open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kevin

**Kevin** er eit engelsk mannsnamn av irsk opphav. Det har norsk namnedag den 11. oktober. 

Kevin er ei form av det gæliske namnet *Caoimhín*, danna av det eldre *Cóemgein*, som er sett saman av *cóem* 'ven, mild, snill' og *gein*, 'fødsel'. 

Andre skrivemåtar av namnet er Kevan, Keven og Kevyn. Kevan kan òg knytast til gæliske Caoimheán ('vakker' + 'fødsel'). Den heilage Kevin (Caoimhín), som er vernehelgenen for Dublin, gjorde truleg at namnet blei utbreidd på Irland.

## Bruk
Kevin var først brukt på Irland. Det blei teke i bruk i resten av den engelskspråklege verda frå byrjinga av 1900-talet, og spreidde seg deretter vidare. Det er også blitt populært i fransktalande område.

I 1990 var Kevin det 23. vanlegaste i USA, der 0,67 % av menn hadde dette namnet. I Belgia var det på 40.-plass i 2000 og i Frankrike på 45.-plass i 2004.

Namnet blei først brukt i Noreg på 1940-talet. Bruken steig kraftig på 1990-talet, med ein topp rundt 2000. I 2009 var det 2&nbsp;967 norske menn som heitte Kevin.

## Namneberarar
* Kevin Ayers (f. 1944), engelsk musikar
* Kevin Kelley (1945-2002), amerikansk trommeslagar
* Kevin Kline (f. 1947), amerikansk skodespelar
* Kevin Keegan (f. 1951), engelsk fotballspelar
* Kevin Costner (f. 1955), amerikansk skodespelar og regissør
* Kevin Michael Rudd (f. 1957), australsk politikar og statsminister
* Kevin Bacon (f. 1958), amerikansk skodespelar
* Kevin Spacey (f. 1959), amerikansk skodespelar
* Kevin Maurice Johnson (f. 1966), amerikansk basketballspelar og ordførar
* Kevin Max Smith (f. 1967), amerikansk artist frå dc Talk
* Kevin Patrick Smith (f. 1970), amerikansk regissør, forfattar og skodespelar
* Kevin Kilbane (f. 1977), engelsk fotballspelar
* Kevin Federline (f. 1978), amerikansk dansar
* Kevin Larsen (f. 1986), norsk fotballspelar
* Kevin-Prince Boateng (f. 1987), tysk-ghanesisk fotballspelar

## Kjelder

* *Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kevin|Kevin]]» frå , den 10. oktober 2009.* 
 

* 
*
Namnet Kent

**Kent** er eit slektsnamn og mannsnamn av engelsk opphav. Namnet kjem frå grevskapen Kent i England, som truleg har fått sitt namn frå eit keltisk ord for 'grense'. Kent kan også vera eit kortnamn for Kenton eller Kennet.

Kent har norsk namnedag den 11. oktober og svensk den 22. mars.

## Namneberarar
* Kent Åke «Kenta» Nilsson (f. 1956), svensk ishockeyspelar
* Kent Roger «Kenta» Bergersen (f. 1967), norsk fotballspelar og -trenar
* Kent Carlsson (f. 1968), svensk tennisspelar

## Annan bruk
«Clark Kent» er dekknamnet til superhelten Supermann.

Musikkgruppa Kent er ei svensk gruppe.

## Kjelder

*
Simhàt Torá

**Simḥàt Torá** (hebr. שמחת תורה, 'toráfest') er ei jødisk høgtid som markerer den endelege slutten på sukkót og slutten på éin Torá-syklus. Denne dagen les ein den siste bolken av Femte mosebok og deretter byrjinga av den første.

Høgtida blir feira samstundes som Sjeminí ‘aṣéret, den 22. tisjré, i Israel og nokre reformjødiske forsamlingar. Elles blir ho feira dagen etter, den 23. tisjré.
Dieselsyklusen

**Dieselsyklusen** er ein termodynamisk syklus som modellerer ein teoretisk dieselmotor. Praktiske dieselmotorar avvik ein god del frå den teoretiske dieselsyklusen og arbeider i røynda etter Seiliger-Sabathé-syklusen. 

## Prosessar i syklusen
* (1 - 2) isentrop prosess - kompresjon av luft-gassblandinga (mekanisk energi vert tilført) (blå linje)
* (2 - 3) isobar prosess - termisk energi vert tilført frå forbrenning av drivstoff, under konstant trykk, trykket set stemplet i rørsle og energi vert levert til omgjevnadane i form av mekanisk arbeid. (raud linje)
* (3 - 4) isentrop prosess - trykket i sylinderen held fram med å driva stempet framover og mekanisk energi vert levert til omgjevnadane i form av mekanisk arbeid. (gul linje)
* (4 - 1) isometrisk prosess - trykkfall når eksosen vert sleppt ut av sylinderen (grøn linje). 

## Sjå òg
* Seiliger-Sabathé-syklusen
* Beau de Rochas-syklusen
Isentrop prosess

**Isentrop prosess** er ein reversibel adiabatisk prosess, der entropien i systemet er konstant gjennom heile prosessem. Adiabatiske prosessar går utan varmeutvekslingar og kan vere isentrope.

## Kjelder
*isentrop. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/isentrop
Termisk verkningsgrad

**Termisk verkningsgrad** vert definert som tilhøvet mellom energien (termodynamisk arbeid) som vert utvunnen (overført til mekanisk arbeid) frå eit termodynamisk system og tilført varmestraumen (*Q*) til systemet:

:\eta = \frac{W}{Q}.

Den øvre grensa for termisk verkningsgrad (som ikkje kan overstigast), Carnotverkningsgraden, er 

\eta_c=1-\frac{T_n}{T_h} , 

der *T<sub>n</sub>* er den lågaste og *T<sub>h</sub>* er den høgaste temperaturen (uttrykt i Kelvin) i prosessen. Maksimalverkningsgraden avheng difor av temperaturendringa i systemet. 

## Kjelder
Doldenhorn

**Doldenhorn** er eit 3&nbsp;643 m høgt fjell i Bern-Alpane i Sveits. Fjellet ligg i kantonen Bern. Den bredekte nordveggen hever seg bratt opp for Oeschinensee ved Kandersteg. Sørsida over Gasterental består av både berg og is. Via Fründenhorn og Oeschinenhorn er Doldenhorn knytt til det i aust liggjande Blüemlisalp. Elles står desse fjelltoppane fritt i høve til andre fjell. Massivet høyrer til elva Kander sitt nedslagsfelt.

## Fjellsoge
Etter siste istida har fleire store fjellskred stekt ut frå Doldenhorn. Eit av dei styrta ned i vatnet Oeschinensee. Frå Fisistöcken ovan om Kandersteg dundra veldige steinmassar ned i dalen Kandertal, fjellmassane demmer i dag opp vatnet Blausee. I fjellsida ser ein tydeleg kvar raset kom i frå, og kor stort det må ha vore.

Doldenhorn vart klatra fyrste gongen den 30. juni 1862 av Abraham Roth, Edmund von Fellenberg og fjellførarane Johann Bischoff, Kaspar Blatter, Christian Lauener og Gilgian Reichen.

* Normalruta til Doldenhorn tek utgangspunkt frå Doldenhornhütte (1915 m) ovan om Kandersteg. Vidare stig ein opp nordvestsida forbi den markante *Spitzen Stein*, til ein i knapt 3000 meters høgde går inn på breen. Toppen når ein ved å klive opp ei bretunge som går opp mellom Kleindoldenhorn og Doldenhorn.

