open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
UWC

**UWC** (**United World Colleges**) er eit nettverk av internasjonale vidaregåande internatskolar. Kvar skole samlar elevar frå heile verda, plukka ut hovudsakleg på bakgrunn av akademiske og personlege eigenskapar. Tanken er at gjennom felles utdanning og felles bustad, kan ein skape dialog og forståing mellom ulike kulturar. Skolane nyttar International Baccalaureate-programmet.

Ein av skolane, Red Cross Nordic United World College, ligg i Fjaler i Vest-Noreg.
Grafem

Eit **grafem** er eit sett av symbol som kan byttast ut med kvarandre i eit skriftsystem. Grafem kan vere t.d. bokstavar, ideogram, talsymbol, skiljeteikn.

I ein fonologisk ortografi står grafema i eit eitt-til-eitt-tilhøve med fonema i det språket. Eit døme på eit slik språk er finsk, som kjem svært nært dette idealet. Eitt og same fonem kan bli representert med mange grafem, som det norske (og finske!) fonemet /ŋ/, som blir skrive . 

Eit omgrep som delvis overlappar med grafem er glyff. Ein glyff er, som eit grafem, eit abstrakt omgrep som representerer klasser av symbol for å representere språk. Skilnaden er at der grafemar skil seg frå kvarandre på språkleg grunnlag, skil glyffar seg frå kvarandre på typografisk grunnlag.
Flåm

**Flåm** er ei bygd og eit kyrkjesokn i Aurland kommune i Vestland. Bygda ligg inst i Aurlandsfjorden og er mest kjend for Flåmsbana som går mellom Fretheim, som området nedst ved fjorden eigentleg heiter, og Myrdal. Frå fjordbotn strekkjer Flåmsdalen seg oppover mot høgfjellet. Gjennom dalen renn Flåmselvi. Den eigentlege Flåmsgrenda ligg eit stykke oppe i Flåmsdalen, kring tre kilometer frå fjorden, og her ligg Flåm kyrkje frå 1670.

Flåmsbana er populær mellom turistar og mange kombinerer turen med bana med ein båttur på Nærøyfjorden. Flåm mottok i 2012 200.000 cruisepassasjerar, og Flåm er dermed landets femte største cruisehamn (bak Bergen, Geiranger, Oslo og Stavanger).

Mikrobryggeriet Ægir Bryggeri starta i Flåm i 2007.

## Samferdsle
Europaveg 16 går gjennom Flåm nede ved fjorden, på vestsida fortset vegen gjennom den fem kilometer lange Flenjatunnelen til Langhuso. Frå Langhuso går Fylkesveg 5626 nord til Undredal, medan E16 fortset vestover gjennom den vel elleve kilometer lange Gudvangatunnelen til Gudvangen inst i Nærøyfjorden. Frå Gudvangen fortset vegen opp Nærøydalen og via Stalheim og Voss til Bergen. Nordaustover frå Flåm går E16 langs Aurlandsfjorden til kommunesenteret Aurlandsvangen og fortset derfrå gjennom den 24,5 kilometer lange Lærdalstunnelen til Tønjum i Lærdal kommune, og så via Borgund over Filefjell til Valdres. Frå Aurlandsvangen går Fylkesveg 50 opp Aurlandsdalen og over fjellet til Hol kommune i Hallingdal.

Frå Flåm ferjekai går det båtrute mellom Flåm og Gudvangen, på sommaren går det òg båtrute mellom Flåm og Balestrand og Bergen.

## Flåm sokn
Flåm er eit kyrkjesokn i Indre Sogn prosti. Soknet har ei kyrkje, Flåm kyrkje frå 1670. Det hadde vore kyrkje på staden føre dagens kyrkje vart bygd, ho er fyrste gong nemnd i kjeldene i 1340. Fram til kring 1670 var det òg ei kyrkje på Fretheim nede ved fjorden. Dette kan i utgangspunktet ha vore eit privat kapell.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Om Flåm sokn på nettstadet til Den norske kyrkja
* «Kirkebøker, Sogn og Fjordane» på nettstaden til Arkivverket
Norodom Sihamoni

**Norodom Sihamoni** () er konge i Kambodsja og son av kong Norodom Sihanouk og dronning Monineath.

Han blei vald til konge den 14. oktober 2004 etter den uventa abdiseringa til kong Norodom Sihanouk ei veke tidlegare, og krona i Phnom Penh den 29. oktober.

Sihamoni er ugift og barnlaus. Det at han manglar ein tronarving er likevel ikkje noko stort problem i Kambodsja, ettersom tronrådet vel kongen.
Finske deltakarar under vinter-OL 2006

__NOTOC__
Det var til saman 93 **finske deltakarar i vinter-OL i Torino 2006**. Av dei var 31 kvinner og 62 menn. Troppen vart offentleggjort 25. januar 2006.

## Den finske troppen

### Alpint
#### Kvinner
* Tanja Poutiainen
* Henna Raita

#### Menn
* Kalle Palander
* Jukka Rajala

### Skiskyting
#### Menn
* Paavo Puurunen

### Curling
#### Menn
* Kalle Kiiskinen
* Wille Mäkelä
* Teemu Salo
* Jani Sullanmaa
* Markku Uusipaavalniemi

### Freestyle
#### Menn
* Janne Lahtela
* Tapio Luusua (stod over pga sjukdom.)
* Sami Mustonen
* Mikko Ronkainen
* Juuso Lahtela (reserve)

### Ishockey
#### Kvinner
* Sari Fisk
* Maija Hassinen
* Satu Hoikkala
* Satu Kiipeli
* Kati Kovalainen
* Hanna Kuoppala
* Emma Laaksonen 
* Terhi Mertanen
* Oona Parviainen 
* Mari Pehkonen
* Heidi Pelttari
* Marja-Helena Pälvilä
* Karoliina Rantamäki 
* Noora Räty 
* Mari Saarinen
* Eveliina Similä
* Saija Sirviö
* Nora Tallus
* Saara Tuominen
* Satu Tuominen

#### Menn
* Aki-Petteri Berg
* Niklas Bäckström
* Jukka Hentunen
* Jussi Jokinen
* Olli Jokinen
* Niko Kapanen
* Mikko Koivu
* Saku Koivu
* Antti Laaksonen
* Jere Lehtinen
* Toni Lydman
* Antti Miettinen
* Antti-Jussi Niemi
* Ville Nieminen
* Antero Niittymäki
* Fredrik Norrena
* Petteri Nummelin
* Teppo Numminen
* Ville Peltonen
* Jarkko Ruutu
* Sami Salo
* Teemu Selänne
* Kimmo Timonen

### Kombinert
#### Menn
* Anssi Koivuranta
* Antti Kuisma
* Hannu Manninen
* Janne Ryynänen
* Jaakko Tallus
* Jouni Kaitainen (reserve)

### Kunstløp
#### Kvinner
* Kiira Korpi
* Susanna Pöykiö
* Alisa Drei (reserve)

### Langrenn
#### Kvinner
* Virpi Kuitunen
* Elina Hietamäki
* Riitta-Liisa Lassila
* Aino-Kaisa Saarinen
* Kati Venäläinen
* Kirsi Välimaa

#### Menn
* Sami Jauhojärvi
* Teemu Kattilakoski
* Keijo Kurttila
* Ville Nousiainen
* Lauri Pyykönen
* Tero Similä
* Olli Ohtonen (reserve, kom inn for Nousiainen, som var skada)

### Skeiser
#### Menn
* Janne Hänninen
* Pekka Koskela
* Mika Poutala
* Risto Rosendahl

### Skihopp
#### Menn
* Janne Ahonen
* Janne Happonen
* Matti Hautamäki
* Joonas Ikonen
* Risto Jussilainen
* Tami Kiuru

### Snøbrett
#### Kvinner
* Niina Sarias

#### Menn
* Antti Autti
* Janne Korpi
* Markku Koski
* Risto Mattila
* Toni-Markus Turunen
* Miikka Hast (reserve)

## Kjelde

* Finsk wikipedia
 
## Bakgrunnsstoff
* http://www.torinokisasivut.fi/
Ajaccio

**Ajaccio** (korsikansk *Aiacciu*, latinsk *Ajax*) er ein by og kommune på Korsika i Frankrike. Byen er hovudstad i regionen som utgjer Korsika, og *[[préfecture]]* (hovudstad) i departementet Corse-du-Sud. Byen har like over 50&nbsp;000 innbyggjarar.

