Gotiske runeinnskrifter

**Gotiske runeinnskrifter** er runeinnskrifter skrivne på gotisk ved hjelp av den eldre futharken. Veldig få av desse er blitt funne i områda der goterar heldt til. Dette er truleg på grunn av at gotarane blei kristna tidleg, og tok i bruk det gotiske alfabetet på midten av 300-talet e.Kr.

Det finst rundt eit dusin moglege goteiske runeinnskrifter, men berre tre av dei er allment akseptert som slike: Pietroassaringen, ein del av ein større gullskatt som blei funnen i dei rumenske Karpatane og som ber ein votivinnskrift, og to spydspissar som ber innskrifter som truleg er namnet på våpena. Ein spydspiss blei funnen i Ukraina, og den andre i austlege Tyskland, nær Oder.

## Pietroassaringen
Ein halsring av gull blei funnen i 1837 i Pietroassa (Pietroasa, nordvest i Romania, meir enn 50 kilometer sør for Satu Mare), og er datert til kring 400 e.Kr. Halsringen har ei runeinnskrift som består av 15 runer. Ringen blei stolen i 1875, og blei delt i to av ein gullsmed frå Bucuresti. Ringen blei funnen att, men den sjuande runa blei uleseleg:

: *gutani [?] wi hailag* (ᚷᚢᛏᚨᚾᛁ [?] ᚹᛁ ᚺᚨᛁᛚᚨᚷ).

Avbildingar av ringen frå før 1875 viser at den øydelagde runa skal lesast **gutaniowi hailag** (ᚷᚢᛏᚨᚾᛁᛟᚹᛁ ᚺᚨᛁᛚᚨᚷ), tolka som *gutanio wi hailag*, ‘heilag for dei gotiske kvinnene’, *gutan-iowi hailag*, ‘heilag for gotarane sin Jupiter’, eller *gutani o[thala] hailag*  ‘heilag gotisk arv’.

Om den 7. runa verkeleg er **o** (ᛟ) er ikkje heilt sikkert, men eit fotografi teke for Arundel Society i London like tid før ringen blei stolen viser tydeleg at den øydelagde runa kan lesast slik. Men korleis *gutanio* skal tolkast er framleis omdiskutert.

## Spydspissen frå Kovel

Spyd- eller lansespissen frå Kovel blei funnen i 1858 i Suszyczno, 30 km frå Kovel i Ukraina, og er datert til tidleg 200-tal.

Spydspissen måle*r* 15,5 cm med ei maksimal breidd på 3,0 cm. Begge sidene har innlegg av sylv. Innskrifta går tydeleg frå høgre til venstre og blir lese som «tilarids», tolka som ‘åtakaren/den som fer mot målet’. Runene for t og d ligg nærare forma for latinske bokstavar enn den eldre futharken, (TᛁᛚᚨᚱᛁDᛊ) (eller TIᛚᚨRIDS fordi i, r og s liknar både futhark-runer og latinske bokstavar).

Spydspissen blei vist fram i Berlin i 1880, og i Warszawa i 1884. Han blei stolen av nazistiske arkeologar i 1939 og forsvann ved slutten av andre verdskrigen.

## Spydspissen frå Dahmsdorf-Müncheberg

Spyd- eller lansespissen frå Dahmsdorf-Müncheberg blei funne i Dahmsdorf-Müncheberg mellom Berlin og Oder i Brandenburg. Innskrifta lyder **ranja** (ᚱᚨᚾᛃᚨ), som blir lese som Rannja og tolka som ‘gjennomboraren’.

## Spinnehjulet frå Letcani
Spinnehjulet blei funne i Letcani i Romania og er datert til det tredje hundreåret e.Kr. Innskrifta er:

: *adonsufhe :rango:* (ᚨᛞᛟᚾᛊᚢᚠᚺᛖ ᛬ᚱᚨᚾᚷᛟ᛬)

Ho er blitt forsøkt tolka av fleire runologar. 

Strasser (1981) les *Idōns uft hēr Rangnō*: ‘Idō sin tråd [må rullast opp] her - [dette ønsker] Rangnō’. 

Seebold (1994) les *Iđōn sufnuē raþō*, omsett til ‘Må [hjulet] røra seg raskt for Iđō’.

Looijenga (2003) gjev fleire moglege lesingar: *ra(ng)ō (A)dōns uf (he)[r]*, som ho omset til ‘Adō sin ring (=spinnehjulet) [er] her nede’, *rā(w)o (A)dōns suf(he)*: ‘for Adō sin kvilestad - må (ho) sova,’ *a(w)ō (A)dōns uf (he)r*: ‘Adō si bestemor er her nede.’

Mees (2003) har lesinga *Ra(þ)ō Adōns uf (hlǣ)*, som han omset til ‘Raþō (= den lette, kvikke, livlege), Adō si [dotter], under gravplassen’.

## Sylvspenna frå Szabadbattyán
Sylvspenna blei funnen i Szabadbattyán i Ungarn, og er datert til tidleg 400-tal e.Kr.

: *mar(0-1?)ŋ | s(1-2?) |* 

Krause og Agrell (1934, 1938) les *Mār[i]ng s[egun] (d)[eda]*, som blir tolka som ‘Māring signar’.

Ottar Grønvik (1985) les *Mārings* (1Z): ‘av Māring’.

Looijenga (2003) les *Mar[i]ngs (1Z) *: ‘Mæringar’.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Gotiska runinskrifter|Gotiska runinskrifter]]» frå ,  den 2. august 2025.*  

### Litteratur

* Marstrander, Carl, "De gotiske runeminnesmaerker", *Norsk tidsskrift for sprogvidenskap* 3 (1929), s. 25-157.
* Ebbinghaus, Ernst, "The question of Visigothic runic inscriptions re-examined", *General Linguistics* nr. 30 (1990), s. 207-14.
* Dietrich, Franz E.C., "De inscriptionibus duabus Runicis ad Gothorum gentem relatis" (Marburg: Elwert, 1861).
* Loewe, Richard, "Der Goldring von Pietroassa", *Indogermanische Forschungen* nr. 26 (1909), s. 203-8.
* Graf, Heinz-Joachim, "Gutanio wi hailag oder Gutaniom hailag? - Zur Lesung des Ringes von Pietroasa", *Germanisch-Romanische Monatsschrift* nr. 31 (1943), s. 128-29.
* Mees, Bernard, "Runo-Gothica: The runes and the origin of Wulfila's script", *Die Sprache* nr. 43 (2002/3 [publ. 2004]), s. 55-79.
* Nedoma, Robert. "Pietroassa, § 2. Runologisches", *Reallexikon der Germanischen Altertumskunde*, vol. 23 (2003), s. 155–58.