open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bondeungdomslag

**Bondeungdomslaga** (BUL) er ungdomslag i byane. Det fyrste var Bondeungdomslaget i Oslo, skipa i 1899. Føremålet til laga var i byrjinga å arbeide for landsungdom som kom til byane, og å fremje målsak, edruskap og norsk kultur i tydinga folkekultur. Dei siste 50 åra har meir og meir av arbeidet dreidd seg om aktivitetar som folkedans, amatørteater, idrett og song. Den store møteaktiviteten som dominerte laga før er for det meste vekke.

Dei fleste bondeungdomslaga er lokallag i Noregs Ungdomslag (NU). Bondeungdomslaget i Nidaros, Bondeungdomslaget i Stavanger og Bondeungdomslaget i Oslo er i tillegg med i Noregs Mållag (NM). Nokre lag som driv som bondeungdomslaga og er med i både NM og NU kallar seg «ungdomslag» eller «mållag og ungdomslag», det gjeld Bergen Ungdomslag Ervingen, Haugesund Mållag og Ungdomslag, Flekkefjord Mållag og Ungdomslag, Lindesnes Ungdomslag og Austegdelaget (Arendal).

## Bakgrunnsstoff
* Bondeungdomslaget i Oslo
* Bondeungdomslaget i Nidaros 
* Bergen Ungdomslag Ervingen
* Haugesund Mållag og Ungdomslag
Ve-

**Ve-** er eit namneledd, frå norrønt *Vé-*, som viser til ein heim eller ein heilag stad. Det finst mange namnesamansetjingar der Ve- kjem først i namnet.

Kvinnenamn som Vera, Verene og Veronika har andre opphav.
Bondeungdomslaget i Nidaros

**Bondeungdomslaget i Nidaros** (BUL i Nidaros) er eit lokallag av Noregs Ungdomslag (NU) og Noregs Mållag i Trondheim, skipa i 1904. Laget har til føremål å «samle barn og ungdom i alle aldrar til eigenaktivitet i eit godt og rusfritt miljø, og ta vare på norsk kultur og norsk mål».

Laget har fire særlag: teaterlaget, folkedanslaget, spelmannslaget og songlaget. Særlaga har eigne årsmøte, men er underlagde årsmøtet i BUL i Nidaros. I tillegg har laget årsmøtevalde nemnder.

## Bakgrunnsstoff
*
Nominasjonane til Nordisk råds litteraturpris frå Noreg

Sidan 1962 har Nordisk råd årleg delt ut Nordisk råds litteraturpris for eit skjønnlitterært verk skrive på språket i eit av dei nordiske landa. Frå Noreg har det heilt frå starten i 1962 vore nominert to kandidatar kvart år, og norske forfattarar har vunne prisen til saman 11 gonger. Nominasjonane vert gjort av ein nasjonal komité på tre personar (to ordinære medlemmer + ein suppleant). Komitémedlemmene vert utpeika av Nordisk ministerråd for fire år i gongen.

## Nominasjonane til Nordisk råds litteraturpris frå Noreg

Vinnarar utheva med feit skrift.

## Kjelder
* Nordisk Råd
Parlament

**Parlament** (frå fransk *parlement*, av *parler*, 'tala') er ei vanleg nemning for nasjonalforsamlingar i demokratiske land. Forsamlingar kalla parlament oppstod i Frankrike og Storbritannia i mellomalderen. Det britiske parlamentet utvida makta si fram mot 1600-talet, då parlamentariske representantar avsette kongen og dømde han til døden. Etter gjeninnføringa av monarkiet fortsette parlamentet å ha ei sentral rolle i styret av landet.

## Sjå òg
* parlamentarisme

## Kjelder

* Berg, Ole T., «Parlament» (27. oktober 2014), *Store norske leksikon*.

## Bakgrunnsstoff
Bibsys

**BIBSYS** er ei administrativ eining under NTNU, som yter tenester til norske fag- og forskingsbibliotek.

Gjennom biblioteksystemet BIBSYS får studentar, forskarar og ålmenta tilgang til ulike bibliotekressursar.

## Bakgrunnsstoff
* BIBSYS 
* BIBSYS Ask
* Søk i (BIBSYS) Oria.no
Max Adler

**Max Adler** () var ein austerriksk politikar og filosof. Adler var professor i filosofi og ein leiande personlegdom innan austromarxismen. Han var aktiv i det sosialdemokratiske partiet i Austerrike, SDAP, der han stod på venstre fløy. Han var blant dei som sterkast kritiserte det fleirtalet i parlamentsgruppa til det tyske sosialdemokratiske partiet som støtta krigføringa i første verdskrigen.

Adler sitt arbeid med filosofi gjekk på å prøve å sameine kantiansk medvitsanalyse med den marxistiske samfunnsteorien. Han stod her i motsetning til dei som meinte seg å vere ortodokse marxistar, som Karl Kautsky og Vladimir Lenin.

Han arbeidde au med marxistisk statsteori og tilhøvet mellom politisk og sosialt demokrati. Det sosiale demokratiet når ein først i det klasselause samfunnet, seier Adler. Anna demokrati er berre politisk, og derfor framleis ei form for klasseherredømme, eller klassediktatur. Adler var derfor heller ikkje redd for nemninga «proletariatets diktatur», sjølv om han tok avstand frå bolsjevikane sin misbruk av nemninga, medan ein annan leiande austromarxist, hans nære venn Otto Bauer, ikkje ville bruke uttrykket fordi det så lett blir misforstått. Bauer fekk fleirtal på kongressen i Linz i 1926, da bl.a. dette spørsmålet blei drøfta. SDAP sitt Linz-program frå 1926 er elles namngjete som eit klart uttrykk for austromarxistane sitt venstresosialistiske syn.

## Kjelder
Tirich Mir

**Tirich Mir** er eit fjellmassiv med ein tvillingtopp, og det høgste fjellet i Hindukush i nordre Pakistan. Massivet dekkjer om lag 250 km² og femnar om om lag 15 andre toppar over 6&nbsp;000 meter. 

Næraste by er Chitral, som ein kan sjå begge toppane frå. Folkesetnaden der nytta opphavleg namnet Tirich Mir berre om Austtoppen, mens det verkelege namnet til Vesttoppen er Laghshor. Dette kjende ikkje Arne Næss til før i januar 1964. Derfor kan ein seie at 1950-ekspedisjonen i grunnen steig opp på Vesttoppen ved eit mistak. 1950-ekspedisjonen blir likevel rekna som første oppstiginga av Tirich Mir. I 1950 var det den fjerde høgste oppstiginga nokosinne — Annapurna I i Nepal vart erobra berre få veker føre (8&nbsp;091 meter). 

Per Kvernberg var den første personen i 1950-ekspedisjonen som tok seg opp den siste etappen mot Vesttoppen den 22. juli 1950 etter å ha klatra åleine utan hjelp frå berar det siste døgnet. Arne Næss, Tony Streather og Henry Berg greidde toppen neste dagen.

## Kjelder

* Næss, A *Opp stupet til Østtoppen av Tirich Mir* Gyldendal Norsk Forlag, Oslo (1964)

## Bakgrunnsstoff
Inntrøndelag

**Inntrøndelag** er ein region i Trøndelag, til vanleg rekna som området aust for Trondheimsfjorden frå Namsskogan og Lierne i nord til Røros og Oppdal i sør. Motsetnaden er Uttrøndelag frå Leka og Vikna i nord til Hitra og Frøya i sør. 

