open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Liealgebra

Ein **liealgebra** er i matematikken ein algebra, altså eit vektorrom med eit bilineært produkt, der det bilineære produktet—kalt ei **lieklamme**—oppfyller visse krav.  Liealgebraar er oppkalt etter den norske matematikaren Sophus Lie.

La \mathfrak{g} vera ein algebra over ein kropp k og skriv det bilineære produktet på klammeform: [-,-]:\mathfrak{g}\times\mathfrak{g}\to\mathfrak{g}. Det bilineære produktet er ei lieklamme viss det oppfyller følgande

* antikommutativitet: [x,x] = 0 for alle x\in\mathfrak{g}
* jacobiidentiteten: [x,[y,z]] + [z,[x,y]] + [y,[z,x]] = 0

## Eksempel
* Eit kvart vektorrom \mathfrak{g} der [x,y] = 0 for alle x,y\in\mathfrak{g} er openbert liealgebraar. Slike liealgebraar er kalt *abelske liealgebraar*
* Ein kvar assosiativ algebra kan bli gjort til ein liealgebra ved å definera [x,y] = xy - yx
* Som eit spesielt tilfelle kan ein ta algebraen av alle n\times n matriser over ein kropp og definera lieklamma som ovanfor
Cantorteoremet

**Cantorteoremet** er eit teorem i matematikken som seier at ein kvar mengd A har strengt mindre kardinalitet enn potensmengden 2^{A} til A.

## Prov
Anta at det finst ein bijeksjon f : A\to 2^{A}.  For kvar a\in A er det to moglegheitar.  Me har anten a\in f(a) eller a\not\in f(a).  La X = \{a\in A\mid a\not\in f(a)\}.  X er ein delmengd av A og dermed X\in 2^{A}.  Men sidan f er ein bijeksjon, så finst det ein x\in A slik at f(x) = X.  Viss x\in f(x), får me frå definisjonen av X at x\not\in f(x) og dette er ein sjølvmotseiing.  Viss derimot x\not\in f(x) får me igjen frå definisjonen av X at x\in f(x) og dette er ein sjølvmotseiing.  Det kan derfor ikkje eksistera ein bijeksjon f.  Derimot finst det ein injeksjon g : A\to 2^{A} gitt ved g(a) = \{a\}.  Dette viser at A har strengt mindre kardinalitet enn 2^{A}.
Leibnizalgebra

Ein **leibnizalgebra** er i matematikken ein algebra, altså eit vektorrom med eit bilineært produkt, der det bilineære produktet er ein derivasjon.  Leibnizalgebraar er oppkalla etter den tyske matematikaren Gottfried Leibniz.

La \mathfrak{g} vera ein algebra over ein kropp k og skriv det bilineære produktet på klammeform: [-,-]:\mathfrak{g}\times\mathfrak{g}\to\mathfrak{g}. Det bilineære produktet er ein derivasjon dersom me for alle x,y,z\in\mathfrak{g} har

: [x,y],z] = [x,y,z + [[x,z],y]

## Kjelder
*
Algebra over ein kropp

Ein **algebra over ein kropp** (ofte kalla ein **algebra**) er i matematikken eit vektorrom saman med eit bilineært produkt.

La \mathfrak{g} vera eit vektorrom over ein kropp k og [-,-] : \mathfrak{g}\times\mathfrak{g}\to\mathfrak{g} eit produkt, her skrive på klammeform.  [-,-] er *bilineært* viss det er lineært i beggje faktorane sine.  Det vil sei at for alle \alpha\in k og for alle x,y,z\in\mathfrak{g} har me

* [\alpha x, y] = [x, \alpha y] = \alpha[x, y]
* [x + z, y] = [x, y] + [z, y] og [x, y + z] = [x, y] + [x, z]

## Eksempel
* \mathfrak{g} = k for ein kropp k der [-,-] er multiplikasjonen i kroppen
* Leibnizalgebraar
* Liealgebraar
Potensmengd

**Potensmengden** til ei gitt mengd X består i matematikken av alle delmengder av X.  Me skriv often potensmengden til ei mengd X som anten 2^{X} eller \mathcal{P}(X).

Fleire matematiske strukturar på ei mengd X er definert som delmengder av 2^{X} som oppfyller visse krav.  Sjå til døme topologiske rom og <math>\sigma</math>-algebra

## Definisjon
La X vera ei mengd.  Formelt kan me definere potensmengden 2^{X} til X som følgjer:

:2^{X} = \{A | A\subseteq X\}

Me ser med det same at både X sjølv og den tomme mengda \emptyset er i 2^{X}.

## Eksempel
La X = \{a,b\}.  Potensmengda til 2^{X} består av alle fire delmengda til X.  Desse er

:\emptyset, X, \{a\},\{b\}

Generelt, viss X er ei mengd med n element, så har 2^{X} 2^{n} element.

Eit interessant tilfelle er 2^{\emptyset}.  Denne mengda består av \{\emptyset\}.

## Resultat

Georg Cantor har prova at potensmengda til ei kvar mengd X er større enn (har større kardinalitet enn) X sjølv.
Eksakt sekvens

Ein **eksakt sekvens** er eit omgrep matematikk.  Ein eksakt sekvens er ein sekvens av objekt og morfiar slik at bilete til ein morfi er lik kjernen til den neste.
Gorensteinring

Ein kommutativ, noethersk  R er **Gorenstein** viss han har endeleg injektiv dimension over seg sjølv.

## Definisjonar
Det er fleire ekvivalente definisjonar for Gorenstein ringar.  Me nemner eit par av dei her.  Anta no i tillegg at R er ein lokal ring.  Let k vera restkroppen til R og let n = \dim(R) vera krulldimensjonen til R

* \operatorname{Ext}^{i}_{R}(k, R) = 0 for ein i > n
* \operatorname{Ext}^{i}_{R}(k, R) = 0 for alle i  og \operatorname{Ext}^{n}(k,R)\cong k
* \operatorname{Ext}^{i}_{R}(k, R) = 0 for alle i\neq n og \operatorname{Ext}^{n}(k,R)\cong k

## Eksempel
* R = k[x,y]/(x,y)^2 der k er ein kropp
* k for ein kvar kropp k

## Eigenskapar

* Kvar gorensteinring er Cohen–Macaulay

## Sjå også

* Totalt refleksive modular
* Cohen–Macaulay-ring
* Gorensteindimensjon

## Kjelder
*
Topologisk rom

Eit **topologisk rom** er ein struktur på ei mengd som oppfyller visse aksiom.

## Definisjon

La X vera ei mengd og \mathcal{T} vera ei delmengd av potensmengden til X.  \mathcal{T} er ein *topologi* på X, og (X,\mathcal{T}) dannar eit topologisk rom viss dei følgjande aksioma held

* \emptyset, X\in\mathcal{T}, altså er ikkje \mathcal{T} tom

* viss A, B\in\mathcal{T} så er også A\cap B\in\mathcal{T}

* viss V_{\alpha}\in\mathcal{T} for kvar \alpha\in\Lambda for ei vilkårleg indeksmengd \Lambda, så er også \bigcup_{\alpha\in\Lambda}V_{\alpha}\in\mathcal{T}

Mengdene i \mathcal{T} er ofte kalla dei *opne delmengdene* av X.

