open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tana kommune

**Tana** (nordsamisk *Deatnu*, offisielt *Tana kommune*/*Deanu gielda*) er ein kommune i Finnmark fylke. Han grensar til kommunane Gamvik og Berlevåg i nord, Nesseby i aust, Karasjok i sør, Porsanger og Lebesby i vest, og er eit geografisk og kommunikasjonsmessig knutepunkt i Aust-Finnmark. Tana grensar også til den finske kommunen Utsjoki. Utsjoki ligg sør for Polmak og aust for Tanaelva.

Ein kan passera grensa ved Polmak eller over Samelandsbrua mellom Roavvegieddi og bygda Utsjok.

Dei viktigaste næringane i Tana er jordbruk, reindrift, bergverk, bygg/anlegg og tenesteyting. Tana er ein trespråkleg kommune der ein snakkar norsk, nordsamisk og finsk. Kommunen har fått namn etter Tanaelva, som på samisk heiter *Deatnu* og på finsk *Teno* (Storelva). Tanafjorden har òg fått namn etter elva.

## Historie
Eidet mellom Tanaelva og Karlebotnmyrene ved Gollevárri er sperra av det største fangstsystemet for villrein i Noreg. Anlegget har 530 fallgraver.

Kommunen blei skipa i 1837 i samband med at Formannskapslovene tredde i kraft. Fram til 1914 omfatta kommunen også Gamvik og Berlevåg.
1. januar 1964 blei nabokommunen Polmak kommune del av Tana.

## Geografi
Fjordar i kommunen er mellom anna Leirpollen og Tanafjorden.

Stangnestind er den høgaste toppen på Varangerhalvøya, på 724 moh.

I bygda Austertana ligg den lengste sandstranda i Noreg.

## Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for noverande Tana kommune frå 1920:**

## Tettstad i kommunen
* Tana bru - 

## Kjende tanaværingar
* Reidar Hirsti (1925–2001), redaktør og politikar, frå Bonakas
* Aage Solbakk (f. 1943), historikar (Båteng)
* Martin Schanche (f. 1945), rallycrosskjørar, voks opp i Leirpollskogen
*Ande Somby (f. 1958), jurist, joikar
*Frank Ingilæ (f. 1967), ordførar (Ap) i Tana kommune
*Hanne Ørstavik (f. 1969), forfattar
*Mona Solbakk, (f. 1971), journalist (Båteng) 
*Helga Pedersen (f. 1973), fiskeri- og kystminister 2005–2009
* Kristin Størmer Steira (f. 1981), skiløpar
* Márjá-Liissá Partapuoli (f. 1990), politikar, duodji-utøvar
* Ella Marie Hætta Isaksen (f. 1998), musikar

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
*
Vadsø kommune

**Vadsø kommune** er ein kommune aust i Finnmark fylke. Kommunen grensar i nord til Båtsfjord, i nordaust til Vardø, i vest til Tana og Nesseby, og møter Berlevåg i eitt punkt i nordvest. Sør for Varangerfjorden ligg Sør-Varanger kommune. I tillegg til byen Vadsø, ligg tettstaden Vestre Jakobselv i Vadsø kommune. Det meste av vidda innanfor kysten er verna som Varangerhalvøya nasjonalpark. Det høgste punktet i kommunen er Skipskjølen (633,8 moh.), som også dannar grensepunkt mot Båtsfjord kommune.

Vadsø var administrasjonsenter for det tidlegare Finnmark fylke. Fylkeshuset i Finnmark låg i kommunen.

## Historie
Vadsø kommune oppslukte nabokommunen Nord-Varanger i 1964.

### Folketalsutvikling
**Folketalsutvikling for noverande Vadsø kommune frå 1920:**

## Tettstader
* Vadsø - 
* Vestre Jakobselv 

## Venskapsbyar
*  Murmansk
*  Oxelösund

## Vadsøværingar (folk frå Vadsø)
*Einar Niemi (f. 1943), historikar, skolestyrar
*Morten Gamst Pedersen (f. 1981), fotpallspelar, landslagspelar
*Ulf Trygve Ballo, politikar, leiar for Fellesnemnda

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
*
Vardø kommune

**Vardø** er ein kommune som ligg nordaust i Finnmark fylke. Kommunen grensar mot nabokommunane Vadsø i vest og Båtsfjord i nordvest. I dag bur det  innbyggjarar i kommunen, av dei i overkant av 2000 i sjølve byen Vardø, som ligg på den 3,7 km² store Vardøya. Den nest største tettstaden er Kiberg. Vardø er den austlegaste byen i Noreg og heile Vest-Europa. Hammerfest og Vardø er dei eldste byane i Nord-Noreg sidan dei fekk bystatus samtidig i 1789.

## Historie
Busetnaden i Vardø går heilt attende til tida da Håkon V Magnusson fekk bygd Vardøhus festning som skulle forsvare Noregs austgrense. Vardø fekk bystatus i 1789, og er dermed i lag med Hammerfest Nord-Noregs eldste by.

På fjellet Domen vest for det 1,7&nbsp;km breie Bussesundet som skil Vardøya frå fastlandet, var det på 1600-talet ei rekkje hekseprosessar der særleg unge kvinner vart dømd til døden og avretta. Venuspassasjen vart i 1769 også observert frå Valen, eidet som knyter vestre og austre del av Vardøya saman, og var viktig for berekninga av avstanden mellom Jorda og Sola.

Fiske har lenge vore hovudinntekta til Vardøsamfunnet. I etterkrigstida betydde Forsvaret også mykje for kommunen, som på det meste hadde 4200 innbyggjarar. Byen er no under omstilling, og sivil overvaking av havområda utanfor ser ut til å bli eit nytt satsingsområde i tillegg til utvikling av turismen. Vardø er eit svært attraktivt reisemål blant fuglekikkarar.

## Samferdsel og kommunikasjon

Vardøya er tilknytt Europaveg 75 gjennom den 2892 meter lange Vardøtunnelen under Bussesundet. Tunnelen som vart teken i bruk 22. desember 1983 og offisielt opna av kong Olav V i 1984 var den første undersjøiske tunnelen i Noreg. På Svartnes som ligg på fastlandssida av Bussesundet er det bygd ei ny og moderne hamn. Vardø er anløpshamn for hurtigruta. Svartnes huser også Vardø lufthamn. På Vardøya ligg kystradiostasjonen Vardø radio.

Kibergsneset ved Vardø er det austlegaste punktet på fastlandet i Noreg. Her ligg restar av eit tysk kystfort frå den andre verdskrigen.

## Næringsliv
Byen er bygd opp rundt fiskeforedling. Dei siste åra har Lønnsgarantifondet og Kontoret for voldsoffererstatning kome til byen som kompensasjon for tap av andre statlege arbeidsplassar.

## Forsvaret
Tidlegare låg Luftforsvarets stasjon Vardø her, men den vart nedlagt og vidareført under Luftforsvarets stasjon Sørreisa. Etterretningstjenesten har ein stasjon på Vårberget i Vardø, der den omstridde Globus II-radaren står. Det er framleis eit lite militært kommandantskap på Vardøhus festning.

