open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
IMO

**IMO**, **Imo** eller **imo** kan visa til:

## Organisasjonar
* Den internasjonale sjøfartsorganisasjonen, ein særorganisasjon i Dei sameinte nasjonane som regulerer sjøfart
** IMO-nummer, eit unikt identifikasjonsnummer for skip og skipsreiarar utskriven av Den internasjonale sjøfartsorganisasjonen
* Den internasjonale meteororganisasjonen, ein ideell organisasjon som driv meteorarbeid
* Den internasjonale meteorologiorganisasjonen, ein tidlegare meteorologisk institusjon (forgjengar til Verdsmeteorologiorganisasjonen)
* Det meteorologiske instituttet på Island (eng. *Icelandic Meteorological Office*), den nasjonale vêrtenesta på Island

## Anna
* Den internasjonale matematikkolympiaden, ein årleg matematikkonkurranse
* Imofossen, ein foss i Nordreisa kommune i Troms
* Imo, ein delstat søraust i Nigeria
* IMO eller imo, forkorting på engelsk for «in my opinion» (internettslang)
Mads Eriksen

:*Denne artikkelen er om teikneserieskaparen, for gitaristen Mads Eriksen, sjå [[Musikaren Mads Eriksen]].*

**Mads Eriksen** () er ein norsk teikeserieskapar frå Malvik, like aust for Trondheim i Sør-Trøndelag. Han er kjend for teikneseriane Gnom og M. Mads er medlem av Trondheimstegnerne.

Han teikna dei fyrste to sidene av *Gnom* i 2000 og sende dei inn til Bladkompaniet, der han fekk god respons. Idéen til serien kom då han filosoferte over kvar sokk nummer to vert av i vaskemaskina.

*Gnom* vart trykt i *[[Bladet Smult|Smult]]*, medan *M* vart ei av dei faste stripene i Dagbladet etter at Mads vann ein teikneseriekonkurranse der hausten 2003. *M* figurerer dessutan fast i *[[Pondus]]*. I mai 2005 gav Schibstedforlagene ut det fyrste *M*-albumet. I juni 2006 tok *M* over *[[Teikneserien Blondie|Blondie]]* sin plass i Adresseavisen. I desember 2006 starta *M* å kome ut som eige månadshefte.

Eriksen teiknar i dag serien *M* på heiltid. Serien handlar om hans eige lett surrealistiske liv, med nokre overnaturlege innslag. Serien er krydra med obskure, «nerdete» referansar, og *[[Star Wars]]* spelar ofte ei hovudrolle i desse.

Eriksen slutta å levere teikneseriestriper sommaren 2008. Leveringspress i forhold til forlaget og sjukdom vart oppgjeve som grunnar til dette. I eit intervju med *[[Dagens Næringsliv]]* i september 2009 fortalte han at han var i gang med å teikne nye striper.

## Utgjevingar
* *Gnom*, samlealbum, Schibstedforlagene «Humoralbum 2/2005»
* *M*, fyrste album, utgjeve sommaren 2005, Schibstedforlagene «Humoralbum 4/2005»
* *M*, andre album, utgjeve 2005-10-17, Schibstedforlagene «Superalbum høsten 2005»
* *M*, julehefte, utgjeve 2005-11-21, Schibstedforlagene «Humoralbum 7/2005»
* *M: Superalbum*, utgjeve 2006-07-31, Schibstedforlagene
* *M julealbum 2006*, utgjeve 2006-11-27, Schibstedforlagene
* *M*, månadshefte, første utgåve nr 1, 2006, i desember, Schibstedforlagene

## Bakgrunnsstoff
* Dagleg «M» på start.no

### Nettmøte
* Mads Eriksen i nettmøte på start.no  (oktober 2004)
* Nettmøte på start.no  (juni 2005) 

### Intervju
* ''Nerdens hevn'' , intervju i Studvest (publisert 2005-10-12)
* ''Stripene på veggen'', intervju i Aftenposten (publisert 2005-06-23)

### Omtalar
* ''Hysterisk - men tynt'', omtale av julehefte 2005, tegneserier.no (publisert 2005-12-15)
* ''Kaffe, snus og elektrosjokk'' , omtale av andre M-album, i Under Dusken (publisert 2005-10-24)
* ''Mesterlige «M»'', omtale av det fyrste M-albumet på tegneserier.no (publisert 2005-05-24)
* ''M'', omtale av det fyrste M-albumet hjå Spirit
* ''Den frekke gnomen'' , omtale av Gnom samlealbum i Stavanger Aftenblad (publisert 2005-03-04)
* ''Ugangsstrekenes konge'', omtale av Gnom samlealbum på tegneserier.no (publisert 2005-03-02)

## Referansar
Trollkrem

**Trollkrem** er ein dessert som er laga av tyttebær, sukker og eggekviter. Enkelte brukar også noko vaniljesukker. Desserten vert av og til servert med vaniljesaus. Trollkrem er mest vanleg på hausten og vinteren.

## Bakgrunnsstoff
* «Å fange luft med egg - Om trollkrem, skum og proteiner» ved naturfag.no
* «Trollkrem». Oppskrift ved frukt.no
Musikaren Mads Eriksen

:*Artikkelen handlar om gitaristen Mads Eriksen, for [[teikneserie]]skaperen med same namn, sjå [[Mads Eriksen]].*

**Mads Eriksen** () er en norsk gitarist og musikar frå Bergen. Han har gjeve ut musikkalbum på eigenhand sidan 1990. Før det hadde han spela i ymse lokale musikkgrupper, og gjeve ut plate med gruppa Sharks & Whales, Reaped by Man, i 1988. Han har i tida etter gjeve ut 8 album, det siste i 2004, saman med tidlegare Manfred Mann’s Earth Band-gitarist og vokalist Chris Thompson. Mads Eriksen har òg spela saman med Bergen Filharmoniske Orkester, og ymse andre klassiske orkester. 

## Utgjevingar
* Travelin (med Hungry John i "Mad & Hungry") 2007
* Rediscovery (med Chris Thompson) 2004
* Redhanded 2001
* Suburban Cowboy 1997
* The Plough Boy 1996
* M.E. 1994
* Intermission Troldhaugen 1993
* Storyteller 1991
* Journey 1990

## Bakgrunnsstoff
* Offisiell nettstad
* Mads Eriksen på mic.no (teksten kjem frå Norsk pop- og rockleksikon)
Moskusurt

**Moskusurt** (*Adoxa moschatellina*) er ei plante i moskusurtslekta i moskusurtfamilien. Ho er ei sped, liten blomsterplante. Sjølve planta har ei svak, litt parfymert lukt medan blomstrane luktar litt rote. Desse er gulgrøne, sit i eit aks og inneheld nektar. Akset har ein toppblomster og oftast fire krosstelde blomstrar. Moskusurt vert pollinert av insekt, ofte fluger. Veksten spreier seg òg vegetativt. Fruktene er ripsstore, kvitaktige steinfrukter. 