## Eksempel

* For ei kvar mengd X har me den **udiskrete topologien** \mathcal{T} = \{\emptyset,X\} og den **diskrete topologien** \mathcal{T} = 2^{X}

* La X = \{a,b,c\}.  \mathcal{T} = \{\emptyset,X,\{a,b\},\{c\} definerer ein topologi på X, mens \mathcal{S}=\{\emptyset,X,\{a,b\},\{a,c\}\} gjer det ikkje

## Sjå også

* Kompakt rom
* Hausdorffrom

## Kjelder
*
Codex Leningradensis

**Codex Leningradensis**, eller *leningradkodeksen* som ein kan kalla han på norsk, er eit av dei eldste manuskripta som finst over heile Den hebraiske bibelen (Det gamle testamentet). Manuskriptet er datert til år 1008, og er truleg skrive i Kairo. Manuskriptet er skrive på hebraisk etter den såkalla masoretiske teksten med Tiberias-vokalisering.

Truleg er Codex Aleppo opphavet til leningradkodeksen og såleis eldre enn denne (kanskje frå 920-talet), men delar av aleppokodeksen har vore sakna sidan 1947. Dette gjer leningradkodeksen til det eldste eksisterande manuskriptet som inneheld heile Det gamle testamentet. Han kan til dømes brukast som kjelde for dei manglande delane av aleppokodeksen. Dermed har leningradkodeksen ei viktig rolle i kristen og jødisk religionsforsking. 

Leningradkodeksen har namn etter Leningrad (Sankt Petersburg) etter å ha vore i Nasjonalbiblioteket i Russland Saltykov-Sjtsjedrin sidan 1863. Han blei internasjonalt kjend som Leningradkodeksen  etter å ha vore brukt som utgangspunkt for den hebraiske teksten i *[[Biblia Hebraica (1937)|Biblia Hebraica]]* (1937), og seinare for *[[Biblia Hebraica Stuttgartensia]]* (1977). Då Leningrad fekk tilbake namnet Sankt Petersburg etter oppløysinga av Sovjetunionen i 1991, bad nasjonalbiblioteket om at ein skulle halda på «Leningrad»  i namnet på kodeksen. Han er tidvis blitt omtalt som *Codex Petersburgensis* eller *Petropolitanus*, 'St. petersburgkodeksen', men dette er eit fleirtydig namn sidan det også kan visa til ein annan bibelkodeks, MS. Heb B 3, som er endå eldre (år 916), men berre omfattar siste delen av *[[Nebiím]]* (Profetane).

## Kjelder



**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Codex Leningradensis|Codex Leningradensis]]» frå  og «[[:en:Codex Leningradensis|Codex Leningradensis]]» frå ,  den 9. oktober 2019.*
Totalt refleksive modular

Dei **totalt refleksive modulane** til ein ring R er alle R-modulane der visse Ext-funktorar forsvinn.  Dei kan bli sett på som ei generalisering av Cohen–Macaulay-modulane av R når R ikkje er Gorenstein.

I spesialtilfellet kor R er Gorenstein er dei totalt refleksive modulane til R nettopp Cohen–Macaulay-modulane til R.

## Definisjon
La R vera ein kommutativ, noethersk ring med eining 1\neq 0.  Ein endeleggenerert R-modul M er totalt refleksiv viss følgjande aksiom held

* \operatorname{Ext}^{i}_{R}(M, R) = 0 for alle i\ge 1

* \operatorname{Ext}^{i}_{R}(M^{*}, R) = 0 for alle i\ge 1

* M er *refleksiv*: M\simeq M^{**} via homorfien \delta : M\to M^{**}, \delta(m)(x) = mx

## Sjå også
* Gorensteinring

* Cohen–Macaulay-modular

## Kjelder
*
Hausdorffrom

Eit topologisk rom X er eit **hausdorffrom** (ein seier også at X er **hausdorff** eller at X er **separert**) viss kvart par av distinkte punkt i X kan bli separert.

## Definisjon
La X vera eit topologisk rom.  Hugs at ein omegn av eit punk x\in X er ei open mengd U\subseteq X slik at x\in U.  Me seier at X er hausdorff viss for kvart par av punkt x,y\in X finst to disjunkte omegnar U og V rundt høvesvis x og y, altså at U\cap V = \emptyset.  To punkt x og y er *separerbare* viss det finst slike omegnar U og V.

## Eksempel
La X = \{a, b, c\}.

* \mathcal{T} = \{\emptyset, X, \{a,b\}, \{c\}\} er ein topologi på X, men \mathcal{T} er ikkje hausdorff då a og b ikkje er separerbare

* \mathcal{T} = 2^{X} er openbert hausdorff: kvart punkt x\in X har den opne omegnen \{x\}.  Faktisk, for ei kvar mengd Y definerer den diskrete topologien \mathcal{S} = 2^{Y} ein hausdorff topologi på Y.

* Viss Y er ei mengd med meir enn eitt punkt, så er den udiskrete topologien \mathcal{T} = \{\emptyset, Y\} ikkje hausdorff

* \mathbb{R} med den vanlege topologien er hausdorff

## Kjelder
*
Banachrom

Eit **banachrom** er i matematikken eit normert vektorrom som er komplett.  Dei er oppkalt etter den polske matematikaren Stefan Banach.

## Definisjon
La (V, ||\cdot||) vera eit normert vektorrom.  V er sagt å vera *komplett* dersom alle cauchyfølgjene i V konvergerer.  Eit banachrom er eit normert vektorrom som er komplett.

## Eksempel
* Eit kvart hilbertrom er eit banachrom med den induserte norma frå indreproduktet
* (\mathbb{R}^{n}, ||\cdot||_{2}) der n\ge 1 er alle banachrom.  ||\cdot||_{2} er den euklidske normen

## Sjå også
* Vektorrom
* Hilbertrom

## Kjelder
*
Henrik Lundh

**Henrik Julius Lundh** () var ein norsk jurist og embetsmann.

Lundh tok juridisk embetseksamen i 1916. I 1929 vart han dr. juris. på avhandlinga Navneplikt og navnerett. Frå 1919
arbeidde han i Justisdepartementet, sidan 1930 som byråsjef. I 1936 fekk han jobben som lønsdirektør i Finansdepartementet. Under andre verdskrigen tok han seg til England og var der 1942-45 ekspedisjonssjef i Justisdepartementet til London-regjeringa. Der etter var han Statens personaldirektør, ei stilling han hadde til han frå 1. april 1948 og seks år framover var han riksmeklingsmann. Sidan var han byfut og notarius publicus i Oslo.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Henrik Lundh|Henrik Lundh]]» frå ,  den 9. oktober 2019.*
Muktar Edris

**Muktar Edris** () er ein langdistanseløpar frå Etiopia. Han vart verdsmeister på 5000 meter i 2017 og forsvarte meistertittelen under VM 2019.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Muktar Edris|Muktar Edris]]» frå ,  den 9. oktober 2019.*
Bernsteinpolynom

Innanføre numerisk analyse er **bernsteinpolynom** eit polynom på bernsteinform, altså eit polynom skrive som ein lineærkombinasjon av bernsteinbasispolynom.

Ein numerisk stabil måte å rekna ut eit polynom på bernsteinform er de Casteljau-algoritmen.

