open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vardøya

:*Sjå òg [[Vardøya i Herøy]]*

**Vardøya** (truleg av *Varg* + *øya*) er ei 3,7 km² stor øy som ligg i Vardø kommune i Finnmark. Ho er skild frå fastlandet av Bussesundet. Øya er truleg opphavleg to tidlegare øyar som i mellomalderen har vorte ei øy ved eit smalt eid kalla Valen, der mellom anna rådhuset i dag ligg. 

Vestøya er lengst og strekkjer seg frå Skagen i nord til Steilneset i sør, der Vardøtunnelen har opninga si. På nordsida av Valen ligg Vestervågen med dampskipskaia og dei to moloane, Festningsmoloen i vest og Vestervågsmoloen i aust. Sør for Valen ligg Østervågen der Vardø sin førre festning, Slottet, låg. Berre tuftene er i dag att. 

På den langt mindre Austøya ligg det låge Vårberget som sidan 1950-talet har husa Forsvaret sitt anlegg, og derfor har vore forbode område for dei fleste innbyggjarane i byen, trass i den vakre utsikta.
EPA-traktor

**EPA-traktorar** er ei svensk nemning for personbilar som er ombygd for landbruksføremål. EPA-traktorar vart innførte i Sverige under 2. verdskrig for å bøta på mangelen på traktorar. Det var som oftast gamle personbilar, eller av og til lastebilar, som vart ombygde og registrerte som EPA-traktorar. Dei ombygde traktorane var enklare og billigare enn vanlege traktorar, så folk tok til å kalla dei *EPA-traktorar*, etter det svenske lågprisvarehuset *EPA*. 

## Krav til ombygginga

For å hindra at EPA-traktorane vart nytta som personbilar var det krav om at dei skulle ha ramme og ikkje sjølvberande karosseri. Dessutan var det krav om at bakakselen ikkje skulle ha fjøring. Det var ikkje noka direkte avgrensing av farten, men for å hindra for stor fart var det krav om at bakhjula maksimalt skulle rotera ein omdreiing når veivakslen i motoren roterte 10 omdreiingar. 

Etter krigen vart det slutt på å nytta EPA-traktorar innan landbruket, men på grunn av at dei kunne køyrast av 16-åringar med traktorførarkort var dei populære hjå ungdommar, som nytta dei som rånarbilar. Sist på 1960 og tidleg på 1970-talet var Volvo Duett populært som utgangspunkt for å bygga EPA-traktorar. Ein viktig grunn til dette var at han hadde ramme i staden for sjølvberande karosseri og at det var lett å få tak i reservedalar.

## Frå EPA-traktor til A-traktor
Frå 31. mars 1975 vart EPA-traktorane erstatta av A-traktorar, men desse vert framleis kalla EPA-traktorar på folkemunne. EPA-traktorar er saktegåande og hindrar flyten i trafikken og det er aukande motstand mot dei i Sverige. 

## Sjå òg
* Traktor
* Rånar

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:EPA-traktor|EPA-traktor]]» frå ,  den 13. april 2008.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Nesøya i Nordland

**Nesøy** er ei øy i kommunene Lurøy og Rødøy i Nordland. Polarsirkelen kryssar den sørlege delen av øya. Øya har eit areal på 14,5 km² og om lag 110 innbyggjarar (2015). Delen av øya som ligg i Rødøy kommune vert kalla **Nordnesøy**, og delen i Lurøy kommune vert kalla **Sørnesøy**. Øya har dagligvarehandel med drivstoff,  fiskemottak, hurtigbåt og ferjekommunikasjon. Landpostbud. 

Nesøyfjorden ligg på austsida av øya med Hestmannøy på andre sida. I vest ligg Trænfjorden med Træna lenger vest. 
Postadressa til alle på Nesøya er **8198 NORDNESØY**.
Sanna

:*For namnet Sanna, sjå [[Sanne]]*

**Sanna** er ei øy i Træna kommune på kysten av Helgeland i Nordland. Ho har eit areal på 3,0 km² og 6 innbyggjarar (2001). Sanna har 5 karakteristiske fjelltoppar. Det høgaste punktet er Trænstaven på 339 moh.
Under ein av dei andre fjelltoppane ligg ei stor grotte som heiter Kirkhelleren. Denne vert brukt kvar sommar under Trænafestivalen som konsertlokale.

Husøya ligg rett aust for Sanna.
Selvær

**Selvær** er eit lite fiskevær i Træna kommune i Nordland. Staden ligg like nord for polarsirkelen. Det har dagleg hurtigbåtsamband til Nesna og Sandnessjøen.

Postadressa til Selvær er **8742 SELVÆR**

## Bakgrunnsstoff
* Turside - informasjon og bilder fra Selvær, Træna
Renga

**Renga** er ei øy i Rødøy kommune i Nordland. Ho ligg aust for Gjerdøya og Rangsundøya og vest for Værangen. I nord ligg Rødøyfjorden. 

Det høgaste punktet på øya er Rengfjellet på 190 meter over havet.
Rødøya i Rødøy

**Rødøya** er ei øy i Rødøy kommune i Nordland. Øya ligg utanfor munningen av Tjongsfjorden, mellom Rødøyfjorden i vest og Oterværfjorden i nord. Rødøya har eit areal på 8,2 km², og det høgaste punktet på øya er Rødøyløva på 443 moh. Øya hadde 175 innbyggjarar i 2001.

Rødøya var tidlegare kommunesenter i Rødøy kommune. På øya ligg Rødøy kyrkje frå 1885. Malin Arntsen fekk i 2006 Nordland fylkeskommune sin næringslivspris for kvinner for arbeidet med Klokkergården Gjestgiveri. Klokkergården vart bygd i 1906 og vart restaurert i 1997.

Rødøy kommune sitt kommunevåpen er inspirert av Rødøyløva på Rødøya. Øya har òg eigen butikk. Postnummeret til Rødøya er **8193 RØDØY**.

Nordlandsekspressen mellom Sandnessjøen og Bodø har dagleg anløp av Rødøya.
## Bakgrunnsstoff
* Klokkergården Gjestgiveri 
* Båtmagasinet: Rødøy-glødende Malin 
* Rana Blad: Fekk pris for Klokkergården
* Bent Svinnungs sine padlesider:
** Klokkergården på Rødøya
** Valholmen ved Rødøya
** Høyvågen på Rødøya
** Storsanden på Rødøya
** Rødøyløva
** Prestøya rett vest for Rødøya
Hestmona

**Hestmona** er ei øy i Lurøy og Rødøy kommune i Nordland fylke. Ho er 13,6 km² stor, og det bur om lag 50 fastbuande på øya. Den nordlege halvdelen (**Storselsøy**) høyrer til Rødøy kommune, medan den sørlege halvdelen med garden Hestmona) høyrer til Lurøy kommune. Landskapet på øya er dominert av dei to fjella Hestmonkallen (571 moh.) og Ambota (318 moh.). Polarsirkelen kryssar den nordlege delen av øya.

Viktigaste næringsveg på Hestmona er landbruk. Den einaste skulen på øya er Hestmannøy skule, som for tida er under administrasjon av Selsøyvik skule.

## Namnet
Øya er òg kalla Hestmannøya, ei forvansking av det opphavlege namnet, påverka mellom anna av segner om Nordlandsfjella der Hestmannen er ein sentral figur. 