## Geografi
Ajaccio ligg på vestkysten av øya Korsika, 210 nautiske mil søraust for Marseille. Han ligg verna til ved foten av ein skogkledd ås på nordsida av Ajacciobukta. Hamna ligg aust for byen, og er verna i sør av ei halvøy.

## Historie
Ajaccio ligg i dag om lag 3&nbsp;km sør for den opphavlege busetnaden som han vart flytta frå av genuesarane i 1492. Byen var okkupert av Frankrike frå 1553 til 1559, men kom igjen inn under Genova etter Freden i Cateau-Cambrésis seinare på året. Byen vart til slutt fransk i 1768, og vart i 1793 hovudstaden for departementet *Liamone* og i 1811 departementet *Corse* (Korsika). Den korsikanske nasjonalforsamlinga *(Assemblée nationale corse)*, som er det korsikanske regionalparlamentet, har halde til her heilt sidan ho vart oppretta i 1982.

## Kjende personar
Desse personane er fødd i Ajaccio:
* Napoleon Bonaparte (1769-1821), keisar av Frankrike 1804-1814.
* Tino Rossi (1907-1983), songar, skodespelar
* Fred Scamaroni (1914-1943)
Bispedøme

Eit **bispedøme**, **bispedømme** eller **stift** er eit geografisk område og ei administrativ eining i kyrkja, leidd av ein biskop og eventuelt av eit bispedømeråd. 

Nemninga er brukt i Den katolske kyrkja, Den anglikanske kyrkja og i nokre protestantiske kyrkjer, mellom anna Den norske kyrkja. I Den ortodokse kyrkja finst ei tilsvarande eining som typisk blir kalla *eparki*. 

## Bispedøme i Noreg

I Noreg er det tre bispedøme i Den katolske kyrkja og elleve bispedøme i Den norske kyrkja.
### Bispedøme i Den katolske kyrkja i Noreg
* Oslo katolske bispedøme
* Trondheim stift
* Tromsø stift

### Bispedøme i Den norske kyrkja
Fram til 1919 var nemninga *stift*.

* Agder og Telemark bispedøme
* Bjørgvin bispedøme 
* Borg bispedøme
* Hamar bispedøme  
* Møre bispedøme 
* Nidaros bispedøme 
* Nord-Hålogaland bispedøme 
* Oslo bispedøme 
* Stavanger bispedøme 
* Sør-Hålogaland bispedøme 
* Tunsberg bispedøme 

I tillegg har Den norske kyrkja frå 2. oktober 2011 preses, som er leiande for bispedømerådet og har sete i Nidaros. Dette embetet har mykje sams med det som i Svenska kyrkan og Evangelisk-lutherska kyrkan i Finland heiter erkebiskopen.

### Soge
Nordmenn vart kristna litt om senn frå mellomalderen, og landet vart offisielt kriste kring 1020 då Olav den Heilage var konge. So tidleg som 1070 fekk Noreg tre bispedøme i Oslo, Bjørgvin og Nidaros. Erkebiskopen i Hamburg-Bremen rådde over heile Norden fram til 1103, då erkebiskopen i Lund overtok ansvaret for Danmark, Sverige og Noreg. I 1152-1153 var kardinal Nicolaus Breakspear sendt av pave Anastasius IV til Nidaros for å skipa erkebiskopsete som skulle gjelda for Noreg og vesterhavsøyane.. Bispedømet var stort, og inntektene frå Nidarosprovinsen lét domkyrkjebygget verta monaleg større. Den fyrste erkebiskopen i Nidaros var Jon Birgersson.

Reformasjonen kom til Noreg i 1536-37, då Kristian III av Danmark-Noreg var konge. Med dette vart dei katolske bispedøma bytt ut med evangelisk-lutherske. Erkebiskoptittelen vart då avskipa. Dette førde til at biskopar, prostar og prestar vart valde ut av kongen heller enn paven. I staden for å ha erkebiskop var biskopen i den politiske hovudstaden - den gong Kjøpenhamn, men Oslo frå 1814 - nemnd til leiande biskop som «primus inter pares», fremst mellom likemenn. 

Den norske kyrkja var statskyrkje fram til 2012.

I dag fylgjer bispedøma i stor grad fylkesgrensene.

## Kjelder
Korsika

**Korsika** (korsikansk og italiensk *Corsica*, fransk *Corse*) er ei øy i Middelhavet som høyrer til Frankrike. Øya ligg vest for Italia, søraust for kontinental-Frankrike (170&nbsp;km sør for Nice) og nord for Sardinia. Ho er den fjerde største øya i Middelhavet. Korsika er ein del av Frankrike og er kjend som Napoleon Bonaparte sin fødestad. På Korsika snakkar dei korsikansk, som vert klassifisert anten som eit eige språk, eller som ein dialekt av italiensk.

Frå byrjinga av 2000-talet har Korsika fått auka intresse som turistmål.

## Geografi
Politisk er Korsika ein region i Frankrike, oppdelt i to departement, sjølv om det finst dei som vil ha ei meir frittståande stilling i Frankrike. Den ytterleggåande nasjonalistiske grupperinga *FLNC* har òg brukt politisk vald for å oppnå større sjølvstyre for Korsika. Øya har nesten 280&nbsp;000 innbyggjarar, og eit areal på 8&nbsp;682&nbsp;km².

Korsika består for ein stor del av fjell, det høgaste er Monte Cintu (2&nbsp;710 m). På øya finst ein naturleg park (Parc Naturel Régional de Corse) med tusentals sjeldne dyre- og planteartar. Parken vart grunnlagt i 1972 og omfattar Golfe de Porto, Scandola naturreservat (frå 1983 verdsarv) og nokre av øyas høgaste toppar. På skrå over øya, frå nordvest til søraust, går ein vandringsveg *Grand Route 20*. Ruta er 20 mil lang og går frå Calenzana nær Calvi til Conca i nærleiken av Porto-Veccio. Den franske framandlegionen har ein garnison i fjella.

Turismen på Korsika er trass i at øya ligg i Middelhavet relativt begrensa og framfor alt konsentrert til området kring byane Calvi og L'Ile Rousse på nordkysten.

## Byar
Større byar: (*korsikanske namn*)
*Ajaccio (*Aiacciu*)
*Bastia (*Bastia*)
*Corte (*Corti*)
*Sartene (*Sartè*)

Andre byar:
*Saint-Florent (*San Fiurenzu*)
*Calvi (*Calvi*)
*Porto-Vecchio (*Porti Vechju*)
*Bonifacio (*Bunifaziu*)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Korsika|Korsika]]» frå ,  den 11. februar 2006.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Petroecuador

**Petroecuador** (*Petróleos del Ecuador*) er eit ecuadoriansk statseigd oljeselskap, skipa i september 1989. Selskapet kontrollerer leiting etter og utvinning av petroleum i alle nasjonale landområde og havterritorium. 