## Definisjon og motivasjon
Eit polynom av grad n kan skildrast som:

f(t)=\sum_{i=0}^n a_it^i

Altså ein lineærkombinasjon av den monomielle basisen, som er mengda av desse basisfunksjonane t^i for alle i=\{0,\cdots,n\}. Vektorrommet for alle polynom av grad n er utspent av denne basisen. Det finst ein alternativ basis for dette vektorrommet som er gjeven ved bernsteinbasispolynoma B_i^n(t) for alle i=\{0,\cdots,n\}. Eit polynom p(t) uttrykt ved denne basisen er kjent som eit bernsteinpolynom:

p(t)=\sum_{i=0}^n c_iB_i^n(t)

p(t) er her eit bernsteinpolynom, definert som ein lineærkombinasjon av bernsteinbasispolynoma B_i^n(t) for alle i=\{0,\cdots,n\} og c_i-ane er kjende som kontrollpunkt. Kontrollpunkta avgjer indirekte forma til polynomet. 

## Bernsteinbasispolynom
Bernsteinbasispolynom er definerte som:

B_i^n(t)=\binom ni t^i (1-t)^{n-i}

Desse er lineært uavhengige. Dei første frå B_0^0(t) til B_3^3 er:

\begin{align}

B_0^0(t) & = 1, \\

B_0^1(t) & = 1 -t, & B_1^1(t) & = t \\

B_0^2(t) & = (1 - t)^2, & B_1^2(t) & = 2t(1 - t), & B_2^2(t) & = t^2 \\

B_0^3(t) & = (1 - t)^3, & B_1^3(t) & = 3t(1 - t)^2, & B_2^3(t) & = 3t^2(1 - t), & B_3^3(t) & = t^3
\end{align}



### Eigenskapar hjå bernsteinbasispolynom

#### Derivert
\frac{\partial}{\partial t}B^n_k(t) = n \left( B^{n-1}_{k-1}(t) - B^{n-1}_{k}(t) \right)

#### Rekursjonsformel
Bernsteinbasispolynom tilfredsstiller den følgjande rekursjonsformelen:

B_i^n(t)=tB_{i-1}^{n-1}(t)+(1-t)B_{i}^{n-1}(t)

Som følgjer frå at \binom{n}{k} = \binom{n-1}{k} + \binom{n-1}{k-1}

## Sjå òg

* Bezier-kurve
Epitaph

«**Epitaph**» er ein song av det britiske progrockbandet King Crimson frå 1969 på albumet *[[In the Court of the Crimson King]]*. Han vart skriven av Robert Fripp, Ian McDonald, Greg Lake og Michael Giles med tekst skriven av Peter Sinfield.

Det vert nytta mykje Mellotron på songen, og som på opningssporet, «21st Century Schizoid Man», har songen ein markant dystopisk kjensle.

I 1976 vart «Epitaph» gjeven ut på singel med «21st Century Schizoid Man» som B-side.

Songtittelen vart nytta som namn for eit konsertabum med innspelingar av det originale King Crimson, *[[Epitaph av King Crimson|Epitaph]]*.

Emerson, Lake & Palmer nytta seinare eit utdrag frå denne songen etter «Battlefield»-delen av konsertversjonen av «Tarkus» frå albumet *[[Tarkus]]*, slik ein kan høyre på konsertalbumet *[[Welcome Back My Friends to the Show That Never Ends... Ladies and Gentlemen]]*.

«Stripes» frå Cage-albumet *[[Hell's Winter]]* samplar midten av songen. 

Epitaph Records har òg teke namn frå songen.

## Medverkande
*Robert Fripp – akustisk gitar, elektrisk gitar
*Greg Lake – bassgitar, vokal
*Ian McDonald – Mellotron, cembalo, piano, fløyte, orgel, klarinett, bassklarinett
*Michael Giles – trommer, perkusjon, pauker
*Peter Sinfield – tekst

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Epitaph|Epitaph]]» frå ,  den 9. oktober 2019.* 
*** oppgav desse kjeldene:* 
*
*
*
*

 

## Bakgrunnsstoff
*
Eulerformelen

**Eulerformelen** er ein sentral matematisk formel i kompleks analyse som gir eit djupt forhold mellom dei to trigonometriske funksjonane \sin(x) og \cos(x) og den komplekse eksponentialfunksjonen.  Formelen seier at for eit kvart reelt tal x, har me

:e^{ix} = \cos{x} + i\sin{x}

kor i er den imaginære eininga, som oppfyller i^{2} = -1.

Formelen er kalla opp etter den sveitsiske matematikaren Leonard Euler.

## Euleridentiteten
Frå eulerformelen får me med det same den kjende **euleridentiteten**:

:e^{i\pi} = \cos{\pi} + i\sin{\pi} = -1 

## Sjå også
* e i matematikk

## Kjelder
*
Ordførarar i Noreg 2019–2023

**Ordførarar i Noreg 2019–2023** er ei liste over norske ordførarar valde etter kommune- og fylkestingsvalet 2019. Kommunene er dei som eksisterte den 1. januar 2020.

## Referansar
Andre De Grasse

**Andre De Grasse** () er ein kanadisk sprintar. Han vann i tida 2015-21 sju individuelle medaljar og tre stafettmedaljar i verdsmeisterskap og olympiske sommarleikar. Høgdepunktet kom då han vann gullmedaljen på 200 meter under Sommar-OL i Tokyo i 2021. I så vel verdsmeisterskapen 2022 som dei olympiske leikane 2024 i Paris sprang han som ankermann Canada inn til siger i 4 x 100 meter stafett. 

## Aktiv
Sommaren 2015 sprang De Grasse inn til siger på både 100 meter og 200 meter i NCAA-meisterskapen, ein prestasjon han gjentok ved dei panamerikanske leikane i Toronto. Under verdsmeisterskapen 2015 i Beijing gjorde han personbeste med 9,92 sekund på 100 m og kom på delt tredjeplass saman med Trayvon Bromell frå USA, Usain Bolt frå Jamaica vann løpet og Justin Gatlin frå USA tok sølv. De Grasse fekk ein bronsemedalje nummer to som deltakar på Canada sitt lag i 4 x 100 meter stafett.

Ved dei olympiske leikane i Rio de Janeiro i 2016 vann Bolt 100-meteren framom Gatlin og med De Grasse på bronseplass på personbeste 9,91. Tre dagar seinare sette De Grasse i semifinalen på 200 meter personleg rekord med tida 19,80. I finalen vann han sølvmedaljen med 20,02, Bolt sikra seg gullet på 19,78 sekundar. De Grasse avslutta leikane som ankermann for Canada i 4 x 100 m stafett, ei tevling som enda med landsrekord 37,64 sekundar og bronsemedalje. Ein skade hindra han i å delta i VM i friidrett 2017.

I Friidretts-VM 2019 i Doha forbetra De Grasse den personlege rekorden på 100 meter til 9,90 og vann si tredje VM-medalje i bronse. På 200-meteren i meisterskapen kneip han sølvmedaljen etter eit løp på 19,95 sekundar, Noah Lyles frå USA vann på 19,78.

