open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1. hundreåret

< **Det fyrste hundreåret** > varte frå og med år 1 til og med år 100 etter den gregorianske kalenderen.

Hundreåret høyrer i europeisk historie med til antikken. Romarriket fortsette ekspansjonen og fekk under denne perioden sterkare og sterkare innflyting i Europa, Nord-Afrika og den nære austen, og i år 41 la det under seg England og Wales. Reformene som Augustus sette i gang stabiliserte Romarriket etter borgarkrigane som hadde rast i det førre hundreåret. 

I Kina fortsette Han-dynastiet å dominere, berre avbrote av 14 år med Xin-dynastiet under Wang Mang. Hanstyret fekk makta att i år 23. Stigbøyelen blei truleg funnen opp her i dette hundreåret.

 

## Religion
Under styret til Tiberius vart Jesus, som dei kristne held for å vere Guds son, krossfesta i Judea. Dei fylgjande tiåra vart bodskapen hans boren vidt omkring av tilhengjarane hans. Den romerske staten starta forfylgjinga av dei kristne, noko som skulle fortsetje i fleire hundreår.

## Hendingar

* 1: Løva vart utrydda i Vest-Europa.
* c.6: Folketeljinga til Quirinius.
* 8–23: Wang Mang hadde makta i Kina. 
* 14: Den fyrste romerske keisaren, Augustus Caesar, døydde. Nevøen Tiberius tok over makta.
* 28–75: Keisar Ming frå Handynastiet hadde makta i Kina. Buddhismen nådde Kina.
* 27–36: Jesus vart krossfesta.
* Buddhistmunkar i Sri Lanka skreiv, som dei fyrste, ned læra til Buddha.
* Kaundinya, ein indisk brahmin, gifta seg med Soma og grunnla det kambodsjanske kongeriket Funan.
* Gotarane slo seg ned i Polen og forma Wielbarkkulturen.
* August 79: Pompeii og Herculaneum vart øydelagde i vulkanutbrotet til Vesuv.
* Romarriket fekk si største utstrekking, under Trajan.

## Viktige personar

* Apollonius frå Tyana
* Akiba
* Arminius
* Boadicea
* Augustus
* Caligula
* Claudius
* Domitian
* Du Shi
* Elisha ben Abuyah
* Galba
* Germanicus
* Jesus
* Døyparen Johannes
* Josephus
* Liu Xin
* Livy
* Nero
* Nerva
* Otho
* Philo
* Plinius den eldre
* Pontius Pilatus
* Seneca
* Strabo
* Tacitus
* Tiberius
* Titus
* Trajan
* Vespasian
* Vitellius
* Wang Chong
* Wang Mang
Øystein Djupedal

**Øystein Kåre Djupedal** () i Oslo er ein norsk politikar for SV. Djupedal var nestleiar i Sosialistisk Venstreparti frå 1997 til 2005, stortingsrepresentant frå 1993-2009 og kunnskapsminister frå 2005-2007.

## Utdanning og yrke
Djupedal tok artium ved Trondheim Katedralskole i 1979 og utdanna seg til typograf ved Brundalen videregående skole i 1981–1983. Han var lærling ved Wennbergs trykkeri AS og tok svennebrev i litografi i 1985.

## Stortinget
Han har vore stortingsrepresentant for Sør-Trøndelag sidan 1993, og sat i fire periodar på Stortinget, til han gav seg som stortingspolitikar då den fjerde stortingsperioden gjekk ut i 2009.

## Regjering
Frå 17. oktober 2005 til 18. oktober 2007 var han kunnskapsminister i regjeringa Stoltenberg II. Han og miljøvernminister Helen Bjørnøy trekte seg frå regjeringa i oktober 2007, etter intern og ekstern kritikk mot innsatsen og gjennomslagskrafta deira.

Djupedal innleidde «barnehageløftet» i den andre Stoltenberg-regjeringa, stoppa veksten i privatskular i Noreg gjennom ei tilstramming i privatskulelova. I skulepolitikken stod han derimot for ei vidareføring av det Kunnskapsløftet som forgjengaren Kristin Clemet gjennomførte, med meir fokus på resultatmåling, nasjonale prøver og individuelt tilpassa opplæring og evaluering.

## Fylkesmann i Aust-Agder
Djupedal vart i Statsråd 19. desember 2008 utnemnd til fylkesmann i Aust-Agder for ein periode på seks år. Dette var ei utnemning som vart møtt med kritikk. Øystein Djupedal melde seg fyrst som søkjar ein månad etter at søknadsfristen var gått ut, etter å ha vorte beden om å søkje på stillinga av fornyingminister Heidi Grande Røys.

## Familie
Øyvind Djupedal er gift og har tre ungar. Han er son av Reidar Djupedal.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
*
Kommet Forlag

**Kommet forlag** er eit forlag starta av Jan Erik Vold og Helge Rykkja. Forlaget var i drift ei kort tid på 1960-talet og igjen tidleg på 2000-talet. Diktarane brukte forlaget til å driva «pirattrykking» der diktaren sjølv hadde kunstnarisk og økonomisk kontroll. Ved hjelp av moderne offsettrykk kunne det trykka bøker slik forfattarane sjølv hadde utforma dei. 

I 1966 kom Rykkja og Vold med kvar si utgjeving på forlaget. *BOK*, Helge Rykkja sin debut, var trykt i forfattaren si eiga handskrift og inneheldt korte, avantgardistiske tekstar, 
medan *blikket* av Jan Erik Vold eksperimenterte med rekkjefølga av fem maskinskrivne ord over fleire sider. 

I 2003 gav Vold ei ny, kort diktsamling ut på forlaget, *Diktet minner om verden*, signert av forfattaren. 

## Kjelder
* Treff på «Kommet forlag» eller «Kommet Frolag» på BIBSYS
* Gunnar Foss, Jan Erik Vold 1966 – avantgardist, pirate editor and offset enthusiast. PDF-fil
* Helge Rykkja, Bok  ved helgerykkja.com
* Nils-Øivind Haagensen, Politiske dikt og hvorfor ikke? i Klassekampen 24. april 2004
Komponist

Ein **komponist** er ein som lagar musikkstykke. Ofte tenker ein på komponistar som ein som skriv musikk innanfor den vestlege kunstmusikktradisjonen («klassisk musikk»), men det finst komponistar innan alle sjangrar.

Som regel vil komponisten skriva ned komposisjonane sine i ei eller anna form for noter. Slik skil han seg frå ein utøvande musikar som lagar ny musikk gjennom improvisasjon. Innan musikkulturar som ikkje bruker noter, derimot, er ein komponist den som først speler eit stykke og lærar det vidare til andre. 

## Komponist og musikar
Tradisjonelt har det vore lite skilje mellom komponistar og musikarar – komponeringa og utøvinga var sett på som like viktige. Ein la lita vekt på å spara på komposisjonar, og det var vanleg å endra dei slik ein ville før framføring. I nyare tid har arbeidet til komponisten fått større vekt, og notane han har skrive blir sett på som klare instruksjonar som skal følgjast nøyaktig. 
Andsverket han lagar har ofte større vern i lovverket enn framføringa av det.