Målføra i Trøndelag er òg delte etter dette mønstret, særleg med sterkare jamning i inntrøndske mål.
Skogn

**Skogn** er ei bygd og tettstad i Levanger kommune i Trøndelag fylke. Folketalet i tettstaden er .

Skogn var tidlegare eit prestegjeld i Sør-Innherad prosti i Nidaros bispedøme i Den norske kyrkja med sokna Alstadhaug, Ekne og Markabygda.

Skogn er det gamle namnet på det som i dag er Levanger og Mosvik kommunar. I yngre jarnalder (vikingtida) var namnet på området *Skeynafylki*. Området har alltid vore eit rikt jordbruksområde, og jordbruk er framleis ein viktig næringsveg i bygda.

Fram til 1836 tilsvara Skogn det som i dag er Levanger kommune bortsett frå Åsen. Då vart Levanger by skild ut som bykommune, og Levanger landsokn (seinare Frol) og Ytterøy vart skilde ut som eigne herad frå 1837.

I samband med kommunesamanslåingsprosessen på 50- og 60-talet vart det tale om å slå saman igjen herada og Levanger by til ein ny kommune. I tillegg vart Åsen herad med. Dette gjekk igjennom ganske udramatisk, mykje av di dei som planla å investere i ny papirfabrikk på Skogn la sterkt press for å få det til. Fire av kommunane gjekk saman i 1962, medan Ytterøy kom til i 1964.

Papirfabrikken *Nordenfjelske treforedling* starta i 1966, noko som vart oppstarten til Norske Skog.

### Folk frå Skogn
* Anders Henriksson Sandstad, gardbrukar og stortingsmann
* Oscar Lynum, bilethoggar
* Gustav Sjaastad, statsråd
* Ragna Berget Jørgensen, stortingsrepresentant
* Eldar Rønning, langrennar

## Bakgrunnsstoff
* Levanger kommune: liste over ordførarar i Skogn herad 1838-1961
Norske Skog

**Norske Skog** () er den nest største produsenten av magasin- og avispapir i verda. Selskapet har hovudkontor på Lysaker i Noreg og fabrikkar i 15 land over heile verda. Konsernsjef er Christian Rynning-Tønnesen (*2007*).

Norske Skog vart etablert i 1962 som *Nordenfjelske Treforedling*, og den fyrste avispapirfabrikken vart sett i drift på Skogn i Nord-Trøndelag i 1966. I 1970- og 80-åra voks selskapet til å bli det største innanfor norsk treforedling. I 1990-åra ekspanderte selskapet vidare utover i Europa gjennom bygging eller kjøp av fabrikkar i Noreg, Frankrike, Austerrike og Den tsjekkiske republikken. Frå 2000 vart selskapet ein global aktør med verksemd i Asia, Sør-Amerika og Australasia òg.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Gaysir

**Gaysir** er eit norsk nettsamfunn med homofile, lesbiske og bifile som målgrupper. Det vart starta 22. september 2000. Målet er å gje nettenester til målgruppene, både gjennom kontaktannonser, ordskifteforum og nyhendetenester.

Ved starten av 2011 har tenesta over 47 225 medlemer.

Gaysir blir drive av Gaysir AS, ansvarleg redaktør er Jim R. Høyen

Namnet «Gaysir» er eit ordspel på geysir og det engelske ordet «gay» som tyder homofil.

## Bakgrunnsstoff
* Gaysir.no sin nettstad
Friedrich Engels

**Friedrich Engels** () var ein tysk politisk tenkjar frå 1800-talet. Saman med partneren sin, Karl Marx, utvikla Engels den vitskaplege sosialismen, også kalla marxismen. Engels var medforfattar av *[[Det kommunistiske manifestet]]*, og redaktør av fleire band av Marx sitt hovudverk *[[Das Kapital]]* etter Marx var død. 

## Liv
 

Engels var fødd i Barmen i noverande Wuppertal i Preussen, i det noverande Tyskland, som eldste son av ein bedriftseigar. Som ung mann blei han send til England for å leie bomullsfabrikken faren eigde i Manchester. Han blei sjokkert over den fattigdomen han såg, og skreiv ei skildring som blei utgitt i 1845 med den engelske tittelen *Condition of the Working Class in England*. Same året begynte Engels samarbeidet med Marx, da dei fann ut at begge hadde same synet på kapitalismen. 

Engels levde ilag med ei irsk arbeidarklasse-kvinne som heitte Mary Burns  til ho døydde, og sidan med søster hennar, Lizzie. Det er mogleg det var dei som introduserte han til arbeidarstemmerettsrørsla, *chartistane*. Engels var aktivt med i skipinga av *Den kommunistiske ligaen* i London i 1846. I 1847 begynte Marx og Engels arbeidet med Manifestet, som blei gitt ut i februar 1848. 

Engels var aktivt med i 1848-revolusjonen, i Elberfeld og Baden i Tyskland. I 1849 måtte både han og Marx rømme frå Tyskland for godt, og dei flytta permanent til England. Engels vigde resten av livet sitt til å redigere og omsette Marx sine skrifter, og å hjelpe til med å utvikle arbeidarrørsla, ikkje minst i heimlandet, der det tyske sosialdemokratiske partiet voks raskt i siste delen av hundreåret. Engels meinte på slutten av livet sitt at legale arbeidsmåtar kunne vere minst like effektive som gateslag etter kvart som arbeidarrørsla styrkte seg. 

Friedrich Engels døydde i London i 1895.

## Verk
 
Nokre av verka hans er:

*Anti-Dühring*,
*Naturdialektikken*,
*Teser om Feuerbach*,
*Opphavet til familien, privateigedomen og staten*,
*Revolusjon og kontrarevolusjon i Tyskland*,
*Den tyske ideologien (saman med Marx)*,
*Den heilage familien (saman med Marx)*,
*Bondekrigen i Tyskland*.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Tettstader på Færøyane

Oversyn over alle **busetnader på [[Færøyane]]**, både bygder og byar, etter folketal. Tala er frå 1. januar 2021.

## Kjelder
* Hagstova Føroya, Statistisk sentralbyrå på Færøyane

**Denne artikkelen bygger på «[[:da:Færøske byer og bygder efter indbyggertal|Færøske byer og bygder efter indbyggertal]]» frå ,  den 18. februar 2022.*  
 
## Bakgrunnsstoff
Knop

**Knop** er i utgangspunktet ein knute på eit tau, men er mest brukt som mål for hastigheita på båtar og luftfartøy. Ein knop er lik ei hastigheit på ei nautisk mil (1852 m) per time.

Den historiske årsaka til namnet er at ein tidlegare brukte ei line med knopar til å måle fart. Lina vart lagt ut i den farten fartøyet bevega seg med, og knopar på lina vart talde i eit halvt minutt (30 s). Avstanden mellom to knopar på lina må vere 15,43&nbsp;m om farten skal reknast til nautisk mil per time, fordi det er 120 halvminutt i ein time, og 1852&nbsp;m / 120 = 15,43&nbsp;m. 

Knop blir forkorta **kn**.

## Kjelder

*
*
Martin Tranmæl

**Martin Tranmæl** () var ein norsk politikar som stod sentralt i norsk arbeidarrørsle i heile første halvdelen av førre hundreåret.