Moskusurt er knytt til halvskygga veksestader med fuktig til våt, næringsrik gjerne moldrik jord, som han finn i lauvskog og kratt med kraftig skogbotnflora. 

## Utbreiing
Arten har si naturlege utbreiing i Nord-Afrika, Kaukasus, Sentral-Asia, Aust-Asia, Sibir, Nord-Amerika og Europa. 
I Noreg er han utbreidd på Austlandet og Sørlandet. Han finst i nokre av dei inste fjordarmane på Vestlandet og i Aust-Finnmark. 
I Danmark er moskusurt vanleg på Øerne og på Østjylland, men sjeldnare i resten av Jylland. 

## Kjelder
* Den virtuelle floran
* Leif Ryvarden: *Norges planter*. Cappelen, 1994.

## Bakgrunnsstoff
*
Espevær

Espevær er eit fiskevær i Bømlo herad, på ei øy på om lag 1 km² lengst i vest ute mot havet og Nordsjøen, sør for Hespriholmen. Espevær har gardsnummer 46 i Bømlo kommune.

Espevær vart bygt opp på grunnlag av det rike sildefisket som gjekk føre seg i 1850-åra. Difor vart det fiskarane, skipperane og handelsmennene som prega kulturen i det som med tida vart eit velorganisert lokalsamfunn med gode kontaktar både sørover til Haugesund og over til Dei britiske øyane.

I 1753 vart det fastsett forbod mot at fersk vårsild vart ført lenger enn seks mil frå fangsfeltet, og all silda måtte då saltast i nærleiken av fiskeplassane. Frå ikring 1870 vart det slutt på innsig av vårsild til dette kystområdet, men silda kom att i åra 1808-1810, og kom årvisst i store stimar fram til 1870. Espevær og Bømlalandet elles, låg midt i innsiget av gytemoden sild, og mange av dei fleire tusen mann frå heile Vestlandet som då kom for å take del i fisket, var innljoserte på Espevær. Fiskarane leverte fangsta rett inn på dei store saltebuene, som det vart bygde tretti av i Espevær i åra mellom 1820 og 1860, og med kjøpmenn i Bergen og Stavanger som eigarar av dei fleste. I kvar saltebu kunne det vere tjue til tretti ganejenter, og det var sjauarar, og ikkje minst viktig, bøkkarar som lagde sildetønner i store mengder. Den eldste handelsstaden låg ved *Biekronå*.

Namnet *Espevær* kjem av norrønt *espi*, ospeskog, og *vær*, fiskevær .

## Espeværringen
Espevær er i somme krinsar kjend for Espeværringen, eit såkalla mystisk merkje på ein bakke, som har vore kalla ein UFO-ring. Denne ovale sirkelen i graset er 26 meter lang, fjorten meter brei og 63 meter i omkrins. Ringen vart fyrst oppdaga 7. oktober 1975.

## Fotnotar
Jordskifte

**Jordskifte** (før: utskifting) går ut på å endre eigar- og/eller brukstilhøve for å skape ei meir tenleg og effektiv utnytting av faste eigedomar «som det er vanskeleg å nytte ut på tenleg måte etter tid og tilhøve», det vil seie landbrukseigedomar som til dømes ikkje kan nyttast på høveleg vis av di sameige, omfattande bruksrettar, ulaglege grenser osb. gjer eigedomen eller eigedomane vanskelege å drive. Meininga er å omforme eigedomane slik at kvart bruk får jorda mest mogleg samla og kan verte ei høveleg driftseining. 

Dersom jordskiftet ikkje kan gå føre seg friviljug, kan det gjennomførast med tvang av jordskifteretten, som er ein særdomstol samansett av ein jordskiftedommar og to domsmenn. Jordskifteretten står særs fritt i valet av midlar for å nå målet for jordskiftet, og kan fritt endre eigedomsgrenser, avløyse bruksrettar, oppløyse sameige, gjere vedtak om felles tiltak i eit område, fastsette at hus, vegar og liknande skal flyttast, og kan etter krav frå ein eller fleire av partane, gje føresegner om korleis bruksrettar skal nyttast, korleis beiting i ålmenningar skal gå føre seg osb. Dei nye eigedomsgrensene som jordskifteretten fastsett, skal merkast opp i terrenget og dessutan skildrast med ord, og i regelen vert heile området kartlagt.

Avgjerder i jordskifteretten kan ankast til jordskifteoverretten eller lagmannsretten av den eller dei av partane i saka som meiner det er grunn til det. Dersom anka gjeld avgjerder om grenser, eigedomsrett eller bruksrett innanfor det området som jordskiftet femner om, det såkalla *jordskiftefeltet*, eller anka gjeld feil i saksførehavinga, skal det ankast til lagmannsretten. I alle andre høve skal det ankast til jordskifteoverretten, som er samansett av ein jordskifteoverdommar og fire meddommarar.

Jordskiftedommarar skal ha ei særskild utdanning frå Universitetet for miljø- og biovitskap (UMB) i Ås kommune i Akershus fylke. 

## Bakgrunnsstoff
* Lovgrunnlaget for jordskifte – en kort historikk på http://www.jordskifte.no
* Lov om jordskifte o.a. (jordskifteloven). (Lovdata)
Rome

**Rome** (*Narthecium ossifragum*) er ein planteart i romeslekta i romefamilien. I Noreg veks planta opp til 1&nbsp;000 meter over havet, i myrlende område nord til Troms fylke. I Raudlista 2021 er arten rekna som livskraftig (LC).

Rome er giftig for sauer. Planta inneheld saponin, som kan gje lam leverskader og føra til sjukdomen alveld. I storfe og elg kan rome meir sjelden gje akutt nyresvikt.

## Galleri

Bog Asphodel - geograph.org.uk - 1402752.jpg|Rome-eng
Hochmoor-Perlmutterfalter (Boloria aquilonaris), Quellgebiet der Holzwarche, Mürringen, Ostbelgien (14848841090).jpg|Sommarfugl på rome
Narthecium ossifragum verblueht.jpg|Avblomstra rome


## Kjelder





## Bakgrunnsstoff

* Knut Fægri, Rome - Liljefamilien , *Norges Planter* Bind I s. 29. Ved leine.no
----
Analog signalhandsaming

**Analog signalhandsaming** er arbeid med signal som har både kontinuerleg variabel amplitude og kontinuerleg tidsakse. Som døme på slike signal kan ein nemna elektriske signal (spenning eller straum) frå ymse typar sensorar, som mikrofonar, akselometre, trykk- og temperatursensorar, osb. Andre døme på analoge signal er utganssignalet frå kurvegeneratorar, forsterkarar, osb.

