open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Midtun

**Midtun** er eit næring-og bustadområde i Fana bydel i Bergen kommune, like austom bydelssenteret Nesttun. Nord for Midtun ligg Paradis og Sædalen, sør for Midtun ligg Øvsttun, Dette tettbygde området inngår i tettstaden Bergen. Austom Midtun er det meir spreidd busetnad mot grensa til Arna bydel. 

Midtun høyrer til poststedet Nesttun saman med Øvsttun, ca. 10 km sør for Bergen sentrum. På Midtun er det mest villaområde og næringsområde, med mykje næringsmiddelindustri, som Kavli og Friele. Kringlebotn skole, Midtun skole og Ulsmåg skole ligg i området. 

Viktige vegar i området er Hardangervegen, Sandbrekkeveien, Sandalsringen, Ulsmågveien, Midtunlia, Midtunhaugen, Midtunbrekka og Midtunveien.

Midtun blir omfatta av grunnkretsene Midtun, Kjenndalen og Ulsmåg, som hadde til saman 4 712 innbyggjarar 1. januar 2010 og eit samla areal på 2,97 km², av dette 0,05 km² ferskvatn.
Det indiske kastesystemet

**Det indiske kastesystemet** er den kastestyrte samfunnsordninga som har utvikla seg i India gjennom fleire tusen år. Dette er eit system som er nedfelt i hinduskrifter, tradisjonar og lovtekstar, men også forsøkt endra gjennom aktivisme, lovverk og religiøse reformer. Liknande system er utbreidde over heile Sør-Asia og tildels i sørasiatiske utvandrarmiljø. 

Den religiøst baserte grovinndelinga av samfunnet inneheld fire kastegrupper kalla *varna* ('farge'): Bramin ('prest/lærd'), ksjatrya ('krigar'), vaisjya ('handverkar') og sudra ('tenar'). Denne inndelinga går på tvers av geografiske og språklege linjer. Men medlemmene i kastesamfunnet høyrer også til mindre grupper, ofte kalla *jati*, som er tilknytte særskilde stader, yrke, språk- eller folkegrupper. I det tradisjonelle kastesystemet gifta ein seg nesten berre innanfor desse gruppene, og følgde levesettet til sin *jat*.

Kasteordninga er særleg tett bunde til hinduismen, men finst òg blant dei andre religiøse gruppene i Sør-Asia. Kastane er nemnde i buddhistiske tekstar som *brāhmaṇa, khattiya, vessa* og *sudda*, men den siste er ofte utelaten. Buddha sjølv meinte at kaste ikkje var relevant for andeleg utvikling.

Lovgjeving har sidan sjølvstendet i 1947 forsøkt å betra høva for lågkastene. I moderne bysamfunn har også utdanning, media, moderne arbeidsliv og politikk ført til at kaste har mindre tyding enn hadde tidlegare, men på landsbygda og i visse samanhengar (forhold, ekteskap, politikk og liknande) kan det framleis vera særs relevant.

## Sjå òg
* Kaste
* Vanskelegstilte kastar, stammar og klassar i India

## Kjelder
Misjonering

**Misjonering** er å aktivt arbeide for at andre skal vende seg til den religionen ein sjølv trur på. Ordet «misjonering» kan også brukast meir generelt om agitering for ein viss ideologi, lissyn, livsstil og liknande.

## Sjå òg
*misjon

## Kjelder
*
Tømmer

**Tømmer** er grove stammar av tre som skal handsamast vidare i eit sagbruk eller i ein papirfabrikk.

Tømmer kan vere 
***skurtømmer** som vert saga (*skore*) til plankar. Kvalitet avgjer pris etter ulike grader. Viktige kriterium er kva grad stammen er bogen, kor grovt treverket er og om det finst kvist i treverket. 
***sliptømmer** som vert male (*slipt*) opp til tremasse, til bruk i papirproduksjon.

I Norden utgjer gran og furu dei største tømmervoluma. Tømmer frå lauvtre som til dømes bjørk, utgjer berre eit lite volum, men har stor interesse i nisjemarknadar som innreiing og møbelproduksjon.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Mestis

**Mestis** (spansk *mesti'zo*, av latin *mixtus*, «blanda») er ei tradisjonell nemning i Latin-Amerika for avkom av ein kvit mann og ei indiansk kvinne, eller ein indiansk mann og ei kvit kvinne. Termen kan òg nyttast om avkom mellom kreolar og innfødde på Filippinane.
Kreol

**Kreol** er eit ord som kan ha mange ulike tydingar. 

* Om menneske:
** Personar av romansk nedætting som bur i Amerika
** I Sør-Amerika er ein kreol ein kvit person som er fødd i Amerika, men som har ætta si frå Den iberiske halvøya. 
* Om språk:
** Kreolspråk er pidginspråk som har vidareutvikla seg til å bli morsmål for ei folkegruppe.
Norskerenna

**Norskerenna** (engelsk: *Norwegian trench* dansk: *Norskerenden*) er ei havbotnrenne som går langs sørkysten av Noreg. Renna går frå Stadlandet i Sogn og Fjordane i nordvest til Oslofjorden i søraust. Renna er mellom 50 og 95 kilometer vid og opp til 700 meter djup. Utanfor kysten av Rogaland er djupna 250 - 300 meter. Utanfor Arendal er renna på sitt djupaste, med 700 meter. Her er renna ein avgrunn samanlikna med den gjennomsnittlege djupna av Nordsjøen, kring 100 meter.

Norskerenna vart danna av Skagerrakbreen, som var ein isbre langs norskekysten under den nest siste istida, som enda for 130 000 år sidan. 

Svake jordskjelv finn stad langs renna.

Norskerenna har vorte sett på som eit hinder for ilandføring av petroleum frå norsk kontinentalsokkel. På 1980-talet hadde ein utvikla teknologi for legging av røyrleidningar på djupt vatn. Transportsystemet Statpipe, sett i drift i 1985, var den første røyrleidningen som kryssa Norskerenna.

## Kjelder
Storeggaraset

**Storeggaraset**, òg kalla **Eggaraset**, var eit gigantisk undersjøisk ras ute i Norskehavet. Raset gjekk frå Eggakanten på Storegga på den norske kontinentalsokkelen og ut i havet lenger vest. Raset fann stad for om lag 8&nbsp;200 år sidan og volumet er rekna til å vere 3000 km³. Bakkanten av rasområdet er om lag 300 km langt, og rasmassane raste 800 km ut i djuphavet. Dette gjer det til eit av dei største kjende undersjøiske rasa i verda noko gong. 

Raset ut i Norskerenna førte til ein stor tsunami som skylde inn mot norskekysten og mot Island, Shetland, Færøyane og Skottland. Flodbølgja er kartlagd til å ha vore 10-12 meter høg på kysten av Møre, inne i fjordane opp til 40-50 meter høg og elles kring 5-10 meter. 

I samband med utvinning av naturgass frå Ormen Lange-feltet har dette raset vorte grundig kartlagt og undersøkt. Konklusjonen var at raset skjedde i massar avsett i førre istid, og at det vil krevja ei ny istid for å få eit tilsvarande ras.

