open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ribbe

**Ribbe** (svineribbe) er ein middagsrett framstilt av ferskt sidekjøt av svin. Ribbe er tradisjonell julemat; på Austlandet har mellom 60 og 70 % ribbe til middag julaftan.

Det er vanleg å servere ribbe med kokt potet, medisterpølse, medisterkake og surkål, og med sjy eller ribbefeitt, svisker og tytebær til. Tradisjonell drikke til ribba er øl og dram.

Ribbe er kjend som julemat sidan tidleg 1800-tal. Med jernkomfyren vart det mogleg å steike kjøt i omn. Skikken med ribbe spreidde seg frå byane til bygdene på midten av 1800-talet. I bondekosthaldet har bruken av steikt, fersk ribbe vorte vanlegare frå slutten av 1800-talet, til avløysing for salta og tørka kjøt. Retten er nemnd som «Ribbensteg» i den første norske kokeboka frå 1831, skriven av Maren Elisabeth Bang, og hos den neste, store kokebokforfatterinna, Hanna Winsnes, i 1845.

Forarbeidet med ribbekjøtet startar eit par dagar i forvegen, ved at kjøtet vert gnidd inn med salt og pepar. Når kjøtet vert steikt, vert det først dampa med svorsida ned, før ribba vert snudd og steikt vidare med svorsida opp. Dei siste minuttane vert ho steikt på sterk varme, så svoren vert sprø.

## Ulike slag svineribbe
Tradisjonell svineribbe er skoren som *tynnribbe* eler *flatribbe*, slik at kotelettkammen er skoren frå. På *midtribbe* følgjer kotelettraden med. Midtribbe treng noko lengre steiketid. Ein ny måte å skjere til ribba på, er *familieribbe*. Her er det meste av kotelettraden fjerna, men sidekammen følgjer med ribba, slik at tjukna vert jamnare enn på midtribbe. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* NRK-mat om svineribbe, med oppskrift
International Harvester

**International Harvester Company** (**IHC**) var eit føretak som produserte  traktorar, skurtreskjarar and andre jordbruksmaskinar, anleggsmaskinar og lastebilar, plus ei rad med andre produkt. Føretaket vart stifta i 1902 ved at to konkurerande føretak, McCormick Harvesting Machine Company og Deering Harvester Company, saman med tre mykje mindre føretak, gjekk saman til IHC. Føretaket var ein av verdas største produsentar av traktorar. Hovudkontoret låg i Chicago i USA, men føretaket hadde fabrikkar i mange land, som Frankrike, Sverige, Storbritannia og Tyskland. I 1980 vart det meste av føretaket seld, men lastebilavdelinga gjekk vidare under namnet Navistar. 

## Referansar

## Galleri

Fil:Summit_New_Jersey_car_show_Sept_2013_6_red_tractor_McCormick_Farmall.JPG|Farmall H.
Fil:DSC_4848_(21646703572).jpg|International 276.
Fil:IHC_833.jpg|International 833.
Fil:IH684_001.JPG|International 684.
Grantham

**Grantham** er ein by i South Kesteven i Lincolnshire i England.

## Industri

Richard Hornsby & Sons (1828–1918), som låg i Grantham, produserte dei fyrste kommersielle glødehovudmotorane, etter avtale med oppfinnaren Herbert Akroyd Stuart. Dette var firetaktsmotorar. Motorane vart marknadsførte under namnet *Hornsby-Akroyd*. I 1896 produserte Hornsby den fyrste traktoren og det fyrste lokomotivet med glødehovudmotor og i 1905 den fyrste beltetraktoren med gødehovudmotor. Føretaket var òg  med på å utvikla den fyrste pansra sjøvgåande stridsvogna.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
1431 Luanda

**1431 Luanda** er ein hovudbelteasteroide som går i bane innanfor asteroidefamilien Eunomia. Han blei oppdaga den 29. juli 1937 av Cyril V. Jackson ifrå Union Observatory i Johannesburg. Asteroiden er kalla opp etter Luanda, hovudstaden i Angola.

## Kjelder

* *[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=1431 1431 Luanda - baneparametrar hjå] [http://ssd.jpl.nasa.gov/ JPL Solar System Dynamics]*
* *Oppdagarar og oppdagingsplassar i [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_asteroids/1001–2000 Engelsk Wikipedia sine asteroidelister]. Listene baserer seg på [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.html Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»]*
1436 Salonta

**1436 Salonta** er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 11. desember 1936 av György Kulin ifrå Konkoly-observatoriet i Budapest. Han har namn etter Salonta, fødebyen til Kulin.

Asteroiden har ein diameter på rundt 53 kilometer.

## Kjelder

* *[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=1436 1436 Salonta - baneparametrar hjå] [http://ssd.jpl.nasa.gov/ JPL Solar System Dynamics]*
* *Oppdagarar og oppdagingsplassar i [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_asteroids/1001–2000 Engelsk Wikipedia sine asteroidelister]. Listene baserer seg på [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.html Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»]*
1437 Diomedes

**1437 Diomedes** er ein gresk jupitertrojan og ligg i L4-lagrangepunktet til Jupiter. Han blei oppdaga den 3. august 1937 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.

## Kjelder
* *[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=1437 1437 Diomedes - baneparametrar hjå] [http://ssd.jpl.nasa.gov/ JPL Solar System Dynamics]*
* *Oppdagarar og oppdagingsplassar i [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_asteroids/1001–2000 Engelsk Wikipedia sine asteroidelister]. Listene baserer seg på [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.html Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»]*
Deutz-Fahr

**Deutz-Fahr** er eit tysk føretak som produserer traktorar. Føretaket har røter tilbake til 1864, då Nicolaus August Otto stifta Motorenfabrik N.A. Otto & Cie., som seinare skifta namn til Klöckner-Humboldt-Deutz AG. Traktorproduksjonen tok til i 1918, med ein benzendriven traktor på 30 hk. 
I 1975 kjøpte Deutz den tyske traktorprodusenten Fahr og endre merkenamn til *Deutz-Fahr*.
I 1992 produserte Deutz traktor nr. 1 million. I 1995 vart føretaket kjøpt av den italienske traktorprodusenten SAME (**''S**ocietà **A**ccomandita **M**otori **E**ndotermici''), som skifta namn til SAME Deutz-Fahr.

## Referansar

## Bakgrunnsstoff

*
Pronar

**Pronar** er ein polsk traktorprodusent stifta i 1988. Pronar samarbeider med MTZ Belarus og i byrjinga dreiv dei med montering av traktorar produserte av MTZ i Minsk. Etter kvart har meir vorte produsert i Polen. Pronar produserer òg tilhengarar, kommunalmaskinar, hydrauliske og pneunatiske komponentar, osb. og eksporter til fleire land, mellom andre Noreg.  

