open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Avisa Sør-Trøndelag

***Avisa Sør-Trøndelag*** er ei lokalavis som blir gjeven ut på Orkanger. Ho har òg eit kontor i Hemne. I daglegtale blir avisa oftast kalla *Søra* eller *Sør-trønder’n*.

Avisa vart grunnlagt i 1908 under namnet *Søndre Trondhjems Amtstidende*. Ho er i dag eigd av Adressa-konsernet.

Dekningsområdet til *Avisa Sør-Trøndelag* er kommunane Orkdal, Hemne, Skaun, Meldal, Snillfjord, Agdenes og Rennebu i den sørvestlege delen av Sør-Trøndelag, samt Rindal på Nordmøre.

Ansvarleg redaktør er Anders Aasegg Morken og dagleg leiar er Tommy Johnsen Krangsås (2015).

Avisa kjem ut fem dagar i veka; frå tysdag til laurdag.

## Opplagstal

## Bakgrunnsstoff
* Nettutgåva av Avisa Sør-Trøndelag

## Kjelder
Opplett

**Opplett** er ein vêrtype der det ikkje kjem noko nedbør, til dømes ein tørkeperiode eller berre ein regnfri periode mellom byer.

**Opplett** er også eitt album frå **John Olav Nilsen og Gjengen**
Sameint Russland

**Sameint Russland** (russisk Единая Россия, *Jedinaja Rossija*) er eit politisk parti i Russland, danna i april 2001. Det kallar seg sjølv eit sentrumsparti. Sameint Russland er eit støtteparti for president Vladimir Putin. Putin pleier å opptre på partiet sine årsmøte og tala til forsamlinga, men han er sjølv ikkje medlem i partiet. Leiaren, sidan 2002, er Boris Gryzlov. Ved parlamentsvalet i 2007 vart Sameint Russland det klart største partiet, med 64,3 % av røystene. 

Sameint Russland er det siste i ei rekkje av parti i Russland sidan oppløysinga av Sovjetunionen som har vorte danna for å støtta presidenten sin politikk utan at presidenten sjølv er medlem av noko politisk parti. Dette hende òg under Boris Jeltsin si regjeringstid. Partiet vart danna ved ei samanslåing av partia Einskap og Fedreland - Heile Russland i april 2001. I starten vart partiet leia av ein trio beståande av Sergej Sjojgu (frå Einskap), Jurij Luzjkov og Mintimer Sjajmijev (frå Fedreland - Heile Russland). I november 2002 vart Boris Gryzlov ny leiar. Partiet vann parlamentsvalet i 2003 og fekk 222 av dei 450 plassane i Statsdumaen. Etter valet slutta så mange uavhengige representantar seg til Sameint Russland at partiet fekk konstitusjonelt fleirtal (2/3) i dumaen. Ved presidentvalet i 2004 støtta partiet kandidaturet til den sitjande presidenten Vladimir Putin. Ved parlamentsvalet i 2007 fekk partiet 64,3 % av røystene og 315 av dei 450 plassane i dumaen. Dette valet vart ikkje godkjent som fritt og rettferdig av internasjonale observatørar. Sameint Russland fekk, ifylgje dei offisielle resultata, over 90 % av røystene i fleire republikkar, med 99,4 % av røystene iTsjetsjenia og 98,7 % i Ingusjetia, noko som vart tolka som klare teikn på valfusk. 

Etter partiet sine eigne oppgåver var 65 av dei 89 leiarane av russiske føderasjonssubjekt medlemer av Sameint Russland mot slutten av 2005. Våren 2007 var dette talet 70 av 85.

Partiet sitt symbol er ein bjørn.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*
Karlskrona

**Karlskrona** er ein by i Sverige. Byen er administrasjonsstad i Blekinge län og Karlskrona kommun. Karlskrona ligg på øyar i skjergarden. Den største øya heiter Trossö og utgjer Karlskrona sentrum. Stumholmen tillhøyrde lenge Svenska Flottan (den svenske marinen), men er i dag eit marint musealt sentrum i tillegg til bustadsområde. 
Orlogsbyen Karlskrona, det historiske orlogsområdet, er teken med på UNESCO si liste over verdsarv. 

Byen vart bygd opp etter Freden i Roskilde i 1658, då området vart ein del av Sverige.
Samfunnsøkonomene

**Samfunnsøkonomene** er ein interesseorganisasjon for dei som har eksamen i samfunnsøkonomi. Foreininga gjev ut tidsskriftet Økonomisk forum. Frode Lindseth er leiar (2011).

### Fagforeining
Alle medlemmene er i utgangspunktet òg tilknytte Samfunnsøkonomenes fagforening, som arbeider for løns- og arbeidsvilkåra til medlemmene. Det er mogleg å reservere seg mot medlemsskap i fagforeininga. 

## Bakgrunnsstoff

* Samfunnsøkonomene si heimeside
Orlogsbyen Karlskrona

**Orlogsbyen Karlskrona** eller **Marinehamna i Karlskrona** (svensk språk: **Örlogsstaden Karlskrona**) vart i 1998 teke med på UNESCO si liste over verdsarv. 

:**Grunngjeving for verdsarvstatusen**: 
: «Staden Karlskrona är internationellt intressant som ett unikt exempel på en konsekvent genomförd, marint befäst stadsanläggning och sjöarsenal från 1600-talet och 1700-talet».

## Bygg
* Karlskrona og øya Trossö
** Fredrikskyrkan
** Trefaldighetskyrkan (Tyska kyrkan, Tyskekyrkja)
** Amiralitetskyrkan (Ulrica Pia) med Amiralitetsklockstapeln
** Vattenborgen og Rådhuset ved stortorget.
** Grevagården med Blekinge Museum
** Stumholmen i Karlskrona med mellom anna Kronobageriet i Karlskrona
** Karlskronavarvet
** Karlskrona orlogsbase med Kurrholmen og Godnatt i Karlskrona
* Mjölnareholmen
* Koholmen
* Kungshall
* Ljungskär
* Kronokvarnen i Lyckeby
* Kungsholms fort
* Drottningskärs kastell
* Skärva herrgård

## Bakgrunnsstoff

* Riksantikvarieämbetet - Örlogsstaden Karlskrona 
* Karlskrona världsarv
* http://www.forsvarsmakten.se/marinbasen/Om-forbandet/
Freden i Brömsebro

**Freden i Brömsebro** den 13. august 1645 avslutta den krigen som hadde gått føre seg frå 1643 mellom Sverige og Danmark-Noreg. Krigen fekk namnet Torstensonkrigen. Sverige sigra som ein del av framgangen under Trettiårskrigen.

Fredssamtalane vart hjelpt fram av Frankrike. I januar 1644 vart diplomaten Gaspart Coignet de la Thuillerie send som fredsforhandlar. Den 25. desember dette året lukkast det han å få Sverige og Danmark-Noreg til å skriva under ei traktat om at fredssamtalar skulle finna stad i Brömsebro i februar 1645.

Axel Oxenstierna leidde forhandlingene på svensk side, medan Corfitz Ulfeldt leidde den dansk-norske sida.

Dei svenske krava var langtgåande etter sigrar på slagmarka. Fredsavtala innebar at Danmark-Noreg avstod dei gamle norske områda Jämtland og Härjedalen, i tillegg til Gotland og Ösel til Sverige. Sverige fekk i tillegg Halland i 30 år, i tillegg til ei viss tolfridom i Øresund.

