open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Teme

**Teme** (walisisk *Afon Tefeidiad*) spring ut i Midt-Wales, sør for Newtown i Powys, og renn gjennom Knighton der ho kryssar grensa til England ned til Ludlow i Shropshire, og så nord for Tenbury Wells på grensa til Shropshire og Worcestershire, før ho munnar ut i Severn sør for Worcester. Heile elva har status som SSSI av English Nature.

Elva vert kryssa av fleire historiske bruer, mellom anna ei i Tenbury Wells som vart bygd av Thomas Telford etter ein flaum i 1795 tok med seg den gamle.

## Busetnader ved Teme
Felindre 
Beguildy 
Llanfair Waterdine
Knucklas
Knighton, Powys
Bucknell
Brampton Bryan
Leintwardine
Burrington
Bromfield
Ludlow
Ashford Bowdler
Ashford Carbonel
Little Hereford
Tenbury Wells
Knighton-on-Teme
Lower Rochford
Newnham Bridge
Eastham
Stockton-on-Teme
Stanford Bridge
Shelsley Walsh
Shelsley Beauchamp
Clifton-upon-Teme
Whitbourne
Martley
Knightwick
Broadwas
Lulsley
Cotheridge
Leigh
Bransford
Powick
Worcester

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Teme|River Teme]]» frå ,  den 4. juli 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*
Don i Aberdeenshire

**Don** er ei elv nordaust i Skottland. Ho spring ut i Grampians og renn austover, gjennom Aberdeenshire, til Nordsjøen ved Aberdeen. Don renn gjennom Alford, Kemnay, Inverurie, Kintore og Dyce. Den største sideelva hennar, Ury, har samløp ved Inverurie.

Elva har ei lengd på 131 km og er den 17. lengste elva i Storbritannia. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Don, Aberdeenshire|River Don, Aberdeenshire]]» frå ,  den 4. juli 2011.*  

## Bakgrunnsstoff
Avon i Bristol

**Avon** er ei elv i England, sørvest i landet. For å skilje ho frå fleire andre elvar som heiter Avon i Storbritannia, vert ho gjerne kalla **Lower Avon** eller **Bristol Avon**. Namnet Avon kjem av det walisiske ordet *afon* for «elv». 

Avon spring ut nord for landsbyen Acton Turville i South Gloucestershire og deler seg i to før ho samlar seg att og renn gjennom Wiltshire. I dei nedre delane frå Bath til Severn-estauaret i Avonmouth nær Bristol er elva farbar og vert kalla **Avon Navigation**.

Avon er den 19. lengste elva i Storbritannia med ei lengd på 120 km, sjølv om det berre er 30 km i luftlinje mellom kjelda og munningen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Avon (Bristol)|River Avon (Bristol)]]» frå ,  den 4. juli 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
NPK-språket

**NPK-språket** er ei språkhandbok som er laga ut frå språknorma til Nynorsk pressekontor (NPK). Ho er ei systerbok til NTB-språket, Norsk Telegrambyrå si handbok frå 2007. Boka er delt i to hovuddelar. Først kjem ein språkråddel på om lag 160 sider. Til slutt har ho ei ordliste på vel 30 000 ord. 

NPK-norma følgjer i stor grad gjeldande nynorskrettskriving. Ordlista har færre valfrie former enn i offisiell rettskriving.

Sjølv om NPK-språket er innretta mot journalistar, er boka meint som ei rettessnor for andre som skriv nynorsk.

## Kjelder
*NPK-språket. Ordliste og språkråd*. Kunnskapsforlaget 2010
Tyne

**Tyne** er ei elv nord i England. Ho startar som to separate elver, Nord-Tyne og Sør-Tyne, som renn saman ved Acomb i Northumberland. Sør-Tyne har utspringet sitt ved Alston Moor i Cumbria, og renn gjennom ein dal som ofte blir kalla Tyne Gap, sør for Hadrianmuren. Ho går forbi byane Haltwhistle og Haydon Bridge. Nord-Tyne oppstår ved grensa til Skottland, nord for Kielder Water, og renn ikkje forbi nokre større busetjingar før Hexham.

Elva kjem inn i grevskapet Tyne and Wear, som har namnet sitt etter Tyne og elva Wear, ved Prudhoe. Ho renn så gjennom Newcastle upon Tyne, der ho blir kryssa av sju bruer, forbi Jarrow og Tyneside òg til utløpet til Nordsjøen ved Tynemouth. Ved Tyneside markerer elva den gamle grensa mellom grevskapet Durham og Northumberland.

Frå 1200-talet var Tyne ei viktig transportåre for kol frå dei rike kolfelta i Nordaust-England. Dette heldt seg fram til nedgangen i gruveindustrien på 1900-talet. Ved Dunston er eit kolastingsanlegg i tre verna.

Nedre del av elva var på slutten av 1800- og byrjinga av 1900-talet av dei viktigaste sentera for skipsbygging. Det er enno store skipsverft ved Wallsend og Jarrow. For å betre kåra for denne industrien vart det gjort store endringar langs denne delen av elva på andre halvdelen av 1800-talet; øyar vart grave vekk og svingar i elva vart retta ut.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tyne (England)|Tyne (England)]]» frå ,  den 4. juli 2011.*
Derwent i Yorkshire

**Derwent** er ei elv i Yorkshire nord i England. 

Ho spring ut i Fylingdales Moor i North York Moors nasjonalpark og renn sørover til ho tar imot elva Hertford før ho renn vestover gjennom Vale of Pickering, sør gjennom Kirkham Gorge og Vale of York før ho renn saman med Ouse i Barmby on the Marsh. Samløpet er uvanleg fordi Derwent renn saman med Ouse med ein smal vinkel i retning oppover elva. 

Nedslagsfeltet til Derwent omfattar 2057 km² og dekkjer Upper Derwent, Rye, Hertford, Bielby Beck og Pocklington-kanalen og sideelvane deira. Busetnader i nedslagsfeltet er mellom andre byane Stamford Bridge, Malton, Pickering, Helmsley, Filey og Scarborough. Området grensar til Cleveland Hills, North York Moors og Hambleton Hills i nord, Yorkshire Wolds og kysten i aust, Vale of York i vest og Ouse og Humber-estauaret i sør. Området kring elva er hovudsakleg landleg. Store område kring elva har bevaringsstatus. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Derwent, Yorkshire|River Derwent, Yorkshire]]» frå ,  den 4. juli 2011.* 
*** oppgav desse kjeldene:*


## Bakgrunnsstoff
Medway

**Medway** er ei elv i Kent og West Sussex i England. Ho har utspringet sitt ved Turners Hill i West Sussex, og renn derfrå i ei hovudsakleg nordaustleg retning inn i Kent, der ho passerer gjennom byane Tonbridge, Maidstone og Medway. Elva munnar ut i Themsen-estuaret ved Sheerness. Elva er 113 kilometer lang, og har eit nedbørfelt på 2409 km². Dei største sideelvane er Eden, Shode, Teise, Beult, Loose og Len.