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Pronar
1446 Sillanpää

**1446 Sillanpää** er ein hovudbelteasteroide som går i bane innanfor asteroidefamilien Flora. Han blei oppdaga den 26. januar 1938 av Yrjö Väisälä ifrå Storheikkilä observatorium i Åbo. Asteroiden har namn etter forfattaren og nobelprisvinnaren Frans Eemil Sillanpää.

## Kjelder

* *[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=1446 1446 Sillanpää - baneparametrar hjå] [http://ssd.jpl.nasa.gov/ JPL Solar System Dynamics]*
* *Oppdagarar og oppdagingsplassar i [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_asteroids/1001–2000 Engelsk Wikipedia sine asteroidelister]. Listene baserer seg på [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.html Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»]*
1464 Armisticia

**1464 Armisticia** er ein hovudbelteasteroide som går i bane innanfor asteroidefamilien Eos. Han blei oppdaga den 11. november 1939 av George Van Biesbroeck ifrå Yerkes-observatoriet i Williams Bay, på 21-årsdagen for våpenkvila (engelsk ) som avslutta fyrste verdskrigen.

## Kjelder

* *[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=1464 1464 Armisticia - baneparametrar hjå] [http://ssd.jpl.nasa.gov/ JPL Solar System Dynamics]*
* *Oppdagarar og oppdagingsplassar i [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_asteroids/1001–2000 Engelsk Wikipedia sine asteroidelister]. Listene baserer seg på [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.html Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»]*
1465 Autonoma

**1465 Autonoma** er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 20. mars 1938 av Arno Arthur Wachmann ifrå Hamburger Sternwarte i Bergedorf i Hamburg. Asteroiden har namn etter Universidad Autonoma de El Salvador, som hadde vore til hjelp for Hamburg-observatoriet.

## Kjelder

* *[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=1465 1465 Autonoma - baneparametrar hjå] [http://ssd.jpl.nasa.gov/ JPL Solar System Dynamics]*
* *Oppdagarar og oppdagingsplassar i [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_asteroids/1001–2000 Engelsk Wikipedia sine asteroidelister]. Listene baserer seg på [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.html Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»]*
1486 Marilyn

**1486 Marilyn** er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 23. august 1938 av Eugène Joseph Delporte ifrå Det kongelege observatoriet i Belgia i Uccle.
Asteroiden er kalla opp etter Marilyn Herget, ei dotter av astronomen Paul Herget.

## Kjelder

* *[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=1486 1486 Marilyn - baneparametrar hjå] [http://ssd.jpl.nasa.gov/ JPL Solar System Dynamics]*
* *Oppdagarar og oppdagingsplassar i [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_asteroids/1001–2000 Engelsk Wikipedia sine asteroidelister]. Listene baserer seg på [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.html Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»]*
1489 Attila

**1489 Attila** er ein asteroide i det ytre av hovudbeltet som går i bane innanfor asteroidefamilien Themis. Han blei oppdaga den 12. april 1939 av György Kulin ifrå Konkoly-observatoriet i Budapest. Han er kalla opp etter hunarkongen Attila.

## Kjelder

* *[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=1489 1489 Attila - baneparametrar hjå] [http://ssd.jpl.nasa.gov/ JPL Solar System Dynamics]*
* *Oppdagarar og oppdagingsplassar i [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_asteroids/1001–2000 Engelsk Wikipedia sine asteroidelister]. Listene baserer seg på [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.html Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»]*
1512 Oulu

**1512 Oulu** er ein asteroide i det ytre av hovudbeltet. Han blei oppdaga den 18. mars 1939 av Heikki A. Alikoski ifrå Storheikkilä observatorium i Åbo. Han er kalla opp etter Oulu, det finske namnet på byen Uleåborg, fødebyen til oppdagaren.

## Kjelder

* *[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=1512 1512 Oulu - baneparametrar hjå] [http://ssd.jpl.nasa.gov/ JPL Solar System Dynamics]*
* *Oppdagarar og oppdagingsplassar i [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_asteroids/1001–2000 Engelsk Wikipedia sine asteroidelister]. Listene baserer seg på [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.html Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»]*
Harold Macmillan

**Maurice Harold Macmillan** () var ein britisk politikar for det konservative partiet. Han var statsminister i Storbritannia i perioden 1957-63.

## Karriere
### Ministerpostar
Macmillan høyrde til ei slekt av bokforleggjarar. Han vart vald inn i Underhuset i 1924 som unionist. I 1951 fekk han sin første ministerpost då han vart bustadminister. Denne ministerposten hadde han i tre år, i dei åra vart det bygd 300 000 nye bustader kvart einaste år. Hausten 1954 vart han forsvarsminister. Denne posten sat i han berre eit halvt år, frå april til desember 1955 var han utanriksminister. Åra 1955-57 var han finansminster.

### Statsminister
Macmillan vart i 1957 statsminister, då Anthony Eden gjekk av etter Suez-krisa. Eit akutt spørsmål han måtte take stilling til, var Kypros-spørsmålet. Indirekte vart dette spørsmålet aktualisert av Suez-krisa, men vel så avgjerande var geriljakrigen som EOKA førte. Macmillan utarbeidde ein plan som munna ut i Zürich-avtalen. Denne gav Kypros sjølvstende etter hundreår med utlandsk styre, dei siste tiåra som britisk kronkoloni. Han underteikna avtalen i London, saman med dei to andre statane som gjorde krav på øya, Tyrkia under Adnan Menderes og Hellas under Konstantin Karamanlis. I samsvar med avtalen beheldt britane to suverene militærbasar på Kypros. Desse, Dhekelia og Akrotiri, sit Storbritannia på, enno. Til liks med Tyrkia og Hellas fekk Storbritannia militær intervensjonsrett på heile øya.

Han leia det konservative partiet til valsiger i 1959 med slagordet *You´ve never had it so good* ("De har aldri hatt det så godt"). Utsegna spela på dei, etter den langvarige etterkrigskrisa, endeleg forbetra tilhøva. Samstundes vert ho sett som eit teikn på likesæle overfor den utilfredsstillande utviklingstakta i britisk økonomi. Denne låg klart bak produksjonsveksten i land som til dømes Vest-Tyskland.

Macmillan arbeidde iherdig for at Storbritannia skulle ha eit avskrekkande arsenal av kjernevåpen (atomvåpen). Han var ansvarleg for innkjøpet av dei US-amerikanske Polar-rakettane i 1962. Han føresåg endringar i det sørlege Afrika, og i februar 1960 heldt han ein berømt tale i Sør-Afrikas parlament i Cape Town. Der sa han mellom anna at *The wind of change is blowing threw this continent* ("Forandringas vind bles gjennom dette kontinentet"). Hans forsøk på å gjere Storbritannia til medlem av EEC (seinare EU) i 1962 vart stoppa av presidenten i Frankrike, Charles de Gaulle.