## Sjå òg
* Freden i Roskilde
* Brömsebro

## Bakgrunnsstoff
* Svenskt Militärhistoriskt Bibliotek - Freden i Brömsebro
Rodina

**Narodno-patriotitsjeskij sojuz Rodina** (russisk Народно-патриотический союз Родина, *Den folke-patriotiske unionen Moderland*) var eit politisk parti i Russland frå 2003 til 2006, då det gjekk inn i det nye partiet Rettferdig Russland (*Spravedlivaja Rossija*). Det vart stifta i september 2003 som ein valallianse til parlamentsvalet i 2003 av fleire nasjonalistiske og venstre-orienterte grupper. Dei tre fremste leiarane var Sergej Glaziev, Sergej Baburin og Dmitrij Rogozin. Partiet fekk 9,0 % av røystene ved valet i 2003. Motstandarar av partiet hevda at det hadde blitt stifta på oppmodinga av Vladimir Putin sitt regime for å trekkja støtte bort frå kommunistpartiet. Rodina stilte ingen kandidat til presidentvalet i 2004. Som resultat av dette trekte Sergej Glaziev seg frå partiet og stilte som uavhengig kandidat. Han fekk 4,1 % av røystene. Partiet har òg ellers vore utsett for indre uro.

Rodina fekk ikkje lov å delta i valet til byparlamentet i Moskva i desember 2005 fordi kampanjen deira vart dømd å oppmoda til rasehat. Ein av partiet sine valplakatar viste mørkhuda kaukasar som kasta vassmelonskal på bakken, med teksten "la oss rydda byen vår for bos" under.

28. oktober 2006 slo Rodina seg saman med Det russiske pensjonistpartiet (*Rossijskaja partija pensionerov*) og Det russiske livspartiet (*Rossijskaja partija zjizni*) under namnet Rettferdig Russland: Moderland/Pensjonistar/Liv (*Spravedlivaja Rossija: Rodina/Pensionery/Zjizn*)http://www.times.spb.ru/index.php?action_id=2&story_id=19303. Rodina var det einaste av desse tre partia som var representert i dumaen frå før. Det nye partiet har erklært seg som eit støtteparti for president Putin. Den første testen for det nye partiet vert regionalval i 14 føderasjonssubjekt den 11. mars 2007.

## Kjelder
* Partiet sine offisielle heimesider

## Bakgrunnsstoff

*
Misteltein

**Misteltein** (*Viscum album*) er ein parasittplante i mistelteinfamilien.

Planten er ein gaffelgreina busk med motsette blad som er læraktige og vintergrøne. Han har små og gulgrøne blomar som høyrer til hann- eller hoplantar. Frukta er kvitlege, klebrige bær som blir spreidde med fuglar. 

Misteltein veks vanlegvis innimellom greinane på ulike tre, i Mellom-Europa snyltar både på lauvtre og bartre, i Noreg berre på lauvtre, mest på lind og løn, sjeldnare på rogn, villapal og bjørk. 

Planten snyltar på trea ved å senda rotliknande skot gjennom barken og inn i veden, og kan hemma voksteren av desse viss han vert stor. 

Misteltein veks i visse avgrensa område i Noreg: Berre ved Oslofjorden, på Jeløya og på vestsida frå Sem til Horten og nordover til Hurumlandet. Misteltein er den planten som har vore freda lengst i Noreg. Planten vart freda i heile landet i 1956 og var den einaste freda planten i Noreg heilt fram til 1981. Før han vart freda, var misteltein svært populær som julepynt i Noreg.

## Misteltein i kulturen
Ein har rekna misteltein som ein heilag plante sidan oldtida. Ein meinte han kunne bringa lukke og lækja sjukdommar. Han har vore brukt til pynt ved jul og nyttår fleire stader. I engelsktalande land finst til dømes skikken med å kyssa folk ein møter under ein opphengd mistelteinbunt.

I nordiske gudesagn var det ei pil av misteltentre som drap Balder. Planten var den einaste skapningen mor hans ikkje hadde bede om å skåna han.

Teikneseriane om Asterix speler på den gamle trua om krafta til planten, og druidar som Miraculix klatrar ofte opp i eiketre for å skjera misteltein med sigd.

## Kjelder

;Referansar

## Bakgrunnsstoff

* Den virtuella floran
Dalarnas län

**Dalarnas län** er eit len i midtre Sverige. Det grensar til Jämtlands län, Gävleborgs län, Västmanlands län, Örebro län og Värmlands län og til dei norske fylkene Hedmark og Sør-Trøndelag. Dalarnas län hadde namnet Kopparbergs län fram til 1997.

## Landskap
Landskapet Dalarna omfattar med nokre unntak heile det noverande Dalarnas län og Orsa Finnmark i Ljusdal kommune.

## Kommunar

*Avesta kommun
*Borlänge kommun
*Falu kommun
*Gagnefs kommun
*Hedemora kommun
*Leksands kommun
*Ludvika kommun
*Malungs kommun
*Mora kommun
*Orsa kommun
*Rättviks kommun
*Smedjebackens kommun
*Säters kommun
*Vansbro kommun
*Älvdalens kommun

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Kongedømet Fusa

**Kongedømet Fusa** var eit kunstprosjekt for å utforska spørsmål knytt til omgrepet identitet. Den 21. juni 2003 vart Fusa kommune erklært som eigen stat under ein seremoni på Eide. Kunstnaren Morten Holmefjord vart av formannen i eldrerådet krynt til *visekonge*. Kommunen vart soleis til **Kongedømet Fusa**. Forholdet mellom Visekongen og dei folkevalde var regulert i *Engeviktraktaten*, som vart signert av dåverande ordførar Asbjørn Heidal og Visekongen.

21. juni 2004 gav Fusa Sentralbank ut den nye valutaen fusisk krune (FSK). Ei fusisk krune var like mykje verd som ei norsk krone. Året etter utgav Sentralbanken i samarbeid med Det viseregale kontoret eit eige sett med brevmerke for Fusa.

21. juni 2005 vart *Fusapasset* lansert. I tillegg til mange vanlege passfunksjonar, inneheldt Fusapasset m.a. ein *statskalender* for kongedømet, lister over viseregale og kongelege verv, forvaltning og reglement, ei revidert utgåve av Engeviktraktaten og *10 tesar* for kongedømet Fusa. Forsida synte Fusa sitt riksvåpen og bar teksten «Fusa», «pass», «Kingdom of Fusa» og «Passport».

Kongedømet Fusa vart aldri anerkjent som sjølvstendig stat i juridisk tyding. Men det rakk å få eit omfattande representasjonskorps den stutte tida det eksisterte. Det hadde utanriksråd, ambassadørar, konsular og generalkonsular i fleire land og i ei rekkje norske byar, sovel som omreisande representantar.

I tillegg vann Det viseregale kontoret å dela ut seks *æresborgarskap*, som gav desse personane tittelen *æresfusing*:
* dr. polit. Marian Flick
* professor Frank Aarebrot
* disponent Tom Rasmussen
* eldrerådsformann Johannes Lygre
* museumsdirektør Morten Johan Svensen
* geheimråd Margit Gjøn

Den 12. september 2005 vart det halde folkerøysting i Fusa om kongedømet si framtid. Resultatet vart 680 røyster for å halda fram som eigen stat (42,8 %), 908 røyster imot (57,2 %) og 22 vraka røyster, til saman 1&nbsp;610 røyster av 2&nbsp;757 røysteføre (eit frammøte på 60,6 %).

