open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Skeise-VM 2000 i sprint-firkamp

**Verdsmeisterskapen 2000 i sprint-firkamp på skeiser** vart avvikla laurdag 26. og sundag 27. januar i Seoul i Sør-Korea. Meisterskapen var den 31. i sprint-firkamp. 61 utøvarar, 33 karar og 28 kvinner, deltok i meisterskapen.

Tittelforsvarar Jeremy Wotherspoon frå Canada vart verdsmeister for andre gong. Han var også bestemann på begge 500-meterane. Jan Bos frå Nederland sigra i dei to 1000-meterløpa.
I kvinneklassa forsvarte tyske Monique Garbrecht meistertittelen, etter fyrsteplass begge 500-meterane. Chris Witty frå USA sigra i dei to 1000-meterløpa og kom samanlagt på andreplass.

## Verdsmeisterskapen 2000 i skeise-sprint/Menn



Dato: 26./27. januar

### 500 meter




### 1000 meter




### 500 meter




### 1000 meter




## Verdsmeisterskapen 2000 i skeise-sprint/Kvinner



Dato: 26./27. januar

### 500 meter




### 1000 meter




### 500 meter




### 1000 meter




## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Wereldkampioenschappen schaatsen sprint 2000|Wereldkampioenschappen schaatsen sprint 2000]]» frå ,  den 7. mars 2024.*
Turn-EM 1981/Kvinner

**Europameisterskapen 1981 i turn for kvinner**, den 13. i sitt slag, vart avvikla i Madrid helga 2. og 3. mai. Utøvarar frå 18 ulike land deltok i meisterskapen.

Maxi Gnauck frå Aust-Tyskland vart europameister i mangekamp og vann elles gullmedaljen i øvingane bom, frittståande og skranke. Cristina Grigoraș frå Romania vart europameister i hopp-øvinga. Dei norske deltakarane, Janne Bore og Kjersti Løken, enda på høvesvis 37. og 42. plass.

## Kvinner
### Mangekamp





### Bom





### Frittståande





### Hopp





### Skranke





## Kjelder
**Sportsboken 81-82*. Dreyer Bok Stavanger. 1981.
Modeste Testas

**Al Pouessi**, døypt **Marthe Adélaïde Modeste Testas** og ålmenn kjend under namnet **Modeste Testas** (1765-1870) var ei etiopisk kvinne som blei fanga og gjord til slave, kjøpt i Vest-Afrika av kjøpmenn frå Bordeaux og seld til ein slaveplantasje på Hispaniola i Karibia. Ho blei seinare frigjord. Ein av etterkommarane henner er ein tidlegare president for Haiti, François Denys Légitime.

## Liv og virke
Modeste Testas blei fødd med namnet Al Pouessi, etter forteljingane i Etiopia i Aust-Afrika. Ho blei fanga i eit raid i ein alder av fjorten år etter ein strid med ein annan stamme, og blei transportert til Vest-Afrika der ho blei seld. Ho blei kjøpt mellom 1778 og 1781 av Pierre og François Testas, som var kjøpmenn og slavehandlarar frå Bordeaux og eigarar av ein sukkerplantasje på øya Hispaniola. 

Ho kom til Bordeaux, der ho blei døypt av brørne Testas i 1781 og som gav ho namnet Marthe Adelaïde Modeste Testas. Same år ble ho transportert med François Testas til plantasjen deira på Hispaniola. Ho fekk to barn med eigaren sin. Som slave kunne ho ikkje gje samtykke, og omstenda ved forholdet deira er ukjend.

I 1795 flytta François Testas frå Haiti (vestre del av Hispaniola) til New York. Han tok med seg slave-tenestefolka sine, blant dei Modeste Testas og Joseph Lespérance. Etter å ha flytta til Baltimore døydde François i Philadelphia. I testamentet sitt frigjorde han dei slavane han eigde. For Testas var eit av vilkåra for frigjevinga hennar at ho skulle gifte seg med Lespérance. 

Paret vende tilbake til Hispaniola der Modeste Testas arva land. Ho og Lespérance fekk fleire barn.

Modeste Testas døydde i 1870 i ein alder av 105 år på eigedommen sin i nærleiken av byen Jérémie.

## Ettermæle
Eit av barnebarna til Modeste Testas, François Denys Légitime, som var son av Tinette Lespérance, blei president i Haiti frå 1888 til 1889.

Den 10. mai 2019 blei ein bronsestatue av Testas, laga av den haitiske skulptøren Woodly Caymitte, avduka i Bordeaux. Statuen er 1,7 m høg og er plassert i Bordeaux ved breidda av floden Garonne, der skip løp ut og over Atlanterhavet. 

Den 13. september 2021 blei statuen av Testas funnen med kvit maling helt over. Motivet blei antatt å vere knytta til rase (rasisme). Rådmann Stephane Gomot uttalte at om ein kan stadfeste at rasisme var motivet, ville det bety eit «meget ofseleg åtak på alt kva denne statuen representerer», herunder «minnet om menneske som blei deportert av slavehandlarar».

## Litteratur
* Lorraine Manuel Steed: *Modeste Testas: Sur les traces de mon ancêtre esclave africaine à Saint-Domingue au XVIIIe siècle*, ISBN 978-99970-974-7-7, Haiti 2021

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Modeste Testas|Modeste Testas]]» frå , den 7. mars 2024.*
Tyra Tønnessen

**Tyra Bondevik Tønnessen** () er ein norsk teaterregissør og dramatikar. Ho har ein doktorgrad i improvisasjon frå Statens Teaterhøgskole ved Kunsthøgskolen i Oslo.

## Kunstnarisk verksemd
Tønnessen har regiutdanning frå Kunsthøgskolen i Oslo, og debuterte som teaterregissør på Trøndelag Teater i 2001. Debutoppsetjinga var *[[Mutter Courage]]* av Bertolt Brecht. Ho har arbeidd ved dei fleste teatera i Noreg, deriblant ei rekkje gongar ved Nationaltheatret i Oslo. I 2004 regisserte ho teaterversjonen av romanen til Carl Frode Tiller *[[Skråninga]]*, som Tiller sjølv hadde dramatisert, og som hadde urpremiere på Det norske teatret. I 2005 blei ho nominert til Heddaprisen for regien på *Skråninga*. 

Somrane 2005 og 2006 var Tønnessen instruktør for *[[Spelet om Heilag Olav]]* på Stiklestad. 

Tønnessen har både skrive fleire eigne teater- og musikalframsyningar, og dramatisert andre forfattarar sine skjønnlitterære verk. Familiemusikalen *Påfuglen* er eit eksempel på arbeidet til Tønnessen som dramatikar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tyra Tønnesen|Tyra Tønnesen]]» frå , den 7. mars 2024.*
Catherine Tate

**Catherine Jane Ford** (), kjend som **Catherine Tate**, er ein britisk skodespelar og komikar. Ho har vunne ei rekkje prisar og utmerkingar for sin innsats i BBC-humorserien **' (2004–2007), og ho har blitt nominert til en internasjonal [[Emmy-prisen|Emmy-pris]] og sju [[BAFTA|BAFTA-prisar]]. Ho er kjend for roller i seriar som ''Catherine Tate's Nan'' og som Nellie Bertram i amerikanske ''[[The Office]]''.
==Liv og virke==
=== Bakgrunn===
Catherine Ford blei fødd i London og vaks opp i Brunswick Centre. Ho blei utdanna ved St Joseph's Roman Catholic Primary School i Holborn, Notre Dame Roman Catholic Girls' School, Salesian College og Central School of Speech and Drama.

