open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hjernehinnebetennelse

**Hjernehinnebetennelse** eller **meningitt** er betennelse i hjernehinna med auka tal celler i spinalvæska. Infeksjonen skuldast oftast bakteriar eller virus, men sopp og parasittmeningittar kan også vere årsak. Meningittar vert delte inn i purulente og serøse.

## Purulent meningitt
Purulent meningitt kjem av av bakteriar, oftast meningokokkar (30 %) og pneumokokker (20 %), samt ei rekkje andre.

Meningokokkar finst hjå mange friske menneske i den naturlege halsfloraen, men kan gå over i hjernehinna ved ein øyre/nase/hals-infeksjon, eller ved dropesmitte frå individ som har det naturleg i halsen, eller frå andre sjuke individ. Hjernehinnebetennelse som er forårsaka av meningokokkbakterien *Neisseria meningitidis*, vert også kalla smittsam hjernehinnebetennelse.

Symptoma er aukande hovudverk og utvikling av nakke- og ryggstivleik. Eit anna karakteristisk teikn er petekkiar, men det er ikkje alle som får desse. Dessutan får ein feber, brekkingar og nedsett medvit som kan gå over i koma grunna hjerneødem. Auka hjernetrykk kan gje kramper, bradykardi og respirasjonssvikt. Fleire symptom er raude prikkar på huda som ikkje lèt seg fjerne når ein trykkjer på dei.

Det er viktig å oppsøkje lege raskt dersom ein mistenkjer meningitt, då letaliteten ligg på 10–20 %, men jo tidlegare ein oppsøkjer lege, jo betre er prognosen. Behandling skjer med diverse antibiotika, samt symptomatisk behandling. Viss ein har nakke- og ryggstivleik, feber og raude prikkar på huda, kan det vere lurt å sjekke seg for hjernehinnebetennelse.

Komplikasjonar som kan oppstå, er varig høyrselsskade og alvorleg hjerneskade.

## Serøs meningitt
Serøs meningitt skuldast oftast coxacie-, ECHO-, parotitt- eller herpesvirus, og i sjeldne tilfelle tuberkelbasillar eller sopp. 

Viruset vert overført ved dropesmitte, og kan også affisere sjølve hjernen og gje encephalitt.

Symptoma er fyrst som ein influensaliknande infeksjon med feber, og deretter kjem ein ny feberperiode med nakkestivleik, hovudverk og kvalme. Medvitet er som oftast ikkje påverka.

Prognosen er som oftast god, og behandlingen er berre symptomatisk. Tuberkuløs meningitt vert behandla som vanleg tuberkulose.

## Kjelder
* «Hjernehinnebetennelse» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 8. juli 2010.

### Referansar
Food for the Poor

**Food for the Poor, Inc.** (FFP) er ein økumenisk-kristen ideell organisasjon med hovudkvarter i Coconut Creek i Florida i USA som mellom anna gjev mat, medisinar og ein stad å bu til fattige i Sør-Amerika og Karibia.

Organisasjonen vart stifta av Ferdinand Mahfood i 1982, og har i overkant av 300 tilsette (2020).

## Kjelder

*«Food for the Poor, Inc.» på Wikipedia på engelsk, innhenta 8. juli 2010.

## Bakgrunnsstoff
*
Haitian Health Foundation

**Haitian Health Foundation** (HHF) er ein USA-amerikansk ideell organisasjon som arbeider på landsbygda sørvest i Haiti for å gje helsetenester, utviklingshjelp, naudhjelp og utdanning.

HHF er støtta av private donorar, USAID og andre ikkje-statlege organisasjonar, i tillegg til at dei får støtte gjennom at folk leverer klede, gjenstandar og liknande, og dei frivillige som arbeider for organisasjonen. Hovudkvarteret deira ligg i Norwich i Connecticut, og den noverande direktøren er Jeremiah J. Lowney, som også grunnla organisasjonen. Den noverande daglege leiaren er E. Marilyn Lowney.

## Kjelder
*«Haitian Health Foundation» på Wikipedia på engelsk, innhenta 8. juli 2010.

## Bakgrunnsstoff
*Nettstaden til Haitian Health Foundation.
Kalking

**Kalking** er tilførsel av kalk (basiske kalsium- eller magnesiumsambindingar) til jord eller vatn, primært for å minske surleiken. Kalking av vassdrag vert gjort for å motverke forsuring frå sur nedbør.

## Kalking av vassdrag og vatn
Kalking av innsjøar og elver vert gjort for å redusere dei negative verknadene på fisk og andre organismer av at vatnet i vassdraget er for surt, særleg på grunn av sur nedbør. Ved å tilsetje kalk til vatnet, vert syra i vatnet nøytralisert.

Det er til vanleg ikkje syra som er den primære årsaka til at fisk og andre organismar i ferskvatn døyr. Dei aller fleste sure vassdraga i Noreg har  pH-verde mellom 5 og 6, og det er fyrst når vatnet vert så surt at det har  pH-verde under 5,0 at det vert drepande. Det som skader fisken i surt vatn, er den aukande konsentrasjonen av aluminium (Al3+) i vatnet når det vert surare. Dersom konsentrasjonen av aluminium i vatnet er høg, har det synt seg at fisk døyr jamvel om vatnet ikkje er særleg surt. Dei ulike fiskeartane toler aluminium og syre ulikt. Laks forsvinn fyrst ved forsuring av vatnet, og toler truleg aluminium særs dårleg.

## Kalking av jord
Det meste av jorda i Noreg er sur. Udyrka jord har ofte pH-verdiar mellom 4 og 5, dyrka jord har pH mellom 5 og 7. Dersom jorda er særs sur, vert fosfor bunde til jarn og aluminium. I sterkt sur jord kan det verte så sterk konsentrasjon av aluminium- og manganioner at det kan gje giftvirking. Kalking gjev vanlegvis auka avlingar dersom pH-verdet er under 5,5. Er pH-verdet over 6,5 vert ei rekkje av næringsstoffa i jorda mindre tilgjengelege for plantene dersom jorda vert kalka. 

I mineralfattig jord (torvjord) er det totalt så lite innehald av jern, aluminium og mangan at vekstane toler lågare pH-verde (surare jord) enn når det gjeld mineraljord.

## Kjelder
*Miljøverndirektoratet: Kalking av vann og vassdrag 
*snl.no: kalking av vassdrag
*snl.no: Kalking av jord
Høgsterettsdommaren Henrik Bull

:*Sjå også [[Henrik Bull]], for andre med dette namnet.*

**Henrik Bull** () er ein norsk jurist og dommar i Høgsterett. Han vart utnemnd til høgsterettsdommar den 18. juni 2010, og tiltredde i Høgsterett frå den 17. januar 2011. 

Henrik Bull tok juridisk embetseksamen i 1984. Han var deretter konsulent/førstekonsulent i Justis- og politidepartementet si lovavdeling og frå 1988 til 1996 lovrådgjevar same stad. I perioden 1987 til 1988 var han dommarfullmektig ved Nedre Romerike sorenskrivarembete.