Innan analog signalhandsaming vert signala handsama med analog elektronikk, tilpasse nivå (amplitude), bandbreidd, SNR, osb. Svært svake signal, frå til dømes sensorar, vert forsterka så tidleg som mogleg i signalkjeda og handsama vidare på *signalnivå*. Kva som vert rekna som signalnivå kan variera noko, alt etter kva slage krinsar ein nyttar for signalhadssaminga. Ofte vert operasjonsforsterkarar nytta og da ligg nivået ofte i område 0 til \pm10 V. Nyare lågeffektoperasjonsforsterkarar arbeider ofte med spenningar på nokre få volt. Andre døme på analog signalhandsaming er effektforsterkarar, som vert nytta for å driva til dømes høgtalarar, antenner, servomororar, solenoidar, osb. Effektforsterkarar vert som oftast laga med diskrete halvleiarkomponent, i alle høve i utgangstrinnet. 

## Sjå òg
* Signalhandsaming
* Digital signalhandsaming
* Operasjonsforsterkar
* Gyrator
Molart volum

**Molart volum** er volumet av eitt mol stoff. 

SI-eininga for molart volum er kubikkmeter per mol.

Ein ideell gass har standard molart volum på 0,022414 m³mol-1 eller 22,414 L/mol ved 1 atmosfæres trykk. Dette er er volumet eit mol av gassen har ved 0&nbsp;°C, mens han ved 25&nbsp;°C vil ha eit volum på 0,0245 m³mol-1; eller 24,5 L/mol ved 25&nbsp;°C og 1 atmosfæres trykk. Standard trykk og temperatur (STP), det vil seia 298,15 K og 101 325 Pa (1 atmosfære).
Reisebyrå

**Reisebyrå** eller **reiseselskap** er ei verksemd som mellom anna hjelper reisande med å planleggje reiser og tinge eller kjøpe nødvendige billettar, transportmiddel, overnattingsstader og liknande.

## Historie

I 1758 blei britiske Cox & Kings det fyrste reisebyrået i moderne historie.

I 1840 blei Abreu Agency skipa i Porto av Bernardo Abreu. Dette blei det fyrste reisebyrået i verda som opna tenestene sine for allmugen.

## Kjelder


**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Travel agency|Travel agency]]» frå ,  den 31. mai 2025.*  

## Bakgrunnsstoff
Friluftsmuseum

**Friluftsmuseum** er ein særskilt type museum med samlingar utstilt til dels utandørs. Som andre museum skal friluftsmuseum tena samfunnet og vera ope for eit ålment publikum. Det er ingen prinsipielle grenser for kva eit friluftsmuseum kan samla, men tilflytta byggverk utgjer den viktigaste og mest synlege gjenstandsypen ved dei fleste, i tråd med ein godt etablert tradisjon. 

## Bakgrunnsstoff
*Tonte Hegard: *Romantikk og fortidsvern – Historien om de første friluftsmuseene i Norge*. Universitetsforlaget 1984, Oslo ISBN 82-00-07084-0 digital utgåve
Ringtrast

**Ringtrast** eller **ringtrost** (*Turdus torquatus*) er ein mørk sporvefugl i trastefamilien med eit kjenneleg kvitt, halvmåneforma parti i brystet. Han hekkar i nordvestlege Storbritannia, Noreg, Kolahalvøya, spreidde høgtliggande område av Sør- og Mellom-Europa, Anatolia, Kaukasus og Nord-Iran. Ringtrasta er ein trekkfugl som overvintrar vesentleg i søraustlege Spania, Nordvest-Afrika og Iran.

## Utbreiing
Det er hovudforma som finst i Fennoskandia, Nordvest-Russland og på Dei britiske øyene. I Noreg lever ho over det meste av landet, men ikkje aust for ei linje omtrent frå Lyngdal til Lillehammer. Vi finn òg ringtrast i tilgrensande område i Sverige og Finnland. Lengre sør og aust lever andre underartar. I Noreg lever ringtrasta i trefattige, kuperte område. I midtre og austre område av Sør-Noreg er ho ein høgfjellsart, medan ho går til kysten i vest og i nord. 

## Skildring

Fuglen er stor som ein gråtrast, ca. 24-27 cm i kroppslengd og veg 90-138 gram. Hannen er svart, hoa brunleg. Ringtrastar har eit kvitt, halvmåneforma parti i brystet og lyse parti på dei samanfalda vengene. 
Hannfuglar av underarten *T. t. alpestris* som vi finn i Alpane og Pyreneane har mykje lyse skjelforma fjører på undersida og vengene er langt lysare enn nominatforma i Noreg. Underarten *T. t. amicorum* i Kaukasus har mørk underside som nominatforma, men langt lysare venger.

Songen kan variera, men er ofte eit klagande *tiuii tiuii tii*. 

## Levevis

Ringtrasta lever av meitemark, sniglar og insekt. Ho kan fly ganske langt vekk frå hekkeplassen for å finna mat. Om hausten er føda meir vegetabilsk med mykje bær. 

Fuglen er territoriell og monogam. På hekkeplassen er han temmeleg sky. Han byggjer reir av grove strå og småkvist. Det er fora innvendig og vert plassert på bakken eller i ein busk. I mai til juni legg hoa 4-5 grønaktige egg. Desse vert ruga i 14 dagar. Ungane er flygedyktige etter omtrent to veker, men vert mata ei stund etter dette. Ringtrast legg av og til to kull. 

Ringtrasta er ein trekkfugl. Ho dreg sør- og sørvestover frå Noreg i oktober-november. Dette trekket går gjennom Frankrike og endar i Spania og Nord-Afrika der ho held seg mellom anna i Atlasfjella. Til Noreg kjem ho tilbake i april. Nokre få overvintrar. 

Den norske hekkebestanden ligg truleg mellom 10 000 og 100 000 par. Populasjonen i heile Europa er estimert til mellom 0,6 til 1,2 millionar individ per 2015. Det var registrert ein nedgang i Storbritannia, men elles er han trudd å vere stabil og er klassifisert som livskraftig, LC.

## Kjelder
* Olav Hogstad: Norges dyr Fuglene 3. Cappelen, 1991. 
* Norsk ornitologisk forening om ringtrost
* Norsk Fugleatlas, 1994.
;Referansar 

## Bakgrunnsstoff
Jostedalsrypa

**Jostedalsrypa** er ei segn om tilhøva i Jostedalen i tida etter Svartedauden. I segna vert det skildra korleis folk prøvde å koma seg vekk frå pesten. Til slutt var det berre ei jente som var levde att av menneska i dalføret. Liknande forteljingar går att i ei rad segner om Svartedauden landet rundt.

Historia om Jostedalsrypa seier at ho var dotter i ein stormannsfamilie frå Sogn, som busette seg i Jostedalen for å sleppa unna Svartedauden saman med fleire av dei rikaste familiane i Sogn. Dei nye innbyggjarane prøvde å isolera seg fullstendig frå omverda for å sleppa unna pesten. Trass i dette nådde pesten fram til dalen. Etter pestherjinga var det i fylgje segna nokre menneske som tok seg opp til Jostedalen for å sjå om folket der hadde overlevd. Då dei kom til dalen kunne dei sjå at det ikkje var røyk frå husa, og at alle innbyggjarane var døde. Då dei kom til ein av de mest avsides gardane i dalen fann dei fotspor i snøen. Då dei fylgde desse spora, fann dei ei lita jente som var i live. 

