Whiskey in the Jar

«**Whiskey in the Jar**» (Roud 533) er ei irsk folkevise sett til dei sørlege fjella i Irland, ofte med spesifikk omtale av fylka Cork og Kerry. Songen, som handlar om ein «rapparee» (landevegsrøvar) som blir forrådd av kona eller elskarinna si, er ein av dei mest framførte tradisjonelle irske songane og har vorte tonesett av ei rekkje artistar sidan 1950-åra.

Songen fekk først brei eksponering då det irske folkebandet The Dubliners framførte han internasjonalt som ein signatursong, og spelte han inn på tre album i 1960-åra. I USA vart songen popularisert av The Highwaymen, som spelte han inn i 1962 på albumet *Encore*. Det irske rockebandet Thin Lizzy toppa dei irske og britiske hitlistene med songen i 1973. I 1990 spelte The Dubliners inn songen på nytt saman med The Pogues med ein raskare rocka versjon som nådde 63. plassen i Storbritannia. Det amerikanske metalbandet Metallica spelte i 1998 ein versjon som var svært lik Thin Lizzy sin, men med eit tyngre lydbilete, og vann ein Grammy for songen i 2000 for beste hardrocksong. I 2019 framførte den kanadiske songar-låtskrivaren Bryan Adams ein versjon av songen på albumet sitt *[[Shine a Light av Bryan Adams|Shine a Light]]*.

## Tekst
«Whiskey in the Jar» er historia om ein landevegsrøvar eller «footpad» som, etter å ha rana ein militær eller regjeringstenestemann, blir forrådd av ei kvinne; om ho er kona hans eller kjærast er ikkje klart. Ulike versjonar av songen finn stad i Kerry, Kilmoganny, Cork, Sligo og andre stader i Irland. Det er òg nokre gonger plassert i det amerikanske sør, på ulike stader blant Ozarks eller Appalachane, kanskje på grunn av irsk busetjing på desse stadene. Namna i songen blir endra, og tenestemannen kan vera ein kaptein eller ein oberst, kalla Farrell eller Pepper mellom anna. Kona eller kjærasten til hovudpersonen blir nokre gonger kalla Molly, Jenny, Emzy eller Ginny blant ulike andre namn. Detaljane i forræderiet er òg ulike, anten han forråder han til personen han rana og erstattar ammunisjonen hans med sand eller vatn, eller ikkje, noko som resulterer i at han drep personen.

## Historie
Det eksakte opphavet til songen er ukjend. Fleire av linjene og den generelle handlinga liknar på den samtidige skillingsvisa «Patrick Fleming» (òg kalla «Patrick Flemmen he was a Valiant Soldier») om den irske landevegsrøvaren Patrick Fleming, som vart avretta i 1650.

I boka *The Folk Songs of North America* indikerer folkemusikkhistorikaren Alan Lomax at songen oppstod på 1600-talet, og (basert på likskapar i handlinga) at John Gay sin *[[The Beggar's Opera]]* frå 1728 vart inspirert av at Gay høyrde ein irsk balladesongar syngja «Whiskey in the Jar». Når det gjeld historia til songen, seier Lomax: «Folk i Storbritannia på 1600-talet likte og beundra dei lokale landevegsrøvarane sine, og i Irland (eller Skottland) der landevegsrøvarar rana engelske godseigarar, vart dei sett på som nasjonale patriotar. Slike kjensler inspirerte til denne balladen.»

På eit tidspunkt kom songen til USA og var ein favoritt i Amerika i kolonitida på grunn av den respektlause haldninga si til britiske embetsmenn. Dei amerikanske versjonane er nokre gonger lagt til Amerika og handlar om amerikanske karakterar. Ein slik versjon, frå Massachusetts, handlar om Alan McCollister, ein irsk-amerikansk soldat som blir dømd til døden ved henging for å ha rana britiske embetsmenn.

Songen dukka opp i ei form nær den moderne versjonen i ein forløpar kalla «The Sporting Hero, or, Whiskey in the Bar» på eit skillingstrykk frå midten av 1850-talet.