## Tettstader i kommunen
* Kiberg - 
* Vardø - 

## Venskapsbyar
*  Kemijärvi

## Kjende personar frå Vardø kommune
*Yngve Hågensen (f. 1938), tidl. leiar for Landsorganisasjonen
*Karl Eirik Schjøtt-Pedersen  (f. 1959), politikar
*Stefan Johansen (f. 1991), fotballspelar

## Sjå òg
* Norske geografiske ytterpunkt

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Vardø kommune sine heimesider
Ivar Aasen-tunet

**Ivar Aasen-tunet** på Hovdebygda i Ørsta kommune er eit nasjonalt dokumentasjons- og opplevingssenter for nynorsk skriftkultur. Nybygget, som blei opna i juni 2000, er teikna av den internasjonalt kjende arkitekten Sverre Fehn. Tunet ligg ved fødestaden til Ivar Aasen og inneheld store boksamlingar og utstillingar.

Nynorsk kultursentrum eig og driv tunet.

## Bakgrunnsstoff
* Nettstad for Aasen-tunet og Nynorsk kultursentrum
## Bilete frå Ivar Aasen-tunet

Fil:Ivar Aasen-tunet.JPG|Ivar Aasen-tunet i 2005
Fil:Aasentunet2b.jpg |Ivar Aasen-tunet mot inngangen
Fil: Utescena Ivar Aasen-tunet.JPG|Ivar Aasen-tunet fekk ny utescene i 2008
Fil:Ivaraasen reisekiste.jpg|Reisekista til Ivar Aasen utstilt på Ivar Aasen-tunet
Nynorsk kultursentrum

**Nynorsk kultursentrum** er ei ideell stifting som arbeider for nynorsk skriftkultur i gjensidig samarbeid med Ivar Aasen-instituttet i Volda. Stiftinga eig og driv Ivar Aasen-tunet i Ørsta, Haugesenteret i Ulvik og Vinjesenteret i Vinje der dei gjennomfører eit breitt kulturprogram året rundt. Høgdepunktet er Dei Nynorske Festspela i slutten av juni, ei årleg feiring av den nynorske skriftkulturen. 

19 fylke, kommunar, utdanningsinstitusjonar, kulturinstitusjonar og organisasjonar står bak stiftinga: Noregs Mållag, Noregs Ungdomslag, Litteraturselskapet Det Norske Samlaget, Det Norske Teatret, Sunnmøre Museum, Møre og Romsdal fylkeskommune, Ørsta kommune, Høgskulen i Volda, Volda kommune, Møreforsking Volda, Landssamanslutninga av nynorskkommunar, Vestmannalaget, Universitetet i Bergen, Møre Folkehøgskule, Universitetet i Tromsø, Sogn og Fjordane fylkeskommune, Noregs teknisk-naturvitskaplege universitet, Hordaland fylkeskommune og Universitetet i Oslo.

Stiftinga vart skipa 31. august 1993 og er organisert med eit styre og eit råd. Frå 1999 til 2018 var Ottar Grepstad direktør. Sidan 2018 har direktøren vore Per Magnus Finnanger Sandsmark. 

## Nynorsk leksikon
Eit prosjekt Nynorsk kultursentrum har drive med er eit nynorsk leksikon. 26. mai 2009 starta pilotprojektet for det som vart allkunne.no, eit nynorsk kulturhistorisk leksikon. Leksikonet var eigd av Det norske Samlaget og Nynorsk kultursentrum.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Nynorsk kultursentrum
Lov om målbruk i offentleg teneste

**Lov om målbruk i offentleg teneste**, med kortnamna **mållova** og **målbrukslova**, var ei lov som regulerte bruken av bokmål og nynorsk i staten. Lova kom i kraft i 1981 og vart oppheva i 2022, då den nye språklova tredde i kraft. 

Lova og forskriftene til lova hadde føresegner om jamstilling mellom bokmål og nynorsk i alle organ for stat, fylkeskommune og kommune, bruken av nynorsk og bokmål i statsorgana, retten for kommunane og fylkeskommunane til å krevje skriv frå statsorgan på bokmål eller nynorsk og føresegner om dei rettane privatpersonar og private instansar har til å få brev, eksamensoppgåver, skjema o.a. frå statsorgan på si eiga målform.

Kultur- og kyrkjedepartementet administrerte lova, førte tilsyn med målbruken i departementa og følgde opp klagesaker. Språkrådet førde tilsyn med statsorgan under departementsnivå, informerte om lova og følgde opp klagesaker.

Lova hadde ikkje føresegner om sanksjonar ved grove brot på reglane. Både det tidlegare Norsk språkråd og det noverande Språkrådet har peika på at det er behov for sanksjonar. 

Lova tok til å gjelde 1. januar 1981 og avløyste lov om målbruk i statstenesta frå 1930. 

## Bakgrunnsstoff
* LOV 1980-04-11 nr 05: Lov om målbruk i offentleg teneste (Lovdata)
* Mållova (Språkrådet)
Amt

**Amt** (frå tysk, eigentleg 'embete' eller 'embetsdistrikt') var frå 19. februar 1662 eit namn på forvaltningsområda i Danmark-Noreg, og avløyste namna len og syssel. 

Den nye inndelinga var fyrst fire hovudamt og åtte underamt. Hovudamta var likt med med bispedøma. Eit bispedøme vart kalla stift. Medan den kyrkjelege leiinga var lagt til biskopen, hadde slike amt ein verdsleg embetsmann på toppen kalla stiftamtmann. Leiaren for dei andre amta vart kalla amtmann, frå 1919 fylkesmann. 

1. januar 1919 vart nemninga «amt» erstatta med «fylke» i Noreg, sjå amt i Noreg.
Provinsane i Danmark vart fram til 1. januar 2007 framleis kalla «amt», sjå amt i Danmark.
Dei Nynorske Festspela

**Dei Nynorske Festspela** er ei årleg mønstring av nynorskorientert kultur. Alt frå litteratur og nynorskhistorie til musikk og biletkunst er representert. 

Festspela blei første gongen arrangerte i august 1992 under namnet «Nynorsk Festspelveke». Sidan 2000 har stiftinga Nynorsk kultursentrum hatt ansvaret for arrangementet, med Ivar Aasen-tunet som sentrum for tilstellingane. Festspela blir no haldne siste veka i juni. I 2006 markerte festspela også hundreårsjubileumet til Noregs Mållag.

Kvart år utnemner Dei Nynorske Festspela ein særskilt diktar som opptrer fleire gonger i løpet av veka dei held på, og ein kunstnar som stillar ut nokre av sine verk. I dei siste åra har mellom anna Olaug Nilssen, Frode Grytten, Åse-Marie Nesse, Einar Økland og Marie Takvam vore festspeldiktarar, medan Astrid Eidseth Rygh, Margreth Olin og Raymond Klæbo har vore festspelkunstnarar.

Prisen Årets nynorskbrukar blir også delt ut under festspela. Vinnarar av denne prisen har mellom anna vore Ringstabekk skole i Bærum, Martin Toft, redaktør for universitetsavisa Uniforum, den nynorske rappegruppa Side Brok og Kari Traa

## Bakgrunnsstoff
*
Wollert Konow (H)

**Wollert Konow** () var ein norsk politikar og gardbrukar. Han vart fødd i Bergen, men flytta seinare til Hedmark fylke.

Frå 1882 var Konow gardbrukar på Tjerne i Ringsaker. Han sat som stortingsrepresentant  i fleire periodar. Frå 1891 til 1893 var han statsråd og sjef for Indredepartementet i Johannes Steen si 1. regjering. Frå 1900 til 1903 var han  landbruksminister i Johannes Steen si 2. regjering og Otto Blehr si 1. regjering.

Konow representerte Venstre på Stortinget frå 1886 til 1891 og frå 1895 til 1918. Frå 1919 til 1921 var han stortingsrepresentant for Landmandspartiet, og frå 1922 til 1924 for Frisinnede Venstre.