Jenta vart så med desse menneska attende til sivilisasjonen. Nokre versjonar av segna seier at ho gifta seg med ein dansk rikmann og flytta til Danmark. Andre seier at ho busette seg ved Gaupnefjorden, der ho vart gift. Slekta etter henne, som vart gjæv og mektig, kalla dei *rypeslekta*. 

Ei anna segn fortel at ho gjekk over Jostedalsbreen og kom att i Bråtå, ein dal vest i Skjåk kommune. Der gifta ho seg og fekk mange etterkommarar for å folkesette dalen att. 

## Bakgrunnsstoff
* Segna om Jostedalsrypa på http://www.historielaget.jostedal.no/
* Segna om Jostedalsrypa på http://www.nrk.no Fylkesleksikon for Sogn og Fjordane
* Jostedalsrypa – lita jente med stor styrke  på kvinnestemmer.net.
Jostedalen

**Jostedalen** er eit dalføre i Luster kommune. Dalen ligg ved Jostedalsbreen. Mellom anna er dalen kjend for segna om Jostedalsrypa. Dalføret går frå Gaupne i Luster og innover mot Jostedalsbreen. Gjennom dalen renn elva Jostedøla. Vegen gjennom Jostedalen, riksveg 604, vert mellom anna nytta av dei mange som skal inn til Nigardsbreen. Breheimsenteret i Jostedalen er nasjonalt informasjonssenter for Jostedalsbreen nasjonalpark - bygningen vart øydelagd av brann 28.juli 2011. Nigardsbreen, som ligg like ved sida av Breheimsenteret, er den lettest tilgjengelege av brearmane frå Jostedalsbreen. 
Jostedal var frå 1837 til 1963 ein eigen kommune. 
Både fossar og brearmar stuper ned i dalen som har om lag 450 innbyggjarar (april 2006). Jordbruk, offentleg administrasjon og industri er dei viktigaste næringsvegane. Unnateke landbruk er dei fleste arbeidsplassane i gåpn (Gaupne) som er kommunesenter i Luster.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
Jostedal

**Jostedal** er ein tidlegare norsk kommune i Sogn og Fjordane fylke, som i 1963 vart ein del av nye Luster kommune. Jostedal er òg namnet på eit kyrkjesokn og det var namnet på eit prestegjeld fram til 2004.

## Jostedal kommune
Kommunen vart oppretta som Jostedal formannskapsdistrikt i 1837. Kommunen omfatta mellom anna dalføret Jostedalen. 1. januar 1963 vart Jostedal kommune som då hadde eit innbyggjartal på 796, slegen saman med Hafslo og Luster kommunar til den nye Luster kommune.

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for tidlegare Jostedal kommune frå 1920 til 1963:**

### Arkiv frå Jostedal kommune
* Kommunale arkiv. Henta frå Arkivportalen.no
* Privatarkiv. Henta frå Arkivportalen.no
## Jostedal prestegjeld og sokn
Jostedal prestegjeld omfatta i tillegg til Jostedal sokn òg Gaupne sokn og Fet og Joranger sokn. Både Gaupne og Fet og Joranger vart overførte til Jostedal prestegjeld i 1967, Gaupne hadde tidlegare høyrd til Luster prestegjeld, medan Fet og Joranger hadde vore to sjølvstendige sokn tilhøyrande Hafslo prestegjeld.

I Jostedal sokn er det ei kyrkje, Jostedal kyrkje frå kring 1660. Staden har vore kyrkjestad frå 1200-talet og ein kjenner til ei eldre stavkyrkje som har stått der. I det tidlgare prestegjeldet er det elles fire kyrkjer; Fet kyrkje frå 1894, og Joranger kyrkje frå 1600-talet, begge på Indre Hafslo og tilhøyrande Fet og Joranger sokn, og Gaupne gamle kyrkje frå kring 1650 og Gaupne kyrkje frå 1907 i Gaupne sokn. Jostedal, Fet, Joranger og Gaupne har alle hatt kyrkje frå mellomalderen.

## Fotnotar
Ny

**Ny** (*Ν*, *ν*) er den trettande bokstaven i det greske alfabetet. Han svarar til *N* i det latinske alfabetet.
Fjernsynsserien Rome

***Rome*** er ein kritikarrosa historisk fjernsynsserie produsert av HBO og BBC. Den fyrste sesongen av serien vart vist i USA mellom 28. august og 20. november 2005. I Noreg vart han vist på Canal + vinteren 2006, og vart vist på TVNorge hausten 2006.

Serien går føre seg i Roma i seinrepublikken. Julius Cæsar er akkurat ferdig med kampananjane sine i Gallia (Gallarkrigane), men kan ikkje vende heim til Roma på grunn av mangelen hans på samarbeid med senatet i den nemnde kampanjen. Cæsar sin borgarkrig mot Pompeius vert difor sentralt i serien. Samtidig får ein eit innblikk i oppveksten til Octavianus (seinare keisar Augustus) og dei dynastiske stridane mellom familien Julii og Junii, to av dei mektigaste familiane i Roma, og hendingane som til slutt kulminerer med mordet på Cæsar i 44 f.Kr..

Den overordna handlinga er sentrert rundt dei rike, mektige og historisk signifikante personane i Roma, men perspektivet i serien er gjennom auga til to vanlege soldatar, og dagleglivet deira i dei dårlegare strøka i Roma. Personane er Lucius Vorenus og Titus Pullo, to vanlege soldatar og dei einaste personane som er nemnde i Julius Cæsar si forteljing om Gallarkrigane i *[[Commentarii de Bello Gallico]]*.

Rome vart nominert til 2 Golden Globe-prisar i 2005: for beste dramaserie og for beste kvinnelege skodespelar i ein fjernsynsserie, Polly Walker.
Uti vår hage

***Uti vår hage*** er ein norsk fjernsynsserie med Harald Eia, Bård Tufte Johansen og Atle Antonsen. Serien har to sesongar; den fyrste på seks episodar og som var synt fyrste gongen på NRK i 2003. Den andre sesongen vart send fyrste gongen i 2008 og har åtte episodar.

Den enkelte episoden inneheldt humoristiske kortfilmar og innslag som var fletta inn i kvarandre. Dette var det fyrste konseptet der Eia og Johansen jobba med Atle Antonsen (og med Kristopher Schau, som hadde ei lita rolle i ein av episodane). Eia har sagt om den fyrste sesongen at kvar episode i det store og heile handla om «ein helt som møter motstand, overvinn motstanden, og vert forandra av han».

Fleire kjende ansikt, som Schau, Yngve Hågensen og Pål Bang-Hansen, hadde til tider sjølvparodierande gjesteroller i programmet.