Tranmæl var bondeson frå Melhus i Sør-Trøndelag. Han arbeidde som målar og bygningsarbeidar, og var aktiv i Det norske Arbeidarpartiet frå hundreårsskiftet, berre avbrote av to korte opphald i USA. I USA arbeidde han som målar, og sjølv om han var medlem av den reformistiske American Federation of Labor, deltok han ved den første kongressen til  Industrial Workers of the World. Seinare var han indspirert av deira syndikalistiske idear om generalstreik, autonomi og arbeidarmakt.

Han tok til å arbeide som journalist i den trønderske arbeidaravisa *[[Ny Tid]]*, der han var fast redaktør frå 1913 til 1918. Tranmæl var medlem av landsstyret i Arbeidarpartiet frå 1906 til 1918, i sentralstyret frå 1918 til 1963. Frå 1921 til 1949 var han redaktør av hovudorganet til partiet, *[[Social-Demokraten]]*, sidan *[[Arbeiderbladet]]*, den noverande *[[Dagsavisen]]*. Han var også medlem av LO-sekretariatet mesteparten av tida i perioden 1920 til 1946.

Tranmæl blei landskjend da han stod i brodden for den radikale, halvveges syndikalistisk prega Fagopposisjonen av 1911, som bidrog mykje til at venstrefløya fekk fleirtal i Arbeidarpartiet i 1918. Partiet erklærte seg da som revolusjonært, og året etter gjekk det inn i den Tredje Internasjonalen (Komintern). Også dei 21 opptaksvilkåra som blei kalla Moskvatesene blei godtatt av partiet og av Tranmæl, som no var i ferd med å bli Arbeidarpartiet sin mektigaste politikar, sjølv om han ikkje var formell leiar. I 1921 braut den sosialdemokratiske opposisjonen ut av partiet på grunn av dette, og danna Norges Socialdemokratiske Arbeiderparti, med mellom andre Olav Oksvik som sentral person. Men Tranmæl var sjølv i ferd med å bli skeptisk til Komintern, og i november 1923 melde fleirtalet i DNA, med Tranmæl i brodden, seg ut av organisasjonen. Dei som ønskte å bli verande som seksjon av Komintern, danna da Norges Kommunistiske Parti. Men Arbeidarpartiet rekna seg framleis som sympatiserande organisasjon, og som eit kommunistisk parti. Tranmæl si rolle i DNA var så sentral at partiet av andre blei kalla «*Tranmælpartiet*» og medlemmene «*tranmælittar*».

DNA og NSA blei samla etter press frå LO i 1927, og på 1930-talet forsvarte Tranmæl i Arbeiderbladet ei parlamentarisk og reformistisk politisk linje som skilte seg kraftig frå den han hadde stått for før, men som førte til regjeringsmakt for Arbeidarpartiet under statsminister Johan Nygaardsvold.

Under krigen oppheldt Tranmæl seg i Stockholm, der han arbeidde i LO-sekretariatet.

I etterkrigstida fekk Tranmæl ei mindre dominerande rolle i partiet, men hadde framleis ein viss innverknad, både direkte og indirekte. Han, som hadde vore revolusjonær, var no blant anna ein sterk tilhengar av medlemskap i NATO, medan meir moderate sosialistar som Nygaardsvold og Oksvik var mykje meir skeptiske.

Tranmæl var ugift, og bruka all tida si på rørsla. Han var ein intens talar, og utvikla som avismann ein særeigen korthogd skrivestil.

## Kjelder

*
Ella

**Ella** er eit kvinnenamn danna som ei kortform av namn som byrjar på El-, som Ellinor eller Elisabeth, eller for namn som sluttar på -ella, som Gabriella eller Donatella. Det kan også vera ei kjæleform av Ellen.

Ella har namnedag både i Noreg og Sverige den 19. februar.

## Tyding

I den siste namnetypen er -ella eit kvinneleg diminutiv. Det er òg gjort framlegg om at namnedelen kan ha samanheng med den germanske namneendinga *-ali*, som tyder *annleis* eller *framand*. Andre igjen bind Ella saman med namn som Eline eller Elena, som igjen kjem frå Helena og tyder *strålande*.

På moderne hebraisk betyr namnet «gudinne» og er danna av det hebraiske el, «Gud», eller eli, «min Gud».

## Bruk

Namnet har vore mykje brukt i den engelsktalande verda, og har i dag aukande popularitet. Ella er blant dei hundre mest brukte namna i USA, og blant dei tjue mest brukte i Irland samt England og Wales sett under eitt. Også i Noreg har namnebruken auka kraftig sidan rundt 1995, og i Sverige var namnet det ellevte mest gjevne i 2004.

## Kjende namneberarar
* Ella Christie (1861–1949), skotsk utforskar
* Ella Dyberg (1890-1965), svensk songar og komponist
* Ella Kivikoski (1901-1990), finsk arkeolog
* Ella Baker (1903-1986), afroamerikansk borgarrettsforkjempar
* Ella Hval (1904-1994), norsk skodespelar
* Ella Rosén (1911-1984), svensk skodespelar
* Ella Fitzgerald (1917-1996), afroamerikansk jazzsongar, som mellom anna gav ut platene *Ella & Louis* og *Ella & Louis again*
* Ella Holm Bull (1921-2006), sørsamisk forfattar
* Ella Gjømle Berg (f. 1971), norsk langrennsløpar
* Ella K. Okstad (f. 1973), norsk illustratør

## Andre tydingar
*Ella* er òg eit spansk pronomen som tyder *henne*.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Urt

**Urter** er følgjande: 

# Planter som produserer ein stengel som ikkje er vedaktig, og som døyr tilbake etter endt vekstsesong. Omgrepet «urteaktig» vert brukt om plantedelar utan vedaktig stengel og om unge planteskot der stengelen enda ikkje har blitt vedaktig.
# Planter (urter) som blir brukte i matlaginga på grunn av sin spesielle aroma, sjå krydderurter. 
# Planter som blir dyrka på grunn av sine lækjande eller lindrande eigenskapar, sjå medisinske urter. 

Statens legemiddelverk klassifiserer alle urter som lækjemiddel, med unntak av dei som blir klassifisert som handelsvare i den såkalla «urtelista» i *Forskrift om lækjemiddelklassifisering.* Nokre urter er reseptpliktige. 

## Bakgrunnsstoff
* Forskrift om lækjemiddelklassifisering
Egg

**Egg** er den kvinnelege kjønnscella ved tokjønna forplanting blant dyr. Hos dei fleste pattedyra skjer dette inne i kroppen til hoa, men hos andre dyr skjer dette utanfor kroppen i form av egglegging. 

Dyr som legg egg er mellom anna alle fuglar og kloakkdyr og mange fiskar, amfibie, reptil, insekt og edderkoppar.

## Egg som mat

Egg er næringsrike og blir etne av mange dyr, mellom anna menneske, som føretrekk fugleegg og fiskerogn.

Spesielt hønseegg blir sett som eit nyttig næringsmiddel av dei fleste ikkje-veganarar. Egg frå andre fuglar, som til dømes vaktel, vert i mange land sett som ei delikatesse.

