open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Neomorphinae

**Neomorphinae** er ein underfamilie av gaukefamilien, Cuculidae. Medlemmer av denne underfamilien er kjente som **jordgaukar**, ettersom dei fleste stort sett er bakkelevande. Alle lever Amerika. Det er berre *Dromococcyx* og *Tapera* som er meir knytt til tre, og desse er også dei einaste parasittiske gaukar i Amerika, medan alle andre gaukar i verdsdelen byggjer eigne reir.

## Artslista
Jordgaukar i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.6 frå august 2011  med norske namn etter *Norske navn på verdens fugler*.

***Tapera***
* Stripegauk, *Tapera naevia*, Striped Cuckoo

***[[Dromococcyx]]*** 
* Fasangauk, *Dromococcyx phasianellus*, Pheasant Cuckoo
* Argusgauk, *Dromococcyx pavoninus*, Pavonine Cuckoo

***Morococcyx***
* Trastgauk, *Morococcyx erythropygus*, Lesser Ground-Cuckoo

***[[Geococcyx]]***
* Dvergløpegauk, *Geococcyx velox*, Lesser Roadrunner
* Storløpegauk, *Geococcyx californianus*, Greater Roadrunner

***[[Neomorphus]]*** 
* Rustbukjordgauk, *Neomorphus geoffroyi*, Rufous-vented Ground-Cuckoo
* Tapajózjordgauk, *Neomorphus squamiger*, Scaled Ground-Cuckoo
* Bandjordgauk, *Neomorphus radiolosus*, Banded Ground-Cuckoo
* Guyanajordgauk, *Neomorphus rufipennis*, Rufous-winged Ground-Cuckoo
* Raudnebbjordgauk, *Neomorphus pucheranii*, Red-billed Ground-Cuckoo

## Kjelder

* *Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Neomorphinae|Neomorphinae]]» frå , den 22. februar 2012*

### Referansar
Wolfgang Ketterle

**Wolfgang Ketterle** () er ein tysk fysikar.

Ketterle vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 2001, saman med amerikanarane Carl Wieman og Eric Allin Cornell, *for oppnåinga av [[Bose-Einstein-kondensasjon]] i fortynna [[gass]]ar av alkaliatom og for tidlege fundamentale studiar av eigenskapane til kondensat*.

I 1924 gjorde den indiske fysikaren Bose viktige teoretiske berekningar på lyspartiklar. Han sende resultata til Einstein, som utvida teorien til ein viss type atom. Einstein føresåg at dersom ein kjøler ned ein gass av slike atom ved særs låge temperaturar, ville alle atoma brått samlast i lågast mogeleg energitilstand. Prosessen liknar den når væskedråpar dannast frå ein gass, og kallast derfor kondensasjon (Bose-Einstein-kondensasjon).
Først i 1995 lukkast Cornell og hans medarbeide å oppnå denne ekstreme materietilstanden. Cornell og Wiemann fekk deretter fram eit rent kondensat på rundt  rubidiumatom ved 20&ndash;nK (nanokelvin), dvs 0,000&nbsp;000&nbsp;02&nbsp;grader over det absolutte nullpunktet.

Ketterle tok doktorgrad i fysikk i 1986, ved Ludwig-Maximilians-Universität München og Max-Planck-Institut for kvanteoptikk i Garching. Han er no professor ved Massachusetts Institute of Technology (MIT).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Wolfgang Ketterle|Wolfgang Ketterle]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
Raymond Davis jr.

**Raymond Davis jr.** () var ein amerikansk kjemikar. Han tok doktorgrad i kjemi ved Yale University i Connecticut i 1942, og var professor ved *Department of Physics and Astronomy* ved University of Pennsylvania.

Davis jr. vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 2002 «for banebrytande innsats innan astrofysikken, spesielt for deteksjon av kosmiske nøytrinoar». Han delte halvparten av prispengane med japanaren Masatoshi Koshiba, medan den andre halvparten vart tildelt amerikanaren Riccardo Giacconi.

Raymond Davis jr. konstruerte ein nøytrinodetektor som bestod av ein stor tank med 600&nbsp;tonn væske, plassert djupt nede i ei gruve. I løpet av tretti år lukkast han i å fange totalt  nøytrinoar frå sola og kunne dermed bevise at solenergien kjem frå fusjon. I ein annan gigantisk detektor, kalla Kamiokande, kunne ei gruppe forskarar leia av Masatoshi Koshiba stadfestet resultatet til Davis.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Raymond Davis, Jr.|Raymond Davis, Jr.]]» frå ,  den 22. februar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Masatoshi Koshiba

**Masatoshi Koshiba** () er ein japansk astrofysikar. Koshiba mottok Nobelprisen i fysikk i 2002 «for banebrytande innsats innan astrofysikken, spesielt for påvisinga av kosmiske nøytrinoar». Han delte halvparten av prispengane med amerikanaren Raymond Davis jr., medan den andre halvparten vart tildelt amerikanaren Riccardo Giacconi for banebrytande bidrag til astrofysikken, som har førte til oppdaginga av kosmiske røntgenkjelder».

Koshiba vart uteksaminert frå Universitetet i Tokyo i 1951 og fekk ein filosofisk doktorgrad i fysikk ved Universitetet i Rochester i New York, i 1955.

## Bakgrunnsstoff
* Nobelprize.org, Masatoshi Koshiba - Curriculum Vitae
Riccardo Giacconi

**Riccardo Giacconi** () er ein italiensk fysikar og pioner innan røntgenastronomi. Han avla doktorgraden sin ved universitetet i Milano i 1954.

Giacconi mottok Nobelprisen i fysikk i 2002 for *den banebrytande innsatsen sin innan astrofysikken, som har førte til oppdaginga av kosmiske røntgenkjelder*. Han mottok halvparten av prispengane, medan amerikanaren Raymond Davis jr. og japanaren Masatoshi Koshiba delte den andre halvparten.

For å oppdage kosmisk røntgenstråling, som vert absorbert av jordatmosfæren, trengst det eit instrument plassert i rommet. Giacconi konstruerte eit slikt instrument. Han oppdaga den første røntgenkjelda utanfor solsystemet vårt og vart den første som kunne konstatere at universet har ein røntgenstrålande bakgrunn. Giacconi konstruerte òg dei første romteleskopa, som har blitt brukt til å ta nye og skarpere bilete i røntgen av universet.

## Prisar (utval)
* – Karl Schwarzschild-medaljen

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Riccardo Giacconi|Riccardo Giacconi]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
Herbert Kroemer

**Herbert Kroemer** () er professor i data- og elektroteknikk ved University of California i Santa Barbara i USA. Han mottok ein doktorgrad i teoretisk fysikk i 1952 frå universitetet i Göttingen i Tyskland, med avhandlinga si om varme elektron-effektar i den nye transistoren. I 2000 vart Dr. Kroemer, saman med Zjores I. Alferov og Jack S. Kilby tildelt Nobelprisen i fysikk.