Både hovudelva og sideelvane renn i all hovudsak gjennom landlege område, der Tonbridge, Maidstone og Medway er unntaka. Sjølve Medway renn mot aust til ho når fram til sørsida av North Downs. Ved samløpet med sideelva Beult, snur ho derimot mot nord og bryt gjennom North Downs ved Medway Gap, ein bratt og trong dal nær Rochester, før ho vidar seg ut til eit breitt estuar, som ved Sheerness munnar ut i det langt større estuaret til Themsen.

## Båttrafikk

Frå 1746 var det ikkje mogleg å segle lengjer oppover elva enn til Tonbridge, men i 1828 vart det mudra opp slik at ein kunne segle til Leigh. Med kano kan ein under gunstige tilhøve kome heilt fram til Penshurst. Langs Medway finst i alt åtte sluser. Den nedste vart opna i 1792, og ligg ved Allington, som er grensa for kor langt opp i elva tidvatnet er påviseleg. For å gjere sambandet mellom Medway og Themsen betre opna ein tidleg på 1800-talet Thames- og Medwaykanalen, som gjekk mellom Strood og Gravesend. Ho var ikkje spesielt lønsam, og innan 1850-åra hadde strekninga frå Strood til Higham vorte erstatta av jarnbane. Strekninga frå Higham til Gravesend var i bruk inntil 1934.

## Bruer og tunnelar over Medway
Inntil nyleg var det nedste sambandet over Medway ved Rochester, der det har vore ei bru heilt sidan romartida. Før 1963 var ho neste brua etter 1300-talsbrua vad Aylesford, 19 km lengre oppover elva. Sidan då har følgjande bruer og tunnelar kome til:
* I 1963 vart ein viadukt bygd over elva sør for Rochester for den første seksjonen av motorvegen M2. I 2003 vart denne utvida til to separate bruer.
* Mellom 1963 og 1996 vart motorvegen M20 bygd, og inkluderte ei bru over Medway sør for Aylesford.
* I 1996 vart Medway Tunnel det nedste sambandet over elva, og knytte saman Gillingham og Strood.
* I 2003 vart ei 1,3 kilometer lang jernbanebru med eit midtspenn på 152 meter bygd for jernbanelinja gjennom Kanaltunnelen. Jernbanebrua ligg parallelt med bruene på motorvegen M2.

## Historie

Det er to militære slag som er kalla «slaget på/ved Medway». Det første slaget fann stad under den romerske invasjonen, og det andre under den andre engelske-nederlandske krigen.

Medway har historisk delt grevskapet Kent i to. Tradisjonelt har den vestlege delen vorte administrert frå Maidstone, og den austlege frå Canterbury. Administrasjonane vart samla i 1814.

I 1942 vart den første testen av eit undersjøisk oljerøyr gjort i elva. Dette skjedde i samband med førebuingane til Operasjon Pluto, ein plan for å pumpe drivstoff frå Storbritannia til Frankrike etter invasjonen i Normandie.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Medway (elv)|Medway (elv)]]» frå ,  den 4. juli 2011.*  

## Bakgrunnsstoff
* Kart over nedbørfeltet til Medway
Nith

**Nith** (skotsk-gælisk *Abhainn Nid*) er ei elv i Skottland som spring ut i Carsphairn hills i East Ayrshire. Det meste av elva renn gjennom Dumfries and Galloway før ho munnar ut i Solway Firth ved Dumfries. Området elva renn gjennom vert kalla Nithsdale (historisk kalla Stranit frå skotsk-gælisk *Strath Nid*, som tyder «Nith-dalen»). Nith er den sjuande lengste elva i Skottland.

## Sideelvar
Frå topp til munning: 
*Connel Burn
*Afton Water
*Kello Water
*Crawick Water
*Euchan Water
*Mennock Water
*Carron Water
*Cample Water
*Scar Water
*Shinnel Water
*Cluden Water
*Cargen Pow
*New Abbey Pow

## Busetnader

*Carron Bridge
*New Cumnock
*Kirkconnel
*Sanquhar
*Mennock
*Thornhill
*Dumfries

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:River Nith|River Nith]]» frå ,  den 4. juli 2011.*
Dee i Wales

**Dee** (walisisk **Afon Dyfrdwy**) er ei elv som startar i Wales, og renn omkring 110 km før ho går ut i sjøen nokre kilometer vest for Liverpool i England. Delar av elva dannar delar av grensa mellom Wales og England. 

Elva spring ut i Snowdonia og munnar ut i sjøen mellom Wales og Wirralhalvøya i England. 

Ved elva ligg det store Connah's Quay kraftverk i eit verna våtmarksområde som har Ramsar-status. Ein 27 km lang røyrleidning bringar naturgass inn til anlegget frå gassfelta i Liverpoolbukta. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Dee (Wales)|Dee (Wales)]]» frå , den 4. juli 2011.*
Don i South Yorkshire

**Don** (òg kalla *Dun* på einskilde strekningar) er ei elv i South Yorkshire i England. Ho er ei sideelv til Ouse, og er 112 km lang.

Don har utspringet sitt i Penninane og renn mot aust gjennom Dondale, via byane Penistone, Sheffield, Rotherham, Mexborough, Conisbrough, Doncaster og Stainforth. Ho munna opphavleg ut i elva Trent, men vart på 1600-talet kanalisert og ført lengre nord, og munnar no ut i elva Ouse ved Goole i Yorkshire.

Dei viktigaste sideelvane til Don er Loxley, Rivelin, Sheaf, Rother og Dearne.

Den industrielle naturen til regionen har medført alvorlege forureiningsproblem for elva. Endå har desse problema minka dei seinaste åra, og det er rapportert fangst av laks i elva ved Doncaster.

Namnet Don er avleidd frå Danu (eller *Dôn*), ei keltisk morsgudinne.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Don (elv i England)|Don (elv i England)]]» frå ,  den 4. juli 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Lee i England

**Lee** eller **Lea** er ei elv i England. Ho renn frå Leagrave Park i Leagrave i Luton til London der ho renn ut i Themsen. Det siste stykket før Themsen er kjent som Bow Creek.

Namnet Lea er det vanlegaste vest for Hertford, medan begge stavemåtar blir brukt om kvarandre mellom Hertford og Themsen. Leekanalen har eigenleg ikkje alternativ skrivemåte, sidan han har fått namn gjennom eit parlamentsvedtak, men òg der blir brukt nokre gonger stavemåten Lea.