### Vegetariske eller ikkje?
Egg som blir brukte i matlaging er som regel ikkje befrukta, ettersom verpehøns i vestlege land blir haldne i eggfabrikkar utan hanar. Det er altså berre den kvinnelege kjønnscella, og ikkje eit kyllingfoster, som blir ete, jamvel om ein somme tider kan høyra ei vandrehistorie om at «nokon» har funne ein halvferdig kylling inni eit egg. I land der høns er frittgåande saman med hanar kan ein derimot ikkje garantera at egga er ubefrukta., og mange vegetarianarar held seg unna dei.
Hovudstad

Ein **hovudstad** er den byen i eit land, eller ei anna politisk eining, der den politiske administrasjonen held til. Hovudstaden er ofte, men langt frå alltid, den største byen i den aktuelle eininga.

Eit land med polysefal bystruktur kan ha fleire hovudstader (som til dømes i Sør-Afrika eller Nederland), eller statusen som hovudstad kan gå på omgang mellom fleire byar.
Nøytrale Moresnet

**Nøytrale Moresnet** (Esperanto: *Neutra Moresneto*) var ein nøytral stat mellom Preussen, seinare Tyskland, Nederland og Belgia mellom 1816 og 1919. Området som ligg 7&nbsp;km søraust for den tyske byen Aachen, hadde ein omkrins på 10&nbsp;km og opphavleg ca 250&nbsp;innbyggjarar. 

I 1915 vart det fyrst okkupert, deretter annektert av Tyskland. Med heimel i artikkel 32 i Versailles-traktaten tilfall heile tidlegare Nøytrale Moresnet Belgia i 1919, og er i dag ein del av provinsen Liège på grensa til Tyskland. 

## Bakgrunnsstoff
* Neutraal Moresnet
Victoria av Sachsen-Coburg-Saalfeld

**Victoria av Sachsen-Coburg-Saalfeld** () var ei tysk prinsesse og mor til dronning Victoria av Storbritannia.

Victoria blei fødd i 1786 som dotter av hertug Franz av Sachsen-Coburg-Saalfeld og Auguste von Reuss zu Ebersdorf. Da ho var 17 år gammal, den 21. desember 1803, gifta ho seg med fyrst Emich Karl von Leiningen, men han døydde allereie i 1814.

Frå dette ekteskapet hadde ho to born:

* Karl Friedrich Wilhelm, fyrste av Leiningen (1804-1856)
* Anna Feodora Auguste av Leiningen (1807-1872), seinare fyrstinne Feodora von Hohenlohe-Langenburg

Fleire år seinare, den 11. juli 1818, gifta ho seg i Kew Palace (Surrey) med Edward August av Hannover, hertugen av Kent, ein yngre son av kong Georg III av Storbritannia. I dette ekteskapet fekk ho dottera Alexandrine Victoria, den seinare dronninga av Storbritannia og Irland og keisarinna av India.

## Kjelder
Jegerprøva

**Jegerprøva** er ei prøve som alle som skal jakte på vilt i Noreg må ha bestått før dei kan starte å jakte. Jegerprøva består av ei teoretisk prøve og eit praktisk kurs. Den teoretiske prøva er i form av fleirvalsoppgåver, og består av 50 spørsmål der 40 må vere korrekt for å bestå prøva. 
Aldersgrensa for å kunne ta jegerprøva er 14 år.

Bakgrunnen for oppretting av prøva er at dei som jaktar vilt i Noreg skal ha ein basis av kunne før dei startar jakt, og for å skape ei sunn haldning blant jegerane.

Jegerprøva tek for seg tema som; jakt og vilt, jegeransvar, viltkjennskap, jaktvåpen, fangstmetodar, jakthundar o.l.

## Bakgrunnsstoff

Norges jeger- og fiskeforbund
Trønder-Avisa

***Trønder-Avisa*** er ei avis som blir utgjeven i Trøndelag. Hovudredaksjonen ligg på Steinkjer, men avisa har kontor i Namsos, Levanger, Grong, Verdal og Stjørdal òg. Ho blir lesen over nesten heile Nord-Trøndelag, men fyrst og fremst på Innherad. Sjefredaktør er Arve Løberg. *Trønder-Avisa* har fått mykje merksemd av di dei har satsa på jamstilling i staben. Avisa blir no prenta hjå Adressatrykk i Trondheim.

*Trønder-Avisa* er ei av dei få større avisene i landet som ikkje er ått av eit av dei tre mediekonserna Schibsted, Orkla Media eller A-pressen. Avisa er fyrst og fremst ått av Nord-Trøndelag AS (52 %), L/L Inntrøndelagen (38,7 %) og A-pressen (9,3 %). Bak dei to lokale selskapa står 5&ndash;600 lokale aksjonærar. *Trønder-Avisa* eig dessutan *[[Ytringen]]* (oppkjøpt 1993) og *[[Steinkjer-Avisa]]* (oppkjøpt 1999), og har ein stor aksjepost i *[[Inderøyningen]]*.

## Opplagstal

## Historie
*Trønder-Avisa* oppstod ved krigsutbrotet i 1940, då Steinkjer vart bomba av tyske fly den 9. april. Lokala til båe dei konkurrerande avisene, *[[Inntrøndelagen]]* (Venstre) og *[[Nord-Trøndelag og Nordenfjeldske Tidende]]* (Bondepartiet), brann ned til grunnen. Dei to redaktørane, Olav Hougen og Johannes Kjesbu som var bitre fiendar, vart samde om at det skulle gjevast ut avis same kva. Dei fekk så tak i eit prenteverk som kunne prente avisa på Verdal. Fyrste nummer av *Nord-Trøndelag & Inntrøndelagen* kom ut 29. mai same året. I 1942 vart redaktørane avsette av den tyske okkupasjonsmakta, som sette inn sin eigen redaktør. Hougen døydde under krigen, men Kjesbu gjekk på som redaktør att og sat heilt fram til 1950.

Den 15. september 1952 vart samanslåinga mellom dei to avisene permanent og namnet endra til *Trønder-Avisa*, som vart eit talerøyr for Venstre og Senterpartiet, med to politiske redaktørar. I 1964 skifte avisa frå å prente med blysats til teletypeperforering i samband med flytting til nye lokale. Den 12. april 1972 skifte avisa til berlinarformat. I 1980 flytte avisa til dei lokala ho framleis held til i. Formatet gjekk over til tabloidformat i 2000, og prentinga vart flytt til Adressatrykk i Trondheim, sidan det gamle prenteverket til Trønder-Avisa var ubrukeleg og nytt vart for dyrt.

Heilt fram til 1990-talet hadde Venstre-redaktøren kommentarar på måndag, onsdag og fredag, medan Senterparti-redaktøren hadde kommentarar tysdag, torsdag og laurdag. Dette fekk eit underleg utslag under EU-striden i 1994, då avisa var for EU-medlemskap måndag, onsdag og fredag og mot dei andre dagane. Avisa gjekk bort frå denne ordninga i 1998, og vart politisk uavhengig i 2001.

## Sjå òg
* Olav Myhr

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Trønder-Avisa på nett
Austromarxisme

**Austromarxisme** er ei nemning som er blitt bruka om den teoretisk grunngitte venstresosialismen som blei utvikla innanfor det austerrikske sosialdemokratiet i førstninga av førre hundreåret. Dei viktigaste personlegdomane i austromarxismen var Otto Bauer, Rudolf Hilferding og Max Adler. 