Frå dei olympiske leikane i Tokyo sommaren 2021 reiste De Grasse med ein gullmedalje og to bronsemedaljar. Den 1. august vart han tredjemann på 100 meter, 4. august presterte han livsbeste og tok gull på 200 meter med tida 19,62, og 6. august sprang han som ankermann Canada inn til bronseplass i 4 x 100 m stafett.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*VM 2015 i Beijing: Bronse på 100 m – 9,92 og i 4 x 100 m stafett (38,13)
*OL 2016 i Rio de Janeiro: Sølv på 200 m – 20,02, bronse på 100 m – 9,91. Bronse i 4 x 100 m stafett (37,64)
*VM 2019 i Doha: Sølv på 200 m – 19,95, bronse på 100 m – 9,90
*OL i 2021 i Tokyo: Gull på 200 m – 19,62, bronse på 100 m – 9,89. Bronse i 4 x 100 m stafett (37,70)
*VM 2022 i Eugene: Gullmedalje i 4 x 100 m stafett.
*VM 2023 i Budapest: Nr 6 på 200 m – 20,14
*OL 2024 i Paris: Gullmedalje i 4 x 100 m stafett. Utslått i semifinalen på 200 m (20,41=nr 1) og utslått i semifinalen på 100 m (9,98=nr 12)
*VM 2025 i Tokyo: Utslått i semifinalane på 100 m (10,09=nr 13)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Andre De Grasse|Andre De Grasse]]» frå ,  den 23. mai 2022.*  
 
*
Ostromirevangeliet

**Ostromirevangeliet** er eit gammalaustslavisk handskrift, skrive i 1056–57 av diakonen Grigorij for den novgorodske statthaldaren Ostromir. Teksten somfattar 294 pergamentblad og fleire fargelagde bilete av Johannes, Lukas og Markus. Teksten er hovudsakleg i uncialskrift. Han er av austslavisk opphav, og har stor språkvitskapleg tyding. Den første moderne utgåva blei utgjeven i 1843 av Aleksandr Vostokov og kom i faksimile i 1883 og 1889. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Ostromirevangeliet|Ostromirevangeliet]]» frå ,  den 10. oktober 2019.* 
*** oppgav desse kjeldene:* &nbsp;
 
* 
* Introduction to Old Russian
Joshua Cheptegei

**Joshua Kiprui Cheptegei** () er ein langdistanseløpar frå Uganda. Han vart verdsmeister på 10&nbsp;000 meter i 2019, 2022, 2023 og olympisk meister i 2021 på 5&nbsp;000 m under Sommar-OL i Tokyo og på 10&nbsp;000 meter i Paris-OL 2024. Sommaren 2020 sletta han verdsrekordane på 5&nbsp;000 meter og 10&nbsp;000 m.

## Aktiv
Cheptegei pressa spurtsterke Mo Farah heilt inn til mål på 10&nbsp;000 meter då Friidretts-VM 2017 vart avvikla i London, tida 26.49,9 var personbeste og gav han sølv. Våren 2019 tok han gullmedaljen i VM i terrengløp i Århus. Ved verdsmeisterskapen i Doha hausten 2019 spurta han inn til gull på 10&nbsp;000 m, sekundet før nestemann.

I Monaco 14. august 2020 forbetra Cheptegei verdsrekorden på 5&nbsp;000 meter med to sekund til 12.35,4, den gamle rekorden til Kenenisa Bekele hadde stått i 16 år. 7. oktober 2020 i Valencia sletta Cheptegei også Bekeles verdsrekord på 10&nbsp;000 m. Den nye rekordtida 26.11,0, var ei forbetring på 6,5 sekund. Frå dei olympiske sommarleikane i Tokyo sommaren 2021 reiste Cheptegei med gull og sølv. På mila måtte han sjå seg slått av Selemon Barega frå Etiopia, ei veke seinare var han bestemann i oppløpet på 5&nbsp;000 m.

Åra 2022-24 spurta Cheptegei inn til triumf i milløpet under verdsmeisterskapen 2022 i Eugene, 2023 i Budapest og i dei olympiske sommarleikane 2024 i Paris.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*VM 2015 i Beijing: Nr 9 på 10&nbsp;000 m – 27.48,8
*OL 2016 i Rio de Janeiro: Nr 6 på 10&nbsp;000 m – 27,10,0 og nr 8 på 5&nbsp;000 m – 13.09,1
*VM 2017 i London: Sølvmedalje på 10&nbsp;000 m – 26.49,9, bakom Mo Farah (26.49,5)
*VM 2019 i Doha: Gullmedalje på 10&nbsp;000 m – 26.48,3 , framom Yomif Kejelcha (26.49,3)
*OL i 2021 i Tokyo: Gullmedalje på 5&nbsp;000 m – 12.58,1 og sølvmedalje på 10&nbsp;000 m – 27.43,6
*VM 2022 i Eugene: Gullmedalje på 10&nbsp;000 m – 27.27,4 og nr 9 på 5&nbsp;000 m – 13.13,1
*VM 2023 i Budapest: Gullmedalje på 10&nbsp;000 m – 27.51,4, framom Daniel Ebenyo (27.52,6)
*OL 2024 i Paris: Gullmedalje på 10&nbsp;000 m – 26.43,1, framom Berihu Aregawi (26.43,4)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Joshua Cheptegei|Joshua Cheptegei]]» frå ,  den 26. april 2022.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Ryan Crouser

**Ryan Crouser** () er ein USA-amerikansk friidrettsutøvar frå Boring i delstaten Oregon som vart olympisk meister i kulestøyt i 2016, 2021 og 2024, samt verdsmeister 2022, 2023 og 2025. Han sette i 2021 verdsrekord i øvinga med 23,37 meter, ein rekord han i 2023 forbetra til 23,51 meter.

## Aktiv
Crouser støytte over 21 meter fyrste gongen i mai 2013. Nokså nøyaktig eitt år seinare forbetra han sitt personbeste med 30 cm til 21,39 meter. Den store framgangen kom i 2016, det heile toppa seg då han sette personleg rekord i OL-finalen med eit støyt på 22,52 meter. 25. juni 2017 flytta han bestenoteringa til 22,65 m, men vart så ikkje betre enn nummer 6 i London-VM. 

I verdsmeisterskapen 2019 vart ein vitne til uvanleg skarp kuletevling. Tomas Walsh tok leiinga med 22,90 meter i fyrste omgang, Crouser opna med 22,36 m. I andre omgang rykte brasilianaren Darlan Romani opp på andreplass med 22,53 m. Crouser tok så tilbake andreplassen i fjerde omgang då kula landa på 22,71 m. I den siste omgangen auka Joe Kovacs med nesten meteren til 22,91 m, Crouser avslutta med sitt bestestøyt, 22,90 m, nok til å kapre sølvmedaljen frå Walsh, men ein centimeter for kort til å sikre seg gullet.

Sommaren 2020 persa Crouser med 22,91 m. 18. juli 2021 smekka han til med 23,37 meter under eit stemne i Eugene i Oregon, dermed sletta han den 31 år gamle verdsrekorden til Randy Barnes på 23,12 m. Nesten like langt, 23,30 meter, støytte Crouser då han i Tokyo den 5. august forsvarte OL-gullet i øvinga.

