk skiskyttar frå Albertville. Ho vart olympisk meister på fellesstarten under Vinter-OL 2022.

## Aktiv
Braisaz deltok i verdscupen i skiskyting frå 2014 og vant sitt første løp der i 2017. Ho var med på dei franske stafettlaga for kvinner som vann sølv i VM 2015 og 2016 og bronse i VM 2017 og OL-2018. Under VM i skiskyting vann ho bronsemedaljen på 15 km. Etter to medaljelause verdsmeisterskap opp ho den store suksessen ved dei olympiske leikane 2022. På den avsluttande fellesstarten gjekk Braisaz-Bouchet inn til gullmedalje, dei norske utøvarane Tiril Eckhoff og Marte Olsbu Røiseland vart nummer 2 og 3.

Braisaz-Bouchet har vunne to individuelle tevlingar i verdscupen. Ho sigra på fellesstarten i Le Grand-Bornand i desember 2017, knapt to år seinare vann ho 15-kilometeren i Östersund. I tilegg har ho vore med på fem stafett-triumfar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Justine Braisaz-Bouchet|Justine Braisaz-Bouchet]]» frå ,  den 25. februar 2022.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Markéta Davidová

**Markéta Davidová** () er ein tsjekkisk skiskyttar frå Jablonec nad Nisou. Ho vart verdsmeister på 15 km under VM i skiskyting 2021 i Pokljuka.

Omframt gullmedaljen i verdsmeisterskapen 2021, har Davidová vunne ytterlegare to renn i verdscupen i skiskyting. Den 24. januar 2019 vann ho ei sprint-tevling i Antholz og 27. november gjekk ho til topps på 15 km i Östersund.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Markéta Davidová|Markéta Davidová]]» frå ,  den 25. februar 2022.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Susan Dunklee

**Susan Dunklee** () er ein USA-amerikansk skiskyttar frå Vermont. Ho vann sølvmedaljen i fellesstarten under VM i skiskyting 2017 og eitt nytt VM-sølv i 2020, då i sprint-tevlinga.

## Aktiv
Dunklee deltok internasjonalt frå 2011. Ved VM i skiskyting 2012 overraska ho med ein femteplass på 15 km. Fem år seinare skaut ho feilfritt på fellesstarten under verdsmeisterskapen 2017 i Hochfilzen og vann sølvmedaljen, slått med 4,6 sekund av tyske Laura Dahlmeier. I VM i skiskyting 2020 i Antholz skaut Dunklee atter feilfritt på sprintdistansen og tok eitt ny VM-sølv, norske Marte Olsbu Røiseland vann med 6,6 sekund betre tid.

I sin beste sesong, 2017-sesongen, enda Dunklee på 10. plass i verdscupen i skiskyting.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Susan Dunklee|Susan Dunklee]]» frå ,  den 25. februar 2022.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Manovar

**Manovar** er ei skipsnemning danna som ein norsk variant av engelske *man-of-war*. Det blei brukt av Henrik Ibsen i diktet *[[Terje Vigen]]* (1861). *Man-of-war* viste til store krigsskip i seglskutetida. Nemninga blei mest brukt om skip med to eller flere kanondekk.

Ordet er så godt som ute av bruk i denne tydinga, men er tatt i bruk av bandet Manowar. Elles er det vanlege namnet på maneten portugisisk krigsskip på engelsk *portuguese mano'war*.

«Man o'War» (1917–1947) var namnet på ein berømt amerikansk fullblods galopphest i mellomkrigstida.

## Sjå òg
*Man of War Bay

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Manovar|Manovar]]» frå ,  den 25. februar 2022.*
Lowell Bailey

**Lowell Bailey** () er ein USA-amerikansk skiskyttar frå Lake Placid. Han er pr 2022 den einaste frå USA som er verdsmeister i idrettsgreina.

## Aktiv
Bailey deltok i sitt fyrste verdsmeisterskap i 2003, og i sine fjerde og siste olympiske vinterleikar i 2018. Under VM i skiskyting 2017 i Hochfilzen var han i sitt livs form. Etter fjerdeplass i sprint-tevlinga fylgde han opp med sjetteplass på jaktstarten. På 20 km skaut han 20 treff og tok gullmedaljen på øvinga, 3,3, sekund føre Ondřej Moravec frå Tsjekkia. Sigeren var hans einaste i verdscup-tevlingar, i tillegg kom han på pallen i to andre verdscuprenn. Også på den avsluttande fellesstarten  i VM 2017 prikka Bailey inn 20 treff, noko som gav han sjetteplassen. I dei individuelle tevlingane i meisterskapen trefte han på 59 av 60 skot. Prestasjonane under VM 2017 gjorde at han enda på 8. plass i verdscupen i skiskyting.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Lowell Bailey|Lowell Bailey]]» frå ,  den 25. februar 2022.*
Katharina Althaus

**Katharina Althaus** () er ein tysk skihoppar frå Oberstdorf. Ho vann VM-gull i mix-tevlinga under Ski-VM 2015, Ski-VM 2019 og Ski-VM 2021, i 2019 fekk ho gull også i kvinnene si lagtevling. Althaus har elles vunne tre sølvmedaljar i individuelle meisterskaps-tevlingar, to av dei i olympiske vinterleikar.

## Aktiv
Althaus debuterte i verdscupen i skihopping på Lillehammer i desember 2011. Pr februar 2022 har ho vunne åtte verdscuprenn, fire av dei på nettopp Lillehammer. Individuelt i dei store meisterskapane har ho sanka tre sølvmedaljar. Både under Vinter-OL 2018 i Pyeongchang og Ski-VM 2019 måtte ho sjå seg slått av Maren Lundby i normalbakke-renn. Den tredje sølvmedaljen kom i Vinter-OL 2022, der Urša Bogataj frå Slovenia stakk av med gullmedaljen.

