open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hespetre

**Hespetre** er ein mekanisme ein kan bruka til å laga ein hespel (garnbunt) av tråd som er spunne på hjulrokk eller handtein.

Den eldste og enklaste typen består av ei stong i midten med lett boga tverrtre ytst i kvar ende. Garnet vert lagt om tverrarmane, medan hespetreet vert svinga med handa slik at det lagar ein hespel.

På eit hespetre funne i Oseberg frå 800-talet ligg dei to tverrarmane i same plan, medan dei i nyare hespetre av same type er plassert i rett vinkel mot kvarandre.

Etterkvart vart den gamle typen erstatta av roterande reiskapar som har vore brukte heilt opp til vår tid. Det nye hespetreet var laga av ei oppståande stong på føter med fire armar i eit kryss festa oppe på sida slik at det roterer vertikalt. Det vert drive av eit lite handtak.


Spinner's Weasel.JPG|Hespetre ved ein rokk i Robert Johnston's Residence i New Salem i Illinois.
Hemmersdorf_Webstuhl.jpg|Gammalt tysk seksarma hespetre ved ein vevstol og enkel spinnerokk med tein (ved veggen bak)
90Israhel_van_Meckenenem_Verkehrte_Welt.jpg|Den tyske kunstnaren Israhel van Meckenems *Verkehrte Welt* («Bakvendtland») frå slutten av 1400-talet viser ei kone som svingar septeret, det vil seia avgjer og regjerer, medan mannen, ein tøffelhelt, lagar ein hespa (garnbunt) med handtein og hespetre, eit typisk kvinnearbeid.


## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Hespetre|Hespetre]]» frå ,  den 27. oktober 2018.*  
 
*Hespetre i overført tyding



## Bakgrunnsstoff
*Hespetre i Store Norske Leksikon

; Litteratur 

* Marta Hoffman: *Frå fiber til tøy*, Landbruksforlaget 1991
*Denne artikkel bygger på [[:nb:Hespetre]] 6 september 2017*
Ad nauseam

**Ad nauseam** er et latinsk uttrykk som tyder 'til det vemmelege' eller 'kvalmande'. Det kan til dømes brukast om mange gjentakingar.

Det vart òg nytta av Rudyard Kipling då han såg korleis diktet hans «If—» vart prenta med rikeleg med ornament for å setjast i glas og ramme.
## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
*Definisjon og døme på engelsk ved merriam-webster.com
Jens Olsens verdensur

**Jens Olsens Verdensur** er namnet på eit avansert astronomisk ur som er sett opp inne på Københavns Rådhus i København i Danmark. Det vart utforma av Jens Olsen (1872–1945), ein dansk urmakar, låsesmed og astromekanikar. 
Han hadde vore i Strasbourg, der han blei fasinert av det astronomiske uret som er i domkyrkja der, og tok utførlege notat.
 Olsen var med på byrjinga av konstruksjonen av uret, men døydde 10 år før det stod ferdig.

Uret er mekanisk og syner timar, minutt, måne- og solformørking, plassering av stjernene på himmelkvelven, og har dessutan ein uendeleg kalender. Det er sett saman av 12 verk som til saman har 15&nbsp;448 delar. Det raskaste tannhjulet går rundt med ein fart på ein omgang kvart tiande sekund, det seinaste med ein omgang på 25&nbsp;753 år.

Utrekningane som ligg føre for uret vart gjort fram til 1928, og vart så kontrollert av astronomen, professor Svante Elis Strömgren. Teikningane til uret vart laga i 1934-1936,  og bygginga av uret gjekk føre seg frå 1943 til 1955. Jens Olsen døydde før uret var ferdig, og det vart hans næraste medarbeidar, urmakar Otto Mortensen, som fullførte dei naudsynlege utrekningane og teikningane, og stod for bygginga av uret, som han fekk ordenen Riddar av Dannebrog for i 1955. Uret vart sett i gang 15. desember 1955 av kong Frederik IX i lag med Birgit, det yngste barnebarnet til Jens Olsen.

## Uret viser følgjande
* Mellomeuropeisk tid.
* Middelsoltid, sann soltid og stjernetid for København, tidsekvasjon og kombinasjon av tidsekvasjon og lokalkonstant.
* Middelsoltid for diverse geografiske lengdegradar.
* Meridianpassasjane til stjernene og tidene for soloppgang og solnedgang.
* Nøyaktigheita og innverknaden nøyaktigheita har på visninga av opp- og nedgang av stjernene.
* Meridianpassasjar til sola og solopp- og solnedgang.
* Månefasane.
* Geometriske lengder til sola og månen.
* Leiet til månebana og tidspunkta for komande sol- og måneformørkingar.
* Lengda av månebana.
* Avstanden mellom sola og dei store planetane.
* Ein heilautomatisk gregoriansk kalender som kvar nyårsnatt klokka 00.00 reknar ut alle dei kronologiske elementa i kalenderen. Solsirkel, indiksjon, gulltal, epakt, vekedagar og dei flyttbare heilagdagane i det komande året (påske, pinse osb.) vert markerte i kalenderen.
* Årstal, vekedag, dato, månad og dagnummer i den 7980-årige julianske perioden.

## Kjelder

*Denne artikkelen bygger på Jens Olsens Verdensur på Wikipedia på dansk, utgåva frå 15. oktober 2018

## Bakgrunnsstoff
*Jens Olsens verdensur  (dansk)
## Litteratur
* Otto Mortensen, *Jens Olsens ur*, Teknologisk Instituts Forlag, 1957
* *Salmonsens Leksikon-Tidsskrift*, 15. årgang, nr. 12, s. 887-896.
Størje

**Størje** kan visa til fleire store fiskeartar med namn etter ein mindre art dei minner om, eller stør. Dei ulike størjene er ikkje særleg nært i slekt.

Av fisk med namn som ender på -størje finn ein makrellstørje (eller tunfisk, *Thunnus thynnus*), som ofte berre blir kalla størje, laksestørje (*Lampris guttatus*) og sildestørje (brukt om både håbrann (*Lamna nasus*) og sildekonge (*Regalecus glesne*). 

Orda «størje» og «stør» kjem frå norrønt *styrja* (gammalengelsk *styria*, gammalhøgtysk *sturio*, mellomalerlatin lånt frå germansk *sturio*) og har usikkert opphav.

## Kjelder
Størfamilien

**Størfamilien** (Acipenseridae) er ein familie store fiskeartar med skjelett av brusk og beinplater langs kroppen. 
Fiskar i denne familien kan ein kalla størje eller **stør**. Begge desse orda kjem frå norrønt *styrja*, som har usikkert opphav.

I norske farvatn kan ein finna atlanterhavstør (*Acipenser oxyrinchus*), sterlett (*Acipenser ruthenus*) og stør (*Acipenser sturio*).