## Elveløpet

Kjelda blir vanlegvis rekna for å vere ved Well Head i Waulud's Bank på Leagrave Common, men elva får òg vatn frå ein bekk som startar 3 km lenger vest, i Houghton Regis. Ho renn forbi eller gjennom Luton, Harpenden, Welvyn Garden City, Hertford, Ware, Hoddesdon, Cheshunt, Waltham Abbey, Essex, Ponders End, Edmonton, Tottenham, Upper Clapton, Hackney Wick, Stratford, Bromley-by-Bow, Canning Town og tilslutt Leamouth der ho under namnet Bow Creek renn ut i Themsen. Elva utgjer den tradisjonelle grensa mellom Middlesex og Essex, og utgjorde delar av grensa mellom områda til Danelagen og angelsaksarane.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Lee (England)|Lee (England)]]» frå ,  den 4. juli 2011.*
Ouzel

**Ouzel** (tidlegare kalla **Lovat**) er ei elv i England. Ho er ei sideelv til Great Ouse, og renn frå Chiltern Hills til Newport Pagnell, ei strekning på omkring 32 km

Det gamle namnet Lovat er kjent frå 1200-talet i forma *Lovente*. Eit kart frå 1724 markerer elva som *Lowsel*, medan eit frå 1765 kallar ho Ouzel. Ordnance Survey brukar berre Ouzel. Ved Newport Pagnell brukast enno dei to namna om kvarandre.

## Løp

Elva har utspringet sitt rett nord for Dagnall. Ho renn så langs grensa mellom Bedfordshire og Buckinghamshire. Ho tek opp i seg tre mindre sideelvar: Ouzel Brook frå Houghton Regis, Whistle Brook frå Pitstone og Clipstone Brook frå Milton Bryan. Elva renn så gjennom Leighton Buzzard og Milton Keynes. Ho møter der endå ei sideelv, Water Eaton Brook. Ved Newport Pagnell renn ho ut i Great Ouse. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ouzel|Ouzel]]» frå ,  den 4. juli 2011.*
Jubilee River

**Jubilee River** er ei kunstig elv som vart bygd i 1990-åra for å føra flaumvatn frå Themsen rundt Maidenhead, Windsor og Eton. Ho er menneskeskapt, men vart laga slik at ho ser ut som og oppfører seg som ei naturleg elv. Ho kan klassifiserast som ein kanal, men vert normalt rekna som ei elv.

Langs breidda gjev ho eit gunstig miljø for ein variert fauna, som ein håper kan erstatte noko av dei områda langs Themsen som har gått tapt på grunn av urbanisering.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jubilee River|Jubilee River]]» frå ,  den 4. juli 2011.*
Cam i England

**Cam** er ei sideelv til Great Ouse i det austlege England. Dei to elvene møtest sør for Ely, ved Pope's Corner. Via Great Ouse er Cam knytt til det engelske kanalsystemet. Elva renn gjennom Cambridge, og så omkring 65 km vidare før ho munnar ut i Nordsjøen. 

Ho heitte tidlegare **Granta**, og enno brukar mange som bur langs ho dette namnet. Eit av fleire eldre namn på Cambridge var Grentabrige, som etterkvart vart forvanska til Cambridge. Sidan byen hadde namn etter ei bru over elva, vart det etterkvart noko underleg av det ikkje var samsvar mellom namna, og Granta vart omdøypt til Cam. 

I 1702 vart det grunnlagt ein samskipnad for å bevare elva, som fekk ansvar for å sørgje for at ho var farbar for båttrafikk. Dette inkluderer blant anna drifta av tre sluser: Jesus-slusa, Bottisham-slusa og Baits Bite-slusa. Elva over Jesus-slusa, kalla Top River, er berre farbar for robåtar og prammar. Mellom Jesus-slusa og Mill Pond ligg eit populært turområde, der ein har god utsikt mot mange av bygningane til universitetet i Cambridge. 

Rokonkurransane mellom forskjellige universitetslag er ein gammal tradisjon. Dei føregår mellom Jesus-slusa og Bottisham-slusa. Nedanfor Baits Bite, i delen som blir kalla Lower River, ligg mange husbåtar. 

Dei viktigaste sideelvane heiter òg offisielt Cam, men den eine går gjerne under det gamle namnet Granta, medan den andre blir kalla Rhee.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Cam (elv)|Cam (elv)]]» frå ,  den 5. juli 2011.*  

## Bakgrunnsstoff
Bollin

**Bollin** er ei elv i Cheshire og Stor-Manchester i England. Ho er ei av dei største sideelvane til elva Mersey. 

Elva har utspringet sitt i Macclesfield Forest i den vestlegaste delen av Peak District. Ho renn først mot vest, før ho snur mot nord og passerer gjennom byen Macclesfield, der Macclesfield Canal kryssar elva. Etter Macclesfield snur elva mot nordvest og held fram over slettene til byen Wilmslow. På vestsida av Wilmslow renn Bollin saman med den største sideelva si, Dean, som kjem inn frå nord etter å ha runne parallelt med Bollin berre ein dryg kilometer nord for denne. Elva renn deretter inn i Styal Country Park, der ho passerer den tidlegare bomullsfabrikken Quarry Bank Mill, som ved hjelp av eit vasshjul, brukte Bollin som kraftkjelde. Quarry Bank Mill er no eit museum for bomullsindustrien og ein av dei best verna tekstilfabrikkane frå den industrielle revolusjonen. 

Rundt tre kilometer vest for Wilmslow blir Bollin ført i ein kulvert under den søre rullebanen på Manchester lufthamn. Over dei neste 15 kilometrane dannar elva den sørvestre delen av grensa mellom Stor-Manchester og Cheshire. På denne strekninga renn ho gjennom det flate jordbrukslandskapet sør for Altrincham. Ved Dunham Town kryssar Bridgwater Canal over elva. Bollin renn til slutt saman med Mersey rundt 2 km nord for Lymm, like ved staden der Mersey igjen skil lag frå Manchester Ship Canal, etter å ha vore ein del av kanalen frå Irlam.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bollin|Bollin]]» frå ,  den 5. juli 2011.*  


## Bakgrunnsstoff
Gowy

**Gowy** er ei elv i Cheshire i England og ei sideelv til Mersey. Ho er totalt rundt 32 kilometer lang.

Elva har utspring i den vestre delen av Cheshire, i åsane ved Peckforton Castle og landsbyen Peckforton, svært nær kjelda til elva Weaver. Mens Weaver til å byrje med renn sørover, renn Gowy mot nord, og dannar dalen som òg blir nytta av Shropshire Union Canal. Elva renn like austom Chester og passerer gjennom ein omvend hevert under Manchester Ship Canal før ho munnar ut i Mersey ved Stanlow-raffineriet rundt 3 kilometer austom Ellesmere Port. Lengda til elva har auka gjennom hundreåra etterkvart som landområde er vorte innvunnen gjennom drenering av myrene i området.

Elva er svært populær blant fiskarar og er òg heimstad for fleire sjeldne insekt. På den nedste strekninga har elva dei siste tiåra vore påverka av forureining, noko som delvis skuldast oljeraffineriet ved Stanlow og dei nærliggande motorvegane M53 og M56. Miljøgrupper har utarbeidd forslag til oppreinsking i området og gjenoppbygging av fiskebestanden.

Mellom vegen A5117 og motorvegen M56 ligg «Gowy Marshes», eit torvmyr-område med fuktig grasland og beitemarker. Dette 1,6 km² store områdde, som er ått av Shell UK, er vorte etablert som eit naturreservat.