Frå 1996 til 2001 var han stipendiat ved Universitetet i Oslo, Juridisk fakultet, Senter for Europarett. Han disputerte til dr. juris i 2002 med avhandlinga «EØS-avtalen og import av finansielle tjenester». Han var etter dette førsteamanuensis og direktør for Senter for Europarett til 1. januar 2006m då han blei utnemnd til dommar ved EFTA-domstolen i Luxembourg.

## Bibliografi
* *Det indre marked for tjenester og kapital: Import av finansielle tjenester* (2002).

## Kjelder
*Pressemelding frå regjeringa.no 18. juni 2010

## Fotnotar
Kalkmåling

**Kalkmåling** er måling med leska kalk som bindemiddel. Ho herdar ved at kalken reagerer med karbondioksidet i lufta, og kan brukast til kvitmåling. Kalking vert ikkje lenger så mykje brukt i Noreg til måling av utvendige murflater, ettersom ho er lite haldbar og er vanskeleg å overmåle med moderne målingstypar.

## Sjå òg
*Kalkmåleri

## Kjelder

*«Kalkmaling» hjå Store norske leksikon, innhenta 8. juli 2010 (lisensiert under CC-BY-SA).
Kalypso

**Kalypso** (gresk *Καλυψώ*, «eg skal gøyme») var ei forførarisk bergnymfe i gresk mytologi som var dotter av Atlas. Ho var busett på den mistrøystige øya Ogyia midt i havet, og heldt ifølgje Homer den skipbrotne Odyssevs fanga der i sju år med venleiken sin.

Athene greip til slutt inn og bad Zevs om å påleggje Kalypso å la Odyssevs fare (jf. *[[Odysseen]]*). Zevs sende Hermes til henne, og Kalypso gav til slutt etter. Ho hadde lova Odyssevs evig liv om han vart verande, men han drog for å kome heim til si kjære Penelopeia, og Kalypso døydde difor av sorg. Ho fekk éin son med Odyssevs.

## Kjelder
* «Kalypso» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 9. juli 2010.
* «Kalypso» på Wikipedia på svensk, innhenta 9. juli 2010.
Nils Nilsson Skaar

**Nils Nilsson Skaar** var namnet på to personar, høvesvis far og son:
*Nils Nilsson Skaar (1826–1909)
*Nils Nilsson Skaar (1852–1948)
Solveig Sundbø Abrahamsen

**Solveig Sundbø Abrahamsen** () er ein norsk politikar for Høgre. I stortingsperioden 2013-2017 var ho fast møtande stortingsrepresentant som vara for kunnskapsminister Torbjørn Røe Isaksen. Frå 2007 og fram til dette var ho ordførar i Seljord kommune i Telemark fylke. Ho var den første kvinnelege ordføraren i kommunen.

Til Stortingsvalet i 2017 er ho Telemark Høgre sin førstekandidat.

## Kjelder

* Ordførar - Seljord kommune
Torstein Tveito

**Torstein Tveito** () er ein norsk politikar for Senterpartiet. Han var ordførar i Kviteseid kommune i Telemark fylke frå 2003 til 2011.

## Kjelder
* Ordføraren si side - Kviteseid kommune
Wollert Konow (fleirtyding)

**Wollert Konow** var namnet til fire norske politikarar:

* Wollert Konow (1779–1839), stortingsrepresentant frå Bergen i periodane 1815&ndash;1817 og 1827&ndash;1829
* Wollert Konow (1809–1881), stortingsrepresentant frå Bergen i perioden 1854-1856
* Wollert Konow (SB) (1845–1924), norsk statsminister 1910–1912. (SB) står for Søndre Bergenhus amt, det seinare Hordaland fylke.
* Wollert Konow (H) (1847–1932), fetter av Wollert Konow (SB), landbruksminister 1900–1903. (H) står her for Hedemarkens amt. 

## Sjå og
*Wollert Otto Hallvard Konow Keilhau
*Konow
Ragnhild Noer

Ragnhild Noer (fødd 1959) er ein norsk jurist og dommar i Høgsterett. Ho blei utnemnd til høgsterettsdommar 18. juni 2010, med tiltreden den 1. oktober 2010..

Ragnhild Noer gjekk på Orkdal vidaregåande skole og gjennomførte juridisk embetseksamen i 1985. Ho var sakshandsamar i Justis- og politidepartementet si lovavdeling i to år frå 1985. Frå 1987 til 1989 var ho dommarfullmektig ved Lyngen sorenskrivarembete. Hausten 1989 blei ho amanuensis ved Institutt for rettsvitskap ved Universitetet i Tromsø. Frå 1990 til 1991 arbeidde ho som programsekretær ved NRK Troms. Frå 1991 til 2005 arbeidde ho hos  Regjeringsadvokaten, der ho i 1994 også fekk møterett for Høgsterett. Ho hadde permisjon frå Regjeringsadvokatembetet i perioden 1997 til 1998 for å arbeide som sekretær for Barnefordelingsprosessutvalet. I perioden 2001 til 2002 var ho seniorrådgjevar i Miljøverndepartementet. Frå hausten 2005 har ho vore lagdommar ved Borgarting lagmannsrett .

Ho har vore medforfattar til boka *Prosessnøkkelen* som har kome i ti utgåver sidan 1984. 

## Litteratur
* Ragnar Eldøy, Magnus Hellesylt og Ragnhild Noer *Prosessnøkkelen* 10. utgave 2010 ISBN 978-82-15-01655-9 
* Prosessnøkkelen 6. utgave (tilgjengeleg på nett via NB digital)

## Kjelder
*Ragnhild Noer hos domstol.no
*Pressemelding frå regjeringen.no 18. juni 2010

## Fotnotar
Olav Urbø

**Olav Seltveit Urbø** () er ein norsk politikar for Senterpartiet. Han var ordførar i Tokke kommune i Telemark frå 2004 til 2011.

Frå 2016 er han fylkesleiar i Telemark Senterparti 

Urbø har utdanning som elektroingeniør og innan marknadsføring.

## Kjelder
Anne-Nora Oma Dahle

**Anne-Nora Oma Dahle** () er ein norsk politikar for Senterpartiet, og ordførar i Nissedal kommune i Telemark fylke frå 2007 til 2011. Ho var den første kvinnelege ordføraren i kommunen.

## Kjelder

* Ordførarens side - Nissedal kommune
Olav Tho

**Olav Tho** () er ein norsk politikar for Senterpartiet og tidlegare ordførar i Hjartdal kommune i Telemark fylke. Han var ordførar i kommunen frå 1999 til 2011.

## Kjelder
* Kommunestyret - Hjartdal kommune
Arne Storhaug

**Arne Storhaug** () er ein norsk politikar for Arbeidarpartiet, og ordførar i Bø i Telemark frå 1995 til 2011. Han vart vald ved direkteval i 2003, og vart vald på nytt under ordførarvalet i 2007.

I 2012 medverka Storhaug i gangsterkomedien *[[Harde strenger]]*, ein film der han spelte seg sjølv som ordførar i Bø.

## Kjelder

* Ordførar - Bø kommune 
**Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Arne Storhaug|Arne Storhaug]]» frå ,  den 2. oktober 2019.*
Stavenestunnelen i Vaksdal

**Stavenestunnelen** er ein tunnel på Europaveg 16 i Vaksdal kommune i Hordaland. Tunnelen går gjennom fjellet mellom Raudberget og Sandviki i Sørfjorden. Han er 2771 meter lang. Tunnelen vart opna i 1965 og renovert i 1991.