## Anna
DS «Hestmanden» er kalla opp etter fjellet Hestmannen. Postadressa hit er 8197 STORSELSØY.

## Referansar
Gjerdøya

**Gjerdøya** er ei øy i Rødøy kommune i Nordland. Ho ligg sør for Rødøya og nord for Rangsundøya. I aust ligg øya Renga. 

Det høgaste punktet på øya heiter berre Fjellet og er på 168 meter over havet. Postnummeret til Gjerdøya er 8195 GJERØY.
Nordlandsekspressen mellom Sandnessjøen og Bodø har dagleg anløp av Gjerdøya.
Rangsundøya

**Rangsundøya** er ei øy i Rødøy kommune i Nordland. Ho ligg sør for Gjerdøya. Øya har brusamband over til Selsøya som ligg på vestsida. 

Det høgaste punktet på øya er Rangsundtinden på 267 meter over havet.
Sundøya

**Sundøya** er ei øy i Rødøy kommune i Nordland. Ho ligg vest for Rangsundøya og Gjerdsøya. I sørvest ligg Hestmannøya og lenger vest ligg Selsøyvær.

Det høgaste punktet på øya er Rypdalan på 89 meter over havet.

## Sjå òg
* Sundøya i Leirfjord, ein del av Alsta som høyrer til Leirfjord kommune.
Åmøya

:*For artikkel om øya med same namn i Rogaland, sjå [[Åmøy]]*
**Åmøya** er ei øy i Meløy kommune i Nordland. Øya ligg vest for Engavågen, mellom Meløyfjorden og Skardsfjorden. Åmøya har eit areal på 23,4 km² og er den største øya i kommunen. Det høgaste punktet på øya er Risnestinden på 648 moh. Øya hadde 129 innbyggjarar i 2001.

Åmøya har vegsamband til fastlandet via Grønøya. Det finst mange helleristningar på Åmøya. Åmøyhamn og Åmnes er dei mest folkesette stadene på øya. 

I nordvest ligg Bolgfjorden med Bolga på andre sida.
Grønnøya

**Grønnøya**, **Grønnøy**, **Grønøya** eller **Grønøy** er ei øy i Meløy kommune i Nordland. Øya ligg nord for Åmøya og vest for Engavågen. Grønnøya har eit areal på 2,6 km², og det høgaste punktet er Storvarden på 104 moh.

Grønnøya har brusamband til fastlandet via Brattsundbrua og til Åmnøya via ei landfylling. Grønøya er også ein av stoppestadene til Nordlandsekspressen mellom Bodø og Sandnessjøen.
Tidlegare hadde Grønnøya eigen butikk, og var meir eitt eige lokalsamfunn enn i dag. Då Brattsundbrua kom, vart det lettare for folk å reisa inn til Engavågen for å handla, og butikken vart til slutt nedlagd.

På Grønnøya stod den såkalla *Grønøyfurua*, som vart måla av Thorolf Holmboe, og som ein trur er motivet på Nitedals fyrstikkesker. Det herskar derimot usemje om dette.

## Kjelder
Teksmona

**Teksmona** er ei øy i Meløy kommune i Nordland. Øya ligg nordvest for Ørnes. Teksmona har eit areal på 5,2 km², og høgaste punkt på øya er Nattmålstuva på 227 moh.

Ein del av Teksmona er verna som Teksmona naturreservat. Øya er ei av berre få øyar på kysten av Nordland med furuskog.
Støttvær

**Støttvær** er ei øygruppe i Meløy kommune i Nordland. Øygruppa ligg vest for Kunna og Reipå. Dei største øyane i øygruppa er Innerstøtt, Helløya og Svenningen. På Innerstøtt og Svenningen ligg fiskeværet Støtt. Helløya er del av Støttværet naturreservat, som òg dekker fleire mindre øyar og holmar i øygruppa.

Støttafjorden ligg på sørsida av øygruppa, medan Stabbfjorden ligg i nordvest.

## Bakgrunnsstoff
* Bent Svinnung si padleside om Helløya i Støttvær
* Bent Svinnung si padleside om Støtt
Innerstøtt

**Innerstøtt** er den største øya i øygruppa Støttvær i Meløy kommune, Nordland. Ho har eit areal på 2,7 km².
Støtt

**Støtt** er ein liten tettstad og eit fiskevær i Meløy kommune i Nordland. Det ligg på øyane Innerstøtt og Svenningen i øygruppa Støttvær, vest for Kunna og nordvest for Reipå. Støtt hadde 47 fastbuande i 2005.

Støtt har butikk og er med i ferjesambandet Ørnes-Vassdalsvik-Meløysund-Bolga-Støtt. Støtt er anløpsstad for snøggbåtruta Nordlandsekspressen mellom Sandnessjøen og Bodø. Støtt var tidlegare ein viktig handelsstad.

På Svenningsheia på Svenningen finst fleire bunkers og restar av kanonstillingar etter den andre verdskrigen.

Vest for Støtt ligg Støttværet naturreservat, som dekker feire småøya og holmar i øygruppa.

Postnummeret til Støtt er **8159 STØTT**.

## Bakgrunnsstoff
* Bent Svinnung si padleside om Støtt
* Karl Sørensen si side om Støtt
Digamma

**Digamma** (*Ϝ*, *ϝ*) er ein forelda bokstav i det greske alfabetet. Bokstaven tilsvarar *F* i det latinske alfabetet.
Bokstaven stigma

**Stigma** (*Ϛ*, *ϛ*) er ein forelda bokstav i det greske alfabetet. Han blei danna som ein ligatur av dei to bokstavane sigma (Σ) og tau (Τ), og blei brukt til å skriva gresk frå mellomalderen til 1800-talet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Stigma (letter)|Stigma (letter)]]» frå ,  den 27. februar 2015.*
Mesøya

**Mesøya** er ei øy i Meløy kommune i Nordland. Øya ligg sørvest for Ørnes. Mesøya har eit areal på 8 km², og høgaste punkt på øya er Mesøytoppen på 364 moh.

Mesøyfjorden ligg på nordsida av øya, medan innløpet til Glomfjorden ligg på sørsida.
Eta

**Eta** (*Η*, *η*) er den sjuande bokstaven i det greske alfabetet. I klassisk gresk svarte bokstaven til *H* i det latinske alfabetet, men seinare har han utvikla seg til ein lang, open *e*-lyd, som seinare har blitt til ein *i* i nygresk.
Iota

**Iota** (*Ι*, *ι*) er den niande bokstaven i det greske alfabetet. Bokstaven svarar til *I* i det latinske alfabetet.
Kappa

**Kappa** (*Κ*, *κ*) er den tiande bokstaven i det greske alfabetet. Bokstaven svarar til *K* i det latinske alfabetet.
Ksi

**Ksi** (*Ξ*, *ξ*) er den fjortande bokstaven i det greske alfabetet. Bokstaven svarar til *X* i det latinske alfabetet.
Omikron

**Omikron** (*Ο*, *ο*) er den femtande bokstaven i det greske alfabetet. Bokstaven svarar til *O* i det latinske alfabetet.
Bolga

**Bolga** er ei øy på kysten av Helgeland, ytst i Meløy kommune i Nordland fylke. Øya har eit areal på 2,4 km².

Det høgaste punktet på øya er det 339 meter høye Bolgfjellet, som strekkjer seg over øya frå nordaust til sørvest. Bolgfjellet si karakteristiske form har vore seglingsmerke for sjøfolk som har ferdast langs skipsleia til alle tider.

Bortsett fjellet er øya prega av ei større flate i søraust. Denne flata er dyrka mark, og det er òg her busetnaden på øya ligg. Bolga si nordside (*Nordsia*) består av ulendt og kupert terreng og er ikkje utbygd. 