Sangsamleren Colm Ó Lochlainn skildra i boka si *Irish Street Ballads*, korleis mor hans lærte «Whiskey in the Jar» i Limerick i 1870 av ein mann kalla Buckley som kom frå Cork. Då Ó Lochlainn inkluderte songen i *Irish Street Ballads*, skreiv han ned teksten etter minnet slik han hadde lært han av mor si. Han kalla songen «There's Whiskey in the Jar», og teksten er praktisk talt identisk med den versjonen som vart brukt av irske band på 1960-talet, som The Dubliners. Ó Lochlainn-versjonen refererer til «far fam'd Kerry mountain» i staden for Cork og Kerry-fjella, slik det står i nokre versjonar.

Songen finst òg under tittelen «There's Whiskey in the Jar» i Joyce-samlinga, men som berre inneheld melodilinja utan tekst. Versjonar av songen vart samla inn på 1920-talet i Nord-Irland av songsamlaren Sam Henry. Songen er Roud Folk Song Index nr. 533.

## Variasjonar

«Whiskey in the Jar» er sungen med mange variantar på stader og namn, inkludert ein versjon av Jerry Garcia frå Grateful Dead med mandolinisten David Grisman. Ein versjon er av The Dubliners, som ofte blir sungen i irsk tradisjonell musikk rundt om i verda. Ein rockeversjon er sungen av Thin Lizzy og ein heavy metal-versjon inspirert av Thin Lizzy si utgåve av songen, vart spelt inn av Metallica.

Det finst òg ein song om irske troppar i den amerikanske borgarkrigen som heiter «We'll Fight for Uncle Sam», som blir sunge på same melodi som «Whiskey in the Jar».

### Feltopptak
* Lena Bourne Fish frå East Jaffrey, New Hampshire, USA, 1940, spelt inn av Frank og Anne Warner 
* Séamus Ennis&nbsp; frå Dublin, Irland, *World Library of Folk and Primitive Music, Vol. 2: Ireland* 1951, spelt inn av Alan Lomax
* Mary Byrnes frå Springside nær Orange i New South Wales, Australia, 1954/1955, spelt inn av John Meredith 
* Sarah Organ Gunning frå Knox County, Kentucky, USA, 1974, spelt inn av Mark Wilson.

«Whiskey in the Jar» is sung with many variants on locations and names, including a version by Jerry Garcia of the Grateful Dead with mandolinist David Grisman; a version by The Dubliners (which is often sung in Irish traditional music sessions around the world); a rock version sung by Thin Lizzy; and a heavy metal version (inspired by Thin Lizzy's performance av songen) by Metallica.

There is also a song about Irish troops in the American Civil War called «We'll Fight for Uncle Sam», which is sung in the same tune of «Whiskey in the Jar».

### Innspelingar
* Burl Ives&nbsp;– *Songs of Ireland* 1958, som «Kilgary Mountain»
* The Highwaymen&nbsp;– *Encore* 1962
* The Brothers Four&nbsp;– *In Person* 1962, som «Darlin' Sportin' Jenny»
* The Limeliters&nbsp;– *Sing Out!* 1962, som «Kilgary Mountain»
* Robert De Cormier&nbsp;– *Dance Gal – Gimme the Banjo* 1964, som «Kilgary Mountain»
* The Seekers&nbsp;– *[[The Seekers (1964 album)|The Seekers]]* 1964
* Peter, Paul and Mary&nbsp;– *A Song Will Rise* 1965, som «Gilgarra Mountain»
* Joe Dassin&nbsp;– *Mâche ta chique* 1965
* The Dubliners&nbsp;– 1967 (album), 1968 (singel), 1969 (album)
* Thin Lizzy&nbsp;– November 1972 (singel), August 1976 (album)
* Euskefeurat – *Mutta Herra Jumala* 1982
* The Pogues&nbsp;– 1990, with The Dubliners
* Jerry Garcia, David Grisman&nbsp;– *[[Shady Grove av Jerry Garcia og David Grisman|Shady Grove]]* 1996
* Metallica&nbsp;– *[[Garage Inc.]]* 1998
* Smokie – *Uncovered* 2000
* The Poxy Boggards&nbsp;– *Lager than Life* 2002
* LeperKhanz – *Tiocfaidh Ár Lá* (2005)
* Johnny Logan&nbsp;– *[[The Irish Connection av Johnny Logan|The Irish Connection]]* 2007
* The High Kings&nbsp;– *Memory Lane* 2010
* Blaggards&nbsp;– *Live in Texas* 2010
* Celtic Thunder&nbsp;– *Heritage* 2011
* Nolwenn Leroy – *[[Bretonne av Nolwenn Leroy|Bretonne]]* 2011 (berre luksusutgåva)
* The Killdares – Live at the Granada Theater 2011
* Stompin' Tom Connors&nbsp;– *Stompin' Tom and the Road's of Life* 2012
* Santiano&nbsp;– *Bis ans Ende der Welt* 2012
* Daniel Kobialka – as «Gift of Dreams», ein new age-versjon
* Down by Law - «Revolution Time» 10" EP, 2014
* El Cuarteto de Nos – *Habla tu espejo* 2014, som «Whisky en Uruguay»
* Gaelic Storm – *[[Full Irish: The Best of Gaelic Storm 2004–2014]]* 2014
* Bryan Adams – *[[Shine a Light av Bryan Adams|Shine a Light]]* 2019