## Kjelder


* *Denne artikkelen bygger på «[[:no:Stavenestunnelen (Vaksdal)|Stavenestunnelen (Vaksdal)]]» frå , den 20. juli 2010.*
Det juridiske fakultetet ved Universitetet i Bergen

**Det juridiske fakultetet** ved Universitetet i Bergen blei oppretta i 1980, etter at det hadde foregått undervisning i rettsvitskap ved universitetet sidan 1969. Fakultetet er ein av tre institusjoner som tilbyr studiar i rettsvitskap i Noreg. De to andre er ved Det juridiske fakultetet ved Universitetet i Oslo og Det juridiske fakultetet ved Universitetet i Tromsø.

## Fagtilbod

Fakultet har om lag 1900 studentar med studierett, og nærare tilsette i professorat-, amanuensis-, universitetslektor- og stipendiatstillingar. Fakultetsadministrasjonen består av om lag 25 personar. Fagtilbodet består no av eit femårig integrert masterstudium og eit treårig PhD-studium. Tidlegare var fagtilbodet  cand.jur.-studiet og dr.juris-studiet, men dette vart endra med kvalitetsreforma.

Fakultetet mottok utdanningskvalitetsprisen frå Kunnskapsdepartementet for 2004 for arbeidet sitt med det nye mastergradsstudiet i rettsvitskap.

## Bygget

Fakultetet ligg ved *Magnus Lagabøtes plass*  på Dragefjellet i området Sydnes i Bergen sentrum. I tillegg til ei modernisert skulebygning (Dragefjellet skole) frå 1891, som hovudsakleg inneheld lesesalar og nokre mindre undervisningsrom, fekk fakultetet i 1995 eit moderne nybygg med tre auditorium og nokre mindre undervisningsrom, vrimlearealet Audun Hugleikssons hall, kantine, kontor, bibliotek, Europeisk dokumentasjonssenter (EDC), studentane sin eigen klubb «Fjøset» og kafé «Traumaten», og lesesalar.

I perioden 2007&ndash;2008 vart fakultetet bygd ut for å dekke ein underkapasitet på lesesalar, kontor og undervisningsrom. Tilbygget på fire etasjar (pluss ein mindre femte etasje) og 6000&nbsp;m² vart reist på vestsida av den eksisterande bygningen og er knytt saman med denne med ei gangbru. Det juridiske fakultetet deler bygget med Christian Michelsens institutt, Unifob global og Senter for midtøstenstudiar og islamske studiar.

## Sjå også
*Juristforeningen

## Fotnotar

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Det juridiske fakultet (UiB)]]» frå ,  den 10. juli 2010.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Fakultetet si heimeside
Domstoladministrasjonen

**Domstoladministrasjonen** er eit norsk uavhengig forvaltingsorgan med ansvar for administrativ støtte for alle dei alminnelege domstolane i landet, og for jordskiftedomstolane. 

Domstoladministrasjonen har reint administrative oppgåver, og har ikkje noko med domstolane si dømmande verksemd å gjere. Domstoladministrasjonen har sekretariatfunksjonar ved tilsetting av dommarar, men har elles ikkje innverknad på tilsettingane. Tilrådingar for utnemning av dommarar blir gjort av ei uavhengig nemnd, Innstillingsrådet for dommere, og sjølve utnemningane skjer hos Kongen i statsråd.

Domstoladministrasjonen har budsjettmynde, ansvar for kompetanse- og utviklingsarbeid og informasjonsverksemd både innanfor domstolane og eksternt.

Domstoladministrasjonen arbeider tverrfagleg, men er delt inn i følgjande åtte einingar:
* Organisasjon og personal-eininga
* Økonomi- og eiendomseininga
* Juridisk eining
* Eining for informasjon og samfunnskontakt
* Serviceeeininga
* IKT-eininga
* Jordskifteeininga
* Eining for kompetanse

Domstoladministrasjonen vart oppretta 1. november 2002, då oppgåvene vart overført frå Justisdepartementet. Hovudkontoret er i Trondheim. Direktør er Sven Marius Urke.

## Bakgrunnsstoff
* Domstoladministrasjonen.no
* Domstol.no

## Kjelder
Morelia

**Morelia** er hovudstaden i den meksikanske delstaten Michoacán. Byen hadde i 2005 rundt 684 145 innbyggjarar. Morelia vart grunnlagd av Viceroy Antonio de Mendoza i 1541.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Morelia|Morelia]]» frå ,  den 11. juli 2010.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* morelia.gob.mx
Amanuensis

**Amanuensis** er i Noreg ei vitskapleg mellomstilling ved universitet og høgskular. Det latinske opphavet til ordet er «(servus) a manu», som i romarriket var namn på ein tenar eller slave som var skrivar og førte rekneskap.

Personar tilsett i amanuensisstillingar har hovudfag, embetseksamen eller tilsvarande. Med doktorgrad eller tilsvarande kompetanse (dvs. førstestillingskompetanse) er ein kvalifisert for opprykk til førsteamanuensis. Ved vidare kvalifisering kan ein deretter bli professor.

Amanuensis er ei stilling på same nivå som universitetslektor og høgskulelektor. Personar blir ikkje lengre  tilsett med stillingstittelen amanuensis, men det finst framleis nokre som har denne tittelen. Nytilsette på dette nivået blir tilsette som universitetslektorar eller høgskulelektorar.

## Bakgrunnsstoff
* Utdanning.no si yrkesbeskriving av amanuensis
Cuernavaca

**Cuernavaca** er hovudstaden i delstaten Morelos. Byen hadde i 2005 rundt 349 102 innbyggjarar. Han vart grunnlagd  i 1714.

Namnet «Cuernavaca» er ei forspansking av nahuatl *cuauhnahuac*, som tyder 'ved tre'.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Cuernavaca|Cuernavaca]]» frå ,  den 11. juli 2010.*  
 

## Bakgrunnsstoff

* www.cuernavaca.gob.mx
Avatar (fleirtyding)

**[[Avatar]]** er eit omgrep frå hinduismen. I andre samanhengar kan det visa til:

* Avatar i kommunikasjon

Filmar:
* ''Avatar'', ein italiensk film frå 1916 regissert av Carmine Gallone
* ''Avatar'', ein singaporsk film frå 2004
* ''Avatar'', ein amerikansk film frå 2009 regissert av James Cameron
Avatar i kommunikasjon

**Avatar** viser innan ulike former for telekommunikasjon til ein figur som representer nokon som skriv eller gjer noko. Figuren kan ofte vera eit enkelt todimensjonalt bilde eller ein tredimensjonal modell. Denne bruken av «avatar» , opphavleg eit hinduisk omgrep, blei innført av science fiction-forfattaren Neal Stephenson i *Snow Crash* frå 1992.

Avatarar blir brukt innan fleire kommunikasjonsformer på Internett, i nettsamfunn som diskusjonsforum, i prateprogram, dataspel som MMORPGar og videospel og innan blandingsformer som *[[Second Life]]*.