## Sjå òg
* Kategorien komponistar

## Bakgrunnsstoff
* Norsk Komponistforening
Turboneger

**Turboneger**, kjend som **Turbonegro** i utlandet, er eit myteomspunne norsk pønkrock-band frå Follo. Sjølve kallar dei musikken sin death pønk. Gruppa vart danna i 1988 av Rune Grønn, Pål Bøttger Kjærnes og Thomas Seltzer.

## Historie
På det første albumet, *Hot Cars and Spent Contraceptives*, var Harald Fossberg vokalist. Han hadde tidlegare spelt i ei av dei tidlegaste pønkgruppene i Oslo, Hærverk. Då Harald Fossberg grunna sjukdom gav seg som vokalist i Turboneger hanka dei inn ein kjenning av han som ny vokalist, Hans-Erik Dyvik Husby. Dei to kjente kvarandre mellom anna frå RadiOrakel i Blitzhuset. Etter vokalistskiftet endra gruppa namn til **Stierkampf** og gav ut ei 10-toms EP-plate kalla *Grunge Whore*, før dei tok attende namnet Turboneger.

Gruppa opererte lenge som eit undergrunnsband og fekk ganske mange tilhengjarar – såkalla «Turbojugend» – med albuma *[[Ass Cobra]]* (1996) og *[[Apocalypse Dudes]]* (1998), men så vart gruppa brått oppløyst etter Hank von Helvete sitt heroinsamanbrot under Europa-turnéen i 1998.

I 2002 vart gruppa samla att og opptredde på Quartfestivalen det same året. I 2003 gjekk singelen *Fuck The World* frå albumet *[[Scandinavian Leather]]* til topp på hitlistene i Noreg. Denne plata vann Spellemannprisen 2003 i klassen rock.

## Medlemer
* Tony Sylvester – vokal
* Thomas Seltzer kjend som «Happy Tom» – bass
* Pål Bøttger Kjærnes kjend som «Pål Pot» – keyboard
* Knut Schreiner kjend som «Euroboy» – gitar
* Rune Grønn kjend som «Rune Rebellion» – gitar
* Christer Engen kjend som «Chris Summers» – slagverk

### Tidlegare medlemer
* Hans-Erik Dyvik Husby kjend som «Hank von Helvete» – vokal
* Pål Erik Carlin – vokal 
* Harald Fossberg kjend som «Fuzz» – vokal 
* Bengt A. Calmeyer kjend som «Bingo» – bass
* Vegard Heskestad – gitar
* Ole Martinsen – bass
* Anders Gerner – slagverk
* Christian Calmeyer 
* Pål Klaastad

## Prisar og utmerkingar
* Spellemannprisen 2003 i klassen rock for *Scandinavian Leather*
* Gammleng-prisen 2006 i klassen rock
* Alarmprisen 2003 i klassen beste liveband
* Alarmprisen 2004 i klassane beste liveband og rock

## Diskografi
### Album
* *[[Hot Cars and Spent Contraceptives]]* (1992)
* *[[Helta Skelta]]* (1993)
* *[[Never is Forever]]* (1994)
* *[[Ass Cobra]]* (1996)
* *[[Apocalypse Dudes]]* (1998)
* *[[Scandinavian Leather]]* (2003)
* *[[Party Animals]]* (2005)
* *[[Retox]]* (2007)

### Konsertalbum
* *[[Darkness Forever!]]* (1999)

### Samlealbum
* *[[Love It to Deathpunk]]* (2001)
* *[[Small Feces]]* (2005)

### EP-ar
* *[[Turboloid]]* (1990)
* *[[(He's a) Grunge Whore]]* (1993)
* *[[Stinky Fingers]]* (1995)
* *[[Flabby Sagging Flesh]]* (1995)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Turboneger|Turboneger]]» frå ,  den 11. mai 2005.*  

## Bakgrunnsstoff

* 
* NRK si artisside om Turboneger
* Jan Eggum, Bård Ose og Siren Steen (Red.) - *Norsk pop & rock leksikon*. Vega forlag, Oslo, 2005.
Underbukse

**Truse** eller **underbukse** er undertøy for underkroppen. Ein har henne på seg under overkleda for å verna kjønnsorgana mot kulde og irritasjon frå røffare tøy, og for å verna dei andre kleda mot tilgrising. I dag blir truser òg brukte som moteplagg og for å verka sexy.

## Underbuksetypar
Underbukser kan dekka store delar av underkroppen eller vera laga av svært lite materiale.

*[[Lange underbukser]]* er bukser som går heilt ned til anklane. Dei blir brukte under langbukser når det er svært kaldt.

*[[Suspensorium]]* og *[[jockstrap]]* er minimale underbuksetypar som let kroppen sleppa frå seg overflødig varme og samstundes hindrar testiklane i å bevega på seg under valdsam rørsle, som i fleire idrettsgreiner. 

## Galleri
;Undertøy

Fil:Boxerbriefs-black-Floque-20080508.jpg|Bokser briefs for menn
Fil:Briefs.jpg|Truse for menn
Fil:Twirling Dancers with Skirts.jpg|Kvinner med truser under løfta skjørt.
Fil:UnionSuit-20070714.jpg|Langt undertøy for menn
Fil:G-string.jpg|G-streng for menn
Fil:Himopan 20080504.jpg|G-streng for kvinner
Fil:Pedek cotton underwear.jpg|Bomullsundertøy med lengre bein


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Erlend

**Erlend** og **Erland** er mannsnamn som kjem frå norrønt *Erlendr*. Truleg tyder det 'utlending' og blei først brukt som tilnamn. Det finst fleire dialektformer av namnet, som **Elland**, **Ellend** og **Edland**. Erlend og Erland har namnedag den 14. juni. Erland har svensk namnedag 8. januar.

Det er i dag om lag 6&nbsp;000 som har Erlend som første førenamn, og nær 900 som heiter Erland. Bruken tok til å stiga i 1950-åra fram til rundt 1995, då 0,8 % av alle nyfødde norske gutar blei kalla Erlend. Deretter avtok bruken.

## Kjende namneberarar
* Erlend Filippusson
* Erland von Koch (1910 - 2009), svensk komponist
* Erland Josephson (f. 1923), svensk skodespelar
* Erland Johnsen (f. 1967), norsk fotballspelar
* Erlend Loe (f. 1969), norsk forfattar
* Erlend Skomsvoll (f. 1969), norsk jazzmusikar
* Erland Dahlen (f. 1971), norsk trommeslagar
* Erlend Øye, (f. 1975) norsk musikar frå Kings of Convenience
* Erlend Hanstveit (f. 1981), norsk fotballspelar
* Erlend Bratland (f. 1991), norsk songar og vinnar av Norske Talenter

### Kjelder
* Olav Veka: *Namneboka* (Det norske samlaget, 1991)
* SSB

## Bakgrunnsstoff
Midtbø

**Midtbø** er eit gardsnamn og etternamn. Det er sett saman av det lett forståelege *Midt-* og *[[-bø]]*, som tyder 'gard' eller 'bustad'.