Teljingar gjennomført av Environment Agency viser at bestand av ål i Gowy har halde seg godt oppe trass i den massive nedgangen i ålebestanden over heile Europa. Årsakene til dette er uklare, men lokal fiskarar har foreslått at ålen i Gowy moglegvis ikkje følgjer det normale vandringsmønsteret på grunn av den delvis innelukka tilstanden til elva som følgje av systemet der elva blir ført under skipskanalen i ein slags vasslås eller omvendt hevert.

Det låg tidlegare opptil 20 vassmøller langs elva. I dag er det berre nokre få tilbake: Batast Mill og Walk Mill er begge på private hender, medan Bunbury Mill og Trafford Mill blir ått av vass- og avløpsselskapet United Utilities plc. Bunbury Mill er open for ålmenta i sommarmånadene, medan Trafford Mill er under utvikling til å bli eit museum.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gowy|Gowy]]» frå ,  den 5. juli 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Goyt

**Goyt** er ei elv i Nordvest-England. Ho har utspring på Axe Edge Moor i den sørlege delen av Penninane, og renn derfrå mot nord og nordvest til ho i byen Stockport renn saman med elva Tame og dannar elva Mersey. 

## Elveløpet
Goyt har utspring på lyngheiane ved Axe Edge, nær vertshuset Cat and Fiddle Inn. Elva renn nordover og ned i Goytdalen, der ho kryssar under Derbyshire Bridge, som var den gamle grensa mellom Derbyshire og Cheshire. Lengre ned møter ho ei gammal bru rekna på hestetrafikk, som vart flytta då Errwood-reservoaret vart bygd på 1960-talet. Like nedanfor ligg endå eit reservoar, Fernilee-reservoaret. 

Goyt passerer deretter gjennom Taxal og Horwich End, og fortset så gjennom Whaley Bridge, New Mills (der ho møter sideelva Sett) og Marple Bridge (der den største sideelva, Etherow, kjem inn frå nordaust). I byen Stockport flyt Goyt til slutt saman med elva Tame og dannar elva Mersey, som fortset mot vest til ho munnar ut i Irskesjøen ved Liverpool.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Goyt|Goyt]]» frå ,  den 5. juli 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Elva Looe

**Looe** (kornisk **Avon Logh**) er ei elv i det søraustlege Cornwall. Ho renn ut i sjøen ved byen Looe.

Elva har to hovudgreiner, East Looe og West Looe. Den austlege har utspringet sitt nær St. Cleer og renn sørover, kort veg frå den vestlege utkanten av Liskeard. Deretter følgjer ho Looe Valley. Den vestlege greina har utspringet sitt nær Dobwalls.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Looe (elv)|Looe (elv)]]» frå ,  den 5. juli 2011.*
Tamar i England

**Tamar** er ei elv i det sørvestlege England. Elva har utspringet sitt omkring 6 km frå nordkysten av Cornwall, men renn sørover. Ho renn ut i fjorden Hamoaze, og frå her renn ho saman elvane Lynher og St Germans ut i Plymouthsundet. 

Ho markerer i all hovudsak grensa mellom grevskapa Devon og Cornwall. Det er nokre unntak, som landsbyen Bridgerule på «kornisk» side som høyrer til Devon. Den moderne administrative grensa følgjer elva strengare enn den gamle tradisjonelle grensa, og fleire landsbyar nord for Launceston, som ligg vest for Tamar, høyrde til Devon inntil 1960-åra. 

Elva Tavy er ei sideelv til Tamar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tamar (Cornwall)|Tamar (Cornwall)]]» frå , den 5. juli 2011.*
Calder i Cumbria

**Calder** er ei elv i Cumbria i England. Ho har utspringet sitt ved Lankrigg Moss og renn sørover. Langs elveløpet ligg eit historisk landskap med blant anna Calder Abbey og fleire hauggraver.

Det siste stykket av elva renn gjennom Sellafieldanlegget, der ho møter elva Ehen og renn ut i Irskesjøen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Calder i Cumbria|Calder i Cumbria]]» frå ,  den 5. juli 2011.*
Eamont

**Eamont** er ei elv i Cumbria, England. Ho er ei av dei største sideelvane til Eden.

Elva startar ved Ullswater, ein av sjøane i Lake District. Bekken Dacre og elva Lowther renn inn i Eamont. Omkring 5 km austom Penrith renn så Eamont inn i Eden.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Eamont|Eamont]]» frå ,  den 5. juli 2011.*
Ehen

**Ehen** er ei elv i Cumbria i England.

Ho har utspringet sitt ved munningen av Ennerdale Water, og renn så vestover. Etter Ennerdale Bridge renn Croasdale Beck, som kjem frå Bant Fell, inn i Ehen. Elva renn så forbi Cleator Moor og Cleator, der ho møter Keekle. Deretter renn ho sørover mot Egremont, og går parallelt med Irskesjøen fram til Sellafield, der ho saman med Calder munnar ut i sjøen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ehen|Ehen]]» frå ,  den 5. juli 2011.*
Keekle

**Keekle** er ei elv i Cumbria i England.

Ho renn frå Keekle Head Farm ved High Park mellom Gilgarran og Asby. Elveløpet går sørover via det tidlegare dagbrotet mellom Frizington og Whitehaven til Cleator Moor, der ho munnar ut i elva Ehen.

Keekle er periodevis ei rik lakseelv. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Keekle|Keekle]]» frå ,  den 5. juli 2011.*  


## Bakgrunnsstoff
*Saving Cumbria's plastic-lined river
Derwent i Derbyshire

**Derwent** er ei elv i Derbyshire i England. Ho er 106 kilometer lang, og er ei sideelv til Trent, som ho renn inn i sør for Derby. Namnet er keltisk, og tyder «dal med tett eikeskog».

Elva har utspringet sitt ved Bleaklow austom Glossop i Peak District. Ho renn gjennom Upper Derwent Valley, der ein finn dei tre vassreservoara Howden-reservoaret, Derwent-reservoaret og Ladybower-reservoaret. Ho bidreg så indirekte med vatn til Carsington-reservoaret gjennom tunnelar og akveduktar. Elva renn vidare gjennom Bamford, Hathersage, Grindleford og Baslow. Ved Chatsworth House renn Wye inn i Derwent. Etter å ha runne gjennom Darley Dale når ho så Matlock, før ho renn vidare forbi Cromford og gjennom Crich Chase naturreservat. Ved Derwent Mouth, halvannan kilometer austom Shardlow, munnar ho ut i Trent.

Derwent har gjeve kraft til mange bomullsfabrikker i dalen. Ein del av desse er verna som verdsarvstaden Derwent Valley-møllene.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Derwent (Derbyshire)|Derwent (Derbyshire)]]» frå ,  den 5. juli 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Etherow

**Etherow** er ei elv i Derbyshire og Stor-Manchester i England, Ho er ei sideelv til Goyt, og er 30 kilometer lang, med eit nedbørfelt på 77,7 km². Den øvre dalen til elva blir kalla Longdendale. Elva danna tidlegare grensa mellom dei historiske grevskapa Cheshire og Derbyshire. 