* Galletgrat er ein snørygg, som går frå Fründenhütte over Sporn til eit punkt 3480 moh på austegga. Austegga, som for ein stor del er sikra med faste tau (for klatrarane), fylgjer ein til toppen av egga. Ferda vidare går over brefonner til topps på Doldenhorn. Ruta vart klatra fyrste gongen 19. juli 1899 av J. Gallet, J. Kalbermatten og A. Müller. Dei faste taua er montert for å unngå at folk klatrar i pillaren, ettersom ein her er sterkt utsett for steinras.

* Austegga kan klatrast frå Fründenjoch. Lange strekk er greie å klive, men enkelte stader er svært krevjande å klatre. E. og O. Bürki var dei fyrste som klatra denne egga, den 5. august 1923.

* Nordveggen er ein klassisk brevegg, med ei gjennomsnittleg skråningsgrad på 54°. Sjølve fjellveggen er 600 meter høg. Han vart klatra fyrste gongen 8. juli 1934 av M. Bachmann og S. Plietz.

## Regjeringsbunker K20
Innere Fisistock, den vestlegaste fjellaksla på Doldenhorn, hyser i fylgje det tyske tidsskriftet Spiegel Online bunkeren til den sveitsiske regjeringa, "Führungsanlage K20". Bunkeren skal vere tilgjengeleg både frå Eggenschwand, Gasterntal og gjennom den gamle Lötschbergtunnelen. Regjeringa har halde strengt hemmeleg kvar regjeringsbunkeren ligg.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:de:Doldenhorn|Doldenhorn]]» frå , den 11. oktober 2009.*
Verkningsgrad

**Verkningsgrad** i ein fysisk prosess er tilhøvet mellom energi som kan nyttast og total energi: 

:\eta = \frac{E_\mathrm{nyttig}}{E_\mathrm{total}}.
Verkningsgrad ligg difor mellom 0 og 1.

## Sjå òg
* Termisk verkningsgrad
Les Diablerets

**Les Diablerets** er eit 3&nbsp;210 m høgt fjell i Bern-Alpane i Sveits. Fjellet ligg i kantonen Vaud, vest i landet, og er det høgaste punktet i kantonen. Til vanleg vert Les Diablerets nytta som namn på heile fjellmassivet, som elles har fleire toppar enn sjølve hovudtoppen av Les Diablerets. Desse er:
* Oldenhorn
* Tête Ronde
* Scex Rouge
* Tour St. Martin (Quille du Diable)
* Culan

Les Diablerets har to isbrear. Ein liten bre, *Glacier des Diablerets*, som ligg kring toppen av fjellet, og ein mykje større; *Glacier de Tsanfleuron*.

Ein skiutfartsstad med same namnet, Les Diablerets, ligg ved fjellet.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:de:Les Diablerets|Les Diablerets]]» frå , den 11. oktober 2009.*  

## Bakgrunnsstoff
*Diablerets på SummitPost
*Offisiell side for vintersportsstaden
*Glacier 3000 skiområde
Det Norske Nobelinstitutt

**Det Norske Nobelinstitutt** er ein institusjon som blei oppretta i 1904 for å støtte Nobelkomiteen i arbeidet med å avgjere kven som skal tildelast Nobels fredspris. Instituttet består av ei forskingsavdeling og eit bibliotek med 180&nbsp;000 bind, hovudsakleg med litteratur om fredsarbeid, folkerett, internasjonal økonomi og moderne politisk historie, i tillegg til publikasjonar utgitt av internasjonale organisasjonar. Biblioteket er ope for publikum. 

Instituttet blir leia av ein direktør, frå 2015 Olav Njølstad, som også fungerer som Nobelkomiteen sin sekretær.

Nobelinstituttet ligg i Henrik Ibsens gate 9 i Oslo, det inngår i Parkkvartalet og er freda. 

## Bakgrunnsstoff

* 
* Nobelinstituttets bibliotek
*
Doctor artium

**Doctor artium**, forkorta **dr.art.**, er ei doktorgrad i humaniora som blei innført ved Universitetet i Bergen i 1985 og ved Universitetet i Oslo i 1991. Grada blei også tildelt ved Universitetet i Trondheim/Noregs teknisk-naturvitskaplege universitet og Universitetet i Tromsø.

Grada blei innført i Bergen som ei av dei første doktorgradene med organisert doktorgradsprogram og forskaropplæring. Gradene dr.polit. og dr.psychol. blei innført samtidig.

I samband med gradsreforma i høgare utdanning har grada blitt fasa ut fram til 2008, og blir ikkje lenger tildelt.

Ved Universitetet i Oslo har grada berre eksistert i 17 år og er den doktorgrada med kortast levetid ved universitetet.

Før innføringa av dr.art. tok ein i staden den filosofiske doktorgrada (dr.philos.) i dei humanistiske faga. Også etter innføringa av dr.art. var det mogleg å bli dr.philos. i staden. Etter 2008 tek ein anten ph.d. (viss ein er teken opp på eit organisert doktorgradsprogram) eller dr.philos.

## Fotnotar

## Bakgrunnsstoff
* Nekrolog over en grad
Hominidae

**Hominidae** (eller **hominidar**, òg kjent som «dei store apene») er ein taksonomisk familie som omfattar fire utvida slekter: menneske (medrekna dei utdøydde slektningane til mennesket) og menneskeapene sjimpanse, gorilla og orangutang.
Homo erectus

***Homo erectus*** ('det oppreiste mennesket') er ein menneskeape i slekta Homo som levde for rundt 1-2 millionar sidan. Arten oppstod i Afrika og spreidde seg heilt til Kina og Java (i Indonesia). *Homo erectus* blir anten rekna som ein direkte stamart til det moderne mennesket, eller som ein separat art som levde samstundes som ein annan direkte stamart og *[[Homo neanderthalensis]]*.

*Homo erectus* vart om lag 1,65 meter høgt og er dei første menneskeapane me kjenner til som gjekk heilt oppreist. Dei hadde eit hjernevolum på 750-1250 kubikkcentimeter. Kraniet er langstrakt men flatt, med utprega augebrynsrygger og ein utskytande underkjeve. 

Dei kan ha brukt eld og hadde ein verktøykultur som blir kalla acheuléen. Dei laga jaktvåpen for å felle dyr, men som òg kunne brukast til å knuse bein slik at dei kom til beinmargen. 

Det første skjelettfunnet av *H. erectus* vart gjort av Eugène Dubois i Trinil på Java i Indonesia, og fekk namnet *Javamennesket*. 

Pekingmennesket *Sinantropus* (funne 1928) høyrer òg til *Homo erectus*. Nokre forskarar ser ein eigen art i Afrika, *[[Homo ergaster]]*, 'handverkarmennesket'. Dit høyrer òg det 1,6 millionar år gamle fullstendige skjelettet av *Turkana-guten*.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Homo erectus|Homo erectus]]» frå , den 11. oktober 2009.* 
* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Homo erectus|Homo erectus]]» frå , den 25. oktober 2009.* 

## Bakgrunnsstoff
Homo habilis

***Homo habilis*** ('det hendige mennesket') er ein tidleg art innan slekta *[[Homo]]* som levde for rundt 2,5 millionar år sidan til minst 1,6 millionar år sidan, ved byrjinga av pleistocentida. 
*Homo habilis* er kjend som «urmennesket» fordi det er den eldste kjende arten som høyrer til slekta *Homo* (*[[Homo rudolfensis|H. rudolfensis]]* er også eit mogleg «urmenneske»). *H. habilis* levde frå om lag 1,8 millionar til om lag 1,2 millionar år sidan, og var samtidig med *[[Australopithecus]]*. Nokre forskarar, som Richard Leakey, har føreslått å plassera H. habilis i slekta *Australopithecus*, ettersom arten er mindre og meir primitiv enn andre *[[Homo]]*-artar.