Han hadde tidleg suksess i eit ganske anna emne då han saman med Burgess og Houston i 1953 oppdaga ein matematisk feil i Nordheims teori om elektron-tunnelen gjennom biletstyrken med avrunda barriere som vert nytta i teorien i feltet om utslepp av elektron.

Herbert Kroemer arbeidde i fleire forskingslaboratorium i Tyskland og USA og underviste i elektroteknikk ved University of Colorado frå 1968 til 1976. Han slutta seg til UCSB-fakultetet i 1976.

Herbert Kroemer er medlem av National Academy of Engineering. Saman med Charles Kittel er han medforfattar av den populære læreboka *Thermal Physics* (*Termisk fysikk* på norsk) som vart publisert for første gong i 1980, og som framleis er i bruk i dag.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Herbert Kroemer|Herbert Kroemer]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
Vitalij Ginzburg

**Vitalij Lazarevitsj Ginzburg**, russisk skrift **Виталий Лазаревич Гинзбург** () var ein russisk fysikar.

Ginzburg tok doktorgrad i fysikk ved Universitetet i Moskva i 1940. Han var tidlegare sjef for teorigruppa på P.N. Lebedev Physical Institute i Moskva.

I 1937 gifta han seg med Olga Zamsja. I 1946 gifta han seg igjen, med Nina Ginzburg, som hadde vore eitt år i fengsel etter falske anklagar for å ha prøvd å myrde Josef Stalin.

I 2003 mottok han Nobelprisen i fysikk *for banebrytande innsats innan teorien for [[superleiar]]ar og [[superfluid]]*. Han fekk halvparten av prispengane, medan russiske Aleksej Abrikosov og britiske Anthony J. Leggett mottok den andre halvparten. Han har òg mottatt Wolfprisen i fysikk.

Ginzburg døydde 8. november 2009 på grunn av hjerteinfarkt. Han vart gravlagt 11. november 2009 i Novodevitsjijgravstaden i Moskva.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vitalij Ginzburg|Vitalij Ginzburg]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
Anthony James Leggett

**Anthony James Leggett** () er professor i fysikk ved University of Illinois og har vore det sidan 1983. Leggett er respektert som ein verdsleiande aktør i teorien for lågtemperaturfysikk, og pionerarbeidet hans innan superfluid vart æra med Nobelprisen i fysikk i 2003.

Han er medlem av National Academy of Sciences, og han vart adla av dronning Elizabeth II i 2004 «for sine arbeid innan fysikk». Han har statsborgarskap både i USA og Storbritannia.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Anthony James Leggett|Anthony James Leggett]]» frå ,  den 22. februar 2012.*
David Gross

**David Jonathan Gross** () er ein amerikansk fysikar. Han fekk Nobelprisen i fysikk i 2004 saman med Frank Wilczek og David Politzer «for oppdaginga av asymptotisk fridom i teorien for fargekrafta».

Gross vart fødd i Washington i ein jødisk familie og han voks opp i USA. Far hans var Bertram Myron Gross (1912&ndash;1998). Gross fekk ein bachelorgrad og mastergrad frå det hebraiske universitetet i Jerusalem i Israel, i 1962. Han tok videre ein filosofisk doktorgrad ved University of California, Berkeley i 1966 under rettleiing av Geoffrey Chew.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:David Gross|David Gross]]» frå ,  den 22. februar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Frank Wilczek

**Frank Wilczek** () er ein amerikansk fysikar. Med H. David Politzer og David Gross fekk han Nobelprisen i fysikk i 2004 for oppdaginga deira av asymptotisk fridom i teorien for fargekraft.

Han tok Master of Arts i matematikk ved Princeton University i 1972 og doktorgrad i fysikk same stad 1974. Han har arbeidt ved Institute for Advanced Study ved Princeton University og ved Kavli Institute for Theoretical Physics i Santa Barbara og sidan professor i fysikk ved Massachusetts Institute of Technology. 

## Publikasjonar
*Quark Description of Hadronic Phases  [PDF]
*Continuity of Quark and Hadron Matter  [PDF]
*High Density Quark Matter and the Renormalization Group in QCD with Two and Three Flavors  [PDF]
*Color-Flavor Locking and Chiral Symmetry Breaking in High Density QCD  [PDF]
*Fermion Masses, Neutrino Oscillations, and Proton Decay in the Light of SuperKamiokande  [PDF]
*Quantum Field Theory  [PDF]
*Riemann-Einstein Structure from Volume and Gauge Symmetry  [PDF]
*A Chern-Simons Effective Field Theory for the Pfaffian Quantum Hall State  [PDF]

## Bøker
* *Fractional Statistics and Anyon Superconductivity*, December 1990
* *Geometric Phases in Physics*, December 1988
* *Longing for the Harmonies*, April 1989

## Kjelder

**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Frank Wilczek|Frank Wilczek]]» frå ,  den 22. februar 2012.*  
* Frank Wilczek. (14.05.2009) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Frank_wilczek
 

## Bakgrunnsstoff
*http://web.mit.edu/physics/facultyandstaff/faculty/frank_wilczek.html 
*http://mitworld.mit.edu/video/78/ 
*http://www.slac.stanford.edu/spires/find/hep/www?rawcmd=find+a+wilczek%2Cf&FORMAT=WWW&SEQUENCE=
Peter Grünberg

**Peter Grünberg** () var ein tysk fysikar. Han fekk Nobelprisen i fysikk for 2007 saman med Albert Fert for arbeidet sitt med nanoteknologi. Grünberg oppdaga i 1988 GMR-effekten, som på 1990-talet drastisk auka lagringskapasiteten på harddiskaar. Alle moderne datamaskinar bygger på denne teknologien.

Grünberg studerte i Frankfurt og Darmstadt, der han tok doktorgraden i 1969 under Stefan Hüfner. Han var tre år ved Carleton-universitetet i Canada. Frå 1972 arbeidde han ved Forschungszentrum Jülich. I 1984 vart han *[[Privatdozent]]* og i 1992 professor ved universitetet i Köln. Han gjekk av med pensjon i 2004, og var sidan gjesteforskar ved Forschungszentrum Jülich.