Nyttårsaftan 2006 vart Kongedømet Fusa høgtideleg nedlagt då Visekongen abdiserte som følgje av fleirtalet sitt *nei*. Representasjonskorpset fekk avskil i nåde, kongekrona vart sleppt i havet midtfjords, Visekongen reiste i eksil til Sør-Amerika, og Fusa gjekk attende til ei styreform som ein vanleg, norsk kommune.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*Lesarbrev av Sigrun Loven Skår: Tankar om Visekongedømet – 15 år etter kruninga av Visekongen
Samfunnsøkonomenes fagforening

**Samfunnsøkonomenes fagforening** er ei fagforeining for personar med eksamen i samfunnsøkonomi. 

Fagforeininga er tilslutta Akademikerne og SAN, og ho har dessutan ein samarbeidsavtale med Forskerforbundet.

Medlemmer i organisasjonen Samfunnsøkonomene er automatisk medlemmer i Samfunnsøkonomenes fagforening dersom dei ikkje reserverer seg mot det.

## Bakgrunnsstoff
*
Norsk referansegrammatikk

***Norsk referansegrammatikk*** (NRG) er ein grammatikk over norsk språk som kom ut i 1997, skriven av Jan Terje Faarlund, Svein Lie og Kjell Ivar Vannebo. NRG vart skriven samtidig med tilsvarande prosjekt for svensk, dansk og finsk.

NRG er på 1223 sider, og sjølv om han er langt mindre enn dei andre nordiske referansegrammatikkane, er han i praksis det sentrale referanseverket når det gjeld norsk grammatikk. Ingen andre grammatikkar over norsk er like omfattande som NRG. NRG vart gjeven ut av Universitetsforlaget, ISBN 82-00-22569-0.

## Bakgrunnsstoff
* 
* Akselberg, Gunnstein *et al.* 1999: *Norsk referansegrammatikk*. Nordica Bergensia ; 21 - 1999 Nordisk institutt, Universitetet i Bergen, [1999].
* Bjørnevik, Åge 2000: *Å skildra ei norm : ein vitskapsretorisk refleksjon rundt Norsk referansegrammatikk.* Oslo.
* Hellebø, Leiv 2003: *Studiar i bokmålsnaturen : via Bokmålsordboka, Norsk referansegrammatikk og HPSG*. Oslo
* Platzack, Christer 1999: I Maal og Minne: http://www.samlaget.no/maalogminne/1%5F99/Platzack.pdf
Høgislandsk

**Høgislandsk** (háfrónska) er eit språkleg eksperiment som blir utført av belgiaren Jozef Braekmans. Målet med eksperimentet er å skape eit ultrapuristisk, metaforisk og arkaisk islandsk. Målet er å laga ei slags symbolsk tilflukt for dei islendingane som ikkje er einige i internasjonaliseringa av morsmålet deira, og som vil snakke eit islandsk som høyrest så mellomalderleg og reint som mogleg. Namnet *háfrónska* er danna etter ‘høgnorsk’, namnet på den klassiske nynorsken. Uttrykket ‘frónska’ stammar frå ‘frón’, eit poetisk namn på Island og eitt av namna på ’jorda’ i Snorre-Edda.

*Háfrónska* dreier seg spesielt om ‘málgjörhreinsun’ (ultrapurismen) og omset eller fortolkar dermed mange ord, inkludert eigennamn, geografiske namn og namn på kjemikaliar. Ein nyttar au kjente ord: til dømes *beinstál* (bein-stål, kalsium), *surtsgull* (gullet frå Surt, kjempa frå den brennande verda Muspelheim, svovel), *haðarrúnir* (runene frå Hod, den blinde guden, blindeskrift), *þórsilmur* (dei herlege duftene frå Thor, ozon), *ginnungahvellur* (det store smellet (big bang), etter ‘ginnungagap’, det store og tomme rommet i opphavet til tida, forstavinga ‘ginnunga-‘ tyder både ‘stordom’ og ‘tidas byrjing’).
Hjartet til språkrørsla er heimesidene deira, der Pétur Þorsteinsson er ordstyrar. Språket har ingen offisiell status på Island.

## Bakgrunnsstoff
* Heimesidene til språkgruppa  (engelsk)
* Kommentar på nynorsk.no: «Høgislandsk, det reinaste språket verda har sett»
Gryteunderlag

**Gryteunderlag**, **varmebrikke** eller **bordskånar** er eit plant fysisk objekt som ein set på sårbare overflatar for å beskytte dei mot varme frå gryter, panner og liknande.
Prevensjon

**Prevensjon** vert i Noreg i hovudsak nytta om eit vern mot uynskt graviditet i samband med sex. Kondomar kan i tillegg verna mot kjønnssjukdommar. Utbreiinga av prevensjonsmiddel har gjort det langt lettare for folk å planleggja kor mange born dei ville ha. Tidlegare var det i større grad slik at ein måtte ta imot det naturen gav, sjølv om det var mogleg å satsa på å ha sex i periodar utan eggløysing, og på å «hoppa av i svingen».

### Døme på prevensjon er:
* **[[Kondom]]** - Gummi-overtrekk for penis, som fangar opp sperm under samleie. Overtrekket hindrar også direkte fysisk kontakt mellom kjønnsorgana og dermed overføring av kjønnssjukdommar.
* **[[Pessar]]** - Membran som vert plassert over livmorshalsen inst i skjeden åt kvinna. Pessaret gjer at sperm ikkje kan koma i kontakt med eggcella og hindrar dermed graviditet. Pessaret hindrar ikkje overføring av kjønnssjukdommar.
* **[[Sterilisering]]** - Sædleiar hjå mannen, vert kutta ved kirurgisk inngrep. Sædcellene kjem dermed ikkje ut or kroppen til mannen. Eggleiar vert kutta hjå kvinna, og eggcelle og sædcelle kan dermed ikkje møtast.
* **[[P-pille]]** - Hormonpille kvinna kan ta for å hindra eggløysing frå eggstokken (ovariet).
* **[[Minipille]]** - Ein variant av P-pilla. Inneheld mindre hormon, men stiller større krav til at ein må ta pilla på nøyaktig rett tidspunkt kvar dag. Minipillen hindrar ikkje (dei fleste) eggløysingar, men verkar ved at sekretet (slimet) i livmorshalsen vert seigare og gjer det vanskeleg for sædcellene å trengja gjennom. I tillegg påverkar minipillen slimhinna inne i livmora slik at eit egg som likevel måtte ha blitt befrukta, har vanskar med å festa seg i livmorveggen.
* **[[Sæd]]drepande skum/gelé** - Vert påført penis før samleie og drep sædcellene som vert ejakulert. Kan nyttast i kombinasjon med andre prevensjonsmiddel.
* **[[Spiral]]** - ein T-forma ting ein gynekolog kan plassera i livmora. Spiralen får kroppen til å skilja ut stoff som, saman med koparet i spiralen, drep sæd- og eggceller. Namnet kjem av at tidlege spiralar var spiralforma.
Samleie

**Samleie** eller viser til seksuell omgang mellom menneske. Den vanlegaste forma, vaginalt samleie, vil seia at ein fører mannen sin erigerte penis inn i skjeden til kvinna, men også andre former for intens stimulering av kjønnsorgana mellom menneske kan kallast samleie. Samleie kan utførast på ei rekkje ulike måtar, ta ulik tid og ha ulike føremål. Eit viktig mål kan vera befrukting, men andre kan vera å bygga nærleik, tilfredsstilla lyst, eller utøva makt. Det kan omfatta forspel, penetrasjon og har gjerne orgasme og/eller utløysing frå ein eller begge partane som klimaks. 