Andre geologar meiner at eit tilsvarande ras kan koma frå massen som er att. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Animasjon av raset og flodbølgja etterpå 
* Flodbølgjer - Tsunami, mellom anna om Storeggaraset
* Monsterbølgen slukte Vestlandet på http://www.dagbladet.no/
* Liten fare for undersjøiske ras utenfor Norge 
* Undersøking i samband med Ormen Lange-feltet  på http://www.ormenlange.com
Olsok

**Olsok** (frå norrønt *ólafsvaka*) er festen for Olav den heilage, som vert feira på dødsdagen hans den 29. juli. Dagen er markert med ei øks på primstaven. Sidan 1930 har olsok vore offisiell flaggdag i Noreg.

Olavsvaka er ei tradisjonell nattevake med gudstenester før olsokdagen. Etterkvart blei nemninga «olsok» brukt om Heilag-Olav sin dødsdag 29. juli.

Før reformasjonen var olsok ein av dei viktigaste helgenfestane i Noreg. På grunn av Olav sin spesielle posisjon i norsk historie vart olsok nasjonal festdag òg etter reformasjonen.

I moderne tid har dagen i Den katolske kyrkja i Noreg status som liturgisk høgtid, det vil seia ein dag det er obligatorisk å feira messe for Olav den heilage. I andre land vert Marta av Betania feira same dag.

Ólavsøka er nasjonaldag for Færøyane. 

Olsok har og i Noreg vorte namnedagen til Ole, Ola og Olav

## Sjå òg
*Vesle olsok

## Kjelder
Bodhisattva

**Bodhisattva** (sanskritform, pali *bodhisatta*, av *[[bodhi]]* 'våken' og *sattva* 'vesen') er eit omgrep innan buddhismen om ein framtidig buddha. Omgrepet er særleg viktig innan mahayana-buddhismen, men finst også innan theravada. Siddhartha Gautama, i tida før han blei opplyst som Buddha eller i tidlegare liv, er kalla bodhisattva. Ein omtalar også den komande buddhaen Maitreya som bodhisattva. Innan mahayana bruker ein også omgrepet om kvar ein som har gjeve løfte om å søka mot oppvakning og ei rekkje oppvakna vesen som i staden for å tre inn i nirvana vel å bli gjenfødde og hjelpa alle levande vesen til å utvikle sin buddhanatur fram mot full opplysing. Desse vesena blir framstilte som frelsarfigurar, ofte som unge prinsar, og er omfatta av bøner og kulthandlingar.

## Mahayana-bodhisattvaer
Dei best kjende bodisattvaene i dei ulike mahayna-tradisjonane er:

* **[[Avalokitesvara]]** (kinesisk 觀音, *[[Guanyin]]*, japansk *[[Kannon]]*, mongolsk *Migjid Janraisig*, tibetansk *[[Chenrezig]]*), ein boddhisattva for medkjensle som høyrer etter verdas klager for medfølelse som lytter til verdens klager.
* **[[Tara i buddhismen|Tara]]** (kinesisk 度母, *Du Mu*), ein kvinneleg bodhisattva, eller ei gruppe av 21 kvinnelege bodhisattvaer i tibetansk buddhisme. Ho er også ein manifestasjon av Avalokitesvara.

### Dei «åtte store bodhisattvaene»
# **[[Padmapani]]**, (sanskrit for 'lotushaldar'), ei opphavleg form av Avalokitesvara. Padmapani og Vajrapani er særleg knytt til Buddha Amitabha og det reine landet Tushita (tibetansk *Dewachen*).
# **[[Manjusri]]**, visdomsbodhisattva
# **[[Vajrapani]]**, (sanskrit for *vajra-haldar*), løyndomsbodhisattva
# **[[Maitreya]]**, (frå sanskrit *maitri*, 'universell kjærleik') (kinesisk 彌勒, *Mi Le* japansk *Miroku*), bodhisattvaen som skal bli fødd og oppnå oppvåkning ved hjelp av eigne krefter, slik at han blir den nye Buddha etter at læra etter Gautama Buddha er gløymd
# **[[Ksitigarbha]]**, (japansk Jizō) 
# **[[Samantabhadra]]** (sanskrit for 'all-god')
# **[[Nirvanaviskambin]]**
# **[[Akashagarbha]]** (sanskrit for 'himmelessens')

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bodhisattva|Bodhisattva]]» frå , og «[[:sv:|Bodhisattva]]» frå  den 1. november 2011.*
Apostel

**Apostel** (gammalgresk apostolos, ἀπόστολος) tyder 'utsending', og ordet vert i kristen språkbruk brukt uomsett om Jesu utsendingar. På latin fekk ordet forma *apostolus*. 

Ordet vert nytta i Det nye testamentet og i kristen tradisjon i ei avgrensa og i ei vidare tyding.

## Dei tolv apostlane
I avgrensa tyding vert ordet bruka om dei tolv læresveinane Jesus i følgje evangelia valde ut til sine apostlar. Ordet apostel er bruka m.a. i Matteusevangeliet 10.2 og i Lukasevangeliet 6,13.

Opphavleg var Judas Iskariot ein av dei tolv apostlane, men etter at han sveik Jesus og døydde, vart Mattias vald til aposteltenesta, og gjekk inn som ein av dei tolv.

I kunsten vert dei tolv apostlane gjerne framstil med kvar sin helgenattributt, som ofte viser til korleis apostelen leid martyrdauden. Av apostlane var det etter tradisjonen berre Johannes som leid ein naturleg død. 
* Simon, som Jesus gav namnet Peter (Kefas) vert ofte avbilda med nøklar eller ein opp-nedvend kross.
* Jakob, son av Sebedeus vert ofte avbilda i pilegrimsdrakt eller eit skjel.
* Johannes vert ofte avbilda med ein kalk som ein slange slyngjer seg ut av.
* Andreas vert ofte avbilda med ein X-forma kross, ein andreaskross.
* Filip vert ofte avbilda med ein T-forma kross eller ein krosstav.
* Bartolomeus vert ofte avbilda med ein kniv.
* Matteus vert ofte avbilda med ein hellebard eller eit sverd.
* Thomas vert ofte avbilda med ein vinkelhake eller ein lanse.
* Jakob, son av Alfeus vert ofte avbilda med ein tøyvalkarstokk. 
* Judas Taddeus vert ofte avbilda med ein knortekjepp.
* Simon seloten vert ofte avbilda med ei sag.
* Judas Iskariot vart avløyst av Apostelen Mattias. Mattias vert ofte avbilda med ei øks.

## Apostelen Paulus
I tillegg til dei tolv apostlane som er nemnde i Apostelgjerningane, vert Paulus rekna som ein av Jesu apostlar. Han gjorde sjølv fleire gonger krav på å bli rekna blant apostlane, og tar apostelnemninga opp spesielt i Korintarbrevet 9,1.

## Apostelnemninga i vidare tyding
I Det nye testamentet vert nemninga *apostel* ved eit par høve òg bruka i ei vidare tyding, om alle kristne misjonærar, som i Apostelgjerningane 14,4 og i Romarbrevet 16,7.

I denne tydinga vert kan ein omtale Ansgar som «Nordens apostel», Thomas von Westen som «Samenes apostel» og Hans Egede som «Grønlands apostel».