## Bruk
Det er 1&nbsp;052 som har Midtbø til etternamn i Noreg (SSB 2012).

Namnet finst fleire stader i landet, til dømes:
* Midtbø i Balsfjord
* Midtbø i Eide
* Midtbø i Flora 
* Midtbø i Fræna
* Midtbø i Gulen
* Midtbø i Nissedal
* Midtbø i Nome
* Midtbø i Steinkjer
* Midtbø i Tvedestrand
* Midtbø i Vanylven
* Midtbø i Vinje, garden til Tarjei og Halldis Moren Vesaas

## Bakgrunnsstoff
### Kjelder
* Norgesglasset på statkart.no
Mikkel

**Mikkel** er eit mannsnamn. Det er avleia av det bibelske namnet Mikael. Ein annan variant av namnet er **Mikkjel**.

## Namneberarar
* Mikkel Escholt (1600-1679), norsk prest og vitskapsmann
* Mikkel Grendahl (1775-1849), norsk stortingsmann
* Mikkel Anderssen Saxlund (1778-1853), norsk stortingsmann
* Mikkel R. Vindal (1833-1914), norsk stortingsmann
* Mikkjel Fønhus (1894-1973), norsk forfattar
* Mikkel Gaup (f. 1968), norsk-samisk filmskodespelar

## Bakgrunnsstoff
Emilie

**Emilia** og **Emilie** er kvinnenamn avleidde av det latinske slektsnamnet *Aemilius*, som tyder *rival*. Namnet finst på engelsk som **Emily**. Amelia og Amelie og mannsnamnet Emil er nærskylde namn.

Namna har vore godt brukte i Europa sidan 1700-talet. 

Emilie har namnedag i Noreg den 23. januar medan Emilia har namnedag i Sverige den 14. november.

## Kjende namneberarar
* Aemiliana, nonne og tante av pave Gregor I
* Émilie du Châtelet (1709-1749), fransk matematikar
* Den heilage Emilie av Rodat (1787-1852)
* Den heilage Emilie de Vialar (1797–1856) 
* Emily Brontë (1818–1848), britisk forfattar
* Emily Dickinson (1830–1886), amerikansk diktar
* Emilia Fox (f. 1974), britisk skodespelar
* Emilia Rydberg (f. 1978), svensk songar
* Emilie Christensen (f. 1987), norsk forfattar
* Emily Osment (f. 1992), USA-amerikansk skodespelar
* Emilie Marie Nereng (f. 1995) norsk bloggar kjend under namnet «Voe»

## Oppdikta namneberarar
* *Emilia Ridderfjell* i *[[Berts dagbok]]*.

## Sjå òg
* Den italienske regionen Emilia-Romagna

## Bakgrunnsstoff
Wpd

**wpd** kan vera ei forkorting for:
* WordPerfect-filformatet, og blir difor brukt som ending på filnamn, til dømes `nynorskwikipediafil.wpd`
Andamanøyane og Nikobarane

**[[Andamanøyane]] og [[Nikobarane]]** er eit indisk forbundsterritorium som består av to øygrupper i Bengalbukta. Hovudstaden heiter Port Blair og ligg på Andamanøyane, men øyane blir direkte styrt av den indiske regjeringa i Delhi. Rettsvesenet sorterer derimot under Kolkata (Calcutta) i Vest-Bengal.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Blandingsøkonomi

Med nemninga **blandingsøkonomi** meiner ein vanlegvis den typen økonomi og samfunnsmodell som har utvikla seg i Norden dei siste hundre åra, og særleg sidan 1930-talet. 

Denne nordiske eller skandinaviske samfunnsmodellen er blant anna kjenneteikna av ei blanding av element frå kapitalistisk marknadsøkonomi og sosialistisk planøkonomi, derfor namnet blandingsøkonomi. 

Denne nordiske modellen skil seg dramatisk frå regulert kapitalisme og korporativisme under den klassiske fascismen og frå statskapitalisme under kommunistiske diktatur-regime, som det moderne Kina. Dette blant anna på grunn av den store rolla dei frie organisasjonane spelar i systemet, som derfor også blir kalla ein *forhandlingsøkonomi*. Men også sjølvsagt på grunn av det grunnleggjande at nordisk blandingsøkonomi byggjer på demokrati og ikkje diktatur.

Eit anna viktig element i blandingsøkonomien er velferdsstaten. I brei forstand kan for så vidt heile systemet kallast velferdstaten, og da forståast ikkje berre som eit system av trygder og skattefinansierte overføringar av ulike slag, men også eit system av kollektive rettar, ikkje minst for fagorganisasjonar, ei viss folkevald styring av økonomien og i det heile eit organisert arbeids- og samfunnsliv. 

Den demokratiske blandingsøkonomien og velferdsstaten står som samfunnsmodell i motsetning til den nyliberalismen som har vore på offensiven internasjonalt dei siste ti-åra.

## Sjå òg
* Den nordiske modellen
Matthias Stoltenberg

**Matthias Stoltenberg** (fødd 21. eller 25. juli 1799 i Tønsberg, død 2. november 1871 på Vang i Hedmark) var ein norsk biletkunstnar som særleg måla portrett. (Namnet hans har ofte vore skrive Mathias, men den leiande forskaren på Stoltenberg, Øivind Storm Bjerke, skriv at målaren sjølv skreiv Matthias, og at det også er det som står i kyrkjeboka.)

Matthias Stoltenberg var eldste sonen til forretningsmannen, politikaren og eidsvollsmannen Carl Stoltenberg. Han var truleg etla til å ta over verksemda til faren, men at han vart døv i 10/12-års alderen sette ein stoppar for det. Han gjekk som barn på privatskule og fekk god undervising. Som ungdom budde han i København kvar han fekk privatundervisning og seinare gjekk i snikkarlære, og i 1820 fekk han sveinebrev som snikkar. Etter at han var ferdig med den utdanninga gjekk han som privatelev hjå professor Christian August Lorentzen for å læra portrettmåling. 

Sjølv om han var døv kunne han gjera seg forstått muntleg, ikkje berre på norsk, men også på tysk, engelsk og fransk. At han fekk så god utdanning botnar heilt i at han kom frå rike kår. Det var svært uvanleg i hans tid at døve fekk så god utdanning, dei fleste fekk ikkje utdanning i det heile, og mange vart ikkje i stand til å få seg nokon yrkesleveveg. 

I 1826 reiste han heimatt til Noreg og levde som omreisande portrettmålar og snikkar. På reisene sine dekkjer han landet heilt opp til Troms. 