Petroecuador er ei vidareføring av det tidlegare *la Corporación Estatal Petrolera Ecuatoriana* (**CEPE**) skipa i juni 1972 då staten tok sterkare nasjonal kontroll over petroleumsverksemd og kommersialisering av hydrokarbon i Ecuador. Det nye Petroecuador vart eit sjølvstyrt selskap med skyldnad for forvaltningsoppgåver og operative oppgåver i petroleumsverksemda. Dei skulle frå no av finansiere seg sjølv ved å ta 10 % av all profitt, medan opphavlege CEPE vart finansiert gjennom årlege statlege løyvingar.

Petroecuador er morselskap for fleire dotterselskap, dei tre største er:
* *Petroproducción* (oppstraums petroleumsverksemd)
* *Petroindustrial* (raffinering, har ansvar for å operere dei tre oljeraffineria i landet)
* *Petrocomercial* (transport og kommersialisering av raffinerte produkt på heimemarknaden)

Operatørskapet for oljerøyrleidninga Sistema Oleducto Trans-Ecuatoriano (SOTE) er òg under Petroecuador sitt ansvarsområde. Vidare har selskapet ei statleg forvaltingsoppgåve i å administrere tilbydarprosessane for leiteløyve og konsesjonar for å produsere petroleum. 

## Kjelder
* :es:Petroecuador
* Artikkel ''Ecuador Oil Equipment'' hos kanadisk nettstad for forretning og forbrukarar (10. oktober 2003)  
* Maria Sophia Steyn: Ei dr.philos avhandling om oljepolitikk i Ecuador og Nigeria, University of the Free State Bloemfontein, South Africa (2003)

## Bakgrunnsstoff
* Petroecuador sin nettstad
Kjetil

**Kjetil**, òg skrive **Ketil** eller, sjeldnare, **Kjetel** eir eit mannsnamn, frå norrønt *Ketell* eller *Ketill*. Namnet tydar «kjele», truleg i tydinga «offerkjel». Truleg er namnet ei avstutting av former som Torketill og Arnketill, og er i slekt med Kjell. Andre moderne former av namnet er Kittil og Kittel. 

Kjetil har namnedag 11. juli.

## Namneformer og frekvens

*Kjetil* var vanleg i mellomalderen, spesielt i Buskerud, Telemark og Agderfylka. Var svært populært i etterkrigstida og fram til 1990-åra.

## Kjente namneberarar
* Kjetil Jamte
* Ketil Motzfeldt (1814-1889), norsk stortingsmann og statsråd
* Kjetil Løndal (1907-1987), norsk spelemann
* Ketil Gjessing (f. 1934), norsk lyrikar
* Ketil Hvoslef (f. 1939), norsk komponist
* Ketil Lund (f. 1939), norsk høgsterettsdommar
* Kjetil Hasund (f. 1942), norsk fotballspelar
* Ketil Bjørnstad (f. 1952); norsk pianist
* Kjetil Bjerkestrand (f. 1955), norsk komponist
* Ketil Stokkan (f. 1956), norsk Eurovision-deltakar
* Kjetil Rekdal (f. 1968), norsk fotballspelar og -trenar.
* Kjetil Rolness (f. 1961), norsk artist
* Kjetil Siem (f. 1960), norsk forretningsmann
* Kjetil André Aamodt (f. 1971), norsk alpinist
* Ketil Solvik-Olsen (f. 1972), norsk politikar
* Kjetil Wæhler (f. 1976), norsk fotballspelar
* Kjetil Jansrud (f. 1986), norsk alpinist

## Bakgrunnsstoff
Lensherre

**Lensherre** er ei nemning frå føydalsystemet på den som eigde eit len. Forskjellen på lensherre og kronvasall var at kronvasallen ikkje eigde lenet, men fekk dei inntektene lenet gav, mot å administrere det og stille soldatar til disposisjon for kongen i krig.
Martina Beck

**Martina Beck** (fødd **Martina Glagow**, () i Garmisch-Partenkirchen i Bayern i Tyskland) er ein tysk skiskyttar. Ho er verdsmeister på jaktstart frå VM i Khanty-Mansijsk i 2003 og vann verdscupen samanlagt i 2002/03-sesongen.

Alt som junior vart Glagow fire gonger verdsmeister. Gjennombrotet som senior kom i VM i Pokljuka i 2001, då ho kom på andreplass på fellesstarten. 2002/03-sesongen vart den største sesongen hennar so langt, då ho først vart verdsmeister på jaktstart i VM i Khanty-Mansijsk, og så vann verdscupen samanlagt, som første tyske kvinne.

Ved VM i Hochfilzen i 2004 vart ho òg beste tyske kvinne, med sølv på jaktstart og bronse på sprint og stafett. I 2005 kunne ho ikkje delta i VM i Hochfilzen grunna sjukdom. Ho var med på det tyske laget til OL i Torino i 2006, der ho tok tre sølvmedaljar. Ho bur i *Mittenwald*, nær Garmisch-Partenkirchen.

## Kortfatta merittliste
(pr. 28. februar 2006)
* Verdscupen samanlagt:
** 1.plass (2002/03)
* Verdsmeisterskap:
** 1 gull (jaktstart, 2003), 2 sølv, 3 bronse
* Olympiske leikar:
** 3 sølv (15 kilometer, jaktstart og stafett, Torino 2006)
* Verdscuprenn:
** 7 gull, 9 sølv, 10 bronse

## Bakgrunnsstoff
* Martina Glagow si nettside på tysk
* Martina Glagow sin fanklubb
Andrea Henkel

**Andrea Henkel** () i Ilmenau i Thüringen i Tyskland, (DDR)) er ein tysk skiskyttar. Ho er to gonger olympisk meister og ein gong verdsmeister i skiskyting.

Henkel voks opp i Großbreitenbach i Thüringen, og stod på langrennsski første gong som fireåring. Ho lærte å stå på ski i vintersportsområdet Oberhof, og byrja på sportsgymnas der i 1991. Ho vart fleire gonger junior-verdsmeister og -europameiser. I 1996 tok ho *abitur* (artium) og gjekk inn i den tyske hæren si sportsavdeling.

I OL i Salt Lake City i 2002 vann ho to gull, på 15 km og med stafettlaget. Ho hadde frå før sølv i VM frå 2000 og 2001 i stafett. I 2005 vart ho verdsmeister på 15 km i Hochfilzen - hennar fjerde verdscupsiger. I 2011 vart ho tildelt Holmenkollmedaljen.

Andrea Henkel er søster til Manuela Henkel, som er olympisk meister på stafett i langrenn frå 2002.

## Kortfatta merittliste
(per 28. februar 2006)
*Verdscupen samanlagt:
** Beste plassering: 1. plass (2006/07); 5. plass (1999/2000 og 2000/01)
*Verdsmeisterskap:
**6 gull (15 km (2005); fellesstart og stafett (2007); sprint, jaktstart og stafett (2008)), 3 sølv
*Olympiske leikar:
** 2 gull (15 km og stafett, 2002), 1 sølv
*Verdscuprenn:
**14 gull, 11 sølv, 8 bronse

## Bakgrunnsstoff
* Andrea Henkel si offisielle nettside
* Andrea Henkel sin fanklubb
Madeira

**Madeira** er ei øygruppe i Nord-Atlanteren. Øygruppa er ein sjølvstyrt region i Portugal. Hovudstaden heter Funchal. Sjølv om øya geografisk høyrer til Afrika, og ligg 650 km utanfor kysten, høyrer ho politisk og kulturelt til Europa, som ligg 955 km unna. 