Songen har òg vorte spelt inn av songarar og folkgrupper som Roger Whittaker, The Irish Rovers, Seven Nations, Off Kilter, King Creosote, Brobdingnagian Bards, Charlie Zahm og Christy Moore.

Liam Clancy spelte inn songen med son sin og nevø på *Clancy, O'Connell & Clancy* i 1997, og Tommy Makem spelte han inn på *The Song Tradition* i 1998. The High Kings, med sonen til Bobby Clancy, Finbarr, gav ut ein versjon i februar 2011.

Thin Lizzy sin singel frå 1972 (bonusspor på *[[Vagabonds of the Western World]]* [1991-utgåva]) heldt seg på toppen av dei irske hitlistene i 17 veker, og den britiske utgivinga heldt seg på topp 30 i 12 veker, med ein topp på sjetteplass i 1973. Denne versjonen har sidan vorte spelt av U2, Pulp (først gitt ut på eit samlealbum *Childline* frå 1996) og seinare luksusutgåve av *[[Different Class]]* i 2006), Smokie, Metallica (*[[Garage Inc. Garage Inc.]]* 1998, som vann ein Grammy), Belle and Sebastian (*[[The Blues Are Still Blue]] EP* 2006), Gary Moore (2006), Nicky Moore (*Top Musician Play [[Thin Lizzy]]* 2008), Simple Minds (*Searching for the Lost Boys* 2009), og den israelske musikaren Izhar Ashdot. Songen er òg på Grateful Dead si live-samling *[[So Many Roads (1965-1995)|So Many Roads]]* plate fem.

På bluegrass-scena spelte Jerry Garcia og David Grisman inn ein versjon til albumet *[[Shady Grove av Jerry Garcia og David Grisman|Shady Grove]]*. Han har òg vorte framført av bluegrassbandet Scarecrows og det nederlandske bandet Blue Grass Boogiemen.

Det islandske folkebandet Þrjú á palli (Tre på podiet) spelte han inn i 1971 som «Lífið er lotterí (Livet er eit lotteri)» med tekst av Jónas Árnason. Lillebjørn Nilsen gjendikta han til norsk, som «Svikefulle Mari», i 1971 på albumet *Tilbake*. Det finske bandet Eläkeläiset (The Retired) spelte inn ein humppa-versjon som tittelspor på albumet *Humppamaratooni* (Hoppemaraton) frå 1997. I 2007 laga Lars Lilholt Band ein dansk versjon, «Gi (Gi)' mig whiskey i krukken», til albumet *Smukkere med tiden*. Det estiske bandet Poisikõsõ spelte inn *Hans'a Õuhkaga* på albumet *Tii Päält Iist* i 2007.

I 1966 spelte Yarkon Bridge Trio, ei israelsk songgruppe, inn ein song ved namn «Siman Sheata Tsair» («Det er eit teikn på at du er ung») til melodien til «Whiskey in the Jar»; Songen vart ein hit og vart seinare covra av ymse artistar, mellom anna av Gidi Gov.

## Salslister
### Thin Lizzy-versjonen

#### Vekeslister

#### Årslister

### The Dubliners- og Pogues-versjonen

### Metallica-versjonen

#### Vekeslister

#### Årslister

## Salstrofé
### The Dubliners- og Pogues-versjonen

### Metallica-versjonen

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Whiskey in the Jar|Whiskey in the Jar]]» frå ,  den 22. april 2023.*  

## Bakgrunnsstoff
* Whiskey in the Jar - tekst og akkordar på Irish Music Daily