Althaus var del av dei tyske mix-mannskapa som vann gull i Ski-VM 2015, 2019 og 2021. Fyrste sigeren kom i lag med Carina Vogt, Richard Freitag og Severin Freund, den andre i lag med Juliane Seyfarth, Markus Eisenbichler og Karl Geiger. Siste mix-triumfen kom på heimstaden Oberstdorf, då i lag Eisenbichler, Geiger og Anna Rupprecht. Under verdsmeisterskapen 2019 vann også det tyske kvinnelaget gull, her hadde Althaus med seg nemnde Seyfarth og Vogt, samt Ramona Straub.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Katharina Althaus|Katharina Althaus]]» frå ,  den 26. februar 2022.*
Markus Eisenbichler

**Markus Eisenbichler** () er ein tysk skihoppar frå Bad Reichenhall. Han vart verdsmeister i storbakkerennet under Ski-VM 2019 i Seefeld in Tirol. I tre verdsmeisterskap på rad; 2017, 2019, 2021, var han med i tyske mix-lag som vann gullmedaljen i lagtevlinga. Dessutan vann han i 2019 og 2021 med i mannskapa som vann VM-gull i lagtevlinga for menn.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Markus Eisenbichler|Markus Eisenbichler]]» frå ,  den 26. februar 2022.*
Verdsutstillinga i Paris i 1889

**Verdsutstillinga i Paris i 1889** var ei  verdsutstilling som blei halden i Paris frå 6. mai til 31. oktober 1889.

Verdsutstillinga blei arrangert i samband med 100-årsmarkeringa av storminga av Bastillen, ei hending som tradisjonelt er blitt rekna som starten på den franske revolusjonen. 
Det største byggverket og symbolet for utstillinga var Eiffeltårnet, som blei bygd ferdig i 1889. Bogen til tårnet danna sjølve porten til utstillinga.
Utstillinga dekka eit område på  0,96 km².

Ein stor attraksjon ved utstillinga var ein «afrikansk landsby» med 400 innfødde henta til Frankrike frå koloniane.

## Tal frå utstillinga
* Utgifter: 41,5 millionar franc
* Billettinntekter: 49,5 millioner franc
* Vitjande: 28 millionar
* Utstillarar: over 61&nbsp;722, derav  55% franske

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Verdensutstillingen i Paris (1889)|Verdensutstillingen i Paris (1889)]]» frå ,  den 26. februar 2022.* 
## Bakgrunnsstoff
* ExpoMuseum om 1889-utstillingen 
* Library of Congress om 1889-utstillingen
Knottblomslekta

**Knottblomslekta** (*Malaxis*) er ei slekt i orkidéfamilien (marihandfamilien) Orchidaceae.

## Systematikk
På verdsbasis har knottblomslekta mange artar; ulike klassifiseringar opererer med frå kring 150 til over 400 artar. Av desse er berre ein representert i Noreg og Norden. Tidlegare blei òg myggblom rekna til denne slekta, men er no skild ut til myggblomslekta *Hammerbya*. Det har vore framlegg om å skilje ut knottblom og somme andre artar til slekta *Microstylis*, men dette er ikkje gjennomført i dei fleste klassifiseringar.

## Etymologi
Namnet *Malaxis* er laga ut frå det greske verbet malázo (μαλάζω), som tyder å gjere mjuk.

## Artar i Noreg
Artsdatabanken opererer med ein art i Noreg:

*knottblom (*M. monophyllos*)

Arten er teken med på Norsk raudliste for artar (2021) som sterkt truga (EN).

## Referansar





## Bakgrunnsstoff
*
Marihandslekta

**Marihandslekta** (*Dactylorhiza*) er ei slekt i orkidéfamilien (marihandfamilien) Orchidaceae.

## Systematikk
På verdsbasis har marihandslekta nokre titals artar. Av desse er fem representerte i Noreg. Slekta er ei av dei mest uoversiktlege planteslektene i norsk flora. Systematikken i slekta er problematisk, det er stor usemje om kva som skal reknast som artar og kva som skal reknast som underartar, og mange artar og underarter kryssar seg med kvarandre og lagar vanskelege mellomformer. Særleg har det polyfyletiske komplekset kongsmarihand (*Dactylorhiza majalis*) vore omdiskutert.

Orkideane i denne gruppa var opphavleg rekna inn i vårmarihandslekta *Orchis*, men artane med forgreina rotknoll vart så skilde ut til slekta *Dactylorchis*, seinare *Dactylorhiza*. Ut frå eit ønske om monofyletiske slekter er grønkurle, som før var rekna til ei eiga slekt (*Coeloglossum*), no rekna inn i marihandslekta.

## Etymologi
Namnet *Dactylorhiza* kjem frå daktylos (gresk δάκτυλος), som tyder finger, og riza (gresk ρίζα), som tyder rot. Namnet viser til rota hos artane i slekta, som liknar fingrane på ei hand.