På to av øyane, Madeira og Porto Santo, bur det folk. I tillegg finst fem aude øyar fordelt på to mindre øygrupper; Ilhas Selvagens og Ilhas Desertas. 

Madeira vart av romarane kalla *Dei fiolette øyane* og vart gjenoppdaga av portugisiske sjømenn mellom 1418 og 1420. Øygruppa vert rekna som først oppdaga av Henrik Sjøfararen frå Portugal. Øyane er ein populær feriestad året rundt og er kjend for madeiravinen, blomar og broderte handverk. Nyårsfeiringa på Madeira er òg kjend og ifølgje Guinnes rekordbok er fyrverkeriet i feiringa det største i verda.

## Geografi

Madeira er ei vulkansk øygruppe i nordenden av det afrikanske skjoldet.

Øyane er ein del av den delvis undersjøiske fjellkjeda Madeira-Tore. Hovudøya Madeira har eit kupert fjellandskap og det høgaste punktet er Pico Ruivo på 1862 moh. Porto Santo er den eldste av øyane og vart truleg danna i miocen for 18–19 millionar år sidan. Den vulkanske aktivitete vart fram til pliocentida. Ein skjoldvulkan raga 6 km over havbotnen då det vart utvikla ei aust-vestleg rift i jordskorpa.

## Historie
Madeira vart først oppdaga av romarane, men vart etter kvart gløymd. På 1400-talet vart øya oppdaga på nytt og vart ein del av Portugal. Portugisarane starta koloniar og plantasjar på øya og plasseringa til Madeira gjorde ho til ein mellomstasjon for handelsfartøy som mellom anna førte slavar. 

I 1834 vart Madeira eit distrikt utanfor fastlandet, men den store endringa kom i samband med demokratiseringsprosessen i Portugal på 1970-talet. I 1976 vart Madeira ein autonom region og har utvikla seg til ein økonomisk frisone samtidig som turismen har vokse sterkt. I samband med omvandlinga til ein autonom region fekk Madeira og Asorane ei særstilling i grunnlova til Portugal. 

Den britiske påverknaden på Madeira merkar ein mellom anna gjennom det velkjende hotellet Reid's Palace og ved at britane i lang tid har hatt Madeira som reisemål. Storbritannia okkuperte Madeira to gonger på 1800-talet.

I juli 2012 vart øyane råka av skog- og grasbrann.

## Folk frå Madeira
* Cristiano Ronaldo, portugisisk fotballspelar. 

## Galleri

Madeira-02-Zwei Glaeser Madeira-2000-gje.jpg
Madeira-36-Baumkaktee-2000-gje.jpg
Madeira-44-Tiefblick zum Meer-2000-gje.jpg
Madeira-Funchal-Karfreitag-30-2000-gje.jpg
Madeira-62-Monte-Nossa Senhora do Monte-2000-gje.jpg
Madeira-60-Monte-Haus-2000-gje.jpg
Madeira-Ponta de Sao Lourenco-14-2000-gje.jpg


## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Madeira|Madeira]]» frå , og «[[:sv:Madeira|Madeira]]» frå  den 22. juni 2008.*  
* Askheim, Svein. (20. juli 2012). http://snl.no/Madeiras_geologi_og_landformer Madeiras geologi og landformer]. I Store norske leksikon. Henta 31. januar 2014.

## Bakgrunnsstoff

*
Skylab

**Skylab** var den fyrste romstasjonen som amerikanarane sende i omlaup rundt jorda. Den 75 tonn tunge stasjonen sveiv rundt jorda frå 1973 til 1979, og fekk besøk av mannskap frå jorda 3 gonger frå 1973 til 1974.

## Historie

Skylab vart skoten opp utan mannskap den 14. mai 1973 av ein totrinns Saturn V-rakett. Knapt eit minutt hadde gått før restar frå beskyttelseskjolden sleit av det eine solpanelet og skadde det andre panelet. Etter di det skadde solpanelet ikkje folda ut skikkeleg, fekk romstasjonen dimed eit alvorleg underskot av elektrisitet. Då mannskapen på Skylab 2(sjølve stasjonen bar namnet Skylab 1 då han vart skoten opp) vart send opp den 25 mai 1973, freista mannskapen å manuelt rette ut solpanelet. Då dette ikkje gjekk, sette dei i staden opp ein medbrakt "parasoll" som gav nok elektrisitet til å få ned temperaturen i romstasjonen, slik at mannskapen kunne gå om bord.

Etter at den siste besetninga forlét Skylab den 8. februar 1974, var meininga att Skylab skulle fortsetja å kretse runt jorda fram til byrjinga av 1980-talet, men på grunn av auka solaktivitet ekspanderte jordatmosfæren og banen til Skylab sokk dimed raskare enn det ein hadde rekna med. Skylab styrta den 11. juli 1979.

## Skylab-ferdene
Kati Wilhelm

**Kati Wilhelm** () er ein tysk tidlegare skiskyttar og langrennar frå Schmalkalden i Thüringen i Tyskland. Ho vann i perioden 2001-09 fem VM-gull og tre OL-gull i skiskyting, i alt sanka ho 20 medaljar i ulike verdsmeisterskap og olympiske leikar sesongane 2001-10. Wilhelm vann verdscupen i skiskyting 2006 og kom på andreplass i 2005, 2007 og 2009.

## Aktiv
Wilhelm var skiløpar på heiltid frå ho var 19 år gammal, tilknytt den tyske hæren. Under OL i Nagano i 1998 deltok ho på det tyske stafettlaget i langrenn som enda på femteplassen. I 1999 skifta ho frå langrenn til skiskyting. I 2001 tok ho sitt første VM-gull på sprinten i Pokljuka. I OL i Salt Lake City i 2002 tok ho gull på sprint og stafett, og sølv på jaktstarten. 

I 2005-sesongen vann ho tre verdscuprenn og kom på andreplass samanlagt. Året etter gjekk ho heilt til topps i verdscupturneringa, med gord margin til nummer 2, svenske Anna Carin Olofsson. Wilhelm var flaggberar for Tyskland under opningsseremonien til OL i Torino i 2006, og vann der jaktstarten.

## Kortfatta merittliste
(pr. 28. februar 2006)
* Verdscupen samanlagt:
** Beste plassering: 2. plass (2004/05)
* Verdsmeisterskap:
** 1 gull (sprinten, 2001), 2 sølv, 3 bronse
* Olympiske leikar:
** 3 gull (sprint og stafett 2002, jaktstart 2006), 3 sølv 
* Verdscuprenn:
** 14 gull, 13 sølv, 6 bronse

## Bakgrunnsstoff
* Kati Wilhelm sine offisielle heimesider
Sandrine Bailly

**Sandrine Bailly** () i *Belley* i Rhône-Alpes i Frankrike) er ein fransk skiskyttar. Ho vann verdscupen i skiskyting samanlagt i 2004/05-sesongen. Ho er verdsmeister i jaktstart frå VM i 2003, dette gullet delte ho med Martina Glagow.

## Kortfatta merittliste
(pr. 12. desember 2007)
* Verdscupen samanlagt:
** Siger (2004/05)
* Verdsmeisterskap:
** 1 gull (jaktstart, 2003), 1 sølv, 3 bronse
* Olympiske leikar:
** 1 bronse (beste individuelle plassering: 6. plass, 15 km og sprint, 2006)
* Verdscuprenn:
** 18 gull, 11 sølv, 5 bronse

## Bakgrunnsstoff
* Sandrine Bailly si heimeside
Trengereid

**Trengereid** er ei bygd i Arna i Bergen kommune. Staden ligg ved Sørfjorden, sørom Osterøy.

Fylkesveg 7 og Europaveg 16 møtest like ved Trengereid, og Bergensbanen går gjennom bygda nede ved fjorden.

