Johann Strauss den yngre

**Johann Baptist Strauss** den yngre () var ein austerriksk komponist, dirigent og fiolinist. 

Han er kjend som «valsekongen» og var meisteren til den leitte musikken - valsane hans er melodiøse og sjarmfulle. Utanom wienervalsane sine, bestod livsverket hans òg av andre komposisjonar, blant anna fjorten operettar og fleire polkaer.

## Liv og virke

### Bakgrunn
Strauss var den eldste sonen til orkesterleiaren og komponisten Johann Strauss den eldre. Dei yngre syskena var Josef (f. 1827), Anne (f. 1829), Therese (f. 1831), Ferdinand (f. 1834, død same år), og Eduard (f. 1835).

Som barn tok han fiolintimar i løyndom mot faren sin vilje, og allereie seks år gammal komponerte han sin første vals. I 1842 forlét faren hans familien for Emilie Trampusch. Etter dette kunne Johann Strauss d.y. via seg til musikkstudium for alvor. 

### Musikar og komponist
Som 19-åring i 1844 stifta Strauss sitt eige danseorkester, og då faren døydde i 1849, slo han saman sitt eige orkester med det til faren. Han gjorde suksess med orkesteret i Wien med konsertar i Volksgarten og på utenlandsturnear. 

Strauss gifta seg i 1862 med Jetty Treffz, den første av i alt tre koner. 

Under USA-turneen i 1872 dirigerte han 20 000 songarar og 10 000 musikarar i Boston.  Framgangen hans i USA spelte ei stor rolle for utviklinga av stilen til filmmusikalen og populærmusikken på 1900-talet. Valsane som vart komponert til dei mange ballsalane, kafeane og parkane i byen var med på å gjera valsen til favorittdansen i heile verda. 

Den best kjende valsen til Strauss er «An der schönen blauen Donau» (1867). Denne er eit fast innslag ved den årlege Nyttårskonserten i Wien, som vert kringkasta i heile Europa. Ein annan berømt vals er «Rosa aus dem Süden». Av operettane hans kan nemnast *[[Die Fledermaus]]* (*Flaggermusen*, 1874), *[[Der Zigeunerbaron]]* (*Sigøynerbaronen*, 1885) og *Wiener Blut* (1899). Sistnemnde er ein kompilasjon bygd på Strauss sine melodiar, og vart uroppført etter at han døydde.

## Verk

### Operettar
* 1871 – *Indigo und die 40 Räuber*
* 1873 – *Der Karneval in Rom*
* 1874 – *Die Fledermaus* (*Flaggermusen*)
* 1875 – *Cagliostro in Wien*
* 1877 – *Prinz Methusalem*
* 1878 – *Colin-maillard*
* 1880 – *Das Spitzentuch der Königin*
* 1881 – *Der lustige Krieg* (*Den lystige krigen*)
* 1883 – *Eine Nacht in Venedig* (*Ei natt i Venedig*)
* 1885 – *Der Zigeunerbaron* (*Sigøynerbaronen*)
* 1887 – *Simplicius*
* 1895 – *Waldmeister*
* 1897 – *Die Göttin der Vernunft*
* 1899 – *Wiener Blut*

### Opera
* 1892 – *Ritter Pasmán*

### Valsar og polkaer (utval)
* 1854 – *Napoleon-Marsch*, marsj
* 1858 – *Tritsch-Tratsch-Polka*, polka schnell 
* 1861 – *Perpetuum mobile*, polka
* 1863 - *Morgenblätter*, vals
* 1867 – *An der schönen blauen Donau*, vals
* 1867 – *Künstlerleben*, vals
* 1868 – *Geschichten aus dem Wienerwald*, vals
* 1869 – Wein, Weib und Gesang, vals
* 1873 – *Wiener Blut*, vals
* 1880 – *Rosa aus dem Süden*, vals
* 1883 – *Frühlingsstimmen*, vals
* 1889 – *Kaiserwalzer*, vals

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Johann Strauss d.y.|Johann Strauss d.y.]]» frå ,  den 4. desember 2016.*  

## Bakgrunnsstoff
* 
* Johann Strauss in Wien {ein} A video about hi sitt presence in Vienna