## Artar og underartar i Noreg
Artsdatabanken opererer med desse artane og underartane i Noreg:

*grønkurle (*D. viridis*)
**smågrønkurle (*D. viridis* ssp. *viridis*)
**islandsgrønkurle (*D. viridis* ssp. *islandica*)
*systermarihand (*D. sambucina*)
*engmarihand (*D. incarnata*)
**grasmarihand (*D. incarnata* ssp. *incarnata*)
**dynemarihand (*D. incarnata* ssp. *coccinea*)
**blodmarihand (*D. incarnata* var. *cruenta*) – ikkje lenger rekna som underart, men som varietet
*kongsmarihand (*D. majalis*)
**smalmarihand (*D. majalis* ssp. *sphagnicola*)
**lappmarihand (*D. majalis* ssp. *lapponica*)
**purpurmarihand (*D. majalis* ssp. *purpurella*)
*bleikmarihand (*D. maculata*)
**flekkmarihand (*D. maculata* ssp. *maculata*)
**skogmarihand (*D. maculata* ssp. *fuchsii*)
*stormarihand (*D. praetermissa*) – berre få einskildfunn i herbariebelegg

## Raudliste
Av artane og underartane i slekta *Dactylorhiza* er desse tekne med på Norsk raudliste for artar (2021):

Kritisk truga (CR):
*islandsgrønkurle (oppgradert 2021 frå sterkt truga (EN))

Sterkt truga (EN):
*purpurmarihand

Sårbar (VU):
*systermarihand
*dynemarihand (ny på raudlista 2021)
*smalmarihand

## Referansar





## Bakgrunnsstoff
*
Myggblom

**Myggblom** (*Hammarbya paludosa*) er ei plante i&nbsp;myggblomslekta *Hammarbya* i&nbsp;orkidéfamilien (marihandfamilien) Orchidaceae.

## Utsjånad
Myggblom er ei lita plante, som kan bli om lag 20 centimeter høg. Planta har gulgrøne blomar i eit smalt aks og to til fire blad nær bakken. 

## Systematikk
Myggblom var tidlegare plassert i  knottblomslekta med namnet *Malaxis paludosa*, men er seinare skild ut som den einaste arten i planteslekta *Hammarbya*.

## Utbreiing
I Noreg veks myggblom på våte myrer i låglandet, mest rundt Oslofjorden, men elles spreidd langs kysten og nordover heilt til Troms. Planta står på Norsk raudliste for artar (2021) som nær truga (NT). 

Arten finst òg i Sverige (status LC, svensk namn *myggblomster*), i Danmark (EN, dansk namn *hjertelæbe*), i Finland (NT) (finsk namn *suovalkku*) og på Færøyane (CR, *sera sjáldsom*, færøysk namn *vátlendismýggjargras*).

Myggblom (engelsk namn *bog orchid*) veks spreidde stader på Dei britiske øyane, vanlegast i Skottland. I den britiske raudlista har arten status som livskraftig (LC). Lokalt er han sårbar (VU) i England  og sterkt truga (EN) i Wales. Arten er ikkje nemnd for tiltak i Skottland. I Irland er arten verna gjennom forskrifta *Flora (Protection) Order, 2015*, og på den irske raudlista har han status som nær truga (NT).

I Estland (estisk namn *sookäpp*) veks myggblom spreidde stader over heile landet og er rekna som sårbar (VU). I Latvia (latvisk namn *purva sūnene*) veks arten ganske spreidd og er klassifisert som sjeldan (kategori 3 – *samazinās*). I Litauen (litauisk namn *pelkinė laksva*) veks arten no særleg i søraust og i vest. Han er rekna som sterkt truga (EN).

I Benelux er arten (nederlandsk namn *veenmosorchis*, fransk namn *épipactis des marais*) i svært sterk tilbakegang i Nederland. Det same gjeld i Belgia, der han no berre har einskilde veksestader både i Flandern og Vallonia. I den nederlandske raudlista er rekna som sårbar (CR, *ernstig bedreigd*). I Belgia er han òg rekna som kritisk truga både i Flandern (CR, *ernstig bedreigd*) og i Vallonia (CR, *menacé d'extinction*). Arten finst ikkje i Luxembourg.

## Referansar





## Bakgrunnsstoff
*
Myggblomslekta

**Myggblomslekta** (*Hammarbya*) er ei slekt i orkidéfamilien (marihandfamilien) Orchidaceae.

## Systematikk
Myggblomslekta har ein einaste art, myggblom, som tidlegare blei rekna til knottblomslekta, men som no skild ut til si eiga slekt, *Hammerbya*.

## Etymologi
Namnet *Hammarbya* har namn etter Linnés Hammarby i Uppsala.

## Artar i Noreg
Den einaste arten i slekta lever i Noreg:

*myggblom (*H. paludosa*)

Arten er teken med på Norsk raudliste for artar (2021) som nær truga (NT).

## Referansar





## Bakgrunnsstoff
*
Fredrikkeprisen

**Fredrikkeprisen** er ein norsk pris som vert delt ut av Norske Kvinners Sanitetsforening.  Han skal gå til ein person eller organisasjon som har sett søkelyset på problem som og NKS arbeider med.
Prisen er ein diplom,  kroner, og ein statuett av Norske Kvinners Sanitetsforenings grunnleggar Fredrikke Marie Qvam. Ho har og gjeve namn til prisen. Pengane skal brukast til eit formål innan arbeidsfeltet til Sanitetskvinnene.

Prisen blir delt ut i februar i samband med NKS sin stiftingsdag.