## Elveløpet
Elva har utspringet sitt på Featherbed Moss like over grensa til South Yorkshire, og ho renn herfrå ned i Longdendale, der ho passerer gjennom Longdendale Chain, ei rekkje på seks reservoar som vart bygd på slutten av 1800-talet for å sikre vassforsyninga til Manchester og Salford. Nedanfor reservoara passerer elva Tintwistle og Hollingworth og fortset mot sørvest til ho munnar ut i Goyt ved Brabyns Park nær Marple. 6 km nedstraums frå munningen til Etherow renn Goyt saman med Tame og dannar elva Mersey.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Etherow|Etherow]]» frå ,  den 5. juli 2011.*  
 

## Bakgrunnsstoff
Hjuldampskipet «Norge»

**DS «Norge»** er ein hjuldampar bygt i 1854 som det andre skipet til Det Bergenske Dampskibsselskab. 

## Historie
Bergenske hadde starta opp rutefart frå frå Bergen til Hamburg i 1852 via Stavanger og Kristiansand, og ruta gjekk så pass bra med  at dei ønskte å utvide med eit skip til. Kaptein Jacob Rieck Ege, som hadde skaffa «Bergen», vart på ny send til England for å skaffe eit skip til, denne gongen med Thomas Wingate & Co i Glasgow. 

«Norge» vart levert i oktober 1854 og var òg ein hjuldampar. Denne vart sett inn i same ruta som «Bergen». 

Kl. 0020 den 10. september 1855 gjekk «Norge» ut frå Kristiansand på veg til Hamburg under kaptein Hans Ibsen. Vêret var roleg og sikta var god, og dei fleste passasjerane var gått til køys. Halvvegs mellom Odderøya og Oksøya var «Bergen» på veg inn, og ville passere på babord side. Då dei nesten var i ferd med å passere kvarandre kommanderte losen på «Bergen» å styre «hardt babord», og ho skar så baugen inn i sida på «Norge». Kaptein Ibsen gav melding om å slå akterrover, men gløymde å gje melding til passasjerane. Hekkbåten vart sett ut, men dei andre dekksbåtane var for godt surra fast og berre ein av dei kom på sjøen. Etter 15 minuttar gjekk «Norge» brått ned og 40 menneske mista livet. Dette var den første store dampskipkatastrofen i landet. I sjøforklaringa etter forliset fekk «Norge» all skuld og kaptein Ibsen vart dømd til 160 dagar i fengsel. 

Skipet var ikkje forsikra og representerte verdiar for 73&nbsp;000 spesidalar, noko som råka Bergenske tungt. 

Vraket vart oppdaga på 160 meters djupne då det skulle leggjast straumkabel over Skagerrak. I mai 2019 vart vraket undersøkt av forskarar frå Norsk Sjøfartsmuseum, men av respekt for dei som omkom vart ingenting fjerna frå vraket.

## Ruter
* 1854-1855: Bergen-Stavanger-Kristiansand-Hamburg

## Sjå og
* Andre fartøy som heiter «Norge». 

## Kjelder
* Ottar J. Aare: Dampskipsfarten i Norge - veien til sivilisasjonen... i *SALT Magasinet for kystens næringer og kystens folk* nr 2 2011
*
Tars

Hos firbeinte virveldyr, tetrapodar, er **tars** eller **tarse**, latinsk **tarsus**, ei klynge av leddelte bein i kvar fot mellom den nedre enden av tibia og fibula av leggen og mellomfoten. I foten er tarsen forbunde med beina i mellomfoten, som igjen har ledd mot bein i dei einskilde tærne. Leddet mellom tibia og fibula ovanfor og tarsen nedanfor er referert til som okleleddet.

Hos fuglar er tilsvarande bein i tarsen omdanna, det ein kallar tars er den ofte lange og mest synlege delen av foten, mellom leggen og tærne. 

I menneskefoten er det største beinet i tarsen kalla *calcaneus*, som er det vektbærande beinet i hælen.

## Kjelder

* *Første utgåva av artikkelen byggjer på «[[:en:Tarsus (skeleton)|Tarsus (skeleton)]]» frå , den 5. juli 2011*
Tarsus

**Tarsus** kan visa til:

**Biologi**
* Tarsus i skjelett, området mellom tibia og fibula (leggen) og metatarus (i foten)
* Tars, eit samanvakse tarsus og metatarsus som er vanleg hjå fuglar
* Tarsus i auget, vev i augelokket
* Sluttsegmenta i ein insektfot

**Stader**
* Tarsus i Mersin, by i Tyrkia kjend frå antikken
Sett i England

**Sett** er ei elv i distriktet High Peak i Derbyshire i England. Ho har utspringet sitt nær Edale Cross på Kinder Scout i Penninane. Ho renn derfrå mot vest, passerer gjennom landsbyane Hayfield og Birch Vale, og munnar ut i elva Goyt ved New Mills. Goyt er ei av hovudtilløpselvane til Mersey.

Den fire kilometer lange vandrarstien Sett Valley Trail, som går parallelt med elva, følgjer det tidlegare jernbanesporet mellom Hayfield og New Mills.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sett (elv)|Sett (elv)]]» frå ,  den 5. juli 2011.*
Bu i Hardanger

**Bu** er ei bygd på grensa mellom Ullensvang kommune og Eidfjord kommune i Indre Hardanger. Bu ligg på sørsida av Eidfjorden, med Ytre Bu i Ullensvang og Indre Bu i Eidfjord. 

Riksveg 13 går gjennom bygda. Det søre landfestet på Hardangerbrua er på Bu. Etter at brua vart ferdig i august 2013, går riksvegen over Eidfjorden i bru mellom Bu og Vallavik i Ulvik herad i staden for over ferjesambandet Bruravik-Brimnes, som vart lagd ned. Under bygginga av brua var det stor anleggsverksemd på Bu.

På Bu ligg Bu museum, som er ein del av Hardanger Folkemuseum.

4. juli 2011 var det ei helikopterulukke i fjella innom Bu. Helikopteret var frå Airlift i Kinsarvik og frakta mannskap til ei hyttebygging på Vassli. Fem personar omkom i ulukka.

## Kjelder


## Bakgrunnsstoff
*
Risemaurvarslar

**Risemaurvarslar** (*Batara cinerea*) er ein fugleart i maurfuglfamilien, Thamnophilidae, i plassert den monotypiske slekta *** Batara***. Han finst i Argentina, Bolivia, Brasil og Paraguay. Denne arten er den største arten av alle maurfuglar, rundt 34 centimeter. Det naturlege habitatet for denne arten er subtropisk eller tropisk fuktige låglandsskog, subtropisk eller tropisk fuktig skog i høgland, og område med degradert skog.

## Skildring
Fuglen er ca. 30–34 cm i storleik og veg inntil 155 gram. Hofuglar er litt lettare. Nebbet er kraftig bøygd i enden som ein krok. På tuppen av oversida finst eit hakk eller ei «tann». Halen er relativt lang. Oversida av venger, rygg og hale er hos hofuglen mørk brun med lysebrune sperrestriper, hos hannen nær svart med kvite striper. Kroppen er gråbrun til askegrå. Hannen har hette av svarte fjører, mens hofuglar har hasselnøttbrunt med svart tupp i fjørene på hovudet.