## Bakgrunnsstoff
* Norsk kunstnerleksikon, b. 4 : Sp-Å, side 64-71, digital utgåve
* Øivind Storm Bjerke: Matthias Stoltenberg 200 år: 18. september - 14. november 1999,  digital utgåve
Den munnlege Toráen

**Den munnlege Toráen** er eit rabanittisk-jødisk omgrep på dei opphavleg munnlege religiøse tradisjonane som fanst i samband med *[[Tanákh]]* (Den hebraiske bibelen). Kring 100-talet av den vestlege tidsrekninga vart den munnlege Toráen i si daverande form kodifisert og nedskriven hovudsakleg i *[[Misjná]]*, og i mindre grad òg i *[[Mekhiltá]]*, *[[Toseftá]]* og ymse andre bokverk. Nokre generasjonar seinare vart så to kommentarverk til *[[Misjná]]* redigerte &mdash; først *[[Talmúd Jerusjalmí]]* og deretter *[[Talmúd Bablí]]*. I vidaste forstand reknar ein alle seinare rabbanittisk-jødiske kommentarverk og utlegningar bygde på denne tradisjonen med til Den munnlege Toráen.

Tradisjonar som ikkje godtek Den munnlege Toráen som autoritativ inkluderer først og fremst karaittisk jødedom.
Per Kleiva

**Per Kleiva** () var ein norsk biletkunstnar som arbeidde mest med måleri og grafikk. Han er særleg kjend for måleria sine i op- og pop-kunst stil og for dei grafiske blada gjort i silketrykk i tida han var tilknytt kunstnarkollektivet GRAS. Han var ein av dei leiande politisk engasjerte kunstnarane på 1960- og 70-talet.

## Bakgrunn
Per Kleiva var fødd i Torsken kommune som son til Ivar Kleiva. Han voks opp i Troms, på Sunnmøre og i Gulen i Sogn.

## Utdanning

Kleiva studerte under Per Krohg på Statens Kunstakademi i åra 1955 til 1957. Før det hadde han teke kveldskurs på Bergen Kunst- og Håndverksskole og på Vestlandets Kunstakademi. I 1959 studerte han under Niels Lergaard på Kunstakademiet i København og han studerte også ved Kunstakademiet i Firenze og Kunstakademiet i Stockholm. Frå 1961 til 1965 var han assistent hjå Sigurd Winge.

## Utstillingar

Kleiva debuterte på Statens Kunstutstilling (Haustutstillinga) i 1963 og hadde den fyrste separatutstillinga si året etter på Galleri 27 i Oslo. Sidan hadde han ei lang rekkje separatutstillingar både innanlands og utanlands, og han har og delteke på mange gruppe- og kollektivutstillingar. I tillegg har han stått for utsmykkinga av ei rekkje offentlege og private bygg.

## I offentlege samlingar
Per Kleiva sin kunst er innkjøpt til desse offentlege samlingane
* Nasjonalgalleriet
* Riksgalleriet
* Museet for samtidskunst
* Bergen Billedgalleri
* Oslo kommunes kunstsamlinger
* Trøndelag Kunstgalleri
* Christiansands kunstgalleri
* Henie Onstad Kunstsenter, Høvikodden i Bærum kommune
* Nord-Norsk Kunstmuseum, Tromsø 
* Århus Kunstmuseum, Danmark
* Arkivmuseet i Lund, Sverige
* Künsthalle Rostock, Tyskland
* Nasjonalmuseet i Warzawa, Polen
* Gullbenkian, Lisboa, Portugal

## Kjelder
Isle of Beauty, Isle of Splendour

**«Isle of Beauty, Isle of Splendour»** er nasjonalsongen til Dominica. Han vart teken i bruk då Dominica vart sjølvstendig i 1967. Teksten er skrive av Wilfred Oscar Morgan Pond og melodien av Lemuel McPherson Christian.

## Teksten
:Isle of beauty, isle of splendor,
:Isle to all so sweet and fair,
:All must surely gaze in wonder
:At thy gifts so rich and rare.
:Rivers, valleys, hills and mountains,
:All these gifts we do extol.
:Healthy land, so like all fountains,
:Giving cheer that warms the soul.

:Dominica, God hath blest thee
:With a clime benign and bright,
:Pastures green and flowers of beauty
:Filling all with pure delight,
:And a people strong and healthy,
:Full of godly, rev'rent fear.
:May we ever seek to praise Thee
:For these gifts so rich and rare.

:Come ye forward, sons and daughters
:Of this gem beyond compare.
:Strive for honour, sons and daughters,
:Do the right, be firm, be fair.
:Toil with hearts and hands and voices.
:We must prosper! Sound the call,
:In which ev'ryone rejoices,
:"All for Each and Each for All."

## Bakgrunnsstoff
* MIDI-lydfil med melodien
Per Krohg

**Per Lasson Krohg** () var ein norsk biletkunstnar. Han var son til kunstnarane Oda og Christian Krohg, og var sjølv far til kunstnarane Guy Krohg og Morten Krohg.

Per Krohg var fødd i Åsgårdstrand, men familien budde under oppveksten hans i Paris. Han viste store kunstnarlege talent tidleg, og han var elev fyrst hjå far sin frå 1903 til 1907, og frå 1909 til 1910 hjå Henri Matisse. Han vart påverka av kunststraumingane i Paris, og særleg kubismen vart viktig for utviklinga av uttrykksforma hans. 

Krohg har utsmykka mange offentlege bygg med store freskomåleri, mellom anna Tryggingrådet sin sal i SN-bygget i New York, vestibylen i Fysikkbygningen ved Universitetet i Oslo og Oslo rådhus.

## Bakgrunnsstoff
* Galleri ved O.Væring
Theodor Dahl

**Theodor Dahl** () var ein norsk forfattar og journalist. Han vart fødd på Line i Time kommune og voks opp på Orstad i Klepp kommune. Som vaksen budde han for det meste i Stavanger. I 1907 byrja han som journalist. I 1921 debuterte han som forfattar med boka *Lyngheifolk*. 
Dahl var nært knytt til Jæren. Den jærske naturen og det jærske lynnet spela ei stor rolle i forfattarskapen hans. 

## Verkliste
* 1921 - *Lyngheifolk*
* 1922 - *Hanalandshanen*
* 1923 - *Manden på timpellete*
* 1927 - *Runestkrossen*
* 1932 - *Tre lys og to skjebner*. Roman
* 1932 - *Jærsk lynne og humor*
* 1933 - *Gullsteinen*
* 1937 - *En hest en prest og en morildmann*
* 1938 - *Jeg kranser min jord*
* 1942 - *Under Jærens himmel*
* 1943 - *Jæren i syn og minne*
* 1944 - *Humor fra hav til hei* Humoristiske forteljingar frå Jæren
* 1944 - *Til deg du hei* 
* 1947 - *Byen og menneskene*

## Kjelder
* Artikkel om Theodor Dahl på NBL, skriven av Tor Obrestad.

## Bakgrunnsstoff
* Theodor Dahl  biografi med bilder
* Digitaliserte bøker av Dahl hos Nasjonalbiblioteket.
Palestinarar

**Palestinarar** er ein person frå Palestina, både i moderne tyding og det større historiske området. 

I moderne språkbruk blir ordet oftast bruka som nemning på hovudsakleg muslimske og i mindre grad kristne, arabiskspråklege grupper med bakgrunn frå det sørvestlege Levanten &mdash; hovudsakleg Israel, Vestbreidda, vestlege delar av Jordan, Gazastripa og tilgrensande område i Egypt. Inntil tida etter Andre verdskrigen inkluderte omgrepet òg jødar &mdash; både sefardiske og mizrahiske jødar, med dokumentert lokal busetnadshistorie i over eit halvt tusen år, og askenasiske jødar, som hovudsakleg kom flyttande til området frå 1800-talet av. Desse gruppene inngår òg i PLO sin definisjon av palestinarar, med atterhald om at dei lyt ha budd i området «før den sionistiske koloniseringa tok til» (jamfør PLO-charteret) eller vera direkte etterkommarar på farssida etter folk som budde i området «før den sionistiske koloniseringa». I PLO sitt program for ein demokratisk og sekulær stat vert dette vegskiljet sett ved Balfour-deklarasjonen i 1917. I varierande grad har omgrepet òg vore bruka om samaritanarar, druzarar og mange andre etniske og/eller religiøst definerte grupper.

