Spansk bolero

**Bolero** er ein spansk dans i 3/4-takt som var populær seint på 1700- og tidleg på 1800-talet. Han oppstod frå seguidilla ein gong mellom 1750 og 1772, og blei særs populær i Madrid, La Mancha, Andalusia og Murcia i 1780-åra. Bolero blei framført som solo- eller pardans med moderat seint tempo, akkompagnert av gitar og kastanjettar, og med teksta i form som seguidilladikt.

Sebastián Cerezo er rekna som ein av dei fyrste og beste dansarane i sjangeren. Ifølgje Zamácola y Ocerín dansa Cerezo sakte, og hans særmerkte måte å dansa på markerte den definitive overgangen frå seguidilla til bolero (av *voleo*, jf. *vuelo*, 'flyging, flukt'). Denne opphavleg sakte måten å dansa på blei gjort kjend av dansaren Requejo frå Murcian kring 1800 som respons på den raskare måten å dansa bolero på som då var blitt utbreidd. Dansen gjekk for det meste ut av bruk på midten av 1800-talet, men overlevde i ein akademisk tradisjon kjend som *escuela bolera*, som påverka utviklinga av moderne flamencodans. Ein av *palos* (stilane) i flamenco er direkte avleidd frå denne dansen, *seguidillas boleras*. På 1900-talet gjorde populariteten til flamenco til at *escuela bolera* nesten heilt forsvann, men han er blitt halden ved live i Sevilla. Sjangeren har også sett spor i verja til mange klassiske komponistar som Maurice Ravel, som skreiv det vidkjende verket *[[Boléro]]*.

## Klassisk musikk
På sitt mest populære blei bolero dansa i heile Spania, og blei også framført av spanske dansetruppar utanlands, i lag med andre dansar som cachucha. Over tid skreiv mange klassiske komponistar verk inspirerte av sjangeren:

* Frédéric Chopin skreiv *Boléro* for solo piano (Op. 19) i 1834, men rytmane i stykket minnar meir om polonese. Han var ein nær venn av Pauline Viardot, dottera til den kjende spanske tenoren Manuel García, som hadde introdusert bolero til Paris.
* Clara Schumann skreiv Caprice à la Boléro som nummer 2 av sitt *4 Pièces caractéristiques,* opus 5, komponert i tida 1834-1836.
* Giuseppe Verdi skreiv ein bolero kalla *Mercé, Dilette Amiche* til operaen sin *[[I vespri siciliani]]* frå 1855*.*
* Charles-Auguste de Bériot skriv ein bolero til konserten sin *Scène de ballet* (Op. 100), frå 1840-talet, for fiolin og piano (eller orkester), eit av dei best kjende stykka hans.
* Julián Arcas skreiv fleire boleroverk for gitar og påverka både boleroforma og gitarspeling innan klassisk musikk«».
* Louis James Alfred Lefébure-Wély skreiv *Boléro de Concert* for orgel i 1865.
* Hervé skreiv ein bolero til operetten *Chilpéric* i 1868, som blei måla av Toulouse-Lautrec.
* Léo Delibes skreiv ein bolero i Tableau 2 av *Coppélia*, 1870.
* Camille Saint-Saëns skreiv ein bolero for 2 røyster og orkester, *El desdichado*, 1871.
* Moritz Moszkowski skreiv ein bolero som den siste av sitt fyrste sett av *Spanische Tänze* (Op. 12), 1876.
* César Cui sin *Bolero* frå 1881 var komponert for solo sopranstemme akkompagnert av orkester eller piano, og gjeven ut med russisk, italiensk og fransk tekst.
* Friedrich Baumfelder skreiv *Premier Boléro* for piano (Op. 317) i 1883.
* Claude Debussy skreiv ein bolero i *La Soirée dans Grenade*, den andre satsen i *Estampes*, 1903.
* Joe Morley skreiv ein bolero for banjo med tittelen «El contrabandista» (ca. 1920).
* Maurice Ravel skreiv *[[Boléro]]* (med arbeidstittelen *Fandango*) som eit ballettverk bestilt av Ida Rubinstein i 1928, men han er blitt kjent som eit konsertstykke. Han har inspirert andre verk som Fumio Hayasaka sitt tema til *[[Rashomon]]* frå 1950.
* Richard Aaker Trythall skreiv ein bolero for fire perkusjonistar i 1979. Stykket byggjer på rytmen og strukturen til ein tradisjonell spansk bolero. 
* John Serry Sr. skreiv *African Bolero* for trekkspel og fløyte i 1950.
* Keith Emerson komponerte *Abaddon's Bolero* for orkester og  synthesizer i 1972.
* Ryuichi Sakamoto skreiv *Blu* i 2014 for piano og orkester. Stykket byrjar med ein pianomelodi som er følgd av ein fire minutt lang bolerodel.

Nokre kunstmusikk-boleroar byggjer i røynda på habanera, ei kubansk tilverking av fransk *contredanse* som ofte blei burkt i fransk opera og i spansk zarzuela.

## Sjå òg

* Fandango
* Sevillanas

## Kjelder

**Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bolero (Spanish dance)|Bolero (Spanish dance)]]» frå ,  den 25. mai 2023.*