open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Apostrof

**Apostrof** (&nbsp;’&nbsp;) er eit skriftteikn som på norsk blir brukt til å vise at ein del av ordet er utelaten. Vi bruker òg apostrof når vi skriv somme franske framandord og eigennamn. I andre språk har apostrofen eit vidare bruksområde, i engelsk skriv ein apostrof framom genitivs-s.

## Bruk
Hovudbruksområdet i norsk er for å markere at ein del av eit ord er utelaten: «eg veit’kje»,«han er på mo’n». Ved genitiv av namn på -s, -x eller -z, skriv ein apostrof istaden for genitivs-s: «Elias Blix’ gate», «Liv Grannes’ veg».

I franske namn og lånord: chargé d’affaires, Jeanne d’Arc.

I engelsk skriv ein t.d. «a hard day’s night», «Peter’s wife» (*ein hard dags kveld, Peters kone*). Engelsk apostrofbruk har smitta over på norsk, men det er her rekna som feil.

## Kjelder
*Språkrådet

## Sjå òg
*Enkle hermeteikn
Ivo Andrić

**Ivo Andrić** () var ein jugoslavisk forfattar, diplomat og politikar som i 1961 fekk Nobelprisen i litteratur *«för den episka kraft varmed han gestaltat motiv och öden ur sitt lands historia.»* Den mest kjende boka til Andrić er *Broen over Drina*.

Andrić var fødd i Dolac nær Travnik i Austerrike-Ungarn, noverande Bosnia. Rundt 1920 tok Andrić til å arbeide for den jugoslaviske staten og skifta då over frå kroatisk til serbisk litteratur. Etter at den andre verdskrigen var over gjekk han i teneste i den – no sosialistiske – jugoslaviske staten.

Andrić gav ut to prosadiktsamlingar og tre novellesamlingar i åra rundt 1930. I 1945 blei han verdskjent for «den bosniske trilogien» med romanane *Na Drini ćuprija*, *Gospođica* og *Travnička hronika*. Hovudtema i romanane og forteljingane er bosnisk levesett og historie og livet der aust og vest møtes. Han uttrykte dei politiske haldningane sine i bøkene; sjølv om han var tilhengar av den multietniske tankegangen til den jugoslaviske staten, skildra han òg problema ved at ulike kulturar levde tett saman. 

Ivo Andrić døydde i Beograd.

## Referansar og fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Ivo-Andrić-museet i Beograd
* 
* Nobelpristildelinga 1961 på nobelprize.org
* onlinekunst.de om Ivo Andrić
* Doris Akrap: ''Ivo Andrić in der Erinnerungspolitik der postjugoslawischen Staaten.'' i *[[die tageszeitung]]* 31. oktober 2011
HAFS regionråd

**HAFS regionråd** er eit samarbeidsorgan for kommunane Askvoll, Fjaler, Gulen, Hyllestad og Solund sør i ytre Sogn og Fjordane. Det vart skipa i 1992 med formålet «å få klarlagt og ta i bruk dei naturlege ressursar og fordelar i området, og å vidareutvikla regionen næringsmessig, sosialt og kulturelt». Regionrådet består av ordførarar og rådmenn i medlemskommunane, der leiarvervet går på omgang mellom kommunane med ei funksjonstid på to år. Rådet kan gjere vedtak med fire av fem medlemskommunar representert.

## Bakgrunnsstoff
* Artikkel i NRK Sogn og Fjordane fylkesleksikon
* Forprosjektrapport. Utvikling av det interkommunale samarbeidet i HAFS-regionen. Mai 2004
Deskáti

**Deskáti** (gresk Δεσκάτη) er ein distriktsby og ein kommune i periferieininga Grevená i periferien Vest-Makedonía i Hellas. Han ligg aust for Grevená og grensar i nordaust mot periferieininga Kozáni. I sør og aust har kommunen grense mot periferieiningane Tríkala og Lárisa i Thessalía.

## Administrativ inndeling

Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane
* Deskáti
* Khásia
Dei to tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunen 5&nbsp;155&nbsp;innbyggjarar, medan kommunaleininga Deskáti hadde 3&nbsp;208 og tettstaden med same namn 3&nbsp;123&nbsp;innbyggjarar.

## Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

## Referansar
Khásia i Grevená

**Khásia** (gresk Χάσια) er ein tidlegare kommune i periferieininga Grevená i periferien Vest-Makedonía i Hellas. Khásia inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Deskáti.

## Referansar
Karperó

**Karperó** (gresk Καρπερό) er ein landsby i periferieininga Grevená i periferien Vest-Makedonía i Hellas. Karperó var hovudsete i den tidlegare kommunen Khásia, som no er ei kommunaleining i kommunen Deskáti.

## Referansar
Henriette Westhrin

**Henriette Killi Westhrin** () er ein norsk politikar frå Sosialistisk Venstreparti. Frå 20. oktober 2009 var ho statssekretær for barneminister Audun Lysbakken, men etter at Lysbakken gjekk av 5. mars 2012, vart ho statssekretær for Kristin Halvorsen, som vart midlertidig statsråd etter Lysbakken.

## Biografi

Henriette Westhrin er utdanna vernepleiar ved Høgskolen i Akershus. Ho har yrkeserfaring både som miljøterapeut, fritidsleiar for funksjonshemma og frå kulturetaten, og har vore innvald i kommunestyret ved Bamble kommune. Frå 1991 sat ho i plan- og miljøutvalet ved Telemark fylkeskommune, og frå 1994 til 1997 var ho nestleiar i Sosialistisk Ungdom. Deretter var ho sentralstyremedlem i SV frå 1999-2001, og leiar i Telemark SV 2001-2002.

Frå 2001 til 2004 sat ho i pensjonskommisjonen. I 2002-2003 jobba ho i fellesorganisasjonen for vernepleiarar, sosionomar og barnevernspedagogar, og i 2003 vart ho nestleiar i Sosialistisk Venstreparti. I 2004-2005 sat ho i utvalet som skulle utreia rammevilkår for norsk industri. Frå 2005 til 2007 var ho statssekretær i Miljøverndepartementet under Helen Bjørnøy. Deretter vart ho statssekretær i Finansdepartementet 2007-2009. Her hadde ho ansvar for å fylgja opp næringsdepartementa.

Henriette Westhrin har også vore vararepresentant frå Telemark i 2 periodar: 1993-1997 og 2001-2005.

## Kjelder

* Biografi hjå Regjeringen.no
* *Bokmålswikipedia om Henriette Westhrin, henta inn 5. mars 2012.*

## Fotnotar
Olav R. Øyehaug

**Olav Røyrhus Øyehaug** () er ein norsk forfattar, musikar og komponist frå Ørsta. Gunnhild Øyehaug er systera hans.

Han speler i gruppa The Kanossa Gang og komponerer filmmusikk. Som forfattar debuterte han i 2008 med kortprosasamlinga *Kodane*. Den andre boka hans heiter *Essensen* og kom i 2011.

Øyehaug er busett i Bergen og skriv på nynorsk.