## Artar
I gjelande taksonomi blir familien Acipenseridae delt inn i to underfamilar, **Acipenserinae**, som omfattar slektene *Acipenser* og *Huso*, og **Scaphirhynchinae**, som omfattar slektene  *Scaphirhynchus* og *Pseudosaphirhynchus*.

## Kjelder
Ski-NM 1951

**Noregsmeisterskapen på ski 1951** i nordiske greiner vart avvikla på Tretten i Oppland sundag 11. februar og i Narvik i Nordland dagane 15. til 18. mars 1951.

Hopparen Knut Hatle frå Kirkenes omkom under det spesielle hopprennet i den store Fagerlibakken i Narvik, då han «gikk i bakken med hodet først».

## Langrenn
### 17 km



Dato: 17. mars 1951
Stad: Narvik

### 30 km



Dato: 17. mars 1951
Stad: Narvik

### 50 km



Dato: 11. februar 1951
Stad: Tretten

### 4 x 10 km stafett



Dato: 11. februar 1951
Stad: Tretten

## Kombinert



Dato: 16. - 17. mars 1951
Stad: Narvik

## Hopprenn



Dato: 18. mars 1951
Stad: Fagerlibakken i Narvik

## Kjelder
*Arbeiderbladet 12. februar 1951
*Arbeiderbladet 16. mars 1951
*Arbeiderbladet 19. mars 1951
Broadway i Kochi

**Broadway** er ei handlegate i Kochi (Ernakulam) i den indiske delstaten Kerala. 
Ho var den einaste handlegata i byen tidleg på 1900-talet. Namnet kjem truleg av at ho var den fyrste som blei laga ved makadamisering i området.

På Broadway kan ein handla ei rekkje varer, frå gamle kopar-kar til bøker, klede, smykke, parfyme og krydder.

Ved gata og i ein radius på 2 km rundt henne finst det rundt 1&nbsp;000 ulike butikkar. På arbeidsdagar kan opptil 20&nbsp;000 menneske vitja området.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Broadway, Kochi|Broadway, Kochi]]» frå ,  den 11. mai 2019.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* Business as usual on Broadway i ''The Hindu'' 22. november 2012
Apostelhest

**Apostelhest** er eit skjemtande uttrykk for fot som viser til at Jesus sine apostlar gjekk mellom stader til fots.

## Referanser
Ultrahøg frekvens

**Ultrahøg frekvens** (UHF) er elektromagnetisk stråling i området mellom 300 MHz og 3 GHz. Det har ei bølgjelengd på 0,1–1 meter.

Øvre delen av ultrahøg frekvens ligg i mikrobølgeområdet.

## Teknologi
UHF band III og IV skal brukast for det nye Digitale bakkenettet (TV). Frekvensområdet for desse er 470–790 MHz.

Nordisk mobiltelefon (NMT) nytta eit band nær 450MHz, og hadde lengre rekkjevidd enn dagens mobiltelefonar med GSM-kommunikasjon på 900 og 1800 MHz.

IEEE 802.11 b og g "wi-fi (sjå Trådlaust lokalt datanett) er òg innanfor UHF. Frekvensen på desse er 2,4 GHz.

## Mikrobølgeområdet
Øvre del av UHF ligg i mikrobølgeområdet. Ein vanleg mikrobølgeovn ligg som regel rundt 2450 MHz.

Det er her viktig å leggja merke til at det er berre L-bandet og halve S-bandet som ligg innanfor UHF. Resten ligg i SHF eller EHF.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ultrahøy frekvens|Ultrahøy frekvens]]» frå ,  den 27. oktober 2018.*  

## Referansar
Marsjandisehandel

**Marsjandisehandel, marsjandiseforretning** eller **marsjandisebutikk** (av fransk *marchandise*, 'handelsvare') er ein forretning som omset brukte varer, spesielt møblar og klede.

## Sjå òg
*marketenter

## Kjelder
Flyulukka i Kebnekaise

**Flyulukka i Kebnekaise** i Sverige skjedde 15. mars 2012, då eit transportfly av typen Lockheed Martin C-130 Hercules frå det norske Luftforsvarets 335 skvadron flaug i horisontal stilling i austleg lei i 2&nbsp;014 meters høgd rett inn i den loddrette fjellveggen 170 meter nordnordvest for den sørlege toppen på Kebnekaise, like nedanfor ryggen som går mellom sørtoppen og nordtoppen.

Flyet var på veg frå Evenes flystasjon i Noreg til Kiruna lufthamn om lag 9 kilometer frå Kiruna sentrum i Sverige. Det tok del i ei militærøving (Cold Response), og vart meldt sakna då det ikkje kom fram etter planen. Siste radarkontakt med flyet var klokka 14.55, og flyet var då 80&nbsp;km vest for Kiruna, i nærleiken av Kebnekaise. Då det var ekstremt dårlig sikt i området på ulukkesdagen, tidvis berre fem meter sikt, var det vanskeleg å leite etter flyet, og delar av flyet vart ikkje funne før 16. mars. Etter at nye funn av vrakedelar vart gjort på isbreen *Rabots glaciär* og nokre òg på isbreen *Björlings glaciär* på den motsette sida av fjellryggen, gjorde svenske styresmakter det klart 17. mars at det ikkje var grunn til å leite meir etter overlevande. Ferdsskrivaren i flyet vart funnen i fjellet 12. august 2012 og send til England for analyse.

## Årsaka til ulukka
Ulykka vart granska av Statens haverikommission i Sverige, som 22. oktober 2013 gav sin sluttrapport. Konklusjonen var at ulukka ikkje kom av tekniske feil på flyet eller anna utrusting, men at dei to hovudårsakene var feilaktig flygeleiing i det svenske luftrommet og utilstrekkelege kunnskapar om terrenget, og at mannskapet på flyet hadde gjort utilstrekkeleg førebuingar før flyginga. Ifylgje havarirapporten hadde flygeleiaren i Kiruna gjeve ordre om å senke flygehøgda til eit nivå lågare enn dei høgste fjelltoppane i Kebnekaisemassivet, som låg i innflygingsruta. Mannskapet på flyet hadde på si side ikkje kontrollert om den tilviste flygehøgda var for låg. Kommisjonen peika på organisatoriske årsaker til ulukka både når det galdt det norske Luftforsvaret og det svenske  Luftfartsverket.

## Kjelder
*Statens Haverikommission: ''Slutrapport RM 2013:02 - Olycka den 15 mars 2012 med ett luftfartyg av typ C-130 med anropssignal HAZE 01 ur norska Luftforsvaret vid Kebnekaise, Norrbottens län.'',  diarienr M-04/12, 22 oktober 2013
Lincolnmonumentet

**«Lincolnmonumentet»** (på engelsk ) er eit nasjonalmonument i Washington, D.C. i USA oppført 1915–1922 til minne om Abraham Lincoln (1809–1865), som var den 16. presidenten i USA frå 1861 til 1865. Monumentet er utforma som eit dorisk marmortempel med ei kjempestatue av presidenten. Det er plassert på National Mall, eit grøntområde som strekkjer seg frå Det kvite huset i nord ned via Washingtonmonumentet til Jefferson Memorial ved Potomacelva. Monumentet vart designa av arkitekten Henry Bacon og marmorstatuen laga av bilethoggaren Daniel Chester French.