## Skildring
*Homo habilis* var i gjennomsnitt rundt 1,3 meter høg. Han hadde eit hjernevolum på mellom 590 og 650 cm³, ein og ein halv gong så stor som australopithecinane, men berre rundt halvparten så stor som moderne menneskehjernar (1350-1450 cm³).

## Funn
Dei første funna av *H. habilis* blei gjort i Olduvai-dalen i Tanzania av Mary og Louis Leakey mellom 1962 og 1964. Det er seinare funne fossil ved Koobi Fora i Kenya. 

*H. habilis* er funne saman med enkle tillagde steinreiskapar av oldowantypen, og blir difor kalla 'det hendige mennesket'. Arten blei lenge rekna som den første som laga verktøy, men dette er no rekna som usikkert, ettersom *[[Australopithecus garhi]]* er blitt funnen saman med verktøy som er minst 100&nbsp;000-200&nbsp;000 eldre.

## Kjelder
* 
* 

## Bakgrunnsstoff
Fredrik Karl av Hessen

**Fredrik Karl** av Finland, (tysk: **Friedrich Karl Ludwig Konstantin von Hessen-Kassel**), (svensk: **Fredrik Karl av Hessen**), (finsk: **Väinö I**, **Kaarle I** eller **Fredrik Kaarle**), (), var landgreve av Hessen-Kassel. Gjennom ekteskapet med Margaret av Preussen var han svoger med keisar Wilhelm II.

## Konge av Finland
Han vart i kjølvatnet av Den finske borgarkrigen vald til konge av Finland 9. oktober 1918, men måtte trekkje seg allereie 14. desember. På grunn av dei urolege tilhøva ved avslutninga av første verdskrigen tiltredde han aldri som finsk konge.
  
Det er ikkje avklart kva for eit namn han ville ha teke som finsk konge. I offisielle dokument finst namnet *Väinö*, medan han i dokument frå 1918 blir omtalt som *Kaarle* eller *Fredrik Kaarle*. I eit forslag om å oppta kjende finske landområde i tittelen til kongen stod det: «Kaarle I, Suomen ja Karjalan kuningas, Ahvenanmaan herttua, Lapinmaan suuriruhtinas, Kalevan ja Pohjolan isäntä». (Karl 1., Finlands og Karelens konge, Ålands hertug, Lapplands storfyrste, Kaleva og Bottenvikas herre). 
     
Den finske riksdagen valde Fredrik Karl til konge den 9. oktober 1918. Dette valet var etter reglane i paragraf 38 i den svensk-finske grunnlova av 1772.

## Bakgrunnsstoff
* Anders Hulden: Finnlands deutsches Königsabenteuer 1918, Reinbek 1997. Utgiven av Deutsch-Finnische Gesellschaft e.V. på Traute Warnke Verlag - ISBN 3-9801591-9-1
* Henrik Meinander: Finlands historia 4, 2 uppl., Schildts, Esbo 1999
* Jiri Louda & Michael MacLagan: Lines of Succession - Heraldry of the Royal Families of Europe, Macdonald Illustrated, London 1981
Dynamitt

**Dynamitt** er eit sprengstoff som består av nitroglyserin som aktivt stoff, som er adsorbert i kiselgur (leireaktig jord) og andre tilsatsmaterial. Dynamitt blei oppfunne av svensken Alfred Nobel i 1863 og vidareutvikla til produksjon i Krümmel (Geesthacht i Schleswig-Holstein, Tyskland) og patentert i 1867. Bruksområda er fleire, blant anna i vegbygging og store tunnelarbeid. Dynamitt kan også brukast til sprenging under vatn. Den blei normalt seld i dynamittgubbar på 2,5 cm i diameter og 20 cm lengde for å passe vanlege fjellboringshol.

Dynamitt er ulikt krut ved at stoffet detonerer. Det betyr at tenning skjer ved ei sjokkbølgje som forplantar seg fortare enn lyden si hastigheit i mediet. Sjokkbølgja komprimerer stoffet, og gir temperaturauke til tenningspunktet. Krut på den andre sida brenn ved termisk leiing under lyden si hastigheit i stoffet. Detonasjonen av dynamitt må setjast i gang med ei fenghette.

I dag blir det framstilt ei rad ulike sprengstoff. Desse er oftast ikkje dynamittar. Dette gjeld blant anna trinitrotoluen (TNT), plastiske sprengstoff og slurry som ikkje er basert på adsorbert nitroglyserin. Dette er fordi slike sprengstoff ofte er sikrare i transport og bruk og fordi dynamitt kan bli ustabilt ved lagring fordi nitroglyserin kan sveitte ut. Dynamitt er difor vidareutvikla ved adsorbsjon i nitrocellulose, også kalla cordit.
Ghanariket

**Ghanariket** var eit mellomalderrike som dominerte Vest-Afrika frå om lag 600- til 1200-talet. Det dekte det som i dag er søraustre Mauritania og vestre Mali. Riket er rekna som det første av dei store handelsrika i regionen. Lokalt heitte det **Wagadou** – *ghana* var tittelen til herskaren.

Ghanariket blei grunnlagd av soninkefolk, som dreiv transsaharisk handel med saltproduserande arabarar og berberar i Nord-Afrika og gull- og elfenbeinseljarar i sør. Dei auka si makt ved hjelp av effektiv toll- og skattlegging av handel og handelsruter. Ved å regulera marknaden slik at det ikkje vart overproduksjon av varer, førebygde dei også inflasjon. 

Tradisjonen legg byrjinga av riket til 300-talet, men lite er kjend om den tidlege historia til Ghana. Dei første skriftlege kjeldene tek til på 700-talet, og ved slutten av dette hundreåret var riket blitt rikt og mektig. Ghana styrte over mange mindre område som betalte tributt, og tok opp i seg fleire mindre statar ved hjelp av velutvikla krigsteknologi og organisasjon.

På 1000-talet byrja nedgangen til riket. Almoravidane, ein berberkonføderasjon, erklærte heilag krig for å omvenda innbyggjarane i riket til islam. Handelsbyen Audaghost fall i 1054 og hovudstaden Kumbi i 1076. Omveltingane førte til at handelen gjekk ned og underlagde land tok til å bryta ut. I 1203 erobra sosoar hovudstaden og i 1240 blei han øydelagd av Sundiata, grunnleggjaren av det nye Maliriket.

## Kjelder
* «Ghana» (2009), *[[Encyclopædia Britannica]]*. Lese 3. november 2009.
Game Boy Player

**Game Boy Player** er ei eining laga av Nintendo for Nintendo GameCube som lèt ein spela av Game Boy-, Game Boy Color- og Game Boy Advance-spelekassettar på fjernsyn. Eininga blir festa på undersida av GameCube-konsollen via paralellporten, og krev ei særskilt oppstarts-plate for at ein skal få tilgang på maskinvara.