Fyrstesesongen vart produsert av Dropout Productions for NRK.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* ''Uti vår hage'' på NRK Nett-TV
Kovalent radius

**Kovalent radius** er halvparten av avstanden mellom to like atom når dei er i ei kovalent binding. Kovalent radius vert målt i pikometer (pm) eller ångstrøm (Å). 

## Sjå òg
* Atomradius
* Ioneradius
* van der Waals radius
Earle Dickson

**Earle Dickson** () var ein amerikansk oppfinnar som er mest kjend for å ha funne opp sårplasteret.

Dickson var tilsett i det medisinske firmaet Johnson & Johnson. Kona hans, Josephine, kutta og brende seg ofte på fingrane medan ho gjorde kjøkkenarbeid, og han oppdaga at gasbind festa til fingrane med limband ikkje heldt seg skikkeleg på plass. I 1920 fann han på å festa gasbindet til limbandet og dekkja det med ein noko kraftigare porøs duk. Etter kvart vart det også tilsett antiseptiske stoff til gasen, for å hjelpa til å halda såra reine og skunda på tilhelinga. Sjefen til Dickson, James Johnson, likte dette produktet svært godt, og bestemte seg for å produsera det. I 1924 vart det installert maskinar for å masseprodusera dei små bandasjane til Dickson.

## Bakgrunnsstoff
* Firmaet Johnson & Johnson si historie om oppfinninga
Aggregattilstand

**Aggregattilstandar**, **fasar** eller **tilstandsformer** er tilstandar eit stoff kan vera i. Dei tre vanlegaste er fast stoff, væske og gass. Plasma er sjeldnare. Vatn finst som is (fast stoff), som væske og som damp (gass). 

Tilstandane har ulike eigenskapar. Gassar fyller behaldaren, væsker har fast volum, men formar seg etter behaldaren og faste stoff har same form og volum uavhengig av kva dei vert oppbevarte i. 

Trykk og temperatur avgjer kva aggregattilstand eit stoff er i. Eit fasediagram for eit stoff viser ved kva verdiar overgangen mellom fasane skjer for stoffet.
Intensiv eigenskap

Ein **intensiv eigenskap** er ein eigenskap eit kjemisk stoff har uavhengig av mengda av stoffet. Temperatur, viskositet, kokepunkt og smeltepunkt er døme på dette. 

## Sjå òg

* Ekstensiv eigenskap
Lars Ohly

**Lars Ohly**, (), er ein svensk politikar (vänsterpartist), Vänsterpartiet sin partisekretær mellom 1994 og 2000, riksdagsmedlem sidan 1998 og partileiar for Vänsterpartiet sidan 2004.

Ohly vart fødd i Spånga i Stockholms len som son av ein prest. Som ungdom vart han radikalisert av internasjonale spørsmål som Vietnamkrigen, apartheid i Sør-Afrika, Palestina og Latin-Amerika. I 1978 gjekk han med i det daverande Kommunistisk Ungdom og året etter i det daverande Vänsterpartiet Kommunisterna. 

Etter gymnaset, i 1976, byrja Ohly å arbeide på den svenske jernbanen, SJ. Innom SJ var han aktiv i manga faglege spørsmål.

I 1987 vart Ohly vald til varamedlem i partistyret. I 1990, året da partiet endra namn til Vänsterpartiet, vart han ordinært medlem der. I 1994 tok han permisjon frå SJ for å bli partisekretær. I 1998 vart han innvald i riksdagen, og i 2004 til partileiar.

## Kjelde
* Artikkelen om Lars Ohly Svensk Wikipedia (samandratt)
Jurist

Ein **jurist** er ein person med juridisk universitetseksamen av høgare grad, som fram til dei siste åra har vore kalla juridisk embetseksamen (graden cand. jur.). Men etter den generelle reformeringa av universtitetsutdanninga og gradssystemet (Kvalitetsreforma) i 2003 er tittelen *cand. jur.* vorte skifta ut med *[[Master i rettsvitskap]]*.

For fleire offentlege stillingar er det fastsett i lov eller føresegner at innehavaren av stillinga skal vere jurist, og i tillegg kan det òg gjelde krav om særlege kvalifikasjonar og godkjend juridisk praksis. Mange juristar arbeider som privatpraktiserande eller offentleg tilsette advokatar, i påtalemakta, som dommarar i rettvesenet, i offentleg forvalting, i diplomatiet, i organisasjonar eller i det private næringslivet.

----
Slaget på Re

**Slaget på Re** hende på Re i Vestfold i januar 1177. Partane var Magnus Erlingsson sitt kongedømme og Øystein Møyla som tronpretendent for birkebeinarane. Dei kongelege styrkane sigra.
Vêrfront

Ein **vêrfront** er eit meteorologisk omgrep som omfattar grensa mellom to luftmassar med ulik temperatur, fukt og tettleik. Når ein front passerer over eit område kan det skje endringar i både temperatur, fukt, vindretning, vindstyrke og lufttrykk. Ein vêrfront oppstår som regel i samband med lågtrykk og er assosiert med skya vêr og nedbør. Normalt flyttar frontane seg austover i lag med lågtrykka, men i somme tilfelle kan frontane stå tilnærma i ro, noko ein kallar ein **stasjonær front**. 

Ein har fleire typar frontar. Varmfront har ein når varmare luft kjem inn i eit område med kaldare luft. I det motsette tilfellet, når kaldluft erstattar varmluft, har vi ein kaldfront. I eit frontsystem er varmfronten alltid føre kaldfronten. I samband med ein varmfront blir varmluft heva, og dette tappar kinetisk energi frå varmfronten. Dermed vil varmfronten flytte seg seinare og seinare, medan kaldfronten flyttar seg like fort. Kaldfronten tar igjen varmfronten, og den delen av varmfronten som er innhenta blir kalla ein okkludert front. 

## Sjå òg
* Varmfront
* Kaldfront
* Okkludert front
* Polarfronten
* Lågtrykk
Fjøs

Eit **fjøs** (frå norrønt *fjós*, 'fehus') er ein bygning eller eit rom for husdyr. Vanlegvis er det storfe eller småfe som vert haldne i eit fjøs, medan hestane vert haldne i ein stall. Moderne fjøs vert ofte kalla «driftsbygning».

## Sjå òg
* Sumarfjøs
* Stall

## Kjelder
Skifer

**Skifer** er ein metamorf eller sedimentær bergart, danna ved at sand, leire og grus som har blitt avsatt (sedimentert) på botnen av store innsjøar eller i havet. 