Austromarxistane prøvde å utvikle eit tredje standpunkt i striden om revisjonismen i det tyske sosialdemokratiet og den Andre Internasjonalen. Dei tok avstand frå Eduard Bernstein fordi dei meinte han reviderte for mykje, men var heller ikkje samde i Karl Kautsky sin ortodoksi. Posisjonen deira var ikkje ulik Rosa Luxemburg sin i denne striden. Under første verdskrigen prøvde dei igjen å stå for eit tredje standpunkt, annleis enn både dei sjåvinistiske sosialdemokratane og Vladimir Lenin si linje om å gjere om krigen til borgarkrig. Desse forsøka på ein eigen venstresosialistisk kurs kom først på 1920-talet til uttrykk i danninga av ein eigen Internasjonale in spe, uformelt kalla Wienerinternasjonalen eller meir spydig to-og-ein-halv-internasjonalen. I 1923 gjekk partia og gruppene her inn att i den nydanna Andre Internasjonalen, som no heitte *Sozialistische Arbeiter-Internationale (SAI).*
 
Austromarxistane utvikla marxistisk teori på område som tilhøvet mellom basis og overbygning, marxistisk filosofi, nasjonalitetsspørsmålet og imperialismen. Etter første verdskrigen var det Otto Bauer som kom til å spele den største rolla i det austerrikske sosialdemokratiske partiet. Han stod for ein strategi som kanskje kan kallast «revolusjonær reformisme», der ein vil prøve å gjennomføre ei sosialistisk omforming av samfunnet på grunnlag av dei eksisterande demokratiske ordningane, men også vere villig til å forsvare demokratiet og arbeidarrørsla med våpen i hand om nødvendig. 

Den austerrikske arbeidarrørsla måtte gjere nettopp det, men tapte mot dei fascistinspirerte borgarlege kreftene som innførte diktaturet etter oppstanden i Wien i 1934.

Det er blitt hevda at den reformerte «eurokommunismen» som utvikla seg i ein del europeiske kommunistparti på 1960-talet og 1970-talet har likskapspunkt med austromarxismen. Det same kan vel seiast om moderne skandinavisk venstresosialisme i danske Socialistisk Folkeparti og norske Sosialistisk Venstreparti. Såleis kan austromarxismen sjåast som eit av dei første forsøka på å utforme eit tredje standpunkt annleis enn både «høgresosialdemokrati» og bolsjevisme.
Holband

**Holband** er ein type lagringsmedium for digitalt koda informasjon og er ei papirstrimmel med utstempla hol. 

Holband blei nytta til lagring av utsende og mottekne teleksar, men i 60- og 70-åra blei holband også nytta til innmating og utmating av dataprogram og i ei viss monn til lagring av data. Bruksområdet var såleis ikkje fullt overlappande med holkortet. Føremonen med holband føre holkort er at teiknsekvensen er gjort trygg på eit holband, mens data i ein bunke av holkort lett kunne bli stokka om.


### Sjå òg
* Holkort

### Bakgrunnsstoff
*ECMA-10: ECMA standard for Data Interchange on Punched Tape 
*A song mentioning paper tape
*Various punched media
Illustreret norsk konversationsleksikon

**Illustreret norsk konversationsleksikon** er eit oppslagsverk. Leksikonet kom fyrste gong ut i 6 band, 1907-1913, frå forlaget H. Aschehoug & co (W.Nygaard) Redaksjonen vart leia av bibliotekaren Haakon Nyhuus.

I tillegg til leksikonartiklar, var det nedst på kvar side ei ordbok med omsetjing til norsk frå tysk, engelsk og fransk.

## Bakgrunnsstoff
* Illustreret norsk konversationsleksikon i Prosjekt Runeberg
Mary-Kate Olsen

**Mary-Kate Olsen** () er ein amerikansk skodespelarar. Ho og tvillingsystra Ashley Olsen starta karrieren i fjernsynsserien *Full House* (*Under samme tak*) då dei var 9 månadar gamle. Der delte dei rolla som vesle Michelle Tanner. 

Etter kvart fekk tvillingane Robert Thorne som manager. Som 6-åringar spelte dei inn sin fyrste film, *To Grandmother's House We Go*. Seinare, då systrene vart eldre spelte dei inn ein ny fjernsynsserie kalla *Two of a Kind* (*Tvillingtrøbbel*). Då tvillingane vart 14, spelte dei inn fjernsyn-serien *So Little Time*. 15 år gamle kom dei i Guinness rekordbok for høgste inntekt for ei barnestjerne på fjernsyn. 

I 2004 fylte Mary-Kate og Ashley Olsen atten, og fekk dermed kontroll over heile formuen sin. Dei vart òg presidentar i selskapet sitt, Dualstar, og gav ut den siste filmen begge spelte i *New York Minute*. Same året fekk dei ei stjerne på den prestisjetunge Hollywood Walk of Fame, og dei starta studium på New York University.

## Filmografi
* *To Grandmother's House We Go* (1992)
* *Double, Double Toil And Trouble* (1993)
* *How The West Was Fun* (1994)
* *The Little Rascals* (1994)
* *It Takes Two* (1995)
* *Billboard Dad* (1998)
* *Switching Goals* (1998)
* *Passport To Paris* (1999)
* *Our Lips Are Sealed* (2000)
* *Winning London* (2000)
* *Holiday In The Sun* (2001)
* *Getting There* (2002)
* *When In Rome* (2002)
* *The Challenge* (2003)
* *New York Minute* (2004)
* *Factory Girl* (2006)
* *The Wackness* (2008)
* *Beastly* (2011)
* *The case of the Logical I Ranch*
* *The case of Thorn Mansion*
* *The case of the sea world adventure*
* *The case of the Mystery Cruise*
* *The case of the Fun House mystery*
* *The case of the christmas caper*
* *The case of the shark encounter*
* *The case of the U.S. Space Camp mission*
* *The case of the Hotel Who-done-it*
* *The case of the Volcano Mystery*
* *The case of the United States Navy adventure*
* *You're invited to Mary-Kate and Ashley's Sleepover Party*
* *You're invited to Mary-Kate and Ashley's Hawaiian Beach Party*
* *You're invited to Mary-Kate and Ashley's Christmas Party*
* *You're invited to Mary-Kate and Ashley's Birthday Party*
* *You're invited to Mary-Kate and Ashley's Ballet Party*
* *You're invited to Mary-Kate and Ashley's Camp Out Party*
* *You're invited to Mary-Kate and Ashley's Mall Party*
* *You're invited to Mary-Kate and Ashley's Costume Party*
* *You're invited to Mary-Kate and Ashley's Fashion Party*
* *You're invited to Mary-Kate and Ashley's School Dance Party*
* *Our First Video*
* *Our Music Video*
* *You're Invited to Mary-Kate and Ashley's Greatest Parties*
* *The Amazing Adventures of Mary-Kate and Ashley*
* *Fashion Forward Spring 2001*
Maskinhuset

**Maskinhuset A/S** (1920 &ndash; 1990) var ei norsk verksemd med hovudsete i Hillevågsvegen i Stavanger. Verksemda blei etablert av sørlendingen Thorvald Veire, med verkefelt innanfor produksjon, import, distribusjon og eige butikksal i et bredt spekter av produktområde i den norske marknaden. Verksemdas eiget varemerke var Svithun. Verksemda hadde også registrert eit eige patent for feste av ryggsekk på sykkel. Elles dreiv Maskinhuset import og sal av utanlandske produkt med varemerke som Puch og NSU samt sal av Mazda bilar. Dei var representant for Durkoppwerke AG, Francis&Barnett Ltd og Veloce Ltd.