=== Karriere ===
Frå 1988 til 1990 turnerte Tate med National Youth Theatre-oppsetjinga av **', med blant andre  og . I 1994 fekk ho rolla som Lydia Lubey i Oxford Stage Company si oppsetjing av Arthur Miller sitt **'. Seinare jobba ho ved [[Royal National Theatre]], der ho hadde mindre roller i **' (1995) og **' (1996). Tate spelte også med  under kompaniet sin timånaders-turné i Storbritannia, [[Australia]] og [[USA]] med  sin versjon av ''The Servant of Two Masters'' (2000–2001).

I midten av 1990-åra fekk Tate fleire tv-roller og byrja med [[Standup|standup-komedie]]. I 2004 fekk ho sitt store gjennombrot med [[sketsj]]showet ''The Catherine Tate Show'' på [[BBC]]. Innsatsen gav ho fleire pris-nominasjonar og ei rekkje nye roller. Blant anna spelte ho Donna Noble i julespesialen til **', og blei seinare vikaren til Den tiande Doktoren i serien i 2008.

Etter suksessen med *The Catherine Tate Show*, fekk Tate rolla som Joanie Taylor («Nan») i BBC One-komiserien *Catherine Tate's Nan* (2009–2015) og filmen *The Nan Movie* (2022). I 2011 hadde ho ei fast rolle som Nellie Bertram i den amerikanske versjonen av *[[The Office]]*, og fram til serien slutta.

Tate hadde rolla som Miss Sarah Postern i BBC One-serien *Big School* (2013–2014) og hadde stemma til  i animasjonsserien ''Ole, Dole og Doffen på eventyr'' (2017–2021). I 2022 spelte Tate seks roller i Netflix-serien *Hard Cell*, som ho også var med på å skrive og regissere.

Tate har også hatt fleire større og mindre filmroller, blant anna i *Love and Other Disasters* (2006), *Mrs Ratcliffe's Revolution* (2007), *Gulliver's Travels* (2010), *Monte Carlo* (2011) og *SuperBob* (2015). Ho presenterte dei britiske jurypoenga under finalen av Eurovision Song Contest 2023 i Liverpool.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Catherine Tate|Catherine Tate]]» frå , den 6. mars 2024.*
Gina Gogean

**Gina Elena Gogean** () er ein rumensk tidlegare turnar som i 1994 vart europameister i mangekamp. Åra frå 1992 til 1997 sanka ho 30 medaljar i ulike olympiske leikar, verds- og europameisterskap. Ho vann sju individuelle VM-gull, fordelt på bom, frittståande og hopp, samt tre VM-gull i lagtevlingar for Romania. Omframt gullet i mangekampen under EM 1994, vann Gogean fire gullmedaljar i tre ulike europameisterskap.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gina Gogean|Gina Gogean]]» frå ,  den 7. mars 2024.*  
*
Frida Orupabo

**Frida Orupabo** () er ein norsk kunstnar som er kjend for fysiske og digitale kollasjar.

Kunstnarkarrieren starta då Instagram-kontoen hennar nemiepeba vart oppdaga av videokunstnaren Arthur Jafa, som synte verk av Orupabo i ein utstilling ved Serpentine Gallery i London i 2017. I 2019 var ho ein av dei 79 kunstnarane i utstillinga *May You Live in Interesting Times* på  Veneziabiennalen, som vart kuratert av Ralph Rugoff. Eit av verka hennar frå biennalen, «Untitled», vart kjøpt inn av Nasjonalmuseet. I verket er bildeelement montert med splittbinders, ein teknikk som Orupabo ofte nyttar.

Kunstnaren utforskar det politiske og det personlege, både i historia og samtida, i verka sine, og tema er ofte etnisitet, hudfarge, kjønn, seksualitet eller samfunnslag.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Frida Orupabo|Frida Orupabo]]» frå ,  den 7. mars 2024.*  

## Bakgrunnsstoff
;Nettstader
* 
* Frida Orupabos profil nemiepeba på Instagram

;Litteratur
*
Artisten Myra

**Regina Tucker** (), betre kjend under artistnamnet **MYRA**, er ein rappar og låtskrivar frå Kløvheim i Alver. Stilmessig spelar ho ei kryssing mellom ulike sjangrar, hovudsakleg alternativ hiphop med R&B-element.

## Bakgrunn
Hausten 1998 flykta Tucker og familien hennar til Noreg frå borgarkrigen i Sierra Leone. Ho heldt ei tid til på barneheim. Då ho var ti år flytta ho til ein fosterfamilie på Osterøy, og året etter blei ho etterlyst av politiet for å rømme heimanfrå, for å besøke familien sin.

## Musikkarriere

Myra gav ut sin fyrste låt, «Hold an», på SoundCloud hausten 2016.. Ho opptredde også på . Vinteren 2017 gav ho ut låten «Ventet på deg» i samarbeid med Lars Vaular. Etter dette fekk ho i oppdrag å syngje den bergenske bysongen «Nystemten» før Cecilia Brækhus gjekk inn i bokseringen på Koengen i Bergen under ''Battle of Bergen – The Real Homecoming'' 9. juni 2017.

Myra blei nominert i klassen årets nykommar ved P3 Gull 2018. Ho vann Edvard-prisen 2020 i klassen tekst for låten «Hjemløs i egen by». Hausten 2020 var ho ein av deltakarane i songtevlinga *[[Stjernekamp]]* på NRK1. I 2024 deltok ho i Melodi Grand Prix med songen «Heart on Fire».

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Myra (rapper)|Myra (rapper)]]» frå ,  den 7. mars 2024.*
Bodega frå Skottland

**Bodega** var ei skotsk musikkgruppe basert i Glasgow som blei skipa i mars 2005. Medlemmane møtte kvarandre medan dei studerte saman ved det nasjonale senteret for tradisjonsmusikk i Plockton i Skotland. Gruppa blei opphavleg kalla Fiddle Dee Fiddle Dum. Ho blei oppløyst i slutten av 2011, på grunn av dei ulike musikalske banane til medlemmane.

## Medlemmar
Gruppa hadde fem medlemmar:

* Gillian Chalmers (frå Fraserburgh), border pipes, low fiddle og fele
* Ross Couper (frå Shetland), fele
* Tia Files (frå Oban), akustisk stålstrengsgitar, bassgitar, skarptromme, djembe og vokal
* Norrie MacIver (frå Carloway på Isle of Lewis), hovudvokal, akkordeon, stålstrengsgitar og djembe
* June Naylor (Øya Skye), tarmstreng-harpe

Sandie Forbes (fele og vokal) var ein sjette medlem av gruppa fram til 2006. Alle medlemmane av gruppa var fødd kring 1987-1989.