I 1998 fekk Grünberg presidanten sin framtidspris for arbeidet sitt med GRM-effekten, og i 2006 vart han utnemnd til «årets europeiske oppfinnar» i kategorien universitet og forsking av Europakommisjonen. I 2007 fekk han Deutsche Physikalische Gesellschafts Stern-Gerlach-medalje og seinare same år Wolfprisen. 19. april 2007 fekk han Japan-prisen saman med Albert Fert; prisutdelinga skjedde i nærvær av det japanske keiserparet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Peter Grünberg|Peter Grünberg]]» frå ,  den 22. februar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*Kungliga vetenskapsakademiets pressemelding om Nobelprisen i fysikk 2007
*Grünbergs hemsida på Forschungszentrum Jülich
Makoto Kobayashi

**Makoto Kobayashi** () er ein japansk fysikar som er mest kjend for arbeidet sitt med CP-brot. Han delte halvparten av prispengane frå Nobelprisen i fysikk i 2008 saman med Toshihide Maskawa «for oppdaginga av opphavet til den brotne symmetrien som føreseier eksistensen av minst tre kvarkefamiliar i naturen». Den andre halvparten av prispengane vart tildelt Yoichiro Nambu «for oppdaginga av mekanismane for spontant symmetribrot i subatomær fysikk».

Etter å ha fullført doktorgraden sin ved universitetet i Nagoya i 1972 jobba Kobayashi med forsking som førsteamanuensis på partikkelfysikk ved universitetet i Kyoto. Der arbeidde han for det meste med å forklare CP-brot i standardmodellen for partikkelfysikk. Kobayashi arbeidde frå 1979 ved akseleratoranlegget High Energy Accelerator Research Organization (KEK), der han vart professor i 1989 og professor emeritus i 2006. 

I 2008 vart Kobayashi tildelt Japans Order of Culture i ein seremoni som vart heldt på Tokyo Imperial Palace. 

## Kjelder

*
----
**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Makoto Kobayashi|Makoto Kobayashi]]» frå ,  den 22. februar 2012.*  


## Bakgrunnsstoff
Toshihide Maskawa

**Toshihide Maskawa** () er ein japansk fysikar som er mest kjend for arbeidet sitt med CP-brot og for at han vart tildelt ein fjerdedel av Nobelprisen i fysikk i 2008 på grunn av oppdaginga hans av «opphavet til broten symmetri som indikerer eksistensen av minst tre familier av kvarkar i naturen». 

Han vart uteksaminert frå Nagoya University i 1962 og vart tildelt ein doktorgrad i partikkelfysikk frå same universitet i 1967. Ved universitetet i Kyoto på byrjinga av 1970-talet samarbeidde han tett saman med Makoto Kobayashi med å forklare broten symmetri &ndash; òg kjend som CP brudd &ndash; i standardmodellen for partikkelfysikk. Maskawa og Kobayashis teori krevde at der var minst tre generasjoner av kvarkar, ein føreseiing som vart stadfesta eksperimentelt fire år seinare med oppdaginga av botnkvarken.

Maskawa var direktør for Yukawa Institutt i for teoretisk fysikk i Japan mellom 1997 og 2003. Han er òg professor emeritus ved Kyoto University og professor ved Kyoto Sangyo University. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Toshihide Maskawa|Toshihide Maskawa]]» frå ,  den 22. februar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Charles K. Kao

**Charles K. Kao** () er ein pioner innan utvikling og bruk av fiberoptikk innan telekommunikasjon. Kao blir allment rekna som grunnleggaren av fiberoptikk. Han vart tildelt halvparten av Nobelprisen i fysikk for 2009 på grunn av sin «banebrytande innsats vedrøyrende overføring av lyset innan optisk fiber for kommunikasjon». 

Han fullførte vidaregåande opplæring i 1952 ved St. Joseph's College i Hongkong. Han gjorde studiane sine på lågare grad innan elektroteknikk ved University of Greenwich og tok bachelorgrad ved University of London.

Kao var visekanslar ved det kinesiske universitetet i Hongkong frå 1987 til 1996. Etter han slutta ved CUHK i 1996 tok Kao ein 6 månader lang pause ved Imperial College London Department of Electric and Electronic Engineering.

Kao jobba deretter som styreformann og administrerande direktør i Transtech Services Ltd, eit telekommunikasjon konsulentselskap i Hongkong. Han var òg grunnleggar, styreformann og administrerande direktør i ITX Services Limited. Frå 2003 til 2009 var Kao uavhengig styremedlem og medlem av Revisjonskomiteen av Neste Media. 

Sidan 1991 har Kao vore uavhengig styremedlem og medlem av revisjonskomiteen i Varitronix International Limited som ligg i Hongkong. I 2000 grunnla Kao Independent Schools Foundation Academy (ISF), som ligg i Cyberport i Hongkong. 

Kao vart diagnostisert med Alzheimers sykdom tidleg i 2004 og utvikla talevanskar. Kao og kona han ønskte å donere ein del av premiepengane han vart tildelt i samband med Nobelprisen til forsking på aldring og omsorg.

Kao vart i 2010 utnemnd til riddarkommandør av Order of the British Empire for fortenestene innan fiberoptikk og kommunikasjon.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Charles K. Kao|Charles K. Kao]]» frå ,  den 22. februar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Willard Boyle

**Willard Boyle** () var ein kanadisk fysikar og Nobelprisvinnar. Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 2009 saman med George E. Smith for oppfinningen av CCD-brikken. Smith og Boyle delte den eine halvparten av prispengane, medan Charles K. Kao vart tildelt den andre halvparten.

Boyle vart i 2010 utnemnd til *companion* av Order of Canada.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Willard Boyle|Willard Boyle]]» frå ,  den 22. februar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff

*
John C. Mather

**John Cromwell Mather** () er ein amerikansk astrofysikar og kosmolog. Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 2006 saman med George F. Smoot «for oppdaginga deira av forma til svarte lekamer og anisotropien i den kosmiske mikrobølgjebakgrunnsstrålinga»

Mather gjekk ut frå Newton High School i Newton, New Jersey, i 1964. Han tok videre ein Bachelorgrad i fysikk ved Swarthmore College i 1968 og ein filosofisk doktorgrad i fysikk ved University of California, Berkeley i 1974. I perioden 1974-76 var han postdoktor ved Columbia University Goddard Institute for Space Studies

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:John C. Mather|John C. Mather]]» frå ,  den 22. februar 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* nobelprize.org, Kungliga Vetenskapsakademients pressemelding
George Smoot

**George Fitzgerald Smoot III** () er ein amerikansk astrofysikar og kosmolog. Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 2006 saman med John C. Mather. Dei mottok prisen for oppdaginga av den kosmiske mikrobølgjebakgrunnsstrålingens svartlekamform og anisotropi.

Han fullførte sin Ph.D. ved Massachusetts Institute of Technology (MIT) i 1970 og har frå 1970 vore forskar ved Lawrence Berkeley National Laboratory. Smoot gjorde sine første forsøk på å måle temperaturskilnader i den kosmiske bakgrunnsstrålinga i 1976 og greidde da å bestemme farten til jorda gjennom bakgrunnsstrålinga ved hjelp av utstyr plassert i eit U2 rekognoseringsfly. Han vart seinare leiar for den delen av COBE-prosjektet som dreidde seg om å måle temperaturskilnader i den kosmiske bakgrunnsstrålinga. Smoot annonserte i 1992 at forskningsgruppa hans hadde greidd å måle temperaturvariasjonar i strålinga som hadde oppstått omtrent 400&nbsp;000 år etter big bang. Han mottok Nobelprisen i fysikk i 2006 saman med John C. Mather.