Lincolnmonumentet var staden der borgarrettsforkjemparen Martin Luther King heldt den berømte talen sin 28. august 1963, årsdagen for avskaffinga av slaveriet, og ytra orda «I have a dream...».

## Bakgrunnsstoff
*
Ski-NM 1972

**Noregsmeisterskapen på ski 1972** i nordiske greiner vart avvikla med hopprenn i stor bakke 16. januar i Fluberg i Oppland, og heldt fram i tida 18. - 26. mars med langrenn, kombinert og hopprenn i liten bakke, i Tydal og Trondheim i Sør-Trøndelag og i Meråker i Nord-Trøndelag.

Mennene tevla i fire langrennsøvingar, to hopprenn og eitt kombinertrenn, medan kvinnene tevla i tre langrennsøvingar.

## Langrenn menn
### 15 km



Dato: 21. mars
Stad: Tydal

### 30 km



Dato: 19. mars
Stad: Tydal

### 50 km



Dato: 26. mars
Stad: Meråker

### 3 x 10 km stafett



Dato: 26. mars
Stad: Meråker

## Langrenn kvinner
### 5 km



Dato: 18. mars
Stad: Tydal

### 10 km



Dato: 21. mars
Stad: Tydal

### 3 x 5 km stafett



Dato: 19. mars
Stad: Tydal

## Kombinert



Dato: 25. - 26. mars
Stad: Trondheim

## Hopprenn
### Normalbakke



Dato: 26. mars
Stad: Granåsen i Trondheim

### Storbakke



Dato: 16. januar 1972
Stad: Odnesbakken i Fluberg

## Kjelder
* *Sportsboken 72*. Dreyer Stavanger. 1972
Husarrest

**Husarrest** er ei form for avstraffing og/eller eit verkemiddel for å avgrensa rørslefridomen til ein person. I daglegtale vert omgrepet mest brukt om ei form for straff som vert brukt av foreldre mot barn, men det kan òg vera ein formalisert type straff og kontrollmiddel mot kriminelle eller opposisjonelle. Som namnet seier dreiar det seg om ei avgrensing av rørslefridomen, i det personen som er ramma ikkje får lov til å forlata huset han eller ho bur i. 

## Mot opposisjonelle
Husarrest har lenge vore brukt som eit middel for å avgrensa høvet til opposisjonelle til å kommunisera med andre. I mellomalderen og renessansen var det eit vanleg verkemiddel som ofte vart brukt av monarkar som ynskte å isolera personar som kunne utgjera ein fare for dei. 

I moderne tid vert husarrest brukt av enkelte regime for å isolera opposisjonelle. Det meste kjente dømet er Aung San Suu Kyi, som då partiet hennar vann valet i Burma i 1990 vart sett i mangeårig i husarrest.

## Mot forbrytarar
I fleire land vert husarrest brukt som eit alternativ til soning i fengsel. Det vert sett på som ei lettare form for soning enn open anstalt, og vert tilbode fange som nærmar seg endt soningstid, og som ikkje vert sett på som å utgjera fare for andre. Ofte vert  ein slik husarrest gjennomført med elektronisk fotlenke, noko som medfører at fangen kan røra seg også utanfor huset dersom det er føremålstenleg.

## Sjå òg

* Arrest
* Skammekrok

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Husarrest|Husarrest]]» frå ,  den 28. oktober 2018.*
Den heilage alliansen

**Den heilage alliansen** var ein allianse som vart inngått mellom Russland, Austerrike og Preussen i 1815 på initiativ av tsar Aleksander I av Russland. Allianseavtala vart underteikna av dei tre maktene i Paris den 26. september 1815. Føremålet var å stå vakt om freden og den kristne verda, og dette siste gav namn til alliansen. Alliansen kom i stand sjølv om dei tre landa hadde ulike kristne konfesjonelle preferansar: Russisk-ortodoks (Russland), katolsk (Austerrike) og luthersk (Preussen).

Den svært religiøse Aleksander, etter påverknad frå rådgjevaren sin baronesse Barbara von Krüdener, meinte at dei europeiske herskarane burde styrast av kristen miskunn og fredsvilje. Fyrstane forplikta seg til å herska over folk som fedrar i Treeininga sitt namn, og støtte kvarandre i dette føremålet.

Dei aller fleste landa i Europa knytte seg til alliansen etter dei vart innbodne i 1816. Frankrike vart ein del av alliansen i 1818.

Han vart ein politisk maktreiskap i tiåra etter Wienerkongressen. Den austerrikske utanriksministeren, fyrst Metternich nytta alliansen til å verna den beståande samfunnsordninga og slo ned kvart og eit forsøk på revolusjon. Alliansen freista å verna seg mot tendensar frå den franske revolusjonen, og var imot demokrati, revolusjon og sekularisme. Med unntak av Storbritannia, Pavestolen (Kyrkjestaten - for paven var overtydd om at alliansen berre var eit forsøk frå tsaren om å styra folka teokratisk) og Det osmanske riket, støtta dei andre statane i Europa alliansen. Det var ei konservativ rørsle som ynskte å verna freden i Europa – innanfor dei politiske rammene til kvart enkelte land.

Etter at tsar Aleksander døydde i 1825 mista alliansen tydinga si og gjekk i praksis i oppløysing.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Den hellige allianse|Den hellige allianse]]» frå ,  den 28. oktober 2018.*  

## Litteratur
* Maurice Bourquin: *Histoire de la Sainte-Alliance*, Genève, Georg, 1954. 
* Mark Jarrett: *The Congress of Vienna and its Legacy: War and Great Power Diplomacy after Napoleon*.I. B. Tauris & Company, 2013, London, ISBN 978-1780761169
* Philipp Menger: «Die Heilige Allianz - ‚La garantie religieuse du nouveau système Européen‘?» I: Wolfram Pyta (utg.): *Das europäische Mächtekonzert. Friedens- und Sicherheitspolitik vom Wiener Kongreß 1815 bis zum Krimkrieg 1853*. Stuttgart 2009, s. 209–236.
* Philipp Menger: *Die Heilige Allianz. Religion und Politik bei Alexander I. von Russland (1801-1825)*. Stuttgart 2014, ISBN 978-3-515-10811-9.
* Stella Ghervas: *Réinventer la tradition. Alexandre Stourdza et l’Europe de la Sainte-Alliance.* Honoré Champion, Paris 2008, ISBN 978-2-7453-1669-1.
* Wilhelm Schwarz: *Die Heilige Allianz. Tragik eines europäischen Friedensbundes*. Cotta, Stuttgart 1935.
NM i alpine greiner 1972

**Noregsmeisterskapen i alpine greiner 1972** fann stad på Bjorli i Oppland helga 24.-25. februar 1973. Einast fire tevlingar stod på programmet, høvesvis slalåm og storslalåm for begge kjønn.