## Bøker
* 2008 &ndash; *Kodane* &ndash; forteljingar
* 2011 &ndash; *Essensen* &ndash; forteljingar

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Utgjevingar av Olav R. Øyehaug i BIBSYS Ask
Anne Flugstad

**Anne Persdotter Flugstad** () er ein norsk skodespelar, artist og musikar frå Ottestad i Stange kommune.

## Verksemd

Anne Flugstad er utdanna adjunkt, men har vidareutdanning innan forteljarkunst. Ho har i mange år vore aktiv med både song, teater, forteljing, deklamering, dans og fløytespel, og har levd av underhaldning og kulturformidling sidan 1999. Ho har vore med på fleire plateinnspelingar med både religiøst og ikkjereligiøst innhald, bla plata *Fulanimesse* med Det Norske Misjonsselskap i 2005. Plata hadde musikk frå Fulani-folket i Mali. I juni 2009 hadde ho konsertturné med norske og afrikanske songarar, som enda opp med stor konsert i Oslo konserthus.

Flugstad har reist mykje innanfor *Den kulturelle skolesekken* og *Den kulturelle spaserstokken* og er aktiv i *Tidsbroen* , arbeid for 10 - 12-åringar i Den norske kyrkja i Hamar bispedøme. I 2010 laga ho konsertforestillinga *Perler på en snor*, som handla om Margrethe Munthe, og ho framførte dette under Festspela i Elverum i august 2011. Ho har også samarbeidd og hatt konsertar med pianisten Yngve Espedal., samt hatt konsertprogram om Alf Prøysen. Flugstad har også delteke på Fortellerfestivalen i Oslo.

## Utmerkingar

* I 2003 fekk Anne Flugstad Bibelprisen saman med Birgitte Bjørnstad Sæbø. Dei fekk prisen for sitt engasjement med å formidla forteljingane i Bibelen for born og unge, særskilt i skulen.
* I 2011 vart ho tildelt *Under Bruaprisen* frå Under Bruafestivalen på Hamar.,
*I 2012 fekk Anne Flugstad "Stangeprisen", Stange kommunes kulturpris.

## Fotnotar
Schultze

**Schultze** er eit tysk slektsnamn avleidd av *Schultheiß*, ei form for borgarmeister.

Andre skrivemåtar er ,  og .

## Kjende namneberarar
* Michael Schultze, betre kjend som Michael Praetorius (1571-1621), tysk komponist
* Max Schultze (1825-1874), tysk anatomikar
* Sunniva Schultze-Florey (f. 1984), norsk lokalpolitikar
Anna Jacobsen

**Anna Jacobsen** (), sørsamisk **Jaahkenelkien Aanna**, var ein norsk forkjempar for sørsamisk kultur og språk. Ho kom opphavleg frå Majavatn i Grane kommune, men budde mykje i Hattfjelldal.

## Biografi

Anna Kappfjell kom frå ein sørsamisk familie som dreiv med reindrift sør i Nordland. Far hennar var ein av føregangsmennene for samisk organisering. Dei snakka sørsamisk heime, og Anna lærte ikkje norsk før ho tok til på sameskulen på Havika utanfor Namsos i Nord-Trøndelag på 1930-talet.

I godt vaksen alder tok ho artium, og hadde då sørsamisk som sidemål. Ho studerte både nordsamisk, tysk og sørsamisk på universitetet, og vart den fyrste som nokon gong tok eksamen på sørsamisk. I Majavatn tok ho til å arrangera såkalla «språkreir» for unge samar, der det berre var lov å snakka samisk. Anna Jacobsen underviste også i samisk ved fleire skular.

Hattfjelldal fekk eigen samisk skule fyrst i 1951, og då det var snakk om nedlegging på 1970-talet, kom Jacobsen aktivt med i kampen for å verna om sameskulen i Hattfjelldal. Dessutan var ho talskvinne for å skipa eit eige samisk kultursenter i bygda, som er eit sentrum for sørsamane. I mai 1987 vart kultursenteret i Hattfjelldal, i dag kjent som Sitji Jarnge, offisielt innvigt. Namnet tyder *Det samiske samfunnets midtpunkt*. Anna Jacobsen var også aktivt med i arbeidet for å skipa eit sørsamisk teater. Åarjelhsaemien Teatere vart skipa i 1985, og dekkjer i dag alle dei fire sørsamiske fylka: Nordland, Nord-Trøndelag, Sør-Trøndelag og Hedmark.

Frå 1987 til 1991 var Anna Jacobsen språkkonsulent for Samisk Utdanningsråd. Ho gav ut fleire ordbøker på sørsamisk, skipa sitt eige forlag og hadde ansvar for sørsamiske innslag på NRK ein periode. Saman med Bierna Bientie omsette ho Markusevangeliet til sørsamisk. Omsetjinga fekk tittelen *Jupmelen rijhke lea gietskesne* (Guds rike er nær), og vart utgjeven av Bibelselskapet i 1993. I Salmer 1997 har Anna Jacobsen omsett fire tekstar til sørsamisk.

## Prisar og utmerkingar

* Hattfjelldal kommunes kulturpris.
* Anna Jacobsen vart utnemnd til æreslektor ved Høgskolen i Nesna.
* Kongens fortenestmedalje i sølv.
* 1997: Bibelprisen saman med Bierna Bientie for deira arbeid med å omsetja Markusevangeliet til sørsamisk.
* 1998: Nordland fylkes kulturpris.

## Kjelde

* *Anna Jacobsen i bokmålswikipedia, henta inn 6. mars 2012.*

## Fotnotar
Samarína

**Samarína** (gresk Σαμαρίνα) er ein landsby og tidlegare kommune i periferieininga Grevená i periferien Vest-Makedonía i Hellas. Samarína inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Grevená. Samarína er den høgastliggjande landsbyen i Hellas.

Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunaleininga Samarína 253&nbsp;innbyggjarar, som alle budde i tettstaden med same namn.

## Referansar
Personleg læringsnettverk

**Personleg læringsnettverk**, avkorta til **PLN**, er ei samling digitale ressurar og verktøy som blir samla og brukt av ein person for å fremje eiga læring og personleg utvikling.

## Bakgrunnsstoff
*Livslang læring med PLN i *MediaGlimt*
*PLN: Your Personal Learning Network Made Easy i *Once a teacher...*
Tankestrek

**Tankestrek**  (**–**) er eit skriftteikn som blir brukt til framfor og eventuelt bak setningsinnskot i staden for komma, som markør i punktvise oppstillingar, mellom tal som viser intervall m.v.  Tankestrek kan også bli brukt som *replikkstrek*, som markerer innleiing av replikkar i staden for hermeteikn. Dessutan blir tankestrek brukt for å markere *null øre* etter kronebeløp. 

Den korte tankestreken som blir brukt i Noreg, vert òg kalla «ndash» fordi han er like lang som bokstaven n.  Tankestrek er lengre enn bindestrek, som har eit anna bruksområde.

På PC kan ein skrive tankestrek ved tastekombinasjonen Alt+0150. I Word kan ein skrive tankestrek ved å halde Ctrl-tasten inne mens ein trykkjer på minusteiknet på det numeriske tastaturet.  På Mac gir Alt+bindestrek normal tankestrek, mens Alt+shift+bindestrek gir lang tankestrek. Ved redigering på Wikipedia finn ein tankestrek blant spesialteikna under redigeringsvindauget.

## Døme på bruk av tankestrek
Eg har – verken i bøker eller aviser – lese noko liknande. 

Noreg – Brasil: 2–1

1970–79

–&nbsp;Slik bør vi skrive på Wikipedia, meiner bidragsytaren. (Etter replikkstrek bør ein bruke hardt mellomrom). 

Brusen kosta kr 10,–.