## Prisar og utmerkingar (utval)
* – Nobelprisen i fysikk
* – Albert Einstein-medaljen

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:George Smoot|George Smoot]]» frå ,  den 22. februar 2012.*  
*
 

## Bakgrunnsstoff
*nobelprize.org, Kungliga Vetenskapsakademiens pressemelding
Andre Geim

**Andre Konstantin Geim** () er ein russisk&ndash;nederlandsk&ndash;britisk fysikar og materialvitar. Han er oppdagar av karbonmaterialet grafén, og har òg gjennomført eksperiment med magnetisk levitasjon som fekk ein frosk til å levitere. Dette eksperimentet førte til at han vart tildelt Ig Nobelprisen i 2000, saman med Michael Berry.

Andre Geim vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 2010, saman med Konstantin Novoselov for oppdaginga av materialet grafén.

Geim avla doktorgraden sin ved instituttet for faststoffysikk innan Det russiske vitskapsakademiet. Han vart seinare professor ved Radboud universitet i Nijmegen i Nederland, og har sidan 2001 virka som professor ved University of Manchester. Han er medlem av Royal Society.

I 2010 vart Geim gjort til kommandør av Den nederlandske løves orden for medverkinga si til vitskapen i Nederland. 

Geim vart i 2012 utnemnd til Knight Bachelor. Han vart dermed adla og fekk rett til å føre tiltaleformen *[[sir]]* føre namnet sitt.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Andre Geim|Andre Geim]]» frå ,  den 22. februar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
*Andre Geims nettside ved University of Manchester
Konstantin Novoselov

**Konstantin «Kostja» Novoselov** (russisk: Константи́н Серге́евич Новосёлов) () er ein russisk&ndash;britisk fysikar ved University of Manchester. Novoselov har både russisk og britisk statsborgarskap og forskar på mesoskopiske system og nanostrukturar.

Novoselov har publisert over 60 vitskaplege artiklar i dominerande vitskaplege tidsskrifter, som mellom anna *[[Nature]]*, *[[Science]]*, *[[Nature Materials]]*, *[[Nature Physics]]*, *[[Nature Nanotechnology]]*, *[[Reviews of Modern Physics]]* og *[[Physical Review Letters]]*. 

I 2008 mottok han Europhysics Prize «for å ha oppdaga og isolert eitt enkelt frittståande lag av karbon (grafén) og belyst dei enestående elektroniske eigenskapane til materialet».

Mykje av arbeidet hans har blitt gjort saman med kollegaen Andre Geim. Dei to mottok Nobelprisen i fysikk 2010 for arbeidet sitt med grafén.

Novoselov vart i 2012 utnemnd til Knight Bachelor. Han vart dermed adla og fekk rett til å føre tiltaleformen *[[sir]]* føre namnet sitt.

## Prisar og utmerkingar
* 2010 Nobelprisen i fysikk
* 2008 Europhysics Prize
* 2008 International Union of Pure and Applied Science, Young Scientist Prize
* 2008 University of Manchester Researcher of the Year
* 2007 Nicholas Kurti European Prize
* 2006 Royal Society Research Fellowship

## Viktige publikasjonar
*A.K. Geim, S.V. Dubonos, I.V. Grigorieva, K.S. Novoselov, F.M. Peeters & V.A. Schweigert. Non-Quantized Penetration of Magnetic Field in the Vortex State of Superconductors, Nature 406 (2000).
*K.S. Novoselov, A.K. Geim, S.V. Dubonos, E.W. Hill, I.V. Grigorieva. Subatomic Movements of a Domain Wall in the Peierls Potential, Nature 426, 812-816 (2003).
*A.K. Geim, S.V. Dubonos, I.V. Grigorieva, K.S. Novoselov, A.A. Zhukov, S.Y. Shapoval. Microfabricated Adhesive Mimicking Gecko Foot-Hair, Nature Materials 2, 461-463 (2003).
*A.K. Geim, K.S. Novoselov. The rise of graphene. Nature Materials 6, 183-191 (2007).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Konstantin Novoselov|Konstantin Novoselov]]» frå ,  den 22. februar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
* Kostya Novoselov's webbplats vid University of Manchester - Condensed Matter Physics Group
Saul Perlmutter

**Saul Perlmutter** () i Campaign County i Illinois er ein amerikansk astrofysikar ved Lawrence Berkeley National Laboratory. Han er kjend for å ha leia Supernova Cosmology Project, eitt av de to forskarlaga som i 1998 samtidig fann belegg for at ekspansjonen til universet synes å akselerere. Denne oppdaginga gav opphav til hypotesen om mørk energi. I 2011 vart Perlmutter tildelt Nobelprisen i fysikk for oppdaginga av akselerasjonen til det ekspanderande universet gjennom observasjonar av fjerne supernovaer. Perlmutter vart tildelt halvparten av prisen, medan Adam Riess og Brian Schmidt delte den andre halvparten.
Perlmutter studerte ved Harvard University der han avla eksamen i 1981. Han har ein filosofisk doktorgrad frå University of California (1986) og er medlem i American Academy of Arts and Sciences.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Saul Perlmutter|Saul Perlmutter]]» frå ,  den 22. februar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Ara

**Ara**  blir mellom anna brukt om:

* Papegøyar:
:* Ara er eit samnamn på til saman ca. 16 artar neotropiske parakittar, fordelt over seks slekter.
:* Ara er namnet på den eine av dei seks biologiske slektene av araer.

*Ara er ein innsjø i Østfold.
*Alteret (latin: Ara) &ndash; stjerneteikn
*849 Ara &ndash; ein hovudbelteasteroide 
*Språkkode ISO 639-3 &ndash; **ara** for *[[arabisk]]* (generell kode, ikkje knytt til land/dialekt)
Ypsilon-meson

**Ypislon-meson** eller **υ-meson** er elementærpartiklar kring 10 gonger så tunge som protonet. Dei er bygd opp av ein b-kvark og ein anti-b-kvark. Ypsilon-partiklar er analoge til psi-meson (ψ-meson) som spelar ei viktig rolle i forståinga av at baryon og meson er bygd opp av kvarkar. 