## Karriere
Gruppa opptredde på festivalen Celtic Connections i to år på rad, og spelte òg på store festivalar som The Shetland Folk Festival og HebCelt Fest. 

Ho framførte tradisjonell skotsk og irsk musikk, og dessutan nytt materiale komponert av medlemmene, som kombinerte improvisasjon og eklektiske innflyttar frå jazz, rock, funk og andre ikkje-tradisjonelle sjangrar. Ho spelte òg amerikansk repertoar, som «Wagon Wheel» av Bob Dylan. Hovudsongaren Norrie MacIver syng både på skotsk-gælisk (inkludert waulking-songar og *[[puirt à beul]]*) og engelsk.

I slutten av 2005 vann gruppa BBC Radio 2 Young Folk Award i 2006. Ho turnerte i Europa og USA fleire gonger.

## Diskografi

* 2006 - *Bodega* (Greentrax)
* 2008 - *Under the Counter* (Greentrax)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bodega (Scottish band)|Bodega (Scottish band)]]» frå ,  den 8. mars 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

* Bodega-sida på Atlantic Edge Music Services
Bodega

**Bodega** (frå spansk, opphavleg ‘lager’) kan visa til:

* Ein nærbutikk, særleg i storbyområdet New York
* Eit lagerhus
* Ein vingard, vinkjellar eller vinbar

## Stader i USA

* Bodega i California, a town in Sonoma County
* Bodega Bay i California, a town in Sonoma County
* Bodega Bay eller Bodegabukta, ei stillehavsbukt på nordkysten av California

## Musikkgrupper

*Musikkgruppa Bodega frå Skottland
*Musikkgruppa Bodega frå Canada
*Musikkgruppa Bodega frå USA
*Det norske jazzorkesteret Bodega Band

## Anna

*Sekkepipa bodega, eit instrument frå Sør-Frankrike
*Føretaket Bodega, ein amerikansk myntautomatprodusent
Lavinia Miloșovici

**Lavinia Corina Miloșovici** () er ein rumensk tidlegare turnar frå Lugoj. Perioden 1992-96 vann ho fem VM-gull, to OL-gull og fire EM-gull. Åra 1991-96 sanka ho 26 medaljar i seks ulike verdsmeisterskap, to olympiske sommarleikar og to europameisterskap i turn. Ho vann medaljar i alle typar øvingar og tevlingar, flest medaljar tok i hopp og frittståande.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lavinia Miloșovici|Lavinia Miloșovici]]» frå ,  den 8. mars 2024.* 
*
Turn-EM 1994/Kvinner

**Europameisterskapen 1994 i turn for kvinner**, den 20. i sitt slag, vart avvikla i Stockholm 14. og  15. mai. 24 utøvarar frå 14 ulike land deltok i mangekampen.

Gina Gogean frå Romania vart europameister i mangekamp og vann elles gullmedaljen i bom-øvinga. Landskvinna Lavinia Miloșovici vann gull i hopp, det same gjorde russiske Svetlana Khorkina i skranke og ukrainske Lilija Podkopajeva i frittståande. Romania sigra i lagtevlinga. 

## Kvinner
### Mangekamp





### Bom





### Frittståande





### Hopp





### Skranke





### Lagkamp





## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:1994 European Women's Artistic Gymnastics Championships|1994 European Women's Artistic Gymnastics Championships]]» frå ,  den 8. mars 2024.*
Scottish Ensemble

**Scottish Ensemble** er eit profesjonelt strykeorkester basert i Glasgow i Skottland og leia av Jonathan Morton som kunstnarisk direktør og fiolinist.

Ensemblet har samarbeidd med ulike solistar, som trompetisten Alison Balsom, tenoren Toby Spence, fiolinisten Anthony Marwood, cellisten Pieter Wispelwey og fiolinisten Lawrence Power. Gruppa har samarbeid med musikarar frå ulike tradisjonar, og har til dømes spelt i lag med dei skotske folkemusikarane Catriona McKay, Chris Stout og Aly Bain, DJ-en Alex Smoke, den finske fiolinisten Pekka Kuusisto og den amerikanske bassisten Edgar Meyer.

Scottish Ensemble blei skipa i 1969 av fiolinistane Leonard Friedman og Daphne Godson, og feira femtiårsdag i 2019. Gruppa er registrert som ein veldedig organisasjon.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Scottish Ensemble|Scottish Ensemble]]» frå ,  den 8. mars 2024.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Ecaterina Szabó

**Ecaterina Szabó** () er ein rumensk tidlegare turnar frå Zagon som vann fire gullmedaljar under Sommar-OL 1984, to VM-gull og like mange EM-gull.

Åra 1983 til 1987 sanka Szabó ti medaljar i tre ulike verdsmeisterskap og fem medaljar i to europameisterskap. Ved dei olympiske sommarleikane 1984 i Los Angeles vann ho øvingane bom, frittståande og hopp. I tillegg tok ho gull med Romania i lagtevlinga og sølv i mangekampen. I 1983 vart ho både europa- og verdsmeister i frittståande og europameister i skranke. Til saman tok Szabó 20 medaljar i ulike internasjonale meisterskap og olympiske leikar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ecaterina Szabo|Ecaterina Szabo]]» frå ,  den 8. mars 2024.*  
*
Tsuchigumo

, bokstaveleg omsett ‘jordedderkopp’, er ein historisk japansk nedverdigande term for opprørske lokale klanar, og dessutan namnet på ein type av edderkopp-liknande yōkai i japansk folklore.

Kjempeedderkoppen  opptredde fyrst som ein oni-aktig  i litterære verk frå mellomalderen. Det mest representative av desse verka er *Soga om Heike*, (*Heike Monogatari*), som blei samla i fyrste halvdel av 1200-talet, der vesenet opptrer under namnet . Forma til ein  utvikla seg til å bli meir bisarr med tida. I emakimonoen *Tsuchigumo Sōshi* frå 1300-talet er ein tsuchigumo skildra som ein kjempe-yōkai på 60 meter, og då han blei drepen kom  hovud ut av magen hans. Minamoto no Yorimitsu og Watanabe no Tsuna, som var med på å nedkjempa tsuchigumoen i desse sogene, er japanske sogeheltar som også opptrer i soga om den mektige onien . Tsuchigumoar opptrer også som yōkaiar i verka innan no-, jōruri og kabuki-tradisjonane.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tsuchigumo|Tsuchigumo]]» frå ,  den 8. mars 2024.*
Sara Khorami

**Sara Khorami** () er ein norsk skodespelar frå Bærum.

## Karriere
Khorami blei utdanna ved Det Norske Teatret sin teaterskule Det Multinorske, ein skule for skodespelarstudentar med familiebakgrunn utanfor Europa. Etter utdanninga blei ho tilsett ved Det Norske Teatret der ho blant anna har hatt roller som Antigone i skodespelet *[[Antigone av Sofokles|Antigone]]* og som Solveig i *[[Peer Gynt]]*.