Wollert Konow representerte Hedemarkens amt på Stortinget, det seinare Hedmark fylke. 
I politisk samanheng vert han ofte referert til som Wollert Konow (H), der H-en står for «Hedemarken». Bokstaven vert sett til for å skilja han frå fetteren, politikaren Wollert Konow (SB).
Elias Blix

**Elias Blix** () var ein norsk forfattar, professor, lærar, målmann og politikar. Han vart fødd på Våg i Gildeskål i Salten i Nordland fylke Mattismessedagen 1836, og døydde i heimen sin i Kristiania (Oslo) i 1902. Han vart gravlagd på Vår Frelsers gravlund.

I 1862 var Blix med på å skipa «Den nordlandske Forening» og var den første forman i organisasjonen. I 1868 var han med på å skipa «Det norske Samlaget», som fekk til oppgåve å gje ut nynorske skrifter. 

Blix tok teologisk embetseksamen i 1866, og han vart professor i teologi 1878 ved Universitetet i Oslo.

Frå 26. juni 1884 til 23. februar 1888 var Blix statsråd i Kyrkjedepartementet. Som statsråd greidde han å få oppretta eit professorat i norsk folkemål ved universitetet. I 1885 gjorde Stortinget vedtak om at landsmålet skulle vera jamstilt med bokmålet, det såkalla Jamstellingsvedtaket. Som politikar representerte Blix partiet Venstre.

Blix oppdaga landsmålet då han gjekk på lærarseminar i Tromsø på 1850-talet. Han tok kontakt med målrørsla då han kom til Kristiania og vart knytt til Aasmund Olavsson Vinje og vekebladet *[[Dølen]]*. Sommaren 1866, etter at han hadde teke teologisk embetseksamen, vitja han Gildeskål.  Her hjelpte han soknepresten med konfirmasjonsundervisninga, han skal òg ha bede om løyve til å preike i Gildeskålkyrkja.  Men Blix fekk ikkje lov til å preike - somme meiner soknepresten ikkje ville sleppe han til, fordi han ikkje likte Blix sitt arbeid som målmann; andre meiner soknerpresten hadde gjeve han melding om at det ikkje sømte seg for born av ålmugen å stå på preikestolen. Hendinga i Gildeskål skal etter soga vere årsaka til at han ikkje vart prest og han aldri kom attende til Gildeskål.

Blix var med på arbeidet med å omsetje Bibelen og Luthers litle katekisme til landsmål. Elias Blix var ein stor salmediktar, og skreiv meir enn 200 salmar.  Ved kgl. res. av 4. mai 1892 vart salmeboka hans, *[[Nokre Salmar]]*, autorisert for kyrkjeleg bruk. I Norsk Salmebok er det teke med over 50 salmar av Blix.

## Nokre kjende salmar
* Med Jesus vil eg fara
* Gud signe vårt dyre fedreland
* No livnar det i lundar
* Barndomsminne frå Nordland

## Kjelder
* Elias Blix på [Norsk Biografisk Leksikon]

## Bakgrunnsstoff
* Digitaliserte bøker av Elias Blix hjå Nasjonalbiblioteket
* Anders Aschim: *Ein betre vår ein gong. Elias Blix*. Samlaget, 2008 ISBN 978-82-521-6429-9
* Weblogg om forsking på Blix
Miklagard

**Miklagard** eller **Myklagard** (norrønt *Miklagarðr*, islendsk *Mikligarður*, tysk *Michelgart*) var det gamle norske namnet på byen Istanbul i Tyrkia. Andre namn på byen har vore Bysants (Byzants), Stamboul og Konstantinopel. 

«Mikla-» kjem av det norrøne ordet *mikill*, som tyder ‘stor’ (jf. *mykjen*, og *mykle-* i namn som Myklebust). Dermed tyder «Miklagard» ‘den store garden (inngjerdinga)’ eller ‘den store byen’.

Fleire norrøne vikingar gjekk i teneste i Miklagard. Mellom anna den seinare kong Harald Hardråde. Kong Sigurd Jorsalfar var òg innom byen på ferda mot Jorsal (Jerusalem).
Borgarkrigstida

**Borgarkrigstida**  eller **innbyrdeskrigane** er nemningar på kampar om makta i Noreg mellom 1130 og 1240.

Borgarkrigstida kan delast inn i tre fasar:
# Sporadiske stridar mellom nær skylde kongsemne, frå 1130 til om lag 1160.
# Omfattande kampar mellom ulike kongsemne, om lag 1160 til 1184.
# Birkebeinane nedkjempa opposisjonen frå kyrkja og ulike opprørsflokkar, 1184&mdash;1240.

Byrjinga på borgarkrigstida går attende til då Sigurd Jorsalfare døydde i 1130. Makta vart delt mellom tre søner som heldt kvar si hird. Etter lova kunne alle ekte og uekte etterkommarar at kongen bli konge, og nye kongsemne hevda å vera kongssøner, og gjorde krav på kongsnamn. Etter kvart utvikla stridane seg til open strid mellom ulike flokka mellom anna lendmannspartiet, birkebeinane og baglarane. Kong Sverre utrudde dei fleste av lendmennene og konsoliderte makta si, men møtte ny motstand frå kyrkja og erkebiskopen i Nidaros, Øystein Erlendsson. Son til Sverre, Håkon Sverresson, inngjekk forlik med kyrkja, men døydde etter kort tid. Håkon Håkonsson vart vald til konge i 1217 mot kandidatuet til Skule Bårdsson. I 1237 fekk Skule tittelen hertug, men det var ikkje nok til å stagga ambisjonane hans, og i 1239 fekk han gitt seg sjølv kongsnamn på Øyratinget. Skule vart etter kvart drepen av kong Håkon sine menn. Borgarkrigane i Noreg tok så slutt. 

## Norske kongar og tronkrevjarar i borgarkrigstida
I lista er tronkrevjarane markert med eit ekstra innrykk. Desse vert vanlegvis ikkje rekna med i den norske kongerekkja. 

*Magnus IV (Sigurdsson) Blinde (1130–1135)
*Harald IV (Magnusson) Gille (1130–1136)
**Sigurd Magnusson Slembe : 1135–1139
*Sigurd II Munn (1136–1155)
*Inge I (Haraldsson) Krokrygg (1136–1161)
*Øystein II Haraldsson (1142–1157)
*Håkon II (Sigurdsson) Herdebrei (1157–1162)
*Magnus V Erlingsson (1161–1184)
**Sigurd Sigurdsson Markusfostre : 1162–1163
**Øystein Øysteinsson Møyla : 1174–1177
**Jon Ingeson Kuvlung : 1185–1188
**Sigurd Magnusson : 1193–1194
**Inge Magnusson : 1196–1202
**Erling Magnusson Steinvegg : 1204–1207
**Filippus Simonsson : 1207–1217
*Sverre Sigurdsson (1177&ndash;1202)
*Håkon III Sverresson (1202&ndash;1204)
*Guttorm Sigurdsson (1204)
*Inge II Bårdsson (1204&ndash;1217)
*Håkon IV Håkonsson (1217&ndash;1263)
**Skule Bårdsson : 1239–1240

## Bakgrunnsstoff
1263

**1263** (romartal MCCLXIII) var eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen.

## Hendingar

### Utlandet
*

### Noreg
*
* Desember: Magnus Lagabøte blei konge etter far sin, Håkon Håkonsson, som han hadde vore medregent med sidan 1257.