## Sjå òg
*Apostelhest

## Kjelder
* Einar Molland og Ragnar Leivestad i Kunnskapsforlagets *[[Store norske leksikon]]* (1978) ISBN 82-573-0037-3

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
Storegga

**Storegga** (stor kant) er namnet på kanten av kontinentalsokkelen i Nordsjøen utanfor kysten av Noreg. Storegga ligg i den sørlege delen av Vøringplatået. Opp gjennom tida har det gått fleire ras over kanten, mellom anna Storeggaraset for kring 8100 år sidan.
Talet 666

**666** (**seks hundre og sekstiseks**) er det naturlege talet som kjem etter  og før .

## I matematikk
* **666** er eit overskotstal. Det er summen av kvadratet av dei sju første primtala.
* Romertalrepresentasjonen av talet **666** (DCLXVI) bruker ett av kvar av dei romerske siffera med verdi under 1000 (D = 500, C = 100, L = 50, X = 10, V = 5, I = 1).

## Anna
* **666** er kjent som Dyrets tal i kristen mytologi, henta frå det apokalyptiske skriftet Johannes' openberring (Op. 13,18). Det er forsøkt forklåra på ulike måtar. *Ei* forklåring har bakgrunn i jødisk numerologi. Når dei hebraiske bokstavane vert brukte som tal, vil summen av talverdiane i namnet QSR NRWN (på gresk omskrive til *kaisar Neron*) vere:
* Q (= 100) + S (= 60) + R (= 200) + N (= 50) + R (= 200) + W (= 6) + N (= 50), ialt 666.

## Kjelder
Ólavsøka

**Ólavsøka** (‘olavsvoke’, det same som *olsok*) er den færøyske feiringa av olsok den 28. og 29. juli, som er nasjonaldagen deira. *Á Ólavsøku* feirar færøyingane den norske kongen Heilag-Olav, som døydde 29. juli 1030 på Stiklestad).

Ólavsøkan er ei sameining av politikk og kristendom. Færøyingane er det einaste nordiske landet som valde olsok som nasjonal heilagdag både religiøst og politisk. Heilag-Olav var norsk konge, men arbeidde for å få Færøyane inn under den norske krona. 

Ólavsøka er den færøyske forma for det latinske *vigilia sancti Olavi* (*vigilia* = *vøka* på færøysk og tyder ‘voke/vake’). Helgenkongen Olav har alltid hatt ein sentral plass i færøysk religiøs og politisk tradisjon og kultur.

På denne dagen vert Lagtinget på Færøyane opna i hovudstaden Tórshavn. Medlemene av Lagtinget, medlemer av Færøyane sitt landsstyre, biskop, alle prestane og dei høgste embetsmennene går i prosesjon frå Lagtingshuset til Tórshavn domkyrkje. Etter ei gudsteneste (St. Olavsmesse) går dei attende til Lagtingshuset der lagmannen held opningstalen.

## Sjå òg
* Olsok

## Bakgrunnsstoff
* Ólavsøka-webcam 2005 
* Portal.fo - Ólavsøkuskrúðgongan 2005 (Bilete frå Ólavsøkaprosesjonen med lagmannen framme)
* Stamps.fo - Postverk Føroya
* Lisbeth Nebelong: Færøysk fest med undertoner 
* Drekin.fo - Havnar Roðrarfelag  (på færøysk, alt om kapproing med færøybåtar)
The Rescuers

***Bernard og Bianca*** (originaltittel: *The Rescuers*) er ein amerikansk teiknefilm frå 1977, produsert av Walt Disney Productions og basert på to bøker av Margery Sharp: The Rescuers og Miss Bianca. Han handlar om mysene Bernard og Bianca som skal redde jenta Penny, som har vorte kidnappa av juveltjuven Madame Medusa. Dei originale stemmene i filmen har mellom andre Eva Gabor, Bob Newhart, Geraldine Page, Jim Jordan og Joe Flynn. Ein oppfylgjar til filmen, *[[Bernard og Bianca i Australia]]* (*The Rescuers Down Under*), kom ut på kino i 1990.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
*
Norsk språkhistorie

**Norsk språkhistorie** er historia til det norske språket. 
Språkhistorie kan delast opp i:
* norsk indre språkhistorie, eller historia om dei konkrete språklege endringane, og
* norsk ytre språkhistorie, eller historia om den samfunnsmessige stoda til det norske tale- og skriftspråket.
Freeciv

**Freeciv** er eit gratis strategispel med open kjeldekode. Spelet er basert på Civilization-serien, men utgjeve under GPL-lisensen.
Freeciv er hovudsakleg laga for Linux, men det er også laga versjonar både for Windows og for Mac OS X. Spelet er også tilgjengeleg på norsk.

## Bakgrunnsstoff

*
* Last ned Freeciv 
* Tilhengjarside
Strategispel

**Strategispel** er som regel brett-, video- eller dataspel der spelarane sine avgjersler spelar ei stor rolle for utfallet av spelet. Ordet vert brukt om mange ulike typar spel som har eit visst innslag av strategiske element, sjølv om dei ikkje dreiar seg berre om strategiske prinsipp.

Strategispel innan data har eksistert i lang tid. Frå tidenes arkademorgon til sjangeren fekk sitt gjennombrot til dei store massene ved Sid Meier sin Civilization-serie. 

Me kan dela strategispel inn i fleire undergrupper:

* Rundebaserte strategispel. Eksempel: Civilization, Heroes of the might and magic
* Sanntidsspel eller RTS («real time strategy»). Eksempel: Age Of Empires, Rise Of Nations
* Oppbyggingsspel. Eksempel: Sim City, Rollercoaster Tycoon

## Sjå òg
* Freeciv
Spel

**Spel** er underhaldningsleiker med fastsette reglar som ein eller fleire personar kan bruka. Brettspel er utbreidd over heile verda og har vore spelte i tusenvis av år, medan dataspel og andre elektroniske former for spel er dei nyaste formene.

## Sjå òg
* Kategorien «Spel»
BZFlag

**BZFlag** (Forkortning av *[[Battle Zone]] capture the Flag*) er eit dataspel basert på open kjeldekode og OpenGL. Spelaren køyrer ein stridsvogn frå eit fyrste persons perspektiv. Spelarane er oppdelt i lag, og skal skyte stridsvogner frå det andre laget. Ein spelar må fyrst kopla seg opp mot ein speltenar på Internett som definerer reglar og utsjånaden til den verda ein speler i. Den som køyrer speltenaren kan sette opp eigne reglar for sitt spel. Ei verd kan bli sett opp som «Capture the flag» (Fang flagget), der kvart lag skal beskytte sitt flagg og samtidig prøve å fange motstandarens flagg. «Rabbitt Chase» (Kaninjakt) gåt ut på at ein av spelarane fungere som kanin og skal jaktast på av dei andre spelarane. «Free for all»(Fritt fram) går ut på å skyte motstandaren utan noko vidare objektiv.
Grønlandsk musikk

**[[Grønland]]sk [[musikk]]** er ei blanding av inuittisk og dansk musikk med innflytnad frå USA og Storbritannia. Grønland har rockeband, som Sume, popsongarar, som Rasmus Lyberth, og hip hop-artistar, som Nuuk Posse, så vel som inuittisk folkemusikk. Element frå moderne grønlandsk musikk har til dømes vorte brukt i musikken til Kristian Blak, ein jazzmusikar.