### Prisvinnarar
* 2000: Kriseteamet etter jernbaneulukka ved Åsta
*2001: Stine Sofies Stiftelse
*2002: Dissimilis
*2003: Åsne Seierstad
*2004: Gro Harlem Brundtland
*2005: Frederic Hauge
*2006: Arne Skarpsno
*2007: Inga utdeling 
*2008: HKH Kronprinsesse Mette-Marit
*2009: Marit Breivik
*2010: Shabana Rehman Gaarder
*2011: Laila Lanes
*2012: Anne Grethe Solberg
*2013: Margreth Olin
*2014: Herbjørg Wassmo
*2015: Lene Marlin
*2016: Gunhild Stordalen
*2017: TV-serien *[[Fjernsynsserien Skam|Skam]]*
*2018: Marie Simonsen
*2019: Else Kåss Furuseth
*2020: Ellen Arnstad
*2021: Birgit Skarstein
* 2022: Maren Lundby
* 2023: Lise Klaveness

## Kjelder

*Fredrikkeprisen er Norske Kvinners Sanitetsforenings hederspris

## Bakgrunnsstoff
*Fredrikkeprisen ved sanitetskvinnene.no
Hn/Attack on Titan

***Attack on Titan*** er ein japansk mangaserie skriven og teikna av Hajime Isayama. Det fyrste kapittelet kom september månad 2009, og det siste kom april månad 2021. Serien handlar um ei verd der folk bur i byar kringsett av tri store veggjer, som er der for å verna folket mot menneskeetande jøtlar (kjempor); soga fylgjer Eren Jaeger og barndomsvenene hans, Mikasa Ackerman og Armin Arlert, som vert med i militæret for å hemna seg på jøtlane etter at dei braut seg inn i heimbyen deira. Seinare i handlingi skifter fokuset mot sidepersonar som Historia Reiss, troppleidaren Levi Ackerman og Grisha Jaeger, far hans Eren. 

Mangaserien hev vorte laga som animeserie av Wit Studio (sesong 1-3) og MAPPA (sesong 4). Fyrstesesongen på 25 episodar vart kringkasta frå april til september 2013, og andresesongen på 12 episodar frå april til juni 2017.
Korallrotslekta

**Korallrotslekta** (*Corallorhiza*) er ei slekt i orkidéfamilien (marihandfamilien) Orchidaceae.

## Systematikk
Korallrotslekta har ein einaste art i Europa, korallrot.

## Etymologi
Namnet *Corallorhiza* er sett saman av corall (norsk korall) og riza (gresk ρίζα), som tyder rot.

## Artar
Den einaste arten i slekta som lever i Noreg:

*korallrot (*C. trifida*)

I Norsk raudliste for artar (2021) er korallrot rekna som livskraftig (LC).

## Referansar





## Bakgrunnsstoff
*
Nantucket

**Nantucket** er namnet på ei øy, ein by og eit fylke (Nantucket County) i den amerikanske delstaten Massachusetts. I tillegg til hovudøya Nantucket omfattar byen og fylket òg dei to mindre øyane Tuckernuck og Muskeget. Nantucket (byen og fylket) hadde drygt 10 000 innbyggarar per 2010.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nantucket|Nantucket]]» frå ,  den 27. februar 2022.*  
 

## Bakgrunnsstoff

*
Ryōyū Kobayashi

**Ryōyū Kobayashi** () er ein japansk skihoppar frå Hachimantai. Han vann verdscupen i skihopping 2019 og vart olympisk meister i storbakken i 2022. Kobayashi har elles vunne Tysk-austerriksk hoppveke i 2019 og 2022, samt teke sølv i normalbakken under Vinter-OL 2022 og bronse i langtevlinga ved Vinter-OL 2018. Per februar 2022 stod han med 26 triumfar i verdscuprenn.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Ryōyū Kobayashi|Ryōyū Kobayashi]]» frå ,  den 27. februar 2022.*
Long Island

**Long Island** er ei øy i den amerikanske delstaten New York. Ho er rundt 190 km lang og 20–32 km brei, og deler seg i to greiner ved den austlege enden, kjende som North Fork og South Fork.

Vest på øya ligg fylka Kings og Queens, og aust for dei er fylka Nassau og Suffolk.

Geologisk er øya danna av to ryggar av istidsmorenar som hovudsakleg består av grus og laus stein over djupt grunnfjell. Teknisk sett er øya eigentleg ei halvøy skilt frå fastlandet av East River, eit tidvassestuar frå Hudsonelva. Den austre sida av øya er framleis delvis prega av landbruk, og inneheld no mange vingardar i tillegg til tradisjonelle gardsbruk. Fiske er òg ein industri på øya, i landsbyane Northport and Montauk.

Sidan andre verdskrigen har Long Island fått eit stadig større forstadspreg og er i nokre område fullt ut urbanisert. South Fork inkluderer området kjent som The Hamptons, som er ein populær sommarstad for velståande innbyggarar frå New York.

## Sjå òg
*Long Island Music Hall of Fame

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Long Island|Long Island]]» frå ,  den 27. februar 2022.*  

## Bakgrunnsstoff
Marius Lindvik

**Marius Lindvik** () er ein norsk skihoppar frå Sørum i Lillestrøm kommune. Han vart olympisk meister i storbakkerennet under Vinter-OL 2022. I 2020 vart han andremann i Tysk-austerriksk hoppveke, ein prestasjon han kopierte i 2022. Pr februar 2022 står Lindvik med seks individuelle trimufar i verdscupen i skihopping.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Marius Lindvik|Marius Lindvik]]» frå ,  den 27. februar 2022.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Piotr Żyła

**Piotr Paweł Żyła** () er ein polsk skihoppar frå Cieszyn. Han vart verdsmeister i normalbakken ved Ski-VM 2021 i Oberstdorf og vann VM-gull med det polske mannskapet i lagtevlinga under Ski-VM 2017 i Lahti. Żyła sikra seg elles bronsemedaljen i storbakken ved Lahti-VM, samt i tida 2013-21 vore med om å vinne fem bronsemdaljar i lagtevlingar ved ulike Ski-VM og verdsmeisterskap i skiflyging.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Piotr Żyła|Piotr Żyła]]» frå ,  den 27. februar 2022.*
Silje Opseth