## Bakgrunnsstoff
Tor Langbach

**Tor Langbach** () er ein norsk jurist fødd i Trondheim. Han var direktør for Domstoladministrasjonen frå 2007 til 2013. 

## Utdanning og karriere
Tor Langbach tok examen artium i 1967, og vart cand. jur. i 1975. I studietida var han med i rettshjelpstilbodet JussBuss i 1972-73. Han var vit.ass. 1973-1974. 
Han var førstesekretær i Direktoratet for vilt og ferskvannsfisk 1975-76, konsulent hos Fylkesmannen i Sør-Trøndelag 1976-1978 og dommarfullmektig i Midt-Trøndelag heradsrett 1978-1979. Han fekk advokatløyve i 1979. Han var førstekonsulent i Trondheim kommune 1979-1981. Han dreiv eige advokatkontor i Trondheim frå 1981 til 1993, og var mellom anna fast forsvarar i Frostating lagmannsrett. Frå 1993 var han dommar, mellom anna i konstituert lagdommar i Frostating lagmannsrett, mesteparten av tida tingrettsdommar og etter kvart nestleiar i Trondheim tingrett. Han er mellom anna kjend som dommar i den mediaomtala Orderud-saka i Nes heradsrett i 2001. 

Frå 2006 hadde Tor Langbach eit engasjement i Domstoladministrasjonen, og har sidan 4. september 2007 vore direktør for Domstoladministrasjonen i Noreg, som har hovudsete i Trondheim. Åremålet som direktør strekte seg over 6 år og gjekk ut i september 2013.

## Bøker
* *Forsvareren*. 1996. Oslo: Juridisk forlag. ISBN 82-7513-039-5
* *Straffesaksbehandling i tingrettene*. 2007. Oslo: Gyldendal Akademisk. ISBN 978-82-05-35812-6
**Straffesaksbehandling i tingrettene*. 2016. 2. utg. Oslo: Gyldendal Juridisk, Gyldendal Norsk Forlag. 

## Kjelder
* Tor Langbach hos domstol.no, vitja 12. juli 2010
* Intervju i Juristkontakt nr. 2-2009, side 28-31, vitja 12. juni 2010
* Intervju i Advokatbladet nr. 3-2009, vitja 12. juni 2010 

## Fotnotar
Sætre i Vartdal

:*[[Sætre]] har fleire tydingar*
 

**Sætre** er ein tettstad på Vartdal i Ørsta kommune i Møre og Romsdal fylke. 
Staden har  og ligg ved Vartdalsfjorden i tidlegare Vartdal kommune, i bygda som blir kalla Vartdal eller Søre Vartdal, tjue kilometers køyring langs  frå Ørsta sentrum mot Festøya.

## Sjå òg
* Tettstader i Møre og Romsdal

## Kjelder

* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Møre og Romsdal»
Tåg

Ei **tåg** (norrønt *tág*) er ei lang, tynn, jamtjukk grein av ei trerot. Sidan tæger er mjuke og smidige har dei varte brukte til ulike bindigsarbeid. Den vanlegaste bruken har vore tågbinding. Ved hjelp av tradisjonsrik bindeteknikk lagar ein øskjer, fat og korger av ulike slag, som til dømes osteformer, ullkorger, såkorger og hersold.

Ei ljåtåg har vore mykje brukt til å binde ljåen til orvet. Tåga er både lett og passeleg elastisk. Sveipte korger har vorte samansydde med tæger. Tæger har og vorte brukte til å lappe sko og lage trinser på skistavar. 

Det har vore vanlegast å bruke bjørkerøter, ofte dvergbjørk, til tæger. Røter av andre tre og buskar, som gran, einer, selje og vier, har og vorte nytta.

Beste tægene finn ein i mosemark med lite næring. Ofte drog ein til fjells for å finne gode tæger. Tægene vart reinska for bork og never, og vart ofte kløyvde. Turre tæger vart bløytte før bruk.

## Kjelder

* Høeg, Ove Arbo: *Planter og tradisjon*. (Universitetsforlaget, 1975.) (s. 39–43)
* Jan Henrik Munksgaard: *Kurver* (C.Huitfeldt Forlag 1980)
* Arvid Walla: *Vi binder med tæger - En gammel teknikk* (Ernst G. Mortensens Forlag, Oslo 1968)
Farstad

**Farstad** er ei bygd og ein tettstad i Hustadvika kommune i Møre og Romsdal fylke. Nerland ligg i havgapet, med den kjende og frykta Hustadvika som næraste nabo. 
Staden har .

* i Møre og Romsdal går frå Nerland til Farstad.
* i Møre og Romsdal går frå Nerland til Tverrfjella.

## Sjå òg
* Tettstader i Møre og Romsdal

## Kjelder
* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Møre og Romsdal»
Stranda

**Stranda** er administrasjonssenteret i Stranda kommune på Sunnmøre i Møre og Romsdal fylke, ein tettstad med . Tettstaden Stranda er den største tettstaden i Stranda kommune. Den andre tettstaden i kommunen er Hellesylt.

Stranda er eit handlesenter og eit industri-senter. Han er no særleg kjend for pizzafabrikken, men har tidlegare hatt betydeleg møbel-, teko-, og næringsmiddelindustri.

Avisa *[[Sunnmøringen]]* kjem ut på Stranda.

## Sjå òg
* Tettstader i Møre og Romsdal
Parno Graszt

**Parno Graszt** er ei gruppe sigøynarmusikarar frå landsbyen Paszab i Ungarn. Gruppa vart fyrst forma i 1987, men kom ikkje ut med noko album før i 2002. Namnet "Parno Graszt" tyder "kvit hest" på romanés, der fargen kvit symboliserer reinleik, og hesten er eit symbol for fridom.

Debutalbumet *Hit the piano* nådde sjuande plass på World Music Chart Europe i Oktober 2002, som fyrste ungarske artist på denne lista nokosinne. Ungarsk TV og BBC produserte ein dokumentar om Parno Graszt i 2004. Deira andre album, *Járom az utam* kom ut i 2004, og bandet vart av det sveitsiske musikkmagasinet *Vibrations* plassert på lista over dei ti beste artistane i 2005. Plata *Ez a világ nekem való* kom ut til tjueårsjubileet i 2007, og gruppa fekk med seg den verdskjende cimbalom-meisteren Kalman Balogh på innspelinga av denne.

## Gruppemedlemmer

* József Oláh (vokal, gitar, tambura)
* Géza Balogh (vokal, gitar, dans)
* Viktor Oláh (vokal, gitar, dans)
* Sándor Horváth (vokal, skeier, dans)
* János Jakocska (vokal, gitar)
* Mária Váradi (vokal, dans)
* Mária Balogh (vokal, dans)
* Krisztián Oláh (trekkspel)
* János Oláh (kontrabass)
* István Németh (stemmebass, mjølkespann)

## Diskografi
* *Rávágok a zongorára* (2002) (*Hit the Piano*)
* *Járom az utam* (2004) (...In My World) 
* *Ez a világ nekem való* (2007) (*This World Is Made for Me*)

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* MySpace-side
* Offisiell heimeside
* Førdefestivalen om Parno Graszt (2010)
* Traditional Gypsy music from Hungary
* Tom & Jerry- Parno Graszt original by youtube
Amorf Ördögök

**Amorf Ördögök** ('amorfe djevlar') var eit ungarsk band i perioden 1994-2007. Gruppa blanda forskjellige musikkstilar, mellom anna disco, tango, folkemusikk frå Balkan og reggae og smelta det saman til sin eigen stil. I tillegg inviterte dei ofte musikarar frå andre grupper med på forskjellige konsertar eller turnear.