Eininga har same djupn og breidd som sjølve GameCube-konsollen, men er berre 3&nbsp;cm høg. På framsida av eininga er ein utgang for å putta inn Game Boy-kassettar, og tre utgangar for linkkablar der fleire Game Boy-einingar kan bli kopla til for fleirspelar-modus.
Nils N. Finnøy motorfabrikk

**Nils N. Finnøy motorfabrikk** vart stifta av Nils N. Finnøy, som i 1903 laga den fyrste motoren på Finnøya utanfor Molde. Dei fyrste motorane var firetakts forgassarmotorar, men etter ei stund gjekk han over til firetakts glødehovudmotorar og i 1906 gjekk han over til totakts glødehovudmotorar. Dei fyrste åra dreiv Finnøy produksjon i liten skala i ei smie, men rundt 1910-1912 var etterspurdnaden så stor at produksjonen var utvida og i 1915 vart det bygd eige jarnstøyperi. Medan Finnøy i starten produserte småmotorar vart det etter kvart utvikla større motorar og skal ha vore den fyrste norske båtmotorprodusenten som produserte motorar på over 100 hk. I 1918 vart den fyrste norskproduserte firesylindra motoren produsert. Finnøy var òg den siste norske produsenten av glødehovudmotorar. Produksjonen heldt fram heilt til 1975. Den største motoren var på 360 hk. 

## Kjelder
Finnøya i Ålesund

**Finnøya** er ei øy nord i Ålesund kommune, nordaust for Harøya. 

## Soge
Nils N. Finnøy motorfabrikk produserte båtmotorar på Finnøya frå 1903 til 1975. 

Øya var del av Aukra kommune fram til 1867, då Sandøy kommune vart oppretta. I 2020 vart øya saman med resten av Sandøy innlemma i Ålesund.

#### Folketalsutvikling

## Kjelder
Super Game Boy

**Super Game Boy** er ein adapter-spelekassett for spelkonsollen Super Nintendo Entertainment System. Eininga lèt ein spela Game Boy-spelekassettar på fjernsyn og med SNES-kontroll.

## Super Game Boy 2

I 1998 gav Nintendo ut *Super Game Boy 2* i Japan. Nytt med oppfølgjaren er ein link-utgang som gjer det mogleg å spela to i lag med ein linkkabel, ei lampe som lyser raudt når eininga er slått på og ei anna lampe som lyser grønt når ein nyttar linkkabel med eininga.
Glasmåleri

**Glasmåleri** er farga glasbitar som er sett saman med sprosser av bly, slik at dei dannar bilete eller mønster. Glasmåleri spesiel bruka i kyrkjekunst.

## Historie
Dei eldste restane av eit glasmåleri er frå 600-talet i England. I kyrkjekunsten hadde glasmåleria si stordomstid i gotikken frå 1100-talet. På 1400- og 1500-talet var det også små glasmåleri i finare privathus, i form av såkalla kabinettruter. Glasmålarkunsten fekk eit nytt oppsving på 1800- og 1900-talet. Teknikken var opphavleg eit europeisk fenomen, men i dag vert det arbeidd med denne kunstforma over heile verda.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Glassmaleri|Glassmaleri]]» frå , den 11. oktober 2009.* 

## Bakgrunnsstoff

* Glassmåleri frå katedralen i Cantebury
Lilliehöökbreen

**Lilliehöökbreen** er ein isbre på Spitsbergen på Svalbard. Han går frå Lilliehöökfjorden mot Raudfjordbreen, mellom Albert I land og Haakon VII land.

Breen har namn etter fjorden som er oppkalla etter den svenske kommandør Gustaf Bertil Lilliehöök (1836-1899), som deltok i ein svensk ekspedisjon på Svalbard i 1861. 

## Kjelder
* *The Place Names of Svalbard*, Norsk polarinstitutt rapport 122 (2003) ISBN 82-7666-194-7
Forkorting

:*Dette er ein artikkel om forkorting av ord. Leitte du etter forkorting av matematiske uttrykk, sjå [[brøk]].*

Ei **forkorting** eller ein **abbreviasjon** (frå latin) er ei kortform av eitt eller fleire ord. Forkortinga er laga av nokre bokstavar frå det forkorta ordet, slik at det får ei kortare og meir hendig form.

##### Nærskylde ord
* å abbreviera - å forkorta
* abbreviator - forkortar, paveleg kanselliskrivar
* abbreviatur - ordforkorting i dei eldste trykte bøkene

##### Ulike typar forkortingar
* Standardforkortingar for vanlege men ikkje veldig viktige ord, for at ein skal sleppa å skriva og lesa heile ordet kvar gong. Slike forkortingar står i ordlister og er ålmenne. Døme er ca. (cirka), m.m. (med meir), mm (millimeter), t.d. (til dømes) og osb. (og så bortetter).
* Forkortingar i ein tekst der eit ord er gjenteke mange gonger. Dette kan vera standardforkortingar eller dei kan vera ad hoc. Til dømes kan ein i ein tekst om boka Ringdrotten bruka forkortinga RD. Då skriv ein vanlegvis Ringdrotten (RD) eller liknande første gongen ordet er brukt i teksten.
* Forkortingar for lange eigennamn, ofte laga som akronym. Til dømes NATO, USA og HMK.

## Teiknsetjing
Språkrådet har tilrådd at det vanlegvis skal brukast punktum etter forkortingar. Men det finst likevel unntak, som til dømes fysiske storleikar, grunnstoff og bøkene i Bibelen.

## Kjelder

* caplex.no - abbreviasjon
* Forkortelse på Wikipedia på bokmål.
Glarus-Alpane

**Glarus-Alpane** er ei fjellkjede i det sentrale Sveits. Ho strekker seg frå Vorderrheindalen i søraust til Walensjøen og Klausenpasset i nord. Fjellkjeda grensar mot Uri-Alpane i vest, Lepontin-Alpane i sør og Appenzell-Alpane i nordaust. Fjelltoppane høyrer heime i kantonane Glarus, Graubünden, Sankt Gallen og Uri.

Høgste fjelltoppen er den 3&nbsp;614 meter høge Tödi. I Glarus-Alpane finst elles mange fjelltoppar som er over 3&nbsp;000 m, samt nokre isbrear. Glarus-Alpane har færre besøkande enn andre, meir kjende fjellparti i Vest-Alpane.

I dei austlege delane av Glarus-Alpane finst ei stor tektonisk forskuving som er teken med på UNESCO si verdsarvliste, grunna det geologiske særpreget sitt (*Swiss Tectonic Arena Sardona*).

## Fjelltoppar

Dei høgste toppane i Glarus-Alpane:

## Brear
Dei største isbreane :

* Hüfibreen
* Limmernbreen
* Bifertenbreen
* Vorabbreen

## Sjå òg
* Dei sveitsiske Alpane

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:de:Glarner Alpen|Glarner Alpen]]» frå , den 11. oktober 2009.* 

## Bakgrunnsstoff
* The Glarus-Alpane on SummitPost
Monacobreen

**Monacobreen** er ein isbre på Spitsbergen på Svalbard. Han går sørover frå botn av Liefdefjorden på Haakon VII land.

Breen har namn etter fyrst Albert I av Monaco. Breen vart kartfesta i 1906 og 1907 av ein ekspedisjon organisert av prinsen. 

## Kjelder
* *The Place Names of Svalbard*, Norsk polarinstitutt rapport 122 (2003) ISBN 82-7666-194-7
Isachsenfonna

**Isachsenfonna** er ein isbre på Spitsbergen på Svalbard. Han ligg aust for Krossfjorden og dekkjer eit areal på rundt 140 kvadratkilometer på Haakon VII land. Breen når nær 900 moh. 

Breen har namn etter Gunnar Isachsen som var med på å traversere breen i 1906. På 1930-talet var det meteorologiske obervasjonsbasar på breen.