Våren 1963 heldt regjeringa Macmillan på å falle, grunna den såkalla Profumo-saka. Forsvarsministeren, John Profumo, trekte seg frå regjeirnga i juni månad. Macmillan gjekk av i juli 1963 av helsemessige grunnar.
1554 Yugoslavia

**1554 Yugoslavia** er ein hovudbelteasteroide som går i bane innanfor asteroidefamilien Eunomia. Asteroiden har ein diameter på rundt 16 km. Han blei oppdaga den 6. september 1940 av Milorad B. Protić ifrå Beograd, og fekk namn etter Jugoslavia.

## Kjelder

* *[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=1554 1554 Yugoslavia - baneparametrar hjå] [http://ssd.jpl.nasa.gov/ JPL Solar System Dynamics]*
* *Oppdagarar og oppdagingsplassar i [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_asteroids/1001–2000 Engelsk Wikipedia sine asteroidelister]. Listene baserer seg på [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.html Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»]*
1571 Cesco

**1571 Cesco** er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 20. mars 1950 av Miguel Itzigsohn ifrå La Plata Astronomical Observatory i La Plata. Asteroiden er kalla opp etter Ronaldo P. Cesco, ein direktør ved La Plata-observatoriet.

## Kjelder
* *[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=1571 1571 Cesco - baneparametrar hjå] [http://ssd.jpl.nasa.gov/ JPL Solar System Dynamics]*
* *Oppdagarar og oppdagingsplassar i [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_asteroids/1001–2000 Engelsk Wikipedia sine asteroidelister]. Listene baserer seg på [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.html Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»]*
Fendt

**Fendt** er ein tysk traktorprodusent, eigd av AGCO. Traktorproduksjonen har røter tilbake til slutten av 1920-talet, då Johann Georg Fendt og sonen hans Hermann bygde ei sjølvgåande slåmaskin i Marktoberdorf. Det var denne maskina som låg til grunn for Fendt Dieselross F9, som kom på marknaden i 1930. F9 hadde ei motoreffekt på 9 hk; i 1936 kom F12 på 12 hk og i 1937 F18 på 18 hk. Seinare vart det utvikla større og meir avanserte traktorar. I 1997 kjøpte AGCO føretaket, men produksjonen ligg framleis i Sør-Tyskland.
 
## Refreansar

## Bakgrunnsstoff
* Nettstaden til Fendt
1575 Winifred

**1575 Winifred** er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 20. april 1950 av Robert Curry Cameron ved Indiana University ifrå Goethe Link Observatory i Brooklyn i Indiana. 
Han er kalla opp etter Winifred Sawtell, ein astronom ved United States Naval Observatory som seinare blei gift med Cameron. 

## Kjelder

* *[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=1575 1575 Winifred - baneparametrar hjå] [http://ssd.jpl.nasa.gov/ JPL Solar System Dynamics]*
* *Oppdagarar og oppdagingsplassar i [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_asteroids/1001–2000 Engelsk Wikipedia sine asteroidelister]. Listene baserer seg på [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.html Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»]*
1600 Vyssotsky

**1600 Vyssotsky** er ein asteroide i det indre av hovudbeltet. Han blei oppdaga den 22. oktober 1947 av Carl Alvar Wirtanen ifrå Lick Observatory på Mount Hamilton i California. Han har namn etter astronomen Alexander Vyssotsky.

## Kjelder

* *[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=1600 1600 Vyssotsky - baneparametrar hjå] [http://ssd.jpl.nasa.gov/ JPL Solar System Dynamics]*
* *Oppdagarar og oppdagingsplassar i [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_asteroids/1001–2000 Engelsk Wikipedia sine asteroidelister]. Listene baserer seg på [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.html Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»]*
1602 Indiana

**1602 Indiana** er ein hovudbelteasteroide som går i bane innanfor asteroidefamilien Flora. Han blei oppdaga den 14. mars 1950 av Indiana Asteroid Program ifrå Goethe Link Observatory i Brooklyn i Indiana. Seinare fekk han namn etter delstaten Indiana og Indiana University.

## Kjelder

* 1602 Indiana - baneparametrar hjå JPL Solar System Dynamics
* Oppdagarar og oppdagingsplassar i Engelsk Wikipedia sine asteroidelister. Listene baserer seg på Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»
Live and Let Die

**Live and Let Die** kan vise til:

* Romanen ''Live and Let Die'', ein James Bond-roman av Ian Fleming
* Filmen ''Live and Let Die'', ein film frå 1973 med Roger Moore i hovudrolla som delvis er basert på romanen
* Albumet ''Live and Let Die'', filmmusikkalbumet til filmen frå 1973
* Songen «Live and Let Die», opningssongen til filmen frå 1973, opphavleg av Paul McCartney og Wings, seinare ein hit med Guns N’ Roses
* ''Live and Let Die'' av Kool G Rap & DJ Polo, det siste albumet av hip-hop-duoen Kool G Rap & DJ Polo
Mälaren

**Mälaren** er ein innsjø som ligg i Svealand i Sverige. Mälaren, som er den tredje største innsjøen i Sverige, strekkjer seg over eit 1&nbsp;140 kvadratkilometer stort areal. Frå aust til vest måler Mälaren 120 kilometer. Ein reknar med at han inneheld 14,3 milliardar kubikkmeter vatn. Namnet Mälaren kjem sannsynleg av det norrøne ordet *mælir*, som tyder grus.

## Geografi

Mälaren som renn ut i Austersjøen ligg i landskapa Västmanland, Uppland og Södermanland. Området kring innsjøen kallast med eit fellesnamn for Mälardalen. Langs Mälaren sine strender ligg ei rekkje byar: Köping, Västerås, Mariefred, Strängnäs, Södertälje og hovudstaden Stockholm. Mälaren er rik på vikar, sund og øyar. Dei største øyane er Selaön og Svartsjölandet. Det finst over 7 800 holmar i Mälaren som er mindre enn 10 mål. På øya Björkö låg i vikingtida byen Birka. Birka var dåtidas viktigaste maktsentrum i Sverige. 

Vest for øya Adelsö finn ein det største djupet: 64 meter. Elles ligg Mälaren sitt gjennomsnittsdjup på om lag 10 meter.

Historisk var Mälaren ein fjordarm til Austersjøen. I notida har Mälaren sin vasstand vorte regulert slik at innsjøen ligg noko høgare (0,7 meter) enn saltsjøen. Dei siste hundre åra har vasstanden stige med 0,4 meter samanlikna med Austersjøen. Mesteparten av auken kjem av landhevinga. 