**Silje Opseth** () er ein norsk skihoppar frå Ringerike, medlem i IL Holeværingen. Ho vann ein sølvmedalje med det norske mix-laget under Ski-VM 2021 i Oberstdorf, i den same meisterskapen og i Ski-VM 2019 i Seefeld in Tirol deltok ho på dei norske mannskapa som tok bronse i laghopping.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Silje Opseth|Silje Opseth]]» frå ,  den 27. februar 2022.*  

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Martha’s Vineyard

**Martha's Vineyard** er ei 231,75 km² stor øy ved sørkysten av Cape Cod i Massachusetts. Øya har ein fast folkesetnad på 15 000 og utgjer det meste av Dukes County (resten av fylket består av Elizabeth Islands og Nomans Land). Øya er den tredje største på austkysten av USA, og den største som ikkje har landfast samband. Ho er berre tilgjengeleg via fly eller båt/ferje.

Øya var heim for eit av dei første kjende samfunna av døve, og er kjend for eit heilt spesielt teiknspråk som var med å legga grunnlaget for amerikansk teiknspråk. Øya er no primært kjend som ein sommarkoloni, sjølv om heilårsbefolkninga har auka ein god del sidan 1960-talet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Martha’s Vineyard|Martha’s Vineyard]]» frå ,  den 27. februar 2022.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*

* Martha's Vineyard Online
Long Island (fleirtyding)

**Long Island** kan visa til:

* Long Island, ei tett folkesett øy i delstaten New York
* Long Island i Antarktis
* Long Island i Antigua
* Long Island i Bahamas
* Long Island i Bermuda
* Long Island i County Cork i Irland

; New Zealand
* Long Island i Marlborough
* Long Island i Southland

;Storbritannia
* Long Island i Dorset i England
* Long Island i Hampshire i England
* Long Island i County Down  i Nord-Irland
* Long Island i County Fermanagh i Nord-Irland
* Ytre Hebridane i Skottland, nokre gonger kalla «The Long Island»
Flugeblom

**Flugeblom** (*Ophrys insectifera*) er ei plante i flugeblomslekta *Ophrys* i orkidéfamilien (marihandfamilien) Orchidaceae.

## Utsjånad
Flugeblom er ei spinkel plante som kan bli kring 30 cm høg, med nokre få enkeltblomar i ein open blomsterstand. Leppa på blomen er brunsvart med form og teikningar som gjer at han liknar eit insekt.

## Formeiring
Flugeblom er den einaste representanten i Noreg for den store slekta *Ophrys*, som bruker ein heilt spesiell metode for å sikre seg pollinering. Blomen er utforma for å likne på eit hoinsekt av ein insektart, særeigen for kvar art. Ofte har han òg ei lukt som er karakteristisk for hoene til arten. Hannane av insektarten blir i mange tilfelle klekte ut ei stund før hoene, slik at orkideen har hanninsekta «for seg sjølv» i ein periode. Dette blir kalla narrepollinering eller psudokopulasjon («falskt samleie»). Flugeblom etterliknar hoinsekt av gravekvefsar i slekta *Argogorytes*.  

## Utbreiing
Flugeblom er bunden til kalkrik skog eller myr. I Noreg har han hovudområdet sitt vest for Oslofjorden, og har elles nokre funnstader ved Snåsa i Trøndelag og i Bodø-området i Nordland. Flugeblom er freda, og er på Norsk raudliste for artar oppgradert i 2021 frå nær truga til sårbar (VU).

Arten finst òg i Sverige (status LC, svensk namn *flugblomster*), i Danmark (CR, dansk namn *flueblomst*) og i Finland (EN, finsk namn *kimalaisorho*).

Flugeblom (engelsk namn *fly orchid*) veks spreidde stader på Dei britiske øyane utanom Skottland, og er verna gjennom den britiske *Handlingsplan for biodiversitet*. I den britiske raudlista har arten status som sårbar (VU), slik han òg er i England og Wales. I Irland har han status som nær truga (NT).

I Estland (estisk namn *kärbesõis*) veks flugeblom mest på øyane og vest på fastlandet og er rekna som nær truga (NT). I Latvia (latvisk namn *mušu ofrīda*) er arten sjeldan og veks berre i vest på kalkrik mark. Han er klassifisert som sterkt truga (kategori 1 – *draud iznīkšana*). I Litauen (litauisk namn *musinis ofris*) vart arten oppdaga i 1993 og er berre kjend frå fire lokalitetar i nord og midt i landet. Han er rekna som kritisk truga (CR).

Ei melding om funn av underarten *Ophrys insectifera* ssp. *aymoninii* (av somme rekna som ein egen art, *Ophrys aymoninii*) sør i Litauen er ikkje verifisert.

I Benelux veks arten (nederlandsk namn *vliegenorchis*, fransk namn *ophrys mouche*) i Nederland no berre i Limburg. I Belgia er han i sterk tilbakegang og no svært sjeldan i Flandern, litt vanlegare i kalkområda i Vallonia. I den nederlandske raudlista er arten rekna som kritisk truga (CR, *ernstig bedreigd*). I Belgia er han rekna som kritisk truga (CR, *ernstig bedreigd*) i Flandern og sterkt truga (EN, *en danger*) i Vallonia. I Luxembourg er han rekna som sterkt truga (EN).

## Hybridar
I England er det påvist at flugeblom kan danne hybridar med biblom (*Ophrys apifera* × *insectifera*, òg kalla *Ophrys* ×*pietzschii*), men denne er svært sjeldan. Hybriden med *[[Ophrys sphegodes]]* (*Ophrys insectifera* × *sphegodes* eller *Ophrys* ×*hybrida*) er påvist nokre gonger i Kent.