Samleie er omfatta av lovar som set grenser for kven ein kan utføra det med og kvar. Det er også omfatta av tabu, og blir sjeldan utført offentleg. Sjølve handlinga kan omtalast med ei rekkje omgrep, som *coitus*, *hjåsvæve*, *å elska*, *å liggja saman* eller *å ha sex*.

## Biologi
Hovudføremålet for paring i naturen er som regel forplanting, og dei fleste dyr parer seg berre når hoa er fruktbar. Menneske og ein del andre dyr har derimot ei kjønnsdrift som gjer at dei ønskjer å ha samleie oftare. Menneske blir gjerne tiltrekte av kvarandre gjennom flørting, sans- og kjensleinntrykk og utsondring av feromonar. Dei kan vidare bli seksuelt opphissa gjennom nærkontakt, nakenheit og utveksling av kjærteikn, gjerne i erogene soner. Opphissinga fører mellom anna til auke i puls og blodtrykk, tilstrømming av blod til kjønnsorgana, som blir større.

Ein kan gjennomføra eit vellukka samleie når penis er erigert og skjeden er gjort fuktig gjennom utskiljing av eit sekret, eller ein har tilført eit glidemiddel. Utan glidemiddel kan samleiet vera smertefullt og gje skadar. Deretter oppnår ein seksuell stimulering gjennom friksjon der penis eller eit anna objekt går fram og tilbake inni skjeden eller eit anna kroppshòlrom. Frå opphissingsfasen går ein over til platåfasen, eit høgdepunkt for lystfølelsen der ein nærast automatisk fortset handlinga. Denne fasen går gjerne over i orgasmefasen, ein svært opphissa og lukkeprega tilstand på opptil 15 sekund som er prega av muskelsamantrekkingar nær kjønnsorgana og utskiljing av hormon som oxytocin og prolaktin. I denne fasen er det vanleg for menn å få sædutløysing, medan kvinner noko sjeldnare kvinner kan ha ei tilsvarande væskeutløysing. Etter dette klimakset følgjer den rolegare avspenningsfasen der ein kan kjenna velvære og glede.

Vaginalt samleie kan føra til befrukting om kvinna er i ein fruktbar periode og sæden ikkje blir stoppa av prevensjonsmiddel. Alle former for samleie kan føra til smitte av seksuelt overførbare sjukdommar, men bruk av kondom minsker sjansen for smitte.

## Sjå og
* Dyspareuni, smerter ved samleie
* Seksualitet
* Leiermål
* Jomfrudom
* Svangerskap
* Munnsex
* Analsex
* Onani
* Samleiestillingar

## Kjelder
* 
* 
* Fem ganger bedre med samleie  ved forskning.no
## Bakgrunnsstoff
Herjedalen

**Herjedalen** eller **Herjådalen** (svensk *Härjedalen*) er eit landskap i Norrland i midt-Sverige. Herjedalen grensar i vest til Noreg og i nord til Jamtland, i aust til Ångermanland og i sør til Medelpad og Hälsingland. Härjedalens kommun er den einaste kommunen i Herjedalen, men delar av nord-Herjedalen høyrer til jamtlandskommunen Bergs kommun. 

### Historie
Herjedalen har høyrt til Sverige i tida etter freden i Brömsebro i 1645. Inntil den tid hadde landskapet saman med Jamtland høyrt inn under Noreg og Danmark-Noreg. 

## Sjå òg
*Landskap i Sverige

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*Døme på talemål i Härjedalens dialekter
Krøllalfa

**@** eller **krøllalfa** er eit teikn som mellom anna vert brukt mykje i e-postsamanheng. Då Ray Tomlinson i 1971 fann på å sende e-post mellom to datamaskiner på Arpanet og skulle velje ein måte å skrive e-postadressa på, hadde han bruk for eit teikn til å skilje personnamnet frå datamaskina (eller staden) sitt namn. Behovet var eit teikn, som ikkje inngår i eit personnamn, firma eller stadnamn, og som finst på eit normalt tastatur.

På engelsk vert @ uttala som «at», altså ved, på eller hos. E-post-adressa *bill@example.com* tyder med andre ord «Bill hjå Example». 

I eit anna tidleg datasystem vart @ brukt til å lage linjeskift, sidan teiknet ikkje vart brukt som eit normalt teikn.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
Statsforvaltar

**Statsforvaltaren** (statsforvaltarembetet) fungerer som staten sin forlengde arm, og er eit upolitisk forvaltings- og tilsynsorgan på regionalt nivå i Noreg. Embetet utøver dei høgste sivile forvaltingsoppgåvene i eit fylke på vegner av den norske stat.

## Organisering
Statsforvaltarembetet vert leia av ein statsforvaltar. Statsforvaltaren vert tilsett av regjeringa, og som regjeringa sin fremste representant i fylket skal han sjå til at vedtak sette av sentraladministrasjonen (Stortings- og regjeringsvedtak) vert gjennomførte i fylket. Under statsforvaltaren har ein ulike avdelingsdirektørar som har ansvar for kvart sitt fagområde.

## Oppgåver
Statsforvaltaren, med administrasjonen, har oppgåver og tilsyn innanfor:

* Landbruk
* Miljøvern
* Utdanning
* Samfunn
* Helse, sosial og barnevern
* Beredskap (samfunnstryggleik)

Statsforvaltaren skal òg kontrollere kommunale budsjett og låneopptak i kommunane, og skal vidare handsame klagar på fylkeskommunale og kommunale vedtak.

Statsforvaltarembetet skal i tillegg samordna statlege etatar i fylket under ei krise, men òg elles.

Kvart fylke har sin statsforvaltar, med unntak av Oslo og Viken som har ein sams. Det er dermed ti statsforvaltarar i Noreg.

## Historie
Statsforvaltarembetet har røter attende til ordninga med sysselmenn i mellomalderen. I 1662, under eineveldet i Danmark-Noreg, vart len og syssel avløyste av amt, og dermed oppstod amtsnemninga. I 1919 skifta så amta namn til fylke, og amtmannen vart til fylkesmann. Reforma av 1975, som tredde i kraft frå 1976, skilde fylkesmannen frå fylkeskommunen, han vart dermed ein eigen forvaltingsinstitusjon. I 2020 vart embetet omdøypt til statsforvaltar.

## Sjå òg
* Fylke
* Fylkesordførar
* Ordførar
* Amt
* Len
* Kommune

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* statsforvalteren.no
Len

**Len** er innan føydalisme (òg kalla lensvesen) nemninga på eit område som ein person vert gjeven styringsrett over. Styringsretten kan verta gjeven av ein fyrste, konge eller keisar. Ein som styrte eit len vart gjerne kalla lensherre. 
I fleire land er len vorte ei nemning på regionale styresmakter, tilsvarande norske fylke. 
I Sverige og Finland vert dette styringsnivået kalla Län (finsk språk: Lääni).