## Bakgrunnsstoff
* Transkripsjon og omsetjing av den grønlandske nasjonalsongen
Pol Pot

**Pol Pot** (), eigentleg **Saloth Sar** og også kalla «bror nr. 1» og «kamerat Pol», var leiar av Raude Khmer og statsminister i Kambodsja (offisielt Demokratisk Kampuchea under hans diktatur) frå 1976 til 1979.

Pol Pot tok makta som statsminister den 13. mai 1976 og innleidde eit blodig styre, der svært mange menneske vart drepne. Estimata over talet på drepne i dette folkemordet varierer mellom 1,5 og 2,3 millionar, av ei befolkning på 8 millionar. Eit svært høgt prosenttal.

Spesielt vart buddhistiske munkar, vestleg utdanna intellektuelle, personar som let til å vere intelligente (f.eks. personar med briller), personar med fysiske handikap og etniske minoritetar utrydda. Ideologien var ein slags maoisme, der bøndene av khmer-folket vart oppfatta som det einaste sunne elementet i landet, medan byane var dekadente og langt på veg skulle tømmast for folk.

Pol Pot vart avsett 7. januar 1979 av den vietnamesiske hæren, men heldt fram med å føre geriljakrig mot den nye regjeringa til han vart arrestert i 1981, med støtte frå mellom anna Thailand, USA og Kina. Med støtte frå Kina og vestlege land kunne Pol Pot sitt regime òg halde på plassen sin i FN, og representere det kambodsjanske folket der. Dei fleste av geriljasoldatane hans la ned våpna eller gjekk over til regjeringssida i 1996. Minene Pol Pot sine geriljasoldatar la ut, tar framleis livet av folk i landet.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Pol Pot|Pol Pot]]» frå , og «[[:sv:|Pol Pot]]» frå  den 30. mai 2006.*
Sitting Bull

**Sitting Bull** eller 'Sitjande okse', eigentleg *Tatanka Iotanke*, opphavleg *Hunkeshni* ('den seine'), () var høgste høvding over den nordamerikanske indianarstammen Hunkpapa-Lakota (Sioux). 

Sitting Bull var fødd ved Grand River i noverande Sør-Dakota i USA.

Krigshøvdingen hans var *Pizi* ('Bøffelgalla'), meir kjend som Gall, ein av indianarleiarane i Slaget ved Little Big Horn 25. juni 1876. Sitting Bull førte etter ei tid stammen sin over til Canada, der dei budde til han 1881 vart lova amnesti av den amerikanske regjeringa. 

Seinare i livet turnerte Sitting Bull med Buffalo Bill Codys ville vest-show.

Da den religiøse og mystiske åndedansen spreidde seg hos siouxane, freista styresmaktene å få høvdingen til å stoppe denne rørsla. Sidan han ikkje gjorde det, sende dei indianarpolitiet sitt for å arrestere han. Da kom for å gripe han kom det til tumult, og Sitting Bull og son hans vart drepne i Standing Rock Indian Reservation i Nord-Dakota.

## Kjelder
Ateisme

**Ateisme** (frå gresk *[[a-]]*, 'ingen' og *[[theos]]*, 'gud') er manglande tru på gud(ar).

Sjølv om mange ateistar har spesifikke sekulære livssyn som humanisme eller naturalisme, er ikkje ateismen i seg sjølv eit livssyn. Nokre religionar som jainismen og buddhismen krev heller inga tru på ein personleg gud.

Omgrepet *ateist* vart opphavleg nytta nedsettande om ein person eller ei tru som er i konflikt med etablert religion. Med utbreiinga av fritenking, skeptisisme og religionskritikk har omgrepet fått ei meir spesifikk tyding og blir i høgare grad nytta sjølvbeskrivande av ateistar.

## Organisert ateisme
I Noreg er det ein relativt stor livssynsorganisasjon for ateistar og agnostikarar, altså ikkje-religiøse, kalla Human-Etisk Forbund. Denne organisasjonen står for eit livssyn ein gjerne kallar sekulær humanisme eller livssynshumanisme.

## Sjå òg
* Livssynshumanisme
** Human-Etisk Forbund
** Humanistisk jødedom
* Agnostisisme
* Deisme
* Teisme
** Monoteisme
** Polyteisme
* Fritenkjar
* Livssyn
* Heidning

## Kjelder
Vinjerock

**Vinjerock** er ein rockefestival som har vorte halden årleg på Eidsbugarden ved vestenden til Bygdin i Jotunheimen sidan 2006. Festivalområdet ligg på 1060 moh.

Artistar som Bigbang, Madrugada, Thomas Dybdahl, Marit Larsen og DumDum Boys har spela på festivalen.
Ved sidan av konsertar, får festivalgjengarane høve til å bruke den omliggjande fjellheimen, med tilbod som mellom anna guida toppturar og sandvolleyball.

## Festivalnamnet
Festivalen har namn etter diktaren, journalisten og fjellmannen Aasmund Olavsson Vinje, som var den første som bygde seg hytte på Eidsbugarden i 1868. Det var Vinje som gav dette fjellområdet namnet Jotunheimen.
 
## Historie
Festivalen vart halden for fyrste gong i august 2006, med artistar som DumDum Boys, Thomas Dybdahl, Minor Majority og Ken Hensley på scena. Vinjerock vart det året kåra til årets norske rockefestival av Norsk Rockforbund.

I 2007 hadde festivalen artistar som Bigbang, Sivert Høyem, Johndoe og Blood, Sweat & Tears. 

I 2008 hadde Vinjerock artistar som Madrugada, Kaizers Orchestra, Animal Alpha, Valkyrien Allstars og Snuff Grinders, som innehald delar av Frikar som vann MGP med Alexander Rybak i 2009. 2008 var og fyrste året Vinjerock kunne skilte med økonomisk overskot. 

I 2009 hadde festivalen artistar som Marit Larsen, Tommy Tokyo, CC Cowboys, Stein Torleif Bjella og Bo Kaspers Orkester.

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Vinjerock
Eidsbugarden

**Eidsbugarden** er ein turiststad som ligg 1&nbsp;060 meter over havet i vestenden av innsjøen Bygdin i Jotunheimen. Staden har hotell, turisthytte og fleire hytteområde, og er eit ynda utgangspunkt for fjellturistar.

I 1959 vart ei minnestøtte reist på Eidsbugarden til minne om den norske diktaren og journalisten Aasmund Olavsson Vinje, som bygde den fyrste hytta på Eidsbugarden i 1868. Denne hytta var også utgangspunktet for Eidsbugarden Turisthotell, som vart gjenopna sumaren 2006 etter oppussing.

Ved sidan av hotellet ligg DNT-hytta Fondsbu på Eidsbugarden, som har over 9000 årlege overnattingar (2005). Det er også om lag 160 private hytter på Eidsbugarden.

Fylkesveg 252 går inn til Eidsbugarden frå fylkesveg 53 mellom Tyin og Øvre Årdal på sumarstid, medan turistar og hyttefolk blir frakta inn på wieselar (beltebilar) og snøskuter på vinterstid.

Festivalen Vinjerock, med fleire kjende rockeartistar, blir halden på Eidsbugarden i juli/august kvart år.