## Lang tankestrek
I andre land brukar ein òg **lang tankestrek** (**—**) (mdash). Lang tankestrek er å finne i redgeringsvindauget på Wikipedia, men skal ikkje brukast i norsk typografi. 

## Kjelder
*korrekturavdelingen - Tankestrek
Adrenalin

**Adrenalin** er eit hormon som blir produsert i margen i binyrene, ved sida av nyrene. 

Adrenalin er eit hormon som har verknader på mange av organsystema i kroppen. Det gjer at mange av blodårene trekkjer seg saman, men det opnar opp for blodårene rundt hjarta og i arbeidande musklar, og det gjer at hjarta slår fortare.

Verknader som adrenalin har er at kroppssansane blir konsentrerte og levra slepper ut meir sukker ifrå sukkerlageret. Slik gjer det kroppen klar til rask, valdsam innsats når han føler det på seg at det er ein faresituasjon. 

Nokre menneske nyttar adrenalin som rus ved å aktivt oppsøkja farlege situasjonar der adrenalin blir utløyst i kroppen. Dei blir kalla *adrenalin-junkies*.

Adrenalin kan hjelpe ein i faresituasjonar av di ein bli sterkare og kjappare, får overlevningsinstinkt og skjerpar merksemda. m.a. utvidar pupillane seg så meir lys kjem inn. Ein byrjar òg å sveitte. 

## Kjelder

* Eureka! 9 av Merte Hannisdal, John Haugan, Morten Munkvik. ISBN 978-82-05-33429-8. s. 77 - 81
* Adrenalin frå Store Medisinske leksikon
Bindestrek

**Bindestrek** (**-**) er eit skriftteikn danna av ein kort vassrett strek i middels høgd på linja. Bindestreken blir brukt til å binde saman ordledd i samansette ord og ord som er delte av linjeskift, og som erstatning for ordledd i visse uttrykk, til dømes ved gjentakingar. Bindestreken er kortare og har eit anna bruksområde enn tankestreken. Vi finn bindestreken til høgre for punktumet på eit vanleg norsk tastatur. 

## Hard bindestrek
Ønsker vi ein hardbindande bindestrek, slik at ord som fell på slutten av ei linje ikkje skal bli delt ved bindestreken, kan vi bruke **hard bindestrek**. I  Word får vi hard bindestrek ved å taste tre tastar samtidig:   .

## Døme på bruk av bindestrek
I samansette geografiske uttrykk:
*Nord-Noreg, Latin-Amerika (men nordnorsk, latinamerikanar)
*Musikk-Noreg, Nazi-Tyskland

I ord som inneheld tal, forkortingar eller visse forstavingar:
*50-årsdag (men femtiårsdag), 1900-talet
*ikkje-røykjar, a-mollskonserten
*cd-en, pc-brukar

I visse samansette uttrykk:
*berg-og-dal-bane
*Ole Brumm-politikk
*Grå-stær-pasient kan vere vel så bra som «grå stær-pasient», sjølv om sjukdommen i seg sjølv skrivest «grå stær»

Som ordledderstatting:
*bindestrek erstattar «vesen» i «post- og telegrafvesen»

## Kjelder

*Korrekturavdelingen - Bindestrek
Saint-John Perse

**Saint-John Perse** () var ein fransk lyrikar og diplomat som i 1960 fekk Nobelprisen i litteratur «för den höga flykten och den bildskapande fantasien i hans diktning, som visionärt avspeglar tidsläget.»

## Liv
Saint-John Perse vart fødd som Alexis Leger i Pointe-à-Pitre på Guadeloupe og voks opp på dei franske Antillane. Familien reiste attende til Frankrike i 1899 og han studerte jus og statsvitskap ved universiteta i Bordeaux og Paris.

I 1914 gjekk han inn i diplomatiet og var stasjonert og på reise i Beijing, Korea, Mongolia og Japan. Etter den første verdskrigen vart han rådgjevar for den franske utanriksministeren, Aristide Briand. I 1929 blei han utnemnd til *Directeur des Affaires politiques* i Utanriksdepartementet og i 1933 følgde han etter sin mangeårige velgjerar og ven Philippe Berthelot som generalsekretær i Utanriksdepartementet.

På grunn av ei avvisande haldning til Vichy-regimet sin ettergjevande politikk («appeasement») overfor det nasjonalsosialistiske Tyskland blei Alexis Leger avsett frå sine embete i 1940. Han mista den franske statsborgarskapen og heile formua blei konfiskert. Han emigrerte til USA der han arbeidde som rådgjevar for Library of Congress. Etter den andre verdskrigen blei han rehabilitert i Frankrike, trass det fortsette han å bu i USA og kom først attende til Frankrike i 1957 – då som diktaren Saint-John Perse.

Nokre månader før han døydde donerte han biblioteket sitt, manuskript og private notatar til *Fondation Saint-John Perse*, eit forskingssenter via livet og verket hans som er plassert i *Cité du Livre* i den sørfranske byen Aix-en-Provence. 

## Verk
Forfattarskapen til Perse står i tradisjonen til Arthur Rimbaud. I boka *Die Struktur der modernen Lyrik* karakteriserte Hugo Friedrich Perse som ein særleg radikal representant for den moderne lyrikken. Tekstane til Perse er i høg grad kjenneteikna ei kjensle av å vere kløyvd og tap av einskap, medviten rådløyse, forvirring og tvil for lesaren.

### Originalutgåver
* *Éloges* (1911) («Hyllingar»)
* *Anabase* (1924) («Anabasis»)
* *Exil* (1942)
* *Poème à l'étrangère* (1943) (om lag «Dikta til den framande»)
* *Pluies* (1944) («Regn»)
* *Neiges* (1944) («Snø»)
* *Vents* (1946) («Vindar»)
* *Amers* (1956) («Fyrlykter»)
* *Chronique* (1960) («Krønike»)
* *Oiseaux* (Au vent d'Arles 1962) («Fuglar»)
* *Pour Dante* (1965) («Til Dante»)
* *Chant pour un équinoxe* (1971) («Song under ei solformørking»)
* *Nocturne* (1973) («Nattmusikk»)
* *Sécheresse* (1974) («Tørke»)
* *Œuvres complètes*, (samla dikt; Bibliothèque de la Pléiade, 1972).

### Saint-John Perse på norsk
* Hallvard H. Ystad og Gro Bjørnerud Mo, *Anabasis / Eksil* (2003).
* Sigmund Skard *Franske dikt : Villon - Hugo - Baudelaire - Claudel - Saint-John Perse* (1967)
* Emil Boyson omsette nokre av dei tidlege dikta til Perse.

## Litteratur
*Erik Lindegren, innleiing til *Jord Vindar Hav*, Bonniers, Stockholm, 1956.
*Bengt Holmqvist, *Den moderna litteraturen*, Bonniers, Stockholm, 1966.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* 
* Nobletildelinga 1950 på nobelprize.org
* ''Fondation Saint-John Perse'' (Aix-en-Provence)
* Association des Amis de la Fondation Saint-John Perse
Ragnhild Stolt-Nielsen

**Ragnhild Stolt-Nielsen** () er ein norsk lokalpolitikar for Høgre i Bergen, opphavleg frå Haugesund. Ho er dotter til tidlegare stortingsrepresentant Inger Stolt-Nielsen.