## Menn
### Slalåm




### Storslalåm




## Kvinner
### Slalåm




### Storslalåm




## Kjelder
* Arbeiderbladet 20. mars 1972
R-168 Akveduk

Radiosambandskomplekset **Akveduk** er eit russisk femte generasjon digitalt radiosamband som er konstruert for å møte krava til dei russiske væpna styrkane på taktisk nivå. Sambandet brukar avansert digital krypto og kan overføre 1200 bit pr. sekund på Kortbølgje og 1-16000 bit pr. sekund i UHF-bandet. Sambandskomplekset kan nytta frekvenshopping for å minske faren for at fienden oppdagar sambandet.

## Variantar
For UHF-bandet:
* bærbar radiostasjon R-168-0.1UЕ,
* bærbar radiostasjon R-168-0.5UЕ,
* bærbar radiostasjon R-168-0.5USЕ,
* søkjemottakar for radiomarkør R-168PP,
* radiomarkør R-168МP,
* handheldt radio R-1685UNЕ,
* bilradiostasjon R-168-5UТЕ,
* køyretøymontert radio R-168UPЕ,
* køyretøymontert radio R-168-5UVЕ,
* køyretøymontert radio R-168-25UЕ,
* køyretøymontert radio R-168-100UЕ,
* køyretøymontert radio R-168-100UFЕ for marinestyrkar.

For HF-bandet:
* handheldt radio R-168-5КNЕ,
* køyretøymontert radio R-168-5КVЕ,
* køyretøymontert radio R-168-100КАЕ,
* køyretøymontert radio R-168-100КBЕ,

Spesialutstyr for kryptosamband og villeiing
* Spesialutstyr R-168-МА5Е,
* Spesialutstyr R-168МVЕ,

## Referansar
Daughters of the American Revolution

**Daughters of the American Revolution** (**DAR**) er ein slektsbasert kvinnesamskipnad i USA for kvinner som stammar rett frå ein som var involvert i USA sine handlingar for sjølvstende. Samskipnanden er ei gruppe utan vinst som fremmar historisk forvaring, utdanning, og fedrelandskjærleik. Medlemskap til denne skipnaden er avgrensa til dei som har slektskap til meinige eller hine som hjelpte til i omveltingstida USA og slåss for sjølvstende deira; søkjararane må ha fyllt 18 år og vert vurderte under opptakinga. Han har 185&nbsp;000 medlemer i USA og andre land.   Mottoet deira er «Gud, Heim, og Land.»

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Daughters of the American Revolution|Daughters of the American Revolution]]» frå ,  den 4. november 2019.*  

## Bakgrunnsstoff

*
Skreddar

Ein **skreddar** er ein handverkar som utformar og tilverker klede og kostyme.  Faget har røter tilbake til 1200-talet.  Det vert delt i to disiplinar, dameskreddar og herreskreddar.

I Noreg i dag ligg utdanninga til dette yrket innan utdanningsprogrammet Design og handverk. Ein må gå to år på skule og to år i lære ute i føretak. Første skuleåret er Vg1 Design og handverk og andre skuleåret er Vg2 Design og tekstil. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Skredder|Skredder]]» frå ,  den 28. oktober 2018.*  


## Bakgrunnsstoff
* Utdanning.no sin yrkesskildring av herreskredder
DAR Constitution Hall

**DAR Constitution Hall** er ein konserthall i Washington D.C. i USA. Han vart bygd i 1929 av Daughters of the American Revolution (DAR) til å husa deira årlege konvensjonar og medlemsmøte. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:da:DAR Constitution Hall|DAR Constitution Hall]]» frå ,  den 28. oktober 2018.*  


## Bakgrunnsstoff

*
Jesse Jackson

**Jesse Louis Jackson Sr.** () var ein amerikansk menneskerettsaktivist, politikar og baptistpastor.

## Liv og virke
Etter universitets- og teologistudiar byrja han å arbeida for Martin Luther King, og blei ein av hans næraste. Saman organiserte dei borgarrettsorganisasjonen Southern Christian Leadership Conference (SCLC). Mot slutten av 1960-talet var Jackson leiar for Operation Breadbasket, ein organisasjon vigd til å betra dei økonomiske vilkåra for afroamerikanarar. I 1971 grunnla han People United to Serve Humanity (PUSH), ein organisasjon for sjølvhjelp for afroaamerikanarar, og i 1984 grunnla han Rainbow Coalition. Desse er sidan gått saman til Rainbow/PUSH.

I 1980-åra blei Jackson ein velkjend politikar og talsmann i borgarrettsspørsmål og for den afroamerikanske befolkningsgruppa. I 1984 og 1988 dreiv han kampanjar for å bli presidentkandidat for Det demokratiske partiet.

Han har deretter blant anna støtta Bill Clinton og til tider vore rådgjevar for han. Jackson har også agert internasjonalt og ved fleire høve bidrege til å få amerikanske fangar og gislar frigjeven. Han har også vore ein kritikar av amerikansk utanrikspolitikk i Midtausten og Latin-Amerika, som i samband med Irak-krigen.

I 2013 blei Jackson tildelt den sørafrikanske Ordenen følgjesvener av O.R. Tambo.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jesse Jackson|Jesse Jackson]]» frå ,  den 28. oktober 2018.*  

## Bakgrunnsstoff
Jim Crow-lovane

**Jim Crow-lovane** var ei rekkje lovar som gjaldt i fleire amerikanske delstatar mellom 1876 og 1965, særleg i Sørstatane. Lovane innebar rasemessig segregering, gjennom å påby at dei offentlege områda der «svarte» og «kvite» kunne ferdast skulle haldast skilde. Dette gjaldt til dømes skular, sjukehus, offentleg transport, restaurantar og hotell. I realiteten innebar lovane, sjølv om dei gav uttrykk for at svarte og kvite var likeverdige, at svarte vart utsette for omfattande diskriminering med omsyn til utdanning, økonomi og levesett.

Jim Crow-lovane vart avvikla gradvis etter 1954, då høgsteretten i USA erklærte ei rekkje raseskiljelovar grunnlovsstridige. Dei siste lovane vart oppheva i 1964 og 1965 gjennom Civil Rights Act of 1964 og Voting Rights Act of 1965.