Crouser kneip gullmedaljen i kule-tevlinga då Friidretts-VM 2022 vart avvikla heime i Oregon. Han overgjekk landsmannen Kovacs med fem centimeter. 27. mai 2023 forbetra Crouser verdsrekorden til 23,51 meter ved eit stemne i Los Angeles. Under verdsmeisterskapen i Budapest var han utilnærmeleg, støytte over meteren lengre enn andremann. Også i Paris-OL 2024 låg konkurrentane i ein klasse under Crouser, ettersom han vann med ein margin på 75 cm til dei to andre medfaljevinnarane.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*OL 2016 i Rio de Janeiro: Gullmedalje – 22,52 m, framom Joe Kovacs (21,78 m)
*VM 2017 i London: Nr 6 – 21,20 m
*VM 2019 i Doha: Sølvmedalje – 22,90 m, bakom Joe Kovacs (22,91 m)
*OL i 2021 i Tokyo:  Gullmedalje – 23,30 m, framom Joe Kovacs (22,65 m)
*VM 2022 i Eugene: Gullmedalje – 22,94 m, framom Joe Kovacs (22,89 m)
*VM 2023 i Budapest: Gullmedalje – 23,51 m, framom Leonardo Fabbri (22,34 m)
*OL 2024 i Paris: Gullmedalje – 22,90 m, framom Joe Kovacs (22,15 m)
*VM 2025 i Tokyo: Gullmedalje – 22,23 m, framom Uziel Muñoz (21,97 m)

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ryan Crouser|Ryan Crouser]]» frå ,  den 10. oktober 2019.*  
 
*
Ola Stunes Isene

**Ola Stunes Isene** () er ein norsk friidrettsutøvar frå Lier i Buskerud. Han var norsk meister i diskoskasting 2018 og 2019, under VM i friidrett 2019 enda han på tiandeplass. Isene har elles vunne NM-medaljar i kulestøyt. Hans personbeste i diskoskast er 67,78 meter, medan han i kulestøyt har nådd 17,34 meter.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ola Stunes Isene|Ola Stunes Isene]]» frå ,  den 11. oktober 2019.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Ola Isene

**Ola Isene** () var ein norsk songar og skodespelar fødd i Rødenes i Østfold. Ole Steffensen Isene var far hans.

Isene var baryton og utdanna seg ved Musikkonservatoriet i Oslo, debuterte som operettesongar i 1923. På 1920-30-talet synte han stor givnad som skodespelar i fleire hovudroller i operaer. Han debuterte som skodespelar på Trøndelag Teater i 1937, arbeidde sidan på Det Nye Teater frå 1939, Nationaltheatret frå 1946 og Folketeatret frå 1952.

Isene spelte «ei rekkje gode roller av ymse slag, frå lystspel til tragedie, og har hatt serl. suksess med meir folkelege el. primitive typar». Isene deltok i fleire filmar, «ei av dei beste rollene hans var sjømannen i *Englandsfarere*».

## Kjelder

*Norsk Allkunnebok. VI. bandet. 1955
Sondre Moen

**Sondre Nordstad Moen** () er ein norsk langdistanseløpar frå Trondheim. Han sette europarekord i maratonløping med 2.05.48 då han vann Fukuoka maraton 2017. Den 31. august 2019 forbetra han den norske rekorden på 10&nbsp;000 meter under eit løp på Kristiansand stadion.

## Kjelder

*IAAF-profil
* 
*
Nordsamisk syntaks

**Nordsamisk syntaks** eller **setningslære** er læra om korleis nordsamisk set ordfirmer saman til større strukturar. Nordsamisk blir snakka i både Noreg, Sverige og Finland. Dette er kanskje den delen av nordsamisk grammatikk der dei ulike majoritetsspråka påverkar språket på ulike måtar.

## Nominalfraser
Som i dei fleste uralske språk, er nordsamiske nominalfraser av typen *([[Determinativ]]) - ([[Kvantor]]) - ([[Adjektiv]]) - [[Substantiv]]*. På same måten som i alle samiske språk har adjektivet ei eiga attributtform når det står i same frase som eit substantiv (jf. artikkelen om sørsamisk morfologi). 

Determinativa kongruerer med substantivet i kasus. På same måten som i t.d. sørsamisk er kongruensen redusert samanlikna med bruken av dei same pronomena aleine. Jf. «det huset» i alle kasus:

## Kvantorfraser

Nordsamiske substantiv står i genitiv eintal etter kvantorar. «To jenter» heiter altså *guokte nieidda*, der *nieidda* er genitivforma av *nieida* «jente». Dette gjeld alle andre talord enn *okta* «ein», som syntaktisk sett ikkje er ein kvantor. Her skil nordsamisk seg både frå sørsamisk, der substantiva står i nominativ fleirtal etter kvantorar, og frå dei samiske språka frå og med enaresamisk og austover, der substantivet står i genitiv etter talord opp til seks, men i partitiv etter högare talord.

## Pre- og postposisjonsfrasar

Dei fleste adposisjonane i nordsamisk er postposisjonar. Substantivfrasen som står til postposisjonen står i genitiv.

## Verbalfraser

## Setningsstruktur

Nordsamisk har ein klasse med Wackernagelpartiklar, ubøyelege ord som står i andre posisjon i setninga. Desse partiklane blir skrive som separate ord i Noreg og Sverige, men i pakt med skrifttradisjonen for finsk (som også har same type partiklar) blir dei skrive i lag med siste ordet i frasen dei står til i Finland. Den mest sentra Wackernagelpartikkelen er *go*, som signaliserer ja/nei-spørsmål:

* *Boahtá go Máret?* "Kjem Marit?"
* *Lea go Máret boahtán?* "Har Marit komme?"
* *Máret go lea boahtán?* "Er det Marit som har komme?"

Den tilsvarande skrivemåten på finsk side er altså *boahtágo, leago, Máretgo*.

Andre sentrale partiklar er *ba* "er det verkeleg slik at" og *han* "som du veit":

* *Máret ba lea boahtán.* "Det er verkeleg Marit som har komme."
* *Máret han lea boahtán.* "Som du veit har Marit komme."

## Overordna ordstilling

Ordstillinga i nordsamisk er dominerande SVO. Det er likevel ein tendens til at hovudverbet kjem etter objektet når det er eit hjelpeverb i setninga.

## Litteratur
Freden i Knærød

**Freden i Knærød** (svensk Knäred) markerte avslutninga på Kalmarkrigen. Fredsforhandlingane mellom Sverige og Danmark-Noreg kom i stand på engelsk initiativ og representantane for dei to partane møttest den 29. november 1612 på ei grensebru i nærleiken av Knærød i det som den gongen var dansk Halland. 

## Vilkår
Ved fredsavtala vart freden i Stettin 1570 stadfest. I tillegg vart det avtalt at:

Sverige skulle:

# gje attende Jemtland og Herjedalen,
# seie frå seg krava på Soneburg slott (estisk: *Maasi ordulinnus*) på Øsel.

Danmark skulle:

# gje attende Borgholm, Kalmar og Øland.
# halde på Elfsborg med Nye og Gamle Lödöse og Göteborg og dessutan Ale, Askims, Bollebygda, Flundre, Hisings, Säfvedals og Vätle herad med alle inntekter og avgifter som pant for ei krigsskadeerstatning på 1 million riksdalar, som skulle betalast innan 6 år (noko den svenske kongen klarte). Det vart vidare slått fast at det dansk-norske kongen hadde rett til å herske over og krevje inn skatt frå sjøsamane ved Vesterhavet, mellom Titisfjord (Tysfjorden) og Varangerfjorden.

Begge landa skulle ha rett til å nytta dei tre kronene som våpen, likevel utan å kunna gjera krav på landområde tilhøyrande motparten. Alle undersåttar skulle få handla fritt med kvarandre over grensene, og Sverige skulle ikkje betala til Øresundstollen.