## Karriere
Ragnhild Stolt-Nielsen har vore leiar av kontrollutvalet i Bergen bystyre 1999-2003 og nestleiar for Oppvekstkomitéens 2007-2011. Fra 24. januar 2011 har ho vore kommunalråd i Bergen kommune (leiar av Finanskomitéen) og Høgre sin gruppeleiar i bystyret. Ho er også styreleiar i Frøkenstiftelsen, og styremedlem i Bergen Reiselivslag og *Bergen Vann KF*. I tillegg har ho hatt mange ulike verv både i Bergen Høgre og Hordaland Høgre.

Ragnhild Stolt-Nilsen er Hordaland Høgre sin 2. vararepresentant til Stortinget i perioden 2009-2013. Etter at Henning Warloe trekte seg frå alle verv grunna narkotikatiltalen mot han i mars 2012, vart Ragnhild Stolt-Nielsen vald til ny nestleiar i Hordaland Høgre.

Ragnhild Stolt-Nielsen er gift og har tre born.

## Kjelder

* 

**Denne artikkelen er omsett frå «[[:no:Ragnhild Stolt-Nielsen|Ragnhild Stolt-Nielsen]]» frå , den 7. mars 2012.*
Eléni Vitáli

**Eléni Vitáli** () er ein populær gresk songar og komponist som er aktiv innan fleire musikksjangrar, til dømes gresk pop og rebetiko.

Ho blei fødd inn i ein musikalsk *[[Sigøynarar|tsigani]]*-familie. Faren Takis Lavidas var santur-spelar, og mora Lucy Karageorgiou song på festivalar. Som barn reiste Vitáli over heile Hellas, og foreldra påverka ho tidleg til å slå inn på ein musikalsk karriere.

Vitáli har samarbeidd med fleire av dei mest kjende utøvarane og komponistane i Hellas.

I 1975 gifta ho seg med musikaren Vangélis Xídi og fekk i 1976 sonen Níko Xídi – han er låtskrivar og musikkprodusent.

## Merknadar

## Kjelder
**Denne artikkelen er basert på artikkelen om [[:el:Ελένη Βιτάλη|Ελένη Βιτάλη]] på Wikipedia på gresk 07. mars 2012.*

## Bakgrunnsstoff
* Eleni Vitali på myspace.com
* Eleni Vitali  på mygreek.fm
* Musikkvideo: ''Δρόμοι που αγάπησα''
Ott Lepland

**Ott Lepland** () er ein estisk songar.

Ott Lepland vart kjend som barnestjerne i Estland. I 1995 og 1996 gav han ut fire plater med barnesongar på.
I 2009 vann Ott Lepland *Eesti otsib superstaari* - «Estland søkjer ei superstjerne», ein estisk variant av Idol. Etter dette gav han ut eit nytt album i 2010, og endå eitt i 2011.

## Eesti laul

Den 3. mars 2012 vann Ott Lepland EESTI LAUL, estisk Melodi Grand Prix, med balladen «Kuula» - *Lytt, høyr etter*. Songen er skriven av Lepland og lyrikaren Aapo Ilves. Han var ein av to songar som kom til den estiske superfinalen. Den andre songen var «Mina jään» av Lenna Kuurmaa. «Kuula» vann med 67 % av røystene i Estland, og Ott Lepland fekk difor representera Estland i Eurovision Song Contest 2012 i Baku.

## Eurovision Song Contest 2012

Ott Lepland deltok i den andre semifinalen i Baku den 24. mai 2012 med «Kuula». Songen gjekk vidare til finalen, der han enda på ein sjetteplass med 120 poeng. 

## Diskografi

* *Oti jõululaulud* (1995)
* *Oti suvelaulud* (1996)
* *Ott ja valged jänesed* (1996)
* *Ott ja sõbrad* (1996)
* *Ott Lepland* (2010)
* *Laulan ma sind* (2011)

## Kjelder

* *Denne artikkelen byggjer på Ott Lepland frå Estisk Wikipedia, henta inn 7. mars 2012.*
* *Denne artikkelen byggjer på Ott Lepland frå Engelsk Wikipedia, henta inn 7. mars 2012.*
* *Poengsummen er henta frå eurovision.tv den 27. mai 2012.*
Alfred Sisley

**Alfred Arthur Sisley** () var ein fransk kunstmålar som høyrde til mellom impresjonistane. Han var fødd i Paris og døydde i Moret-sur-Loing. *Seinen ved Port-Marly* (1875), *Storflaum i Port-Marly* (1876) og *Loingkanalen* (1892) er mellom dei mest kjende bileta hans.

## Liv og gjerning

Sisley var son til ein engelsk kjøpmann busett i Paris. Faren hadde skaffa seg ein formue på handel med Sør-Amerika. Etter han var ferdig med skulen vart Alfred i 1857 send til London for å lære kjøpmannsyrket. Men han ville heller verte kunstnar, og med det formålet vende han i 1862 tilbake til Paris og byrja i atelieret til målaren Charles Gleyre. Der møtte han Auguste Renoir og Claude Monet, og innleia livslange vennskap med begge.

Sisley første kunstnariske førebilete var dei engelske landskapsmålarane frå tidleg i hundreåret. Han hadde sett måleria til William Turner, John Constable og Richard Parkes Bonington i London og var inspirert av desse. Seinare let han seg påverke av dei franske målarane Camille Corot og Gustave Courbet. I 1867 stilte han ut sitt første måleri på Paris-salongen. Fargebruken i bileta frå 1860-talet minner om Corot og Courbet.

I den fransk-prøyssiske krigen 1870/71 mista Sisley-familien formuen sin, ein formue som også kunstmålaren hadde kunna støtte seg på. Sidan i livet var Sisley pengelens, trass i at han fekk selt nokre bilete, mellom anna av Edouard Manet og songaren Jean-Baptiste Faure. Sisley skaffa brød til familien sin gjennom eit sparsamt sal og dessutan økonomisk stønad frå kunsthandlaren Paul Durand-Ruel og kunstkritikaren Théodore Duret.

Etter 1870 tok Sisley stadig meir etter den måten impresjonistane måla på. Stilen minner om Monet sin målarkunst, men Sisley sine bilete har ein klarare struktur og er varare og meir forfina. Motiva henta han ofte frå landskap i nærleiken av Paris, med elvar, åkrar og enger.

I 1874 deltok Sisley med fem landskapsmåleri på den første impresjonist-utstillinga. Fem år seinare, 1879, prøvde han atter å få eit bilete utstilt på salongen, men måleriet vart avvist av juryen. I 1882 stilte han ut for siste gong, han deltok då med 27 måleri på ei utstilling arrangert av ei grupp impresjonistar.

Vener av Sisley omtala han som ein sky og vár personlegdom. Frå 1895 leid han av kreft i strupehovudet, som han til slutt døyde av i 1899.

## Galleri

Alfred Sisley 062.jpg|*Storflaum i Port-Marly*, 1876
Alfred Sisley - Rest along the Stream. Edge of the Wood - Google Art Project.jpg|*Kvild ved åa*, 1878
Alfred Sisley - June Morning in Saint-Mammès - Google Art Project.jpg|*Junimorgon i Saint-Mammès*, 1884
Alfred Sisley - The Loing's Canal - Google Art Project.jpg|*Loing-kanalen*, 1892

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Alfred Sisley|Alfred Sisley]]» frå ,  den 7. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Vanilla Ninja

**Vanilla Ninja** var ei jentegruppe frå Tallinn i Estland som deltok i Eurovision Song Contest 2005 for Sveits.

## Historie

Gruppa vart forma i 2002 av Lenna Kuurmaa, Katrin Siska, Piret Järvis og Maarja Kivi. Kivi, som hadde delteke i Eurolaul, estisk Melodi Grand Prix, vart vald til frontfigur. I 2003 deltok gruppa i Eurolaul med songen «Club Kung Fu», men nådde ikkje opp. Same året gav dei ut debutalbumet *Vanilla Ninja*. Gruppa oppnådde mest suksess i Tyskland, Austerrike og Sveits i tillegg til heimlandet.