PLO-charteret frå juli 1968 definerer palestinarane slik:

:Artikkel 5. Palestinarane er arabiske borgarar som normalt oppheldt seg i Palestina fram til 1947. Dette inkluderer både dei som vart tvinga til å reisa og dei som vart verande i Palestina. Kvar og ein som er fødd med palestinsk far etter denne datoen, er å rekna som palestinar.
:Artikkel 6. Jødar som normalt oppheldt seg i Palestina fram til den sionistiske invasjonen tok til er å rekna som palestinarar.

## Sjå òg
* Israel/Palestina-konflikten
* Libanon
* Jordan
* Vestbreidda
* Israel
* Gazastripa
* Egypt

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
302

**302** (romartal CCCII) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjent som året då Constantius og Valerius var konsular, eller sjeldnare som år 1055 ab urbe condita.

## Hendingar
* Keisar Diokletian byrja forfølga manikearar og kristne.
* Hormazd II etterfølgde faren Narseh som sjah av Persia.

## Fødde
* Sun Sheng (eller Anguo), kinesisk historikar

## Døde
* Cao Huan, kinesisk keisar av Cao Wei 
* Narseh (eller Narses), herskar av det persiske Sassanideriket
* Sima Jiong (eller Jingzhi), kinesisk prins og regent
305

**305** (romartal CCCV) var eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjend som året då Constantius og Valerius var konsular (eller sjeldnare, 1058 ab urbe condita).

## Hendingar
* 1. mai: Keisar Diokletian av Romarriket abdiserte og slo seg til ro ved passaet sitt i Salona (dagens Split) etter ei regjeringstid på oppimot 21 år. Han overtalte medkeisar Maximianus til å gjera det same.
*Konstantius I Klorus og Galerius blei erklært nye keisarar (augustus). Flavius Valerius Severus og Maximinus II Daia fekk tittelen cæsar.
*Hovudstaden i Vestromarriket blei flytta frå Roma til Milano.

## Fødde
* 

## Døde
*
Odd Nerdrum

**Odd Nerdrum** () er ein norsk kunstmålar.

Kunsten hans Odd Nerdrum er tydeleg påverka av kunstnarar som Caravaggio og Rembrandt. I perioden frå starten av nittitalet og fram til i dag, har motiva hans tydeleg blitt prega av underleg påkledde eller heilt avkledde figurar. Kysten av Vestfold, og det islandske lavalandskapet blir mykje brukt som bakteppe for stemningsbileta og dei sjølvbiografiske forteljingane hans.

Nerdrum har erklært seg sjølv som ein kitschmålar. I kitschen er det handverket som skal bere fram ideen. I det meste av samtidskunsten er det derimot ideen og ikkje handverket som gjeld. 
Nerdrum produserer små seriar, og særs få galleri har tilgang på bileta hans.

## Kontroversar
Odd Nerdrum har gjennom karrieren fått stor merksemd både i Noreg i utlandet, og kunsten hans er både vorte applaudert og kritisert, og kalla provoserande. Mellom hans mest kjende måleri er «Mordet på Andreas Baader», der han fremstilte terroristen som eit offer, og «Selvportrett i gylden skrud», der han måla seg sjølv med erigert penis.
 
### Skattesvik og benåding
I 2014 vart Odd Nerdrum dømd for skattesvik i Borgarting lagmannsrett, til eitt år og åtte månaders fengsel. Nerdrum vart dømd for å ha lurt unna 6,9 millioner kroner, sju millioner kroner mindre enn beløpet i tiltalen. Han vart benåda av justis- og beredskapsminister Per-Willy Amundsen (FrP) i oktober 2017. Han sat ikkje i fengsel ein einaste dag. Grunngjevinga for benådinga er personopplysningar som er underlagt teieplikt, sa justisministeren den gongen.

## Kjelder
* 
* 

## Referansar


## Bakgrunnsstoff
* Store Norske Leksikon
* Nerdrum.com
301

**301** (romartal CCCI) var eit normalår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen.
I samtida i Romarriket var det kjent som året då Postumius og Nepotianus var konsular, eller sjeldnare som år 1054 ab urbe condita.

## Hendingar
* Kong Tiridates III utrope kristendommen til offisiell statsreligion i Armenia, slik at landet blei det fyrste til å ta kristendom som offisiell religion (tradisjonell dato).
* Keisar Diokletian av Romarriket gav ut ediktet om maxprisar, som var meint å stoppa inflasjonen og stabilsera økonomien. I staden auka han inflasjonen gjennom å overflauma økonomien med nye myntar og setta prisgrensene for lågt.
* Sima Lun tok kortvarig makta i Kina frå Jindynastiet.

## Fødde
* 

## Døde
* 
* 5. juni: Sima Lun, kinesisk usurpator

## Kjelder
308

**308** (romartal CCCVIII) var eit skotår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar

* Mai eller juni: Marcellus I blei vald til pave etter at pavestolen hadde stått tom i tre og eit halvt år.
* 11. november: Dei romerske keisarane Galerius, Diocletianus og Maximianus kalla saman eit møte i Carnuntum i eit forsøk på å stabilisera Romarriket. Også Konstantin den store, Maxentius og Maximinus Daia var til stade. Maxentius og Licinius blei utnemnde til augustusar, medan rivalen Konstantin blei utnemnd til cæsar over Britannia og Gallia.

## Fødde

* Xie Shang (eller Renzu), kinesisk general

## Døde
* 5. mars: Adrian av Batanea, kristen helgen
313

**313** var eit år på 300-talet.

## Hendingar
* Februar: Dei romerske keisarane Konstantin og Licinius skreiv under på ediktet i Milano som hevda religiøs toleranse i Romarriket. Det gjorde slutt på kristenforfølgingar i Romarriket, og gav kristne tilbake konfiskert eigedom. 
* Oktober: Ved eit laterankonsil blei donatisme erklært som vranglære.

## Fødde
* 

## Døde
* Keisar Huai av Jin
326

**326** (romartal CCCXXVI) var eit normalår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar
* Heilage Helena kom til Jerusalem, der ho skal ha funne Den sanne krossen.