## Bakgrunnsstoff
* Eidsbugarden i webkamera  
* Vinjerock
* Eldre fototgrafi frå Eidsbugarden på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
Pepsi

**Pepsi** (òg kalla **Pepsi-Cola**) er ein amerikansk kolsyrehaldig leskedrikk produsert av PepsiCo. Drikken er hovudkonkurrenten til leskedrikken Coca-Cola.

Pepsi vart funne opp på 1890-talet av farmasøyten Caleb Bradham. Drikken vart opphavleg laga for å kurere meltingsplager, og Bradham tok namnet Pepsi frå det medisinske namnet dyspepsi.

## Ulike sortar
Denne lista er ikkje fullstendig.

## Bakgrunnsstoff
* Pepsi World
McDonnell Douglas MD-80

**McDonnell Douglas MD-80** er ein type passasjerfly produsert av det Boeing-eigde firmaet McDonnell Douglas. 

## Kjelder
SuperTux

**SuperTux** er eit dataspel basert på det gamle plattformspelet Super Mario Bros frå Nintendo. Karakteren i spelet er Tux, maskotten til Linux-røyrsla. SuperTux kan køyrast på dei fleste operativsystem, inkludert Linux, BSD, Windows og Mac OS X.

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell heimeside 
* Supertux Wiki
* SuperTux fanside
Mummitrollet

**Mummitrollet** er ein barnebokfigur laga av den finlandssvenske forfattaren og teiknaren Tove Jansson. Ho gav ut ei rekkje bøker om Mummitrollet frå 1940-talet og framover. Desse bøkene vert ofte kalla *Mummibøkene*. Serien handlar om Mummitrollet og venene hans som bur i Mummidalen. Det er òg laga ein teikneserie om Mummitrollet, dokkefilmar for TV, og ein europeisk-japansk animasjonsserie for TV og kino. I Finland er det dessutan laga ein familiepark på grunnlag av forteljingane og figurane.

## Mummitrollet og venene hans
I byrjinga var Mummitrollet ein figur som dukka opp på sider som Jansson laga for eit finsk blad på 1930-talet, men etter kvart fekk Mummitrollet sjølv rolla som hovudperson i fleire bøker og filmar. Mummitrollet bur i eit stort blått hus i Mummidalen saman med Mummimamma og Mummipappa. Mummitrollet har mange gode vener, blant anna Snorkfrøken, Sniff, Snusmumriken og Lille My. Andre figurar i Mummidalen er Hufsa, Hemulen, Snorken, Totiki og Mymlen.
Badeand

**Badeand** er eit leiketøy som liknar ein andunge, laga av gummi eller gummiliknande plastmateriale. Vanlegvis er badeanda laga for å kunne flyte, og er tenkt nytta til å leike med i eit badekar.

Medan den klassiske badeanda er gul med raudt nebb og er laga for å vere ei leike for born, kjem det no ender i mange former og fargar. Desse har vorte populære samleobjekt hjå entusiastar.

Badeand-konkurransar har vorte arrangerte av humanitære organisasjonar: Støttespelarane «kjøper» badeender, som så vert sette ut i ei elv saman med dei mange konkurrerande endene. Denne praksisen har etter kvart minka litt, grunna miljøvernarar som påpeikar ringverknadene forsøplinga påførar vassdraga.

I 1992 vart ein containar som inneheldt 29&nbsp;000 badeender mista over bord frå eit fraktskip i Stillehavet. Vind og havstraumar førte tusenvis av badeender til strendene i Alaska, og nokre hundre heldt fram gjennom Beringstredet, der dei innhylla av arktiske ismassar driv over Nordpolen. Badeender frå dette partiet har mange år seinare vorte funne på strender langs atlanterhavskysten til USA frå Maine til Massachusetts, og gjev ny og verdifull kunnskap om havstraumane. Badeendene har synt seg å kunne halde seg flytande trass i å ha vorte utsett for naturkrefter i ei årrekkje, ettersom dei er laga for å tole å verte gnaga på av barnetenner.

## Bakgrunnsstoff
* Bilete frå ein badeand-derby (engelsk)
* Gummiender var skipbrudne i 11 år (Aftenposten)
Semidiesel

**Semidiesel**, eller **tungolje** er ei fellesneming på raffineriprodukt som har større viskositet enn dieselolje har. Semidiesel vert mellom anna brukt som drivstoff på større skip. Skipsmotorane vert likevel fyrst starta og køyrde varme med diesel.
Lungepulsåre

**Lungepulsåra** (latin *truncus pulmonalis* eller *arteria pulmonalis*), på norsk òg kalla **pulmonalarterien**, fører blod frå hjartet til lungene. Det er den einaste pulsåra som fører blod med lågt oksygeninnhald.

Lungepulsåra går av frå høgre hjartekammer, mellom hjartekammeret og pulsåra sit pulmonalklaffen. Starten på pulsåra er *hovudstammen* som er stutt og brei. Den delar seg i høgre og venstre sidegrein, ein til kvar lunge.

I fostersirkulasjonen har lungepulsåra òg eit samband med livpulsåra; *[[ductus arteriosus]]*.
Namnet Lindås

**Lindås** (eldre skrivemåte **Lindaas**) er eit norsk gardsnamn og slektsnamn som er brukt fleire stader i landet, og har gjeve namn til Lindås kommune i Nordhordland.

## Tyding
Sistedelen av namnet tyder 'ås' rett fram, men den første delen kan ha ulik tyding. Han kan ofte forklarast med at tretypen lind veks i området, men denne tydinga kan vanskeleg knytast til område der det ikkje veks lind. I staden har ein tenkt seg at ordet viser til forma på åsen, til dømes at han er forma som eit band (norr. *lindi*) eller er svakt skrånande (adjektivet *linn*, som tyder 'svak' eller 'mild').

## Bruk
* Lindås i Nordhordland er ein gard, ein tettstad og ein kommune i Nordhordland. Det finst også gardar som heiter Lindås i Sande, Åmli, Flesberg, Sveio, Aure, Lenvik, Kongsberg og Asker kommunar.

Det er om lag 250 som har Lindås og 150 som har Lindaas som etternamn i Noreg.

## Fotnotar
AfterStep

**Afterstep** er ein vindaugehandsamar for Unix-liknande operativsystem som opphavleg er basert på kjeldekoda til FVWM, men som skulle etterlikna brukargrensesnittet til Nextstep. Eterkvart som AfterStep har utvikla seg, har ein gått meir og meir vekk frå FVWM si oppprinnelege kode.

## Bakgrunnsstoff

* XWINMAN om Afterstep 
* Afterstep si heimeside
Sjanger

**Sjanger**, òg skrive **genre** (som ein uttalar *sjanger* på norsk, frå fransk, med opphav i latinsk *genus*, 'ætt' eller 'art') et eit omgrep for grupperingar av biletkunst og skulptur, litterære verk, musikkverk, film og andre kunstnariske uttrykk og presentasjonar etter kjenneteikn som til dømes stil, språk, innhald (tematikk), komposisjonsform, presentasjonsform og sosial samanheng. Verk innan ein sjanger følgjer gjerne særskilde normer og konvensjonar som ein kallar sjangerkrav.

Omgrepet er viktig innan litteraturteori og medieteori. Ein kan identifisera sjangrar ut frå likskapar, gje dei namn og gruppera dei i «familiar» av liknande sjangrar.