## Kjelder
*ypsilon-mesoner. (2012-02-23) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/ypsilon-mesoner
Love Me Back

**«Love Me Back»** er ein song av den tyrkiske songaren Can Bonomo. Songen representerte Tyrkia i den andre semifinalen i Eurovision Song Contest 2012, og gjekk vidare til finalen. Han enda til slutt på ein sjuandeplass. Teksten er skriven på engelsk.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Love Me Back (Can Bonomo song)|Love Me Back (Can Bonomo song)]]» frå ,  den 23. februar 2012.*  
**Poengsum er henta frå eurovision.tv den 27. mai 2012.*
My Little Cowboy

**«My Little Cowboy»** (engelsk for *Min vesle cowboy*) skulle vore det liechtensteinske bidraget i Eurovision Song Contest 1976, framført på engelsk av Biggi Bachmann. Landet hadde ikkje nokon nasjonal kringkastar som var medlem i Den europeiske kringkastingsunionen (EBU) og kunne dimed ikkje deltake. Sveits tilbød seg å deltake med same flagg som Liechtenstein, med dei vart stoppa av arrangørane i Nederland.

## Kjelder
Zenereffekt

**Zenereffekt** er ein kvantemekanisk tunneleffekt som mellom anna opptrer i halvleiardiodar. Effekten fører til at straumen i ein diode aukar sterkt når spenninga i sperreretninga i dioden går over ein terskelverdi. Dette vert nytta i referanseelement for spenningsstabilisatorar, som til dømes zenerdiodar. 

Teorien for zenereffekten er gjeven av den amerikanske fysikaren Clarence Zener.

## Kjelder
*zenereffekt. (2012-02-23) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/zenereffekt
Brian P. Schmidt

**Brian P. Schmidt** () er ein australsk astrofysikar ved Mount Stromlo Observatory i Australia, kjend for forskinga si innan ekspansjonen til universet med hjelp av supernovaer. I 2011 vart Schmidt tildelt Nobelprisen i fysikk for oppdaginga av akselerasjonen til det ekspanderande universet gjennom observasjonar av fjerne supernovaer. Schmidt delte halvparten av prisen med Adam G. Riess, medan Saul Perlmutter vart tildelt den andre halvparten.

Saman med Adam Riess leia Schmidt High-z Supernova Search Team, den eine av de to forskargrupper som i 1998 samstundes oppdaga at ekspansjonen til universet akselererer. Den oppdaginga gav opphav til hypotesen om mørk energi og oppdaginga vart utnemnd til «Breakthrough of the Year» av tidsskriftet Science 1998.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Brian P. Schmidt|Brian P. Schmidt]]» frå ,  den 22. februar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Youngs modul

**Youngs modul**, **E-modul**, **elastisitetsmodul** eller **fjørkonstant** er forholdet mellom spenning og relativt lengdeauke i ein lekam og seier noko om motstandsevnen eit materiale har mot *elastisk* deformasjon.

Jo høgare E-modulen er, jo stivare er materialet.

Det er viktig å presisere at elastisk deformasjon føreseier at eit materiale òg går tilbake til den opphavlege forma når ei belastning vert fjerna. Dette er i motsetnad til *[[plastisk deformasjon]]* der materialet ikkje går tilbake til den opphavlege forma si. 

## Målemetodar for å finne E-modulen til eit materiale
Den mest presise måten å måle E på er å måle lydfarten gjennom materialet, sidan farte av lydbølgjene *v<sub>l</sub>*, er avhhengig av E-modulen og tettleiken til materialet, ρ (rho):

: v_l = \left(\frac{E}{\rho}\right)^{1/2}

Ein annan metode er å måle eigenfrekvensen til materialet (resonans) gjennom å måle svingingane av ein tynn stav av ønska materiale, opphengt i begge ender, med ein tung masse, M, påført p midten, slik massen til sjølve staven kan neglisjerast. 
Når diameteren til staven er d, lengda er l og f er frekvens (Hertz) vil

: E= 16 \pi \cdot M \cdot l^3 \cdot \frac{f^2}{3d^4}

Det er òg mogeleg å utsette masseblokka for ei kjend kraft og deretter måle tøyinga, men dette er ofte vanskeleg sidan E-modulen ofte er stor i forhold til den lengdeauken som oppstår, og vil dermed vere vanskeleg å måle visuelt. Det er òg andre effektar, som kryp eller siging og defleksjon, som kan påverke tøyinga og gjere målinga av E-modulen vanskeleg. Innanfor bergmekanikk er derimot denne måten å rekne ut E-modulen vanleg. 

I ein slik einaksiell kompresjonstest reknar ein ut elastisitetsmodulen frå følgjande likning: 
: E \equiv \frac{\text {aksiell spenning}}{\text {aksiell deformasjon}} = \frac{\sigma}{\varepsilon} 

## Bakgrunn for materialeigenskapar som E-modul
Det er to punkt som i størst grad påverkar E-modulen.

*Pakkestrukturen til atoma
*Interatomære band
**Primære band
**Sekundære band

## Omtrentlege E-modular for nokre faste stoff

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:E-modul|E-modul]]» frå ,  den 23. februar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
***
Sportpark Eschen-Mauren

**Sportpark Eschen-Mauren** er ein multifunksjonell sportsstadion i Eschen i Liechtenstein som opna i 1975. Fotballklubben USV Eschen-Mauren spelar sine heimekampar der.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Sportpark Eschen-Mauren|Sportpark Eschen-Mauren]]» frå ,  den 23. februar 2012.*
Olav Orheim

**Olav Orheim** () er ein norsk klimaforskar, glasiolog og polarekspert.

Orheim er Cand.real. frå Universitetet i Bergen i 1968 og tok Ph.D.-grad ved The Ohio State University i USA i 1972. Han vart patentførar for Den Norske Turistforeining som 18-åring.

Orheim var forskar og leiar av Antarktisavdelinga ved Norsk Polarinstitutt frå 1972–93, og direktør same stad frå 1993 til 2005. Frå 1989 til 2005 var han professor II, Universitetet i Bergen. Han har i perioden publisert om lag 80 vitskaplege artiklar. Orheim var pådrivar for at den norske forskingsstasjonen Troll vart bygd i Dronning Maud Land i Antarktis 1989–90 og sidan oppgradert til heilårs forskingsstasjon 2003. Orheim har vore aktiv som fag- og forskingsformidlar; mellom anna i kraft av å vere styreleiar ved Frammuseet, Polaria og i Tilsynskomiteen for Roald Amundsens Hjem. I tillegg var han heilt sentral i etableringa og utviklinga av Bremuseet i Fjærland. Han har fleire sentrale verv nasjonalt og internasjonalt. Orheim har vore i Arktis og Antarktis 30 sesongar, 10 gonger som leiar for norske og internasjonale ekspedisjonar. Han leia ekspertutvalet for Nordområda (Orheimutvalet), nedsett av regjeringa i 2003. Utvalet leverte NOU 2003:32 *Mot Nord!* same år. Orheim leia den norske komiteen for Det internasjonale polaråret 2007–2008. I 2005 vart han seniorrådgjevar i Norges forskingsråd.

I 1981 mottok Orheim Framkomiteen sin Nansen-pris for innsatsen for polarforsking. I 2007 vart han utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden.