Trengereid fabrikker vart i 1895 etablert av Johan Jebsen. Fabrikken dreiv med band og lisseproduksjon og hadde eiget kraftverk. Trengereid kraftverk er i dag modernisert og overteke av Bergenshalvøens Kommunale Kraftselskap.

Namnet Trengereid kjem av gamalnorsk *Þreng(v)areið*/*Þrøngvareið*, og tyder eid som er skapt av, eller går gjennom, ei snevring. 

## Sjå òg
* Trengereid kapell
* Trengereid kraftverk
* Trengereid skule
* Trengereid stasjon

## Fotografi frå Trengereid

fil:Trengereid skule.JPG|Trengereid skule
fil:Trengereid stasjon.JPG|Trengereid stasjon
fil:Trengereid stasjon nær.JPG|Trengereid stasjon
fil:Trengereid bedehuskapell.JPG|Trengereid kapell


## Bakgrunnsstoff
Svanfossen

**Svanfossen** er ein foss i elva Vorma, i Fenstad.

Fossen vart bygd ut første gong i 1859, som ein dam som skulle auka vassdjupna i Vorma. Slik kunne ein lettare få til heilårstrafikk mellom Mjøsa og Eidsvoll i dei øvre delane av Vorma mellom Eidsvoll og Minnesund. På denne måten kunne jarnvegen fra Oslo korrespondera med dampbåtane til dei tre mjøsbyane og vidare frakt av menneske og gods frå Lillehammer nordover Gudbrandsdalen til Trondheim. Dammen har vorte utbetra fleire gonger opp gjennom åra. Demninga i si noverande form stod ferdig i 1963 litt nedanfor den første dammen. Staten tok over kontrollen av vassreguleringen i Svanfossen frå 1947.
Albina Akhatova

**Albina Khamitovna Akhatova** () er ein russisk skiskyttar. Ho er verdsmeister på fellesstart frå VM i 2003. I 2006 var ho med å ta OL-gull i Torino med det russiske stafettlaget.

Akhatova er fødd i Nikolsk i Vologda oblast. Ho voks opp i byen Labytnangi i Jamalo-Nenetsk. 

## Kortfatta merittliste
(per. 28. februar 2006)
* Verdscupen samanlagt:
** 2. plass (2002/03)
* Verdsmeisterskap:
** 3 gull (1 individuelt, fellesstart 2003), 3 sølv, 1 bronse
* Olympiske leikar:
** 1 gull, 1 sølv, 3 bronse (beste individuelt: bronse, 15 km og jaktstart, 2006) 
* Verdscuprenn:
** 2 gull, 7 sølv, 7 bronse
Uschi Disl

**Ursula «Uschi» Disl** () i Bad Tölz i Bayern i Tyskland) er ein tysk tidlegare skiskyttar. Ho er to gonger olympisk meister i stafett, og seks gonger verdsmeister (to individuelle).

## Aktiv
Disl har hatt ein lang og suksessrik karriere i skiskyting. Ho var med i Vinter-OL i 1992, første gong skiskyting for kvinner var på OL-programmet og vann sølv med det tyske stafettlaget. Ho var vunne medalje i alle OL etterpå òg: 
* Sølv på stafett og bronse på 15&nbsp;km på Lillehammer i 1994
* Gull på stafett, sølv på sprint og bronse på 15&nbsp;km i Nagano i 1998
* Gull på stafett og sølv på sprint i Salt Lake City i 2002
* Bronse på fellesstart i Torino i 2006

Ho er dermed den mestvinnande kvinnelege skiskyttaren i OL gjennom tidene, og har vunne medaljar i alle fem OL der kvinneleg skiskyting har stått på programmet. I VM i skiskyting har ho til saman 19 medaljar, derav to individuelle gull frå VM i Hochfilzen i 2005 og seks gull med stafett eller lag.

Frå og med 1993/94-sesongen har ho aldri kome dårlegare enn 8. plass i verdscupen i skiskyting samanlagt. Yrkesmessig er ho tilknytt det tyske politiet.

## Kortfatta merittliste
(pr. 28. februar 2006)
* Verdscupen samanlagt:
** 2. plass (1995/96), 3.plass tre gonger
* Verdsmeisterskap:
** 8 gull (2 individuelt), 7 sølv, 2 bronse
* Olympiske leikar:
** 2 gull, 4 sølv, 3 bronse (beste individuelt: 2 sølv)
* Verdscuprenn:
** 30 gull, 19 sølv, 25 bronse

## Bakgrunnsstoff
* Uschi Disl si nettside 
* Uschi Disl sin fanklubb
*
Svanfoss sluse

**Svanfoss sluse** på 60 gonger 6 meter ligg rundt Svanfossen i elva Vorma, sør for Eidsvoll. Slusa, som løfter eller senker båtar 3 meter, blei opna i 1906.
Mir

**Mir** (russisk *Мир*, kan bety både 'verd' og 'fred') var ein russiskbygd romstasjon som vart send opp i 1986 av dåverande Sovjetunionen. Romstasjonen styrta som planlagd 23. mars 2001. 

## Bakgrunnsstoff
Transcendens

**Transcendens** (lat. 'overskridande') viser til noko som ligg utanfor den empiriske erfaringsverda. Omgrepet blir brukt innan ulike felt. 

* Innan teologi: **[[Guds transcendens]]** blir brukt for å skildra ein Gud som er skild frå verda.
* Innan filosofi: Brukt for å skildra det som ligg utanfor forståingsevna til menneske. Sjå fenomenologi og epistemologi. 
* Innan matematikk: Eit **[[transcendentalt tal]]** eit reelt tal som ikkje er rota til noko polynom med rasjonelle koeffisientar.

Motsatsen til transcendens er immanens.
Romstasjon

Ein **romstasjon** er eit menneskeskapt bemanna romfartøy som er konstruert så menneska kan opphalde seg i verdsrommet i kortare eller lengre tid. Ein romstasjon er berre til bruk ute i verdsrommet. Astronautar/kosmonautar som skal til eller frå romstasjonen lyt difor ta i bruk rakettar (som til dømes Sojuz, Shenzhou, Apollo) eller amerikanske romferjer. Romstasjonar vert brukt til eksperiment som ikkje kan utførast i andre fartøy, eller når menneskje skal opphalda seg lenge i verdsrommet.

Alle romstasjonane som har vore i bruk har gått i omlaup rundt jorda i høgder på 300 -450 km over jorda.
Romstasjonar i bruk er Den internasjonale romstasjonen og Tiangong.

## Romstasjonar


fil:Skylab_and_Earth_Limb_-_GPN-2000-001055.jpg|Skylab 1973-1979
fil:Mir on 12 June 1998edit1.jpg|Mir 1986-2001
fil:ISS after STS-118 in August 2007.jpg|Den internasjonale romstasjonen 1998-

Saljut 1-7
Tiangong
Apollo 11

**Apollo 11** var ein amerikansk romekspedisjon, ein del av Apolloprogrammet, som sendte dei første menneska til månen. Apollo 11 vart skoten opp frå Kennedy Space Center den 16. juli 1969, og landingsfartøyet landa på månen den 20. juli, amerikansk tid. Seks og en halv time seinare tok Neil Armstrong og Edwin Aldrin dei første stega på månen.