Neste album, *Traces of Sadness* kom ut i 2004. Same året vart det bestemt at Vanilla Ninja skulle representera Sveits i Eurovision Song Contest 2005. Maarja Kivi vart gravid og forlét bandet, og 15 år gamle Triinu Kivilaan kom inn for å erstatta henne. Grunna Kivilaan sin unge alder, var det ei stund tvilsamt om gruppa fekk lov å delta i Eurovision, men dei vart godtekne av di Kivilaan fylte 16 før Eurovision-konserten starta i Kiev den 21. mai. Gruppa framførte songen «Cool Vibes», som enda på 8. plass med 128 poeng; 3 poeng før norske Wig Wam med «In My Dreams». Same året kom tredjealbumet *Blue Tattoo* ut, der «Cool Vibes» var med. Same året forlét Triinu Kivimaa Vanilla Ninja, og gruppa heldt deretter fram som ein trio. Dei gav ut eit samlealbum dette året.

Vanilla Ninja sitt siste album, *Love Is War*, kom ut i 2006. Gruppa deltok i Eurolaul 2007 med songen «Birds of Peace», men enda på fjerdeplass. Fleire av medlemmene har halde fram med solokarrierar i tida etter Vanilla Ninja, særleg Lenna Kuurmaa som deltok i *Eesti laul* i 2012, og har songe duettar med Ott Lepland.

## Diskografi

* *Vanilla Ninja* (2003)
* *Traces of Sadness* (2004)
* *Blue Tattoo* (2005)
* *Best Of* (2005)
* *Love is War* (2006)

## Kjelder

* *Denne artikkelen byggjer på Vanilla Ninja frå Engelsk Wikipedia, henta inn 7. mars 2012.*
Harald Nybøen

**Harald Nybøen** () er ein norsk statstenestemann. Han var departementsråd i Barne-, likestillings- og inkluderingsdepartementet i perioden 1996 til 2012.

## Karriere

Nybøen tok hovudfag i sosiologi frå Universitetet i Oslo i 1976. Han vart ekspedisjonssjef i Barne- og familiedepartementet i 1991 og departementsråd i same departementet frå 1996. Frå april 1995 til november 1996 leidde han utvalet som mellom anna skulle utreia kva som konkret ligg i uttrykket «arbeid av lik verdi» i likestillingslova.

I ei bok av tidlegare statsråd i barne- og familiedepartementet Karita Bekkemellem frå 2009 vart det referert til fortrulege samtalar mellom Bekkemellem og departementsråd Nybøen, noko som vart kritisert som lite lojalt av Bekkemellem.

Nybøen gjekk av som departementsråd 7. mars 2012 som fylgje av dei kritikkverdige tilhøva i departementet som førte til at Audun Lysbakken gjekk av som statsråd dagen før.

## Kjelder

**Denne artikkelen er omsett frå «[[:no:Harald Nybøen|Harald Nybøen]]» frå , den 7. mars 2012.* 

## Fotnotar
Kolon

**Kolon** er eit skiljeteikn som i tekst vert brukt framfor sitat og opplistingar.

## Bruk
### Kolon ved sitat
Eg sa: «Når går toget?»
Han svarte: «Det går ikkje fleire tog i dag.»

Heilsetning etter kolon skal begynne med stor forbokstav.

### Kolon ved opplistingar
Alle må ta med: kopp, sanghefte og godt humør.
Kongens valspråk er: Alt for Noreg.

Opplistingar som ikkje omfattar ein heilsetning, skal begynne med liten forbokstav.

### Annan bruk av kolon
Kolon blir òg brukt i internettadressar og i litteraturlistar: http://nn.wikipedia.org, Ivar Aasen: «Norsk Ordbog».

## Kjelder
*Korrekturavdelingen om kolon
Semikolon

**Semikolon** er eit skiljeteikn som på norsk blir brukt i to samanhengar:

1) Mellom to hovudsetningar, når den andre setningen utfyller opplysningane gitt i den første setningen, eller innhaldet på annan måte heng saman med det som er opplyst i den første setningen: 
*I fjor kjøpte skulen PC til alle elevane; no foreslår rektor datafrie dagar.

2) Mellom ledd i ei oppramsing:
*Frå Aust-Agder er desse valde til Stortinget: Freddy de Ruiter, Arbeidarpartiet; Ingebjørg Godskesen, Framstegspartiet; Svein Harberg, Høgre og Kjell Ingolf Ropstad, Kristeleg Folkeparti. 

## Kjelder
*Korrekturavdelingen om semikolon
Ustermer Aa

**Ustermer Aa** eller **Aabach** er ei elv i kantonen Zürich i Sveits. Elva, som har ei lengd på 11,2 km, renn frå Pfäffikersee til Greifensee gjennom den djupe *Aatal* (Aadalen).

## Galleri

Fil:Aabach (Wetzikon) IMG 4901.jpg|Aabachreservoaret i Wetzikon
Fil:Ustermer AA en Aatal-barajho.jpg|Aabach nær Aathal-Seegräben (Aadalen)
Fil:Uster - Aa IMG 3552.jpg|*Ustermer Aa* i Uster
Fil:Greifensee - Ustermer Aa IMG 2512.JPG|Ustermer Aa ved Greifensee


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aabach (Greifensee)|Aabach (Greifensee)]]» frå ,  den 7. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*

## Bakgrunnsstoff
Aach-elva

**Aach** er ei elv i Arbon i Sveits som oppstår i samløpet mellom to ni kilometer lange elvar. Ho renn gjennom byen Arbon og etter nesten to kilometer munnar ho ut i Bodensjøen

Vegen mellom Arbon og Landquart kryssar Aach. Brua vart bygd i 1910 og vart fullstendig renovert for første gong i april 2006, etter meir enn 90 år.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aach (river)|Aach (river)]]» frå ,  den 7. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Salvatore Quasimodo

**Salvatore Quasimodo** () var ein italiensk lyrikar, gjendiktar og litteraturkritikar frå Sicilia. I 1959 blei han tildelt Nobelprisen i litteratur «för hans lyriska diktning, som med klassisk eld uttrycker samtidens tragiska livskänsla.»

## Liv
Quasimodo var son av ein jernbanemann og budde mesteparten av barne- og ungdomstida på Sicilia. Han utdanna seg først til bygningsingeniør, seinare studerte han filologi. Etter utdanninga hadde han fleire yrker, blant andre teaterkritikar. Frå 1939 arbeidde han som journalist. I 1940 blei han utnemnd til professor i litteratur ved universitetet i Milano.

Som lyrikar er Quasimodo på nivå med Giuseppe Ungaretti og Eugenio Montale. Lyrikken hans tilhøyrer symbolismen og temaet er heimstaden Sicilia og tradisjonane der. 

Han utmerkte seg òg med omsetjingar av romerske diktarar som Catullus, Ovid og Vergil, Sapfo frå Lesbos og Shakespeare, Pablo Neruda og Pericle Patocchi.