Khorami har spelt i fleire TV-seriar og filmar. I 2020 vann ho Gullruten i klassa beste birolle for TV-serien *[[Fjernsynsserien Heksejakt|Heksejakt]]*. I 2021 spelte ho sentrale roller i filmane *[[Full dekning]]*, regissert av Arild Andresen, og *[[Ingenting å le av]]*, skriven av Odd-Magnus Williamson og regissert av Petter Næss. For rolla i *Ingenting å le av* vann ho Amandaprisen 2022 i klassen beste kvinnelege birolle. Ho spelte ei sentral rolle i NRK-dramaserien *[[Etterglød]]* frå 2023. For rolla blei ho nominert til Seriekritikerprisen 2023 i klassa beste skodespelar.

## Familie
Journalisten og skodespelaren Aida Khorami er ei yngre syster av Sara Khorami.

## Filmografi
### Filmar
* 2013: *[[Jeg er din]]* – stemora til Felix
* 2017: *[[Hva vil folk si]]* – sosialarbeidar
* 2021: *[[Ingenting å le av]]* – Maria
* 2021: *[[Full dekning]]* – Mina

### TV-seriar
* 2015: *[[Okkupert]]* – sekretæren til statsministeren, 2 episodar
* 2018: *[[Heimebane]]* – tilsett ved Elkjøp, 1 episode
* 2019: *[[Fjernsynsserien Besatt|Besatt]]* – Maryam, 5 episodar
* 2020: *[[Fjernsynsserien Heksejak|Heksejakt]]* – Aida Salin, 8 episodar
* 2021: *[[Post Mortem: Ingen dør på Skarnes]]* – Rose/Ros, 6 episodar
* 2022: *[[Made in Oslo]]* – Lily, 8 episodar
* 2022: *[[Fjernsynsserien Gutta på skauen|Gutta på skauen]]* – Maren, 3 episodar
* 2022: *[[Etterglød]]* – Charlotte, 7 episodar 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sara Khorami|Sara Khorami]]» frå , den 5. mars 2024.*  

## Bakgrunnsstoff
* 
* Sara Khorami hos Sceneweb.
Aida Khorami

**Aida Khorami** () er ein norsk journalist og skodespelar frå Bærum. I oktober 2021 blei ho tilsett som reporter for NRK Nyheter, kultur og underholdning.

Khorami er utdanna med mastergrad i statsvitskap frå Københavns Universitet. Ho har vore journalist hos Universitas, Radio Nova og VårtOslo.

I 2020 blei Khorami også kjend som skodespelar for si rolle som Deepi i tv-serien *[[Norsk-ish]]*. Ho er yngre syster av amandaprisvinnaren Sara Khorami.

## Filmografi
* 2020: *[[Norsk-ish]]* – Deepi

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Aida Khorami|Aida Khorami]]» frå , den 5. mars 2024.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Trude Helen Flo

**Trude Helen Flo** () er professor i cellebiologi ved NTNU. Ho er nestleiar i Senter for molekylær inflammasjonsforskning, eit Senter for fremragende forskning oppretta i 2013.

Flo forskar på betennelsesreaksjonar, og relasjonen mellom celler i det medfødde immunforsvaret til kroppen og mikrobar, spesielt bakteriar som mykobakteriar og uropatogene E. coli. Ho studerer dei grunnleggjande mekanismane for korleis mikrobar som forårsaker sjukdom modifiserer verten til sin eigen fordel og korleis dette igjen påverkar responsen frå immunforsvaret. Flo har eit spesielt engasjement for forsking som bidrar til utvikling av nye medisinar og vaksinar mot utbreidde og dødelege infeksjonssjukdommar som tuberkulose.

I 2007 blei Flo tildelt ekstra forskingsmiddel frå Noregs forskingsråd sitt program *[[Yngre fremragende forskere]]* til eit prosjekt på eigenskapane til det antibakterielle proteinet Lipocalin 2 og kva for ei rolle proteinet har ved infeksjon og betennelse.  

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Trude Helen Flo|Trude Helen Flo]]» frå , den 8. mars 2024.*  

## Bakgrunnsstoff
Ingrid Sandvik

**Ingrid Sandvik** () var ein norsk politikar for Arbeidarpartiet. Ho var fyrste kvinne til å bli medlem av kommunestyret og ordførar i Orkdal kommune, og møtte på Stortinget som vararepresentant.

Sandvik kom tidleg med i AUF, og blei vald inn som den fyrste kvinnelege kommunestyremedlemmen i Orkdal i 1956. Ho blei varaordførar i 1967, og rykte opp som ordførar då Kolbjørn Larsen døydde i 1968. Ho blei attvald året etter, og var på denne tida den einaste kvinnelege ordføraren i Noreg. Ho var også varaordførar i Sør-Trøndelag fylkeskommune og medlem i fylkesskulestyret. Sandvik var ordførar til 1975.

Sandvik var vararepresentant nr. 2 for Sør-Trøndelag i stortingsperiodane 1969–1973 og 1973–1977. Ho møtte i to månader hausten 1970 og enkelte andre kortare periodar for Liv Aasen, og sat i Stortingets samferdslekomité i sin fyrste periode, og Kyrkje- og undervisingsdepartementet i sin andre periode.

Sandvik sat som ordførar i Orkdal fram til 1975, då ho trekte seg frå aktiv politikk som følge av helsemessige årsaker. Ho døydde av sjukdom året etter, 55 år gammal.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ingrid Sandvik|Ingrid Sandvik]]» frå , den 8. mars 2024.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Kirsten Clausen

**Kirsten Clausen** () er ein norsk advokat, høgrepolitikar og feminist frå Stavanger.

## Liv og virke
Clausen var elev ved Kongsgård skole i Stavanger. Ho blei utdanna cand.jur. ved Universitetet i Oslo i 1970 og var deretter politifullmektig på Sunnmøre og dommarfullmektig i Ryfylke 1971–1973, den siste tida som konstituert sorenskrivar. Ho fekk advokatløyve i 1973 og har drive eiga advokatforretning i Stavanger sidan 1975. Ho var ein av dei fyrste kvinnelege advokatane i Rogaland, og fekk tilnamnet «Kirsten Skillekniv» på grunn av arbeidet sitt med familierett.

Clausen har vore aktivt politisk engasjert i Høgre og Norsk Kvinnesaksforening sidan 1960- og 1970-åra, og har hatt ei rekkje styreverv og offentlege verv. Ho har representert Høgre i kommunestyret i Randaberg i fleire tiår sidan 1988, er mangeårig gruppeleiar for Høgre i kommunestyret i periodane 2001–2007 og 2011–2019, har vore ordførarkandidaten til partiet i 1991 og 2003 og er også leiar i Randaberg Høyre frå 2015. Ho var stortingskandidat for Rogaland Høgre i 1992. Ho har også hatt leiarverv i kvinnerørsla til Høgre.

Clausen har også vore medlem av tilsynsråda for Stavanger krinsfengsel, Åna krinsfengsel, Sjømannskontoret i Stavanger og helsevernet for psykisk utviklingshemja i Rogaland.	