## Fødde
*
* Taqi al-Din Ibn Taymiyya, muslimsk teolog

## Døde
* 14. november: Aleksandr Nevskij, russisk nasjonalhelt og helgen
* 17. desember: Kong Håkon Håkonsson av Noreg
1204

**1204** (romartal MCCIV) var eit skotår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen.

## Hendingar

### Utlandet
*
* 27.&ndash;28. januar: Keisar Alexios IV Angelos av Austromarriket blei kasta i ein revolusjon.
* 5. februar: Alexios V Doukas blei krona til austromersk keisar.

### Noreg
*2. januar: Dagen etter at kong Håkon Sverressons døydde blei den firaårige sonesonen hans Guttorm Sigurdsson til kong av Noreg. Denne døydde så av sjukdom den 11. august same året.
* August: Inge Bårdsson blei utropt til ny konge av Noreg.

## Fødde
* Seinare kong Håkon Håkonsson av Noreg 

## Døde
* 1. januar - kong Håkon Sverresson av Noreg.
* 1. april: Eleonora av Aquitaine, dronning av Frankrike 1137–1152 (gift med Ludvig VII) og av England 1154–1189 (gift med Henrik II)
* 11. august - kong Guttorm av Noreg (f. 1199).
* 13. desember - Maimonides, jødisk teolog og filosof.

## Kjelder
1217

**1217** (romartal MCCXVII) var eit normalår som byrja på ein søndag i den julianske kalenderen.
## Hendingar

### Utlandet
* 6. juni: Kong Henrik I av Castilla døydde som trettenåring etter eit fall frå eit tak. Syster hans Berengaria etterfølgde han på trona.
* 31. august: Ferdinand III blei konge av Castilla etter at mora Berengaria abdiserte.
* 12. september: Den første baronkrigen i England enda med ein avtale underskriven i Kingston upon Thames som sa at franske og skotske styrkar skulle forlata landet, medan opprørarane fekk amnesti.

### Noreg
* Håkon Håkonsson vart konge av Noreg 

## Fødde

* Henrik I av Kypros
* Hülegü khan, mongolsk herskar og hærførar
* Mechthild av Magdeburg, tysk beginar (omtrentleg dato)

## Døde

* 23. april: Kong Inge Bårdsson
* 24. august: Munken Eustace, fransk leigesoldat og sjørøvar
* 14. oktober: Isabella, grevinne av Gloucester, kona til den framtidige kong Johan av England

## Kjelder
Birkebeinar

**Birkebeinane** eller *birkebeinarane* (frå norrønt: birkibeinn) var ein opprørsflokk og eit politisk «parti» i borgarkrigstida i Noreg.

Namnet sitt hadde dei frå det at det var så dårleg stell med fottøyet deira, fattige og forkomne som dei var, at dei surra bjørkenever rundt føtene for å halda varmen.

Birkebeinane var opphavleg ein opprørsflokk av småfolk som slutta opp omkring tronkrevjaren Øystein Øysteinsson Møyla på midten av 1170-talet. Med kong Sverre Sigurdsson kom birkebeinane til makta i 1177, men fekk ikkje full kontroll før valet av Sverre sin soneson Håkon Håkonsson i 1217. Mindre stridar heldt fram til 1223, og eit siste opprør av hertug Skule Bårdsson vart knust i 1240. Birkebeinane og Sverreætta sat med makta til 1319.

## Birkebeinerrennet og Birkebeinerrittet
I moderne tid vert skirennet Birkebeinerrennet og sykkelrittet Birkebeinerrittet skipa til. Kvart år går ferda frå Østerdalen til Gudbrandsdalen. Tilskipingene er til minne om birkebeinane si ferd over fjellet i 1206.

Håkon Sverresson var leiar for birkebeinane og konge av Noreg frå 1202 til 1204. I den korte regjeringstida si hadde han nedkjempa baglarane sitt kongsemne og forlikt seg med biskopane, som hadde vore i eksil. Håkon døydde tidleg og ugift, utan nokon klar arving. Dermed starta ei ny baglar-reising, som førte til ei deling av landet, med eit baglar-kongedøme på Austlandet og rundt Oslofjorden, og eit birkebein-kongedøme på Vestlandet og Trøndelag.

Håkon Håkonsson vart fødd i område som vart kontrollert av baglane, og det at han var son til ein birkebeinarkonge sette både han og mora i ein svært farleg situasjon. Difor flykta ho nordover med guten, mot Trøndelag. Birkebeinerrennet og Birkebeinerrittet er til minne om ein del av denne ferda i 1206, då birkebeinane Torstein Skeivla og Skjervald Skrukka bar kongssonen med seg på ski gjennom dårleg ver for å bringa han i tryggleik.
Kvensk

**Kvensk** (på kvensk *kvääni*, tidlegare *kainun kieli* eller *kveenin kieli*), tidlegare òg *kvænsk*, er eit finsk-ugrisk språk som òg kan klassifiserast som ein dialekt av finsk. Kvensk er språket til kvenene — ei folkegruppe som er etterkommarar av finnar som innvandra til Troms og Finnmark frå 1600-talet av frå grensedalen mellom Sverige og Finland, Tornedalen, og frå Nord-Finland. Kvensk språk har ein viss status som språk i Porsanger kommune.

I kvenske/finskætta miljø er det mykje diskusjon om ein ynskjer eit eige kvensk skriftspråk eller å halde på det riksfinske som blir lært i skulane i dag. 

På eit møte i 2008 vart det vedtatt at skriftspråksnormalen som er under utarbeiding, skal basere seg på eit kompromiss mellom alle dei kvenske dialektane, og samstundes vere ei tilnærming mot meänkieli.

I januar 2006 vart det starta eit studium i kvensk ved universitetet i Tromsø. Studiet går over tre semester, og ein kan studere enkeltemne som kvensk språk og kvensk kultur og litteratur.

## Historie
På 1800-talet vart kvenene av norske myndigheiter sett på som viktige i arbeidet med å dyrke opp Finnmark. Frå og med starten av 1900-talet slo Noreg over til ein politikk som gjekk ut på å hindre bruken av kvensk og samisk. Jordsalsloven, Lov av 22. mai 1902 om avhendelse av og bortforpaktning av Statens jord i Finnmark, § 1c sa at «Avhendelse må kun skje til norske statsborgere – som kan tale, læse og skrive det norske sprog og benytte dette til daglig bruk». NRK vart oppretta i 1933. Allereie året etter vart den første NRK-bygde radiosendaren utanfor Oslo opna — og det i Vadsø. Etter oppfordring frå Forsvaret delte NRK ut 50 radioapparat gratis til samar og kvenar i grensestroka mot Finland, så det er ikkje tvil om kva motiva bak denne radiosatsinga var.

I starten av 1990-åra vart det mogleg å ha finsk/kvensk som andrespråk i skolen i dei tre nordlegaste fylka.

Den norske regjeringa erklærte 26. april 2005 at dei såg på kvensk som eit eige språk. 

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff

* E-læringsprogram for kvensk
* E-ordbok for kvensk
* Norske Kveners Forbund - Ruijan kveeniliitto si heimeside
* Kvensk bibliografi
* Kvensk institutt
* Kvenske nyheiter frå NRK på norsk og kvensk
1100

**1100** (romartal MC) var eit skotår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen. 

## Hendingar

### Utlandet
* Alltinget på Island avgjorde at lovene skulle skrivast ned. 
* 8. september: Theoderic blei utropt til motpave.
* Pierre Abaelard tok til å undervisa i Paris.
* Henrik I blei konge av England.