*Amorf Ördögök* vart fyrst forma på Angyalföld Laszlo Nemeth-skulen i Budapest i 1993. Den fyrste singelen deira kom ut i 1999, og deira fyrste album i 2000.

Frå 2001 til 2005 spelte dei på dei aller fleste ungarske festivalar og klubbar, medan aktiviteten i 2006 gjekk kraftig ned. Den siste konserten fann stad 12. april 2007. To veker seinare var gruppa formelt oppløyst, og mesteparten av musikarane forma Péterfy Bori & Love Band.

## Medlemmer

* Ambrus Tövishazi (1993-2007) (vokal, keyboard, gitar, komponist)
* Szabolcs Tariska (1993-2007) (vokal, tekst)
* Bori Péterfyi (1999-2007) (vokal)
* Tibor Eichinger (1999-2005) (gitar)
* Jenő Bresztyensky (2000) (trekkspel)
* Tamás Mehlhoffer (2000) (tromme)
* Annie Szabó (2000)
* Mikó György (2000-2003) (tromme, blåseinstrument)
* István Pápai (2001-2007) (tromme)
* Gergely Drapos (2001-2007) (bass)
* Zsombor Dudás (2002-2005) (tromme)
* Ákos Tompa (2003-2007) (trompet)
* Zoltán Farkas (2005-2007) (gitar)
* Ádám Mészáros (2006-2007) (gitar)
* Viktor Laskai (2006-2007) (tromme)

## Diskografi

* Betyár a Holdon (Lovlaus på månen) (CD, MK, 2000, Ugar Records) 
* Molylepke Minibár (CD, MK, 2002, Ugar Records) 
* Cellux-szimfónia (CD, 2005, Mama Records)
* Pokoldiszkó (1994-2006) (CD, 2006, Ugar Gmbh)
Péterfy Bori & Love Band

**Péterfy Bori & Love Band** er eit ungarsk alternativt pop-rock band. Gruppa vart forma i mai 2007 etter at Amorf Ördögök vart oppløyst. Deira fyrste album, *Péterfyi Bori & Love Band*, kom ut hausten 2007, og selde til gull i Ungarn. I 2009 følgde dei opp med albumet *2*.

## Diskografi
* Péterfy Bori & Love Band (2007)
* 2 (2009)
* 2B (2010)

## Bakgrunnsstoff
*
Amal Murkus

**Amal Murkus** () er ein palestinsk songar som bur i Israel. Musikken til Murkus vert sett på som pionérarbeid, då ho skapar ein post-modernistisk musikkstil der forskjellige middelhavspåverknadar møter kvarandre. Det fyrste albumet hennar, *Amal*, kom ut i 1998, og hennar andre, *Shauq*, i 2004. Songane hennar hentar inspirasjon frå både palestinsk og arabisk kulturarv, og dette blanda med moderne popmusikk er sagt å uttrykke kampen mot marginaliseringa som den arabisk-palestinske kulturen vert utsett for.

Murkus er fødd og oppvaksen i den palestinske byen Kafr Yasif i Galilea, og har brukt den musikalske karrieren sin på å framheve palestinsk musikk og kultur i Israel og verda elles. Murkus har songe sidan ho var fem år gammal, og vann i 1979 fyrstepremien i ein songfestival for israelsk-arabiske born. Ho vart uteksaminert frå Scenekunstinstituttet i Tel Aviv i 1990.

## Diskografi

* *Na'na' ya Na' na*' (2007)

## Bakgrunnsstoff

*Amal Murkus på MySpace
*Amal Murkus på Førdefestivalen (2010)
Vestnes

**Vestnes** er ein tettstad og administrasjonssenteret i Vestnes kommune i Møre og Romsdal. Tettstaden ligg vest for munningen av Tresfjorden, på begge sidene av Vestnesstraumen som frå Tresfjorden fører inn til den tre kilometer lange og ein kilometer breie bukta Flatevågen. Vestnes er den største tettstaden i kommunen og har .

Vestnes tettstad har atskilleg handels- og tenesteverksemd, i tillegg til industri. Her ligg mellom anna industribedrifta Aas mekaniske verksted. Båtbygging har stått særleg sterkt på Vestnes, og sør for tettstaden ligg det eit båtbyggarmuseum.

Delen av tettstaden som ligg sør for Vestnesbrua er kalla **Helland**. Her ligg mellom anna Helland skule og Helland barnehage. Avisa *[[Vestnesavisa]]* kjem ut ein dag i veka på Vestnes. Vestnes kyrkje i sentrum er ei langkyrkje i tre frå 1872 og er den tredje kyrkja som vart reist på staden. Den første var ei stavkyrkje som vart riven i 1680.

Vestnes tettstad har hurtigbåtsamband med Vikebukt, Sekken og Molde. Europaveg 39 går gjennom Vestnes, med bilferje til Molde frå Furneset rundt tre kilometer nord for tettstaden. Fram til 1986 gjekk ferja til Molde frå Vestnes sentrum, men ferjestaden har framleis namnet «Vestnes». Europaveg 136 (Dombås–Åndalsnes–Ålesund) går i bru over Tresfjorden direkte sør for tettstaden.

## Bilete frå Vestnes

Vestnes sentrum.jpg|Frå Vestnes sentrum
Vestneskirke-HH.jpg|Vestnes kyrkje
Vestnes01.JPG|Vestnes sett frå Åsbygda


## Sjå òg
* Tettstader i Møre og Romsdal

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Historiske arkiv etter Vestnes kommune og Tresfjord kommune på Arkivportalen
Skodje

**Skodje**, ofte uttala *Skøye*, er ein tettstad i Ålesund kommune i Møre og Romsdal fylke, med . 
Staden var administrasjonssenter i tidlegare Skodje kommune.

Tettstaden Skodje var den eine av to tettstadar i Skodje kommune etter Statistisk sentralbyrå  sine kriterium. Den andre var Valle.

Skodje kyrkje ligg på Skodje.

## Sjå òg
* Tettstader i Møre og Romsdal
Eide på Nordmøre

**Eide** er ein tettstad i Hustadvika kommune i Møre og Romsdal. Staden var tidlegare administrasjonssenteret i tidlegare Eide kommune. Tettstaden ligg på nordsida av Isingvågen i Kornstadfjorden og har . Han var den einaste tettstaden i Eide kommune.

Tettstaden har grunnskole, barnehage, daglegvarebutikk og psykiatrisk bu- og behandlingssenter. På Eide står Eide kyrkje, ei langkyrkje i tre frå 1871. Ved tettstaden er det steinbrot og steinindustri.

Fylkesveg 64 frå Molde til Kristiansund gjev kortaste veg frå Eide til begge byane. 
Eide har også gode bussamband til både Molde og Kristiansund. Frå tettstaden fører fylkesveg 279 langs Kvernesfjorden austover til E39 i Gjemnes kommune.