## Referansar





## Bakgrunnsstoff
*
Flugeblomslekta

**Flugeblomslekta** (*Ophrys*) er ei slekt i orkidéfamilien (marihandfamilien) Orchidaceae.

## Systematikk
På verdsbasis har flugeblomslekta mange artar, men det er stor usemje om kor mange og om korleis ein skal gruppere dei i artar og underartar. Ulike klassifiseringar opererer med frå nokre titals til fleire hundre artar, og i tillegg kjem ei stor mengd hybridar. Berre ein art, flugeblom, er representert i Noreg. Han var òg den einaste i Norden, men i 2004 vart ein ny art, biblom, funne i Danmark, der arten ser ut til å ha etablert seg på fleire lokalitetar. Han er no òg funne i Sverige.

## Etymologi
Namnet *Ophrys* kjem frå det gammalgreske substantivet *ófrys* (ὀφρύς), som tyder augebryn.

## Artar i Noreg
Artsdatabanken opererer med ein art i Noreg:

*flugeblom (*O. insectifera*)

Arten er teken med på Norsk raudliste for artar (2021) som sårbar (VU).

I tillegg er det ein ny art i Sverige og Danmark:

*biblom (*O. apifera*), i Sverige (ikkje raudlistevurdert) og Danmark (VU)

På Dei britiske øyane veks òg:

**[[Ophrys fuciflora|O. fuciflora]]* (òg kalla *O. holosericea*), i England (VU)
**[[Ophrys sphegodes|O. sphegodes]]*, i England (LC), i Wales (RE)

## Referansar





## Bakgrunnsstoff
*
Korallrot

**Korallrot** (*Corallorhiza trifida*) er ei plante i&nbsp;korallrotslekta *Corallorhiza* i&nbsp;orkidéfamilien (marihandfamilien) Orchidaceae.

## Utsjånad
Korallrot er ei lita plante, som kan bli om lag 20 centimeter høg. Planta har gulgrøne blomar i eit lite aks. Leppa på blomen er stutt og oftast veikt tredelt med raudbrune spissar. Stengelen er gjerne gulbrun med svært veik grønfarge.

## Systematikk
Korallrotslekta har eit titals artar i Nord-Amerika, men korallrot er den einaste arten i slekta som lever i Europa.

I Danmark har ein stundom skild ut ein underart ved sidan av nominatunderarten (ssp. *trifida*), men det er tvil om han kan reknast som eit eige taxon:
**C. trifida* ssp. *virescens* (dansk namn *grønlig koralrod* eller *skov-koralrod*), og kalla *C. trifida* f. *virescens*

## Utbreiing
I Noreg veks korallrot over det meste av landet. På Norsk raudliste for artar (2021) er arten rekna som livskraftig (LC). 

Arten finst òg i Sverige (status LC, svensk namn *korallrot*), i Danmark (VU, dansk namn *koralrod*), i Finland (LC, finsk namn *harajuuri*), på Island (LC, islandsk namn *kræklurót*) og på Grønland (LC, grønlandsk namn *isigammaasaaqqat*).

Korallrot (engelsk namn *coralroot orchid*) veks i den nordlege delen av Storbritannia. I den britiske raudlista har arten status som sårbar (VU), slik som lokalt i England. Arten er ikkje nemnd for tiltak i Skottland.

I Estland (estisk namn *kõdu-koralljuur*) veks korallrot over det meste av landet, men er rekna som sårbar (VU). I Latvia (latvisk namn *trejdaivu koraļļsakne*) veks arten over det meste av landet på skogkledd myr. På den latviske raudlista er han klassifisert som sjeldan (kategori 3 – *samazinās*). I Litauen (litauisk namn *nariuotoji ilgalūpė*) er arten i tilbakegang, men finst framleis over det meste av landet utanom i nord. Han er rekna som nær truga (NT).

I Benelux vart arten (nederlandsk namn *koraalwortel*, fransk namn *racine de corail*) sist funne i Nederland i 1942, og han er der rekna som utdøydd. Han finst ikkje i Flandern, og i Vallonia finst han berre i Ardennane. I den nederlandske raudlista er arten rekna som regionalt utdøydd (RE, *verdwenen uit Nederland*), I Belgia er han rekna som kritisk truga (CR, *menacé d'extinction*) i Vallonia.

## Referansar





## Bakgrunnsstoff
*
Karl Geiger

**Karl Geiger** () er ein tysk skihoppar frå Oberstdorf. Han vart i desember 2020 verdsmeister i skiflyging i Planica. Under Ski-VM 2019 vann han gull i så vel lagtevlinga og i mix-tevlinga, ein prestasjon han gjentok i Ski-VM 2021.