## Underskriving
Allereie den 20. januar 1613 kunne fredsavtalen bli underteikna. Freden vart garantert av kong Jakob av England og Skottland. Det danske brevet er datert i Knærød, det svenske i Ulfsbäck, som låg cirka 10&nbsp;km frå grensa.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Freden i Knærød|Freden i Knærød]]» frå ,  den 10. oktober 2019.*  

## Bakgrunnsstoff

* ''Nordisk familjebok om fredsforhandlingane''
Svartkråke

**Svartkråke** (*Corvus corone*) er ein fugl i kråkefamilien med utbreiing i Europa og sentrale til austlege Asia. Etter ramn er ho den største sporvefuglen i utbreiingsområdet.
## Taksonomi
Autoritetar som BirdLife International og HBW Alive skildrar artstaksonet *Corvus corone* med utbreiing over heile Europa unntatt Island, og i tillegg gjennom eit breit belte tvers over Eurasia nord for Himalaya og sør til nordlegaste Kina og til stillehavskysten. HBW listar seks underartar: *C. c. corone*, *C. c. cornix*, *C. c. sharpii*, *C. c. pallescens*, *C. c. capellanus*  og   *C. c. orientalis*. Desse reknar den grå og svartfarga kråka som ein underart av svartkråke, *Corvus corone*. 
EBird/Clements Checklist, derimot, samlar dei seks taksona inn under to artar:
* Kråke (*Corvus cornix*) med underartane *C. c. cornix*, *C. c. sharpii*, *C. c. pallescens*, *C. c. capellanus*  og
* Svartkråke (*Corvus corone*)  med underartane *C. c. corone* og   *C. c. orientalis*

Det som er skildra som svartkråke i denne artikkelen er etter denne sistnemnde inndelinga.

Svartkråke og kråke som artar hybridiserer i kontaktsona med avkom som ei mellomform. 

## Skildring

Fjørdrakta, nebbet og beina til svartkråke er beint fram svart. Unge fuglar kan ha innslag av svakt iriserande grøn eller lilla glans. Storleiken og kropsforma er mykje som hos kråke, rundt 44-51 centimeter i kroppslengd. Liknande artar som svartkråka kan forvekslast med i utbreiingsområdet er kornkråke og ramn. Unge kornkråker kan vere mykje lik svartkråke, men skiljast lett på nebbforma og profil. Vaksne kornkråker får gråkvit hud ved nebbrota. Ramnar er vesentleg større enn svartkråker.

### Utbreiing

Underarten *C. c. corone*, Linné, 1758
:Hekkar i store delar av vestlege Europa, men ikkje på Island, i Irland, Skandinavia unntatt Sør-Danmark og ikkje i nordvestlege Skottland. Austgrensa omtrent gjennom Tyskland, Tjekkia, Austerrike og Nord-Italia. Fuglane i det sentrale Europa har ein tendens til å trekke sørover vinterstid. 

Underarten *C. c. orientalis*, Eversmann, 1841
:Utbreiinga har eit austleg tyngdepunkt i Japan, men kan elles treffast spreidd i Asia omtrent frå Kasakhstan til Kina. 
Overvintringsområde finst blant anna i sørlege og søraustlege Kina og nordaustlege Iran.

;Utbreiing i Noreg
Svartkråka er ikkje rekna som ein hekkefugl i Noreg. Næraste faste hekkelokalitetar er Danmark og Skottland. 
Basert på registrerte einskilde observasjonar i «Artsobservasjoner» er svartkråke som streiffugl i framgang i landet med flest i Rogaland og Vest-Agder. Her har talet auka frå ca. 100 observasjonar i 2015 til ca. 750 i 2018. Einskildindivid har vore registrerte i alle fylke. 

## Kjelder

*Madge, S. (2019) *[http://www.hbw.com/node/60794 Carrion Crow (Corvus corone)]* I: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (red.). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 12. oktober 2019
;Referansar 

;Notar


## Bakgrunnsstoff
Katarina Johnson-Thompson

**Katarina Mary Johnson-Thompson** () er ein britisk friidrettsutøvar frå Liverpool som tevlar i mangekamp, høgdehopp og lengdehopp. Ho vart verdsmeister i sjukamp i 2019 og 2023. I tillegg har ho vunne sølvmedaljen i sjukampen ved europameisterskapen 2018 og dei olympiske leikane 2024, samt sigra i femkampen i hall-EM 2015 og 2019 og hall-VM 2018.

## Aktiv
Johnson-Thompson tok femteplassen i sjukamp ved verdsmeisterskapen 2013. Året etter vann ho meistermøtet i Götzis med 6&nbsp;682 poeng. Same året i juli gjorde ho personleg rekord med eit lengdehopp på 6,92 meter ved eit DL-stemne i Glasgow. Våren 2015 sette Johnson-Thompson britisk rekord med 5&nbsp;000 poeng då ho sigra i femkamp ved hall-EM i Praha, ho mangla 13 poeng på å tangere verdsrekorden.

Under dei olympiske leikane 2016 sette Johnson-Thompson under sjukampen britisk rekord i høgdehopp med 1,98 m, totalt i sjukampen enda ho på sjetteplass. I 2017 flytta ho sitt personbeste i sjukamp til 6&nbsp;691 poeng i Götzis-stemnet og ho vart nummer fem i mangekampen ved verdsmeisterskapen i London. Mars månad 2018 sigra ho i femkamp ved hall-VM i Birmingham, ein større prestasjon gjorde ho då med 6&nbsp;759 poeng tok andreplassen ved EM 2018 i Berlin.

I 2019 vann Johnson-Thompson meistermøtet i Götzis med endå eit personbeste, 6&nbsp;813 poeng. Høgdepunktet i hennar idrettsliv kom då ho i byrjinga av oktober 2019 vann gullmedaljen i sjukampen ved verdsmeisterskapen i Doha og samstundes sette britisk rekord med 6&nbsp;981 poeng.

Etter å ha vore plaga med skade i eit par seongar, kom Johnson-Thompson tilbake på høgt nivå i 2023. Ho gjekk heilt til topps i friidretts-VM 2023 i Budapest. Under Sommar-OL 2024 i Paris presterte ho sin beste sjukamp sidan ho presterte livsbeste i 2019. Med 6&nbsp;844 poeng kom ho på andreplass i tevlinga, 36 poeng unna vinnaren Nafissatou Thiam sin poengsum. 

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

*OL 2012 i London: Nr 14 i sjukamp – 6&nbsp;267 poeng
*VM 2013 i Moskva: Nr 5 i sjukamp – 6&nbsp;449 poeng
*VM 2015 i Beijing: Nr 11 i lengdehopp – 6,63 m og nr 28 i sjukamp – 5&nbsp;039 poeng
*OL 2016 i Rio de Janeiro: Nr 6 i sjukamp – 6&nbsp;523 poeng
*VM 2017 i London: Nr 5 i sjukamp – 6&nbsp;558 poeng og nr 5 i høgdehopp – 1,95 m 
*EM 2018 i Berlin: Sølvmedalje i sjukamp – 6&nbsp;759 poeng, bakom Nafissatou Thiam (6&nbsp;816 poeng)
*VM 2019 i Doha: Gullmedalje i sjukamp – 6&nbsp;981 poeng, framom Nafissatou Thiam (6&nbsp;677 poeng)
*OL i 2021 i Tokyo: Braut sjukamp etter fire øvingar
*VM 2022 i Eugene: Nr 8 i sjukamp – 6&nbsp;222 poeng
*VM 2023 i Budapest: Gullmedalje i sjukamp – 6&nbsp;740 poeng, framom Anna Hall (6&nbsp;720 poeng)
*EM 2024 i Roma: Braut sjukamp etter tre øvingar
*OL 2024 i Paris: Sølvmedalje i sjukamp – 6&nbsp;844 poeng, bakom Nafissatou Thiam (6&nbsp;880 poeng)
*VM 2025 i Tokyo: Brosemedalje i sjukamp  – 6&nbsp;581 poeng

## Kjelder

*World Athletics
**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Katarina Johnson-Thompson|Katarina Johnson-Thompson]]» frå ,  den 12. oktober 2019.*
Beatrice Chepkoech

**Beatrice Chepkoech Sitonik** () er ein kenyansk langdistanseløpar som i 2018 sette verdsrekord i 3&nbsp;000 meter hinder med eit løp på 8.44,3. Under VM i friidrett 2019 i Doha vann ho ein klar siger i øvinga og sette meisterskapsrekord med 8.57,8.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Beatrice Chepkoech|Beatrice Chepkoech]]» frå ,  den 12. oktober 2019.*
Yaimé Pérez

**Yaimé Pérez Tellez** () er ein friidrettsutøvar frå Cuba som i 2019 vart verdsmeister i diskoskasting under meisterskapen i Doha. Sommaren 2019 sette ho personleg rekord i øvinga med 69,39 meter ved eit stemne i Sotteville i Frankrike.