### Noreg
*

## Fødde
* 23. mai: Keisar Qinzong av Song-Kina

## Døde
* 8. september: Pave Clemens III, motpave 1080-1100.
* 9. september: Vilhelm II Rufus av England, konge av England frå 1087
1492

**1492** (romartal MCDXCII) var eit skotår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen.

## Hendingar
* 2. januar: Det siste mauriske området i Spania, Granada, fall for det katolske kongaparet Ferdinand og Isabella. Med det var reconquistaen av Den iberiske halvøya fullendt.
* 31. juli: Jødar blei forviste frå Spania; 150&nbsp;000 sefardar måtte flykta. Sultan Bayezid II av Osmanarriket ønskte jødar velkommen, og sende mellom anna flåten sin for å føra jødar i tryggleik.
* 3. august: Christoffer Columbus siglde frå Spania med dei tre skipa «Santa María», «Pinta» og «Niña» for å finna sjøvegen til Asia.
* 11. august: Rodrigo Lanzol-Borja y Borja blei vald til ny pave etter Innocens VIII. Han tok namnet Aleksander VI.
* 12. oktober: Oppdaginga av «Den nye verda». Christofer Columbus såg land i Amerika, som han meinte var «India» (dagens Sør- og Søraust-Asia). Øya han kom til var Guanahani, som han kalla San Salvador, i Bahamas. Det er ukjend nøyaktig kva for ei av Bahamasøyane det dreidde seg om.
* 27. oktober: Columbus oppdaga Cuba.
* 7. november: Ensisheimmeteoriten, ein 127 kg stor meteoritt, slo ned ved byen Ensisheim i Alsace.
* 5. desember: Christopher Columbus gjekk i land på Hispaniola. Han fekk løyve av tainoleiaren Guacanagarí til å setja att nokre menn på øya. Busetjinga deira blei kalla «La Navidad».
* 31. desember: Rundt 100 000 jødar blei forviste frå Sicilia.

## Fødde

* 4. april: Ambrosius Blarer, tysk-sveitsisk reformator
* 11. april: Margrete av Angoulême, dronning gift med Henrik II av Navarra
* 20. april: Pietro Aretino, italiensk renessanseforfattar
* 2. juli: Elisabet Tudor, engelsk prinsesse, dotter av Henrik VII og Elisabet av York
* 12. september: Lorenzo II de' Medici, herskar av Firenze
* 1. oktober: Georg Rörer, protestantisk teolog
* 12. november: Johan Rantzau, dansk krigar

## Døde

* 9. april: Lorenzo de' Medici, florentinsk statsmann
* 7. juni: Kasimir IV av Polen
* 8, juni: Elisabet Woodville, dronning av England 1464–1470 og 1471–1483 (gift med Edvard IV)
* 25. juli: Pave Innocens VIII
* 12. oktober: Piero della Francesca, italiensk målar og matematikar
* Kristina Abrahamsdotter, dronning av Sverige 1470 (gift med Karl Knutsson)

## Kjelder
Kristiansand kommune

**Kristiansand kommune** er ein kommune i Agder fylke. Administrasjonssenteret er Kristiansand, som den største byen i regionen Sørlandet og er sete for fylkesadministrasjonen i Agder fylkeskommune. Den 1. januar 2020 vart Songdalen, Søgne, og Kristiansand kommunar slege saman. Kommunen vart heitande Kristiansand.

## Samferdsel
Kristiansand er òg eit viktig knutepunkt for transport og kommunikasjon. Byen er ende- og startpunkt for E 18, E 39 og riksveg 9 over Setesdalen. Med Sørlandsbanen har byen jarnbanesamband med både Oslo i aust og Stavanger i vest.
Flyplassen på Kjevik er forbunde med fleire byar i Noreg og Europa, mellom anna Amsterdam og København. Det er hyppige ferjeavgangar til Hirtshals i Danmark.

## Tettstader
* Justvik 
*Korsvik 
* Kristiansand
* Skålevik
* Strai
* Tveit
* Oddernes
* Vennesla (busetnaden i tettstaden Vennesla strekkjer seg inn i Kristiansand kommune.)

## Kommunevåpenet
Kristiansand sitt våpen viser ei løve under ei furu på raud bakgrunn, med ei krone over og eit valspråk rundt. At krona er lukka og ikkje open, som i andre byvåpen, syner at byen vart grunnlagd av ein konge. Furua viser til at byen vart grunnlagd på ei furumo, og løva kjem frå det norske riksvåpenet. Valspråket som står under våpenet er *«Causa Triumphat Tandem Bona»* - den gode saka vinn til slutt. 

## Kjende personar frå Kristiansand
*Henrik Wergeland (1808–1845), forfattar
*Karl Ove Knausgård, forfattar
* Kronprinsesse Mette-Marit av Noreg
*Camilla Collett, forfattar
*Jens Bjørneboe, forfattar
*Kristofer Hæstad, fotballspelar
* Terje Formoe, opphavsmannen til Kaptein Sabeltann
*Gaute Heivoll (f. 1978), forfattar (Finsland) 
*Iselin Shumba (f. 1984), skodespelar, skribent, samfunnsdebatant, fødd i Harare i Zimbabwe
*Morten Langeland (f. 1986), forfattar

## Bakgrunnsstoff
* Kristiansand kommune
1199

**1199** (romartal MCXCIX)
## Hendingar

### Utlandet
* Richard I av England blei drepen i slaget ved Châlus. Bror hans, Johan utan land, blei ny konge av England.

### Noreg
*

## Fødde
* Kong Guttorm av Noreg

## Døde
*
1030

**1030** (romartal MXXX) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen.
## Hendingar

### Utlandet
* Byane Kaunas i Litauen og Tartu i Estland vart grunnlagde.
* Tidlegaste nemning av byen Thalwil i Sveits.
* Girard vart brend offentleg i Nord-Italia saman med andre katarar.
* Den arabiske vitskapsmannen Al Hassan studerer bøying og bryting av lysstråler.
* Omkring 1030 vart Takrur det første dynastiet i Afrika sør for Sahara som tok til seg Islam.

### Noreg

* Slaget på Stiklestad, som vert rekna for det avgjerande slaget som innførte kristendomen i Noreg.
* Svein Knutsson vart norsk regent

## Fødde

* 26. juli: Stanislaus av Szczepanów.
* Bruno av Køln, tysk ordensgrunnleggjar, helgen.
* Stenkil (omtrentleg år), svensk konge 1060&ndash;1066.
* Su Dongpo (Su Shi) kinesisk lærd, poet og kalligraf.

## Døde

* 30. april: Mahmud av Ghazni, sultan.
* 29. juli: Olav Haraldsson, seinare kalla Olav den heilage, drepen under slaget på Stiklestad.
* 30. september: Hertug Vilhelm V av Aquitaine.
1099

**1099** (romartal MXCIX) var eit normalår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen.
## Hendingar

### Utlandet
* Det første krosstoget: Etter ei lang beleiring blei Jerusalem innteken av frankarane.
* Pave Paschalis II overtok etter pave Urban II.

### Noreg
* 

## Fødde
*

## Døde

* 29. juli: Pave Urban II
* Donald III av Skottland
* Rodrigo Diaz, kjend som El Cid
1999

**1999** (romartal MCMXCIX) var eit normalår som byrja på ein fredag i den gregorianske kalenderen. 
## Hendingar

### Utlandet
* 1. januar: Euroen blei innført som valuta på verdsmarknaden.
* 1. januar: Mars Polar Lander blei send opp av NASA for å landa ved sørpolen på Mars. 3. desember same året mista landaren kontakt med jorda.
* 24. mars-10. juni: Krigen i Kosovo 
* 1. april: Nunavut blei tredje territoriet i Canada.
* 29. mai: Militærstyret blei avskaffa i Nigeria, og den fjerde nigerianske republikken blei skipa med Olusegun Obasanjo som president.
* 31. desember: Boris Jeltsin gjekk av som president for Russland og statsminister Vladimir Putin tok over.