I samband med 40 årsjubileet for Apollo 11-ferda, speler NASA av lydopptaka på NASA TV og internett akkurat som då det skjedde i 1969, med lyd frå to timar før oppskytinga og like til landinga tilbake på jorda. Ein kan høyre både astronautane og bakkemannskapet, samt kommentarar frå Mission Control ved NASA's Johnson Space Center i Houston

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff

* Apollo 11:40th anniversary
* NASA: Apollo Lunar Surface Journal 
* Apollo 11 entry in Encyclopedia Astronautica
* Map of activities on Lunar surface for Apollo 11
* Description of The Lunar Module Computer
Baton Rouge

**Baton Rouge** (fransk **Bâton-Rouge**, 'raud stokk') er hovudstaden i Louisiana, og ligg ved Mississippielva søraust i delstaten. Ved byrjinga av 2006 var byen den største i Louisiana. Historisk har Baton Rouge alltid vore mindre enn New Orleans, men etter at orkanen Katrina herja denne byen blei det Baton Rouge som hadde høgast folketal.

## Kjende personar frå Baton Rouge
* Reese Witherspoon, USA-amerikansk skodespelar og filmprodusent
* Randy Jackson, USA-amerikansk bassist, songar, plateprodusent, entreprenør og TV-personlegdom

## Sjå òg
* Louisiana State University

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Aust-Agder Mållag

**Aust-Agder Mållag** er fylkeslaget for Noregs Mållag for Aust-Agder.

I 2004 hadde laget 299 medlemer.

Medlemslag:

* Austegdelaget
* Bygland Mållag
* Gjerstad Mållag
* Landvik Mållag
* Valle Mållag
* Vegusdal Mållag
* Åmli Mållag
* Vegårshei Mållag
* Bykle Mållag

## Bakgrunnsstoff

* Aust-Agder Mållag si heimeside
Austmannalaget

**Austmannalaget** er fylkeslaget for Noregs Mållag i Hedmark og Oppland, utanom Valdres og har fylgjande lokallag.

Den 31. desember 2024 hadde Austmannalaget 819 betalande medlemmer, som var 109 fleire enn året før.

Arkivet til Austmannalaget er samla på Statsarkivet Hamar og søkbart på Arkivportalen.

## Leiarar i Austmannalaget

## Prisvinnarar - Austmannaprisen/Dialektprisen

## Kjelder
Buskerud Mållag

**Buskerud Mållag** er fylkeslaget til Noregs Mållag i Buskerud.

I 2004 hadde Buskerud Mållag 346 medlemer.

* Drammen og Eiker Mållag
* Gol Mållag
* Hemsedal Mållag
* Hol Mållag
* Rollag Mållag
* Ål mållag
Fylkesmållaget Vikværingen

**Fylkesmållaget Vikværingen** er fylkeslaget til Noregs Mållag i Oslo, Akershus og Vestfold.

I 2004 hadde Fylkesmållaget Vikværingen 1038 medlemer.

Medlemslag:

* Bondeungdomslaget i Oslo
* Bærum Mållag
* Oslo Mållag
* Teatermållaget
* Asker Mållag
* Øvre Romerike Mållag
* Ås Mållag
* Lørenskog Mållag
* Follo Mållag
* Sandefjord Mållag
* Nøtterø Mållag

## Bakgrunnsstoff

* Vikværingen si heimeside
Krutsamansverjinga

**Krutsamansverjinga** (engelsk **the Gunpowder Plot**) var ei samansverjing med mål om ta livet av kong Jakob I av England og medlemene i det engelske parlamentet under opninga av parlamentet i 1605. Namnet kjem av metoden som skulle nyttast; tønner med krut var plasserte i kjellaren under Houses of Parliament. 

Dei mest kjende medlemene av den katolske gruppa som stod bak samansverjinga var Guy Fawkes og Robert Catesby. Andre medlemer var Thomas Wintour, Robert Wintour, Christopher Wright, Thomas Percy, John Grant, Ambrose Rokewood, Robert Keyes, sir Everard Digby, Francis Tresham og Thomas Bates.

Samansverjinga vart avslørt i siste augneblinken, og lunta til kruttønnene vart sløkt. Medlemene i gruppa vart avretta for høgforræderi.

Målet til dei samansvorne var å ta livet av den protestantiske eliten og om mogleg få innført katolisismen att i England.

I Storbritannia og til dels i andre engelsktalande land er det vanleg å feira Guy Fawkes Night, Guy Fawkes-natta. Feiringa skjer kvart år om kvelden og natta den 5. november, til minne om krutsamansverjinga den 5. november 1605.

I samband med feiringa syng ein:

:* Remember, remember the fifth of November,*
:* gunpowder, treason and plot,*
:* I see no reason why gunpowder treason*
:* should ever be forgot.*
:* Guy Fawkes, Guy Fawkes,*
:* 'twas his intent*
:* to blow up the King and the Parliament.*
:* Three score barrels of powder below,*
:* Poor old England to overthrow:*
:* By God's providence he was catch'd*
:* With a dark lantern and burning match.*
:* Holloa boys, holloa boys, make the bells ring.*
:* Holloa boys, holloa boys, God save the King!*
:* Hip hip hoorah!*
Volvo Ocean Race

**Volvo Ocean Race** (tidlegare Whitbread Round the World Race) er ein seglkonkuranse som vert heldt kvart fjerde år, sidan 1973. Den norske seglaren Knut Frostad har vore kaptein på to båtar, Innovation Kvaerner og Djuice Dragons.

## Historie

I 1972 vart det britiske Royal Naval Sailing Association samd med føretaket Whitbread om å arrangere ei verdsfemnande regatta, med Whitbread som sponsor. Denne regattaen fekk namnet "Whitbread Round the World Yacht Race”.

Den 8. september 1973 starta 17 båtar med eit mannskap på 167 til saman, frå den engelske byen Southampton. Om lag 3000 tilskodarar var vitne til den historiske starten. 

Frå 2001 skifta regattaen namn til "‘Volvo Ocean Race” då svenske Volvo tok over som sponsor for regattaen.

## Tidlegare løp

## Referansar
Karmsund Mållag

**Karmsund Mållag** er fylkeslaget til Noregs Mållag for delar av Rogaland og Hordaland

I 2004 hadde Karmsund Mållag 331 medlemer.

Medlemslag:

* Etne Mållag
* Haugesund Mållag og Ungdomslag
* Sveio Mållag
* Skjold og Vats Mållag
* Skånevik Mållag
* Ølen Mållag
* Bokn Mållag
Naumdøla Mållag

**Naumdøla Mållag** er fylkeslaget til Noregs Mållag i Namdalen i Trøndelag.

I 2004 hadde Naumdøla Mållag 54 medlemer.

Medlemslag:
* Høylandet Mållag
* Ytre Namdal Mållag
* Overhalla Mållag
Romsdal Mållag

**Romsdal Mållag** er fylkeslaget for Noregs Mållag for Romsdal i Møre og Romsdal.

I 2004 hadde laget 149 medlemer.

Medlemslag:

* Molde Mållag
* Vestnes Mållag
* Rauma Mållag
Sogn og Fjordane Mållag

**Sogn og Fjordane Mållag** er fylkeslaget for Noregs Mållag for Sogn og Fjordane.

I 2004 hadde laget 669 medlemer.

Medlemslag:

* Kyrkjebø Mållag
* Sogndal Mållag
* Lærdal Mållag
* Leikanger Mållag
* Luster Mållag
* Vik Mållag
* Flora Mållag
* Førde Mållag
* Gloppen Mållag
* Naustdal Mållag
* Jølster Mållag
Sunnmøre Mållag

** Sunnmøre Mållag** er fylkeslaget for Noregs Mållag for Sunnmøre i Møre og Romsdal.

I 2004 hadde laget 558 medlemer.