Damluker ved brua Riksbron stoggar brakkvatn frå å strøyme inn i Mälaren viss vasstanden stig i saltsjøen. 
Innsjøen sitt vatn renn ut i Austersjøen på fleire stader: i Stockholm gjennom Norrström og Söderström - desse straumane ligg nord og sør for Stadsholmen (Gamla stan). Det meste vatnet tek vegen gjennom Norrström. Viss vasstanden vert ekstremt høg nyttast òg Hammarbyleden og Södertälje kanal til avrenning. Somme tider (seinast i 2001) har høg vasstand truga å oversvøyme undergrunnsstasjonen Gamla Stan.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Mälaren|Mälaren]]» frå ,  den 23. desember 2008.*
Folkestad bedehuskapell

**Folkestad bedehuskapell** står på Våge sørvest i Fjaler kommune i Vestland, og er eit påbygd bedehus frå 1913. 

4. september 1940 vart bedehuset vigla for kyrkjeleg bruk, det var då vorte påbygd kor og sakresti. 
I 1983 vart det òg påbygd tårn og våpenhus.

Før dei fekk kapellet på Våge sokna folk i området til Vilnes kyrkje og Askvoll kyrkje på nordsida av Vilnesfjorden. 
Fram til 1991 høyrde området til Askvoll prestegjeld og Vilnes sokn, sidan har det høyrd til Fjaler.

## Sjå òg
* Kyrkjebygga til Den norske kyrkja i Sogn og Fjordane

## Kjelder
* «Kyrkjer i Fjaler» på NRK Sogn og Fjordane Fylkesleksikon
* Om Fjaler sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* Kart frå 1979 som viser soknegrenser og kyrkjestader, på nettstaden til Univeristet i Bergen

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
*  
*
Ribbe (fleirtyding)

**Ribbe** kan vise til
* Svineribbe, tradisjonell rett av ferskt sidekjøt av svin
* Saueribbe, tradisjonell rett av røykt og evt. salta sidekjøt av sau eller lam.
Groznyj

**Groznyj** (russisk Гро́зный, tsjetsjensk Соьлжa-ГІала, *Solj Ghaala*) er hovudstaden i den russiske republikken Tsjetsjenia. 

I 1992 hadde byen om lag 480&nbsp;000 innbyggjarar, men etter to krigar og meir enn ti års samanhengande uro er byen i ruinar og folketalet meir enn halvert (222&nbsp;000 i 2007).

Groznyj vart grunnlagt av russarane i 1818 som eitt av fleire fort langs elva Sunzja. Staden var ein søvnig utpost fram til kommersiell oljeproduksjon kom i gang i 1883. Det var starten på ei rivande utvikling av byen som utvikla seg til eit senter for oljeindustrien i eit større område, med raffineri, produksjonsbedrifter og serviceverksemd tilknytt oljeproduksjonen. Produksjonen toppa seg i 1932 då Groznyjfelta utgjorde 1/3 av sovjetisk oljeproduksjon. I dag ligg oljeindustrien i ruinar, saman med det meste av tsjetsjensk økonomi.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Groznyj|Groznyj]]» frå , den 23. desember 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Anthony Eden

**Robert Anthony Eden** () var ein britisk politikar for det konservative partiet. Han var utanriksminister 1935-1938, 1940-1945 og 1951-1955, og statsminister 1955-1957.

### Liv og gjerning
Eden var fødd i West Auckland i Durham, og kom frå ei sterkt konservativ jordeigarslekt. Han hadde ein eldre og ein yngre bror, den yngre fall då slagkryssaren *HMS Indefatigable* sokk under Jyllandsslaget i 1916. Eden studerte ved Eton og Christ Church i Oxford. Der tok han eksamen i språk. Han tala flytande fransk, tysk og persisk, dessutan hadde han gode kunnskapar i russisk og arabisk.

Eden var medlem av parlamentet frå 1923 til 1957. Frå straks føre jul i 1935 var han utanriksminister i Storbritannia, kalla av Stanley Baldwin som leia si tredje regjering. Edne heldt fram som utanriksminister då Neville Chamberlain våren 1937 tok over som statsminister. Eden gjekk i februar 1938 av som utanriksminister då statsminister Chamberlain avviste den fredsplanen som USA sin president, Franklin D. Roosevelt, i løynd hadde lagt fram. Avgangen var ein protest mot at Chamberlain vedtok å starte forhandlingar med Benito Mussolini, den fascistiske leiaren av Italia.

I 1940 kom Eden inn att som utanriksminister då Winston Churchill danna ny regjering i mai. Han var under andre verdskrigen med i alle britiske delegasjonar som under Churchill deltok i dei allierte sine toppmøte. Som utanriksminister frå 1951 forhandla Eden og hans sovjetiske kollega fram ein interimsfred i Vietnam i 1954.

7. april 1955 tok Eden over som statsminister i Storbritannia. Ved Suez-krisa hausten 1956 sende han britiske troppar til Egypt, før den israelske invasjonen fann stad. Dette leia Storbritannia inn i bitre kontroversar med fleire ulike internasjonale aktørar. Dels som ei fylgje av påkjenningane, men òg utslag av langvarig bruk av medisinen Benzedrine (amfetamin), forverra Eden si helse seg. Han gjekk av som statsminister på nyåret i 1957, finansministeren Harold Macmillan tok over som statsminister.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Anthony Eden|Anthony Eden]]» frå ,  den 15. juni 2013.*
Dram

**Dram** er eit lite glas brennevin, i Noreg oftast akevitt.

Som vekteining eller måleeining har ordet komme til norsk gjennom engelsk og fransk apotekarspråk frå latin *drachma* eller gresk *drakhme*, der ordet tyder 'liten mynt' eller 'lita vektmengd'; opphavleg 'handfull'. Ein finn det same ordet i mynteininga drakme.

* Som britisk handelsvekt i avoirdupois-systemet er 1 dram = 1,772 g 
* Som britisk medisinalvekt i Troy-systemet er 1 dram = 3,888 g, eller 1/8 unse. I denne tydinga om eit lite glas brennevin.
* I middelhavslanda er dram ei gammal vekteining, rundt 3 g

## Kjelder
* *Aschehoug og Gyldendals store norske leksikon* (Kunnskapsforlaget 1979) ISBN 82-573-0038-1
*
Steinar Schjøtt

**Steinar (Johannes Stenersen) Schjøtt** () var ein norsk ordbokredaktør, omsetjar, målmann og statsstipendiat. Han er mest kjend for omsetjinga av *[[Heimskringla]]* til nynorsk, utgjeven 1874–79. 

Steinar Schjøtt  var presteson fødd i Porsgrunn. Han tok latinartium i Skien 1862 og vart cand.philol. i 1870. Han var lærar ved Heltbergs studentfabrikk, så i Levanger og Kristiansand. Frå 1874 til 1893 var han lærar i Fredrikshald, så i Skien. Schjøtt vart statsstipendiat i 1909, men alt frå 1899 var han frikjøpt frå lærarstillinga for å kunne bruke tid på ordboksarbeidet, busett i Oslo. 