## Aktiv
Pérez har vore ein av dei beste kvinnelege diskoskastarane sidan ho i Lausanne i 2015 sette personbeste med 67,13 meter. Ved Beijing-VM 2015 enda ho på fjerdeplassen, 7 centimeter bak bronsemedaljør Nadine Müller. I 2016 forbetra Pérez den personlege rekorden til 68,86 m, men mislukkast heilt i OL-finalen. 7. juli 2017 flytta ho sitt personbeste til 69,19 m i Sotteville, ein månad seinare vart ho på ny nummer 4 i eit Friidretts-VM. 16. juli 2019 var ho tilbake i Sotteville og presterte livsbeste då ho i sjette og siste omgang fekk opp eit kast på 69,39 meter. Nesten like langt kasta ho då ho i Doha i slutten av september, i den femte omgangen, «straffa» landskvinna Denia Caballero og vann VM-gull. Under dei olympiske leikane i Tokyo i 2021 la Pérez beslag på bronsemedaljen.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
*OL 2012 i London: Utslått i kvalifiseringa (57,87 m =nr 30)
*VM 2013 i Moskva: Nr 11 – 60,33 m
*VM 2015 i Beijing: Nr 4 – 65,46 m
*OL 2016 i Rio de Janeiro: Nr 12 (-)
*VM 2017 i London: Nr 4 – 64,82 m
*VM 2019 i Doha: Gullmedalje – 69,17 m, framom Denia Caballero (68,44 m)
*OL i 2021 i Tokyo: Bronsemedalje – 65,72 m
*VM 2022 i Eugene: Nr 7 – 63,07 m

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Yaimé Pérez|Yaimé Pérez]]» frå ,  den 12. oktober 2019.*
Christian Coleman

**Christian Coleman** () er ein USA-amerikansk friidrettsutøvar frå Atlanta i delstaten Georgia som i 2019 vart verdsmeister på 100 meter med den personleg rekordtida 9,76 sekundar. Under verdsmeisterskapen i Doha sprang han også startetappen for USA sitt vinnarlag i 4 x 100 meter stafett. Ved VM i friidrett 2017 vann Coleman sølv både på 100 meter og i 4 x 100 m stafett. Hans personbeste på 200 meter er 19,85 sekundar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Christian Coleman|Christian Coleman]]» frå ,  den 12. oktober 2019.*
Freden i Teusina

**Freden i Teusina** vart underteikna 18. mai 1595 av kong Sigismund etter den nordiske tjuefemårskrigen.

## Bakgrunn
Teusina var ein by i Ingermanland, nær byen Ivangorod. Byen vart hærteken på 1590-talet av svenske troppar, gjeven attende til Russland i 1595, og teken att i 1611.

Etter kong Johan III sin krig mot Russland, og etter at Kong Sigismund tok over trona til Johan i 1592, vart det i Teusina den 20. januar 1593 inngått ei toårig våpenkvileavtale mellom Sverige og Russland. Etter det laga partane ei endeleg fredsavtale i same by 18. mai 1595.

Avtala vart offisielt godkjent i Viborgskontrakten 28. februar 1609, og deretter i freden i Stolbova 27. februar 1617.

## Vilkår

* Russland avstår frå alle krav på Estland og retten til å innkrevja skatt av samane «frå Österbotten til Varangerfjorden»
* Sverige gjev attende Kexholm slott og Kexholms län, og dessutan andre erobringar på russisk område

Kexholms län vart gjeve attende i 1597.

## Dokumentet
Avtala vart underteikna av

* For Russland (tsar Fjodor Ivanovitj): prins Ivan Samsonovitj Turenin-Obolenskij og Ostafi Mikhailovitj Pusjkin
* For Sverige (kong Sigismund): riksråd Sten Banér, Krister Klasson Horn, Göran Boije og Arvid Eriksson Stålarm, og dessutan kong Sigismunds sekretær Niklas Rask till Melstad og Hans Krank.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Freden i Teusina|Freden i Teusina]]» frå ,  den 12. oktober 2019.* 
*** oppgav desse kjeldene:*

* Originalteksta på svensk Wikisource
* Runeberg.org

## Bakgrunnsstoff
* Originalteksta til avtala på svensk Wikisource
Steven Gardiner

**Steven Gardiner** () er ein friidrettsutøvar frå Bahamas som tevlar på 200 meter og 400 meter. Under VM i friidrett 2019 vart han verdsmeister på 400 meter, samstundes som han sette landsrekord med sterke 43,48 sekundar. Tidlegare vann Gardiner VM-sølv på 400 meter ved London-VM 2017 og han fekk OL-bronse i 4 x 400 meter stafett i 2016 saman med Bahamas sitt mannskap i tevlinga. Gardiner har personbeste på 200 meter på 19,75 sekundar.

## Kjelder
* 

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Steven Gardiner|Steven Gardiner]]» frå ,  den 12. oktober 2019.*
Alan Walker

**Alan Olav Walker** () er ein norsk-britisk DJ og musikkprodusent. Han vart oppdaga som musikkprodusent gjennom YouTube. Walker lasta opp den første låta i 2012 som heiter Celebrate, og sidan har han fått fleire millionar visingar. Han vart verdskjend i desember 2015 då han gav ut «Faded». I 2019 vart han kåra til årets spellemann under Spellemannprisen 2018.

## Bakgrunn
Alan er fødd i England, men flytta i 1999 saman med familien til Bergen. Han voks opp i bydelen Fana.  Far hans er britisk og mor hans norsk.

## Musikalsk verksemd
I oppveksten var han teknologiinteressert, og fordjupa seg i programmering og grafisk design. Han starta å leggja ut musikk-klipp på nett, og fordi han fekk svært god respons fekk plateselskapa auga opp for ungguten.

I 2014 signerte Alan kontrakt med plateselskapet NoCopyrightSounds som gav ut låta «Fade» i august 2014. Dette var ein electro house-singel som Walker gav ut under namnet «Fade». Han følgde opp med singelane «Spectre» og «Force». Den 3. desember 2015 gav han ut singelen «Faded», som er ein vokalversjon av originalen «Fade» med den ukrediterte songaren Iselin Løken Solheim. Det tok under to veker før «Faded» toppa listene til Spotify. Singelen nådde òg til topps på VG-lista Topp 20 den første veka han låg ute. I starten av juni 2016 kom Alan Walker ut med ein ny song ved namn «Sing Me to Sleep», med vokal som òg vert sungen av Solheim, då òg ukreditert. «Faded» og «Sing Me to Sleep» vart begge gjevne ut gjennom plateselskapet Sony Music Sweden, som skreiv kontrakt med han sommaren 2015.

Den 30. august 2019 gav Alan Walker ut singelen «Play» med K-391, Martin Tungevaag og DJ Mangoo. Det er ein vokalisert og modernisert mix av DJ Mangoos hit frå 2009 «Eurodancer».