## Verk

* *Acque e terre*, Firenze, Edizioni di Solaria, 1930.
* *Oboe sommerso*, Genova, Edizioni di Circoli, 1932.
* *Odore di eucalyptus ed altri versi*, Firenze, R. Istituto di Firenze, 1933.
* *Erato e Apòllìon*, Milano, Scheiwiller, 1936.
* *Poesie (Salvatore Quasimodo)|Poesie*, Milano, Primi Piani, 1938.
* *Ed è subito sera*, Milano-Verona, A. Mondadori, 1942.
* *La vita non è sogno*, Milano, A. Mondadori, 1949.
* *Il falso e vero verde*, Milano, Schwarz, 1953; Milano, A. Mondadori, 1956.
* *La terra impareggiabile*, Milano, A. Mondadori, 1958.
* *Dare e avere. 1959-1965*, Milano, A. Mondadori, 1966.

## Prisar og utmerkingar
 Medaglia ai benemeriti della scuola, della cultura e dell'arte. 2. juni 1968.

;Prisar
* Premio Antico Fattore per la poesia, 1932
* Premio San Babila, 1950
* Premio Etna-Taormina, 1953
* Premio Viareggio per la poesia, 1958
* Nobelprisen i litteratur 1959
* Æresborgar av Messina (1960)
* Æresborgar av Roccalumera (2009)

;Akademiske ærestilvisingar
* Professorat (Cattedra di Letteratura Italiana) "per chiara fama" ved Conservatorio di musica G. Verdi di Milano (1941-1968)
* Æresgrad ved Universitetet i Messina (1960)
* Æresgrad ved Universitetet i Oxford (1967)

## Litteratur
* Walter Aue: *Im Blau des Südens, Spurensuche in Italien*. - Frankfurt/M., Anabas, 2004, ISBN 3-87038-352-6.
* Tondo, Michele: *Salvatore Quasimodo*. - Mailand, Mursia, 1970
* Zagarrio, Giuseppe: *Quasimodo*. - Florenz, La Nuova Italia, 1969

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* 
* Nobeltildelinga 1959 på nobelprize.org
Albula-elva

**Albula** er ei elv i Sveits. Ho munnar ut i Hinterrhein nær Thusis. Elva har ei lengd på 36 km og eit nedslagsfelt på 950&nbsp;km².

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Albula (river)|Albula (river)]]» frå ,  den 7. mars 2012.*
Allondon

**Allondon** er ei elv som renn om lag 22 km mellom Frankrike og Sveits i Rhône-Alpane. Ho spring ut i kommunen Échenevex i departementet Ain og munnar ut i Rhône ved landsbyen Russin i kantonen Genève i Sveits. I elva finst den einaste kjende bestanden av det sjeldne insektet *[[Lachesilla rossica]]*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Allondon|Allondon]]» frå ,  den 7. mars 2012.*  

## Bakgrunnsstoff
Alter Rhein

**Alter Rhein** (tysk for *Gamle Rhinen*) er det gamle elveleiet til Alpe-Rhinen i St. Gallen og Vorarlberg i Rhindalen. Leiet vart skoren av då Rhinen vart retta opp på 1900-talet. Desse avskorne armane har vorte viktige fritidsområde og naturreservat. 

I 1900 var avskjeringa ved Fussach ferdig. Det gamle elveleiet, frå Höchst og St. Margrethen til landsbyen Altenrhein i Tahl ved breidda av Bodensjøen dannar grensa mellom Austerrike og Sveits. I 1906, vart Rheintaler Binnenkanal (Rhindalen innlandskanal) graven ut, og knytte Sennwald til St. Margrethen. I 1923 vart ein annan snarveg ferdig ved Diepoldsau, og skapte ei anna arm, som òg fekk namnet *Alter Rhein*.

Området mellom Gamle og Nye Rhinen utgjer i dag naturreservatet *Rhin-deltaet* (må ikkje forvekslast med Rhin-deltaet i Nederland).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Alter Rhein|Alter Rhein]]» frå ,  den 7. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
**omsetjing av den tyske artikkelen [[:de:Alter Rhein|Alter Rhein]]*
Averser Rhinen

**Averser Rhinen** (tysk *Averser Rhein*, retoromansk *Ragn da Ferrera*) er ei sideelv til Hinterrhein i sveitsiske kantonen Graubünden.

## Løp

Elva spring ut i Avers ved samløpet mellom Bergalgabach og den mindre Jufer Rhinen.  Jufer Rhinen spring ut i, og er kalla opp etter, Juf, den høgastliggande permanent busette busetnaden i Europa, nær grensa til Albula. Frå kjelda renn Averser Rhinen med gjennom ei djup kløft, der den 80 meter høge Lezibrua kryssar. Ved botnen av dalen, møter ho den noko mindre Madrish Rhinen.

Etter nokre kilometer møter ho frå venstre *Reno di Lei*, som nesten berre renn over italiensk jord. *Lago di Lei*-reservoaret ligg òg på italiensk side, bortsett frå demninga som har skapt reservoaret, som står på sveitsisk side. 

Averser Rhinen held fram gjennom Val Ferrera-dalen. Her ligg den øvre landsbyen Innerferrera (retoromansk *Calantgil*), der elva er demd opp, og dannar Innerferrerareservoaret sidan 1961. Nedanfor ligg Ausserferrera (retoromansk *Farera*), der bredalen er omgjeven av bratte heng. Averser Rhinen munnar ut i Hinterrhein i Roflaschlucht oppfor Andeer.

Vegen i Ferraradalen er ein Avers Rhine» frå ,  den 7. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene: ''
**Tilsvarande artikkel på Tysk Wikipedia.
Birs

**Birs** (fransk *Birse*) er ei 73 km lang elv i Sveits som renn gjennom Jura-regionen og munnar ut som ei sideelv til Rhinen mellom Basel og Birsfelden.

## Biletgalleri

Fil:2010-09-05 Birsquelle bei Tavannes.jpg|Kjelda til Birs sør for Tavannes
Fil:Birs.JPG|Kjelda til Birs ved Tavannes
Fil:2010-09-05 Birs bei Court.jpg|Birs sør for Court (Gorges de Court)
Fil:Picswiss BE-97-02 Blick hin zur Klus von Moutier (Gorges de Moutier).jpg|Gorges de Moutier
Fil:Birs bei Münchenstein.jpg|Den ny-naturaliserte Birs i Münchenstein
Fil:Birs bei münchenstein (ebm).jpg|Birs ved Elektra Birseck Münchenstein
Fil:2009-09-13 birswasserfall.jpg|Birsfossen i *[[Neue Welt]]*, Münchenstein
Fil:Picswiss BL-52-03.jpg|Birs ved Birsfelden
Fil:London2007zurich img 5738.jpg|Flyfoto av samløpet mellom Rhinen og Birs 


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Birs|Birs]]» frå ,  den 7. mars 2012.*  

## Bakgrunnsstoff
Atle Douglas

**Atle Thorold Lancelot Douglas** () er ein norsk tidlegare friidrettsutøvar som spesialiserte seg på 800 meter. 

Atle Douglas vart fødd i Oxford i 1968, men voks opp i Bergen. Han fekk norsk statsborgarskap i 1990. Ein yngre bror, Quincy Douglas, er også friidrettsutøvar. Atle Douglas representerte BFG Fana, SK Vidar, Bergen FIK, IL Gular og IL Norna-Salhus i løpet av tida som aktiv.