Risemaurvarslar lever i det nordlege Argentina, Bolivia, søraustlege Brasil og Paraguay. I søraustlege Brasil, finn vi fuglen i område i regnskogen med bambus. I retning av Andesfjellene kan han leve i ei høgd på 2600 moh. I Gran Chaco er han funnen i tett undervegetasjon.

Risemaurvarslar lever av insekt, sniglar og små virveldyr, som han plukkar opp frå bakken med korte flygingar. Dietten inneheld òg egg og ungar frå andre fugleartar. Songen består for det meste åtte snøgge fløytetonar med ein opptakt.

* *Batara c. argentina* (Shipton, 1918)Denne underarten finst i Paraguay, hovudsakleg i departementa Boquerón og Presidente Hayes, og dessutan i nordvestlege Argentina i provinsane Jujuy, Salta og nord i Tucumán-provinsen. Fjørdrakta i underarten *argentina* er litt bleikare enn nominatforma.

* *Batara c. excubitor* (Bond & Meyer dei Schauensee, 1940)Denne underarten finst i Bolivia, i vestleg del av Santa Cruz-departementet. Fjørdrakta har litt blassare farger hos underarten *excubitor* enn *argentina*.

Delen med det særeigne artsnamnet, *cinerea*, er den feminine forma av det latinske ordet *cinereus*, som tyder *oske*. Denne fargenemninga finst til dømes i namnet på vintererle (*Motacilla cinerea*), gråhegre (*Ardea cinerea*) og tereksnipe (*Xenus cinereus*). I utbreiingsområdet er det spanske namnet hans 'Batara Gigante', og det portugisiske namnet 'Matracão'.

## Kjelder

* *Første utgåve av artikkelen byggjer på «[[:de:Riesen-Ameisenwürger|Riesen-Ameisenwürger]]» frå , den 5. juli 2011*
* 

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
Dvergmaursmett

**Dvergmaursmett**, *Myrmotherula brachyura*, er ein særs liten fugl i maurfuglfamilien. Det naturlege habitatet er subtropisk eller tropisk fuktige låglandsskog, subtropisk eller tropisk våtmarker.

Dvergmaursmett er ein fugl som lever i Amazonas, Guyana-regionen, og søraustre Orinoco-bassenget i Venezuela, og dessutan i nordre Brasil, han opptrer i Amazonas i landa Bolivia, Colombia, Ecuador, Fransk Guyana, Guyana, Peru og Surinam.

Hannen har kraftige kvite striper på svart krone, overside og venger. Den svært stutte halen er heilt svart og undersida av kroppen er klårt gul. Hoene liknar, men har oransje til gulbrunt i staden for kvitt på hovud og nakke. Brystet har litt gråsvart striping. Dvergmaursmett er ca. 8,5 centimeter i lengd og veg 7 gram.

Dvergmaursmett opptrer ofte parvis frå halvhøgt til opp i trekroner. Kan nokre gonger delta i fleirartsflokkar. 

## Kjelder

* *Første utgåva av artikkelen byggjer på «[[:en:Pygmy Antwren|Pygmy Antwren]]» frå , den 5. juli 2011*
 
### Referansar

## Bakgrunnsstoff

*
Stålmaurvarslar

**Stålmaurvarslar**, *Thamnomanes schistogynus*, er ein fugl i maurfuglfamilien.Han finst i Bolivia, Brasil og i Peru.
Det naturlege habitatet er subtropisk eller tropisk våt, låglandsskog.

Stålmaurvarslar liknar oskemaurvarslar, men i Amazonas i Peru lever han lengre sør og kan gå høgare, opp til 1400 moh. aust mot Andes. Hannen er einsfarga mørk blå, hofuglen liknar, men med raudbrun buk. 

## Kjelder

* *Første utgåve av artikkelen byggjer på «[[:en:Bluish-slate Antshrike|Bluish-slate Antshrike]]» frå , den 5. juli 2011*
* Schulenberg, T., Stotz, D. Lane, D., O'Neill, J, & Parker, T. *Birds of Peru*. Christopher Helm, London. (2007) ISBN 978-0-7136-8673-9
Bambusmaurvarslar

**Bambusmaurvarslar**, *Cymbilaimus sanctaemariae*, er ein stor maurfugl i den biologiske familien Thamnophilidae. Arten finst i Bolivia, Brasil og Peru. 

Dette er ein 16 til 17 centimeter lang fugl som lever i store bambusskogar i Amazonas opp til 1450 moh. Bambusmaurvarslar liknar gittermaurvarslar, men er litt mindre. Hannfuglen er gjennomgåande svart med tette, smale kvite tverrstriper som er breiare på undersida. Han har svart krone og fjørtopp. Hofuglen er gjennomgåande gulbrun med svarte tverrstriper, mørkast på rygg og hale. Krona er nøttebrun til svart. 

Songen er ein høglydt avtakande serie av opptil 15 metalliske ringelydar *tjink*. Ropet er eit skarpt *tjuv*. 

## Kjelder

* Schulenberg, T., Stotz, D. Lane, D., O'Neill, J, & Parker, T. *Birds of Peru*. Christopher Helm, London. (2007) ISBN 978-0-7136-8673-9
Vassjet

**Vassjet** er ei strøymingsmaskin som vert nytta som framdriftsmetode for båtar. Ein propellliknande rotor, plassert i eit røyr, syg inn vatn i framkant av røyret og pressar det ut med stor fart i bakkant av røyret. Utløpet av røyret er utforma som ei dyse som samlar vatnet i ein stråle som driv båten framover. Innsuget er plassert under båten og dekt av ei rist som hindrar at det kjem framandelement som tang, taug og liknande inn i røyret. 

For å driva vasstrålem ut gjennom røyret må rotoren pressa vatnet bakover med ei kraft (N) som er proporsjonal med vasstraumen (kg/s) og farten (m/s). I fylje Newton si 2. lov verkar det ei like stor kraft i motsett retning, som skuvar båten framover.  

## Praktisk bruk
Ein annan føremonan med vassjet er fråværet ein propell som stikk med under båten. Dette reduserer risikoen for personskade ved bading og dykking. Nokre redningsskøyter nyttar vassjet, for at dei skal kunne nyttast på grunt vatn og redusera faren for skade på personar som vert plukka opp frå sjøen. Risikoen for skade på dyr, som til dømes delfinar og sjøkyr, vert òg redusert. Ein anna føremon er at aggretaget ikkje vert skadd ved grunnstøyting og at gittret ved innsuget hindrar taug, garn og liknande å vikla seg rundt rotoren. Rotoren kan vanlegvis reverserast for å reinska gittret for tang, plastposar og anna rusk som legg seg på. Båtar med vassjetaggregat vert styrte ved at dysene på aggregatet vert svinga til sida, slik at jetstrålen vert styrt til styrbord eller babord. Dette fører til lett manøvrering.