## Prisar og prisnominasjonar
Han vann klassa årets låt under Spellemannprisen 2016 for låta «Faded» og fekk seinare same året eksportprisen for 2016 frå Spellemannprisen og Music Norway. Han vart den norske vinnaren av den europeiske EBBA-prisen for 2017, ein europeisk pris som vert til delt ut fremadstormande artistar eller grupper frå ulike land som har nått publikum utanfor sitt eige land for første gong. Han vart nominert til Spellemannprisen 2017 i klassa årets låt for songen «Alone». Han vart kåra til Årets Spellemann under Spellemannprisen 2018, og var i tillegg nominert i klassa årets låt for låtene «Darkside» (med Tomine Harket, ÒG/RA) og «Ignite» (med K-391, Julie Bergan og Seungri).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Alan Walker (artist)|Alan Walker (artist)]]» frå ,  den 13. oktober 2019.*
Kevin Vågenes

**Kevin Vågenes** () er ein norsk skodespelar, komikar og manusforfattar. Vågenes starta karrieren sin i 2011 i TVNorge og har sidan spelt i fleire andre program og seriar. Hausten 2018 fekk han stor merksemd og ros for innsatsen i humorserien *[[Parterapi (NRK-program)|Parterapi]]*.

## Bakgrunn
Vågenes er i frå Hjartås i Meland kommune nord for Bergen. Han er utdanna som skodespelar i Stockholm og ved University of Southern California i Los Angeles. Han debuterte i TV-serien *[[Nissene over skog og hei]]* på TVNorge i 2011, og har sidan vore knytta til Seefood TV. Han var med i  *Kollektivet* på TV 2 heilt frå starten i 2011 saman med Cecilie Steinmann Neess, Jakob Schøyen Andersen, Fridtjof Josefsen og Sebastian Trulsrud Brynestad. Han var òg programleiar for *[[Fjernsynsserien The Voice|The Voice]]* saman med Øyvind Mund i 2013.

Vågenes har gjort ei rekkje TV-framferder og fekk gjennombrotet sitt i TV-serien *[[Humorprogrammet Mellom bakkar og berg|Mellom bakkar og berg]]* på TVNorge i 2015, ein innsats han mottok prisen *Årets gjennombrudd* for på Komiprisen 2015.

Hausten 2017 fekk han stor suksess med nettserien *[[NRK-programmet Parterapi|Parterapi]]* på NRK, som vart følgt opp med ein ny sesong hausten 2018 og har vorte fornya for ytterlegare ein ny sesong. For andre sesong av serien vart han kåra til årets morosamaste på TV medan serien vart kåra til årets humorprogram under Humorprisen 2018. I Gullruten 2019 vart han nominert i tre klassar for *Parterapi*: beste skodespelar, publikumsprisen og beste manus TV-drama. Sjølve serien vann dessutan klassa for beste sminka og vart nominert i klassa beste humorprogram. Han fekk Leif Justers Ærespris for 2019 med eit prisbeløp på 30 000 kroner.

Jula 2017 spelte han tre av dei leiande rollefigurane i storsatsinga *[[Jul i Blodfjell]]* på TVNorge. 

Han bur delar av året i Los Angeles og har blant anna spelt i Peter Stormares TV-serie *Swedish Dicks* i Hollywood.

## Filmografi

* 2012 Tinte & Bettina – The Movie … Emo

## TV-seriar

* 2019 Parterapi Sesong 3.
* 2018 *[[Swedish Dicks]]* … Jeppe
* 2018 *Best før* (TV 2)
* 2017 *[[Jul i Blodfjell]]* … Rune Soot / Siri Gabrielsen / Putti Soot (TVNorge)
* 2017–2018 ''Parterapi'' (NRK TV)
* 2015 *[[Humorprogrammet Mellom bakkar og berg|Mellom bakkar og berg]]* … programleiaren / diverse roller (TVNorge)
* 2015 *[[Suksesskolen]]* … Anton Evell (TV 2 Humor)
* 2011 *[[Nissane over skog og hei]]* … Adam Ohlsen (TVNorge)
* 2011–2015 *[[TV-serien Kollektivet|Kollektivet]]* … Skodespelar / programleiar (TV 2)

## Referansar



**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kevin Vågenes|Kevin Vågenes]]» frå ,  den 13. oktober 2019.*  
 
## Bakgrunnsstoff
* Kevin Vågenes ved Internet Movie Database
Sumire Morohoshi

**Sumire Morohoshi** () er ein japansk stemmeskodespelar.

## Bakgrunn
Ho vart fødd i Kanagawa i Japan.

## Roller
### Anime
**[[Aikatsu!]]* - Ichigo Hoshimiya 
**[[Tokyo Ghoul]]* - Hinami Fueguchi

## Bakgrunnsstoff

* Profil ved Talent-Databank  (japansk)
Timothy Cheruiyot

**Timothy Cheruiyot** () er ein kenyansk mellomdistanseløpar som i 2019 vart verdsmeister på 1500 meter. Han vann VM-sølv på same distansen i 2017 og vann 1500-metertevlinga i diamantserien (Diamond League) i 2017, 2018 og 2019. Cheruiyot sin personlege rekord på spesialdistansen er på 3.28,4, oppnådd i 2018.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Timothy Cheruiyot|Timothy Cheruiyot]]» frå ,  den 13. oktober 2019.*
Salwa Eid Naser

**Salwa Eid Naser**, opphavleg **Ebelechukwu Agbapuonwu**, () er ein nigeriansk friidrettsutøvar som sidan 2014 har representert Bahrain. Ho vart verdsmeister 2019 på 400 meter under meisterskapen i Doha. Vinnartida 48,14 sekundar er den beste på distansen etter 1983. I 2017 vann sølvmedaljen på 400 ved London-VM.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Salwa Eid Naser|Salwa Eid Naser]]» frå ,  den 13. oktober 2019.*  
 

## Bakgrunnsstoff
*
Nia Ali

**Nia Ali** () er ein USA-amerikansk friidrettsutøvar frå Pennsylvania som tevlar i 100 meter hekk og i sjukamp. Ho vann VM-gull 2019 og OL-sølv 2016 i 100 meter hekk. Under meisterskapen i Doha sette ho personleg rekord på 12,34 sekundar då ho sikra seg gullmedaljen på korthekken.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nia Ali|Nia Ali]]» frå ,  den 13. oktober 2019.*  
 
*
Lelisa Desisa

**Lelisa Desisa Benti** () er ein langdistanseløpar frå Oromiaregionen i Etiopia. Han vart verdsmeister 2019 i maratonløping under verdsmeisterskapen i Doha. I 2013 tok han VM-sølv på distansen og han sigra i Boston maraton. Sidan vann han Boston maraton på ny i 2015, i 2018 sprang han inn til siger i New York maraton.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lelisa Desisa|Lelisa Desisa]]» frå ,  den 13. oktober 2019.*
Kutja

**Kutja** er ein austeuropeisk seremoniell kornrett laga av bær, rosiner, honning, valmuefrø og kveite.
Kutja blir servert i samband med jul, feiringa av Jesu dåp eller ei gravferd i Russland, Ukraina eller Kviterussland.

Ordet *kutja* er danna frå gresk  (bønne) eller  (korn).

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Kutja|Kutja]]» frå , og «[[:en:Kutya|Kutya]]» frå  den 13. oktober 2019.*  

## Bakgrunnsstoff