## Kjelder
Volda

**Volda** er ein tettstad og administrasjonssenteret i Volda kommune i Møre og Romsdal fylke. Tettstaden ligg på nordaustsida av Voldsfjorden og har .

Volda er eit lokalt skule-, administrasjons- og handelssentrum, med lærarutdanning frå 1861. Her ligg Høgskulen i Volda med avdelingar for lærarutdanning, humanistiske fag, samfunnsfag og mediefag, og Volda vidaregåande skule med varierte studieretningar.

I Volda ligg lokalsjukehuset Volda sjukehus og kontora for Søre Sunnmøre tingrett. Her står også Volda kyrkje, ei krosskyrkje frå 1932. Aust for tettstaden ligg Volda Skisenter. Avisa *[[avisa Møre|Møre]]* kjem ut i Volda tre dagar i veka.

Frå Volda ferjekai i sentrum går det ferje over Voldsfjorden til Lauvstad på fylkesveg 652 og Folkestad på fylkesveg 651 (før&nbsp;2012:&nbsp;E&nbsp;39). På Hovden i Ørsta kommune, 5 kilometer frå Volda sentrum, ligg Ørsta/Volda lufthamn som er trafikkert av Widerøe.

## Bilete frå Volda

Volda med kirken.jpg|Volda sentrum
Volda2.jpg|Utsyn over Volda sentrum
Volda kirke fra KMB.jpg|Volda kyrkje
Ferry van Volda naar Folkestad.jpg|Ferje frå Volda til Folkestad
Sunnmørsposten i Volda.jpg|Distriktskontoret til Sunnmørsposten i Volda
Volda elektriske mylne II.jpg|Volda Elektriske Mylne
Garvarbuda i Volda.jpg|Garvarbuda


## Sjå òg
* Volda kommune

## Kjelder
Estosadok

**Estosadok**, stundom stava **Esto-Sadok** eller **Estosadoc** (Э́стосадо́к/Э́сто-Садо́к, Eesti Aiake, tyder 'estisk hage') er ein landsby i Adler-distriktet i Sotsji i Krasnodar kraj i Russland. Landsbyen ligg med Mzymta-elva ovanfor Krasnaja Poljana.

Busettinga vart grunnlagt i 1886 av trettiseks estiske familiar som kom til staden 21. august 1886 for å busette landområde som tidlegare høyrde til sadz-folket. Folketalet i Estosadok er omtrent 400. Ein liten del av befolkninga i Estosadok snakkar framleis estisk.

Restane av eit tjerkessisk fort og eit hus til minne om den estiske forfattaren Anton Tammsaare ligg i landsbyen. Like ovanfor landsbyen finst skianlegget Alpika-Service.

## Referansar
Paszab

**Paszab** er ein landsby i distriktet Ibrány i fylket Szabolcs-Szatmár-Bereg i regionen Den nordlege store sletta i Ungarn. Landsbyen er på om lag 13 kvadratkilometer.

Sigøynargruppa Parno Graszt kjem frå Paszab.

## Folketal
Folketalet i busetnaden ved dei siste folketeljingane:

## Referansar
Aukra

**Aukra** er administrasjonssenteret i Aukra kommune i Romsdal i Møre og Romsdal fylke, ein tettstad med 766 innbyggjarar per 1.1.2009. Tettstaden Aukra ligg på øya Gossen, der dei fleste av innbyggjarane i kommunen bur. Aukra er den eine av to tettstadar i Aukra kommune etter Statistisk sentralbyrå sine kriterium. Den andre er Hollingen som ligg på fastlandsdelen av kommunen, i Julsundet, med .

## Sjå òg
* Tettstader i Møre og Romsdal
Rindal

**Rindal** er ein tettstad og administrasjonssenteret i Rindal kommune i Trøndelag. Tettstaden ligg ved fylkesveg 340 vest for Igltjønna, like aust for elvemøtet mellom Surna og bielva Rinda. Rindal er den einaste tettstaden i kommunen og har .

Tettstaden Rindal består av sjølve sentrum og buområda Brandhaugen, Vestre, Nordre, Gjøåbakken og Kirklandet. Tettstaden har atskilleg trevare- og næringsmiddelindustri. På torget i sentrum står ein statue av den gamle verdsmeisteren i langrenn og kombinert, Sigurd Røen. I sentrum står også fleirbrukshuset Rindalshuset med mellom anna idrettshall, styrkerom, klatrevegg, basseng, kinosal og bibliotek. I nærleiken ligg Rindal barne- og ungdomsskole, Rindal barnehage, Rindal bygdemuseum og ein grusbane. Sør for tettstaden står Rindal kyrkje, ei langkyrkje i tre frå 1874.

## Sjå òg
*Rindal kommune

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Trollheimsporten – Informasjon om Rindal
Tettstaden Giske

**Giske** er ein tettstad i Giske kommune i Møre og Romsdal fylke. Staden har  og ligg på øya Giske.

## Sjå òg
* Tettstader i Møre og Romsdal

## Kjelder

* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Møre og Romsdal»
Kristiansund

**Kristiansund** er ein by og administrasjonssenter i Kristiansund kommune på Nordmøre i Møre og Romsdal. Dette er den største tettstaden i kommunen.

Tettstaden Kristiansund hadde 17 002 innbyggjarar per 1. januar 2009, og . Kristiansund ligg på dei tre øyane som utgjer Kristiansund: Nordlandet, Kirklandet/Gomalandet og Innlandet. 

Alle dei vesentlege sentrumsfunksjonane i Kristiansund kommune ligg i tettstaden Kristiansund.  

Etter at Frei kommune vart slegen saman med Kristiansund kommune frå 1. januar 2008 har Kristiansund kommune fått fire tettstader til: Rensvik, Solsletta, Storbakken og Kvalvåg. 

## Sjå òg
* Tettstader i Møre og Romsdal
Tågarbeid

**Tågarbeid** er ei form for husflid der ein lagar korger og liknande gjenstandar ved binding med lange, jamtynne røter, eller tåger, oftast av bjørk, gran eller einer. Når ein lagar korger av stivare materiale som peddig, pil, spon eller halm, må ein bruke fletteteknikk. Tynne røter er for mjuke til fletting, og det har vorte utvikla ein bindeteknikk, som liknar på sying. Denne teknikken er gamal. Det er funne restar av tågbinding i Osebergskipet. 

## Materiale
Til dekorative gjenstandar vert det helst brukt bjørkerøter som ikkje bør vere tjukkare enn ein blyant. Til særleg fint arbeid vert tæger heilt ned til 1 mm nytta. Til større og grovare korger vert det helst brukt gran. Ein kan sanke tæger frå sevja går om våren og til frosten kjem. Beste røtene finn ein i næringsfattig mosemyr. Her kan ein finne røter opp til 15 meter. På næringsrik jord vert røtene tjukke og korte. Steinete jord gjev ujamne røter. 

Etter sanking må tægene reinskast for bark og never. Det må ein gjere før dei turkar. 

## Reiskapar
Viktigaste reiskapen under tågarbeid er ein skarp kniv og ein beinpren. Prenen vert brukt il å lage hol for bindetåga. Ein vil og ha bruk for pinnar av ulik utforming. 