## Norske skiferbrot
Det er brot på skifer mange stader i Noreg. Kvar stad har særprega skifer. 

* Oppdalskifer, kvartsittskifer i mange variantar.
* Ottaskifer - glimmerskifer i mange variantar.
* Selskifer - glimmerskifer
* Fåvangskifer - fylittskifer
* Kvænangenskifer - glimmerskifer og kvartsittskifer
* Altaskifer - kvartsittskifer
* Snåsaskifer - kvartsittskifer
* Vosskifer - kvartsittskifer
* Hardangerskifer - spaltbar gneis

## Bakgrunnsstoff
* Eide Sten AS - bilder: bruk av skifer  
* Byggogbevar.no: Vedlikehold og gjenbruk av skifertak
Det senegalesiske flagget

**Det senegalesiske flagget** stammar frå den gongen Senegal og Fransk Sudan i 1959 danna den såkalla Mali-føderasjonen. I det gule feltet var det den gongen ein stilisert, svart menneskefigur. Då Senegal gjekk ut av føderasjonen, erstatta ein mennesket med ei grøn fridomsstjerne. Flagget er openbert inspirert av den franske trikoloren og uttrykkjer sambandet til Ghana og Guinea. 

Det senegalesiske flagget vart offisielt teke i bruk 20. august 1960.
Dakkhini

**Dakkhini** (hindi: दक्खिनी *dakkʰinī*), også kjend som **dakhini** eller **deccani** (urdu: دکنی), er ein dialekt av urdu, evt. ein dialekt av hindi, snakka i Deccan-området i det sørlege India, særleg i byen Hyderabad, i delstaten Andhra Pradesh. Det finst ein rik skriftleg tradisjon på dialekten, som har vorte svekka den siste generasjonen.

Namnet på dialekten kjem frå sanskrit *dakshin*, «sør», og han blir snakka i Deccan-området i India. På same måten som urdu vart utvikla i Delhi, vart dakkhini utvikla i det sørlege India som eit resultat av ei blanding av fleire ulike indiske og nokre persisk-baserte språk.

Dakkhini er lingua franca for muslimane i Sør-India, særleg dei som lever i området rundt og sør for Hyderabad og i delstaten Karnataka. Dakkhini blir snakka i eit stort områda sør for Hyderabad, og det er dialektskilnader også innanfor dahhkini-området. Dakkhinitalarane skriv urdu, heller enn å skriftfeste sitt eige talespråk.

## Kjelder
* «Dakhani language» på Engelsk Wikipedia
Vokativ

**Vokativ** (latin *[casus] vocativus*, 'rope på') er eit grammatisk kasus, brukt som kasuset til tiltaleforma.

Denne kasusen finn ein mellom anna i latin, gresk, irsk og baltiske, romanske og slaviske språk som ei tiltaleform av substantiv. Norrønt hadde også vokativ, men dette har stort sett falle bort på moderne norsk. 

## Døme

Ifølge språkkjennaren Per Egil Hegge finst det berre éi ekte vokativform i norsk, nemleg «folkens», som i uttrykket «hei, folkens». I staden for vokativ kan ein på norsk bruka pronomenet «du» foran substantivet: «Du Guri, ...», «du mann» eller «de ungar». Ein slags distinksjon mellom vokativ og ikkje vokativ markering har vi for personnamn i dialektar med såkalla propriell artikkel. I slike dialektar vil «Kari» og «Per» markere vokativ, mens «ho Kari» og «han Per» vil markere andre funksjoner.

Eit døme frå gresk er eit uttrykk som ofte blir brukt i kristen liturgi, som *Litaniae Lauretanae* (Loreto-litanien:

:.
:Kýrie, eléison; Khristé, eléison; Kýrie, eléison.
:«Herre, miskunn deg, Kristus, miskunn deg, Herre, miskunn deg»

Der er κύριε (kyrie) vokativforma av κύριος (kyrios), 'herre', og Χριστὲ (Khriste) er vokativforma av Χριστός (Khristos), «Kristus».

På litauisk er ordet for mann, *vyras*, *vyre* i vokativ. Vokativforma for mannsnamnet *Petras* er *Petrai*.

## Kjelder
Varmfront

Ein **varmfront** markerer grensa mellom to luftmassar av ulik temperatur der den varmare lufta pressar bort den kaldare lufta. Fronten er nesten alltid tilknytt eit lågtrykk.
Varmfrontar består generelt av meir stabil luft enn i ein kaldfront, t.d. er det mindre vertikale rørsler i ein varmfront, noko som fører til at det hovudsakleg blir danna lagskyer. Den varme lufta er lettare og vil derfor bli pressa over den kalde lufta, og den stigande lufta kondenserer og dannar skyer. Når ein varmfront nærmar seg vil ein derfor først kunne sjå høge cirrusskyer, etterfølgd av cirrostratus, altostratus og til slutt nimbostratusskyer som fører til regn, yr eller snø i det fronten passerer. I tillegg er det ofte tåke knytt til varmfrontar. Nedbøren kan vare frå eit par timar til fleire dagar. 

Lufttrykket fell svakt føre ein varmfront, og raskare bak fronten, medan temperaturen stig når fronten passerer. Vinden endrar vanlegvis retning med klokka føre fronten (t.d. frå sør til søraust). Etter fronten har passert, endrar ofte vinden retning mot klokka igjen på den nordlege halvkula på grunn av Corioliskrafta (t.d. frå sør til sørvest).

I eit frontsystem følg alltid kaldfronten etter varmfronten. På grunn av den stigande lufta i ein varmfront, mister varmfronten heile tida kinetisk energi, og fronten går derfor seinare og seinare. Kaldfronten har derimot stort sett den same farten heile tida, og vil etter kvart ta igjen varmfronten. Området mellom ein kaldfront og ein varmfront blir kalla varmsektor, og vêret her er ofte grått med lågt skydekke, yr, regn og tåke. Den delen av varmfronten som kaldfronten har tatt igjen, blir ein okkludert front. 

På eit vêrkart er varmfrontane markert med ei raud linje og halvsirklar som viser retninga fronten flyttar seg i.

## Sjå òg
* Kaldfront
* Okkludert front
* Lågtrykk
* Varmsektor
Kaldfront

Ein **kaldfront** er definert som grensa mellom to luftmassar av ulik temperatur, der den kaldare lufta erstattar den varmare lufta. Fronten er nesten alltid knytt til eit lågtrykk. Den kaldare lufta er tyngre, og kiler seg dermed inn under den varme lufta. Den varme lufta blir løfta, kondenserer og dannar skyer, hovudsakleg av type cumulus. Ein kaldfrontpassasje fører oftast til at vinden endrar styrke og dannar vertikale rørsler (turbulens) som kan føre til atmosfæriske forstyrringar føre og like bak kaldfronten som regnbyer, torebyer, byelinjer og i verste fall tornadoar. Lufta bak kaldfronten er vanlegvis tørrare og kaldare enn lufta den byter ut, så i det ein kaldfront passerer vil temperaturen som regel falle. Om vinteren kan det derimot skje at lufta nær overflata er kaldare enn lufta som blir bytta ut i samband med ein kaldfront. Då vil temperaturen stige i luftlaga nær overflata. Dette blir kalla ein maskert kaldfront. 