## Bibliografi
* Kirsten Clausen, *Med Sokrates i Rogaland: akademi på rogalandsk i 50 år*, Rogaland akademi, 2005, ISBN 8281400161

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kirsten Clausen|Kirsten Clausen]]» frå , den 8. mars 2024.*
Heidi Taksdal Skjeseth

**Heidi Taksdal Skjeseth** () er ein norsk utanriksjournalist og forfattar.

Skjeseth har ein mastergrad i internasjonal politikk frå Université Libre de Bruxelles og ein mastergrad i journalistikk frå Columbia Graduate School of Journalism, der ho var Fulbright-stipendiat.

Skjeseth arbeidde lenge i utanriksavdelinga til *[[Dagsavisen]]*, frå 2010 til 2017 som korrespondent i USA. Seinare byrja ho i NRK og blei i 2021 tilsett som korrespondent for NRK i Istanbul, men ho trekte seg frå stillinga før ho tiltredde.

I 2018 gav Skjeseth ut boka *Løgn : hvorfor Trump lyver og hva det gjør med oss*.

## Bibliografi
* *Løgn : hvorfor Trump lyver og hva det gjør med oss*, Res Publica (2018) ISBN 9788282260749

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Heidi Taksdal Skjeseth|Heidi Taksdal Skjeseth]]» frå , den 8. mars 2024.*  

## Bakgrunnsstoff
* Kommentarane til Skjeseth i ''Dagsavisen''
Terese Løvås

**Terese Løvås** () er ein norsk fysikar. Ho er professor i energi- og prosessteknikk, med spesialisering innanfor forbrenning og termodynamikk. Ho forskar blant anna på alternative drivstoff som biodrivstoff.

## Karriere
Løvås fullførte mastergraden i relativistisk astrofysikk ved Niels Bohr-instituttet ved Københavns universitet i Danmark. Doktorgraden innanfor forbrenningsfysikk tok ho ved Lunds Universitet i Sverige. Ho har også ein mastergrad frå Universitetet i Cambridge.

Løvås har blant anna arbeidd som forskar og førelesar i energiteknologi ved Queen Mary University of London, og som forskar ved University of Cambridge. Ho har vore fellow i ingeniørvitskap ved Churchill College i Cambridge. Løvås har også jobba med arktisk forsking ved Universitetet i Tromsø, der ho hadde ei professor II-stilling i prosess- og gassteknologiar mellom 2009 og 2014.

Frå 2009 har Løvås vore professor og faggruppeleiar for forskingsgruppa for termisk energi ved institutt for energi- og prosessteknikk ved Noregs teknisk-naturvitskaplege universitet (NTNU).

I august 2017 tiltredde Løvås som instituttleiar ved institutt for energi- og prosessteknikk ved NTNU. Med det blei ho den fyrste kvinnelege instituttleiaren i historia til instituttet.

Frå 2011 var Løvås president i den skandinavisk-nordiske avdelinga ved det internasjonale forskarsamfunnet , og i 2015 tok ho over som president for Føderasjonen for europeiske seksjonar i det same forskarsamfunnet. Ho er styremedlem i det svenske nasjonale forskingsprogrammet og strategiske forskingssenteret Center for Combustion Science and Technology (CECOST). I tillegg er ho styremedlem for den nasjonale infrastrukturen for berekningsvitskap i Norge UNINETT Sigma2 AS. Løvås sit i redaktørstyret for *Energies*. og *Combustion Flame*

## Prisar og utmerkingar
I 2015 mottok Løvås Kommunikasjonsprisen ved Fakultetet for ingeniørvitskap og teknologi ved NTNU.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Terese Løvås|Terese Løvås]]» frå , den 12. februar 2024.*
Hildur Sommerfeldt

**Hildur Sommerfeldt** () var ein norsk-tysk operasongar, pianist og musikkpedagog.

## Familie
Hildur Sommerfeldt var gift med den tyske ingeniøren og revisoren August Koch. Dei var foreldra til songaren, songpedagogen og kvinnesaksforkjemparen Hildur Schirmer, som blei gift med arkitekten Adolf Schirmer. Sonen deira, Oscar Koch, konsertmester i Bremen, blei gift med Betsy Gude, ei dotter av målaren Hans Gude. Etternamnet hennar er også stava Sommerfelt.

## Liv og virke
Hildur Sommerfeldt kom i seint i 1840-åra til Leipzig, der ho studerte to år ved musikkonservatoriet som var blitt oppretta av Felix Mendelssohn i 1843, med Mendelsohn og Mocheles som lærarar. 26. juni 1848 assisterte ho ved ein konsert av cellisten Cipriano Romberg. 17. november same året gav ho ein egen konsert som pianist. Truleg er det her tale om framføringa hennar av G-mollkonserten til Mendelssohn i Bergen. I Bergen gav ho også undervisning i pianospel og song, det førstnemnde for 60 skilling i timen, sistnemnde for 48.

15. april 1849 blei Sommerfeldt tilsett som songar ved Christiania Theater. Der debuterte ho 21. april 1849 i rolla som Zerlina i operaen *Fra Diavolo*. Desember same år hadde ho rolla som *[[Carlo Broschi]]* (Farinelli) i operetten *Djævelens Part*.

Sommfeldt fekk ikkje noko større gjennombrot i Christiania, og reiste dimed tilbake til Leipzig for å studere vidare. Ho gav opp karrieren då ho blei gift. Ho busette seg då i Braunschweig.

## Utvalde roller
**Zerlina* i *Fra Diavolo* av Daniel-François Auber og Eugène Scribe (Christiania Theater)
**[[Carlo Broschi]]* i *Djævelens Part* av Daniel-François Auber og Eugène Scribe (Christiania Theater)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hildur Sommerfeldt|Hildur Sommerfeldt]]» frå , den 8. mars 2024.*  

## Bakgrunnsstoff
*
*
Hildur Schirmer

**Hildur Schirmer** () var ein norsk songar (sopran), songpedagog og kvinnesaksforkjempar. 

Ho var dotter av ingeniøren August Koch og kona hans Hildur Sommerfeldt, og blei gift i 1878 med arkitekten Adolf Schirmer. Hildur Schirmer tok den fyrste musikalske utdanninga si i Tyskland, og studerte vidare under Pauline Viardot  i Paris. Ho var med på å grunnleggje Norsk Kvinnesaksforening (NKF) i 1884 og var i fleire år medlem av hovudstyret. Ho deltok i innsamlinga til minnesmerket over Camilla Collett som NKF tok initiativ til. Hildur Schirmer var lærar ved Musikkonservatoriet i Oslo.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hildur Schirmer|Hildur Schirmer]]» frå , den 8. mars 2024.*
Skeise-VM 2001 i sprint-firkamp

**Verdsmeisterskapen 2001 i sprint-firkamp på skeiser** vart avvikla laurdag 20. og sundag 21. januar i Inzell i Tyskland. Meisterskapen var den 32. i sprint-firkamp. 74 utøvarar, 42 karar og 32 kvinner, deltok i meisterskapen.