Bolga si form og geografiske plassering med nært tilgang til fiskefelt, har gjort at det har budd folk på Bolga i lange tider. Det har mellom anna vorte gjort funn frå vikinggraver på øya. 

Bolga hadde 141 innbyggjarar 1. januar 2005. Bolgværingane livnærer seg først og fremst av havbruk. Dette vil sei sjarkfiske og lakseoppdrett. Øya har òg skule, butikk og post og mekanisk verkstad.

Bolga har daglege båtanløp med ferjesambandet Ørnes-Vassdalsvik-Meløysund-Bolga-Støtt og snøggbåtruta Nordlandsekspressen mellom Bodø og Sandnessjøen. Til kommunesenteret Ørnes går det også lokalhurtigbåt, driven av Rs Maritime.

Sør og nord for Bolga finn ein ein større skjergard som tidlegare var busett. Skjergarden er oppdelt og har ulike namn som *Bolgværet, Snyen* og *Flatvær*.

Postnummeret til Bolga er **8158 BOLGA.**

## Bakgrunnsstoff
* turliv.no - informasjon og bilete frå båthamna på Bolga
Bokstaven san

**San** (*Ϻ*, *ϻ*) er ein forelda bokstav i det greske alfabetet. Bokstaven svarar til *S* i det latinske alfabetet.
Sigma

**Sigma** (*Σ*, *σ*, *ς*) er den attande bokstaven i det greske alfabetet. Bokstaven svarar til *S* i det latinske alfabetet.

Σ vert i matematikken nytta som symbol for ein sum.
Ypsilon

**Ypsilon** (*Υ*, *υ*) er den tjuande bokstaven i det greske alfabetet. Bokstaven svarar til *Y* i det latinske alfabetet.
Khi

**Khi** (*Χ*, *χ*) er den tjueandre bokstaven i det greske alfabetet. I norsk vert bokstaven transkribert til *kh*. 

## Kjelder
Psi

**Psi** (*Ψ*, *ψ*) er den tjuetredje bokstaven i det greske alfabetet. I norsk vert bokstaven transkribert til *ps*. 

## Kjelder
Sampi

**Sampi** (*Ͳ*, *ͳ*) er ein forelda bokstav i det greske alfabetet. Bokstaven svarar til *S* i det latinske alfabetet.
Fleina

**Fleina** er ei øy i Gildeskål kommune i Nordland. Ho har eit areal på 8 km². Øya ligg mellom Fugløya og Sørarnøya. I nordvest ligg Fleinværfjorden med Fleinvær på andre sida. 

Det høgaste punktet på øya er Troll på 225 meter over havet.
Sørarnøya

**Sørarnøya** er ei øy i Gildeskål kommune i Nordland. Sørarnøya er knytt til Nordarnøya med bru, men ingen av øyane har fastlandssamband. Den enklaste måten å komme seg til Sørarnøy på er med hurtigbåt eller ferje. Arnøysundet går mellom dei to øyane. 

Det er bur om lag 250 innbyggjarar på øyane. Det er to daglegvarebutikkar på Sørarnøy. Det er bussamband mellom Sør- og Nord-Arnøy om lag to gonger kvar dag, og enkelte veker er det skulekøyring mellom øyane. Sør-Arnøy, på austsida av Sørarnøya, er den einaste busetnaden på øya.

Storåsen er den høgaste åsen på Sørarnøy med 52 moh. Postnummeret til Sørarnøy er 8135 SØRARNØY.
Nordarnøya

**Nordarnøya** er ei øy i Gildeskål kommune i Nordland. Ho ligg nord for Sørarnøya som ho har brusamband med. Ingen av øyane har fastlandssamband. 

Nord for øya ligg Saltfjorden. Postnummeret er 8136 NORDARNØY.
Straumøya i Bodø

**Straumøya** er ei øy i Saltfjorden ved Saltstraumen i Bodø kommune i Nordland. Ho har eit areal på 29,7 km² og 292 innbyggjarar (2001). Saltstraumen ligg på austsida av øya og på andre sida ligg Knapplundøya. I nord ligg Saltfjorden.

Stader der er mellom anna Seinesodden naturreservat og Seines, som er kjent for surfing.

## Kjelder
Fugløya i Gildeskål

**Fugløya** er ei øy i Gildeskål kommune i Nordland. Ho har eit areal på 13 km². Øya er prega av det 766 meter høge Hagtinden. Jordsmonnet er fruktbart og det har derfor budd folk på øya i lang tid. Etter den andre verdskrigen budde det om lag 200 personar på Fugløya. Så seint som i 1960 hadde øya 124 innbyggjarar. I dag vert husa i all hovudsak nytta til feriehus. Ein del av øya er verna som naturreservat. Den nordlege delen av øya har god fjellkvalitet, noko som gjer staden til eit populært reisemål for fjellklatring.

Sørfugløy kan få anløp med snøggbåtruta Nordlandsekspressen mellom Bodø og Sandnessjøen ved behov.
Knaplundsøya

**Knaplundsøya** eller **Godøya** er ei øy i Bodø kommune i Nordland. Øya har eit areal på 6,6 km²

Ho ligg på austsida av Saltstraumen med Straumøya på andre sida. I sør ligg Svefjorden, i nordvest Saltfjorden og i nordaust Skjerstadfjorden. I nord ligg Godøystraumen. 

Det høgaste punktet på øya er Store Brannen på 178 meter over havet.
Øksninga

**Øksninga** er ei øy i Bindal kommune i Nordland. Ho ligg der Bindalsfjorden endar og Tosen held fram vidare nordaustover. 

Ho har eit areal på om lag 8,7 km² og det høgaste punktet er Øyhotten på 255 meter over havet.
Helligvær

**Helligvær** er ei øygruppe og eit fiskevær som ligg vest for Landegode og nordvest for Bodø i Nordland.

Helligvær består av mange øyar, holmar og skjer, det er sagt å vere i overkant av 365. Fem av øyane er busett: Sørvær, Brønnøy, Storsørøy, Vetterøy og Vokkøya, der Sørvær er den mest utbygd med mellom anna hurtigbåtkai, gjestekai og butikk. Øyane har til saman rundt 100 innbyggjarar, der om lag 90 av desse bor på Sørvær.

Helligvær har dagleg hurtigbåtsamband til Bodø. Postadressa til øygruppa er **8095 HELLIGVÆR**.

Hovudnæringa på øyane er fiske.

## Bakgrunnsstoff
* Helligvær skole - med meir utfyllende informasjon 
* turliv.no - informasjon og bilete frå Sørvær, Feshholmen, Inner Kvannøya og Prestøya
Prestmåsøya

**Prestmåsøya** er ei øy i Sørfold kommune i Nordland. Øya ligg inst i Folda, ved innløpet til Sagfjorden. Det høgaste punktet på Prestmåsøya er 255 moh. Øya er ikkje busett. 

Sør for Prestmåsøya går fjorden Sørfolda innover i landet. 

## Bakgrunnsstoff
* Bent Svinnung si padleside om Tennvika på Prestmåsøya
Rekneskapsanalyse

**Rekneskapsanalyse** er eit delområde innanfor fagfeltet finansrekneskap (også kalla ekstern rekneskap i motsetnad til intern rekneskap). Finansrekneskap vert delt i områda utarbeiding av finansrekneskap (gjerne berre kalla finansrekneskap) og rekneskapsanalyse, dvs bruk av den utarbeida finansrekneskapen til økonomisk kontroll eller økonomiske avgjerder.