Len var viktige administrative einingar i Danmark-Noreg inntil eineveldet vart innført i 1660. På byrjinga av 1500-talet var inndelinga ikkje stabil, men vart utgjort av fire faste slotts- eller hovudlen og om lag 30 smålen. Det fanst òg ei eining som vart kalla godslen. Frå 1500-talet og fram til 1660 var det fire hovudlen eller slottslen i Noreg:

* Båhus len 
* Akershus len 
* Trondheim len
* Bergenhus len, med Nord-Noreg

I 1660 vart Noreg delt inn i ni hovudlen:

* Akershus len
* Tunsberg len
* Bratsberg len
* Agdesiden len
* Stavanger len
* Bergenhus len
* Trondheim len (Trondhjems len)
* Nordlandene len
* Vardøhus len

Talet på smålen var redusert til 17.

Ved forordning av 19. februar 1662 vart nemninga len erstatta av amt for desse forvaltningsområda.

## Sjå òg
* Len i Sverige
* Len i Finland
Län

**Län** er på svensk nemninga på regional inndeling av Sverige og Finland tilsvarande norske fylke. 
Den norske nemninga på dette er «len». På finsk er nemninga *[[lääni]]*.

## Sjå òg
* Len i Sverige
* Len i Finland
Natriumhydroksid

**Natriumhydroksid** er ein sterk base med kjemisk formel NaOH. Stoffet er ei viktig uorganisk sambinding. I dagleg tale blir natriumhydroksid som væske ofte omtalt som **lut** eller **kaustisk soda**.

## Framstilling

Natriumhydroksid vert framstilt ved elektrolyse av ei natriumkloridløysning. Fleire typar elektrolyseceller eignar seg til dette.

## Bruk
Natriumhydroksid blir mellom anna brukt til å rense tette avløp, framstilling av såpe og til å lute tre. 

Stoffet vert brukt som reagens i organisk kjemi og til syntese av uorganiske sambindingar.

## Bakgrunnsstoff
Butan

**n-Butan**
Nettoformel:C4H10
Kjemisk formel:CH3(CH2)2CH3
**Fysiske egenskaper**
Tettleik0,584 g/cm3 (gassfase)
Molvekt58,10 g/mol
Smeltepunkt:-138,3 ° C (101,325 kPa)
Kokepunkt:-0,5 ° C (101,325 kPa)
**Identitetsnummer**
CAS-nummer:106-97-8
-
**2-Metylpropan**, isobutan
Nettoformel:C4H10
Kjemisk formel:CH3CH(CH3)2
**Fysiske egenskaper**
Tettleik0,563 g/cm3 (gassfase)
Molvekt58,10 g/mol
Smeltepunkt:-159,6 ° C (101,325 kPa)
Kokepunkt:-11,7 ° C (101,325 kPa)
**Identitetsnummer**
CAS-nummer:75-28-5

:*For landet i Himalaya, sjå [[Bhutan]].*
**Butan** er eit hydrokarbon med fire karbonatom. Det kan framstillast frå råolje. 

Butan har to isomerar, n-butan og 2-metylpropan. Den sistnemnde er òg kjend som *isobutan*. 

Stoffet finst mellom anna i LPG. Andre bruksområde er som lightergass og som kjølemedium i kjøleskap og frysarar. Butan blir òg brukt som drivgass i ein del sprayboksar.

## Bakgrunnsstoff
Johan Hartvig Ernst Bernstorff

**Johan Hartvig Ernst Bernstorff** () var ein greve og dansk statsminister, fødd i Hannover.

I 1770 blei han avsett frå embeta sine av Struensee, og levde etter den tida mest på dei tyske godsa sine.

## Sjå òg
* Bernstorff slott
Eirik Bakke

**Eirik Bakke** () er ein norsk fotballspelar og trenar. Han kom til den norske klubben SK Brann frå engelske Leeds United i 2006. Frå 2011 til 2012 spelte han for Sogndal, klubben han reiste frå i 1999. I 2015 blei han hovudtrenar for Sogndal.

Bakke har spelt 27 A-landskampar for Noreg, og har over 50 kampar for aldersbestemte landslag. Han er son til den tidlegare Sogndal-spelaren Svein Bakke.

### Merittar
*Seriemeister: 2007 med SK Brann
*Tredjeplass i engelsk liga: 2000 med Leeds United 

## Kjelder
*eu-football
Tsjita

**Tsjita** (russisk Чита) er ein by i Russland, i Sibir, og hovudstad i Zabajkalskij kraj. Han har like over 330&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg der elva Tsjita renn saman med elva Ingoda.

Den transsibirske jernbanen går gjennom Tsjita. Byen er eit viktig industrisenter. Her finst eit universitet.

## Historie
Ein landsby vart grunnlagd her i 1653. I 1706 vart det bygd ei festning her. Etter det mislykka dekabrist-opprøret i 1825 vart mange av dekabristane sende i fangenskap hit. Tsjita fekk bystatus i 1851. Etter den russiske revolusjonen var byen i hendene på kontrarevolusjonære kvitegardistar mellom 1918 og 1920. Sovjetisk kontroll vart etablert i 1920 og Tsjita vart hovudstad for den *Fjernaustlege republikken* fram til 1922. Frå 1937 var Tsjita senter for Tsjita oblast, frå 2008 for Zabajkalskij kraj. Frå 1930-talet til slutten av sovjet-tida var Tsjita ein lukka by for utlendingar.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Stavropol kraj

**Stavropol kraj** er eit territorium (*kraj*) i Russland og eit av føderasjonssubjekta i den russiske føderasjonen. Hovudstaden er Stavropol, arealet er 66 160 km² og innbyggjartalet er 2 792 796 (2021).

## Folkesetnad
Dei største byane i Stavropol kraj er Stavropol (398 500 ib.), Pjatigorsk (142 500), Kislovodsk (128 600), Nevinnomyssk (118 400) og Jessentuki (101 000).

Folkesetnaden er etnisk samansett, med mange minoritetsgrupper. Ved folketeljinga i 2010 var dei største etniske gruppene:
* Russarar: 80,1 %
* Armenarar: 5,8 %
* Darginar: 1,8 %
* Grekarar: 1,2 %
* Sigøynarar: 1,1 %
* Ukrainarar: 1,1 %

## Merknader

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Sanddyne

**Sanddyne** eller berre **dyne** er ei nemning på ein sandrygg eller haug av sand som vert flytta av vind eller som er avsett av strøymande vatn. I Noreg finst det sanddyner mellom anna på Jærstrendene og i området ved Røros. 

Det er sanddyner i Danmark langs kysten mot Vesterhavet og nedover mot dei frisiske øyane og Den engelske kanalen. Dei høgaste sanddynene i verda ligg i Namibørkenen sørvest i Afrika, og er opptil 340 meter høge. 

Langstrakte flygesanddyner oppstår særleg i ørken- og kystområde med kraftig vind og lite vegetasjon. Dynene flytter seg med vinden i ei rørsle som vert kalla sandflukt, og vert liggjande på tvers av vindretninga. Sanddynene kveler i stor grad plantelivet. For å hindra sanddynene i å spreia seg og øydeleggja dyrka mark, kan ein planta ut til dømes furutre og marehalm. Slik kan ein binda sand, og minske sandflukt.