Mike Ireland frå Canada vart verdsmeister i ei tevling der uvanleg mange kjempa om sigeren til siste distansen var sluttført. Hiroyasu Shimizu frå Japan var bestemann på begge 500-meterane, medan Erben Wennemars frå Nederland vann den fyrste 1000-meteren og norske Ådne Søndrål den andre. I kvinneklassa sikra tyske Monique Garbrecht seg meistertittelen for tredje gong i rad. Ho sigra også i dei to 1000-meterløpa. Canadas Catriona Le May vann dei to 500-meterane.

## Verdsmeisterskapen 2001 i skeise-sprint/Menn



Dato: 20./21. januar

### 500 meter




### 1000 meter




### 500 meter




### 1000 meter




## Verdsmeisterskapen 2001 i skeise-sprint/Kvinner



Dato: 20./21. januar

### 500 meter




### 1000 meter




### 500 meter




### 1000 meter




## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Wereldkampioenschappen schaatsen sprint 2001|Wereldkampioenschappen schaatsen sprint 2001]]» frå ,  den 9. mars 2024.*
Turn-EM 1975/Kvinner

**Europameisterskapen 1975 i turn for kvinner**, den 10. i sitt slag, vart avvikla i Skien helga 3. og 4. mai. Utøvarar frå 20 ulike land deltok i meisterskapen.

Rumenske Nadia Comăneci vart europameister framfor eit svært overraska publikum og ei like overraska presse. Ho vann også gullmedaljen i øvingane bom, skranke og hopp. Nelli Kim frå Sovjetunionen vann frittståande-gullet og tok sølvmedaljen i mangekampen. Dei norske deltakarane Unni Holmen og Jill Schau vart nummer 12 og 25 respektive. 

## Kvinner
### Mangekamp





### Bom





### Frittståande





### Hopp





### Skranke





## Kjelder
*Porsgrunns Dagblad 5. mai 1975
**Sportsboken 75*. Dreyerbok Stavanger. 1975.
Karin Janz

**Karin Janz** () er ein tidlegare turnar og ortoped frå Lübben som representerte Aust-Tyskland. Ho vart 1969 europameister i mangekamp i Landskrona, ein meisterskap der ho også vann gull i skranke, bom og hopp. Året etter vart ho i Ljubljana verdsmeister i skranke. Også under Sommar-OL 1972 i München vann ho skranke-øvinga, der ho i tillegg sikra seg gullmedaljen i hopp-tevlinga. Åra frå 1967 til 1972 sanka Janz sju medaljar i to europameisterskap, seks medaljar i to olympiske sommarleikar og tre medaljar i Turn-VM 1970.

## Kjelder

* 
**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Karin Janz|Karin Janz]]» frå ,  den 9. mars 2024.*  

## Bakgrunnsstoff
Bigos

**Bigos** er ein tradisjonell polsk gryterett med sauerkraut, fersk kål, kjøt- og pølsebitar, bacon, sopp, lauk og ofte litt raudvin og svisker. Ein kan også tilsetja karve, allehande og merian. Bigos har ikkje ei fast oppskrift, og familiar har typisk sin eigen variant. Retten blir kokt lenge på svak varme. Smaken blir rekna som best etter at retten er blitt varma opp fleire gonger. Bigos blir servert heime eller på mjølkebarar, der ein får enkel mat servert billig. Bigos blir rekna som nasjonalrett i Polen, men er også populær i dei tidlegare polske områda som i dag er Litauen, Belarus og Ukraina. Bigos blir ofte servert på julaftan i Polen.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:no:Bigos|Bigos]]» frå ,  den 9. mars 2024.*
Lepidophthalmus turneranus

***Lepidophthalmus turneranus*** (tidlegare *Callianassa turnerana,* engelsk *Cameroon ghost shrimp*) er ein krepsdyrart som lever ved kysten av Vest-Afrika. Han dannar av og til tette svermar, og ein av desse gav namn til landet Kamerun (portugisisk *Camarões*, ‘reker’). Dette er truleg det einaste krepsdyret som har gjeve namn til eit land.

## Utbreiing
*Lepidophthalmus turneranus* finst i lagunar og estuar, inkludert i nesten ferskt vatn, rundt Guineabukta frå Togo til Kongo.

## Skildring
Vaksne dyr blir 5,5-14,5 centimeter lange. Rostrumet endar i tre eller fem tenner, ein eigenskap dei deler med arten *[[Lepidophthalmus grandidieri|L. grandidieri]]* frå Madagaskar. Ungdyr kan mangla tenner. Dei har kjønnsdimorfisme i form av cheliped (klo-berande lemmar): hoene har ei djup halvmåneforma senking nær grunnlaget av innsida av den faste fingeren til kloa, medan hannar manglar denne senkinga.

*Lepidophthalmus turneranus* lever i holer i mudderet. Kvart tredje til femte år dannar dei enorme svermar i estuar, og parar seg utanfor hola. Ved slike svermar har det vore vanleg å fiska dei, sidan dei er rekna som svært god mat.

## Taksonomisk historie

Arten blei fyrst skildra av Adam White i 1861, under namnet *Callianassa turnerana*. Denne skildringa var basert på eit eksemplar som kaptenen til eit afrikansk handelsskip gav til James Aspinall Turner, som i sin tur presenterte det til zoologiavdelinga ved British Museum (no del av Natural History Museum).  I 1999 blei arten overført til slekta *Lepidophthalmus* av K. Sakai.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lepidophthalmus turneranus|Lepidophthalmus turneranus]]» frå ,  den 9. mars 2024.*  

## Bakgrunnsstoff
*
Olga Topp

**Olga Christiane Topp** () var, som mangeårig innehavar og drivar av Hjorten Revy- og Varietéteater, ein markant skikkelse i restaurant- og underhaldingslivet i Trondheim. Ho var også ei tid eigar av Britannia Hotel i same by. 

## Biografi
Olga Topp var dotter av skipstømmermannen Niels Christensen Skattebo og Marte Bolette Olsdatter. Ho blei 20. februar 1893 gift i Treeiningskyrkja i Kristiania med den tre år eldre tyskaren Fritz (Carl Friedrich) Topp. I 1894 kom dei til Trondheim, der Fritz Topp fekk jobb som portier og overkelner på Britannia Hotel. I 1898 kjøpte han lyststaden «Hjorten» i bydelen Ila, og familien, som no talde to vaksne og to søner, flytta dit.

Eit intervju med Olga Topp i Adresseavisen i 1952, og avisomtaler av ho i samband med fødselsdagar og utmerkingar, handlar i stor grad om «Hjorten», som blei eit internasjonalt kjent revy- og varietéteater i hennar og mannen si tid som eigarar og drivarar. Dei fekk rive det gamle sommaretablissementet, fekk ført opp ei ny restaurantbygning i drakestil, og opna for heilårsdrift. Allereie 17. mai 1899 kunne nye Hjorten opne. Arkitekt for bygginga var Karl Norum. 

Samstundes med at dei dreiv sitt mangfaldige teater i Hjorten, kjøpte ekteparet Topp i 1912 Britannia Hotel. Olga Topp stod som aksjeeigar, og Fritz Topp var administrerande direktør. Hotellet blei seld vidare i 1924.