Rekneskapsanalyse har som mål å avdekkje underliggjande økonomiske forhold i den verksemda som vert analysert. Rekneskapsanalyse vert gjerne kopla med strategisk analyse til strategisk rekneskapsanalyse. Strategisk analyse er den kvalitative analysen medan rekneskapsanalyse er den kvantitative analysen (talanalyse). Målet er det same - å forstå underliggjande økonomiske forhold.

Utgangspunktet for rekneskapsanalyse er den rapporterte finansrekneskapen - og vert vanlegvis gjennomført i tre steg: 1) Omgruppering for rekneskapsanalyse. 2) Analyse og justering av målefeil i rapporterte tal. 3) Forholdstalsanalyse. Resultatet av analysen er *innsikt* i underliggjande økonomiske forhold som kan nyttast vidare til kreditt- og/eller verdivurdering av den analyserte verksemda.

**Omgruppering** for analyse inneber at rekneskapstala vert omgrupperte frå rapporterte tal til omgrupperte tal som på ein betre måte får fram det analytikaren ynskjer. Eit døme er at rapporterte tala fokuserer på nettoresultatet ("earnings") i samsvar med god rekneskapsskikk i Noreg eller internasjonalt. Men for analyse, særleg investororientert analyse, er det relevant å fjerne unormale postar for slik berre å fokusere på det normaliserte resultatet. I den omgrupperte resultatoppstillinga vert det difor skilt mellom unormalt og normalt resultat, frå drift og frå finansiering.

Analyse av *målefeil* tek sikte på å finne ut kor godt rapporterte rekneskapstal syner underliggjande økonomiske forhold. Avvik mellom rapporterte og "faktiske" tal er målefeil. Desse målefeila kan kome på grunn av historisk kostprinsippet (målefeil av type 1), dårleg periodisering innanfor historisk kost (type 2) eller på grunn av kreativ rekneskapsføring (type 3). Analysen av målefeil har som mål å finne ut kor rapporterte tal avvik frå verkelege tal. Dersom slike avvik vert funne av analytikaren, er det naturleg å **justere** for desse målefeila. Det omgrupperte og justerte resultatet vil i investororientert analyse vere eit normalisert resultat som på ein god måte reflekterer underliggjande økonomiske forhold.

**Forholdstalsanalyse** tek utgangspunkt i omgrupperte og justerte tal. Det er vanleg å skilje mellom to typar forholdstalsanalyse - analyse av risiko og analyse av lønsemd. Analyse av **risiko** tek sikte på å avdekkje kortsiktig likviditetsrisiko eller langsiktig soliditetsrisiko - og vert gjerne oppsummert gjennom syntetisk rating. Analyse av **lønsemd** samanliknar rentabiliteten til verksemda med det estimerte kravet til avvkasting. Rentabiliteten vert også splitta opp i underliggjande kjelder til lønsemd. Fokuset er gjerne på drift og finansiering. Analyse av rentabilitet er nært knytt til analyse av vekst.
Sjo

**Sjo** (*Ϸ*, *ϸ*) er ein forelda bokstav i det greske alfabetet. Bokstaven svarar til *S* i det latinske alfabetet. Han ser ut som bokstaven thorn (*Þ*), men representerer lyden /sj/ som i «sjåfør».
Hjartøya i Steigen

**Hjartøya** er ei øy i Steigen kommune i Nordland. Øya ligg ved innløpet til fjorden Nordfolda. Det høgaste punktet på Hjartøya er Grønlikollen på 239 moh. Øya er i dag fråflytta. Den nordvestre halvdelen av øya er eigd av Staten.

Mulfjorden ligg på austsida av Hjartøya. 

## Bakgrunnsstoff
* Naturbase: Hjartøya
Lundøya

**Lundøya** er ei øy i Steigen kommune i Nordland. Øya ligg mellom Engeløya i Steigen og Skutvik på fastlandet i Hamarøy, i utløpet av Sagfjorden. Øya har eit areal på 26,7 km². Det høgaste punktet på Lundøya er Lundtinden på 803 moh. Lundøya er i dag fråflytta. Øya vart erklært som fråflyttingsområde i 1971.

## Bakgrunnsstoff
* Bent Svinnung si padleside om Fjetterstad på Lundøya
* Bent Svinnung si padleside om Båtholmen ved Lundøya

## Kjelder
Landegode

**Landegode** eller **Landego** er ei øy i Vestfjorden, like nord for Bodø. Øya høyrer til Bodø kommune og har eit areal på 30,3 km². Det høgaste punktet på øya er Rypdalstind på 802 moh. Landegode har 37 innbyggjarar per 2025, ned frå 68 i 1999.  

Landego skule var den minste barneskulen i Bodø kommune fram til han vart lagt ned i 2022. Før 1963 låg skulen på Kvig og var internatskule, etter det flytta han til Fenes. Det finst daglegvarebutikk og tidlegare var det eit fiskemottak på øya.

Sør på øya går det veg mellom Fenes og Kvig. Vegen var ferdig i 1994. Landegode har hurtigbåtsamband til Bodø.

På holmen Eggløysa like nord for Landegode ligg Landegode fyr. Fyret vart automatisert og avfolka i 1993. På den vesle Bjørnøya like aust for Landegode ligg Bjørnøy fyr. Dette fyret vart nedlagt i 1972.

## Skipsforlis

Nordgåande hurtigrute DS «Haakon Jarl» sokk natt til 17. juli 1924 ved Utgrunnsflesa, 6 sjømil nord for Landegode, etter at det hadde kollidert i tåke med sørgåande hurtigrute DS «Kong Harald». 17 menneske omkom i forliset.

Nordgåande hurtigrute DS «Prinsesse Ragnhild» eksploderte og sokk ved Landegode 23. oktober 1940. Om lag 300 menneske omkom, medan 145 menneske vart redda. Årsaka til eksplosjonen er usikker, men ein meiner skipet kan ha gått på ei undervassmine eller at ammunisjon i lasterommet kan ha eksplodert.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Artikkel i Avisa Nordland om Landego skole
* Landego skule si nettside 
* Artikkel i Handelsbladet om Landegode Handel 
* Norsk Fyrhistorisk forenings side om Landegode fyr
* turliv.no - informasjon og bilder fra Landego fyr, Korten, Fenes, Arkulvika og Sandeidet
Bliksvær

**Bliksvær** er ei øygruppe og eit fiskevær rett vest for Bodø ytst i Saltfjorden. Delar av hovedøya og alle holmane rundt er naturreservat.

## Referansar
Tannøya

**Tannøya** er ei øy i Hamarøy kommune i Nordland. Øya ligg inst i Vestfjorden, nordvest for Ulvsvåg ved innløpet til Presteidfjorden. Det høgaste punktet på øya er Tannøytuva på 231 moh.

## Bakgrunnsstoff
* Frå gards- og slektshistoria på Tannøya
Bokstaven tau

:*For andre tydingar av «tau», sjå [[Tau (fleirtyding)]].*
 
**Tau** (*Τ*, *τ*) er den nittande bokstaven i det greske alfabetet. Bokstaven svarar til *[[T]]* i det latinske alfabetet.
Hulløya

**Hulløya** (lulesamisk *Ulli*) er ei øy i Tysfjorden, sørvest for Kjøpsvik. Øya ligg i Hamarøy kommune i Nordland fylke. Øya har eit areal på 22,1&nbsp;km². Det høgaste punktet på Hulløya er Veten på 675 moh. Hulløya hadde fire innbyggjarar i 2001.