## Aktiv
Geiger deltok på Tysklands lag som sikra seg sølvmedaljen i lagtevlinga ved Vinter-OL 2018 i Pyeongchang. Sesongen etter syrgde han for suveren tysk siger i lagtevlinga under verdsmeisterskapen i Seefeld in Tirol, saman med Richard Freitag, Stefan Leyhe og Markus Eisenbichler. I lag med sistnemnde og kvinnene Katharina Althaus og Juliane Seyfarth tok han ein ny VM-tittel seks dagar seinare. På nyåret 2020 enda Geiger på tredjeplass i tysk-austerriksk hoppveke, året etter vart han andremann i hoppveka. I desember 2020 i Planica lukkast han verte verdsmeister i skiflyging. Med 877,2 poeng slo han andremann, Halvor Granerud, med fattige 0,5 poeng. Under Ski-VM 2021 på heimstaden Oberstdorf vart Geiger nummer to i normalbakken og tre i storbakken. Samstundes forsvarte han VM-titlane i lagtevling og for mix-lag. Nemnde Eisenbichler var med på begge desse triumfane, og som sist var Althaus med på mix-laget. Pius Paschke og Severin Freund var nye i lagtevlinga for menn, Anna Rupprecht var ny på mix-laget. Under Vinter-OL 2022 vann Geiger bronsemedaljen i storbakken, han fekk også bronse i lagtevlinga.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Karl Geiger (Skispringer)|Karl Geiger (Skispringer)]]» frå ,  den 26. februar 2022.*
Biblom

**Biblom** (*Ophrys apifera*) er ei plante i flugeblomslekta *Ophrys* i orkidéfamilien (marihandfamilien) Orchidaceae. Ho veks ikkje i Noreg.

## Utbreiing
Biblom er ein ny art i Norden. Han vart først observert i 2004 i Danmark, der arten ser ut til å ha etablert seg på fleire lokalitetar. Han er òg registrert på ein lokalitet i Skåne i Sverige (svensk namn *biblomster*), men er førebels ikkje raudlistevurdert i Sverige. I Danmark er arten (dansk namn *biblomst*) klassifisert som sårbar (VU).

Biblom (engelsk namn *bee orchid*) lever over det meste av Dei britiske øyane utanom Skottland. I både den britiske og den irske raudlista har arten status som livskraftig (LC), på same måte som lokalt i England og Wales.

I Benelux veks arten (nederlandsk namn *bijenorchis*, fransk namn *ophrys abeille*) særleg i det sørlege Nederland, mest nær kysten og i Limburg. I Belgia veks han spreidd i Flandern og er noko vanlegare i Vallonia. I den nederlandske raudlista er arten rekna som livskraftig (LC, *thans niet bedreigd*). I Belgia er han rekna som nær truga (NT, *bijna in gevaar*) i Flandern og sårbar (VU, *vulnérable*) i Vallonia. I Luxembourg er han rekna som sterkt truga (EN).

## Hybridar
I England er det påvist at biblom kan danne hybridar med flugeblom (*Ophrys apifera* × *insectifera*, òg kalla *Ophrys* ×*pietzschii*), men denne er svært sjeldan. Hybriden med *[[Ophrys fuciflora]]* (*Ophrys apifera* × *fuciflora* eller *Ophrys* ×*albertiana*) er påvist i Kent.

## Miljøkriminalitet
I 2023 blei den einaste førekomsten i Sverige plyndra. Alle dei om lag 50 individa blei gravne opp og fjerna.

## Referansar





## Bakgrunnsstoff
*
Edith Carrington

**Edith Carrington** (1853–1929) var ein engelsk forkjempar for dyrerettar og vegetarianisme. Ho verka ein del som kunstnar, men byrja å skriva bøker om dyr frå 1889. Ho var ein tydeleg motstandar mot Eleanor Anne Ormerod sin kampanje for å utrydda  gråsporven, og var imot viviseksjon.

## Liv og virke
Carrington var fødd i Swainswick i Bath i Somerset som dotter av Henry Edmund Carrington og Emily Heywood Johns (1814–1890). Familien var velståande, og ho blei påverka av Charles Kingsley, som  introduserte henne til å studera naturhistorie. Ho valde å via seg til vern a dyr, eller «God's beautiful and sinless mute creatures.» Ho skreiv jamleg i  *The Animals' Friend* (skipa i 1894) og samarbeidde med aktivisten Henry Stephens Salt. Ho var aktiv i Humanitarian League, som Salt skipa i 1891*.*

Carrington skreiv si fyrste bok *Stories for Somebody* då ho var trettifem. Ho skreiv seinar ei rekkje dyresoger for barn. Carrington var redaktør for serien *Animal Life Readers* saman med Ernest Bell, med illustrasjonar av Harrison Weir og andre. Ho dreiv også barnebladet  *Our Animal Brothers*. 

## Utgjevingar i utval

*  (1893)
* *The Farmer and the Birds* (1898)
* *Spare the Sparrow* (1897)
*  (1897)
*  (1897)
*  (1891)
* *Stories for Somebody*
* *Flower Folk*
* *Friendship of Animals*
* *Ten Tales Without a Title*
* *Bread and Butter Stories*
* *Appeals on behalf of the Speechless: A Series of Tracts*
* *The Extermination of Birds*
* *A Narrow, Narrow World*
* *A Story of Wings*
* *Five Stars in a Little Pool*
* *The Dog: His Rights and Wrongs*
* *The Cat: Her Place in Society and Treatment*
* *Animals in the Wrong Place*
* *Anecdotes of Horses*
* *The Ass, his Welfare, Wants, and Woes*
* *Ages Ago*
*  (1895)
*  (1895)
*  (1895)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Edith Carrington|Edith Carrington]]» frå ,  den 27. februar 2022.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Henry S. Salt, "Edith Carrington’s Writings", Vegetarian Review, November 1896
Den internasjonale jentedagen

**Den internasjonale jentedagen** er ein SN-dag som blir markert den 11. oktober for å setja situasjonen til jenter, spesielt i fattige land, på dagsordenen. Merkedagen blei innført i 2011 av Generalforsamlinga til SN. Den fyrste markeringa var 11. oktober 2012.

Markeringa blei innført etter initiativ frå Plan International og kampanjen «Because I am a girl». Canada var formell forslagsstillar bak resolusjonen som blei fremma for Generalforsamlinga.