## Soge
Engelsmannen Ruthven fekk patent på eit vassjetaggregat i 1849, men dei fyrste eksperimenta med vassjet vart ikkje utførte før i 1886, då den britiske marina nytta prinsippet i krigsskiper Waterwitch. Propellen i røyret hadde ein diameter på 4,43 m og vart driven av ei dampmaskin med ei effekt på 118 kW (160 hk). Denne effekta var i minste laget og farten var berre 17 km/t (9.25 knop). Ein gjekk difor ikkje vidare med denne teknologien på 1800-talet og det var fyrst då då nyzealandaranaren Charles William Feilden Hamilton i 1954 utvikla eit vassjettaggregat at interessa blomstra oppatt.

## Referansar
Blåmaskemaurvaktar

**Blåmaskemaurvaktar**, *Phaenostictus mcleannani*, er ein stor maurfugl i den biologiske familien Thamnophilidae.

Han er monotypisk innanfor slekta ***Phaenostictus***. Han finst i Colombia, Costa Rica, Ecuador, Honduras, Nicaragua og Panama. Dei naturlege habitata ligg i underskog av fuktige låglandsskog og skogsområde med høg sekundærvekst.

Arten er 19 centimeter lang og han veg rundt 50 gram. Rundt auget er det eit stort område med naken, blåfarga hud. Fjørdrakta varierer noko mellom dei tre underartar, men samla har dei ei grå krone, svart hals med eit gulbrun bryst som går over til ein svartflekka buk og rygg.

Blåmaskemaurvaktar lever hovudsakleg på insekt og leddyr, nokre gonger tar han små øgler. Mesteparten av bytet tar han ved å følgje vandremaurar, som skremmer  bytet ut frå gøymestader. Han er rekna å vere ein fast tilhengjar av vandremaurar, som sjeldan beitar langt unna svermar. Blåmaskemaurvaktar er vanlegvis ein dominerande art når han beitar på vandremaur saman med andre maurfølgjarar som tanagarar og treløparar.

Sosialbiologien for denne arten er uvanleg for maurfuglfamilien. Eit hekkande par dannar kjernen i ei gruppe eller klan som inkluderer dei mannlege avkomma deira og makane deira. Desse klanane samarbeider for å forsvare territorium mot rivalar. Det opne koppforma reiret, med eit kull på to egg, vart nyleg skildra for første gong.

## Kjelder

* *Første utgåva av artikkelen byggjer på «[[:en:Ocellated Antbird|Ocellated Antbird]]» frå , den 5. juli 2011*, følgjande referansar var gjeve:

:*  

:* Buehler, D.M.; Castillo, A.I.;  & J.D. Brawn (2004) *First Nest Description for the Ocellated Antbird (Phaenostictus mcleannani)*. *Wilson Bulletin* **116** (3): 277–279 (Abstract.)
 

## Bakgrunnsstoff


*BirdLife International (2014) Species factsheet: *[http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=4775 Phaenostictus mcleannani] *. Henta frå http://www.birdlife.org den 24. august 2014.
Bandmaurvarslar

**Bandmaurvarslar**, *Thamnophilus doliatus*, er ein mellomstor maurfugl i den biologiske familien Thamnophilidae.

Arten er  vidt spreitt  i den neotropiske regionen frå Tamaulipas i Mexico, gjennom Mellom-Amerika, Trinidad og Tobago, og ein stor del av Sør-Amerika austom Andes så langt sør som nordlege Argentina, Bolivia og Paraguay. Det finst ein akseptert nordleg rekord i registrering frå det sørlege Texas. Bandmaurvarslar lever i eit breitt spekter av skogkledde habitat som inkluderer hagar og parkar, i både fuktige og tørre regionar. Gjennom ein stor del av utbreiingsområdet sitt, er han blant dei vanlegaste maurfuglar.

## Skildring

Bandmaurvarslar er vanlegvis 16,5 cm lang, og veg 25 gram. Fjørdrakta til hannen har tette band i svart og kvitt, og har ein svart fjørtopp basert i kvitt som kan visast. Hoa er raudbrun på oversida med ein kastanjefarga kam. Sidene av hovudet og hals er streket i svart, og undersida er rikt gulbrun.

Underartane varierer først og fremst i kor mørke dei står fram, i mengda av svartkvite band og i fargetonen på undersida. Til dømes har underarten på Trinidad og Tobago *T. d. tobagensis* hannfuglar med lysare underside, og hoa er  mørkare enn i nominatforma. Den mest karakteristiske underartan er *T. d. capistratus* i Caatinga i det nordaustlege Brasil, der hannar har einsfarga, svart krone utan kvite striper i og hoer har stripa strupe og svakt stripa buk. Det er òg den einaste underarten der iris er djup raudbrun til raud, men ikkje gul. Det har nyleg vorte foreslått at det bør vurderast ein eigen art av *T. d. capistratus*.

Dei lever vanlegvis som revirbundne par. Hoa legg to kremkvite, pupurflekka egg i eit djupt koppforma reir i ein busk, som blir ruga av begge kjønn i 14 dagar til klekking. Ungane blir flygedyktige innan 12-13 dagar.

Bandmaurvarslar er ein insektetar som lever av maurar og andre leddyr på eller nær bakken, vil iblant følgje kolonnar av vandremaurar, og vil ta små øgler og bær. Han har ein *hu-hu-hu-hu-hu-hu* song, ofte framført som ein duett av eit par fuglar, eller eit knurrande *graaaaa*.

## Kjelder

* *Første utgåve av artikkelen byggjer på «[[:en:Barred Antshrike|Barred Antshrike]]» frå , den 5. juli 2011*
 
### Referansar

## Bakgrunnsstoff
Brunflankemaurvaktar

**Brunflankemaurvaktar**, *Gymnopithys leucaspis*, er ein fugl i maurfuglfamilien. Han lever vest for Andesfjella i Ecuador og Colombia, vidare nordover gjennom Panama, Costa Rica, Nicaragua til austlege Honduras. 
Det naturlege habitatet er subtropisk eller tropisk våt, låglandsskog.

Brunflankemaurvaktarar er 14 til 14,5 centimeter lange. 

## Kjelder

* *Første utgåve av artikkelen byggjer på «[[:en:Bicolored Antbird|Bicolored Antbird]]» frå , den 5. juli 2011*
 

## Bakgrunnsstoff


*BirdLife International (2014) Species factsheet: *[http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=4758 Gymnopithys leucaspis] *. Henta frå http://www.birdlife.org den 24. august 2014.
Kvitflankemaursmett

**Kvitflankemaursmett** (*Myrmotherula axillaris*) er ein liten fugl i maurfuglfamilien.

Dette er fuglar med utbreiing  i tropisk Sentral-Amerika og Sør-Amerika frå El Salvador og Honduras i nord sørover til Amazonas-områda av Bolivia og sørlege Brasil, og dessutan på Trinidad og Tobago. Kvitflankemaurfugl finst samanhengjande i heile austlege Orinoco i Venezuela og i heile Amazonasbassenget sør til områda drenert av dei tilstøytande elvene Tocantins og Araguaia i Brasil. Det finst åtskilte grupper på søraustkysten av Brasil, nord gjennom Guyana-regionen i den nordaustlege delen av Sør-Amerika til Stillehavet og i kystnære regionar av Ecuador, Colombia og Venezuela. Det nordlege Andes skil gruppene av populasjonar i nordvest frå Amazonas-populasjonen.