## Opphavet til nemninga
Omgrepet «Jim Crow» har vore i bruk i lang tid i USA, og skal skriva seg frå 1829, då den kvite artisten Thomas Dartmouth framførte songen og karikatur-dansen «Jump Jim Crow». «Jim Crow» vart deretter brukt nedsettande som kallenamn på svarte i USA, og etterkvart om raseskiljelovar, dei såkalla «Jim Crow-lovane». «Jim Crow Law» blei først nytta i 1884 i ein avisartikkele om ein debatt i kongressen. Han opptrer i 1892 i ein tittel i *New York Times* om at Louisiana innførte raseskilde togvogner. 

Omgrepet er enno i bruk om tilhøva i USA på denne tida. Til dømes brukte president Barack Obama omgrepet fleire stadar i boka si *Audacity of Hope*.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jim Crow-lovane|Jim Crow-lovane]]» frå ,  den 28. oktober 2018.*  

## Bakgrunnsstoff

* The History of Jim Crow, Ronald L. F. Davis – A series of essays on the history of Jim Crow. 
** Creating Jim Crow – Origins of the term and system of laws. 
** Racial Etiquette: The Racial Customs and Rules of Racial Behavior in Jim Crow America – The basics of Jim Crow etiquette. 
* "You Don't Have to Ride Jim Crow!" PBS documentary on first Freedom Ride, in 1947. 
* List of laws enacted in various states
* Ferris University page about Jim Crow
* on Antisemitism'' Interview with David Pilgrim, founder of Jim Crow Museum  from the US Holocaust Memorial Museum
* Jim Crow Era, History in the Key of Jazz, Gerald Early, Washington University, St. Louis, Missouri (esp. see section "Jim Crow is Born")
* Examples of Jim Crow laws
*Jim Crow Signs at A History of Central Florida Podcast
* Black Justice - American Civil Liberties Union, 1931
Ekstremt høg frekvens

**Ekstremt høg frekvens** (**EHF**) er elektromagnetisk stråling i området mellom 30 og 300 GHz. EHF ligg i mikrobølgeområdet.

Bølgjelengd: 0,1cm–1cm.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ekstremt høy frekvens|Ekstremt høy frekvens]]» frå ,  den 28. oktober 2018.*  
 

## Referansar
Vernesystemet Arena

**Arena** (russisk Арена) er eit aktivt vernesystem for stridsvogner mot panservernvåpen som styrte missil, pilammunisjon og toppangrepsstridshovud. Systemet nyttar seg av dopplerradar for oppdaging av innkomande missil eller prosjektil, og som skyt ut ein rakett mot dette prosjektilet og øydelegg det før det rekk fram til stridsvogna.

## Referansar


*

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Arena (countermeasure)|Arena (countermeasure)]]» frå ,  den 29. oktober 2018.*
Ski-NM 1953

**Noregsmeisterskapen på ski 1953** i nordiske greiner vart avvikla i Oslo sundag 11. februar og i Trondheim i Sør-Trøndelag dagane 19. til 22. februar 1953.

Meisterskapen var den siste der stafettevlinga stod mellom mellom krinslag, og ikkje idrettslag.

## Langrenn
### 17 km



Dato: 20. februar
Stad: Trondheim

### 30 km



Dato: 19. februar
Stad: Trondheim

### 50 km



Dato: 15. februar
Stad: Oslo

### 4 x 10 km stafett



Dato: 15. februar
Stad: Oslo

## Kombinert



Dato: 20./21. februar
Stad: Trondheim

## Hopprenn



Dato: 22. februar
Stad: Granåsen i Trondheim

## Kjelder
*Arbeiderbladet 16. februar 1953
*Arbeiderbladet 23. februar 1953
*Arbeiderbladet 23. februar 1953
Superhøg frekvens

**Superhøy frekvens** (**SHF**) er elektromagnetisk stråling i området mellom 3 og 30 GHz, og ligg i mikrobølgjeområdet. 
SHF-frekvensar nyttast mellom anna av Blåtann og del av Wi-Fi.

Bølgjelengd: 1 cm–10 cm.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Superhøy frekvens|Superhøy frekvens]]» frå ,  den 28. oktober 2018.*  
 

## Referansar
S-bandet

**S-bandet** er radiofrekvensområdet i øvre del av UHF-området og nedre del av SHF-området mellom 2 og 4 GHz. 

Frekvensområdet frå 2,4 GHz til 2,4835 GHz vert mellom anna brukt til trådlaust datasamband og trådlause telefonar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:S-båndet|S-båndet]]» frå ,  den 28. oktober 2018.*
Multirolleradio

**Multirolleradio** (MRR) er eit militært VHF-mobilradiosystem for taktisk samband. Systemet er berekna på tale- og dataoverføring i frekvensbandet 30-88&nbsp;MHz. MRR kan senda tale, data og tekstmeldingar med høg tryggleik. Tryggleiken  vert oppndd ved kryptering, frekvenshopping og spreitt spektrum modulering. MRR vert òg brukt som relé.

Systemet er utvikla ved Forsvarets forskningsinstitutt for det norske forsvaret og Nato for operativ bruk i felt. MRR-systemet vart utvikla på 1990-talet, med første prototype i 1993. Systemet vert produsert og vidareutvikla av Kongsberg Gruppa. I Noreg er 7000 MRR-radiosett til bruk i alle forsvarsgreiner under innkjøp, og innfasinga av systemet byrja i 1999. Kongsberggruppa produserer no ca. 1600 einingar i året. Kontrakt for leveranse av systemet er òg inngått for levering til Ungarn.

Dei eksisterande berbare radioane i MRR-systemet er relativt store og tunge (12&nbsp;kg med batteri), og vert borne i ryggpakning. MRR-systemet skal difor kompletterast med eit MRR-kompatibelt handhalde radiosett, primært berekna for korthald direktesamband mellom radioar utan å gå via basestasjon.

## Lett feltradio (LFR)
Kongsberg Gruppa marknadsfører dei handhaldne MRR-radiosetta under typenemninga MH 300, men i forsvarssamanheng vert ho gjerne kalla Lett Feltradio (LFR) (900 g, 195x78x42 mm og 50&nbsp;cm. lang antenne). Denne fungerer omtrent som MRR (berbar) eller MBU (køyretøymontert) med tanke på teknologi. Ho har endå avgrensa høve for høg sendareffekt og vil dermed ikkje nå like langt.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

* Kongsberg Defence & Aerospace
Trunking

**Trunking** er ein teknologi for radiosamband der eit radiosystem vert brukt til å maksimera den tilgjengelege kapasiteten på eit sambandsnettverk ved å gje grupper av brukarar ei logisk «samtalegruppe» på deling  i staden for ein eigen radiofrekvens.

Den enkelte sitt radiosett sender datapakkar til ei datamaskin som opererer på ein eigen fast frekvens, ein såkalt kontrollkanal, for å be om kommunikasjon for ei spesifikk samtalegruppe. Kontrollaren sender eit digitalt radiosignal til alle radioar som overvaker denne samtalegruppa og instruerer radioane om automatisk frekvensbyte for å følgja kommunikasjonen. Etter at brukaren er ferdig med å snakka returnerer radioane til å overvaka kontrollkanalen for ytterlegare sendingar.  