## Fødde
* Constantius Gallus, romersk konsul og statsmann
* Murong Chui (eller Daoming), kinesisk general

## Døde
* 17. april: Alexander av Alexandria, helgen, patriark av Alexandria
* Crispus, son av Konstantin den store (avretta)
* Fausta, den andre kona til Konstantin den store (avretta)
332

**332** (romartal CCCXXXII) var eit skotår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen.
I samtida i Romarriket var det kjent som året då Pacatianus og Hilarianus var konsular (eller sjeldnare, år 1085 ab urbe condita).

## Hendingar
* Keisar Konstantin den store og sonen hans, 16 år gamle Konstantin II, sigra over gotarar i Moesia. Gotarane blei allierte med romarane som vernarar av grensa ved Donau.

## Fødde
* Heilage Monika, mor til Augustin av Hippo

## Døde
* Basilina, kona til Julius Constantius og mora til keisar Julian
336

## Hendingar

* 18. januar: Markus blei pave etter Sylvester.

* Militærsigrane til keisar Konstantin første til at mesteparten av Dakia blei gjenerobra av Romarriket.

* Keisar Konstantin kalla presten Arius, som var blitt forvist for vranglære, tilbake til Konstantinopel. Før han blei formelt gjenoppteke i kyrkja døydde Arius plutseleg. Nokre tolka dette som at han var blitt fordømd av Gud, andre at motstandarane hans hadde forgifta han.

* Ein romersk almanakk frå dette året er den eldste nedteikninga av at ein feira fødselen til Jesus (juledag) den 25. desember.

## Fødde
* Murong De, keisar Xianwu av Yan

## Døde
* Arius, egyptisk prest som grunnla arianismen

## Kjelder
* 

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:336|336]]» frå , den 5. januar 2010.*
338

**338** (romartal CCCXXXVIII) var eit normalår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjent som året då Ursus og Polemius var konsular, eller sjeldnare som år 1091 ab urbe condita. 
## Hendingar
*

## Fødde
*

## Døde
* 
* Flavius Ablabius, romersk konsul og politikar
* Li Qi, kinesisk keisar av Cheng Han
* Tuoba Yihuai, fyrste for tuobaklanen i Dai

## Kjelder
330

**330** (romartal CCCXXX) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar
* 11. mai: Den romerske keisaren Konstantin den store flytta residensen sin frå Roma til Konstantinopel. Dermed blei hovudstaden til  Romarriket flytta dit, og byen blei kjend som Nye Rom.

## Fødde
* Moses den svarte, egyptisk munk og helgen

## Døde
* Helena av Konstantinopel, kristen helgen, mor til Konstantin den store
Gunnar S. Gundersen

**Gunnar Sigmund Gundersen**, betre kjend som **Gunnar S. Gundersen** eller berre **Gunnar S.** () var ein norsk modernistisk biletkunstnar frå Førde. 

Gunnar S. studerte under Aage Storstein på Statens Kunstakademi.

Han hadde ein leiande stilling innanfor den abstrakte kunsten i Noreg.

## Bakgrunnsstoff
* Kunst av Gunnar S. Gundersen i Storebrandsamlinga 
* Utdjupande artikkel om Gundersen av Jahn Otto Johansen på snl.no
341

**341** (romartal CCCXLI) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjend som året då Marcellinus og Probinus var konsular (eller sjeldnare, år 1094 ab urbe condita). 

## Hendingar
* Keisar Konstans av Romarriket forbaud heidensk ofring og magiske ritual. 
* Keisar Konstans av Romarriket la ut på eit hærtog mot frankarane som varte til 342.
* Grekaren Wulfila blei utnemnd til biskop og tok til å misjonera blant gotarar i Donaudeltaet.
* Den store Domkyrkja i Antiokia stod ferdig. I samband med innviing blei det halde eit konsil i Antiokia, kjend som ** eller innviingskonsilet. Nær eit hunde austlege biskopar var til stade, men biskopen av Roma var ikkje representert. Keisar Konstantius II møtte opp i eigen person. Ved konsilet blei det stilt spørsmål ved om Kristus var guddommeleg.

## Fødde
* Den kinesiske keisaren Ai av Jin

## Døde
* Ge Hong, vidkjend kinesisk lege (kanskje heller i 343)
* Eusebius av Nicomedia, patriark av Konstantinopel
* Tusenvis av kristne blei avretta i Seleucia i Mesopotamia.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:341|341]]» frå , den 11. juli 2008.*
Langhus i Ski

**Langhus** er ein tettbygd stad i Nordre Follo kommune i Akershus. Staden har om lag 15&nbsp;000 innbyggjarar og er spreidd ut over eit relativt stort område. Langhus har fleire sentra, som Bøleråsen og Vevelstad (Langhussenteret). To togstasjonar, kyrkje, ungdomsskule, tre barneskular og idrettsanlegg.

Tettstaden har i alle hovudsak vakse fram etter 1980, og veks framleis. Langhus var tidlegare eige tettstad, men har vakse inn i tettstaden Oslo.

Tettstaden har vore omtala som «de endeløse gangveiers hjemsted», og er heimstaden til black metal-gruppa Mayhem.

## Kjelder
Midtausten

**Midtausten** er regionen mellom Middelhavet og Persiabukta. Land i det vestlege Asia og det nordlege Afrika som grensar til den regionen, vert òg ofte rekna med.

## Eurosentrisme
Mange har kritisert namnet *Midtausten* av di ein kan oppfatta det som eurosentrisk og kolonialistisk med England som startpunkt. Regionen ligg i aust frå ein vesteuropeisk ståstad, men for ein indar ligg han i vest. For ein russar ligg han i sør. Førestavinga *midt-* har også ført til ein del forvirring, av di før første verdskrigen, nytta ein ofte uttrykket *Det nære austen* om Balkan og Det osmanske riket, medan *Midtausten* viste til Persia, Afghanistan og nokre gonger Sentral-Asia, Turkestan og Kaukasus. Til skilnad frå *[[Det fjerne austen]]* som viste til landa i **Aust-Asia** som Kina, Japan, Korea, Hongkong, Taiwan osv. Etter at Det ottomanske imperiet fell i 1918, slutta ein å nytta uttrykket *Det nære austen*, medan *Midtausten* i større grad vart nytta om dei nye statane i Den arabiske verda. Eit betre omgrep er Vest-Asia.

## Sjå òg
* Klima i Midtausten
* Midtausten-konflikten
Tunisia

**Tunisia** er ein arabisk republikk i Nord-Afrika. Landet grensar til Algerie i vest og Libya i aust. Det var fransk protektorat frå 1881 til 1956.

## Geografi
Tunisia kan grovt sett delast i fire naturgeografiske soner; det fjellrike området i nord, det store steppeplatået i dei sentrale delane av landet, og lenger sør, område med avløpsfrie sumpar og saltsjøar. Enno lenger mot sør strekkjer landet seg inn i ørkenen Sahara.