Kaldfrontar er kjenneteikna ved kraftige vertikale luftrørsler. Og dei konvektive skyene som oppstår fører ofte til regnbyer eller torevêr. På baksida av ein kaldfront blir det ofte oppklåring før ustabil luft overtar i kaldsektoren eit stykke bak fronten. Her blir det ofte danna cumulusskyer og byevêr. Kaldfrontar er òg assosiert med vindskjer (endring av vindretning og vindstyrke), der vinden ofte dreiar med klokka etter at fronten har passert (t.d. frå sørvest før fronten til nordvest bak fronten). Dette vindskjeret fører til ein konvergens (opphoping) av luft nær fronten, som også er med på å bidra til at lufta stig. I tillegg vil vindstyrken som regel auke gradvis etter kvart som kaldfronten nærmar seg med rolegare vind bak fronten. 

Ein skil mellom to typar kaldfrontar, *anafront* og *katafront*. Anafront er den «klassiske» skildringa av ein kaldfront, der kaldlufta presser den varmelufta oppover og det blir danna skyer og nedbør. Ein katafront er ein front der lufta ofte søkk langs frontflata. Visst kaldlufta trenger igjennom ei kaldfrontflate i høgare nivå kan det føre til kraftig instabilitet som kan gje byger eit godt stykke føre bakkefronten. Dette vert kalla ein «split front» eller dobbel kaldfront. Katafrontar har ofte mindre nedbør og svakare vindskjer i sjølve fronten enn anafrontar, i tillegg til raskare oppklåring etter fronten. 

Ein kaldfront oppstår som regel i eit frontsystem i lag med ein varmfront. Kaldfronten flyttar seg raskare enn varmfronten, og den delen av varmfronten som kaldfronten har innhenta blir kalla ein okkludert front eller okklusjon. 

På vêrkart er kaldfronten markert med blå linjer og trekantar som viser retninga fronten flyttar seg.
Fristaden Christiania

**Christiania** er eit område ved festningsvollane på Christianshavn i København. Skiftande regjeringar har godteke stor grad av sjølvstyre på området, mot at restaurantar og andre firma betalar meirverdiavgift (moms) på omsetnaden. Øvste styringsorgan er *allmøtet*. 

Innbyggjarane, som okkuperte den nedlagde militærkasernen der i 1971, ser på området som ein fristad, og brukar namnet **Fristaden Christiania**, **Det fri Christiania** eller det færøyske namnet **Frístaðurin Christiania**. Dei har laga eigne lover og sitt eige flagg, og kallar seg *christianitter*.

Hasj vart omsett openlyst i Christiania fram til 2004, og vert ikkje sett på som narkotika av innbyggjarane, medan andre narkotiske stoff er bannlyst.

Bilar er ikkje tillatne på området.

Namnet Christiania kjem frå nemninga christianitt, som opphavleg var ein innfødd frå bydelen Christianshavn.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Side om Bevar Christiania 
* Side om Christiania
Hans Gutzeit

**Hans Andreas Melhuus Gutzeit**, () var ein norsk industrigrunnleggjar, fødd i Drammen. Han er mest kjend for å ha grunnlagd den såkalla "*Norske sågen*" i Kotka i Finland. Hans Gutzeit sin far hadde eit sagbruk i Fredrikstad, W. Gutzeit & Co. Hans arva sagbruket i 1869. 

Høgkonjunkturen i Europa etter den tysk-franske krigen tydde at prisane på tømmerstokkar i Noreg vart høgare. 

I 1872 flytta Hans Gutzeit føretaket til Kotka i Finland. Der i sjøregionen *[[Päijänne]]* var tømmerprisane framleis særs låge. 

Gutzeit sitt sagbruk voks til det største føretaket innan papirindustri i Finland, Ab Enso-Gutzeit Oy, den finske delen av det noverande Stora Enso.

Hans Gutzeit tok med seg kring 20 norske familiar. Mange flytta attende til Noreg etter at prisane gjekk nedover. Mange vart att i Finland. Til dømes seinare president i Finland Martti Ahtisaari sin farfar heitte *Adolfsen* og var ein av dei norske som flytta i 1872. Etternamnet vart forfinska til Ahtisaari på 1920-talet.

## Bakgrunnsstoff
* Hans Gutzeit på http://www.storaenso.no
* Norge i Finland 
* Nordmenn i Finland 
* Phønix klubbhuset i Fredrikstad  - pdf-file
* Gutzeit i Fredrikstad  - pdf-fil
* Utdjupande artikkel om Gutzeit i NBL, skriven av Reginald Norby.
Terskelfjord

Ein **terskelfjord** eller **treskelfjord** er ein fjord som har monaleg mindre djup ved munningen enn lenger inn. Dette gjer at det vert lite utskifting av vatnet i fjorden. Terskelen er vanlegvis laga av ein endemorene frå isbreen som grov ut fjorden.
Bhumibol Adulyadej av Thailand

**Bhumibol Adulyadej** (), med kongetittelen **Rama IX**, var konge av Thailand frå 1946 til han døydde i 2016. Han sat på trona i over 70 år, noko som gjorde han til den lengst regjerande herskaren i thailandsk historie, og før han døydde var han det lengst sitjande statsoverhovudet i verda.

Kong Bhumibol overtok trona då broren døydde i 1946, og vart formelt krona i 1950. Han var gift med dronning Sirikit (fødd 1932). Tronfylgjaren er sonen Maha Vajiralongkorn. 

Bhumibol vart i 1960 tildelt storkrossen med kjede av St. Olavs Orden.

## Nasjonalt symbol, men med politisk makt
Formelt har kongen lite makt, men han har framleis ein viktig rolle som øvste leiar for buddhismen og samlande nasjonalt symbol for landet. Kongen og familien hans opptrer nærast dagleg på ulike arrangement og er høgt verdsette. Kritikk av kongefamilien er uhøyrt. Sjølv om landet er eit konstitusjonelt monarki, har kongen gripe inn i politikken ved ulike høve. I 1992 brukte kongen innverknaden sin til å stoppa samanstøyt mellom hæren og demonstrantar. I regjeringstida hans har det vore fleire militærkupp. Kuppmakarar har lagt vekt på å æra kongen. Den 19. september 2006 avsette militæret statsminister Thaksin Shinawatra, og utnemnde kongen til statsoverhovud. I ei uttale la dei vekt på å «sikra fred og æra kongen, som vert sett på som den mest høgvyrda av alle thaiar». 

## Kjelder
Simulatorprosjektet Ptolemy

**Ptolemy** er eit open kjeldekodeprosjekt som omfattar fleire ulike simulatorar, kalla «domains», der «The synchronous dataflow» (SDF) «domain« er ei av dei mest interessante. Ptolemy har eit grafisk brukargrensesnitt der systemet som skal simulerast vert bygd opp ved å plassera og kopla saman grafiske symbol («stars»). Desse er realiserte i form av C++-objekt, så funksjonaliteten kan utvidast ved at ein kodar nye blokker. Det finst og ein Java versjon: *Ptolemy II*.