Denne organiseringa gjer at fleire grupper av brukarar kan dela på ei lita mengd radiofrekvensar utan å høyra hverandre sine samtalar. System med frekvenshopping har som hovudfunksjon å spara på avgrensa kanalkapasitet og gjev òg høve for andre avanserte funksjonar for brukarane.

## Ulike typar radiosystem med trunking

# Association of Public Safety Communications Officials
# Ercisson GE
#* EDACS Provoice
#* EDACS
# Logic Trunked Radio
# Motorola
#* Type I
#* Type II
#* Type IIi Hybrid
#* Type II SmartZone
#* Type II SmartZone OmniLink
#* iden (integrated Digital Enhanced Network)
# MPT-1327
# MRR
# OpenSky
# APCO Project 25
# SmarTrunk
# TETRA
# TETRAPOL
# GSM

## Kjelder
;Referansar

----

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Frekvenshopping|Frekvenshopping]]» frå ,  den 28. oktober 2018.*
Frekvenshopping

**Frekvenshopping** (engelsk *Frequency-hopping spread spectrum, FSSS*) er ein metode for radiosamband som går ut på å snøgt skifte berebølgjefrekvens etter ein pseudotilfeldig sekvens som både sendar og mottakar veit om, men ingen andre. Systemet er mykje brukt i militære samband fordi dette gjev ekstra vern mot oppdaging, tjuvlytting og jamming.

## Referansar
Over the Garden Wall

***Over the Garden Wall*** er ein amerikansk animert fjernsynsserie produsert av Partick McHale for Cartoon Network. Serien handlar om to halvbrør som vandrar gjennom ein mystisk skog for å finne vegen heim, og som støyter på mystiske og underlege ting på ferda deira. Serien er basert på den animerte kortfilmen *Tome of the Unknown* av McHale, som vart produsert som del av eit utviklingsprogram for kortfilmar av Cartoon Network. Hovudpersonane, Wirt og Greg, har høvesvis Elijah Wood og Collin Dean som stemmeskodespelarar, medan den blå fuglen Beatrice har stemma til Melanie Lynskey. *Over the Garden Wall* vart send i løpet av ei veke , frå 3. til 7. november 2014.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff
* 
*
Apelles

**Apelles** (gresk *Απελλής*, kanskje frå Kolofon, døydde kanskje på Kos) var ein gresk kunstnar som verka på 300-talet f.Kr.. Han levde på Aleksander den store si tid og var ein av dei  mest berømte målarane i Antikken.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Apelles (maler)|Apelles (maler)]]» frå ,  den 29. oktober 2018.*  
 
* Oppslag av cand.mag. H.A. Kjær i Salmonsens Konversationsleksikon, bd. 1, s. 859

## Litteratur

* Werner Krenkel: *Apelles bei Petron und Lucilius.* In: *Wissenschaftliche Zeitschrift der Universität Rostock.* 17.7/8 (1968) 689–695.
* *Künstlerlexikon der Antike.* I (2001) 62–64 s.v. Apelles (I) (G. Bröker)
* Bernard Andreae: *Apelles von Kolophon.* *Das Telephosbild aus Herculanum im antiken und modernen Kunsturteil.* Abhandlungen der Geistes- und Sozialwissenschaftlichen Klasse / Akademie der Wissenschaften und der Literatur. Mainz, 2011,2 .
* David Cast: *Simon the Shoemaker and the Cobbler of Apelles.* In: *Source.* 28 (2008) 1–4.
* Christiane J. Hessler: *Ne supra crepidam sutor*! *Schuster, bleib bei deinem Leisten. Das Diktum des Apelles seit Petrarca bis zum Ende des Quattrocento.* I: *Fifteenth Century Studies*   (2008) 133–150.

## Bakgrunnsstoff
* Oppslag i *Den Store Danske*, DSD
Skomakar, sit med din lest

**Skomakar, sit med din lest** eller **bli ved din lest** er eit norsk ordspråk som nærast kan tyda 'hald deg til det du kan' og 'prøv ikkje på noko nytt som du ikkje meistrer'.

Uttrykket har opphav i det latinske *sutor, ne ultra crepidam*. Plinius den eldre fortel i si *[[Naturalis Historia]]*  [XXXV, 85 (Loeb IX, 323–325)] at den greske målaren Apelles utbraut dette etter at ein skomakar skal ha sagt noko om fottøyet i eit av bilda hans, før han byrja å kritisera heile bildet. I teksten til Plinius seier han *ne supra crepidam sutor iudicare*.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sutor, ne ultra crepidam|Sutor, ne ultra crepidam]]» frå ,  den 31. oktober 2018.* 
*** oppgav desse kjeldene: &nbsp;*
 
*
Den hippokratiske eiden

**Den hippokratiske eiden** inneheld visse etiske retningsliner og er tradisjonelt vorte avlagt av legar. Eiden blir tradisjonelt tilskriven Hippokrates (450-377 f.Kr.) eller ein av studentane hans, men den eldste kjende skriftlege kjelda ein kjenner i dag som nemner han er frå Scribonius Largus (1. hundreåret).  

## Tradisjonell tekst

: *Eg sver ved [[Apollon]], ved [[Asklepios|Æsculap]], [[Hygieia|Hygeia]] (Helsa), og [[Panakeia]], og eg tek til vitne alle gudane, alle gudinnane, til å halda i samsvar med min dugleik og dømmekraft, denne Eiden.*

: *Å halda han som lærde meg denne kunsten like kjær som mine foreldre; å leva saman med han og om naudsynt dela mitt gods med han; å sjå på hans born som mine eigne brør, å læra dem denne kunsten, viss dei ynskjer, utan betaling eller skriftleg lovnad; å overlevera kunnskapen til mine søner og til min lêremesters søner og disiplane som har verva seg, og har godteke yrkets reglar, men til ingen andre.*

: *Eg vil bruka mine evnar til det beste for mine pasientar i samsvar med min dugleik og min dømmekraft og aldri valda nokon skade. Eg vil ikkje gje døyeleg gift til nokon som ber om det, heller ikkje gje råd til korleis dei kan avslutta sit liv. Ei heller vil eg gje noka kvinne ein substans som fører til at ho aborterar. Men eg vil halda både mitt liv og min kunst rein. Eg vil ikkje kutta etter stein, sjølv for pasientar der sjukdomen viser seg; eg vil overlata denne operasjonen til å utførast av praktiserande, spesialistar i denne kunsten.*

: *I kvart og eit hus eg kjem til vil eg gå berre inn for pasientanes beste, halda meg sjølv langt frå all forsettelig sjølvskade og all forlokkelse til å elska med kvinnor eller menn, fri eller trell.*

: *Alt som kjem til min viten under utøvinga av mitt yrke eller i dagleg samkvem med menneskje, som ikkje burde kjennast for andre, vil eg halda løynleg og aldri avsløra.*

: *Viss eg held denne eiden trufast, vil eg kunna nyta mitt liv og utøvingen av min kunst, respektert av alle menneske i all tid; men viss eg avleiast frå min eid eller bryt den, måtte så det motsette verta min byrde.»*

## Diskusjon
Den tradisjonelle eiden forbyr eksplisitt abort og eutanasi (aktiv dødshjelp), og dessutan doktor–pasient-tilhøve. Den krev konfidensialitet for pasientane (tagnadsplikt).