Den nordlege delen er dominert av Atlasfjella som blir delt i Tell-Atlas og Saharaatlas av den fruktbare Medjerdadalen, som er det rikaste jordbruksdistriktet i landet. Tell-Atlas ligg lengst i nord, og er bygd opp av krystallinske massiv, med kalk- og sandsteinstoppar som står steilt i vêret. Saharaatlas er eit framhald av Høge-Atlas i Marokko, og er i heilskapen sin bygd opp av kalk- og sandstein. Det høgaste punktet ligg i Jebel Chambi (1544 meter over havet), nær grensa mot Algerie. Kystlandet i aust er eit bakkeland av kalkbergarter frå jura og krit. Halvøya Cap Bon stikk ut i Middelhavet mot nordaust. Herfrå er det berre 140 km over til Sicilia i Italia.

Dei sentrale delane av landet består av eit steppeplatå, som er høgast i vest, med ei gjennomsnittshøgd over 500 moh. Den austlege delen ligg mellom 180–500 meter over havet. Sør for steppeplatået ligg eit område som går tvers gjennom landet og blir karakterisert av avløpsfrie sumpar og saltsjøer (chott), og omfattar mellom anna saltsjøen Chott al-Djerid.

Den sørlegaste delen av Tunisia ligg i ørkenen Sahara, som består delvis av sandørken og delvis av steinørken. I Sahara ligg ein del oasar basert på kunstige vasskjelder. 

I Gabèsbukta eller Vesle Syrte, ligg øyane Djerba og Kerkenna. Den lengste elva er Medjerda, som kjem frå Algerie og munnar ut i Middelhavet nord for Tunis. Ho er 450 km lang.

## Klima
Austkysten av Tunisia har eit middelhavsklima med varme og solrike somrar, og milde og våtare vintrar. Av og til kan lågtrykk i Middelhavet føre til kaldt og regnfullt vêr på vinterstid. Tunis har ein normal årsnedbør på 422 mm, medan Gafsa som ligg i dei indre områda berre har 152 mm. Fjellområda og sentrale område av Tunisia kan ha ganske så varieret vêr. Vinteren kan vere kald, og dei høgaste toppane kan få snø, medan sommaren er varm med temperaturar over 40&nbsp;°C over store område, og i somme tilfelle opp mot 50&nbsp;°C. Når dei varme luftmassane frå Sahara møter dei kjøligare luftmassane frå Europa på våren kan det oppstå små lågtrykk over ørkenen, som kan gje vind og regnbyer. Ofte kan derimot regnet fordampe før det når bakken (virga) og alt ein får er ein sandstorm.

## Kjelder
* Tunisia: geologi og landformer. (28. april 2011). I Store norske leksikon. Henta 8. februar 2014 frå http://snl.no/Tunisia%2Fgeologi_og_landformer.
Fredrik I

**[[Fredrik]] I** (dansk: Frederik, tysk: Friedrich) var tittelen på fleire kongar og adelsmenn:

## Keisarar
* Fredrik I av det tysk romerske riket - Fredrik Barbarossa

## Kongar
* Fredrik I av Danmark-Noreg (1471-1533), dansk-norsk konge frå 1523
* Fredrik I av Sverige, *Fredrik av Hessen* (1676-1751), konge av Sverige frå 1720

* Fredrik I av Böhmen, *vinterkongen* (1596–1632), konge av Böhmen 1619-1620. Sjå Fredrik V av Pfalz
* Fredrik I av Preussen (1657-1713), konge av Preussen frå 1701, som *Fredrik III* kurfyrste av Brandenburg frå 1688

## Adelsmenn
* Fredrik I av Schwaben (f. rundt 1050, d. 1105), hertug av Schwaben frå 1079
* Fredrik I av Sachsen, *[[Fredrik den stridbare]]* (1370-1428), kurfyrste av Sachsen frå 1423
* Fredrik I av Brandenburg (1371-1440), kurfyrste av Brandenburg frå 1417
Maria Gripe

**Maria Gripe** () var ein svensk forfattar, fødd som *Maria Walter* i Vaxholm, og oppvaksen i Örebro. Ho skreiv berre barne- og ungdomsbøker. I 1946 gifta ho seg med kunstnaren Harald Gripe, som har illustrert dei fleste av bøkene hennar. Dei har ei dotter, Camilla Gripe, og også ho er forfattar.

Mange av bøkene til Maria Gripe - særleg dei seinare verka - inneheld overnaturlege, eller mystiske element, t.d. boka *[[Tordivelen flyg i skyminga]]*.

Ho skreiv 36 bøker som har vorte omsette til 29 språk, mellom anna mange til norsk. I Noreg er ho kanskje aller mest kjend for *Tordivelen flyg i skyminga* som vart innspelt som høyrespel av NRK Radioteatret og send i Barnetimen, og for bøkene om Agnes Cecilia.

Forfattarskapet hennar har vorte løna med mange prisar, mellom anna Nils Holgersson-plaketten (1963), Astrid Lindgren-priset 1972, H.C. Andersen-medaljen (1974), Doblougprisen 1979 og Litteris et artibus-medaljen (2003).

Fleire av bøkene hennar har vorte filmatiserte.

## Bibliografi (i utval)

**Bøker av Maria Gripe**

* 1954 *I vår lilla stad*
* 1962 *[[Hugo och Josefin]]*
* 1964 *[[Glasblåsarns barn]]*
* 1971 *Julias hus och nattpappan*
* 1972 *[[Elvis Karlsson]]* 
* 1978 *[[Tordyveln flyger i skymningen]]*
* 1981 *[[Agnes Cecilia - en sällsam historia]]*
* 1982 *[[Skuggan över stenbänken]]*
* 1991 *Tre trappor upp med hiss* 

**Bøker om Maria Gripe**

* Carina Lidström (1994): *Sökande, Spegling, metamorfos. Tre vägar genom Maria Gripes Skuggserie.*
* Ying Toijer Nilsson (2000): *Skuggornas förtrogna - om Maria Gripe*
* Hild Haaheim (2001): Forfatterskapslesilng i skolen - om Maria Gripe

## Bakgrunnsstoff
* Författarcentrum - Maria Gripe
Hans Dahl

**Hans Dahl** () var ein norsk kunstmålar. Han er kjend for å ha måla nyromantiske «glansbilete», ofte med bunadskledde jenter i vestlandske fjordlandskap. 

Hans Dahl var fødd i Granvin i Hardanger. Frå 1873 til 1888 utdanna han seg og arbeidde i Düsseldorf som målar. Etter det budde han i Berlin før han flytta heim til Noreg og busette seg i Balestrand i Balestrand kommune der han hadde hatt sommarbustad sidan 1893. Kunstnaren døydde i Balestrand i 1937. Han var far til kunstmålaren Hans Andreas Dahl.

Kunsten til Hans Dahl har aldri vore særleg omtykt mellom kunstkritikarane, verken i samtida eller seinare. Han hadde likevel ingen vanskar med å få seld bileta sine medan han levde, og i nyare tid har bileta hans vorte populære på auksjonsmarknaden, der dei har vorte selde for opp til fleire 100 000 kroner stykket.