Han var tidleg aktiv som skribent i og redaktør av ulike måltidsskrift, og skreiv ei Noregshistorie til skulebruk. Omsetjinga av Heimskringla var i førstninga omstridd fordi Schjøtt valde ein annan landsmålsnormal enn Aasen. I ettertid har til dømes Kjell Venås vurdert det som at
:*Det mest gjennomtenkte, folkemålsnære og stilreine tidlege alternativet til Aasen-norma kom frå Schjøtt.*

Frå 1899 arbeidde han med *Dansk-norsk ordbog*. Boka kom ut i 1909, med danske/riksmålske oppslagsord og nynorske definisjonar. Boka vart følgd av *[[Norsk ordbok (1914)|Norsk ordbok, med ordtyding paa norsk-dansk]]* i 1914. Schjøtt busette seg frå 1915 i Asker, som nabo av Hulda og Arne Garborg. Garborgs *Knudaheibrev* er stila til Schjøtt. Han hjelpte Garborg med å omsetje Odysseen til landsmål.

## Verk
* *[[Heimskringla]]*. 1874-79
* *Norigs soga, til heimbruk og bruk for lærarar*. 1879
* *Lærebok i heimssoga : til bruk fyr seminar*. 1899
* *Dansk-norsk ordbog*. 1909
* *Norsk ordbok, med ordtyding paa norsk-dansk*. 1914

## Litteratur
* Kjell Venås. «Steinar Schjøtt» I: *Norsk biografisk leksikon*

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Steinar Schjøtt|Steinar Schjøtt]]» frå , den 24. desember 2008.* 
.
Guddal kyrkje

**Guddal kyrkje** står i Guddal søraust i Fjaler kommune i Vestland, og er ei langkyrkje som plar daterast til 1870, sjølv om delar av kyrkja er frå 1686. 

For å oppfylle krava til kor mange kyrkja skulle ha plass til vart gamlekyrkja utvida i både lengda og høgda i 1870. 
Samstundes fekk heile bygget ny kleding og det vart lagd nytt golv og panel inne, og kyrkja fekk tårn. 25. september 1870 vart kyrkja vigsla på nytt. 
Til jubileet i 1970 vart kyrkja pussa opp igjen.

I mellomalderen stod det ei stavkyrkje i Guddal, denne vart truleg riven på 1600-talet.

Guddal kyrkje høyrer til Fjaler sokn i Sunnfjord prosti. Guddal var tidlegare eit eige kyrkjesokn, men sokna i det tidlegare prestegjeldet er no ihopslegne til eitt sokn.

## Sjå òg
* Kyrkjebygga til Den norske kyrkja i Sogn og Fjordane

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Om Guddal kyrkje på nettstaden til Fjaler kyrkjelege fellesråd
* Om Fjaler kyrkjelyd på nettstaden til Den norske kyrkja
* «Kirkebøker, Sogn og Fjordane» på nettstaden til Arkivverket
* Skanna kyrkjebøker frå Sogn og Fjordane på nettstaden til Arkivverket
* Oversyn over gravminne i Fjaler kommune på nettstaden disnorge.no
* 
*
Hellevik bedehuskapell

**Hellevik bedehuskapell** står i grenda Hellevik ved Vilnesfjorden i Fjaler kommune i Vestland. 
Bygget vart innvigd i 1978 og er eit fleirbrukshus. 

Det vart laga til gravplass ved kapellet i 1983, og i 1985 vart det bygd ein klokkestopul ved sida av kapellet. 
Før kapellet stod ferdig sokna folk i området til Holmedal kyrkje på nordsida av fjorden. I 1991 då Holmedal vart overført til Askvoll kommune, vart Hellevik overført til Dale sokn. Sidan er sokna i Fjaler prestegjeld slegne saman til eitt felles sokn som heiter Fjaler sokn.

## Sjå òg
* Kyrkjebygga til Den norske kyrkja i Sogn og Fjordane

## Kjelder
* Om bedehuskapellet på nettstaden til Fjaler kyrkjelege fellesråd

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Om Fjaler kyrkjelyd på nettstaden til Den norske kyrkja
* Skanna kyrkjebøker frå Sogn og Fjordane på nettstaden til Arkivverket
* Oversyn over gravminne i Fjaler kommune på nettstaden disnorge.no
*
Lina Sandell

**Karolina Wilhelmina Sandell-Berg** () var ein svensk diktar. Ho er kjend for sine kristelege songar og salmar, prega av den roseniusanske vekkinga. 

Lina Sandell var fødd på Fröderyds prestegard i Småland, der far hennar (Jonas Sandell) var prest. Som barn var ho mykje sjuk, noko som førte til at ho fekk lite høve til leik, men desto meir var tilhøyrar til far sin og vaksne intellektuelle. Skolegangen fekk ho på kontoret til faren. Alt som 13-åring hadde ho skrive meir enn 30 songar i ei poesibok: *Barndoms Forsök av Carolina Sandell. 1845.*

Som vaksen fekk ho teneste som sekretær for faren, inntil ho 25 år gammal vart augnevitne til at faren drukna. 

Lina Sandell heldt fram som diktar. Songane gav ho ut i hefte, og komponistar og songarar tok dei til seg. Ho vart tilsett som litterær medarbeidar i Evangeliska Fosterlandsstiftelsen. Gjennom dette arbeidet vart ho kjend med kristne leiarar i Sverige, og ho fekk reise utanlands. Her arbeidde ho til ho i mai 1867 vart gift med grosserar C.O. Berg. 

Mot slutten av livet fekk mannen økonomiske problem, han vart slått konkurs og mistenkt for lovbrot. Dei mista alt av pengar og mange venner.

## Lina Sandell sine songar
Det meste av diktinga til Lina Sadell vart publisert i blad og småhefte. Nokre få gonger gav ho sjølv ut salmesamlingar:
* *Andeliga Vårblommor* (1853)
* *Samlade Sånger* (1. del) (1882)
* *Samlade Sånger* (2. del) (1885)

I alt skal ho ha skrive rundt 1700 salmar eller songar, blant dei

## Kjelder
* *Kristen sang og musikk* Runa forlag 1962

## Bakgrunnsstoff
* Svensk nettside om Lina Sandell
Asle Myro

**Asle Knutsson Myro** () var ein norsk gardbrukar, kjend som stordansar og kjempekar, frå Hol i Hallingdal. 

Asle Myro var frå sjølve Holet, og namnet hans er knytt til springaren «Raggsteindalsslåtten», som seinare vart kalla opp etter han. Han var kjend som ein god dansar i samtida, og var ovende sterk. Mellom anna skal han ha lyft ein kubbestol etter tennene. Bitemerka hans kan framleis sjåast i den stolen han lyfte. Asle var og den første handelskaren i Hol med fast krambu. 