Like sørvest for Hulløya ligg Lille Hulløya og frå her går Hellemofjorden sørover i landet. På søraustsida av Hulløya går dei to fjordane Grunnfjorden og Mannfjorden søraustover, medan Indre Tysfjorden går austover på nordaustsida av Hulløya.
Barøya

**Barøya** (nordsamisk ) er ei øy som ligg i tidlegare Ballangen kommune, no Narvik i Nordland. Øya ligg inst i Vestfjorden ved innløpet til Ofotfjorden og Efjorden. Øya har eit areal på 13 km², og det høgaste punktet er Sørfjellet på 299 moh. 

På nordvestsida av Barøya ligg Barøy fyr. Nord for Barøya ligg Tjeldøya, Hinnøya og det sørlege innløpet til Tjeldsundet mellom desse. 

## Bakgrunnsstoff
* Avrettinga på Refsholmen ved Barøya
Skogøya i Evenes

**Skogøya** er ei øy i Evenes kommune i Nordland. Øya ligg i fjordarmen Bogen, nordaust for Liland. Mellom øya og fastlandet går det smale Øysundet. Øya har eit areal på om lag 4 km². Det høgaste punktet på Skogøya er 134 moh.

## Bakgrunnsstoff
* Notat om Skogøya
Kvamshallingen

**Kvamshallingen** er ein gangar i 2/4-takt, som er nytta i Hordaland og Telemark. Namnet skriv seg frå spelemannen *Jon Kvammen* eller Jon Kjos. Slåtten er og kjend som *Gamle-Eirik*.

Namnet *Kvamshallingen* er mest nytta aust i Telemark, mellom anna av Knut Dale. *Gamle-Eirik* er nytta lenger vest. På Voss spela Ola Mosafinn ei form etter Isak Rokne. Slåtten er då å rekne attende til 1700-talet både i Hordaland og Telemark, sidan både Jon Kjos og Nils Rekve tykkjest ha kjend han. I Hardanger var namnet Holsteinslåtten nytta.

### Variantar

Slåttekrinsen har nr 148 i hardingfeleverket, og tel fem trykte variantar.

*	a:* Kvamshallingen*, etter Knut Dale, Tinn http://129.240.79.146/4DACTION/visnote/0498. Nedskrift Arne Bjørndal 1911 (Bjørndal gamle slåttar band tre, nr 9). Dale fekk slåtten av Myllarguten på Åmyrmarken, Rauland, i 1860. Myllaren hadde slåtten beinveges frå Jon Kjos.

*	b: *Kvamshallingen*, etter Kjetil Flatin, Seljord http://129.240.79.146/4DACTION/visnote/0499. Nedskrift Truls Ørpen 1926 (Ø 163). Flatin hadde slåtten etter Knut Fyrileiv, Åmotsdal, Seljord. I Åmotsdal spela dei og slåtten etter Jon Kjos, som var frå same trakta.

*	c: *Halling*, etter Ola Mosafinn, Voss http://129.240.79.146/4DACTION/visnote/0500. Nedskrift Arne Bjørndal 1908 (Bjørndal nye slåttar nr 10). Mosafinn hadde slåtten etter Isak Rokne. Slåtten er rekna som hardingslått frå Granvin, og kan skrive seg frå spelemannen Eirik Medås. Slåtten har fleire namn, mellom dei *Holsteinslåtten*. Bjarne Ljones peikar på at slåtten kan vera knytt til ein gamal marsj som har vore spela i Holstein, der mange nordmenn var i militær teneste på 1700-talet (*Om Arne Bjørndals noteoppskrifter*, Bergen 1985).

*	d: *Vosserull*, etter Olav R. Berge http://129.240.79.146/4DACTION/visnote/0501. Nedskrift Eivind Groven 1956 etter minne (G 1048). Denne forma slekter mykje på Mosafinn-forma, og Myllarguten kan ha lært ho i Hardanger. 

*	e: *Gamle-Eirik*, etter Øystein Hovdestad, Vinje http://129.240.79.146/4DACTION/visnote/0502. Nedskrift Eivind Groven 1919 (G 742). Gamle-Eirik er eit anna namn på Fanden.

*	f: *Gamle-Eirik*, etter Eivind Groven http://129.240.79.146/4DACTION/visnote/0503. Skriven ned etter opptak i NRK gjort 1948. Groven skriv sjølv at slåtten er etter Olav R. Berge og Øystein Hovdestad. Dette er Grovens eiga form, og han har skøytt i hop form d og e, og lagt til noko sjølv.
Borgarmeister

**Borgarmeister** er den øvste administrative og politiske leiaren for ein by eller kommune. Ein kan velgast til ei slik stilling direkte av innbyggarane, eller gjennom eit bystyre eller kommunestyre.

## Noreg
I Noreg er borgarmeister hovudsakleg ei historisk nemning, ettersom stillinga blei erstatta av rådmann i samband med dei nye kommunelovane av 1938. Det finst likevel døme på at ein bruker borgarmeister i norsk samanheng endå, til dømes har ordføraren i Bergen Herman Friele kalla seg borgarmeister.

## Sjå og
*Ordførar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Borgarmeister|Borgarmeister]]» frå ,  den 14. april 2008.*
Helseregisterlova

**Helseregisterlova** *(Lov 18. mai 2001 nr. 24 om helseregistre og behandling av helseopplysninger)* regulerer handsaming av helseopplysingar, og dermed også etablering av helseregister. Målsetjinga til lova er at helseopplysingar vert handsama i samsvar med grunnleggjande personvernsomsyn. Lova støttar seg elles til andre lover og forskrifter:
* Personopplysingslova *(Lov 14. april 2000 nr. 31 om behandling av personopplysninger)*
* Person­opplysingsforskrifta, jf. helseregisterlova § 36.

## Ulike typar register
* **Personidentifiserbare helseregister** inneheld direkte personidentifiser­bare opplysningar som namn, fødselsnummer, andre kjenneteikn som t.d. biometriske eller genetiske kjenneteikn. Eit slikt register (Pasientregisteret) vart oppretta i Noreg etter endring i Helseregisterlova 16. februar 2007.
* **Samtykkebaserte helseregister**. Den registrerte har gjeve samtykke til handsaminga av helseopplysignar. Eit samtykke er ei frivillig, uttrykkeleg og informert fråsegn frå den som er registrert om at han eller ho godtek handsaming av helseopplysingar om seg sjølv.
* **Pseudonyme helseregister** er register der direkte personidentifiserbare kjenne­teikn (som regel fødselsnummer) er kryptert eller endra på anna vis, men der opplysingane likevel er individualiserte slik at det let seg gjera å følgja ein person utan at identiteten vert gjort kjend. 

## Sjå òg
* Reseptregisteret

## Referansar
 
* Helseregisterlova på Lovdata
* Personopplysingslova på Lovdata
Alfa og omega

**Alfa og omega** er eit uttrykk som tyder *først og sist, det viktigaste* eller *alt*. Det tek utgangspunkt i at alfa og omega er den første og siste bokstaven i det klassiske (joniske) greske alfabetet.

Uttrykket har opphav i opningskapittelet i Johannes' openberring i Bibelen, der Johannes helsar kyrkjelydane med orda «Eg er Alfa og Omega, seier Gud Herren, han som er og som var og som kjem, Den Allmektige.»