## Kjelder
* Gunnar Urtegaard: «Kunstmålar Hans Dahl» på nettstaden til Sogn og Fjordane Fylkesarkiv

## Bakgrunnsstoff
Dei amerikanske Jomfruøyane

**Dei amerikanske Jomfruøyane** er ei øygruppe i det karibiske havet. Øygruppa er eit territorium undergjeve USA.

## Geografi
Øygruppa inneheld fire hovudøyar; Saint Thomas, Saint John, Saint Croix og Water Island, og fleire titals mindre øyar. Dei amerikanske Jomfruøyane er ein del av ei større øygruppe som blir kalla Jomfruøyane. Den andre delen er dei britiske Jomfruøyane. Aust for dei amerikanske jomfruøyane ligg Puerto Rico.

## Historie

Jomfruøyane var opphavleg busette av guanajatabeyar, karibar og arawakar. Dei blei oppdaga av Christopher Columbus på den andre Amerikareisa hans, i 1493, og namngjevne etter den heilage Ursula og dei mange tusen jomfruane i følgjet hennar.

I løpet av dei neste tre hundre åra hadde ulike europeiske makter herredøme over øyar i øygruppa, mellom anna Spania, England, Nederland, Frankrike, Danmark og Maltesarordenen.

Det danske vestindiakompaniet slo seg til på St. Thomas i 1672 og på St. John i 1694. Det kjøpte Saint Croix av Frankrike i 1733. Øyane blei koloniar underlagde den danske krona i 1754. Området blei kalla Dansk Vestindia frå 1691.

Økonomien på øyane var basert på slaveproduksjon av sukkerrøyr. Slaveriet blei oppheva av guvernør Peter von Scholten den 3. juli 1848.

I 1917 kjøpte USA den strategisk plasserte øygruppa frå Danmark for 25 millionar dollar. USA ville sikre seg mot at ho fall i tyske hender. 

Den siste større amerikanske jomfruøya, Water Island, blei først kjøpt av det danske vestindiakompaniet i 1905. USA kjøpte så øya i 1944, men ho blei først innlemma i jomfruøyterritoriet i 1996.

## Samfunn

### Styresett
Dei amerikanske Jomfruøyane har status som eit organisert, oversjøisk uinnlemma territorium i USA.  Dei er eit sjølvstyrt representativt demokrati der guvernøren har den utøvande makta. Senatet har den lovgjevande makta. Det har femten senatorar som blir valde annakvart år. Sidan 1970 har innbyggjarane vald guvernør kvart fjerde år.

### Samferdsle
Dei amerikanske Jomfruøyane har venstrekøyring.

### Økonomi
Turisme er den viktigaste næringa ved sidan av jordbruk og industri. 

## Kjelder
* Water Island frå vinow.com

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:American Virgin Islands|American Virgin Islands]]» frå ,  den 12. juli 2020.*  

;Referansar

## Bakgrunnsstoff

*
Jomfruøyane

**Jomfruøyane** er ei øygruppe i det karibiske havet som i dag er delt i to territorium; dei amerikanske Jomfruøyane og dei britiske Jomfruøyane.

## Historie
Jomfruøyane var opphavleg busette av guanajatabeyar, karibar og arawakar. Dei blei oppdaga av Christopher Columbus på den andre Amerikareisa hans, i 1493, og kalla *Santa Ursula y las Once Mil Virgines * etter den heilage Ursula og jomfrufølgjet hennar. Namnet blei forkorta til *Las Virgines*.

I løpet av dei neste tre hundre åra hadde ulike europeiske makter herredøme over øyar i øygruppa, mellom anna Spania, England, Nederland, Frankrike, Danmark og Maltesarordenen.

## Sjå òg
* Dansk Vestindia

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Virgin Islands|Virgin Islands]]» frå ,  den 28. oktober 2005.*  

## Bakgrunnsstoff
Meretz-Yachad

**Meretz-Yachad** (hebraisk skrift מרצ-יחד‎, tyder 'Vitalitet - Saman'), før kjent som *Meretz* og så som *Yachad*, er eit venstreorientert sosialdemokratisk parti i Israel. Meretz-Yachad må ikkje forvekslast med Avoda, «Det israelske arbeidarpartiet». 

Yachad blei danna i desember 2003 ved samlinga av venstrepartia *Meretz* og *Shahar*.

Shahar blei danna av den tidlegare arbeidarpartimedlemmen Yossi Beilin i juni 2002 og hadde som mål å sameine dei i Israel som går inn for fred og sosial rettferd, og å skipe eit klart alternativ til den høgreorienterte regjeringa.

Meretz blei danna i 1992 ved ei samanslåing av tre venstreparti - *Ratz*, *Shinui* og det tradisjonsrike venstresosialistiske partiet Mapam. 

Yachad hadde om lag 22 000 medlemmer i 2005, og Yossi Beilin vart leiar i partiet. Partiet vart same året omdøypt til Meretz-Yachad, fordi namnet Meretz var meir kjent i folket. Ved valet i 2006 droppa dei likevel Yachad, og stilte som berre Meretz att. Ved leiarvalet i mars 2008 vann Haim Oron avstemminga blant medlemmene. Den 22. desember 2008 gjekk Meretz saman med *Hatnua HaHadasha* («Den nye rørsla») i eit listesamarbeid framføre vala i 2009. 

Meretz har òg avdelingar i mellom anna USA og Storbritannia. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* 
* Nettstaden til den britiske avdelinga av Meretz
Terrier

**Terrierar** er ei gruppe hundar med ei rekkje morfologiske fellestrekk. Dei fleste rasane er populære familiehundar, men dei var opphavleg avla fram som jakt- og kamphundar, og var særleg brukte i kampen mot skadedyr, som rotter. Ettersom fleire av dyra dei jakta på bur under jorda, er terrierar er flinke til å grava, og namnet deira kjem frå det latinske ordet *terra* som tyder jord.

Terrierar er særs energiske og livlege hundar og har til tider eit hissig temperament. Dei varierer mykje i storleik og er ofte dominante overfor andre hundar.

## Terrierrasar

* Airedaleterrier 
* Amerikansk staffordshireterrier 
* Australskterrier 
* Bedlingtonterrier 
* Borderterrier 
* Bullterrier 
* Cairnterrier 
* Cheskyterrier 
* Dandie dinmontterrier 
* Glatthåra foxterrier 
* Glen of imaalterrier
* Irsk soft-coated wheatenterrier
* Irsk terrier 
* Kerry blueterrier 
* Lakelandterrier 
* Manchesterterrier 
* Miniatyrbullterrier 
* Norfolkterrier 
* Norwichterrier 
* Parson russellterrier 
* Ruhåra foxterrier
* Sealyhamterrier 
* Skotskterrier 
* Skyeterrier 
* Staffordshire bullterrier
* Tysk jaktterrier
* Welshterrier
* West highland whiteterrier
* Yorkshireterrier

## Bakgrunnsstoff