Seán Ó Riada

**Seán Ó Riada**, (fødd **John Reidy**; ) var ein irsk komponist og arrangør av irsk tradisjonsmusikk. Gjennom blandinga si av moderne og tradisjonelle teknikkar blei han den mest innverknadsrike figuren i gjenopplivinga av irsk folkemusikk på 1960-talet.

Ó Riada blei fødd i Cork, og byrja som musikkdirektør ved Radio Éireann i 1954. Etter dette arbeidde han ved Abbey Theatre frå 1955 til 1962. Han førelas om musikk ved University College Cork frå 1963 til han døydde i 1971, 40 år gammal. Han blei eit kjent namn i Irland gjennom musikkutøving, komposisjonar, skrivingar og kringkasting. Dei mest kjende stykket hans i den klassiske tradisjonen inkluderer *Nomos No. 1: Hercules Dux Ferrariae* (1957), men han var særleg kjent for filmmusikken sin til *Mise Éire* (1959) og *Saoirse?* (1960). Han fekk ein varig innverknad som grunnleggar og leiar av ensemblet Ceoltóirí Chualann (frå 1961). Musikken hans har halde seg til våre dagar: messa hans på irsk blir framleis framført i mange kyrkjer i dei irskspråklege delane av Irland.

## Bakgrunn

Ó Riada blei fødd som John Reidy i Cork. Dei fyrste åra sine budde han i Adare i Limerick, der far hans var stasjonert for Garda (det irske politiet). Etter å ha byrja på skulen i Adare, var han seinare elev ved St Finbarr's College i Farranferris. Medan han var der fekk han musikkutdanning frå Aloys Fleischmann (Senior). Han flytta til St Munchin's College i Limerick der han tok Leaving Certificate i 1948.

Han spelte fiolin, piano og orgel, og studerte gresk, latin og klassisk ved University College Cork, med Aloys Fleischmann (junior), og gjekk ut i 1952.  Dette året blei han assistentdirektør for Radio Éireann. Han gifta seg med Ruth Coughlan i 1953.

Om kveldane spelte han piano med danseband. Han var fleire månader i Frankrike i 1955, og vidareutvikla interessa si for modernistisk musikk. Etter å ha vend tilbake i juli blei han musikkdirektør ved Abbey Theatre i Dublin (fram til 1962), der han skreiv, arrangerte og dirigerte musikk for det vestle teaterorkesteret, og fortsette òg arbeidet sitt i radio. Dei fleste av dei originale, moderne orkesterkomposiasjonane hans blei òg skrivne på denne tida. Dei omfattar *Nomos No. 1: Hercules Dux Ferrariae* for strykeorkester (1957), *Nomos No.4* for piano og orkester (1958) og *Triptyche pour orchestre* (1960), i tillegg til ein tidleg versjon av det ambisiøse verket *Nomos No.2* for baritonsolo, blandakor og orkester (1965). Etterkvart som arbeidet hans med Ceoltóirí Chualann utvikla seg, gjekk engasjementet hans for moderne musikalsk avantgarde tilbake, men blei aldri forlate.

## Mise Éire
Ó Riada komponerte og regisserte orkestermusikk for teater og film der han kombinerte tradisjonelle irske melodiar og songar i sean-nós (gammal stil) med den klassiske tradisjonen, liknande nasjonalistkomponistar som Dvořák (tjekkisk), Bartók (ungarsk) og Ralph Vaughan Williams (engelsk). I 1959 skreiv han musikk til ein dokumentarfilm av George Morrison kalla *Mise Éire* (‘Eg er Irland’), om grunnlegginga av Irland. Innspelinga blei dirigert av Ó Riada sjølv. *Mise Éire* gav han nasjonal anerkjenning og lét han starta ein serie program på irsk radio som heitte *Our Musical Heritage*. Ó Riada sa til folk at ein burde lytte til sean-nós anten slik eit barn ville lytte eller som om dei var songar frå India.

## Ceoltóirí Chualann
Mellom 1961 og 1969 leidde Ó Riada gruppa Ceoltóirí Chualann. Gruppa spelte i konserthaller i svarte dressar med kvite skjorter og svarte tversoversløyfer, men spelte tradisjonelle songar og melodier. Ceoltóirí Chualann spelte klare, enkle arrangement. Ó Riada sat i midten framme og spelte på cembalo og bodhrán, det siste ei handhalden tromme som nesten var døydd ut som instrument, og som berre blei spelt av små gutar i opptog på gata. Ceilí-band på denne tida nytta generelt jazzband-trommesett. Ó Riada ønskte òg å nytta keltisk harpe, men sidan desse ikkje var tilgjengelege på den tida, spelte han i staden cembalo, som etter hans meining var den næraste i klang. Cembaloen han jamleg blei laga av Cathal Gannon. Ó Riada var ikkje kjend med at irsk folkemusikk blei spelt i ensemble-stil på pubar i London, men for dei fleste i Irland var dette i alle høve fyrste gongen dei høyrde desse melodiane spelte av ei gruppe. Nokre av musikarane var medlemmar i både Ceoltóirí Chualann og The Chieftains samtidig. Gruppa spelte inn lydsporet til filmen *Playboy of the Western World* (eit teaterstykke av John Millington Synge) i 1962. Den siste offentlege framføringa deira var i 1969, og albumet deira frå dette blei kalla *Ó Riada Sa Gaiety*.