Bokstavane er ofte brukte i tilknyting til jesugrammet «IHS», som eit symbol som fortel at Jesus Kristus er den første og den siste, at han omslutar heile historia og styrer heile verda. I oldkyrkja vart symbolet eit uttrykk for ei kristen vedkjenning. Frå omkring år 250 vart bokstavane brukte på myntar, ringar, graver, bokpermar og påskelys, sidan òg på kyrkjeklokker.

Liknande uttrykk er norsk «frå A til Å» og engelsk «A-Z».

## Referansar
Skorin

Hallingen **Skorin** er ein lausslått frå Hallingdal i 2/4-takt. Slåtten er ein av dei få totaktsslåttane som er stadeigne i øvre Hallingdal, og er rekna som svært gamal. Namnet skriv seg frå spelemannen Knut Skøro frå Hol, som var kjelde til slåtten. Slåtten er rekna til vandreslåttane av di det er skrive ned to melodisk skyldte slåttar frå Vestlandet, ein frå Nordhordland og ein frå Nordfjord. Den største skilnaden på desse formene og hovudformene er felestillet. Skorin er for det meste spela på *Halv Kvint* eller *[[ljosblått]]* (G-D-A-D), medan vestlandsformene er på vanleg oppstilt bass. Dette kan tyde på at spelemennene vestpå har fanga opp tona, men ikkje felestillet. Denne slåtten er ein av dei få vandreslåttane som ikkje er spela på oppstilt bass.

I Telemark har slåtten ofte namnet *Asle-Knut*, etter spelemannen Knut Asleson Strand frå Ål. Dette skuldast truleg ei mistyding som oppstod då Olav Groven lærde slåtten av Sevat Sataøen. Dette er ein av dei få vandreslåttane som har kjerneområdet i Hallingdal.

### Variantgruppa

I Hardingfeleverket har variantgruppa nr 149, og tel sju variantar. Om ikkje noko anna er skrive, er felestillet Ljosblått (G-D-A-D).

•	a: *Sjutten*, etter Gudmund Eide, Bruvik, Nordhordland http://129.240.79.146/4DACTION/visnote/0504. Nedskrift Arne Bjørndal 1916 (Bjørndal Nye slåttar nr 50). Eide lærte slåtten i 1859 av Hans Vikahagen frå Bruvik. Sjutten er eit namn på Fanden, svarar til banneordet Søtten. Oppstilt bass.

•	b: *Asle-Knut*, etter Steingrim Haukjem, Veggli, Numedal http://129.240.79.146/4DACTION/visnote/0505. Nedskrift Truls Ørpen kring 1927 (Ø 148). Haukjem har fanga opp slåtten i møte med Olav Groven.

•	c: *Skorin*, etter Ola A. Strand, Ål http://129.240.79.146/4DACTION/visnote/0506. Nedskrift Arne Bjørndal 1938 (B 1285). Ola Strand fekk slåtten frå Knut Skøro kring 1890. 

•	d: *Skorin*, etter Odd Bakkerud, Rukkedalen http://129.240.79.146/4DACTION/visnote/0507. Nedskrift Truls Ørpen 1953 (Ø 352). Bakkerud fekk slåtten av Kristian Øvrevollseie, som hadde han etter Herleik Kvanneberg. Kvannebergen hadde slåtten frå Knut Skøro. 

•	e: *Asle-Knut*, etter Olav Groven http://129.240.79.146/4DACTION/visnote/0508. Nedskrift Eivind Groven 1924 (G 409). 

•	f: *Skorin*, etter Sevat Sataøen. Nedskrift Arne Bjørndal 1947 (B 2164) http://129.240.79.146/4DACTION/visnote/0509. Sataøen hadde truleg slåtten frå Ola A. Strand. 

•	g: *Halling*, etter Bendik Brynestad, Nordfjord http://129.240.79.146/4DACTION/visnote/0510. Nedskrift 1953 etter opptak i NRK (G 984). Oppstilt bass.

Supplementsform:

* nr 185: Storeslåtten, etter Leif Rygg, Voss. Nedskrift Sven Nyhus 1978. Rygg lærte slåtten av Lars Skjervheim. Slåtten er på oppstilt bass, og er rekna som ei variant av Sjutten (149a).
Herdlevær

**Herdlevær** er ein busetnad på øya Herdleværet i Øygarden vest for Oøy og Skogsøy. Herdlevær høyrde til i mellomalderen kongsgarden på Herdla. 

Herdlevær har i tidlegare tider vore eit utvær og ein sesongbustad for fiskarar og ein finn spor attende til tidleg vikingtid. 
Før dette har det òg sannsynlegvis vore busetnad på desse øyene.

**Folketalsutvikling:**

## Kjelder
Sekk

**Sekk** (norrønt *sekkr*) er ein stor, mjuk og poseforma behaldar som kan brukast som emballasje for tørre varer korn, potet, sukker, bomull, ved, koks og sement. Historisk laga ein sekkar av skinn eller naturstoff som lerret eller strie. I moderne tid bruker ein også kraftpapir og plast.
Plastsekkar vert ofte nytta til søppel. 

## Sekk som måleining
Ofte blei sekkar laga for å romma ei viss mengd av ei bestemt vare, og kunne derfor gå over til å bli ei volum- eller masseeining for denne vara. Som masseeining kunne det for eksempel vera 100 eller 200 pund (cirka 50 eller 100 kilogram), men variasjonene var store, både fra vareslag til vareslag og frå land til land.

I Skandinavia blei «sekk» nytta som eining for å telja småskinn, som til dømes ekorn- og røyskattskinn. Ein sekk tilsvara 5 timber eller 2 tirøtt hundre (altså 200) skinn.

Ein tønnesekk er ein sekk med same rommål som ei tønne.

## Sekk til bagasje
Skipssekk ellersjømannssekk er ein sekk tradisjonelt brukt av sjøfolk til å bera kleda sine i.

Den moderne ryggsekken har utvikla seg frå ein sekk med reimer til å bera på ryggen.

## Sjå òg
*Sack

## Kjelder
Ola Steinholt

**Ola Markus Steinholt** () var ein norsk teolog, biskop 1990-2001 i Nord-Hålogaland. Han var son til Ole K. Steinholt.

### Liv og gjerning
Ola Steinholt utdanna seg ved det teologiske fakultetet ved Universitetet i Oslo, cand.theol. i 1959. I 1961 vart han ordinert som prest i Trondenes kyrkje. Deretter hadde han feltprestteneste i Nord-Noreg og i Gaza i perioden 1961–1970, og sidan garnisonsprest for Nord-Noreg.

Han vart sokneprest i Vefsn i 1971, og frå 1984 til 1990 var han domprost i Tromsø, før han i perioden 1990–2001 var biskop i Nord-Hålogaland bispedømme. Då han gjekk av som biskop vart han samtidig pensjonist.

I Den norske kyrkja vart Steinholt på mange måtar sett på som kontroversiell. Mellom anna var han ein av dei fyrste som tok til orde for at for at kyrkja skulle godta homofilt samliv, også blant dei tilsette. Steinholt vart difor sett på som ein uredd og folkeleg biskop.

Steinholt har også skrive essaysamlinga *Sett nordfra* (Alta: Nordnorsk forlag, 1982. ISBN 82-92183-05-1). Han vart tildelt St. Olavs Orden i 2003.

## Fotnotar
Ramanavami

**Ramanavami** er ei hinduhøgtid feira på fødselsdagen til guden Rama, ein avatar av Visjnu. Høgtida finn stad i mars/april etter vestleg kalender. Dagen markerer også slutten på den ni dagar lange vårhøgtida (*vasanthothsavam*), som tek til med ugadi.