## Binding
Eit tågarbeid vert oppbygd av to tæger; innleggståga og bindetåga. Innleggståga er rund, medan bindetåga kan vere kløyvd. Innleggståga vert lagd i ein spiral som vert bunden til omfaret innanfor med bindetåga. Når ein skal binde må tægene bløytast. Særleg gjeld dett bindetåga. Ein kan gje arbeidet ulikt skap ved endre på måten ein legg innleggståga og korleis ein syr og knyter bindetåga. 

## Sjå òg
*Vidje

## Kjelder
* Arvid Walla:*Vi binder med tæger. En gammel teknikk*.(NKS-forlaget 1976)
Stordal

**Stordal** er ein tettstad med  i Fjord kommune på Sunnmøre i Møre og Romsdal fylke. Staden var administrasjonssenter i tidlegare Stordal kommune. 

Tettstaden Stordal var den einaste tettstaden i Stordal kommune etter Statistisk sentralbyrå sine kriterium. 

## Sjå òg
* Tettstader i Møre og Romsdal
Midsund

**Midsund** er ein tettstad i Molde kommune i Møre og Romsdal. Tettstaden ligg på Otrøya og har . Han var administrasjonssenteret og den einaste tettstaden i den tidlegare kommunen Midsund.

Midsund sentrum har fleire servicefunksjonar. Her er det postlokale, folkeregister, likningskontor, fiskerirettleirar, folkebibliotek og helsesenter. Innan privat tenesteyting er det me.a. bensinstasjon, kolonialbutikkar, klesforretning, frisør, bank, taxisentral, elektrisk forretning, husflidsforretning, blomster- og gåveforretning, sportsforretning og kafear.

Kommunen har ledig industri- og serviceareal i Stormyra industriområde. Der er det òg djupvasskai og lagerplass for kjølecontainerar.

Det går veg kring Midøya og Otrøya med brusamband mellom, og vidare bru til Dryna gjennom fylkesveg 668. Der er det ferjesamband med Brattvåg og vidare veg til Ålesund.

## Kjelder
*«Midsund» i *[[Store norske leksikon|Store Norske Leksikon]]*
Joseph Heller

**Joseph Heller** () var ein amerikansk forfattar.

Det mest kjende verket hans er den satiriske romanen *[[Catch-22]]* om amerikanske pilotar under andre verdskrig. Tittelen har vorte eit ståande omgrep i det engelske språket, der det handlar ein livssituasjon som tilsynelatande berre gjev ei valmoglegheit, men som får eit uheldig utfall uansett kva ein vel å gjera.

Heller blir rekna som ein av dei leiande amerikanske litterære satirikarane i etterkrigstida, men verka hans gjev òg djupare innblikk i den amerikanske mellomklassen, gjerne med utgangspunkt i liberale jødiske miljø.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Stolpekyrkje

**Stolpekyrkje** er ein type stavkyrkjer der den nedre enden av stavane eller stolpane som held taket oppe, er sette ned i grunnen. På denne måten skil stolpekyrkjene seg frå dei stavkyrkjene som står i Noreg i dag, der stavane eller stolpane alltid er sette på ei ramme av tre som er fundamentert på stein oppå grunnen.

Arkeologiske funn av spor og leivningar i jorda etter stolpekyrkjer og andre bygningar frå gamal tid syner at stolpekyrkjene høyrer til ein eldgamal måte å byggje hus til ulike føremål på. Men ved at stavane i stolpekyrkjene er sette ned i jorda, er dei utsette for råte. Difor reknar ein med at stavkyrkjene med treramme under stolpane er ei yngre betring som var meint å løyse eit gamalt problem.

Sidan det korkje i Noreg eller elles i Nord-Europa finst ståande stolpekyrkjer eller andre stolpebygningar frå gamal tid, er all kunnskap om desse bygningane berre basert på tolkingar av spora og leivningane i jorda etter nedgravne endar av stolpar og eventuelt andre bygningsdetaljar. Spor etter stolpebygningar av ulike slag har kome for dagen i stor mon mange stader i Nord-Europa etter at nye metodar og teknikkar har vorte tekne i bruk i arkeologien. Det er mykje vanskelegare å finne spor etter rivne eller nedbrende kyrkjer som er fundamentert slik som dei norske stavkyrkjene, for i motsetnad til bygningar med stolpane nedsette i grunnen, vert det vanlegvis ikkje att varige spor etter dei i grunnen etter at dei er fjerna eller øydelagde.

Ettersom det berre er i Noreg det finst ståande stavkyrkjer i vår tid, er det stort sett berre her i landet det gjev meining å skilje mellom *stolpekyrkjer* med stolpane nedsette i jorda og *stavkyrkjer* med stolpene sette på ei ramme av tre oppå jordoverflata. Sidan hovudprinsippet har vore det same for båe typane, vert i andre land funn av spora etter stolpekyrkjer difor ofte omtala som funn av stavkyrkjer. Utover 1100-talet og innpå 1200-talet vart stolpekyrkjene erstatta av meir varige byggverk. Ofte vart den nye kyrkja plassert på akkurat der stolpekyrkja stod.

I Noreg er det ved arkeologiske granskingar av grunnen under mellomalderkyrkjer og i andre samanhengar funne spor etter om lag 25 stolpekyrkjer. Det har òg vore diskutert om den noverande Røldal stavkyrkje opphavleg kan ha hatt jordgravne hjørnestolpar, og soleis eigenleg vart bygd som stolpekyrkje i si tid.

## Sjå òg
* Stolpehol - om funn av spor og restar etter stolpar.

## Kjelder
Vagabond

**Vagabond** (frå fransk med opphav i latin: *vagari*, som tyder å 'streife omkring') er ifølgje definisjonen det same som ein omstreifar, ein landstrykar, ein fant, altså ein person som støtt og stendig reiser ikring meir eller mindre på lukke og fromme, utan fast arbeid eller nokon fast stad å bu. Ein vagabond overnatter ofte utandørs, skaffar seg mat, klede, pengar og mellombels husvære meir eller mindre tilfeldig, kan hende ikkje alltid fullt og heilt i samsvar med lover og reglar.

I mange høve vert truleg nemninga vagabond nytta på norsk om ein person som gjev seg ut for å fare ikring som ein slags fattig og sutalaus eventyrar som vil sjå verda, medan nemningar som omstreifar, landstrykar, fant og liknande nok helst vert nytta om folk som ofte vert sett ned på, og i mange høve mistenkt for ikkje alltid å ha reint mjøl i posen på si ferd.

I si mest kjende karakterframstilling spela skodspelaren Charlie Chaplin ein vagabond. Ein berømt «vagabond» i det øvre sosiale sjiktet er matematikaren Paul Erdős.

## Fotnotar
Nerve

**Nervar** er strengar som sender informasjon i nervesystemet. Dei bind saman hjernen og ryggmergen med resten av kroppen, og sender sanseinntrykk eine vegen og rørsleimpulsar den andre. «Nerve» blir også brukt om liknande strenger i blad på plantar, og om ulike typar kjensler og oppførsel i ord som «å gå nokon på nervane» eller «nervøsitet».