### Noreg
* 1. februar: Kystpartiet blei formelt skipa etter å ha vore laust organisert som Tverrpolitisk Folkevalgte i ein stortingsperiode.
* 22. mai: Orderud-saka. Ole og Marie Ordrud blei drepne på Orederu gard i Sørum.

## Fødde

* 28. august: Prins Nikolai av Danmark, son av prins Joachim og prinsesse Alexandra

## Døde

* 7. februar: Kong Hussein av Jordan
* 8. februar: Iris Murdoch, britisk forfattar
* 22. februar: Hans Skjervheim, norsk filosof
* 7. mars: Stanley Kubrick, USA-amerikansk filmskapar 
* 14. mars: Marius Müller, norsk rockemusikar
* 16. mars: Åsta Holth, norsk forfattar
* 24. juli: Kong Hassan II av Marokko
* 28. juli: Trygve Haavelmo, norsk økonom
* 6. oktober: Amália Rodrigues, portugisisk songar
* 10. desember: Franjo Tudjman, president i Kroatia
* 22. desember: Per Aabel, norsk skodespelar
1998

**1998** (romartal MCMXCVIII) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den gregorianske kalenderen.  
## Hendingar

### Utlandet
* Etiopia og Eritrea byrja kriga om grenseområda sine.

### Noreg
* 26. september: Samlingspartiet Ny Fremtid gjekk saman med Kristent Konservativt Parti til det kristenfundamentalistiske partiet Kristent Samlingsparti.
* Oslo lufthamn, Gardermoen vart opna.

## Fødde

* 17. desember: Martin Ødegaard, norsk fotballspelar

## Døde

* 8. februar: Halldór Kiljan Laxness, islandsk forfattar
* 19. april: Octavio Paz, forfattar frå Mexico
* 14. mai: Frank Sinatra, USA-amerikansk songar og skodespelar
* 19. mai: Pol Pot, diktator i Kambodsja
* 8. juni: Sani Abacha, president i Nigeria
* 12. juni: Jon Leirfall, norsk politikar
* 13. juni: Birger Ruud, norsk skirennar
* 20. juli: Arthur Berg, norsk journalist
* 31. juli: Arvid Hanssen, norsk forfattar
* 5. september: Verner Panton, dansk arkitekt
* 21. september: Florence Griffith-Joyner, USA-amerikansk sprintar
1997

**1997** (MCMXCVII) var eit normalår som byrja på ein onsdag i den gregorianske kalenderen.

## Hendingar

### Utlandet
* 9. januar: Eit Comair Embraer 120 styrta under innflyging på flyplassen i Detroit. 29 menneske døydde.
* 26. mars: Kultsjølvmord i sekta Heaven's Gate i San Diego i USA.
* 1. mai: Det britiske partiet Labour vann sitt første val på 18 år.
* 2. mai: Tony Blair blei statsminister i Storbritannia.
* 1. juli: Hong Kong gjekk over frå Storbritannia til Kina.
* 3. desember: 122 statar skreiv under Ottawa-avtalen mot bruk av landminer.
* 15. desember: 85 menneske døydde i flystyrt ved Sharja i Dei sameinte arabiske emirata.
* 26. desember: Sterkt jordskjelv i Assisi i Italia.

### Noreg
* Stortingsval 
* 18. januar: Børge Ousland blei den første som kryssa Antarktis åleine utan hjelp utanfrå.
* 21. februar-2. mars: Verdsmeisterskapen på ski i nordiske greiner vart arrangert i Trondheim. 
* 29. juni-12. juli: Europeameisterskapen i fotball for kvinner vart arrangert i Noreg og Sverige.
* 17. oktober: Kjell Magne Bondevik vart ny statsminister som leiar for ein regjeringskoalisasjon beståande av Kristeleg Folkeparti, Senterpartiet og Venstre. 
* 22. desember: Værøy vart ramma av eit jordskjelv (3,3 på Richters skala).

## Fødde

* 12. juli: Malala Yousafzai, pakistansk aktivist
* 16. desember: Zara Larsson, svensk songar

## Døde

* 1. januar: Townes Van Zandt, USA-amerikansk musikar
* 9. januar: Edward Osobka-Morawski, polsk statsminister
* 12. januar: Ragna Breda, norsk skodespelar
* 19. februar: Deng Xiaoping, kinesisk statsleiar
* 27. mars: Birger Hatlebakk, norsk næringsdrivar
* 5. april: Allen Ginsberg, USA-amerikansk diktar
* 26. juli: Gunnvor Advocaat, norsk målar
* 16. august: Nusrat Fateh Ali Khan, pakistansk songar
* 31. august: Diana, prinsesse av Wales, britisk jetsettar
* 5. september: Mor Teresa, albansk helgenkåra nonne
* 7. september: Mobutu Sese Seko, statsleiar i Kongo
* 17. september: Jan P. Syse, norsk statsminister
* 13. oktober: John Denver, USA-amerikansk songar
* 24. desember: Toshiro Mifune, japansk skodespelar
1996

**1996** (romartal MCMXCVI) var eit skotår som byrja på ein måndag i den gregorianske kalenderen. 
## Hendingar

### Utlandet

* OL i Atlanta i USA
* Fotball-EM i England
* 8. januar: Eit lastefly styrta i Kinshasa i Kongo. Meir enn 350 menneske døydde.
* 14. januar: Jorge Sampaio blei vald til portugisisk president.
* 24. januar: Den polske statsministeren Jozef Oleksy gjekk av grunna ei spionsak mot han.
* 27. januar: Den fyrste lovleg valde presidenten i Niger, Mahamane Ousmane, blei avsett av oberst Ibrahim Bare Mainassara i eit militærkupp.
* 31. januar: Borgarkrigen på Sri Lanka. Ei bilbombe eksploderte i Colombo. Minst 86 menneske døydde og 1&nbsp;400 blei skadde.
* 6. februar: Eit tyrkisk Boeing 757-fly styrta i Atlanterhavet, utanfor Den dominikanske republikken. 189 menneske døydde.
* 5. juli: Sauen Dolly, det første pattedyret klona frå ei vaksen celle, blei fødd i Skottland.
* 13. desember: Kofi Annan blei vald til generalsekretær i FN. 
* 30. desember: Separatistar i den indiske delstaten Assam sprengde eit passasjertog. 26 menneske døydde.