Nemninga «dyne» er lånt frå det frisiske ordet «düne». På dansk vert nemninga «klitter» nytta om sanddyner.

## Typar sanddyner
Sanddyner har slakare helling på vindsida og brattare på lesida. Dei dannar elles ulike formasjonar:
# **Barkaner** er halvmåneforma dyner. 
# **Parabolske dyner** oppstår når sand vert bunde av noko vegetasjon
# **Seifdyner** er lange dyner på opptil fleire hundre kilometer. Dei har skarpe kammar. 

## Sjå òg
* Sand
* Ørken
Folketettleik

**Folketettleik** er eit mål på kor stor befolkninga i eit gitt område er i høve til storleiken på området. Det viser kor tettbygd eit område er. Folketettleik vert oftast oppgitt i innbyggjarar per kvadratkilometer.

Folketettleiken i Noreg er om lag 14,2 innbyggjarar per kvadratkilometer. I verdsmålestokk er dette lite. Det tettast befolka landet i verda er bystaten Monaco, med ein folketettleik på 16 620. Det tettast befolka større landet i Europa, Nederland, har ein folketettleik på 395. I den andre ytterkanten har Grønland ein folketettleik på 0,03. Sjå òg lista over Verdas land etter folketettleik.
Russiske føderale distrikt

**Russland** er delt inn i sju **føderale distrikt** (russisk федеральные округа, *federalnyje okruga*). Dei vart oppretta ved dekret av president Vladimir Putin den 13. mai 2000, og står over føderasjonssubjekta. Kvart distrikt vert leia av ein *representant for presidenten* som vert utnemnd av den russiske føderasjonen sin president. Representanten for presidenten har til oppgåve å passa på at dei føderale subjekta overheld den russiske grunnlova. Opprettinga av dei føderale distrikta vart sett som eit tiltak for å sentralisera den russiske staten.

## Liste over dei føderale distrikta

# Sentrale føderale distrikt (Центральный федеральный округ, *Tsentralnyj federalnyj okrug*)
# Søre føderale distrikt (Южный федеральный округ, *Juzjnyj federalnyj okrug*) 
# Nordvestre føderale distrikt (Северо-западный федеральный округ, *Severo-zapadnyj federalnyj okrug*)
# Fjerne Austen føderale distrikt (Дальневосточный федеральный округ, *Dalnevostotsjnyj federalnyj okrug*)
# Sibir føderale distrikt (Сибирский федеральный округ, *Sibirskij federalnyj okrug*)
# Ural føderale distrikt (Уральский федеральный округ, *Uralskij federalnyj okrug*)
# Privolzjskij (Volga) føderale distrikt (Приволжский федеральный округ, *Privolzjskij federalnyj okrug*)
Bené Menasjé

**Bené Menasjé** (av hebraisk  [bənē mənašše], ‘born av Menasjé’), òg kalla «born av Manmase» er namnet på ei folkegruppe jødar i Shinlung-området i det nordaustlege India og tilgrensande område i Myanmar. Denne gruppa hevdar å stamme frå israelittar som vart bortførde frå Israel under den assyriske okkupasjonen i 722 fvt.
Metanolforgifting

**Metanolforgifting** er forgifting (intoksikasjon) med alkoholen metanol. Det giftige stoffet metanol vert anten drukke i den tru at det er etanol, eller det kan også koma inn i kroppen ved innanding eller gjennom kontakt med hud.

## Patofysiologi
Metanol er ikkje særleg giftig i seg sjølv, men når denne alkoholen kjem inn i kroppen vert han nedbroten i levra til formaldehyd og maursyre, og det er desse stoffa som er skadelege for kroppen.

## Symptom på forgifting
Dei vanlegaste symptoma på forgifting med metanol er hovudverk, svimmelheit, kvalme, tåkesyn, synsfeltutfall, koordinasjonsvanskar, forvirring; i alvorlege tilfelle etterfølgt av medvitsløyse og død. 

Giftverknaden kjem først frå nokre timar til fleire døgn etter inntaket, så det er viktig å få forgiftningstilfelle til lækjar og sjukehus snøggast råd. Den letale (dødelege) dosen ligg på ca. 100 &ndash; 125 ml.

## Behandling
* Etanol Ein av behandlingsmetodane er å gje pasienten etanol i rikelege mengder. Levra må då òg bryta ned etanol, slik at nedbrytinga av metanol går saktare, og konsentrasjonen av dei giftige nedbrytingsstoffa held seg lågare. Meir av metanolen vert også utskild gjennom nyrene på denne måten.
* Fomepizol Eit anna stoff, fomepizol (C4H6N2), vert også bruka. Det reduserer omdanninga av metanol til maursyre i levra.
Begge desse stoffa verkar ved å redusera verknaden av enzymet alkohol dehydrogenase.

Handsaming av metanolforgifting er ein medisinsk naudstilstand.

Hausten 2002 skjedde det ei rekkje dødsfall i Noreg (Østfold) som følgje av metanolinntak. 

## Sjå òg
* Metanol
* Etanol
* Drivstoff

## Bakgrunnsstoff
* Artikkel om metanolforgiftingane i 2002 i Tidsskrift for Den norske lægeforening
* Nye retningslinjer ved metanolforgifting frå Tidsskrift for Den norske lægeforening 2005
Fuglereir

Eit **fuglereir** er ein stad der fuglar legg til rette for utklekking og oppfostring av fugleungar. Reir skal gjerne fungera som trygge, lune stader for egg og fuglar som ligg på dei. Når egga er klekte skal dei vera ein stad der foreldra trygt kan forlata ungane for å henta mat til dei. På grunn av dette er 'reir' blitt til eit omgrep brukt om den trygge foreldreheimen.

## Bakgrunnsstoff
Karianne Arntzen

**Karianne Arntzen** () er ein norsk musikar frå Sandnes. Ho byrja å lage melodiar og eigne tekstar på dialekt på midten av 90-talet, og i 1999 fekk ho utgitt ein låt på ein samle-CD for kvinnelege artistar (*Stiff Nipples* vol.&nbsp;2). Ho har samarbeida med ulike musikarar opp igjennom, og hausten 2004 starta ho Karianne Arntzen Band. Dei har mellom anna spelt på Norwegian Wood si talentscene Underwood,  Egersund Visefestival, Cementen m.fl.

Arntzen fekk fonogramstøtte frå Fond for utøvende kunstnere i desember 2006,  og gav ut albuma *[[I går kveld]]* (2007) og *Sant* (2011), begge på Via Music.
Karianne Arntzen har også arbeidd som tekstforfattar for ei rekkje andre norskspråklege artistar. I 2016 blei Hilde Selvikvåg nominert til Spellemann i visekategorien, med albumet *Slepp meg fri*, der Arntzen hadde skrive sju av tekstane.

## Kjelder
Kivledalen

**Kivledalen** er ein dal i Seljord kommune i Telemark. Han ligg mellom fjella Skorve og Hattefjell.

## Busetnad
Den fyrste kjende busetnaden blei etablert på 1500-talet på hovudbølet. Det ligg fleire småbruk i dalen. Desse var i dagleg drift fram til slutten av førre hundreåret. Det er i dag ca. 15 fastbuande i dalen.