Atle Douglas har høg og tynn kroppsform. Ifylgje *Sports-reference.com* er han 192 cm høg, men veg berre 79 kg. Frå 1987 til 1995 vann han i ti NM i friidrett; fire av desse var på 400 meter, seks på 800 meter. I 1992 sprang han 800 meter på 1.45.15 på Bislett stadion, og han slo med det Audun Boysen sin noregsrekord frå 1955. Han deltok også i Sommar-OL 1992 i Barcelona, men kom ikkje fram til finalen.

Året etter slo han sin eigen noregsrekord to gonger, og han fekk Kongepokalen i friidrett same året. Han deltok i VM i friidrett i Stuttgart i 1993, utan resultat. Under EM i friidrett 1994 i Helsingfors enda han på 8. plass i finalen på 800 meter. I VM i friidrett i Göteborg nådde han ikkje finalen, og heller ikkje under Sommar-OL 1996 i Atlanta.

Atle Douglas sin personlege rekord på 800 meter er på 1.43.69, og vart sett i Rieti i september 1995.

## Kjelder

*, henta inn 7. mars 2012.
**Bokmålswikipedia om Atle Douglas, henta inn 7. mars 2012.*

## Bakgrunnsstoff
*
Broye-elva

**Broye ** er ei 68&nbsp;km lang elv i kantonane Fribourg og Vaud i Sveits. Det har eit nedslagsfelt på 850&nbsp;km².

Broye spring ut i Semsales i dei sveitsiske Prealps, sørvest for Bulle. Ho renn først sørvestover langs Prealps og svingar nordover etter 10&nbsp;km. Elvar snur nordaustover nær Moudon. Frå Payerne renn Broye i ein stor jordbruksdal. Elva munnar ut i Murtensee først og så i Neuchâtelsjøen via *Broyekanalen* (fransk *Canal de la Broye*)

### Sideelvar
* Petite Glâne
* Bressonne
* Lembe
* Arbogne

### Løp
* Semsales
* Oron
* Moudon
* Lucens
* Payerne
* Salavaux
* Murtensee
* Sugiez
* La Sauge
* Neuchatelsjøen

## Bakgrunnsstoff
* Turisme 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Broye|Broye]]» frå ,  den 7. mars 2012.*
Dischmabach

**Dischmabach** er ei elv med ei lengd på om lag 15&nbsp;km i Albula-vassdraget i Sveits. Ho drenerer Dischmadalen og det meste av nedslagsfeltet hennar ligg innanfor kommunen Davos.

Kjelda til Dischmabach er to elvar. Den eine har ikkje noko namn og spring ut i området ved Scalettapasset. Den andre heiter Furggabach opg spring ut ved Fuorcla Grialetsch. Dei renn saman ved Dürrboden.  Dischmabach renn så nordvestover gjennom den slake Dischmadalen og munnar ut i Landwasser mellom Davos Dorf og Davos Platz.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dischmabach|Dischmabach]]» frå ,  den 7. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
**Den tilsvarande artikkelen på Tysk Wikipedia
François Mauriac

**François Charles Mauriac** () var ein fransk forfattar som blei rekna som ein av dei viktigaste romanforfattarane i mellomkrigstida. I 1952 fekk han nobelprisen i litteratur for sine romanar;* «för den genomträngande själskunskap och konstnärliga intensitet, varmed han i romanens form tolkat det mänskliga livsdramat.»* I 1958 blei han hedra med *[[Æreslegionen|Légion d'honneur]]* sin *Grand-croix* («storkrossen»).

## Romanar
* 1913 - *L'Enfant chargé de chaînes*
* 1914 - *La Robe prétexte* 
* 1920 - *La Chair et le Sang* 
* 1921 - *Préséances* 
* 1922 - *Le Baiser au lépreux* 
* 1923 - *Le Fleuve de feu*
* 1923 - *Génitrix*
* 1923 - *Le Mal* 
* 1925 - *Le Désert de l'amour*
* 1927 - *Thérèse Desqueyroux* 
* 1928 - *Destins*
* 1929 - *Trois Récits*: *Coups de couteau*, 1926; *Un homme de lettres*, 1926; *Le Démon de la connaissance*, 1928
* 1930 - *Ce qui était perdu*
* 1932 - *Le Nœud de vipères*
* 1933 - *Le Mystère Frontenac*
* 1935 - *La Fin de la nuit*
* 1936 - *Les Anges noirs*
* 1938 - *Plongées*: *Thérèse chez le docteur*, 1933; *Thérèse à l'hôtel*, 1933; *Le Rang*; *Insomnie*; *Conte de Noël*
* 1939 - *Les Chemins de la mer*
* 1941 - *La Pharisienne*
* 1951 - *Le Sagouin*
* 1952 - *Galigaï*
* 1954 - *L'Agneau*
* 1969 - *Un adolescent d'autrefois*
* 1972 - *Maltaverne*

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Diveria

**Diveria** (Wallis-tysk: *Churumm Bach*, tysk *KrummBach*) er ei alpin elv som renn gjennom Sveits (Valais) og Italia (provinsen Verbano Cusio Ossola). Ho er ei sideelv til Toce og dermed via Maggioresjøen og Ticino, ein del av Povassdraget. Dalen som Diveria renn gjennom er den einaste i Valais som er ein del av nedslagsfeltet til Po og ikkje Rhône.

## Løp
Frå kjelda i ei høgd på 2005 meter ovr havet nær Simplonpasset i Sveits, renn ho gjennom grensa Egga til landsbyen Simplon. Frå der renn ho søraustover gjennom Gondo-kløfta til grenda Gondo i kommunen Zwischbergen. Ho svingar austover og går inn i Italia og passerer landsbyane Paglino, Iselle di Trasquera, Bertonio og Varzo; ho snur sørover og passerer Ricegno, Mognata, Campeglia og Crevoladossola der ho munnar ut i Toce.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Diveria|Diveria]]» frå ,  den 7. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
***Omsetjing frå [[:it:Diveria|Diveria]] på Italiensk Wikipedia og [[:fr:Diveria|Diveria]] på Fransk Wikipedia*
Emme

**Emme** er ei elv i Sveits. Ho spring ut i Alpane mellom fjella Hohgant og Augstmatthorn i kantonen Bern. Emme er 80 kilometer lang og renn gjennom Emmental og ut i Aare nedanfor Solothurn. Nedslagsfeltet er 983 km². Middelvassføringa ved munningen er kring 20 kubikkmeter per sekund og den maksimale vassføringa kan vere opp mot 500 kubikkmeter per sekund. 

Emme er kjend for brå endringar i vassføringa. Forteljinga *Die Wassernot im Emmental* (*Flaumen i Emmental*) av Jeremias Gotthelf skildrar ein av dei mest kjende flaumane, som skjedde 13. august 1837. Denne og andre flaumar gjorde at det vart bygd mange kanalar og demningar på 1800-talet. 

Sideelvane til Emme er Ilfis og Limpach.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Emme (river)|Emme (river)]]» frå ,  den 7. mars 2012.*
Engelberger Aa

**Engelberger Aa** (eller *Engelbergeraa*) er ei elv i Sveits. Ho spring ut vest for Surenenpasset i kantonen Uri, og renn gjennom dalen Engelberg (Obwalden) og Nidwalden. Ved Buochs munnar ho ut i Vierwaldstättersee. Ho er derfor ei sideelv til elva Reuss.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Engelberger Aa|Engelberger Aa]]» frå ,  den 7. mars 2012.*
Ergolz

**Ergolz** er den største elva i kantonen Basel-Landschaft.  Ho spring ut ved Geisflue i Faltenjurafjella i den øvre regionen av Basel-Landschaft, på grensa til Aargau og Solothurn, og munnar ut i Rhinen ved Augst. Av sideelvane til Ergolz finn ein *Eibach*, *Homburgerbach*, *Diegterbach*,*[[Frenke]]*, *[[Orisbach]]*, *Röserenbach* og *[[Violenbach]]*.