## Kjelder
Vestromarriket

**Vestromarriket** var den vestlege delen av Romarriket etter splittinga i år 395. Romarriket vart delt i ein austleg og ein vestleg del etter at Theodosius den store døydde den 17. januar 395. Vestromarriket hadde Roma som hovudstad, medan Austromarriket vart styrt frå Konstantinopel (Bysants). Grensa mellom det austlege og det vestlege riket gjekk om lag ved Serbia. Det vestlege riket vart prega av nedgangstider og folkevandringar. Til slutt braut riket saman i år 476. Keisar Romulus Augustulus vart avsett av herulen Odovakar den 4. september 476.

## Sjå òg
* Folkevandringstida

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
Xfce

**Xfce** er eit skrivebordsmiljø for Unix og liknande operativsystem. Ifølgje Olivier Fourdan, skaparen av Xfce, er Xfce laga for å høg produktivitet, for å laste inn brukarprogram så snøggt som mogeleg og for å nytta systemressursane konservativt. Xfce er difor særs populær på eldre datamaskinar.

Xfce er basert på GTK+ 2.x, og nyttar XFwm som vindaugehandsamar.

## Kjelder
Space Needle

**Space Needle** er eit lett gjenkjennbart bygg i Seattle. Bygget vart reist til Verdsutstillinga *Century 21 Exposition* i 1962.

På toppen er det ein restaurant. Han roterer, og gjestane kan sjå heile Seattle medan dei inntek måltidet sitt. I løpet av nøyaktig 74 minutt gjer han ein rotasjon på 360 grader.
Bysants

**Bysants** var ein antikk gresk by som i dag er Istanbul i Tyrkia. Namnet på byen har gjeve opphav til eit av namna på Det bysantinske riket, eller Austromarriket. Bysants skifta seinare namn til Konstantinopel. 
Miklagard var vikingane sitt namn på byen.
Openbox

**Openbox** er ein vindaugehandsamar for Unix-liknande operativsystem. Openbox var opphavleg basert på kjeldekoda til Blackbox 0.65.0, men frå 3.0 versjonen av Openbox, har vindaugehandsamaren ingen kode frå Blackbox.

Openbox er brukt som hovud-vindaugehandsamar i skrivebordsmiljøet LXDE, grunna at Openbox har veldig låge ressurskrav.

Den fyrste versjonen av Openbox vart gjeve ut den 18. september 2002.

## Bakgrunnsstoff
*
Benjamin Hermansen

**Benjamin Hermansen** () var ein gut som vart stukken ned med kniv og drepen på Holmlia i Oslo, like før midnatt fredag 26. januar 2001, av personar frå den nynazistiske grupperinga BootBoys. Joe Erling Jahr, Ole Nicolai Kvisler og Veronica Andreassen vart dømde til høvesvis 18, 17 og 3 års fengsel for drapet.

Ettersom drapet var rasistisk motivert, mobiliserte store delar av Noreg seg. Over heile landet vart det arrangert fakkeltog for å vise avsky mot drapet. I Oslo deltok omtrent 40&nbsp;000 menneske i markeringa.

I 2002 vart det oppretta ein eigen pris til minne om Hermansen; Benjaminprisen. Han vert delt ut 27. januar kvart år.

Hermansen vart gravlagd 6. februar 2001. Songen «Song to Benjamin» vart då framført. Songen vart seinare spelt inn i studio med kjende artistar som Nora Noor og Briskeby.
Nordisk institutt for sjørett

**Nordisk institutt for sjørett** (oppretta i 1963) er eit institutt som er knytt opp mot både det juridiske fakultetet ved Universitetet i Oslo og Nordisk ministerråd. Instituttet er delt opp i to avdelingar: Avdeling for sjørett og Avdeling for petroleums- og energirett. Instituttet held til i universitetsbygningane i sentrum av Oslo.

## Bakgrunnsstoff
* Heimesidene til Nordisk institutt for sjørett

## Sjå òg
* Sjørett
* Petroleumsrett
* Energirett
Blackbox

**Blackbox** er ein minimalistisk vindaugehandsamar for Unix-liknande operativsystem. Ettersom den er lite ressurskrevande, er Blackbox særs populær til eldre datamaskiner med få systemresurssar. 

## Bakgrunnsstoff
* Blackbox Wiki

## Sjå òg
* Openbox
* Fluxbox
Hjartekammer

**Hjartekammera** er dei kammera i hjartet som pumpar blodet **ut** av hjartet. Dei kammera som tek imot blod som kjem til hjartet blir kalla framkammer. I menneskehjartet er det to hjartekammer, vanlegvis kalla høgre og venstre hjartekammer.

På medisinsk latin blir hjartekammer kalla ventrikkel (av *venter* mage og *-ulus* minskingsform). Det blir òg magesekken og nokre væskefylte holrom i hjernen.

## Venstre hjartekammer

## Høgre hjartekammer

## Kjelder
* Audun Øyri: *Norsk medisinsk ordbok*. Oslo, 1988.
Oslo i Florida

**Oslo** er ein tettstad i Indian River County i den amerikanske delstaten Florida. Han blei grunnlagd i 1883 og gjeven namnet Oslo av nybyggjarfamilien Helseth etter den norske hovudstaden.
Institutt

**Institutt** (frå latin *institutum*, av *instituere* 'stille opp, byggje') er eit ord for ein undervisingsstad eller ein forskingsinstitutsjon. Eit institutt er gjerne ei underavdeling av eit universitet eller ein høgskule. Eit institutt kan også vere eit føretak som driv behandling.
Lånord i norsk

**Lånord i norsk** gjev eit oversyn over mekanismane attom innlån av ord i norsk. Det er mogleg å skilje mellom leksem som alltid har vore del av språket frå leksem som har vorte tekne frå andre språk. Språksamfunn lånar ord frå meir prestisjefylte språksamfunn, via tospråklege talarar. Studium av lånordslag i norsk speglar dermed samfunnsmessige tilhøve i Europa opp gjennom hundreåra.

## Historie
### Lånord i norrønt

Med innføringa av kristendommen kom det ein god del lånord inn i norrønt. Av lånorda i Fritzners Gammelnorsk Ordbog er ca. 61 % frå latin, 25 % frå gammal- og mellomhøgtysk, 7 % frå gammalfransk og under 5 % frå gammalengelsk. Dei fleste latinske lånorda er knytt til kristendommen, mange tyske ord til handel, og mange franske ord til hoffliv.

50 % av lånorda i norrønt var maskulina, 28 % nøytra og 22 % feminina, dvs. maskuline lånord var svakt overrepresentert samanlikna med normalfordelinga i norrønt, som var 40 % - 32 % - 28 %.

### Moderne lånord

Moderne lånord kjem framforalt frå svensk og engelsk. Av dei moderne lånorda er omtrent 9/10 maskuline, resten er nøytra.

I dei siste åra har ungdomsspråket i delar av Noreg, særleg i Oslo og andre større byar, gjennomgått store endringar. Dette heng saman med auken i talet ungdommar med framandspråkleg bakgrunn. Nye ord som er tekne i bruk i denne sjargongen inkluderer «kabe» (fin jente), «loco» (galen, tullete) og «schpa» (pen eller kul).
Ventrikkel

På medisinsk latin er det fleire strukturar som blir kalla ventrikkel (av *venter* mage og *-ulus* minskingsform). 