Asle gifta seg i 1839 med ei enke, Anne Knutsdotter Nedremyr, som var dobbelt så gamal som han. Han var 28 år og ho 56. Gjennom giftet fekk han seg gard, men klaga seinare over at han berre såg «grått i grått» når han vakna om morgonen. 

## Kjelder
* Lars Reinton: *Folk og fortid i Hol.*
* Kyrkjebøker for Ål prestegjeld.
1605 Milankovitch

**1605 Milankovitch** er ein hovudbelteasteroide som går i bane innanfor asteroidefamilien Eos. Han blei oppdaga den 13. april 1936 av Petar Đjurković ifrå Det kongelege observatoriet i Belgia i Uccle.

## Kjelder

* *[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=1605 1605 Milankovitch - baneparametrar hjå] [http://ssd.jpl.nasa.gov/ JPL Solar System Dynamics]*
* *Oppdagarar og oppdagingsplassar i [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_asteroids/1001–2000 Engelsk Wikipedia sine asteroidelister]. Listene baserer seg på [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.html Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»]*
1620 Geographos

**1620 Geographos** er ein Apollo-asteroide. Han blei oppdaga den 14. september 1951 av Albert George Wilson og Rudolph Minkowski ifrå Palomar Observatory i San Diego County i California. 

Asteroiden har ei omlaupstid på 17 månader. Perihelium ligg nær banen til Venus og aphelium litt utanfor banen til Mars. Diameteren er neppe meir enn 1 km. Ein kan berre observere Geographos når han passerer nær jorda.

## Kjelder
* *[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=1620 1620 Geographos - baneparametrar hjå] [http://ssd.jpl.nasa.gov/ JPL Solar System Dynamics]*
* *Oppdagarar og oppdagingsplassar i [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_asteroids/1001–2000 Engelsk Wikipedia sine asteroidelister]. Listene baserer seg på [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.html Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»]*
*
Carl Olof Rosenius

**Carl Olof Rosenius** () var ein svensk lekpredikant.

Han vart fødd på Nysätra prestegard i Västerbotten, der far hans var prest. Far hans høyrde til dei såkalla «nylesarane», som var komne til andeleg frigjering under vekkinga som gjekk over Norrland omkring 1800. Carl Olof studerte sjølv til prest i Uppsala frå 1838. Her vart han knytt til metodistpresten George Scott. 

Rosenius redigerte i forkynningsbladet *Pietisten*, som Scott hadde starta. Bladet skifta sidan namn til *Budbäraren*. Sidan arbeidde han i Evangeliska Fosterlandsstiftelsen, som vart stifta i 1856. Rosenius fekk, som vekkingspredikant, stor innverknad på svensk kristenliv. 

Rosenius var òg andaktsbokforfattar og salmediktar.

## Kjelder
* *Kristen sang og musikk* Runa forlag 1962

## Bakgrunnsstoff
* ''Betraktelser för var dag i året''
* Netttside om Rosenius
1638 Ruanda

**1638 Ruanda** er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 3. mai 1935 av Cyril V. Jackson ifrå Union Observatory i Johannesburg.
Han fekk namn etter Ruanda-Urundi i Tysk Austafrika.

## Kjelder

* 1638 Ruanda - baneparametrar hjå JPL Solar System Dynamics
* Oppdagarar og oppdagingsplassar i Engelsk Wikipedia sine asteroidelister. Listene baserer seg på Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»
Severodvinsk

**Severodvinsk** er ein by i Arkhangelsk oblast i Russland som ligg i deltaet til elva Nordre Dvina, 35 km vest for Arkhangelsk.

## Historie

Busetnaden på staden der den noverande byen Severodvinsk ligg vart først nemnt i 1419, då svenskane segla inn i bukta og brente ned klosteret *Nikolo-Korelskij* som låg ved kysten. Dette klosteret meiner ein vart grunnlagt av St. Euphemius, ein ortodoks misjonær i dei karelske landa. Klosteret låg i ruinar til 1471, då to søner av Marfa Boretskaja vart drepen under ein forrykande storm, og lika deira vart funne på stranda nær klosteret tolv dagar seinare. Etter overtalingar frå Boretskaya vart klosteret gjenoppbygd og hennar to søner gravlagt der.

Klosteret blomstra etter skipinga av det engelske Muscovy Company, sidan mesteparten av handelen til selskapet gjekk gjennom den lokale hamna. Dei noverande bygningane på klosteret vart bygt på slutten av denne perioden. St. Nikolas-katedralen, med sine fem kuplar, vart bygt 1670–1674. Fleire tiår seinare vart veggane og tårna bygt i tømmer, og dei best bevarte av desse tårna vart i Sovjet-tida frakta til Kolomenskoje i Moskva, der ein kan sjå dei i dag. 

## I dag
Den noverande byen Severodvinsk vart utbygt i Sovjetperioden og fekk bystatus i 1938. I perioden 1938–1957 hadde han namnet **Molotovsk** (russisk: Мо́лотовск), etter Vjatsjeslav Molotov.

Under den andre verdskrigen var Severodvinsk staden der ein stor del av materiala som vart levert til Sovjetunionen via dei arktiske konvoiane til Murmansk og Arkhangelsk faktisk vart lossa. 

Byen er hovudbasen for dei russiske atomubåtane, og har òg store verft for bygging og reparasjon av ubåtar. Bygningane frå 1600-talet på Nikolo-Korelskijklosteret vart tilpassa og vert framleis nytta til skipsbyggingsformål.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Severodvinsk|Severodvinsk]]» frå , den 24. desember 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
1656 Suomi

**1656 Suomi** er ein marskryssarasteroide. Han blei oppdaga den 11. mars 1942 av Yrjö Väisälä ifrå Storheikkilä observatorium i Åbo. Han har namn etter landet Finland.

## Kjelder

* *[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=1656 1656 Suomi - baneparametrar hjå] [http://ssd.jpl.nasa.gov/ JPL Solar System Dynamics]*
* *Oppdagarar og oppdagingsplassar i [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_asteroids/1001–2000 Engelsk Wikipedia sine asteroidelister]. Listene baserer seg på [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.html Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»]*
1683 Castafiore

**1683 Castafiore** er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 19. september 1950 av Sylvain Julien Victor Arend ifrå Det kongelege observatoriet i Belgia i Uccle.
Han er kalla opp etter den oppdikta operasongaren Bianca Castafiore i teikneserien *[[Tintin]]*.