## Segn
Det finst fleire segner knytt til Kivledalen, mest kjend er segna om Kivlemøyane. Ifølgje segna skal det ha lege ei kyrkje på Nystaulækrun.

## Rekreasjon
Kivledalen er ein velkjend rekreasjonsstad for folk frå Seljord. Det er merka turløyper til Gøysen (1370 moh.) via Listaul og Nordnibba (1360 moh.) via Skrovestaul. Om vinteren er det preparerte skiløyper til Lomma og Manndal.

## Kraftutbygging
I 2001 fekk Olav Kåsa konsesjon til å bygge minikraftverk i Hovuddukfossen. Dette bygget stod ferdig i 2003.

## Kjelder
Markus Brendmoe

**Harald Markus Brendmoe** () er ein norsk biletkunstnar frå Oslo. Media han brukar er måleri, teikning og grafikk. Brendmoe debuterte på Haustutstillinga i 1983, og har sidan hatt ei rekke separatutstillingar.

Han er innkjøpt og representert i fleire større offentlege samlingar i Noreg.

## Bakgrunnsstoff
* Nettside med bilete
* Kulturnett om Brendmoe 
* Bilete hjå neoimages.net
Utanriksdepartement

**Utanriksdepartement** er ei nemning på eit departement eller regjeringskontor som steller med utanrikssaker. Slike saker gjeld tilhøve til andre statar eller (internasjonale)organisasjonar. Eit utanriksdepartement vart vanlegvis leia av ein utanriksminister, som sit i ei regjering.

## Sjå òg
* Det norske utanriksdepartementet
Cm

**CM**, **Cm**, **cM** eller **cm** kan stå for:

* 900 skriven med romartal (*CM*)
* centimeter (*cm*)
* centimorgan (*cM*)
* Chelmsford i England (postkode, *CM*)
* Copa Airlines (IATA-kode) (*cm*)
* Curium – kunstig radioaktivt grunnstoff (*Cm*)
* Dataspelet Championship Manager (*CM*)
* Kabelmodem (*Cable Modem*) (*CM*)
* Kamerun (ISO-kode, *cm*)
* Medlem av Order of Canada (*CM*)
* Meisterkandidat (*Candidate Master*) (*CM*) – ein sjakktittel
Hastigheit

**Hastigheit** eller **snøggleik** er ein storleik definert posisjonsendring delt på tid. Det vil sei at snøggleik skildrar *både* fart *og* retning. 

I fysikken skil ein mellom hastigheit som er ein vektoriell storleik og fart som er ein skalar storleik. Farten er absoluttverdien til snøggleiken. I daglegtalen nyttar ein vanlegvis hastigheit og fart om ein annan med same tyding. 

Eininga til snøggleik er lengd over tid. SI-eininga er m/s, men km/t og knop er òg vanlege i bruk. 

Mange symbol vert nytta til å skildre snøggleik, men **v** og **u** er vanlegast (feit skrift er trykt notasjon for vektorar.)

Langs ei rett linje er gjennomsnittshastigheit *v* gjeven ved
: v = \frac{s}{t}

der *s* er tilbakelagt strekning og *t* er tida det tar. (legg merke til at langs ei rett linje er snøggleik ein skalar.)

## Måling av hastigheit
Hastigheit er ein sentral storleik og kan målast på mange måtar. Nokre metodar finn berre absoluttverdien, medan andre målar både fart og retning. 
* Den vanlegaste måten å måle hastigheit på er å ta tida for rørsle mellom to punkter. Målinga er ofte indirekte, slik som speedometer i ein bil som målar omdreiingsfarten på eit hjul eller ein aksling og reknar om til fart på vegen. 
* Hastigheitsmåling ved hjelp av radar bruker dopplereffekten til å rekne ut farten. 
* I fly vart hastigheit målt som skilnaden mellom dynamisk trykk og statisk trykk. Dette gjev eit uttrykk for strøymingshastigheita til lufta kring flyet. 
* I ein ubåt målar ein lineær akselerasjon og rotasjon. Når desse vert målt kontinuerleg kan ein òg rekne seg til hastigheit og posisjon.

## Definisjon
Den matematiske definisjonen av hastigheit er den tidsderiverte til posisjon **r**(*t*), dvs.
: \mathbf{v}(t) = \frac{\mathrm{d}\mathbf{r}(t)}{\mathrm{d}t} \,

Vanleg notasjon for tidsderivasjon er òg \dot{\mathbf{r}}(t). Denne definisjonen gjeld òg når snøggleiken sjølv endrar seg med tida. Skrive ut i kartesiske koordinatar er definisjonen
: (v_x(t),v_y(t),v_z(t)) = (\dot{x}(t), \dot{y}(t), \dot{z}(t) ) \,

## Døme
### Rørsle med konstant hastigheit
Rørsle med konstant hastigheit **v** kan skrivast
: \mathbf{r}(t) = \mathbf{v}t + \mathbf{r}_0 \,

### Sirkelrørsle
Ei sirkelrørsle med radius *r* i *xy*-planet vert skildra ved
: \mathbf{r}(t) = r_0(\cos(\omega t), \sin(\omega t))

der \omega er vinkelhastigheit. Snøggleiken er gjeven ved den tidsderiverte
: \mathbf{v}(t)=\dot\mathbf{r}(t)=r_0\omega(-\sin(\omega t),\cos(\omega t)) \,

det vil si jo større \omega, jo større fart.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hastigheit|Hastigheit]]» frå ,  den 3. mai 2013.*
Hoppvekevinnarar

**Hoppvekevinnarar** omfattar alle vinnarane sidan den fyrste hoppveka blei arrangert i sesongen 1952/53. Hoppveka har sidan blitt arrangert kvart år. Den fyrste vinneren var Sepp Bradl. Den finske skihopparen Janne Ahonen er den einaste som har vunne samanlagtsigeren fem gongar. 

Tyske Jens Weißflog har vunne hoppveka fire gongar. Bjørn Wirkola, Helmut Recknagel og Kamil Stoch har vunne tre gongar, og Wirkola er den einaste som har vunne hoppveka tre gongar på rad. Sven Hannawald, Kamil Stoch og Ryōyū Kobayashi er dei einaste som har klart å vinna alle fire renna i den same hoppveka.

Lista nedanfor viser dei tre beste i samandraget i hoppveka:

## Nasjonskampen

## Kjelder

*  Hoppukas offisielle hjemmeside
*  Skispringen.com med alle vinnere
* Oppland Arbeiderblad – Tidligere vinnere

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Liste over hoppukevinnere|Liste over hoppukevinnere]]» frå ,  den 13. desember 2025.*
Åttetalssystemet

Det **oktale talsystemet** er eit talsystem med base 8, dvs. at å telje ti objekt i eit desimalt talsystem (titalssystem) ville vere 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 10, 11, 12.

Det blir sagt at yuki-indianarane i Californi brukte eit oktalt talsystem, i og med at dei dalde mellomromma mellom fingrane, heller enn fingrane sjølv.

Frå eit matematisk synspunkt har det oktale talsystemet fordelar framfor det digitale, det er mogleg å dele 10, slik: 10:2 = 4, 4:2 = 2, 2:2 = 1. I det desimale talsystemet har vi berre 10:2 =5. Det er også svært enkelt å overføre tal mellomet oktale og det binære talsystemet.