Sidan 1934 har ein målt vassføringa til Ergolz ved Liestal. I meir enn 70 år har middelvassføringa mot Rhinen vore 3,73&nbsp;m³/s. I 2006 var middelvassføringa 5,63&nbsp;m³/s. Den største vassføringa det året var 10. april 2006, med 134&nbsp;m³/s. Dei lågaste og høgaste verdiane ein har målt ved Liestal var 0,1&nbsp;m³/s (1947) og 155&nbsp;m³/s (i 1999).

## Historie
Elva var drikkevasskjelde for den romerske byen Augusta Raurica. Det vart bygd ein akvedukt som byrja oppfor dagens Liestal. Delar av akvedukten står framleis. To av stadane der ein kan sjå akvedukten i dag er i Heidenloch-distriktet i Liestal og nordaust for kloakkhandsamingsanlegget i Füllinsdorf.

Ergolz vart i aukande grad forureina på første halvdel av 1900-talet. Frå 1960 og frametter har ein stoppa og snudd utviklinga ved hjelp av kloakkhandsamingsanlegg. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ergolz|Ergolz]]» frå ,  den 7. mars 2012.*
Glâne-elva

**Glâne** er ei elv i kantonen Fribourg i Sveits.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Glâne (river)|Glâne (river)]]» frå ,  den 7. mars 2012.*
Juan Ramón Jiménez

**Juan Ramón Jiménez** () var en spansk forfattar som i 1956 fekk Nobelprisen i litteratur *«för hans lyriska diktning som på spanskt språk bildar ett föredöme av hög andlighet och konstnärlig renhet.»*

## Liv
Jiménez var fødd i Moguer i Andalucía som son av ein vinhandlar. Han fekk den første utdaninga si ved Jesuittskolen i Puerto de Santa María i Cádiz. I 1900 reiste han til Madrid, i 1901 fekk han sitt litterære gjennombrot med *Arias tristes*. Under den spanske borgarkrigen oppheldt han seg mest i Amerika, der han feira store litterære triumfar, blant anna på Cuba. Frå 1951 budde han i Puerto Rico.

Jiménez blir rekna som ein viktig representant for den spanske *[[Modernisme|modernismo]]*, blant anna påverka av Rubén Darío og han blei sjølv viktig for ungre forfattarar som Federico García Lorca. Prosadiktet *Platero y yo* («Platero og eg») blir rekna som eit kunstnarleg høgdepunkt. Det handlar om venskapen mellom eg-forteljaren og eit lite esel, som i 138 miniatyrar fortel om livet i Andalucía før den første verdskrigen.

## Verk
* 1900 - Almas de violeta
* 1900 - Ninfeas (dikt)
* 1902 - Rimas (dikt)
* 1903 - Arias Tristes
* 1904 - Jardines Lejanos 
* 1905 - Pastorales
* 1908 - Elegías puras
* 1909 - Elegías Intermedias
* 1909 - Olvidanzas: Las Hojas Verdes
* 1910 - Elegías Lamentables
* 1910 - Baladas de primavera
* 1911 - Illustraciones Líricas
* 1911 - La soledad sonora
* 1911 - Poemas Mágicos Y Dolientes
* 1912 - Melancolía (1910 - 1911)
* 1913 - Laberinto (1910 - 1911)
* 1916 - Estío (A Punta De Espina) (1915)
* 1917 - Platero y yo
* 1917 - Poesías Escogidas
* 1917 - Sonetos espirituales
* 1917 - Diario de un poeta recién casado
* 1918 - Eternidades
* 1919 - Piedra Y Cielo
* 1922 - Segunda Antología Poética (1898 - 1918)
* 1923 - Belleza En Verso
* 1925 - Unidad (Ocho Cuadernos)
* 1928 - Obra En Marcha
* 1932 - Sucesión (Ocho Pliegos)
* 1932 - Poesia En Prosa Y Verso (1902-1923)
* 1934 - Presente (Veinte Cuadernos)
* 1935 - I (Hojas Nuevas, Prosa Y Verso)
* 1935 - La Estación Total
* 1936 - Canción - Amor Y Poesia Cada Día
* 1936 - Politica Poética
* 1937 - Verso Y Prosa Para Ninos
* 1937 - La Poesia Cubana (1936)
* 1938 - Ciego Ante Ciegos
* 1942 - Españoles De Tres Mundos
* 1944 - Antología Poética
* 1945 - Voces De Mi Copla
* 1946 - El Zaratán
* 1948 - Romances De Coral Gables (1939-1942)
* 1949 - Animal de fondo
* 1951 - Antología Para Ninos Adolescentes
* 1953 - De Riós Que Se Van
* 1957 - Tercera Antología Poética (1908-1953)
* 1958 - Mis Páginas Mejores
* 1959/1961 Libros De Poesia
* 1961 - Por El Cristal Amarillo
* 1961 - La Corriente Infinita

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
*  
* Nobeltildelinga 1952 på nobelprize.org
* Einige Gedichte, übersetzt von Johannes Beilharz
Glatt

**Glatt** er ei mindre sideelv til Hochrhein i Unterland i kantonen Zürich i Sveits. Ho er 38,5 km lang og renn ut frå Greifensee gjennom Glattdalen, og munnar ut i Rhinen ved Glattfelden. Medan dei øvre delane av elva renn slakt, vert elva gradvis brattare lenger nede. 

Glatt vart først nemnd i 1034 og kom av det gammalhøgtyske *glat*, som tyder anten lys, klår, plan eller glatt. Sidan 1400-talet har Glatt vore underlagt byen Zürich.

Etter eit første forsøk på å regulere elva i 1593 og nokre få forsøk tidleg på 1800-talet vart den store omforminga av elva gjort mellom 1878 og 1895. I 1936 vart elva retta vidare opp i samband med bygginga av Zürich lufthamn. Dei siste reguleringane vart gjort i 1975 mellom Niederglatt og samløpet mellom Glatt og Rhinen. Det vart bygd eit vasskraftverk ved elva seint på 1800-talet. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Glatt (Rhine)|Glatt (Rhine)]]» frå ,  den 7. mars 2012.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
*
Glenner

**Glenner** (retoromansk *Glogn*) er ei elv med mange stryk i Graubünden i Sveits.  *Glenner* var òg namnet på eit distrikt i området, som vart ein del av Surselva i 2001.

Elva spring ut nær grensa til Ticino og er omgjeve av fjell opp til 3100 meter over havet. Elva renn gjennom Val Lumnezia. I Suraua munnar Valser-Rhinen ut i Glenner. Etter nokre kilometer munnar Glenner sjølv ut i Vorderrhein ved Ilanz. I dei øvre delane av elva har ho grave ut ei djup kløft, som har avdekt svartskifer enkelte stader. Under snøsmeltinga og etter regnvêrsperiodar, vert elvevatnet vanlegvis mørkt grått. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Glenner|Glenner]]» frå ,  den 7. mars 2012.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Guide på kajaktour.de