«Steinane» som det vert vist til er nyresteinar eller gallesteinar. Fjerning av desse vart set på som for vanskeleg for allmennpraktikarar, og vart difor overlate til spesialistar.

## Sjå òg

* Hippokrates
* Medisinsk etikk

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Den hippokratiske eiden|Den hippokratiske eiden]]» frå ,  den 29. oktober 2018.*  
 

## Litteratur

* Charles Lichtenthaeler: *Der Eid des Hippokrates.* Deutscher Ärzte-Verlag GmbH, Köln 1984, ISBN 3-7691-0088-3.
Panakeia

**Panakeia** (gresk Πανάκεια, av *pan*, 'alt', og *akos*, 'lækjemiddel') var i gresk mytologi den 'all-lækjande', dotter av Asklepios og Epione og personifikasjon av legekunsten.

## Sjå òg
*Panacé

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Panakeia|Panakeia]]» frå ,  den 29. oktober 2018.* 

 
*  i  (2. utgåve, 1914)

; Referansar 

## Bakgrunnsstoff
John S. Tveit

**John S. Tveit** () er ein norsk kontormann og politikar frå Tysvær. Han representerte Rogaland og Kristeleg Folkeparti på Stortinget frå 1985–93. Åra 1980-83 var han fylkesordførar i Rogaland.

Far til Tveit var gardbrukar og bygningsmann. Sjølv gjekk han handelsskule og arbeidde på kontor og i butikk ved Haugesund Mek Verksted A/S og Bro-Magasinet A/S, begge firma heimehøyrande i Haugesund, fram til 1954. Frå 1955 til 1973 dreiv han si eiga forretning, Tysvær Handel A/S, i heimbygda. Ved den tid engasjerte han seg i lokalpolitikken og var medlem av kommunestyret i Tysvær 1960-64 og 1968-75, dei siste 8 åra som ordførar. Etter han avvikla handelsforretninga, var Tveit i tida 1974-79 tilsett på formannskapskontoret i Tysvær kommune. Samstundes representerte han Kristeleg Folkeparti på fylkestinget i Rogaland frå 1976 til -83. Fireårsperioden 1976-79 var fylkes-skulestyreformann, 1980-83 var han fylkesordførar i Rogaland. I 1984-85 hadde han atter jobb i Tysvær kommune, då som tiltakskonsulent.

Tveit var varamann til Stortinget i fleire valperiodar, og møtte bolkevis. Hausten 1985 fekk han fast stortingsplass frå Rogaland, attvald i 1989. Dei fyrste fire åra var han leiar i Kommunal- og miljøvernkomiteen, dei siste fire, 1989-93 leiar i Samferdslekomiteen. I 1985 vart han vald til 2. nestleiar i Kristeleg Folkeparti sitt sentralstyre, eit verv han hadde i to år.

Etter han forlet Stortinget, var Tveit næringssjef i Tysvær kommune fram til 1997.

## Kjelder
*Stortingsbiografi
Tjuvlytting

**Tjuvlytting** er det å lytte i løynd til private samtalar eller samband utan at dei det gjeld har gjeve løyve til dette. Folk er stort sett samde om at slikt er uetisk og i fleire høve juridisk ulovleg.
Likevel er teknikken mykje brukt i spionasje og COMINT, der telefonar, e-post, SMS og datanett mellom personar, føretak og særleg militære eningar vert brukte.

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eavesdropping|Eavesdropping]]» frå ,  den 29. oktober 2018.*
Epione

**Epione** var i gresk mytologi ei gudinne for å dempa smerte. Ho var gift med lækjarguden Asklepios og mor til mellom anna Hygieia, gudinne for helse, og Panakeia, gudinne for lækjemiddel.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Epione|Epione]]» frå ,  den 29. oktober 2018.*
Panacé

**Panacé** eller **panacea** er ei nemning for ein påstått universalmedisin eller lækjemiddel som verkar mot alle plager.
Namnet stammar frå den greske gudinna for læking, Panakeia (latin *Panacea*).

## Sjå òg
*Patentmedisin

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Panacea|Panacea]]» frå ,  den 29. oktober 2018.*
Eliksir

**Eliksir** (mellomalder-latin, «avkok» eller «medisin», frå arabisk *الإكسير* *al-iksir*, «pulver») er ei klar væske med søt smak som vert brukt til medisinske føremål. Eliksir skal takast oralt og er meint å kurere sjukdomar. Når eliksir vert brukt som farmasøytisk preparat, innehald han minst éin aktiv ingrediens laga til å takast oralt. 

I populærkulturen, for eksempel i Harry Potter-serien, er omrepet brukt om trylledrikkar og liknande.

## Sjå òg
*Eliksirar i Harry Potter-serien

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Eliksir|Eliksir]]» frå ,  den 16. oktober 2018.*  
 

## Bakgrunnsstoff
* «elixir (n.)», *Online Etymology Dictionary*
Juan Manuel Asensi

**Juan Manuel Asensi Ripoll** () er ein spansk tidlegare fotballspelar frå Alicante. Han er best kjend frå sine ti år som offensiv midtbanespelar i FC Barcelona, ein klubb han vann både den nasjonale cupen og serien med, samt cupvinnarcupen 1979.

### Klubbspel
Asensi fekk sitt gjennombrot med den dåverande Primera División-klubben Elche CF, der han var aktiv frå 1967. Tiårsperioden 1970-80 spelte han for FC Barcelona. Asensi var ein av dei sentrale spelarane då klubben vart seriemeister i 1974, for fyrste gong på 14 år. Fem år seinare skåra han det andre målet då Barcelona vann finalen i cupvinnarcupen 1979 med 4-3 mot Fortuna Düsseldorf, ein kamp som gjekk til ekstraomgangar. Asensi var Barcelona-spelar til seinhaustes 1980. Etter å ha fått lite speletid i det spanske storlaget, reiste han til Mexico. Han avslutta så med spel for dei meksikanske klubbane Puebla FC og CF Oaxtepec i åra fram til 1983.