Orheim gav i 2009 ut boka *Norske isbreer* saman med fotograf Pål Hermansen.

## Kjelder
* Nils Paulsen: «Olav Orheim» i Norsk Biografisk Leksikon

### Referansar


## Bakgrunnsstoff
Korake ti znam

**«Korake ti znam»** er ein song av den bosniske songaren MayaSar. Songen vann den bosniske uttakinga til Eurovision Song Contest 2012 og representerte Bosnia-Hercegovina i den andre semifinalen i Eurovision Song Contest 2012. Songen gjekk vidare til finalen, der han enda på 18. plass. Teksten er skriven på bosnisk. 

## Kjelder
**Poengsum er henta frå eurovision.tv, 27. mai 2012.*

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Korake ti znam|Korake ti znam]]» frå ,  den 23. februar 2012.*
Utlading

**Utlading** er ein prosess der ein elektrisk ladd lekam gjev frå seg ladinga si. Utlading kan henda ved ein straum gjennom ein elektrisk leiar, i form av gassutlading eller som gneisteutlading ved elektrisk gjennomslag gjennom eit dielektrikum.

Døme på forskjellige former for elektriske utladingar er: 

* Elektrisk glødeutlading
* Elektrisk boge
* Elektrostatisk utlading
* Gassutlading
* Elektrisk gneiste
* Delvis utlading
* Coronautlading
* Vakuumboge
* Townsendutlading
* Dielektrisk barriereutlading
* Børsteutlading

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Electric discharge|Electric discharge]]» frå ,  den 23. februar 2012.*
Massesenter

**Massesenter**, **massefellespunktet** og **tyngdepunktet** til eit system med partiklar er, eit spesifikt punkt, der i mange tilfelle, systemet oppfører seg som om det massen til systemet var konsentrert i eit punkt. Massefellespunktet gjeld berre for partiklane som systemet består av. I tilfellet av ein stivt lekam, er massefellespunktet eit fast punkt i samsvar med lekamen, men ikkje naudsynleg i kontakt med lekamen. For ein tilfeldig fordeling av massar vil massefellespunktet kunne vere eit punkt i rommet som moglegvis ikkje korresponderer til massen kvar for seg. I samanheng med eit heilt uniformt gravitasjonsfelt, blir massefellespunktet ofte kalla tyngdepunktet, det vil seie det punktet der det blir sagt tyngdekrafta påverkar lekamen.

Massefellespunktet stemmer ikkje alltid overeins med det geometriske senteret til lekamen. Dette blir mykje utnytta som til dømes, av ingeniørar som prøver å designe bilar med så lågt tyngdepunkt som mogleg og høgdehopparar som bøyer kroppen sin på ein slik måte at kroppen overstig stonga samstundes som massesenteret deira ikkje gjer det.

## Definisjon
Massesenteret  \mathbf{R} av eit system av partiklar er definert som gjennomsnittet av posisjonane deira, \mathbf{r}_i, vekta på massane deira, m_i:
:\mathbf{R} = { \sum m_i \mathbf{r}_i \over \sum m_i }

For ei kontinuerleg fordeling av massetettleik \rho(\mathbf{r}) og total masse M, blir summen eit integral:
: \mathbf R =\frac 1M \int \mathbf{r} \; dm = \frac 1M \int\rho(\mathbf{r})\, \mathbf{r} \ dV =\frac{\int\rho(\mathbf{r})\, \mathbf{r} \ dV}{\int\rho(\mathbf{r})\ dV}

Dersom tettleiken til ein lekam er uniform blir massesenteret det same som det geometriske senteret. 

## Døme
*Massesenteret til to partiklar ligg på den kortaste linja som bind dei individuelle partiklane sine massesenter. Massesenteret er nærast den partikkelen med den største massen.
*Massesenteret til ein ring med jamt fordelt masse er i midten av ringen (i lufta).
*Massesenteret til eit rektangel med jamt fordelt masse er kryssingspunktet til dei to diagonalane.

## Historie
Konseptet av eit massesenter vart først introdusert av den greske matematikaren, fysikaren og ingeniøren Arkimedes. Arkimedes viste at dreiemomentet til ei stang var det same om vekter på stonga var fordelt eller om dei var samla på eit punkt i massesenteret. I forsøk med flytande massar viste han at orienteringa til den flytande massen er den same som gjer tyngdepunkta deira lågast mogleg. Han utvikla matematiske teknikkar for å finne massesenter for objekt med jamt fordelt masse ved hjelp av ulike veldefinerte former.
I mellomalderen vart teoriane om massesenter vidareutvikla av Abu Rayhan Biruni, al-Razi (latinisert som *Rhazes*), Omar Khayyám og al-Khazini.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Massesenter|Massesenter]]» frå ,  den 23. februar 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Ajax Amsterdam

**Amsterdamsche Football Club Ajax**, til vanleg omtala som **Ajax**, også kalla **Ajax Amsterdam** eller **AFC Ajax**, er ein nederlandsk fotballklubb frå Amsterdam. Klubben spelar sine heimekampar på Amsterdam ArenA i Amsterdam. 

Ajax har tre gongar vunne Europacupen, og ein gong kvar meisterligaen, UEFA-cupen og cupvinnarcupen. Klubben har vorte seriemeister 30 gongar i Nederland, og har vunne fotballcupen 17 gongar. Ajax har fostra spelarar som Johan Cruijff, Johan Neeskens, Frank Rijkaard, Marco van Basten og mange andre toppspelarar.

## Soge
Ajax vart grunnlagt i 1900. Namnet er etter den greske mytologiske helten Ajax. Klubben vann landsmeisterskapet første gongen i 1918, utan å ha tapt ein einaste seriekamp. Sidan har klubben alltid spela i toppdivisjonen i Nederland.

Ajax hadde sin gullalder i tida 1969-73. Klubben vann europacupen i 1971, 1972 og 1973. Samstundes vart Ajax både seriemeistrar i Nederland i 1970, 1972 1973 og cupmeistrar i 1970, 1971, 1972 og 1973. Spelarar som Cruijff og Neeskens var av øvste verdsklasse og merka seg ut på eit lag med mange dyktige spelarar.

Sist i 1980-åra var heimekampane til Ajax prega av hooligans på tribunane. Dette og muter i samband med ein kamp mot Austria Wien førte klubben ut i eit uføre. Enden var at det kom nye folk i alle leiarposisjonar.

Ajax nådde eit nytt høgdepunkt midt på 1990-talet, klubben vann UEFA-cupen 1993 og 
meisterligaen i 1995, den heimlege seriemeisterskapen i 1994, 1995 og 1996 og den heimlege cupen i 1993. I 1995 vart Bosman-dommen avsagt og heile åtte av førstelagspelarane signerte for storklubbar utanlands. Etter ei vanskeleg tid har Ajax sidan vunne fleire seriemeisterskap i Nederland, men har ikkje makta nå dei avgjerande finalerundane i dei store klubbturneringane.