## Kjelder

* 1683 Castafiore - baneparametrar hjå JPL Solar System Dynamics
* *Oppdagarar og oppdagingsplassar i [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_asteroids/1001–2000 Engelsk Wikipedia sine asteroidelister]. Listene baserer seg på [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.html Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»]*
1679 Nevanlinna

**1679 Nevanlinna** er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 18. mars 1941 av Liisi Oterma ved Universitetet i Turku og namngjeven etter den finske matematikaren Rolf Nevanlinna.

## Kjelder

* *[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=1679 1679 Nevanlinna - baneparametrar hjå] [http://ssd.jpl.nasa.gov/ JPL Solar System Dynamics]*
* *Oppdagarar og oppdagingsplassar i [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_asteroids/1001–2000 Engelsk Wikipedia sine asteroidelister]. Listene baserer seg på [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.html Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»]*
1685 Toro

**1685 Toro** er ein Apollo-asteroide. Han blei oppdaga den 17. juli 1948 av Carl Alvar Wirtanen ifrå Lick Observatory på Mount Hamilton i California og på ny i 1964. Han kan stundom kome særs nær jorda (kring 20 millionar kilometer) og vart ei tid feiloppfatta som ein ny måne til jorda. 

## Kjelder

* *[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=1685 1685 Toro - baneparametrar hjå] [http://ssd.jpl.nasa.gov/ JPL Solar System Dynamics]*
* *Oppdagarar og oppdagingsplassar i [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_asteroids/1001–2000 Engelsk Wikipedia sine asteroidelister]. Listene baserer seg på [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.html Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»]*
*
1686 De Sitter

**1686 De Sitter** er ein hovudbelteasteroide som går i bane innanfor asteroidefamilien Themis. Han blei oppdaga den 28. september 1935 av Hendrik van Gent ifrå Union Observatory i Johannesburg.

## Kjelder

* *[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=1686 1686 De Sitter - baneparametrar hjå] [http://ssd.jpl.nasa.gov/ JPL Solar System Dynamics]*
* *Oppdagarar og oppdagingsplassar i [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_asteroids/1001–2000 Engelsk Wikipedia sine asteroidelister]. Listene baserer seg på [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.html Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»]*
Balakovo

**Balakovo** (russisk Балако́во) er ein by i Saratov oblast i Russland. Han ligg ved elva Volga, rundt 140&nbsp;km nordaust for Saratov. Han har om lag 180&nbsp;000 innbyggjarar. 

## Historie
Byen vart grunnlagt i 1762 og fekk bystatus i 1913.

## Økonomi og næringsliv
I Balakovo ligg Saratov vasskraftverk i Volga og Balakovo kjernekraftverk. Balakovo lufthamn ligg 19&nbsp;km sør for byen. 

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Balakovo|Balakovo]]» frå , den 24. desember 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Bygstad kyrkje

**Bygstad kyrkje** står på garden Eide i Bygstad i Sunnfjord kommune i Vestland, og er ei tømra langkyrkje. 

Kyrkja vart sett opp på garden Bygstad i 1845 og vigsla 2. november det året. Ho vart bygd etter typeteikngar av arkitekt Hans Ditlev Franciscus Linstow.

I 1939 vart kyrkja flytt til garden Eide og påbygd sakresti og kor. 
Kyrkja vart vigsla på nytt 11. oktober 1939.

Då kyrkja vart bygd i 1845 erstatta ho ei stavkyrkje frå 1200-talet.

Kyrkja er soknekyrkje i Bygstad sokn i Sunnfjord prosti.

Fram til 1755 var Gaular del av Holmedal prestegjeld. Då vart prestegjeldet deld i Ytre og Indre Holmedal. Indre Holmedal prestegjeld skifta namn til Gaular i 1911.

## Sjå òg
* Kyrkjebygga til Den norske kyrkja i Sogn og Fjordane

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Om Bygstad kyrkjelyd på nettstaden til Den norske kyrkja
* Bilete av kyrkja før ho vart flytt, på nettstaden til Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
* Hermund Kleppa: «Bygstad gamle kyrkjegard II» på nettstaden til Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen/Digitalarkivet
* Oversikt over gravminne i Gaular kommune på nettstaden disnorge.no
* Skanna kyrkjebøker frå Sogn og Fjordane på nettstaden til Arkivverket
*
*
Lars Kinsarvik

**Lars Trondson Kinsarvik** () var ein norsk treskjerar, folkehøgskulemann, opplysingsmann, spelemann, diktar og målmann. 
Han vart fødd i Kinsarvik i Hardanger og gjekk på Bergens tegneskole frå 1865. Han var i to vintrar elev hjå Anders Askevold. Han dreiv ei tid med kunst- og dekorasjonsmåling, men fann etterkvart ut at særgjevnaden hans var treskurd. Han søkte seg attende til den norske folkekunsten frå mellomalderen, og skapte ei atterføding av den norrøne ornamentikken. Han dreiv skule i treskurd i Hardanger i 1886-89, så med statsstøtte i Ørsta og Volda i perioden 1905-17. Han tok etter kvart på seg fleire dekorasjonsoppdrag i kyrkjer. Frå 1907-15 skar og måla han til 13 kyrkjer i området Nordfjord til Trøndelag. Han fekk årleg statsstipend frå 1899, og livsvarig pensjon frå 1917. 

I 1860-åra skreiv han dikt og prosa i målbladet Svein Urædd. Han gav frå hausten 1874 og ei tid framover ut målbladet Måltrosten, men skreiv seinare for det meste i bygdeblad.

Lars Kinsarvik vart råka av ein alvorleg augesjukdom. Frå 1917 var han heilt blind. Han flytte attende til heimbygda Kinsarvik og budde der til han døydde.

## Kjelder
* Ivar Aasen-tunet - Kinsarvik, Lars
* Johannes Kvestad: Lars Kinsarvik i *Årsskrift 1881 frå Volda Sogelag og Volda mållag*
* Utdjupande artikkel om Kinsarvik av Arnfinn Engen på snl.no
* Store Norske Leksikon om Lars Kinsarvik.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff

* 
* Ivar Aasen-tunet - Kinsarvik, Lars
* Johannes Kvestad: Lars Kinsarvik i *Årsskrift 1881 frå Volda Sogelag og Volda mållag*
* Utdjupande artikkel om Kinsarvik av Arnfinn Engen på snl.no
* Store Norske Leksikon om Lars Kinsarvik.
Petropavlovsk-Kamtsjatskij

**Petropavlovsk-Kamtsjatskij** (russisk Петропа́вловск-Камча́тский) er den største byen og det administrative, industrielle, vitskaplege og kulturelle senteret i Kamtsjatka kraj i Russland.  Han har om lag 195&nbsp;000 innbyggjarar. Etniske russarar og ukrainarar utgjer størstedelen av folkesetnaden. Sjølve byen har fleire innbyggjarar enn naboregionane Magadan oblast og Tsjukotka autonome okrug. I tillegg er han den austlegaste byen i Eurasia.