I deira tid som eigarar hadde Hjorten artistar og gjestar frå inn- og utland. Etter at Fritz Topp døydde i 1920, dreiv Olga Topp staden vidare, trass i fleire år med nedgangstider. Den siste revyen blei vist i samband med jubileumsfeiring i 1948. Restauranten blei driven vidare i fleire år, men i august 1955 stengde Olga Topp dørene også for denne delen av drifta. I 1961 blei den karakteristiske bygninga rive for å gje plass for Ila forsamlingshus og aldersbustadar. Olga Topp hadde då flytta frå staden og same haust, i september 1961, døydde ho. 

Olga Topp var formann i Hotell- og restaurantfagets kvinneforening, og var i fleire år viseformann i Trondhjem og omegns hotell- og restaurantforeining. Året før ho fylte 60 år blei ho tildelt heidersteikn frå denne foreininga «for sin levende interesse i faget og organisasjonen». 

I 1953 blei Topp utnemnd til æresmedlem av Nordenfjeldske Hotell- og Restaurantforening, og fekk overrekt ein æresmedalje som teikn på utnemninga.

## Referansar

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Olga Topp|Olga Topp]]» frå , den 9. mars 2024.*
Irene Thomsen Lie

**Irene Thomsen Lie** () var ein norsk skodespelar. Ho er blant anna kjend for å ha medverka i fleire av produksjonane til NRK Fjernsynsteatret. Ho medverka også i ei rekkje høyrespel i NRK Radio, gjennom ein trettårsperiode som strekte seg frå 1950 til 1982. Blant dei mest kjende og populære høyrespela ho spilte i, var *[[God aften, mitt navn er Cox]]* og *[[Tulutta og Makronelle]]*.

## Skodespelarkarriere
Som barn blei Thomsen med i Inga Bjørnsons Barneteater i Oslo. I 1936 stod ho også på ei profesjonell teaterscene, i ei lita rolle på Det Nye Teateret. Teaterkritikaren Einar Skavlan kommenterte rolleinnsatsen hennar slik: «lille Irene Thomsen er fortrinlig som barnet». I 1936 spelte ho på Centralteatret, i ein komedie der Lillebil Ibsen spelte bestemora hennar og Marie Hedemark hennar mor. Allereie som syttenåring hadde ho ei mindre filmrolle, i *[[Filmen De vergeløse|De vergeløse]]*, som hadde premiere i 1939. Under andre verdskrig var ho ikkje aktiv som skodespelar.

Som vaksen blei Thomsen etter krigen tilsett fyrst ved Komedia Teatret, deretter ved Den Nationale Scene i Bergen. Då Kjell Stormoen tiltredde som teatersjef ved Rogaland Teater i 1951, blei Irene Thomsen ein av dei nye skodespelarane ved teateret. Ho var også på turné med Riksteatret.

Thomsen hadde ei mindre rolle i spelefilmen *[[De kalte ham Skarven]]*, som hadde premiere i 1965 – den kvinnelege hovudrolla i denne filmen blei spelt av Liv Ullmann. Thomsen var også med i spelefilmen *[[Broder Gabrielsen]]* (1966), og i *[[Min Marion]]* (1975)

## Filmografi
* 1939: *[[Filmen De vergeløse|De vergeløse]]* (spelefilm)
* 1961: *Den store barnedåpen* (Fjernsynsteatret)
* 1963: *Kranes konditori* (Fjernsynsteatret)
* 1965: *Den forvandlede brudgom* (Fjernsynsteatret) – dette var ei dokketeateroppsetjing av eit stykke av Ludvig Holberg; Irene Thomsen gav stemme til ei av rollene
* 1965: *[[De kalte ham Skarven]]* (spelefilm)
* 1966: *[[Broder Gabrielsen]]* (spelefilm)
* 1968: ''Skipper Worse'' (TV-serie) – Thomsen medverka i episode 1, 3, 4 og 5 (av fem)
* 1975: *[[Min Marion]]* (spelefilm)
* 1980: ''Den som henger i en tråd'' (TV-serie) – Thomsen medverka i episode 1, 2 og 3 (av fire)
* 1983: *[[I denne verden er alt mulig]]* (TV-film)
* 1985: ''Alma'' (Fjernsynsteatret)

## Familie
Thomsen gifta seg i 1955 med skodespelarkollegaen Arne Lie (1921–1982).

## Referansar

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Irene Thomsen Lie|Irene Thomsen Lie]]» frå , den 9. mars 2024.*
Hege Nilssen

**Hege Nilssen** () er direktør i Barne-, ungdoms- og familiedirektoratet (Bufdir), for ein periode på seks år frå 15. august 2022.

Nilssen studerte økonomi ved Universitetet i Oslo frå 1989 til 1995. I 1999 blei ho underdirektør i Kyrkje-, utdannings- og forskingsdepartementet, og i 2003 utnemnd til avdelingsdirektør i Utdannings- og forskningsdepartementet. Frå 2004 til 2013 var ho divisjonsdirektør for analyse og vurdering i Utdanningsdirektoratet.

I åra 2013–2015 var Nilssen sekretariatsleiar for Ludvigsen-utvalet, som undersøkte om grunnopplæringas fag opp mot krav til kompetanse i eit framtidig samfunns- og arbeidsliv. Arbeidet til utvalet leia til oppdateringa av læreplanar kalt «fagfornyinga».

Nilssen blei konstituert i stillinga som direktør for Utdanningsdirektoratet i mai 2016, og leia direktoratet i ein overgangsperiode fram mot omorganisering av etaten og samanslåing med Senter for IKT i utdanningen. Frå januar 2018 var Nilssen direktør for Utdanningsdirektoratet i ei åremålsstilling på seks år.

## Referansar

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hege Nilssen|Hege Nilssen]]» frå , den 9. mars 2024.*
Mette Rosenlund

**Mette Rosenlund** () er ein norsk lokalpolitikar som representerer partiet Raudt. Saman med ektemannen Hendrik Weber skipa ho i 2017 foreininga *Folkediplomati Norge*.

Rosenlund er ein av fleire representantar for *Folkediplomati Norge* som har reist til Krimhalvøya under påskott av å vere valobservatørar. Reisane har fått kritikk frå det norske utanriksdepartementet ettersom Noreg ikkje har anerkjent val i den russisk-okkuperte delen av Ukraina. Det har også komme reaksjonar på desse besøka i Ukraina.

## Referansar

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Mette Rosenlund|Mette Rosenlund]]» frå , den 9. mars 2024.*
Patricia Janečková

**Patricia Janečková** () var ein tsjekkisk songar (sopran) og barnestjerne av slovakisk familiebakgrunn. 

## Liv og familie
Patricia Janečková blei fødd i Münchberg ved Hof i Bayern av slovakiske foreldre. Ho vaks opp i Ostrava i Tsjekkia dit familien flytta mens ho var eit lite barn. 

Janečková gifta seg i juni 2023 med skodespelaren Vlastimil Burda. Ho døydde den 1. oktober 2023 av brystkreft etter å ha fått diagnosen i februar 2022. Ho fortalde opent om diagnosen i offentlegheita. Ho let seg avbilde hårlaus og med operasjonssåret i brystet synleg.