På denne dagen tek hinduar gjerne eit tidleg morgonbad og går til det nærmaste Rama-tempelet for å heidra han. Ein kan også fasta, og halda seremoniar heime. Det er vanleg å lesa utdrag frå diktverket *[[Ramayana]]*. Om kvelden blir det halde opptog med gudestatuar.

Nokre høgdepunkt på denne dagen er:
* *Kalyanam*, eit seremonielt bryllaup utført av tempelprestar i Bhadrachalam i Andhra Pradesh ved breidda av elva Godavari.
* *Panakam*, ein søt drikk laga på denne dagen med *jaggery* (uraffinert sukker), kardemomme, ingefær, pepar og andre krydder.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ramavami|Ramavami]]» frå , den 14. april 2008.* 


## Bakgrunnsstoff
Skjåk 1

**Skjåk 1** er eit vasskraftverk i Skjåk som ligg i Gjøingslia med ei fallhøgde på 675 meter. Aursjoen, eit stort vatn på fjellet innanfor Gjøingslia, er oppdemt har sit utspring i søraustenda, i elva Aura som renn ned i dalen. Vatnet går i røyrleidning frå Aursjoen og bratt nedover Gjøingslia til kraftverket.
Berlin-Spandau

**Spandau** er ein bydel i Berlin. Spandau var tidlegare ein forstad til Berlin, men vart i 1920 eit distrikt i «Storberlin».
Johannes' openberring

**Johannes' openberring**, òg kalla *apokalypsen*, er den siste boka i Det nye testamentet, tradisjonelt tilskriven apostelen Johannes, son av Sebedeus. Boka gjev ei openberring av dei siste tider og verdsundergangen.

## Innhald

Openberringa byrjar med ei helsing og held fram med brev til sju kyrkjelyder i Vesleasia; i Efesos, Smyrna, Pergamon, Tyatira, Sardes, Filadelfia og Laodikea. Kvar helsing sluttar med orda «Den som har øyro, han høyre kva Anden seier til kyrkjelydane!»

Så held openberringa fram med eit syn: Han såg fire skapningar som alle hadde med seks vengar, ein lik ei løve, ein lik ein okse, ein med menneskeandlet og ein som ei ørn i flòg. Skapningane omgav eit lam med sju augo og ein kongsstol; han som sat på kongsstolen hadde ei bok med sju segl. 

Når segla var brotne, vart det blese i sju basunar, og så følgde den store striden, følgd av sju skåler med plagar for menneskja før domen fell over Babylon.

Så kjem Kristus att og sigrar, og vi får høyre om den nye himmelen og den nye jorda.

## Gåter
Openberringa brukar symbol frå Bibelen, jødisk apokalyptisk litteratur og mytologien i det nære austen. Eit døme på jødisk numerologi er dyrets tal, 666. Forfattaren er òg påverka av gresk-romersk astrologi og kosmogoni.

## Forfattaren
Openberringa er tilskriven Johannes, Jesu læresvein og forfattar av Evangeliet etter Johannes og Johannes' brev. Men sidan det var tradisjon å hevde at akopalyptiske bøker var skrivne av kjende personar, er det like sannsynleg at forfattaren har vilt få lesarane til å tru at Johannes er forfattaren. Johannes var dessutan eit vanleg namn. Openberringa skal vere skriven på Patmos, som romarane brukte til straffekoloni. 

Forfattaren er delvis skriven på godt gresk, men stilen er tildels ugrammatikalsk med arameiske og hebraiske uttrykksmåtar, kanskje eit medvite forsøk på å få stilen til å likne den vi finn i eldre skrifter.

Openberringa er truleg skriven mot slutten av det fyrste hundreåret e.Kr., under keisar Domitians regjeringstid. Kristenforfølgingane på den tida vart oppfatta som innleiinga til den siste trengselstida, hendingar vi kan finne att i forteljingane i openberringa.

## Kjelder
* J. R. Porter: *Illustrert nøkkel til Bibelen*, Grøndahl Dreyer 1996 ISBN 82-504-2321-6 
### Referansar

## Bakgrunnsstoff
Erter

**Erter** eller **hageert** (*Pisum sativum*) er ein art i erteblomsterfamilien som vert nytta som mat og dyrefôr. Erter vert òg dyrka for å forbetra jordsmonet og som prydplante. Planten har mange ulike kultivarar, som sukkererter, margerter og pillerter.

## Skildring
Erteplanten har typisk kvite blomar som sit parvis saman i bladhjørna. Frøa (ertene) er grøne eller gule. Dei ligg i rader inni belgar (erteskolmar) som gjerne er grøne og kan vera flate eller rundlege på form.

## Historikk
Arten er ei gamal kulturvekst og det er gjort historiske funn som syner at erter har vore dyrka i minst 10000 år. I samband med arkeologiske utgravingar i palasset til Kong Priamos av Troja vart det funne ei krukke med over 180 kg erter, som heldt seg fint i 3000 år. I Burma har ein, ved hjelp av karbon-14-metoden, datert erter til ein alder på 9770 år.
## Bruk
Erter kan haustast før eller etter at frøa er mogne. På nokre typar kan ein eta både frø og belg, men som oftat reinser ein dei ved å ta ertene ut av belgen. Ertene kan etast ferske, kokte, steikt eller stua. Dei kan også hermetiserast. 
Nokre rettar ein kan laga av erter er erterstuing, ertesuppe og ertekål. Dei kan også vera tilbehøyr til mange ulike hovudrettar, til dømes som russiske erter.

Fil:88 Pisum sativum L.jpg|Botanisk illustrasjon av erteplanten.
Fil:Shelling peas.jpg|Reinsking av erter.
Fil:Peas in pods - Studio.jpg|Erter i opna belgar

## Sjå òg
*Ringerikserter
*Åkerert

## Kjelder

* ert (27.02.2013) i Store norske leksikon.

## Bakgrunnsstoff
Ergonomi

**Ergonomi** er eit omgrep som vert nytta om bruk av vitskaplege metodar for å legga til rette og betra arbeidsmiljøet. Fagfeltet femnar vidt og omfattar utforming av arbeidsplassen, ljos, varme, vibrasjon, støy og liknande som har innverknad på sikkerheit, helse og trivsel. For operatørar av alle slags maskiner og verktøy er det viktig at dei er rett utforma, slik at dei ikkje skadar eller er til ubehag for brukaren. Rett ergonomi kan auka trivselen og redusera skadar og slitasje og dermed òg sjukefråvær. Innan mange felt er det vedteke standardar og forskrifter som regulerer ymse ergonomiske tilhøve.
Hattrick

**Hattrick** er eit nettbasert fotballmanagerspel med over 900&nbsp;000 brukarar frå heile verda. Ein brukar får utlevert eit lag med rundt 20 spelarar og startar i ein av dei lågare divisjonane i det landet ein held til i.

## Divisjonssystemet
Ei avdeling består av åtte lag og kvar divisjon er inndelt i mange avdelingar. I 1. divisjon er det berre ei avdeling, medan talet på avdelingar vert firdobla for kvar divisjon nedover slik at det er fire avdelingar i 2. divisjon, 16 avdelingar i 3. divisjon, 64 i 4. divisjon, 256 i 5. divisjon og 1024 i 6. divisjon. Frå 7. divisjon og nedover inneheld alle divisjonane 2048 avdelingar.