## Kjelder

* *The Place Names of Svalbard*, Norsk polarinstitutt rapport 122 (2003) ISBN 82-7666-194-7
Vonbreen

**Vonbreen** er ein 25 km lang isbre på Spitsbergen på Svalbard. Han ligg sør for Woodfjorden i skiljet mellom Haakon VII land og Andrée land. 
Namnet er ei omsetjing av eit eldre tysk namn, Hoffnungs-Gletscher, brukt første gong i 1908.
## Kjelder
* *The Place Names of Svalbard*, Norsk polarinstitutt rapport 122 (2003) ISBN 82-7666-194-7
Sivert Aarflot-museet

**Sivert Aarflot-museet** er ein del av Stiftinga Viti. Museet er namngitt etter Sivert Aarflot, som mellom anna starta det første trykkeriet på landsbygda i Noreg. Sivert Aarflot-museet har ei fast samling i eit museumsbygg på garden på Ekset i Volda som Sivert Aarflot budde på. Samlinga inneheld mellom anna trykkeriutstyr.

## Bakgrunnsstoff
*
Valter

**Valter**, **Walter** og **Walther** er mannsnamn og slektsnamn av gammalhøgtysk opphav. Valter har namnedag den 12. oktober.

## Avleiing
Det gammalhøgtyske namnet *Walthari*, som svarer til norrønt *Valdarr*, er sett saman *waltan*, 'høvding', og *heri*, 'krigar, her'. 

Andre former av namnet er finsk Valtteri, italiensk og spansk Gualterio, fransk Gautier og nederlandsk Wouter. Kortformer av namnet er Wally, Walt, Wat og Wate.

## Bruk
Namnet er kjend frå Walter av Aquitaine, ein vestgotisk sogekonge omtala i fleire dikt og krøniker frå mellomalderen.

Walter og Walther er utbreidd som førenamn og etternamn i Tyskland. 

Det er kjend i Noreg frå 1300-talet. Walter hadde ein brukstopp rundt 1920, då over 0,15 % av nyfødde gutar fekk namnet.

I 2009 var det til saman 991 norske menn som hadde eitt av namna som førenamn. 624 heitte Walter, 184 heitte Valter og 183 heitte Walther.

## Namneberarar
* Waltari (d. 547), barnekonge av langobardane
* Walther von der Vogelweide (ca. 1170&ndash;ca. 1230), tysk mellomalderdiktar
* Walter Scott (1771–1832), skotsk forfattar
* Walter «Walt» Whitman (1819–1892), amerikansk forfattar og humanist
* Walter Brennan (1894&ndash;1974), amerikansk filmskodespelar
* Walter Leland Cronkite (1916–2009), amerikansk journalist
* Vladimir «Valter» Perić (1919–1945]), jugoslavisk motstandsmann under andre verdskrigen
* Walter Bruce Willis (f. 1955), amerikansk filmskodespelar

## Kjelder
*
Vibeke

**Vibeke** er eit kvinnenamn som kjem frå frisisk og lågtysk Wiebeke eller Wiebke. Vibeke har namnedag den 12. oktober.

Namnet er danna som ei diminutivsform av *Wiebe*, som kan vera ei kortform av namn som byrjar med *Wig*, 'krig', eller koma frå *Weib*, 'kvinne'. Andre former av namnet er Vibecke, Vibekka, Viveke, Vivikka og Wibke.

## Namneberarar
* Vibeke Falk (f. 1918) norsk skodespelar fødd Vibeke Mowinckel
* Vibeke Løkkeberg (f. 1945), norsk skodespelar, filmregissør og forfattar
* Hanne-Vibeke Holst (f. 1959), dansk forfattar
* Vibeke Karlsen (f. 1967), norsk fotballdommar
* Vibeke Tandberg (f. 1967), norsk kunstnar
* Vibeke Saugestad (f. 1976), norsk musikar
* Vibeke Stene (f. 1978), norsk songar
* Vibeke Skofterud (f. 1980), norsk langrennsløpar

## Kjelder
*
Dekkfrøplantar

**Dekkfrøplantar** er den yngste og største rekkja av frøplantar. Dekkfrøplantane skil seg frå nakenfrøplantar ved at dei har blomar med frøemne som sit i ein lukka behaldar, fruktknuten. Blomen, som kan befruktast på ulike måtar, har gjort at rekkja har kunne spreia seg over heile verda og utvikla seg til mellom 225&nbsp;000 og 400&nbsp;000 artar. Plantane er også særs viktige for menneske, som særleg bruker mange av fruktene deira.

Den eldste kjende dekkfrøplanten er frå krittida og voks for rundt 125 millionar år sidan. Det er også funne stoff som tyder på at dekkfrøplantar var til for 250 millionar år sidan, under permtida.

Tradisjonelt har ein delt dekkfrøplantane inn i to klassar: tofrøblada og einfrøblada. Moderne DNA-baserte metodar har vist at denne todelinga er for enkel. Mens einfrøblada kan forsvarast som ei monofyletisk gruppe, blir dei tofrøblada delt opp i fleire ubeslekta grupper. Desse gruppene har ennå ikkje fått formelle namn, men kan grovt delast inn i desse gruppene: «Urdekkfrøa», ei lita gruppe som nolevande former av dei eldste dekkfrøplantane. Frå denne gruppa kjem einfrøblada plantar (*[[Liliopsida]]*); ei gruppe som inneheld magnoliafamilien (*Magnoliaceae*), laurbærfamilien (*Lauraceae*), holurtfamilien (*Aristolochiaceae*) og peparfamilien (*Piperaceae*); og ekte tofrøblada (*[[Eudicotyledonae]]*), der ein mellom anna finn soleiefamilien, rosefamilien, erteblom- og korgplantefamilien.

## Kjelder

*
* *Denne artikkelen bygger på «[[:en:Flowering plant|Flowering plant]]» frå ,  den 11. oktober 2009.* 
** * oppgav desse kjeldene:*
*** >
*** 
*** 

## Bakgrunnsstoff
*
Kronebreen

**Kronebreen** er ein isbre på Spitsbergen på Svalbard, vest for sørenden av Haakon VII land.
Breen har namn etter fjelltoppane «Tre kroner» som stikk opp gjennom breen.
## Kjelder
* *The Place Names of Svalbard*, Norsk polarinstitutt rapport 122 (2003) ISBN 82-7666-194-7
Holtedahlfonna

**Holtedahlfonna** er ein isbre på Spitsbergen på Svalbard, mellom Kongsfjorden og Wijdefjorden. 

Platået oppå breen vart traversert av Olaf Holtedahl (1885-1975) i 1911. Sør for breen ligg Torafjellet, som har namn etter kona til Holtedahl.

## Kjelder
* *The Place Names of Svalbard*, Norsk polarinstitutt rapport 122 (2003) ISBN 82-7666-194-7
Aavatsmarkbreen

**Aavatsmarkbreen** er ein isbre på Spitsbergen på Svalbard. Breen møter sjøen frå Oscar II land ved Forlandssundet
Breen har namn etter generalmajor Ivar Aavatsmark (1864-1947).
## Kjelder
* *The Place Names of Svalbard*, Norsk polarinstitutt rapport 122 (2003) ISBN 82-7666-194-7
Sveabreen

**Sveabreen** er ein 30 km lang isbre på Spitsbergen på Svalbard. Breen går frå Kongsvegpasset søraust til Nordfjorden, i skiljet mellom Oscar II land og James I land.

Breen har namn etter «Svea», eit gammalt namn for Sverige.