Byen ligg på nokre høge åsar omgjeve av vulkanar. På andre sida av Avatsjabukta ligg den største russiske ubåtbasen, Rybatsjij atomubåtbase, som vart oppretta under Sovjetunionen og som framleis er i bruk av den russiske marinen.

## Historie
Petropavlovsk vart grunnlagd av den russiske utforskaren Vitus Bering. Bering kom til Avatsjabukta i 1740 og la ned grunnsteinen til hamnebyen. Han gav den nye staden namnet «Petropavlovsk» (Peter og Paulus) etter dei to skipa hans, *[[St. Peter]]* og *[[Paulus av Tarsus|St. Paulus]]*, som vart bygd i Okhotsk for den andre ekspedisjonen hans.

Under krimkrigen i 1854–1855 klarte festningane i byen seg under ei omleiring av engelsk-franske styrkar og fall aldri.

Petropavlovsk var ei stor kjelde til fisk, og særskild laks, og krabbe for Sovjetunionen på 1900-talet, men etter sovjetida har fiskerettane vorte gjevne til utlendingar.

## Klima
Klimaet er maritimt (Köppen *Dfc*) og nedbørmengdene er estimert til 860&nbsp;mm i året, eller om lag tre gonger så mykje som det som er normalt i Sibir. Det meste av nedbøren kjem som snø. Temperaturane om vinteren er høgare enn i Sibir med ein normal i januar på 7,3&nbsp;°C, medan temperaturmaksima om sommaren er rundt 20&nbsp;°C.

## Turisme
Byen har utvikla ein turistinfrastruktur. Om lag tjue store turistselskap tilbyr tenester frå bjørnejakt til paragliding. Det går ikkje veg til Kamtsjakahalvøya frå resten av verda, og Petropavlovsk-Kamtsjatskij er den nest største byen i verda som ein ikkje kan nå via veg etter Iquitos i Peru. Ei reise til Petropavlovsk-Kamtsjatskij er dyr, men vert stadig meir populær på grunn av dei flotte naturtilhøva på halvøya. Byen er tent av Petropavlovsk-Kamtsjatskij lufthamn.

## Galleri

Fil:D0807I14-HarbourTour.jpg|Petropavlovsk og Korjakskijvulkanen, sett frå Avatsjabukta
Fil:LeninSquarePetropavlovsk.jpg|Leninplassen 
Fil:Koryaksky_volcano_Petropavlovsk-Kamchatsky_oct-2005.jpg|Utsyn til Korjakskaja, oktober 2005
Fil:The Avachinsky volcano and my town.jpg|Vulkanen Avatsjinskij frå byen


## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Petropavlovsk-Kamchatsky|Petropavlovsk-Kamchatsky]]» frå ,  den 25. desember 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Armavir i Russland

**Armavir** (russisk Армави́р) er ein by i Krasnodar kraj i Russland. Han ligg ved elva Kuban, rundt 170&nbsp;km aust for Krasnodar. Han har om lag 185&nbsp;000 innbyggjarar.

Busetnaden vart grunnlagd i 1839 av tsjerkesogai-armenarar under namnet *Armjanskij aul* (russisk Армя́нский ау́л). Namnet vart endra til Armavir i 1848 etter den gamle hovudstaden i Armenia, og han fekk bystatus i 1914. Under den russiske borgarkrigen i 1918–1920 fann det stad mange brutale kampar ved byen. Det militære felttoget til Taman-armeen slutta i Armavir i 1918. Sovjetisk autoritet vart oppretta i Armavir i mars 1920. Under andre verdskrigen var byen okkupert av den tyske armeen, og han vart frigjort i januar 1943.

Armavir er senter for eit fruktbart jordbruksområde, og innan næringslivet i byen er næringsmiddelindustrien framherskande. Det finst òg verksemder innan maskinbygging.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Armavir i Russland|Armavir i Russland]]» frå , den 25. desember 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Syzran

**Syzran** (russisk Сы́зрань) er den tredje største byen i Samara oblast i Russland med om lag 160&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg på høgresida av Saratovreservoaret i Volga. 

Syzran vart grunnlagd i 1683 som ei festning og har eksistert som by sidan 1796. Eit tårn frå 1600-talet står framleis. 

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

*
Kamensk-Uralskij

**Kamensk-Uralskij** (russisk Ка́менск-Ура́льский) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland. Byen ligg ved elva Iset (i nedslagsfeltet til Ob), 130 km aust for Jekaterinburg. Byen har om lag 160&nbsp;000 innbyggjarar. 

## Historie
*Kamenskij Zavod* vart grunnlagt på slutten av 1600-talet som ein busetnad ved ein støypejernsfabrikk. I to hundreår var fabrikken kjent for sine gode kanonar. Kamensk fekk bystatus i 1935, og endra namn til Kamensk-Uralskij i 1940.

## Næringsliv
Den mest utvikla industrien i Kamensk-Uralskij er metallurgisk produksjon, som opptar 69 % av den totale industriproduksjonen i byen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kamensk-Uralskij|Kamensk-Uralskij]]» frå , den 25. desember 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*
Podolsk

**Podolsk** (russisk Подо́льск) er ein industriby i Moskva oblast i Russland. Han ligg ved elva Pakhra, ei sideelv til Moskvaelva. Han er den største byen i Moskva oblast med om lag 310&nbsp;000 innbyggjarar. Dette kjem av at Moskva ikkje er ein del av Moskva oblast.

Byen Podolsk voks ut frå landsbyen (selo) Podol, som på 1700-talet høyrte til Danilovklosteret i Moskva. Podolsk fekk bystatus av Katarina II i 1791. På den tida etablerte Russland dei viktiste landdistrikta, utnemnde guvernørar og grunnla nye byar.

Før den russiske revolusjonen var Podolsk ein av dei mest industrialiserte byane i Russland. Ein Singer-fabrikk som produserte symaskiner vart bygd her.

Uljanovfamilien pla å bu i Podolsk. Vladimir Lenin vitja byen fleire gonger, og hadde til og med ein liten eigedom og ei hytte der. I 1900 heldt han eit møte i Podolsk med sosialdemokratar frå Moskva og andre byar for å få støtta deira til avisa *[[avisa Iskra|Iskra]]*, som alt var under skiping. 

I 1971 vart Podolsk tildelt Arbeidet sin raude banner-ordenen. Under sovjettida var Podolsk ein av dei industrielle gigantane i Moskva oblast. På den tida var det meir enn sytti fabrikkar i verksemd i byen, og dei fleste av innbyggjarane arbeidde ved ein av desse fabrikkane.

## Kjende folk frå Podolsk
*Sergej A. Makarov, spydkastar

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Podolsk|Podolsk]]» frå , den 25. desember 2008.* 

## Bakgrunnsstoff

*