Medlemslag:

* Borgund Mållag
* Giske Mållag
* Hareid Mållag
* Ulstein Mållag
* Volda Mållag
* Skodje og Ørskog Mållag
* Ørsta Mållag
* Sykkylven Mållag
* Herøy Mållag
* Norddal Mållag
* Sula Mållag 

Terje Kjøde var leiar i mange år. Etter han har Solveig Linge Stakkestad og Knut Falk vore leiar. Leiar frå 2017- er Magnar Storøy.
Telemark Mållag

**Telemark Mållag** er fylkeslaget for Noregs Mållag for Telemark.

I 2004 hadde laget 553 medlemer.

Medlemslag:

* Bø Mållag
* Mållaget Dag
* Drangedal Mållag
* Kviteseid Mållag
* Nes Mållag
* Seljord Mållag
* Vinje Mållag
* Tokke Mållag
* Tinn Dialekt- og Mållag
* Nissedal Mållag
* Fyresdal Mållag

## Bakgrunnsstoff

* Telemark Mållag si heimeside
Nordmøre Mållag

**Nordmøre Mållag** er fylkeslaget for Noregs Mållag for Nordmøre i Møre og Romsdal.

I 2004 hadde laget 261 medlemer.

## Medlemslag

* Aure Mållag
* Fosna Mållag
* Gjemnes Mållag
* Surnadal Heimbygdlag
* Ålvundfjord og Ålvundeid Mållag
* Rindal Heimbygdlag
* Tingvoll Mållag
* Halsa Heimbygdlag

## Nordmøre Mållag sin målpris
Nordmøre Mållag deler ut ein målpris kvart år i november.
* 2008: Sverre Hatle
* 2009: Ole Petter Pedersen, redaktør i Driva

## Referansar
Rogaland Mållag

**Rogaland Mållag** er fylkeslaget for Noregs Mållag for Rogaland, utanom dei delane av fylket som er med i Karmsund Mållag.

I 2004 hadde laget 1031 medlemer.

Medlemslag:

* Bondeungdomslaget i Stavanger
* Dalane Mållag
* Forsand Mållag
* Gjesdal Mållag
* Hjelmeland Mållag
* Sandnes Mållag
* Klepp Mållag
* Sauda Mållag
* Sjernarøy Mållag
* Stavanger Mållag
* Strand Mållag
* Suldal Mållag
* Time Mållag
* Sola Mållag
* Rennesøy Mållag

## Bakgrunnsstoff

* Rogaland Mållag si heimeside
Valdres Mållag

** Valdres Mållag** er fylkeslaget for Noregs Mållag for Valdres i Oppland fylke.

I 2004 hadde laget 146 medlemer.

Medlemslag:

* Etnedal Mållag
* Nord-Aurdal Mållag
* Sør-Aurdal Mållag
* Øystre Slidre Mållag
Vest-Agder Mållag

**Vest-Agder Mållag** er fylkeslaget for Noregs Mållag for Vest-Agder.

I 2004 hadde laget 460 medlemer.

Medlemslag:

* Lindesnes Mållag
* Evje og Hornnes Mållag
* Flekkefjord Ungdomslag og Mållag
* Iveland Mållag
* Lista Mållag
* Mållaget i Kristiansand
* Kvinesdal Mållag
* Marnar Mållag
* Songdalen Mållag
* Søgne Mållag
* Vennesla Mållag
* Lista Mållag
* Grindheim Mållag
* Åseral Mållag
* Sirdal Mållag
* Tingvatn Mållag

## Bakgrunnsstoff

* Vest-Agder Mållag si heimeside
Yrkesmållaga

** Yrkesmållaga** er lag i Noregs Mållag som organiserer medlemer etter yrke og/eller interessefelt.

I 2004 hadde laga 389 medlemer.

Yrkesmållag:

* Løvebakken Mållag
* Medisinsk Mållag
* Juristmållaget
* Noregs Forretningsmållag
* Mediemållaget
* Noregs Lærarmållag
* Landbruksmållaget
Østfold Mållag

** Østfold Mållag** er fylkeslaget for Noregs Mållag for Østfold.

I 2012 hadde laget 90 medlemmer, og i 2017 hadde dette auka til 150. Leiar for laget er Magne Aasbrenn og nestleiar er Ragnhild Lier.

Østfold Mållag organiserer dei som er interesserte i å heve statusen for dialekten i Østfold og arbeider også for å auke interessa for nynorsk skriftmål i Østfold, og ikkje minst fjerne fordommane mot nynorsk.

Østfold Mållag gir ut årboka *Aust i Vika* kvart år. Boka inneheld stoff om kultur og språk i Østfold. Østfold Mållag har også ei eiga side på Facebook.

Medlemslag:

* Fredrikstad Mållag
* Sarpsborg Mållag
* Indre Østfold Mållag

## Bakgrunnsstoff

* Østfold Mållag si heimeside
Odd Skarheim

**Odd Petter Skarheim** () er frå 2006 styreleiar i Vålerenga Fotball. Han er oppvaksen i Groruddalen i Oslo, utdanna på BI, og har vore administrerande direktør i Comfort Hotels i Choice-kjeda. Han har vore involvert i fleire verksemder innan e-læring.

## Bakgrunnsstoff

* Vifstadion.no sin biografi om Skarheim.
Harry Connick jr.

**Harry Connick jr.** () er ein amerikansk songar, pianist og skodespelar fødd i New Orleans. Connick er ein av dei bestselgande artistane i USA, ifølgje RIAA (Recording Industry Association of America).

Musikken til Connick omfattar jazz, noko av det i stil med croonermusikken frå 1940-talet og tidleg 1950-tals, pop, New Orleans-inspirert funk og blues.

Harry Connick jr. gifta seg med modellen Jill Goodacre i 1994, og dei har tre barn. 

## Diskografi
### Plater
* 2005 *Occasion : Connick on Piano, Volume 2* 
* 2004 *Only You* - *[[Grammy-prisen|Grammy-nominert]]*
* 2003 *Harry for the Holidays* 
* 2003 *Other Hours : Connick on Piano, Volume 1* 
* 2002 *Thou Shalt Not* - *[[Tony-prisen|Tony-nominert]]*
* 2001 *Songs I Heard* - *Grammy-vinnar*
* 2001 *30* 
* 1999 *Come By Me* 
* 1997 *To See You* 
* 1996 *Star Turtle* 
* 1994 *She* 
* 1993 *When My Heart Finds Christmas* 
* 1992 *25* 
* 1991 *Blue Light, Red Light* - *Grammy-nominert* 
* 1990 *Lofty's Roach Souffle* 
* 1990 *We Are in Love* - *Grammy-vinnar* 
* 1989 *Da Han Møtte Henne* (en. *When Harry Met Sally*) - filmmusikk - *Grammy-vinnar*
* 1988 *20* 
* 1987 *Harry Connick Jr.* 
* 1978 *Eleven* 
* 1977 *Dixieland Plus* 

#### Filmmusikk
* 1996 *En fin dag* (en. *One Fine Day*) - song #11 «This Guy's In Love With You»
* 1994 *Masken* (en. *The Mask*) - song #5 «(I Could Only) Whisper Your Name» 
* 1993 *Søvnløs i Seattle* (en. *Sleepless In Seattle*) - song #8 «A Wink And A Smile»
* 1990 *Gudfaren III* (en. *The Godfather Part III*) - song #12 "Promise Me You'll Remember" - *[[Oscar-prisen|Oscar-nominert]]*, *[[Golden Globe]]-nominert*