## Anatomi

Nervar er bygd opp av nervefiber, ofte av fleire ulike typar. Dei kan innehalda sensoriske nervefiber som sender nerveimpulsar frå føleorgan til sentralnervesystemet, og motoriske nervefiber som leier frå sentralnervesystemet til for eksempel musklar. Ofte finn ein også fiber som høyrer til det autonome nervesystemet. Dei ulike nervefibrane er isolert frå kvarandre av schwannske celleskjeder.

## Botanikk
I botanikk er nervar strengar som støttar opp blad og fører næring gjennom planten. Desse dannar tydelege linjer på overflaten til bladet. Nervane forgreinar seg etter ulike mønster som blir brukt til å skilja dei. Dei kan vera fjør-, hand-, boge- og likenerva. Fjørnerva blad, som er svært vanlege, har ein kraftig midtnerve som dannar utgangspunkt for mange mindre nervar. På likenerva blad, som gras, går nervane parallelt. Eit dømes på handnerva blad er lønn, medan konvall har bogemønster.

## Ordsoge
Ordet «nerve» kjem gjennom latinsk *nervus* frå gresk *neuron* som tyder 'sene'. Ein bruker omgrep knytte til nerve i fleire uttrykk som har med kjensler og oppførsel å gjera, som å «ha nervar» framfor ein prestasjon. I overført tyding kan ein snakka om «nerve» som ei slags sterk kjensle eller kjerne i noko, eller om «livsnerve» som ei indre, berande kraft. Ein kan seia at «det går meg på nervane» om noko som er særs plagsamt eller «enerverande» om noko sterkt irriterande.

Ein har også forklart fleire psykiske lidingar med «nervane». «Nervesamanbrot» kan visa til sterke, psykoseaktige reaksjonar som fortviling, forvirring, redsle eller gråt. «Nevrose» viser til ulike psykiske lidingar der pasienten blir hemma i dagleglivet utan å mista skiljet mellom fantasi og røyndom (til forskjell frå psykose). Å vera «nervøs» kan visa til det å vera overfølsam eller uroleg, og kan vera knytt til stress eller angstlidingar. Ein finn også att det latinske ordet *nervosus* ('nervøs') i diagnosane *[[anorexia nervosa]]* og *[[bulimia nervosa]]*.

## Kjelder

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
Maskarenane

**Maskarenane** (fransk *Îles Mascareignes*) er ei øygruppe i Indiahavet, aust for Madagaskar. Maskarenane omfattar i hovudsak øystaten Mauritius, Rodrigues (underlagt Mauritius) og den franske Réunion.

Øygruppa vart oppkalla etter den portugisiske sjøfareren Pedro de Mascarenhas i 1528.

## Kjelder
*  

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Maskarenene|Maskarenene]]» frå , og «[[:nb:Pedro de Mascarenhas|Pedro de Mascarenhas]]» frå  den 14. juli 2010.*  

## Bakgrunnsstoff
Stolpehol

**Stolpehol** er ein arkeologisk nemning på funn av spor og eventuelle restar i grunnen etter stolpar som har vore sett opp i gamal tid, men seinare har vorte fjerna, brent eller har rotna vekk. 

 
Særleg vert nemninga *stolpehol* nytta om spor etter stolpar som er plassert slik i høve til kvarandre at dei vitnar om å ha vore delar av bygningar eller andre konstruksjonar, til dømes stolpar som har halde taket i eit hus oppe. Saman med eventuelle andre spor, kan stolpehola då gje grunnlag for å freiste rekonstruere grunnplanen for bygningen eller konstruksjonen, eventuelt òg gje indikasjonar på korleis han har sett ut over jorda, og kva han har vore nytta til. Av di det ikkje står att bygningar frå førhistorisk tid i Norden, må kunnskapen om byggeskikken, busettinga og levemåten i tidlegare tider baserast på sparsame arkeologiske funn, mellom anna kva dei etter måten mange funna av stolpehol kan gje opplysningar om.

Jorda etter dei vekkrotna, nedbrente eller fjerna stolpane har vanlegvis ein annan farge enn jordmassane elles på arealet, etter at det øvste jordlaget, molda eller åkerjorda, er fjerna. Stolpehola står då fram som flekkar av avvikande farge og eventuelt konsistens i høve til undergrunnen ikring dei. Dersom ein skoning av stein har vore nytta til å halde stolpen oppe, kan dette òg markere stolpeholet, og det same kan trekol i stolpeholet etter brann i bygningen eller som fylgje av at enden på stolpen har vorte svidd for å hindre råte. Ofte vert det nytta gravmaskin for å få fjerna det øvste jordlaget over større flater (sokalla *maskinell flateavdekking*), slik at dei mønstra som stolpehola eventuelt dannar, kjem fram.

Stolpehol er òg grove fram under ståande kyrkjer frå mellomalderen, og vert då gjerne tolka som spor etter sokalla stolpekyrkjer, som er nemninga på stavkyrkjer der stavane eller stolpane har vore sett ned i jorda, istaden for å ha vore sett på ei treramme på eit fundament av stein, slik som det er gjort i alle dei eksisterande stavkyrkjene her i landet. Det er òg funne stolpespor og andre spor etter heidne bygninger eller konstuksjonar under golvet på mellomalderkyrkjer.

Ved utgraving av stolpehola kan ein i lukkelege høve finne gjenstandar eller restar av gjenstandar som har vorte lagt medvitent i stolpeholet i samband med bygginga av huset, eller som har kome nedi ved eit tilfelle medan huset var i bruk eller stod til nedfalls. Til dømes vart det funne «gullgubbar» (relieffbilete  i gullblikk, store som neglen på ein tommelfingar) i stolpehol etter ein heiden konstruksjon under mellomalderkyrkja på Mære i Trøndelag, og i stolpehol etter ei stor vikingtidsbygning på Borg på nordsida av Vestvågøya i Vestvågøy kommune i Lofoten.

Dersom det er trekol i stolpehola, kan ein finne ut kva slags tre det er, og tidsrommet då treet vart felt kan fastsetjast ved radiologisk tidfesting. Pollen og anna materiale som finnast i stolpehola vil kunne gje opplysningar om kva huset har vore nytta til, og soleis òg fortelje litt om dei menneska som har halde til der.
Rodrigues

**Rodrigues** er ei sjølvstyrt øy i Indiahavet som er underlagt øystaten Mauritius. 
Hovudstaden er Port Mathurin.

Rodrigues har ein flatevidd på 108 km².
Ho er den austlegaste delen av øygruppa Maskarenane – ho ligg om lag 550&nbsp;km aust for øya Mauritius. Øya er av vulkansk opphav og er omgjeven av korallrev. Rodrigues har fått namnet sitt etter den portugisiske sjøfararen Diogo Rodrigues. Ho var truleg folketom då portugisarane slo seg ned på øya i 1507.

Rodrigues blei seinare vitja av nederlendarar og franskmenn, som enda opp med kontrollen over øya. Dei grunnla sukkerplantasjar ved hjelp av slavar frakta til øya frå Afrika. Innbyggjarane på Rodrigues er i stor grad etterkomarar av plantasjearbeidarane.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rodrigues|Rodrigues]]» frå ,  den 14. juli 2010.*  
 
* Rodrigues i Store Norske Leksikon 

## Bakgrunnsstoff