## Skildring
Dette er ein vanleg og tillitsfull fugl i primær og gjenreist skog, vi finn dei i par og i små grupper . Dei deltar òg i fleirartsflokkar, men ikkje så ofte som andre *[[Myrmotherula]]*-maursmettar. Hoa legg to kvite egg med purpurfarga flekker, som blir ruga av begge kjønn i 16 dagar til klekking, i eit lite, koppforma reir av plantefiber og daude blad. Reiret ligg lågt i eit tre eller ein busk.

Kvitflankemaursmett beitar på små insekt og andre leddyr tatt frå kvister og vegetasjon i nedre greiner av trea. 

Kvitflankemaursmett er vanlegvis 10 til 11 cm lang, og veg ca. 8 gram. Den vaksne hannen har mørk grå overside, svart underside, og svarte venger med band av kvite flekker. Flankane og undersidene av venger er kvite. Hofuglar og ikkje-kjønnsmodne hannar har brun overside, gulaktig til gulbrun underside og svakt flekka, raudbrune venger. Flankane og undersidene av venger er kvite, omtrent som hos hannen.

Hannar av den særeigne vestlege underarten *M a. melaena* har svart overside og underside, og hoa er mørkare enn nominatforma *M a. axillaris*.

Han har ein 'kvip' fløytelyd etterfølgt av ein trillande *trrrrrr*. *M a. melaena* har eit to-tona rop, og eit plystra avtakande *pee pee pee-pee-pee-pee-pee-puu-puu* rop. Gjeve skilnadene i fjørdrakt og vokalisering, kan dei to formene moglegvis vere ulike artar.

Oversyn underartar etter Clementslista versjon 6.5 frå desember 2010 

* *M.a. albigula*, søraustlege Honduras til vestre Colombia og vestre Ecuador
* *M.a. melaena*, austre Colombia til nordaustre Peru, vestre Venezuela og nordre del av Amazonas i Brazil
* *M.a. axillaris*, austre Venezuela til Guianas-regionen, austre Amazonas i Brasil, nordaustre Bolivia; Trinidad og Tobago
* *M.a. heterozyga*, austre Peru frå Ucayali-regionen til Madre de Dios-regionen og sørvestre Amazonas i vestre Brasil
* *M.a. fresnayana*, Puno-regionen i søraustlege Peru og nordvestre Bolivia
* *M.a. luctuosa*, kysten av Brasil frå Paraíba til Rio de Janeiro

## Kjelder


* *Første utgåve av artikkelen byggjer på «[[:en:White-flanked Antwren|White-flanked Antwren]]» frå , den 5. juli 2011*


## Bakgrunnsstoff
*BirdLife International (2014) Species factsheet: *[http://www.birdlife.org/datazone/species/factsheet/22701499 Myrmotherula axillaris] *. Henta frå http://www.birdlife.org den 20. august 2014.
Oskestrupemaursmett

**Oskestrupemaursmett** (*Herpsilochmus parkeri*) er ein liten maursmett i maurfuglfamilien. Han har eit særs avgrensa leveområde i nedfallsområdet til Rio Mayo, ei sideelv til Huallaga i Moyobamba-provinsen, San Martín-regionen, Peru.

Fjørdrakta til hannfuglar i hovudsak lys grå med ei svart krone og svarte venger med eit kvitt band og kvite flekker. Hoa har gulbrunt i hovud, strupe og bryst. Oskestrupemaursmetten er 12 centimeter i lengd. 

Den første prøven av denne arten vart samla i 1983, og i 1986 vart han skildra første gongen. Oskestrupemaursmetten har status *[[Raudliste|sårbar]]* (VU) hos Birdlife International. 

## Kjelder

* *Første utgåve av artikkelen byggjer på «[[:en:Ash-throated Antwren|Ash-throated Antwren]]» frå , den 5. juli 2011*
* Davis, T. J., O’Neill, J. P, ''A new species of antwren (Formicariidae: Herpsilochmus) from Peru, with comments on the systematics of other members of the genus''  Wilson Bulletin Vol.98, No.3 (Sept 1986). Lest 5. juli 2011
*

### Referansar

## Bakgrunnsstoff
Perlevengmaursmett

**Perlevengmaursmett**, *Microrhopias quixensis*, er ein liten, langhala maursmett i maurfuglfamilien. Han er utbreidd i tropiske Sentral-Amerika og Sør-Amerika frå søraustlege Mexico sør til begge sider av Andes i Ecuador, vidare aust for Andes gjennom Peru til nordlege Bolivia og sentrale Brasil. Dette er den einaste medlemmen av slekta ***Microrhopias***.

## Skildring
Dette er ein vanleg fugl våt underskog, spesielt i utkantar og i lysningar, i høg, gjenreist sekundærskog og i kakaoplantasjar. Hoa legg to kvite bruneflekka egg som blir ruga av begge kjønn. Reiret er lite, djupt koppforma av plantefiber og daude blad og ligg på ein tynn kvist i tett lauvverk, mellom 1 og 12 meter over bakken. Begge foreldra suter for mat til ungane.

Perlevengmaursmett er vanlegvis 11,5 til 12,5 cm lang og veg 8,5 gram. Den vaksne hannen er hovudsakleg fløyelsaktig svart, med eit breitt kvitt vengeband og kvite flekker på vengdekkarane. Hofuglen skil seg frå hannen ved at ho har mørk skiferfarga overside og raudbrun underside. Det er betydelege variasjonar i fjørdrakta avhengig av underartar, i hovudsak inneber dette at mengda av kvitt på vengene og på halen varierer hos hannar. Men det er dessutan variasjonar i korleis fjørdrakta hos hofuglar skil seg frå hannfuglar. Ungfuglar er sotbrune over og mørk til kjedeleg kanelfarga på undersida. Området med raudfarge er meir omfattande og meir raudbrunt hos unge hofuglar.

Denne arten har eit plystra, pipande rop, og songen er ein stigande fløyte og trille, *chee chee chee-che-che-chr,r,r,r*, men med nokre geografiske variasjonar.

Perlevengmaursmett lever som par eller i familiegrupper, og nokre gonger med andre maursmettar som del av ein fleirartsflokk. Dei beitar på små insekt og andre leddyr plukka frå kvister og vegetasjon i kratt eller slyngeplanteflokar. Dei blir ofte observert i meir opne, utsette posisjonar når dei beitar enn slektningane sine.

## Kjelder

* *Første utgåve av artikkelen byggjer på «[[:en:Dot-winged Antwren|Dot-winged Antwren]]» frå , den 5. juli 2011*
 

## Bakgrunnsstoff

*