### Landslagsspel
Asensi fekk sin landslagsdebut i februar 1969 og skåra då Spania tapte 1-2 mot Belgia i ein VM-kvalifiseringskamp. Asensi var kaptein for det spanske landslaget som deltok i VM i fotball 1978, der han i Buenos Aires vart matchvinnar då Spania vann 1–0 over Sverige i gruppespelet, men til inga nytte ettersom begge laga rauk ut or meisterskapen. Asensi var kaptein også under Fotball-EM 1980. Her spelte han sin 49. og siste landskamp, ein kamp som enda med 2-1 til Belgia. Asensi skåra 7 mål for Spania.

### Merittar
*Vinnar av cupvinnarcupen: 1979 med FC Barcelona
*Spansk seriemeister: 1974 med FC Barcelona
*Spansk cupmeister: 1971 og 1978 med FC Barcelona

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Juan Manuel Asensi|Juan Manuel Asensi]]» frå ,  den 29. oktober 2018.*  
 
*eu-football
NM i alpine greiner 1953

**Noregsmeisterskapen i alpine greiner 1953** vart avvikla helga 7.-8. mars ved Drammen i Buskerud, og laurdag 14. mars 1953 på Oppdal i Sør-Trøndelag. Slalåmrenna fann stad i Haukåsløypa og storslalåmrenna i Ytterkolløypa, begge ved Drammen. Utforrenna vart arrangert på Oppdal.

## Menn
### Slalåm



Dato: 16. mars


### Storslalåm



Dato: 15. mars


### Utfor



Dato: 16. mars


## Kvinner
### Slalåm



Dato: 16. mars


### Storslalåm



Dato: 15. mars


### Utfor



Dato: 16. mars


## Kjelder
*Arbeiderbladet 9. mars 1953
Fohnsdorf

**Fohnsdorf** er ein kommune i distriktet Murtal i forbundslandet Steiermark i Austerrike. Kommunen består av tre større landsbyar og fem grender, og har ei flatevidd på 54,7 km² med i kring 7&nbsp;700 ibuarar. Landsbyen Fohndsorf ligg 736 meter over havet.

Fohnsdorf var i lang tid kjend for sine brunkolgruver, den djupaste nådde meir enn 1000 ned og var i si tid den eldste. På 1960-70-talet minka utvinninga av kol, og gruva vart lagt ned i 1978. I dag pendlar ein stor del av ibuarane til arbeid utanfor kommunen. 

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Fohnsdorf|Fohnsdorf]]» frå ,  den 29. oktober 2018.*
Innere Bärenbartkogel

**Innere Bärenbartkogel** er eit 3&nbsp;553 meter over havet høgt fjell i Ötztaleralpane i den italienske provinsen Bolzano. Fjelltoppen ligg på ein fjellrygg, i luftlinje 500 meter aust om det høgre fjellet Weißkugel. Innere Bärenbartkogel er omkransa av ein isbre på alle kantar.

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:de:Innerer Bärenbartkogel|Innerer Bärenbartkogel]]» frå ,  den 29. oktober 2018.*
Crispinus og Crispinianus

**Crispinus og Crispinianus** (dei latinske namna, på fransk, Crépin og Crépinien, på engelsk, Crispin og Crispinian) er to kristne helgenar frå 200-talet som vert feira av katolikkar og ortodokse 25. oktober. Dei er berre kjente frå legendene om dei, og skal ha vore brør i ein velståande familie i Roma, men måtte flykte derfrå av di dei var kristne. Ifylgje franske legender levde og arbeidde dei som skomakarar i Soissons i Frankrike, der dei lagde skotøy for dei fattige utan å take seg betalt, og for dei rike som sette pris på produkta deira.

Dei vart arresterte av di dei forkynte kristendomen, og teke av dage i 285 eller 286 på ordre av keisar Maximianus (medkeisar i Romarriket frå 286 til 305 under keisar Diokletian) då dei ikkje ville gå med på kravet hans om å seie frå seg den kristne trua. Keisaren let då den mest brutale bøddelen sin, Rictiovarus, torturere og drepe dei på mange slags vis, men han lukkast ikkje før dei hadde synt sin heilage status ved å overleve fleire av drapsforsøka, mellom anna å flyte på vatnet med ein møllestein festa til kroppen. Som helgenatributt og symbol på sitt martyrium i bilete og skulpturar har dei sverd, palme og ein møllestein, som var dei gjenstandane Rictiovarus nytta seg av for å pine og drepe dei. Dei vert dessutan synte med sko eller diverse skomakarreiskap som kjenneteikn på yrket dei hadde.

Legender med ulike opplysningar om heilage menns bustad og andre detaljar om livet deira er ikkje uvanlege, og ifylgje engelske legender skal dei ha levd i grevskapet Kent i England. Den engelske diktaren William Shakespeare nemner dei i to av skodespela sine, *Julius Caesar* og *Henry V*.

I og med at dei arbeidde som skomakarar, har dei vorte skomakarane sine vernehelgenar, og med det òg vernehelgenar for dei som arbeidde med å preparere lêr og lage lêrvarer. Dei vart òg vernehelgenar for veverar.

Fleire kyrkjer i Frankrike har namn etter desse to helgenane, og i mange franske byar finst gater oppkalla etter dei.

## Bakgrunnsstoff
*Den katolske kyrkja: De hellige Crispin og Crispinian av Soissons (d. ~287)
*Saints Crépin et Crépinien på nettstaden ''Nominis''
*The Catholic Encyclopedia på nettstaden New Advent: Sts. Crispin and Crispinian
Arena

**Arena** er eit avgrensa område med tribunar rundt der ein kan driva med idrett, halda konsertar og ha liknande arrangement. Arenaene kan vera spesialiserte for eit formål, til dømes ein særskild idrett, eller vera lettare å tilpassa til ulike arrangement. 

Opphavleg var arenaer sandstrødde sirkulære eller ovale opne kampplassar i romerske amfiteater. Ordet kjem frå latin *harena*, ein finkorna sand som vert nytta for å suga opp og dekka blodet som gladiatorane gav opphav til.

## Arenaer i verda

Det best kjende dømet på ein arena i historia er Colosseum i Roma, oppført i åra 72–80 med plass til minst 50 000 tilskodarar. På sitt mest utbygde kunne Colosseum husa 85 000 tilskodarar. Berre 24 moderne arenaer har plass til eit større publikum. Døme på amfiteateranlegg som er konstruerte for å kunna ta imot ei stor mengd tilskodarar er Rose Bowl i Pasadena i USA. 

Moderne arenaer har stadig funksjonen å visa teater, musikkførestlilingar eller idrettsarrangement. Dei består av ei stor open flate som er omgjeven på alle sider av opphøgde sete eller benkar for tilskodarane, vanlegvis i trappetrinnsformasjon. At flata ligg nedanfor tilskodarane gjev dei maksimal utsikt. 

## Kjelder


**Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Arena|Arena]]» frå ,  den 6. august 2020.*