* Hjartekammera (lat. *ventriculus cordis*) som pumpar blod ut av hjartet.
* Magesekken
* Hjerneventriklane (*ventriculi cerebri*), tre små væskefylte holrom i hjernen. 

## Kjelde
* Audun Øyri: *Norsk medisinsk ordbok*. Oslo, 1988.
Fakultet

Eit **fakultet** er ein institusjon for høgare utdanning. Ved eit universitet, ein høgskule eller liknande er eit fakultet ei fagavdeling, som til dømes Det juridiske fakultetet eller Det odontologiske fakultetet ved Universitetet i Oslo. Ei slik avdeling vert styrt av ein dekan. Eit fakultet kan også vere sjølvstendig.
Det juridiske fakultetet ved Universitetet i Oslo

**Det juridiske fakultetet** ved Universitetet i Oslo (UiO) er den eldste institusjonen i Noreg som har tilbod om undervising i og driv forsking innan rettsvitskap. Det juridiske fakultetet er eitt av dei fire opphavlege fakulteta ved UiO, frå 1812. Fakultetet vert leia av ein dekan, ein prodekan for studiar og ein prodekan for forsking.

## Bygg

Fakultetet sine aktivitetar er spreidd på fleire bygg. I januar 2020 tok fakultetet Domus Juridica i bruk. Bygningen ligg i Kristian Augusts gate og inneheld undervisningsrom, lesesalar, Juridisk bibliotek, studentinformasjonstenester og arbeidsplassar for tilsette. Fakultetet har framleis aktivitet i dei gamle universitetsbygga som ligg ved Karl Johans gate; *Domus Bibliotecia* (vestbygningen), *Domus Media* (midtbygningen) og Domus Academica (Urbygningen). I Domus Media finn ein Universitetets aula, ein sal for konsertar og høgtidelege tilskipingar, vidgjeten for dei store veggmåleria (på lerret) av Edvard Munch. Namnet *Urbygningen* på Domus Academica skuldast eit pendelur som framleis heng i eit av vindauga ut mot Karl Johans gate, og som forfattaren Henrik Ibsen skal ha korrigert sitt eige ur etter på si daglege vandring frå heimen i Arbiens gate til Grand Café i si tid.

## Einingar
Fakultetet har fem faglege einingar, og i tillegg ein fakultetsadministrasjon. Fakultetet har fleire sentre som er knytta til dei ulike einingane.
* Institutt for kriminologi og rettssosiologi 
* Institutt for offentlig rett 
* Institutt for privatrett
* Nordisk institutt for sjørett
* Norsk senter for menneskerettigheter

## Bakgrunnsstoff
* Det juridiske fakultetet
Lillesand–Flaksvandbanen

**Lillesand–Flaksvandbanen** var ein smalspora (1&nbsp;067 mm) jarnbane frå Flaksvatn til Lillesand. Bygginga tok til sommaren 1893 og stod ferdig i juni 1896. Heile anlegget, lokomotiv, vogner, bane og bygningar, kosta kring 1 millionar kroner og var av aller enklaste slag. Mellom anna var dei tre personvognene dei minste i landet med 19 sitjeplassar i kvar.

Banen var bygd for tømmertransport, og persontrafikken var minimal. Han vart nedlagd i 1953.

## Bakgrunnsstoff
* Lillesand-Flaksvandbanen på http://forsk.njk.no/stdb/
* www.lfb.net Lillesand-Flaksvandbanen
Fluxbox

**Fluxbox** er ein vindaugehandsamar for X Window System som er basert på kjeldekoden frå Blackbox 0.61.6. Prosjektet vart starta fordi Blackbox i ein periode var lagt på is av utviklarane. Fluxbox er kjend for å vere lett og stabil samtidig som handsamaren har store moglegheiter for konfigurasjon. Sidan Fluxbox satsar på å levere eit minimum av grafiske effektar, har Fluxbox berre ei oppgåvelinje og ein meny som dukkar opp når ein høgreklikkar på bakgrunnen. Ein kan bygge ut med eksterne program for å få slike ting som ikon på skrivebordet. Fluxbox baserer seg på arkfaner, noko som gjer at eit programvindauge kan sleppast i eit anna.

## Bakgrunnsstoff
* Fluxbox si heimeside
* Linuxguiden.no
Skorpo

**Skorpo** er namn på fleire øyar i Noreg:

* Skorpo i Bjørnafjorden i Vestland
* Skorpo i Tysnes i Vestland
* Skorpo i Kvinnherad i Vestland
* Skorpo i Sveio i Vestland
* Skorpo i Askøy i Vestland
* Skorpa i Dønna i Nordland (lokalt namn)

## Sjå òg
* Skorpa
* Skorpen
Rosa

**Rosa** eller **lyseraud** er ein farge som mellom anna kjem om ein blandar raudt og kvitt. Namnet på fargen kjem frå det latinske ordet for rose. Det engelske ordet for rosa, *pink*, kjem frå nellik. På svensk kan ein også bruka ordet *skär*, 'rein', om fargen.

## Fargelære

Rosa har ikkje eit særskild bølgjelengdspektrum, men blir danna gjennom ei samansetjing av fleire. Det finst store variasjonar i fargane me kallar rosa, frå bleike pastellrosa til 
sjokkrosa.

Magenta er ei form for rosa som kan lagast i eit additivt fargesystem ved å blanda like mengder raudt og blått. 

## Rosa i naturen

Mange plantar har rosa blomar, og ein kan også finna fargen i blad. Når det gjeld dyr er rosa uvanleg i dekke som fjører og skjel, men finst også her, til dømes gjennom flamingo
og rosa iguana (*Conolophus rosada*). Organ utan mykje fargestoff er derimot ofte rosa fordi blodet viser gjennom, til dømes tunge, lepper, negler, blodfylt hud, kroppsholrom og mange indre organ. Kjøt kan ofte ha rosa farge.

## Symbolikk
I nyare tid er rosa blitt særskild forbunde med jenter og homofile i Vesten, og kan dermed avvisast som barnsleg eller umandig av andre. Dette er ikkje eit universelt syn på fargen. Frå 1920- til 1940-talet, då ein byrja å knyta enkeltfargar til kjønn, var rosa rekna som ein maskulin farge fordi han kom frå den livfulle raudfargen, medan lyseblått var rekna som meir passande for jenter. Frå 1940-talet blei desse førestillingane bytta om, og ein tok til å sjå på rosa som passande for jenter og blått for gutar.

Den homofile tilknytinga til fargen stammer frå den rosa trekanten homofile i nazistiske konsentrasjonsleirar måtte bera. I 1970-åra blei trekanten teken i bruk som symbol for kampen for homofile sine rettar. Etterkvart tok ein til å bruka sjølve rosafargen som eit symbol for homoseksuelle, med titlar som *[[Pink News]]*, magasinet *[[magasinet Pink|Pink]]* og *[[Pink TV]]*.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rosa|Rosa]]» frå , den 3. juli 2009.* 

## Bakgrunnsstoff
Britannia

**Britannia** er ein kvinnefigur som vert nytta som personifikasjon av Storbritannia. Ho blir ofte framstilt med ein romersk hjelm, trefork og eit skjold med det britiske flagget på.