## Kjelder
* *The Place Names of Svalbard*, Norsk polarinstitutt rapport 122 (2003) ISBN 82-7666-194-7
Eidembreen

**Eidembreen** er ein 18 km lang isbre på Spitsbergen på Svalbard. Breen går ut i Eidembukta i Forlandsundet frå Oscar II land.

Breen har namn etter kommandør Ole Eidem (1865-1911), ein norsk sjøoffiser og politikar.

## Kjelder
* *The Place Names of Svalbard*, Norsk polarinstitutt rapport 122 (2003) ISBN 82-7666-194-7
Hellefonna

**Hellefonna** er eit breeområde på Spitsbergen på Svalbard, som omfattar Sveigbreen, Skruisbreen, Marmorbreen, nokre småbrear ved Milne Edwardsfjellet, Jinnbreen og Innerbreen. Fonna ligg mellom Sassendalen og Kjellströmdalen i Sabine land. 

Breen har namn etter Sigurd Gunnarson Helle (f. 1920), topograf ved Norsk polarinstitutt. 

## Kjelder
* *The Place Names of Svalbard*, Norsk polarinstitutt rapport 122 (2003) ISBN 82-7666-194-7
Inglefieldbreen

**Inglefieldbreen** er ein isbre på Spitsbergen på Svalbard. Breen går ut i Storfjorden frå Heer land. 

Breen har namn etter Sir Edward Augustus Inglefield (1820-1894), engelsk sjøoffiser og arktisk oppdagingsreisande.

## Kjelder
* *The Place Names of Svalbard*, Norsk polarinstitutt rapport 122 (2003) ISBN 82-7666-194-7
Strongbreen

**Strongbreen** er ein isbre på Spitsbergen på Svalbard. Breen har ein brei front mot Kvalvågen på vestsida av Storfjorden, på skiljet mellom Heer land og Torell land. 

Breen har namn etter Frederick Ketelbey Strong (d. 1875), konsul i Aten for Hannover og Bavaria. Strong var ein venn av den tyske geografen August Petermann. 

## Kjelder
* *The Place Names of Svalbard*, Norsk polarinstitutt rapport 122 (2003) ISBN 82-7666-194-7
Doktorbreen

**Doktorbreen** er ein isbre på Spitsbergen på Svalbard. Breen munnar ut i Van Keulenfjorden, i skiljet mellom Nathorst Land og Torell Land. 

Breen har namn etter dei norske medisinstudentane O.J. Broch, E. Fjeld og A. Høygaard som traverserte breen i 1928. 

## Kjelder
* *The Place Names of Svalbard*, Norsk polarinstitutt rapport 122 (2003) ISBN 82-7666-194-7
Nathorstbreen

**Nathorstbreen** er ein isbre på Spitsbergen på Svalbard. Breen munnar ut i Van Keulenfjorden. Breen er samansett av ei rad småbrear: Zawadskibreen, Kuvbreen, Polakkbreen, Kamryggbreen, Blankfjellbreen, Dominantbreen, Besshøbreen, Dobrowolskibreen, Kjosfonn og Knokisen, og ligg nordaust i Wedel Jarlsberg Land og vest i Torell Land. 

Breen har namn etter professor Alfred Gabriel Nathorst (1850-1921), ein svensk polarforskar som leidde ekspedisjonar til Svalbard i 1870, 1882 og 1898. 

## Kjelder
* *The Place Names of Svalbard*, Norsk polarinstitutt rapport 122 (2003) ISBN 82-7666-194-7
Vetternatt

**Vetternatt, vinternatt** eller **calixtusdag** er ein merkedag på primstaven som fell den 14. oktober.
Dette er fyrste dagen på vintersida av primstaven, og markerte dermed byrjinga av vinterhalvåret. Namnet «calixtusdag» kjem frå helgenen pave Calixtus I, som hadde minnedag den 14. oktober. Dagen er merkt med ein vott, hanske, pavelue eller eit tre utan lauv. 

Dagen var tradisjonell faredag for tenestefolk, som kunne ta ny teneste denne dagen og sommarmål 14. april. Han markerte òg byrjinga på å køyra hest med dombjøller.

Som vêrmerke synte vinternatt at ein kunne venta seg snø om ikkje altfor lenge. Slik vêret var vinternatt, kom vintervêret til å verta. I Verdal kalla ein dagen «vinterspåmannen».

## Kjelder

* «Vinternatt»  ved norsknettskole.no
Recherchebreen

**Recherchebreen** er ein 16 km lang isbre på Spitsbergen på Svalbard, for nordenden av Wedel Jarlsberg Land . 

Breen er samansett av ei rad småbrear: Ramondbreen, Dollfusbreen, Foldnutfonna, Varderyggfonna, Bjørnebreen og Tverrbreen.
 
Breen har renn ut i Recherchefjorden og har namn etter den; han er igjen oppkalla etter korvetten «La Recherche» som brakte med seg ein fransk ekspedisjon til nordområda i åra 1838-40. 

## Kjelder
* *The Place Names of Svalbard*, Norsk polarinstitutt rapport 122 (2003) ISBN 82-7666-194-7
Torellbreen

**Torellbreen** er to store isbrear som renn ihop sør for Raudfjellet og dannar ein 20 km brei brefront på sørvestkysten av Wedel Jarlsberg Land. Namnet Torellbreen vert bruka om den nedre delen av breen, dei to armane vert kalla Austre Torellbreen og Vestre Torellbreen.

Breen har namn etter den svenske geologen og glaciologen professor Otto Martin Torell (1828-1900). 

## Kjelder
* *The Place Names of Svalbard*, Norsk polarinstitutt rapport 122 (2003) ISBN 82-7666-194-7
Storbreen på Svalbard

**Storbreen** er ein 15 km lang og 5 km brei isbre på Spitsbergen. Han ligg sørvest i Torell Land og munnar ut, saman med Hornbreen, i indre delen av Hornsundet. 

## Kjelder
* *The Place Names of Svalbard*, Norsk polarinstitutt rapport 122 (2003) ISBN 82-7666-194-7
Vasil'evbreen

**Vasil’evbreen** er ein 20 km brei isbre på Spitsbergen. Han ligg på austsida av Sørkapp Land. I tilknyting til denne ligg småbreane Pulkovbreen, Øydebreen, Kronglebreen, Brattkneikbreen, Leifbreen og Lathambreen. 

Breen har namn etter den russiske astronomen Alexandr Semenovich Vasil’ev (f. 1868), medlem av ein svensk-russisk ekspedisjon til Svalbard i 1899-1902.

## Kjelder
* *The Place Names of Svalbard*, Norsk polarinstitutt rapport 122 (2003) ISBN 82-7666-194-7
Olsokbreen

**Olsokbreen** er ein 17 km lang isbre på Spitsbergen. Han ligg sentralt på Sørkapp Land og munnar ut i havet i søraust, mot Stormbukta. Øverdelen av breen vert kalla Mefonna. 

Breen fekk namnet sitt av ein norsk ekspedisjon som nådde fram til breen olsokdagen 1920.