## Sjå òg
* MATLAB
* Scilab

## Bakgrunnsstoff
* Heimesida til Prolemyprosjektet
Polarfronten

**Polarfronten** er grenseområdet mellom dei polare cellene og ferrelceller på kvar halvkule. Denne grensa markerer eit skarpt temperaturskilje mellom den kalde polarlufta og varm subtropisk luft. Denne temperaturskilnaden inneber mykje potensiell energi som kan gje energi til lågtrykk og vind (kinetisk energi). I desse frontsonene er det òg mykje fuktig luft som kan dannast om til nedbør. Dette òg frigjer energi som blir brukt til å drive lågtrykkssystema. 

Når det oppstår eit lågtrykk i frontsona på nordlege halvkule vil vinden alltid blåse mot klokka rundt lågtrykket, medan det er motsett på sørlege halvkule. Vanlegvis vil den varme lufta ligge på ekvatorsida av lågtrykket, medan kaldlufta er på polsida. På den nordlege halvkula betyr det at det blir danna ein varmfront aust for lågtrykket, og ein kaldfront i vest.

Ved polarfronten konvergerer (møtes) polarlufta og den subtropiske lufta ved overflata. Dette fører til stigande luftrørsler i fronten, som først stoppar å stige når dei når toppen av troposfæren. I dette nivået blir luftstraumen bøygd av, og på grunn av Corioliskrafta vil lufta her strøyme austover. Denne kraftige luftstraumen blir kalla den polare jetstraumen. Denne kraftige vestavinden er hovudårsaka til at lågtrykk som oppstår i polarfronten vanlegvis blir førte austover. 

Det var Vilhelm Bjerknes og Bergensskulen som først påviste polarfronten og rolla han har i utviklinga av lågtrykk tidleg på 1900-talet, og danna med det grunnlaget for moderne vêrvarsling.

## Sjå òg
* Den antarktiske konvergensen
Lågtrykk

Eit **lågtrykk** er eit område der det atmosfæriske lufttrykket er lågare enn i dei omliggande områda. Tropiske stormar, ekstratropiske syklonar, subpolare syklonar og subarktiske syklonar er alle former for lågtrykk. 

## Fysisk
Atmosfæren er slik at den alltid vil prøve og vere i likevekt. Det betyr at når eit lågtrykk oppstår vil lufta strøyme inn mot senteret av lågtrykket for å utlikne trykkskilnaden. Sidan jorda roterer vil luftstraumane bli bøygde av mot høgre på nordlege halvkule, og mot venstre på den sørlege halvkula (ein effekt kjend som corioliskrafta). Dermed vil ikkje luftstraumane gå direkte inn mot lågtrykkssenteret, men bevege seg i sirklar nærmare og nærmare senteret. På nordlege halvkule bevegar luftstraumane seg mot klokka på veg inn mot lågtrykket. I lågtrykksenteret konvergerer lufta som då byrjar å stige. Dette medfører adiabatisk avkjøling og lufta kondenserer til skyer. Derfor er lågtrykk assosiert med skya ver som minimerer temperaturskilnaden mellom natt og dag. Skydekket fører til at mindre sollys slepp ned til overflata, og om natta hindrar skydekket langbølgja utstråling (varmetap). Frontsoner er òg tett knytte til lågtrykk, og stigande luftrørsler i samband med desse fører òg til skya vêr og nedbør. 

Eit kraftigare eller djupare lågtrykk fører til at trykkgradienten (trykkskilnaden mellom lågtrykket og dei omliggande områda) blir større. Dette merkar ein igjen på at vinden blir kraftigare. Er trykkgradienten stor nok kan vinden nå både storm og orkan styrke.

## Klimatologisk
Klimatologisk blir det danna lågtrykk i den intertropiske konvergenssonen (ITCZ) som ein del av sirkulasjonen i hadleycella. Fordi solinnstrålinga er kraftigast over ekvator vil lufta der stige fordi ho blir varmare enn den omliggande lufta. Dette fører til eit meir eller mindre konstant lågtrykksområde rundt ekvator.

## Termale lågtrykk
I svært varme område, som ørkenar, kan det oppstå såkalla *termale lågtrykk*. Desse oppstår når overflata raskt blir varma opp, og lufta over byrjar å stige. Dette fører til isolerte lågtrykk ved overflata.
Apasjar

:: *Sjå òg [[Apache]], ein [[vevtenar]]*

**Apasjar** (frå spansk *apache*, via engelsk) er eit sams namn på fleire indianarstammer som talar apachespråk. Navajoar, som snakkar navajo, blir ofte òg rekna som apasjar. 

Eigentleg kalla stammene seg for *diné* *(folket)*, men dei vart gjevne namnet *apache*, som betyr 'fiende', av zunifolket. Dette namnet vart teke i bruk av spanske og seinare engelsktalande nybyggjarar frå Europa.

## Stammar
Dei eigentlege apasjane omfattar ei rekkje folk med to hovudgrupperingar: San Carlos- eller vest-apasjane, som omfattar tonto, coyotero, pinal, arivaipa, pinaleño, chiricahua, mogollon, gileño og mimbreño, og aust-apasjane, som omfattar jicarilla, faraon, mescalero, llanero (dvs. «slettelandsfolk»), lipan og kiowaapasjane, som hadde knytt seg til Kiowa på det sørvestlege slettelandet. 

Ved inngangen til 2000-talet var talet på apasjar i alt litt over 50&nbsp;000, fordelt på statane Arizona, California, New Mexico, Texas, Oklahoma og Colorado i USA; dessutan bur nokre på den meksikanske sida av grensa. Særleg dei vestlege gruppene legg vekt på å halda tradisjonell religiøs utøving i hevd. Samstundes har fleire av reservata deira utvikla moderne næringsvegar, som turisme og kasinodrift.

## Opphav
Apasjane var først og fremst jegerar og sankarar, men dei vestlegaste gruppene dreiv også ein del jordbruk (mais). Dessutan vart regulært røveri ein viktig del av apasjane si tilpassing, særleg etter spanjolane kom. Dette gjaldt spesielt dei gruppene som streifa om mellom dei fastbuande pueblo-indianarane. Dei austlegaste gruppene var stort sett bisonjegerar. I dag driv mange apasjar kvegdrift.

## Apasjane i populærkulturen
Gjennom populærlitteratur og westernfilmar har apasjane vorte kjende anten som fæle «villmenn» eller som tapre krigarar (jf. Geronimo), og dei var mellom dei siste indianske folkegruppene som måtte gi tapt overfor dei kvite si overmakt. Den mest kjende stammen er Chiricahua.

## Kjende apasjar
* Geronimo
* Cochise
* Mangas Colorados

## Sjå òg
* sørvestfolka

## Litteratur
* Helge Ingstad, *[[Apache-indianerne. Jakten på den tapte stamme]]*, (1939)
Prøverøret

**Prøverøret** er ei stand up-scene i Oslo der nye og etablerte komikarar prøver ut nye tekstar. Prøverøret vart starta av komikaren Svein Iversen i 2003 i kjellaren på utestaden Bør og Børsen. I 2005 flytta Prøverøret til Dattera til Hagen, ein utestad på Grønland.