## Soge

Britannia var eit latinsk namn på Dei britiske øyane, og Romersk Britannia var ein romersk provins mellom 44 og 410 som på sitt største omfatta størsteparten av dagens England og Wales. Kvinnefiguren «Britannia» dukka snart opp som eit symbol på landområdet, i ei utforming ikkje ulik den til krigsgudinna Minerva. I desse romerske framstillingane er ho typisk framstilt som ei vakker ung kvinne iført ein kvitt drakt med høgre bryst synleg og  centurionhjelm på hovudet. Ho sit ofte på ein stein med eit spyd i handa, med eit skjold ved sida av. 

Namnet Britannia blei brukt også etter at romarane forlét øya Storbritannia. Det blei også brukt om Armoricahalvøya, eller Bretagne («Vesle» Britannia), etter at britar slo seg ned der. Det engelske namnet på Bretagne er «Brittany».

Under Elisabet I og renessansen blei Britannia utvikla som eit personifisert nasjonalsymbol. Under Charles II blei Britannia igjen nytta på myntar, først på ein farthing frå 1672. Etter Acts of Union 1707, som slo Skottland saman med England og Wales, fekk omgrepet ny tyding som symbol for éin nasjon.

Britannia er blitt framstilt i statuar og måleri, og etterkvart også på vitseteikningar som eit symbol for Storbritannia.

## Bruk

* «Rule, Britannia!» - ein song basert på diktet «Rule, Britannia!» av James Thomson
*Britannia Airways, eit charterflyselskap
*HMS «Britannia», fleire skip i Royal Navy
*HMY «Britannia», det 83. britiske kongeskipet

Britannia kan også vera:
*Ei fiktiv verd i dataspelserien Ultima
*Ei sølvliknande legering
*Ein serie britiske gullmyntar send ut frå 1987 med nominell verdi på 100, 50, 25 og 10 pund.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Britannia|Britannia]]» frå ,  den 14. mai 2011.*  


## Bakgrunnsstoff
Gråkallbanen

**Gråkallbanen** er namnet på sporvognselskapet i Trondheim, som driv Noregs einaste kommersielle sporvognslinje utanfor Oslo og Bergen. Selskapet vart stifta i 1916 og driv i dag ei line som går frå St. Olavs gate i Trondheim sentrum til Lian. Sporvidda er 1000 mm og bana er 8,8 km lang.

## Bakgrunnsstoff

*
* Sporvognsrejser: Gråkallbanen (GB)
Moldedialekt

I Romsdal er det berre ein eigentleg by, Molde, men Åndalsnes har òg bystatus. Hovudforskjellane på romsdalske bygdemål og dialekten i Molde er desse: 

På bygdene seier dei «då» og «me», medan dei i Molde seier «da» og «vi».

Bydialekten har forenkla grammatikk og bøyingsmønster i forhold til bygdemåla. Det ser ein mellom anna i pronomena, såleis 2. person fleirtal, der bygdemåla i høvesvis subjektform, objektform og eigeform har /de/, /dåkkå/ og /dåkkå sin/sitt/sine/, mens moldedialekten har /dåkker/, /dåkker/ og /dåkkers/. 

Bydialekten har klare og sterke diftongar (tvilydar) der bygdemåla har monoftongisering av ei-lyden i ord som *heil* og *veit* og *skeiv*.

Som all romsdalsdialekt høyrer moldedialekten i hovudsak til vestnorske målføre, nærmare bestemt dei nordlege e-måla. Men dialektane i Romsdal har òg trekk som gjer at dei blir rekna som grensemål mellom vest- og austnorske målføre, såleis mellom anna tjukk l (men ikkje for rd).

Nynorsk skriftmål har ikkje enno slått gjennom i Molde by, sjølv om grunntrekka i moldedialekten sjølvsagt er meir i samsvar med nynorsk skriftmål enn med ordinært «moderat»-konservativt bokmål.
Vise

Ei **vise**  (av norrønt *vísa*, eigentleg 'måte å syngje på') er eit formelt enkelt dikt som det er sett melodi til og som kan syngjast. Diktet kan ha episk eller lyrisk innhald.

Ein kan skilje mellom *[[folkevise]]r*, som er blitt overført ved munnleg tradisjon og finst i ulike variantar, og *litterære viser*, som er trykte eller utgjevne på plate i ei autorisert form.

Elles kan ein finne ordet «vise» med mange ulike forstavingar som viser til innhald, funksjon eller bruksområde: arbeidsviser, sjømannsviser, revyviser, skillingsviser, rallarviser, drikkeviser, kjærleiksviser og emigrantviser.

## Referansar

**Norsk visebok*. Oslo, 1993

## Bakgrunnsstoff
*Norsk visearkiv 
*Norsk Revy
*Norsk viseforum
*Nasjonalbibliotekets sangindeks
Fagernes

**Fagernes** er ein tettstad i dalen Valdres, og har eit folketal på omkring 2000. Fagernes er kommunesenter for Nord-Aurdal kommune i Innlandet fylke, og er handels- og kommunikasjonssentrum for heile Valdres.

## Geografi og samferdsle
Fagernes er bygd på eit delta ved ei elv som munnar ut i Strondafjorden. Det går gangbru frå tettstaden ut til Vesleøya.

Tettstaden ligg knappe 200 km frå Oslo, og det er vel 300 km til Bergen via Filefjell. Det er også vegsamband over Golsfjellet til Gol i Hallingdal. I sommarhalvåret er det veg over Valdresflye til Gudbrandsdalen. 

Fagernes var endestasjon for Valdresbanen frå 1906 til banen vart nedlagd i 1988.

Fagernes lufthamn på Leirin vart opna i 1987, og var i drift fram til 2016.

## Næringsliv og turisme
Fagernes har besøk av hyttefolk og turistar frå inn- og utland. Det er hotelldrift og andre overnattingstilbod med lange tradisjonar på staden. 

Friluftsmuseumet Valdres Folkemuseum har tilhald på halvøya Storeøya ved Fagernes.

Avisa *[[avisa Valdres|Valdres]]* har hovudkontor på Fagernes. Valdres Radio har også kontor i utkanten av tettstaden.

Tingnes kyrkje ligg på Fagernes.

I 2012 vart det vedteke at nye Valdres Lokalmedisinske Senter (LMS) skulle oppførast.

Rett ovanfor sentrum ligg idrettsanlegget Blåbærmyra. Valdreshallen som er tilknyttet ungdomsskulen, inneheld handballbane og 25 m symjehall.

## Historie
Otto Larsen Stuve fekk det fyrste statlege handelsløyve på staden i 1857, og han starta snart også hotelldrift her. Folk tok til å kalle staden Stuvenes, men Stuve fann sjølv på namnet Fagernes. Stuve vert rekna som grunnleggjar av Fagernes. 

Staden fekk eit kraftig oppsving i samband med at Valdresbanen i 1906 vart bygd ferdig fram til endestasjonen Fagernes. Byggjeakteviteten og veksten har halde fram gjennom heile 1900-talet.

Den 8. september 2007 tok Fagernes bystatus samstundes med at 150-årsjubileumet for grunnlegginga av staden vart feira.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Fagernes handelsstand
* Bilete frå Fagernes på Youtube