### Noreg

## Fødde

* 29. januar: Nora Foss al-Jabri, norsk songar
* 15. juni: Aurora Aksnes, norsk songar og låtskrivar
* 12. juli: Tina Presthus, norsk-russisk fiolinist

## Døde

* 8. januar: François Mitterrand, fransk president
* 3. februar: Gene Kelly, USA-amerikansk skodespelar og dansar
* 3 mars: Marguerite Duras, fransk forfattar
* 13. mars: Krzysztof Kieslowski, polsk filmskapar
* 15 juni: Ella Fitzgerald, USA-amerikansk songar
* 2. juli: Arvid Brodersen, norsk soiolog
* 13. september: Tupac Shakur, USA-amerikansk rappar
* 20. september: Max Manus, norsk soldat og forretningsmann
* 28. september: Mohammed Najibullah, afghansk statsleiar (drepen)
* 1. oktober: Carl Fredrik Engelstad, norsk forfattar og journalist
* 19. desember: Marcello Mastroianni, italiensk skodespelar
1995

**1995** (romartal MCMXCV) var eit normalår som byrja på ein sundag i den gregorianske kalenderen. 
## Hendingar

### Utlandet
* 17. januar: Eit jordskjelv (7.2 på Richters skala) drap over fem tusen menneske og førte til store øydeleggingar i Kobe i Japan.
* 19. april: Oklahoma City-bombinga drap 168 og førte til store øydeleggingar.
* 20. desember: NATO tok fatt på fredsbevaringsoppdraget sitt i Bosnia.
* FN vedtok sanksjonar mot Sudan (regimet i Khartoum).
* FN sin internasjonale kvinnekonferanse blei halden i Beijing.
* Andrew Wiles publiserer eit bevis på Fermats siste teorem.

### Noreg
* 10. februar: Studentstaden Det Akademiske Kvarter i Bergen vart opna av kronprins Haakon.
* 6. mars: Brønnøysunds Avis publiserte nettstaden sin; den første nettavisa i Noreg, to dagar før Dagbladet.
* Selja Forlag vart skipa med kontor i Førde.
* «Vesleofsen», storflaum på Austlandet.

## Fødde

* 13. mars: Mikaela Shiffrin, USA-amerikansk skirennar
* 10. juli: Ada Hegerberg, norsk fotballspelar
* 8. august: Malin Reitan, norsk songar
* 10. september: Sander Sagosen, norsk handballspelar
* 3. november: Emilie Marie Nereng, norsk bloggar og artist

## Døde

* 2. januar: Mohammed Siyad Barre, president i Somalia
* 9. januar: Souphanouvong, president i Laos
* 10. januar: Tore Hamsun, norsk kunstmålar og forfattar
* 4. mai: Arnardo, norsk sirkusdirektør
* 18. mai: Tor Ulven, norsk diktar
* 23. mai: Torolv Solheim, norsk forfattar
* 24. mai: Harold Wilson, britisk statsminister
* 26. mai: Sigmund Skard, norsk forfattar
* 8. september: Halldis Moren Vesaas, norsk forfattar
* 17. oktober: Gunvor Hofmo, norsk diktar
* 4. november: Yitzhak Rabin, statsminister i Israel (drepen)
* 25. november: Leif Juster, norsk skodespelar
1000

**1000** (romartal M) var eit skotår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen.

## Hendingar

### Utlandet
* 25. desember: Stefan I av Ungarn blei konge av det nygrunnlagde kongeriket Ungarn.

* Leiv Eiriksson og mannskapet hans gjekk i land på austkysten av Nord-Amerika, som dei kalla Vinland.
* Notesystemet vart betra av Guido av Arezzo
* Slaget ved Svolder mellom danskar, svenskar og nordmenn fann stad dette året eller året før. Norske kong Olav Tryggvason fall i slaget.

### Noreg
* Kong Olav Tryggvason døydde under slaget ved Svolder.
* Danske Svein Tjugeskjegg hevda makt over store delar av Noreg
* Oslo blei grunnlagd (omtrentleg dato som gjorde at Oslo feira tusenårsjubileum i 2000)

## Fødde
* Adalbert, tysk erkebiskop
* Anund Jakob, konge av Sverige, kan også ha vore fødd i 1008.
* Pave Sylvester III, fødd Giovanni di Crescenzi–Ottaviani, omtrentleg år
* Michael Cerularius, patriark av Konstantinopel 
* Konstantin IX av Austromarriket, bysantinsk keisar

## Døde
* 9. september: Olav Tryggvason, norsk konge
* 17. november: Dronning Elfrida av England (Ælfthryth), gift med Edgar den fredsæle (død dette året, i 999 eller 1001)
* David III av Tao, georgisk fyrste, drepen (eller 1001)
* Garcia IV av Pamplona, konge av Pamplona og greve av Aragon
1001

**1001** (romartal MI) var det fyrste året i det andre tusenåret.

## Hendingar

### Utlandet
* Det fyrste slaget ved Alton, danske vikingar gjekk til åtak mot Sør-England.
* Slaget ved Pinhoe, danske vikingar gjekk til åtak mot Sør-England.
* Stefan I samla ungararane i eitt rike.
* Den engelske kongen Edvard Martyren vart kanonisert.
* Robert II, konge av Frankrike gifta seg for tredje gong, med Constance Taillefer d'Arles.
* Khmerkongen Jayavarman V vart etterfølgd av Udayadityavarman I og/eller Suryavarman I.
* Otto III, tysk-romersk keisar, opna kvelvet til Karl den store (sjå Katedralen i Aachen).

### Noreg
* 

## Fødde
* Nikeforos III, bysantinsk keisar.
* Duncan I av Skottland.
* Prinsesse Ingegjerd Olofsdotter

## Døde
*
1002

**1002** (romartal MII) 

## Hendingar

### Utlandet
* 13. november &ndash; Massakrane på Sankt Brictiusdagen fann stad i England (kong Ethelred II av England gir ordre om at alle danskar i England skal drepast).
* Kolonien på Grønland blei ramma av ein epidemi som blei innført av nye immigrantar.
* Ethelred II av England gifta seg med Ælfgidu.
* Kunigunde av Luxemburg blei vigsla som dronning av Det tysk-romerske riket.
* Brian Boru blei overkonge av Irland etter å ha avsett Máel Sechnaill mac Domnaill.

### Noreg
* 

## Fødde
* 21. juni &ndash; pave Leo IX

## Døde
* Otto III, tysk-romersk keisar frå 996.
* 8. august - Al-Mansur, sjefsminister i Umayyadkalifatet i Córdoba.
* 15. oktober - Otto-Henry, hertug av Burgund.
* 13. november
** Gunhild Haraldsdotter, dansk prinsesse, blei myrda i massakrane på Sankt Brictiusdagen.
** Pallig Tokesen, dansk høvding, myrda i massakrane på Sankt Brictiusdagen.
* Boleslaus III, hertug av Böhmen.
1003

**1003** (romartal MIII)

## Hendingar

### Utlandet
* 16. mai: Johannes XVII overtok som pave etter Sylvester II
* 6. november: Pave Johannes XVII døydde, og Johannes XVIII blei ny pave

* Svein Tveskjegg, konge av Danmark, innleidde den fyrste invasjonen sin av England.
* Humbert I blei den fyrste greven av huset Savoie.
* Robert II av Frankrike leidde ein mislukka invasjon av Burgund.
* Boleslav I av Polen blei hertug av Böhmen og Mähren.

* 

## Fødde
* Ibn Zaydún, spansk maurisk diktar
* Keisar Jingzong av Vestre Xia

## Døde
* 12. mai: Pave Sylvester II.
* 6. november: Pave Johannes XVII
* Eirik Raude
1004

**1004** (romartal MIV)

## Hendingar

### Utlandet
* Boleslav I av Polen tapte Böhmen som han blei hertug over året før. Jaromir etterfylgde han.
* Sancho III blei konge av Navarra
* Vikingkongen Svein Tveskjegg øydela Norwich i England.
* Aberdeen i Skottland blei biskopssete.
* Innføringa av Femtedommen på det islandske alltinget.