## Kjelder
* *The Place Names of Svalbard*, Norsk polarinstitutt rapport 122 (2003) ISBN 82-7666-194-7
Motorar med ekstern blanding av luft og drivstoff

**Motorar med ekstern blanding av luft og drivstoff** er stempelmotorar med innvendig forbrenning som syg inn ei ferdig blanding av luft og drivstiff i gassform. Det finst ulike typar:

* Gassmotorar (nyttar drivstoff i gassform
* Forgassarmotorar (nyttar drivstoff i flytande form)
* Manifordinnsprøytingsmotorar (nyttar drivstoff i flytande form)

## Sjå òg
* Innsprøytingsmotor
Maskinomsetjing

**Maskinomsetjing** er ei automatisk omsetjing frå éitt språk til eit anna.

I regelbasert maskinomsetjing blir omsetjinga styrt av ei rekkje kompliserte lingvistiske grammatikkar og reglar. På grunnlag av setningane sin syntaks og semantikk siktar ein mot å oppnå ei omsetjing som både er korrekt (dvs. oppbyginga til setningane/syntaks er i orden) og vernar tydinga av den opphavlege setninga.

I statistisk maskinomsetjing blir det brukt store mengder med tekst til å lage språkmodellar og omsetjingsmodellar. Språkmodellen gjev t.d. sannsynet for at eit visst ord følgjer eit anna, medan omsetjingsmodellen gjev sannsynet for at eit visst ord blir omsett av eit anna (eller at ein viss frase blir omsett av ein annan, i frasebasert statistisk maskinomsetjing).

## Sjå òg
* Apertium – ein maskinomsetjingsplattform med fri og open kjeldekode

## Bakgrunnsstoff
* Machine translation, ein introduksjon til området av D.J. Arnold (1994)
* Altavista Babelfish, den første allment tilgjengeleg omsetjingstenesta på Internett
* Google translate, omsetjingstenesta til Google
* LOGON - Norwegian - English Machine Translation
* GramTrans Norsk-engelsk, engelsk-norsk og skandinavisk omsetjing av tekst og heimesider
I.M. Pei

**Ieoh Ming Pei**, kjend som **I.M. Pei** () er ein kinesiskfødd arkitekt busett i USA. Han er ein av dei mest vidgjetne arkitektane i verda, og er rekna for å vera den siste store modernistiske arkitekten.

Pei har teikna fleire eigenarta, monumentale byggverk, mellom anna glaspyramiden utanfor Louvre i Paris, skyskraparen til Bank of China i Hongkong og National Gallery of Art i Washington, D.C..

## Kjelder
* caplex.no - Pei, I. M.
Michael Faraday

**Michael Faraday** () var ein engelsk kjemikar og fysikar. Han var ein svært god eksperimantell forskar, og er mest kjend for å ha oppdaga elektromagnetisk induksjon i 1831 og lovene for elektrolyse i 1833.

Faraday har fått ei måleining oppkalla etter seg, nemleg Farad, som er SI-eininga for elektrisk kapasitans.

## Kjelder
*  Faraday, Michael i caplex.no
Valhallfonna

**Valhallfonna** er ein isbre på Spitsbergen på Svalbard, nordaust på Ny-Friesland. Breen når sjøen vest i Hinlopenstretet.

Breen har namn etter Valhall i norrøn mytologi.

## Kjelder
* *The Place Names of Svalbard*, Norsk polarinstitutt rapport 122 (2003) ISBN 82-7666-194-7
Årflot gard

**Årflot** er ein matrikkelgard i Ørsta kommune. Garden ligg på sørsida av Åmdalen, den nedste i dalen. Han ligg litt fram om åmotet mellom Åmdalselva og Follestaddalselva. Årflot grensar mot matrikkelgardane Åmbø, Ytre-Åm og Haugen, samt mot Sporstøyl i Melsbygda. Til Sporstøyl er 2 km og ubygt. Melsbygdvegen, Fv 5902, går frå Sporstøyl over Årflot til Ytre-Åm. Matrikkelgarden har gardsnummer 43 i Ørsta.

Årflot er ein fåbølt gard, føre 1872 var garden delt i to bruk. Garden låg lenge folketom etter Svartedauden, fyrst mellom 1603 og 1610 kom det bufaste folk. I mellomtida vart jorda nytta til seterstøl, derav namnet Støylen, som Årflot vart kalla til dagleg på 17-1800-talet.

## Årflotstova
På Årflot står ei gammal freda stovebygning som er datert til 1600-talet. Der vart både Sivert Aarflot og dottera Berte Kanutte fødd. Sivert budde der til i han i 1798 vart sett til lensmann i Volda skipreide, og flytte til Ekset.

I dag står det ein bautastein over båe desse to ved stova.

## Folketal
* 1801: 10 personar (2 heimar)
* 1865: 26 personar (4 heimar)
* 1900: 17 personar (3 heimar)

## Kjende namneberarar
* Sivert Aarflot (1759&ndash;1817), var frå garden og ei tid gardbrukar der.
* Dottera Berte Kanutte Aarflot (1795&ndash;1859), var i si tid bondekone på farsgarden.
* Rasmus Aarflot (1792&ndash;1845), lensmann, redaktør og stortingsmann
* Mauritz Aarflot (1821&ndash;1904), redaktør og stortingsmann
* Johannes Aarflot (1824&ndash;1891), bokhandlar og stortingsmann
* Andreas Aarflot (f. 1928), norsk teolog og biskop.
* Franzisca Aarflot (f 1963), norsk dramatikarer og sceneinstruktør

## Kjelder
* 
* Ivar Myklebust: *Ørsta*, Ekset 1933
Barstad i Ørsta

**Barstad** er ein matrikkelgard i Ørsta kommune, gardsnummer 22 i Ørsta. Geografisk høyrer han til Follestaddalen, etter som tuna ligg på ein terasse langs med Storelva (Follestaddalselva) (øvre del av Ørstaelva). Administrativt låg han under den no (2009) avvikla skulekrinsen Åmås. Kulturelt og til dels sosialt har Barstad-folk vore meir vendt mot Åmdalen enn mot Follestaddalen. Barstad grensar i sør/vest mot Brudavoll, og i nord/aust mot Rebbestad.

Køyreveg til Follestaddalen (forbi Barstad) for hjulvogner var ferdig i 1846. Vegen er no Fv 55.

Før garden vart utskift i 1864-67 låg dei tre bruka i eit klyngjetun, med i alt 17 bygningar. Bruka fann seg nye tufter, kvar med *ein* stor innmarksteig rundt dei nye tuna. Alle bruka vart delt i tida 1866-1899. Talet på bruk som dreiv husdyrhald var i nokre tiår i fyrste halvdelen av det 20. hundreåret oppe i sju. I 2009 er det eitt bruk som driv med mjølkeproduksjon. Barstad og Brudavoll hadde felles seter på Barstadfjellet, nord for garden. Seterdrifta tok slutt kring 1940.

### Folketal:
* 1801: 24 personar (4 heimar)
* 1865: 32 personar (4 heimar)
* 1900: 30 personar (6 heimar)

### Kjelde
* Øye, Asbjørn: *Follestaddalen i farne dagar*, Stend 1983
* Folketeljingar for 1801, 1865 og 1900
Barstad i Vartdal

**Barstad i Vartdal** er ein matrikkelgard i tidlegare Vartdal kommune, noverande Ørsta kommune. Matrikkelgarden har gardsnummer 90 i Ørsta.

Garden ligg på ei slette i bygda Barstadvik, ved Storfjorden. Garden ligg på sørsida av Storelva i dalføret. Han vert avgrensa av Storelva, og av matrikkelgardane Melbø (i nordaust) og Lynge (i sørvest).

Tre brukarar på Barstad skatta til tiendpenningskatten i 1520. I 1603 var det sju brukarar av garden. Talet på gardsbruk låg frå sju til ni dei neste 250 åra, husa låg då i eit klyngjetun. Garden vart utskift i åra 1868-70, frå siste tiåra av hundreåret vart elles fleire av bruka på Barstad delt i to. Gardsbruka vart då liggjande langsetter bygdevegen (til Erdal).