Nokre salsprodukt:
* Svithun sykkel, moped, motorsykkel og barnevogn bl.a. med delar og halvfabrikata frå Jonas Øglænd
* Medisinsk utstyr og hjelpemidlar som rullestolar
* Bilar av merka NSU og Mazda
* Scooteren Puch
* Ymse sportsprodukt

Maskinhuset blei avvikla i 1990 etter eit oppkjøp med påfølgjande sal av delverksemder. Noko av verksemda er ført vidare av Sportsenteret Kvadrat og Forus Industri, seinare Attende AS. Ein annan avleggar er Svithun Elektro as.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Maskinhuset|Maskinhuset]]» frå ,  den 25. april 2005.*  
*
*
 
;Referansar 
 

## Bakgrunnsstoff
* ''Maskinhuster A/S, Stavanger''
Hochfilzen

**Hochfilzen** er ein kommune i Pillersee-dalen i forbundslandet Tirol i Austerrike. Kommunen er den aller austlegaste i distriktet Kitzbühel og i Nord-Tirol, den grensar i aust mot forbundslandet Salzburg. Hochfilzen har eit landareal på 32,7 km² og vel 1100 ibuarar.

Næringslivet er prega av magnesitt, som både vert utvunne og tilverka i kommunen. Elles er Hochfilzen kjend som ein snørik vintersportsstad, med vekt på langrenn og skiskyting. Verdsmeisterskapen i skiskyting har vorte arrangert i Hochfilzen i 1978, 1998 og 2005.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Hochfilzen|Hochfilzen]]» frå ,  den 17. april 2014.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
MacGyver

**MacGyver** er ein fjernsynsserie som omhandlar den smarte og oppfinnsame Angus MacGyver (spela av Richard Dean Anderson), som ved hjelp av minimal bruk av vald og ofte ikkje meir enn ein lommekniv greidde å løyse dei vanskelegaste oppgåver. 

Serien vart sendt på den amerikanske fjernsynskanalen ABC frå 1985–1992, og det vart totalt produsert 139 episodar. Serien vert no sendt på den amerikanske kanalen TVLand og i Noreg på TV2. Mac, som han ofte vert kalla i serien, jobbar for Phoenix Foundation og Pete Thornton. Sesong 1 i serien kom i 2005 på DVD.

## Bakgrunnsstoff
* MacGyver Episode Guide for Windows (engelsk)
* http://www.internationalhero.co.uk/ (engelsk)
* MacGyver, uoffisiell heimeside (engelsk)
Angus MacGyver

**Angus MacGyver** (fødd 23. mars 1951 i Mission City, Missouri, USA) var hovudpersonen i fjernsynsserien MacGyver, og vart spela av Richard Dean Anderson. Angus er far til Samuel Angus MacGyver (Sam).

## Bakgrunnsstoff

Presentasjon av karakteren
Sulitjelmabanen

**Sulitjelmabanen** var ei jarnbanestrekning i NSB sitt rutenett som gjekk frå Fauske til Sulitjelma. Han var eit sidespor til Nordlandsbanen. Banen er no nedlagd og køyrevegen er ombygd til riksveg 830.

## Linjekart
### Fram til 1950
}

|}

### Etter 1962
}

|}
Namsosbanen

**Namsosbanen** er ei jernbanestrekning som går frå Grong til Namsos i Trøndelag. Strekninga er 52 km lang og er eit sidespor til Nordlandsbanen. Banen vart opna 1. november 1933. Persontrafikken vart lagd ned i 1978. Godstrafikken til Namsos vart nedlagd i 1999, men heldt fram med korntog mellom Grong og Skogmo til 2005. 

I dag kan turistar låne dresin på campingplassen i Namsos for å sykle strekninga Namsos-Skage. Jernbaneverket estimerte i 2009 at ei opprustning av Namsosbanen vil koste mellom 150 og 250 millioner kroner. Namsosbanen er offisielt ikkje nedlagt. 14. oktober 2010 vart Grong stasjon fjernstyrt og Namsosbanen er signalteknisk ikkje lenger ein del av stasjonen. Banen vart då eit sidespor til Grong. I 2021 blei banen tatt ut av det nasjonale jernbanenettet.

## Strekning
Kilometrering refererer til Trondheim
}

|}

## Fotnotar
TV Land

**TV Land** er ein amerikansk kabelfjernsynskanal som starta å sende den 29. april 1996. Kanalen tilhøyrer Viacom, som òg eig kanalar som Nickelodeon og Noggin. TV Land var ei nyskaping av Nickelodeon sitt *[[Nick at Nite]]*.

Meininga med TV Land var å vise reprisar av klassiske fjernsynsprogram frå 1950-talet, 1960-talet og 1970-talet. Nylegare har dei byrja å sende seriar frå 1980-talet òg, som *[[Cheers]]* og *[[MacGyver]]*.

Kanalen sender òg eit utval av gamle retro reklamar, kalla *TV Land Retromercials*. 

I samband med presidentvalet i 2004 vart annonseringar for gamle val synte.

## Seriar som har vore/er på TV Land
* *[[Adam-12]]*
* *[[All in the Family]]*
* *[[Archie Bunker's Place]]*
* *[[Beverly Hillbillies]]*
* *[[Bewitched]]*
* *[[Bonanza]]*
* *[[Cheers]]*
* *[[Chico and the Man]]*
* *[[Dragnet]]*
* *[[Emergency!]]*
* *[[Family Ties]]*
* *[[Green Acres]]*
* *[[Gunsmoke]]*
* *[[Happy Days]]*
* *[[Hunter]]*
* *[[I Dream of Jeannie]]*
* *[[I Love Lucy]]*
* *[[It's a Living]]*
* *[[Leave It to Beaver]]*
* *[[MacGyver]]*
* *[[Serien Maude]]*
* *[[Mister Ed]]*
* *[[My Three Sons]]*
* *[[Sanford and Son]]*
* *[[The Addams Family]]*
* *[[The Andy Griffith Show]]*
* *[[The Brady Bunch]]*
* *[[The Carol Burnett Show]]*
* *[[The Dick Van Dyke Show]]*
* *[[The Donna Reed Show]]*
* *[[The Flip Wilson Show]]*
* *[[The Love Boat]]*
* *[[The Munsters]]*
* *[[Three's Company]]*

## Sjå òg
* TV Land Canada

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Brann Stadion

**Brann Stadion** er ein fotballstadion på Minde i bydelen Årstad, om lag 3 km sør for Bergen sentrum. Han er fotballklubben Brann si heimebane. Stadionet er ein del av et idrettsanlegg saman med Haukelandshallen og Nymarksbanane, og vart bygd i 1919. Publikumsrekorden er på 24&nbsp;800 i semifinalen i cupen mot Fredrikstad FK 1. oktober 1961. I seriesamanheng er rekorden 23&nbsp;900 mot Lillestrøm 8. mai 1978

## Tribunar
Brann Stadion er delt inn i fire tribunar:
* Søndre tribune har ein kapasitet på 4&nbsp;496 sitteplassar, og er bygd i tre steg. Den midterste delen er eldst, og vart bygd i 1930-åra, vestre del på 1960-talet og austre del i 1997. *Frydenbøtribunen eller vestre sving (fram til 2005-sesongen kalla Hansasvingen) stod ferdig i 1999, og har ein kapasitet på 4&nbsp;053 sitteplassar. 
* BT-tribunen (tidlegare Klokkesvingen) stod ny i 2006 og har ein kapasitet på 3&nbsp;655 sitteplassar. 
* I 2007 stod ein ny sittetribune, kalla SPV-tribunen (Sparebank1 Vest-tribunen), ferdig. Han erstatta Umbro-tribunen og Store Stå og har ein kapasitet på om lag 4&nbsp;300 sitteplassar og losjar. 