## Fødde
* Edvard Bekjennaren (omtrent dette året)
* Abdallah ibn Al-Aftas (omtrent dette året)

## Døde
* 13. november: Abbo Floriacensis
* Adelheid av Akvitania
* Eirik Raude (vinteren 1003&ndash;1004)
* Li Jiqian, herskar av Vestre Xia
1994

**1994** (romartal MCMXCIV) var eit normalår som byrja på ein laurdag i den gregorianske kalenderen. 
## Hendingar

### Utlandet
* Folkemord i Rwanda.
* Det blei arrangert demokratisk val for første gong i Mosambik.
* Havrettstraktaten tok til å gjelde

### Noreg
* Vinter-OL 1994 på Lillehammer.
* 28. november: Folkerøysting om EU i Noreg.
* Stenersenmuseet i Oslo opna.

## Fødde

* 1. januar: Emilie Hegh Arntzen, norsk handballspelar
* 1. mars: Justin Bieber, kanadisk songar
* 2. juli: Henrik Kristoffersen, norsk skirennar
* 4. juli: Agnete Kristin Johnsen, norsk songar
* 7. september: Maren Lundby, norsk skihoppar

## Døde

* 14. januar: Agnar Mykle, norsk forfattar
* 20. februar: Rolf Jacobsen, norsk diktar
* 5. april: Kurt Cobain, USA-amerikansk musikar, vokalist i rockegruppa Nirvana
* 22. april: Richard Nixon, president i USA
* 23. mai: Olav H. Hauge, norsk lyrikar
* 16. juni: Ivar Orgland, norsk ordbokredaktør
* 8. juli: Kim Il-sung, statsleiar i Nord-Korea
* 16. august: Kaare Espolin Johnson, norsk kunstnar
* 17. september: Karl Popper, austerriksk filosof
* 31. oktober: Erling Stordahl, norsk pionér for handikapidrett
* 6. desember: Anette Arosa Thommessen, stiftar av NOAS
* 8. desember: Antônio Carlos Jobim, brasiliansk komponist
* 17. desember: Ella Hval, norsk skodespelar
1990

**1990** (romartal MCMXC) var eit normalår som byrja på ein måndag i den gregorianske kalenderen. Det var det fyrste året i 1990-åra. 
## Hendingar

### Utlandet
* 11. februar: Nelson Mandela blei frigjeven etter 27 år i fengsel.
* Mars: Namibia vann sjølvstende frå Sør-Afrika.
* 11. mars: Det sovjetlitauiske parlamentet leia av Vytautas Landsbergis erklærte sjølvstende frå Sovjetunionen.
* 6. april: 159 mista livet i brannulukka på Scandinavian Star.
* 2. september: Transnistria erklærte sjølvstende frå Moldova.
* 3. oktober: Aust- og Vest-Tyskland blei sameina igjen.
* november: den fyrste nettlesaren var ferdigutvikla ved CERN. 
* 14. desember; Byrjinga på forhandlingar mellom dei tolv EF-landa om å oppretta ein politisk og økonomisk union.
* 26. desember: Slovenia erklærte sjølvstende.

### Noreg
* 17. mai: Fedrelandspartiet blei stifta.
* 22. juni: Opprettinga av Statens petroleumsfond.
* 3. november: Folketeljing viste 4&nbsp;247nbsp;546 innbyggjarar i Noreg.

## Fødde

* 4. januar: Bjørn Johan Muri, norsk songar
* 4. januar: Toni Kroos, tysk fotballspelar
* 7. januar: Gregor Schlierenzauer, austerriksk skihoppar
* 12. januar: Sergej Karjakin, ukrainsk sjakkspelar
* 9. mars: Bjarte Haugsdal, norsk fotballspelar
* 15. april: Emma Watson, britisk skodespelar (Hermione Granger i Harry Potter-filmane
* 13. august: Maiken Caspersen Falla, norsk skiløpar
* 16. oktober: Jóhanna Guðrún Jónsdóttir, islandsk songarinne
* 23. oktober: Paradise Oskar, finsk songar
* 29. oktober: Eric Saade, svensk songar
* 30. november: Magnus Carlsen, norsk sjakkspelar

## Døde

* 2. februar: Sigbjørn Bernhoft Osa, norsk musikar
* 25. april: Dexter Gordon, USA-amerikansk jazzmusikar
* 1. august: Norbert Elias, tysk-britisk sosiolog
* 15. august: Viktor Tsoj, russisk rockemusikar og skodespelar
* 12. oktober: Peter Wessel Zapffe, norsk filosof og forfattar
* 14. oktober: Leonard Bernstein, USA-amerikansk komponist
* 16. oktober: Art Blakey, USA-amerikansk jazzmusikar
* 23. november: Roald Dahl, britisk barnebokforfattar
* 2. desember: Aaron Copland, USA-amerikansk komponist
* 24. desember: Thorbjørn Egner, norsk barnebokforfattar
1992

**1992** (romartal MCMXCII) var eit skotår som byrja på ein onsdag etter den gregorianske kalenderen.
## Hendingar
### Utlandet
* 15. januar: Verdsveven (World Wide Web) vart offentleg tilgjengeleg på internett.
* 8. februar: Dei olympiske vinterleikane opna i Albertville i Frankrike. 
* 3. desember: Svolt og kaotiske tilstandar i Somalia førte til at Tryggingsrådet i SN godkjende bruk av militærmakt for å få naudhjelp til landet. Amerikanske soldatar kom til landet frå 9. desember.
* 29. desember: Opposisjonen tapte i fleirpartival til nytt parlament i Kenya.
* Den katolske kyrkja frikjende formelt Galileo Galilei for påstanden om kjetteri.

### Noreg
* 1. januar: Noreg var ramma av Nyttårsorkanen.
* 16. oktober: Stortinget vedtok å ratifisera EØS-avtalen med 130 mot 35 stemmer.
* 25. november: Noreg søkte om medlemskap i EF.
* 16. desember: Dagens versjon av det norske riksvåpenet blei godkjend.

**Utan dato**
* Ei rekkje organisasjonar for homofile gjekk saman i Landsforeininga for lesbisk og homofil frigjering
* Det Liberale Folkepartiet vart starta opp som eit fundamentalt libertariansk parti, med nokre ekskluderte medlemmer frå Framstegspartiet.
* Jon S. von Tetzchner starta på eit prosjekt i Televerket (no Telenor), som seinare skulle utvikle seg til den norske suksess-nettlesaren Opera.

## Fødde

* 19. januar: Kristoffer Larsen, norsk fotballspelar
* 13. juni: Fredrik Haugen, norsk fotballspelar
* 15. juni: Dafne Schippers, nederlandsk friidrettsutøvar
* 22. juli: Selena Gomez, USA-amerikansk songar og skodespelar
* 25. juli: Markus Henriksen, norsk fotballspelar
* 20. august: Demi Lovato, USA-amerikansk songar og skodespelar
* 20. september: Safura Alizadeh, songarinne frå Aserbajdsjan
* 21. september: Eirik Ulland Andersen, norsk fotballspelar
* 23. november: Miley Cyrus, USA-amerikansk skodespelar

## Døde

* 16. februar: Sven Delblanc, svensk forfattar
* 9. mars: Menachem Begin, israelsk politikar
* 27. mars: Harald Sæverud, norsk komponist
* 6. april: Isaac Asimov, amerikansk forfattar
* 28. mars: Elisabeth Granneman, norsk skodespelar
* 27. april: Olivier Messiaen, fransk komponist
* 26. juni: Harald Sverdrup, norsk lyrikar
* 8. oktober: Willy Brandt, tysk politikar
* 8. desember: Frithjof Prydz, norsk idrettsmann
* 24. desember: Peyo (Pierre Culliford), belgisk teiknserieskapar (Smurfane)