Stormarihand

**Stormarihand** (*Dactylorhiza praetermissa*) er ei plante i marihandslekta *Dactylorhiza* i&nbsp;orkidéfamilien (marihandfamilien) Orchidaceae. Det er noko uvisst om ho finst i Noreg.

## Systematikk
Denne orkideen er i somme kjelder rekna som ein underart av kongsmarihand med namnet *D.&nbsp;majalis* ssp. *praetermissa*. I den norske Artsdatabanken står han med artsnamnet *D.&nbsp;praetermissa*, og det same gjer han i Estland.

I *Gyldendals store nordiske flora* er ''D.&nbsp;majalis'' ssp. ''integrata'' ført opp med det norske namnet stormarihand. Hedrén&nbsp;mfl. (2012) seier at dette er den same orkideen som Artsdatabanken kallar stormarihand, og som er registrert med eit omdiskutert funn på Stadlandet, eit funn som blir avvist av Hedrén. 

I *Field Guide to the Orchids of Europe and the Mediterranean* (2019) er artsnamnet *D.&nbsp;praetermissa* (og dermed òg underartsnamnet *D.&nbsp;majalis* ssp. *praetermissa*) avvist og ført opp som synonym til ''D.&nbsp;majalis'' ssp. ''integrata''. Omvendt nemner *WFO – The World Flora Online* og *Plants of the World Online* planta som *D.&nbsp;majalis* ssp. *praetermissa* (med *D.&nbsp;majalis* ssp. *integrata* og *D.&nbsp;praetermissa* som synonymnamn).

I Nederland er det oppført ein varietet *D.&nbsp;praetermissa* var. *junialis*, som er ganske vanleg over heile landet. Dette er den same planta som i Sverige og Danmark har namnet *D.&nbsp;majalis* ssp. *integrata* var. *junialis*. I Belgia er arten ført opp med dei to underartane *D.&nbsp;praetermissa* ssp. *praetermissa* og *D.&nbsp;praetermissa* ssp. *integrata*.

## Utbreiing
På dei britiske øyane er stormarihand (engelsk namn *southern marsh orchid*) vanleg i England og Wales. I den britiske raudlista har arten status som livskraftig (LC), på same måte som lokalt i England og Wales.

I Estland er stormarihand (estisk namn *lääne-sõrmkäpp*) registrert med nokre få funn på Saaremaa og er rekna som kritisk truga [CR].

I Benelux er stormarihand (nederlandsk namn *rietorchis*, fransk namn *orchis négligé*) ganske vanleg i Nederland, mest i kystnære strøk. I Flandern i Belgia veks han noko meir spreidd, mest i kystnære strøk, medan han er svært sjeldan i Vallonia. I den nederlandske raudlista er arten rekna som livskraftig (LC, *thans niet bedreigd*), I Belgia er han rekna som nær truga (NT, *bijna in gevaar*) i Flandern og kritisk truga (CR, *menacé d'extinction*) i Vallonia. I Luxembourg er han òg rekna som kritisk truga (CR).

## Hybridar
Hybridar mellom stormarihand og grasmarihand (*Dactylorhiza incarnata* ssp. *incarnata* × *majalis* ssp. *praetermissa*) er registrert i England og Wales, men er ganske sjeldne. Han er òg registrert i Nederland (der kalla *Dactylorhiza incarnata* × *praetermissa*).

Hybridar med skogmarihand (*Dactylorhiza maculata* ssp. *fuchsii* × *majalis* ssp. *praetermissa* eller *Dactylorhiza* ×*grandis*) er ganske vanlege og er truleg den vanlegaste orkidéhybriden i det sørlege England.  Denne er òg kjend frå Nederland (der som *Dactylorhiza fuchsii* × *praetermissa* eller *Dactylorhiza* ×*grandis*). Hybridar med flekkmarihand (*Dactylorhiza maculata* ssp. *maculata* × *majalis* ssp. *praetermissa*) er på langt nær like vanleg i England, men er noko vanlegare i Nederland (der som *Dactylorhiza maculata* × *praetermissa* eller *Dactylorhiza* ×*hallii*).

Hybridar med smalmarihand er registrert i Nederland (der kalla *Dactylorhiza praetermissa* × *sphagnicola*). Hybridar med purpurmarihand (*Dactylorhiza majalis* ssp. *praetermissa* × *majalis* ssp. *purpurella* eller *Dactylorhiza* ×*salteri*) er svært sjeldne og er berre funne i Wales. I England er det òg funne hybridar med ''Dactylorhiza majalis'' ssp. ''traunsteineroidis''. I Nederland har ein registrert hybridar med ''Dactylorhiza majalis'' ssp. ''majalis'' (*Dactylorhiza majalis* ssp. *majalis* × *majalis* ssp. *praetermissa* eller *Dactylorhiza majalis* nothossp. *godferyana*, alternativt *Dactylorhiza* ×*godferyana*). Dette er då truleg den same som òg er funnen i Danmark (der med namnet *Dactylorhiza majalis* ssp. *integrata* var. *integrata* × *Dactylorhiza majalis* ssp. *majalis*).

I Nederland er det òg registrert eit funn frå 1980-talet av ein hybrid med ''Dactylorhiza elata'' ssp. ''sesquipedalis'' (*Dactylorhiza elata* ssp. *sesquipedalis* × *praetermissa* eller *Dactylorhiza* ×*paridaeniana*).

Stormarihand kan òg danne intergeneriske hybridar (hybrid mellom ulike slekter) med praktbrudespore (*Dactylorhiza majalis* ssp. *praetermissa* × *Gymnadenia densiflora* eller ×*Dactylodenia ettlingeriana*) og med grannbrudespore (*Dactylorhiza majalis* ssp. *praetermissa* × *Gymnadenia borealis* eller ×*Dactylodenia lacerta*). Dei er registrerte i Sør-England.

## Referansar





## Bakgrunnsstoff
*