Før eit stormver skadde og øydela mange av husa på garden i siste halvdel av 1700-talet, låg klyngjetunet nærare Storelva. Etter dette flytta brukarane vestover mot fjellfoten til nytt klyngjetun. Garden hadde seter på Barstadsætra 5 km unna klyngjetunet.

Frå kring 1905 fekk Barstad busetjing som ikkje var knytt til landbruk. I fyrste omgang kom denne nær fjorden og Vartdalsstrandvegen, seinare og framover på sletta. Vegen langs Vartdalsstranda frå grannebygda Bukta vart bygd i 1873-74. Denne vegen vart omlagd i perioden 1956-58, då strekninga vart del av hovudveg-sambandet mellom Bergen og Ålesund, noverande Europaveg 39. Hovudtilkomst mellom bruka og i bygda elles er Fylkesveg 5910.

### Folketal
* 1801: 47 personar (9 heimar)
* 1865: 47 personar (8 heimar)
* 1900: 76 personar (11 heimar)

## Kjelder
* Buset, Johannes: *Vartdalssoga. Første bandet*. 1964
* Grøvik, Ivar: *Vartdalssoga. II*. 1983
* Folketeljingar for 1801, 1865 og 1900
Chydeniusbreen

**Chydeniusbreen** er ein 10 lang og 5 km brei isbre på Spitsbergen. Breen renn ut i sjøen sør for Lomfjorden på Ny-Friesland.

Breen er oppkalla etter den finske astronomen og fysikaren J.K.E. Chydenius (1833-64) , medlem i Torells svalbardekspedisjon i 1861.

## Kjelder
* *The Place Names of Svalbard*, Norsk polarinstitutt rapport 122 (2003) ISBN 82-7666-194-7
Veteranen

**Veteranen** er ein 25 lang og 5 km brei isbre på Spitsbergen på Svalbard. Breen går ut i Lomfjorden på Ny-Friesland. Den finske fysikaren og astronomen J.K.E. Chydenius (1833-64) karakteriserte i ei reiseskildring den storslåtte breen som ein veteran blant isbreane, derfor namnet.

## Kjelder
* *The Place Names of Svalbard*, Norsk polarinstitutt rapport 122 (2003) ISBN 82-7666-194-7
Ursafonna

**Ursafonna** er eit stort isdekt område vest for Hinlopbreen, for nordenden av Olav V Land.

## Kjelder
* *The Place Names of Svalbard*, Norsk polarinstitutt rapport 122 (2003) ISBN 82-7666-194-7
Hinlopenbreen

**Hinlopenbreen** er ein stor isbre som når sjøen i Vaigattbogen, på vestsida av Hinlopenstretet, for nordenden av Olav V Land på Spitsbergen på Svalbard.

Breen har namn etter Hinlopenstretet, som kan vere oppkalla etter Thymen Jacobsz Hinlopen, direktør i Noordsche Compagnie i Nederland frå 1617. 

## Kjelder
* *The Place Names of Svalbard*, Norsk polarinstitutt rapport 122 (2003) ISBN 82-7666-194-7
Formstøyping

**Formstøping**, fransk *cire perdue*, engelsk *lost wax*, tysk *feinguss*, er ein støypeteknikk der støypeforma vert øydelagt etter støypinga for å få ut gjenstanden. 

Først vert det laga ein voksmodell av den figuren som skal støypast. Denne voksmodellen vert støypt inn i gips. Når gipsen har stivna, kan gipsforma med voksmodellen inni varmast opp slik at voksen smeltar og renn ut. Deretter vert smelta metall helt inn i hulrommet der voksmodellen var. Når metallet har størkna, er figuren ferdig.

Gips kan berre nyttast ved støyping av metall med låg smeltetemperatur, til dømes bronse eller gull.


Fil:Lost Wax-Model of apple in wax.jpg|Steg 1
Fil:Lost Wax-Model of apple in plaster.jpg|Steg 2
Fil:Lost Wax-Model of apple in paraffine.jpg|Steg 3
Fil:Lost Wax-Moldmaking of an apple.jpg|Steg 4


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Formstøping|Formstøping]]» frå ,  den 11. oktober 2009.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
***Kipper, Patrick V. (1996): *Patinas for Silicon Bronze*, Path Publications, ISBN 0-9647269-0-4


## Bakgrunnsstoff
* «Engineering Guide for Industrial Investment Castings (lost wax process in industry»). Precision Metalsmiths, Inc. 
* «Flash animation of lost-wax casting process». James Peniston Sculpture.
* National Museum of Wildlife Art's Virtual Foundry
* «Casting a Medal» . Sculpture. Victoria and Albert Museum.
* Reconstructing the Bronze Age Trundholm Sun Chariot
Moltkebreen

**Moltkebreen** er ein isbre på austkysten av Spitsbergen , nær Wilhelmøya i Hinlopenstretet. 

Breen har namn etter ein tysk offiser; feltmarskalk grev Helmuth von Moltke (1800-1891).

## Kjelder
* *The Place Names of Svalbard*, Norsk polarinstitutt rapport 122 (2003) ISBN 82-7666-194-7
Dreieckhorn

**Dreieckhorn** er eit 3&nbsp;811 m moh høgt fjell i Bern-Alpane i Sveits. Fjellet ligg i kantonen Valais. Fjellet er ein lågare topp i fjellmassivet der Aletschhorn er høgst. Dreickhorn ligg i kring 2,5 kilometer nordaust for Aletschhorn og om lag like langt frå Konkordiaplatz, i sørvestleg retning.

Dreieckhorn ligg på nordaustegga som går ut frå Aletschhorn, fjellskaret Aletschjoch (3614 moh) skil dei to toppane. Ved sida av vestegga til det nemnde skaret strekker seg to fjellryggar frå Dreieckhorn, ein i nordaustleg retning mot Konkordiaplatz og ein mot søraust til Kleinen Dreieckhorn (3639 moh.).

Dreieckhorn vert vanlegvis klatra samstundes med ein klatrar til topps på Aletschhorn. I begge tilfelle er *Mittelaletschbiwak* (3102 moh.) utgangspunkt for turen, sidan denne ligg knapt to kilometer sør for Dreieckhorn.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «[[:de:Dreieckhorn|Dreieckhorn]]» frå , den 11. oktober 2009.*
Hannbreen

**Hannbreen** er ein isbre nord for Kvitberget, aust i Olav V Land. 

Breen har namn etter den austerrikske meteorologen professor Julius von Hann (1839-1921).
 
## Kjelder
* *The Place Names of Svalbard*, Norsk polarinstitutt rapport 122 (2003) ISBN 82-7666-194-7
Sonklarbreen

**Sonklarbreen** er ein isbre nord for Ginevrabotnen sør på Olav V Land på Spitsbergen .

Breen har namn etter den østerrikske offiseren og geografikaren Karl Albrecht Sonklar (1816-1885). 

## Kjelder
* *The Place Names of Svalbard*, Norsk polarinstitutt rapport 122 (2003) ISBN 82-7666-194-7
Negribreen

**Negribreen** er ein stor isbre som når sjøen på vestsida av Storfjorden på Svalbard. Breen ligg nordaust i Sabine Land og sørvest i Olav V Land. 

Breen har namn etter den italienske geografen baron Cristoforo Negri (1809-1896), som i 1867 grunnla Reale Società Geografica Italiana.

## Kjelder
* *The Place Names of Svalbard*, Norsk polarinstitutt rapport 122 (2003) ISBN 82-7666-194-7