Totalt har Brann Stadion i 2007 om lag 17&nbsp;500 sitteplassar i tillegg til ståplassar føre vestre del av Søndre tribune. Etter 2007-sesongen vart det meininga at den gamle Søndre tribune skulle rivast og erstattast av ein ny tribune. På grunn av ein del uavklarte problemstillingar, som auke trafikk til stadion i vekene, vart rivinga utsett til 2008. I samband med den nye tribunen skal svingane mellom kortsidene og den nye tribunen fyllast igjen, og det er venta at den nye kapasiteten vil ligge i på rundt 22&nbsp;000 når tribunen står ferdig til sesongen 2009. Heile utbygginga, medrekna BT- og SPV-tribunen, har ei kostnadsrame på 120 millionar kroner. Banen er 105m x 68m

## Historie
Tre cupfinalar har vorte spelt på Brann Stadion. Den første var i 1922 då Odd slo Kvik 5-1 føre 8&nbsp;000 tilskodarar. I 1930 såg 6&nbsp;000 tilskodarar Ørn slå Drammens BK 4-2, medan 25&nbsp;000 var til stades då Skeid i 1947 slo Viking 2-0.

Noreg har spelt 17 A-landskampar på Brann Stadion. Den første var mot Wales i 1933, der det vart tap 1-2. Etter dette tapte aldri Noreg ein einaste A-landskamp i Bergen, og Noreg stod att med 12 sigrar og 4 uavgjort med ein total målskilnad på 52-18. Den siste A-landskampen på Brann Stadion var mellom Noreg og Ungarn i 1990. Den kampen enda 0-0. 

## Galleri
;Brann Stadion

 
Fil:Brann stadion.jpg|Brann Stadion, 7. januar 2005
Fil:Brann Stadion.jpg|Brann Stadion, 16. april 2007
Fil:Brann stadion3.jpg|Brann Stadion, 16. april 2007
Fil:Brann stadion Bergen.JPG|Brann Stadion, 18. september 2008
Fil:Brann Stadion with surrounding fields.jpg|Brann Stadion, 7. april 2009


## Kjelder

* www.brann.no 
*Om Stadion ved brann.no

## Bakgrunnsstoff
*Om Stadion ved brann.no
Lee Jong-wook

**Lee Jong-wook** () var ein koreansk lækjar som var generaldirektør i Verdshelseorganisasjonen frå 21. juli 2003 til han døydde.

## Bakgrunnsstoff
* Biografi hjå WHO
Nautisk mil

**Nautisk mil** (forkorta **n. mil**, **NM** eller **nmi**) eller **sjømil**, tidlegare kalla *kvartmil*, er ei måleining for lengde som blir brukt i sjø og luftfart. Ei nautisk mil er fastsett til eksakt 1852 meter, om lag lengda på eit breiddeminutt. Eininga er i Noreg tillaten inntil vidare for bruk innan sjø- og luftfart, men må ikkje forvekslast med SI-eininga *nm*.

Ei nautisk mil vart opphavleg definert som omkrinsen til Jorda (40&nbsp;000 kilometer) delt på 
360 grader og deretter på 60 (minutt). Ei nautisk mil tilsvarar om lag avstanden nord-sør langs eit breiddeminutt.

\frac{10000000}{90\cdot60} = \frac{10000000}{5400} = 1851,85  meter.

Ei *kvartmil*, som er omtrent like lang som ei nautisk mil, er firedelen av den eldre måleininga *[[sjømil]]* eller *[[geografisk mil]]*, som er på 7&nbsp;421 meter.

Tidlegare vart ei nautisk mil òg definert lik eit distanseminutt eller ekvatorminutt. 

## Referansar
Or

**Or** eller **older** (*Alnus*) er ei slekt buskar og tre i bjørkefamilien. Ho omfattar rundt 30 artar. I Noreg veks to ulike typar, gråor (*Alnus incana*) og svartor (*Alnus glutinosa*). 

## Utbreiing

Gråor er den vanlegaste arten i Noreg og veks over heile landet. Svartor veks langs kysten nord til Namdalen, men er ikkje vanleg i innlandet nord for Mjøsa. Felles for begge artane er at dei trivst i fuktig jord, og dei veks difor ofte langs elvar og bekker. Svartor toler dessutan kystklima godt.

## Bruk

I tillegg til bruk i treforedlingsindustrien og som brensel, vart gråor sett på som det beste trevirket for knott brukt i bilar under Den andre verdskrigen. 

## Bakgrunnsstoff
Kristoffa

**Kristoffa** er eit kvinnenamn som har vore brukt i Noreg. Namnet er avleidd av mannsnamnet Kristoffer som har gresk opphav. **Stoffa** har vorte brukt som kortform av Kristoffa. 

Namnet vart litt brukt i åra kring 1900, seinare har det berre sjeldan vore brukt.

## Bakgrunnsstoff
Richard Dean Anderson

**Richard Dean Anderson** () er ein amerikansk skodespelar og produsent. Han byrja fjernsynskarriera si i 1976 som legen Dr. Jeff Webber i den amerikanske såpeoperaen General Hospital, men er betre kjend for rollene som MacGyver, i serien med same namn, og som Jack O'Neill i science fiction-serien Stargate SG-1..

Richard Dean Anderson vart fødd i Minneapolis i Minnesota i USA.

## Rolleliste
### Filmar
* *[[Young Doctors in Love]]* (1982)
* *[[Odd Jobs]]* (1984)

### Fjernsynsfilmar
* *[[Ordinary Heroes]]* (1986)
* *[[In the Eyes of a Stranger]]* (1992)
* *[[Through the Eyes of a Killer]]* (1992)
* **' ([[1994]])
* **' (1994)
* *[[Beyond Betrayal]]* (1994)
* *[[Past the Bleachers]]* (1995)
* *[[Filmen Firehouse]]* (1996)
* ** (2008)

### Miniseriar
* *[[Pandora's Clock]]* (1996)

### Fjernsynsseriar
*Årstalla i parantes står for perioden skodespelaren var med i serien.*
* *[[General Hospital]]* (1976–1981)
* *[[Seven Brides for Seven Brothers]]* (1982–1983)
* *[[Emerald Point N.A.S.]]* (1983–1984)
* *[[MacGyver]]* (1985–1992)
* *[[Legend]]* (1995)
* *[[Stargate SG-1]]* (1997–2005)

### Gjesteroller i fjernsynsseriar
* *[[The Facts Of Life]]* - ep. «Brian and Sylvia» (mars 1981)
* *[[Today's FBI]]* - ep. «The Fugitive» (november 1981)
* *[[The Love Boat]]* - ep. «Cold Feet» (mars 1982)
* *[[Stargate Atlantis]]* - ep. «Rising» (juli 2004)
* *[[Stargate SG-1]]* - ep. «Avalon - part 1» (juli 2005)
* *[[Stargate SG-1]]* - ep. «Origin» (juli 2005)
* *[[The Simpsons]]* - ep. «Kiss, Kiss Bang Bangalore» (april 2006)
* *[[Stargate SG-1]]* - ep. «200» (august 2006)
* *[[Stargate Atlantis]]* - ep. «The Real World» (august 2006)
* *[[Stargate Atlantis]]* - ep. «The Return - part 1» (september 2006)
* *[[Stargate Atlantis]]* - ep. «The Return - part 2» (april 2007)
* *[[Stargate SG-1]]* - ep. «The Shroud» (mai 2007)

### Videospell
* *[[Fallout|Fallout: A Post-Nuclear Role-Playing Game]]* (1997)
* *[[Stargate SG-1: The Alliance]]* (2005) - *ikkje utgjeve*

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell heimeside på www.rdanderson.com. (engelsk)
* Biografi på allmovie. (engelsk)
* Rollelista på Internet Movie Database. (engelsk)
Encyclopædia Britannica

***Encyclopædia Britannica*** (latinsk for «britisk encyklopedi») er eit av dei største leksikona i verda. Fyrste gong vart det gjeve ut i Edinburgh i Skottland den 7. desember 1768 av Adam og Charles Black. På 1920-talet vart rettane selde til amerikanske interesser.