Unix bruker det oktale talsystemet for å uttrykkje brukartilgang til filer, jf. chmod.
Arne Scheie

**Arne Scheie** () er ein norsk tidlegare sportsjournalist som verka som sportskommentator i NRK frå 1970-talet til 2013. Han hadde fotball og skihopping som spesialfelt. 

Scheie var tilsett i NRK frå 1972 til 2013. Sidan da har han mellom anna dekt åtte vinter-OL, vore til stades på over 30 hoppveker, og han har kommentert mykje over 100 kampar med Noregs herrelandslag i fotball.

Scheie blir rekna som ein utømmeleg kunnskapskjelde når det gjeld fotball og skihopping. Det er sjeldan at han går heilt frå konsepta, men det hender. Mange hugsar det spontane utbrotet hans til kollega Jon Herwig Carlsen da det var klart at Tommy Ingebrigtsen hadde teke VM-gull i hoppbakken i Thunder Bay i 1995: «La meg få kysse deg, Jon!»  Og Carlsen svara like spontant: «Ja! Ja!»

## Bakgrunnsstoff
* NRK si informasjonsside om Arne Scheie
Jarle Simensen

**Jarle Simensen** () er ein norsk historikar, professor i historie. Han har framfor alt arbeidd med afrikansk og europeisk historie, og med historisk teori og metode.
Oselvo

**Oselvo** er elva som renn gjennom Bjørnafjorden kommune og sørlege delar av Bergen kommune i Fana i Vestland. Namnet vert brukt på fleire strekningar av **Oselvvassdraget**, som renn frå Samdalsvatnet og gjennom fleire små vatn før det munnar ut på Osøyro. Oppfor Samdalsvatnet heiter elva Samdalselva og Hausdalselva, som har kjelda si på Gullfjellet

Elva er 29 km lang og har eit nedslagsfelt som dekkjer 110 km². 

## Om namnet

Namnet på elva har ei lett sirkulær historie.

Garden som låg ved elveosen, fekk det naturlege namnet Os. Der budde dei første prestane, og der vart den første kyrkja i bygda bygd omkring 1050.

Kommunen Os fekk namn etter denne sentrale garden, og elva som renn gjennom kommunen og renn ut i sjøen på ei øyr på garden Os, fekk namn etter same staden, og heiter difor **Oselvo**.

Båtane som vart bygde i nokre naust ved elva, fekk namnet oselvarar.

## Fiske
Oselvo er mellom dei beste elvene i Hordaland og er attraktiv for sportsfiskarar. Elva er spesielt kjend for laksen sin tidlege oppvandring i elva.
Noregs tekniske høgskole

**Norges tekniske høgskole** (**NTH**) er ein tidlegare teknisk høgskule i Noreg som gjekk inn i  Universitetet i Trondheim, seinare NTNU.
Han utdanna sivilingeniørar og sivilarkitektar.

Høgskulen blei opphavleg skipa som «Norges tekniske høiskole» i 1910.

I 1968 blei NTH, Den allmennvitenskapelige høgskole (AVH) og Vitenskapsmuseet slått saman til Universitetet i Trondheim (UNIT). NTH og AVH heldt likevel på ein stor grad av sjølvstyre.

I 1996 blei Norges teknisk-naturvitenskapelige universitet (NTNU) danna gjennom ei samanslåing av NTH, Den allmennvitenskapelige høgskole, Vitenskapsmuseet, Det medisinske fakultet, Kunstakademiet i Trondheim og Musikkonservatoriet i Trondheim til eitt universitet. NTH som institusjon eksisterte dermed i tidsrommet 1910–1996. Etter dette har aktivitetane til NTH vore vidareførte som ein del av NTNU.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Noregs tekniske høgskole|Noregs tekniske høgskole]]» frå ,  den 18. april 2021.*
Kverneland Group

**Kverneland Group** er ein norsk fabrikant av landbruksutstyr, særleg av plogar. Selskapet er eit av verdas største på sitt område, og vart etablert av Ole Gabriel Kverneland (1854-1941) i 1879.

Hovudkontoret ligg i Klepp kommune, i tettstaden Kvernaland, og Kverneland har om lag 2&nbsp;300 tilsette på verdsbasis. Konsernet har fabrikkar i Noreg, Danmark, Tyskland, Nederland, Frankrike, Italia, Russland og Kina.

Kverneland var ei familiebedrit til ho vart notert på Oslo Børs i 1983. I 1989 vart Kverneland ASA stifta som akssjelskap. Frå midten av 1990-talet vart selskapet utvida gjennom kjøp av andre landbruksutstyrsfabrikantar i Europa. Då hadde det allereie kjøpt opp Globus Maskinfabrikk i Brumunddal i 1955, Plovfabrikken Fraugde i Odense i 1973, Kyllingstad Plogfabrikk på Kleppe i 1984 og Underhaugs Fabrikk på Nærbø i 1986. I 2012 fekk Kverneland Group det japanske føretaket Kubota som eigar. Selskapet vart teke av Oslo Børs i mai 2012.

## Galleri

Fil:Kverneland Grubber.jpg|Kverneland grubb.
Fil:Kverneland Visio 200 disk harrow at IndAgra Farm Romexpo 2010.JPG|Kverneland skålhorv.
Fil:Kverneland harrow.jpg|Kverneland fjørhorv.
Fil:Drilling at Balgownie Mains - geograph.org.uk - 1241353.jpg|Kverneland Accord såmaskin.


## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Kverneland Group
Kverneland

**Kverneland** er eit etternamn, slektsnamn og tidlegare stadnamn og gardsnamn.
Første ledd i namnet er kvern, og syner til bruk av ei bekkekvern. 
Namnet Kverneland er kjend gjennom Kverneland Group, verdas største produsent av landbruksutstyr.

Kvernaland, tidlegare Kverneland, er ein matrikkelgard like sør for garden Frøyland, begge ligg ved Frøylandsvatnet i Time kommune. Fyrste gong garden *Kvernaland* blei nemnt i skriftlege kjelder var i 1567, og då var skrivemåten «Quenneland». *Kverneland* kan truleg vera eit resultat av danske embetsmenn sin skrivemåte av den lokale uttalen «Kvednaland». Årsaka til at *Kvernaland* blei «konstruert» som namn på tettstaden var for å ta vare på den gamle lokale uttalen av «Kvednaland». Dette er truleg det nærmast ein kjem den gamle uttalen etter retningslinjene i Lov om stadnamn frå 1990 og medfølgande forskrifter: Forskrift om skrivemåten for stadnamn.

I dag er den lokale uttalen av namnet «Kverneland». Verken «Kvernaland» eller «Kvednaland» er i aktiv bruk i daglegtalen. 

## Verksemder med Kvernelandsnamnet
* Bilfirmaet Kverneland Bil er grunnlagd av ei grein av familien Kverneland. 
* Kverneland Group vart etabert i 1879 av Ole Gabriel Kverneland.
* TKS (Trygve Kverneland & Sønner) en mekanisk landbruksutstyrbedrift.

## Personar med etternamnet Kverneland
* Ole Gabriel Kverneland - industrireisar og -leiar
* Steffen Kverneland - teikneserieteiknar

## Kjelder
### Fotnotar

### Bibliografi
*