Markeringa av dagen skal støtta fleire moglegheiter for jenter og auka merksemd om kjønnsforskjellar som gjer at jenter fleire stader i verda får færre moglegheiter på grunn av kjønnet sitt. Ulikskapen kan visa seg innan område som tilgang på utdanning, næring, juridiske rettar, helsetenester og vern mot diskriminering, vald og tvangsekteskap. 

## Sjå òg

* Barneekteskap
* Kjønnslikestilling
* Hinamatsuri
* Den internasjonale kvinnedagen

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Den internasjonale jentedagen|Den internasjonale jentedagen]]» frå ,  den 27. februar 2022.* 
**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:International Day of the Girl Child|International Day of the Girl Child]]» frå ,  den 12. mars 2022.*  
* 

## Bakgrunnsstoff

* Care International Day of Girls 2020 information
* Plan International Day of Girls information
* Day of Girls. Nettstad i Australia.
Narrmarihandslekta

**Narrmarihandslekta** (*Anacamptis*) er ei slekt i orkidéfamilien (marihandfamilien) Orchidaceae.

## Systematikk
På verdsbasis har narrmarihandslekta vore ei slekt med berre ein art, men eit titals artar som tidlegare var i vårmarihandslekta *Orchis*, er no flytta over hit. Berre ein art, narrmarihand, er representert i Noreg, medan eit par til er å finne elles i Norden.

## Etymologi
Namnet *Anacamptis* kjem frå det greske verbet *anakámpto* (ανακάμπτω), som tyder å svinge opp eller bakover.

## Artar
Artsdatabanken opererer med ein art i Noreg:

*narrmarihand (*A. morio*)

Arten er på Norsk raudliste for artar (2021) oppgradert frå sterkt truga til kritisk truga (CR).

I tillegg finst desse artane elles i Norden:

*myrmarihand (*A. palustris*), i Sverige (VU)
*salepsrot (*A. pyramidalis*), i Sverige (LC) og Danmark (VU)

På Dei britiske øyane finst òg:

**[[Anacamptis laxiflora|A. laxiflora]]*, berre på Jersey og Guernsey

I Baltikum har ein art til vore registrert:

**[[Anacamptis coriophora|A. coriophora]]*, i Estland og kanskje i Litauen, men utdøydd båe stader

## Referansar





## Bakgrunnsstoff
*
Natalja Neprjajeva

**Natalja Neprjajeva** () er ein russisk langrennar frå Tver. Ho vart olympisk meister i 4 x 5 km stafett under Vinter-OL 2022, i dei same leikane tok ho sølvmedaljen på 15 km. Omframt VM-bronse på 15 km i 2019, har Neprjajeva i tida 2018-22 sikra seg ein sølvmedalje og tre bronsemedaljar i stafett-tevlingar ved olympiske leikar og skiverdsmeisterskap. Per 1.3.2022 stod ho med seks sigrar i verdscup-tevlingar, då medrekna samanlagt-triumfen i Tour de ski 2022.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Natalja Michailowna Neprjajewa|Natalja Michailowna Neprjajewa]]» frå ,  den 28. februar 2022.*
Teresa Stadlober

**Teresa Stadlober** () er ein austerriksk langrennar frå Schladming. Ho vann bronsemedaljen på 15 km under Vinter-OL 2022. Ho er dotter til Roswitha Steiner, som sidan 2021 er president i Austerrikes skiforbund, og Alois Stadlober.

## Kjelder


 

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Teresa Stadlober|Teresa Stadlober]]» frå ,  den 28. februar 2022.*
Sara Takanashi

**Sara Takanashi** () er ein japansk skihoppar frå småbyen Kamikawa på Hokkaido. Ho har vunne verdscupen i skihopping fire gongar og er den skihopparen som har sigra i flest hopprenn i verdscupen. Takanashi har åtte medaljar frå verdsmeisterskap og olympisk leikar, men ikkje ein einaste individuell gullmedalje.

## Aktiv
Takanashi deltok som 14-åring i Ski-VM 2011 i Oslo og kom på sjetteplass. Fyrste sigeren i verdscupen  i skihopping kom i mars 2012, i Zao i heimlandet. Frå 2013-sesongen tok Takanashi posisjonen som den suverent beste skihopparen på kvinnesida. Fram til 2017 dominerte ho internasjonal hoppsport, vann verdscupen fire gongar. I 2014-sesongen vann ho 15 av 18 individuelle renn og i 2016-sesongen steig ho til topps i 14 av 17 verdscup-renna. Pr 1.3.2022 står Takanashi med 61 individuelle verdscup-triumfar, fleire enn alle andre skihopparar.

Takanashi har delteke i seks verdsmeisterskap og to olympiske leikar. Til mange av meisterskapane har ho vore stor favoritt, utan ho har lukkast å vinne ein individuell gullmedalje. Einast i Ski-VM 2013 vart ho verdsmeister, då ho var med i det japanske mannskapet som vann mix-tevlinga.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap
*Ski-VM 2011: Nr 6 individuelt 
*Ski-VM 2013: Sølv individuelt. Gull i mix-tevling
*Ski-VM 2015: Bronse i mixtevling. Nr 4 individuelt
*Ski-VM 2017: Bronse individuelt og i mixtevling
*Vinter-OL 2018: Bronse individuelt
*Ski-VM 2019: Nr 6 individuelt 
*Ski-VM 2021: Sølv i storbakken, bronse i normalbakken
*Vinter-OL 2022: Nr 4 i hopprennet

Takanashi vart i 2017 tildelt Holmenkollmedaljen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sara Takanashi|Sara Takanashi]]» frå ,  den 28. februar 2022.*