## Bakgrunnsstoff
* 
* 1911-utgåva
Landseer

**Landseer** eller **kontinental landseer** er ein stor og sterk hunderase som har har fått namnet sitt etter den kjende biletkunstnaren Sir Edwin Henry Landseer, som i 1838 bl.a. måla det vidkjende biletet «The distinguished member of the Human society». Han var spesialist på å portrettere dyr i alle moglege situasjonar. Nemninga «kontinental» har denne hunderasen fått som fylgje av at han vart redda og vidareutvikla av tyske oppdrettarar på byrjinga av 1900-talet.
Jean Baptiste Debret

**Jean Baptiste Debret** () var ein fransk biletkunstnar. Han gjorde seg særleg kjend ved ei rekke litografi frå Brasil, der han skildra dei ulike folka som heldt til der: Indianarar, afrikanske slavar, europearar, og den byrjande «smeltedigelen» som gjorde amerikanarar av menneske frå ulike bakgrunnar.

## Galleri

Fil:Debret1.jpg
Fil:Debret3.jpg
Fil:Debretberimbau.jpg|*Joueur d'Uruncungo*
Fil:L'Exécution de la Punition de Fouet by Jean-Baptiste Debret.jpg|*Pelourinho*


## Bakgrunnsstoff
Vinter-OL 1960

**Vinter-OL 1960** vart arrangert i Squaw Valley i USA. Beste nasjon vart Sovjetunionen med 7 gullmedaljar. Noreg fekk seks medaljar, tre av dei gull. Dei norske gullmedaljane vart vunne av skøyteløparane Roald Aas (1500 meter) og Knut Johannesen (10 000 meter), og av Håkon Brusveen på 15 km langrenn. 

## Idrettsgreiner
* Aking og bobsleigh
* Ishockey
* Skøyteløp
* Kunstløp
* Alpine greiner
* Nordiske greiner
* Skiskyting

## Medaljestatistikk

(&sup1; Forbundsrepublikken Tyskland og DDR deltok som eit enkelt lag i vinter-OL 1956, 1960 og 1964. Dette hadde samanheng med at det ikkje var dei vestallierte sin intensjon å splitte landet)
Vinter-OL 1924

**Vinter-OL 1924** vert rekna som dei fyrste olympiske vinterleikane. Idrettskonkurransane, som vart skipa til i Chamonix i Frankrike, vart opphavleg kalla *Semaine des Sports d'Hiver* («Vintersportsveka»). Veka vart arrangert i samband med sommarolympiaden i Paris. I ettertid gav den internasjonale olympiske komitéen (IOK) dette arrangementet status som dei fyrste olympiske vinterleikane.

Det vart delt ut medaljar i 16 øvingar og 9 idrettsgreiner. Nokre øvingar, som curling og militært patruljeløp, er seinare blitt rekna som demonstrasjonsøvingar. Det vart ikkje føreteke noko slikt skilje i 1924, og i ettertid har IOK gått inn for å godkjenna også desse. Så seint som i 2006 blei curling godkjend som ei fullverdig OL-øving, og deltakarane eller arvingane deira fekk rette medaljar.

Noreg tok fire gullmedaljar, tre av dei kom ved Thorleif Haug. Han vann begge langrennskonkurransane (15 km og 50 km) i tillegg til kombinert. Nordmannen Jacob Tullin Thams vann hoppkonkurransen. I kunstløp kom knapt 12 år gamle Sonja Henie på åttande og sisteplass, i dei følgjande tre leikane skulle ho vinna gull kvart år.

Norsk flaggberar under opningsseremonien var Harald Strøm, som deltok på skeiseløp.

## Idrettsgreiner
* Bobsleigh
* Curling
* Ishockey
* Kunstløp
* Nordiske greiner
* Patruljeløp
* Skøyteløp

## Medaljestatistikk

## Bakgrunnsstoff
### Kjelder
* Engelsk Wikipedia
* Om medaljegodkjenning i ettertid på timesonline.co.uk
L.L. Zamenhof

:*For asteroiden, sjå [[1462 Zamenhof]]*

**Ludwik Lejzer Zamenhof** () er kjend som mannen som fann opp esperanto.

Zamenhof var ikkje utdanna lingvist eller språkforskar, men hadde omfattande kjennskap til språk. Morsmåla var russisk (frå faren) og jiddisch (frå mora). I tillegg tala han flytande polsk og tysk. Han kunne lesa fransk, gresk, latin, italiensk, engelsk, hebraisk, arameisk og volapyk. Han hadde eit visst kjennskap til spansk og litauisk.

Zamenhof vart fødd den 3. desember 1859 etter den då gjeldande julianske kalenderen i byen Białystok. Byen låg den gongen i det russiske tsardømet, men ligg no i Polen. Białystok sine ibuarar høyrde til hovudsakleg tre etniske grupper: polakkar, kviterussarar og jiddisch-talande jødar. Zamenhof voks opp med motsetnadene mellom desse gruppene. Etter kvart meinte han at hovudårsaka til hat og fordommar låg i misforståingar grunna mangel på eit sams språk. Han såg det som eit mål å utvikla eit språk som kunne fungera som eit sams språk for kommunikasjon mellom menneske med ulik etnisk og språkleg bakgrunn.

I 1885 avslutta han studia ved universitetet og byrja på arbeid som augelege i Warszawa. Som ung hadde han arbeidd med eit språkprosjekt. Faren tykte ikkje om prosjektet, og brende materialet. Zamenhof byrja då på eit nytt prosjekt, og prøvde å skaffa pengar til utgjeving av ei bok om utviklinga av språket. I 1887 fekk han utgjeve eit bok med økonomisk stønad frå sin komande svigerfar. Boka vart gjeve ut under psevdonymet Doktoro Esperanto (den vonande dokter). Språket esperanto fekk seinare namn etter dette namnet. For Zamenhof var tanken ikkje berre å laga eit nytt språk, men òg eit middel til spreiing av idear om korleis det er mogleg for ulike folkeslag å leva saman.

Zamenhof døydde i Warszawa den 14. april 1917.

## Noter
RAF

**RAF** som forkorting er nytta om

* Det britiske flyvåpenet Royal Air Force
* Den tyske terroristgruppa Rote Armee Fraktion
* Rigas Autobusu Fabrika - ein fabrikk i Riga i Latvia som lagar bussar
* Rapid Action Force i India
* Rachunarski Fakultet

RAF er òg ein italiensk 1980-tals-musikar.