Ajax er ein av dei fire klubbane som har vunne alle dei store europeiske fotballturneringane for klubbar; europacupen, meisterligaen, cupvinnarcupen og UEFA-cupen. Bayern München, FC Barcelona og Juventus er dei andre tre klubbane som har makta denne bragda.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ajax Amsterdam|Ajax Amsterdam]]» frå ,  den 23. februar 2012.*  


## Bakgrunnsstoff
* Offisiell side (nederlandsk)
* Offisiell side (engelsk)
Nebo av Nina Badrić

**«Nebo»** (kroatisk for *Himmel*) er ein song av den kroatiske songaren Nina Badrić. Songen vann den kroatiske uttakinga til Eurovision Song Contest 2012 og representerte Kroatia i den andre semifinalen i Eurovision Song Contest 2012. Songen gjekk ikkje vidare til finalen. Teksten er skriven på kroatisk.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Nebo|Nebo]]» frå ,  den 23. februar 2012.*
Wolfgang Panofsky

**Wolfgang Kurt Hermann «Pief» Panofsky ** () var ein tysk-amerikansk fysikar. 

Han var professor ved University of California, Berkeley frå 1946 til 1951 og så professor ved Stanford University i California. Der vart han frå 1953 direktør ved høgenergifysikklaboratoriet. Frå 1962 var han direktør for Stanford Linear Accelerator Center. Panofsky er kjend for planlegging av eksperiment som førte til oppdaginga av det nøytrale pi-mesonet (1951) og for mange andre arbeid innan elementærpartikkelfysikken. 

Han har vore rådgjevar for den amerikanske regjeringa mellom anna i samband med romforskingsprogrammet. 

## Kjelder
*
Særpartikkel

Ein **særpartikkel** er ein sterkt vekselverkande elementærpartikkel med hyperlading som er forskjellig frå baryontalet eller nukelontalet deira. Innanfor kvarkbiletet i moderne elementærpartikkelfysikk vil ein sei at særpartiklar er partiklar som inneheld minste ein særkvark (s-kvark). 

Særheita til ein partikkel er definert som 
:S = -(n_s - n_{\overline{s}})
der *n*s syner til mengda av særkvarkar og n_{\overline{s}} representeret mengda sære antikvarkar. 

## Kjelder
*særpartikler. (2012-02-23) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/særpartikler
Røntgenrøyr

Eit **røntgenrøyr** vert nytta for å lage røntgenstråling. Ein glødekatode sender ut elektron som blir akselerert mot ein anode ved hjelp av ei høg spenning. Elektrona har kinetisk energi omtrent lik null når dei forlèt katoden. Den kinetiske energien *E<sub>k</sub>* ved anoden blir derfor *e<sup>*</sup>U*, der ***e*** er elektronladinga og ***U*** er spenninga. Når elektrona treffer anoden, sender anoden ut røntgenstråling, eller bremseenergien han får når elektrona treffer. Strålinga er fordelt over mange frekvensar. Mesteparten av strålinga har større frekvens enn ultrafiolett stråling. For eit røntgenrøyr med ei gjeven spenning ***U*** har strålinga ein maksimal frekvens, ***f***. Den mest energirike røntgenstrålinga oppstår når *all* kinetisk energi i *eitt elektron* blir omforma til *eitt [[foton]]*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Røntgenrør|Røntgenrør]]» frå ,  den 23. februar 2012.*
Quencher

**Quencher** er ei sambinding som har evna til å overta molekylær eller atomær svingings-, strålings- eller ladingsenergi, og slik hindre at slik energi fører til vidare prosessar. Quencherar kan til dømes opptre som forstyrrande forureiningar ved scintillasjonsteljing, eller dei kan med hensikt tilsettast gassen i Geiger–Müller-teljarar for å gje reinare teljing. Visse antioksidantar mot fotokjemisk oksidasjon og aldring hos plast og gummi inneheld quencherar som overtar den absorberte lysenergien frå atomgrupper som har absorbert han, før han rekkjer å starte skadelege, kjemiske reaksjonar i materialet. 

## Kjelder
*
Quarter

**Quarter** er ei gammal britisk og amerikansk måleining for lengd, masse og volum. 

Som lengdeeining er èin quarter lik 1/4 yard eller 22,86 cm. Som masseeining er ein quater 1/4 hundredweight som er 12,7 kg eller 1/4 cental som er 11,34 kg. I USA vert quarter òg nytta om 1/4 ton som er 500 eller 560 pund, som er 226,8 kg eller 254 kg. 
Som volumeining i Storbritannia er ein quarter 1/4 chaldron som er 8 bushel eller 290 liter. 

## Sjå òg
*Quartern

## Kjelder
*
Quart

**Quart** er ei gammal britisk og amerikansk måleining for volum for flytande varer. Eininga har symbol qt. 1 qt var lik 1/4 gallon = 2 pints. Dette var i Storbritannia lik 1,137 liter og i USA 0,946 liter. I USA vart måleininga òg nytta for tørre varer og var då lik 1/32 bushel eller 1,101 liter. 

## Sjå òg
*Quarter
*Quartern

## Kjelder
*
Pyroelektrisitet

**Pyroelektrisitet** får ein når ein hemimorf krystall ved oppvarming vert elektrisk. Krystallen er positiv på den eine sida og negative på den motsette sida, når krystallen er kutta i ei særskild retning i forhold til krystallaksane. Vert krystallen avkjølt vert han elektrisert omvendt. Overflateladninga opptrer som ei følgje av polarisasjon av stoffet. Ladningane på overflata trekkjer til seg ion frå lufta, slik at overflata raskt vert nøytralisert. Når polarisasjonen blir mindre, til dømes ved at stoffet vert avkjølt etter først å vere oppvarma, vil iona som er trekt inn, gje eit overskot av motsett elektrisitet utan at stoffet derfor er polarisert motsett veg. 

Pyroelektrisitet opptrer i til dømes turmalin og kvarts, men har ikkje hatt noko praktisk bruk. 

Ein skil mellom falsk og ekte pyroelektrisitet. Falsk pyroelektrisitet skuldast at det ved oppvarming eller avkjøling opptrer elastiske spenningar som fører til polarsiasjon (piezoelektrisitet). Ekte pyroelektrisitet skuldast at atoma i krystallgitteret gar eit permanent elektrisk moment, og at dette varierer i storleik med temperaturen. Som regel er den ekte pyroelektrisiteten liten i forhold til den falske.

## Kjelder
*pyroelektrisitet. (2012-02-23) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/pyroelektrisitet
Nøytral straum

Ein **nøytral straum** er ei utveksling av partiklar som ikkje fører med seg noko elektrisk ladning, og som formidlar ei elektrosvak kraft.