Talet på divisjonar varierer frå land til land etter kor mange brukarar som er påmeldt. Ved behov vert det utvida med ein ny divisjon. Tomme plassar i ein divisjon vert fylt av eit datastyrt og relativt dårleg lag.

## Opprykk og nedrykk
Sidan det er fire gongar så mange avdelingar i ein divisjon under som den over, er det ikkje gjeve at ein rykker direkte opp om ein vinn avdelinga sin. For å avgjere dette listar ein opp alle avdelingsvinnarane og den halvdelen som har flest poeng rykkar direkte opp. Den andre halvdelen må spele ein kvalifikasjonskamp mot laga på 5. og 6. plass i divisjonen over. Laga som endar på 7. og 8. plass rykkar direkte ned. Ved lik poengsum gjeld dei same reglane som i fotball i den verkelege verda der målskilnad og talet på scora mål medverkar til plasseringa.

## Kampar
Seriekampane vert spelt kvar helg. Tidspunktet kan varierer frå nasjon til nasjon. I den norske hattrickserien er det t.d. i firetida på laurdagar. I tillegg vert det spelt ein treningskamp på onsdagar om ein ønskjer dette. I starten av kvar sesong vert onsdagane nytta til cupkampar i staden for treningskampar. Dei som går vidare i cupen kan derfor ikkje spele desse treningskampane.

Før kvar kamp må brukaren sette opp laget sitt og taktikken han vel å nytte. Når kampen er i gang har ikkje brukarane høve til å gjere nokre endringar på laget eller taktikken og vert ein passiv tilskodar.

## Bakgrunnsstoff
* hattrick.org
Store Lungegårdsvannet

**Store Lungegårdsvannet** er ein våg i Bergen kommune i Hordaland, som ligg i overgangssona mellom Bergen sentrum og bydelane i sør. Vågen var opphavleg ein arm av Puddefjorden, og har framleis utløp til Puddefjorden i eit smalt sund under bruene Gamle og Nye Nygårdsbro.

I daglegdagtale vert Store Lungegårdsvannet gjerne kalla Storelungeren, i motsetnad til det vesle Lille Lungegårdsvann, som i daglegtalen har namnet Smålongeren, og som tidlegare òg hadde vore ein arm av Puddefjorden via Store Lungegårdsvannet, men no er eit innelukka vatn som ligg som eit slags kunstig tjern midt i Bergen sentrum. Det opphavlege seglbare sundet mellom desse to vatna vart fylt att i 1926, og i 1937 vart det opparbeid park kring det minste av vatna.

Namna kjem av eigedomen Lungegården, ein herregard som var eigd av riksråd Vincent Lunge (om lag 1483-1536), bygd opp av det som i mellomalderen hadde vore kjerna i det godset som låg under Nonneseter kloster ved nordenden av Store Lungegårdsvann. I mellomalderen hadde Store Lungegårdvannet namnet Alrekstadvågen etter kongsgarden Ålrekstad attmed Store Lungegårdsvannet.

## Historie
På 1930-talet var Store Lungegårdsvannet eit attraktivt rekreasjonsområde med båthamner og strandbreidder der byfolk heldt seg på fine dagar. Men frå 1950-talet og frametter vart vatnet sett på som ein ressurs for byen for å skaffe areal til vegar, jarnbaneområde og byggjegrunn. Som ei fylgje av dette har austre breidda lenge vore ein «bakgard» prega av mange tilfeldige utfyllingar, og med ei utilgjengeleg og lite attraktiv strandsone. Gamle Nygårdsbro går over sundet mellom Store Lungegårdsvann og Puddefjorden, og har frå 1938 vore ei vippebru som sleppte dampbåten gjennom, men som no er ei fast bru etter utbygginga av trikkelinja Bybanen frå sentrum og sørover. Den fyrste brua her vart bygd i 1851, og ei jarnbanebru for Vossabanen vart bygd i 1882 og rive i 1917. Ei ny og stor bru for vegtrafikken vart opna i 1978 på innsida av gamlebrua.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Store Lungegårdsvannet|Store Lungegårdsvannet]]» frå , den 15. april 2008.*
Grua

**Grua** er ein tettstad i Lunner kommune på Hadeland i Akershus fylke. Staden har .
 
Grua er stoppestad på Gjøvikbanen. 

Ved Grua ligg Østhagan landskapsvernområde med jarngruve frå 1538. Dette er den eldste registrerte jarngruva i Noreg. Det er også fleire andre gruver i området, og kalkbrot og kalkomnar.
Guro Heddeli

**Guro Heddeli** var ei jente frå Grunningsdalen i Seljord i Telemark. Ho er hovudpersonen i ein segnkrins knytt til ein av dei mange pestepidemiane som herja i Noreg etter Svartedauden. Desse segnene er handsama litterært i diktsamlinga med same namn av Jørund Telnes (1886). Mange av dikta frå denne samlinga vart folkeviser i Seljord, og er sungne på folketonar den dag i dag. Det høyrer og ein slått til denne segnkrinsen, ein variant av gangaren «Tjønnbergen».

Segna og dikta fortel at Guro var storlåten, og dotter av den førande bonden i Grunningsdalen. Difor var det mange som bela til henne, og fleire av visene fortel om korleis desse friarane slåst om Guro til blodet rann. Den som sistpå vann Guro var Torgeir Uppstad, etter at han hadde drepe førre friaren hennar.

Forteljinga om Guro endar med at pesta kom til Grunningsdalen, og drap alle som budde der. Etter dette var dalen liggjande øyde, og vart aldri bygd sidan.

Etter segnene skal Guro ha mist livet i den siste store pestbølgja i Telemark, som gjekk over bygdene der tidleg på 1600-talet. Det er noko usemje om året for farsotta var 1626 eller 1635. 

Etter presten Willes *Beskrivelse over Selljord* frå 1786 døydde folket i dalen ut under denne pestbølgja. Seinare vart dalen verande ubygd på grunn av jordskred.
Årsteinen

**Årsteinen** (Årstein) er ei øy i Vågan kommune i Nordland. Øya ligg aust for innløpet til Raftsundet i Austre Vågan, ved sørvestspissen av Hinnøya. Årsteinen er berre skild frå Hinnøya med ein smal kanal. Øya har eit areal på 10,5&nbsp;km². Det høgaste punktet på øya er Stortinden på 530 moh.

Øya har vegsamband frå Hinnøya over kanalen til staden Årstein på sørsida av øya.
Arkaisme

Ein **arkaisme**, av gresk ἀρχαῖος (archaĩos), 'gammaldags', er i språkleg samanheng ei gammalvoren, i nokre høve òg forelda, bøyingsform, eller eit gammalvore ord eller uttrykk. 

Av same rota har vi adjektiva *arkaisk* om gammalvorne eller forelda ord og uttrykk og *arkaistisk* om ein uttrykksmåte som etterliknar gammalvoren stil. Vi har òg verbet *arkaisere* om å etterlikne stil og uttrykksmåtar frå gammal tid.

Uttrykket vert òg bruka innan kultur, herunder mellom anna kunst og religion.

Uttrykket er ikkje meint nedsetjande. Litauisk skal vere blant dei mest arkaiske språka i Europa; med det meiner ein at språket har teke vare på formrikdom frå eit indoeuropeisk urspråk.
Ulvøya i Hadsel

**Ulvøya** er ei øy i Hadsel kommune i Nordland. Øya ligg i Raftsundet ved innløpa til Trollfjorden og Grunnfjorden. Det høgaste punktet på Ulvøya er Nubblia på 108 moh.