## Dei siste åra
I 1963 blei Ó Riada utnemnd som amanuensis i musikk ved . Han flytta til Baile Bhúirne i County Cork, eit irsktalande område, der han grunnla mannskoret Cór Chúil Aodha. Han vende seg mot koral kyrkjemusikk, og komponerte to messer. *Ceol an Aifrinn* (‘Musikk for messa’) var den fyrste messa som var skriven på irsk. Verket omfatta hymnen «Ag Críost an Síol», som er blitt populær i seg sjølv, og av og til trudd å vera ein gammal song frå mellomalderen. *Aifreann 2* (‘Messe 2’) hadde ein posthum premiere i 1979. Andre verk i «klassiske» tradisjonen inkluderer *Five Epigrams from the Greek Anthology* (1958) og *In memoriam Aloys G. Fleischmann* (1964) til ord av Hölderlin. Ó Riada tonesette òg poesien til Thomas Kinsella (*Three Poems*, 1954), som svarte på æra ved å lovprisa Ó Riada i vers.

Ó Riada leid av skrumplever. Han blei flogen til King's College Hospital i London for å få behandling, og døydde der. Han er gravlagd på kyrkjegarden til St Gobnait i Baile Bhuirne i County Cork. Willie Clancy spelte ved gravferda hans.

Den irske dikteren Séamus Heaney hadde diktet «In Memoriam Seán Ó Riada» i samlinga *Field Work* frå 1979. I 2008 blei det reist ein statue i full storleik ved Sépéil Naomh Gobnait i Cúil Aodha.

## Verk
**Opera**

* *Spailpín a Rúin*. Opera i 3 akter (1960). Uroppført i Dublin ved Damer Theatre (St Stephen's Green), 15. september 1960.

**Orkester**

* *Papillons* (Schumann) (1952)
* *Overture Olynthiac* (1955)
* *The Banks of Sulán*. A Pastoral Elegy (1956)
* *Nomos No. 1: Hercules Dux Ferrariae* for strykeorkester (1957)
* *Nomos No. 4* for piano og orkester(1958)
* *Aspects of Irish Traditional Music* (1959)
* *Seoladh na nGamhan*. Festival Overture (1959)
* *Triptyche pour orchestre symphonique* (1960)
* *Nomos No. 6* (1966)

**Røyst med orkester**

* *The Lords and the Bards* (Robert Farren) for forteljar, solistar, kor, orkester. (1959)
* *Nomus nr. 2* (Sophocles) for bariton, kor, orkester. (1963)

**Kormusikk** (utan orkester) 

* **Five Epigrams from the Greek Anthology'' (anon.) for fløyte, gitar og blandakor (1958)
* ''Ceathramhhaintí Éagsamhla'' for [[SATB]]-kor a capella (1962)
* ''Díoghlann Ceoil agus Dána'' for SATB-kor (1963)
* ''Requiem for a Soldier'' for soloistar, kor og orgel (1968)

**Songar** for røyst og piano

* ''Four Songs'' (1954). Contains: ''Autumn''; ''Winter''; ''Spring''; ''Summer''.
* ''Lustra'' (anon. kinesisk i oms.) (1954)
* ''Three Poems by Thomas Kinsella'' (1954). Contains: ''Classical''; ''Night Song 1''; ''Night Song 2''.
* ''Serenade'' (words?) (1955)
* ''Four Nursery Rhymes'' (trad.) (1956). Contains: ''Humpty Dumpty''; ''Tom, Tom''; ''Rockabye, Baby''; ''Seothín Seó''.
* ''In memoriam Aloys G. Fleischmann: Four Hölderlin Songs'' (Johann Christian [[Friedrich Hölderlin|Hölderlin]]) : ''Die Heimath''; ''Fragment''; ''Hälfte des Lebens''; ''An Zimmern'' (1956)
* ''Hill Field'' (John Montague) (1965)
* ''Sekundenzeiger'' ([[Jean Arp|Hans Arp]]) (1966)
* ''Lovers on Aran'' ([[Seamus Heaney|Seámus Heaney]]) (1968)
* ''Mná na hÉireann'' (Peadar Ó Doirnín) (1968)

**Piano**

* ''Eight Short Preludes'' (1953)
* ''Five Epigrams'' (1954)
* ''Piano Piece'' (1957)
* ''Aon lá sa Mhuileann'' for harpsichord (1968)
* ''Ceol'' (n.d.)

**Filmmusikk for orkester**

* ''Mise Éire'' (1959)
* ''Saoirse?'' (1960)
* ''Kennedy's Ireland'' (1960)
* ''The Death of a Lord Mayor'' (1960)
* ''Young Cassidy'' (1965)
* ''An Tine Bheo'' (1966)
* ''Ceol na Laoi'' (c.1966)

**Andre**

* ''Suite of Greek Folksongs'' for fløyte, obo, bratsj, cello, piano (1958)
* ''Ceol Máirseála i gcóir Socraide'' for militærband (1968)

**Religiøs musikk*'

* *Ceol an Aifrinn / Ó Riada Mass* (1968)
* *Aifreann nua* / *Aifreann 2* (1970)
* *Requiem Mass* (1970)

Teatermusikk til fleire skodespel ved Abbey Theatre, inkludert *Ein Crúiscín Lán* (1956), *The Playboy of the Western World* (1956), *Sougán Sneachta* (1959), *Mac Uí Rudaí* (1961), *Ulysses agus Penelope* (1965).

==Merknadar==


== Kjelder ==
<references />

**Denne artikkelen bygger på «Seán Ó Riada» frå ,  den 2. mars 2026.''