## Kjelder
* nøytral strøm. (2012-02-23) I *[[Store norske leksikon]]*. Henta frå http://snl.no/nøytral_strøm
Måleuvisse

**Måleuvisse** eller **måleusikkerheit** er ein storleik knytt til eit måleresultat og skildrar området av verdiar der det er rimeleg å vente at den sanne verdien ligg. Måleuvissa er altså eit tal som skildrar ein mangel på eksakt kunnskap om måleresultatet. Måleuvissa finn ein ved statistiske berekningar, basert på kunnskap om målinga, måleutstyret og målevilkåra. Ved å velje storleiken på uvisseintervallet kan ein velje kor stort sannsynet er for at ein sann verdi er innanfor intervallet. Vanlegvis skildrar ein måleuvissa slik at det er kring 95 % sannsynleg at den sanne verdien ligg innanfor måleresultatet i måleuvissa. 

Det er ingen instrument som kan måle eksakt, og der derfor prinsipielt umogeleg å vite sann verdi for ei måling. 

## Kjelder
*
Lågtemperaturtermometri

**Lågtemperaturtermometri** er måling av temperaturar under 0 °C (273 K). Ein nyttar følgjande typar termometer i dette temperaturområdet: 

* Termoelement (ned til kring 1 K)
* Elektrisk motstandstermometer (ned til 0,01 K)
* Magentiske termometer, til dømes av kopar (0,001 K–0,01 K), 
* Kjerneresonanstermometer (300 nK–2 K). 

Resistanstermometer av platina vert nytta som definisjonsinstrument eller referanseinstrument ned til trippelpunktet for hydrogen, 13,81 K.

## Kjelder
*
Bosnisk

**Bosnisk** er eit sørslavisk språk tala i Bosnia-Hercegovina, der det er offisielt språk, og av utvandra bosnjakar. Det blei offisielt skild ut frå serbokroatisk på midten av 1990-talet. Språka som i dag er kjend som serbisk, kroatisk og montenegrinsk er gjensidig forståelege med bosnisk, men det finst forskjellar. Mellom anna kan nemnast færre ulike språklydar og fleire lånord frå tyrkisk, persisk og arabisk. 

Bosnisk har tjuefem konsonantar og fem vokalar som kan vera lange eller korte. Det er eit tonespråk som kan ha stigande eller fallande tone på den trykksterke stavinga i eit ord. Det er eit SVO-språk, det vil seie at den vanlege setningsstrukturen har rekkjefølgja subjekt, verbal og objekt.

Substantiv har tre kjønn (hannkjønn, hokjønn og inkjekjønn) og blir bøygde i eintal og fleirtal. Språket har sju kasus: Nominativ, akkusativ, genitiv, lokativ, dativ, vokativ og instrumentalis. Adjektiv blir bøygde i høve til kjønn, tal og kasuset til substantivet dei tilhøyrer medan hovudverb og partisipp blir bøygde i høve til subjektet i setnngen i høve til kjønn, tal og person. Bøyingane i lokativ og dativ er i dag tilnærma like og få substantiv har dativform. 

Av dei tre sørslaviske dialektgruppene tilhøyrer bosnisk sjtokavisk, og inann denne er ijekaviske dialektar utbreidde i Bosnia-Hercegovina. Denne siste typen dialektar dannar utgangspunkt for skriftspråket, som i kroatisk (men ikkje serbisk).

Sidan 1700-talet har ein skrive bosnisk med latinske bokstavar. Før dette brukte ein ei bosnisk form for kyrillisk, *bosančica*, som først er kjend frå 1000-talet. Dei aller eldste innskriftene, frå 900- og 1000-talet, brukte det eldgamle slaviske glagolittiske alfabetet. Elles har bosnjakisk adel brukt skriftsystemet *begovica* og arabisk skrift tilpassa slavisk, *arebica*, under ottomansk påverknad.

Bosnisk skriftspråk blei først normert då området kom under austerriksk-ungarsk i 1878, og den første bosniske grammatikken kom ut i 1890. Omgrepet «serbokroatisk» blei brukt av austerrikarane frå 1907. Under kongedømet Jugoslavia i mellomkrigstida blei den serbokroatiske skriftnorma innført i Bosnia-Hercegovina, noko som fortsette i Jugoslavia under Tito. Etter at Jugoslavia braut saman byrja ein dyrka dei ulike språka att. Den første bosniske ordboka kom ut i 1996 og ein ny bosnisk grammatikk kom ut i 2000.

## Kjelder

* Bosnian  - UCLA Language Materials Project, University of California Los Angeles (UCLA).

## Bakgrunnsstoff
* Bosniske ord og frasar ved surfacelanguages.com
Eininga kvint

**Kvint** er ei gammal dansk måleining for masse nytta som handelsvekt. Ein kvint er lik 1/100 pund eller 5 gram. 

## Sjå òg
* kvintin

## Kjelder
*
Sverige i Eurovision Song Contest 2012

**Sverige** deltok i Eurovision Song Contest 2012. Bidraget vart valt ut i den nasjonale uttakinga, **Melodifestivalen 2012**.

## Deltevling 1
Den fyrste deltevlinga fann stad laurdag 4. februar 2012 i VIDA Arena i Växjö. Dead by April og Loreen gjekk vidare til finalen, medan Sean Banan og Thorsten Flinck og Revolutionsorkestern gjekk vidare til andresjansen.

## Deltevling 2
Den andre deltevlinga fann stad laurdag 11. februar 2012 i Scandinavium i Göteborg. Ulrik Munther og David Lindgren gjekk vidare til finalen, medan Top Cats og Timoteij gjekk vidare til andresjansen.

## Deltäeling 3
Den tredje deltevlinga fann stad laurdag 18. februar 2012 i Tegera Arena i Leksand. Molly Sandén og Björn Ranelid og Sara Li gjekk vidare til finalen, medan Youngblood og Andreas Johnson gjekk vidare til andresjansen.

## Deltevling 4
Den fjerde deltevlinga fann stad laurdag 25. februar 2012 i Malmö Arena i Malmö. Lisa Miskovsky og Danny Saucedo gjekk vidare til finalen, medan Dynazty og Lotta Engberg og Christer Sjögren gjekk vidare til andresjansen.

## Andresjansen
Andresjansen vart halden laurdag 3. mars 2012 i Rosvalla Nyköping Eventcenter i Nyköping. Tredjeplassane frå kvar deltevling deltok i andresjansen. Thorsten Flinck og Revolutionsorkestern og Top Cats gjekk vidare til finalen

## Finale
Finalen vart halden laurdag 10. mars 2012 i Globen i Stockholm. Loreen vann tevlinga og fekk representere Sverige i Eurovision Song Contest 2012. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Melodifestivalen 2012|Melodifestivalen 2012]]» frå ,  den 23. februar 2012.*