## Filmografi
* 2006 *Bug* - regissør William Friedkin
* 2004 *Mickey* - skrive av John Grisham
* 2003 *Basic* - med m.a. John Travolta, Samuel L. Jackson
* 2001 *Life Without Dick* - med m.a. Sarah Jessica Parker (frå m.a. *Sex in the city*), Johnny Knoxville (frå m.a. *Jackass*), Craig Ferguson (frå m.a. *Drew Carey Show*)
* 2001 *South Pacific* - med m.a. Glenn Close 
* 2000 *The Simian Line* - med m.a. Cindy Crawford, Tyne Daly (frå m.a. *Judging Amy*)
* 2000 *My Dog Skip* - med m.a. Frankie Muniz (frå n.a. *Malcolm i midten*)
* 1999 *Wayward Son* 
* 1999 *Gutten og jernkjempen* (en. *The Iron Giant*) (stemme) - med m.a. Jennifer Aniston
* 1998 *Livet går videre* (en. *Hope Floats*) - med m.a. Sandra Bullock
* 1997 *Excess Baggage* - med m.a. Alicia Silverstone, Benicio Del Toro, Christopher Walken
* 1996 *Independence Day* - med m.a. Will Smith
* 1995 *Copycat* - med m.a. Sigourney Weaver
* 1991 *Little Man Tate* - med m.a. Jodie Foster
* 1990 *Memphis Belle* 

#### Anna
* 2004 *Harry Connick jr - bare for deg* (en. *Only You: In Concert*) - NRK
* 2002-2006 *[[Will & Grace]]* (sesong 5, 6, 7 og 8) - fast gjesterolle - TVNorge 
* 1991 *[[Cheers]]* - gjesterolle - TV2

## Bakgrunnsstoff
* HarryConnickJr.com
Trønderlaget

** Trønderlaget** er fylkeslaget for Noregs Mållag for Nord-Trøndelag og Sør-Trøndelag, utanom laga som er med i Naumdøla Mållag.

I 2004 hadde laget 731 medlemer.

Medlemslag:

* Levanger Mållag
* Bondeungdomslaget i Nidaros
* Inderøy Mållag
* Leksvik Mållag
* Namdalseid Mållag
* Nidaros Mållag
* Rennebu Mållag
* Skaun Mållag
* Mållaget Sparbyggjen
* Steinkjer Mållag
* Verdal Mållag
* Beitstad Mållag 
* Orkdal Mållag
* Ogndal Mållag

## Bakgrunnsstoff

* Trønderlaget si heimeside
Kanal

**Kanal** (frå latin *renne*) er vassvegar, som regel kunstige.

Ein skipskanal er ein kanal som er laga stor nok til å ta havgåande skip gjennom land.

## Kjende kanalar
* Göta kanal
* Suezkanalen
* Panamakanalen
* Den engelske kanalen (ein naturleg kanal)
* Telemarkskanalen

## Kjelder
*
Gula Tidend

***Gula Tidend*** var ei norsk avis som vart gjeven ut frå 1904 til 1996. Hovudkontoret låg i Bergen. Avisa hadde nynorsk som hovudmål, og fungerte som eit organ for målrørsla. Johannes Lavik skipa avisa og vart fyrste redaktør. 
Gulaprisen er ein journalispris til minne om *Gula Tidend*.

Avisa var den fyrste norske som vart stoppa under okkupasjonen, og utstyret vart spreidd for alle vindar. Ho kom seint i gang att etter krigen og vart aldri meir dagsavis. Gula vart i fleire ti-år lokalavis for Nordhordland, stødde seg til jordbrukssamvirket, Det Norske Teatret og var politisk ideologisk Venstre og DLF, men hadde ei stund uoffisiell kjærleik til Høgre.

Avisa gjekk i 1972 ihuga inn for norsk medlemskap i Den europeiske fellesmarknaden (EF/EEC). Olav Gullvåg var nokre år bladstyrar i mellomkrigstida (Spelet om Heilag Olav). Opplaget var lenge rundt 6000 og avisa kom tre dagar i veka. *Gula Tidend* vart ei stund kalla journalistskulen på Vestlandet, fordi mange fekk lære avisfaget der. Jon Fosse byrja til dømes sitt liv som skrivande menneske i avisa. Den eigentlege bladstyraren i *Gula Tidend* dei siste ti-åra avisa levde var redaksjonssekretær Simon Kringnes. Han heldt ein låg profil utover, men han var i avisa kvar dag, og det var han som dreiv butikken.

## Litteratur
* Per Håland (skriftstyrar): ''Gula Tidend i 75 år; Eit liv i strid for fridom og norskdom, bygdenorsk kulturarv og norsk bondereising på fullnorsk målgrunn'', Bergen 1979.

## Bakgrunnsstoff
Curling

**Curling** (uttala *kørling*) er ein presisjonsidrett som kan minne om boccia eller petanque, men blir spelt på is med tunge polerte steinar i staden for plast- eller metallkuler. Banen er 42 meter lang og 5 meter brei, og steinen veg drygt 18 kg. Sporten blir drive i omkring 40 land, av desse er Canada størst med omkring ein million aktive curlarar.

Sporten vart funne opp i Skottland på 1500-talet. Curling har vore olympisk øving sidan 1998. 

Curling er ein lagsport der dei fire medlemmene på kvart lag etter tur sender av garde ein stein mot eit sirkelforma mål på isen, det såkalla «buet». To av medspelarane kostar isen framom steinen for at steinen skal gli nøyaktig der ein ønskjer å plassere han. Den fjerde medlemmen på laget, som er lagkaptein eller «skip», står ved buet og rettleier dei andre. Kvar lagmedlem skal slå to steinar, og det blir spelt totalt 16 steinar i kvar omgang. Ein kamp omfattar 8&ndash;10 omgangar.

## Meisterskap
* Curling-EM
* Curling-VM for herrar
* Curling-VM for kvinner
* OL-medaljevinnarar i curling

## Bakgrunnsstoff
* Noregs Curlingforbund
Gustava Kielland

**Gustava Kielland** (fødd **Susanne Sophie Catharina Gustava Blom** () var saman med mannen presten Gabriel Kielland ein av føregangspersonane for misjon i Noreg. Ho er elles særleg kjent for å ha skrive julesongen «O, jul med din glede».

Gustava Kielland stifta Noregs aller første kvinneforeining i Lyngdal. Den første møteprotokollen til foreininga er datert 1844.

Elles stod ho saman med mannen i spissen for varige forandringar lokalt og nasjonalt. Andre juledag 1837 vart Lyngdal Afholdsforening stifta på kyrketrappa, og det vart danna misjonsforeninger knytte til kvar av kyrkjene i soknet. 

På sine gamle dagar dikterte Gustava sine *Erindringer fra mitt liv*, gjeve ut som manuskript for slekta i 1882. Ei ny utgåve, bearbeidd for offentlegheita, kom i 1899. Boka inneheld ei samling dikt. Det mest kjende av desse er «Liden Ekorn». 

Lyngdal, staden der Gabriel og Gustava budde store delar av livet, har i dag eit eige misjonsmuseum som heidrar minnet til paret.
Gustava Kielland døydde i Skien i 1889.

## Sjå òg

* Kielland

## Bakgrunnsstoff
* Erindringer fra mitt liv (Gustava Kielland)
* Å jul med din glede (Gustava Kielland)
* Liten ekorn satt (Gustava Kielland)
* Lyngdal misjonsmuseum