## Karriere
### Barneframsyningar
Janečková byrja å syngje som barn; etter audition fekk ho som tiåring opptre med Janáček symfoniorkester. Ho byrja å studere song ved eit konservatorium i Ostrava då ho var i tenåra.

I november 2010 vann Janečková den tsjekkisk-slovakiske tv-talenttevlinga *Talentmania*. I finalen fekk ho ein million røyster, og blei internasjonalt kjend gjennom CNN kort tid etter.

Janečková gav ut sitt debutalbum i 2011, då ho var 13 år gammal. I 2014 vann ho den internasjonale tevlinga Concorso Internazionale Musica Sacra i Italia. I 2016 blei ho tildelt tre prisar ved Antonin Dvorak-tevlinga i Karlovy Vary.

### Større roller
I november 2017 hadde Janečková sin fyrste betydelege rolle som Galatea i *[[Acis and Galatea]]* av Georg Friedrich Händel. Ved Det mährisk-slesiske nasjonalteater (*Národní divadlo moravskoslezské*) i Ostrava song og spelte ho rolla som Julie i en tsjekkisk musikalversjon av *[[Romeo og Julie]]* (2017); Esmeralda i *[[Die verkaufte Braut|Den kjøpte brud]]* av Bedřich Smetana (2018); Pamela og Natasha i musikalen *Flowers for Mrs Harris* (2020) og Maria i *[[West Side Story]]* (2021).

Under sin sjukdom hadde Janečková eit samarbeid med den tsjekkiske oboisten Vilém Veverka om eit julealbum i 2022.

## Diskografi
* *Patricia Janečková* (Bellevoice Produktion, 2011)
* *Christmas Album* – med Vilém Veverka (Supraphon, 2022)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Patricia Janečková|Patricia Janečková]]» frå , den 9. mars 2024.*
Marie Tannæs

**Marie Katharine Helene Tannæs** () var ein norsk målar som er kjend for haustmotiva sine. Ho debuterte på Haustutstillinga i 1883.

## Liv og virke
### Bakgrunn
Faren til Tannæs var sokneprest Arne Tannæs (1814–79); han var ven med totenmålaren Christian Wexelsen (1830–83) som meinte Marie burde gå målarstigen. Noko som ho gjorde, og let seg inspirere til å ta for seg dei haustlege motiva frå naturen. Mora Maren Udnæs (1822–85) var dotter av Gabriel J. Udnæs (1791–1846) som eigde Vøienvolden gård. Tannæs sitt måleri *Senhøstes* (1896) i Nasjonalgalleriet er måla på Vøienvolden, i likskap med *Høst* frå 1924.

### Utdanning og målarkarriere
Hausten 1872 byrja Tannæs på Teikneskulen der Wexelsen var lærar. Hausten 1884 byrja ho på sine tre år ved den private kunstskulen til Christian Krohg, Hans Heyerdahl og Erik Werenskiold. Ifølgje Norsk kunstnerleksikon er ho inspirert av Werenskiold både i teknikk og målemåte.

Tannæs hadde studieopphald i Frankrike 1888–89 og 1892, der ho fyrst studerte under Gustave-Claude-Etienne Courtois ved Académie Colarossi, og i 1892 hos Pierre Puvis de Chavannes (1824–98).  På Verdsutstillinga i Paris i 1889 fekk ho *mention honorable* for *Hoff ved Skøyen* med det fyrste snøfallet om hausten. Ho blei tildelt bronsemedalje ved Verdsutstillinga i Paris i 1900 og sølv på Verdsutstillinga i San Francisco i 1915.

Så følgde studieopphald i Italia 1898 saman med Signe Scheel, og i 1901–02 på Sicilia samstundes med Severin Segelcke (1867–1940).

Tannæs var styremedlem i Bildende Kunstneres Styre 1913–15 og medlem av juryen for Haustutstillinga 1909–14; her stilte ho elles ut nesten kvar haust frå 1883 til 1934.

Tannæs er representert i Nasjonalgalleriet, Bergen Billedgalleri, Trondheim kunstmuseum, Stavanger Kunstmuseum og Oslo bymuseum.

## Galleri

Marie Tannæs - Borgen Gård, Vestre Aker - 1895 - Oslo Museum - OB.01212.jpg  | *Borgen Gård i vestre Aker*, 1895
Marie Tannæs - Brochmannshaugen - 1900 - Oslo Museum - OB.01109.jpg | *Brochmannshaugen*, 1900
Marie Tannæs - Gårdsinteriør (Vøienvolden) - 1893 - Stavanger kunstmuseum - SG.0234.jpg | *Vøienvolden*, 1893
Marie Tannæs - Tyveholmen - 1883 - Oslo Museum - OB.01090.jpg | *Tjuvholmen*, 1883
Marie Tannæs - Vøyenvollen - 1924 - Oslo Museum - OB.06029.jpg | *Vøyenvollen*, 1924


## Referansar

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Marie Tannæs|Marie Tannæs]]» frå , den 9. mars 2024.*
Inger Mikkelsen Røsoch

**Inger «Mikro» Mikkelsen Røsoch** () var ein norsk pianist som var kjend frå NRK Radio der ho var akkompagnatør i over femti år.

## Liv og virke
Mikkelsen Røsoch var dotter av Martin Mikkelsen og Anna Moxness. Etter å ha spelt piano sidan ho var fire år, spelte ho som tolvåring våren 1918 ved Studentersamfundet i Trondhjem og fekk tilnamnet «Mikro» fordi ho ikkje nådde ned til pedalane. Seksten år gammal debuterte ho ved byens klassiske scene. Seinare blei ho med i Bodega Band (skipa i 1929) som var jazzorkesteret til samfunnet, og samstundes det fyrste storbandet i landet. Ho blei livsvarig medlem og fyrste kvinnelege medlem i De Sorte Faars Ridderskab i 1947.

På oppfordring av programsekretæren (og seinare svogeren hennar) Henry Røsoch (1894–1950), blei Mikkelsen Røsoch med då byen fekk sin fyrste lokalradio Trondheim kringkaster, eigd av Telegrafverket og frå 1933 av NRK. Der debuterte ho ved opninga den 4. mai 1930 og akkompagnerte etter kvart i programposten «Strekken», som handla om gymnastikk og blei ein av dei lengste programpostane hos NRK Trøndelag. Mest kjend blei ho etter at ho i 1949 blei med som akkompagnatør i Reidar Morset (1918–2001) sine gymnastikkprogram. Også dottera til Morset, Ingrid, blei med, og programmet heldt fram til 1982, då Morset trekte seg tilbake. Frå 1952 var ho også brukt i andre samanhengar på NRK radio. Mikkelsen var pianist då Otto Nielsen (1909–82) og komponisten Harald Haugen på 1930-talet sette opp den fyrste radio-operetten, «Postboks 39», og mottok i 1979 Trondheim kommunes kulturpris saman med nemnde Nielsen. 

Inger Mikkelsen Røsoch var gift med handelslærar Kolbjørn Røsoch (1897–1979).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Inger Mikkelsen Røsoch|Inger Mikkelsen Røsoch]]» frå , den 9. mars 2024.*